https://daneshname.hadithpajoohi.ir/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Khaleghitajabadi 2026-05-26T19:17:16Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.42.6 https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AD_%D8%AF_%D8%AB_/_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB&diff=377 2026-01-06T13:20:36Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ح &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt; &lt;span id=&quot;درآمد1&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد، به قلم پژوهشگران ارجمند، حجَج اسلام و المسلمین سیّد محمّدکاظم طباطبایی و عبد الهادی مسعودی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; = &lt;span id=&quot;واژهشناسی-حدیث&quot;&gt;&lt;/span...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ح]]<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درآمد1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد، به قلم پژوهشگران ارجمند، حجَج اسلام و المسلمین سیّد محمّدکاظم طباطبایی و عبد الهادی مسعودی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-حدیث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌شناسی «حدیث»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث از مادّۀ «ح‌دث» و به گفتۀ فراهیدی، لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس کهن عرب، به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای شی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء نوپدید است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحَديث: الجديد من الأشياء» (كتاب العين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۱۷۷ مادّۀ «حدث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگرچه بن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنایی این واژه عمومیت دارد و شامل هر حادثه و رخداد نوی می‌شود، ولی در زبان عربی، بیشتر به معنای سخن و کلام به کار می‌رود؛ چون سخن، به تدریج و در پی هم پدید می‌آید، و این، معنایی است که ابن فارس و فیومی به آن تصریح کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحاء و الدال و الثاء: أصلٌ واحد، و هو كونُ الشی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء لم يكُن. يقال: حدثَ أمرٌ بعد أن لم يكُن... و الحديثُ مِن هذا؛ لأنّه كلامٌ يحدُثُ منه الشیءُ بعدَ الشیء» (معجم مقایيس اللّغة: ج۲ ص۳۶ مادّۀ «حدث») و «و الحَديثُ ما يُتَحَدَّثُ به و يُنقَلُ» (المصباح المنير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۲۴ مادّۀ «حدث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای اصطلاحی حدیث از این نیز محدودتر است و تنها به سخن پیامبر و اهل بیت ایشان اطلاق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. حدیث نزد شيخ بهايی رحمه الله «كلام يحكی قول المعصوم أو فعله أو تقريره؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوجیزه: ص۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنی که گفتار یا کردار و تقریر معصوم (پیامبر و امام) را گزارش می‌کند» است. این تعریف ناظر به جنبۀ گزارشگری و حکایت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگی حدیث از گفتار و رفتار پیامبر صلّی الله علیه و آله و امامان علیهم‌السلام است. از این رو، همۀ گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حدیث، با همۀ درجات آن در گزارشگری - یعنی صحیح، ضعیف معتبر، غیر معتبر و حتّی حدیث ساختگی- را در بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. «خبر»، «اثر» و «روایت» نیز مترادف با حدیث و به جای آن به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قواعد التحديث: ص۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند معنایی ویژه به خود دارند. این سه اصطلاح نیز نشان دهندۀ گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای گزارش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتار و رفتارند؛ ولی بیشتر به گفتار و رفتار صحابیان و تابعیان و دیگران ناظرند و نه خصوص پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ مهم در این میان، تفاوت «سنّت» با حدیث و رابطۀ میان آن دو است. حدیث، گزارش و حکایت و نقل سنّت است، نه خود آن؛ و می‌دانیم که گزارش یک رویداد، به صورت لزومی و همیشگی با آن، تطابق کامل ندارد. حدیث، گرچه در صدد نمایاندن و گزارش و روایت سنّت است و راوی آن ادّعا دارد گزارش او واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما و دقیق و کامل است، ولی مانند دیگر گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها می‌تواند دچار برخی آسیب&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خطاهای ناخواستۀ انسانی باشد. انتظار متعارف ما از هر گزارش کننده و روایتگر، آن است که روایتش آینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شفّاف و واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما برای رویداد اتفّاق افتاده باشد؛ ولی ممکن است بر این آینه غبار بنشیند. در این صورت، راوی درست نمی‌بیند یا درست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود و گاه درست و کامل به حافظه نمی‌سپرد و در نتیجه درست نقل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. از این نگاه، حدیث تفاوتی با گزارش‌های تاریخی، یا اخبار سیاسی و امنیتی، و حتّی اخبار روزمرّه و عادی ندارد. بر این پایه، شیوۀ عقلا در پذیرش و اعتماد به خبر، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است که با بررسی مجموع قرینه‌ها و ملاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و معیارها، به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی خبر و گزارش اطمینان یابند. در غیر این صورت، اعتماد به خبری که اطمینان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش نیست، نارواست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم، ناظر به نیاز به حدیث و اهمّیت شناخت آن است. بر اساس سخن و سفارش پيامبر خدا صلی الله علیه و آله استفاده از حدیث در کنار قرآن کریم، امری اجتناب‌ناپذیر است. ایشان در آخرین روزهای عمر پربرکت خویش و در میان جمع فراوانی از اصحابش و در یک مکان عمومی (مِنا) ندا بر آورد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا النّاسُ! إنّى تارِکٌ فيكُمُ الثِّقلَينِ ما إن تَمَسَّكتُم بِهِما لَن تَضِلّوا: كِتابَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ عِترَتى أهلَ بَيتى، فَإنَّهُما لَن يَفتَرِقا حَتّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَرِدا عَلَیَّ الحَوض&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۴۱۳ ح۳؛ سنن الترمذى: ج۵ ص۶۶۲ ح۳۷۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! من در ميان شما دو گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ را بر جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارم، که تا وقتى به آنها تمسّک بجوييد، هرگز گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد: كتاب خدا و عترتم، [يعنى] اهل بيتم. به راستى اين دو، هيچ گاه از يكديگر جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا كنار حوض [كوثر]، نزد من آيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايۀ اين سخن نورانى كه صدور آن از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله قطعى و مورد اتّفاق مسلمانان است و منابع معتبر اسلامى آن را با الفاظ گوناگون گزارش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قرآن و عترت، دو امانت گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهاى به هم پيوسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستند كه پيامبر خاتم صلی الله علیه و آله به امّت خود سپرده و از آنان خواسته تا دامنۀ قيامت، از آن دو،‌ پاسدارى كنند تا از صراط مستقيم اسلام ناب، منحرف و هرگز گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نشوند. هدف اصلی اين وصيّت فرهنگى و سياسى، تداوم حاكميت ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى راستين اسلامى در جهان است. از این رو، امانتدارىِ امّت، در عمل كردن به این سفارش مهم ايجاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا مسلمانان، همۀ توان خود را به كار گيرند و با تعلّم و تعلیم حدیث و عمق‌بخشی باور به آن، به حمايت همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جانبه از قرآن و عترت روی بیاورند و زمينۀ استقرار ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلامى و گسترش آن را در جهان فراهم سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم به نقل حدیث و ترغیب به آن پرداخته است. همچنین اصناف راویان از زبان امامان علیهم‌السلام و برتری راویان متعهّد و رسالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محور را بازگو و صفات لازم برای یک راوی و آداب نقل روایت را ارائه نموده است. راوی از برخی کارها باید بپرهیزد و مرزهای امانتداری و درستکاری را زیر پا ننهد، هر چند امامان علیهم‌السلام با اجازه دادن روش نقل معنا و برخی شیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر، جریان نقل حدیث را تسهیل نموده و آن را از دایرۀ سیرۀ متداول آدمیان بیرون نبرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بر این پایه، طریق‌های متنوّع و متعدّدی در نقل حدیث پدید آمده که در انتهای این فصل به آنها اشاره شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم به کتابت حدیث می‌پردازد. در ابتدا ترغیب پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به کتابت و حفظ و ثبت حدیث گزارش شده است. در صدر اسلام، شاهد همین ترغیب از سوی اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله هستیم. نتیجۀ این ترغیب، پدید آمدن چندین نوشتۀ حدیثی در روزگار پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و بسیار بیشتر از آن در حدود سه قرن حضور و ظهور اهل بیت ایشان هستیم. در این فصل، همچنین پندارۀ نادرست نهی نبوی از نگارش حدیث و نیز موضعگیری حاکمیت پس از پیامبر صلی الله علیه و آله گزارش و نقد شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم به فهم حدیث اختصاص دارد. پیشوایان ما بیشتر از اهتمامی که به نقل حدیث داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در پی فهم درست احادیث و عمل به آنها بوده‌اند. ایشان بارها مسلمانان را به فهم صحیح و عمیق احادیث دعوت کرده و خواستار تعقّل در روایات و دوری از گزند و آسیب بدفهمی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم، ناظر به نقد حدیث است و در آن، معیارهای&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنجش روایات عرضه شده‌اند؛ معیارهایی مانند: موافقت کتاب و سنّت و نیز قلب و فطرت و به طور کلّی، حقیقت و واقعیت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم به جریان تاریخی عرضۀ حدیث بر امامان علیهم‌السلام اشاره دارد. در این جریان، راویان بزرگی همچون زراره و یونس بن عبد الرحمان، برخی روایات را بر امامان علیهم‌السلام عرضه کرده و تصحیح و تضعیف آن را خواستار شده‌اند. نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تاریخی موجود، نشان از ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار بودن این جریان مبارک و تداوم آن در تمام مدّت حضور ائمّه علیهم‌السلام دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم در بارۀ اختلاف و تعارض حدیث است. این مسئلۀ مهم، اگر حل نشود، حجّیت و اعتبار هر دو سوی تعارض را زیر سؤال می‌برد و حدیث‌پژوهان را مشکل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار می‌نماید. در این فصل، به زمینه‌های پیدایش اختلاف در احادیث، اشاره و راه حلّ هر یک ارائه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم و پایانی، در بارۀ حدیث‌سازی است؛ بحرانی که برخی را تا سرحدّ نگاه بدبینانه به همۀ روایات، پیش رانده و اعتبار علمی حدیث را میان برخی از دین‌پژوهان مخدوش نموده است. گزارش‌های این فصل با پذیرش اصل حدیث‌سازی، گسترۀ آن را چندان وسیع ندانسته، بر پایۀ هشدارهای نبوی و علوی به وقوع آن، نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های واقعی و نه خیالی آن را معرّفی نموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است راه اصلی شناسایی روایات ساختگی، مجهّز شدن به راه‌کارها و معیارهای نقد حدیث است که در فصل پنجم گذشت. در این میان، لازم است پا را از جادّۀ اعتدال بیرون ننهیم و از ردّ گستاخانه و عجولانه یا پذیرش ساده‌لوحانه بپرهیزیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-أهمية-معرفة-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأوَّل: أَهَمِّيَةُ مَعرِفَةِ الحَديثِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اهمّيت شناختن حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعلم-الحديث-و-تعليمه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: تَعَلُّمُ الحَديثِ و تَعليمُهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یاد گرفتن و یاد دادن حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله خَطَبَ النّاسَ في مَسجِدِ الخَيفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَیف: ما ارتفع عن مجری السیل و انحدر عن غلظ الجبل. و مسجد منی یسمّی مسجد الخَیف؛ لأنّه فی یسفح جبلها (النهایة: ج۲، ص۹۳ «خیف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: «نَضَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَضَرَه و نَضَّرَه و أنضَره: نَعَّمَه. من النضارة، و هي في الأصل: حسن الوجه و البریق. و إنّما أراد: حَسَّنَ خُلقه و قدره (النهایة: ج۵ ص۷۱ «نضر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ عَبداً سَمِعَ مَقالَتي فَوَعاها وَ حَفِظَها وَ بَلَّغَها مَن لَم يَسمَعها، فَرُبَّ حامِلِ فِقهٍ غَيرُ فَقيهٍ، وَ رُبَّ حامِلِ فِقهٍ إِلیٰ مَن هُوَ أَفقَهُ مِنهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۳ ح۱ عن ابن أبي يعفور، الأمالي للمفيد: ص۱۸۶ ح۱۳، الخصال: ص۱۴۹ ح۱۸۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۸ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در مسجد خَيف براى مردم سخنرانى كرد و فرمود: «خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو كند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه سخن مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود و آن را در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به كسى كه نشنيده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، که بسا حامل علمى كه خود، عالِم نيست و بسا كسى كه علم را به كسى منتقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آن كس از او، داناتر است!».&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن جُبَير بن مُطعِم: قامَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بِالخَيفِ مِن مِنىً، فَقالَ: «نَضَّرَ اللهُ عَبداً سَمِعَ مَقالَتي فَوَعاها، ثُمَّ أَدّاها إِلیٰ مَن لَم يَسمَعها».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۸۰ ح۲۳۲، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۶۱۵ ح۱۶۷۳۸، المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۱۶۲ ح۲۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى - به نقل از جُبَير بن مُطعِم -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در مسجد خَيف در مِنا [به سخن] ايستاد و فرمود: «خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو گرداند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه گفتارم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود و آن را درک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و سپس به كسى كه آن را نشنيده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَثَلُ الَّذي يَتَعَلَّمُ العِلمَ ثُمَّ لا يُحَدِّثُ بِهِ، كَمَثَلِ الَّذي يَكنِزُ الكَنزَ فَلا يُنفِقُ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۱ ص۲۱۳ ح۶۸۹ عن أبي هريرة، جامع بيان العلم: ج۱ ص۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: مَثَل كسى كه دانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزد، ولى آن را بازگو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مَثَل كسى است كه گنج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندوزد، ولى از آن خرج نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: سارِعوا في طَلَبِ العِلمِ؛ فَالحَديثُ مِن صادِقٍ خَيرٌ مِنَ الدُّنيا وَ ما عَلَيها مِن ذَهَبٍ وَ فِضَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدوين في أخبار قزوين: ج۱ ص۱۸۸ عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: در طلب علم بشتابيد كه [شنيدن] حديث از یک راستگو، بهتر از دنيا و همۀ طلا و نقره[ها]ی روى آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن تَعَلَّمَ حَديثَينِ اثنَينِ يَنفَعُ بِهِما نَفسَهُ أَو يُعَلِّمُهُما غَيرَهُ فَيَنتَفِعُ بِهِما، كانَ خَيراً لَهُ مِن عِبادَةِ سِتّينَ سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۳۷۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۲ ح۴۴؛ تاريخ أصبهان: ج۲ ص۹۰ الرقم ۱۱۸۱ عن البراء بن عازب و ليس فيه «فينتفع بهما».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دو حديث فرا بگيرد كه برايش سودمند باشد يا آنها را به ديگرى بياموزد كه از آن دو حديث، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند شود، برای او بهتر از عبادت شصت‌ساله است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: ضالَّةُ المُؤمِنِ العِلمُ، كُلَّما قَيَّدَ حَديثاً طَلَبَ إِلَيهِ آخَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۴۲۷ ح۳۸۷۸ عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدۀ مؤمن، علم است. هر گاه حديثى را [با حفظ كردن و نوشتن] به بند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد، در پى حديث ديگرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: سارِعوا في طَلَبِ العِلمِ، فَوَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ، لَحَديثٌ واحِدٌ في حَلالٍ وَ حَرامٍ تَأخُذُهُ عَن صادِقٍ، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا وَ ما حَمَلَت مِن ذَهَبٍ وَ فِضَّةٍ؛ وَ ذٰلِكَ أَنَّ اللهَ يَقولُ: (مَا ءَاتَاكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مَا نَهَاكُم عَنهُ فَانتَهُوا)، وَ إِن كانَ عَلِيٌّ عليه‌السلام لَيَأمُرُ بِقِراءَةِ المُصحَفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: يظهر من استشهاده بالآية أنّ الأخذ فيها شامل للتعلّم و العمل، و إن احتمل أن يكون الاستشهاد من جهة أنّ العمل يتوقّف على العلم (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۶ ذيل ح۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۶ ح۷۵۵ عن جابر و ص۳۵۸ ح۷۶۶، مشكاة الأنوار: ص۲۳۶ ح۶۷۳ و فيه صدره إلیٰ «و فضّة» و كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌السلام، مستطرفات السرائر: ص۱۵۷ ح۲۵ عن جابر نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در جستجوى دانش بشتابيد. سوگند به آن كه جانم به دست اوست، تنها يک حديث در حلال و حرام كه از فردى راستگو فرا بگيرى، بهتر از دنيا و زر و سيم نهفته در آن است. اين، از آن روست كه خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (آنچه را پيامبر برايتان آورده، بر گيريد و از آنچه شما را باز داشته، دست بكشيد) و بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، على علیه‌السلام به قرائت قرآن، فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن جابر عن الإمام الباقر عليه‌السلام قال: قالَ لي: يا جابِرُ، وَ اللهِ، لَحَديثٌ تُصيبُهُ مِن صادِقٍ في حَلالٍ وَ حَرامٍ، خَيرٌ لَكَ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ حَتّیٰ تَغرُبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۶ ح۷۵۶، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۶ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از جابر -: امام باقر علیه‌السلام به من فرمود: «اى جابر! به خدا سوگند، اگر يک حديث در بارۀ حلال و حرام از فردى راستگو بياموزى، براى تو بهتر است از آنچه خورشيد بر آن طلوع و غروب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: حَديثٌ يَأخُذُهُ صادِقٌ عَن صادِقٍ خَيرٌ مِنَ الدُّنيا وَ ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۶۱ عن ميسّر بن عبدالعزيز، الأمالي للمفيد: ص۴۲ ح۱۰ عن الإمام الباقر عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۸ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حديثى را كه راستگويى از راستگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، بهتر است از دنيا و هر چه در آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: دَخَلَ عَلیٰ أَبي عليه‌السلام رَجُلٌ فَقالَ: رَحِمَكَ اللهُ! أُحَدِّثُ أَهلي؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم؛ إِِنَّ اللهَ تَعالیٰ يَقولُ: (يَا أَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا قُوا أَنفُسَكُم وَ أَهلِيكُم نَارًا وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَ ٱلحِجَارَةُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قالَ: (وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأُصول الستّة عشر (كتاب جعفر بن محمّد بن شريح الحضرمي): ص۲۳۲ ح۲۶۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۵ ح۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مردى نزد پدرم علیه‌السلام آمد و گفت: رحمت خدا بر تو باد! آيا براى خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام حديث بگويم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان را از آتشى كه هيزم آن مردمان و سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايند، حفظ كنيد) و فرموده است: (خانوادۀ خود را به خواندن نماز، فرمان ده و خود بر آن، پاى فشار)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أَخبار الرضا عليه‌السلام عن عَبدِ السلامِ بنِ صالحٍ الهَرَويّ: سَمِعتُ أَبَا الحَسَنِ عَلِيَّ بنَ مُوسَى الرِّضا عليه‌السلام يَقولُ: رَحِمَ اللهُ عَبداً أَحيا أَمرَنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: وَ كَيفَ يُحيي أَمرَكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَتَعَلَّمُ عُلومَنا وَ يُعَلِّمُهَا النّاسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۳۰۷ ح۶۹، معاني الأخبار: ص۱۸۰ ح۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۳۰ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از عبد السلام بن صالح هَرَوى -: از امام رضا علیه‌السلام شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «رحمت خدا بر آن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه امر ما را زنده گردانَد!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتم: چگونه امر شما را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و آنها را به مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَنِ الأَمرِ بِالحَجِّ -: لِعِلَّةِ الوِفادَةِ إِِلَى اللهِ عزّ وجلّ، وَ طَلَبِ الزِّيادَةِ...، مَعَ ما فيهِ مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّفَقُّهِ، وَ نَقلِ أَخبارِ الأَئِمَّةِ عليهم‌السلام: إِِلیٰ كُلِّ صُقعٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّقع: الناحیة من البلاد و الجهة أیضاً و المحلّة (المصباح المنیر: ۳۴۵ «صقع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ناحِيَةٍ، كَما قالَ اللهُ تَعالیٰ: (فَلَولاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرقَةٍ مِّنهُم طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُوا فِى ٱلدِّينِ وَ لِيُنذِرُوا قَومَهُم إِذَا رَجَعُوا إِلَيهِم لَعَلَّهُم يَحذَرُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ (لِيَشهَدُوا مَنَافِعَ لَهُم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۱۱۹ ح۱ عن الفضل بن شاذان، علل الشرائع: ص۲۷۳ ح۹، بحار الأنوار: ج۶ ص۸۲ و ۸۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - هنگامى كه از ايشان در بارۀ فرمان حج پرسيده شد -: علّتش بار يافتن در پيشگاه خداوند عز و جل و طلب فزونى از اوست... و نيز آگاه شدن از مسائل دينى و رساندن اخبار امامان علیهم‌السلام به هر سو و ناحيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، چنان كه خداوند متعال فرمود: (چرا از هر گروهى، دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كوچ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند تا در [تعاليم] دين، آگاه شوند و قوم خود را، وقتى به سوى آنان باز گشتند، بيم دهند؟! باشد كه [از كيفر الهى] بترسند) و (تا آن كه منافع خود را بيابند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعليم-الأولاد-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: تَعليمُ الأَولادِ الحَديثَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یاد دادن حديث به فرزندان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: بادِروا أَولادَكُم بِالحَديثِ قَبلَ أَن يَسبِقَكُم إِِلَيهِمُ المُرجِئَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۴۷ ح۵ عن جميل بن درّاج، تهذيب الأحكام: ج۸ ص۱۱۱ ح۳۸۱ و فيه «أحداثكم» بدل «أولادكم» و راجع الخصال: ص۶۱۴ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: به فرزندانتان حديث بياموزيد، پيش از آن كه مُرجِئه قبل از شما به سوى آنان بشتابند [و آنها را منحرف سازند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن نصر بن الصَّبّاح: سَمِعتُ أَصحابَنا أَنَّ مَحبوباً أَبا حَسَنٍ كانَ يُعطِي الحَسَنَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعني الحسن بن محبوب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِكُلِّ حَديثٍ يَكتُبُهُ عَن عليَّ بنِ رِئابٍ دِرهَماً واحِداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۸۵۱ ح۱۰۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از نصر بن صبّاح -: از يكى از راويان شيعه شنيدم كه محبوب، پدر حسن، در برابر هر حديثى كه [پسرش حسن] از على بن رئاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشت، يک درهم به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مذاكرة-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: مُذاكَرَةُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گفتگوی حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: تَذاكَروا هٰذَا الحَديثَ وَ تَزاوَروا؛ فَإِنَّكُم إِن لَم تَفعَلوا يُدرَس.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۱۵۸ ح۶۳۱ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بريدة، المصنّف لابن أبي شيبة: ج۶ ص۱۸۹ ح۲؛ كنز الفوائد: ج۲ ص۳۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۱ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اين حديث[ها] را به گفتگو بگذاريد و به ديدار يكديگر برويد كه اگر چنين نكنيد، كهنه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحكايات عن خَیثَمة عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: دَخَلتُ عَلَيهِ أُوَدِّعُهُ وَ أَنَا أُريدُ الشُّخوصَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَخَصَ یَشخَص شخوصاً: خرج من موضع إلی غیره (المصباح المنیر: ص۳۰۶ «شخص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ المَدينَةِ، فَقالَ: أَبلِغ مَوالِيَنَا السَّلامَ، وَ أَوصِهِم بِتَقوَى اللهِ... وَ أَن يَتَلاقَوا في بُيوتِهِم، وَ أَن يَتَفاوَضوا عِلمَ الدّينِ؛ فَإِنَّ في ذٰلِكَ حَياةً لأَمرِنا، رَحِمَ اللهُ عَبداً أَحيا أَمرَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحكايات (المطبوعة في مصنّفات الشيخ المفيد ج۱۰): ص۹۱ و ۹۲ ح۱، الكافي: ج۲ ص۱۷۵ و ۱۷۶ ح۲، مصادقة الإخوان: ص۱۳۶ ح۶ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۵۲ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحكايات - به نقل از خيثمه -: هنگامى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم از مدينه بروم، نزد امام صادق علیه‌السلام رفتم تا با ايشان وداع كنم. فرمود: «به دوستداران ما سلام برسان و آنان را به پروامندی از خدا سفارش كن... و اين كه يكديگر را در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان ملاقات كنند و در علوم دينى، گفتگو كنند، كه زنده شدن امر ما در آن است. خدا رحمت كند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه امر ما را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصادقة الإخوان عن بكر بن محمّد الأزدي عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قالَ لِفُضَيلٍ: تَجلِسونَ وَ تُحَدِّثونَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: نَعَم جُعِلتُ فِداكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تِلكَ المَجالِسَ أُحِبُّها، فَأَحيوا أَمرَنا يا فُضَيلُ! فَرَحِمَ اللهُ مَن أَحيا أَمرَنا يا فُضَيلُ، مَن ذَكَرَنا أَو ذُكِرنا عِندَهُ فَخَرَجَ مِن عَينِهِ مِثلُ جَناحِ الذُّبابِ، غَفَرَ اللهُ تَعالیٰ ذُنوبَهُ وَ لَو كانَت أَكثَرَ مِن زَبَدِ البَحرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصادقة الإخوان: ص۱۳۴ ح۱، ثواب الأعمال: ص۲۲۳ ح۱ نحوه، قرب الإسناد: ص۳۶ ح۱۱۷، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۲۸۲ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصادقة الإخوان - به نقل از بكر بن محمّد اَزدى -: امام صادق علیه‌السلام به فُضَيل فرمود: «آيا با هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينيد و گفتگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى، فدايت شوم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين گونه مجالس را دوست دارم. اى فضيل! امر ما را زنده نگه داريد. رحمت خدا بر آن كس كه امر ما را زنده بدارد! اى فضيل! هر كس ما را ياد كند يا در حضور او از ما ياد شود و از چشمش به اندازۀ پَرِ مگسى اشک در آيد، خداوند، گناهان او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، اگر‌چه فزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از كف آب دريا باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن شعيب العَقَرقوفيّ: سَمِعتُ أَبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَقولُ لِأَصحابِهِ: اِتَّقُوا اللهَ، وَ كونوا إِخوَةً بَرَرَةً، مُتَحابّينَ فِي اللهِ، مُتَواصِلينَ، مُتَراحِمينَ. تَزاوَروا وَ تَلاقَوا وَ تَذاكَروا أَمرَنا وَ أَحيوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۷۵ ح۱، مصادقة الإخوان: ص۱۳۷ ح۸، الأمالي للطوسي: ص۶۰ ح۸۷، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۵۲ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از شعيب عَقَرقوفى -: شنيدم که امام صادق علیه‌السلام خطاب به يارانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «از خدا پروا كنيد و برادرانى نيكوكار باشيد. براى خدا، يكديگر را دوست بداريد، با هم ارتباط داشته باشيد، به هم مهر بورزيد، به ديدار و ملاقات يكديگر برويد و در بارۀ امر [امامت و ولايت] ما، گفتگو كنيد و آن را زنده بداريد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن الإمام الصادق عليه‌السلام: رَحِمَ اللهُ امرَءاً أَحيا أَمرَنا. فَقيلَ: وَ ما إِحياءُ أَمرِكُم يَابنَ رَسولِ اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: تَذكُرونَهُ عِندَ أَهلِ العِلمِ وَ الدّينِ وَ اللُّبِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند، رحمت كند كسى كه امر ما را زنده كند!». گفته شد: مقصود از زنده كردن امر شما چيست، اى فرزند پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را نزد عالمان و دينداران و خردمندان، ياد كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِداوودَ بنِ سَرحانَ -: يا داوودُ! أَبلِغ مَوالِيَّ عَنِّي السَّلامَ، وَ أَنّي أَقولُ: رَحِمَ اللهُ عَبداً اجتَمَعَ مَعَ آخَرَ فَتَذاكَرا أَمرَنا؛ فَإِنَّ ثالِثَهُما مَلَكٌ يَستَغفِرُ لَهُما، وَ مَا اجتَمَعَ اثنانِ عَلیٰ ذِكرِنا إِلّا باهَى اللهُ تَعالیٰ بِهِمَا المَلائِكَةَ، فَإِذَا اجتَمَعتُم فَاشتَغِلوا بِالذِّكرِ؛ فَإِنَّ فِي اجتِماعِكُم وَ مُذاكَرَتِكُم إِحياءَنا، وَ خَيرُ النّاسِ مِن بَعدِنا مَن ذاكَرَ بِأَمرِنا وَ دَعا إِلیٰ ذِكرِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۲۲۴ ح۳۹۰ عن معتب مولى الإمام الصادق عليه‌السلام، بشارة المصطفیٰ: ص۱۱۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به داوود بن سرحان -: اى داوود! سلام مرا به دوستدارانم برسان و این كه من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: رحمت خدا بر آن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه با ديگرى گِرد آيد و دو نفرى، در بارۀ امر ما گفتگو كنند كه در اين حال، سومين نفر آنان، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه براى آن دو، آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبد. هيچ دو نفرى گِرد هم نيامدند و از ما ياد نكردند، مگر اين كه خداوند متعال، به وجود آنان بر فرشتگان باليد. پس هر گاه گِرد هم آمديد، به ذكر، مشغول شويد؛ زيرا گرد هم آمدن و گفتگوى شما با يكديگر، موجب زنده شدن ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس از ما، بهترينِ مردم، كسى است كه در بارۀ امر ما گفتگو كند و به يادآورىِ ما فرا خوانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-مذاكرة-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: بَرَكاتُ مُذاكَرَةِ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بركت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گفتگوى حديثى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: تَذاكُرُ العِلمِ بَينَ عِبادي مِمّا تَحيا عَلَيهِ القُلوبُ المَيتَةُ إِذا هُمُ انتَهَوا فيهِ إِلیٰ أَمري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۱ ح۶ عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌السلام، منية المريد: ص۱۶۹ عن الإمام الصادق عليه‌السلام عنه صلّی اللّه عليه وآله، عوالي اللآلي: ج۴ ص۷۸ ح۷۱، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰۳ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «گفتگوى علمى در ميان بندگانم، از آن چيزهايى است كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرده را حيات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، هنگامى كه آنان در آن به امر من برسند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: تَذاكَروا وَ تَلاقَوا وَ تَحَدَّثوا؛ فَإِنَّ الحَديثَ جِلاءٌ لِلقُلوبِ. إِنَّ القُلوبَ لَتَرينُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّین: الصَّدأ الذی یعلو السیف و المِرأۀ (لسان العرب: ج۱۳ ص۱۹۲ «رین»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما يَرينُ السَّيفُ؛ جِلاؤُهَا الحَديثُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۱ ح۸، منية المريد: ص۳۷۲، عوالي اللآلي: ج۴ ص۷۸ ح۷۰ و ليس فيه «للقلوب»، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۲ ح۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: با هم مذاكره و ديدار كنيد و حديث بگوييد؛ چرا كه حديث، جلاى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيز مانند شمشير، زنگار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند كه جلاى آنها، حديث است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إِنَّ حَديثَنا يُحيِي القُلوبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۲ ح۷۶ عن الفضيل بن يسار، الدعوات: ص۶۲ ح۱۵۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۴ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: حديث [و سخن] ما، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: اجتَمِعُوا وَ تَذاكَروا تَحُفَّ بِكُمُ المَلاَئِكَةُ رَحِمَ اللهُ مَن أَحيا أَمرَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصادقة الإخوان: ص۱۴۰ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: گِرد هم آييد و گفتگو كنيد، تا فرشتگان، شما را در ميان خود گيرند. رحمت خدا بر كسى كه امر ما را زنده نگه دارد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: تَزاوَروا؛ فَإِنَّ في زِيارَتِكُم إِحياءً لِقُلوبِكُم، وَ ذِكراً لِأَحاديثِنا، وَ أَحاديثُنا تُعَطِّفُ بَعضَكُم عَلیٰ بَعضٍ، فَإِن أَخَذتُم بِها رَشَدتُم وَ نَجَوتُم، وَ إِن تَرَكتُموها ضَلَلتُم وَ هَلَكتُم، فَخُذوا بِها وَ أَنَا بِنَجاتِكُم زَعيمٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: «إحياء لقلوبكم»؛ لأنّه يوجب تذكّر الإمامة و علوم الأئمّة عليهم‌السلام، و حياة القلب بالعلم و الحكمة. «و أحاديثنا تعطف بعضكم على بعض»؛ لاشتمالها على حقوق المؤمنين بعضهم على بعض، و لأنّ الاهتمام برواية أحاديثنا يوجب رجوع بعضكم إلى بعض. «و أنا بنجاتكم زعيم»؛ أي كفيل و ضامن إن أخذتم بها، قال في المصباح [المنير]: زعمت بالمال زعماً - من باب قتل و منع -: كفلت به فأنا زعيم به (مرآة العقول: ج۹ ص۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۸۶ ح۲ عن يزيد بن عبد الملك، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۵۸ ح۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ديد و بازديد كنيد كه ديدارتان، موجب زنده شدن دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و يادكردِ احاديث ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و احاديث ما، شما را با هم مهربان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اگر آنها را بگيريد [و عمل كنيد]، رشد و نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابيد و اگر رهايشان كنيد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و هلاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد. پس به احاديث ما عمل كنيد، كه من، ضامن نجات شما هستم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «زنده شدن دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به دليل يادآورى امامت پيشوايان و دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنهاست، كه زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلى با علم و حكمت، حاصل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. مهربان كردن احاديث نیز يا به دليل سفارش احاديث به حقوق متقابل مؤمنان است يا اين كه اهتمام به نقل احاديث اهل بيت علیهم‌السلام زمينۀ مراجعۀ شيعيان به يكديگر را فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: تَلاقَوا وَ تَحادَثُوا العِلمَ؛ فَإِنَّ بِالحَديثِ تُجلَى القُلوبُ الرّائِنَةُ، وَ بِالحَديثِ إِحياءُ أَمرِنا، فَرَحِمَ اللهُ مَن أَحيا أَمرَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۴ ص۶۷ ح۲۷، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰۲ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: همديگر را ملاقات كنيد و از دانش با هم سخن بگوييد. دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زنگار گرفته، با حديث گفتن، جلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و حديث، مايۀ زنده كردن امر ماست. خداى رحمت آورد بر كسى كه امر ما را زنده كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آموزش-همگانى-حديث46&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزش همگانى حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزش باورها و نهادينه کردن ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، راهى است که حيات فرهنگى يک جامعه را استمرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و آنها را ميان همۀ اقشار جامعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسترَد. تمدّن بشر، از طريق تعليم و تعلّم، باقى مانده و گاه عمق و گسترش يافته است. هر نسل انسانى، ميراث نسل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيشين را به نسل پس از خود انتقال داده است. پدران و مادران، باورها و ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را در جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نو يا با همان قالب کهن، به فرزندان خود، منتقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. آموزگاران و مربّيان نيز همين رسالت را در برابر شاگردان خويش، بر دوش گرفته‌اند و نويسندگان و سخنرانان نيز سهمى مهم دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسلام، به عنوان دينى فرهنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز، همۀ باورها و ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اساسى لازم و نيکو را در خود جاى داده است. روشن است که آموزش عناصر فرهنگى و ارزشى اين دين بزرگ، نياز هميشگى امّت اسلامى و راز بقاى آن است. نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم بيشتر آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى اسلام، متن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محور و برخاسته از قرآن و حديث است. اين به معناى نياز جامعۀ اسلامى به يادگيرى و ياددهى هميشگى قرآن و همچنين حديث، به عنوان گزارشگر سنّت پيامبر صلی الله علیه و آله و سيرۀ اهل بيت علیهم‌السلام است. در خور توجّه اين که پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله، آورندۀ دين اسلام، در سفارش مهم و مشهور خود، دو يادگار گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ بر جاى مانده از خود را قرآن و عترت، معرّفى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: قرآن، به عنوان وحى الهى و عترت به عنوان مرجع اصلى تفسير و تطبيق آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين پايه، همان گونه که عترت، همتای کتاب خداست، سخن ايشان نيز همراه و همنواى کلام خداست. از زاويه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر، اين عترت است که در جارى زمان و همراه مردمان، در هر جا حضور دارد. گفتار و رفتار آنان است که همراه انسان و در سير حرکتش، او را از ترديد و دوراهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، رهايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد. حديثِ ایشان است که بر سرِ هر پيچ تاريخى، آدمى را به سوى قرآن و حقّ مطلق فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، در هر جا که لازم است، موضع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و مقصود واقعى و خارجى قرآن را تبیین و وظيفۀ الهى هر فرد را معيّن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتار و رفتار اهل بيت، در طول حدود سه قرن به تحقّق پيوسته و اين، به معناى گشايش يک عرصۀ وسيع براى سرمشق گرفتن از ايشان در همۀ فراز و نشيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زندگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث، سخن و عمل پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم السّلام را در درازاى سه قرن زندگى انسانى، حکايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از اين رو، الگوهايى از تطبيق عملى قرآن و نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از زندگى الهى را در پيش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد. حديث، انسان را به درون دين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد، هسته و پوستۀ آن را يک‌جا به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايانَد و قواعد روزآمد کردن دين را در فرايند اجتهاد علمى، در اختيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد. اهل بيت علیهم‌السلام آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جانبخش جاويد قرآن را در روزگار سختى و آسانى، آزادى و خفقان، رفاه و تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى و ده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها وضعيت ديگر، عينيت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشند و الگويى براى سبک زندگى ايمانى، به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؛ سبکى از زندگى که خدا به آن رنگ زده است: (وَ مَن أحسَنُ مِنَ اللهِ صِبغَةً؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آیۀ ۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و کیست که رنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمیزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بهتر از خدا باشد؟) و حديث، گزارشگر اين زندگى ايمانى است. سخنى اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنين، خود ارزش آن دارد که در کنار سخن خداوند، فرا گرفته شود و ياد گيرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، همچون ياد گيرندۀ کلام الهى، قدر بيند و بر صدر نشيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، خود در تعليم کتاب و حکمت کوشيد و امام على علیه‌السلام را به عنوان دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموختۀ برجستۀ اين مدرسۀ الهى، و گروهى از مسلمانان صدر اسلام را به عنوان الگوهايى پُرتلاش، فهيم، والا، ايثارگر، مجاهد و مقاوم، به همگان معرّفى کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على و همۀ جانشينان او، يکى از پى ديگرى، اين زنجيرۀ تعليم مقدّس را استمرار بخشيدند. آنان با تعليم و تربيت صدها راوى برجسته و پاسخگويى به هزاران سؤال و شبهه، کوشيدند حديث را در همۀ ساحت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش فراز آورند. در تفسير قرآن، به ارائۀ انبوهى از احاديث پرداختند که اکنون بيش از دوازده هزار از آنها در جوامع تفسير روايى، گِرد آمده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. اين، شمار رواياتى است که آشکارا به قرآن، نظر دارند، و گرنه همۀ سخنان اهل بيت علیهم‌السلام، برگرفته از قرآن و ناظر به آن هستند. ایشان در دانش فقه، به پرسشگرانِ بسيارى پاسخ دادند و تنها به محمّد بن مسلم، ۴۶ هزار مسئله آموختند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّى: ج۱ ص۳۹۱ ح۲۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اکنون مجموعه احاديث فقهى گزارش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده از آنان، شامل ده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها جلد کتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: وسائل الشیعة و جامع أحادیث الشیعة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در عرصۀ اخلاق و تاريخ و سيره نيز چنين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امامان علیهم‌السلام، راویان و شاگردان خود را تشويق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند تا به تعلّم و گردآورى حديث بپردازند و از فرصت نهادن براى بررسى و نقد آنها نيز دريغ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۱۷ (فصل ششم: عرضۀ حدیث).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تاريخى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم که همين وضعيت، ميان راويان درجۀ يک با شاگردانشان بر قرار بوده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانند: جمیل و زراره یا سلمة بن محرز و زراره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آنان با تشکيل حلقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى علمى، به مذاکرۀ حديث و احياى امر اهل بيت علیهم‌السلام پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در يک گزارش شايان توجّه، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم که محبوب، پدر راوى بزرگ شيعى، حسن بن محبوب، براى هر حديثى که او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشت، يک درهم به او جايزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۹ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظهور حلقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، مکتب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و حوزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى در مدينه و کوفه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان برخاسته از اهتمام ائمّه علیهم‌السلام به تعليم حديث دانست؛ امرى که سفارش مکرّر اهل بيت بوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۳ (بركت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گفتگوى حديثى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعليم و تعلّم حديث و فراگیری آثار و سيرۀ پيامبر خدا و اهل بيت او، چندان مهم است که فراگيرى سنّت نبوى، یادگیری تعاليم اصلى دين و نقل اخبار امامان و نشر آن را عالَم، از علّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى وجوب حج شمرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۹ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين، به معناى نيکو بودن هزينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد ميلياردها تومان و صرف وقت چند ميليون حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار در هر سال براى اين امر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، يادگيرى حديث از فردى راستگو، از همۀ دنيا و اشياى قيمتى آن، ارزشمندتر بوده،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۷ ح۴ و ۷ - ۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعليم و تعلّم حديث، عبادت و يادگيرى دو حديث سودمند به حال خود يا ديگرى، برتر از عبادت شصت‌ساله دانسته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۷ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين مايۀ مباهات الهى به فرشتگان، خوانده شده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۳ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برخى مجلس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، محبوبِ امامان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۱ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زمينۀ احياى امر ايشان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۱ ح۱۶ و ۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرده شده است. اين همه، اغراق و گزاف نيست، که برخاسته از ارزش والاى حديث و اثرگذارى گستردۀ آن در نهاد آدمى است. حديث اهل بيت، غبار از جان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۳ ح۲۲ و ص۱۱۵ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۳ ح۲۳ و ۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پيروان را به هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندد؛ امرى که تنها در دست قدرت خداست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: انفال: آیۀ ۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ مهم، زمان يادگيرى است. اگر چه هيچ زمانى براى يادگيرى دير نيست، امّا فراگيرى حديث در کودکى و پيش از آن که ذهن و جان به شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کژى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دچار و آلوده شود، برکات افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترى دارد. در حديثى از امام صادق علیه‌السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به فرزندانتان، حديث بياموزيد، پيش از آن که مُرجِئه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُرجِئه، به گروهى گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه خود را مسلمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند ولى عقايد ويژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داشتند، از جمله: معصيت، به ايمان، زيان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، چنان كه اطاعت، كفر را زائل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نيز ايمان، گفتار است، نه عمل. عقايد اين گروه در جهت تقويت رهبران سياسى حاكم بر مسلمانان در دوران بنى اميّه بود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سوى آنان بشتابند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۹ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که ذکر فرقۀ مُرجِئه، به دليل خطر فورى در آن روزگار است؛ امّا حديث، در اين زمان و هر عصر ديگرى، ظرفيت آن را دارد که به مصاف شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کژى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برود و فرهنگ ناب قرآنى را به ميدان آورَد. حديث را می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مايۀ کارهاى فرهنگى و سرمايۀ آموزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى نمود. حديث، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند نسل نو را به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ژرف و مانا با آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ناب اسلام، آشنا کند، بى آن که به جمود و تندروى دچار شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يادسپارى حديث نيز فراتر از يادگيرى، ارزشى دو چندان دارد. هر حرف از حديثِ به ياد سپرده شده، نورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که حافظ حديث را روز قیامت از دل ظلمات محشر به سوى پرديس روشن خدا، ره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. حافظ حديث، در قيامت، عالِم محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۲۳ ح۲۷ - ۲۸ و ۳۰- ۳۱ و ص۱۲۵ ح۳۹ - ۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شفاعت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله او را در بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۳ ح۳۲ - ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بى آن که عذابى ببيند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۵ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همراه پيامبران، صدّيقان، شاهدان و صالحان، به بهشت گام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۵ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، همان نعمت يافتگان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که در هر نماز، از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيم ما را با آنان همراه کند، گو اين که حفظ حديث، نعمتى سترگ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-حفظ-أربعين-حديثا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵: بَرَكاتُ حِفظِ أَربَعينَ حَديثاً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بركت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حفظ چهل حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَفِظَ عَنّي مِن أُمَّتي أَربَعينَ حَديثاً في أَمرِ دينِهِ يُريدُ بِهِ وَجهَ اللهِ عزّ وجلّ وَ الدّارَ الآخِرَةَ، بَعَثَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ فَقيهاً عالِماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۴۲ ح۱۷ عن أنس، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۴ ح۳۶، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۴ ح۵؛ كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۶۴ ح۲۸۸۵۳ نقلاً عن أبي نعيم عن الإمام عليّ عليه‌السلام عنه صلّی اللّه عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از امّت من، چهل حديث مرا در كار دينش حفظ كند و قصدش خداى عز و جل و سراى آخرت باشد، خداوند، او را روز قيامت، دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس و عالِم بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَفِظَ مِن أُمَّتي أَربَعينَ حَديثاً يَنتَفِعونَ بِها، بَعَثَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ فَقيهاً عالِماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۳۷ ح۹۹، صحيفة الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۲۲۶ ح۱۱۴ كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۶ ح۸؛ الأربعون الصغریٰ: ص۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از امّتم چهل حديث حفظ كند كه از آنها بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند شوند، خداوند، روز قيامت، او را دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس و دانشمند بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: أَربَعونَ حَديثاً يَستَظهِرُ بِهَا الرَّجُلُ في حُبِّنا أَهلَ البَيتِ، خَيرٌ مِن أَربَعينَ أَلفَ دينارٍ يَتَصَدَّقُ بِهِ، وَ أَعطاهُ اللهُ بِكُلِّ حَديثٍ ثَوابَ نَبِيٍّ، وَ كانَ لَهُ بِكُلِّ حَرفٍ نورٌ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث: ص۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: چهل حديث كه كسى را در محبّت ما اهل بيت يارى كند، بهتر از چهل هزار دينار [طلا] است كه صدقه دهد. خداوند، در برابر هر حديث، پاداش يک پيامبر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و براى هر حرف آن، نورى در روز قيامت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَفِظَ عَلیٰ أُمَّتي أَربَعينَ حَديثاً مِن أَمرِ دينِها، بَعَثَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ في زُمرَةِ الفُقَهاءِ وَ العُلَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۱ ص۹۵ ح۱ عن معاذ بن جبل، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۶ ح۹؛ الحدّ الفاصل: ص۱۷۳ ح۱۸ عن معاذ بن جبل، وفيات الأعيان: ج۳ ص۲۸۷نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس چهل حديث براى امور دينى امّتم حفظ كند، خداوند، او را روز قيامت در جرگۀ دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان و دانشمندان محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَفِظَ مِن أُمَّتي أَربَعينَ حَديثاً مِمّا يَحتاجونَ إِلَيهِ مِن أَمرِ دينِهِم، بَعَثَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ فَقيهاً عالِماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۴۱ ح۱۵، ثواب الأعمال: ص۱۶۲ ح۱، الاختصاص: ص۶۱ كلّها عن موسیٰ بن إبراهيم المروزي عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از امّتم چهل حديث حفظ كند كه در كارهاى دينشان به آن نياز دارند، خداوند، او را روز قيامت، دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس و دانشمند بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَفِظَ عَلیٰ أُمَّتي أَربَعينَ حَديثاً مِن أَمرِ دينِها، بَعَثَهُ اللهُ فَقيهاً، وَ كُنتُ لَهُ يَومَ القِيامَةِ شافِعاً وَ شَهيداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۲ ص۲۷۰ ح۱۷۲۶ عن أبي الدرداء، التدوين في أخبار قزوين: ج۲ ص۴۱۹؛ منية المريد: ص۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس چهل حديث براى امّتم حفظ كند كه به كار دينشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، خداوند، او را دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و من روز قيامت، شفيع و گواه او خواهم بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَفِظَ مِن أُمَّتي أَربَعينَ حَديثاً مِنَ السُّنَّةِ، كُنتُ لَهُ شَفيعاً يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۴۲ ح۱۶ عن ابن عبّاس، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۴ ح۳۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۴ ح۴؛ المغني عن حمل الأسفار: ج۱ ص۱۲ ح۱۵،نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از امّتم چهل حديث از سنّت را حفظ كند، روز قيامت، شفيع او خواهم بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَفِظَ عَلیٰ أُمَّتي أَربَعينَ حَديثاً يَنفَعُهُمُ اللهُ عزّ وجلّ بِها، قيلَ لَهُ: اُدخُل مِن أَیِ أَبوابِ الجَنَّةِ شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۴ ص۱۸۹ الرقم ۲۷۴ عن إبن مسعود، الأربعين البلدانية: ص۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس چهل حديث براى امّت من نگهدارى كند كه خداوند عز و جل به وسيلۀ آنها به امّتم سود برساند، به او گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «از هر يک از درهاى بهشت كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، وارد شو».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن تَرَكَ أَربَعينَ حَديثاً بَعدَ مَوتِهِ، فَهُوَ رَفيقي فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العلل المتناهية: ج۱ ص۱۱۷ ح۱۷۹ عن جابربن سمرة، كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۲۶ ح۲۹۱۹۲ نقلاً عن الديلمي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس پس از مرگش، چهل حديث بر جاى بگذارد، همراه من در بهشت خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدوين في أخبار قزوين عن سلمان: سَأَلتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَنِ الأَربَعينَ حَديثاً الَّتي قالَ: «مَن حَفِظَها مِن أُمَّتي دَخَلَ الجَنَّةَ»... قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، ما ثَوابُ مَن حَفِظَ هٰذِهِ الأَربَعينَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَشَرَهُ اللهُ مَعَ الأَنبِياءِ وَ العُلَماءِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدوين في أخبار قزوين: ج۳ ص۳۷۵ و ۳۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدوين فى أخبار قزوين - به نقل از سلمان -: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله پرسيدم: مقصود از چهل حديث در گفتۀ ايشان كه فرمود: «هر كس آنها را حفظ كند، وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود» چيست؟... [و] گفتم: اى پيامبر خدا! پاداش كسى كه اين چهل حديث را حفظ كند، چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند، روز قيامت، او را با پيامبران و عالمان محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن كَتَبَ أَربَعينَ حَديثاً رَجاءَ أَن يَغفِرَ اللهُ لَهُ، غَفَرَ لَهُ وَ أَعطاهُ ثَوابَ الشُّهَداءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العلل المتناهية: ج۱ ص۱۱۷ ح۱۷۸ عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن العاص.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس چهل حديث بنويسد، به اين اميد كه خدا او را بيامرزد، خداوند، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و پاداش شهيدان را به او عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام عن آبائه عليه‌السلام: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أَوصیٰ إِلیٰ أَميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أَبي طالِبٍ عليه‌السلام، وَ كانَ فيما أَوصیٰ بِهِ أَن قالَ لَهُ: يا عَلِيُّ! مَن حَفِظَ مِن أُمَّتي أَربَعينَ حَديثاً يَطلُبُ بِذٰلِكَ وَجهَ اللهِ عزّ وجلّ وَ الدّارَ الآخِرَةَ، حَشَرَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ مَعَ النَّبِيّينَ وَ الصِّدّيقينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصّالِحينَ، وَ حَسُنَ أُولٰئِكَ رَفيقاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۴۳ ح۱۹ عن إسماعيل بن الفضل الهاشمي و إسماعيل بن أبي زياد، أعلام الدين: ص۳۴۶، جامع الأخبار: ص۵۱۰ ح۱۴۲۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۴ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - به نقل از پدرانش علیهم‌السلام -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به امير مؤمنان على بن ابى طالب علیه‌السلام سفارش كرد و از جمله سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايشان، اين بود كه به او فرمود: «اى على! هر كس از امّتم كه چهل حديث را براى رضاى خداوند عز و جل و سراى آخرت حفظ كند، خداوند، روز قيامت، او را با پيامبران، صدّيقان (پای مردان راستين)، شهيدان و شايستگان - كه بهترين همراهان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند ـ، محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَفِظَ مِن أَحاديثِنا أَربَعينَ حَديثاً، بَعَثَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ عالِماً فَقيهاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۹ ح۷، الاختصاص: ص۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس از احاديث ما، چهل حديث حفظ كند، خداوند، او را روز قيامت، دانشمند و دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَفِظَ عَنّا أَربَعينَ حَديثاً مِن أَحاديثِنا فِي الحَلالِ وَ الحَرامِ، بَعَثَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ فَقيهاً عالِماً وَ لَم يُعَذِّبهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۴۲ ح۱۸ عن حنان بن سدير، الأمالي للصدوق: ص۳۸۲ ح۴۸۸ نحوه، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۴ ح۳۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس از احاديث ما چهل حديث در حلال و حرام حفظ كند، خداوند، او را در روز قيامت، دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس و دانشمند بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد و عذابش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمت-تأكيد-بر-حفظ-چهل-حديث83&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكمت تأكيد بر حفظ چهل حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث ترغيب کننده به حفظ چهل حديث، فراوان و مستفیض اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترغیب پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به حفظ چهل حديث، شیوه&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای کارآمد براى همگانى کردن معارفِ حديث در جامعه و حفظ و نقل و گزارش آن براى ديگر نسل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بوده است که با توجّه به مقتضيات هر فرد و جامعه، گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگونى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک نمود پُرجلوه، تألیف صدها کتاب با نام «چهل حدیث» در گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مختلف از صدر اسلام تا کنون است که گزارش اجمالی آنها در شناخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ حدیث (ج ۱ ص۱۹۰ - ۱۹۵) آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنای-حفظ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای «حفظ»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از «حفظ» در این احادیث، اهتمام جدّى و همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جانبه به حديث است که مراتبى گوناگون دارد. مرحلۀ نخست آن، به حافظه سپردن متن حديث است که با کتابت آن، انتقال گفتاری و نوشتاری به ديگران و حتّى کارهاى هنرى که سبب ماندگارى و رواج حديث در جامعه و مخاطبان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، استمرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرتبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بالاتر، فهم حديث، قرار دارد و برتر از آن، عمل کردن به حديث و سپس ترغيب دیگران به عمل به آن است. فهم دقيق حديث، واکاوى ظرافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متن و راهيابى به عمق آن، با تحصيل و تفکّر و تدريس و مباحثه به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که در اين صورت، حافظ حدیث به مرتبۀ «عالم» ترقّی می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و با عمل کردن به حديث - در صورتى که مرتبط با عمل باشد -، به مرتبۀ «عالم عامل» صعود می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. به سخن دیگر، احاديث یاد شده،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پلّۀ نخست دستيابى به مقام فقاهت (دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى) را همین حفظ حدیث می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و طبيعى است که فراگیری علوم بيشتر و به عمل در آوردن دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دستيابى به مقامات بالاتر را میسّر می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. گفتنی است تفسیرهای دیگری از «حفظ حدیث» ارائه شده؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الأربعون حدیثاً: ص۶۶، الأربعین النوویّة: ص۱۶ - ۱۷، شرح اُصول الکافى: ج۱ ص۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولی علّامه مجلسى در تحلیلی جامع، «حفظ» را دارای مراتبی دانسته که هر يک پاداشی مخصوص به خود دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۶ - ۱۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراد-از-عدد-چهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از عدد «چهل»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدد «چهل» در فرهنگ اسلامى و قرآن و احاديث، بسیار تکرار شده است: ميقات موسى علیه‌السلام با پروردگار، چهل روز طول کشيد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بقره: آیۀ ۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهل سالگى انسان، اوج قدرت و رشد فکرى و گاه جسمی او شمرده شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: احقاف: آیۀ ۱۵، الکافى: ج۲ ص۱۶ ح۶، الخصال: ص۵۴۵ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین اگر چهل مؤمن کنار جنازۀ مسلمانى، به نيکى او شهادت دهند، مشمول رحمت و غفران الهى قرار خواهد گرفت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافى: ج۳ ص۲۵۴ ح۱۴، عدّة الداعى: ص۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدّ همسايگى نيز تا چهل منزل تعيين شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافى: ج۲ ص۶۶۹، معانى الأخبار: ص۱۶۵ ح۱، الخصال: ص۵۴۴ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، کسى که خمر بنوشد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافى: ج۶ ص۴۰۲ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا غيبت مسلمانى را کند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: جامع الأخبار: ص۴۱۲ ح۱۱۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا چهل روز، نماز و اعمالش قبول نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مداومت چهل باره بر برخی اعمال، سبب پديد آمدن خواصّ جديدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که قبل از آن به دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مجلّه مبلّغان: ش۵۲ مقالۀ «اربعین در فرهنگ اهل بیت علیهم‌السلام»، عبد الکریم پاک‌نیا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مجموع اين احاديث، روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که عدد چهل در فرهنگ اسلامى، ويژگى خاصّى دارد که آن را از اعداد پيش و پس از خود، متمايز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى با توجّه به همین نکته که عدد چهل، نماد کمال در فرهنگ اسلامى است، مفهوم عددى چهل را در احادیثِ حفظ حدیث، مقصود ندانسته، بلکه منظور احادیث را حفظ همراه معرفت کامل دانسته&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: سیر اربعین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارى: ص۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که اين سخن، تمام نباشد؛ زيرا بیشترِ احاديث حفظ چهل حديث، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و در صدر اسلام، صادر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در آن دوره، عدد چهل به عنوان يک اصطلاح و نماد کمال در فرهنگ اسلامى مطرح نبوده است. از اين رو، عدد چهل در این روایات را می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان کمترين شمار حفظ حديث براى رسيدن به مقام دین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی و بهرۀ اُخروى دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محتوای-احاديث-حفظ-شده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محتوای احاديث حفظ شده&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ مفاد و مضمون احاديث حفظ شده نيز برخى با استناد به قید «فی أمر دینها»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۲۲ ح۲۷ و ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: روايات، در پىِ ترغيب به حفظ احاديث اعتقادى و عبادى اند و به رواياتى که به امور دنيوى اشاره دارند (همانند روايات معاملات و رزق و پيروزى بر دشمن) ناظر نيستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الأربعون حدیثاً، شیخ بهایى: ص۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى، حفظ احاديث اخلاقى را نيز از شمارِ معارف مورد احتياج شمرده و آن را به روايات اعتقادى و عبادى افزوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان «فی أمر دینها» را نه برای تقیید و محدود کردن، بلکه برای توضیح مقصود روایت و تعیین اولويت در يادگيرى احادیث دانست. بر این پایه، احادیث ناظر به امور دنيوى و مرتبط با معاش مردم نیز در این دایره می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گنجند، هر چند اولویّت با احادیث ناظر به آخرت است. افزون بر این، آخرت، پایان راه برگزیدۀ ما در دنیاست که از ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذر ساماندهی درست آن، به آخرت مطلوب و کامیابی ابدی دست می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابیم. روشن است که همۀ احاديثِ صادر شده از پیامبر و اهل بیت علیهم‌السلام، براى دنیا و آخرت مردم، سودمندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نتیجه آن که: همۀ احاديث، شايستگى حفظ، فهم، نقل و عمل را دارند، ولى اولويّت با رواياتى است که در باور و رفتار فرد و جامعه اثر بیشتری دارند. حفظ و گسترش اين رويکرد، سبب بقاى حديث در طول عصرها و همۀ نسل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-مواجهة-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶: آدابُ مُواجَهَةِ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب رو به رو شدن با حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1.-الدراية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ ـ 1. الدِّرايَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ ـ 1. فهميدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: هِمَّةُ العاقِلِ الدِّرايَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَریٰ الشي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ دِرایَةً: عَلِمه (لسان العرب: ج۱۴ ص۲۵۴ «دری»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ هِمَّةُ الجاهِلِ الرِّوايَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۸۷ و ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اهتمام عاقل، به فهم و اهتمام جاهل، به نقل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص310 (الفصل الرابع: دراية الحديث).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۱۱ (فصل چهارم: فهم حدیث).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-عدم-التكذيب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ ـ 2. عَدَمُ التَّكذيبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ ـ 2. تكذيب نكردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بَل كَذَّبُوا بِمَا لَم يُحِيطُوا بِعِلمِهِ وَ لَمَّا يَأتِهِم تَأوِيلُهُ كَذٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبلِهِم فَانظُر كَيفَ كَانَ عـٰقِبَةُ ٱلظَّـٰـلِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یونس: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([آنها از روى علم و دانش، قرآن را انكار نكردند] بلكه چيزى را تكذيب كردند كه از آن آگاهى نداشتند و هنوز واقعيتش بر آنان روشن نشده است. پيشينيان آنها نيز همين گونه تكذيب كردند. پس بنگر عاقبت كار ظالمان چگونه بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنَّ اللهَ خَصَّ عِبادَهُ بِآيَتَينِ مِن كِتابِهِ: أَن لا يَقولوا حَتّیٰ يَعلَموا، وَ لا يَرُدّوا ما لَم يَعلَموا، وَ قالَ عزّ وجلّ: (أَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثَاقُ الْكِتَابِ أَنْ لَا يَقُولُوا عَلَى اللهِ إلَّا الْحَقَّ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قالَ: (بَل كَذَّبُوا بِمَا لَم يُحِيطُوا بِعِلمِهِ وَ لَمَّا يَأتِهِم تَأوِيلُهُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۳ ح۸ عن إسحاق بن عبد اللّه، الأمالي للصدوق: ص۵۰۶ ح۷۰۲، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۷۸ ح۱۹۵۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند، بندگانش را به دو آيه از كتابش، سفارش مخصوص كرده است: اين كه تا ندانند، نگويند و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، رد نكنند. خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (آيا از آنان در كتاب، پيمان گرفته نشده است كه جز حق به خدا نسبت ندهند؟) و فرمود: (بلكه آنچه را به شناختش احاطه نيافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و حقيقت آن هنوز برايشان آشكار نشده است، دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگارند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن بَلَغَهُ عَنّي حَديثٌ فَكَذَّبَ بِهِ، فَقَد كَذَّبَ ثَلاثَةً: اللهَ، وَ رَسولَهُ، وَ الَّذي حَدَّثَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۷ ص۳۱۳ ح۷۵۹۶ عن جابر، جامع بيان العلم: ج۲ ص۱۸۹؛ منية المريد: ص۳۷۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۱۲ ح۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس حديثى از من به او برسد و آن را دروغ بشمارد، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، سه كس را تكذيب كرده است: خدا، پيامبر او و راوى حديث را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّمَا الهالِكُ أَن يُحَدَّثَ أَحَدُكُم بِشَيءٍ مِنهُ لا يَحتَمِلُهُ، فَيَقولُ: وَ اللهِ ما كانَ هٰذا، وَ اللهِ ما كانَ هٰذا! وَ الإِنكارُ هُوَ الكُفرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۱ ح۱، الخرائج و الجرائح: ج۲ ص۷۹۳ ح۱ كلاهما عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بصائر الدرجات: ص۲۲ ح۹ عن الإمام الباقر عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۳۶۶ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هلاک شونده، كسى است كه حديثى براى او نقل شود و چون تحمّلش را ندارد، بگويد: «به خدا سوگند، اين [درست] نيست. به خدا سوگند، اين [درست] نيست» و انكار كردن [بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دليل]، كفر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن رَدَّ حَديثاً بَلَغَهُ عَنّي، فَليَتَبَوَّأ بَيتاً فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۶ ص۲۶۲ ح۶۱۶۳ عن سلمان، الفردوس: ج۳ ص۵۳۱ ح۵۶۵۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس حديثى را كه از من به او رسيده است، رد كند، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در آتش [دوزخ] بنا می‌كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: وَ اللهِ! إِنَّ أَحَبَّ أَصحابي إِلَيَّ أَورَعُهُم وَ أَفقَهُهُم وَ أَكتَمُهُم لِحَديثِنا، وَ إِنَّ أَسوَأَهُم عِندي حالاً وَ أَمقَتَهُم لَلَّذي إِذا سَمِعَ الحَديثَ يُنسَبُ إِلَينا وَ يُرویٰ عَنّا فَلَم يَقبَلهُ، اشمَأَزَّ مِنهُ وَ جَحَدَهُ وَ كَفَّرَ مَن دانَ بِهِ، وَ هُوَ لا يَدري لَعَلَّ الحَديثَ مِن عِندِنا خَرَجَ وَ إِلَینا أُسنِدَ! فَيَكونَ بِذٰلِكَ خارِجاً عَن وَلايَتِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۳ ح۷ عن أبي عبيدة الحذّاء، مستطرفات السرائر: ص۷۹ ح۸، بصائر الدرجات: ص۵۳۷ ح۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۳۶۵ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به خدا سوگند كه محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين يارانم نزد من، پارساترين، فقيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و پوشاننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين شخص نسبت به حديث ماست و بدترين و منفورترين آنها نزد من، كسى است كه هر گاه حديثى را شنيد كه به ما نسبت داده شده و از ما روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، آن را نپذيرد و از آن بدش بيايد و انكارش كند و كسى را كه معتقد به آن باشد، تكفير كند، در حالى كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند شايد آن حديث، [واقعاً] از جانب ما صادر شده و به ما اِسناد داده شده باشد، و با اين كار، او از ولايت ما خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أَو الصادق عليهما السلام: لا تُكَذِّبوا بِحَديثٍ أَتاكُم أَحَدٌ؛ فَإِنَّكُم لا تَدرونَ لَعَلَّهُ مِنَ الحَقِّ، فَتُكَذِّبُوا اللهَ فَوقَ عَرشِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۵۳۸ ح۵ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۶ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام يا امام صادق علیه‌السلام: حديثى را كه كسى برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد، تكذيب نكنيد؛ چرا كه شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، شايد آن حق باشد و خدا را بالاى عرشش تكذيب كرده باشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات عن سَعدِ بنِ طَريفٍ الخَفّافِ: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام: ما تَقولُ فيمَن أَخَذَ عَنكُم عِلماً فَنَسِيَهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا حُجَّةَ عَلَيهِ، إِنَّمَا الحُجَّةُ عَلیٰ مَن سَمِعَ مِنّاحَديثاً فَأَنكَرَهُ، أَو بَلَغَهُ فَلَم يُؤمِن بِهِ وَ كَفَرَ، فَأَمَّا النِّسيانُ فَهُوَ مَوضوعٌ عَنكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۳۱۵ ح۲۶۶، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۳۶۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات - به نقل از سعد بن طريف خفّاف -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: در بارۀ كسى كه علمى از شما فرا گرفته و آن را فراموش كرده است، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماييد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حجّتى بر او نيست. حجّت بر كسى تمام است كه حديثى از ما شنيده و آن را انكار كرده است يا به او رسيده، ولى به آن ايمان نياورده و كفر ورزيده است؛ امّا فراموشى از شما برداشته شده است [و كيفرى ندارد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفُضَيل بن يَسار عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: قُلتُ: لِهٰذَا الأَمرِ وَقتٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَذَبَ الوَقّاتونَ، كَذَبَ الوَقّاتونَ، كَذَبَ الوَقّاتونَ، إِنَّ موسیٰ عليه‌السلام لَمّا خَرَجَ وافِداً إِلیٰ رَبِّهِ واعَدَهُم ثَلاثينَ يَوماً، فَلَمّا زَادَهُ اللهُ عَلَى الثَّلاثينَ عَشراً قالَ قَومُهُ: قَد أَخلَفَنا موسیٰ! فَصَنَعوا ما صَنَعوا. فَإِذا حَدَّثناكُمُ الحَديثَ فَجاءَ عَلیٰ ما حَدَّثناكُم بِهِ فَقولوا: صَدَقَ اللهُ، وَ إِذا حَدَّثناكُمُ الحَديثَ فَجاءَ عَلیٰ خِلافِ ما حَدَّثناكُم بِهِ فَقولوا: صَدَقَ اللهُ؛ تُؤجَروا مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۶۸ ح۵، الغيبة للنعماني: ص۲۹۴ ح۱۳ و ليس فيه «كذب الوقّاتون» الثالثة، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۱۱۸ ح۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از فُضَيل بن يسار -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: براى اين كار (زمان ظهور)، زمانى تعيين شده است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تعيين كنندگانِ وقت، دروغ گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! تعيين كنندگانِ وقت، دروغ گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! تعيين كنندگانِ وقت، دروغ گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! موسى علیه‌السلام زمانى كه به ديدار پروردگارش [به طور سينا] رفت، به قومش وعدۀ سى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزه داد و چون خداوند، ده روز بر سى روز افزود، قومش گفتند: موسى با ما خُلفِ وعده كرد. پس به كارى كه نبايد (گوساله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى و...)، دست زدند. بنا بر اين، هر گاه حديثى به شما گفتيم و آن حديث تحقّق يافت، بگوييد: &amp;quot;خدا راست گفته است&amp;quot; و هر گاه حديثى به شما گفتيم و خلاف آنچه برايتان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، تحقّق يافت، باز هم بگوييد: &amp;quot;خدا، راست گفته است&amp;quot; تا دو بار به شما مزد داده شود».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به توضيح امام علیه‌السلام، راز تصديق سخنى كه تحقّق نيافته، حكمت ويژۀ تحقّق نيافتن خبر است، و پاداش ويژۀ آن، به دليل پايدارى بر ايمان است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن عبد الغفّار الجازيّ: حَدَّثَني مَن سَأَلَهُ - يَعنِي الصّادِقَ عليه‌السلام -: هَل يَكونُ كُفرٌ لا يَبلُغُ الشِّركَ؟ قالَ: إِنَّ الكُفرَ هُوَ الشِّركُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قامَ فَدَخَلَ المَسجِدَ، فَالتَفَتَ إِلَيَّ فَقالَ: نَعَم، الرَّجُلُ يَحمِلُ الحَديثَ إِلیٰ صاحِبِهِ فَلا يَعرِفُهُ فَيَرُدُّهُ عَلَيهِ، فَهِيَ نِعمَةٌ كَفَرَها وَ لَم يَبلُغِ الشِّركَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۱۳۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۸ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از عبد الغفّار جازى -: كسى برايم نقل كرد كه از امام صادق علیه‌السلام پرسيد: آيا كفرى وجود دارد كه به شرک نرسد؟ فرمود: «كفر، همان شرک است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام سپس برخاست و درون مسجد رفت و با توجّه كردن به من فرمود: «آرى! مردى حديث را به يارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد و او آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد و رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. آن، نعمتى است كه او كفرانش كرده و به شرک هم نرسيده است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين روايت، امام علیه‌السلام ابتدا اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد كه كُفر به خدا همانند شرک است و در ادامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد كُفرى كه همانند شرک نباشد نيز وجود دارد و آن، كُفر نعمت است - زيرا كُفر به معناى پوشاندن است و پوشاندن انواعى دارد، از جمله پوشاندن نعمت - و در پايان، رد كردن حديث اهل بيت علیهم‌السلام يكى از مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های كُفر نعمت دانسته شده كه در حدّ شرک نيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام - في رِسالَةٍ كَتَبَها إِلیٰ عَلِيِّ بنِ سُوَيدٍ السّائِيِّ -: وَ لا تَقُل لِما بَلَغَكَ عَنّا وَ نُسِبَ إِلَينا: «هٰذا باطِلٌ» وَ إِن كُنتَ تَعرِفُ مِنّا خِلافَهُ؛ فَإِنَّكَ لا تَدري لِما قُلناهُ، وَ عَلیٰ أَيِّ وَجهٍ وَصَفناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۲۵ ح۹۵، رجال الكشّي: ج۲ ص۷۵۵ ح۸۵۹، بصائر الدرجات: ص۵۳۸ ح۴ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۲۹ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به على بن سُويد سائى نوشت -: و به آنچه از ما به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و به ما نسبت داده شده، مگو: «اين، باطل است»، حتّى اگر خلاف آن را از ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى؛ زيرا تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که چرا آن را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم و چگونه آن [مسئله] را توضيح داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أَبي بصير عن أَحدهما عليهما السلام: لا تُكَذِّبوا بِحَديثٍ أَتاكُم بِهِ مُرجِئِيٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. المُرجئة: اختُلف في المُرجِئَة، فقیل: هم فرقة من فرَق الإسلام یعتقدون أنّه لا یضرّ مع الإیمان معصیة، کما لا ینفع مع الکفر طاعة؛ سُمّو مُرجِئة لاعتقادهم أنّ الله تعالی أرجَأ تعذیبهم عن المعاصي؛ أي أخَّره عنهم... و قال بعض أهل المعرفة بالمِلَل: إنّ المُرجئة هم الفرقة الجبریّة الذین یقولون: إنّ العبد لا فعل له، و إضافته إلی الفعل إلیه بمنزلة إضافة المجازات... و انّما سمیت المجبّرة مُرجئة لأنّهم یؤخّرون أمر الله و یرتکبون الکبائر (مجمع البحرین: ج۱ ص۱۷۷ «رجا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لا قَدَرِيٌّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. القَدَریّة: هم المنسوبون إلی القَدر، و یزعُمون أنّ کلّ عبد خالق فعله، و لایرون المعاصي و الکفر بتقدیر اللّٰه و مشیّته، فنسبوا إلی القَدَر لأنّه بدعتهم و ضلالتهم و... قیل: القدریّة هم المعتزلة؛ لإسناد أفعالهم إلی قدرتهم (مجمع البحرین: ج۳ ص۴۵۱ «قدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لا خارِجِيٌّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَوارج: هم فرقَة من فرَق الإسلام، سُمّوا خوارج لخروجهم علی علیّ عليه‌السلام (مجمع البحرين: ج۲ ص۲۹۴ «خرج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَسَبَهُ إِلَينا؛ فَإِنَّكُم لا تَدرونَ لَعَلَّهُ شَيءٌ مِنَ الحَقِّ، فَتُكَذِّبُوا اللهَ عزّ وجلّ فَوقَ عَرشِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۵ ح۱۳، المحاسن: ج۱ ص۳۶۰ ح۷۷۵، مختصر بصائر الدرجات: ص۲۷۶ ح۲۴۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۷ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از ابو بصير، از امام باقر علیه‌السلام يا امام صادق علیه‌السلام -: اگر يک نفر از مُرجِئه يا قَدَريّه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدَريّه، كسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه معتقدند همۀ افعال و از جمله خير و شر، در دست خودِ ماست و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند تقديرى در ميان نيست و بر اين باورند كه انسان، قادر به هدايت و ضلالت خويش است و اين امر، در اختيار خود اوست و اگر بخواهد، به راه راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و اگر بخواهد، در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى قدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا خوارج،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوارج، گروهى بودند كه در پايان جنگ صفّين بر امام على علیه‌السلام شورش كردند و جنگ نهروان را پديد آوردند. بازماندگان و طرفداران آنان، مرتكب گناه كبيره را كافر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداشتند و بسيارى از مسلمانان را تكفير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از قول ما حديثى به شما گفت، آن را دروغ مشماريد؛ زيرا شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، شايد آن راست باشد و شما [با تكذيب آن،] خداوند عز و جل را بر فراز عرشش تكذيب كرده باشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-الوقوف-عند-عدم-المعرفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ ـ 3. الوُقوفُ عِندَ عَدَمِ المَعرِفَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ ـ 3. توقّف هنگام نفهميدن حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن رَدَّ حَديثاً بَلَغَهُ عَنّي فَأَنَا مُخاصِمُهُ يَومَ القِيامَةِ، وَ إِذا بَلَغَكُم عَنّي حَديثٌ وَ لَم تَعرِفوهُ فَقولوا: اللهُ أَعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۶ ص۲۶۲ ح۶۱۶۳ عن سلمان؛ منية المريد: ص۳۷۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۱۲ ح۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس حديثى از من به او برسد و آن را انكار كند، من خود در روز رستاخيز، طرف دعواى او خواهم بود. پس هر گاه حديثى از من به شما رسيد و آن را نفهميديد، بگوييد: «خدا، داناتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: ما حَدَّثَكُم أَهلُ الكِتابِ فَلا تُصَدِّقوهُم وَ لا تُكَذِّبوهُم، وَ قولوا: «آمَنّا بِاللهِ وَ رُسُلِهِ»؛ فَإِن كانَ باطِلاً لَم تُصَدِّقوهُ، وَ إِن كانَ حَقّاً لَم تُكَذِّبوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۳ ص۳۱۸ ح۳۶۴۴ عن أبي نملة الأنصاري، مسند ابن حنبل: ج۶ ص۱۰۲ ح۱۷۲۲۵، صحيح ابن حبّان: ج۱۴ ص۱۵۱ ح۶۲۵۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه اهل كتاب، حديثى برايتان گفتند، نه آنها را تصديق كنيد و نه تكذيب، و بگوييد: «به خدا و پيامبرانش ايمان داريم». پس اگر باطل باشد، آن را تصديق نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و اگر حق باشد، آن را تكذيب نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-الرد-إلی-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ ـ 4. الرَّدُّ إلیٰ أَهلِ البَيتِ عليهم‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ ـ 4. باز گرداندن به اهل بيت علیهم‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إِذا سَمِعتُم مِن حَديثِنا ما لا تَعرِفونَ، فَرُدّوهُ إِلَينا وَ قِفوا عِندَهُ وَ سَلِّموا، حَتّیٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الحَقُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۲۷ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، تحف العقول: ص۱۱۶، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۹ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هنگامى كه حديثى از ما شنيديد كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهميد، آن را به ما باز گردانيد و در آن توقّف كنيد و تسليم باشيد تا حق برايتان روشن شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن سفيان بن السَّمط: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، إِنَّ الرَّجُلَ لَيَأتينا مِن قِبَلِكَ فَيُخبِرُنا عَنكَ بِالعَظيمِ مِنَ الأَمرِ، فَيَضيقُ بِذٰلِكَ صُدورُنا حَتّیٰ نُكَذِّبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ أَبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أَ لَيسَ عَنّي يُحَدِّثُكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَقولُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: فيما وجدنا من النسخ: «فتقول» بتاء الخطاب، و لعلّ المراد أنّك بعدما علمت أنّه منسوب إلينا، فإذا أنكرته فكأنّك قد أنكرت كون الليل ليلاً و النهار نهاراً، أي ترك تكذيب هذا الأمر، و قبحه ظاهر لا خفاء فيه. و يحتمل أن يكون بالياء على الغيبة كما سيأتي، أي هل يروي هذا الرجل شيئاً يخالف بديهة العقل؟ قال: لا. فقال: فإذا احتمل الصدق فلا تكذّبه و ردّ علمه إلينا. و يحتمل أن يكون بالنون على صيغة التكلّم، أي هل تظنّ بنا أنّا نقول ما يخالف العقل؟ فإذا وصل إليك عنّا مثل هذا فاعلم أنّا أردنا به أمراً آخر غير ما فهمت، أو صدر عنّا لغرضٍ فلا تكذّبه (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۷ ذيل ح۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلَّيلِ: إِنَّهُ نَهارٌ، وَ لِلنَّهارِ: إِنَّهُ لَيلٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلتُ لَهُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: رُدَّهُ إِلَينا؛ فَإِنَّكَ إِن كَذَّبتَ فَإِنَّما تُكَذِّبُنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۵۳۷ ح۳، مختصر بصائر الدرجات: ص۲۷۵ ح۲۴۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۷ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از سفيان بن سِمط -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: فدايت شوم! مردى از سوى شما نزد ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و امرى سنگين از شما براى ما نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايمان از آن به تنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، چندان كه او را تكذيب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «آيا از قول من برايتان حديث نقل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شب را روز و روز را شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامد؟».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايۀ نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوت «تقول»، «يقول» و «نقول» كه علّامه مجلسى يافته است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت: شايد مقصود روايت اين باشد كه انكار تو، مانند انكار شب و روز است و نيز محتمل است كه همان معناى ترجمه شده در متن بالا باشد، يعنى: آيا اين فرد، سخنى مخالف بديهيّات عقلى، روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟ همچنين شايد معنا اين باشد كه: آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارى ما مخالف عقل سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم؟ اگر چنين سخنانى را از ما برايت نقل كردند، بدان كه مقصودمان، متفاوت است از آنچه فهميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، يا اين كه با هدف خاصّى گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم. پس آن را تكذيب نكن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را به ما باز گردان كه اگر تكذيبش كنى، ما را تكذيب كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: أُنظُروا أَمرَنا وَ ما جاءَكُم عَنّا، فَإِن وَجَدتُموهُ لِلقُرآنِ مُوافِقاً فَخُذوا بِهِ، وَ إِن لَم تَجِدوهُ مُوافِقاً فَرُدّوهُ، وَ إِنِ اشتَبَهَ الأَمرُ عَلَيكُم فيهِ فَقِفوا عِندَهُ وَ رُدّوهُ إِلَينا حَتّیٰ نَشرَحَ لَكُم مِن ذٰلِكَ ما شُرِحَ لَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۲۳۲ ح۴۱۰ عن جابر الجعفي، بشارة المصطفیٰ: ص۱۱۳، نزهة الناظر: ص۱۶۰ ح۳۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۶ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به امر ما و آنچه از جانب ما به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، بنگريد. اگر آن را موافق قرآن يافتيد، آن را به كار ببنديد و اگر آن را موافق نيافتيد، باز گردانيد. اگر امر بر شما مشتبه شد، در آن، توقّف كنيد و آن را به ما باز گردانيد تا برايتان تشريح كنيم، همان گونه كه براى ما شرح داده شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِشيعَتِهِ -: لِيُقَوِّ شَديدُكُم ضَعيفَكُم، وَ لیَعُد غَنِيُّكُم عَلیٰ فَقيرِكُم، وَ لا تَبُثّوا سِرَّنا، وَ لا تُذيعوا أَمرَنا، وَ إِذا جاءَكُم عَنّا حَديثٌ فَوَجَدتُم عَلَيهِ شاهِداً أَو شاهِدَينِ مِن كِتابِ اللهِ فَخُذوا بِهِ، وَ إِلّا فَقِفوا عِندَهُ، ثُمَّ رُدّوهُ إِلَينا حَتّیٰ يَستَبينَ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۲ ح۴، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۷۳ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در سفارش به شيعيان خود -: تواناى شما به ناتوانتان يارى رسانَد و داراى شما به نادارتان كمک كند و راز ما را فاش نسازيد. امر (امامت) ما را آشكار نكنيد و هر گاه حديثى از ما به شما رسيد و يک يا دو گواه از كتاب خدا برايش پيدا كرديد، آن را بپذيريد، و گر نه در بارۀ آن، درنگ كنيد و سپس آن را به ما ارجاع دهيد [و از ما بپرسيد] تا [حقيقت امر] برايتان روشن شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات عن منصور الصَّيقَل: قالَ بَعضُ أَصحابِنا لِأَبي عَبدِ اللهِ وَ أَنَا قاعِدٌ عِندَهُ: ما نَدري ما يَقبَلُ مِن هٰذا حَديثَنا مِمّا يَرُدُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هکذا جاءت العبارة في المصدر، و الظاهر أنّ فیها تقدیماً و تأخیراً، و لعلّ صوابها: «مایَقبل هذا من حدیثنا ممّا یَرُدّ»، أو: «ما یَقبل من حدیثنا هذا ممّا یردّ»، و بالصورة الأخیرة جاءت فی تفسیر البرهان: ج۵ ص۸۶۳ ح۱۲۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ ما ذاكَ؟ قالَ: لَيسَ بِشَيءٍ يَسمَعُهُ مِنّا إِلّا قالَ: القَولُ قَولُهُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أَبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: هٰذا مِنَ المُسلِمينَ، إِنَّ المُسلِمينَ هُمُ النُّجَباءُ، إِنَّما عَلَيهِ إِذا جاءَهُ شَيءٌ لا يَدري ما هُوَ يَرُدُّهُ إِلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۲۷۳ ح۲۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات - به نقل از منصور صيقل -: من نزد امام صادق علیه‌السلام نشسته بودم كه يكى از يارانمان به امام گفت: ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم [فلان شخص] كدام حديث ما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و كدام را رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «چه طور؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: هيچ چيزى از ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود، جز آن كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: قول، قول آنها (اهل بيت علیهم‌السلام) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «اين شخص، از تسليم حق شدگان است. تسليم حق شدگان، همان نجيبان هستند. تنها اين به عهدۀ اوست كه هر گاه چيزى به او رسيد كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند چيست، آن را به ما باز گردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن محمّد بن عيسیٰ: أَقرَأَني داوودُ بنُ فَرقَدٍ الفارِسِيُّ كِتابَهُ إِلیٰ أَبِي الحَسَنِ الثّالِثِ عليه‌السلام و جَوابَهُ بِخَطِّهِ، فَقالَ: نَسأَلُكَ عَنِ العِلمِ المَنقولِ إِلَينا عَن آبائِكَ وَ أَجدادِكَ قَدِ اختَلَفوا عَلَينا فيهِ، كَيفَ العَمَلُ بِهِ عَلَى اختِلافِهِ إِذا نَرُدُّ إِلَيكَ فَقَدِ اختُلِفَ فيهِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و في بعض المصادر: «أو الردّ إلیک فیما اختلف فیه»، و هي الأقرب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ وَ قَرَأتُهُ: ما عَلِمتُم أَنَّهُ قَولُنا فَالزَموهُ، وَ ما لَم تَعلَموا فَرُدّوهُ إِلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۵۲۴ ح۲۶، مختصر بصائر الدرجات: ص۲۷۰ ح۲۳۳، مستطرفات السرائر: ص۶۹ ح۱۷ عن الإمام الكاظم عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۵ ح۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از محمّد بن عيسى -: داوود بن فرقد فارسى، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به امام هادى علیه‌السلام و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ ايشان در پاسخ او را برايم خواند و گفت: ما از علمى كه از پدران و نياكانت براى ما نقل شده و در آن اختلاف شده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيم كه چگونه به آن عمل كنيم. آيا چون اختلافى است، آن را به شما باز گردانيم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام [چنين] نوشته بود - و من آن را خواندم -: «به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد گفتۀ ماست، پایبند باشيد و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، به ما باز گردانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-نقل-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: نَقلُ الحَديثِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نقل حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-علی-نقل-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: الحَثُّ عَلیٰ نَقلِ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ترغيب به نقل حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنّي أُحَدِّثُكُم بِالحَديثِ، فَليُحَدِّثِ الحاضِرُ مِنكُمُ الغائِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحدّث الفاضل: ص۱۷۱ ح۱۴ عن عبادة بن الصامت، تاريخ دمشق: ج۴۸ ص۲۱ ح۱۰۳۵۰، معرفة الصحابة لأبی نعیم: ج۴ ص۱۹۲۲ ح۴۸۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: من برايتان حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم. پس حاضرانِ شما براى غايبان نقل كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: ما أَفادَ المُسلِمُ أَخاهُ فائِدَةً أَحسَنَ مِن حَديثٍ حَسَنٍ بَلَغَهُ فَبَلَّغَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله: ص۴۳ عن محمّد بن المنكدر، إحياء العلوم: ج۱ ص۲۰ و فيه «أفضل» بدل «أحسن».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: مسلمان به برادرش بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيكوتر از حديثى نيكو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند. به او برسانَد و او به ديگرى برسانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: رَحِمَ اللهُ امرَءاً سَمِعَ مِنّا حَديثاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. كذا، و لعلّ الصواب: «أحاديث».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَعاها، ثُمَّ بَلَّغَها مَن هُوَ أَوعیٰ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۲۱ ص۲۳۱ ح۴۷۷۴ عن زيد بن خالد الجُهَني، صحيح ابن حبّان: ج۱ ص۲۷۰ ح۶۷، جامع بيان العلم: ج۱ ص۱۲۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدا رحمت كند كسى را كه از ما حديث بشنود و آن را در يابد، سپس آن را به كسى رساند كه از خودش فهيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: نَضَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَضَرَه و نَضَّرَه و أنصَرَه: نَعَّمَه. من النَّضارة، و هي في الأصل: حُسن الوجه و البریق. و إنّما أراد: حَسَّن خلُقه و قَدره (النهایة: ج۵ ص۷۱ «نضر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ امرَءاً سَمِعَ مِنّا حَديثاً فَحَفِظَهُ حَتّیٰ يُبَلِّغَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۳ ص۳۲۲ ح۳۶۶۰ عن زيد بن ثابت، سنن الترمذي: ج۵ ص۳۴ ح۲۶۵۶ بزيادة «غيره» في آخره؛ منية المريد: ص۳۷۱ بزيادة «غيره» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدا، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو گردانَد كسى را كه حديثى از ما بشنود و آن را حفظ كند تا به كسى برسانَد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّهُ سَيَأتيكُم أَقوامٌ مِن أَقطارِ الأَرضِ يَسأَلونَكُمُ الحَديثَ، فَحَدِّثوهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذيل تاريخ بغداد: ج۵ ص۹۰۹ الرقم ۱۲۴۵ عن أبي سعيد الخدري، تاريخ دمشق: ج۴۸ ص۹۳ ح۱۰۳۸۳ نحوه؛ أعلام الدين: ص۱۴۸ عن أبي سعيد الحذّاء (و هو تصحيف لأنّ صدر الرواية تدلّ على أنّ الراوي معاصر للنبيّ صلّی اللّه عليه وآله) نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: به زودى، گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از اطراف زمين نزدتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و از شما حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند. برايشان حديث بگوييد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: أَيُّهَا النّاسُ! اِحفَظوا قَولي تَنتَفِعوا بِهِ بَعدي، وَ افهَموهُ تَنعَشوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في بحار الأنوار: «وَ افقَهوهُ تَنتَعِشوا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۱۷۲، بحار الأنوار: ج۳۷ ص۱۱۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى مردم! گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را حفظ كنيد كه پس از من، از آن سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريد. آن را بفهميد تا خوب زندگى كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: رِوايَةُ الحَديثِ انتِسابٌ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر اللآلي: ص۷۰، المواعظ العدديّة: ص۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نقل حديث، [گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] نسبت يافتن با پيامبر خدا صلی الله علیه و آله است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِهِ عَزَّ ذِكرُهُ: (وَمَنْ يَتَّقِ اللهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا * وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطلاق: ۲ - ۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: هٰؤُلاءِ قَومٌ مِن شيعَتِنا ضُعَفاءُ لَيسَ عِندَهُم ما يَحتَمِلونَ بِهِ إِلَينا،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَسمَعونَ حَديثَنا وَ يَقتَبِسونَ مِن عِلمِنا، فَيَرحَلُ قَومٌ فَوقَهُم وَ يُنفِقونَ أَموالَهُم&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ يُتعِبونَ أَبدانَهُم حَتّیٰ يَدخُلوا عَلَينا فَيَسمَعوا حَديثَنا، فَيَنقُلونَهُ إِلَيهِم، فَيَعيهِ هٰؤُلاءِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ يُضَيِّعُهُ هٰؤُلاءِ، فأُولٰئِكَ الَّذينَ يَجعَلُ اللهُ - عَزَّ ذِكرُهُ - لَهُم مَخرَجاً، وَ يَرزُقُهُم مِن حَيثُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَحتَسِبونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۷۸ ح۲۰۱، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۵۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۴ ص۳۶۴ ح۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداى عز و جل: (و هر كه از خدا پروا كند، براى او راه برون شدن قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و از جايى كه گمانش را ندارد، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد) -: اينان، گروهى از شيعيان ناتوان و تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست ما هستند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند نزد ما بيايند و سخنان و احاديث ما را بشنوند و از دانش ما بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند شوند. از این رو، گروهى كه وضع مالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان از آنها بهتر است، بارِ سفر بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و پول خود را خرج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را به رنج و خستگى [سفر] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند تا آن كه نزد ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و احاديث ما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند و بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و براى آنها (شيعيان تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست) بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. آن گاه، اينان [كه حديث برايشان بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود]، احاديث ما را درمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و آنان [كه خود حديث را شنيده و بازگو كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آن را] تباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند [و به آن عمل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند]. آنها (شيعيان تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست)، همان كسانى هستند كه خداوند عز و جل آنها را از تنگنا خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را از جايى كه گمانش را هم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصناف-رواة-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: أَصنافُ رُواةِ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى راويان حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - في جَوابِ مَن سَأَلَهُ عن أَحاديثِ البِدَعِ، وَ عَمّا في أَيدِي النّاسِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنِ اختِلافِ الخَبَرِ -: إِنَّ في أَيدِي النّاسِ حَقّاً وَ باطِلاً، وَ صِدقاً وَ كَذِباً، وَ ناسِخاً&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَنسوخاً، وَ عامّاً وَ خاصّاً، وَ مُحكَماً وَ مُتَشابِهاً، وَ حِفظاً وَ وَهماً، وَ قَد كُذِبَ عَلیٰ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله عَلیٰ عَهدِهِ حَتّیٰ قامَ خَطيباً فَقالَ: «مَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِنَّما أَتاكَ بِالحَديثِ أَربَعَةُ رِجالٍ لَيسَ لَهُم خامِسٌ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلٌ مُنافِقٌ مُظهِرٌ لِلإِيمانِ، مُتَصَنِّعٌ بِالإِسلامِ، لا يَتَأَثَّمُ وَ لا يَتَحَرَّجُ، يَكذِبُ عَلیٰ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله مُتَعَمِّداً، فَلَو عَلِمَ النّاسُ أَنَّهُ مُنافِقٌ كاذِبٌ لَم يَقبَلوا مِنهُ وَ لَم يُصَدِّقوا قَولَهُ،وَ لٰكِنَّهُم قالوا: صاحِبُ رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله رَآهُ وَ سَمِعَ مِنهُ وَ لَقِفَ عَنهُ، فَيَأخُذونَ بِقَولِهِ،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قَد أَخبَرَكَ اللّٰهُ عَنِ المُنافِقينَ بِما أَخبَرَكَ وَ وَصَفَهُم بِما وَصَفَهُم بِهِ لَكَ، ثُمَّ بَقوا بَعدَهُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَقَرَّبوا إِلیٰ أَئِمَّةِ الضَّلالَةِ وَ الدُّعاةِ إِلَى النّارِ بِالزّورِ وَ البُهتانِ، فَوَلَّوهُمُ الأَعمالَ، وَ جَعَلوهُم حُكّاماً عَلیٰ رِقابِ النّاسِ، فَأَكَلوا بِهِمُ الدُّنيا، وَ إِنَّما النّاسُ مَعَ المُلوكِ وَ الدُّنيا إِلّا مَن عَصَمَ اللّٰهُ. فَهذَا أَحَدُ الأَربَعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ رَجُلٌ سَمِعَ مِن رَسولِ اللّٰهِ شَيئاً لَم يَحفَظهُ عَلیٰ وَجهِهِ، فَوَهِمَ فيهِ، وَ لَم يَتَعَمَّد كَذِباً، فَهُوَ في يَدَيهِ وَ يَروِيهِ وَ يَعمَلُ بِهِ، وَ يَقولُ: أَنا سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَلَو عَلِمَ المُسلِمونَ أَنَّهُ وَهِمَ فيهِ لَم يَقبَلوهُ مِنهُ، وَ لَو عَلِمَ هُوَ أَنَّهُ كَذٰلِكَ لَرَفَضَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ رَجُلٌ ثالِثٌ سَمِعَ مِن رَسولِ اللّٰهِ شَيئاً يَأمُرُ بِهِ، ثُمَّ إِنَّهُ نَهیٰ عَنهُ وَ هُوَ لا يَعلَمُ؛ أَو سَمِعَهُ يَنهیٰ عَن شَيءٍ ثُمَّ أَمَرَ بِهِ وَ هُوَ لا يَعلَمُ، فَحَفِظَ المَنسوخَ وَ لَم يَحفَظِ النّاسِخَ، فَلَو عَلِمَ أَنَّهُ مَنسوخٌ لَرَفَضَهُ، وَ لَو عَلِمَ المُسلِمونَ إِذ سَمِعوهُ مِنهُ أَنَّهُ مَنسوخٌ لَرَفَضوه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ آخَرُ رابِعٌ لَم يَكذِب عَلَى اللّٰهِ وَ لا عَلیٰ رَسولِهِ، مُبغِضٌ لِلكَذِبِ خَوفاً مِنَ اللّٰهِ وَ تَعظيماً لِرَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ لَم يَهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَهِم یَوهَم وَهماً: غلط وَ سَها. وَ وَهَم في شيء یَهِمُ وَهماً: ذهبَ وَهمُه إلیه وَ هو یُرید غیرَهُ (تاج العروس: ج۱۷ ص۷۳۵ «وهم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَل حَفِظَ ما سَمِعَ عَلیٰ وَجهِهِ، فَجاءَ بِهِ عَلیٰ سَمعِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في نهج البلاغة (الخطبة ۲۱۰): «علی ما سَمِعَهِ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم يَزِد فيهِ وَ لَم يَنقُص مِنهُ، فَهُوَ حَفِظَ النّاسِخَ فَعَمِلَ بِهِ، وَ حَفِظَ المَنسوخَ فَجَنَّبَ عَنهُ، وَ عَرَفَ الخاصَّ وَ العامَّ وَ المُحكَمَ وَ المُتَشابِهَ فَوَضَعَ كُلَّ شَيءٍ مَوضِعَهُ، وَ قَد كانَ يَكونُ مِن رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله الكَلامُ لَهُ وَجهانِ: فَكَلامٌ خاصٌّ وَ كَلامٌ عامٌّ، فَيَسمَعُهُ مَن لا يَعرِفُ ما عَنَى اللّٰهُ سُبحانَهُ بِهِ وَ لا ما عَنى رَسولُ اللّٰهُ صلّی اللّه عليه وآله، فَيَحمِلُهُ السّامِعُ وَ يُوَجِّهُهُ عَلیٰ غَيرِ مَعرِفَةٍ بِمَعناهُ وَ ما قَصَدَ [قُصِدَ] بِهِ وَ ما خَرَجَ مِن أَجلِهِ، وَ لَيسَ كُلُّ أَصحابِ رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله مَن كانَ يَسأَلُهُ وَ يَستَفهِمُهُ، حَتّیٰ إِن كانوا لَيُحِبّونَ أَن يَجيءَ الأَعرابِيُّ وَ الطّارِئُ فَيَسأَلَهُ عليه‌السلام حَتّیٰ يَسمَعوا. وَ كانَ لا يَمُرُّ بي مِن ذلِكَ شَيءٌ إِلّا سَأَلتُهُ عَنهُ وَ حَفِظتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهٰذِهِ وُجوهُ ما عَلَيهِ النّاسُ فِي اختِلافِهِم وَ عِلَلِهِم في رِواياتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۱ ص۳۸ - ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در پاسخ كسى كه از ايشان در بارۀ احاديث بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميز و اخبار اختلافى كه در اختيار مردم است، پرسيد -: همانا در دست مردم [احاديث و اخبار] درست و نادرست، راست و دروغ، ناسخ و منسوخ، عام و خاص، محكم و متشابه و محفوظ و موهوم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از «محفوظ»، احاديثى است كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به درستى و چنان كه بوده، به ذهن سپرده شده‌اند و مراد از «موهوم»، احاديثى است كه راوى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد درست به خاطر سپرده؛ ولى در واقع، چنين نيست.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجود دارد. در زمان پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بر او چندان دروغ بستند كه به خطابه ايستاد و فرمود: «هر كس به عمد بر من دروغ بندد، بايد جايگاهش را از آتش بر گيرد. روايت كنندگان حديث، چهار دسته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و پنجمى ندارند: [اوّل] مرد منافقى كه تظاهر كننده به ايمان است و لاف مسلمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، امّا از اين كه عمداً بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دروغ بندد، باكى و پروايى ندارد. اگر مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه او منافق و دروغگوست، از او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند و سخنش را راست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردند؛ امّا گفتند: «صحابى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله است. ايشان را ديده و سخنش را شنيده و به سرعت آن را گرفته است». از این رو، مردم، حديث او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرند، در حالى كه خداوند چنان كه بايد، به تو در بارۀ منافقان خبر داده و اوصافشان را چنان كه شايد، بيان كرده است. اينان، پس از پيامبر صلی الله علیه و آله باقى ماندند و از طريق فريب و بهتان، خود را به رهبران گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى و فراخوانانِ به سوى آتش دوزخ، نزديک كردند و آن رهبران، آنان را در مناصب حكومتى گماشتند و بر گردنِ مردم، قرارشان دادند و به واسطۀ آنان، دنيا را خوردند. مردم، با زمامداران و دنيايند، مگر كسى كه خدايش مصون بدارد. اين، يكى از چهار نفر بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [دوم،] مردى است كه چيزى از پيامبر خدا شنيده، امّا درست حفظش نكرده و در آن دچار اشتباه شده، ولى قصد دروغ بستن نداشته است. او چنين حديثى را در دست دارد و روايتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به كارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: من اين را از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. اگر مسلمانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه او اشتباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، آن را از وى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند و اگر خودش هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست كه چنين است، آن را كنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سوم، مردى است كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله چيزى را شنيده كه ايشان به آن دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، سپس از آن [كار]، نهى فرموده، ولى او از آن خبر ندارد يا از ايشان شنيده كه از كارى نهى كرده، سپس به آن [كار]، امر فرموده و او اطّلاع ندارد. پس آن [سخنِ] نسخ شده را حفظ كرده، ولى [سخنِ] ناسخ را حفظ نكرده است، در صورتى كه اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست نسخ شده است، حتماً آن را رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و اگر مسلمانان - وقتى آن حديث را از او شنيدند - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه منسوخ است، قطعاً آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چهارم، مردى است كه بر خداوند و پيامبرش دروغ نبسته و از سر ترس از خدا و بزرگداشت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از دروغ نفرت دارد و اشتباه هم نكرده است، بلكه آنچه را شنيده، درست حفظ كرده و آن را بر اساس آنچه شنيده، بدون كاستن و افزودن، نقل كرده است و ناسخ را حفظ و سپس عمل كرده و منسوخ را حفظ و از آن دورى گزيده است و خاص و عام، و محكم و متشابه را شناخته و هر كدامش را در جايگاه خود نهاده است. گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه سخن پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دو گونه بود: سخنى خاص و سخنى عام [مانند قرآن]. پس كسى كه مقصود كلام خدا و پيامبرش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود و به خاطر عدم شناخت، آن را در غير جايگاه درست و آنچه منظور آن است و در غير آنچه براى آن صادر شده، به كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. چنين نبود كه همۀ ياران پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در بارۀ چيزى از ايشان سؤال كنند و بفهمند، تا جايى كه دوست داشتند باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى و غريبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بيايد و از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بپرسد تا آنها هم بشنوند؛ امّا هيچ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه نزد ايشان باشم و سؤالى داشته باشم، مگر اين كه آن را از ايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم و حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين است گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردم در اختلاف نظر و مشكلات آنان در اخبار و رواياتشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سليم بن قيس الهلاليّ: قُلتُ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام: إِنّي سَمِعتُ مِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَلمانَ وَ المِقدادِ وَ أَبي ذَرٍّ شَيئاً مِن تَفسيرِ القُرآنِ وَ أَحاديثَ عَن نَبِيِّ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله غَيرَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما في أَيدِي النّاسِ، ثُمَّ سَمِعتُ مِنكَ تَصديقَ ما سَمِعتُ مِنهُم، وَ رَأَيتُ في أَيدِي&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسِ أَشياءَ كَثيرَةً مِن تَفسيرِ القُرآنِ، وَ مِنَ الأَحاديثِ عَن نَبِيِّ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أَنتُم تُخالِفونَهُم فيها، وَ تَزعُمونَ أَنَّ ذٰلِكَ كُلَّهُ باطِلٌ، أَ فَتَرَى النّاسَ يَكذِبونَ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مُتَعَمِّدينَ، وَ يُفَسِّرونَ القُرآنَ بِآرائِهِم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَقبَلَ عَلَيَّ فَقالَ: قَد سَأَلتَ فَافهَمِ الجَوابَ: إِنَّ في أَيدِي النّاسِ حَقّاً وَ باطِلاً، وَ صِدقاً وَ كَذِباً، وَ ناسِخاً وَ مَنسوخاً، وَ عامّاً وَ خاصّاً، وَ مُحكَماً وَ مُتَشابِهاً، وَ حِفظاً وَ وَهماً، وَ قَد كُذِبَ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَلیٰ عَهدِهِ حَتّیٰ قامَ خَطيباً فَقالَ: «أَيُّهَا النّاسُ! قَد كَثُرَت عَلَيَّ الكَذّابَةُ، فَمَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ»، ثُمَّ كُذِبَ عَلَيهِ مِن بَعدِهِ، وَ إِنَّما أَتاكُمُ الحَديثُ مِن أَربَعَةٍ لَيسَ لَهُم خامِسٌ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلٌ مُنافِقٌ يُظهِرُ الإِيمانَ، مُتَصَنِّعٌ بِالإِسلامِ، لا يَتَأَثَّمُ وَ لا يَتَحَرَّجُ أَن يَكذِبَ عَلیٰ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مُتَعَمِّداً، فَلَو عَلِمَ النّاسُ أَنَّهُ مُنافِقٌ كَذّابٌ لَم يَقبَلوا مِنهُ وَ لَم يُصَدِّقوهُ،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لٰكِنَّهُم قالوا: هٰذا قَد صَحِبَ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ رَآهُ وَ سَمِعَ مِنهُ، وَ أَخَذوا عَنهُ وَ هُم&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَعرِفونَ حالَهُ، وَ قَد أَخبَرَهُ اللهُ عَنِ المُنافِقينَ بِما أَخبَرَهُ وَ وَصَفَهُم بِما وَصَفَهُم، فَقالَ عزّ وجلّ:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إذَا رَأَيتَهُم تُعجِبُكَ أَجسَامُهُم وَ إن يَقُولُوا تَسمَع لِقَولِهِم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنافقون: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ بَقوا بَعدَهُ فَتَقَرَّبوا إِلیٰ أَئِمَّةِ الضَّلالَةِ وَ الدُّعاةِ إِلَى النّارِ بِالزّورِ وَ الكَذِبِ وَ البُهتانِ، فَوَلَّوهُمُ الأَعمالَ، وَ حَمَلوهُم&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ رِقابِ النّاسِ، وَ أَكَلوا بِهِمُ الدُّنيا، وَ إِنَّمَا النّاسُ مَعَ المُلوكِ وَ الدُّنيا إِلّا مَن عَصَمَ اللهُ، فَهٰذا أَحَدُ الأَربَعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ رَجُلٌ سَمِعَ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله شَيئاً لَم يَحمِلهُ عَلیٰ وَجهِهِ، وَ وَهِمَ فيهِ، وَ لَم يَتَعَمَّد كَذِباً، فَهُوَ في يَدِهِ، يَقولُ بِهِ وَ يَعمَلُ بِهِ وَ يَرويهِ، فَيَقولُ: أَنَا سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَلَو عَلِمَ المُسلِمونَ أَنَّهُ وَهِمَ لَم يَقبَلوهُ، وَ لَو عَلِمَ هُوَ أَنَّهُ وَهِمَ لَرَفَضَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ رَجُلٌ ثالِثٌ سَمِعَ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله شَيئاً أَمَرَ بِهِ، ثُمَّ نَهیٰ عَنهُ وَ هُوَ لا يَعلَمُ، أَو سَمِعَهُ يَنهیٰ عَن شَيءٍ ثُمَّ أَمَرَ بِهِ وَ هُوَ لا يَعلَمُ، فَحَفِظَ مَنسوخَهُ وَ لَم يَحفَظِ النّاسِخَ، وَ لَو عَلِمَ أَنَّهُ مَنسوخٌ لَرَفَضَهُ، وَ لَو عَلِمَ المُسلِمونَ إِذ سَمِعوهُ مِنهُ أَنَّهُ مَنسوخٌ لَرَفَضوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ آخَرُ رابِعٌ لَم يَكذِب عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، مُبغِضٌ لِلكَذِبِ خَوفاً مِنَ اللهِ وَ تَعظيماً لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، لَم يَنسَهُ، بَل حَفِظَ ما سَمِعَ عَلیٰ وَجهِهِ، فَجاءَ بِهِ كَما سَمِعَ لَم يَزِد فيهِ وَ لَم يَنقُص مِنهُ، وَ عَلِمَ النّاسِخَ مِنَ المَنسوخِ، فَعَمِلَ بِالنّاسِخِ وَ رَفَضَ المَنسوخَ؛ فَإِنَّ أَمرَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله مِثلُ القُرآنِ: ناسِخٌ وَ مَنسوخٌ، وَ خاصٌّ وَ عامٌّ، وَ مُحكَمٌ وَ مُتَشابِهٌ، قَد كانَ يَكونُ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله الكَلامُ لَهُ وَجهانِ: كَلامٌ عامٌّ وَ كَلامٌ خاصٌّ؛ مِثلُ القُرآنِ، وَ قالَ اللهُ عزّ وجلّ في كِتابِهِ: (مَا ءَاتَاكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مَا نَهَاكُم عَنهُ فَانتَهُوا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَشتَبِهُ عَلیٰ مَن لَم يَعرِف وَ لَم يَدرِ ما عَنَى اللهُ بِهِ وَ رَسولُهُ صلّی اللّه عليه وآله، وَ لَيسَ كُلُّ أَصحابِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يَسأَلُهُ عَنِ الشَّيءِ فَيَفهَمُ، وَ كانَ مِنهُم مَن يَسأَلُهُ وَ لا يَستَفهِمُهُ، حَتّیٰ إِن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخفَّفة من المثقّلة؛ و لذلك جاءت اللام في الخبر (شرح نهج البلاغة، لابن أبي الحدید: ج۱۱ ص۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانوا لَيُحِبّونَ أَن يَجيءَ الأَعرابِيُّ وَ الطّاري&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: قوله عليه‌السلام: «الطاري»؛ أي الغريب الذي أتاه عن غير أنس به و بكلامه، و إنّما كانوا يحبّون قدومهما إمّا لاستفهامهم وعدم استعظامهم إيّاه، أو لأنّه صلّی اللّه عليه وآله كان يتكلّم على وفق عقولهم يوضحه حتّى يفهم غيرهم (مرآة العقول: ج۱ ص۲۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَسأَلَ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حَتّیٰ يَسمَعوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قَد كُنتُ أَدخُلُ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كُلَّ يَومٍ دَخلَةً وَ كُلَّ لَيلَةٍ دَخلَةً، فَيُخلِيني فيها، أَدورُ مَعَهُ حَيثُ دارَ، وَ قَد عَلِمَ أَصحابُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أَنَّهُ لَم يَصنَع ذٰلِكَ بِأَحَدٍ مِنَ النّاسِ غَيري، فَرُبَّما كانَ في بَيتي يَأتيني رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله - أَكثَرُ ذٰلِكَ في بَيتي -، وَ كُنتُ إِذا دَخَلتُ عَلَيهِ بَعضَ مَنازِلِهِ أَخلاني وَ أَقامَ عَنّي نِساءَهُ، فَلا يَبقیٰ عِندَهُ غَيري، وَ إِذا أَتاني لِلخَلوَةِ مَعِيَ في مَنزِلي لَم تَقُم عَنّي فاطِمَةُ وَ لا أَحَدٌ مِن بَنِيَّ، وَ كُنتُ إِذا سَأَلتُهُ أَجابَني، وَ إِذا سَكَتُّ عَنهُ وَ فَنِيَت مَسائِلِي ابتَدَأَني، فَما نَزَلَت عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله آيَةٌ مِنَ القُرآنِ إِلّا أَقرَأَنيها وَ أَملاها عَلَيَّ، فَكَتَبتُها بِخَطّي، وَ عَلَّمَني تَأويلَها وَ تَفسيرَها، وَ ناسِخَها وَ مَنسوخَها، وَ مُحكَمَها وَ مُتَشابِهَها، وَ خاصَّها وَ عامَّها، وَ دَعَا اللهَ أَن يُعطِيَني فَهمَها وَ حِفظَها، فَما نَسيتُ آيَةً مِن كِتابِ اللهِ وَ لا عِلماً أَملاهُ عَلَيَّ وَ كَتَبتُهُ مُنذُ دَعَا اللهَ لي بِما دَعا. وَ ما تَرَكَ شَيئاً عَلَّمَهُ اللهُ مِن حَلالٍ وَ لا حَرامٍ، وَ لا أَمرٍ وَ لا نَهيٍ، كانَ أَو يَكونُ، وَ لا كِتابٍ مُنزَلٍ عَلیٰ أَحَدٍ قَبلَهُ مِن طاعَةٍ أَو مَعصِيَةٍ؛ إِلّا عَلَّمَنيهِ وَ حَفِظتُهُ، فَلَم أَنسَ حَرفاً واحِداً، ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلیٰ صَدري وَ دَعَا اللهَ لي أَن يَملَأَ قَلبي عِلماً وَ فَهماً وَ حُكماً وَ نوراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا نَبِيَّ اللهِ! بِأَبي أَنتَ وَ أُمّي، مُنذُ دَعَوتَ اللهَ لي بِما دَعَوتَ لَم أَنسَ شَيئاً وَ لَم يَفُتني شَيءٌ لَم أَكتُبهُ، أَ فَتَتَخَوَّفُ عَلَيَّ النِّسيانَ فيما بَعدُ؟ فَقالَ: لا، لَستُ أَتَخَوَّفُ عَلَيكَ النِّسيانَ وَ الجَهلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۲ ح۱، نهج البلاغة: الخطبة ۲۱۰، الخصال: ص۲۵۵ ح۱۳۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۸ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از سُليم بن قيس هلالى -: به امير مؤمنان علیه‌السلام گفتم: از سلمان و مقداد و ابو ذر، سخنانى در تفسير قرآن و احاديثى از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه با آنچه در دست مردم است، ناسازگار است. سپس از شما چيزهايى شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه آنچه را از آنها (سلمان و مقداد و ابو ذر) شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، تصديق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در دست مردم، مطالب فراوانى در تفسير قرآن و از احاديث پيامبر خدا صلی الله علیه و آله ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه شما با آنها مخالفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد كه همۀ آنها نادرست اند. آيا به نظر شما، مردم از روى عمد بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و قرآن را از پيش خود تفسير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام رو به من كرد و فرمود: «پرسيدى. پس پاسخ را نيک بشنو: همانا در دست مردم، [احاديث و اخبار] درست و نادرست، راست و دروغ، ناسخ و منسوخ، عام و خاص، محكم و متشابه و محفوظ و موهوم، وجود دارد. در زمان پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بر او چندان دروغ بستند كه به خطابه ايستاد و فرمود: &amp;quot;اى مردم! دروغ بستن به من، فراوان شده است. هر كس به عمد بر من دروغ بندد، بايد جايگاهش را از آتش بر گيرد&amp;quot;. با اين حال، بعد از پيامبر صلی الله علیه و آله باز هم بر ايشان، دروغ بستند. روايت كنندگان حديث، چهار دسته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و پنجمى ندارند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اوّل،] مرد منافقى كه تظاهر به ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و لاف مسلمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، امّا از اين كه به عمد بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دروغ بندد، باكى و پروايى ندارد. اگر مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه او منافق و دروغگوست، از او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند و تأييدش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند؛ امّا گفتند: اين، صحابۀ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بوده و ايشان را ديده و سخنش را شنيده است. پس، حديث او را پذيرفتند، در حالى كه او را نيک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختند؛ امّا خداوند، پيامبرش را چنان كه بايد از حال منافقان، باخبر ساخت و اوصافشان را چنان كه بايد، بيان نمود و فرمود: (و هر گاه آنان را ببينى، از ظاهرشان خوشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و اگر سخن گويند، به سخنشان گوش فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى). اينان، پس از پيامبر صلی الله علیه و آله باقى ماندند و از طريق فريب و دروغ و بهتان، خود را به رهبران گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى و فراخوانانِ به سوى آتش دوزخ، نزديک كردند و آن رهبران، آنان را در منصب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حكومتى گماشتند و بر گردنِ مردم، سوارشان كردند و به واسطۀ آنان، دنيا را خوردند. مردم با زمامداران و دنيايند، مگر كسى را كه خدا مصون بدارد. اين، يكى از آن چهار نفر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [دوم،] مردى كه چيزى از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده، امّا آن را درست در نيافته و در آن دچار اشتباه شده، ولى قصد دروغ بستن نداشته است. او چنين حديثى را در دست داشته و آن را نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به كارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و روايتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: من اين را از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. اگر مسلمانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه او اشتباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند و اگر خودش هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست كه اشتباه كرده، آن را كنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مرد سوم، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله چيزى را شنيده كه ايشان به آن دستور داده، سپس از آن [كار،] نهى كرده، ولى او از آن خبر ندارد يا از ايشان شنيده كه از كارى نهى كرده، امّا بعدها به آن كار، امر فرموده و او اطّلاع ندارد. پس نسخ شدۀ آن را حفظ كرده، ولى ناسخ را حفظ نكرده است، در صورتى كه اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست نسخ شده است، حتماً آن را رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و اگر مسلمانان - وقتى آن حديث را از او شنيدند - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه منسوخ است، قطعاً آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چهارم، مردى كه بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دروغ نبسته و از سر ترس از خدا و بزرگداشت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از دروغ نفرت دارد و فراموش هم نكرده است، بلكه آنچه را شنيده، درست حفظ كرده و آن را همان گونه كه شنيده، بدون كاستن و افزودن، نقل كرده و ناسخ را از منسوخ شناخته و به ناسخ عمل كرده و منسوخ را وا نهاده است؛ زيرا فرمان پيامبر صلی الله علیه و آله، همانند قرآن، ناسخ و منسوخ، خاص و عام، و محكم و متشابه دارد. گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه سخن پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دو گونه بود: سخنى عام و سخنى خاص، مانند قرآن. خداوند عز و جل در كتابش فرمود: (آنچه پيامبر به شما داد، آن را بگيريد و از آنچه شما را باز داشت، باز ايستيد). پس كسى كه مقصود خدا و پيامبرش صلی الله علیه و آله را نفهمد و در نيابد، امر بر او مشتبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. چنين نبود كه همۀ ياران پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در بارۀ چيزى از ايشان سؤال كنند و بفهمند. برخى از آنان از او سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند، ولى در بارۀ آن پرس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند تا جايى كه دوست داشتند باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى و غريبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بيايد و از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بپرسد تا آنها هم بشنوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من در هر روز، يک بار و در هر شب، يک بار نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم و ايشان با من خلوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. هر جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت، با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتم [و رشتۀ سخن را به هر كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشيد، همراهش بودم]. ياران پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه جز من با هیچ کس چنين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. گاه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در خانۀ من، نزدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و اين، بيشتر اتّفاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتاد و هر گاه در يكى از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايشان خدمتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيدم، زنان خود را بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و با من، تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و كسى جز من، نزدش باقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و هر گاه براى خلوت كردن با من به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، نه فاطمه و نه هيچ يک از پسرانم را بيرون نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و چون از ايشان سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم، پاسخم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و چون سكوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم و پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم تمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، خود شروع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، هيچ آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از قرآن بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نازل نشد، مگر اين كه آن را برايم خواند و بر من املا كرد و من آن را به خطّ خود نوشتم و تأويل و تفسير، ناسخ و منسوخ، محكم و متشابه و خاص و عامّ آن را به من آموخت و دعا كرد كه خداوند، فهم و حفظ آن را به من عطا كند و از زمانى كه به درگاه خدا برايم آن گونه دعا كرد، هيچ آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كتاب خدا و هيچ دانشى را كه به من املا كرد و من آن را نوشتم، فراموش نكرده‌ام و هر آنچه خدا به او آموخت از حلال و حرام و امر و نهى و گذشته و آينده و كتابى از طاعت يا معصيت كه پيش از او بر هر كسى [از پيامبران] نازل شده، همه را به من آموزش داد و من، آن را حفظ كردم و حتّى يک حرف را از ياد نبردم. سپس دستش را بر سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام نهاد و به درگاه خدا برايم دعا كرد كه [خداوند،] قلب مرا مالامال از دانش و فهم و حكمت و نور سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! پدر و مادرم به فدايت! از زمانى كه آن دعا را براى من كردى، چيزى را فراموش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و آنچه را ننوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، از يادم نرفته است. آيا بيم آن دارى كه بعدها فراموش كنم؟ فرمود: &amp;quot;نه. من از فراموشى و نادانى بر تو بيم ندارم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آسيبهاى-نقل-حديث154&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقل حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث، از ناحيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قدسى، شرف صدور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بايد، امّا دریافت، نقل و فهم و نشر آن، نيازمند كوشش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راويان، كاتبان و محدّثان است؛ كوششى كه به دور از خطاهاى انسانى و برخى آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيست. افزون بر اين، حديث، گزندهايى را نيز از بيرون، متحمّل شده است. اين گزندها و آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سه مرحلۀ صدور، نقل و فهم حديث، دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى كرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آگاهى از دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر، ر. ک: آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت حديث: ص۲۱ - ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا تنها به آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقل حديث اشاره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم، آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صدور حدیث، در بخش نخست کتاب آسيب&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت حدیث بررسی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فهم حديث َرا جداگانه خواهیم آورد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۳۲ (فصل چهارم: فهم حديث / آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فهم حدیث).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسير طولانى نقل حديث، از سه قرن نخست هجرى تا كنون، از دستكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عمدى و غير عمدى مصون نمانده است. گاه، تقطيع و اختصار حديث، بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى اثرگذار از متن را به ما نرسانده و گاه، نقل معناهايى نه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چندان دقيق، يا ناتوانى در بازگردانى كامل زبان شفاهى به نوشتار، ما را از قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مؤثّر، محروم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. افزوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شارحان و كاتبان و اشتباه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دقّتى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناسخان نيز آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ادراج، سقط، قلب و تصحيف را پديد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در مواردى هر چند اندک، چنان اضطراب و نابه‌سامانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در حديث پديد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه آن را از اعتبار، ساقط كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. دشوارتر، تحريف و جعل و دَسّ و دستكارى سودجويانى است كه اغراض خود را به نام حديث، عرضه كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در ادامه به برخى از اين آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها اشاره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-۲.-تصحيف-و-تحریف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ و ۲. تصحيف و تحریف&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از تصحیف، تغییر بخشى از سند يا متن حدیث به چيزى شبيه آن يا نزديک به آن است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقباس الهداية: ج۱ ص۲۳۷. نيز، ر. ک: معجم مصطلحات الرجال و الدراية: ص۱۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تصحيف، پديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شايع است و گاه حديث را به بدفهمى دچار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تصحیف ممكن است هنگام ديدن و نوشتن حدیث یا شنیدن آن رخ دهد. تصحيف ديدارى، مانند «يميث» به «یمیت» در روايت «إنَّ الخُلقَ الحَسَنَ يَميثُ الخَطيئَةَ كَما تَميثُ الشَّمسُ الجَليدَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«منش نيكو، خطا را نابود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، به همان سان كه آفتاب، يخ را ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند» (الکافی: ج۲ ص۱۰۰ ح۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تصحیف شنیداری مانند «مَن استَغنىٰ بِعَقلِهِ زَلَّ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج۸ ص۱۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند براى غير عرب، «ضَلَّ» يا «ذَلَّ» نيز شنيده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تحريف» نیز به معنای دگرگون کردن سند يا متن براى اغراض نادرست است. تحريف در متن، گاه با تغيير شكل و تبديل حروف است و گاه به صورت افزودن و كاستن يک يا چند كلمه. برای نمونه، حديث نبوی «لا تَقومُ السَّاعَةُ حَتّىٰ يَملِکَ رَجُلٌ مِن أهلِ بَيتى يُواطِئُ اسمُهُ اسمى، يَملَأُ الأَرضَ عَدلاً وَ قِسطاً كَما مُلِئَت ظُلماً وَ جَوراً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قيامت بر پا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تا آن گاه كه مردى از اهل بيت من به قدرت رسد؛ مردى همنام من که زمين را پر از عدل و داد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، همان گونه كه از ستم، پر شده است» (المعجم الکبیر: ج۱۰ ص۱۳۳ ح۱۰۲۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدون عبارت «و اسم أبيه اسم أبى» است؛ امّا در یک نقل، آن را افزوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند تا بر افراد مورد نظر خود مانند: محمّد پسر عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منصور دوانيقى تطبیق دهند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان: ح۱۰۲۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. قلب&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قلب، به معنای جا به جا شدن دو بخش در درون حدیث است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقباس الهداية: ج۱ ص۳۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قلب، كلمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كاسته يا افزوده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بلكه تنها جا به جايى درونى واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. جا به جايى دو كلمۀ «العِثار» و «النِّفار» در دو گزارش کلینی و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صدوق از حديث «اِضرِبوها عَلَى النِّفارِ وَ لا تَضرِبوها عَلَى العِثارِ؛ چهارپایان را برای فرار كردن بزنيد؛ ولى بر لغزيدن نزنيد» نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مشهور است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج۶ ص۵۳۸ ح۷، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۲۸۶ ح۲۴۶۷. براى دیدن نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ديگر، ر. ک: الكافى: ج۲ ص۹۸ ح۲۵ و ج۷ ص۴۳ ح۱ ـ ۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-۵.-ادراج-و-سقط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. ادراج و سقط&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ادراج در حديث، به معنای ورود عبارتى مانند توضیح راوی یا تعلیقۀ نویسنده به درون حدیث است برای نمونه، توضیحات شیخ صدوق در بارۀ روایت «ما طَلَعَتِ الشمسُ فى یَومٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضَلَ مِن یَومِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُمُعَةِ» به آن افزوده شده و شکل حدیث یافته است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۴۲۱ ح۱۲۴۱. نیز، ر. ک: الكافى: ج۳ ص۴۱۳ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۳ ص۲ ح۱ و ص۴ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حالی که آن افزوده ها در نقل کلینی و طوسی نیست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: الكافى: ج۳ ص۴۱۳ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۳ ص۲ ح۱ و ص۴ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسیب «سقط»، مقابل ادراج است. در سقط، بخشى از حديث، ساقط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حديث را مبهم يا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار و ناپذيرفتنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. برای نمونه، مقایسۀ حدیث «لا تَبقَى الأَرضُ بِغَيرِ إمامٍ ظاهرٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۴۸۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با متن پُرتکرار «لا تَبقَى الأَرضُ بغَيرِ إمامٍ ظاهرٍ أو باطنٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۱۹۷ ح۱۲، الإمامة و التبصرة: ص۱۶۲ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سقط آن را آشکار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تقطيع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. تقطيع&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقطيع حديث، يعنى تقسیم و بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى حديث برای نقل هر بخش در موضوعات متناسب.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هو تَفريقُ الحديثِ على الأبوابِ اللائقة به، للاحتجاج المُناسب، مع مراعاة ما سبق من تماميّة معنى المَقطوع» (معجم مصطلحات الرجال و الدراية: ص۴۱ – ۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقطيع، سودمند و در متون طولانى لازم است؛ امّا اگر دقيق صورت نگيرد، آثار زيانبارى دارد؛ چون ممكن است بخشى از قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها یا اجزاى مؤثّر متن از ميان بروند. شيخ طوسى، روایت غیر مقبول شومیِ خانه و مَركَب و زن را نتیجۀ تقطیع نادرست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: عدّة الاُصول: ج۱ ص۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونۀ دیگر، «أوّلُ مَن كاتَبَ لقمانُ» است كه «كاتَبَ» در آن به نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارى معنا شده، در حالى كه متن کامل «أوّلُ مَن كاتَبَ لُقمانُ الحَكيمُ وَ كانَ عَبداً حَبَشيّاً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۲۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهماند كه به معناى «پيمان کتبی ميان بنده و اربابش» بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقل-معنا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷. نقل معنا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقل معنا، يعنى نقل محتواى يک خبر، بدون اصرار بر عین واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عبارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن. اين شيوه، در نقل شفاهى رايج بوده و در نقل كتبى نيز هنگام نقل قول غير مستقيم، به كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. امامان، اين شيوۀ عقلايى را تأييد ولی شرط كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه تفاوت واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به تفاوت معنا نينجامد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ كلينى، بابى را به اين موضوع، اختصاص داده است (ر.ک: الكافى: ج۱ ص۵۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرش اين شيوه، نتيجه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان همۀ جزئيّات و ريزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متن را پيش از جستجو و مشابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى، معتبر خواند. البتّه اين، به معناى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار بودن همۀ متون نيست؛ زيرا ممكن است دست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كم، يكى از روايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، اصل الفاظ را به صورت دقيق، نقل كرده باشد. بر اين پايه، بايد ميان تفاوت و تعارض نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، تفاوت نهاد و لازم نيست تنها بخشِ تكرار شونده و قدرِ مشترک نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را معتبر دانست و بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تكرار نشده و ويژۀ هر نقل را هميشه نادرست دانست. همۀ نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مضمون از راویان ثقه، در صورت متعارض نبودن با يكديگر، معتبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند؛ زيرا راویانی که روایت آنها پذیرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، راویانی راستگو و ضابط&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند یعنی قادر به دریافت درست حدیث و نقل کامل آن هستند. اینان اگر عین الفاظ را هم نقل نکنند، در گزينش واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها براى رساندن معنا و مقصود امام، توانا هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه ممكن است راوى به پندارِ خود، همۀ مضمون حديث را بدون تغيير معنايى، در قالبى جديد نقل كرده باشد؛ امّا در واقع، خطا كرده باشد. اين احتمال خطا در نقل لفظی هم هست و ممکن است راوی درست نشنود یا خوب نبیند؛ امّا در هر دو جا و فقط در بارۀ راویان ثقه، به وسيلۀ اصول عقلايى کنار نهاده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ زيرا وقوع چنين خطاهايى در بارۀ راويانِ ضابط، عادل، مقبول و معتبر، اندک و با توجّه به سیرۀ عقلایی در بارۀ دیگر گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، قابل اغماض است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، جزء مشترک نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها معتبر است و جزء غير مشترک هر يک از نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيز تا جايى كه نقل ديگرى با آن معارض نباشد، اعتبار دارد. اين، بدان معناست كه ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم بر بخش بزرگى از متون احاديث، اصرار بورزيم و از تكرار آنها در مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى، به صدورشان اطمينان بيابيم و با يافتن خانوادۀ حديث و ديدن مجموعى روايات، نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شاذ و نادر را كنار نهيم. آرى، در فرض اختلاف و تعارض دو نقل، هر دوى آنها از حجّيت ساقط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؛ ولى اين، مختص به شيوۀ نقل معنا نيست و حتّى اگر دو نقل صريح و عيناً مطابقِ الفاظِ صادر شده از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا امامان علیهم السّلام نيز با يكديگر متعارض شوند، از حجّيت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند؛ زيرا در اين صورت، اصل عقلايىِ عدم خطا، به دليل نادرستى «ترجيح بلا مرجِّح»، قابل جريان نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى دیدن نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مقبول و غیر مقبول نقل معنا، ر. ک: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی حدیث: ص۱۱۷ (آسیب نقل معنا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابهام-در-آهنگ-سخن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸. ابهام در آهنگ سخن&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار صدور و نقل حديث، خطّ عربى توان انتقال آهنگ سخن، مانند لحن پرسشى، انكارى و استفهامى را نداشته است. از اين رو، گاه گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استفهامى و انكارى به صورتِ خبرى و تأييدى، خوانده و فهمیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش «المَذيُ مِنهُ الوُضوءُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستبصار: ج۱ ص۹۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است که به دلیل اتّفاق نظر فقيهان شيعه بر ناقض وضو نبودن «مذي»، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان متن را به آهنگ استفهام انکاری خواند، هر چند احتمال استحباب یا تقیّه هم دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: وسائل الشيعة: ج۱ ص۱۹۹ ذيل ح۷۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَذي» مايعی بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ است كه بيشتر هنگام تحريكات جنسى خفيف، از مرد خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-رواة-الحديث-الرساليين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳: فَضلُ رُواةِ الحَديثِ الرِّسالِيّينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضيلت راويان متعهّد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «اللّٰهُمَّ ارحَم خُلَفائي»، قيلَ: يا رَسولَ اللهِ! وَ مَن خُلَفاؤُكَ؟ قالَ: «الَّذينَ يَأتونَ مِن بَعدي يَروونَ حَديثي وَ سُنَّتي».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۲۰ ح۵۹۱۹، معاني الأخبار: ص۳۷۵ ح۱، جامع الأخبار: ص۵۱۱ ح۱۴۲۸ من دون إسناد إلى الإمام عليّ عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۵ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خدايا! جانشينان مرا رحمت كن». گفته شد: اى پيامبر خدا! جانشينان شما چه كسانى اند؟ فرمود: «آنان كه پس از من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و حديث و سنّت مرا روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه‌السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «اللّٰهُمَّ ارحَم خُلَفائي» ثَلاثاً، قيلَ: يا رَسولَ اللهِ! وَ مَن خُلَفاؤُكَ؟ قالَ: «الَّذينَ يُبَلِّغونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في جميع المصادر الاُخرى: «يَروونَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَديثي وَ سُنَّتي ثُمَّ يُعَلِّمونَها أُمَّتي».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۲۴۷ ح۲۶۶ عن عمر بن عليّ بن أبي طالب عليه‌السلام، عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۳۷ ح۹۴ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۴ ح۳؛ المعجم الأوسط: ج۶ ص۷۷ ح۵۸۴۶ عن ابن عبّاس عنه صلّی اللّه عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله سه بار فرمود: «خدايا! جانشينان مرا رحمت كن». گفته شد: اى پيامبر خدا! جانشينان شما چه كسانى هستند؟ فرمود: «آنان كه حديث و سنّت مرا [به مردم] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانند، سپس آنها را به امّت من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: قالَ [رَسولُ اللهِ] صلّی اللّه عليه وآله: «رَحِمَ اللهُ خُلَفائي»، قيلَ: وَ مَن خُلَفاؤُكَ يا رَسولَ اللهِ؟ قالَ: «الَّذينَ يَأتونَ بَعدي وَ يَروونَ سُنَّتي وَ يَحفَظونَ حَديثي عَلیٰ أُمَّتي، أُولٰئِكَ رُفَقائي فِي الجَنَّةِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۴ ص۶۴ ح۱۹، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۴ ذيل ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللآلى: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند، جانشينان مرا رحمت کند!». گفته شد: اى پيامبر خدا! جانشينان شما چه كسانى هستند؟ فرمود: «آنها كه پس از من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و سنّت مرا نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و حديثم را براى امّتم حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. آنان، همراهان من در بهشت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أَلا أَدُلُّكُم عَلَى الخُلَفاءِ مِنّي وَ مِن أَصحابي وَ مِنَ الأَنبِياءِ قَبلي؟ حَمَلَةُ القُرآنِ وَ الأَحاديثِ عَنّي وَ عَنهُم فِي اللهِ وَ لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ جرجان: ص۴۲۰ الرقم ۶۲۲ عن زاذن عن الإمام عليّ عليه‌السلام، الفردوس: ج۱ ص۱۳۵ ح۴۷۶ عن الإمام عليّ عليه‌السلام عنه صلّی اللّه عليه وآله؛ مستدرك الوسائل: ج۱۷ ص۳۰۱ ح۲۱۴۰۷ نقلاً عن السيد هبة اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المجموع الرائق نقلاً عن الأربعين للراوندي عن الإمام عليّ عليه‌السلام عنه صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آيا شما را به جانشينانم و جانشينان يارانم و پيامبران پيش از خودم، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى نكنم؟ آنان، حاملان قرآن و ناقلان حديث از من و از آنان به خاطر خدا و براى رضاى خدا هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: عَلَيكُم بِالعِلمِ؛ فَإِنَّ الرَّجُلَ مِن أُمَّتي في آخِرِ الزَّمانِ يَروِي الحَديثَ وَ يَرفَعُهُ إِلَيَّ فَما مِن راوٍ يَذكُرُهُ إِلّا وَ أَتاهُ مَلَكٌ بَشيرٌ مِنَ المَلائِكَةِ فَيَقولُ: إِنَّ فُلانَ ابنَ فُلانٍ قَد رَویٰ عَنكَ حَديثَ كَذا وَ كَذا فَأَحيا ذِكرَكَ بَعدَ مَوتِكَ، فَيَقولُ الرَّجُلُ: يا رَبِّ، مَكِّنّي يَومَ القِيامَةِ أَن أُخَلِّصَهُ مِنَ النّارِ كَما ذَكَرَني بَعدَ مَوتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۳ ص۱۵ ح۴۰۲۰ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: علم بياموزيد؛ زيرا كسى از امّتم در آخرزمان حديث را از قول من نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نام هيچ راوى آن را ذكر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، جز آن كه فرشتۀ بشارت دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از فرشتگان، نزد آن فرد (راوی) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «فلانى پسر فلانى، حديثى چنين و چنان را از تو نقل كرد و ياد تو را پس از مرگت زنده ساخت». آن مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «خدايا! روز قيامت به من توانى بده تا او را از آتش بِرَهانم، همان گونه كه او مرا پس از مرگم ياد كرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن عمرو بن عَوف المُزَنّي: إِنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله قالَ لِبِلالِ بنِ الحارِثِ: «اِعلَم»، قالَ: ما أَعلَمُ يا رَسولَ اللهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: «اِعلَم يا بِلالُ»، قالَ: ما أَعلَمُ يا رَسولَ اللهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: «إِنَّهُ مَن أَحيا سُنَّةً مِن سُنَّتي قَد أُميتَت بَعدي، فَإِنَّ لَهُ مِنَ الأَجرِ مِثلَ مَن عَمِلَ بِها مِن غَيرِ أَن يَنقُصَ مِن أُجورِهِم شَيئاً. وَ مَنِ ابتَدَعَ بِدعَةَ ضَلالَةٍ لا تُرضِي اللهَ وَ رَسولَهُ، كانَ عَلَيهِ مِثلُ آثامِ مَن عَمِلَ بِها لا يَنقُصُ ذٰلِكَ مِن أَوزارِ النّاسِ شَيئاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۴۵ ح۲۶۷۷، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۷۶ ح۲۰۹، المعجم الكبير: ج۱۷ ص۱۶ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از عمرو بن عوف مَزَنّى -: پيامبر صلی الله علیه و آله به بلال بن حارث فرمود: «بدان». او گفت: چه چيزى را بدانم، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بدان، اى بلال!». گفت: چه چيزى را بدانم، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر كس سنّتى از سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرا زنده كند كه پس از من فراموش شده، پاداش او مانند كسانى است كه به آن عمل می‌كنند، بى آن كه از پاداش آنان، چيزى كاسته شود و هر كس بدعت گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پايه گذارد كه خدا و پيامبرش بِدان راضى نيستند، گناهى همچون گناهان كسانى كه به آن عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند به گردن اوست، بى آن كه چيزى از بار گناهان آنان بكاهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَدّیٰ إِلیٰ أُمَّتي حَديثاً يُقيمُ بِهِ سُنَّةً أَو يَثلِمُ بِهِ بِدعَةً، فَلَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۱۰ ص۴۴ الرقم ۴۶۸ عن ابن عبّاس؛ منية المريد: ص۳۷۱، جامع الأخبار: ص۵۱۱ ح۱۴۳۰، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۲ ح۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس حديثى را به امّتم برساند كه با آن، سنّتى را بر پا دارد يا بدعتى را در هم شكند، بهشت، از آنِ اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِعرِفوا مَنازِلَ شيعَتِنا عِندَنا عَلیٰ قَدرِ رِوايَتِهم عَنّا وَ فَهمِهِم مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. الغيبة للنعماني: ص۲۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۸ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: منزلت شيعيان ما را نزد ما به اندازۀ نقل رواياتشان از ما و فهمشان از [سخنان] ما بشناسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِعرِفوا مَنازِلَ النّاسِ عَلیٰ قَدرِ رِوايَتِهِم عَنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۰ ح۱۳ عن عليّ بن حنظلة، منية المريد: ص۳۷۲، رجال الكشّي: ج۱ ص۶ ح۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۰ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: منزلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردم را به اندازۀ نقل حديثشان از ما بشناسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن محمّد بن أَحمد المَروَزيِّ يرفعه عن الإمام الصادق عليه‌السلام: اِعرِفوا مَنازِلَ شيعَتِنا بِقَدرِ ما يُحسِنونَ مِن رِواياتِهِم عَنّا؛ فَإِنّا لا نَعُدُّ الفَقيهَ مِنهُم فَقيهاً حَتّیٰ يَكونُ مُحَدَّثاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: أَ وَ يَكونُ المُؤمِنُ مُحَدَّثاً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَكونُ مُفَهَّماً، وَ المُفَهَّمُ مُحَدَّثٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۱ ص۶ ح۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۸۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از محمّد بن احمد مروزی، در حديثى كه سند آن را به امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد -: فرمود: «منزلتِ شيعيان ما را از اندازۀ رواياتى كه به خوبى از ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، بشناسيد. ما فقيه آنها را فقيه (دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس) نمی‌شماريم، مگر اين كه محدَّث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اصطلاح، مُحدَّث، كسى است كه علوم و اخبار الهى به وسيلۀ الهام يا صداى فرشته به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، امّا خودِ فرشته را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند. مفهَّم (تفهيم شده)، كسى است كه از طريق پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و ائمّه علیهم‌السلام تفسير و تأويل قرآن به او فهمانيده شده باشد. در اين جا، راوىِ مخاطب امام از واژۀ «محدَّث» چنين برداشت كرده كه به او الهام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امّا امام علیه‌السلام فرموده كه مقصودش، معناى لغوى آن است، يعنى كسى كه به او حديث گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: آيا مؤمن هم محدَّث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مفهَّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مفهَّم، محدَّث است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاوية بن عمّار: قُلتُ لِأبی عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: رَجُلٌ راوِيَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الراوية صيغة مبالغة؛ أي كثير الرواية.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِحَديثِكُم يَبُثُّ ذٰلِكَ فِي النّاسِ وَ يُشَدِّدُهُ في قُلوبِهِم وَ قُلوبِ شيعَتِكُم، وَ لَعَلَّ عابِداً مِن شيعَتِكُم لَيسَت لَهُ هٰذِهِ الرِّوايَةُ، أَيُّهُما أَفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: الرّاوِيَةُ لِحَديثِنا يَشُدُّ بِهِ قُلوبَ شيعَتِنا أَفضَلُ مِن أَلفِ عابِدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۳ ح۹، منية المريد: ص۳۷۳، بصائر الدرجات: ص۷ ح۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۵ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از معاوية بن عمّار -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مردى، روايتگرِ حديث شماست؛ آن را در ميان مردم، انتشار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شيعيانتان استوارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و شايد عابدى از شيعيان شما باشد كه چنين اهل روايت نيست. كدام يک از آن دو برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «روايتگر حديث ما كه با آن، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شيعيانمان را محكم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، از هزار عابد، برتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: حَدِّثوا عَنّا وَ لا حَرَجَ، رَحِمَ اللهُ مَن أَحيا أَمرَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص۶۳ ح۱۵۶، المناقب للكوفي: ج۲ ص۱۵۵ ح۶۳۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۱ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از ما حديث نقل كنيد كه اشكالى ندارد. خداوند، رحمت كند كسى كه امر ما را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنَّ المُسلِمينَ هُمُ المُنتَجَبونَ يَومَ القِيامَةِ، هُم أَصحابُ الحَديثِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۵۲۴ ح۲۵ عن أبي الصباح الكناني، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۰۳ ح۷۹ و راجع المحاسن: ج۱ ص۴۲۴ ح۹۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: تسليم حق شدگان، برگزيدگانِ روز قيامت هستند. آنان همان اصحاب حديث&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يجب-في-صفات-الراوي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴: ما يَجِبُ فِي صفاتِ الرّاوي&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لازمِ راويان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَأخُذُوا الحَديثَ إِلّا عَمَّن تُجيزونَ شَهادَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۹ ص۳۰۱ الرقم ۴۸۴۳ عن ابن عبّاس، الكفاية في علم الرواية: ص۱۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: حديث را جز از كسى كه گواهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيريد، نگيريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: لا تُحَدِّث إِلّا عَن ثِقَةٍ؛ فَتَكونَ كاذِباً، وَ الكَذِبُ ذُلٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۷۹، كشف المحجّة (طبعة مطبعة الحيدرية في النجف): ص۱۷۲، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۱۶ ح۱؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۶۴۱ و ليس فيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جز از فرد قابل اطمينان، حديث، نقل نكن كه دروغگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى و دروغ، خوارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - مِن خُطبَةٍ خَطَبَها بِالكوفَةِ -: اللّٰهُمَّ فَلا بُدَّ لَكَ مِن حُجَجٍ في أَرضِكَ، حُجَّةٍ بَعدَ حُجَّةٍ عَلیٰ خَلقِكَ، يَهدونَهُم إِلیٰ دينِكَ، وَ يُعَلِّمونَهُم عِلمَكَ، لِكَيلا يَتَفَرَّقَ أَتباعُ أَولِيائِكَ، ظاهِرٌ غَيرُ مُطاعٍ، أَو مُكتَتِمٌ خائِفٌ يَتَرَقَّبُ، إِن غابَ عَنِ النّاسِ شَخصُهُم في حالِ هُدنَتِهِم في دَولَةِ الباطِلِ فَلَن يَغيبَ عَنهُم مَبثوثُ عِلمِهِم، وَ آدابُهُم في قُلوبِ المُؤمِنينَ مُثبَتَةٌ، وَ هُم بِها عامِلونَ، يَأنَسونَ بِما يَستَوحِشُ مِنهُ المُكَذِّبونَ وَ يَأباهُ المُسرِفونَ. بِاللهِ كَلامٌ يُكالُ بِلا ثَمَنٍ لَو كانَ مَن يَسمَعُهُ يَعقِلُهُ فَيَعرِفُهُ وَ يُؤمِنُ بِهِ وَ يَتَّبِعُهُ وَ يَنهَجُ نَهجَهُ فَيُفلِحُ بِهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- ثُمَّ يَقولُ -: فَمَن هٰذا؟! وَ لِهٰذا يَأرِزُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرَزَ: انقَبَضَ و تجمَّعَ (تاج العروس: ج۸ ص۴ «أرز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِلمُ إِذ لَم يوجَد حَمَلَةٌ يَحفَظونَهُ وَ يُؤَدّونَهُ كَما يَسمَعونَهُ مِنَ العالِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۱۳۷ ح۲، الكافي: ج۱ ص۳۳۹ ح۱۳ و ص۳۳۵ ح۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۳ ص۵۴ ح۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در كوفه-: بار خدايا! تو را لاجرم در زمينت، حجّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است، حجّتى از پسِ حجّتى بر آفريدگانت كه آنان را به دينت راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى كنند و علم [و معارف] تو را به آنان بياموزند تا پيروان اولياى تو، پراكنده نشوند، [حجّتى] آشكار كه از او اطاعت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند يا [حجّت] پنهان شده و هراسانى كه انتظارش را بكشند. اگر در زمان صلحشان، پيكرشان از مردم پنهان است، دانش آنان كه از ديرباز منتشر شده، از آنان پنهان نيست و فرهنگ و تربيت آنان، در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان جاى دارد و به آن، عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و با آنچه تكذيب كنندگان [و منكران] از آن رميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان از پذيرفتنش سر باز زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اُنس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند. به خدا سوگند، اين، سخنى است كه رايگان در اختيارتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم. كاش كسى آن را به گوش [جان] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيد و در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافت و به آن، ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و از آن، پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و راه آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوييد و بدان رستگار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه كسى چنين است؟! از اين رو [كه چنين فردى نيست]، علم ناپيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، وقتى كسانى يافت نشوند كه آن را حفظ كنند و آن را همان گونه كه از عالم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند، به ديگران برسانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: الوُقوفُ عِندَ الشُّبهَةِ خَيرٌ مِنَ الاِقتِحامِ فِي الهَلَكَةِ، وَ تَركُكَ حَديثاً لَم تَروِهِ خَيرٌ مِن رِوايَتِكَ حَديثاً لَم تُحصِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشانی رحمه الله: الإحصاء: العَدّ و الحِفظ و الإحاطة بالشي. و المعنی: أنّ ترکک روایة حدیث قد أحصیته فلم تروِه، خیر من روایتک حدیثاً لم تُحِط به. فإذا تردّد الأمر بین أن تترک حدیثاً قد روَیته و لم تحِط به و لم تحفظه علی وجهه و لم تکن علی یقین و معرفة بأنّه کما هو عندک، و بین أن ترویه، فالأولی أن لاترویه (الوافي: ج۱ ص۱۹۴)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۰ ح۹ عن أبي سعيد الزهري، رسالة في المهر: ص۳۰ عن الإمام عليّ عليه‌السلام، المحاسن: ج۱ ص۳۴۰ ح۶۹۹ عن الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۵ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: درنگ كردن هنگام پيش آمدن شبهه، بهتر از فرو رفتن در گرداب هلاكت است. حديثى را روايت نكنى، بهتر از اين است كه حديثى را نفهميده، روايت كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن عبد العزيز بن المهتدي: قُلتُ لِأبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، إِنّي لا أَكادُ أَصِلُ إِلَيكَ أَسأَلُكَ عَن كُلِّ ما أَحتاجُ إِلَيهِ مِن مَعالِمِ ديني، أَ فَيونُسُ بنُ عَبدِ الرَّحمٰنِ ثِقَةٌ آخُذُ عَنهُ ما أَحتاجُ إِلَيهِ مِن مَعالِمِ ديني؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۷۸۴ ح۹۳۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۵۱ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از عبد العزيز بن مهتدى -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: فدايت شوم! من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم هميشه خود را به شما برسانم و در بارۀ همۀ آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى كه به آنها نيازمندم، از شما سؤال كنم. آيا يونس بن عبد الرحمان، فرد مورد اطمينانى است تا آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى مورد احتياجم را از او بگيرم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر الحميري عن أَحمد بن إسحاق: سَأَلتُهُ [الإِمامَ الهادي عليه‌السلام] وَ قُلتُ: مَن أُعامِلُ أَو عَمَّن آخُذُ، وَ قَولَ مَن أَقبَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: العَمرِيُّ ثِقَتي، فَما أَدّیٰ إِلَيكَ عَنّي فَعَنّي يُؤَدّي، وَ ما قالَ لَكَ عَنّي فَعَنّي يَقولُ، فَاسمَع لَهُ وَ أَطِع؛ فَإِنَّهُ الثِّقَةُ المَأمونُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَخبَرَني أَبو عَلِيٍّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبا مُحَمَّدٍ عليه‌السلام عَن مِثلِ ذٰلِكَ، فَقالَ لَهُ: العَمرِيُّ وَ ابنُهُ ثِقَتانِ، فَما أَدَّيا إِلَيكَ عَنّي فَعَنّي يُؤَدِّيانِ، وَ ما قالا لَكَ فَعَنّي يَقولانِ، فَاسمَع لَهُما وَ أَطِعهُما، فَإِنَّهُمَا الثِّقَتانِ المَأمونانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۳۰ ح۱، الغيبة للطوسي: ص۲۴۳ ح۲۰۹، إعلام الوریٰ: ج۲ ص۲۱۹، بحار الأنوار: ج۵۱ ص۳۴۸ ذيل ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر حِميَرى -: [ابو على] احمد بن اسحاق گفت: از او (امام هادى علیه‌السلام) پرسيدم: با چه كسى داد و ستد كنم؟ يا از چه كسى فرا گيرم؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله درمرآۀ العقول (ج۴ ص۶) می‌گويد: «ترديد از راوى است» يعنى براى گرفتن احكام و تكاليف دينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به چه كسى مراجعه كنم؟&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سخن چه كسى را بپذيرم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «عَمرى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از نايبان چهارگانۀ امام مهدى علیه‌السلام در زمان غيبت صغرا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مورد وثوق من است. آنچه او از جانب من به تو برساند، از من رسانده است و آنچه از قول من به تو گفت، از قول من گفته است. بنا بر اين، از او حرف بشنو و اطاعت كن؛ زيرا او مورد وثوق و امين است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين ابو على به من گفت كه همين سؤال را از ابو محمّد (امام حسن عسكرى) علیه‌السلام كرده و ايشان به او فرموده است: «عَمرى و پسرش، مورد وثوق&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هر چه از جانب من به تو رساندند، از جانب من رسانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آنچه به تو بگويند، از جانب من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. بنا بر اين، از آن دو، حرف بشنو و اطاعت داشته باش؛ چرا كه هر دو، موثّق و امين هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام المهديّ عليه‌السلام - مِن تَوقيعٍ خَرَجَ إِلَى القاسِمِ بنِ العَلاءِ -:... فَإِنَّهُ لا عُذرَ لأَحَدٍ مِن مَوالينا فِي التَّشكيكِ فيما يُؤَدّيهِ عَنّا ثِقاتُنا، قَد عَرَفوا بِأَنَّنا نُفاوِضُهُم سِرَّنا وَ نَحمِلُهُ إِيّاهُ إِلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۸۱۶ ح۱۰۲۰ عن أبي حامد أحمد بن إبراهيم المراغي، بحار الأنوار: ج۵۰ ص۳۱۸ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام مهدى علیه‌السلام - در توقيعى كه براى قاسم بن علا صادر شده است -:... زيرا هيچ يک از دوستان ما براى تشكيک در آنچه معتمدانِ ما از جانب ما به آنها ابلاغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، عذرى ندارد. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه ما راز خود را با آنان در ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاريم و آن را از طريق آنان به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين عن إسحاق بن يعقوب: سَأَلتُ مُحَمَّدَ بنَ عُثمانَ العَمرِيَّ أَن يوصِلَ لي كِتاباً قَد سَأَلتُ فيهِ عَن مَسائِلَ أَشكَلَت عَلَيَّ، فَوَرَدَ التَّوقيعُ بِخَطِّ مَولانا صاحِبِ الزَّمانِ عليه‌السلام:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وَ أَمَّا الحَوادِثُ الواقِعَةُ فَارجِعوا فيها إِلیٰ رُواةِ حَديثِنا؛ فَإِنَّهُم حُجَّتي عَلَيكُم وَ أَنَا حُجَّةُ اللهِ عَلَيهِم، وَ أَمّا مُحَمَّدُ بنُ عُثمانَ العَمرِيُّ رَضِيَ اللهُ عَنهُ وَ عَن أَبيهِ مِن قَبلُ، فَإِنَّهُ ثِقَتي وَ كِتابُهُ كِتابي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۴۸۳ ح۴، الاحتجاج: ج۲ ص۵۴۲ ح۳۴۴، الخرائج و الجرائح: ج۳ ص۱۱۱۳ ح۳۰، بحار الأنوار: ج۵۱ ص۳۴۹ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين - به نقل از اسحاق بن يعقوب -: از محمّد بن عثمان عَمرى خواستم تا نامۀ مرا [به امام مهدى علیه‌السلام] برساند كه در آن نامه، مسائلى را كه برايم مشكل شده بود، پرسيده بودم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس توقيعى (پاسخى) با دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ مولايمان صاحب الزمان علیه‌السلام رسيد كه [در آن آمده بود]...: «در مسائل جديدى كه پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، به راويان حديث ما مراجعه كنيد؛ زيرا آنان، حجّت من بر شما هستند و من، حجّت خدا بر آنان هستم. و امّا محمّد بن عثمان عَمرى - که خدا از او و پيش از وى، از پدرش خشنود باد ـ، مورد اعتماد من است و نوشتۀ او، نوشتۀ من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن أَحمد بن حاتم بن ماهَوَيه: كَتَبتُ إِلَيهِ - يَعني أَبَا الحَسَنِ الثّالِثَ عليه‌السلام - أَسأَلُهُ عَمَّن آخُذُ مَعالِمَ ديني؟ وَ كَتَبَ أَخوهُ أَيضاً بِذٰلِكَ. فَكَتَبَ إِلَيهِما:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهِمتُ ما ذَكَرتُما، فَاصمِدا في دينِكُما عَلیٰ مُسِنٍّ فِي حُبِّنَا وَ كُلِّ كَبيرِ التَّقَدُّمِ في أَمرِنا؛ فَإِنَّهُم كافوكُما إِن شاءَ اللّٰهُ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۱ ص۱۵ ح۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۸۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از احمد بن حاتم بن ماهويه -: به امام هادى علیه‌السلام نامه نوشتم و از ايشان پرسيدم كه: آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينم را از چه كسى بگيرم؟ برادرِ ايشان هم همين را در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از ايشان درخواست كرده بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام در پاسخ به آن دو [نامه] نوشت: «آنچه را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، متوجّه شدم. در دينتان، استوار باشيد، [آن هم] بر اساس نظر كسى كه عُمرى را در دوستى ما سپرى كرده باشد و در امر ما، پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گام بوده، روزگار گذرانده باشد. اين گونه افراد، به خواست خداى متعال، برايتان كافى هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شرطهای-پذیرش-روایت205&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پذیرش روایت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین سیّد محمّدکاظم طباطبایى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملاک ردّ و قبول روایت، دغدغۀ هميشگى عالمان و محدّثان بوده و با پديد آمدن فاصلۀ زمانى بيشتر با دورۀ پيامبر و اهل بيت، پيچيدگى بيشترى یافته است. عالمان در دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون، رويکردهاى متفاوتی داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که در دو رویکرد اصلی وثوق سندى و وثوق صدورى می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گنجند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در وثوق سندی، راويان موجود در سند روايت و نیز اتّصال حلقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سند، بررسی می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که بر پایۀ وثاقت و مذهب راويان، چهار دسته روايت (صحيح، حسن، موثّق و ضعيف) می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابیم. سه دستۀ اوّل، معتبر و دستۀ چهارم غير معتبر به شمار می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید. از نظر اتّصال نیز تنها حدیثی معتبر است که افراد واقع در سند، همدیگر را درک کرده باشند، و حدیث منقطع و مقطوع و مشابه آن، نامعتبرند. در اين شيوه، اعتماد اصلى بر راويان است و قرائن ديگر، کمتر در اعتبارزایی يا اعتبارزدايى روايت اثر دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در وثوق صدورى، اعتماد بر مفاد خبر و توجّه به اندازۀ واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى آن است. بر اساس اين ديدگاه، اعتماد يا عدم اعتماد به روایت راويان، از قواعد عمومى، عرفى و فراگير اعتبار گزارش و خبر در جامعۀ بشرى پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به خبری که شایع و متواتر شده، اعتماد می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند ولی در دیگر اخبار، خود را نيازمند قرائن اطمينان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش در ناحيۀ راوى، منبع و متن روایت می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند. اگر برايند قرائن موجود در اين سه حوزه، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باشد که اعتماد و وثوق عرفى به گزارش پديد آورد، خبر را موثوق الصدور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناميم و آگاهى پديد آمده از محتواى آن را قابل عمل و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتنايى به آن را ناپسند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمریم. این شیوه را که طرفداران بیشتری بویژه در عصرهای گذشته دارد، می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به سیرۀ عقلا مستدل نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سیرۀ-عقلا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیرۀ عقلا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در مواجهه با دیگران، مانند داد و ستد مالی، پيگيرى مسائل حقوقى و قضايى، و بسیاری دیگر از روابط اجتماعی، نیازمند تصميم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پایۀ اطّلاعات و گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى هستند که بدون واسطه يا با واسطه از ديگر مردمان گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، روند و روال زندگى اجتماعى، مبتنى بر تبادل اطّلاعات و آگاهى با ديگران است و بدون آن، چرخۀ زندگى و تصميم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى دچار آسيب و رکود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در تحليل رويکرد انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در مواجهه با گزارش ديگران، نیازمند بررسی ارکان چهارگانه (اهمّيت گزارش و مفاد آن، قرائن همراه گزارش، منبع و واسطۀ گزارش، و پیامدهای رد و قبول گزارش) هستیم. نتیجه تابع برايند مجموعۀ&lt;/span&gt; ‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این بررسی در عرصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های چهارگانه است. به سخن دیگر، هر اندازه مفاد خبر، مهم و قابل اعتنا باشد، رويکرد سختگيرانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترى در اعتماد بر آن در پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و گزارشى که قرائن بيشترى آن را همراهی می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، بهتر پذیرفته می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. همچنین گزارشى که منابع معتبرتر و بیشتر و قابل اعتمادتر با واسطۀ کمتر دارد، زودتر مقبول می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. در بخش پیامد نیز اگر ضرر محتمل در ردّ خبر افزون شود، در پذيرش آن، احتياط و به آن عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند تا ضرر محتمل کمترى متوجّه آنان شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين رويکرد، طيفى گسترده و منعطف از اعتماد تام تا عدم اعتماد را براى گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ارمغان می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. در این رویکرد، روایات، یک به یک، تحليل شده، اعتبار و واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى آن ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. آن گاه با توجّه به برايند امتيازهاى موجود در هر روایت، عکس العمل مناسب در ردّ و قبول آن نشان داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين شيوه برای روان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى روابط اجتماعى، میان عقلا شکل گرفته و به دور از سختگيرى و دقّت بیش از حد و انعطاف نداشتن از یک سو و آسانگیری و رها شدگی از دیگر سوست. طبيعى است که به سبب اشتباه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محاسباتی، برخى خطاها پديد آيند، ولى شمار اندک خطاها، قابل اغماض است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان با دستاويز قرار دادن آن، نظام اجتماعى و روند حاکم بر آن را به سردرگمى، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تصميمى و پراکندگی و اختلاف دچار کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جلوۀ-رويکرد-عقلايى-در-پذيرش-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جلوۀ رويکرد عقلايى در پذيرش حديث&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويکرد وثوق صدورى و شیوۀ عقلایی در پذيرش حديث، در چند عرصه جلوه می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آنها را اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى کرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف---ويژگىهاى-مأخذ-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مأخذ حديث&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. قدمت: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عصر بودن کتاب يا نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بودن آن به زمان صدور سنّت، سبب اعتماد بيشتر به کتاب و آسيب کمتر در نقل نخستین است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. شهرت: کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که مشهور بوده و عالمان بیشتری اجازۀ نقل آنها را داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اعتبارى بیشتر از کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ناشناخته دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. مقبوليت: منابع حديثى که روایات آنها مقبوليت بیشتری نزد عالمان دارند و بیشتر به آنها عمل شده است، اعتبار بیشتری دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. ضابط بودن مؤلّف: هر اندازه که اتقان و ضبط مؤلّف کتاب، بیشتر باشد، اعتبار کتاب و روايات آن بيشتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. تخصّص و مهارت: راوى يا نويسنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که تألیفش در حوزۀ تخصّصی وی باشد، اعتماد بيشترى را پديد می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. نیاوردن روايات منکر: کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که متون غریب، دور از ذهن و ناشناختۀ کمتری بیاورند، اعتماد بیشتری را جلب می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷. رویکرد مدرسه و حوزۀ حديثى: هر يک از مدارس حديثى شيعه، مانند مدرسۀ کوفه، قم، بغداد و حلّه، و حوزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوت آن، ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى خاصّ خود را دارد که سبب افزايش يا کاهش اعتماد به منابع حديثى نگاشته شده در آن مدرسه و حوزۀ حديثى و روايات آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---ويژگىهاى-سند-و-راوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سند و راوى&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. صحّت سند: سند متّصلى که همۀ راويان آن امامى و ثقه باشند، اعتماد بيشتر و اعتبار افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترى پديد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. از این رو، حديثى که فردی در سندش واقع شده که امام نباشد یا به وثاقت او تصريح نشده باشد، اعتبار کمترى دارد. روشن است که گسستگی سند نیز اثرگذار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. اعتبار راوی: شهرت راوى به «فضل، ديانت، قدرت دریافت و نقل و پيشينۀ خوب»، زمینۀ اعتماد و اعتبار بیشتر است. رجال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان همچنین روایات کسانی را که مورد مراجعۀ دیگر راویان و محدّثان بوده و به اصطلاح «شيخ اجازه» نامیده می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، در جایگاهی بالاتر می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانند. به همین شکل، يک گروه ويژۀ هجده نفره از راويان حديث را «اصحاب اجماع» نامیده و احادیث آنها را معتبر دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---ويژگىهاى-محتوا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محتوا&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. هماهنگى مضمونی روایت: هماهنگی مضمون روایت با قرآن و سنّت، روح شریعت، حقیقت و فطرت، اعتمادزاست. روايات اخلاقى، نمونۀ بارز این ویژگی اند. هر چه محتوای یک روایت اخلاقی با فطرت سليم انسانى هماهنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد، اعتماد بیشترى پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. علوّ مضمون: والايى محتواى حديث، قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر صدور آن از سوى پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا امام علیه‌السلام شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، همان گونه که فرو بودن محتوا، صدور آن را از افراد حکیم بویژه پیامبر و امام، نامحتمل می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است که این قرینه در روایات اعتقادى، خود را بیشتر نشان می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ چون روايات اعتقادى، داراى ظرافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ويژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستند که دقّت و عمق آنها، قرینه&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای اعتماد بيشتر است. این نکته در روایات فقهى نیز به شکل ديد فقيهانه و ظرافت حقوقی و جزایی، نمود می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---ويژگىهای-ديگر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ديگر&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. فراوانى و تکرار محتوا: تکرار يک مضمون در روايات متفاوت و با بيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون، سبب استفاضۀ مضمونى آن شده، اعتماد بِدان را افزايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. بازگویی فضیلت از زبان مخالف: اعتماد به گزارش دشمن، عقلايى نيست، ولی اگر دشمنی مانند معاويه و عمرو بن عاص و دیگر ناصبیان، فضیلتی از امیر مؤمنان و اهل بیت علیهم‌السلام را نقل کنند، اعتمادی دو چندان می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. آزمودن حدیث: برخى روايات، قابلیت تجربه کردن دارند، همچون روايات طبّى که می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان اثر بیان شده در آنها را در عمل آزمود و پاسخ مثبت را قرینه&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای افزايش اعتماد به متن روایت دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;کاربست-ويژگىها-و-تطور-تاریخی-آن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاربست ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تطوّر تاریخی آن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهارت در کشف ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مثبت و منفى هر روايت و برایندگیری درست به منظور کاربست آن، به اعتمادزايى یا اعتمادزدایی می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد. بر این پایه، ممکن است حديثی ضعیف&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السند که از سوى چندین عالم کهن پذيرفته شده است، اعتبارى افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از حديث صحيح السندى داشته باشد که مشهور عالمان، آن را کنار نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: البدر الزاهر: ص۳۱۰ ـ ۳۱۱، تسدید الاُصول: ج۲ ص۶۳، المنهج الرجالي للبروجردی: ص۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این میان و با وجود گوناگونی قرینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عوامل پديد آمدن اعتماد به روایت، «راويان و سلسلۀ سند حدیث»، نقش ویژه&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در پديد آمدن وثوق و اعتماد دارند. از اين رو، پرسش از امامان علیهم السّلام در بارۀ وثاقت برخى راويان يا اعلان وثاقت راويان خاص از سوى امامان علیهم السّلام نمود یافت. افزون بر این، اندک بودن منابع حديثى در روزگار حضور ائمّه، کوتاهی سلسلۀ سند روایات و نبود تفاوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جدّی ميان حوزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى، زمینۀ توجّه به وثاقت و اوصاف راوى را پررنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود. این وضعیت با گذشت زمان، تغییر یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اواخر دورۀ حضور امامان و سده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اوّل غيبت، دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های راویان، فراوان شد و گاه یک روایت یا مشابه آن در چند نسخه یافت می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. همچنین نزديکى زمان نگارش آنها به صدور حدیث، دستيابى به قرائن همراه حدیث را در این سده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت. از اين رو، ملاک اعتبار روايت و اعتماد به صدور آن تا سدۀ ششم هجرى، اطمینان حاصل از قرائن ايجابى و سلبى در منبع، راوى و محتوا بود. این شیوه برای سختگیرترین افراد در قبول خبر، مانند سیّد مرتضی و ابن ادریس، کارآمد بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منتقى الجمان: ج۱ ص۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با گذر بیشتر زمان و دور شدن از نگارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آغازين و دسترس کمتر به قرائن، مشکلات اين شيوه، به تدریج بروز یافت. از این رو، سيّد احمد بن طاووس و علّامه حلّى در قرن هفتم، به طرح شیوۀ جدیدی برای اعتبارسنجی روایات، اقدام کردند. این شیوه بعدها «وثوق سندى» نام گرفت و متفاوت از شیوۀ پیشین به نام «وثوق صدوری» بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاران «وثوق سندی» می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند که ما براى دستيابى به قرائن اثرگذارى که در دسترس پیشینیان بود، راهی نداريم. از اين رو، به قواعدی براى اعتبارسنجى نیاز داریم که بهترين راه کار آن، ارزيابى سندى روایت بر اساس وثاقت راويان آن است. تغيير رويکرد، از وثوق صدورى به وثوق سندى سبب شد تا بسيارى از متون روايى پيشين که نزد قدماى اصحاب اماميّه، معتبر شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، بر اساس سنجش با معيار جديد، معتبر شمرده نشوند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه، بیش از نیمى از روایات کتاب شریف الکافى مطابق با شیوۀ جدید، ضعیف تلقّى شده‌اند، در حالى که کلینى آنها را صحیح دانسته و اعتبارسنجى او در بیشتر موارد، مقبول عالمان پس از ایشان قرار گرفته است. همچنین نزدیک به یک سوم روایات کتاب من لایحضره الفقیه، به دلیل ارسال سندی، ضعیف شمرده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در حالى که صدوق، آنها را برگرفته از منابع مشهور حدیثى و حجّت میان خود و خدا خوانده است (ر.ک: معجم الأحادیث المعتبرة، محسنی؛ سلسلة صحاح الکتب الأربعة، بهبودی).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين رويکرد در آثار عالمان قرن هفتم به بعد، مانند علّامه حلّى، شهيد ثانى، صاحب معالم و صاحب مدارک، نمود پیدا کرد و حدود چهار سده استمرار يافت و شيوۀ پيشين را به انزوا کشاند. اصرار بر شيوۀ سندمحور و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّهی به دیگر عناصر مؤثّر در اعتبارسنجی و چشمپوشی از قرینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر، به ضعیف شمردن بسيارى از روايات موجود در منابع کهن و مقبول حديثى، بويژه کتب اربعه، به واکنش گروهى از عالمان در سدۀ يازدهم هجرى منجر شد که نتيجۀ آن، پديد آمدن اخباريان و رويکرد اعتمادبخشى تام به روايات، بويژه روايات کتب اربعه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این رويکرد جديد و اخباریگری شديد، منابع معرفتی را به روایت، منحصر نمود و قرآن کريم و اجماع و اصول فقهِ برگرفته از قواعد عقلى را تا اندازۀ زیادی کنار نهاد. رويکرد اخباريگرى، حدود دو سده استمرار داشت تا این که در سدۀ سيزدهم هجرى، مرحوم وحيد بهبهانى پس از براندازى اخباريگرى، شيوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جديدی برای اعتباربخشى و اعتمادسازى به روايات ارائه داد که رويکردى ميانه و گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وثوق صدورى بر اساس داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زمانه بود. روشن است که بسيارى از قرائن همراه روایات در سده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اوّليه، به دست او نرسیده و قابل بازيابى نبود. از اين رو، نياز به پى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريزى معيارهايى نو براى اعتبارسنجى روايات در رويکرد وثوق صدورى احساس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد که اين مهم را مرحوم وحيد بهبهانى به انجام رساند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفوائد الرجالیّة، بهبهانى: ص۵۹ - ۶۰، الفوائد الحائریّة: ص۲۲۴ - ۲۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از وى، هر دو رويکرد وثوق سندى و وثوق صدورى، در کنار هم به حيات خود ادامه دادند. فقيهانى چون شيخ انصارى، محقّق همدانى و آية اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بروجردى رويکرد وثوق صدورى را با ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاصّ خويش مطرح کردند، همچنان که برخى عالمان، همانند آية اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى و بسيارى از شاگردان ايشان، رويکرد سندمحور را در اعتماد به حديث پى گرفتند و نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند معجم رجال الحديث را پديد آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تقسيمبندى-روايات-در-شیوۀ-وثوق-سندى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقسيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى روايات در شیوۀ وثوق سندى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقسيم چهارگانۀ حديث به صحيح، حسن، موثّق و ضعيف، پيامد رويکرد سندمحور است که بر اساس وضعیت راویان و اتّصال و انقطاع اسناد ايجاد شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث صحيح، داراى سند متّصل و بدون افتادگى يا جهالت راوى است. نیز، تمام راويان سند، ثقه و امامى اند. در حديث حسن نیز سند متّصل است و همۀ راویان، امامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مذهب اند، ولى یک یا چند حلقۀ سند حديث، داراى وثاقت صريح نيست، هر چند حُسن و نیکویی او به سبب مدح رجال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان احراز شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث موثّق مانند حديث صحيح، سند متّصل و متشکّل از راويان ثقه دارد، ولى دست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کم يکى از افراد سند، دوازده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امامى نيست. حديث ضعيف نیز هر حديثى است که از سه دستۀ پيشين نباشد؛ يعنى یا سند ندارد یا سندش غير متّصل، یا در بر دارندۀ فردى ناشناخته یا ضعيف است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این ميان، از ويژگى «ضابط بودن راوى» سخن نرفته، ولى مورد نظر بوده و «عدم ضبط» نقطۀ ضعف راوى به شمار رفته است، بدین معنا که اگر احراز شود راوى، ضابط نيست و قدرت دریافت حدیث و ادای درست آن را ندارد، اعتبار رواياتش کاهش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به نکات پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته، معنا و ارزش روايات معتبر و مرسل نيز آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. بر این پایه، روايت معتبر، روايتى است که سند صحيح، حسن يا موثّق داشته باشد و روایت نامعتبر، روایتی است که افتادگى یا ضعف سندی دارد یا مانند روایت مرسل، به سبب ناآگاهى ما از راوى محذوف، غیر معتبر شمرده می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دیگر-شرطهای-راوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیگر شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های راوى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مصطلح الحديثِ متأخّر، افزون بر آنچه گذشت، چهار شرط اسلام، عقل، بلوغ و ضبط نيز مطرح شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافیة فى علم الدرایة: ص۳۴ و ۴۶ و ۵۴ و ۷۶ و ۷۸ و ۸۶ و ۹۲، دانش رجال از دیدگاه اهل سنّت: ص۵۶ - ۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد از این میان، تنها شرط مهم، ضابط بودن راوى است؛ يعنى شنونده، حدیث را دقيق و کامل دريافت کند و دقيق و کامل انتقال دهد. چنین کسی باید داراى حافظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای متعارف باشد تا تصوّرات خود را به ديگران منتقل نکند. امير مؤمنان علیه‌السلام در تقسيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى چهارگانۀ راويان، به&lt;/span&gt; ‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این شرط اشاره نموده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رَجُلٌ سَمِعَ مِن رَسولِ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَیئاً لَم یَحمِلهُ عَلىٰ وَجهِهِ، و وَهِمَ فیهِ، و لَم یَتَعَمَّد کَذِباً، فَهُوَ فی یَدِهِ، یَقولُ بِهِ وَ یَعمَلُ بِهِ وَ یَرویهِ، فَیَقولُ: أنَا سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللّٰه صلی الله علیه و آله، فَلَو عَلِمَ المُسلِمونَ أنَّهُ وَهِمَ لَم یَقبَلوهُ» (ر.ک: ص۱۴۸ ح۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نتيجهگیری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نتيجه‌گیری&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معيار اصلى در پذيرش روايت و اعتبارسنجى آن، معيار عقلایی در زندگى اجتماعى است. این معیار مبتنى بر تحليل خبر و کنار هم نهادن قرائن اعتبارزا و اعتبارزداست. برايند مجموع قرائن، گزارشى را معتبر و مقبول و گزارشی ديگر را نامقبول و نامعتبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. در میان قرینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، وثاقت راويان سند، مهم است ولی انحصارى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يجب-رعايته-في-نقل-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵: ما يَجِبُ رِعايَتُهُ في نَقلِ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه بايد در نقل حديث رعايت شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1.-الإخلاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 1. الإخلاصُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 1. اخلاص&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن أَرادَ الحَديثَ لِمَنفَعَةِ الدُّنيا، لَم يَكُن لَهُ فِي الآخِرَةِ نَصيبٌ. وَ مَن أَرادَ بِهِ خَيرَ الآخِرَةِ، أَعطاهُ اللهُ خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۶ ح۲ عن أبي خديجة و ح۳ و ليس فيه ذيله من «و من أراد به خير الآخرة»، مشكاة الأنوار: ص۲۴۵ ح۷۱۴، منية المريد: ص۱۳۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۸ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كه حديث را براى سود دنيوى بخواهد [و فرا گيرد]، در آخرت، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد و هر كه آن را براى خير آخرت بخواهد، خداوند، خير دنيا و آخرت را به او عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-الصدق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 2. الصِّدقُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 2. راستگويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أَبي قَتادَة: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ عَلیٰ هٰذَا المِنبَرِ: إِيّاكُم وَ كَثرَةَ الحَديثِ عَنّي، فَمَن قالَ عَلَيَّ فَليَقُل حَقّاً أَو صِدقاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۱۴ ح۳۵، سنن الدارمي: ج۱ ص۸۲ ح۲۴۱ نحوه، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۳۶۲ ح۲۲۶۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابو قتاده -: شنيدم که پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بر منبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «مبادا از من زياد حديث نقل كنيد. هر كس گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به من نسبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، بايد حق يا راست بگويد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: زينَةُ الحَديثِ الصِّدقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۲ ح۵۸۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۷۶ ح۷۸۸ كلاهما عن أبي الصباح الكناني عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۹ ح۱۲؛ تاريخ أصبهان: ج۲ ص۳۰۰ ح۱۸۰۰ عن محمّد بن عمر بن عليّ بن أبي طالب عن جدّه عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: زيورِ سخن، راستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌السلام: مَن يُحَدِّثُ عَنّا بِحَديثٍ، سَأَلناهُ يَوماً؛ فَإِن حَدَّثَ صِدقاً كَتَبَهُ اللهُ صِدّيقاً، وَ إِن حَدَّثَ وَ كَذبَ كَتَبَهُ اللهُ كَذّاباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۱ ص۳۳۹ ح۱۹۶ عن القاسم بن عوف، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۲ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: هر كس حديثى از ما نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، روزى در بارۀ آن از او سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم. اگر راست نقل كرده باشد، خداوند، او را صدّيق (بسيار راستگو) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد و اگر حديث را نقل كند و دروغ بگويد، خداوند، او را كذّاب (بسیار دروغگو)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«صدّيق» و «كذّاب» صیغۀ مبالغه اند. طبق اين روايت، راوی حتّى با نقل درست يا نادرست يک روايت، بسیار راستگو یا بسیار دروغگو ناميده می‌شود و بر اين اساس، روايتِ ياد شده به اهمّيت صدق يا كذب در نقل حديث اهل بيت علیهم‌السلام اشاره دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: تَعَلَّمُوا الصِّدقَ قَبلَ الحَديثِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۰۴ ح۴ عن عمرو بن أبي المقدام، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۸۸، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پيش از سخن گفتن، راستگويى بياموزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-تحري-الدقة-في-الأداء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 3. تَحَرِّي الدِّقَّةِ فِي الأَداءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 3. دقّت در بازگويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: نَضَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَضَرَهُ و نَضَّرَهُ و أنضَرَهُ: أي نَعَّمَهُ. و يُرویٰ بالتخفيف والتشديد، من النضارة، و هي في الأصل: حُسنُ الوجه، و البَريق، وإنّما أراد: حَسَّنَ خُلُقَهُ وقَدرَه (النهاية: ج۵ ص۷۱ «نضر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ امرَءاً سَمِعَ مِنّا حَديثاً فَبَلَّغَهُ كَما سَمِعَهُ، فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوعیٰ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فُلان أوعیٰ من فُلان: أي أحفَظُ و أفهَم (النهایة: ج۵ ص۲۰۷ «وعا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن سامِعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۸۱ ح۲۳۴ عن أبي الدرداء، سنن الترمذي: ج۵ ص۳۴ ح۲۶۵۷نحوه؛ كنز الفوائد: ج۲ ص۳۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۰ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو گردانَد كسى را كه حديث ما را بشنود و آن را همان گونه كه شنيده است، به ديگران برساند! چه بسا كسى كه حديثى به او رسيده، آن را بهتر از كسى بفهمد كه حديث را [بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واسطه] شنيده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا حَدَّثتُكَ حَديثاً، فَلا تَزيدَنَّ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبریٰ للنسائي: ج۶ ص۲۱۲ ح۱۰۶۸۳ عن سمرة بن جندب، مسند ابن حنبل: ج۷ ص۲۵۶ ح۲۰۱۴۶، مسند الطيالسي: ص۱۲۲ ح۸۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هنگامى كه حديثى براى تو گفتم، چيزى بر [سخن] من ميفزا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: نَضَّرَ اللهُ مَن سَمِعَ مَقالَتي فَلَم يَزِد فيها، فَرُبَّ حامِلِ عِلمٍ إِلیٰ مَن هُوَ أَوعیٰ لَهُ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۸ ص۳۳۳ الرقم ۴۴۲۵ عن ابن عمر، المعجم الأوسط: ج۳ ص۲۵۶ ح۳۰۷۲ نحوه؛ عدّة الداعي: ص۲۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو گردانَد كسى را كه گفتار مرا بشنود و بر آن نيفزايد! چه بسا حمل كنندۀ علم كه علمش را به كسى فهيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر [و پذيراتر] از خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: نَضَّرَ اللهُ عَبداً سَمِعَ مَقالَتي فَوَعاها وَ حَفِظَها وَ بَلَّغَها مَن لَم يَسمَعها، فَرُبَّ حامِلِ فِقهٍ غَيرِ فَقيهٍ، وَ رُبَّ حامِلِ فِقهٍ إِلیٰ مَن هُوَ أَفقَهُ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۳ ح۱ عن ابن أبي يعفور عن الإمام الصادق عليه‌السلام، الأمالي للمفيد: ص۱۸۶ ح۱۳ عن الإمام الصادق عليه‌السلام عنه صلّی اللّه عليه وآله، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۸ ح۲۲؛ سنن ابن ماجة: ج۱ ص۸۴ ح۲۳۰ عن زيد بن ثابت نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو گردانَد بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه سخن مرا بشنود و آن را خوب فرا گيرد و حفظ كند و به كسانى برساند كه آن را نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! چه بسا حمل كنندۀ علم كه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس نيست و چه بسا حمل كنندۀ علم كه آن را به كسى منتقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه از خود آن [انتقال دهنده] بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أَبي بصير: قُلتُ لأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: قَولُ اللهِ جَلَّ ثَناؤُهُ: (ٱلَّذِينَ يَستَمِعُونَ ٱلقَولَ فَيَتَّبِعُونَ أَحسَنَهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ الرَّجُلُ يَسمَعُ الحَديثَ فَيُحَدِّثُ بِهِ كَما سَمِعَهُ، لا يَزيدُ فيهِ وَ لا يَنقُصُ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۱ ح۱، منية المريد: ص۳۷۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۵ ذيل ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو بصير -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: این سخن خداوند عز و جل: (كسانى كه سخن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند و بهترش را پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند) [به چه معناست]؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[يعنى] او كسى است كه حديث را می‌شنود و آن را همان گونه كه شنيده است، بى افزودن و كاستنى، باز گويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أَبي بصير: سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (ٱلَّذِينَ يَستَمِعُونَ ٱلقَولَ فَيَتَّبِعُونَ أَحسَنَهُ) إِلیٰ آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُمُ المُسَلِّمونَ لآلِ مُحَمَّدٍ، الَّذينَ إِذا سَمِعُوا الحَديثَ لَم يَزيدوا فيهِ وَ لَم يَنقُصوا مِنهُ، جاؤوا بِهِ كَما سَمِعوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۹۱ ح۸، الاختصاص: ص۵، مختصر بصائر الدرجات: ص۲۷۷ ح۲۴۶ كلاهما عن أحدهما عليهما السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو بصير -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ سخن خداوند عز و جل: (كسانى كه سخن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند و بهترش را پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند...) (تا آخر آيه) پرسيدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان، تسليم شدگان به [سخن] خاندان محمّد هستند؛ كسانى كه هر گاه حديث شنيدند، در آن كم و زياد نكرده، [آن را] همان گونه كه شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، [به مردم] برسانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-الإعراب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 4. الإعرابُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 4. روشن گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أَعرِبوا حَديثَنا؛ فَإِنّا قَومٌ فُصَحاءُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإعراب: الإبانة و الإيضاح، يقال: أعرب كلامه؛ إذا لم يُلحن في الحروف و الإعراب. و الفصاحة: الخلوص و الجودة في اللّسان و طلاقته.…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و المعنىٰ: إذا حدّثتم بأحاديثنا فأعربوا حروفَها و كلماتِها و أظهروا إعرابها و حركاتها كما ينبغي، و لا تُلحنوا في شيء منها؛ لئلاّ يشتبه بعضها ببعض، «فإنّا قوم فصحاء» لا نتكلّم إلّا بكلام فصيح ليس فيه نقص و لحن في الحروف و الحركات، فإن ألحنتم في أحاديثنا و أفسدتم حروفها و كلماتها و حركاتها اختلّت فصاحتها، و ذلك مع كونه موجباً للاشتباه و فوات المقصود نَقصٌ علينا و عليكم (شرح اُصول الكافي للملّا صالح المازندراني: ج۲ ص۲۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲ ح۱۳ عن جميل بن درّاج، الفصول المختارة: ص۹۱، منية المريد: ص۳۵۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۱ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حديث [و سخن] ما را روشن [و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غلط] بيان كنيد، كه ما مردمى شيوا سُخنيم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إعراب»، به معناى آشكارسازى و روشن كردن است. اين كه گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «أعرب كلامه»، يعنى در بيان حروف و اعراب كلمات، اشتباهى نكرد. فصاحت نيز به معناى خلوص و شيوايى و گشادگى زبان است. بر اين پايه، روايت چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: چون احاديث ما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد، حروف و كلمات و اعراب آنها را آن گونه كه شايسته است، آشكار كنيد و هيچ يک را نادرست ادا نكنيد تا كلمات با هم مشتبه نشوند، كه ما مردمى شيواسُخن هستيم و جز به سخن شيوا، لب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشاييم. در سخن ما، كاستى و اشتباه در حروف و حركات آن نيست. پس اگر شما در احاديث ما اشتباه كرديد و حروف و كلمات آن را تباه كرديد، شيوايى آن زيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و افزون بر اين كه موجب اشتباه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمى و در نيافتن مقصود اصلى حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نقصى براى ما و شما نيز به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-۵.-ذكر-السند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ ۵. ذِكرُ السَّنَدِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ ۵.- ذكر سند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا كَتَبتُمُ الحَديثَ فَاكتُبوهُ بِإِسنادِهِ، فَإِن يَكُ حَقّاً كُنتُم شُرَكاءَ فِي الأَجرِ، وَ إِن يَكُن باطِلاً كانَ وِزرُهُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدوين في أخبار قزوين: ص۴۲۴، أدب الإملاء و الاستملاء: ص۱۱، تاريخ دمشق: ج۳۶ ص۳۹۰ ح۷۳۷۷ كلّها عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هنگامى كه حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسيد، آن را با سندش بنويسيد تا اگر حق باشد، در پاداش، شريک باشيد و اگر باطل باشد، بارِ گناهش به عهدۀ همو باشد [كه آن را ساخته و از او نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إِذا حَدَّثتُم بِحَديثٍ فَأَسنِدوهُ إِلَى الَّذي حَدَّثَكُم؛ فَإِن كانَ حَقّاً فَلَكُم، وَ إِن كانَ كَذِباً فَعَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲ ح۷ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه‌السلام، منية المريد: ص۳۷۳ عن الإمام الصادق عنه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۱ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر گاه حديثى را روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، آن را به كسى كه برايتان روايت كرده، اسناد دهيد. پس اگر راست گفته باشد، به سود شماست و اگر دروغ گفته باشد، به زيان اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: اُذكُرُوا الحَديثَ بِإِسنادِهِ؛ فَإِن كانَ حَقّاً كُنتُم شُرَكاءَهُ فِي الآخِرَةِ، وَ إِن كانَ باطِلاً فَإِنَّ الوِزرَ عَلیٰ صاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۲۵۲ ح۷۴۴ عن الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حديث را با سندش ذكر كنيد تا اگر حق بود، در [پاداش] آخرت، شريک باشيد و اگر باطل بود، بار گناهش بر صاحب همان حديث باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عليّ رفعه: قالَ أَبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إِيّاكُم وَ الكَذِبَ المُفتَرِعَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«المفترع»: إمّا بمعنى الحاجز؛ أي الكذب الحاجز بين الرجل و قبول روايته. أو بمعنى المرتفع المتصاعد، فكأنّه يريد ارتفاع حديثه بإسناده إلى الأعلى بحذف الواسطة. أو بمعنى المزيل عن الراوي صفة العدالة. أو بمعنى المتفرّع؛ فإنّه فرّع قوله على صدق الراوى فأسنده إلى الأصل بحذف الواسطة. أو غير ذلك (اُنظر: شرح المولى صالح المازندراني: ج۲ ص۲۶۹ و الوافي: ج۱ ص۲۲۹ و مرآة العقول: ج۱ ص۱۸۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قیلَ لَهُ: وَ مَا الكَذِبُ المُفتَرِعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَن يُحَدِّثَكَ الرَّجُلُ بِالحَديثِ فَتَترُكَهُ وَ تَروِيَهُ عَنِ الَّذي حَدَّثَكَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲ ح۱۲، معاني الأخبار: ص۱۵۸ ح۱ و ليس فيه «فتتركه» نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۸ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن على، در حديثى كه سند آن را به امامان علیهم السّلام رسانده -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «از دروغِ مُفتَرعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مفترع» اسم فاعل به معناى پرده و مانع است و «كذب مفترع» يعنى دروغى كه مانع پذيرش روايت دروغگوست، يا به معناى بالا رونده است، يعنى حديثى كه با حذف برخى راويان، به دروغ، به طبقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بالاتر منسوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. «مفترع» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند زايل كنندۀ صفت عدالت راوى نیز معنا شود. همچنین ممكن است به معناى «متفرّع» باشد؛ يعنى راوى، سخن خود را با حذف واسطه يا كارى ديگر، به اصل آن اسناد دهد و سخن خود را مبتنى بر صدق او كند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بپرهيزيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان گفته شد: دروغ مفترِع چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه شخصى برايت حديثى بگويد و تو [هنگام نقل آن]، او را حذف كنى و آن حديث را از كسى كه او از وى برايت نقل كرده است، روايت كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6.-الطهارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 6. الطَّهارَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 6. طهارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله عن مالك بن أَنس: كانَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام لا يُحَدِّثُ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِلّا وَ هُوَ طاهِرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله: ج۲ ص۱۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله - به نقل از مالک بن اَنَس -: جعفر بن محمّد (امام صادق) علیه‌السلام، جز در حال طهارت، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حديث نقل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا عن مالك: لَقَد كُنتُ أَریٰ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ وَ كانَ كَثيرَ الدُّعابَةِ وَ التَّبَسُّمِ، فَإِذا ذُكِرَ عِندَهُ النَّبِيُّ اصفَرَّ، وَ ما رَأَيتُهُ يُحَدِّثُ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِلّا عَلیٰ طَهارَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا: ج۲ ص۴۲، سبل الهدیٰ و الرشاد: ج۱۱ ص۴۴۰ نحوه، التمهيد لابن عبد البرّ: ج۲ ص۶۷ و فيه ذيله؛ بحار الأنوار: ج۱۷ ص۳۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفاء - به نقل از مالک -: من جعفر بن محمّد (امام صادق علیه‌السلام) را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدم. او شوخ و پُرتبسّم بود؛ امّا هنگامى كه نزدش از پيامبر صلی الله علیه و آله ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، رنگش زرد می‌گشت و نديدم كه جز در حال طهارت، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حديث نقل كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7.-العمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 7. العَمَلُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 7. عمل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ العُلَماءَ هِمَّتُهُمُ الرِّعايَةُ، وَ السُّفَهاءَ هِمَّتُهُمُ الرِّوايَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۶۴، كنز الفوائد: ج۲ ص۳۱ عن الإمام عليّ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۳۷ ح۵۴؛ جامع بيان العلم و فضله: ج۲ ص۶ عن أنس و فيه «الوعاية» بدل «الرعاية».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: همّت دانشمندان، رعايت كردن است و همّت كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِردان، روايت كردن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: كونوا لِلعِلمِ رُعاةً وَ لا تَكونوا لَهُ رُواةً؛ فَقَد يَرعَوي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِرعویٰ فلان عن الجهل یرعوي ارعواءً حَسناً، و هو نزوعه و حسن رجوعه. و قد ارعوی عن القبیح إذا کفّ عنه (اُنظر: لسان العرب: ج۱۴ ص۳۲۸ «رعي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لا يَروي، وَ قَد يَروي مَن لا يَرعَوي! إِنَّكُم لَن تَكونوا عالِمينَ حَتّیٰ تَكونوا بِما عَلِمتُم عامِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردوس الأخبار: ج۳ ص۲۹۱ ح۴۷۴۲ عن ابن عبّاس، الفردوس: ج۳ ص۲۴۱ ح۴۷۰۷، جامع بيان العلم: ج۲ ص۷ من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: رعايت كنندگانِ دانش باشيد، نه روايت كنندگان آن. گاه، كسى كه روايت نكرده، رعايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و گاه كسى كه رعايت نكرده، روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. شما هرگز عالم نخواهيد بود، تا به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، عمل کننده باشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن تَعَلَّمَ الأَحاديثَ لِيُحَدِّثَ بِهِ النّاسَ لَم يَرُح رائِحَةَ الجَنَّةِ، وَ إِنَّ ريحَها لَيوجَدُ مِن مَسيرَةِ خَمسِمِئَةِ عامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۰۳ ح۲۹۰۶۵ نقلاً عن الديلمي عن أبي سعيد و ص۲۰۲ ح۲۹۰۵۹ نقلاً عن الحكيم عن بهز بن حكيم عن أبيه عن جدّه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس حديث را فرا گيرد تا [فقط] براى مردم نقل كند، بوى بهشت را نخواهد فهميد، با آن كه بوى بهشت از فاصلۀ پانصدساله به مشام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: اِعقِلُوا الخَبَرَ إِذا سَمِعتُمُوهُ عَقلَ رِعايَةٍ لا عَقلَ رِوايَةٍ، فَإِنَّ رُواةَ العِلمِ كَثيرٌ، وَ رُعاتَهُ قَليلٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: أي ينبغي أن يكون مقصودكم الفهم للعمل لا محض الرواية، ففيه شيئان: الأوّل: فهمه و عدم الاقتصار على لفظه. و الثاني: العمل به (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۲ ذيل ح۲۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۹۸، الكافي: ج۸ ص۳۹۱ ح۵۸۶ و فيه «الحقّ» بدل «الخبر» نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۱ ح۲۱؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۲۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر گاه خبرى را شنيديد، در انديشۀ به كار بستن آن باشيد، نه به فكر نقل كردنش؛ زيرا بازگو كنندگان دانش، بسيارند و به كار برندگان آن، اندک.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8.-مراعاة-أهلية-المخاطب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 8. مُراعاةُ أَهلِيَّةِ المُخاطَبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 8. رعايت شايستگى مخاطب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسیٰ عليه‌السلام: يا مَعشَرَ الحَوارِيّينَ! لا تُلقُوا اللُّؤلُؤَ لِلخِنزيرِ؛ فَإِنَّهُ لا يَصنَعُ بِهِ شَيئاً، وَ لا تُعطُوا الحِكمَةَ مَن لا يُريدُها؛ فَإِنَّ الحِكمَةَ أَحسَنُ مِنَ اللُّؤلُؤِ، وَ مَن لا يُريدُها أَشَرُّ مِنَ الخِنزيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص۱۱۸، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۱۱ ص۲۵۷ ح۲۰۴۸۲، جامع بيان العلم و فضله: ج۱ ص۱۱۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: اى گروه حواريان! گوهر را بر [گردن] خوک نيفكنيد كه با آن، كارى انجام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و حكمت را به آن كه خواهانش نيست، ندهيد؛ زيرا حكمت، بهتر از گوهر است و آن كه خواهان حكمت نيست، از خوک بدتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مانِعُ الحَديثِ أَهلَهُ كَمُحَدِّثِهِ غَيرَ أَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس:ج ۴ ص۱۵۴ ح۶۴۷۵ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه حديث را از اهلش باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مانند كسى است كه آن را به نااهلش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه‌السلام قامَ في بَني إِسرائيلَ فَقالَ: يا بَني إِسرائيلَ! لا تُحَدِّثوا بِالحِكمَةِ الجُهّالَ فَتَظلِموها، وَ لا تَمنَعوها أَهلَها فَتَظلِموهُم، وَ لا تُعينُوا الظّالِمَ عَلیٰ ظُلمِهِ فَيَبطُلَ فَضلُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۰ ح۵۸۵۸ عن جميل بن صالح عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، الكافي: ج۸ ص۳۴۵ ح۵۴۵ عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۶۶ ح۷؛ المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۳۰۱ ح۷۷۰۷ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: عيسى بن مريم علیه‌السلام در ميان بنى اسرائيل برخاست و گفت: «اى بنى اسرائيل! با نادانان، سخن از حكمت مگوييد كه بِدان، ستم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و آن را از اهلش باز مداريد كه به آنان، ستم روا داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و ستمگر را در ستمش كمک نكنيد كه برترى شما از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: لا تَطرَحُوا الدُّرَّ في أَفواهِ الكِلابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۱ ص۳۱۰ الرقم ۶۱۰۷ عن أنس، الفردوس: ج۵ ص۲۴ ح۷۳۳۴؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۶۹ ح۷۶، بحار الأنوار: ج۱۰۸ ص۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: گوهر [دانش] را در دهان سگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ميندازيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: لا تُعَلِّقُوا الدُّرَّ في أَعناقِ الخَنازيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۹ ص۳۵۰ الرقم ۴۹۰۷ عن أنس، تفسير القرطبي: ج۲ ص۱۸۵؛ منية المريد: ص۱۸۴ عن الإمام عليّ عليه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: گوهر [دانش] را به گردن خوک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نياويزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: واضِعُ العِلمِ عِندَ غَيرِ أَهلِهِ كَمُقَلِّدِ الخَنازيرِ الجَوهَرَ وَ اللُّؤلُؤَ وَ الذَّهَبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۸۱ ح۲۲۴ عن أنس، مشكاة المصابيح: ج۱ ص۷۶ ح۲۱۸، تهذيب الكمال: ج۲۴ ص۱۲۷ الرقم ۴۹۴۵ نحوه؛ بحار الأنوار: ج۶۵ ص۲۴۱ ذيل ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: سپارندۀ دانش نزد غير اهل آن، مانند آويزندۀ گوهر و مرواريد و طلا بر [گردن] خوكان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: آفَةُ العِلمِ النِّسيانُ، وَ إِضاعَتُهُ أَن تُحَدِّثَ بِهِ غَيرَ أَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۱۵۸ ح۶۲۹ عن الأعمش، المصنّف لابن أبي شيبة: ج۶ ص۱۹۰ ح۷، جامع بيان العلم و فضله: ج۱ ص۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آسيب دانش، فراموشى است و تباه كردنش اين است كه آن را با نااهلش در ميان گذارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: واضِعُ العِلمِ عِندَ غَيرِ أَهلِهِ ظالِمٌ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۴۱ ح۱۰۱۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۰۴ ح۹۲۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه علم را به نااهل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارد، بِدان ستم كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه‌السلام: إِنَّ الحُكَماءَ ضَيَّعُوا الحِكمَةَ لَمّا وَضَعوها عِندَ غَيرِ أَهلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۶۰ ح۱۷۶ عن محمّد بن عبيدة عن الإمام الرضا عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۴۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همانا حكيمان، آن گاه حكمت را تباه كردند كه آن را در اختيار نااهلان گذاشتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنِ عليه‌السلام -: مِن صِفَةِ العالِمِ أَلّا يَعِظَ إِلّا مَن يَقبَلُ عِظَتَهُ، وَ لا يَنصَحَ مُعجَباً بِرَأيِهِ، وَ لا يُخبِرَ بِما يَخافُ إِذاعَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة: ص۳۵۸ ح۲۲، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۳۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش خود به امام حسن علیه‌السلام -: از ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عالِم، آن است كه تنها كسى را اندرز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه پذيراى اندرز او باشد و آن را كه فريفتۀ رأى و نظر خويش است، اندرز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و آنچه را كه از انتشارش بيم دارد، خبر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: اِحتَرِس مِن ذِكرِ العِلمِ عِندَ مَن لا يَرغَبُ فيهِ، وَ مِن ذِكرِ قَديمِ الشَّرَفِ عِندَ مَن لا قَديمَ لَهُ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ مِمّا يُحقِدُهُما عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۲۲ ح۶۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نزد آن كه به علم اشتياقى ندارد، سخن از دانش مگو و نزد آن كه در شرافت سابقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد، سخن از كسى كه شرافتى ديرينه دارد، مگو كه اين، موجب كينۀ آن دو با تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: لا تُحَدِّث بِالعِلمِ السُّفَهاءَ فَيُكَذِّبوكَ، وَ لَا الجُهّالَ فَيَستَثقِلوكَ، وَ لٰكِن حَدِّث بِهِ مَن يَتَلَقّاهُ مِن أَهلِهِ بِقَبولٍ وَ فَهمٍ؛ يَفهَمُ عَنكَ ما تَقولُ، وَ يَكتُمُ عَلَيكَ ما يَسمَعُ؛ فَإِنَّ لِعِلمِكَ عَلَيكَ حَقّاً كَما أَنَّ عَلَيكَ في مالِكَ حَقّاً: بَذلُهُ لِمُستَحِقِّهِ، وَ مَنعُهُ عَن غَيرِ مُستَحِقِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۲۷۳ ح۱۵۵ و راجع غرر الحكم: ج۶ ص۳۱۶ ح۱۰۳۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: با كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِردان، سخن از دانش مگو كه تو را تكذيب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و با نادانان [سخن مگو] كه تو را گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرند؛ بلكه از آن با كسى سخن بگوى كه اهلش باشد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد، و آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى، دريافت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود، بر تو پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ چرا كه دانشت بر تو حقّى دارد، همان گونه كه در دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بر تو حقّى است: بذل آن به مستحقّ آن و باز داشتن آن از غير مستحقّ آن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي بصير: سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن حَديثٍ كَثيرٍ، فَقالَ: هَل كَتَمتَ علَيَّ شَيئاً قَطُّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَقيتُ أَتَذَكَّرُ، فَلَمّا رَأیٰ ما بي قالَ: أَمّا ما حَدَّثتَ بِهِ أَصحابَكَ فَلا بَأسَ، إِنَّمَا الإِذاعَةُ أَن تُحَدِّثَ بِهِ غَيرَ أَصحابِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۰۳ ح۹۱۰، مختصر بصائر الدرجات: ص۳۳۵ ح۲۹۴، مشكاة الأنوار: ص۸۸ ح۱۷۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۵ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابو بصير -: از امام صادق علیه‌السلام چندين حديث را جويا شدم. فرمود: «آيا هرگز چيزى از [احاديث] مرا [از نااهلان] كتمان كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من درنگى كردم تا به ياد بياورم و چون امام علیه‌السلام مرا چنين ديد، فرمود: «امّا آنچه را براى ياران خود باز گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، اشكالى ندارد. افشا كردن، آن است كه حديث را براى غير يارانت بگويى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن داوود الرقّي و مفضّل و فضيل: كُنّا جَماعَةً عِندَ أَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام في مَنزِلِهِ يُحَدِّثُنا في أَشياءَ، فَلَمَّا انصَرَفنا وَقَفَ عَلیٰ بابِ مَنزِلِهِ قَبلَ أَن يَدخُلَ، ثُمَّ أَقبَلَ عَلَينا فَقالَ: رَحِمَكُمُ اللهُ، لا تُذيعوا أَمرَنا وَ لا تُحَدِّثوا بِهِ إِلّا أَهلَهُ؛ فَإِنَّ المُذيعَ عَلَينا سِرَّنا أَشَدُّ عَلَينا مَؤونَةً مِن عَدُوِّنَا، انصَرِفوا - رَحِمَكُمُ اللهُ - و لا تُذيعوا سِرَّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۹۸ ح۸۹۱، الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۲۹۹ ح۵، الثاقب فى المناقب: ص۴۲۴ ح۳۵۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۴ ح۴۳ و راجع الكافي: ج۲ ص۲۲۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از داوود رِقّى و مفضّل و فضيل -: گروهى در خانه، نزد امام صادق علیه‌السلام بوديم. امام علیه‌السلام در بارۀ چيزهايى برايمان حديث گفت. هنگامى كه باز گشتيم، بر درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و پيش از رفتن به درون ايستاد و رو به ما كرد و فرمود: «خداوند، شما را رحمت كند! امر ما را افشا نكنيد و آن را جز به اهلش نگوييد كه افشاگر راز ما، براى ما بدتر از دشمن ماست. باز گرديد و راز ما را فاش نكنيد، خدايتان رحمت كند!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما أَرَدتُ أَن اُحَدِّثَكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة المجلسي رحمه الله: لعلّ المراد: أنّي قبل ذلك ما كنت أريد أن أحدّثكم؛ إمّا لعدم قابليّتكم أو للتقيّة، و لكن الآن أحدّثكم لرفع هذا المانع. و قوله عليه‌السلام: «و لا تذيعوه» أي عند غير أهله. و قوله عليه‌السلام: «فلو حبست عنكم لحبس عنّي» حثّ على بذله لأهله بأنّ الحبس عنهم يوجب الحبس عنكم (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۶ ذيل ح۱۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لَاُحَدِّثَنَّكُم وَ لَأُنصَحَنَّ لَكُم، وَ كَيفَ لا أَنصَحُ لَكُم وَ أَنتُم - و اللهِ - جُندُ اللهِ! وَ اللهِ، ما يَعبُدُ اللهَ تَعالیٰ أهلُ دينٍ غَيرُكُم، فَخُذوهُ وَ لا تُذيعوهُ وَ لا تَحبِسوهُ عَن أهلِهِ؛ فَلَو حَبَستُ عَنكُم يُحبَسُ عَنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۲۴۲ ح۴۴۵ عن عبيد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عليّ الحلبي، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: [پيش از اين] من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم كه برايتان حديث بگويم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «شايد مقصود اين باشد كه امام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: پيش از اين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم برايتان حديث بگويم؛ چون شما ظرفيت آن را نداشتيد، يا لازم بود تقيّه شود؛ امّا اكنون به خاطر رفع مانع، برايتان حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم. سخن پايانى امام علیه‌السلام هم گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ترغيب به حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى و بذل علم براى اهل آن است؛ زيرا باز داشتن از آنها، موجب باز داشته شدن علم از انسان است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى اينک برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم و نصيحتتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. چگونه نصيحتتان نكنم، در حالى كه شما، به خدا سوگند، لشكر خدا هستيد؟! به خدا سوگند، جز شما، ديندارانى نيستند كه خداى متعال را بندگى كنند. پس آن [حديثى] را [كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم] بگيريد و به همگان (/ نااهلان) ندهيد؛ امّا از اهلش نيز باز مداريد كه اگر از شما باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتم، از من باز داشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن محمّد بن سنان عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جَبَلَة الكِنانيّ عن ذَريح المُحاربيّ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام بِالمَدينَةِ: ما تَقولُ في أَحاديثِ جابِرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد به جابر بن يزيد الجعفي الذي يروي بعض الأحاديث التي لا يحتملها عوامّ الناس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ قالَ: تَلقاني بِمَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَقيتُهُ بِمَكَّةَ، فَقالَ: تَلقاني بِمِنىً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَقيتُهُ بِمِنىً، فَقالَ لي: ما تَصنَعُ بِأَحاديثِ جابِرٍ؟! اِلهَ عَن أَحاديثِ جابِرٍ؛ فَإِنَّها إِذا وَقَعَت إِلَى السَّفِلَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّفِلَة: السُّقّاط من الناس: و السَّفالة: النذالة سَفِلَةُ الناس و سِفلَتُهم: أسافلهم و غَوغاؤهم (اُنظر: النهایة: ج۲ ص۳۷۶ و لسان العرب: ج۱۱ ص۳۳۸ «سفل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أذاعوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۶۷۱ ح۶۹۹، الرجال لابن الغضائري: ص۵۹ الرقم ۴۹ و ليس فيه ذيله من «قال عبداللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;...»، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۵ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از محمّد بن سنان، از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جبلۀ كنانى، از ذريح محاربى -: در مدينه به امام صادق علیه‌السلام گفتم: در بارۀ احاديث جابر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از جابر، جابر بن يزيد جعفى است كه احاديثى فراتر از فهم مردم عادى از اهل بيت علیهم‌السلام شنيده بود و گاه آنها را براى برخى نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايى؟ فرمود: «در مكّه مرا ملاقات كن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام را در مكّه ملاقات كردم. فرمود: «در مِنا مرا ملاقات كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام را در مِنا ملاقات كردم. به من فرمود: «تو را با احاديث جابر، چه كار؟! از احاديث جابر، چشم بپوش كه چون به دست فرومايگان افتاد، آن را فاش كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن المفضّل بن عمر: سَأَلتُ أباعَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن تَفسيرِ جابِرٍ، فَقالَ: لا تُحَدِّث بِهِ السَّفِلَةَ فَيُذيعوهُ، أَ ما تَقرَأُ كِتابَ اللهِ عزّ وجلّ: (فَإذَا نُقِرَ فِي النَّاقُورِِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المدّثّر: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! إِنَّ مِنّا إِماماً مُستَتِراً، فَإِذا أَرادَ اللهُ إِظهارَ أَمرِهِ نَكَتَ في قَلبِهِ، فَظَهَرَ فَقامَ بِأَمرِ اللهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة المجلسيّ: لعلّ المراد أنّ تلك الأسرار إنّما تظهر عند قيام القائم عليه‌السلام و رفع التقيّة، و يحتمل أن يكون الاستشهاد بالآية لبيان عسر فهم تلك العلوم التي يظهرها القائم عليه‌السلام و شدّتها على الكافرين كما يدلّ عليه تمام الآية و ما بعدها (بحار الأنوار: ج۲ ص۷۱ ذيل ح۲۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴۳۷ ح۳۳۸، الغيبة للطوسي: ص۱۶۴ ح۱۲۶، كمال الدين: ص۳۴۹ ح۴۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۱ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از مفضّل بن عمر -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ تفسير جابر پرسيدم. فرمود: «آن را براى فرومايگان، نقل مكن كه افشايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. آيا كتاب خدا را نخوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى: (پس هنگامى كه در صور دميده شود)؟! از ميان ما، امامى پنهان است كه چون خداوند ظاهر شدن امرش را اراده كند، در دلش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد و او آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به امر خداوند، قيام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله می‌گوید: «شايد مقصود اين باشد كه آن اسرار، تنها هنگام قيام قائم و نبودن تقيّه، آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. محتمل است كه استشهاد به آيه نيز براى تبيين دشوارى فهم علومى باشد كه قائم آل محمّد صلی الله علیه و آله آنها را آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و بر كافران سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، همان گونه كه بقيّۀ آيه و پس از آن دلالت دارد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ المَسيحُ عليه‌السلام يَقولُ: إِنَّ التّارِكَ شِفاءَ المَجروحِ مِن جُرحِهِ شَريكٌ لِجارِحِهِ لا مَحالَةَ؛ وَ ذٰلِكَ أَنَّ الجارِحَ أَرادَ فَسادَ المَجروحِ، وَ التّارِكَ لِإِشفائِهِ لَم يَشَأ صَلاحَهُ، فَإِذا لَم يَشَأ صَلاحَهُ فَقَد شاءَ فَسادَهُ اضطِراراً. فَكَذٰلِكَ لا تُحَدِّثوا بِالحِكمَةِ غَيرَ أَهلِها فَتَجهَلوا، وَ لا تَمنَعوها أَهلَها فَتَأثَموا. وَ ليَكُن أَحَدُكُم بِمَنزِلَةِ الطَّبيبِ المُداوي؛ إِن رَأیٰ مَوضِعاً لِدَوائِهِ، وَ إِلّا أَمسَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۳۴۵ ح۵۴۵ عن أبان بن تغلب و راجع حلية الأولياء: ج۷ ص۲۷۳ الرقم ۳۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مسيح علیه‌السلام پيوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن كه درمان زخم مجروح را ترک كند، بى گمان با مجروح كنندۀ او شريک [جرم] است؛ زيرا آن كه جراحت وارد آورده، خواهان تباه كردن مجروح بوده است و آن هم كه مداوايش را رها كرده، بهبود او را نخواسته است و هر گاه بهبود او را نخواهد، به ناچار، تباهىِ وى را خواسته است. همچنين حكمت را به نااهلش نياموزيد كه اين، نادانى است و از اهل آن هم دريغش مداريد كه اين كار، گناه است؛ بلكه هر يک از شما بايد به سان طبيب درمانگر باشد كه اگر جايى براى دوايش ديد، [مداوا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند،] و گر نه خوددارى می‌ورزد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه‌السلام: لا تَنثُرَنَّ الدُّرَّ بَينَ أَظلافِ الخَنازيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۸۴۷ ح۱۰۸۸، بحار الأنوار: ج۵ ص۳۲۳ ح۱۶؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۲۱۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: هرگز گوهر [دانش] را به پاى خوكان مريز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9.-مراعاة-طاقة-المخاطب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 9. مُراعاةُ طاقَةِ المُخاطَبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵ ـ 9. رعايت ظرفيت مخاطب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما كَلَّمَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله العِبادَ بِكُنهِ عَقلِهِ قَطُّ. قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «إِنّا مَعاشِرَ الأَنبِياءِ أُمِرنا أَن نُكَلِّمَ النّاسَ عَلیٰ قَدرِ عُقولِهِم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۶۸ ح۳۹۴، الأمالي للطوسي: ص۴۸۱ ح۱۰۵۰ عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم‌السلام و ليس فيه صدره إلیٰ «قط»، بحار الأنوار: ج۱ ص۸۵ ح۷؛ المغني عن حمل الأسفار: ج۱ ص۶۲ ح۲۳۳ و فيه ذيله من «قال رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله هيچ گاه به اندازۀ ژرفاى خِرد خود، با بندگان سخن نگفت. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ما جماعت پيامبران، فرمان داريم كه با مردم، به فراخور [فهم و] خِردهايشان سخن بگوييم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: لَيسَ كُلُّ العِلمِ يَستَطيعُ صاحِبُ العِلمِ أَن يُفَسِّرَهُ لِكُلِّ النّاسِ؛ لِأَنَّ مِنهُمُ القَوِيَّ وَ الضَّعيفَ، وَ لِأَنَّ مِنهُ ما يُطاقُ حَملُهُ وَ مِنهُ ما لا يُطاقُ حَملُهُ، إِلّا مَن يُسَهِّلُ اللهُ لَهُ حَملَهُ وَ أَعانَهُ عَلَيهِ مِن خاصَّةِ أَولِيائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲۶۸ ح۵ عن أبي معمر السعداني، بحار الأنوار: ج۶ ص۱۴۲ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر دانشى چنان نيست كه صاحب آن دانش بتواند آن را براى همۀ مردم تفسير كند؛ چون برخى از آنان، قوى و برخى ضعيف&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بخشى از آنان، تاب فراگيرى علم را دارند و بخشى ديگر ندارند، مگر آن كه خداوند، فراگيرى آن را بر دوستان خاصّ خود، آسان سازد و بر [فهم] آن، يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: خالِطُوا النّاسَ بِما يَعرِفونَ، وَ دَعوهُم مِمّا يُنكِرونَ، وَ لا تَحمِلوهُم عَلیٰ أَنفُسِكُم وَ عَلَينا؛ إِنَّ أَمرَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ لا يَحتَمِلُهُ إِلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أَو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أَو عَبدٌ قَدِ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۲۴ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بصائر الدرجات: ص۲۶ ح۲، الخرائج و الجرائح: ج۲ ص۷۹۴ ح۳ كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۰۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با مردم، طبق آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرند، معاشرت كنيد و آنچه را انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، وا گذاريد و آنان را بر ضدّ خودتان و ما مشورانيد؛ زيرا [فهم] امر ما، سخت و دشوارياب است كه جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب يا پيامبرى فرستاده شده يا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند، دل او را به ايمان آزموده باشد، تاب تحمّل آن را ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: لا تُعامِلِ العامَّةَ فيما أُنعِمَ بِهِ عَلَيكَ مِنَ العِلمِ كَما تُعامِلُ الخاصَّةَ. وَ اعْلَم أَنَّ لِلهِ سُبحانَهُ رِجالاً أَودَعَهُم أَسراراً خَفِيَّةً، وَ مَنَعَهُم عَن إِشاعَتِها. وَ اذْكُر قَولَ العَبدِ الصّالِحِ لِموسیٰ وَ قَد قالَ لَهُ: (هَل أتَّبِعُكَ عَلَیٰ أن تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمتَ رُشدًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: (إنَّكَ لَن تَستَطِيعَ مَعِىَ صَبرًا * وَ كَيفَ تَصبِرُ عَلَیٰ مَا لَم تُحِط بِهِ خُبرًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۶۷ - ۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۴۵ ح۹۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: در آنچه از دانش به تو عطا شده است، با عموم مردم، آن گونه رفتار مكن كه با خاصّان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و بدان كه خداى سبحان، مردانى دارد كه رازهاى پنهانى را نزد آنان به امانت نهاده و آنان را از افشاى آنها، باز داشته است و سخن آن بندۀ شايسته با موسى را به ياد داشته باش كه به وى گفته بود: (‌آيا در پىِ تو بيايم تا از هدايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه به تو آموخته شده است، به من بياموزى؟) [و او] گفت: (تو، توان شكيبايى بر همراهى مرا ندارى * و چگونه بر چيزى كه از آن خبر ندارى، شكيبايى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌السلام:... أَمّا حَقُّ المُستَنصِحِ: فَإِنَّ حَقَّهُ أَن...تُكَلِّمَهُ مِنَ الكَلامِ بِما يُطيقُهُ عَقلُهُ؛ فَإِنَّ لِكُلِّ عَقلٍ طَبَقَةً مِنَ الكَلامِ يَعرِفُهُ وَ يَجتَنِبُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۶۹ ح۴۱، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: حقّ نصيحت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواه، حقّ او آن است كه... با او به كلامى سخن بگويى كه عقلش، تاب تحمّل آن را دارد؛ زيرا براى هر عقلى، ترازى از سخن است كه [فقط] آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد و از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرهيزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن الإمام الصادق عليه‌السلام: حَدِّثُوا النّاسَ بِما يَعرِفونَ، وَ دَعوا ما يُنكِرونَ؛ أَ تُحِبّونَ أَن يُسَبَّ اللهُ وَ رَسولُهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وَ كَيفَ يُسَبُّ اللهُ وَ رَسولُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَقولونَ إِذا حَدَّثتُموهُم بِما يُنكِرونَ: «لَعَنَ اللهُ قائِلَ هٰذا»، وَ قَد قالَهُ اللهُ عزّ وجلّ وَ رَسولُهُ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۶۰&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «براى مردم، آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند، بگوييد و آنچه را انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، وا گذاريد. آيا دوست داريد كه به خدا و پيامبرش دشنام داده شود؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چگونه به خدا و پيامبرش دشنام داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى شما چيزى را براى آنها بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد كه انكارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: &amp;quot;خداوند، گويندۀ اين گفتار را لعنت كند!&amp;quot;، در حالى كه خداوند عز و جل و پيامبرش صلی الله علیه و آله آن را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ذُكِرَتِ التَّقِيَّةُ يَوماً عِندَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‌السلام، فَقالَ: وَاللهِ، لَو عَلِمَ أَبو ذَرٍّ ما في قَلبِ سَلمانَ لَقَتَلَهُ، وَ لَقَد آخیٰ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بَينَهُما! فَما ظَنُّكُم بِسائِرِ الخَلقِ؟ إِنَّ عِلمَ العُلَماءِ صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يَحتَمِلُهُ إِلّا نَبِيٌّ مُرسَلٌ أَو مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أَو عَبدٌ مُؤمِنٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۱ ح۲ عن مسعدة بن صدقة، رجال الكشّي: ج۱ ص۷۰ ح۴۰ نحوه، بصائر الدرجات: ص۲۵ ح۲۱ کلاهما عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۰ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: روزى در حضور علی بن حسین (زين العابدين علیه‌السلام) سخن از تقيّه به ميان آمد. فرمود: «به خدا سوگند، اگر ابو ذر از آنچه در دل سلمان بود، خبر داشت، بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشت. اين، در حالى است كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله ميان آن دو، [پيمان] برادرى قرار داده بود. پس در بارۀ ديگر مردمان، چه گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريد؟ دانشِ دانشمندان، دشوار و دشوارياب است، چنان كه آن را جز پيامبرِ مُرسل يا فرشتۀ مقرّب يا بندۀ مؤمنى كه خداوند، دل او را براى ايمان آزموده، بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-روايت-لو-علم-أبو-ذر-ما-فی-قلب-سلمان-لقتله280&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين روايت «لَو عَلِمَ أبو ذرٍّ ما فی قَلبِ سَلمانَ لَقَتَلَهُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر و سلمان، دو تن از ياران ارجمند پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و از شخصيّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مهمّ صدر اسلام اند که پيامبر صلی الله علیه و آله ميان آن دو، عقد اخوّت بسته و روابط خوبى ميانشان بر قرار بوده. از اين رو، مفهوم اوّلیۀ روايت ياد شده، غريب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و براى حلّ آن، تحليل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مختلفى بيان شده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اعتبار-روايت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار روايت&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى اين حديث را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار خوانده و به تضعيف آن پرداخته و متن حديث را با داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تاريخى در بارۀ شخصيت سلمان و ابو ذر، معارض دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. علّامه مجلسى به نقل از سيّد مرتضى در الغرر و الدرر چنين نقل كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به توفيق الهى پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم كه خبر یاد شده، چون از اخبار آحادى است كه نه علمى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و نه سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را خنک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و همچنين مفهوم ظاهرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش با معلومات مسلّم تنافى دارد، مفهوم ظاهرى آن را به آنچه مطابق حق است، تأويل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم و چون معلوم و بدون ترديد است كه هر يک از سلمان و ابو ذر دارای سلامت نفس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و هيچ يک از ديگرى كينه و كدورتى در دل ندارد و اين كه از سر تباهكارى و نفاق به دين رخنه نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پس با چنين علم بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديدى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان باور كرد كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله گواهى دهد كه هر كدام از اين دو اگر از درون دل ديگرى آگاه شود، خونش را حلال بشمارد و او را بكشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۲۲ ص۳۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است سخن سيّد مرتضى اندكى ادامه دارد. او به توجيه معنايى نيز پرداخته كه در بخش بعد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين رويكرد از سوى برخى محدّثان پذيرفته نشده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفس الرحمان فى فضائل سلمان: ص۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با توجّه به نقل روايت در سه منبع كهن: بصائر الدرجات فى فضائل آل محمّد، الكافى و رجال الكشّى، و اعتبار سند آن در بصائر الدرجات، مشكل را حل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، بويژه آن كه برخى روايات مرتبط كه به آنها اشاره خواهيم كرد، همسو با مضمون روايت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجوه-معنايى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجوه معنايى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در صورت پذيرش حديث و با توجّه به احتمال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معنايى مطرح شده از سوى سيّد مرتضى و علّامه مجلسى در شرح حديث،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مرآه العقول: ج۴ ص۳۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان دو معنای ذيل را محتمل دانست:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. اگر ابو ذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست كه در دل سلمان چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد و چه چيزهايى در سينه دارد، سلمان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشت. در اين تفسير، ابو ذر، مرجع ضمير مستتر «هو» در فعل «قتل» و سلمان، مرجع ضمير بارز «ه‍» در «قتله» است. علّت قتل نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند پندار نادرست ابو ذر از دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سلمان باشد. مثلاً آنها را سحر بداند يا كفر و زندقه بخواند و از اين رو سلمان را سزامند كشته شدن ببيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. اگر ابو ذر از دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سلمان آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، تاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و جان از كف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. در اين تفسير، مرجع ضمير مستتر «هو» در فعل «قتل»، علم سلمان و مرجع ضمير بارز «ه»، ابو ذر است. در اين تفسير، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان قتل را حقيقى يا مجازى دانست؛ حقيقى مانند جان دادن همّام در پايان توصيف پرهیزگاران از سوى امير مؤمنان علیه‌السلام و مجازى به معناى جان به لب رسيدن كه بيانگر نابرابرى تحمّل روحى ابو ذر در سنجش با والايى روح و علم گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ سلمان است. شايد بتوان اين معنا را مقصود سيّد مرتضى در توجيه اين روايت دانست. سخن او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوريم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بهترين تأويل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گفته شده در بارۀ اين خبر، اين است كه «ها» را در «قتله» به «مُطّلع» يعنى شخص آگاه شونده (ابو ذر) باز گردانيم و نه «مُطّلع عليه» يعنى شخصى كه از درون او آگاه شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم (سلمان). گويى اين خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد اگر ابو ذر از درون قلب سلمان آگاه شود و موافقت درون و برون او و شدّت صميميتش را به خود بداند، احساس علاقه و شيفتگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به دوستى و يارى او چنان بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد كه اين شيفتگى و علاقه وى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد؛ يعنى جان او را به لب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، همچنان كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند فلانى هواخواه ديگرى است و محبّتش به او، وى را كشته يا جانش را تباه كرده است، يا جملاتى مانند اين. در اين صورت، فايدۀ اين خبر، ستايش هر دو نفر است و اين كه پيامبر ميان ابو ذر و سلمان، عقد اخوّت بست و باطن هر يک در پاكى و صفا و صميميت مانند ظاهرشان است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نقل از بحار الأنوار: ج۲۲ ص۳۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قرينههاى-معناى-نخست&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معناى نخست&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معناى نخست، بيشترند كه آنها را در دو دسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوريم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّل: قرينۀ درونى، که عبارت «ذكرت التقيّة» در صدر حديث است. اين عبارت معلوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد كه سخن امام زین العابدین علیه‌السلام و تمثيل به سلمان و ابو ذر در مقام تبيين ضرورت تقيّه است؛ يعنى در جايى كه سلمان بايد از برادر دينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و كسى چونان ابو ذر، تقيّه كند، روشن است كه از افراد فروتر، به دليل اولويّت بايد تقيّه كرد، هر چند گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تقيّه متفاوت اند. به سخن ديگر، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان اين را گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تقيّۀ معرفتى دانست كه نقل احاديث صعب و مستصعب را محدود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و براى هر كس روا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرد، نكته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه عبارت پايانى حديث بدان اشاره دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم: قرينۀ بيرونى، که احاديث ناظر به علم سلمان و رابطۀ او با ابو ذرند. علّامه مجلسى آنها را قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى تعيين همين معنا از روايت دانسته است. بخشى از متن آنها را مى آوريم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث نخست، خطبۀ سلمان است كه در آن، ماجراى مسلمان شدنش را توضيح داده و در پايان گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! سخن مرا بشنويد و آن را دريابيد كه دانشى سترگ به من داده شده است. اگر شما را از همۀ آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم باخبر كنم، گروهى خواهند گفت: ديوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و گروهى ديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: خدايا! قاتل سلمان را بيامرز.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى: ج۱ ص۷۵ ح۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت دوم، روايت جابر از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ رابطۀ سلمان و ابو ذر است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر نزد سلمان رفت و ديد ديگى را بر روى آتش گذاشته و چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پزد. با هم مشغول صحبت شدند كه ناگهان ديگ بر روى زمين، واژگون شد؛ امّا چيزى از خورش و چربى آن بر زمين نريخت. ابو ذر سخت تعجّب كرد. سلمان، ديگ را برداشت و دوباره به حالت اوّل برگرداند و به صحبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود ادامه دادند كه بار ديگر، ديگ بر گشت و اين بار نيز چيزى از خورش و چربى آن به زمين نريخت. ابو ذر، وحشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده از نزد سلمان خارج شد و در حال فكر كردن بود كه&lt;br /&gt;<br /> امير مؤمنان علیه‌السلام را ديد. امام علیه‌السلام فرمود: «اى ابو ذر! چه شد كه از خانۀ سلمان بيرون آمدى؟ و چرا هراسانى؟». ابو ذر گفت: اى امير مؤمنان! سلمان را ديدم كه چنين و چنان كرد و من از كارهاى او شگفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده شدم. امير مؤمنان علیه‌السلام فرمود: «اى ابو ذر! اگر سلمان از چيزهايى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، برايت بگويد، خواهى گفت: خدا رحمت كند قاتل سلمان را...! به راستى كه سلمان، از ما اهل بيت است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى: ج۱ ص۷۵ ح۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت سوم كه آن را نيز كشّى نقل كرده، به گونۀ ديگرى تأیید کنندۀ معناى برگزيده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بصير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: شنيدم امام صادق علیه‌السلام مى‌فرماید: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اى سلمان! اگر علم تو بر مقداد عرضه شود، كافر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. اى مقداد! اگر علم تو بر سلمان عرضه شود، كافر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى: ج۱ ص۴۷ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايان گفتن است كه نسخۀ ديگرى از متن حديث اصلى، به جاى«قتله» واژۀ «كفره» دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوافى: ج۱ ص۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين صورت، روايت اخير، تأييد كنندۀ بهترى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر اين معنا را بپذيريم، هر چند غرابت حديث و استبعاد قتل ابو ذر يا تكفير وى نسبت به سلمان، همچنان باقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند، امّا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان از ردّ روايت دست كشيد و آن را از رواياتى دانست كه سلمان را از ديگر اصحاب پيامبر صلی الله علیه و آله جدا و او را به اهل بيت ملحق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ رواياتى كه تنها مؤمنان آزموده شده را در كنار رسولان مرسل و فرشتگان مقرّب، جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و توانايى حمل «امر صعب و مستصعب» را به آنان منحصر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ امرى چندان صعب كه از طاقت و ظرفيت بزرگانى چون مقداد و ابو ذر نيز فراتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در خور توجّه، اين كه: صفّار و كلينى، هر دو اين حديث را در باب «حديثهم صعب مستصعب» آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بدين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان، ذيل حديث را قرينۀ تفسير آن دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الكافى: ج۱ ص۴۰۱ ح۲، بصائر الدرجات: ص۲۵ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۴۳ (حديث ما سخت و دشوارياب است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد العزيز القَراطيسيّ: قالَ لي أَبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: يا عَبدَ العَزيزِ! إِنَّ الإِيمانَ عَشرُ دَرَجاتٍ؛ بِمَنزِلَةِ السُّلَّمِ، يُصعَدُ مِنهُ مِرقاةً بَعدَ مِرقاةٍ، فَلا يَقولَنَّ صاحِبُ الاِثنَينِ لِصاحِبِ الواحِدِ: «لَستَ عَلیٰ شَيءٍ»، حَتّیٰ يَنتَهِيَ إِلَى العاشِرِ؛ فَلا تُسقِط مَن هُوَ دونَكَ فَيُسقِطَكَ مَن هُوَ فَوقَكَ. وَ إِذا رَأَيتَ مَن هُوَ أَسفَلُ مِنكَ بِدَرَجَةٍ فَارفَعهُ إِلَيكَ بِرِفقٍ، وَ لا تَحمِلَنَّ عَلَيهِ ما لا يُطيقُ فَتَكسِرَهُ؛ فَإِنَّ مَن كَسَرَ مُؤمِناً فَعَلَيهِ جَبرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۵ ح۲، الخصال: ص۴۴۷ ح۴۸ و ص۴۴۸ ح۴۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۱۶۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد العزيز قراطيسى -: امام صادق علیه‌السلام به من فرمود: «اى عبد العزيز! ايمان، ده پلّه دارد، مانند نردبان كه از آن، پلّه پلّه بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند. بنا بر اين، كسى كه در پلّۀ دوم است، نبايد به آن كه در پلّۀ اوّل است، بگويد: تو چيزى نيستى. [همچنين است] تا برسد به نفر دهم [كه او هم نبايد به پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خود، چنين سخنى بگويد]. پس آن را كه در پلّۀ پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از توست، مينداز كه بالاتر از تو نيز تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. اگر ديدى كسى يک پلّه از تو پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، با ملايمت، او را سوى خود بالا بكشان و فراتر از توانش، بر [دوش] او بار مگذار كه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى و البتّه هر كس مؤمنى را بشكند، بايد شكستگىِ او را جبران كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِعَبدِ الأَعلیٰ -: إِنَّهُ لَيسَ مِنِ احتِمالِ أمرِنَا التَّصديقُ لَهُ وَ القَبولُ فَقَط. مِنِ احتِمالِ أَمرِنا سَترُهُ وَ صِيانَـتُهُ مِن غَيرِ أَهلِهِ، فَاقرَأهُمُ السَّلامَ وَ قُل لَهُم: رَحِمَ اللهُ عَبداً اجتَرَّ مَوَدَّةَ النّاسِ إِلیٰ نَفسِهِ، حَدِّثوهُم بِما يَعرِفونَ، وَ استُروا عَنهُم ما يُنكِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۲ ح۵ عن عبد الأعلیٰ مولى آل سام، الخصال: ص۲۵ ح۸۹، الأمالي للطوسي: ص۸۶ ح۱۳۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۳۷۲ ح۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به عبد الأعلى -: پذيرش امر (ولايت) ما، تنها به تصديق و قبول آن نيست؛ بلكه از جملۀ پذيرش آن، پنهان ساختن و حفظ آن از نااهل است. به آنان، سلام برسان و به ايشان بگو: «خداوند، رحمت كند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه محبّت مردم را به سوى خود جلب كند! براى مردم، آنچه را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند، بازگو كنيد و آنچه را انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، از آنان پنهان بداريد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد عن محمّد بن عُبَيد: دَخَلتُ عَلَى الرِّضا عليه‌السلام، فَقالَ لي: قُل لِلعَبّاسِيِّ يَكُفَّ عَنِ الكَلامِ فِي التَّوحيدِ وَ غَيرِهِ، وَ يُكَلِّمَ النّاسَ بِما يَعرِفونَ، وَ يَكُفَّ عَمّا يُنكِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إِذا سَأَلوكَ عَنِ التَّوحيدِ، فَقُل كَما قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (قُل هُوَ ٱللهُ أحَدٌ * ٱللهُ ٱلصَّمَدُ * لَم يَلِد وَ لَم يُولَد * وَ لَم يَكُن لَّهُ كُفُوًا أحَدٌ)»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخلاص: ۱ - ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إِذا سَأَلوكَ عَنِ الكَيفِيَّةِ، فَقُل كَما قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (لَيسَ كَمِثلِهِ شَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشوریٰ: ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إِذا سَأَلوكَ عَنِ السَّمعِ، فَقُل كَما قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلعَلِيمُ)؛ فَكَلِّمِ النّاسَ بِما يَعرِفونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۹۵ ح۱۴، بحار الأنوار: ج۴ ص۲۹۷ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد - به نقل از محمّد بن عُبَيد -: خدمت امام رضا علیه‌السلام رسيدم. به من فرمود: «به آن مرد عبّاسى بگو از سخن گفتن در بارۀ توحيد و جز آن، دست&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارد و براى مردم، بدانچه آن را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند، سخن بگويد و از آنچه انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، دست بردارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه از تو در بارۀ توحيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند، همان سخن خداوند عز و جل را بازگو كن: (بگو: او خدايى است يكتا * خدا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز است * نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زايد و نه زاييده شده و براى او هيچ همتايى نیست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از تو در بارۀ چگونگى [خداوند] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند، همان سخن خداوند عز و جل را بگو: (چيزى شبيه او نيست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از تو در بارۀ صفت شنوايى [خدا] پرسش می‌كنند، همان گونه كه خداوند عز و جل فرمود، بگو: (او، شنواى آگاه است). پس با مردم، بدانچه آن را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند، سخن بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يعقوب بن الضَّحّاك - رجلٍ من أَصحابِنا سَرّاجٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی الطبعة المعتمدة: «عن یعقوب بن الضحّاك عن رجل من أصحابنا سرّاج»، و ما أثبتناه من طبعة دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ كانَ خادِماً لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام -: بَعَثَني أَبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام في حاجَةٍ - و هُوَ بِالحيرَةِ - أَنَا وَ جَماعَةً مِن مَواليهِ. قالَ: فَانطَلَقنا فيها، ثُمَّ رَجَعنا مُعتِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «مُغتَمِّينَ»، و الصواب ما أثبتناه من مرآة العقول، و قال المجلسي رحمه الله: «الظاهر أنّه بالعين المهملة على بناء الإفعال أو التفعيل... أي رجعنا داخلين في وقت العتمة (مرآة العقول: ج۷ ص۲۷۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ كانَ فِراشي فِي الحائِرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحائر: المكان المطمئنّ الوسط المرتفع الحروف، و مجتمع الماء، و حوض يُسيَّبُ إليه مسيل ماء الأمطار و البستان. و المراد هنا البستان، على ما يظهر من الوافي (اُنظر: لسان العرب: ج۴ ص۲۲۳، القاموس المحيط: ج۲ ص۱۶ «حير»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي كُنّا فيهِ نُزولاً، فَجِئتُ - و أَنَا بِحالٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحال: الثقل، و الحال: حال الإنسان (لسان العرب: ج۱۱ ص۱۹۳ «حول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- فَرَمَيتُ بِنَفسي، فَبَينا أَنَا كَذٰلِكَ إِذا أَنَا بِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام قَد أَقبَلَ. قالَ: فَقالَ: قَد أَتَيناكَ - أو قالَ: جِئناكَ -. فَاستَوَيتُ جالِساً، وَ جَلَسَ عَلیٰ صَدرِ فِراشي، فَسَأَلَني عَمّا بَعَثَني لَهُ، فَأَخبَرتُهُ، فَحَمِدَ اللهَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جَریٰ ذِكرُ قَومٍ، فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، إِنّا نَبرَأُ مِنهُم؛ إِنَّهُم لا يَقولونَ ما نَقولُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: يَتَوَلَّونا، وَ لا يَقولونَ ما تَقولونَ، تَبرَؤونَ مِنهُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهُوَ ذا عِندَنا ما لَيسَ عِندَكُم، فَيَنبَغي لَنا أَن نَبرَأَ مِنكُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: لا، جُعِلتُ فِداكَ،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ هُوَ ذا عِندَ اللهِ ما لَيسَ عِندَنا، أَ فَتَراهُ اطَّرَحَنا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: لا وَ اللهِ، جُعِلتُ فِداكَ، ما نَفعَلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَوَلَّوهُم، وَ لا تَبرَؤوا مِنهُم؛ إِنَّ مِنَ المُسلِمينَ مَن لَهُ سَهمٌ، وَ مِنهُم مَن لَهُ سَهمانِ، وَ مِنهُم مَن لَهُ ثَلاثَةُ أسهُمٍ، وَ مِنهُم مَن لَهُ أربَعَةُ أَسهُمٍ، وَ مِنهُم مَن لَهُ خَمسَةُ أَسهُمٍ، وَ مِنهُم مَن لَهُ سِتَّةُ أَسهُمٍ، وَ مِنهُم مَن لَهُ سَبعَةُ أَسهُمٍ؛ فَلَيسَ يَنبَغي أَن يُحمَلَ صاحِبُ السَّهمِ عَلیٰ ما هُوَ عَلَيهِ صاحِبُ السَّهمَينِ، وَ لا صاحِبُ السَّهمَينِ عَلیٰ ما عَلَيهِ صاحِبُ الثَّلاثَةِ، وَ لا صاحِبُ الثَّلاثَةِ عَلیٰ ما عَلَيهِ صاحِبُ الأَربَعَةِ، وَ لا صاحِبُ الأَربَعَةِ عَلیٰ ما عَلَيهِ صاحِبُ الخَمسَةِ، وَ لا صاحِبُ الخَمسَةِ عَلیٰ ما عَلَيهِ صاحِبُ السِّتَّةِ، وَ لا صاحِبُ السِّتَّةِ عَلیٰ ما عَلَيهِ صاحِبُ السَّبعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سَأَضرِبُ لَكَ مَثَلاً: إِنَّ رَجُلاً كانَ لَهُ جارٌ، وَ كانَ نَصرانِيّاً، فَدَعاهُ إِلَى الإِسلامِ وَ زَيَّنَهُ لَهُ، فَأَجابَهُ، فَأَتاهُ سُحَيراً فَقَرَعَ عَلَيهِ البابَ، فَقالَ لَهُ: مَن هٰذا؟ قالَ: أَنَا فُلانٌ. قالَ: وَ ما حاجَتُكَ؟ فَقالَ: تَوَضَّأ وَ الْبَس ثَوبَيكَ، وَ مُرَّ بِنا إِلَى الصَّلاةِ. قالَ: فَتَوَضَّأَ وَ لَبِسَ ثَوبَيهِ وَ خَرَجَ مَعَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَصَلَّيا ما شاءَ اللهُ، ثُمَّ صَلَّيَا الفَجرَ، ثُمَّ مَكَثا حَتّیٰ أَصبَحا. فَقامَ الَّذي كانَ نَصرانِيّاً يُريدُ مَنزِلَهُ، فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: أَينَ تَذهَبُ! النَّهارُ قَصيرٌ، وَ الَّذي بَينَكَ وَ بَينَ الظُّهرِ قَليلٌ! قالَ: فَجَلَسَ مَعَهُ إِلیٰ أَن صَلَّى الظُّهرَ. ثُمَّ قالَ: وَ ما بَينَ الظُّهرِ وَ العَصرِ قَليلٌ. فاحتَبَسَهُ حَتّیٰ صَلَّى العَصرَ. قالَ: ثُمَّ قامَ وَ أَرادَ أَن يَنصَرِفَ إِلیٰ مَنزِلِهِ، فَقالَ لَهُ: إِنَّ هٰذا آخِرُ النَّهارِ، وَ أَقَلُّ مِن أَوَّلِهِ. فَاحتَبَسَهُ حَتّیٰ صَلَّى المَغرِبَ. ثُمَّ أَرادَ أَن يَنصَرِفَ إِلیٰ مَنزِلِهِ، فَقالَ لَهُ: إِنَّما بَقِيَت صَلاةٌ واحِدَةٌ. قالَ: فَمَكَثَ حَتّیٰ صَلَّى العِشاءَ الآخِرَةَ، ثُمَّ تَفَرَّقا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ سُحَيراً غَداً عَلَيهِ فَضَرَبَ عَلَيهِ البابَ، فَقالَ: مَن هٰذا؟ قالَ: أَنَا فُلانٌ. قالَ: وَ ما حاجَتُكَ؟ قالَ: تَوَضَّأ وَ الْبَس ثَوبَيكَ وَ اخرُج بِنا فَصَلِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُطلُب لِهٰذَا الدّينِ مَن هُوَ أَفرَغُ مِنّي؛ وَ أَنَا إِنسانٌ مِسكينٌ، وَ عَلَيَّ عِيالٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أَبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أَدخَلَهُ في شَيءٍ أَخرَجَهُ مِنهُ! - أَو قالَ: أَدخَلَهُ مِن مِثلِ ذِه، وَ أَخرَجَهُ مِن مِثلِ هٰذا! -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۲ ح۲، الخصال: ص۳۵۴ ح۳۵، مشكاة الأنوار: ص۱۶۴ ح۴۲۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۱۶۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از يعقوب بن ضحّاک، يكى از ياران زين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز ما كه خدمتكار امام صادق علیه‌السلام بود -: زمانى كه امام صادق علیه‌السلام در حيره&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهرى در شمال جزيرة العرب كه بقاياى آن، در جنوب عراقِ امروز در استان نجف واقع است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود، مرا با جمعى از دوستانش، در پىِ كارى فرستاد. ما پىِ آن كار رفتيم و ديروقت باز گشتيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرش و بستر من، در بوستانى بود كه آن جا اُتراق كرده بوديم. خسته و كوفته آمدم و خودم را انداختم. در همين حال، ديدم كه امام صادق علیه‌السلام آمد و فرمود: «ما پيش تو آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم» يا فرمود: «نزد تو آمديم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به اصطلاح، «يا اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» گفت تا وارد شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، از جا برخاستم و نشستم. ايشان بالاى بسترم نشست و از كارى كه مرا در پىِ آن فرستاده بود، پرسيد. من هم به ايشان گزارش دادم و ایشان خدا را سپاس گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس سخن از گروهى به ميان آمد و من گفتم: قربانت گردم! ما از آنان، بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوييم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بعضى نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آمده است: «من از آنان بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون آنان به چيزهايى كه ما معتقديم، اعتقاد ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها به ما نزديكى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند؛ ولى چون عقيدۀ شما را ندارند، از ايشان بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوييد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين مانند آن است كه ما هم چيزهايى داريم كه شما نداريد. پس آيا سزاوار است كه از شما بيزارى بجوييم؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه، قربانت گردم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «و مانند اين كه خدا هم چيزهايى دارد كه ما نداريم. پس به نظر تو، خداوند، ما را دور انداخته است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه، به خدا. فدايت شوم! چه كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را به خود نزديک سازيد و از آنان، بيزارى نجوييد. برخى مسلمانان، تنها يک سهم [از ايمان] دارند، برخى دو سهم، برخى سه سهم، برخى چهار سهم، برخى پنج سهم، برخى شش سهم و برخى هفت سهم. بنا بر اين، سزاوار نيست كسى را كه يک سهم [از ايمان] دارد، به آنچه شايستۀ دارندۀ دو سهم است، وا داشت يا كسى را كه دو سهم دارد، به آنچه در خورِ دارندۀ سه سهم است، وا داشت يا كسى را كه سه سهم دارد، به آنچه در خورِ دارندۀ چهار سهم است، وا داشت يا كسى را كه چهار سهم دارد، به آنچه در خورِ دارندۀ پنج سهم است، وا داشت يا كسى را كه پنج سهم دارد، به آنچه در خورِ دارندۀ شش سهم است، وا داشت يا كسى را كه شش سهم دارد، به آنچه در خورِ دارندۀ هفت سهم است، وا داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برايت مثالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم: مردى [مسلمان]، همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نصرانى داشت. او را به اسلام، دعوت كرد و از محاسن آن برايش گفت تا آن كه او پذيرفت [و مسلمان شد]. سحرگاه، سراغ او رفت و در زد. تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان گفت: كيست؟ مرد مؤمن گفت: منم، فلانى. گفت: چه كارى دارى؟ گفت: وضو بگير و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را بپوش و با ما به نماز [جماعت] بيا. او وضو گرفت و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را پوشيد و با او رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو، قدرى نماز خواندند و سپس نماز صبح را به جا آوردند و ماندند، تا هوا روشن شد. آن كه پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر نصرانى بود، برخاست تا به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برود. مرد مسلمان گفت: كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟ روز، كوتاه است و چيزى تا ظهر نمانده. او هم با وى نشست، تا آن كه نماز ظهر را هم خواند. مرد مسلمان گفت: فاصلۀ نماز ظهر و عصر كم است. او را نگه داشت تا نماز عصر را هم خواند. سپس [تازه‌مسلمان] برخاست تا به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برود كه مرد مسلمان گفت: اكنون، آخرِ روز است و چيزى به پايان آن نمانده. آن گاه، او را نگه داشت تا نماز مغرب را هم خواند و خواست به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برود كه آن مرد گفت: تنها يک نماز ديگر، باقى مانده است. مرد تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان، ماند تا نماز عشا را نيز خواند و آن گاه، از هم جدا شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سحرگاه روز بعد، باز به سراغ او رفت و درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را كوبيد. مرد گفت: كيست؟ گفت: منم، فلانى. گفت: چه كار دارى؟ گفت: وضو بگير و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را بپوش و با ما بيا نماز بخوان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان گفت: برو براى اين دين، شخصى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارتر از من بياب. منِ بيچاره، زن و بچّه دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «او را وارد همان چيزى (دينى) كرد كه از آن، بيرونش آورده بود» يا فرمود:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديد، از راوى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«او را از اين [در] وارد كرد و از آن يكى، بيرون راند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الميزان فى تفسير القرآن: ج۱ ص۳۰۱ (توضيحى در بارۀ درجات اسلام و ايمان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يجب-الاجتناب-عنه-في-نقل-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶: ما يَجِبُ الاِجتِنابُ عَنهُ فِي نَقلِ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه در نقلِ حديث بايد از آن پرهيز كرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1.-الدوافع-غير-الإلهية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 1. الدَّوافِعُ غَيرُ الإلٰهِيَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 1. انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غير الهى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن طَلَبَ هٰذِهِ الأَحاديثَ لِيُمارِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُماراة و المِراء: الجدال (اُنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۲۷۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهَا السُّفَهاءَ، وَ يُباهِيَ بِها لِيُحَدِّثَ بِها، لَم يُرِح&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لم یُرِح» من أرحتُ. أو «لم یَرَح» من رِحتُ أراح. أو «لم یَرِح» من راحَ الشيءَ یَریحه. و المعنی واحد: أی لم یشَمّ ریحها و لم یجده (اُنظر: لسان العرب: ج۲ ص۴۵۷ «روح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رائِحَةَ الجَنَّةِ، وَ ريحُها يوجَدُ مِن مَسيرَةِ خَمسِمِئَةِ عامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۰۲ ح۲۹۰۵۹ نقلاً عن الحكيم عن بهز بن حكيم عن أبيه عن جدّه معاوية بن حندة العشيوي و ص۲۰۳ ح۲۹۰۶۵ نقلاً عن الديلمي عن أبي سعيد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس اين احاديث را فرا گيرد تا به وسيلۀ آنها با نادانان، مجادله كند و براى فخرفروشى نقل حديث كند، بوى بهشت را استشمام نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، با آن كه بوى بهشت از فاصلۀ پانصد سال به مشام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-نقل-ما-يعلم-كذبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 2. نَقلُ ما يَعلَمُ كِذبَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 2. نقلِ آنچه دروغ بودنش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَدَّثَ عَنّي بِحَديثٍ يَریٰ أَنَّهُ كَذِبٌ، فَهُوَ أَحَدُ الكاذِبَينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۹ عن المغيرة بن شعبة، سنن الترمذي: ج۵ ص۳۶ ح۲۶۶۲؛ الأمالي للطوسي: ص۴۰۲ ح۸۹۷ عن سمرة نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۸ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از قول من حديثى را كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند دروغ است، نقل كند، يكى از دو دروغگوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-الرواية-من-غير-تثبت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 3. الرّواية مِن غَيرِ تَثَبُّتٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 3. بى‌پروايى در نقل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اِتَّقُوا الحَديثَ عَنّي إِلّا ما عَلِمتُم، فَمَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۱۹۹ ح۲۹۵۱ عن ابن عبّاس، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۶۲۹ ح۲۶۷۵؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۸۶ ح۲۶۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۱ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: در نقل حديث از من، پروا كنيد، مگر آنچه را كه بِدان علم داريد. هر كس به عمد بر من دروغ ببندد، بايد جايگاهش را از آتش بر گيرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهمّيت سخنان منسوب به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم السّلام اقتضا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه شنيدن و نقل آن براى ديگران همراه با حسّاسيت و دقّت فراوان باشد؛ يعنى امكان انتساب سخن به پيامبر صلی الله علیه و آله و اهل بيت علیهم‌السلام از طريق سند يا قرائن دلالت کننده بر صحّت مضمون آن، اثبات شده باشد. اين روايات در صدد نفى شيوۀ برخى از راويان كهن است كه همۀ شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند، بدون آن كه به اتقان و شايستگى آن سخن توجّه داشته باشند. بهانۀ آنان، اين بود كه وظيفۀ آنها تنها نقل روايت است و در بارۀ صحّت مضمون آن وظيفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: كَفیٰ بِالمَرءِ كَذِباً أَن يُحَدِّثَ بِكُلِّ ما سَمِعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۱۰ ح۵ عن أبي هريرة، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۹۸ ح۴۹۹۲ نحوه؛ معاني الأخبار: ص۱۵۹ ح۱ عن عبد الأعلى بن أعين عن الإمام الصادق عليه‌السلام عنه صلّی اللّه عليه وآله، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۹ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: براى انسان، همين دروغ بس كه هر چه شنيد، نقل كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: هَلاكُ أُمَّتي في ثَلاثٍ: فِي القَدَرِيَّةِ، وَ العَصَبِيَّةِ، وَ الرِّوايَةِ مِن غَيرِ ثَبَتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۴ ص۳۹ ح۳۵۵۵ عن أبي قتادة، المعجم الصغير: ج۱ ص۱۵۸، السنّة للشیباني: ص۱۴۳ ح۳۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابودى امّت من، در سه چيز است: در قَدَريگرى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۲۳ پانوشت ۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعصّب [در قبيله و نژاد] و روايت كردن از فرد غير موثّق.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - فيما كَتَبَ إِلَى الحارِثِ الهَمدانِيِّ -: وَ لا تُحَدِّثِ النّاسَ بِكُلِّ ما سَمِعتَ بِهِ؛ فَكَفیٰ بِذٰلِكَ كَذِباً، وَ لا تَرُدَّ عَلَى النّاسِ كُلَّ ما حَدَّثوكَ بِهِ؛ فَكَفیٰ بِذٰلِكَ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶۹، غرر الحكم: ج۶ ص۲۸۱ ح۱۰۲۵۰ و ۱۰۲۵۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۰ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه‌اش به حارث هَمدانى -: هر آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوى، براى مردم بازگو مكن؛ زيرا همين براى دروغگويى، كافى است و هر آنچه را مردم به تو گفتند، انكار مكن كه همين براى نابخردى بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عَبيدة السَّلمانيّ: سَمِعتُ عَلِيّاً عليه‌السلام يَقولُ: يا أَيُّهَا النّاسُ! اِتَّقُوا اللهَ وَ لا تُفتُوا النّاسَ بِما لا تَعلَمونَ، فَإِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قَد قالَ قَولاً آلَ مِنهُ إِلیٰ غَيرِهِ، وَ قَد قالَ قَولاً مَن وَضَعَهُ غَيرَ مَوضِعِهِ كَذَبَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ عَبَيدَةُ وَ عَلقَمَةُ وَ الأَسوَدُ وَ أُناسٌ مِنهُم فَقالوا: يا أَميرَ المُؤمِنينَ، فَما نَصنَعُ بِما قَد خُبِّرنا بِهِ فِي المُصحَفِ؟ قالَ: يُسأَلُ عَن ذٰلِكَ عُلَماءُ آلِ مُحَمَّدٍ عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ ص۲۹۵ ح۸۲۳، بصائر الدرجات: ص۱۹۶ ح۹، الأُصول الستّة عشر (كتاب عاصم بن حميد): ص۱۸۰ ح۱۴۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۱۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از عَبيدۀ سلمانى -: شنيدم كه على علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى مردم! از خدا بترسيد و براى مردم، فتوايى ندهيد كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد؛ چرا كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله گاه، سخنى فرموده و سپس از آن به سخنى ديگر، باز گشته است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى مواردى كه پيامبر صلی الله علیه و آله حكمى داده و سپس آن را با حكمى ديگر، نسخ كرده است و يا احكام موقّتى كه با پايان يافتن زمانشان، خود به خود، نسخ شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گاه، سخنى فرموده كه هر كس آن را در غير موضعش بگذارد، بر او دروغ بسته است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبيده و علقمه و اسود و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر برخاستند و گفتند: اى امير مؤمنان! پس با آنچه در بارۀ [تفسير] قرآن براى ما [از صحابيان و ديگران] روايت شده است، چه كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در بارۀ آنها از عالمان خاندان محمّد علیهم‌السلام سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-نقل-ما-لا-يعلم-تفسيره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 4. نَقلُ ما لا يُعلَم تَفسيرُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 4. نقلِ آنچه تفسيرش معلوم نيست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَدَّثَ بِحَديثٍ لا يَعلَمُ تَفسيرَهُ لا هُوَ وَ لَا الَّذي حَدَّثَهُ، كَأَنَّما هُوَ فِتنَةٌ عَلَى الَّذي حَدَّثَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۳ ص۵۲۶ ح۵۶۴۴ عن عائشة، كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۴۲ ح۲۹۲۸۳ نقلاً عن ابن السني و فيه «عليه و على الّذي حدّثه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس حديثى نقل كند كه تفسيرش را نه خودش بفهمد و نه شنونده، گويى او، مايۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى شنونده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از روايات، در بر دارندۀ معانى ظريفى هستند يا از واژه يا مضمون داراى ايهام برخوردارند كه به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را معنا و از آن، سوء استفاده كرد. نقل اين روايات براى ديگران كه شايستگى فهم و نقد مطالب دقيق و ظريف را ندارند، سبب فتنه و انحراف آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. البتّه اين سخن به معناى آن نيست كه حديث حتّى از عالمان و فقيهان و افراد شايسته دريغ شود و علوم پيامبر و اهل بيت علیهم‌السلام به هيچ كس منتقل نشود. در خطبۀ پيامبر صلی الله علیه و آله در حجّة الوداع و در مسجد خيف آمده است: «فَرُبَّ حامِلِ فِقهٍ لَيسَ بِفَقيهٍ وَ رُبَّ حامِلِ فِقهٍ إلىٰ مَن هُوَ أفقَهُ مِنهُ؛ بسا حمل كنندۀ دانشى كه خود دانشمند نيست و بسا كسى كه انتقال دهندۀ دانشى به دانشمندتر از خود است» (ر.ک: ص۱۰۴ ح۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5.-نقل-ما-لا-تحمله-العقول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 5. نَقلُ ما لا تَحمِلُهُ العُقولُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 5. نقلِ آنچه خِردها، تابِ آن را ندارند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افراد متفاوت، ضريب هوشى و قدرت فهم متفاوتى دارند و دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيشين آنها هم متفاوت است. پيامبر صلی الله علیه و آله و اهل بيت علیهم‌السلام اين ويژگى مردم را در نظر گرفته، با آنان به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند كه سبب هدايت آنها شوند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تُحَدِّثوا أُمَّتي مِن أَحاديثي إِلّا ما تَحمِلُهُ عُقولُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۱۷ ح۷۳۱۲ عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۴۲ ح۲۹۲۸۴ نقلاً عن أبي نعيم و فيه «عقولهم» بدل «عقولكم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: از احاديثِ من براى امّتم نقل نكنيد، مگر آنچه را عقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمه مطابق با نسخۀ كنز العمّال است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحمّلِ پذيرش آن را داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: لا تُحَدِّثُوا النّاسَ بِما لا يَعرِفونَ؛ أَ تُحِبّونَ أَن يُكَذَّبَ اللهُ وَ رَسولُهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۳۴ ح۲ عن أنس، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۷ ح۶۱ و راجع الآداب الشرعية لابن مفلح المقدسي: ج۲ ص۱۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: براى مردم، آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند [و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرند]، بازگو نكنيد. آيا دوست داريد كه خدا و پيامبرش تكذيب شوند؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا حَدَّثتُمُ النّاسَ عَن رَبِّهِم، فَلا تُحَدِّثوهُم بِما يُفزِعُهُم وَ يَشُقُّ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۸ ص۱۳۵ ح۸۱۹۶ عن المقدام بن معدي كرب، شُعب الإيمان: ج۲ ص۲۸۱ ح۱۷۶۶ و فيه «يغرب عليهم» بدل«يفزعهم»، مسند الشاميّين: ج۳ ص۳۸۱ ح۲۵۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه با مردم در بارۀ پروردگارشان سخن گفتيد، چيزى نگوييد كه آنان را به وحشت اندازد و پذيرفتنش برايشان سنگين باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن ابن عبّاس: قالوا: يا رَسولَ اللهِ! ما نَسمَعُ مِنكَ نُحَدِّثُ بِهِ كُلَّهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، إِلّا أَن يُحَدِّثَ قَوماً حَديثاً لا يَضبِطُهُ عُقولُهُم، فَيَكونَ عَلیٰ بَعضِهِم فِتنَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۳۸ ص۳۵۵ ح۷۶۸۹؛ تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۲۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق - به نقل از ابن عبّاس -: به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله گفتند: همۀ آنچه را از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويم، نقل كنيم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، مگر حديثى را كه عقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان آن را در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و براى برخى از آنها فتنه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: حَدِّثُوا النّاسَ بِما يَعرِفونَ، أَ تُحِبّونَ أَن يُكَذَّبَ اللهُ وَ رَسولُهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۵۹ ح۱۲۷ عن أبي الطفيل، سير أعلام النبلاء: ج۲ ص۵۹۷ الرقم ۱۲۶ بزيادة «و دعوا ما ينكرون» بعد «يعرفون»، تفسير ابن كثير: ج۸ ص۴۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: براى مردم، آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرند، بازگو كنيد. آيا دوست داريد كه خدا و پيامبرش، تكذيب شوند؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: أَ تُحِبّونَ أَن يُكَذَّبَ اللهُ وَ رَسولُهُ؟! حَدِّثُوا النّاسَ بِما يَعرِفونَ، وَ أَمسِكوا عَمّا يُنكِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۳۴ ح۱ عن أبي الطفيل، الأُصول الستّة عشر (كتاب سلام بن أبي عمرة): ص۳۳۱ ح۵۴۹، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۷ ح۶۰؛ تهذيب الكمال: ج۲۸ ص۲۶۵ الرقم ۶۰۸۶ عن أبي الطفيل نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آيا دوست داريد كه خدا و پيامبرش تكذيب شوند؟! با مردم از چيزى بگوييد كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند و از آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرند، دست بداريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - لِحُذَيفَةَ بنِ اليَمانِ -: يا حُذَيفَةُ! لا تُحَدِّثِ النّاسَ بِما لا يَعلَمونَ فَيَطغَوا وَ يَكفُروا. إِنَّ مِنَ العِلمِ صَعباً شَديداً مَحمِلُهُ، لَو حَمَلَتهُ الجِبالُ عَجَزَت عَن حَملِهِ. إِنَّ عِلمَنا أَهلَ البَيتِ سَيُنكَرُ وَ يُبَطَّلُ وَ تُقتَلُ رُواتُهُ وَ يُساءُ إِلیٰ مَن يَتلوهُ؛ بَغياً وَ حَسَداً لِما فَضَّلَ اللهُ بِهِ عِترَةَ الوَصِيِّ وَصِيِّ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۱۴۲ ح۳ عن عمرو بن سعد، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۸ ح۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به حذيفة بن يمان -: اى حذيفه! آنچه را كه مردم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند، برايشان مگو، كه طغيان و انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. برخى دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، تحمّلشان دشوار است. حتّى اگر كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آن را بر گيرند، از حملش ناتوان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، علم ما اهل بيت، منكَر و باطل خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و راويانش كشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و از سرِ ظلم و حسد، به هر كس كه آن را بخواند، بدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به آنچه خداوند با آن، خاندان وصى، [يعنى] وصىّ پيامبر صلی الله علیه و آله را بر ديگران برترى بخشيده است، حسادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أَ تُريدونَ أَن تُكَذِّبُوا اللهَ عزّ وجلّ في عَرشِهِ؟! لا تُحَدِّثُوا النّاسَ إِلّا بِما يَحتَمِلونَ، فَإِنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ لَم يَزَل يُعبَدُ سِرّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۳۳۱ ح۲۸۸ عن معاوية بن عمّار الدهني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد خداوند عز و جل را در عرشش تكذيب كنيد؟! با مردم حديث مگوييد، جز آنچه را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند، كه خداوند - تبارک و تعالى - همواره پنهانى عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنّي لَأُحَدِّثُ الرَّجُلَ الحَديثَ فَيَنطَلِقُ فَيُحَدِّثُ بِهِ عَنّي كَما سَمِعَهُ، فَأَستَحِلُّ بِهِ لَعنَهُ وَ البَراءَةَ مِنهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال النعماني في ذيل الحديث: يريد عليه‌السلام بذلك أن يحدّثَ به من لا يحتمله و لا يَصلُح أن يسمعه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۳۶ ح۷ عن الحسن بن السريّ، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۹ ح۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: من حديثى را به كسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم و او [بدون در نظر گرفتن ظرفيت مخاطب] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و آن را از قول من، همان گونه كه شنيده است، نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و من به همين جهت، لعن و بيزارى از او را روا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمُرَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَيسَ هٰذَا الأَمرُ مَعرِفَتَهُ وَ وَلايَتَهُ فَقَط حَتّیٰ تَستُرَهُ عَمَّن لَيسَ مِن أَهلِهِ، وَ بِحَسبِكُم أَن تَقولوا ما قُلنا وَ تَصمُتوا عَمّا صَمَتنا؛ فَإِنَّكُم إِذا قُلتُم ما نَقولُ وَ سَلَّمتُم لَنا فيما سَكَتنا عَنهُ، فَقَد آمَنتُم بِمِثلِ ما آمَنّا بِهِ؛ قالَ اللهُ تَعالیٰ: (فَإن ءَامَنُوا بِمِثلِ مَا ءَامَنتُم بِهِ فَقَدِ ٱهتَدَوا).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه‌السلام: حَدِّثُوا النّاسَ بِما يَعرِفونَ، وَ لا تُحَمِّلوهُم ما لا يُطيقونَ فَتَغُرُّونَهُم بِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۳۵ ح۴ عن عبدالأعلیٰ بن أعين، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۷ ح۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اين امر (امامت و پيروى از ما) تنها، شناخت و دوستى ورزيدن نيست تا آن را از نااهلان آن پنهان بدارى. شما را كافى است كه هر چه ما گفتيم، شما نيز بگوييد و از هر چه لب فرو بستيم، شما هم لب فرو بنديد؛ زيرا اگر آنچه را ما گفتيم، بگوييد و در آنچه نگفتيم، تسليم ما باشيد، به همان چيزى كه ما ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد. خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (اگر به همان چيزى كه شما ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، ايمان آوردند، بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، ره&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافته‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند). على بن الحسين (زین العابدین) علیه‌السلام فرمود: «با مردم، آنچه را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند، بگوييد و آنچه را تاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، بر آنها تحميل نكنيد، كه آنها را بر ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورانيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِأَبي سَعيدٍ المَدائِنِيِّ -: اِقرَأ مَوالِيَنَا السَّلامَ، وَ أَعلِمهُم أَن يَجعَلوا حَديثَنا في حُصونٍ حَصينَةٍ، وَ صُدورٍ فَقيهَةٍ، وَ أَحلامٍ رَزينَةٍ. وَ الَّذي فَلَقَ الحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ! مَا الشّاتِمُ لَنا عِرضاً وَ النّاصِبُ لَنا حَرباً أَشَدَّ مَؤونَةً مِنَ المُذيعِ عَلَينا حَديثَنا عِندَ مَن لا يَحتَمِلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۵۲ عن أبي سعيد المدائني، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۹ ح۷۳ و راجع الكافي: ج۲ ص۲۲۲ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به ابو سعيد مدائنى -: به دوستان ما سلام برسان و به آنان اعلام كن كه حديث ما را در دژهاى استوار و سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فهيم و عقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پا بر جا، جاى دهند. سوگند به آن كه دانه را شكافت و موجودات را آفريد، آن كه به آبروى ما تعرّض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و پرچم جنگ با ما را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افرازد، زيانش بر ما بيشتر از زيان كسى نيست كه حديث ما را نزد آن كه تاب تحمّلش را ندارد، افشا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات عن يعقوب السَّرّاج: سَأَلَني أَبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن رَجُلٍ فَقالَ: إِنَّهُ لا يَحتَمِلُ حَديثَنا. فَقُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا يَغفُلُ؛ فَإِنَّ النّاسَ عِندَنا دَرَجاتٌ؛ مِنهُم عَلیٰ دَرَجَةٍ، وَ مِنهُم عَلیٰ دَرَجَتَينِ، وَ مِنهُم عَلیٰ ثَلاثٍ، وَ مِنهُم عَلیٰ أَربَعٍ - حَتّیٰ بَلَغَ سَبعاً -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۳۲۳ ح۲۷۹ و راجع الكافي: ج۲ ص۴۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات - به نقل از يعقوب سرّاج -: امام صادق علیه‌السلام در بارۀ مردى از من پرس و جو كرد و فرمود: «او حديث ما را تاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد». گفتم: آرى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «غفلت نشود كه مردم نزد ما، درجه درجه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. برخى در درجۀ يک و برخى در [درجۀ] دو و برخى در [درجۀ] سه و برخى [درجۀ] چهار هستند» و امام علیه‌السلام تا هفت درجه شمرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِجَميلِ بنِ دَرّاجٍ - یا جَمیلُ، لا تُحَدِّث أَصحابَنا بِما لَم يُجمِعوا عَلَيهِ فَيُكَذِّبوكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۵۲۱ ح۴۶۸ عن جمیل بن درّاج، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۵۱ ح۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به جمیل بن درّاج -: اى جميل! براى ياران ما حديثى مگو كه بر آن، اتّفاق نظر ندارند، كه تكذيبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: إِنَّ العاقِلَ لا يُحَدِّثُ مَن يَخافُ تَكذيبَهُ، وَ لا يَسأَلُ مَن يَخافُ مَنعَهُ، وَ لا يَعِدُ ما لا يَقدِرُ عَلَيهِ، وَ لا يَرجو ما يُعَنَّفُ بِرَجائِهِ، وَ لا يَقدَمُ عَلیٰ ما يَخافُ فَوتَهُ بِالعَجزِ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۲۰ ح۱۲ عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص۳۹۰ و فيه «العجز عنه» بدل «فوته بالعجز عنه»، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۳۰ ح۱۴؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۸ ص۱۸۷ نقلاً عن أبي العبّاس المبرّد في كتاب «الكامل» عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: خردمند به كسى كه بيم دارد تكذيبش كند، سخنى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و از كسى كه بيمِ ندادن او را دارد، چيزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه از عهدۀ انجام دادنش برنمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و به آنچه در اميدوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش سرزنش شود، اميد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و به كارى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسد در آن در مانَد، اقدام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام - لِيونُسَ بنِ عَبدِ الرَّحمانِ-: يا يونُسُ، حَدِّثِ النّاسَ بِما يَعرِفونَ، وَ اترُكهُم مِمّا لا يَعرِفونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۷۸۲ ح۹۲۴، عن جعفر بن عيسى بن عبيد، بحار الأنوار: ج۲ ص۶۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - خطاب به يونس بن عبد الرحمان -: اى يونس! براى مردم، سخنى [و حديثى] بگو كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند و از آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند، رهايشان كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱9۰ (مراعاة طاقة المخاطب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۹۱ (رعایت ظرفیت مخاطب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6.-إذاعة-أسرار-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 6. إذاعَةُ أَسرارِ أَهلِ البَيتِ عليهم‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶ ـ 6. افشاى اسرار اهل بيت علیهم‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إِنَّهُ كانَ لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله سِرٌّ قَلَّما عُثِرَ عَلَيهِ. وَ كانَ يَقولُ - و أَنَا أَقولُ -: لَعنَةُ اللهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ أَنبِيائِهِ وَ رُسُلِهِ وَ صالِحي خَلقِهِ، عَلیٰ مُفشي سِرِّ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ غَيرِ ثِقَةٍ. فَاكتُموا سِرَّ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُهُ يَقولُ: يا عَلِيَّ بنَ أَبي طالِبٍ، إِنّي وَ اللهِ ما أُحَدِّثُكَ إِلّا ما سَمِعَتهُ أُذُنايَ وَ وَعاهُ قَلبي وَ نَظَرَهُ بَصَري، إِن لَم يَكُن مِنَ اللهِ فَمِن رَسولِهِ - يَعني جَبرَئيلَ عليه‌السلام -، فَإِيّاكَ يا عَلِيُّ أَن تُضَيِّعَ سِرّي... وَ لَولا طُغاةُ هٰذِهِ الأُمَّةِ لَبَيَّنتُ هٰذَا السِّرَّ، وَ لٰكِنّي عَلِمتُ أَنَّ الدّينَ إِذاً يَضيعُ، فَأَحبَبتُ أَلّا يَنتَهِيَ ذٰلِكَ إِلّا إِلیٰ ثِقَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب: ص۱۹۴ عن محمّد بن إبراهيم الأصبحي و سليمان بن عمرو الأصبحي عن الإمام الباقر عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۹۵ ص۳۰۶ ح۱ نقلاً عن البلد الأمين عن الإمام الباقر عنه عليهما السلام، مستدرك الوسائل: ج۱۷ ص۲۹۲ ح۲۱۳۸۰ نقلاً عن رسالة أدعية السرّ للراوندي عن أبي الخطيب بن سليمان عن الإمام الباقر عنه عليهما السلام و ليس فيه مِن «فاكتموا» إلى «تضيّع سِرّي» و كلاهما نحوه و راجع جمال الأُسبوع: ص۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رازى داشت كه كمتر كسى بر آن اطّلاع يافت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود - و من نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم -: «لعنت خدا و فرشتگان و پيامبران و فرستادگان و آفريدگانِ شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر افشا كنندۀ راز پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نزد افراد غير مطمئن!». پس راز پيامبر خدا صلی الله علیه و آله را پوشيده بداريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على بن ابى طالب! به خدا سوگند، من برايت سخنى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم، جز آنچه را كه اگر از خداوند نباشد، از فرستادۀ او - يعنى جبرئيل - به دو گوش خود شنيده و با دلم فهميده و با چشمانم ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. پس اى على! مبادا كه رازم را تباه [و نزد نااهلان افشا] كنى... و اگر طغيانگران اين امّت نبودند، اين راز را روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم؛ امّا من دانستم كه در اين صورت، دين، تباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس دوست دارم كه آن [راز]، جز به فرد قابل اعتماد نرسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: سِرٌّ أَسَرَّهُ اللهُ إِلیٰ جَبرَئيلَ عليه‌السلام، وَ أَسَرَّهُ جَبرَئيلُ إِلیٰ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله، وَ أَسَرَّهُ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ عَلِيٍّ عليه‌السلام، وَ أَسَرَّهُ عَلِيٌّ عليه‌السلام إِلیٰ مَن شاءَ اللهُ واحِداً بَعدَ واحِدٍ، وَ أَنتُم تَتَكَلَّمونَ بِهِ فِي الطُّرُقِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۳۷ ح۱۰ عن أبي بصیر، بحار الأنوار: ج۲ ص۸۰ ح۷۷ و راجع الاختصاص: ص۲۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: رازى است كه خداوند به جبرئيل سپرد و جبرئيل به محمّد و محمّد به على و على به هر كس كه خداوند خواسته، يكى از پى ديگرى سپرده است و شما از آن در كوچه و بازار، سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: لَو أَنَّ العُلَماءَ وَجَدوا مَن يُحَدِّثونَهُم وَ يَكتُمُ سِرَّهُم، لَحَدَّثوا وَ لَبَيَّنُوا الحِكمَةَ، وَ لٰكِن قَدِ ابتَلاكُمُ اللهُ عزّ وجلّ بِالإِذاعَةِ، وَ أَنتُم قَومٌ تُحِبُّونّا بِقُلوبِكُم وَ يُخالِفُ ذٰلِكَ فِعلُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۸۱ ح۱۳۴۳ عن البزنطي، مختصر بصائر الدرجات: ص۳۴۳ ح۳۰۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۱۱۰ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: اگر علما (ائمّه) كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتند كه [اسرار را] برايشان بگويند و آنها رازدارى كنند، قطعاً مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند و حكمت را بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند؛ امّا خداوند عز و جل شما را به فاش ساختن، آزمايش كرده است [و رازدار نيستيد]. شما مردمى هستيد كه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان، دوستمان داريد؛ ولى كردارتان خلاف آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن جابر الجعفي: دَخَلتُ عَلیٰ أَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام و أَنَا شابٌّ، فَقالَ: مَن أَنتَ؟ قُلتُ: مِن أَهلِ الكوفَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مِمَّن؟ قُلتُ: مِن جُعفِيٍّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما أَقدَمَكَ إِلیٰ هاهُنا؟ قُلتُ: طَلَبُ العِلمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مِمَّن؟ قُلتُ: مِنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِذا سَأَلَكَ أَحَدٌ: مِن أَينَ أَنتَ؟ فَقُل: مِن أَهلِ المَدينَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: أَسأَلُكَ قَبلَ كُلِّ شَيءٍ عَن هٰذا، أَ يَحِلُّ لي أَن أَكذِبَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَيسَ هٰذا بِكَذِبٍ، مَن كانَ في مَدينَةٍ فَهُوَ مِن أَهلِها حَتّیٰ يَخرُجَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ دَفَعَ إِلَيَّ كِتاباً وَ قالَ لي: إِن أَنتَ حَدَّثتَ بِهِ حَتّیٰ تَهلِكَ بَنو أُمَيَّةَ فَعَلَيكَ لَعنَتي وَ لَعنَةُ آبائي، وَ إِذا أَنتَ كَتَمتَ مِنهُ شَيئاً بَعدَ هَلاكِ بَني أُمَيَّةَ فَعَلَيكَ لَعنَتي وَ لَعنَةُ آبائي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ دَفَعَ إِلَيَّ كِتاباً آخَرَ، ثُمَّ قالَ: وَ هاكَ هٰذا، فَإِن حَدَّثتَ بِشَيءٍ مِنهُ أَبَداً فَعَلَيكَ لَعنَتي وَ لَعنَةُ آبائي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴۳۸ ح۳۳۹، المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۲۰۰ و ليس فيه ذيله من «قال و دفع إليّ كتاباً»، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۰ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از جابر جعفى -: جوان بودم كه نزد ابو جعفر (امام باقر) علیه‌السلام رفتم. ايشان فرمود: «تو كيستى؟». گفتم: از اهل كوفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از چه قبيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟». گفتم: از جُعفيان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه چيزى تو را بدين جا آورده است؟». گفتم: جستجوى علم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از چه كسى؟». گفتم: از شما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر كسى از تو پرسيد: &amp;quot;از كجا هستى؟&amp;quot;، بگو از اهل مدينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پيش از هر چيز، همين را از تو بپرسم كه براى من، رواست که دروغ بگويم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، دروغ نيست. هر كس در هر شهرى باشد، از اهالى آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاست تا آن كه بيرون رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به من داد و فرمود: «اگر پيش از هلاكت اُمويان، از آن سخن بگويى، لعنت من و لعنت پدرانم بر تو باد و اگر پس از هلاكت امويان، چيزى را از آن كتمان كردى، باز هم لعنت من و پدرانم بر تو باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر به من سپرد. سپس فرمود: «اين را [هم] بگير. براى هميشه، اگر چيزى از آن بازگو كنى، لعنت من و پدرانم بر تو باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ عَيَّرَ أَقواماً بِالإِذاعَةِ في قَولِهِ عزّ وجلّ: (وَإذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِيّاكُم وَ الإِذاعَةَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۶۹ ح۱ عن محمّد بن عجلان، المحاسن: ج۱ ص۳۹۹ ح۸۹۷، تحف العقول: ص۳۰۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۸۴ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عز و جل افرادى را به دليل افشاگرى، ملامت كرده است، آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و چون خبرى، چه ايمنى و چه ترس به آنها رسد، آن را افشا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند). پس بپرهيزيد از افشاگرى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إلَّا مِثْلَهَا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: الحَسَنَةُ: السَّترُ، وَ السَّيِّئَةُ: إِذاعَةُ حَديثِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص۱۳۹ ح۱۶۷ عن إسحاق بن عمّار الصيرفي، بحار الأنوار: ج۲۴ ص۴۵ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداى متعال (هر كس نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بياورد، ده برابر آن را دارد و هر كس بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بياورد، جز مانند آن جزا داده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود) -: نيكى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين روايت، نيكى و بدى به يكى از مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بارز و مورد ابتلاى آن دوران تفسير شده است. از اين رو، دلالتى بر انحصار ندارد. حديث بعدى نیز چنین است. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاندن است و بدى، افشاى سخن ما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: ۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: هُمُ الأَئِمَّةُ، وَ يَجري فيمَنِ استَقامَ مِن شيعَتِنا وَ سَلَّمَ لِأَمرِنا، وَ كَتَمَ حَديثَنا عِندَ عَدُوِّنا، فَتَستَقبِلُهُمُ المَلائِكَةُ بِالبُشریٰ مِنَ اللهِ بِالجَنَّةِ، وَ قَد – وَ اللهِ - مَضیٰ أَقوامٌ كانوا عَلیٰ مِثلِ ما أَنتُم عَلَيهِ مِنَ الدّينِ، فَاستَقاموا وَ سَلَّموا لأَمرِنا، وَ كَتَموا حَديثَنا، وَ لَم يُذيعوهُ عِندَ عَدُوِّنا، وَ لَم يَشُكّوا كَما شَكَكتُم، فَاستَقبَلَهُمُ المَلائِكَةُ بِالبُشریٰ مِنَ اللهِ بِالجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۵۲۴ ح۲۲ عن أبي بصير و ص۹۴ ح۱۹، مختصر بصائر الدرجات: ص۳۲۰ ح۲۷۵ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۰۲ ح۷۶ و راجع الخصال: ص۱۰۳ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداى متعال: (‌كسانى كه گفتند: خداى ما اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و سپس پايدارى ورزيدند، فرشتگان بر آنها نازل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند كه: نترسيد) -: آنان، امامان هستند و نيز [اين آيه] در بارۀ كسى از شيعيان ماست كه استقامت ورزد و در برابر امر ما، تسليم باشد و حديث ما را از دشمنان، پوشيده بدارد. فرشتگان با بشارت الهى آنها به بهشت، به استقبالشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند. به خدا سوگند، گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در گذشتند كه دينشان، مانند شما بود و پايدارى ورزيدند و در برابر امر ما، تسليم بودند و حديث ما را پوشيده داشتند و آن را نزد دشمنان، افشا نكردند و آن گونه كه شما شک كرديد، شک نكردند و از اين رو، فرشتگان، با بشارت الهى آنان به بهشت، به استقبالشان رفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن نصر بن صاعد عن أَبيه عن الإمام الصادق عليه‌السلام: مُذيعُ السِّرِّ شاكٌّ، وَ قائِلُهُ عِندَ غَيرِ أَهلِهِ كافِرٌ، وَ مَن تَمَسَّكَ بِالعُروَةِ الوُثقیٰ فَهُوَ ناجٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ما هُوَ؟ قالَ: التَّسليمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۷۱ ح۱۰، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۸۸ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از نصر بن صاعد، از پدرش -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «فاش كنندۀ راز [ما] شک كننده [و سست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقيده در حقّانيت ائمّه] است و كسى كه آن را نزد نااهل بازگو كند، كافر است و هر كس به محكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين دستگيره چنگ زند، همو نجات يافته است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن چيست؟ فرمود: «تسليم بودن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن أَذاعَ عَلَينا حَديثَنا سَلَبَهُ اللهُ الإِيمانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۷۰ ح۳ عن ابن أبي يعفور، مجمع البحرين: ج۱ ص۶۵۰ و فيه «في الحديث»، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۸۵ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس حديث ما را به زيان ما فاش سازد، خداوند، ايمان را از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن أَذاعَ عَلَينا حَديثَنا فَهُوَ بِمَنزِلَةِ مَن جَحَدَنا حَقَّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۷۰ ح۲ عن محمّد الخزّاز، الغيبة للنعماني: ص۳۶ ح۶، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۹ ح۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كسى كه حديث ما را به زيانمان فاش سازد، به منزلۀ كسى است كه حقّ ما را انكار كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن أَذاعَ عَلَينا شَيئاً مِن أَمرِنا فَهُوَ كَمَن قَتَلَنا عَمداً وَ لَم يَقتُلنا خَطَأً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۷۱ ح۹، المحاسن: ج۱ ص۳۹۸ ح۸۹۳، مشكاة الأنوار: ص۸۷ ح۱۷۲، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۸۷ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس چيزى از امر ما را فاش سازد، مانند كسى است كه ما را به عمد و نه خطا كشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (ذٰلِكَ بِأَنَّهُم كَانُوا يَكفُرُونَ بِـآيَاتِ ٱللهِ وَ يَقتُلُونَ ٱلنَّبِيِّينَ بِغَيرِ ٱلحَقِّ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا و كَانُوا يَعتَدُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۶۱ و راجع تحف العقول: ص۳۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: وَ اللهِ، ما قَتَلوهُم بِأَيديهِم وَ لا ضَرَبوهُم بِأَسيافِهِم، وَ لٰكِنَّهُم سَمِعوا أَحاديثَهُم فَأَذاعوها فَأُخِذوا عَلَيها فَقُتِلوا؛ فَصارَ قَتلاً وَ اعتِداءً وَ مَعصِيَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۷۱ ح۶ عن إسحاق بن عمّار، المحاسن: ج۱ ص۳۹۹ ح۸۹۵، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۱۳۵ ح۱۵۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۴ ح۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداى متعال: (اين، بِدان سبب است كه به آيات خدا كفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزيدند و پيامبران را به ناحق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتند. اينها به دليل آن بود كه متجاوز بودند) -: به خدا سوگند كه آنها را با دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود نكُشتند و با شمشيرهاى خويش نزدند، بلكه سخنان ايشان را شنيدند و آنها را فاش ساختند و در نتيجه، آن پيامبران، دستگير و كشته شدند و اين، همان مفهوم آيه است كه قتل و تجاوز و نافرمانى را بيان نموده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان: سَمِعتُ أَبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَقولُ: أُوصيكُم عِبادَ اللهِ بِتَقوَى اللهِ، وَ لا تَحمِلُوا النّاسَ عَلیٰ أَكتافِكُم فَتَذِلّوا، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ في كِتابِهِ: (قُولُوا لِلنَّاسِ حُسنًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: عودوا مَرضاهُم، وَ اشهَدوا جَنائِزَهُم، وَ اشهَدوا لَهُم وَ عَلَيهِم، وَ صَلّوا مَعَهُم في مَساجِدِهِم، وَ اقضوا حُقوقَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أَيُّ شَيءٍ أَشَدُّ عَلیٰ قَومٍ يَزعُمونَ أَنَّهُم يَأتَمّونَ بِقَومٍ وَ يَأخُذونَ بِقَولِهِم فَيَأمُرونَهُم وَ يَنهَونَهُم فَلا يَقبَلونَ، وَ يُذيعونَ حَديثَهُم عِندَ عَدُوِّهِم، فَيَأتي عَدُوُّهُم إِلَينا فَيقولونَ لَنا: إِنَّ قَوماً يَقولونَ وَ يَروونَ كَذا وَ كَذا! فَنَقولُ: نَحنُ نَتَبَرَّأُ مِمَّن يَقولُ هٰذا، فَتَقَعُ عَلَيهِمُ البَراءَةُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص۱۰۲ ح۳۸، المحاسن: ج۱ ص۸۳ ح۵۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۵۹ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة - به نقل از عبد اللّه بن سنان -: شنيدم كه امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بندگان خدا! شما را به پروا داشتن از خداوند، سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و [اين كه] مردم را بر دوش خود مسلّط نكنيد كه خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد. خداوند عز و جل در كتابش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (با مردم، نيكو سخن بگوييد)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «از بيماران آنها عيادت كنيد، در تشييع جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان حاضر شويد، به سود و زيان آنان شهادت دهيد، در مسجدهايشان با آنان نماز بگزاريد و حقوقشان را ادا كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «چه چيزى سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است بر گروهى كه ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند امامت كسانى را پذيرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و گفتار آنان را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند، پس آنان، به اينان امر و نهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، ولى اينان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرند و حديث آنان را نزد دشمنانشان فاش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و دشمنانشان، نزد ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: گروهى، چنين و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و حديث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و ما ناگزير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: از كسى كه چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد، بيزار هستيم و بيزارى ما، شامل حال اينان (افشاگران) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما زالَ سِرُّنا مَكتوماً حَتّیٰ صارَ في يَدَي وُلدِ كَيسانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کیسان: لقب مختار بن أبی عبیدة الذي طلب ثأر أبي عبداللّٰه الحسین عليه‌السلام المنسوب إلیه الکیسانیة. و قیل: المراد بولد کیسان أصحاب الغدر و المکر الذین ینسبون أنفسهم إلی الشیعة و لیسوا منهم. قال في القاموس: کیسان: اسم للغدر، و لقب المختار بن أبي عبید المنسوب إلیه الکیسانیه (اُنظر: شرح اُصول الکافي للمولی المازندراني: ج۹ ص۱۲۱ و الوافي: ج۵ ص۶۹۹ و مرآة العقول: ج۹ ص۱۹۰ و القاموس المحیط: ج۱ ص۷۸۲ «کیس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَتَحَدَّثوا بِهِ فِي الطَّريقِ وَ قُرَى السَّوادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الصحاح: سواد البصرة و الكوفة: قراهما (بحار الأنوار: ج۷۵ ص۷۵ ذيل ح۲۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۳ ح۶ عن عبد الله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سليمان، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۷۵ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پيوسته، سرّ ما پوشيده بود تا در دستان فرزندان كَيسان [و پيروان مختار] افتاد و آن را در كوچه و بازار و آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عراق، بازگو كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِمُعَلَّى بنِ خُنَيسٍ -: يا مُعَلّیٰ، اُكتُم أَمرَنا وَ لا تُذِعهُ؛ فَإِنَّهُ مَن كَتَمَ أَمرَنا وَ لَم يُذِعهُ أَعَزَّهُ اللهُ بِهِ فِي الدُّنيا، وَ جَعَلَهُ نوراً بَينَ عَينَيهِ فِي الآخِرَةِ، يَقودُهُ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعَلّیٰ، مَن أَذاعَ أَمرَنا وَ لَم يَكتُمهُ أَذَلَّهُ اللهُ بِهِ فِي الدُّنيا، وَ نَزَعَ النّورَ مِن بَينِ عَينَيهِ فِي الآخِرَةِ، وَ جَعَلَهُ ظُلمَةً تَقودُهُ إِلَى النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعَلّیٰ، إِنَّ التَّقِيَّةَ مِن ديني وَ دينِ آبائي، وَ لا دينَ لِمَن لا تَقِيَّةَ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعَلّیٰ، إِنَّ اللهَ يُحِبُّ أَن يُعبَدَ فِي السِّرِّ كَما يُحِبُّ أَن يُعبَدَ فِي العَلانِيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعَلّیٰ، إِنَّ المُذيعَ لِأَمرِنا كَالجاحِدِ لَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة المجلسي رحمه الله: يدلّ على أن المذيع و الجاحد متشاركون في عدم الإيمان، و براءة الإمام منهم، و فعل ما يوجب لحوق الضرر، بل ضرر الإذاعة أقوى؛ لأن ضرر الجحد يعود إلى الجاحد، و ضرر الإذاعة يعود إلى المذيع و إلى المعصوم و إلى المؤمنين. و لعلّ مخاطبة المعلّى بذلك لأنّه كان قليل التحمّل لأسرارهم، و صار ذلك سبباً لقتله (بحار الأنوار: ج۷۵ ص۸۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۳ ح۸ عن معلیٰ بن خنيس، المحاسن: ج۱ ص۳۹۷ ح۸۹۰، مختصر بصائر الدرجات: ص۳۳۴ ح۲۹۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۳ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به معلّى بن خُنَيس -: اى معلّى! امر ما را پنهان بدار و هرگز افشايش مكن؛ زيرا هر كس امر ما را پنهان بدارد و افشايش نكند، خداوند، بدان سبب، او را در دنيا ارجمند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و در آخرت، اين كارش نورى پيشاپيش او قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا سرانجام به سوى بهشتش بكشانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معلّى! هر كس امر ما را افشا كند و آن را پنهانش ندارد، خداوند، بدان سبب، او را در دنيا خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و نورِ پيشاپيش او را در روز قيامت از او بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و اين كارِ او را ظلمتى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا سرانجام، او را سوى آتش كشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معلّى! تقيّه، جزئى از دين من و دين پدران من است و كسى كه تقيّه ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معلّى! خداوند، همان گونه كه دوست دارد در آشكار عبادت شود، دوست دارد در نهان نيز عبادت شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معلّى! افشاكنندۀ امر ما، همانند انكار كنندۀ آن است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معلّى بن خُنيس، مباشر مالى امام صادق علیه‌السلام بود كه به سبب بازگو كردن مقام امامان نزد مردم عادى، دستگير و اعدام شد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن المفضّل بن عمر: دَخَلتُ عَلیٰ أَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَومَ صُلِبَ فيهِ المُعَلّیٰ، فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللهِ! أَ لا تَریٰ إِلیٰ هٰذَا الخَطبِ الجَليلِ الَّذي نَزَلَ بِالشّيعَةِ في هٰذَا اليَومِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: قَتلُ المُعَلَّى بنِ خُنَيسٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَحِمَ اللهُ مُعَلّیٰ، قَد كُنتُ أَتَوَقَّعُ ذٰلِكَ؛ لِأَنَّهُ أَذاعَ سِرَّنا، وَ لَيسَ النّاصِبُ لَنا حَرباً بِأَعظَمَ مَؤونَةً عَلَينا مِنَ المُذيعِ عَلَينا سِرَّنا، فَمَن أَذاعَ سِرَّنا إِلیٰ غَيرِ أَهلِهِ لَم يُفارِقِ الدُّنيا حَتّیٰ يَعَضَّهُ السِّلاحُ أَو يَموتَ بِخَبلٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَبل - بسكون الباء -: الجنون و شبهه، كالهوج و البله، و قد خبله الحُزن: إذا أذهب فؤاده و خَبَّلَه، فهو مَخبول و مُخَبَّل. و الخَبَل - بفتحها - أيضاً: الجنون. و خَبَلتُهُ خَبلاً فهو مَخبول: إذا أفسدت عضواً من أعضائه أو أذهبت عقله. و الخبال - بفتح الخاء - يطلق على الفساد و الجنون (المصباح المنير: ص۱۶۳ «خبل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۶۷۸ ح۷۱۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۴ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از مفضّل بن عمر -: روزى كه معلّى [بن خُنَيس] به دار كشيده شد، نزد امام صادق علیه‌السلام رفتم و به ايشان گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى مصيبت بزرگى را كه امروز بر شيعه فرود آمده است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: كشته شدن معلّى بن خنيس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند، معلّى را بيامرزد! من منتظر آن بودم؛ زيرا او راز ما را فاش كرد. آن كه جنگى بر ضدّ ما بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزد، زيانش بر ما بيشتر از كسى نيست كه راز ما را فاش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. هر كس راز ما را به نااهلان برساند، از دنيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود تا گزش سلاح را بچشد يا با ديوانگى بميرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص عن حفص الأبيض التَّمّار: دَخَلتُ عَلیٰ أَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام أَيّامَ قَتلِ مُعَلَّى بنِ خُنَيسٍ رحمه الله وَ صَلبِهِ رحمه الله، فَقالَ لي: يا حَفصُ! إِنّي أَمَرتُ المُعَلَّى بنَ خُنَيسٍ بِأَمرٍ فَخالَفَني؛ فَابتُلِيَ بِالحَديدِ... قُلتُ لَهُ: يا مُعَلّیٰ، إِنَّ لَنا حَديثاً مَن حَفِظَهُ عَلَينا حَفِظَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «حَفِظَهُ»، و الصواب ما أثبتناه كما في المصادر الأُخریٰ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ عَلَيهِ دينَهُ وَ دُنياهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعَلّیٰ! لا تَكونوا أُسَراءَ في أَيدِي النّاسِ بِحَديثِنا، إِن شاؤوا مَنّوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أمَنّوا»، و الصواب ما أثبتناه كما في المصادر الأُخریٰ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم، وَ إِن شاؤوا قَتَلوكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعَلّیٰ! إِنَّهُ مَن كَتَمَ الصَّعبَ مِن حَديثِنا جَعَلَهُ اللهُ نوراً بَينَ عَينَيهِ، وَ رَزَقَهُ اللهُ العِزَّةَ فِي النّاسِ، وَ مَن أَذاعَ الصَّعبَ مِن حَديثِنا لَم يَمُت حَتّیٰ يَعَضَّهُ السِّلاحُ أَو يَموتَ كَبلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکبل: القید کَبَلَهُ کَبلاً: حَبَسه في سجن أو غیره (لسان العرب: ج۱۱ ص۵۸۰ «كبل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعَلّیٰ! وَ أَنتَ مَقتولٌ فَاستَعِدَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۳۲۱، رجال الكشّي: ج۲ ص۶۷۶ ح۷۰۹، الغيبة للنعماني: ص۳۸ ح۱۲ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۷۱ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص - به نقل از حفص ابيض خرمافروش -: روزى كه معلّى; به دار كشيده شد، نزد امام صادق علیه‌السلام رفتم. به من فرمود: «اى حفص! من معلّى بن خنيس را به كارى فرمان دادم؛ امّا با من مخالفت كرد و به [تيزى] آهن دچار شد.… به او گفتم: اى معلّى! ما حديثى داريم كه هر كس آن را براى ما حفظ كند، خداوند، دين و دنيايش را برايش حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معلّى! به جهت [افشاى] حديث ما، اسيران دست مردم نباشيد تا اگر خواستند، بر شما منّت نهند [و نكشند] و اگر خواستند، شما را بكُشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معلّى! هر كس حديث دشوار ما را پوشيده بدارد، خداوند، آن را نور ميان دو ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و عزّت ميان مردم را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و هر كس حديث دشوار ما را فاش سازد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد تا سلاح، او را بگزد و يا در قيد و حصار بميرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معلّى! تو كشته خواهى شد. پس آماده باش!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين عن إسحاق بن عَمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: يا إِسحاقُ! أَ لا أُبَشِّرُكَ؟ قُلتُ: بَلیٰ جُعِلتُ فِداكَ يَابنَ رَسولِ اللهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَجَدنا صَحيفَةً بِإِملاءِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ خَطِّ أَميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام فيها: بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، هٰذا كِتابٌ مِنَ اللهِ العَزيزِ الحَكيمِ - و ذَكَرَ حَديثَ اللَّوحِ كَما ذَكَرتُهُ في هٰذَا البابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كمال الدين: ص۳۰۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِثلَهُ سَواءً، إِلّا أَنَّهُ قالَ في آخِرِهِ -:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ الصّادِقُ عليه‌السلام: يا إِسحاقُ! هٰذا دينُ المَلائِكَةِ وَ الرُّسُلِ فَصُنهُ عَن غَيرِ أَهلِهِ يَصُنكَ اللهُ وَ يُصلِح بالَكَ. ثُمَّ قالَ عليه‌السلام: مَن دانَ بِهٰذا أَمِنَ عِقابَ اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۳۱۲ ح۳، عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۴۵ ح۳، إعلام الوریٰ: ج۲ ص۱۷۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۲۰۰ ذيل ح۳ و راجع المناقب لابن شهرآشوب: ج۱ ص۲۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين - به نقل از اسحاق بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اى اسحاق! آيا تو را بشارت ندهم؟». گفتم: چرا، فدايت شوم، اى فرزند پيامبر خدا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «صحيفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به املاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و خطّ امير مؤمنان علیه‌السلام يافتيم كه در آن، نوشته بود: &amp;quot;به نام خداوند بخشایشگر مهربان. اين، نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از جانب خداوند عزيز حكيم است&amp;quot;». آن گاه، حديث لوح را ذكر كرد، به همان گونه كه در اين باب آوردم، جز اين كه در پايان آن آورده است: سپس امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اى اسحاق! اين، دين فرشتگان و فرستادگان است. پس آن را از نااهلان حفظ كن تا خدا حفظت كند و خاطرت را به سامان دارد». سپس امام علیه‌السلام فرمود: «هر كس به اين باور داشته باشد، از كيفر خداوند عز و جل ايمن خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أَحمد بن محمّد بن أَبي نصر: سَأَلتُ أَبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام عَن مَسأَلَةٍ، فَأَبیٰ وَ أَمسَكَ، ثُمَّ قالَ: لَو أَعطَيناكُم كُلَّ ما تُريدونَ كانَ شَرّاً لَكُم وَ أُخِذَ بِرَقَبَةِ صاحِبِ هٰذَا الأَمرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أَبو جَعفَرٍ عليه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المولیٰ المازندراني رحمه الله: الظاهر أنّه من كلام أبي الحسن الرضا نقلاً عن جده، عليهما السلام ويحتمل أن يكون من المصنف نقلاً لحديث آخر بحذف الإسناد (شرح اُصول الكافي: ج۹ ص۱۲۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وَلايَةُ اللهِ أَسَرَّها إِلیٰ جَبرَئيلَ عليه‌السلام، وَ أَسَرَّها جَبرَئيلُ إِلیٰ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَسَرَّها مُحَمَّدٌ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ عَلِيٍّ عليه‌السلام وَ أَسَرَّها عَلِيٌّ عليه‌السلام إِلیٰ مَن شاءَ اللهُ، ثُمَّ أَنتُم تُذيعونَ ذٰلِكَ! مَنِ الَّذي أَمسَكَ حَرفاً سَمِعَهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أَبو جَعفَرٍ عليه‌السلام: في حِكمَةِ آلِ داوودَ: «يَنبَغي لِلمُسلِمِ أَن يَكونَ مالِكاً لِنَفسِهِ، مُقبِلاً عَلیٰ شَأنِهِ، عارِفاً بِأَهلِ زَمانِهِ»؛ فَاتَّقُوا اللهَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض رحمه الله: «فاتّقوا اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» من كلام الرضا عليه‌السلام (الوافي: ج۵ ص۷۰۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لا تُذيعوا حَديثَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۴ ح۱۰، مختصر بصائر الدرجات: ص۳۴۳ ح۳۰۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۷۷ ح۲۷ و راجع قرب الإسناد: ص۳۸۰ ح۱۳۴۰ و ۱۳۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر -: از ابو الحسن الرضا علیه‌السلام در بارۀ مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پرسيدم. امام علیه‌السلام [از دادن پاسخ] خوددارى كرد و دست نگه داشت. سپس فرمود: «اگر هر چه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد، به شما بدهيم [و بگوييم]، برايتان بد می‌شود و گردن صاحب اين امر را زير تيغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو جعفر (امام باقر) علیه‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملّا صالح مازندرانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «جملۀ &amp;quot;ابو جعفر فرمود&amp;quot; ظاهراً سخن امام رضا علیه‌السلام است كه از جدّش نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. احتمال هم دارد كه سخن مصنّف باشد و حديث ديگرى را با حذف سند، نقل كرده است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;quot;ولايت خداوند، رازى است كه خدا آن را به جبرئيل علیه‌السلام سپرد و جبرئيل، آن را به محمّد صلی الله علیه و آله و محمّد به على و على به كسى كه خدا خواست، سپرد. سپس شما آن را فاش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازيد! كيست كه حرفى را بشنود و آن را نگه دارد؟!&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو جعفر علیه‌السلام فرمود: &amp;quot;در حكمت آل داوود، آمده است: مسلمان، بايد خويشتندار باشد و به كار خويش بپردازد و مردمِ زمانش را بشناسد&amp;quot;. پس، از خدا بترسيد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيض كاشانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «جملۀ &amp;quot;پس، از خدا بترسيد&amp;quot;، سخن خود امام رضا علیه‌السلام است [نه امام باقر علیه‌السلام]».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حديث ما را فاش مسازيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب ايجابى و سلبى نقل حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگران ارجمند، حجج اسلام و المسلمین مهدى غلامعلى و عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انتقال صحيح روايات از نسلى به نسل ديگر، از مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين وظايف محدّثان و راويان است. اين انتقال، به ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در راوی و رعایت آدابى در روایت کردن نیاز دارد. پایبندی به&lt;/span&gt; ‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این آداب، مانند: اخلاص و طهارت، و پرهیز از اموری مانند: ریا و نقل احادیثی فراتر از ظرفیت مخاطب، بر زيبايى و استواری فرايند حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - آداب ايجابى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اخلاص، طهارت، بيان سند و منبع حدیث، تلفّظ صحيح، نقل دقيق و عمل به روايت، آداب ايجابى نقل حديث&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که شايسته است راوى حديث، آنها را رعايت کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. خلوص نیّت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث، سخن خداى متعال و فرستادۀ او و خاندان وی است. نقل اين سخنان، آن گاه ارجمند است و عبادت به شمار می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید که براى جلب رضايت خدا و به دور از انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مادّى باشد. چنانچه فردى اين عمل خداپسندانه را براى پسندِ مردم و دستيابى به دنيا انجام دهد، آنچه نصيبش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، همان متاع بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزش دنياست و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آخرت ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۷۶ ح۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. پاک بودن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجام عبادت با داشتن طهارت، نقش مؤثّرى در کمال آن دارد. از اين رو، سزاوار است هنگام نقل روايات پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا امامان علیهم السّلام، طاهر باشیم. به گفتۀ مالک بن انس، امام صادق علیه‌السلام همواره هنگام نقل روايات جدّش پیامبر خدا، باطهارت بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۸۰ ح۱۰۹ - ۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. بيان سند و منبع&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاصلۀ زمانى ما با گویندگان اصلی حدیث، نیاز به واسطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متعدّد برای انتقال حدیث را پدید آورده است. از این رو برای اطمینان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشی به مخاطب، شایسته است این واسطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و منابع دریافت حدیث بازگو شوند. افزون بر اعتمادبخشی، ذکر منبع و راوی، امکان تحقيق و راستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايى را به مخاطب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. فایدۀ دیگر نیز انتساب نیافتن آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های احتمالی روایت به ماست؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۸۰ ح۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی برخاسته از نقل نااستوار ناقلان پیشین و پیشامدهای روزگار. این ادب، چنان شایستۀ رعایت است که امام صادق علیه‌السلام روايت بدون ذکر نام گوينده را «کذب مُفتَرِع»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى توضیح این واژه، ر.ک: ص۱۸۰ ح۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند&lt;/span&gt;.<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. بیان شیوا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و خاندان مطهّرش، از بارزترین شيواسخنان بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۷۸ ح۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان با انتخاب دقيق و بدون نقص واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به انتقال معنا مبادرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزيدند و دریافت و فهم سخنان ايشان براى مخاطبان به راحتى ميسّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح اُصول الکافى، ملّا صالح مازندرانى: ج۲ ص۲۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو راوی باید بکوشد همان شیوایی و زیبایی را به مخاطب امروزین منتقل کند و مباد که با اشتباه و نادرست خواندن، به فصاحت اهل بيت علیهم‌السلام ضربه زند و حتّی سبب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود مقصود اصلی گوينده به مخاطب، منتقل نشود. قرائت اشتباه احاديث، لطمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جدّى به جايگاه حديث و اهل بيت است. همچنين کسی که حرکات و سکنات و اعراب کلمات در متن حدیث را آشکار می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، به تبيين معناى روايت و فهم بهتر آن کمک کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج. نقل دقيق&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راوی، موظّف به نقل مطلبی است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا امام علیه السّلام فرموده است. اگر چه امامان اجازۀ نقل به معنای احادیثشان را داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، امّا شرط آن را نقلِ بی کم و کاست معنا و نیفزودن بر آن دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از این رو، محدّث بايد با زبان عربى و ادبيات عرب به طور کامل، آشنا باشد و با احتياط فراوان در نقل واژگان حديث و بازگردان آنها، رعايت امانتدارى را بنمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى که روايت را همان گونه که شنيده، گزارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مشمول دعاى خير پيامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۷۶ ح۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به تعبير امام صادق علیه‌السلام، مصداق آيۀ شريف (الَّذِينَ يَستَمِعُونَ القَولَ فَيَتَّبِعُونَ أَحسَنَهُ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمر: آیۀ ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن بندگان من که به سخن گوش فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و بهترین آن را پیروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند) خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۷۸ ح۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش. عمل کردن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقل روايت، راوى را در شمارِ عالمان دينى قرار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. عالم حقیقی، به دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود عمل می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و عمل راوی به روایاتی که نقل می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، او را در زمرۀ عالمان در می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، که عمل کردن به دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، نشانۀ باور و ايمان ما به گفتۀ خویش است. ناگفته پيداست که عمل راوی به روایتش، در اعتباربخشى به آن و ايجاد اطمينان در مخاطب نيز مؤثّر است. اگر راوی به گفتۀ خویش عمل نکند و باور نداشته باشد، به سانِ بلندگويى است که خبرى را به ديگران منتقل ساخته است. چنين فردى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان عالم و دانشمند شمرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۸۲ ح۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروتر از این، آن راوی که گفتۀ خویش را یکسر به کنار نهد و بر خلاف آن عمل کند، زیانی دو چندان به ایمان جامعه زده و در برخی حالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ممکن است جزو کسانى در آید که بوی بهشت را نیز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کنز العمّال: ج۱۰ ص۲۰۳ ح۲۹۰۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - آداب سلبى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدّث، افزون بر رعایت برخی آداب، شایسته و بایسته است که از برخی کارها بدین شرح پرهیز کند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. انگيزه&lt;/span&gt;'''‌'''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نامقدّس&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقل و نشر حديث، گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى علم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزى و عبادت است. نيّت خالصانه، نخستين ادب اين عبادت و تحقّق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش برکات معنوى آن است. دخالت دادن انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غير خدايى، محدّث را در جرگۀ عالمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند که از علم خود سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و گاه در پى شهرت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جاه و مقام، از نادانان نيز عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند. اينان، از تلاش علمى خود، اندوخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى جهان آخرت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندوزند و توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى سفر طولانى خويش به همراه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. بى&lt;/span&gt;'''‌'''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروايى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى امور، در نشر و بازگويى حديث، اثر منفى دارند. محدّث نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند روايتى برساخته (مجعول) را تنها به دليل حديث نامیده شدن، نقل کند. او همچنين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند بدون اطمينان از صدور حديث، آن را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا امام علیه السّلام سبت داده، گزارش و نشر دهد؛ کارى که شايد بتوان آن را گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تخريص دانست که قرآن آن را نکوهیده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُتِلَ الخَرَّاصون؛ مرگ بر دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازان!) (ذاریات: آیۀ ۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان حديث «اِتَّقُوا الحَديثَ عَنّى إلّا ما عَلِمتُم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۰۴ ح۱۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نقل حدیث از من، پروا کنید، مگر آنچه را که بِدان علم دارید» را بر آن، گواه دانست. گفتنى است اگر اطمينان به ساختگى بودن حديث نداشته باشيم، نقل آن به صورت احتمالى، يا همراه انتساب به&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شخص ناقل و منبع حديث، اشکالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. رعايت نکردن ظرفيت مخاطب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فراگيرى حديث، مانند هر علم ديگرى، نيازمند کسب برخى آمادگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پيمودن برخى مرحله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. بازگویی هر حديث براى هر کس، گاه با امتناع و انکار فراگيرنده رو به رو و موجب تباهى علم نهفته در آن حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در این حالت، شنوندۀ حديث گاه سر به طغيان می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الغیبة، نعمانی: ص۱۴۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به جای توقّف و ردّ العلم (بازگرداندن حدیث) به گويندگان آن، عصيان می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به انکار حدیث روی می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۰۷ (نقلِ آنچه خِردها، تابِ آن را ندارند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين نگرش، مقصود از حديث «مَن حَدَّثَ بِحَديثٍ لا يَعلَمُ تَفسيرَهُ لا هُوَ و لَا الَّذی حَدَّثَهُ، کَأَنَّما هُوَ فِتنَةٌ عَلَى الَّذی حَدَّثَهُ؛ هر کس حديثى نقل کند که تفسيرش را نه خودش بفهمد و نه شنونده، آن حديث، فتنه&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای شنونده است»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الفردوس: ج۳ ص۵۲۶ ح۵۶۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نيست که راوى، حق ندارد هر حديثى که معنايش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، براى کس ديگرى نقل نکند؛ چرا که در اين صورت، نقل حديث، محدود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و ممکن است با حديث «نَضَّرَ اللّهُ عَبداً سَمِعَ مَقالَتی فَوَعاها وَ حَفِظَها وَ بَلَّغَها مَن لَم يَسمَعها، فَرُبَّ حامِلِ فِقهٍ غَيرُ فَقيهٍ، وَ رُبَّ حامِلِ فِقهٍ إلىٰ مَن هُوَ أفقَهُ مِنهُ؛ خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو سازد بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که سخنم را بشنود و آن را به کسى که نشنيده، برساند، که چه بسا حامل علمى که خود، عالِم نيست و بسا کسى که علم را به کسى منتقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آن کس از او، داناتر است!»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متعارض شود؛ بلکه مقصود، آن است که در نقل احاديثى که فهم و تحمّلش تنها براى افرادى خاص ممکن است، احتياط کنيم و از نقل رواياتى که نه خود به آن علم داريم و نه شنونده آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد، بپرهيزيم. اين احتياط، از آن روست که ممکن است تعقّل و تعبّدِ شنونده، به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نباشد که آنچه را شنيده، در ظرف امکان بنهد و از ردّ و انکار آن، خوددارى ورزد. در اين صورت، اگر راوى نتواند حديث را به مخاطبش بفهماند و بقبولانَد، زمينۀ گرفتار آمدن او را در فتنه، فراهم آورده و کمکى نيز به رهايى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از آن نکرده است. احادیث عنوان «نقل آنچه خِردها، تاب آن را ندارند» شاهد خوبی برای این مطلب هستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۰۷ ح۱۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. افشاى راز&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رازدارى، ادبی مهم در نقل و نشر حدیث است و منظور از آن، فاش نکردن اطّلاعاتى است که نشرشان زيان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مانند: احاديثى که در بارۀ فضائل والاى اهل بيت علیهم‌السلام يا جایگاه سياسى و اجتماعى آنان است و نقل و نشر آنها در روزگار گذشته، به معنای غاصب بودن حکومت وقت بوده، یا روايات ظهور قائم آل محمّد صلی الله علیه و آله که از افشای آنها نزد هر کس منع شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافى: ج۱ ص۳۶۸ ح۱ و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة، طوسى: ص۴۲۸ ح۴۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، نشر برخى فضائل اهل بيت ممکن است انکار کسانی را بر انگيزد که باورهايشان مانند شيعيان نيست. در اين صورت، جدايى و تفرقۀ درونى ميان جامعۀ اسلامى، پدید می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید که مقبول خداوند و حجّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او در زمين نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ شایان توجّه، آن است که افشاى اسرار و فضائل اهل بيت، مانند دیگر اطّلاعات محرمانه، طبقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى دارد و به تناسب سطح فکرى و ايمانى مخاطب، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند تغییر کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است احاديث «صعب و مُستَصعَب» که به خوددارى از افشاى کمالات وجودى اهل بيت ناظرند نیز تأیید کنندۀ این مطلب اند. اين احاديث را در جاى خود آورده و مقصود آنها را به اجمال گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۶۱ (معنای «حدیثنا صعب مستصعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جواز-نقل-الحديث-بالمعنی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۷: جَوازُ نَقلِ الحَديثِ بِالمَعنیٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مُجاز بودنِ نقل معناى حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّهُ لا بَأسَ بِالحَديثِ قَدَّمتَ فيهِ أَو أَخَّرتَ، إِذا أَصَبتَ مَعناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأُصول: ج۲ ص۳۵۶ عن واثلة بن الأسقع، تاريخ دمشق: ج۶۲ ص۳۶۳ ح۱۲۸۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پس و پيش كردن كلمات حديث، در صورتى كه معناى آن را درست برسانى، اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُسد الغابة عن سليمان بن أُكَيمة: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي أَسمَعُ مِنكَ الحَديثَ لا أَستَطيعُ أَن أُؤَدِّيَهُ كَما أَسمَعُ مِنكَ، يَزيدُ حَرفاً أَو يَنقُصُ حَرفاً؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِذا لَم تُحِلّوا حَراماً وَ لا تُحَرِّموا حَلالاً وَ أَصَبتُمُ المَعنیٰ، فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسد الغابة: ج۳ ص۲۶۸ الرقم ۲۹۹۱ و ج۲ ص۵۴۰ الرقم ۲۲۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - به نقل از سليمان بن اُكَيمه -: گفتم: اى پيامبر خدا! من از شما حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم؛ امّا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم آن را همان گونه كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم، [به ديگران] برسانم. حرفى، كم و زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر حرامى را حلال و حلالى را حرام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و معنا را در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أَبي أُمامة: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: مَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِن بَينِ عَينَي جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَقَّ ذٰلِكَ عَلیٰ أَصحابِهِ، فَقالوا: يا رَسولَ اللهِ، نُحَدِّثُ عَنكَ بِالحَديثِ نَزيدُ وَ نَنقُصُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَيسَ ذا أَعنيكُم، إِنَّما أَعنِي الَّذي يَكذِبُ عَلَيَّ مُتَحَدِّثاً يَطلُبُ بِهِ شَينَ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۸ ص۱۳۱ ح۷۵۹۹، مسند الشاميّين: ج۴ ص۳۲۱ ح۳۴۳۴، الكفاية في علم الرواية: ص۲۳۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير - به نقل از ابو اُمامه -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر كس بر من به عمد، دروغ ببندد، جايگاهش را بايد از ميانۀ دوزخ بر گيرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين بر اصحاب، گران آمد. گفتند: اى پيامبر خدا! ما از شما حديث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم و كم و زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصود من، اين كار شما نيست. من كسى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم كه حديث دروغ به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و در پى زشت جلوه دادن اسلام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن مكحول: دَخَلتُ عَلیٰ واثِلَةَ بنِ الأَسقَعِ فَقُلتُ: يا أَبَا الأَسقَعِ، حَدِّثنا حَديثاً سَمِعتَهُ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لَيسَ فيهِ وَهمٌ وَ لا مَزيدٌ وَ لا نِسيانٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هَل قَرَأَ أَحَدٌ مِنكُمُ اللَّيلَةَ مِنَ القُرآنِ شَيئاً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلنا: نَعَم، وَ ما نَحنُ لَهُ بِالحافِظينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهٰذَا القُرآنُ مَكتوبٌ بَينَ أَظهُرِكُم لا تَألونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما ألَوتُ أن أفعلَه: أي ما تركت. و العرب تقول: أتاني فلان في حاجة فما ألَوتُ رَدّه: أي ما استطعت. و أتاني في حاجة فألَوتُ فيها: أي اجتهدت (لسان العرب: ج۱۴ ص۴۰ «ألا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِفظَهُ، وَ أَنتُم تَزعُمونَ أَنَّكُم تَزيدونَ وَ تَنقُصونَ، فَكَيفَ بِأَحاديثَ سَمِعناها مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَسیٰ أَن لا نَكونَ سَمِعناها إِلّا مَرَّةً واحِدَةً؟! حَسبُكُم إِذا جِئناكُم بِالحَديثِ عَلیٰ مَعناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۶۵۸ ح۶۴۲۱، تاريخ دمشق: ج۶۲ ص۳۶۲، جامع بيان العلم و فضله: ج۱ ص۷۹ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از مكحول -: نزد واثلة بن اَسقَع رفتم و گفتم: اى ابو اسقع! حديثى براى ما بگو كه آن را از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و در آن، اشتباه و فزونى و فراموشى نباشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: آيا هيچ يک از شما ديشب چيزى از قرآن خوانده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: آرى؛ امّا آنها را به ياد نداريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اين قرآن، نوشته شده و در دسترس شماست؛ امّا توان حفظش را نداريد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداريد که به آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاييد يا از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهيد. پس چگونه با احاديثى كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم و ممكن است تنها يک بار آنها را شنيده باشيم، چنين نشود؟! براى شما، همين كافى است كه معناى حديث را برايتان نقل كنيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر: عَن بَعضِ أَصحابِنا يَرفَعُهُ إِلیٰ أَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، قالَ: إِذا أَصَبتَ مَعنیٰ حَديثِنا فَأَعرِب&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإعراب و التعريب معناهما واحد و هو الإبانة، يقال: أعربَ عنه لسانُه وعرّب؛ أي أبان و أفصح. و يقال: أعرِب عمّا في ضميرك؛ أي أبِن (لسان العرب: ج۱ ص۵۸۸ «عرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ بِما شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ بَعضُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: ضمير «بعضهم» راجع إلى الأئمّة عليهم‌السلام. و فاعل «قال» في قوله: «قال هؤلاء» أحد الرواة، و في قوله: «فقال» الإمام عليه‌السلام. قوله: «ذلك» أي الذي ترويه العامّة. «زخرف القول» أي الأباطيل المموّهة؛ مِن زَخرَفه؛ إذا زيّنه، يغرّون به الناس غروراً (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لا بَأسَ إِن نَقَصتَ أَو زِدتَ أَو قَدَّمتَ أَو أَخَّرتَ إِذا أَصَبتَ المَعنیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ: هٰؤُلاءِ يَأتونَ بِالحَديثِ مُستَوِياً كَما يَسمَعونَهُ، وَ إِنّا رُبَّما قَدَّمنا وَ أَخَّرنا وَ زِدنا وَ نَقَصنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ذٰلِكَ زُخرُفُ القَولِ غُروراً، إِذا أَصَبتَ المَعنیٰ فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر: ص۵۰ ح۱۲، الأُصول الستّة عشر (كتاب حسين بن عثمان): ص۳۱۹ ح۵۰۰ و فيه «الحديث» بدل «معنى حديثنا» و فيه صدره إلى «وَ قالَ بَعضُهُم: لا بَأسَ»، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۱ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر - به نقل از يكى از شيعيان كه سند حديث را به امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند -: چون معناى حديث ما را دريافتى، هر گونه كه خواستى، آن را بيان كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: مراد از «برخى»، ائمّه علیهم‌السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اشكالى ندارد كه در صورت دريافت معنا، از آن بكاهى يا بر آن بيفزايى يا اجزايش را پس و پيش كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين گفت:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: گويندۀ اين كلام، يكى از راويان است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، حديث را درست همان گونه كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند؛ ولى ما گاه پس و پيش و كم و زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم. فرمود:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: گويندۀ اين كلام، امام علیه‌السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كار، آراستن فريبكارانۀ كلام است. چون معنا را دريافتى، اشكالى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أَسمَعُ الحَديثَ مِنكَ، فَأَزيدُ وَ أَنقُصُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِن كُنتَ تُريدُ مَعانِيَهُ فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۱ ح۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۴ ذيل ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن مسلم -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: حديثى را از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم و آن را كم و زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر معانى آن را برسانى، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن ابن المختار أَو غيره رفعه: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أَسمَعُ الحَديثَ مِنكَ، فَلَعَلّي لا أَرويهِ كَما سَمِعتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِن أَصَبتَ فيهِ فَلا بَأسَ؛ إِنَّما هُوَ بِمَنزِلَةِ: تَعالَ وَ هَلُمَّ، وَ اقعُد وَ اجلِس.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۱ ح۱۷، وسائل الشيعة: ج۱۸ ص۷۵ ح۳۳۳۱۵ كلاهما نقلاً عن كتاب الإجازات للسيّد ابن طاووس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار - به نقل از پسر مختار يا جز او كه سند حديث را به امام صادق علیه‌السلام رسانده است -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: حديث را از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم؛ امّا شايد چنان كه شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، آن را روايت نكنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر آن را درست دريافتى، اشكالى ندارد. آن مانند &amp;quot;بيا&amp;quot; و &amp;quot;بشتاب&amp;quot; و &amp;quot;بنشين&amp;quot; و &amp;quot;بفرما&amp;quot;ست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن داوود بن فرقد: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إِنّي أَسمَعُ الكَلامَ مِنكَ، فأُريدُ أَن أَروِيَهُ كَما سَمِعتُهُ مِنكَ فَلا يَجيءُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَعَمَّدُ ذٰلِكَ؟ قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: تُريدُ المَعانِيَ؟ قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۱ ح۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۴ ذيل ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از داوود بن فَرقَد -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: من سخن را از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم، سپس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم آن را همان گونه كه شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، روايت كنم، امّا [به ذهنم] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا تعمّدى در اين كار دارى؟». گفتم: خير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا دنبال معانى هستى؟». گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس، اشکالی ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جواز-رواية-كلام-إمام-عن-إمام-آخر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۸: جَوازُ رِوايَةِ كَلامِ إِمامٍ عَن إِمامٍ آخَرَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مُجاز بودنِ نقل روايت يک امام از امامى ديگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَيسَ عَلَيكُم جُناحٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُناح: الإثم (النهایة: ج۱ ص۳۰۶ «جنح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيما سَمِعتُم عَنّي أَن تَرووهُ عَن أَبي، وَ لَيسَ عَلَيكُم جُناحٌ فيما سَمِعتُم عَن أَبي أَن تَرووهُ عَنّي، لَيسَ عَلَيكُم في هٰذا جُناحٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۱۰۷ ص۴۳، وسائل الشيعة: ج۱۸ ص۷۴ ح۳۳۳۱۴ نحوه و كلاهما نقلاً عن كتاب الإجازات للسيّد ابن طاووس عن كتاب الحسن بن محبوب عن ابن سنان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: گناهى بر شما نيست كه آنچه را از من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويد، از پدرم نقل كنيد و گناهى بر شما نيست كه آنچه را از پدرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويد، از من نقل كنيد. در اين باره، بر شما گناهى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أَبي بصير: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: الحَديثُ أَسمَعُهُ مِنكَ أَرويهِ عَن أَبيكَ، أَو أَسمَعُهُ مِن أَبيكَ أَرويهِ عَنكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: سَواءٌ، إِلّا أَنَّكَ تَرويهِ عَن أَبي أَحَبُّ إِلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أَبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام لِجَميلٍ: ما سَمِعتَ مِنّي فَاروِهِ عَن أَبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۱ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو بصير -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: حديثى را كه از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم، آيا از [قول] پدرتان روايتش كنم يا [حديثى را كه] از پدرتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم، آيا از شما روايتش كنم؟ فرمود: «فرقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، جز اين كه خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر دارم آن را از پدرم روايت كنى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين امام صادق علیه‌السلام به جميل فرمود: «آنچه را از من شنيدى، از پدرم روايتش كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن حفص بن البَختَريّ بإسناده: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: نَسمَعُ الحَديثَ مِنكَ، فَلا أَدري: مِنكَ سَماعَهُ أَو مِن أَبيكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما سَمِعتَ مِنّي فَاروِ عَن أَبي، وَ ما سَمِعتَهُ مِنّي فَاروِ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۱۰۷ ص۴۴ نقلاً عن كتاب الإجازات للسيّد ابن طاووس عن كتاب حفص بن البختري و ج۲ ص۱۶۱ ح۱۶ نقلاً عن كتاب الإجازات للسيّد ابن طاووس عن كتاب الحسن بن محبوب و ليس فيه «ما سمعت منّي فاروِ عن أبي»، وسائل الشيعة: ج۱۸ ص۷۴ ح۳۳۳۱۵ نقلاً عن كتاب الإجازات للسيّد ابن طاووس عن كتاب حفص بن البختري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار - به نقل از حَفص بن بَختَرى، با سندش -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: حديثى را از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويم و [بعدها] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم كه از شما يا از پدرت شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه را از من شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از [قول] پدرم روايت كن و آنچه را از من شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از [قول] پيامبر خدا صلی الله علیه و آله روايت كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طرق-تحمل-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹: طُرُقُ تَحَمُّلِ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شيوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دريافت حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-السماع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 1: السَّماعُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 1: سَماع&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن رجل من قريش من أَهل مكّة: قالَ سُفيانُ الثَّورِيُّ: اِذهَب بِنا إِلیٰ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ، قالَ: فَذَهَبتُ مَعَهُ إِلَيهِ، فَوَجَدناهُ قَد رَكِبَ دابَّتَهُ، فَقالَ لَهُ سُفيانُ: يا أَبا عَبدِ اللهِ، حَدِّثنا بِحَديثِ خُطبَةِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله في مَسجِدِ الخَيفِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: دَعني حَتّیٰ أَذهَبَ في حاجَتي فَإِنّي قَد رَكِبتُ، فَإِذا جِئتُ حَدَّثتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَسأَلُكَ بِقَرابَتِكَ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لَمّا حَدَّثتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنَزَلَ. فَقالَ لَهُ سُفيانُ: مُر لي بِدَواةٍ وَ قِرطاسٍ حَتّیٰ أُثبِتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعا بِهِ، ثُمَّ قالَ: أُكتُب: بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ. خُطبَةُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله في مَسجِدِ الخَيفِ: نَضَّرَ اللهُ عَبداً سَمِعَ مَقالَتي فَوَعاها، وَ بَلَّغَها مَن لَم تَبلُغهُ. يا أَيُّهَا النّاسُ! لِيُبَلِّغِ الشّاهِدُ الغائِبَ، فَرُبَّ حامِلِ فِقهٍ لَيسَ بِفَقيهٍ، وَ رُبَّ حامِلِ فِقهٍ إِلیٰ مَن هُوَ أَفقَهُ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۳ ح۲، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۶۹ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از مردى قُريشى از اهالى مكّه -: سفيان ثَورى [به من] گفت: بيا نزد جعفر بن محمّد (امام صادق) برويم. با هم رفتيم. ديديم ايشان بر مَركب خويش، سوار است. سفيان به ايشان گفت: اى ابو عبد اللّٰه! حديث خطبۀ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در مسجد خَيف را برايمان بگو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «[من فعلاً] سوار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. رهايم كن بروم كارم را انجام بدهم. وقتى آمدم، برايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفيان گفت: به حقّ خويشاوندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات با پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم كه برايم بگويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام پياده شد. سفيان به ايشان گفت: دستور بدهيد دوات و كاغذى برايم بياورند تا بنويسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام دوات و كاغذ خواست و فرمود: «بنويس: به نام خداوند مهرگستر مهربان. خطبۀ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در مسجد خيف: «خدا خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو كند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه گفتار مرا بشنود و به ياد بسپارد و آن را به كسانى كه نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، برساند! اى مردم! حاضران بايد به غايبان برسانند؛ زيرا بسا حمل كنندۀ دانشى كه خود دانشمند نيست و بسا كسى كه انتقال دهندۀ دانشى به دانشمندتر از خود است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: يَجيئُنِي القَومُ فَيَستَمِعونَ مِنّي حَديثَكُم، فَأَضجَرُ وَ لا أَقویٰ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاقرَأ عَلَيهِم مِن أَوَّلِهِ حَديثاً، وَ مِن وَسَطِهِ حَديثاً، وَ مِن آخِرِهِ حَديثاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲ ح۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مردم، نزدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و حديث شما را از من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند و من، خسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و توانش را ندارم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برايشان حديثى از آغاز آن [كتاب] و حديثى از ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و حديثى از پايانش بخوان».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدن همۀ احاديث يک نوشته از استاد حديثى، بسيار پسنديده، ولى وقتگير بود. عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان - كه از بزرگان اصحاب و فردى صاحب‌منصب در حكومت بود - از تنگى وقت و خستگى‌اش به خاطر بازخوانى همۀ احاديث كتاب خود براى شاگردان شِكوه كرد و امام علیه‌السلام راه حلّ ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را پيشنهاد نمود؛ این که نوشتۀ حديثى، در اختيار شاگردان قرار گیرد و تنها برخى قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر او خوانده شود تا اطمينان بيشتر به كتاب حديثى پديد آيد (ر.ک: مرآة العقول: ج۱ ص۱۷۶، الوافى: ج۱ ص۲۳۰ و حاشيۀ محمّد بن حيدر نائينى بر کافی: ص۱۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب عن أَبي دِعامة: أَتَيتُ عَلِيَّ بنَ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيِّ بنِ موسیٰ عليه‌السلام عائِداً في عِلَّتِهِ الَّتي كانَت وَفاتُهُ مِنها في هٰذِهِ السَّنَةِ، فَلَمّا هَمَمتُ بِالاِنصِرافِ قالَ لي: يا أَبا دِعامَةَ! قَد وَجَبَ حَقُّكَ، أَ فَلا أُحَدِّثُكَ بِحَديثٍ تُسَرُّ بِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلتُ لَهُ: ما أَحوَجَني إِلیٰ ذٰلِكَ يَابنَ رَسولِ اللهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَني أَبي مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ، قالَ: حَدَّثَني أَبي عَلِيُّ بنُ موسیٰ، قالَ: حَدَّثَني أَبي موسَى بنُ جَعفَرٍ، قالَ: حَدَّثَني أَبي جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ، قالَ: حَدَّثَني أَبي مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ، قالَ: حَدَّثَني أَبي عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ، قالَ: حَدَّثَني أَبي الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ، قالَ: حَدَّثَني أَبِي عَلِيُّ بنُ أَبي طالِبٍ عليه‌السلام، قالَ: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أُكتُب يا عَلِيُّ! قالَ: قُلتُ: وَ ما أَكتُبُ؟ قالَ لي: أُكتُب:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ. الإِيمانُ: ما وَقَرَتهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَقَرَ: أي ثبت. يقال: وقر في صدره: أي سكن فيه و ثبت؛ من الوقار: الحلم و الرزانة (النهاية: ج۵ ص۲۱۳ «وقر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُلوبُ وَ صَدَّقَتهُ الأَعمالُ. وَ الإِسلامُ: ما جَریٰ بِهِ اللِّسانُ وَ حَلَّت بِهِ المُناكَحَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أَبو دِعامَةَ: فَقُلتُ: يَابنَ رَسولِ اللهِ، ما أَدري - وَ اللهِ - أَيُّهُما أَحسَنُ: الحَديثُ أَمِ الإِسنادُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِنَّها لَصَحيفَةٌ بِخَطِّ عَلِيِّ بنِ أَبي طالِبٍ بِإِملاءِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، نَتَوارَثُها صاغِراً عَن كابِرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب: ج۴ ص۱۷۱؛ بحار الأنوار: ج۵۰ ص۲۰۸ ذيل ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - به نقل از ابو دِعامه -: در بيمارى امام هادى علیه‌السلام كه بر اثر آن در اين سال از دنيا رفت، به عيادت ايشان رفتم. چون خواستم باز گردم، به من فرمود: «اى ابو دِعامه! حقّ تو [بر ما] واجب شد. آيا حديثى برايت نگويم كه شادمانت سازد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدر محتاج آنم، اى فرزند پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پدرم محمّد بن على، برايم نقل كرد و گفت: پدرم على بن موسى، برايم نقل كرد و گفت: پدرم موسى بن جعفر، برايم نقل كرد و گفت: پدرم جعفر بن محمّد، برايم نقل كرد و گفت: پدرم محمّد بن على، برايم نقل كرد و گفت: پدرم على بن حسين، برايم نقل كرد و گفت: پدرم حسين بن على، برايم نقل كرد و گفت: پدرم على بن ابى طالب علیه‌السلام، برايم نقل كرد و گفت: &amp;quot;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بنويس، اى على! گفتم: چه بنويسم؟ به من فرمود: بنويس: به نام خداوند مهرگستر مهربان. ايمان، چيزى است كه آن را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها جاى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و كردارها، آن را تأييد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و اسلام، چيزى است كه زبان، آن را جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و زناشويى با آن، روا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پسر پيامبر خدا! به خدا سوگند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم كدام يک از اين دو، نيكوتر است: خود حديث يا سند آن؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين حديث [و سند آن]، در كتابى است كه به خطّ على بن ابى طالب و با املاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نوشته شده است و ما آن را پسر از پدر، به ارث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-القراءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 2. القِراءَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 2. قرائت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن حمزة بن عبد المطّلب بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُعفيّ: دَخَلتُ عَلَى الرِّضا عليه‌السلام و مَعِيَ صَحيفَةٌ أَو قِرطاسٌ، فيهِ: عَن جَعفَرٍ عليه‌السلام: «إِنَّ الدُّنيا مُثِّلَت لِصاحِبِ هٰذَا الأَمرِ في مِثلِ فَلقَةِ الجَوزَةِ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا حَمزَةُ، ذا وَ اللهِ حَقٌّ، فَانقُلوهُ إِلیٰ أَديمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدیم: الجِلد ما کان (لسان العرب: ج۱۲ ص۹ «أدم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۴۰۸ ح۲ و ح۴، الاختصاص: ص۲۱۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۵ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از حمزة بن عبد المطّلب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُعفى -: نزد [امام] رضا علیه‌السلام رفتم و صحيفه يا كاغذى همراه داشتم كه در آن، از قول [امام] جعفر [صادق] علیه‌السلام نوشته بود: «دنيا براى صاحب اين امر (امامت)، مانند پارۀ گردويى است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى حمزه! به خدا سوگند، اين، حق است. آن را به روى پوست&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد، پوست دباغى شدۀ حيوانى مانند گوسفند و گوساله است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منتقل كنيد [تا ماندگارتر شود]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجاشي في الرجال - في ترجمةِ الحُسَينِ بنِ خالوَيهِ-: لَهُ كُتُبٌ، مِنها: كِتابُ «الأَوَّلِ»، وَ مُقتَضاهُ ذِكرُ إِمامَةِ أَميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام، حَدَّثَنا بِذٰلِكَ القاضي أَبُو الحُسَينِ النَّصيبِيُّ، قالَ: قَرَأتُهُ عَلَيهِ بِحَلَبَ، وَ كِتابُ «مُستَحسَنُ القِراءاتِ وَ الشَّواذِّ».…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي: ج۱ ص۱۸۸ الرقم ۱۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشى - در شرح حال حسين بن خالويه -: چند كتاب نوشت، از جمله كتاب الأوّل - كه به اقتضاى نامش در بارۀ ذكر امامت امير مؤمنان علیه‌السلام است. قاضى ابو الحسين نصيبى، از آن كتاب براى ما نقل حديث كرد و گفت: آن را بر او در حَلَب، قرائت كردم - و كتاب مستحسن القراءات و الشواذّ (قرائت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نيكو و شاذ).…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجاشي في الرجال: أَخبَرَنا مُحَمَّدُ بنُ جَعفَرٍ، قالَ: قَرَأتُ عَلیٰ أَبِي العَبّاسِ أَحمَدَ بنِ مُحَمَّدِ بنِ سَعيدٍ كِتابَ «الجُمَلِ»، رِوايَةَ يَحيَى بنِ زَكَرِيَّا بنِ شَيبانَ، عَن نَصرِ بنِ مُزاحِمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي: ج۲ ص۳۸۴ الرقم ۱۱۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشى: محمّد بن جعفر به ما چنين خبر داد: «كتاب الجُمَل را بر ابو العبّاس احمد بن محمّد بن سعيد (ابن عقده) قرائت كردم، به روايت يحيى بن زكريّا بن شيبان، از نصر بن مُزاحم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-الإجازة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 3. الإجازَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 3. اجازه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشيخ الطوسي - في ترجمة عليّ بن الحسن بن الفَضّال -: أَخبَرَنا بِجَميعِ كُتُبِهِ قِراءَةً عَلَيهِ أَكثَرَها وَ الباقي إِجازَةً: أَحمَدُ بنُ عُبدونٍ، عَن عَلِيِّ بنِ مُحَمَّدِ بنِ الزُّبَيرِ، سَماعاً وَ إِجازَةً عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفهرست للطوسي: ص۱۵۷ الرقم ۳۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ طوسى - در شرح حال على بن حسن بن فضّال -: همۀ كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را براى ما روايت كرد: بيشتر آنها را به شيوۀ قرائت برای او و بقيّه را به شيوۀ اجازه. [سند ما هم این بود:] احمد بن عُبدون، از على بن محمّد بن زبير، به شيوۀ سماع و اجازه از او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجاشي في الرجال: قالَ أَبُو الحَسَنِ عَلِيُّ بنُ حاتِمٍ: لَقيتُهُ [أي حُمَيدَ بنَ زِيادٍ] سَنَةَ سِتٍّ وَ ثَلاثِمِئَةٍ، وَ سَمِعتُ مِنهُ كِتابَهُ الرِّجالَ قَرَأتُهُ، وَ أَجازَ لَنا كُتُبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي: ج۱ ص۳۲۲ الرقم ۳۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشى: ابو الحسن على بن حاتم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: حُمَيد بن زياد را در سال ۳۰۶ [قمری]، ديدم و كتاب رجال وى را به سماع و قرائت، از او فرا گرفتم و اجازۀ روايت كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را به ما داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجاشي في الرجال: أَخبَرَنا أَبو عَبدِ اللهِ الحُسَينُ بنُ عُبَيدِ اللهِ، قالَ: قَرَأتُ عَلَيهِ [أي نَصرِ بنِ عامِرِ بنِ وَهبٍ] أَكثَرَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي أکثر کُتُبِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أَجازَنِي الباقِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي: ج۲ ص۳۸۷ الرقم ۱۱۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشى: ابو عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسين بن عُبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، به ما چنين خبر داد: بيشتر كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نصر بن عامر بن وهب را برای او قرائت كردم و بقيّه را به من اجازه داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجاشي في الرجال: أَخبَرَنَا الحُسَينُ بنُ أَحمَدَ بنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بنُ مُحَمَّدٍ، عَن أَبِي القاسِمِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ، قالَ: كَتَبَ إِلَيَّ الحَسَنُ بنُ عَلِيِّ بنِ أَبي عَقيلٍ يُجيزُ لي كِتابَ المُتَمَسِّكِ وَ سائِرَ كُتُبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي: ج۱ ص۱۵۴ الرقم ۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشى: حسين بن احمد بن محمّد و محمّد بن محمّد، از ابو القاسم جعفر بن محمّد به ما خبر دادند كه او گفت: حسن بن على بن ابى عقيل، به من نامه نوشت و اجازۀ روايت كتاب المُتَمَسِّک و ديگر كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را به من داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-المناولة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 4. المُناوَلَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 4. مُناوله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أَحمد بن عمر الحَلّال: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام: الرَّجُلُ مِن أَصحابِنا يُعطينِي الكِتابَ وَ لا يَقولُ: اِروِهِ عَنّي، يَجوزُ لي أَن أَروِيَهُ عَنهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: إِذا عَلِمتَ أَنَّ الكِتابَ لَهُ فَاروِهِ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲ ح۶، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۷ ذيل ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از احمد بن عمر حَلّال -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: مردى از يارانمان (شيعيان) كتابى به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: آن را از من روايت كن. آيا اجازه دادم كه آن را از او روايت كنم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر بدانى كه كتاب از خود اوست، آن را از او روايت كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5.-المكاتبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 5. المُكاتَبَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 5. مكاتبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمر بن أُذَينة: كُنتُ شاهِدَ ابنِ أَبي لَيلیٰ، فَقَضیٰ في رَجُلٍ جَعَلَ لِبَعضِ قَرابَتِهِ غَلَّةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَلَّة: الدّخل الذي یحصل من الزرع و الثمر و اللبن و الأجارة و النتاج و نحو ذلك (النهایة: ج۳ ص۳۸۱ «غلل»)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِهِ، وَ لَم يُوَقِّت وَقتاً، فَماتَ الرَّجُلُ، فَحَضَرَ وَرَثَتُهُ ابنَ أَبي لَيلیٰ، وَ حَضَرَ قَرابَتُهُ الَّذي جُعِلَ لَهُ الدّارُ، فَقالَ ابنُ أَبي لَيلیٰ: أَریٰ أَن أَدَعَها عَلیٰ ما تَرَكَها صاحِبُها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ مُحَمَّدُ بنُ مُسلِمٍ الثَّقَفِيُّ: أَما إِنَّ عَلِيَّ بنَ أَبي طالِبٍ عليه‌السلام قَد قَضیٰ في هٰذَا المَسجِدِ بِخِلافِ ما قَضَيتَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ ما عِلمُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: سَمِعتُ أَبا جَعفَرٍ مُحَمَّدَ بنَ عَلِيٍّ عليه‌السلام يَقولُ: قَضیٰ أَميرُ المُؤمِنينَ عَلِيُّ بنُ أَبي طالِبٍ: عليه‌السلام بِرَدِّ الحَبيسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشانی١: الحبیس: الموقوف؛ فعیل بمعنی مفعول. و خص فی العُرف بغیر المؤبد، کما خُصَّ الوقف بالمؤبّد. قال فی الفقیه: الحبیس هو کلّ وقف إلی غیر وقت معلوم، و هو مردود إلی الورثة (الوافی: ج۱۰ ص۵۴۵)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إِنفاذِ المَواريثِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ ابنُ أَبي لَيلیٰ: هٰذا عِندَكَ في كِتابٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَرسِل وَ ائتِني بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ مُحَمَّدُ بنُ مُسلِمٍ: عَلیٰ أَن لا تَنظُرَ فِي الكِتابِ إِلّا في ذٰلِكَ الحَديثِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَكَ ذاكَ، قالَ: فَأَراهُ الحَديثَ عَن أَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام فِي الكِتابِ. فَرَدَّ قَضِيَّتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۳۴ ح۲۷، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۲۹۱ ح۸۰۶، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۲۴۵ ح۵۵۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عمر بن اُذَينه -: من، گواه [دادگاه] ابن ابى ليلا (قاضى) بودم. او در بارۀ مردى قضاوت کرد كه استفاده از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را براى يكى از خويشاوندانش قرار داده و مدّتى را معيّن نكرده بود و آن مرد، مُرده بود. وارثانش نزد ابن ابى ليلا حاضر بودند و خويشان آن مرد هم كه استفاده از خانه برايش قرار داده شده بود، حاضر گشتند. ابن ابى ليلا گفت: نظرم اين است كه خانه را به همان صورت كه مالكش بر جاى نهاده است، رها كنم [و در نتيجه، در دستان استفاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برندگان، باقى بماند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن مسلم ثقفى به او گفت: هان! على بن ابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طالب علیه‌السلام در همين مسجد، خلاف آنچه قضاوت كردى، قضاوت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وى گفت: تو از كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن مسلم گفت: شنيدم ابو جعفر محمّد بن على (امام باقر) علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «امير مؤمنان، على بن ابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طالب علیه‌السلام، حكم داد: آنچه در راه خدا، تنها براى مدّتى بخشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به صاحبش باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و به ارث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى ليلا گفت: اين را در كتابى دارى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن مسلم گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى ليلا گفت: بفرست و آن را برايم بياور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن مسلم به او گفت: به اين شرط كه جز به همان حديث، به جاى ديگرى از كتاب ننگرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى ليلا گفت: قبول دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن مسلم، آن حديث را از امام باقر علیه‌السلام در كتاب، به ابن ابى ليلا نشان داد و او هم از حكمش باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن محمّد بن عيسیٰ: أَقرَأَني داوودُ بنُ فَرقَدٍ الفارِسِيُّ كِتابَهُ إِلیٰ أَبِي الحَسَنِ الثّالِثِ عليه‌السلام و جَوابَهُ بِخَطِّهِ، فَقالَ: نَسأَلُكَ عَنِ العِلمِ المَنقولِ إِلَينا عَن آبائِكَ وَ أَجدادِكَ قَدِ اختَلَفوا عَلَينا فيهِ، كَيفَ العَمَلُ بِهِ عَلَى اختِلافِهِ إِذا نَرُدُّ إِلَيكَ فَقَدِ اختُلِفَ فيهِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و في مستطرفات السرائر: «أو الردّ إلیك في ما اختُلف فیه» بدل «إذا نرد إلیك فقد اختلف فیه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ - و قَرَأتُهُ -: ما عَلِمتُم أَنَّهُ قَولُنا فَالزَموهُ، وَ ما لَم تَعلَموا فَرُدّوهُ إِلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۵۲۴ ح۲۶، مستطرفات السرائر: ص۶۹ ح۱۷ نحوه و ليس فيه صدره إلیٰ «بخطّه»، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۱ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از محمّد بن عيسى -: داوود بن فَرقَد فارسى، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به امام هادى علیه‌السلام و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ ايشان در پاسخ او را برايم خواند. [در نامه] گفته بود: از شما در بارۀ دانش نقل شده از پدران و نياكانت كه در آن، نزد ما اختلاف شده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم كه با وجود اختلاف در آن و باز گرداندنش به سوى شما، چگونه به آن عمل كنيم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام نوشته بود و من آن را خواندم: «آنچه را که دانستيد گفتۀ ماست، به آن بچسبيد و آنچه را ندانستيد، آن را به ما باز گردانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6.-الإعلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 6. الإعلامُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 6. اِعلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن محمّد بن الفضل بن تَمّام: سَمِعتُ أَبا جَعفَرٍ مُحَمَّدَ بنَ أَحمَدَ بنِ الزَّكوزَكيِّ رحمه الله وَ قَد ذَكَرنا كِتابَ التَّكليفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب التكليف لأبي جعفر محمّد بن عليّ الشلمغاني المعروف بابن أبي العزاقر المقتول سنة ۳۲۲ هـ، ألّفه في حال استقامته، فحمله الحسد لمقام الحسين بن روح النوبختي على ترك المذهب، و لمّا ظهر إلحاده أحضره الوزير أبو علي ابن مقلة عند الخليفة الراضي بالله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في جمع من الفقهاء و القضاة فأفتوا بإباحة دمه... ويروي عنه هذا الكتاب أبو المفضّل الشيباني المتوفّى سنة ۳۸۷ هـ... و في غيبة الشيخ الطوسي: ص۲۶۷ عن روح بن الحسين بن روح أنّه قرأ الحسين بن روح هذا الكتاب من أوّله إلى آخره و قال: ما فيه من شيء إلّا و قد رُوي عن الأئمّة عليهم‌السلام إلّا موضعين أو ثلاثة فإنّه كذب عليهم في روايتها (الذريعة إلى تصانيف الشيعة: ج۴ ص۴۰۷ الرقم ۱۷۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ كانَ عِندَنا أَنَّهُ لا يَكونُ إِلّا مَعَ غالٍ، وَ ذٰلِكَ أَنَّهُ أَوَّلُ ما كَتَبنَا الحَديثَ. فَسَمِعناهُ يَقولُ: وَ أَيشٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: أيُّ شيء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ لاِبنِ أَبي العَزاقِرِ في كِتابِ التَّكليفِ؟! إِنَّما كانَ يُصلِحُ البابَ وَ يُدخِلُهُ إِلَى الشَّيخِ أَبِي القاسِمِ الحُسَينِ بنِ روحٍ فَيَعرِضُهُ عَلَيهِ وَ يُحَكِّكُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «ويحكّه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا صَحَّ البابُ خَرَجَ فَنَقَلَهُ وَ أَمَرَنا بِنَسخِهِ. يَعني أَنَّ الَّذي أَمَرَهُم بِهِ الحُسَينُ بنُ روحٍ۲.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أَبو جَعفَرٍ: فَكَتَبتُهُ فِي الأَدراجِ بِخَطّي بِبَغدادَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ ابنُ تَمّامٍ: فَقُلتُ لَهُ: تَفَضَّل يا سَيِّدي فَادفَعهُ إِلَيَّ حَتّیٰ أَكتُبَهُ مِن خَطِّكَ، فَقالَ لي: قَد خَرَجَ عَن يَدي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ ابنُ تَمّامٍ: فَخَرَجتُ و أَخَذتُ مِن غَيرِهِ، فَكَتَبتُ بَعدَما سَمِعتُ هٰذِهِ الحِكايَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص۳۸۹ ح۳۵۴، بحار الأنوار: ج۵۱ ص۳۵۸ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى - به نقل از محمّد بن فضل بن تمّام -: ما در بارۀ كتاب التكليف، سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم و در اوايل كارِ كتابت حديث بوديم. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداشتيم كه آن كتاب، ويژۀ غاليان است؛ امّا شنيديم كه ابو جعفر محمّد بن احمد بن زَكوزَكى; مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: ابن ابى عَزاقِر، چه كارى در كتاب التكليف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن على شلمغانى، معروف به ابن ابى عَزاقِر: از كاتبان حسين بن روح (نایب سوم امام مهدی علیه‌السلام) که در آن دوره، كتاب التكليف را نگاشت. او سپس منحرف و در سال ۳۲۲ ق اعدام شد. به سبب غلو و انحرافش، وضعيت كتاب او با ابهام رو به رو گردید و از آن پرسش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده است؟! او فقط ابواب كتاب را اصلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و آن را نزد شيخ ابو القاسم حسين بن روح [نایب سوم امام مهدی علیه‌السلام] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و بر او عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و آن را حک و اصلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. هنگامى كه بابى از كتاب به سرانجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد، بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و آن را نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و ما را به استنساخ آن، فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد؛ يعنى حسين بن روح به استنساخ، فرمان داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو جعفر [زَكوزَكى] گفت: آن را با خطّ خود در درون دفترهاى (توقيعات) خودم در بغداد نوشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابو جعفر گفتم: سَرور من! بر من، تفضّل كن و آن نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى كتاب التكليف] را به من بده تا آن را از روى خطّ تو بنويسم. به من گفت: آن، از دست من رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون اين حكايت را شنيدم، بيرون آمدم و آن (كتاب التكليف) را از غير او گرفتم و استنساخ كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن الحسن بن أَبي خالد شَينُولة: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ الثّاني عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، إِنَّ مَشايِخَنا رَوَوا عَن أَبي جَعفَرٍ وَ أَبي عَبدِ اللهِ عليهما السلام وَ كانَتِ التَّقِيَّةُ شَديدَةً، فَكَتَموا كُتُبَهُم وَ لَم تُروَ عَنهُم، فَلَمّا ماتوا صارَتِ الكُتُبُ إِلَينا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَدِّثوا بِها فَإِنَّها حَقٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۳ ح۱۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۷ ذيل ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن حسن بن ابى خالد شَينوله -: به ابو جعفر ثانى (امام جواد) علیه‌السلام گفتم: فدايت گردم! مشايخ ما از ابو جعفر (امام باقر) و ابو عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(امام صادق) روايت كردند و چون در آن زمان، تقيّه شديد بود، نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را پنهان كردند و از آنها روايت نشد؛ ولى پس از مرگشان، نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به ما رسيد. امام [جواد] علیه‌السلام فرمود: «آنها را روايت كنيد؛ زيرا آنها درست هستند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7.-الوجادة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 7. الوِجادَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۹ ـ 7. وِجاده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن حَمدَوَيه بن نُصير: إِنَّ أَيّوبَ بنَ نوحٍ دَفَعَ إِلَيهِ دَفتَراً فيهِ أَحاديثُ مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ، فَقالَ لَنا: إِن شِئتُم أَن تَكتُبوا ذٰلِكَ فَافعَلوا، فَإِنّي كَتَبتُ عَن مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ، وَ لٰكِن لا أَروي لَكُم أَنَا عَنهُ شَيئاً، فَإِنَّهُ قالَ قَبلَ مَوتِهِ: كُلُّ ما حَدَّثتُكُم بِهِ لَم يَكُن لي سَماعٌ وَ لا رِوايَةٌ، إِنَّما وَجَدتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوِجادة - بالکسر -: هي في اصطلاح المحدّثین اسم لما أخذ من العلم من صحیفة من غیر سماع و لا إجازة و لا مُناوُلة. و هو موَلّد غیر مسموع، کذا في التقریب للنووي (تاج العروس: ج۵ ص۲۹۶ «وجد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۷۹۵ ح۹۷۶، بحار الأنوار: ج۱۱۰ ص۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از حمدويه بن نُصير -: ايّوب بن نوح، دفترى از احاديث محمّد بن سنان را به من سپرد و به ما گفت: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد آن را بنويسيد، چنين كنيد، كه من، احاديث محمّد بن سنان را نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ امّا چيزى از آنها را برايتان روايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم؛ زيرا او پيش از مرگش گفت: همۀ آنچه را برايتان روايت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، از طريق سماع و روايت، نبوده است. آنها را پيدا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;راههاى-تحمل-حديث443&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تحمّل حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين محمّدكاظم رحمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايش.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصطلاح «طرق تحمّل حدیث» نزد حدیث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهان برای اشاره به شیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دریافت حدیث، به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللّغة: ج۲ ص۱۰۷، المصباح المنیر: ج۱ ص۱۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحمّل حدیث، به معنای «نقل روایت راوی از استادش به یکی از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شناخته شده و پذیرش مسئولیت نقل آن بدون کم و کاست» است و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را بر گرفته از آيۀ حمل امانت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احزاب: آیۀ ۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و روايت مشهور «يَحمِلُ هذَا العِلمَ فى کُلِّ خَلَفٍ عُدولٌ...»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفریّات: ص۲۴۵، دعائم الإسلام: ج۱ ص۸۱؛ النهایة: ج۲ ص۶۵، لسان العرب: ج۹ ص۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقطۀ مقابل «تحمّل» را «اَدا» می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. اَدا، به معناى نقل حديث و تعليم آن از سوى راوى به ديگران است. اين واژه می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند برگرفته از آيۀ اداى امانت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ االلهَ یَأمُرُكُم أَن تُؤَدُّوا الأَمَـانَـاتِ إِلَى أَهلِهَا؛ خدا به شما فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به صاحبا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشان باز گردانید) (نساء: آیۀ ۵۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ناظر به روايت «نَضَّرَ اللّهُ عَبداً سَمِعَ مَقالتی فَوَعاها، ثُمَّ أدّاها إلیٰ مَن لَم يَسمَعها...؛ خداوند، خوش‌رو کند بنده‌ای را که سخن مرا می‌شنود و آن را در می‌یابد و سپس آن را به کسی که نشنیده، می‌رساند...» باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، تحمّل حدیث، فراگيرىِ آن است، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که راوى (شاگرد) بتواند مطالبى را که نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، به استادش نسبت دهد. ادا نیز فرادهىِ حديث به همين گونه (قابل انتساب و استناد) است. راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مختلفى براى تحمّل حديث ذکر شده است که به آنها «طُرُق تحمّل حديث» می‌گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدّثان، از قرن پنجم هجرى، به تدوين این شیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در هفت، هشت يا نُه طريق پرداختند. اين اختلاف، نشئت گرفته از تداخل يا جداسازى برخی از انواع بوده است. محدّثان همچنين به ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى آنها در مقام نقل احاديث پرداخته، آنها را بر پایۀ اعتبارشان مرتّب ساختند. ملاک اعتبار، قوّت و ضعف استناد و انتساب روايت از سوى راوى به استادش است. برخى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تحمّل، اين استناد را بهتر و دقیق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و برخی ضعيف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر نشان می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. اینک این هشت راه را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمریم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. سماع، يعنى شنيدن روايت از استاد، چه وى، حديث را از حافظه يا از کتاب بخواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نوع فراگيرى حديث را قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين شيوه دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ چرا که نقش استاد، به شکل فعّال و دقّت ياددهى در آن، بيشتر از ديگر راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الرعایة فى علم الدرایة: ص۲۳۳ - ۲۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راوى براى بيان اين طريق، از تعبير «سَمِعتُ» و در مرتبۀ بعد، «حَدَّثَنى» و «حَدَّثَنا» استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. قرائت يا عرض، یعنی خواندن و عرضۀ حديث از سوى راوى بر استاد، چه راوى از حفظ، بر استاد بخواند و چه از روى کتاب، يا شخص مُعتمد ديگرى براى استاد بخواند و راوى، گوش دهد يا بنويسد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى اين طریق را هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزش با سماع دانسته و برخى آن را ضعيف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ زیرا نقش فعّال استاد در اين ميان، کمتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعبيرهاى واضح در بيان اين طريق، «قَرأتُ عَلىٰ فُلانٍ» و «قُرِئَ عَلىٰ فُلانٍ وَ أنَا أسمَعُ، فَأَقَرَّ بِهِ» هستند، اگر چه از تعبيراتى همچون «حَدَّثَنى قَراءَةً» و «أخبَرنى قَراءَةً» هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان استفاده کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۲۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. اجازه، یعنی رخصت دادن استاد به شاگرد براى نقل احاديثش از کتاب يا آنچه شنيده. در اين روش، نقش استاد، منحصر به همان اجازه است. محدّثان، اجازه را سومين طريق معتبر در تحمّل حديث می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند؛ ولی اگر با سماع و قرائت و دیگر انواع تحمّل حديث همراه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اعتبارِ همان طريق بالاتر را دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۲۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان راويان، تعبير «أخبَرَنى / أخبَرَنا»، بویژه با تقييد به «إجازةً»، بيشتر براى اين طريق تحمّل به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. مناوله، یعنی استاد، نگاشتۀ حديثى را در اختیار شاگردش می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد و تصريح می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که محتواى آن، روايات و شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اوست. مناوله گاه با اجازه همراه است و گاه نه. در صورت اوّل، با اجازه، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزش است؛ امّا در صورت دوم، بیشتر محدّثان، آن را معتبر ندانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ زیرا استاد، نقش خاصّى در انتقال حديث به راوى ندارد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۲۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شناخت دقیقی از انتساب نگاشتۀ حديثىِ در اختیار نهاده شده هم وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه برخى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهان، بر پایۀ حدیث احمد بن عمر حلّال از امام رضا علیه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۱۴۸ ح۲۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مناولۀ بدون اجازه را نیز مجاز دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در حالی که حديثِ یاد شده، معلوم بودن انتساب کتاب به استاد را شرط جواز نقل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راويان، در مقام استفاده از اين طريق، غالباً از تعابير «أخبَرنى / حَدَّثَنى مُناولةً» استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. کتابت، یعنی استاد، احاديثى را که شنيده، براى شاگردش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد، چه شاگرد، دور از استاد باشد و چه نزديک او باشد. اين شيوۀ تحمّل حديث نیز گاه با اجازۀ روايت همراه است که در اين صورت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزش با اجازه و معتبر خواهد بود و گاه بدون اجازه است که در اين صورت، ميان عالمان در اعتبار آن، اختلاف است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الرعایة فی علم الدرایة: ص۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشتر عالمان، امکان تزوير در نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خطّى را فراوان می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند و از این رو، اعتمادی به کتابت بدون اجازه ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعبير راويان در بيان اين طريق، به شکل «حَدَّثَنى / أخبَرنى کِتابَةً» متداول است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. اِعلام، یعنی استاد، به شخص يا اشخاصی خاص، با کلام صريح يا اشاره يا نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، اعلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که کتابی خاص يا یک حديث مشخّص، روايت يا شنيدۀ اوست، بدون آن که اجازۀ نقل آن را بدهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷. وصيّت، یعنی استاد، هنگام سفر يا مرگ خويش، به کسى سفارش می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که کتاب روایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را نگاهداری&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، بدون آن که اجازۀ روايت آن کتاب را به آن شخص بدهد. برخى، اين شیوه را گونه&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای اِعلام دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در هر حال، بيشتر محدّثان آن را معتبر ندانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، گر چه برخى نيز اين سفارش را اذن و اجازه دادن پنداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۲۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راويان، از اين طريق با تعابير «أخبَرنى / حَدَّثَنى وَصيَّةً» ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸. وِجاده، یعنی کسى حديث را از نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر گرفته که آن را سماع و قرائت نکرده و اجازه يا مناوله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هم در کار نبوده است. طبيعى است که چنين حديثى، سندش مُنقَطع شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. تنها در جایى که خطّ نويسنده شناخته شده و قرائن اعتماد بر نسخه موجود باشند، امکان اعتبار وجود دارد؛ امّا محدّثان در بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتباری اين طريق در آن جا که تنها به يابندۀ نسخه مستند شود، اتّفاق نظر دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۲۵۹ - ۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راوى، هنگام نقل روايت از چنين نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، بايد از تعبير«وَجَدتُ» استفاده کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پایان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاییم که شناخت این راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، یاریگر ما در تبیین اعتبار هر یک و ترجیح آنها به هنگام تعارض احادیث است. براى نمونه، طريق «وِجاده» به معنای انقطاع سند و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار است. در ترجیح طرق نیز برخی، حدیث شنیده شده را در سنجش با حدیث نوشته شده، قابل اعتمادتر می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. شيخ طوسى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: عدّة الاُصول: ج۱ ص۱۴۴ (مبحث تعادل و تراجیح).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شهيد ثانى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الرعایة فى علم الدرایة: ص۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به اين نکته تصريح کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین شناخت طرق تحمّل حدیث، در آن جا که رابطۀ استاد و شاگردى ميان دو راوی را معلوم می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، زمینۀ تعیین طبقۀ راوى را فراهم می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت طرق، به شناسایی تدلیس نیز یاری می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. تدلیس، یعنی تبديل طريق تحمّل با رتبۀ پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر به رتبۀ بالاتر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: منهج النقد فى علوم الحدیث: ص۲۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه، کسى به طريق وِجاده به کتابی دست می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد، ولی احادیث آن را به شکلى نقل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که تصوّر می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود او خود حديث را از مؤلّف شنيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-كتابة-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالث: كِتابَةُ الحَديثِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نگارش حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حث-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-علی-كتابة-العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: حَثُّ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله عَلیٰ كِتابَةِ العِلمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق پيامبر صلی الله علیه و آله به نگارش دانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اُكتُبُوا العِلمَ قَبلَ ذَهابِ العُلَماءِ، وَ إِنَّما ذَهابُ العِلمِ بِمَوتِ العُلَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذيل تاريخ بغداد: ج۲ ص۱۸۰ الرقم ۴۸۵ عن حذيفة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دانش را پيش از درگذشت دانشمندان بنويسيد؛ زيرا از ميان رفتن علم، به درگذشت دانشمندان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن العاص: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: قَيِّدُوا العِلمَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ ما تَقييدُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كِتابَتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۱۸۸ ح۳۶۲، المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۹۴ ح۵۰۵۶ نحوه؛ منية المريد: ص۲۶۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۷ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن عاص -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «دانش را در بند بكشيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در بند كشيدن آن، چگونه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نگارش آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِهِلالِ بنِ يَسارٍ -: لا تُفارِقِ المِحبَرَةَ؛ فَإِنَّ الخَيرَ فيها وَ في أَهلِها إِلیٰ يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشر طي التعريف: ج۱ ص۱۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به هِلال بن يَسار -: از دوات [و قلم] جدا مشو كه تا روز قيامت، خير در آن و اهل آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: المُؤمِنُ إِذا ماتَ وَ تَرَكَ وَرَقَةً واحِدَةً عَلَيها عِلمٌ، تَكونُ تِلكَ الوَرَقَةُ يَومَ القِيامَةِ سِتراً فيما بَينَهُ وَ بَينَ النّارِ، وَ أَعطاهُ اللهُ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - بِكُلِّ حَرفٍ مَكتوبٍ عَلَيها مَدينَةً أَوسَعَ مِنَ الدُّنيا سَبعَ مَرّاتٍ. وَ ما مِن مُؤمِنٍ يَقعُدُ ساعَةً عِندَ العالِمِ إِلّا ناداهُ رَبُّهُ عزّ وجلّ: جَلَستَ إِلیٰ حَبيبي، وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأُسكِنَنَّكَ الجَنَّةَ مَعَهُ وَ لا أُبالي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۶۴، الدرّة الباهرة: ص۱۹، منية المريد: ص۳۴۱ نحوه، عدّة الداعي: ص۶۸ و ليس فيه ذيله من «و ما من مؤمن»، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۶ ح۴۲، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه مؤمن بميرد و يک برگه از خود بر جاى گذارد كه روى آن، علمى نوشته شده باشد، روز قيامت، آن برگه، پردۀ ميان او و آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و خداوند - تبارک و تعالى- به ازاى هر حرفى كه روى آن نوشته شده، شهرى هفت برابر پهناورتر از دنيا به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و هيچ مؤمنى نيست كه ساعتى نزد دانشمند بنشيند، مگر آن كه پروردگار عز و جل ندايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «نزد حبيبم نشستى. به عزّت و شُکوهم سوگند، تو را در بهشت، هم نشين او خواهم كرد و هيچ باكى ندارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن كَتَبَ عَنّي عِلماً أَو حَديثاً، لَم يَزَل يُكتَبُ لَهُ الأَجرُ ما بَقِيَ ذٰلِكَ العِلمُ أَوِ الحَديثُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الخلفاء: ص۱۰۷، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۸۳ ح۲۸۹۵۱ نقلاً عن تاريخ دمشق و كلاهما عن أبي بكر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دانشى يا حديثى از من بنويسد، تا آن دانش یا حديث باقى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است، برايش پاداش نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: اُكتُبوا هٰذَا العِلمَ؛ فَإِنَّكُم تَنتَفِعونَ بِهِ إِمّا في دُنياكُم وَ إِمّا في آخِرَتِكُم، وَ إِنَّ العِلمَ لا يَضيعُ صاحِبُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۶۲ ح۲۹۳۸۹ نقلاً عن الديلمي عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: اين دانش را بنويسيد كه شما در دنيا يا آخرت خود، از آن سود خواهيد برد. بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، دانشمند، تباه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: كانَ ناسٌ مِنَ الأَسریٰ يَومَ بَدرٍ لَم يَكُن لَهُم فِداءٌ، فَجَعَلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فِداءَهُم أَن يُعَلِّموا أَولادَ الأَنصارِ الكِتابَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۵۳۱ ح۲۲۱۶، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۱۵۲ ح۲۶۲۱، السنن الكبریٰ: ج۶ ص۵۲۳ ح۱۲۸۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: جمعى از اسيران جنگ بدر، چيزى براى فِديه دادن نداشتند. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فديۀ آنان را اين قرار داد كه به كودكان انصار، نوشتن بياموزند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبریٰ عن عامر الشَّعبي: أَسَرَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَومَ بَدرٍ سَبعينَ أَسيراً، وَ كانَ يُفادي بِهِم عَلیٰ قَدرِ أَموالِهِم، وَ كانَ أَهلُ مَكَّةَ يَكتُبونَ وَ أَهلُ المَدينَةِ لا يَكتُبونَ، فَمَن لَم يَكُن لَهُ فِداءٌ دَفَعَ إِلَيهِ عَشرَةَ غِلمانٍ مِن غِلمانِ المَدينَةِ فَعَلَّمَهُم، فَإِذا حَذَقوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِذق و الحَذاقة: المهارة في کلّ عمل. حَذَق الغُلامُ القرآن و العملَ: مهر فیه (لسان العرب: ج۱۰ ص۴۰ «حذق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهُوَ فِداؤُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبریٰ: ج۲ ص۲۲، المنتظم: ج۳ ص۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عامر شَعبى -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در جنگ بدر، هفتاد نفر را به اسارت گرفت و به تناسب دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، از آنها جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستاند و آزادشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت. مكّيان، نوشتن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند؛ ولی اهالى مدينه، بلد نبودند. از اين رو، هر اسيرى كه جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها نداشت، ده تن از نوجوانان مدينه را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپردند تا به آنها نوشتن بياموزد. هر گاه اين ده تن مهارت نوشتن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتند، همان بهاى آزادی‌اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ضالَّةُ المُؤمِنِ العِلمُ، كُلَّما قَيَّدَ حَديثاً طَلَبَ إِلَيهِ آخَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۴۲۷ ح۳۸۷۸ عن الإمام عليّ عليه‌السلام و راجع منية المريد: ص۲۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدۀ مؤمن، علم است. هر گاه حديثى را به بند كشد [و بنويسد]، در پىِ [نگارش حديثِ] ديگرى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حث-أهل-البيت-عليهالسلام-على-الكتابة-و-الاحتفاظ-بالكتب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: حَثُّ أَهلِ البَيتِ عليه‌السلام عَلَى الكِتابَةِ وَ الاِحتِفاظِ بِالكُتُبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق اهل بيت علیهم‌السلام به نگارش و نگهدارى نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: مَن ماتَ وَ ميراثُهُ الدَّفاتِرُ وَ المَحابِرُ، وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه بميرد و ميراث او دفترها و دوات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باشند، بهشت بر او واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: عَدَمُ المَعرِفَةِ بِالكِتابَةِ زَمانَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّمانة: العاهة (لسان العرب: ج۱۳ ص۱۹۹ «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَفِيَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۲۹۷ ح۳۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نابلدى در نوشتن، زمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى نهان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن شُرَحبيل أَبي سعد: دَعَا الحَسَنُ عليه‌السلام بَنيهِ وَ بَني أَخيهِ فَقالَ: يا بَنِيَّ وَ بَني أَخي! إِنَّكُم صِغارُ قَومٍ، يوشِكُ أَن تَكونوا كِبارَ آخَرينَ، فَتَعَلَّمُوا العِلمَ، فَمَن لَم يَستَطِع مِنكُم أَن يَروِيَهُ - أَو قالَ: يَحفَظَهُ - فَليَكتُبهُ وَ ليَضَعهُ في بَيتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۱۳۷ ح۵۱۷، تهذيب الكمال: ج۶ ص۲۴۲ الرقم ۱۲۴۸؛ منية المريد: ص۳۴۰ و ليس فيه «يرويه أو قال:»، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۲ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى - به نقل از شُرَحبيل ابو سعد -: [امام] حسن علیه‌السلام، فرزندانش و فرزندانِ برادرش را جمع كرد و فرمود: «اى فرزندان من و فرزندان برادرم! شما، خردسالان اين نسل هستيد و چيزى نمانده است كه بزرگانِ نسل بعدى باشيد. پس دانش بياموزيد و هر كس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را روايت كند - يا فرمود: حفظ كند ـ، پس حتماً آن را بنويسد و در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بگذارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب الإملاء و الاستملاء عن جابر: قُلتُ لِأَبي جَعفَر عليه‌السلام ٍ: أُقَيِّدُ الحَديثَ إِذا سَمِعتُ؟ قالَ: إِذا سَمِعتَ حَديثاً مِن ثِقَةٍ خَيرٌ مِمّا فِي الأَرضِ ذَهَبٍ وَ فِضَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب الإملاء و الاستملاء: ج۱ ص۲۹۶ ح۱۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب الإملاء و الاستملاء - به نقل از جابر -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: حديث را چون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم، [با نوشتن] به بند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم. فرمود: «هنگامى كه حديثى را از فردى مورد اطمينان شنيدى، از زر و سيم زمين، برايت بهتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: القَلبُ يَتَّكِلُ عَلَى الكِتابَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲ ح۸ عن حسين الأحمسي، منية المريد: ص۳۴۰، مشكاة الأنوار: ص۲۵۰ ح۷۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: دل، بر نوشته تكيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند [و آرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اُكتُبوا؛ فَإِنَّكُم لا تَحفَظونَ حَتّیٰ تَكتُبوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲ ح۹ عن أبي بصير، منية المريد: ص۳۴۰، الأُصول الستّة عشر (كتاب عاصم): ص۱۶۰ ح۸۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بنويسيد كه تا ننويسيد، حفظ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِحتَفِظوا بِكُتُبِكُم، فَإِنَّكُم سَوفَ تَحتاجونَ إِلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲ ح۱۰ عن عبيد بن زرارة، منية المريد: ص۳۴۱، مشكاة الأنوار: ص۲۴۹ ح۷۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را نگاهدارى كنيد كه به آنها نيازمند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ -: اُكتُب وَ بُثَّ عِلمَكَ في إِخوانِكَ، فَإِن مِتَّ فَأَورِث كُتُبَكَ بَنيكَ؛ فَإِنَّهُ يَأتي عَلَى النّاسِ زَمانُ هَرجٍ لا يَأنَسونَ فيهِ إِلّا بِكُتُبِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲ ح۱۱ عن المفضّل بن عمر، منية المريد: ص۳۴۱، كشف المحجّة: ص۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به مُفضّل بن عمر -: بنويس و دانش خود را در ميان برادرانت، منتشر كن و هنگام مرگ، كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را براى فرزندانت به ارث بگذار؛ زيرا روزگارى پُرآشوب بر مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد كه در آن، جز با كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان اُنس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِأَبي بَصيرٍ -: ما يَمنَعُكُم مِنَ الكِتابِ؟! إِنَّكُم لَن تَحفَظوا حَتّیٰ تَكتُبوا، إِنَّهُ خَرَجَ مِن عِندي رَهطٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّهط: عدد یجمع من ثلاثة إلی عشرة. و بعض یقول: من سبعة إلی عشرة. و مادون السبعة إلی الثلاثة نفر (لسان العرب: ج۷ ص۳۰۵ «رهط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن أَهلِ البَصرَةِ سَأَلوني عَن أَشياءَ فَكَتَبوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۲۴۹ ح۷۲۴ عن أبي بصير، الأُصول الستّة عشر (كتاب عاصم): ص۱۷۱ ح۱۲۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به ابو بصير -: چه چيز مانع نوشتن شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! شما تا ننويسيد، حفظ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد. دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از اهالى بصره، چيزهايى از من پرسيدند و آنها را نوشتند و از نزد من، بيرون رفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أَسباط عن الإمام الرضا عليه‌السلام، قالَ- في حَديثِ الكَنزِ الَّذي قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (وَ كَانَ تَحتَهُ كَنزٌ لَّهُمَا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، أُريدُ أَن أَكتُبَهُ. قالَ: فَضَرَبَ - وَاللهِ - يَدَهُ إِلَى الدَّواةِ لِيَضَعَها بَينَ يَديَّ، فَتَناوَلتُ يَدَهُ فَقَبَّلتُها وَ أَخَذتُ الدَّواةَ فَكَتَبتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الحرّ العاملي رحمه الله: مثل هذا كثير جدّاً، في أنّهم كانوا يكتبون الأحاديث في مجالس الأئمّة:بأمرهم، و ربّما كتبها لهم الأئمّة عليهم‌السلام بخطوطهم (وسائل الشيعة: ج۱۸ ص۵۸ ذيل ح۳۳۲۵۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۹ ح۹، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از على بن اَسباط -: به امام رضا علیه‌السلام كه تفسیری از آيۀ (زير آن ديوار، گنجى بود متعلّق به آن دو [پسرک يتيم]) بیان نمود، گفتم: فدايت شوم! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم اين را بنويسم. به خدا سوگند، خودِ امام، دستش را سوى دوات برد تا آن را پيش من بگذارد. من دست ايشان را گرفتم و بوسيدم و دوات را برداشتم و اين حديث را نوشتم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ حرّ عاملى رحمه الله می‌گوید: «مانند اين، فراوان است كه راويان، احاديث را در همان مجلس امام علیه‌السلام به فرمان ايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشتند. گاه حتّى امامان با دست‌خطّ مباركشان [حديث را] براى آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشتند».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتابة-حديث-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-في-عصره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: كِتابَةُ حَديثِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله في عَصرِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نگارش حديث پيامبر صلی الله علیه و آله در روزگار ايشان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إِنَّ كُلَّ آيةٍ أَنزَلَهَا اللهُ - جَلَّ وَ عَلا - عَلى مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله عِندي بإِملاء رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ خَطِّ يَدي، وَ تَأويلُ كُلِّ آيَةٍ أَنزَلَهَا اللهُ عَلى مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله، وَ كُلُّ حَرامٍ وَ حَلالٍ، أَو حَدٍّ أَو حُكمٍ، أَو شَيءٍ تَحتاجُ إِلَيهِ الأُمَّةُ إِلى يَومِ القِيامَةِ؛ مَكتوبٌ بإِملاءِ رَسولِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله وَ خَطِّ يَدي، حَتّى أَرشُ الخَدشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۳۵۶ ح۵۶ عن سليم بن قيس، بحار الأنوار: ج۳۱ ص۴۲۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند عز و جل بر محمّد صلی الله علیه و آله فرو فرستاده، با املاى پيامبر خدا و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ خودم، نزد من است و [همچنين] تأويل هر آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خدا بر محمّد صلی الله علیه و آله فرو فرستاده، و هر حرام و حلالى، يا هر حد و حكمى، يا هر چيزى كه امّت تا روز قيامت بِدان نيازمند خواهد شد، به املاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ من، موجود است، حتّى ديۀ يک خَراش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحدّث الفاصل عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: كانَ عِندَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ناسٌ مِن أَصحابِهِ وَ أَنَا مَعَهُم وَ أَنَا أَصغَرُ القَومِ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: «مَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا خَرَجَ القَومُ قُلتُ لَهُم: كَيفَ تُحَدِّثونَ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ قَد سَمِعتُم ما قالَ، وَ أَنتُم تَنهَمِكونَ فِي الحَديثِ عَن رَسولِ اللهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَضَحِكوا وَ قالوا: يَابنَ أَخينا، إِنَّ كُلَّ ما سَمِعنا مِنهُ فَهُوَ عِندَنا في كِتابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحدّث الفاصل: ص۳۷۸ ح۳۶۱، تقييد العلم: ص۹۸ نحوه، مجمع الزوائد: ج۱ ص۳۸۰ ح۶۷۸ نقلاً عن المعجم الكبير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحدّث الفاصل - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: مردمى نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بودند و من هم با آنها و كوچک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينشان بودم. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هر كس عامدانه بر من دروغ بندد، بايد جايگاهش را از آتش بر گيرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه مردم بيرون آمدند، به آنها گفتم: چگونه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حديث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، در حالى كه شنيديد چه گفت و با اين حال، در نقل حديث از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، با چنين جدّيتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوشيد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها خنديدند و گفتند: اى برادرزاده! هر چه از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويم، [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسيم و] نزد ما در يک كتاب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة عن عُمَرَ: كُتِبَ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله كِتابٌ، فَقالَ لِعَبدِ اللهِ بنِ الأَرقَمِ الزُّهرِيِّ: أَجِب هٰؤُلاءِ عَنّي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ عَبدُ اللهِ الكِتابَ فَأَجابَهُم، ثُمَّ جاءَ بِهِ فَعَرَضَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ: أَصَبتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة: ج۴ ص۴ الرقم ۴۵۴۳، مسند البزّار: ج۱ ص۳۹۲ ح۲۶۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة - به نقل از عمر -: نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به پيامبر صلی الله علیه و آله نوشته شد. به عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اَرقَم زُهرى فرمود: «از سوى من، پاسخ اينها را بده». عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، نامه را گرفت و پاسخشان را نوشت. آن گاه، آن را آورد و بر پيامبر صلی الله علیه و آله عرضه كرد. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «درست انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أَبي هريرة: ما مِن أَصحابِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله أَحَدٌ أَكثَرُ حَديثاً عَنهُ مِنّي، إِلّا ما كانَ مِن عَبدِ اللهِ بنِ عَمرٍو؛ فَإِنَّهُ كانَ يَكتُبُ وَ لا أَكتُبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۵۴ ح۱۱۳، سنن الترمذي: ج۵ ص۴۰ ح۲۶۶۸، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۵۰ ح۷۳۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ابو هُرَيره -: هيچ يک از ياران پيامبر صلی الله علیه و آله، بيشتر از من از ايشان حديث نقل نكرد، جز عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو كه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشت و من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أَبي هريرة: لَمّا فَتَحَ اللهُ عَلیٰ رَسولِهِ صلّی اللّه عليه وآله مَكَّةَ، قامَ فِي النّاسِ فَحَمِدَ اللهَ وَ أَثنیٰ عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ اللهَ حَبَسَ عَن مَكَّةَ الفيلَ، وَ سَلَّطَ عَلَيها رَسولَهُ وَ المُؤمِنينَ، فَإِنَّها لا تَحِلُّ لِأَحَدٍ كانَ قَبلي، وَ إِنَّها أُحِلَّت لي ساعَةً مِن نَهارٍ، وَ إِنَّها لا تَحِلُّ لِأَحَدٍ بَعدي.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ أَبو شاهٍ - رَجُلٌ مِن أَهلِ اليَمَنِ - فَقالَ: اُكتُبوا لي يا رَسولَ اللهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: اُكتُبوا لِأَبي شاهٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۲ ص۸۵۷ ح۲۳۰۲، صحيح مسلم: ج۲ ص۹۸۸ ح۴۴۷، سنن أبي داوود: ج۲ ص۲۱۲ ح۲۰۱۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ابو هُرَيره -: هنگامى كه خداوند، مكّه را براى پيامبرش گشود، ايشان، ميان مردم ايستاد و پس از حمد و ثناى الهى فرمود: «خداوند، [اصحابِ] فيل را از مكّه باز داشت و پيامبرش و مؤمنان را بر آن چيره كرد. آن، براى كسى پيش از من، حلال نبود و براى من، ساعتى از روز، حلال شد و پس از من نيز براى كسى حلال نخواهد بود...».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو شاه،مردى از يمن، برخاست و گفت: اى پيامبر خدا! [اين سخن را] براى من بنويسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «براى ابو شاه بنويسيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن عطاء عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، قال: يا رَسولَ اللهِ، إِنّا نَسمَعُ مِنكَ أَحاديثَ، أَ فَتَأذَنُ لَنا أَن نَكتُبَها؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج۱۰ ص۱۶۱ ح۴۳۲۱، السنن الكبریٰ: ج۱۰ ص۵۴۵ ح۲۱۶۴۰، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۸ ص۴۱ ح۱۴۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان - به نقل از عطاء -: عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو گفت: اى پيامبر خدا! ما از شما احاديثى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويم. آيا به ما اجازه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد آنها را بنويسيم؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أَبي داوود عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: كُنتُ أَكتُبُ كُلَّ شَيءٍ أَسمَعُهُ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أُريدُ حِفظَهُ، فَنَهَتني قُرَيشٌ وَ قالوا: أَ تَكتُبُ كُلَّ شَيءٍ تَسمَعُهُ وَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بَشَرٌ يَتَكَلَّمُ فِي الغَضَبِ وَ الرِّضا؟! فَأَمسَكتُ عَنِ الكِتابِ، فَذَكَرتُ ذٰلِكَ لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَومَأَ بِإِصبَعِهِ إِلیٰ فيهِ، فَقالَ: اُكتُب، فَوَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! ما يَخرُجُ مِنهُ إِلّا حَقٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۳ ص۳۱۸ ح۳۶۴۶، مسند ابن حنبل: ج۲ ص۶۲۵ ح۶۸۱۶، سنن الدارمي: ج۱ ص۱۳۲ح۴۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: من هر چه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشتم و در پى حفظ آنها بودم. قريشيان، مرا نهى كردند و گفتند: «هر چه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسى، در حالى كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله انسانى است كه در حال خشم و خشنودى سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد؟!». من هم از نوشتن دست كشيدم و اين را به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله گفتم. ايشان با انگشت خود به دهانش اشاره كرد و فرمود: «بنويس. سوگند به آن كه جانم به دست اوست، از آن، جز حق بيرون نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن شُعَيب بن واقِد عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام - بَعدَ ذِكرِ حَديثِ مَناهِي النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله -: لا تُحَقِّروا شَيئاً مِنَ الشَّرِّ وَ إِن صَغُرَ في أَعيُنِكُم، وَ لا تَستَكثِروا شَيئاً من الخَيرِ وَ إِن كَبُرَ في أَعيُنِكُم؛ فَإِنَّهُ لا كَبيرَةَ مَعَ الاِستِغفارِ، وَ لا صَغيرَةَ مَعَ الإِصرارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ شُعَيبُ بنُ واقِدٍ: سَأَلتُ الحُسَينَ بنَ زَيدٍ عَن طولِ هٰذَا الحَديثِ، فَقالَ: حَدَّثَني جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ بنِ عَلِيِّ بنِ أَبي طالِبٍ عليه‌السلام: أَنَّهُ جَمَعَ هٰذَا الحَديثَ مِنَ الكِتابِ الَّذي هُوَ إِملاءُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ خَطُّ عَلِيِّ بنِ أَبي طالِبٍ عليه‌السلام بِيَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۸ ح۴۹۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۸ ح۷۰۷، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۸ ح۲۶۵۵، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۳۷ ح۱ و راجع مستطرفات السرائر: ص۱۲۱ ح۸ و العدد القويّة: ص۵۰ ح۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه - به نقل از شعيب بن واقد، از حسين بن زيد، از امام صادق، از پدرانش علیهم‌السلام پس از ذكر حديثِ در بر دارندۀ نهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيامبر صلی الله علیه و آله -: فرمود «هيچ بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را اندک مشمريد، هر چند به نظرتان كوچک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و هيچ نيكوكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را بسيار مشمريد، اگر چه در نظرتان بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد؛ زيرا هيچ گناه بزرگى، با استغفار، [بزرگ] نيست و هيچ گناه كوچكى، با اصرار [و پشيمان نشدن]، كوچک نيست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعيب بن واقد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: از حسين بن زيد، در بارۀ طولانى بودن اين حديث پرسيدم. گفت: امام صادق علیه‌السلام به من فرمود كه اين حديث را از نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گِرد آورده كه املاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ على بن ابى طالب علیه‌السلام بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: أَقرَأَني أَبو جَعفَرٍ عليه‌السلام صَحيفَةَ كِتابِ الفَرائِضِ الَّتي هِيَ إِملاءُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ خَطُّ عَلِيٍّ عليه‌السلام بِيَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۹۳ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۹ ص۲۴۷ ح۹۵۹ و ص۲۷۰ ح۹۸۲، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۲۶۳ ح۵۶۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: امام باقر علیه‌السلام كتاب فرائض [ارث] را كه به املاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ على علیه‌السلام بود، براى من قرائت كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن محمّد بن مسلم، قال: سَأَلتُهُ [أيِ الإِمامَ الباقِرَ عليه‌السلام] عَن ميراثِ العِلمِ ما بَلَغَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله قوله: «ما بلغ» بدلٌ من «ميراث العلم»؛ أي ما بلغ منه إليكم، «أ جوامع» أي ضوابط كليّة يستنبط منها خصوصيات الأحكام، أو ورد في كلّ من تلك الخصوصيات نصُّ مخصوص (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ أَ جَوامِعُ هُوَ مِنَ العِلمِ أَم فيهِ تَفسيرُ كُلِّ شَيءٍ مِن هٰذِهِ الاُمورِ الَّتي يَتَكَلَّمُ فيهَا النّاسُ مِنَ الطَّلاقِ وَ الفَرائِضِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام كَتَبَ العِلمَ كُلَّهُ: القَضاءَ وَ الفَرائِضَ، فَلَو ظَهَرَ أَمرُنا فَلَم يَكُن شَيئاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا، و الظاهر أنّ الصواب: «شيء». و في المصدر ص۵۱۳ ح۳۰: «من شيء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلّا وَ فيهِ سُنَّةٌ نُمضيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۱۶۴ ح۱۰ و ص۵۱۳ ح۳۰ و ليس فيه «القضاء» و ص۱۴۳ ح۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۹ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از محمّد بن مسلم -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ ميراث علمى پرسيدم كه: چه اندازه و چگونه است؟ آيا قواعد كلّى و اجمالى است، يا همۀ اين چيزهايى كه مردم در بارۀ آنها گفتگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، مانند احكام طلاق و ارث، به تفصيل در اين [علمِ به ارث رسیده] موجود است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «على علیه‌السلام همۀ علم را نوشت؛ [احكام] قضاوت و ارث را. اگر ما چيره شويم [و حكومت را به دست گيريم]، هيچ چيزی نیست، جز آن كه سنّتى در آن است و ما آن را اجرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة: سَأَلتُ أَبا جَعفَرٍ عليه‌السلام عَنِ الجَدِّ، فَقالَ: ما أَجِدُ أَحَداً قالَ فيهِ إِلّا بِرَأيِهِ، إِلّا أَميرَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أَصلَحَكَ اللهُ، فَما قالَ فيهِ أَميرُ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِذا كانَ غداً فَالقَني حَتّیٰ اُقرِئَكَهُ في كِتابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أَصلَحَكَ اللهُ، حَدِّثني فَإِنَّ حَديثَكَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِن أَن تُقرِئَنيهِ في كِتابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لِيَ الثّانِيَةَ: اِسمَع ما أَقولُ لَكَ؛ إِذا كانَ غَداً فَالقَني حَتّیٰ أُقرِئَكَهُ في كِتابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتَيتُهُ مِنَ الغَدِ بَعدَ الظُّهرِ، وَ كانَت ساعَتِيَ الَّتي كُنتُ أَخلو بِهِ فيها بَينَ الظُّهرِ وَ العَصرِ، وَ كُنتُ أَكرَهُ أَن أَسأَلَهُ إِلّا خالِياً خَشيَةَ أَن يُفتِيَني مِن أَجلِ مَن يَحضُرُهُ بِالتَّقِيَّةِ، فَلَمّا دَخَلتُ عَلَيهِ أَقبَلَ عَلَى ابنِهِ جَعفَرٍ عليه‌السلام فَقالَ لَهُ: أَقرِئ زُرارَةَ صَحيفَةَ الفَرائِضِ، ثُمَّ قامَ لِيَنامَ، فَبَقيتُ أَنَا وَ جَعفَرٌ عليه‌السلام فِي البَيتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ فَأَخرَجَ إِلَيَّ صَحيفَةً مِثلَ فَخِذِ البَعيرِ، فَقالَ: لَستُ أُقرِئُكَها حَتّیٰ تَجعَلَ لي عَلَيكَ اللهَ أَن لا تُحَدِّثَ بِما تَقرَأُ فيها أَحَداً أَبَداً حَتّیٰ آذَنَ لَكَ، وَ لَم يَقُل: «حَتّیٰ يَأذَنَ لَكَ أَبي».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: أَصلَحَكَ اللهُ، وَ لِمَ تُضَيِّقُ عَلَيَّ وَ لَم يَأمُركَ أَبوكَ بِذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: ما أَنتَ بِناظِرٍ فيها إِلّا عَلیٰ ما قُلتُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: فَذاكَ لَكَ. وَ كُنتُ رَجُلاً عالِماً بِالفَرائِضِ وَ الوَصايا، بَصيراً بِها، حاسِباً لَها، أَلبَثُ الزَّمانَ أَطلُبُ شَيئاً يُلقیٰ عَلَيَّ مِنَ الفَرائِضِ وَ الوَصايا لا أَعلَمُهُ فَلا أَقدِرُ عَلَيهِ، فَلَمّا أَلقیٰ إِلَيَّ طَرَفَ الصَّحيفَةِ إِذا كِتابٌ غَليظٌ يُعرَفُ أَنَّهُ مِن كُتُبِ الأَوَّلينَ، فَنَظَرتُ فيها فَإِذا فيها خِلافُ ما بِأَيدِي النّاسِ مِنَ الصِّلَةِ وَ الأَمرِ بِالمَعروفِ الَّذي لَيسَ فيهِ اختِلافٌ، وَ إِذا عامَّتُهُ كَذٰلِكَ، فَقَرَأتُهُ حَتّیٰ أَتَيتُ عَلیٰ آخِرِهِ بِخُبثِ نَفسٍ وَ قِلَّةِ تَحَفُّظٍ وَ سَقامِ رَأيٍ، وَ قُلتُ - و أَنَا أَقرَأُهُ -: باطِلٌ! حَتّیٰ أَتَيتُ عَلیٰ آخِرِهِ، ثُمَّ أَدرَجتُها وَ دَفَعتُها إِلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أَصبَحتُ لَقيتُ أَبا جَعفَرٍ، فَقالَ لي: أَ قَرَأتَ صَحيفَةَ الفَرائِضِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَيفَ رَأَيتَ ما قَرَأتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتَ: باطِلٌ لَيسَ بِشَيءٍ، هُو خِلافُ مَا النّاسُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنَّ الَّذي رَأَيتَ - وَ اللهِ، يا زُرارَةُ - ه‍ُوَ الحَقُّ الَّذي رَأَيتَ، إِملاءُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ خَطُّ عَلِيٍّ عليه‌السلام بِيَدِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتانِي الشَّيطانُ فَوَسوَسَ في صَدري. فَقالَ: وَ ما يُدريهِ أَنَّهُ إِملاءُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ خَطُّ عَلِيٍّ عليه‌السلام بِيَدِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي قَبلَ أَن أَنطِقَ: يا زُرارَةُ، لا تَشُكَّنَّ، وَدَّ الشَّيطانُ – وَ اللهِ – أَنَّكَ شَكَكتَ، وَ كَيفَ لا أَدري أَنَّهُ إِملاءُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله و خَطُّ عَلِيٍّ عليه‌السلام بِيَدِهِ وَ قَد حَدَّثَني أَبي عَن جَدّي أَنَّ أَميرَ المُؤمِنين حَدَّثَهُ ذٰلِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: لا، كَيفَ جَعَلَنِيَ اللهُ فِداكَ؟! وَ نَدِمتُ عَلیٰ ما فاتَني مِنَ الكِتابِ، وَ لَو كُنتُ قَرَأتُهُ وَ أَنَا أَعرِفُهُ لَرَجَوتُ أَن لا يَفوتَني مِنهُ حَرفٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۹۴ ح۳، تهذيب الأحكام: ج۹ ص۲۷۱ ح۹۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از زُراره -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ [ارثِ] جد پرسيدم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابم كه در آن، به رأى خود سخن نگفته باشد، مگر امير مؤمنان علیه‌السلام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خدا خیرت دهد! امير مؤمنان علیه‌السلام در بارۀ آن، چه فرموده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فردا به ديدارم بيا تا آن را از روى كتابى برايت بخوانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خدا خیرت بدهد! برايم بگو كه گفتنت، برايم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است كه آن را از روى كتاب برايم بخوانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام دوباره به من فرمود: «آنچه را به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم، گوش كن. فردا به ديدارم بيا تا از روى كتاب، برايت بخوانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا بعد از ظهر، نزد امام علیه‌السلام رفتم و آن، همان وقتى بود كه ميان ظهر و عصر، به تنهايى خدمت امام علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيدم و خوش نداشتم كه جز در حالت خلوت و تنهايى از او سؤال كنم، مبادا كه به سبب حضور كسى، فتواى تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به من بدهد. هنگامى كه نزد او آمدم، رو به فرزندش جعفر [صادق] علیه‌السلام كرد و به او فرمود: «دفترچۀ فرائض [ارث] را براى زُراره بخوان». سپس برخاست تا بخوابد و من با جعفر [صادق] علیه‌السلام در اتاق مانديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام] جعفر [صادق] علیه‌السلام برخاست و طومارى به بزرگى ران يک شتر برايم آورد و گفت: «آن را برايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم تا آن كه تعهّد الهى به من بدهى كه آنچه را در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى، هيچ گاه و به هيچ كسى نگويى تا آن كه [خودم] به تو اجازه دهم» و نگفت: «تا آن كه پدرم به تو اجازه دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خدا خیرت دهد! چرا بر من سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى، با آن كه پدرت، تو را به آن، فرمان نداد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «تو در آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرى، مگر با همان شرطى كه برايت گفتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اين تعهّد را به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. [ناگفته نماند که] من مردى دانا به فرائض [ارث] و وصايا بودم و در آنها، بينا و محاسبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر بودم و مدّتى در پىِ آن بودم كه چيزى از فرائض و وصايا به من عرضه شود كه من ندانم؛ امّا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتم. هنگامى كه يک سرِ طومار را به سوى من روانه كرد، ديدم نوشتۀ ضخيمى است و معلوم بود از نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اوّليه [و مربوط به صدر اسلام] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آن نگريستم. در آن [مطالبی ديدم] خلاف آنچه در نزد مردم بود، مانند صِله با خويشان [به وسيلۀ تقسيم ارث] و امر به نيكى كه ميان مردم، هيچ اختلافى در آن نيست. چون عموم مطالب آن، اين گونه بود، آن را با نارضايتى و كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّهى و بدگمانى خواندم و به پايان بردم و در همان حالِ خواندن، [با خود] گفتم: باطل است، تا آن كه به آخرش رسيدم و آن را در هم پيچيدم و به او (امام صادق علیه‌السلام) دادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا صبح، امام باقر علیه‌السلام را ديدم. به من فرمود: «آيا دفترچۀ فرائض [ارث] را خواندى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه را خواندى، چگونه ديدى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: باطل است و چيز درستى نيست و مخالف آن چيزى است كه مردم بر آن هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى زُراره! به خدا سوگند، آنچه ديدى، همه، حق است و املاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ على علیه‌السلام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيطان، سراغ من آمد و در سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام وسوسه كرد و گفت: از كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند كه آن، املاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ على علیه‌السلام است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از آن كه سخن بگويم، امام علیه‌السلام به من فرمود: «اى زُراره! هيچ شک نكن. به خدا سوگند، شيطان، دوست دارد كه شک كنى. من چگونه ندانم كه آن، املاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ على علیه‌السلام است، در حالى كه پدرم [زین العابدین علیه‌السلام] از جدّم [حسين علیه‌السلام] برايم گفته كه امير مؤمنان علیه‌السلام آن را برايش گفته است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه[، شک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم]. چگونه [شک كنم]؟! خدا مرا فدايت كند! و بر آنچه از [مطالب] كتاب از دستم رفت، پشيمان شدم. اگر آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندم، اميد داشتم كه حرفى از آن را از دست ندهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد - في «بابِ شَذَراتٍ مِن کَلامِ الإِمام الصادق عليه‌السلام» -: کانَ یَقولُ عليه‌السلام: عِلمُنا غابِرٌ وَ مَزبورٌ، وَ نَكتٌ فِي القُلوبِ وَ نَقرٌ فِي الأَسماعِ، وَ إِنَّ عِندَنا الجَفرَ الأَحمَرَ وَ الجَفرَ الأَبيَضَ وَ مُصحَفَ فاطِمَةَ عليها السلام، وَ إِنَّ عِندَنا الجامِعَةَ فيها جَميعُ ما يَحتاجُ إِلَيهِ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُئِلَ عَن تَفسيرِ هٰذَا الكَلامِ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا الغابِرُ فَالعِلمُ بِما يَكونُ. وَ أَمَّا المَزبورُ فَالعِلمُ بِما كانَ. وَ أَمَّا النَّكتُ فِي القُلوبِ فَهُوَ الإِلهامُ. وَ النَّقرُ فِي الأَسماعِ حَديثُ المَلائِكَةِ؛ نَسمَعُ كَلامَهُم وَ لا نَریٰ أَشخاصَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَمَّا الجَفرُ الأَحمَرُ فَوِعاءٌ فيهِ سِلاحُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ لَن يَظَهَرَ حَتّیٰ يَقومَ قائِمُنا أَهلَ البَيتِ. وَ أَمَّا الجَفرُ الأَبيَضُ فَوِعاءٌ فيهِ تَوراةُ موسیٰ وَ إِنجيلُ عيسیٰ وَ زَبورُ داوودَ عليهم‌السلام وَ كُتُبُ اللهِ الأُولیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَمّا مُصحَفُ فاطِمَةَ عليها السلام فَفيهِ ما يَكونُ مِن حادِثٍ وَ أَسماءُ كُلِّ مَن يَملِكُ إِلیٰ أَن تَقومَ السّاعَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَمَّا الجامِعَةُ فَهِيَ كِتابٌ طولُهُ سَبعونَ ذِراعاً، إِملاءُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مِن فَلقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من فَلق فیه: أي من شِقّ فمه؛ یعني مشافَهةً. یقال:کلّمني فلان من فَلق فیه و فِلق فیه: أي شِقّه و الکسر قلیل، و الفتح أعرف (أنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۳۱۰ «فلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ وَ خَطُّ عَلِيِّ بنِ أَبي طالِبٍ عليه‌السلام بِيَدِهِ، فيهِ - وَاللهِ - جَميعُ ما يَحتاجُ النّاسُ إِلَيهِ إِلیٰ يَومِ القِيامَةِ، حَتّیٰ إِنَّ فيهِ أَرشَ الخَدشِ وَ الجَلدَةِ وَ نِصفِ الجَلدَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الارشاد: ج۲ ص۱۸۶، الاحتجاج: ج۲ ص۲۹۴ ح۲۴۶، إعلام الوریٰ: ج۱ ص۵۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۶ ص۱۸ ح۱ و راجع الكافي: ج۱ ص۵۷ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد ـ در باب «پاره‌هایی زرّین از سخن امام صادق علیه‌السلام» ـ همیشه می‌فرمود: «علم ما &amp;quot;غابر&amp;quot; و &amp;quot;مزبور&amp;quot; است و کوبِشی بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اثری در گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و همانا نزد ماست جَفر اَحمَر (سرخ) و جَفر اَبيض (سفيد) و مصحف فاطمه علیها السلام. همانا در پيش ماست &amp;quot;جامعه&amp;quot; كه در آن، همۀ آنچه مردم بِدان محتاج&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، هست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح و توضيح اين سخنان از ايشان پرسيده شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;غابر&amp;quot; علم به آينده است و &amp;quot;مزبور&amp;quot;، علم به گذشته، كوبش در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، الهام است و اثر در گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، سخن گفتن فرشتگان است. سخن آنان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويم و خودشان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيم. جَفر سرخ نيز ظرفى است كه در آن، سلاح پيامبر خدا صلی الله علیه و آله است و هرگز آشكار نخواهد شد تا قائم ما خانواده، قيام كند، و جَفر سفيد، ظرفى است كه در آن، تورات موسى و انجيل عيسى و زبور داوود و كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيشين خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در مصحف فاطمه علیها السلام، شرح وقايعى است كه از اين پس، پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و نام هر حكمرانى كه تا روز قيامت، حكومت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز &amp;quot;جامعه&amp;quot; طومارى است به درازاى هفتاد ذراع كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله [مطالب] آن را از دو لب مبارک خود، املا فرموده و على بن ابى طالب علیه‌السلام آن را به دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّ خود، نوشته است. به خدا سوگند، همۀ آنچه مردم تا روز قيامت بِدان محتاج&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، همه در آن، موجود است، حتّى حكم جريمۀ يک خراش و زدن يک تازيانه و نصف تازيانه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِمام الصادق عليه‌السلام: قالَ أَبي لِجابِرِ بنِ عَبدِ اللهِ الأَنصارِيِّ: إِنَّ لي إِلَيكَ حاجَةً فَمَتیٰ يَخِفُّ عَلَيكَ أَن أَخلُوَ بِكَ فَأَسأَلَكَ عَنها؟ فَقالَ لَهُ جابِرٌ: أَيَّ الأَوقاتِ أَحبَبتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَلا بِهِ في بَعضِ الأَيّامِ، فَقالَ لَهُ: يا جابِرُ، أَخبِرني عَنِ اللَّوحِ الَّذي رَأَيتَهُ في يَدِ أُمّي فاطِمَةَ بِنتِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ ما أَخبَرَتكَ بِهِ أُمّي أَنَّهُ في ذٰلِكَ اللَّوحِ مَكتوبٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ جابِرٌ: أَشهَدُ بِاللهِ أَنّي دَخَلتُ عَلیٰ أُمِّكَ فاطِمَةَ عليها السلام في حَياةِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَهَنَّيتُها بِوِلادَةِ الحُسَينِ عليه‌السلام، وَ رَأَيتُ في يَدَيها لَوحاً أَخضَرَ، ظَنَنتُ أَنَّهُ مِن زُمُرُّدٍ، وَ رَأَيتُ فيهِ كِتاباً أَبيَضَ شِبهَ لَونِ الشَّمسِ، فَقُلتُ لَها: بِأَبي وَ أُمّي يا بِنتَ رَسولِ اللهِ! ما هٰذَا اللَّوحُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: هٰذا لَوحٌ أَهداهُ اللهُ إِلیٰ رَسولِهِ صلّی اللّه عليه وآله، فيهِ اسمُ أَبي وَ اسمُ بَعلي وَ اسمُ ابنَيَّ وَ اسمُ الأَوصِياءِ مِن وُلدي، وَ أَعطانيهِ أَبي لِيُبَشِّرَني بِذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جابِرٌ: فَأَعطَتنيهِ أُمُّكَ فاطِمَةُ عليها السلام فَقَرَأتُهُ وَ استَنسَختُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أَبي: فَهَل لَكَ يا جابِرُ أَن تَعرِضَهُ عَلَيَّ؟ قالَ: نَعَم. فَمَشیٰ مَعَهُ أَبي إِلیٰ مَنزِلِ جابِرٍ، فَأَخرَجَ صَحيفَةً مِن رَقٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّقّ: الصحیفة البیضاء. و الرَّقّ: ما یُکتب فیه؛ و هو جلد رقیق (لسان العرب: ج۱۰ ص۱۲۳ «رقق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا جابِرُ! اُنظُر في كِتابِكَ لِأَقرَأَ (أنَا) عَلَيكَ، فَنَظَرَ جابِرٌ في نُسخَتِهِ فَقَرَأَهُ أَبي، فَما خالَفَ حَرفٌ حَرفاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۲۷ ح۳، كمال الدين: ص۳۰۸ ح۱، الغيبة للطوسي: ص۱۴۳ ح۱۰۸ کلاهما نحوه و کلّها عن أبي بصیر. بحار الأنوار: ج۳۶ ص۱۹۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پدرم (امام باقر علیه‌السلام) به جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصارى فرمود: «با تو كارى دارم. چه وقت برايت ميسّر است كه تو را تنها ببينم و در بارۀ آن كار بپرسم؟». جابر به ایشان گفت: هر وقت كه شما دوست داشته باشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، در يكى از روزها با او خلوت كرد و فرمود: «اى جابر! در بارۀ لوحى كه آن را در دست مادرم فاطمه دختر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و در بارۀ نوشتۀ آن لوح كه مادرم تو را از آن آگاه ساخت، برايم بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر گفت: به خدا گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه من در زمان زنده بودن پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، خدمت مادرت فاطمه علیها السلام رسيدم تا تولّد حسين را به او تبريک بگويم. در دستش لوح سبزى ديدم كه گويا از زمرّد بود. در آن لوح، نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سفيد به سان رنگ آفتاب ديدم. به ايشان گفتم: پدر و مادرم به فدايت، اى دختر پيامبر خدا! اين لوح چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فاطمه علیها السلام] فرمود: «اين، لوحى است كه خداوند، آن را به پيامبرش صلی الله علیه و آله اهدا كرد كه نام پدرم و نام شوهرم و نام دو پسرم و نام اوصيا از نسل من در آن نوشته است. پدرم، اين لوح را به من داد تا با آن مرا بشارت دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر گفت: مادرت فاطمه علیها السلام آن را به من داد و من، آن را خواندم و از روى آن، نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم به او فرمود: «اى جابر! آن را به من نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟». گفت: آرى. پدرم همراه جابر، به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رفت. جابر، نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از پوست، بيرون آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم فرمود: «اى جابر! تو نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بنگر تا من برايت بخوانم». جابر، در نسخۀ خود نگريست و پدرم آن را خواند، به طورى كه حتّى يک حرف نيز با آن، اختلاف نداشت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ امام مهدى علیه‌السلام: ج۱ ص۳۹۵ - ۴۰۳ (تحقيق در بارۀ حديث لوح).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سِنان عن معروف بن خَرَّبوذ عن أَبي الطفيل عامر بن واثِلة عن حُذَيفة بن أَسيد الغفاري: لَمّا رَجَعَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مِن حَجَّةِ الوَداعِ وَ نَحنُ مَعَهُ، أَقبَلَ حَتَّى انتَهیٰ إِلَى الجُحفَةِ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُحفة: میقات أهل الشام... و کانت قریة جامعة علی اثنین و ثمانین میلاً من مکّة (تاج العروس: ج۱۲ ص۱۰۵ «جحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَرَ أَصحابَهُ بِالنُّزولِ، فَنَزَلَ القَومُ مَنازِلَهُم، ثُمَّ نودِيَ بِالصَّلاةِ، فَصَلّیٰ بِأَصحابِهِ رَكعَتَينِ، ثُمَّ أَقبَلَ بِوَجهِهِ إِلَيهِم فَقالَ لَهُم:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّهُ قَد نَبَّأَنِيَ اللَّطيفُ الخَبيرُ أَنّي مَيِّتٌ وَ أَنَّكُم مَيِّتونَ، وَ كَأَنّي قَد دُعيتُ فَأَجَبتُ، وَ إِنّي مَسؤولٌ عَمّا أُرسِلتُ بِهِ إِلَيكُم، وَ عَمّا خَلَّفتُ فيكُم مِن كِتابِ اللهِ وَ حُجَّتِهِ، وَ إِنَّكُم مَسؤولونَ، فَما أَنتُم قائِلونَ لِرَبِّكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: نَقولُ: قَد بَلَّغتَ وَ نَصَحتَ وَ جاهَدتَ؛ فَجَزاكَ اللهُ عَنّا أَفضَلَ الجَزاءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لَهُم: أَ لَستُم تَشهَدونَ أَن لا إِلٰهَ إِلّا اللهُ، وَ أَنّي رَسولُ اللهِ إِلَيكُم، وَ أَنَّ الجَنَّةَ حَقٌّ، وَ أَنَّ النّارَ حَقٌّ، وَ أَنَّ البَعثَ بَعدَ المَوتِ حَقٌّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: نَشهَدُ بِذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّٰهُمَّ اشهَد عَلیٰ ما يَقولونَ. أَلا وَ إِنّي أُشهِدُكُم أَنّي أَشهَدُ أَنَّ اللهَ مَولايَ، وَ أَنَا مَولیٰ كُلِّ مُسلِمٍ، وَ أَنَا أَولیٰ بِالمُؤمِنينَ مِن أَنفُسِهِم، فَهَل تُقِرّونَ لي بِذٰلِكَ وَ تَشهَدونَ لي بِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: نَعَم، نَشهَدُ لَكَ بِذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَلا مَن كُنتُ مَولاهُ فَإِنَّ عَلِيّاً مَولاهُ، وَ هُوَ هٰذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ عليه‌السلام فَرَفَعَها مَعَ يَدِهِ حَتّیٰ بَدَت آباطُهُما، ثُمَّ قالَ: اللّٰهُمَّ والِ مَن والاهُ، وَ عادِ مَن عاداهُ، وَ انصُر مَن نَصَرَهُ، وَ اخذُل مَن خَذَلَهُ. أَلا وَ إِنّي فَرَطُكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیه: «أنَا فَرَطُکُم عَلَی الحَوضِ»؛ أي مُتَقدّمکُم إلیه. یقال: فَرَطَ یَفرِطُ فهو فارِط و فَرَطَ؛ إذا تقدّم و سبق القوم لیرتاد لهم الماء و یهیّیء لهم الدِّلاء و الأرشیَة (النهایة: ج۳ ص۴۳۴ «فرط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَنتُم وارِدونَ عَلَيَّ الحَوضَ حَوضي غَداً، وَ هُوَ حَوضٌ عَرضُهُ ما بَينَ بُصریٰ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُصرى: في موضعين - بالضمّ والقصر -، أحدهما بالشام من أعمال دمشق، و هي قصبة كورة حوران. و الثانيّة: من قرى بغداد قرب عكبراء (معجم البلدان: ج۱ ص۴۴۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ صَنعاءَ، فيهِ أَقداحٌ مِن فِضَّةٍ عَدَدَ نُجومِ السَّماءِ. أَلا وَ إِنّي سائِلُكُم غَداً: ماذا صَنَعتُم فيما أَشهَدتُ اللهَ بِهِ عَلَيكُم في يَومِكُم هٰذا إِذا وَرَدتُم عَلَيَّ حَوضي؟ وَ ماذا صَنَعتُم بِالثِّقلَينِ مِن بَعدي؟ فَانظُروا كَيفَ تَكونونَ خَلَفتُموني فيهِما حينَ تَلقَوني؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وَ ما هٰذانِ الثِّقلانِ يا رَسولَ اللهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَمَّا الثِّقلُ الأَكبَرُ فَكِتابُ اللهِ عزّ وجلّ؛ سَبَبٌ مَمدودٌ مِنَ اللهِ وَ مِنّي في أَيديكُم، طَرَفُهُ بِيَدِ اللهِ وَ الطَّرَفُ الآخَرُ بِأَيديكُم، فيهِ عِلمُ ما مَضیٰ وَ ما بَقِيَ إِلیٰ أَن تَقومَ السّاعَةُ. وَ أَمَّا الثِّقلُ الأَصغَرُ فَهُوَ حَليفُ القُرآنِ، وَ هُوَ عَلِيُّ بنُ أَبي طالِبٍ وَ عِترَتُهُ عليه‌السلام، وَ إِنَّهُما لَن يَفتَرِقا حَتّیٰ يَرِدا عَلَيَّ الحَوضَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ مَعروفُ بنُ خَرَّبوذَ: فَعَرَضتُ هٰذَا الكَلامَ عَلیٰ أَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام، فَقالَ: صَدَقَ أَبُو الطُّفَيلِ رحمه الله، هٰذَا الكَلامُ وَجَدناهُ في كِتابِ عَلِيٍّ عليه‌السلام و عَرَفناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۵ ح۹۸، بحار الأنوار: ج۳۷ ص۱۲۱ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سِنان، از معروف بن خَرّبوذ، از ابو طُفَيل عامر بن واثله، از حُذَيفة بن اَسيد غفارى -: چون پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از حجّة الوداع باز گشت و ما همراهش بوديم، راه رفت تا به جُحفه رسيد. سپس به ياران خود دستور داد كه اتراق كنند. آنها هم در آن جا خيمه زدند. نداى نماز، در داده شد و پيامبر صلی الله علیه و آله دو ركعت نماز را با ياران خود گزارد و آن گاه بديشان روى كرد و فرمود: «خداوند لطيف خبير، مرا آگاهانيده است كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرم و شما نيز خواهيد مُرد. گويى مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و من، پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. من در آنچه به سبب آن به سوى شما فرستاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نيز در به يادگار نهادن كتاب و حجّت الهى، مسئول هستم، چنان كه شما مسئول هستيد. پس شما به خدايتان چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: تو [پيام خدا را] رساندى و خيرخواهى كردى و كوشيدى. خداوند از طرف ما برترين پاداش را به تو بدهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله سپس به آنها فرمود: «آيا گواهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد که معبودی جز اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيست و من، فرستادۀ او به سوى شما هستم و بهشت و دوزخ و برانگيختن پس از مرگ، حق است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: به همۀ اينها گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «بار خدايا! بر آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، گواه باش. هان! من، شما را گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم و شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه خداوند، سَرور و سالار من است و من، سَرور و سالار هر مسلمانى هستم و اين كه من به مؤمنان، از خودِ آنان سزاوارترم. آيا به اين جايگاه براى من اقرار داريد و آن را براى من گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى. آن را براى تو گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هان! هر كه من سَرور و سالار اويم، على سَرور و سالار اوست و او همين است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پيامبر صلی الله علیه و آله، دست على علیه‌السلام را گرفت و با دست خود بالا برد تا زير بغل آن دو، هويدا شد. سپس فرمود: «خدايا! هر كه او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، دوست بدار و هر كه او را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، دشمن بدار. به يار او، يارى رسان و هر كه او را يارى نكرد، يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مكن. هان! من جلودار شما هستم و شما كنار حوض [كوثر] نزد من خواهيد آمد. حوض من در فردا، حوضى است كه پهناى آن، فاصلۀ ميان بُصرا و صنعاست و به شمارِ اختران آسمان، جام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سيمين دارد. هان! فردا، هنگام آمدن به كنار حوض، من از شما خواهم پرسيد: در آنچه امروز خدا را در آن بر شما گواه گرفتم، چه كرديد و پس از من شما با ثقلين چه كرديد؟ پس بنگريد در نبودِ من، حقّم را در بارۀ اين دو به هنگام ديدارم چگونه ادا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! اين دو ثقل، كدام هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ثقل اكبر، كتاب خداوند عز و جل است كه ريسمانى كشيده شده از خدا و من تا شماست كه يک سوى آن به دست خدا و سوى ديگرش به دست شماست. در آن، علم آنچه گذشته و آينده تا روز رستاخيز، آمده است و ثقل اصغر، همان هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيمان قرآن است و آن، على بن ابى طالب و خانوادۀ اوست و اين دو از يكديگر جدايى نمی‌پذيرند تا در كنار حوض [كوثر] نزد من آيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معروف بن خَرَّبوذ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: من اين سخن را بر ابو جعفر (امام باقر) علیه‌السلام عرضه كردم و او فرمود: «ابو طُفَيل، راست گفته است. ما اين سخن را در كتاب على علیه‌السلام يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم و آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن يعقوب بن ميثم التمّار مولى الإمام زين العابدين عليه‌السلام: دَخَلتُ عَلیٰ أَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ يَابنَ رَسولِ اللهِ! إِنّي وَجَدتُ في كُتُبِ أَبي أَنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام قالَ لِأَبي ميثَمٍ:... إِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ هُوَ يَقولُ: (ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا وَ عَمِلُوا ٱلصَّالِحَاتِ أُولٰئِكَ هُم خَيرُ ٱلبَرِيَّةِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيّنة: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ التَفَتَ إِلَيَّ وَ قالَ: «هُم وَ اللهِ أَنتَ وَ شيعَتُكَ يا عَلِيُّ، وَ ميعادُكَ وَ ميعادُهُم الحَوضُ غَداً، غُرّاً مُحَجَّلينَ، مكُتَحِلينَ مُتَوَّجينَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أَبو جَعفَرٍ: هٰكَذا هُوَ عِياناً في كِتابِ عَلِيٍّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۰۵ ح۹۰۹، إرشاد القلوب: ص۲۵۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۲۲۰ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از يعقوب بن ميثم تمّار، از وابستگان امام زين العابدين علیه‌السلام -: نزد امام باقر علیه‌السلام رفتم و به ایشان گفتم: فدايت شوم، اى پسر پيامبر خدا! من در نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پدرم ديدم كه على علیه‌السلام به پدرم ميثم گفته بود...: «من شنيدم پيامبر خدا صلی الله علیه و آله [اين آيه را] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند: (آنان كه ايمان آوردند و كار شايسته كردند، آنان، بهترينِ مردم هستند). سپس رو به من كرد و فرمود: &amp;quot;سوگند به خدا، اى على! آنان، تو و پيروانت هستيد. وعدۀ ديدار تو و آنان، فردا در كنار حوض است كه نورانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهره و سرمه كشيده و تاج بر سر، خواهيد بود&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام فرمود: «اين مطلب، در كتاب على علیه‌السلام دقيقاً همين گونه آمده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة: وَجَدتُ في صَحيفَةِ الفَرائِضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ح۲۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رَجُلٌ ماتَ وَ تَرَكَ ابنَتَهُ وَ أَبَوَيهِ، فَلِلاِبنَةِ ثَلاثَةُ أَسهُمٍ، وَ لِلأَبَوَينِ لِكُلِّ واحِدٍ مِنهُما سَهمٌ، يُقَسَّمُ المالُ عَلیٰ خَمسَةِ أَجزاءٍ، فَما أَصابَ ثَلاثَةَ أَجزاءٍ فَلِلاِبنَةِ، وَ ما أَصابَ جُزأَينِ فِلِلأَبَوَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۹۴ ح۲، تهذيب الأحكام: ج۹ ص۲۷۲ ح۹۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از زُراره -: در دفترچۀ فرائض [ارث] يافتم: «مردى، در گذشته و دختر و پدر و مادرش را بر جاى نهاده است. براى دختر، سه سهم است و هر كدام از پدر و مادر، يک سهم دارند و ميراث، پنج قسمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. سه قسمت براى دختر است و دو قسمت براى پدر و مادر».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات عن الأصبغ بن نُباتة: كُنتُ جالِساً عِندَ أَميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أَبي طالِبٍ عليه‌السلام في مَسجِدِ الكوفَةِ، فَأَتاهُ رَجُلٌ مِن بَجيلَةَ يُكَنّیٰ أَبا خَديجَةَ... قالَ: يا أَميرَ المُؤمِنينَ، أَ عِندَكَ سِرٌّ مِن أَسرارِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله تُحَدِّثُنا بِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، يا قَنبَرُ ائتِني بِالكِتابَةِ. فَفَضَّها، فَإِذا في أَسفَلِها سُلَيفَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُّلَيفَة: مصغّر سُلفة، و السُّلفَة: جلد رقيق يُجعل بطانةً للخفاف (اُنظر: القاموس المحيط: ج۳ ص۱۵۴ «سلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِثلَ ذَنَبِ الفَأرَةِ، مَكتوبٌ فيها:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ. إِنَّ لَعنَةَ اللهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ النّاسِ أَجمَعينَ عَلیٰ مَنِ انتَمیٰ إِلیٰ غَيرِ مَواليهِ، وَ لَعنَةُ اللهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ النّاسِ أَجمَعينَ عَلیٰ مَن أَحدَثَ فِي الإِسلامِ أَو آویٰ مُحدِثاً، وَ لَعنَةُ اللهِ عَلیٰ مَن ظَلَمَ أَجيراً أَجرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص۳۹۴ ح۵۲۶، بحار الأنوار: ج۲۳ ص۲۴۴ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات - به نقل از اصبغ بن نُباته -: خدمت امير مؤمنان على بن ابى طالب علیه‌السلام در مسجد كوفه نشسته بودم. مردى از قبيلۀ بَجيله - كه كنيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ابو خديجه بود - پيش آمد... و گفت: اى امير مؤمنان! آيا رازى از رازهاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دارى كه برايمان باز گويى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. اى قنبر! آن نوشته را بياور». امام علیه‌السلام آن را گشود. در پايين آن، پوست نازكى مانند دُمِ موش بود كه در آن نوشته شده بود: «به نام خداوند مهرگسترِ مهربان. لعنت خدا و فرشتگان او و همۀ مردمان بر كسى كه خود را به غير بستگان خويش، نسبت دهد! لعنت خدا بر كسى كه در اسلام، بدعتى گذارد يا بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى را پناه دهد! لعنت خدا بر كسى كه حقّ كارگر را بخورَد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن مسعود: جاءَ رَجُلٌ إِلیٰ فاطِمَةَ عليها السلام فَقالَ: يا بِنتَ رَسولِ اللهِ، هَل تَرَكَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عِندَكِ شَيئاً تُطرِفينيهِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أطرَفَ الرجلَ: أعطاه ما لم یُعطِ أحداً قبله. و الاسم: الطُّرفَة (لسان العرب: ج۹ ص۲۱۴ «طرف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: يا جارِيَةُ، هاتِي تِلكَ الجَريدَةَ. فَطَلَبَتها فَلَم تَجِدها، فَقالَت: وَيحَكِ! اُطلُبيها؛ فَإِنَّها تَعدِلُ عِندي حَسَناً وَ حُسَيناً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطَلَبَتها، فَإِذا هِيَ قَد قَمَّتها في قُمامَتِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَمّتها: أي كنَسَتها. و القُمامة: الكُناسة (أُنظر: النهاية: ج۴ ص۱۱۰ «قمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا فيها:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه عليه وآله: «لَيسَ مِنَ المُؤمِنينَ مَن لَم يَأمَن جارُهُ بَوائِقَهُ، مَن كانَ يُؤمِنُ بِاللهِ وَ اليَومِ الآخِرِ فَليُكرِم ضَيفَهُ، وَ مَن كانَ يُؤمِنُ بِاللهِ وَ اليَومِ الآخِرِ فَلا يُؤذِ جارَهُ، مَن كانَ يُؤمِنُ بِاللهِ وَ اليَومِ الآخِرِ فَليَقُل خَيراً أَو لِيَسكُت، إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الحَيِيَّ الحَليمَ العَفيفَ المُتَعَفِّفَ، وَ يُبغِضُ الفاحِشَ البَذيءَ السَّئّالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبالغة من السؤال؛ أي کثیر السؤال. و في بعض المصادر: «السائل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُلحِفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُلحِف: أي المُلحّ في السؤال (مجمع البحرين: ج۳ ص۱۶۲۴ «لحف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إِنَّ الحَياءَ مِنَ الإِيمانِ، وَ الإِيمانَ فِي الجَنَّةِ، وَ الفُحشَ مِنَ البَذاءِ، وَ البَذاءَ فِي النّارِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۰ ص۱۹۶ ح۱۰۴۴۲ و ج۲۲ ص۴۱۳ ح۱۰۲۴؛ دلائل الإمامة: ص۶۵ ح۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير - به نقل از ابن مسعود -: مردى نزد فاطمه علیها السلام آمد و گفت: اى دختر پيامبر خدا! آيا پيامبر خدا صلی الله علیه و آله چيزى برايت به ارث گذاشت كه آن را به من هديه دهى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام فرمود: «اى كنيز! آن نوشته را بياور». كنيز، آن را جستجو كرد و نيافت. فاطمه علیها السلام فرمود: «واى بر تو! آن را پيدا كن؛ چرا كه ارزش آن نزد من، برابر با ارزش حسن و حسين است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که مقصود، بيان ارزش حديث نبوى جدا از مقام امامت آنهاست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيز، جُستجو كرد و آن را ميان خاكروبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها يافت. در آن، نوشته شده بود: «محمّد صلی الله علیه و آله گفت: &amp;quot;از مؤمنان نيست آن كه همسايه، از شرّش در امان نباشد. هر كس به خداوند و روز واپسين ايمان دارد، مهمانش را گرامى بدارد. هر كس به خداوند و روز واپسين ايمان دارد، همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را آزار ندهد. هر كس به خدا و روز واپسين ايمان دارد، بايد سخن نيک بر زبان آورد يا سكوت كند. به راستى كه خداوند، باحياىِ بردبار و پاک‌دامن را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و دشنام دهندۀ بدزبانِ و سائل (درخواست كنندۀ) پافشاری کننده را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. به راستى كه شرم، از ايمان است و ايمان، در بهشت، جاى دارد و دشنام، از بدزبانى است و بدزبانى، در آتش جاى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام: اُكتُب ما أُملي عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا نَبِيَّ اللهِ، أَ تَخافُ عَلَيَّ النِّسيانَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَستُ أَخافُ عَلَيكَ النِّسيانَ، وَ قَد دَعَوتُ اللهَ لَكَ أَن يُحَفَّظَكَ وَ لا يُنسِيَكَ، وَ لٰكِنِ اكتُب لِشُرَكائِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: وَ مَن شُرَكائي يا نَبِيَّ اللهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الأَئِمَّةُ مِن وُلدِكَ، بِهِم تُسقیٰ أُمَّتِيَ الغَيثَ، وَ بِهِم يُستَجابُ دُعاؤُهُم، وَ بِهِم يَصرِفُ اللهُ عَنهُمُ البَلاءَ، وَ بِهِم تَنزِلُ الرَّحمَةُ مِنَ السَّماءِ، وَ هٰذا أَوَّلُهُم - وَ أَومَأَ بِيَدِهِ إِلَى الحَسَنِ عليه‌السلام -، ثُمَّ أَومَأَ بِيَدِهِ إِلَى الحُسَينِ عليه‌السلام، ثُمَّ قالَ: الأَئِمَّةُ مِن وُلدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۲۰۶ ح۲۱ عن أبي الطفيل، علل الشرائع: ص۲۰۸ ح۸، الإمامة و التبصرة: ص۱۸۳ ح۳۸ عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۲۳۲ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به امير مؤمنان علیه‌السلام فرمود: «آنچه را بر تو املا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، بنويس».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پيامبر خدا! از فراموشى من بيم دارى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «از فراموشى تو بيم ندارم، كه من به درگاه خداوند، دعا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام حافظۀ تو را قوى گردانَد و از فراموشى بر كنارت بدارد؛ ولى براى شريكان خود بنويس».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[على علیه‌السلام] گفت: شريكان من، چه كسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «امامان كه از نسل تو هستند. با وجود آنهاست كه بر امّت من باران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارد و با وجود آنها، دعايشان مستجاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و خداوند به خاطر آنها، بلا را از امّتم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و به خاطر وجود آنهاست كه از آسمان، رحمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارد و اين، نخستين ايشان است» و با دست به حسن علیه‌السلام اشاره كرد. سپس با دست به حسين علیه‌السلام اشاره كرد و فرمود: «امامان، از نسل اويند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن أَبي سَلَمة: إِنّي دَخَلتُ عَلیٰ عائِشَةَ وَ هِيَ حَزينَةٌ، فَقُلتُ لَها: ما يُحزِنُكِ يا أُمَّ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فُقِدَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله وَ تَظاهَرَ الحَسَكاتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحسكات: العداوات و الحقود (أُنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۴۱۱ «حسك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ثُمَّ قالَت: يا سَمُرَةُ، اِيتِني بِالكِتابِ. فَحَمَلَتِ الجارِيَةُ إِلَيها كِتاباً، فَفَتَحَت و نَظَرَت فيهِ طَويلاً، ثُمَّ قالَت: صَدَقَ رَسولُ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: ما يا أُمَّ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: أَخبارٌ وَ قِصَصٌ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَهَلّا تُحَدِّثيني بِشَيءٍ سَمِعتِهِ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: نَعَم، حَدَّثَني حَبيبي رَسولُ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن أَحسَنَ فيما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ غَفَرَ اللهُ لِما مَضیٰ وَ ما بَقِيَ، وَ مَن أَساءَ فيما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ أُخِذَ فيما مَضیٰ وَ فيما بَقِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص۱۸۹، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۳۴۹ ذيل ح۲۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از ابو سلمه -: نزد عايشه رفتم و او اندوهگين بود. به وى گفتم: اى مادر مؤمنان! چه چيز اندوهگينت كرده است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پيامبر صلی الله علیه و آله از دنيا رفته و كينه و دشمنى، پديدار شده است. آن گاه گفت: اى سَمُره! نوشته را بياور. وى نوشته را برايش آورد و آن را گشود و مدّتى دراز در آن نگريست. آن گاه گفت: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله راست گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چه چيز را، اى مادر مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اخبار و داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آيا چيزى از آنچه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، برايم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا. محبوبم پيامبر خدا صلی الله علیه و آله برايم گفت: «هر كس در باقى ماندۀ عمرش نيكى كند، خداوند، گذشته و باقى ماندۀ [عمر] او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و هر كس در باقى ماندۀ عمرش بدى كند، به جهت گذشته و باقى مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مؤاخذه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل عن مَعمَر: سَأَلتُ الزُّهرِيَّ: مَن كانَ كاتِبَ الكِتابِ يَومَ الحُدَيبِيَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَضَحِكَ و قالَ: هُوَ عَلِيٌّ عليه‌السلام، و لَو سَأَلتَ هٰؤُلاءِ قالوا: عُثمانُ - يَعني بَني أُمَيَّةَ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل: ج۲ ص۵۹۱ ح۱۰۰۲، السنن الكبریٰ للنسائي: ج۵ ص۱۶۷ ح۸۵۷۶ عن الإمام عليّ عليه‌السلام و فيه «إنّي كُنتُ كاتِبَ رَسولِ الله عليه‌السلام يَومَ الحُدَيبِيَةِ»؛ المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۲۴ عن ابن عبّاس و فيه «إنَّ كاتِبَ الكِتابِ يَومَ الحُدَيبِيَةِ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ»، بحار الأنوار: ج۳۸ ص۲۲۱ ذيل ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة، ابن حنبل - به نقل از مَعمَر -: از زُهرى پرسيدم: نويسندۀ صلح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ حديبيه چه كسى بود؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او خنديد و گفت: نويسندۀ صلح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه، على علیه‌السلام بود؛ ولى اگر از اينها - يعنى از امويان - بپرسى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: عثمان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن أَبي هريرة: إِنَّ رَجُلاً شَكا إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله سوءَ الحِفظِ، فَقالَ صلّی اللّه عليه وآله: اِستَعِن بِيَمينِكَ عَلیٰ حِفظِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۱ ص۲۴۴ ح۸۰۱ و ج۳ ص۱۶۹ ح۲۸۲۵، نوادر الأُصول: ج۱ ص۱۰۷ و ليس فيهما «علیٰ حفظك».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از ابو هُرَيره -: مردى از حافظۀ بدش به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شِكوه كرد. فرمود: «از دست راستت براى حفظ كردنت، كمک بگير [و بنويس]».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أَبي هريرة: كانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنصارِ يَجلِسُ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَيَسمَعُ مِنَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله الحَديثَ فَيُعجِبُهُ وَ لا يَحفَظُهُ، فَشَكا ذٰلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي أَسمَعُ مِنكَ الحَديثَ فَيُعجِبُني وَ لا أَحفَظُهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: اِستَعِن بِيَمينِكَ - و أَومَأَ بِيَدِهِ لِلخَطِّ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۳۹ ح۲۶۶۶، تفسير القرطبي: ج۱۱ ص۲۰۶؛ منية المريد: ص۲۶۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۲ ح۳۶ و راجع المعجم الأوسط: ج۱ ص۲۴۴ ح۸۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از ابو هُرَيره -: مردى انصارى نزد پيامبر صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشست و از ايشان، حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيد و از آن خوشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، امّا به يادش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند. او به پيامبر صلی الله علیه و آله شِكوه كرد و گفت: اى پيامبر خدا! من از شما حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم و خوشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، امّا در حافظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «از دست راستت كمک بگير» و با دستش به نوشتن، اشاره كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّا نَسمَعُ مِنكَ أَحاديثَ لا نَحفَظُها، أَ فَلا نَكتُبُها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلیٰ، فَاكتُبوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۶۷۳ ح۷۰۳۸، تاريخ دمشق: ج۳۱ ص۲۵۹ ح۶۵۲۱ نحوه، المحدّث الفاضل: ص۳۶۵ ح۳۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: گفتم: اى پيامبر خدا! ما احاديثى از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويم كه آنها را حفظ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم. آيا آنها را ننويسيم؟ فرمود: «چرا، آنها را بنويسيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن رافع بن خَديج: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّا نَسمَعُ مِنكَ أَشياءَ، فَنَكتُبُها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُكتُبوا وَ لا حَرَجَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۴ ص۲۷۶ ح۴۴۱۰، تقييد العلم: ص۷۲، المحدّث الفاضل: ص۳۶۹ ح۳۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير - به نقل از رافع بن خديج -: گفتم: اى پيامبر خدا! ما از تو چيزهايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويم. آنها را بنويسيم؟ فرمود: «بنويسيد كه مشكلى نيست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله – و قَد أَخبَرَ النّاسَ قَبلَ مَعرَكَةِ بَدرٍ بِمَن سَیُقتَلُ مِنَ المُشرِكينَ فيها بِأَسمائِهِم وَ مَواضِعِ قَتلِهِم، ثُمَّ قالَ -: يا مَعشَرَ المُسلِمينَ وَ اليَهودِ! اُكتُبوا بِما سَمِعتُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: يا رَسولَ اللهِ، قَد سَمِعنا وَ وَعَينا وَ لا نَنسیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: الكِتابَةُ أَفضَلُ وَ أَذكَرُ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۷۹ ح۲۴، التفسير المنسوب إلى الامام العسكريّ عليه‌السلام: ص۲۹۷، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۳۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام – در بیان حدیثی که پيامبر خدا صلی الله علیه و آله پيش از جنگ بدر، از اسامى كشتگان مشركان و جاى كشته شدنشان خبر داد -: سپس فرمود: «اى مسلمانان و اى يهوديان! آنچه را شنيديد، بنويسيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! ما شنيديم و حفظ كرديم و فراموش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «نوشتن، برتر و برايتان يادآورتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتابة-حديث-أهل-البيت-عليهمالسلام-في-عصرهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: كِتابَةُ حَديثِ أَهلِ البَيتِ عليهم‌السلام في عَصرِهِم&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نگارش حديث اهل بيت علیهم‌السلام در روزگار آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبریٰ عن عِلباء بن أَحمر: إِنَّ عَلِيَّ بنَ أَبي طالِبٍ عليه‌السلام خَطَبَ النّاسَ فَقالَ: مَن يَشتَري عِلماً بِدِرهَمٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاشتَرَى الحارِثُ الأَعوَرُ صُحُفاً بِدِرهَمٍ، ثُمَّ جاءَ بِها عَلِيّاً فَكَتَبَ لَهُ عِلماً كَثيراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ إِنَّ عَلِيّاً خَطَبَ النّاسَ بَعدُ فَقالَ: يا أَهلَ الكوفَةِ! غَلَبَكم نِصفُ رَجُلٍ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبریٰ: ج۶ ص۱۶۸، تاريخ بغداد: ج۸ ص۳۵۷ الرقم۴۴۵۶ و فيه صدره إلیٰ «صحفاً»، ربيع الأبرار: ج۳ ص۲۹۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عَلباء بن اَحمر -: على بن ابى طالب علیه‌السلام براى مردم، سخنرانى كرد و فرمود: «چه كسى يک دانش را با يک درهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خرد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارث اَعوَر، كاغذهايى را به يک درهم خريد و آنها را نزد على علیه‌السلام آورد و ايشان هم براى او دانش فراوانى نگاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعدها كه امام علیه‌السلام براى مردم سخنرانى كرد، فرمود: «اى اهل كوفه! نيمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنايه از اعور بودن حارث و معيوب بودن يک چشم اوست. در واقع، تعريض به افراد سالم با چشمانى سالم است؛ يعنى با آن كه حارث، نيمى از بينايى خود را دارد، ولى از ديگر افرادى كه داراى دو چشم سالم هستند، پيش افتاده و به آموختن علم، حريص است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از همۀ شما پيشى گرفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أَبي عمرو المتطبّب: عَرَضتُهُ [أي كِتابَ الديات] عَلیٰ أَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، قالَ: أَفتیٰ أَميرُ المُؤمِنينَ عليه‌السلام فَكَتَبَ النّاسُ فُتياهُ، وَ كَتَبَ بِهِ أَميرُ المُؤمِنينَ إِلیٰ أُمَرائِهِ وَ رُؤوسِ أَجنادِهِ، فَمِمّا كانَ فيهِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِن أُصيبَ شُفرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّفر - بالضمّ -: واحد أشفار العين، و هي حروف الأجفان التي ينبت عليها الشعر، و هو الهدب (الصحاح: ج۲ ص۷۰۱ «شفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَينِ الأَعلیٰ فَشُتِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّتَر: هو انقلاب في جفن العين قلّما یکون خلقةً. و قيل: هو أن ينشقّ الجفن حتّى ينفصل الحتار [و هي حروف أجفانها التي تلتقي عند التغمیض] و قيل: هو استرخاء الجفن الأسفل (لسان العرب: ج۴ ص۲۹۳ «شتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَدِيَتُهُ ثُلُثُ دِيَةِ العَينِ مِئَةُ دينارٍ وَ سِتَّةٌ وَ سِتّونَ ديناراً وَ ثُلُثا دينارٍ. وَ إِن أُصيبَ شُفرُ العَينِ الأَسفَلُ فَشُتِرَ، فَدِيَتُهُ نِصفُ دِيَةِ العَينِ مِئَتا دينارٍ وَ خَمسونَ ديناراً. وَ إِن أُصيبَ الحاجِبُ فَذَهَبَ شَعرُهُ كُلُّهُ، فَدِيَتُهُ نِصفُ دِيَةِ العَينِ مِئَتا دينارٍ وَ خَمسونَ ديناراً، فَما أُصيبَ مِنهُ فَعَلیٰ حِسابِ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۳۳۰ ح۲، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۲۵۸ ح۱۰۱۹، عوالي اللآلي: ج۳ ص۶۳۰ ح۵۳ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو عمرو مُتطبّب -: آن (كتاب ديات) را بر امام صادق علیه‌السلام عرضه كردم. فرمود: «امير مؤمنان علیه‌السلام فتوا داد و مردم، فتواهاى او را نوشتند و امير مؤمنان علیه‌السلام آنها را براى اميران و فرماندهان لشكرش فرستاد و از آن جمله، اين بود: &amp;quot;اگر صدمه به پلک بالاى چشم وارد آيد و معيوب شود و به بالا باز گردد، ديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم ديۀ چشم است: ۱۶۶ و دو سوم دينار، و اگر پلک پايين چشم همين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه آسيب ببيند، ديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نصف ديۀ چشم است: ۲۵۰ دينار، و اگر به ابرو آسيبى برسد و همۀ موى آن از ميان برود، ديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نصف ديۀ چشم است: ۲۵۰ دينار، و هر صدمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه [كمتر] باشد، به همين نسبت، محاسبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار عن جابر عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: قالَ عليه‌السلام لِكاتِبِ كُتُبِهِ أَن يَصنَعَ هٰذِهِ الدَّفاتِرَ كَراريسَ، وَ قالَ عليه‌السلام: وَجَدنا كُتُبَ عَلِيٍّ عليه‌السلام مُدرَجَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۲۴۹ ح۷۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار - به نقل از جابر -: امام باقر علیه‌السلام به نويسندۀ نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش (/ نوشته‌هایش) گفت که اين دفترها را به صورت مجلّد در آورد. نيز فرمود: «كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى / نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى) على علیه‌السلام را به صورت جلد شده يافتيم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني عن سالم الأشَلّ عن حُصَين التَّغلِبي:... ثُمَّ نَظَرَ إِلَيَّ أَبو جَعفَرٍ عِندَ فَراغِهِ مِن كَلامِهِ، فَقالَ: أَ حَفِظتَ أَم أَكتُبُها لَكَ؟ فَقُلتُ: إِن شِئتَ. فَدَعا بِكُراعٍ مِن أَديمٍ أَو صَحيفَةٍ فَكَتَبَها لي، ثُمَّ دَفَعَها إِلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَخرَجَها حُصَينٌ إِلَينا فَقَرَأَها عَلَينا، ثُمَّ قالَ: هٰذا كِتابُ أَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۱۷۹ ح۲۳، بحار الأنوار: ج۵۱ ص۳۸ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، نعمانى - به نقل از سالم اَشَل، از حُصَين تغلبى -: سپس امام باقر علیه‌السلام سخنش را كه تمام كرد، به من نگريست و فرمود: «آيا آن را حفظ كردى يا برايت بنويسم؟». گفتم: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد [بنويسيد]. امام علیه‌السلام حاشيۀ باريک پوستى يا كاغذى خواست و آن را نوشت. سپس آن را به من سپرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُصَين، آن را براى ما بيرون آورد و برايمان خواند. سپس گفت: «اين، نوشتۀ امام باقر علیه‌السلام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات عن أَبي الوَضّاح: فَحَدَّثَني أَبي، قالَ: كانَ جَماعَةٌ مِن خاصَّةِ أَبِي الحَسَنِ عليه‌السلام مِن أَهلِ بَيتِهِ وَ شيعَتِهِ يَحضُرونَ مَجلِسَهُ وَ مَعَهُم في أَكمامِهِم أَلواحُ آبنوسٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآبنوس: شجر من فصيلة الآبنوسيّات، يعيش في البلدان الحارّة، خشبه ثمين، أسود اللون، صلب العود للغاية (المنجد في اللغة: ص۲ «أبن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِطافٌ وَ أَميالٌ، فَإِذا نَطَقَ أَبُو الحَسَنِ عليه‌السلام بِكَلِمَةٍ أَو أَفتیٰ في نازِلَةٍ، أَثبَتَ القَومُ ما سَمِعوا مِنهُ في ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۲۶۸، بحار الأنوار: ج۴۸ ص۱۵۳ ذيل ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات - به نقل از ابو وضّاح -: پدرم برايم گفت: گروهى از خواصّ ابو الحسن (امام كاظم) علیه‌السلام كه از خاندان و شيعيان ايشان بودند، با لوح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از چوب لطيف آبنوس و قلم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه در آستين داشتند، در مجلسِ ايشان حاضر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و چون امام ابو الحسن علیه‌السلام سخنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود يا در بارۀ پيشامدى، فتوايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد، آنان نيز آنچه را از او در آن باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدند، در آنها [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاشتند و] ثبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص عن حمزة بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّ: كَتَبتُ في ظَهرِ قِرطاسٍ: إِنَّ الدُّنيا مُمَثَّلَةٌ لِلإِمامِ كَفِلقَةِ الجَوزَةِ. فَدَفَعتُهُ إِلیٰ أَبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام فَقُلتُ لَهُ: إِنَّ أَصحابَنا رَوَوا حَديثاً ما أَنكَرتُهُ غَيرَ أَنّي أُحِبُّ أَن أَسمَعَهُ مِنكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنَظَرَ فيهِ ثُمَّ طَواهُ، حَتّیٰ ظَنَنتُ قَد شَقَّ عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ عليه‌السلام: هُوَ حَقٌّ، فَحَوِّلهُ في أَديمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۱۷، بصائر الدرجات: ص۴۰۸ ح۴، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۵ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص - به نقل از حمزة بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جعفرى -: بر پشت كاغذى نوشتم: دنيا براى امام، مانند يک دانه گردو، روشن و آشكار است. آن را به امام رضا علیه‌السلام دادم و به ايشان گفتم: ياران ما، حديثى را روايت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه انكارش نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ امّا دوست دارم آن را از شما بشنوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام در آن نگريست و سپس آن را پيچيد، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه پنداشتم بر او گران آمده است. آن گاه فرمود: «این، حقیقت است. آن را به [روىِ] پوست، منتقل كن [كه ماندگارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بيشتر است]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحليلى-در-بارۀ-نگارش-حديث-پس-از-پيامبر-صلی-الله-علیه-و-آله541&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحليلى در بارۀ نگارش حديث، پس از پيامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارش سخنان پيامبر صلّی اللّه علیه و آله از آغاز تا پايان سدۀ اوّل هجرى، دوران پر فراز و نشیبی را گذرانده است. ابتدا و در حضور پيامبر، روايات ايشان نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، ولى پس از رحلت ایشان در دهۀ دوم هجرت، کتابت روايات نبوى متوقّف شد. بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگونى براى اين امر بيان شده است که هيچ یک مقبول نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید. کاهش نگارش حديث در دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نزديک به صد سال، پيامدهاى ناگوارى در عرصۀ معارف دينى و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنّت نبوى پديد آورد. البتّه پس از این دوره و در پایان سدۀ اوّل هجری، ممنوعيت نگارش حدیث لغو شد، فرهنگ مکتوب، به تدریج جای‌گزين فرهنگ شفاهى گردید و روايات نبوى، کتابت و تدوين شدند. اکنون به بررسی مباحث مربوط به این موضوع می‌پردازیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگارش-حديث-در-عصر-پيامبر-صلی-الله-علیه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارش حديث در عصر پيامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتابت و ثبت سخنان رهبران و شخصيت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اثرگذار، شيوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کهن و عقلايى است که موجب ماندگارى و بقاى متون مهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، هر چند گاه نیازمند اجازه گرفتن بویژه برای نشر آن است. از اين رو، طبيعى است که نگارش روايات پيامبر صلی الله علیه و آله نيز ميان پيروان ايشان رواج داشته باشد. پيامبر صلّی اللّه علیه و آله خود نیز در سفارش به کتابت سخنانش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين دانش را بنويسيد»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۵۱ ح۲۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا «دانش را با کتابت، در بند کنيد»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۴۹ ح۲۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نیز «اين علم را بنويسيد که در دنيا يا آخرت، به شما سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۵۱ ح۲۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى افراد مانند رافع بن خديج نیز از پیامبر صلی الله علیه و آله اجازه خواستند روايت ایشان را بنویسند و پيامبر صلی الله علیه و آله اجازه فرمود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۷۲ ح۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از فتح مکّه نیز پيامبر صلی الله علیه و آله خطبه خواند و در پايان سخن، مردى يمنى به نام ابو شاه از پيامبر صلّی اللّه علیه و آله خواست که آن خطبه براى او نوشته شود. پيامبر نیز به اصحابش فرمود: «اين خطبه را براى ابو شاه بنويسيد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۵۵ ح۲۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شخصى نیز خدمت پيامبر صلی الله علیه و آله رسيد و از کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حافظه بودن خود، شکوه کرد. پيامبر صلّی اللّه علیه و آله به دستان او اشاره کرد و فرمود: «از دستت، کمک بگير و اين آثار را بنویس».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۷۲ ح۲۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;امام-على-علیهالسلام-و-نگارش-احاديث-پيامبر-صلی-الله-علیه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام و نگارش احاديث پيامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام نقش بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظيرى در کتابت حديث نبوى داشته و نخستين و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نگارندۀ احاديث پيامبر بوده است. ايشان، نگارش برخی پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسمى را بر عهده داشت و افزون بر آن، مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى «صحيفۀ علی» و «کتاب على» را نيز از سخنان پیامبر، گرد آورد. «صحيفۀ على»، نوشتۀ کوچکى از سخنان پيامبر و همواره متّصل به غلاف شمشير امام على بوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: سنن النسائى: ج۸ ص۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منابع معتبر حديثى اهل سنّت، از آن فراوان ياد نموده و احاديثش را نقل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام اين صحيفه، ده بار در صحيح البخارى، سه بار در صحيح مسلم و پنج بار در ديگر کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مشهور اهل سنّت، آمده است که مجموعا نُه حديث را حکايت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: «صحیفۀ امیر مؤمنان علیه‌السلام»، محمّدصادق نجمی، مجلّۀ علوم حدیث: ش۳ ص۴۱ - ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب امام على، بزرگ و نوشته&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از پوست به طول هفتاد ذراع بوده که چون در هم پیچیده و جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، به کلفتى ران شتر می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یادکرد از کتاب علی علیه‌السلام و نقل رواياتش در منابع حديثى شيعه، پُربسامد است. اهل بيت علیهم‌السلام به آن استناد کرده و احکامى را از آن بر خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافى: ج۳ ص۵۰۵ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيوۀ تدوين اين کتاب، بدین&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه بوده که پيامبر صلی الله علیه و آله مطالب مختلفى را بر امام على املا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و ايشان نيز آنها را می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشت. اُمّ سلمه، همسر پيامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «پيامبر خدا در حالى که على نزدش بود، پوستى دبّاغى شده خواست. ايشان پيوسته املا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و على نگاشت تا آن که داخل پوست و پشت و گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، پر از نوشته شد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: أدب الإملاء و الاستملاء: ص۱۲ - ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام خود به محتواى اين کتاب اشاره نموده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۵۵ ح۲۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگرى به خطّ امام على علیه‌السلام با نام‌های «جامعه»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بصائر الدرجات: ص۱۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«جَفر»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «صحيفة الفرائض»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافى: ج۷ ص۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معرّفى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که مشابه کتاب امام على می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مکاتیب الرسول صلی الله علیه و آله: ج۱ ص۸۹، تدوین السنّة الشریفة: ص۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است دستۀ ديگرى از نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى دورۀ پيامبر، فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دستور العمل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، معاهده‌ها و نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حکومتى با حجم زیاد هستند که سندی روشن بر رواج کتابت سخنان پيامبر در روزگار ايشان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به همّت آیة اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على احمدى میانجى رحمه الله گرد آمد و در کتاب مکاتیب الرسول صلی الله علیه و آله در چهار جلد، به وسیلۀ انتشارات دار الحدیث، نشر یافت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگارش-حديث-به-وسیلۀ-ديگر-اصحاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارش حديث به وسیلۀ ديگر اصحاب&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصحاب ديگرى که سواد خواندن و نوشتن داشتند و اهمّيت سخنان پيامبر را درک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، به يادگيرى و نگارش سخنان ایشان، اهتمام داشتند. سلمان فارسى، انس بن مالک، عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبّاس و جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصارى، از جمله صحابيان نگارندۀ حدیث بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تدوین السنّة الشریفة: ص۲۰۲ - ۲۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بکر نيز پانصد حديث از پيامبر نوشته بود که در زمان خلافت خود و به بهانۀ جلوگيرى از اختلاف، آنها را آتش زد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تذکرة الحفّاظ: ص۵، کنز العمّال: ج۵ ص۲۸۵ ح۲۹۴۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خليفۀ دوم نيز در دورۀ خلافت خويش، از صحابيان پيامبر خواست تا نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روايى خود را نزد او بياورند. چون نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها گِرد آمد و به صورت پشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در آمد، آنها را سوزاند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تقیید العلم: ص۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين گزارش آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که شمار در خور توجّهى از صحابه، حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگار بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن عاص نيز از جمله نگارندگان حديث در عصر پيامبر بوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «من هر آنچه از پيامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشتم و مقصودم حفاظت آنها بود».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۵۷ ح۲۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توصيه به نگارش روايات نبوى تا آخرين روزهاى حيات پیامبر، ادامه داشت. ایشان تنها چهار روز قبل از رحلت خود، از حاضران خواست تا قلم و دواتى بياورند تا متنى را کتابت کند که با وجود آن، امّت اسلامى هرگز گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نشوند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: صحیح البخارى: ج۵ ص۱۳۸ و ج۷ ص۹ و شرح صحیح مسلم: ج۱۱ ص۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متأسّفانه، اين درخواست پيامبر با اعتراض و بگومگوى برخى، عملی نشد. ابن عبّاس، داستان جلوگيرى از نگارش حديث پيامبر صلی الله علیه و آله را با حالتى حزن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود، گزارش کرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مصادر پیشین.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگارش-حديث-در-عصر-خلفا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارش حديث در عصر خلفا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در زمان حيات پيامبر صلی الله علیه و آله و گاه به امر ايشان، روايات نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۵۳ (نگارش حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله در روزگار ایشان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه گاه زمزمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در مخالفت با نگارش همۀ سخنان پیامبر به گوش می‌رسیده، که در خور توجّه نبوده و بازتاب جدّى ميان صحابه نداشته‌اند. گزارش عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، مخالفت افرادى سرشناس و اثرگذار از قبيلۀ قريش را بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن جا اثرگذار بود که عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو به سبب اعتراض آنها، نوشتن سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله را متوقّف کرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهانۀ آنان، سخن گفتن پيامبر صلی الله علیه و آله در حالت خشنودى يا ناخشنودى بوده است که گویی ناظر به «ستایش‌ها و نکوهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پيامبر صلّی اللّه علیه و آله در بارۀ برخى اصحاب» بوده؛ زیرا دور از ذهن است که با بيان احکام فقهى يا آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تفسيرى، مخالفت کرده باشند. روشن است که اينان، ستايش و نکوهش پیامبر را به زیان خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديده‌اند و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که آنها را برخاسته از حبّ و بغض شخصى و نه نشئت گرفته از منشأ وحيانى جلوه دهند. به احتمال، معترضان به نگارش سخنان پيامبر صلی الله علیه و آله، همان گروهى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند که پس از رحلت ايشان، ديدگاه خود را در عدم نگارش حديث نبوى به همۀ مسلمانان، تحمیل کردند. شعار اين گروه، «حسبُنا کتابُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بود و آن را به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوت بيان نمودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از رحلت پيامبر صلّی اللّه علیه و آله، جريان حاکم کوشید تا با توصيه، بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه و حتّى تهديد، نگارش و تدوين روايات پيامبر صلی الله علیه و آله را متوقّف سازد. خليفۀ اوّل، نخستين گام را در اين مسير برداشت. ذهبی به نقل از عايشه، دختر ابو بکر و همسر پيامبر، چنین آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم، پانصد حديث پيامبر را گرد آورده بود. شبى ناراحت بود و در بسترش آرام و قرار نداشت. صبح‌دم، مرا خواست و گفت: دخترم! احاديث مرا بياور. آنها را برايش بردم و او همۀ آنها را سوزاند. سبب را پرسيدم. گفت: ترسيدم که بميرم و در ميان اين احاديث من، حديثى يافت شود که آن را از شخص راستگویی شنيده باشم، ولى او برايم دقيق گزارش نکرده باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذکرة الحفّاظ: ج۱ ص۵، کنز العمّال: ج۱۰ ص۲۸۵ ح۲۹۴۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذهبى در گزارش ديگرى از ابن مليکه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از رحلت پيامبر خدا، ابو بکر، مسلمانان را گِرد آورد و گفت: شما احاديثى را از پيامبر نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد و در آن، اختلاف داريد؛ مردمان پس از شما اختلاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بيشترى خواهند داشت. بنا بر اين، هيچ سخنى را از پيامبر خدا نقل نکنيد و اگر کسى از شما در اين باره پرسش کرد، در پاسخ او بگوييد: ميان ما و شما، قرآن، حاکم است. حلال آن را حلال شماريد و حرام آن را حرام بداريد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذکرة الحفّاظ: ج۱ ص۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خليفۀ اوّل با اين سخن، حجّت معتبر و قابل استناد در ميان مردم را منحصر به کتاب خدا (قرآن) دانست و همۀ روايات نبوى را از دايرۀ افاده و استفاده، خارج ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در زمان خليفۀ دوم، جلوگيرى از تدوين حديث، با شدّت بيشترى ادامه يافت. اقدامات خليفۀ دوم برای نگارش نيافتن روايات پيامبر صلی الله علیه و آله، در چند محور به انجام رسید: نهى از تدوين سنن (احکام فقهى)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی سنن در این روایات، ناظر به احکام فقهى باشد؛ چون خلیفۀ دوم، آن را به «مشناه» تشبیه کرد؛ کتابى که شامل گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شفاهى مرتبط با احکام فقهى یهودیان است (ر.ک: جامع بیان العلم: ج۱ ص۶۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منع از نگارش حديث، پرهيز از نقل حديث و در نهايت، قطع ارتباط نومسلمانان با اصحاب راوی حدیث پيامبر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خليفۀ دوم، ابتدا از صحابیان در بارۀ گردآورى سنن پيامبر صلّی اللّه علیه و آله نظرخواهى کرد و آنان، موافقت خود را با اين موضوع، اعلام کردند. پس از آن، خليفۀ دوم به مدّت يک ماه با خود اندیشید و در نهايت از اصحاب پيامبر خواست تا نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى خود را نزد او بياورند. پس از گردآورى همۀ احاديث، خليفه به سوزاندن همۀ ميراث حديثى پيامبر، فرمان داد. توجيه خليفه آن بود که: دينداران پيش از شما، سنن پيامبرانشان را نوشتند و بِدان تکيه کردند و کتاب خدا را کنار نهادند؛ ولى من هيچ چيز کتاب خدا را کنار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقیید العلم: ص۵۰، الطبقات الکبرى: ج۳ ص۲۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين خليفۀ دوم، با ابلاغ بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سراسر مناطق اسلامى، فرمان داد هر کس نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از احاديث پيامبر خدا دارد، آن را نابود کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بیان العلم: ج۱ ص۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بعد، او نقل روايات پيامبر براى مردم را نيز ممنوع کرد. قرظة بن کعب، يکى از نمايندگان اعزامى خليفۀ دوم به کوفه، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى که ما [براى تبلیغ و تعلیم] به سمت کوفه حرکت کرديم، عمر به مشايعت ما آمد و به ما اين گونه سفارش کرد: اهالى کوفه با قرآن مأنوس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بنا بر اين، با نقل حديث پيامبر خدا آنها را مشغول نکنيد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى: ج۱ ص۹۰ ح۲۸۴ و ۲۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين دستور خليفه، سبب شد تا قرظة بن کعب، درخواست مسلمانان کوفه براى نقل احاديث پيامبر را اجابت نکند و نهى خليفۀ دوم را به اطّلاع مردم برساند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المستدرک على الصحیحین: ج۱ ص۱۸۳ ح۳۴۷، تذکرة الحفّاظ: ج۱ ص۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خليفۀ دوم، در اواخر عمرش، برخى صحابيان فعّال در نقل حدیث، مانند: ابو ذر، حذیفه و ابو دردا را از هر سو فرا خواند و پس از اعتراض به حدیث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی آنها، مانع خروجشان از مدينه شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تاریخ دمشق: ج۴۰ ص۵۰۰، کنز العمّال: ج۱۰ ص۲۹۳ ح۲۹۴۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى ديگر مانند عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسعود و ابو مسعود انصارى را نيز به همین دلیل در مدینه نگاه داشت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المعجم الأوسط: ج۳ ص۳۷۸ ح۳۴۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو هُرَيره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما نتوانستيم روايات پيامبر را نقل کنيم تا آن گاه که عمر از دنيا رفت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیر أعلام النبلاء: ج۲ ص۶۰۲ ش۱۲۶، البدایة و النهایة: ج۸ ص۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلفاى بعدى نيز با استمرار اين روش، نقل روايات پيامبر را ممنوع کردند. عثمان، در روزگار خلافت خود، اعلام کرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ کس حق ندارد حديثى از پيامبر خدا نقل کند، مگر این که آن حديث در زمان ابو بکر و عمر، شنيده شده باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبرى: ج۲ ص۳۳۶، تاریخ دمشق: ج۳۹ ص۱۸۰ ح۷۹۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منع از نگارش و نشر حديث در دورۀ امویان نيز ادامه یافت. معاويه، فرمانی مانند عثمان ابلاغ کرد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: صحیح مسلم: ج۲ ص۷۱۸ ح۹۸، مسند ابن حنبل: ج۶ ص۲۸ ح۱۶۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و افزون بر آن دستور داد: «از پيامبر خدا، روايت نقل نکنيد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۹۷ ح۲۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درگذشت صحابيان و کشته شدن آنان در جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، سبب شد نسل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بعدى و نو&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان، با سنّت پيامبر، آشنا نشوند و آگاهى آنان از اسلام، به فرهنگ رسمى ارائه شده از جانب حاکمان محدود شود. بدین سان، منع از نگارش حدیث، در فرهنگ عمومى مسلمانان جای گرفت و نگارش حديث، ناپسند قلمداد&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. در این میان، سيره و سخن اهل بيت علیهم‌السلام، مقابله با آن، بدون تنش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زایی در جامعه بود. آنان خود، حديث پيامبر صلی الله علیه و آله را&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشتند و اصحاب خويش را نيز به نوشتن حديث، ترغيب کردند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۵۱ (تشویق اهل بیت به نگارش و نگهداری نگاشته‌ها).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پیامدهای-منع-تدوين-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامدهای منع تدوين حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارش نيافتن حديث، پس از رحلت پيامبر صلی الله علیه و آله شکل گرفت، در روزگار خليفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دوم و سوم، رواج يافت و در دورۀ بنى اميّه، به فرهنگ عمومى اهل سنّت، تبديل شد. پس از مدّتى و تا پایان قرن نخست هجری، نقل حديث نيز ممنوع گشت و زيان جبران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذيرى به فرهنگ و معارف اسلامى وارد آمد. اين سخن، بِدان معنا نيست که هيچ مکتوبى در طول اين دورۀ طولانى نود ساله، نگاشته نشده، يا هيچ نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آن دوران، باقى نمانده است. طبيعى است که برخى افراد در خفا، يا در زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى خاص، کارى مخالفِ متعارف، انجام داده و صفحاتى را مکتوب کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ ولى شمار اين نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و حجم بسیاری از آنها اندک است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این دوره، نام حدود پنجاه نوشته در دست است که با توجّه به وجود سه نسل از صحابیان و تابعیان در این دورۀ نود ساله و وسعت جغرافیایى مناطق اسلامى، نشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که منع از نگارش حدیث، عملی و عمومی شده است (ر.ک: أعیان الشیعة: ج۱ - ۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نشانۀ فرهنگ عمومى به شمار نمی‌آیند. پيامدهاى منفى اين روند، بسيار اسف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيز بود. تأسّف‌بارتر، این که برخى پيامدهاى خسارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار آن در حوزۀ حديث اهل سنّت، قابل جبران نيست. اگر فعّاليت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تلاش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ائمّۀ اطهار علیهم‌السلام در دورۀ منع حديث و پس از آن نبود، بسيارى از سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به طور کامل، نابود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى پيامدهاى منع کتابت حديث، از اين قرارند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پنهان-ماندن-بسيارى-از-سخنان-پيامبر-صلی-الله-علیه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. پنهان ماندن بسيارى از سخنان پيامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سياست منع از تدوين حديث، سبب شد تا بسيارى از سخنان پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در ذهن صحابيان بمانَد و به نسل آينده منتقل نشود و با مرگ صحابيان، آن معارف نيز مدفون شوند. منع از نوشتن حديث، سوزاندن نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى، مخالفت با تدوين سنن، جلوگيرى از نقل حديث، آزار و اذيّت ناقلان پُرحديث و...، سبب شدند که جسارت مخالفت با فرهنگ حکومتى و تلاش براى نقل حديث در ميان صحابيان، کاهش يابد. در کتاب صحيح البخارى، به نقل از مجاهد آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من تا رسیدن به مدينه، همراه عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر بودم؛ ولی نشنيدم که حديثى از پيامبر نقل کند، جز يک حديث.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى: ج۱ ص۳۹ ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعبى نيز در سخنی مشابه آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من يک سال با عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر نشست و برخاست داشتم؛ ولی او يک حديث هم از پيامبر خدا صلّی الله علیه و آله برایم نقل نکرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۱۱ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه برخى منابع شيعى، نقل نشدن حديث از سوى عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر را به دستور معاويه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. در برخى منابع آمده است که معاويه به او پيام داد: «اگر گزارش شود که حديث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى، تو را خواهم کشت».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین: ص۲۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که اين فرمان در مخالفت صریح با فرمان پيامبر خدا بود که فرمود: «حديث مرا بشنويد و به ديگران منتقل کنيد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۵ ح۱ـ۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رواج-احاديث-ساختگى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. رواج احاديث ساختگى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدم کتابت و تدوين احاديث در کناب نبودِ مرجع معتبر شناسايى و تمیيز احاديث صحيح از متون غير صحيح، زمينۀ فعّاليت براى جاعلان حديث، در دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بعد را فراهم آورد و موجب گردید نااهلان و دنيامداران، انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تمايلات خود را به پيامبر خدا نسبت دهند. از اين رو، کسانى که در پى کسب قدرت، ثروت و مکنت بودند، يا وجاهت نزد حاکمان و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مداران را طلب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، با جعل حديث مورد نظر آنان، خود را به آنها نزديک و منافع خويش را تأمين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. پديد آمدن نظريّۀ عدالت صحابيان که نظريه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سياسى براى مقدّس نشان دادن همۀ اصحاب بود، زمينۀ جعل و نشر احاديث ساختگی را گسترش داد، تا آن جا که در برابر احاديث درست و اثرگذار متعدّدی، احاديثی دیگر بر ساختند و نشر دادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بروز-اختلاف-ميان-احاديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. بروز اختلاف ميان احاديث&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثبت نکردن احاديث، موجب آن شد که به دليل خطا، نسيان و غفلت راويانى که تنها متّکى بر حافظۀ خود بودند، ميان روايات، اختلاف پديد آيد؛ اختلاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست با نگارش و تدوين حديث، پدیدار نشود یا به شدّت کاهش یابند. سوگمندانه، کتابت نکردن حديث، سبب شد نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون از يک واقعه، چندان متفاوت شوند که معارض جلوه کنند و نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مکرّر و چند بارۀ روايت، ما را از متن اصلى و نخست، دور و دورتر کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معتبر-شدن-آرای-افراد-غیر-معصوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. معتبر شدن آرای افراد غیر معصوم&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر نظام اجتماعى، نيازمند تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهى قوى و امين براى نظم بخشيدن به قواعد و قوانين حاکم بر جامعه است. تبلور اين قوانين در جامعۀ اسلامى، در آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قرآن و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و اوصیای معصوم ایشان است. در اين ميان، اهل سنّت که تنها عصمت پيامبر را باور داشتند، براى تکامل خود و جامعه، بيش از ديگران نيازمند ثبت سخنان پيامبر بودند و چون سخنان پيامبر ثبت و تدوين نشد، آنان براى برآورده ساختن نياز جامعه به قانون و مقابله با چالش پديد آمده، قول و فعل افراد غير معصوم، يعنى گفتار و کردار خلفا، حاکمان، صحابيان و تابعيان را حجّت شمردند؛ زيرا نظام اجتماعى بدون آن، قادر به رفع آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ترميم چالش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى موجود در جامعه نبود. خلفا، حاکمان، صحابيان و تابعيان نيز شخصيت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون و اخلاق متفاوتى داشتند و بدون در اختيار داشتن معيار حق و واقع، مطابق با ذوق و استحسان خويش، سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند و حتّى در بسيارى موارد با يکديگر مبارزه و منازعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. اين ناهماهنگى و نابه‌سامانى، سبب پديدار شدن اختلاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بيشتر در جامعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دور-کردن-اهل-بيت-از-عرصۀ-حکومت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. دور کردن اهل بيت از عرصۀ حکومت&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جلوگيرى از تدوين حديث، سبب شد تا فضائل اهل بيت علیهم‌السلام که بر زبان پيامبر خدا جارى شده بودند، فراموش شوند و امام على، فاطمه و اهل بيت علیهم‌السلام به فراموشى سپرده شوند. با از یاد رفتنِ اين فضائل، ديگر کسى در پى آن نبود که راه هدايت را از مسير اهل بيت پیجويى کند. ۲۵ سال خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى امير مؤمنان علیه‌السلام، بيست سال مهجورى امام حسن علیه‌السلام و امام حسين علیه‌السلام و ۳۵ سال تنهايى امام سجّاد علیه‌السلام، نتيجۀ منع از تدوين حديث بود. شادمانى اهالى شام پس از شهادت امير مؤمنان يا هنگام ورود اسيران اهل بیت به شام، نتيجۀ ناآگاهى شاميان از جایگاه و فضائل اهل&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيت بود که خود، نشئت گرفته از منع تدوين و نقل حديث است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فراهم-آمدن-زمینۀ-اتهام-به-فرهنگ-اسلامى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. فراهم آمدن زمینۀ اتّهام به فرهنگ اسلامى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دو سدۀ اخير، برخی مستشرقان که در پى ضربه زدن به فرهنگ اسلامى و تحقير آن بودند، از چالش پديد آمده پس از رحلت پيامبر صلی الله علیه و آله سوء استفاده کردند. آنان با استناد به ضعف برخى احاديث و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پدید آمده در حديث، به موضعگیری در مقابل فرهنگ اسلامى پرداختند و فرهنگ اسلامى را تمدّنى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه يا برگرفته از اسرائيليّات، قلمداد کردند و بر پایۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این پنداره، نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوانى را در سدۀ اخير نشر دادند و به فرهنگ اسلام هجوم آوردند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: درس‌هایی در بارۀ اسلام، نگاشتۀ اثرگذار ایگناش گلدزیهر (۱۸۵۰ - ۱۹۲۱م). وی مستشرق مشهور یهودى است که تحقیقات و نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او، بر مطالعات مستشرقان در بارۀ اسلام در قرن بیستم میلادی، تأثیرگذار بوده است. این کتاب با عنوان العقیدة و الشریعة فى الإسلام، به عربى ترجمه شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه اعتراض آنان، برگرفته از تاريخ حديث اهل سنّت بود؛ زيرا با فرهنگ اهل بيت، کمتر آشنا بودند؛ فرهنگی غنی و شکل گرفته بر پایۀ نگارش حدیث که به برکت حضور امامان علیهم‌السلام و عرضۀ حدیث بر ایشان، از بسیاری آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مصون ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آغاز-مجدد-نگارش-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آغاز مجدّد نگارش حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان که گفتیم، پس از رحلت پيامبر، به کتابت و تدوين حديث، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهرى شد و کتابت و تدوين حديث، در دوران خلافت خليفۀ دوم، رسماً ممنوع گردید. دوران طولانى بيست و چند سالۀ خلافت خليفه‌های دوم و سوم، اين فرهنگ را ميان اصحاب پيامبر صلی الله علیه و آله نهادينه کرد، تا آن جا که توصيه و تأکيد امير مؤمنان علیه‌السلام در دوران خلافتش نتوانست نگارش حدیث را میان تودۀ مردم نهادینه کند. پس از سال چهلم هجرى و در دوران حاکميت بنى اميّه، اين فرهنگ با شدّت بيشترى تبليغ شد. بنى اميّه رويکردى غير فرهنگى داشتند و عدم نگارش حديث را ترويج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که نسل‌های اوّل و دوم تابعيان، نگارش حديث را امرى ناپسند می‌شمردند و نقل شفاهى و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سينه به سينه را ارزش، معرّفی می‌کردند. روشن است که اين شيوه، امکان استمرار نداشت و زمینۀ برخی آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را فراهم آورد؛ آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی مانند: روشمند نبودن نقل حديث، سستى و خطا در نقل، نقل به معناهاى متفاوت، تغيير محتوايى حديث به سبب خطاى حافظه و از دست رفتن ظرافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معنايى سخن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و اهل بیت علیهم السّلام. در سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پايانى سدۀ اوّل هجرى، تنها نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى اندک در حديث يا تاريخ اسلام، به گونۀ پراکنده وجود داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پایان این سده، عمر بن عبد العزيز، به گونۀ رسمى، فرمان نگارش سنن و روايات نبوى را صادر کرد. عمر بن عبد العزيز (۶۱ - ۱۰۱ق)، نوۀ مروان بن حکم و يکى از خلفاى بنى اميّه از شاخۀ مروانيان بود. او در جوانى، والى مدينه بود و بیشتر عمرش را نزد دانشمندان، محدّثان و تاريخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاران سپرى کرد. همین اُنس و علاقه به حديث و معارف نقلى، سبب شد تا وى نياز به نگارش، ثبت و تدوين حديث را در یابد. عمر بن عبد العزيز، از اين منظر، فردى متفاوت با کارگزاران و خلفای خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذران اموى بود که به دين، کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّه و از مجالس حديثى و علمى، دور بودند. اگر چه عمر بن عبد العزيز نيز جايگاهى را تصاحب کرده بود که سزاوار آن نبود، ولى اقدامات او در اصلاح فرهنگ مسلمانان، اثرگذار بود. سه اقدام فرهنگى مهم و اساسى او عبارت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ جلوگيرى از سبّ و لعن امير مؤمنان علیه‌السلام؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ باز گرداندن فدک به اهل بيت علیهم‌السلام؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ دستور به کتابت حديث.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقدام‌های اوّل و دوم او، اقدام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی فرهنگى - اجتماعى بود که به نفوذ اجتماعى اهل بيت و فرهنگ شيعه، کمک شايانى کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آگاهى بیشتر، ر.ک: تاریخ حدیث شیعه، سید کاظم طباطبایی: ج۱ ص۱۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور او به کتابت و تدوين حديث نيز تأثيرى به‌سزا بر ثبت و تدوين فرهنگ اسلامى، بويژه در حوزۀ حديث اهل سنّت نهاد و ناشايستگى اقدام حاکمان پيشين در منع از کتابت حديث را آشکار ساخت. عمر بن عبد العزيز، در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوت به محدّثان اهل سنّت، درخواست نگارش سنن نبوى و متون حديثى را مطرح کرد. او در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به عالمان مدينه نوشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديث پيامبر خدا نظر و آنها را کتابت کنيد که من از نابودى دانش و مرگ دانشمندان، بيم دارم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أنِ أنظُروا حَدیثَ رَسولِ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاکتُبوهُ...» (سنن الدارمى: ج۱ ص۱۳۳ ح۴۹۴، تقیید العلم: ص۱۰۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جداگانه به قاضى مدينه، ابو بکر بن حزم (م۱۲۰ق)، نوشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث پيامبر خدا بنگر و آنها را کتابت کن، که من از نابودى دانش و مرگ دانشمندان بيمناکم. غير از حديث پيامبر، چيزى را نپذير. بايد دانش [پيامبر] را آشکار کنيد و [در مجالس علم] بنشينيد و آموزش دهيد تا ناآگاهان، آن را فرا گيرند که دانش نابود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که پنهان و سرّى باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اُنظر ما کانَ مِن حَدیثِ رَسولِ اللّهِ فَاکتُبهُ...» (صحیح البخارى: ج۱ ص۴۹، تقیید العلم: ص۱۰۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به ديگر مناطق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تدریب الراوى: ج۱ ص۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و افراد ديگر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الطبقات الکبرى: ج۷ ص۴۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز نامه نوشت و خواستار کتابت حديث شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آگاهى از مجموعه این گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، ر.ک: سنن الدارمى: ج۱ ص۱۳۳، تقیید العلم: ص۱۰۵ - ۱۰۶، تدریب الراوى: ج۱ ص۶۷ - ۶۸، تدوین السنّة الشریفة: ص۱۵ - ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آری، عمر بن عبد العزيز، نياز به حضور سنّت نبوى در جامعۀ اسلامى را فهمید و براى جبران آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پديد آمده و پيشگيرى از آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دیگر، کتابت و تدوين حديث پيامبر صلی الله علیه و آله را رسمی کرد. طبيعى است عالمان اهل سنّت که عمرى با فرهنگ عدم کتابت حديث، خو کرده و آن را امرى مقدّس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداشتند، فرمان جديد را به آسانى نپذیرند. زهرى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما نوشتن حديث را ناپسند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستيم، تا زمانى که سلطان، ما را بدين کار واداشت و ما به سبب فرمان او، روا ندانستيم که مانع کسى شويم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى: ج۱ ص۱۱۷ ح۴۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاصلۀ طولانى نود سالۀ منع تدوين حديث، سه نسل از مسلمانان را در بر گرفت. از اين رو، حفظ و نقل شفاهی حدیث برایشان مقدّس شد، در حالی که کتابت آن، ناشايست به شمار می‌آمد. غزالى در این باره می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى، پس از سال ۱۳۰ق، پديدار شدند، هرچند در سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بعد نيز برخى عالمان با نوشتن حديث، مخالفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. ادّعاى آنان، اين بود که علم حديث، علم شريفى است و بهتر آن که با مذاکره، مباحثه و انتقال سينه به سينه، به ديگران منتقل شود. اگر اين علم داخل کتاب شود، نور آن زائل شده، در اختيار کسانى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد که شايستگى خواندن حديث را ندارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقیید العلم: ص۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توصيف کتابت حديث به عامل زوال نورانيت آن، نشان از فرهنگ پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته دارد. گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تاريخى دلالت دارند که کتابت و تدوين حديث با فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دست کم ده ساله پس از مرگ عمر بن عبد العزيز، آغاز شد. او در سال ۱۰۱قمری و در چهل سالگى، پس از دو سال و نيم خلافت، از دنيا رفت. ابن شهاب زهرى، نخستين تدوينگر حديث نبوى، می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «قبل از تدوين من، هيچ کس حديث را مدوّن نساخته بود».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب التهذیب: ج۵ ص۲۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ مهم در فرمان عمر بن عبد العزيز، پافشاری وی بر کتابت و تدوين سنّت نبوى بدون پيرايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر بود و دستور صریح داد که چيزى جز آن، مکتوب نشود؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: صحیح البخارى: ج۱ ص۴۹ ح۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن او، توجّه نشد و از همان آغاز نگارش، گفتار و رفتار صحابيان و تابعيان بويژه خلفا نیز در کنار سنّت پيامبر، نقل و تدوین و به مردم عرضه شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چه اقدام عمر بن عبد العزيز، اقدامى بسيار مهم در گزارش سنّت نبوى بود، ولى به سبب فاصلۀ صد سالۀ دورۀ پيامبر با دورۀ نگارش حديث و آسيب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدن برخی گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شفاهی حديث، آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها به نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز منتقل شد. بدین سان، نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نادرست در کنار گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های درست و گاه به جای آنها نشستند و حکایتگر سنّت نبوى و مقبول عموم گشتند. از اين رو، اقدام عمر بن عبدالعزیز، نتوانست همۀ آثار سوء منع پيشين را بر طرف سازد و برخى اشکال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پديد آمده، تا کنون نيز در حديث اهل سنّت، باقى مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بی آن که قابل زدودن باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-روي-في-النهي-عن-كتابة-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: ما رُوِيَ فِي النَّهيِ عَن كِتابَةِ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در نهى از نگارش حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَكتُبوا عَنّي، وَ مَن كَتَبَ عَنّي غَيرَ القُرآنِ فَليَمحُهُ، وَ حَدِّثوا عَنّي وَ لا حَرَجَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۲۹۸ ح۷۲ عن أبي سعيد الخدري، السنن الكبری للنسائي: ج۵ ص۱۱ ح۸۰۰۸ نحوه؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۶۸ ح۱۱۸ عن طرق أهل السنّة، بحار الأنوار: ج۳۰ ص۴۰۱ ذيل ح۱۷۳ و قال المجلسي: «و لا ريب في أنّ تحريم الكتابة عن الرسول صلّی اللّه عليه وآله باطل باتّفاق أهل الإسلام» و راجع الكامل في ضعفاء الرجال: ج۵ ص۱۷۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: از قول من ننويسيد. هر كس چيزى غير از قرآن از من نوشته است، آن را محو كند. از قول من، حديث بگوييد كه اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «ترديدى نيست كه مسلمانان اتّفاق نظر دارند تحريمِ نگاشتن [حديث] از سوى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله [سخنى] باطل است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ بَني إِسرائيلَ كَتَبوا كِتاباً فَاتَّبَعوهُ، وَ تَرَكُوا التَّوراةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۳۵۹ ح۵۵۴۸ عن أبي موسى الأشعري، سنن الدارمي: ج۱ ص۱۳۲ ح۴۸۶، تقييد العلم: ص۵۶ كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم‌السلام و راجع الطبقات الكبریٰ: ج۳ ص۲۸۷ و علل الحديث للدارقطني: ج۷ ص۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بنى اسرائيل، كتابى نوشتند و از آن پيروى كردند و تورات را رها كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أَبي هريرة: كُنّا قُعوداً نَكتُبُ ما نَسمَعُ مِنَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَخَرَجَ عَلَينا فَقالَ: ما هٰذا تَكتُبونَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلنا: ما نَسمَعُ مِنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَ كِتابٌ مَعَ كِتابِ اللهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلنا: ما نَسمَعُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُكتُبوا كِتابَ اللهِ، أَمحِضوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحض من کلّ شیء: الخالص. و کلّ شیء خلص حتی لایشوبه شیء یخالطه فهو محض. و أمحضه: أخلصه (أُنظر: لسان العرب: ج۷ ص۲۲۸ «محض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِتابَ اللهِ، أَ كِتابٌ غَيرَ كِتابِ اللهِ؟! أَمحِضوا كِتابَ اللهِ أَو خَلِّصوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجَمَعنا ما كَتَبنا في صَعيدٍ واحِدٍ ثُمَّ أَحرَقناهُ بِالنّارِ. قُلنا: أَي رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، أَ نَتَحَدَّثُ عَنكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، تَحَدَّثوا عَنّي وَ لا حَرَجَ، وَ مَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلنا: يا رَسولَ اللهِ، أَ نَتَحَدَّثُ عَن بَني إِسرائيلَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، تَحَدَّثوا عَن بَني إِسرائيلَ وَ لا حَرَجَ، فَإِنَّكُم لا تُحَدِّثونَ عَنهُم بِشَيءٍ إِلّا وَ قَد كانَ فيهِم أَعجَبَ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۷ ح۱۱۰۹۲، تقييد العلم: ص۳۴ نحوه و راجع الأباطيل و المناكير و المشاهير: ص۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو هُرَيره -: ما نشسته بوديم و آنچه را از پيامبر صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيديم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشتيم كه [از خانه] به سوى ما آمد و فرمود: «چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسيد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: آنچه از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا كتابى كنار كتاب خدا [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسيد]؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: چیزی است که [از شما] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كتاب خدا را بنويسيد. تنها كتاب خدا را بنويسيد. آيا كتابى ديگر غير از كتاب خدا [را نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسيد]؟! فقط كتاب خدا را بنويسيد و آن را با چيز ديگرى در نياميزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آنچه را نوشته بوديم، در يک جا گِرد آورديم و آنها را سوزانديم. گفتيم: اى پيامبر خدا! آيا از قول شما حديث نقل كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. از قول من، حديث نقل كنيد كه اشكالى ندارد. هر كس عامدانه بر من دروغ ببندد، بايد جايگاهش را در آتش بداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: اى پيامبر خدا! آيا از بنى اسرائيل، حديث نقل كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. از بنى اسرائيل هم حديث، نقل كنيد و اشكالى ندارد؛ زيرا شما از آنها چيزى نقل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، جز آن كه شگفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن هم در آنان هست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أَبي داوود عن المطَّلِب بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حَنطَب: دَخَلَ زَيدُ بنُ ثابِتٍ عَلیٰ مُعاوِيَةَ، فَسَأَلَهُ عَن حَديثٍ، فَأَمَرَ إِنساناً يَكتُبُهُ، فَقالَ لَهُ زَيدٌ: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أَمَرَنا أَن لا نَكتُبَ شَيئاً مِن حَديثِهِ. فَمَحاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۳ ص۳۱۹ ح۳۶۴۷، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۳۸ ح۲۱۶۳۵ نحوه، جامع بيان العلم و فضله: ج۱ ص۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از مطّلب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حَنطَب -: زيد بن ثابت نزد معاويه رفت. وى حديثى را از او جويا شد و به فردى فرمان داد كه آن را بنويسد. زيد به او گفت: «پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به ما فرمان داد كه چيزى از حديث ايشان را ننويسم». پس، آن را محو كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق عن الزُّهريّ عن أَبي هريرة: لَمّا وُلِّيَ عُمَرُ، قالَ: أَقِلُّوا الرِّوايَةَ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِلّا فيما يُعمَلُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَلفَیتُ المِخفَقَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المخفقة: الدِّرَّة (النهاية: ج۲ ص۵۶ «خفق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَتُباشِرُ ظَهري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۱۱ ص۲۶۲ ح۲۰۴۹۶، البداية و النهاية: ج۸ ص۱۰۷، تاريخ دمشق: ج۶۷ ص۳۴۴ كلاهما نحوه و راجع مسند الشاميّين: ج۳ ص۲۵۱ ح۲۱۹۱ و المعجم الأوسط: ج۲ ص۳۲۶ ح۲۱۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق - به نقل از زهرى، از ابو هُرَيره -: وقتى عمر به خلافت رسيد، گفت: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله كم روايت نقل كنيد، مگر آن چيزهايى را كه به آنها عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. آيا اگر عمر زنده بود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشت اين احاديث را برايتان روايت كنم؟! به خدا سوگند، در اين صورت، شلّاق بود كه بر پشتم نواخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأَوسط عن ابن عبّاس و ابن عمر: خَرَجَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مَعصوباً رَأسُهُ فَرَقیٰ دَرَجاتِ المِنبَرِ، فَقالَ: ما هٰذِهِ الكُتُبُ الَّتي بَلَغَني أَنَّكُم تَكتُبونَها؟ أَ كِتابٌ مَعَ كِتابِ اللهِ؟ يوشِكُ أَن يَغضَبَ اللهُ لِكِتابِهِ فَيُسریٰ عَلَيهِ لَيلاً، فَلا يَترُکَ في وَرَقَةٍ وَ لا قَلبٍ مِنهُ حَرفاً إِلّا ذَهَبَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ مَن حَضَرَ المَجلِسَ: فَكَيفَ يا رَسولَ اللهِ بِالمُؤمِنينَ وَ المُؤمِناتِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن أَرادَ اللهُ بِهِ خَيراً أَبقیٰ في قَلبِهِ «لا إِلٰهَ إِلّا اللهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۷ ص۲۸۷ ح۷۵۱۴، تفسير القرطبي: ج۱۰ ص۳۲۶، تفسير الثعلبي: ج۶ ص۱۳۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از ابن عبّاس و ابن عمر -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در حالى كه سرش را بسته بود، [از خانه] بيرون آمد و از پلّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منبر، بالا رفت و فرمود: «اين نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه به من خبر رسيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسيد، چه هستند؟ آيا كتابى است در كنار كتاب خدا؟! نزديک است كه خداوند براى كتابش خشم گيرد و آن را شبانه ببرَد و هيچ حرفى از آن را در هيچ ورقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و هيچ قلبى باقى نگذارد، جز آن كه آن را ببرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از حاضران مجلس گفت: اى پيامبر خدا! پس، مردان و زنان باايمان چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هر كس كه خدا خيرش را بخواهد، [كلمۀ توحيد، یعنی] &amp;quot;لا إله إلّا اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;quot; را در قلبش باقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: أَعزِمُ عَلیٰ كُلِّ مَن كانَ عِندَهُ كِتابٌ إِلّا رَجَعَ فَمَحاهُ؛ فَإِنَّما هَلَكَ النّاسُ حَيثُ يَتَّبِعوا أَحاديثَ عُلَمائِهِم وَ تَرَكوا كِتابَ رَبِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله: ج۱ ص۶۳ عن جابر بن عبدالله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يسار، المصنّف لابن أبي شيبة: ج۶ ص۲۳۰ ح۱ نحوه و راجع سنن الدارمي: ج۱ ص۱۲۹ ح۴۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: من بر هر كس كه نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد خود دارد، به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِد لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه باز گردد و آن را محو كند. مردم، از آن رو هلاک شدند كه از احاديث عالمانشان پيروى كردند و كتاب خداوندشان را رها ساختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-نقل-الحديث-و-كتابته-بعد-وفاة-النبي-صلی-الله-عليه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: عَدَمُ نَقلِ الحَديثِ و كِتابَتِهِ بَعدَ وَفاةِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عدم نقل و نگارش حديث، پس از وفات پيامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الحفّاظ عن ابن أَبي مُلَيكة: إِنَّ الصِّدّيقَ جَمَعَ النّاسَ بَعدَ وَفاةِ نَبِيِّهِم فَقالَ: إِنَّكُم تُحَدِّثونَ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أَحاديثَ تَختَلِفونَ فيها، وَ النّاسُ بَعدَكُم أَشَدُّ اختِلافاً، فَلا تُحَدِّثوا عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله شَيئاً، فَمَن سَأَلَكُم فَقولوا: بَينَنا وَ بَينَكُم كِتابُ اللهِ، فَاستَحِلّوا حَلالَهُ وَ حَرِّموا حَرامَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الحفّاظ: ج۱ ص۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الحفّاظ - به نقل از ابن ابى مليكه -: ابو بكر، مردم را پس از وفات پيامبرشان گِرد آورد و گفت: شما احاديثى از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد كه خود، در آنها اختلاف داريد و مردم، پس از شما بيشتر اختلاف پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. پس چيزى از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نقل نكنيد. پس هر كس از شما پرسيد، بگوييد: كتاب خدا، ميان ما و شما [مرجع و داور] است. حلالش را حلال و حرامش را حرام بشمريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن إبراهيم بن عبد الرّحمان بن عَوف: وَ اللهِ! ما ماتَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ حَتّیٰ بَعَثَ إِلیٰ أَصحابِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَجَمَعَهُم مِنَ الآفاقِ: عَبدِ اللهِ وَ حُذَيفَةَ وَ أَبِي الدَّرداءِ وَ أَبي ذَرٍّ وَ عُقبَةَ بنِ عامِرٍ، فَقالَ: ما هٰذِهِ الأَحاديثُ الَّتي قَد أَفشَيتُم عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فِي الآفاقِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: أَ تَنهانا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، أَقيموا عِندي، لا وَ اللهِ لا تُفارِقُونّي ما عِشتُ، فَنَحنُ أَعلَمُ؛ نَأخُذُ وَ نَرُدُّ عَلَيكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما فارَقوهُ حتّیٰ ماتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق: ج۴۰ ص۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق - به نقل از ابراهيم بن عبد الرحمان بن عوف -: به خدا سوگند، عمر بن خطّاب نمُرد تا آن كه در پىِ ياران پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرستاد و آنها (عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[بن مسعود]، حُذَيفه، ابو دَردا، ابو ذر و عُقبة بن عامر) را از هر سو گِرد آورد و به آنان گفت: اينها چه احاديثى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در هر سو پخش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آيا ما را باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه، نزد من بمانيد. به خدا سوگند، تا زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، از من جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد. ما داناتريم؛ [برخى را] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيريم و [برخى را] به شما باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، از عمر جدا نشدند، تا آن كه در گذشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الحفّاظ عن سعد بن إبراهيم عن أَبيه: إِنَّ عُمَرَ حَبَسَ ثَلاثَةً: ابنَ مَسعودٍ، وَ أَبَا الدَّرداءِ، وَ أَبا مَسعودٍ الأَنصارِيَّ، فَقالَ: قَد أَكثَرتُمُ الحَديثَ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الحفّاظ: ج۱ ص۷، المحدّث الفاضل: ص۵۵۳ ح۷۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الحفّاظ - به نقل از سعد بن ابراهيم، از پدرش -: عمر، سه نفر: ابن مسعود، ابو دَردا و ابو مسعود انصارى را [در مدينه] نگاه داشت و گفت: [چون] شما از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بسيار حديث نقل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الحفّاظ عن أَبي سلمة عن أَبي هريرة، قال: قُلتُ لَهُ: أَ كُنتَ تُحَدِّثُ في زَمانِ عُمَرَ هٰكَذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَو كُنتُ أُحَدِّثُ في زَمانِ عُمَرَ مِثلَ ما أُحَدِّثُكُم لَضَرَبَني بِمِخفَقَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الحفّاظ: ج۱ ص۷، البداية و النهاية: ج۸ ص۱۰۷، تاريخ دمشق: ج۶۷ ص۳۴۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الحفّاظ - به نقل از ابو سلمه -: به ابو هُرَيره گفتم: آيا تو در زمان عمر نيز همين گونه نقل حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اگر در روزگار عمر، مانند امروز، نقل حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم، مرا با تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أَعلام النبلاء عن إسماعيل بن عبيد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن السّائب بن يزيد: سَمِعَ عُمَرَ يَقولُ لِأَبي هُرَيرَةَ: لَتَترُكَنَّ الحَديثَ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، أَو لَأُلحِقَنَّكَ بِأَرضِ دَوسٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَوس: قبيلة من الأزد، منها أبو هريرة الدوسي (لسان العرب: ج۶ ص۹۰ «دوس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ لِكَعبٍ: لَتَترُكَنَّ الحَديثَ، أَو لَأُلحِقَنَّكَ بِأَرضِ القِرَدَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء: ج۲ ص۶۰۰ الرقم ۱۲۶، البداية و النهاية: ج۸ ص۱۰۶ بزيادة «عن الأوّل» بعد «الحديث» الثانية؛ الإيضاح: ص۵۳۶ نحوه و فيه صدره إلیٰ «دوس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء - به نقل از اسماعيل بن عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: سائب بن يزيد، شنيده است كه عمر به ابو هُرَيره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: نقل حديث از پيامبر صلی الله علیه و آله را ترک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، يا تو را به همان سرزمين قبيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، دوس،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوس: قبيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از طايفۀ ازد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بفرستم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين به كعب گفت: حديث گفتن را ترک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى يا تو را به سرزمين ميمون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بفرستم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين عن معاوية بن أَبي سفيان: يا أَيُّهَا النّاسُ! أَقِلُّوا الرِّوايَةَ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ أَنتُم مُتَحَدِّثونَ لا مَحالَةَ، فَتَحَدَّثوا بِما كانَ يَتَحَدَّثُ بِهِ في عَهدِ عُمَرَ؛ إِنَّ عُمَرَ كانَ يُخيفُ النّاسَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج۳ ص۲۵۱ ح۲۱۹۱، صحيح مسلم: ج۲ ص۷۱۸ ح۹۸، فضائل الصحابة لابن حنبل: ج۱ ص۳۷۲ ح۵۵۵ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين - به نقل از معاوية بن ابى سفيان -: اى مردم! نقل كردن از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله را كم كنيد. شما كه ناگزير از حديث‌گويى هستيد، آنچه را در روزگار عمر نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، نقل كنيد. عمر، مردم را براى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله عن يحيى بن جَعدة: إِنَّ عُمَرَ بنَ الخَطّابِ أَرادَ أَن يَكتُبَ السُّنَّةَ، ثُمَّ بَدا لَهُ أَن لا يَكتُبَها، ثُمَّ كَتَبَ فِي الأَمصارِ: مَن كانَ عِندَهُ شَيءٌ فَليَمحُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله: ج۱ ص۶۵، تقييد العلم: ص۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله - به نقل از يحيى بن جعده -: عمر بن خطّاب، خواست سنّت و سيره[ی پيامبر صلی الله علیه و آله] را بنويسد. سپس تصميمش عوض شد كه ننويسد و به شهرها نوشت: «هر كس چيزى [از روايات نبوى] دارد، آن را محو كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله عن ابن وهب: سَمِعتُ مالِكاً يُحَدِّثُ أَنَّ عُمَرَ بنَ الخَطّابِ أَرادَ أَن يَكتُبَ هٰذِهِ الأَحاديثَ أَو كَتَبَها، ثُمَّ قالَ: لا كِتابَ مَعَ كِتابِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله: ج۱ ص۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله - به نقل از ابن وهب -: شنيدم مالک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: عمر بن خطّاب خواست اين احاديث را بنويسد - يا گفت: نوشت -.سپس [تصميمش عوض شد و] گفت: هيچ كتابى در كنار كتاب خدا نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله عن عروة: إِنَّ عُمَرَ بنَ الخَطّابِ أَرادَ أَن يَكتُبَ السُّنَنَ، فَاستَفتیٰ أَصحابَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله في ذٰلِكَ، فَأَشاروا عَلَيهِ بِأَن يَكتُبَها، فَطَفِقَ عُمَرُ يَستَخيرُ اللهَ فيها شَهراً، ثُمَّ أَصبَحَ يَوماً وَ قَد عَزَمَ اللهُ لَهُ فَقالَ: إِنّي كُنتُ أُريدُ أَن أَكتُبَ السُّنَنَ، وَ إِنّي ذَكَرتُ قَوماً كانوا قَبلَكُم كَتَبوا كُتُباً، فَأَكَبّوا عَلَيها وَ تَرَكوا كِتابَ اللهِ، وَ إِنّي وَ اللهِ لا أَشوبُ كِتابَ اللهِ بِشَيءٍ أَبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله: ج۱ ص۶۴ و راجع تقييد العلم: ص۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم و فضله - به نقل از عروه -: عمر بن خطّاب خواست كه سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى پيامبر صلی الله علیه و آله] را بنويسد و از ياران پيامبر صلی الله علیه و آله در اين باره، نظر خواست. آنها نظر دادند كه آنها را بنويسد. عمر، يک ماه [مردّد بود و] از خداوند [راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى و] خير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبيد تا روزى به تصميم رسيد و گفت: من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم كه سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بنويسم؛ ولى اقوام پيش از شما را به ياد آوردم كه كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را نوشتند و به آنها روى آوردند و كتاب خدا را رها كردند. به خدا سوگند، من هرگز كتاب خدا را با چيزى آميخته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقييد العلم عن القاسم بن محمّد: إِنَّ عُمَرَ بنَ الخَطّابِ بَلَغَهُ أَنَّهُ قَد ظَهَرَ في أَيدي النّاسِ كُتُبٌ، فَاستَنكَرَها وَ كَرِهَها، وَ قالَ: أَيُّهَا الناس! أَنَّهُ قَد بَلَغَني أَنَّهُ قَد ظَهَرَت في أَيديكُم كُتُبٌ؛ فَأَحَبُّها إِلَى اللهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَعدَلُها وَ أَقوَمُها، فَلا يَبقَيَنَّ أَحَدٌ عِندَه كِتابٌ، إِلّا أَتاني بِهِ، فَأَرىٰ فيهِ رَأيي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَظَنّوا أَنَّهُ يُريدُ أَن يَنظُرَ فيها، وَ يَقَوِّمَها عَلى أَمرٍ لا يَكونُ فيهِ اختِلافٌ؛ فَأَتوه بِكُتُبِهِم فَأَحرَقَها بِالنّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقييد العلم: ص۵۲، الطبقات الكبریٰ: ج۵ ص۱۸۸، سير أعلام النبلاء: ج۵ ص۵۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقييد العلم - به نقل از قاسم بن محمّد -: به عمر بن خطّاب خبر رسيد كه كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در دست مردم پيدا شده است. عمر، آن را ناپسند و ناروا شمرد و گفت: اى مردم! به من خبر رسيده كه كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در دست شما، پيدا شده است. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آنها نزد خدا، متعادل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و استوارترين آنهاست. هيچ كس كتابى را نزد خود نگاه ندارد، مگر آن كه آن را نزد من آورد تا در بارۀ آن نظر دهم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم پنداشتند كه عمر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد در آنها بنگرد و آنها را بر امرى بدون اختلاف، درست و استوار سازد. آنها كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را آوردند و عمر، همه را در آتش سوزاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن مَيمون بن مِهران: أَتیٰ عُمَرَ بنَ الخَطّاب رَجُلٌ فَقالَ: يا أَميرَ المُؤمِنينَ، إِنّا [لَمّا]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم ترد في المصدر، و أضفناها من شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد، و هو ما یقتضیه السیاق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَحنَا المَدائِنَ أَصَبتُ كِتاباً فيهِ كَلامٌ مُعجِبٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَ مِن كِتابِ اللهِ؟ قُلتُ: لا، فَدَعا بِالدِّرَّةِ فَجَعَلَ يَضرِبُهُ بِها، وَ قَرَأَ: (الر تِلكَ آيَاتُ ٱلكِتَابِ ٱلمُبِينِ * إنَّا أَنزَلنَاهُ قُرءَانًا عَرَبِيًّا) إِلیٰ قَولِهِ: (وَ إن كُنتَ مِن قَبلِهِ لَمِنَ ٱلغَـٰفِلِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۱ - ۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قالَ: إِنَّما هَلَكَ مَن كانَ قَبلَكُم بِأَنَّهُم أَقبَلوا عَلیٰ كُتُبِ عُلَمائِهِم وَ أَساقِفَتِهِم، وَ تَرَكُوا التَّوراةَ وَ الإِنجيلَ حَتّیٰ دَرَسا وَ ذَهَبَ ما فيهِما مِنَ العِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۶۳۱ نقلاً عن نصر، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۲ ص۱۰۱ نحوه و راجع سنن الدارمي: ج۱ ص۱۲۹ ح۴۷۵ و تقييد العلم: ص۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال - به نقل از ميمون بن مهران -: مردى نزد عمر بن خطّاب آمد و گفت: اى امير مؤمنان! هنگامى كه مدائن را فتح كرديم، به كتابى برخوردم كه سخن شگفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزى در آن بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: آيا از كتاب خدا بود؟ گفتم: نه. عمر، تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى طلبيد و او را با آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند: (الف، لام، راء. آن، آيات كتاب روشن خداست.* ما قرآنى به زبانى عربى فرو فرستاديم) تا (اگر چه پيش از آن از بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبران بودى). آن گاه گفت: پيشينيان شما، از آن رو هلاک شدند كه به كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عالمان و اسقف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان رو آوردند و تورات و انجيل را رها ساختند تا این که آن دو كهنه شدند و علمِ درون هر دو كتاب، از ميان رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق عن إبراهيم النَّخَعي: كانَ بِالكوفَةِ رَجُلٌ يَطلُبُ كُتُبَ دانيالَ عليه‌السلام وَ ذاكَ الضَّربَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعني كتب دانيال و نحوه من نوعه من الكتب (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجاءَ فيهِ كِتابٌ مِن عُمَرَ بنِ الخَطّابِ أَن يُرفَعَ إِلَيهِ، فَقالَ الرَّجُلُ: ما أَدري فيما رُفِعتُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا قَدَمَ عَلیٰ عُمَرَ عَلاهُ بِالدِّرَّةِ، ثُمَّ جَعَلَ يَقرَأُ عَلَيهِ: (الر تِلكَ آيَاتُ ٱلكِتَابِ ٱلمُبِينِ) حَتّیٰ بَلَغَ (ٱلغَـٰفِلِينَ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعَرَفتُ ما يُريدُ، فَقُلتُ: يا أَميرَ المُؤمِنينَ، دَعني، فَوَاللهِ ما أَدَعُ عِندي شَيئاً مِن تِلكَ الكُتُبِ إِلّا أَحرَقتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ تَرَكَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۶ ص۱۱۴ ح۱۰۱۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق - به نقل از ابراهيم نخعى -: مردى در كوفه بود كه در پىِ كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دانيال و اين گونه نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بود. نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در بارۀ او از عمر بن خطّاب آمد كه او را نزد وى بفرستند. آن مرد گفت: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم كه براى چه احضار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه نزد عمر رفت، عمر او را با تازيانه زد و شروع به خواندن اين آيه بر او كرد: (الف، لام، راء. آن، آيات كتاب روشن خداست) تا رسيد به اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا (از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبران بودى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: فهميدم كه چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد. گفتم: اى امير مؤمنان! مرا رها كن كه به خدا سوگند، چيزى از آن كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را وا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم، جز آن كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانمش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس عمر، او را رها كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير عن خالد بن عُرفُطة: كُنتُ جالِساً عِندَ عُمَرَ إِذ أُتِيَ بِرَجُلٍ مِن عَبدِ القَيسِ، مَسكَنُهُ بِالسّوسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُّوس: بلدة بخوزستان فيها قبر دانيال النبيّ عليه‌السلام. قال بعضهم: السوس تعريب الشوش، بنقط الشين، و معناه: الحُسن و النزه الطيّب و اللطيف (معجم البلدان: ج۳ ص۲۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَهُ عُمَرُ: أَنتَ فُلانُ ابنُ فُلانٍ العَبدِيُّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ أَنتَ النّازِلُ بِالسّوسِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم. فَضَرَبَهُ بِقَناةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القناة: العصا (أُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۲۰۴ «قنو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَهُ. قالَ، فَقالَ الرَّجُلُ: ما لي يا أَميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عُمَرُ: اِجلِس، فَجَلَسَ، فَقَرَأَ عَلَيهِ: (بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * الر تِلكَ آيَاتُ ٱلكِتَابِ ٱلمُبِينِ * إنَّا أنزَلنَاهُ قُرءَانًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُم تَعقِلُونَ * نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ) إِلیٰ قَولِهِ (لَمِنَ الْغَافِلِينَ)، فَقَرَأَها ثَلاثاً، وَ ضَرَبَهُ ثَلاثاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: ما لي يا أَميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَنتَ الَّذي نَسَختَ كِتابَ دانيالَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مُرني بِأَمرِكَ أَتَّبِعهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِنطَلِق فَامحُهُ بِالحَميمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحمیم: الماء الحار. و الحُمَم: الفحم البارد (لسان العرب: ج۱۲ ص۱۵۳_ ۱۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الصّوفِ الأَبيَضِ، ثُمَّ لا تَقرَأْهُ وَ لا تُقرِئهُ أَحَداً مِنَ النّاسِ، فَلَئِن بَلَغَني عَنكَ أَنَّكَ قَرَأتَهُ أَو أَقرَأتَهُ أَحَداً مِنَ النّاسِ لَأَنهَكَنَّكَ عُقوبَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لَهُ: اِجلِس، فَجَلَسَ بَينَ يَدَيهِ، فَقالَ: اِنطَلَقتُ أَنَا فَانتَسَختُ كِتاباً مِن أَهلِ الكِتابِ، ثُمَّ جِئتُ بِهِ في أَديمٍ، فَقالَ لي رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: ما هٰذا في يَدِكِ يا عُمَرُ؟ قالَ: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، كِتابٌ نَسَختُهُ لِنَزدادَ بِهِ عِلماً إِلیٰ عِلمِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَضِبَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حَتَّى احمَرَّت وَجنَتاهُ، ثُمَّ نودِيَ بِالصَّلاةِ جامِعَةً، فَقالَتِ الأَنصارُ: أَ غَضِبَ نَبِيُّكُم صلّی اللّه عليه وآله! السِّلاحَ السِّلاحَ، فَجاؤوا حَتّیٰ أَحدَقوا بِمِنبَرِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ: «يا أَيُّهَا النّاسُ! إِنّي قَد أُوتيتُ جَوامِعَ الكَلِمِ وَ خَواتيمَهُ وَ اختُصِرَ لِي اختِصاراً، وَ لَقَد أَتَيتُكُم بِها بَيضاءَ نَقِيَّةً، فَلا تَتَهَوَّكوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّهَوُّک: کالتَهوُّر؛ و هو الوقوع في الأمر بغیر رَوِیّة (النهایة: ج۵ ص۲۸۲ «هوک»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لا يَغُرَّنَّكُمُ المُتَهَوِّكونَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُمَرُ: فَقُمتُ فَقُلتُ: رَضيتُ بِاللهِ رَبّاً، وَ بِالإِسلامِ ديناً، وَ بِكَ رَسولاً. ثُمَّ نَزَلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج۴ ص۲۹۶، المطالب العاليّة: ج۳ ص۱۰۸ ح۳۰۱۳، فتح الباري: ج۱۳ ص۵۲۵ ذيل ح۷۵۵۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير - به نقل از خالد بن عرفطه -: نزد عمر نشسته بودم كه مردى از قبيلۀ عبد القيس را آوردند. او ساكن شوش&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهرى تاريخى در خوزستان كه به دليل وجود مقبرۀ دانيال پيامبر علیه‌السلام در آن، به «شوش دانيال» مشهور است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود. عمر به او گفت: تو، فلانى پسر فلانى از قبيلۀ عبد القيس هستى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: تو ساكن شوش هستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر با عصاى همراهش، او را زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: من چه كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر به او گفت: بنشين. او نشست و عمر بر او خواند: (به نام خداوند مهرگستر مهربان. * الف، لام، راء. آن، آيات كتاب روشن خداست. * ما آن را قرآنى عربى نازل كرديم، شايد شما درک كنيد [و بينديشيد] * ما [با وحى اين قرآن، بهترين قصّه را با بهترين شيوۀ داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرايى] بر تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم) تا (از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبران بودى) و آن را سه بار خواند و سه ضربه به او زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد به عمر گفت: مگر من چه كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: تو كسى هستى كه از كتاب دانيال، نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: مرا دستور بده تا اطاعت كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: برو و آن را با آب داغ و پشم سفيد، محو كن. سپس آن را نخوان و براى هيچ كس هم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى، كه اگر به من خبر رسد كه تو آن را خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يا براى كسى خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به سختى كيفرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به او گفت: بنشين. او برابر عمر نشست. عمر گفت: من [در روزگار پيامبر صلی الله علیه و آله] رفتم و كتابى از اهل كتاب را نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى كردم و آن را در پوستى گِرد آوردم. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به من فرمود: «اين كه در دست دارى، چيست، اى عمر؟». گفتم: اى پيامبر خدا! كتابى است كه نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا علمى بر علممان بيفزاييم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله خشمگين شد، تا آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش سرخ شدند. آن گاه، نداى نماز جماعت داده شد و انصار گفتند: آيا پيامبرتان صلی الله علیه و آله خشمگين شده است؟ سلاح برداريد، سلاح! سپس آمدند و گِرد منبر پيامبر صلی الله علیه و آله حلقه زدند. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اى مردم! همۀ معارف (جوامع الكلم) و پايان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به من داده شده و سخن برايم به گونۀ كامل، مختصر شده است و برايتان [كتابى] درخشان و پاک آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. پس گستاخى نكنيد و گستاخان، فريبتان ندهند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: پس برخاستم و گفتم: به ربوبيّت خداوند و اين كه دينم، اسلام و رسول او شما باشيد، خشنودم. آن گاه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از منبر پايين آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بررسی-توجیهات-جلوگیری-از-نگارش-حديث630&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسی توجیهات جلوگیری از نگارش حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جلوگيرى از نقل کتبی، نگارش و تدوين حديث را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در لابه‌لای متون تاریخی و سخنان برخى از سردمداران و ترويج کنندگان اين جریان جُست. آنان به توجیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی نیز روی آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین آنها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوریم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توجیه-اول-بیم-از-کنار-گذاشته-شدن-قرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجیه اوّل: بیم از کنار گذاشته شدن قرآن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين توجيه، در کلام خليفۀ دوم و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود، تکرار شده است. ابن مسعود، با اين بهانه، نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بسيارى را در آب شُست و خطّ آنها را زدود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تقیید العلم: ص۵۳ - ۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: هيچ نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غير از قرآن، نبايد وجود داشته باشد تا مردم به کتاب خدا کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت نشوند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن او، گاه در توجيه محو نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اديان پيشين و گاه، هنگام محو احاديث پيامبر صلی الله علیه و آله، مطرح شده که به چند دلیل نادرست است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. شیوایی و رسایی و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قرآن، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که هيچ سخن و نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، حتّى احاديث پيامبر، سبب بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتنايى به آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دلیل، این که: در سدۀ دوم هجرى، کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روايى فراوانى به نگارش در آمدند، ولى سبب کنار رفتن قرآن نشدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. بخش در خور توجّهی از روايات پيامبر خدا، در بارۀ تبيين و تفسير قرآن اند و زمينۀ رجوع و فهم و اشتیاق به آن را فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند. رواياتی که به خواندن قرآن و تدبّر در آن و عمل به آن ترغیب می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، به هیچ روی سبب کنار رفتن قرآن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توجیه-دوم-بیم-از-آمیختگی-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجیه دوم: بیم از آمیختگی قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استدلال خليفۀ دوم در توجيه سوزاندن نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حدیثی صحابیان، این بود که نوشتن قرآن و حديث، سبب اختلاط آن دو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تشخيص قرآن از حديث را دشوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. اين استدلال از ابو سعيد خُدرى نیز نقل شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تقیید العلم: ص۳۶ - ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين توجيه نيز باطل است؛ زیرا:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. فصاحت و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاغت قرآن، در حدّى است که آن را از هر متن عربى، حتّى روايات نبوى، متمايز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. از اين رو، احتمال اختلاط و همگونى هيچ متن عربى با آن، وجود ندارد. عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبانان، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى طبيعى از ابتدا، مجذوب بلاغت و فصاحت قرآن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و پذيرش رسالت پيامبر خدا نيز گاه متأثّر از فصاحت و بلاغت قرآن بود. این جا نیز می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت که با وجود مُجاز شدن نگارش حدیث در سدۀ دوم هجری، اختلاط ادّعایی، پديد نيامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه صيانت کردن از قرآن کريم، به حذف بخشى از معارف اسلامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد. حتّى با احتمال اختلاط قرآن و حديث، بايد به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمل شود که هم قرآن حفظ شود و هم حديث و سنّت نبوی باقى بماند. به ديگر سخن، با فرض وجود اين مشکل، حذف کردن احاديث و جلوگيرى از نقل آنها، پاک کردن صورت مسئله است، نه حلّ آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. بنا بر نظريّۀ صحيح محقّقان، قرآن کريم در زمان پيامبر صلّی اللّه علیه و آله به صورت کتاب و مصحف در آمده بود و اجزا، سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، مشخّص بودند و هيچ چيز با آن مخلوط نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. خداوند که خود صاحب قرآن است، وعدۀ حفظ قرآن را داده و فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّا نَحنُ نَزَّلنَا الذِّکرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجر: آیۀ ۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما قرآن را نازل کرديم و قطعاً نگهدار آنيم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، نيازى به مصلحت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشى و دلسوزى ديگران نبوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توجیه-سومحافظۀ-قوى-اعراب-برای-حفظ-کلام-پیامبر-صلی-الله-علیه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجیه سوم:حافظۀ قوى اعراب برای حفظ کلام پیامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به باور برخى، حافظۀ قوى اعراب، آنها را از نوشتن حديث، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. اين گروه، معتقدند در زمان پيامبر صلّی اللّه علیه و آله، مسلمانان حافظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بسيار قوى داشتند، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که اشعار جاهلى يا خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بلند پيامبر را با يک بار شنيدن حفظ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و نيازى به نوشتن نداشتند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: فتح الباری: ص۶ (مقدّمه) و تدریب الراوی: ج۱ ص۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو موسى اشعرى و ديگران، به شاگردان خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که ما احاديث را حفظ کردیم، شما هم آنها را حفظ کنيد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقیید العلم: ص۳۶ و ۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين توجيه هم بنا به دليل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زیر باطل است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. برخى اعراب، حافظۀ قوى داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ولى اين موضوع، عموميت نداشته است. از این رو، برخى پس از شنیدن احادیث و سخنان پيامبر، خواستار کتابت آن شدند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حجّة الوداع، شخصى به نام ابو شاه، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و درخواست کرد تا حدیث ایشان براى او نوشته شود. پیامبر خدا نیز به اصحاب خویش فرمود: «اُکتبوا لأبى شاه؛ برای ابو شاه بنویسید» (ر.ک: ص۲۵۶ ح۲۳۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسیاری از کسانى که در پىِ نوشتن حديث بودند، حافظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان نیرومند نبود و آنها را از کتابت بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت. به گونۀ معمول، کسى که خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حافظه بود و نيازى به نگارش نداشت، در صدد ثبت و نگارش حديث نبود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. قوّت حافظه و امکان حفظ کردن احاديث، مانع کتابت حدیث نیست؛ زيرا نگارش حدیث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به انگیزۀ نگهداری و باقى نهادن آن براى آيندگان باشد. پيامبر خدا در توصيه به امير مؤمنان علیه‌السلام براى نگارش حديث، اين نکته را تذکّر داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. اگر وجود چنین حافظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نیرومندی را بپذيريم، آن گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیم: چرا این امر، مانع نگارش قرآن نشد؟ گفتنی است که توجّه به قرآن و حفظ آن، بسى بيشتر از حفظ حديث است ولی از بعثت تا کنون، نیرومندیِ حافظه، دستاویز ننوشتن قرآن نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توجیه-چهارم-انتساب-منع-به-پيامبر-صلی-الله-علیه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجیه چهارم: انتساب منع به پيامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى بر پایۀ روایت ابو سعید خدری، نهی از نگارش حديث را به پيامبر خدا منتسب کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۹۳ ح۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اینان بر آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که عمل و منع دو خليفۀ اوّل و دوم را همسو با سخن پيامبر خدا بخوانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين استدلال نيز به دلیل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زیر باطل است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. بخارى و بعضى ديگر، این حديث را موقوف دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: فتح البارى: ج۱ ص۲۰۸، تقیید العلم: ص۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی نهی از کتابت حدیث، از ابو سعيد خُدرى است و نه پيامبر خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. احاديث متعدّدی در جواز کتابت حديث از پيامبر خدا نقل شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که با روایت ابو سعید خدری معارض اند و بر آن ترجیح دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: صحیح البخارى: ج۱ ص۳۳ - ۳۵، کتاب العلم: ص۶۵ - ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حتّی می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آنها را ناسخ این روایت دانست؛ زيرا پيامبر خدا در روزهاى پايانى عمر مبارکش، خواستار آن شد که قلم و دوات بياورند تا براى آنان، نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بنويسد که به سبب آن، هيچ گاه گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نشوند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى: ج۳ ص۱۱۵۵ ح۲۹۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. دلیل مهم برای ردّ انتساب اين سخن به پيامبر خدا، استدلال نکردن خلفا به&lt;/span&gt; ‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن است. اگر چنین روایتی از پیامبر وجود داشت، دو خليفۀ اوّل و دوم می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستند براى توجيه عمل خود در منع از کتابت حديث، به آن استناد کنند، در حالی که تنها به بيان توجيهاتى از جانب خود پرداختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که اگر پيامبر خدا اين سخن را فرموده و از کتابت حدیث منع کرده بود، هيچ کس به عمل خلیفه اعتراض نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و آنان نيز در پاسخ اعتراض، با استناد به سخن پيامبر، اقدام خود را همسو با نظر پیامبر صلی الله علیه و آله می‌دانستند. اگر چنین سخنی از پیامبر وجود داشت، هنگامى که خليفۀ دوم، تصميم به گِردآورى حديث گرفت، دست کم یک یا دو صحابی باید زبان به اعتراض می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشود، در حالی که همه با تصمیم او موافقت کردند و هيچ يک، کتابت حديث را انکار نکرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۹۹ ح۲۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین نهى پيامبر صلی الله علیه و آله از نگارش متون اسرائيلى، دستاویزی برای توجیه منع کلّی از نگارش حدیث شده است. این نهی در گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرتبط با جلوگيرى خليفۀ دوم از نگارش حديث، از زبان وی نقل شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: مسند الشامیّین: ج۳ ص۸۵ ح۱۸۴۴، تفسیر ابن کثیر: ج۴ ص۲۹۷، کنز العمّال: ج۱ ص۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ، این که: نهی یاد شده، برای جلوگیری از ورود فرهنگ شفاهى يهود به جامعۀ اسلامى و نشانگر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتمادى پیامبر صلی الله علیه و آله به گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حکایت کنندۀ این فرهنگِ تحریف شده است. پيامبر خدا گرايش خليفۀ دوم به يهوديان و اعجاب او از متون يهودى را نپسندید و کتابت آنها را ناپسند&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرد. اين ناپسندى می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند ناظر به محتواى نادرست فرهنگ شفاهى يهوديان باشد که در آن روزگار، افسانه و واقعیت را به هم آميخته و به خدا و پيامبران پيشين، نسبت‌های ناروا داده بودند. از این رو، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان با استناد به اين نهی خاص، هر گونه نوشتن را ممنوع دانست و هر نوشتۀ برگرفته از گفتار پيامبر اسلام را آتش زد؛ چرا که نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سخنانی واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما هستند و گزارش آنها بر معرفت دينى و آگاهى امّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انگيزۀ-منع-تدوين-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزۀ منع تدوين حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه تا کنون بيان شد، توجيهاتى براى موجّه جلوه دادن منع از کتابت حديث بود که آنها را نپذیرفتیم. برخى نیز منع تدوين حديث را يک راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار سياسى براى جلوگيرى از نقل و انتشار فضائل امير مؤمنان و اهل بيت علیهم‌السلام دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که پس از گذشت يک قرن و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ شدن حضور اهل بيت و محقّق شدن این هدف، کتابت حديث، آزاد شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تدوین السنّة الشریفة: ص۴۰۹ - ۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى قرائن، اين نظريه را تأييد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. براى نمونه، خليفۀ دوم، گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از گزارش رواياتِ پيامبر بکاهيد، مگر رواياتى که به آنها عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۹۵ ح۲۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد او آن بود که تنها روايات فقهى را نقل کنيد. بنا بر اين، رواياتى که به آنها عمل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، همانند فضائل اهل بيت، مشمول قاعدۀ منع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند. در کتاب تقييد العلم آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علقمه، کتابى از مکّه يا يمن آورده بود که در آن، احاديثى در بارۀ اهل بيت پيامبر وجود داشت. اين نوشته را به عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود دادند. او به کنيزش گفت ظرف آبى بياورد و همۀ نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را محو کند. به او گفتند که در اين نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، احاديث خوبى هست؛ ولى عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود همۀ احاديث را محو کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقیید العلم: ص۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار امویان، منع از نگارش فضائل اهل بيت صلی الله علیه و آله شدّت گرفت. برای نمونه خالد قسرى، والی اموی، مورّخى را مأمور نگارش سيرۀ پيامبر خدا و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايشان کرد. مورّخ پرسيد: آيا کارهاى على بن ابى طالب را نيز ياد کنم و بنویسم؟ خالد جواب داد: «هيچ يادى از او نکن، مگر آن که [نکوهش او باشد و] او را در قعر جهنّم نشان دهد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لا، إلّا أن تَراه فی قعر الجَحیم» (تفسیر ابن کثیر: ج۲۲ ص۲۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نظر-برگزيده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظر برگزيده&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد دليل اصلى در جلوگيرى از تدوين روايات پيامبر صلی الله علیه و آله افزون بر جلوگيرى از نشر فضائل اهل بيت، تلاش حاکمان در ترويج فرهنگ و انديشۀ خود و جاي‌گزينى آن به جاى سنّت نبوى بوده است. آنان، برخى قوانين پيامبر خدا را مطابق با ميل و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليقۀ خود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدند و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخی احکامِ ایشان را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسندیدند. سخن مشهور خليفۀ دوم در تحریم متعۀ حج و زنان، نشان از همین است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«کانَتا مُتعَتانِ عَلىٰ عَهدِ رَسولِ اللّٰهِ وَ أنَا أنهىٰ عَنهُما...» (السنن الکبرى: ج۷ ص۳۳۵ ح۱۴۱۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وی با اين سخن، تحريم خود را حاکم بر نظر پيامبر خدا و ناسخ آن شمرد. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت که اعتقاد آنها به عدم حجّيت انحصارى همۀ سخنان پيامبر در همۀ عرصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و برتر دانستن باور عرفى و حکومتى بر نظر پيامبر، عامل اصلى برای دور راندن گفتار و رفتار پيامبر صلی الله علیه و آله از متن جامعه و تحميل فهم خود بوده است. اعتراض آنان به عبد اللّٰه بن عمرو بن عاص، نشان دهندۀ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتقادى آنها به حجّيت سخنان پيامبر در همۀ حالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. اقدام خليفۀ دوم در جلوگيرى از نگارش وصيّت پيامبر در روزهاى پايانى زندگی نيز نشان دهندۀ&lt;/span&gt; ‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این باور است. به گفتۀ او، سخنان پيامبر در بیماری و احتضار، حجّت نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: صحیح البخارى: ج۱ ص۵۴ ح۱۱۴ و مسند ابن حنبل: ج۱ ص۶۹۵ ح۲۹۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن ابو بکر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۹۵ ح۲۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و موارد ديگر نیز بر اين ادّعا دلالت دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تذکرة الحفّاظ: ج۱ ص۲ - ۷، تدوین السنّة الشریفة: ص۴۲۳ - ۴۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متأسّفانه، اين رويکرد، به سخن حاکمان پس از پيامبر خدا حجّيت بخشيد. اين پیامد ناخجسته را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در کتاب الموطّأ، نوشتۀ مالک - که بيانگر سنّت مردم مدينه است - مشاهده کرد. اين کتاب، از نخستين کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تدوين يافته پس از فرمان عمر بن عبد العزيز به نگارش حدیث است که در آن، سخنان پیامبر (حدود ۴۸۰ گزارش) کمتر از سخنان صحابيان و تابعيان (حدود ۶۱۰، گزارش) است. شایان توجّه،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این که در این بخش، بيشتر سخنان، از آنِ خليفۀ دوم و فرزندش عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کتاب الموطّأ مع التعلیق الممجد: ج۱ ص۳۳۱ (فهرس الأحادیث و الآثار).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان دليل اصلى منع از کتابت و تدوين روايات پيامبر صلی الله علیه و آله را اعتباربخشی به گفتار و رفتار صاحبان قدرت دانست. آن گاه که عرصه از گفتار و رفتار پیامبر تهی گشت، مجالی برای جاى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزين کردن سخنان صحابیان فراهم آمد. روشن است که&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این جای‌گزینی و اعتباربخشی به گفتار و کردار صحابیانی که قدرت را به چنگ آورده بودند، زمینۀ بسیاری از کارها را برای حاکمیت فراهم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و دست خلیفه را کامل&lt;/span&gt; ‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-دراية-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابع: دِرايَةُ الحَديثِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فهم حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-علی-دراية-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: الحَثُّ عَلیٰ دِرايَةِ الحَديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به فهم حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لَيسَ القُرآنُ بِالتِّلاوَةِ، وَ لَا العِلمُ بِالرِّوايَةِ؛ وَ لٰكِنَّ القُرآنَ بِالهِدايَةِ، وَ العِلمَ بِالدِّرايَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۳ ص۳۹۸ ح۵۲۱۴ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: [ارزشِ] قرآن، به خواندن نيست و [ارزشِ] علم، به نقل كردن نيست؛ بلكه [ارزشِ] قرآن، به هدايت شدن [به وسيلۀ آن] است و [ارزشِ] علم، به فهميدن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: القُرآنُ صَعبٌ مُستَصعَبٌ عَلیٰ مَن كَرِهَهُ، مُيَسَّرٌ عَلیٰ مَنِ اتَّبَعَهُ، وَ هُوَ الحُكمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُکم: العلم، و الفقه، و القضاء بالعدل (النهایة: ج۱ ص۴۱۸ «حکم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ حَديثي صَعبٌ مُستَصعَبٌ، وَ هُوَ الحُكمُ؛ فَمَنِ استَمسَكَ بِحَديثي وَ فَهِمَهُ وَ حَفِظَهُ جاءَ مَعَ القُرآنِ، وَ مَن تَهاوَنَ بِالقُرآنِ وَ بِحَديثي خَسِرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱ ص۵۵۰ ح۲۴۶۷ نقلاً عن أبي نعيم عن الحكم بن عمير، تفسير القرطبي: ج۱۸ ص۱۷، تفسير الثعلبي: ج۹ص ۲۷۷ ح۲۵۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: قرآن، براى كسى كه آن را خوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، سخت و دشوارياب است و بر كسى كه از آن پيروى كند، آسان شده است و آن، حكمت است. حديث من نيز سخت و دشوارياب است و آن نيز حكمت است. هر كس به حديث من تمسّک جويد و آن را بفهمد و حفظ كند، همراه قرآن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و هر كس قرآن و حديث مرا خوار بشمرد، در دنيا و آخرت، زيانكار خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: عَن أَبي سَعيدٍ أنَّهُ کانَ إِذا أتاهُ هٰؤُلاءِ الأحداثِ قالَ: مَرحَباً بِوَصِيَّةِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله! أَمَرَنا رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أَن نُوَسِّعَ لَهُم فِي المَجلِسِ، وَ نُفَقِّهَهُمُ الحَديثَ، فَإِنَّكُم خُلوفُنا وَ المُحَدِّثونَ بَعدَنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ كانَ مِمّا يَقولُ لِلحَدَثِ: إِذا أَنتَ لَم تَفهَمِ الشَّيءَ استَفهِمنيهِ؛ فَإِنَّكَ أَن تَقومَ وَ قَد فَهِمتَهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِن أَن تَقومَ وَ لَم تَفهَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۰ ص۳۰۶ ح۲۹۵۳۳ نقلاً عن ابن النجّار، شُعب الإيمان: ج۲ ص۲۷۵ ح۱۷۴۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال - به نقل از ابو سعيد، در بارۀ جوانان -: مرحبا به سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدگان پيامبر خدا! پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به ما فرمان داد كه برايشان در مجلس، جا باز كنيم و حديث را به آنها بفهمانيم كه شما، جانشينان ما و محدّثان پس از ما هستيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو سعيد، همچنين به هر جوانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: هنگامى كه چيزى را نفهميدى، فهم آن را از من بخواه؛ چراكه اگر تو فهميده، برخيزى، برايم دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است كه نافهميده، برخيزى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: عَلَيكُم بِالدِّراياتِ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَري الشيء دریاً و درایةً: عَلِمَه. و دَرَیت به: عَلِمته (أُنظر: لسان العربی: ج۱۴ ص۲۵۴ «دري»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا بِالرِّواياتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۳۱، مستطرفات السرائر: ص۱۵۰ ح۵، منية المريد: ص۳۷۰ كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۰ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در پى فهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باشيد، نه گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: هِمَّةُ السُّفَهاءِ الرِّوايَةُ، وَ هِمَّةُ العُلَماءِ الدِّرايَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۳۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۰ ح۱۳؛ تاريخ دمشق: ج۶۷ ص۱۸۳، مجمع رسائل ابن رجب الحنبلي: ج۲ ص۵۶۹ كلاهما عن الحسن البصري من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌السلام و فيهما «الرعاية» بدل «الدراية».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اهتمام كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِردان، نقل كردن [حديث] است و اهتمام دانايان، فهميدن [آن].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: العاقِلُ يَعمَلُ بِالدِّراياتِ، وَ الجاهِلُ يَعمَلُ بِالرِّواياتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۸۷ و ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: عاقل، به فهميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و جاهل، به نقل شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: قالَ أَبو جَعفَرٍ عليه‌السلام: يا بُنَيَّ، اِعرِِف مَنازِلَ الشّيعَةِ عَلیٰ قَدرِ رِوايَتِهِم وَ مَعرِفَتِهِم؛ فَإِنَّ المَعرِفَةَ هِيَ الدِّرايَةُ لِلرِّوايَةِ، وَ بِالدِّراياتِ لِلرِّواياتِ يَعلُو المُؤمِنُ إِلیٰ أَقصیٰ دَرَجاتِ الإِيمانِ. إِنّي نَظَرتُ في كِتابٍ لِعَلِيٍّ عليه‌السلام فَوَجَدتُ فِي الكِتابِ: إِنَّ قيمَةَ كُلِّ امرِئٍ وَ قَدرَهُ مَعرِفَتُهُ، إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - يُحاسِبُ النّاسَ عَلیٰ قَدرِ ما آتاهُم مِنَ العُقولِ في دارِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۱ ح۲ عن بريد الرزّاز، الأُصول الستّة عشر (كتاب زيد الزرّاد): ص۱۲۳ ح۸ و فيه «زنة» بدل «قيمة»، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۴ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: [پدرم] ابو جعفر علیه‌السلام فرمود: «اى فرزندم! مراتب فضل شيعيان را به اندازۀ حديث و معرفت آنان باز شناس كه معرفت، همان فهمِ روايت است و مؤمن، با فهم درست احاديث، به والاترين درجات ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. من در كتاب على علیه‌السلام نگريستم و در آن، چنين يافتم: «ارزش هر انسان و منزلتش، در معرفت اوست و بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، خداوند - تبارک و تعالى - مردمان را به مقدار خِردهايى كه در سراى دنيا به آنها داده، بازخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني عن المفضّل بن عمر عن الإمام الصادق عليه‌السلام: خَبَرٌ تَدريهِ خَيرٌ مِن عَشرٍ تَرويهِ، إِنَّ لِكُلِّ حَقٍّ حَقيقَةً وَ لِكُلِّ صَوابٍ نوراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: إِنّا – و اللهِ - لا نَعُدُّ الرَّجُلَ مِن شيعَتِنا فَقيهاً حَتّیٰ يُلحَنَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّحن: المَیل عن جِهَة الاستقامة. یقال: لَحَنَ فُلان في کلامه؛ إذا مال عن صحیح النطق... و اللحن: الخطأ في الإعراب، یقال: فلان لحّان: أی یخطیء (مجمع البحرین: ج۳ ص۱۶۲۶ «لحن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ فَيَعرِفَ اللَّحنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۱۴۱ ح۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۰۸ ح۱۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، نعمانى - به نقل از مفضّل بن عمر -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «يک روايت را كه بفهمى، بهتر از آن است كه ده روايت نقل كنى. هر حقّى، حقيقتى دارد و هر سخنِ درستى، نورى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «به خدا سوگند، ما هيچ يک از شيعيان خود را فقيه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمريم تا آن گاه كه به رمز و اشاره، با او سخن گفته شود و او بفهمد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: حَديثٌ تَدريهِ، خَيرٌ مِن أَلفِ حَديثٍ تَرويهِ. وَ لا يَكونُ الرَّجُلُ مِنكُم فَقيهاً حَتّیٰ يَعرِفَ مَعاريضَ كَلامِنا، وَ إِنَّ الكَلِمَةَ مِن كَلامِنا لَتَنصَرِفُ عَلیٰ سَبعينَ وَجهاً، لَنا مِن جَميعِهَا المَخرَجُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: لعلّ المراد ما يصدر عنهم تقيّة وتورية، والأحكام التي تصدر عنهم لخصوص شخص لخصوصيّة لا تجري في غيره فيُتوهّم لذلك تنافٍ بين أخبارهم (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۴ ذيل ح۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲ ح۳ عن إبراهيم الكرخي، السرائر: ج۳ ص۶۴۰، الغيبة للنعماني: ص۲۲، کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۴ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: يک حديث كه بفهمى، بهتر از هزار حديث است كه نقل كنى. كسى از شما فقيه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن كه رموز و اشاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كلام ما را بفهمد كه كلمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كلام ما، هفتاد احتمال معنايى دارد كه از عهدۀ تبيين همۀ آنها بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آييم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أَنتُم أَفقَهُ النّاسِ ما عَرَفتُم مَعانِيَ كَلامِنا، إِنَّ كَلامَنا يَنصَرِفُ عَلیٰ سَبعينَ وَجهاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۸۸ عن محمّد بن النعمان الأحول، معاني الأخبار: ص۱ ح۱ نحوه، بصائر الدرجات: ص۳۲۹ ح۶، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۹ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شما آن گاه فقيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين [و دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ] مردم خواهيد بود كه معناهاى كلام ما را بفهميد. كلام ما به هفتاد گونه تفسير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كونوا دَرّائينَ وَ لا تَكونوا رَوّائينَ، فَلَخَبَرٌ تَدريهِ خَيرٌ مِن أَلفِ خَبَرٍ تَرويهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۹۵ و ۸۷ عن الإمام عليّ عليه‌السلام و ليس فيه ذيله من «فلَخبر تدريه»، مستطرفات السرائر: ص۱۴۹ ح۴ و ليس فيه صدره إلیٰ «روّائين».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: فهيم باشيد، نه نقّال. يک خبر را خوب بفهمى، بهتر از آن است كه هزار خبر را نقل كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-مفهوم-درايت-حديث668&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین مفهوم درايت حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهتمام پيامبر صلی الله علیه و آله و اهل بيت ايشان همواره به درايت و فهم حديث بوده است. فراوانىِ توصيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ایشان و برترى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشيدن درايت يک حديث بر روايت و نقل هزار حديث، تأیید کنندۀ همين نکته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۲۱ (تشویق به فهم حديث).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهم حديث، به عنوان يک متن دينى، مشمول قواعد عمومى فهم متن و نيز قواعد ويژۀ فهم متون مقدّس است. حديث، مانند هر متن معنادار ديگرى، در پىِ رساندن ما به مقصود و مراد گويندۀ آن است. بر اين پايه، ابتدا بايد براى فهم متن و سپس براى دستيابى به مقصود آن بکوشيم. اين حرکت دو مرحله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، يعنى فهم متن و درک مقصود، خود مراحل خُردترى دارد؛ امّا پيش از آن، نياز است که متنى صحيح و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قابل اعتماد از حديث داشته باشيم و از صحّت انتساب آن به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم‌السلام نیز مطمئن باشیم. مفروض ما، حديث بودن متن است. از اين رو، به پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز دوم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازيم و آن را بر عهدۀ دانش تخريج و رجال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اطمينان-از-صحت-متن-پیشنیاز-درایت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اطمينان از صحّت متن، پیش‌نیاز درایت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فهم حديث، بايد متن را بکاويم و يکايکِ واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ترکيب جمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بررسى کنيم؛ امّا گاه متن حديث، به دليل آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که در جاى خود بررسى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۲ (آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقل حديث).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به گونۀ تغيير يافته به دست ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. فهم حديث، اگر بر روى متنى نادرست به انجام رسد، ما را به مقصود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد. پس، پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نخست، گِردآورى نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّد از يک متن حديثى است تا در روند کاوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بعدى، احتمال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون معنايى را بررسى کنيم، هر چند در اين مرحله، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانیم و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيم به صحّت قطعى يک متن، حکم کنيم و بقيّه را کنار نهيم؛ زيرا اين کار، در گرو تعامل دنباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار با متن به سرانجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسایی نسخه‌های خطّی یک کتاب و نیز اعتبارسنجی آنها و بررسی وضعیّت اتّصال آنها به مصنّف (تواتر نسخه، تفصیلی بودن روایت کتاب و اجازات آن، و ...) و تصحیح علمی نسخۀ کتاب، نيازمند تخريج حديث و آشنايى با فنون تخریج و نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراحل-درایت-و-فهم-حدیث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراحل درایت و فهم حدیث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای فهم حدیث، از دو مرحله باید گذر کرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مرحلۀ-اول-فهم-متن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرحلۀ اوّل: فهم متن&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از اطمينان نسبى به صحّت متن، نخست بايد مفردات آن و سپس ترکيبات و محتواى کلّ کلام، فهميده شوند. فهم مفردات، يعنى فهم دقيق و عميق يکايکِ واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با استفاده از کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لغت، غريب الحديث و کاربردهاى آنها در متون اصيل عربى. فهم ترکيبات نيز به معناى فهم نقش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ارتباط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ميان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کلامى است و از اين رو، فهم متن، خود به دو بخش تقسيم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: يکى، فهم مفردات و ديگرى فهم ترکيبات.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-فهم-مفردات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. فهم مفردات&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به ساختار صرفى واژگان عربى و فصل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عربى بر پايۀ مادّۀ کلمه، نياز است که هر واژۀ نامفهوم حديث را ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى کنيم و سپس به دنبال معناى آن در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لغت برويم. آن گاه، معناى ريخته شده در قالب و هيئت موجود در متن را تبیین کنيم. هر دو کار، يعنى تشخيص مادّه و هيئت کلمه، نياز به آشنايى با علم صرف دارد و با کاربست آن، معناى يک واژه را در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لغت سراغ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیریم. به تجربه ثابت شده است که مراجعه به چند کتاب لغت، ما را بهتر و دقيق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، به گوهر معنايى مادّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند؛ معنايى که چون جانى واحد در هيئت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون مادّه جارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لغتِ مورد استفاده، بايد کهن و معتبر باشند؛ زيرا گاه واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در گذر زمان، معانى متفاوتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و ما وظيفه داريم معناى واژه را در عصر صدور حديث، به دست آوريم و اين، در گرو مراجعه به کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لغتى است که در عصر امامان علیهم‌السلام يا نزديک به آن روزگار، نوشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراجعه به غريب الحديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيز لازم است. اين کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، شرح واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را بر عهده دارند که لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانان، معناى خاصّ آن را در حوزۀ متون دينى، روشن نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از اين رو، حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوه که در پىِ فهم متنى خاص و متعلّق به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرهنگ دينى است، بايد به آنها نيز مراجعه کند؛ زيرا واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرهنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند معانى متفاوت بیایند. واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نفاق و زکات، دو نمونه براى تفاوت معناى لغوى و معناى حديثى و قرآنى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ امیر المؤمنین علیه‌السلام: ج۱۲ ص۳۶۷ ـ۳۷۳ (نفاق). نيز، ر. ک: مجلّۀ علوم حديث: ش۴۸ ص۱۵۲ (مقالۀ «بازکاوی مفهوم و کاربرد واژه‌های زکات و صدقه در روایات»، جواد ایروانی).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان از توجّه به متضادهاى هر واژه، چشم پوشيد. بازشناسى معناى «جهل»، بدون آشنايى با معناى «عقل» و «علم»، ميسّر نيست و «جَلع» و «وقاحت»، در کنار «حياء»، بهتر فهميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. گاه نیز پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم‌السلام، خود به تبيين برخى واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آنها را به عنوان گزاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تبيينى و تفسيرى، در فرايند واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى سهيم کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كتاب معانى الأخبار، برخی از این گونه گزاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تفسيرى آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-فهم-ترکيبات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. فهم ترکيبات&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متن، حاصل ترکيب معنادار و هدفمند واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. فهم متن، نيازمند درک اين قالب و نسبت هر يک از اجزاى کلام با ديگر اجزاست. اين فهم، با يادگيرى دستور زبان (دانش نحو) ميسّر است؛ امّا اين، همۀ کار نيست. گاه ترکيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى يافت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که جملۀ کاملى به شمار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و به صورت اصطلاح درآمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مفرد نيستند تا قابل جستجو در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لغت باشند. از سوی دیگر، معناى مجموع اين اصطلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، با مجموع معناى اجزاى آنها مساوى نيست. از این رو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يکِ اجزا و واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را معنايابى کنيم و در کنار هم بگذاريم و مجموع آنها را معناى مجموع بخوانيم. براى نمونه، معناى «تزويج مقام» و يا «أعطاک من جراب النورة»، با اين شيوه به دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. شيوۀ پيشنهادى براى درک اين اصطلاحات، گردآورى کاربردهاى متعدّد آنها و حدس زدن معناى آنها با استفاده از قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سياقى و سپس ارزيابى آنها پس از نهادن معنا ميان عبارت و جمله است. کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غريب الحديث، گاه اين اصطلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را تبيين کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه کار را دشوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، گشوده شدن پاى استعاره و مَجاز به ترکيبات است. در مَجاز، تخيّلى لطيف، نهفته است که درک آن را براى کسانى که با گوينده، تفاوت زمانى يا فرهنگى دارند، مشکل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. شماری از سخنان پيامبر صلی الله علیه و آله و سخنان امام على علیه‌السلام در نهج البلاغة، اين هالۀ لطيف را دارند و از اين رو، فهم حديثى مانند «المؤمِنُ مُوهٍ راقِعٌ»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مؤمن، شكافندۀ وصله كننده است»(المجازات النبوّيّة: ص۷۲ ح۱۳۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازمند درک تصوير خيال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزِ نهفته در آن است؛ امرى که فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های «ظاهريّه» و «حشويّه»، از آن محروم بودند و به تشبيه و تجسيم در بارۀ ذات پاک خدای سبحان و تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظرى در معانى حديث و قرآن، گرفتار آمدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مرحلۀ-دوم-فهم-مقصود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرحلۀ دوم: فهم مقصود&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه از متن فهميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، در موارد فراوانى با مقصود مؤلّف و گويندۀ سخن، يکسان است. او نيّتى داشته و براى رسيدن به هدفى خاص، سخنى را گفته يا متنى را نوشته است. مخاطب براى رسيدن به آن مقصود، متن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد و با اجراى اصل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زبانى و منطقى، برداشت خود را به گوينده و نويسنده، نسبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. با اين همه، مؤلّف یا سخنران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با نشاندن قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در کنار سخن و يا ارائۀ پيش و پس آنها، آنچه را از اثرش فهميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تغيير دهد و ميان مفهوم نخست متن و مقصود خود، تفاوت ايجاد کند. در علم اصول فقه، دو اصطلاح «مراد استعمالى» و «مراد جدّى»، ناظر به همين مسئله&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه از فهم متن فهميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بلافاصله و بدون جستجو از قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، قابليت استناد تام و قطعى به صاحب متن را ندارد و براى رسيدن از مفهوم به مقصود، گردآورى قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّدى لازم است که بر حسب نوع آن، به دو دستۀ قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لفظی و قرینه‌های مقامى و بر پايۀ جايگاه و اتّصال به کلام، به منفصل (جدا) و متّصل (چسبيده) تقسيم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. از تداخل اين دو دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى، چهار حالت، امکان وقوع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند: قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لفظی متّصل و منفصل، و قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مقامى متّصل و منفصل، که چون قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مقامى منفصل، امکان وقوع در خارج را ندارند يا بسيار نادرند، نياز به يافتن سه دسته قرينه داريم که آنها را به ترتيب، «قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى داخلى لفظى»، «خانوادۀ حديث» و «اسباب ورود حديث» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناميم و توضيح هر يک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-قرينههاى-لفظى-داخلى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لفظى داخلى&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همسويى اجزاى سخن و نوشته، اصل اوّلى در گفتگوها و متن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعارف است. مؤلّف يا گوينده، با جمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى به رشته کشيده، مخاطب خود را هدايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از اين رو، هر يک از آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به درک جمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر، کمک کند و براى يکديگر، قرينه شوند. براى نمونه، ما با ذکر واژۀ «کاسه» يا «قلّاده» در کنار «شير»، مقصود خود را از آن، معيّن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم و گاه با تضمين آيه و حديث و مَثَلى، به ابهام جمله، پايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى داخلى، در درون متن وجود دارند و از جنس همان سخن و نوشته هستند و از اين رو، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آنها را بر شمرد؛ امّا مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آنها، اقتباس و تلميح و تعليل گوينده و سؤال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مخاطب هستند که در دانش فقه الحديث، به آنها پرداخته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: روش فهم حديث: ص۱۴۳ (فصل چهارم: گردآورى قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها / قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى داخلى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دانش اصول فقه نيز به بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از اثرگذارى تعليل در گذار از مفهوم متن به مقصود گوينده با دو عنوان تعميم و تخصيص حاصل از تعليل، اشاره شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-قرينههاى-لفظی-منفصل-خانوادۀ-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لفظی منفصل (خانوادۀ حديث)&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويندۀ سخن و نويسندۀ متن، حق دارد قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کلامى خود را پيش يا پس از آن، مطرح کند. اين کار، چه از سرِ ناچارى باشد و چه به جهت مسائل ديگر، مخاطب را موظّف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد تا ديگر سخنان مرتبط با سخن اصلى را بيابد و در کنار آن بچيند، اگر چه صاحب سخن نيز مکلّف است به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مخاطب را از آنها آگاه سازد. اين قاعدۀ عرفى محاورات، به هنگام کار با حديث، توسعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و ما ناگزيريم از سخنان ديگر پیشوایان علیهم‌السلام که ناظر به حديث مورد پژوهش ماست، بهره بگيريم و سخن هر امام علیه‌السلام را براى سخن ديگر امامان علیهم‌السلام، قرينه بدانيم. دليل اين امر، ديدگاه کلامى ماست که پيامبر صلی الله علیه و آله و امامان از اهل بيت او را نورى واحد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم که به تصريح خودشان، سرچشمۀ معرفت همگى، يکى - يعنى خداوند متعال - است و سخنانشان، تصديق کنندۀ يکديگر و پاسخ همۀ آنان به يک سؤال، يکسان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين پايه، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان مفاد يک حديث را نظر تام و کامل و قطعى پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا امامان علیهم‌السلام دانست، بويژه اگر به مسئلۀ نقل معنا و دگرگونى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى احتمالى در نقل و فهم راوى توجّه کنيم. از اين رو، گردآورى احاديث ناظر به يک مسئله، به مثابه گردآورى قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منفصل کلامى، از مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مراحل فهم حديث است؛ امرى که از آن با عنوان «تشکيل خانوادۀ حديث» نيز نام برده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اين مسئله، بارها و در گذشته و حال، در فقه و کلام و سيره تجربه شده که گردآورى و کنار هم نشاندن احاديثى که موضوع محورى آنها يکى است، پيامدهاى مبارکى در فهم و تبيين احاديث دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانش اُصول فقه، به بخشى از اين ارتباط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نسبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، مانند تقييد و تخصيص، پرداخته است که بخشى از آن در كتاب روش فهم حديث (ص ۱۵۰ - ۱۸۰) آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است براى استخراج نظام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان تنها به احاديث مشابه و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مضمون مراجعه کرد؛ بلکه گردآورى احاديث در موضوعات مرتبط، متقابل و متعارض نيز لازم است؛ مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را «خانوادۀ بزرگ حديث» ناميد و نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عملى آن را در ابواب مختلف دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ قرآن و حديث و نيز تک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند: توسعۀ اقتصادى در قرآن و حديث و خِردگرايى در قرآن و حديث، مشاهده کرد. در همۀ اينها، احاديثِ موضوع اصلى (مانند «عقل») و موضوعات مرتبط با آن (مانند «لبّ» و «اُولو النُهى») و نيز موضوعات متقابل (مانند «جهل») گردآورى و به هم تنيده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند تا نظريّۀ حديثى شکل گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فرجام اين مرحله، گردآورى و نسبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى احاديث متعارض و مختلف نيز ضرور است. بسيارى از تغيير فهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پس از يافتن و مقايسۀ دو حديثى است که در ابتدا با هم متعارض به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند و پس از کنار هم نشاندن و دقّت در مفاد هر يک، مقيّد بودن، اختصاص داشتن به حال اضطرار، يا حتّى تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بودن يکى از دو سوى تعارض را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهميم. تغيير مفهوم ظاهرى وجوب به استحباب و حرمت به کراهت و اين گونه تحوّل و تعميق فهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيز در گرو گردآورى احاديث مختلف و معارض است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.قرينههاى-مقامى-متصل-اسباب-ورود-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه.قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مقامى متّصل (اسباب ورود حديث)&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث، مانند هر متن ديگری، يک مجموعۀ بسته و بريده از محيط بيرونى خود نيست؛ بلکه حاشيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و رشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مرتبط با پيرامون خود دارد و سخن و پيام پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم‌السلام، به گاه بیان، به آنها ناظر است. وضعيت اجتماعى و تاريخى، فرهنگ و فضاى گفتگو، گفتمان حاکم بر جامعه و شخصيت و پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نهفته در ذهن مخاطب، تأثير فراوانى در گويش و پيام حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند. بستر تاريخى و اجتماعى هر سخن و مکتب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فکرى مخالف و متفاوت، راز و رمز بسيارى از نقدها و جبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و چرايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ناظر به حديث را پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. حتّى يک قرينۀ کوچک حاکم بر مقام گفتگو، توان تبيين ابهامات متن را دارد و از اين رو، کاوش در منابع تاريخى، اجتماعى و هر منبع ناظر به حديث، به منظور آگاهى از زمينۀ صدور حکم و چرايى طرح یک مطلب يا ردّ یک انديشه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوى گويندۀ حديث، لازم است و نسبت دادن مفاد حديث به وى بدون آن، مقبول نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّد و تجربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مکرّر، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که آگاهى از سبب ورود حديث، مانند آشنايى با سبب نزول آيه، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند ياريگرِ ما در درست فهميدن مقصود گوينده باشد. براى نمونه، حديث «من بشّرنى بخروج آذارَ، فله الجنّة» به تنهايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تنفّر از ماه آذار را نشان دهد؛ امّا توجّه به فضاى صدور آن، اين فهم را دگرگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماجرا اين گونه است كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در مسجد، سخنرانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد كه ديد ابو ذر از دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. به مسلمانان فرمود: «كسى وارد مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه اهل بهشت است». برخى افراد سودجو، از مسجد بيرون رفتند تا دوباره وارد شوند و اين سخن بر آنان تطبيق كند. پيامبر صلی الله علیه و آله فهميد و فرمود: «الآن، چند نفر به مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند. آن كسى مقصود من است كه از او تاريخ را جويا شوم و او بگويد در حال خروج از ماه آذار هستيم». همه كه وارد شدند، پيامبر صلی الله علیه و آله رو به ابو ذر كرد و فرمود: «امروز، چه روزى است؟». ابو ذر گفت: دو روز ديگر از ماه آذار، خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم (معانی الأخبار: ص۲۰۴ ح۱).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است ماه آذار، يک ماه رومى و خورشيدى است كه ميان اعراب، متداول بوده است. اين ماه، ربطى به آذر، يا صفر ندارد و برابر با دهۀ آخر اسفند و نيمۀ اوّل فروردين است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه دستيابى به سبب ورود، مطالعۀ کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متناسب با زمينه و موضوع اصلى حديث است. براى درک و فهم بهتر نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امير مؤمنان علیه‌السلام به معاويه و چرايى و چگونگى خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حماسى امام حسين علیه‌السلام، مراجعه به کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تاريخ و&lt;/span&gt;‌‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيره، لازم است، همان گونه که فهم احاديث فقهى، در گرو شناخت نظريّات فقهى معاصر ائمّه علیهم‌السلام و پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چهار.-بهرهگيرى-از-دانش-بشرى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از دانش بشرى&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم‌السلام به دليل ارتباط با آفريدگار خلقت و شناخت قوانين آن، به بيان گزاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى حقيقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما و واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازند. از اين رو، حديث، مانند يک گزارۀ واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى علمى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به فرايند پرسش و آزمايش در آيد. از اين امر، تنها، احاديثى استثنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که به واقعيّات فراعقلى (مانند: برزخ و قيامت، يا احکام اعتبارى در فقه) نظر دارند. نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از تعامل حديث و واقعيت خارجى، آزمايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى علمى و مشاهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بالينى اند که مدّعاى برخى احاديت پزشکى را تأييد کرده، يا عموميت آن را تغيير داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را جهانى و فرامنطقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و توصيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را ناظر به افراد و جغرافيايى محدود و خاص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بشرى با پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفرينى، به فهم ژرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر حديث کمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و دغدغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ذهنى، ذهن حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوه را هنگام مواجهه با متن، به استخراج لايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و لطايف نهفتۀ آن وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و همان گونه که اديبان زبردست، نکات لطيف و زيباى متن را استخراج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، محدّثان آشنا با روان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى و سياست و مديريت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نهفتۀ حديث را بيرون کشند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای دیدن نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اين تعامل، ر.ک: كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى الگوى شادى، فرهنگ حيا و نسيم حديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما از طريق سنجش فهم خود با اطّلاعات مرتبط در زمينۀ دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بشرى، مانند: طب، اقتصاد، روان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى و سياست، و نيز حوزۀ دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى، مانند: فقه و اخلاق، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم به اصلاح و تعميق فهم حديث، کمک کنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که شرح و تفسيرها و حتّى ترجمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دقيق محدّثان بزرگ و شارحان ورزيدۀ حديث نيز بر فهم ما مؤثّرند. اين عالمان، به دليل آگاهى گسترده از هزاران حديث و درک بهتر و عميق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر زبان آن، فهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بکر و مقبول، به دست داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از اين رو، نياز است تا از آنها مطّلع شويم، هر چند اين به معناى انحصار بر فهم پيشينيان و تقليد بى چون و چرا و پيروى بى تأمّل و دقّت نيست. فهم ايشان، اهمّيت و لزوم بذل توجّه را دارد؛ امّا حجّيت و ضرورت پيروى ندارد و از اين رو، توصيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود اين مرحله را نه در آغاز سيرِ فهم حديث که در فرجام آن به انجام رسانيم تا فهم ما زير نفوذ فهم بزرگان، قرار نگيرد و اجتهاد و دريافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را در نطفه، خفه نکنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى پيمودن مسير فهم حديث، نياز به طى کردن گام به گام مراحل گفته شده داريم؛ مراحلى که هر يک نيز پلّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را در درون خود دارد. طى کردن همۀ اين مسير منطقى با دقّت و استوارى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در موارد متعدّدى، ما را به درک مفهوم متن و از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا به فهم مقصود گوينده برساند؛ امّا اين به معناى فهم همۀ احاديث، بويژه احاديث متشابه و دشوار نيست. حديث نيز مانند قرآن، متشابهاتى دارد که فهم آنها در گرو دسترس داشتن به احاديث محکم و نسبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى ميان آنهاست که همۀ آن، براى همگان، ميسور نيست. افزون بر اين، هر کدام از گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بيان شده در مسير فهم حديث، با آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى دست به گريبان است که بدون حلّ آنها، به نتيجۀ واقعى نائل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم. به اين آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در بيان ويژۀ آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پرداخته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۲ (آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نقل حدیث) و ص۲۴۲ (آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فهم حدیث).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موانع-دراية-الحدیث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: مَوانِعُ دِرايَةِ الحَدیثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع فهم حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-سوء-الفهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ ـ 1: سوءُ الفَهمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ ـ 1: برداشت نادرست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إِنَّما أَتاكُمُ الحَديثُ مِن أَربَعَةٍ لَيسَ لَهُم خامِسٌ:... وَ رَجُلٌ سَمِعَ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله شَيئاً لَم يَحمِلهُ عَلیٰ وَجهِهِ وَ وَهِمَ فيهِ، وَ لَم يَتَعَمَّد كَذِباً، فَهُوَ في يَدِهِ يَقولُ بِهِ وَ يَعمَلُ بِهِ وَ يَرويهِ، فَيَقولُ: أَنَا سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله. فَلَو عَلِمَ المُسلِمونَ أَنَّهُ وَهِمَ لَم يَقبَلوهُ، وَ لَو عَلِمَ هُوَ أَنَّهُ وَهِمَ لَرَفَضَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۲ و ۶۳ ح۱ عن سليم بن قيس الهلالي، نهج البلاغة: الخطبة ۲۱۰ نحوه، الخصال: ص۲۵۶ ح۱۳۱، بحار الأنوار: ج۳۴ ص۱۷۰ ح۹۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حديث، تنها از چهار کس به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و پنجمى ندارند:... مردى كه چيزى از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده، امّا آن را به معناى درستش نفهميده و در آن، دچار توهّم شده است، ولى قصد دروغ گفتن ندارد، بلكه آن حديث را در دست دارد، به آن معتقد است و عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نقلش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «من آن را از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام» و اگر مسلمانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه آن، توهّمى بيش نيست، آن را از او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند و اگر او خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست كه آن توهّم است، آن را كنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل مختلف الحديث عن المِنهال بن عمرو: إِنَّ عَليّاً عليه‌السلام قالَ لِأبي مَسعودٍ: إِنَّكَ تُفتِي النّاسَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَجَل، وَ أُخبِرُهُم أَنَّ الآخِرَةَ شَرٌّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخبِرني، هَل سَمِعتَ مِنهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: سَمِعتُهُ يَقولُ: لا يَأتي عَلَى النّاسِ سَنَةُ مِئَةٍ وَ عَلَى الأَرضِ عَينٌ تَطرِفُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلِيٌّ: أَخطَأَت استُكَ الحُفرَةَ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا مَثَل للعرب تضربه فیمن لم یصب موضع حاجته (لسان العرب: ج2 ص508 «صحح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّما قالَ ذٰلِكَ يَومَئِذٍ لِمَن حَضَرَهُ، وَ هَلِ الرَّجاءُ إِلّا بَعدَ المِئَةِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل مختلف الحديث: ص۶7، مسند ابن حنبل: ج1 ص29۶ ح1187، فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص721 ح1235، کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل مختلف الحديث - به نقل از منهال بن عمرو -: على علیه‌السلام به ابو مسعود فرمود: «تو براى مردم فتوا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى و به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم كه آخر [الزمان] شر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «به من بگو، آيا چيزى در اين باره از او (پيامبر صلی الله علیه و آله) شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: شنيدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: سال صد [هجرى] بر مردم در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، جز آن كه كسى روى زمين نمانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «خطا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای و سوراخ دعا را گم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. اين را در بارۀ حاضران مجلسش فرمود، و گرنه مگر آسايش [ابدى] فقط پس از صد سال است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-تحريف-اللفظ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ ـ 2. تَحريفُ اللَّفظِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ ـ 2. تحريف لفظى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن أحمد بن المبارك: قالَ رَجُلٌ لِأبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: حَديثٌ يُرویٰ أنَّ رَجُلاً قالَ لِأميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام: إِنّي أُحِبُّكَ. فَقالَ لَهُ: أَعِدَّ لِلفَقرِ جِلباباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِلباب: الإزار، و الرداء؛ کنایة عن اشتماله بالفقر (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۲۷۳ «جلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ هٰكَذا، قالَ: إِنَّما قالَ لَهُ: «أعدَدتَ لِفاقَتِكَ جِلباباً»؛ يَعني يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۱۸۲ ح۱، مجمع البحرين: ج۱ ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۷ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از احمد بن مبارک -: مردى به امام صادق علیه‌السلام گفت: در حديثى روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه فردى به اميرمؤمنان علیه‌السلام گفت: من، تو را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم. و ایشان به وی فرمود: پوششى در مقابل فقر، آماده كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اين گونه نیست؛ بلكه به او فرمود: &amp;quot;[با اين دوست داشتن] پوششى براى فقر و نيازت، آماده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى&amp;quot; يعنى براى روز قيامت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: قيلَ لِلصّادِقِ عليه‌السلام: إِنَّ النّاسَ يَروونَ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أنَّهُ قالَ: إِنَّ الصَّدَقَةَ لا تَحِلُّ لِغَنِيٍّ، وَ لا لِذي مِرَّةٍ سَوِيٍّ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِرَّة: القُوّة و الشدّة. و السَّوِیّ: الصحیح الأعضاء (النهایة: ج۴ ص۳۱۶ «مرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: قَد قالَ: «لِغَنِيٍّ»، وَ لَم يَقُل: لِذي مِرَّةٍ سَوِيٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص177 ح3۶71، معاني الأخبار: ص2۶2 ح2 نحوه، بحار الأنوار: ج9۶ ص۶۶ ذيل ح3۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: به امام صادق علیه‌السلام گفته شد: مردم از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه فرمود: «همانا صدقه، براى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز و كسى كه بدنى سالم و قادر به كار دارد، حلال نيست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «[پيامبر صلی الله علیه و آله] فرمود: &amp;quot;براى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز [روا نيست]&amp;quot; و نفرمود: براى شخص سالم و قادر به كار [روا نیست]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن إبراهيم بن أبي محمود: قُلتُ لِلرِّضا عليه‌السلام: يَا بنَ رَسولِ اللهِ، ما تَقولُ فِي الحَديثِ الَّذي يَرويهِ النّاسُ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أنَّهُ قالَ: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - يَنزِلُ في كُلِّ لَيلَةِ جُمُعَةٍ إِلَى السَّماءِ الدُّنيا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: لَعَنَ اللهُ المُحَرِّفينَ الكَلِمَ عَن مَواضِعِه! وَ اللهِ، ما قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ذٰلِكَ، إِنَّما قالَ صلّی اللّه عليه وآله: «إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - يُنزِلُ مَلَكاً إِلَى السَّماءِ الدُّنيا كُلَّ لَيلَةٍ فِي الثُّلُثِ الأَخيرِ وَ لَيلَةَ الجُمُعَةِ في أوَّلِ اللَّيلِ، فَيَأمُرُهُ فَيُنادي: هَل مِن سائِلٍ فَأُعطِيَهُ؟ هَل مِن تائِبٍ فَأَتوبَ عَلَيهِ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ؟ يا طالِبَ الخَيرِ أقبِل، وَ يا طالِبَ الشَّرِّ أقصِر. فَلا يَزالُ يُنادي بِهٰذا حَتّیٰ يَطلُعَ الفَجرُ، فَإِذا طَلَعَ الفَجرُ عادَ إِلیٰ مَحَلِّهِ مِن مَلَكوتِ السَّماءِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَدَّثَني بِذٰلِكَ أبي، عَن جَدّي، عَن آبائِهِ عليهم‌السلام، عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۴۲۱ ح۱۲۴۰، التوحيد: ص۱۷۶ ح۷، الاحتجاج: ج۲ ص۳۸۶ ح۲۹۳، بحار الأنوار: ج۳ ص۳۱۴ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه - به نقل از ابراهيم بن ابى محمود -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: اى پسر پيامبر خدا! چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايى در بارۀ حديثى كه مردم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، راويان رسمى آن دوران است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پيامبر صلی الله علیه و آله روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه فرمود: «خداوند، هر شب جمعه به آسمان دنيا فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «خدا لعنت كند كسانى را كه كلمات و گفتارها را از جاى خودش، تغيير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند [و آنها را تحريف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند]! به خدا سوگند، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله چنين نفرموده است، بلكه فرموده: &amp;quot;خداوند - تبارک و تعالى - در یک‌سوم آخر هر شب و هر شب جمعه، از اوّل آن، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را به آسمان دنيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد و به او فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا ندا كند: آيا كسى هست از من، چيزى بخواهد تا به او عطا كنم؟ آيا توبه كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هست كه [از گناهان خود، به سوى من باز گردد تا] من هم به سوى او باز گردم؟ آيا آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى هست كه من، او را بيامرزم؟ اى جويندۀ خير و بركت! بيا و اى طالب شر! دست بردار. اين فرشته، همواره تا طلوع فجر به اين ندا ادامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا سپيده بدمد و سپيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دمان به جايگاه خود در ملكوت آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث را پدرم، از جدّم، از پدران گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله براى من روايت كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص426 (الفصل السادس: عرض الحديث / عرض الحديث على الإمام الصادق عليه‌السلام / تصحيح الحديث)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص442 (عرض الحديث على الإمام الرضا عليه‌السلام / تصحيح الحديث).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۲۷ (فصل ششم: عرضۀ حدیث / عرضۀ حدیث بر امام صادق علیه‌السلام / تصحیح حدیث)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۴۴۳ (عرضۀ حدیث بر امام رضا علیه‌السلام / تصحیح حدیث).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-تحريف-المعنی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ ـ 3. تَحريفُ المَعنیٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ ـ 3. تحريف معنوى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: قَومٌ يَزعُمونَ أنّي إِمامُهُم، وَ اللهِ ما أنَا لَهُم بِإِمامٍ، لَعَنَهُمُ اللّٰـهُ! كُلَّما سَتَرتُ سِتراً هَتَكوهُ، أقولُ: كَذا وَ كَذا، فَيَقولونَ: إِنَّما يَعني كَذا وَ كَذا! إِنَّما أنَا إِمامُ مَن أطاعَني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص۳۷ ح۸ عن ابن مسكان، رجال الكشّي: ج۲ ص۵۹۰ ح۵۳۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۸۰ ح۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: گروهى ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه من، امام آنها هستم. به خدا سوگند كه من، امام آنها نيستم. خدا لعنتشان كند! هر چه من پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، آنان، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: «چنين و چنان»، آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: مقصودش، فلان و بهمان است. من، در حقيقت، امامِ كسى هستم كه اطاعتم كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنّي لَأُحَدِّثُ الرَّجُلَ الحَديثَ وَ أَنهاهُ عَنِ الجِدالِ وَ المِراءِ في دينِ اللهِ، وَ أَنهاهُ عَنِ القِياسِ، فَيَخرُجُ مِن عِندي فَيَتَأَوَّلُ حَديثي عَلیٰ غَيرِ تَأويلِهِ! إِنّي أمَرتُ قَوماً أن يَتَكَلَّموا، وَ نَهَيتُ قَوماً، فَكُلٌّ تَأَوَّلَ لِنَفسِهِ؛ يُريدُ المَعصِيَةَ لِلهِ وَ لِرَسولِهِ، فَلَو سَمِعوا وَ أَطاعوا لَأَودَعتُهُم ما أودَعَ أبي أصحابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ أصحابَ أبي كانوا زَيناً أحياءً وَ أَمواتاً؛ أعني زُرارَةَ وَ مُحَمَّدَ بنَ مُسلِمٍ، وَ مِنهُم لَيثٌ المُرادِيُّ وَ بُرَيدٌ العِجلِيُّ، وَ هٰؤُلاءِ القَوّامونَ بِالقِسطِ، وَ هٰؤُلاءِ (ٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلسَّـٰبِقُونَ* أُولٰئِكَ ٱلمُقَرَّبُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواقعة: ۱۰ - ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۱ ص۳۹۹ ح۲۸۷ عن داوود بن سرحان و ج۲ ص۵۰۸ ح۴۳۳ بزيادة «هؤلاء القائلون بالصدق» بعد «بالقسط»، بحار الأنوار: ج۲ ص۳۰۹ ح۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: گاه براى كسى حديثى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم و او را از مجادله و بگومگو در دين خداوند و از قياس، نهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم؛ امّا وقتى از نزدم بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، گفتارم را به صورتى ناصحيح به تأويل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. من به گروهى فرمان دادم كه به سخن و استدلال در آيند و گروهى را باز داشتم. هر يک، سخنم را مطابق ميل خود، تأويل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد از خدا و پيامبرش سرپيچى كند. اگر گوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند و فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردند، چيزى (علمى) را نزدشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهادم كه پدرم نزد يارانش نهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياران پدرم، زنده و مرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، مايۀ زينت بودند. مقصودم زراره و محمّد بن مسلم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و لَيث مرادى و بُرَيد عِجلى هم از جرگۀ اين افرادند. آنان، عادلانى كامل [و راستگو] بودند. آنان [در شمار] (پيشى گيرندگان، پيشى گيرندگان [اند] آنان، مقرّب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن المفضّل بن عمر: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَوماً وَ دَخَلَ عَلَيهِ الفَيضُ بنُ المُختارِ، فَذَكَرَ لَهُ آيَةً مِن كِتابِ اللهِ عزّ وجلّ تَأَوَّلَها أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَقالَ لَهُ الفَيضُ: جَعَلَنِيَ اللهُ فِداكَ، ما هٰذَا الاِختِلافُ الَّذي بَينَ شيعَتِكُم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ أَيُّ الاِختِلافِ يا فَيضُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الفَيضُ: إِنّي لَأَجلِسُ في حَلَقِهِم بِالكوفَةِ فَأَكادُ أن أشُكَّ فِي اختِلافِهِم في حَديثِهِم! حَتّیٰ أرجِعَ إِلَى المُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ، فَيوقِفُني مِن ذٰلِكَ عَلیٰ ما تَستَريحُ إِلَيهِ نَفسي وَ يَطمَئِنُّ إِلَيهِ قَلبي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أجَل، هُوَ كَما ذَكَرتَ يا فَيضُ، إِنَّ النّاسَ أُولِعوا بِالكَذِبِ عَلَينا، إِنَّ اللهَ افتَرَضَ عَلَيهِم لا يُريدُ مِنهُم غَيرَهُ، وَ إِنّي أُحَدِّثُ أحَدَهُم بِالحَديثِ فَلا يَخرُجُ مِن عِندي حَتّیٰ يَتَأَوَّلُهُ عَلیٰ غَيرِ تَأويلِهِ! وَ ذٰلِكَ أنَّهُم لا يَطلُبونَ بِحَديثِنا وَ بِحُبِّنا ما عِندَ اللهِ، وَ إِنَّما يَطلُبونَ بِهِ الدُّنيا، وَ كُلٌّ يُحِبُّ أن يُدعیٰ رَأساً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّهُ لَيسَ مِن عَبدٍ يَرفَعُ نَفسَهُ إِلّا وَضَعَهُ اللهُ، وَ ما مِن عَبدٍ وَضَعَ نَفسَهُ إِلّا رَفَعَهُ اللهُ وَ شَرَّفَهُ، فَإِذا أرَدتَ حَديثَنا فَعَلَيكَ بِهٰذَا الجالِسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ وَ أَومیٰ بِيَدِهِ إِلیٰ رَجُلٍ مِن أصحابِهِ -. فَسَأَلتُ أصحابَنا عَنهُ، فَقالوا: زُرارَةُ بنُ أعيَنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۱ ص۳۴۷ ح۲۱۶، دعائم الإسلام: ج۱ ص۵۱ نحوه و ليس فيه ذيله من «فإذا أردت حديثنا»، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۶ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از مفضّل بن عمر -: روزى، فيض بن مختار نزد امام صادق علیه‌السلام آمد و آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را براى ايشان قرائت كرد. من شنيدم كه امام علیه‌السلام آن را تأويل كرد. فيض به امام علیه‌السلام گفت: خدا، مرا فدايت كند! اين اختلاف ميان پيروان شما چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «چه اختلافى، اى فيض؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيض به امام علیه‌السلام گفت: من در جلسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان در كوفه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينم و از شدّت اختلافشان در حديث، نزديک است كه به شک بيفتم؛ امّا به نزد مفضّل بن عمر، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم و او از چيزهايى مرا آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه جانم آسوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و قلبم به آنها آرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «آرى. آن، همان گونه است كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى. اى فيض! مردم، شيفتۀ دروغ بستن به ما شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چنان كه [گويى] خدا، آن را بر آنان واجب كرده و چيزى جز آن از آنان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد. من به يكى از آنها حديثى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم؛ امّا از نزد من بيرون نرفته، آن را به معناى ديگرى غير از معناى درستش، تأويل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اين، از آن روست كه اينها با حديث ما و محبّت ما، آنچه را نزد خداست، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبند و با آن، تنها دنيا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبند و هر يک، دوست دارد كه رئيس خوانده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه خود را بالا ببرد، مگر آن كه خداوند، او را پايين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه خود را پايين بياورد، جز آن كه خداوند، بالايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد و شرافتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد. هر گاه حديث ما را خواستى، نزد اين فردِ نشسته برو» و با دستش به يكى از يارانش اشاره فرمود. از يارانمان (شيعيان) در بارۀ او پرسيدم. آنها گفتند: او زُرارة بن اَعيَن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه‌السلام: قالَ رَجُلٌ لِلصّادِقِ عليه‌السلام: فَإِذا كانَ هٰؤلاءِ القَومُ مِنَ اليَهودِ لا يَعرِفونَ الكِتابَ إِلّا بِما يَسمَعونَهُ مِن عُلَمائِهِم لا سَبيلَ لَهُم إِلیٰ غَيرِهِ، فَكَيفَ ذَمَّهُم بِتَقليدِهِم وَ القَبولِ مِن عُلَمائِهِم، وَ هَل عَوامُّ اليَهودِ إِلّا كَعَوامِّنا يُقَلِّدونَ عُلماءَهُم؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد في بحار الأنوار هنا: «فإن لم يَجُز لأُؤلٰئك القبولُ من علمائهم، لم يَجُز لهؤلاء القبولُ من علمائهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: بَينَ عَوامِّنا وَ عُلَمائِنا وَ بَينَ عَوامِّ اليَهودِ وَ عُلَمائِهِم فَرقٌ مِن جِهَةٍ وَ تَسوِيَةٌ مِن جِهَةٍ: أمّا مِن حَيثُ إِنَّهُمُ استَوَوا فَإِنَّ اللهَ قَد ذَمَّ عَوامَّنا بِتَقليدِهِم عُلماءَهُم كَما ذَمَّ عَوامَّهُم، وَ أَمّا مِن حَيثُ إِنَّهُمُ افتَرَقوا فَلا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَيِّن لي يَابنَ رَسولِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: إِنَّ عَوامَّ اليَهودِ كانوا قَد عَرَفوا عُلَماءَهُم بِالكَذِبِ الصِّراحِ وَ بِأَكلِ الحَرامِ وَ الرِّشاءِ، وَ بِتَغييرِ الأَحكامِ عَن واجِبِها بِالشَّفاعاتِ وَ العِناياتِ وَ المُصانَعاتِ... وَ اضطُرّوا بِمَعارِفِ قُلوبِهِم إِلیٰ أنَّ مَن فَعَلَ ما يَفعَلونَهُ فَهُوَ فاسِقٌ، لا يَجوزُ أن يُصَدَّقَ عَلَى اللهِ، وَ لا عَلَى الوَسائِطِ بَينَ الخَلقِ وَ بَينَ اللهِ؛ فَلِذٰلِكَ ذَمَّهُم لَمّا قَلّدوا مَن قَد عَرَفوهُ، وَ مَن قَد عَلِموا أنَّهُ لا يَجوزُ قَبولُ خَبَرِهِ وَ لا تصديقُهُ في حِكايَتِهِ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ كَذٰلِكَ عَوامُّ أُمَّتِنا إِذا عَرَفوا مِن فُقَهائِهِمُ الفِسقَ الظّاهِرَ وَ العَصَبِيَّةَ الشَّديدَةَ وَ التَّكالُبَ عَلیٰ حُطامِ الدُّنيا وَ حَرامِها... فَمَن قَلَّدَ مِن عَوامِّنا مِثلَ هٰؤُلاءِ الفُقَهاءِ فَهُم مِثلُ اليَهودِ الَّذينَ ذَمَّهُمُ اللهُ بِالتَّقليدِ لِفَسَقَةِ فُقَهائِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمّا مَن كانَ مِنَ الفُقَهاءِ صائِناً لِنَفسِهِ، حافِظاً لِدينِهِ، مُخالِفاً عَلیٰ هَواهُ، مُطيعاً لِأَمرِ مَولاهُ، فِلِلعَوامِّ أن يُقَلِّدوهُ. وَ ذٰلِكَ لا يَكونُ إِلّا بَعضَ فُقَهاءِ الشّيعَةِ لا جَميعَهُم، فَإِنَّهُ مَن رَكِبَ مِنَ القَبائِحِ وَ الفَواحِشِ مَراكِبَ فَسَقَةِ فُقَهاءِ العامَّةِ، فَلا تَقبَلوا مِنهُم عَنّا شَيئاً، وَ لا كَرامَةَ، وَ إِنَّما كَثُرَ التَّخليطُ فيما يُتَحَمَّلُ عَنّا أهلَ البَيتِ لِذٰلِكَ؛ لِأَنَّ الفَسَقَةَ يَتَحَمَّلونَ عَنّا فَيُحَرِّفونَهُ بِأَسرِهِ لِجَهلِهِم، وَ يَضَعونَ الأَشياءَ عَلیٰ غَيرِ وُجوهِها لِقِلَّةِ مَعرِفَتِهِم، وَ آخَرونَ يَتَعَمَّدونَ الكَذِبَ عَلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۵۱۰ ح۳۳۷، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه‌السلام: ص۲۹۹ ح۱۴۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۸۷ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: مردى به امام صادق علیه‌السلام گفت: اگر قوم يهود براى شناخت تورات، راهى جز اين نداشتند كه آن را از دانشمندان خود بشنوند و فرا گيرند، چرا [خداوند،] آنان را به سبب تقليد از علمايشان و پذيرفتن از آنان، نكوهش كرده است؟ و آيا جز اين است كه عوام يهود نيز مانند عوام ما هستند كه از علمايشان تقليد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام [صادق علیه‌السلام] فرمود: «ميان عوام و علماى ما با عوام و علماى يهود، از جهتى فرق است و از جهتى نقطۀ اشتراک. نقطۀ اشتراک آنها در اين است كه خداوند، همچنان كه عوام يهود را نكوهش كرده، عوام ما را نيز به سبب تقليد از علمايشان، نكوهش كرده است و امّا از اين جهت كه با هم فرق دارند، نكوهشى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: اى پسر پيامبر خدا! برايم توضيح دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «عوام يهود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه علمايشان آشكارا دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، حرام و رشوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند، احكام واجب [الهى] را با ميانجيگرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ملاحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و رشوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها تغيير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند... و پيش خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه هر كس، كارهاى اَحبار يهود را انجام دهد، فاسق است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند سخنگوى خدا و واسطۀ ميان او و مردم باشد. بنا بر اين، چون از كسانى كه چنين شناختى از آنها داشتند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه نبايد خبر آنها را پذيرفت و نقلى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، باور كرد، پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند، خداوند، آنان را نكوهش كرد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوام امّت ما نيز چنين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان هم اگر بدانند كه فقهايشان آشكارا فسق و گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و به تعصّبات و جانبدارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شديد مبتلايند و شيفتۀ متاع دنيا و حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن هستند...، اگر از چنين فقیهانى تقليد كنند، مانند همان يهوديانى هستند كه خداوند، آنان را به سبب تقليد و پيروى از فقیهان فاسق و بدكارشان، نكوهش كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا هر فقيهى كه خويشتندار و نگهبان دين خود باشد و با هواى نفسش بستيزد و مطيع فرمان مولايش باشد، تودۀ مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند از او تقليد كنند و البتّه اين ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را تنها برخى فقهاى شيعه دارا هستند، نه همۀ آنها. هر فقيهى كه به سان فقيهان فاسق عامّه، در ميان زشتى و زشتکارى بتازانَد، از آنان نپذيريد كه چيزى از جانب ما بگويند كه ارزشى ندارد. التقاط و در هم آميختگى در آنچه از ما اهل بيت گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه فاسقان، [حديث را] از ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و آن را نابخردانه، به طور كلّى تحريف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و به دليل كمىِ معرفتشان، چيزها را در غير جاى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و ديگران هم عامدانه بر ما دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آسيبهاى-فهم-حديث694&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فهم حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درايت و فهم حديث، در مسير خود با موانعى رو به رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که بيشتر به دليل تعامل نادرست با متن حديث و قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. برخى موانع نيز مربوط به پژوهشگرند. از اين رو، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان با تعامل سنجيده با متن و کاربستِ درست شيوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نو، تا اندازۀ فراوانى از آنها کاست. گفتنى است تحريف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تأويل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کژانديشان نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند به فهم درست حديث، لطمه بزنند. براى گرفتار نشدن به اين موانع، نياز داريم که تمايلات نفسانى و پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نادرست خود را در فرايند فهم حديث، دخالت ندهيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين جا به آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و موانع رايج&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چندمعنايى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. چندمعنايى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، چند معنا دارند. کاربرد اين واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، گاه فهم متن را با دشوارى رو به رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و زمينۀ خطا در درک معناى حديث را پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى چندمعنايى، مبحث اشتراک لفظى را در علم اصول و بحث «ايهام» را در ادبيّات، پديد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. چندمعنايى، علّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگونى دارد که به برخى اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-چندمعنايى-ماده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. چندمعنايى مادّه&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادّۀ «خ ل ف»، معانى متعدّدى دارد، هر چند ممکن است برخى از ديگرى نشئت گرفته باشند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کتاب العین، صحاح اللّغة، معجم مقاییس اللّغة و لسان العرب: مدخل «خلف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو حديث «اختِلافُ اُمَّتى رَحمَةٌ»، برای عبد المؤمن انصارى که اختلاف را تنها به معناى تفرقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهميده، مشکل می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید. وی نزد امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و پس از تأیید صدور حديث از سوی امام می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: اگر اختلاف امّت، رحمت باشد، پس اجتماع آنان، مايۀ عذاب است!؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام در پاسخ او، اختلاف را به معناى ديگرش - يعنى «آمد و شد» - تفسير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و این سخنِ پیامبر را اشاره به «آيۀ نَفر»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَمَا کانَ المُؤمِنُونَ لِینفِرُوا كَافَّةً فَلَو لا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرقَةٍ مِّنهُم طائِفَةٌ لِّیتَفَقَّهُوا فِى الدِّینِ وَلِینذِرُوا قَومَهُم إِذا رَجَعُوا إِلَیهِم لَعَلَّهُم یحذَرُونَ؛ و شایسته نیست مؤمنان، همگى [براى جهاد] کوچ کنند. پس چرا از هر فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آنان، دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کوچ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند تا [دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بمانند و] در دین، آگاهى پیدا کنند و قوم خود را وقتى به سوى آنان باز گشتند، بیم دهند؟! باشد که آنان [از کیفر الهى] بترسند) (توبه: آیۀ ۱۲۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. بر اين پايه، منظور، اين است که امّت اسلام از شهرها، به مراکز دانش بيايند و بروند تا دين را فرا گيرند، نه اين که در آن، اختلاف کنند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عن عبد المؤمن الأنصاری: قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام: إنَّ قَوماً يَروونَ أنَّ رَسولَ اللّٰه صلی الله علیه و آله قالَ: «اِختِلافُ اُمَّتی رَحمَةٌ»؟ فَقالَ: صَدَقوا. فَقُلتُ: إن كانَ اختِلافُهُم رَحمَةً فَاجتِماعُهُم عَذابٌ؟ قالَ: لَيسَ حَيثُ تَذهَبُ و ذَهَبوا، وَ إنَّما أرادَ قَولَ اللّٰهِ: (فَلَولاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرقَةٍ مِّنهُم طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُوا فِى الدِّينِ وَ لِيُنذِرُوا قَومَهُم إِذَا رَجَعُوا إِلَيهِم لَعَلَّهُم يَحذَرُونَ)، فَأَمَرَهُم أن يَنفِروا إلىٰ رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله و يَختَلِفوا إلَيهِ فَيَتَعَلَّموا، ثُمَّ يَرجِعوا إلىٰ قَومِهِم فَيُعَلِّموهُم. إنَّما أرادَ اختِلافَهُم مِنَ البُلدانِ لَا اختِلافاً فی دينِ اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إنَّمَا الدّينُ واحِدٌ، إنَّمَا الدّينُ واحِدٌ» (علل االشرائع: ص۸۵ ح۴، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۲۷ ح۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى روايات ديگر نيز واژۀ «اختلاف»، بدين معنا آمده است. براى مثال در زيارت جامعۀ کبيره، اهل بيت را «مُختلَفُ الملائکة» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم. مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر آن که اين واژه در آيات متعدّدى از قرآن کريم نيز بدين معنا به کار رفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بقره: آیۀ ۱۶۴، یونس: آیۀ ۶، مؤمنون: آیۀ ۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که اين حديث با معناى «دودستگى» نيز تبیین و توجيه شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بحار الأنوار: ج۱ ص۲۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-اشتراک-در-هيئت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. اشتراک در هيئت&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه، چندمعناییِ واژه از مشابهت دو صیغه از يک مادّه پديد آمده است، مانند «مرتاب» و «مختار» که هم اسم فاعل و هم اسم مفعول اند. در یک نمونۀ تاریخی، امام علی علیه‌السلام اشعث بن قيس، سردستۀ منافقان روزگارش را «حائِک بن حائِک» خوانده است. برخی «حائِک» را از مادّۀ «حَوَک (بافندگى)» و اشعث را «بافنده» معنا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا اين معنا با تاريخ و تبار اشعث، سازگار نيست. او و پدرش از بزرگان و رؤساى قبيلۀ بزرگ کِنده در يمن بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، حال آن که بافندگى، در آن روزگار شغل پايين فرودستان بوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ امیر المؤمنین علیه‌السلام: ج۱۲ ص۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، برخى احتمال داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند «حائِک» از ريشۀ «حَيَک» به معناى «تبختر و تکبّر» باشد که با شخصيت و رفتار نقل شده از اشعث، همخوانى دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: نهج البلاغة، ترجمۀ سیّد جعفر شهیدى: ص۴۵۴ - ۴۵۵ (تعلیقۀ ۳ و ۵ بر خطبۀ ۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان کاربرد «حائِک» را مجازى و به معناى دروغباف دانست. اين معنا نزد امام صادق علیه‌السلام ياد شد و ايشان، حائِکى را که به خدا و رسولش دروغ ببندد، ملعون خواند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافی: ج۲ ص۳۴۰ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-همراهى-حروف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. همراهى حروف&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عامل ديگر پديد آمدن معانى متعدّد براى يک کلمه، ترکيب آن با برخى حروف، مانند حروف تعدّى است که با همۀ کوچکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، نقش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بزرگى را در جمله ايفا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّهى به اين حروف و تفاوت معنايى هر يک با ديگرى، گاه معنايى متضاد با مقصود اصلى گوينده را نتيجه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر در عبارت مشهور «فَمَن رَغِبَ عَن سُنَّتى فَلَیسَ مِنّی» که بخشى از سخن پیامبر صلی الله علیه و آله است، «عن» جاى خود را به «فى» بدهد، معنایى عکس نتیجه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ زیرا «رغب فیه» «أراده»، و «رغب عنه»، «لم یُرِده» معنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد (ر.ک: الکافى: ج۵ ص۴۹۶ و صحیح البخارى: ج۵ ص۱۹۴۹ ح۴۷۷۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در موارد متعدّدى، ترکيب يک فعل يا اسم فاعل و اسم مفعول با دو حرف، دو معناى کاملاً متفاوت پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و نديدن اين حروف، بويژه در جايى که فاعل يا مفعول جمله، ميان فعل و حرف فاصله انداخته باشد، کم نيست. اين بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّهى، موجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا معناى نخست فعل (معناى پيش از ترکيب با حرف) به ذهن بيايد و از معناى جديدِ حاصل آمده از ترکيب، غفلت شود. براى نمونه، امام على علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَذَبَ العادِلونَ بِکَ إذ شَبَّهُوکَ بِأَصنامِهم وَ نَحَلوکَ حِليةَ المَخلوقينَ بِأَوهامِهم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة، ترجمۀ سیّد جعفر شهیدى: خطبۀ ۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همتا قرار دهندگانت، دروغ گفتند آن گاه که تو را به بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان همانند کردند و جامۀ آفريدگان را به گمانِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايۀ خود، بر تو پوشاندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين جمله، ترکيب «عادلون» با حرف «باء»، معناى «همتا قرار دهندگان» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و با آنچه در آيۀ اوّل سورۀ انعام آمده، شبيه است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الْحَمْدُ لِلهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ؛ ستایش، خداوند را که آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین را آفرید و تاریکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و روشنایى را پدید آورد. با این همه، کسانى که کُفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، [غیر او را] با پروردگار خود برابر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همين مادّه، اگر با «عن» يا «إلى» متعدّى شود، معنايى ديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، مانند: «عَدَلَ عَنِ الطَّريقِ» که به معناى منحرف شدن و کناره گرفتن است و «عَدَلَ إلىٰ» که به معناى به سوى جايى رفتن است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الصحاح: ج۳ ص۱۲۴۴، کتاب العین: ج۶ ص۲۷۶، الإرشاد: ج۲ ص۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آميختگى-زبانى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. آميختگى زبانى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد فرهنگى، زمينۀ داد و گرفت زبانى و وامگيرى واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. زبان عربى نيز از اين روند فرهنگى بيرون نبوده و نيست، هر چند ممکن است واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که به ديگر زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها داده، بسيار بيشتر از کلماتى باشد که وام گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المعرّب فى القرآن، محمّد السیّد على بلاسى: ص۷. نیز براى آگاهى از یک فهرست موجز از واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى که در اصل، غیر عربى بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و پس از تعریب، به قرآن راه یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ر.ک: سبل الهدى و الرشاد: ج۱۰ ص۲۹۳ ـ ۲۹۶ و واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دخیل در قرآن مجید، آرتور جفرى، ترجمۀ دکتر فریدون بدره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانشمندان عرب به اين موضوع بویژه در عرصۀ قرآن کريم توجّه داشته و کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند: المعرّب، اثر جلال الدين سيوطى، به همين منظور پديد آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. برخى از اين واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در حديث نيز بازتاب داشته و مفهوم آن را دچار ابهام يا ترديد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از اين رو، به هنگام شرح و تفسير متن حديث، توجّه به ريشه و اصل غير عربى اين کلمات نيز مهم است. کارى که امثال ابن جوزى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کشف المشکل: ج۱ ص۲۲۱، ۳۵۶، ۴۶۳ و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمخشرى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الفائق فى غریب الحدیث: ج۱ ص۲۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ابن حجر عسقلانى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: فتح البارى: ج۱ ص۱۳۷، ۲۸۹، ۳۱۷ و... و ج۳ ص۴۶۷ و ج۷ ص۱۱۸ و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شرح واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مشکل و غريب احاديث، در نظر داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّهى به اين نکته و تطبيق قواعد صرف و اشتقاق زبان عربى بر اين واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى وام گرفته شده از زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر، رهزن حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوه خواهد بود، يا دست کم او را در يافتن معنا از طريق شيوۀ متداول مراجعه به اصل و يافتن مادّۀ کلمه در فرهنگ لغت، ناکام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد. يک نمونه، واژۀ «الباذق» است. اين واژه، معرّب «باده»ی فارسى است و ريشۀ «بذق» در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لغت کهن عرب وجود ندارد. لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهان و غريب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاران و شارحان حديث مانند ابن سيده،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المخصّص: ج۳ ص۱۹۷ مادّۀ «خمر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن سلام،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الغریب المصنّف: ج۲ ص۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن اثير&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: النهایة: ج۱ ص۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ابن حجر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: فتح البارى: ج۱۰ ص۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به اين نکته توجّه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است افراط در اين امر، نيز مشکلاتى را در حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهى پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. یک نمونه، واژۀ «حلاب» در حديث عایشه: «کان النبیّ إذا اغتسل من الجنابة، دعا بشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ نحو الحلاب...»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: صحیح البخارى: ج۱ ص۱۰۲ ح۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پيامبر هنگام غسل جنابت، ظرفى مانند «حلاب (ظرف شیردوشی)» را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبيده [و با آب درون آن غسل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرده] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ازهرى پنداشته که اين واژه، تعریب «گلاب» فارسى است. ابن حجر اين سخن را نقل و سپس آن را به درستى رد کرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: فتح البارى: ج۱ ص۳۱۷. نیز، ر.ک: عمدة القارى: ج۳ ص۲۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ ديگر، آن که: آميختگى زبانى به گونۀ عکس نيز اثرگذار خواهد بود. براى مثال، در زبان فارسى که آميختگى فراوانى با زبان عربى دارد، گاه واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اصيل عربى، با واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فارسى، مشابهت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و به گونۀ نادرست فهميده و ترجمه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای دیدن برخی از نمونه‌های آن، ر.ک: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى حدیث: ص۱۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خلط-لغت-و-اصطلاح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. خلط لغت و اصطلاح&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى اصطلاحى، نتيجۀ تحوّل معنايى یک واژۀ عمومی نزد گروهى خاص است. گاه دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مردم يا دانشمندان يک علم خاص، معناى واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را تغيير داده و آن را براى معناى مقصود خود، به کار گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اگر اين معناى جديد، تفاوت چشمگيرى با معناى اصلى خود داشته باشد و مقصود متکلّم، معیّن نشود، دو گونه آسيب، محتمل است: نشاندن معناى لغوى به جاى معناى اصطلاحى و عکس آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-نشاندن-معناى-لغوى-به-جاى-معناى-اصطلاحى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. نشاندن معناى لغوى به جاى معناى اصطلاحى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه واژه&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای ساده، بار فرهنگى می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و به صورت يک اصطلاح در می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؛ امّا در برخى جاها ناشناخته مانده، موجب بدفهمى می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. واژۀ «استثنا» در روایت مُرازِم بن حکيم، نمونۀ آن است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَرَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه‌السلام بِکتابٍ فى حاجَةٍ فَکُتِبَ ثُمَّ عُرِضَ عَلَيهِ وَ لَم يَکن فيهِ استِثناءٌ، فَقالَ: کَيفَ رَجَوتُم أن يَتِمَّ هٰذا وَ لَيسَ فيهِ استِثناءٌ؟! اُنظُروا کُلَّ مَوضِعٍ لا يَکونُ فيهِ استِثناءٌ فَاستَثنوا فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: ج۲ ص۶۷۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام دستور داد تقاضانامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بنويسند. نوشتند و به ايشان عرضه کردند؛ امّا در آن استثنا نبود. امام علیه‌السلام فرمود: «چگونه اميد داريد که اين کار انجام شود، حال آن که در اين نوشته، استثنايى نيست؟! بنگريد هر جايى که استثنا نيست، در آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا استثنا کنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمۀ لغوى اين کلمه، ما را به مقصود امام نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند؛ ولی بر پايۀ معنای آن در فرهنگ قرآنی، استثنا، به معنای گره زدن تصميم و کار به مشيّت الهى است. پيامبر و اهل بيتش، هر گاه کارى را وعده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند، آن را مشروط به خواست خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و در همان حال که تصمیم خود را استوار بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمودند: «مگر آن که خدا نخواهد» و اين صورت را استثنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا بیان این جمله را نشانۀ کمال ایمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرد (ر.ک: کنز العمّال: ج۳ ص۵۵ ح۵۴۶۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ طوسى، روايت مشابهى را نقل کرده که تأیید کنندۀ اين فهم است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تهذیب الأحکام: ج۸ ص۲۸۱ ح۱۰۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-نشاندن-معناى-اصطلاحى-به-جاى-معناى-لغوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. نشاندن معناى اصطلاحى به جاى معناى لغوى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «وضو» در بسيارى از احاديث، به معناى طهارت مصطلح است که مقدّمۀ عباداتى چون نماز است؛ امّا هنگام تفسير احاديث مربوط به آداب غذا خوردن، بايد به معناى لغتى آن (نظافت)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللّغة: ج۶ ص۱۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّه داشت. برخی محدّثان مانند شيخ حرّ عاملى، به درستی، استحباب وضو پيش و پس از غذا خوردن را به معنای استحباب شستن دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نه وضوى اصطلاحى فهميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با آن که در بسيارى از احاديث اين باب، واژۀ «وضو» به کار رفته است، نه «غَسلُ اليَدَين (شستن دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها)».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسائل الشیعة: ج۱۶ ص۴۷۰ باب ۴۹ باب «استحباب غسل الیدین قبل الطعام و بعده».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحول-زبان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. تحوّل زبان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبان و برخى واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش، دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش تغييرات تدریجی اند و از این رو براى فهم واژه، بايد به کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لغت کهن مراجعه کرد. در تحوّل زبان، گاه معناى نخستينِ واژه، فراموش و معنايى ديگر جاى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزين آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مانند واژۀ «حرم»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیة اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بروجردى، به تغییر معنایى واژۀ «حرم» و «وطن»، تذکّر داده است (ر.ک: البدر الزاهر: ص۲۶۲ - ۱۶۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گاه از چند معناى واژه، يکى به جاى همه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشيند و باقى چنان متروک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که تنها یک معناى مشهور به ذهن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، مانند «عفو» در حديث «أخذ خراج»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: «إیّاکَ أن تَضرِبَ مُسلِماً أو یَهودِیّاً أو نَصرانیّاً فى دِرهَمِ خَراجٍ، أو تَبیعَ دَابَّةَ عَمَلٍ فى دِرهَمٍ؛ فَإنَّما اُمِرنا أن نَأخُذَ مِنهُمُ العَفو؛ مبادا مسلمان یا یهودى یا مسیحى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را براى یک درهم مالیات بزنى، یا مَرکب کارشان را براى آن بفروشى که ما مأموریم تنها از اضافۀ درآمدشان مالیات بگیریم» (الکافى: ج۳ ص۵۴۰ ح۸. نیز، ر.ک: بقره: آیۀ ۲۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که به معناى زياده و افزونى، نه گذشت و بخشش، به کار رفته است. گاه نيز بار ارزشى واژه، دگرگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مانند «تعمّق» که در عصر حاضر به معناى «ژرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرى و دورانديشى در کار و سخن» است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرهنگ لاروس: ج۱ ص۶۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مفهومى مثبت شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امّا در عربى کهن و متون حديثى، به معناى افراط و زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى است و کاربردهاى منفى و نکوهيده دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این کاربردها در دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ امیر المؤمنین (ج۶ ص۲۶۱ - ۲۸۸) و آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی حدیث، بررسی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غزالى نيز واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى همچون: علم، فقه و حکمت را بر شمرده که معناى آنها در عصر او با معناى اوّلى آنها متفاوت شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء علوم الدین: ج۱ ص۳۱ (فصل علم).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;کاربردهاى-مجازى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. کاربردهاى مجازى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَجازها، مايۀ زيبايى زبان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا اگر مَجاز و استعارۀ به کار رفته، پيچيده و مرکّب از چند کلمه باشد، گاه در به دست آوردن معناى ترکيب مجازى، ناکام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانيم؛ زيرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم با کنار هم نهادن معناى يک يکِ کلمات، به معناى مجموع آنها دست يابيم. آنچه فهم مجاز را آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، پيدايش يک هالۀ معنايى در گرداگرد آن است. اين هالۀ معنايى، در معناى اصلى واژه وجود ندارد، امّا در گذر زمان، با آن همراه شده است. ما واژۀ «آسمان» را براى «همّت بلند» به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم؛ چون بلنداى نهفته در معناى حقيقى آسمان، گرداگرد آن را گرفته است. واژۀ «گل» نيز لطافت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و بوى خوش آن، همۀ کوچۀ جمله را از آغاز نهاد تا پايان گزاره، در بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. تشخيص اين هالۀ معنايى، هنگامى مشکل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که فرهنگِ به کار برندۀ آن، با فرهنگ مخاطب، متفاوت باشد، خواه اين تفاوت، نتيجۀ تفاوت زمان باشد، يا جغرافيا و نژاد. در اين حالت، سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معنايى واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، درست فهميده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. براى نمونه، ما ايرانيان، کلمۀ «شير» را براى تحسين انسان به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم؛ امّا از کاربرد واژۀ «شتر» در اين مقام به شگفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آييم و آن را توهين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداريم، در حالى که در فرهنگ عرب، شتر، همه چيز اوست. حدیث زير، لزوم فعّالسازى تخيّل را روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانش، زمامدار است و عمل، راننده به پيش و نفْس، مَرکبى چموش.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«العِلمُ قائِدٌ، وَ العَمَلُ سائِقٌ، وَ النَّفسُ حَرونٌ» (تحف العقول: ص۲۰۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام در اين حدیث، مَرکبى چموش را به عنوان يک «کلّ خيالى» در نظر آورده که براى راه انداختن آن، نياز به دو نفر است: فردى که از جلو، زمام مَرکب را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد (قائد) و شخصى که از پشت به مَرکب فشار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانَد (سائق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان، آن گاه، نفس سرکش انسان را به اين مَرکب، تشبيه کرده و دانش را به جاى زمامدار و عمل را به جاى راننده، نهاده است؛ يعنى همۀ اجزاى اين کل را به همۀ اجزاى آن کل، تشبيه کرده و هر جزء را به جاى يکى از اجزاى آن نشانده، تا از ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذر به دست دادن اين تصوير خيالى، بتواند سختى کار اخلاقى و تربيت نفس را به روشنی تبيين کند و نياز علم به عمل و نياز عمل به علم را نمايان سازد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آگاهى بیشتر، ر.ک: مجلّۀ حدیث اندیشه: ش3 (بهار و تابستان 1386): «جلوه‌هایی از هنر تصویرآفرینی در روایات نبوی»، حمید محمدقاسمی و مجلّۀ علوم حدیث: ش۵۲: «جلوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از هنر تصویرآفرینى در روایات ائمّۀ اطهار»، حمید محمّدقاسمى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تتبع-ناقص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. تتبّع ناقص&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تتبّع ناقص، يعنى دست نيافتن به بخشى اثرگذار از مستندات و محروم ماندن از همۀ متون مرتبط با پژوهش. براى به دست دادن يک پژوهش حديثى، نه تنها نياز است که همۀ سخنان پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم السّلام، يک جا گِرد آيند؛ بلکه بايد رفتارها و تقريرهاى ايشان نيز به آنها افزوده شوند. در تتبّع ناقص، علّت اصلى دست نيافتن به همۀ مستندات و متون تحقيق، کاستى در گردآورى و روش پژوهش است، نه آن که به دليلى خاص و بر پايۀ مبنايى از پيش تعيين شده، دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از احاديث به دست آمده، مانند احاديث ضعيف را کنار بگذاريم، يا در پىِ اثبات خواستۀ خود، برخى احاديث را ناديده انگاريم، هر چند اين دو نيز از موانع جدّى فهم حديث هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تتبّع ناقص، زمينۀ فهم احاديثِ نايافته و دخالت دادن قيود و تبيين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى احتمالى بيان شده در آنها را از ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و حکم پايانى پژوهش را دگرگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. نيافتن احاديث مرتبط و متعارض در عرصۀ اخلاق، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند ما را به افراط و تفريط بکشانَد. اگر همۀ احاديث در موضوع حُزن، سکوت، سُرور، عزلت و ديگر موضوعات مرتبط و متقابل، مانند: فرح، مزاح، خمول و کلام را گرد نياوريم، ممکن است برخى رفتارهاى نامتعادل، مانند: گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى، سکوت مطلق، شادى و شور خارج از اندازه و يا اندوه و افسردگى را با استناد به بخشى از احاديث، ستوده و نيکو بخوانيم. در حوزۀ معرفت نيز ممکن است اسلام را دين مهربانى بدون نياز به عمل و اطاعت بپنداريم. تفسير نادرست عبارت «هَل الدّينُ إلَّا الحُبُّ؟؛&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا دين، چيزى جز محبّت است؟» که محبّت را در ديندارى، کافى دانسته، از اين دست است. اين برداشت، به جهت اکتفا کردن به يکى دو حديث در بر دارندۀ عبارت ياد شده و بدون گردآورى روايات ناظر به آن و احاديثى است که فضا و زمينۀ صدور اين حديث را توضيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافى: ج۸ ص۷۹ ح۳۵، الأمالى، طوسى: ص۶۲۱، دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراجعه به اين احاديث، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که مقصود، رکن بودن محبّت اهل بيت علیهم‌السلام و شرط بودن عمل است. روشن است که اين دو در کنار هم، تحقّق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش سعادت و رهايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش انسان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نکته-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موانع و آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به آنچه گفته شد، محدود نيستند. براى نمونه، خلط احاديث تطبيقى و تأويلى با احاديث تفسيرى، جمود نادرست بر متن، يا تعدّى نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا از نص، از موانع فهم نادرست متون دينى، بويژه حديث هستند. اين آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بيشتر در حوزۀ تفسير و فقه، روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و حلّ آنها، افزون بر تحقيقات حديث، به پژوهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تفسيرى و فقهى نیاز دارد که گاه گسترده و درازدامن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از اين رو، از طرح آنها در اين مجال خوددارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای آگاهی بیشتر در این باره، ر.ک: آسیب‌شناسی حدیث، عبد الهادی مسعودی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حديثنا-صعب-مستصعب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳: حَديثُنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث ما سخت و دشوارياب است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إِنَّ حَديثَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، خَشِنٌ مَخشوشٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: الخِشاش - بالكسر -: ما يُدخل في عظم أنف البعير من خشب، فالبعير الذي فُعل به&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذلك مخشوش، و هذا الوصف أيضاً لبيان صعوبته بأنّه يحتاج في انقياده إلى الخشاش (بحار الأنوار:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج۲ ص۱۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَانبِذوا إِلَى النّاسِ نَبذاً، فَمَن عَرَفَ فَزيدوهُ، وَ مَن أنكَرَ فَأَمسِكوا، لا يَحتَمِلُهُ إِلّا ثَلاثٌ: مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو عَبدٌ مُؤمِنٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۱ ح۵ عن الأصبغ بن نباتة، مختصر بصائر الدرجات: ص۳۹۷ ح۳۶۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۲ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حديث ما، سخت و دشوارياب و زمخت به سان شترى چوب در بينى نهاده است. بخشى از آن را به مردم عرضه كنيد. هر كس فهميد، برايش بفزاييد و هر كس انكار كرد، دست بكشيد. جز سه تن، آن را تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند: فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب، پيامبرى فرستاده شده يا بندۀ باايمانى كه خداوند، قلبش را به ايمان، آزموده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه‌السلام: إِنَّ أمرَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يَحمِلُهُ إِلّا عَبدٌ مُؤمِنٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ، وَ لا يَعي حَديثَنا إِلّا صُدورٌ أمينَةٌ وَ أَحلامٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِلم&amp;quot; الأناة و العقل و جمعه أحلام و حلوم (لسان العرب: ج۱۲ ص۱۴۶ «حلم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَزينَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۸۹، الأُصول الستّة عشر (كتاب جعفر بن محمّد بن شريح الحضرمي): ص۲۲۳ ح۲۳۳ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، مختصر بصائر الدرجات: ص۵۵۲ ح۵۲۵ عن الإمام الصادق عنه عليهما السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۱۲ ح۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: امر ما، سخت و دشوارياب است. آن را جز بندۀ باايمانى كه خداوند، قلبش را به ايمان آزموده است، تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و حديث ما را جز سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امين و خِردهاى وزين، حفظ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إِنَّ أمرَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ خَشِنٌ مُخشَوشِنٌ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُشونة ضدّ اللین. و قد خَشُن الشيء - بالضمّ - فهو خشن. و اخشَوشَنَ الشيء: اشتدَّت خشونتُه، و هو للمبالغة (الصحاح: ج۵ ص۲۱۰۸ «خشن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِرٌّ مُستَسِرٌّ مُقَنَّعٌ، لا يَحمِلُهُ إِلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو مُؤمِنٌ امتَحَنَ اللهُ سُبحانَهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۵۰ ح۳۵۵۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۵۷ ح۳۴۰۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: امر ما، سخت و دشوارياب و زمخت به سان شترى چوب در بينى نهاده است. سرّى نهان و سربسته است كه جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب يا پيامبرى فرستاده شده، يا مؤمنى كه خداى سبحان، قلبش را به ايمان آزموده است، آن را تحمّل نتواند كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفیٰ عن صالح بن ميثم عن أبيه: بَينَما أنّا فِي السّوقِ إِذ أتانِيَ الأَصبَغُ بنُ نُباتَةَ فَقالَ: وَيحَكَ يا ميثَمُ! لَقَد سَمِعتُ مِن أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌السلام حَديثاً صَعباً شَديداً، فَأَيُّنا يَكونُ كَذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: سَمِعتُهُ عليه‌السلام يَقولُ: «إِنَّ حَديثَنا أهلَ البَيتِ صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يَحتَمِلُهُ إِلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ أو عَبدٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُمتُ مِن فَوري فَأَتَيتُ عَلِيّاً عليه‌السلام، فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، حَديثٌ أخبَرَني بِهِ الأَصبَغُ بنُ نُباتَةَ عَنكَ، فَقَد ضِقتُ بِهِ ذَرعاً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما هُوَ؟ فَأَخبَرتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَبَسَّمَ، ثُمَّ قالَ: اِجلِس يا ميثَمُ. أ وَ كُلُّ عِلمٍ يَحتَمِلُهُ عالِمٌ؟ إِنَّ اللهَ تَعالیٰ قالَ لِلمَلائِكَةِ: (إنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَ يَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ)، فَهَل رَأَيتَ المَلائِكَةَ احتَمَلُوا العِلمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: هٰذِهِ وَ اللهِ أعظَمُ مِن ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ الأُخریٰ: إِنَّ موسیٰ عليه‌السلام أنزَلَ اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ التَّوراةَ، فَظَنَّ أن لا أحَدَ أعلَمُ مِنهُ، فَأَخبَرَ اللهُ عزّ وجلّ أنَّ في خَلقي مَن هُوَ أعلَمُ مِنكَ، وَ ذاكَ إِذ خافَ عَلیٰ نَبِيِّهِ العُجبَ. قالَ: فَدَعا رَبَّهُ أن يُرشِدَهُ إِلَى العالِمِ. قالَ: فَجَمَعَ اللهُ بَينَهُ وَ بَينَ الخِضرِ، فَخَرَقَ السَّفينَةَ؛ فَلَم يَحتَمِل ذاكَ موسیٰ، وَ قَتَلَ الغُلامَ؛ فَلَم يَحتَمِلهُ، وَ أَقامَ الجِدارَ؛ فَلَم يَحتَمِلهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا المُؤمِنونَ، فَإِنَّ نَبِيَّنا صلّی اللّه عليه وآله أخَذَ يَومَ غَديرِ خُمٍّ بِيَدي فَقالَ: «اللّٰهُمَّ مَن كُنتُ مَولاهُ فَإِنَّ عَلِيّاً مَولاهُ»، فَهَل رَأَيتَ احتَمَلوا ذٰلِكَ إِلّا مَن عَصَمَهُ اللهُ مِنهُم؟! فَأَبشِروا ثُمَّ أبشِروا؛ فَإِنَّ اللهَ تَعالیٰ قَد خَصَّكُم بِما لَم يَخُصَّ بِهِ المَلائِكَةَ وَ النَّبِيّينَ وَ المُرسَلينَ فيمَا احتَمَلتُم مِن أمرِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ عِلمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفیٰ: ص۱۴۸، تفسير فرات: ص۵۵ ح۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۱۰ ح۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى - به نقل از صالح بن ميثم، از پدرش -: در بازار بودم كه اصبغ بن نُباته نزدم آمد و گفت: واى بر تو، اى ميثم! حديث سخت دشوارى را از امير مؤمنان، على بن ابى طالب علیه‌السلام شنيدم. ما كدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک، اين گونه هستيم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: شنيدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «حديث ما اهل بيت، سخت و دشوارياب است. جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب يا پيامبرى فرستاده شده، يا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند، قلبش را به ايمان آزموده باشد، آن را تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من بلافاصله برخاستم و نزد على علیه‌السلام رفتم و گفتم: اى امير مؤمنان! اصبغ بن نُباته، حديثى را از شما برايم نقل كرد كه بر من گِران آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن چيست؟». براى ايشان گفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام لبخندى زد و فرمود: «اى ميثم! بنشين. آيا هر علمى را هر عالمى، تحمّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟ [براى مثال] خداوند متعال به فرشتگان فرمود: (من جانشينى در زمين قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. گفتند: آيا كسى را در آن قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى كه در آن، فساد و خونر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، در حالى كه ما به حمد و تسبيح و تقديس تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازيم؟ خدا فرمود: من چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم كه شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد). آيا به نظرت، فرشتگان، تحمّل علم [الهى] را داشتند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: به خدا سوگند، اين نكته، از آن (حديث اصبغ) بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «و [مثال] ديگر، آن كه خداوند تورات را بر موسى علیه‌السلام نازل كرد و او پنداشت كه كسى از او داناتر نيست. خداوند به او خبر داد كه: ميان آفريدگانم، كسى داناتر از تو هست. اين را فرمود؛ چون بيم داشت كه پيامبرش، گرفتار عُجب و خودپسندى شود. موسى، از خداوند خواست كه او را به آن فرزانۀ دانا، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون كند. خداوند، او و خضر را گِرد هم آورد و خضر، كشتى را سوراخ كرد و موسى، تاب نياورد. خضر، نوجوان را كشت و موسى تاب نياورد. خضر، ديوار را بنا كرد و موسى تاب نياورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا [مثال ديگر،] مؤمنان[اند]، پيامبرمان صلی الله علیه و آله روز غدير خم، دست مرا گرفت و فرمود: &amp;quot;خدايا! هر كه من مولاى اويم، على مولاى اوست&amp;quot;. به نظر تو آيا آن را تاب آورند، جز كسانى كه خداوند، آنها را حفظ نمود؟ پس مژده دهيد و مژده دهيد كه خداوند متعال، شما را به چيزى مخصوص كرده كه به فرشتگان و پيامبران و فرستادگانش نداده است و آن، همان توان تحمّل امر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و علم ايشان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر بن يزيد: حَدَّثَني مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ عليه‌السلام سَبعينَ حَديثاً لَم أُحَدِّث بِها أحَداً قَطُّ، وَ لا اُحَدِّثُ بِها أحَداً أبَداً، فَلَمّا مَضیٰ مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ عليه‌السلام ثَقُلَت عَلیٰ عُنُقي وَ ضاقَ بِها صَدري، فَأَتَيتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، إِنَّ أباكَ حَدَّثَني سَبعينَ حَديثاً لَم يَخرُج مِنّي شَيئاً مِنها وَ لا يَخرُجُ شَيءٌ مِنها إِلیٰ أحَدٍ، وَ أَمَرَني بِسَترِها، وَ قَد ثَقُلَت عَلیٰ عُنُقي وَ ضاقَ بِها صَدري، فَما تَأمُرُني؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا جابِرُ، إِذا ضاقَ بِكَ مِن ذٰلِكَ شَيءٌ فَاخرُج إِلَى الجَبّانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَبّان و الجَبّانة: الصحراء، و تُسمّیٰ بهما المقابر؛ لأنّها تكون في الصحراء، تسميةً للشيء بموضعه (النهاية: ج۱ ص۲۳۶ «جبن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ احتَفِر حَفيرَةً، ثُمَّ دَلِّ رَأسَكَ فيها وَ قُل: حَدَّثَني مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ بِكَذا وَ كَذا، ثُمَّ طُمَّهُ فَإِنَّ الأَرضَ تَستُرُ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جابِرٌ: فَفَعَلتُ ذٰلِكَ فَخَفَّ عَنّي ما كُنتُ أجِدُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۵۷ ح۱۴۹، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۳۴۴ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از جابر بن يزيد -: امام باقر علیه‌السلام هفتاد حديث برايم فرمود كه من، هيچ گاه آنها را براى كسى نقل نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هرگز هم نقل نخواهم كرد؛ امّا چون امام باقر علیه‌السلام در گذشت، اين احاديث، [همچون بارى گران] بر گردنم سنگينی کرد و سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تنگ شد. از اين رو نزد امام صادق علیه‌السلام رفتم و گفتم: فدايت شوم! پدرت، هفتاد حديث برايم فرمود كه من، چيزى از آنها را به كسى نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و به كسى هم نخواهم گفت؛ چون به من دستور داد آنها را پوشيده بدارم؛ امّا اينک بر گردنم سنگين شده و سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشارد [و تحمّل ندارم آنها را در قلب خودم نگه دارم]. چه دستورى به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «اى جابر! هر گاه فشارى از اين جهت بر تو آمد، به بيابان برو و گودالى حَفر كن و سرت را داخل آن، قرار ده و بگو: &amp;quot;محمّد بن على، برايم چنين و چنان حديث كرد&amp;quot;. سپس آن گودال را پُر كن. زمين برايت پوشيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر گفت: چنين كردم و از آنچه احساس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم، سبُک شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن زرارة: دَخَلتُ عَلیٰ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام فَسَأَلَني: ما عِندَكَ مِن أحاديثِ الشّيعَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: إِنَّ عِندي مِنها شَيئاً كَثيراً قَد هَمَمتُ أن أُوقِدَ لَها ناراً ثُمَّ أُحرِقَها،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ لِمَ؟ هاتِ ما أنكَرتَ مِنها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَطَرَ عَلیٰ بالي الآدَمونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: ما كانَ عَلَى المَلائِكَةِ حَيثُ قالَت: (أَتَجعَلُ فِيهَا مَن يُفسِدُ فِيهَا وَ يَسفِكُ ٱلدِّمَاءَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة:۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۳۶ ح۶، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۱۱۷ ح۱۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲۸۲ ح۲۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يبدو أنّ هذا الكلام كان في بداية تعرّف زرارة على الإمام الباقر عليه‌السلام و قبل تشيّعه. و لم يكن حينها قد حصل على المعرفة الكافیة لمقام الأئمّة عليهم‌السلام. و يمكن أن يكن كلام العلاّمة المجلسي أيضاً ناظراً إلى تلك الفترة (راجع: بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲۸۳). و في غير هذا الاحتمال سيواجه قبول هذه الرواية إشكالاً مُعتدّاً به؛ لأنّه لايمكن قبول أنّ زرارة كان في صدد حرق روايات أهل البيت عليهم‌السلام مع ما له من مقام معرِفي متميّز بين رواة الشيعة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از زُراره -: نزد امام باقر علیه‌السلام رفتم. از من پرسيد: «از احاديث شيعه، چه دارى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: از آن، فراوان دارم و قصد كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه آتشى بر افروزم و آنها را بسوزانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «چرا؟ هر چه را باور ندارى، بياور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس داستان خلقت آدم علیه‌السلام و انكار فرشتگان به ذهنم آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به من فرمود: «فرشتگان، موظّف به انكار نبودند، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه گفتند: (آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى كسى را در زمين قرار دهى كه در آن، فساد و خونر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟!)».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که اين سخن در آغاز آشنايى زراره با امام باقر علیه‌السلام و قبل از تشيّع او بوده است. زمانى كه آگاهى چندانى از جايگاه امامان علیهم‌السلام نداشته است. سخن علّامه مجلسى نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند ناظر به اين دوره باشد (ر. ک: بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲۸۳). در غير اين صورت پذيرش اين روايت با اشكال جدّى رو به روست؛ زيرا پذيرفته نيست زراره كه جايگاه معرفتى ويژه و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بديل در ميان راويان شيعه دارد، در صدد آتش زدن روايات اهل بيت باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن أبي حمزة الثمالي: سَمِعتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌السلام يَقولُ: أمرُنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ لا يَحتَمِلُهُ إِلّا ثَلاثٌ: مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو عَبدٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: يا أبا حَمزَةَ، أ لَستَ تَعلَمُ فِي المَلائِكَةِ مُقَرَّبينَ وَ غَيرَ مُقَرَّبينَ، وَ فِي النَّبِيّينَ مُرسَلينَ وَ غَيرَ مُرسَلينَ، وَ فِي المُؤمِنينَ مُمتَحَنينَ وَ غَيرَ مُمتَحَنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أ لا تَریٰ إِلیٰ صُعوبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «صِفَة»، و الصواب ما أثبتناه كما في مختصر بصائر الدرجات.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمرِنا؟ إِنَّ اللهَ اختارَ لَهُ مِنَ المَلائِكَةِ مُقَرَّبينَ، وَ مِنَ النَّبِيّينَ مُرسَلينَ، وَ مِنَ المُؤمِنينَ مُمتَحَنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۸ ح۹ وص ۲۵ ح۱۹ نحوه، مختصر بصائر الدرجات: ص۴۰۲ ح۳۷۰، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۶ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از ابو حمزۀ ثُمالى -: شنيدم كه امام باقر علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «امر ما، سخت و دشوارياب است و جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب يا پيامبرى فرستاده شده و يا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند، قلبش را به ايمان آزموده باشد، آن را تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اى ابو حمزه! آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه فرشتگان، مقرّب و غير مقرّب دارند و ميان پيامبران، فرستاده شده و فرستاده نشده هست و مؤمنان هم، امتحان داده و امتحان نداده دارند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا به دشوارى امر [ولايت] ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرى؟ خداوند، براى آن، از ميان فرشتگان، مقرّبان و از پيامبران، فرستاده شدگان و از مؤمنان، امتحان دادگان را برگزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن عمرو بن شمر [عن جابر الجعفي]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین المعقوفین ليس في الطبعة المعتمدة، و أثبتناه من بحار الأنوار. و یدلّ علیه أیضاً قول الإمام عليه‌السلام: «یا جابر» في المقطع الأخیر من الروایة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الباقر عليه‌السلام: إِنَّ حَدِيثَنا صَعبٌ، مُستَصعَبٌ أجرَدُ ذَكوَانُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیأتی توضیحه قریباً في حدیث لاحق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَعرٌ، شَريفٌ كَريمٌ، فَإِذا سَمِعتُم مِنهُ شَيئاً وَ لانَت لَهُ قُلوبُكُم فاحتَمِلوهُ وَ احمَدوا اللهَ عَلَيهِ، وَ إِن لَم تَحتَمِلوهُ وَ لَم تُطيقوهُ فَرُدُّوهُ إِلَى الإِمامِ العَالِمِ مِن آلِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله: فَإِنَّما الشَّقِيُّ الهَالِكُ الَّذي يَقولُ: و اللهِ ما كانَ هٰذا. ثمَّ قالَ: يا جَابِرُ إِنَّ الإِنكارَ هوَ الكُفرُ بِاللهِ العَظيمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۲ ح۹، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۲ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از عمرو بن شمر، از جابر جُعفى ـ: امام باقر علیه‌السلام فرمود: «حديث ما سخت و دشوارياب [و چون اسبى] رام نشده و بى‌پوشش و پر جنب و جوش، امّا نژاده و با اصل و نسب است. هر گاه چيزى از آن را شنيديد و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان در برابرش نرم شد، آن را بپذيريد و خدا را بر آن بستاييد و اگر نتوانستيد تحمّل كنيد و تاب بياوريد، آن را به امامى دانا از خاندان محمّد صلی الله علیه و آله باز گردانيد كه بدبختِ تباه شده، آن كسى است كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: به خدا سوگند اين [حديث، صحيح] نيست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اى جابر! انكار كردن [حديث ما]، كفر ورزيدن به خداى بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام - لِجابِرٍ الجُعفِيِّ -: يا جابِرُ، حَديثُنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، أمرَدُ ذكوان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة الّتي بأیدینا: «ذكوار»؛ و الصحیح ما أثبتناه کما في بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَعرٌ أجرَدُ، لا يَحتَمِلُهُ - وَ اللهِ - إِلّا نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو مُؤمِنٌ مُمتَحَنٌ. فَإِذا وَرَدَ عَلَيكَ - يا جابِرُ - شَيءٌ مِن أمرِنا فَلانَ لَهُ قَلبُكَ فَاحمَدِ اللهَ، وَ إِن أنكَرتَهُ فَرُدَّهُ إِلَينا أهلَ البَيتِ، وَ لا تَقُل كَيفَ جاءَ هٰذا؟ وَ كَيفَ كانَ؟ وَ كَيفَ هُوَ؟ فَإِنَّ هٰذا - وَ اللهِ - الشِّركُ بِاللهِ العَظيمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴۳۹ ح۳۴۱ عن جابر الجعفیّ، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۰۸ ح۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - خطاب به جابر جُعفى -: اى جابر! حديث ما، سخت، دشوارياب، صاف [و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشش]، مردانه (/ فروزان و پُرالتهاب) و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيرايه است. به خدا سوگند، جز پيامبر فرستاده شده يا فرشتۀ مقرّب يا مؤمن آزموده شده، آن را تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. پس هر گاه - اى جابر - چيزى از امر [ولايت] ما نزد تو آمد و دلت در برابر آن نرم شد، خدا را سپاس بگزار و اگر برايت باور كردنى نبود، آن را به ما اهل بيت، باز گردان و مگو: «اين، چگونه آمده؟ و اين چه بوده؟ و اين ديگر چيست؟» كه به خدا سوگند، اين كار، شرک ورزيدن به خداى بزرگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: قَرَأتُ عَلَيهِ آيَةَ الخُمُسِ، فَقالَ: ما كانَ لِلهِ فَهُوَ لِرَسولِهِ، وَ ما كانَ لِرَسولِهِ فَهُوَ لَنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: لَقَد يَسَّرَ اللهُ عَلَى المُؤمِنينَ أنَّهُ رَزَقَهُم خَمسَةَ دَراهِمَ وَ جَعَلوا لِرَبِّهِم واحِداً وَ أَكَلوا أربَعَةً حَلالاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: هٰذا مِن حَديثِنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يَعمَلُ بِهِ وَ لا يَصبِرُ عَلَيهِ إِلّا مُمتَحَنٌ قَلبُهُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۹ ح۵، مختصر بصائر الدرجات: ص۴۰۴ ح۳۷۴، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۹۱ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از ابو حمزۀ ثُمالى -: آيۀ خمس را بر امام باقر علیه‌السلام قرائت كردم. فرمود: «آنچه از آنِ خداست، براى پيامبر اوست و آنچه از آنِ پيامبر اوست، براى ماست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «خداوند، بر مؤمنان آسان گرفته كه پنج درهم روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان كند و آنها، يک درهم را براى خدايشان قرار دهند و چهار درهم را حلال بخورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اين، از احاديث سخت و دشوارياب ماست و جز كسى كه قلبش به ايمان، آزموده شده باشد، به آن، عمل نمی‌کند و بر آن پايدارى نمى‌ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات عن أبي الربيع الشامي: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام جالِساً فَرَأَيتُ أنَّهُ قَد نامَ، فَرَفَعَ رَأسَهُ وَ هُوَ يَقولُ: يا أبَا الرَّبيعِ، حَديثٌ تَمضَغُهُ الشّيعَةُ بِأَلسِنَتِها لا تَدري ما كُنهُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کُنهُ الأمر: حقیقته (النهایة: ج۴ ص۲۰۶ «کنه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَولُ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌السلام: «إِنَّ أمرَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يَحتَمِلُهُ إِلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو عَبدٌ مُؤمِنٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ». يا أبَا الرَّبيعِ، أ لا تَریٰ إِنَّهُ قَد يَكونُ مَلَكٌ وَ لا يَكونُ مُقَرَّباً؟! فَلا يَحتَمِلُهُ إِلّا مُقَرَّبٌ. وَ قَد يَكونُ نَبِيٌّ وَ لا يَكونُ بِمُرسَلٍ؟! فَلا يَحتَمِلُهُ إِلّا مُرسَلٌ. وَ قَد يَكونُ مُؤمِنٌ وَ لَيسَ بمُمتَحَنٍ؟! فَلا يَحتَمِلُهُ إِلّا مُؤمِنٌ قَدِ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۳۵۲ ح۳۱۷، بصائر الدرجات: ص۲۶ ح۱ و فيه «قام» بدل «نام»، الخرائج و الجرائح: ج۲ ص۷۹۴ ح۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۷ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات - به نقل از ابو ربيع شامى -: نزد امام باقر علیه‌السلام نشسته بودم كه ديدم به خواب رفت. سپس سرش را در حالى بلند كرد كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو ربيع! حديثى است كه شيعيان، آن را بر زبان خود دارند؛ امّا عمق آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حديث على بن ابى طالب علیه‌السلام: &amp;quot;كار ما اهل بيت، سخت و دشوارياب است و جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب يا پيامبر فرستاده شده، يا بندۀ مؤمنى كه خداوند، قلبش را به ايمان، آزموده باشد، آن را تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند&amp;quot;. اى ابو ربيع! آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه گاه فرشته هست، ولى مقرّب نيست؟ پس آن را جز مقرّب، تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و گاه مقام نبوّت دارد، امّا مقام رسالت را ندارد. پس آن را جز پيامبرى كه نبوّت و رسالت را با هم دارد، تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و گاه مؤمن است، ولى آزموده شده نيست. پس جز مؤمنى كه خداوند، قلبش را به ايمان آزموده است، آن را تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إِنَّ حَديثَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، ذَكوانُ أجرَدُ، لا يَحتَمِلُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لا نَبِيٌّ مُرسَلٌ وَ لا عَبدٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ. أمَّا الصَّعبُ فَهُوَ الَّذي لَم يُركَب بَعدُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَمَّا المُستَصعَبُ فَهُوَ الَّذي يَهرُبُ مِنهُ إِذا رَأیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَمَّا الذَّكوانُ فَهُوَ ذَكاءُ المُؤمِنينَ. وَ أَمَّا الأَجرَدُ فَهُوَ الَّذي لا يَتَعَلَّقُ بِهِ شَيءٌ مِن بَينِ يَدَيهِ وَ لا مِن خَلفِهِ. وَ هُوَ قَولُ اللهِ: (ٱللهُ نَزَّلَ أحسَنَ ٱلحَدِيثِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَحسَنُ الحَديثِ حَديثُنا، لا يَحتَمِلُهُ أحَدٌ مِنَ الخَلائِقِ أمرَهُ بِكَمالِهِ حَتّیٰ يَحُدَّهُ؛ لِأَنَّهُ مَن حَدَّ شَيئاً فَهُوَ أكبَرُ مِنهُ، وَ الحَمدُ لِلهِ عَلَى التَّوفيقِ. وَ الإِنكارُ هُوَ الكُفرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۴ ح۱۶ عن المفضّل، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۴ ذيل ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: حديث ما، صعب (سخت) مستصعب (دشواریاب) و ذکوان اجَرَد [یعنی لحین چون اسبى سركش، رام نشده و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشش] است. نه فرشتۀ مقرّب و نه پيامبر فرستاده شده و نه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند، قلبش را به ايمان آزموده باشد، آن را تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صعب، يعنى مَركبى كه به كسى سوارى نداده است. مُستَصعَب، يعنى مَركب گريزپايى كه چون كسى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد. ذكوان، به ذكاوت و تيزهوشى مؤمنان براى فهم آن، اشاره دارد و اَجرَد، يعنى چيزى به پيش و پس آن نياويخته [و صاف و بى‌پيرايه] است و آن، همان سخن خداوند است: (خداوند، نيكوترين سخن را فرو فرستاده است). پس نيكوترين سخن، سخن ماست. هيچ يک از مردمان، آن را به تمام و كمال، تحمّل ندارد تا آن گاه كه به حدّ [و تعريف] آن، نائل آيد؛ زيرا كسى به حد [و شناسايى مرز چيزى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد كه از آن بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد و سپاس بر توفيق، ويژۀ خداوند است و انكار، موجب كفر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إِنَّ حَديثَ آلِ مُحَمَّدٍ صَعبٌ مُستَصعَبٌ، ثَقيلٌ مُقَنَّعٌ، أجرَدُ ذَكوانُ، لا يَحتَمِلُهُ إِلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو عَبدٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ، أو مَدينَةٌ حَصينَةٌ. فَإِذا قامَ قائِمُنا نَطَقَ وَ صَدَّقَهُ القُرآنُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۱ ح۳ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۱ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: حديث خاندان محمّد، سخت و دشوارياب، سنگين و سربسته، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيرايه و تند و تيز است. جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب يا پيامبرى فرستاده شده يا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند، قلبش را براى ايمان، آزموده باشد يا شهرى نفوذناپذير،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، قلب مجتمع است؛ يعنى قلبى كه از هوا و هوس خود، پيروى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اين سو و آن سو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود (ر.ک: ص۳۵۳ ح۳۲۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن را تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و هنگامى كه قائم ما قيام كند، [عقل و فهم مردم به كمال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و نيازى به كتمان نخواهد بود و مهدى علیه‌السلام] سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و قرآن هم او را تصديق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنَّ حَديثَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يَحتَمِلُهُ إِلّا صُدورٌ مُنيرَةٌ، أو قُلوبٌ سَليمَةٌ، أو أخلاقٌ حَسَنَةٌ. إِنَّ اللهَ أخَذَ مِن شيعَتِنَا الميثاقَ كَما أخَذَ عَلیٰ بَني آدَمَ (أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ) فَمَن وَفیٰ لَنا وَفَى اللهُ لَهُ بِالجَنَّةِ، وَ مَن أبغَضَنا وَ لَم يُؤَدِّ إِلَينا حَقَّنا فَفِي النّارِ خالِداً مُخَلَّداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۱ ح۳، بصائر الدرجات: ص۲۵ ح۲۰، مختصر بصائر الدرجات: ص۴۸۱ ح۴۶۴ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۰ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حديث ما، سخت و دشوارياب است. آن را جز سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نورانى يا قلب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سليم و يا خُلق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نيكو، تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. خداوند، از شيعيان ما [بر ولايت ما] پيمان ستاند، چنان كه از فرزندان آدم علیه‌السلام [در بارۀ ربوبيت خويش] پيمان ستاند و فرمود: (آيا من، پروردگار شما نيستم؟). بنا بر اين، هر كس به پيمانش با ما وفا كند، خداوند به وعدۀ بهشتش براى او، وفا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و هر كس ما را دشمن بدارد و حقّ ما را ادا نكند، در آتش، جاودان و هميشه خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن يحيى بن سالم الفرّاء: كانَ رَجُلٌ مِن أهلِ الشّامِ يَخدُمُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَرَجَعَ إِلیٰ أهلِهِ، فَقالوا لَهُ: كَيفَ كُنتَ تَخدُمُ أهلَ هٰذَا البَيتِ؟ فَهَل أصَبتَ مِنهُم عِلماً؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنَدِمَ الرَّجُلُ، فَكَتَبَ إِلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَسأَلُهُ عَن عِلمٍ يَنتَفِعُ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إِلَيهِ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ حديثَنا حَديثٌ هَيوبٌ ذَعورٌ، فَإِن كُنتَ تَریٰ أنَّكَ تَحتَمِلُهُ فَاكتُب إِلَينا، وَ السَّلامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۳ ح۱۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۳ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از يحيى بن سالم فرّاء -: مردى شامى، امام صادق علیه‌السلام را خدمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. او به نزد اهلش باز گشت. به او گفتند: چگونه اهل اين خانه را خدمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى؟ آيا علمى از آنان فرا گرفتى؟ مرد، پشيمان شد و به امام صادق علیه‌السلام نامه نوشت و از ايشان، دانشى سودمند درخواست كرد. امام صادق علیه‌السلام به او نگاشت: «امّا بعد، حديث ما، حديثى پُرهيبت و سرگردان كننده است. اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه تاب تحمّلش را دارى، به ما بنويس. و السلام!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: قالَ لي أبي - و نِعمَ الأَبُ -، كانَ عليه‌السلام يَقولُ: لَو وَجَدتُ ثَلاثَةً أستَودِعُهُم لَأَعطَيتُهُم ما لا يَحتاجونَ مَعَهُ إِلَى النَّظَرِ في حَلالٍ وَ لا حَرامٍ وَ لا في شَيءٍ إِلیٰ أن يَقومَ قائِمُنا قائِمُ آلِ مُحَمَّدٍ! إِنَّ أمرَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يَحتَمِلُهُ إِلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو عَبدٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۳۲۹ ح۲۸۵ عن أبي حمزة الثمالي، الأُصول الستّة عشر (كتاب جعفر بن محمّد بن شريح الحضرمي): ص۲۶۸ ح۳۸۲، بصائر الدرجات: ص۴۷۸ ح۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۱۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پدرم برايم گفت و چه پدر نيكى! او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر سه تن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتم كه [علمم را] نزدشان به امانت بگذارم، به آنها چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم كه با وجود آن، ديگر نيازمند نگاه به حلال و حرام يا چيز ديگرى نبودند تا آن گاه كه قائم ما، قائم آل محمّد، قيام كند. كار ما، سخت و دشوارياب است. آن را جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب يا پيامبرى فرستاده شده يا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه قلبش به ايمان، آزموده باشد، تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنّا أهلُ بَيتٍ لَم يَزَلِ اللهُ يَبعَثُ مِنّا مَن يَعلَمُ كِتابَهُ مِن أوَّلِهِ إِلیٰ آخِرِهِ، وَ إِنَّ عِندَنا مِن حَلالِ اللهِ وَ حَرامِهِ ما يَسَعُنا كِتمانُهُ، ما نَستَطيعُ أن نُحَدِّثَ بِهِ أحَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۲۲۴ ح۱۶۹ عن مرازم بن حكيم، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۹۴ ح۵۸ و فيه «فينا» بدل «منّا»، بصائر الدرجات: ص۵۰۷ ح۷ و فيه «و إنّا عندنا»، «تحدّث» بدل «وإنّ عندنا»، «نحدّث»، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۷۸ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ما خاندانى هستيم كه همواره خداوند، كسى را از ما بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد كه كتابش را از آغاز تا پايان آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و نزد ما از حلال و حرام خدا، چيزهايى است كه توان پنهان كردنش را داريم و ما نبايد آن را به كسى بگوييم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عليّ بن بُزُرج الحنّاط عن عمرو بن اليَسَع عن شعيب الحدّاد: سَمِعتُ الصّادِقَ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام يَقولُ: إِنَّ حديثَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يَحتَمِلُهُ إِلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو عَبدٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ، أو مَدينَةٌ حَصينَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَمرٌو: فَقُلتُ لِشُعَيبٍ: يا أبَا الحَسَنِ، وَ أَيُّ شَيءٍ المَدينَةُ الحَصينَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: سَأَلتُ الصّادِقَ عليه‌السلام عَنها، فَقالَ لي: القَلبُ المُجتَمِعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي١: المراد بالقلب المجتمع، القلب الذي لا يتفرّق بمتابعة الشكوك و الأهواء، و لا يدخل فيه الأوهام الباطلة و الشبهات المضلّة، و المقابلة بينه و بين الثالث إمّا بمحض التعبير؛ أي: إن شئت قل هكذا و إن شئت هكذا، أو يكون المراد بالأوّل الفرد الكامل من المؤمنين، و بالثاني مَن دونهم في الكمال (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۳ ذيل ح۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۰۸ ح۲۷، معاني الأخبار: ص۱۸۹ ح۱، مختصر بصائر الدرجات: ص۴۰۵ ح۳۷۶، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از على بن بُزُرج حنّاط، از عمرو بن يَسَع -: شعيب حدّاد گفت: از [امام] صادق جعفر بن محمّد علیه‌السلام شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همانا حديث ما، سخت و دشوارياب است و آن را جز فرشتۀ مقرّب يا پيامبر مُرسل يا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند، دلش را با ايمان آزموده و يا شهرى نفوذناپذير، بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به شعيب گفتم: اى ابو الحسن! منظور از شهر نفوذناپذير چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من هم از امام صادق علیه‌السلام همين را پرسيدم. فرمود: «[يعنى] دلِ مُجتمِع».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «مراد از &amp;quot;قلب مُجتَمع&amp;quot;، قلبى است كه از ترديدها و هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پيروى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و گمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى باطل و شبهه‌های گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كننده در آن وارد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن سَدير: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن قَولِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام: «إِنَّ أمرَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يُقِرُّ بِهِ إِلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو عَبدٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ». فَقالَ: لِأَنَّ فِي المَلائِكَةِ مُقَرَّبينَ وَ غَيرَ مُقَرَّبينَ، وَ مِنَ الأَنبِياءِ مُرسَلينَ وَ غَيرَ مُرسَلينَ، وَ مِنَ المُؤمِنينَ مُمتَحَنينَ وَ غَيرَ مُمتَحَنينَ، فَعُرِضَ أمرُكُم هٰذا عَلَى المَلائِكَةِ فَلَم يُقِرَّ بِهِ إِلّا المُقَرَّبونَ، وَ عُرِضَ عَلَى الأَنبِياءِ فَلَم يُقِرَّ بِهِ إِلّا المُرسَلونَ، وَ عُرِضَ عَلَى المُؤمِنينَ فَلَم يُقِرَّ بِهِ إِلّا المُمتَحَنونَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قالَ لي: مُرَّ في حَديثِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۴۰۷ ح۸۳، بصائر الدرجات: ص۲۶ ح۱نحوه، مختصر بصائر الدرجات: ص۴۰۷ ح۳۷۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۵ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از سَدير -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ سخن امير مؤمنان علیه‌السلام پرسيدم كه فرموده است: «كار ما، سخت و دشوارياب است. جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب يا پيامبرى فرستاده شده يا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند، قلبش را به ايمان آزموده باشد، به آن اقرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «زيرا فرشتگان، هم مقرّب دارند و هم غير مقرّب. پیامبران نيز برخى رسول هستند و به سوى قومشان فرستاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و برخى نه. مؤمنان نيز برخى آزموده شده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و برخى نه. اين امرتان بر فرشتگان عرضه شد؛ امّا جز مقرّبان، به آن اقرار نكردند و بر پيامبران، عرضه شد و جز پيامبران فرستاده شده، به آن اقرار نكردند و بر مؤمنان، عرضه شد، امّا جز آزمودگان، به آن اقرار نكردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به من فرمود: «به حديثت، ادامه بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن أحمد عن بعض أصحابنا: كَتَبتُ إِلیٰ أبِي الحَسَنِ صاحِبِ العَسكَرِ عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، ما مَعنیٰ قَولِ الصّادِقِ عليه‌السلام: «حَديثُنا لا يَحتَمِلُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، وَ لا نَبِيٌّ مُرسَلٌ، وَ لا مُؤمِنٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ الجَوابُ: إِنَّما مَعنیٰ قَولِ الصّادِقِ عليه‌السلام - أي: لا يَحتَمِلُهُ مَلَكٌ وَ لا نَبِيٌّ وَ لا مُؤمِنٌ - أنَّ المَلَكَ لا يَحتَمِلُهُ حَتّیٰ يُخرِجَهُ إِلیٰ مَلَكٍ غَيرِهِ، وَ النَّبِيَّ لا يَحتَمِلُهُ حَتّیٰ يُخرِجَهُ إِلیٰ نَبِيٍّ غَيرِهِ، وَ المُؤمِنَ لا يَحتَمِلُهُ حَتّیٰ يُخرِجَهُ إِلیٰ مُؤمِنٍ غَيرِهِ، فَهٰذا مَعنیٰ قَولِ جَدّي عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۱ ح۴، معاني الأخبار: ص۱۸۸ ح۱، مختصر بصائر الدرجات: ص۴۰۴ ح۳۷۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن احمد، از يكى از شيعيان -: به ابو الحسن عسكرى (امام هادى) علیه‌السلام نوشتم: فدايت گردم! معناى اين سخن امام صادق علیه‌السلام چيست كه: «حديث ما را نه هيچ فرشتۀ مقرّبى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابد، نه هيچ پيامبر مُرسَلى و نه هيچ مؤمنى كه خداوند، دلش را به ايمان آزموده است»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ آمد: «معناى سخن [امام] صادق علیه‌السلام كه &amp;quot;‌آن را هيچ فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و پيامبرى و مؤمنى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابد&amp;quot;، اين است كه فرشته، تاب نگهدارى آن را ندارد، بلكه به فرشتۀ ديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و پيامبر، تاب نگهدارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ندارد و آن را به پيامبرى ديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مؤمن، تاب نگهدارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ندارد و آن را براى مؤمن ديگر، بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اين است معناى سخن جدّم علیه‌السلام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عبد الخالق و أبي بصير عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنَّ عِندَنا – وَ اللهِ - سِرّاً مِن سِرِّ اللهِ، وَ عِلماً مِن عِلمِ اللهِ، وَاللهِ ما يَحتَمِلُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لا نَبِيٌّ مُرسَلٌ وَ لا مُؤمِنٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ، وَاللهِ ما كَلَّفَ اللهُ ذٰلِكَ أحَداً غَيرَنا، وَ لاَ استَعبَدَ بِذٰلِكَ أحَداً غَيرَنا. وَ إِنَّ عِندَنا سِرّاً مِن سِرِّ اللهِ، وَ عِلماً مِن عِلمِ اللهِ، أمَرَنَا اللهُ بِتَبليغِهِ، فَبَلَّغنا عَنِ اللهِ عزّ وجلّ ما أَمَرَنا بِتَبليغِهِ، فَلَم نَجِد لَهُ مَوضِعاً وَ لا أهلاً وَ لا حَمّالَةً يَحتَمِلونَهُ، حَتّیٰ خَلَقَ اللهُ لِذٰلِكَ أقواماً، خُلِقوا مِن طينَةٍ خُلِقَ مِنها مُحَمَّدٌ وَ آلُهُ وَ ذُرِّيَّتُهُ عليهم‌السلام، وَ مِن نورٍ خَلَقَ اللهُ مِنهُ مُحَمَّداً وَ ذُرِّيَّتَهُ، وَ صَنَعَهُم بِفَضلِ صُنعِ رَحمَتِهِ الَّتي صَنَعَ مِنها مُحَمَّداً وَ ذُرِّيَّتَهُ، فَبَلَّغنا عَنِ اللهِ ما أَمَرَنا بِتَبليغِهِ، فَقَبِلوهُ وَ احتَمَلوا ذٰلِكَ، فَبَلَغَهُم ذٰلِكَ عَنّا فَقَبِلوهُ وَ احتَمَلوهُ، وَ بَلَغَهُم ذِكرُنا فَمالَت قُلوبُهُم إِلیٰ مَعرِفَتِنا وَ حَديثِنا، فَلَولا أنَّهُم خُلِقوا مِن هٰذا لَما كانوا كَذٰلِكَ، لا وَ اللهِ مَا احتَمَلوهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: إِنَّ اللهَ خَلَقَ أقواماً لِجَهَنَّمَ وَ النّارِ، فَأَمَرَنا أن نُبَلِّغَهُم كَما بَلَّغناهُم، وَ اشمَأَزّوا مِن ذٰلِكَ، وَ نَفَرَت قُلوبُهُم، وَ رَدّوهُ عَلَينا وَ لَم يَحتَمِلوهُ، وَ كَذَّبوا بِهِ، وَ قالوا: ساحِرٌ كَذّابٌ! فَطَبَعَ اللهُ عَلیٰ قُلوبِهِم وَ أَنساهُم ذٰلِكَ، ثُمَّ أطلَقَ اللهُ لِسانَهُم بِبَعضِ الحَقِّ، فَهُم يَنطِقونَ بِهِ وَ قُلوبُهُم مُنكِرَةٌ؛ لِيَكونَ ذٰلِكَ دَفعاً عَن أولِيائِهِ وَ أَهلِ طاعَتِهِ، وَ لَولا ذٰلِكَ ما عُبِدَ اللهُ في أرضِهِ، فَأَمَرَنا بِالكَفِّ عَنهُم وَ السَّترِ وَ الكِتمانِ، فَاكتُموا عَمَّن أمَرَ اللهُ بِالكَفِّ عَنهُ، وَ استُروا عَمَّن أمَرَ اللهُ بِالسَّترِ وَ الكِتمانِ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ رَفَعَ يَدَهُ وَ بَكیٰ وَ قالَ: اللّٰهُمَّ إِنَّ هٰؤُلاءِ لَشِرذِمَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِّرذِمَة: القلیل من الناس (لسان العرب: ج۱۲ ص۳۲۲ «شرذم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَليلونَ، فَاجعَل مَحيانا مَحياهُم وَ مَماتَنا مَماتَهُم، وَ لا تُسَلِّط عَلَيهِم عَدُوّاً لَكَ فَتُفجِعَنا بِهِم، فَإِنَّكَ إِن أفجَعتَنا بِهِم لَم تُعبَد أبَداً في أرضِكَ، وَ صَلَّى اللهُ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسليماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۲ ح۵، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۳۸۶ ح۴۴ نقلاً عن كتاب السيّد حسن بن كبش نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن عبد الخالق و ابو بصير -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «به خدا سوگند، رازى از رازهاى خدا و دانشى از دانش خدا، نزد ماست كه به خدا سوگند، نه فرشتۀ مقرّب و نه پيامبر مُرسل و نه مؤمنى كه خداوند، دلش را به ايمان آزموده است، آن را بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابد. به خدا سوگند، خداوند، آن را به هیچ کس جز ما، واگذار نكرده و هیچ کس جز ما را بِدان، مكلّف نساخته است. نزد ما رازى از رازهاى خدا و دانشى از دانش خداست. خداوند، ما را به تبليغ آن فرمان داد و ما هم آنچه را به تبليغ آن از سوى خدا مأمور بوديم، ابلاغ كرديم؛ امّا براى آن، جايى و شخص شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و فرد پذيرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه آن را برتابد، نيافتيم، تا آن كه خداوند براى [پذيرش] آن [راز و دانش]، مردمانى را آفريد. اينان، از همان گِلى آفريده شدند كه محمّد و خاندان و فرزندان او علیهم‌السلام آفريده شدند و از همان نورى هستند كه خداوند، محمّد و فرزندان او را از آن آفريد و آنها را از افزونىِ همان رحمتش ساخت كه محمّد و فرزندانش را از آن ساخت. پس آنچه را از جانب خداوند، مأمور به تبليغش بوديم، ابلاغ كرديم و ايشان پذيرفتند و آن را برتابيدند. به وسيلۀ آنان و از جانب ما نيز به ديگران رسيد و آن را پذيرفتند و برتابيدند. ياد ما به ايشان رسيد و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به شناخت ما و حديث ما گراييد. اگر آنان از اين [گِل و نور] آفريده نشده بودند، قطعاً چنين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بودند. نه، به خدا سوگند، آن را بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تافتند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «خداوند، مردمانى را [هم] براى دوزخ و آتش آفريد و به ما فرمان داد كه به آنها نيز برسانيم و ما نيز به آنها رسانديم، همان گونه كه به آن گروه از مردمان رسانديم؛ ولى به آن، روى خوش نشان ندادند و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از آن گريزان شد و آن را به ما برگرداندند و تحمّلش نكردند و دروغش شمردند و گفتند: جادوگر و دروغگوست. پس، خداوند بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مُهر زد و آن را از يادشان بُرد. با اين حال، زبانشان را به پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از حق، باز كرد. در نتيجه، آن را به زبان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، در حالى كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان منكر است و اين، براى آن است تا خداوند با اندک حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى آنان، از دوستان و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرداران خود، دفاع كند. اگر چنين نبود، خداوند، در زمينش پرستش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. از اين رو، خداوند، ما را به چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى از آنها و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى و كتمان، امر فرمود. پس شما نيز كتمان كنيد از كسى كه خدا به باز ايستادن از او امر كرد و پوشيده داريد از كسى كه خدا به پوشاندن و كتمان از او فرمان داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام سپس دست به سوى آسمان بلند كرد و گريست و گفت: «خدايا! اينان (شيعيان)، گروهى كوچک و اندک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس زندگى و مرگ ما را زندگى و مرگ آنان قرار ده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در زيارت عاشورا آمده است: «اللّٰهُمَّ اجعَل مَحياىَ مَحيا مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ مَماتى مَماتَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ» يعنى: خدايا! زندگى مرا مطابق با حيات محمّد و خاندان محمّد و مرگ مرا همانند مرگ محمّد و خاندان محمّد قرار ده. اكنون اين سؤال پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد: آيا بين اين دو متن، تنافى و اختلاف است؟ خواستۀ ما در زيارت عاشورا معلوم و مشخّص است. سخن امام صادق علیه‌السلام در اين روايت به چه معناست؟ در پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: روشن است كه زندگى و مرگ اهل بيت علیهم‌السلام، ملاک و معيار سنجش زندگى و مرگ شايسته است. از اين رو مبنا، اصل و قاعده، نحوۀ زندگى و مرگ آنهاست و لازم است شيعيان، زندگى و مرگ خود را مطابق با آن تنظيم كنند. سخن امام صادق علیه‌السلام هم ناظر به همين معناست، نه آن كه جاى اصل و فرع را تغيير داده باشد. فهم ظرافت اين دو بيان، منوط به فهم ظرافت و ويژگى واژۀ جعل است كه دومفعولى است و مفعول اوّل و مفعول دوم آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند جاى خود را تغيير دهند. پس دعاى امام صادق علیه‌السلام هم بدين معناست كه: خدايا! حيات ما اهل بيت را ملاک و معيار حيات شيعيان قرار ده و مرگ ما اهل بيت را ميزان و ملاک مرگ شيعيان ما بگردان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هيچ يک از دشمنانت را بر آنان، مسلّط مگردان تا مبادا ما را داغدارشان سازى؛ زيرا اگر ما را داغدار آنان سازى، هرگز در زمينت پرستش نخواهى شد. خداوند بر محمّد و خاندان او درود و سلام فراوان فرستد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن أبي الصامت عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنَّ حَديثَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ، شَريفٌ كَريمٌ، ذَكوانُ ذَكِيٌّ وَعرٌ، لا يَحتَمِلُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لا نَبِيٌّ مُرسَلٌ وَ لا مُؤمِنٌ مُمتَحَنٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَمَن يَحتَمِلُهُ جُعِلتُ فِداكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن شِئنا يا أبَا الصّامِتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۲ ح۱۰، مختصر بصائر الدرجات: ص۳۹۹ ح۳۶۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۲ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از ابو صامت -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «حديث ما سخت و دشوارياب، ارجمند و پُرارزش، [و] نيازمند تيزهوشى و پاكيزه و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيرايه است. نه فرشتۀ مقرّب، نه پيامبرِ فرستاده شده و نه مؤمن آزموده شده، آن را تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! پس چه كسى آن را تحمّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو صامت! هر كه را ما بخواهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنای-حديثنا-صعب-مستصعب771&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای «حديثُنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث فراوانى از زبان اهل بيت علیهم‌السلام، حديث خاندان محمّد صلی الله علیه و آله را صعب (سخت) و مُستَصعَب (دشواریاب) و فراتر از تحمّل عموم مردمان دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اين احاديث، در منابع کهن و معتبرى، مانند: بصائر الدرجات، الکافى و برخى کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شيخ صدوق، وجود دارند. اسناد اين احاديث، متعدّد و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از آنها، صحيح يا موثّق و معتبرند. از اين رو، صدور آنها مورد اطمينان است و نيازى به بحث سندى نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّدتقى مجلسى در شرح کتاب من لایحضره الفقیه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «در اخبار متواتر، رسیده است: &amp;quot;حدیث ما، سخت دشوار است و جز فرشتۀ مقرّب یا پیامبر مُرسَل یا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که خداوند، دل او را در ایمان آزموده باشد، کسى یاراى حمل آن را ندارد&amp;quot;. این خبر را جابر، ابو حمزۀ ثُمالى، مسعدة بن صدقه، ابو ربیع شامى، محمّد بن عبد الخالق، محمّد بن مسلم، ابان بن عثمان، مرازم، محمّد بن فضیل و دیگر اصحاب، در اخبار بسیارى نقل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که برخى از آنها، صحیح و برخى دیگر، حَسَن و برخى موثّق اند. کلینى و مصنّف و صفّار و برقى و دیگران هم آن را روایت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند» (روضة المتّقین: ج۱۳ ص۲۲۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشتر اين احاديث، در منابع شيعى آمده و به ندرت در منابع اهل سنّت به چشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کنز العمّال: ج۱ ص۵۵۰ ح۲۴۶۷، تفسیر الثعلبى: ج۹ ص۲۷۷ ح۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سؤال اصلى، آن است که: با وجود روشن بودن بسيارى از احاديث اهل بيت، چرا حدیث ایشان «صَعبٌ مُستَصعَبٌ» است؟ آيا اين صفت، ناظر به برخى از احاديث ايشان است؟ آيا حديث اهل بيت مانند قرآن، ظاهرى روشن و همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهم دارد و باطنش دور از فهم ماست؟ و آيا اساساً حديث در اين روايات، به معناى سخن است يا معناى ديگرى دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنای-صعب-و-مستصعب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای «صَعب» و «مُستَصعَب»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «صَعب»، به مَرکب سرکشى گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که رام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سوارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کتاب العین: ج۱ ص۳۱۱، الصحاح: ج۱ ص۱۶۳، معجم مقاییس اللّغة: ج۳ ص۲۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مُستَصعَب» نيز معنایی مشابه دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مختار الصحاح: ص۱۹۲، النهایة: ج۲ ص۲۴۳ و ج۴ ص۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر این پایه مقصود از کاربرد مجازی این دو واژه، می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند صعوبت علمى و دشوارى فهم یا صعوبت تحمّل و پذيرش معنا باشد. اين دو احتمال، به دو معناى فرعى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر قابل تقسيم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان صعوبت فهم را ناظر به بخشى از روايات یا همۀ آنها دانست. در صورت دوم، صعوبت فهم در همۀ روايات اهل بيت است، ولی در ساحت باطن و لايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زيرين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتمال دوم (صعوبت پذیرش) نيز یا ناظر به فضيلت بزرگ و استثنايى ولايت الهى ائمّه است یا ناظر به همۀ فضائل و کمالات اختصاصی ايشان. هر یک از این احتمالات معنایی، از سوی عالمان متعدّدی ابراز شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه محمّدتقى مجلسى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: روضة المتّقین: ج۵ ص۴۶۳ ـ۴۶۴ و ج۱۳ ص۲۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرایش به دشوارفهمی احادیث اهل بیت دارد. آیة اللّٰه جوادی آملی نیز مقصود از صعوبت را دشوارفهمی باطن احاديث اهل بيت علیهم‌السلام دانسته،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح رسالة الولایة، جوادى آملى: ج۱ ص۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدین معنا که ظاهر احاديث، براى همگان قابل فهم است امّا باطن آنها، تنها براى افراد خاصّى مفهوم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه محمّدباقر مجلسى را می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان طرفدار صعوبت پذیرش کمالات وجودى اهل بيت دانست. وی روايات باب را در بر دارندۀ چند موضوع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، که بيشتر آنها، در بارۀ منزلت شگفت اهل بیت و احوال نادر و معجزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۴ - ۱۸۵و ۱۹۲ و ۱۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى احاديث را نيز ناظر به روایات دشوارفهم مبدأ و معاد و مسائل پيچيدۀ قضا و قدر می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که عقل بشر از ادراکشان ناتوان است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هذه الأحادیث أکثرها فى غرائب شؤونهم و نوادر أحوالهم و معجزاتهم، و بعضها فى غوامض علوم المبدأ و المعاد و عویصات مسائل القضاء و القدر و أمثال ذلک ممّا تعجز عن إدراکها العقول» (مرآة العقول: ج۴ ص۳۱۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه طباطبايى نيز در دو حاشيه بر نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى علّامه مجلسى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاشیۀ نخست: «منظور از اقرار، رسیدن به آن چیزى از حقیقت دین نزد ائمّه است که کمال توحید است و کمال توحید به ولایت است که توحید، مراتب دارد» (بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۵ پانوشت ۱). و برای حاشیۀ دوم، ر.ک: بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۲ پانوشت ۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز در رسالۀ الولاية، «حديثنا» را اشاره به مقام اهل بيت نزد خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که همراه درک شهودى توحيد ناب و ولايت مطلق الهى است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هو مقامهم من اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبحانه حیث لایحده حدّ و هو الولایة المطلقة» (تحریر رسالة الولایة: ص۱۲۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين معنا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان با کاربرد واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صعب و احتمال، سازگار دانست و قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى داخلى و خارجى نيز در تأييد اين معنا وجود دارند، هر چند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان منکر این نکته بود که معدودی از روایات باب، به پیچیده بودن علوم اهل بیت ناظرند. نکته&lt;/span&gt; ‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این جاست که علوّ مضمون دانش اهل بیت نیز بخشی از کمالات وجودی آنهاست. از این رو، مقصود اصلى این احاديث به احتمال فراوان، توصیه به نقل سنجيده و همراه احتياط آنهاست. احاديث صعب را بايد تنها براى کسانى نقل کرد که ظرفيت تحمّل معنا و در صورت نیاز، اقرار و عمل به مضمون&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها را دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای آگاهی بیشتر این معنا به همراه نقد هر یک از نظرهای پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته و نیز ارائۀ قرینه‌های مؤیّد معنای برگزیده، ر.ک: شناخت نامۀ حدیث (ج۲ ص۲۶- ۳۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-موازين-صدق-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِس: مَوازينُ صِدقِ الحَديثِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: معيارهاى درستى حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موافقة-الكتاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: مُوافَقَةُ الكِتابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موافقت با قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: خَطَبَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله بِمِنىً فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! ما جاءَكُم عَنّي يُوافِقُ كِتابَ اللهِ فَأَنَا قُلتُهُ، وَ ما جاءَكُم يُخالِفُ كِتابَ اللهِ فَلَم أقُلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۹ ح۵ عن هشام بن الحكم، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۸۲ ح۱۸ نحوه، المحاسن: ج۱ص ۳۴۷ ح۷۲۷ من دون إسناد إليه عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۲ ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پيامبر صلی الله علیه و آله در مِنا سخنرانی كرد و فرمود: «اى مردم! آنچه از قول من براى شما نقل شد، اگر با كتاب خدا مطابقت داشت، من آن را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنچه از قول من برايتان نقل شد و با كتاب خدا مطابقت نداشت، من آن را نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا حَدَّثتُم عَنّي بِالحَديثِ فَأَنحِلوني أهنَأَهُ وَ أَسهَلَهُ وَ أَرشَدَهُ؛ فَإِن وافَقَ كِتابَ اللهِ فَأَنَا قُلتُهُ، وَ إِن لَم يُوافِق كِتابَ اللهِ فَلَم أقُلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۴۸ ح۷۲۸ عن أيّوب عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۲ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هنگامى كه حديثى از قول من نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، گواراترين، آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آن را به من نسبت دهيد. اگر با كتاب خدا موافق بود، من آن را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و اگر با كتاب خدا موافق نبود، آن را نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ عَلیٰ كُلِّ حَقٍّ حَقيقَةً، وَ عَلیٰ كُلِّ صَوابٍ نوراً؛ فَما وافَقَ كِتابَ اللهِ فَخُذوهُ، وَ ما خالَفَ كِتابَ اللهِ فَدَعوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۹ ح۱ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه‌السلام، رسالة في المهر (المطبوعة في مصنّفات الشيخ المفيد ج۹): ص۳۰ عن الإمام عليّ عليه‌السلام، الأمالي للصدوق: ص۴۴۹ ح۶۰۸ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: با هر حقّى، حقيقتى است و با هر امر درستى، نورى. پس آنچه با كتاب خدا سازگار بود، آن را بپذيريد و آنچه مخالف كتاب خدا بود، رهايش كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: سَيَكذِبُ عَلَيَّ كاذِبٌ كَما كَذَبَ عَلیٰ مَن كانَ قَبلي؛ فَما جاءَكُم عَنّي مِن حَديثٍ وافَقَ كِتابَ اللهِ فَهُوَ حَديثي، وَ ما خالَفَ كِتابَ اللهِ فَلَيسَ مِن حَديثي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۹۲ ح۳۰۵ عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق عن أبيه عن الامام عليّ عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۷ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: به زودى، دروغگويى بر من دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، همان گونه كه به آنان كه پيش از من بودند، دروغ بست. پس هر حديثى از من برايتان نقل كردند و موافق كتاب خدا بود، حديث من است و آنچه مخالف كتاب خدا بود، حديث من نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ثوبان: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: ألا إِنَّ رَحَى الإِسلامِ دائِرَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكَيفَ نَصنَعُ يا رَسولَ اللهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِعرِضوا حَديثي عَلَى الكِتابِ؛ فَما وافَقَهُ فَهُوَ مِنّي وَ أَنَا قُلتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۲ ص۹۷ ح۱۴۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير - به نقل از ثوبان -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هان! آسياب اسلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! چه كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حديثم را بر قرآن، عرضه كنيد. آنچه با آن موافق بود، از من است و من آن را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّها تَكونُ بَعدي رُواةٌ يَروونَ عَنِّي الحَديثَ، فَاعرِضوا حَديثَهُم عَلَى القُرآنِ؛ فَما وافَقَ القُرآنَ فَخُذوا بِهِ، وَ ما لَم يُوافِقِ القُرآنَ فَلا تَأخُذوا بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدار قطني: ج۴ ص۲۰۹ ح۲۰ عن زرّبن حبيش عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پس از من، راويانى از من حديث نقل خواهند كرد. احاديث آنها را بر قرآن عرضه كنيد. آنچه موافق قرآن بود، به كار بنديد و آنچه با آن موافق نبود، به كار نبنديد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: أيُّهَا النّاسُ! قَد كَثُرَ الكَذّابَةُ عَلَينا، فَأَيُّ حَديثٍ ذُكِرَ مُخالِفٌ لِكِتابِ اللهِ فَلا تَأخُذوا بِهِ؛ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسالة في المهر (المطبوعة في مصنّفات الشيخ المفيد ج۹): ص۲۸ عن الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى مردم! دروغگويانِ بر ما فراوان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس هر حديثى كه ذكر شد و مخالف كتاب خدا بود، آن را نگيريد كه از ما نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: سُئِلَتِ اليَهودُ عَن موسیٰ عليه‌السلام فَأَكثَروا فيهِ وَ زادوا وَ نَقَصوا حَتّیٰ كَفَروا، وَ سُئِلَتِ النَّصاریٰ عَن عيسیٰ عليه‌السلام فَأَكثَروا فيهِ وَ زادوا وَ نَقَصوا حَتّیٰ كَفَروا، وَ إِنَّهُ سَيَفشو عَنّي أحاديثُ، فَما أتاكُم مِن حَديثي فَاقرَؤوا كِتابَ اللهِ وَ اعتَبِروهُ؛ فَما وافَقَ كِتابَ اللهِ فَأَنَا قُلتُهُ، وَ ما لَم يُوافِق كِتابَ اللهِ فَلَم أقُلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۲ ص۲۴۴ ح۱۳۲۲۴ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر، جامع بيان العلم: ج۲ ص۱۹۱، البيان و التبيين: ج۲ ص۲۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: از يهود در بارۀ موسى علیه‌السلام سؤال شد. آنها در آن، زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى كردند و بر آن افزودند و از آن كاستند تا آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه كافر شدند. نیز از مسيحيان، در بارۀ عيسى علیه‌السلام سؤال شد. آنها در آن، زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى كردند و بر آن افزودند و از آن كاستند تا آن كه كافر شدند. به زودى، احاديثى از من نيز پخش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. هر حديثى از من به شما رسيد، كتاب خدا را بخوانيد و با آن بسنجيد. آنچه با كتاب خدا موافق بود، من آن را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنچه با كتاب خدا موافق نبود، من آن را نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا جاءَكُم عَنّي حَديثٌ فَاعرِضوهُ عَلیٰ كِتابِ اللهِ؛ فَما وافَقَ كِتابَ اللهِ فَاقبَلوهُ، وَ ما خالَفَهُ فَاضرِبوا بِهِ عُرضَ الحائِطِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان في تفسير القرآن: ج۱ ص۵، تهذيب الأحكام: ج۷ ص۲۷۵ ذيل ح۱۱۶۹ عنه صلّی اللّه عليه وآله و عن الأئمّة عليهم‌السلام نحوه؛ تفسير الفخر الرازي: ج۱۱ ص۲۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هنگامى كه حديثى از من به شما رسيد، آن را بر كتاب خدا عرضه كنيد. آنچه با كتاب خدا موافق بود، بپذيريد و آنچه با آن مخالف بود، به سينۀ ديوار بزنيد [و به دور افكنيد].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: كُلُّ سُنَّةٍ وَ حَديثٍ وَ كَلامٍ خالَفَ القُرآنَ فَهُوَ زورٌ وَ باطِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‌السلام: ص۷۵ عن أبي موسیٰ الضرير البجلي عن الإمام الكاظم عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۴۸۷ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر سنّت و حديث و گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه مخالف قرآن باشد، دروغ و باطل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما أتاكُم عَنّا مِن حَديثٍ لا يُصَدِّقُهُ كِتابُ اللهِ فَهُوَ باطِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسالة في المهر (المطبوعة في مصنّفات الشيخ المفيد ج۹): ص۲۸، المحاسن: ج۱ ص۳۴۷ ح۷۲۶، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۸۳ ح۲۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۲ ح۳۸ و راجع الاعتقادات للصدوق (المطبوعة في مصنّفات الشيخ المفيد ج۵): ص۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر حديثى از ما به شما رسيد كه كتاب خدا آن را تصديق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، باطل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما لَم يُوافِق مِنَ الحَديثِ القُرآنَ فَهُوَ زُخرُفٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزُّخرُف: المُمَوَّه و المُزَوَّر. و کُلّ ما زُوِّقَ و زُیِّنَ فقد زُخرِفَ (اُنظر: لسان العرب: ج۹ ص۱۳۲ «زخرف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۹ ح۴ عن أيّوب بن راشد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر حديثى كه با قرآن سازگار نباشد، [سخن] باطلی است که با حقیقت، آراسته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِمُحَمَّدِ بنِ مُسلِمٍ -: يا مُحَمَّدُ، ما جاءَكَ في رِوايَةٍ مِن بَرٍّ أو فاجِرٍ يُوافِقُ القُرآنَ فَخُذ بِهِ، وَ ما جاءَكَ في رِوايَةٍ مِن بَرٍّ أو فاجِرٍ يُخالِفُ القُرآنَ فَلا تَأخُذ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۱ ص۸۳ ح۲۰، عن محمّد بن مسلم، مشكاة الأنوار: ص۲۶۷ ح۷۹۶، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۴ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به محمّد بن مسلم -: اى محمّد! هر روايتى از نيكوكار يا بدكار، به تو رسيد و موافق قرآن بود، آن را به كار بند و هر روايتى، از نيكوكار يا بدكار، به تو رسيد و مخالف قرآن بود، آن را به كار مبند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام - لَمّا سَأَلَهُ أبو قُرَّةَ: فَتُكَذِّبُ بِالرِّواياتِ؛ [الدّالَّةِ عَلیٰ أنَّ اللهَ عزّ وجلّ جِسمٌ]؟ -: إِذا كانَتِ الرِّواياتُ مُخالِفَةً لِلقُرآنِ كَذَّبتُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۹۶ ح۲ عن صفوان بن يحيى، التوحيد: ص۱۱۱ ح۹، الاحتجاج: ج۲ ص۳۷۶ ح۲۸۵، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۳۴۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - هنگامى كه ابو قُرّه از ايشان پرسيد: آيا روايات [يعنى روايات دلالت كننده بر جسم بودن خداوند عز و جل] را تکذیب می‌کنی -: هر گاه روايات با قرآن، مخالف باشند، آنها را تكذيب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج عن الإمام الهادي عليه‌السلام - في رِسالَتِهِ إِلیٰ أهلِ الأَهوازِ -: اِجتَمَعَتِ الاُمَّةُ قاطِبَةً لَا اختِلافَ بَينَهُم في ذٰلِكَ: أنَّ القُرآنَ حَقٌّ لا رَيبَ فيهِ عِندَ جَميعِ فِرَقِها، فَهُم في حالَةِ الاِجتِماعِ عَلَيهِ مُصيبونَ، وَ عَلیٰ تَصديقِ ما أنزَلَ اللهُ مُهتَدونَ؛ لِقَولِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله: «لا تَجتَمِعُ اُمَّتي عَلیٰ ضَلالَةٍ»، فَأَخبَرَ صلّی اللّه عليه وآله أنَّ مَا اجتَمَعَت عَلَيهِ الاُمَّةُ وَ لَم يُخالِف بَعضُها بَعضاً هُوَ الحَقُّ، فَهٰذا مَعنَى الحَديثِ، لا ما تَأَوَّلَهُ الجاهِلونَ وَ لا ما قالَهُ المُعانِدونَ مِن إِبطالِ حُكمِ الكِتابِ وَ اتِّباعِ حُكمِ الأَحاديثِ المُزَوَّرَةِ وَ الرِّواياتِ المُزَخرَفَةِ، وَ اتِّباعِ الأَهواءِ المُردِيَةِ المُهلِكَةِ الَّتي تُخالِفُ نَصَّ الكِتابِ وَ تَحقيقَ الآياتِ الواضِحاتِ النَّيِّراتِ، وَ نَحنُ نَسأَلُ اللهَ أن يُوَفِّقَنا لِلصَّوابِ وَ يَهدِيَنا إِلَى الرَّشادِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه‌السلام: فَإِذا شَهِدَ الكِتابُ بِتَصديقِ خَبَرٍ وَ تَحقيقِهِ، فَأَنكَرَتهُ طائِفَةٌ مِنَ الاُمَّةِ وَ عارَضَتهُ بِحَديثٍ مِن هٰذِهِ الأَحاديثِ المُزَوَّرَةِ، فَصارَت بِإِنكارِها وَ دَفعِهَا الكِتابَ كُفّاراً ضُلّالاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَصَحُّ خَبَرٍ ما عُرِفَ تَحقيقُهُ مِنَ الكِتابِ، مِثلُ الخَبَرِ المُجمَعِ عَلَيهِ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حَيثُ قالَ: «إِنّي مُستَخلِفٌ فيكُم خَليفَتَينِ: كِتابَ اللهِ وَ عِترَتي، ما إِن تَمَسَّكتُم بِهِما لَن تَضِلّوا بَعدي، وَ إِنَّهُما لَن يَفتَرِقا حَتّیٰ يَرِدا عَلَيَّ الحَوضَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللَّفظَةُ الأُخریٰ عَنهُ في هٰذَا المَعنیٰ بِعَينِهِ قَولُهُ صلّی اللّه عليه وآله: «إِنّي تارِكٌ فيكُمُ الثِّقلَينِ: كِتابَ اللهِ وَ عِترَتي أهلَ بَيتي، وَ إِنَّهُما لَن يَفتَرِقا حَتّیٰ يَرِدا عَلَيَّ الحَوضَ، ما إِن تَمَسَّكتُم بِهِما لَم تَضِلّوا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَجَدنا شَواهِدَ هٰذَا الحَديثِ نَصّاً في كِتابِ اللهِ تَعالیٰ، مِثلَ قَولِهِ: (إنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللهُ و رَسُولُهُ و ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ و يُؤتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ و هُم رَاكِعُونَ)، ثُمَّ اتَّفَقَت رِواياتُ العُلَماءِ في ذٰلِكَ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام أنَّهُ تَصَدَّقَ بِخاتَمِه ِ وَ هُوَ راكِعٌ، فَشَكَرَ اللهُ ذٰلِكَ لَهُ، وَ أَنزَلَ الآيَةَ فيهِ، ثُمَّ وَجَدنا رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قَد أبانَهُ مِن أصحابِهِ بِهٰذِهِ اللَّفظَةِ: «مَن كُنتُ مَولاهُ فَعَلِيٌّ مَولاهُ، اللّٰهُمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ»، وَ قَولُهُ صلّی اللّه عليه وآله: «عَلِيٌّ يَقضي دَيني وَ يُنجِزُ مَوعِدي، وَ هُوَ خَليفَتي عَلَيكُم بَعدي»، وَ قَولُه صلّی اللّه عليه وآله - حَيثُ استَخلَفَهُ عَلَى المَدينَةِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، أ تُخَلِّفُني مَعَ النِّساءِ وَ الصِّبيانِ؟! فَقالَ-: «أ ما تَرضیٰ أن تَكونَ مِنّي بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسیٰ؟! إِلّا أنَّهُ لا نَبِيَّ بَعدي». فَعَلِمنا أنَّ الكِتابَ شَهِدَ بِتَصديقِ هٰذِهِ الأَخبارِ وَ تَحقيقِ هٰذِهِ الشَّواهِدِ، فَلَزِمَ الأُمَّةَ الإِقرارُ بِها إِذ كانَت هٰذِهِ الأَخبارُ وافَقَتِ القُرآنَ، وَ وافَقَ القُرآنُ هٰذِهِ الأَخبارَ؛ فَلَمّا وَجَدنا ذٰلِكَ مُوافِقاً لِكِتابِ اللهِ، وَ وَجَدنا كِتابَ اللهِ لِهٰذِهِ الأَخبارِ مُوافِقاً وَ عَلَيها دَليلاً، كانَ الاِقتِداءُ بِهٰذِهِ الأَخبارِ فَرضاً لا يَتَعَدّاهُ إِلّا أهلُ العِنادِ وَ الفَسادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۴۸۷ ح۳۲۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۵ ح۳ و راجع تحف العقول: ص۴۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج - در یاد کرد از نامۀ امام هادی علیه‌السلام به مردم اهواز -: فرمود: «جامعۀ اسلامى، همگى و بدون اختلاف، بر اين موضوع، توافق دارند كه قرآن، حق است و در آن، ترديدى نيست و اين، باور همۀ فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلامى است و امّت، در اين هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستانى، به حق دست يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با تصديق آنچه خدا فرو فرستاده، كارى درست [و مطابق هدايت] كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ چون پيامبر صلی الله علیه و آله فرموده: &amp;quot;امّت من بر گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى، يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند&amp;quot;. بنا بر اين، پيامبر صلی الله علیه و آله خبر داده كه هر آنچه امّت بر آن، توافق كنند و در آن، گروهى با گروهى مخالفت نكنند، آن، حق است و مفهوم حديث پيامبر صلی الله علیه و آله، همين است، نه آنچه ناآگاهان، تفسير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و نه آنچه معاندان در بارۀ ابطال حكم قرآن و پیروی از احكام حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ساختگى و روايات باطلی که با لایه‌ای از حقیقت، آراسته شده‌اند و پيروى از هوس‌هاى پست و مُهلک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند كه با نصّ (متن) قرآن و حقيقت آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روشن و درخشان [آن]، مخالف است. ما از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيم كه ما را به کار درست، توفيق دهد و به حق، هدايت كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام سپس فرمود: «هر گاه قرآن به تصديق خبرى و درست بودن آن، گواهى داد و گروهى از امّت، به جهت حديثى از اين دست احاديث ساختگى، آن را منكر شدند و با آن مخالفت كردند، با اين انكار و ردّ قرآن، كافر و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين حديث، حديثى است كه صدور آن به وسیلۀ قرآن، شناخته شود، از قبيل اين حديث مورد اتّفاق از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله كه فرمود: &amp;quot;من در بين شما دو بازمانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارم: كتاب خدا و خاندانم كه اگر به آن دو، تمسّک جوييد، پس از من هرگز گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد و اين دو، هرگز از هم جدا نخواهند شد تا كنار حوض [كوثر] نزد من آيند&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعبير ديگر از اين حديث، كه درست به همين مفهوم است، اين سخن پيامبر صلی الله علیه و آله است كه: &amp;quot;من در ميان شما دو گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ بر جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارم: كتاب خدا و عترتم، خاندانم. اين دو هرگز از هم جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا كنار حوض [كوثر] نزد من آيند. تا زمانى كه به اين دو تمسّک كنيد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه ما شواهد اين حديث را از متن قرآن به دست آوريم، نظير سخن خداوند متعال: (ولىّ شما، تنها خدا و پيامبر او و كسانى هستند كه ايمان آوردند؛ همان كسانى كه نماز به پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و در حال ركوع، زكات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) و [پى ببريم كه] روايات علما، اتّفاق دارند كه امير مؤمنان علیه‌السلام در حال ركوع، انگشترش را صدقه داد و خداوند، اين كار او را پاس داشت و آيه را در بارۀ او نازل كرد، و نيز در زندگى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله ببينيم كه او را با اين تعبير براى يارانش معرّفى كرده كه: &amp;quot;هر كه من مولاى اويم، على مولاى اوست. پروردگارا! ولیّ آن كس باش كه ولایت على را برگزيده و دشمن بدار آن را كه دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد&amp;quot; و نيز به اين تعبير ايشان كه: &amp;quot;على، وام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد و تعهّداتم را انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. او پس از من، جانشين من ميان شماست&amp;quot; و اين سخن ايشان - در هنگامى كه على علیه‌السلام را به جاى خود در مدينه گذاشت و على علیه‌السلام گفت: اى پيامبر خدا! آيا مرا با زنان و بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى؟ - که فرمود: &amp;quot;آيا خشنود نيستى كه نسبت به من، چون هارون نسبت به موسى باشى، جز آن كه پس از من پيامبرى نيست؟&amp;quot;، [از همۀ اينها] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهميم كه قرآن به پذيرش اين احاديث و درستى اين شواهد، گواهى داده است. بنا بر اين، بر امّت، لازم است كه به اينها اقرار كنند؛ چون اين احاديث، با قرآن، هماهنگ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و قرآن، با اين احاديث، هماهنگ است. هر گاه اين احاديث را موافق كتاب خدا يافتيم و كتاب خدا را [نيز] موافق اين احاديث و دليل بر آن يافتيم، پيروى از مفاد اين احاديث، لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و جز معاندان و مفسدان، از آن تجاوز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موافقة-الكتاب-و-السنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: مُوافَقَةُ الكِتابِ و السُّنَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موافقت با كتاب و سنّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر و الإمام الصادق عليهما السلام: لا يُصَدَّقُ عَلَينا إِلّا بِما يُوافِقُ كِتابَ اللهِ وَ سُنَّةَ نَبِيِّهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۱ ص۸۳ ح۲۳ عن سدير، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۴ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام و امام صادق علیه‌السلام: هر چه [از سخن و حديث] به ما نسبت داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تصديق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آنچه با كتاب خدا و سنّت پيامبرش صلی الله علیه و آله موافق باشد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از عدم تصديق حديثى كه موافق قرآن نيست، مردود دانستن «احاديث مخالف قرآن» است، نه بسيارى از احاديث که در بر دارندۀ نكاتى هستند كه در قرآن وجود ندارند. اين احاديث، مخالف قرآن به شمار نمی آیند و با شروطسی قابل اخذ و عمل هستند؛ چون اگر بر ظاهر حديث جمود داشته باشيم و تنها حديثى را كه مضمون آن در قرآن آمده است، قابل پذيرش بدانيم، با دو اشكال رو به رو خواهيم شد: يک. حديث، به گونۀ كلّى از مدار استفاده خارج خواهد شد؛ زيرا يا مضمون موافق آن در قرآن وجود دارد كه در اين صورت، نيازى به حديث نيست و يا مضمون موافق آن در قرآن وجود ندارد كه در اين صورت، مقبول نخواهد بود. دو. اگر چنین حدیثی را به قرآن عرضه كنيم، مخالفت آن با قرآن احراز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى موافقت با مضمون قرآن هم ندارد. از اين رو، باز هم قابل اخذ و عمل نخواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كُلُّ شَيءٍ مَردودٌ إِلَى الكِتابِ وَ السُّنَّةِ، وَ كُلُّ حَديثٍ لا يُوافِقُ كِتابَ اللهِ فَهُوَ زُخرُفٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۹ ح۳ عن أيّوب بن الحرّ، المحاسن: ج۱ ص۳۴۷ ح۷۲۵، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۸۳ ح۲۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۲ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر چيزى به قرآن و سنّت، ارجاع داده شده است [و باید با آن دو، سنجيده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود]. هر حديثى كه با كتابِ خدا سازگار نباشد، باطلی در پوست حقیقت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا تَقبَلوا عَلَينا حَديثاً إِلّا ما وافَقَ القُرآنَ وَ السُّنَّةَ، أو تَجِدونَ مَعَهُ شاهِداً مِن أحاديثِنَا المُتَقَدِّمَةِ؛ فَإِنَّ المُغيرَةَ بنَ سَعيدٍ - لَعَنَهُ اللهُ - دَسَّ في كِتابِ أصحابِ أبي أحاديثَ لَم يُحَدِّث بِها أبي، فَاتَّقُوا اللهَ، وَ لا تَقبَلوا عَلَينا ما خالَفَ قَولَ رَبِّنا تَعالیٰ وَ سُنَّةَ نَبِيِّنا صلّی اللّه عليه وآله، فَإِنّا إِذا حَدَّثنا قُلنا: قالَ اللهُ عزّ وجلّ، وَ قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴۸۹ ح۴۰۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۹ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حديثى را كه به ما نسبت داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نپذيريد، مگر آنچه با قرآن و سنّت، موافق باشد يا شاهدى از احاديث پيشين ما بر آن بيابيد؛ زيرا مغيرة بن سعيد - كه خدا لعنتش كند - در كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اصحاب پدرم، احاديثى را داخل كرد كه پدرم نفرموده بود. از خدا پروا كنيد و آنچه به ما نسبت داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مخالف سخن خداى متعال و سنّت پيامبر ماست، نپذيريد كه ما چون حديث بگوييم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: خداوند عز و جل فرمود و پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موافقة-القلب-و-الفطرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: مُوافَقَةُ القَلبِ وَ الفِطرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موافقت با قلب و فطرت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايات، در صدد بيان آن هستند كه حديث پيامبر صلی الله علیه و آله و اهل بيت ايشان، موافق با قلب و عقل فطرى است. از اين رو، اطمينان قلب، نشانۀ صحّت حديث است؛ ولى اگر ظاهر حديثى با قلب و فطرت موافق نباشد، بايد آن را به نظر خدا و رسول و امام، موكول كرد و از تسريع در انكار، خوددارى ورزيد. در روايات شيعه، تأكيد شده است كه: دانش و فهم اين روايات را به صاحبان آن واگذارید و از انكار آنها خوددارى كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ حَديثَ آلِ مُحَمَّدٍ صَعبٌ مُستَصعَبٌ، لا يُؤمِنُ بِهِ إِلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو عَبدٌ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ؛ فَما وَرَدَ عَلَيكُم مِن حَديثِ آلِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله فَلانَت لَهُ قُلوبُكُم وَ عَرَفتُموهُ، فَاقبَلوهُ، وَ مَا اشمَأَزَّت مِنه قُلوبُكُم وَ أَنكَرتُموهُ، فَرُدّوهُ إِلَى اللهِ وَ إِلَى الرَّسولِ وَ إِلَى العالِمِ مِن آلِ مُحَمَّدٍ، وَ إِنَّمَا الهالِكُ أن يُحَدَّثَ أحَدُكُم بِشَيءٍ مِنهُ لا يَحتَمِلُهُ، يَقولُ: وَ اللهِ ما كانَ هٰذا، وَ اللهِ ما كانَ هٰذا، وَ الإِنكارُ هُوَ الكُفرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۱ ح۱ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بصائر الدرجات: ص۲۱ ح۱، مختصر بصائر الدرجات: ص۳۵۱ ح۳۱۶ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۳۶۶ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: حديث خاندان محمّد، سخت و دشوارياب است، به آن ايمان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوَرَد، مگر فرشتۀ مقرّب يا پيامبر مُرسل يا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند، دلش را به ايمان آزموده است. پس، هر حديثى از خاندان محمّد صلی الله علیه و آله به شما رسيد و در دلتان نشست و آن را آشنا يافتيد، آن را بپذيريد و هر حديثى كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان از آن رَميد و ناآشنايش يافتيد، آن را به خدا و پيامبر و به عالِمى كه از خاندان محمّد است، باز گردانيد؛ زيرا به هر يک از شما حديثى كه توان دريافت آن را ندارد، گفته شود و بگويد: «به خدا، اين چنين نيست! به خدا، اين چنين نيست!»، به هلاكت در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد و انكار، كفر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا سَمِعتُمُ الحَديثَ عَنّي تَعرِفُهُ قُلوبُكُم، وَ تَلينُ لَهُ أشعارُكُم وَ أَبشارُكُم، وَ تَرَونَ أنَّهُ مِنكُم قَريبٌ، فَأَنَا أولاكُم بِهِ. وَ إِذا سَمِعتُمُ الحَديثَ عَنّي تُنكِرُهُ قُلوبُكُم، وَ تَنفِرُ مِنهُ أشعارُكُم وَ أَبشارُكُم، وَ تَرَونَ أنَّهُ مِنكُم بَعيدٌ، فَأَنَا أبعَدُكُم مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۹ ص۱۵۴ ح۲۳۶۶۷ عن أبي حميد و أبي أسيد، صحيح ابن حبّان: ج۱ ص۲۶۴ ح۶۳، موارد الظمآن: ص۵۱ ح۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه از من حديثى شنيديد كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان به [درستىِ] آن گواهى داد، موها و پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدنتان، در برابر آن نرم شد و ديديد كه به [افكار و عقايد] شما نزديک است، بدانيد كه من به آن سخن، از شما نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترم [و آن را من گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام]؛ امّا اگر از قول من حديثى شنيديد كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان با آن آشنا نبود و موها و پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدنتان از آن گريزان بود و ديديد كه از [افكار و عقايد] شما دور است، بدانيد من دورترين شما از آن هستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: لا أعرِفَنَّ أحَداً مِنكُم أتاهُ عَنّي حَديثٌ وَ هُوَ مُتَّكِئٌ في أريكَتِهِ فَيَقولُ: اُتلُوا عَلَيَّ بِهِ قُرآناً! ما جاءَكُم عَنّي مِن خَيرٍ قُلتُهُ أو لَم أقُلهُ فَأَنَا أقولُهُ، وَ ما أتاكُم عَنّي مِن شَرٍّ فَأَنَا لا أقولُ الشَّرَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۹۷ ح۸۸۰۹ عن أبي هريرة و ص۵۳۱ ح۱۰۲۷۳، سير أعلام النبلاء: ج۷ ص۴۳۸ الرقم ۱۶۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نبينم كسى از شما چون حديثى از من به او برسد، به تختش تكيه بزند و بگويد: «در تأييد آن، برايم از قرآن بخوانيد». آن خيرى كه از من به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، من آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم، حال گفته باشم يا نگفته باشم و آن شرّى كه از من به شما [خبرش] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، من، بد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا جاءَكُمُ الحَديثُ عَنّي يُلينُ قُلوبَكُم، فَأَنَا آمُرُكُم بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير: ج۵ ص۴۱۵ الرقم ۱۳۴۹ عن أبي حميد أو أبي أسيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه حديثى از من به شما رسيد كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان نرم شد، من شما را به [گرفتن و به كار بستن] آن، فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا حُدِّثتُم عَنّي حَديثاً تَعرِفونَهُ وَ لا تُنكِرونَهُ، فَصَدِّقوا بِهِ. وَ إِذا حُدِّثتُم عَنّي حَديثاً تُنكِرونَهُ، فَكَذِّبوا بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۱ ص۳۹۱ الرقم ۶۲۶۸ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هنگامى كه حديثى از من برايتان نقل كردند كه آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد و انكارش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، تصديقش كنيد و هر گاه حديثى از من برايتان نقل شد كه ناآشناست، تكذيبش كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا حُدِّثتُم عَنّي بِحَديثٍ تَعرِفونَهُ وَ لا تُنكِرونَهُ، قُلتُهُ أو لَم أقُلهُ، فَصَدِّقوا بِهِ؛ وَ إِنّي أقولُ ما يُعرَفُ وَ لا يُنكَرُ. وَ إِذا حُدِّثتُم عَنّي بِحَديثٍ تُنكِرونَهُ وَ لا تَعرِفونَهُ، فَكَذِّبوا بِهِ؛ فَإِنّي لا أقولُ ما يُنكَرُ وَ لا يُعرَفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأُصول: ج۱ ص۱۴۵ عن أبي هريرة، سنن الدار قطني: ج۴ ص۲۰۸ ح۱۸ و ۱۹، سير أعلام النبلاء: ج۹ ص۵۲۴ الرقم ۲۰۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه حديثى از من برايتان نقل شد كه آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد و برايتان ناشناخته نيست، تصديقش كنيد - من آن را گفته باشم يا نگفته باشم ـ؛ زيرا من سخنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم كه شناخته شده و آشناست. هر گاه حديثى از من برايتان نقل شد كه آن را ناشناخته و ناآشنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شماريد، تكذيبش كنيد، كه من، سخنى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم كه ناشناخته و ناآشنا باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: ما حُدِّثتُم عَنّي مِمّا تَعرِفونَهُ فَخُذوهُ، وَ ما حُدِّثتُم عَنّي مِمّا تُنكِرونَهُ فلا تَأخُذوا بِهِ؛ قالَ: فَإِنّي لا أقولُ المُنكَرَ وَ لَستُ مِن أهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكفاية في علم الرواية: ص۴۷۰ عن جبير بن مطعم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آنچه از من برايتان نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد، بر گيريد و آنچه از من برايتان نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و برايتان ناآشناست، بر نگيريد. من چيزهاى ناآشنا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم و اهل آن نيستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الحَديثُ عَنّي ما تَعرِفونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۲۲ ح۲۹۱۷۳ نقلاً عن الفردوس، المعجم الأوسط: ج۱ ص۹۰ ح۲۶۷ و فيه «الحديث على ما تعرفون» و کلاهما عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: حديثِ نقل شده از من، چيزهايى است كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: إِنَّ مَعَ كُلِّ قَولٍ مِنّا حَقيقَةً وَ عَلَيهِ نوراً، فَما لا حَقيقَةَ مَعَهُ وَ لا نورَ عَلَيهِ فَذٰلِكَ مِن قَولِ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴۹۰ ح۴۰۱ عن يونس بن عبد الرحمان، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۵۰ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: با هر سخن ما، حقيقت و نورى، همراه است. پس هر سخنى كه حقيقت و نور به همراه نداشت، آن سخن شيطان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موافقة-الحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: مُوافَقَةُ الحَقِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موافقت با حق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: ألا هَل عَسیٰ رَجُلٌ يُكَذِّبُني وَ هُوَ عَلیٰ حَشاياهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَشیّة: الفراش المحشوّ و الجمع: حَشایا (اُنظر: لسان العرب: ج۱۴ ص۱۸۰ «حشا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُتَّكِئٌ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللهِ، وَ مَنِ الَّذي يُكَذِّبُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الَّذي يَبلُغُهُ الحَديثُ فَيَقولُ: ما قالَ هٰذا رَسولُ اللهِ قَطُّ! فَما جاءَكُم عَنّي مِن حَديثٍ مُوافِقٍ لِلحَقِّ فَأَنَا قُلتُهُ، وَ ما أتاكُم عَنّي مِن حَديثٍ لا يُوافِقُ الحَقَّ فَلَم أقُلهُ، وَ لَن أقولَ إِلّا الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۹۰ ح۳۰ عن إبراهيم بن عبد الحميد، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۸ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هان! آيا ممكن است مردى مرا تكذيب كند، در حالى كه به بالش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش تكيه داده است؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! چه كسى تو را تكذيب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه حديث [من] به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: &amp;quot;پيامبر خدا، هرگز اين را نگفته است&amp;quot;. پس هر حديثى از من برايتان نقل شد كه با حق، موافق بود، من آن را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر حديثى كه از من برايتان نقل كردند و با حق، موافق نبود، من آن را نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و من جز حق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا حُدِّثتُم عَنّي بِحَديثٍ يُوافِقُ الحَقَّ، فَأَنَا قُلتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۳۰ ح۲۹۲۱۲ نقلاً عن أبي حامد يحيیٰ بن بلال البزّاز عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هنگامى كه حديثى از من برايتان نقل شد كه موافق حق بود، من آن را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اعتبارسنجى-حديث816&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبارسنجى حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقّادی حدیث به منظور بازشناسى احاديث مقبول از نامقبول، جريانى کهن و ریشه در سنّت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و اهل بیت علیهم السّلام دارد و شیوۀ ديرينه عالمان بوده است. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و اهل بیت علیهم السّلام به پيروى از سخن خداوند: (فَبَشِّر عِبَادِ * الَّذِينَ يستَمِعُونَ القَولَ فَيتَّبِعُونَ أَحسَنَهُ؛ پس بشارت ده به بندگانم * آنان که به سخن، گوش فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و بهترینِ آن را پیروی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمر: آیۀ ۱۷ - ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همواره به نقد حديث، سفارش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. امام باقر علیه‌السلام آيۀ (فَليَنظُرِ الاءِنسَنُ إِلَى طَعَامِهِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبس: آیۀ ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان باید به غذای خود بنگرد) را بر دانش برگرفته از ديگران، تطبيق داده و بدين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان، سنّت نقد را به قرآن، مستند ساخته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: ج۱ ص۵۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام بر جلوگيرى از ورود خوراک آلوده به جان، تأکيد ورزيده و هشدار داده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنگريد علمتان را از که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيريد. در ما اهل بيت، هميشه عادلانى هستند که تحريف غاليان و بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى باطل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرايان و تفسيرهاى نادرست جاهلان را دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: «إنَّ العُلَماءَ وَرَثَةُ الأَنبِياءِ؛ وَ ذاکَ أنَّ الأَنبِياءَ لَم يورِثوا دِرهَماً و لا ديناراً، وَ إنَّما أورَثوا أحاديثَ مِن أحاديثِهِم، فَمَن أخَذَ بِشَیءٍ مِنها فَقَد أخَذَ حَظّاً وافِراً. فَانظُروا عِلمَكُم هٰذا عَمَّن تَأخُذونَهُ؛ فَإِنَّ فينا أهلَ البَيتِ فی كُلِّ خَلَفٍ عُدولاً يَنفونَ عَنهُ تَحريفَ الغالينَ، وَ انتِحالَ المُبطِلينَ، وَ تَأويلَ الجاهِلينَ» (الكافی: ج۱ ص۳۲ ح۲، الاختصاص: ص۴، بصائر الدرجات: ص۱۰ ح۱ كلّها عن أبي البختری و ص۱۱ ح۳، منية المريد: ص۱۱۲، الدعوات: ص۶۳ ح۱۵۷ و ليس فيه ذيله من «فإنّ فينا أهل البيت»، بحار الأنوار: ج۲ ص۹۲ ح۲۱. نیز، ر.ک: مسند الشاميّين: ج۱ ص۳۴۴ ح۵۹۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راويان و عالمان شيعى نيز اين شيوه را پى گرفتند و افرادى مانند: زُراره، يونس بن عبد الرحمان، شيخ مفيد و سيّد مرتضى، در اين عرصه درخشيدند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۰۷ (فصل ششم: عرضۀ حدیث)، رسائل الشریف المرتضى: ج۱ ص۴۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقد حديث، بر پایۀ برخی نیازها شکل گرفت و گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، شيوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، معيارها و دستاوردهاى گوناگونى پیدا کرد. بررسى این نکات و نیز آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى آن، جز به صورت گذرا ممکن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زمینه-و-فایدۀ-نقد-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمینه و فایدۀ نقد حديث&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقوع پدیدۀ جعل حدیث و نشر احادیث ساختگی از یک سو و تصحیف و تحریف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عمدی و سهوی دامنگیر حدیث در کنار ده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آسیب دیگر، ضرورت نقد حديث را نشان می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. نقّادی درست حدیث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از ورود احاديث ساختگى به عرصۀ معرفت دينى، جلوگيری کند و با نشان دادن مشکلات درونى و نهفتۀ متن، يا نشان دادن گسست&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ضعف سند، زمينۀ تضعيف حديث را فراهم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقد حديث، افزون بر کارکرد سلبى، کارکرد ايجابى نیز دارد. نقد حدیث می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به ما بیاموزد که راه رویارویی با پدیدۀ حدیث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازی، کنار نهادن همۀ گنجينۀ معنوى حديث نیست، تا اميدوارانه بکوشيم احاديث را بکاويم و آنچه را معتبر است، بيابيم. فرایند نقد حدیث، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با بر نمودن قوّت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سندى حدیث و نشان دادن سازوارى محتوای آن با ديگر آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دين، ما را به تصحيح و پذیرش حديث، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گونههاى-نقد-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقد حديث&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث، از دو بخش سند و متن، تشکيل شده و اعتبارسنجى حديث، وابسته به نقد سند و متن آن است. از اين رو، با اندکی تسامح&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تسامح، از آن روست که نقد درست یا کامل حدیث، حاصل مجموع نقد سند و متن است. پس نقد سند و نقد متن، اجزاى تشکیل&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهندۀ نقد هستند، نه اقسام آن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نقد حديث را به دو گونۀ نقد سندى و نقد متنى، تقسيم کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر يک از اين دو نقد، شيوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و قواعدى دارد که نقد کارا و درست را از نقدهاى نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا، جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند. در اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مربوط به سند و مأخذ حديث را در «نقد بيرونى» و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و معيارهاى مرتبط با محتواى حديث را در «نقد درونى» بررسى و سپس کارايى، گستره و رَوايىِ (مشروعیتِ) هر معيار و نشانه را مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است در یک نقد جامع، نیاز است منبع حدیث و انتساب آن به مؤلّف و نیز اصالت و صحّت نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن (و نیز تواترو اتّصال این نسخه‌ها)، بررسی شود. ما در این جا به آن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازیم؛ زیرا خود، دانشی گسترده و مرتبط با: رجال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی، فهرست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاری، نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی و تصحیح متن است که از حوصلۀ این مقال بیرون است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقد-بيرونى-حديث-و-نشانههای-آن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. نقد بيرونى حديث و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقد بيرونى، يعنى نقد سند، منبع و مأخذ حديث و بررسى راه دستيابى به آن با بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از اظهار نظر رجال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان، راويان و محدّثان. بر پايۀ اين تعريف، قرار گرفتن راوى کذّاب و وضّاع در سند، نامعتبر بودن منبع حديث، وجود فاصله و گسست در حلقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقل، اقرار راوى به جعل و قضاوت محدّثان در بارۀ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصل بودن روايت و نيافتن آن، همه، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بر ضعف حديث هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر یک از اين نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، تنها در حدّ يک قرينه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و از اثبات کامل جعل، ناتوان است. این قرینه‌ها هر چند به اعتبار حديث، خدشه وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، ولى هيچ يک از آنها، حديث را به صورت کلّى از اعتبار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد و حتّى اقرار راوى - که برخى آن را بهترين دليل بر موضوع بودن حديث گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - قرينه و زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا با هشيارى بيشترى با حديث، رو به رو شويم. ما در اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا با به دست دادن برخى از اين نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، کارايى و گسترۀ آنها را نيز بررسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-ضعف-مأخذ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. ضعف مأخذ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسيارى از نقدهاى محدّثان نخستين، ناظر به کتاب، نه سندِ حديث بوده است. هر اندازه منبع ضعيف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و داورى کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان در بارۀ آن منفى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد، اطمينان ما به حديث، کاهش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. از اين رو، آگاهى از داورى فهرست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاران و رجال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان براى شناسايى کتاب و نويسندۀ آن، مهم است و زمينۀ نقد روايات آن را فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. نامعلوم بودن راه رسيدن کتاب به ما و يا ناشناخته بودن نسخۀ اصلى و معرّفى نشدن درست و صريح نويسنده نيز زمينۀ تضعيف را فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، هر چند تا جعلى خواندن کامل يک کتاب، راهى طولانى در پيش است و نياز به همراهى نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-گسستگى-سند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. گسستگى سند&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از گسست در سند، متّصل نبودن حلقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سند و طريق نقل حديث است؛ حلقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که بايد به صورت متعارف و معمول، فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى معقول داشته باشند. از اين رو، اگر راوى ادّعا کند که از شخصى حديثى شنيده، امّا امکان ديدن و سماع از او را نداشته است، بايد به ديدۀ ترديد به روايت او بنگريم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک نمونه، ادّعاى احمد بن ابى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلیمان قواریرى، از عالمان اهل سنّت (متولّد ۱۵۱ ق) در سماع از ابن اسحاق (م ۱۵۲ / ۱۵۱ ق) است. او را ضعیف و متروک خوانده&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند (تاریخ بغداد: ج۴ ص۱۷۶ ش۱۸۵۷، سیر أعلام النبلاء: ج۷ ص۴۴۵ ش۱۶۸، لسان المیزان: ج۱ ص۱۸۳ ش۵۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است برخى کاستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در دانش رجال و تاريخ، از اعتماد کامل به اين نشانه، جلوگيرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. براى نمونه، احمد بن محمّد بن عيسى اشعرى، راوى و محدّث بزرگ قم، در اوايل قرن سوم هجرى، در آغاز از حسن بن محبوب روايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد؛ زيرا راويان شيعه او را متّهم کرده بودند که از ابو حمزۀ ثمالى حديث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ اتّهامى که با توجّه به معاصرت حسن بن محبوب با امام رضا علیه‌السلام (م ۲۰۳ ق) و معاصرت ابو حمزۀ ثمالى با امام زین العابدین علیه‌السلام (م ۹۴ ق) زمينۀ بروز دارد. با اين همه، احمد بن محمّد بن عيسى با همۀ سختگيرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در روايت، از اين گمان دست شست و از حسن بن محبوب حديث نقل&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد؛ زيرا بزرگى، وثاقت و عظمت شخصيت حسن بن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبوب، آن اندازه بود که همگان&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را متقاعد به درستى نقل او کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: رجال الکشّى: ج۲ ص۷۹۹ ش۹۸۹. حسن بن محبوب، از اصحاب امام کاظم علیه‌السلام و امام رضا علیه‌السلام است و شیخ طوسى تصریح کرده که از شصت تن از اصحاب امام صادق علیه‌السلام نقل روایت دارد. ابو حمزۀ ثمالى نیز از اصحاب امام سجّاد، امام باقر و امام صادق علیهم‌السلام است و نقل حسن بن محبوب از او بدون واسطه اشکالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اگر به داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رجالى و تاريخى اعتماد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کامل نداشته باشيم، نياز به گردآورى نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر داريم تا به ضعف يا جعل حديث، حکم کنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-دروغگو-بودن-راوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. دروغگو بودن راوى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بر اين باوريم که روايتِ شخص دروغگو، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار است؛ امّا پذيرش اين نکته به معناى ساختگى بودن همۀ روايات او نيست تا به دليل وجود يک راوى دروغگو در سند حديث، روایت را ساختگى بدانيم. به بيان ديگر، ميان جاعل بودن راوى و جعلى بودن همۀ روايات او، ملازمۀ دائمى وجود ندارد. از نظر منطقى، درستى اين گزاره که هر گاه روايتى جعلى باشد، يک راوى جاعل دارد، نتيجه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که هر گاه راوى جاعل باشد، همۀ سخنان و نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او جعلى است. به گونۀ معمول، راویان جاعل، ده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حدیث صحیح نقل می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند تا اعتبار بیابند و سپس با ساختن چند روايت جعلى، مقصود خود را عملی می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. از اين رو، بسيارى از احاديث جاعلان، ساختگى نيست، هر چند به احادیث فردی که جاعل شناخته می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اطمینانی نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نتيجۀ اين سخن، آن است که اگر راوى وضّاع، حدیثی در تعارض با باورها و گرايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منحرفانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نقل کند، پذیرفته می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. برای نمونه، کسی که به دشمنى با اهل بيت مشهور باشد، اگر روایتی در فضیلت ایشان نقل کند، مقبول است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است که نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگرى در نقد بيرونى به کمک ناقد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند، مانند: اقرار راوى به جعل و تکذيب صريح کسى که روايت به او منسوب شده است، يا تصريح محدّثان بزرگ به نيافتن آن در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديث، گر چه اين نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، کمتر يافت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارنده، در جايى ديگر، نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى هر يک، آورده و گسترۀ کاربرد و دلالت آنها را بر ساختگى بودن حديث، بررسى کرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. (ر.ک: وضع و نقد حدیث: ص۲۲۰ - ۲۲۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقد-درونى-یا-محتوایی-حدیث-و-معیارهای-آن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. نقد درونى یا محتوایی حدیث و معیارهای آن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقد درونى يا محتوايى، به معناى دقّت در محتواى حديث، براى اطمينان از درستى آن است. اين اطمينان، از راه سنجش مضمون حديث با معيارهاى پذيرفته شده، به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و هر اندازه محتوا با معيارها سازگارتر باشد، قوّت حديث، بيشتر و هر اندازه کمتر باشد، ضعف حديث، افزون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در نقد درونى، توجّه اصلى به مفاد و پيام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديث است و به جاى استفاده از قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بيرونى مانند وضعيت سند و راويان، مدلول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مطابقى، تضمّنى و التزامى متن را با آگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مقبول و متناظر با آنها، رو در رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم و همخوانى محتوا با اين آگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، يا ناسازگارى آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنجيم. اين شيوه، مستلزم در دست داشتن باورهاى مطمئن و روشن است تا بتواند آنچه را نادرست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و تنها احتمال دارد که سخن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا امام علیه السّلام باشد، با استوارى رد کند. استوارى و مطمئن بودن اين داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به هنگام نقد احاديث صحيح السند و با مأخذهای معتبر، ضرورت بيشترى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. اگر بتوانيم به باورهايى دست بيابيم که از مقبوليت آنها مطمئن باشيم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم آنها را معيارهايى عمومى و جارى براى نقد هر حديث، قرار دهيم و جعل و دس در ميان کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى و شيوۀ پيچيدۀ سندسازى براى متن جعلى را نيز کشف کنيم؛ کارى که از عهدۀ نقدهاى سندى و رجالى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، بويژه اگر کتاب، از آنِ محدّثى مورد اعتماد باشد و براى حديث افزوده شده در درون کتاب، سندى صحيح هم ساخته باشند. در اين گونه موارد، راهى جز نقد محتوايى حديث، باقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى سنجش محتوايى حديث به وسيلۀ هر معيار، لازم است از مفهوم و استوارى آن معيار، مطمئن شويم. معيار بايد خود، حق، مطابق با واقعيت خارجى و بر پاى خويش، راست و استوار ايستاده و براى ما روشن باشد. هر اندازه که حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى، راستى و درستى معيار و نيز شفّافيت آن افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد، گستره و کاربرد آن براى نقد محتوايى حديث، بيشتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امّا اگر معيار، خود، قطعى و مطمئن نباشد، تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند يک تعارض و اختلاف را به وجود آورد و خود در يک سوى آن بنشيند و حديث نقد شده را به طور موقّت، از حجّيت، ساقط کند تا آن گاه که با تقويت از جانب قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر و يافتن خلل و ضعف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بيشتر در حديث مورد نظر، به ضعف يا گاه جعل حديث، رأى دهيم؛ کارى که مانند آن را در علم تاريخ و نيز رجال به انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانند و نام آن را «تراکم ظنون» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند. از اين رو، پيش از مطرح کردن نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بايد به مفهوم و اعتبار معيار پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر معيار، بايد بتواند ناراستى و نادرستى شى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء سنجيده شده با خود را نشان دهد. در بحث ما، معيار، بايد اندازۀ انطباق حديث با خود را معلوم بدارد. از سوى ديگر، تمام معيارهاى نقد، به گونۀ مستقيم يا غيرمستقيم، واقعيت خارجى را نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و خود، حقيقتى مطمئن دارند و به همين دليل، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند پس از تطابق حديث با خود، تطابق حديث را با واقع، نشان دهند، يا اين تطابق را نفى کنند. نتيجۀ اين سخن، انحصار نداشتن معيارهاست؛ زيرا هر معيارى که حقيقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما باشد و بتواند مطابقت حديث را با خود و سپس با حقيقت خارجى نشان دهد، به جرگۀ معيارهاى نقد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چه هر حقيقت معلوم و روشنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند معيار نقد حديث باشد، امّا در اين جا مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و پُرکاربردترين معيارهاى نقد محتوايى را بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم: قرآن، سنّت، مسلّمات اعتقادى، عقل، حس، علم و تاريخ معتبر. معيارهاى ديگرى نيز مهم دانسته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، امّا برخى شخصى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و عمومى نيستند، مانند: رد و انکار قلبى و درونى، یا برخى نياز به همراهى قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى دارند تا حکم نهايى به جعل را قطعى سازند، مانند: رکاکت لفظى يا معنايى و تناسب نداشتن جزا با عمل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-قرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. قرآن&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن، قطعى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نص و محکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سند مکتوب مسلمانان است که بدون تحريف و تغيير و زياده و نقصان، به دست ما رسيده است. از نظر هر مسلمان، قرآن، ملاک اعتبار هر امر ديگر و بيانگر همه چيز است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ نَزَّلنَا عَلَیكَ الكِتَابَ تِبیَانَاً لِّكُلِّ شَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ؛ و این کتاب را روشنگر هر چیز، بر تو نازل کردیم) (نحل: آیۀ ۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باطل، در آن راه ندارد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لا یَأتِیهِ الباطِلُ مِن بَینِ یَدَیهِ وَ لا مِن خَلفِهِ؛ از پیش آن و از پشت آن، باطل به سویش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید) (فصّلت: آیۀ ۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شيطان و شيطانيان را بر آن، سيطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ حِفظاً مِّن كُلِّ شَیطانٍ مَّارِد * لّا یَسَّمَّعُونَ إِلَى المَلَاءِ الأَعلَى وَ یُقذَفُونَ مِن كُلِّ جانِبٍ؛ و [آن را] از هر شیطان سرکشى، نگاه داشتیم * [به طورى که] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند به انبوه [فرشتگان] عالَم بالا، گوش فرا دهند و از هر سوى، پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند) (صافّات: آیۀ ۷ - ۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند خود، نگاهبان و نگه دارندۀ آن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّا نَحنُ نَزَّلنَا الذِّکرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ؛ بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، ما قرآن را نازل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم و قطعاً نگهبان آن هستیم) (حجر: آیۀ ۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پيامبر صلی الله علیه و آله، تبيين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندۀ آن است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بِالبَیّنَاتِ وَ الزُّبُرِ وَ أَنزَلنَا إِلَیكَ الذِّکرَ لِتُبَیَّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیهِم وَ لَعَلَّهُم یَتَفَكَّرُونَ؛ [زیرا آنان را] با دلایل آشکار و نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [فرستادیم] و این قرآن را به سوى تو فرود آوردیم تا براى مردم، آنچه را به سوى شما نازل شده است، توضیح دهى، امید که آنان بیندیشند) (نحل: آیۀ ۴۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، سخن مخالف قرآن، حجّيت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، چنان که اهل بيت علیهم‌السلام به پيروان خود ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که حديث مخالف قرآن را از آنان ندانيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ کلينى، با سند خود از امام صادق علیه‌السلام چنين روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله در مِنا سخنرانى کرد و فرمود: «اى مردم! آنچه از جانب من به شما&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيده و موافق قرآن بود، من آن را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنچه به شما رسيد و با کتاب خدا مخالف بود، من آن را نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۶۵ ح۳۲۷. نیز، ر.ک: ص۳۶۵ (فصل پنجم: معیارهاى درستى حدیث / موافقت با قرآن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقد شده با اين معيار، برخی احاديث ناظر به شباهت خدا و آفریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش و اثبات صفات جسمانى براى اوست، در حالی که آيات قرآن، خداوند را از شبيه داشتن، منزّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَیسَ كَمِثلِهِ شَیءٌ؛ چیزى مانند او نیست) (شورا: آیۀ ۱۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديثِ وجوبِ اطاعت از هر حاکمى، حتّى فاسد و ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه نيز با قرآن، ناسازگارند. آيات نفى اطاعت از هر کس&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعنَا سَادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِیلا؛ و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! ما از رؤسا و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تران خویش، اطاعت کردیم و ما را از راه به در کردند) (احزاب: آیۀ ۶۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نهى از کمک به ظالمان و مجرمان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لا تَركَنُوا إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ؛ و به کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، متمایل مشوید که آتش [دوزخ] به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد) (هود: آیۀ ۱۱۳)، (قَالَ رَبِّ بِمَا أَنعَمتَ عَلَیَّ فَلَن أَكُونَ ظَهِیراً لِّلمُجرِمِینَ؛ [موسى] گفت: پروردگارا! به [پاس] نعمتى که بر من ارزانى داشتى، هرگز پشتیبان مجرمان نخواهم بود) (قصص: آیۀ ۱۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجتناب از طاغوت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اللهُ وَلِىُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ وَ الَّذِینَ كَفَرُوا أَولِیاؤهُمُ الطَّاغُوتُ یُخرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَی الظُّلُماتِ أُولئِكَ أَصحَابُ النَّارِ هُم فِیهَا خَالِدُونَ؛ خداوند، سَرور کسانى است که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان را از&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به سوى روشنایى، به در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و[لى] کسانى که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، سَرورانشان [همان عصیانگران] طاغوت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که آنان را از روشنایى به سوى تاریکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. آنان، اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خود، در آن جاودان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند) (بقره: آیۀ ۲۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شمول نداشتن عهد ولايت الهى بر ستمگران،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ لا یَنالُ عَهدِى الظَّالِمِینَ؛ فرمود: پیمان من به بیدادگران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد) (بقره: آیۀ ۱۲۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى ردّ اطاعت از حاکمان فاسد و ظالم، کافى اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای آگاهى از نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بیشتر، ر.ک: الحدیث النبوى بین الروایة و الدرایة، [آیة اللّٰه] جعفر سبحانى و سیرى در صحیحین، محمّدصادق نجمى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است مقصود از موافقت نداشتن حدیث با قرآن، مخالفت با آن است، نه این که برای اعتبار حدیث، نیازمند یافتن مضمون موافق آن در قرآن باشیم. به دیگر سخن، اگر بخواهیم تنها، روایاتی را معتبر بدانیم که محتوای آنها در قرآن یافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، حدیث از مدار افاده و استفاده بیرون خواهد رفت؛ زیرا اگر مفهوم آن در قرآن باشد، دیگر نیازی به حدیث نداریم و اگر مفهوم آن در قرآن نباشد، حدیث از اعتبار فرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد. اين بحث و مفهوم دقیق «مخالفت با قرآن» و تفاوت یا همسانی آن با مفهوم «عدم موافقت با قرآن»، در مباحث نقد حدیث و نیز تعادل و تراجيح در دانش اصول فقه آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: وضع و نقد حدیث: ص۲۵۲ (گسترۀ کاربرد قرآن)، مصباح الاُصول: ج۳ ص۴۰۷، تعارض الأدلّة: ص۳۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ پایانی، این که: قرآن به هنگام تعارض دو حديث نيز معيارى کارا و فيصله دهنده است. اگر دو حديث با هم تعارض حل ناشدنى يافتند، به حديثى اعتبار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشيم که هيچ گونه مخالفتى با قرآن نداشته باشد، حتّى مخالفت به شکل عموم و خصوص، يا اطلاق و تقييد که در حالت غير تعارض، قابل حل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-سنت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. سنّت&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و اوصیای او (امامان اهل بیت) نزديک به سه قرن با مردم زيستند و گفتار و رفتار فراوانى از آنها مشاهده شد. راويان بسيارى نيز اين سخنان و کردارها را نقل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از اين رو، گاه نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون، ما را از صدور گفتار يا کردارى خاص از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا امام علیه السّلام، مطمئن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند که می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند معيار سنجش ديگر نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باشد و نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نامطمئن و ناهمگون با خود را از اعتبار، ساقط کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ مهم در اين ميان، چگونگى و طريق حکايت اين سنّت فعلى يا قولى است. به ديگر سخن، روايات ناقل سيره و سنّتى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ناهمخوان با خود را کنار بزنند و نادرستى آنها را آشکار سازند، بايد يک دستۀ به هم پيوسته را تشکيل دهند و يکديگر را تأييد کنند و يک مفهوم مشترک، ارائه دهند؛ زيرا پيشوايان دينى ما، نه سخنان متناقض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند و نه رفتارهايشان با يکديگر ناهمخوان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيات قرآن کريم و گفتار پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم‌السلام بر اعتبار سيره و سنّت، به عنوان يک معيار استوار در رد و پذيرش احاديث پيشوايان دين، تأکيد ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. قرآن، مؤمنان را به ارجاع موارد اختلاف به پيامبر صلی الله علیه و آله، فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(یَا أَیُهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا االلهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِى الأَمرِ مِنكُم فَإِن تَنازَعتُم فِى شَیءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى االلهِ وَ الرَّسُولِ إِن كُنتُم تُؤمِنُونَ بِااللهِ وَ الیَومِ الآخِرِ ذَلِكَ خَیرٌ وَ أَحسَنُ تَأوِیلاً؛ اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیاى امر خود را [نیز] اطاعت کنید. پس هر گاه در امرى [دینى] اختلاف نظر یافتید، اگر به خدا و روز بازپسین، ایمان دارید، آن را به [کتاب] خدا و [سنّت] پیامبر [او] عرضه بدارید. این، بهتر و نیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرجام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است) (نساء: آیۀ ۵۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطابق با تفسير امام على علیه‌السلام، اين حکم پس از فقدان پيامبر صلی الله علیه و آله، به سنّتِ مقبول همگان، سرايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. حديث ثقلين، با معرّفى عترت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به عنوان هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تراز قرآن، اعتبار اين معيار را به سيره و سخنان عترت پيامبر صلی الله علیه و آله، گسترش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و امامان شيعه نيز به صراحت، سخن و کردار خود را برگرفته از سيرۀ پيامبر صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و احاديث خود را گزارشگر سنّت ايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند. ایشان بر اعتبار سنّت نبوى، تأکيد ورزيده و از پذيرش حديث مخالف با قرآن و سنّت، نهى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۷۳ ح۳۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین تمسّک به سنّت پيامبر را از شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اصلى فقاهت دانسته و مخالفت با آن را کفر شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافی: ج۱ ص۷۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است اين معيار، متأخّر از قرآن است و هنگامى به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که حديث، از صافى ناسازگارى با قرآن، گذشته باشد. برخى احاديث دعوت کننده به کاربرد اين معيار، بر اين ترتيب، گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، آنچه در کتاب خدا از حلال يا حرام بود، از حديثِ موافق آن، پيروى کنيد و آنچه را در کتاب نبود، بر سنّت پيامبر خدا عرضه داريد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۱۳ ح۴۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشى فقيهان به اخبار مستفيض و هماهنگ، ذيل عنوان قواعد اصولى و فقهى، کاربرد اين معيار را گسترش داده است. فقيهان، از ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذر قاعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند کردن فقه و به دست دادن مضمون مشترک روايات گوناگون در قالب اصول و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فقهى، احاديث نادر را با آنها سنجيده و گاه به ردّ آنها حکم داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اين شيوه، منحصر به دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خاص يا فقيهان پيرو مسلک اصولى و اجتهادى نبوده است. براى نمونه، محدّث بحرانى با گرایش اخباری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نيز از قاعدۀ مسلّم و سنّت قطعى در نماز قصر، سود جسته و روايت عبد اللّٰه بن سنان (المُکاریُّ إذا لَم یَستَقِرَّ فی منزِلِهِ...) را نپذيرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الحدائق الناضرة: ج۱۱ ص۴۰۰. ترجمۀ روایت ابن سنان چنین است: «هنگامى که ساربان، تنها پنج روز یا کمتر در منزلگاهش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند، نمازهاى روزانه را در سفرش شکسته و نماز شبانه را تمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد، ولى روزۀ ماه رمضان را باید بگیرد...» (کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۴۳۹ ح۱۲۷۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-مسلمات-دينى-و-مذهبى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. مسلّمات دينى و مذهبى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلّمات هر دين و مذهب، آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى هستند که به تواتر براى گروندگان به آن مذهب، نقل، يا با دليل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى استوار، چنان اثبات شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که پيروان و باورمندان، ترديد در آنها را روا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند و هيچ مخالفت و انکارى را در بارۀ آنها بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند. اين مسلّمات، اگر چه ريشه در متون اصلى دين دارند، امّا فراوانى آنها، موجب امتياز و تفاوت آنها با ديگر آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برآمده از نصوص قرآن و حديث است. به سخن ديگر، اصل عصمت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و مصونيّت از خطا در تبليغ، حاصل و برايند مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از متون است، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را تنها مفاد يک روايت و آيه دانست. اين فراوانى و تأکيد موجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا مسلمانان، هيچ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه نپذيرند که پيامبر بزرگ اسلام، مرتکب ظلمى شود و شيعه، به هيچ روى، نسبت دادن کار ناشايست و حتّى خطا را به امامان خود و پيامبران بر نتابند. اگر چه در تعريف و تعيين گستره و مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایي این معیار، اختلاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى به چشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و از اين رو، مشکلى همانند معيار عقل، در پيش رو دارد، امّا به اجمال، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را سنجه و محک نقد روايت دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه، در بارۀ عصمت انبيا، اخبارى موجود است که پيامبران را مانند افراد عادى، داراى گناه و خطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند. اين اخبار، بيشتر، از حوزۀ يهود و مسيحيت، به جمع مسلمانان راه يافته بود و امامان شيعه، آنها را نقد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. امام رضا علیه‌السلام در نقد گمان نادرست عالمان معاصر خود در بارۀ ازدواج داوود علیه‌السلام با بيوۀ اوريا، عصمت پيامبران را گوشزد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و سپس حقيقت ماجرا را بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بحار الأنوار: ج۱۱ ص۷۲ - ۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت ديگرى که پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ضرور ما مانع پذيرش و اعتبار آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، حديثِ «رفع تکليف از شيعه» به طور کلّى يا در شب و روز خاصّى است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق: «رُفِعَ القَلمُ عَنِ الشیعَةِ بِعِصمَةِ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ وَلایَتِهِ» (فضائل الشیعة: ص۵۵ ح۱۴&lt;/span&gt;. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز، ر.ک: بحار الأنوار: ج۹۸ ص۳۵۱ ـ ۳۵۵ ح۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که با مبانى دينى ما - يعنى مکلّف بودن همۀ آدميانِ بالغ و عاقل و مختار - در تضاد است. اين مبانى، برگرفته از آيات گوناگون قرآن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّا نَحنُ نُحىِ المَوتَى وَ نَکتُبُ مَا قَدَّمُوا وَ آثَارَهُم وَ كُلَّ شَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ أَحصَینَاهُ فِى إِمامٍ مُّبِینٍ؛ آرى! ماییم که مردگان را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازیم و آنچه را از پیش فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با آثار [و اعمال] آنها درج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و هر چیزى را در کارنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روشن بر شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم) (یس: آیۀ ۱۲)، (هَذا كِتابُنَا یَنطِقُ عَلَیكُم بِالحَقِّ إِنَّا كُنَّا نَستَنسِخُ مَا كُنتُم تَعمَلُونَ؛ این است کتابِ ما که علیه شما به حق، سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید. ما از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، نسخه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتیم) (جاثیه: آیۀ ۲۹)، (فَمَن یَعمَل مِثقَالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَرَهُ *وَ مَن یَعمَل مِثقَالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یَرَهُ؛ پس هر که هموزن ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نیکى کند، [نتیجۀ] آن را خواهد دید * و هر که هموزن ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بدى کند، [نتیجۀ] آن را خواهد دید) (زلزال: آیۀ ۷ - ۸)، (یَومَ تَجِدُ كُلُّ نَفسٍ مَّا عَمِلَت مِن خَیرٍ مُّحضَراً وَ مَا عَمِلَت مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَو أَنَّ بَینَها وَ بَینَهُ أَمَداً بَعِیداً وَ یُحَذِّرُكُمُ اللهُ نَفسَهُ وَ اللهُ رَؤفٌ بِالعِبَادِ؛ روزى که هر کسى آنچه کار نیک به جاى آورده و آنچه بدى مرتکب شده، حاضر شده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند کاش میان او و آن [کارهاى بد]، فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دور بود و خداوند، شما را از [کیفر] خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترساند و [در عین حال،] خدا، به بندگان [خود] مهربان است) (آل عمران: آیۀ ۳۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و روايات متعدّدى هستند که گوشزد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند همۀ کردارهاى ما، ثبت و جزا داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و همه، بويژه شيعيان را به عمل و طاعت، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و از پيروى غاليان و اکتفا نمودن به شيعه پنداشتن خود و بسندگى به ولايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدارى، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: وسائل الشیعة: ج۱ ص۸۵ «باب تأکّد استحباب الجدّ و الاجتهاد فى العبادة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث «رفع قلم و تکليف»، اگر هم به معناى رفع تکليف باشند، منحصر به ديوانگان، کودکان، غافلان و افرادى از اين دست هستند که در دو دانش فقه و اصول، در بارۀ آن، بحث شده و سرايت دادن اين مفهوم به ديگران، نيازمند دليل معتبر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چهار.-عقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. عقل&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل، در لغت، به معناى نگاه داشتن و مهار کردن است. عقل، نزد فيلسوفان، متکلّمان و عالمان اخلاق، تعريف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگونى دارد؛ امّا از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا که ما در پىِ نقد آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى با معيارِ پذيرفتۀ دين هستيم، ناگزير از کشف معناى عقل در گزاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و متون اصلى دين (قرآن و حديث) هستيم. اين مهم، پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر به انجام رسيده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: العقل و الجهل فى الکتاب و السنّة، ری‌شهری: ص۱۸ - ۲۱. نیز، ر.ک: معنا و منزلت عقل در کلام امامیّه، رضایی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چکيدۀ سخن، اين که: در متون دينى، عقل، در سه معناى مبدأ ادراکات بشر، انديشه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خردورزى، و نيروى تشخيص خوب از بد، به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. بر اين اساس، مقصود از عقل، افزون بر بديهيّات عمومى، باورها و مقبولات و مسلّمات کلّىِ همۀ انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عاقل است؛ انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى با عقل فطرى و سالم که سرشت تشخيصى آنها دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش انحراف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نشده باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان این را مقصود کسانى گرفت که عقل را در این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا به عقل مستنیر (خرد بینا و روشن)، عقل حَصیف (خِرد استوار)، عقل فطرى (خِرد سرشتین) و... تفسیر کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور از عقل، برداشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و محصولات پيچيدۀ فلسفى - که بر اساس مبانى خاص و از درون دستگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيچيدۀ ساختۀ دانشمندان يک رشته و با گرايش ويژۀ علمى بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد - نيست؛ زيرا اين برداشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، عمومى و پذيرفتۀ همگان نبوده، قابل ارجاع، بويژه براى مردم معمولى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل، هديۀ ويژۀ خدا به انسان، براى شناخت هستى، کشف واقعيت خارجى و راه بردن به پيوند ميان اشياست. عقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند تصويرهاى منطبق با خارج و حکایت کننده از حقيقت بيرونى بسازد و اين واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى، در سرشت عقل و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز از بيان و اعتبار شارع است. آنچه عقل به آن ره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرد، حجّيت ذاتى دارد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در عقيده و عمل، بِدان اعتماد کرد. از سوى ديگر، بسيارى از احاديث نيز هستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما هستند و حتّى احاديث توصيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، در پس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمينۀ خود، بر واقعيت عينى استوارند و در اين ميان، تنها برخى احاديث فقهى و اعتباريّات شارع، استثنايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين دو راه کشف حقيقت، بايد به يک جا برسند؛ زيرا واقعيت خارجى، يک چيز است و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسيدن به آن و ابزارهاى فهم آن، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند در نتيجه و فرجام کار، با هم اختلاف داشته باشند. به سخن ديگر، دريافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقلى و آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى، در موارد مشترک، اگر هر دو بر واقعيت خارجى منطبق باشند، با هم نيز موافق هستند و اگر با هم اختلاف داشته باشند، هر دو يا دستِ کم يکى با واقع بيرونى، انطباق ندارد. حال اگر دريافت عقلى، چنان آشکار و پذيرفتنى باشد که هيچ عاقلى نتواند آن را ناديده بگيرد، ناگزير بايد در محتواى حديثى متعارض با آن بينديشيم و اگر نتوانستيم با تأويل و تغيير معنايى آن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این، همان اصل لزوم توجّه به مَجاز در زبان حدیث و تأویل برخى احادیث متعارض با اصول عقلى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سازگارى پذيرفته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دست يابيم، به ناچار، بايد آن را حذف کنيم و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار بدانيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، دين، کاربرد عقل را در دايرۀ هستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى، تأييد و بر آن تأکيد کرده است. قرآن و روايات، مردم را به تعقّل، تفکّر و تدبّر، صدها بار دعوت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، ۴۹ بار مشتقّات «عقل»، بیست بار «فقه»، هیجده بار «فکر»، شانزده بار «لُب» و چهار بار «تدبّر» به کار رفته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و تنها در کتاب العقل و الجهل فی الکتاب و السنّة، حدود هشتصد حدیث در این باره وجود دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر دين با عقل متعارض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود، دين، از اين دعوت، سود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، بلکه زيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد. اسلام، حتّى پذيرش مبانى اعتقادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بر عقل، استوار کرده و تقليد کورکورانه و بدون دستيابى به يقين را در اين امر مهم، نکوهيده و گرويدنى اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنين به دين را ايمان نخوانده است. اين سازگارى با عقل، گاه حتّى در احکام فقهى - که بسيارى از آنها، تنها اعتباريّات و قراردادهايى شرعى هستند - به چشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. فراتر از آن، دين در واجباتى مانند نماز و روزه و حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند شرابخوارى و قمار، خود به انطباق حکم با عقل و واقعيت خارجى، تذکّر داده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: (اتلُ مَا أُوحِى إِلَیكَ مِنَ الكِتابِ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنهَى عَنِ الفَحشاءِ وَ المُنكَرِ وَ لَذِکرُ اللهِ أَکبَرُ وَ اللهُ یعلَمُ ما تَصنَعُونَ؛ آنچه از کتاب به سوى تو وحى شده است، بخوان و نماز را بر پا دار، که نماز، از کار زشت و ناپسند، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. قطعاً یاد خدا، بالاتر است، و خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید) (عنکبوت: آیۀ ۴۵)، (یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الخَمرُ وَ المَیسِرُ وَ الأَنصَابُ وَ الأَزلامُ رِجسٌ مِّن عَمَلِ الشَّیطانِ فَاجتَنِبُوهُ لَعَلَّكُم تُفلِحُونَ؛ اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! شراب و قمار و بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تیرهاى قرعه، پلید [و] از عمل شیطان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس، از آنها دورى گزینید، باشد که رستگار شوید) (مائده: آیۀ ۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، قرآن و به تبعِ آن، احاديث، در موارد بسيارى، به استدلال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقلى روى آورده، ادّعاهاى خود را به شيوۀ برهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقلى، اثبات کرده و از مخالفان خود نيز برهان خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: (لَو کانَ فِیهِمَا آلِهَةٌ إِلّا اللهُ لَفَسَدَتَا فَسُبحَانَ اللهِ رَبِّ العَرشِ عَمَّا یصِفُونَ؛ اگر در آنها (زمین و آسمان)، جز خدا، خدایانى [دیگر] وجود داشت، قطعاً [زمین و آسمان] تباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند. پس منزّه است خدا، پروردگار عرش، از آنچه وصف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند) (انبیا: آیۀ ۲۲)، (أَمَّن یبدَؤا الخَلقَ ثُمَّ یعِیدُهُ وَ مَن یرزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَ الأَرضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللهِ قُل هَاتُوا بُرهَانَكُم إِن كُنتُم صَادِقِینَ؛ یا آن کس که خلق را آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و سپس آن را باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و آن کس که از آسمان و زمین، به شما روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؟ آیا معبودى با خداست؟ بگو: اگر راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید، برهان خویش را بیاورید) (نمل: آیۀ ۶۴)، (وَ قَالُوا لَن یدخُلَ الجَنَّةَ إِلّا مَن کانَ هُوداً أَو نَصَارَى تِلكَ أَمانِیهُم قُل هَاتُوا بُرهانَكُم إِن كُنتُم صَادِقِینَ؛ و گفتند: «هرگز کسى به بهشت در نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، مگر آن که یهودى یا ترسا باشد». این، آرزوهاى [واهىِ] آنان است. بگو: اگر راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید، دلیل خود را بیاورید) (بقره: آیۀ ۱۱۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاربرد عقل به شکل معيارى استوار براى کنار زدن احاديث ساختگى، در حوزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى علمى شيعى، رايج بوده است و پس از راويان، عالمان نيز اين معيار را به خدمت گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. ما مجال گزارش اين جريان را نداريم و تنها سخن شيخ مفيد را می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوریم. او نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر حديثى مخالف با احکام عقلى بيابيم، آن را به کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکنيم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إن وَجَدنا حَدیثاً یُخالِفُ أحکامَ العُقولِ أطرَحناه» (تصحیح الاعتقاد: ص۱۴۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گسترۀ-کاربرد-معيار-عقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسترۀ کاربرد معيار عقل&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاربرد معيار عقل در آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى و بويژه حديث، از دو سو محدود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: يکى از ناحيۀ خطاپذيرى عقل و ديگر از سوى آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراعقلى دين. ما با وجود پذيرش کارکرد عمومى و گستردۀ درست عقل، احتمال خطا را در آن، نفى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم. هر چند اين خطاها، چندان فراوان نيستند که عقل را از حجّيت ساقط سازند و سخن سوفسطائيان را در بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتمادى بر عقل و بطلان دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بشر، بر کرسى بنشانند، امّا آن اندازه بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که افرادى مانند ارسطو را به ابداع منطق صورى براى حفظ شکل استدلال وادار کند و غربيان را ناگزير جستجوى نظام فلسفى و منطقى ديگرى براى حفظ درستى مادّۀ استدلال نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن و حديث نيز برخى زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خطاى عقل را در مادّۀ استدلال، مانند گرايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شخصى و اجتماعى، تقليد از گذشتگان و بزرگان و خلط ظن و گمان با يقين و برهان گوشزد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَقَد آتَینَا مُوسَى الكِتابَ وَ قَفَّینَا مِن بَعدِهِ بِالرُّسُلِ وَ آتَینَا عِیسَى ابنَ مَریمَ البَیناتِ و أَیدنَاهُ بِرُوحِ القُدُسِ أَفَكُلَّما جاءَكُم رَسُولٌ بِمَا لا تَهوَى أَنفُسُكُمُ استَکبَرتُم فَفَرِیقاً كَذَّبتُم وَ فَرِیقاً تَقتُلُونَ * وَ قَالُوا قُلُوبُنَا غُلفٌ بَل لَّعَنَهُمُ اللهُ بِكُفرِهِم فَقَلِیلاً مَّا یؤمِنُونَ؛ و ما به موسى کتاب تورات دادیم و بعد از او، پیامبرانى پشت سر هم فرستادیم و به عیسى بن مریم دلایل روشن دادیم و او را به وسیلۀ روح القدس تأیید کردیم. آیا چنین نیست که هر زمان، پیامبرى چیزى بر خلاف هواى نفس شما آورد، در برابر او تکبّر کردید [و از ایمان آوردن به او خوددارى نمودید]، پس عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را تکذیب کردید و جمعى را به قتل رساندید؟! * و [آنها از روى استهزا] گفتند: دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما در غلاف است [و ما از گفتۀ تو چیزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمیم! آرى، چنین است و] خداوند آنها را به خاطر کفرشان، از رحمت خود دور ساخته، [به همین دلیل، چیزى درک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و] کمتر ایمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند) (بقره: آیۀ ۸۷ - ۸۸)، (وَ إِذا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ االلهُ قَالُوا بَل نَتَّبِعُ مَا أَلفَینا عَلَیهِ آبَاءَنا أَوَ لَو كَانَ آباؤهُم لا یعقِلُونَ شَیئاً وَ لا یهتَدُونَ؛ و هنگامى که به آنها گفته شود: «از آنچه خدا نازل کرده است، پیروى کنید!»، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «نه، ما از آنچه پدران خود را بر آن یافتیم، پیروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماییم». آیا اگر پدران آنها، چیزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمیدند و هدایت نیافتند [باز از آنها پیروى خواهند&lt;br /&gt;<br /> کرد]؟!) (بقره: آیۀ ۱۷۰)، (لَقَد أَخَذنَا مِیثَاقَ بَنِى إِسرَائِیلَ وَ أَرسَلنا إِلَیهِم رُسُلاً كُلَّمَا جاءَهُم رَسُولٌ بِمَا لا تَهوَى&lt;br /&gt;<br /> أَنفُسُهُم فَرِیقاً كَذَّبُوا وَ فَرِیقاً یقتُلُونَ؛ ما از بنى اسرائیل پیمان گرفتیم و رسولانى به سوى آنها فرستادیم، [ولى]&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;br /&gt;<br /> هر گاه پیامبرى حکمى بر خلاف هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دلخواه آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را تکذیب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشتند) (مائده: آیۀ ۷۰)، (وَ إِن تُطِع أَکثَرَ مَن فِى الأَرضِ یضِلُّوكَ عَن سَبِیلِ االلهِ إِن یتَّبِعُونَ إِلّا الظَّنَّ وَ إِن هُم إِلّا یخرُصُونَ؛ اگر از بیشتر کسانى که در روى زمین هستند اطاعت کنى، تو را از راه خدا گم‌راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، [زیرا] آنها تنها از گمان پیروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایند و تخمین و حدس [واهى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند) (انعام: آیۀ ۱۱۶)، (وَ لا تَقفُ مَا لَیسَ لَكَ بِهِ عِلمٌ إِنَّ السَّمعَ وَ البَصَرَ وَ الفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ کانَ عَنهُ مَسؤلاً؛ از آنچه به آن آگاهى ندارى، پیروى مکن، چرا که گوش و چشم و دل، همه مسئول اند) (اسرا: آیۀ ۳۶)، (فَلا یصُدَّنَّكَ عَنهَا مَن لّا یؤمِنُ بِهَا وَ اتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَردَى؛ پس مبادا کسى که به آن ایمان ندارد و از هوس&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خویش پیروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تو را از آن باز دارد که هلاک خواهى شد!) (طه: آیۀ ۱۶)، (إِن هِى إِلّا أَسماءٌ سَمَّیتُمُوهَا أَنتُم وَ آبَاؤكُم مَّا أَنزَلَ االلهُ بِها مِن سُلطانٍ إِن یتَّبِعُونَ إِلّا الظَّنَّ وَ مَا تَهوَى الأَنفُسُ وَ لَقَد جاءَهُم مِّن رَّبِّهِمُ الهُدَى؛ اینها فقط نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى است که شما و پدرانتان بر آنها گذاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید [نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محتوا و اسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسمّا]. هرگز خداوند، حجّتى بر آن نازل نکرده است. آنان فقط از گمان و هواى نفس خود پیروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، در حالى که هدایت از سوى پروردگارشان براى آنها آمده است) (نجم: آیۀ ۲۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان، تنها آن دسته از ادراکات عقلى حجّت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که همۀ عقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با همۀ گرايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون، آن را بپذيرند؛ عقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش تعصّب و هوس نيستند و در بند تقليد و وهم نيفتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از کبر، غرور، عجب، خشم، حرص، گناه و آرزوهاى دنيايى و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيافتنى، به دور هستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: خردگرایى در قرآن و حدیث: ص۲۱۱ (فصل ششم: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خِرَد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدوديت مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر در کاربرد عقل، آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراعقلىِ دين است؛ آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که بازگو کنندۀ واقعيت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بسيار برتر، يا دورتر از سطح معمول تفکّر و تعقّل بشرند. وقايع برزخ و محشر، يا چگونگى زندگى در عالم مجرّدات، عرش، قرب الهى، يا حتّى کيفيت بهشت و دوزخ، همه در بخش ناديدۀ جهان هستى، غيب و ملکوت، جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و عقل عادى بشر، به دليل در اختيار نداشتن ابزار دستيابى به آن، جز از راه نقل و برخى شهودهاى حقيقى، راهى به آنها ندارد. در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا، عقل، قادر به کشف واقع بيرونى نيست تا تصوير برگرفته از آن را به عنوان معيار سنجش يک کاشف ديگر، مانند حديث، به کار ببرد. به ديگر سخن، اختلاف در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا ميان دو کشف و دو آگاهى نيست؛ بلکه ميان آگاهى و ناآگاهى است و عقل در اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا دريافتى ندارد تا حديث را با آن بسنجيم، نه آن که دريافتى باشد، ولى اعتبار کافى براى سنجيدن حديث با آن، نداشته باشد. همين ملاک در احاديثى که تنها يک اعتبار و قرارداد شرعى هستند، جارى است؛ زيرا در برخى احاديث فقهى که تابع قرارداد و اعتبار شارع هستند، واقعِ خارجى وجود ندارد تا عقل به آن دست يابد و آن گاه به مقايسۀ حديث با واقع ادراک شده بپردازد. اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه احاديث، دستورها يا قانون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى هستند که عمل و چگونگى ارتباط انسان را تعيين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و هر چند ممکن است يک واقعيت خارجى را در پشتوانۀ خود داشته باشند، امّا به ارائۀ آن نيازى ندارند. از اين رو، در ظاهر، واقعيت آشکارى در دسترس ما نيست تا آن را کشف کنيم و حديث را با آن بسنجيم. براى نمونه، ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم و شايد نيازى هم نباشد که بدانيم چرا نماز مغرب سه رکعت قرار داده شده است و چهار يا پنج رکعت نيست، يا چرا بايد حمد را در قرائت نماز بر سورۀ ديگر، مقدّم بداريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته: گفتنى است گاه دريافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقلى ما، قطعيت و اطمينان لازم را براى ردّ برخى احاديث ندارند، بويژه هنگامى که حديث، سندی صحيح دارد، امّا محتواى آن ديرياب است و تضادّ آن با عقل به سادگى فهميده نمی‌شود. در اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه موارد، بايد با گردآورى نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون، حديث را به اعتبار يا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبارى نزديک کنيم و اگر در اين کوشش ناموفّق مانديم، از حکم قطعى به جعل، خوددارى ورزيم و آن را بسته به مقدار روشنى مخالفت عقل، دور از ذهن و غريب شماريم. در اين صورت، ممکن است حديث با ظهور نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر به سراى اعتبار در آيد، هر چند اکنون معتبر نيست و لزوم عمل ندارد؛ زيرا با توجّه به مخالفت اجمالى با عقل، اطمينانى به صدور آن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پايان، به برخى نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم، اگر چه به دليل امتناع آدميان از پذيرش سخنانى که با عقل در تضادّ آشکارند، احاديث ساختگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به طور روشن و کامل با دريافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقلى متضاد باشند، فراوان نيستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونۀ نخست، حديث منسوب به ابو هُرَيره است که از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، اسبى را آفريد و آن را دواند تا عَرَق کرد. آن گاه خود را از آن عَرَق آفريد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۵۷ ح۵۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونۀ ديگر، احاديثى هستند که دستاويز تشبيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرايان و ظاهريان گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ کسانى که خداوندِ خالق را به مخلوقات خود، شبيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و احکام جسم، مانند ديده شدن، رفت و آمد، يا سر و صدا داشتن را به او نسبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. احاديث رؤیت خدا در عرفات&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تاریخ دمشق: ج۴۵ ص۸ ح۹۸۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا در خواب،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: سنن الترمذى: ج۵ ص۳۶۸ ح۳۲۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دريافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقلى بشر و نيز قرآن کريم، مخالف&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بقره: آیۀ ۵۵، نساء: آیۀ ۱۵۳، شورا: آیۀ ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم‌السلام به شدّت با آنها مقابله کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافى: ج۱ ص۹۵ - ۱۰۰ ح۱ - ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو نمونۀ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگر که قابلیت نقد علمی دارد، صدا داشتن حرکت عرش خدا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المعجم الکبیر: ج۲ ص۱۲۹ح ۱۵۴۷، البدایة و النهایة: ج۱ ص۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و کشته شدن چهارصد هزار نفر از سپاه عمر سعد در عاشورا به دست امام حسين علیه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: اکسیر العبادة فى أسرار الشهادة: ج۳ ص۳۵ ـ ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است؛ چراکه صدا داشتن، مستلزم مادّى و محدود بودن است و اين با مفروضات و دريافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما از خداوند، ناسازگار است، چنان که جبر مطلق، آشکارا با ترديدها و تصميم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گون ما در زندگى، سازگار نيست و کشتن چهارصد هزار نفر با شمشير، حتّى اگر زمان کشتن هر جنگجو را يک ثانيه فرض کنيم، زمانى، بيش از صد ساعت را در روز عاشورا لازم خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است برخى احاديث به ظاهر ناسازگار با عقل، قابليت حمل بر معانى مجازى و استعارى دارند. احاديث اثبات کنندۀ اعضايى مانند دست و انگشت براى خدا،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند حدیثِ ابو هُرَیره: «یُقالُ لِجَهنَّمَ: هَلِ امتَلَأتِ؟ وَ تقولُ: هَل مِن مَزیدٍ؟ فَیَضَعُ الرَّبُّ - تَبارَکَ وَ تَعالىٰ - قَدَمَهُ عَلَیها، فَتَقولُ قَطُّ قَطُّ؛ به دوزخ گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: آیا پر شدى؟ و دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: آیا باز هم هست؟ و خداوند - تبارک و تعالى - بر آن گام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد و دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: هرگز، هرگز!» (صحیح البخارى: ج۴ ص۱۸۳۶ ح۴۵۶۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بايد به سان آيات قرآنى متشابه،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند: (وَ مَا قَدَرُوا اللهَ حَقَّ قَدرِهِ وَ الأَرضُ جمِیعاً قَبضَتُهُ یومَ القِیامَةِ وَ السَّماواتُ مَطوِیاتٌ بِیمِینِهِ سُبحَانَهُ وَ تَعَالَى عَمَّا یشرِكُونَ؛ آنها خدا را آن گونه که شایسته است نشناختند، در حالى که تمام زمین در روز قیامت در قبضۀ اوست و آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیچیده در دست او. خداوند منزّه و بلندمقام است از شریک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى که براى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند) (زمر: آیۀ ۶۷)، (الرَّحمنُ عَلَى العَرشِ استَوَى؛ همان بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که بر عرش مسلّط است) (طه: آیۀ ۵)، (وَ قَالَتِ الیهُودُ یدُ اللهِ مَغلُولَةٌ غُلَّت أَیدِیهِم وَ لُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَل یداهُ مَبسُوطَتانِ ینفِقُ كَیفَ یشَاءُ؛ و یهود گفتند: «دست خدا [با زنجیر]، بسته است. دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بسته باد و به خاطر این سخن، از رحمت [الهى] دور شوند! بلکه هر دو دست&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[قدرت] او، گشاده است. هر گونه بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد) (مائده: آیۀ ۶۴)، (إِنَّ الَّذِینَ یبایعُونَكَ إِنَّما یبایعُونَ اللهَ یدُ اللهِ فَوقَ أَیدِیهِم فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّما ینكُثُ عَلَى نَفسِهِ وَ مَن أَوفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَیهُ اللهَ فَسَیؤتِیهِ أَجراً عَظِیماً؛ کسانى که با تو بیعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، [در حقیقت] تنها با خدا بیعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایند و دست خدا بالاى دست آنهاست. پس هر کس پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنى کند، تنها به زیان خود پیمان شکسته است و آن کس که به عهدى که با خدا بسته، وفا کند، به زودى پاداش عظیمى به او خواهد داد) (فتح: آیۀ ۱۰)، (وَ جاءَ رَبُّكَ وَ المَلَكُ صَفّاً صَفّاً؛ و [فرمان] پروردگارت فرا می‌رسد و فرشتگان صف در صف حاضر می‌شوند) (فجر: آیۀ ۲۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به احاديث محکم، تفسير شوند، نه آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که ظاهر بدوى و سادۀ آن، مبناى اعتقادى قرار گيرد. نمونه بارز اين احاديث، حديث «استَلِمُوا الرُّکنَ فَإنَّهُ يَمِينُ اللّٰهِ فى خَلقِهِ...»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: ج۴ ص۴۰۶ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. خداوند دستى ندارد؛ امّا استلام و لمس حجر الأسود، نمادى از بيعت با خداست تا ديگر دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درازى نکنيم و دست به گناه نيالاييم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پنج.-حس-و-تجربه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج. حس و تجربه&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محسوسات و بويژه مشاهدات، در شمار معلومات نخستين، يقينى و قابل اعتماد انسان هستند. حس نيز به سان عقل، واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما و معيارى قابل اتّکا در جايى است که حديث، بازگو کنندۀ واقع خارجى باشد. حس نيز با همان محدوديت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقل، رو به روست و توان سنجش احاديث فراعقلى، اعتبارى و فقهى را ندارد. به دليل اين مشابهت، تنها به ذکر يک نمونۀ مشهور، بسنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم. حديث آفرينش حوّا از دندۀ چپ آدم علیه‌السلام را پيشوايان و عالمان شيعه، رد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا اين متن و ردّ آن را با حس، کارى نيست؛ بلکه نتيجۀ گرفته شده از آن با حس، مخالفت دارد. به استناد برخى متون، چون اين يک دندۀ مصرف شده است، مرد در سمت چپش يک دنده کمتر از سمت راستش دارد. اين متون، در تعداد دنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرد نيز اضطراب دارند و از اعداد هفت، هشت، نُه و اعداد ديگر نام برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در حالى که با يک شمارش ساده و نيز تشريح بدن يا راديوگرافى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در هر دو سوى بدن مردان، دوازده دنده به طور مساوى يافت. شيخ صدوق، يکى از اين روايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نقل و رد کرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته: در احاديث مخالف با حس نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در صورت پذيرش ذوق سليم، به تأويل حديث، دست زد و راه را بر مجازگويى گشود و از ردّ زودهنگام حديث، دست کشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شش.-علم-قطعى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش. علم قطعى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از علم، دستاوردهاى قابل اطمينان بشر در همۀ زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بويژه علوم تجربى است؛ دستاوردهايى که قطعيت دارند، يا به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مطمئن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که به احتمال خلاف در آنها توجّهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اين شرط که براى همۀ معيارها لازم است، در علم به سادگى به دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و با مشکل «خطاپذيرى» - که همراه هميشگى دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بشر است - رو به روست. بيشتر پژوهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى علمى، بويژه تجربى، بر اساس فرضيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى شکل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند که در فرايند تکرار و تجربۀ فراوان و به شيوۀ استقرايى، از درستى آن، مطمئن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم. اين فرضيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پيش از تجربه، ابطال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير و تکرارپذيرند، و گرنه به مرحلۀ آزمايش در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين دو نکته (روش استقرايى و ابطال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى) فرضيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در برابر مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نوپديد و يا موارد تجربه و تکرار نشدۀ باقى مانده، آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ زيرا هميشه ممکن است با آزمايش فرضيّه در فرد جديد، پاسخى ديگر بگيريم. از اين رو، بايد قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر را افزود تا به اطمينان عقلايى لازم براى نقد حديث، دست يافت. این معیار اگر چه ممکن است نتواند به صورت هميشگى، مجعول بودن حديثى را نشان دهد، امّا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در موارد مخالفت حديث با آن، از اطمينان ما به حديث بکاهد و اعتماد ما را بر آن در مقام عمل، سلب کند. حفظ اعتدال، در برابر اعتماد افراطى به علم و ناديده گرفتن تفريطى دستاوردهاى علمى، نياز اعتبار اين معيار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که علم نيز به سان عقل و حس، به دليل واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى، تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذر رو در رو قرار دادن حديث با واقعيت خارجى، درستى و نادرستى آن را نشان دهد. از اين رو، در احکام فقهى، اعتباريّات شارع و احکام تعبّدى دين، کارآمد نيست؛ زيرا واقعيت خارجى حکايت شده در اين احاديث به چشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و نقطۀ اشتراکى ميان علم و حديث، ديده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا در آن با هم مختلف و متعارض گردند. براى نمونه، علم نجوم به ما ثابت کرده است که کوچک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زمين، هزاران برابر بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند و کوچک ديده شدنشان به دليل فاصلۀ چند ميليون فرسنگى آنها با ماست. حال اگر به متن زير بنگريد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد که کسى در پى گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى بوده، در حالی که با وجود انبوه سيل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آساى فضائل واقعى، نيازى به آن نيست:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: شبى نماز عشا را با پيامبر خدا صلی الله علیه و آله خوانديم. هنگامى که سلام داد، به ما رو کرد و فرمود: «سپيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دمان، ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آسمان، فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و در خانۀ يکى از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد. هر کس که اين ستاره در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بيفتد، وصى، جانشين و امام پس از من است». نزديک سر زدن سپيده که شد، همۀ ما به انتظار فرو افتادن ستاره در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايمان نشستيم و پدرم عبّاس بن عبد المطّلب، اميدش از همه بيشتر بود؛ امّا به هنگام سپيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دمان، ستاره از آسمان، فرود آمد و در خانۀ على بن ابى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طالب افتاد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عَن ابنِ عَباسٍ، قالَ: صَلَّینا العِشاءَ الآخِرةَ ذاتَ لَیلَةٍ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله، فَلَمّا سَلَّمَ أقبَلَ عَلَینا بِوَجهِه، ثُمَّ قالَ: أما إنّهُ سَینقَضُّ کَوکَبٌ مِنَ السَّماءِ مَعَ طُلوعِ الفَجرِ فَیسقُطُ فى دارِ أحَدِکُم، فَمَن سَقَطَ ذلکَ الکَوکَبُ فى دارِه فَهُوَ وَصیّى و خَلیفَتى وَ الإمامُ بَعدى. فَلَمّا کانَ قُربَ الفَجرِ جَلَسَ کُلُّ واحِدٍ مِنّا فى دارِه ینتَظِرُ سُقُوطَ الکَوکَبِ فى دارِه، وَ کانَ أطمَعُ القَومِ فى ذلکَ أبا العَبّاسِ بنَ عَبدِ المُطَّلِب، فَلَمّا طَلَعَ الفَجرُ انقَضَّ الکَوکَبُ مِنَ الهَواءِ فَسَقَطَ فى دارِ عَلى بنِ أبى طالِبٍ» (الأمالى، صدوق: ص۶۵۹ ح۸۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم که اگر کوکب را به شهاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ هم تفسير کنيم، باز سقوط شهاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ بر خانۀ کوچک و زاهدانۀ على در درون مسجد پيامبر صلی الله علیه و آله، چيزى از آن باقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هفت.-تاريخ-معتبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفت. تاريخ معتبر&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ، در صورت اعتبار و صحّت، ما را از رخدادهاى گذشته، آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به منزلۀ کاشف واقعيت خارجى پيش از زمان حال است. از اين رو، حديث، هر گاه در مقام بيان وقايع اتّفاق افتاده باشد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تاريخىِ درست، در تعارض باشد. بنا بر اين، تاريخ معتبر، حقيقت را براى سنجش احاديث و گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرتبط با تاريخ، کشف و به عرصه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و معيارى براى نقد وقايع ادّعا شده در حديث را به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است اندازۀ روشنى و قطعيت تاريخ، از يک سو و گوناگونى نکات متعارض در متن حديث با تاريخ، گاه تنها از اعتبارِ بخشى از حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاهد و گاه چنان است که به ساختگى بودن حديث، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان حکم داد. همچنين نبايد شتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده و بدون همراهى قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر، مانند انگيزه و محيط جعل، حديث را ساختگى دانست. برای نمونه روايت سپردن فاطمه علیها السلام به امّ سلمه برای تربیت ایشان، چندان نکات متعارض با تاریخ دارد که اطمینان به آن را سلب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دلائل الإمامة: ص۸۱ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته: برخى روايات که با نقد تاريخى از اعتبار فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند، پيشگويى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تحقّق نيافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستند که ظرف زمان آنها گذشته است. براى نمونه، در اخبار ساختگى مرتبط با عبّاسيان و به هنگام مبارزۀ آنان براى ربودن حکومت از اُمَويان، مدّت حکومت ايشان، دو برابر اُمَويان دانسته شده که به هيچ روى با حکومت حدود پانصد سالۀ عبّاسيان و نسبت چندين برابر آن به سلطنت اُمَويان، سازگار نيست. در روزگار معاصر نيز تعيين زمان ظهور و قيام مهدى علیه‌السلام به وسيلۀ مريدبازان و سپس کشف خطاى آن، به چشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد؛ امّا اين همه، بِدان معنا نيست که پيشگويى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقل شده در احاديث، همه نادرست و ساختگى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. روايات معتبر و گوناگونِ نقل شده از هر دو طريق شيعه و اهل سنّت، به پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى برخى از وقايع اميدبخش در زندگى آيندۀ بشر پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و چون هنوز ظرف زمانى آنها محقّق نشده، به راحتى و با توجّه به دخالت نداشتن انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و منافع فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به آنها دل سپرد. به ديگر سخن، تاريخ، يک معيار پسينى است و تنها پس از رخ دادن واقعه به صورتى متفاوت با پيشگويى و يا رخ ندادن واقعه، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان براى ردّ حديث، از آن سود جست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آسيبشناسى-نقد-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى نقد حديث&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جريان نقد حديث، از آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعارف، مانند: نافهمى، شتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى، نداشتن تخصّص و دانش کافى و نيز در دست نداشتن معيار استوار، دور نمانده است. تکيۀ بيش از اندازۀ برخى ناقدان بر حدس و گمان، تعصّب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، تمايل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، جوزدگى، خودنمايى، نوطلبى و ديگر نقص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پژوهشى، چه در گردآورى و بازيابى متون و چه در شيوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و قالب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کاوش، سبب شده تا برخى رواياتِ مکتوم ناب و گوهرهاى مکنون ناياب، رد و انکار گردند و غير مقبول و حتّى موضوع، خوانده شوند. ما به چند عنصر آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسان به جريان نقد حديث، اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم و براى هر يک، از احاديثى که ساختگى خوانده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، امّا چنين نيستند و تنها به سبب فهم ناتمام، شتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى و تمايلات پژوهشگر، پذيرفته نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نمونه‌ای می‌آوریم. گفتنى است آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، محدود نيستند و نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيز فراوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فهم-ناتمام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. فهم ناتمام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى سخنان پيشوايان دين، محتوايى دشوار دارند و به صيد انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معمولى در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند. در اين ميان، هر کس وظيفه دارد مرز فهم خويش را در يابد و حدّ آن را نگاه دارد و احاديث برتر از آن را به دليل نفهميدن، انکار نکند؛ امّا در تاريخ نقد حديث، با انکارهايى برخاسته از اين نافهمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها رو به رو هستيم. اين، در حالى است که امامان علیهم‌السلام تنها در جايى اجازۀ ردّ يکسرۀ سخن منسوب به ايشان را داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که محتواى آن، مخالف محسوسات و مسلّمات باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۳۷ ح۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر حديثى از خاندان محمّد صلی الله علیه و آله به شما رسيد و در دلتان نشست و آن را آشنا يافتيد، آن را بپذيريد و هر حديثى که دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان از آن رَميد و ناآشنايش يافتيد، آن را به خدا و پيامبر و به عالِمى که از خاندان محمّد است، باز گردانيد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۷۳ ح۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين شيوه، «ردّ العلم» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به جاى «ردّ حديث» قرار گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احادیث گوناگون دیگرى در تشویق به ردّ العلم به جاى انکار حدیث داریم. در این باره، ر.ک: الاُصول الستّة عشر (کتاب شریح الحضرمى): ص۲۱۵ ح۲۱۱، بصائر الدرجات: ص۲۲ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک نمونه، احاديث گفتگوى خداوند با عقل است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَمّا خَلَقَ اللّهُ العَقلَ استَنطَقَهُ، ثُمَّ قالَ لَهُ: أقبِل، فَأَقبَلَ، ثُمَّ قالَ لَهُ: أدبِر، فَأَدبَرَ، ثُمَّ قالَ: وَ عِزَّتِی وَ جلالِی ما خَلَقتُ خَلقَاً هُوَ أحَبُّ إلَیَّ مِنکَ، وَ لا أکمَلتُکَ إلّا فی مَن اُحِبُّ، أمَا إنّی إیّاکَ آمُرُ وَ إیّاکَ أنهىٰ، وَ إیّاکَ اُعَاقِبُ وَ إیّاکَ أثیبُ» (الکافى: ج۱ ص۱۰ ح۱، المحاسن: ج۱ ص۳۰۶ ح۶۰۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى محدّثان اهل سنّت، این روایات را نپذيرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الموضوعات: ج۱ ص۱۷۶ - ۱۷۷، لسان المیزان: ج۶ ص۱۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با آن که مشکلى در محتواى آن به چشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. پيام اصلى حديث، آن است که عقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى الهى را در يابد و آنها را اجرا کند؛ همانى که موجب اکتساب بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ مهم، آن است که گاه، فهم ناتمام ما، نشئت گرفته از آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روى داده در متن حديث است که در اين صورت، بايد توجّه بيشترى به فرايند فهم حديث و پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازهاى آن (مانند اصالت و صحّت متن) داشته باشيم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۵۲ (آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقل حدیث) و ص۳۳۲ (آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فهم حدیث).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شتابزدگى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. شتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يکى از مشکلات پژوهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دامنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار، دست نيافتن به همۀ اسناد مؤثّر در زمانى کوتاه است؛ اسنادى که گاه به شدّت اثرگذار، ولى ديرياب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اين اسناد، در حوزۀ کار حديثى، گاه قيدها و تخصيص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى با خود دارند که کارگشا و از ميان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برندۀ ترديدها و مانع پذيرش معناى روايات ديگر هستند. اگر هنگام پژوهش با روايتى رو به رو شويم که معنايى ناپذيرفتنى دارد و با باورها و ضرورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى از پيش پذيرفته شدۀ ما معارض است، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم بدون ادامه دادن پژوهش، آن را کنار بگذاريم؛ زیرا اين، گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کوتاهى در امر تحقيق است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ردّ احاديث مربوط به نکوهش دنيا، زراندوزى (کَنز) و ستايش فقر، همه از نبود جامع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرى برخاسته است. پژوهشگرانى که رنج گردآورى ده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها روايت مشابه، متناظر و متعارض را بر خود هموار کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، توانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند تحليل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بر آمده از انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى در مجموع آنها به دست دهند و به احاديثى پذيرفته و پُرمعنا مبدّلشان سازند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند: الحیاة، نوشتۀ برادران حکیمى و دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ قرآن وحدیث، نوشتۀ محمّد محمّدى رى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهرى و همکاران.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديثى که شفاعت پيامبر صلی الله علیه و آله را شامل مرتکبان گناه کبيره نيز دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: «إنَّما شَفاعَتِی لِأَهلِ الکَبائِرِ مِن اُمَّتی؛ شفاعت من، در حقیقت براى آن افراد از امّتم است که مرتکب گناهان کبیره شده‌اند» (کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۵۷۴ ح۴۹۶۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با انکار برخى رو به رو گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. شايد اگر ما نيز تنها همين روايات را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديديم، آنها را بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابيديم و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوا با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: چگونه کسى که با بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحمى تمام به يتيمى ستم کرده، يا اموال مسلمانان را به يغما برده است، مشمول شفاعت شود؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ، همان پرهيز از ردّ زودهنگام و ادامۀ پژوهش براى گردآورى روايات ديگر و يافتن قيدها و تخصيص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. روايت ذيل، روايات پيشين را تخصيص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و آنها را پذيرفتنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در اين روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شفاعتم براى مرتکبان گناه کبيره است، بجز شرک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزان و ستمگران.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: «و أمّا شَفاعَتِى فَهِىَ لَأَصحابِ الکَبائِرِ، ما خَلا أهلَ الشِّرکِ و الظُّلمِ» (الأمالى، صدوق: ص۲۶۱ ح۲۷۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که يغماگران اموال مردم و ستمکاران به يتيمان، از ستمگران به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و بر اين پايه، شفاعت، مرز محدودترى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و اشکالى متوجّه آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. گفتنى است که شفاعت، مرزهاى ديگرى دارد و محرومان از شفاعت، منحصر به اين دسته نيستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: میزان الحکمة: ج۵ ص۵۸۰ عنوان «الشفاعة» و ص۵۸۳ أبواب «شروط الشفاعة» و ص۵۸۷ «المحرومون من الشفاعة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تمايلات-پژوهشگر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. تمايلات پژوهشگر&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يکى از عوامل مؤثّر در نقدهاى نادرست، انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تمايلات درونى ناقد است. گاه ناقد حديث، براى رسيدن به مقصود از پيش تعيين شده، به اشکال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تراشى در حديثى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد و براى کنار نهادن حديث يا احاديث ناهمسو با مقصود خود، به خرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى سندى و دلالى روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. چنين کسى در بند تخيّلات و اوهام خويش است و توان درک درست حديث را ندارد و نتيجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى متفاوت با معناى حديث از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد. منفعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستان، هر جا که به نفع خود ديده و توانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، حديث را به دلخواه خود، تفسير کرده و به تحريف لفظى و معنوى آن، دست يازيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آن جا که نتوانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با خرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى و خدشه وارد کردن، به ردّ حديث و کنار نهادن آن، روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين رد و انکار، هميشه به يک شدّت نبوده است، بلکه طيف گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را در بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. کسانى که گام از راه اعتدال بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند، به اندازۀ دورى از مسير، در پذيرش هر چه آنان را به راه درست و معتدل فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، کُندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. انسان بدخو، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند تلخى و عذاب شديدى را که احاديث متعدّدى، متوجّه هر انسان بدخو دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به راحتى بپذيرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: میزان الحکمة: ج۳ ص۷۸۰ «باب سوء الخلق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صوفى پشمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوش زاويه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين که از دانش و جهاد، تن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده و از اجتماع، فاصله گرفته است، در احاديث جهاد با دشمن و نيز در پىِ روزى شدن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ج۲ ص۳۱۲ باب «جهاد» و ص۴۲۳ «الرزق (روزی)».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تشکيک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کسى که از نور ولايت تهى است، در شرط بودن ولايت براى پذيرش عبادات، ترديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الأمالى، صدوق: ص۳۲۸ ح۳۸۸، روضة الواعظین: ج۲ ص۱۳۶ ح۷۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يکى از اين پرتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دخالت نگرش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقيدتى در نقد حديث است. برخى محدّثان مانند ابن جوزى، گاه حديث را به دليل «ناهمخوانى با مذهب خودشان» کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند و با غالى دانستن راوى شيعى، حديث را رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. در اين سو نيز برخى تندروان، احاديث نبوى و علوى را از اهل سنّت، حتّى در مسائل غير فقهى، نپذيرفته، بدون در نظر گرفتن محتواى خوب و موافق حديث با نظر شيعه، آن را کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند. اين دو رويکرد، هر دو نادرست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به محروميت از بخشى معارف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامند، هر چند حرمان گروه نخست، بيشتر است؛ زيرا گروه دوم در بسيارى موارد، احاديث جاى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزين با اسناد و طرق ديگر براى رسيدن به سنّت نبوى و علوى دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتگان، خود را از احادیث دیگران، محروم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. شیخ طوسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «فأمّا إذا کان مخالفاً فى الاعتقاد لأصل المذهب و روى مع ذلک عن الأئمّة نظر فیما یرویه؛ فإن کان هناک من طرق الموثوق بهم ما یخالفه وجب اطّراح خبره و إن لم یکن هناک ما یوجب اطّراح خبره و یکون هناک ما یوافقه وجب العمل به» (عدّة الاُصول: ج۱ ص۱۴۹). اساساً حدیث موثّق، شامل احادیث اهل سنّت نیز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (ر.ک: یادنامه علّامه مجلسى: ج۲: مقالۀ «استفادۀ علّامه مجلسى از احادیث اهل سنّت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث ناظر به محبّت اهل بیت و یهودی محشور شدن دشمن ایشان، نمونۀ خوبى است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۲۱ ح۳۷۴. نیز، ر.ک: الموضوعات: ج۲ ص۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمايلات جنسيتى و نگاه صنفى به احاديث نيز رهزن ديگر راه نقد است. احاديث پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم‌السلام به توصيف ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرد و زن پرداخته و نقص و قوّت هر دسته را براى شناخت خود و جنس ديگر، عرضه کرده است. اين شناخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، چه در حيطۀ فردى و چه در آن جا که زن و مرد، نقش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خانوادگى و اجتماعى را به عهده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند، در صورتى کامل و معتبرند که برخاسته از مجموع احاديث پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم‌السلام باشند و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان براى ارائۀ اين تصوير کامل، منسجم و قابل انتساب به دين، تنها به يک حديث، يا احاديث يک کتاب، هر چند بزرگ و معتبر، استناد کرد. در اين بررسى، احاديث قوى و ضعيف را بايد در کنار هم گذارد و بر پايۀ ضوابط دانش رجال و فقه الحديث، به برايند نهايى آنها حکم داد. در اين ميان، پژوهشگر بايد از خواست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جانبدارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جنسيتى خود، بپرهیزد. نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به دليل مرد بودن، احاديث قيموميت مردان بر زنان را چنان معتبر و مطلق گرفت که هيچ خدشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نداشته باشد و هيچ محدوديتى نپذيرد و نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به دليل زن بودن، احاديث نقصان عقل زن را از همان آغاز و بدون بررسى، رد کرد و بدون پيمودن مسير فهم متن و مقصود، آن را جعلى خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى اين گونه روايات اثرگذار، آن گاه به نتيجه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دستيابى به آنها فراهم شده باشد و نگاه پژوهشگر، خواه مرد و خواه زن، از گرايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تمايلات شخصى، جنسيتى و صنفى، تهى باشد. از پژوهشگرى که پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر نظر خود را برگزيده و حديث را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تامّل پذيرفته، يا لجوجانه رد کرده است، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان انتظار يک پژوهش منطبق با واقع را داشت. ما بايد بر پايۀ سخن خردمندانۀ امام على علیه‌السلام، خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را به پيروى از هدايت در آوريم، نه آن که هدايت را پيرو خواستۀ خود کنيم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: نهج البلاغة: خطبۀ ۱۳۸ «یَعطِفُ الهَویٰ عَلَی الهُدیٰ...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پژوهشگر، گاه شخصى نيست و حتّى در برخى موارد، خيرخواهانه است. برخى احاديث مربوط به ديه و قصاص جنايت زن و مرد، ارث زن و مرد و تعدّد زوجات که همگى در قرآن نيز آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش انکار شده‌اند؛ ولى خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختانه کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مقاله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگونى در تحليل و اثبات آنها نوشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: نظام حقوق زن در اسلام و مسئلۀ حجاب از شهید مرتضی مطهّری و زن در آینۀ جمال و جلال، نگاشتۀ آیة اللّٰه جوادی آملی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونۀ در خور ذکر، حديث «جِهادُ المَرأَةِ حُسنُ التَبَعُّل؛ جهاد زن، خوب شوهرداری کردن است» است که از زبان پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، امام على، امام صادق و امام کاظم علیهم‌السلام روايت شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۶۰، الکافى: ج۵ ص۹ ح۱ و ص۵۰۷ ح۴، نهج البلاغة: حکمت ۱۳۶، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۴۱۶ ح۵۹۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث را بزرگانى مانند کلينى، شيخ مفيد و شيخ صدوق، در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: موارد پیشین. نیز، ر.ک: الخصال: ص۵۸۷ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى اين روايت را رد و انکار کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلّۀ زنِ روز: مهرماه ۱۳۷۶ به نقل از: مجلّۀ علوم حدیث: ش۵ ص۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حالى که مشکلى در آن به چشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. مرد، باید هزينۀ زندگى را تأمين کند و زن، مجبور نيست خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى کند؛ امّا شوهردارى، وظيفۀ اخلاقى و اجتماعى اوست و پاداش جهاد دارد و اين براى زن، نه توهين، که افتخار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-عرض-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السادِس: عَرضُ الحَديثِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أهمية-عرض-الحديث-و-تصحيحه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱: أهَمِّيَّةُ عَرضِ الحَديثِ و تَصحيحِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اهمّيت عرضۀ حديث و تصحيح آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب الإملاء و الاستملاء عن عطاء بن يسار: إِنَّ رَجُلاً كَتَبَ عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: كَتَبتَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَرَضتَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا. قالَ: لَم تَكتُبهُ حَتّیٰ تَعرِضَهُ فَيَصِحَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب الإملاء و الاستملاء: ج۱ ص۳۶۶ ح۲۲۵، مقدّمة ابن الصلاح: ص۳۷۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب الإملاء و الاستملاء - به نقل از عطاء بن يَسار -: مردى نزد پيامبر صلی الله علیه و آله [چيزى] نوشت. پيامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود: «نوشتى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را عرضه [و مقابله] كردى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «[در حقيقت،] آن را ننوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تا آن گاه كه عرضه كنى و تصحيح شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن بكير عن حمزة بن الطيّار: أنَّهُ عَرَضَ عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام بَعضَ خُطَبِ أبيهِ، حَتّیٰ إِذا بَلَغَ مَوضِعاً مِنها قالَ لَهُ: كُفَّ وَ اسكُت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: لا يَسَعُكُم فيما يَنزِلُ بِكُم مِمّا لا تَعلَمونَ إِلّا الكَفُّ عَنهُ وَ التَّثَبُّتُ وَ الرَّدُّ إِلیٰ أئِمَّةِ الهُدیٰ حَتّیٰ يَحمِلوكُم فيهِ عَلَى القَصدِ، وَ يَجلوا عَنكُم فيهِ العَمیٰ، وَ يُعَرِّفوكُم فيهِ الحَقَّ، قالَ اللهُ تَعالیٰ (فَسأَ لُوا أهلَ ٱلذِّكرِ إن كُنتُم لاَ تَعلَمُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۴۳، الأنبياء: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۰ ح۱۰،تفسير العيّاشي: ج۳ ص۱۱ ح۲۳۹۰ نحوه، المحاسن: ج۱ ص۳۴۱ ح۷۰۳ و ليس فيه ذيله من «ويجلوا عنكم» نحوه، بحار الأنوار: ج۲۳ ص۱۸۳ ح۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابن بُكَير -: حمزة بن طيّار، يكى از خطابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پدرِ امام صادق علیه‌السلام را بر ايشان عرضه كرد تا اين كه به بخشى از آن رسيد. به او فرمود: «دست نگه دار و خاموش باش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام سپس فرمود: «شما در آنچه برايتان رسيده و از آن آگاهى نداريد، وظيفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نداريد، جز دست شُستن و درنگ كردن و باز گردانيدن آن به امامان هدايت، تا شما را در آن به راه راست، وا دارند و نابينايى را از شما بر گيرند و حق را در آن به شما بشناسانند. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (پس اگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، از اهل ذكر بپرسيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-علي-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ عَلِيٍّ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام على علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن الشَّعبي: قالَ ابنُ الكَوّاءِ لِعَلِيٍّ عليه‌السلام: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أ رَأَيتَ قَولَكَ: «العَجَبُ بَينَ جُمادیٰ وَ رَجَبٍ»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: وَيحَكَ يا أعوَرُ! هُوَ جَمعُ أشتاتٍ، وَ نَشرُ أمواتٍ، وَ حَصدُ نَباتٍ، وَ هَناتٌ بَعدَ هَناتٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَنات: أي شدائد و أمور عظام (لسان العرب: ج۱۵ ص۳۶۷ «هنو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُهلِكاتٌ مُبيراتٌ، لَستُ أنَا وَ لا أنتَ هُناكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۴۰۶ ح۸۱، بحار الأنوار: ج۵۳ ص۵۹ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از شَعبى -: ابن كَوّا، به على علیه‌السلام گفت: اى امير مؤمنان! پس چه شد اين كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتى: «شگفتا از ميان جمادى و رجب»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «واى بر تو، اى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشم! آن زمان، زمانى است كه [استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى] پراكنده، جمع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مُردگان، زنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و گياهان، درو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و بلاهاى مهلک و نابود كننده، يكى پس از ديگرى سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند. من و تو در آن زمان نيستيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‌السلام: سُئِلَ أميرُ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ - عَن مَعنیٰ قَولِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «إِنّي مُخَلِّفٌ فيكُمُ الثِّقلَينِ: كِتابَ اللهِ، وَ عِترَتي»، مَنِ العِترَةُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنَا، وَ الحَسَنُ، وَ الحُسَينُ، وَ الأَئِمَّةُ التِّسعَةُ مِن وُلدِ الحُسَينِ، تاسِعُهُم مَهدِيُّهُم وَ قائِمُهُم، لا يُفارِقونَ كِتابَ اللهِ وَ لا يُفارِقُهُم حَتّیٰ يَرِدوا عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حَوضَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۲۴۰ ح۶۴، عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۵۷ ح۲۵، قصص الأنبياء للراوندي: ص۳۶۰ ح۴۳۵ كلّها عن غياثِ بنِ إِبراهِيم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۲۳ ص۱۴۷ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه‌السلام: در بارۀ اين سخن پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: «من در ميان شما، دو چيز گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ به يادگار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم: كتاب خدا و عترتم» از امير مؤمنان - كه درودهاى خدا بر او باد - پرسش شد كه «عترت»، چه كسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان علیه‌السلام فرمود: «من و حسن و حسين و نُه امام از فرزندان حسين كه نهمين آنها، مهدىِ ايشان و قائم آنهاست و هرگز از كتاب خدا، جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و كتاب خدا هم از ايشان جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا در كنار حوض [كوثر] بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در آيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - حينَ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَمّا قيلَ مِن أنَّ العَبدَ لا يَأتي بِالمَعاصي وَ هُوَ مُؤمِنٌ -: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ، وَ الدَّليلُ عَلَيهِ كِتابُ اللهِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَقَ اللهُ عزّ وجلّ النّاسَ عَلیٰ ثَلاثِ طَبَقاتٍ، وَ أنزَلَهُم ثَلاثَ مَنازِلَ، وَ ذٰلِكَ قَولُ اللهِ عزّ وجلّ فِي الكِتابِ: (أَصحَـٰبُ ٱلمَيمَنَةِ) وَ (أَصحَـٰبُ ٱلمَشـٔمَةِ) وَ (ٱلسَّـٰبِقُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذلك في قوله تعالى: (فَأصحَٰبُ ٱلمَيمَنَةِ مَآ أصحَبُ ٱلمَيمَنَةِ * وَ أصحَبُ ٱلمَشئمَةِ مَآ أصحَبُ ٱلمَشمَةِ * وَ ٱلسَّـبِقُونَ ٱلسَّبِقُونَ) الواقعة: ۸ ـ ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۸۲ ح۱۶، بصائر الدرجات: ص۴۴۹ ح۶،کلاهما عن الأصبغ بن نباتة. تحف العقول: ص۱۸۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۱۹۱ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - هنگامى كه شخصى از ايشان در اين باره پرسيد كه گفته شده: «انسان در حال ايمان، گناه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند»ـ: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه [اين گونه] فرمود و دليل آن، كتاب خداوند است كه: خداوند، مردم را سه صنف آفريده و هر كدام را در جايگاهشان قرار داده است و اين، همان سخن خداوند در قرآن است: (دست راستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها)، (دست چپى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) و (پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گامان).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت، ادامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى طويل دارد كه ارتباط آيه را با موضوع بحث، روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. به گونۀ مختصر، استدلال امير مؤمنان علیه‌السلام به دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گانۀ انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در قرآن به اين منظور است كه وجود روح ايمان را در يک دسته «اصحاب المشئمة (دست چپى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها)» نفى كند و نشان دهد كه «اصحاب اليمين (دست راستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها)» نيز به گاه فريب خوردن از شيطان، روح ايمان را از دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و مرتكب گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، هر چند که با توبه، دوباره روح ايمان به آنها باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. تنها، دستۀ «السابقون (پيش گامان)» هستند كه روح ايمان از آنها جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و گناه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. بر اين پايه، اين حديث، همسو با احاديث ديگرى است كه گناه را موجب سلب روح ايمان از مؤمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-الحسن-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ الحَسَنِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام حسن علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إِنَّ الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليه‌السلام كَانَ جَالِساً وَ مَعَهُ أَصحابٌ لَهُ، فَمُرَّ بِجِنازَةٍ، فَقامَ بَعضُ القَومِ وَ لَم يَقُمِ الحَسَنُ عليه‌السلام، فلَمّا مَضَوا بِها قالَ بَعضُهُم: إِلّا قُمتَ - عافاكَ اللهُ - فقَد كانَ رَسُولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يقومُ لِلجَنازَةِ إِذا مَرّوا بِها عَلَيهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الحَسَنُ عليه‌السلام: إِنَّما قامَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مَرَّةً، وَ ذاكَ أنَّهُ مُرَّ بِجِنازَةِ يَهوديٍ وَ كانَ المَكانُ ضَيِّقاً، فقامَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ كَرِهَ أن تعلُوَ رَأسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۸۸ ح۲۹۲ عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۸۱ ص۲۷۲ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: حسن بن على علیه‌السلام و يارانش نشسته بودند. جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را عبور دادند. برخى برخاستند؛ ولى امام حسن علیه‌السلام بر نخاست. چون تشييع&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان جنازه را بردند، يكى از ياران گفت: چرا بر نخاستى - خداوند شما را به سلامت بدارد-؟ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله هنگامى كه جنازه از كنارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، براى آن بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن علیه‌السلام فرمود: «پيامبر خدا صلی الله علیه و آله تنها يک بار برخاست و آن هم جایی بود که جنازۀ یک يهودى را می‌بردند و چون جا تنگ بود، پيامبر ناپسند داشت كه [آن جنازه، هنگام عبور دادنش] بالاى سرش قرار گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-الحسين-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ الحُسَينِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام حسين علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-تأييد-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴ ـ 1: تَأييدُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴ ـ 1: تأييد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن جعفر بن محمّد بن مالك: حَدَّثَنا أحمَدُ بنُ يَحيَى الأَودِيُّ، حَدَّثَنا مُخَوَّلُ بنُ إِبراهيمَ، عَنِ الرَّبيعِ بنِ المُنذِرِ، عَن أبيهِ، عَنِ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ عليه‌السلام، قالَ: ما مِن عَبدٍ قَطَرَت عَيناهُ فينِا قَطرَةً، أو دَمَعَت عَيناهُ فينا دَمعَةً، إِلّا بَوَّأَهُ اللهُ بِها فِي الجَنَّةِ حُقُباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُقب و الحُقُب: ثمانون سنة، و قيل: أكثر من ذلك. و الحُقُب - بالضمّ -: الدهر، و قيل: الحُقُب: السنة (لسان العرب: ج۱ ص۳۲۶ «حقب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أحمَدُ بنُ يَحيَى الأَودِيُّ: فَرَأَيتُ الحُسَينَ بنَ عَلِيٍّ عليه‌السلام فِي المَنامِ، فَقُلتُ: حَدَّثَني مُخَوَّلُ بنُ إِبراهيمَ، عَنِ الرَّبيعِ بنِ المُنذِرِ، عَن أبيهِ، عَنكَ أنَّكَ قُلتَ: «ما مِن عَبدٍ قَطَرَت عَيناهُ فينا قَطرَةً، أو دَمَعَت عَيناهُ فينا دَمعَةً، إِلّا بَوَّأَهُ اللهُ بِها فِي الجَنَّةِ حُقُباً»؟ قالَ: نَعَم. قُلتُ: سَقَطَ الإِسنادُ بَيني وَ بَينَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۳۴۱ ح۶، الأمالي للطوسي: ص۱۱۷ ح۱۸۱، بشارة المصطفیٰ: ص۶۲، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۲۷۹ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، مفيد - به نقل از جعفر بن محمّد بن مالک -: احمد بن يحيى اَودى، از مُخوّل بن ابراهيم، از ربيع بن مُنذِر از پدرش نقل كرد كه حسين بن على علیه‌السلام فرمود: «هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه چشمان او براى ما، قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بيفشاند يا ديدگانش براى ما اشكى بريزد، مگر اين كه خداوند به سبب آن، او را زمانى دراز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى حديث، «حُقب» آمده كه به معناى: يک قرن، يک عمر، هشتاد سال يا بيشتر است (ر. ک: منتهى الأرب، الطراز المتضمّن: مادّۀ «حقب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بهشت، جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احمد بن يحيى اَودى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: حسين بن على علیه‌السلام را در عالم رؤيا ديدم. گفتم: مخوّل بن ابراهيم، از ربيع بن منذر، از پدرش، از شما نقل كرده كه شما فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای: «هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه چشمانش براى ما قطرۀ اشكى بيفشاند يا ديدگانش براى ما اشكى بريزد، مگر آن كه خداوند به سبب آن، او را زمانى دراز در بهشت، جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد». امام حسين علیه‌السلام تأييد فرمود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرضۀ حديث در خواب، از منظر علمى اعتبارى ندارد؛ ولى اين حديث، بيانگر فرهنگ ارتكازى عرضۀ حديث است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: سند ميان من و تو فرو افتاد [و مستقيم از خودت شنيدم].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-إنكار-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴ ـ 2. إنكارُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴ ـ 2. انكار حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام عن أبيه عن جدّه عن الإمام الحسين عليه‌السلام: أنَّهُ سُئِلَ عَن قَولِ النّاسِ فِي الأَذانِ: أنَّ السَّبَبَ كانَ فيهِ رُؤيا رَآها عَبدُ اللهِ بنُ زَيدٍ، فَأَخبَرَ بِهَا النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَأَمَرَ بِالأَذانِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الحُسَينُ عليه‌السلام: الوَحيُ يَتَنَزَّلُ عَلیٰ نَبِيِّكُم وَ تَزعُمونَ أنَّهُ أخَذَ الأَذانَ عَن عَبدِ اللهِ بنِ زَيدٍ، وَ الأَذانُ وَجهُ دينِكُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و غَضِبَ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ: بَل سَمِعتُ أبي عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ - رِضوانُ اللهِ عَلَيهِ وَ صَلَواتُهُ - يَقولُ: أهبَطَ اللهُ عزّ وجلّ مَلِكاً حَتّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الجعفريّات: «حين» بدل «حتّى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَرَجَ بِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله...: وَ بَعَثَ اللهُ مَلِكاً لَم يُرَ فِي السَّماءِ قَبلَ ذٰلِكَ الوَقتِ وَ لا بَعدَهُ، فَأَذَّنَ مَثنیٰ وَ أَقامَ مَثنیٰ، وَ ذَكَرَ كَيفِيَّةَ الأَذانِ، وَ قالَ جَبرائيلُ لِلنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله: يا مُحَمَّدُ! هٰكَذا أذِّن لِلصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۴۲، الجعفريّات: ص۴۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه عنه عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۱۵۶ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - به نقل از پدرش، از جدّش -: از حسين بن علی علیه‌السلام در بارۀ سخن مردم - كه سبب صدور فرمانِ گفتن اذان، خواب عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زيد بوده كه او به پيامبر صلی الله علیه و آله خبر داده و ايشان هم بِدان، فرمان داده است - سؤال شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسين علیه‌السلام فرمود: «بر پيامبرتان، وحى نازل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداريد كه او اذان را از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زيد گرفت، در حالى كه اذان، سيماىِ دين شماست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[در اين هنگام] ایشان - كه درودهاى خدا بر او باد - خشمگين شد و فرمود: «بلكه شنيدم پدرم على بن ابى طالب - كه رضوان و درودهاى خدا بر او باد - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;خداوند عز و جل فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را فرو فرستاد و پيامبر خدا صلی الله علیه و آله را به معراج بُرد.… خداوند، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را بر انگيخت كه پيش از آن و پس از آن، در آسمان، ديده نشد. او بندهاى اذان و اقامه را دو بار گفت و كيفيت اذان را باز گفت. آن گاه جبرئيل به پيامبر صلی الله علیه و آله گفت: اى محمّد! براى نماز، اين گونه اذان بگو&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-زين-العابدين-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ زَينِ العابِدينَ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام زين العابدين علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1.-تأييد-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵ ـ 1. تَأييدُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵ ـ 1. تأييد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن حمّاد بن عيسى عن إبراهيم بن عمر عن أبان رفعه إلى سُلَيم بن قَيس الهِلالي: شَهِدتُ وَصِيَّةَ أميرِ المُؤمِنِينَ عليه‌السلام حينَ أوصَیٰ إِلَی ابنِهِ الحَسَنِ، وَ أشهَدَ عَلیٰ وَصيَّتِهِ الحُسَينَ عليه‌السلام و مُحَمَّداً وَ جَميعَ وُلدِهِ وَ رؤَساءَ شيعَتِهِ وَ أهلَ بَيتِهِ، ثُمَّ دَفَعَ الكِتابَ إِلَيهِ وَ السِّلاحَ، ثُمَّ قالَ لاِبنِهِ الحَسَنِ: «يا بُنَيَّ، أمَرَني رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أن أُوصِيَ إِلَيكَ وَ أن أدفَعَ إِلَيكَ كُتُبِي وَ سِلاحِي كَما أوصَیٰ إِلَيَّ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله»، وَ دَفَعَ إِلَيَّ كُتُبَهُ وَ سِلاحَهُ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: اُكتُب: بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ. هَذا ما أوصَیٰ بِهِ عَلَيُّ بنُ أبَي طَالِبٍ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زادَ فيهِ إِبراهيمُ بنُ عُمَرَ، قالَ: قالَ أبانٌ: قَرَأتُها عَلیٰ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‌السلام، فَقالَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه‌السلام: صَدَقَ سُلَيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۹ ص۱۷۶ و ۱۷۸ ح۷۱۴، الغيبة للطوسي: ص۱۹۴ ح۱۵۷، رجال الكشّي: ج۱ ص۳۲۱ ح۱۶۷ و فيه ذيله و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۲ ص۲۱۲ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از حمّاد بن عيسى، از ابراهيم بن عمر، از ابان كه سند حديث را به سُلَيم بن قيس هلالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند -: هنگام وصيّت امير مؤمنان علیه‌السلام به فرزندش حسن علیه‌السلام حاضر بودم. على علیه‌السلام حسين علیه‌السلام، محمّد [ابن حنفيّه] و همۀ فرزندانش و بزرگان شيعه و خاندانش را گواه گرفت و سپس كتاب و سلاح را به امام حسن علیه‌السلام سپرد و آن گاه به او فرمود: «اى پسر عزيزم! پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به من فرمان داد كه به تو وصيّت كنم و كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سلاحم را به تو بسپارم، همان گونه كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به من وصيّت كرد و كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سلاحش را به من سپرد...».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «بنويس: به نام خداوند مهرگستر مهربان. اين وصيّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ على بن ابى طالب است...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ابراهيم بن عمر افزود كه ابان گفت: آن را بر على بن حسين علیه‌السلام خواندم. على بن حسين علیه‌السلام فرمود: «سُلَيم راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: مِن كِتابِ سُلَيمِ بنِ قَيسٍ الهِلالِيِّ - رَحمَةُ اللهِ عَلَيهِ - الَّذي رَواهُ عَنهُ أبانُ بنُ أبي عَيّاشٍ وَ قَرَأَهُ جَميعَهُ عَلیٰ سَيِّدِنا عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‌السلام بِحُضورِ جَماعَةِ أعيانٍ مِنَ الصَّحابَةِ، مِنهُم: أبُو الطُّفَيلِ، فَأَقَرَّهُ عَلَيهِ زَينُ العابِدينَ عليه‌السلام، وَ قالَ: هٰذِهِ أحاديثُنا صَحيحَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبانٌ: لَقِيتُ أبَا الطُّفَيلِ بَعدَ ذٰلِكَ في مَنزِلِهِ، فَحَدَّثَني فِي الرَّجعَةِ عَن أُناسٍ مِن أهلِ بَدرٍ، وَ عَن سَلمانَ وَ المِقدادِ وَ أُبَيِّ بنِ كَعبٍ، وَ قالَ أبُو الطُّفَيلِ: فَعَرَضتُ هذا الَّذي سَمِعتُهُ مِنهُم عَلیٰ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌السلام بِالكوفَةِ، فَقالَ: هذا عِلمٌ خاصٌ لا يَسَعُ الأُمَّةَ جَهلُهُ، وَ رَدُّ عِلمِهِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ. ثُمَّ صَدَّقَني بِكُلِّ ما حَدَّثوني، وَ قَرَأَ عَلَيَّ بِذٰلِكَ قِراءَةً كَثيرَةً، فَسَّرَهُ تَفسيراً شافِياً، حَتّیٰ صِرتُ ما أنَا بِيَومِ القِيامَةِ أشَدَّ يَقيناً مِنّي بِالرَّجعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۱۷۵ ح۱۱۲، بحار الأنوار: ج۵۳ ص۶۸ ح۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: از كتاب سُلَيم بن قيس هلالى – رحمة اللّٰه علیه - كه ابان بن ابى عيّاش، آن را از او نقل كرد و همۀ آن را بر سَرورمان على بن حسين علیه‌السلام و در حضور گروهى از ياران بزرگ ائمّه، از جمله ابو طُفَيل قرائت كرد. امام زين العابدين علیه‌السلام آن را تأييد كرد و فرمود: «اينها، از احاديث صحيح ما هستند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پس از آن، ابو طفيل را در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ديدم. او احاديثى در بارۀ رجعت از گروهى از بدريان و نيز سلمان و مقداد و اُبىّ بن كعب، برايم نقل كرد و گفت: اينها را كه از آنها شنيدم، در كوفه بر على بن ابى طالب علیه‌السلام عرضه كردم. امام علیه‌السلام فرمود: «اين، دانشى ويژه است كه عذر امّت در ناآگاهى از [اصل] آن و در انداختن علمش به گردن خداوند متعال، [با گفتن &amp;quot;خدا می‌داند و ما نمی‌دانیم&amp;quot;]، پذیرفته نيست». آن گاه، همۀ آنچه را آن گروه برايم گفته بودند، تصديق كرد و برايم در اين باره، فراوان قرائت كرد و به گونۀ كامل برايم تفسير نمود، تا آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه يقينم به روز قيامت بيشتر از يقينم به رجعت نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة الثُّمالي: قَرَأتُ صَحيفَةً فيها كَلامُ زُهدٍ مِن كَلامِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‌السلام، وَ كَتَبتُ ما فيها، ثُمَّ أتَيتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليه‌السلام فَعَرَضتُ ما فيها عَلَيهِ، فَعَرَفَهُ وَ صَحَّحَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۴ ح۲، الأمالي للمفيد: ص۲۰۰ ح۳۳ نحوه، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۳۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۵۱ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو حمزه ثُمالى -: من صحيفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه در آن، سخنانى از على بن حسين(زین العابدین) علیه‌السلام در باب زهد بود، خواندم و مطالب آن را نوشتم. سپس خدمت على بن حسين علیه‌السلام رسيدم و آن مطالب را بر ايشان عرضه داشتم. آنها را شناخت و آنها را تأييد كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-تبيين-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵ ـ 2. تَبيينُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵ ـ 2. تبيين حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن أبي إسحاق: قُلتُ لِعَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‌السلام: ما مَعنیٰ قَولِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله: «مَن كُنتُ مَولاهُ فَعَلِيٌّ مَولاهُ»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أخبَرَهُم أنَّهُ الإِمامُ بَعدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۶۵ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۱۸۵ ح۱۹۱، بحار الأنوار: ج۳۷ ص۲۲۳ ص۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از ابو اسحاق -: به على بن حسين علیه‌السلام گفتم: معناى سخن پيامبر صلی الله علیه و آله: «هر كه من مولاى اويم، على مولاى اوست» چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[پيامبر صلی الله علیه و آله] به آنان (حاضران در غدير خم) خبر داد كه پس از خودش، او (على علیه‌السلام) امام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-الباقر-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ الباقِرِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام باقر علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1.-تأييد-الحديث-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶ ـ 1. تَأييدُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶ ـ 1. تأييد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحيم بن رَوح القَصير: قُلتُ لِأبي جَعفَرٍ عليه‌السلام: حَدَّثَني صالِحُ بنُ ميثَمٍ عَن عَبايَةَ الأَسَدِيِّ، أنَّهُ سَمِعَ عَلِيّاً عليه‌السلام يَقولُ: «وَاللهِ، لا يُبغِضُني عَبدٌ أبَداً يَموتُ عَلیٰ بُغضي إِلّا رَآني عِندَ مَوتِهِ حَيثُ يَكرَهُ، وَ لا يُحِبُّني عَبدٌ أبَداً فَيَموتُ عَلیٰ حُبّي إِلّا رَآني عِندَ مَوتِهِ حَيثُ يُحِبُّ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام: نَعَم، وَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بِاليَمينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۱۳۲ ح۵، الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۵۶ ح۲۲۶ و فيه «باليمنى» بدل «باليمين»، بحار الأنوار: ج۶ ص۱۹۹ ح۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد الرحيم بن روح قصير -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: صالح بن ميثم، از عبايۀ اسدى نقل كرده است كه از على علیه‌السلام شنيده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به خدا سوگند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه دشمن من است، هرگز بر كينۀ من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد، مگر آن كه هنگام مرگش، مرا در حال ناخوشايندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه دوستدار من است، هرگز بر مِهر من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد، مگر آن كه به هنگام مرگش، مرا در حالى كه دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام فرمود: «آرى. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نيز در سمت راست شخص مُحتضر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشيخ الطوسي - في تَرجَمَةِ عُبَيدِ بنِ مُحَمَّدِ بنِ قَيسٍ البَجَلِيِّ-: لَهُ كِتابٌ يَرويهِ عَن أبيهِ، أخبَرَنا بِهِ جَماعَةٌ، عَنِ التَّلَّعُكبَرِيِّ هارونَ بنِ موسیٰ، قالَ: حَدَّثَنا أبو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ الحُسَينِ بنِ حَفصٍ الخَثعَمِيُّ، قالَ: حَدَّثَنا أبو سَعيدٍ عَبّادُ بنُ يَعقوبَ الرَّواجِنِيُّ الأَسَدِيُّ، قالَ: أخبَرَنا عُبَيدُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ قَيسٍ البَجَلِيُّ عَن أبيهِ، قالَ: عَرَضنا هٰذَا الكِتابَ عَلیٰ أبي جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ الباقِرِ عليه‌السلام، فَقالَ: «هٰذا قَولُ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام، إِنَّهُ كانَ يَقولُ إِذا صَلّیٰ، قالَ في أوَّلِ الصَّلاةِ» وَ ذَكَرَ الكِتابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفهرست للطوسي: ص۱۷۶ الرقم ۴۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ طوسى - در شرح حال عبيد بن محمّد بن قيس بَجَلى -: او كتابى دارد كه از پدرش نقل كرده است. گروهى آن را از هارون بن موسى تَلّعُكبرى، از ابو جعفر محمّد بن حسين بن حَفص خَثعَمى، از ابو سعيد عَبّاد بن يعقوب رواجِنى اسدى، از عبيد بن محمّد بن قيس بَجَلى، از پدرش براى ما روايت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه گفت: اين كتاب را بر امام محمّد باقر علیه‌السلام عرضه كرديم. فرمود: «اين، سخن امير مؤمنان علیه‌السلام است. او هنگام نماز، در ابتداى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود...» و كتاب را بيان فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-تبيين-الحديث-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶ ـ 2. تَبيينُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶ ـ 2. تبيين حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌السلام عَمّا يَروونَ: «إِنَّ اللهَ خَلَقَ آدَمَ عَلیٰ صورَتِهِ»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هِيَ صورَةٌ مُحدَثَةٌ مَخلوقَةٌ، وَ اصطَفاهَا اللهُ وَ اختارَها عَلیٰ سائِرِ الصُّوَرِ المُختَلِفَةِ، فَأَضافَها إِلیٰ نَفسِهِ كَما أضافَ الكَعبَةَ إِلیٰ نَفسِهِ وَ الرُّوحَ إِلیٰ نَفسِهِ، فَقالَ: (بَيْتِيَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۲۵، الحجّ: ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ (نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجر: ۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۱۳۴ ح۴، التوحيد: ص۱۰۳ ح۱۸، الاحتجاج: ج۲ ص۱۷۲ ح۲۰۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۴ ص۱۳ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن مسلم -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ اين روايت كه «خدا آدم علیه‌السلام را به صورت خويش آفريد» پرسيدم. فرمود: «اين صورت [انسانى]، صورتى حادث و مخلوق است. خداوند، آن را برگزيد و بر صورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون ديگر، برترى داد و آن را به خود نسبت داد، چنان كه كعبه و روح را به خودش نسبت داد و فرمود: (خانۀ من) و (در او از روح خودم دميدم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام، فَقالَ لَهُ رَجُلٌ مِن أهلِ الكوفَةِ يَسأَلُهُ عَن قَولِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام: «سَلوني عَمّا شِئتُم، فلا تَسأَلونّي عَن شَيءٍ إِلّا أنبَأتُكُم بِهِ»،&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّهُ لَيسَ أحَدٌ عِندَهُ عِلمُ شَيءٍ إِلّا خَرَجَ مِن عِندِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام، فَليَذهَبِ النّاسُ حَيثُ شاؤوا، فَوَاللهِ لَيسَ الأَمرُ إِلّا مِن هاهنا وَ أَشارَ بِيَدِهِ إِلیٰ بَيتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۹۹ ح۲، بصائر الدرجات: ص۱۲ ح۱ و فيه «المدينة» بدل «بيته» و ص۵۱۹ ح۱ و فيه «صدره» بدل «بيته» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۹۴ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از زُراره -: نزد امام باقر علیه‌السلام بودم. مردى از كوفيان، از وى در بارۀ اين سخن امير مؤمنان علیه‌السلام پرسيد كه: «از من، در بارۀ هر آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد، بپرسيد؛ چرا كه از چيزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد، مگر آن كه در بارۀ آن به شما خبر خواهم داد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام باقر علیه‌السلام] فرمود: «نزد هيچ كس دانشِ چيزى نيست، جز آن كه از امير مؤمنان علیه‌السلام گرفته شده باشد. مردم، هر جا كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند، بروند! سوگند به خدا، هيچ چيزى نيست، مگر آن كه از اين جاست» و با دست خود به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش اشاره كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-إنكار-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶ ـ 3. إنكارُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶ ـ 3. انكار حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مَعمَر بن خُثَيم: قالَ لي أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام: ما تُكَنّیٰ؟ قالَ: قُلتُ: مَا اكتَنَيتُ بَعدُ، وَ ما لي مِن وَلَدٍ وَ لَا امرَأَةٍ وَ لا جارِيَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما يَمنَعُكَ مِن ذٰلِكَ؟ قالَ: قُلتُ: حَديثٌ بَلَغَنا عَن عَلِيٍّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما هُوَ؟ قُلتُ: بَلَغَنا عَن عَلِيٍّ عليه‌السلام أنَّهُ قالَ: «مَنِ اكتَنیٰ وَ لَيسَ لَهُ أهلٌ فَهُوَ أبو جَعرٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَعر: ما يبس من الثُّفل في الدبر أو خرج يابساً (النهاية: ج۱ ص۲۷۵ «جعر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام: شَوهٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَوهٌ: كلمة تقبيح، و منه شاهت الوجوه (اُنظر: المصباح المنير: ص۳۲۸ «شوه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! لَيسَ هٰذا مِن حَديثِ عَلِيٍّ عليه‌السلام، إِنّا لَنُكَنّي أولادَنا في صِغَرِهِم مَخافَةَ النَّبَزِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبَز: اللقَب. و کأنّه یکثر فیما کان ذمّاً (النهایة: ج۵ ص۸ «نبز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يَلحَقَ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۱۹ ح۱۱، تهذيب الأحكام: ج۷ ص۴۳۸ ح۱۷۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از مَعمَر بن خُثَيم -: امام باقر علیه‌السلام به من فرمود: «كنيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات چيست؟». گفتم: هنوز، كنيه نگرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، چون فرزند و زن و كنيزى ندارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه چيز، مانع تو شده است؟». گفتم: حديثى كه از امام على علیه‌السلام رسيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن چيست؟». گفتم: از امام على علیه‌السلام به ما چنين رسيده كه: «هر كس كنيه انتخاب كند، بدون اين كه زن و فرزندى داشته باشد، آدم پلشتى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام فرمود: «دور باد! اين، حديث على علیه‌السلام نيست. ما خود، براى فرزندانمان كنيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاريم، در حالى كه هنوز كوچک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ زيرا بيم آن داريم كه لقبى زشت بر آنها بگذارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-الصادق-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ الصّادِقِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام صادق علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-تأييد-الحديث-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷ ـ 1: تَأييدُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷ ـ 1: تأييد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسماعيل بن الفضل الهاشمي: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ المُتعَةِ، فَقالَ: اِلقَ عَبدَ المَلِكِ بنَ جُرَيجٍ فَسَلهُ عَنها؛ فَإِنَّ عِندَهُ مِنها عِلماً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَقيتُهُ، فَأَملیٰ عَلَيَّ مِنها شَيئاً كَثيراً فِي استِحلالِها، فَكانَ فيما رَویٰ لِيَ ابنُ جُرَيجٍ، قالَ: لَيس فيها وَقتٌ وَ لا عَدَدٌ، إِنَّما هِيَ بِمَنزِلَةِ الإِماءِ يَتَزَوَّجُ مِنهُنَّ كَم شاءَ، وَ صاحِبُ الأَربَعِ نِسوَةٍ يَتَزَوَّجُ مِنهُنَّ ما شاءَ بِغَيرِ وَلِيٍّ وَ لا شُهودٍ، فَإِذَا انقَضَى الأَجَلُ بانَت مِنهُ بِغَيرِ طَلاقٍ، وَ يُعطيهَا الشَّيءَ اليَسيرَ، وَ عِدَّتُها حَيضَتانِ، وَ إِن كانَت لا تَحیضُ فَخَمسَةٌ وَ أَربَعونَ يَوماً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتَيتُ بِالكِتابِ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام فَعَرَضتُ عَلَيهِ، فَقالَ: «صَدَقَ»، وَ أَقَرَّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۴۵۱ ح۶، النوادر للأشعري: ص۸۵ ح۱۹۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۳۱۷ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از اسماعيل بن فضل هاشمى -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ متعه پرسيدم. فرمود: «با عبد الملک بن جُرَيج، ديدار كن و از او در بارۀ آن بپرس؛ چون او از آن، آگاه است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با او ديدار كردم و او در بارۀ حلال بودنش، چيزهاى بسيارى بر من املا كرد. از جمله چيزهايى كه ابن جُرَيج براى من نقل كرد، اين بود كه گفت: در آن (متعه)، وقت و عدد نيست (يعنى محدوديت نيست)؛ بلكه زنان متعه به منزلۀ كنيزكان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هر چه قدر بخواهد، از آنها به همسرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و كسى كه چهار همسر دارد، از آنان هر چه بخواهد، بدون ولىّ و گواه، ازدواج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و وقتى زمان به سر آمد، زن از او بدون طلاق، جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مختصرى مالى به وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و عدّۀ آن، دو حيض است و اگر حيض نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، ۴۵ روز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس مكتوب را براى امام صادق علیه‌السلام آوردم و به ايشان تقديم كردم. فرمود: «راست گفته است» و آن را تأييد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن حَنان بن سَدير: مَرَرتُ أنَا وَ أَبي بِرَجُلٍ مِن وُلدِ أبي لَهَبٍ يُقالُ لَهُ: عُبَيدُ اللهِ بنُ إِبراهيمَ، فَناداني: يا أبَا الفَضلِ! هٰذَا الرَّجُلُ يُحَدِّثُكَ - و ذَكَرَ اسمَ المُحَدِّثِ وَ هُوَ سُدَيفٌ في آخِرِ الحَديثِ وَ لَم يَذكُرهُ هاهُنا - عَن أبي جَعفَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَرُبنا مِنهُم وَ سَلَّمنا عَلَيهِم. فَقالَ لَهُ: حَدِّثهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَدَّثَني مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ الباقِرُ - و ما رَأَيتُ مُحَمَّدِيّاً قَطُّ يَعدِلُهُ - عَن جابِرِ بنِ عَبدِ اللهِ الأَنصارِيِّ، قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقبَلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حَتّیٰ صَعِدَ المِنبَرَ وَ اجتَمَعَ المُهاجِرونَ وَ الأَنصارُ فِي الصَّلاةِ، فَقالَ: «أيُّهَا النّاسُ! مَن أبغَضَنا أهلَ البَيتِ بَعَثَهُ اللهُ يَهودِيّاً»،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جابِرٌ: فَقُمتُ إِلَيهِ فَقُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، وَ إِن شَهِدَ أن لا إِلٰهَ إِلّا اللهُ وَ أَنَّكَ رَسولُ اللهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: «نَعَم وَ إِن شَهِدَ، إِنَّمَا احتَجَزَ بِذٰلِكَ مِن أن يُسفَكَ دَمُهُ أو يُؤَدِّيَ الجِزيَةَ عَن يَدٍ وَ هُوَ صاغِرٌ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: «أيُّهَا النّاسُ! مَن أبغَضَنا أهلَ البَيتِ بَعَثَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ يَهودِيّاً، وَ إِن أدرَكَ الدَّجّالَ آمَنَ بِهِ، وَ إِن لَم يُدرِكهُ بُعِثَ مِن قَبرِهِ حَتّیٰ يُؤمِنَ بِهِ، إِنَّ رَبّي عزّ وجلّ مَثَّلَ لي أُمَّتي فِي الطّينِ، وَ عَلَّمَني أسماءَ أُمَّتي كَما عَلَّمَ آدَمَ الأَسماءَ كُلَّها، فَمَرَّ بي أصحابُ الرّاياتِ فَاستَغفَرتُ لِعَلِيٍّ وَ شيعَتِهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حَنانٌ: وَ قالَ لي أبي: اُكتُب هٰذَا الحَديثَ، فَكَتَبتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خَرَجنا مِن غَدٍ إِلَى المَدينَةِ، فَقَدِمنا فَدَخَلنا عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، إِنَّ رَجُلاً مِنَ المَكِّيّينَ يُقالُ لَهُ: سُدَيفٌ، حَدَّثَني عَن أبيكَ بِحَديثٍ، فَقالَ: وَ تَحفَظُهُ؟ فَقُلتُ: كَتَبتُهُ، قالَ: فَهاتِهِ، فَعَرَضتُهُ عَلَيهِ، فَلَمَّا انتَهیٰ إِلیٰ: «مَثَّلَ لي أُمَّتي فِي الطّينِ وَ عَلَّمَني أسماءَ أُمَّتي كَما عَلَّمَ آدَمَ الأَسماءَ كُلَّها»، قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: يا سُدَيرُ، مَتیٰ حَدَّثَكَ بِهٰذا عَن أبي؟ قُلتُ: اليَومَ السّابِعَ مُنذُ سَمِعناهُ مِنهُ يَرويهِ عَن أبيكَ، فَقالَ: قَد كُنتُ أریٰ أنَّ هٰذَا الحَديثَ لا يَخرُجُ عَن أبي إِلیٰ أحَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۴۸ ح۱۳۴۷، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۳۵ ح۱۳۲ و راجع الأمالي للمفيد: ص۱۲۶ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از حنان بن سَدير -: من و پدرم، با مردى از نسل ابو لهب به نام عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن ابراهيم رو به رو شديم. او ما را صدا زد و گفت: اى ابو فضل! اين مرد، از امام باقر علیه‌السلام حديثى برايتان نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نام او، همان گونه كه در آخر حديث، از او نام برد، سُدَيف است، هر چند اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا نام او را نگفت [بلكه من اين جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما به او نزديک شديم و به او سلام كرديم. نوادۀ ابو لهب به او گفت: حديث را بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: محمّد بن على باقر - كه هيچ يک از خاندان محمّد را نديدم كه همسنگ او باشد - از جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصارى برايم نقل كرد كه: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد و بر منبر رفت و مهاجران و انصار، براى نماز، جمع شدند. آن گاه فرمود: «اى مردم! هر كه ما اهل بيت را دشمن بدارد، خداوند، او را يهودى محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر گفت: من برخاستم و گفتم: اى پيامبر خدا! اگر چه شهادت دهد كه معبودى جز خداى يكتا نيست و تو پيامبر خدا هستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، اگر چه شهادت دهد. او با شهادت دادن [به يگانگى خدا و رسالت من]، فقط سبب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه خونش ريخته نشود يا با دست خود و ذليلانه، جزيه ندهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اى مردم! هر كس ما اهل بيت را دشمن بدارد، خداوند در روز قيامت، او را يهودى محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر به زمان دجّال برسد، به او ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و اگر آن زمان را درک نكند، از گورش بر انگيخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد تا به او ايمان بياورد. همانا پروردگارم در ميان [آفرينش] گل [آدمى]، امّت مرا برايم مجسّم ساخت و نام همۀ افراد امّتم را به من آموخت - همان گونه كه همۀ نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به آدم آموخت ـ. سپس پرچمداران، از برابر من گذشتند و من، براى على و شيعيان او آمرزش طلبيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم به من (حنان) گفت: اين حديث را بنويس و من نوشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا به جانب مدينه حركت كرديم و رسيديم و نزد امام صادق علیه‌السلام رفتيم. به ايشان گفتم: فدايت شوم! مردى از مكّيان به نام سُدَيف، حديثى از پدرتان به من گفته است. فرمود: «آن را حفظ دارى؟». گفتم: مكتوبش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. فرمود: «آن را بياور». من آن را به ايشان عرضه كردم. چون به جملۀ «در آن هنگام كه گِلِ آدميان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرشتند، خداوند، امّت مرا برايم مجسّم ساخت و نام همۀ افراد امّتم را به من آموخت، همان گونه كه همۀ نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به آدم علیه‌السلام، تعليم داد» رسيد، فرمود: «اى سَدير! چه هنگام، اين حديث را از قول پدرم برايت نقل كرد؟». گفتم: هفت روز است كه روايت او را از پدرتان شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. فرمود: «من فكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم كه اين حديث، از دهان پدرم براى هيچ كسى بيرون نيامده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عامر بن عَميرة: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: بَلَغَني عَنكَ أنَّكَ قُلتَ: «لَو أنَّ رَجُلاً ماتَ وَ لَم يَحُجَّ حَجَّةَ الإِسلامِ، فَحَجَّ عَنهُ بَعضُ أهلِهِ، أجزَأَ ذٰلِكَ عَنهُ»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم، أشهَدُ بِها عَن أبي أنَّهُ حَدَّثَني أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أتاهُ رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إِنَّ أبي ماتَ وَ لَم يَحُجَّ؟ فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «حُجَّ عَنهُ، فَإِنَّ ذٰلِكَ يُجزِئُ عَنهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۷ ح۱۳، تهذيب الأحكام: ج۵ ص۴۰۴ ح۱۴۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عامر بن عَميره -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: خبردار شدم كه شما فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى: «اگر كسى بميرد كه حجّ واجب نگزارده باشد و يكى از خويشانش از طرف او حج بگزارد، اين حج از او كفايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. در بارۀ آن، گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه پدرم، اين سخن را به من گفت كه: مردى نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! پدرم مُرد و حج نگزارد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به او فرمود: &amp;quot;از طرف او حج بگزار كه اين، از او كفايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن أبي الربيع الشامي: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: بَلَغَني عَن عَمرِو بنِ إِسحاقَ حَديثٌ. فَقالَ: اِعرِضهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: دَخَلَ[عَمروٌ] عَلیٰ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام فَرَأیٰ عليه‌السلام صُفرَةً في وَجهِهِ، فَقالَ: ما هٰذِهِ الصُّفرَةُ؟ فَذَكَرَ وَجَعاً بِهِ، فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ عليه‌السلام: «إِنّا لَنَفرَحُ لِفَرَحِكُم، وَ نَحزَنُ لِحُزنِكُم، وَ نَمرَضُ لِمَرَضِكُم، وَ نَدعو لَكُم، فَتَدعونَ فَنُؤَمِّنُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَمرٌو: قَد عَرَفتُ ما قُلتَ، وَ لٰكِن كَيفَ نَدعو فَتُؤَمِّنُ؟ فَقالَ: «إِنّا سَواءٌ عَلَينَا البادي وَ الحاضِرُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: صَدَقَ عَمرٌو.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۶۰ ح۲، بحار الأنوار: ج۲۶ ص۱۴۰ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از ابو ربيع شامى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: از عَمرو بن اسحاق حديثى به من رسيده است. فرمود: «آن را عرضه كن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[گفتم:] عمرو، نزد امير مؤمنان علیه‌السلام رفته و امام علیه‌السلام رخسار وی را زردرنگ دیده و پرسيده است: «اين زردى چيست؟» و او بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را گفته است. سپس على علیه‌السلام به او فرموده است: «ما از شادمانى شما، شادمان و از اندوهتان، اندوهگين و از بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان، بيمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم. برايتان دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم و شما هم که دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، ما آمين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرو گفته: آنچه فرمودى، فهميدم، جز آن كه چگونه ما [دور از شما] دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم و شما آمين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد؟ امير مؤمنان علیه‌السلام فرموده: «حاضر و غايب، براى ما يک‌سان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «عمرو، راست گفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-تبيين-الحديث-2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷ ـ 2. تَبيينُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷ ـ 2. تبيين حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أبي المغيرة&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «عليّ بن مغيرة»، و التصویب من طبعة دار الحديث: ج۵ ص۸۵ ح۳۹۲۷. و کما جاء في ج۶ ص۲۵۹ ح۷ من الطبعة المعتمدة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ! المَيتَةُ يُنتَفَعُ بِشَيءٍ مِنها؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بَلَغَنا أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مَرَّ بِشاةٍ مَيتَةٍ، فَقالَ: «ما كانَ عَلیٰ أهلِ هٰذِهِ الشّاةِ إِذ لَم يَنتَفِعوا بِلَحمِها أن يَنتَفِعوا بِإِهابِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإهاب: هو الجلد. و قيل: إنّما يقال للجلد إهاب قبل الدبغ، فأمّا بعده فلا (النهاية: ج۱ ص۸۳ «أهب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تِلكَ شاةٌ لِسَودَةَ بِنتِ زَمعَةَ زَوجِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، وَ كانَت شاةً مَهزولَةً لا يُنتَفَعُ بِلَحمِها، فَتَرَكوها حَتّیٰ ماتَت، فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «ما كانَ عَلیٰ أهلِها إِذ لَم يَنتَفِعوا بِلَحمِها أن يَنتَفِعوا بِإِهابِها أن تُذَكّیٰ!».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۳۹۸ ح۶، تهذيب الأحكام: ج۲ ص۲۰۴ ح۷۹۹، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۳۴۱ ح۴۲۱۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از على بن ابى مُغيره -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: فدايت گردم! چيزى از مُرده، قابل استفاده است؟ فرمود: «نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چنين به ما رسيده است كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بر گوسفندى مُرده گذشت و گفت: چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد صاحبان اين گوسفند كه از گوشت آن سود نبردند، دست كم از پوستش بهره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند!؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن گوسفند، بسيار لاغر و براى سوده دختر زَمعه (همسر پيامبر صلی الله علیه و آله) بود، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه گوشتى براى استفاده نداشت. از اين رو، رهايش كردند تا مُرد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: &amp;quot;حال كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستند از گوشتش استفاده كنند، دست كم، او را ذبح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و از پوستش سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الأعلى مولى آل سام: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إِنّا نَروي عِندَنا عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أنَّهُ قالَ: «إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - يُبغِضُ البَيتَ اللَّحِمَ»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: كَذَبوا، إِنَّما قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: البَيتَ الَّذي يَغتابونَ فيهِ النّاسَ وَ يَأكُلونَ لُحومَهُم. وَ قَد كانَ أبي عليه‌السلام لَحِماً، وَ لَقَد ماتَ يَومَ ماتَ وَ في كُمِّ اُمِّ وَلَدِهِ ثَلاثونَ دِرهَماً لِلَّحمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۳۰۸ ح۵، المحاسن: ج۲ ص۲۵۰ ح۱۷۸۳، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۶۱ ح۲۱ و راجع كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۳۵۰ ح۴۲۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد الأعلى، وابستۀ آل سام -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: روايتى نزد ماست كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند - تبارک و تعالى - از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در آن گوشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند، ناخرسند است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را فرمود: كه در آن، غيبت مردم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و گوشت مردم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند[، نه خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در آن، گوشت مصرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود]. همانا پدرم به گوشت، علاقه داشت و در روز وفاتش، سى درهم در جيب كنيزِ اُمّ ولدش&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيزى كه از صاحب خود بچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار شده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى خريد گوشت بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن إسماعيل الفرّاء عن رجل: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أ لَيسَ قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله في أبي ذَرٍّ - رَحمَةُ اللهِ عَلَيهِ -: «ما أظَلَّتِ الخَضراءُ وَ لا أقَلَّتِ الغَبراءُ عَلیٰ ذي لَهجَةٍ أصدَقَ مِن أبي ذَرٍّ»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَأَينَ رَسولُ اللهِ وَ أَميرُ المُؤمِنينَ؟ وَ أَينَ الحَسَنُ وَ الحُسَينُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي: كَمِ السَّنَةُ شَهراً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: اثنا عَشَرَ شَهراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَم مِنها حُرُمٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: أربَعَةُ أشهُرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَشَهرُ رَمَضانَ مِنها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّ في شَهرِ رَمَضانَ لَيلَةٌ أفضَلُ مِن ألفِ شَهرٍ! إِنّا أهلُ بَيتٍ لا يُقاسُ بِنا أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۱۷۹ ح۲، الاختصاص: ص۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۴۰۶ ح۲۲ و راجع علل الشرائع: ص۱۷۷ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از اسماعيل فرّاء، از مردى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: آيا پيامبرخدا صلی الله علیه و آله در بارۀ ابو ذر - كه رحمت خدا بر او باد - نفرمود: «آسمان بر كسى سايه نيفكند و زمين، كسى را بر پشت خود حمل نكرد كه از ابو ذر، راستگوتر باشد»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس پيامبر خدا و امير مؤمنان كجايند؟ حسن و حسين كجايند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «يک سال، چند ماه است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: دوازده ماه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چند ماه از آنها، ماه حرام است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چهار ماه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ماه رمضان، از ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حرام است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در ماه رمضان، شبى است كه برتر از هزار شب است. ما خاندانى هستيم كه هيچ كس با ما مقايسه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن عليّ بن عمر بن عليّ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - أنَّهُ قالَ -: «يا فاطِمَةُ، إِنَّ اللهَ تَعالیٰ لَيَغضَبُ لِغَضَبِكِ، وَ يَرضیٰ لِرِضاكِ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجاءَ سَندَلٌ، فَقالَ لِجَعفَرٍ عليه‌السلام: يا أبا عَبدِ اللهِ، إِنَّ هٰؤُلاءِ الشَّبابَ يَجيئونَنا عَنكَ بِأَحاديثَ مُنكَرَةٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ جَعفَرٌ عليه‌السلام: وَ ما ذاكَ يا سَندَلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جاءَنا عَنكَ أنَّكَ حَدَّثتَهُم: «إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يَغضَبُ لِغَضَبِ فاطِمَةَ، وَ يَرضیٰ لِرِضاها»؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ جَعفَرٌ عليه‌السلام: أ لَستُم رَوَيتُم فيما تَروونَ: «إِنَّ اللهَ يَغضَبُ لِغَضَبِ عَبدِهِ المُؤمِنِ، وَ يَرضیٰ لِرِضاهُ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما تُنكِرُ أن تَكونَ فاطِمَةُ عليها السلام مُؤمِنَةً، يَغضَبُ اللهُ تَعالیٰ لِغَضَبِها، وَ يَرضیٰ لِرِضاها؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: صَدَقتَ، اللهُ أعلَمُ حَيثُ يَجعَلُ رِسالَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۲۷ ح۹۵۴، الأمالي للصدوق: ص۴۶۷ ح۶۲۲، شرح الأخبار: ج۳ ص۲۹ ح۹۶۹ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۲ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از على بن عمر بن على، از امام صادق، از پدرانش علیهم‌السلام -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اى فاطمه! خداوند متعال، از خشم تو خشمگين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[راوى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: شخصى به نام] سَنَدل آمد و به [امام] جعفر [صادق] علیه‌السلام گفت: اى ابو عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! اين جوانان، احاديثى ناشناخته از شما براى ما نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام] جعفر [صادق] علیه‌السلام به او فرمود: «مانند چه، اى سندل؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: براى ما از شما نقل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه به ايشان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد: «خداوند متعال، از خشم فاطمه، خشمگين و از خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام] جعفر [صادق] علیه‌السلام به او فرمود: «آيا شما ميان روايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان نداريد كه: &amp;quot;خداوند، از خشم بندۀ باايمانش، خشمگين و از خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «پس چرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى كه فاطمه، زنى باايمان است كه خداى متعال از خشمش، خشمگين و از خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سندل گفت: راست گفتى. خداوند، داناتر است كه رسالتش را كجا قرار دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-تصحيح-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷ ـ 3. تَصحيحُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷ ـ 3. تصحيح حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إِنَّ عَمّاراً السّاباطِيَّ رَویٰ عَنكَ رِوايَةً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما هِيَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَویٰ أنَّ السُّنَّةَ فَريضَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أينَ يَذهَبُ؟! أينَ يَذهَبُ؟! لَيسَ هٰكَذا حَدَّثتُهُ، إِنَّما قُلتُ لَهُ: مَن صَلّیٰ فَأَقبَلَ عَلیٰ صَلاتِهِ، لَم يُحَدِّث نَفسَهُ فيها أو لَم يَسهُ فيها، أقبَلَ اللهُ عَلَيهِ ما أقبَلَ عَلَيها، فَرُبَّما رُفِعَ نِصفُها أو رُبُعُها أو ثُلُثُها أو خُمُسُها، وَ إِنَّما أمَرنا بِالسُّنَّةِ لِيَكمُلَ بِها ما ذَهَبَ مِنَ المَكتوبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۳۶۲ ح۱، دعائم الإسلام: ج۲ ص۲۰۸ نحوه، منتقى الجمان: ج۲ ص۸۱، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۹۷ ذيل ح۲۶ و راجع المحاسن: ج۱ ص۹۷ ح۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن مسلم -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: عمّار ساباطى، از شما روايتى نقل كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن روايت چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: روايت كرده كه: «سنّت (نافله)، واجب است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[عمّار] كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود؟ [عمّار] كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود؟ من، چنين نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. من به او گفتم: &amp;quot;هر كس نماز بگزارد و به نمازش توجّه كند (حضور قلب داشته باشد) و در نماز با خودش چيزى نگويد يا در آن غفلت نورزد، به همان اندازۀ توجّه او، خداوند به او توجّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. چه بسا نيمِ آن نماز يا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم آن، يا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومش، يا [حتّى] يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنجمش [قبول و] بالا برده شود&amp;quot;. ما به نافله، دستور داديم تا با آن، آن بخش از نمازِ واجب كه از دست رفته است، كامل شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مارِد: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: حَديثٌ رُوِيَ لَنا أنَّكَ قُلتَ: «إِذا عَرَفتَ فَاعمَل ما شِئتَ»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَد قُلتُ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتَ: وَ إِن زَنَوا أو سَرَقوا أو شَرِبُوا الخَمرَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: إِنّا لِلهِ وَ إِنّا إِلَيهِ راجِعونَ! وَاللهِ ما أنصَفونا أن نَكونَ أُخِذنا بِالعَمَلِ وَ وُضِعَ عَنهُم! إِنَّما قُلتُ: إِذا عَرَفتَ فَاعمَل ما شِئتَ مِن قَليلِ الخَيرِ وَ كَثيرِهِ، فَإِنَّهُ يُقبَلُ مِنكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۶۴ ح۵، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۶۰، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۷۴ ح۱۹ و راجع معاني الأخبار: ص۱۸۲ ح۱ و ص۳۸۸ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن مارِد -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: حديثى براى ما روايت شده است كه شما فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى: «هر گاه شناختى، آنچه خواستى، بكن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. من، اين را گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر چه زِنا كنند يا دزدى كنند يا شراب بنوشند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به من فرمود: «إنّا للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إنّا إليه راجعون. به خدا سوگند كه اين، منصفانه نيست كه ما، خود، براى عمل، مؤاخذه شويم و آنها، معاف باشند. من گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام: &amp;quot;هر گاه شناختى، آنچه از كارِ نيک خواستى، كم يا زياد، انجام بده؛ زيرا از تو پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسعدة بن صدقة: قيلَ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إِنَّ النّاسَ يَروونَ أنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام قالَ عَلیٰ مِنبَرِ الكوفَةِ: «أيُّهَا النّاسُ! إِنَّكُم سَتُدعَونَ إِلیٰ سَبّي فَسُبّوني، ثُمَّ تُدعَونَ إِلَى البَراءَةِ مِنّي فَلا تَبَرَّؤوا مِنّي».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: ما أكثَرَ ما يَكذِبُ النّاسُ عَلیٰ عَلِيٍّ عليه‌السلام! ثُمَّ قالَ: إِنَّما قالَ: «إِنَّكُم سَتُدعَونَ إِلیٰ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَبّي فَسُبّوني، ثُمَّ سَتُدعَونَ إِلَى البَراءَةِ مِنّي وَ إِنّي لَعَلیٰ دينِ مُحَمَّدٍ»، وَ لَم يَقُل:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَبَرَّؤوا مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ السّائِلُ: أ رَأَيتَ إِنِ اختارَ القَتلَ دونَ البَراءَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَاللهِ، ما ذٰلِكَ عَلَيهِ، وَ ما لَهُ إِلّا ما مَضیٰ عَلَيهِ عَمّارُ بنُ ياسِرٍ حیثُ أکرَهَهُ أهلُ مَکَّةَ وَ قَلبُهُ مُطمَئُنٌّ بِالإِیمانِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۱۹ ح۱۰، قرب الإسناد: ص۱۲ ح۳۸، تفسير العيّاشي: ج۳ ص۲۵ ح۲۴۳۲ عن الإمام الباقر عليه‌السلام كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۹ ص۳۱۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از مَسعَدة بن صَدَقه -: به امام صادق علیه‌السلام گفته شد: مردم، چنين روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه على علیه‌السلام بر منبر كوفه گفته است: «اى مردم! به زودى، شما به دشنام گفتن به من، فرا خوانده خواهيد شد. [در اين صورت،] مرا دشنام بگوييد. سپس به بيزارى جستن از من، فرا خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد. [در اين صورت،] از من بيزارى مجوييد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه مردم به على علیه‌السلام بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چه زياد است!». آن گاه فرمود: «على علیه‌السلام فرموده است: &amp;quot;به زودى، شما به دشنام گفتن به من، فرا خوانده خواهيد شد. [در اين صورت،] مرا دشنام بگوييد. سپس به بيزارى جستن از من، فرا خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد، درحالی که [می‌دانید] من بر دين محمّد هستم&amp;quot; و نگفت: &amp;quot;از من، بيزارى مجوييد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، پرسشگر از ایشان پرسيد: چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى در بارۀ كسى كه كشته شدن را به جاى بيزارى جستن برگزيند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;سوگند به خدا چنين وظيفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد، و چيزى جز همان كه عمّار بن ياسر كرد، بر عهدۀ او نيست&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمّار ياسر در برابر شكنجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى طاقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرسا و كشندۀ مشركان مكّه، تنها به زبان، كفر ورزيد (تَقیّه کرد) و از مرگ حتمى رهيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات عن محمّد بن مُصادِف: حَدَّثَني مالِكٌ الجُهَنِيُّ عَن أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام في زِيارَةِ قَبرِ الحُسَينِ عليه‌السلام، قالَ: «مَن أتاهُ زائِراً لَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ كَتَبَ اللهُ لَهُ حَجَّةً، وَ لَم يَزَل مَحفوظاً حَتّیٰ يَرجِعَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَماتَ مالِكٌ في تِلكَ السَّنَةِ، وَ حَجَجتُ فَدَخَلتُ عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَقُلتُ: إِنَّ مالِكاً حَدَّثَني بِحَديثٍ عَن أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام في زِيارَةِ قَبرِ الحُسَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هاتِهِ. فَحَدَّثتُهُ، فَلَمّا فَرَغتُ، قالَ: نَعَم يا مُحَمَّدُ! حَجَّةٌ وَ عُمرَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۳۰۰ ح۵۰۲، بحار الأنوار: ج۱۰۱ ص۳۹ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات - به نقل از محمّد بن مُصادف -: مالک جُهَنى برايم از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ زيارت قبر امام حسين علیه‌السلام نقل كرد كه فرمود: «هر كس با شناخت حقّ او به زيارتش بيايد، خداوند، برايش يک حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد و پيوسته در پناه اوست تا باز گردد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مالک، در آن سال، در گذشت و من، حج گزاردم و نزد امام صادق علیه‌السلام رفتم و گفتم: مالک، حديثى از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ زيارت قبر حسين علیه‌السلام برايم نقل كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «آن را بگو». من، حديث را براى ايشان گفتم و چون به پايان بردم، فرمود: «آرى، اى محمّد! [برابر است با] يک حج و يک عمره».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-إنكار-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷ ـ 4. إنكارُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷ ـ 4. انكار حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبيد بن زرارة: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إِنَّ النّاسَ يَروونَ أنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام كَتَبَ إِلیٰ عامِلِهِ بِالمَدائِنِ أن يَشتَرِيَ لَهُ جارِيَةً، فَاشتَراها وَ بَعَثَ بِها إِلَيهِ، وَ كَتَبَ إِلَيهِ أنَّ لَها زَوجاً. فَكَتَبَ إِلَيهِ عَلِيٌّ عليه‌السلام أن يَشتَرِيَ بُضعَها، فَاشتَراهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَذَبوا عَلیٰ عَلِيٍّ عليه‌السلام، أَ عَلِيٌّ عليه‌السلام يَقولُ هٰذا؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۴۸۳ ح۵ و راجع تفسير العيّاشي: ج۳ ص۱۶ح ۲۴۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبيد بن زُراره -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مردم روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه على علیه‌السلام به كارگزارش در مدائن نوشت كنيزى براى او بخرد و او خريد و برايش فرستاد. نيز به ايشان نوشت: او همسرى دارد. پس على علیه‌السلام به او نوشت: بُضع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، حقّ تمتّع جنسى است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را هم بخرد و او هم خريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر على علیه‌السلام دروغ بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آيا على علیه‌السلام چنين [سخنی] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-الكاظم-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ الكاظِمِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام كاظم علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-تأييد-الحديث-2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸ ـ 1: تَأييدُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸ ـ 1: تأييد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن خالد: سُئِلَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن رَجُلٍ قَطَعَ رَأسَ رَجُلٍ مَيِّتٍ. فَقالَ: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ حَرَّمَ مِنهُ مَيِّتاً كَما حَرَّمَ مِنهُ حَيّاً، فَمَن فَعَلَ بِمَيِّتٍ فِعلاً يَكونُ في مِثلِهِ اجتِياحُ نَفسِ الحَيِّ فَعَلَيهِ الدِّيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَأَلتُ عَن ذٰلِكَ أبَا الحَسَنِ عليه‌السلام، فَقالَ: صَدَقَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، هٰكَذا قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۳۴۹ ح۴، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۲۷۴ ح۱۰۷۳ نحوه، المحاسن: ج۲ ص۱۶ ح۱۰۸۷، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۴۲۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از حسين بن خالد -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ مردى سؤال شد كه سر مرد مُرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را بُريده است. فرمود: «خداوند عز و جل چيزهايى را از مُرده حرام كرده، همان گونه كه از زنده، حرام کرده است. پس هر كس كارى با مُرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كند كه اگر با زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، جان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد، ديه به عهدۀ اوست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين را از امام کاظم علیه‌السلام پرسيدم. فرمود: «[پدرم] ابو عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام راست گفته. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله همين گونه فرموده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-تبيين-الحديث-3&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸ ـ 2. تَبيينُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸ ـ 2. تبيين حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد عن محمّد بن أبي عمير: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ موسَى بنَ جَعفَرٍ عليه‌السلام عَن مَعنیٰ قَولِ رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله: «الشَّقِيُّ مَن شَقِيَ في بَطنِ أُمِّهِ، وَ السَّعيدُ مَن سَعِدَ في بَطنِ أُمِّهِ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الشَّقِيُّ مَن عَلِمَ اللّٰهُ وَ هُوَ في بَطنِ اُمِّهِ أنَّهُ سَيَعمَلُ أعمالَ الأَشقِياءِ، وَ السَّعيدُ مَن عَلِمَ اللهُ وَ هُوَ في بَطنِ أُمِّهِ أنَّهُ سَيَعمَلُ أعمالَ السُّعَداءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: فَما مَعنیٰ قَولِهِ صلّی اللّه عليه وآله: «اِعمَلوا، فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ لِما خُلِقَ لَهُ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِنَّ اللّٰهَ عزّ وجلّ خَلَقَ الجِنَّ وَ الإِنسَ لِيَعبُدوهُ وَ لَم يَخلُقهُم لِيَعصوهُ، وَ ذٰلِكَ قَولُهُ عزّ وجلّ: (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإنْسَ إلَّا لِيَعْبُدُونِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَسَّرَ كُلًّا لِما خُلِقَ لَهُ، فَالوَيلُ لِمَنِ استَحَبَّ العَمیٰ عَلَى الهُدیٰ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۳۵۶ ح۳، بحار الأنوار: ج۵ ص۱۵۷ ح۱۰ و راجع الكافي: ج۸ ص۸۱ ح۳۹ و سنن ابن ماجة: ج۱ ص۱۸ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد - به نقل از محمّد بن ابى عُمَير -: از امام کاظم علیه‌السلام در بارۀ معناى اين سخن پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: «بدبخت، كسى است كه در رَحِم مادرش بدبخت است و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت، كسى است كه در رَحِم مادرش خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت است» پرسيدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بدبخت، كسى است كه خدا، در حالى كه او در رَحِم مادرش هست، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند كه او كارهاى بدبختان را خواهد كرد و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت، كسى است كه خدا در حالى كه او در رَحِم مادرش هست، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند كه او كارهاى خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختان را خواهد كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان گفتم: پس معناى اين سخن پيامبر خدا صلی الله علیه و آله كه: «عمل كنيد كه هر كس براى آنچه آفريده شده، آماده گشته است» چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند عز و جل جن و اِنس را آفريد تا او را بندگى كنند و آنان را نيافريد كه نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كنند. اين، همان سخن خداوند عز و جل است كه: (و جِن و اِنس را نيافريدم، جز براى آن كه مرا بندگى كنند). اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنين [خداوند، راه رسيدن] هر كس را به آنچه براى او خلق شده، هموار ساخته است. پس، واى بر كسى كه گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى را بر هدايت، ترجيح دهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن أبان بن عثمان: سَأَلَ بَعضُ أصحابِنا أبَا الحَسَنِ عليه‌السلام عَنِ الطّاعونِ يَقَعُ في بَلدَةٍ وَ أَنَا فيها، أتَحَوَّلُ عَنها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفِي القَريَةِ وَ أَنَا فيها، أتَحَوَّلُ عَنها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفِي الدّارِ وَ أَنَا فيها، أتَحَوَّلُ عَنها؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ إِنّا نَتَحَدَّثُ أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: «الفِرارُ مِنَ الطّاعونِ كَالفِرارِ مِنَ الزَّحفِ»!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِنَّما قالَ هٰذا في قَومٍ كانوا يَكونونَ فِي الثُّغورِ في نَحوِ العَدُوِّ، فَيَقَعُ الطّاعونُ فَيُخَلّونَ أماكِنَهُم وَ يَفِرّونَ مِنها، فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ذٰلِكَ فيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲۵۴ ح۱، بحار الأنوار: ج۶ ص۱۲۱ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از ابان بن عثمان -: یکی از ياران ما در بارۀ حكم فرار از طاعون از امام کاظم علیه‌السلام پرسيد: آيا اگر در شهر يا روستا يا خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى طاعون بيايد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان از آن جا به جاى ديگر رفت؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حديث داريم كه فرمود: «فرار از طاعون، مانند فرار از [ميدان] جنگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پيامبر خدا صلی الله علیه و آله اين را در بارۀ گروهى فرمود كه در مرزها، در برابر دشمن بودند و طاعون در ميانشان افتاد و مواضع و سنگرهايشان را خالى گذاشتند و فرار كردند. پیامبر خدا اين را در بارۀ آنان فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-إنكار-الحديث-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸ ـ 3. إنكارُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸ ـ 3. انكار حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن فلان الواقفي: كانَ لِيَ ابنُ عَمٍّ يُقالُ لَهُ: الحَسَنُ بنُ عَبدِ اللهِ، كانَ زاهِداً وَ كانَ مِن أعبَدِ أهلِ زَمانِهِ، وَ كانَ يَتَّقيهِ السُّلطانُ لِجِدِّهِ فِي الدّينِ وَ اجتِهادِهِ، وَ رُبَّمَا استَقبَلَ السُّلطانَ بِكَلامٍ صَعبٍ يَعِظُهُ وَ يَأمُرُهُ بِالمَعروفِ وَ يَنهاهُ عَنِ المُنكَرِ، وَ كانَ السُّلطانُ يَحتَمِلُهُ لِصَلاحِهِ، وَ لَم تَزَل هٰذِهِ حالَتَهُ حَتّیٰ كانَ يَومٌ مِنَ الأَيّامِ إِذ دَخَلَ عَلَيهِ أبُو الحَسَنِ موسیٰ عليه‌السلام و هُوَ فِي المَسجِدِ، فَرَآهُ فَأَومَأَ إِلَيهِ، فَأَتاهُ، فَقالَ لَهُ: يا أبا عَلِيٍّ، ما أحَبَّ إِلَيَّ ما أنتَ فيهِ وَ أَسَرَّني، إِلّا أنَّهُ لَيسَت لَكَ مَعرِفَةٌ، فَاطلُبِ المَعرِفَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جُعِلتُ فِداكَ، وَ مَا المَعرِفَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِذهَب فَتَفَقَّه وَ اطلُبِ الحَديثَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَمَّن؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَن فُقَهاءِ أهلِ المَدينَةِ ثُمَّ اعرِض عَلَيَّ الحَديثَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَذَهَبَ فَكَتَبَ، ثُمَّ جاءَهُ فَقَرَأَهُ عَلَيهِ، فَأَسقَطَهُ كُلَّهُ، ثُمَّ قالَ لَهُ: اِذهَب فَاعرِفِ المَعرِفَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ الرَّجُلُ مَعنِيّاً بِدينِهِ، فَلَم يَزَل يَتَرَصَّدُ أبَا الحَسَنِ عليه‌السلام، حَتّیٰ خَرَجَ إِلیٰ ضَيعَةٍ لَهُ، فَلَقِيَهُ فِي الطَّريقِ فَقالَ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، إِنّي أحتَجُّ عَلَيكَ بَينَ يَدَيِ اللهِ، فَدُلَّني عَلَى المَعرِفَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخبَرَهُ بِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام و ما كانَ بَعدَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ أَخبَرَهُ بِأَمرِ الرَّجُلَينِ، فَقَبِلَ مِنهُ، ثُمَّ قالَ لَهُ: فَمَن كانَ بَعدَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الحَسَنُ عليه‌السلام، ثُمَّ الحُسَينُ عليه‌السلام، حَتَّى انتَهیٰ إِلیٰ نَفسِهِ، ثُمَّ سَكَتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، فَمَن هُوَ اليَومَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِن أخبَرتُكَ تَقبَلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلیٰ جُعِلتُ فِداكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أنَا هُوَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَشَيءٌ أستَدِلُّ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِذهَب إِلیٰ تِلكَ الشَّجَرَةِ - و أَشارَ بِيَدِهِ إِلیٰ أُمِّ غيلانٍ - فَقُل لَها: يَقولُ لَكِ مُوسَى بنُ جَعفَرٍ: أقبِلي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَتَيتُها، فَرَأَيتُها – و اللهِ - تَخُدُّ الأَرضَ خَدّاً حَتّیٰ وَقَفَت بَينَ يَدَيهِ، ثُمَّ أشارَ إِلَيها فَرَجَعَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَقَرَّ بِهِ، ثُمَّ لَزِمَ الصَّمتَ وَ العِبادَةَ، فَكانَ لا يَراهُ أحَدٌ يَتَكَلَّمُ بَعدَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۵۲ ح۸، الإرشاد: ج۲ ص۲۲۳، بصائر الدرجات: ص۲۵۴ ح۶ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۸ ص۵۲ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن فلان واقفى -: پسرعمويى داشتم به نام حسن بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه فردى زاهد و يكى از عابدترينِ مردمان روزگار خويش بود و چون در دين، بسيار جدّى و كوشا بود، حاكم، از او پروا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. گاه، رو در روى حاكم، با سخنان درشت، او را اندرز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و امر به معروف و نهى از منكرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و حاكم هم او را به دليل زهد و پاكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، تحمّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. همچنان بر اين حال بود تا آن كه روزى از روزها ابو الحسن موسى [بن جعفر] علیه‌السلام وارد مسجد شد و او را ديد و به او اشاره كرد. وی نزد امام رفت و امام علیه‌السلام به او فرمود: «اى ابو على! اين وضعيتى را كه تو دارى، بسيار دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و شادمانم؛ ولى عيبت اين است كه معرفت ندارى. پس در طلب معرفت باش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[حسن بن عبد اللّٰه]&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: فدايت گردم! معرفت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برو فقه بياموز و حديث فرا بگير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: از چه كسى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از فقهاى مدينه. سپس احاديث را [كه فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى] بر من عرضه كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او رفت و [احاديثى را] نوشت. سپس آنها را آورد و براى امام علیه‌السلام خواند و ايشان، همۀ آنها را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار دانست. سپس به او فرمود: «برو و معرفت بياموز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، به دين خود اهتمام داشت. از اين رو، پيوسته مترصّد ابو الحسن علیه‌السلام بود تا [يک روز كه] ايشان به سوى مزرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رفت، در ميان راه، خود را به ابو الحسن علیه‌السلام رساند و گفت: فدايت گردم! من در پيشگاه خداوند، از شما شكايت خواهم كرد. پس مرا به معرفت، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون شو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو الحسن علیه‌السلام او را از [حقّانيت] امير مؤمنان علیه‌السلام و آنچه پس از رحلت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رُخ داد و از وضعيت آن دو نفر، آگاه كرد و حسن بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفت. سپس به امام گفت: پس از امير مؤمنان علیه‌السلام، چه كسى [امام] بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حسن علیه‌السلام و سپس حسين علیه‌السلام»، تا رسيد به خودش و سكوت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: فدايت گردم! امروز، چه كسى [امام] است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر به تو بگويم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى، فدايت گردم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: دليلش چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام با دستش درخت خاردارى را نشان داد و فرمود: «نزد آن درخت برو و به آن بگو: موسى بن جعفر به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: بيا!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: نزد آن درخت رفتم و به خدا سوگند، ديدم كه زمين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكافد و جلو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد تا در برابر امام علیه‌السلام ايستاد. سپس امام علیه‌السلام به آن اشاره كرد و درخت بر گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، به امامت ايشان، اقرار نمود و سپس خاموشى و عبادت در پيش گرفت و از آن پس، كسى نديد كه او سخن بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-الرضا-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ الرِّضا عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام رضا علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-تأييد-الحديث-3&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹ ـ 1: تَأييدُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹ ـ 1: تأييد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يونس و ابن فضّال: عَرَضنا كِتابَ الفَرائِضِ عَن أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام عَلیٰ أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام، فَقالَ: هُوَ صَحيحٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۳۳۰ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۲۸۵ ح۱۱۰۷، عوالي اللآلي: ج۲ ص۳۶۶ ح۲۷، بحار الأنوار: ج۶۰ ص۳۵۴ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از يونس و ابن فضّال -: كتاب الفرائض [گرد آمده از روايات ارث] امير مؤمنان علیه‌السلام را بر امام رضا علیه‌السلام عرضه كرديم. فرمود: «آن، صحيح است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات عن إبراهيم بن أبي سَمّاك: كَتَبتُ إِلیٰ أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام: إِنّا قَد رُوِّينا عَن أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: «إِنَّ الإِمامَ لا يُغَسِّلُهُ إِلّا الإِمامُ»، وَ قَد بَلَغَنا هٰذَا الحَديثُ، فَما تَقولُ فيهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إِلَيَّ: إِنَّ الَّذي بَلَغَكَ هُوَ الحَقُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۱۰۳ ح۴۸، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۲۸۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات - به نقل از ابراهيم بن ابى سمّاک -: به امام رضا علیه‌السلام نامه نوشتم كه از امام صادق علیه‌السلام برايمان روايت شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه «امام را جز امام، غسل [ميّت] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد». اين حديث، به ما رسيده است. در بارۀ آن، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به من نوشت: «آنچه به تو رسيده، حق است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الوشّاء: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام: هَل تَبقَى الأَرضُ بِغَيرِ إِمامٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: إِنّا نَروي أنَّها لا تَبقیٰ إِلّا أن يَسخَطَ اللهُ عزّ وجلّ عَلَى العِبادِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تَبقیٰ؛ إِذاً لَساخَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۱۷۹ ح۱۳، كمال الدين: ص۲۰۳ ح۸، عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۲۷۲ ح۳، بحار الأنوار: ج۲۳ ص۲۹ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از وشّاء -: از ابو الحسن الرضا علیه‌السلام پرسيدم: آيا زمين، بدون امام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: براى ما روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه زمين باقى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمانَد، مگر اين كه خداوند بر بندگان، خشم گيرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[بدون امام] باقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد. در اين صورت، [اهلش را] فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يونس عن الإمام الرضا عليه‌السلام، قال: عَرَضتُ عَلَيهِ الكِتابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي كتاب الديات لظريف بن ناصح.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;،فَقالَ: هُوَ صَحيحٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۳۲۴ ح۶، تهذيب الأحكام: ج۱۰ ص۲۶۷ ح۱۰۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از يونس -: كتاب [ديات ظريف بن ناصح] را بر امام رضا علیه‌السلام عرضه كردم. فرمود: «آن، صحيح است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسن بن الجَهم: عَرَضتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي كتاب الديات لظريف بن ناصح.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام، فَقالَ لي: اِرووهُ فَإِنَّهُ صَحيحٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۳۲۴ ذيل ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از حسن بن جَهم -: آن (كتاب ديات ظريف بن ناصح) را بر امام رضا علیه‌السلام عرضه كردم. فرمود: «آن را نقل كنيد كه صحيح است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-تبيين-الحديث-4&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹ ـ 2. تَبيينُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹ ـ 2. تبيين حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام عن عبد السلام بن صالح الهَرَوي: قُلتُ لِعَلِيِّ بنِ موسَى الرَّضا عليه‌السلام: يَابنَ رَسولِ اللهِ، ما تَقولُ فِي الحَديثِ الَّذي يَرويهِ أهلُ الحَديثِ: «إِنَّ المُؤمِنينَ يَزورونَ رَبَّهُم في مَنازِلِهِم فِي الجَنَّةِ»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: يا أبَا الصَّلتِ، إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - فَضَّلَ نَبِيَّهُ مُحَمَّداً صلّی اللّه عليه وآله عَلیٰ جَميعِ خَلقِهِ مِنَ النَّبِيّينَ وَ المَلائِكَةِ، وَ جَعَلَ طاعَتَهُ طاعَتَهُ، وَ مُتابَعَتَهُ مُتابَعَتَهُ، وَ زِيارَتَهُ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ زِيارَتَهُ، فَقالَ عزّ وجلّ: (من يُطِعِ ٱلرَّسُولَ فَقَد أطَاعَ ٱللهَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قالَ: (إنَّ ٱلَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إنَّمَا يُبَايِعُونَ ٱللهَ يَدُ ٱللهِ فَوقَ أيدِيهِم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: «مَن زارَني في حَياتي أو بَعدَ مَوتي فَقَد زارَ اللهَ تَعالیٰ»، وَ دَرَجَةُ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فِي الجَنَّةِ أرفَعُ الدَّرَجاتِ، فَمَن زارَهُ إِلیٰ دَرَجَتِهِ فِي الجَنَّةِ مِن مَنزِلِهِ، فَقَد زارَ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللهِ، فَما مَعنَى الخَبَرِ الَّذي رَوَوهُ: «إِنَّ ثَوابَ &amp;quot;لا إِلٰهَ إِلّا اللهُ&amp;quot; النَّظَرُ إِلیٰ وَجهِ اللهِ تَعالیٰ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: يا أبَا الصَّلتِ، مَن وَصَفَ اللهَ تَعالیٰ بِوَجهٍ كَالوُجوهِ فَقَد كَفَرَ، وَ لٰكِنَّ وَجهَ اللهِ تَعالیٰ أنبِياؤُهُ وَ رُسُلُهُ وَ حُجَجُهُ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِم، هُمُ الَّذينَ بِهِم يُتَوَجَّهُ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ إِلیٰ دينِهِ وَ مَعرِفَتِهِ، وَ قالَ اللهُ تَعالیٰ: (كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ * وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإكْرَامِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: ۲۶ - ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قالَ عزّ وجلّ: (كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إلَّا وَجْهَهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَالنَّظَرُ إِلیٰ أنبِياءِ اللهِ تَعالیٰ وَ رُسُلِهِ وَ حُجَجِهِ عليه‌السلام في دَرَجاتِهِم ثَوابٌ عَظيمٌ لِلمُؤمِنينَ يَومَ القِيامَةِ. وَ قَد قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: «مَن أبغَضَ أهلَ بَيتي وَ عِترَتي، لَم يَرَني وَ لَم أرَهُ يَومَ القِيامَةِ»، وَ قالَ: «إِنَّ فيكُم مَن لا يَراني بَعدَ أن يُفارِقَني».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبَا الصَّلتِ، إِنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ لا يوصَفُ بِمَكانٍ، وَ لا يُدرَكُ بِالأَبصارِ وَ الأَوهامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۱۱۵ ح۳، التوحيد: ص۱۱۷ ح۲۱، الاحتجاج: ج۲ ص۳۸۰ ح۲۸۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۴ ص۳ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از عبد السلام بن صالح هَرَوى -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: اى پسر پيامبر خدا! در بارۀ حديثى كه اهل حديث روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه «مؤمنان در بهشت، از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خودشان، پروردگارشان را ديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند» چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو صَلت! خداوند - تبارک و تعالى - پيامبرش محمّد صلی الله علیه و آله را بر همۀ آفريدگانش از پيامبران و فرشتگان، برترى داد و طاعت او را طاعت خود، پيروى از او را پيروى از خود و زيارت او را در دنيا و آخرت، زيارت خود قرار داد. خداوند فرموده است: (هر كس پيامبر را اطاعت كند، خدا را اطاعت كرده است) و فرمود: (آنان كه با تو بيعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، با خدا بيعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. دست خدا، بالاى دستِ آنان است) و پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: &amp;quot;هر كس مرا در حال حياتم يا پس از وفاتم زيارت كند، خدا را زيارت كرده است&amp;quot;. رتبۀ پيامبر صلی الله علیه و آله در بهشت، بالاترينِ رتبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. هر كس او را در رتبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در بهشت از خانۀ خود ديدار كند، خداى متعال را زيارت كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام رضا علیه‌السلام گفتم: اى پسر پيامبر خدا! اين خبرى كه روايت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: «پاداش لا إله إلّا اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[گفتن]، نگاه كردن به چهرۀ خداى متعال است» به چه معناست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو صلت! هر كه براى خداى متعال، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (وجهی) مانند اين چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قائل باشد، كافر است؛ بلكه چهرۀ خداى متعال، همان پيامبران و فرستادگان و حجّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او - که درودهاى خدا بر آنان باد - هستند؛ همانان كه به واسطۀ ايشان به جانب خداوند عز و جل و به دين او و معرفت او، روى آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خداى متعال فرموده است: (هر چه بر روى زمين است، فانى شونده است * و وجهِ باشكوه و ارجمند پروردگارت، باقى خواهد ماند) و نيز فرموده است: (جز وجه او، همه چيز، نابود شونده است). پس، نظر كردن به پيامبرانِ خداى متعال و فرستادگان و حجّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او علیهم‌السلام ـ با درجاتى كه دارند - در روز قيامت، ثواب بزرگى براى مؤمنان به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. پيامبر صلی الله علیه و آله فرموده است: &amp;quot;هر كه اهل بيت و عترت مرا دشمن دارد، در روز قيامت، نه او مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و نه من، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم&amp;quot; و نيز فرمود: &amp;quot;ميان شما، كسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه پس از جدايى از من، ديگر مرا نخواهند ديد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو صلت! خداوند - تبارک و تعالى - به جا و مكان، توصيف نمی‌گردد و با انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خيال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها درک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن عبد السلام بن صالح الهَرَوي: سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام يَقولُ: رَحِمَ اللهُ عَبداً أحيا أمرَنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: فَكَيفَ يُحيي أمرَكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَتَعَلَّمُ عُلومَنا وَ يُعَلِّمُهَا النّاسَ؛ فَإِنَّ النّاسَ لَو عَلِموا مَحاسِنَ كَلامِنا لَاتَّبَعونا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللهِ، فَقَد رُوِيَ لَنا عَن أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام أنَّهُ قالَ: «مَن تَعَلَّمَ عِلماً لِيُمارِيَ بِهِ السُّفَهاءَ، أو يُباهِيَ بِهِ العُلَماءَ، أو لِيُقبِلَ بِوُجوهِ النّاسِ إِلَيهِ؛ فَهُوَ فِي النّارِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: صَدَقَ جَدّي، أ فَتَدري مَنِ السُّفَهاءُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: لا يَابنَ رَسولِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هُم قُصّاصٌ مِن مُخالِفينا. وَ تَدري مَنِ العُلَماءُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: لا يَابنَ رَسولِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: هُم عُلَماءُ آلِ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام،الَّذينَ فَرَضَ اللهُ عزّ وجلّ طاعَتَهُم وَ أَوجَبَ مَوَدَّتَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أ تَدري ما مَعنیٰ قَولهِ: «أو لِيُقبِلَ بِوُجوهِ النّاسِ إِلَيهِ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَعني بِذٰلِكَ - واللهِ - ادِّعاءَ الإِمامَةِ بِغَيرِ حَقِّها، وَ مَن فَعَلَ ذٰلِكَ فَهُوَ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۱۸۰ ح۱، عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۳۰۷ ح۶۹، بحار الأنوار: ج۲ ص۳۰ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از عبد السلام بن صالح هروى -: از امام ابو الحسن الرضا علیه‌السلام شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خدا، رحمت كند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه كار ما را احيا كند!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان گفتم: چگونه كار شما را احيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «علوم ما را ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و به مردم، ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. مردم، اگر خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سخنان ما را بدانند، از ما پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتم: اى پسر پيامبر خدا! براى ما از امام صادق علیه‌السلام روايت شده كه فرموده است: «هر كس علمى ياد بگيرد تا با آن با سفيهان جدل كند، يا با آن بر علما مباهات نمايد يا توجّه مردم را به خودش جلب نمايد، او در آتش [جهنّم] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جدّم علیه‌السلام راست گفت. آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى سفيهان، كيان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه، اى پسر پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويانِ مخالف ما. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى علما، چه كسانى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه، اى پسر پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان، علماى خاندان محمّد علیهم‌السلام هستند كه خداوند عز و جل طاعتشان را واجب و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را فريضه قرار داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى معناى &amp;quot;يا توجّه مردم را به خودش جلب نمايد&amp;quot; چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به خدا سوگند، يعنى ادّعاى به ناحقّ امامت كردن، و هر كس چنين كند، در آتش [جهنّم] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن الحسين بن خالد الكوفي عن الإمام الرضا عليه‌السلام، قال: قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، حَديثٌ كانَ يَرويهِ عَبدُ اللهِ بنُ بُكَيرٍ عَن عُبَيدِ بنِ زُرارَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي: وَ ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: رویٰ عَن عُبَيدِ بنِ زُرارَةَ أنَّهُ لَقِيَ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام فِي السَّنَةِ الَّتي خَرَجَ فيها إِبراهيمُ بنُ عَبدِ اللهِ بنِ الحَسَنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو إبراهيم بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الحسن بن الحسن بن عليّ بن أبي طالب عليه‌السلام المعروف بقتيل باخمرى، الّذي خرج أيّام المنصور العبّاسي سنة ۱۴۵ من الهجرة في البصرة، و بايعه جماعة كثيرة بلغ عدّتهم مئة ألف، فقاتلوا جيش المنصور في الأرض المعروفة بباخمرى (معاني الأخبار: ص۲۶۶ الهامش ۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، إِنَّ هٰذا قَد ألِفَ الكَلامَ وَ سارَعَ النّاسُ إِلَيهِ، فَمَا الَّذي تَأمُرُ بِهِ؟ قالَ: فَقالَ: «اِتَّقُوا اللهَ، وَ اسكُنوا ما سَكَنَتِ السَّماءُ وَ الأَرضُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ كانَ عَبدُ اللهِ بنُ بُكَيرٍ يَقولُ: وَاللهِ! لَئِن كانَ عُبَيدُ بنُ زُرارَةَ صادِقاً فَما مِن خُروجٍ وَ ما مِن قائِمٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام: الحَديثُ عَلیٰ ما رَواهُ عُبَيدٌ، وَ لَيسَ عَلیٰ ما تَأَوَّلَهُ عَبدُ اللهِ بنُ بُكَيرٍ. إِنَّما عَنیٰ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام بِقَولِهِ: «ما سَكَنَتِ السَّماءُ» مِنَ النِّداءِ بِاسمِ صاحِبِكَ، «وَ ما سَكَنَتِ الأَرضُ» مِنَ الخَسفِ بِالجَيشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲۶۶ ح۱، عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۳۱۰ ح۷۵ و فيه «صاحبكم» بدل «صاحبك»، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۱۸۹ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از حسين بن خالد كوفى -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: فدايت شوم! عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بُكَير، همواره حديثى را از عُبَيد بن زُراره نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به من فرمود: «آن چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: از عبيد بن زراره، روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه امام صادق علیه‌السلام را در همان سالى دیده كه ابراهيم بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حسن شورش كرده و به امام علیه‌السلام گفته است: فدايت شوم! اين مرد (ابراهيم بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حسن)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حسن بن حسن بن على بن ابى طالب علیه‌السلام در روزگار منصور عبّاسى، بر او شوريد؛ ولى در سرزمينى به نام «باخمرى» از او شكست خورد و كشته شد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنانى به هم بافته است و مردم سوى او شتافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. شما به ما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايى؟ و امام صادق علیه‌السلام به او فرموده: «از خدا پروا كنيد و آرام باشيد تا هر گاه كه آسمان و زمين، آرام و قرار دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بُكَير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، اگر عبيد بن زراره راستگو باشد، ديگر قيام و قائمى در كار نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام به من فرمود: «حديث، همان گونه است كه عبيد نقل كرده؛ امّا معنايش چيزى نيست كه عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بُكَير فهميده است. مقصود [امام] صادق علیه‌السلام از سخنش: &amp;quot;تا هر گاه كه آسمان، آرام است&amp;quot;، آرام و بى‌صدا بودن در ندا دادن به نام صاحبت (قائم علیه‌السلام) است و مراد از سخنش: &amp;quot;تا هر گاه زمين، آرام است&amp;quot;، فرو كشيدن سپاه [سفيانى در بيدا] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-تصحيح-الحديث-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹ ـ 3. تَصحيحُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹ ـ 3. تصحيح حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن الحسن بن عليّ الخزّاز: دَخَلَ عَلِيُّ بنُ أبي حَمزَةَ عَلیٰ أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام فَقالَ لَهُ: أنتَ إِمامٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: إِنّي سَمِعتُ جَدَّكَ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام يَقولُ: «لا يَكونُ الإِمامُ إِلّا وَ لَهُ عَقِبٌ»!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنَسيتَ يا شَيخُ أو تَناسَيتَ؟! لَيسَ هٰكَذا قالَ جَعفَرٌ عليه‌السلام، إِنَّما قالَ جَعفَرٌ عليه‌السلام: «لا يَكونُ الإِمامُ إِلّا وَ لَهُ عَقِبٌ، إِلّا الإِمامُ الَّذي يَخرُجُ عَلَيهِ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ عليه‌السلام فَإِنَّهُ لا عَقِبَ لَهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: صَدَقتَ جُعِلتُ فِداكَ، هٰكَذا سَمِعتُ جَدَّكَ يَقولُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص۲۲۴ ح۱۸۸، دلائل الإمامة: ص۴۳۵ ح۴۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲۵۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى - به نقل از حسن بن على خزّاز -: على بن ابى حمزه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى حمزۀ بطائنى، از سران واقفيان بوده و با اين سخن در صدد انكار امامت امام رضا علیه‌السلام بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد امام رضا علیه‌السلام رفت و به ايشان گفت: شما امام هستى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام علیه‌السلام گفت: من شنيدم كه جدّت جعفر بن محمّد علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «هيچ امامى نيست، جز آن كه پسرى دارد»!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «اى پير! فراموش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، يا خود را به فراموش زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ جعفر علیه‌السلام اين گونه نفرمود، بلكه جعفر علیه‌السلام فرمود: &amp;quot;امامى نيست، جز آن كه پسرى دارد، مگر امامى كه [قيام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و] حسين بن على با او رجعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد&amp;quot;. اين امام قائم، جانشين ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على گفت: راست گفتى، فدايت شوم! شنيدم جدّت اين گونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن إسماعيل بن سهل: حَدَّثَني بَعضُ أصحابِنا وَ سَأَلَني أن أكتُمَ اسمَهُ، قالَ: كُنتُ عِندَ الرِّضا عليه‌السلام فَدَخَلَ عَلَيهِ عَلِيُّ بنُ أبي حَمزَةَ وَ ابنُ السَّرّاجِ وَ ابنُ المُكاري...&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ عَلِيٌّ: إِنّا رُوّينا عَن آبائِكَ أنَّ الإِمامَ لا يَلي أمرَهُ إِلّا إِمامٌ مِثلُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام: فَأَخبِرني عَنِ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ عليه‌السلام، كانَ إِماماً أو كانَ غَيرَ إِمامٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كانَ إِماماً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَن وَلِيَ أمرَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ أَينَ كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه‌السلام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كانَ مَحبوساً بِالكوفَةِ في يَدِ عُبَيدِ اللهِ بنِ زِيادٍ، قالَ: خَرَجَ وَ هُم لا يَعلَمونَ حَتّیٰ وَلِيَ أمرَ أبيهِ ثُمَّ انصَرَفَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام: إِنَّ هٰذَا [الَّذي]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحار الأنوار: ج۴۵ ص۱۶۹ ح۱۶ نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمكَنَ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليه‌السلام أن يَأتِيَ كَربلا فَيَلِيَ أمرَ أبيهِ، فَهُوَ يُمكِنُ صاحِبَ هٰذَا الأَمرِ أن يَأتِيَ بَغدادَ فَيَلِيَ أمرَ أبيهِ ثُمَّ يَنصَرِفَ، وَ لَيسَ في حَبسٍ وَ لا في إِسارٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ عَلِيٌّ: إِنّا رُوّينا أنَّ الإِمامَ لا يَمضي حَتّیٰ يَریٰ عَقِبَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام: أ ما رُوِّيتُم في هٰذَا الحَديثِ غَيرَ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلیٰ و اللهِ، لَقَد رُوِّيتُم فيهِ «إِلَّا القائِمَ»، وَ أَنتُم لا تَدرونَ ما مَعناهُ وَ لِمَ قيلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ عَلِيٌّ: بَلیٰ واللهِ، إِنَّ هٰذا لَفِي الحَديثِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام: وَيلَكَ! كَيفَ اجتَرَأتَ عَلَيَّ بِشَيءٍ تَدَعُ بَعضَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: يا شَيخُ، اتَّقِ اللهَ، وَ لا تَكُن مِنَ الصّادّينَ عَن دينِ اللهِ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۷۶۳ و ۷۶۴ ح۸۸۳، بحار الأنوار: ج۴۸ ص۲۷۰ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از اسماعيل بن سهل -: يكى از شيعيان كه خواست نامش را پنهان دارم، برايم گفت كه: نزد امام رضا علیه‌السلام بودم كه على بن ابى حمزه، ابن سرّاج و ابن مُكارى وارد شدند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى حمزه به امام علیه‌السلام گفت: براى ما از پدرانت روايت شده كه كار [كفن و دفن امام] را جز امامى مانند خود او بر عهده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام به او فرمود: «پس مرا از حسين بن على علیه‌السلام خبر ده كه امام بود يا نبود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: امام بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس چه كسى اين كارها را برايش به عهده گرفت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: على بن حسين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «على بن حسين علیه‌السلام كجا بود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در كوفه، در دست عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زياد، زندانى بود؛ امّا بى آن كه بدانند، بيرون آمد و كارهاى پدرش را به انجام رساند و سپس باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام به او فرمود: «كسى كه به على بن حسين علیه‌السلام چنين قدرتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه به كربلا بيايد و كارهاى پدرش را به انجام برسانَد، پس همو به صاحب [كنونى] اين امر (امامت) هم قدرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه به بغداد برود و كارهاى پدرش را به انجام برساند و سپس باز گردد، در حالى كه در زندان و اسارت هم نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على [بن ابى حمزه] به امام علیه‌السلام گفت: براى ما روايت شده كه امام در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد، مگر اين كه پسر و جانشين خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «آيا در اين حديث، چيز ديگرى برايتان روايت نشده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «به خدا سوگند، چرا! برايتان روايت شده كه &amp;quot;جز قائم&amp;quot;، و شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد معنايش چيست و چرا گفته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على به امام علیه‌السلام گفت: آرى. به خدا، اين كلمه در حديث هست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام به او فرمود: «واى بر تو! چگونه جرئت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى كه براى من چيزى را بياورى كه برخى از آن را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اى پيرمرد! از خدا پروا كن و از باز دارندگان از دين خداى متعال مباش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص324 (تحریف اللفظ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۲۵ (تحریف لفظی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-إنكار-الحديث-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹ ـ 4. إنكارُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹ ـ 4. انكار حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن يونس: وافَيتُ العِراقَ فَوَجَدتُ بِها قَطعَةً مِن أصحابِ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام، وَ وَجَدتُ أصحابَ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام مُتوافِرينَ، فَسَمِعتُ مِنهُم وَ أَخَذتُ كُتُبَهُم، فَعَرَضتُها مِن بَعدُ عَلیٰ أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام، فَأَنكَرَ مِنها أحاديثَ كَثيرَةً أن يَكونَ مِن أحاديثِ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴۸۹ ح۴۰۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۵۰ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از يونس بن عبد الرحمان -: به [كوفه در] عراق رفتم و در آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا، گروهى [اندک] از ياران امام باقر علیه‌السلام را ديدم و نيز شمار فراوانى از ياران امام صادق علیه‌السلام را دیدم. از آنان حديث شنيدم و كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را گرفتم و بعدها، آنها را به ابو الحسن الرضا علیه‌السلام نشان دادم. امام [رضا] علیه‌السلام بسيارى از احاديث آنها را از امام صادق علیه‌السلام ندانست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر: قُلتُ لِأبِي الحَسَنِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو الإمام الرضا عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إِنَّ أصحابَنا يَروونَ أنَّ حَلقَ الرَّأسِ في غَيرِ حَجٍّ وَ لا عُمرَةٍ مُثلَةٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كانَ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعني الإمام الكاظم عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا قَضیٰ مَناسِكَهُ عَدَلَ إِلیٰ قَريَةٍ يُقالُ لَها: سايَةُ، فَحَلَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۴۸۴ ح۳، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۵۲۲ ح۳۱۲۴، منتقى الجمان: ج۱ ص۱۱۸ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: ياران ما، روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه تراشيدن سر در غير از حج و عمره، گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مُثله كردن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مُثله كردن» يعنى بينى و گوش كشته را بُريدن تا مايۀ عبرت و تهديد ديگران شود؛ امّا در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا، مقصود، آن است كه سر تراشيدن از ديدگاه برخى، بسيار زشت و مايۀ انگشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما شدن است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «[پدرم] کاظم علیه‌السلام، هنگامى كه مناسک حجّش را به پايان رساند، به روستايى به نام سايه رفت و سرش را تراشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-الجواد-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ الجَوادِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام جواد علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-تأييد-الحديث-4&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰ ـ 1: تَأييدُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰ ـ 1: تأييد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن الحسن بن العبّاس بن الحَريش: عَرَضتُ هٰذَا الكِتابَ عَلیٰ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي الإمام الجواد علیه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقَرَّ بِهِ. قالَ: قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: قالَ عَلِيٌّ عليه‌السلام في صُبحِ أوَّلِ لَيلَةِ القَدرِ الَّتي كانَت بَعدَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «سَلوني، فَوَ اللهِ لَأُخبِرَنَّكُم بِما يَكونُ إِلیٰ ثَلاثِمِئَةٍ وَ سِتّينَ يَوماً مِنَ الذَّرِّ فَما دونَها فَما فَوقَها، ثُمَّ لَأُخبِرَنَّكُم بِشَيءٍ مِن ذٰلِكَ لا بِتَكَلُّفٍ وَ لا بِرَأيٍ وَ لا بِادِّعاءٍ في عِلمٍ إِلّا مِن عِلمِ اللهِ وَ تَعليمِهِ. وَ اللهِ! لا يَسأَ لُني أهلُ التَّوراةِ وَ لا أهلُ الإِنجيلِ وَ لا أهلُ الزَّبورِ وَ لا أهلُ الفُرقانِ إِلّا فَرَّقتُ بَينَ كُلِّ أهلِ كِتابٍ بِحُكمِ ما في كِتابِهِم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أ رَأَيتَ ما تَعلَمونَهُ في لَيلَةِ القَدرِ، هَل تَمضي تِلكَ السَّنَةُ وَ بَقِيَ مِنهُ شَيءٌ لَم تَتَكَلَّموا بِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَو أنَّهُ فيما عَلِمنا في تِلكَ اللَّيلَةِ أن أنصِتوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنصَتَ يُنصِتُ إنصاتاً: إذا سكت سكوت مستمِعٍ، و قد نَصَتَ أيضاً (النهاية: ج۵ ص۶۲ «نصت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِأَعدائِكُم لَنَصَتنا، فَالنَّصتُ أشَدُّ مِنَ الكَلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۲۲۲ ح۱۲، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۲۰ ح۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از حسن بن عبّاس بن حَريش -: اين نوشته را به امام جواد علیه‌السلام عرضه كردم. امام علیه‌السلام آن را پذيرفت و به آن، اقرار كرد. امام صادق علیه‌السلام فرمود: «على علیه‌السلام در سحرگاه اوّلين شب قدر پس از [رحلت] پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: &amp;quot;از من بپرسيد. به خدا سوگند، به شما خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم از آنچه تا سیصد و شصت روز [آينده] اتّفاق خواهد افتاد، از مورچه و كوچک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و بالاتر از آن. سپس از آن، به شما خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، نه با زحمت و نه با رأى و ادّعاى دانايى. تنها از دانش خداوند كه مرا آموخته است. به خدا سوگند، اهل تورات، اهل انجيل، اهل زبور و اهل فرقان، چيزى از من نپرسند، مگر آن كه ميان هر كدام از اهل كتاب، به حكمى كه در كتابشان است، داورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق علیه‌السلام گفتم: آيا آنچه را شما (امامان علیهم‌السلام) در شب قدر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، ممكن است آن سال بگذرد و چيزى بمانَد كه در بارۀ آن سخن نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه. سوگند به آن كه جانم به دست اوست، اگر در آنچه آن شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم، اين باشد كه در برابرِ دشمنانتان ساكت باشيد، سكوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم و سكوت، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از سخن گفتن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-تصحيح-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰ ـ 2. تَصحيحُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰ ـ 2. تصحيح حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن مهزيار: كَتَبتُ إِلیٰ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام: إِنَّ الرِّوايَةَ قَدِ اختَلَفَت عَن آبائِكَ عليه‌السلام فِي الإِتمامِ وَ التَّقصيرِ فِي الحَرَمَينِ: فَمِنها بِأَن يُتِمَّ الصَّلاةَ وَ لَو صَلاةً واحِدَةً، وَ مِنها أن يُقَصِّرَ ما لَم يَنوِ مُقامَ عَشَرَةِ أيّامٍ. وَ لَم أزَل عَلَى الإِتمامِ فيها إِلیٰ أن صَدَرنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّدَر: رجوع المسافِر من مقصَدِه (النهاية: ج۳ ص۱۵ «صدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حَجِّنا في عامِنا هٰذا، فَإِنَّ فُقَهاءَ أصحابِنا أشاروا عَلَيَّ بِالتَّقصيرِ إِذ كُنتُ لا أنوي مُقامَ عَشرَةِ أيّامٍ، فَصِرتُ إِلَى التَّقصيرِ، وَ قَد ضِقتُ بِذٰلِكَ حَتّیٰ أعرِفَ رَأيَكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إِلَيَّ بِخَطِّهِ: قَد عَلِمتَ - يَرحَمُكَ اللهُ - فَضلَ الصَّلاةِ فِي الحَرَمَينِ عَلیٰ غَيرِهِما، فَإِنّي أُحِبُّ لَكَ إِذا دَخَلتَهُما أن لا تُقَصِّرَ، وَ تُكثِرَ فيهِمَا الصَّلاةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ بَعدَ ذٰلِكَ بِسَنَتَينِ مُشافَهَةً: إِنّي كَتَبتُ إِلَيكَ بِكَذا وَ أَجَبتَني بِكَذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: أيُّ شَيءٍ تَعني بِالحَرَمَينِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَكَّةَ وَ المَدينَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۵ ح۸، تهذيب الأحكام: ج۵ ص۴۲۸ ح۱۴۸۷ نحوه، منتقى الجمان: ج۲ ص۱۸۳، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۸۳ ذيل ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از على بن مهزيار -: به امام جواد علیه‌السلام نوشتم: از نياكان شما علیهم‌السلام، روايت در بارۀ تمام و قصر خواندن [نماز] در حرمين، مختلف است. برخى از آنها اين است كه نماز را تمام بگزارد، هر چند يک نماز باشد و برخى ديگر، اين است كه تا وقتى قصد ماندنِ ده روز نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، شكسته بخواند. من هم هميشه تمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاردم تا اين كه به حجّ امسال رفتم. [در اين سفر] فقهاى اصحابِ ما به من دستور دادند شكسته بخوانم. چون قصد ماندن ده روز نداشتم، از اين رو، شكسته خواندن را برگزيدم؛ امّا براى آن، دچار دغدغه شدم [و اکنون آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام] تا نظر شما را بدانم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان هم با خطّ خود براى من پاسخ نوشت: «خدايت رحمت كند! از برترى نماز در حرمين بر غير حرمين آگاهى. من براى تو دوست دارم وقتى وارد آن دو جا شدى، شكسته نخوانى و در آن دو جا، بسيار نماز بگزارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از گذشت دو سال، حضورى به ايشان گفتم: من خدمت شما، چنين نوشتم و به من، چنين پاسخ دادى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مقصود شما از حرمين، چه بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مكّه و مدينه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-الهادي-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ الهادي عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام هادى علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-تأييد-الحديث-5&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱ ـ 1: تَأييدُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱ ـ 1: تأييد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن أبي هاشم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أبو جعفر الجعفري»، و الصحيح ما أثبتناه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفري: أدخَلتُ كِتابَ يَومٍ و لَيلَةٍ الَّذي ألَّفَهُ يونُسُ بنُ عَبدِ الرَّحمٰنِ عَلیٰ أبِي الحَسَنِ العَسكَرِيِّ عليه‌السلام، فَنَظَرَ فيهِ وَ تَصَفَّحَهُ كُلَّهُ، ثُمَّ قالَ: هٰذا ديني وَ دينُ آبائي، وَ هُوَ الحَقُّ كُلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۷۸۰ ح۹۱۵&lt;/span&gt;.&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از ابو هاشم جعفرى -: كتاب يوم و ليلة، نگارش يونس بن عبد الرحمان را نزد امام هادى علیه‌السلام آوردم. امام علیه‌السلام در همۀ صفحات آن به دقّت نگريست و سپس فرمود: «اين، دين من و پدران من است و تمام آن، حق است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن مهزيار: قَرَأتُ في كِتابٍ لِعَبدِ اللهِ بنِ مُحَمَّدٍ إِلیٰ أبِي الحَسَنِ عليه‌السلام: اختَلَفَ أصحابُنا في رِواياتِهِم عَن أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام في رَكعَتَيِ الفَجرِ فِي السَّفَرِ؛ فَرَویٰ بَعضُهُم أن صَلِّهِما فِي المَحمِلِ، وَ رَویٰ بَعضُهُم أن لا تُصَلِّهِما إِلّا عَلَى الأَرضِ، فَأَعلِمني كَيفَ تَصنَعُ أنتَ لِأَقتَدِيَ بِكَ في ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَقَّعَ عليه‌السلام: مُوَسَّعٌ عَلَيكَ بِأَيَّةٍ عَمِلتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۳ ص۲۲۸ ح۵۸۳، منتقى الجمان: ج۲ ص۲۱۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از على بن مهزيار -: در نامۀ عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن محمّد به امام هادى علیه‌السلام خواندم: ياران ما در روايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از امام صادق علیه‌السلام، در بارۀ دو ركعت [نافلۀ] نماز صبح در سفر، اختلاف دارند. برخى از آنان روايت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه در همان كجاوه بخوان و برخى روايت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه آن را جز روى زمين نخوان. به من اعلام كن كه خود، چگونه عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى تا در آن به شما اقتدا كنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام نگاشت: «برايت آزاد است كه به هر كدام عمل كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن أبي السَّريّ سهل بن يعقوب الملقّب بأبي نُواس: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عَلِيِّ بنِ مُحَمَّدٍ العَسكَرِيِّ عليه‌السلام: يا سَيِّدي، قَد وَقَعَ إِلَيَّ اختِياراتُ الأَيّامِ عَنِ الصّادِقِ عليه‌السلام ما حَدَّثَني بِهِ الحَسَنُ بنُ عَبدِ اللهِ بنِ مُطَهَّرٍ، عَن مُحَمَّدِ بنِ سُلَيمانَ الدَّيلَمِيِّ، عَن أبيهِ، عَنِ الصّادِقِ عليه‌السلام، في كُلِّ شَهرٍ، فَأَعرِضُهُ عَلَيكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِفعَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا عَرَضتُهُ عَلَيهِ وَ صَحَّحتُهُ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۲۴ ح۲۰۵۸، الأمالي للطوسي: ص۲۷۷ ح۵۲۹، بشارة المصطفیٰ: ص۱۳۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۵۰ ص۲۱۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق - به نقل از ابو السرى سهل بن يعقوب، ملقّب به ابو نُواس -: به امام هادى علیه‌السلام گفتم: اى سَرور من! مجموعۀ «اختيارات الأيّام» در هر ماه از امام صادق علیه‌السلام، از طريق حسن بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مطهّر، از محمّد بن سليمان ديلمى، از پدرش به دستم رسيده است. آن را بر شما عرضه كنم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عرضه كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه آن را بر امام علیه‌السلام عرضه و تصحيحش كردم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-تبيين-الحديث-5&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱ ـ 2. تَبيينُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱ ـ 2. تبيين حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن إبراهيم بن محمّد الهَمداني: اِختَلَفَتِ الرِّواياتُ فِي الفِطرَةِ، فَكَتَبتُ إِلیٰ أبِي الحَسَنِ صاحِبِ العَسكَرِ عليه‌السلام أسأَلُهُ عَن ذٰلِكَ، فَكَتَبَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ الفِطرَةَ صاعٌ مِن قوتِ بَلَدِكَ؛ عَلیٰ أهلِ مَكَّةَ وَ اليَمَنِ وَ الطّائِفِ وَ أَطرافِ الشّامِ وَ اليَمامَةِ وَ البَحرَينِ وَ العِراقَينِ وَ فارِسَ وَ الأَهوازِ وَ كِرمانَ: تَمرٌ، وَ عَلیٰ أهلِ أوساطِ الشّامِ: زَبيبٌ، وَ عَلیٰ أهلِ الجَزيرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جزيرةُ أقورَ: هي التي بين دجلة و الفرات مجاورة الشام، تشتمل على ديار مضر و ديار بكر، سمِّيت الجزيرة لأنّها بين دجلة و الفرات (معجم البلدان: ج۲ - ص۱۳۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ المَوصِلِ وَ الجِبالِ كُلِّها: بُرٌّ أو شَعيرٌ، وَ عَلیٰ أهلِ طَبَرِستانَ: الأَرُزُّ، وَ عَلیٰ أهلِ خُراسانَ: البُرُّ، إِلّا أهلَ مَروٍ وَ الرَّيِّ فَعَلَيهِمُ الزَّبيبُ، وَ عَلیٰ أهلِ مِصرَ: البُرُّ، وَ مَن سِویٰ ذٰلِكَ فَعَلَيهِم ما غَلَبَ قوتَهُم، وَ مَن سَكَنَ البَوادِيَ مِنَ الأَعرابِ فَعَلَيهِمُ الأَقِطُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأقط: هو لبن مجفّف یابس مستحجر یُطبَخ به (النهایة: ج۱ ص۵۷ «أقط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الفِطرَةُ عَلَيكَ وَ عَلَى النّاسِ كُلِّهِم وَ مَن تَعولُ مِن ذَكَرٍ كانَ أو أُنثیٰ، صَغيراً أو كَبيراً، حُرّاً أو عَبداً، فَطيماً أو رَضيعاً، تَدفَعُهُ وَزناً سِتَّةَ أرطالٍ بِرِطلِ المَدينَةِ، وَ الرِّطلُ مِئَةٌ وَ خَمسَةٌ وَ تِسعونَ دِرهَماً، تَكونُ الفِطرَةُ ألفاً وَ مِئَةً وَ سَبعينَ دِرهَماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۴ ص۷۹ ح۲۲۶، الإستبصار: ج۲ ص۴۴ ح۱۴۰، بحار الأنوار: ج۸۰ ص۳۵۲ ذيل ح۷ و راجع كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۱۷۶ ح۲۰۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از ابراهيم بن محمّد هَمدانى -: روايات در بارۀ زكات فطره، مختلف شد. به امام هادى علیه‌السلام نامه نوشتم و در اين باره از ايشان پرسيدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان نوشت: «فطريّه، يک صاع&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معادل سه كيلوگرم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از غذاى شهر توست. اهل مكّه، يمن، طائف، اطراف شام، يَمامه، بحرين، بصره، كوفه، فارس، اهواز و كرمان، بايد خرما بدهند. اهل ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شام، كشمش و اهل جزيره،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، منطقۀ محصور ميان دو رود فرات و دجله در شمال عراق است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موصل و كوهستان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوهستان به كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شمال شرقى و شمال عراق گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همگى بايد گندم يا جو بدهند. اهل طبرستان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبرستان، شامل استان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گلستان و مازندران و بخشى از گيلان در شمال ايران است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برنج و اهل خراسان، بجز مرو و رى، گندم بدهند كه اهل اين دو شهر بايد كشمش بدهند. اهل مصر، گندم و افراد ديگر، خوراک غالب ديار خود را بايد بدهند و اعراب بيابان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين هم بايد كشک بدهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فطريّه، بر تو و همۀ مردم و نيز نانخوران تو، واجب است، زن باشند يا مرد، كوچک يا بزرگ، آزاد يا بنده، شيرخوار يا از شير گرفته شده. آن را وزن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و شش رَطل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. رَطل، واحد حجم و وزن است كه برابر ۱۹۵ درهم بوده و چون هر درهم، اندكى كمتر از سه گرم است، شش رطل، اندكى از يک صاع (برابر با سه كيلوگرم) بيشتر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به رَطل مدينه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازى. هر رَطل، ۱۹۵ درهم است. [پس] زكات فطره، هزار و صد و هفتاد درهم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن الصَّقر بن أبي دُلَف الكرخي: لَمّا حَمَلَ المُتَوَكِّلُ سَيِّدَنا أبَا الحَسَنِ العَسكَرِيَّ عليه‌السلام، جِئتُ أسأَلُ عَن خَبَرِهِ، قالَ: فَنَظَرَ إِلَيَّ الرّازِقِيُّ - و كانَ حاجِباً لِلمُتَوَكِّلِ - فَأَمَرَ أن أُدخَلَ إِلَيهِ، فَأُدخِلتُ إِلَيهِ، فَقالَ: يا صَقرُ، ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: خَيرٌ أيُّهَا الاُستاذُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُقعُد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَني ما تَقَدَّمَ وَ ما تَأَخَّرَ، وَ قُلتُ: أخطَأتُ فِي المَجيءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَوَحَى النّاسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسی رحمه الله: «فَوَحی الناسَ» أي أشار إلیهم أن یبعدوا عنه. و یمکن أن یُقرأ «الناسُ» بالرفع؛ أي اسرعَ الناسُ في الذهاب؛ فإنّ الوحي یکون بمعنی الإشارة و بمعنی الإسراع. و یمکن ان یُقرأ علی بناء التفعیل [فوَحّی] أي عجّل الناس في الانصراف عنه (بحار الأنوار: ج۵۰ ص۱۹۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ، ثُمَّ قالَ لي: ما شَأنُكَ؟ وَ فيمَ جِئتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لِخَيرٍ ما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَعَلَّكَ تَسأَلُ عَن خَبَرِ مَولاكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: وَ مَن مَولايَ؟ مَولايَ أميرُ المُؤمِنينَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُسكُت، مَولاكَ هُوَ الحَقُّ فَلا تَحتَشِمني؛ فَإِنّي عَلیٰ مَذهَبِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: الحَمدُ لِلهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أ تُحِبُّ أن تَراهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِجلِس حَتّیٰ يَخرُجَ صاحِبُ البَريدِ مِن عِندِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجَلَستُ، فَلَمّا خَرَجَ قالَ لِغُلامٍ لَهُ: خُذ بِيَدِ الصَّقرِ وَ أَدخِلهُ إِلَى الحُجرَةِ الَّتي فيهَا العَلَوِيُّ المَحبوسُ، وَ خَلِّ بَينَهُ وَ بَينَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَدخَلَني إِلَى الحُجرَةِ الَّتي فيهِ العَلَوِيُّ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في کمال الدین: «فیها» بدل «فیه» ولعلّه هنا تصحیف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَومَأَ إِلیٰ بَيتٍ فَدَخَلتُ، فَإِذا عليه‌السلام جالِسٌ عَلیٰ صَدرِ حَصيرٍ وَ بِحِذاهُ قَبرٌ مَحفورٌ، قالَ: فَسَلَّمتُ فَرَدَّ، ثُمَّ أمَرَني بِالجُلوسِ، ثُمَّ قالَ لي: يا صَقرُ، ما أتیٰ بِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا سَيِّدي جِئتُ أتَعَرَّفُ خَبَرَكَ. قالَ: ثُمَّ نَظَرتُ إِلَى القَبرِ فَبَكَيتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرَ إِلَيَّ فَقالَ: يا صَقرُ، لا عَلَيكَ، لَن يَصِلوا إِلَينا بِسوءٍ الآنَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: الحَمدُ لِلهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قُلتُ: يا سَيِّدي، حَديثٌ يُرویٰ عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله لا أعرِفُ مَعناهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: قَولُهُ: «لا تُعادُوا الأَيّامَ فَتُعادِيَكُم» ما مَعناهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم، الأَيّامُ نَحنُ ما قامَتِ السَّماواتُ وَ الأَرضُ؛ فَالسَّبتُ: اسمُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ الأَحَدُ: كِنايَةٌ عَن أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام، وَ الإِثنَينِ: الحَسَنُ وَ الحُسَينُ، وَ الثَّلاثاءُ: عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ وَ مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ وَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ، وَ الأَربَعاءُ: موسَى بنُ جَعفَرٍ وَ عَلِيُّ بنُ موسیٰ وَ مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ وَ أَنا، وَ الخَميسُ: اِبنِيَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ، وَ الجُمُعَةُ: اِبنُ ابني، وَ إِلَيهِ تَجتَمِعُ عِصابَةُ الحَقِّ، وَ هُوَ الَّذي يَملَؤُها قِسطاً وَ عَدلاً كَما مُلِئَت ظُلماً وَ جَوراً. فَهٰذا مَعنَى الأَيّامِ؛ فَلا تُعادوهُم فِي الدُّنيا فَيُعادوكُم فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه‌السلام: وَدِّع وَ اخرُج، فَلا آمَنُ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۹۵ ح۱۰۲، كمال الدين: ص۳۸۲ ح۹، جمال الأُسبوع: ص۳۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۴ ص۲۳۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از صَقر بن ابى دُلَف كَرخى -: چون متوكّل، سروَر ما ابو الحسن عسكرى (امام هادى) علیه‌السلام را بُرد، آمدم تا خبر آن را بگيرم. رازقى، دربان متوكّل، به من نگريست و فرمان داد كه مرا نزد وى ببرند. چون مرا نزد او بردند، به من گفت: اى صَقر! چه كار داشتى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى استاد! خير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بنشين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس از من در بارۀ گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دور و نزديک پرسيد. با خودم گفتم: در آمدن نزد او، اشتباه كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم كه از گِرد او پراكنده شدند، به من گفت: چه كار داشتى و براى چه آمدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: براى كار خيرى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: شايد آمدى تا خبر مولايت را بپرسى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مولاى من كيست؟ مولاى من، امير مؤمنان (متوكّل) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ساكت باش. مولاى تو بر حق است. از من مترس، كه بر مذهب تو هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: سپاس، خداوند را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آيا دوست دارى كه او را ببينى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بنشين تا نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسان از پيش او بيرون رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستم. چون او بيرون رفت، به غلام خود گفت: دست صَقر را بگير و او را به اتاقى كه آن علوى زندانى در آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاست، ببر و او را با وى، تنها بگذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او مرا به همان حجره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برد كه مرد علوى در آن بود. به اتاقى، اشاره كرد. داخل شدم. ديدم امام علیه‌السلام بر بالاى حصيرى نشسته و در برابر او قبرى كَنده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلام كردم. پاسخ داد و مرا به نشستن، امر كرد. سپس به من فرمود: «اى صَقر! چه چيزى موجب شده كه بيايى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: سَروَرم! آمده‌ام تا از شما خبر بگيرم. سپس به قبر نگاه كردم و گريستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به من نگاه كرد و فرمود: «اندوهگين مباش. آنان در حال حاضر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند به من گزندى برسانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خداى را سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گفتم: سَرور من! از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حديثى نقل شده كه معناى آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اين جمله است كه «روزها را دشمن مگيريد كه شما را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند». معناى آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. روزها ما هستيم، تا وقتى كه آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين بر پایند. شنبه، نام پيامبر خدا صلی الله علیه و آله است و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه، كنايه از امير مؤمنان علیه‌السلام است و دوشنبه، [نام] حسن و حسين است و سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه، [نام] على بن حسين و محمّد بن على و جعفر بن محمّد است و چهارشنبه، [نام] موسى بن جعفر و على بن موسى و محمّد بن على و من است و پنجشنبه، [نام] پسرم حسن بن على است و جمعه، [نام]پسرِ پسرم است و ياران حق، نزد او جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و او، همان كسى است كه زمين را پُر از عدل و داد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، همان گونه كه پُر از جور و ستم است. اين است معناى روزها. پس آنها را در دنيا دشمن مگيريد كه آنها، شما را در آخرت، دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «خداحافظى كن و بيرون رو كه من بر جان تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-إنكار-الحديث-2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱ ـ 3. إنكارُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱ ـ 3. انكار حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن الرَّيّان: كَتَبتُ إِلَى العَسكَرِيِّ عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، رُوِيَ لَنا أن لَيسَ لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مِنَ الدُّنيا إِلّا الخُمُسُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ الجَوابُ: إِنَّ الدُّنيا وَ ما عَلَيها لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۰۹ ح۶، المحتضر: ص۳۴۲ ح۳۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن ريّان&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن ريان، از ياران امام هادى علیه‌السلام است و روايتى از امام جواد علیه‌السلام نيز دارد (ر.ک: معجم رجال الحديث: ج۱۶ ص۸۳ ح۱۰۷۵۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: به عسكرى (امام هادى) علیه‌السلام نوشتم: فدايت گردم! براى ما روايت شده كه براى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نصيبى از دنيا، جز خمس نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جواب آمد: «دنيا و هر آنچه بر آن است، براى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن حفص الجوهري: صَلّیٰ بِنا أبُو الحَسَنِ عَلِيُّ بنُ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام صَلاةَ المَغرِبِ، فَسَجَدَ سَجدَةَ الشُّكرِ بَعدَ السّابِعَةِ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي بعد نافلة المغرب، فهي أربع رکعات، فتکون مع رکعات المغرب سبعاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: كانَ آباؤُكَ يَسجُدونَ بَعدَ الثَّلاثَةِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما كانَ أحَدٌ مِن آبائي يَسجُدُ إِلّا بَعدَ السَّبعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۲ ص۱۱۴ ح۴۲۶، منتهى المطلب: ج۴ ص۲۵، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۱۹۴ ذيل ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از حَفص جوهرى -: امام هادى علیه‌السلام نماز مغرب را با ما خواند و پس از هفت ركعت (نماز مغرب و چهار ركعت نافلۀ آن)، سجدۀ شكر كرد. به او گفتم: پدرانت، پس از سه ركعت [نماز مغرب]، سجده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «هيچ يک از پدرانم جز پس از هفت ركعت، سجده نكردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-تصحيح-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱ ـ 4. تَصحيحُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱ ـ 4. تصحيح حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن مهزيار: قَرَأتُ في كِتابِ عَبدِ اللهِ بنِ مُحَمَّدٍ إِلیٰ أبِي الحَسَنِ عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، رَویٰ زُرارَةُ عَن أبي جَعفَرٍ وَ أَبي عَبدِ اللهِ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِما - فِي الخَمرِ يُصيبُ ثَوبَ الرَّجُلِ أنَّهُما قالا: «لا بَأسَ بِأَن يُصَلِّيَ فيهِ، إِنَّما حُرِّمَ شُربُها»، وَ رَویٰ غَيرُ زُرارَةَ عَن أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام أنَّهُ قالَ: «إِذا أصابَ ثَوبَكَ خَمرٌ أو نَبيذٌ - يَعني المُسكِرَ - فَاغسِلهُ إِن عَرَفتَ مَوضِعَهُ، وَ إِن لَم تَعرِف مَوضِعَهُ فَاغسِلهُ كُلَّهُ، وَ إِن صَلَّيتَ فيهِ فَأَعِد صَلاتَكَ»، فَأَعلِمني ما آخُذُ بِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَقَّعَ بِخَطِّهِ عليه‌السلام: خُذ بِقَولِ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۴۰۷ ح۱۴، تهذيب الأحكام: ج۱ ص۲۸۱ ح۸۲۶، منتقى الجمان: ج۱ ص۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از على بن مهزيار -: در نامۀ عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن محمّد به ابو الحسن (امام هادى) علیه‌السلام چنين خواندم: فدايت گردم! زُراره، از امام باقر و امام صادق - که درودهاى خدا بر ايشان باد - در بارۀ ريخته شدن شراب به لباس روايت كرده است كه آنها فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: «اشكال ندارد که با آن [لباس] نماز بخواند. تنها نوشيدن آن حرام شده است»؛ ولی غير زُراره از امام صادق علیه‌السلام روايت كرده كه فرمود: «وقتى به لباست شراب يا نبيذ - يعنى مست كننده - ريخت، اگر جاى آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، بشوى و اگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، همۀ لباس را بشوى و اگر در آن نماز خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نمازت را دوباره بخوان». به من بفرما كه كدام روايت را بر گيرم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام با خطّ خودش نوشت: «سخن صادق علیه‌السلام [در كلام اخير] را بر گير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-على-الإمام-العسكري-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲: عَرضُ الحَديثِ عَلَى الإمامِ العَسكَرِيِّ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام عسكرى علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-تأييد-الحديث-6&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲ ـ 1: تَأييدُ الحديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲ ـ 1: تأييد حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن بورَق البوشَنجاني: خَرَجتُ إِلیٰ سُرَّ مَن رَأیٰ وَ مَعِيَ كِتابُ يَومٍ و لَيلَةٍ، فَدَخَلتُ عَلیٰ أبي مُحَمَّدٍ عليه‌السلام و أَرَيتُهُ ذٰلِكَ الكِتابَ، فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، إِن رَأَيتَ أن تَنظُرَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا نَظَرَ فيهِ وَ تَصَفَّحَهُ وَرَقَةً وَرَقَةً، قالَ: هٰذا صَحيحٌ يَنبَغي أن يُعمَلَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۸۱۸ ح۱۰۲۳، بحار الأنوار: ج۵۰ ص۳۰۰ ح۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از بورق بوشَنجانى -: به سوى سامرّا رفتم و كتاب يوم و ليلة [نوشتۀ يونس بن عبد الرحمان] همراهم بود. نزد امام حسن عسكرى علیه‌السلام رفتم و آن كتاب را به ايشان نشان دادم و گفتم: فدايت شوم! اگر صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، آن را بنگر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام هنگامى كه آن را نگريست و ورق ورق آن را ملاحظه نمود، فرمود: «اين، صحيح است و شايسته است به آن، عمل شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي عن أبي العبّاس بن نوح عن الصفواني عن الحسن بن محمّد بن الوَجناء: كَتَبنا إِلیٰ أبي مُحَمَّدٍ عليه‌السلام نَسأَلُهُ أن يَكتُبَ أو يُخرِجَ إِلَينا كِتاباً نَعمَلُ بِهِ. فَأَخرَجَ إِلَينا كِتابَ عَمَلٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الصَّفوانِيُّ: نَسَختُهُ، فَقابَلَ بِهِ كِتابَ ابنِ خانِبَةَ زِيادَةَ حُروفٍ أو نُقصانَ حُروفٍ يَسيرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي: ج۲ ص۲۴۰ الرقم ۹۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشى - به نقل از ابو عبّاس بن نوح، از صفوانى، از حسن بن محمّد بن وجنا -: به امام عسكرى علیه‌السلام نامه نوشتيم و از ايشان خواستيم كه براى ما چيزى بنويسد يا كتابى بفرستد كه به آن، عمل كنيم. امام علیه‌السلام كتاب عملُ [يَومٍ و لَيلَةٍ] را براى ما فرستاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفوانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: از آن، استنساخ كردم و با كتاب ابن خانبه مقابله شد، چند حرف اندک، كم و بيش داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي عن داوود بن قاسم الجعفري: عَرَضتُ عَلیٰ أبي مُحَمَّدٍ صاحِبِ العَسكَرِ عليه‌السلام كِتابَ يَومٍ و لَيلَةٍ لِيونُسَ، فَقالَ لي: تَصنيفُ مَن هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: تَصنيفُ يونُسَ مَولیٰ آلِ يَقطينٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أعطاهُ اللهُ بِكُلِّ حَرفٍ نوراً يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي: ج۲ ص۴۲۲ الرقم ۱۲۰۹، خلاصة الأقوال: ص۱۸۴ الرقم ۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۵۰ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشى - به نقل از داوود بن قاسم جعفرى -: كتاب يوم و ليلة، نوشتۀ يونس [بن عبد الرحمان] را بر امام حسن عسكرى علیه‌السلام عرضه كردم. به من فرمود: «اين، نوشتۀ كيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نوشتۀ يونس، وابستۀ آل يقطين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند، در برابر هر حرف آن، روز قيامت، نورى به او عطا كند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-تبيين-الحديث-6&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲ ـ 2. تَبيينُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲ ـ 2. تبيين حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن محمّد النَّخَعي: سَأَلَ الفَهفَكِيُّ أبا مُحَمَّدٍ عليه‌السلام: ما بالُ المَرأَةِ المِسكينَةِ الضَّعيفَةِ تَأخُذُ سَهماً واحِداً، وَ يَأخُذُ الرَّجُلُ سَهمَينِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو مُحَمَّدٍ عليه‌السلام: إِنَّ المَرأَةَ لَيسَ عَلَيها جِهادٌ وَ لا نَفَقَةٌ، وَ لا عَلَيها مَعقُلَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَعقلَة: الدِّیَة (لسان العرب: ج۱۱ ص۴۶۲ «عقل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إِنَّما ذٰلِكَ عَلَى الرِّجالِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ في نَفسي: قَد كانَ قيلَ لي: إِنَّ ابنَ أبِي العَوجاءِ سَأَلَ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن هٰذِهِ المَسأَلَةِ فَأَجابَهُ بِهٰذَا الجَوابِ. فَأَقبَلَ أبو مُحَمَّدٍ عليه‌السلام عَلَيَّ فَقالَ: نَعَم، هٰذِهِ المَسأَلَةُ مَسأَلَةُ ابنِ أبِي العَوجاءِ، وَ الجَوابُ مِنّا واحِدٌ إِذا كانَ مَعنَى المَسأَلَةِ واحِداً، جَریٰ لآخِرِنا ما جَریٰ لِأَوَّلِنا، وَ أَوَّلُنا وَ آخِرُنا فِي العِلمِ سَواءٌ، وَ لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام فَضلُهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۸۵ ح۲، تهذيب الأحكام: ج۹ ص۲۷۴ ح۹۹۲، الخرائج و الجرائح: ج۲ ص۶۸۵ ح۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۲۸ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از اسحاق بن محمّد نَخَعى -: فَهفَكى از امام حسن عسكرى علیه‌السلام پرسيد: چگونه است كه زن بينواى ضعيف، يک سهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و مرد، دو سهم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام فرمود: «زن، وظيفۀ جهاد [جانى و مالى]، نفقه و هزينۀ خانواده را دادن و پرداخت ديۀ قتل خطاى خويشان را ندارد. اينها، تنها به عهدۀ مردان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خود گفتم: به من گفته شده كه ابن ابى العوجا، اين مسئله را از امام صادق علیه‌السلام پرسيده و او همين پاسخ را به وی داده است. امام عسكرى علیه‌السلام به من رو كرد و فرمود: «آرى. اين، همان سؤال ابن ابى العوجاست و پاسخ ما، هنگامى كه معناى سؤال يكى باشد، يكسان است. آنچه براى آخرين [نفر] ما جريان دارد، براى اوّلىِ ما نيز جارى است. اوّل و آخر ما در علم، يكسان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و امير مؤمنان علیه‌السلام، برترى خود را دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-تصحيح-الحديث-2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲ ـ 3. تَصحيحُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲ ـ 3. تصحيح حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن محمّد بن الحسن الصفّار: كَتَبتُ إِلیٰ أبي مُحَمَّدٍ عليه‌السلام أسأَلُهُ عَنِ الوَقفِ الَّذي يَصِحُّ كَيفَ هُوَ؟ فَقَد رُوِيَ أنَّ الوَقفَ إِذا كانَ غَيرَ مُوَقَّتٍ فَهُوَ باطِلٌ مَردودٌ عَلَى الوَرَثَةِ، وَ إِذا كانَ مُوَقَّتاً فَهُوَ صَحيحٌ مُمضیٰ؛ قالَ قَومٌ: إِنَّ المُوَقَّتَ هُوَ الَّذي يُذكَرُ فيهِ أنَّهُ وَقفٌ عَلیٰ فُلانٍ وَ عَقِبِهِ، فَإِذَا انقَرَضوا فَهُوَ لِلفُقَراءِ وَ المَساكينِ إِلیٰ أن يَرِثَ اللهُ الأَرضَ وَ مَن عَلَيها. قالَ: وَ قالَ آخَرونَ: هٰذا مُوَقَّتٌ إِذا ذُكِرَ أنَّهُ لِفُلانٍ وَ عَقِبِهِ ما بَقوا، وَ لَم يُذكَر في آخِرِهِ لِلفُقَراءِ وَ المَساكينِ إِلیٰ أن يَرِثَ اللهُ الأَرضَ وَ مَن عَلَيها، وَ الَّذي هُوَ غَيرُ مُوَقَّتٍ أن يَقولَ: هٰذا وَقفٌ، وَ لَم يَذكُر أحَداً! فَمَا الَّذي يَصِحُّ مِن ذٰلِكَ وَ مَا الَّذي يَبطُلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَقَّعَ عليه‌السلام: «الوُقوفُ بِحَسَبِ ما يوقِفُها إِن شاءَ اللهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۹ ص۱۳۲ ح۵۶۲، الاستبصار: ج۴ ص۱۰۰ ح۳۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از محمّد بن حسن صفّار -: به امام حسن عسكرى علیه‌السلام نامه نوشتم و از او در بارۀ چگونگى وقف صحيح، سؤال كردم؛ زيرا روايت شده كه وقف، اگر معيّن نباشد، باطل است و به وارثان، باز گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، امّا اگر معيّن باشد، صحيح و جارى است. گروهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: وقف معيّن، وقفى است كه در وقف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ذكر شده كه آن، وقف فلانى و فرزندان او پس از وى است و چون نسلشان منقرض شد، از آنِ فقيران و بينوايان است تا آن گاه كه خداوند، زمين و هر كس را كه روى آن است، ارث ببرد. گروهى ديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: وقف معيّن، يعنى در آن ذكر شود كه آن، براى فلانى و نسل پس از وى است تا آن گاه كه باقى بمانند و ديگر در آخر آن ذكر نكند كه پس از انقراض نسل، از آنِ فقيران و بينوايان است تا آن گاه كه خداوند، زمين و هر كس را كه روى آن است، ارث ببرد، و وقف غير معيّن، اين است كه بگويد: «اين، وقف است» و كسى را ذكر نكند. كدام يک از اين وقف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها صحيح و كدام باطل است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام نوشت: «وقف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [همه درست و] مطابق با همان است كه واقف، وقف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، إن شاء اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-إنكار-الحديث-2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲ ـ 4. إنكارُ الحَديثِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲ ـ 4. انكار حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أحمد بن محمّد بن مطهّر: كَتَبتُ إِلیٰ أبي مُحَمَّدٍ عليه‌السلام: إِنَّ رَجُلاً رَویٰ عَن آبائِكَ عليه‌السلام أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ما كانَ يَزيدُ مِنَ الصَّلاةِ في شَهرِ رَمَضانَ عَلیٰ ما كانَ يُصَلّيهِ في سائِرِ الأَيّامِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَقَّعَ عليه‌السلام:«كَذَبَ، فَضَّ اللهُ فاهُ! صَلِّ في كُلِّ لَيلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ عِشرينَ رَكعَةً إِلیٰ عِشرينَ مِنَ الشَّهرِ، وَ صَلِّ لَيلَةَ إِحدیٰ وَ عِشرينَ مِئَةَ رَكعَةٍ، وَ صَلِّ لَيلَةَ ثَلاثٍ وَ عِشرينَ مِئَةَ رَكعَةٍ، وَ صَلِّ في كُلِّ لَيلَةٍ مِنَ العَشرِ الأَواخِرِ ثَلاثينَ رَكعَةً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۳ ص۶۸ ح۲۲۱، إقبال الأعمال: ج۱ ص۴۹ نحوه، منتهى المطلب: ج۶ ص۱۳۵&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از احمد بن محمّد بن مطهّر -: به امام حسن عسكرى علیه‌السلام نوشتم كه فردى از پدرانت علیهم‌السلام روايت كرده است كه: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در ماه مبارک رمضان، افزون بر ديگر روزها نماز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام در پاسخ نوشت: «دروغ گفته است. خدا، دهانش را خُرد كند! در هر شب از ماه رمضان، بيست ركعت نماز بگزار تا بيستم ماه و در شب بيست و يكم، صد ركعت و در شب بيست و سوم نيز صد ركعت نماز بگزار و در هر يک از ده شب آخر، سى ركعت نماز بخوان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-علی-الإمام-المهدي-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۳: عَرضُ الحَديثِ عَلیٰ الإمام المهديّ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر امام مهدی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن محمّد بن صالح الهَمداني: كَتَبتُ إِلیٰ صاحِبِ الزَّمانِ عليه‌السلام: إِنَّ أهلَ بَيتي يُؤذُونّي وَ يُقَرِّعُونّي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التقریع: التأنیب و التصنیف. و قَرَّعت الرجل: إذا وَبَّخته و عذلته (لسان العرب: ج۸ ص۲۶۶ «قرع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالحَديثِ الَّذي رُوِيَ عَن آبائِكَ عليهم‌السلام أنَّهُم قالوا: «خُدّامُنا وَ قُوّامُنا شِرارُ خَلقِ اللهِ»!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ: «وَيحَكُم! ما تَقرَؤونَ ما قالَ اللهُ تَعالیٰ: (وَ جَعَلنَا بَينَهُم وَ بَينَ ٱلقُرَى ٱلَّتِى بَـٰرَكنَا فِيهَا قُرًى ظَاهِرَةً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَنَحنُ وَاللهِ القُرَى الَّتي بارَكَ اللهُ فيها، وَ أَنتُمُ القُرَى الظّاهِرَةُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص۳۴۵ ح۲۹۵، كمال الدين: ص۴۸۳ ح۲، إعلام الوریٰ: ج۲ ص۲۷۲، بحار الأنوار: ج۵۱ ص۳۴۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى - به نقل از محمّد بن صالح هَمدانى -: به صاحب الزمان علیه‌السلام نوشتم: خاندانم، مرا با حديثى كه از پدرانت علیهم‌السلام نقل شده - كه گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: «كارگزاران و خادمان ما، بدترينِ خلق خدا هستند» - آزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و سرزنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام در پاسخ نوشت: «واى بر شما! آيا نخوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد آنچه را خداى متعال فرموده است: (و ميان آنان و آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه مباركشان كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى آشكار، قرار داديم)؟! به خدا سوگند، ما آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى هستيم كه خدا، آنها را مبارک كرده است و شما، آن آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آشكار هستيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن محمّد بن أحمد بن داوود القمّي: وَجَدتُ بِخَطِّ أحمَدَ بنِ إِبراهيمَ النَّوبَختِيِّ وَ إِملاءِ أبِي القاسِمِ الحُسَينِ بنِ روحٍ۲ عَلیٰ ظَهرِ كِتابٍ فيهِ جَواباتٌ وَ مَسائِلُ أُنفِذَت مِن قُمَّ يُسأَلُ عَنها: هَل هِيَ جَواباتُ الفَقيهِ عليه‌السلام أو جَواباتُ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ الشَّلمَغانِيِّ؟ لِأَنَّهُ حُكِيَ عَنهُ أنَّهُ قالَ: هٰذِهِ المَسائِلُ أنَا أجَبتُ عَنها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إِلَيهِم عَلیٰ ظَهرِ كِتابِهِم: «بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، قَد وَقَفنا عَلیٰ هٰذِهِ الرُّقعَةِ وَ ما تَضَمَّنَتهُ، فَجَميعُهُ جَوابُنا عَنِ المَسائِلِ، وَ لا مَدخَلَ لِلمَخذولِ الضّالِّ المُضِلِّ المَعروفِ بِالعَزاقِرِيِّ - لَعَنَهُ اللهُ - في حَرفٍ مِنهُ، وَ قَد كانَت أشياءُ خَرَجَت إِلَيكُم عَلیٰ يَدَي أحمَدَ بنِ بِلالٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يمكن أن يكون «بلال» مصحّف «هلال»؛ لأنّ المسمّى بابن بلال هو محمّد و المسمّى بابن هلال هو أحمد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ غَيرِهِ مِن نُظَرائِهِ، وَ كانَ مِنِ ارتِدادِهِم عَنِ الإِسلامِ مِثلُ ما كانَ مِن هٰذا، عَلَيهِم لَعنَةُ اللهِ وَ غَضَبُهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَثبَتُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: قوله «فاستثبتّ» من تتمّة ما كتب السائل، أي كنت قديماً أطلب إثبات هذه التوقيعات هل هي منكم أو لا؟ و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لمّا كان جواب هذه الفقرة مكتوباً تحتها، أفرَدَها للإشعار بذلك (بحار الأنوار: ج۵۳ ص۱۵۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَديماً في ذٰلِكَ، فَخَرَجَ الجَوابُ: أَلا مَنِ استَثبَتَ فَإِنَّهُ لا ضَرَرَ في خُروجِ ما خَرَجَ عَلیٰ أيديهِم وَ أَنَّ ذٰلِكَ صَحيحٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا الحديث هو نموذج للوجادة من قِبَل محمّد بن أحمد بن داوود القمّي الذي عثر على هذا الكتاب والحديث الذي بخطّ أحمد بن إبراهيم النوبختي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص۳۷۳ ح۳۴۵،بحار الأنوار: ج۵۳ ص۱۵۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى - به نقل از محمّد بن احمد بن داوود قمّى -: من، پاسخ ابو القاسم حسين بن روح را ديدم كه به احمد بن ابراهيم نوبختى املا كرده و او با خطّ خود بر پشت نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ثبت كرده بود. نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه از قم آمده و سؤال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در آن بود و از جمله پرسيده بودند: آيا آن جواب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پاسخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فقيه (امام مهدی) علیه‌السلام است يا پاسخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محمّد بن على شلمغانى؟ زيرا از او نقل شده است كه: من، اين سؤال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را پاسخ داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام در پشت نگاشتۀ آنان نوشته بود: «به نام خداوند مهرگستر مهربان. از اين نوشته و محتواى آن، آگاه شديم. همۀ آن، پاسخ ما به سؤال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و يک حرف آن هم از آن [شلمغانىِ] وا نهادۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كننده، معروف به عزاقرى - که خدا لعنتش كند - نيست و پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر نيز چيزهايى به دست احمد بن بلال&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به احتمال فراوان «بلال» تصحیف شدۀ «هلال» باشد؛ زيرا اسم «ابن بلال» محمّد و اسم «ابن هلال» احمد است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ديگر همتايانش به سوى شما آمده بود كه آنها هم مانند همين شلمغانى عزاقرى، از اسلام بيرون رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. نفرين و خشم خدا بر آنان باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گذشته، از صحّت و سقم اين مسئله جستجو شده و در پاسخ جستجو كننده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «عبارت &amp;quot;من از صحّت آن جويا بودم&amp;quot;، پايان نوشتۀ پرسشگر است كه در پى اثبات اعتبار و استناد اين توقيع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ناحيۀ مقدّسۀ امامت بوده است، و چون پاسخ اين بخش، زير آن نوشته شده بوده، آن را جداگانه آورده تا به اين نكته تذكّر دهد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده بود: «در آنچه به دست اينها بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، زيانى نيست و آن مطالب صحيح اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي - في ذِكرِ مَسائِلِ مُحَمَّدِ بنِ عَبدِ اللهِ بنِ جَعفَرٍ الحِميَرِيِ كَتَبَها لِصاحِبِ الأَمرِ عليه‌السلام -: فَرُوِيَ لَنا عَنِ العالِمِ عليه‌السلام أنَّهُ سُئِلَ عَن إِمامِ قَومٍ صَلّیٰ بِهِم بَعضَ صَلاتِهِم وَ حَدَثَت عَلَيهِ حادِثَةٌ، كَيفَ يَعمَلُ مَن خَلفَهُ؟ فَقالَ: «يُؤَخَّرُ وَ يُقَدَّمُ بَعضُهُم، وَ يُتِمُّ صَلاتَهُم، وَ يَغتَسِلُ مَن مَسَّهُ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوقيعُ: «لَيسَ عَلیٰ مَن نَحّاهُ إِلّا غَسلُ اليَدِ، وَ إِذا لَم تَحدُث حادِثَةٌ تَقطَعُ الصَّلاةَ تَمَّمَ صَلاتَهُ مَعَ القَومِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رُوِيَ عَنِ العالِمِ عليه‌السلام: «أنَّ مَن مَسَّ مَيِّتاً بِحَرارَتِهِ غَسَلَ يَدَيهِ، وَ مَن مَسَّهُ وَ قَد بَرَدَ فَعَلَيهِ الغُسلُ»، وَ هٰذَا الإِمامُ في هٰذِهِ الحالَةِ لا يَكونُ مَسُّهُ إِلّا بِحَرارَتِهِ، وَ العَمَلُ مِن ذٰلِكَ عَلیٰ ما هُوَ، وَ لَعَلَّهُ يُنَحّيهِ بِثِيابِهِ وَ لا يَمَسُّهُ، فَكَيفَ يَجِبُ عَلَيهِ الغُسلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوقيعُ: «إِذا مَسَّهُ عَلیٰ هٰذِهِ الحالَةِ لَم يَكُن عَلَيهِ إِلّا غَسلُ يَدِهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وَ رُوِيَ في ثَوابِ القُرآنِ فِي الفَرائِضِ وَ غَيرِها: أنَّ العالِمَ عليه‌السلام قالَ: «عَجَباً لِمَن لَم يَقرَأ في صَلاتِهِ &amp;quot;إِنَّا أنزَلنَاهُ فِى لَيلَةِ ٱلقَدرِ &amp;quot; كَيفَ تُقبَلُ صَلاتُهُ؟»، وَ رُوِيَ: «ما زَكَت صَلاةٌ لَم يُقرَأ فيها بـِ&amp;quot; قُل هُوَ ٱللهُ أحَدٌ&amp;quot;»، وَ رُوِيَ: «أنَّ مَن قَرَأَ في فَرائِضِهِ الهُمَزَةَ أُعطِيَ مِنَ الدُّنيا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الاحتجاج: «اُعطي من الثواب قدر الدُّنيا» بدل «اُعطي من الدُّنيا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، فَهَل يَجوزُ أن يَقرَأَ «الهُمَزَةَ» وَ يَدَعَ هٰذِهِ السُّوَرَ الَّتي ذَكَرناها، مَعَ ما قَد رُوِيَ أنَّهُ لا تُقبَلُ صَلاةٌ وَ لا تَزكو إِلّا بِهِما؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوقيعُ: «الثَّوابُ فِي السُّوَرِ عَلیٰ ما قَد رُوِيَ، وَ إِذا تَرَكَ سورَةً مِمّا فيهَا الثَّوابُ، وَ قَرَأَ &amp;quot;قُل هُوَ اللهُ أحَدٌ&amp;quot; وَ &amp;quot;إِنّا أنزَلناهُ&amp;quot; لِفَضلِهِما، أُعطِيَ ثَوابَ ما قَرَأَ وَ ثَوابَ السّورَةِ الَّتي تَرَكَ، وَ يَجوزُ أن يَقرَأَ غَيرَ هاتَينِ السّورَتَينِ وَ تَكونُ صَلاتُهُ تامَّةً، وَ لٰكِن يَكونُ قَد تَرَكَ الفَضلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص۳۷۴ و ۳۷۵ و ۳۷۷ ح۳۴۵، الاحتجاج: ج۲ ص۵۶۲ ح۳۵۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۸۱ ص۱۵ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى - در بیان سؤال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محمّد بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر حِميَرى كه به امام مهدی علیه‌السلام نوشته بود -: [سؤال:] براى ما از عالِم (امام) علیه‌السلام روايت شده كه از او در بارۀ امام جماعتى پرسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه بخشى از نماز را با جماعت خوانده و پيشامدى [مرگبار مانند سكته] برايش پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. نمازگزارانِ پشتِ سر او، چه كنند؟ و او فرموده است: «امام را عقب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند و يكى از همان نمازگزاران، جلوتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و نمازشان را به پايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و آن كسى كه دست به پيكر امام جماعت زده است، غسل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توقيع: «بر كسى كه امام جماعتِ فوت شده را دور كرده، جز شُستن دست، چيزى واجب نيست و اگر پيشامدى رخ دهد كه به قطع نماز نينجامد، امام [جماعتِ دوم]، نمازش را با نمازگزاران، ادامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و به پايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[سؤال:] و از عالِم علیه‌السلام روايت شده است: «هر كس به مُرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دست بزند كه هنوز بدنش گرم است، دستش را بايد بشويد و هر كس پس از سرد شدن، با او تماس بيابد، بايد غسل كند» و اين امام جماعت، در اين حالت [كه تازه مُرده است]، هنوز بدنش گرم است. پس كسى كه به او دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، چه حكمى دارد؟ و شايد او را با لباسش بگيرد و دور كند و با بدن او تماس نيابد. پس چگونه غسل بر او واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توقيع: «اگر در اين حالت، او را مس كند، جز شستن دستش، چيزى بر او واجب نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... [سؤال:] روايت شده است كه در بارۀ ثواب قرائت قرآن در نمازهاى واجب و غير آن، عالِم علیه‌السلام گفته است: «شگفت از كسى كه سورۀ قدر را در نمازش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، چگونه نمازش پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود!» و روايت شده: «نمازى كه سورۀ توحيد در آن خوانده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بالنده [و بالا رونده] نيست» و روايت شده: «هر كس سورۀ هُمَزه را در نمازهاى واجبش بخواند، از دنيا به او داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الاحتجاج چنين آمده است: «به اندازۀ دنيا به او ثواب داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;». پس آيا رواست كه سورۀ هُمَزه را بخواند و اين سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را كه ذكر كرديم، وا نهد، با توجّه به حديثى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «نماز، جز با اين دو سوره (قدر و توحيد) پذيرفته و بالنده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توقيع: «ثواب سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، همان گونه است كه روايت شده و چون سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه ثواب دارد، نخواند و توحيد و قدر را به جهت فضيلتشان بخواند، ثواب قرائت همين دو و نيز ثواب قرائت سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه نخوانده، به او داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و جايز است كه غير اين دو سوره را بخواند و نمازش هم كامل است؛ امّا فزونى [ثواب] و نماز برتر را رها كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عرض-الحديث-علی-أصحاب-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-و-أصحاب-الأئمة-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۴: عَرضُ الحَديثِ عَلیٰ أصحابِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله و أصحابِ الأَئِمَّةِ عليهم‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عرضۀ حديث بر یاران پیامبر صلی الله علیه و آله و یاران امامان علیهم‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمر بن أُذَينة: قُلتُ لِزُرارَةَ: إِنّي سَمِعتُ مُحَمَّدَ بنَ مُسلِمٍ وَ بُكَيراً يَروِيانِ عَن أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام في زَوجٍ وَ أَبَوَينِ وَ ابنَةٍ: فَلِلزَّوجِ الرُّبُعُ ثَلاثَةُ أسهُمٍ مِنِ اثنَي عَشَرَ سَهماً، وَ لِلأَبَوَينِ السُّدُسانِ أربَعَةُ أسهُمٍ مِنِ اثنَي عَشَرَ سَهماً، وَ بَقِيَ خَمسَةُ أسهُمٍ فَهُوَ لِلاِبنَةِ؛ لِأَنّها لَو كانَت ذَكَراً لَم يَكُن لَها غَيرُ خَمسَةٍ مِنِ اثنَي عَشَرَ سَهماً، وَ إِن كانَتَا اثنَتَينِ فَلَهُما خَمسَةٌ مِنِ اثنَي عَشَرَ سَهماً؛ لِأَ نَّهُما لَو كانا ذَكَرَينِ لَم يَكُن لَهُما غَيرُ ما بَقِيَ: خَمسَةٌ مِنِ اثنَي عَشَرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ زُرارَةُ: هٰذا هُوَ الحَقُّ، إِذا أرَدتَ أن تُلقِيَ العَولَ فَتَجعَلَ الفَريضَةَ لا تَعولُ فَإِنَّما يَدخُلُ النُّقصانُ عَلَى الَّذينَ لَهُمُ الزِّيادَةُ مِنَ الوَلَدِ وَ الأَخَواتِ مِنَ الأَبِ وَ الأُمِّ، فَأَمَّا الزَّوجُ وَ الإِخوَةُ لِلأُمِّ فَإِنَّهُم لا يُنقَصونَ مِمّا سَمَّى اللهُ لَهُم شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۹۶ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۹ ص۲۸۸ ح۱۰۴۱، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۲۶۵ ح۵۶۱۵ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عمر بن اُذَينه -: به زُراره گفتم: شنيدم كه محمّد بن مسلم و بُكَير از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ شوهر و پدر و مادر و دختر [وارث فرد متوفّا] روايت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه شوهر، يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم، يعنى سه سهم از دوازده سهم و پدر و مادر، دو ششم، يعنى چهار سهم از دوازده سهم را دارند و پنج سهم باقى مانده، از آنِ دختر است؛ زيرا اگر او پسر بود، جز پنج سهم از دوازده تا، حقّ ديگرى نداشت؛ امّا اگر دو دختر بودند، پنج سهم از دوازده سهم را دارند؛ زيرا آن دو اگر پسر بودند، غير از آنچه باقى مانده - يعنى پنج سهم از دوازده سهم - نداشتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُراره گفت: اين، حق است. هنگامى كه خواستى زيادۀ سهام [و تقسيم به روش معمول] را كنار بيفكنى، سهم اضافى را بر فريضه و سهم معيّن شده، بار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى. نقصان، تنها بر كسانى وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه سهم آنان، افزون بر فرائض است [و سهم تعيين شده] ندارند، مانند فرزندان و خواهران از يک پدر و مادر؛ امّا در بارۀ شوهر و برادران مادرى، چيزى از سهمى كه برايشان تعيين شده است، كم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن الحسين بن أحمد الحامدي البزّاز - وَ كانَ شَيخاً مَستوراً ـ: سَمِعتُ روحَ بنَ أبِي القاسِمِ بنِ روحٍ يَقولُ: لَمّا عَمِلَ مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ الشَّلمَغانِيُّ كِتابَ التَّكليفِ، قالَ الشَّيخُ - يَعني أبَا القاسِمِ-: اُطلُبوهُ إِلَيَّ لِأَنظُرَهُ، فَجاؤوا بِهِ فَقَرَأَهُ مِن أوَّلِهِ إِلیٰ آخِرِهِ، فَقالَ: ما فيهِ شَيءٌ إِلّا وَ قَد رُوِيَ عَنِ الأَئِمَّةِ، إِلّا مَوضِعَينِ أو ثَلاثَةً فَإِنَّهُ كَذَبَ عَلَيهِم في رِوايَتِها لَعَنَهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص۴۰۸ ح۳۸۲، بحار الأنوار: ج۵۱ ص۳۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى - به نقل از حسين بن احمد حامدى بزّاز كه پيرمردى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام بود -: شنيدم روح بن ابو القاسم بن روح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: هنگامى كه محمّد بن على شلمغانى، كتاب التكليف را تدوين كرد، شيخ [ابو القاسم حسين بن روح] - که خدا از او خشنود باد - گفت: آن را براى من بجوييد تا به آن بنگرم. آن را آوردند و او آن را از آغاز تا پايانش خواند و سپس گفت: مشكلى در آن نيست و از امامان، روايت نقل كرده است، مگر دو يا سه جا كه آنها را به دروغ به امامان نسبت داده است. خدا لعنتش كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن سلامة بن محمّد: أنفَذَ الشَّيخُ الحُسَينُ بنُ روحٍ۲ كِتابَ التَّأديبِ إِلیٰ قُمَّ، وَ كَتَبَ إِلیٰ جَماعَةِ الفُقَهاءِ بِها وَ قالَ لَهُم: اُنظُروا في هٰذَا الكِتابِ وَ انظُروا فيهِ شَيءٌ يُخالِفُكُم؟ فَكَتَبوا إِلَيهِ: إِنَّهُ كُلَّهُ صَحيحٌ، وَ ما فيهِ شَيءٌ يُخالِفُ إِلّا قَولُهُ فِي الصّاعِ فِي الفِطرَةِ نِصفُ صاعٍ مِن طَعامٍ، وَ الطَّعامُ عِندَنا - مِثلُ الشَّعيرِ - مِن كُلِّ واحِدٍ صاعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص۳۹۰ ح۳۵۷، بحار الأنوار: ج۵۱ ص۳۵۹ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى - به نقل از سلامة بن محمّد -: شيخ حسين بن روح - که خدا از او خشنود باد - كتاب التأديب را به قم فرستاد و به جماعت فقيهان آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا، نامه نوشت و به آنان گفت: به اين نوشته بنگريد و ببينيد چيزى در آن هست كه با نظر شما مخالف باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان به او نوشتند: همۀ آن، صحيح است و چيز مخالفى ندارد، مگر گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در زكات فطره كه آن را نيم صاع خوراک دانسته است؛ ولى نزد ما يک صاع خوراک (مانند جو) براى هر نفر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پژوهشى-در-بارۀ-عرضۀ-حديث1015&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهشى در بارۀ عرضۀ حديث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرضۀ احاديث بر قرآن، عقل و سنّت قطعى، يا نسبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنجى آنها با واقعيت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خارجى و تاريخى، بخشى از تبيين و نقد حديث بوده است. بخش ديگر، عرضۀ حديث بر امامان و عالمان دينى است؛ تلاشى متفاوت با «عرض الحديث» که به معناى مقابله و نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى بوده و ميان استاد و شاگرد، رواج داشته است. اگر چه مقابلۀ نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيز کوششى براى زدودن افزوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اصلاح کاستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بوده است، امّا روش مورد نظر ما، ارائۀ حديث يا مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى بر امامان علیهم‌السلام يا اصحاب بزرگ و معتمَدشان، برای به دست آوردن تأييد و تبيين امام علیه‌السلام، يا رسیدن به فهم برترى از حديث و يا دستاوردى ديگر بوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که عرضۀ عقاید و اندیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کلامى و به طور کلّى، عرضۀ دین بر امامان علیهم‌السلام، جریان دیگرى است که به سبب پیوستگى کلام و حدیث، بخصوص در دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نخستین، بخشى از گفتگوى راویان با امامان را در بر گرفته که در نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دیگر به آن پرداخته شده است (ر.ک: مقالۀ «عرض دین»، سیّد محمّدکاظم طباطبایى، مجموعه مقالات کنگرۀ حضرت عبد العظیم حسنى: ج۲۴ ص۱۹۳ - ۲۴۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زمينههاى-عرضه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرضه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جريان عرضۀ حديث، مانند ديگر جريان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فکرى، در بسترى از نيازها و وضعيت علمى، اجتماعى و سياسى، شکل گرفته است که به برخى اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. متن‌محور بودن: منبع اصلى براى فهم معارف اسلام و دستيابى به تکاليف شرعى، متن قرآن و حديث است. اين جايگاه، اقتضا دارد که به صدور، صحّت و دلالت منابع متنى خود، اطمينان داشته باشيم. قرآن، منبع اصلى و بدون تصحيف و تحريف، در اختيار&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همه است؛ ولى حديث به عنوان حکایتگر سنّت، گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کوشش بشر و نيازمند بررسى است. از اين منظر، عرضۀ حديث و دستيابى به نظر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و امام علیه‌السلام در بارۀ آن، ضرور جلوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و نقش جريان عرضه در شکلگيرى معارف اسلامى و پاسدارى از حريم حديث، روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقل حديث: نقل حديث، گاه دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى گشت که تعامل&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با آن را مشکل ساخت. راويان و محدّثان کوشيدند با عرضۀ اين نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر امامان علیهم‌السلام، آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دامنگير حديث را بزُدايند. بسيارى از اين آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، اکنون روشن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گردآورى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت حدیث، عبد الهادى مسعودى و آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی حدیث، ربّانی بیرجندی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. پيدايش و گسترش احاديث ساختگى: تقدّس و حجّيت حديث، موجب شد تا برخى سودجويان، به جعل حديث، اقدام کنند. اين جريان، در دوره اُمَويان گسترش يافت و به سبب آلوده کردن فضاى علمى، زمينۀ رويارويى امامان و راويان ايشان را فراهم آورد. جريان عرضۀ حديث، بخش مهمّى از اين رويارويى است، هر چند محدود به آن نماند و دستاوردهاى ديگرى نيز به ارمغان آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. ابهام در برخى روايات: جدا شدن قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مقامى و سياقى کلام، گاه به ابهام سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد. همچنين تفاوت سطح معرفتى مخاطب کلام امام و حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهان بعدى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند ابهام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفرين باشد. افزون بر اين، درايت و فهم عميق حديث، سفارش ائمّه علیهم‌السلام و نياز اصلى فقيهان و دیگر ژرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگران وادى معارف است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۱۱ (تشویق به فهم حدیث).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجوع به خبرگان در اين علم، بويژه امامان، شيوۀ رهروان حقيقت بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. اختلاف روايات: اختلاف روايات، علل گوناگونى دارد؛ امّا علّت اختلاف - هر چه بود -، موجب اشکال در فهم و اعتراض و طعنۀ ديگران بر شيعيان شد. راويان، براى فهم و پاسخگويى، به عرضۀ احاديث بر امامان و حلّ تعارض و اختلاف پرداختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. در دسترس بودن امامان علیهم‌السلام (اوصیای پیامبر صلّی اللّه علیه و آله): نياز و ضرورت مراجعه به خبرگان براى حلّ آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مشکلات همگانى بود؛ امّا حلّ آنها از طريق عرضه به امامان علیهم‌السلام، تنها براى کسانى ميسّر بود که به دانش، بينش و عصمت ائمّه علیهم‌السلام باور داشتند. راويان شيعى، بر پايۀ باور خويش، مشکلات معرفتى و فقهى خود را به محضر امامان علیهم‌السلام بردند و با عرضۀ آنها، از ايشان استمداد و دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را تصحيح و تکميل کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷. تشويق اهل بيت علیهم‌السلام: ائمّه علیهم‌السلام خود، فرهنگ «عرضه» را ترويج و اصحاب خود را به آن، ترغيب نمودند. در يک نمونه، امام کاظم علیه‌السلام به يکى از ياران خود فرمود: «برو و فقه بياموز و حديث، فرا گير». گفت: از چه کسى؟ فرمود: «از فقهاى اهل مدينه. سپس احاديث را [که فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى] بر من عرضه کن».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الكافی: ج۱ ص۳۵۲ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سير-تاريخى-عرضۀ-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير تاريخى عرضۀ حديث&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرضۀ حديث، جريانى همزاد با نقل حديث است؛ جريانى که بر اساس نيازها، ضرورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و محدوديت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، شدّت و ضعف پيدا کرده و انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مختلف، به آن سمت و سويى متعدّد بخشيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى يافت شده، گواه اين ادّعايند که عرضۀ حديث، شيوۀ مستمرّ راويان و عالمان، و پاسخگويى به آن، سيرۀ مداوم پیشوایان، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله تا امام مهدی علیه‌السلام بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک نمونه از عصر پيامبر صلی الله علیه و آله، پرسش از مفهوم «جماعت» در سفارش به همراهى با جماعت است. پيامبر در پاسخ فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جماعت امّت من، گروه بر حق است، حتّى اگر کم باشند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«جَماعَةُ اُمَّتی أهلُ الحَقِّ وَ إن قَلّوا» (معانى الأخبار: ص۱۵۴ ح۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار امام على علیه‌السلام تا امام زین العابدین علیه‌السلام نیز نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از عرضۀ حديث، گزارش شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مجلّۀ علوم حدیث: ش۶ مقالۀ «عرضه حدیث»: ص۳۸ - ۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با گسترش فرهنگ حديثى، عرضۀ حديث بر امام باقر علیه‌السلام و امام صادق علیه‌السلام گسترش يافت. پيدايش غاليان و احاديث ساختگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، به گسترش عرضه، دامن زد و امام صادق علیه‌السلام از برخى اصحاب خود، مانند عنبسه، خواست تا گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دروغگويى مانند ابو خطّاب غالى را بر ايشان عرضه کند. امام علیه‌السلام سپس به ردّ آنها پرداخت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: رجال الکشّى: ج۱ ص۲۹۱ ش۵۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن مسلم، بعضى رواياتى را که خود از امام باقر علیه‌السلام شنيده بود، بر امام صادق علیه‌السلام عرضه کرد و امام علیه‌السلام آنها را تأييد و تبيين دقيق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترى را ارائه کرد. در روزگار امام صادق علیه‌السلام کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى نيز بر ايشان عرضه شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الشيخ الطوسي في ترجمة عُبَيدِ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنِ عَلِيٍّ الحَلَبِيِّ: لَهُ كِتابٌ مُصَنَّفٌ مُعَوَّلٌ عَلَيهِ. و قيلَ: إنَّهُ عُرِضَ عَلَى الصّادِقِ علیه‌السلام، فَلَمّا رَآهُ استَحسَنَهُ» (الفهرست، طوسي: ص۱۷۴ ش۴۶۶، رجال ابن داوود: ص۱۲۵ ش۹۲۲ نحوه، وسائل الشيعة: ج۲۰ ص۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى در اين دوران و نیز دوران امام کاظم علیه‌السلام، بيشتر رنگ فقهى دارد. گسترش فعّاليت غاليان، موجب فزونى عرضۀ حديث بر امام رضا علیه‌السلام شد. يونس بن عبد الرحمان، سردمدار عرضۀ حديث در اين دوره، گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در عراق، برخى اصحاب امام باقر علیه‌السلام و شمار فراوانى از اصحاب امام صادق علیه‌السلام را يافتم. از آنان، حديث شنيدم و کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را اخذ کردم و سپس آنها را بر امام رضا علیه‌السلام عرضه داشتم. ایشان بسيارى از آنها را انکار کرد و انتساب آنها را به امام صادق علیه‌السلام نپذيرفت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۴۵ ح۴۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از زمان امام جواد علیه‌السلام، عرضۀ مکتوب اوج گرفت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۴۷ ح۴۰۳.گفتنى است که عرضۀ مکتوبات حدیثى پیش از امام جواد علیه‌السلام نیز بوده است. براى نمونه، کتاب «دیات» که بعدها به کتاب ظریف بن ناصح مشهور شد، بر امام صادق و امام رضا علیهما السلام عرضه شده است (ر.ک: الکافى: ج۷ ص۳۲۴ ح۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در روزگار امام هادى علیه‌السلام و امام عسکرى علیه‌السلام، ادامه يافت. عرضۀ مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى، در اين دوران نيز رواج دارد که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به عرضۀ کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى فضّال و همچنين کتاب يوم و ليلة، اثر يونس بن عبد الرحمان، اشاره کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۴۹ ح۴۰۴. نیز، ر.ک: رجال النجاشى: ص۴۴۷ ش۴۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در زمان غيبت صغرا، عرضۀ حديث بر امام زمان علیه‌السلام، تنها از طريق مکاتبه انجام شده است، همچنان که بر نایبان خاصّ امام نيز حديث، عرضه شده است. براى نمونه، کتاب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شلمغانی، بر نایب خاصّ امام علیه‌السلام، حسين بن روح، عرضه و احادیث آن از وی سؤال شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۶۱ ح۴۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انگيزهها-و-دستاوردهاى-عرضه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزه‌ها و دستاوردهاى عرضه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اطمينان از صدور، اعتبارسنجى و نقد و نيز تبيين «عميق» حديث، از انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرضه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. کنجکاوى راوى، ناسازگارى درونى يا بيرونى حديث، غرابت و يا انسجام نداشتن متن و نيز عدم فهم متن، سؤال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را براى راوى پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان اين گونه به آنها اشاره کرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. اطمينان از صدور. آيا اين متن از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا امام علیه‌السلام صادر شده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. صحّت متن و پيراستگى از آسيب. آيا متن به درستى نقل شده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. اسباب ورود حديث. آيا هنگام صدور حديث، قرائنى ناگفته بوده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. غريب الحديث و مجاز. آيا معانى الفاظ و اصطلاحات، دقيق فهميده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. جهت صدور. آيا حديث از روى تقيّه بيان شده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. فهم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ژرف و بلندى مضمون. آيا به لايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عميق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر معرفتى اشاره دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷. جامع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرى. اختلاف و تعارض اين متن با متون ديگر، چگونه حل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مانند آنها، موجب عرضۀ حديث&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که برخى را بررسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اطمينان-از-صدور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. اطمينان از صدور&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايات و کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که به صدور يا صحّت متن آنها اطمینان کامل نبوده است، بر امامان علیهم‌السلام عرضه شده تا با رد و تأييد ايشان، حکم آنها روشن شود. صحيفۀ زهد امام زین العابدین علیه‌السلام که ابو حمزۀ ثمالى آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و بر امام باقر علیه‌السلام عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۱۵ ح۳۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرضۀ کتاب ديات مشهور به «کتاب ظريف» بر امام صادق علیه‌السلام،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: ج۷ ص۳۲۴ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرضۀ کتاب عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلبى، راوى فقيه و بزرگ شيعى بر همو&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفهرست، طوسى: ص۱۷۴ ش۴۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عرضۀ کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى فضّال بر امام حسن عسکرى علیه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة، طوسى: ص۳۸۹ ح۳۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى در خور ارائه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در بارۀ سيرۀ پيامبر صلی الله علیه و آله در نوافل ماه رمضان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۶۱ ح۴۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و انتخاب مسير بازگشت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الكافی عن موسى بن عمر بن بزيع: قُلتُ لِلرِّضا علیه‌السلام: جعِلتُ فِداکَ! إنَّ النّاسَ رَوَوا أنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله كانَ إذا أخَذَ فی طَريقٍ رَجَعَ فی غَيرِهِ، فَكَذا كانَ يَفعَلُ؟ قالَ: فَقالَ: نَعَم، وَ أنَا أفعَلُهُ كَثيراً فَافعَلهُ. ثُمَّ قالَ لی: أما إنَّهُ أرزَقُ لَک» (الكافی: ج۵ ص۳۱۴ ح۴۱ و ج۸ ص۱۴۷ ح۱۲۴، تهذيب الأحكام: ج۷ ص۲۲۶ ح۹۸۷، الإقبال: ج۱ ص۴۸۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۰ ص۳۷۳ ح۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حقّ پيامبر در خمس،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۵۵ ح۴۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسئلۀ مهدويّت و غيبت و ظهور امام زمان علیه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: معانی الأخبار: ص۲۶۶ ح۱، الأمالی، طوسی: ص۴۱۲ ح۹۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غاليان نيز از اين زمره&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۴۱ ح۳۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دستيابى-به-متن-و-معناى-اصلى-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. دستيابى به متن و معناى اصلى حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعضى از راويان، عامدانه، احاديثى را تغيير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داده و برخى، ناخواسته، برداشت نادرست کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. عرضۀ حديث، سوء برداشت يا تحريف صورت گرفته را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود. يک نمونه، عرضۀ احاديثى در بارۀ خوردن گوشت از سوى سَکونى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: طبّ الأئمّة، ابنا بسطام: ص۱۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به گونۀ خلاصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از سوى عبد الأعلى، وابستۀ خاندان سام، بر امام صادق علیه‌السلام است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۲۵ ح۳۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگرى، مانند ارتباط ولايت امام على علیه‌السلام با پيدايش يا زُدايش فقر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۲۵ ح۲۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حکم نوافل نمازهاى روزانه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۲۷ ح۳۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز موجود است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستيابى به قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جانبى، بويژه فضا و اسباب صدور حديث، از دستاوردهاى عرضه به انگيزۀ تبيين بوده است؛ قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مهم که به دلايل مختلفى، گاه نقل نشده و حديث را مبهم و يا گرفتار مشکل ناسازگارى با مسلّمات کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. راويان دقيق، به اين مسئله، توجّه داشته و عرضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، به نقل قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تبيين حديث، انجاميده است. براى نمونه، کسى مانند على بن مغيره، در بارۀ سخن نقل شده از پيامبر صلی الله علیه و آله در بارۀ گوسفند مُردۀ سوده، از امام صادق علیه‌السلام سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۲۲ ح۳۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابان بن اَحمَر نيز از امام کاظم علیه‌السلام در بارۀ حديثى نبوى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد که مانع از ترک سرزمين مبتلا به بيمارى طاعون است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۴۲ ح۳۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برخى ديگر، در بارۀ حکم خضاب کردن مو&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الكافی: ج۶ ص۴۸۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حرمت زراندوزى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار: ص۱۵۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مشهور «اختِلافُ اُمَّتی رَحمَةٌ»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۸۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَن کُنتُ مَولاهُ فَعَلیٌِّ مَولاهُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۱۴ ح۳۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «يَسعىٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی: ج۵ ص۳۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لا جَبرَ وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَفويضَ وَ لٰکِن أمرٌ بَينَ أمرَينِ»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحید: ص۳۶۲ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لا يَأبَى الکَرامَةَ إلّا حِمارٌ»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی: ج۶ ص۵۱۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عَورَةُ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ حَرامٌ»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانی الأخبار: ص۲۵۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أنتُمُ المُستَضعَفونَ بَعدی»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانی الأخبار: ص۷۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «أعوذُ بِکَ مِن شَرِّ السّامَّةِ وَ الهامَّةِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار: ص۱۷۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر عرضۀ حديث اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که سؤال از جهت صدور و وجود و عدم تقيّه را نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا افزود، مانند سؤال در بارۀ تمام خواندن نماز در سفر مکّه و مدينه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۴۷ ح۴۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تقسيم ارث.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: رجال الكشّی: ج۱ ص۳۴۶ ش۲۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نيل-به-فهم-برتر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. نيل به فهم برتر&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درايت حديث، سفارش ائمّه علیهم‌السلام و مورد علاقۀ راويان فهيم بوده است. راويان، گاه حديث را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند؛ ولى کنجکاوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان اقتضا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد که آن را دقيق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و عميق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر فرا گيرند. براى نمونه، پرسش زُراره از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ همسانی اشراف و بزرگان عصر جاهلى با اسلام از این قبیل است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الزهد، حسين بن سعيد: ص۱۲۸ ح۱۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای دیدن نمونه‌های دیگر، ر.ک: الکافى: ج۱ ص۱۹۷ ح۱۰، معانى الأخبار: ص۱۸۱ ح۱، وسائل الشیعة: ج۴ ص۵۹۹ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که در برخى موارد، معناى حديث از محدودۀ درک معمول، بالاتر بود و راويان را وادار به عرضۀ آن بر امامان علیهم‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت، مانند: احاديث طينت و خلقت انسان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۶۱ ح۳۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث شقاوت و سعادت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۳۱ ح۳۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث علم امام و گسترۀ آن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الكافی: ج۱ ص۲۶۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث حضور امامان علیهم‌السلام بر بالين محتضر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۱۵ ح۳۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و احاديث صَعب و مُستَصعَب.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بصائر الدرجات: ص۲۶ ح۱، معانی الأخبار: ص۱۸۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حل-اختلاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. حلّ اختلاف&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقل ناقص و نادرست متن حديث و نيز عدم نقل يا توجّه به قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صدور حديث، موجب تصوّر اختلاف شده و راويان را وادار به عرضۀ اين گونه روايات کرده است، مانند: عرضۀ عبد السلام بن صالح هروى در بارۀ کفّارۀ روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوارى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تهذيب الأحكام: ج۴ ص۲۰۹ ح۶۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرضۀ ابراهيم بن محمّد هَمدانى در بارۀ مقدار فطريّه،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۵۱ ح۴۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرضۀ على بن مهزيار در بارۀ قصر و اتمام نماز در حرمين&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۴۷ ح۴۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عرضۀ عبد اللّٰه بن محمّد در بارۀ محل خواندن نماز نافلۀ فجر در سفر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۴۹ ح۴۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای اطلاع از نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر، ر.ک: «عرضۀ حدیث بر امامان»، عبد الهادی مسعودی، مجلّۀ علوم حدیث: ش۶ (زمستان ۱۳۷۶) و ۹ (پاییز ۱۳۷۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-اختلاف-الأحاديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِع: اِختِلافُ الأحاديثِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اختلاف احاديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أسباب-اختلاف-الأحاديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱: أسبابُ اختِلافِ الأَحاديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اسباب اختلاف احاديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-تعدد-وجوه-المعاني-و-المسائل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 1: تَعَدُّدُ وُجوهِ المَعاني وَ المَسائِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 1: لايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّد معنايى و پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن جابر بن يزيد الجعفي: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌السلام عَن شَيءٍ مِنَ التَّفسيرِ فَأَجابَني، ثُمَّ سَأَلتُهُ عَنهُ ثانِيَةً فَأَجابَني بِجَوابٍ آخَرَ، فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، كُنتَ أجَبتَني في هٰذِهِ المَسأَلَةِ بِجَوابٍ غَيرِ هٰذا قَبلَ اليَومِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا جابِرُ، إِنَّ لِلقُرآنِ بَطناً، وَ لِلبَطنِ بَطناً، وَ لَهُ ظَهرٌ، وَ لِلظَّهرِ ظَهرٌ. يا جابِرُ، لَيسَ شَيءٌ أبعَدَ مِن عُقولِ الرِّجالِ مِن تَفسيرِ القُرآنِ، إِنَّ الآيَةَ يَكونُ أوَّلُها في شَيءٍ وَ آخِرُها في شَيءٍ، وَ هُوَ كَلامٌ مُتَّصِلٌ مُنصَرِفٌ عَلیٰ وُجوهٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۷ ح۱۰۷۶، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۸۷ ح۳۹، تأويل الآيات الظاهرة: ج۱ ص۲۱ ح۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۹۱ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از جابر بن یزید جعفی -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ تفسير چيزى از قرآن پرسيدم و ايشان پاسخى به من داد. سپس بار ديگر، همان سؤال را از ايشان پرسيدم و ايشان، پاسخ ديگرى به من داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: قربانت گردم! قبلاً به اين سؤال من، پاسخى غير از پاسخ امروز دادى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى جابر! قرآن، باطنى دارد و باطن آن هم باطنى دارد. همچنين ظاهرى دارد و ظاهر آن هم ظاهرى دارد. اى جابر! هيچ چيزى به اندازۀ تفسير قرآن، از دسترس خِردهاى مردان، به دور نيست. آيه، آغازش در بارۀ چيزى است و آخرش در بارۀ چيزى ديگر. قرآن، گفتارى پيوسته و قابل حمل به وجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های (معانىِ) گوناگون است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن حمّاد بن عثمان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إِنَّ الأَحاديثَ تَختَلِفُ عَنكُم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: إِنَّ القُرآنَ نَزَلَ عَلیٰ سَبعَةِ أحرُفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: معرفة القرآن: ج۱ ص۱۳۷ (بحث في أحايث نزول القرآن على سبعة أحرف).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أَدنیٰ ما لِلإِمامِ أن يُفتِيَ عَلیٰ سَبعَةِ وُجوهٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: (هَـٰذَا عَطَـاؤُنَا فَامنُن أو أمسِك بِغَيرِ حِسَابٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سورة ص: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۵۸ ح۴۳، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۸۸ ح۴۲، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۴۹ ح۱۰ و راجع الكافي: ج۲ ص۶۳۰ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از حمّاد بن عثمان -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: از شما، حرف و حكايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوتى شنيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قرآن، بر هفت حرف، نازل شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: شناخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ قرآن: ج۱ ص۲۳۲ (پژوهشى در بارۀ احاديث نزول قرآن بر هفت حرف).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمترين كار امام، اين است كه به هفت گونه نظر بدهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اين، عطاى ماست. [آن را] بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمار ببخش يا نگه دار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عبد الأعلى بن أعيَن: سَأَلَ عَلِيُّ بنُ حَنظَلَةَ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن مَسأَلَةٍ وَ أَنَا حاضِرٌ، فَأَجابَهُ فيها، فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ: فَإِن كانَ كَذا وَ كَذا، فَأَجابَهُ بِوَجهٍ آخَرَ، حَتّیٰ أجابَهُ بِأَربَعَةِ أوجُهٍ. فَقالَ عَلِيُّ بنُ حَنظَلَةَ: يا أبا مُحَمَّدٍ، هٰذا بابٌ قَد أحكَمناهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَمِعَهُ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام فَقالَ لَهُ: لا تَقُل هٰكَذا يا أبَا الحَسَنِ، فَإِنَّكَ رَجُلٌ وَرِعٌ، إِنَّ مِنَ الأَشياءِ أشياءَ مُضَيَّقَةً لَيسَ تَجري إِلّا عَلیٰ وَجهٍ واحِدٍ، مِنها: وَقتُ الجُمُعَةِ، لَيسَ لِوَقتِها إِلّا حَدٌّ واحِدٌ حينَ تَزولُ الشَّمسُ، وَ مِنَ الأَشياءِ أشياءَ مُوَسَّعَةً تَجري عَلیٰ وُجوهٍ كَثيرَةٍ، وَ هٰذا مِنها. وَ اللهِ! إِنَّ لَهُ عِندي لَسَبعينَ وَجهاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۶ ح۱۰۷۵، الاختصاص: ص۲۸۷، بصائر الدرجات: ص۳۲۸ ح۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۳ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از عبد الأعلى بن اَعيَن -: على بن حنظله، مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را از امام صادق علیه‌السلام پرسيد. من نيز حاضر بودم. امام علیه‌السلام به او پاسخ داد. على به امام علیه‌السلام گفت: اگر اين گونه و آن گونه باشد [چه]؟ امام علیه‌السلام به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر پاسخش را داد، تا آن كه پاسخ را به چهار گونه رساند. على بن حنظله گفت: اى ابو محمّد! اين، بابى است كه ما استوارش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام آن سخن را شنيد و به او فرمود: «اى ابو الحسن! اين را مگو. تو مردی پارسا هستى. برخى چيزها در تنگنايند و جز به يک گونه جارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مانند نماز جمعه كه يک وقت بيشتر ندارد و آن هم هنگام زوال خورشيد است. برخى چيزها نيز توسعه دارند و بر گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوان، جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و اين مسئله، از آنهاست. به خدا سوگند، آن نزد من، هفتاد وجه دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از عبد الأعلى بن اَعيَن -: على بن حنظله، مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را از امام صادق علیه‌السلام پرسيد. من نيز حاضر بودم. امام علیه‌السلام به او پاسخ داد. على به امام علیه‌السلام گفت: اگر اين گونه و آن گونه باشد [چه]؟ امام علیه‌السلام به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر پاسخش را داد، تا آن كه پاسخ را به چهار گونه رساند. على بن حنظله گفت: اى ابو محمّد! اين، بابى است كه ما استوارش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام آن سخن را شنيد و به او فرمود: «اى ابو الحسن! اين را مگو. تو مردی پارسا هستى. برخى چيزها در تنگنايند و جز به يک گونه جارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مانند نماز جمعه كه يک وقت بيشتر ندارد و آن هم هنگام زوال خورشيد است. برخى چيزها نيز توسعه دارند و بر گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوان، جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و اين مسئله، از آنهاست. به خدا سوگند، آن نزد من، هفتاد وجه دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنّي لَأَتَكَلَّمُ بِالكَلِمَةِ الواحِدَةِ لَها سَبعونَ وَجهاً، إِن شِئتُ أخَذتُ كَذا، وَ إِن شِئتُ أخَذتُ كَذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۸۸ عن أبي بصير، بصائر الدرجات: ص۳۲۹ ح۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۹ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: من يک سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم و هفتاد وجه دارد. اگر بخواهم، اين وجه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم و اگر بخواهم، وجه ديگرش را می‌گیرم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنّي لَأَتَكَلَّمُ عَلیٰ سَبعينَ وَجهاً، لي مِن كُلِّهَا المَخرَجُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۸۷ عن عبد الغفّار الجازي، بصائر الدرجات: ص۳۲۹ ح۵، المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۲۴۹، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۸ ح۵۲ و راجع رجال الكشّي: ج۲ ص۵۰۴ ح۴۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: من به هفتاد وجه سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم و راه خروج از همۀ آنها برايم مهيّاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن عليّ بن أبي حمزة: دَخَلتُ أنَا وَ أَبو بَصيرٍ عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَبَينا نَحنُ قُعودٌ إِذ تَكَلَّمَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام بِحَرفٍ، فَقُلتُ أنَا في نَفسي: هٰذا مِمّا أحمِلُهُ إِلَى الشّيعَةِ، هٰذا وَ اللهِ حَديثٌ لَم أسمَع مِثلَهُ قَطُّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنَظَرَ في وَجهي، ثُمَّ قالَ: إِنّي لَأَتَكَلَّمُ بِالحَرفِ الواحِدِ لي فيهِ سَبعونَ وَجهاً، إِن شِئتُ أخَذتُ كَذا، وَ إِن شِئتُ أخَذتُ كَذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۳۲۹ ح۳، الخرائج و الجرائح: ج۲ ص۷۶۱ ح۸۱ و فيه «أحدث» بدل «أخذت» في كلا الموضعين، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۹۸ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از على بن ابى حمزه -: من و ابو بصير نزد امام صادق علیه‌السلام رفتيم. در همان هنگام كه نشسته بوديم، امام صادق علیه‌السلام سخنى گفت. با خود گفتم: اين، از آن چيزهايى است كه براى شيعيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. به خدا سوگند، اين، حديثى است كه مانند آن را تا كنون نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به صورتم نگريست و سپس فرمود: «من به يک سخن، لب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايم؛ امّا هفتاد وجه در آن برايم هست. اگر بخواهم، اين وجه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم و اگر بخواهم، آن وجه را می‌گیرم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات عن موسى بن أشيَم: دَخَلنا عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَسَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ طَلَّقَ امرَأَتَهُ ثَلاثاً في مَجلِسٍ، فَقالَ: لَيسَ بِشَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنَا جالِسٌ إِذ دَخَلَ عَلَيهِ رَجُلٌ مِن أصحابِنا فَقالَ لَهُ: ما تَقولُ في رَجُلٍ طَلَّقَ امرَأَتَهُ ثَلاثاً في مَجلِسٍ؟ فَقالَ: يُرَدُّ الثَّلاثَةُ إِلَى الواحِدَةِ فَقَد وَقَعَت واحِدَةٌ، وَ لا يُرَدُّ ما فَوقَ الثَّلاثَةِ إِلَى الثَّلاثَةِ وَ لا إِلَى الواحِدَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَداخَلَني مِن جَوابِهِ لِلرَّجُلِ ما غَمَّني وَ لَم أدرِ كَيفَ ذٰلِكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَحنُ كَذٰلِكَ إِذ جاءَهُ رَجُلٌ آخَرُ فَدَخَلَ عَلَينا، فَقالَ لَهُ: ما تَقولُ في رَجُلٍ طَلَّقَ امرَأَتَهُ ثَلاثاً في مَجلِسٍ؟ فَقالَ لَهُ: إِذا طَلَّقَ الرَّجُلُ امرَأَتَهُ ثَلاثاً بانَت مِنهُ، فَلا تَحِلُّ لَهُ حَتّیٰ تَنكِحَ زَوجاً غَيرَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَظلَمَ عَلَيَّ البَيتُ، وَ تَحَيَّرتُ مِن جَوابِهِ في مَجلِسٍ واحِدٍ بِثَلاثَةِ أجوِبَةٍ مُختَلِفَةٍ في مَسأَلَةٍ واحِدَةٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرَ إِلَيَّ مُتَغَيِّراً، فَقالَ: ما لَكَ يَابنَ أشيَمَ؟ أ شَكَكتَ، وَدَّ – وَ اللهِ – الشَّيطانُ&lt;br /&gt;<br /> أنَّكَ شَكَكتَ! إِذا طَلَّقَ الرَّجُلُ امرَأَتَهُ عَلیٰ غَيرِ طُهرٍ وَ لِغَيرِ عِدَّةٍ - كَما قالَ اللهُ تَعالیٰ - ثَلاثاً أو واحِدَةً، فَلَيسَ طَلاقُهُ بِطَلاقٍ. وَ إِذا طَلَّقَ الرَّجُلُ امرَأَتَهُ ثَلاثاً وَ هِيَ عَلیٰ طُهرٍ مِن غَيرِ جِماعٍ بِشاهِدَينِ عَدلَينِ، فَقَد وَقَعَت واحِدَةٌ وَ بَطَلَتِ الثِّنتانِ، وَ لا يُرَدُّ ما فَوقَ الثَّلاثِ إِلَى الثَّلاثِ وَ لا إِلَى الواحِدَةِ. وَ إِذا طَلَّقَ الرَّجُلُ امرَأَتَهُ ثَلاثاً عَلَى العِدَّةِ كَما أمَرَ اللهُ عزّ وجلّ، فَقَد بانَت مِنهُ، فَلا تَحِلُّ لَهُ حَتّیٰ تَنكِحَ زَوجاً غَيرَهُ. فَلا تَشُكَّنَّ يَابنَ أشيَمَ، فَفي كُلٍّ وَ اللهِ مِن [ذٰلِكَ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أضفنا ما بین المعقوفین من وسائل الشيعة: ج۱۵ ص۳۱۸ ح۲۸۰۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَقُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۳۲۳ ح۲۸۰ و راجع الكافي: ج۶ ص۶۱ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات - به نقل از موسى بن اشيَم -: نزد امام صادق علیه‌السلام رفتيم. از ايشان در بارۀ مردى پرسيدم كه زنش را در يک مجلس، سه بار طلاق داده بود. امام علیه‌السلام فرمود: «اعتبارى ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نشسته بودم كه مردى از يارانمان نزد امام علیه‌السلام آمد و به ايشان گفت: چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايى در بارۀ مردى كه زنش را در يک مجلس، سه بار طلاق داده است؟ امام علیه‌السلام فرمود: «هر سه، يک بار حساب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و يک طلاق، صورت گرفته است؛ ولى بيش از سه طلاق، به سه طلاق و يا يک طلاق، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و اعتبارى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از پاسخ امام علیه‌السلام به آن مرد، اندوهناک شدم و ندانستم كه چرا اين گونه متفاوت شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما همچنان نشسته بوديم كه مرد ديگرى نزد امام علیه‌السلام آمد و ميان ما نشست و به ايشان گفت: چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايى در بارۀ مردى كه زنش را در يک مجلس، سه طلاق داده است؟ امام علیه‌السلام به او فرمود: «هنگامى كه مردى زنش را سه طلاق دهد، از او كاملاً جدا می‌شود و ديگر [مانند يک بار طلاق، حقّ رجوع ندارد و] آن زن، برايش حلال نيست تا آن كه وى با مرد ديگرى ازدواج [و آميزش] كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خانه بر من تيره و تار شد و از پاسخ امام علیه‌السلام به يک پرسش و در يک مجلس به سه گونۀ متفاوت، متحيّر شدم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام نگاهش را به سمت من بر گرداند و فرمود: «تو را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اى ابن اَشيَم؟ آيا شک كردى؟ به خدا سوگند، شيطان، دوست دارد كه تو شک كنى. هنگامى كه مرد، زنش را در حالت ناپاكى (حيض) و بدون عدّه - آن گونه كه خداوند متعال فرموده است - سه بار يا يک بار طلاق دهد، طلاقش، طلاق نيست و هنگامى كه مرد، زنش را سه بار و در پاكى بدون آميزش جنسى و در حضور دو شاهد عادل، طلاق دهد، يک طلاق واقع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دو طلاق ديگر، باطل است. طلاق بيش از سه بار هم به سه يا يک طلاق، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. هنگامى هم كه مرد، زنش را سه بار طلاق عِدّى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، همان گونه كه خدا فرمان داده است [كه پس از هر طلاق، عدّه نگاه دارد]، از او به گونۀ كامل، جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن زن براى او حلال نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن كه با مرد ديگرى ازدواج [و آميزش] كند. پس اى ابن اَشْيَم! هيچ شک مكن كه به خدا سوگند، همۀ اين پاسخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حق اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عبد السلام بن صالح الهَرَوي: قُلتُ لِلرِّضا عليه‌السلام: يَابنَ رَسولِ اللهِ، قَد رُوِيَ عَن آبائِكَ عليه‌السلام في مَن جامَعَ في شَهرِ رَمَضانَ أو أفطَرَ فيهِ ثَلاثُ كَفّاراتٍ، وَ رُوِيَ عَنهُم أيضاً كَفّارَةٌ واحِدَةٌ، فَبِأَيِّ الحَديثَينِ نَأخُذُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِهِما جَميعاً؛ مَتیٰ جامَعَ الرَّجُلُ حَراماً أو أفطَرَ عَلیٰ حَرامٍ في شَهرِ رَمَضانَ فَعَلَيهِ ثَلاثُ كَفّاراتٍ: عِتقُ رَقَبَةٍ، وَ صِيامُ شَهرَينِ مُتَتابِعَينِ، وَ إِطعامُ سِتّينَ مِسكيناً، وَ قَضاءُ ذٰلِكَ اليَومِ. وَ إِن كانَ قَد نَكَحَ حَلالاً أو أفطَرَ عَلیٰ حَلالٍ فَعَليهِ كَفّارَةٌ واحِدَةٌ [وَ قَضاءُ ذٰلِكَ اليَومِ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين ليس في المصدر، و أثبتناه من المصادر الأُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إِن كانَ ناسِياً فَلا شَيءَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۴ ص۲۰۹ ح۶۰۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۳۷۸ ح۴۳۳۱، معاني الأخبار: ص۳۸۹ ح۲۷، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۲۸۰ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از عبد السلام بن صالح هروى -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! از پدرانت علیهم‌السلام نقل شده كه هر كس در ماه رمضان آميزش جنسى كند يا روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بخورد، سه كفّاره دارد و يک كفّاره هم روايت شده است. كدام روايت را بگيريم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «به هر دو [، عمل كن]. هر گاه مرد، آميزش حرام كند يا با كار حرامى روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در ماه رمضان بخورَد، سه كفّاره بر عهدۀ اوست: آزاد كردن يک برده، دو ماه روزه گرفتن پياپى و سير كردن شصت بينوا، و قضاى آن روز. اگر با حلال خود، آميزش كند، يا با چيز حلالى روزۀ خود را بخورَد، یک كفّاره به عهدۀ اوست و نيز قضاى آن روز، و اگر از روى فراموشى باشد، چيزى به عهدۀ او نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأُصول الستّة عشر عن منصور بن حازم: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن مَسأَلَةٍ فَقُلتُ: أسألُكَ عَنها ثُمَّ يَسألُكَ غَيري فَتُجيبُهُ بِغَيرِ الجَوابِ الَّذي أجَبتَني بِهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِنَّ الرَّجُلَ يَسألُني عَنِ المَسأَلَةِ يَزيدُ فيهَا الحَرفَ فَأُعطيهِ عَلیٰ قَدرِ ما زادَ، وَ يَنقُصُ الحَرفَ وَ أُعطيهِ عَلیٰ قَدرِ ما يَنقُصُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأُصول الستّة عشر (كتاب مثنّیٰ بن الوليد الحنّاط): ص۳۱۲ ح۴۸۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۸ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر - به نقل از منصور بن حازم -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پرسيدم و گفتم: من از شما در بارۀ آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم. سپس غير از من هم از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد و شما پاسخى غير از پاسخ من به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «مردى از من، مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و چيزى بر آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد، من به اندازۀ افزونى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، به او پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و كسى چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهد و من به اندازۀ آنچه كاسته است، پاسخش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-النسخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 2. النَّسخُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 2. نَسخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أحاديثَنا يَنسَخُ بَعضُها بَعضاً كَنَسخِ القُرآنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدار قطني: ج۴ ص۱۴۵ ح۱۰ عن ابن عمر، صحيح مسلم:ج ۱ ص۲۶۹ ح۸۲ نحوه، تاريخ الإسلام للذهبي: ج۱۰ ص۴۴۶ الرقم ۳۶۱ من دون إسناد إليه صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: احاديث ما، برخى، برخى ديگر را نَسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، مانند [نَسخ] قرآن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - في بَيانِ أصنافِ الرُّواةِ ـ:... وَ رَجُلٌ ثالِثٌ سَمِعَ مِن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله شَيئاً أمَرَ بِهِ ثُمَّ نَهیٰ عَنهُ وَ هُوَ لا يَعلَمُ، أو سَمِعَهُ يَنهیٰ عَن شَيءٍ ثُمَّ أمَرَ بِهِ وَ هُوَ لا يَعلَمُ، فَحَفِظَ مَنسوخَهُ وَ لَم يَحفَظِ النّاسِخَ، وَ لَو عَلِمَ أنَّهُ مَنسوخٌ لَرَفَضَهُ، وَ لَو عَلِمَ المُسلِمونَ إِذ سَمِعوهُ مِنهُ أنَّهُ مَنسوخٌ لَرَفَضوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۲ ح۱ عن سليمِ بنِ قيسٍ الهِلالي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، نهج البلاغة: الخطبة ۲۱۰، الخصال: ص۲۵۵ ح۱۳۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۸ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بيان گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى راويان -:... و سوم، مردى است كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دستور انجام دادنِ كارى را شنيده كه ايشان، بعدها از آن كار، نهى فرموده، ولى او از آن خبر ندارد، يا از ايشان شنيده كه از كارى نهى كرده، امّا بعدها به آن كار، امر فرموده و او اطّلاع ندارد. پس آنچه را نسخ شده، حفظ كرده، ولى ناسخ را حفظ نكرده است، در صورتى كه اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست نسخ شده است، حتماً آن را رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و اگر مسلمانان - وقتى آن حديث را از او شنيدند - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه منسوخ است، قطعاً آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ: كَيفَ اختَلَفَ أصحابُ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فِي المَسحِ عَلَى الخُفَّينِ؟ -: كانَ الرَّجُلُ مِنهُم يَسمَعُ مِنَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله الحَديثَ فَيَغيبُ عَنِ النّاسِخِ وَ لا يَعرِفُهُ، فَإِذا أنكَرَ ما يُخالِفُ في يَدَيهِ كَبُرَ عَلَيهِ تَركُهُ، وَ قَد كانَ الشَّيءُ يُنزَلُ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَيَعمَلُ بِهِ زَماناً، ثُمَّ يُؤمَرُ بِغَيرِهِ فَيَأمُرُ بِهِ أصحابَهُ وَ أُمَّتَهُ، حَتّیٰ قالَ أُناسٌ: يا رَسولَ اللهِ، إِنَّكَ تَأمُرُنا بِالشَّيءِ حَتّیٰ إِذَا اعتَدناهُ وَ جَرَينا عَلَيهِ أمَرتَنا بِغَيرِهِ؟! فَسَكَتَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله عَنهُم، فَأَنزَلَ اللهُ عَلَيهِ: (قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ إنْ أَتَّبِعُ إلَّا مَا يُوحَى إلَيَّ وَمَا أَنَا إلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: ۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۵ ح۱۰۷۲ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۳ ح۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - هنگامى كه از ايشان پرسيده شد: چگونه ياران پيامبر صلی الله علیه و آله در مسح كشيدن بر روى كفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها اختلاف دارند؟ -: يكى از آنها، حديثى از پيامبر صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيد و به هنگام گفتن ناسخ آن، غايب بود و آن را در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافت. پس چون كسى آنچه را او در دست داشت، انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، رها كردن آن بر وى، گِران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. همچنين چيزى بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نازل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و زمانى به آن عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. سپس به غير آن، فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافت و ياران و امّتش را به همان فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد، تا آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه مردم گفتند: اى پيامبر خدا! ما را به چيزى فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى تا آن كه به آن، خو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيريم و مطابق آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويم، آن گاه ما را به غير آن، فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟ پيامبر صلی الله علیه و آله به آنان چيزى نگفت و خداوند بر او نازل كرد: (بگو: من از ميان فرستادگان [خدا در داشتن نبوّت و ارائۀ كتاب و معجزه]، نوظهور و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سابقه نيستم و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم [در آيندۀ دنيا و آخرت] با من و شما، چه خواهد شد؟ من پيروى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، مگر از آنچه به سويم وحى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من، جز بيم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده‌ای آشكار نيستم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن منصور بن حازم: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: ما بالي أسألُكَ عَنِ المَسأَلَةِ فَتُجيبُني فيها بِالجَوابِ، ثُمَّ يَجيئُكَ غَيري فَتُجيبُهُ فيها بِجَوابٍ آخَرَ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِنّا نُجيبُ النّاسَ عَلَى الزِّيادَةِ وَ النُّقصانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَأَخبِرني عَن أصحابِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله صَدَقوا عَلیٰ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله أم كَذَبوا؟ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَل صَدَقوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَما بالُهُمُ اختَلَفوا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أ ما تَعلَمُ أنَّ الرَّجُلَ كانَ يَأتي رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَيَسأَ لُهُ عَنِ المَسأَلَةِ فَيُجيبُهُ فيها بِالجَوابِ، ثُمَّ يُجيبُهُ بَعدَ ذٰلِكَ ما يَنسَخُ ذٰلِكَ الجَوابَ، فَنَسَخَتِ الأَحاديثُ بَعضُها بَعضاً؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۵ ح۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۸ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از منصور بن حازم -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: دليلش چيست كه گاهى من مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم و پاسخ مرا در بارۀ آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، سپس شخص ديگرى نزد شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و در بارۀ همان مسئله، پاسخ ديگرى به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ما به مردم، بر اساس فزونى و كاستى، پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: فزونى و كاستى در چند و چونى گفتار كه بر حسب اختلاف فهم و تحمّل مردم صورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، يا افزونى حكم در حالت تقيّه و كاستى آن در نبودِ تقيّه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ياران پيامبر خدا صلی الله علیه و آله چه؟ آيا آنها از قول محمّد صلی الله علیه و آله، راست گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند يا دروغ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «راست گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس چرا احاديث را مختلف نقل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه مردى خدمت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد و مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد و ايشان، پاسخ او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. سپس، بعد از آن، پاسخ ديگرى به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه آن پاسخ او را نسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. بنا بر اين، حديثى، حديث ديگر را نسخ كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: ما بالُ أقوامٍ يَروونَ عَن فُلانٍ وَ فُلانٍ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لا يُتَّهَمونَ بِالكَذِبِ، فَيَجيءُ مِنكُم خِلافُهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّ الحَديثَ يُنسَخُ كَما يُنسَخُ القُرآنُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۴ ح۲، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۸ ح۹ و راجع صحيح مسلم: ج۱ ص۲۶۹ ح۸۲ و سنن الدار قطني: ج۴ ص۱۴۵ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن مسلم -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: چرا عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه گمان دروغ گفتن هم به آنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، از فلان و بهمان كس، حديثى از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، ولى از شما، خلاف آن روايت به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حديث نسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، همان گونه كه قرآن، نسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-التقية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 3. التَّقِيَّةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 3. تقيّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة بن أعين عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن مَسأَلَةٍ فَأَجابَني، ثُمَّ جاءَهُ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنها فَأَجابَهُ بِخِلافِ ما أجابَني، ثُمَّ جاءَ رَجُلٌ آخَرُ فَأَجابَهُ بِخِلافِ ما أجابَني وَ أَجابَ صاحِبي! فَلَمّا خَرَجَ الرَّجُلانِ قُلتُ: يَابنَ رَسولِ اللهِ، رَجُلانِ مِن أهلِ العِراقِ مِن شيعَتِكُم قَدِما يَسأَلانِ، فَأَجَبتَ كُلَّ واحِدٍ مِنهُما بِغَيرِ ما أجَبتَ بِهِ صاحِبَهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا زُرارَةُ، إِنَّ هٰذا خَيرٌ لَنا وَ أَبقیٰ لَنا وَ لَكُم، وَ لَوِ اجتَمَعتُم عَلیٰ أمرٍ واحِدٍ لَقَصَدَكُمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في النسخة التي بأيدينا: «لَصَدَّقَكُمُ النّاسُ عَلَينا»، والصواب ما أثبتناه من علل الشرائع و بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسُ، وَ لَكانَ أقَلَّ لِبَقائِنا وَ بَقائِكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: شيعَتُكُم لَو حَمَلتُموهُم عَلَى الأَسِنَّةِ أو عَلَى النّارِ لَمَضَوا، وَ هُم يَخرُجونَ مِن عِندِكُم مُختَلِفينَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَجابَني بِمِثلِ جَوابِ أبيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۵ ح۵، علل الشرائع: ص۳۹۵ ح۱۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۶ ح۲۴ و راجع بصائر الدرجات: ص۳۸۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از زُرارة بن اَعيَن -: از امام باقر علیه‌السلام سؤالى كردم و پاسخم را داد. سپس مردى آمد و همان سؤال را پرسيد و ايشان، پاسخ ديگرى به او داد. سپس مرد ديگرى آمد و امام علیه‌السلام پاسخى خلاف پاسخ ما دو تن به او داد. چون آن دو نفر بيرون رفتند، گفتم: اى پسر پيامبر خدا! دو نفر عراقى از شيعيان شما آمدند و سؤالى كردند و شما به هر يک از آنها، پاسخى متفاوت از ديگرى دادى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى زُراره! اين شيوه براى ما بهتر است و موجب بقاى بيشترِ ما و شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر در موضوعى هم‌داستان باشيد، مردم (غير شيعه) سراغ شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و اين، زندگى ما و شما را كوتاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به امام صادق علیه‌السلام گفتم: شيعيان شما، چنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه اگر آنان را بر روى سرنيزه يا آتش گذاريد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرند. با اين حال، از محضر شما با پاسخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوت، بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان هم پاسخى همانند پاسخ پدر بزرگوارش به من داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سالم أبي خديجة عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلَهُ إِنسانٌ وَ أَنَا حاضِرٌ فَقالَ: رُبَّما دَخَلتُ المَسجِدَ وَ بَعضُ أصحابِنا يُصَلّونَ العَصرَ، وَ بَعضُهُم يُصَلّونَ الظُّهرَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنَا أمَرتُهُم بِهٰذا؛ لَو صَلَّوا عَلیٰ وَقتٍ واحِدٍ عُرِفوا فَأُخِذَ بِرِقابِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۲۷۶ ح۶، تهذيب الأحكام: ج۲ ص۲۵۲ ح۱۰۰۰، منتقى الجمان: ج۱ ص۴۲۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۵۲ ح۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از سالم ابو خديجه -: در محضر امام صادق علیه‌السلام بودم كه شخصى از ايشان پرسيد: من گاهى وارد مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، در حالى كه برخى از ياران ما در حال نماز ظهر و برخى در حال خواندن نماز عصر هستند! [اين چگونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟]&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «من به آنها دستور داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه چنين كنند. اگر همۀ آنها در يک وقت نماز بخوانند، شناخته شده، دستگير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن عَرَفَ أنّا لا نَقولُ إِلّا حَقّاً فَليَكتَفِ بِما يَعلَمُ مِنّا، فَإِن سَمِعَ مِنّا خِلافَ ما يَعلَمُ فَليَعلَم أنَّ ذٰلِكَ دِفاعٌ مِنّا عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۵ ح۶ عن نصر الخثعمي، المحاسن: ج۲ ص۶۴ ح۱۱۷۸، الاحتجاج: ج۲ ص۲۶۰ ح۲۳۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۴ ح۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كسى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند ما جز حق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم، بايد به آنچه از ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، بسنده كند [و به همان حديث، عمل نمايد] و چنانچه حديثى از ما شنيد كه با آنچه از ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، سازگار نبود، بايد بداند كه آن سخن را براى دفاع از [جان] او گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم و خير او را خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن محمّد بن بشير و حريز عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: إِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أشَدَّ عَلَيَّ مِنِ اختِلافِ أصحابِنا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذٰلِكَ مِن قِبَلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۵ ح۱۴، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۶ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از محمّد بن بشير و حَريز -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: بر من، چيزى گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اختلاف يارانمان نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، از سوی خود من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِعُبَيدِ بنِ زُرارَةَ -: ما سَمِعتَ مِنّي يُشبِهُ قَولَ النّاسِ؛ فيهِ التَّقِيَّةُ. وَ ما سَمِعتَ مِنّي لا يُشبِهُ قَولَ النّاسِ فَلا تَقِيَّةَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۸ ص۹۸ ح۳۳۰ عن عبيد بن زرارة، الإستبصار: ج۳ ص۳۱۸ ح۱۱۳۰، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۵۲ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به عُبَيد بن زُراره -: آنچه از من شنيدى و شباهت به قول مردم (غير شيعه) داشت، تقيّه در آن راه دارد و آنچه را از من شنيدى و شباهتى به گفتار آنان نداشت، تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در آن نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام - لمّا سُئِلَ عَنِ اختِلافِ أصحابِنا ـ: أنَا فَعَلتُ ذٰلِكَ بِكُم؛ لَوِ اجتَمَعتُم عَلیٰ أمرٍ واحِدٍ لَأَُخِذَ بِرِقابِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۵ ح۱۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۶۳۶ ح۲۳ و راجع الصراط المستقيم: ج۳ ص۱۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام - وقتى در بارۀ اختلاف و پراكندگى اصحاب ما، از ايشان سؤال شد -: من، خود، اين كار را با شما كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. اگر بر يک امر گرد هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمديد، دستگير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شديد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مُحرِز بَيّاع القَلانِس: أوصیٰ إِلَيَّ رَجُلٌ وَ تَرَكَ خَمسَمِئَةِ دِرهَمٍ أو سِتَّمِئَةِ دِرهَمٍ، وَ تَرَكَ ابنَةً وَ قالَ: لي عَصَبَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَصَبَة: الأقارب من جهة الأب؛ لأنّهم يُعصّبونه و يعتصب بهم: أي يحيطون به و يشتدّ بهم (النهاية: ج۳ ص۲۴۵ «عصب»). و منه التعصيب، و هو باطل عندنا على تقدير زيادة السهام؛ لعموم آية «أُولي الأرحام» و إجماع أهل البيت:، فيُردّ فاضل الضريبة على البنت و البنات و الاُخت و الأخوات للأب و الأُم، و على كلالة الأُمّ، على تفصيلٍ ذكروه (مجمع البحرين: ج۲ ص۱۲۲۲ «عصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالشّامِ. فَسَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن ذٰلِكَ، فَقالَ: أعطِ الاِبنَةَ النِّصفَ، وَ العَصَبَةَ النِّصفَ الآخَرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا قَدِمتُ الكوفَةَ أخبَرتُ أصحابَنا بِقَولِهِ، فَقالوا: اِتَّقاكَ. فَأَعطَيتُ الاِبنَةَ النِّصفَ الآخَرَ، ثُمَّ حَجَجتُ فَلَقيتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَأَخبَرتُهُ بِما قالَ أصحابُنا، وَ أَخبَرتُهُ أنّي دَفَعتُ النِّصفَ الآخَرَ إِلَى الاِبنَةِ، فَقالَ: أحسَنتَ، إِنَّما أفتَيتُكَ مَخافَةَ العَصَبَةِ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۸۷ ح۷، تهذيب الأحكام: ج۹ ص۲۷۸ ح۱۰۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مُحرِز كلاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروش -: مردى به من وصيّت كرده و پانصد يا ششصد درهم بر جاى نهاده و دخترى نيز از او مانده است و به من گفته: خويشان پدرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، در شام هستند. اين را از امام صادق علیه‌السلام پرسيدم. فرمود: «نصف ميراث را به دختر و نصف ديگر را به خويشان پدرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بده».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه به كوفه آمدم، سخن امام علیه‌السلام را به يارانمان خبر دادم. گفتند: امام علیه‌السلام از تو تقيّه كرده است. من نصف ديگر را نيز به دختر دادم. سپس حج گزاردم و امام صادق علیه‌السلام را ديدم و گفتۀ يارانمان را به امام علیه‌السلام خبر دادم. همچنين گفتم كه نصف ديگر را نيز به دختر داده‌ام. فرمود: «خوب كارى كردى. من از بيم [زيان رساندن] خويشان پدرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر تو، چنين فتوايى به تو دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عمّار بن مروان عن سَلَمة بن مُحرِز: قُلتُ لِأَبي عَبدِاللهِ: عليه‌السلام رَجُلٌ مَاتَ وَ لَهُ عِندي مَالٌ، وَ لَهُ ابنَةٌ وَ لَهُ مَوَالي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَالَ لي: اِذهَب فَأَعطِ البِنتَ النِّصفَ، وَ أَمسِك عَنِ البَاقي. فَلَمَّا جِئتُ أَخبَرتُ بِذٰلِكَ أَصحابَنا، فَقالوا: أَعطاكَ مِن جِرابِ النُّورَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَجَعتُ إِلَيهِ، فَقُلتُ إِنَّ أَصحابَنا قالوا: أَعطاكَ مِن جِرابِ النُّورَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: ما أَعطَيتُكَ مِن جِرابِ النُّورَةِ. عَلِمَ بِهَذا أَحَدٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لَا:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاذهَب فَأَعطِ البِنتَ الباقي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۹ ص۳۳۲ ح۱۱۹۵، الإستبصار: ج۴ ص۱۷۴ ح۶۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از عمّار بن مروان، از سلمة بن مُحرز -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مردى مرده است و نزد من مالى دارد. او دخترى و وابستگانى نيز دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «برو و نيمى از دارايى بر جاى مانده را به دختر بده و بقيّه را نگاه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار». از نزد امام صادق علیه‌السلام كه آمدم، خبر آن را به يارانمان دادم. آنان گفتند: به تو حكم تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى فرموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به سوى امام صادق علیه‌السلام باز گشتم و گفتم: ياران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: شما تقيّه فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «من تقيّه نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. آيا كسى از اين موضوع خبر دارد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برو و بقيّۀ دارايى را نيز به دختر بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن داوود الرَّقّي: دَخَلتُ عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، كَم عِدَّةُ الطَّهارَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما أوجَبَهُ اللهُ فَواحِدَةٌ، وَ أَضافَ إِلَيها رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله واحِدَةً لِضَعفِ النّاسِ، وَ مَن تَوَضَّأَ ثَلاثاً ثَلاثاً فَلا صَلاةَ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَا مَعَهُ في ذا حَتّیٰ جاءَ داوودُ بنُ زُربِيٍّ، فَأَخَذَ زاوِيَةً مِنَ البَيتِ، فَسَأَلَهُ عَمّا سَأَلتُهُ في عِدَّةِ الطَّهارَةِ؟ فَقالَ لَهُ: ثَلاثاً ثَلاثاً، مَن نَقَصَ عَنهُ فَلا صَلاةَ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَارتَعَدَت فَرائِصي وَ كادَ أن يَدخُلَنِي الشَّيطانُ، فَأَبصَرَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام إِلَيَّ وَ قَد تَغيَّرَ لَوني، فَقالَ: اُسكُن يا داوودُ، هٰذا هُوَ الكُفرُ أو ضَربُ الأَعناقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخَرَجنا مِن عِندِهِ، وَ كانَ بَيتُ ابنِ زُربِيٍّ إِلیٰ جِوارِ بُستانِ أبي جَعفَرٍ المَنصورِ، وَ كانَ قَد أُلقِيَ إِلیٰ أبي جَعفَرٍ أمرُ داوودَ بنِ زُربِيٍّ، وَ أَنَّهُ رافِضِيٌّ يَختَلِفُ إِلیٰ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ. فَقالَ أبو جَعفَرٍ: إِنّي مُطَّلِعٌ عَلیٰ طَهارَتِهِ، فَإِن هُوَ تَوَضَّأَ وُضوءَ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ فَإِنّي لَأَعرِفُ طَهارَتَهُ، حَقَّقتُ عَلَيهِ القَولَ وَ قَتَلتُهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاطَّلَعَ وَ داوودُ يَتَهَيَّأُ لِلصَّلاةِ مِن حَيثُ لا يَراهُ، فَأَسبَغَ داوودُ بنُ زُربِيٍّ الوُضوءَ ثَلاثاً ثَلاثاً كَما أمَرَهُ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَما تَمَّ وُضوؤُهُ حَتّیٰ بَعَثَ إِلَيهِ أبو جَعفَرٍ فَدَعاهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ داوودُ: فَلَمّا أن دَخَلتُ عَلَيهِ رَحَّبَ بي، وَ قالَ: يا داوودُ، قيلَ فيكَ شَيءٌ باطِلٌ وَ ما أنتَ كَذٰلِكَ. قالَ: قَدِ اطَّلَعتُ عَلیٰ طَهارَتِكَ، وَ لَيسَت طَهارَتُكَ طَهارَةَ الرّافِضَةِ، فَاجعَلني في حِلٍّ. فَأَمَرَ لَهُ بِمِئَةِ ألفِ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ داوودُ الرَّقِّيُّ: اِلتَقَيتُ أنَا وَ داوودُ بنُ زُربِيٍّ عِندَ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَقالَ لَهُ داوودُ بنُ زُربِيٍّ: جَعَلَنِيَ اللهُ فِداكَ، حَقَنتَ دِماءَنا في دارِ الدُّنيا، وَ نَرجو أن نَدخُلَ بِيُمنِكَ وَ بَرَكَتِكَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: فَعَلَ اللهُ ذٰلِكَ بِكَ وَ بِإِخوانِكَ مِن جَميعِ المُؤمِنينَ. فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام لِداوودَ بنِ زُربِيٍّ: حَدِّث داوودَ الرَّقِّيَّ بِما مَرَّ عَلَيكُم حَتّیٰ تَسكُنَ رَوعَتُهُ. قالَ: فَحَدَّثَهُ بِالأَمرِ كُلِّهِ. قالَ: فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: لِهٰذا أفتَيتُهُ؛ لِأنَّهُ كانَ أشرَفَ عَلَى القَتلِ مِن يَدِ هٰذَا العَدُوِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: يا داوودَ بنَ زُربِيٍّ، تَوَضَّأ مَثنیٰ مَثنیٰ وَ لا تَزيدَنَّ عَلَيهِ، وَ إِنَّكَ إِن زِدتَ عَلَيهِ فَلا صَلاةَ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۶۰۰ ح۵۶۴، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۱۵۲ ح۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از داوود رَقّى -: به محضر امام صادق علیه‌السلام رفتم و گفتم: فدايت شوم! در وضو، چند بار بايد اعضا را شست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند، يک بار را واجب نموده و پيامبر صلی الله علیه و آله نيز به سبب ناتوانى مردم [از كامل كردن وضو با يک بار شستن]، يک مرتبه بِدان افزوده است. هر كس سه بار اعضايش را بشويد، نمازش درست نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من در كنار امام علیه‌السلام بودم كه داوود بن زُربى وارد شد و به گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از اتاق رفت و از امام علیه‌السلام در بارۀ تعداد شستن در وضو پرسيد. امام علیه‌السلام به او فرمود: «سه مرتبه، سه مرتبه. هر كه كمتر انجام دهد، نمازش صحيح نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پهلوهايم به لرزه در آمد و كم مانده بود شيطان، به درونم راه يابد. پس در حالى كه رنگم دگرگون شده بود، امام صادق علیه‌السلام به من نگاه كرد و فرمود: «اى داوود! آرام باش. [اگر اين گونه نگويم، كار او] يا به كفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد يا گردنش زده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از محضر امام علیه‌السلام مرخّص شديم و خانۀ ابن زُربى، كنار باغ ابو جعفر منصور عبّاسى بود و آن، هنگامى بود كه گزارش حال داوود بن زُربى را به ابو جعفر داده بودند و گفته بودند كه او رافضى است و نزد امام صادق علیه‌السلام، رفت و آمد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. ابو جعفر منصور گفت: من، وضويش را زير نظرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم. اگر همچون جعفر بن محمّد وضو گرفت كه وضويش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم، اين سخن را در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابم و او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس منصور، در حالى كه داوود براى نماز آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، از جايى مخفى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريست. داوود بن زُربى، آن گونه كه امام صادق علیه‌السلام به او فرمان داده بود، به شكل كامل، اعضايش را سه مرتبه وضو داد. به محض اين كه وضويش كامل شد، منصور به دنبالش فرستاد و او را فرا خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود [بن زُربى] گفت: همين كه نزد منصور رفتم، ضمن خوشامدگويى گفت: اى داوود! در بارۀ تو سخن بيهوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گفتند؛ ولى تو آن گونه نيستى. من وضوى تو را زير نظر گرفتم و ديدم وضوى تو، وضوى رافضيان نيست. مرا حلال كن. سپس دستور داد صد هزار درهم بدو دادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و داوود بن زُربى، نزد امام صادق علیه‌السلام همديگر را ملاقات كرديم. پس داوود بن زُربى گفت: فدايت شوم! خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را در دنيا، حفظ كردى، اميدواريم به ميمنت و بركت شما، وارد بهشت شويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خدا، برای تو و براى همۀ برادران دينى و مؤمنت، چنين كند!». آن گاه به داوود بن زربى فرمود: «آنچه برايت پيش آمده، براى داوود رِقّى باز گو تا پريشانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آرام گيرد». او نيز همۀ واقعه را [برایم] باز گفت. سپس امام صادق علیه‌السلام [به من] فرمود: «[آن گونه] فتوا دادم؛ زيرا وى در آستانۀ كشته شدن به دست چنين دشمنى بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اى داوود بن زُربى! اعضاى وضو را دو بار بشوى و بر اين ميفزا كه اگر بيفزايى، نمازت درست نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد عن محمّد بن الفضل: اِختَلَفَتِ الرِّوايَةُ مِن بَينِ أصحابِنا في مَسحِ الرِّجلَينِ فِي الوُضوءِ: أ هُوَ مِنَ الأَصابِعِ إِلَى الكَعبَينِ، أم مِنَ الكَعبَينِ إِلَى الأَصابِعِ؟ فَكَتَبَ عَلِيُّ بنُ يَقطينٍ إِلیٰ أبِي الحَسَنِ موسیٰ عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، إِنَّ أصحابَنا قَدِ اختَلَفوا في مَسحِ الرِّجلَينِ، فَإِن رَأَيتَ أن تَكتُبَ إِلَيَّ بِخَطِّكَ ما يَكونُ عَمَلي بِحَسَبِهِ فَعَلتُ إِن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إِلَيهِ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام: فَهِمتُ ما ذَكَرتَ مِنَ الاِختِلافِ فِي الوُضوءِ، وَ الَّذي آمُرُكَ بِهِ في ذٰلِكَ أن تَتَمَضمَضَ ثَلاثاً، وَ تَستَنشِقَ ثَلاثاً، وَ تَغسِلَ وَجهَكَ ثَلاثاً، وَ تُخَلِّلَ شَعرَ لِحيَتِكَ، وَ تَغسِلَ يَدَكَ إِلَى المِرفَقَينِ ثَلاثاً، وَ تَمسَحَ رَأسَكَ كُلَّهُ، وَ تَمسَحَ ظاهِرَ أُذُنَيكَ وَ باطِنَهُما، وَ تَغسِلَ رِجلَيكَ إِلَى الكَعبَينِ ثَلاثاً، وَ لا تُخالِف ذٰلِكَ إِلیٰ غَيرِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَصَلَ الكِتابُ إِلیٰ عَلِيِّ بنِ يَقطينٍ، تَعَجَّبَ مِمّا رَسَمَ لَهُ فيهِ مِمّا جَميعُ العِصابَةِ عَلیٰ خِلافِهِ! ثُمَّ قالَ: مَولايَ أعلَمُ بِما قالَ، وَ أَنَا مُمتَثِلٌ أمرَهُ. فَكانَ يَعمَلُ في وُضوئِهِ عَلیٰ هٰذَا الحَدِّ، وَ يُخالِفُ ما عَلَيهِ جَميعُ الشّيعَةِ؛ اِمتِثالاً لِأَمرِ أبِي الحَسَنِ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سُعِيَ بِعَلِيِّ بنِ يَقطينٍ إِلَى الرَّشيدِ، وَ قيلَ لَهُ: إِنَّهُ رافِضِيٌّ مُخالِفٌ لَكَ. فَقالَ&lt;br /&gt;<br /> الرَّشيدُ لِبَعضِ خاصَّتِهِ: قَد كَثُرَ عِندِي القَولُ في عَلِيِّ بنِ يَقطينٍ، وَ القَرَفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القرف من الذنب، و فلان يقرف بالسوء، أي يرمي به و يظنّى به، و اقترف ذنباً، أي أتاه و فعله (العين: ج۵ ص۱۴۶ «قرف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ&lt;br /&gt;<br /> بِخِلافِنا، وَ مَيلُهُ إِلَى الرَّفضِ، وَ لَستُ أریٰ في خِدمَتِهِ لي تَقصيراً، وَ قَدِ امتَحَنتُهُ مِراراً، فَما ظَهَرَت مِنهُ عَلیٰ ما يُقرَفُ بِهِ، وَ أُحِبُّ أن أستَبرِئَ أمرَهُ مِن حَيثُ لا يَشعُرُ بِذٰلِكَ فَيَتَحَرَّزَ مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: إِنَّ الرّافِضَةَ - يا أميرَ المُؤمِنينَ - تُخالِفُ الجَماعَةَ فِي الوُضوءِ فَتُخَفِّفُهُ، وَ لا تَریٰ غَسلَ الرِّجلَينِ، فَامتَحِنهُ مِن حَيثُ لا يَعلَمُ بِالوُقوفِ عَلیٰ وُضوئِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أجَل، إِنَّ هٰذَا الوَجهَ يَظهَرُ بِهِ أمرُهُ. ثُمَّ تَرَكَهُ مُدَّةً وَ ناطَهُ بِشَيءٍ مِنَ الشُّغلِ فِي الدّارِ حَتّیٰ دَخَلَ وَقتُ الصَّلاةِ، وَ كانَ عَلِيُّ بنُ يَقطينٍ يَخلو في حُجرَةٍ فِي الدّارِ لِوُضوئِهِ وَ صَلاتِهِ، فَلَمّا دَخَلَ وَقتُ الصَّلاةِ وَقَفَ الرَّشيدُ مِن وَراءِ حائِطِ الحُجرَةِ بِحَيثُ يَریٰ عَلِيَّ بنَ يَقطينٍ وَ لا يَراهُ هُوَ، فَدَعا بِالماءِ لِلوُضوءِ، فَتَمَضمَضَ ثَلاثاً، وَ استَنشَقَ ثَلاثاً، وَ غَسَلَ وَجهَهُ، وَ خَلَّلَ شَعرَ لِحيَتِهِ، وَ غَسَلَ يَدَيهِ إِلَى المِرفَقَينِ ثَلاثاً، وَ مَسَحَ رَأسَهُ وَ أُذُنَيهِ، وَ غَسَلَ رِجلَيهِ، وَ الرَّشيدُ يَنظُرُ إِلَيهِ، فَلَمّا رَآهُ قَد فَعَلَ ذٰلِكَ لَم يَملِك نَفسَهُ حَتّیٰ أشرَفَ عَلَيهِ بِحَيثُ يَراهُ، ثُمَّ ناداهُ: كَذَبَ - يا عَلِيَّ بنَ يَقطينٍ - مَن زَعَمَ أنَّكَ مِنَ الرّافِضَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و صَلُحَت حالُهُ عِندَهُ، وَ وَرَدَ عَلَيهِ كِتابُ أبِي الحَسَنِ عليه‌السلام: اِبتَدِئ مِنَ الآنَ يا عَلِيَّ بنَ يَقطينٍ وَ تَوَضَّأ كَما أمَرَ اللهُ: اِغسِل وَجهَكَ مَرَّةً فَريضَةً وَ أُخریٰ إِسباغاً، وَ اغسِل يَدَيكَ مِنَ المِرفَقَينِ كَذٰلِكَ، وَ امسَح بِمُقَدَّمِ رَأسِكَ وَ ظاهِرِ قَدَمَيكَ مِن فَضلِ نَداوَةِ وُضوئِكَ، فَقَد زالَ ما كانَ يُخافُ عَلَيكَ، وَ السَّلامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج۲ ص۲۲۷، الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۳۳۵ ح۲۶، إعلام الوریٰ: ج۲ ص۲۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۸ ص۳۸ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد - به نقل از محمّد بن فضل -: ميان ياران ما، در بارۀ مسح پاها در وضو، اختلاف شد كه آيا آن را از انگشتان تا بلندى مفصل بايد كشيد يا به عكس. پس على بن يقطين، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به موسى بن جعفر علیه‌السلام نوشت كه: قربانت گردم! ياران ما، در بارۀ مسح پاها اختلاف كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اگر صلاح بدانى، به خطّ شريف خود، تكليف مرا در كيفيت وضو گرفتن بيان كن تا إن شاء اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى بر طبق آن، رفتار كنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام در پاسخ نامۀ او چنين نوشت: «آنچه در بارۀ اختلاف در وضو نوشته بودى، فهميدم. آنچه من به تو در اين باره فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، اين است كه [ابتدا] سه بار آب را در دهان بچرخانى و سه بار آب در بينى بكِشى و سه بار روى خود را بشويى و آب را به لا به لاى موهاى صورت برسانى و دستان خود را از سرِ انگشتان تا آرنج بشويى و همۀ سر را مسح كنى و بر روى گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت و درونِ آنها دست بكِشى و پاهاى خود را تا بلندى مَفصل، سه بار بشويى و بجز آنچه نوشتم، به گونۀ ديگرى وضو نگيرى و از اين فرمان، سر نپيچى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون نامه به على بن يقطين رسيد، از آنچه امام علیه‌السلام نگاشته بود و با عقيدۀ عمومى شيعه در بارۀ وضو مخالف بود، در شگفت شد؛ ولى با خود گفت: مولا و آقاى من به آنچه فرمان داده، داناتر است و من نيز فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردار اويم. از اين رو، همچنان كه امام علیه‌السلام فرمان داده بود، وضو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و براى فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردارى از آن بزرگوار، در اين باره با همۀ شيعه مخالفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين ميان، پيش هارون از على بن يقطين، سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چينى و بدگويى كردند و به او گفتند: وى، مردى رافضى و با تو مخالف است. هارون به برخى نزديكان خود گفت: در بارۀ على بن يقطين، نزد من بسيار سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و او را به مخالفت با ما و ميل به مذهب رافضيان، متّهم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا در خدمت‌گزاری‌اش به من، كوتاهى نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و او را بارها آزمايش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از اين تهمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كه به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند، در او نيافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كار او سر در آورم، آن گونه كه خود او هم نفهمد تا مجبور نشود از من، تقيّه کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفتند: اى امير مؤمنان! رافضيان، در مسئلۀ وضو با سنّيان، اختلاف دارند و آنان، سبُک وضو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و پاها را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويند. پس چنان كه نفهمد، با وضو گرفتنش او را آزمايش كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هارون گفت: آرى. اين، راهى براى پى بردن به مذهب اوست. سپس او را مدّتى به حال خود وا نهاد. آن گاه او را به كارى در خانۀ خود وا داشت تا وقت نماز در رسد. على بن يقطين، معمولاً براى وضو و نماز، به اتاقى خلوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت. هارون، وقت نماز، پشت ديوارى ايستاد، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه او على بن يقطين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد و على بن يقطين، او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد. على بن يقطين، آب براى وضو خواست و سه بار آب در دهان گرداند و سه بار در بينى كشيد و سه بار روى خود را شست و به لا به لاى موهاى صورتش، آب رساند و از سرِ انگشتان تا آرنج را سه بار شُست و همۀ سرش را مسح كرد و بر گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش دست كشيد و پاهاى خود را سه بار شُست. هارون، در تمام اين احوال به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريست و چون ديد كه على بن يقطين چنين كرد، خويشتندارى نكرد و جلو آمد و خود را به على بن يقطين نشان داد و ندا داد: اى على بن يقطين! دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد هر كس كه بپندارد تو رافضى هستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، وضع او در پيشِ هارون، نيكو شد. پس از اين جريان، بدون سابقه[ى نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارى از طرف على بن يقطين]، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از موسى بن جعفر علیه‌السلام به او رسيد كه: «اى على بن يقطين! از اين پس، همان گونه كه خداوند فرمان داده، وضو بگير. روى خود را يک بار به قصد وجوب بشوى و بار ديگر براى شاداب شدن [وضو] بشوى و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را نيز اين گونه و از آرنج بشوى و جلوى سر و روى دو پا را با زيادىِ آب وضو، مسح كن؛ زيرا آنچه بر تو ترسيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، از ميان رفت. و السّلام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-البداء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 4. البَداءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 4. بَدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر و الإمام الصادق - لِأبي حَمَزَة الثُّمالِي -: يا أبا حَمزَةَ، إِن حَدَّثناكَ بِأَمرٍ أنَّهُ يَجيءُ مِن هاهُنا فَجاءَ مِن هاهُنا، فَإِنَّ اللهَ يَصنَعُ ما يَشاءُ. وَ إِن حَدَّثناكَ اليَومَ بِحَديثٍ وَ حَدَّثناكَ غَداً بِخِلافِهِ، فَإِنَّ اللهَ يَمحو ما يَشاءُ وَ يُثبِتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص۳۹۶ ح۲۲۴۵ عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج۴ ص۱۱۹ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام و امام صادق علیه‌السلام - خطاب به ابو حمزۀ ثُمالى -: اى ابو حمزه! اگر در بارۀ چيزى به تو خبر داديم كه چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و چنان شد، [اين بِدان سبب است كه] خداوند، آنچه بخواهد، انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اگر امروز به تو سخنى گفتيم و فردا خلاف آن را گفتيم، [اين، بِدان سبب است كه] خداوند، هر چه را بخواهد، محو يا اثبات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5.-الوضع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 5. الوَضعُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ ـ 5. حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنّا أهلُ بَيتٍ صِدّيقونَ، لا نَخلو مِن كَذّابٍ يَكذِبُ عَلَينا وَ يُسقِطُ صِدقَنا بِكَذِبِهِ عَلَينا عِندَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۱ ص۳۲۴ ح۱۷۴ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان و ج۲ ص۵۹۳ ح۵۴۹، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲۶۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ما خاندانى راستگوييم؛ امّا همواره هستند دروغگويانى كه بر ما دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و با دروغ بستن خود بر ما، راستگويىِ ما را از چشم مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن محمّد بن عيسی بن عُبَيد عن يونس بن عبد الرحمان: إِنَّ بَعضَ أصحابِنا سَأَلَهُ وَ أَنَا حاضِرٌ، فَقالَ لَهُ: يا أبا مُحَمَّدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبو محمّد هي كنية يونس بن عبد الرحمان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما أشَدَّكَ فِي الحَديثِ وَ أَكثَرَ إِنكارَكَ لِما يَرويهِ أصحابُنا، فَمَا الَّذي يَحمِلُكَ عَلیٰ رَدِّ الأَحاديثِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَدَّثَني هِشامُ بنُ الحَكَمِ أنَّهُ سَمِعَ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَقولُ: لا تَقبَلوا عَلَينا حَديثاً إِلّا ما وافَقَ القُرآنَ وَ السُّنَّةَ، أو تَجِدونَ مَعَهُ شاهِداً مِن أحاديثِنَا المُتَقَدِّمَةِ؛ فَإِنَّ المُغيرَةَ بنَ سَعيدٍ - لَعَنَهُ اللهُ‌- دَسَّ في كُتُبِ أصحابِ أبي أحاديثَ لَم يُحَدِّث بِها أبي، فَاتَّقُوا اللهَ وَ لا تَقبَلوا عَلَينا ما خالَفَ قَولَ رَبِّنا تَعالیٰ وَ سُنَّةَ نَبِيِّنا صلّی اللّه عليه وآله، فَإِنّا إِذا حَدَّثنا قُلنا: قالَ اللهُ عزّ وجلّ، وَ قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ يونُسُ: وافَيتُ العِراقَ فَوَجَدتُ بِها قِطعَةً مِن أصحابِ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام، وَ وَجَدتُ أصحابَ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام مُتَوافِرينَ، فَسَمِعتُ مِنهُم وَ أَخَذتُ كُتُبَهُم فَعَرَضتُها مِن بَعدُ عَلیٰ أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام، فَأَنكَرَ مِنها أحاديثَ كَثيرَةً أن يَكونَ مِن أحاديثِ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، وَ قالَ لي: إِنَّ أبَا الخَطّابِ كَذَبَ عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، لَعَنَ اللهُ أبَا الخَطّابِ، وَ كَذٰلِكَ أصحابُ أبِي الخَطّابِ يَدُسّونَ هٰذِهِ الأَحاديثَ إِلیٰ يَومِنا هٰذا في كُتُبِ أصحابِ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَلا تَقبَلوا عَلَينا خِلافَ القُرآنِ، فَإِنّا إِن تَحَدَّثنا حَدَّثنا بِمُوافَقَةِ القُرآنِ وَ مُوافَقَةِ السُّنَّةِ، إِنّا عَنِ اللهِ وَ عَن رَسولِهِ نُحَدِّثُ، وَ لا نَقولُ: قالَ فُلانٌ وَ فُلانٌ فَيَتَناقَضَ كَلامُنا، إِنَّ كلامَ آخِرِنا مِثلُ كَلامِ أوَّلِنا، وَ كَلامَ أوَّلِنا مَصادِقُ لِكَلامِ آخِرِنا، فَإِذا أتاكُم مَن يُحَدِّثُكُم بِخِلافِ ذٰلِكَ فَرُدّوهُ عَلَيهِ وَ قولوا: أنتَ أعلَمُ وَ ما جِئتَ بِهِ، فَإِنَّ مَعَ كُلِّ قَولٍ مِنّا حَقيقَةً وَ عَلَيهِ نوراً، فَما لا حَقيقَةَ مَعَهُ وَ لا نورَ عَلَيهِ فَذٰلِكَ مِن قَولِ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴۸۹ ح۴۰۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۹ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از محمّد بن عيسى بن عُبَيد -: من حاضر بودم كه يكى از يارانمان، از يونس بن عبد الرحمان پرسيد: اى ابو محمّد! چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدر در حديث، سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى و انكارت در بارۀ روايات ياران ما، فراوان است! چه چيز، تو را به ردّ احاديث، وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس گفت: هشام بن حكم، برايم نقل كرد كه شنيده است امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «حديثى را كه از ما نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، نپذيريد، جز آنچه موافق قرآن و سنّت است يا همراه آن، شاهدى از احاديث پيشين ما بيابيد؛ زيرا مغيرة بن سعيد، در كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ياران پدرم، دست بُرد و احاديثى را درون آنها نهاد كه پدرم نفرموده بود. از خدا، پروا كنيد و آنچه را مخالف سخن پروردگارمان و سنّت پیامبرمان صلی الله علیه و آله از ما نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، نپذيريد، كه ما هر گاه حديث بگوييم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: خداوند عز و جل فرمود و پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس [بن عبد الرحمان] گفت: به عراق رفتم و در آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا، گروهى از ياران امام باقر علیه‌السلام را ديدم و نيز شمار فراوانى از ياران امام صادق علیه‌السلام را دیدم. از آنان حديث شنيدم و كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را گرفتم و بعدها آنها را به ابو الحسن الرضا علیه‌السلام نشان دادم. ایشان بسيارى از احاديث آنها را از امام صادق علیه‌السلام ندانست و به من فرمود: «ابو الخطّاب، بر ابو عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(صادق) علیه‌السلام دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بست. خدا، لعنت كند ابو الخطّاب را! ياران ابو الخطّاب نيز تا به امروز، اين احاديث را در كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ياران ابو عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گنجانند. بنا بر اين، آنچه را خلاف قرآن است [و بر ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند]، نپذيريد؛ زيرا ما اگر حديثى بگوييم، سازگار با قرآن و موافق با سنّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم. ما از خدا و پيامبر او، حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم و نمی‌گوییم: &amp;quot;فلان و بهمان كس گفت&amp;quot; كه در نتيجه، گفتارمان متناقض باشد. سخن آخرين فرد ما، همانند سخن نخستين فرد ماست و سخن نخستين فرد ما، مؤيّد سخن آخرين ماست. پس، هر گاه كسى برايتان حديثى گفت كه خلاف اين بود، آن را به خودش باز گردانيد و بگوييد: &amp;quot;تو خود، بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه چه آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (خود دانى و آنچه آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى)!&amp;quot;؛ چرا كه با هر گفتار ما، حقيقتى و نورانيتى هست. بنا بر اين، گفتارى كه با آن، حقيقتى نباشد و نورانيتى نداشته باشد، از گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شيطان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علاج-اختلاف-الأحاديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲: عِلاجُ اختِلافِ الأَحاديثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حلّ اختلاف احاديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-العرض-على-الكتاب-و-السنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 1: العَرضُ عَلَى الكِتابِ و السُّنَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 1: عرضه بر قرآن و سنّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: سَيَأتيكُم عَنّي أحاديثُ مُختَلِفَةٌ؛ فَما جاءَكُم مُوافِقاً لِكِتابِ اللهِ وَ لِسُنَّتي فَهُوَ مِنّي، وَ ما جاءَكُم مُخالِفاً لِكِتابِ اللهِ وَ لِسُنَّتي فَلَيسَ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدار قطني: ج۴ ص۲۰۸ ح۱۷ عن أبي هريرة، الفردوس: ج۲ ص۳۲۱ ح۳۴۵۶، الكفاية في علم الرواية: ص۴۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: به زودى، احاديث مختلفى به نقل از من برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. هر كدام كه موافق كتاب خدا و سنّت من بود، از من است و آنچه مخالف كتاب خدا و سنّت من بود، از من نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي يعفور: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ اختِلافِ الحَديثِ يَرويهِ مَن نَثِقُ بِهِ وَ مِنهُم مَن لا نَثِقُ بِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِذا وَرَدَ عَلَيكُم حَديثٌ فَوَجَدتُم لَهُ شاهِداً مِن كِتابِ اللهِ أو مِن قَولِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ إِلّا فَالَّذي جاءَكُم بِهِ أولیٰ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۹ ح۲، المحاسن: ج۱ ص۳۵۳ ح۷۴۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۳ ح۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابن ابى يعفور -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ اختلاف حديث پرسيدم كه يكى را شخص مورد وثوق روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و ديگرى را شخصى كه مورد وثوق ما نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه حديثى به شما رسيد و از كتاب خداوند عز و جل يا از سخن پيامبر خدا صلی الله علیه و آله برايش گواهى يافتيد، آن را بپذيريد. در غير اين صورت، كسى كه آن را آورده، به آن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به آن»، يعنى به آن حديث؛ يعنى آن را به خودش برگردانيد و از او نپذيريد. بهتر است پيش خود او بمانَد و از وى فراتر نرود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سزاوارتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: إِذا كانَ جاءَكَ الحَديثانِ المُختَلِفانِ فَقِسهُما عَلیٰ كِتابِ اللهِ وَ عَلیٰ أحاديثِنا؛ فَإِن أشبَهَهُما فَهُوَ حَقٌّ، وَ إِن لَم يُشبِههُما فَهُوَ باطِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۱ ص۸۳ ح۲۴ عن الحسن بن الجهم، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۴ ح۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: هر گاه دو حديث مختلف برايت آمد، آن دو را با كتاب خدا و نيز احاديث ما بسنج. اگر مانند آنها بود، حق است و اگر مانند آن دو نبود، باطل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج عن الحسن بن جَهم: قُلتُ لِلرِّضا عليه‌السلام: تَجيؤُنَا الأَحاديثُ عَنكُم مُختَلِفَةً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما جاءَكَ عَنّا فَقِسهُ عَلیٰ كِتابِ اللهِ عزّ وجلّ وَ أَحاديثِنا؛ فَإِن كانَ يُشبِهُهُما فَهُوَ مِنّا، وَ إِن لَم يَكُن يُشبِهُهُما فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۲۶۴ ح۲۳۳، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۴ ذيل ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج - به نقل از حسن بن جَهم -: به [امام] رضا علیه‌السلام گفتم: احاديثى مختلف از شما به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. [چه كنيم؟]&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر چه از ما برايت آوردند، با كتاب خداوند عز و جل و احاديث ما بسنج. اگر مشابه آن دو بود، از ماست و اگر مشابه آن دو نبود، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-رد-المتشابه-إلى-المحكم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 2. رَدُّ المُتَشابِهِ إلَى المُحكَمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 2. باز گرداندن متشابه به محكم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام عن أبي حَيّون مولیٰ الإمام الرضا عليه‌السلام عن الإمام الرضا عليه‌السلام: مَن رَدَّ مُتَشابِهَ القُرآنِ إِلیٰ مُحكَمِهِ هُدِيَ إِلیٰ صِراطٍ مُستَقيمٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه‌السلام: إِنَّ في أخبارِنا مُتَشابِهاً كَمُتَشابِهِ القُرآنِ، وَ مُحكَماً كَمُحكَمِ القُرآنِ، فَرُدّوا مُتَشابِهَها إِلیٰ مُحكَمِها، وَ لا تَتَّبِعوا مُتَشابِهَها دونَ مُحكَمِها فَتَضِلّوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۲۹۰ ح۳۹، الاحتجاج: ج۲ ص۳۸۳ ح۲۸۹، كشف الغمّة: ج۳ ص۳۹۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۸۵ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از ابو حيّون، آزاد شدۀ امام رضا علیه‌السلام -: امام رضا علیه‌السلام فرمود: «هر كس متشابه قرآن را به محكمِ آن ارجاع دهد، به راه راست، هدايت شده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «در اخبار ما نيز، همچون قرآن، محكم و متشابه وجود دارد. پس، اخبار متشابه ما را به محكمات آن، ارجاع دهيد و بدون توجّه به محكمات آن، از متشابهاتش پيروى مكنيد كه گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-الأخذ-بالأخير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 3. الأَخذُ بِالأَخيرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 3. عمل به سخن آخر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات عن عبد الأعلیٰ مولیٰ آل سام عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: إِذا جاءَ حَديثٌ عَن أوَّلِكُم وَ حَديثٌ عَن آخِرِكُم، فَبِأَيِّهِما نَأخُذُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِحَديثِ الأَخيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۳۱۶ ح۲۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات - به نقل از عبد الأعلى، وابستۀ خاندان سام -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: چنانچه سخنى از نخستينِ شما و سخنى از آخرينِ شما [كه با هم مخالف بودند، به ما] رسيد، به كدامين سخن، عمل كنيم؟ فرمود: «به سخن آخرين».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن المختار عن بعض أصحابنا عن الإمام الصادق عليه‌السلام: أ رَأَيتَكَ لَو حَدَّثتُكَ بِحَديثٍ العامَ، ثُمَّ جِئتَني مِن قابِلٍ فَحَدَّثتُكَ بِخِلافِهِ، بِأَيِّهِما كُنتَ تَأخُذُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: كُنتُ آخُذُ بِالأَخيرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: رَحِمَكَ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۷ ح۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از حسين بن مختار، از يكى از شيعيان -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «بگو بدانم اگر امسال برايت حديثى بگويم و سال بعد نزد من بيايى و حديثى مخالف آن برايت بگويم، به كدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: به دومى، عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «رحمت خدا بر تو باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عمرو الكِناني: قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: يا أبا عَمرٍو، أ رَأَيتَكَ لَو حَدَّثتُكَ بِحَديثٍ أو أفتَيتُكَ بِفُتيا، ثُمَّ جِئتَني بَعدَ ذٰلِكَ فَسَأَلتَني عَنهُ فَأَخبَرتُكَ بِخِلافِ ما كُنتُ أخبَرتُكَ أو أفتَيتُكَ بِخِلافِ ذٰلِكَ، بِأَيِّهِما كُنتَ تَأخُذُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بِأَحدَثِهِما وَ أَدَعُ الآخَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَد أصَبتَ يا أبا عَمرٍو، أبَى اللهُ إِلّا أن يُعبَدَ سِرّاً، أما وَ اللهِ، لَئِن فَعَلتُم ذٰلِكَ إِنَّهُ لَخَيرٌ لي وَ لَكُم، وَ أَبَى اللهُ عزّ وجلّ لَنا وَ لَكُم في دينِهِ إِلَّا التَّقِيَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۱۸ ح۷، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۴۲۸ ح۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو عمرو كِنانى -: امام صادق علیه‌السلام به من فرمود: «اى ابو عمرو! اگر برايت حديثى گفتم يا فتوايى دادم و بعد، دوباره آمدى و در همان موضوع از من سؤال كردى و من بر خلاف سخن و فتواى قبلى خود، به تو پاسخ و فتوا دادم، به كدام گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: جديدتر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم و آن ديگرى را رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درست گفتى، اى ابو عمرو! خداوند، خواسته است كه نهانى، عبادت شود. بدانيد به خدا سوگند، اگر اين كار را بكنيد، براى من و خود شما، بهتر است. خداوند عز و جل براى ما و شما، در بارۀ دينش، جز تقيّه نخواسته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن المعلّی بن خُنَيس: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إِذا جاءَ حَديثٌ عَن أوَّلِكُم وَ حَديثٌ عَن آخِرِكُم، بِأَيِّهِما نَأخُذُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: خُذوا بِهِ حَتّیٰ يَبلُغَكُم عَنِ الحَيِّ، فَإِن بَلَغَكُم عَنِ الحَيِّ فَخُذوا بِقَولِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إِنّا وَ اللهِ لا نُدخِلُكُم إِلّا فيما يَسَعُكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في حَديثٍ آخَرَ: خُذوا بِالأَحدَثِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۷ ح۹، مختصر بصائر الدرجات: ص۳۱۷ ح۲۷۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۷ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از معلّى بن خُنَيس -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: هر گاه حديثى از امامِ قبلى آمد و حديثى [مخالف آن] از امام بعدى، به كدام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک عمل كنيم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به [يكى از] آن [دو]، عمل كنيد تا اين كه از امام زنده، حديثى در آن باب به شما برسد و چون حديثى از امام زنده به شما رسيد، به گفتۀ او عمل كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام سپس فرمود: «به خدا سوگند كه ما هرگز، شما را در تنگنا قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى ديگر آمده است: «به جديدتر، عمل كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4.-الأخذ-بالمرجحات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 4. الأَخذُ بِالمُرَجِّحاتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 4. عمل به مرجِّحات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمر بن حنظلة: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: عَن رَجُلَينِ مِن أصحابِنا بَينَهُما مُنازَعَةٌ في دَينٍ أو ميراثٍ، فَتَحاكَما إِلَى السُّلطانِ وَ إِلَى القُضاةِ، أ يَحِلُّ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن تَحاكَمَ إِلَيهِم في حَقٍّ أو باطِلٍ فَإِنَّما تَحاكَمَ إِلَى الطّاغوتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطاغوت: ما عُبِد من دون الله عزّ وجلّ. و کلّ رأسٍ في الضلال طاغوت (لسان العرب: ج۸ ص۴۴۴ «طوغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ ما يَحكُمُ لَهُ فَإِنَّما يَأخُذُ سُحتاً،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُّحت: الحرام الذي لایحلّ کسبه (النهایة: ج۲ ص۳۴۵ «سحت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِن كانَ حَقّاً ثابِتاً لَهُ؛ لِأَنَّهُ أخَذَهُ بِحُكمِ الطّاغوتِ، وَ قَد أمَرَ اللهُ أن يَكفُرَ بِهِ، قالَ اللهُ تَعالیٰ: (يُرِيدُونَ أن يَتَحَاكَمُوا إلَى ٱلطَّاغُوتِ و قَد أُمِرُوا أن يَكفُرُوا بِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَكَيفَ يَصنَعانِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَنظُرانِ إِلیٰ مَن كانَ مِنكُم مِمَّن قَد رَویٰ حديثَنا وَ نَظَرَ في حَلالِنا وَ حَرامِنا وَ عَرَفَ أحكامَنا، فَليَرضَوا بِهِ حَكَماً، فَإِنّي قَد جَعَلتُهُ عَلَيكُم حاكِماً، فَإِذا حَكَمَ بِحُكمِنا فَلَم يَقبَلهُ مِنهُ فَإِنَّمَا استَخَفَّ بِحُكمِ اللهِ وَ عَلَينا رَدَّ، وَ الرّادُّ عَلَينَا الرّادُّ عَلَى اللهِ، وَ هُوَ عَلیٰ حَدِّ الشِّركِ بِاللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِن كانَ كُلُّ رَجُلٍ اختارَ رَجُلاً مِن أصحابِنا فَرَضِيا أن يَكونَا النّاظِرَينِ في حَقِّهِما، وَ اختَلَفا فيما حَكَما، وَ كِلاهُمَا اختَلَفا في حَديثِكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الحُكمُ ما حَكَمَ بِهِ أعدَلُهُما وَ أَفقَهُهُما وَ أَصدَقُهُما فِي الحَديثِ وَ أَورَعُهُما، وَ لا يُلتَفَتُ إِلیٰ ما يَحكُمُ بِهِ الآخَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَإِنَّهُما عَدلانِ مَرضِيّانِ عِندَ أصحابِنا، لا يُفَضَّلُ واحِدٌ مِنهُما عَلَى الآخَرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: يُنظَرُ إِلیٰ ما كانَ مِن رِوايَتِهِم عَنّا في ذٰلِكَ الَّذي حَكَما بِهِ المُجمَعُ عَلَيهِ مِن أصحابِكَ، فَيُؤخَذُ بِهِ مِن حُكمِنا وَ يُترَكُ الشّاذُّ الَّذي لَيسَ بِمَشهورٍ عِندَ أصحابِكَ؛ فَإِنَّ المُجمَعَ عَلَيهِ لا رَيبَ فيهِ، وَ إِنَّمَا الاُمورُ ثَلاثَةٌ: أمرٌ بَيِّنٌ رُشدُهُ فَيُتَّبَعُ، وَ أَمرٌ بَيِّنٌ غَيُّهُ فَيُجتَنَبُ، وَ أَمَرٌ مُشكِلٌ يُرَدُّ عِلمُهُ إِلَى اللهِ وَ إِلیٰ رَسولِهِ، قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: حَلالٌ بَيِّنٌ وَ حَرامٌ بَيِّنٌ وَ شُبُهاتٌ بَينَ ذٰلِكَ، فَمَن تَرَكَ الشُّبُهاتِ نَجا مِنَ المُحَرَّماتِ، وَ مَن أخَذَ بِالشُّبُهاتِ ارتَكَبَ المُحَرَّماتِ وَ هَلَكَ مِن حَيثُ لا يَعلَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِن كانَ الخَبَرانِ عَنكُما مَشهورَينِ قَد رَواهُمَا الثِّقاتُ عَنكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَنظُرُ، فَما وافَقَ حُكمُهُ حُكمَ الكِتابِ وَ السُّنَّةِ وَ خالَفَ العامَّةَ فَيُؤخَذُ بِهِ، وَ يُترَكُ ما خالَفَ حُكمُهُ حُكمَ الكِتابِ وَ السُّنَّةِ وَ وافَقَ العامَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، أ رَأَيتَ إِن كانَ الفَقيهانِ عَرَفا حُكمَهُ مِنَ الكِتابِ وَ السُّنَّةِ، وَ وَجَدنا أحَدَ الخَبَرَينِ مُوافِقاً لِلعامَّةِ وَ الآخَرَ مُخالِفاً لَهُم، بِأَيِّ الخَبَرَينِ يُؤخَذُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما خالَفَ العامَّةَ فَفيهِ الرَّشادُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، فَإِن وافَقَهُمَا الخَبَرانِ جَميعاً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُنظَرُ إِلیٰ ما هُم إِلَيهِ أميَلُ؛ حُكّامُهُم وَ قُضاتُهُم، فَيُترَكُ، وَ يُؤخَذُ بِالآخَرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِن وافَقَ حُكّامُهُمُ الخَبَرَينِ جَميعاً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِذا كانَ ذٰلِكَ فَأَرجِهِ حَتّیٰ تَلقیٰ إِمامَكَ، فَإِنَّ الوُقوفَ عِندَ الشُّبُهاتِ خَيرٌ مِنَ الاِقتِحامِ فِي الهَلَكاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۷ ح۱۰، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۳۰۱ ح۸۴۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۹ ح۳۲۳۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۰ ذيل ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عمر بن حنظله -: از امام صادق علیه‌السلام پرسيدم: دو نفر از همكيشان ما در بارۀ بدهى يا ميراثى با هم اختلاف پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و دعواى خود را نزد سلطان و قاضيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. آيا اين كار، رواست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر كس دعواى خود را به حق يا باطل، نزد آنان ببرَد، دعوا نزد طاغوت برده است و آنچه طاغوت به نفع او حكم دهد، در واقع، مال حرام است، اگر چه حقّ مسلّم او باشد؛ زيرا آن را به حكم طاغوت گرفته است، در حالى كه خداوند، دستور داده است به او كفر ورزيده شود. خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند داورى ميان خود را به نزد طاغوت برَند، با آن كه قطعاً فرمان يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه به او كافر شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس، آن دو چه كنند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «يک نفر از خودتان را كه راوى حديث ماست و در حلال و حرام ما صاحب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظر است و احكام ما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، پيدا كنند و او را داور قرار دهند؛ چرا كه من، او را بر شما داور قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. اگر او طبق حكم ما حكم داد و از او نپذيرفتند، در حقيقت، به حكم خدا، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتنايى و ما را رد كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و كسى كه ما را رد كند، خدا را رد كرده است و او در مرز شرک ورزيدن به خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر هر يک از طرفين دعوا، مردى از ياران ما را انتخاب كرد و هر دو رضايت دادند كه آن دو نفر در بارۀ آنها نظر دهند و آن دو شخص، دو حكم مختلف صادر كردند و هر كدام براى اثبات رأى خود، حديثى متفاوت با ديگرى از شما نقل كرد، تكليف چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حكم، حكمى است كه شخص عادل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و فقيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و راستگوتر در حديث و پارساتر، صادر كرده است و به حكمى كه ديگرى داده، اعتنا نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: هر دوى آنها، عادل و مورد تأييد ياران ما هستند و هيچ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از آن دو، بر ديگرى ترجيح ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به روايتى كه بر اساس آن حكم صادر كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نظر شود. اگر مورد اجماع يارانت بود، به آن حكم ما عمل شود و آن را كه شاذ و نزد يارانت مشهور نيست، رها كنند؛ زيرا در حديثى كه مورد اجماع باشد، ترديد نيست. در حقيقت، كارها، سه گونه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: کاری كه درست بودن آن، روشن است و بايد از آن پيروى شود؛ كارى كه باطل بودن آن، روشن است و بايد از آن دورى شود؛ و كار مشكل و مبهم كه بايد علم آن را به خدا و پيامبرش ارجاع داد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: &amp;quot;حلالى روشن، وجود دارد و حرامى روشن. در اين ميان، امورى هم مُشتَبَه [و مبهم] هستند. پس كسى كه شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را رها كند، از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نجات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و هر كه شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بگيرد، مرتكب محرّمات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و ندانسته، به هلاكت در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر هر دو خبرِ رسيده، از شما مشهور باشد و افراد موثّق، آن دو را از شما روايت كرده باشند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نظر شود هر كدام كه حكمش مطابق حكم قرآن و سنّت و مخالف نظر غير شيعه باشد، به آن عمل شود و آن كه حكمش مخالف حكم قرآن و سنّت و سازگار با حكم و نظر عامّه باشد، رها گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت گردم! بفرماييد كه اگر دو فقيه، حكم مسئله را از قرآن و سنّت به دست آورده باشند، امّا يكى از دو خبر را سازگار با [نظر] غير شيعه و ديگرى را مخالف آنها يافتيم، به كدام خبر عمل شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن كه مخالف [نظر] غير شيعه است، حق است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت گردم! اگر هر دو خبر، سازگار با آن دو&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضميرِ «آن دو» به قرآن و غير شيعه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد يا به دو فرقه از آنها، به طورى كه هر خبرى سازگار با نظر يک فرقۀ آنها باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خبرى كه حاكمان و قاضيانِ آنان به آن گرايش بيشترى نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، رها گردد و به ديگرى عمل شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر حاكمان آنها، با هر دو خبر، نظر موافق داشتند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در اين صورت، دست نگه دار تا امامت را ديدار كنى؛ زيرا درنگ كردن در هنگام شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بهتر از افكندن خود در مهلكه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: خُذ مَا اشتَهَرَ بَينَ أصحابِكَ وَ دَع ما نَدَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۳ ص۱۲۹ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آنچه را ميان يارانت مشهور است، بگير و آنچه را نادر است، رها كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِذا وَرَدَ عَلَيكُم حَديثانِ مُختَلِفانِ، فَخُذوا بِما خالَفَ القَومَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۵ ح۱۷ نقلاً عن قطب الدين الراوندي في رسالة الفقهاء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون دو حديث مختلف به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، آن را بگيريد كه با [نظر] غير شيعه، مخالف است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِذا وَرَدَ عَلَيكُم حَديثانِ مُختَلِفانِ، فَاعرِضوهُما عَلیٰ كِتابِ اللهِ؛ فَما وافَقَ كِتابَ اللهِ فَخُذوهُ وَ ما خالَفَ كِتابَ اللهِ فَذَروهُ، فَإِن لَم تَجِدوهُما في كِتابِ اللهِ فَاعرِضوهُما عَلیٰ أخبارِ العامَّةِ؛ فَما وافَقَ أخبارَهُم فَذَروهُ وَ ما خالَفَ أخبارَهُم فَخُذوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۵ ح۲۰ نقلاً عن قطب الدين الراوندي في رسالة الفقهاء عن عبد الرحمان بن أبي عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و راجع المقنع للصدوق: ص۴۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامى كه دو حديث مختلف به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، آن دو را بر كتاب خدا، عرضه كنيد. آنچه را با كتاب خدا موافق بود، بگيريد و آنچه را مخالف كتاب خدا بود، رها كنيد و اگر آن دو را در كتاب خدا نيافتيد، بر روايات غير شيعه، عرضه كنيد. آنچه را موافق روايات آنها بود، رها كنيد و آنچه را مخالف رواياتشان بود، برگيريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج عن سماعة بن مهران: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، قُلتُ: يَرِدُ عَلَينا حَديثانِ: واحِدٌ يَأمُرُنا بِالأَخذِ بِهِ، وَ الآخَرُ يَنهانا عَنهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تَعمَل بِواحِدٍ مِنهُما حَتّیٰ تَلقیٰ صاحِبَكَ فَتَسأَلَهُ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: لا بُدَّ مِن أن نَعمَلَ بِأَحَدِهِما!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: خُذ بِما فيهِ خِلافُ العامَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمر عليه‌السلام بترك ما وافق العامة لأنّه يحتمل أن يكون قد ورد مورد التقيّة، وما خالفهم لايحتمل ذلك (بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۲۶۵ ح۲۳۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۴ ذيل ح۱ و راجع جوابات أهل الموصل (المطبوعة في مصنّفات الشيخ المفيد ج۹): ص۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج - به نقل از سماعة بن مهران -: از امام صادق علیه‌السلام پرسيدم: دو حديث به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. يكى، ما را به [انجام كارى] فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و ديگرى ما را از آن، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به هيچ يک از آنها عمل نكن تا امامت را ببينى و از او بپرسى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ناچار هستيم كه به يكى از آن دو، عمل كنيم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را كه مخالف [نظر] غير شيعه است، بگير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبي إسحاق الأرَّجاني رفعه: قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أ تَدري لِمَ أُمِرتُم بِالأَخذِ بِخِلافِ ما تَقولُ العامَّةُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: لا نَدري،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام لَم يَكُن يَدينُ اللهَ بِدينٍ إِلّا خالَفݩݧݧَ عَلَيهِ الاُمَّةُ إِلیٰ غَيرِهِ؛ إِرادَةً لإِبطال أمرِهِ، وَ كانوا يَسأَلونَ أميرَ المُؤمِنينَ عليه‌السلام عَنِ الشَّيءِ الَّذي لا يَعلَمونَهُ، فَإِذا أفتاهُم جَعَلوا لَهُ ضِدّاً مِن عِندِهِم لِيَلبِسوا عَلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۳۱ ح۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۷ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از ابو اسحاق ارجانى كه سند حديث را به امام علیه‌السلام رسانده -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى چرا فرمان يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه مخالف گفتۀ غير شيعه را بگيريد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «على علیه‌السلام به هيچ آيينى از آيين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدايى عمل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، جز آن كه امّت، مخالف آن عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند تا كار او را باطل كنند و از امير مؤمنان علیه‌السلام چيزى را كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند و چون ايشان فتوايش را به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود، ضدّ آن را از نزد خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند تا مردم را به اشتباه بيندازند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن الحسن بن جَهم: قُلتُ لِلعَبدِ الصّالِحِ عليه‌السلام: هَل يَسَعُنا فيما يَرِدُ عَلَينا مِنكُم إِلَّا التَّسليمُ لَكُم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: لا وَ اللهِ، لا يَسَعُكُم إِلّا التَّسليمُ لَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَيُرویٰ عَن أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام شَيءٌ وَ يُرویٰ عَنهُ خِلافُهُ، فَبِأَيِّهِما نَأخُذُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: خُذ بِما خالَفَ القَومَ، وَ ما وافَقَ القَومَ فَاجتَنِبهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۵ ح۱۸ نقلاً عن قطب الدين الراوندي في رسالة الفقهاء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار - به نقل از حسن بن جَهم -: به عبد صالح (امام كاظم) علیه‌السلام گفتم: آيا در آنچه از شما به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، جز تسليم، راهى داريم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، به خدا. جز تسليم در برابر ما، چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نداريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: از امام صادق علیه‌السلام چيزى روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و خلاف همان از ايشان، روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. كدام را بگيريم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه را مخالف [نظر] غير شيعه است، بگيريد و از آنچه موافق [نظر] غير شيعه است، پرهيز كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن أسباط: قُلتُ لَهُ: يَحدُثُ الأَمرُ لا أجِدُ بُدّاً مِن مَعرِفَتِهِ، وَ لَيسَ فِي البَلَدِ الَّذي أنَا فيهِ أحَدٌ أستَفتيهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: اِیتِ فَقيهَ البَلَدِ إِذا كانَ ذٰلِكَ فَاستَفتِهِ في أمرِكَ، فَإِذا أفتاكَ بِشَيءٍ فَخُذ بِخِلافِهِ؛ فَإِنَّ الحَقَّ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ ص۲۹۵ ح۸۲۰، عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۲۷۵ ح۱۰، علل الشرائع: ص۵۳۱ ح۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از على بن اَسباط -: به امام [رضا] علیه‌السلام گفتم: مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد كه چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از شناخت [حكم] آن ندارم؛ ولى در شهرى كه در آنم، كسى نيست كه از او استفتا كنم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون اين گونه شد، نزد فقيه شهر برو و در بارۀ مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از او استفتا كن. چون فتوايى به تو داد، خلاف آن عمل كن كه حق، در آن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج عنهم عليه‌السلام: إِذَا اختَلَفَ أحاديثُنا عَلَيكُم، فَخُذوا بِمَا اجتَمَعَت عَلَيهِ شيعَتُنا؛ فَإِنَّهُ لا رَيبَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۲۶۵ ح۲۳۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۴ ذيل ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج - به نقل از امامان علیهم‌السلام -: هنگامى كه احاديث ما نزد شما دچار اختلاف شد، آن [حدیثی] را بگيريد كه شيعيان ما بر آن، اجماع دارند؛ چرا كه هيچ شكّى در آن نيست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزگار امام باقر علیه‌السلام و امام صادق علیه‌السلام دوران رواج انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقلى و نقلى گوناگون و حتّى متضاد بود. در اين فضاى فكرى متشتّت و ناهمگون، شيعيان پس از تحمّل ساليان طولانى سختى و اختناق، در صدد ترسيم و ارائۀ نظام فكرى منضبط، مستقل و كامل خود بودند. اين امر مهم، اقتضا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد كه منابع ناب معرفتى كه از طريق اهل بيت علیهم‌السلام بدانان رسيده بود، از ديگر معارف، بويژه معارفى كه در طول حاكميت بنى اميّه به عنوان دين عرضه شده بود، متمايز شود. اصرار و تأكيد اهل بيت علیهم‌السلام بر آن بود كه در متون نقلی، در مواردى كه اختلاف ديده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، معارفی ملاک عمل قرار گيرد كه شيعيان بر آنها اجماع دارند و معرفتى متمايز از معارف اهل سنّت، ارائه و ملاک نظر و عمل قرار گيرد. روشن است كه معارف مشترک شيعه و اهل سنّت - كه مورد قبول مذاهب مختلف بود - مشمول اين سنجش و تمايز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت و تنها در موارد خاصّ اختلافى، مخالفت با نظر اهل سنّت، ملاک تميز معرفت شيعى محسوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5.-الاحتياط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 5. الاِحتِياطُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 5. احتياط&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي عن زرارة بن أعيَن: سَأَلتُ الباقِرَ عليه‌السلام فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، يَأتي عَنكُمُ الخَبَرانِ أوِ الحَديثانِ المُتَعارِضانِ، فَبِأَيِّهِما آخُذُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: يا زُرارَةُ، خُذ بِمَا اشتَهَرَ بَينَ أصحابِكَ، وَ دَعِ الشّاذَّ النّادِرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا سَيِّدي، إِنَّهُما مَعاً مَشهورانِ مَروِيّانِ مَأثورانِ عَنكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: خُذ بِقَولِ أعدَلِهِما عِندَكَ وَ أَوثَقِهِما في نَفسِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: إِنَّهُما مَعاً عَدلانِ مَرضِيّانِ مُوَثَّقانِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: اُنظُر ما وافَقَ مِنهُما مَذهَبَ العامَّةِ فَاترُكهُ وَ خُذ بِما خالَفَهُم؛ فَإِنَّ الحَقَّ فيما خالَفَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: رُبَّما كانا مَعاً مُوافِقَينِ لَهُم أو مُخالِفَينِ، فَكَيفَ أصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِذَن فَخُذ بِما فيهِ الحائِطَةُ لِدينِكَ، وَ اترُك ما خالَفَ الاِحتِياطَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: إِنَّهُما مَعاً مُوافِقانِ لِلاِحتِياطِ أو مُخالِفانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «موافقين للاحتياط أو مخالفين»، و الصواب ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ، فَكَيفَ أصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: إِذَن فَتَخَيَّر أحَدَهُما فَتَأخُذُ بِهِ وَ تَدَعُ الآخَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في رِوايَةٍ أنَّهُ عليه‌السلام قالَ: إِذَن فَأَرجِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض النسخ و الوسائل (ح۳۳۳۳۴): «فأرجئه». و قوله: «فأرجِه» أمر من أرجیتُ الأمر و أرجأته؛ بمعنی أخّرته (اُنظر: لسان العرب: ج۱۳ ص۴۹۱ «رجه»)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ تَلقیٰ إِمامَكَ فَتَسأَلَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: هذا الخبر يدلّ على أنّ موافقة الاحتياط من جملة مرجّحات الخبرين المتعارضين (بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۶ ذيل ح۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۴ ص۱۳۳ ح۲۲۹ و ۲۳۰، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴۵ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللآلى - به نقل از زُرارة بن اَعيَن -: از امام باقر علیه‌السلام پرسيدم: فدايت شوم! دو روايت يا حديث متعارض از شما به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. كدام را بگيريم؟ فرمود: «اى زُراره! آنچه را ميان يارانت مشهور است، بگير و ناهماهنگ نادر را فرو گذار».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى سَرور من! هر دوى آنها، مشهور و نقل شده از شماست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گفتۀ كسى را بگير كه نزد تو، عادل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و اطمينان بيشترى به او دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: هر دو [راوى] عادل، پسنديده و مطمئن هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بنگر هر كدام را كه با مذهب غير شيعه موافق است، رها كن و آنچه را مخالف آنان است، بگير، كه حق در آن روايتى است كه مخالف آنان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: گاه هر دو، موافق آنان يا هر دو، مخالف هستند. در اين صورت، چه كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در اين صورت، آنچه موافق احتياط در دينت است، بگير و آنچه را مخالف احتياط است، رها كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: هر دو موافق احتياط يا مخالف احتياط اند. در این صورت، چه كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در آن صورت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى هر كدام را بگيرى و ديگرى را فرو گذارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در نقلى ديگر است که فرمود: «در اين صورت، كار را به تأخير انداز تا امامت را ببينى و از او بپرسى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذَا اختَلَفَ عَلَيكَ الأَشياءُ وَ كَثرَةُ الأَحاديثِ، فَإِنَّ الهُدیٰ أن تَدَعَ ما يُريبُكَ إِلیٰ ما لا يُريبُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۳۲۶ ح۱۲۹۲ عن ابن عمر و راجع تنبيه الخواطر: ج۱ ص۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هنگامى كه امور بر تو، مختلف و احاديث، فراوان شدند، هدايت، در آن است كه آنچه را به شكّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد، وا گذارى و آنچه را به شكّت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد، بر گيرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: أيُّهَا النّاسُ! حَلالي حَلالٌ إِلیٰ يَومِ القِيامَةِ، وَ حَرامي حَرامٌ إِلیٰ يَومِ القِيامَةِ، ألا وَ قَد بَيَّنَهَا اللهُ عزّ وجلّ فِي الكِتابِ، وَ بَيَّنتُهُما لَكُم في سيرَتي وَ سُنَّتي، وَ بَينَهُما شُبُهاتٌ مِنَ الشَّيطانِ وَ بِدَعٌ بَعدي، مَن تَرَكَها صَلَحَ لَهُ أمرُ دينِهِ وَ صَلَحَت لَهُ مُروءَتُهُ وَ عِرضُهُ، وَ مَن تَلَبَّسَ بِها وَ وَقَعَ فيها وَ اتَّبَعَها كانَ كَمَن رَعیٰ غَنَماً قُربَ الحِمیٰ، وَ مَن رَعیٰ ماشِيَتَهُ قُربَ الحِمیٰ نازَعَتهُ [نَفسُهُ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين ليس في المصدر و، أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلیٰ أن يَرعاها فِي الحِمیٰ، ألا وَ إِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمىً، ألا وَ إِنَّ حِمَى اللهِ عزّ وجلّ مَحارِمُهُ، فَتَوَقَّوا حِمَى اللهِ وَ مَحارِمَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۱ ص۳۵۲ عن سلام بن المستنير عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۶۰ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى مردم! حلال من تا روز قيامت، حلال است و حرام من تا روز قيامت، حرام است. بدانيد كه خداوند عز و جل اين دو را در كتاب خود، بيان فرموده است و من نيز آنها را در سيره و سنّت خويش، روشن ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. از اين دو كه گذشت، بقيّه، شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شيطان و بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى هستند كه پس از من، گذارده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. هر كس آنها (شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) را ترک گويد، كار دينش به صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مُروّت و آبرويش، سالم خواهد ماند و هر كس به آنها فرو رود و در آنها بيفتد و از آنها پيروى كند، چونان كسى است كه گوسفندان خويش را در نزديک قُرُقگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرانَد و هر كه رَمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در نزديكى قُرُقگاه بچرانَد، وسوسه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه آنها را به قُرُقگاه در آورد. بدانيد كه هر پادشاهى، قُرُقگاهى دارد. آگاه باشيد كه قُرُقگاه خداوند عز و جل حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اوست. پس خود را از [در آمدن به] قُرُقگاه خدا و حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او، نگه داريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: دَع ما يُريبُكَ إِلیٰ ما لا يُريبُكَ؛ فَإِنَّكَ لَن تَجِدَ فَقدَ شَيءٍ تَرَكتَهُ لِلهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۲ ص۲۲۰ الرقم ۶۶۲ عن ابن عمر، حلية الأولياء: ج۶ ص۳۵۲ الرقم ۳۹۴؛ كنز الفوائد: ج۱ ص۳۵۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۶۰ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آنچه را كه به شكّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد، فرو گذار و آنچه را به شكّت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد، به كار بند كه فقدان چيزى را كه براى خداوند عز و جل فرو گذاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، هرگز حس نخواهى كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: أخوكَ دينُكَ، فَاحتَط لِدينِكَ بِما شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۲۸۳ ح۹، الأمالي للطوسي: ص۱۱۰ ح۱۶۸ كلاهما عن داوود بن القاسم الجعفري عن الإمام الرضا عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۵۸ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برادر تو، دين توست. پس تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى، براى دينت احتياط كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6.-التخيير-عند-فقد-المرجح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 6. التَّخييرُ عِندَ فَقدِ المُرَجِّحِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ ـ 6. تخيير، هنگام نبودن مُرجّح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِحارِثِ بنِ المُغيرَةِ فِي اختِلافِ الحَديثِ -: إِذا سَمِعتَ مِن أصحابِكَ الحَديثَ وَ كُلُّهُم ثِقَةٌ، فَمُوَسَّعٌ عَلَيكَ حَتّیٰ تَرَى القائِمَ فَتَرُدَّهُ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۲۶۴ ح۲۳۴ عن الحارث بن المغيرة، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۴ ذيل ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به حارث بن مُغَيره، در بارۀ اختلاف حديث -: هنگامى كه از يارانت، حديث شنيدى و همگى آنها مورد اطمينان بودند، برايت آزاد است [هر كدام را به كار ببندى] تا آن گاه كه [امامِ] قائم را ببينى و حديث را به او باز گردانى [و از صحّت و معناى آن جويا شوى].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام عن محمّد بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِسمَعي عن أحمد بن الحسن الميثمي: أنَّهُ سَأَلَ الرِّضا عليه‌السلام يَوماً وَ قَدِ اجتَمَعَ عِندَهُ قَومٌ مِن أصحابِهِ، وَ قَد كانوا يَتَنازَعونَ فِي الحَديثَينِ المُختَلِفَينِ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فِي الشَّيءِ الواحِدِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ حَرَّمَ حَراماً وَ أَحَلَّ حَلالاً وَ فَرَضَ فَرائِضَ؛ فَما جاءَ في تَحليلِ ما حَرَّمَ اللهُ أو تَحريمِ ما أحَلَّ اللهُ أو دَفعِ فَريضَةٍ في كِتابِ اللهِ رَسمُها بَيِّنٌ قائِمٌ بِلا ناسِخٍ نَسَخَ ذٰلِكَ، فَذٰلِكَ مِمّا لا يَسَعُ الأَخذُ بِهِ؛ لِأَنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لَم يَكُن لِيُحَرِّمَ ما أحَلَّ اللهُ، وَ لا لِيُحَلِّلَ ما حَرَّمَ اللهُ، وَ لا لِيُغَيِّرَ فَرائِضَ اللهِ وَ أَحكامَهُ، كانَ في ذٰلِكَ كُلِّهِ مُتَّبِعاً مُسَلِّماً مُؤَدِّياً عَنِ اللهِ، وَ ذٰلِكَ قَولُ اللهِ عزّ وجلّ: (إنْ أَتَّبِعُ إلَّا مَا يُوحَى إلَيَّ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَ صلّی اللّه عليه وآله مُتَّبِعاً لِلهِ، مُؤَدِّياً عَنِ اللهِ ما أمَرَهُ بِهِ مِن تَبليغِ الرِّسالَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِنَّهُ يَرِدُ عَنكُمُ الحَديثُ فِي الشَّيءِ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مِمّا لَيسَ فِي الكِتابِ وَ هُوَ فِي السُّنَّةِ، ثُمَّ يَرِدُ خِلافُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ كَذٰلِكَ قَد نَهیٰ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَن أشياءَ نَهيَ حَرامٍ، فَوافَقَ في ذٰلِكَ نَهيُهُ نَهيَ اللهِ تَعالیٰ. وَ أَمَرَ بِأَشياءَ، فَصارَ ذٰلِكَ الأَمرُ واجِباً لازِماً كَعِدلِ فَرائِضِ اللهِ تَعالیٰ، وَ وافَقَ في ذٰلِكَ أمرُهُ أمرَ اللهِ تَعالیٰ. فَما جاءَ فِي النَّهيِ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله نَهيَ حَرامٍ، ثُمَّ جاءَ خِلافُهُ لَم يَسَعِ استِعمالُ ذٰلِكَ، وَ كَذٰلِكَ فيما أمَرَ بِهِ؛ لِأَنّا لا نُرَخِّصُ فيما لَم يُرَخِّص فيهِ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ لا نَأمُرُ بِخِلافِ ما أمَرَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، إِلّا لِعِلَّةِ خَوفِ ضَرورَةٍ، فَأَمّا أن نَستَحِلَّ ما حَرَّمَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أو نُحَرِّمَ مَا استَحَلَّ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَلا يَكونُ ذٰلِكَ أبَداً؛ لِأَنّا تابِعونَ لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مُسَلِّمونَ لَهُ، كَما كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله تابِعاً لِأَمرِ رَبِّهِ عزّ وجلّ مُسَلِّماً لَهُ، وَ قالَ عزّ وجلّ: (مَا ءَاتَاكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مَا نَهَاكُم عَنهُ فَانتَهُوا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله نَهیٰ عَن أشياءَ لَيسَ نَهيَ حَرامٍ بَل إِعافَةٍ وَ كَراهَةٍ، وَ أَمَرَ بِأَشياءَ لَيسَ أمرَ فَرضٍ وَ لا واجِبٍ بَل أمرُ فَضلٍ وَ رُجحانٍ فِي الدّينِ، ثُمَّ رَخَّصَ في ذٰلِكَ لِلمَعلولِ وَ غَيرِ المَعلولِ، فَما كانَ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله نَهيَ إِعافَةٍ أو أمرَ فَضلٍ، فَذٰلِكَ الَّذي يَسَعُ استِعمالُ الرُّخَصِ فيهِ إِذا وَرَدَ عَلَيكُم عَنّا فيهِ الخَبَرانِ بِاتِّفاقٍ يَرويهِ مَن يَرويهِ فِي النَّهيِ وَ لا يُنكِرُهُ، وَ كانَ الخَبَرانِ صَحيحَينِ مَعروفَينِ بِاتِّفاقِ النّاقِلَةِ فيهِما، يَجِبُ الأَخذُ بِأَحَدِهِما أو بِهِما جَميعاً أو بِأَيِّهِما شِئتَ وَ أَحبَبتَ، مُوَسَّعٌ ذٰلِكَ لَكَ مِن بابِ التَّسليمِ لِرَسولِ صلّی اللّه عليه وآله وَ الرَّدِّ إِلَيهِ وَ إِلَينا، وَ كانَ تارِكُ ذٰلِكَ مِن بابِ العِنادِ وَ الإِنكارِ وَ تَركِ التَّسليمِ لِرَسولِ صلّی اللّه عليه وآله مُشرِكاً بِاللهِ العَظيمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما وَرَدَ عَلَيكُم مِن خَبَرَينِ مُختَلِفَينِ، فَاعرِضوهُما عَلیٰ كِتابِ اللهِ؛ فَما كانَ في كِتابِ اللهِ مَوجوداً حَلالاً أو حَراماً فَاتَّبِعوا ما وافَقَ الكِتابَ، وَ ما لَم يَكُن فِي الكِتابِ فَاعرِضوهُ عَلیٰ سُنَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله؛ فَما كانَ فِي السُّنَّةِ مَوجوداً مَنهِيّاً عَنهُ نَهيَ حَرامٍ أو مَأموراً بِهِ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أمرَ إِلزامٍ، فَاتَّبِعوا ما وافَقَ نَهيَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَمرَهُ، وَ ما كانَ فِي السُّنَّةِ نَهيَ إِعافَةٍ أو كَراهَةٍ، ثُمَّ كانَ الخَبَرُ الآخَرُ خِلافَهُ، فَذٰلِكَ رُخصَةٌ فيما عافَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ كَرِهَهُ وَ لَم يُحَرِّمهُ، فَذٰلِكَ الَّذي يَسَعُ الأَخذُ بِهِما جَميعاً أو بِأَيِّهِما شِئتَ، وَسِعَكَ الاِختِيارُ مِن بابِ التَّسليمِ وَ الاِتِّباعِ وَ الرَّدِّ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله. وَ ما لَم تَجِدوهُ في شَيءٍ مِن هٰذِهِ الوُجوهِ فَرُدّوا إِلَينا عِلمَهُ، فَنَحنُ أولیٰ بِذٰلِكَ، وَ لا تَقولوا بِآرائِكُم، وَ عَلَيكُم بِالكَفِّ وَ التَّثَبُّتِ وَ الوُقوفِ وَ أَنتُم طالِبونَ باحِثونَ حَتّیٰ يَأتِيَكُمُ البَيانُ مِن عِندِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۲۰ ح۴۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۳ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از محمّد بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِسمَعى -: روزى، عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از ياران امام رضا علیه‌السلام نزد ايشان بودند و در بارۀ دو حديث معارض كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در بارۀ يک موضوع رسيده باشد، بحث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. احمد بن حسن ميثمى، نظر امام علیه‌السلام را پرسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند عز و جل چيزهايى را حرام و چيزهايى را واجب ساخته است. پس به حديثى كه در حلال كردن آنچه خدا حرام كرده يا حرام كردن آنچه خدا حلال كرده يا رد كردن واجبى كه حكم آن در كتاب خدا به روشنى آمده و همچنان بر قرار است و ناسخى آن را نَسخ نكرده، آمده است، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان عمل كرد؛ زيرا پيامبر خدا صلی الله علیه و آله كسى نبود كه حلال خدا را حرام يا حرام خدا را حلال كند يا واجبات و احكام خدا را تغيير دهد؛ بلكه در همۀ آنها، پيرو و تسليم بود و از جانب خدا بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود. اين، سخن خداوند عز و جل است كه: (من جز از آنچه به من وحى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، پيروى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم). بنا بر اين، پيامبر صلی الله علیه و آله پيرو خدا بود و هر چه را خدا به او دستور داده بود كه ابلاغ كند، بيان و ابلاغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: گاهى از شما در بارۀ چيزى از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حديثى روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه در كتاب خدا نيست و در سنّت هست و سپس حديثى خلاف آن از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همين گونه است. [علّتش آن است كه] پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از چيزهايى نهى كرده و نهى او، نهى تحريمى است و از اين جهت، نهى ايشان با نهى خداوند متعال، سازگار است. همچنين به چيزهايى امر كرده و آن امر، واجب و لازم و همسنگ واجبات خداوند متعال شده است و از اين جهت، امر ايشان با امر خداوند متعال، سازگار است. بنا بر اين، هر نهيى كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رسيده و جنبۀ تحريمى دارد، چنانچه نهى ديگرى خلاف آن برسد، عمل به آن جايز نيست. همچنين است در آنچه بِدان امر كرده است؛ زيرا ما چيزى را كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله اجازه نداده است، اجازه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم و خلاف فرمان پيامبر خدا صلی الله علیه و آله هم فرمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم، مگر پاى ضرورت در ميان باشد. امّا اين كه آنچه را پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حرام كرده، حلال كنيم يا آنچه را كه ايشان حلال كرده، حرام كنيم، هرگز اين كار را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم؛ چرا كه ما، پيرو پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و تسليم او هستيم، چنان كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله پيرو و تسليمِ فرمان پروردگارش بود. خداوند عز و جل فرموده است: (آنچه را پيامبر براى شما آورده، بگيريد و از هر چه شما را نهى كرده، باز ايستيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از چيزهايى هم نهى كرد؛ امّا نه به گونۀ نهى تحريمى، بلكه نهى بيزارى و كراهتى، و به چيزهايى نيز امر كرد، نه به امر فريضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و وجوبى، بلكه به امر برترى و رجحانى آن چيزها در دين. سپس در آنها براى دارنده و ندارندۀ عذر، رخصت قائل شد. پس هر نهى كراهتى يا امر مستحبّى كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله وجود داشت، آن از جاهايى است كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در آن به رخصت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها عمل كرد. هر گاه از جانب ما دو خبر به شما رسيد كه يكى به چيزى امر كرد و ديگرى از آن، نهى كرد و هر دو را يک نفر، روايت نمود و انكارش هم نكرد، اگر هر دو خبر به اتّفاق ناقلانشان، صحيح و معروف باشند، بايد به يكى از آن دو، يا به هر دو عمل كرد، يا هر يک را كه بخواهى و دوست داشته باشى، دستت باز است، از باب تسليم بودن به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و باز گرداندن و ارجاع به ما؛ زيرا كسى كه آن را از روى عناد و انكار و ترک تسليم در برابر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رها كند، مشرک به خداوند بزرگ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر گاه دو خبر مختلف به شما رسيد، آن دو را به كتاب خدا عرضه كنيد [و با آن بسنجيد] و هر يک را كه با حلال يا حرام موجود در كتاب خدا موافق بود، به آن عمل كنيد و چنانچه در كتاب خدا نبود، آن را به سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيامبر صلی الله علیه و آله عرضه كنيد. اگر در سنّت، از آن به نهى تحريمى، نهى يا به امر وجوبى، امر شده بود، از آن حديثى كه مطابق با نهى يا امر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله است، پيروى كنيد و اگر در سنّت، نهى كراهتى آمده و در مقابل، خبرى مخالف آن وارد شده، اين، رخصتى است در آنچه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از آن، نهىِ كراهتى كرده و حرامش نكرده است. در اين صورت، به هر دو خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان عمل كرد يا هر يک را كه خواستى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى انتخاب كنى، از باب تسليم و پيروى و ارجاع به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله. همچنين اگر حديثى را در هيچ يک از موارد نيافتيد، علم آن را به ما ارجاع دهيد؛ زيرا ما به دانستن آن، سزاوارتريم و در آن از پيش خود، نظرى ندهيد؛ بلكه خويشتندارى و درنگ و توقّف كنيد و جستجو و تحقيق كنيد تا توضيح آن از جانب ما به شما برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ اختَلَفَ عَلَيهِ رَجُلانِ مِن أهلِ دينِهِ في أمرٍ كِلاهُما يَرويهِ: أحَدُهُما يَأمُرُ بِأَخذِهِ، وَ الآخَرُ يَنهاهُ عَنهُ، كَيفَ يَصنَعُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يُرجِئُهُ حَتّیٰ يَلقیٰ مَن يُخبِرُهُ، فَهُوَ في سَعَةٍ حَتّیٰ يَلقاهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في رِوايَةٍ أُخریٰ: بِأَيِّهِما أخَذتَ مِن بابِ التَّسليمِ وَسِعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۶ ح۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۷ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از سَماعه -: از امام صادق علیه‌السلام پرسيدم: دو نفر از همكيشان شخصى براى او در بارۀ كارى، روايت نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و يكى از آن دو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد آن كار را بكند و ديگرى، او را از آن، نهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد. آن شخص، چه كند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «صبر كند تا فردى را ديدار كند كه حكم درست را به او خبر دهد و تا زمانى كه او را ديدار كند، دستش باز است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در روايتى ديگر، آمده است: «به هر يک از آن دو روايت، از باب تسليم، عمل كنى، مُجاز هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن مهزيار: قَرَأتُ في كِتابٍ لِعَبدِ اللهِ بنِ مُحَمَّدٍ إِلیٰ أبِي الحَسَنِ عليه‌السلام: اِختَلَفَ أصحابُنا في رِواياتِهِم عَن أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام في رَكعَتَيِ الفَجرِ فِي السَّفَرِ، فَرَویٰ بَعضُهُم: أن صَلِّهِما فِي المَحمِلِ، وَ رَویٰ بَعضُهُم: أن لا تُصَلِّهِما إِلّا عَلَى الأَرضِ، فَأَعلِمني كَيفَ تَصنَعُ أنتَ لِأَقتَدِيَ بِكَ في ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَقَّعَ عليه‌السلام: مُوَسَّعٌ عَلَيكَ بِأَيَّةٍ عَمِلتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۳ ص۲۲۸ ح۵۸۳، منتقى الجمان: ج۲ ص۲۱۳ و فيه «علمت» بدل «عملت»، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۳۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از على بن مهزيار -: در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن محمّد به امام هادى علیه‌السلام خواندم: ياران ما در روايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ دو ركعت نماز نافلۀ صبح در سفر، اختلاف كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. برخى از آنها روايت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه آن را در همان محمل [و جهاز شتر] بخوان و برخى ديگر روايت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه آن را جز روى زمين نخوان. مرا آگاه كن كه شما خود، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى تا من در اين امر، به شما اقتدا كنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام نگاشت: «برايت آزاد است كه به هر كدام خواستى، عمل كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام المهدي عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ: فَرَأيَكَ - أدامَ اللهُ عِزَّكَ - في تَأَمُّلِ رُقعَتي وَ التَّفَضُّلِ بِما يُسَهِّلُ؛ لأُِضيفَهُ إِلیٰ سائِرِ أياديكَ عَلَيَّ، وَ احتَجتُ - أدامَ اللهُ عِزَّكَ - أن تَسأَلَ لي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، و في الاحتجاج «إن يسألني» بدل «أن تسأل لي»، و هو المناسب في المقام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعضَ الفُقَهاءِ عَنِ المُصَلّي إِذا قامَ مِنَ التَّشَهُّدِ الأَوَّلِ لِلرَّكعَةِ الثّالِثَةِ، هَل يَجِبُ عَلَيهِ أن يُكَبِّرَ؟ فَإِنَّ بَعضَ أصحابِنا قالَ: لا يَجِبُ عَلَيهِ التَّكبيرُ، وَ يُجزيهِ أن يَقولَ: بِحَولِ اللهِ وَ قُوَّتِهِ أقومُ وَ أَقعُدُ-: إِنَّ فيه حَديثَينِ: أمّا أحَدُهُما: فَإِنَّهُ إِذَا انتَقَلَ مِن حالَةٍ إِلیٰ حالَةٍ أُخریٰ فَعَلَيهِ تَكبيرٌ. وَ أَمَّا الآخَرُ: فَإِنَّهُ رُوِيَ أنَّهُ إِذا رَفَعَ رَأسَهُ مِنَ السَّجدَةِ الثّانِيَةِ فَكَبَّرَ ثُمَّ جَلَسَ ثُمَّ قامَ، فَلَيسَ عَلَيهِ لِلقِيامِ بَعدَ القُعودِ تَكبيرٌ، وَ كَذٰلِكَ التَّشَهُّدُ الأَوَّلُ يَجري هٰذَا المَجریٰ، وَ بِأَيِّهِما أخَذتَ مِن جِهَةِ التَّسليمِ كانَ صَواباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص۳۷۸ ح۳۴۶، الاحتجاج: ج۲ ص۵۶۸ ح۳۵۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۷۷ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام مهدى علیه‌السلام - هنگامى كه از ايشان سؤال شد: خداوند، عزّتت را مستدام بدارد! نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را ببين و نظرت را به من بگو و با تفضّل و احسانت، كارم را آسان كن تا اين نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را نيز بر ديگر نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت به من، بيفزايم. خداوند، عزّتت را مستدام گرداند! نياز پيدا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه از يكى از فقيهان، در بارۀ نمازگزارى بپرسى كه: چون از تشهّد اوّل و براى ركعت سوم بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد، آيا واجب است كه تكبير بگويد؟ برخى ياران ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: تكبير، بر او واجب نيست و همين كه بگويد: «بِحَولِ اللّٰهِ وَ قُوَّتِهِ أقومُ وَ أقعُدُ؛ به نيرو و قدرت خدا، بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينم» كافى است؟ -: در اين باره، دو حديث است. يک حديث، اين است كه اگر از حالتى به حالت ديگر منتقل شد، تكبير بگويد و حديث ديگر، آن است كه چون سرش را از سجدۀ دوم برداشت و تكبير گفت و سپس نشست، براى برخاستن پس از اين نشستن، تكبيرى نيست و اين براى تشهّد اوّل نیز به همين گونه است و از سرِ تسليم، به هر يک از احاديث عمل كنى، درست و كافى است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لحن سخن امام علیه‌السلام در اين روايت، با گويش ايشان در موارد ديگر متفاوت است. ظاهراً امام مهدى علیه‌السلام در صدد ارائۀ روش به عالمان شيعه است كه در موارد اختلاف مضمون دو حديث، عمل كردن به هر يک از آنها مُجزى است. گفتنى است سند اين حديث، اعتبار لازم را ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علل-اختلاف-احاديث-و-علاج-آن1148&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل اختلاف احاديث و علاج آن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ديدگاه ما، پيامبر خدا و امامان از اهل بيتش، همگى معصوم و به دور از خطا هستند. امامان علیهم‌السلام به تصريح خود، دانش خويش را از يک منبع واحد - يعنى علم خطاناپذير الهى- اخذ کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: أهل بیت علیهم‌السلام در قرآن و حدیث: ص۴۱۱ (گنجوران دانش خداوند) و ص۴۲۱ (حدیث آنها، همان حدیث پیامبر خداست).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه، امام رضا علیه‌السلام خطاب به يونس بن عبد الرحمان، به اين موضوع تصريح داشته و فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما از خدا و پيامبر او، حديث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: «فلان و بهمان [کس] گفت» تا سخنمان، متناقض باشد. سخن آخرين فرد ما، همانند سخن نخستين فرد ماست و سخن نخستين فرد ما، تأیید کنندۀ سخن آخرينِ ماست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۹۹ ح۴۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين پايه، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم شاهد تعارض ميان گفتارها و کردارهاى ايشان باشيم و اگر اختلاف و تعارضى در رواياتِ در دسترس بيابيم، ناگزيريم آن را به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حل کنيم يا دستِ کم، يک سوى تعارض را نامعتبر و غير منتسب به امامان بدانيم. در ميان علوم دينى، دانش اصول فقه و نيز بخشى از دانش فقه الحديث، تکفّل اين امر را به عهده دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، برگرفته از احاديث رسيده به ما در بارۀ حلّ تعارض است. احاديثى که بر پايۀ درگيرى مستقيم راويان با اين مسئله و پرسش آنان از امامان علیهم‌السلام صادر شده و اکنون در دسترس اند. دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى اين بيان، بر پايۀ تقسيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى موجود در اين فصل است و بر اين انديشه استوار است که شناختِ زمينۀ پيدايش اختلاف، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به حل و بيرون آمدن از آن، کمک کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زمينههای-پیدایش-اختلاف-احادیث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پیدایش اختلاف احادیث&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اختلاف ميان روايات و ادلّۀ احکام و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگر آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى، گاه به صورت بدوى و از قبيل عام و خاص و مطلق و مقيّد است. اين اختلاف، ساده، مطابق با سيرۀ عقلا در محاورات عرفى و قابل حل است. گاه نيز نتيجۀ همسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارى دو موضوع شبيه به هم است که با فضا و موضوع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى دقيق تاريخى و اجتماعى، تفاوت آنها و در نتيجه، لزوم اختلاف حکم آن دو، روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. آنچه نيازمند تحليل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متنى و کاوش در قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کلام است، اختلاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى به شکل تعارض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مستقر است که تنها با انديشيدن و کاربستِ مهارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عقلى و علمى، حل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. آنچه در پى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، ناظر به زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيدايش چنين تعارض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پايدارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعدد-پرسش-و-معنا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. تعدّد پرسش و معنا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبان- که جلوه‌ای از فرهنگ انسانى است-، در روابط علمى و اجتماعى، نقش مهمّى دارد. انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرهيخته و دانشمند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند معانى متعدّدى را در عبارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى شيوا، بيان کنند. برای نمونه، امام علیه‌السلام در جمله‌ای به شخص و گروهى دستور می‌دهد و توصیه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ ولی ظاهر نخست آن، با مقصود اصلى و حقيقى امام علیه‌السلام، متفاوت است. لايۀ رويين کلام، به کار کسانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و لايۀ درونى آن، به کار کسانى ديگر و يک لايه، ناظر به حلّ يک مسئله است و لايۀ ديگر، مشکل ديگرى را حل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. گاه ممکن است اين لايۀ رويين با حديث يا احاديث ديگر، در تعارض باشد؛ امّا با دقّت در قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گسسته و پيوستۀ سخن، به ژرفاى مقصود امام علیه‌السلام پى می‌بريم و معناى بدوى کلام را کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاريم. امامان، خود به اين مسئله اشاره کرده&lt;/span&gt;‌‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۰۱ ح۴۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایشان علیهم‌السلام همچنين از ره‌گذر توجّه به احوال گوناگون رويدادها، تفسيرهاى متنوّعى از پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى راويان و مردمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفرينند و احتمالات متعدّدى را در نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. ايشان، گاه در پاسخ يک پرسش ساده، به زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوت و خاستگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّد آن، توجّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و جواب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مختلفى را ارائه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. يکى از احاديث همين مجموعه، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که يک سؤال ساده در بارۀ طلاق، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از سه موضع متفاوت، برخاسته باشد و از اين رو، سه جواب متفاوت آن، متناقض بنمايد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۸۱ ح۴۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ديگر سخن، چند پرسشگر، سؤالى مشابه هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند، امّا در واقع، آنها تنها بخشى از موضوع را در سؤال خود گنجانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بخش پنهان هر سؤال با ديگرى متفاوت است. امام علیه‌السلام با توجّه به مجموع پيدا و پنهان ماجرا، پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و از اين رو، کسى که پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را يکسان پنداشته و انتظار پاسخ همسان داشته، پاسخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امام علیه‌السلام را متعارض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند. همين مسئله، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به شکل آشکار، امّا با ظرافت، روى دهد. دو پرسشگر، سؤالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند که در نگاه سطحى، يکسان به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، امّا در واقع، يکى نکته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى افزوده که ديگرى بِدان توجّهى نداشته است. در نتيجه، امام علیه‌السلام دو پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که در نگاه ابتدايى، متعارض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای نمونه، ر.ک: ص۴۸۵ ح۴۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نسخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. نَسخ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث ناسخ، پايانِ اعتبارِ حکمى را اعلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که در دليل منسوخ، بيان شده است. در وجود نَسخ، قبول و گسترۀ آن اختلاف نظر وجود دارد. برخى، آن را معدوم يا نادر دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. برخى ديگر، دايرۀ آن را وسعت داده و خاص و مقيّد را نيز نسبت به عام و مطلق، ناسخ خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. تفصيل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگرى نيز متصوّرند. براى نمونه، نسخ را تنها در دايرۀ احکام حکومتى بدانيم که منوط به مصلحت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متغيّر و وابسته به زمان و مکان است، يا آن را در عصر نبوى و به هنگام آغاز تشريع بدانيم و پس از تثبيت شريعت، جارى ندانيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به احاديث صريح در اين باره، مانند حديث نبوى: «إنَّ أحاديثَنا يَنسَخُ بَعضُها بَعضاً کَنَسخِ القُرآنِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۸۵ ح۴۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احادیث ما برخی، برخی دیگر را نسخ می‌کنند، مانند نسخ قرآن»، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان منکرِ نسخ شد، هر چند ندرت و کمىِ نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن را نيز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان انکار کرد. همچنين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را تنها به عصر نبوى محدود نمود؛ زيرا کلينى در الکافى، حديثى نقل نموده که نسخ را به روزگار پسين نيز گسترش داده است. او از محمّد بن مسلم نقل کرده که به امام صادق علیه‌السلام گفته است: چرا عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که گمان دروغ گفتن هم به آنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، از فلان و بهمان کس، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حدیث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، ولى از شما خلاف آن به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد؟ امام علیه‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث هم مانند قرآن، نسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۸۷ ح۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منکران نسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اگر حکم اوّل، بر اساس مصلحتى صادر شده است، چرا از ميان برود؟ و اگر حکم دوم مصلحت داشته، چرا از ابتدا بيان نشده است؟ پاسخ، آن است که نسخ را «تخصيص زمانى» معنا کنيم. ناسخ، به عنوان دليل معارض و قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، ظهور بَدوى منسوخ را در جاودانگى، از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد؛ ظهورى که برخاسته از ديدگاه عمومى و هميشگى ديدن احکام شرعى و ماهيت قانون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى است. اين، بِدان معناست که حکمِ اوّل، از همان آغاز، زماندار و موقّت بوده؛ امّا موقّتى بودن آن، بر طبق مصلحتى، مانند استوارى حکم و عمل همگان به آن، اعلام نشده که اين مسئله، در قوانين معمولى نيز متداول است. از ديگر مصالح، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به آماده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى جامعه براى پذيرش حکم نهايى و نيز دگرگونى نيازهاى جامعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در حال تحوّل و پيشرفت سريع است، اشاره کرد. در اين صورت، مُرَجّح «اَحدث بودن» و «اخير بودن» را که در برخى روايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى باب به آنها اشاره شده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان ناظر به همين مسئلۀ نسخ دانست. نمونۀ شایان ارائه، بيرون بردن گوشت حيوان قربانى شده در مِناست که به دليل نياز مردم و اندک بودن شمار حاجيان، در ابتدا جايز نبوده و پس از فراوانىِ شمارِ حاجيان و گوشت قربانى، به استناد سخن امام (فَلا بأسَ بِإخراجِهِ)، جايز گشته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن مسلم: «از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ بیرون بردن گوشت قربانى از مِنا پرسیدم. فرمود: &amp;quot;ما پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم که به سبب نیاز مردم، نباید چیزى از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا خارج شود؛ امّا اکنون، مردم، فراوان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [و قربانى، بسیار است] و اشکالى در بیرون بردن آن نیست&amp;quot;» (الکافى: ج۴ ص۵۰۰ ح۷). براى دیدن نمونۀ دیگر، ر.ک: همان: ص۴۰۴ ح۱ (استلام حجر الأسود).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که امير مؤمنان علیه‌السلام نيز در پاسخ سليم بن قيس هلالى، يکى از علّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيدايش اختلاف را نسخِ حکم دانسته است. سليم بن قيس، دليل اختلاف احاديث را جويا شد و امام على علیه‌السلام راويان را به چهار دسته تقسيم نمود و سومين دسته را کسانى دانست که دروغگو نيستند، امّا ناسخ را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند. امام علیه‌السلام آنان را چنين شناساند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سوم، مردى است که از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دستور انجام دادنِ کارى را شنيد که ايشان، بعدها از آن کار، نهى فرمود، ولى او از آن، خبر ندارد، يا از ايشان شنيد که از کارى نهى کرد، امّا بعدها به آن کار، امر فرمود و او اطّلاع ندارد. پس آنچه را نسخ شده، حفظ کرده، ولى ناسخ را حفظ نکرده است، در صورتى که اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست نسخ شده است، حتماً آن را رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و اگر مسلمانان - وقتى آن حديث را از او شنيدند - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که منسوخ است، قطعاً آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۴۹ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تقيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. تقيّه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقيّه، بيشتر به شکل اظهار گفتار و کردارى مخالف با باورهاى اصلى خویش و يا عمل نکردن به آنها، تحقّق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. در تقيّه، امام يا راوى، براى حفاظت از خود و ديگر گروندگان به دين، حکم اصلى دين را کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد و خود را با کسى يا گروه و حکومتى، همراه نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. گاه ابراز اين حکم جديد و ناسازگار، زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز يک تعارض آشکار با احاديث اصلى در بارۀ آن مسئله و اختلاف درون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دينى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پرسش، اين است که: چگونه مخالفت با بخشى از دستورهاى دينى، يا کتمان برخى از احکام آن، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به مصلحت باشد؛ امّا عمل به دستورهاى اصلى، زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جانى و مالى پديد آورَد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ اين پرسش، در گرو توجّه به تاريخ صدر اسلام است. پس از سپرى شدن دورۀ کوتاه تسلّط همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جانبۀ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، نگهبانان اصلى دين، کنار زده شدند و مؤمنان واقعى، در پرده رفتند. جاهليّت کهن، در جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نو، سر بر آورد و در شام و سپس بغداد، بر تخت سلطنت نشست و چنان چيره شد که نه تنها عمل کردن، بلکه بيان برخى احکام واضح دين، جرم به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و شهرت يافتن کسى به «جعفرى» و «علوى»، براى دستگيرى، شکنجه و حتّى قتل او، دليلى کافى بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از قيام امام حسين علیه‌السلام، قيام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و حتّى اعتراض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سادات حسنى و زيدى، به شدّت، سرکوب شد و امامان شيعه، يا از سخن گفتن منع شدند، يا زير فشارهاى خُرد کنندۀ حکومت، ناگزير، به برخى همراهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صورى و موافقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ظاهرى با گفتمانِ چيره، تن دادند. آنان، سياست صبر و بردبارى را پيشۀ خود کردند و با کمال احتياط و با رعايت ده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مسئلۀ جانبى، از بيان برخى حقايق، چشم پوشيدند تا ناچار نشوند از همۀ آنها دست بکِشند. آنان، گاه براى حفظ راويان، مخاطبان و حتّى خود يا براى پاسدارى از کيان شيعه، حکم نادرست قاضيان و حاکمان معاصر خويش را تأييد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند يا مطابق نظر مفتيان آنان، پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند. امامان علیهم‌السلام اين روش - یعنی «تقیّه»- را آيين خود و پدرانشان دانسته، آن را زره و سپر حفظ دين و ايمان خواندند و عمل به تقيّه را موجب سربلندى مؤمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين زمينۀ تاريخى، سبب پيدايش برخى احاديث شد که با احاديث اصلى و واقعى، متعارض بودند. گاه احاديثى که در فضاى خصوصى يا عمومى صادر شده بودند، با احاديثى که در محيط اختناق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود و زير فشار و تضييقات سياسى و اجتماعى عرضه شده بودند، با هم متعارض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودند. تقيّه، وجه مهمّى براى توجيه اين تعارض است، هر چند در گستره و حجم آن، اختلاف است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گسترۀ-وقوع-تقيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسترۀ وقوع تقيّه&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى يافت شدۀ تقيّه، محدوديت آن را نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. با بررسى تاريخ حديث، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان چند حديث تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در فقه و احکام جزئى و يا امورى مانند منزلت سياسى و برخى کمالات ائمّه علیهم‌السلام يافت؛ امّا براى تقيّه در انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کلامى و عقايد اصلى، نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوانى در دسترس نيستند و چنين حديثى، در بخش اخلاق و مواعظ، تقريباً ناياب است. علّت اين امر نيز روشن است؛ زيرا در توصيه به اخلاق نيکو و رفتار پسنديده، زمينۀ بيم از کسى وجود ندارد. افزون بر اين، خلفاى اموى و عبّاسى، نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند و نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستند سيماى حکومت را چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غير اخلاقى و ناپسند، جلوه دهند و سپس آن را چنان بر جامعه حاکم و غالب سازند که مخالفت با آن، ممکن نباشد و امامان علیهم‌السلام، ناگزير از همراهى با آن باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است اين که در دو مسئلۀ شرابخوارى و غنا، با همۀ رواجش ميان زمامداران، نه تنها هيچ گونه موافقت فتوايى و عملى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از امامان علیهم‌السلام مشاهده نشده، بلکه مخالفت گفتارى و رفتارى ايشان با اين دو گناه، زبانزد بوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافى: ج۶ ص۴۱۳ (باب «من اضطرّ إلى الخمر للدواء أو للعطش أو للتقیّة») و ص۴۱۵ و ۴۲۳ (باب «الفقّاع») و ص۴۳۱ (باب «الغناء»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، احاديثى چند، تقيّه نکردن امام باقر علیه‌السلام و امام صادق علیه‌السلام را در مخالفت با نوشيدن مسکر، به صراحت بيان کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۴۱۴ - ۴۱۵ ح۱۱ - ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است تعداد احاديث فقهى تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيز چندان زياد نيست. شيخ طوسى، در ميان حدود چهارده هزار روايتى که در تهذيب الأحکام آورده، تنها حدود دويست روايت يا گروه حديثى را تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که برخى از آنها هم، احتمالى اند، نه حتمى. شيخ حرّ عاملى نيز در ميان بيش از سی و پنج هزار روايت وسائل الشيعة، تنها حدود چهارصد روايت را تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خوانده است و فقط شيخ يوسف بحرانى در الحدائق الناضرة، تعداد آنها را تا نهصد روايت رسانده است. مبناى نظرى بحرانى در تقيّه، با ديگر فقيهان شيعه، تفاوت دارد. وی مشابهت حديث با آراى فقيهان اهل سنّت را براى تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خواندن آن، کافى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الحدائق الناضرة: ج۱ ص۵، نقش تقیّه در استنباط: ص۲۴۷، ۲۵۱ ـ ۲۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از احراز صدور تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روايت، حجّيت آن براى زمان و مکان ديگر، از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و سوى ديگر تعارض، حجّت و معتبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در اصطلاح علم اصول فقه، اثبات تقيّه، جهت صدور روايت را مشخّص و آن را ناظر به فرد يا گروهی خاص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که حفظ جان و کيان شخص آنان، در گرو عمل به آن روايت است، نه بيان حکمى معتبر و لازم الإجرا براى همگان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. بَدا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى اختلاف حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به مسئلۀ بَدا در هستى، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند. بَدا، به معناى تغيير در نگرش، آگاهى و دگرگونى پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در بارۀ رويدادهاست. بدا، تغيير در ارادۀ الهى نيست؛ زيرا ذات مقدّس الهى، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند محلّ دگرگونى و تبدّل احوال باشد. بر اين پايه، محتمل است که امام، ابتدا بر اساس آگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى در دسترس خود، در بارۀ واقعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مانند ظهور منجى بشر، اظهار نظر و پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى کند؛ امّا خداوند، امور را بدان گونه مقدّر و جارى نسازد و امام از اين امر نيز آگاهى يابد و همين را نيز خبر دهد. در اين صورت، دو حديث امام، متعارض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد، در صورتى که هر دو روايت، صادر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا ناظر به دو چيزند: يکى ناظر به رويّه و آنچه در بدايت امر، قابل وقوع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و ديگرى، ناظر به حقيقت ماجرا و آنچه در لايۀ باطنى، در حال وقوع و پيدايش است. در يک حديث،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۹۷ ح۴۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مسئله عنوان شده و آن را به آيۀ (‌يَمحُوا اللَّهُ مَا يَشَآءُ وَ يُثبِتُ وَ عِندَهُ أُمُّ الکتَابِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رعد: آیۀ ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، هر چه را بخواهد، محو و هرچه را بخواهد، اثبات می‌کند و اُمّ الکتاب (لوح محفوظ) نزد اوست) پيوند زده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونۀ تاريخى بَدا، فرمان الهى به ذبح اسماعيل فرزند ابراهيم علیه‌السلام و نيز فوت اسماعيل فرزند امام صادق علیه‌السلام است که تصوّر برخى بر امامت او پس از امام صادق علیه‌السلام بود؛ ولی در زمان حيات امام از دنيا رفت. نمونۀ تعارض دو حديث به دليل بَدا نيز حديث ظهور قائم علیه‌السلام در سال فلان و سپس اعلام به تأخير افتادن آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حديثسازى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يکى از عوامل پيدايش اختلاف در ميان احاديث اهل بيت علیهم‌السلام، دست بردن در ميراث سترگ آنان است. حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان، براى پيشبرد مقاصد خود، احاديثى را در فضائل و مناقب کسانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند که سود نهايى آن، نصيب آنان يا اربابان و حاميان آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. گاه، اين حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در تعارض کامل با ديدگاه امامان در آن موضوع و گاه متفاوت بودند. يک نمونه، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند تأخير در وقت نماز مغرب باشد که با وجود تأکيد بر خواندنِ به هنگام آن، غاليان براى به تأخير افکندنش حديث ساختند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۳۸، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۳۳۲ ح۱۵۷۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونۀ ديگر، اطاعت از حاکمان جور در موارد خلاف شرع است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: صحیح مسلم: ج۳ ص۱۴۷۳ ح۴۶؛ میزان الحکمة: باب «لا طاعة لِمن لا یطیع اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبحانه» و دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ قرآن و حدیث: ج۱ ص۲۴۳ (گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى در بارۀ فرمانِ شکیبایى بر انحصارطلبى حکمرانان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که احاديث دلالت کننده بر لزوم اطاعت، ساختگى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ زيرا آيات متعدّد قرآن در نفى اطاعت از هر کس،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعنَا سَادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِیلا؛ و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! ما رؤسا و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترانِ خویش را اطاعت کردیم و[لی] ما را از راه به در کردند) (احزاب: آیۀ ۶۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهى از کمک به ظالمان و مجرمان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لا تَركَنُوا إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ؛ و به کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، متمایل مشوید که آتش [دوزخ] به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد) (هود: آیۀ ۱۱۳)، (قَالَ رَبِّ بِمَا أَنعَمتَ عَلَیَ فَلَن أَكُونَ ظَهِیراً لِّلمُجرِمِینَ؛ [موسى] گفت: پروردگارا! به [پاس] نعمتى که بر من ارزانى داشتى، هرگز پشتیبان مجرمان نخواهم بود) (قصص: آیۀ ۱۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجتناب از طاغوت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اللهُ وَلِیُ الَّذِینَ آمَنُوا یُخرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَولِیاؤهُمُ الطَّاغُوتُ یُخرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَی الظُّلُماتِ أُولئِکَ أَصحَابُ النَّارِ هُم فِیهَا خَالِدُونَ؛ خداوند، سَرور کسانى است که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان را از تاریکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به سوى روشنایى به در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد؛ ولى کسانى که کفر ورزیدند، سَرورانشان طاغوت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که آنان را از روشنایى به سوى تاریکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَند. آنان، اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خود، در آن جاودان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند) (بقره: آیۀ ۲۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شمول نداشتن عهد ولايت الهى بر ستمگران،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ لا یَنالُ عَهدِى الظَّالِمِینَ؛ گفت: پیمان من، به بیدادگران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد) (بقره: آیۀ ۱۲۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ردّ اطاعت از حاکمان فاسد و ظالم، کافى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;راههاى-حل-تعارض-احادیث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حلّ تعارض احادیث&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به گونۀ کلّى، تعارض، هر دو سوى خود را از حجّيت، فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. از اين رو، براى حلّ آن يا بايد به راه حلّى براى سازگار نمودن و هماهنگ کردن دو سوى تعارض، دست يافت و يا دستِ کم، يکى را حذف و ديگرى را برگزيد. برخى و بلکه مشهور فقيهان و محدّثان، جمع ميان دو خبر متعارض را بر حذف و گزينش يک سوى آن مقدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند؛ امّا برخى محدّثان، مانند مرحوم کلينى، تعارض را موجب سقوط از حجّيت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، بلکه بر اين باورند که مکلّف، اختيار دارد يک سوى تعارض را به انتخاب خود برگزيند. مستند وی، اخبار دلالت کننده بر تخيير است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۱۳ (حلّ اختلاف احادیث / تخییر هنگام نبودن مرجّح).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى احاديث نيز احتياط را در جايى که ممکن است، لازم يا سفارش شده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۰۹ (حلّ اختلاف احادیث / احتیاط).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستند راه نخست، دليل عقلايى و روايى است. عقلا، به سادگى و به سرعت، دو سخن را که هر کدام به تنهايى معتبر و صادر شده از يک نفرند، امّا با همديگر اختلاف دارند، کنار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند. ما انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشيم ميان آنها، راه ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بيايبم و هر دو را به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تبيين کنيم که با وجود حفظ هر دوی آنها، معناى حاصل، قابل انتساب به منبع سخن نيز باشد. توصيۀ اهل بيت علیهم‌السلام به ردّ احاديث متشابهشان به محکمات احاديثشان، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند مصداقى از همين جمع ميان دو دسته احاديث متعارض باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۰۱ ح۴۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است يکى از مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى «متشابه»، متنى است که معناى بدوى آن، با مسلّمات و مقبولات، ناسازگار باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راويان نخستين و شاگردان ائمّه علیهم‌السلام نيز بر پايۀ همين ارتکاز عقلايى، به هنگام شنيدن احاديثى که با باورهاى برگرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان از احاديث، متعارض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودند و يا با ميراث حديثى در دسترسشان ناسازگار بودند، به حضور امامان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتافتند و با عرضۀ احاديث مختلف و متعارض، در صدد راه حلّى براى جمع ميان آنها بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از آنچه در اسباب اختلاف آمد، گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تلاش و زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى براى حلّ تعارض به شکل هماهنگ کردن و نگهداشت اعتبار هر دو سوى اختلاف است. هنگامى که بدانيم سبب اختلاف چه بوده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم به راه حلّ آن نيز بينديشيم. اگر بدانيم که مسئله و سؤال، متعدّد بوده، آن گاه هر دو پاسخ را نگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريم. هر گاه پى بيريم که معناى باطنى سخن چيست و امام چه مقصودى دارد، آن گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان معناى ظاهرى متعارض با احاديث ديگر را رها نمود و به معناى باطنى، ملتزم شد؛ امّا اين به معناى نگاهداشت هميشگى دو سوى تعارض نيست. در برخى مواقع، يک سوى تعارض از حجّيت، ساقط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سوى ديگر، معتبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد. اگر بدانيم يک سوى تعارض، نسخ شده يا براى تقيّه و حفظ کسى صادر شده، ديگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان حديث ياد شده را معتبر دانست. بر اين پايه، مرحلۀ دوم کار، آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن، يافتن مرجّحاتى براى حفظ يک سوى تعارض و حذف سوى ديگر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مرجحات-منصوص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرجّحات منصوص&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايات متعدّدى، مرجّح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را براى گزينش يک سوى تعارض و حذف سوى ديگر، ارائه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اين مرجّحات در دانش اصول فقه، مقبول اند. در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا به برخى از آنها اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موافقت-با-قرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. موافقت با قرآن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موافقت و مخالفت با قرآن، گاه به عنوان يک معيار در رد و قبول روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و گاه به عنوان يک مرجّح، به شناخت طرف مقبول و محذوف در دو سوى تعارض، کمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۹۹ (حلّ اختلاف احادیث / عرضه بر قرآن و سنّت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شباهت يک سوى تعارض به قرآن و عدم اين شباهت در سوى ديگر، يک مرجّح معتبر و منصوص است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که مقصود از شباهت و موافقت با قرآن، پيش از اين، توضيح داده شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۸۵ (گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقد حديث/ نقد درونى یا محتوایی حدیث و معیارهای آن/ قرآن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موافقت-با-سنت-نبوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. موافقت با سنّت نبوى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى موارد، يافتن قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرآنى براى تأييد يک سوى تعارض، ميسّر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دستور امامان علیهم‌السلام در اين گونه موارد، مراجعه به سنّت پيامبر صلی الله علیه و آله است. براى نمونه، از امام رضا علیه‌السلام چنين نقل شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس هر گاه دو خبرِ مختلف به شما رسيد، آن دو را به کتاب خدا عرضه کنيد [و با آن بسنجيد]. هر يک را که با حلال يا حرام موجود در کتاب خدا موافق بود، به آن عمل کنيد و چنانچه در کتاب خدا نبود، آن را به سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيامبر صلی الله علیه و آله عرضه کنيد. اگر در سنّت، از آن به نهى تحريمى، نهى، يا به امر وجوبى، امر شده بود، از آن حديثى که مطابق با نهى يا امر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله است، پيروى کنيد و اگر در سنّت، نهى کراهتى آمده و در مقابل، خبرى مخالف آن وارد شده است، اين، رخصتى است در آنچه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از آن، نهىِ کراهتى کرده و حرامش نکرده است. در اين صورت، از باب تسليم و پيروى و ارجاع به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به هر دو خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان عمل کرد يا هر يک را که خواستى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى انتخاب کنى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۱۵ ح۴۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جديد-و-متأخر-بودن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. جديد و متأخّر بودن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امامان علیهم‌السلام با توجّه به مسائل جارى روزگار خود، احکام متناسب با آن را ابراز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند. هر امام، فرهنگ و نيازهاى زمانۀ خود را در نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و بر پايۀ دانش الهى خويش، حکم مسئله را بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. ممکن است مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در عصر دو امام، به ظاهر يکسان بنمايد، امّا با توجّه به روابط درونى و بيرونى جامعۀ جديد و ظروف زمانى و مکانى متعدّد، در حقيقت، دو موضوع با دو حکم متفاوت باشند. تعارض دو حکم کهنه و نو از يک يا دو امام در دو روزگار متفاوت، به سود حکم جديد، حل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اين مسئله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به نسخ، پيوند بخورد و يا برآمده از قدرت قانون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى هر امام در محدودۀ تفويض الهى نيز باشد که خود بحثی جداگانه و مرتبط با ولایت تشریعی ائمّه علیهم‌السلام است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۰۱ (حلّ اختلاف احادیث / عمل به سخن آخِر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صفات-راوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. صفات راوى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مرجّح در روايت مقبولۀ عمر بن حنظله آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۰۳ ح۴۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت ياد شده، شيعيانى را که با هم مخاصمه دارند، از مراجعه به حکومت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى طاغوتى، نهى کرده و خواستار حل و فصل درونى آن شده است. حال اگر هر کدام از دو سوى مخاصمه، براى خود، فردى آگاه به احاديث و فقه شيعى را برگزيدند و اين دو با هم اختلاف کردند، امام علیه‌السلام به حکم آن داورى اعتبار بخشيده که اعدل، افقه، اصدق در حديث و اورع باشد. برخى فقيهان، اين سخن را تعميم بخشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در هر دو دسته حديثى که با هم معارض باشند نيز جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند؛ امرى که پذيرفتنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و دليل آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند اطمينان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشى بيشتر چنين خبرى در سنجش با خبر کسى باشد که در درجۀ فروترى از عدالت، فقاهت و صداقت، قرار دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است در روايت، وضعيت دو روايتى که راويان آنها در اين صفات نیز با هم مختلف باشند، بررسى نشده است؛ امّا محتمل است مقصود از اين صفات، برترى مجموعىِ يک راوى بر راوى ديگر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهرت-روايى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. شهرت روايى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقبولۀ عمر بن حنظله، راوى، فرض تساوى صفات هر دو حاکم را در دو سوى تعارض، مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و امام علیه‌السلام ترجيح را به سمت مستند حکم هر دو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد حکمى معتبر است که مستند روايى آن، ميان اصحاب، مشهورتر باشد. گفتنى است که در روايات ديگر نيز به اين معنا اشاره شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۰۷ ح۴۶۱ و ص۵۰۹ ح۴۶۸ـ ۴۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين در بارۀ معناى شهرت و تفاوت آن با اجماع و اتّفاق و يا روايى و عملى و فتوايى بودن آن، بحث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در گرفته که در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اصول فقه آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مخالفت-با-فتواهاى-رسمى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. مخالفت با فتواهاى رسمى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقبولۀ ياد شده و چندين حديث ديگر، اگر دو حديث متعارض، در: موافقت با کتاب، موافقت با سنّت و نيز در صفات راوى و شهرت، همسان بودند و نتوانستيم به وسيلۀ اين مرجّح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، يک سوى تعارض را بر ديگر سو ترجيح دهيم، آن گاه به سوى مرجّحى به نام «مخالفت با فتواهاى رسمى» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويم. اين، بِدان معناست که در برخى موارد، امامان علیهم‌السلام فتواى شايع و رسمى حکومت را در روزگار خود، درست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مرجّح، آخرين مرجّح منصوص است و در فروترين درجه قرار دارد؛ امّا چند حديث به آن اشاره کرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۰۳ - ۵۰۹ ح۴۶۰ - ۴۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محتمل است که فراوانى گزارش‌ها، به مسئلۀ نقلِ معنا باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؛ زيرا بيشتر اين احاديث، از امام صادق علیه‌السلام و با متونى مشابه یکدیگر نقل شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. گفتنى است که اسناد برخى از اين نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها معتبر نيستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احتياط-يا-تخيير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷. احتياط يا تخيير&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرجّحات برشمرده شده، با همۀ فراوانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، گاه قادر به حلّ تعارض نيستند. دليل اين امر، در موارد بسيارى، پراکندگى مرجّحات موجود در دو سوى تعارض و گاه نبودِ کلّى آنهاست. در برخى موارد تعارض، يک سوى تعارض، برخى مرجّحات را دارد و سوى ديگر نيز برخى ديگر را. از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا که بجز موافقت قرآن و سنّت، دليل محکمى بر ترجيح درونى ميان مرجّحات در دست نداريم، توزيع آنها در هر دو سوى تعارض، موجب پايدارى تعارض و حل نشدن آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا برخى احاديث، به توقّف امر کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند تا آن که بيانى از پيشوايان برسد و مسئله را حل کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۳۷ ح۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در چنين فرضى و در مقام عمل، بر پايۀ برخى روايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به يک سوى تعارض، به صورت دلخواه، عمل نمود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۱۳ (حلّ اختلاف احادیث / تخییر هنگام نبودن مرجّح).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بر پايۀ برخى روايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بايد احتياط کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۰۹ (حلّ اختلاف احادیث / احتیاط).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستند هر دو دستور، رواياتى هستند که پذيرش آنها، نيازمند بررسى سندى و دلالى يکايک آنهاست. گفتنى است که اگر چه احتياط، نزد عقلا نيکوست، امّا روايات تخيير، در منابع خوبى نقل شده و محدّثان بزرگى، مانند شيخ کلينى به آنها عمل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. همچنين همسو با سهولت و سماحت دين اسلام بوده و به عملکرد امامان علیهم‌السلام در پاسخگويى به راويان در بارۀ مسائل اختلافى، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۱۷ ح۴۷۷ - ۴۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان تخيير را مقبول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پايان، خاطرنشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم که حلّ تعارض احاديث، بسى گسترده و نيازمند يارى گرفتن از دانش اصول فقه و نيز آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى حديث است. از ديرباز، عالمان فقه و اصول، در اين باره انديشيده و حاصل تلاش فکرى خويش را در ابواب مربوط، با نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند تعادل و تراجيح، عرضه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در برخى کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دانش حديث نيز به اختلاف اخبار و زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و راه حل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، پرداخته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آگاهى از برخى فعّالیت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در عرصۀ اختلاف حدیث، ر.ک: أسباب اختلاف الحدیث: ص۲۶ - ۳۲ (السابقون بالتألیف فى مختلف الحدیث)، دروس فى اختلاف الحدیث: ص۴۷ - ۵۵ (ما کتب فى اختلاف الحدیث)، مبانى رفع تعارض اخبار: ص۴۰ - ۴۴، مجلّۀ علوم حدیث: ش۹ سرمقالۀ «تعارض اخبار».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-وضع-الحديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّامِن: وَضعُ الحَديثِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحذير-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-من-الوضع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱: تَحذيرُ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله مِنَ الوَضعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بيم دادن پيامبر صلی الله علیه و آله از حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ مِن أكبَرِ الكَبائِرِ أن يَقولَ الرَّجُلُ عَلَيَّ ما لَم أقُل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۲۲ ص۹۸ ح۲۳۷ عن واثلة بن الأسقع، المغني عن حمل الأسفار: ج۲ ص۹۸۹ ح۳۶۰۴، عمدة القاري: ج۲۲ ص۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين گناهان كبيره، اين است كه كسى سخنى را به من نسبت دهد كه من نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن كَذَبَ عَلَينا أهلَ البَيتِ، حَشَرَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ أعمیٰ يَهودِيّاً، وَ إِن أدرَكَ الدَّجّالَ آمَنَ بِهِ، وَ إِن لَم يُدرِكهُ آمَنَ بِهِ في قَبرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۶۹۹ ح۷۴۱ عن ميمون بن عبدالله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۰ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس بر ما اهل بيت دروغ ببندد، خداوند، او را روز قيامت، يهودى محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر دجّال را درک كند، به او ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد و اگر درک نكند، در قبر به او ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ مِن أعظَمِ الفِریٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفِریٰ: جمع فِریَة؛ و هي الکذبة (النهایة: ج۳ ص۴۴۳ «فرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يَدَّعِيَ الرَّجُلُ إِلیٰ غَيرِ أبيهِ، أو يُرِيَ عَينَهُ ما لَم تَرَهُ، أو يَقولَ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ما لَم يَقُل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۳ ص۱۲۹۲ ح۳۳۱۸ عن واثلة بن الأسقع، مسند ابن حنبل: ج۶ ص۴۴ ح۱۶۹۷۷، المعجم الكبير: ج۲۲ ص۷۲ ح۱۷۸ کلاهما بزيادة «في المنام» بعد «عينه»؛ بحار الأنوار: ج۷۲ ص۲۵۸ ذيل ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين افتراها، آن است كه انسان، خودش را به كسى جز پدرش ببندد يا چيزى را به چشمش نسبت دهد كه نديده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شارحان حديث، اين جمله را بر نقل خواب دروغين، حمل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. محتمل است به معناى گواهى دروغ هم باشد (ر. ک: فتح البارى: ج۱۲ ص۳۷۶ - ۳۷۷، فيض القدير: ج۲ ص۶۷۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بر بندد كه نفرموده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَكذِبوا عَلَيَّ؛ إِنَّ الَّذي يَكذِبُ عَلَيَّ لَجَريءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۳۷۶ ح۵۶۰۷ عن حذيفة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بر من دروغ نبنديد. كسى كه بر من دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، گستاخ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير عن المُنَقَّع: رَأَيتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله يَرفَعُ يَدَيهِ حَتّیٰ نَظَرتُ إِلیٰ بَياضِ إِبطَيهِ، يَقولُ: اللّٰهُمَّ إِنّي لا أُحِلُّ لَهُم أن يَكذِبوا عَلَيَّ - ثَلاثاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير: ج۸ ص۵۳ الرقم ۲۱۲۴، المعجم الكبير: ج۲۰ ص۳۰۰ ح۷۱۲، الطبقات الكبریٰ: ج۷ ص۶۳ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير - به نقل از مُنَقَّع -: پيامبر صلی الله علیه و آله را ديدم كه دستانش را بالا برد تا آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه سفيدى زير بغل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را ديدم. پيامبر صلی الله علیه و آله سه بار فرمود: «خدايا! من برای آنان روا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم كه بر من، دروغ ببندند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن تَعَمَّدَ عَلَيَّ كَذِباً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۵۲ ح۱۰۸ عن أنس، صحيح مسلم: ج۱ ص۱۰ ح۲، السنن الكبریٰ للنسائي: ج۳ ص۴۵۸ ح۵۹۱۳؛ بحار الأنوار: ج۱۰۷ ص۲۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس به عمد بر من دروغ بندد، جايگاهش را بايد از آتش بر گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَن أحاديثِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله -:... وَ قَد كُذِبَ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَلیٰ عَهدِهِ، حَتّیٰ قامَ خَطيباً فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! قَد كَثُرَت عَلَيَّ الكَذّابَةُ؛ فَمَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۲ ح۱ عن سليم بن قيس الهلالي، نهج البلاغة: الخطبة ۲۱۰، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۶۰ ح۱۰؛ صحيح البخاري: ج۱ ص۵۳ ح۱۱۰ عن أبي هريرة و ليس فيه صدره إلى «الكَذّابَة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - هنگامى كه در بارۀ احاديث پيامبر صلی الله علیه و آله از ايشان سؤال شد -: در زمان خودِ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، چندان بر ايشان دروغ بستند كه سخنرانی كرد و فرمود: «اى مردم! دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندانِ بر من، بسيار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هر كس به عمد بر من دروغ بندد، جايگاهش را بايد از آتش بر گيرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ كَذِباً عَلَيَّ لَيسَ كَكَذِبٍ عَلیٰ أحَدٍ! مَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۴۳۴ ح۱۲۲۹ عن المغيرة، صحيح مسلم: ج۱ ص۱۰ ح۴؛ الطرائف: ص۴۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دروغ بستن بر من، به سان دروغ بستن بر كس ديگر نيست. هر كس بر من از روى عمد دروغ بندد، جايگاهش را بايد از آتش بر گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: حَدِّثوا عَنّي وَ لا تَكذِبوا عَلَيَّ، وَ مَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَقَد تَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۹۳ ح۱۱۴۲۴ عن أبي سعيد الخدري، مسند أبي يعلیٰ: ج۲ ص۷۱ ح۱۲۰۴ نحوه، البداية و النهاية: ج۲ ص۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: از من روايت كنيد؛ ولى بر من دروغ نبنديد. هر كس به عمد بر من دروغ ببندد، جايگاهش را از آتش، بر گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً، أو رَدَّ شَيئاً أمَرتُ بِهِ؛ فَليَتَبَوَّأ بَيتاً في جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلیٰ: ج۱ ص۶۹ ح۶۸ عن أبي بكر، المعجم الكبير: ج۶ ص۲۶۲ ح۶۱۶۳ نحوه؛ منية المريد: ص۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس به عمد بر من دروغ ببندد يا چيزى را كه به آن فرمان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، رد و انكار كند، بايد خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دوزخ [براى خود] بر گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَكذِبوا عَلَيَّ؛ فَإِنَّهُ مَن كَذَبَ عَلَيَّ فَليَلِجِ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۵۲ ح۱۰۶، صحيح مسلم: ج۱ ص۹ ح۱، السنن الكبریٰ للنسائي: ج۳ ص۴۵۷ ح۵۹۱۱ كلّها عن رِبعيّ بن حِراش عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بر من دروغ نبنديد، كه هر كس بر من دروغ بندد، بايد به آتش در آيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ الَّذي يَكذِبُ عَلَيَّ يُبنیٰ لَهُ بَيتٌ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۲۴۷ ح۴۷۴۲ عن ابن عمر، مسند أبي يعلیٰ: ج۵ ص۱۸۸ ح۵۴۲۱، الزهد لهنّاد: ج۲ ص۶۳۸ ح۱۳۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كسى كه بر من دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در آتش برايش ساخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: حَدِّثوا عَنّي بِما تَسمَعونَ، وَ لا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أن يَكذِبَ عَلَيَّ؛ فَمَن كَذَبَ عَلَيَّ وَ قالَ عَلَيَّ غَيرَ ما قُلتُ بُنِيَ لَهُ بَيتٌ في جَهَنَّمَ يَرتَعُ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۳ ص۱۸ ح۲۵۱۶ عن أبي قرصافة، الفردوس: ج۲ ص۱۲۹ ح۲۶۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويد، از من نقل كنيد؛ ولى براى كسى روا نيست كه بر من دروغ بندد. هر كس بر من دروغ ببندد و آنچه را من نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به من نسبت دهد، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دوزخ برايش ساخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا در آن بچرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الزبير: قُلتُ لِلزُّبَيرِ: إِنّي لا أسمَعُكَ تُحَدِّثُ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كَما يُحَدِّثُ فُلانٌ وَ فُلانٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أما إِنّي لَم أُفارِقهُ، وَ لٰكِن سَمِعتُهُ يَقولُ: مَن كَذَبَ عَلَيَّ فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۵۲ ح۱۰۷، سنن أبي داوود: ج۳ ص۳۱۹ ح۳۶۵۱ نحوه؛ المسترشد: ص۱۷۶ ح۴۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زبير -: به زبير گفتم: من از تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حديثى نقل كنى، آن گونه كه فلانى و فلانى، حديث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبير گفت: من از او جدا نبودم؛ امّا شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «هر كس بر من دروغ ببندد، جايگاهش را بايد از آتش بر گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد عن أُسَيد بن أبي أُسَيد عن أُمّه: قُلتُ لِأَبي قَتادَةَ: ما لَكَ لا تُحَدِّثُ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كَما يُحَدِّثُ عَنهُ النّاسُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو قَتادَةَ: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: «مَن كَذَبَ عَلَيَ فَليُسَهِّل لِجَنبِهِ مَضجَعاً مِنَ النّارِ»، وَ جَعَلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ ذٰلِكَ وَ يَمسَحُ الأَرضَ بِيَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۲۶۶ ح۹۰۴، مسند الشافعي: ص۲۳۹، سير أعلام النبلاء: ج۲ ص۴۵۲ الرقم ۸۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد - به نقل از اُسَيد بن ابى اُسَيد، از مادرش -: به ابو قَتاده گفتم: چرا تو از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حديث نقل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، آن گونه كه مردم از ايشان نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو قَتاده گفت: شنيدم که پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «هر كس بر من دروغ ببندد، بسترى از آتش بايد براى خود بگسترَد». پيامبر خدا صلی الله علیه و آله اين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود و زمين را با دستش مسح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن كَذَبَ عَلیٰ نَبِيِّهِ أو عَلیٰ عَينَيهِ أو عَلیٰ والِدَيهِ، لَم يُرِح رائِحَةَ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱ ص۲۱۷ ح۵۹۱ عن أوس بن أوس، مسند الشاميّين: ج۳ ص۲۳۸ ح۲۱۶۳، مسند الشهاب: ج۱ ص۳۲۸ ح۵۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس بر پيامبرش، يا بر دو چشمش، يا بر پدر و مادرش دروغ بندد، بوى بهشت را احساس نخواهد كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحذير-أهل-البيت-عليهمالسلام-من-الوضع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲: تَحذيرُ أهلِ البَيتِ عليهم‌السلام مِنَ الوَضعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بيم دادن اهل بيت علیهم‌السلام از حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إِذا حَدَّثتُكُم عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حَديثاً، فَوَاللهِ لَأَن أخِرَّ مِنَ السَّماءِ أو تَخطَفَنِي الطَّيرُ أحَبُّ إِلَيَّ مِن أن أكذِبَ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۳۳ ح۴۶۶ عن أبي البختري عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، الفصول المختارة: ص۲۲۹ و ليس فيه «أو تخطفني الطير»، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۳۱ ح۴؛ صحيح البخاري: ج۳ ص۱۳۲۲ ح۳۴۱۶ عن سويد بن غفلة و ليس فيه «أو تخطفني الطير».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هنگامى كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حديثى را برايتان نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، به خدا سوگند اگر از آسمان فرو افتم يا پرنده[ى شكارى] مرا بُربايد، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر دارم از اين كه بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دروغ ببندم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام - لِأَبِي النُّعمانِ العِجلِيِّ ـ: يا أبَا النُّعمانِ، لا تَكذِب عَلَينا كَذِبَةً فَتُسلَبَ الحَنيفِيَّةَ، وَ لا تَطلُبَنَّ أن تَكونَ رَأساً فَتَكونَ ذَنَباً، وَ لا تَستَأكِلِ النّاسَ بِنا فَتَفتَقِرَ؛ فَإِنَّكَ مَوقوفٌ لا مَحالَةَ وَ مَسؤولٌ، فَإِن صَدَقتَ صَدَّقناكَ، وَ إِن كَذَبتَ كَذَّبناكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۳۸ ح۱ عن أبي النعمان العجلي، الأمالي للمفيد: ص۱۸۲ ح۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۲۳۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - خطاب به ابو نُعمان عِجلى -: اى ابو نعمان! به ما دروغ مبند كه مسلمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از كف خواهى داد. مخواه كه سر (رئيس) باشى كه دُم (دنباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو) خواهى شد. به وسيلۀ ما از مردم، كسب درآمد مكن كه فقير خواهى گشت. تو را ناگزير، خواهند ايستاند و بازجويى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات خواهند كرد. اگر راست گفته باشى، تصديقت خواهيم كرد و اگر دروغ گفته باشى، تكذيبت خواهيم نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام - في حَديثِهِ مَعَ رَجُلٍ مِن أهلِ الشّامِ -: يا أخا أهلِ الشّامِ، اِسمَع حَديثَنا وَ لا تَكذِب عَلَينا؛ فَإِنَّهُ مَن كَذَبَ عَلَينا في شَيءٍ فَقَد كَذَبَ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ مَن كَذَبَ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقَد كَذَبَ عَلَى اللهِ، وَ مَن كَذَبَ عَلَى اللهِ عَذَّبَهُ اللهُ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۸۷ ح۱ عن عمران بن عطيّة عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۱۲۰ ح۵۴ و راجع الأُصول الستّة عشر (أخبار حميد بن شعيب): ص۲۱۵ ح۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در گفتگو با مردى از اهل شام -: اى مرد شامى! سخن ما را بشنو و به ما دروغ نبند؛ زيرا كسى كه در بارۀ چيزى به ما دروغ بندد، به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دروغ بسته است و كسى كه به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله دروغ بندد، به خدا دروغ بسته است و كسى كه به خدا دروغ بندد، خداوند عز و جل او را عذاب خواهد كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصير: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَقولُ: إِنَّ الكَذِبَةَ لَتُفَطِّرُ الصّائِمَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ أَيُّنا لا يَكونُ ذٰلِكَ مِنهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَيسَ حَيثُ ذَهَبتَ، إِنَّما ذٰلِكَ الكَذِبُ عَلَى اللهِ وَ عَلیٰ رَسولِهِ وَ عَلَى الأَئِمَّةِ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ وَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۰ ح۹، تهذيب الأحكام: ج۴ ص۲۰۳ ح۵۸۵، معاني الأخبار: ص۱۶۵ ح۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۲۴۹ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو بصير -: از امام صادق علیه‌السلام شنيدم كه فرمود: «يک دروغ، روزۀ روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار را باطل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: كدام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از ما هست كه چنين چيزى (يک دروغ در روز) از او سر نزند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصود[م] اين نبود كه تو پنداشتى؛ بلكه مقصود، دروغ بستن به خدا و پيامبر او و ائمّه است. درودهاى خدا بر او و آنان باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: خَمسَةُ أشياءَ تُفَطِّرُ الصّائِمَ: الأَكلُ، وَ الشُّربُ، وَ الجِماعُ، وَ الاِرتِماسُ فِي الماءِ، وَ الكَذِبُ عَلَى اللهِ وَ عَلیٰ رَسولِهِ وَ عَلَى الأَئِمَّةِ عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۸۶ ح۳۹، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۱۰۷ ح۱۸۵۴ و فيه «إنّ الكذب على الله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و على الأئمّة عليهم‌السلام يفطّر الصائم»، فقه الرضا: ص۲۰۷ عن العالم عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۲۷۳ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پنج چيز، روزۀ روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار را باطل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند: خوردن، آشاميدن، آميزش جنسى، فرو رفتن در آب و دروغ بستن بر خدا و پيامبرخدا و امامان علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: المُنافِقُ إِذا حَدَّثَ عَنِ اللهِ وَ عَن رَسولِهِ كَذَبَ، وَ إِذا وَعَدَ اللهَ وَ رَسولَهُ أخلَفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۶۸، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۵۲ ح۱۰۴ و راجع صحيح البخاري: ج۱ ص۲۱ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: منافق، چون از خدا و پيامبرش حديث نقل كند، دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و چون به خدا و پيامبرش وعده دهد، خُلف وعده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الكَذِبُ عَلَى اللهِ وَ عَلیٰ رَسولِهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ عَلى الأوصياءِ عليهم‌السلام مِنَ الكَبائِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۵۶۹ ح۴۹۴۱ عن أبي خديجة، الكافي: ج۲ ص۳۳۹ ح۵ و ليس فيه «و على الأوصياء عليهم‌السلام»، ثواب الأعمال: ص۳۱۸ ح۱، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۱۷ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: دروغ بستن بر خدا و پيامبرش صلی الله علیه و آله و اوصيا علیهم‌السلام، از جمله گناهان كبيره است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن خَيثَمة: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَقول: مَن حَدَّثَ عَنّا بِحَديثٍ فَنَحنُ سائِلوهُ عَنهُ يَوماً، فَإِن صَدَقَ عَلَينا فَإِنَّما يَصدِقُ عَلَى اللهِ وَ عَلیٰ رَسولِهِ، وَ إِن كَذَبَ عَلَينا فَإِنَّما يَكذِبُ عَلَى اللهِ وَ عَلیٰ رَسولِهِ، لِأَنّا إِذا حَدَّثنا لا نَقولُ: قالَ فُلانٌ، وَ قالَ فُلانٌ، إِنَّما نَقولُ: قالَ اللهُ وَ قالَ رَسولُهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (وَ يَومَ ٱلقِيَامَةِ تَرَى ٱلَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى ٱللهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۸ ص۷۸۷، تأويل الآيات الظاهرة: ج۲ ص۵۲۱ ح۳۰، تفسير جوامع الجامع: ج۳ ص۲۲۶، بحار الأنوار: ج۷ ص۱۶۰ و راجع رجال الكشّي: ج۲ ص۴۹۰ ح۴۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - به نقل از خیثمه -: از امام صادق علیه‌السلام شنيدم كه فرمود: «هر كس حديثى از ما نقل كند، ما روزى از او در بارۀ آن، سؤال خواهيم كرد. اگر راست گفته باشد، به خدا و پيامبرش، نسبت راست داده است و اگر بر ما دروغ بندد، بر خدا و پيامبرش، دروغ بسته است؛ زيرا ما چون حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: &amp;quot;فلانى و فلانى گفت&amp;quot;. ما تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: &amp;quot;خداوند فرمود. پيامبرش فرمود&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه اين آيه را تلاوت كرد: (و روز قيامت، كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه بر خداوند، دروغ بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا ذُكِرَ عِندَهُ أنَّ الحائِكَ مَلعونٌ -: إِنَّما ذاكَ الَّذي يَحوكُ الكَذِبَ عَلَى اللهِ وَ عَلیٰ رَسولِهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۰ ح۱۰، مجمع البحرين: ج۱ ص۴۷۵، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۲۴۹ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - آن گاه كه در حضور ایشان از ملعون بودن بافنده سخن رفت -: منظور از بافنده، در حقيقت، كسى است كه بر خدا و پيامبر او صلی الله علیه و آله دروغ ببافد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: إِنَّ فُلاناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو محمّد بن أبي زينب أبو الخطّاب كما في الكافي: ج۲ ص۴۱۸ ح۳ (راجع الوافي: ج۴ ص۲۴۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ مُستَودَعاً إِيمانُهُ، فَلَمّا كَذَبَ عَلَينا سُلِبَ إِيمانُهُ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۱۸ ح۴، رجال الكشّي: ج۲ ص۵۸۴ ح۵۲۳، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۲۶ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: فلانى، ايمانش سپردنى [و عاريتى] بود و از اين رو، هنگامى كه بر ما دروغ بست، آن ايمانش از او باز ستانده شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-في-عصر-النبي-صلی-الله-عليه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۳: وَضعُ الحَديثِ في عَصرِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى در روزگار پيامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في حَجَّةِ الوَداعِ -: قَد كَثُرَت عَلَيَّ الكَذّابَةُ وَ سَتَكثُرُ بَعدي، فَمَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ. فَإِذا أتاكُمُ الحَديثُ عَنّي فَاعرِضوهُ عَلیٰ كِتابِ اللهِ عزّ وجلّ وَ سُنَّتي؛ فَما وافَقَ كِتابَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ وَ سُنَّتي فَخُذوا به، وَ ما خالَفَ كِتابَ اللهِ وَ سُنَّتي فَلا تَأخُذوا بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۴۷۷ ح۳۲۳ عن الإمام الجواد عليه‌السلام، الصراط المستقيم: ج۳ ص۱۵۶، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۵ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - در حجّة الوداع -: دروغگويى بر من، فراوان شده و پس از من نيز فراوان خواهد بود. هر كس به عمد بر من دروغ بندد، جايگاهش را بايد از آتش بر گيرد. هنگامى كه حديث از من برايتان نقل شد، آن را بر كتاب خداوند عز و جل و سنّت من عرضه كنيد. هر چه با كتاب خدا و سنّت من موافق بود، آن را بر گيريد [و عمل كنيد] و آنچه با كتاب خدا و سنّت من مخالف بود، آن را نگيريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: قَد كُذِبَ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَلیٰ عَهدِهِ حَتّیٰ قامَ خَطيباً فَقالَ: «أيُّهَا النّاسُ! قَد كَثُرَت عَلَيَّ الكَذّابَةُ، فَمَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِن النّارِ». ثُمَّ كُذِبَ عَلَيهِ مِن بَعدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۶۲ ح۱ عن سليم بن قيس، الخصال: ص۲۵۵ ح۱۳۱، الاعتقادات للصدوق (المطبوعة في مصنّفات الشيخ المفيد ج۵): ص۱۱۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۲۹ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در زمان خودِ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، چندان بر ايشان دروغ بستند كه خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خواند و فرمود: «اى مردم! دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندانِ بر من، بسيار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هر كس به عمد بر من دروغ بندد، جايگاهش را بايد از آتش بر گيرد». با اين حال، بعد از آن، باز بر ايشان دروغ بسته شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبریٰ عن المُنَقَّع: أتَيتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله بِصَدَقَةِ إِبِلِنا فَقُلتُ: هٰذِهِ صَدَقَةُ إِبِلِنا، فَأَمَرَ بِها رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقُبِضَت، فَقُلتُ: إِنَّ فيها ناقَتَينِ هَدِيَّةٌ لَكَ، فَعَزَلتُ الهَدِيَّةَ عَنِ الصَّدَقَةِ. فَمَكَثتُ أيّاماً، وَ خاضَ النّاسُ أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله باعِثٌ خالِدَ بنَ الوَليدِ إِلیٰ رَقيقِ مُضَرَ - أو قالَ: مُضَرَ - فَمُصَدِّقُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُصَدِّق: الذي يأخذ الحقوق من الإبل و الغنم (لسان العرب: ج۱۰ ص۱۹۶ «صدق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقُلتُ: وَاللهِ، إِنَّ لَنا وَ ما عِندَ أهلِنا مِن مالٍ، فَلَأُصَدِّقَنَّهُم هاهُنا قَبلَ أن أقدَمَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَتَيتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله وَ هُوَ عَلیٰ ناقَةٍ لَهُ، وَ مَعَهُ أسوَدُ قَد حاذیٰ رَأسُهُ بِرَأسِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله ما رَأَيتُ أحَداً مِنَ النّاسِ أطوَلَ مِنهُ، فَلَمّا دَنَوتُ كَأَنَّهُ أهویٰ إِلَيَّ، فَكَفَّهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، إِنَّ النّاسَ خاضوا في كَذا وَ كَذا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَفَعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله يَدَيهِ حَتّیٰ نَظَرتُ إِلیٰ بَياضِ إِبطَيهِ، فَقالَ: اللّٰهُمَّ لا أُحِلُّ لَهُم أن يَكذِبوا عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبریٰ: ج۷ ص۶۳، المعجم الكبير: ج۲۰ ص۳۰۰ ح۷۱۲، المطالب العاليّة: ج۳ ص۱۳۴ ح۱۰۸۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از مُنَقَّع -: زكات شتران قبيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان را براى پيامبر صلی الله علیه و آله بردم و گفتم: اينها، زكات ماست. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمان داد آنها را بگيرند. گفتم: دو شتر ماده ميان آنها، هديه و از آنِ شماست. هديه را از زكات، جدا كردم و چند روزى [در مدينه] ماندم. متوجّه شدم مردم چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله خالد بن وليد را به سوى افراد قبيلۀ مُضَر فرستاده تا زكاتشان را بگيرد. من گفتم: او به سوى ما روانه شده و به خدا سوگند، ما و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايمان، ديگر مالى [براى پرداخت زكات] نداريم. من زكات را اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا پرداختم، پيش از آن كه خالد، پيش آنان برود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد پيامبر صلی الله علیه و آله رفتم. او بر شتر ماده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بود و كنارش مردى سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوست و قدبلند بود كه سرش [در حالت پياده] رو به روى سرِ پيامبر صلی الله علیه و آله [در حالت نشسته روى شتر] بود و كسى را از او بلندتر نديده بودم. چون نزديک شدم، گويى سر به سوى من، فرود آورد، كه پيامبر صلی الله علیه و آله او را نگاه داشت. گفتم: اى پيامبر خدا! مردم، چنين و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله دستانش را بالا بُرد، تا آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه به سفيدى زير بغلش نگريستم. سپس فرمود: «خدايا! من برايشان روا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارم، كه به من، دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إخبار-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-بوضع-الحديث-بعده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۴: إخبارُ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله بِوَضعِ الحَديثِ بَعدَهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خبر دادن پيامبر صلی الله علیه و آله از حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى پس از خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: سَيَكونُ في آخِرِ أُمَّتي أُناسٌ يُحَدِّثونَكُم ما لَم تَسمَعوا أنتُم وَ لا آباؤُكُم، فَإِيّاكُم وَ إِيّاهُم!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۱۲ ح۶ عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۰۶ ح۸۲۷۴، المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۱۸۴ ح۳۵۱ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: مردمى در آخر امّتم، حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند كه نه شما و نه پدرانتان نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد. از آنها بر حذر باشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: يَكونُ في آخِرِ الزَّمانِ دَجّالونَ كَذّابونَ يَأتونَكُم مِنَ الأَحاديثِ بِما لَم تَسمَعوا أنتُم وَ لا آباؤُكُم، فَإِيّاكُم وَ إِيّاهُم! لا يُضِلّونَكُم وَ لا يَفتِنونَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۱۲ ح۷ عن أبي هريرة، الكفاية في علم الرواية: ص۴۶۹ و ليس فيه «في آخر الزمان»، إمتاع الأسماع: ج۱۲ ص۳۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: در آخِرزمان، دجّال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دروغگويى خواهند بود كه احاديثى برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند كه نه خودتان و نه پدرانتان نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد. از آنها بر حذر باشيد تا شما را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و مفتون نكنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إخبار-أمير-المؤمنين-عليهالسلام-بكثرة-وضع-الحديث-بعده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۵: إخبارُ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام بِكَثرَةِ وَضعِ الحَديثِ بَعدَهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خبر دادن اميرمؤمنان علیه‌السلام از فراوانى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى پس از خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إِنَّهُ سَيَأتي عَلَيكُم مِن بَعدي زَمانٌ لَيسَ في ذٰلِكَ الزَّمانِ شَيءٌ أخفیٰ مِنَ الحَقِّ، وَ لا أظهَرَ مِنَ الباطِلِ، وَ لا أكثَرَ مِنَ الكَذِبِ عَلَى اللهِ تَعالیٰ وَ رَسولِهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۳۸۷ ح۵۸۶ عن محمّد بن الحسين عن أبيه عن جدّه عن أبيه و غيره، نهج البلاغة: الخطبة ۱۴۷، بحار الأنوار: ج۳۴ ص۲۳۳ ح۹۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به زودى، پس از من، روزگارى بر شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد كه در آن روزگار، چيزى نهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از حق و آشكارتر از باطل و فراوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دروغ بستن به خداى متعال و پيامبرش صلی الله علیه و آله نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد - في وَضعِ الحَديثِ -: قَد كانَ في أيّامِ الرَّسولِ صلّی اللّه عليه وآله مُنافِقونَ، وَ بَقوا بَعدَهُ، وَ لَيسَ يُمكِنُ أن يُقالَ: إِنَّ النِّفاقَ ماتَ بِمَوتِهِ. وَ السَّبَبُ في استِتارِ حالِهِم بَعدَهُ أنَّهُ صلّی اللّه عليه وآله كانَ لا يَزالُ بِذِكرِهم بِما يَنزِلُ عَلَيهِ مِنَ القُرآنِ؛ فَإِنَّهُ مَشحونٌ بِذِكرِهِم، ألا تَریٰ أنَّ أكثَرَ ما نَزَلَ بِالمَدينَةِ مِنَ القُرآنِ مَملوءٌ بِذِكرِ المُنافِقينَ؟! فَكانَ السَّبَبُ فِي انتِشارِ ذِكرِهِم وَ أحوالِهِم وَ حَرَكاتِهِم هُوَ القُرآنَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمَّا انقَطَعَ الوَحيُ بِمَوتِهِ صلّی اللّه عليه وآله لَم يَبقَ مَن يَنعیٰ عَلَيهِم سَقطاتِهِم، وَ يُوَبِّخُهُم عَلیٰ أعمالِهِم، وَ يَأمُرُ بِالحَذَرِ مِنهُم، وَ يُجاهِرُهُم تارَةً وَ يُجامِلُهُم تارَةً، وَ صارَ المُتَوَلّي لِلأَمرِ بَعدَهُ يَحمِلُ النّاسَ كُلَّهُم عَلیٰ كاهِلِ المُجامَلَةِ، وَ يُعامِلُهُم بِالظّاهِرِ، وَ هُوَ الواجِبُ في حُكمِ الشَّرعِ وَ السِّياسَةِ الدُّنيَوِيَّةِ، بِخِلافِ حالِ الرَّسولِ صلّی اللّه عليه وآله فَإِنَّهُ كانَ تَكليفُهُ مَعَهُم غَيرَ هٰذَا التَّكليفِ، أ لا تَریٰ أنَّهُ قيلَ لَهُ (وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَداً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَهذا يَدُلُّ عَلىٰ أنَّهُ كانَ يَعرِفُهُم بِأَعيانِهِم؛ وَ إِلّا كانَ النَّهيُ لَهُ عَنِ الصَّلاةِ عَلَيهِم تَكليفَ ما لا يُطاقُ، وَ الوالي بَعدَهُ لا يَعرِفُهُم بِأَعيانِهِم؛ فَلَيسَ مُخاطَباً بِما خوطِبَ بِهِ صلّی اللّه عليه وآله في أمرِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لِسُكوتِ الخُلَفاءِ عَنهُم بَعدَهُ خَمَلَ ذِكرُهُم، فَكانَ قُصاریٰ أمرِ المُنافِقِ أن يُسِرَّ ما في قَلبِهِ، وَ يُعامِلَ المُسلِمينَ بِظاهِرِهِ وَ يُعامِلونَهُ بِحَسَبِ ذٰلِكَ، ثُمَّ فُتِحَت عَلَيهِمُ البِلادُ وَ كَثُرَتِ الغَنائِمُ، فَاشتَغَلوا بِها عَنِ الحَرَكاتِ الَّتي كانوا يَعتَمِدونَها أيّامَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ بَعَثَهُمُ الخُلَفاءُ مَعَ الأُمَراءِ إِلیٰ بِلادِ فارِسَ وَ الرّومَ، فَأَلهَتهُمُ الدُّنيا عَنِ الأُمورِ الَّتي كانَت تَنقِمُ مِنهُم في حَياةِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ مِنهُم مَنِ استَقامَ اعتِقادُهُ وَ خَلُصَت نِيَّتُهُ لَمّا رَأَوُا الفُتوحَ وَ إِلقاءَ الدُّنيا أفلاذَ كَبِدِها مِنَ الأَموالِ العَظيمَةِ وَ الكُنوزِ الجَليلَةِ إِلَيهِم، فَقالوا: لَو لَم يَكُن هٰذَا الدّينُ حَقّاً لَما وَصَلنا إِلیٰ ما وَصَلنا إِلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بِالجُملَةِ: لَمّا تَرَكوا تُرِكوا، وَ حَيثُ سُكِتَ عَنهُم سَكَتوا عَنِ الإِسلامِ وَ أهلِهِ، إِلّا في دَسيسَةٍ خَفِيَّةٍ يَعمَلونَها نَحوَ الكَذِبِ الَّذي أشارَ إِلَيهِ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌السلام، فَإِنَّهُ خالَطَ الحَديثَ كَذِبٌ كَثيرٌ صَدَرَ عَن قَومٍ غَيرِ صَحيحِي العَقيدَةِ، قَصَدوا بِهِ الإِضلالَ وَ تَخبيطَ القُلوبِ وَ العَقائدِ، وَ قَصَدَ بِهِ بَعضُهُم التَّنويهَ بِذِكرِ قَومٍ كانَ لَهُم فِي التَّنويهِ بِذِكرِهِم غَرَضٌ دُنيَوِيٌ، وَ قَد قيلَ: إِنَّهُ افتُعِلَ في أيّامِ مُعاوِيَةَ خاصَّةً حَديثٌ كَثيرٌ عَلیٰ هٰذَا الوَجهِ، وَ لَم يَسكُتِ المُحَدِّثونَ الرّاسِخونَ في عِلمِ الحَديثِ عَن هٰذا، بَل ذَكَروا كَثيراً مِن هٰذِهِ الأَحاديثِ المَوضوعَةِ، وَ بَيَّنوا وَضعَها وَ أنَّ رُواتَها غَيرُ مَوثوقٍ بِهِم. إِلّا أنَّ المُحَدِّثينَ إِنَّما يَطعَنونَ فيما دونَ طَبَقَةِ الصَّحابَةِ، وَ لا يَتَجاسَرونَ فِي الطَّعنِ عَلیٰ أحَدٍ مِنَ الصَّحابَةِ؛ لِأَنَّ عَلَيهِ لَفظَ الصُّحبَةِ. عَلیٰ أنَّهُم قَد طَعَنوا في قَومٍ لَهُم صُحبَةٌ؛ كَبُسرِ بنِ أرطاةٍ، وَ غَيرِهِ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَد رُوِيَ أنَّ أبا جَعفَرٍ مُحَمَّدَ بنَ عَلِيٍّ الباقِرَ عليه‌السلام قالَ لِبَعضِ أصحابِهِ: «يا فُلانُ! ما لَقينا مِن ظُلمِ قُرَيشٍ إِيّانا وَ تَظاهُرِهِم عَلَينا! وَ ما لَقِيَ شيعَتُنا وَ مُحِبّونا مِنَ النّاسِ! إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قُبِضَ وَ قَد أخبَرَ أنّا أولَى النّاسِ بِالنّاسِ، فَتَمالَأَت عَلَينا قُرَيشٌ حَتّیٰ أخرَجَتِ الأَمرَ عَن مَعدِنِهِ، وَ احتَجَّت عَلَى الأَنصارِ بِحَقِّنا وَ حُجَّتِنا، ثُمَّ تَداوَلَتها قُرَيشٌ واحِدٌ بَعدَ واحِدٍ حَتّیٰ رَجَعَت إِلَينا، فَنَكَثَت بَيعَتَنا وَ نَصَبَتِ الحَربَ لَنا، وَ لَم يَزَل صاحِبُ الأَمرِ في صُعودٍ كَؤودٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَؤود: الصعب (لسان العرب: ج۳ ص۳۷۴ «كأد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ قُتِلَ، فَبويِعَ الحَسَنُ ابنُهُ وَ عوهِدَ، ثُمَّ غُدِرَ بِهِ وَ أُسلِمَ، وَ وَثَبَ عَلَيهِ أهلُ العِراقِ حَتّیٰ طُعِنَ بِخَنجَرٍ في جَنبِهِ، وَ نُهِبَت عَسكَرُهُ، وَ عولِجَت خَلاليلُ أُمَّهاتِ أولادِهِ، فَوادَعَ مُعاوِيَةَ وَ حَقَنَ دَمَهُ وَ دِماءَ أهلِ بَيتِهِ، وَ هُم قَليلٌ حَقَّ قَليلٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ بايَعَ الحُسَينَ عليه‌السلام مِن أهلِ العِراقِ عِشرونَ ألفاً، ثُمَّ غَدَروا بِهِ وَ خَرَجوا عَلَيهِ- وَ بَيعَتُهُ في أعناقِهِم - و قَتَلوهُ. ثُمَّ لَم نَزَل - أهلَ البَيتِ - نُستَذَلُّ وَ نُستَضامُ وَ نُقصیٰ وَ نُمتَهَنُ وَ نُحرَمُ وَ نُقتَلُ وَ نَخافُ، وَ لا نَأمَنُ عَلیٰ دِمائِنا وَ دِماءِ أولِيائِنا، وَ وَجَدَ الكاذِبونَ الجاحِدونَ لِكَذِبِهِم وَ جُحودِهِم مَوضِعاً يَتَقَرَّبونَ بِهِ إِلیٰ أولِيائِهِم وَ قُضاةِ السَّوءِ وَ عُمّالِ السَّوءِ في كُلِّ بَلدَةٍ، فَحَدَّثوهُم بِالأَحاديثِ المَوضوعَةِ المَكذوبَةِ، وَ رَوَوا عَنّا ما لَم نَقُلهُ وَ ما لَم نَفعَلهُ؛ لِيُبَغِّضونا إِلَى النّاسِ، وَ كانَ عِظَمُ ذٰلِكَ وَ كِبَرُهُ زَمَنَ مُعاوِيَةَ بَعدَ مَوتِ الحَسَنِ عليه‌السلام، فَقُتِلَت شيعَتُنا بِكُلِّ بَلدَةٍ، وَ قُطِعَتِ الأَيدي وَ الأَرجُلُ عَلَى الظِّنَّةِ، وَ كانَ مَن يُذكَرُ بِحُبِّنا وَ الاِنقِطاعِ إِلَينا سُجِنَ، أو نُهِبَ مالُهُ، أو هُدِمَت دارُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ لَم يَزَلِ البَلاءُ يَشتَدُّ وَ يَزدادُ إِلیٰ زَمانِ عُبَيدِ الله بنِ زِيادٍ قاتِلِ الحُسَينِ عليه‌السلام، ثُمَّ جاءَ الحَجّاجُ فَقَتَلَهُم كُلَّ قِتلَةٍ، وَ أَخَذَهُم بِكُلِّ ظِنَّةٍ وَ تُهَمَةٍ، حَتّیٰ إِنَّ الرَّجُلَ لَيُقالُ لَهُ: زِنديقٌ أو كافِرٌ أحَبُّ إِلَيهِ مِن أن يُقالَ: شيعَةُ عَلِيٍّ، وَ حَتّیٰ صارَ الرَّجُلُ الَّذي يُذكَرُ بِالخَيرِ - و لَعَلَّهُ يَكونُ وَرِعاً صَدوقاً - يُحَدِّثُ بِأَحاديثَ عَظيمَةٍ عَجيبَةٍ مِن تَفضيلِ بَعضِ مَن قَد سَلَفَ مِنَ الوُلاةِ، وَ لَم يَخلُقِ اللهُ تَعالیٰ شَيئاً مِنها، وَ لا كانَت وَ لا وَقَعَت، وَ هُوَ يَحسَبُ أنَّها حَقٌّ؛ لِكَثرَةِ مَن قَد رَواها مِمَّن لَم يُعرَف بِكَذِبٍ وَ لا بِقِلَّةِ وَرَعٍ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَویٰ أبُو الحَسَنِ عَلِيُّ بنُ مُحَمَّدِ بنِ أبي سَيفٍ المَدائِنِيُّ في كِتابِ الأَحداثِ قالَ: كَتَبَ مُعاوِيَةُ نُسخَةً واحِدَةً إِلیٰ عُمّالِهِ بَعدَ عامِ الجَماعَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هو العام الذي تمّ فیه الصلح بین الإمام الحسن عليه‌السلام و معاویة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن: بَرِئتُ الذِّمَةَ مِمَّن رَویٰ شَيئاً مِن فَضلِ أبي تُرابٍ وَ أهلِ بَيتِهِ! فَقامَتِ الخُطَباءُ في كُلِّ كورَةٍ وَ عَلیٰ كُلِّ مِنبَرٍ يَلعَنونَ عَلِيّاً عليه‌السلام وَ يَبرَؤونَ مِنهُ، وَ يَقَعونَ فيهِ وَ في أهلِ بَيتِهِ، وَ كانَ أشَدَّ النّاسِ بَلاءً حينَئِذٍ أهلُ الكوفَةِ؛ لِكَثرَةِ مَن بِها مِن شيعَةِ عَلِيٍّ عليه‌السلام، فَاستَعمَلَ عَلَيهِم زِيادَ بنَ سُمَيَّةَ وَ ضَمَّ إِلَيهِ البَصرَةَ، فَكانَ يَتَتَبَّعُ الشّيعةَ وَ هُوَ بِهِم عارِفٌ؛ لِأَنَّهُ كانَ مِنهُم أيّامَ عَلِيّ عليه‌السلام، فَقَتَلَهُم تَحتَ كُلِّ حَجَرٍ وَ مَدَرٍ، وَ أَخافَهُم، وَ قَطَعَ الأَيدِيَ وَ الأَرجُلَ، وَ سَمَلَ العُيونَ، وَ صَلَبَهُم عَلیٰ جُذوعِ النَّخلِ، وَ طَرَدَهُم وَ شَرَّدَهُم عَنِ العِراقِ، فَلَم يَبقَ بِها مَعروفٌ مِنهُم، وَ كَتَبَ مُعاوِيَةُ إِلیٰ عُمّالِهِ في جَميعِ الآفاقِ أَلّا يُجيزوا لِأَحَدٍ مِن شيعَةِ عَلِيٍّ وَ أَهلِ بَيتِهِ شَهادَةً، وَ كَتَبَ إِلَيهِم أنِ انظُروا مَن قِبَلَكُم مِن شيعَةِ عُثمانَ وَ مُحِبّيهِ وَ أَهلِ وَلايَتِهِ وَ الَّذينَ يَروونَ فَضائِلَهُ وَ مَناقِبَهُ، فَأَدنوا مَجالِسَهُم وَ قَرِّبوهُم وَ أَكرِموهُم، وَ اكتُبوا لي بِكُلِّ ما يَروي كُلُّ رَجُلٍ مِنهُم وَ اسمَهُ وَ اسمَ أبيهِ وَ عَشيرَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفَعَلوا ذٰلِكَ حَتّیٰ أكثَروا في فَضائِلِ عُثمانَ وَ مَناقِبِهِ؛ لِما كانَ يَبعَثُهُ إِلَيهِم مُعاوِيَةُ مِنَ الصِّلاتِ وَ الكِساءِ وَ الحباءِ وَ القَطائِعِ، وَ يُفيضُهُ فِي العَرَبِ مِنهُم وَ المَوالي، فَكَثُرَ ذٰلِكَ في كُلِّ مِصرٍ، وَ تَنافَسوا فِي المَنازِلِ وَ الدُّنيا، فَلَيسَ يَجيءُ أحَدٌ مَردودٌ مِنَ النّاسِ عامِلاً مِن عُمّالِ مُعاوِيَةَ فَيَروي في عُثمانَ فَضيلَةً أو مَنقِبَةً إِلّا كَتَبَ اسمَهُ وَ قَرَّبَهُ وَ شَفَّعَهُ، فَلَبِثوا بِذٰلكَ حيناً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ كَتَبَ إِلیٰ عُمّالِهِ: أنَّ الحَديثَ في عُثمانَ قَد كَثُرَ وَ فَشا في كُلِّ مِصرٍ وَ في كُلِّ وَجهٍ وَ ناحِيَةٍ، فَإِذا جاءَكُم كِتابي هٰذا فَادعُوا النّاسَ إِلَى الرِّوايَةِ في فَضائِلِ الصَّحابَةِ وَ الخُلَفاءِ الأَوَّلَينَ، وَ لا تَترُكوا خَبَراً يَرويهِ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ في أبي تُرابٍ إِلّا وَ تَأتوني بِمُناقِضٍ لَهُ فِي الصَّحابَةِ؛ فَإِنَّ هٰذا أحَبُّ إِلَيَّ، وَ أَقَرُّ لِعَيني، وَ أَدحَضُ لِحُجَّةِ أبي تُرابٍ وَ شيعَتِهِ، وَ أَشَدُّ عَلَيهِم مِن مَناقِبِ عُثمانَ وَ فَضلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُرِئَت كُتُبُهُ عَلَى النّاسِ، فَرُوِيَت أخبارٌ كَثيرَةٌ في مَناقِبِ الصَّحابَةِ مُفتَعَلَةٌ لا حَقيقةَ لَها، وَ جَدَّ النّاسُ في رِوايَةِ ما يَجري هٰذَا المَجریٰ، حَتّیٰ أشادوا بِذِكرِ ذٰلِكَ عَلَى المَنابِرِ وَ أُلقِيَ إِلیٰ مُعَلِّمِي الكَتاتيبِ، فَعَلَّموا صِبيانَهُم وَ غِلمانَهُم مِن ذٰلِكَ الكَثيرَ الواسِعَ حتّیٰ رَوَوهُ وَ تَعَلَّموهُ كَما يَتَعَلَّمونَ القُرآنَ، وَ حَتّیٰ عَلَّموهُ بَناتِهِم وَ نِساءَهُم وَ خَدَمَهُم وَ حَشَمَهُم، فَلَبِثوا بِذٰلِكَ ما شاءَ اللهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ كَتَبَ إِلیٰ عُمّالِهِ نُسخَةً واحِدَةً إِلیٰ جَميعِ البُلدانِ: اُنظُروا مَن قامَت عَلَيهِ البَيِّنَةُ أنَّهُ يُحِبُّ عَلِيّاً وَ أَهلَ بَيتِهِ فَامحوهُ مِنَ الدّيوانِ، وَ أَسقِطوا عَطاءَهُ وَ رِزقَهُ. وَ شَفَّعَ ذٰلِكَ بِنُسخَةٍ أُخریٰ: مَنِ اتَّهَمتُموهُ بِمُوالاةِ هٰؤُلاءِ القَومِ فَنَكِّلوا بِهِ وَ اهدِموا دارَهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يَكُنِ البَلاءُ أشَدَّ وَ لا أكثَرَ مِنهُ بِالعِراقِ وَ لا سِيَّما بِالكوفَةِ، حَتّیٰ إِنَّ الرَّجُلَ مِن شيعَةِ عَلِيٍ عليه‌السلام لَيَأتيهِ مَن يَثِقُ بِهِ فَيَدخُلُ بَيتَهُ فَيُلقي إِلَيهِ سِرَّهُ وَ يَخافُ مِن خادِمِهِ وَ مَملوكِهِ! وَ لا يُحَدِّثُهُ حَتّیٰ يَأخُذَ عَلَيهِ الأَيمانَ الغَليظَةَ لَيَكتُمُنَّ عَلَيهِ. فَظَهَرَ حَديثٌ كَثيرٌ مَوضوعٌ وَ بُهتانٌ مُنتَشِرٌ، وَ مَضیٰ عَلیٰ ذٰلِكَ الفُقَهاءُ وَ القُضاةُ وَ الوُلاةُ، وَ كانَ أعظَمَ النّاسِ في ذٰلِكَ بَلِيَّةً القُرّاءُ المُراؤونَ وَ المُستَضعَفونَ الَّذينَ يُظهِرونَ الخُشوعَ وَ النُّسُكَ، فَيَفتَعِلونَ الأَحاديثَ؛ لِيَحظَوا بِذٰلِكَ عِندَ وُلاتِهِم، وَ يَقرَبوا مَجالِسَهُم، وَ يُصيبوا بِهِ الأَموالَ وَ الضِّياعَ وَ المَنازِلَ، حَتَّى انتَقَلَت تِلكَ الأَخبارُ وَ الأَحاديثُ إِلیٰ أيدِي الدَّيّانينَ الَّذينَ لا يَستَحِلّونَ الكَذِبَ وَ البُهتانَ، فَقَبِلوها وَ رَوَوها وَ هُم يَظُنّونَ أنَّها حَقٌّ، وَ لَو عَلِموا أنَّها باطِلَةٌ لَما رَوَوها وَ لا تَدَيَّنوا بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يَزَلِ الأَمرُ كَذٰلِكَ حَتّیٰ ماتَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍ عليه‌السلام، فَازدادَ البَلاءُ وَ الفِتنَةُ، فَلَم يَبقَ أحَدٌ مِن هٰذَا القَبيلِ إِلّا وَ هُوَ خائِفٌ عَلیٰ دَمِهِ أو طَريدٌ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَفاقَمَ الأَمرُ بَعدَ قَتلِ الحُسَينِ عليه‌السلام، وَ وَلِيَ عَبدُ المَلِكِ بنُ مَروانَ، فَاشتَدَّ عَلَى الشّيعَةِ، وَ وَلّیٰ عَلَيهِمُ الحَجّاجَ بنَ يوسُفَ، فَتَقَرَّبَ إِلَيهِ أهلُ النُّسُكِ وَ الصَّلاحِ وَ الدّينِ بِبُغضِ عَلِيٍّ وَ مُوالاةِ أعدائِهِ وَ مُوالاةِ مَن يَدَّعي مِنَ النّاسِ أنَّهُم أيضاً أعداؤُهُ، فَأَكثَروا فِي الرِّوايَةِ في فَضلِهِم وَ سَوابِقِهِم وَ مَناقِبِهِم، وَ أَكثَروا مِنَ الغَضِّ مِن عَلِيٍّ عليه‌السلام و عَيبِهِ وَ الطَّعنِ فيهِ وَ الشَّنَآنِ لَهُ، حَتّیٰ إِنَّ إِنساناً وَقَفَ لِلحَجّاجِ - و يُقالُ إِنَّهُ جَدُّ الأَصمَعِيِّ عَبدِ المَلِكِ بنِ قَريبٍ - فَصاحَ بِهِ: أيُّهَا الأَميرُ، إِنَّ أهلي عَقَّوني فَسَمَّوني عَلِيّاً! وَ إِنّي فَقيرٌ بائِسٌ وَ أَنَا إِلیٰ صِلَةِ الأَميرِ مُحتاجٌ. فَتَضاحَكَ لَهُ الحَجّاجُ وَ قالَ: لِلُطفِ ما تَوَسَّلتَ بِهِ قَد وَلَّيتُكَ مَوضِعَ كَذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَد رَوَى ابنُ عَرفَةَ المَعروفُ بِنِفطَوَيهِ - و هُوَ مِن أكابِرِ المُحَدِّثينَ وَ أَعلامِهِم - في تاريخِهِ ما يُناسِبُ هٰذَا الخَبَرَ، وَ قالَ: إِنَّ أكثَرَ الأَحاديثِ المَوضوعَةِ في فَضائِلِ الصَّحابَةِ افتُعِلَت في أيّامِ بَني أُمَيَّةَ تَقَرُّباً إِلَيهِم؛ بِما يَظُنّونَ أنَّهُم يُرغِمونَ بِهِ أُنوفَ بَني هاشِمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۱ ص۴۱ و راجع الاحتجاج: ج۲ ص۸۵ ح۱۶۲ و كتاب سليم بن قيس: ج۲ ص۷۸۴ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد - در بارۀ حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى -: در روزگار پيامبر صلی الله علیه و آله، منافقان وجود داشتند و پس از پيامبر صلی الله علیه و آله نيز باقى ماندند. نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت: نفاق با رحلت پيامبر صلی الله علیه و آله رخت بر بست، [بلكه پنهان ماند و] دليل پنهان ماندنش هم اين بود كه پيامبر صلی الله علیه و آله در روزگار خويش، همواره آيات قرآن را در بارۀ منافقان، فراز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى آيات نازل شده در مدينه، آكَنده از يادكردِ منافقان است؟ و همين قرآن، موجب افشاى احوال و رفتار آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه با رحلت پيامبر صلی الله علیه و آله، وحى قطع شد، ديگر كسى نماند كه خطاكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منافقان را بر نمايد و آنان را به جهت كارهايشان، توبيخ کند و [مسلمانان را] از آنها بر حذر دارد و گاه، آشكارا با آنها در آويزد و يا به مدارا با آنها در آميزد. متولّيان امر، پس از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، مردمان را يكسر به مدارا با آنها وا داشتند و بر پايۀ اسلام ظاهرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان با آنها رفتار كردند. اين امر در آيين و سياست دنيايى لازم است؛ امّا اين در روزگار پيامبرخدا صلی الله علیه و آله چنين نبود و تكليف پيامبر صلی الله علیه و آله در برابر آنان به گونه‌ای ديگر بود. آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى به پيامبر صلی الله علیه و آله گفته شد: (و هيچ گاه بر جنازۀ هيچ يک از آنان (منافقان) نماز نخوان)؟! این، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه پيامبر صلی الله علیه و آله منافقان را به شخص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت، و گرنه نهى از نماز بر آنان، تكليف بيرون از توان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد؛ ولى واليان پس از پيامبر صلی الله علیه و آله، چنين شناختى نداشتند و از اين رو، مخاطب اين دستور قرآنى، آن گونه كه پيامبر صلی الله علیه و آله بود، نبودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين سكوت خلفا در بارۀ منافقان، آنان را از يادها بُرد و كار منافق به آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كشيد كه هر چه را در دل داشت، پنهان نمود و مسلمانان بر پايۀ ظاهرِ مسلمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى او با وى رفتار كردند. سپس سرزمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى به تصرّف مسلمانان در آمد، غنيمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها فراوان شدند و منافقان به جاى كارهايى كه در روزگار پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در پى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن بودند، به فتوحات و غنائم، مشغول گشتند و خلفا، آنان را همراه فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايان به سرزمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فارس و روم فرستادند و دنيا و سرگرمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش، آنان را از آنچه در روزگار پيامبر صلی الله علیه و آله از آنان سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، به خود مشغول كرد. برخى نيز چون فتوحات را ديدند و دیدند كه دنيا، بهترين دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را به مسلمانان داد، از نفاق، فاصله گرفتند و نيّتشان، خالص شد و گفتند: اگر اين دين، حق نبود، آنچه به ما رسيده، به ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در هر حال، چون منافقان كار خود را رها كردند، مسلمانان هم آنها را رها ساختند و چون در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان چيزى گفته نشد، آنها هم در برابر اسلام و مسلمانان، ساكت شدند، جز اين كه دسيسه و پنهانكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند دروغگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند كه امير مؤمنان علیه‌السلام هم به آن اشاره فرموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى فراوان با حديث آميخته شد كه ساختۀ افرادى كژانديش بود؛ كسانى كه آهنگ ضربه زدن به باورها و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كردن دلِ مردمان را داشتند و برخى نيز قصد بزرگ كردن گروهى خاص را داشتند كه بزرگ شمرده شدن آنان، به سود اغراض دنيوى آنان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين گفته شده كه اين حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى بدين شكل، در روزگار معاويه گسترش يافت و اوج گرفت و محدّثان راستين نيز ساكت ننشستند. آنان، بسيارى از احاديث دروغين را شناساندند و ساختگى بودن و غير قابل اعتماد بودن راويان آنها را افشا كردند، جز اين كه محدّثان، تنها زبان به افشاى راويان واقع در طبقات پس از صحابيان گشودند و تنها به دليل نام صحابى داشتن، جرئت نكردند كه متعرّض هيچ يک از صحابيان شوند، هر چند به برخى كسان، مانند بُسر بن اَرطات كه مصاحبتى با پيامبر صلی الله علیه و آله داشتند، طعنه زدند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين روايت شده كه امام باقر علیه‌السلام به يكى از يارانش فرمود: «فلانى! ما چه ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از قريش ديديم و چگونه بر ضدّ ما پشت به پشت هم دادند! پيروان و دوستداران ما، از دست غير شيعه، چه كشيدند! پيامبر خدا صلی الله علیه و آله قبض روح شد و [به امّت] خبر داد كه ما از مردم به خودشان سزاوارتريم؛ ولى قريش بر ضدّ ما همديگر را پشتيبانى كردند تا كار [فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايى] را از جايگاهش بيرون كشيدند و در برابر انصار، به حق و حجّت ما احتجاج كردند [و از خود ما دريغ داشتند]. سپس قريش، خلافت را ميان خود، دست به دست چرخاندند تا آن گاه كه به ما باز گشت. بيعت ما را شكستند و بر ضدّ ما جنگ افروختند و خليفۀ بر حق (على علیه‌السلام) را در دشوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها افكندند تا به شهادت رسيد. پس با فرزندش حسن علیه‌السلام بيعت شد و پيمان بستند؛ امّا به او خيانت گرديد و مجبور به تسليم شد. عراقيان، بر او هجوم بردند، تا آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه دشنه به پهلويش زدند و دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به تاراج بردند و زيورآلات مادرانِ فرزندانش را غارت كردند. او [نیز از سرِ ناچارى] با معاويه صلح نمود و خون خود و خاندانش را حفظ كرد كه به راستى، آنان بسيار اندک بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه بیست هزار تن از عراق با حسين علیه‌السلام بيعت و سپس به او خيانت كردند و بر او شوريدند و در همان حال كه بيعت او را به گردن داشتند، او را به شهادت رساندند. سپس ما اهل بيت، همواره زير فشار و شكنجه و تبعيد و محروميت بوديم، ما را خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند، يا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترساندند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتند و ما بر خون خود و دوستانمان، ايمن نبوديم و دروغگويان و منكران، به سبب دروغ و انكارشان، جايگاهى نزد واليانشان و قاضيان و كارگزارانِ بدكار در هر شهر داشتند و با ساختن احاديث دروغين و روايت چيزهايى از ما كه نه آنها را گفته بوديم و نه انجام داده بوديم، قصد مبغوض كردن ما را نزد مردم داشتند و بيشتر و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين اين كارها، در روزگار معاويه و پس از وفات امام حسن علیه‌السلام (دهۀ پنجاه تا شصت هجرى) بود. شيعيان ما در هر آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كشته شدند و با گمان و اتّهام، دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پاهایشان قطع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و هر كس كه از محبّت و پيوستن با ما سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت، زندانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت يا دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش غارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و يا خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ويران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه بلا تا روزگار عبيد اللّٰه بن زياد، قاتل حسين علیه‌السلام، فزونى گرفت و شديد شد و سپس حَجّاج آمد و كشتار به راه انداخت و با گمان و اتّهام، دستگير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، تا آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه اگر به مردى &amp;quot;زنديق&amp;quot; و&amp;quot; كافر&amp;quot; مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند، برايش دوست‌داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود تا به او شيعۀ على بگويند و تا آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه افرادى نيكو و حتّى پارسا و راستگو، احاديثى شگفت و غريب از برترىِ برخى خلفاى پيشين بر برخى ديگر نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند كه خداى متعال، هيچ چيزى از آن را نيافريده و نه بوده و نه واقع گشته است؛ امّا آنان از فراوانىِ راويان آنها كه به دروغ و قلّت ورع شناخته نشده بودند، آن احاديث را حق و صحيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداشتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو الحسن على بن محمّد بن ابى سيف مدائنى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو الحسن مدائنى، از مورّخان اهل سنّت است كه در سال 225ق و در نود سالگى در گذشت. از جمله آثار فراوان وى در تاريخ و سيره، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خطب النبىّ، الأحداث، خطب أمير المؤمنين علیه‌السلام، من قتل من الفاطمييّن و الفاطميّات اشاره كرد. ابن ابى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد، مطالب بسيارى از اين دانشمند در شرح نهج البلاغة آورده است (ر.ک: الفهرست، ابن نديم: ص113).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كتاب الأحداث، چنين گزارش كرده است: پس از عامُ الجماعه (سال صلح معاويه با امام حسن علیه‌السلام)، معاويه دستور العمل يكسانى براى كارگزاران خود فرستاد كه مضمون آن، چنين است: «من از كسى كه چيزى از فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ابو تراب و خاندانش را نقل كند، بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم». از اين رو، سخنرانان در هر ناحيه به پا خاستند و بر بالاى هر منبر به لعنت كردن و برائت جستن از على پرداختند و از او و خاندانش عيبجويى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كردند. در اين ميان، كوفيان از همه، بيشتر گرفتار بودند؛ زيرا پيروان امام على علیه‌السلام در آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا فراوان بودند و معاويه، زياد بن سميّه را بر آنها گمارد و حكومت بصره را هم به او داد. وى در روزگار خلافت امام على علیه‌السلام، خود از پيروان على علیه‌السلام بود و با شناختى كه از آنان داشت، آنها را جستجو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافت. زياد، آنان را در زير هر سنگ و كلوخ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشت و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترساند و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پاها قطع كرد و چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نابينا ساخت و آنان را بر تنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نخل آويخت و از عراق راند و آواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان كرد، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه هيچ چهرۀ سرشناسى از شيعه در عراق نماند. معاويه به كارگزارانش در همۀ اطراف نوشت كه گواهى هيچ يک از شيعيان على علیه‌السلام و پيروانش را نپذيرند و به آنان نوشت كه: «بنگريد هر كس از پيروان عثمان و دوستداران و وابستگان او و نيز راويان فضائل و مناقب او، نزد شماست، گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بداريد و به مجالستان نزديک كنيد و همۀ آنچه را هر يک از اين راويان نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، به همراه نام و نام پدر و خاندانش، برايم بنويسيد [و بفرستيد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان چنين كردند تا آن كه فضائل و مناقب عثمان، فراوان شد؛ زيرا معاويه صله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عبا و هدايا و [قبالۀ] زمين براى آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد و آن را در عرب و عجم ايشان، تقسيم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و اين در هر شهر، فراوان شد و مردم براى به چنگ آوردن جايگاه و دنيا، با هم رقابت كردند. هيچ فردى رانده شده از سوى مردم، نزد كارگزارى از كارگزاران معاويه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و فضيلت و منقبتى از عثمان نقل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، مگر آن كه كارگزار، نامش را ثبت و او را به خود نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و شفيع ديگرانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و چندى بر اين روال گذشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس معاويه به كارگزاران خود بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ ديگرى داد و گفت: «نقل حديث در بارۀ عثمان، در همه جا فراوان شده است. چون نامۀ من به دستتان رسيد، مردم را بخوانيد تا در بارۀ ديگر صحابيان، بويژه دو خليفۀ اوّل و دوم، روايت نقل كنند و در مقابل هر حديثى كه در بارۀ ابو تراب، على است، حديثى هم در فضيلت صحابيان نقل كنند، كه اين، مايۀ چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشنى من و مغلوب شدن منطق و حجّت ابو تراب و پيروان او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مناقب و فضائل عثمان بر آنها دشوار و سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معاويه براى مردم خوانده شدند، اخبار جعلى فراوانى در فضائل صحابيان نقل گرديد و مردم، در بازگويى اين اخبار، جدّيت كردند، تا جايى كه اين روايات در منبرها نيز نقل شد و به معلّمان فرمان دادند تا اين اخبار را به كودكان بياموزند. افزون بر اين، فضائل ساختگى را به زنان و دختران و خدمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران هم آموختند و مدّتى نيز - به خواست خدا - اين گونه سپرى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه معاويه بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ يكسان [جديدى] به همۀ شهرها فرستاد: «بنگريد كه هر كس متّهم به دوستى با على و اهل بيت اوست، اسم او را از ديوان، دفتر حقوق و مزايا، محو كنيد و سهميّۀ او را از بيت المال، قطع نماييد». باز در پى اين بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه، فرمان ديگرى صادر كرد كه: «بنگريد كه هر كس به دوستى على و خاندانش متّهم گردد، او را تحت فشار قرار داده، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را خراب كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهل عراق، بويژه كوفيان، به مصيبتى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اين حادثه، دچار نشدند. در اين دوران، گاه يكى از شيعيان على علیه‌السلام به ملاقات دوست خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، امّا از ترس خدمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار خود، حاضر نبود كه مطلبى براى او نقل كند تا از او تعهّد و پيمان محكمى بر پنهان داشتن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت. در اين زمان بود كه احاديث جعلى و تهمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بسيار [در بارۀ على و اهل بيت او] فراوان شدند و فقها و قضات و واليان، از اين جعليّات، پيروى كردند و گرفتارترينِ مردم از اين نظر، قاريان رياكار و بيچارگانى بودند كه به ايمان و عبادت، تظاهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و براى بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندى از حاكمان و نزديک شدن به محافل آنان و رسيدن به اموال و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به جعل حديث پرداختند و به مرور زمان، اين خبرها دست به دست، به افراد متديّن رسيد. اينان، از دروغ و بهتان، بر حذر بودند؛ امّا به خيال درستىِ اين اخبار، آنها را نقل كردند و اگر به جعلى بودن آنها پى برده بودند، از نقل آن، خوددارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و آن را باور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند. كار به همين شكل بود تا حسن بن على علیه‌السلام در گذشت و بلا و فتنه، فزونى گرفت و هيچ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از اين گونه افراد باقى نماند، جز آن كه بر جانش بيمناک بود و يا رانده و طرد شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از كشته شدن حسين علیه‌السلام، كار، دشوار گشت و عبد الملک بن مروان، به حكومت رسيد. او بر شيعه، سخت گرفت و حَجّاج بن يوسف ثقفى را بر آنها گمارد و عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگان و متديّنان و صالحان، به وسیلۀ دشمنى با على و دوستى با دشمنان ادّعايى او، به حَجّاج، تقرّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جستند. آنان، در روايات در بارۀ فضيلت و سابقه و مناقب اين دسته، افراط كردند و در تنقيص و عيب نهادن و زبان به طعن گشودن بر على علیه‌السلام و دشمنى با او، چندان پيش رفتند كه مردى كه گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود پدربزرگ اَصمَعى عبد الملک بن قريب است، جلوى حَجّاج ايستاد و فرياد بر آورد: اى امير! خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مرا عاق كرده و نامم را على نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. من، بينوايى تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستم و به صِله و عطاى امير، نيازمندم. حَجّاج، خنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرفت و به او گفت: به خاطر لطافت آنچه بدان توسّل جُستى، تو را به ولايت فلان جا گماردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عَرفه، مشهور به نفطَوَيه - كه از محدّثان بزرگ و سرشناس اهل سنّت است - در تاريخش گزارشى آورده كه مناسب گزارش ماست. او گفته: بيشتر احاديث ساختگى در بارۀ فضائل صحابه در روزگار اُمَويان و براى تقرّب جستن به آنان ساخته شدند، به اين هدف كه جاعلان، گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند با اين كار، بينى بنى هاشم را به خاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مالند [و آنان را در چشم مردم خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يلوح-منه-الوضع-في-وصف-الله-عز-وجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۶: ما يَلوحُ مِنهُ الوَضعُ في وَصفِ اللهِ عزّ وجلّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احاديث ساختگى در توصيف خداوند عز و جل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد الرحمان بن عائش عن بعض أصحاب النبيّ صلّی اللّه عليه وآله: أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله خَرَجَ عَلَيهِم ذاتَ غَداةٍ، وَ هُوَ طَيِّبُ النَّفسِ مُسفِرُ الوَجهِ - أو مُشرِقُ الوَجهِ - فَقُلنا: يا رَسولَ اللهِ، إِنّا نَراكَ طَيِّبَ النَّفسِ مُسفِرَ الوَجهِ - أو مُشرِقَ الوَجهِ-!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ ما يَمنَعُني وَ أَتاني رَبّي عزّ وجلّ اللَّيلَةَ في أحسَنِ صورَةٍ، قالَ: يا مُحَمَّدُ. قُلتُ: لَبَّيكَ رَبّي وَ سَعدَيكَ! قالَ: فيمَ يَختَصِمُ المَلَأُ الأَعلیٰ؟ قُلتُ: لا أدري أي رَبِّ! قالَ: ذٰلِكَ مَرَّتَينِ أو ثَلاثاً. قالَ: فَوَضَعَ كَفَّيهِ بَينَ كَتِفَيَّ فَوَجَدتُ بَردَها بَينَ ثَديَيَّ حَتّیٰ تَجَلّیٰ لي ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۵۸۴ ح۱۶۶۲۱، سنن الترمذي: ج۵ ص۳۶۶ ح۳۲۳۳ نحوه، تاريخ دمشق: ج۳۴ ص۴۶۴ ح۷۰۷۰ و راجع المجروحين: ج۳ ص۱۳۵ و علل الدار قطني: ج۶ ص۵۴ و تنزيه الشريعة: ج۱ ص۱۴۵ الرقم ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد الرحمان بن عائش، از يكى از اصحاب پيامبر صلی الله علیه و آله -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بامدادى خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال و گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى به سوى يارانش بيرون آمد. گفتيم: اى پيامبر خدا! ما شما را خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال و گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا چنين نباشم، در حالى كه خدايم عز و جل ديشب، در نيكوترين صورت، نزدم آمد و فرمود: &amp;quot;اى محمّد!&amp;quot;. گفتم: بله، بله! به جان و دل، آماده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. فرمود: &amp;quot;[ساكنان] مَلَأ اَعلا، در چه چيزى كشمكش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؟&amp;quot;. گفتم: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم، اى پروردگار من! اين را دو يا سه بار پرسيد. آن گاه، كفِ دستانش را ميان شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم نهاد، آن گونه كه خنكاى آن را ميان سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام احساس كردم و هر آنچه در آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين بود، برايم جلوه نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي سعيد الخُدريّ: قُلنا: يا رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، هَل نَریٰ رَبَّنا يَومَ القِيامَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هَل تُضارّونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: تُضارّون: یرویٰ بالتشدید و التخفیف، فالتشدید بمعنی: لاتتخالَفون و لاتتجادلون في صحّة النظر إلیه؛ لوضوحه و ظهوره. یقال: ضارّه یُضارُّه.… قال الجوهري: یقال: «أضَرَّنی فلان إذا دنا منّي دنوّاً شدیداً». فأراد بالمضارّة الاجتماع و الازدحام عند النظر إلیه. و أمّا التخفیف فهو من الضَّیر، لغة في الضُّرّ و المعنی فیه کالأوّل (النهایة: ج۳ ص۸۲ «ضرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في رُؤيَةِ الشَّمسِ وَ القَمَرِ إِذا كانَت صَحواً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنَّكُم لا تُضارّونَ في رُؤيَةِ رَبِّكُم يَومَئِذٍ إِلَّا كَما تُضارّونَ في رُؤيَتِهِما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: يُنادي مُنادٍ: لِيَذهَب كُلُّ قَومٍ إِلیٰ ما كانوا يَعبُدونَ. فَيَذهَبُ أصحابُ الصَّليبِ مَعَ صَليبِهِم، وَ أَصحابُ الأَوثانِ مَعَ أوثانِهِم، وَ أَصحابُ كُلِّ آلِهَةٍ مَعَ آلِهَتِهِم، حَتّیٰ يَبقیٰ مَن كانَ يَعبُدُ اللهَ مِن بَرٍّ أو فاجِرٍ، وَ غُبَّراتٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُبَّرات: البقايا، واحدها: غابر، ثمّ يجمع غُبَّراً، ثمّ غُبَّرات جمع الجمع (لسان العرب: ج۵ ص۴ «غبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن أهلِ الكِتابِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يُؤتیٰ بِجَهَنَّمَ تُعرَضُ كَأَنَّها سَرابٌ، فَيُقالُ لِليَهودِ: ما كُنتُم تَعبُدونَ؟ قالوا: كُنّا نَعبُدُ عُزَيرَ ابنَ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقالُ: كَذَبتُم! لَم يَكُن لِلهِ صاحِبَةٌ وَ لا وَلَدٌ، فَما تُريدونَ؟ قالوا: نُريدُ أن تَسقِيَنا. فَيُقالُ: اِشرَبوا! فَيَتَساقَطونَ في جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يُقالُ لِلنَّصاریٰ: ما كُنتُم تَعبُدونَ؟ فَيَقولونَ: كُنّا نَعبُدُ المَسيحَ ابنَ اللهِ. فَيُقالُ: كَذَبتُم! لَم يَكُن لِلهِ صاحِبَةٌ وَ لا وَلَدٌ، فَما تُريدونَ؟ فَيَقولونَ: نُريدُ أن تَسقِيَنا. فَيُقالُ: اِشرَبوا! فَيَتَساقَطونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ يَبقیٰ مَن كانَ يَعبُدُ اللهَ مِن بَرٍّ أو فاجِرٍ، فَيُقالُ لَهُم: ما يَحبِسُكُم وَ قَد ذَهَبَ النّاسُ؟ فَيَقولونَ: فارَقناهُم وَ نَحنُ أحوَجُ مِنّا إِلَيهِ اليَومَ، وَ إِنّا سَمِعنا مُنادِياً يُنادي: لِيَلحَق كُلُّ قَومٍ بِما كانوا يَعبُدونَ، وَ إِنَّما نَنتَظِرُ رَبَّنا. قالَ: فَيَأتيهِمُ الجَبّارُ في صورَةٍ غَيرِ صورَتِهِ الَّتي رَأَوهُ فيها أوَّلَ مَرَّةٍ، فَيَقولُ: أنَا رَبُّكُم. فَيَقولونَ: أنتَ رَبُّنا؟! فَلا يُكَلِّمُهُ إِلّا الأَنبِياءُ. فَيَقولُ: هَل بَينَكُم وَ بَينَهُ آيَةٌ تَعرِفونَهُ؟ فَيَقولونَ: السّاقُ. فَيَكشِفُ عَن ساقِهِ، فَيَسجُدُ لَهُ كُلُّ مُؤمِنٍ، وَ يَبقیٰ مَن كانَ يَسجُدُ لِلهِ رِياءً وَ سُمعَةً؛ فَيَذهَبُ كَيما يَسجُدَ، فَيَعودُ ظَهرُهُ طَبَقاً واحِداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۶ ص۲۷۰۶ ح۷۰۰۱، صحيح مسلم: ج۱ ص۱۶۷ ح۳۰۲، سنن الترمذي: ج۴ ص۶۹۱ ح۲۵۵۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ابو سعيد خُدرى -: گفتيم: اى پيامبر خدا! آيا خدايمان را روز قيامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا در يک روز و شبِ صاف و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابر، مشكلى در ديدن خورشيد و ماه داريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در آن روز، هيچ مشكلى در ديدن خدايتان نخواهيد داشت، همان گونه كه در ديدن اين دو نداريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «در آن روز، منادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: هر گروهى به نزد آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيده، برود. پس صليبيان با صليب خود، بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستان با بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود و پرستندگان هر خدايى با خداى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند تا تنها خداپرستان نيکوکار و بدکار و باقى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندگانى از اهل كتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس دوزخ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند كه چونان سراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد. به يهوديان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: چه چيزى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيديد؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما عُزَير فرزند خدا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيديم. گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد. خداوند، نه همراهى دارد و نه فرزندى. حال چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد؟ گفتند: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيم كه آبى به ما بنوشانى. گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بنوشيد. سپس در دوزخ، سقوط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به مسيحيان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: شما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيديد؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما مسيح فرزند خدا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيدیم. گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد. خداوند، نه همراهى دارد و نه فرزندى. حال چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيم كه به ما آبى بنوشانى. گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بنوشيد. پس [در دوزخ] سقوط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا آن گاه كه تنها پرستندگان نيکوکار و بدکار خداوند، باقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند. به آنها گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: چه چيز، شما را نگاه داشته است، در حالى كه همۀ مردم رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما [در دنيا] از آن مردم جدا شديم و امروز از هر زمان ديگرى به خداوند نيازمنديم. ما شنيديم ندا دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: هر گروهى به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيده، ملحق شود و ما منتظر خدايمان هستيم. خداى جبّار، در صورتى كه متفاوت از صورتى است كه اوّل بار ديده بودند، نزد آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: من، پروردگار شما هستم. آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: تو پروردگار مايى؟! پس جز پيامبران، با او سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: آيا ميان شما و پروردگارتان، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد؟ آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ساق پا. خداوند، ساق پايش را نمايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و همۀ مؤمنان، در برابرش سجده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و تنها كسانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند كه براى ريا و خودنمايى، خدا را سجده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند تا سجده كنند كه پشتشان صاف و راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند [و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند خم شوند و سجده كنند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي هريرة: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: يَنزِلُ رَبُّنا تبارَكَ اسمُهُ كُلَّ لَيلَةٍ - حينَ يَبقیٰ ثُلُثُ اللَّيلِ الآخِرُ - إِلیٰ سَماءِ الدُّنيا، فَيَقولُ: مَن يَدعوني فَأَستَجيبَ لَهُ؟ مَن يَسأَلُني فأُعطِيَهُ؟ مَن يَستَغفِرُني فَأَغفِرَ لَهُ؟ حَتّیٰ يَطلُعَ الفَجرُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلِذٰلِكَ كانوا يُفَضِّلونَ صَلاةَ آخِرِ اللَّيلِ عَلیٰ صَلاةِ أوَّلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۳ ص۸۵ ح۷۵۹۵، صحيح البخاري: ج۱ ص۳۸۴ ح۱۰۹۴، صحيح مسلم: ج۱ ص۵۲۱ ح۱۶۸ کلاهما نحوه،&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «پروردگارمان - که نامش مبارک باد - هر شب، در پارۀ سوم آن، به آسمان دنيا پايين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;چه كسى مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند تا اجابتش كنم؟ چه كسى از من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، تا عطايش كنم؟ چه كسى از من آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد تا او را بيامرزم؟&amp;quot; تا آن كه سپيده بدمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، [شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران] نماز آخر شب را بر نماز اوّل آن، ترجيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي هريرة: قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: تَحاجَّتِ الجَنَّةُ وَ النّارُ، فَقالَتِ النّارُ: أُوثِرتُ بِالمُتَكَبِّرينَ وَ المُتَجَبِّرينَ. وَ قالَتِ الجَنَّةُ: ما لي لا يَدخُلُني إِلّا ضُعَفاءُ النّاسِ وَ سَقَطُهُم؟! قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ لِلجَنَّةِ: أنتِ رَحمَتي، أرحَمُ بِكِ مَن أشاءُ مِن عِبادي. وَ قالَ لِلنّارِ: إِنَّما أنتِ عَذابي، أُعَذِّبُ بِكِ مَن أشاءُ مِن عِبادي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لِكُلِّ واحِدَةٍ مِنهُما مِلؤُها؛ فَأَمَّا النّارُ فَلا تَمتَلِئُ حَتّیٰ يَضَعَ رِجلَهُ فَتَقولُ: قَطٍ قَطٍ قَطٍ، فَهُنالِكَ تَمتَلِئُ وَ يُزویٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يزوى: أي يُجمع ويُضمّ بعضها إلى بعض (اُنظر: النهاية: ج۲ ص۳۲۰ «زوي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعضُها إِلیٰ بَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۴ ص۱۸۳۶ ح۴۵۶۹، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۱۸۶ ح۳۵، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۱۹۲ ح۸۱۷۰ کلاهما نحوه و راجع مسند أبي يعلیٰ: ج۳ ص۲۹۰ ح۳۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «بهشت و دوزخ با يكديگر به گفتگو پرداختند. دوزخ گفت: من به متكبّران و زورگويان، اختصاص داده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. بهشت گفت: مرا چه شده است كه جز مردمان بينوا و فرودست، واردم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! خداوند - تبارک و تعالى - به بهشت فرمود: &amp;quot;تو رحمت من هستى. با تو بر هر كس از بندگانم كه بخواهم، رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم&amp;quot; و به دوزخ فرمود: &amp;quot;تو عذاب من هستى. با تو هر يک از بندگانم را كه بخواهم، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم&amp;quot;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر دوى آنها پُر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؛ امّا دوزخ پُر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن كه خدا پايش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: &amp;quot;بس كن. بس كن. بس كن!&amp;quot;. در اين هنگام، پُر می‌شود و دو سرش به هم می‌آید (دهانه‌اش بسته می‌شود)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات عن أبي هريرة: قيلَ: يا رَسولَ اللهِ، مِمَّ رَبُّنا؟ فَقالَ: مِن ماءٍ مُرور، لا مِن أرضٍ وَ لا مِن سَماءٍ، خَلَقَ خَيلاً فَأَجراها فَعَرِقَت، فَخَلَقَ نَفسَهُ مِن ذٰلِكَ العَرَقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبحانه و تعالی عمّا یصفون!&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات: ج۱ ص۱۰۵، لسان الميزان: ج۲ ص۲۳۹ الرقم ۱۰۰۵، اللآلي المصنوعة: ج۱ ص۳، کلاهما نحوه و راجع الإيضاح: ص۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات - به نقل از ابو هُرَيره -: گفته شد: اى پيامبر خدا! پروردگار ما از چيست؟ فرمود: «از آبى تلخ. نه از زمين است و نه از آسمان. خداوند، اسبى آفريد و آن را دواند تا عَرَق كرد. آن گاه خود را از آن عَرَق آفريد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إبراهيم بن محمّد الخَزّاز و محمّد بن الحسين: دَخَلنا عَلیٰ أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام فَحَكَينا لَهُ أنَّ مُحَمَّداً صلّی اللّه عليه وآله رَأیٰ رَبَّهُ في صورَةِ الشّابِّ المُوَفَّقِ في سِنِّ أبناءِ ثَلاثينَ سَنَةً، وَ قُلنا: إِنَّ هِشامَ بنَ سالِمٍ وَ صاحِبَ الطّاقِ وَ الميثَمِيَّ يَقولونَ: إِنَّهُ أجوَفُ إِلَى السُّرَّةِ، وَ البَقِيَّةُ صَمَدٌ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَّ ساجِداً لِلهِ، ثُمَّ قالَ: سُبحانَكَ! ما عَرَفوكَ وَ لا وَحَّدوكَ، فَمِن أجلِ ذٰلِكَ وَصَفوكَ. سُبحانَكَ! لَو عَرَفوكَ لَوَصَفوكَ بِما وَصَفتَ بِهِ نَفسَكَ. سُبحانَكَ! كَيفَ طاوَعَتهُم أنفُسُهُم أن يُشَبِّهوكَ بِغَيرِكَ؟! اللّٰهُمَّ لا أَصِفُكَ إِلّا بِما وَصَفتَ بِهِ نَفسَكَ، وَ لا أُشَبِّهُكَ بِخَلقِكَ، أنتَ أهلٌ لِكُلِّ خَيرٍ، فَلا تَجعَلني مِنَ القَومِ الظّالِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ التَفَتَ إِلَينا فَقالَ: ما تَوَهَّمتُم مِن شَيءٍ فَتَوَهَّمُوا اللهَ غَيرَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: نَحنُ آلُ مُحَمَّدٍ النَّمَطُ الأَوسَطُ الَّذي لا يُدرِكُنَا الغالي وَ لا يَسبِقُنَا التّالي. يا مُحَمَّدُ[بنُ الحُسَینِ]، إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حينَ نَظَرَ إِلیٰ عَظَمَةِ رَبِّهِ كانَ في هَيئَةِ الشّابِّ المُوَفَّقِ وَ سِنِّ أبناءِ ثَلاثينَ سَنَةً. يا مُحَمَّدُ، عَظُمَ رَبّي عزّ وجلّ أن يَكونَ في صِفَةِ المَخلوقينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، مَن كانَت رِجلاهُ في خُضرَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذاكَ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه عليه وآله، كانَ إِذا نَظَرَ إِلیٰ رَبِّهِ بِقَلبِهِ جَعَلَهُ في نورٍ مِثلِ نورِ الحُجُبِ حَتّیٰ يَستَبينَ لَهُ ما فِي الحُجُبِ، إِنَّ نورَ اللهِ مِنهُ أخضَرُ وَ مِنهُ أحمَرُ وَ مِنهُ أبيَضُ وَ مِنهُ غَيرُ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحَمَّدُ، ما شَهِدَ لَهُ الكِتابُ وَ السُّنَّةُ فَنَحنُ القائِلونَ بِه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۱۰۰ ح۳، التوحيد: ص۱۱۳ ح۱۳، بحار الأنوار: ج۳ ص۳۰۰ ح۳۳ و راجع الكافي: ج۱ ص۱۰۶ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابراهيم بن محمّد خزّاز و محمّد بن حسين -: خدمت ابو الحسن [امام] رضا علیه‌السلام رسيديم و براى ايشان [روايتى را] بازگو كرديم [كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد]: محمّد صلی الله علیه و آله پروردگارش را به صورت جوان رشيد سى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديد. نيز گفتيم: هشام بن سالم و صاحب طاق (مؤمن طاق) و ميثمى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند كه خدا تا ناف، ميان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهى و بقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش توپُر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام براى خدا به سجده افتاد. سپس گفت: «پاكى تو! تو را نشناختند و يگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات ندانستند. از اين رو، تو را [چنين] وصف كردند. پاكى تو! اگر تو را شناخته بودند، بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، همان گونه وصفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند كه تو خود، خويشتن را وصف كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. پاكى تو! چگونه حاضر شدند تو را به غير تو مانند كنند؟! بار خدايا! من، تو را وصف نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، مگر به آنچه تو خود در وصف خويش گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و تو را به آفريدگانت، مانند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. تو اهل همۀ خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها هستى. پس مرا از مردمان ستمكار، قرار مده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس رو به ما كرد و فرمود: «هر آنچه در وهم خويش آورديد، خدا را جز آن بدانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه افزود: «ما، خاندان محمّد، راه ميانه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم. جلو رونده (اهل غُلو و افراط) به سوى ما بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و واپس مانده (اهل كوتاهى و تفريط)، خود را به ما نمی‌رساند!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نهج البلاغة (حكمت 109) آمده است: «... بها يلحق التالى، و إليها يرجع الغالى». در الكافى (ج2 ص75 ح6) نيز تعبير «يرجع إليكم الغالى، و يلحق بكم التالى» آمده كه اين، معناى روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترى دارد. ملّا صالح مازندرانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اين بيان امام علیه‌السلام، شكايت است از اهل افراط و تفريط و غلو و تقصير كه اوّلى (غالى) به سوى ما بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، در صورتى كه بايد برگردد و دومى (مقصّر) سعى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند خود را به ما برساند».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد[بن حسین]! پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آن گاه كه عظمت پروردگارش را ديد، جوانى رشيد و سى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله بود. اى محمّد[بن حسین]! پروردگار من، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و والاتر از آن است كه ويژگى آفريدگان را داشته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت گردم! چه كسى دو پايش در سبزه (/ حنا) بوده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «محمّد [پيامبر خدا] صلی الله علیه و آله. آن گاه كه با دل خويش به پروردگارش نگريست، خدا او را در نورى مانند نور پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى نورانى] قرار داد تا آنچه در پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، برايش آشكار شود. نور خدا، برخى از آن، سبز است، برخى سرخ، برخى سفيد و برخى رنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر. اى محمّد[بن حسین}! آنچه قرآن و سنّت گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ما نيز همان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم [و بِدان معتقديم]»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث، از احاديث مشكل است و نسبت اين سخنان به اصحاب بزرگ امام علیه‌السلام ثابت نيست. براى تبيين بيشتر حديث، ر.ک: شرح اُصول الكافى، ملّا صالح مازندرانى: ج۳ ص۲۰۴ (محقّق شعرانى در پانوشت این سخن توضیح دقيقى دارد) و شرح اُصول الكافى، ملّا صدرا: ج۳ ص۱۸۲ و الحاشية على اُصول الكافى، رفيع الدين نائينى: ص۳۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-في-فضائل-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۷: وَضعُ الحَديثِ في فَضائِلِ القُرآنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى در فضيلت قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النكت على كتاب ابن الصلاح عن مؤمِّل بن إسماعيل: حَدَّثَني شَيخٌ بِحَديثِ أُبَيِّ بنِ كَعبٍ الطَّويلِ في فَضائِلِ القُرآنِ، فَقُلتُ لَهُ: مَن حَدَّثَكَ؟ فَقالَ: حَدَّثَني رَجُلٌ بِالمَدائِنِ، وَ هُوَ حَيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصِرتُ إِلَيهِ، فَقُلتُ لَهُ: مَن حَدَّثَكَ؟ قالَ: حَدَّثَني شَيخٌ بِواسِطٍ، وَ هُوَ حَيٌّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصِرتُ إِلَيهِ، فَقُلتُ لَهُ: مَن حَدَّثَكَ؟ قالَ: حَدَّثَني شَيخٌ بِالبَصرَةِ، وَ هُوَ حَيٌّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصِرتُ إِلَيهِ، فَقالَ: حَدَّثَني شَيخٌ بِعَبّادانَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصِرتُ إِلَيهِ، فَأَخَذَ بِيَدي فَأَدخَلَني بَيتاً، فَإِذا فيهِ قَومٌ مِنَ المُتَصَوِّفَةِ وَ مَعَهُم شَيخٌ، فَقالَ: هٰذَا الشَّيخُ حَدَّثَني. فَقُلتُ: يا شَيخُ، مَن حَدَّثَكَ؟ قالَ: لَم يُحَدِّثني أحَدٌ، وَ لٰكِنّا رَأَينَا النّاسَ قَد رَغِبوا عَنِ القُرآنِ، فَوَضَعنا لَهُم هٰذَا الحَديثَ لِيَصرِفوا قُلوبَهُم إِلَى القُرآنِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النكت على كتاب ابن الصلاح: ص۳۶۹ نقلاً عن الخطيب البغدادي، الإتقان في علوم القرآن: ج۲ ص۴۱۶ ح۵۹۵۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النكت على كتاب ابن صلاح - به نقل از مؤمّل بن اسماعيل -: استادى، حديث طولانى اُبىّ بن كعب در بارۀ قرآن را برايم نقل كرد. به او گفتم: چه كسى براى تو گفت؟ گفت: مردى در مدائن برايم گفت و او زنده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد او رفتم و به او گفتم: چه كسى به تو گفت؟ گفت: استادى در واسط برايم گفت و او زنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد او رفتم و به او گفتم: چه كسى به تو گفت؟ گفت: استادى در بصره برايم گفت و او زنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد او رفتم. گفت: استادى در آبادان [برايم گفت].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد او رفتم. دستم را گرفت و مرا به درون خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بُرد. گروهى از متصوّفه در آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا بودند و بزرگى با آنان بود. گفت: اين شيخ، برايم گفته است. گفتم: اى شيخ! چه كسى به تو گفت؟ گفت: كسى براى من نگفته است؛ امّا ديديم مردم از قرآن، روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اين حديث را برايشان ساختيم تا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را به سوى قرآن بچرخاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات عن محمود بن غَيلان: سَمِعتُ المُؤَمَّلَ ذُكِرَ عِندَهُ الحَديثُ الَّذي يُرویٰ عَن أُبَيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله في فَضلِ القُرآنِ، فَقالَ: حَدَّثَني رَجُلٌ ثِقَةٌ سَمّاهُ، قال: حَدَّثَني رَجُلٌ ثِقَةٌ سَمّاه،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التکرار بالأصل، و لعلّه من أصل السیاق (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أتَيتُ المَدائِنَ فَلَقيتُ الرَّجُلَ الَّذي يَروي هٰذَا الحَديثَ، فَقُلتُ لَهُ: حَدِّثني فَإِنّي أُريدُ أن آتِيَ البَصرَةَ، فَقالَ: هٰذَا الرَّجُلُ الَّذي سَمِعتُ مِنهُ بِواسِطَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتَيتُ واسِطَ فَلَقيتُ الشَّيخَ، فَقُلتُ: إِنّي كُنتُ بِالمَدائِنِ فَدَلَّني عَلَيكَ الشَّيخُ، إِنّي أُريدُ أن آتِيَ البَصرَةَ، فَقالَ: إِنَّ هٰذَا الشَّيخَ الَّذي سَمِعتُهُ مِنهُ هُوَ بِالكَلّا[ءِ]،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَلّاء: اسم محلّة مشهورة و سوق بالبصرة (معجم البلدان: ج۴ ص۴۷۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتَيتُ البَصرَةَ فَلَقيتُ الشَّيخَ بِالكَلّا[ءِ]، فَقُلتُ لَهُ: حَدِّثني فَإِنّي أُريدُ عَبّادانَ، فَقالَ: إِنَّ الشَّيخَ الَّذي سَمِعناهُ مِنهُ بِعَبّادانَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتَيتُ عَبّادانَ فَلَقيتُ الشَّيخَ، فَقُلتُ: اِتَّقِ اللهَ، ما حالُ هٰذَا الحَديثِ الَّذي أتَيتُ المَدائِنَ - و قَصَصتُ عَلَيهِ - ثُمَّ واسِطاً، ثُمَّ البَصرَةَ، فَدُلِلتُ عَلَيكَ، فَأَخبَرَني بِقِصَّةِ هٰذَا الحَديثِ! فَقالَ: إِنَّا اجتَمَعنا فَرَأَينَا النّاسَ قَد رَغِبوا عَنِ القُرآنِ وَ زَهِدوا فيهِ وَ أَخَذوا في هٰذِهِ الأَحاديثِ، فَقَعَدنا فَوَضَعنا لَهُم هٰذِهِ الفَضائِلَ حَتّیٰ يَرغَبوا فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات: ج۱ ص۲۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات - به نقل از محمود بن غيلان -: شنيدم نزد مؤمَّل از حديثى كه اُبَى از پيامبر صلی الله علیه و آله در بارۀ فضيلت قرآن نقل كرده، سخن به ميان آمد. گفت: آن را مردى قابل اعتماد، برايم نقل كرده است و او را نام برد. مؤمّل گفت: به مدائن رفتم و مردى كه اين حديث را نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، ديدم. به او گفتم: برايم حديث را بگو. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم به بصره بروم. گفت: اين مردى كه از او شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، در واسط است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به واسط رفتم و آن مرد را ديدم. گفتم: من در مدائن بودم و مرا به سوى تو راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى كردند. من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم به بصره بروم. گفت: اين كسى كه حديث را از او شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، در كلّاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بصره رفتم و در كلّا، شيخ را ديدم. به او گفتم: برايم حديث را بگو كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم به آبادان بروم. گفت: استادى كه حديث را از او شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، در آبادان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به آبادان رفتم و آن استاد را ديدم. گفتم: از خدا، پروا كن. اين، چه حديثى است كه در مدائن و واسط و بصره، در پىِ آن بودم و مرا به تو ره نمودند؟ ماجراى اين حديث را به من بگو! گفت: ما گِرد هم آمديم و ديديم مردم از قرآن، روى گردانده و به آن، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به اين احاديث روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. ما نشستيم و اين فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را برايشان ساختيم تا به قرآن، روى بياورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي:... وَ مِنهُم جَماعَةٌ وَضَعُوا الحَديثَ حِسبَةً كَما زَعَموا، يَدعونُ النّاسَ إِلیٰ فَضائِلِ الأَعمالِ، كَما رُوِيَ عَن أبي عِصمَةَ نوحِ بنِ أبي مَريَمَ المَروَزِيِّ، وَ مُحَمَّدِ بنِ عُكاشَةَ الكِرمانِيِّ، وَ أَحمَدَ بنِ عَبدِ اللهِ الجُوَيبارِيِّ، وَ غَيرِهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ لِأَبي عِصمَةَ: مِن أينَ لَكَ عَن عِكرِمَةَ عَنِ ابنِ عَبّاسٍ في فَضلِ سُوَرِ القُرآنِ سورَةً سورَةً؟ فَقالَ: إِنّي رَأَيتُ النّاسَ قَد أعرَضوا عَنِ القُرآنِ وَ اشتَغَلوا بِفِقهِ أبي حُنَيفَةَ وَ مَغازي مُحَمَّدِ بنِ إِسحاقَ؛ فَوَضَعتُ هٰذَا الحَديثَ حِسبَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج۱ ص۷۸، عمدة القاري: ج۲ ص۱۵۰، البرهان للزركشي: ص۴۳۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرُطُبى: گروهى از آنان، حديث را به گمان خود براى تقرّب خدا ساختند و مردم را به فضيلت كارها، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند، آن گونه كه از ابو عصمه نوح بن ابى مريم مروزى، محمّد بن عَكاشۀ كرمانى، احمد بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويبارى و ديگران نقل شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابو عصمه گفته شد: چگونه اين حديث را از عِكرِمه از ابن عبّاس، در بارۀ فضلیت يک يک سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قرآن، نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟ گفت: من ديدم مردم از قرآن، روى گردانده و به فقه ابو حنيفه و تاريخ جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محمّد بن اسحاق، روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از اين رو، اين حديث را براى تقرّب به خدا ساختم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-في-فضائل-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۸: وَضعُ الحَديثِ في فَضائِلِ أهلِ البَيتِ عليهم‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى در فضيلت اهل بيت علیهم‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن يحيی بن عبد الحميد الحِمّاني - في كِتابِهِ في إِثباتِ إِمامَةِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام -: قُلتُ لِشَريكٍ: إِنَّ أقواماً يَزعُمونَ أنَّ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام ضَعيفٌ فِي الحَديثِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أُخبِرُكَ القِصَّةَ: كانَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ رَجُلاً صالِحاً مُسلِماً وَرِعاً، فَاكتَنَفَهُ قَومٌ جُهّالٌ يَدخُلونَ عَلَيهِ وَ يَخرُجونَ مِن عِندِهِ، وَ يَقولونَ: حَدَّثَنا جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ، وَ يُحَدِّثونَ بِأَحاديثَ كُلُّها مُنكَراتٌ كَذِبٌ مَوضوعَةٌ عَلیٰ جَعفَرٍ، يَستَأكِلونَ النّاسَ بِذٰلِكَ، وَ يَأخُذونَ مِنهُمُ الدَّراهِمَ، فَكانوا يَأتونَ مِن ذٰلِكَ بِكُلِّ مُنكَرٍ، فَسَمِعَتِ العَوامُّ بِذٰلِكَ مِنهُم، فَمِنهُم مَن هَلَكَ وَ مِنهُم مَن أنكَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ هٰؤُلاءِ مِثلُ المُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ، وَ بُنانٍ، وَ عَمرٍو النَّبطِيِّ، وَ غَيرِهِم، ذَكَروا أنَّ جَعفَراً حَدَّثَهُم أنَّ مَعرِفَةَ الإِمامِ تَكفي مِنَ الصَّومِ وَ الصَّلاةِ، وَ حَدَّثَهُم عَن أبيهِ، عَن جَدِّهِ، وَ أَنَّهُ حَدَّثَهُم عه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه اللّه: «ع ه» رمز عن الرجعة، أي أنّه حدّثهم عن أبيه عن جدّه بالرجعة عند ظهور القائم عليه‌السلام قبل يوم القيامة. وفي بعض النسخ: «عن قبل»، أي حدّثهم بما يكون إلى يوم القيامة (بحار الأنوار: ج۲۵ ص۳۰۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبلَ القِيامَةِ، وَ أَنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام فِي السَّحابِ يَطيرُ مَعَ الرّيحِ، وَ أَنَّهُ كانَ يَتَكَلَّمُ بَعدَ المَوتِ، وَ أَنَّهُ كانَ يَتَحَرَّكُ عَلَى المُغتَسَلِ، وَ أَنَّ إِلٰهَ السَّماءِ وَ إِلٰهَ الأَرضِ الإِمامُ، فَجَعَلوا لِلهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، و الصحيح ما أثبتناه كما في بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَريكاً! جُهّالٌ ضُلاّلٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللهِ، ما قالَ جَعفَرٌ شَيئاً مِن هٰذا قَطُّ! كانَ جَعفَرٌ أتقیٰ لِلهِ وَ أَورَعَ مِن ذٰلِكَ. فَسَمِعَ النّاسُ ذٰلِكَ فَضَعَّفوهُ، وَ لَو رَأَيتَ جَعفَراً لَعَلِمتَ أنَّهُ واحِدُ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۶۱۶ ح۵۸۸، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۳۰۲ ح۶۷ و راجع رجال الكشّي: ج۲ ص۸۱۰ ح۱۰۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از يحيى بن عبد الحميد حِمّانى، در كتابش در بارۀ اثبات امامت امير مؤمنان علیه‌السلام -: به شَريک&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريک بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان بن انس، از محدّثان اهل سنّت و قاضى كوفه در دورۀ بنى عبّاس و از نسل سنان بن انس، قاتل سيّد الشهدا علیه‌السلام است (ميزان الاعتدال: ج2 ص270). او اگر چه با برخى شيعيان، ارتباط داشت و گاه علاقۀ خويش به امير مؤمنان و امام صادق علیهما السلام را اظهار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، ولى در ايّام قضاوت خويش با شيعيان، ناسازگارى كرده، شهادت آنها را در دادگاه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفت. توجيه او براى عمل خويش، عملكرد برخى از غاليان، همانند بنان بود؛ ولى او افراد ديگر متّهم به غلو، همچون مفضّل بن عمر را نيز بدانان، ملحق كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: برخى گروه‌ها، گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه جعفر بن محمّد [صادق] علیه‌السلام، در حديث، ضعيف است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: ماجرا را برايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: [امام شما] جعفر بن محمّد، مردى شايسته، مسلمان و پارسا بود. افرادی نابخرد، گِرد او جمع می‌شدند. اینان بر او وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و چون از نزدش بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: جعفر بن محمّد، برايمان حديث گفت و سپس سخنانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند كه سراسر، منكر و دروغ و بربسته به جعفر [صادق] بود. آنان، با اين كار، نان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردند و از مردم پول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند و از اين راه، هر كار زشتى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. مردم هم اينها را از آنان شنيدند. برخى، [آنها را باور كردند و] هلاک شدند و برخى، انكار كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين دسته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: مفضّل بن عمَر، بُنان، عمرو نَبطى و غير اينان. اينها گفتند كه [امام] جعفر [صادق] به آنها گفته: «معرفت امام، از نماز و روزه، كفايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند» و براى آنان، از پدرش، از جدّش و او از رجعت پيش از قيامت، سخن گفته است و اين كه على علیه‌السلام همراهِ باد در ابرها پرواز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و او پس از مرگ، سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و او در جايگاه غسلش، حركت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اين كه امام، خداى آسمان و خداى زمين است. اينان براى خداوند، شريک قرار دادند و نابخرد و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، جعفر [صادق] هيچ يک از اينها را نگفت. او پرهیزگارتر و پارساتر از اين بود كه چنين بگويد. مردم، اين گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شنيدند و او را ضعيف دانستند و اگر جعفر [صادق] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى كه او ميان مردم، يگانه [و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظير] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام عن عبد السلام بن صالح الهَرَوي: قُلتُ لَهُ [لِلرِّضا عليه‌السلام]: يَابنَ رَسولِ اللهِ، ما شَيءٌ يَحكيهِ عَنكُمُ النّاسُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يَقولونَ: إِنَّكُم تَدَّعونَ أنَّ النّاسَ لَكُم عَبيدٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اللّٰهُمَّ فاطِرَ السَّماواتِ وَ الأَرضِ، عالِمَ الغَيبِ وَ الشَّهادَةِ، أنتَ شاهِدٌ بِأَنّي لَم أقُل ذٰلِكَ قَطُّ، وَ لا سَمِعتُ أحَداً مِن آبائي عليه‌السلام قالَهُ قَطُّ، وَ أَنتَ العالِمُ بِما لَنا مِنَ المَظالِمِ عِندَ هٰذِهِ الاُمَّةِ، وَ أَنَّ هٰذِهِ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أقبَلَ عَلَيَّ فَقالَ: يا عَبدَ السَّلامِ، إِذا كانَ النّاسُ كُلُّهُم عَبيدَنا عَلیٰ ما حَكَوهُ عَنّا، فَمِمَّن نَبيعُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يَا بنَ رَسولِ اللهِ، صَدَقتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: يا عَبدَ السَّلامِ، أ مُنكِرٌ أنتَ لِما أوجَبَ اللهُ تَعالیٰ لَنا مِنَ الوَلايَةِ كَما يُنكِرُهُ غَيرُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَعاذَ اللهِ! بَل أنَا مُقِرٌّ بِوَلايَتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۱۸۴ ح۶، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲۶۸ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از عبد السلام بن صالح هروى -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: اى پسر پيامبر خدا! اين، چه مطالبى است كه مردم از قول شما نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند شما ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد كه مردم، بندگان شما هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى خداى آفرينندۀ آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين و اى داناى نهان و آشكار! تو گواهى كه من، هرگز چنين سخنى نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هيچ گاه از هيچ يک از پدرانم نيز نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه چنين حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بزنند و [خدايا!] تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه اين امّت، چه ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ما كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اين [نسبت دروغ] نيز يكى از آنهاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام سپس رو به من كرد و فرمود: «اى عبد السلام! اگر همۀ مردم، آن گونه كه از قول ما نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، بندۀ ما هستند، پس آنان را به چه كسى بفروشيم؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پسر پيامبر خدا! راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اى عبد السلام! آيا تو هم مانند ديگران، منكرى كه خداوند متعال، ولايت ما را واجب ساخته است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پناه به خدا! من به ولايت شما، اقرار دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصناف-الأحاديث-الموضوعة-في-فضائل-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۹: أصنافُ الأَحاديثِ المَوضوعَةِ في فَضائِلِ أهلِ البَيتِ عليهم‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى احاديث ساختگى در فضيلت اهل بيت علیهم‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام عن إبراهيم بن أبي محمود: قُلتُ لِلرِّضا عليه‌السلام: يَا بنَ رَسولِ اللهِ، إِنَّ عِندَنا أخباراً في فَضائِلِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام و فَضلِكُم أهلَ البَيتِ، وَ هِيَ مِن رِوايَةِ مُخالِفيكُم وَ لا نَعرِفُ مِثلَها عِندَكُم، أ فَنَدينُ بِها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَا بنَ أبي مَحمودٍ، لَقَد أخبَرَني أبي عَن أبيهِ عَن جَدِّهِ عليهم‌السلام، أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: «مَن أصغیٰ إِلیٰ ناطِقٍ فَقَد عَبَدَهُ، فَإِن كانَ النّاطِقُ عَنِ اللهِ عزّ وجلّ فَقَد عَبَدَ اللهَ، وَ إِن كانَ النّاطِقُ عَن إِبليسَ فَقَد عَبَدَ إِبليسَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ الرِّضا عليه‌السلام: يَا بنَ أبي مَحمودٍ، إِنَّ مُخالِفينا وَضَعوا أخباراً في فَضائِلِنا وَ جَعَلوها عَلیٰ ثَلاثَةِ أقسامٍ: أحَدُهَا الغُلُوُّ، وَ ثانيهَا التَّقصيرُ في أمرِنا، وَ ثالِثُهَا التَّصريحُ بِمَثالِبِ أعدائِنا. فَإِذا سَمِعَ النّاسُ الغُلُوَّ فينا كَفَّروا شيعَتَنا وَ نَسَبوهُم إِلَى القَولِ بِرُبوبِيَّتِنا، وَ إِذا سَمِعُوا التَّقصيرَ اعتَقَدوهُ فينا، وَ إِذا سَمِعوا مَثالِبَ أعدائِنا بِأَسمائِهِم ثَلَبونا بِأَسمائِنا، وَ قَد قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (و لا تَسُبُّوا الَّذينَ يَدعونَ مِن دونِ اللهِ فَيَسُبُّوا اللهَ عَدوًا بِغَيرِ عِلمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ أبي مَحمودٍ، إِذا أخَذَ النّاسُ يَميناً وَ شِمالاً فَالزَم طَريقَتَنا؛ فَإِنَّ مَن لَزِمَنا لَزِمناهُ، وَ مَن فارَقَنا فارَقناهُ. إِنَّ أدنیٰ ما يَخرُجُ بِهِ الرَّجُلُ مِنَ الإِيمانِ أن يَقولَ لِلحَصاةِ هٰذِهِ نَواةٌ، ثُمَّ يَدينَ بِذٰلِكَ وَ يَبرَأَ مِمَّن خالَفَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ أبي مَحمودٍ، اِحفَظ ما حَدَّثتُكَ بِهِ، فَقَد جَمَعتُ لَكَ خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۳۰۴ ح۶۳، بشارة المصطفیٰ: ص۲۲۱، بحار الأنوار: ج۲۶ ص۲۳۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از ابراهيم بن ابى محمود -: به [امام] رضا علیه‌السلام گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! ما در بارۀ فضائل امير مؤمنان علیه‌السلام و فضائل شما اهل بيت، اخبارى در دست داريم كه راويانِ آنها، مخالفان شما هستند و چنان اخبارى را از شما سراغ نداريم. آيا آنها را بپذيريم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى پسر ابو محمود! پدرم از پدرش از جدّش به من خبر داد كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: &amp;quot;هر كس به گوينده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گوش دهد، او را عبادت كرده است. بنا بر اين، اگر گوينده، از خداوند عز و جل بگويد، [شنونده] در واقع، خدا را عبادت كرده و اگر از ابليس بگويد، ابليس را عبادت كرده است&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام] رضا علیه‌السلام سپس فرمود: «اى پسر ابو محمود! مخالفان ما، در بارۀ فضائل ما، اخبارى را جعل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه بر سه دسته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: يک دسته از آنها، غلوآميز است. دستۀ دوم، كوتاهى در حقّ ماست و دستۀ سوم، تصريح به معايب دشمنان ما. هر گاه مردم اخبار غلوآميز را در بارۀ ما بشنوند، شيعيان ما را تكفير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و آنان را معتقد به ربوبيّت ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند. هر گاه اخبار تقصيرآميز در حقّ ما را بشنوند، به آنها معتقد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. هر گاه اخبارى را بشنوند كه در آنها به نامِ دشمنان ما، بد گفته شده است، از ما صراحتاً بد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، حال آن كه خداوند عز و جل فرموده است: (آنان را كه [مشركان] به جاى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند، دشنام مدهيد كه آنان نيز خداوند را به ستم و از روى نادانى، دشنام خواهند داد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر ابو محمود! وقتى مردم به راست و چپ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، تو از راه ما جدا مشو؛ زيرا هر كس با ما همراه باشد، ما با او همراه هستيم و هر كه از ما جدا شود، ما نيز از او جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم. كمترين چيزى كه انسان را از ايمان بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، اين است كه به ريگى بگويد: &amp;quot;اين، يک هسته است&amp;quot; و سپس به آن، معتقد شود و از كسى كه با او مخالفت ورزيده، تبرّى جويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر ابو محمود! آنچه را برايت گفتم، حفظ كن؛ زيرا خير دنيا و آخرت را در آن، براى تو گردآورى كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-في-ذم-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۰: وَضعُ الحَديثِ في ذَمِّ أهلِ البَيتِ عليهم‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى در نكوهش اهل بيت علیهم‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن أبي جعفر الإسكافي: إِنَّ مُعاوِيَةَ وَضَعَ قَوماً مِنَ الصَّحابَةِ وَ قَوماً مِنَ التّابِعينَ عَلیٰ رِوايَةِ أخبارٍ قَبيحَةٍ في عَلِيٍّ عليه‌السلام، تَقتَضِي الطَّعنَ فيهِ وَ البَراءَةَ مِنهُ، وَ جَعَلَ لَهُم عَلیٰ ذٰلِكَ جُعلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُعل: هو الأُجرة علی الشیءِ فعلاً أو قولاً (النهایة: ج۱ ص۲۷۶ «جعل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُرغَبُ في مِثلِهِ، فَاختَلَقوا ما أرضاهُ، مِنهُم: أبو هُرَيرَةَ، وَ عَمرُو بنُ العاصِ، وَ المُغيرَةُ بنُ شُعبَةَ، وَ مِنَ التّابِعينَ: عُروَةُ بنُ الزُّبَيرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَوَى الزُّهرِيُّ أنَّ عُروَةَ بنَ الزُّبَيرِ حَدَّثَهُ، قالَ: حَدَّثَتني عائِشَةُ، قالَت: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِذ أقبَلَ العَبّاسُ وَ عَلِيٌّ، فَقالَ: «يا عائِشَةُ! إِنَّ هٰذَينِ يَموتانِ عَلیٰ غَيرِ مِلَّتي - أو قالَ: ديني -»!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَویٰ عَبدُ الرَّزّاقِ، عَن مَعمَرٍ، قالَ: كانَ عِندَ الزُّهرِيِّ حَديثانِ عَن عُروَةَ عَن عائِشَةَ في عَلِيٍّ عليه‌السلام، فَسَأَلتُهُ عَنهُما يَوماً، فَقالَ: ما تَصنَعُ بِهِما وَ بِحَديثِهِما! اللهُ أعلَمُ بِهِما، إِنّي لَأَتَّهِمُهُما في بَني هاشِمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَمَّا الحَديثُ الأَوَّلُ فَقَد ذَكَرناهُ، وَ أَمَّا الحَديثُ الثّاني فَهُوَ أنَّ عُروَةَ زَعَمَ أنَّ عائِشَةَ حَدَّثَتهُ قالَت: كُنتُ عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، إِذ أقبَلَ العَبّاسُ وَ عَلِيٌّ، فَقالَ: «يا عائِشَةُ، إِن سَرَّكِ أن تَنظُري إِلیٰ رَجُلَينِ مِن أهلِ النّارِ فَانظُري إِلیٰ هٰذَينِ قَد طَلَعا»، فَنَظَرتُ فَإِذَا العَبّاسُ وَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمّا عَمرُو بنُ العاصِ، فَرُوِيَ عَنهُ الحَديثُ الَّذي أخرَجَهُ البُخارِيُّ وَ مُسلِمٌ في صَحيحَيهِما مُسنَداً مُتَّصِلاً بِعَمرِو بنِ العاصِ، قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: «إِنَّ آلَ أبي طالَبٍ لَيسوا لي بِأَولِياءَ، إِنَّما وَلِيِّيَ اللهُ وَ صالِحُ المُؤمِنينَ»!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَمّا أبو هُرَيرَةَ، فَرُوِيَ عَنهُ الحَديثُ الَّذي مَعناهُ أنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام خَطَبَ ابنَةَ أبي جَهلٍ في حَياةِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَسخَطَهُ، فَخَطَبَ عَلَى المِنبَرِ، وَ قالَ: «لا هَا اللهِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا ها اللهِ: أي: لا و اللهِ، أبدِلَت الهاء من الواو (النهایة: ج۵ ص۲۳۷ «ها»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَجتَمِعُ ابنَةُ وَلِيِّ اللهِ وَ ابنَةُ عَدُوِّ اللهِ أبي جَهلٍ! إِنَّ فاطِمَةَ بَضعَةٌ مِنّي، يُؤذيني ما يُؤذيها؛ فَإِن كانَ عَلِيٌّ يُريدُ ابنَةَ أبي جَهلٍ فَليُفارِقِ ابنَتي، وَ ليَفعَل ما يُريدُ»! أو كَلاماً هٰذا مَعناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۴ ص۶۳؛ بحار الأنوار: ج۳۰ ص۴۰۱ ذيل ح۱۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد - به نقل از ابو جعفر اِسكافى -: معاويه، گروهى از صحابيان و گروهى از تابعيان را به نقل اخبار ناشايست در بارۀ على علیه‌السلام گمارد تا موجب طعن على علیه‌السلام و بيزارى جستن از وى گردد و براى آنان در اين كار، دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مزدى قرار داد كه موجب تشويق آنان به چنين كارهايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. آنان، آنچه را موجب خشنودى معاويه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت، ساختند. از جملۀ آنان [از صحابيان]: ابو هُرَيره، عمرو بن عاص و مُغَيرة بن شُعبه و از تابعيان، عُروة بن زبير بودند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُهرى روايت كرده است كه عروة بن زبير، براى وى نقل كرد كه: عايشه به من گفت: من پيش پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بودم كه عبّاس و على آمدند. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «اى عايشه! اين دو بر غير ملّت من - يا فرمود: بر غير دين من - خواهند مُرد...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد الرزّاق، از مَعمَر نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه نزد زُهرى، دو حديث از عروه از عايشه در بارۀ على علیه‌السلام بود كه روزى در بارۀ آنها از او پرسيدم. گفت: با اين دو و حديثشان، چه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار دارى؟ خداوند، بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند كه من، آن دو را در بارۀ بنى هاشم، متّهم [به حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث نخست را ذكر كرديم. حديث دوم را نيز عروه ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه عايشه برايش نقل كرده و او گفته است: نزد پيامبر صلی الله علیه و آله بودم كه عبّاس و على پيش آمدند. پيامبر صلی الله علیه و آله گفت: «اى عايشه! اگر خوش دارى كه به دو مرد دوزخى بنگرى، به اين دو كه از راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند، بنگر». من نگريستم. عبّاس و على بن ابى طالب را ديدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرو بن عاص نيز روايتى دارد كه بخارى و مسلم، آن را در صحیح خود، به طور مُسنَد و متّصلِ به وى (عمرو بن عاص) آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه گفت: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خاندان ابو طالب، اولياى من نيستند. ولىّ من، تنها خدا و مؤمنان صالح&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين از ابو هُرَيره، روايتى نقل شده كه معنايش اين است كه على علیه‌السلام در زمان حيات پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از دختر ابو جهل، خواستگارى كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين كار على علیه‌السلام، پيامبر صلی الله علیه و آله را خشمگين ساخت، تا آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه به منبر رفت و فرمود: «نه به خدا! هرگز! دختر ولىّ خدا و دختر دشمن خدا (ابو جهل)، در يک جا (خانه) جمع نخواهند شد. فاطمه، پارۀ تن من است. آنچه او را آزار دهد، مرا نيز آزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اگر على، دختر ابو جهل را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، بايد نخست از دختر من جدا شود و سپس هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، انجام دهد» و يا سخنى نزديک به اين مضمون.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن أبي جعفر [الإسكافي]: قَد رُوِيَ أنَّ مُعاوِيَةَ بَذَلَ لِسَمُرَةَ بنِ جُندَبٍ مِئَةَ ألفِ دِرهَمٍ حَتّیٰ يَروِيَ أنَّ هٰذِهِ الآيَةَ نَزَلَت في عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌السلام: (و مِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُعجِبُكَ قَولُهُ فِى ٱلحَيَوٰةِ ٱلدُّنيَا و يُشهِدُ ٱللهَ عَلَیٰ مَا فِى قَلبِهِ و هُوَ ألَدُّ ٱلخِصَامِ * و إذَا تَوَلَّیٰ سَعَیٰ فِى ٱلأَرضِ لِيُفسِدَ فِيهَا و يُهلِكَ ٱلحَرثَ و ٱلنَّسلَ و ٱللهُ لاَ يُحِبُّ ٱلفَسَادَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. البقرة: ۲۰۴ - ۲۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أَنَّ الآيَةَ الثّانِيَةَ نَزَلَت فِي ابنِ مُلجَمٍ، وَ هِيَ قَولُهُ تَعالیٰ: (و مِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشرِى نَفسَهُ ٱبتِغَاءَ مَرضَاتِ ٱللهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَم يَقبَل، فَبَذَلَ لَهُ مِئَتَي ألفِ دِرهَمٍ فَلَم يَقبَل، فَبَذَلَ لَهُ ثَلاثَمِئَةِ ألفٍ فَلَم يَقبَل، فَبَذَلَ لَهُ أربَعَمِئَةِ ألفٍ فَقَبِلَ، وَ رَویٰ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۴ ص۷۳؛ بحار الأنوار: ج۳۳ ص۲۱۵ ذيل ح۴۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد - به نقل از ابو جعفر اِسكافى -: روايت شده است كه معاويه، به سَمُرة بن جُندَب، صد هزار درهم داد تا وى روايت كند كه اين آيه، در باره على بن ابى طالب، نازل شده است: (و از ميان مردم، كسى است كه در زندگى اين دنيا، سخنش تو را به تعجّب وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و خدا را بر آنچه در دل دارد، گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، حال آن كه او سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ دشمنان است و چون برگردد (/ راستى يابد)، كوششى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه در زمين، فساد نمايد و كشت و نسل را نابود سازد و خداوند، تباهكارى را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد). نيز [روايت كند كه] اين آيه، در بارۀ ابن ملجم نازل شده است: (و از ميان مردم، كسى است كه جان خود را براى طلب خشنودى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشد)؛ ولى وى نپذيرفت. دویست هزار درهم داد، نپذيرفت. سیصد هزار درهم داد، نپذيرفت. چهارصد هزار درهم بخشيد، پذیرفت و آن را روايت كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن الأعمش: لَمّا قَدِمَ أبو هُرَيرَةَ العِراقَ مَعَ مُعاوِيَةَ عامَ الجَماعَةِ، جاءَ إِلیٰ مَسجِدِ الكوفَةِ، فَلَمّا رَأیٰ كَثرَةَ مَنِ استَقبَلَهُ مِنَ النّاسِ جَثا عَلیٰ رُكبَتَيهِ، ثُمَّ ضَرَبَ صَلعَتَهُ مِراراً، وَ قالَ: يا أهلَ العِراقِ، أ تَزعُمونَ أنّي أكذِبُ عَلَى اللهِ وَ عَلیٰ رَسولِهِ، وَ أُحرِقُ نَفسي بِالنّار؟! وَاللهِ لَقَد سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: «إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَرَماً، وَ إِنَّ حَرَمي بِالمَدينَةِ ما بَينَ عيرٍ إِلیٰ ثَورٍ، فَمَن أحدَثَ فيها حَدَثاً فَعَلَيهِ لَعنَةُ اللهِ وَ المَلائِكَةِ وَ النّاسِ أجمَعينَ»، وَ أَشهَدُ بِاللهِ أنَّ عَلِيّاً أحدَثَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا بَلَغَ مُعاوِيَةَ قَولُهُ، أجازَهُ وَ أَكرَمَهُ وَ وَلاّهُ إِمارَةَ المَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۴ ص۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد - به نقل از اَعمَش -: ابو هُرَيره، هنگامی كه در عام الجماعه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال صلح امام حسن علیه‌السلام و معاویه را «عام الجماعة» می‌گفتند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همراه معاويه به عراق آمد، به مسجد كوفه وارد شد و هنگامى كه فراوانىِ استقبال كنندگان را ديد، روى دو زانوى خود نشست و آن گاه، چند بار روى طاسىِ سرش زد و گفت: اى مردم عراق! آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداريد كه من بر خداوند و بر پيامبرِ او دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندم و خودم را در دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانم؟! به خدا سوگند، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر پيامبرى، حرمى دارد و حرم من در مدينه، ميان كوه عير&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عير، كوهى در مدينه است (معجم البلدان: ج۴ ص۱۷۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كوه ثَور&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَور، كوهى در مكّه است (معجم البلدان: ج۴ ص۱۷۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. هر كس در آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا بدعتى بگذارد، بر او نفرين خدا و فرشتگان و همۀ مردم باد!» و من گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه على، در آن جا بدعت گذاشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه سخن وى به گوش معاويه رسيد، به وى جايزه داد، احترامش كرد و او را به زمامدارى مدينه منصوب كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن محفوظ بن المفضّل بن عمر: قُلتُ لِيَحيَى بنِ صالِحٍ الوُحاظِيِّ: قَد رَوَيتَ عَن مَشايِخَ مِن نُظَراءِ حَريزٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حريز بن عثمان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَما بالُكَ لَم تَحمِل عَن حَريزٍ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنّي أتَيتُهُ فَناوَلَني كِتاباً، فَإِذا فيهِ: حَدَّثَني فُلانٌ عَن فُلانٍ: أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله لَمّا حَضَرَتهُ الوَفاةُ أوصیٰ أن تُقطَعَ يَدُ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌السلام!! فَرَدَدتُ الكِتابَ، وَ لَم أستَحِلَّ أن أكتُبَ عَنهُ شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۴ ص۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد - به نقل از محفوظ بن مفضّل بن عمر -: به يحيى بن صالح وُحاظى گفتم: تو از استادانى مانند حَريز، روايت نقل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. پس چرا از حَريز، روايتى نگرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ گفت: من نزد او رفتم. او كتابى به من داد كه در آن، نوشته بود: «فلانى از فلانى برايم حديث كرد: پيامبر صلی الله علیه و آله هنگام وفات، وصيّت كرد كه دست على بن ابى طالب علیه‌السلام قطع شود». من هم كتاب را برگرداندم و روا ندانستم كه چيزى از او بنويسم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يلوح-منه-الوضع-في-بيان-عدد-زوجات-الإمام-الحسن-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۱: ما يَلوحُ مِنهُ الوَضعُ في بَيانِ عَدَدِ زَوَجاتِ الإمامِ الحَسَنِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احاديث ساختگى در بارۀ شمارِ همسران امام حسن علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب نقلاً عن أبي طالب المكّي في قوت القلوب: تَزَوَّجَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ مِئَتَينِ وَ خَمسينَ امرَأَةً، وَ قيلَ: ثَلاثَمِئَةٍ، وَ قَد كانَ عَلِيٌّ عليه‌السلام يَضجَرُ مِن ذٰٰلِكَ، وَ يَكرَهُ حَياءً مِن أهليهِنَّ إِذا طَلَّقَهُنَّ، وَ كانَ يَقولُ: إِنَّ حَسَناً مُطَلِّقاً، فَلا تُنكِحوهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوت القلوب: ج۲ ص۴۱۲؛ المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۳۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۱۵۸ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از ابو طالب مكّى در قوت القلوب -: حسن بن علی علیه‌السلام با دویست و پنجاه زن، ازدواج كرد و گفته شده: سيصد. على علیه‌السلام از اين كار ناراحت بود و از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زنانِ طلاق داده شده خجالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حسن، بسيار طلاق دهنده است. به او زن ندهيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن أبي الحسن المدائني: كانَ الحَسَنُ عليه‌السلام كَثيرَ التَّزويجِ: تَزَوَّجَ خَولَةَ بِنتَ مَنظورِ بنِ زَبّانٍ الفَزارِيَّةَ، وَ أُمُّها مَليكَةُ بِنتُ خارِجَةَ بنِ سِنانٍ، فَوَلَدَت لَهُ الحَسَنَ بنَ الحَسَنِ. وَ تَزَوَّجَ أُمَّ إِسحاقَ بِنتَ طَلحَةَ بنِ عُبَيدِ اللهِ، فَوَلَدَت لَهُ ابناً سَمّاهُ طَلحَةَ. وَ تَزَوَّجَ أُمَّ بِشرٍ بِنتَ أبي مَسعودٍ الأَنصارِيِّ... فَوَلَدَت لَهُ زَيدَ بنَ الحَسَنِ. وَ تَزَوَّجَ جَعدَةَ بِنتَ الأَشعَثِ بنِ قَيسٍ، وَ هِيَ الَّتي سَقَتهُ السَّمَّ. وَ تَزَوَّجَ هِندَ ابنَةَ سُهَيلِ بنِ عَمرٍو. وَ حَفصَةَ ابنَةَ عَبدِ الرَّحمٰنِ بنِ أبي بَكرٍ. وَ تَزَوَّجَ امرَأَةً مِن كَلبٍ. وَ تَزَوَّجَ امرَأَةً مِن بَناتِ عَمرِو بنِ الأَهيَمِ المِنقَرِيِّ. وَ امرَأَةً مِن ثَقيفٍ، فَوَلَدَت لَهُ عَمراً. وَ تَزَوَّجَ امرَأَةً مِن بَناتِ عَلقَمَةَ بنِ زُرارَةَ. وَ امرَأَةً مِن بَني شَيبانَ مِن آلِ هَمّامِ بنِ مُرَّةَ، فَقيلَ لَهُ: إِنَّها تَریٰ رَأيَ الخَوارِجِ، فَطَلَّقَها، وَ قالَ: إِنّي أكرَهُ أن أضُمَّ إِلیٰ نَحري جَمرَةً مِن جَمرِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قالَ المَدائِنِيُّ: وَ خَطَبَ إِلیٰ رَجُلٍ فَزَوَّجَهُ، وَ قالَ لَهُ: إِنّي مُزَوِّجُكَ، وَ أَعلَمُ أنَّكَ مَلِقٌ طَلِقٌ غَلِقٌ؛ وَ لٰكِنَّكَ خَيرُ النّاسِ نَسَباً، وَ أَرفَعُهُم جَدّاً وَ أَباً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ المَدائِنِيُّ: أُحصِيَت زَوَجاتُ الحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ فَكُنَّ سَبعينَ امرَأَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۶ ص۲۱، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۱۷۳ ذيل ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد - به نقل از ابو الحسن مدائنى -: [امام] حسن علیه‌السلام فراوان ازدواج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. با خَوله دختر منظور بن زبّان فزارى - كه مادرش مليكه دختر خارجة بن سنان بود - ازدواج كرد و او برايش حسن بن حسن را به دنيا آورد. با اُمّ اسحاق دختر طلحة بن عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ازدواج كرد و او برايش پسرى آورد كه وى را طلحه ناميد. با اُمّ بشر دختر ابو مسعود انصارى ازدواج كرد... كه برايش زيد بن حسن را به دنيا آورد. با جَعده دختر اشعث بن قيس، ازدواج كرد كه به او سم نوشاند. با هند دختر سهيل بن عمرو ازدواج كرد و نيز یا حفصه دختر عبد الرحمان بن ابى بكر و همچنين با زنى از قبيلۀ كلب و با يكى از دختران عمرو بن اَهيَم منقرى، ازدواج كرد و زنى از قبيلۀ ثقيف كه عمرو را برايش به دنيا آورد. نیز با يكى از دختران علقمة بن زُراره و زنى از طايفۀ بنى شيبان از خاندان همّام بن مُرّه ازدواج كرد. به او گفته شد: اين، نظر خوارج را دارد. او را طلاق داد و فرمود: «خوش ندارم كه پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آتش دوزخ را به سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بچسبانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدائنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: او (حسن علیه‌السلام) از مردى، دخترش را خواستگارى كرد و او هم پذيرفت. مرد به او گفت: من دخترم را به همسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم، با آن كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم تو وفادار نيستى و زود خشم گيرنده و بسيار طلاق&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؛ امّا تو ميان مردم، بهترين تبار را دارى و از نظر پدر و جد، برتر از همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدائنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: همسران حسن بن على[علیه‌السلام] شماره شدند، هفتاد زن بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌السلام: أتیٰ رَجُلٌ أميرَ المُؤمِنينَ عليه‌السلام، فَقالَ لَهُ: جِئتُكَ مُستَشيراً، إِنَّ الحَسَنَ وَ الحُسَينَ عليهما السلام وَ عَبدَ اللهِ بنَ جَعفَرٍ خَطَبوا إِلَيَّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌السلام: المُستَشارُ مُؤتَمَنٌ، أمَّا الحَسَنُ فَإِنَّهُ مِطلاقٌ لِلنِّساءِ، وَ لٰكِن زَوِّجهَا الحُسَينَ فَإِنَّهُ خَيرٌ لاِبنَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۴۳۶ ح۲۵۱۴، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۳۳۸ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، از امام صادق علیه‌السلام -: مردى نزد امير مؤمنان علیه‌السلام آمد و به او گفت: براى مشورت با تو آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. حسن و حسين و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر، دخترم را خواستگارى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان علیه‌السلام فرمود: «مشاور، امين است؛ امّا حسن، زنان را فراوان طلاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. دخترت را به همسرى حسين در آور كه او براى دخترت بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام قالَ وَ هُوَ عَلَى المِنبَرِ: «لا تُزَوِّجُوا الحَسَنَ؛ فَإِنَّهُ رَجُلٌ مِطلاقٌ»، فَقامَ رَجُلٌ مِن هَمدانَ فَقالَ: بَلیٰ وَ اللهِ! لَنُزَوِّجَنَّهُ؛ وَ هُوَ ابنُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ ابنُ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌السلام، فَإِن شاءَ أمسَكَ وَ إِن شاءَ طَلَّقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۶ ح۴، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۱۷۲ ح۶؛ تهذيب الكمال: ج۶ ص۲۳۶ الرقم ۱۲۴۸ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، از امام صادق علیه‌السلام -: على علیه‌السلام بر بالاى منبر فرمود: «به حسن، زن ندهيد. او مردى است كه فراوان، طلاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد». مردى از قبيلۀ هَمدان برخاست و گفت: آرى، به خدا سوگند، ما حتماً به او زن خواهيم داد. او فرزند پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و فرزند امير مؤمنان علیه‌السلام است. اگر خواست، همسرش را نگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و اگر خواست، طلاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يحيى بن أبي العلاء عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إِنَّ الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليه‌السلام طَلَّقَ خَمسينَ امرَأَةً، فَقامَ عَلِيٌّ عليه‌السلام بِالكوفَةِ فَقالَ: «يا مَعاشِرَ أهلِ الكوفَةِ! لا تُنكِحُوا الحَسَنَ؛ فَإِنَّهُ رَجُلٌ مِطلاقٌ»، فَقامَ إِلَيهِ رَجُلٌ فَقالَ: بَلیٰ وَ اللهِ! لَنُنكِحَنَّهُ؛ فَإِنَّهُ ابنُ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ ابنُ فاطِمَةَ عليها السلام، فَإِن أعجَبَتهُ أمسَكَ وَ إِن كَرِهَ طَلَّقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۶ ح۵، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۱۷۲ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از يحيى بن ابى العلا، از امام صادق علیه‌السلام -: حسن بن على علیه‌السلام پنجاه زن را طلاق داد. على علیه‌السلام در كوفه برخاست و فرمود: «اى كوفيان! به حسن، زن ندهيد. او مردى است كه فراوان، طلاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد». مردى برخاست و گفت: آری به خدا سوگند، حتماً به او زن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم. او فرزند پيامبر خدا علیه‌السلام و فرزند فاطمه علیها السلام است. اگر خوشش آمد، نگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و اگر بدش آمد، طلاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن حاتم بن إسماعيل عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام: قالَ عَلِيٌّ عليه‌السلام: «يا أهلَ العِراقِ - أو: يا أهلَ الكوفَةِ -! لا تُزَوِّجوا حَسَناً؛ فَإِنَّهُ رَجُلٌ مِطلاقٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج۴ ص۱۷۲ ح۳؛ دعائم الإسلام: ج۲ ص۲۵۸ ح۹۸۰ عن الإمام الباقر عليه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه - به نقل از حاتم بن اسماعيل، از امام صادق، از پدرش علیهما السلام-: على[علیه‌السلام] فرمود: «اى عراقيان (/ اى كوفيان)! به حسن، همسر مدهيد. او مردى است كه فراوان، طلاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقد-گزارشهاى-فراوانی-ازدواج-و-طلاق-امام-حسن-علیهالسلام-1268&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقد گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوانیِ ازدواج و طلاق امام حسن علیه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخی گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در منابع شیعی و اهل سنّت، بیانگر فراوانىِ ازدواج کردن و طلاق دادن امام حسن مجتبى علیه‌السلام هستند. دو روايت از اين مجموعه در کتاب الکافى و با يک سند صحيح و يک سند موثّق، گزارش شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۷۳ ح۵۳۱ - ۵۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سند روايت موجود در کتاب المحاسن نيز صحيح تلقّى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۷۳ ح۵۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين متون به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان و يحيى بن ابى العلا از امام صادق علیه‌السلام گزارش شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که هر دو از کارگزاران بنى عبّاس بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ولى وثاقت آنان، تأييد شده است. مصادر ديگر شيعى، همچون دعائم الإسلام و المناقب ابن شهرآشوب نيز متون مشابهی را گزارش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منابع اهل سنّت، همچون المصنّف ابن ابی شیبه، تاريخ مدينة دمشق، تهذيب الکمال، سير أعلام النبلاء و البداية و النهاية برخى از اين متون را تکرار کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بيشتر اين گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، حکایت از وقوع اين اتّفاق در شهر کوفه و در دورۀ کوتاه خلافت امير مؤمنان علیه‌السلام دارند. برخی، شمار ازدواج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امام مجتبى علیه‌السلام را پنجاه،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۷۳ ح۵۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفتاد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۷۱ ح۵۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نود،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الصواعق المحرقة: ص۱۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دويست،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: البدء و التاریخ: ج۵ ص۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دويست و پنجاه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۷۱ ح۵۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حتّى سيصد ازدواج&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان جا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی دیگر، از زبان امير مؤمنان علیه‌السلام، امام حسن «مطلاق (بسيار طلاق دهنده)»&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناميده شده است و به مردم توصيه گردیده که از ازدواج با وی، خوددارى کنند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۷۵ ح۵۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى، گفتار امير مؤمنان علیه‌السلام را مکرّر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۷۱ ح۵۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا در سخنرانى عمومى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۷۳ ح۵۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و گاه علّت مخالفت ايشان را بیم از کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى قبائل بر شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: سیر أعلام النبلاء: ج۳ ص۲۶۲ ش۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى متون نیز مخالفت ياران امير مؤمنان علیه‌السلام با ايشان و تمايل به ازدواج دختران خود با امام حسن را ذکر کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک گزارش اهل سنّت، طلاق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدون دليل امام را با وجود علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به همسران، ياد کرده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تاریخ دمشق: ج۱۳ ص۲۵۱، تهذیب الکمال: ج۶ ص۲۳۷ ش۱۲۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برخى، بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويى امام حسن علیه‌السلام را براى طلاق، مطرح کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، از جمله این که يکى از همسران، خلافت امام حسن علیه‌السلام را به ايشان تبريک گفت؛ ولى امام آن را به معناى خوش‌حالى از کشته شدن امير مؤمنان علیه‌السلام تعبير و او را سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلاقه کرد و توضيح او را هم نپذيرفت. پس از آن و هنگامی که از محبّت فراوان او آگاه شد، با بيان عذر سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلاقه کردن یک‌بارۀ او، ازدواج با وی را مجاز ندانست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تاریخ دمشق: ج۱۳ ص۲۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى نیز از مهريّۀ کلان، همچون بيش از ده و بیست هزار درهم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: قوت القلوب: ج۲ ص۴۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حتّى صد کنيز همراه صد هزار درهم، ياد شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تاریخ دمشق: ج۱۳ ص۲۴۹، حلیة الأولیاء: ج۲ ص۳۸ ش۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک گزارش نیز از ازدواج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جمعی با چهار همسر و طلاق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى يک‌بارۀ چهار همسر دیگر، ياد کرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: قوت القلوب: ج۲ ص۴۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در موردى ديگر، آن گاه که پدر عروس به سبب ويژگى مطلاق بودن ايشان، درخواست عدم طلاق دختر خود را مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، با مخالفت امام و لغو اصل ازدواج، رو به رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارشى ديگر، از سخنرانى منصور دوانيقى خطاب به مردم خراسان، ياد کرده که در نکوهش دودمان امام حسن علیه‌السلام، اين نکته را عيب اين خاندان، مطرح کرده و گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او (حسن علیه‌السلام) به زنان رو آورد. روزى نبود که ازدواج نکند يا طلاق ندهد، تا آن که در بستر از دنيا رفت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب: ج۳ ص۳۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بررسى-گزارشها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناهمگونى محتواى اين گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با روح کلّى دين و شخصيت امام حسن علیه‌السلام، سبب ترديد در اين متون است. اين ترديد، به حدّى است که فردى همچون شيخ يوسف بحرانى رحمه الله که در پذیرش روایات آسانگیر است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا، جاى اشکال است و اکنون، جوابى براى آن ندارم و ننوشتن در بارۀ آن، مؤدّبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدائق الناضره: ج۲۵ ص۱۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بررسى اين متون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. از منظر معارف دينى، طلاق، امرى ناپسند است که با عبارت «أبغض الحلال»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: سنن أبى داوود: ج۲ ص۲۵۵ ح۲۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توصيف شده است. فراوانىِ انجام امر مبغوض شارع، از جانب شخصیت بزرگواری مانند امام حسن علیه‌السلام با جايگاه امامت و کرامت ایشان ناسازگار است و پذيرفته نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. فراوانى انجام دادن طلاق از جانب يک فرد که او را ملقّب به عنوان «مطلاق» کند، ناشايستگىِ دوچندان دارد. امام صادق علیه‌السلام فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل، هر مرد پُرطلاق پُرازدواج را [که در حدّ چشيدن، با اين و آن، ازدواج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند،] دوست ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إنَّ اللّٰهَ یُبغِضُ کُلَّ مِطلاقٍ ذَوّاقٍ» (الکافى: ج۶ ص۵۵ ح۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملقّب شدن به اين وصف نيز با شخصيت امام و جايگاه امامت، منافات دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. مطلاق بودن، در فرهنگ عرب، نشانۀ هوسرانى، سبب انگشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما شدن و ناپسند بوده است. براى نمونه، فرد بدنام و هوسرانى چون مُغَيرة بن شُعبه، با اين عنوان توصيف شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تاریخ دمشق: ج۶۰ ص۵۴ و سیر أعلام النبلاء: ج۳ ص۳۱ ش۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين رجاليان اهل سنّت، در معرّفى عمرو بن شعيب، اين ويژگى او را بر نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تهذیب التهذیب: ج۴ ص۳۳۴ ش۵۹۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. اشکال مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، در مخالفت امير مؤمنان علیه‌السلام با رفتار امام حسن است. تعارض عمل و سخن دو امام با يکديگر، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که يکى عليه ديگرى، آن هم به گونۀ مکرّر و مداوم، سخن بگويد و بر فراز منبر، او و عملش را نکوهش کند، با ويژگى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عصمت امام، سازگار نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج. تاريخ و مدّت زندگانى امام حسن علیه‌السلام در کوفه نيز با فراوانىِ ازدواج و طلاق ايشان، سازگار نيست. ايشان در دورۀ حضور در کوفه، حدود ۳۳ تا ۳۸ سال داشته و حدود سه سال در شهر کوفه حضور داشته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایشان، پس از جنگ جمل، در نیمۀ سال ۳۶ ق، به اتّفاق امیر مؤمنان علیه‌السلام به کوفه آمد. ده ماه در نبرد صفّین و چند ماه در نبرد نهروان بیرون از کوفه بود و در سال ۴۱ هجرى نیز به مدینه باز گشت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارِ فراوان ازدواج و طلاق در اين مدّت اندک، بسيار بعيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دورۀ بعد از صلح تحمیلی با معاويه و حضور در مدينه نيز، اشتياق مردم به ازدواج با فردى که با حاکميت معاويه، درگير و دچار چالش است، نمی&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند چنین فراوان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش. در متون تاريخى، تنها از چند نفر مشخّص به عنوان همسر امام علیه‌السلام ياد شده و نام آنها ذکر شده است. اين افراد در دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى طولانى، همسر امام علیه‌السلام بوده و مادر فرزندان ايشان نيز هستند. طبيعى است که با وجود اين افراد و عدم امکان ازدواج با بيش از چهار همسر، احتمال ازدواج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر، منتفى است. نکتۀ در خور توجّه،&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این که: متون ادّعايى و نگاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مدّعيان، نتوانسته‌اند نام حتّى چند تن از اين همه همسران ادّعايى را درست و مستند بیاورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفت. شمارِ فرزندان امام علیه‌السلام نيز با فراوانىِ ازدواج ايشان، ناسازگار است. فرزندان ايشان را حدود دوازده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دلائل الإمامة: ص۱۶۴ ح۷۲، نور الأبصار: ص۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا ۲۳&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: تذکرة الخواص: ص۲۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفر از هشت همسر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المناقب، ابن شهرآشوب: ج۴ ص۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که مادران بعضى نيز اُمّ ولد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: أنساب الأشراف: ج۳ ص۳۰۵، إعلام الورىٰ: ج۱ ص۴۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در حالى که به گونۀ طبيعى، شمار فراوان همسران، فراوانى فرزندان را نيز در پى خواهد داشت. نبود فرهنگ و ابزار پيشگيرى از باردارى از یک سو و تمايل همسران ادّعايى به داشتن فرزندى از نسل پيامبر، نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سامانى ادّعاى فراوانى ازدواج و طلاق امام حسن علیه‌السلام را روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هشت. تلاش فراوان معاويه براى دستيابى به قدرت مطلق با تکيه بر تبليغات بر ضدّ اهل بيت علیهم‌السلام و عيبجويى از امام حسن علیه‌السلام همراه بود. با وجود اين، هيچ گزارش تاريخى از طرح اين ادّعا در زمان معاويه و بنى اميّه، ياد نکرده است. از اين رو، مشخّص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که اين شايعه در دورۀ بعد، پديد آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُه. برخى، اين شايعه را ساخته و پرداختۀ عبّاسيان، بويژه منصور دوانيقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند که براى جدا شدن از مبارزۀ متّحدان پيشين خود (سادات حسنی) و قبضه کردن کامل قدرت، آن را مطرح کرده اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مجموعه آثار شهید مطهّرى: ج۱۹ ص۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاسیان در دورۀ قيام عليه بنى اميّه، با نوادۀ امام حسن علیه‌السلام - یعنی محمّد بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حسن بن حسن - بيعت کرده بودند و پس از به قدرت رسیدن، نياز به تخریب امام حسن و خاندان او و توجيهى عامّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسند براى بيعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنى خود داشتند. فراوانىِ اين گزارش و نشر و تمرکز بر آن در دورۀ قدرت يافتن بنى عبّاس، مؤيّد سوء استفادۀ آنان از اين حربه براى کوتاه کردن دست رقباى خويش از قدرت است، گرچه آغاز آن را در دورۀ بنى عبّاس، به صورت لزومی اثبات نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ زيرا ممکن است پیش از آنان پدید آمده باشد و عبّاسیان آن را نشر و گسترش داده باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ده. روايات کتاب الکافى، به نقل از امام صادق علیه‌السلام و خطاب به دو تن از کسانی است که در دربار خلافت عبّاسى، منصب و مقام داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار منصور دوانيقى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: رجال النجاشى: ج۲ ص۸ ش۵۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يحيى بن ابى العلا، قاضى رى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ج۱ ص۳۰۹ ش۳۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّه به تبليغات بنى عبّاس بر ضدّ سادات حسنی و حضور اين افراد در دل حکومت و رفت و آمد آنها با مقامات بالا، صدور تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اين متون را محتمل می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ تقیّه&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که برای حفاظت از اين دو فرد بوده، تا با ارائۀ نظر مطابق با عقايد خلافت، از سوء ظن و گزند حکومت برهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نتیجۀ-سخن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نتیجۀ سخن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به نکات پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته به روشنى اثبات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که: گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تهمت مطلاق بودن امام حسن علیه‌السلام، با ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امامت، ناسازگار و غیر قابل پذيرش است. سخنرانى امير مؤمنان علیه‌السلام نيز که حکايت از ناخشنودی ایشان و اختلافش با امام حسن دارد، با مبانى اعتقادی شيعه در بارۀ نور واحد بودن و اختلاف نداشتن امامان با یکدیگر و نیز شخصيت امام حسن علیه‌السلام، ناسازگار و از این رو مردود است. از نگاه تاریخی نیز هیچ یک از مورّخان و محدّثان، نتوانسته حتّی اسامی این تعداد از همسران مطلّقۀ ادّعایی را ارائه دهد. از منظر سياسى نيز سخنرانى امير مؤمنان علیه‌السلام عليه جانشين خود و تضعيف رهبرى امّت و جامعه پس از خود، با مبانی سياست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى، ناسازگار است. همچنین روايات معتبر شيعى، با توجّه به جايگاه راوى اوّل آنها تقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. ترويج اين شايعه در دورۀ بنى عبّاس براى ضربه زدن به رقباى سياسى بوده است، هرچند زمان ساختن شايعه و جاعل آن، مشخّص نيست و می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند پیش‌تر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان احتمال داد که اندک موارد طلاق همسران - که در روزگار امام حسن علیه‌السلام امری عادى بوده - دستاويز شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازی و ترويج تهمت مطلاق بودن امام حسن علیه‌السلام از سوی بنى عبّاس بوده، چنان که داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عجيب و ارائۀ ارقام فراوان طلاق نيز به وسیلۀ قصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازان یا عوامل حکومتى، صورت گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-في-فضائل-بعض-الصحابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۲: وَضعُ الحَديثِ في فَضائِلِ بَعضِ الصَّحابَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى در فضيلت برخى صحابيان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي الفرج الإسفرايني: كانَ ابنُ المُثَنّیٰ يَعِظُ بِدِمَشقَ، فَقامَ إِلَيهِ رَجُلٌ فَقالَ: أيُّهَا الشَّيخُ، ما تَقولُ في قَولِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله: «أنَا مَدينَةُ العِلمِ وَ عَلِيٌّ بابُها»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَطرَقَ لَحظَةً، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ وَ قالَ: نَعَم، لا يَعرِفُ هٰذَا الحَديثَ عَلَى التَّمامِ إِلّا مَن كانَ صَدراً فِي الإِسلامِ، إِنَّما قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: «أنَا مَدينَةُ العِلمِ وَ أَبو بَكرٍ أساسُها، وَ عُمَرُ حيطانُها، وَ عُثمانُ سَقفُها، وَ عَلِيٌّ بابُها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاستَحسَنَ الحاضِرونَ ذٰلِكَ، وَ هُوَ يُرَدِّدُهُ، ثُمَّ سَأَلوهُ أن يُخرِجَ لَهُم إِسنادَهُ، فَأَنعَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي قال: نعم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لَم يُخرِجهُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۹ ص۲۰ ح۲۲۷۸، لسان الميزان: ج۱ ص۴۲۳ ش۱۳۲۱نحوه و راجع الفردوس: ج۱ ص۴۳ ح۱۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق - به نقل از ابو الفرج اسفراينى -: ابن مثنّىٰ، در دمشق موعظه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. مردى برابر او برخاست و گفت: اى شيخ! در بارۀ سخن پيامبر صلی الله علیه و آله كه فرمود: «من شهر علمم و على، دروازۀ آن است» چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سر به زير انداخت و سپس سرش را بالا آورد و گفت: آرى. اين حديث را به گونۀ كامل، جز كسانى در صدر اسلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «من، شهر علمم و ابو بكر، پايۀ آن است و عمر، ديوار آن و عثمان، سقف آن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سقف داشتن شهر، امرى مضحک و نشانۀ ساختگى بودن اين روايت است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و على، دروازۀ آن». حاضران، اين پاسخ را نيكو شمردند و او آن را تكرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. سپس از او خواستند كه سندش را برايشان بيان كند. او پذيرفت؛ امّا سندى ارائه نكرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات عن أنس: لَمّا خَرَجَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مِنَ الغارِ، أخَذَ أبو بَكرٍ بِغَرزِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَرز: ركاب كور الجمل إذا كان من جلد أو خشب. و قيل: هو الكور مطلقاً (النهاية: ج۳ ص۳۵۹ «غرز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ وَجهِهِ فَقالَ: يا أبا بَكرٍ، أ لا أُبَشِّرُكَ؟ قالَ: بَلیٰ، فِداكَ أبي وَ أُمّي!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّ اللهَ يَتَجَلّیٰ لِلخَلائِقِ يَومَ القِيامَةِ عامَّةً، وَ يَتَجَلّیٰ لَكَ يا أبا بَكرٍ خاصَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات: ج۱ ص۳۰۴، تاريخ بغداد: ج۲ ص۳۸۸ الرقم ۹۰۵، تاريخ دمشق: ج۳۰ ص۱۶۲ و ۱۶۳ نحوه و راجع بحار الأنوار: ج۳۰ ص۴۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات - به نقل از اَنَس -: هنگامى كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از غار بيرون آمد، ابو بكر ركاب مَركبش را گرفت. پيامبر صلی الله علیه و آله به او نگريست و فرمود: «اى ابو بكر! آيا تو را بشارت ندهم؟». گفت: چرا، پدر و مادرم به فدايت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند، روز قيامت، براى همۀ مردم به صورت عمومى و براى تو - اى ابو بكر- به صورت خاص، نمايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الموضوعات عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: خُذوا شَطرَ دينِكُم عَنِ الحُمَيراءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُمَیراء: یعني عائشة، کان یقول لها أحیاناً «یا حُمَیراء»؛ تصغیر الحمراء، یرید البیضاء (النهایة: ج۱ ص۴۳۸ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الموضوعات: ص۱۰۰، البداية و النهاية: ج۳ ص۱۲۹، السيرة النبويّة لابن كثير: ج۲ ص۱۳۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الموضوعات: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «نيمى از دينتان را از عايشه بگيريد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان الاعتدال عن أبي هريرة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: خَلَقَنِيَ اللهُ مِن نورِهِ، وَ خَلَقَ أبا بَكرٍ مِن نوري، وَ خَلَقَ عُمَرَ مِن نورِ أبي بَكرٍ، وَ خَلَقَ أُمَّتي مِن نورِ عُمَرَ، وَ عُمَرُ سِراجُ أهلِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان الاعتدال: ج۱ ص۱۶۶ الرقم ۶۶۹، تفسير القرطبي: ج۱۲ ص۲۸۶، تفسير الثعلبي: ج۷ ص۱۱۱ ح۶۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان الاعتدال - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند، مرا از نور خود و ابو بكر را از نور من و عمر را از نور ابو بكر و امّتم را از نور عمر آفريد. عمر، چراغ بهشتيان است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذهبى خود، پس از نقل اين روايت گفته است: «ابو نعيم، اين حديث را باطل و مخالف قرآن دانسته است». او همچنين راويان واقع در سند روايت را تضعيف كرده و جعل را به نخستين راوى آن يعنى احمد بن يوسف منبجى نسبت داده است. گفتنى است ابن حجر عسقلانى نيز اين سخن را نقل و تأييد كرده و احمد بن يوسف را راوى ناشناخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دانسته كه اخبار دروغ نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند (ر. ک: ميزان الاعتدال: ج۱ ص۱۶۶ ش۶۶۹ و لسان الميزان: ج۱ ص۳۲۸ ش۱۰۰۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن ابن عمر: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: عَشَرَةٌ مِن قُرَيشٍ فِي الجَنَّةِ: أبو بَكرٍ فِي الجَنَّةِ، وَ عُمَرُ فِي الجَنَّةِ، وَ عُثمانُ فِي الجَنَّةِ، وَ عَلِيٌّ فِي الجَنَّةِ، وَ طَلحَةُ فِي الجَنَّةِ، وَ الزُّبَيرُ فِي الجَنَّةِ، وَ سَعدٌ فِي الجَنَّةِ، وَ سَعيدٌ فِي الجَنَّةِ، وَ عَبدُ الرَّحمانِ بنُ عَوفٍ فِي الجَنَّةِ، وَ أَبو عُبَيدَةَ بنُ الجَرّاحِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۴ ص۹۷ الرقم ۱۷۴۶، المعجم الأوسط: ج۲ ص۳۵۱ ح۲۲۰۱، السنن الكبریٰ للنسائي: ج۵ ص۶۰ ح۸۲۱۰ کلاهما نحوه و راجع الاحتجاج: ج۱ ص۳۷۶ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد - به نقل از ابن عمر -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ده تن از قريش، بهشتى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: ابو بكر، در بهشت است. عمر، در بهشت است. عثمان، در بهشت است. على، در بهشت است. طلحه، در بهشت است. زبير، در بهشت است. سعد، در بهشت است. سعيد، در بهشت است. عبد الرحمان بن عوف، در بهشت است. ابو عبيدۀ جرّاح، در بهشت است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبد الرحمان بن الأخنَس عن سعيد بن زيد عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: عَشَرَةٌ فِي الجَنَّةِ: النَّبِيُّ فِي الجَنَّةِ، وَ أَبو بَكرٍ فِي الجَنَّةِ، وَ عُمَرُ فِي الجَنَّةِ، وَ عُثمانُ فِي الجَنَّةِ، وَ عَلِيٌّ فِي الجَنَّةِ، وَ طَلحَةُ فِي الجَنَّةِ، وَ الزُّبَيرُ بنُ العَوّامِ فِي الجَنَّةِ، وَ سَعدُ بنُ مالِكٍ فِي الجَنَّةِ، وَ عَبدُ الرَّحمانِ بنُ عَوفٍ فِي الجَنَّةِ. وَ لَو شِئتُ لَسَمَّيتُ العاشِرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالوا: مَن هُوَ؟ فَسَكَتَ. قالَ: فَقالوا: مَن هُوَ؟ فَقالَ: هُوَ سَعيدُ بنُ زَيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۱۲ ح۴۶۴۹، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۴۱۰ ح۱۶۷۵ نحوه، صحيح ابن حبّان: ج۱۵ ص۴۵۴ ح۶۹۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عبد الرحمان بن اَخنَس، از سعيد بن زيد -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ده تن، در بهشت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: پيامبر، در بهشت است. ابو بكر، در بهشت است. عمر، در بهشت است. عثمان، در بهشت است. على، در بهشت است. طلحه، در بهشت است. زبير بن عوّام، در بهشت است. سعد بن مالک، در بهشت است. عبد الرحمان بن عوف، در بهشت است و اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم، دهمين نفر را نيز نام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردم». گفتند: او كيست؟ راوى ساكت ماند. گفتند: او كيست؟ گفت: «او، سعيد بن زيد است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پژوهشى-در-بارۀ-حديث-عشرۀ-مبشره1312&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهشى در بارۀ حديث «عَشَرۀ مُبَشَّره»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با همكارى پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين محمّدكاظم رحمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايش.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى ارزيابى حديث «عَشَره مبشَّره» و به طور كلّى، احاديثى كه بهشتى بودن فرد يا افرادى را پيشگويى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به دو نكته بايد توجّه شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكتۀ اوّل: ارزيابى سندى احاديث، به تنهايى، صدور آنها را از پیامبر یا امام، قطعى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. خبرِ واحدِ صحيح السند، تنها در صورتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند مورد اعتماد قرار گيرد كه محتواى آن با ضروريّات و بديهيّات، مخالف نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكتۀ دوم: ارزيابى عملكرد افرادى كه بهشتى خوانده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مؤثّرتر از ارزيابى سندى است؛ یعنی اگر عملكرد هر یک از آنان با كتاب و سنّت هماهنگ بود، قرينۀ روشنى بر صحّت گزارش و سرنوشت نيكوى اوست؛ امّا اگر عملكرد وى، بويژه در پايان عمر، چنين نبود، گواه قاطع و روشنى بر نادرست بودن گزارشى است كه او را بهشتى خوانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به اين دو نكته، در اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا ارزيابى فشرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از حديثى كه در شمارى از منابع اهل سنّت در بارۀ بهشتى خواندن ده نفر آمده و به حديث «عَشَرۀ مُبَشَّره» معروف گرديده، ارائه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه حديثِ ياد شده، تنها از دو تن از همين ده نفر، نقل شده است: يكى عبد الرحمان بن عوف و ديگرى سعيد بن زيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متن حديث به روايت عبد الرحمان بن عوف، چنین است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احمد بن حنبل، در مسند خود، از قتيبة بن سعيد، از عبد العزيز بن محمّد دراوردى، از عبد الرحمان بن حميد، از پدرش، از عبد الرحمان بن عوف صحابى، گزارش كرده كه پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «ابو بكر و عمر و عثمان و على و طلحه و زبير و عبد الرحمان بن عوف و سعد بن ابى وقّاص و سعيد بن زيد و ابو عبيده جرّاح، در بهشت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۴۱۰ ح۱۶۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متن حديث به روايت سعيد بن زيد نیز چنین است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو داوود، از حفص بن عمر نمرى، از شُعبه، از حُرّ بن صياح، از عبد الرحمان بن اَخنَس، نقل كرده است که: سعيد بن زيد صحابى گفت: از پيامبر صلی الله علیه و آله شنيدم كه ده نفر، در بهشت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: پيامبر، ابو بكر، عمر، عثمان، على، طلحه، زبير بن عَوّام، سعد بن مالک و عبد الرحمان بن عوف. اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم، [نفر] دهم را نام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردم. از وى پرسيدند: چه كسى است؟ ساكت شد. چون دوباره پرسيدند، گفت: سعيد بن زيد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۹۴ ح۵۳۹ (سنن أبى داوود عن عبد الرحمان بن الأخنس).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نكاتى-در-نقد-حديث-عشرۀ-مبشره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكاتى در نقد حديث «عشرۀ مبشَّره»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ارزيابى اين حديث، به نكاتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيم كه نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند اين حديث، حتّى بر پايۀ معيارهاى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسىِ اهل سنّت، فاقد اعتبار است. اين نكات، عبارت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. نقل نشدن آن به وسيلۀ بخارى و مسلم: نخستين نكتۀ تأمّل برانگیز در مورد حديث «عشرۀ مبشَّره»، اين است كه اين حديث، در مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حديثىِ اهل سنّت، صحيح البخارى و صحيح مسلم، نقل نشده است. با توجّه به اهمّيت اين حديث و موضوع آن، اگر اين حديث اعتبار لازم را داشت، قطعاً مورد توجّه بخارى و مسلم، قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و در كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. اين موضوع، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه آنان، اعتمادى به اين گزارش نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. اشكال سندى در روايت عبد الرحمان بن عوف: علاوه بر مسند ابن حنبل، منابع ديگرى از اهل سنّت، مانند: سنن الترمذى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى: ج۵ ص۶۴۷ ح۳۷۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلیٰ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلى: ج۲ ص۳۸۲ ح۸۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج۱۵ ص۴۶۳ ح۷۰۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبریٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج۵ ص۵۶ ح۸۱۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الآحاد و المثانى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآحاد و المثانى: ج۱ ص۱۸۲ ح۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به اسناد خود، حديثِ ياد شده را از عبد الرحمان بن عوف، نقل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ ولى هيچ يک از سندها صحيح نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سند روايت، نام او «عبد العزيز بن محمّد بن عبيد الدراوردى» آمده است. در كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های رجالى اهل سنّت، در بارۀ او چنين آمده است: «عبد العزيز بن محمّد بن عبيد الدراوردى، أبو محمّد المدنى، كان ثقة كثير الحديث يغلط» (الطبقات الكبرى: ج۵ ص۴۲۴، تهذيب الكمال: ج۱۸ ص۱۸۷ ش۳۴۷۰). ابن حجر گفته است: «صدوق، كان يحدّث من كتب غيره فيخطى» (تقريب التهذيب: ص۶۱۵). نسايى گفته است: «ليس بقوىّ و قال أبو زرعة: سيّئ الحفظ» (تهذيب التهذيب: ج۳ ص۴۴۸ ش۴۸۲۵). ابو حاتم نيز گفته است: «لا يحتجّ به» (ميزان الاعتدال: ج۲ ص۶۳۴ ش۵۱۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، در اين اسانيد، حديثِ ياد شده، از حميد فرزند عبد الرحمان بن عوف، نقل شده كه ولادتش سال ۳۲ ق بوده،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: الغدير: ج۱۰ ص۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در صورتى كه وفات پدرش در يكى از سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ۳۱، ۳۲ و ۳۳ ق، گزارش شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستيعاب: ج۲ ص۳۹۰ ش۱۴۵۵، تهذيب الكمال: ج۱۷ ص۳۲۸ ش۳۹۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، او پدرش را يا درک نكرده و يا در يک سالگى درک كرده است و بديهى است كه در اين سن، امكان دريافت حديث، وجود ندارد، چنان كه روايت كودكى با اين سن، به اتّفاقِ همۀ علما، قابل قبول نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: تدريب الراوی: ص۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. اشكالِ سندى در روايت سعيد بن زيد: راوى دوم حديث «عشرۀ مبشَّره»، سعيد بن زيد است. او خودش را نيز در شمارِ اين ده تن آورده است. اين روايت، به طرق ذيل، از سعيد بن زيد، نقل شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طريق اوّل: از عبد الرحمان بن اَخنس.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۴۹۵ ح۵۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن معين، او را تضعيف كرده و راوى بعد از او (محمّد بن طلحه) نیز تضعيف شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: فتح المغيث: ص۱۳۵ - ۱۴۵ و تهذيب التهذيب: ج۵ ص۱۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طريق دوم: از رياح بن حارث.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: مسند ابن حنبل: ج۱ ص۳۹۷ ح۱۶۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت، از متفرّداتى است كه نوۀ او از وى نقل كرده و مضمون آن به صورت مضطرب، نقل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طريق سوم: از زياد بن علاقه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: المعجم الأوسط: ج۴ ص۳۳۹ ح۴۳۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طريق اين روايت، واحد است و زياد بن علاقه هم منحرف از اهل بيت علیهم‌السلام بوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: تهذيب التهذيب: ج۲ ص۲۲۷ ش۲۴۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين حسن بن صالح، او را فراوان مذمّت كرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همان: ج۱ ص۵۵۴ - ۵۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طريق چهارم: از عبد الرحمان بن حميد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: سنن الترمذی: ج۵ ص۶۴۷ ح۳۷۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو نفر از او روايت را نقل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه يكى به گزارش ابن حجر و ذهبى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: تهذيب التهذيب: ج۳ ص۴۴۸ و ميزان الاعتدال: ج۳ ص۶۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ديگرى به تصريح نسايى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: الضعفاء و المتروكون: ص۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضعيف شمرده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طريق پنجم: از عبد اللّٰه بن ظالم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: سنن أبى داوود: ج۴ ص۲۱۱ ح۴۶۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نسائى و دارقطنى، به صحيح نبودن اين طريق تصريح كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الضعفاء الكبير: ج۲ ص۲۶۷. نيز، ر. ک: فضائل الصحابة، نسايى: ص۲۸، العلل، دارقطنى: ج۴ ص۴۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طريق ششم: از ابو طفيل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: المعجم الأوسط: ج۲ ص۲۸۹ ح۲۰۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين طريق، از منفردات روايت اوست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه چنين سندى با ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ذكر شده، حديث را از حدّ واحد بودن و ترديد در صدور آن، خارج نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. نقل نشدن آن به وسيلۀ ديگر افرادى كه بهشتى ناميده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: افزون بر این که بجز عبد الرحمان بن عوف و سعيد بن زيد، ديگر افرادى كه در اين حديث، بهشتى معرّفى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آن را از پيامبر صلی الله علیه و آله نقل نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، جای اين پرسش جدّى هست كه: چرا پيش از اين كه سعيد بن زيد، اين حديث را در زمان عثمان از پيامبر صلی الله علیه و آله نقل كند، هيچ يک از آن نُه نفر، به نفع خود به آن استناد نكرده است؟ و چرا در جنگ جمل، زبير در احتجاج با امام على علیه‌السلام، آن را از سعيد بن زيد نقل كرده،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: الإفصاح: ص۷۱، تلخيص الشافى: ج۳ ص۲۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نه از پيامبر صلی الله علیه و آله؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج. نپذيرفتن شهادت متّهم: با عنايت به اين كه سند حديث «عشرۀ مبشَّره»، به عبد الرحمان بن عوف و سعيد بن زيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و اين دو، خود، در شمارِ بشارت داده شدگان به بهشت در اين حديث&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، شهادت آنها بر خوبىِ خود، هر چند در كنار ديگران، به اتّفاق علما، قابل قبول نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: تدريب الراوى: ص۲۶۵. گفتنى است كه علما تمام شرايط شاهد را براى راوى نیز معتبر شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و متّهم بودن راوى به تعريف از خودش، يكى از موانع پذيرش روايت، دانسته شده است. اجماع فقها در اين موضوع، ثابت است (ر. ک: الفقه الإسلامى و أدلّته: ج۸ ص۶۰۴۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش. اضطراب در متن حديث: افزون بر ضعف اسناد حديث «عشرۀ مبشَّره»، اضطراب شديد متن آن، قرينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر بر عدم صدور حديثِ ياد شده است؛ زيرا در برخى از گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، نام پيامبر صلی الله علیه و آله در شمارِ بهشتيان آمده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۴۹۵ ح۵۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در برخى ديگر، نيامده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى: ج۵ ص۶۴۷ ح۳۷۴۷، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۴۱۰ ح۱۶۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز در برخى از گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، نام ابو عبيدۀ جرّاح آمده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در برخى نيامده است؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۴۹۵ ح۵۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلكه در برخى گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، تنها نام شش نفر ذكر شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآحاد و المثانى: ج۱ ص۱۸۲ ح۲۳۲، جزء ابن عاصم: ص۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين در برخى گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به نقل از پيامبر صلی الله علیه و آله، نام ده نفر، ذكر شده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۳۹۸ ح۱۶۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در برخى، نام افراد به وسيلۀ سعيد بن زيد و پس از طرح كلّىِ موضوع، ذكر شده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۱ ص۲۶۷ ح۸۶۹ و ج۲ ص۲۸۹ ح۲۰۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۴۹۵ ح۵۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفت. تعارض با برخى از احاديثِ مورد قبول اهل سنّت: بر پايۀ ديدگاه اهل&lt;br /&gt;<br /> سنّت، حديث «عشرۀ مبشَّره»، با احاديث ديگرِ مورد قبول آنها، معارض است، مانند: آنچه مؤلّفان كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ششگانه (بخارى، مسلم، نسايى، ابو داوود، ترمذى، ابن ماجه) و غير آنها از سعد بن ابى وقّاص - كه خود، يكى از عشرۀ مبشّره است - نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «نشنيدم پيامبر صلی الله علیه و آله براى كسى كه روى زمين راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، بگويد از اهل بهشت است، مگر براى عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سلام».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى: ج۳ ص۱۳۸۷ ح۳۶۰۱، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۳۰ ح۱۴۷، فضائل الصحابة، نسايى: ص۴۵ ح۱۴۸، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۳۵۸ ح۱۴۵۳، السنن الكبرى: ج۵ ص۷۰ ح۸۲۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به همين دليل، بزرگان اهل سنّت، در صدد توجيه اين تعارض بر آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این توجیهات، عبارت اند از: «إنّ سعداً كره تزكية نفسه لأنّه أحد العشرة؛ چون سعد بن ابى وقّاص يكى از اين ده تن بوده است، نخواسته از خود تعريف و تمجيد كند». (فتح البارى: ج۷ ص۱۲۹)، «إنّ نفى سماعه ذلک، لا يدلّ على نفى البشارة لغيره؛ نشنيدن او، بر بشارت ندادن به ديگران دلالتى ندارد» (شرح صحيح مسلم، نووى: ج۶ ص۱۶۴)، «أى البشارة وقعت حينما كان يمشى عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سلام بخلاف بشارات غيره؛ یعنی بشارت دادن به عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سلام در حال راه رفتن او بوده ولى بشارت ديگران در حالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر بوده است» (مرقاة المفاتيح: ج۵ ص۶۲۲) و «إنّ سعداً قال ذلک بعد موت المبشَّرين، و لم يتأخّر إلّا سعداً و سعيداً؛ سعد اين جمله را پس از مرگ بشارت داده شدگان گفته است، هنگامى كه تنها خود او و سعيد زنده بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند» (فتح البارى: ج۷ ص۱۳۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هشت. برخى شواهد تاريخى بر نادرستى حديث: يكى از نكات مهم در ارزيابى حديث «عشرۀ مبشَّره»، اين است كه بعيد است سعيد بن زيد در دوران حيات پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، اين حديث را از ايشان شنيده باشد، ولى آن را در دوران سه خليفۀ اوّل و دوم و سوم، بازگو نكرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاهد اين مطلب، آن است كه خليفۀ اوّل در جريان سقيفه به آن استناد نكرد، در صورتى كه به امورى كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهمّيت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اين موضوع، استناد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين اگر اين حديث، صحّت داشت و در زمان پيامبر صلی الله علیه و آله نقل شده بود، هنگامى كه عثمان در محاصره قرار گرفت، به آن استناد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و بسيارى از بزرگان مهاجر و انصار، از جمله طلحه و زبير - كه طبق اين حديث، خود، جزء ده بهشتىِ بشارت داده شده به بهشت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - به محاصره و قتل او دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند، يا براى پيشگيرى از قتل وى، به آن استناد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، در حالى كه در هيچ يک از مصادر تاريخى به آن اشاره نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نه. توجّه به عملكرد افراد بشارت داده شده: همان گونه كه در آغاز اين گفتار گفتيم، ارزيابى عملكرد افرادى كه بهشتى خوانده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين قرينۀ صحّت يا بطلان گزارش است. بر اين اساس، با توجّه به عملكرد شمارى از كسانى كه در اين حديث، بهشتى خوانده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قطعاً نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان صحّت آن را تأييد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ده. تكذيب حديث از سوى امام على علیه‌السلام: نكات ياد شده، هنگامى كه در كنار تكذيب شديد امام على علیه‌السلام در جنگ جمل قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، هر پژوهشگر با انصافی را به يقين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند كه حديث «عشرۀ مبشَّره» نادرست است. متن گزارش، چنين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُلَيم بن قيسمی می‌گوید: هنگامى كه امير مؤمنان علیه‌السلام در جنگ جمل با اهل بصره رويارو شد، زبير را به سوى خود خواند. زبير همراه طلحه بيرون آمد. على علیه‌السلام به آنها فرمود: «شما دو تن و همۀ صاحبان دانش از خاندان محمّد و عايشه دختر ابو بكر، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد كه همۀ اهل جمل، بر زبان پيامبر صلی الله علیه و آله نفرين شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و ناكام، كسى است كه دروغ بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: چگونه نفرين شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، در حالى كه ما بدرى و بهشتى هستيم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «اگر يقين داشتم كه شما بهشتى هستيد، هرگز جنگيدن با شما را روا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبير گفت: آيا خبر سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل را نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه از پيامبر صلی الله علیه و آله شنيده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ده نفر از قريش، در بهشت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «شنيدم كه آن را عثمان در زمان خلافتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبير گفت: آيا آن را دروغى بر پيامبر صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «تو را از چيزى خبردار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، مگر آن كه آن ده تن را نام ببرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبير گفت: ابو بكر، عمر، عثمان، طلحه، زبير، عبد الرحمان بن عوف، سعد بن ابى وقّاص، ابو عبيدة بن جرّاح و سعيد بن عمرو بن نفيل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «نُه نفر شمردى. پس دهمى كيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: تو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «اقرار كردى كه من از اهل بهشتم؛ ولى آنچه را در بارۀ خود و يارانت ادّعا كردى، من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرم و منكِر آن هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبير گفت: آيا آن را دروغ بستن بر پيامبر صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دروغ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم؛ بلكه سوگند به خدا، يقين دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «به خدا سوگند، برخى از افرادى را كه نام بردى، در تابوتى در قسمتى از يک گودال در پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين جاى جهنّم هستند. بر اين گودال، سنگى است كه وقتى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد آتش جهنّم را بيفروزد، اين سنگ را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. من، اين را از پيامبر صلی الله علیه و آله شنيدم. [اگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى،] خدا تو را بر من پيروز كند و خونم را به دست تو بريزد، و گرنه خدا مرا بر تو و يارانت پيروز كند و خون شما را به دست من بريزد و روح شما را زودتر به آتش برساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، زبير باز گشت، در حالى كه اشک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريخت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۳۷۶ ح۷۰، بحار الأنوار: ج۳۲ ص۲۱۶ ذيل ح۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که علّامه امينى به اين حديث پرداخته و اسناد آن را بررسى كرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغدير: ج۱۰ ص۱۲۲ - ۱۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يلوح-منه-الوضع-لتثبيت-حكومة-ولاة-الجور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۳: ما يَلوحُ مِنهُ الوَضعُ لِتَثبيتِ حُكومَةِ وُلاةِ الجَورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احاديث استوار كنندۀ حكومت ستمگران كه ساختگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس عن ابن مسعود عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الإِمامُ يُفسِدُ قَليلاً وَ يُصلِحُ اللهُ بِهِ كَثيراً؛ فَإِن هُوَ عَمِلَ بِطاعَةِ اللهِ كانَ عَلَيكُمُ الشُّكرُ وَ لَهُ الأَجرُ، وَ إِن عَمِلَ فيكُم بِمَعصِيَةِ اللهِ كانَ عَلَيكُمُ الصَّبرُ وَ عَلَيهِ الوِزرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۱۲۰ ح۴۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس - به نقل از ابن مسعود -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «پيشوا، اندكى فساد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خداوند، به وسيلۀ او اصلاح فراوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اگر او به فرمان خدا عمل كند، وظيفۀ شما شكرگزارى است و براى او پاداش است و اگر ميان شما، خدا را نافرمانى كند، وظيفۀ شما صبر كردن است و گناه بر عهدۀ اوست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان عن أبي عبيدة بن الجرّاح عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَسُبُّوا السُّلطانَ؛ فَإِنَّهُم ظِلُّ اللهِ في أرضِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۷ ح۷۳۷۲، مسند الشهاب: ج۲ ص۸۰ ح۹۲۲ و فيه «فيء» بدل «ظلّ»؛ مشكاة الأنوار: ص۵۴۶ ح۱۸۳۳ عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان - به نقل از ابو عبيدة بن جرّاح -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «به سلطان، ناسزا نگوييد؛ زيرا آنان سايۀ خدا در زمين اويند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن عائشة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَشغَلوا قُلوبَكُم بِسَبِّ المُلوكِ، وَ لٰكِن تَقَرَّبوا إِلَى اللهِ تَعالیٰ بِالدُّعاءِ لَهُم؛ يَعطِفُ اللهُ قُلوبَهُم عَلَيكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۶ ص۶ ح۱۴۵۸۸ نقلاً عن ابن النجّار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال - به نقل از ابن نجّار، از عايشه -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را به دشنام پادشاهان، مشغول نكنيد، بلكه با دعا براى آنان، به خداوند متعال، تقرّب جوييد تا خداوند، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آنان را متوجّه شما كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس عن أنس عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: صَلّوا خَلفَ كُلِّ أميرٍ بَرٍّ وَ فاجِرٍ؛ صَلاتُكُم لَكُم وَ مَآثِمُكُم عَلَيهِم. وَ جاهِدوا مَعَ كُلِّ خَليفَةٍ؛ جِهادُكُم لَكُم وَ مَآثِمُكُم عَلَيهِم. وَ لا تَخرُجوا عَلیٰ أئِمَّتِكُم بِالسَّيفِ وَ إِن جاروا، وَ ادعوا لَهُم بِالصَّلاحِ وَ المُعافاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۳۸۴ ح۳۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس - به نقل از اَنَس -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «پشت سرِ هر فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رواى نيكوكار و بدكارى نماز بخوانيد كه نمازتان براى شما و گناهانتان برای آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد. با هر خليفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به جهاد برويد كه جهادتان، برای شما و گناهانتان براى آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند. همچنين بر امامانتان با شمشير نشوريد، حتّى اگر ستم كردند و براى صالح شدن و عافيت آنان، دعا كنيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند إسحاق بن راهَوَيه عن أبي هريرة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - أنَّهُ قالَ -: لا نَبِيَّ بَعدي. قالوا: فَما يَكونُ يا رَسولَ اللهِ؟! قالَ: يَكونُ خُلَفاءُ بَعضُهُم عَلیٰ أثَرِ بَعضٍ؛ فَمَنِ استَقامَ مِنهُم فَفُوا لَهُم بَيعَتَهُم، وَ مَن لَم يَستَقِم فَأَدّوا إِلَيهِم حَقَّهُم، وَ سَلُوا اللهَ الَّذي لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند إسحاق بن راهوية: ج۱ ص۲۵۷ ح۲۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند اسحاق بن راهَوَيه - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هيچ پيامبرى پس از من نخواهد بود». گفتند: پس چگونه خواهد بود، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «خليفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى، يكى از پى ديگرى خواهند بود. هر كدام كه از آنان در راه بود، به بيعت با آنها، وفا كنيد و هر كدام در راه نماند، حقّشان را به آنها بپردازيد و آنچه را حقّ شماست، از خداوند بخواهيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أبي هريرة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الجِهادُ واجِبٌ عَلَيكُم مَعَ كُلِّ أميرٍ؛ بَرّاً كانَ أو فاجِراً، وَ الصَّلاةُ واجِبَةٌ عَلَيكُم خَلفَ كُلِّ مُسلِمٍ؛ بَرّاً كانَ أو فاجِراً، وَ إِن عَمِلَ الكَبائِرَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۳ ص۱۸ ح۲۵۳۳، السنن الكبریٰ: ج۳ ص۱۷۳ ح۵۳۰۰، سنن الدار قطني: ج۲ ص۵۶ ح۶ نحوه؛ بحار الأنوار: ج۲۸ ص۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از ابو هُرَيره - پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «بر شما واجب است كه در ركاب هر حاكمى، چه نيكوكار و چه تبهكار، جهاد كنيد. بر شما واجب است كه پشت سرِ هر مسلمانى، چه نيكوكار و چه بدكردار، نماز بخوانيد، هر چند گناهان بزرگ انجام دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن حذيفة بن اليمان: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّا كُنّا بِشَرٍّ، فَجاءَ اللهُ بِخَيرٍ فَنَحنُ فيهِ، فَهَل مِن وَراءِ هٰذَا الخَيرِ شَرٌّ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: هَل وَراءَ ذٰلِكَ الشَّرِّ خَيرٌ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَهَل وَراءَ ذٰلِكَ الخَيرِ شَرٌّ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: كَيفَ؟ قالَ: يَكونُ بَعدي أئِمَّةٌ لا يَهتَدونَ بِهُدايَ، وَ لا يَستَنّونَ بِسُنَّتي، وَ سَيَقومُ فيهِم رِجالٌ قُلوبُهُم قُلوبُ الشَّياطينِ في جُثمانِ إِنسٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: كَيفَ أصنَعُ يا رَسولَ اللهِ إِن أدرَكتُ ذٰٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَسمَعُ وَ تُطيعُ لِلأَميرِ، وَ إِن ضَرَبَ ظَهرَكَ وَ أَخَذَ مالَكَ فَاسمَع وَ أَطِع.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۳ ص۱۴۷۶ ح۵۲، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۷۹ ح۸۳۳۲ نحوه، السنن الكبریٰ: ج۸ ص۲۷۱ ح۱۶۶۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از حُذَيفة بن يَمان -: گفتم: اى پيامبر خدا! ما در بدى به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برديم. خداوند، برايمان خوبى آورد و اكنون در آن به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم. آيا در پىِ اين خوبى، بدى هست؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در پىِ آن بدى، خوبى هست؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس از آن خوبى، بدى هست؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چگونه؟ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «پس از من، پيشوايانى خواهند آمد كه به راه من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و به سنّت من پایبند نيستند. از ميان آنان، مردانى بر خواهند خاست كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شياطين است در كالبد آدمى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم: اى پيامبر خدا! اگر چنان زمانى را درک كردم، چه كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فرمان حكمران را بشنو و اطاعت كن. اگر بر پشت تو تازيانه زد و مال و ثروتت را گرفت، [باز هم] بشنو و اطاعت كن».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين قبيل احاديث ساخته و بربافته، فراوان است. به منابع آنها مراجعه كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي حازم: قاعَدتُ أبا هُرَيرَةَ خَمسَ سِنينَ، فَسَمِعتُهُ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، قالَ: كانَت بَنو إِسرائيلَ تَسوسُهُمُ الأَنبِياءُ، كُلَّما هَلَكَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ، وَ إِنَّهُ لا نَبِيَّ بَعدي، وَ سَيَكونُ خُلَفاءُ فَيَكثُرونَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَما تَأمُرُنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فُوا بِبَيعَةِ الأَوَّلِ فَالأَوَّلِ، أعطوهُم حَقَّهُم، فَإِنَّ اللهَ سائِلُهُم عَمَّا استَرعاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۳ ص۱۲۷۳ ح۳۲۶۸، صحيح مسلم: ج۳ ص۱۴۷۱ ح۴۴، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۱۵۶ ح۷۹۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ابو حازم -: پنج سال با ابو هُرَيره، هم‌نشين بودم. شنيدم كه از پيامبر صلی الله علیه و آله نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند: «بنى اسرائيل را پيامبران، رهبرى و مديريت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. هر گاه پيامبرى در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، پيامبرى جانشين او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد؛ ولى پس از من، پيامبرى نيست و خليفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى فراوان، جاى مرا خواهند گرفت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ما را چه فرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به بيعت آنها، يكى پس از ديگرى، وفا كنيد. حقّشان را به آنها بپردازيد كه خداوند، خود از چگونگى مردمدارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان از آنان سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن عبّاس عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن كَرِهَ مِن أميرِهِ شَيئاً فَليَصبِر؛ فَإِنَّهُ مَن خَرَجَ مِنَ السُّلطانِ شِبراً ماتَ مِيتَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هي بالکسر [کسر المیم]: حالة الموت؛ أي کما یموت أهل الجاهلیّة (النهایة: ج۴ ص۳۷۰ «موت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاهِلِيَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۶ ص۲۵۸۸ ح۶۶۴۵، صحيح مسلم: ج۳ ص۱۴۷۷ ح۵۵ و فيه «الجماعة» بدل «السلطان»، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۶۶۴ ح۲۸۲۶ كلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج۲۹ ص۳۳۱ ذيل ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر كس از فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايش ناپسندى ببيند، بايد صبر كند كه اگر يک وجب از فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روا فاصله بگيرد، به مرگ جاهلى مرده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أُمّ سلمة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّهُ سَيَكونُ عَلَيكُم أئِمَّةٌ تَعرِفونَ وَ تُنكِرونَ، فَمَن أنكَرَ فَقَد بَرِئَ، وَ مَن كَرِهَ فَقَد سَلِمَ، وَ لٰكِن مَن رَضِيَ وَ تابَعَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا رَسولَ اللهِ، أ فَلا نُقاتِلُهُم؟ قالَ: لا، ما صَلّوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۵۲۹ ح۲۲۶۵، صحيح مسلم: ج۳ ص۱۴۸۰ ح۶۲ نحوه، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۱۸۱ ح۲۶۵۹۰ و فيها «أُمراء» بدل «أئمّة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از اُمّ سَلَمه -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «به زودى، فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايانى خواهيد داشت كه نيک و بد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. هر كس [بدى را] انكار كند، تكليفش را انجام داده است و هر كس ناخوش بدارد، به سلامت مانده است؛ امّا هر كس رضايت داده و پيروى كرده [، بد كرده] است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! آيا با آنها نجنگيم؟ فرمود: «تا آن گاه كه نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند، نه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن الواقدي: إِنَّ مُعاوِيَةَ لَمّا عادَ مِنَ العِراقِ إِلَى الشّامِ بَعدَ بَيعَةِ الحَسَنِ عليه‌السلام وَ اجتِماعِ النّاسِ إِلَيهِ، خَطَبَ فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ لي: إِنَّكَ سَتَلِي الخِلافَةَ مِن بَعدي، فَاختَرِ الأَرضَ المُقَدَّسَةَ، فَإِنَّ فيهَا الأَبدالَ، وَ قَدِ اختَرتُكُم، فَالعَنوا أبا تُرابٍ. فَلَعَنوهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ مِنَ الغَدِ كَتَبَ كِتاباً، ثُمَّ جَمَعَهُم فَقَرَأَهُ عَلَيهِم، وَ فيهِ: هٰذا كِتابٌ كَتَبَهُ أميرُ المُؤمِنينَ مُعاوِيَةُ، صاحِبُ وَحيِ اللهِ الَّذي بَعَثَ مُحَمَّداً نَبِيّاً، وَ كانَ أُمِّيّاً لا يَقرَأُ وَ لا يَكتُبُ، فَاصطَفیٰ لَهُ مِن أهلِهِ وَزيراً كاتِباً أميناً، فَكانَ الوَحيُ يَنزِلُ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ أَنَا أكتُبُهُ، وَ هُوَ لا يَعلَمُ ما أكتُبُ، فَلَم يَكُن بَيني وَ بَينَ اللهِ أحَدٌ مِن خَلقِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحاضِرونَ كُلُّهُم: صَدَقتَ يا أميرَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۴ ص۷۲؛ بحار الأنوار: ج۳۳ ص۲۱۵ ح۴۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد - به نقل از واقدى -: معاويه، وقتى از عراق به شام بر گشت (پس از بيعت كردن حسن بن علی و جمع شدن مردم بر گِرد معاويه)، سخنرانى كرد و گفت: اى مردم! پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به من فرمود كه: «تو پس از من، به خلافت خواهى رسيد. پس، سرزمين مقدّس را برگزين كه در آن، اَبدال (اولياى برجستۀ) الهى هستند» و من، شما را برگزيدم. پس، ابو تراب را لعن كنيد. مردم نيز على علیه‌السلام را لعن كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز بعد، معاويه نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوشت و همه را گِرد آورد و آن را بر آنان خواند. در آن نامه آمده بود: «اين، نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است از معاويه، امير مؤمنان و نويسندۀ وحى خداوند؛ همان خدايى كه محمّد را به پيامبرى برگزيد و وى، اُمّى بود و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست بخواند و بنويسد و آن گاه براى او از خاندان وى، وزيرى نويسنده و امين برگزيد. وحى بر محمّد فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و من، آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشتم. او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست كه من، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسم و ميان من و خدا، هيچ كس از بندگانش نبود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ حاضران به او گفتند: راست گفتى، اى امير مؤمنان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات عن ابن عبّاس: قالَ [لي]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أثبتناه من كنز العمّال: ج۱۴ ص۶۲۰ ح۳۹۷۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: إِذا سَكَنَ بَنوكَ السَّوادَ، وَ لَبِسُوا السَّوادَ، وَ كانَ شيعَتُهُم أهلَ خُراسانَ؛ لَم يَزَلِ الأَمرُ فيهِم حَتّیٰ يَدفَعوهُ إِلیٰ عيسَى بنِ مَريَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات: ج۲ ص۳۵، تاريخ بغداد: ج۱۴ ص۴۳۵ الرقم ۷۸۰۴، تاريخ دمشق: ج۲۲ ص۳۳۶ كلاهما من دون إسناد إلیٰ أحد من أهل البيت عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله [به من] فرمود: «هنگامى كه فرزندان تو در مزارع عراق، ساكن شوند و جامۀ سياه به تن كنند و پيروانى از خراسان داشته باشند، حكومت، ميان آنها خواهد بود تا آن را به عيسى بن مريم بسپارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الکتاب و السنة: ج۱ ص۲۴۲ (الاستئثار / الفصل الرابع: أخبارٌ حَولَ الأمر بالصبر علی استئثار الُولاة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۱ ص۲۴۳ (فصل چهارم: گزارش‌هایی در بارۀ فرمان «شکیبایی بر انحصار طلبی حکمرانان»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-للتقرب-إلی-ولاة-الجور-و-قضاتهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۴: وَضعُ الحَديثِ لِلتَّقَرُّبِ إلیٰ وُلاةِ الجَورِ و قُضاتِهِم&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى براى نزديک شدن به حاكمان و قاضيان ستمگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب سليم بن قيس عن أبان بن أبي عيّاش: قالَ أبوجَعفَرٍ الباقِرُ عليه‌السلام: لَم نَزَل أهلَ البَيتِ مُنذُ قُبِضَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله نُذَلُّ وَ نُقصیٰ وَ نُحرَمُ وَ نُقتَلُ وَ نُطرَدُ، وَ نَخافُ عَلیٰ دِمائِنا وَ كُلِّ مَن يُحِبُّنا، وَ وَجَدَ الكاذِبونَ لِكَذِبِهِم مَوضِعاً يَتَقَرَّبونَ بِهِ إِلیٰ أولِيائِهِم وَ قُضاتِهِم وَ عُمّالِهِم في كُلِّ بَلدَةٍ، يُحَدِّثونَ عَدُوَّنا عَن وُلاتِهِمُ الماضينَ بِالأَحاديثِ الكاذِبَةِ الباطِلَةِ، وَ يَروونَ عَنّا ما لَم نَقُل؛ تَهجيناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التهجین: التقبیح، و هو مجاز (تاج العروس: ج۱۸ ص۵۸۵ «هجن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُم لَنا، وَ كَذِباً مِنهُم عَلَينا، وَ تَقَرُّباً إِلیٰ وُلاتِهِم وَ قُضاتِهِم بِالزّورِ وَ الكَذِبِ، و كانَ عِظَمُ ذٰلِكَ وَ كَثرَتُهُ في زَمَنِ مُعاوِيَةَ بَعدَ مَوتِ الحَسَنِ عليه‌السلام.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رُبَّما رَأَيتَ الرَّجُلَ الَّذي يُذكَرُ بِالخَيرِ وَ لَعَلَّهُ يَكونُ وَرِعاً صَدوقاً، يُحَدِّثُ بِأَحاديثَ عَظيمَةٍ عَجيبَةٍ مِن تَفضيلِ بَعضِ مَن قَد مَضیٰ مِنَ الوُلاةِ لَم يَخلُقِ اللهُ مِنها شَيئاً قَطُّ، وَ هُوَ يَحسَبُ أنَّها حَقٌّ؛ لِكَثرَةِ مَن قَد سَمِعَها مِنهُ مِمَّن لا يُعرَفُ بِكَذِبٍ وَ لا بِقِلَّةِ وَرَعٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ يَروونَ عَن عَلِيٍّ عليه‌السلام أشياءَ قَبيحَةً، وَ عَنِ الحَسَنِ وَ الحُسَينِ عليهما السلام ما يَعلَمُ اللهُ أنَّهُم قَد رَوَوا في ذٰلِكَ الباطِلَ وَ الكَذِبَ وَ الزّورَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: أصلَحَكَ اللهُ، سَمِّ لي مِن ذٰلِكَ شَيئاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَوَوا أنَّ سَيِّدَي كُهولِ أهلِ الجَنَّةِ أبو بَكرٍ وَ عُمَرُ! وَ أَنَّ عُمَرَ مُحَدَّثٌ، وَ أَنَّ&lt;br /&gt;<br /> المَلَكَ يُلَقِّنُهُ، وَ أَنَّ السَّكينَةَ تَنطِقُ عَلیٰ لِسانِهِ! وَ أَنَّ عُثمانَ المَلائِكَةُ تَستَحي&lt;br /&gt;<br /> مِنهُ!... حَتّیٰ عَدَّدَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام أكثَرَ مِن مِئَةِ رِوايَةٍ يَحسَبونَ أنَّها حَقٌّ، فَقالَ عليه‌السلام: هِيَ - وَاللهِ - كُلُّها كَذِبٌ وَ زورٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب سليم بن قيس: ج۲ ص۶۳۲ ح۱۰، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۱۸ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب سليم بن قيس - به نقل از ابان بن ابى عيّاش -: ابو جعفر [امام] باقر علیه‌السلام فرمود: «پس از وفات پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، ما خاندان او، همواره خوار، رانده، محروم، كشته و طرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم. بر جان خود و دوستانمان بيمناكيم. دروغگويان، براى دروغشان جايى يافتند تا با آن به اولياى امور، قاضيان و كارگزاران اموى در هر شهر، نزديكى بجويند و احاديث دروغ و پوچى در بارۀ [فضيلت] حاكمان پيشين براى دشمنان ما نقل كنند و از ما رواياتى را نقل كنند كه ما نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، براى آن كه ما را زشت جلوه دهند و از خود بر ما دروغ ببندند و به واليان و قاضيانشان، با باطل و دروغ، تقرّب بجويند. بيشتر اين حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى و فراوانى آن، در روزگار معاويه و پس از درگذشت حسن علیه‌السلام بود.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چه بسا مردى نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام و شايد پارسا و راستگو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدى كه احاديث عجيب و غريبى در بارۀ برترى برخى از خلفاى پيشين، نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه خدا، هيچ يک از آنها را تا كنون نيافريده است، در حالى كه خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداشت كه آن احادیث، حق است، از بس كه اين احاديث دروغ را از كسانى شنيده بود كه به دروغگويى و يا كمىِ پارسايى شناخته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از على علیه‌السلام چيزهاى زشتى را روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و نيز از حسن و حسين علیهما السلام احاديثى را نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند باطل و دروغ و پوچ هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام علیه‌السلام گفتم: خداوند به سامانت بدارد! برخى از اين احاديثِ ساختگى را برايم بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «روايت ساختند كه دو سَروَر پيرمردان اهل بهشت، ابو بكر و عمر هستند، و این که با عمر، سخن گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و فرشته به او تلقين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و این که آرامش [ايمانى] به زبان او سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد، و این که فرشتگان از عثمان خجالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند...» و امام باقر علیه‌السلام بيش از صد روايت شمرد كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند حق است و فرمود: «به خدا سوگند، همۀ آنها دروغ و باطل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أحمد بن زهير: سَمِعتُ أبي يَقولُ: قُدِمَ عَلَى المَهدِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو محمّد بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنصور ابن محمّد بن عليّ العبّاسي، أبو عبداللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، المهديّ بالله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، من خلفاء الدولة العباسيّة في العراق (راجع الأعلام للزركلي: ج۶ ص۲۲۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعَشَرَةِ مُحَدِّثينَ، فيهِمُ الفَرَجُ بنُ فَضالَةَ، وَ غِياثُ بنُ إِبراهيمَ، وَ غَيرُهُم. وَ كانَ المَهدِيُّ يُحِبُّ الحَمامَ وَ يَشتَهيها، فَأُدخِلَ عَلَيهِ غِياثُ بنُ إِبراهيمَ، فَقيلَ لَهُ: حَدِّث أميرَ المُؤمِنينَ، فَحَدَّثَهُ بِحَديثِ أبي هُرَيرَةَ: «لا سَبقَ إِلّا في حافِرٍ أو نَصلٍ»، وَ زادَ فيهِ: «أو جَناحٍ»، فَأَمَرَ لَهُ المَهدِيُّ بِعَشَرَةِ آلافٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا قامَ قالَ: أشهَدُ أنَّ قَفاكَ قَفا كَذّابٍ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ إِنَّمَا استَجلَبتُ ذاكَ أنَا! فَأَمَرَ بِالحَمامِ فَذُبِحَت، فَما ذَكَرَ غِياثاً بَعدَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۲ ص۳۲۳ الرقم ۶۷۶۷، تاريخ الإسلام للذهبي: ج۱۰ ص۳۸۹ الرقم ۳۱۶ نحوه، تاريخ دمشق: ج۵۳ ص۴۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد - به نقل از احمد بن زهير -: شنيدم پدرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: ده تن از محدّثان، بر مهدى عبّاسى وارد شدند و فرج بن فضاله، غياث بن ابراهيم و ديگران، ميان آنان بودند. مهدى عبّاسى، به كبوتر علاقه داشت. غياث بن ابراهيم نزد او آورده شد. به او گفته شد: براى فرمان‌رواى مؤمنان، حديث بگو. او حديث ابو هُرَيره را چنين نقل كرد: «مسابقه، جز در اسب‌دوانى و تيراندازى نيست» و بر آن افزود: «يا پرواز دادن [كبوتر]». مهدى، فرمان داد ده هزار درهم به او بدهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه برخاست [برود]، مهدى گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه پسرفتِ تو، پسرفتِ انسانى دروغگو بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله است و تنها با آن خواستى توجّه مرا به خود، جلب كنى. سپس مهدى فرمان داد كه كبوتر را سر بُريدند و پس از آن، ديگر يادى از غياث نكرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن زكريّا الساجي: بَلَغَني أنَّ أبَا البَختَرِيِّ دَخَلَ عَلَى الرَّشيدِ وَ هُوَ قاضٍ، وَ هارونُ إِذ ذاكَ يُطَيِّرُ الحَمامَ، فَقالَ: هَل تَحفَظُ في هٰذا شَيئاً؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَدَّثَني هِشامُ بنُ عُروَةَ، عَن أبيهِ، عَن عائِشَةَ: أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يُطَيِّرُ الحَمامَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُخرُج عَنّي! لَولا أنَّهُ رَجُلٌ مِن قُرَيشٍ لَعَزَلتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۳ ص۴۸۴ الرقم ۷۳۲۳، تاريخ دمشق: ج۶۳ ص۴۱۳، الموضوعات: ج۳ ص۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد - به نقل از زكريّاى ساجى -: ابو البخترى بر هارون الرشيد وارد شد. او قاضى بود و هارون هم در آن زمان، كبوتربازى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و به او گفت: آيا چيزى در اين باره به خاطر دارى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو البخترى گفت: هشام بن عروه، از پدرش، از عايشه برايم نقل كرد كه پيامبر صلی الله علیه و آله كبوتربازى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هارون گفت: از پيش من، بيرون برو! اگر اين نبود كه او مردى از قريش است، بركنارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أبي سعيد العقيلي - و كانَ مِن ظُرَفاءِ النّاسِ وَ شُعَرائِهِم ـ: لَمّا قَدِمَ الرَّشيدُ المَدينَةَ، أعظَمَ أن يَرقیٰ مِنبَرَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله في قَباءٍ أسوَدَ وَ مِنطَقَةٍ. فَقالَ أبُو البَختَرِيِّ: حَدَّثَني جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ، عَن أبيهِ، قالَ: نَزَلَ جِبريلُ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ عَلَيهِ قَباءٌ وَ مِنطَقَةٌ مُخَنجِراً فيها بِخَنجَرٍ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المُعافَى التَّيمِيُّ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيلٌ و عَولٌ لِأَبِي البَختَرِيّ إِذا ثَوَى النّاسُ فِي المَحشَرِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قَولِهِ الزُّورَ و إِعلانِهِ بِالكِذبِ فِي النّاسِ عَلیٰ جَعفَرِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللهِ ما جالَسَهُ ساعَةً لِلفِقهِ في بَدوٍ و لا مَحضَرِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا رَآهُ النّاسُ في دَهرِهِ يَمُرُّ بَينَ القَبرِ وَ المِنبَرِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا قاتَلَ اللهُ ابنَ وَهبٍ لَقَد أعلَنَ بِالزّورِ وَ بِالمُنكَرِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَزعُمُ أنَّ المُصطَفیٰ أحمَداً أتاهُ جِبريلُ التَّقِيُّ السَّرِيّ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ خُفٌّ و قَبا أسوَدُ مُخَنجِراً فِي الحَقوِ بِالخَنجَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۳ ص۴۸۲ الرقم ۷۳۲۳، تاريخ الإسلام للذهبي: ج۱۳ ص۴۹۲ الرقم ۳۷۱، وفيات الأعيان: ج۶ ص۳۹ الرقم ۷۷۳ کلاهما نحوه و راجع علل الشرائع: ص۳۴۸ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد - به نقل از ابو سعيد عقيلى كه از شاعران و ظريفان بود -: هنگامى كه هارون الرشيد به مدينه آمد، برايش گران آمد كه با قباى سياه و كمربند، از منبر پيامبر صلی الله علیه و آله بالا رود. ابو البخترى [براى جرئت بخشيدن به هارون] گفت: جعفر بن محمّد، از پدرش برايم نقل كرد كه جبرئيل نزد پيامبر صلی الله علیه و آله آمد، در حالى كه قبايى به تن داشت و كمربندى خنجردار به كمر بسته بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معافىٰ تَيمى، در اين باره سرود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واى و صد واى بر ابو البخترى/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به هنگامۀ در آمدن مردم به محشر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سخن باطل و آشكارگويى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دروغ بستن بر جعفر [صادق علیه‌السلام] ميان مردم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، او لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هم‌نشين او (امام صادق) علیه‌السلام نبوده است/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا از او چيزى در يابد، نه در باديه و نه در شهر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در همۀ عمرش، مردم نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه او ميان قبر و منبر [پيامبر صلی الله علیه و آله]، رفت و آمد كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دشمن خدا! فرزند وَهب كه/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن باطل و ناپذيرفتنى را آشكارا گفته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد كه جبرئيل پرهيزگارِ شریف/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد مصطفى احمد صلی الله علیه و آله آمد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حالى كه قبا و كفش سياه به تن داشت/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خنجرى نيز به كمر بسته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-في-فضائل-البلدان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۵: وَضعُ الحَديثِ في فَضائِلِ البُلدانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى در فضيلت شهرها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن ابن حَوالة: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: سَيَصيرُ الأَمرُ إِلیٰ أن تَكونوا جُنوداً مُجَنَّدَةً: جُندٌ بِالشّامِ، وَ جُندٌ بِاليَمَنِ، وَ جُندٌ بِالعِراقِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ ابنُ حَوالَةَ: خِر لي يا رَسولَ اللهِ إِن أدرَكتُ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَلَيكَ بِالشّامِ؛ فَإِنَّها خِيَرَةُ اللهِ مِن أرضِهِ، يَجتَبي إِلَيها خِيَرَتَهُ مِن عِبادِهِ. فَأَمّا إِن أبَيتُم فَعَلَيكُم بِيَمَنِكُم، وَ اسقوا مِن غُدُرِكُم؛ فَإِنَّ اللهَ تَوَكَّلَ لي بِالشّامِ وَ أَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۳ ص۴ ح۲۴۸۳، مسند ابن حنبل: ج۶ ص۵۰ ح۱۷۰۰۲، صحيح ابن حبّان: ج۱۶ ص۲۹۵ ح۷۳۰۶ نحوه و راجع كشف الأستار: ص۸۳۸ و اللآلي المصنوعة: ج۱ ص۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از ابن حواله -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «كار به آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد كه سپاهيانى منظّم خواهيد بود؛ سپاهى در شام، سپاهى در يمن و سپاهى در عراق».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! به من بفرما اگر آن روزگار را درک كردم، كدام را انتخاب كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به شام برو كه گزيدۀ خدا از زمين است و بندگان برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به سوى آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزيند؛ امّا اگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد به آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا برويد، به يمن خودتان برويد و از آبگيرهاى خودتان بنوشيد كه خداوند، [حفاظت از] شام و اهالى آن را برايم به عهده گرفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العلل المتناهية عن أبي هريرة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الخِلافَةُ بِالمَدينَةِ، وَ المُلكُ بِالشّامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العلل المتناهية: ج۲ ص۲۸۰ ح۱۲۷۷، المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۷۶ ح۴۴۴۰، دلائل النبوّة للبيهقي: ج۶ ص۴۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العلل المتناهية - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خلافت، در مدينه است و پادشاهى، در شام».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنزيه الشريعة عن أبي هريرة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أربَعُ مَدائِنَ مِن مُدُنِ الجَنَّةِ فِي الدُّنيا: مَكَّةُ، وَ المَدينَةُ، وَ بَيتُ المَقدِسِ، وَ دِمَشقُ. وَ أَربَعُ مَدائِنَ مِن مُدُنِ النّارِ فِي الدُّنيا: القُسطَنطَنِيَّةُ، وَ الطَّبرانِيَّةُ، وَ أَنطاكِيَةُ المُحتَرِقَةُ، وَ صَنعاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنزيه الشريعة: ج۲ ص۴۸ ح۷، الموضوعات: ج۲ ص۵۱، الكامل في ضعفاء الرجال: ج۷ ص۲۵۳۵ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنزيه الشريعة - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «چهار شهر از شهرهاى بهشت در دنيا هستند: مكّه، مدينه، بيت المقدّس و دمشق. چهار شهر، از شهرهاى دوزخ در دنيا هستند: قسطنطنيّه، طَبَرانيه، اَنطاكيۀ آتش گرفته و صَنعا».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي أمامة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الشّامُ صَفوَةُ اللهِ مِن بِلادِهِ، يَسوقُ إِلَيها صَفوَةَ عِبادِهِ. مَن خَرَجَ مِنَ الشّامِ إِلیٰ غَيرِها فَبِسَخَطِهِ، وَ مَن دَخَلَ مِن غَيرِها فَبِرَحمَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۵۵۵ ح۸۵۵۵، السنن الكبریٰ: ج۹ ص۳۰۲ ح۱۸۶۰۹، المعجم الكبير: ج۸ ص۱۷۱ ح۷۷۱۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابو اُمامه -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «شام، گزيدۀ خداوند از سرزمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش است كه گزيدۀ بندگانش را به سوى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشانَد. هر كس از شام به جاى ديگرى برود، به سبب ناخشنودى خداوند است و هر كس از جاى ديگر به آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا در آيد، به سبب رحمت خداوند است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عمرو بن العاص: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: بَينا أنَا في مَنامي أتَتنِي المَلائِكَةُ، فَحَمَلَت عَمودَ الكِتابِ مِن تَحتِ وِسادَتي، فَعَمَدَت بِهِ إِلَى الشّامِ، ألا فَالإِيمانُ حَيثُ تَقَعُ الفِتَنُ بِالشّامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۶ ص۲۳۱ ح۱۷۷۹۰، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۵۵۵ ح۸۵۵۴، المعجم الكبير: ج۸ ص۱۷۰ ح۷۷۱۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عمرو بن عاص -: شنيدم پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «هنگامى كه در خواب بودم، فرشتگان نزدم آمدند و عمود كتاب&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهراً پيشگويى پيامبر صلی الله علیه و آله است در بارۀ حكومت معاويه و معرّفى وى است به عنوان محور قرآن!&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را از زير بالش من برداشتند و به شام بردند. هان! هنگام وقوع فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، ايمان در شام است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن ابن عمر عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: دَخَلَ إِبليسُ العِراقَ فَقَضیٰ حاجَتَهُ، وَ دَخَلَ الشّامَ فَطَرَدوهُ حَتّیٰ بَلَغَ سَباقَ، وَ دَخَلَ مِصرَ فَباضَ فيها وَ فَرَّخَ وَ بَسَطَ عَبقَرِيَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبقَريّ: ضرب من البسط (لسان العرب: ج۴ ص۵۳۵ «عبقر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۶ ص۲۸۶ ح۶۴۳۱، المعجم الكبير: ج۱۲ ص۲۶۲ ح۱۳۲۹۰، ربيع الأبرار: ج۱ ص۳۱۲ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از ابن عمر -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ابليس به عراق در آمد و حاجتش را گرفت. به شام در آمد، او را راندند تا به «سباق» رسيد. به مصر وارد شد و در آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا تخم گذاشت و جوجه آورد و بساط خود را گسترد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-في-بركة-يوم-عاشوراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۶: وَضعُ الحَديثِ في بَرَكَةِ يَومِ عاشوراءَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى براى مبارک شمردن روز عاشورا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن فضيل الرسان عن جَبَلة المكّيّة: سَمِعتُ ميثَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّمّارَ - قَدَّسَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ روحَهُ - يَقولُ: وَ اللهِ، لَتَقتُلُ هٰذِهِ الأُمَّةُ ابنَ نَبِيِّها فِي المُحَرَّمِ لِعَشرٍ يَمضينَ مِنهُ، وَ لَيَتَّخِذَنَّ أعداءُ اللهِ ذٰلِكَ اليَومَ يَومَ بَرَكَةٍ، وَ إِنَّ ذٰلِكَ لَكائِنٌ قَد سَبَقَ في عِلمِ اللهِ تَعالیٰ ذِكرُهُ، أعلَمُ ذٰلِكَ بِعَهدٍ عَهِدَهُ إِلَيَّ مَولايَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌السلام، وَ لَقَد أخبَرَني أنَّهُ يَبكي عَلَيهِ كُلُّ شَيءٍ حَتَّى الوُحوشُ فِي الفَلَواتِ، وَ الحيتانُ فِي البَحرِ، وَ الطَّيرُ فِي السَّماءِ، وَ يَبكي عَلَيهِ الشَّمسُ وَ القَمَرُ وَ النُّجومُ وَ السَّماءُ وَ الأَرضُ، وَ مُؤمِنُو الإِنسِ وَ الجِنِّ، وَ جَميعُ مَلائِكَةِ السَّماواتِ وَ الأَرَضينَ، وَ رِضوانُ وَ مالِكٌ وَ حَمَلَةُ العَرشِ، وَ تُمطِرُ السَّماءُ دَماً وَ رَماداً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: وَجَبَت لَعنَةُ اللهِ عَلیٰ قَتَلَةِ الحُسَينِ عليه‌السلام كَما وَجَبَت عَلَى المُشرِكينَ الَّذينَ يَجعَلونَ مَعَ اللهِ إِلٰهاً آخَرَ، وَ كَما وَجَبَت عَلَى اليَهودِ وَ النَّصاریٰ وَ المَجوسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت جَبَلَةُ: فَقُلتُ لَهُ: يا ميثَمُ، فَكَيفَ يَتَّخِذُ النّاسُ ذٰلِكَ اليَومَ الَّذي قُتِلَ فيهِ الحُسَينُ عليه‌السلام يَومَ بَرَكَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكیٰ ميثَمٌ۲ ثُمَّ قالَ: يَزعُمونَ لِحَديثٍ يَضَعونَهُ أنَّهُ اليَومُ الَّذي تابَ اللهُ فيهِ عَلیٰ آدَمَ عليه‌السلام! وَ إِنَّما تابَ اللهُ عَلیٰ آدَمَ عليه‌السلام في ذِي الحِجَّةِ. وَ يَزعُمونَ أنَّهُ اليَومُ الَّذي قَبِلَ اللهُ فيهِ تَوبَةَ داوودَ! وَ إِنَّما قَبِلَ اللهُ عزّ وجلّ تَوبَتَهُ في ذِي الحِجَّةِ. وَ يَزعُمونَ أنَّهُ اليَومُ الَّذي أخرَجَ اللهُ فيهِ يونُسَ عليه‌السلام مِن بَطنِ الحوتِ! وَ إِنَّما أخرَجَ اللهُ عزّ وجلّ يونُسَ مِن بَطنِ الحوتِ في ذِي الحِجَّةِ. وَ يَزعُمونَ أنَّهُ اليَومُ الَّذِي استَوَت فيهِ سَفينَةُ نوحٍ عَلَى الجودِيِّ! وَ إِنَّمَا استَوَت عَلَى الجودِيِّ يَومَ الثّامِنَ عَشَرَ مِن ذِي الحِجَّةِ. وَ يَزعُمونَ أنَّهُ اليَومُ الَّذي فَلَقَ اللهُ تَعالیٰ فيهِ البَحرَ لِبَني إِسرائيلَ! وَ إِنَّما كانَ ذٰلِكَ في رَبيعٍ الأَوَّلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ ميثَمٌ: يا جَبَلَةُ، اِعلَمي أنَّ الحُسَينَ بنَ عَلِيٍّ عليه‌السلام سَيِّدُ الشُّهَداءِ يَومَ القِيامَةِ، وَ لِأَصحابِهِ عَلیٰ سائِرِ الشُّهَداءِ دَرَجَةٌ. يا جَبَلَةُ، إِذا نَظَرتِ السَّماءَ حَمراءَ كَأَنَّها دَمٌ عَبيطٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدم العبیط: الدم الطّرِيّ (النهایة: ج۳ ص۱۷۲ «عبط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاعلَمي أنَّ سَيِّدَ الشُّهَداءِ الحُسَينَ عليه‌السلام قَد قُتِلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت جَبَلَةُ: فَخَرَجتُ ذاتَ يَومٍ فَرَأَيتُ الشَّمسَ عَلَى الحيطانِ كَأَنَّهَا المَلاحِفُ المُعَصفَرَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُعَصفرة: أي المصبوغة بالعُصفُر؛ وهو نبت معروف يُصبغ به، يقال: عصفرت الثوب فَتَعصفَر، فهو مَعصفَر (مجمع البحرين: ج۲ ص۱۲۲۵ «عصفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَصِحتُ حينَئِذٍ وَ بَكَيتُ، وَ قُلتُ: قَد - وَ اللهِ - قُتِلَ سَيِّدُنَا الحُسَينُ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۲۲۸ ح۳، الأمالي للصدوق: ص۱۸۹ ح۱۹۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۵ ص۲۰۲ ح۴ و راجع تهذيب الأحكام: ج۴ ص۲۹۹ ح۹۰۵ - ۹۱۲ و مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۸۲ ح۸۷۲۵ و تاريخ دمشق: ج۶۲ ص۲۶۴ و الموضوعات: ج۲ ص۲۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از فضيل رسان، از [زنى به نام] جَبَلۀ مكّى -: شنيدم ميثم تمّار - که خداوند روحش را پاک گرداند - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «به خدا سوگند، ده روز كه از محرّم بگذرد، اين امّت، فرزند پيامبرِ خود را خواهند كشت و دشمنان خدا، آن روز را روزى مبارک خواهند شمرد. اين واقعه، رُخ خواهد داد و در علم پيشين خداى متعال، از آن ياد شده [و حتميت يافته] است. اين را از مولايم امير مؤمنان علیه‌السلام كه [خصوصى] به من گفت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم. ايشان همچنين به من خبر داد كه: هر چيزى بر او خواهد گريست، حتّى حيوانات وحشى بيابان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ماهيان درياها و پرندگان آسمان و خورشيد و ماه و ستارگان و آسمان و زمين، و آدميان و جنّيانِ باايمان و همۀ فرشتگان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و [نيز] رضوان (فرشتۀ نگهبان بهشت) و مالک (فرشتۀ نگهبان دوزخ) و حاملان عرش الهى [همه بر او خواهند گريست] و آسمان، خون و خاكستر خواهد باريد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گفت: «لعنت خدا بر قاتلان حسين علیه‌السلام واجب شده، همان گونه كه بر مشركانى كه معبودى را همراه خدا قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و نيز بر يهوديان و مسيحيان و مجوسيان، واجب شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفتم: اى ميثم! مردم، چگونه روزى را كه حسين علیه‌السلام در آن كشته شده است، روز بركت خواهند دانست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميثم گريست و سپس گفت: «به خاطر حديثى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه آن، روزى است كه خداوند عز و جل، توبۀ آدم را پذيرفت، در حالى كه خداوند در ماه ذى حجّه [نه عاشورا]، توبۀ او را پذيرفت. همچنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند كه آن، روزى است كه خداوند، توبۀ داوود را پذيرفت، در حالى كه خداوند عز و جل توبۀ او را در ماه ذى حجّه پذيرفت. نيز ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه آن، روزى است كه خداوند، يونس را از شكم ماهى بيرون آورد، در حالى كه خداوند، يونس را در ماه ذى حجّه از شكم ماهى بيرون آورد. نيز ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه آن، روزى است كه كشتى نوح بر [كوه] جودى قرار گرفت، در حالى كه آن، روز هیجدهم ذى حجّه بر آن قرار گرفت. نيز ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه آن، روزى است كه خداى متعال، دريا را براى بنى اسرائيل شكافت، در حالى كه آن در ماه ربيع الأوّل بوده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميثم سپس گفت: «اى جَبَله! بدان كه حسين بن على علیه‌السلام روز قيامت، سَرور شهيدان است و يارانش بر ديگر شهيدان، برترى دارند. اى جَبَله! هنگامى كه آسمان را مانند خون تازه ديدى، بدان كه سَرور شهيدان، حسين علیه‌السلام، به شهادت رسيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى بيرون آمدم و پرتو خورشيد را بر ديوارها، همانند ملحفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زعفرانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ ديدم. پس فرياد زدم و گريستم و گفتم: به خدا سوگند، سَرورمان حسين علیه‌السلام، كشته شد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن سليمان بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَزّاز الكوفي عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الفضل الهاشمي: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ الصّادِقِ عليه‌السلام: يَابنَ رَسولِ اللهِ، كَيفَ صارَ يومُ عاشوراءَ يَومَ مُصيبَةٍ وَ غَمٍّ وَ جَزَعٍ وَ بُكاءٍ دونَ اليَومِ الَّذي قُبِضَ فيهِ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ اليَومِ الَّذي ماتَت فيهِ فاطِمَةُ عليه‌السلام، وَ اليَومِ الَّذي قُتِلَ فيهِ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌السلام، وَ اليَومِ الَّذي قُتِلَ فيهِ الحَسَنُ عليه‌السلام بِالسَّمِّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِنَّ يَومَ الحُسَينِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «الحسن» بدل «الحسين» و هو تصحيف واضح.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعظَمُ مُصيبَةً مِن جَميعِ سائِرِ الأَيّامِ؛ وَ ذٰلِكَ أنَّ أصحابَ الكِساءِ الَّذي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وسائل الشیعة (ج ۱۴ ص۵۰۳ ح۱۹۶۹۵): «الذین».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانوا أكرَمَ الخَلقِ عَلَى اللهِ تَعالیٰ، كانوا خَمسَةً... فَلَمّا قُتِلَ الحُسَينُ عليه‌السلام لَم يَكُن بَقِيَ مِن أهلِ الكِساءِ أحَدٌ لِلنّاسِ فيهِ بَعدَهُ عَزاءٌ وَ سَلوَةٌ، فَكانَ ذَهابُهُ كَذَهابِ جَميعِهِم كَما كانَ بَقاؤُهُ كَبَقاءِ جَميعِهِم، فَلِذٰلِكَ صارَ يَومُهُ أعظَمَ مُصيبَةً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَبدُ اللهِ بنُ الفَضلِ الهاشِمِيُّ: فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللهِ، فَكَيفَ سَمَّتِ العامَّةُ يَومَ عاشوراءَ يَومَ بَرَكَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكیٰ عليه‌السلام،ثُمَّ قالَ: لَمّا قُتِلَ الحُسَينُ عليه‌السلام تَقَرَّبَ النّاسُ بِالشّامِ إِلیٰ يَزيدَ، فَوَضَعوا لَهُ الأَخبارَ، وَ أَخَذوا عَلَيهِ الجَوائِزَ مِنَ الأَموالِ، فَكانَ مِمّا وَضَعوا لَهُ أمرُ هٰذَا اليَومِ وَ أَنَّهُ يَومُ بَرَكَةٍ؛ لِيَعدِلَ النّاسُ فيهِ مِنَ الجَزَعِ وَ البُكاءِ وَ المُصيبَةِ وَ الحُزنِ إِلَى الفَرَحِ وَ السُّرورِ وَ التَّبَرُّكِ وَ الاِستِعدادِ فيهِ! حَكَمَ اللهُ بَينَنا وَ بَينَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۲۲۵ ح۱، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۲۶۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از سليمان بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خزّاز كوفى، از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن فضل هاشمى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: اى پسر پيامبر خدا! چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور روز عاشورا، روز ماتم و اندوه و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى و گريه شد؛ ولى روز رحلت پيامبر صلی الله علیه و آله و روز درگذشت فاطمه علیها السلام و روز شهادت امير مؤمنان علیه‌السلام و روز كشته شدن امام حسن علیه‌السلام با زهر، چنين نشد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «روز [شهادت] حسين علیه‌السلام، مصيبتى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ديگر روزها دارد. اين، از آن روست كه اصحاب كسا - كه گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردمان در پيشگاه خداى متعال&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند-، پنج تن بودند...؛ ولى زمانى كه حسين علیه‌السلام كشته شد، هيچ كس از اصحاب كسا باقى نبود كه مردم، با او دلدارى و تسكين پيدا كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، رفتن حسين علیه‌السلام، به مثابۀ رفتن همۀ آنها بود، همان گونه كه بودن وى، به مثابۀ بودن همۀ آنها بود. به اين جهت، روز كشته شدن حسين علیه‌السلام، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصيبت بود».…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتم: اى پسر پيامبر خدا! پس چگونه تودۀ مردم، روز عاشورا را روز بركت ناميدند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان گريست و سپس فرمود: «وقتى حسين علیه‌السلام كشته شد، مردم شام، با جعل اخبار براى يزيد، به وى تقرّب جستند و برای آن، پاداش مالى گرفتند و از جمله چيزهايى كه برايش جعل كردند، [فضائل] روز عاشورا بود كه آن را روزى مبارک، خواندند تا مردم در آن، به جاى زارى و گريه و ماتم و اندوه، شادى و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالى و خجستگى و آمادگى نشاط داشته باشند. خداوند، ميان آنان و ما، داورى كند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-في-التعصب-القومي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۷: وَضعُ الحَديثِ فِي التَّعَصُّبِ القَومِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى در تعصّب قومى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في ضعفاء الرجال عن أبي أُمامة: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ إِذا غَضِبَ أنزَلَ الوَحيَ بِالعَرَبِيَّةِ، وَ إِذا رَضِيَ أنزَلَ الوَحيَ بِالفارِسِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في ضعفاء الرجال: ج۵ ص۱۶۷۰، الموضوعات: ج۱ ص۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل فى الضعفاء - به نقل از ابو اُمامه -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر گاه خداوند خشم گيرد، وحى را به عربى و چون خشنود شود، وحى را به زبان فارسى نازل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الموضوعات عن أبي هريرة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ إِذا رَضِيَ أنزَلَ الوَحيَ بِالعَرَبِيَّةِ، وَ إِذا غَضِبَ أنزَلَ الوَحيَ بِالفارِسِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الموضوعات: ص۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الموضوعات - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر گاه خداوند خشنود شود، وحى را به زبان عربى و چون خشم گيرد، وحى را به زبان فارسى نازل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجروحين عن أبي هريرة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أبغَضُ الكَلامِ إِلَى اللهِ الفارِسِيَّةُ، وَ كَلامُ الشَّياطينِ الخوزِيَّةُ، وَ كَلامُ أهلِ النّارِ البُخارِيَّةُ، وَ كَلامُ أهلِ الجَنَّةِ العَرَبِيَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجروحين: ج۱ ص۱۲۹، الموضوعات: ج۱ ص۱۱۱، تاريخ الإسلام للذهبي: ج۱۱ ص۴۰ الرقم ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجروحين - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «منفورترين زبان نزد خداوند، فارسى است. زبان شيطان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، خوزستانى است، زبان دوزخيان، بخارايى است و زبان بهشتيان، عربى است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات عن الشَّعبي: رَأیٰ أبو هُرَيرَةَ رَجُلاً فَأَعجَبَتهُ هَيئَتُهُ، فَقالَ: مِمَّن أنتَ؟ قالَ: مِنَ النَّبَطِ. قالَ: تَنَحَّ عَنّي! سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: قَتَلَةُ الأَنبِياءِ وَ أَعوانُ الظَّلَمَةِ، فَإِذَا اتَّخَذُوا الرِّباعَ وَ شَيَّدُوا البُنيانَ فَالهَرَبَ الهَرَبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات: ج۲ ص۴۲، المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۵۲ ح۴۹۱۹ نحوه، ميزان الاعتدال: ج۲ ص۵۸۵ الرقم ۴۹۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات - به نقل از شَعبى -: ابو هُرَيره، مردى را ديد و از او خوشش آمد. پرسيد: از چه تبارى هستى؟ گفت: از نَبطيان هستم. گفت: از من، دور شو! شنيدم كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «[نبطيان،] قاتلان پيامبران و ياوران ستمگران&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هر گاه املاكى به چنگ آوردند و خانه ساختند [و جا پا محكم كردند]، بگريزيد، بگريزيد!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحديث-في-مختلف-المجالات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۸: وَضعُ الحَديثِ في مُختَلَفِ المَجالاتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى در عرصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكفاية في علم الرواية عن ابن لَهيعَة: سَمِعتُ شَيخاً مِنَ الخَوارِجِ وَ هُوَ يَقولُ: إِنَّ هٰذِهِ الأَحاديثَ دينٌ، فَانظُروا عَمَّن تَأخُذونَ دينَكُم، فَإِنّا كُنّا إِذا هَوَينا أمراً صَيَّرناهُ حَديثاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكفاية في علم الرواية: ص۱۵۱، تفسير القرطبي: ج۱ ص۷۸ بزيادة «بعد أن تاب» قبل «و هو يقول»، الموضوعات: ج۱ ص۳۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكفاية فى علم الرواية - به نقل از ابن لَهيعه -: شنيدم يكى از سركردگان خوارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اين حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دين شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند. بنگريد كه دينتان را از چه كسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيريد؛ زيرا ما چون خواستار چيزى بوديم، براى آن حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن عمر بن المسلم: حَضَرتُ مَعَ عَبدِ العَزيزِ بنِ الحارِثِ الحَنبَلِيِّ بَعضَ المَجالِسِ، فَسُئِلَ عَن فَتحِ مَكَّةَ، أكانَ صُلحاً أو عَنوَةً؟ فَقالَ: عَنوَةً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: مَا الحُجَّةُ في ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَدَّثَنا أبو عَلِيٍّ مُحَمَّدُ بنُ أحمَدَ بنِ الصَّوّافِ، حَدَّثَنا عَبدُ اللهِ بنُ أحمَدَ بنِ حَنبَلٍ، حَدَّثَني أبي، حَدَّثَنا عَبدُ الرَّزّاقِ، عَن مالِكٍ أو مَعمَرٍ - قالَ: عَبدُ الواحِدِ: أنَا أشَكُّ - عَنِ الزُّهرِيِّ، عَن أنَسٍ: أنَّ أصحابَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله اختَلَفوا في فَتحِ مَكَّةَ: أكانَ صُلحاً أو عَنوَةً؟ فَسَأَلوا عَن ذٰلِكَ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: «كانَ عَنوَةً».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ ابنُ المُسلِمِ: فَلَمّا خَرَجنا مِنَ المَجلِسِ، قُلتُ لَهُ: ما هٰذَا الحَديثُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ بِشَيءٍ، وَ إِنَّما صَنَعتُهُ فِي الحالِ أدفَعُ بِهِ عَنّي حُجَّةَ الخَصمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۰ ص۴۶۱ الرقم ۵۶۳۲، ميزان الاعتدال: ج۲ ص۶۲۵ الرقم ۵۰۹۲، لسان الميزان: ج۴ ص۱۲۷ الرقم ۷۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد - به نقل از عمر بن مسلم -: در مجلسى با عبد العزيز بن حارث حنبلى حضور يافتم. در بارۀ فتح مكّه سؤال شد كه: آيا با مصالحه بود يا به زور؟ گفت: با زور بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: دليل اين امر چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ابو على محمّد بن احمد بن صوّاف روايت كرد كه عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن احمد بن حنبل گفت: پدرم از عبد الرزّاق از مالک يا مَعمَر،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد الواحد (از راوایان این حدیث) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: ترديد، از من است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از زُهرى از اَنَس روايت كرد كه ياران پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در چگونگى فتح مكّه، اختلاف كردند كه آيا با مصالحه بود يا به زور و آن را از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله پرسيدند. فرمود: «به زور بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون از مجلس، بيرون آمديم، به او گفتم: اين، چه حديثى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چيزى نيست. آن را در همان جا ساختم كه حجّت و دليل طرف مقابل را از خود دور سازم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الكمال عن جعفر بن محمّد الطَّيالِسي: صَلّیٰ أحمَدُ بنُ حَنبَلٍ وَ يَحيَى بنُ مُعينٍ في مَسجِدِ الرُّصّافَةِ، فَقامَ بَينَ أيديهِم قاصٌّ، فَقالَ: حَدَّثَنا أحمَدُ بنُ حَنبَلٍ وَ يَحيَى بنُ مُعينٍ، قالا: حَدَّثَنا عَبدُ الرَّزّاقِ، قالَ: أخبَرَنا مَعمَرٌ، عَن قَتادَةَ، عَن أنَسٍ، قالَ: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «مَن قالَ: لا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ، خُلِقَ مِن كُلِّ كَلِمَةٍ مِنها طَيرٌ، مِنقارُهُ مِن ذَهَبٍ وَ ريشُهُ مِن مَرجانٍ»، وَ أَخَذَ في قِصَّةِ نَحوٍ مِن عِشرينَ وَرَقَةً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ أحمَدُ يَنظُرُ إِلیٰ يَحيیٰ وَ يَحيیٰ يَنظُرُ إِلیٰ أحمَدَ، فَيَقولُ: أنتَ حَدَّثتَهُ، فَيَقولُ: وَ اللهِ، ما سَمِعتُ بِهِ إِلّا السّاعَةَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَكَتا جَميعاً حَتّیٰ فَرَغَ مِن قِصَصِهِ وَ أَخَذَ قِطاعَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي عطایاهم. و القِطاع بِلغَة هُذَیل: الدراهم (اُنظر: تاج العروس: ج۱۱ ص۳۸۴ «قطع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قَعَدَ يَنتَظِرُ بَقِيَّتَها، فَقالَ لَهُ يَحيَى بنُ مُعينٍ بِيَدِهِ أن تَعالَ، فَجاءَ مُتَوَهِّماً لِنَوالٍ يُجيزُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ يَحيیٰ: مَن حَدَّثَكَ بِهٰذَا الحَديثِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أحمَدُ بنُ حَنبَلٍ، وَ يَحيَى بنُ مُعينٍ. فَقالَ: أنَا يَحيَى بنُ مُعينٍ، وَ هٰذا أحمَدُ بنُ حَنبَلٍ، ما سَمِعنا بِهٰذا قَطُّ في حَديثِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله! فَإِن كانَ وَ لا بُدَّ وَ الكَذِبُ فَعَلیٰ غَيرِنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: أنتَ يَحيَى بنُ مُعينٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَم أزَل أسمَعُ أنَّ يَحيَى بنَ مُعينٍ أحمَقُ، ما عَلِمتُهُ إِلّا السّاعَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ يَحيیٰ: وَ كَيفَ عَلِمتَ أنّي أحمَقُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَأَنَّهُ لَيسَ فِي الدُّنيا يَحيَى بنُ مُعينٍ وَ أَحمَدُ بنُ حَنبَلٍ غَيرَكُما! كَتَبتُ عَن سَبعَةَ عَشَرَ أحمَدَ بنَ حَنبَلٍ وَ يَحيَى بنَ مُعينٍ غَيرَكُما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَوَضَعَ أحمَدُ كُمَّهُ عَلیٰ وَجهِهِ، فَقالَ: دَعهُ يَقومُ. فَقامَ كَالمُستَهزِئِ بِهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الكمال: ج۳۱ ص۵۵۸ الرقم ۶۹۲۶، سير أعلام النبلاء: ج۱۱ ص۸۶ الرقم ۲۸، تاريخ دمشق: ج۶۵ ص۲۶، کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الكمال - به نقل از جعفر بن محمّد طيالسى -: احمد بن حنبل و يحيى بن معين، در مسجد رُصّافه نماز خواندند. داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرايى، پيشِ رويشان ايستاد و داستان بافت. او گفت: احمد بن حنبل و يحيى بن معين گفتند: عبد الرزّاق از مَعمَر از قُتاده از اَنَس، برايمان از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله چنين نقل كرد: «هر كس لا إله إلّا اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بگويد، از هر كلمۀ او، پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آفريده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه منقارش از طلا و پَرش از مرجان است» و شروع به گفتن داستانى كرد كه نزديک به بيست برگه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احمد به يحيى و يحيى به احمد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريست و به يكديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: تو برايش گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، آن را جز الآن نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر دو با هم ساكت شدند تا آن داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گو، قصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به پايان بُرد و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مزدش را جمع كرد و به انتظار بقيّۀ آن نشست. يحيى بن معين، با دستش به او اشاره كرد كه بيايد. او به توهّم اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند به وى بدهند، آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحيى به او گفت: چه كسى اين حديث را براى تو گفت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: احمد بن حنبل و يحيى بن معين. يحيى گفت: من يحيى بن معين هستم و اين، احمد بن حنبل است. ما اين را تا كنون در ميان احاديث پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نشنيده بوديم. اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى دروغ بگويى، به غير ما نسبت بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به يحيى گفت: تو يحيى بن معين هستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: همواره شنيده بودم كه يحيى بن معين، احمق است؛ امّا آن را جز اكنون ندانستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحيى به او گفت: چگونه دانستى كه من احمق هستم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گويى كه در دنيا، يحيى بن معين و احمد بن حنبلِ ديگرى جز شما نيست. من از هفده احمد بن حنبل و يحيى بن معين غير از شما [حديث] نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احمد بن حنبل، [از شرم] آستينش را بر صورتش نهاد و گفت: رهايش كن برخيزد. او برخاست، در حالى كه آن دو را ريشخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات عن أبي عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاوندي: قُلتُ لِغُلامِ خَليلٍ، هٰذِهِ الأَحاديثُ الَّتي تُحَدِّثُ بِها مِنَ الرَّقائِقِ؟ فَقالَ: وَضَعناها لِنُرَقِّقَ بِها قُلوبَ العامَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كان غلام خليل يتزهّد و يهجن شهوات الدنيا، و يتقوّت الباقلّا تصوّفاً. و غلقت أسواق بغداد يوم موته فحسن له السلطان هذا الفعل» (الموضوعات: ج۱ ص۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات: ج۱ ص۴۰، الكامل في ضعفاء الرجال: ج۱ ص۱۹۸، تاريخ بغداد: ج۵ ص۷۹ الرقم ۲۴۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات - به نقل از ابو عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهاوندى -: به غلام خليل [يكى از زهّاد] گفتم: اين احاديث رقّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور را كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى [چيستند]؟ گفت: آنها را خودمان ساختيم تا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تودۀ مردم را بِدان، نرم كنيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات عن أبي سعيد: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: مَن زَعَمَ أنَّ الإِيمانَ يَزيدُ وَ يَنقُصُ، فَزِيادَتُهُ نِفاقٌ وَ نُقصانُهُ كُفرٌ؛ فَإِن تابوا وَ إِلّا فَاضرِبوا أعناقَهُم بِالسَّيفِ، أُولٰئِكَ أعداءُ الرَّحمانِ، فارَقوا دينَ اللهِ وَ انتَحَلُوا الكُفرَ وَ خاصَموا فِي اللهِ، طَهَّرَ اللهُ الأَرضَ مِنهُم، ألا فَلا صَلاةَ لَهُم، ألا فَلا صَومَ لَهُم، ألا فَلا زَكاةَ لَهُم، ألا وَ لا حَجَّ لَهُم، ألا وَ لا دينَ لَهُم، هُم بُرَآءُ مِن رَسولِ اللهِ، وَ رَسولُ اللهِ بَريءٌ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات: ج۱ ص۱۳۳، المجروحين: ج۲ ص۳۱۱ نحوه، لسان الميزان: ج۵ ص۳۴۷ الرقم ۱۱۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات - به نقل از ابو سعيد -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر كس پندارد كه ايمان، كم و زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، پس فزونى آن، نفاق و كاستى آن، كفر است. اگر توبه كردند كه هيچ، و گرنه گردنشان را با شمشير بزنيد. اينان، دشمنان خداى رحمان اند، از دين خدا جدا شدند و كفر را برگزيدند و در بارۀ خدا به كشمكش پرداختند. خداوند، زمين را از آنها پاک گرداند. هان! آنان، نمازى ندارند. هان! آنان، روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارند. هان! آنان، زكاتى ندارند. هان! آنان، حجّى ندارند. هان! آنان، دينى ندارند. آنان از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به كنارند و پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از آنها به كنار است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;افتراء-الكذب-على-الإمام-عليهالسلام-في-محضره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۹: اِفتِراءُ الكَذِبِ عَلَى الإمامِ عليه‌السلام في مَحضَرِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دروغ بستن به امام علیه‌السلام در حضور خود او&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن ميمون بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أتیٰ قَومٌ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَسأَلونَهُ الحَديثَ مِنَ الأَمصارِ وَ أَنَا عِندَهُ، فَقالَ لي: أ تَعرِفُ أحَداً مِنَ القَومِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: فَكَيفَ دَخَلوا عَلَيَّ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: هٰؤُلاءِ قَومٌ يَطلُبونَ الحَديثَ مِن كُلِّ وَجهٍ، لا يُبالونَ مِمَّن أخَذُوا الحَديثَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لِرَجُلٍ مِنهُم: هَل سَمِعتَ مِن غَيري مِنَ الحَديثِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحَدِّثني بِبَعضِ ما سَمِعتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّما جِئتُ لِأَسمَعَ مِنكَ، لَم أجِئ أُحَدِّثُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ لِلآخَرِ: ذاكَ ما يَمنَعُهُ أن يُحَدِّثَني ما سَمِعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «سمعت»، و الصواب ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ: وَ تَتَفَضَّلُ أن تُحَدِّثَني بِما سَمِعتَ، أجَعَلَ الَّذي حَدَّثَكَ حَديثَهُ أمانَةً لا تُحَدِّثُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة و بحار الأنوار: «أتَحَدَّث»، و الصواب ما أثبتناه من الطبعة الأُخرى للمصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ أبَداً؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هکذا وردت العبارة في المصدر، و فیها تشویش في المعنی بعض الشيء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَسمِعنا بَعضَ مَا اقتَبَستَ مِنَ العِلمِ حَتّیٰ نُفيدَ بِكَ إِن شاءَ اللهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَني سُفيانُ الثَّورِيُّ، عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام، قالَ: «النَّبيذُ كُلُّهُ حَلالٌ إِلّا الخَمرَ»، ثُمَّ سَكَتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَني سُفيانُ، عَمَّن حَدَّثَهُ، عَن مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ عليه‌السلام،أنَّهُ قالَ: «مَن لا يَمسَحُ عَلیٰ خُفَّيهِ فَهُوَ صاحِبُ بِدعَةٍ، وَ مَن لَم يَشرَبِ النَّبيذَ فَهُوَ مُبتَدِعٌ، وَ مَن لَم يَأكُلِ الجِرّيثَ وَ طَعامَ أهلِ الذِّمَّةِ وَ ذَبائِحَهُم فَهُوَ ضالٌّ؛ أمَّا النَّبيذُ فَقَد شَرِبَهُ عُمَرُ، نَبيذُ زَبيبٍ فَرَشَحَهُ بِالماءِ، وَ أَمَّا المَسحُ عَلَى الخُفَّينِ فَقَد مَسَحَ عُمَرُ عَلَى الخُفَّينِ ثَلاثاً فِي السَّفَرِ، وَ يَوماً وَ لَيلَةً فِي الحَضَرِ، وَ أَمَّا الذَّبائِحُ فَقَد أكَلَها عَلِيٌّ عليه‌السلام، فَقالَ: كُلوها؛ فَإِنَّ اللهَ تَعالیٰ يَقولُ: (ٱليَومَ أُحِلَّ لَكُمُ ٱلطَّيِّبَـٰتُ و طَعَامُ ٱلَّذِينَ أُوتُوا ٱلكِتَابَ حِلٌّ لَّكُم و طَعَامُكُم حِلٌّ لَّهُم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، ثُمَّ سَكَتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: فَقَد حَدَّثتُكَ بِما سَمِعتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أكُلُّ الَّذي سَمِعتَ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَنا عَمرُو بنُ عُبَيدٍ، عَنِ الحَسَنِ، قالَ: «أشياءُ صَدَّقَ النّاسُ بِها، وَ أَخَذوا بِما لَيسَ في كِتابِ اللهِ لَها أصلٌ: مِنها عَذابُ القَبرِ، وَ مِنهَا الميزانُ، وَ مِنهَا الحَوضُ، وَ مِنهَا الشَّفاعَةُ، وَ مِنهَا النِّيَّةُ؛ يَنوِي الرَّجُلُ مِنَ الخَيرِ وَ الشَّرِّ فَلا يَعمَلُهُ فَيُثابُ عَلَيهِ، وَ لا يُثابُ الرَّجُلُ إِلّا بِما عَمِلَ؛ إِن خَيراً فَخَيراً وَ إِن شَرّاً فَشَرّاً».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَضَحِكتُ مِن حَديثِهِ، فَغَمَزَني أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام أن كُفَّ حَتّیٰ نَسمَعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَفَعَ رَأسَهُ إِلَيَّ فَقالَ: وَ ما يُضحِكُكَ؛ مِنَ الحَقِّ أم مِنَ الباطِلِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: أصلَحَكَ اللهُ وَ أَبكي؟! وَ إِنَّما يُضحِكُني مِنكَ تَعَجُّباً، كَيفَ حَفِظتَ هٰذِهِ الأَحاديثَ! فَسَكَتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَني سُفيانُ الثَّورِيُّ، عَن مُحَمَّدِ بنِ المُنكَدِرِ، أنَّهُ رَأیٰ عَلِيّاً عليه‌السلام عَلیٰ مِنبَرِ الكوفَةِ وَ هُوَ يَقولُ: «لَئِن أُتيتُ بِرَجُلٍ يُفَضِّلُني عَلیٰ أبي بَكرٍ وَ عُمَرَ، لَأَجلِدَنَّهُ حَدَّ المُفتَري».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَدَّثَني سُفيانُ، عَن جَعفَرٍ، أنَّهُ قالَ: «حُبُّ أبي بَكرٍ وَ عُمَرَ إِيمانٌ، وَ بُغضُهُما كُفرٌ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَدَّثَني يونُسُ بنُ عُبَيدٍ، عَنِ الحَسَنِ: «أنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام أبطَأَ عَن بَيعَةِ أبي بَكرٍ، فَقالَ لَهُ عَتيقٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي أبو بكر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ما خَلَّفَكَ يا عَلِيُّ عَنِ البَيعَةِ؟ وَاللهِ لَقَد هَمَمتُ أن أضرِبَ عُنُقَكَ! فَقالَ عَلِيٌّ عليه‌السلام: يا خَليفَةَ رَسولِ اللهِ، لا تَثريبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّثريب: توبيخ و تعيير و استقصاء في اللوم (مجمع البحرين: ج۱ ص۲۴۰ «ثرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: لا تَثريبَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ أبوعَبدِ اللهِ عليه‌السلام: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَني سُفيانُ الثَّورِيُّ، عَنِ الحَسَنِ: «أنَّ أبا بَكرٍ أمَرَ خالِدَ بنَ الوَليدِ أن يَضرِبَ عُنُقَ عَلِيٍّ عليه‌السلام إِذا سَلَّمَ مِن صَلاةِ الصُّبحِ، وَ أَنَّ أبا بَكرٍ سَلَّمَ بَينَهُ وَ بَينَ نَفسِهِ، ثُمَّ قالَ: يا خالِدُ! لا تَفعَل ما أمَرتُكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَني نُعَيمُ بنُ عَبدِ اللهِ، عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام، أنَّهُ قالَ: «وَدَّ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه‌السلام أنَّهُ بِنُخَيلاتِ يَنبُعَ، يَستَظِلُّ بِظِلِّهِنَّ، وَ يَأكُلُ مِن حَشَفِهِنَّ، وَ لَم يَشهَد يَومَ الجَمَلِ وَ لَا النَّهروانِ»، وَ حَدَّثَني بِهِ سُفيانُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبوعَبدِ اللهِ عليه‌السلام: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَنا عَبّادٌ، عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ، أنَّهُ قالَ: «لَمّا رَأیٰ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه‌السلام يَومَ الجَمَلِ كَثرَةَ الدِّماءِ، قالَ لاِبنِهِ الحَسَنِ: يا بُنَيَّ، هَلَكتُ!، قالَ لَهُ الحَسَنُ: يا أبَه، أ لَيسَ قَد نَهَيتُكَ عَن هٰذَا الخُروجِ؟، فَقالَ عَلِيٌّ عليه‌السلام: يا بُنَيَّ، لَم أدرِ أنَّ الأَمرَ يَبلُغُ هٰذَا المَبلَغَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: زِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَنا سُفيانُ الثَّورِيُّ، عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام: «إِنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام لَمّا قَتَلَ أهلَ صِفّينَ بَكیٰ عَلَيهِم، ثُمَّ قالَ: جَمَعَ اللهُ بَيني وَ بَينَهُم فِي الجَنَّةِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَضاقَ بِيَ البَيتُ وَ عَرِقتُ، وَ كِدتُ أن أخرُجَ مِن مَسكي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسک: الجِلد (لسان العرب: ج۱۰ ص۴۸۶ «مسک»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَرَدتُ أن أقومَ إِلَيهِ وَ أَتَوَطَّأَهُ، ثُمَّ ذَكَرتُ غَمزَ أبي عَبدِاللهِ عليه‌السلام فَكَفَفتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: مِن أيِّ البِلادِ أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مِن أهلِ البَصرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهٰذَا الَّذي تُحَدِّثُ عَنهُ وَ تَذكُرُ اسمَهُ «جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ» تَعرِفُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَل سَمِعتَ مِنهُ شَيئاً قَطُّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهٰذِهِ الأَحاديثُ عِندَكَ حَقٌّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَتیٰ سَمِعتَها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا أحفَظُ - قالَ: - إِلّا أنَّها أحاديثُ أهلِ مِصرِنا مُنذُ دَهرٍ لايَمتَرونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامتراء في الشيء: الشک فیه. لایمترون: أي لایُشکّون (اُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۲۷۸ «مرا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: لَو رَأَيتَ هٰذَا الرَّجُلَ الَّذي تُحَدِّثُ عَنهُ فَقالَ لَكَ: هٰذِهِ الَّتي تَرويها عَنّي كَذِبٌ لا أعرِفُها وَ لَم أُحَدِّث بِها، هَل كُنتَ تُصَدِّقُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا!!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَنَّهُ شَهِدَ عَلیٰ قَولِهِ رِجالٌ، وَ لَو شَهِدَ أحَدُهُم عَلیٰ عِتقِ رَجُلٍ لَجازَ قَولُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُكتُب: بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ. حَدَّثَني أبي، عَن جَدّي - قالَ: مَا اسمُكَ؟ قالَ: ما تَسأَلُ عَنِ اسمي؟! - إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: «خَلَقَ اللهُ الأَرواحَ قَبلَ الأَجسادِ بِأَلفَي عامٍ، ثُمَّ أسكَنَهَا الهَواءَ، فَما تَعارَفَ مِنها ثَمَّ ائتَلَفَ هاهُنا، وَ ما تَناكَرَ مِنها ثَمَّ اختَلَفَ هاهُنا، وَ مَن كَذَبَ عَلَينا أهلَ البَيتِ حَشَرَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ أعمیٰ يَهودِيّاً، وَ إِن أدرَكَ الدَّجّالَ آمَنَ بِهِ، وَ إِن لَم يُدرِكهُ آمَنَ بِهِ في قَبرِهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا غُلامُ، ضَع لي ماءً، وَ غَمَزَني فَقالَ: لا تَبرَح. وَ قامَ القَومُ فَانصَرَفوا وَ قَد كَتَبوا الحَديثَ الَّذي سَمِعوا مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ إِنَّهُ خَرَجَ وَ وَجهُهُ مُنقَبِضٌ، قالَ: أ ما سَمِعتَ ما يُحَدِّثُ بِهِ هٰؤُلاءِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أصلَحَكَ اللهُ ما هٰؤُلاءِ، وَ ما حَديثُهُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَجَبٌ حَديثُهُم! كانَ عِندِي الكَذِبُ عَلَيَّ وَ الحِكايَةُ عَنّي ما لَم أقُل وَ لَم يَسمَعهُ عَنّي أحَدٌ، وَ قَولُهُم: لَو أنكَرَ الأَحاديثَ ما صَدَّقناهُ! ما لِهٰؤُلاءِ؟! لا أمهَلَ اللهُ لَهُم، وَ لا أملیٰ لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لَنا: إِنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام لَمّا أرادَ الخُروجَ مِنَ البَصرَةِ قامَ عَلیٰ أطرافِها ثُمَّ قالَ: «لَعَنَكِ اللهُ يا أنتَنَ الأَرضِ تُراباً، وَ أَسرَعَها خَراباً، وَ أَشَدَّها عَذاباً، فيكِ الدّاءُ الدَّوِيُّ»، قيلَ: وَ ما هُوَ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟ قالَ: «كَلامُ القَدَرِ الَّذي فيهِ الفِريَةُ عَلَى اللهِ، وَ بُغضُنا أهلَ البَيتِ، وَ فيهِ سَخَطُ اللهِ وَ نَبِيِّهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ كَذِبُهُم عَلَينا أهلَ البَيتِ، وَ استِحلالُهُمُ الكَذِبَ عَلَينا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۶۹۲ ح۷۴۱، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۳۵۴ ح۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى - به نقل از ميمون بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: گروهى از چند شهر نزد امام صادق علیه‌السلام آمدند و از ايشان جوياى حديث شدند. من نزد ایشان بودم. به من فرمود: «آيا كسى از اين گروه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس چگونه نزد من آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اينها گروهى هستند كه از هر راهى در پىِ حديث&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اهمّيتى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه از چه كسى حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به يكى از آنها فرمود: «آيا از غير من، حديث شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برخى از آنچه را شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، برايم بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا از شما بشنوم. نيامده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا برايت حديث بگويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به يكى ديگر از آنها فرمود: «اين سخن او [كه من آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام حديث بشنوم نه حديث بگويم]، همان چيزى است كه مانع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود آنچه را شنيده، برايم بگويد! آيا تو لطف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى آنچه را شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، برايم بگويى؟ آيا آن كه برايت حديث گفت، آن را امانتى قرار داد كه آن را هيچ گاه نقل نكنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «پس برخى از علمى را كه بر گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به گوش ما برسان تا - اگر خدا خواهد - از آن بهره ببريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: سفيان ثورى از جعفر بن محمّد (امام صادق علیه‌السلام) برايم حديث كرد: «همۀ نبيذها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبيذ، در اصل، آبى نامرغوب مانند آب مكّه و مدينه بوده كه يكى دو خرما يا كشمش در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند تا از غلظت و تلخى و شورى آن بكاهند و براى استفاده بهتر باشد؛ امّا به تدريج به تعداد خرماها و كشمش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مقدار ماندن آن در آب افزودند و آن را به صورت شرابى سبک در آوردند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلال&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، جز شراب انگور». سپس ساكت شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «بيشتر برايمان بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: سفيان به نقل از كسى كه برايش از محمّد بن علی (امام باقر علیه‌السلام) نقل كرده است، برايم گفت: «هر كس روى كفشش مسح [وضو را] نكشد، بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار است و هر كس نبيذ ننوشد، بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار است و هر كس مارماهى و خوراک كافرانِ ذمّى و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتِ آنان را نخورد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه است. نبيذ را عمر نوشيد. نبيذ كشمش را با آب خيس كرد و نوشيد. مسح بر كفش هم كه عمر در مسافرت، سه بار و در وطن، يک شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز بر كفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش مسح كشيد. دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نيز على علیه‌السلام خورد و فرمود: آنها را بخوريد كه خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (امروز، پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خوراک اهل كتاب براى شما حلال شده و خوراک شما براى آنها حلال است). سپس ساكت شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «بيشتر برايمان بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آنچه شنيده بودم، برايت گفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «آيا همۀ آنچه را كه شنيده بودى، همين بود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برايمان بيشتر بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: عمرو بن عبيد، از حسن برايمان نقل كرد: چيزهايى هستند كه مردم، آنها را باور كردند و چيزهايى هستند كه بر گرفتند، در حالى كه در كتاب خدا، اصل و ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارند. از جملۀ آنها، عذاب قبر است و نيز ميزان و حساب و حوض [كوثر] و شفاعت و نيّت، به اين معنا كه انسان، نيّت خير و شر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، امّا آن را به عمل نمی آورد، ولی پاداش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد، در حالى كه انسان، جز در برابر عملش پاداش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد. اگر خوب بود، خوب است و اگر بد بود، بد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من (ميمون بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) از حديث او به خنده افتادم. امام صادق علیه‌السلام با نيشگونى به من فهماند كه: خويشتندارى كن تا بشنويم [چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، سرش را به سوى من بالا آورد و گفت: از چه چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندى؟ از حق يا باطل؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفتم: خداوند، اصلاحت كند! آيا گريه كنم؟! من شگفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندم از اين كه چگونه اين احاديث را حفظ كردى! و ساكت شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام به او فرمود: «[برايمان] بيفزا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سفيان ثورى، از محمّد بن مُنكَدِر برايم نقل كرد كه على علیه‌السلام را بر منبر ديده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اگر مردى را برايم بياورند كه مرا از ابو بكر و عمر برتر بشمُرَد، او را حدّ قذف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام به او فرمود: «بيشتر [برايمان] بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سفيان از جعفر [صادق علیه‌السلام] برايم نقل كرد: «دوست داشتن ابو بكر و عمر، ايمان، و دشمنى كردن با آنها، كفر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «بيشتر بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: يونس بن عبيد، از حسن برايم نقل كرد: على علیه‌السلام در بيعت با ابو بكر، تأخير كرد. ابو بكر به او گفت: اى على! چرا از بيعت، سر باز زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ به خدا سوگند، عزم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه گردنت را بزنم. على علیه‌السلام فرمود: «اى جانشين پيامبر خدا! ملامت نكن». ابو بكر گفت: ملامتى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام به او فرمود: «بيشتر [برايمان] بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: سفيان ثورى از حسن نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند: ابو بكر به خالد بن وليد، فرمان داد كه چون سلام نماز صبح را داد، گردن على علیه‌السلام را بزند. ابو بكر نيز ميان خود و او، سلام داد و سپس گفت: اى خالد! آنچه را به تو فرمان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام به او فرمود: «[برايمان] بيشتر بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: نعيم بن عبد اللّٰه،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جعفر بن محمّد (صادق علیه‌السلام) برايم حديث كرد: «على بن ابى طالب علیه‌السلام دوست داشت كه در نخلستان يَنبُع، زير سايۀ آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود و از خرماى كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهاى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد، امّا در جنگ جمل و نهروان، حضور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافت و سفيان نيز آن را برايم نقل كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «[برايمان] بيشتر بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: عبّاد، از جعفر بن محمّد (صادق علیه‌السلام) برايمان نقل كرد: هنگامى كه على بن ابى طالب علیه‌السلام در جنگ جمل، فراوانىِ خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را ديد، به فرزندش حسن گفت: اى پسر عزيزم! هلاک شدم». حسن به او گفت: اى پدر! آيا تو را از اين بيرون رفتن باز نداشتم؟! على علیه‌السلام گفت: «ای پسرم! نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم كه كار به اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام به او فرمود: «[برايمان] بيشتر بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: سفيان ثورى از جعفر بن محمّد (صادق علیه‌السلام) برايمان نقل كرد: على علیه‌السلام هنگامى كه اهل صفّين را كُشت، بر آنها گريست و سپس گفت: «خداوند، من و اينان را در بهشت، كنار هم گِرد آورد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خانه بر من تنگ شد و عَرَق كردم و نزديک بود اختيار از كف بدهم و برخيزم و او را لگدمال كنم كه نيشگون امام صادق علیه‌السلام را به ياد آوردم و باز ايستادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام به او فرمود: «تو از كدام شهر هستى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: از اهالى بصره هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آيا اين شخصى را كه از او حديث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و نامش را «جعفر بن محمّد» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «تا كنون چيزى از او شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين احاديث را حق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كِى آنها را شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به ياد ندارم، جز اين كه روزگارى دراز است كه اينها احاديث همشهريان ماست و ترديدى در آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام به او فرمود: «اگر اين مردى را كه از او حديث نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدى و به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اينها كه از من روايتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، دروغ است و من، آنها را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم و نقل نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، آيا تو او را تصديق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردی؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «چرا؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چون بر اين گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، مردانى گواهى داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه اگر هر يک از آنها بر آزادى كسى گواهى دهد، گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش قبول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «بنويس: &amp;quot;به نام خداوند مهرگستر مهربان. پدرم از جدّم نقل كرد (او گفت: نام تو چيست؟ فرمود: براى چه از نام من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسى؟!) كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: خداوند، جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دو هزار سال پيش از پيكرها آفريد و در فضا، جاى داد. هر كدام از جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كه آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا يكديگر را شناختند، در اين دنيا با هم اُلفت يافتند و هر كدام كه يكديگر را نشناختند، اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا با هم اختلاف پيدا كردند و هر كس بر ما اهل بيت دروغ ببندد، خداوند، او را روز قيامت، نابينا و يهودى محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر دجّال را در يابد، به او ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و اگر هم او را در نيابد، در قبرش به او ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غلام! آبى [براى وضو] برايم بگذار» و مرا نيشگونى گرفت و گفت: «تو نرو». آن گروه برخاستند و رفتند و حديثى را كه از امام صادق علیه‌السلام شنيده بودند، نوشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه امام علیه‌السلام با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گرفته، بيرون آمد و فرمود: «آيا نشنيدى كه اينها چه نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خدايت به سامان بدارد! اينها كه هستند و حديثشان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حديثشان، عجيب است! در پيش خودم بر من دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و چيزهايى را از من حكايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه نه گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه كسى آنها را از من شنيده است. نيز اين گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان عجيب است كه اگر او (صادق علیه‌السلام) احاديثشان را انكار كند، او را تصديق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند! اينها چه دارند؟! خداوند، مهلتشان ندهد و فرصتشان ندهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به ما فرمود: «هنگامى كه على علیه‌السلام خواست از بصره بيرون بيايد، بر سرِ انگشتانش ايستاد و سپس فرمود: &amp;quot;خداوند، تو را لعنت كند اى شهرى كه بدبوترين خاک را دارى و از همه زودتر، ويران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى و عذابى سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از همه دارى! درد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درمان در توست&amp;quot;. گفته شد: آن درد چيست، اى امير مؤمنان؟ فرمود: &amp;quot;عقيده به جبر كه افترا بر خداوند است و دشمنى با ما اهل بيت كه در آن، ناخشنودى خدا و پيامبرش صلی الله علیه و آله است و دروغ بستن آنها به ما اهل بيت و حلال شمردن دروغ بستن به ما&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحقيقى-در-بارۀ-حديثسازى-جعل-حدیث1408&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحقيقى در بارۀ حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى (جعل حدیث)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با وجود هشدارهاى پيامبر صلی الله علیه و آله، امام على علیه‌السلام و ديگر امامان علیهم‌السلام، حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان، برخى افراد زودباور را فريفتند و با پوشاندن جامۀ حديث به اميال و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، آنها را به تودۀ مردم قبولاندند. اين احاديث ساختگى، در ابواب متفرّقى نشر يافتند و زمينۀ انتساب آموزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کردار غير دينى را به ساحت مقدّس دين، فراهم آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متون ساختگى، انسجام درونى دين و همنوايى دستورهاى شريعت را به هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريزند و باورهاى اساسى دين را متزلزل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند. تصويرهاى نادرستى که از مفاهيم دينىِ دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز و نوآورى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ناموزون بر گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، در کنار خرافه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بدعت در دين را رقم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و براى سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر روح و جان افراد ديندار، سايه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و عناصر اصيل دين را حذف و دينى ناهمگون را جانشين دينى متعادل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. اين ناهماهنگى و ناسازگارى، به تدريج، باور دين و مفاهيم آن را براى فرهيختگان و سپس ديگر مردمان، مشکل کرده، آنان را رنجور و يا از دين، دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است وجود پدیدۀ «جعل» به معنای فراوانی احادیث ساختگی در عصر حاضر نیست. نياز حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان به فضا و محیط جعل، جايگاه و مخاطبانى که سخنان مجعول را حديث بپندارند از یک سو و پایش مستمرّ اهل بیت و اصحاب ایشان و پالایش مکرّر مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حدیث از سوی دیگر، مجالی برای فراوانی و بقای پرشمار احاديث ساختگى ننهاد. کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مفصّل در این عرصه مانند: موسوعة الأحاديث و الآثار الضعيفة و الموضوعة، اثر حلبی، سلسلة الأحادیث الضعیفة و الموضوعة، اثر آلبانی، الموضوعات، اثر ابن جوزى و اللآلى المصنوعة، اثر سيوطى نیز بيشتر در بردارندۀ احاديث ضعيف&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نه ساختگى. تفاوت ننهادن ميان احاديث ضعيف و احاديث موضوع، در کنار برخى تندروى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، سبب شده تا برخى افراد، تعداد احاديث جعلى را بيش از اندازۀ واقعى آن تخمين بزنند. اينان، به هر کتاب حديثى به ديدۀ شک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند و با ارائۀ چند حديث غير مقبول، کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اصلى حديث را نيز نامعتبر جلوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، در صورتى که تعداد احاديث موضوعْ خوانده شده در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معتبر، کهن و اصلى حديث، بويژه کتب اربعۀ شيعه، اندک است. هر چند وظيفۀ ما پىجويى اين تعداد کم است، امّا اين، بِدان معنا نيست که به يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باره و نسنجيده، از احاديث معتبر، چشم بپوشيم و خود را از معارف پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بيت علیهم‌السلام محروم کنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا نخست به صورت گذرا به تاريخچه و سپس به انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تاريخچۀ-حديثسازى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخچۀ حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان با پيدايش حديث، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عصر دانست، هر چند با توجّه به اسناد در دسترس، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم احاديث ساختگى فراوانى را در عصر نبوى نشان دهيم. از اين رو، صدر حديثِ «قَد کثُرَت عَلَىَّ الکَذّابَةُ؛ فَمَن کَذِبَ عَلَیَّ مُتعَمِّداً فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، «دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندانِ بر من، بسیار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند» است (ر.ک: ص۵۳۵ ح۴۸۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که تنها در منابع شيعى آمده، به معناى فراوانىِ نسبى در مقايسه با پاکى مطلق لازم الرعايه در ساحت قدس پيامبر صلی الله علیه و آله و نقل حديث است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از پيامبر صلی الله علیه و آله نيز شاهد برخى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جزئى هستيم که جريان داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرايى و منبر وعظ و ارشاد پيش از خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نماز جمعه، بستر گسترش آن را فراهم کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار خلافت عمر، تمیمِ بن اوس دارى، مسیحی نو&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان، اجازه گرفت تا پیش از خطبۀ عمر در نماز جمعه، به وعظ و ارشاد مردم بپردازد. او به تدریج، برخى داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پیشین را نیز در سخنان خویش آورد و بدین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان، قصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى رسمیت یافت و راه ورود آنچه بعدها «اسرائیلیّات» نامیده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، گشوده شد (ر.ک: کنز العمّال: ج۱۰ ص۲۸۱ باب «القصاص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از وفات بسيارى از ياران راستين پيامبر صلی الله علیه و آله و شهادت امام على علیه‌السلام و سيطرۀ اُمويان، بازار حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى رونق گرفت و احاديث نادرستى در بارۀ فضائل صحابيان و نکوهش علويان و اهل بيت علیهم‌السلام و باورهايى مانند جبر و تقدير و...، جعل شدند و نشر یافتند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۴۳ ح۵۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجاشى نيز از کتابى با عنوان توليدات بنى اُميّة فى الحديث، نوشتۀ ثبيت بن محمّد نام بُرده است که اين نکته را تأييد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: رجال النجاشى: ج۱ ص۲۹۳ ش۲۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى، پس از معاويه نيز ادامه يافت، چنان که مبارک خواندن روز عاشورا به دورۀ یزید بن معاویه باز می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۹ ح۵۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با وجود اين اسناد، برخى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهان معاصر، مانند: ابو شهبه، ابو زهره و عمر فلاته، روزگار اوج يا آغاز پيدايش جعل را زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگرى دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا کمتر اسناد مقبولى به دست داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بيشتر به تحليل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تاريخى و اصل نامقبول «عدالت همگانى صحابيان» تمسّک کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آراى این افراد، در قالب سه نظریّه، بیان و نقد شده است (ر.ک: وضع و نقد حدیث: ص۵۱ - ۶۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از بنى اميّه و در روزگار شورش عبّاسيان، شاهد جعل احاديثى هستيم که به صراحت يا با ارائۀ علامت، آنها را پيروز ميدان درگيرى با اُمويان معرّفى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود، يا بر منزلت عبّاس، عموى پيامبر صلّی اللّه علیه و آله و نياى عبّاسيان، فراتر از واقعيت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزود، يا خراسان، جايگاه طرفداران عبّاسيان، و سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامگان، نيروى نظامى آنان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستود؛ احاديثى که تنها به سود عبّاسيان بود، نه ديگران.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الحدیث و المحدّثون، محمّد ابو زهو: ص۲۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه به پيامبر صلی الله علیه و آله نسبت دادند که به عبّاس فرموده است: «هنگامى که فرزندانت در عراق و ايران سُکنا گزيدند و جامۀ سياه پوشيدند و خراسانيان، ياور آنان گشتند، پيوسته حکومت در دست آنان است تا آن را به عيسى بن مريم بسپارند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۹ ح۵۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تشخيص اين پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى تاريخى در آن روزگار، ممکن نبوده است؛ امّا اکنون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم که آنها حکومت را نه به عيسى علیه‌السلام که به مغولان سپردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونۀ ديگر، گزارشى است که حکومت عبّاسيان را دو برابر زمان حکومت بنى اميّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرد؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الموضوعات: ج۲ ص۳۷، الضعفاء الکبیر: ج۳ ص۵ ش۹۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امرى که آن نيز قابل تأييد و انکار نبوده، امّا در روزگار درگيرى و در عرصۀ سياست، فرصت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبان را جذب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرده است. اکنون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم که حکومت عبّاسيان (۱۳۲ - ۶۵۶ ق)، حدود پانصد سال و بيش از پنج برابر حکومت نود سالۀ اُمَويان (۴۱ - ۱۳۲ ق) به طول انجاميد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين دوران، شاهد جعل غاليان رخنه کرده به درون شيعه نيز هستيم. آنان، از فضاى ضدّ اُمَوى و گرايش اوّليه و عوام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فريبانۀ عبّاسيان به اهل بيت علیهم‌السلام و علويان، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى کردند و احاديثى را در بارۀ امامان ساختند که آنان را خدا و پيامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و رهبران غاليان را رسول و وصى و سفير ايشان. اينان، به زودى و تندى به وسيلۀ امامان و راويان صادقشان، طرد و افشا شدند. در اين عصر، شاهد پيدايش زنديقان و ورود خوارج به عرصۀ حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازى نيز هستيم، هر چند شمار احاديث ساختگى که ردّ پاى عقايد اين دو گروه در آن هويدا باشد، فراوان نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: وضع و نقد حدیث: ص۴۶ - ۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انگيزههاى-حديثسازى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرايىِ کلّى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى، چيزى جز مطامع دنيوى نيست، امّا چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون دنياطلبى، سبب تنوّع احاديث ساختگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امرى که شناخت آن، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند ما را در پىجويىِ خاستگاه احاديث ساختگى يارى دهد و در کنار کاربرد معيارهاى نقد، به کشف احاديث ساختگى برساند. انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جعل را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سياسى، اجتماعى و سودجويى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فردى تقسيم کرد. اين انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، گاه در هم تنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ ولی گاه هدف مسبّبان اصلى، مانند حاکمان جور، با انگيزۀ حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان مباشر و دست اندر کار جعل، متفاوت است. در اين ميان، انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سياسى، فراوانىِ بيشترى دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انگيزههاى-سياسى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سياسى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاکمان جور، براى بيرون راندن رقيبان و غصب تخت فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايى، به تقويت هواداران و تضعيف مخالفان خود پرداختند. آنها همچنين براى تحميل حکومت خود، از يک سو به خود مشروعيت بخشيدند و از ديگر سو، توده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را تخدير کردند. اُمَويان و عبّاسيان، در آغاز کارشان، احاديثى را ساختند که فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى دروغين را براى آنان، هوادارانشان و محلّ حکومتشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفريدند، يا زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را براى مخالفان و رقيبانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تراشيدند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند آنچه طَبَرانى نقل کرده است (ر.ک: ص۶۰۵ ح۵۶۱ «دخل أبلیس العراق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در همين راستا و براى به اطاعت در آوردن توده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، شاهد جعل حديث براى اطاعت مطلق از هر حاکمى هستيم، چنان که به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نسبت دادند اطاعت بى چون و چرا از پيشوايان گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و سکوت در برابر زورگويى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شکنجه و غصب و ستم، واجب است؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۷ ح۵۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امرى که نظريّۀ «تغلّب» را مشروع جلوه داد و تا کنون، بسيارى از مسلمانان را به سکوت و اطاعت در برابر حاکمان ستمکار، وادار کرده است. آنان همچنين با جعل یا تحريف معنوى احاديث فراغ از امر،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: البخاری: ج۶ ص۲۴۳۳ ح۶۲۲۲؛ (فیُکتب کذلك فی بطن اُمّه) و ج۵ ص۱۹۵۳ ح۴۷۸۸ (جفَّ القلم بما أنت لاقٍ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاومت فکرى توده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شکستند و با جعل احاديث جواز شکنجه، معترضان مقاوم را خُرد کردند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام فرمود: «آغاز شکنجه‌گری فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایان، از دروغى بود که اَنس بن مالک بر پیامبر خدا بر بست که ایشان، دست مردى را با میخ به دیوار کوفت (سَمَرَ یَدَ رَجُلٍ إلَی الحائِطِ...)» (علل الشرائع: ص۵۴۱ ح۱۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقدّس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايى از ساحت پيامبران و نيز پيامبر اسلام صلی الله علیه و آله را نيز بايد افزود. غاصبان خلافت براى پايين آوردن سطح انتظار جامعه از خود، به قداست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنى از پيام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوران وحى و نيز شعائر وحيانى مانند اذان پرداختند و از فاصلۀ ميان خود و آنان کاستند تا بر تباهکارى و حرمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنى خود، سرپوش نهند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: صحیح البخارى: ج۳ ص۱۴۳۰ ح۳۷۱۶، صحیح مسلم: ج۲ ص۶۰۷ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورود سيل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آساى داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسرائيلى و قصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازى عالمان تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان، به اين هدف يارى رساند و زمينۀ تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را براى انتساب اين داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به پیامبر صلی الله علیه و آله و امامان علیهم‌السلام فرا هم آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انگيزههاى-فرقهاى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرايى و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اجتماعى و دينى نيز در حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى مؤثّر بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند زنديقان و خوارج، براى گسترش و تقويت حزب و فرقۀ خود، به جعل حديث نيز پرداختند، هر چند ادّعاهاى غلوآميز در تعداد جعليّات زنديقان، قابل اثبات و تصديق نيستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الوضع فى الحدیث: ج۱ ص۲۳۰، وضع و نقد حدیث: ص۴۷ - ۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غاليان نيز احاديثى در تطبيق و تفسير آيات قرآن مطرح کردند که برخى، تحريف و تأويل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نادرست و برخى از اساس، ساختگى بودند. عرصۀ ديگر جعليّات آنان، در فضائل ائمّه علیهم‌السلام و اثبات عقايد انحرافى و ايجاد جايگاه ارزشى براى خود بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از هر دو دسته در کتاب وضع و نقد حدیث (ص ۱۲۷ - ۱۳۱) آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در کنار اين دو گروه، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دينى براى مُحق جلوه دادن خود و بزرگ کردن رهبرانشان، يا کوبيدن جبهۀ مخالف، اشاره کرد. بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، دست کم، يکى از اين دو حديث منسوب به پيامبر صلی الله علیه و آله، يعنى «يَکونُ فى اُمَّتى رَجُلٌ يُقالُ لَهُ: مُحَمَّدُ بنُ إدريسَ، أضَرَّ عَلىٰ اُمَّتى مِن إبليسَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموضوعات، ابن جوزى: ج۱ ص۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «مَن أرادَ مَحَبَّتى وَ سُنَّتى فَعَلَيهِ بِمُحَمَّدِ بنِ إدريسَ الشّافِعىِّ»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد: ج۲ ص۶۹ ح۴۵۴، تاریخ دمشق: ج۵۱ ص۴۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُرجئه و صوفيه نيز از ديگر فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مذهبى و اجتماعى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که احاديث ساختگى از سوى آنها نشر يافته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: وضع و نقد حدیث: ص۱۳۳ - ۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى روايات ستاينده و نکوهندۀ زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نژادها نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند در اين دسته جاى گيرند. دست کم، يکى از دو حديثى که زبان نزول وحى را هنگام غضب و شادى خداوند متفاوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، بر بسته به پيامبر صلی الله علیه و آله و ساختگى است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۹ ـ ۶۱۱ ح۵۶۴ ـ ۵۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انگيزههاى-فردى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فردى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در کنار جريان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سياسى حاکم و انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حزبى و فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نژادى، انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کوچک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر شخصى، مانند حفظ جايگاه علمى و اجتماعى، يا دستيابى به ثروت و مکنت، موجب شده است دست برخى عالم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايان به جعل، آلوده شود؛ انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که اگر چه در کنار بقيّۀ انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها وجود دارند، امّا گاه بدون آنها نيز به چشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه، ابو البخترى، قاضى دربار هارون الرشيد، براى خوشامد خليفه و تأييد کبوتربازى او، حديثى از زبان عايشه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد که کبوتربازى را به پيامبر اکرم نسبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اين کار را چنان چاپلوسانه و گستاخانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که حتّى هارون به انديشۀ عزلش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد،گرچه به دلیل قريشى بودن او، بر کنارش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۱ ح۵۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبيه اين ماجرا، ميان غياث بن ابراهيم و مهدى عبّاسى رخ داده است که محدّثان اهل سنّت، آن را نيز گزارش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۱ ح۵۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند در اين ماجرا، مهدى عبّاسى با وجود تکذيبش، ده هزار درهم به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد بتوان داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرايى، يا جعل برخى احاديث پزشکى را نيز بر پايۀ همين انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شخصى توجيه کرد، هر چند داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرايى در برخى موارد، افزون بر درآمدزايى براى جاعلان، در خدمت مقاصد حاکمان بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزۀ شخصى دیگر، خيرخواهى است. ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگارى، موجب شد تا برخى کوته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فکران براى جلب مردم به کارهاى عبادى، ثواب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى کوچک و بزرگ براى برخى امور، مانند خواندن فلان حديث یا آيه و به جا آوردن فلان نماز و تعقيبات آن بسازند. براى نمونه، نوح بن ابى مريم مروزى می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «من ديدم مردم از قرآن، روى گردانيده و به فقه ابو حنيفه و تاريخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارى ابن اسحاق مشغول شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس اين احاديث را براى رضاى خدا ساختم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۶۱ ح۵۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است وجود برخى روايات ساختگى در اين زمينه، به معناى آن نيست که قرائت قرآن، ثواب ندارد یا نوافل و کارهای مستحبّی، پاداش فراوان ندارند؛ زیرا احاديث معتبرى داريم که ثواب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى چشمگيرى را براى قرائت سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند حمد، توحيد، معوّذتين و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخی نمازها و کارهای عبادی وعده داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگر احاديث ساخته شده بر اساس اين انگيزه، وعدۀ پاداش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گزاف براى برخى کارهاى بسيار خُرد است. برخى ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگران، به اميد ترغيب مردم به برخى اعمال مستحب، سخنانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و آنها را به پيامبر و ائمّه منسوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و پاداشى بزرگ براى گفتن ذکرى، خوردن غذايى، يا حتّى انجام دادن عبادتى بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميز، مانند نماز ضحى، قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. يکى از اين جاعلان به نام غلام خليل، علّت جعل را چنین ادّعا کرده است: آنها را ساختيم تا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نرم و جذب کنيم!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۱۵ ح۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا نيز با لزوم پرهیز از این روایات، باید دانست که هر حديثِ بيانگر پاداش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بزرگ، جعلى نيست؛ زيرا گاه، عملى به ظاهر کوچک، در پیشگاه الهی، بسیار تقرّب‌آور است، بویژه اگر با درجات بالاتری از اخلاص بنده همراه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر این، تفضّل و احسان الهى نيز جايگاه و عظمت خود را دارد و انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شايسته، سزاوار بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندى از آن هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شيوهها-و-قالبهاى-حديثسازی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و قالب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديث‌سازی&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوتى را پيمودند و از شيوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگونى، از تحريف جزئى تا کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى و دَس در مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى، سود جستند. جاعلان، گاه واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را بر متن حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزودند و يا از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاستند تا معناى آن را به سود خود کنند. گاه حديثى کوتاه يا بلند را از آغاز تا پايان بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند و گاه مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از روايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ساختگى را با چند روايتِ درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميختند و در قالب نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به ظاهر معتبر، روانۀ بازار حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است جعل، به طور متعارف با ساختن يک حديث کامل، خواه کوتاه و خواه بلند، صورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. راوى جاعل، محتواى دلخواه را به صورت يک جمله يا عبارتى کامل، از ابتدا تا انتها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و آن را به پیامبر یا امام، نسبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اين متن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، هر چند بسيار شبيه به متون ديگر احاديث هستند، امّا چون از اساس جعلى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قابل شناسايى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. حديث جَسّاسه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: صحیح مسلم: ج۴ ص۲۲۶۲ ح۱۱۹، سنن الترمذى: ج۴ ص۵۲۲ ح۲۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خلقت کهکشان از عَرَق افعى زير عرش،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المعجم الأوسط: ج۷ ص۳۱ ح۶۷۶۰، مسند الشامیّین: ج۳ ص۲۷۳ ح۲۲۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مجموعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روايى اهل سنّت، از اين مواردند. گونۀ ديگر جعل، تطبيق نادرست يک حديث بر مصداق خارجی است، مانند تطبیق احاديث جواز نوشیدن نبيذ غير مُسکر بر نبيذ مُسکر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آگاهى بیشتر در این باره، ر.ک: وضع و نقد حدیث: ص۱۶۶ - ۱۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رويارويى-با-حديثسازى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويارويى با حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جريان جعل، با وجود پشتيبانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سياسى و اجتماعى، نتوانست مسير اصلى نقل و نشر حديث را در دست بگيرد؛ زيرا پيش از آن که جريان جعل حديث پا بگيرد، پيامبر صلی الله علیه و آله و امام على علیه‌السلام با هشدارهاى خود، خطر آن را گوشزد کردند و سپس اهل بيت علیهم السّلام، مبارزه با جعل حديث را بنا نهادند و آن را استوار ساختند. امامان علیهم‌السلام با معرّفى کلّى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان و افشاى صريح برخى از آنان، به ميدان آمدند و با ارائۀ معيارهاى درست و کارآمد نقد و نيز کاربرد عملى آنها، به آموزش ياران و راويان خود پرداختند. معيارها و چگونگى کاربرد آنها در دو توضيح جداگانه «اعتبارسنجى حديث»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «پژوهشى در بارۀ عرضۀ حديث»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده است. آنچه در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، معرّفى کلّى و افشاى صريح سازندگان حدیث است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معرفى-کلى-حديثسازان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. معرّفى کلّى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امامان علیهم‌السلام در سرآغاز راه، تنها به بيان ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رفتارى حدیث‌سازان و يا محتواى احاديث آنان پرداختند. در نخستين اقدام، امام على علیه‌السلام اين تصوّر نادرست را که همۀ راويان از پيامبر صلی الله علیه و آله، صادق و در يک درجه از وثاقت هستند، رد کرد و آنها را به چهار دستۀ: منافقان دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداز، راويانى که درست شنيده، امّا به خوبى نفهميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، راويانى که درست نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و غرضِ خاصّى نداشته‌اند و راويان صادق، ضابط و قابل اعتماد، تقسيم کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نکته در خور توجّه است که امام علیه‌السلام در آغاز و پيش از يادکردِ دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر، واضعان را معرّفى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۴۳ - ۱۴۷ ح۶۹ - ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام با هشدار به ادامۀ یافتن فعّالیت اين دسته در جامعۀ اسلامى در دورۀ پس از پيامبر، با توضیح انگيزه و وضعيت آنان، يکى از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شناسايى اين راويان حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز را به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، آن جا که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اين عالمان، با تزوير و دروغ و تهمت، خود را به حاکمان گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و دعوتگران دوزخ، نزديک کردند و آنان هم ايشان را کارگزار خود و بر گردن مردم، سوار نمودند و به وسيلۀ آنان، دنيا را خوردند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايۀ اين ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود، اگر عالم دينى، حمايت از محرومان و قيام به حقوق مردم را کنار بنهد و به پيشوايان گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى و ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَنده به آتش بگرود و از دين، سوء استفاده کند، بايد به ديدۀ شک به او نگريست که از دروغ و تزوير، دور نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام نيز نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مرتبط با محتوا را به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ دروغگو، آن است که تو را از آسمان و زمين و شرق و غرب عالم، آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ امّا چون از حرام و حلال خدايش بپرسى، چيزى در بساطش نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: ج۲ ص۳۴۰ ح۸، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۲۴۸ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;افشاى-صريح-حديثسازان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. افشاى صريح حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيان ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کلّى، همیشه چهرۀ واقعى جاعلان را براى مردم، هويدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت و محبوبيت نسبى و برخى ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان، مانع از تطبيق نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ارائه شده بر آنها و دقّت در محتواى گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. غاليان که با نام راوى، وکيل و نايب، خود را در صفوف ياران ائمّه جاى داده بودند، گاه به تقوا شهره بودند و از اين رو، افشاى آنان، دشوار بود، تا آن جا که اگر کسانى جز امامان علیهم‌السلام و اصحاب بزرگ و خاصّ ايشان، هويّت واقعى آنان را افشا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، ممکن بود خود به اختلاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکنى، متّهم و از جامعۀ شيعه طرد شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين فضاى مه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود، ائمّه علیهم‌السلام غاليانى را که بر ايشان دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستند، به صراحت، معرّفى کرده، حتّى آنان را با شدّت، از خود راندند. بر اساس گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى موجود، امام باقر،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: رجال الکشّى: ج۲ ص۵۹۰ ش۵۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ش۵۴۲ و ص۵۹۱ ش۵۴۳ - ۵۴۵ و ص۵۹۲ ش۵۴۶ - ۵۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۷۷۸ ش۹۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۵۹۱ ش۵۴۴ و ص۸۲۹ ش۱۰۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۸۱۰ ش۱۰۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۸۰۶ ش۱۰۰۴ و ص۸۰۷ ش۱۰۰۵ و ص۸۰۹ ش۱۰۰۹ و ص۸۱۰ ش۱۰۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امام حسن عسکرى علیهم‌السلام،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همان: ص۸۴۳ ش۱۰۸۶. نیز، ر.ک: بحار الأنوار: ج۲۵ ص۳۱۵ ـ ۳۱۶ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک يا چند تن از غاليان را نام برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و پيروان خود را از شنيدن حدیث از آنان و حتّى معاشرت با آنان، باز داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ائمّه همچنين با فراست الهى خويش دريافتند که برخى غاليان بر اثر معاشرت با شاگردان و راويان ايشان، کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حديثى را به بهانۀ استنساخ و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر، به عاريت گرفته و پس از دست بردن در آنها، باز پس آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از اين رو، امام صادق علیه‌السلام به افشاى مغيرة بن سعيد پرداخت که از اين شگرد برای رخنه به میراث حدیثی شیعه سوء استفاده کرده بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۹۹ ح۴۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از گزارش افشاگرانۀ ديگرى به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که دَس و جعل حديث، يک کار تشکيلاتى از سوى غاليان بوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّى: ج۲ ص۴۹۱ ح۴۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين هشدارها، موجب شدند در همان روزگار، ياران ائمّه علیهم‌السلام، با دقّتى بيشتر به احاديث بنگرند. براى نمونه، يونس بن عبد الرحمان، آنچه را از حوزۀ حديثى کوفه گِرد آورده بود، بر امام رضا علیه‌السلام عرضه کرد و آنچه را که امام رضا علیه‌السلام بر آن مُهر تأييد نزد، کنار گذاشت تا بدان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا که مورد پرسش ديگر محدّثان واقع شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۹۹ ح۴۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ حديث شيعه، گواه آن است که راويان و محدّثان راستين، در دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بعد نيز اين شيوه را به کار بستند و از نقل آنچه با غلو آميخته بود، پرهيز کردند. راويان که نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين افراد به ائمّه علیهم‌السلام بودند، حسّاسيت در بارۀ حديث را از ايشان، الهام گرفتند و در کنار شيوۀ متعارف دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندوزى، از منبع وحيانى علوم اهل بيت علیهم‌السلام بهره گرفتند و دستاورد نگاه نقّادانه و پرسشگرانۀ خود به ميراث حديثى را با ايشان در ميان نهادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راويان، افزون بر دقّت در اخذ حديث - که نخستين مرحلۀ شناسايى جعل بود - و جدا کردن افراد قابل اعتماد، از کسانى که چنين نبودند و قرائت سطر به سطر روايات نزد آنان، در مقابلۀ نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با هم کوشيدند و نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جعلى يا احاديث مدسوس در آنها را کشف کردند. مطالعۀ احاديث دو باب «آداب نقل حديث» و «عرضۀ حديث» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند اين ادّعا را اثبات کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: فصل دوم: آنچه باید در نقل حدیث رعایت شود، و نیز آداب سلبى، فصل ششم: عرضۀ حدیث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از راويان، عالمان شيعى به رويارويى با جعل، استمرار بخشيدند. هجرت ابراهيم بن هاشم به حوزۀ قم و وجود محمّد بن يحيى عطّار در همين حوزه - که هر دو از شاگردان يونس بن عبد الرحمان، سالار پالايش حديث، هستند - و نيز ماجراهاى احمد بن محمّد بن عيسى در قم (در قرن سوم) و جايگاه محمّد بن حسن بن احمد بن وليد (م ۳۴۳ ق) و شاگردش شيخ صدوق رحمه الله در همين حوزه، نشان از سرايت اين جريان مستمر از دورۀ حضور ائمّه علیهم‌السلام به دورۀ غيبت دارد. کتاب الکافى، برونداد اين حوزه، براى اثبات اين امر، کفايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر حوزۀ قم که به سختگيرى در امر حديث و جدّيت در نقد آن شهره بوده، حوزۀ علمى بغداد - که امتداد تاريخى حوزۀ کوفه به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت - نيز با احاديث ساختگى برخورد کرده است. بغداد، پایتخت جهان اسلام بوده و بزرگانى مانند شيخ مفيد و سيّد مرتضى و در مرحلۀ بعد، شيخ طوسى داشته است. اينان، هر حديثى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند و به صِرف صحّت سند، آن را معتبر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند. صحّت مضمون و نقد متنى، گفتمان حاکم بر مکتب حديثى بغداد بود و در موارد متعدّدى، شيخ مفيد و سيّد مرتضى، اخبارى را که حتّى برخى بزرگان متأخّر مکتب قم، مانند شيخ صدوق پذيرفته بودند، رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، يا دست کم به وجوب پذيرش آن، تن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: المسائل السرویّة (المطبوعة في مصنّفات الشیخ المفید ج۷): ص۴۴ «حدیث الذّرّ» و تصحیح الاعتقاد (المطبوعة في مصنّفات الشیخ المفید ج۵): ص۱۲۰ «في کیفیّة نزول الوحی».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است اين بزرگان، در جعلى خواندن احاديث، اصرارى نداشتند و بسيارى از اوقات، اخبار وارد شده را فقط واجبُ العمل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند و از حکم قطعى به جعلى بودن آنها خوددارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند؛ زيرا پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر گذشت که تفاوت حديث ضعيف و موضوع، بسيار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ مفيد و شيخ طوسى، در جايگاه دو حلقۀ متّصل علمى و سيّد رضى و سيّد مرتضى، در مقام دو برادر فرزانه، همه از بزرگان مکتب بغداد بودند و با وجود کارهاى علمى و فقهى ديگر، به نقل، کتابت و املاى حديث، توجّه جدّى نشان دادند و از اين رو، يافتن حتّى يک یا دو حديث جعلى در برخى کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايشان، مانند الأمالى مفيد و نهج البلاغة، دشوار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ مفيد، در پيراستن منابع تاريخى و سيره نيز با احاديث نامعتبر، برخوردى پيگير داشت و دو کتاب الإرشاد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد، کتاب بزرگى است که نیمى از آن، ویژۀ زندگانى پیامبر خدا و امام على علیه‌السلام و نیم دیگرِ آن، شرح حال یک‌یک ائمّه و نصوص مربوط به امامت، کرامات و برخى سخنان آنان است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الجَمل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب الجمل، به جنگ جمل و بر نمودن موضع برحقّ امام على علیه‌السلام در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او، گواه مراقبت وى از جريان نقل احاديث تاريخى است. کار سترگ سيّد مرتضى در تنزيه الأنبياء و نيز الأمالى در رويارويى با اسرائيليّات و احاديث داستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرايان، مثال&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدنى و نشان دهندۀ قوّت نقد محتوايى در حوزۀ حديث شيعه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأليفات رجالى و فهرست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّد محدّثان را نيز بايد بدین افزود. اين کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غير مستقيم، به افشاى حديث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان و احاديثشان، يارى رساندند. اين جريان که از اواخر عصر حضور امامان علیهم‌السلام و اوايل قرن سوم آغاز شد، ده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها کتاب رجال و فهرست را به ارمغان آورد. در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رجالى، نام برخى جاعلان و در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فهرست، نام برخى کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ساختگى، افشا شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. افزون بر اين، آگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر رجالى، مانند نام استادان و شاگردان و طبقات (وضعيت و ترتيب حلقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اتّصال راويان) به بازشناسى جعل، يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آگاهى بیشتر، ر.ک: وضع و نقد حدیث: ص۲۰۶ - ۲۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AD_%D8%AC_%D9%85_/_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A9&diff=376 2026-01-06T13:17:47Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ح &lt;span id=&quot;الحجامة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجامَةُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجامت&lt;/span&gt; &lt;span id=&quot;درآمد1&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگران ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین عبد الهادی مسعودی و جناب آقای محمّدهادی خال...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ح]]<br /> &lt;span id=&quot;الحجامة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجامَةُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درآمد1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگران ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین عبد الهادی مسعودی و جناب آقای محمّدهادی خالقی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ حجامت برگرفته از مادّۀ «ح ج م» است که در معنای اصلی آن اختلاف است. ابن فارس، اصل معنای آن را منع و جلوگیری دانسته؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحاء و الجيم و الميم أصلٌ واحد، و هو ضربٌ من المنْع و الصَّدْف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يقال:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحجَمتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الشي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء؛ إذا نكَصتَ عنه. و حُجِمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البعيرُ؛ إذا شُدَّ فمُه بأدَمٍ و لِيف... و الحَجم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:فِعل الحاجم» (معجم مقاییس اللغة: مادّهٔ «حجم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولی ابن منظور، آن را به معنای مکیدن و بادکش کردن گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحجم: المصّ، حَجَمَ الصبيُّ ثديَ أُمّه؛ إذا مَصّه. الحَجّام: المَصّاص؛ يقال للحاجم حجّام لِامتصاصه فم المحجمة» (لسان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العرب: ج۱۲ ص۱۷۶مادّۀ «حجم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با این همه، این دو و نیز برخی دیگر از لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانان مانند خلیل فراهیدی، فَیّومی و طُرَیحی حجامت را به معنای یک شغل، «مشهور» یاد کرده و «بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز از تعریف» شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحِجامة: حرفة الحاجِم؛&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هو الحَجَّام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و الحَجم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فعله»&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کتاب العین: ج۳ ص۸۷ مادّهٔ «حجم»)، «حَجَمَهُ (الحاجِمُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) (حَجماً) - مِن بابِ قَتَلَ -: شَرَطَهُ، و هُوَ (حَجّامٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) أيضاً مُبالَغَةٌ، و اسمُ الصِّناعَةِ (حِجامَةٌ) بالكَسر» (المصباح المنیر: ج۲ ص۱۲۳ مادّۀ «حجم»)، «الحجم: فعل الحاجم، و قد حجمه؛ أي شرطه، فهو محجوم. و اسم الصناعة الحِجامة بكسر الحاء» (مجمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البحرين: ج۱ ص۴۶۵ مادّۀ «حجم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجامت از دیرباز تا کنون و بویژه در میان طبیبان عرب و ایرانی، یکی از شیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های رایج درمان یا پیشگیری از برخی بیماری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جسمی بوده است. بنا به آنچه از گفتۀ برخی تاریخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاران معاصر بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، حجامت در عرب قدیم به همین شیوۀ متداول مرطوب&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شیوۀ دیگر، یعنی در حجامت خشک، تنها عمل بادکش صورت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و خون گرفته نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی بادکش کردن بخشی از سطح بدن از طریق مکیدن به وسیلۀ کاسه یا لیوان و سپس نیشتر زدن و خون گرفتن از همان جا وجود داشته و متناسب با بیماری، در اعضای مختلف بدن صورت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و في جملة معالجات الأطباء و وصفاتهم للمرضى، استعمال الحجامة؛ أي استخراج مقدار من الدم بكأس يسحب هواؤها بالمصّ، فيخرج الدم من الشروط التي عملت في ظهر الرقبة، و قد استخدموها في معالجة الرأس و الشقيقة و الصداع» (المفصّل فی تاریخ العرب قبل الإسلام: ج۸ ص۳۹۰ ـ ۳۹۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با این همه، گفتنی است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. طبّ سنّتى ایران كه در برخی موارد و بویژه در روزگار معاصر به روايات اسلامى توجّه جدّی دارد، اهمّیت فراوانی برای حجامت قائل است؛ امّا این – چنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که در مقدّمۀ دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ احادیث پزشکی به تفصیل، بیان شده است -&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ احادیث پزشکی، محمّد محمّدی ری‌شهری و همکاران: ج۱ ص۱۶ ـ ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به معنای تأیید همۀ آنچه در این باره گفته یا عمل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نیست؛ چون همۀ روایات حجامت و فصد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصد: رگزنی، رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشایی. صاحب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظران، معنای دقیق فصد را «سیاه‌رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشایی» می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. در این باره، ر.ک: «تاریخچهٔ سیاه‌رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشایی درمانی» (بخش دوم)، سیّد حسین رضوی برقعی، روزنامهٔ اعتدال، ش۴۸۳۸ (۱۷/۱۱/۱۴۰۲) ص۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سند و منبع معتبر ندارند. افزون بر این، چه بسا وضعیت جغرافيايى، نژادى، مزاجی و حتّی حالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خاصّ بیمار و نیز وضعیت مخاطب پیامبر و امام، همگی در صدور اين روايات، مؤثّر باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، روايات حجامت هم مانند دیگر روایات طبّی باید با روش علمى و با توجّه به يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تجارب بشرى بررسی شوند و در صورت تأييد و اطمينان به مؤثّر و مفید و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضرر بودن، به آنها عمل گردد. قصد ما در این مدخل نیز بیش از این نیست که روایات حجامت خشک و تر، و نیز روایات فَصد (خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیری از رگ / رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنی) را گردآوری و به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی کنیم که محقّقان بتوانند آنها را به میدان تحقیق و تجربه وارد سازند و بر دانش در این عرصه بیفزایند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. حجامت کردن، چه به عنوان روشی در طبّ پیشگیری و چه به عنوان روشی درمانی، پیش از ظهور اسلام، وجود داشته و چنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که رازی در کتاب الحاوی، ابن سینا در کتاب القانون و جُرجانی در کتاب ذخیرۀ خوارزمشاهی نقل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پزشکان چینی، هندی، ایرانی، یونانی و...، قرن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیش از اسلام، این روش درمانی پیشگیرانه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخته و به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این باره، ر.ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ جهان اسلام: ج۱۲ ص۸۲۰ مَدخل «حجامت»، حسین ناصری مقدّم، حجامت و کاربرد آن، حسین خیراَندیش: ص۱۱ ـ ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حتّی در بارۀ آن، تألیفاتی داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این باره، ر.ک: تاریخ نگارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عربی، فؤاد سِزگین: ج۳ ص۴۴، ۱۱۶ و ۱۲۸، طبّ اسلامی، مانفرد اولمان: ص۹۲، مبانی نظری و عملی طبّ ایرانی تا پایان قرن پنجم هجری، زهرا حسین هاشمی: ص۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند - چنان که صاحب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظران نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - کاربرد آن، اندک و محدود بوده (و برای مثال، حجامت کودکان زیر دو سال و افراد بالای شصت سال، منع قطعی داشته) است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: «تأمّلاتی در حجامت‌پژوهی»، سیّد حسین رضوی برقعی، روزنامۀ اعتدال: ش ۴۸۲۸ (دوم بهمن ۱۴۰۲) ص۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. در منابع طبّی کهن عربی و فارسی، حجامت، دو گونه دارد: تَر (مرطوب) و خشک (یابس) و حجامت خشک، همان «بادکش کردن/ امتصاص» است. پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر گفتیم که برخی لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان عرب، اصل حجامت را به معنای بادکش کردن دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز، ر.ک: المحکم و المحیط الأعظم: ج۳ ص۹۵: «الحَجمُ: المَصُّ، و الحجّام: المَصّاصُ»، تهذیب اللّغة:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج۴ ص۹۹: «أصل الحَجم المَصُّ...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اکنون باید افزود که برخی صاحب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظران، معتقدند که حجامت، در متون کهن عربی، بویژه در احادیث اسلامی، اگر با الفاظی مثل: القرن، الفرع، الموسی، الشَّوک، الطعن، الفَصد، الدَّم و امثال اینها - که قرینه بر بریدن، زخم زدن، تیغ زدن و آمدن خون اند - به کار نرفته باشد، صرفاً به معنای «بادکش کردن» است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: گفتگو با علّامه حسن حسن‌زاده آملی، محمّد بدیعی: ص۲۹۲ (دیدگاه آیة اللّٰه حسن‌زاده و علّامه ابو الحسن شَعرانی)؛ شناخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ نبوّت: ج۱ ص۵۴۷ (دیدگاه آیة اللّٰه ری‌شهری و همکاران).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل نخست، روایات ترغیب به حجامت و در فصل دوم، فواید آن ذکر شده است. آداب حجامت در فصل سوم آمده است. روایات فصل چهارم به جاهایی از بدن اشاره نموده که حجامت در هر یک از آن جاها برای بیماری خاصّی مؤثّر است. در فصل پنجم، زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که برای حجامت خوب و مناسب یا نامناسب است، ارائه شده است. روایات فصد نیز در فصلی مستقل گرد آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فصد (رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنی)، شیوۀ دیگری برای خارج کردن خون غلیظ یا کهنه و آلوده از بدن است. فصد، شیوۀ درمانی حادتری نسبت به حجامت و بادکش کردن است؛ زیرا در حجامت مرطوب (تَر)، خون کمی از طریق مویرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: «إنَّ الحِجامَةَ إنَّما يُؤخَذُ دَمُها مِن صِغارِ العُروقِ المَبثوثَةِ فِى اللَّحمِ» (طبّ الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۵۵، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۲۱۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اثرش نیز موضعی است؛ امّا در فصد، خون از رگ بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهد و در همۀ بدن یا بخش بزرگی از آن اثر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-الحث-على-الحجامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: الحَثُّ عَلَى الحِجامَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق به حجامت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وصية-جبرئيل-و-الملائكة-بالحجامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: وَصِيَّةُ جَبرَئيلَ وَ المَلائِكَةِ بِالحِجامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سفارش جبرئیل و فرشتگان به حجامت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: لَقَد أوصاني جِبريلُ عليه‌السلام بِالحَجمِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظَنَنتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا بُدَّ مِنهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۴ ح۵۱۴ عن أنس، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۷۹؛ الأحكام النبويّة: ص۹۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جبرئیل چندان مرا به حجامت سفارش کرد که گمان کردم چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آن نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي هريرة: أخبَرَني أبُو القاسِمِ صلّی اللّه عليه وآله أنَّ جِبريلَ - عَلَيهِ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ - أخبَرَهُ أنَّ الحَجمَ أفضَلُ ما تَداوىٰ بِهِ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين: ج۴ ص۲۳۲ ح۷۴۷۰، التاريخ الكبير: ج۱ ص۲۱۳ ح۶۶۷، تاريخ بغداد: ج۲ ص۳۹۲ الرقم ۹۰۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از ابو هریره -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به من خبر داد که جبرئیل - که درود و سلام بر او باد - به ایشان خبر داده که حجامت، بهترین چیزی است که مردم با آن، خود را درمان کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: نَزَلَ جَبرَئيلُ عليه‌السلام عَلىٰ رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله بِالسِّواكِ وَ الخِلالِ وَ الحِجامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۳۷۶ ح۲ عن أبى جميلة المفضّل بن صالح، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۵۲ ح۱۰۹، المحاسن: ج۲ ص۳۷۷ ح۲۳۲۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۷ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: جبرئيل علیه‌السلام با [دستور] مسواک زدن و خلال كردن و حجامت نمودن، بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى عن ابن مسعود: حَدَّثَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله عَن لَيلَةَ أُسرِيَ بِهِ، أَنَّهُ لَم یَمُرَّ عَلیٰ مَلَأٍ مِنَ المَلائِكَةِ إِلّا أَمَروهُ أَن مُر أُمَّتَكَ بِالحِجامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۳۹۱ ح۲۰۵۲ عن أنس، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۱ ح۳۴۷۹ نحوه؛ طبّ النبيّ صلّی اللّه عليه وآله: ص۳۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابن مسعود -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از شبی که به معراج برده شد، سخن گفت و فرمود که در آن شب بر هیچ جمعی از فرشتگان نگذشت، مگر این که به او دستور دادند: امّتت را به حجامت کردن دستور بده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: ما مَرَرتُ لَيلَةَ أُسرِيَ بي بِمَلَإٍ مِنَ المَلائِكَةِ إلّا كُلُّهُم يَقولُ لي: عَلَيكَ - يا مُحَمَّدُ - بِالحِجامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۱ ح۳۴۷۷ عن ابن عبّاس، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۷۵۷ ح۳۳۱۶، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۵۳ ح۸۲۵۳ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در شبی که معراج برده شدم، بر هیچ جمعی از فرشتگان نگذشتم، مگر این که همۀ آنها به من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ای محمّد! بر تو باد حجامت کردن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله - في ذِکرِ المِعراجِ -:... ثُمَّ صَعِدنا إلَى السَّماءِ السّابِعَةِ، فَما مَرَرتُ بِمَلَكٍ مِنَ المَلائِكَةِ إلّا قالوا: يا مُحَمَّدُ احتَجِم، وَ أمُر أُمَّتَكَ بِالحِجامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۹ عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۱۸ ص۳۲۶ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در بیان جریان معراج -: سپس به آسمان هفتم صعود کردیم و بر هیچ جمعی از فرشتگان نگذشتیم، مگر این که گفتند: ای محمّد! حجامت کن و امّتت را هم به حجامت کردن فرمان بده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وصية-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-و-أهل-البيت-عليهمالسلام-بالحجامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: وَصِيَّةُ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله و أهلِ البيَتِ عليهم‌السلام بِالحِجامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سفارش پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم‌السلام به حجامت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: عَلَيكُم بِالحِجامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ج۲ ص۶۳۷ ح۱۰ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۱۶ ح۱؛ مسند البزّار: ج۱۳ ص۳۹۹ ح۷۰۹۸ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بر شما باد حجامت کردن!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ تَنفَعُ مِن كُلِّ داءٍ؛ ألا فَاحتَجِموا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲، ص۱۵۵، ح۲۷۸۲ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت برای هر دردی مفید است. هان! پس حجامت کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: اِحتَجِموا؛ فَإِنَّ الدَّمَ رُبَّما تَبَيَّغَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَبَیَّغَ به الدم: هاج به، و ذلك حین تظهر حُمرته في البدن. و البَیغ: تَوَقُّد الدم حتی یظهر في العروق (لسان العرب: ج۸ ص۴۲۲ «بیغ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِصاحِبِهِ فَيَقتُلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱، ص۱۶۹، ح۴۸۸ عن الإمام عليّ عليه‌السلام، طبّ الأئمّة: لابني بسطام: ص۵۷ بزيادة «إذا هاج بكم الدم» بعد «احتجموا»، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۰ ح۴۲؛ فتح الباري: ج۱۰ ص۱۳۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت كنيد؛ زیرا چه بسا خون، طغيان كند و آدمی را بكُشد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إن كانَ دَواءٌ يَبلُغُ الدّاءَ، فَإِنَّ الحِجامَةَ تَبلُغُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج۲ ص۹۷۴ ح۲۷، التمهيد لابن عبد البرّ: ج۲۴ ص۳۴۷ ح۶۲۸؛ درر الأحاديث النبويّة: ص۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اگر دارویی برای دردی مؤثّر باشد، حجامت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الدّاءُ ثَلاثَةٌ وَ الدَّواءُ ثَلاثَةٌ؛ فَأَمَّا الدّاءُ: فَالدَّمُ وَ المِرَّةُ وَ البَلغَمُ؛ فَدَواءُ الدَّمِ الحِجامَةُ، و دَواءُ البَلغَمِ الحَمّامُ، و دَواءُ المِرَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِرَّة: إحدی الطبائع الأربعَ. و مزاج من أمزجة البدن (أنظر: لسان العرب: ج۵ ص۱۶۸ «مرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَشِيُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَشِيُّ: یقال: شربتُ مَشِیّاً و مَشُوّاً؛ و هو الدواء المُسهِل؛ لأنّه یحمل شاربَه علی المَشيِ و التردّد إلی الخلاء. و یجوز أن یکون أراد المَشي الذي یعرض عند شرب الدواء إلی المخرج (النهایة: ج۴ ص۳۳۵ «مشي:).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۱۲۶ ح۲۹۹، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۵ ح۵۲۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۷ ح۸۷؛ الإشراف فى منازل الأشراف لابن أبي الدنیا: ص۱۸۳ ح۴۰۰ من دون إسناد إلى النبي أو أحد من أهل البيت عليهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: درد، سه چيز است و درمان نيز سه چيز. درد، عبارت است از: خون، صفرا و بلغم. درمان خون، حجامت است، و درمان بلغم، حمّام است، و درمان صفرا، مُسهِل است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مقصود از &amp;quot;مَشىّ&amp;quot; در پايان [متن عربی] روايت، هر چيزى است كه مُسهِل باشد. از آن رو مسهل را &amp;quot;مَشِىّ&amp;quot; ناميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه شخص را به راه رفتن و رفتن به سمت آبريزگاه (بیرون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَوی) وادار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد» (لوامع صاحبقرانی).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الدَّواءُ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَربَعَةٍ: الحِجامَةِ، وَ الحُقنَةِ، وَ النّورَةِ، وَ القَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۴۵ ح۵۱۲، الكافي: ج۸ ص۱۹۲ ح۲۲۶، الخصال: ص۲۴۹ ح۱۱۲ کلاهما عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۰ ح۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: درمان در چهار چیز است: حجامت کردن، تنقیه کردن، نوره کشیدن، و بالا آوردن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: خَيرُ الدَّواءِ اللَّدودُ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّدود من الأدوی]: ما یُسقاه المریض في أحد شِقَّي الفم. و لدیدا الغم: جانباه (النهایة: ج۴ ص۲۴۵ «لدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ السَّعوطُ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّعوط: هو ما یجعل من الدواء في الأنف (النهایة: ج۲ ص۳۶۸ «سعط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و المَشِيُّ، وَ الحِجامَةُ، وَ العَلَقُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَلَق: دُوَیبَّة حمراء تکون في الماء تعلق بالبدن و تمصّ الدم. و هي من أدویة الخلق و الأورام الدمَویّة؛ لامتصاصها الدم الغالب علی الإنسان (النهایة: ج۳ ص۲۹۰ «علق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج۵ ص۴۲۴ ح۳ عن الشجعي، الطب النبويّ لأبي نعيم: ج۱ ص۲۸۷ ح۱۸۰، سبل الهدى و الرشاد: ج۱۲ ص۱۴۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بهترین درمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، لَدود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَدود» در عربی، بر لُپی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها (داروهایی که در گوشۀ دهان، حل یا مکیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند) اطلاق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و انفیه و مُسهِل و حجامت و زالو انداختن اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ أمثَلَ ما تَداوَيتُم بِهِ الحِجامَةُ وَ القُسطُ البَحرِيُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُسط: عودٌ یجاء به من الهند، یُجعل في البخور و أیضاً عربيٌّ یُؤکل کالدواء. قیل: عقار من عقاقیر البحر (لسان العرب: ج۱۰ ص۳۷۹ «قسط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۱۵۶ ح۵۳۷۱ عن أنس، صحيح مسلم: ج۳ ص۱۲۰۴ ح۶۳، سنن الترمذي: ج۳ ص۵۷۶ ح۱۲۷۸ کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۷ ذيل ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: عالی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزى كه با آن مداوا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید، حجامت و قُسط شیرین است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: خَيرُ ما تَداوَيتُم بِهِ الحِجامَةُ وَ القُسطُ البَحرِيُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج۴ ص۳۷۴ ح۷۵۸۲ عن أنس، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۱۵ ح۱۲۰۴۵؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۰۳ ح۳۴ عن أنس، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۷ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بهترین چیزی که با آن مداوا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید، حجامت و قُسط شیرین است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِن كانَ في شَيءٍ مِمّا تَداوَيتُم بِهِ خَيرٌ فَالحِجامَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۴ ح۳۸۵۷ عن أبي هريرة، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۱ ح۳۴۷۶، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۴۸ ح۸۵۲۱ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اگر در چیزی از آنچه خود را با آن درمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، خیری باشد، آن چیز، حجامت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ مِن خَيرِ ما تَداوىٰ بِهِ النّاسُ الحَجمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۷ ص۲۶۴ ح۲۰۱۹۱ عن سمرة بن جندب، السنن الكبرى للنسائي: ج۴ ص۳۷۶ ح۷۵۹۶، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۳۲ ح۷۴۶۸ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: یکی از بهترین چیزهایی که مردم با آن خود را درمان کنند، حجامت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن الإمام الصادق عليه‌السلام عن رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ خَيرَ الدَّواءِ الحِجامَةُ، وَ الفِصادٌ، وَ الحَبَّةُ السَّوداءُ؛ يَعنِي الشُّونِيزَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۴۴ ح۵۰۰، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۷۳ ح۲۹؛ الطبّ النبوي لأبي نعيم: ج۱ ص۲۸۸ ح۱۸۲ عن الإمام عليّ عليه‌السلام عنه صلّی اللّه عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - به نقل از امام صادق علیه&lt;/span&gt;‎&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌السلام -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «بهترین دارو: حجامت و فصد و سیاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانه است» یعنی همان شونیز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن جابر بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إِن كانَ في شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِن أَدوِيَتِكُم أَو يَكونُ في شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِن أَدوِيَتِكُمْ خَيرٌ؛ فَفي شَرطَةِ مِحجَمٍ، أَو شَربَةِ عَسَلٍ، أَو لَذعَةٍ بِنارٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّذع: الخفیف من إحراق النار. یرید الکَيّ (لسان العرب: ج۸ ص۳۱۷ «لذع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُوافِقُ الدّاءَ، و ما أُحِبُّ أَن أَكتَوِيَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۱۵۲ ح۵۳۵۹، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۷۳۰ ح۷۱، السنن الكبرى ج۹ ص۵۷۳ ح۱۹۵۴۲ کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۷ و راجع صحيفة الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۱۰۸ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه انصاری -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اگر در چیزی از درمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما نفعی بوده یا هست، در نیشتر حجامت یا نوشیدن عسل یا داغ کردن متناسب با درد است. من دوست ندارم داغ شوم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل مختلف الحديث: رُوّيتُم أَنَّهُ صلّی اللّه عليه وآله كَوىٰ أَسعَدَ بنَ زُرارَةَ و قالَ: إِن كانَ في شَيء مِمّا تَداوُونَ بِهِ خَيرٌ، فَفي بَزغَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَزغ: الشَّرط. و بَزَغَ دَمَه: أسالَهُ (النهایة: ج۱ ص۱۲۵ «بزغ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَجّامٍ، أَو لَذعَةٍ بِنارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل مختلف الحديث: ص۲۲۳، تهذيب الآثار (مسند ابن عبّاس): ج۱ ص۴۹۰ ح۷۷۳ نحوه؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۷۵ ح۱۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأویل مختلف الحدیث: روایت شده است که پیامبر صلی الله علیه و آله اسعد بن زراره را داغ کرد و فرمود: «اگر در چیزی از آنچه خود را با آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مداوا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، نفعی باشد، در نیشتر حجامتگر یا داغ کردن است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: طِبُّ العَرَبِ في ثَلاثةٍ: شَرطَةِ الحَجّامِ، وَ الحُقنَةِ، و آخِرُ الدَّواءِ الكَيُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طب الأئمّة عليهم‌السلام: لابني بسطام: ص۵۵ عن زرارة، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۲۶۲ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: طبّ عرب، در سه چیز است: نیشتر حجامتگر، تنقیه، و داغ کردن - که آخرین درمان است -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: طِبُّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرَبِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَمسَةٌ: شَرطَةُ الحَجّامِ، وَ الحُقنَةُ، وَ السُّعوطُ، وَ القَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءُ، وَ الحَمّامُ، و آخِرُ الدَّواءِ الكَيُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام: لابني بسطام: ص۵۵، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۲۶۳ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: طبّ عرب، پنج چیز است: نیشتر حجامتگر، تنقیه، انفیه، بالا آوردن، حمّام، و داغ کردن - که آخرین درمان است -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: طِبُّ العَرَبِ في سَبعَةٍ: شَرطَةِ الحِجامَةِ، وَ الحُقنَةِ، وَ الحَمّامِ، وَ السُّعوطِ، وَ القَيءِ، و شَربَةِ عَسَلٍ، و آخِرُ الدَّواءِ الكَيُّ، و رُبَّما يُزادُ فيهِ النّورَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام: لابني بسطام: ص۵۵، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۲۶۳ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: طبّ عرب، در هفت چيز است: نيشتر حجامتگر، تنقیه، حمّام، انفيه، قى كردن، نوشيدن قدرى عسل، و آخرين درمان هم داغ كردن است و شايد نوره را هم بِدان بيفزايند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا ثارَ الدَّمُ بِأَحَدِكُم فَليَحتَجِم؛ لا يَتَبَيَّغ بِهِ فَيَقتُلَهُ. و إِذا أرادَ أحَدُكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَلِكَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَليَكُن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في آخِرِ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۴ ح۵۱۳، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه کسی از شما دچار هیجان خون شد، حجامت کند تا خونش طغیان نکند که او را بکشد، و هر گاه کسی از شما خواست حجامت کند، این کار را در آخر روز بکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: نِعمَ العادَةُ الحِجامَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۴ ص۲۶۶ ح۶۷۸۳ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خوب عادتی است حجامت کردن!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تداوي-الأنبياء-بها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: تَداوِي الأنبِياءِ بِها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: درمان پیامبران با حجامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مِن دَواءِ الأَنبِياءِ الحِجامَةُ وَ النّورَةُ وَ السُّعوطُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام: لابني بسطام: ص۵۷ عن فضل الرسّان؛ بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۰ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از درمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پیامبران است: حجامت و نوره و اَنفیّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: خَمسٌ مِن سُنَنِ المُرسَلينَ: الحَياءُ، وَ الحِلمُ، وَ الحِجامَةُ، وَ السِّواكُ، وَ التَّعَطُّرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأُصول: ج۲ ص۳ عن بدر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخطمي، التاريخ الكبير: ج۸ ص۱۰ ح۱۹۵۵، الآحاد و المثاني: ج۴ ص۲۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پنج چیز، از سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيامبران است: حيا، بردبارى، حجامت كردن، مسواک زدن و عطر زدن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تداوي-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-بها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: تَداوِي النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله بِها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: درمان پیامبر صلی الله علیه و آله با حجامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علی عليه‌السلام: ما وَجِعَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله وَجَعاً قَطُّ إلّا كانَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَزَعُهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجَامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۶۲ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۶ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۹ ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هیچ گاه دچار دردی نمی‌شد، مگر این که به حجامت پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن عبّاس: اِحتَجَمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله في رَأْسِهِ و هُوَ مُحرِمٌ؛ مِن وَجَعٍ كانَ بِهِ بِماءٍ يُقالُ لَهُ: لُحيُ جَمَلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۱۵۶ ح۵۳۷۴، صحيح مسلم: ج۲ ص۸۶۳ ح۸۸، سنن النسائي: ج۵ ص۱۹۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در حالی که مُحرِم بود، در آبگاهی به نام لُحی جَمَل، دچار دردی شد و حجامت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله احتَجَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَسَطَ رَأسِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَجَمَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابنُ أبي طَيبَةَ بِمِحجَمَةٍ مِن صُفرٍ، و أَعطاهُ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله صاعاً مِن تَمرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۱۱ ح۳۸۴ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۵۹ ح۱؛ مسند أبى يعلى: ج۴ ص۴۰ ح۳۷۴۶ عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسط سرش را حجامت کرد. ابن ابی طَیبه با نیشتری مسی ایشان را حجامت کرد و پیامبر خدا صلی الله علیه و آله یک صاع خرما به او [دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُزد] داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله قَدِ احتَجَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَعطَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَجرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۱۶ ح۲ عن حنان بن سدير، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۳۵۵ ح۱۰۰۹؛ صحيح مسلم: ج۴ ص۱۷۳۱ ح۷۶ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پيامبر صلی الله علیه و آله حجامت كرد و مزد آن را هم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يَحتَجِمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِثَلاثٍ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واحِدَةٍ مِنها فِي الرَّأسِ؛ يُسَمِّيهَا المُتَقَدِّمَةَ، و واحِدَةٍ بَينَ الكَتِفَينِ؛ يُسَمّيهَا النّافِعَةَ، و واحِدَةٍ بَينَ الوَرِكَينِ يُسَمّيهَا الْمُعينَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام: لابني بسطام: ص۵۷ عن صفوان، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۰ ح۴۵ و راجع جزء فيه أحاديث للأشيب: ص۴۶ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سه تا حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد: یکی در سر، که آن را متقدّم (پیشین) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامید. یکی در بین دو شانه، که آن را نافع (سودمند) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامید، و یکی در مابین دو کَفَل (بالای باسَن)، که آن را مُعین (کمک کننده) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله كانَ إذَا احتَجَمَ هاجَ بِهِ و تَبَيَّغَ، فَاغتَسَلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالماءِ البارِدِ لِيُسَكِّنَ عَنهُ حَرارَةَ الدَّمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۸ عن شعيب العقرقوفي، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۲ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله هر گاه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، دچار هیجان و طغیان خون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. پس با آب سرد، خودش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شست تا حرارت خون در او فروکش کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عَن سمُرة بن جُندب: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَدَعا حَجّاماً فَأَمَرَهُ أن يَحجُمَهُ، فَأَخرَجَ مَحاجِمَ لَهُ مِنْ قُرونٍ، فَأَلزَمَهُ إيّاهُ، فَشَرَطَهُ بِطَرَفِ شَفرَةٍ، فَصَبَّ الدَّمَ فِي إناءٍ عِندَهُ. فَدَخَلَ عَلَيْهِ رَجُلٌ مِن بَني فَزارَةَ، فَقالَ: ما هذا يا رَسولَ اللهِ؟ عَلامَ تُمَكِّنُ هذا مِن جِلدِكَ يَقْطَعُهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَمِعتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: هذَا الحَجمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و مَا الحَجمُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ مِن خَيرِ ما تَداوى بِهِ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۱۵ ح۲۰۱۹۲، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۳۲ ح۷۴۶۹، السنن الكبرى: ج۹ ص۵۷۰ ح۹۹۵۲۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از سَمَرة بن جُندب -: نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بودم که حجامتگر را فرا خواند و دستور داد حجامتش کند. حجامتگر، شاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حجامتش را در آورد و بادکش کرد و با نوک تیغی نیشتر زد و خون را در ظرفی که نزدش بود، ریخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این هنگام، مردی از بنی فزاره وارد شد. گفت: این چه وضعی است، ای پیامبر خدا؟ چرا اجازه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید این مرد، پوست شما را بشکافد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود: «این، حجامت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: حجامت چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این، بهترین روشی است که مردم، خود را با آن درمان کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن الحسن: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله احتَجَمَ في رَأسِهِ، و أَمَرَ أصحابَهُ أن يَحتَجِموا في رُؤوسِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج۱ ص۴۴۷ و راجع تفسير القمّي: ج۲ ص۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از حسن -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در سرش حجامت كرد و به يارانش هم دستور داد كه در سرشان حجامت كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تداوي-أهل-البيت-عليهمالسلام-بها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵: تَداوي أهلِ البَيتِ عليهم‌السلام بِها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: درمان اهل بیت علیهم‌السلام با حجامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علی عليه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله أمَرَني بِالحِجامَةِ وَ الاِفتِصادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۰ ص۹۲ ح۲۸۴۹۳ نقلاً عن ابن السنّي في الطبّ و راجع المصنّف لعبد الرزّاق: ج۶ ص۶۶ ح۱۰۰۱۹ و الأمالي للصدوق: ص۲۹۵ ح۳۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله مرا به حجامت و فصد کردن امر فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن زرارة: قَدِمتُ المَدينَةَ و أَنَا شابٌّ أمرَدُ، فَدَخَلتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُرادِقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُّرادِق: هو کُلّ ما أحاط بشيء من حائط أو مضرب أو خباء (النهایة: ج۲ ص۳۵۹ «سردق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِأَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام بِمِنىً، فَرَأَيتُ قَوماً جُلوساً فِي الفُسطاطِ، و صَدرُ المَجلِسِ لَيسَ فيهِ أحَدٌ، و رَأَيتُ رَجُلاً جالِساً ناحِيَةً يَحتَجِمُ، فَعَرَفتُ بِرَأيي أنَّهُ أَبو جَعفَرٍ عليه‌السلام، فَقَصَدتُ نَحوَهُ فَسَلَّمتُ عَلَيهِ، فَرَدَّ السَّلامَ عَلَيَّ، فَجَلَستُ بَينَ يَدَيهِ وَ الحَجّامُ خَلفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۱ ص۴۱۴ ح۳۰۸، بحار الأنوار: ج۲۶ ص۸۰ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّی - به نقل از زراره -: در اوان جوانی که هنوز ریش در نیاورده بودم، به مدینه رفتم و در مِنا به خیمۀ ابو جعفر (امام باقر) علیه‌السلام وارد شدم. دیدم عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در خیمه نشسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بالای مجلس، خالی است. مردی را دیدم که در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مشغول حجامت است. حدس زدم ابو جعفر باشد. به سویش رفتم و سلام کردم. جواب سلامم را داد. رو به رویش نشستم و حجامتگر پشت سرش بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يزيد بن عبدالملك النوفلي: دَخَلتُ عَلىٰ أبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام و في يَدِهِ رُمّانَةٌ، فَقالَ: يا مُعَتِّبُ، أعطِهِ رُمّانَةً؛ فَإِنّي لَم أُشرَك في شَيءٍ أبغَضَ إلَيَّ مِن أن أُشرَكَ في رُمّانَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ احتَجَمَ، و أَمَرَني أن أحتَجِمَ، فَاحتَجَمتُ، ثُمَّ دَعا بِرُمّانَةٍ اُخرىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۳۵۳ ح۹، المحاسن: ج۲ ص۳۵۸ ح۲۲۴۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۱۶۲ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از يزيد بن عبد الملک نوفلى -: بر امام صادق علیه‌السلام وارد شدم، در حالى كه انارى در دست داشت. فرمود: «اى مُعَتِّب! يک انار هم به اين مرد بده؛ چرا كه در [خوردن] هيچ چيز، كسى با من شريک نشده است كه برايم ناخوشايندتر از شريک شدن در [خوردن] انار باشد». سپس حجامت كرد و به من فرمود كه حجامت كنم. من هم حجامت كردم. آن گاه، انارى ديگر خواست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عبد الرحمان بن عَمرو بن أسلم: رَأَيتُ أبَا الحَسَنِ موسَى بنَ جَعفَرٍ عليه‌السلام احتَجَمَ يَومَ الأَرْبِعاءِ و هُوَ مَحمومٌ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَترُكهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُمّى.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاحتَجَمَ يَومَ الجُمُعَةِ فَتَرَكَتهُ الْحُمّى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ج۲ ص۳۸۶ ح۷۱، قرب الإسناد: ص۳۰۲ ح۱۱۸۷، بحار الأنوار: ج۵۹ ص۳۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از عبد الرحمان بن عَمرو بن اَسلم -: ابو الحسن موسی بن جعفر علیه‌السلام را دیدم که تب داشت و در روز چهارشنبه حجامت کرد؛ امّا تب رهایش نکرد و روز جمعه حجامت کرد و تبش قطع شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن الأنصاري: كانَ الرِّضا عليه‌السلام رُبَّما تَبَيَّغَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّمُ، فَاحتَجَمَ في جَوفِ اللَّيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۰ ح۴۸۹، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۳ ح۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از انصاری -: امام رضا علیه‌السلام گاهی، دچار هیجان خون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و در همان دل شب، حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام عَن مُقاتِلِ بن مُقاتِل: رَأَيتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُمُعَةِ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَقتِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّوالِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ ظَهرِ الطَّريقِ يَحتَجِمُ و هُوَ مُحرِمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۱۶ ح۳۸، بحار الأنوار: ج۵۹ ص۳۲ ح۲ و راجع كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۳۴۸ ح۲۶۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از مُقاتِل بن مُقاتِل-: ابو الحسن [امام] رضا علیه‌السلام را دیدم که در روز جمعه هنگام زوال، در حالی که مُحرِم بود، کنار جادّه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-فوائد-الحجامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: فَوائِدُ الحِجامَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فایده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حجامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشفاء-من-الأمراض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: الشِّفاءُ مِنَ الأَمراضِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شفابخش بیماری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجمِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شِفاءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج۵ ص۴۶۰ ح۲ عن شبير بن عمر، المعجم الأوسط: ج۹ ص۳۳ ح۹۰۵۲؛ بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۵ ح۱۰۷ نقلاً عن الفردوس عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در حجامت، شفاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إن يَكُن في شَيءٍ شِفاءٌ، فَفي شَرطَةِ حَجّامٍ أو شَربَةِ عَسَلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۳۵ ح۸۳، صحيفة الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۱۰۸ ح۶۰ كلاهما عن أحمد بن عامر الطائى عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۶ ح۲۵؛ مسند ابن حنبل: ج۶ ص۱۲۳ ح۱۷۳۱۷ عن عقبة بن عامر الجهني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: اگر در چيزى شفا باشد، در نيشتر حجامتگر یا نوشيدن قدری عسل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: شِفاءُ أُمَّتي في ثَلاثٍ: آيَةٍ مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِتابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَزيزِ، أو لَعقَةٍ مِن عَسَلٍ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو شَرطَةِ حَجّامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص۲۷۴، عوالي اللآلي: ج۲ ص۱۴۸ ح۴۱۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۷۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: شفای امّت من، در سه چیز است: آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از کتاب خداوند عزیز، یا قاشقی عسل، یا نیشتر حجامتگر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الشِّفاءُ في ثَلاثَةٍ: في شَرطَةِ مِحجَمٍ، أو شَربَةِ عَسَلٍ، أو كَيَّةٍ بِنارٍ؛ و أَنَا أنهىٰ أُمَّتي عَنِ الكَيِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۱۵۲ ح۵۳۵۷ عن ابن عبّاس، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۵ ح۳۴۹۱؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۷۵ ح۲۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: شفا در سه چیز است: در نیشتر حجامتگر، یا نوشیدن قدری عسل، یا داغ نهادن با [آهن گداخته در] آتش، و من امّتم را از داغ نهادن، نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عاصمِ بن عُمَر بن قَتادَة: إنَّ جابِرَ بنَ عَبدِ اللّهِ عادَ المُقَنَّعَ، ثُمَّ قالَ: لا أبرَحُ حَتّىٰ تَحتَجِمَ؛ فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقول: إنَّ فيهِ شِفاءً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۱۵۶ ح۵۳۷۲، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۷۲۹ ح۷۰، السنن الكبرى للنسائي: ج۴ ص۳۷۶ ح۷۵۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از عاصم بن عُمَر بن قَتاده -: جابر بن عبد اللّٰه از مُقَنَّع عیادت کرد و گفت: از این جا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم تا این که حجامت کنی؛ زیرا من از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود در آن شفاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن سلمى امرأة أبي رافع: ما كانَ أحَدٌ يَشتَكي إلىٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَجَعاً في رَأسِهِ، إلّا قالَ: اِحتَجِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۴ ح۳۸۵۸، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۴۴۶ ح۲۷۶۸۸، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۵۱ ح۸۲۴۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از سلمى، همسر ابو رافع (خدمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار پيامبر خدا صلی الله علیه و آله) -: كسى نبود که از دردی در سرش به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شكايت کند، جز آن كه پيامبر صلی الله علیه و آله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حجامت كن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ فِي الرَّأسِ شِفاءٌ مِن سَبعٍ إذا ما نَوىٰ صاحِبُها: مِنَ الجُنونِ، وَ الجُذامِ، وَ البَرَصِ، وَ النُّعاسِ، و وَجَعِ الضِّرسِ، وَ الصُّداعِ، و ظُلمَةٍ يَجِدُها في عَينَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۱ ص۲۴ ح۱۰۹۳۸ عن ابن عبّاس، فتح الباري: ج۱۰ ص۱۵۲ نحوه؛ مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۴ ح۵۱۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: حِجامت در سر، شفابخش هفت درد است، هر گاه با نیّت شفا باشد: از ديوانگى، جذام، پيسى، خواب‌آلودگى، دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد، سردرد و تاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای كه شخص در چشم احساس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إِن أخَذَ الرَّجُلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّوَرانُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَليَحتَجِم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأُصول الستّة عشر (كتاب محمّد بن المثنّى الحضرمي): ص۲۵۷ ح۳۴۴ عن ذريح المحاربي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر کسی سرگیجه گرفت، حجامت کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: کانَ [الإمامُ الصّادقُ عليه‌السلام] إذَا اعتَلَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنسانٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّارِ قالَ: «اُنظُروا في وَجهِهِ»، فَإِن قَالوا: أصفَرُ، قالَ: «هُوَ مِنَ المِرَّةِ الصَّفراءِ»، فَيَأْمُرُ بِماءٍ فَيُسقىٰ. و إِن قالوا: أَحمَرُ، قالَ: «دَمٌ»، فَيَأْمُرُ بِالحِجامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۶۹ ح۴۸۷، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۰۱ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: امام صادق علیه‌السلام هر گاه یکی از اهالی خانه بیمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به صورتش بنگرید». اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند زرد است، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از تلخۀ صفراست» و دستور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد به او آب بنوشانند، و اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند سرخ است، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خون است» و دستور حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمزة بن الطيّار: كنتُ عِندَ أبِي الحَسَنِ الأَوَّلِ عليه‌السلام، فَرَآني أتَأَوَّهُ، فَقالَ: ما لَكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ضِرسي. فَقالَ: لَوِ احتَجَمتَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاحتَجَمتُ، فَسَكَنَ. فَأَعلَمتُهُ. فَقالَ لي: ما تَداوَى النّاسُ بِشَيءٍ خَيرٍ مِن مَصَّةِ دَمٍ، أو مُزعَةِ عَسَلٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ! مَا المُزعَةُ عَسَلٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَعقَةُ عَسَلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۹۴ ح۲۳۱، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۶۳ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از حمزة بن طيّارـ: نزد امام كاظم علیه‌السلام بودم. ديد آه و ناله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. فرمود: «چه شده است؟». گفتم: دندانم. فرمود: «کاش حجامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من حجامت كردم و دردم ساکت شد. امام علیه‌السلام را از اين موضوع آگاه كردم. به من فرمود: «مردم به چیزی بهتر از يک مَكشِ خون يا يک مُزْعۀ عسل درمان نجسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! «مزعۀ عسل» چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «يک قاشق عسل».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص14 (وصیّة النبيّ صلّی اللّه عليه وآله و أهل البیت عليهم‌السلام بالحجامة)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص76 (بعض أیّام الشهر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۵ (سفارش پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم‌السلام به حجامت کردن)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۷۹ (برخی روزهای ماه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تقوية-العقل-و-الحفظ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: تَقوِيَةُ العَقلِ وَ الحِفظِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تقویت عقل و حافظه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ عَلَى الرّيقِ أمثَلُ، و هِيَ تَزيدُ فِي العَقلِ، و تَزيدُ فِي الحِفظِ، و تَزيدُ الحافِظَ حِفظاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۴ ح۳۴۸۸ عن ابن عمر، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۳۴ ح۷۴۷۹ نحوه؛ مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۴ ح۵۱۸ عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت کردنِ ناشتا، سودمندتر است، که خِرد را افزايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، حافظه را زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و بر حافظۀ حافظان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علی عليه‌السلام: إنَّ الحِجامَةَ تُصَحِّحُ البَدَنَ، و تَشُدُّ العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۱۱، ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام؛ تحف العقول: ص۱۰۰، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۴ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حِجامت، بدن را صحّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و عقل را استحكام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جلاء-البصر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳: جَلاءُ البَصَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تقویت بینایی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: نِعمَ العيدُ الحِجامَةُ - يَعنِي العادَةَ -؛ تَجلُو البَصَرَ، و تَذهَبُ بِالدّاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲۴۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۶ ح۲۶ و راجع الفردوس: ج۴ ص۲۶۶ ح۶۷۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نيكو عادتى است حجامت! ديده را جلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و درد را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: نِعمَ الدَّواءُ الحِجامَةُ؛ تُذهِبُ الدَّمَ، و تَجلُو البَصَرَ، و تُخِفُّ الصُّلبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۵۵ ح۸۲۵۶، سنن الترمذي: ج۴ ص۳۹۱ ح۲۰۵۳ نحوه، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۱ ح۳۴۷۸ نحوه، و کلّها عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نيكو درمانى است حجامت! [افزایش] خون را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد، ديده را جلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و کمر را سبُک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-آداب-الحجامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: آدابُ الحِجامَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب حجامت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قراءة-آية-الكرسي-و-الصلوات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: قِراءَةُ آيَةِ الكُرسِيِّ وَ الصَّلَواتُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خواندن آیة الکرسی و صلوات فرستادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن قَرَأَ آيَةَ الكُرسِيِّ عِندَ الحِجامَةِ، كانَت لَهُ مَنفَعَةُ حِجامَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمل اليوم و الليلة لابن السنّي: ص۶۴ ح۱۶۷ عن كهيل عن الإمام عليّ عليه‌السلام، الأذكار المنتخبة للنَّوَوي: ص۲۶۸ عن الإمام عليّ عليه‌السلام، نزهة المجالس للصفورى: ج۱ ص۱۳۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس در هنگام حجامت کردن، آیة الکرسی را بخواند، حجامتش به او سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن قَرَأَ آيَةَ الكُرسِيِّ عِندَ حِجامَةٍ، كانَت مَنفَعَتُها مَنفَعَةَ حِجامَتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۶ ح۲۸۱۴۴ نقلاً عن كتاب عمل اليوم و الليلة لابن السنّي و في النسخة التي بأيدينا «كانت له منفعة حجامته» بدل «كانت منفعتها منفعة حجامتين» و نقلاً عن الفردوس أيضا، تفسير ابن كثير: ج۱ ص۴۵۵ نحوه و كلّها عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس در هنگام حجامت کردن، آیة الکرسی را بخواند، نفع آن حجامت به&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازۀ دو حجامت خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذَا تَبغِي الدَّمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِأَحَدِكُم فَليَحتَجِم فِي أَيِّ الأَيَّامِ كَانَ وَ ليَقرَأ آيَةَ الكُرسِيِّ وَ يَستَخِيرُ اللهَ تَعَالَى ثَلَاثاً وَ يُصَلِّي عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۶۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۴۵ ح۵۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۵ ح۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه در کسی از شما خون طغیان کرد، در هر روزی که بود، حجامت کند و آیة الکرسی را بخواند و سه بار از خدا طلب خیر کند و بر پیامبر صلی الله علیه و آله صلوات بفرستد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِقرَأ آيَةَ الكُرسِيِّ، وَ احتَجِم أيَّ يَومٍ شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۷۳ ح۴۰۸ عن عبد الرحمن بن الحجّاج، الهداية للصدوق: ص۱۸۲، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۳ ح۵۱۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۷ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آية الكرسى را بخوان و هر روزى كه خواستى، حجامت كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِقرَأ آيَةَ الكُرسِيِّ، وَ احتَجِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا بَدا لَكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۲۶۹ ح۲۴۰۵ عن حمّاد بن عثمان، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۲۰ ح۱۸۱۰ و ص۱۷۳ ح۵۰۹ عن مفضّل بن عمر نحوه، بحار الأنوار: ج۵۹ ص۲۸ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آیة الکرسی را بخوان و هر زمان که خواستی، حجامت کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن محمّد بن رياح: رَأَيتُ أَبا إِبراهيمَ عليه‌السلام يَحتَجِمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُمُعَةِ، فَقُلتُ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُعِلتُ فِداكَ، تَحتَجِمُ يَومَ الجُمُعَةِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أقرَأُ آيَةَ الكُرسِيِّ، فَإِذا هاجَ بِكَ الدَّمُ لَيلًا كانَ أَو نَهاراً فَاقرَأ آيَةَ الكُرسِيِّ وَ احتَجِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۹۰ ح۸۳، بحار الأنوار: ج۵۹ ص۳۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از محمّد بن ریاح -: ابو ابراهیم (امام کاظم) علیه‌السلام را دیدم که روز جمعه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. گفتم: قربانت گردم! در روز جمعه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیة الکرسی را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. هر زمان که خون در تو به هیجان آمد، شب باشد یا روز، آیة الکرسی را بخوان و حجامت کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-بالمأثور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: الدُّعاءُ بِالمَأثورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خواندن دعای مأثور&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأثور، متنی است که از پیامبر صلّی الله علیه و آله یا امامان علیهم السلام روایت شده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن خلف بن حمّاد عن رجل عن الإمام الصادق عليه‌السلام: أنَّهُ قالَ لِرَجُلٍ مِن أَصحابِهِ: إذا أرَدتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجامَةَ و خَرَجَ الدَّمُ مِن مَحاجِمِكَ، فَقُل قَبلَ أن تَفرُغَ وَ الدَّمُ يَسيلُ: «بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعوذُ بِاللهِ الكَريمِ في حِجامَتي هٰذِهِ مِنَ العَينِ فِي الدَّمِ، و مِن كُلِّ سوءٍ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: و ما عَلِمتَ يا فُلانُ أنَّكَ إذا قُلتَ هٰذا فَقَد جَمَعتَ الأَشياءَ كُلَّها؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۱۷۲ ح۱، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷ ح۴۹۵، طبّ الأئمّة: لابني بسطام: ص۵۵ عن الإمام الباقر عليه‌السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۱ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانی الأخبار - به نقل از خلف بن حَمّاد، از مردی -: امام صادق علیه‌السلام به مردی از اصحابش فرمود:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر گاه خواستی حجامت کنی و خون از جای حجامت بیرون زد، قبل از تمام شدن حجامت و در حالی که خون جاری است، بگو: &amp;quot;به نام خداوند مهرگستر مهربان. به خدای کریم، پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم در این حجامتم از چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زخم در خون و از هر گونه بدی&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «فلانی! نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی که با گفتن این دعا همه چیز را جمع کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا عليه‌السلام: فَإِذا أرَدتَ الحِجامَةَ، فَاجلِس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجّامِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَنتَ مُتَرَبِّعٌ و قُل:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسمِ اللّٰهِ الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعوذُ بِاللّٰهِ الكَريمِ في حِجامَتي مِنَ العَينِ فِي الدَّمِ، و مِن كُلِّ سوءٍ و أعلالٍ و أَمراضٍ و أَسقامٍ و أَوجاعٍ، و أَسأَلُكَ العَافِيَةَ وَ المُعافاةَ وَ الشِّفاءَ مِن كُلِّ داءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا عليه‌السلام: ص۳۹۴، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۷ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا علیه‌السلام: هر گاه خواستی حجامت کنی، جلوی حجامتگر، چهارزانو بنشین و بگو: «به نام خداوند مهرگستر مهربان. به خدای کریم، پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم در این حجامتم از چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زخم در خون و از هر گونه بدی و علیلی و بیماری و ناخوشی و درد، و از تو عافیت و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستی و شفا از هر دردی را می‌خواهم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحجامة-علی-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: الحِجامَةُ عَلَی الطَّعامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجامت کردن با شکم سیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إيّاكَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الحِجامَةَ عَلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّيقِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۰ ح۴۹۱، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۴ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از حجامت کردنِ ناشتا بپرهیز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا تَحتَجِم حَتّى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَأكُلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَيئاً؛ فَإِنَّهُ أدَرُّ لِلعِرقِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَسهَلُ لِخُروجِهِ، و أَقوىٰ لِلبَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۰ ح۴۹۲، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۴ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: قبل از حجامت کردن، چیزی بخور؛ زیرا این کار خون را در رگ، بیشتر و خروج آن را آسان‌تر و بدن را قوی‌تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمّار الساباطي عن الإمام الصادق عليه‌السلام: ما يَقولُ مَن قِبَلَكُمْ فِي الحِجَامَةِ؟ قُلتُ: يَزعُمونَ أنَّها عَلَى الرّيقِ أفضَلُ مِنها عَلَى الطَّعامِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، هِيَ عَلَى الطَّعامِ أدَرُّ لِلعُروقِ، و أَقوىٰ لِلبَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۷۳ ح۴۰۷، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۰ ح۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عمّار ساباطى -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «مردمِ طرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما در بارۀ حجامت چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند حجامت در حالت ناشتا بهتر از حجامت كردن بعد از غذاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، حجامت كردن بعد از غذا موجب جريان بيشتر [خون در] رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و قوّت بيشتر بدن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: الحِجامَةُ بَعدَ الأَكلِ؛ لِأَنَّهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا شَبِعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتَجَمَ اجْتَمَعَ الدَّمُ و أَخرَجَ الدّاءَ، و إِذَا احتَجَمَ قَبلَ الأَكلِ خَرَجَ الدَّمُ و بَقِيَ الدّاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱، ص۱۷۰، ح۴۹۳، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۴ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: حجامت کردن، بعد از غذاست؛ زیرا زمانی که انسان سیر باشد و حجامت کند، خون جمع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بیماری را بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و هر گاه قبل از غذا [و با شکم خالی] حجامت کند، خون خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، امّا بیماری در بدن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ عَلَی الرّيقِ دَواءٌ، و عَلَى الشِّبَعِ داءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۴ ح۵۱۴ عن أنس، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۷۹؛ الطبّ النبويّ لابن القيّم: ص۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت کردنِ ناشتا، دواست و با شکم سیر، درد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ عَلَى الرّيقِ أَمثَلُ، و فيها شِفاءٌ و بَرَكَةٌ، و تَزيدُ العَقلَ وَ الحِفظَ؛ فَاحتَجِموا عَلىٰ بَرَكَةِ اللهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۳ ح۳۴۸۷ عن إبن عمر، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۳۵ ح۷۴۸۱ نحوه، سبل الهدى و الرشاد: ج۱۲ ص۱۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت کردنِ ناشتا بهتر است و در آن، شفا و برکت است و عقل و حافظه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید. پس، در روزهای پنجشنبه به برکت خدا حجامت کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تؤكد العديد من الأحادیث على تناول الطعام و الشبع قبل الحجامة. كما جاء في بعض الأحاديث أن الأفضل أن تکون المعدة خالیة قبل الحجامة. و عدد روايات المجموعة الأولیٰ أكثر و مصادرها و أسانیدها أکثر اعتباراً. كما أن الطبيعة البشرية تتعرض في بعض الأحيان إلى ضعف مؤقت بسبب الحجامة أو سحب الدم، و الأفضل في هذه الحالة أن نكون قد تناولنا شیئاً، و ألّا نحتجم علی معدة خالیة. و بالطبع فإن امتلاء المعدة أيضاً يستنزف قوى الجسم و يضرّ به أثناء الحجامة. و لذلك فإن الحالة الوسطى بین الشبع و الجوع هي الأنسب، و من هنا يمكن اعتبار رواية أو روايتين تشيران إلى الجوع قبل الحجامة بمثابة عدم امتلاء المعدة. كما توصي منظمة نقل الدم الإيرانية الیوم لمن يريد التبرّع بالدم، بتناول الطعام و الراحة قبل عملية التبرّع. کما یتمّ إعطاء الطعام و السوائل للشخص بعد انتهاء عملیة تبرّعه بالدم و قبل مغادرته.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایات متعدّدی بر غذا خوردن و سير بودن قبل از حجامت تأكيد دارند. برخی روایات نیز تهی بودن شكم قبل از حجامت را بهتر دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. تعداد روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دستۀ نخست، بیشتر و اعتبار منابع و اسناد آنها بهتر است. همچنین طبيعت انسانی، گاه بر اثر حجامت یا خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى دچار ضعف موقّتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که در این صورت، بهتر است چیزی خورده باشیم و با شکم تهی حجامت نکنیم. البتّه پُر بودن شكم نيز نیروی بدن را تحليل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرد و در وقت حجامت، زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور است. از این رو، حالت میانۀ سيرى و گرسنگى مناسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و در اين صورت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان یکی دو روایت ناظر به گرسنه بودن پیش از حجامت را به معنای پر نبودن شکم دانست، چنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که امروزه، سازمان انتقال خون ایران به کسانی که قصد اهدای خون دارند، توصیه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که قبل از ورود به فرایند اِهدا، غذا خورده و استراحت مختصری کرده باشند و پس از اهدای خون و قبل از خروج از سازمان نیز با خوراکی و مایعات، از اهدا کننده پذیرایی می‌کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكل-الرمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: أكلُ الرُّمّانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوردن انار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن زيد الشحّام: كُنتُ عِندَ أبي عَبدِ اللّٰه عليه‌السلام، فَدَعا بِالحَجّامِ فَقالَ لَهُ: اِغسِل مَحاجِمَكَ و عَلِّقها. و دَعا بِرُمّانَةٍ فَأَكَلَها. فَلَمّا فَرَغَ مِنَ الحِجامَةِ دَعا بِرُمّانَةٍ اُخرىٰ فَأَكَلَها، و قالَ: هٰذا يُطفِئُ المِرارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۰ ح۴۹۴، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۴ ح۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق - به نقل از زيد شحّام -: نزد امام صادق علیه‌السلام بودم كه حجامتگر را طلبيد و به او فرمود: «نیشترهایت را بشوى و بياويز». آن گاه، انارى طلبيد و خورد. چون حجامت را به پايان برد، انار ديگرى طلبيد و خورد و فرمود: «اين، صفرا را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانَد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يزيد بن عبد الملك النوفلي: دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام و في يَدِهِ رُمّانَةٌ، فَقالَ: يا مُعَتِّبُ، أعطِهِ رُمّانَةً؛ فَإِنّي لَم أُشرَك في شَيءٍ أبغَضَ إلَيَّ مِن أن أُشرَكَ في رُمّانَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ احتَجَمَ، و أمَرَني أن أَحتَجِمَ فَاحتَجَمتُ، ثُمَّ دَعا بِرُمّانَةٍ اُخرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۳۵۳ ح۹، المحاسن: ج۲ ص۳۵۸ ح۲۲۴۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۱۶۲ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از يزيد بن عبد الملک نوفلى -: بر امام صادق علیه‌السلام وارد شدم، در حالى كه انارى در دست داشت. فرمود: «اى مُعَتِّب! يک انار هم به اين مرد بده؛ چرا كه در [خوردن] هيچ چيز، كسى با من شريک نشده است كه برايم ناخوشايندتر از شريک شدن در [خوردن] انار باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس حجامت كرد و به من فرمود كه حجامت كنم. من هم حجامت كردم. آن گاه، انارى ديگر خواست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه‌السلام: كُلِ الرُّمّانَ بَعدَ الحِجامَةِ رُمّاناً حُلواً؛ فَإِنَّهُ يُسَكِّنُ الدَّمَ، و يُصَفِّي الدَّمَ فِي الجَوفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۹، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۳ ح۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: پس از حجامت، انار بخور، انارى شيرين؛ چرا كه هیجان خون را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و خون را در درون، تصفيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكل-الحلاوة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: أكلُ الحَلاوَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوردن شیرینی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الائمة عليهم‌السلام لابني بسطام عن زرارة بن أعين عن الإمام الصادق عليه‌السلام: أنَّهُ احتَجَمَ، فَقالَ يا جارِيَةُ، هَلُمّي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُكَّراتٍ.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ [قالَ: إنَّ السُّکَّرَ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزیادة من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الحِجامَةِ يورِدُ الدَّمَ الصّافِيَ و يَقطَعُ الحَرارَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۹، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۲ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة علیهم‌السلام ابنی بسطام - به نقل از زرارة بن اعین -: امام صادق علیه‌السلام حجامت کرد و فرمود: «ای کنیز! سه حبّه قند بیاور. خوردن قند بعد از حجامت، خونِ صاف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و حرارت را قطع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: رُوِيَ عَن أبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام أنَّهُ احتَجَمَ فَقالَ: «يا جَارِيَةُ، هَلُمِّي ثَلاثَ سُكَّراتٍ». ثُمَّ قَالَ: «إنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُّكَّرَ بَعدَ الحِجامَةِ يَرُدُّ الدَّمَ الطَّمِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَما الماءُ: ارتفع و علا و ملأ النهر... و قد یُسعار فیما سوی ذلك (لسان العرب: ج۱۵ ص۱۵ «طما»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَزيدُ فِي القُوَّةِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۱ ح۴۹۷، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۴ ح۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: در بارۀ امام صادق علیه‌السلام نقل شده است که حجامت کرد و فرمود: «ای کنیز! سه حبّه قند بیاور». سپس فرمود: «زیرا قند بعد از حجامت، خون تازه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و نیرو را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكل-السمك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: أكلُ السَّمَكِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوردن ماهی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن معتّب: قالَ لي أبُو الحسن عليه‌السلام يَوماً: يا مُعَتِّبُ، اُطلُب لَنا حيتاناً طَرِيَّةً؛ فَإِنّي أُريدُ أن أحتَجِمَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطَلَبتُها لَهُ فَأَتَیتُهُ بِها، فَقالَ لي: يا مُعَتِّبُ، سَكبِج&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الوافي: «سَکبِج: أي اطبخ به سِکباجاً». و السِّکباج - بکسر السین -: طعام معروف یُصنع مِن خَلٍّ و زعفران و لحم (مجمع البحرین: ج۲ ص۳۱۰ «سکبج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لي شَطرَها، وَ اشوِ لي شَطرَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَغَدّىٰ مِنها أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام، و تَعَشّىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۲۷۱ ح۵۰۶، الكافي: ج۶ ص۳۲۳ ح۳، نحوه، بحار الأنوار: ج۶۵ ص۲۱۰ ح۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از مُعَتِّب -: امام كاظم علیه‌السلام روزى به من فرمود: «اى معتّب! چند ماهىِ تازه برایمان تهیّه كن كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم حجامت كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن را تهيّه كردم و براى ایشان آوردم. به من فرمود: «اى معتّب! نيمى از آن را با سركه و زعفران بپز و نيمى را برايم كباب كن» و امام، چاشت و شام از آن خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن يحيى: كَتَبَ بَعضُ أصحابِنا إلىٰ أبي مُحَمَّدٍ عليه‌السلام يَشكو إلَيهِ دَماً و صَفراءَ، فَقالَ: إذَا احتَجَمتُ هاجَتِ الصَّفراءُ، و إذا أخَّرتُ الحِجامَةَ أضَرَّنِي الدَّمُ! فَما تَرىٰ في ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ عليه‌السلام: اِحتَجِم، و كُل عَلىٰ أثَرِ الحِجامَةِ سَمَكاً طَرِيّاً كَباباً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَعَدتُ عَلَيهِ المَسأَلَةَ بِعَينِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ عليه‌السلام: اِحتَجِم، و كُل عَلى أثَرِ الحِجامَةِ سَمَكاً طَرِيّاً كَباباً بِماءٍ و مِلحٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاستَعمَلتُ ذٰلِكَ، فَكُنتُ في عافِيَةٍ و صارَ غِذايَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۳۲۴ ح۱۰، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۳۵۱ ح۱۱۴۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۵ ص۲۱۷ ح۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن يحيى -: يكى از شيعيان به امام عسكرى علیه‌السلام نامه نوشت و به ایشان از خون و صفرا اظهار ناراحتى كرد و نوشت: چون حجامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، صفرا به جوش مى&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و چون حجامت را به تأخير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكنم، خون، مرا زيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند. چاره را در چه مى‌بينید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام نوشت: «حجامت كن و در پىِ حجامت، ماهىِ تازۀ كباب شده بخور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين پرسش را ديگر بار تكرار كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشت: «حجامت كن و در پِى حجامت، ماهىِ تازۀ كباب شده و آب و نمک بخور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين كار را انجام دادم و از آن پس، هماره در عافيت بودم و آن، خوراک من شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن أبي بصير: قالَ أبو جَعفَر عليه‌السلام: أيَّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ تَأْكُلونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الحِجامَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: الهِندَباءَ وَ الخَلَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ بِهِ بَأسٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۱ ح۴۹۶، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۴ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از ابو بصیر -: امام باقر علیه‌السلام پرسید: «پس از حجامت، چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورید؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: کاسنی و سرکه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عیبی ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-اخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷: آدابٌ اُخری&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن هارون بن رئاب: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله احتَجَمَ. ثُمَّ قالَ لِرَجُلٍ: اِدفِنهُ لا يَبحَث عَنهُ كَلبٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهراً اين دستور، به خاطر نظافت و بهداشت محيط بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج۱ ص۴۴۸، تفسير القرطبي: ج۲ ص۱۰۳ نحوه، سبل الهدى و الرشاد: ج۱۲ ص۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از هارون بن رئاب -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله حجامت کرد. سپس به مردی فرمود: «آن (خون) را دفن کن که سگی دنبالش نرود [و نخورد]».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: مَنِ احتَجَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرَ إلَىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَّلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِحجَمَةِ دَمِهِ، أمِنَ مِنَ الرَّمَدِ إلَى الحِجامَةِ الأُخرىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۸ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۱ ح۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هر کس حجامت کند و به اوّلین خون حجامتش بنگرد، تا حجامت بعدی از چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِغُلامِهِ رُبَیحٍ -: يا رُبَيْحُ، اُشدُد قَصَبَ المَلازِمِ، وَ اجعَل مَصَّكَ رَخِيّاً، وَ اجعَل شَرطَكَ زَحفاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله في ذیل الحدیث: يحتمل أن يكون المراد بالمَلازم المحاجم؛ لأنّها تلزم البدن و توضع عليه، و بقصبها رأسها الذي يمصّ، و شدّه بشدّ الجلد عليه كما هو الشائع، و بالمصب [کذا في البحار، و الظاهر أنّها هکذا في النسخة التي اعتمدها المجلسي] طرفها الواسع الذي يوضع على الجسد؛ فإنّ الدم الخارج يُصبّ عليه، و بكونه رخيّاً عدم الاعتماد عليه كثيراً فيؤلم الجسد، و يحتمل أن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكون في الأصل «مصّك» بتشديد الصاد بدون الباء؛ أي مُصّ بالتأنّي بدون شدّة و إسراع، أو يكون مكان «رخیّاً» «رحباً» بالحاء المهملة و الباء الموحّدة؛ أي اجعل الظرف الذي تصبّ فيه الدم واسعاً مكشوفاً ليمكن استعلام كيفيّة الدم. «و اجعل شرطك زحفاً» أي أسرع في البضع و استعمال المشرط. و لا يبعد أن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكون في الكلام تصحيف كثير.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۹ ح۷۹ عن معتّب بن المبارك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۱ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به پیشکار خود، رُبَیح -: ای رُبَیح! قَصَب المَلازم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که محلّ بادکش را با آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند تا خلأ به وجود آمده از بین نرود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را محکم کن و مَکِش را نرم و سست انجام بده و تیغ را نرم و آرام و به صورت سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خیز بکش&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام عن شُعيب العَقرقوفيّ: حَدَّثَنا أَبو إسحاقَ الأَزديِّ عَن أَبي إِسحاقَ السَّبيعيِّ عَمَّن ذَكَرَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أَنَّ أمیرَ المُؤمِنینَ عليه‌السلام کانَ یَغتَسِلُ مِنَ الحِجامَةِ وَ الحَمّامِ. قالَ شُعَیبٌ: فَذَکَرتُهُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ الصّادِقِ عليه‌السلام، فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله کانَ إذَا احتَجَمَ، هاجَ بِهِ و تَبَیَّغَ، فَاغتَسَلَ بِالماءِ البارِدِ لِیُسَکِّنَ عَنهُ حَرارَةَ الدَّمِ. و إِنَّ أمیرَ المُؤمِنین عليه‌السلام کانَ إذا دَخَلَ الحَمّامَ، هاجَت بِهِ الحَرَارةُ، صَبَّ عَلَیهِ الماءَ البارِدَ فَتَسکُنُ عَنهُ الحَرارَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۸، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۲ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طب الأئمّة علیهم‌السلام ابنا بسطام - به نقل از شعیب عَقَرقوفی، از ابو اسحاق اَزدی، از ابو اسحاق سبیعی، از کسی که یاد کرده است -: امیر مؤمنان علیه‌السلام چون حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد یا حمّام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، غسل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعیب گفت: این مطلب را برای امام صادق علیه‌السلام گفتم. فرمود: «پیامبر صلی الله علیه و آله هنگامی که حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، خونش به هیجان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و جنبش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. پس با آب سرد غسل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد تا حرارت بدنش فروکش کند. امیر مؤمنان علیه‌السلام هر گاه به حمّام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، حرارت بدنش به هیجان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. پس، آب سرد بر خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریخت و حرارت بدنش فرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام عن إسحاق بن أبي الحسن عن أُمّه أُمّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: قالَ سَيِّدي عليه‌السلام: مَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَظَرَ إلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَّلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحجَمَةٍ مِن دَمِهِ، أمِنَ مِنَ الواهِنَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر هنا و في الموضع الآتي: «الواهیة»، و الصواب ما أثبتناه کما في بحار الأنوار نقلاً عن المصدر. قال العلّامة المجلسي رحمه الله في ذیل الحدیث نقلاً عن النهایة: الواهنة: عرق یأخذ في المنکب و في الید کلّها فیرقی منها... و في بعض النسخ: «الواهیة» و الأوّل أظهر، و یدلّ أنّها تطلق علی وجع العنق أیضاً أو فسّرت به لأنّه یلزمها غالباً (اُنظر تمام کلامه).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الحِجامَةِ الأُخرىٰ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَأَلتُ سَيِّدي: مَا الواهِنَةُ؟ فَقالَ وَجَعُ العُنُقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۸، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۱ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة علیهم‌السلام، ابنا بسطام - به نقل از اسحاق بن ابی الحسن، از مادرش اُمّ محمّد -: سَرورم فرمود: «کسی که به اوّلین خونِ حجامتش نگاه کند، تا حجامت بعدی، از واهنه ایمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سَرورم پرسیدم: واهنه چیست؟ فرمود: «گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد»&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام - للمأمون -: إذا أرَدتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجامَةَ فَلا تَحتَجِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلّا لِاثنَتَي عَشرَةَ تَخلو مِنَ الهِلالِ إلىٰ خَمسَةَ عَشَرَ مِنهُ؛ فَإِنَّهُ أصَحُّ لِبَدَنِكَ، فَإِذا نَقَصَ الشَّهرُ فَلا تَحتَجِم إلّا أن تَكونَ مُضطَرّاً إلىٰ إخراجِ الدَّمِ؛ و ذٰلِكَ أنَّ الدَّمَ يَنقُصُ في نُقصانِ الهِلالِ و یَزیدُ في زِیادَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لتَکُنِ الحِجامَةُ بِقَدرِ ما مَضیٰ مِنَ السِّنینَ: ابنُ عِشرِینَ سَنَةً یَحتَجِمُ في کُلِّ عِشرِینَ یَوماً، وَ ابنُ ثَلاثِینَ سَنَةً في کُلِّ ثَلَاثَینَ یَوماً، وَ ابنُ أربَعینَ في کُلِّ أربَعینَ یَوماً، و ما زادَ فَبِحِسابِ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اعلَم - یا أمیرَ المُؤمِنینَ - أَنَّ الحِجامَةَ إنَّما یؤخَذُ دَمُها مِن صِغارِ العُروقِ المَبثوثَةِ فِي اللَّحمِ، و مِصداقُ ذٰلِكَ أنَّها لا تُضَعِّفُ القُوَّةَ کَما یوجَدُ مِنَ الضَّعفِ عِندَ الفِصادِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حِجامَةُ النُّقرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُقرَة القفا: حُفرة في آخِر الدِّماغ (المصباح المنیر: ص۶۲۱ «نقر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَنفَعُ لِثِقلِ الرَّأسِ. و حِجامَةُ الأَخدَعَینِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخدَعان: عِرقان فی جانبَي العُنُق (النهایة: ج۲ ص۴ «خدع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یُخَفِّفُ عَنِ الرَّأسِ وَ الوَجهِ وَ العَینِ، وَ هِيَ نافِعَةٌ لِوَجَعِ الأَضراسِ. و رُبَّما نابَ الفَصدُ عَن سائِرِ ذٰلِكَ. و قَد یُحتَجَمُ تَحتَ الذَّقَنِ لِعِلَاجِ القُلاعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُلاع - بالتخفیف -: مِن أدواء الفَم و الخلق، معروف. و قیل: هو داءٌ یصیب الصبیان في أفواههم (لسان العرب: ج۸ ص۲۹۳ «قلع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الفَمِ و فَسادِ اللِّثَةِ و غَیرِ ذٰلِكَ مِن أَوجاعِ الفَم. و کَذٰلِكَ الَّتي توضَعُ بَینَ الکَتِفَینِ تَنفَعُ مِنَ الخَفَقانِ الَّذي یَکونُ مَعَ الاِمتِلاءِ وَ الحَرارَةِ. وَ الَّتي توضَعُ عَلَی السّاقَینِ قَد یَنقُصُ مِنَ الإمتِلاءِ فِي الکُلیٰ وَ المَثانَةِ وَ الأَرحامِ، و یُدِرُّ الطَّمثَ، غَیرَ أنَّها مَنهَکَةٌ لِلجَسَدِ، و قَد تَعرِضُ مِنهَا العَشوَةُ الشَّدیدَةُ، إلّا أنَّها نافِعَةٌ لِذَوِي البُثورِ وَ الدَّمامیلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي یُخَفِّفُ مِن ألَمِ الحِجامَةِ تَخفیفُ المَصِّ عِندَ أَوَّلِ ما یَضَعُ المَحاجِمَ، ثُمَّ یُدَرِّجُ المَصَّ قَلیلاً قَلیلاً، وَ الثَّواني أزیَدُ فِي المَصِّ مِنَ الأَوائِلِ، و کَذٰلِكَ الثَّوالِثُ فَصاعِداً. و یَتَوَقَّفُ عَنِ الشَّرطِ حَتّی یَحمَرَّ المَوضِعُ جَیِّداً بِتَکریرِ المَحاجِمِ عَلَیهِ، و تُلَیَّنُ المِشرَطَةُ عَلی جُلودٍ لَیِّنَةٍ، و یَمسَحُ المَوضِعَ قَبلَ شَرطِهِ بِالدُّهنِ، وَ کَذٰلِكَ یَمسَحُ المَوضِعَ الَّذي یَفصِدُ بِدُهنٍ؛ فَإِنَّهُ یُقَلِّلُ الأَلَمَ، وَ ذٰلِكَ یُلَیِّنُ المِشراطَ وَ المِبضَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِشرَط: المِبضَع. و المِشراط مثله (لسان العرب: ج۷ ص۳۳۲ «شرط»). والمِبضَع: ما یُبضَع [أي یُشتَقّ] بِه العِرق؛ بَضَعَ الشيء یَبضَعُهُ: شَقَّهُ (أُنظر: لسان العرب: ج۸ ص۱۳ «بضع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالدُّهنِ، و یَمسَحُ عَقیبَ الحِجامَةِ و عِندَ الفَراغِ مِنها المَوضِعَ بِالدُّهنِ، وَ لیُنَقِّط عَلَی العُروقِ إذا فُصِدَت شَیئاً مِنَ الدُّهنِ؛ کَي لا تَلتَحِمَ فَیَضُرَّ ذلِكَ المَقصودَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لیَعمِدِ الفاصِدُ أن یَفصِدَ مِنَ العُروقِ ما کانَ فِي المَواضِعِ القَلیلَةِ اللَّحمِ؛ لِأَنَّ في قِلَّةِ اللَّحمِ مِن فَوقِ العُروقِ قِلَّةَ الأَلَمِ، و أکثَرُ العُروقِ ألَماً إذا کانَ الفَصدُ في حَبلِ الذِّراعِ وَ القِیفَالِ؛ لِأَجلِ کَثرَةِ اللَّحمِ عَلَیها، فَأَمَّا الباسلیقُ وَ الأَکحَلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباسَلیق: عِرق عند المِرفَق في الجانب الإنسي [یعني الأیسر] ممّایلي الإبط. و القیفال: في الجانب الوحشي. و الأکحل بینهما و هو عربي، فأمّا الباسلیق و القیفال فمُعرّبان (فقه اللغة للثعالبي: ص۱۵۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّهُما أقَلُّ ألَماً فِي الفَصدِ إذا لَم یَکُن فَوقَهُمَا لَحمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الواجِبُ تَکمیدُ مَوضِعِ الفَصدِ بِالماءِ الحارِّ لِیَظهَرَ الدَّمُ، و خاصَّةً فِي الشِّتاءِ؛ فّإِنَّهُ یُلَیِّنُ الجِلدَ و یُقَلِّلُ الأَلَمَ و یُسَهِّلُ الفَصدَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَیَجِبُ في کُلِّ ما ذَکَرنا مِن إخراجِ الدَّمِ اجتِنابُ النِّساءِ قَبلَ ذٰلِكَ بِاثنَتَي عَشرَةَ ساعَةً. و یَحتَجِمُ في یَومٍ صاحٍ صافٍ لا غَیمٌ فیهِ و لا ریحٌ شَدیدَةٌ. وَ لیُخرِج مِنَ الدَّمِ بِقَدرِ ما یَریٰ مِن تَغَیُّرِهِ. و لا تَدخُل یَومَكَ ذاكَ الحَمّامَ؛ فَإِنَّهُ یورِثُ الدّاءَ، وَ اصبُب عَلیٰ رَأسِكَ و جَسَدِكَ الماءَ الحارَّ و لا تَغفُل ذٰلِكَ مِن ساعَتِكَ. و إِیّاكَ وَ الحَمّامَ إذَا احتَجَمتَ؛ فَإِنَّ الحُمَّی الدّائِمَةَ تَکونُ مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذَا اغتَسَلتَ مِنَ الحِجامَةِ فَخُذ خِرقَةَ مِرعِزّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِرعِزّی: اللیّن من الصوف. و حکی الأزهريّ المِرعِزّیٰ کالصوف یخلُص من بین شعر العَنز (تاج العروس: ج۸ ص۷۱ «رعز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَلقِها عَلیٰ مَحاجِمِكَ أو ثَوباً لَیِّناً مِن قَزٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَزّ من الثیاب و الإبریسم، أعجمي مُعرّب. قال الأزهَري: هو الذي یُسَوّیٰ منه الإبریسم (لسان العرب: ج۵ ص۳۹۵ «قزز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو غَیرِهِ. و خُذ قَدرَ الحِمَّصَةِ مِنَ الدِّریاقِ الأَکبَرِ فَاشرَبهُ و کُلهُ مِن غَیرِ شَربٍ إن کانَ شِتاءً، وَ إِن کانَ صَیفاً فَاشرَبِ الإِسکَنجَبینَ المَغلِيَّ؛ فَإِنَّكَ إذا فَعَلتَ ذٰلِكَ فَقَد أمِنتَ مِنَ اللَّقوَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّقوَة: هي مرض یعرِض للوجه فَیمیله إلی أحد جانبَیه (النهایة: ج۴ ص۲۶۸ «لقا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ البَهَقِ وَ البَرَصِ وَ الجُذامِ بِإِذنِ اللّٰهِ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مُصَّ مِنَ الرُّمِانِ الإِملیسِيِّ؛ فَإِنَّهُ یُقَوِّي النَّفسَ و یُحیِي الدَّمَ. و لا تَأکُلَنَّ طَعاماً مَالِحاً و لا مِلحاً بَعدَهُ بِثُلُثَي ساعَةٍ؛ فَإِنَّهُ یَعرِضُ مِنهُ الجَرَبُ. وَ إِن کانَ شِتاءً فَکُلِ الطَّیاهیجَ إذَا احتَجَمتَ، وَ اشرَب عَلَیهِ مِن ذٰلِكَ الشَّرابِ الَّذي وَصَفتُهُ لَكَ، وَ ادهُن مَوضِعَ الحِجامَةِ بِدُهنِ الخِیرِيِّ و ماءِ وَردٍ و شَيءٍ مِن مِسكٍ، و صُبَّ مِنهُ عَلی هامَتِكَ سَاعَةَ تَفرُغُ مِن حِجامَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمّا فِي الصَّیفِ فإِذَا احتَجَمتَ فَکُلِ السِّکباجَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السکباج: طعام معروف یُصنع من خَلّ و زعفران و لحم (مجمع البحرین: ج۲ ص۳۱۰ «سکبج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الهُلامَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهُلام - کغُراب -: طعام یُتَّخذ من لحم عِجلٍ بجلده، کذا في المحکم. و هو مَرَق السِّکباج المُبَّرد المُصَفّیٰ من الدُّهن، هکذا ذکره الأطبّاء (تاج العروس: ج۱۷ ص۷۶۲ «هلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ المَصُوصَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَصوص: طعام من لحم یُطبخ و یُنقَع في الخَلّ. و قیل: یُنقَع في الخلّ ثمّ یُطبَخ. أو یکون المَصوص من لحم الطیر خاصّةً. و العامّة تضمُّه (تاج العروس: ج۹ ص۳۶۲ «مصص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الخامِیرَ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم نعثر علی معناها في مصادر اللغة. و اللفظ یشبه «خَمیر» الفارسیة، و في بعض النصوص «الیحامیر» و هو جمع الیَحمور و هو حمار الوحش [الذي یقال له بالفارسیة «گور»] (راجع ‌بحار الأنوار: ج۶۲ ص۸۵ و ۱۸۷، مجمع البحرین: ج۳ ص۲۷۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ صُبَّ عَلی هامَتِكَ دُهنَ البَنَفسَجِ و ماءَ وَردٍ و شَیئاً مِن کافورٍ، وَ اشرَب مِن ذٰلِكَ الشَّرابِ الَّذي وَصَفتُهُ لَكَ بَعدَ طَعامِكَ، و إِیّاكَ و کَثرَةَ الحَرَکَةِ وَ الغَضَبِ و مُجامَعَةَ النِّساءِ یَومَكَ ذاكَ... و أَکلُ السَّمَكِ المَملُوحِ بَعدَ الحِجامَةِ وَ الفَصدِ لِلعُروقِ یُوَلِّدانِ البَهَقَ وَ الجَرَبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۵۴ و ۶۴، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - خطاب به مأمون -: هر گاه خواستى حجامت كنى، فقط از دوازدهم تا پانزدهم ماه باشد؛ زيرا حجامت كردن در اين مدّت، براى سلامت بدن، مفيدتر است. از اين مدّت كه گذشت، حجامت مكن، مگر اين كه ناچار از خارج ساختن خون باشى. علّتش اين است كه با كاستن از هلال ماه، خون كاهش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و با افزايش آن، خون افزايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. حجامت بايد متناسب با سن باشد. كسى كه بيست سال دارد، بايد هر بيست روز يک بار حجامت كند، سى ساله، هر سى روز يک بار، چهل ساله، هر چهل روز يک بار، و به همين نسبت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان - اى امير مؤمنان - كه در حجامت، خون در واقع از رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ريز پراكنده در گوشت گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. تأیید کنندۀ اين سخن، آن است كه در حجامت، بر خلاف فصد، احساس ضعف دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. حجامت در گودى پس گردن براى سنگينى سر، مفيد است، و حجامت دو رگ دو طرف گردن، سر و صورت و چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را سبک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و براى درد دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سودمند است. گاه به جاى اينها، فصد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. زير چانه براى درمان جوش دهان و فساد (عفونت و خونريزى) لثه و ديگر بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دهان حجامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. حجامت ميان دو كتف، براى تپش قلبی كه از امتلاى معده و حرارت باشد، مفيد است. حجامت ساق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پا گاه از امتلاى كليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مثانه و رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهد و خون حيض را روان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد؛ امّا اين نوع حجامت، جسم را ضعيف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و گاه موجب ضعف بينايى (/شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كورى) شديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. منتها براى ضایعات پوستی (بُثورات) و دُمَل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مفيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه از درد حجامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهد، اين است كه وقتى شاخ حجامت [بر محلّ حجامت] گذاشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، ابتدا به آهستگى بمكند (بادكش شود) و سپس اندک اندک و به تدريج مكيده شود و مكيدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوم، بيشتر و سنگین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از مكيدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اوّل باشد. همچنين است مكيدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سوم به بالا، و نيشتر زده نشود تا آن كه محلّ حجامت با تكرار شاخ نهادن و مكيدن كاملاً سرخ گردد. نیشتر زدن بر پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نرم باید نرم [و ملایم] باشد و محلّ حجامت را بايد قبل از نيشتر زدن، روغن ماليد و همچنين محلّ فصد را بايد روغن ماليد؛ زيرا اين كار، درد را كم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. همچنين نيشتر را بايد با روغن چرب كرد و بعد از حجامت هم محلّ آن را روغن ماليد. پس از فصد كردن، بر روى رگى كه فصد شده، بايد چند قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روغن چكاند تا رگ، مسدود نشود و به شخص فصد شده، آسيب نرساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رگزن بايد رگى را انتخاب كند كه در جاى كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوشت قرار دارد؛ زيرا كم بودن گوشت روى رگ، موجب كم شدن درد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. دردناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در فصد، رگ حبل الذراع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حبل الذراع: رگى كه از مچ دست تا كتف كشيده شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قيفال&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيفال: رگى در بازو كه آن را مخصوص به سر و روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند و «سراروى» نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند (ناظم الأطباء). در قانون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: رگى در شانه است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است؛ زيرا گوشت زيادى روى آنهاست؛ امّا رگ باسَليق&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باسَليق: شاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رگ دست و آن، رگى است به محاذات محور بازو كه به «رگ تن» مشهور است (فرهنگ لاروس).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اَكحَل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكحل: رگ ميانى دست كه آن را فصد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و آن را رگ حيات يا رگ هفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندام يا نهر البدن (ميزاب بدن) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامند (فرهنگ لاروس).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در هنگام فصد، دردش كمتر است، اگر روى آنها را گوشت نگرفته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لازم است محلّی را که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند فصد کنند بویژه در فصل زمستان، با دستمال آب گرم خوب مالش دهند تا خون آشکار شود؛ زیرا اين كار، پوست را نرم و درد را كم و فصد را آسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علاوه بر آنچه كه در فصد و حجامت گفته شد، لازم است قبل از خون گرفتن، دوازده ساعت از مقاربت با زن دورى كرد. در روزى بايد حجامت كرد كه هوا آفتابى و صاف و بدون ابر و باد شديد باشد، و از خون به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خارج شود كه تغيير در [رنگ یا غلظت] آن ديده شود. در روزى كه حجامت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، حمّام مرو؛ زيرا موجب بیماری مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. بلافاصله بعد از حجامت، آب گرم بر سر و بدنت بريز و از آن غفلت نکن؛ ولی بعد از حجامت، از رفتن به حمّام [و ماندن در آن] خوددارى كن؛ زيرا سبب تب دائمى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون خود را از حجامت شستى، قطعۀ پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كرک بز آنقرى يا پارچۀ نرمى از ابريشم يا جز آن را بردار و بر محلّ حجامتت بگذار و اگر زمستان بود، به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازۀ يک نخود ترياق اكبر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترياق اكبر يا ترياق فاروق يا ترياق الأفاعى: دارويى كه از گوشت افعى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به دست می‌آورند (لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ دهخدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخور، و اگر تابستان بود، قدرى سكنجبين جوشيده بنوش، كه اگر چنين كنى، به اذن خدا از لقوه و بهک و پيسى و جذام در امان خواهى بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين آب انار مَلَس تناول كن؛ زيرا نفْس (بدن) را تقويت و خون را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. تا دو سوم ساعت پس از حجامت، غذاى شور با نمک نخور؛ زيرا موجب جَرَب (گرى) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر در زمستان حجامت كردى، گوشت تيهو بخور و از آن شرابى كه برايت توضيح دادم، بالاى آن بنوش و محلّ حجامت را با مخلوطى از روغن خيرى (شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بو) و گلاب و مشک چرب كن، و بلافاصله پس از حجامت، از آن مخلوط بر فرق سرت بريز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا اگر در تابستان حجامت كردى، سِكباج&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِكباج: معرّب «سركه باجه» و آن، گوشت پخته در سركه است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هَلام&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَلام: خوراكى از گوشت گوساله با پوستش يا آب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوشت سكباج كه روغنش گرفته و سرد شده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَصوص&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَصوص: خوراكى از گوشت پخته و خوابانده در سركه، يا از گوشت پرنده.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خامير&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خامير: آب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوشت سِكباج سرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تناول كن و آميختۀ روغن بنفشه و گلاب و مقدارى كافور بر فرق خود بريز و بعد از غذايت، از آن شرابى كه برايت شرح دادم، بنوش. در آن روز [كه حجامت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;]، از حركت زياد و عصبانيت و مقاربت پرهيز كن... و خوردن ماهی خشکِ نَمَک‌سود، بعد از حجامت و بعد از رگ زدن (فَصد)، موجب پیسیِ سطحی (بَهَک) و جَرَب (گَری) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-مواضع-الحجامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِع: مَواضِعُ الحِجامَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حجامت در بدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّأْسِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شِفاءٌ مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلِّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داءٍ إلَّا السّامَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّام: یعني الموت (النهایة: ج۲ ص۴۲۶ «سوم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۷ عن زرارة عن الإمام الباقر عليه‌السلام؛ السرائر: ج۳ ص۱۳۹ و فيه «و روي» نحوه، دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۴۵ ح۵۱۲، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۰ ح۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت در سر، شفای هر دردی است جز مرگ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ الحِجامَةَ فِي الرَّأسِ دَواءٌ مِن داءٍ الجُنونِ وَ الجُذامِ وَ العَشا وَ البَرَصِ وَ الصُّداعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۲۳ ص۲۹۹ ح۶۶۷ عن أمّ سلمة، المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۶ ح۴۵۴۷ نحوه، سبل الهدى و الرشاد: ج۱۲ ص۱۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت در سر، درمانِ درد جنون و جذام و شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوری و پیسی و سردرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحِجامَةُ فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّأْسِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شِفاءٌ مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَبعٍ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجُنونِ، وَ الجُذامِ، وَ البَرَصِ، وَ النُّعاسِ، و وَجَعِ الضِّرسِ، و ظُلمَةِ العَينِ، وَ الصُّداعِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۴ ح۵۱۷، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۸۱؛ المعجم الكبير: ج۱۱ ص۲۴ ح۱۰۹۳۸ عن ابن عبّاس عن رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حجامت در سر، شفای هفت بیماری است: جنون و جذام و پیسی و خواب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلودگی و دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد و تاری چشم و سردرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك علی الصحیحین عن أبي سعید الخدري: رَسولَ الله صلّی اللّه عليه وآله قالَ: المِحجَمَةُ الَّتي في وَسَطِ الرَّأسِ: مِنَ الجُنُونِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبقات الكبرى: «شفاء من الجنون...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجُذامِ وَ النُّعاسِ وَ الأَضراسِ. و كانَ يُسَمّيها مُنقِذَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۳۴ ح۷۴۷۸ عن أبي سعيد الخدري، المعجم الأوسط: ج۵ ص۴۲ ح۴۶۲۳، الطبقات الكبرى: ج۱ ص۴۴۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از ابو سعید خُدری -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «حجامتِ وسط سر، برای [دفع] جنون و جذام و خواب‌آلودگی و دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد است». ایشان این نوع حجامت را مُنقِذه (نجات‌بخش) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن ابن عمر: إنَّ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يَحتَجِمُ في رَأسِهِ، و يُسَمّيهِ أُمَّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُغيثٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۳ ص۹۵ الرقم ۷۰۷۹، سبل الهدى و الرشاد: ج۱۲ ص۱۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سرش را حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و این نوع حجامت را اُمّ مُغیث می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اِحتَجَمَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَلىٰ كاهِلِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکاهل: مُقدّم أعلی الظهر ممّا یلي العنق، و هو الثُّلث الأعلی فیه ستّ فِقَر (النهایة: ج۱۱ ص۶۰۲ «کهل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن أجلِ الَّذي أكَلَ مِنَ الشّاةِ، حَجَمَهُ أبو هِندٍ بِالقَرنِ وَ الشَّفرَةِ، و هُوَ مَولىً لِبَني بَياضَةٍ مِنَ الأَنصارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۷۴ ح۴۵۱۰، سنن الدارمي: ج۱ ص۳۷ ح۶۸، السنن الكبرى: ج۸ ص۸۳ ح۱۶۰۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به خاطر گوشت [مسمومِ] گوسفندی که خورده بود، کاهل (میان دو کتف) خود را حجامت کرد. ابو هند با شاخ و تیغ، حجامتش کرد. او غلام بنی بیاضه از انصار بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ فِي الرَّأسِ هِيَ المُغيثةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «المغیشة»، و الصواب ما أثبتناه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أمَرَني بِها جَبرَئيلُ حينَ أكَلتُ طَعامَ اليَهودِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج۱ ص۴۴۷ عن أنس و راجع الأمالي للصدوق: ص۲۹۵ ح۳۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت سر، مُغیثه (فریادرس) است. زمانی که غذای آن زن یهودی را خوردم، جبرئیل به من دستور داد این حجامت را انجام دهم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام صادق عليه‌السلام: الحِجامَةُ فِي الرَّأسِ شِفاءٌ مِن سَبعٍ مِنَ الجُنونِ وَ الجُذام،‌ وَ البَرَصِ، وَ النُعاسِ، وَجَعِ الضَّرسِ، و ظُلمَةِ العَینِ وَ الصُّداعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۴ ح۵۱۷، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۸۱، المعجم الکبیر: ج۱۱ ص۲۴ ح۱۰۹۳۸ عن ابن عبّاس عن رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حجامت در سر، شفای هفت بیماری است: جنون و جذام و پیسی و خواب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلودگی و دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد و تاری چشم و سردرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن فضّال عمّن ذكره عن الإمام الصّادِق عليه‌السلام: الحِجامَةُ فِي الرَّأْسِ هِيَ المُغيثَةُ؛ تَنفَعُ مِن كُلِّ داءٍ إِلَّا السّامَ - و شَبَرَ مِنَ الحاجِبَينِ إِلىٰ حَيثُ بَلَغَ إِبهامُهُ، ثُمَّ قالَ-: هاهُنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۶۰ ح۱۶۰؛ مجمع البحرين: ج۲ ص۱۳۴۶ و فيه «و في الحديث» و فيه صدره إلى «هي المغيثة»، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۲۹ ح۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابن فضّال، از کسی که از او یاد کرده است -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «حجامت كردن در سر، فريادرس است و براى هر دردى سودمند است بجز مرگ» و از دو ابرو وجب كرد تا آن جا كه انگشت شستش رسيد. سپس فرمود: «اين جا».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: الحِجامَةُ عَلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّأْسِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شِبرٍ مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَرَفِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَنفِ، وَ فِترٍ بَينَ الحاجِبَينِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله يُسَمّيها بِالمُنقِذَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في حَديثٍ آخَرَ قالَ: كانَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله يَحتَجِمُ عَلىٰ رَأسِهِ، و يُسَمّيهَا المُغيثَةَ أوِ المُنقِذَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲۴۷ ح۲، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۳ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانی الأخبار - به نقل از ابو خدیجه -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «محلّ حجامت در سر، فاصلۀ یک وجب از نوک بینی یا فاصلۀ دو انگشت شست و سبّابه از بین دو ابروست. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله این حجامت را مُنقِذِه (نجاتبخش) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حدیثی دیگر آمده است: «پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سرش را حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و آن را فریادرس یا نجاتبخش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: عَلَيكُم بِالحِجامَةِ في جَوزَةِ القَمَحدُوَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَمَحدُوَة: الهَنَة الناشزة فوق القَفا، و هي ما بين الذؤابة و القفا، منحدرةٌ عن الهامة، إذا استلقى الرجلُ أصابت الأرض من رأسه (لسان العرب: ج۳ ص۳۶۸ «قمحد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ دَواءٌ مِنِ اثنَينِ و سَبعينَ داءً، و خَمسَةِ أدواءٍ: مِنَ الجُنونِ، وَ الجُذامِ، وَ البَرَصِ، وَ وَجَعِ الأَضراسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۸ ص۳۶ ح۷۳۰۶ عن صهيب، سبل الهدى و الرشاد: ج۱۲ ص۱۵۰، الطب النبوى لابى نعيم: ج۱ ص۳۶۵ ح۳۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بر شما باد حجامت در استخوان پسِ سر؛ چرا كه درمان هفتاد و دو بيمارى است و درمان پنج بيمارى، [از جمله] ديوانگى، جذام، پيسى و دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن لیث عن الحجّاج بن عبد اللّٰه الحمیري عن بكیر بن الأشجّ: بَلَغَني أنَّ الأَقرَعَ بنَ حابِسٍ دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله و هُوَ يَحتَجِمُ فِي القَمَحدُوَةِ، فَقالَ: يَابنَ أبي كَبشَةَ، لِمَ احتَجَمتَ وَسَطَ رَأسِكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله: يَابنَ حابِسٍ، إنَّ فيها شِفاءً مِن وَجَعِ الرَّأسِ، وَ الأَضراسِ، وَ النُّعاسِ، وَ المَرَضِ - و أَشُكُّ فِي الجُنونِ، لَيثٌ يَشُكُّ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج۱ ص۴۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از بكير بن اَشَج -: به من خبر رسيده كه اقرع بن حابس بر پيامبر صلی الله علیه و آله وارد شد، در حالى كه پشت سرش را حجامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. گفت: اى فرزند ابو كَبشه! چرا ميان سرت را حجامت كردى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اى پسر حابِس! در آن، شفاى درد سر و دندان و خواب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلودگى و بيمارى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از راویان طبقۀ قبلی حدیث است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: و شک دارم كه جنون را نيز فرمود يا نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أنس: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله احتَجَمَ ثَلاثًا فِي الأَخدَعَيْنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخدع: أحد عرقين فى جانبي العنق، و هما الأخدعان (المعجم الوسيط: ص۲۲۱ «خدع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الكاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۴ ح۳۸۶۰، سنن الترمذي: ج۴ ص۳۹۰ ح۲۰۵۱، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۲ ح۳۴۸۳ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از اَنَس -: پیامبر صلی الله علیه و آله سه بار در دو طرف گردن و میان دو کتف حجامت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن جابر: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله احتَجَمَ في رَأسِهِ و هُوَ مُحرِمٌ، مِن وَثْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَثء: شبه الفسخ في المفصل، و یکون في اللحم کالکسر في العظم (لسان العرب: ج۱ ص۱۹۰ «وثأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ بِوَرِكِهِ - أو ظَهرِهِ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۳۴ ح۱۴۲۸۴، السنن الكبرى للنسائي: ج۴ ص۳۷۷ ح۷۵۹۷، السنن الكبرى: ج۹ ص۵۷۱ ح۱۹۵۳۱کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از جابر -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در حالی که مُحرم بود، به خاطر دردی که در استخوان دنبالچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش - یا کمرش - داشت، سرش را حجامت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علی عليه‌السلام: نَزَلَ جِبرِيلُ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله بِحِجامَةِ الأَخدَعَينِ وَ الكاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۲ ح۳۴۸۲ عن أصبغ بن نباتة، تهذيب الكمال: ج۳ ص۳۱۱ الرقم ۵۳۷، حياة الحيوان الكبرى: ج۱ ص۱۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: جبرئیل، حجامت دو طرف گردن و میان دو کتف را بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن أنس: كانَ يَحتَجِمُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ثَلاثاً: اثنَينِ فِي الأَخدَعَينِ، و واحِداً فِي الكاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج۹ ص۵۷۱ ح۱۹۵۳۳، المصنّف لابن أبي شيبة: ج۵ ص۴۳۳ ح۲، الطبقات الكبرى: ج۱ ص۴۴۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سه بار حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد: دو بار دو طرف گردن را و یک بار میان دو کتف را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس: كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَحتَجِمُ ثَلاثاً فِي الأَخدَعَينِ و بَينَ الكَتِفَينِ، حَجَمَهُ غُلامٌ لِبَني بَياضَةَ يُقالُ لَهُ أبو هِندٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۲ ص۷۵ ح۱۲۵۸۶، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۶۹۳ ح۲۸۸۱، الطبّ النبوي لأبي نعيم: ج۲ ص۸۰۶ ح۲۱۲۵ كلاهما نحوه، و راجع سنن أبي داوود: ج۴ ص۴ ح۳۸۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سه بار، دو طرف گردن و بین دو شانه را حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. غلامی از بنی بیاضه به نام ابو هند، او را حجامت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الترمذي عن أنس: كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَحتَجِمُ فِي الأَخدَعَينِ وَ الكاهِلِ، و كانَ يَحتَجِمُ لِسَبعَ ‌عَشرَةَ و تِسعَ‌عَشرَةَ و إِحدىٰ و عِشرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۳۹۰ ح۲۰۵۱، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۳۹ ح۱۲۱۹۲ و فيه صدره إلى «و الكاهل»، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۳۴ ح۷۴۷۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الترمذی - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله دو طرف گردن و میان دو کتف را حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. او هفدهم و نوزدهم و بیست و یکم ماه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: اِحتَجَمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله في رَأْسِهِ و بَينَ كَتِفَيهِ و في قَفاهُ ثَلاثاً، سَمّىٰ واحِدَةً: النّافِعَةَ، وَ الاُخرىٰ: المُغيثَةَ، وَ الثّالِثَةَ: المُنقِذَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲۴۷ ح۱ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۵ ح۵۲۰ عن أبي الحسن عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۲ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پيامبر صلی الله علیه و آله در سرش، ميان دو شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و در پس گردنش، هر سه جا (/ سه بار) حجامت كرد و اوّلى را سودبخش، دومى را فريادرس و سومى را نجات‌بخش ناميد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله يَحتَجِمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَخدَعَينِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبرَئِيلُ عليه‌السلام عَنِ اللّٰهِ تَبارَكَ و تَعالىٰ بِحِجامَةِ الكاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۸ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۲ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله دو طرف گردنش را حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. سپس جبرئیل از جانب خداوند - تبارک و تعالی - حجامت میان دو کتف را برایش آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أبي كبشة الأنماري: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يَحتَجِمُ عَلىٰ هامَتِهِ و بَينَ كَتِفَيهِ، و يَقولُ: مَن أُهرِقَ مِنهُ هٰذِهِ الدِّماءُ فَلا يَضُرُّهُ أن لا يَتَداوىٰ بِشَيءٍ لِشَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۲ ح۳۴۸۴، سنن أبي داوود: ج۴ ص۴ ح۳۸۵۹، السنن الكبرى: ج۹ ص۵۷۱ ح۱۹۵۳۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابو کبشۀ انصاری -: پیامبر صلی الله علیه و آله فرق سر و میان دو کتفش را حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر کس این خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از او بریزد، زیانی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند، اگر خود را برای چیزی به چیزی درمان نکند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: رُوِيَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّ رَجُلاً شَكا إلى أبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام الحِكَّةَ، فَقالَ لَهُ: شَرِبتَ الدَّواءَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: فَصَدتَ العِرقَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم، فَلَم أنتَفِع بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِحتَجِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرّاتٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّجلَينِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَميعاً في ما بَينَ العُرقوبِ وَ الكَعبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفَعَلَ، فَذَهَبَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۷ ح۵۲۹، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۸ ح۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: روایت شده است که مردی از خارش بدن به امام صادق علیه‌السلام شکایت کرد. امام علیه‌السلام به او فرمود: «دارو مصرف کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای؟». گفت: بله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فصد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای؟». گفت: بله، فایده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نکرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سه بار بین پیِ پاشنه و قوزکِ هر دو پایت را حجامت کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، این کار را کرد و دردش بر طرف شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: رُوِيَ عَنِ الصّادِقِ عليه‌السلام أنَّـهُ شَكا إلَيهِ رَجُلٌ الحِكَّةَ، فَقالَ: اِحتَجِم ثَلاثَ مَرّاتٍ فِي الرِّجلَينِ جَميعاً في ما بَينَ العُرقوبِ وَ الكَعبِ. فَفَعَلَ الرَّجُلُ ذلِكَ فَذَهَبَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شَكا إلَيهِ آخَرُ، فَقالَ: اِحتَجِم في واحِدِ عَقِبَيكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: قوله عليه‌السلام: «في واحد عقبیك» لعلّ المعنی: احتجم علی التناوب مرّة في هذا و مرّة في الأُخری. و المراد بالعقِب الکَعب بالمعنی الثاني مجازاً (بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو مِنَ الرِّجلَينِ جَميعاً ثَلاثَ مَرّاتٍ، تَبرَأ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۶ ح۵۲۶، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۷ ح۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: از امام صادق علیه‌السلام روايت شده كه مردى از خارش بدن به ایشان شکایت كرد. امام علیه‌السلام فرمود: «سه بار در هر دو پا، در فاصلۀ ميان پىِ پا و استخوان قوزک، حجامت كن». آن مرد، اين كار را انجام داد و خارش بدنش از بین رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى ديگر نيز اظهار ناراحتى كرد. امام علیه‌السلام فرمود: «در پىِ پا (يكى از پاها يا هر دو پا) سه بار حجامت كن كه به خواست خداوند، بهبود می‌يابى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علی عليه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله احتَجَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باطِنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِجلِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَعِ أصابِعِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۶۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله کف پایش را به خاطر درد انگشتانش حجامت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: حِجامَةُ النُّقرَةِ تَنفَعُ لِثِقلِ الرَّأسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۵۵، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: حجامت گودی پس گردن، برای سنگینی سر، مفید است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: حِجامَةُ الأَخدَعَينِ يُخَفِّفُ عَنِ الرَّأسِ وَ الوَجهِ وَ العَينِ، و هِىَ نافِعَةٌ لِوَجَعِ الأَضراسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۵۵، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: حجامت دو طرف گردن، [درد] سر و صورت و چشم را سبک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و برای درد دندان مفید است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: و قَد يُحتَجَمُ تَحتَ الذَّقَنِ لِعِلاجِ القُلاعِ فِي الفَمِ وَ فَسادِ اللِّثَّةِ و غَيرِ ذَلِكَ مِن أوجاعِ الفَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۵۶، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: زير چانه براى درمان جوش دهان و فساد (عفونت و خونريزى) لثه و ديگر بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دهان حجامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام - في ذِكرِ مَواضِعِ الحِجامَةِ -: وَ الَّتي توضَعُ عَلَى السّاقَينِ قَد يَنقُصُ مِنَ الاِمتِلاءِ فِي الكُلىٰ وَ المَثانَةِ وَ الأَرحامِ، و يُدِرُّ الطَّمثَ، غَيرَ أنَّها مَنهَكَةٌ لِلجَسَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۵۶، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در بیان جا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حجامت -: آن حجامتى كه در ساق پاها صورت پذيرد، چه بسا که از پرخونی كليه، مثانه و رحم بكاهد و خون قاعدگى را به جريان اندازد. تنها مشكلى كه دارد، اين است كه تن را ضعيف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام - في ذِكرِ مَواضِعِ الحِجامَةِ -: كَذلِكَ الَّتي توضَعُ بَينَ الكَتِفَينِ تَنفَعُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَفَقانِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَكونُ مَعَ الاِمتِلاءِ وَ الحَرارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۵۶، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در بیان جا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حجامت -: همچنین حجامت میان دو کتف برای تپش قلب که از اِمتلا (پرخونی) و حرارت است، سودمند است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ في نُقرَةِ الرَّأسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التي تقرب من أصل الرقبة (مجمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البحرين: ج۴ ص۳۵۹ «نقر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تورِثُ النِّسيانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۵ ح۵۱۹، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۷ ح۸۳؛ ربيع الأبرار: ج۴ ص۱۲۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت در گودیِ پس سر، فراموشی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: يا عَلِيُّ، تِسعَةُ أشياءَ تورِثُ النِّسيانَ:... وَ الحِجامَةُ فِي النُّقرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۶۱ ح۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، الخصال: ص۴۲۳ ح۲۳ عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليهم‌السلام عنه صلّی اللّه عليه وآله، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۲۴۵ ح۲؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۹۰ عن الإمام عليّ عليه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى على! هفت چيز فراموشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد:... حجامت در گودىِ پسِ سر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-أوقات-الحجامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِس: أوقاتُ الحِجامَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اوقات حجامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فصل-الربيع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: فَصلُ الرَّبيعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فصل بهار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: أمّا فَصلُ الرَّبيعِ؛ فإِنَّه روحُ الأَزمانِ... و يُستَعمَلُ فيهِ الفَصدُ وَ الحِجامَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۱۲ نقلاً عن طبّ الإمام الرضا عليه‌السلام و لا یوجد في الطبعة المعتمدة، بل جاء في الهامش نقلاً عن بعض النسخ الخطّيّة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: فصل بهار، جانِ زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست... و برای فصد و حجامت كردن، مناسب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أوَّلُ ثَلاثاءَ تَدخُلُ في شَهرِ آذارَ بِالرّومِيَّةِ الحِجامَةُ فيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَصَحَّةٌ سَنَةً بِإِذنِ اللّهِ تَعالى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۶، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۸ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حجامت کردن در نخستین سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبۀ ماه رومی آذار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه اوّل از فصل بهار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به اذن خداوند متعال، موجب تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستی در طول سال است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إذا-اشتد-الحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: إذَا اشتَدَّ الحَرُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هنگام شدّت گرما&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إِذَا اشتَدَّ الحَرُّ فَاستَعينوا بِالحِجامَةِ؛ لا تَبَيَّغَ دَمُ أحَدِكُم فَيَقتُلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۳۵ ح۷۴۸۲ عن أنس، تهذيب الكمال: ج۱۹ ص۵۵۲ الرقم ۳۸۹۵ و ليس فيه ذيله من «لا تبيغّ دم»، سبل الهدى و الرشاد: ج۱۲ ص۱۵۵ کلاهما نحوه و راجع فتح الباري: ج۱۰ ص۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه گرما شدّت یافت، از حجامت کمک بگیرید تا خون کسی از شما طغیان نکند و او را نکشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن أبي الحسن عليه‌السلام: لا تَدَعِ الحِجامَةَ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَبعٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَزِيرانَ، فَإِن فاتَكَ فَلِأَربَعَ عَشرَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۳ ح۵۱۰، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از ابو الحسن علیه‌السلام -: حجامت کردن در هفتم حُزَیران&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه ششم سال رومی (سُریانی)، مطابق با اواخر خرداد و اوایل ماه تیر، تقریباً معادل ماه ژوئن میلادی است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را رها نکن. اگر از دستش دادی، چهاردهم حجامت کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إذا-بلغ-الصبي-أربعة-أشهر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: إذا بَلَغَ الصَّبِيُّ أربَعَةَ أشهُرٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: در چهارماهگی کودک&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا بَلَغَ الصَّبِيُّ أربَعَةَ أشهُرٍ، فَاحْجُمهُ في كُلِّ شَهرٍ فِي النُّقرَةِ؛ فَإِنَّها تُجَفِّفُ لُعابَهُ، و تُهبِطُ الحَرارَةَ مِن رَأْسِهِ و جَسَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۳ ح۷ عن سفيان بن السمط، تهذيب الأحكام: ج۸ ص۱۱۴ ح۳۹۴، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۵ ح۵۲۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۷ ح۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون كودک به چهارماهگى رسيد، هر ماه، در گودى پشت سر او حجامت كن؛ زيرا حجامت، آب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزش دهان [او] را خشک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند (خاتمه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد) و گرما را از سر و بدنش خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یوم-السبت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: یَومُ السَّبتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روز شنبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: من كانَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُحتَجِماً، فَليَحتَجِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ السَّبتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۱ ح۴۹۸ عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۵ ح۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس از شما خواست حجامت کند، روز شنبه حجامت کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام عن المفَضّل بن عمر الجعفي: سَأَلَ طَلحَةُ بنُ زَيدٍ أبا عَبدِ اللهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه‌السلام عَنِ الحِجامَةِ يَومَ السَّبتِ و يَومَ الأَربِعاءِ، و حَدَّثتُهُ بِالحَديثِ الَّذي تَرويهِ العامَّةُ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، و أَنكَرَهُ و قالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «و أنكَروهُ و قَالوا»، و الصواب ما أثبتناه من مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص۸۰ ح۱۴۸۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّحيحُ عَن رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «إِذا تَبَيَّغَ بِأَحَدِكُمُ الدَّمُ فَليَحتَجِم؛ لايَقتُلْهُ»، ثُمَّ قالَ: ما عَلِمتُ أحَداً مِن أهلِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَيتي يَرىٰ بِهِ بَأساً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۵۶، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۸ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة علیهم‌السلام، پسران بسطام - به نقل از مفضّل بن عمر جُعفی -: طلحة بن زید از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ حجامت کردن در روزهای شنبه و چهارشنبه پرسید [و گفت:] حدیثی را که عامّه از پیامبر خدا روایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، به ایشان گفتم. امام علیه‌السلام آن را انکار کرد و فرمود: «روایت درستش از پیامبر خدا این است: هر گاه در یکی از شما خون غلبه کرد، حجامت کند که او را نکشد». سپس فرمود: «هیچ یک از خاندانم را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم که در این (حجامت در روزهای شنبه و چهارشنبه) اشکالی دیده باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام عن طلحة بن زيد: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ الحِجامَةِ يَومَ السَّبتِ، قالَ: يُضَعِّفُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: إنَّما عِلَّتي مِن ضَعفي و قِلَّةِ قُوَّتي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعَلَيكَ بِأَكلِ السَّفَرجَلِ الحُلوِ مَعَ حَبِّهِ؛ فَإِنَّهُ يُقَوِّي الضَّعفَ، و يُطَيِّبُ المَعِدَةَ، و يُزَكِّي المَعِدَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۱۳۶، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۱۷۵ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة علیهم‌السلام، پسران بسطام - به نقل از طلحة بن زيد -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ حجامت در روز شنبه پرسيدم. فرمود: «سستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اصلاً بيمارىِ من، از ضعف و كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوّتىِ من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در اين صورت، بِهِ شيرين را با دانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بخور؛ زيرا ضعف را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و معده را خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آن را پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ احتَجَمَ يَومَ الأَربِعاءِ و يَومَ السَّبتِ فَرَأىٰ وَضَحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَضَح: البَرَص. و البیاض من کلّ شيء (أُنظر: النهایة: ج۵ ص۱۹۵ و ۱۹۶ «وضح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلا يَلُومَنَّ إلّا نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۵۴ ح۸۲۵۶ عن أبي هريرة، کنز العمّال: ج۱۰ ص۱۱ ح۲۸۱۱۶؛ بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۴ ح۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس روز چهارشنبه و روز شنبه حجامت کرد و پیسی دید، کسی جز خودش را ملامت نکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یوم-الأحد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵: یَومُ الأَحَدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روز یکشنبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحِجامَةُ يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَحَدِ فيها شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۱ ح۵۱۶، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۵ ح۶۵؛ کنز العمّال: ج۱۰ ص۱۰ ح۲۸۱۱۲ نقلاً عن الفردوس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حجامت کردن در روز یکشنبه، شفای هر دردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن خلف بن حمّاد عن رجل عن الإمام الصادق عليه‌السلام: أنَّهُ مَرَّ بِقَومٍ یَحتَجِمونَ، فَقالَ: ما کانَ عَلَیکُم لَو أخَّرتُموهُ إِلی عَشِیَّةِ الأَحَدِ فَکانَ یَکونُ أَنزَلَ لِلدّاءِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۳ ح۶۰، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۰۸ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از خلف بن حمّاد، از مردی روایت کرد -: امام صادق علیه‌السلام بر عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای گذشت که مشغول حجامت بودند. فرمود: «چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد اگر این کار را به عصر یکشنبه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداختید؟! زیرا حجامت در آن روز، در درمان بیماری مؤثّرتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يَحتَجِمُ الصّائِمُ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيرِ شَهرِ رَمَضانَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَتى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاءَ، فَأَمّا في شَهرِ رَمَضانَ فَلا يَغدِرُ بِنَفسِهِ و لا يُخرِجُ الدَّمَ، إلّا أَن تَبَيَّغَ بِهِ. و أمّا نَحنُ فَحِجامَتُنا في شَهرِ رَمَضانَ بِاللَّيلِ، و حِجامَتُنا يَومَ الأَحَدِ، وَ حِجامَةُ مَوالينا يَومَ الإِثنَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۰ ح۴۹۰، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۳ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار در غیر ماه رمضان، هر زمان که خواست، حجامت کند؛ امّا در ماه رمضان به خودش ضرر نزند و خون [از بدنش] خارج نسازد، مگر این که دچار هیجان خون شود. ما حجامتمان در ماه رمضان، هنگام شب است. زمان حجامت ما روز یکشنبه است و زمان حجامت پیروان ما روز دوشنبه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يوم-الإثنين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۶: يَومُ الإِثنَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روز دوشنبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِحتَجَمَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَومَ الإِثنَينِ، و أَعطَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجّامَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُرّ: القمح (المصباح المنیر: ص۴۳ «برر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۴ ح۶۳ عن يونس بن يعقوب، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۰۹ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله روز دوشنبه حجامت کرد و به حجامت کننده مقداری گندم داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَحتَجِمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِثنَينِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ العَصرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۴ ح۶۴، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۰۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا روزهای دوشنبه بعد از نماز عصر حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحِجَامَةُ يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِثنَينِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آخِرِ النَّهارِ تَسُلُّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّاءَ سَلّاً مِنَ البَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۵ ح۶۵، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۰۹ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حجامت کردن در پایان روز دوشنبه، درد را از بدن به طور کامل بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: حِجامَةُ مَوالينا يَومَ الإِثنَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۰ ح۴۹۰، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۳ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حجامت پیروان ما، در روز دوشنبه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: حِجامَةُ الإِثنَينِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنا، وَ الثَّلاثاءِ لِبَني أُمَيَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۱۳۹، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۳ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: حجامتِ روز دوشنبه، مال ماست و سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه مال بنی امیّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يوم-الثلاثاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۷: يَوم الثَّلاثاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ... في سَبعٍ و عَشرٍ مِنَ الشَّهرِ شِفاءٌ، و يَومَ الثَّلاثاءِ صِحَّةٌ لِلبَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۵ ح۵۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت کردن... در هفتم و دهم ماه، شفاست و در روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه مایۀ تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: لا تَحتَجِموا يَومَ الثَّلاثاءِ؛ فَإِنَّ سورَةَ الحَديدِ أُنزِلَت يَومَ الثَّلاثاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۴۰ ح۷۳۹۵ عن أنس، الدرّ المنثور: ج۸ ص۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه حجامت نکنید؛ زیرا سورۀ حدید در روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه‌السلام: يَومُ الثَّلاثاءِ يَومُ حَربٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دَمٍ.&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۴ ح۶۲ عن أحمد بن عامر الطائي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌السلام، علل الشرائع: ص۵۹۸ ح۴۴، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۱۶ ح۱۷۹۷ کلاهما عن الإمام الرضا عن آبائه عنه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۵ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه، روز جنگ و خون است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه‌السلام - فِي الدّيوان المَنسوبِ إلَيهِ، في أيّامِ الأُسبوعِ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنِعمَ اليَومُ يَومُ السَّبتِ حَقّاً لِصَيدٍ إِن أرَدتَ بِلَا امتِراءِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فِي الأحَدِ البِناءُ لِأنَّ فيهِ تَبَدَّى اللّٰهُ في خَلقِ السَّماءِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فِي الإثنَينِ إِن سافَرتَ فيهِ سَتَظفَرُ بِالنَّجاحِ وَ بِالثَّرَاءِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَن يُرِدِ الحِجامَةَ فَالثَّلاثاءُ و في ساعاتِها هَرقُ الدِّماءِ...&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ عليه‌السلام: ص۴۰، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۹ ذيل ح۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی - در دیوان منسوب به ایشان در بارۀ روزهای هفته -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حقا که خوب روزی است روز شنبه /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای شکار اگر خواستی، تردید مکن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و یکشنبه برای بنّایی؛ زیرا در این روز /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا آفریدن آسمان را آغاز کرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دوشنبه اگر خواستی مسافرت کنی /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با کامیابی و دست پُر، باز خواهی گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد حجامت کند /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه تمام ساعاتش مناسب برای ریختن خون است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ يَومَ الثَّلاثاءِ يَومُ الدَّمِ، و فيهِ ساعَةٌ لا يَرقَأُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۵ ح۳۸۶۲ عن أبي بكرة، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۳ ح۲۸۱۳۲؛ بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه، روز خون است. در این روز، ساعتی هست که خون بند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمران: قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: فيمَ يَختَلِفُ النّاسُ؟.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يَزعُمونَ أنَّ الحِجامَةَ في يَومِ الثَّلاثاءِ أصلَحُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَالَ: فَقالَ لي: و إِلى ما يَذهَبونَ في ذٰلِكَ؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يَزعُمونَ أنّهُ يَومُ الدَّمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: صَدَقوا، فَأَحرىٰ أن لا يُهَيِّجوهُ في يَومِهِ، أما عَلِموا أنَّ في يَومِ الثَّلاثاءِ ساعَةً مَن وافَقَها لَم يَرقَ دَمُهُ حَتّىٰ يَموتَ، أو ما شاءَ اللهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۹۱ ح۲۲۳، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۹ ح۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حُمران -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اختلاف مردم در چيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند حجامت در روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «به چه دليل اين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: معتقدند كه سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه روز خون است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. پس، بهتر است كه خون را در روزش تحريک نكنند. آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه در روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه ساعتى هست كه هر كس در آن ساعت حجامت كند، خونش بند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد تا بميرد، يا آنچه خدا خواهد [بر سرش آيد، مانند بلايى بزرگ يا مرضى كه درمانش دشوار باشد]؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن ابن عمر: نَهىٰ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَنِ الحِجامَةِ يَومَ الثَّلاثاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۲۶ ص۳۹۰ الرقم ۳۱۱۲، مجمع الزوائد: ج۵ ص۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق - به نقل از ابن عمرـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از حجامت کردن در روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه نهی کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يوم-الأربعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۸: يَومُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَربِعاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روز چهارشنبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ احتَجَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَربِعاءِ فَأَصابَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَضَحٌ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا يَلومَنَّ إلّا نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخلاق: ج۱ ص۱۷۲ ح۵۰۵ عن زيد بن عليّ عن آبائه عن الإمام عليّ:، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۵ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس روز چهارشنبه حجامت کرد و پیس شد، نباید کسی جز خودش را سرزنش کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: نَزَلَ عَلَيَّ جِبريلُ بِالنَّهيِ عَنِ الحِجامَةِ يَومَ الأَربِعاءِ، و قالَ: إنَّهُ يَومُ نَحسٍ مُستَمِرٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۳ ح۵۰۶ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۵ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا علیه‌السلام: جبرئیل، نهی از حجامت کردن در روز چهارشنبه را بر من نازل کرد و گفت: این روز، یک روزِ همیشه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علی عليه‌السلام: تَوَقَّوُا الحِجامَةَ وَ النّورَةَ يَومَ الأَرْبِعاءِ؛ فَإِنَّ يَومَ الأَربِعَاءِ يَومُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَحسٍ مُستَمِرٍّ، و فيهِ خُلِقَت جَهَنَّمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۷ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۴ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از حجامت كردن و نوره كشيدن در روز چهارشنبه خوددارى كنيد؛ زيرا روز چهارشنبه، روزى است كه پيوسته شوم است و دوزخ نيز در اين روز آفريده شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: يَومُ الأَربِعاءِ يَومُ نَحسٍ مُستَمِرٍّ؛ مَنِ احتَجَمَ فيهِ خيفَ عَلَيهِ أَن تَخضَرَّ مَحاجِمُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله في ذیل الروایة: اِخضرار المحاجم: فساد محلّ الحجامة و سواده.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مَن تَنَوَّرَ فيهِ خيفَ عَلَيهِ البَرَصُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۲۴۸ ح۲ عن أحمد بن عامر الطائي، بحار الأنوار: ج۵۹ ص۴۴ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: روز چهارشنبه، يک روزِ همیشه شوم است. هر كس در اين روز حجامت كند، بيم آن هست كه محلّ حجامتش كبود شود، و هر كس در اين روز نوره كشد، بيم آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود كه دچار پيسى گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علی عليه‌السلام: نَهىٰ [رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله] عَنِ الحِجامَةِ يَومَ الأَربِعاءِ وَ الجُمُعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴، ص۱۰، ح۴۹۶۸، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۵ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: [پیامبر خدا] از حجامت کردن در روزهای چهارشنبه و جمعه نهی کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: فِي الحَديثِ أَنَّهُ [رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله] نَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجامَةِ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَربِعاءِ إِذا كانَتِ الشَّمسُ فِي العَقرَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۲ ح۵۰۴، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۵ ح۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: در حدیث است که پیامبر خدا از حجامت کردن در روز چهارشنبه، زمانی که خورشید در برج عقرب است، نهی کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن حُذَيفة بن منصور: رَأَيتُ أَبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام احتَجَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَربِعاءِ بَعدَ العَصرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۷ ح۷۵، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۴ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - از حُذَیفة بن منصور -: امام صادق علیه‌السلام را دیدم که روز چهارشنبه بعد از نماز عصر حجامت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: مَنِ احتَجَمَ في يَومِ الأَربِعاءِ لا يَدورُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأربِعاء لایَدور: هو الأربعاء آخر الشهر. أو آخر شهر الصفَر (روضة المتّقین: ج۴ ص۱۹۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، خِلافاً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطِّيَرَةِ؛ عوفِيَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن كُلِّ آفَةٍ، و وُقِيَ مِن كُلِّ عاهَةٍ، و لَم تَخضَرَّ مَحاجِمُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۷ ح۷۲ عن محمّد بن أحمد الدَّقّاق البغدادي، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۴ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: کسی که در روز چهارشنبۀ آخر ماه حجامت کند، بر خلاف نظر کسانی که این روز را شوم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، از هر آفتی، مصون می‌ماند و از هر صدمۀ جسمی، محفوظ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و محلّ حجامتش کبود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عُروَة أخي شُعَيب أو عن شُعَيب العَقَرقوفي: دَخَلتُ عَلىٰ أبِي الحَسَنِ الأَوَّلِ عليه‌السلام و هُوَ يَحتَجِمُ يَومَ الأَربِعاءِ فِي الحَبسِ، فَقُلتُ لَهُ: إنَّ هٰذا يَومٌ يَقولُ النّاسُ: إنَّ مَنِ احتَجَمَ فيهِ أصابَهُ البَرَصُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّما يُخافُ ذٰلِكَ عَلىٰ مَن حَمَلَتهُ أُمُّهُ في حَيضِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۹۲ ح۲۲۴، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو عُروه يا از برادرش شُعَيب عَقَرقوفى -: يک روز چهارشنبه در زندان بر ابو الحسن (امام كاظم علیه‌السلام) وارد شدم، در حالى كه حِجامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. به ایشان گفتم: اين روزى است كه مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند هر كس در آن حجامت كند، دچار پيسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از اين پيشامد بر كسى بايد بيم داشت كه مادرش در حال حيض، او را آبستن شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن يعقوب بن يزيد عن بعض أصحابنا، قال: دَخَلتُ عَلى أَبِي الحَسَنِ عَلِيِّ بنِ مُحَمَّدٍ العَسكَرِيِّ عليه‌السلام يَومَ الأَربِعَاءِ و هُوَ يَحتَجِمُ، فَقُلتُ لَهُ: إِنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَرَمَينِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَروونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله أنَّهُ قالَ: «مَنِ احتَجَمَ يَومَ الأَربِعاءِ فَأَصابَهُ بَياضٌ، فَلا يَلومَنَّ إلّا نَفسَهُ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَذَبوا، إِنَّما يُصيبُ ذلِكَ مَن حَمَلَتهُ أُمُّهُ فِي طَمثٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَمِثَت المرأة: إذا حاضت (النهایة: ج۳ ص۱۳۸ «طمث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۶ ح۷۰، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از یعقوب بن یزید، از یکی از یارانمان -: روز چهارشنبه خدمت ابو الحسن علی بن محمّد عسکری رسیدم و دیدم حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. گفتم: اهل حرمین (مکّه و مدینه) از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله روایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند که فرمود «هر کس در روز چهارشنبه حجامت کند و دچار پیسی شود، هرگز کسی جز خودش را سرزنش نکند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دروغ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند. این مرض به کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که مادرش در زمان حیض، او را باردار شده باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ح39.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ح39.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يوم-الخميس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۹: يَومُ الخَميسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روز پنجشنبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله - في أوقاتِ الحِجامةِ -: فَمَن كانَ مُحتَجِماً، فَيَومَ الخَمِيسِ عَلَى اسمِ اللهِ، وَ اجتَنِبُوا الحِجامَةَ يَومَ الجُمُعَةِ و يَومَ السَّبتِ و يَومَ الأَحَدِ، وَ احتَجِموا يَومَ الإِثنَينِ وَ الثّلاثاءِ، وَ اجتَنِبُوا الحِجَامَةَ يَومَ الأَربِعاءِ؛ فَإِنَّهُ اليَومُ الَّذي أُصيبَ فيهِ أَيّوبُ بِالبَلاءِ، و ما يَبدو جُذامٌ و لا بَرَصٌ إلّا في يَومِ الأَربِعاءِ أو لَيلَةِ الأَربِعَاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۱۵۴ ح۳۴۸۸ عن ابن عمر، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۰ ح۲۸۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در بیان زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مناسب حجامت -: هر که خواست حجامت کند، روز پنجشنبه به نام خدا حجامت کند. از حجامت در روزهای جمعه و شنبه و یکشنبه دوری کنید. روزهای دوشنبه و سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه حجامت کنید. از حجامت کردن در روز چهارشنبه دوری کنید؛ زیرا چهارشنبه، روزی است که ایّوب در آن روز دچار بلا شد. جذام و پیسی جز در روز چهارشنبه یا شب چهارشنبه پیدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أَصيبوا مِنَ الحِجامَةِ حاجَتَكُم يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱، ص۱۳۱، ح۳۴۲، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۶ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: روز پنجشنبه اگر نياز به حجامت داريد، حجامت كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ الدَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَجتَمِعُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَوضِعِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجامَةِ يَومَ الخَميسِ، فَإِذا زالَتِ الشَّمسُ تَفَرَّقَ، فَخُذ حَظَّكَ مِنَ الحِجامَةِ قَبلَ الزَّوالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۳ ح۵۰۸، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۵ ح۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: روز پنجشنبه خون در جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حجامت جمع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در هنگام زوال خورشید پخش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. بنا بر این، پیش از زوال، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از حجامت ببر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن مُعَتِّب بن المبارك: دَخَلتُ عَلى أَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام في يَومِ الخَميسِ و هُوَ يَحتَجِمُ، فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللهِ! أَ تَحتَجِمُ في يَومِ الخَمِيسِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكُم مُحتَجِماً فَليَحتَجِم في يَومِ الخَميسِ؛ فَإِنَّ عَشِيَّةَ كُلِّ جُمُعَةٍ يَبتَدِرُ الدَّمُ فَرَقاً مِنَ القِيامَةِ، و لا يَرجِعُ إلى وَكرِهِ إلى غَداة الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۹ ح۷۹، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۰ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از مُعَّتِب بن مبارک -: در روز پنجشنبه بر امام صادق علیه‌السلام وارد شدم و دیدم مشغول حجامت است. گفتم: ای پسر پیامبر خدا! روز پنجشنبه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؟ فرمود: «بله؛ هر یک از شما هم خواست حجامت کند، روز پنجشنبه حجامت کند؛ زیرا شامگاه هر جمعه خون از بیم قیامت آشفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تا بامداد پنجشنبه به لانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَنِ احتَجَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آخِرِ خَميسٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّهرِ في أَوَّلِ النَّهارِ، سُلَّ مِنهُ الدّاءُ سَلّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۹ ح۷۹ عن معتب بن المبارك، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۱ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس صبح پنجشنبۀ آخر هر ماه حجامت کند، درد و بیماری از وجود او کاملاً بیرون کشیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ احتَجَمَ في يَومِ الخَميسِ فَمَرِضَ فيهِ، ماتَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۸ ص۳۰۳ ح۲۲۱۰ عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۱ ح۲۸۱۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس در روز پنجشنبه حجامت کند و در آن روز بیمار شود، همان روز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: لا تَحتَجِمُوا يَومَ الخَميسِ؛ فَإِنَّهُ مَن يَحتَجِم فيهِ فَيَنالَهُ مَكروهٌ فَلا يَلومَنَّ إلّا نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۳ ص۳۴۴ الرقم ۱۴۵۱، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۸ ح۲۸۱۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: روز پنجشنبه حجامت نکنید؛ زیرا هر کس در این روز حجامت کند و ناراحتی به او برسد، هرگز کسی جز خودش را ملامت نکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يوم-الجمعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۰: يَوم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُمُعَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روز جمعه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عبدالرحمن بن عمرو بن أسلم: رَأَيتُ أبَا الحَسَنِ موسَى بنَ جَعفَرٍ عليه‌السلام احتَجَمَ يَومَ الأَربِعاءِ و هُوَ مَحمومٌ فَلَم تَترُكهُ الحُمّىٰ، فَاحتَجَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُمُعَةِ فَتَرَكَتهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُمّىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۶ ح۷۱، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از عبد الرحمان بن عَمرو بن اسلم -: ابو الحسن موسی بن جعفر علیه‌السلام را دیدم که تب داشت و روز چهارشنبه حجامت کرد؛ امّا تبش قطع نشد. پس، روز جمعه [دو باره] حجامت کرد و تبش قطع شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا تَحتَجِموا في يَومِ الجُمُعَةِ مَعَ الزَّوالِ؛ فَإِنَّ مَنِ احتَجَمَ مَعَ الزَّوالِ في يَومِ الجُمُعَةِ فَأَصابَهُ شَيءٌ، فَلا يَلومَنَّ إلّا نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۹۲ ح۲۲۵ عن إسحاق بن عمّار، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۰ ح۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگام زوال روز جمعه حجامت نكنيد؛ زيرا هر كس در هنگام زوال روز جمعه حجامت كند و بلايى بر سرش آيد، كسى جز خودش را سرزنش نكند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن محمّد بن رباح القلّاء: رَأَيتُ أبا إِبراهيمَ عليه‌السلام يَحتَجِمُ يَومَ الجُمُعَةِ، فَقُلتُ: جُعِلتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِداكَ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَحتَجِمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُمُعَةِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أقرَأُ آيَةَ الكُرسِيِّ، فَإِذا هاجَ بِكَ الدَّمُ لَيلاً كانَ أو نَهاراً فَاقرَأ آيَةَ الكُرْسِيِّ وَ احتَجِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۹۰ ح۸۳، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۰۹ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از محمّد بن رباح قلّا -: ابو ابراهیم (امام کاظم علیه‌السلام) را دیدم که در روز جمعه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. گفتم: قربانت گردم! روز جمعه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیة الکرسی را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. هر گاه خون در تو هیجان کرد، شب باشد یا روز، آیة الکرسی بخوان و حجامت کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن المُفَضَّل بن عُمَر: دَخَلتُ عَلَى الصّادِقِ عليه‌السلام و هُوَ يَحتَجِمُ يَومَ الجُمُعَةِ، فَقالَ: أ وَ لَيسَ تَقرَأُ آيَةَ الكُرسِيِّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ نَهىٰ عَنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجامَةِ مَعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّوالِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُمُعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۳ ح۵۰۹، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از مُفَضَّل بن عُمَرـ: روز جمعه بر [امام] صادق علیه‌السلام وارد شدم. مشغول حجامت بود. فرمود: «آیا آیة الکرسی را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانی؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایشان از حجامت کردن در روز جمعه به هنگام زوال خورشید نهی کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ فِي الجُمُعَةِ ساعَةً لا يَحتَجِمُ فيها مُحتَجِمٌ إلّا عَرَضَ لَهُ داءٌ لا يُشفىٰ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج۹ ص۵۷۳ ح۱۹۵۴۱ عن ابن عمر، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۲ ح۲۸۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در روز جمعه ساعتی است که هیچ کس در آن ساعت، حجامت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر این که دچار مرضی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد که از آن بهبود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ فِي الجُمُعَةِ لَساعَةً لا يَحتَجِمُ فيها أحَدٌ إلّا ماتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج۶ ص۱۸۰ ح۶۷۴۶ عن الإمام الحسين عليه‌السلام، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۳ ح۲۸۱۳۰؛ بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۵ ذيل ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در روز جمعه ساعتی است که هر کس در آن ساعت حجامت کند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام عَن مُقاتل بن مُقاتل: رَأَيتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُمُعَةِ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَقتِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّوالِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ ظَهرِ الطَّريقِ يَحتَجِمُ و هُوَ مُحرِمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۱۶ ح۳۸، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۶ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از مُقاتل بن مُقاتل-: ابو الحسن [امام] رضا علیه‌السلام را دیدم که روز جمعه، هنگام زوال خورشید، در حالی که مُحرِم بود، کنار جادّه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله أنَّ الخَيرَ وَ الشَّرَّ يُضاعَفانِ يَومَ الجُمُعَةِ، فَيَنبَغي لِلإِنسانِ أن يَستَكثِرَ مِنَ الخَيرِ فيهِ، و يَتَجَنَّبَ الشَّرَّ، وَ الحِجامَةُ فيهِ مَكروهَةٌ، و رُوِيَ جَوازُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۲۸۵، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۳۲۹ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده است که در روز جمعه خیر و شر دو چندان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. بنا بر این، شایسته است که انسان در این روز، کار خیر زیاد انجام دهد و از شر دوری کند. حجامت کردن در این روز مکروه است. جواز آن هم روایت شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه‌السلام: نَهىٰ [رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله] عَنِ الحِجامَةِ يَومَ الأَربِعاءِ وَ الجُمُعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴، ص۱۰، ح۴۹۶۸، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۵ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از حجامت کردن در روز چهارشنبه و جمعه نهی کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بعض-أیام-الشهر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱: بَعضُ أیّامِ الشَّهرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برخی روزهای ماه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ تُكرَهُ في أوَّلِ الهِلالِ، و لا يُرجىٰ نَفعُها حَتّىٰ يَنقُصَ الهِلالُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبل الهدى و الرشاد: ج۱۲ ص۱۵۳ عن عبد الكريم الحضرمي، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۰ ح۲۸۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت کردن در اوّل ماه، مکروه است و امیدی به نفع آن نیست، تا آن گاه که هلال، کاهش گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ احتَجَمَ صَبيحَةَ سَبعَ‌عَشرَةَ، كانَ لَهُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۶ ص۳۶۳ ح۶۶۲۲ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس صبح هفدهم ماه حجامت کند، برایش شفای هر دردی باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ في سَبعٍ و عَشرٍ مِنَ الشَّهرِ شِفاءٌ، و يَومَ الثّلَاثاءِ صِحَّةٌ لِلبَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۴ ح۵۱۴ عن أنس، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۷۹؛ الفردوس: ج۲ ص۱۵۳ ح۲۷۷۶ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا علیه‌السلام: حجامت کردن در هفتم و دهم ماه، شفاست و در روز سه‌شنبه مایۀ تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الحِجامَةُ يَومَ الثَّلاثاءِ لِسَبعَ‌عَشرَةَ مِنَ الشَّهرِ دَواءٌ لِداءِ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۲۰ ص۲۱۶ ح۴۹۹ عن معقل بن يسار، كنز العمّال: ج۱۰ ص۹ ح۲۸۱۰۸؛ بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۹ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا علیه‌السلام: حجامت کردن در روز سه‌شنبه هفدهم ماه، داروی درد یک سال است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن وافَقَ مِنكُم يَومَ الثَّلاثاءِ لَيلَةَ سَبعَ‌عَشرَةَ مَضَت مِنَ الشَّهرِ، فَلا يُجاوِز حَتّىٰ يَحتَجِمَ؛ فَاحتَجِمُوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۱ ص۱۳۱ ح۱۱۳۶۶ عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۸ ح۲۸۱۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا علیه‌السلام: هر کس از شما با سه‌شنبه شب هفدهم ماه مصادف شد، فرصت را از دست ندهد و حجامت کند. حتماً حجامت کنید!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: اِحتَجِمُوا لِخَمسَ‌عَشرَةَ أَو سَبعَ‌عَشرَةَ أَو تِسعَ‌عَشرَةَ أَو إِحدىٰ وَ عِشرينَ؛ لا يَتَبَيَّغ بِكُمُ الدَّمُ فَيَقتُلَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۱ ص۵۹ ح۱۱۰۷۶ عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۳ ح۲۸۱۲۶؛ بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۵ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پانزدهم یا هفدهم یا نوزدهم یا بیست و یکم ماه حجامت کنید تا خونتان بر نیاشوبد و شما را نکشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ خَيرَ ما تَحتَجِمونَ فيهِ: يَومَ سَبعَ عَشرَةَ، و يَومَ تِسعَ عَشرَةَ، و يَومَ إحدىٰ و عِشرينَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۳۹۱ ح۳۰۵۳ عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۲ ح۲۸۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بهترین زمان برای حجامت کردن روز هفدهم و روز نوزدهم و روز بیست و یکم ماه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ احتَجَمَ لِسَبعَ عَشرَةَ مِنَ الشَّهرِ و تِسعَ‌ عَشرَةَ و إِحدىٰ و عِشرينَ، كانَ لَهُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج۹ ص۵۷۲ ح۱۹۵۳۵ عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج۱۰ ص۱۱ ح۲۸۱۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس هفدهم و نوزدهم و بیست و یکم ماه حجامت کند، برایش شفای هر دردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ احتَجَمَ يَومَ الثَّلاثاءِ لِسَبعَ عَشرَةَ أو تِسعَ عَشرَةَ أو لِإِحدىٰ و عِشرينَ مِنَ الشَّهرِ، كانَت لَهُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ مِن أدواءِ السَّنَةِ كُلِّها، و كانَت لِما سِوىٰ ذٰلِكَ شِفاءٌ مِن وَجَعِ الرَّأسِ وَ الأَضراسِ وَ الجُنونِ وَ الجُذامِ وَ البَرَصِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸۵ ح۶۸ عن أبي سعيد الخدري، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۰ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس در روز سه‌شنبه هفدهم يا نوزدهم يا بيست و يكم ماه حجامت كند، اين حجامت براى وى شفاى همه دردهاى سال خواهد بود و افزون بر آن، شفاى سردرد، دندان درد، ديوانگى، جذام و پيسى نيز خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: يُستَحَبُّ الحِجامَةُ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِسعَةَ عَشَرَ مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّهرِ و واحِدٍ و عِشرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طب النبيّ صلّی اللّه عليه وآله: ص۳۱، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجامت کردن در نوزدهم و بیست و یکم ماه مستحب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يُكرَهُ فيهِ [أيِ اليَومِ الحادي وَ العِشرینَ مِن كُلِّ شَهرٍ مِنَ الأشهُرِ العَرَبيَّةِ] سائِرُ الأَعمالِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الفَصدُ وَ الحِجامَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة: ص۲۲۸ ح۴، بحار الأنوار: ج۵۹ ص۷۷ ح۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در این روز - یعنی بیست و یکم هر ماه، از ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عربی - اعمال دیگر و فصد و حجامت کراهت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: كانونُ الأَوَّلُ أحَدٌ و ثَلاثونَ يَوماً... و يُتَّقىٰ فيهِ الحِجامَةُ وَ الفَصدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۱۴ نقلاً عن طبّ الإمام الرضا عليه‌السلام و ليس في الطبعة المعتمدة، بل جاء في الهامش نقلاً عن بعض النسخ الخطّيّه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: كانون اوّل،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ماهی رومی – سُریانی، مصادف با بخشی از آخر ماه آذر و بخشی از ابتدای دی ماه و تقریباً معادل ماه دسامبر میلادی است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سی و یک روز است... و در آن از حجامت و فصد كردن، بايد خوددارى شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بعض-الساعات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۲: بَعضُ السّاعاتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برخی ساعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا ثارَ الدَّمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِأَحَدِكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَليَحتَجِم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لا يَتَبَيَّغ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَبَیَّغَ به الدم: هاج به، و ذلك حین تظهر حُمرته في البدن. و البَیغ: توَقّد الدم حتی یظهر في العروق (لسان العرب: ج۸ ص۴۲۲ «بیغ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ فَيَقتُلَهُ. و إِذا أرادَ أحَدُكُم ذٰلِكَ فَليَكُن في آخِرِ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۴ ح۵۱۳، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۶ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه خون در یکی از شما به هیجان آمد، حجامت کند تا طغیان نکند و او را نکشد، و هر گاه یکی از شما خواست حجامت کند، در آخر روز باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: رَوَى الأَنصارِيُّ قالَ: كانَ الرِّضا عليه‌السلام رُبَّما تَبَيَّغَهُ الدَّمُ، فَاحتَجَمَ في جَوفِ اللَّيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۰ ح۴۸۹، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۳ ح۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: انصاری روایت کرد و گفت: امام رضا علیه‌السلام گاه دچار طغیان خون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و در همان دل شب حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;کل-وقت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۳: کُلُّ وَقتٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;/&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هر وقتی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبل الهدی و الرشاد عن عائشة: كانَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يَكتَحِلُ كُلَّ لَيلَةٍ، و يَحتَجِمُ كُلَّ شَهرٍ، و يَشرَبُ الدَّواءَ كُلَّ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبل الهدى و الرشاد: ج۱۲ ص۱۵۵، إحياء العلوم: ج۴ ص۴۱۲، التدوين في أخبار قزوين: ج۱ ص۲۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبل الهدی و الرشاد - به نقل از عایشه -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هر شب سرمه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید، هر ماه حجامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، و هر سال دارو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إذا تَبَیَّغَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تبغي»، و الصواب ما أثبتناه کما في المصادر الاُخری و مستدرك الوسائل: ج۱۳ ص۷۷ ح۱۴۸۰۴ نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِأَحَدِكُم،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَليَحتَجِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أيِّ الأَيّامِ كانَ، وَ ليَقرَأ آيَةَ الكُرسِيِّ، و يَستَخيرُ اللّهَ تَعالى ثَلاثاً، و يُصَلّي عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۶۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۴۵ ح۵۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۵ ح۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه در کسی از شما خون طغیان کرد، در هر روزی که بود، حجامت کند و آیة&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکرسی بخواند و سه بار از خدا طلب خیر کند و بر پیامبر صلی الله علیه و آله صلوات بفرستد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِقرَأ آيَةَ الكُرسِيِّ وَ احتَجِم أَيَّ يَومٍ شِئتَ، و تَصَدَّق وَ اخرُج أَيَّ يَومٍ شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۷۳ ح۴۰۸ عن عبد الرحمن بن الحجّاج، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۱۷ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آية الكرسى را بخوان و هر روزى كه خواستى حجامت كن. صدقه بده و هر روزى كه خواستى مسافرت كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِقرَأ آيَةَ الكُرسِيِّ وَ احتَجِم إِذَا بَدَا لَكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۲۶۹ ح۲۴۰۵ عن حماد بن عثمان، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۲۰ ح۱۸۱۰ و ص۱۷۳ ح۵۰۹ عن مفضل بن عمر نحوه، بحار الأنوار: ج۵۹ ص۲۸ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آیة الکرسی بخوان و هر زمان که خواستی، حجامت کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضیح-حول-الوقت-المناسب-للحجامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَوضیحٌ حَولَ الوَقتِ المُناسِبِ لِلحِجامَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجد روایات کثیرة حول الأوقات المناسبة و غیر المناسبة للحجامة. بعضُ هذه الروایات یتعلّق بأیّام الاُسبوع، و بعضها یتعلّق بأیّام مختلفة من الشهور القمریة، و بعضها یتعلّق بساعات النهار و اللیل. معظم هذه الروایات لاتملك مصادر موثوقة بشکل کبیر، و هي علی شکل نصائح. بالإضافة إلیٰ ذلك، تختلف هذه الروایات فيما بينها في کثیر من الأحیان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجدر الإشارة إلی أنّ الروایات التي تنصح بالحجامة في أیّام الأحد و الخمیس لا خلاف فیها، و في ذلك یقول العلّامة المجلسي رحمه الله: «ظهر من الأخبار المتقدّمة رجحان الحجامة يوم الخميس و الأحد بلا معارض، و أكثر الأخبار تدلّ على رجحانه في يوم الثلاثاء، لا سيّما إذا صادف بعض الأيّام المخصوصة من الشهور العربيّة أو الروميّة، و يعارضه بعض الأخبار. و يظهر من أكثر الأخبار رجحان الحجامة يوم الإثنين، و يعارضه ما مرّ من شؤمه مطلقاً في أخبار كثيرة» (بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و نتيجة لذلك، فإن اتّباعها ليس واجباً، و لا يوجد حاجة لمراعاة كلّ واحدة منها؛ بل لا یمکن - من الناحية العملية – مراعاتها جمیعاً بسبب الاختلافات فیما بينها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا الرأي تؤكّده الروايات المذكورة في هذا العنوان: رواية واحدة ذكرت حجامة النبيّ صلّی اللّه عليه وآله في أيّ وقت، و روايات أُخرى تجيز الحجامة في أيّ وقت، بشرط أن يرافقها قراءة آية الكرسي و الصلاة على النبيّ و آله و طلب الخیر من الله تعالىٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشهيد رحمه الله في الدروس: «تكره الحجامة في الأربعاء و السبت؛ خوفاً من الوَضَح، إلّا أن يتبيّغ به الدم؛ أي يهيج، فيحتجم متى شاء و يقرأ آية الكرسيّ و يستخير اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يصلّي على النبيّ و آله» (الدروس: ج۳ ص۴۸) و نیز، ر.ک: بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیحی در بارۀ زمان مناسب حجامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایات متعدّدی در بارۀ زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مناسب و نامناسب حجامت در دست است. برخی از این روایات، ناظر به روزهای هفته و برخی ناظر به روزهای مختلف ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های قمری و برخی ناظر به ساعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های روز و شب است. بیشتر این روایات، اسناد یا منابع چندان معتبری ندارند و به شکل توصیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هستند. افزون بر این، در بسیاری از موارد با یکدیگر اختلاف دارند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است روایات توصیه به حجامت در روزهای یکشنبه و پنجشنبه بدون اختلاف است. مجلسی رحمه الله نیز می‌گوید: «در اخبار پیشین، بدون هیچ معارضی، ترجیح داده شده که حجامت در روز پنجشنبه و یکشنبه انجام شود، و بیشتر اخبار نشان می‌دهند که حجامت در روز سه‌شنبه ترجیح دارد. بویژه اگر با برخی از روزهای خاص در ماه‌های عربی یا رومی مصادف شود، و برخی اخبار با آن مخالفت می‌کنند. از بیشتر اخبار چنین بر‌می‌آید که حجامت در روز دوشنبه ترجیح دارد، و با آنچه در اخبار متعدد در مورد شوم بودن آن مطلقاً ذکر شده، مخالفت می‌کند» (بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از این رو عمل به آنها واجب نیست و نیازی به رعایت یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک آنها وجود ندارد؛ بلکه عملاً رعایت همۀ آنها (به دلیل اختلافات میان آنها) امکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر نیست. این نظر به وسیله روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مذکور در همین مَدخل، تأیید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: یک روایت، حجامت پیامبر خدا را در هر زمان گزارش کرده و چند روایت دیگر، حجامت را در هر زمان، مشروط به این که با خواندن آیة الکرسی و صلوات و درخواست خیر از خداوند متعال همراه باشد، روا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهيد اوّل می‌گوید: «حجامت در روزهای چهارشنبه و شنبه مکروه است، به دلیل ترس از خونریزی، مگر این که خون به هیجان در آید، در این صورت می‌تواند هر وقت که خواست، حجامت کند و آیة الکرسی را بخواند و از خدا طلب خیر کند و بر پیامبر و خاندان او صلوات فرستد» (الدروس: ج۳ص۴۸) و نیز، ر.ک: بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-الفصد-و-فوائده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِس: الفَصدُ و فَوائِدُهُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فصد و فواید آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن الإمام الصادق عليه‌السلام عن رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيرَ الدَّواءِ الحِجامَةُ وَ الفِصادُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصد: شَقّ العِرق، وهو تفرّق اتّصال إراديّ بِآلة مخصوصة یتبعه استفراغٌ کُلّي للخلاط علی نسبة ما هي علیه في العروق، و الغَرَض منه التقلیل و الإصلاح أو أحدهما (کتاب الماء: ج۳ ص۹۹۹ «فصد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الحَبَّةُ السَّوداءُ؛ يَعنِي الشُّونِيزَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۴۴ ح۵۰۰، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۷۳ ح۳۰؛ الطبّ النبويّ لأبي نعيم: ج۱ ص۲۸۸ ج۱۸۳ عن ضميرة عن الإمام عليّ عليه‌السلام عنه صلّی اللّه عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام - به نقل از امام صادق علیه‌السلام -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «بهترین دارو، حجامت و فصد و سیاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانه است» یعنی همان شونیز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علی عليه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله أمَرَني بِالحِجامَةِ وَ الاِفتِصادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۰ ص۹۲ ح۲۸۸۹۳ نقلاً عن ابن السني فى الطبّ، الفقيه و المتفقّه: ج۲ ص۲۱۰ ح۸۷۲ عن حسين بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن ضميرة عن أبيه عن جدّه و فيه «الاقتضاد»، و الظاهر أنّه تصحيف.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله مرا به حجامت و فصد کردن امر کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن معاوية بن الحكم: إنَّ أَبا جَعفَرٍ عليه‌السلام دَعا طَبيباً فَفَصَدَ عِرقاً مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَطنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَفِّهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۵ ح۵۲۴، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۷ ذيل ح۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از معاویة بن حکم -: ابو جعفر (امام باقر علیه‌السلام) طبیبی را خواست و رگی از کف دستش را فصد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: مَن أرادَ أن لا تُحرِقَهُ السَّوداءُ، فَعَلَيهِ بِالقَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءِ، و فَصدِ العُروقِ، و الاِطِّلاءِ بِالنّورَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه‌السلام: ص۴۲، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۳۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: هر که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد از سودا نسوزد، این سه کار را انجام دهد: بالا آوردن، فصد کردن، و نوره کشیدن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن محسن الوشّاء: شَكَوتُ إلى أبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام وَجَعَ الكَبِدِ، فَدَعا بِالفاصِدِ فَفَصَدَني مِن قَدَمي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۶ ح۵۲۵، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۷ ح۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق - به نقل از محسن وَشّا -: به امام صادق علیه‌السلام از دردِ كبد شکایت كردم. رگزن را خواست و او پاى مرا رگ زد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن المفضّل بن عمر: شَكَوتُ إلى أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام الجَرَبَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَرَب: في کتب الطبّ أنّ الجَرَب خِلط غلیظ یحدث تحت الجلد من مخالطة البَلغَمِ الملحِ للدمِ، یکون معه بُثور، و ربّما حصل معه هزال لکثرته (المصباح المنیر: ص۹۵ «جرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَسَدي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الحَرارَةَ، فَقالَ: عَلَيكَ بِالاِفتِصادِ مِنَ الأَكحَلِ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأكحل: عرق في وسط الذراع یکثر فَصدُه (النهایة: ج۴ ص۱۵۴ «کحل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفَعَلتُ، فَذَهَبَ عَنّي وَ الحَمدُ لِلهِ شُكراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۶ ح۵۲۸، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۸ ح۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از مفضّل بن عمر -: به امام صادق علیه‌السلام از گری و حرارت بالا در بدنم شکایت کردم. فرمود: «بر تو باد فصد کردن رگ اکحل (هفت اندام). این کار را کردم و شکر خدا ناراحتی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بر طرف شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: شَكا بَعضُهُم إلى أبِي الحَسَنِ عليه‌السلام كَثرَةَ ما يُصيبُهُ مِنَ الجَرَبِ، فَقالَ: إنَّ الجَرَبَ مِن بُخارِ الكَبِدِ؛ فَاذهَب وَ افتَصِد مِن قَدَمِكَ اليُمنى، وَ الزَم أخذَ دِرهَمَينِ مِن دُهنِ اللَّوزِ الحُلوِ عَلى ماءِ الكَشكِ، وَ اتَّقِ الحيتانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحوت: السَّمَك، معروف. و قیل: هو ما عَظُم منه. و الجمع أحوات و حیتان (لسان العرب: ج۲ ص۲۶ «حوت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الخَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفَعَلَ، فَبَرِئَ بِإِذنِ اللّٰهِ تَعالىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۷۶ ح۵۲۷، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۲۸ ح۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كسى به ابو الحسن (امام رضا علیه‌السلام) از ابتلای زیاد به فراوانى گَرى شکایت کرد. امام علیه‌السلام فرمود: «گَرى، از بخارِ کبد است. برو و پاى راست خود را رگ بزن و بر استفاده كردن از روغن بادام شيرين به وزن دو درهم،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة علیهم‌السلام، پسران بسطام: ص۱۰۸، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۱۹۰ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همراه با آب كشک، ملازمت كن و از [خوردن] ماهى و سركه بپرهیز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، اين كار را انجام داد و به اذن خداوند متعال، بهبود يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طِبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام عن الحلبي: قالَ أبو عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام لِرَجُلٍ مِن أولِيائِهِ و قَد سَأَلَهُ الرَّجُلُ فَقالَ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، إنَّ لي بِنتاً و أنَا أرِقُّ لَها و أُشفِقُ عَلَيها، و إنَّها تَفزَعُ كَثيراً لَيلاً و نَهاراً، فَإِن رَأَيتَ أن تَدعُوَ اللّهَ لَها بِالعافِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَدَعا لَها. ثُمَّ قالَ: مُرها بِالفَصدِ؛ فَإِنَّها تَنتَفِعُ بِذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معادل تقریباً شش گرم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة علیهم‌السلام، پسران بسطام - به نقل از حلبى -: امام صادق علیه‌السلام به مردی از دوستدارانش كه گفته بود: ای پسر پیامبر خدا! من دخترى دارم و دلم برایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزد. او وقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بسیاری [از] شب و روز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسد. اگر مصلحت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید، براى او از خداوند طلب عافيت کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام براى آن دختر دعا كرد و سپس فرمود: «به او بگو فصد كند؛ چرا كه از اين كار، سود خواهد برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام عن مُيَسَّر عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ رَجُلاً قالَ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللهِ، إِنَّ لي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جارِيَةً يَكثُرُ فَزَعُها فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَنامِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رُبَّمَا اشتَدَّ بِهَا الحالُ فَلا تَهدَأُ يَأخُذُهَا خَدَرٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة للمصدر: «حرز»، و التصویب من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر. و في الفصول المهمّة (ج ۳ ص۲۱۳) أیضاً کما أثبتناه في المتن.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي عَضُدِها، و قَد رَآها بَعضُ مَن يُعالِجُ فَقالَ: إنَّ بِها مَسٌّ مِن أهلِ الأَرضِ، وَ لَيسَ يُمكِنُ عِلاجُها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام مُرها بِالفَصدِ، و خُذ لَها ماءَ الشِّبِتِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِّبِتّ: نَبت معروف (المصباح المنیر: ص۳۰۲ «شبت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الْمَطبُوخِ بِالعَسَلِ و تُسقى ثَلاثَةَ أيّامٍ، فَإِنَّ اللّٰهَ تَعالىٰ يُعافيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَعَلتُ ذٰلِكَ، فَعوفِيَت بِإِذنِ اللّٰهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم‌السلام لابني بسطام: ص۱۱۰، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۱۹۰ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة علیهم‌السلام، پسران بسطام - به نقل از مُیسِّرـ: مردی به امام صادق علیه‌السلام گفت: ای پسر پیامبر خدا! دختری دارم که در خواب زیاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسد و گاهی حالش خیلی بد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به طوری که آرام نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و بازویش بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. یک درمانگر او را دید و گفت: از اهل زمین، گزندی به او رسیده [و جن زده شده] است و درمانش ممکن نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «دستور بده فصد کند و آب شِوید پخته شده با عسل برایش بگیر و سه روز به او بنوشان. خداوند متعال شفایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: این کار را کردم و به اذن خداوند عز و جل بهبود یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام عن ياسر الخادم: كانَ غِلمانٌ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‌السلام فِي البَيتِ؛ الصَّقالِبَةُ و روميَّةٌ، و كانَ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام قَريباً مِنهُم، فَسَمِعَهُم بِاللَّيلِ يَتَراطَنونَ بِالصَّقلَبيَّةِ وَ الرّوميَّةِ و يَقولونَ: إنّا كُنّا نَفتَصِدُ في كُلِّ سَنَةٍ في بِلادِنا، ثُمَّ لَيسَ نَفتَصِدُ هاهُنا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ مِنَ الغَدِ، وَجَّهَ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام إلى بَعضِ الأَطِبّاءِ فَقالَ لَهُ: اِفصِد فُلاناً عِرقَ كَذا، وَ افصِد فُلاناً عِرقَ كَذا، وَ افصِد فُلاناً عِرقَ كَذا، وَ افصِد هٰذا عِرقَ كَذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: يا ياسِرُ، لا تَفتَصِد أنتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَافتَصَدتُ، فَوَرِمَت يَدي وَ احمَرَّت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: يا ياسِرُ، ما لَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخبَرتُهُ. فَقالَ: أ لَم أنهَكَ عَن ذٰلِكَ؟ هَلُمَّ يَدَكَ، فَمَسَحَ يَدَهُ عَلَيها و تَفَلَ فيها، ثُمَّ أوصاني أن لا أتَعَشّیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَكَثتُ بَعدَ ذٰلِكَ ما شاءَ اللّٰهُ لا أتَعَشّیٰ، ثُمَّ أُغافِلُ فَأَتَعَشّىٰ فَيَضرِبُ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۲۲۷ ح۱، الاختصاص: ص۲۹۰، بصائر الدرجات: ص۳۳۸ ح۴ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۶ ص۱۹۲ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از ياسر خادم -: ابو الحسن (امام رضا علیه‌السلام) در سراى خويش، غلامانى اِسلاوى و رومى داشت و اتاق ايشان به آنها نزديک بود. يک شب شنيد كه به زبان اِسلاوى و رومى با هم حرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما در كشور خودمان، هر سال فصد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم؛ امّا در اين جا فصد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح كه شد، ابو الحسن علیه‌السلام دنبال يكى از پزشكان فرستاد و فرمود: «از فلان غلام، فلان رگش را فصد كن و از فلان غلام، فلان رگش را. از فلان غلام، فلان رگش را و از فلان غلام، فلان رگش را».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس [به من] فرمود: «اى ياسر! تو فصد مكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من فصد كردم. دستم ورم كرد و قرمز شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «تو را چه شده است، اى ياسر؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موضوع را به ايشان گفتم. فرمود: «مگر تو را از اين كار نهى نكردم؟! دستت را پيش آور» و دستش را بر دستم كشيد و بر آن آب دهان نهاد. سپس به من توصيه نمود كه از خوردن شام پرهيز كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن تا مدّتى شام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردم. گاهى كه دور از چشم دیگران، شام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردم، درد، مرا اذيّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن الحسين بن أحمد التَّيمي: رُوِيَ عَن أبي جَعفَرٍ الثّاني&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ استَدعىٰ فاصِداً في أيّامِ المَأمونِ، فَقالَ لَهُ: اِفصِدني فِي العِرقِ الزّاهِرِ. فَقالَ لَهُ: ما أعرِفُ هٰذَا العِرقَ يا سَيِّدي و لا سَمِعتُهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَراهُ إيّاهُ. فَلَمّا فَصَدَهُ خَرَجَ مِنهُ ماءٌ أصفَرُ، فَجَرىٰ حَتَّى امتَلَأَ الطَّستُ، ثُمَّ قالَ لَهُ: أمسِكهُ. فَأَمَرَ بِتَفريغِ الطَّستِ، ثُمَّ قالَ: خَلِّ عَنهُ. فَخَرَجَ دونَ ذٰلِكَ، فَقالَ: شُدَّهُ الآن. فَلَمّا شَدَّ يَدَهُ أمَرَ لَهُ بِمِئَةِ دِينارٍ. فَأَخَذَها و جاءَ إلى بَخناسَ، فَحَكى لَهُ ذٰلِكَ، فَقالَ: وَ اللّٰهِ ما سَمِعتُ بِهذَا العِرقِ مُذ نَظَرتُ فِي الطِّبِّ! و لٰكِن هاهُنا فُلانٌ الأُسقُفُّ قَد مَضَت عَلَيهِ السِّنونَ، فَامضِ بِنا إلَيهِ، فَإِن كانَ عِندَهُ عِلمُهُ و إلّا لَم نَقدِر عَلىٰ مَن يَعلَمُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَضَيا و دَخَلا عَلَيهِ و قَصَّ القَصَصَ، فَأَطرَقَ مَلِيّاً، ثُمَّ قالَ: يوشِكُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَكونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذَا الرَّجُلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَبِيّاً أَو مِن ذُرِّيَّةِ نَبِيٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۳۸۹، بحار الأنوار: ج۵۰ ص۵۷ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از حسین بن احمد تَیمی -: از ابو جعفر ثانی (امام جواد) علیه‌السلام روایت شده است که در روزگار مأمون، رگزنی را خواست و به او فرمود: «رگ زاهر مرا فصد کن». رگزن گفت: سَرورم! من اين رگ را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم و تا به حال، نامش به گوشم نخورده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس امام علیه‌السلام آن رگ را نشان او داد. چون آن را فصد کرد، آب زردرنگی بيرون آمد و جريان پيدا كرد تا اين كه تشت پُر شد. سپس امام علیه‌السلام به او فرمود: «جلوی خون را بگير» و دستور داد تشت را خالی كنند. آن گاه فرمود: «رهايش ساز» و مجدّداً زردآبه آمد؛ ولی كمتر از بار اوّل. آن گاه فرمود: «حالا آن را ببند». وقتی دست امام را بست، امام دستور داد صد دينار به او بدهند. رگزن آن را گرفت و نزد بَخناس رفت و داستان را برایش تعريف كرد. بخناس گفت: به خدا سوگند، از وقتی با پزشكی سر و كار دارم، هرگز نام چنين رگی را نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ امّا فلان اسقف در اين نزديكی زندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و سن و سال زیادی از او گذشته است. بيا نزد او برويم. اگر او از آن اطّلاعی نداشت، کس دیگری را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابیم که آن را بداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر دو نزد او رفتند و آن مرد، داستان را برایش گفت. او لختی دراز، سرش را به زير افكند و به فكر فرو رفت. سپس گفت: شايد اين مرد، پيامبر يا از ذریّۀ پیامبر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن الحسن المَكفوف: حَدَّثَني بَعضُ أصحابِنا، عَن بَعضِ فَصّادِي العَسكَرِ مِنَ النَّصارىٰ: أنَّ أبا مُحَمَّدٍ عليه‌السلام بَعَثَ إلَيهِ يَوماً في وَقتِ صلاةِ الظُّهرِ، فَقالَ لي: اِفصِد هٰذَا العِرقَ. قالَ: و ناوَلَني عِرقاً لَم أفهَمهُ مِنَ العُروقِ الَّتي تُفصَدُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ في نَفسي: ما رَأَيتُ أمراً أعجَبَ مِن هٰذَا؛ يَأمُرُني أن أفصِدَ في وَقتِ الظُّهرِ و لَيسَ بِوَقتِ فَصدٍ، وَ الثّانِيَةُ عِرقٌ لا أفهَمُهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لي: اِنتَظِر، و كُن فِي الدّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أمسى دَعاني و قالَ لي: سَرِّحِ الدَّمَ. فَسَرَّحتُ. ثُمَّ قَالَ لي: أمسِك. فَأَمسَكتُ. ثُمَّ قالَ لي: كُن فِي الدّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ نِصفُ اللَّيلِ، أرسَلَ إلَيَّ، و قالَ لي: سَرِّحِ الدَّمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَعَجَّبتُ أكثَرَ مِن عَجَبِيَ الأَوَّلِ، و كَرِهتُ أن أسأَلَهُ. قالَ: فَسَرَّحتُ، فَخَرَجَ دَمٌ أبْيَضُ كَأَنَّهُ المِلحُ. قالَ: ثُمَّ قالَ لي: اِحبِس. قالَ: فَحَبَستُ. قالَ: ثُمَّ قالَ: كُن فِي الدّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أصبَحتُ، أمَرَ قَهرَمَانَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَهرَمان: هو کالخازن و الوکیل و الحافظ لما تحت یَدِه و القائم بأمور الرجل بلغة الفرس (النّهایة: ج۴ ص۱۲۹ «قهرم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يُعطِيَني ثَلاثَةَ دَنانيرَ. فَأَخَذتُها و خَرَجتُ، حَتّىٰ أتَيتُ ابنَ بُختيشوعَ النَّصرانِيَّ، فَقَصَصتُ عَلَيهِ القِصَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي: وَ اللّٰهِ، ما أفهَمُ ما تَقولُ، و لا أعرِفُهُ في شَيءٍ مِنَ الطِّبِّ و لا قَرَأتُهُ في كِتابٍ! و لا أعلَمُ في دَهرِنا أعلَمَ بِكُتُبِ النَّصرانِيَّةِ مِن فُلانٍ الفارِسِيِّ، فَاخرُج إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاكتَرَيتُ زَورَقاً إلَى البَصرَةِ، و أَتَيتُ الأَهوازَ، ثُمَّ صِرتُ إلىٰ فارِسَ إلىٰ صاحِبي، فَأَخبَرتُهُ الخَبَرَ. قالَ: و قالَ: أنظِرني أيّاماً. فَأَنظَرتُهُ، ثُمَّ أتيتُهُ مُتَقاضِياً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي: إنَّ هٰذَا الَّذي تَحكيهِ عَن هٰذَا الرَّجُلِ، فَعَلَهُ المَسيحُ في دَهرِهِ مَرَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۵۱۲ ح۲۴، بحار الأنوار: ج۶۲ ص۱۳۱ ح۱۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن حسن مكفوف -: يكى از شيعيان از فردى مسيحى كه در محلّۀ عسكر (سامرّا) فصد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، برایم روایت کرد: يک روز هنگام نماز ظهر، ابو محمّد علیه‌السلام در پى من فرستاد و به من فرمود: «اين رگ را فصد کن» و رگى را به دست من داد كه آن را از رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زدنى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خود گفتم: عجيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اين نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام! به من دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد هنگام ظهر، فصد کنم با آن كه ظهر، هنگام فصد کردن نيست. ثانياً رگى [را نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد] كه من با آن آشنا نيستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به من فرمود: «منتظر بمان و در منزل باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شب كه شد، مرا صدا زد و فرمود: «خون را آزاد كن». آزاد كردم. سپس فرمود: «بند بياور». بند آوردم. دوباره فرمود: «در منزل باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شب كه به نيمه رسيد، دنبالم فرستاد و فرمود: «خون را آزاد كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من اين بار بيشتر تعجّب كردم؛ ولى نخواستم علّت را از او بپرسم. خون را كه آزاد كردم، خون سفيدى چون نمک بيرون زد. سپس به من فرمود: «بند بياور». بند آوردم. دوباره فرمود: «در منزل باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح كه شد، به پیشکارش دستور داد سه دينار به من بدهد. دينارها را گرفتم و بيرون آمدم و نزد ابن بَخْتيشوع نصرانى رفتم و داستان را برايش تعريف كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من گفت: به خدا سوگند، من كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمم تو چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى، و در پزشكى چنين چيزى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم و در هيچ كتابى هم نخوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام! در اين زمان، كسى را كه به كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نصرانى داناتر از فلان مرد فارسى باشد، سراغ ندارم. نزد او برو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من قايقى تا بصره كرايه كردم و به اهواز آمدم. سپس به فارس، نزد آن هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام رفتم و داستان را برايش گفتم. گفت: چند روزى به من فرصت بده. فرصتش دادم و آن گاه براى دريافت پاسخم به نزدش رفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من گفت: اين كارى كه از اين مرد بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، مسيح علیه‌السلام آن را در تمام عمرش يک بار انجام داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرج المهموم: حَدَّثَ بِهِ نَصرَانِيٌّ مُتَطَبِّبٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالرَّيِّ يُقالُ لَهُ «مَرعَبدا»، وَ قَد أتىٰ عَلَيهِ مِئَةُ سَنَةٍ و نَيِّفٌ، قالَ: كُنتُ تِلميذَ بُختيشوعَ طَبيبِ المُتَوَكِّلِ، و كانَ يُعَظِّمُني، فَبَعَثَ إلَيهِ الحَسَنُ بنُ عَلِيِّ بنِ مُحَمَّدِ ابنِ الرِّضا أن يَبعَثَ إلَيهِ بِأَخَصِّ أصحابِهِ عِندَهُ لِيَفصِدَ. فَاختارَني، و قالَ: طَلَبَ مِنِّي ابنُ الرِّضا مَن يَفصِدُهُ، فَصِر إلَيهِ، و هُوَ أعلَمُ في يَومِنا هٰذَا مِمَّن هُوَ تَحتَ السَّماءِ، فَاحذَر أن تَعتَرِضَ عَلَيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في ما يَأمُرُكَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَضَيتُ إلَيهِ، فَأَمَرَ بي إلىٰ حُجرَةٍ، فَقالَ: كُن بِها إلىٰ أن أَطلُبَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كانَ الوَقتُ الَّذي دَخَلتُ بِهِ مَحموداً عِندي، فَدَعاني في وَقتٍ غَيرِ مَحمودٍ لَهُ، وَ أَحضَرَ طَشتاً عَظيماً. و فَصَدتُ الأَكحَلَ، فَلَم يَزَلِ الدَّمُ يَخرُجُ حَتّى مَلَأَ الطَّشتَ. ثُمَّ قالَ: اقطَع، فَقَطَعتُ، و شَدَّ يَدَهُ و رَدَّني إلَى الحُجرَةِ، فَبِتُّ فِيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أَصبَحتُ و طَلَعَتِ الشَّمسُ، دَعاني و أَحضَرَ ذٰلِكَ الطَّشتَ و قالَ: سَرِّح، فَسَرَّحتُ، فَخَرَجَ مِن يَدِهِ مِثلُ اللَّبَنِ الحَليبِ إلىٰ أنِ امتَلَأَ الطَّشتُ، ثُمَّ قالَ:&lt;br /&gt;<br /> اقطَع، فَقَطَعتُ، و شَدَّ يَدَهُ. و قَدَّمَ لي تَختَ ثِيابٍ و خَمسينَ ديناراً، و قالَ: خُذ&lt;br /&gt;<br /> و أَعذِر، وَ انصَرِف.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذتُ و قُلتُ: يَأمُرُني سَيِّدي بِخِدمَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، أَحسِن صُحبَةَ مَن يَصحَبُكَ بِدَيرِ العَاقولِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصِرتُ إلى بُختيشوعَ و أَخبَرتُهُ بِالقِصَّةِ، فَقالَ: أجمَعَتِ الحُكَماءُ عَلَىٰ أنَّ أكثَرَ ما يَكونُ في بَدَنِ الإِنسانِ مِنَ الدَّمِ تِسعَةُ أمنانٍ. و هٰذَا الَّذي حَكَيتَ لَو خَرَجَ مِن عَينِ ماءٍ لَكانَ عَجَباً، وَ أَعجَبُ مِن ذٰلِكَ اللَّبَنُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فَكَّرَ ساعَةً، ثُمَّ مَكَثَ ثَلاثَةَ أيّامٍ بِلَياليها يَقرَأُ الكُتُبَ عَلىٰ أن يَجِدَ لِهٰذِهِ القِصَّةِ ذِكراً فِي العالَمِ، فَلَم يَجِد. ثُمَّ قالَ: لَم يَبقَ اليَومَ فِي النَّصرانِيَّةِ أعلَمُ بِالطِّبِّ مِن راهِبٍ بِدَيرِ العاقولِ. و كَتَبَ إلَيهِ كِتاباً يَذكُرُ فيهِ مَا جَرىٰ، فَأَعطانيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجتُ بِهِ إلَيهِ، و نَادَيتُهُ فَأَشرَفَ عَلَيَّ، فَقُلتُ: صاحِبُ بُختيشوعَ. قَالَ: مَعَكَ كِتابُهُ. قُلتُ: نَعَم. فَأَرخىٰ إلَيَّ زَنبيلًا، فَجَعَلتُ الكِتابَ فيهِ، و رَفَعَهُ إلَيهِ فَقَرَأَهُ، و نَزَلَ مِن ساعَتِهِ، فَقالَ: أنتَ فَصَدتَ الرَّجُلَ؟ قُلتُ: نَعَم قالَ: طوبىٰ لَكَ! و أَنَا سَآتيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَكِبَ بَغلاً و سِرنا، فَوافَينا سُرَّ مَن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَىٰ و قَد بَقِيَ مِنَ اللَّيلِ ثُلُثُهُ، و قُلتُ: أينَ تُريدُ، دارَ الأُستاذِ أم دارَ الرَّجُلِ؟ قالَ: بَل دارَ الرَّجُلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصِرنَا إلى بابِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبلَ الأَذانِ الأَوَّلِ، فَفَتَحَ البابَ و خَرَجَ إلَينَا غُلامٌ أسوَدُ فَقالَ: أيُّكُما راهِبُ دَيرِ العاقولِ؟ قالَ: أنا جُعِلتُ فِداكَ. قالَ: اِنزِل. ثُمَّ قالَ ليَ الخادِمُ: اِحتَفِظِ البَغلَينِ، و دَخَلا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقَمتُ إلىٰ أن أصبَحنا وَ ارتَفَعَ النَّهارُ، ثُمَّ خَرَجَ إلَيَّ الرّاهِبُ و قَد رَمى ثِيابَ الرُّهبانِيَّةِ و لَبِسَ ثِياباً بَيضاءَ و أَسلَمَ، و قالَ لي: خُذنِي الآنَ إلىٰ دارِ أُستَاذِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصِرنا إلىٰ بابِ بُختيشوعَ، فَلَمّا رَآهُ بادَرَ يَعدو إلَيهِ و قالَ لَهُ: مَا الَّذي أَزالَكَ عَن دينِكَ؟! قَالَ: وَجَدتُ المَسيحَ أو نَظيرَهُ في آياتِهِ و بَراهينِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ انصَرَفَ إلَيهِ و لَزِمَ خِدمَتَهُ إِلىٰ أن ماتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرج المهموم: ص۲۳۷، الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۴۲۲ ح۳، بحار الأنوار: ج۵۰ ص۲۶۰ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرج المهموم: طبیبی نصرانی در ری به نام مَرعَبدا - که صد و اندی سال از عمرش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت - نقل کرد و گفت: من شاگرد بُختیشوع، طبیب متوکّل، بودم و او برایم منزلت والایی قائل بود. یک روز ابن الرضا [امام] حسن بن علی عسکری به او پیغام داد که یکی از ویژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین افرادش را برای فصد به نزدش بفرستد. بختیشوع مرا انتخاب کرد و گفت: ابن الرضا از من خواسته است یک نفر را بفرستم تا فصدش کند. تو برو و بدان که او در این روزگار، داناترین کس در زیر این آسمان است. پس، از اعتراض کردن به آنچه او به تو امر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، بر حذر باش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد او رفتم. دستور داد به اتاقی بروم و فرمود: «منتظر بمان تا تو را بطلبم». ساعتی که برای عمل فصد رفتم، به نظر خودم وقت بسیار خوبی بود؛ امّا امام در وقت دیگری که مناسب نبود، مرا خواست و تشت بزرگی حاضر کرد و من رگ اکحل را فصد کردم. خون همچنان بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد تا این که تشت پُر شد. آن گاه به من فرمود: «خون را بند بیاور». من چنین کردم. ایشان دستش را بست. سپس مرا به همان اتاق فرستاد و شب را آن جا بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون صبح شد و آفتاب طلوع کرد، دوباره مرا خواست و همان تشت را آورد و فرمود: «بزن» و من زدم. از دستش مایعی مانند شیر خارج شد تا این که تشت پُر شد. آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه فرمود: «بند بیاور». سپس دستش را محکم بست و به من لباس و پنجاه دینار عطا کرد و گفت: «این را بگیر و مرا معذور بدار و برو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من آن را گرفتم و گفتم: استادم مرا برای خدمت کردن فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله. برای مصاحبت با کسی که در دیر العاقول است، مصاحب خوبی باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد بُختیشوع رفتم و ماجرا را برایش گفتم. بُختیشوع گفت: همۀ حکیمان، اتّفاق نظر دارند که بیشترین مقدار خونی که در بدن انسان هست، هفت مَن است و آنچه تو حکایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی، اگر از چشمۀ آب هم خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، تعجّب داشت و عجیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن، خروج چیزی شبیه شیر از بدن اوست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او ساعتی فکر کرد و سپس سه شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز به مطالعۀ کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پرداخت تا شاید نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از این ماجرا را در دنیا پیدا کند؛ امّا پیدا نکرد. آن گاه گفت: امروز در نصرانیّت، طبیبی حاذق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از راهبِ دِیر عاقول وجود ندارد. پس نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای او نوشت و در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ماجرا را شرح داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من با آن نامه نزد او رفتم و صدایش زدم. سرش را از دِیر بیرون آورد. گفتم: شاگرد بُختیشوع هستم. گفت: نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از او با خود داری؟ گفتم: بله. زنبیلی پایین داد و من نامه را در آن نهادم. زنبیل را بالا کشید و نامه را خواند و در دم، پایین آمد و گفت: آیا خودِ تو آن مرد را فصد کردی؟ گفتم: بله. طبیب نصرانی گفت: خوشا به حالت! من هم نزدش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه استری را سوار شد و راه افتادیم و ثلثی از شب باقی مانده بود که به سامرّا رسیدیم. به طبیب گفتم: می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی به منزل استاد برویم یا منزل آن مرد؟ گفت: منزل آن مرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پیش از اذان اوّل به درِ منزل ابن الرضا رفتیم و ناگهان در باز شد و غلام سیاهی بیرون آمد و گفت: کدام یک از شما راهبِ دِیر عاقول است؟ طبیب نصرانی گفت: من، فدایت شوم! غلام گفت: پیاده شو. خادم به من گفت: تو مراقب استرها باش. سپس آن دو داخل منزل شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من آن جا ماندم تا صبح شد و آفتاب بالا آمد. آن گاه، راهب از منزل خارج شد، در حالی که لباس رهبانیّت از تن در آورده بود و لباس سفیدی بر تن داشت و اسلام آورده بود. به من گفت: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اکنون مرا به منزل استادت ببر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به اتّفاق هم، به منزل بُختیشوع رفتیم. بُختیشوع با دیدن او به طرفش شتافت و گفت: چه موجب شد که از دینت دست برداری؟ گفت: مسیح را یا نظیر او را در معجزات و براهینش دیدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس نزد ابن الرضا باز گشت و در خدمت او بود تا این که از دنیا رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AD_%D8%AC_%D8%A8_/_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8&diff=375 2025-12-30T06:52:57Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>[[رده:ح]]<br /> &lt;span id=&quot;الحجاب-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجابُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درآمد1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد، به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین عبد الهادی مسعودی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-حجاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی «حجاب»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به گفتۀ خلیل فراهیدی و ابن فارس، مادّۀ «حجب» بر منع دلالت دارد و جوهری بر این معنا، «سَتر (پوشاندن)» را نیز افزوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحجاب: السِّتر... و حجبه: أي منعه عن الدخول... أو سَتَرَه سَتراً» (الصحاح: ج۱ ص۱۰۷ مادّۀ «حجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاربرد این مادّه در قرآن کریم نیز نشان از همین معنای منع و پوشیدگی دارد که گاه در موانع مادّی و گاه در موانع معنوی به کار رفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند: (وَ إِذا قَرَأتَ القُرآنَ جَعَلنا بَينَكَ وَ بَينَ الَّذينَ لا يُؤمِنُونَ بِالآخِرَةِ حِجاباً مَستُوراً) (اسرا: آیۀ ۴۵)، (فَاتَّخَذَت مِن دُونِهِم حِجاباً فَأَرسَلنا إِلَيها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا) (مریم: آیۀ ۱۷)، (كَلّا إِنَّهُم عَن رَبِّهِم يَومَئِذٍ لَمَحجُوبُونَ) (مطفّفین: آیۀ ۱۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روایات نیز همین گونه است؛ ولی مدخل پیش رو، ناظر به حجاب مادّی و پوشش شرعی است. این آیات و روایات بر لزوم پوشش همۀ زنان بالغ و عاقل و آزاد دلالت دارند و از آشکار کردن زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زینت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ناآشکار برای نامحرمان منع کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. گفتنی است به دلیل وجوب پوشش بر مردان، برخی روایات ناظر به آن نیز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند، هر چند بنا به مقتضیات طبیعی، شکل و اندازۀ حجاب مردان، متفاوت است. تعیین حدّ پوشش و چگونگی حجاب مردان و زنان، به عهدۀ این مدخل نیست و در عهدۀ دانش فقه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل یکم، متون قرآنی و حدیثیِ دلالت کننده بر لزوم پوشش و حجاب گرد آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در این فصل، ابتدا چهار آیۀ «حجاب»، «جِلباب»، «خِمار» و «تَبرُّج» به همراه روایات ناظر بر آنها آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در ادامۀ این فصل، اوامر و نواهی پیامبر صلی الله علیه وآله و امامان علیهم السلام در سه بخش، یاد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از جمله، لزوم حجاب، به بلوغ مقیّد شده است. متون این فصل به پوشش زن و مرد در نماز و وجوب ستر عورت بویژه هنگام قضای حاجت و نظافت و استحمام، اشاره دارند و از عریان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدن در مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عمومی و کشف عورت در منظر دیگران و همچنین پوشش نازک بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این فصل در ادامه، برخی از استثنائات حکم حجاب زنان را ذکر کرده است. بیشتر این استثناها در قرآن کریم آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مانند: زنان سالمند از کارافتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که امیدی به ازدواج ندارند و کسی به آنها رغبت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، یا آنچه از صورت و دست، آشکار است یا نزد محارم و کودکان و مردانی که درکی از امور جنسی یا گرایش طبیعی به آن ندارند. برخی استثناها نیز تنها در روایات ذکر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مانند حجاب زن در برابر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش که به دلیل عدم ابتلا به آن در روزگار معاصر، بررسی آن به دانش فقه واگذار شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این متون فراوان به روشنی نشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که مفهوم «حجاب» در اسلام، برآمده از متن دین است و فقیهان و عالمان اسلامی تنها آن را توضیح داده و تبیین نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بر پایۀ این آیات و روایات، فقیهان شیعه و اهل سنّت از ابتدا تا کنون به لزوم پوشش زنان در برابر نامحرمان فتوا داده و موارد استثنا را نیز روشن ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. توجّه به این متون، همچنین بیانگر آن است که برخی گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تاریخی در بارۀ بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجابی، ناظر به دورۀ تاریخی جاهلی و پیش از تشریع حجاب از سوی خداوند و اوامر و نواهی پیامبر خدا صلی الله علیه وآله بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. برخی گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز قابل استناد نیستند؛ زیرا افزون بر ضعف سند و منبع، ناظر به حالات خاصّی مانند ناداری و کمبود پوشش در صدر اسلام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الثاقب فی المناقب: ص۲۹۸، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۶۶ و ج۹۲ ص۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا حالات بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اختیاری مانند اسارت یا وضعیت روحی دشوار و موقّتی مانند مصیبت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بزرگ عاشورا هستند که برای بانوان مظلوم بنی هاشم پدید آمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الإرشاد: ج۲ ص۹۳، قرب الإسناد: ص۲۶ ح۸۸، الأمالی، صدوق: ص۲۳۰ ح۲۴۲، الملهوف: ص۱۸۹، بحار الأنوار: ج۴۵ ص۱۰۷، ۱۵۵ و ۱۶۹؛ الثقات، ابن حبّان: ج۲ ص۳۱۲، تذكرة الخواصّ: ص۲۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در عزاداری زنان داغدار مدینه نیز تجلّی نمود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: ص۲۲۶، مثير الأحزان: ص۱۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۵ ص۱۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از این فصل طولانی، فصل دوم با توجّه به برخی احکام «نگاه»، تدوین شده و به دلیل پیوستگی حکم حجاب با حکم نگاه، در این مدخل آمده است. قرآن کریم، مردان و زنان را به صراحت به «غضّ بصر (فرو خواباندن دیده)» فرمان داده است تا این دو جنس مخالف، به یکدیگر خیره و مغلوب تیرهای مسموم شیطان نشوند و زمینۀ ارتباط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ناسالم فراهم نیاید. در این جا نیز برخی استنثناها وجود دارد که در چهار بخش دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. تفصیل و تطبیق همۀ این احکام، نیازمند تفقّه و نگرش جامع فقیهانه است که در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فقهی باید آن را پی گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل سوم به پیشینۀ حجاب در صدر اسلام و پوشش همسران پیامبر صلی الله علیه وآله و دختر گرامی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فاطمۀ زهرا علیها السلام و برخی زنانی که با این خانواده رفت و آمد داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پرداخته شده است. این گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که امر الهی و فرمان پیامبر صلی الله علیه وآله به داشتن پوشش، از مرز قانون، فراتر رفته و زمینۀ شکلگیری فرهنگ حجاب را فراهم آورده است. در انتهای این فصل، پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینیِ محقّق شدۀ پیامبر خدا صلی الله علیه وآله و امیر مؤمنان علیه السلام در بارۀ کنار نهاده شدن حجاب از سوی امّت اسلامی آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پایان و در فصل چهارم، به حکمت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجاب و پوشش پرداخته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده و به فطری و عُقلایی بودن آن، تأثیرش بر پاکی و سلامت دل و نیز به ارمغان آوردن امنیت اخلاقی و اجتماعی اشاره شده است. همچنین پیامدهای ناگوار ترک حجاب در دنیا و آخرت گوشزد گردیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است مدخل «حجاب» افزون بر مدخل «نظر» با مدخل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگری (مانند: حیا، عفّت، لباس، غیرت، عبد، حمّام، زینت و خضاب) نیز مرتبط است که در همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه به گونۀ مستقل، پس از این خواهند آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-وجوب-الحجاب-و-التستر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وُجوبُ الحِجابِ و التَّستُّر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وجوب حجاب و پوشش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الآیات-الآمرة-بالحجاب-و-التستر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الآیاتُ الآمِرَةُ بِالحِجابِ و التَّسَتُّرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیاتی که به حجاب و پوشش فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آیة-الحجاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۱: آیَةُ الحِجابِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آیۀ حجاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَن يُؤْذَنَ لَكُم إِلىٰ طَعَامٍ غَيرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِن إِذَا دُعِيتُم فَادخُلُوا فَإِذَا طَعِمتُمْ فَانتَشِرُوا وَلَا مُستَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُم كَانَ يُؤذِي النَّـبِيَّ فَيَسْتَحيِي مِنكُم وَاللهُ لَا يَستَحيِي مِنَ الحَقِّ وَإِذَا سَأَلتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسأَلُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُم أَطهَرُ لِقُلُوبِكُم وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُم أَن تُؤذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَلَا أَن تَنكِحُوا أَزوَاجَهُ مِن بَعدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُم كَانَ عِندَ اللّٰهِ عَظِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه اسلام آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيامبر وارد نشويد، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه براى [خوردن] طعامى به شما اذن داده شود، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه [زودتر بروید و] منتظر وقتِ رسيدن آن باشيد؛ ولی آن گاه كه دعوت شديد، وارد شويد و چون غذا خورديد، پراكنده گرديد، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه [پس از خوردن،] سرگرم صحبت شويد. این، پيامبر را آزار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و او از شما شرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند [که چيزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد؛] و[لى] خداوند از بيان حق [و وظايف شما] شرم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و چون متاعى [از وسايل زندگى] از آنان (زنان پيامبر) خواستيد، از پشت پرده بخواهيد، كه آن، براى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، و شما را نرسد كه پيامبر را آزار برسانيد و نه هرگز همسران او را پس از او به همسرى گيريد. مسلّماً آن [كار] نزد خداوند، بس بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن ابن شهاب: أَخبَرَني أَنَسُ بنُ مالِكٍ أَنَّهُ كانَ ابنَ عَشرِ سِنينَ مَقدَمَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله المَدينَةَ، فَكانَ أُمَّهاتي يُواظِبنَني عَلىٰ خِدمَةِ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله، فَخَدَمتُهُ عَشرَ سِنينَ، وَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله وَ أَنَا ابنُ عِشرينَ سَنَةً، فَكُنتُ أَعلَمَ النّاسِ بِشَأنِ الحِجابِ حينَ أُنزِلَ، وَ كانَ أَوَّلَ ما أُنزِلَ في مُبتَنىٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الابتِناء و البناء: النکاح. و الأصل فیه أنّ الرجل کان إذا تزوّج امرأةً بنیٰ علیها قُبّة...، فیُقال بنی الرجل علیٰ أهله (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۱۵۸ «بنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله بِزَينَبَ بِنتِ جَحشٍ، أَصبَحَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله بِها عَروساً، فَدَعَا القَومَ فَأَصابوا مِن الطَّعامِ، ثُمَّ خَرَجوا، وَ بَقِيَ رَهطٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّهط من الرجال: ‌ما دونَ العَشرة (النهایة: ج۲ ص۲۸۳ «رهط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُم عِندَ النَّبِيِّ صلّی الله عليه وآله فَأَطالُوا المكثَ، فَقامَ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله فَخَرَجَ وَ خَرَجتُ مَعَهُ؛ لِكَي يَخرُجوا، فَمَشَى صلّی الله عليه وآله وَ مَشَيتُ، حَتّىٰ جاءَ عَتَبَةَ حُجرَةِ عائِشَةَ، ثُمَّ ظَنَّ أَنَّهُم خَرَجوا، فَرَجَعَ وَ رَجَعتُ مَعَهُ، حَتّىٰ إذا دَخَلَ عَلىٰ زَينَبَ، فَإذا هُم جُلوسٌ لَم يَقوموا، فَرَجَعَ&lt;br /&gt;<br /> النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله وَ رَجَعتُ مَعَهُ، حَتّىٰ إذا بَلَغَ عَتَبَةَ حُجرَةِ عائِشَةَ وَ ظَنَّ أَنَّهُم خَرَجوا، فَرَجَعَ وَ رَجَعتُ مَعَهُ، فَإذا هُم قَد خَرَجوا، فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله بَيني وَ بَينَهُ بِالسِّترِ، وَ أُنزِلَ الحِجابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۱۹۸۲ ح۴۸۷۱، صحيح مسلم: ج۲ ص۱۰۵۰ ح۹۳ نحوه؛ مجمع البیان: ج۸ ص۵۷۴ نحوه و راجع سنن الترمذي: ج۵ ص۳۵۶ ح۳۲۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابن شهاب -: اَنَس بن مالک به من گفت: وقتی پیامبر خدا صلی الله علیه وآله به مدینه آمد، من ده سال داشتم و مادرانم (همسران پیامبر) مرا به خدمت کردن به پیامبر وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند. من ده سال به او خدمت کردم و زمانی که پیامبر صلی الله علیه وآله از دنیا رفت، من بیست سال داشتم. بنا بر این، زمانی که آیۀ حجاب نازل شد، من آگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین شخص به موضوع حجاب بودم. این آیه نخستین بار در هنگام ازدواج پیامبر خدا صلی الله علیه وآله با زینب بنت جَحش نازل شد. هنگامی که پیامبر با او عروسی کرد، دعوتی کرد و مردم غذا خوردند و رفتند؛ امّا عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نزد پیامبر ماندند و ماندنشان طول کشید. برای این که بروند، پیامبر صلی الله علیه وآله برخاست و از اتاق بیرون رفت و من هم با او خارج شدم. تا دمِ درِ اتاق عایشه رفت و من نیز همراهش رفتم. سپس به گمان این که آنها رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، باز گشت و من نیز همراهش باز گشتم. چون وارد اتاق زینب شد، دید هنوز نشسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از این رو، باز گشت و من هم با او باز گشتم و چون دم درِ اتاق عایشه رسید، به گمان این که آن عدّه رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، باز گشت و من هم باز گشتم. این بار رفته بودند. پس پیامبر بین من و خودش پرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و در این هنگام آیۀ حجاب نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن أَنَس: نَزَلَ الحِجابُ مُبتَنىٰ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله بِزَينَبَ بِنتِ جَحشٍ، وَ ذٰلِكَ سَنَةَ خَمسٍ مِنَ الهِجرَةِ، وَ حَجَبَ نِساءَهُ مِنّي يَومَئِذٍ وَ أَنَا ابنُ خَمسَ عَشرَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرىٰ: ج۸ ص۱۷۴ و راجع أُسد الغابة: ج۱ ص۱۳۱ و السيرة الحلبية: ج۲ ص۶۰۶ و فتح الباري: ج۸ ص۴۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از اَنَس -: آیۀ حجاب در هنگام عروسی پیامبر خدا صلی الله علیه وآله با زینب بنت جَحش نازل شد؛ یعنی در سال پنجم هجرت. در آن روز، پیامبر صلی الله علیه وآله میان من و همسرانش پرده زد و من پانزده سال داشتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري عن مجاهد: إنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله كانَ يَطعَمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یَطعَم:أي یأکل. یقال: طَعِمَ یَطعَم؛ إذا أکَلَ أو ذاقَ (اُنظر: لسان العرب: ج۱۲ ص۳۶۳ «طعم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَعَهُ بَعضُ أَصحابِهِ، فَأَصابَت يَدُ رَجُلٍ مِنهُم يَدَ عائِشَةَ، فَكَرِهَ ذٰلِكَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله، فَنَزَلَت آيَةُ الحِجابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري: ج۱۲ الجزء ۲۲ ص۳۹، تفسیر القرطبي: ج۱۴ ص۲۲۴؛ مجمع البیان: ج۸ ص۵۷۴ نحوه و راجع الأدب المفرد: ص۳۰۹ ح۱۰۵۳ و السنن الکبری للنسائي: ج۶ ص۴۳۵ ح۱۱۴۱۹ و المعجم الأوسط: ج۳ ص۲۱۲ ح۲۹۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از مجاهد -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله با عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از اصحابش غذا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد که دست یکی از آنها به دست عایشه خورد. پیامبر خدا ناراحت شد. پس، آیۀ حجاب نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آیة-الجلباب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۲: آیَةُ الجِلبابِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آیۀ جِلباب (روسری بلند)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ يُدنِينَ عَلَيهِنَّ مِن جَلاَبِيبِهِنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجلابیب: القُمُص و الخُمُر، الواحد جلباب (مفردات ألفاظ القرآن: ص۱۹۹ «جلب»). و قال الجزري: الجِلباب: الإزار و الرداء، و قیل: الملحَفة، و قیل: هو کالمقنعة تغطّي به المرأةُ رأسَها و ظهرها و صَدرها (النهایة: ج۱، ص۲۸۳ «جلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذٰلِكَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَدنىٰ أَن يُعرَفنَ فَلاٰ يُؤذَينَ وَ كٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردانِ مسلمان بگو روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلندشان را بر خود فرو افکنند [تا گردن و سینه و بازوان و ساق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان پوشیده شود]. این [کار] برای آن که [به پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی] شناخته شوند و مورد آزار [هوسبازان] قرار نگیرند، بهتر است و خداوند، همواره آمرزنده و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يٰا أَيُّهَا الـنَّبِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ يُدنِينَ عَلَيهِنَّ مِن جَـلاَبِيبِهِنَّ) -: فَإنَّهُ كانَ سَبَبُ نُزولِها أَنَّ النِّساءَ كُنَّ يَخرُجنَ إلَى المَسجِدِ وَ يُصَلّينَ خَلفَ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله، وإذا كانَ بِاللَّيلِ خَرَجنَ إلىٰ صَلاةِ المَغرِبِ وَ العِشاءِ الآخِرَةِ وَ الغَـداةِ، يَقعُدُ الشُّبّانُ لَهُنَّ في طَريقِهِنَّ فَيُؤذونَهُنَّ وَ يَتَعَرَّضـونَ لَهُنَّ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (يٰا أَيُّهَا النَّبـیِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ يُدنِينَ عَلَيهِنَّ مِن جَلاَبِيبِهِنَّ ذٰلِكَ أَدنىٰ أَن يُعرَفنَ فَلاٰ يُؤذَينَ وَ كٰانَ اللهُ غَفُوراً رَحِيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۲ ص۱۹۶، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۳ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در بارۀ این سخن خداوند:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردانِ مسلمان بگو روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلندشان را بر خود فرو افکنند) -: سبب نزولش این بود كه زنان از خانه خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و به مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و پشت سر پيامبر خدا صلی الله علیه وآله نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند و چون در شب براى نماز مغرب و عشا و صبح بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، جوانان بر سر راهشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستند و آنها را مورد آزار و تعرّض قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند. از اين رو خداوند نازل فرمود: (اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردانِ مسلمان بگو روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بلندشان را بر خود فرو افكنند. اين [كار] براى آن كه [به پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی] شناخته شوند و مورد آزار [هوسبازان] قرار نگیرند، بهتر است و خداوند، همواره آمرزنده و مهربان است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن مُعاوِية بن قُرّة: إنَّ ذُعّاراً مِن ذُعّارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في الطبعة التي بأیدینا بالذال المعجمة، و الظاهر انّه تصحیف و الصواب: «دُعّاراً» بالدال المهملة. قال الجزري: الدعارة: الفساد و الشرّ، و رجل داعِر: خبیث مُفسِد، و یُجمع علی دُعّار (النهایة: ج۲، ص۱۱۹ «دعر»). أو لعلّها بالزاي؛ من الزَّعارَة، و هي شَراسَةٌ و سوءُ خُلُقٍ (اُنظر: لسان العرب: ج۴ ص۳۲۴ «زعر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِ المَدينَةِ كانوا يَخرُجونَ بِاللَّيلِ فَيَنظُرونَ النِّساءَ وَ يَغمِزونَهُنَّ، وَ كانوا لا يَفعَلونَ ذٰلِكَ بِالحَرائِرِ، إنَّما يَفعَلونَ ذٰلِكَ بِالإماءِ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ هٰذِهِ الآيَةَ: (يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ) إلىٰ آخِرِ الآيةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۶ ص۶۶۰ نقلاً عن عبد بن حمید، تفسیر ابن کثیر: ج۶ ص۴۷۱ عن السدّي، الطبقات الکبریٰ: ج۸ ص۱۷۶ عن أبي مالك و کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از معاویة بن قُرّه -: عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از هرزگانِ مدینه شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و به زنان، چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرانی و تعرّض می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. آنها این کار را با زنان آزاد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و با کنیزان چنین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (ای پیامبر! به همسران و دخترانت و به زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردانِ مسلمان بگو...) (تا آخر آیه).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري عن أبي صالحٍ: قَدِمَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله المَدينَةَ عَلىٰ غَيرِ مَنزِلٍ، فَكانَ نِساءُ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله وَ غَيرُهُنَّ إذا كانَ اللَّيلُ خَرَجنَ يَقضينَ حَوائِجَهُنَّ، وَ كانَ رِجالٌ يَجلِسونَ عَلَى الطَّريقِ لِلغَزَلِ، فَأَنزَلَ اللهُ: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَ بَنَاتِكَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ)، يُقَنَّعنَ بِالجِلبابِ حَتّىٰ تُعرَفَ الأَمَةُ مِنَ الحُرَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري: ج۱۲ الجزء ۲۲ ص۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابو صالح -: زمانی که پیامبر صلی الله علیه وآله به مدینه آمد، منزلی نداشت. شب که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، زنان او و دیگر زنان برای انجام کارهای خود بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، و مردانی هم بودند که سر راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستند و به ریسندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند. پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردانِ مسلمان بگو روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلندشان را بر خود فرو افکنند) [. یعنی] روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلند بپوشند تا کنیز از زنِ آزاد تشخیص داده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان عن الجُبّائي:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ) أَي ذٰلِكَ أَقرَبُ إلىٰ أَن يُعرَفنَ بِزِيِّهِنَّ أَنَّهُنَّ حَرائِرُ وَ لَسنَ بِإماءٍ، فَلا يُؤذيهِنَّ أَهلُ الرِّيبَةِ؛ فَإنَّهُم كانوا يُمازِحونَ الإماءَ، وَ رُبَّما كانَ يَتَجاوَزُ المُنافِقونَ إلىٰ مُمازَحَةِ الحَرائِرِ، فَإذا قيلَ لَهُم في ذٰلِكَ قالوا: حَسِبناهُنَّ إماءً! فَقَطَعَ اللّٰهُ عُذرَهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قيلَ: مَعناهُ: ذٰلِكَ أَقرَبُ إلىٰ أَن يُعرَفنَ بِالسِّترِ وَ الصَّلاحِ فَلا يُتَعَرَّضَ لَهُنَّ؛ لِأَنَّ الفاسِقَ إذا عَرَفَ امرَأَةً بِالسِّترِ وَ الصَّلاحِ لَم يَتَعَرَّض لَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ج۸ ص۵۸۰، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۱۸۶؛ أسباب النزول للواحدي: ص۳۷۷ ح۷۱۹ عن السدّي نحوه و راجع تفسير الآلوسي: ج۲۲ ص۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از جُبّایی -: (این [کار] برای آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که [به پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی] شناخته شوند و مورد آزار [هوسبازان] قرار نگیرند، بهتر است) یعنی با این پوششِ بیشتر، معلوم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که آنها آزاد هستند، نه کنیز و در نتیجه اهل فساد، آنان را آزار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؛ چون این افراد با کنیزان شوخی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و گاه افراد منافق (سُست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایمان)، کار را به شوخی کردن با زنان آزاد هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشاندند و اگر به آنان اعتراض می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: خیال کردیم کنیزند! پس، خداوند، بهانه را از دست آنان گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قولی، معنای آیه این است: این کار موجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که به پوشیدگی و درستکاری شناخته شوند و در نتیجه کسی مزاحمشان نشود؛ چرا که افراد فاسد وقتی بدانند زنی پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن و درستکار است، مزاحم او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن اُمّ سَلَمة: لَمّا نَزَلَت&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ)، خَرَجَ نِساءُ الأَنصارِ كَأَنَّ عَلىٰ رُؤوسِهِنَّ الغِربانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُبّهت الخُمُر في سوادها بالغِربان، جمع غُراب (النهایة: ج۳ ص۳۵۲ «غرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الأَكسِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۱ ح۴۱۰۱، تفسیر ابن کثیر: ج۶ ص۴۷۱، تفسير الآلوسي: ج۲۲ ص۸۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از اُمّ سلمه -: چون آیۀ (روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلند خود را بر خود فرو افکنند) نازل شد، زنان انصار از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بیرون آمدند، در حالی که جوری سرشان را با پارچه پوشانده بودند که انگار کلاغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی روی سرشان نشسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آیة-الخمار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۳: آیَةُ الخِمارِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آیۀ خِمار (روسری&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَقنعه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قُل لِلمُؤمِنٰاتِ يَغضُضنَ مِن أَبصٰارِهِنَّ وَ يَحفَظنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لاٰ يُبدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلّٰا مٰا ظَهَرَ مِنهٰا وَ ليَضرِبنَ بِخُمُرِهِنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصل الخَمر: ستر الشيء، و یقال لِما یُستَر بِهِ: خِمار، لکنّ الخِمار صار في التعارُف اسماً لِما تُغطّي به المرأة رآسها، و جمعُه خُمُر (مفردات ألفاظ القرآن: ص۲۹۸ «خمر»). الخمار: ما تُغطّي به المرأة رأسها. و تخمّرت بالخِمار و اختمَرَت: لَبِسته (لسان العرب: ج۴، ص۲۵۷ «خمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ جُيُوبِهِنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جیوبهنّ: أي صدورهن، و من هنا سُمّیت فتحة القمیص العلیا المقوّرة جَیباً. و قال ابن منظور: جِبتُ القمیص: قَوَّرتُ جَیبه. و کلّ شيء قُطِع وَسَطُه فهو مجیوب و مَجوب و مُجَوَّب (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۲۸۵ - ۲۸۸ «جوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لاٰ يُبدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلّٰا لِبُعُولَتِهِنَّ أَو آبٰائِهِنَّ أَو آبٰاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَو أَبنٰائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و به زنان مسلمان بگو كه چشمان خود را [از نگاه هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود] فرو بندند و دامان خود را حفظ كنند و زينت [یعنی زیور و زیبایی] خود را جز آنچه نمایان است، آشكار نسازند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بايد روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر روى سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود بیندازند و زینت [یعنی زيور و زیبایی] خود را بر كسى آشكار نسازند، جز بر شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى همکیششان يا بردگانشان يا مردان وابستۀ خانواده كه نياز شهوانى ندارند يا كودكانى كه از آميزش با زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آگاهی ندارند، و [زنانى كه خلخال در پا دارند] پاهاى خود را [محكم] به زمين نزنند تا زينت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، معلوم گردد، و همگى شما - اى مسلمانان - به سوى خدا باز گرديد، باشد كه رستگار شويد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام - فـي قَـولِـهِ تــعالیٰ: (وَ لَا يُـبدِينَ زِيـنَتَـهُنَّ إِلَّا مَـا ظَـهَـرَ مِـنهَا) -: هِـيَ الـثِّيابُ، وَ الكُحلُ، و الخاتَمُ، و خِضابُ الكَفِّ، و السِّوارُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الزّينَةُ ثلاثٌ: زينَةٌ لِلنّاسِ، و زينَةٌ لِلمَحرَمِ، و زينَةٌ لِلزَّوجِ. فَأَمّا زينَةُ النّاسِ فقَد ذَكَرناهُ. وَ أَمّا زينةُ المَحرَمِ فَمَوضِعُ القِلادةِ فَما فَوقَها، وَالدُّملُجُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّملُوج: المعضَد، و كذلك الدُّملُج (الصحاح: ج۱ ص۳۱۶ «دملج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ما دونَهُ، وَ الخَلخالُ وَ ما أَسفَلَ مِنهُ. وَ أَمّا زينَةٌ لِلزَّوجِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «و أمّا زينَةُ الزَّوجِ»، و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالجَسَدُ كُلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۲ ص۱۰۱ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۳ ح۵ و راجع المصنّف لابن أبي شیبة: ج۳ ص۳۸۴ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - در بارۀ این سخن خدای متعال: (و زينت خود را آشكار نسازند، جز آنچه پيداست) -: آن [زینتی که پیداست]، جامه، سُرمه، انگشتر، خضاب کفِ دست، و دستبند است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زینت [که آشکار کردنش اشکالی ندارد]، سه نوع است: زینت برای مردم عادی، زینت برای مَحرم و زینت برای شوهر. زینتی که برای مردم [آشکار کردنش مُجاز] است، همان است که بیان کردیم؛ و زینتی که برای مَحرم است، جای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستن گردنبند و بالاتر از آن، محلّ بستن بازوبند و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن و محلّ بستن خلخال و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است؛ و زینتی که برای شوهر است، تمام بدن زن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن الفُضَيل بن يَسار: سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام عَنِ الذِّراعَينِ مِنَ المَرأَةِ، أَ هُما مِنَ الزِّينَةِ الَّتي قالَ اللّٰهُ تَبارَكَ وَ تَعالىٰ: (وَلا يُبدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، وَ ما دونَ الخِمارِ مِنَ الزّينَةِ، وَ ما دونَ السِّوارَينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني (رحمه الله): «ما دون&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخمار»: يعني ما يستره الخمار من الرأس و الرقبة، و هو ما سوى الوجه منهما. و «ما دون السوارين»: يعني من اليدين، و هو ما عدا الكفّين منهما (الوافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ص۸۱۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۰ ح۱، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۵ ح۲۵۴۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از فُضَیل بن يسار -: از امام صادق علیه السلام پرسيدم: آيا ساق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دست زن، جزو زينتى است كه خداوند - تبارک و تعالى - فرمود: (زينت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را جز براى همسرانشان آشكار نسازند)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله، و آنچه روسری، آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و نیز دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از محلّ دستبند (مچ) به بالا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - فِي قَولِ اللّٰهِ عزّ وجلّ: (إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا) -: الزّينَةُ الظّاهِرَةُ: الكُحلُ وَ الخاتَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۱ ح۳ عن زرارة، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۹۶ ح۱۷۲۳، مجمع البیان: ج۷ ص۲۱۷ عن ابن عبّاس من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ۳۶ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداوند عز وجل: (جز آنچه پیداست) -: زينت آشکار، سرمه و انگشتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللّهِ تَعالیٰ: (وَ لَا يُبدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنهَا)، قالَ: الخاتَمُ، وَ المَسَكَةُ؛ و هِيَ القُلبُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُلب: منَ الأسوِرَة، یقولون: سِوارٌ قُلب. أو هو السوار یکون من عاجٍ أو نحوه (اُنظر: تاج العروس: ج۲ ص۳۳۷ «قلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۱ ح۴، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۹۷ ح۱۷۲۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۶ ح۲۳؛ تفسیر الطبري: ج۱۰ الجزء ۱۸ ص۱۱۹ عن ابن عبّاس من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو بصير -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (و زيور خود را آشکار نسازند، جز آنچه پیداست) پرسیدم. فرمود: «[آنچه پیداست،] انگشتر و دستبند است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: أَيُّمَا امرَأَةٍ وَضَعَت خِمارَها في غَيرِ بَيتِ زَوجِها، فَقَد هَتَكَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِجابَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۲۱۵ ح۷۹۴، مستدرك الوسائل: ج۱۴ ص۲۸۰ ح۱۶۷۱۶؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص۶۹ عن عمر بن الخطّاب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هر زنی که در غیر خانۀ شوهرش روسری خود را از سرش بردارد، حجابش را شکسته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: إنَّما نُهِيَ النِّساءُ عَن خَمسٍ: عَنِ اتِّخاذِ الكِمامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکُمَّة و الکِمام: القَلَنسُوَة المدوّرة (اُنظر: المصباح المنیر: ص۵۴۱ «کمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لُبسِ النِّعالِ، وَ جُلوسٍ فِي المَجالِسِ، وَ خَطَرٍ بِالقَضيبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَطَران الرجُل: اهتزازه في المشي و تَبَختُره. و خَطَر بسیفه و رمحه و قضیبه و سَوطِه یَخطِر خَطَراناً: إذا رَفَعه مرّة و وضعَه اُخریٰ (لسان العرب: ج۴ ص۲۵۰ «خطر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لُبسِ الأُزُرِ وَ الأَردِيَةِ بِغَيرِ دِرعٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِرع المرأة: قمیصُها. و هو أیضاً الثوب الصغیر تلبسه الجاریة الصغیرة في بیتها. و في التهذیب [للأزهري]: الدِّرع: ثوب تجوبُ [أي تقطعُ أو تشقُّ] المرأةُ وسَطَه، و تجعل له یدین، و تخیط فَرجَیه (لسان العرب: ج۸ ص۸۲ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق: ج۱۶ ص۳۲۳ ح۳۹۴۰، کنز العمّال: ج۵ ص۸۶۱ ح۱۴۵۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: زنان از پنج کار نهی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: از کلاه گذاشتن، پوشیدن نعلین، نشستن در نشستنگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ی عمومی]، به دست گرفتن چوب، پوشیدن تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوش بدون روپوش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن عائشة: يَرحَمُ اللّهُ نِساءَ المُهاجِراتِ الأُوَلَ، لَمّا أَنزَلَ اللهُ (وَلْـيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ)، شَقَّقنَ مُروطَهُنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُروط: الأکسیة، الواحد مِرط، و یکون من صوف، و ربما کان من خزّ أو غیره (النهایة: ج۴ ص۳۱۹ «مرط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاختَمَرنَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۴ ص۱۷۸۲ ح۴۴۸۰، سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۱ ح۴۱۰۲ نحوه، السنن الکبری: ج۲ ص۳۳۰ ح۳۲۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از عایشه -: خدا رحمت کند زنان مهاجر نخستین را! وقتی خداوند [آیۀ]&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بايد روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر روى سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیندازند) فرو فرستاد، تکّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از شال کمر خود را کندند و با آن، سر و گردنشان را پوشاندند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن صفيَّة بنت شَيبة: ذَكَرَت [عائِشَةُ] نِساءَ الأَنصارِ فَأَثنَت عَلَيهِنَّ وَ قالَت لَهُنَّ مَعروفاً، وَ قالَت: لَمّا نَزَلَت سورَةُ النّورِ، عَمَدنَ إلىٰ حُجَزِ - أَو حُجُوزِ - مَناطِقِهِنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِنطَق: النطاق، و جمعه مناطق؛ و هو أن‌ تلبس المرأة ثوبها ثم تشدّ وسطها بشيء، و ترفع وسط ثوبها و ترسله علی أسفل عند معاناة الأشغال؛ لئلّا تعثر في ذیلها (النهایة: ج۵ ص۷۵ «نطق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَقَقنَهُ، ثُمَّ اتَّخَذنَ مِنهُ خُمُراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۹ ص۵۵۸ ح۲۵۶۰۸، سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۱ ح۴۱۰۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از صفیّه بنت شیبه -: عایشه از زنان انصار سخن به میان آورد و آنان را ستود و به نیکی از آنان یاد نمود و گفت: چون سورۀ نور نازل شد، زنان انصار، شال کمر خود را شکافتند و از آن برای خود روسری ساختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الباري عن صَفيّة: ذَکَرنا عِندَ عائِشَةَ نِساءَ قُرَيشٍ وَ فَضلَهُنَّ، فَقالَت: إنَّ نِساءَ قُرَيشٍ لَفُضلاءُ، وَ لٰكِنّي - وَ اللّٰهِ - ما رَأَيتُ أفضَلَ مِن نِساءِ الأَنصارِ؛ أَشَدَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في الطبعة المعتمدة للمصدر، و لعلّ الصواب: «و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشدّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَصديقاً بِكِتابِ اللّٰهِ، وَ لا إيماناً بِالتَّنزيلِ، لَقَد أُنزِلَت سورَةُ النّورِ: (وَلْيَـضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ) فَانقَلَبَ رِجالُهُنَّ إلَيهِنَّ يَتلونَ عَلَيهِنَّ ما أُنزِلَ فيها، ما مِنهُنَّ امرَأَةٌ إلّا قامَت إلىٰ مِرطِها، فَأَصبَحنَ يُصَلّينَ الصُّبحَ مُعتَجِراتٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاعتجار: لِبسة کالالتحاف. و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِعجَر: ثوب تعتجر به المرأة، أصغر من الرداء و أکبر من المقنعة (لسان العرب: ج۴، ص۵۴۴ «عجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَأَنَّ عَلىٰ رُؤوسِهِنَّ الغِربانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الباري: ج۸ ص۴۹۰ ذیل ح۴۷۵۹، تفسیر ابن کثیر: ج۶ ص۴۸، تفسیر ابن أبي حاتم: ج۸ ص۲۵۷۵ ح۱۴۴۰۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الباری - به نقل از صفیّه -: نزد عایشه، از زنان قریش و خوبی آنان سخن به میان آوردیم. او گفت: زنان قریش البتّه خوب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا به خدا سوگند که من در تصدیق کتاب خدا و ایمان به تنزیل، خوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از زنان انصار ندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. زمانی که [آیۀ] سورۀ نور: (و بايد روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر روى سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیندازند) نازل شد، مردان انصار، نزد زنانشان رفتند&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آنچه را در آن سوره نازل شده بود، برای آنها خواندند. هیچ زنی از آنها نبود، مگر این که سراغ ردایش رفت و صبح که شد، همگی چارقَد (مِعجَر) به سر - تو گویی کلاغ روی سرشان است -، نماز صبح می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۸۸ (ما ظهر من الزینة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص489 (زینت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که نمایان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آیة-التبرج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۴: آیَةُ التَّبَرُّجِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آیۀ تَبَرُّج (خودنمایی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(‌يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا * وَ قَرنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجنَ تَبَرُّجَ الجاهِلِيَّةِ الأُولى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَقِمنَ الصَّلاةَ وَ آتِينَ الزَّكاةَ وَ أَطِعنَ اللهَ وَ رَسُولَه‌).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى زنان پیامبر! اگر پرهيزگارى ورزيد، همانند هيچ يک از زنان نيستيد[؛ بلكه برتريد]. پس نرم [و هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیز] سخن نگوييد، مبادا آن کس كه بيماردل است، به طمع افتد و سخن به شايستگى بگوييد * و در خانۀ خود بمانید و مانند روزگار جاهليّتِ نخست، زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زیورهایتان را آشکار نکنید و نماز را بر پا داريد و زكات بپردازيد و از خدا و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش اطاعت کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام - في قَولِهِ تَعالىٰ‌: (وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِيَّةِ الْأُولىٰ‌)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ٣٣.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: أي سَيَكونُ جاهِلِيَّةٌ اُخرىٰ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القميّ‌: ج٢ ص١٩٣ عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۱۸۹ ح۱؛ تفسير ابن أبي حاتم: ج۹ ص۳۱۳۱ ح۱۷۶۷۲ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (و مانند روزگار جاهليّتِ نخست، زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زیورهایتان را آشكار نكنيد) -: يعنى جاهليّت ديگرى اتّفاق خواهد افتاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۲۶ (الإخبار بترك الحجاب في الاُمّة الإسلامیّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص527 (خبر دادن از ترک حجاب در امّت اسلامی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أوامر-النبی-صلی-الله-عليه-وآله-و-الأئمة-عليهم-السلام-بالحجاب-و-التستر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / 2: أوامِرُ النَبیّ صلّی الله عليه وآله وَ الأئمّةِ عليهم السلام بالحِجابِ وَ التَّسَتُّرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دستورهای پیامبر صلی الله علیه وآله و امامان علیهم السلام در بارۀ حجاب و پوشش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بالحجاب-بعد-البلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / 2 - 1: الأَمرُ بالحِجابِ بَعدَ البُلوغِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دستور به حجاب، پس از بلوغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عائشة: إنَّ أَسماءَ بِنتَ أبي بَكرٍ دَخَلَت عَلىٰ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله وَ عَلَيها ثِيابٌ رِقاقٌ، فَأَعرَضَ عَنها رَسولُ اللهِ صلّی الله عليه وآله، و قالَ: يا أسماءُ، إنَّ المَرأَةَ إذا بَلَغَتِ المَحيضَ لَم تَصلُح أَن يُرىٰ مِنها&lt;br /&gt;<br /> إلّا هٰذا و هٰذا - و أَشارَ إلىٰ وَجهِهِ وَ كَفَّيهِ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۲ ح۴۱۰۴، السنن الکبریٰ: ج۲ ص۳۱۹ ح۳۲۱۸، مسند الشامیّین: ج۴ ص۶۴ ح۲۷۳۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از عايشه -: اَسماء دختر ابو بكر، در حالى كه لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نازكى به تن داشت، نزد پيامبر خدا آمد. پيامبر خدا صلی الله علیه وآله از او روى گرداند و فرمود: «اى اسماء! زن وقتى به سنّ قاعدگى رسيد، ديگر درست نيست كه از او جز اين قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ديده شود»&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به صورت و دو دست خود تا مچ اشاره نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن محمّد: إنَّ عائِشَةَ نَزَلَت عَلىٰ صَفِيَّةَ أُمِّ طَلحَةَ الطَلَحاتِ، فَرَأَت بَناتٍ لَها فَقالَت: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلّی الله عليه وآله دَخَلَ وَ في حُجرَتي جارِيَةٌ، فَأَلقىٰ لي حَقوَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رمىٰ فلان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحَقوِه: أي بإزاره (کتاب العین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۲۵۵ «حقو»)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قالَ: شُقّيهِ بِشُقَّتَينِ، فَأَعطي هٰذِهِ نِصفاً وَ الفَتاةَ الَّتي عِندَ أُمِّ سَلَمَةَ نِصفاً، فَإنّي لا أَراها إلّا قَد حاضَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۷۳ ح۶۴۲، مسند ابن حنبل: ج۹ ص۳۸۹ ح۲۴۷۰۰ نحوه، السنن الكبرىٰ: ج۶ ص۹۵ ح۱۱۳۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از محمّد -: عایشه مهمان صفیّه مادر طلحةُ الطَلَحات شد. چشمش به دختران او افتاد. گفت: یک بار پیامبر خدا داخل اتاقم شد. دخترکی با من بود. ایشان جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به من داد و فرمود: «این را نصف کن. نصفش را به این بده و نصف دیگرش را به دختری که نزد اُمّ سلمه است؛ چون فکر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم او به سنّ قاعدگی رسیده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري عن ابن جُرَيج: قالَت عائِشَةُ: دَخَلَت عَلَيَّ ابنَةُ أَخي لِأُمّي عَبدِ اللّٰه بنِ الطُّفَيلِ مُزَيَّنَةً، فَدَخَلَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله، فَأَعرَضَ، فَقالَت عائِشَةُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، إنَّهَا ابنَةُ أَخي وَ جارِيَةٌ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا عَرَكَتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِراك: الحیض (لسان العرب: ج۱۰ ص۴۶۷ «عرك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَرأَةُ، لَم يَحِلَّ لَها أَن تُظهِرَ إلّا وَجهَها، وَ إلّا ما دونَ هٰذا - وَ قَبَضَ عَلىٰ ذِراعِ نَفسِهِ، فَتَرَكَ بَينَ قَبضَتِهِ وَ بَينَ الكَفِّ مِثلَ قَبضَةٍ أُخرىٰ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري: ج۱۰ الجزء ۱۸ ص۱۱۹، المغني لابن قدامة: ج۷ ص۴۶۲، الدرّ المنثور: ج۶ ص۱۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن جُرَیج -: عایشه گفت: دختر برادر مادری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، عبد اللّٰه بن طُفَیل، آرایش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرده نزد من آمد. پیامبر صلی الله علیه وآله وارد شد و صورتش را برگرداند. عایشه گفت: ای پیامبر خدا! این، برادرزادۀ من است و دختربچّه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زن از زمانی که عادت شد، برایش روا نیست جز صورتش و جز پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این قسمت پیدا باشد» و [برای توضیح،] ساق دست خود را گرفت و به اندازۀ یک قبضه تا مچ دستش را خالی گذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن جابر بن عبد اللّٰه: كُنّا عِندَ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله، فَقالَ: إنَّ خَيرَ نِسائِكُمُ الوَلودُ الوَدودُ العَفيفَةُ، العَزيزَةُ في أَهلِهَا الذَّليلَةُ مَعَ بَعلِها، المُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوجِهَا، الحَصانُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَصان: العفیفة. أحصنَتِ المرأةُ فهي محصِنَة و محصَنة (النهایة: ج۱ ص۳۹۷ «حصن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ غَيرِهِ، الَّتي تَسمَعُ قَولَهُ وَ تُطيعُ أَمرَهُ، وَ إذا خَلا بِها بَذَلَت لَهُ ما يُريدُ مِنها، وَ لَم تَبَذَّل كَتَبَذُّلِ الرَّجُلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۳۲۴ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۰۰ ح۱۵۹۷ و فیه «الستیرة» بدل «العفیفة»، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۳۸۹ ح۴۳۶۷، و فیه بزیادة «الستیرة» بعد «الودود»، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۳۵ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: نزد پيامبر صلی الله علیه وآله بوديم كه فرمود: «بهترينِ زنان شما، زنی است که زایا، مهربان، عفيف، عزّتمند در میان خانواده، فروتن در برابر شوهر، خودآرا براى همسر و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن در برابر بيگانه باشد؛ زنى كه از شوهرش حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوی دارد و از دستور او اطاعت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و هر گاه شوهر با او خلوت كند، به خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش تَن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و رفتارى مردانه از خود نشان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: إنَّ الجارِيَةَ إذا حاضَت لَم يَصلُح أَن يُرىٰ مِنها إلّا وَجهُها وَ يَداها إلَى المَفصِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسیل مع الأسانید: ص۲۱۵ ح۱ عن قتادة، نصب الراية: ج۱ ص۴۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: دختر، زمانی که به سنّ قاعدگی رسید، جایز نیست جایی از بدنش دیده شود، جز صورت و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش تا مچ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لا يَصلُحُ لِلجارِيَةِ إذا حاضَت إلّا أَن تَختَمِرَ، إلّا أَن لا تَجِدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۲ ح۱ عن محمّد بن مسلم و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: براى دختر، زمانی که به سنّ قاعدگی رسید، جز اين شايسته نيست كه موى خود را با مقنعه (/ روسری)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ گفتنی است پوشاندن مو منحصر به پوشاندن آن با خِمار (روسرى و مقنعه) نیست و به هر گونه که پوشانده شود و دیده نشود، کافی است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بپوشاند، مگر اين كه مقنعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نداشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: سَأَلَ يونُسُ بنُ يَعقوبَ أَبا عَبدِ اللّٰه عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُصَلّي في ثَوبٍ واحِدٍ، قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَالمَرأَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، وَ لا يَصلُحُ لِلحُرَّةِ إذا حاضَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَّا الخِمارُ، إلّا أَن لا تَجِدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۲، وسائل الشیعة: ج۳ ص۲۹۴ ح۵۵۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: یونس بن یعقوب از امام صادق علیه السلام پرسید: آیا جایز است مرد با یک لباس نماز بخواند؟ فرمود: «بله».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: زن چه طور؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه. زن آزاد، از زمانی که حیض شد، باید مقنعه (/ روسری) سر کند، مگر این که نداشته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن عبد الرحمان بن الحجّاج: سَأَلتُ أَبا إبراهيمَ عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي الإمام الکاظم عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الجارِيَةِ الَّتي لَم تُدرِك: مَتىٰ يَنبَغي لَها أَن تُغَطِّيَ رَأسَها مِمَّن لَيسَ بَينَها وَ بَينَهُ مَحرَمٌ؟ وَ مَتىٰ يَجِبُ عَلَيها أَن تُقَنِّعَ رَأسَها لِلصَّلاةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تُغَطّي رَأسَها حَتّىٰ تَحرُمَ عَلَيهَا الصَّلاةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): «حتّی تحرم علیها الصلاة» الظاهر أنّه کنایة عن الحیض، و یحتمل أن یکون حرمة الصلاة بدون القناع (مرآة العقول: ج۲۰ ص۳۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۳ ح۲، علل الشرائع: ص۵۶۵ ح۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۳۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج -: از امام كاظم علیه السلام پرسيدم: دخترى كه بالغ نشده، چه زمانی باید سرش را از نامحرم بپوشاند؟ و چه زمانی بر او واجب است كه در نماز، سرش را بپوشاند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تا زمانى كه [برای اوّلین بار، حیض شود و] نماز بر او حرام گردد، سرش را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بالحجاب-عند-الخصي-و-الخادم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / 2 - 2: الأمرُ بِالحِجابِ عِندَ الخَصِيِّ وَ الخادِمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دستور به حجاب، نزد اَخته و خادم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن عروة عن عائِشة: كانَ يَدخُلُ عَلىٰ أَزواجِ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله مُخَنَّثٌ، فَكانوا يَعُدّونَهُ مِن غَيرِ أُولِي الإربَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطریحي: قوله تعالی: (غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ): قیل: هم البُلهُ الذین لا یعرفون شیئاً من اُمور النساء، و هو مرويّ عن أبي عبدالله عليه السلام، و قیل: الخَصِيّ. و قیل: الشیخ الکبیر الفاني الذي لا حاجة له في النساء. و قیل: العبید الصغار... و في الحدیث: «اُولي الإربة من الرجال» الأحمق الذي لا یأتي النساء (مجمع البحرین: ج۱ ص۳۷ «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَدَخَلَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله يَوماً وَ هُوَ عِندَ بَعضِ نِسائِهِ وَ هُوَ يَنعَتُ امرَأَةً، قالَ: إذا أَقبَلَت أَقبَلَت بِأَربَعٍ، وَ إذا أَدبَرَت أَدبَرَت بِثَمانٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: أَ لا أَرىٰ هٰذا يَعرِفُ ما هاهُنا؟! لا يَدخُلَنَّ عَلَيكُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَحَجَبوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۴ ص۱۷۱۶ ح۳۳، سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۲ ح۴۱۰۷، السنن الکبری للنسائي: ج۵ ص۳۹۵ ح۹۲۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عروه، از عایشه -: شخص خُنثایی بود که با همسران پیامبر صلی الله علیه وآله رفت و آمد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و مردم، او را از افراد فاقد میل جنسی به شمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند.… روزی، پیامبر صلی الله علیه وآله داخل شد و دید او نزد یکی از همسرانش است و زنی را وصف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: وقتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، با چهار تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و وقتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، با هشت تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «حواستان باشد! به نظر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که او این چیزها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد. دیگر پیش شما نیاید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، مردم، او را [از رفت و آمد با زنانشان] منع کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبيه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن آبائهِ عليهم السلام، قال: كانَ بِالمَدينَةِ رَجُلانِ، يُسَمّىٰ أَحَدُهُما: هِيتَ، وَ الآخَرُ: مانِعٌ، فَقالا لِرَجُلٍ - وَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله يَسمَعُ -: إذَا افتَتَحتُمُ الطّائِفَ إن شاءَ اللّٰه، فَعَلَيكَ بِابنَةِ غَيلانَ الثَّقَفِيَّةِ؛ فَإنَّها شَموعٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّموع: الجاریة اللَّعوب الضَّحوك. و قیل: هي المزّاحة الطیّبة الحدیث (أُنظر: لسان العرب: ج۸ ص۱۸۶ «شمع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَخلاءُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في کثیر من نسخ الکافي: ‌«نجلاء»، و کذلك في‌ الوافي و الوسائل و بحار الأنوار. قال ابن منظور: النَّجَلُ: سَعَة شقّ‌ العین مع حُسن. و عینٌ نَجلاء: أي واسعة (اُنظر: لسان العرب: ج۱۱ ص۶۴۷ «نجل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُبَتَّلَةٌ هَيفاءُ شَنباءُ، إذا جَلَسَت تَثَنَّت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله) في توضیح بعض ألفاظ الحدیث: مُبَتَّلَة: یقال: امرأة مُبَتَّلة - بتشدید التاء مفتوحة -: أي تامّة الخَلق... هیفاء: الهَیَف - مُحرّکة -: ضمر البطن و الکشح و دقّة الخاصرة... شنباء: الشَّنَب - بالتحریك -: البیاض و البریق و التحدید في الأسنان... تَـثَـنَّت: أي تردّ بعض أعضائها علی بعض... أو من ثنيِ العود؛ إذا عَطَفَه، و معناه: إذا جلست انعطَفت أعضاؤها و تمایلت کما هو شأن المتبختر و المتجبّر الفخور (بحار الأنوار: ج۲۲ ص۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ و إذا تَكَلَّمَت غَنَّت، تُقبِلُ بِأَربَعٍ، و تُدبِرُ بِثَمانٍ، بَينَ رِجلَيها مِثلُ القَدَحِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: لا أَراکُما مِن أُولِي الإربَةِ مِنَ الرِّجالِ! فَأَمَرَ بِهِما رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله فَغُرِّبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التغریب: النفي عن البلد... یقال: أغربته و غرّبته: إذا نحّته و أبعدته (النهایة: ج۳ ص۳۴۹ «غرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِما إلىٰ مَكانٍ يُقالُ لَهُ: العَرايا، و كانا يَتَسَوَّقانِ في كُلِّ جُمُعَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۳ ح۳ عن عبد اللّٰه بن میمون القدّاح، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۸۸ ح۴۲ و راجع الاستذكار لابن عبد البرّ: ج۷ ص۲۸۷ ح۱۴۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - به نقل از پدرش، از پدرانش علیهم السلام -: در مدينه دو مرد بودند: یکی به نام «هِيت» و دیگری به نام «مانع». یک روز، آن دو به مردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند- و پيامبر صلی الله علیه وآله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيد-: اگر خدا خواست و بر طائف چيره شديد، بر تو باد دختر غَيلان ثقفى كه دختری بسيار شوخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبع، درشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشم، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندام، باريک، و داراى دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سفيد است كه چون بنشيند، با تبختر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشيند و چون سخن بگويد، با ناز حرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. وقتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، با چهار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و وقتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، با هشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ در الوافى آمده است: «مراد از چهار، دو دست و دو پاست و مراد از هشت، آن چهار، به اضافۀ دو كتف و دو باسن است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ما بین دو پایش مثل پیاله است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «من شما دو نفر را از مردانِ فاقد میل جنسی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم». سپس دستور داد آنها را به جايى به نام «عَرايا» روانه کنند و فقط در هر جمعه برای خرید [به مدینه] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ به نظر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد دو نفری که در این حدیث از آنان نام برده شده، در میان مردم به نداشتن میل جنسی مشهور بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از این رو، کسی از نشست و برخاست آنها با زنان ممانعت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد؛ امّا پس از آن که پیامبر صلی الله علیه وآله از آنان سخنانی را شنید که با باور مردم در بارۀ آنان ناسازگار بود، زمینۀ جدا کردن آن دو را از محافل زنانه فراهم نمود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَجلِسُ المَرأَةُ بَينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَصِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَصَیتُ العبدَ: سَلَلتُ خُصیَیهِ، فهو خَصِيّ (اُنظر: المصباح المنیر: ص۱۷۱ «خصي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَكشوفَةَ الرَّأسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۹۵ ح۱۷۱۶، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۴۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: زن نباید جلوی مرد خواجه (اَخته) سربرهنه بنشیند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن إسحاق: سَأَلتُ أَبَا الحَسَنِ مُوسىٰ عليه السلام قُلتُ: يَكونُ لِلرَّجُلِ الخَصِيُّ يَدخُلُ عَلىٰ نِسائِهِ، فَيُناوِلُهُنَّ الوَضوءَ، فَيَرىٰ شُعورَهُنَّ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۲ ح۲، تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۸۰ ح۱۹۲۵، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۴۶۹ ح۴۶۳۳، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۴۶ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن اسحاق -: از امام كاظم علیه السلام پرسيدم: مردى، خواجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (اَخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای) در خدمت خویش دارد. آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند بر زنانش وارد شود و آب به آنها بدهد و موهايشان را ببيند؟ فرمود: «نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسین عليه السلام: أُدخِلَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُختي سَكينَةَ بِنتِ عَليٍّ عليه السلام خادِمٌ، فَغَطَّت رَأسَها مِنهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقيلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها: إنَّهُ خادِمٌ! قالَت: هُوَ رَجُلٌ مُنِعَ شَهوَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۶۶ ح۷۸۰ عن عليّ بن رزین عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۴۵ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه السلام: برای خواهرم سکینه دختر علی علیه السلام، خادمی آوردند. سکینه سرش را از او پوشاند. به او گفتند: او خادم است. سکینه گفت: [در هر حال] او مرد است و فقط شهوتش از او گرفته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إثبات الوصیّة عن أبي الخِداش: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ [الجَوادِ] عليه السلام: جُعِلتُ فِداكَ!... الخَصّيُّ یَدخُلُ عَلَی النِّساءِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فحَوَّلَ عليه السلام وَجهَهُ، ثُمَّ استَدناني وَ قالَ: وَ ما نُقِصَ مِنهُ إلَّا الخِناثَةُ الواقِعَةُ عَلَیهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إثبات الوصیّة: ص۲۳۶ و راجع‌ دلائل الإمامة:‌ ص۳۹۰ ح۳۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إثبات الوصیّة - به نقل از ابو خِداش-: به امام جواد علیه السلام گفتم: فدایت شوم!... آیا شخص خواجه (اخته) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند بر زنان [نامحرم که حجاب شرعی] ندارند، وارد شود؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام رویش را برگرداند و سپس مرا به نزدیکش طلبید و فرمود: «او تنها نقصی که دارد، اختگی است [و از مردی خارج نشده است]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن القاسم الصَّيقَل عن الإمام الجواد عليه السلام، قال: كَتَبَت إلَيهِ أُمُّ عَليٍّ تَسأَلُ عَن كَشفِ الرَّأسِ بَينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخادِمِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قالَت لَهُ: إنَّ شيعَتَكَ اختَلَفوا عَلَيَّ في ذٰلِكَ، فَقالَ بَعضُهُم: لا بَأسَ، وَ قالَ بَعضُهُم: لا يَحِلُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ عليه السلام: سَأَلتِ عَن كَشفِ الرَّأسِ بَينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخادِمِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لا تَكشِفي رَأسَكِ بَينَ يَدَيهِ، فَإنَّ ذٰلِك مَكروهٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۵۷ ح۱۸۲۸، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۶۶ ح۲۵۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از قاسم صیقل -: اُمّ علی در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به امام جواد علیه السلام در بارۀ نپوشیدن سر از خادم پرسید و گفت: شیعیان شما در این باره به من دو جور پاسخ داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بعضی گفتند: اشکالی ندارد، و بعضی دیگر گفتند: جایز نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام [در جوابش] نوشت: «دربارۀ نپوشیدن سر از خادم پرسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای. در جلوی او، سرت را برهنه نکن؛ زیرا این کار، ناپسند است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أوامر-شتی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 - 3: أوامِرُ شَتّیٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دستورهای دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أُمّ عطيّة: أمَرَنا رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله أن نُخرِجَهُنَّ فِي الفِطرِ و الأَضحىٰ؛ العَواتِقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العواتِق: جمع عاتق؛ و هي الشابّة أوّل ما تدرك (النهاية: ج۳ ص۱۷۸ «عتق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الحُيَّضَ و ذَواتَ الخُدورِ؛ فَأَمَّا الحُيَّضُ فَيَعتَزِلنَ الصَّلاةَ و يَشهَدنَ الخَيرَ و دَعوَةَ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، إحدانا لا يَكونُ لَها جِلبابٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِتُلبِسها أُختُها مِن جِلبابِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۶۰۶ ح۱۲، مسند ابن حنبل: ج۷ ص۴۰۱ ح۲۰۸۱۹، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۴۱۴ ح۱۳۰۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اُمّ عطيّه -: پيامبر خدا صلی الله علیه وآله به ما فرمان داد كه دختران تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالغ، زنان حائض و زنان پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را در [عيد] فطر و [عید] قربان، بيرون آوريم و حائض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از نماز، كناره بگيرند و در ديگر كارهاى نيک و دعاى مسلمانان حضور يابند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! اگر یکی از ما روسرى بلند (چادر) ندارد [چه]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خواهرش [که در خانه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد] باید روسرى خود را به او بدهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبریٰ عن أسماء بنت عُمَيس: دَخَلَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عَلىٰ عائِشَةَ بِنتِ أَبي بَكرٍ وَ عِندَها أُختُها أَسماءُ بِنتُ أَبي بَكرٍ وَ عَلَيها ثِيابٌ شامِيَّةٌ واسِعَةُ الأَكمامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکُمُّ من الثَّوب: مدخل الید و مخرجها، و الجمع أکمام (لسان العرب: ج۱۲ ص۵۲۶ «کمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَمّا نَظَرَ إلَيها رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله قامَ فَخَرَجَ، فَقالَت لَها عائِشَةُ: تَنَحَّي فَقَد رَأىٰ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله أَمراً كَرِهَهُ، فَتَنَحَّت، فَدَخَلَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله، فَسَأَلَتهُ عائِشَةُ لِمَ قامَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَ وَ لَم تَري إلىٰ هَيأَتِها؟! إنَّهُ لَيسَ لِلمَرأَةِ المُسلِمَةِ أَن يَبدُوَ مِنها إلّا هٰذا وَ هٰذا - وَ أَخَذَ بِكَفَّيهِ فَغَطّىٰ بِهِما ظَهرَ كَفَّيهِ حَتّىٰ لَم يَبدُ مِن كَفِّهِ إلّا أَصابِعُهُ، ثُمَّ نَصَبَ كَفَّيهِ عَن صُدغَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّدغان: مابین لِحاظَي العینین إلی أصل الأُذُن (لسان العرب: ج۸ ص۴۳۹ «صدغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ لَم يَبدُ إلّا وَجهُهُ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبریٰ: ج۷ ص۱۳۸ ح۱۳۴۹۷، المعجم الکبیر: ج۲۴ ص۱۴۳ ح۳۷۸، المعجم الأوسط: ج۸ ص۱۹۹ ح۸۳۹۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری - به نقل از اسماء بنت عُمَیس -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله بر عایشه دختر ابو بکر وارد شد، در حالی که خواهرش اسماء دختر ابو بکر نزد او بود و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شامی آستین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشادی بر تن داشت. پیامبر خدا با دیدن او برخاست و از اتاق خارج شد. عایشه به اسماء گفت: از این جا برو؛ چون پیامبر خدا چیزی دید که خوشایندش نبود. اسماء بیرون رفت. پیامبر خدا به اتاق باز گشت. عایشه پرسید: چرا رفتید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قیافه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ندیدی؟! برای زن مسلمان جایز نیست از بدنش جز این و این نمایان باشد» و با کف دستانش پشت دستانش را پوشاند، به طوری که فقط انگشتانش نمایان بود. سپس کف دستانش را دو طرف شقیقۀ (گیجگاه) خود قرار داد، به طوری که فقط صورتش پیدا بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن دِحيَة بن خليفة الكلبي: أُتِيَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله بِقَباطِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَباطي: جمع قبطيّة، و تقدّم بيان معناها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَعطاني مِنها قِبطِيَّةً فَقالَ: اِصدَعها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدَعَ الشيءَ: شَقَّه بنصفَین (لسان العرب: ج۸ ص۱۹۴ «صدع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدعَينِ، فَاقطَع أحَدَهُما قَميصاً، و أَعطِ الآخَرَ امرَأَتَكَ تَختَمِرُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أدبَرَ قالَ: وَ أْمُرِ امرَأَتَكَ أَن تَجعَلَ تَحتَهُ ثَوباً لا يَصِفُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۴ ح۴۱۱۶، المعجم الکبیر: ج۴ ص۲۲۵ ح۴۱۹۹، تاریخ دمشق: ج۱۶ ص۳۰۳ ح۳۹۳۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از دِحْية بن خليفۀ كلبى -: براى پيامبر خدا صلی الله علیه وآله چند قواره پارچۀ قِبطی (نوعی پارچۀ کتانی سفید) آوردند. ايشان يكى از آنها را به من بخشيد و فرمود: «آن را دو پاره كن. يكى را پيراهن كن و ديگرى را به همسرت بده تا برای خود مقنعه کند» و چون بازگشت [که برود]، فرمود: «به همسرت بگو که زير آن، پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای قرار دهد تا بدنش نمایان نباشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عَن أُسامة بن زيد: كَساني رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله قِبطِيَّةً كَثيفَةً كانَت مِمّا أَهداها دِحيَةَ الكَلبِيَّ، فَكَسَوتُهَا امرَأَتي، فَقالَ لي رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله: ما لَكَ لَم تَلبَسِ القِبطِيَّةَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، كَسَوتُهَا امرَأَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله: مُرها فَلتَجعَل تَحتَها غِلالَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِلالة: الثوب الذي یُلبَس تحت الثیاب أو تحت دِرع الحدید. و اغتَلَلت الثوبَ: لبستُه تحت الثیاب (لسان العرب: ج۱۱ ص۵۰۲ «غلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ إنّي أَخافُ أَن تَصِفَ حَجمَ عِظامِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۸۴ ح۲۱۸۴۵، السنن الکبری: ج۲ ص۳۳۱ ح۳۲۶۲، المعجم الکبیر: ج۱ ص۱۶۰ ح۳۷۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از اُسامة بن زيد-: پيامبر خدا صلی الله علیه وآله جامۀ قِبطی ضخیمی، از همان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كه به دِحْيۀ كلبى هديه داده بود، به من داد که بپوشم. من آن را به همسرم دادم. پيامبر خدا صلی الله علیه وآله به من فرمود: «چرا آن جامۀ قِبطی را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! آن را به همسرم دادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله به من فرمود: «به او بگو زيرپوشى زير آن بپوشد؛ چون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم حجم استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش (هیکلش) را نمايان سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی الله عليه وآله: النِّساءُ عِيٌّ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العيّ‌: اللکنة، و العجز عن البيان، و عدم الضبط، و اللّوي، و التذمّر، و الأمل، و العطف؛ و العَیيّ عن حجّته: إذا لم یهتد لوجه عمله (اُنظر: تهذیب اللغة: ج۳ ص۱۶۳ ـ ۱۶۵ «عيي») و فیه إشارة إلی الآیة ۱۸ من سورة الزخرف.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ عَورَةٌ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العورة: ما يُستحىٰ منه و ينبغي ستره، و کلّ شيء إظهاره عارٌ لصاحبه (اُنظر: تهذیب اللغة: ج٣ ص٣١٨ «عور»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاستُروا عِيَّهُنَّ بِالسُّكوتِ‌، وَ استُروا عَوراتِهِنَّ بِالبُيوتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۳۵ ح۱ عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن الإمام علی عليهما السلام، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۳۹۰ ح۴۳۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ص۲۵۲ ح۵۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص۳۱۰ ح۵۵۷ عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، و راجع: الکافي: ج۱ ص۵۳۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: زنان، لُکنتی در زبان هستند و شرمگاهی پوشاندنی! پس لُکنت [و نارسایی] زبان آنان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آیۀ ۱۸ از سورۀ زخرف.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را با سکوت [خود] و ایمن نبودن شرمگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را با [ساختن یا فراهم کردن] خانه درمان کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في حَديثِ زَواجِ عَلِيٍّ و فاطِمَةَ عليها السلام -:... قالَ رَسولُ اللّه صلّی الله عليه وآله: يا اُمَّ سَلَمَةَ‌! هَلُمّي فاطِمَةَ. فَانطَلَقَت فَأتَت بِها و هِيَ تَسحَبُ أذيالَها، و قَد تَصَبَّبَت عَرَقاً حَياءً مِن رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله، فَعَثَرَت، فَقالَ لَها رَسولُ اللّٰه صلّی الله عليه وآله: أقالَكِ اللّهُ العَثرَةَ فِي الدُّنيا و الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَقَفَت بَينَ يَدَيهِ كَشَفَ الرِّداءَ عَن وَجهِها حَتّىٰ رَآها عَلِيٌّ عليه السلام ثُمَّ أخَذَ يَدَها فَوَضَعَها في يَدِ عَلِيٍّ عليه السلام، فَقالَ‌: بارَكَ اللّٰهُ لَكَ فِي ابنَةِ رَسولِ اللّٰهِ. يا عَلِيُّ‌، نِعمَ الزَّوجَةُ فاطِمَةُ‌. و يا فاطِمَةُ‌، نِعمَ البَعلُ عَلِيٌّ‌. اِنطَلِقا إلىٰ مَنزِلِكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; الأمالي للطوسي: ص۴۰ ح۴۵ عن يعقوب بن شعيب، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۹۵ ح۵ و راجع المناقب لابن شهر آشوب: ج۳ ص۳۵۳ و المناقب للخوارزمي: ص۳۵۰ ح۳۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در خبر ازدواج على و فاطمه علیها السلام -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «اى اُمّ سلمه! فاطمه را بياور». من رفتم و او را در حالى كه دامنش به زمين كشيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و از خجالت پیامبر خدا صلی الله علیه وآله عرق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريخت، آوردم. در آن حال، پاى فاطمه لغزيد. پیامبر خدا صلی الله علیه وآله به او فرمود: «خدا در دنيا و آخرت، لغزش را از تو باز دارد!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون [فاطمه] در برابر پيامبر صلی الله علیه وآله ايستاد، پیامبر خدا صلی الله علیه وآله چادر از صورتش به كنار زد تا آن كه على علیه السلام او را ديد. سپس دست فاطمه علیها السلام را گرفت و در دست على علیه السلام نهاد و فرمود: «خدا به تو از دختر پيامبر خدا بركت دهد! اى على! فاطمه چه نيكو همسرى است! و اى فاطمه! على چه نيكو شوهرى است! به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان برويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في رِسالَةِ أميرِ المُؤمِنينَ إلَى الحَسَنِ عليه السلام -: لا تُمَلِّكِ المَرأَةَ مِنَ الأمرِ ما يُجاوِزُ نَفسَها، فَإنَّ ذٰلِكَ أنعَمُ لِحالِها، و أرخىٰ لِبالِها، و أدوَمُ لِجَمالِها؛ فَإنَّ المَرأَةَ رَيحانَةٌ و لَيسَت بِقَهرَمانَةٍ. و لا تَعدُ بِكَرامَتِها نَفسَها، و اغضُض بَصَرَها بِسِترِكَ، و اكفُفها بِحِجابِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۱۰ ح۳ عن عبد الرحمان بن کثیر، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۳۱۱ ح۱۳۹ مرسلاً عن أمیر المؤمنین عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که امير مؤمنان علیه السلام به امام حسن علیه السلام نوشت -: بيش از توان زن، كار بر دوش او قرار نده كه اين، حال او را خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و دل او را آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و زيبايى او را بادوام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ چرا كه زن، گُل&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و خدمتکار نيست. نیز بيش از ظرفيتش او را تكريم نکن، كه اين نيز پيامدهاى ناگوارى دارد! و با فراهم کردن پوششی برای او، ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را [از ديدن نامحرم] ببند و خودت برای او حجاب باش [و نامحرم را از او باز دار].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَصلُحُ لِلمَرأَةِ المُسلِمَةِ أَن تَلبَسَ مِنَ الخُمُرِ وَ الدُّروعِ ما لا يُواري شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۳۹۶ ح۱۴ عن عبید اللّٰه بن عليّ الحلبي، تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۹ ح۸۶۱، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۲۱۱ ح۶۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شایسته نيست زن مسلمان، روسری و پیراهنی بپوشد كه جایی [از بدنش] را درست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی رحمه الله در مرآة العقول (ج ۱۵ ص۳۰۶) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «&amp;quot;ظاهر بدنش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند&amp;quot; بیانگر نپوشاندن رنگ بدن هم هست كه اجماعى است و اختلاف در پوشيدن لباسى است كه حجم بدن را نشان دهد، ولى رنگ آن را بپوشاند. احتياط، اين است كه لباس بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما نپوشند، مگر در صورت ضرورت، كه با آن نماز هم خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَنبَغي لِلمَرأَةِ أَن تَنكَشِفَ بَينَ يَـدَيِ اليَهـودِيَّـةِ وَ النَّصـرانِيَّــةِ؛ فَـإنَّهُــنَّ يَصِفـنَ ذلِكَ لِأَزواجِهِنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۱۹ ح۵ عن حفص بن البختري، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۵۶۱ ح۴۹۲۸، الخصال: ص۵۸۷ ح۱۲ عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۵۵ ح۱ و راجع تفسیر القرطبي: ج۱۲ ص۲۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شایسته نيست كه زن [مسلمان] جلوی زنان يهودى و مسيحى برهنه شود؛ زيرا آنان، وضع او را براى شوهرانشان وصف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن سعيدة و مِنَّة أُختَي محمّد بن أبي عُمَير بَيّاع السابُريّ: دَخَلنا عَلىٰ أَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام فَقُلنا: تَعودُ المَرأَةُ أَخاها؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: تُصافِحُهُ؟ قالَ: مِن وَراءِ الثَّوبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت إحداهُما: إنَّ أُختي هٰذِهِ تَعودُ إخوَتَها، قالَ: إذا عُدتِ إخوَتَكِ فَلا تَلبَسِي المُصَبَّغَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني (رحمه الله): أراد بالأخ الأخ في الدّین، لا الأخ في النَّسَب. و المُصَبَّغَة: المُلَوَّنَة (الوافي: ج۲۲ ص۸۴۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۶ ح۳، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۵۲ ح۲۵۴۵۰ و راجع مشكاة الأنوار: ص۳۵۵ ح۱۱۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از سعيده و مِنّه، خواهران محمّد بن ابى عُمَير بَیّاع سابُری&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَیّاعِ سابُری: سابُری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروش. سابُری (/ سابوری/ شاپوری)، نوعی جامۀ ابریشمی بود که در شهر سابور (شاپور / بیشاپور) در حوالی کازرون امروزی تولید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: خدمت امام صادق علیه السلام رسيديم و گفتیم: آيا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به ديدار برادر [دینی] خود برود؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم: می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با او دست بدهد؟ فرمود: «از روی لباس».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکی از آنها گفت: این خواهرم به دیدن برادران [دینی] خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. فرمود: «زمانى كه به ديدار برادرانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى، لباس رنگين نپوش»&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَلبَسُ الحادُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَدَّتِ المَرأةُ علی زوجها تَحِدُّ حِداداً - بالکسر - فهي حادٌّ - بغیر هاء -: إذا حَزِنت علیه و لَبِست ثیاب الحزن و ترکت الزینة (مجمع البحرين: ج۱ ص۳۷۴ «حدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثِياباً مُصَبَّغَةً، وَ لا تَكتَحِلُ، وَ لا تَطَيَّبُ، وَ لا تَزَيَّنُ؛ حَتّىٰ تَنقَضِيَ عِدَّتُها. وَ لا بَأسَ أَن تَلبَسَ ثَوباً مَصبوغاً بِسَوادٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۳ ص۲۹۱ ح۱۰۹۶، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص۳۶۰ ح۱۸۵۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: زنی که عزادار شوهر خود است، نباید لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های رنگی بپوشد یا سرمه بکشد یا عطر بزند و یا آرایش کند، تا زمانی که عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش تمام شود؛ امّا پوشیدن لباس مشکی اشکالی ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: علَيكُم بالصَّفيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوبٌ صَفیق: مَتین. وقد صَفُقَ صَفاقةً: کثُف نَسجُه (لسان العرب: ج۱۰ ص۲۰۴ «صفق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن الثِّيابِ؛ فَإنَّهُ مَن رَقَّ ثَوبُهُ رَقَّ دينُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۲۳ ح۱۰ عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۳، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۸۴ ح۱۳؛ البدایة و النهایة: ج۹ ص۲۷۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ضخيم بر تن کنید؛ زيرا كسى كه جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نازک باشد، دينش نازک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: عنوان «الخضاب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: مدخل «خضاب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تستر-المرأة-في-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: تَسَتُّرُ المَرأَةِ فِي الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پوشش زن در نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: ثَمانِيَةٌ لا يَقبَلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاةً:... وَ تارِكُ الوُضوءِ، وَ المَرأَةُ المُدرِكَةُ تُصَلّي بِغَيرِ خِمارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۵۹ ح۱۳۱، الخصال: ص۴۰۷ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۷۶ ح۳۶ کلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صَلّی الله عَليه وآلِه نحوه، بحار الأنوار: ج۸۸ ص۱۲۸ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هشت نفرند که خدا نماز آنان را قبول نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند:... کسی که بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وضو نماز بخواند، و زن [آزادِ] بالغی که بدون مقنعه نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لا يَقبَلُ اللّٰهُ صَلاةَ الجارِيَةِ قَد حاضَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَختَمِرَ، فَهٰذا فِي الحُرَّةِ، فَأَمَّا المَملوكَةُ فَلَيسَ عَلَيها أَن تَختَمِرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۷۷؛ بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۸۸ ح۱۷؛ المصنّف لابن أبي شیبة: ج۲ ص۱۳۳ ح۱۲ عن عائشة، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۳ ص۱۳۰ ح۵۰۳۸ و فیهما صدره إلی «حتی تختمر» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خدا نماز دختری را که به سنّ قاعدگی رسیده است، قبول نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر این که مقنعه سر کُند. این، برای زنِ آزاد است؛ امّا برای کنیز، سر کردنِ مقنعه واجب نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لا يَقبَلُ اللّهُ صَلاةَ حائِضٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلاة الحائض: أي البالغة؛ سُمّیَت حائضاً لأنَّها بلغت سنّ الحیض (اُنظر: البحر الرائق لابن نجیم المصري: ج۱ ص۴۶۶ و المبسوط للسرخسي: ج۱ ص۲۱۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا بِخِمارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۷۳ ح۶۴۱ عن عائشة، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۲۱۵ ح۶۵۵؛ ذكرى الشيعة: ج۳ ص۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خدا نماز زنی را که به سنّ قاعدگی رسیده است، جز با سر کردن روسری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: عن اُمّ سلمة، أنَّها سَأَلَتِ النَّبيَّ صلّی الله عليه وآله: أ تُصَلِّي المَرأَةُ في دِرعٍ و خِمارٍ لَيسَ عَلَيها إزارٌ؟ قالَ صلّی الله عليه وآله: إذا كانَ الدِّرعُ سابِغاً يُغَطّي ظُهورَ قَدَمَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۷۳ ح۶۴۰، المستدرك علی الصحیحین: ج۱ ص۳۸۰ ح۹۱۵، السنن الكبریٰ: ج۲ ص۳۲۹ ح۳۲۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود: اُمّ سَلَمه از پیامبر صلی الله علیه وآله پرسید: آیا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در حالی که فقط یک پیراهن و یک روسری به تن دارد، بدون پوشیدن دامن (لُنگ) نماز بخواند؟ پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «اگر پیراهن، بلند باشد و پشت پاهایش را بپوشاند[، اشکالی ندارد]»&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق عن اُمّ الحسن: رَأَيتُ اُمَّ سَلَمَةَ زَوجَ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله تُصَلّي في دِرعٍ و خِمارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۳ ص۱۲۸ ح۵۰۲۷ و نقل شبه هذا في عائشة فراجع التاريخ الكبير: ج۶ ص۱۸۹ الرقم ۲۱۲۹ و المصنّف لابن أبي شيبة: ج۲ ص۱۳۰ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق - به نقل از اُمّ حسن -: دیدم که اُمّ سلمه، همسر پیامبر صلی الله علیه وآله، با یک پیراهن و روسری نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا حاضَتِ الجارِيَةُ فَلا تُصَلّي إلّا بِخِمارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۴۱ ح۵۰۶ عن الإمام الصادق عن أبیه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ص۱۲۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: هر گاه دختر به سنّ قاعدگی رسید، باید با روسری نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَرأَةُ تُصَلّي فِي الدِّرعِ وَ الخِمارِ إذا كانا كَثيفَينِ، فَإن كانَ مَعَهُما إزارٌ وَ مِلحَفَةٌ فَهُوَ أَفضَلُ لَها، وَ لا يُجزِي الحُرَّةَ أَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُصَلِّيَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِغَيرِ خِمارٍ أَو قِناعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۷۷، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۸۸ ح۱۷ و راجع مسائل عليّ بن جعفر: ص۱۱۳ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با پیراهن و مقنعه نماز بخواند، به شرط آن که ضخیم باشند؛ امّا اگر علاوه بر آن دو، دامن و مَلحفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای (چادری) هم داشته باشد، برایش بهتر است. برای زن آزاد، نماز خواندن بدون روسری یا مقنعه کافی نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحکام عن زرارة: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام عَن أدنىٰ ما تُصَلّي فيهِ المَرأَةُ، قالَ: دِرعٌ و مِلحَفَةٌ، فَتَنشُرُها عَلىٰ رَأسِها و تَتَجَلَّلُ بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۷ ح۸۵۳، الاستبصار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۸۸ ح۱۴۷۸، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۵ ح۵۵۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از زُراره -: از امام باقر علیه السلام پرسیدم: کمترین پوششی که زن با آن نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، چیست؟ فرمود: «پیراهنی و مَلحفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای (چادری) که آن را بر سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گستراند و خود را با آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام: المَرأَةُ تُصَلّي فِي الدِّرعِ وَ المِقنَعَةِ إذا كانَ الدِّرعُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَثيفاً - يَعني: إذا كانَ سَتيراً -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۳۹۴ ح۲، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۷ ح۸۵۵، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۷۲ ح۱۰۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی _ به نقل از محمّد بن مسلم -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام فرمود: «زن باید با پیراهن و مقنعه نماز بخواند، به شرط آن که پیراهن، ضخیم باشد». مقصود [امام]،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن است که بدن را بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: سَأَلَ يونُسُ بنُ يَعقوبَ أَبا عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُصَلّي في ثَوبٍ واحِدٍ، قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَالمَرأَةُ؟ قالَ عليه السلام: لا، وَ لا يَصلُحُ لِلحُرَّةِ إذا حاضَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَّا الخِمارُ، إلّا أَن لا تَجِدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۲، وسائل الشیعة: ج۳ ص۲۹۴ ح۵۵۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: يونس بن يعقوب از امام صادق علیه السلام سؤال كرد: آيا مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در يک جامه نماز بخواند؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: زن چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور؟ فرمود: «نه. برای زن آزاد، هر گاه به سنّ قاعدگی رسيده باشد، نماز خواندن [با یک جامه] جائز نيست، جز با [افزودن] روسرى، مگر این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آن را نداشته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: صَلَّت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطِمَةُ عليها السلام في دِرعٍ وَ خِمارُها عَلىٰ رَأسِها، لَيسَ عَلَيها أَكثَرُ مِمّا وارَت بِهِ شَعرَها وَ أُذُنَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۲۵۷ ح۷۸۹ عن الفضیل، وسائل الشیعة: ج۳ ص۲۹۳ ح۵۵۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: فاطمه علیها السلام با پيراهنی و روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که به سر داشت و به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بود که فقط موها و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او را بپوشانَد، نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن ابن أبي يَعفور: قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه السلام: تُصَلِّي المَرأَةُ في ثَلاثَةِ أَثوابٍ: إزارٍ، وَ دِرعٍ، وَ خِمارٍ؛ وَ لا يَضُرُّها بِأَن تقَنَّعَ بِالخِمارِ، فَإن لَم تَجِد فَثَوبَينِ: تَتَّزِرُ بِأَحَدِهِما، وَ تَقَنَّعُ بِالآخَرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإن كانَ دِرعٌ وَ مِلحَفَةٌ، لَيسَ عَلَيها مِقنَعَةٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا بَأسَ إذا تَقَنَّعَت بِمِلحَفَةٍ، فَإن لَم تَكفِها فَلتَلبَسها طولاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۳۹۵ ح۱۱، تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۷ ح۸۵۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ص۱۸۶ ذیل ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابن ابی یَعفور -: امام صادق علیه السلام فرمود: «زن در سه تكّه لباس نماز بخواند: دامن و پیراهن و روسرى، و ضرری برایش ندارد كه با روسرى، سر و گردن و صورتش را بپوشاند، و اگر سه تكّه لباس نداشت، با دو تكّه نماز بخواند: با يكى بدنش را و با ديگرى سرش را بپوشاند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر پيراهنی و مَلحفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای (چادری) دارد، ولى روسرى ندارد، چه كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در صورتى که سرش را با مَلحفه بپوشاند، اشکال ندارد و اگر [برای این کار] كافى نبود، آن را به درازا بپوشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه عن المُعَلَّى بن خُنَيس عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ المَرأَةِ تُصَلّي في دِرعٍ وَ مِلحَفَةٍ، لَيسَ عَلَيها إزارٌ وَ لا مِقنَعَةٌ، قالَ: لا بَأسَ إذَا التَفَّت بِها، وَ إن لَم تَكُن تَكفيها عَرضاً جَعَلَتها طولاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۴، وسائل الشیعة: ج۳ ص۲۹۴ ح۵۵۳۹ و راجع تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۹ ح۸۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از معلّی بن خُنَیس -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آيا جايز است زن با یک پيراهن و مَلحَفه (چادر) نماز بخواند و دامن و مقنعه نداشته باشد؟ فرمود: «هر گاه خود را در آن [مَلحفه] بپيچد، اشكالى ندارد، و اگر از عرض، تمام بدن را فرا نگرفت، آن را از طول به خود بپيچد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن جمیل بن درّاج: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللَّهِ عليه السلام عَنِ المَرأَةِ تُصَلّي في دِرعٍ و خِمارٍ، فَقالَ: تَكونُ عَلَيها مِلحَفَةٌ تَضُمُّها عَلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۹ ح۸۶۰، منتقَى الجمان: ج۱ ص۴۶۶، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۵ ح۵۵۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از جمیل بن دَرّاج -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند فقط با پیراهن و روسری نماز بخواند؟ فرمود: «باید پوششی نیز داشته باشد که آن را به خود بپیچد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عَن سَماعة: سَأَلتُهُ عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي الإمام الصادق عليه السلام؛ لأنّ سماعة من أصحابه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ المَرأَةِ تُصَلّي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُتَنَقِّبَةً، قالَ: إذا كَشَفَت عَن مَوضِعِ السُّجودِ فَلا بَأسَ بِهِ، وَ إن أَسفَرَت فَهُوَ أَفضَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۳۰ ح۹۰۴، وسائل الشیعة: ج۳ ص۳۰۶ ح۵۵۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از سَماعه -: از امام [صادق] علیه السلام پرسیدم: آیا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با روبند (پوشیه) نماز بخواند؟ فرمود: «چنانچه محلّ سجده را کنار بزند، اشکالی ندارد و البتّه اگر صورتش باز باشد، بهتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسائل عليّ بن جعفر: سَأَلتُهُ [أيِ الإمامَ الكاظِمَ عليه السلام] عَنِ المَرأَةِ، هَل يَصلُحُ لَها أن تُصَلِّيَ في إزارٍ و مِلحَفَةٍ و مِقنَعَةٍ و لَها دِرعٌ؟ قالَ: إذا وَجَدَت فَلا يَصلُحُ لَها الصَّلاةُ إلّا و عَلَيها دِرعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسائل عليّ بن جعفر: ص۱۱۳ ح۳۴ و ۳۳ و ۳۵ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ص۱۹۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسائل علیّ بن جعفر: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: آیا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در حالی که فقط دامن و مَلحفه (چادر) و روسری دارد، [بدون پیراهن] نماز بخواند، در حالی که پیراهنی نیز [در خانه] دارد؟ فرمود: «اگر آن را داشته باشد، نماز خواندن بدون پیراهن، صحیح نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: سَأَلَ عَليُّ بنُ جَعفَرٍ أَخاهُ موسَى بنَ جَعفَرٍ عليه السلام عَنِ المَرأَةِ لَيسَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها إلّا مِلحَفَةٌ واحِدَةٌ، كَيفَ تُصَلّي؟ قالَ: تَلتَفُّ فيها وَ تُغَطّي رَأسَها وَ تُصَلّي، فَإن خَرَجَت رِجلَيها وَ لَيسَ تَقدِرُ عَلىٰ غَيرِ ذٰلِكَ فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۳، مسائل عليّ بن جعفر: ص۱۷۲ ح۲۹۹، منتقَی الجمان: ج۱ ص۴۶۶، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۷۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: علی بن جعفر از برادرش [امام] موسی بن جعفر علیه السلام پرسید: هر گاه زن جز يک مَلحفه (چادر) نداشته باشد، چگونه نماز بگزارد؟ فرمود: «خود را در همان مَلحفه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيچد و سرش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و اگر پاهايش برهنه بيرون ماند و چيز ديگرى نيز براى پوشانيدن آنها نيافت، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الکاظم عليه السلام: لَيسَ عَلَى الإماءِ أن يَتَقَنَّعنَ فِي الصَّلاةِ، و لا يَنبَغي لِلمَرأَةِ أن تُصَلِّيَ إلّا في ثَوبَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۷ ح۸۵۴ عن عبد الرحمان بن الحجّاج، منتقَى الجمان: ج۱ ص۴۶۶، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۵ ح۵۵۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: کنیزان، ملزم نیستند در نماز، روسری سر کنند و شایسته نیست که زن نماز بخواند، مگر در دو لباس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا بَأسَ بِالمَرأَةِ المُسلِمَةِ الحُرَّةِ أَن تُصَلِّيَ و هِيَ مَكشوفَةُ الرَّأسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۸ ح۸۵۷ عن عبد اللّٰه بن بكير، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۷۷ ح۴۴ و لیس فیه «الحرّة»، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۷ ح۵۵۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اشکالی ندارد که زن مسلمان آزاد، با سر برهنه نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا بَأسَ أَن تُصَلِّيَ المَرأَةُ المُسلِمَةُ وَ لَيسَ عَلىٰ رَأسِها قِناعٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۸ ح۸۵۸ عن عبد اللّٰه بن بكير، الاستبصار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۸۹ ح۱۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اشکالی ندارد که زن مسلمان، بدون مقنعه نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشیخ الطوسي في تبیین هاتین الروایتین: فيحتَمل أن يَكون المراد بِهٰذينِ الخبرينِ: الصّغيرة من النّساء دون البالغات؛ لأنّه يجوز لهنّ أن يصلّين بِغير قناعٍ. و يحتمل أيضاً: أن يكون إِنّما سوِّغ لهنّ هٰذا في حال لم يتمكّنّ و لا يَقدرن على القناع، فحينئذٍ يجوز لهنّ أن يصلّين بِغير قناع. و يحتمل أيضاً أن يكون المراد بقوله: «تُصَلّي بِغَيرِ قِناعٍ» إذا كان عليها ثوبٌ يسترها من رأسها إِلىٰ قدميها. فأمّا الحديث الثّاني فليس فيه ذكر الحرّة و إنّما تضمّن ذكر المرأة المسلمة، و يجوز أن يكون المراد بِها أمةً؛ لأنّ الأمة لا يجب عليها القناع حسب ما ذكرنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۸، و الروایات المشار إلیها في تهذیب الأحکام: ج۲ ص۱۱۷ – ۱۱۸ ح۸۵۳ – ۸۵۸ و راجع: تهذیب الأحکام: ج۴ ص۲۸۱ ح۸۵۱، وسائل الشیعة: ج۴ ص۴۱۲ ح۵۵۶۴ و ۵۵۶۲ و المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۳۷ ح۱۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شیخ طوسی رحمه الله در توضیح این دو روایت گفته است: احتمال دارد مراد از این دو خبر، دختران خردسال باشند، نه زنان بالغ؛ زیرا برای دختران خردسال جایز است بدون مقنعه نماز بخوانند. احتمال هم دارد مراد، این باشد که در صورت دسترس نداشتن به مقنعه جایز است بدون آن نماز بخوانند. نیز احتمال دارد مراد از این که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند بدون مقنعه نماز بخواند، وقتی باشد که زن، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای داشته باشد که از سر تا پایش را بپوشاند. در این صورت، فقدان مقنعه موجب برهنه ماندن سر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در حدیث دوم هم سخنی از زن آزاد نیست؛ بلکه فقط گفته «زن مسلمان». از این رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند مراد از آن، کنیز باشد؛ زیرا بر حسب آنچه گفتیم، پوشیدن موی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سر [در نماز] برای کنیز، واجب نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تستر-الرجل-في-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / ۴: تَسَتُّرُ الرَّجُلِ فِي الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پوشش مرد در نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن سَلَمة بن الأَكوع: قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي رَجُلٌ أَصيدُ، أَ فَأُصَلّي فِي القَميصِ الواحِدِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلّی الله عليه وآله: نَعَم، وَ ازرُرهُ وَ لَو بِشَوكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۷۰ ح۶۳۲، السنن الكبرىٰ: ج۲ ص۳۳۹ ح۳۲۹۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج۱ ص۳۸۱ ح۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از سلمة بن اَکوَع -: گفتم: ای پیامبر خدا! من مردی شکارچی هستم. آیا با یک پیراهن نماز بخوانم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله. جلو آن را، حتّی اگر شده با یک خار، ببند (دُکمه کُن)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن مسلم: رَأَيتُ أَبا جَعفَرٍ عليه السلام صَلّىٰ في إزارٍ واحِدٍ لَيسَ بِواسِعٍ قَد عَقَدَهُ عَلىٰ عُنُقِهِ، فَقُلتُ لَهُ: ما تَرىٰ لِلرَّجُلِ يُصَلّي في قَميصٍ واحِدٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا كانَ كَثيفاً، فَلا بَأسَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۳۹۴ ح۲، تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۷ ح۸۵۵، منتقَی الجمان: ج۱ ص۴۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: امام باقر علیه السلام را ديدم كه با لُنگى بلند كه گشاد هم نبود و به گردن خود بسته بود، نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند. به ايشان گفتم: نظرتان در بارۀ نماز خواندن مرد با يک پيراهن چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چنانچه ضخيم باشد، اشكال ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر عن أخیه الإمام الکاظم عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ، هَل&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَصلُحُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُصَلِّيَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِروالٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واحِدٍ وَ هُوَ يُصيبُ ثَوباً؟ قالَ: لا يَصلُحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۹۱ ح۷۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ص۱۸۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از علی بن جعفر -: از [برادرم امام] موسی بن جعفر علیه السلام پرسیدم: آیا درست است مرد با آن که به پیراهن دسترس دارد، فقط با یک شلوار نماز بخواند؟ فرمود: «شایسته نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن عليّ بن جعفر عن أخیه الإمام الکاظم عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ عُريانٍ وَ حَضَرَتِ الصَّلاةُ، فَأَصابَ ثَوباً نِصفُهُ دَمٌ أَو كُلُّهُ، أَ يُصَلّي فيهِ أَو يُصَلّي عُرياناً؟ فَقالَ: إن وَجَدَ ماءً غَسَلَهُ، وَ إن لَم يَجِد ماءً صَلّىٰ فيهِ وَ لَم يُصَلِّ عُرياناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۲۴ ح۸۸۴، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۴۸ ح۷۵۵، قرب الإسناد: ص۱۹۱ ح۷۱۸، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۲۶۱ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از علی بن جعفر -: از [برادرم امام] موسی بن جعفر علیه السلام پرسیدم: مردی برهنه است و وقت نماز فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و به جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد كه نيمى از آن، يا تمام آن خونی است. آیا با آن لباس، نماز بخواند يا نماز را برهنه به جا آورد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر آب پيدا كرد، آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد و اگر آبى نيافت، با همان لباس [خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود] نماز بخواند و برهنه نماز نخواند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الرَّجُلُ إذَا اتَّزَرَ بِثَوبٍ واحِدٍ إلىٰ ثُندُوَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثندوتان للرجل كالثديين للمرأة (النهاية: ج۱ ص۲۲۳ «ثند»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، صَلّىٰ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۴۰۱ ح۱۵ عن سفيان بن السمط، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۸۳ ح۵۴۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مرد، چنانچه لُنگی به دور خود ببندد که تا سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش بیاید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با آن نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجوب-ستر-العورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / ۵: وُجوبُ سَترِ العَورَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وجوب پوشاندن عورت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: عَورَةُ الرَّجُلِ عَلَى الرَّجُلِ كَعَورَةِ المَرأَةِ عَلَى الرَّجُلِ، وَ عَورَةُ المَرأَةِ عَلَى المَرأَةِ كَعَورَةِ المَرأَةِ عَلَى الرَّجُلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۰۰ ح۷۳۵۹ عن عليّ بن عمر بن الإمام عليّ عليه السلام عن أبيه عن جدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الفردوس: ج۳ ص۴۴ ح۴۱۱۴ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صَلّی الله عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: عورت مرد برای مرد، مانند عورت زن برای مرد است و عورت زن برای زن، مانند عورت زن برای مرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن سلیمان بن زیاد الحَضرَميّ: إنَّ عَبدَ اللّهِ بنَ الحارِثِ بنِ جَزءٍ الزُّبَيديَّ... مَرَّ وَ صاحِبٌ لَهُ بِأَيمَنَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مسند أبي یعلیٰ: «بأُمّ أیمنَ» و في شعب الإیمان: «و صحابٌ له یقال له: أیمَن».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ فِئَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مسند أبي یعلیٰ و شعب الإیمان: «و فتیةٌ» بدل «و فئة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قُرَيشٍ قَد حَلّوا أُزُرَهُم فَجَعَلوها مَخاريقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخاریق: جمع مِخراق؛ و هو ثَوبٌ یُلَفُّ و یضرِبُ به الصبیانُ بعضهم بعضاً (النهایة: ج۲ ص۲۶ «خرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَجتَلِدونَ بِها وَ هُم عُراةٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَبدُ اللّٰهِ:... ثُمَّ إنَّ رَسولَ اللّهِ صلّی الله عليه وآله خَرَجَ عَلَيهِم، فَلَمّا أَبصَروهُ تَبَدَّدوا. فَرَجَعَ رَسولُ اللّه صلّی الله عليه وآله مُغضِباً حَتّىٰ دَخَلَ، وَ كُنتُ أَنَا وَراءَ الحُجرَةِ فَسَمِعتُهُ صلّی الله عليه وآله يَقولُ: «سُبحانَ اللّهِ! لا مِنَ اللّهِ استَحيَوا، وَ لا مِن رَسولِهِ استَتَروا!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أُمُّ أَيمَنَ عِندَهُ تَقولُ: اِستَغفِر لَهُم يا رَسولَ اللّهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَبدُ اللّهِ: فَبِلَأيٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبِلَأيٍ: أي بعد مشقّة و جهد و إبطاء (النهایة: ج۴ ص۲۲۱ «لأي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما، اِستَغفَرَ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۶ ص۲۱۶ ح۱۷۷۲۸، مسند أبي یعلیٰ: ج۲ ص۲۰۷ ح۱۵۳۷، شعب الإيمان: ج۶ ص۱۵۴ ح۷۷۶۳ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از سلیمان بن زیاد حَضرَمی -: عبد اللّٰه بن حارث بن جَزء زُبَیدی [برایم گفت که] با یکی از دوستانش رد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد؛ دیدند که اَیمَن و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از جوانان قریش، لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را در آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برهنه، تُرنابازی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربی حدیث، «مَخاریق» (جمع مِخراق) آمده و مِخراق، همان: دُرّه، تُرّه، تُرنا و به معنای دو یا چند جامۀ در هم کلاف شده (به هم تافته) است که در بازی،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به یکدیگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوبند (ر.ک: لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ دهخدا: ذیل «تُرنا» و «مِخراق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله بیرون آمد و آن عدّه با دیدن ایشان پراکنده شدند. پیامبر خدا غضبناک، بازگشت و داخل خانه شد. من پشت اتاق ایشان بودم. شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «سبحان اللّٰه! نه از خدا شرم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و نه از پیامبر او خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ اَیمَن نزد ایشان بود و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: برایشان طلب آمرزش کن، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه وآله پس از قدری درنگ برای آنان طلب آمرزش کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحکام القرآن عن ابن عبّاس: اِطَّلىٰ رَسولُ اللّهِ صلّی الله عليه وآله، فَطَلاهُ رَجُلٌ، فَسَتَرَ عَورَتَهُ بِثَوبٍ وَ طَلَى الرَّجُلُ سائِرَ جَسَدِهِ. فَلَمّا فَرَغَ، قالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله: أُخرُج عَنّي. ثُمَّ طَلَى النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله عَورَتَهُ بِيَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحکام القرآن للجصّاص: ج۱ ص۸۱، إمتاع الأسماع: ج۷ ص۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحکام القرآن - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله خواست نوره بکشد. مردی برایش این کار را انجام داد. ایشان عورت خود را با لباسی پوشاند و آن مرد بقیّۀ بدن ایشان را نوره مالید و چون کارش تمام شد، پیامبر به او فرمود: «از من فاصله بگیر» و آن گاه عورتش را با دست خود، نوره مالید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن محمّد بن بياض: رُفِعتُ إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله في صِغَري&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَيَّ خِرقَةٌ و قَد كُشِفَت عَورَتي، فَقالَ صلّی الله عليه وآله: غَطّوا حُرمَةَ عَورَتِهِ؛ فَإنَّ حُرمَةَ عَورَةِ الصَّغيرِ كَحُرمَةِ عَورَةِ الكَبيرِ، وَ لا يَنظُرُ اللهُ إلىٰ كاشِفِ عَورَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۲۸۸ ح۵۱۱۹، الإصابة: ج۶ ص۲۵ الرقم ۷۸۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحَين - به نقل از محمّد بن بَياض -: در خردسالى، مرا خدمت پيامبر خدا صلی الله علیه وآله بردند. پاره لباسى بر تنم بود و عورتم دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. فرمود: «حريم عورتش را بپوشانيد كه حرمت عورت كودک، همانند حرمت عورت بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال است و خداوند، به آشكار كنندۀ عورت، نگاه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن المِسوَر بن المَخرَمة: حَمَلتُ حَجَراً ثَقيلاً، فَبَینا أَمشي فَسَقَطَ عَنّي ثَوبي، فَقالَ لي رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله: خُذ عَلَيكَ ثَوبَكَ، وَ لا تَمشوا عُراةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۴۰ ح۴۰۱۶، صحیح مسلم: ج۱ ص۲۶۸ ح۷۸، السنن الکبری: ج۲ ص۳۱۸ ح۳۲۱۲ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از مِسوَر بن مَخرَمه -: سنگ بزرگی برداشتم و در هنگام رفتن، لباسم از تنم افتاد. پیامبر خدا به من فرمود: «لباست را بپوش و برهنه راه نروید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عَن بَهز بن الحَكيم عن أبيه عن جدِّهِ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، عَوراتُنا، ما نَأتي مِنها وَ ما نَذَرُ؟ قالَ: اِحفَظ عَورَتَكَ، إلّا مِن زَوجَتِكَ أَو ما مَلَكَت يَمينُكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، إذا كانَ القَومُ بَعضُهُم في بَعضٍ؟ قالَ: إنِ استَطَعتَ ألّا يَرَيَنَّها أَحَدٌ فَلا يَرَيَنَّها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰه، إذا كانَ أَحَدُنا خالياً؟ قالَ: اللّٰهُ أَحَقُّ أَن يُستَحییٰ مِنهُ&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۴۰ ح۴۰۱۷، سنن الترمذي: ج۵ ص۹۷ ح۲۷۶۹، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۶۱۸ ح۱۹۲۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از بَهز بن حکیم، از پدرش، از جدّش -: [به پیامبر صلی الله علیه وآله] گفتم: ای پیامبر خدا! عورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را کجا بپوشانیم و کجا نپوشانیم؟ فرمود: «عورتت را از همه بجز زنت یا کنیزت بپوشان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ای پیامبر خدا! اگر مردم، قاطی هم بودند [مثلاً در جایی مانند حمّام عمومی، چه طور]؟ فرمود: «تا جایی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانی، سعی کن کسی آن را نبیند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ای پیامبر خدا! اگر کسی از ما خودش تنها باشد، چه؟ فرمود: «خدا سزاوارتر است که مردم از او حیا کنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن أبي سعید الخُدري: نَهىٰ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِبسَتَينِ.… وَ اللِّبسَتانِ: اِشتِمالُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشتَمَل بالثوب: إذا أداره علی جَسدِه کلّه (لسان العرب: ج۱۱ ص۳۶۸ «شمل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّمّاءِ؛ وَ الصَّمّاءُ: أَن يَجعَلَ ثَوبَهُ عَلىٰ أَحَدِ عاتِقَيهِ، فَيَبدو أَحَدُ شِقَّيهِ لَيسَ عَلَيهِ ثَوبٌ. وَ اللِّبسَةُ الأُخرىٰ: اِحتِباؤُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتباء: هو أن یضُمّ الإنسانُ رجلَیه إلی بطنه إذا جلَس، و یجمعهما بثَوبٍ إلی ظهره، و یشُدُّه علیه. و قد یکون الاحتباء بالیدین عِوضَ الثوب (النهایة: ج۱ ص۳۳۵ «حبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِثَوبِهِ وَ هُوَ جالِسٌ، لَيسَ عَلىٰ فَرجِهِ مِنهُ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۵ ص۲۱۹۱ ح۵۴۸۲، السنن الكبرى: ج۵ ص۵۵۸ ح۱۰۸۶۸، سنن أبي داوود: ج۳ ص۲۵۴ ح۳۳۷۷ نحوه و راجع صحیح مسلم: ج۳ ص۱۶۶۱ ح۷۱ و سنن الترمذي: ج۵ ص۹۶ ح۲۷۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابو سعید خُدری -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله از دو نوع لباس پوشیدن و از دو نوع خرید و فروش نهی کرد.… آن دو نوع پوشیدن، یکی این است که کسی جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به یک طرف شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیندازد، به طوری که طرف دیگر پیکرش برهنه باشد و دیگری این که انسان، طوری دو ساق پا در دست (زانو به بغل) بنشیند که جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش عورتش را نپوشانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری للنَّسائي عن سالم عن أبيه: نَهىٰ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عَن لِبسَتَينِ: وَ هُوَ أَن يَلتَحِفَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ بِثَوبٍ لَيسَ عَلَيهِ غَيرُهُ، ثُمَّ يَرفَعُ جانِبَيهِ عَلىٰ مَنكِبَيهِ. أَو يَحتَبِيَ الرَّجُلُ فِي ثَوبٍ واحِدٍ لَيسَ بَينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «بینه فرجة»، و یبدو أنّه تصحیف، و الصحیح ما أثبتناه من کتاب الاستذکار لابن عبد البِرّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرجِهِ وَ بَينَ السَّماءِ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ؛ يَعنِي سِتراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبریٰ للنسائي: ج۵ ص۴۹۶ ح۹۷۴۹، الاستذکار لابن عبد البِرّ: ج۸ ص۳۱۷ ح۱۷۰۱، صحيح ابن حبّان: ج۱۴ ص۵۰۶ ح۶۵۵۹ نحوه و راجع مسند ابن حنبل: ج۳ ص۴۹۱ ح۹۹۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری، نسائی - به نقل از سالم، از پدرش -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله از دو نوع پوشیدن نهی کرد: یکی این که مرد فقط یک جامه دور خودش بپیچد و دو طرف آن را روی دو شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیندازد [چون در این حالت، پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برهنه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند] و دیگر این که جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای تنش باشد و ساق پا در دست (زانو به بَغَل) بنشیند، طوری که بین عورتش و آسمان، چیزی نباشد - یعنی عورتش برهنه باشد -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: نَهىٰ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله... عَنِ التَّعَرّي بِاللَّیلِ وَ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳ و۱۰ ح۴۹۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۲ ح۷۰۷ کلاهما عن الحسین بن زید عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مکارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۰ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۳۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله... از برهنه بودن، چه در شب و چه در روز، نهی فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَزالُ المَلَكُ مُوَلِّياً عَنِ العَبدِ ما دامَ بادِيَ العَورَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرطبي: ج۱۹ ص۲۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: فرشته[ی الهی] به بنده، تا زمانی که عورتش برهنه باشد، پشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا تَعَرَّى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَظَرَ إلَيهِ الشَّيطانُ فَطَمِعَ فيهِ؛ فَاستَتِروا، لَيسَ لِلرَّجُلِ أَن يَكشِفَ ثِيابَهُ عَن فَخِذِهِ وَ يَجلِسَ بَينَ قَومٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۰ ح۱۰، تهذیب الأحکام: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۱۴۴ و فیه صدره إلی «فاستتروا» و کلاهما عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۹، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۰۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: زمانى كه انسان عريان شود، شيطان به او نگاه و در او طمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. پس پوشيده باشيد. روا نيست كه مرد، لباسش را از روى ران، كنار بزند و در حضور جمع بنشيند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - لَمّا بَعَثَهُ صلّی الله عليه وآله رَسولُ اللهِ بِسورَةِ بَراءَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزلت هذه السورة في السّنة التّاسعة للهجرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيَقرَأَها عَلَى النّاسِ فِي المَوسِمِ بِمَكَّةَ-: إنّي رَسولُ رَسولِ اللهِ صلّی الله عليه وآله إلیکم...، و قالَ: لا يَطوفُ بِالبَيتِ عُريانٌ و لا عُريانَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۱۴ ح۱۷۷۱ عن حریز عن الإمام الصادق عليه السلام، علل الشرائع: ص۱۹۰ ح۲ نحوه، وسائل الشيعة: ج۹ ص۴۶۳ ح۱۸۰۶۶؛ مسند ابن حنبل: ج۱ ص۱۷۲ ح۵۹۴ عن زید بن أثیع نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - هنگامی که آیات برائت نازل شد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این آیات، در سال نهم هجری نازل شده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر صلی الله علیه وآله وی را فرستاد تا آن آیات را در موسم حج برای مردم در مکّه قرائت کند -: [پس از این] هیچ مرد و زنی نباید برهنه طواف کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن سَماعة: سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَحتَبي بِثَوبٍ واحِدٍ، فَقالَ: إن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُغَطّي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَورَتَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۲ ص۶۶۳ ح۴، وسائل الشيعة: ج۸ ص۴۷۷ ح۱۵۷۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از سَماعه -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا جایز است مرد با یک جامه، ساق پا در دست (زانو به بَغَل) بنشیند؟ فرمود: «اگر [آن جامه] عورتش را پوشانده باشد، اشکالی ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الکاظم عليه السلام: كانَ أَبي عليه السلام يَقولُ: إنَّ حُرمَةَ عَورَةِ المُؤمِنِ وَ حُرمَةَ بَدَنِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ هُوَ مَيِّتٌ، كَحُرمَتِهِ وَ هُوَ حَيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۱۲ ح۱۲۱۶&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۴۴۵ ح۱۴۴۰ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ص۳۲۸ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: پدرم علیه السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حرمت عورت مؤمن و حرمت بدن بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جانش، همانند حرمت آن در زمان زنده بودن اوست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التستر-عند-التخلي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / ۶: التّسَتُّرُ عِندَ التَخَلّي&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشش در هنگام قضای حاجت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: مَن أَتَى الغائِطَ فَليَستَتِر، فَإن لَم يَجِد إلّا أَن يَجمَعَ كثيباً مِن رَملٍ فَليَستَدبِرهُ؛ فَإنَّ الشَّيطانَ يَلعَبُ بِمَقاعِدِ بَني آدَمَ. مَن فَعَلَ فَقَد أَحسَنَ، وَ مَن لا فَلا حَرَجَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۹ ح۳۵ عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۳۰۵ ح۸۸۴۷، صحيح ابن حبّان: ج۴ ص۲۵۷ ح۱۴۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هر کس در وقت قضای حاجت، باید خودش را بپوشاند و اگر جایی نیافت، تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از شن درست کند و پشت آن پناه گیرد؛ زیرا شیطان با نشیمنگاه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدمیزاد، بازی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. هر کس چنین کرد، چه بهتر، هر کس هم نکرد، اشکالی ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لايَتَناجىٰ اثنانِ عَلىٰ غائِطِهِما، يَنظُرُ كُلُّ واحِدٍ مِنهُما إلىٰ عَورَةِ صاحِبِهِ؛ فَإنَّ اللَّهَ عزّ وجلّ يَمقُتُ عَلىٰ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۱۲۳ ح۳۴۲ عن أبي سعید الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هیچ گاه، دو نفری که در حال قضای حاجت هستند، با هم صحبت نکنند و به عورت یکدیگر نگاه نکنند؛ زیرا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل از این کار، نفرت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لا يَخرُجُ الرَّجُلانِ يَضرِبانِ الغائِطَ كاشِفَينِ عَن عَورَتِهِما يَتَحَدَّثانِ؛ فَإنَّ اللّهَ عزّ وجلّ يَمقُتُ عَلىٰ ذلِكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۴ ح۱۵ عن أبي سعید الخُدري، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۷۲ ح۱۱۳۱۰، المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۲۶۰ ح۵۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: دو نفر که با هم برای قضای حاجت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، عورت خود را برهنه نکنند و به سخن گفتن با هم ننشینند، که خداوند عز وجل از این کار، نفرت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تشیر بعض الروايات الأخیرة إلیٰ وجود نوعٍ من التساهل لدى بعض عرب الجاهلية في ستر العورة، و إن كانت رواياتٌ تاريخيةٌ أُخرىٰ تدلّ على أنّ السلوك السائد لديهم كان الحرص على الستر؛ منها ما رواه الواقدي في واقعة هجرة النبيّ صلّی الله عليه وآله و اختبائه في الغار، إذ يروي أنّ رجلاً تتبّع أثر النبيّ حتى بلغ باب الغار، فلمّا رأى خيوط العنكبوت المنسوجة، ظنّ أن لا أحد فيه، فانصرف عن المطاردة، و قضى حاجته عند مدخل الغار. حینها کان أبو بكرٍ خائفاً من انكشاف أمرهما، فقال له النبيّ صلّی اللّه عليه وآله: «لو رآنا، لَم یَکشِف عَن فَرجِهِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... إنَّ رَجُلًا كَشَفَ عَن فَرجِهِ وَ جَلَسَ يَبولُ، فَقالَ أبو بَكرٍ: قَد رَآنا يا رَسولَ اللّٰهِ! قالَ صَلّی الله عَليه وآلِه: لَو رَآنَا لَم يَكشِف عَن فَرجِه». (المغازي: ج۱ ص۵۳۳، فتح الباري: ج۷ ص۱۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند روایت اخیر، نشان از سهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگاری برخی اعراب جاهلی در کشف عورت دارد، گر چه از روایات تاریخی دیگر آشکار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که رویّۀ عمومی آنان، پوشاندن عورت بوده است، مانند آنچه واقدی در ماجرای هجرت پیامبر صلی الله علیه وآله و پنهان شدن ایشان در غار آورده است. مردی در تعقیب ایشان تا ورودیِ غار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و چون تارهای تنیدۀ عنکبوت را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد که کسی درون غار نیست و از این رو، دست از جستجو و تعقیب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد و در جلوی غار، اقدام به قضای حاجت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. ابو بکر، هراسانِ دیده شدن خود و پیامبر است؛ ولی پیامبر صلی الله علیه وآله به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «اگر ما را دیده بود، کشف عورت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التستر-عند-الاغتسال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 7: التَّسَتُّرُ عِندَ الاِغتِسالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشش در هنگام حمّام کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: إنَّ اللّٰهَ عزّ وجلّ حَيِيٌّ سِتِّيرٌ، فَإذا أَرادَ أَحَدُكُم أَن يَغتَسِلَ فَليَتَوارَ بِشَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۶ ص۲۸۴ ح۱۷۹۹۲ عن يعلى بن اُميّة، سنن النسائي: ج۱ ص۲۰۰ نحوه، شعب الإيمان: ج۶ ص۱۶۱ ح۷۷۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خداوند عز وجل بسیار باحیا و پوشیده است. از این رو، هر یک از شما که خواست سراپایش را بشویَد، پشت چیزی پنهان شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لا یَغتَسِلُ أَحَدُکُم بِفَلاةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفلاة: الصحراء، و الأرض القَفر التي لا ماء فیها (اُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۱۶۴ «فلا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... إلّا أَن یَستَتِرَ بِشَجَرَةٍ أَو بِجِدارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۱۱۶ ح۷۶۵۷ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هر گاه یکی از شما در بیابانی خودش را شُست...، حتماً پشت درختی یا دیواری پناه گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن یَعلیٰ: إنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله رَأىٰ رَجُلاً يَغتَسِلُ بِالبَرازِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَراز: الفضاء الواسع (النهایة: ج۱ ص۱۱۸ «برز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِلا إزارٍ، فَصَعِدَ المِنبَرَ، فَحَمِدَ اللهَ وَ أَثنىٰ عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ صلّی الله عليه وآله: إنَّ اللّهَ عزّ وجلّ حَيِيٌّ سِتّيرٌ يُحِبُّ الحَياءَ وَ السَّترَ؛ فَإذَا اغتَسَلَ أَحَدُكُم فَليَستَتِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۹ ح۴۰۱۲، سنن النسائي: ج۱ ص۲۰۰، السنن الکبریٰ: ج۱ ص۳۰۵ ح۹۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از یَعلیٰ -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله مردی را دید که در فضای باز و برهنه خودش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. پس منبر رفت و پس از حمد و ثنای خدا فرمود: «خداوند عز وجل بسیار باحیا و پوشیده است و حیا و پوشش را دوست دارد. بنا بر این، هر گاه یکی از شما خودش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید (حمّام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند)، خود را بپوشاند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّٰهَ يَنهاكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّعَرّي،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَحيوا مِنَ اللّهِ وَ الَّذينَ مَعَكُمُ الكِرامِ الكاتِبينَ الَّذينَ لا يُفارِقونَكُم إلّا عِندَ إحدىٰ ثَلاثِ حالاتٍ: الغائِطِ، وَ الجَنابَةِ، وَ الغُسلِ. فَإذَا اغتَسَلَ أَحَدُكُم بِالعَراءِ فَليَسَّتَّر بِثَوبِهِ أَو بِجِذمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِذْمِ حائط: أي بقیّة حائط، أو قطعة من حائط (النهایة: ج۱ ص۲۵۳ «جذم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حائِطٍ أَو بَعيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البدایة و النهایة: ج۱ ص۵۱، تفسیر ابن کثیر: ج۸ ص۳۶۶، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۱ ص۲۸۵ ح۱۱۰۱ کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج۵۹ ص۲۰۰ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خدا شما را از برهنگی نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. بنا بر این، از خدا و از فرشتگان گرامیِ نویسندۀ اعمال - که جز در سه حالتِ: قضای حاجت و جنابت و غسل از شما جدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند -، حیا کنید. پس، هر گاه یکی از شما در فضای باز غسل کرد، خود را با جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش یا پشت دیواری یا پشت شترش بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن عبّاس: خَرَجَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عِندَ الظَّهيرَةِ، فَرَأىٰ رَجُلاً يَغتَسِلُ بِفَلاةٍ مِنَ الأَرضِ، فَحَمِدَ اللّهَ وَ أَثنىٰ عَلَيهِ ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَمّا بَعدُ، فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَكرِمُوا الكِرامَ الكاتِبينَ الَّذينَ مَعَكُم، لَيسَ يُفارِقونَكُم إلّا عِندَ إحدىٰ مَنزِلَتَينِ: حَيثُ يَكونُ الرَّجُلُ عَلىٰ خَلائِهِ، أَو يَكونُ مَعَ أَهلِهِ؛ لِأَنَّهُم كِرامٌ كَما سَمّاهُمُ اللّٰهُ. فَيَستَتِرُ أَحَدُكُم عِندَ ذٰلِكَ بِجِرمِ حائِطٍ أَو بَعيرِهِ؛ فَإنَّهُم لا يَنظُرونَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۸ ص۴۴۰ نقلاً عن ابن مردویه و راجع تفسیر القرطبي: ج۱۹ ص۲۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله در نیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز بیرون آمد. مردی را دید که در فضای باز، خودش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. پس خدا را حمد و ثنا گفت و سپس فرمود: «از خدا پروا کنید و احترام فرشتگان گرامیِ نویسندۀ اعمال را - که همیشه با شمایند و تنها در یکی از دو حالت از شما جدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند: در هنگام قضای حاجت یا هنگام خلوت با همسر - نگه دارید؛ زیرا آنها، همان طور که خدا توصیفشان کرده، گرامی هستند. بنا بر این، هر یک از شما در این هنگام، خودش را در پشت دیواری یا پشت شترش بپوشاند. در این صورت به او نگاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبیه عن آبائه عليهم السلام، قالَ: قالَ رَسولُ اللّٰه صلّی الله عليه وآله:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّٰهَ- تَبارَكَ وَ تَعالىٰ-كَرِهَ لَكُم - أَيَّتُهَا الأُمَّةُ- أربَعاً و عِشرینَ خَصلَةً و نَهاکُم عَنها:... وَ کَرِهَ الغُسلَ تَحتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّماءِ بِغَيرِ مِئزَرٍ...، وَ كَرِهَ دُخولَ الأَنهارِ بِلا مِئزَرٍ؛ وَ قالَ صلّی الله عليه وآله: فِي الأَنهارِ عُمّارٌ وَ سُكّانٌ مِنَ المَلائِكَةِ، وَ كَرِهَ دُخولَ الحَمّاماتِ إلّا بِمِئزَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۵۵۶ ح۴۹۱۴، الخصال: ص۵۲۰ ح۹ کلاهما عن عبد اللّٰه بن الحسین بن زید بن عليّ عن أبیه، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۵۰۱ ح۱۷۳۶ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صَلّی الله عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۶۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - به نقل از پدرش، از پدرانش علیهم السلام -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «خداوند عز وجل برای شما - ای امّت - بیست و چهار خصلت را ناخوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و از آن نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند...: ناخوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد غسل کردن در زیر آسمان را بدون لُنگ... و ناخوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد داخل نهر شدن را بدون لُنگ» و [پیامبر خدا صلی الله علیه وآله در بارۀ علّت این کراهت، چنین] فرمود: «در نهرها آباد کنندگان و ساکنانی از فرشتگان هستند، و نیز ناخوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد داخل شدن به حمّام [عمومی] را بدون لُنگ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّهُ صلّی الله عليه وآله نَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدخُلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الماءَ إلّا بِمِئزَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۱ ص۳۷۴ ح۱۱۴۵ عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق عليه السلام، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۳۱ ح۳۲۳؛ صحیح ابن خزیمة: ج۱ ص۱۲۴ ح۲۴۹ عن جابر عن رسول اللّٰه صَلّی الله عَليه وآلِه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: پیامبر صلی الله علیه وآله نهی کرد از این که مرد، بدون لُنگ، داخل آب شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ النَّبيَّ صلّی الله عليه وآله رَأىٰ قَوماً يَغتَسِلونَ فِي النَّهرِ عُراةً لَيسَ عَلَيهِم أُزُرٌ، فَوَقَفَ فَنادىٰ بِأَعلىٰ صَوتِهِ، فَقالَ: (مَا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلّٰهِ وَقَارًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوح: ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۱ ص۲۸۶ ح۱۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: پیامبر صلی الله علیه وآله عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را دید که در نهر، برهنه و بدون لُنگ، خود را شستشو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. پس ایستاد و فریاد زد: (چرا برای خدا عظمت قائل نیستید؟!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في ذِکرِ مَناهِي النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله -: قالَ: إذَا اغتَسَلَ أَحَدُكُم في فَضاءٍ مِنَ الأَرضِ فَليُحاذِر عَلىٰ عَورَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳ و۴ ح۴۹۶۸، الأمالي للصدوق: ص۷۰۹ ح۷۰۷ کلاهما عن الحسین بن زید عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مکارم الأخلاق: ج۲ ص۳۰۶ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۲۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در بیان مواردی که پیامبر صلی الله علیه وآله آنها را ممنوع نموده -: هر گاه یکی از شما در فضای باز، خودش را شُست (حمّام کرد)، عورتش را بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أبي السَّمح: كُنتُ أَخدِمُ النَّبِيَّ صلّی الله عليه وآله، فَكانَ إذا أَرادَ أَن يَغتَسِلَ قالَ: «وَلِّنِي قَفاكَ»، فَأُوَلِّيهِ قَفايَ فَأَستُرُهُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۰۲ ح۳۷۶، سنن النسائي: ج۱ ص۱۲۶، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۲۰۱ ح۶۱۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود- به نقل از ابو السَّمْح -: من به پیامبر صلی الله علیه وآله خدمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم. هر گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست غسل کند (خودش را بشوید)، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرا پشتت قرار ده» و من ایشان را پشتم قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم و با این کار، او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاندم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: إنَّ موسَی بنَ عِمرانَ عليه السلام كانَ إذا أَرادَ أَن يَدخُلَ الماءَ، لَم يُلقِ ثَوبَهُ حَتّىٰ يُوارِيَ عَورَتَهُ فِي الماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۵۲۲ ح۱۳۷۶۶ عن أنس، فتح الباري: ج۶ ص۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: موسی بن عمران علیه السلام هر گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست داخل آب شود، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد تا آن گاه که عورتش در آب، ناپدید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق عن عامر بن ربيعة: أَتىٰ عَلَينا عَليٌّ عليه السلام وَ نَحنُ نَغتَسِلُ، يَصُبُّ بَعضُنا عَلىٰ بَعضٍ، فَقالَ: أَ تَغتَسِلونَ و لا تَستَتِرونَ؟! وَ اللّهِ، إنّي لَأَخشىٰ أَن تَكونوا خَلَفَ الشَّرِّ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۱ ص۲۸۷ ح۱۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق - به نقل از عامر بن ربیعه -: مشغول شستشوی خود بودیم و روی یکدیگر آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریختیم که علی علیه السلام نزدمان آمد و فرمود: «آیا بدون پوشش، خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شویید؟ به خدا سوگند که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم شما نسل شر باشید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن حَنان بن سَدير عن أَبيه، قال: دَخَلتُ أَنا و أَبي و جَدّي و عَمّي حَمّاماً بِالمَدينَةِ، فَإذا رَجُلٌ في بَيتِ المَسلَخِ، فَقالَ لَنا: مِمَّنِ القَومُ؟ فَقُلنا: مِن أَهلِ العِراقِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ أَيُّ العِراقِ؟ قُلنا: كوفِيّونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَرحَباً بِكُم يا أَهلَ الكوفَةِ! أَنتُمُ الشِّعارُ دونَ الدِّثارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): قال في القاموس: الشِّعار: مایلي الجَسَد من الثیاب. و الدِّثار - بالکسر -: ما فوق الشعار من الثیاب. انتهی. و الغَرَض بیان غایة الاختصاص و المَحَرمیّة للأسرار (مرآة العقول: ج۲۲ ص۳۹۸). و قال الفیض الکاشاني (رحمه الله): یعني أنتم الخاصّة و البطانة؛ و ذلك لأنّ أکثر أهل الکوفة کانوا من شیعتهم عليهم السلام و إن قَصَّروا أوّلاً (الوافي: ج۶ ص۶۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: ما يَمنَعُكُم مِنَ الأُزُرِ؟ فَإنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله قالَ: «عَورَةُ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ حَرامٌ»!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَبَعَثَ إلىٰ أَبي كِرباسَةً، فَشَقَّها بِأَربَعَةٍ، ثُمَّ أَخَذَ كُلُّ واحِدٍ مِنّا واحِداً، ثُمَّ دَخَلنا فيها... فَلَمّا خَرَجنا مِنَ الحَمّامِ سَأَلنا عَنِ الرَّجُلِ، فَإذا هُوَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام و مَعَهُ ابنُهُ مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۶ ص۴۹۷ ح۸، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۱۸ ح۲۵۲، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۲۹ ح۳۲۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۱۴۱ ح۲۴ و راجع الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص۴۹۷ ح۷ و کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۱۱۷ ح۲۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حَنان بن سَدير، از پدرش -: من همراه پدر و پدربزرگ و عمويم به حمّامى در مدينه رفتیم. مردى در رختكن حمّام بود و به ما گفت: «اهل كجایید؟». گفتيم: اهل عراق.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «كجای عراق؟». گفتیم: كوفى هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «خوش آمديد، اى اهل کوفه! شما خودی و مَحرم اسرار ما هستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گفت: «چرا لُنگ نپوشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟ پيامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: عورت مؤمن بر مؤمن، حرام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه تكّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كرباس براى پدرم فرستاد و او آن را چهار پاره كرد و هر پاره را يكى از ما برداشتيم و با آنها وارد حمّام شديم.… چون از حمّام بیرون آمدیم، در بارۀ آن مرد، پرس و جو كرديم. متوجّه شديم او على بن الحسين (زین العابدین) علیه السلام است و پسرش محمّد بن على علیه السلام نيز همراهش بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن ابن أَبي يَعفور: سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام: أَ يَتَجَرَّدُ الرَّجُلُ عِندَ صَبِّ الماءِ تُرىٰ عَورَتُهُ أَو يُصَبُّ عَلَيهِ الماءُ، أَو يَرىٰ هُوَ عَورَةَ النّاسِ؟ فَقالَ: كانَ أَبي يَكرَهُ ذٰلِكَ مِن كُلِّ أَحَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۶ ص۵۰۲ ح۲۸، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۲۵ ح۳۰۰، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۷۸ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابن ابی یَعفور -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا جایز است مرد، هنگام شستن خود، لُخت شود، به طوری که عورتش دیده شود؟ یا کسی روی او آب بریزد؟ یا او عورت مردم را ببیند؟ فرمود: «پدرم این کار را از هیچ کسی خوش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن أبي بصیر: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام: يَغتَسِلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارِزاً؟ فَقالَ: إذا لَم يَرَهُ أَحَدٌ فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۱ ص۳۷۴ ح۱۱۴۸، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۳۲ ح۳۲۸، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۸۰ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو بصیر -: به امام صادق علیه السلام گفتم: آیا جایز است مرد در فضای باز، غسل (/ حمّام) کند؟ فرمود: «اگر کسی او را نبیند، اشکالی ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: عنوان «الحمّام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: مدخل «حمّام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضیح-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العورة في اللغة: كلّ ما يستحيي الإنسان من انكشافه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«العَورَةُ: السَّوءَةُ و كُلُّ ما يُستَحىٰ منه»&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(المحیط في اللّغة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۴۱ مادّۀ «عور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا في اصطلاح الروايات و الفقه، فهي تطلق على القُبُل و الدُّبُر، أي الأعضاء التناسلية للإنسان و مخرج الغائط منه. و بحسب فقه الشيعة و السنّة، فإنّ ستر العورة بهذا المعنىٰ واجب على الرجال و النساء معاً، و كشفها أو تعريضها لرؤية الأجانب، و نظرهم إلیها، محرّم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عَن أبي الحَسَنِ الماضي عليه السلام قالَ: العَورَةُ عَورَتانِ: القُبُلُ وَ الدُّبُرُ، فَأَمَّا الدُّبُرُ مَستورٌ بِالأَليَتَينِ، فَإذَا سَتَرتَ القَضيبَ وَ البَيضَتَينِ فَقَد سَتَرتَ العَورَةَ» (الکافي: ج۶ ص۵۰۱ ح۲۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بالنسبة إلى سائر أعضاء البدن، فثمّة فرق بين المرأة و الرجل؛ بِناءً على الروایات الواردة عن الفريقين، الشيعة والسنّة، يجب على النساء أن يسترن أجزاءً اُخرىٰ من أجسادهنّ عن نظر الأجانب&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حين لا يُطلب ذلك من الرجل على الوجه نفسه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۲۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا في الحالات التي يُعَدّ فيها تَفريطُ الرجال في ستر العورة من المُنكرات الشرعية؛ و مع ذلك، ففي المجتمعات التي تَفرض قوانينُها أو أعرافُها التزاماً أكبر بالحشمة في لباس الرجال، فإنّ التقيّدَ بذلك أولىٰ و أليق&lt;/span&gt;. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هذا الحكم مؤيَّد أيضاً في روايات أهل السنّة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالإضافة إلى ذلك، ورد في بعض روايات الفريقين (الشيعة&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَيسَ لِلرَّجُلِ أن يَكشِفَ ثِيابَهُ عَن فَخِذِهِ وَ يَجلِسَ بَينَ قَوم» (الخصال: ص۶۳۰ ح۱۰ و تحف العقول: ص۱۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و السنّة) اعتبار الفخذ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَخِذُ المَرءِ المُسلِمِ مِن عَورَتِهِ» (المعجم الكبير: ج۲ ص۲۷۳ ح۲۱۴۹ عن جرهد). «الفَخِذُ عَورَةٌ» (صحيح البخاري: ج۱ ص۱۴۵ ذیل ح۳۶۳ عن جرهد و ابن عبّاس و محمّد بن عبد اللّٰه بن جحش)، «غَطِّ فَخِذَكَ؛ فَإنَّ فَخِذَ الرَّجُلِ مِن عَورَتِهِ؛ ران خود را بپوشان» (مسند ابن حنبل: ج۱ ص۵۹۱ ح۲۴۹۳ عن ابن عبّاس)، «لا تَكشِف فَخِذَكَ، وَ لا تَنظُر إلىٰ فَخِذِ حَيٍّ وَ لا مَيِّتٍ» (سنن أبی داوود: ج۴ ص۴۰ ح۴۰۱۵ عن الإمام علی عليه السلام).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من العورة، كما ورد في بعض روايات أهل السنّة اعتبار ما بين السرّة و الركبة من عورة الرجل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صَلّی الله عَليه وآلِه: «عَورَةُ المُؤمِنِ ما بَینَ سُرَّتِهِ إلیٰ رُکبَتِهِ» (الجامع الصغير: ج۲ ص۱۸۳ ح۵۶۴۱)، «ما بَينَ السُّرَّةِ وَ الرُّكبَةِ عَورَةٌ» (المعجم الأوسط: ج۷ ص۳۷۲ ح۷۷۶۱ عن عبد اللّٰه بن جعفر)، «ما فَوقَ الرُّكبَتَينِ مِنَ العَورَةِ، وَ ما أسفَلَ مِنَ السُّرَّةِ مِنَ العَورَةِ» (السنن الكبرىٰ: ج۲ ص۳۲۴ ح۳۲۳۷ عن أبي أيّوب).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غير أنّ فقهاء الشيعة لا يذهبون إلى هذا الرأي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إنَّ الفَخِذَ لَیسَت مِنَ العَورَةِ» (تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۷۴ ح۱۱۵۰ و الوافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص۵۹۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و على هذا الأساس، فإنّ وجوب ستر هذه المناطق من الجسد - كما ورد في بعض الروايات - يُفهَم بوصفه توجيهاً أخلاقياً مناسباً لضرورات العُرف الاجتماعي، لا حكماً إلزامياً يترتّب عليه عقاب. و تفاصيل هذه المسألة تُبحث ضمن علم الفقه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عورت در لغت، هر آن چیزی است که انسان از آشکار شدنش خجالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد؛ امّا در دیدگاه احادیث و اصطلاح فقهی، به معنای پیش و پشت آدمی یا همان آلت جنسی و مخرج مدفوع (عورتَین) است. از دیدگاه شیعه و اهل سنّت، ستر عورت به این معنا بر مرد و زن، واجب و کشف و در معرض دید نامحرمان نهادن آن و نگریستن به عورت دیگران، حرام است. در بارۀ بقیّۀ اعضای بدن نیز میان مرد و زن تفاوت است. بر پایۀ احادیث شیعه و اهل سنّت، زنان باید بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگری از بدن خود را در برابر نامحرمان بپوشانند؛ ولی بر مردان چنین وجوبی نیست، مگر در جایی که کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوششی مردان، مُنکَر شرعی محسوب شود، هرچند در جوامعی که قانون یا عُرف آنها، پوشش بیشتری را برای مردان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزام کرده، بهتر است که مردان به آن پایبند باشند. این حکم بر پایۀ روایات اهل سنّت نیز چنین است. افزون بر این، برخی روایات شیعی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«جایز نیست مرد، لباسش را از ران خود کنار بزند و در میان جمعی بنشیند».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اهل سنّت، ران (فَخِذ) را&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ران مرد مسلمان، جزء عورت اوست»، «ران، عورت است»، «ران خود را بپوشان؛ چون ران مرد، جزء عورت اوست»، «ران خود را برهنه نکن و به ران کسی، زنده یا مرده، نگاه نکن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برخی روایات اهل سنّت، میانۀ ناف تا زانوی مردان را نیز عورت دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: «عورت مسلمان، از ناف تا زانوی اوست»، «از ناف تا زانو عورت است»، «بالای زانوها جزء عورت است و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ناف هم جزء عورت است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولی فقیهان شیعی، چنین نظری ندارند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ران، جزء عورت نیست».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر این پایه، حکم به ستر این بخش از بدن را - که در برخی روایات آمده است-، باید حکمی اخلاقی و مناسب اقتضائات اجتماعی دانست و نه حکمی الزامی و کیفردار. تفصیل بیشتر را باید در دانش فقه سراغ گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: عنوان «الحمّام» و عنوان «اللباس» / الدعاء عند ارتداء الثياب الجديدة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: مدخل «حمّام» و مدخل «لباس» / دعا هنگام پوشیدن لباس نو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مستثنیات-الحجاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8: مُستَثنَیاتُ الحِجابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موارد استثنای پوشش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القواعد-من-النساء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8 - 1: القَواعِدُ مِنَ النِّساءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زنان از کار افتاده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ القَوٰاعِدُ مِنَ النِّسٰاءِ اللاّٰتِي لاٰ يَرجُونَ نِكٰاحاً فَلَيسَ عَلَيهِنَّ جُنٰاحٌ أَن يَضَعنَ ثِيٰابَهُنَّ غَيرَ مُتَبَرِّجٰاتٍ بِزِينَةٍ وَ أَن يَستَعفِفنَ خَيرٌ لَهُنَّ وَ اللّٰهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بر زنانِ یائسه‌ای که [دیگر] امید زناشویی [و فرزندآوری] ندارند، گناهی نیست که لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را کنار بگذارند، به شرط این که زینتی (زیبایی و زیوری) را آشکار نکنند، و حتماً اگر عفّت بورزند، برای آنان بهتر است، و خداوند، شنوا و داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام - فِي قَولِهِ عزّ وجلّ: (وَالقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ الـلَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا) -: مَا الَّذِي يَصلُحُ لَهُنَّ أَن يَضَعنَ مِن ثِيابِهِنَّ؟ قالَ: الجِلبابُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَلابیب: القُمُصُ والخُمُر، الواحد جلباب (مفردات ألفاظ القرآن: ص۱۹۹ «جلب». و قال الجزري: الجلباب: الإزار و الرداء، و قیل: الملحفه، و قیل: هو کالمقنعة تغطّي به المرأة رأسها و ظهرها و صدرها (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۲۸۳ «جلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۲ ح۳ عن محمّد بن مسلم، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۹۸ ح۱ عن الإمام الرضا عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۳۴ ح۱۲؛ السنن الکبریٰ: ج۷ ص۱۵۰ ح۱۳۵۳۳ عن ابن مسعود من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: هنگامی که از امام باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عز وجل: (و بر زنانِ یائسه‌ای كه [دیگر] امید زناشویى [و فرزندآوری] ندارند) سؤال شد: چه لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند كنار بگذارند؟ فرمود: «روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلند را».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في قَولِهِ تَعالی: (أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ) -: الجِلبابَ و الخِمارَ إذا كانَتِ المَرأَةُ مُسِنَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۲ ح۴ عن حريز بن عبد اللّٰه، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۳ و راجع مجمع البيان: ج۷ ص۲۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام – در بارۀ این سخن خداوند متعال: {و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را كنار بگذارند)-: مقصود، چارقَد (روسری بلند) و مقنعه (روسری معمولی) است، آن گاه كه زن، سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: القَواعِدُ مِنَ النِّساءِ لَيسَ عَلَيهِنَّ جُناحٌ أَن يَضَعنَ ثِيابَهُنَّ. - قالَ: - تَضَعُ الجِلبابَ وَحدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۲ ح۲ عن محمّد بن أبي حمزة، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۲ و راجع التبیان في تفسیر القرآن: ج۷ ص۴۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ زنانِ یائسه‌ای که (گناهی نیست اگر لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را كنار نهند) -: تنها روسری بلند (چادر) را كنار بگذارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، فقط خود چادر (جِلباب) نیست؛ بلکه منظور این است که این بانوان سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده تنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های روی خود را نپوشند؛ ولی آنان نیز نباید بدن خود را در معرض نگاه نامحرمان قرار دهند (ر. ک: مرآة العقول: ج۲۰ ص۳۴۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن أبي الصباح الکناني: سَألتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه السلام عَنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَواعِدِ مِنَ النِّساءِ: مَا الَّذِي يَصلُحُ لَهُنَّ أَن يَضَعنَ مِن ثِيابِهِنَّ؟ فَقالَ: الجِلبابُ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا أَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَكونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَمَةً، فَلَيسَ عَلَيها جُناحٌ أَن تَضَعَ خِمارَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۸۰ ح۱۹۲۸، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام- به نقل از ابو صباح کِنانی -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ زنان یائسۀ بی‌رغبت به زناشویی پرسیدم: مراد از لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند کنار بگذارند، چیست؟ فرمود: «مراد، روسری بلند (چادر) است، مگر این که کنیز باشد، که در این صورت، حتّی برداشتن روسری هم برایش گناهی ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عَن الحلبي عن الإمام الصادق عليه السلام - و قَد قَرَأَ: (أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ) فَقالَ -: الخِمارَ وَ الجِلبابَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بَينَ يَدَي مَن كانَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام: بَينَ يَدَي مَن كانَ، غَيرَ مُتَبَرِّجَةٍ بِزِينَةٍ، فَإن لَم تَفعَل فَهُوَ خَيرٌ لَها، وَ الزّينَةُ الَّتي يُبدينَ لَهُنَّ شَيءٌ فِي الآيَةِ الأُخرىٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): قوله: «لَهنّ شيء» أي شيء یثبت لهنّ جوازُه في الآیة الاُخریٰ، و هي قوله عزّ وجلّ: (مَا ظَهَرَ مِنْهَا) [النور: ۳۱]؛ فإنّ ما سویٰ ذلك داخل في‌النهي عن التبرّج بها. و لا یبعد أن یکون «لَهُنّ» تصحیف «هي» (مرآة العقول: ج۲۰ ص۳۴۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۲ ح۱، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حلبى-: امام صادق علیه السلام آیۀ ([گناهی نیست كه] لباس خود را كنار نهند) را خواند و فرمود: «روسری و چادر».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: جلوى هر كس كه باشد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جلوى هر كس كه باشد؛ ولی زینتی (زیبایی و زیوری) را آشكار نسازد. البتّه اگر چنین نكند (لباس خود را کنار ننهد)، برایش بهتر است و آن زینتی كه [جایز است] آشكارش نمایند، چیز دیگری است که در آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول (ج ۲۰ ص۳۴۵) آمده است: «زینت آشكار، جوازش در آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دیگر [از همین سوره] بیان شده است: (وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنهَا؛ و زینت خویش را آشکار نسازند، مگر آنچه پیداست) [نور: آیۀ ۲۴] و جز زینت آشکار، بقیّۀ موارد، داخل در تبرّج است كه [در آیۀ ۶۰ از سورۀ نور] از آن نهى شده است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن يونُس بن عبد الرحمان: ذَكَرَ الحُسَينُ أَنَّهُ كَتَبَ إلَيهِ عليه السلام يَسأَلُهُ عَن حَدِّ القَواعِدِ مِنَ النِّساءِ اللّاتي إذا بَلَغَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جازَ لَها أَن تَكشِفَ رَأسَها وَ ذِراعَها؟ فَكَتَبَ عليه السلام: مَن قَعَدنَ عَنِ النِّكاحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۶۷ ح۱۸۷۱، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۴ و راجع تفسیر الطبري: ج۱۰ الجزء ۱۸ ص۱۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از یونس بن عبد الرحمان -: حسین (راوی حدیث) گفت که به ایشان (امام علیه السلام) نامه نوشت و از سنّ زنانِ یائسه - که چون به آن سن برسند، برایشان جایز است پوشش از سر و ساق دستشان بردارند - پرسید. امام علیه السلام نوشت: «کسانی که [به سِنّی رسیده‌اند که دیگر] رغبتی به زناشویی ندارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ: أَ يَحِلُّ لَهُ أَن يَنظُرَ إلىٰ شَعرِ أُختِ امرَأَتِهِ؟ فَقالَ: لا، إلّا أَن تَكونَ مِنَ القَواعِدِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: أُختُ امرَأَتِهِ وَ الغَرِيبَةُ سَواءٌ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَما لي مِنَ النَّظَرِ إلَيهِ مِنها؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي إذا کانت من القواعد من النساء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: شَعرُها وَ ذِراعُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۶۳ ح۱۳۰۰، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۴۴ ح۲۵۴۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از احمد بن محمّد بن ابی نصر -: از امام رضا علیه السلام پرسیدم: آیا برای مرد، جایز است که به موی خواهر زنش نگاه کند؟ فرمود: «نه، مگر این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که از زنان یائسۀ بی‌رغبت به زناشویی باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتم: آیا خواهر زن و بیگانه یکی هستند؟ فرمود: «بله».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم به چه بخشی از آنان (زنان یائسه) نگاه کنم؟ فرمود: «می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانی به مو و بازوی آنان (از آرنج تا سر انگشت) نگاه کنی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ظهر-من-الزینة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8 - 2: ما ظَهَرَ مِن الزّینَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زینت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که نمایان است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و زينت خود [یعنی زیبایی و زیورِ خود] را جز آنچه نمایان است، آشكار نسازند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - لمّا سُئِلَ عَمّا تُبدِي المَرأَةُ مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زِينَتِها -: الوَجهَ وَ الكَفَّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۸۲ ح۲۷۰ عن مسعدة بن زياد، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۳ ح۷ و راجع السنن الکبری: ج۲ ص۳۱۹ ح۳۲۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - هنگامی که از ایشان در بارۀ زینت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی پرسیده شد که زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آشکار سازد -: صورت و پشت و روی دو دست تا مچ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۴۰ (آیة الخمار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۴۱ (روسری و مقنعه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عند-المحارم-و-الطفل-و-غیر-اولي-الإربة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8 - 3: عِندَ المَحارِمِ و الطِّفلِ و غَیرِ اُولِي الإربَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نزد محارم، کودکان و مردانی که نیاز شهوانی ندارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و به زنان مسلمان بگو كه چشمان خود را [از نگاه هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود] فرو گیرند و دامان خود را حفظ كنند و زينت خود [یعنی زیبایی و زیور خود] را آشكار نسازند، جز آنچه پیداست، و بايد روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر روى گریبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بیندازند و زینت خود را آشكار نسازند، جز برای شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [همکیش]&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان يا برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان يا مردانِ وابستۀ خانواده كه نياز شهوانى ندارند يا كودكانى كه از آميزش با زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آگاهی ندارند، و [زنانى كه خلخال در پا دارند] پاهاى خود را [محكم] به زمين نزنند تا آنچه از زينت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، شناخته نشود، و همگى شما - اى مسلمانان - به سوى خدا باز گرديد، باشد كه رستگار شويد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: وَ أَمّا قَولُهُ:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(‌أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهُوَ الشَّيخُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَبيرُ الفانِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي لا حاجَةَ لَهُ فِي النِّساءِ، وَ الطِّفلِ الَّذي لَم يَظهَر عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَوراتِ النِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۲ ص۱۰۱ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: و امّا سخن خداوند: (مردانِ وابستۀ خانواده که نیاز شهوانی ندارند)، مراد، مردان پیر و سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده است که نیاز به زن ندارند و کودکانی که [هنوز] از مسائل جنسی زنان سر در نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند.&lt;/span&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن زرارة: سَأَلتُ أَبا جَعفَرٍ عليه السلام عَن قَولِ اللّٰهِ عزّ وجلّ:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ)، قالَ: الأَحمَقُ الَّذي لا يَأتِي النِّساءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۳ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۶۸ ح۱۸۷۳ عن الإمام الصادق عليه السلام، معاني الأخبار: ص۱۶۱ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۴ ح۱۳ و راجع تفسیر القرطبي: ج۱۲ ص۲۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از زُراره -: از امام باقر علیه السلام در بارۀ اين سخن خداوند عز وجل: (مردانِ وابستۀ خانواده که نیاز شهوانی ندارند) پرسیدم. فرمود: «کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردی كه به زنان شهوت ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سُئِلَ أَميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام عَنِ الصَّبِيِّ يَحجُمُ المَرأَةَ؟ قالَ عليه السلام: إن كانَ يُحسِنُ يَصِفُ، فَلا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۴ ح۱ عن السکوني، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۷۲ ح۲۵۵۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از امير مؤمنان علیه السلام سؤال شد: آیا پسربچّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند زن را حجامت كند؟ فرمود: «اگر بتواند [ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بدن زن را] دقیق وصف کند، نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: يُؤخَذُ الغُلامُ بِالصَّلاةِ و هُوَ ابنُ سَبعِ سِنينَ، و لا تُغَطِّي المَرأَةُ شَعرَها مِنهُ حَتّىٰ يَحتَلِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۴۳۶ ح۴۵۰۷ عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۶۹ ح۲۵۴۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: پسر در هفت سالگى براى نماز، بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تا زمانى كه محتلم نشده است، لازم نيست زن، موى خود را از او بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تُغَطِّي المَرأَةُ رَأسَها مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُلامِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ يَبلُغَ الغُلامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۸۵ ح۱۳۵۵ عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۵ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: لازم نیست زن، سر خود را از پسری که به سنّ بلوغ نرسیده است، بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر عن الزُّبَيرِ بن بَكّار: كانَت صَفِيَّةُ بِنتُ عَبدِ المُطَّلِبِ لا تُغَطّي رَأسَها مِن رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله، وَ لا مِن عَشَرَةٍ مِنَ المُهاجِرِينَ الأَوَّلِينَ: حَمزَةُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ أَخوها، وَ جَعفَرٌ وَ عَلِيٌّ ابنا أَبي طالِبٍ ابنا أَخيها، وَ الزُّبَيرُ بنُ العَوّامِ ابنُها، وَ عُثمانُ بنُ عَفّانَ ابنُ ابنَةِ أُختِها، أُمُّهُ أَروىٰ بِنتُ كَريزٍ، وَ أُمُّهَا البَيضاءُ أُمُّ حَكيمٍ بِنتُ عَبدِ المُطَّلِبِ، وَ أَبو سَلَمَةَ بنُ عَبدِ الأَسَدِ وَ أَبو سَبرَةَ بنُ أَبي رُهمٍ ابنا أُختِها بَرَّةَ بِنتِ عَبدِ المُطَّلِبِ، وَ أُمُّ طُلَيبِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنِ نُمَيرِ بنِ وَهبِ بنِ عَبدِ قُصَيٍّ:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَروىٰ بِنتُ عَبدِ المُطَّلِبِ، وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمُّ عَبدِ اللّٰهِ وَ أَبِي أَحمَدَ الأَعمَى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «و اُمّ طُلَیب... و اُمّ عبد اللّٰه و أبي أحمد الأعمیٰ» الظاهر أنّ «طُلَیب» و «عبد اللّٰه» و «أبي أحمد الأعمیٰ» هؤلاء الثلاثة أیضاً لا تُغطّي صفیّةُ رأسَها منهم؛ لأنّها خالتهم، فیکون العدد عشرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشّاعِرِ وَ اسمُهُ عَبدُ بنُ جَحشِ بنِ رِئابِ بنِ يَعمُرَ بنِ حُبَيرَةَ بنِ مُرَّةَ بنِ غَنمِ بنِ دُودانَ بنِ أَسَدِ بنِ خُزَيمَةَ: أُمَيمَةُ بِنتُ عَبدِ المُطَّلِبِ، وَ تُوُفِّيَت صَفِيَّةُ فِي خِلافَةِ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۲۴ ص۳۱۹ ح۸۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از زبیر بن بکّار -: صفّیه دختر عبد المطّلب، از پیامبر خدا و ده نفر از مهاجران اوّلیه رو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت: از برادرش حمزة بن عبد المطّلب، از برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش جعفر و علی، پسران ابو طالب، از پسرش زبیر بن عوّام، از نوۀ دختری خواهرش عثمان بن عفّان - که مادرش اَرویٰ بنت کَریز و مادر اَرویٰ بیضاء اُمّ حکیم دختر عبد المطّلب است - و [از] ابو سلمة بن عبد الأسد و ابو سَبرة بن ابی رُهم، پسران خواهرش بَرّه دختر عبد المطّلب و مادر طُلَیب بن نُمَير بن وَهب بن عبد قُصَی [که همین] اَروىٰ بنت عبد المُطّلب [است] و مادر عبد اللّٰه و ابو احمدِ اَعمای شاعر- که نامش عبد بن جَحش بن رِئاب بن يَعمُر بن حُبَيرَة بن مُرّة بن غَنم بن دودان بن اَسد بن خُزَيمة است - [که همان] اُمَیمه دختر عبد المطّلب [است]. صفیّه در زمان خلافت عمر بن خطّاب از دنیا رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إضافةً إلى ما سبق ذكره، فإنّ الإماء مستثنياتٌ أيضاً من حكم وجوب الحجاب، و تدلّ على ذلك رواياتٌ عديدةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص۲۸۱ ح۸۵۱ و ۸۵۹ و ص۳۲۷ ح۱۰۱۵، المقنع للصدوق: ص۱۹۶، منتقى الجمان: ج۱ ص۴۶۷، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۷ ح۵۵۵۴ و ۵۵۵۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۳۹۴ ح۲ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۲۵ ح۲، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۷ ح۸۵۵ و ح۸۵۹، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۵ و ۱۰۸۶، علل الشرائع: ص۳۴۵ ح۱ و ص۳۴۶ ح۳، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۳۷ ح۱۱۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ص۱۸۱ ح۶ و ۷ و ص۱۸۲ ح۹، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۸۱ ح۵۴۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كما أنّه - بناءً على بعض الآيات و الروايات - يجوز للمرأة ألّا تغطّي شعر رأسها و ساقيها أمام العبيد الذين تملكهم،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الكافي: ج۵ ص۵۳۱ ح۱ - ۴، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۴۶۹ ح۴۶۳۲، مجمع البيان: ج۸ ص۵۷۷، وسائل الشيعة: ج۲۰ ص۲۲۳ باب ۱۲۴: ما يحلّ للمملوك النظر إليه من مولاته.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن كانت الروايات متباينةً و مختلفةً بشأن جواز نظر العبد (المملوك) إلى سيّدته&lt;/span&gt;.&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ففي روایة عن الإمام عليّ عليه السلام - أنّهُ کانَ یَقولُ -: لا يَنظُرِ العَبدُ إلىٰ شَعرِ سَيِّدَتِهِ (قرب الإسناد: ص۱۰۳ ح۳۴۶ عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۴۴ ح۲ و راجع المصنّف لابن أبي شيبة: ج۳ ص۴۱۵ ح۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و من الجدير بالذكر أنّ هناك خلافاً في مدى شمول هذا الحكم للخدم، و كذلك للرجال المخنّثين والمخصيّين، رغم أنّ أكثر الفقهاء لم يقرّوا بهذا الشمول. و نظراً لكون هذه المسألة فقهيةً و نادرة الابتلاء في العصر الحاضر، فإنّنا نحيل المهتمّين بها إلى الكتب الحديثية و الفقهية لمزيدٍ من البحث و التفصيل&lt;/span&gt;.&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: وسائل الشیعة: ج۲ ص۲۲۵ باب ۱۲۵ «عدم جواز نظر الخصيّ إلى المرأة»، جواهر الکلام: ج۲۹ ص۹۰ و فیه: «(هل يجوز للخصيّ) البالغ (النظر إلى المرأة المالكة) له (أو الأجنبية) عنه و لو لكونه حرّاً و بالعكس؟ (قيل: نعم) يجوز، (و قيل: لا) يجوز...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر موارد یاد شده، کنیزان نیز از حکم وجوب حجاب، مستثنا هستند و روایات فراوانی بر این مطلب دلالت دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین بر پایۀ برخی آیات و روایات، زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند موی سر و نیز ساق دست و پای خود را از مردان برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که در تملّک دارد، نپوشاند، هر چند در جواز نگاه کردن بنده (مملوک) به بانویش، برخی روایات مختلف و متعارض در دست است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است در شمول این حکم نسبت به خادمان و و مردان مُخَنّث (عِنّین) و خَصیّ (اخته شده) نیز اختلاف شده است، هر چند بیشتر فقیهان، این شمول را نپذیرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از آن جا که این، مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فقهی و در روزگار کنونی کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابتلاست، علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندان را به کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فقهی ارجاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-بعض-أحکام-النظر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: بَعضُ أحکامِ النَّظَرِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برخی از احکام نگاه کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بغض-النظر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: الأمرُ بِغَضِّ النَظَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور به فرو گرفتن چشم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصٰارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذٰلِكَ أَزْكىٰ لَهُمْ إِنَّ اللّٰهَ خَبِيرٌ بِمٰا يَصْنَعُون * وَ قُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَىٰ عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَ لَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ٣٠ - ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به مردان مسلمان بگو که چشمان خود را [از دیدن آنچه حرام است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] فرو گیرند و شرمگاه خود را حفظ كنند. اين براى آنان پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. قطعاً خدا به كارهايى كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، آگاه است * و به زنان مسلمان بگو که چشمان خود را [از نگاه هوس آلود] فرو گیرند و شرمگاه خود را حفظ كنند و زينت خود [یعنی زیبایی و زیور خود] را آشکار نسازند، مگر مقدارى كه [به گونۀ عادی مانند انگشتر و حنا و سرمه، بر دست و صورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] پيداست و [براى پوشاندن گردن و سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را بر روى گريبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بيندازند و زیبایی و زیور خود را آشكار نكنند، جز برای شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان، يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های [همکيش] شان، يا برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان، يا مردانِ وابستۀ خانواده که نیاز شهوانی ندارند، يا کودکانی كه از آمیزش با زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آگاهی ندارند و [زنانی که خلخال در پا دارند] پاهای خود را [محکم] به زمين نزنند که آنچه از زينت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، [به وسيلۀ نامحرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] شناخته نشود، و همگی شما - اى مسلمانان - به سوى خدا باز گرديد، باشد که رستگار شويد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: استَقبَلَ شابٌّ من الأنصارِ امرَأةً بالمَدينَةِ، و كانَ النِّساءُ يَتَقَنَّعنَ خَلفَ آذانِهِنَّ، فنَظَرَ إلَيها و هِيَ مُقبِلَةٌ‌، فلَمّا جازَت نَظَرَ إلَيها و دَخَلَ في زُقاقٍ قد سَمّاهُ ببَني فُلانٍ‌، فجَعَلَ يَنظُرُ خَلفَها، وَ اعتَرَضَ وَجهَهُ عَظمٌ في الحائطِ أو زُجاجَةٌ فشَقَّ وَجهَهُ‌، فلَمّا مَضَتِ المَرأةُ نَظَرَ فإذا الدِّماءُ تَسيلُ على صَدرِهِ و ثَوبِهِ‌، فقالَ‌: وَ اللّهِ لَآتِيَن رَسولَ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله وَ لَاُخبِرَنَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: فَأَتاهُ، فَلَمّا رَآهُ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله قالَ لَهُ‌: ما هٰذا؟ فَأَخبَرَهُ‌، فَهَبَطَ جَبرَئيلُ عليه السلام بِهٰذِهِ الآيَةِ‌: (قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصٰارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذٰلِكَ أَزْكىٰ لَهُمْ إِنَّ اللّٰهَ خَـبِيرٌ بِمٰا يَصْنَعُونَ‌).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵٢١ ح۵ عن سعد الإسكاف، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۳۸ح۲۵۳۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: جوانی از انصار در مدینه با زنی روبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو شد، در حالی که آن روزها زنان، روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را پشت گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستند. او به زن نگاه کرد - در حالی که زن به سوی او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد - و هنگامی که از کنار او گذشت، همچنان نگاهش را به دنبال او ادامه داد تا این&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که وارد کوچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شد که به نام بنی فلان شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. او همچنان به زن نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، تا این که صورتش به استخوان یا شیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که در دیوار بود، برخورد کرد و زخمی شد. وقتی زن رفت، نگاه کرد و دید که خون بر سینه و لباسش جاری است. گفت: به خدا سوگند، نزد پیامبر خدا صلی الله علیه وآله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم و او را باخبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد پیامبر صلی الله علیه وآله رفت. پیامبر خدا صلی الله علیه وآله هنگامی که او را دید، از او پرسید: «چه شده است؟». جوان، ماجرا را بازگو کرد. آن گاه جبرئیل علیه السلام این آیه را نازل کرد: (به مؤمنان بگو چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را فرو گیرند و شرمگاه خود را حفظ کنند. این برای آنان پاکیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. قطعاً خداوند به کارهایی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، آگاه است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلّی الله عليه وآله: أيُّها النّاسُ! إنّمَا النَّظَرُ مِن الشَّيطانِ، فَمَن وَجَدَ مِن ذٰلكَ شَيئاً فَليَأْتِ أهلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۴۹۴ ح۱ عن حمّاد بن عثمان عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۹ ح۴۹۷۵، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۲۵۹ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: ای مردم! نگاه کردن [به نامَحرم]، از سوی شیطان است. پس هر کس چیزی از آن را در خود یافت، باید به سوی خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا نَظَرَ أحَدُكُم إلَى امرَأةٍ تُعجِبُهُ فليُلامِس أهلَهُ، فَإنَّمَا هِيَ امرَأةٌ كَامرَأتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۲۰، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۹ ح۴۳؛ ربيع الأبرار: ج۴ ص۲۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: هر گاه یکی از شما به زنی نگاه کرد و از او خوشش آمد، [برود و] با همسر خود نزدیکی کند؛ زیرا او نیز زنی مانند همسرش است&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَكُم أوّلُ نَظرَةٍ إلَى المَرأةِ، فلا تُتبِعوها بِنَظرَةٍ اُخریٰ و احذَروا الفِتنَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۲ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۳۵ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: شما اجازه دارید نخستین نگاه را به زن داشته باشید؛ امّا آن را با نگاه دوم، دنبال نکنید و از فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بپرهیزید&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في ذِکرِ قِصَّةِ موسیٰ و سَقیهِ الماءَ لِابنَتَي شُعَیبٍ عليه السلام -: فَلَمّا رَجَعَتا ابنَتا شُعَيبٍ إلىٰ شُعَيبٍ عليه السلام، قالَ لَهُما: أسرَعتُمَا الرُّجوعَ‌! فَأَخبَرَتاهُ بِقِصَّةِ موسىٰ عليه السلام و لَم تَعرِفاهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ شُعَيبٌ لِواحِدَةٍ مِنهُنَّ‌: اذهَبي إلَيهِ فَادعيهِ لِنَجزِيَهُ أجرَ ما سَقىٰ لَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَت إلَيهِ كَما حَكَى‌اللّٰهُ تَعالىٰ (تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيٰاءٍ&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;/span&gt;)، فَقالَت: (إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مٰا سَقَيْتَ لَنٰا) فَقامَ موسىٰ عليه السلام مَعَها و مَشَت أمامَهُ، فَسَفَقَتهَا الرِّياحُ، فَبانَ عَجُزُها، فَقالَ لَها موسىٰ عليه السلام: تَأَخَّري و دُلّيني عَلَى الطَّريقِ بِحَصاةٍ تُلقيها أمامي أتبَعها؛ فَأنَا مِن قَومٍ لا يَنظُرونَ في أدبارِ النِّساءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا دَخَل عَلىٰ شُعَيبٍ قَصَّ عَلَيهِ قِصَّتَهُ‌. فَقالَ لَهُ شُعَيبٌ عليه السلام: (لاٰ تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظّٰالِمِينَ‌).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت إحدىٰ بَناتِ شُعَيبٍ‌: (يٰا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ٢۵ و ٢۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها شُعَيبٌ‌: أمّا قُوَّتُهُ فَقَد عَرَفتيهِ أنَّهُ يَستَقِي الدَّلوَ وَحدَهُ‌، فَبِمَ عَرَفتِ أمانَتَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: إنَّهُ لَمّا قالَ لي: تَأَخَّري عَنّي و دُلّيني عَلَى الطّريقِ فَأَ نَا مِن قَومٍ لا يَنظُرونَ في أدبارِ النِّساءِ‌، عَرَفتُ أنَّهُ لَيسَ مِنَ القَومِ الَّذينَ يَنظُرونَ في أعجازِ النِّساءِ‌، فَهٰذِهِ أمانَتُهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج٢ ص١٣٨.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در بیان داستان موسی علیه السلام و آب کشیدن او برای دو دختر شعیب علیه السلام -: هنگامی که دختران شعیب نزد پدرشان باز گشتند، شعیب به آنها گفت: زود بر گشتید! آن دو، داستان موسی علیه السلام را برای او بیان کردند، بدون این که او را بشناسند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعیب به یکی از آنان گفت: نزد او برو و دعوتش کن تا مزد سیراب کردن گوسفندان ما را دریافت کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او نزد موسی علیه السلام رفت، همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که خداوند متعال توصیف کرده است: (با حیای کامل راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت). سپس گفت: (پدرم تو را دعوت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا مزد کاری را که برای ما انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، بدهد). موسی علیه السلام همراه او حرکت کرد و دختر در جلو راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت. باد لباسش را کنار زد و پشتش نمایان شد. موسی علیه السلام به او گفت: پشت سر من راه برو و مسیر را با انداختن سنگی نشان بده که من آن را دنبال کنم؛ زیرا ما قومی هستیم که به پشت سر زنان [هم] نگاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی که موسی علیه السلام نزد شعیب علیه السلام آمد، داستان [زندگی] خود را برای او بیان کرد. شعیب علیه السلام به او گفت: (نترس. از قوم ستمگر، نجات یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکی از دختران شعیب گفت: (پدر! او را استخدام کن؛ زیرا بهترین کسی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانی استخدام کنی، فرد نیرومند و امین است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعیب علیه السلام به او گفت: نیروی او را شناخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای؛ زیرا خودش دلو را کشید؛ امّا امانتداری او را از کجا دانستی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دختر پاسخ داد: هنگامی که به من گفت: «پشت سر من راه برو و مسیر را نشانم بده؛ زیرا ما قومی هستیم که به پشت سرِ زنان نگاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم»، فهمیدم که او از کسانی نیست که از پشت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سر به زنان نگاه کنند. این، نشانۀ امانتداری اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام - في قَضِيَّةِ موسىٰ عليه السلام و بِنتِ شُعَيبٍ -: قالَ لَها شُعَيبٌ عليه السلام: يا بُنَيَّةُ‌، هٰذا قَوِيٌّ قَد عَرَفتِهِ بِرَفعِ الصَّخرَةِ‌، الأَمينُ مِن أينَ عَرَفتِهِ؟! قالَت: يا أبَةِ‌، إنّي مَشَيتُ قُدّامَهُ‌، فَقالَ‌: امشي مِن خَلفي فَإن ضَلَلتُ فَأَرشِديني إلَى الطَّريقِ‌، فَإنّا قَومٌ لا نَنظُرُ في أدبارِ النِّساءِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص١٩ ح۴٩٧۴ عن صفوان بن يحيىٰ‌، فقه القرآن للراوندی: ج٢ ص١۴۵، بحار الأنوار: ج١٣ ص٣٢ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - در داستان موسی علیه السلام و دختر شعیب -: شعیب علیه السلام به دخترش گفت: دخترم! این مرد، نیرومند است که توانسته سنگ را بردارد؛ امّا از کجا دانستی که امین است؟ دختر پاسخ داد: پدر! من جلوتر از او راه رفتم؛ ولی او گفت: «پشت سر من حرکت کن. اگر راه را گم کردم، مرا راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کن؛ زیرا ما قومی هستیم که از پشت سر زنان [هم] به آنها نگاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام - مِمّا كَتَبَهُ إليٰ مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ في جَوابِ مَسائِلِهِ -: حُرِّمَ النَّظَرُ إلىٰ شُعورِ النِّساءِ المَحجُوباتِ بِالأَزواجِ و إلىٰ غَيرِهِنَّ مِنَ النِّساءِ لِما فيهِ مِن تَهيِيجِ الرِّجالِ، و ما يَدعُو التَّهيِيجُ إلَيهِ مِنَ الفَسادِ وَ الدُّخولِ في ما لا يَحِلُّ و لا يَجمُلُ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كَذٰلِكَ ما أشبَهَ الشُّعورَ، إلَّا الَّذي قالَ اللّهُ تَعالىٰ: (وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِي لا يَرْجُونَ نِكاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِينَةٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي غَيرَ الجِلبابِ، فَلا بَأْسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ شُعورِ مِثلِهِنَّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۸۸ و ۹۷ ح۱ عن محمّد بن سنان، علل الشرائع: ص۵۶۵ ح۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام - از جملۀ آنچه در پاسخ سؤال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محمّد بن سِنان نوشته است -: نگاه كردن به موى زنان شوهردار و ديگر زنان، به اين علّت حرام شده است كه موجب تحريک مردها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اين تحريک، به فساد و ارتكاب اعمال حرام و ناشايست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد. همچنين است دیگر چيزهايى كه [به لحاظ تحريک كنندگى] مانند مو هستند، مگر در مواردى كه خداى متعال فرموده است: (و بر زنانِ یائسه‌ای كه امید زناشویی [و فرزندآوری] ندارند، گناهى نيست كه پوشش خود را كنار نهند، [به شرطى كه] زينتى را آشكار نكنند)؛ یعنی بجز جامه [پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر را کنار نهند]. نگاه كردن به موهاى اين گونه زنان، اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أما يَخشَى الَّذينَ يَنظُرونَ في أدبارِ النِّساءِ‌، أن يُبتَلَوا بِذٰلِكَ في نِسائِهِم‌؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۵٣ ح٢ عن هشام بن سالم، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص١٩ ح۴٩٧٣، دعائم الإسلام: ج٢ ص٢٠٢ ح٧۴٠ و فيهما «ما يأمن» بدل «أما يخشىٰ»، وسائل الشيعة: ج١۴ ص١۴۵ ح٢۵۴٢۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: آیا کسانی که از پشت سر زنان به آنها نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند که همین، دامنگیر زنان خودشان شود؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مستثنیات-النظر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: مُستَثنَیاتُ النَّظَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موارد استثنای نگاه کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوجه-و-الكفان-و-القدمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2 - 1: الوَجهُ وَ الكَفّانِ وَ القَدَمانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صورت، کف دو دست و دو قدم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن مَروَك بن عُبَید عن بعض أصحابنا عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: ما يَحِلُّ لِلرَّجُلِ أن يَرىٰ مِنَ المَرأَةِ إذا لَم يَكُن مَحرَماً؟ قالَ: الوَجهُ، وَ الكَفّانِ، وَ القَدَمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۱ ح۲، الخصال: ص۳۰۲ ح۷۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۵ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از مَروَک بن عُبَید، از یکی از شیعیان -: به امام صادق علیه السلام گفتم: چه چيزى از زن نامحرم، رواست كه مرد ببيند؟ فرمود: «صورت، و پشت و روی دو دست، و دو قدم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر عن أخیه الإمام الکاظم عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ، ما يَصلُحُ لَهُ أن يَنظُرَ إلَيهِ مِنَ المَرأَةِ الَّتي لا تَحِلُّ لَهُ؟ قالَ: الوَجهُ، وَ الكَفُّ، و مَوضِعُ السِّوارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۲۲۷ ح۸۹۰، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۴ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از علی بن جعفر -: از او (برادرم امام کاظم علیه السلام) پرسیدم که: مرد به چه بخشی از بدن زنی که برایش حلال نیست، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند نگاه کند؟ فرمود: «صورت، پشت و روی دست، و جایگاه دستبند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الضرورات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2 - 2: الضَّروراتُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ضرورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن أبي حمزة الثُّماليّ عن الإمام الباقر عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ المَرأَةِ المُسلِمَةِ يُصيبُهَا البَلاءُ في جَسَدِها؛ إمّا كَسرٌ أو جِراحٌ في مَكانٍ لا يَصلُحُ النَّظَرُ إلَيهِ، و يَكونُ الرِّجالُ أرفَقَ بِعِلاجِهِ مِنَ النِّساءِ، أ يَصلُحُ لَهُ أن يَنظُرَ إلَيها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذَا اضطُرَّت إلَيهِ فَيُعالِجُها إن شاءَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو حمزۀ ثُمالی -: از امام باقر علیه السلام پرسيدم: زن مسلمانى جسمش آسيب ديده و در جايى كه نگاه كردن به آن شايسته نيست، دچار شكستگى يا زخم شده است و مردان در درمان او موفّق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از زنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آيا شايسته است كه مرد به او نگاه كند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نیست و زن، خودش خواست، [اشکالی ندارد که] مردی او را درمان كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن داوود بن فَرقد: سَمِعتُ صاحِباً لَنا يَسأَلُ أَبا عَبدِ اللَّهِ عليه السلام عَنِ المَرأَةِ تَموتُ مَعَ رِجالٍ لَيسَ مَعَهُم ذو مَحرَمٍ، هَل يُغَسِّلونَها و عَلَيها ثِيابُها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذاً يُدخَلَ عَلَيهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشیخ البهائي (رحمه الله): «یُدخَل» بالبناء للمفعول، أي یُعاب، و الدَّخَل - بالتحریك -: العیب. و الضمیر في «علیهم» یعود إلی أقارب المرأة، لدلالة ذکرها علیهم. و قد یُقرأ بالبناء للفاعل [یَدخُل] و تجعل الإشارة إلی التلذّذ، و ضمیر «علیهم» إلی الرجال الذین یغسلونها (مشرق الشمسین: ص۳۳۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لٰكِن يَغسِلُونَ كَفَّيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۱۵۸ ح۹، تهذیب الإحکام: ج۱ ص۴۴۲ ح۱۴۲۸، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۵۳ ح۴۲۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از داوود بن فَرقَد -: از دوستى شنيدم كه از امام صادق علیه السلام پرسيد: زنى در ميان مردان نامحرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد و كسى از مَحرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او نيست كه او را غسل دهد. آيا مردها او را با همان لباسش غسل بدهند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر چنین شود، [اين كار] براى خويشان زن، عار است؛ ولى دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بشويند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن مُفَضّل بن عمر: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللَّهِ عليه السلام: مَن غَسَّلَ فاطِمَةَ عليها السلام؟ قالَ: ذاكَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَأَنَّمَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «کأنّك»، و التصویب من بعض نسخ المصدر (اُنظر الکافي - طبعة دار الحدیث -: ج۵ ص۴۲۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَفظَعتُ ذٰلِكَ مِن قَولِهِ، فَقالَ لي: كَأَنَّكَ ضِقتَ مِمّا أخبَرتُكَ؟! فَقُلتُ: قَد كانَ ذٰلِكَ جُعِلتُ فِداكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: لا تَضيقَنَّ؛ فَإنَّها صِدّيقَةٌ، لَم يَكُن يُغَسِّلُها إلّا صِدّيقٌ. أ ما عَلِمتَ أنَّ مَريَمَ عليها السلام لَم يُغَسِّلها إلّا عيسىٰ عليه السلام؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، فَما تَقولُ فِي المَرأَةِ تَكونُ فِي السَّفَرِ مَعَ الرِّجالِ لَيسَ لَها مَعَهُم ذُو مَحرَمٍ و لا مَعَهُمُ امرَأَةٌ، فَتَموتُ المَرأَةُ، ما يُصنَعُ بِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُغسَلُ مِنها ما أوجَبَ اللّهُ عَلَيهِ التَّيَمُّمَ، و لا تُمَسُّ، و لا يُكشَفُ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ مِن مَحاسِنِهَا الَّذي أَمَرَ اللّهُ عزّ وجلّ بِسَترِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: كَيفَ يُصنَعُ بِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُغسَلُ بَطنُ كَفَّيها و وَجهُها، و يُغسَلُ ظَهرُ كَفَّيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۱۵۹ ح۱۳، تهذيب الأحکام: ج۱ ص۴۴۰ ح۱۴۲۲، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۵۶ ح۴۳۵ و لیس فیه صدره إلی «عیسی» نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ص۲۰۶ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از مُفَضَّل بن عُمَر -: به امام صادق علیه السلام گفتم: چه كسى فاطمه علیها السلام را غسل داد؟ فرمود: «امير مؤمنان علیه السلام بود كه او را غسل داد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين سخن امام علیه السلام به هم ريختم. امام علیه السلام به من فرمود: «گويى از اين حرف، دلت گرفت». گفتم: فدايت گردم! همين طور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ مباش؛ چرا كه او صدّيقه بود و بايد فقط صِدّيق، او را غسل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه مريم علیها السلام را جز عيسى علیه السلام كسى غسل نداد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايتان گردم! زنى در سفر با مردانى همراه است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد و هيچ كدام مَحرم او نيستند و زنى هم همراهشان نيست كه او را غسل بدهد. با او چه كنند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به مقدارى كه خداوند در تيمّمْ واجب كرده است، او را غسل بدهند و دست به او نزنند و جايى از زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدنش را - كه به فرمان خداوند عز وجل بايد پوشيده بماند - نبايد آشكار كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس با او چه كنند؟ فرمود: «كف دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش و صورتش و روی دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بشويند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن أبي سعيد: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللَّهِ عليه السلام يَقولُ: «المَرأَةُ إذا ماتَت مَعَ قَومٍ لَيسَ لَها فيهِم ذاتُ مَحرَمٍ، يَصُبّونَ الماءَ عَلَيها صَبّاً».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَجُلٌ ماتَ مَعَ نِسوَةٍ و لَيسَ فيهِنَّ لَهُ مَحرَمٌ، فَقالَ أَبو حَنيفَةَ: يَصبُبنَ الماءَ عَلَيهِ صَبّاً، فَقالَ أَبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: «بَل يَحِلُّ لَهُنَّ أَن يَمسَسنَ مِنهُ ما كانَ يَحِلُّ لَهُنَّ أن يَنظُرنَ مِنهُ إلَيهِ و هُوَ حَيٌّ، فَإذا بَلَغنَ المَوضِعَ الَّذي لا يَحِلُّ لَهُنَّ النَّظَرُ إلَيهِ و لا مَسُّهُ و هُوَ حَيٌّ، صَبَبنَ الماءَ عَلَيهِ صَبّاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۱ ص۳۴۲ ح۱۰۰۱، الاستبصار: ج۱ ص۲۰۵ ح۷۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو سعید -: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هنگامی که زنی در میان گروهی بمیرد که در میان آنان هیچ فرد مَحرم برای او وجود نداشته باشد، آب را [از روی لباس] بر او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مردی که در میان زنانی فوت کند که هیچ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کدام از آنها برای او مَحرم نیستند، ابو حنیفه گفت: زنان، آب را بر او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزند؛ امّا امام صادق علیه السلام فرمود: «برای آنان جایز است که از بدن او آن قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را لمس کنند که لمس آن یا نگاه کردن به آن در حال حیات او برایشان حلال بوده است؛ امّا هنگامی که به محلّی برسند که نگاه کردن یا لمس آن در حال حیات او جایز نیست، آب را [از روی لباس] بر آن قسمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مقدمة-الزواج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2 - 3: مُقَدِّمةُ الزَّواجِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مقدّمات ازدواج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی الله عليه وآله - لِلمُغيرَةِ بنِ شُعبَةَ و قَد خَطَبَ امرَأَةً -: لَو نَظَرتَ إلَيها، فَإنَّهُ أحرىٰ أن يُؤدَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال السیّد الرضي (رحمه الله) ما محصّله: أنّ قوله صَلّی الله عَليه وآلِه:‌ «أحریٰ أن یؤدَم بینکما» یحتمل أن یکون مأخوذاً من الطعام المأدوم؛ لأنّ طیبه و صلاحه إنّما یکون بالإدام؛ کالزیت و ما شاکله. فکأنّه صَلّی الله عَليه وآلِه أراد أنّ ذلك أحریٰ و أجدر أن یتوافقا کما یوافق الطعام إدامه أو کما یوافق الإدام خُبزَه. قال الکسائي: أدَمَ الله بینهما: إذا ألقیٰ بینهما المحبّة و الاتّفاق (المجازات النبویّة: ص۱۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌ بَينَكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبوية: ص۱۱۹ ح۸۱؛ سنن ابن ماجة: ج١ ص۵٩٩ ح١٨۶۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله - خطاب به مُغیرة بن شُعبه که از زنی خواستگاری کرده بود -: برو و او را ببين؛ زيرا اين كار، موجب محبّت [و سازش بيشتر] ميان شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله - لِصَحابِيٍّ خَطَبَ امرَأَةً-: اُنظُر إلَىٰ وَجهِها وَ كَفَّيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج٣ ص٣١۴ ح١۵۱ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۶۲ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله - خطاب به یکی از اصحاب که زنی را خواستگاری کرده بود -: به چهره و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های او نگاه کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: مَن تاقَت نَفسُهُ إلىٰ نِكاحِ امرَأَةٍ‌، فَليَنظُر مِنها إلىٰ ما يَدعوهُ إلىٰ نِكاحِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج٣ ص٣١۴ ح١۵٠ و راجع سنن أبي داوود: ج٢ ص٢٢٨ ح٢٠٨٢.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: كسى كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد با زنی ازدواج کند، [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند] به آن قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از بدن زن كه عاملِ بر اَنگیختن او به ازدواج با آن زن است، نگاه كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامام الکاظم عن آبائه عليهم السلام عن رسول الله صلّی الله عليه وآله: إذا أَرادَ أَحَدُكُم أَن يَتَزَوَّجَ المَرأَةَ، فَلا بَأْسَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن يَنظُرَ إلَىٰ ما يَدعوهُ إلَيهِ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه السلام: قالَ لَنا أَبي: ذَكَرتُ هَذا لِجابِرِ بنِ عَبدِ اللهِ الأَنصارِيِّ، فَقالَ لَنا جابِرٌ: لَمّا سَمِعتُ هٰذَا الحَديثَ مِن رَسولِ اللَّه صلّی الله عليه وآله اختَبَأْتُ بِجارِيَةٍ مِنَ الأَنصارِ فِي حائِطٍ لِأَبِيها، فَنَظَرتُ إلَىٰ ما أَرَدتُ وَ إلَىٰ ما لَم أُرِد، فَتَزَوَّجتُها فَكانَت خَيرَ امرَأَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۹۳، النوادر للراوندي: ص۱۱۷ ح۱۱۹ و ۱۲۰ و ۱۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۴۳ ح۳ و ۴ و ۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - به نقل از پدرانش علیهم السلام -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «اگر یکی از شما تصمیم به ازدواج با زنی گرفت، اشکالی ندارد که به آن جاهایی [از بدن آن زن] که او را به این ازدواج ترغیب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نگاه کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پدرم] جعفر بن محمّد علیه السلام فرمود: «پدرم گفت: &amp;quot;این حدیث را برای جابر بن عبد اللّٰه انصاری ذکر کردم. جابر گفت: هنگامی که این حدیث را از پیامبر خدا صلی الله علیه وآله شنیدم، در باغ پدر دختری از انصار پنهان شدم و به آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم و به آنچه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم نگاه کردم. سپس با او ازدواج کردم و او بهترین زن بود&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامام عليّ عليه السلام - فِي رَجُلٍ يَنظُرُ إلى مَحاسِنِ امرَأَةٍ يُريدُ أَن يَتَزَوَّجَها-: لا بَأْسَ، إنَّما هُوَ مُستامٌ، فَإن تَقَيَّضَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني (رحمه الله): المُستام: من السَّوم الذي في المبایَعة، یقال:‌سُمتُ بالسلعة و ساوَمت و استَمتُ بها و علیها؛ سألتُه سَومَها، و هي في معرض شِرائي. و «تَقَیّضَ»: تَقدَّرَ و تَسبَّبَ (الوافي: ج۲۱ ح۳۷۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَمرٌ يَكونُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص۴۳۵ ح۱۷۳۵ عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، قرب الإسناد: ص۱۵۹ ح۵۸۱ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۶۳ ح۷ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۴۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در بارۀ مردی که به زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زنی نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که قصد ازدواج با او را دارد -: اشکالی ندارد. او در حال ارزیابی است. اگر شرایطْ مناسب باشد، ازدواج صورت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن مسلم: سَأَلتُ أَبا جَعفَرٍ عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُريدُ أَن يَتَزَوَّجَ المَرأَةَ‌، أَ يَنظُرُ إلَيها؟ قالَ‌: نَعَم‌، إنَّما يَشتَريها بِأَغلَى الثَّمَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۳۶۵ ح۱، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۵۹ ح۲۵۱۰۰ و راجع صحيح مسلم: ج۲ ص۱۰۴۰ ح۷۴&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: از امام باقر علیه السلام در بارۀ مردی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد زنی را به همسری برگزیند، پرسیدم: آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به او نگاه کند؟ امام علیه السلام فرمود: «بله؛ او دارد چیزی را به بالاترین قیمت، خریداری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن الحسن بن السَّري عن الإمام الصادق عليه السلام: أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ‌: يَنظُرُ إلَى المَرأَةِ قَبلَ أَن يَتَزَوَّجَها؟ قالَ‌: نَعَم‌، فَلِمَ يُعطي مالَهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۳۶۵ ح۴، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۵۹ ح۲۵۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حسن بن سَری -: از امام صادق علیه السلام پرسید[م]: آیا مرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به زنی پیش از ازدواج با او نگاه کند؟ فرمود: «آری؛ پس برای چه مالش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن الحسن السَّري: قُلتُ لِأبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: الرجُلُ يُريدُ أن يتزوَّجَ المَرأةَ‌، يَتَأمَّلُها و يَنظُرُ إلىٰ خَلفِها وَ إلىٰ وَجهِها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، لا بَأسَ أن يَنظُرَ الرَّجُلُ إلَى المَرأةِ إذا أرادَ أن يَتَزَوَّجَها، يَنظُرُ إلىٰ خَلفِها وَ إلىٰ وَجهِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۳۶۵ ح۳، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۵۹ ح۲۵۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حسن بن سَری -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی که قصد ازدواج دارد، آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به پشت و روی (هیکل و چهرۀ) زن نگاه کند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله؛ اشکالی ندارد که مردی هنگام تصمیم گرفتن برای ازدواج، به پشت و روی زن نگاه کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن يونس بن يعقوب: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللَّهِ عليه السلام: الرَّجُلُ يُريدُ أَن يَتَزَوَّجَ المَرأَةَ، يَجُوزُ أَن يَنظُرَ إلَيها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، وَ تُرَقِّقُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «ترفق»، و التصویب من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر، و کذلك أیضاً [بالقاف] في وسائل الشیعة: ج۲۰ ص۹۰ ح۲۵۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ الثِّيابَ؛ لِأَنَّهُ يُريدُ أَن يَشتَرِيَها بِأَغلىٰ ثَمَنٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۰۰ ح۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۴۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از یونس بن یعقوب -: به امام صادق علیه السلام گفتم: مردی که قصد ازدواج دارد، آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به زن نگاه کند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله؛ و زن، لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نازک برایش بپوشد؛ زیرا او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد زن را با بالاترین قیمت بخرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عبد الله بن سنان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللَّهِ عليه السلام: الرَّجُلُ يُريدُ أَن يَتَزَوَّجَ المَرأَةَ فَيَنظُرُ إلىٰ شَعرِها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم؛ إنَّما يُريدُ أَن يَشتَرِيَها بِأَغلَى الثَّمَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص۴۳۵ ح۱۷۳۴، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۴۱۲ ح۴۴۳۹، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۳۱۴ ح۱۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از عبد اللّٰه بن سِنان -: به امام صادق علیه السلام گفتم: آیا مردی که قصد ازدواج دارد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به موی زن نگاه کند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله؛ زیرا او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد زن را با بالاترین قیمت خریداری کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن عبد اللّه بنِ الفضلِ عن أبيه عن رجل عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: أ يَنظُرُ الرَّجُلُ إلَى المَرأَةِ يُريدُ تَزويجَها، فَيَنظُرُ إلىٰ شَعرِها و مَحاسِنِها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا بَأْسَ بِذٰلِكَ إذا لَم يَكُن مُتَلَذِّذاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۳۶۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عبد اللّٰه بن فضل، از پدرش، از مردی -: به امام صادق علیه السلام گفتم: آيا مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به زنى كه قصد ازدواج با او را دارد، نگاه كند و به موها و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او بنگرد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مانعى ندارد، تا وقتی كه قصد لذّت بردن نداشته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا بَأْسَ بِأَن يَنظُرَ إلىٰ وَجهِها و مَعاصِمِها إذا أرادَ أن يَتَزَوَّجَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۳۶۵ ح۲ عن هشام بن سالم و حمّاد بن عثمان و حفص بن البختريّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مانعى ندارد كه مرد، هنگامى كه قصد ازدواج دارد، به صورت و ساق پا و ساق دست زن نگاه كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الهداية الكبرى: ص3۵۴، مدینة المعاجز: ج8 ص21، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ص۲۵ ذیل ح37.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الهداية الكبرى: ص3۵۴، مدینة المعاجز: ج8 ص21، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ص۲۵ ذیل ح37.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نساء-أهل-الذمة-و-من-إذا-نهین-لا-ینتهين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2 - ۴: نِساءُ أهلِ الذِّمَّةِ و مَن إذا نُهینَ لا یَنتَهين&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زنان اهل کتاب و زنانی که وقتی نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا يحضره الفقيه عن عَبّاد بن صُهَيب عن الإمام الصادق عليه السلام: لا بَأسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ شُعورِ نِساءِ أهلِ تِهامَةَ و الأعرابِ و أهلِ البَوادي مِن أهلِ الذِّمَّةِ و العُلوجِ؛ لِأنَّهُنَّ إذا نُهينَ لا يَنتَهينَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ المَجنونَةُ المَغلوبَةُ لا بَأسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ شَعرِها و جَسَدِها، ما لَم يَتَعَمَّد ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۴۶۹ ح۴۶۳۶، علل الشرائع: ص۵۶۵ ح۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۴۵ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از عَبّاد بن صُهَیب -: امام صادق علیه السلام فرمود: «اشکالی ندارد که به موی زنان ساحل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینان و چادرنشینان و ساکنان صحراها، چه از اهل ذِمّه باشند و چه بَددین [و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دین]، نگاه شود؛ زیرا اگر از این عمل منع شوند، باز هم پرهیز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[نیز] فرمود: «همچنین نگاه به مو و بدن زن دیوانۀ ناتوانی که اختیار خودش را ندارد، اشکالی ندارد، البتّه تا آن هنگام که این کار به عمد انجام نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی الله عليه وآله: لا حُرمَةَ لِنِساءِ أهلِ الذِّمَّةِ أن يُنظَرَ إلىٰ شُعورِهِنَّ و أيديهِنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۲۴ ح۱ عن السکوني عن الإمام الصادق عليه السلام، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۴۹ ح۲۵۴۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: برای زنان اهل ذمّه حرمت و محدودیتی وجود ندارد که به موها و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان نگاه شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن عَبّاد بن صُهَيب عن الإمام الصادق عليه السلام: لا بَأسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ رُؤُوسِ أهلِ التِّهامَةِ و الأعرابِ و أهلِ السَّوادِ و العُلوجِ؛ لِأنَّهُم إذا نُهوا لا يَنتَهونَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ المَجنونَةِ و المَغلوبَةِ عَلىٰ عَقلِها، و لا بَأسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ شَعرِها و جَسَدِها ما لَم يَتَعَمَّد ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۲۴ ح۱، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۴۹ ح۲۵۴۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عَبّاد بن صُهَيب -: امام صادق علیه السلام فرمود: «نگاه كردن به سر زنان اهل ساحل و چادرنشینان و روستائیان و بَددینان، ايرادى ندارد؛ زيرا اگر نهى شوند، دست بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[نیز] فرمود: «و همچنین زنان ديوانه و سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل، که نگاه كردن به مو و بدن اینها، اگر عمدى [و به قصد لذّت بردن] نباشد، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-الحجاب-في-صدر-الإسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الحِجابُ في صَدرِ الإسلامِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجاب در آغاز اسلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حجاب-نساء-النبي-صلی-الله-عليه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: حِجابُ نِساءِ النَّبِيّ صلّی الله عليه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجاب زنان پیامبر صلی الله علیه وآله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَرنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجنَ تَبَرُّجَ الجاهِلِيَّةِ الأُولى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَقِمنَ الصَّلاةَ وَ آتِينَ الزَّكاةَ وَ أَطِعنَ اللهَ وَ رَسُولَه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در خانۀ خود بمانید و مانند دوران جاهليّتِ نخست [با آرايش و زينت و بدون رعايت حجاب، ميان مردم] خودنمایی نکنید و نماز را بر پا داريد و زكات بپردازيد و از خدا و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش اطاعت کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عائشة: كانَ الرُّكبانُ يَمُرّونَ بِنا وَ نَحنُ مَعَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله مُحرِماتٌ، فَإذا حاذَوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَذوُ و الحِذاء: الإزاء و المقابل (النهایة: ج۱ ص۳۵۸ «حذا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِنا سَدَلَت إحدانا جِلبابَها مِن رَأسِها عَلىٰ وَجهِها، فَإذا جاوَزونا كَشَفناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۶۷ ح۱۸۳۳، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۷۹ ح۲۹۳۵ نحوه، مسند ابن حنبل: ج۹ ص۲۶۹ ح۲۴۰۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عايشه -: ما [همسران پيامبر]، مُحرِم و همراه پيامبر خدا صلی الله علیه وآله بوديم. سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از كنار ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتند و چون به رو به روى ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيدند، هر كداممان روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را از روى سرش بر صورتش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت و چون از ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتند، آن را از روى صورتمان بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری عن ابن عبّاس: لَمّا أَرادَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله أَن يَخرُجَ مِن خَيبَرَ، قالَ القَومُ: اَلآنَ نَعلَمُ أَ سُرِّيَّةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُرِّیَّة: أي جاریة (تاج العروس: ج۱۹ ص۵۲۱ «سرو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَفيَّةُ أَمِ امرَأَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي حُرّة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإن كانَتِ امرَأَةً فَإنَّهُ سَيَحجُبُها، وَ إلّا فَهِيَ سُرِّيَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا خَرَجَ، أَمَرَ بِسِترٍ فَسُتِرَ دونَها؛ فَعَرَفَ النّاسُ أَنَّهَا امرَأَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ: ج۲ ص۱۱۶، صفة الصفوة: ج۱ ص۴۶۹ الرقم ۴۰، تاریخ دمشق: ج۱۶ ص۴۵؛ بحار الأنوار: ج۲۱ ص۳۳ ذیل ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از ابن عبّاس -: چون پیامبر خدا صلی الله علیه وآله خواست ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار خیبر شود، مردم گفتند: اکنون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمیم که صفیّه کنیز است یا زن [آزاد]؛ زیرا اگر آزاد باشد، پیامبر خدا او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و اگر نپوشاند، او کنیز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا بیرون آمد، دستور داد پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای آوردند و صفیّه را در پرده نشاند. پس، مردم فهمیدند که او آزاد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ عن عبد اللّٰه بن عبد الرحمان بن أَبي صَعصعة: بَعَثَ المُقَوقِسُ- صاحِبُ الإسكَندَريَّةِ- إلىٰ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله - في سَنَةِ سَبعٍ مِنَ الهِجرَةِ - بِمارِيَةَ&lt;/span&gt; … &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ كانَ رَسولُ اللّٰهِ مُعجَباً بِاُمِّ إبراهيمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي مارِیَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ كانَت بَيضاءَ جَميلَةً. فَأَنزَلَها رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله فِي العالِيَةِ؛ فِي المالِ الَّذي يُقالُ لَهُ اليَومَ: مَشرَبَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَشرَبة: أرض لَیّنة لا یزال فیها نَبتٌ أخضرُ رَیّانُ. و المَشرَبَة و المَشرُبَة - بالفتح و الضمّ -: الغُرفَة. و المَشارب: العَلالي (لسان العرب: ج۱ ص۴۹۱ «شرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمِّ إبراهيمَ. وَ كانَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله يَختَلِفُ إلَيها هُناكَ، وَ ضَرَبَ عَلَيهَا الحِجابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ: ج۸ ص۲۱۲، تاریخ الطبري: ج۱۱ ص۶۱۷، المنتظم: ج۳ ص۲۹۹؛ بحار الأنوار: ج۲۱ ص۴۳ ذیل ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از عبد اللّٰه بن عبد الرحمان بن ابی صَعصَعه -: در سال هفتم هجرت، مُقَوقِس، فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روای اسکندریّه، ماریه را [که پس از آن، اُمّ ابراهیم نامیده شد] برای پیامبر خدا فرستاد... و پیامبر خدا از اُمّ ابراهیم خوشش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. او زنی سفید و زیبا بود. به همین سبب، او را در [منطقۀ] عالیه، در ملکی که امروز به آن «مشربۀ اُمّ ابراهیم» می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند، اسکان داد. پیامبر خدا در آن جا نزد او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و برایش پرده زده بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: عن وَهب مولىٰ أَبي أَحمد عن أُمّ سَلَمة، أنَّ النَّبيَّ صلّی الله عليه وآله دَخَلَ عَلَيها وَ هِيَ تَختَمِرُ، فَقالَ: لَيَّةً،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لیّة لا لیّتین: أي تلوي خمارها علی رأسها مرةً واحدة و لا تدیره مرّتین؛ لئلّا تتشبّه بالرجال إذا اعتمّوا (النهایة: ج۴ ص۲۷۹ «لوا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا لَيَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو داوودَ: مَعنیٰ قَولِهِ: «لَیَّةً، لا لَیَّتَینِ» یَقولُ: لا تَعتَمُّ مِثلَ الرَّجُلِ، لا تُکَرِّرُهُ طاقاً أو طاقَینِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۴ ح۴۱۱۵، المستدرك علی الصحیحین: ج۴ ص۲۱۶ ح۷۴۱۷، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۱۸۴ ح۲۶۶۰۰ و راجع الکافي: ج۵ ص۱۱۷ ح۲، تهذیب الأحکام: ج۶ ص۳۵۸ ح۱۰۲۷ في ما وصف الإمام الباقر عليه السلام کیفیة خروج اُمّ سلمة، بإذنٍ من النّبيّ صَلّی الله عَليه وآلِه لمناحة اُقیمت علی أحد أقاربها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود: وَهب، آزاد شدۀ ابو احمد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: پیامبر صلی الله علیه وآله نزد او (اُم سَلَمه) آمد و او مشغول سر کردنِ روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بود. فرمود: «یک دور، نه دو دور».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو داوود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: معنای «یک دور، نه دو دور» [یعنی] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را یک دور بپیچ، نه دو دور، تا شبیه دستار مردان نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ عن حُمَيد بن عبد اللّٰه الأصَمّ عن اُمّه: رَأَيتُ عَلىٰ عائِشَةَ خِماراً أَسوَدَ جَيشانِيّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَیشان: مِخلاف [ناحیة أو قریة] بالیمن (تاج العروس: ج۹ ص۷۸ «جیش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبریٰ: ج۸ ص۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از حُمَید بن عبد اللّٰه اَصَم، از مادرش -: بر سر عایشه روسری سیاه جَیشانی (منسوب به ناحیۀ جَیشان در یمن) دیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ عن أَمینَة: رَأَيتُ عَلىٰ عائِشَةَ مِلحَفَةً مُوَرَّسَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوب مُوَرَّس: مصبوغ بالوَرس. و الوَرس: نَبتٌ أصفر تُصبَغ به الثیابُ و غیرها (اُنظر: لسان العرب: ج۶ ص۲۵۴ «ورس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ خِماراً جَيشانِيّاً إلَى السَّوادِ ما هُوَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرىٰ: ج۸ ص۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از امینه -: بر سر عـایشه، چادر وَرسی (رنگ شده با وَرس و زعفرانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ) و روسری سیاه جَیشانی دیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن اُمّ سَلَمة: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله وَ عِندَهُ مَيمونَةُ، فَأَقبَلَ ابنُ أُمِّ مَكتومٍ، وَ ذٰلِكَ بَعدَ أَن أُمِرنا بِالحِجابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سائر المصادر هنا زیادة: «فَدَخَلَ عَلَینا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزلت آیة الحجاب في السنة الخامسة من الهجرة، بعد غزوة الأحزاب بقلیل (اُنظر: الصحیح من سیرة النبيّ الأعظم: ج۱۴ ص۱۲۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: اِحتَجِبا مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلنا: يا رَسولَ اللّٰهِ، أَ لَيسَ أَعمىٰ لا يُبصِرُنا وَ لا يَعرِفُنا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله: أَ فَعَمياوانِ أَنتُما؟ أَ لَستُما تُبصِرانِهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۳ ح۴۱۱۲، سنن الترمذي: ج۵ ص۱۰۲ ح۲۷۷۸ نحوه؛ مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۹۸ ح۱۷۲۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۷ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از اُمّ سلمه -: نزد پیامبر خدا بودم و میمونه هم نزد ایشان بود. در این هنگام، ابن اُمّ مکتوم آمد. این بعد از آن بود که امر به حجاب شده بودیم. پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «بروید پشت پرده».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم: ای پیامبر خدا! مگر نه این است که او نابیناست و ما را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «آیا شما دو نفر هم نابینایید؟! آیا نه این است که شما او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن أحمد بن أبي عبد اللّٰه: اِستَأذَنَ ابنُ أُمِّ مَكتومٍ عَلَى النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله وَ عِندَهُ عائِشَةُ و حَفصَةُ، فَقالَ لَهُما: قُوما، فَادخُلَا البَيتَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَتا: إنَّهُ أَعمىٰ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن لَم يَرَكُما، فَإنَّكُما تَرَيانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۴ ح۲، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۵۷ ح۸۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۲۴۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از احمد بن ابى عبد اللّٰه -: ابن اُمّ مكتوم از پیامبر صلی الله علیه وآله اجازۀ ورود خواست، در حالى كه عايشه و حفصه نزد ایشان بودند. به آن دو فرمود: «برخيزيد و به داخل اتاق بروید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: او نابيناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر او شما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند، شما كه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البدایة و النهایة عن عروة بن الزبير- في ذِكرِ وَفاةِ رَسولِ اللهِ صلّی الله عليه وآله -: و أقبَلَ أبو بَكرٍ مِنَ السُّنحِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَُنحُ:‌موضع قرُب المدینة المنوّرة علی ساکنها أفضل الصلاة و السلام، و فیه منازل بني الحارث بن الخزرج من الأنصار، کان به مسکن أبي بکر؛ لأنّه کانت له زوجة من بني الحارث بن الخزرج (اُنظر: تاج العروس: ج۴ ص۹۶ «سنخ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ دابَّتِهِ حَتّىٰ نَزَلَ بِبابِ المَسجِدِ، ثُمَّ أقبَلَ مَكروباً حَزيناً، فَاستَأذَنَ في بَيتِ ابنَتِهِ عائِشَةَ‌، فَأَذِنَت لَهُ‌، فَدَخَلَ و رَسولُ اللّه صلّی الله عليه وآله قَد تُوُفِّيَ عَلَى الفِراشِ و النِّسوَةُ حَولَهُ‌، فَخَمَّرنَ وُجوهَهُنَّ و استَتَرنَ مِن أبي بَكرٍ إلّا ما كانَ مِن عائِشَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النّبوّة للبيهقي: ج۷ ص۲۱۷، البداية و النهاية: ج۵ ص۲۴۳، السيرة النبويّة لابن كثير: ج۴ ص۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البدایة و النهایة - به نقل از عُروة بن زبیر، در بارۀ وفات پیامبر خدا صلی الله علیه وآله -: ابو بكر، سوار بر مركبش از سُنح آمد تا بر درِ مسجد پياده شد. سپس با نگرانی و اندوه، جلو آمد و بر درِ منزل دخترش عايشه [ايستاد و] اجازه خواست. عايشه به او اجازه داد. او داخل شد، در حالى كه پيامبر خدا بر بستر، وفات يافته بود و زنان، پيرامونش بودند. پس، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را پوشاندند و خود را از ابو بكر پنهان ساختند، مگر عايشه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حجاب-بنت-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-فاطمة-عليها-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: حِجابُ بِنتِ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله، فاطِمَةَ عليها السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجاب دختر پیامبر صلی الله علیه وآله، فاطمه علیها السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ فاطِمَةَ بِنتَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله استَأذَنَ عَلَیها أَعمیٰ فَحَجَبَتهُ، فَقالَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: يا فاطِمَةُ، حَجَبتيهِ وَ هُوَ لا يَراكِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: يا رَسولَ اللّٰه، إن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَكُن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَراني&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنَا أَراهُ، وَ هُوَ يَشَمُّ الرّيحَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: أَشهَدُ أَنَّكِ بَضعَةٌ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القویّة: ص۲۲۴ ح۱۶ عن الإمام الصادق عن أبیه عليهما السلام، الجعفریّات: ص۹۵ عن الإمام الکاظم عن آبائه عن الإمام الحسین عليهم السلام، النوادر للراوندي: ص۱۱۹ ح۲۶ عن الامام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۸ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مردى نابينا از فاطمه دختر پیامبر خدا صلی الله علیه وآله اجازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[ی ورود به منزل] خواست. فاطمه از او حجاب گرفت. پيامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «ای فاطمه! از او حجاب گرفتى، با اين كه او تو را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه گفت: اى پیامبر خدا! اگر او مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند، من كه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم و او بو را استشمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله به او فرمود: «گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که تو پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از وجود من هستی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل فاطمة الزهراء للحاكم عن سعيد بن المسيّب عن الإمام عليّ عليه السلام - أنَّهُ قالَ لِفاطِمَةَ عليها السلام -: ما خَيرٌ لِلنِّساءِ؟ قالَت: ما لَهُنَّ خَيرٌ مِن ألّا يَرَينَ الرِّجالَ و لا يَرَونَهُنَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: فَذَكَرتُ ذٰلِكَ لِلنَّبِيّ صلّی الله عليه وآله و أخبَرتُهُ بِقَولِ فاطِمَةَ عليها السلام، فَقالَ‌: إنَّ فاطِمَةَ بَضعَةٌ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل فاطمة الزهراء للحاكم: ص۵۴ ح٣٩، مسند البزّار: ج٢ ص١۶٠ ح۵٢۶ نحوه؛ مكارم الأخلاق: ج١ ص۴٩٧ ح١٧٢٧ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۴٣ ص۵۴ ح۴٨.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائلُ فاطمةَ الزهراء، حاكم - به نقل از سعيد بن مُسَيَّب -: على علیه السلام به فاطمه علیها السلام گفت: «براى زنان، بهترين چيست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «براى آنان، بهتر از اين نيست كه آنان مردان را نبينند و مردان [نیز] آنان را».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه السلام گفت: من اين گفتۀ فاطمه را برای پيامبر صلی الله علیه وآله تعریف کردم. فرمود: «به راستی، فاطمه، پارۀ تن من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق عن الفُضَیل عن الإمام الباقر عليه السلام: فاطِمَةُ سَيِّدَةُ نِساءِ أَهلِ الجَنَّةِ، وَ ما كانَ خِمارُها إلّا هٰكَذا- وَ أَومَأَ بِيَدِهِ إلىٰ وَسَطِ عَضُدِهِ، وَ مَا استَثنىٰ أَحَداً-.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: ج۱ ص۲۱۱ ح۶۲۸ عن الفضیل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از فُضَیل -: امام باقر علیه السلام فرمود: «فاطمه که بانوی بانوان بهشت است، روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش این گونه (تا این&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا) بود...» و با دستش به وسط بازویش اشاره کرد و هیچ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسی را استثنا نکرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام عن جابر بن عبد اللّه الأنصاريّ: خَرَجَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله يُريدُ فاطِمَةَ عليها السلام وَ أَنا مَعَهُ، فَلَمَّا انتَهَيتُ إلَى البابِ وَضَعَ يَدَهُ عَلَيهِ فَدَفَعَهُ، ثُمَّ قالَ: السَّلامُ عَلَيكُم. فَقالَت فاطِمَةُ عليها السلام: عَلَيكَ السَّلامُ يا رَسولَ اللّٰه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَدخُلُ؟ قالَت: اُدخُل يا رَسولَ اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَدخُلُ أَنا وَ مَن مَعي؟ فَقالَت: يا رَسولَ اللّٰه، لَيسَ عَلَيَّ قِناعٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا فاطِمَةُ، خُذي فَضلَ مِلحَفَتِكِ فَقَنِّعي بِهِ رَأسَكِ. فَفَعَلَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: السَّلامُ عَلَيكُم. فَقالَت فاطِمَةُ عليها السلام: و عَلَيكَ السَّلامُ يا رَسولَ اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَدخُلُ؟ قالَت: نَعَم يا رَسولَ اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أنا و مَن مَعي؟ قالَت: و مَن مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جابرٌ: فَدَخَل رَسولُ اللهِ صلّی الله عليه وآله وَ دَخَلتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۲۸ ح۵ عن جابر الجعفي، مشكاة الأنوار: ص۳۴۳ ح۱۰۹۹، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۶۲ ح۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصارى -: پيامبر خدا صلی الله علیه وآله به قصد ديدن فاطمه علیها السلام راه افتاد و من با ايشان بودم. هنگامى كه به درِ خانه[ی فاطمه] رسيدم، دستش را بر در نهاد و آن را کمی باز کرد و سپس فرمود: «سلام بر شما!». فاطمه علیها السلام گفت: و بر تو سلام، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «داخل شوم؟». فاطمه گفت: داخل شوید، اى پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «من و همراهم داخل شویم؟». گفت: اى پیامبر خدا! مَقنعه سرم نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى فاطمه! گوشۀ مَلحَفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بگير و سرت را با آن بپوشان» و فاطمه علیها السلام چنين كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله سپس فرمود: «سلام بر شما!». فاطمه گفت: و بر تو سلام، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا داخل شوم؟». گفت: آرى، اى پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من و همراهم؟». گفت: و همراهتان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله داخل شد و من نيز داخل شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء عن كثير النواء عن عِمران بن حُصَين: إنَّ النَّبِيَّ صلّی الله عليه وآله قالَ: أ لا تَنطَلِقُ بِنا نَعودُ فاطِمَةَ، فَإنَّها تَشتَكي؟ قُلتُ: بَلىٰ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَانطَلَقنا، حَتّىٰ إذَا انتَهَينا إلىٰ بابِها فَسَلَّمَ وَ استَأذَنَ، فَقالَ: أدخُلُ أنَا و مَن مَعِي؟ قالَت: نَعَم، و مَن مَعَكَ يا أبَتاهُ؟ فَوَ اللّهِ ما عَلَيَّ إلّا عَباءَةٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها: اِصنَعي بِها كَذا، وَ اصنَعي بِها كَذا. فَعَلَّمَها كَيفَ تَستَتِرُ. فَقالَت: وَ اللّهِ ما عَلىٰ رَأسي مِن خِمارٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأخَذَ خَلَقَ مُلاءَةٍ كانَت عَلَيهِ، فَقالَ: اِختَمِري بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أذِنَت لَهُما فَدَخَلا، فَقالَ: كَيفَ تَجِدينَكِ يا بُنَيَّةُ؟ قالَت: إنّي لَوَجِعَةٌ، و إنَّهُ لَيَزيدُ فِيَّ أنَّهُ ما لي طَعامٌ آكُلُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا بُنَيَّةُ، أ ما تَرضَينَ أنَّكِ سَيِّدَةُ نِساءِ العالَمينَ؟ قالَت: تَقُولُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و الظاهر أنّ کلمة «تقول» زائدة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا أبَتِ، فَأينَ مَريَمُ ابنَةُ عِمرانَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تِلكَ سَيِّدَةُ نِساءِ عالَمِها، و أنتِ سَيِّدَةُ نِساءِ عالَمِكِ. أما وَ اللّهِ، زَوَّجتُكِ سَيِّداً فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۲ ص۴۲ الرقم ۱۳۳، ما نُقل عن الرسول في فضل الزهراء البتول لأبي المعالي البغدادي: ص۳۵۸ ح۱۲؛ كشف اليقين: ص۴۴۵ ح۵۴۹، العدد القويّة: ص۲۲۵ ح۲۰ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۷ ص۶۸&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذیل ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء - به نقل از کثیر نَواء، از عِمران بن حُصَین -: پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی با ما بیایی تا به عیادت فاطمه برویم که او بیمار است؟». گفتم: چرا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس راه افتادیم تا این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که به درِ خانۀ فاطمه علیها السلام رسیدیم. پیامبر صلی الله علیه وآله سلام کرد و اجازهٔ ورود خواست. آن گاه فرمود: «آیا من و هر کس همراهم است، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانیم وارد شویم؟». فاطمه گفت: «بله؛ امّا چه کسانی همراهتان هستند، ای پدر؟ [اگر نامَحرم اند،] به خدا، جز عبایی بر تن ندارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پیامبر صلی الله علیه وآله به او نشان داد که چگونه از همان لباس برای پوشش [خود] استفاده کند و به او فرمود: «این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه کن و این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه کن». فاطمه علیها السلام گفت: به خدا، بر سرم نیز هیچ روسری نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پیامبر صلی الله علیه وآله شال کهنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را که بر کمر داشت، باز کرد و فرمود: «با این، خود را بپوشان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فاطمه علیها السلام اجازه داد و آنان وارد شدند. پیامبر صلی الله علیه وآله پرسید: «ای دخترم! حال تو چگونه است؟». فاطمه پاسخ داد: بسیار درد دارم و این که چیزی برای خوردن ندارم، حال مرا بدتر کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «ای دخترم! آیا راضی نیستی که سَرور زنان جهانیان هستی؟». فاطمه گفت: ای پدر! پس جایگاه مریم دختر عمران کجاست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «او سَرور زنان عصر خود بود و تو سَرور زنان عصر خود هستی. سوگند به خدا، تو را به همسریِ کسی در آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که سَرور دنیا و آخرت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کفایة الأثر عن أبي ذَرّ:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلىٰ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله في مَرَضِهِ الَّذي تُوُفِّيَ فيهِ، فَقالَ: يا أَبا ذَرٍّ، ايتِني بِابنَتي فاطِمَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُمتُ وَ دَخَلتُ عَلَيها وَ قُلتُ: يا سَيِّدَةَ النِّسوانِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَجيبي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَباكِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَبِسَت جِلبابَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «فلبت منحلها» بدل «فَلَبِسَت جِلبابَها»، و التصویب من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أَبرَزَت وَ خَرَجَت حَتّىٰ دَخَلَت عَلىٰ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص۳۶، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۲۸۸ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از ابو ذر -: در بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به درگذشت پیامبر خدا صلی الله علیه وآله انجامید، نزد ايشان رفتم. فرمود: «اى ابو ذر! دخترم فاطمه را نزدم بياور».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخاستم و نزد فاطمه علیها السلام رفتم و گفتم: اى سَرور بانوان! پدرتان شما را فرا خوانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه چادرش را سر کرد و بيرون آمد و راه افتاد و به خدمت پیامبر خدا رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج عن عبد اللّٰه بن الحسن عن آبائه عليهم السلام: إنَّهُ لَمَّا اجتمَعَ أَبوبَكرٍ و عُمَرُ عَلىٰ مَنعِ فاطِمَةَ عليها السلام فَدَكاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَك - بفتحتین -: قریة من قری الیهود، بینها و بین مدینة النبيّ یومان، و بینها و بین خیبر دون مرحلة، و هي ممّا أفاء اللّٰه علی رسوله. مُنصرف و غیر منصرف. و کانت لرسول اللّٰه صَلّی الله عَليه وآلِه... فلمّا نزل: (وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ)؛ أي أعطِ فاطمة فدَکاً، أعطاها رسول اللّٰه صَلّی الله عَليه وآلِه إیّاها. و کانت في یدِ فاطمة عليها السلام إلی أن تُوُفّي رسول اللّٰه صَلّی الله عَليه وآلِه، فأُخِذت من فاطمة عليها السلام (مجمع البحرین: ج۳، ص۱۳۷۰ «فدك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَلَغَها ذٰلِكَ، لاثَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللوث: الطَّيّ و الجمع. و لاث العمامة: شَدّها و ربطها. و لاثت خِمارها: لَفّته (اُنظر: النهایة: ج۴ ص۲۷۵ «لوث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِمارَها عَلىٰ رَأسِها، و اشتَمَلَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاِشتمال: افتعال من الشَّملَة؛ و هو کساء یُتَغَطّیٰ به و یُتَلَفَّف فیه (النهایة: ج۲ ص۵۰۱ «شمل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِجِلبابِها، و أقبَلَت في لُمَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في لُمَة: أي في جماعة (النهایة: ج۴ ص۲۷۴ «لمه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن حَفَدَتِها و نِساءِ قَومِها، تَطَأُ ذُيولَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): «تَطأ ذُيولَها» أي كانت أثوابها طويلة تستر قدميها، و تضع عليها قدمها عند المشي، و جمع الذيل باعتبار الأجزاء أو تعدّد الثياب (بحار الأنوار: ج۲۹ ص۲۴۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۲۵۳ ح۴۹، دلائل الإمامة: ص۱۱۱ ح۳۶ عن زید بن عليّ بن الحسین عن آبائه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۹ ص۲۲۰ ح۸؛ بلاغات النساء: ص۲۳ عن زید بن عليّ بن الحسین عن آبائه عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسر امام حسن علیه السلام، از پدرانش علیهم السلام -: هنگامى كه&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بكر و عمر، در ممانعت از فاطمه علیها السلام براى دخل و تصرّف در فدک، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان شدند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خبر آن به فاطمه رسيد، مقنعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را سرش کرد و چادرش را به خود پیچید و با جمعى از خدمتكاران و زنان طايفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به راه افتاد، در حالی که دامن لباسش به زمین کشیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد (زیر پا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن أبي هاشم: لَمّا اُخرِجَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعَلِيٍّ عليه السلام، خَرَجَت فاطِمَةُ عليها السلام واضِعَةً قَميصَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عَلىٰ رَأسِها، آخِذَةً بِيَدَيِ ابنَيها، فَقالَت: ما لي و ما لَكَ يا أَبا بَكرٍ؟! تُريدُ أَن تُؤتِمَ ابنَيَّ وَ تُرمِلَني مِن زَوجي؟&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّٰهِ، لَو لا أَن تَكونَ سَيِّئَةٌ لَنَشَرتُ شَعري وَ لَصَرَختُ إلَىٰ رَبّي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَجُلٌ مِنَ القَومِ: ما تُريدُ إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هٰذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أَخَذَت بِيَدِهِ فَانطَلَقَت بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۳۷ ح۳۲۰، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۰۵ ح۱۷۵۶، الاختصاص: ص۱۸۶ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۸ ص۲۵۲ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو هاشم -: وقتى على علیه السلام [از خانه برای بیعت گرفتن از او] بيرون برده شد، فاطمه علیها السلام در حالی که پيراهن پیامبر خدا صلی الله علیه وآله را بر سر نهاده و دست دو پسرش را گرفته بود، بيرون آمد و گفت: «از جان من چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی، ای ابو بکر؟! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى این دو پسرم را يتيم و مرا بيوه كنى؟ به خدا سوگند، اگر گناه نبود، مويم را پريشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم و به درگاه پروردگارم ناله سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از میان جمعیت [به ابوبكر] گفت: با اين [مرد] چه كار دارى؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس [فاطمه علیها السلام] دست علی را گرفت و او را با خود برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن عمارة بن مهاجر عن اُمّ جعفر - في ذِکِر نَعشِ فاطِمَةَ عليها السلام -: إنَّ فاطِمَةَ بِنتَ رَسولِ اللّهِ صلّی الله عليه وآله قالَت: يا أَسماءُ، إنّي قَدِ استَقبَحتُ ما يُصنَعُ بِالنِّساءِ؛ إنَّهُ يُطرَحُ عَلَى المَرأَةِ الثَّوبُ فَيَصِفُها!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت أَسماءُ: يا بِنتَ رَسولِ اللّهِ، أَ لا أُريكِ شَيئاً رَأَيتُهُ بِأَرضِ الحَبَشَةِ؟ فَدَعَت بِجَرائِدَ رَطبَةٍ فَحَنَتها، ثُمَّ طَرَحَت عَلَيها ثَوباً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت فاطِمَةُ عليها السلام: ما أَحسَنَ هٰذا و أَجمَلَهُ! يُعرَفُ بِهِ الرَّجُلُ مِنَ المَرأَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۴ ص۵۶ ح۶۹۳۰، حلية الأولياء: ج۲ ص۴۳ الرقم۱۳۳ نحوه؛ كشف الغمّة: ج۲ ص۱۲۹ عن أسماء نحوه، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۱۸۹ ح۱۹ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۱۷۷ ح۴۷۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنَن الكبرى - به نقل از عُمارة بن مهاجر، از اُمّ جعفر، در بارۀ پیکر بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جان فاطمه علیها السلام -: فاطمه دختر پیامبر خدا صلی الله علیه وآله گفت: «اى اسماء! من از كارى كه با [جنازۀ] زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روى زن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند كه [برجستگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدن] او را نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماء گفت: اى دختر پیامبر خدا! آيا چيزى را كه در حبشه ديدم، به شما نشان ندهم؟ سپس شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ترى خواست و آنها را خم كرد و پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر آنها انداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام گفت: «اين، چه خوب و زيباست! با اين [تابوت]، زن از مرد، باز شناخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أَوَّلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَعشٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُحدِثَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الإسلامِ نَعشُ فاطِمَةَ عليها السلام؛ إنَّهَا اشتَكَت&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكوَتَهَا الَّتي قُبِضَت فيها، وَ قالَت لِأَسماءَ: إنّي نَحَلتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَحَلَ الجسمُ: سَقُم. و أنحَلَهُ الهَمّ. و النُّحول: الهُزال (المصباح المنیر: ص۵۹۵، لسان العرب: ج۱۱ ص۶۵۰ «نحل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ذَهَبَ لَحمي، أَ لا تَجعَلي لي شَيئاً يَستُرُني؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت أَسماءُ: إنّي كُنتُ بِأَرضِ الحَبَشَةِ رَأَيتُهُم يَصنَعونَ شَيئاً، أَ فَلا أَصنَعُ لَكِ؟ فَإن أَعجَبَكِ صَنَعتُ لَكِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت عليها السلام: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعَت بِسَرِيرٍ فَأَكَبَّتهُ لِوَجهِهِ، ثُمَّ دَعَت بِجَرائِدَ فَشَدَّتهُ عَلىٰ قَوائِمِهِ، ثُمَّ جَلَّلَتهُ ثَوباً، فَقالَت: هٰكَذا رَأَيتُهُم يَصنَعونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: اِصنَعي لي مِثلَهُ، اُستُريني سَتَرَكِ اللّٰهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۱ ص۴۶۹ ح۱۵۴۰ عن أبي عبد الرحمان الحذّاء، دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۳۲ عنه عن آبائه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۱۲ ح۴۳ و راجع الجعفريّات: ص۲۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: نخستين تابوتى كه در اسلام ساخته شد، تابوت فاطمه علیها السلام بود. او در بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای كه به وفاتش انجاميد، به اسماء گفت: «من لاغر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و گوشت بدنم آب شده است. براى من چيزى درست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى كه [هنگام تشييع،] بدنم را بپوشاند؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماء گفت: در حبشه كه بودم، ديدم مردمِ آن جا چيزى درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. آيا براى شما [همان را] درست نكنم؟ اگر خوشتان آمد، برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه فرمود: «باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس تختى خواست و به رو خواباند و شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را درخواست كرد و به پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن بست. سپس پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به آنها بست و گفت: ديدم اين گونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه فرمود: «براى من مثل همين را بساز. مرا بپوشان. خداوند، تو را از آتش [جهنّم] بپوشاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حجاب-النساء-في-عصر-النبي-صلی-الله-عليه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 /&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3: حِجابُ النِّساءِ في عَصرِ النَّبِيِّ صلّی الله عليه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجاب زنان در عصر پیامبر صلی الله علیه وآله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن ابن عمر: قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله: مَن جَرَّ ثَوبَهُ خُيَلاءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُیَلاء و الخِیَلاء: الکِبر و العُجب (النهایة: ج۲، ص۹۳ «خیل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَم يَنظُرِ اللّهُ إلَيهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت أُمُّ سَلَمَةَ: فَكَيفَ يَصنَعنَ النِّساءُ بِذُيولِهِنَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُرخينَ شِبراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: إذاً تَنكَشِفَ أَقدامُهُنَّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُرخينَهُ ذِراعاً، لا يَزِدنَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۲۲۳ ح۱۷۳۱، سنن النسائي: ج۸ ص۲۰۹، مسند ابن حنبل: ج۲ ص۲۰۶ ح۴۴۸۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «هر کس از روی تکبّر دامن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشان راه برود، در روز قیامت، خدا به او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: پس زنان با پایین دامنشان چه کنند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «یک وجب [از زانو] فرو بگذارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: در این صورت، پاهایشان دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس یک ذراع (دو وجب معمولی) فرو بگذارند، نه بیشتر از آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ عن عَلقمة بن أَبي عَلقمة عن اُمّه: رَأَيتُ حَفصَةَ بِنتَ عَبدِ الرَّحمانِ بنِ أَبي بَكرٍ دَخَلَت عَلىٰ عائِشَةَ وَ عَلَيها خِمارٌ رَقيقٌ يَشِفُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَفَّ الثوبُ یَشِفُّ شُفوفاً: إذا بدا ما وراءه و لم یستُره (النهایة: ج۲ ص۴۸۷ «شفف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن جَيبِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَیبها: أي صدرها. و قد مرّ بیانه سابقاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَشَقَّتهُ عائِشَةُ عَلَيها وَ قالَت: أَ ما تَعلَمينَ ما أَنزَلَ اللّٰهُ في سورَةِ النّورِ؟! ثُمَّ دَعَت بِخِمارٍ فَكَسَتها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ: ج۸ ص۷۲، الموطّأ: ج۲ ص۹۱۳ ح۶، السنن الکبری: ج۲ ص۳۳۲ ح۳۲۶۵ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از علقمة بن ابی علقمه، از مادرش -: حفصه دخـتر عبـدالرحمـان بن ابی بکر را دیدم که نزد عایشه آمد، در حـالی که روسری نازکی بر سـر داشت، به طوری که گردنش دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. عایشه گفت: مگر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی که خدا در سورۀ نور چه نازل کرده است؟ سپس مقنعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای خواست و آن را بر حفصه پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب النساء عن أبی مروان عن عُمرة بنت عبد الرحمان: اِبتاعَت عائِشَةُ قُبطِيَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُبطیّة: الثوب من ثیاب مِصرَ، رقیقة بیضاء، و کأنّه منسوب إلی القِبط و هم اُهل مصر. و ضمّ القاف من تغییر النَّسب، و هذا في الثیاب، فأمّا في الناس فقِبطِيّ بالکسر (النهایة: ج۴ ص۶ «قبط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَرسَلَت بِها إلىٰ أَسماءَ أُختِها وَ قالَت: اِختَمِري بِها، وَ اجعَلي تَحتَها وِقايَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب النساء: ص۲۱۳ ذیل ح۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب النساء - به نقل از ابو مروان، از عُمره دختر عبد الرحمان -: عایشه یک قُبطیّه (بالاپوش کتان نرم و سفید مصری) خرید و آن را برای خواهرش اسماء فرستاد و گفت: با آن، سر و گردنت را بپوشان و زیر آن، لباس پوشیدۀ دیگری به تن کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كُنتُ قاعِداً فِي البَقيعِ مَعَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله في يَومِ دَجنٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّجنَةُ: الظُلمَةُ (مجمع البحرين: ج۱ ص۵۷۸ «دجن»). أي: في یومٍ مُظلم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَطَرٍ، إذ مَرَّتِ امرَأَةٌ عَلىٰ حِمارٍ، فَهَوَت يَدُ الحِمارِ في وَهدَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَهدَة: المكان المنخفض، كأنّه حفرة (لسان العرب: ج۳ ص۴۷۱ «وهد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَقَطَتِ المَرأَةُ، فَأَعرَضَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله بِوَجهِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّٰهِ! إنَّها مُتَسَروِلَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّٰهُمَّ اغفِر لِلمُتَسَروِلاتِ - لِاثاً - يا أَيُّهَا النّاسُ! اِتَّخِذُوا السَّراويلاتِ؛ فَإنَّها مِن أَستَرِ ثِيابِكُم، وَ حَصِّنوا بِها نِساءَكُم إذا خَرَجنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر: ج۲ ص۷۸، مستدرك الوسائل: ج۳ ص۲۴۵ ح۳۴۹۰؛ مسند البزّار: ج۳ ص۱۱۲ ح۸۹۸ عن الأصبغ بن نباتة و لیس فیه ذیله من «یا أیّها الناس» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: من و پيامبر خدا صلی الله علیه وآله در يک روز ابرى و بارانى در بقيع نشسته بوديم كه زنى سوار بر الاغ از آن جا گذشت. پای الاغ در گودالى فرو رفت و زن به زمين افتاد. پيامبر صلی الله علیه وآله رويش را برگرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاضران گفتند: اى پيامبر خدا! آن زن، شلوار به پا دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله سه بار فرمود: «خدايا! زنان شلوارپوش را بيامرز» [و سپس] فرمود: «اى مردم! شلوار بپوشيد كه شلوار، پوشاننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شماست و زنان خود را در موقعى كه بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند، با شلوار حفظ كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا فَتَحَ رَسولُ اللّٰه صلّی الله عليه وآله مَكَّةَ، بايَعَ الرِّجالَ‌، ثُمَّ جاءَ النِّساءُ يُبايِعنَهُ‌، فَأَنزَلَ اللّهُ عزّ وجلّ: (يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذٰا جٰاءَكَ الْمُؤْمِنٰاتُ يُبٰايِعْنَكَ عَلىٰ أَنْ لاٰ يُشْرِكْنَ بِاللّٰهِ شَيْئاً وَ لاٰ يَـسْرِقْنَ وَ لاٰ يَزْنِينَ وَ لاٰ يَقْتُلْنَ أَوْلاٰدَهُنَّ وَ لاٰ يَأْتِينَ بِبُهْتٰانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لاٰ يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبٰايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌)، فَقالَت هِندُ: أمَّا الوَلَدُ فَقَد رَبَّينا صِغاراً و قَتَلتَهُم كِباراً. و قالَت اُمُّ حَكيمٍ بِنتُ الحارِثِ بنِ هِشامٍ - و كانَت عِندَ عِكرِمَةَ بنِ أبي جَهلٍ-: يا رَسولَ اللّٰهِ، ما ذٰلِكَ المَعروفُ الَّذي أمَرَنا اللّٰهُ ألّا نَعصِيَنَّكَ فيهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: لا تَلطِمنَ خَدّاً، و لا تَخمِشنَ وَجهاً، و لا تَنتِفنَ شَعراً، و لا تَشقُقنَ جَيباً، و لا تُسَوِّدنَ ثَوباً، و لا تَدعِينَ بِوَيلٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبايَعَهُنَّ رَسولُ اللّٰه صلّی الله عليه وآله عَلىٰ هٰذا. فَقالَت: يا رَسولَ اللّٰهِ، كَيفَ نُبايِعُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: إنَّني لا اُصافِحُ النِّساءَ. فَدَعا بِقَدَحٍ مِن ماءٍ فَأدخَلَ يَدَهُ ثُمَّ أخرَجَها، فَقالَ‌: أدخِلنَ أيدِيَكُنَّ فِي هٰذَا الماءِ فَهِيَ البَيعَةُ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵٢٧ ح۵ عن أبان، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۳۶۴ من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج٢١ ص١٣۴ ح٢٣ و راجع المصنّف لعبد الرزّاق: ج۶ ص۷ ح۹۸۲۶ و الطبقات الكبرىٰ: ج۸ ص۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: چون پيامبر خدا صلی الله علیه وآله مكّه را فتح كرد، با مردان بيعت نمود و سپس زنان براى بيعت كردن با ايشان آمدند. پس، خداوند عز وجل اين آيه را نازل فرمود: (اى پيامبر! چون زنان مسلمان به نزدت آيند تا با تو بيعت كنند كه چيزى را با خدا شريک نسازند و دزدى نكنند و زنا نكنند و فرزندان خود را نكشند و بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نامشروع را [كه به دنیا آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند] به شوهر خویش نبندند و در كار نيک، از تو نافرمانى نكنند، با آنان بيعت كن و از خدا برايِشان آمرزش بخواه. قطعاً خدا آمرزنده و مهربان است). هند [همسر ابو سفیان] گفت: فرزندان را ما به كودكى پرورديم و چون بزرگ شدند، تو آنها را كشتى. اُمّ حكيم، دختر حارث بن هشام - که همسر عِكرِمة بن ابى جهل بود - گفت: اى پيامبر خدا! آن كار نيكى كه خدا به ما امر كرده است تا در آن از تو نافرمانى نكنيم، چيست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[در عزا و ماتم] بر صورت خود، سيلى نزنيد، چهره مخراشيد، موى خود را نكَنيد، گريبان ندريد، جامۀ سياه [به نشانۀ عزا] نپوشيد، و شيون، سر ندهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پيامبر خدا صلی الله علیه وآله با آن زنان، بيعت كرد. اُمّ حكيم گفت: اى پيامبر خدا! چگونه با تو بيعت كنيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من با زنان، دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم». پس، قدحى آب خواست و دستش را در آن فرو برد و بيرون آورد و فرمود: «دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را در اين آب، فرو بريد. اين، بيعت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإخبار-بترك-الحجاب-في-الامة-الإسلامیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;/ ۴: الإخبارُ بِتَركِ الحِجابِ فِي الاُمَّةِ الإسلامِیَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خبر دادن از ترک حجاب در امّت اسلامی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: سَيَكونُ في آخِرِ أُمَّتي رِجالٌ يَركَبونَ عَلَى السُّروجِ كَأَشباهِ الرِّجالِ، يَنزِلونَ عَلىٰ أَبوابِ المَسجِدِ، نِساؤُهُم كاسِياتٌ عارِياتٌ، عَلىٰ رُؤوسِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و في صحیح ابن حبّان: «رؤوسهنّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَأَسنِمَةِ البُختِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخت من الجِمال: هی جمال طوال الأعناق (النهایة: ج۱ ص۱۰۱ «بخت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِجافِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِجاف: جمع عجفاء؛ و هي المهزولة (النهایة: ج۳ ص۱۸۶ «عجف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اِلعَنوهُنَّ فَإنَّهُنَّ مَلعوناتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۶۹۱ ح۷۱۰۵ عن عبد اللّٰه بن عمرو، صحیح ابن حبّان: ج۱۳ ص۶۴ ح۵۷۵۳، المستدرك علی الصحیحین: ج۴ ص۴۸۳ ح۸۳۴۶ و فیه «البحت» بدل «البخت» و «المیاثر» بدل «السروج».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: در اواخر امّت من، مردانى خواهند آمد که بر زين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينند، مردنما هستند و بر درهاى مساجد، فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند. زنانشان، پوشيده و در عين حال، برهنه اند، و بر سرهايشان چيزى همانند كوهان شترهای نحيف بُختی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُختی، نام گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شتر است که گردن بلند دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. آنها را لعنت كنيد؛ چرا كه آنان ملعون اند (از رحمت خدا دورند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: صِنفانِ مِن أَهلِ النّارِ لَم أَرَهُما: قَومٌ مَعَهُم سياطٌ كَأَذنابِ البَقَرِ يَضرِبونَ بِهَا النّاسَ، وَ نِساءٌ كاسِياتٌ عارِياتٌ مُميلاتٌ مائِلاتٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن منظور: یقول: یَمِلنَ بالخُیَلاء، و یُصبِینَ قلوبَ الرجال. و قیل: المائلات: المتبرّجات. و قیل: مائلات الرؤوس إلی الرجال. قال ابن الأثیر: المائلات: الزائغات عن طاعة اللّه و ما یَلزمُهُنّ حِفظه، و مُمِیلات: یُعَلّمنَ غیرَهُنّ الدخول في مثل فِعلِهنّ. و قیل: مائلات مُتَبخترات في المشي، مُمیلات لأکتافِهنّ و أعطافِهِنّ (لسان العرب: ج۱۱ ص۶۳۷ «میل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، رُؤوسُهُنَّ كَأَسنِمَةِ البُختِ المائِلَةِ، لا يَدخُلنَ الجَنَّةَ وَ لا يَجِدنَ ريحَها، وَ إنَّ ريحَها لَيوجَدُ مِن مَسيرَةِ كَذا وَ كَذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۳ ص۱۶۸۰ ح۱۲۵ عن أبي هریرة، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۷۴ ح۸۶۷۳، السنن الکبریٰ: ج۲ ص۳۳۱ ح۳۲۶۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: دو دسته، از اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه [هنوز] آنها را نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام [و در آينده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند]: عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از مردان اُمّتم] كه تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند دُم گاو دارند و با آنها مردم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند، و زنانى كه پوشيده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در عين حال برهنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، منحرف كننده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «مميلات» در متن عربی حدیث، يعنى زنانى كه به ديگر زنان ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه [در بدحجابى] مانند آنها رفتار كنند، يا به اين معناست كه با تبختر و كرشمه راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خود، منحرف&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «مائلات» در متن عربى حديث، به معناى زنانى است كه با ناز و كرشمه، راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و دل مردان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُبايند، يا به معناى زنانى است كه روسرى و مقنعۀ خود را كج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و تا نيمهٔ سر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانند، يا به اين معناست كه بَزَک كرده، با زر و زيور بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و خود را به نمايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز بنا به قولى، «مائلات» يعنى زنانى كه مانند بدكاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، موهاى خود را شانه و آرايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و «مميلات» زنانى هستند كه ديگران را اين گونه آرايش و بَزَک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند (ر.ک: لسان العرب: ذيل «مائلات»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سرهايشان، همچون كوهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خمیدۀ شترهای بُختی است. اينان، به بهشت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و بوى آن را - كه از فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى چنين و چنان (بسيار دور) به مشام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد - نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: يَظهَرُ في آخِرِ الزَّمانِ وَ اقتِرابِ السّاعَةِ - وَ هُوَ شَرُّ الأَزمِنَةِ - نِسوَةٌ كاشِفاتٌ عارِياتٌ، مُتَبَرِّجاتٌ، [خارجاتٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین المعقوفین لا یوجد في الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من الوافي(ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ص۸۰۹)، و هو الذي یقتضیه السیاق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الدّينِ، داخِلاتٌ فِي الفِتَنِ، مائِلاتٌ إلَى الشَّهَواتِ، مُسرِعاتٌ إلَى اللَّذّاتِ، مُستَحِلّاتٌ لِلمُحَرَّماتِ، في جَهَنَّمَ خالِداتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۳۹۰ ح۴۳۷۴ عن الأصبغ بن نباته، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۴۰ ح۱۵۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در آخِر الزمان و هنگام نزديكى قيامت - كه بدترينِ زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست -، زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برهنه و لُخت، آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند كه از دين، فاصله گرفته و در فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها داخل شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، تمايل به شهوات دارند و به سمت خوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شتابان اند، محرّمات را حلال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرند و در دوزخ، جاودانه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ‌ح۱۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ح۱۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-حکمة-الحجاب-و-التستر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِع:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِکمَةُ الحِجابِ وَ التَّسَتُّرِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حکمت حجاب و پوشش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستجابة-لنداء-الفطرة-و-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ /۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الاِستِجابَةُ لِنِداءِ الفِطرَةِ وَ العَقلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاسخگویی به ندای فطرت و عقل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَيٰا آدَمُ اُسكُن أَنتَ وَ زَوجُكَ اَلجَنَّةَ فَكُلٰا مِن حَيـثُ شِـئتُمٰا وَ لاٰ تَــقرَبٰـا هٰـذِهِ اَلـشَّجَرَةَ فَـتَكُونٰا مِـنَ اَلظّٰالِمِينَ ٭ فَوَسوَسَ لَهُمَا الشَّيطٰانُ لِيُبدِيَ لَهُمٰا مٰا وُورِيَ عَنهُمٰا مِن سَوآتِهِمٰا وَ قٰالَ مٰا نَهٰاكُمٰا رَبُّكݠُمٰا عَن هٰذِهِ الشَّـجَرَةِ إِلّٰا أَن تَكُونٰا مَلَكَينِ أَو تَكُونٰا مِنَ الخٰالِدِينَ ٭ وَ قٰاسَمَهُمٰا إِنِّي لَكُمٰا لَمِنَ النّٰاصِحِينَ ٭ فَدَلّٰاهُمٰا بِغُرُورٍ فَلَمّٰا ذٰاقَا الشَّجَرَةَ بَدَت لَهُمٰا سَوآتُهُمٰا وَ طَفِقٰا يَخصِفٰانِ عَلَيهِمٰا مِن وَرَقِ الجَنَّةِ وَ نٰادٰاهُمٰا رَبُّهُمٰا أَ لَم أَنهَكُمٰا عَن تِلكُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُل لَكُمٰا إِنَّ الشَّيطٰانَ لَكُمٰا عَدُوٌّ مُبِینٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۹ - ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اى آدم! تو با همسرت در اين بهشت، سكونت گزين. پس، از هر جا[ی آن] كه خواستيد، بخوريد و به اين گیاه نزديک نگرديد، كه از ستمكاران خواهيد بود. * پس شيطان، آن دو را وسوسه كرد تا آنچه را از عورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بر آنها پوشيده بود، آشكار سازد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گفت: «پروردگارتان شما را از اين گیاه، منع نكرد، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه مبادا دو فرشته شويد يا از جاودانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گرديد» * و براى آن دو با تأکید، سوگند ياد كرد كه: «حتماً من براى شما از خيرخواهانم». * پس آن دو را با فریبی به سقوط کشانید. پس چون از آن گیاه چشيدند، برهنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بر آنها نمايان شد و در صدد بر آمدند تا با برگ درختان بهشت، خود را بپوشانند و پروردگارشان آنها را ندا داد: آيا شما را از آن گیاه، نهى نكردم و به شما نگفتم كه همانا شيطان، دشمن آشكار شماست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا بَنِي آدَمَ قَد أَنزَلنٰا عَلَيكُم لِبٰاساً يُوٰارِي سَوآتِكُم وَ رِيشاً وَ لِبٰاسُ التَّقوىٰ ذٰلِكَ خَيرٌ ذٰلِكَ مِن آيٰاتِ اللّٰهِ لَعَلَّهُم يَذَّكَّرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى فرزندان آدم! به يقين، بر شما لباسى كه عورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما را بپوشاند و زيور شما باشد، نازل كرديم و البتّه لباس تقوا (پرهیزگاری) بهتر است. اينها از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند [براى مردم] است. باشد كه متذكّر شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا بَنِي آدَمَ لاٰ يَفتِنَنَّكُمُ الشَّيطٰانُ كَمٰا أَخرَجَ أَبَوَيكُم مِنَ الجَنَّةِ يَنزِعُ عَنهُمٰا لِبٰاسَهُمٰا لِيُرِيَهُمٰا سَوآتِهِمٰا إِنَّهُ يَرٰاكُم هُوَ وَ قَبِيلُهُ مِن حَيثُ لاٰ تَرَونَهُم إِنّٰا جَعَلنَا الشَّيٰاطِينَ أَولِيٰاءَ لِلَّذِينَ لاٰ يُؤمِنُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای فرزندان آدم! شیطان، شما را نفریبد، آن گونه که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد و لباسشان را از تنشان بیرون ساخت تا برهنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را به آنها نشان دهد. همانا او و دار و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، شما را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند از جایی که شما آنها را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید؛ [امّا بدانید] ما شیاطین را اولیای کسانی قرار دادیم که ایمان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: إنَّ اللّهَ خَلَقَ آدَمَ عليه السلام رَجُلاً طُوالاً... فَلَمّا ذاقَ الشَّجَرَةَ سَقَطَ عَنهُ لِباسُهُ، فَأَوَّلُ ما بَدا مِنهُ عَورَتُهُ، فَلَمّا نَظَرَ إلىٰ عَورَتِهِ جَعَلَ يَشتَدُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّدّ: العَدْوُ [أي الرکض]، و الفِعل: اشتَدَّ؛ أي عَدا (لسان العرب: ج۳ ص۲۳۴ «شدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن کثیر: ج۱ ص۱۱۴ عن اُبيّ بن کعب، البدایة و النهایة: ج۱ ص۷۸، تفسیر ابن أبي حاتم: ج۱ ص۸۸ ح۳۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خداوند، آدم را مردی بلندبالا آفرید... و چون از گیاه [ممنوعه] چشید، لباسش از تن او افتاد و نخستین جایی که از بدنش نمایان شد، عورتش بود. همین که چشمش به عورتش افتاد، شروع به دویدن در بهشت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: سُئِلَ الصّادِقُ عليه السلام عَن جَنَّةِ آدَمَ عليه السلام: أَ مِن جِنانِ الدُّنيا كانَت أَم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِنانِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآخِرَةِ؟ فَقالَ عليه السلام: كانَت مِن جِنانِ الدُّنيا، تَطلُعُ فيهَا الشَّمسُ وَ القَمَرُ، وَ لَو كانَت مِن جِنانِ الآخِرَةِ ما أُخرِجَ مِنها أَبَداً آدَمُ عليه السلام وَ لَم يَدخُلها إبليسُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَسكَنَهُ اللّهُ الجَنَّةَ وَ أَتىٰ جَهالَةً إلَى الشَّجَرَةِ، فَأَخرَجَهُ؛ لِأَنَّهُ خُلِقَ خِلقَةً لا تَبقىٰ إلّا بِالأَمرِ وَ النَّهيِ وَ اللِّباسِ وَ الأَكنانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأکنان: جمع الِکنّ؛ البیت (أُنظر: لسان العرب: ج۱۳ ص۳۶۰ «کنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ النِّكاحِ، وَ لا يُدرِكُ ما يَنفَعُهُ مِمّا يَضُرُّهُ إلّا بِالتَّوقِيفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوقیف: التبیین. و قد وقّفتُه و بَیَّنتُه کلاهما بمعنیً. و یقال أیضاً: وقَفَ فُلاناً علیٰ ذَنبِه و سوء صَنیعِه: إذا أطلَعَهُ علیه و أعلَمَهُ به. و هو مجاز. و التوقیفُ في الشرع کالنَّصّ (اُنظر: تاج العروس: ج۱۲ ص۵۳۰ «وقف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَهُ إبلِيسُ فَقالَ: إنَّكُما إن أَكَلتُما مِن هٰذِهِ الشَّجَرَةِ الَّتي نَهاكُمَا اللّٰهُ عَنها صِرتُما مَلَكَينِ، وَ بَقيتُما فِي الجَنَّةِ أَبَداً، وَ إن لَم تَأكُلا مِنها أَخرَجَكُمَا اللّٰهُ مِنَ الجَنَّةِ. وَ حَلَفَ لَهُما أَنَّهُ لَهُما ناصِحٌ، كَما قالَ اللّٰهُ تَعالىٰ حِكايَةً عَنهُ: (مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ * وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ)، فَقَبِلَ آدَمُ عليه السلام قَولَهُ، فَأَكَلا مِنَ الشَّجَرَةِ، فَكانَ كَما حَكَى اللّٰهُ (بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا) وَ سَقَطَ عَنهُما ما أَلبَسَهُمَا اللّٰهُ مِن لِباسِ الجَنَّةِ، وَ أَقبَلا يَستَتِرانِ بِوَرَقِ الجَنَّةِ (وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ)؟ فَقالا كَما حَكَى اللّٰهُ عزّ وجلّ عَنهُما: (رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۱ ص۴۳، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۱۶۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی: از امام صادق علیه السلام در بارۀ بهشت آدم علیه السلام سؤال شد: آیا از بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا بوده، يا از بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آخرت؟ فرمود: «از بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا بوده است. آفتاب و ماه در آن طلوع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. اگر از بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آخرت بود، هرگز آدم از آن اخراج&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشده بود و هرگز ابلیس داخلش نشده بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز فرمود: «خداوند، آدم علیه السلام را در بهشت سُکنا داد و او از روی نادانی، به سراغ گیاه [ممنوعه] رفت و خدا هم او را بیرون کرد؛ چون او چنان خلق شده بود كه بدون امر و نهى و غذا و لباس و منزل و ازدواج نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست زندگى كند و جز با راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی خدا نفع و ضرر خود را تشخيص نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس نزد او [و همسرش] آمد و گفت: اگر از اين گیاهی كه خدا شما را از آن نهى كرده، بخوريد، فرشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد و براى هميشه در بهشت باقى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانيد؛ ولى اگر از آن نخوريد، خدا از بهشت، بيرونتان خواهد كرد. سپس برایشان سوگند خورد كه: من خيرخواه شمايم، چنان كه خدای متعال، داستان را از قول او بازگو كرده است: (پروردگارتان شما را از اين گیاه، نهی نكرد، مگر آن كه مبادا دو فرشته شويد يا از جاودانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گرديد * و براى آن دو با تأکید، سوگند یاد کرد كه: حتماً من براى شما از خيرخواهانم). آدم، حرف او را قبول کرد و هر دو از گیاه خوردند و چنان شد كه خداوند بازگو كرده است: (برهنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بر آنها آشکار شد)؛ يعنى لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشتى - كه خدا بر تن آنان پوشانده بود - فرو افتاد و شروع به پوشاندن خود با برگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های درختان بهشت کردند و پروردگارشان آنها را ندا داد که: (آیا شما را از آن گیاه، نهی نکردم و به شما نگفتم که همانا شیطان، دشمن آشکار شماست؟!). آن دو، چنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که خداوند عز وجل بازگو کرده است، گفتند: (پروردگارا! ما به خود ستم كرديم و اگر تو ما را نيامرزى و رحم نكنى، حتماً از زيانكاران خواهيم بود)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في ذِکرِ جُنودِ العَقلِ وَ الجَهلِ -: فَکانَ مِمّا أَعطَی اللّهُ العَقلَ مِنَ الخَمسَةِ وَ السَّبعینَ الجُندَ الخَیرُ... و جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ...، وَ السَّترُ، وَ ضِدَّهُ التَّبَرُّجَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبرّج: إظهار الزینة للناس الأجانب، و هو المذموم، و أمّا للزوج فلا (النهایة: ج۱ ص۱۱۳ «برج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۱ ص۲۲ ح۱۴ عن سماعة بن مهران، الخصال: ص۵۹۰ ح۱۳، علل الشرائع: ص۱۱۵ ح۱۰، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۱۱ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بيان لشكر خِرد و نادانی -: از جملۀ هفتاد و پنج سربازی که خداوند در اختیار عقل قرار داد، «خیر» است... و ضدّ آن را «شر» قرار داد... و [نیز] «پوشيدگى» و ضدّ آن را «خودنمايى» قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طهارة-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ /&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2: طَهارَةُ القَلبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاکیِ دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذٰا سَأَلتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسئَلُوهُنَّ مِن وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِكُم أَطهَرُ لِقُلُوبِكُم وَ قُلُوبِهِنَّ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای [از وسایل زندگی] را از آنان (همسران پیامبر) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، از پشت پرده درخواست کنید. این کار برای پاکی دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما و آنها بهتر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ لِلْمُؤْمِنينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُمْ إِنَّ اللهَ خَبيرٌ بِما يَصْنَعُون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۳۰ و راجع النور: ۲۷ ـ ۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به مردان مسلمان بگو: چشمان خود را [از آنچه دیدنش حرام است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] فرو بندند و شرمگاه خود را حفظ كنند. اين براى آنان پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. قطعاً خدا به كارهايى كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، آگاه است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمن-فی-الدنیا-و-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ /&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3: الأَمنُ فِی الدُّنیا وَ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امنیّت در دنیا و آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ يُدنِينَ عَلَيهِنَّ مِن جَلاَبِيبِهِنَّ ذٰلِكَ أَدنىٰ أَن يُعرَفنَ فَلاٰ يُؤذَينَ وَ كٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردانِ مسلمان بگو: روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلندشان را بر خود فرو افکنند. اين [كار] برای آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که [به پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی] شناخته شوند و مورد آزار [هوسبازان] قرار نگیرند، بهتر است و خداوند همواره آمرزنده و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام - مِمّا كَتَبَ في جَوابِ مَسائِلِ مُحَمَّدِ بن سِنانٍ -: حُرِّمَ النَّظَرُ إلىٰ شُعورِ النِّساءِ المَحجوباتِ بالأزواجِ و غَيرِهِنَّ مِن النِّساءِ؛ لِما فيهِ مِن تَهييجِ الرِّجالِ، و ما يَدعو التَّهييجُ إلَی الفَسادِ و الدُّخولِ في ما لا يَحِلُّ وَ لا يَجمُلُ، وَ كَذٰلِكَ ما أَشبَهَ الشُّعورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۶۵ ح۱ عن محمّد بن سنان، عیون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۹۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام - از آنچه در پاسخ سٶال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محمّد بن سِنان نوشت -: نگاه کردن به موی زنان شوهردار و غیر شوهردار حرام شد؛ چون این کار، موجب تحریک مردان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و این تحریک، آنان را به فساد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشانَد و وارد کارهای حرام و ناپسند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. این موضوع در بارۀ هر چیز دیگری شبیه مو هم صادق است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۳۸ (آیة الجلباب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۳۹ (آیۀ جلباب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آثار-ترك-الحجاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴: آثارُ تَركِ الحِجابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آثار ترک حجاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: هَلاكُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نِساءِ اُمَّتي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الأَحمَرَينِ: اَلذَّهَبِ، وَ الثِّيابِ الرِّقاقِ. وَ هَلاكُ رِجالِ اُمَّتي في تَركِ العِلمِ، وَ جَمعِ المالِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۸۳، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هلاكت زنان امّت من، در گرو دو كالاى سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فام است: يكى طلا و ديگرى جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نازک، و هلاكت مردان امّتم در ترک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گردآورى ثروت است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی الله عليه وآله: مَن أَطاعَ امرَأَتَهُ، أَكَبَّهُ اللّٰهُ عَلىٰ وَجهِهِ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: و ما تِلكَ الطّاعَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَطلبُ مِنهُ الذَّهابَ إلىٰ الحَمّاماتِ، وَ العُرُساتِ، وَ العيداتِ، وَ النِّياحاتِ؛ وَ الثِّيابَ الرِّقاقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۱۷ ح۳ عن السکوني، الخصال: ص۱۹۶ ح۲ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صَلّی الله عَليه وآلِه نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۴۳ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «هر كس به فرمان زنش گردن نهد، خدا او را با چهره در آتش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكَنَد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: و آن گردن نهادن، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه زنش از او [اجازه] بخواهد كه به حمّام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، عروسى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، جشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سوگوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برود و لباس نازک&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى آمده است: «منظور، جايى است كه پوشيدن لباس نازک، مفسده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيز باشد و محتمل است به جهت آشكار شدن جاهاى خاصّى از بدن و مختص به آن زمان يا بعضى از شهرها باشد». در مرآة العقول آمده است: «مراد، رفتن به حمّام و عروسى براى تفريح و سرگرمى است، و گر نه حمّام رفتن براى رفع نياز و رفتن به عروسی و عزا برای اداى حقوق خويشاوندى و همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، جايز، بلكه نيكوست».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بپوشد [و او اجازه دهد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی الله عليه وآله: المَرأةُ عَورَةٌ؛ فَإذا خَرَجَتِ استَشرَفَهَا الشَّيطانُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۴۷۶ ح۱۱۷۳ عن عبد الله بن مسعود، صحيح ابن حبّان: ج۱۲ ص۴۱۳ ح۵۵۹۹؛ تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۱۹ بزیادة «سترها بيتُها» بعد «عورة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: زن، [وجودش] شرمگاهی پوشاندنی است، که هر گاه از جایگاه خود به در آید، شیطان به دنبال وی خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: دَخَلتُ أَنا وَ فاطِمَةُ عَلىٰ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله فَوَجَدتُهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَبكي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُكاءً شَديداً، فَقُلتُ: فِداكَ أَبي وَ أُمّي يا رَسولَ اللّٰهِ! مَا الَّذي أَبكاكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا عَلِيُّ، لَيلَةَ أُسرِيَ بي إلَى السَّماءِ رَأَيتُ نِساءً مِن أُمَّتي في عَذابٍ شَديدٍ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت فاطِمَةُ عليها السلام: حَبيبي وَ قُرَّةَ عَيني! أَخبِرني ما كانَ عَمَلُهُنَّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَمَّا المُعَلَّقَةُ بِشَعرِها، فَإنَّها كانَت لا تُغَطّي شَعرَها مِنَ الرِّجالِ...، وَ أَمَّا الَّتي كانَت تَأكُلُ لَحمَ جَسَدِها، فَإنَّها كانَت تُزَيِّنُ بَدَنَها لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۱۰ و ۱۱ ح۲۴ عن عبد العظیم الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۹ ح۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: من و فاطمه بر پيامبر خدا صلی الله علیه وآله وارد شديم. ديدم ايشان به شدّت گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. گفتم: پدر و مادرم به فدايت، اى پيامبر خدا! چه چیزی موجب شده گریه کنید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! شبى كه به آسمان برده شدم، زنانى از امّتم را در عذاب شديد ديدم...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام گفت: اى پدر عزیز و نور چشمم! بفرما که اعمال آنها چه بوده است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن زنى كه از موهایش آويزان بود، [در دنیا] مویش را از مردان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند... و آن زنى كه گوشت بدن خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورْد، بدنش را برای مردم آرایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AD_%D8%A8_%D8%A8_/_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%91%D8%A9&diff=374 2025-12-30T06:09:19Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>[[رده:ح]]<br /> &lt;span id=&quot;المحبة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحبة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-محبت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی «محبّت»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت به معنای دوست داشتن و مِهر ورزیدن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ دهخدا: ج۱۲ ص۱۷۹۷۲ واژۀ «محبّت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برگرفته از مادّۀ «ح ب ب» است. به گفتۀ ابن فارس، این مادّه سه معنا دارد که یک معنای آن، ملازمت و همراهی است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحاء و الباء اُصول ثلاثة، أحدها اللزوم و الثَّبات، و الآخر الحَبّة من الشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء ذى الحَبّ، و الثالث وصف القِصَر.… و أمّا اللزوم فالحبّ و المحَبّة، اشتقاقه من أحَبَّه إذا لزمه؛ حاء و باء، سه ریشه معنایی دارد: یکی ملازمه و ثبات است. دیگری دانۀ چیزهای دانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار است و سوم توصیف کوتاهی است... حُب و محبّت به معنای ملازمت به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و از “أحَبَّهُ” به معنای ملازم او شد، گرفته شده است» (معجم مقاییس اللغة: مادّۀ «ح ب ب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در این مدخل نیز مقصود، همین معناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانی در نظر به کاربردهای قرآنی محبّت، آن را خواستن چیزی دانسته که انسان، آن را خوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند یا خوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد و آن را به سه گونه تقسیم نموده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«المَحَبَّةُ: إرادة ما تراه أو تظنّه خيراً، و هی علىٰ ثلاثة أوجه: محبّة للّذّة، کمحبّة الرجل المرأة، و منه: (و يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُبِّهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِسْکِيناً) (انسان: آیۀ ۸) و محبّة للنفع، کمحبّة شی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء ينتفع به، و منه: (و أُخْرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللهِ و فَتْحٌ قَرِيبٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) (صف: آیۀ ۱۳) و محبّة للفضل، کمحبّة أهل العلم بعضهم لبعض لأجل العلم؛ “مَحَبَّة” يعنى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستن چيزى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى یا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداری که خوب است. محبّت بر سه وجه است: یک. محبّت و دوستى براى لذّت بردن مثل محبّت مرد نسبت به زن یا خوراک؛ در همین معناست آيۀ (غذاى دوست داشتنی خود را به مسکين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورانند)، دو. محبّتى که بر پايۀ بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندى معنوى است، مثل چيزهاى سودمند، و در همین معناست آيۀ (و أُخْرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللهِ و فَتْحٌ قَرِيبٌ)، سه. محبّت براى فضيلت و بزرگى، مثل محبّت دانشمندان و دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهان براى علم نسبت به يکديگر» (مفردات ألفاظ القرآن: مادّۀ «ح ب ب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخی لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانان «حُبّ» و «وُدّ» را مترادف دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ ولی گاه «ودّ» به معنای میل طبیعی شدید در حدّ یک آرزوی دور و دراز به کار رفته است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الوُدُّ: محبّة الشی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء، و تمنّي کونه، و يستعمل في کلّ واحد من المعنيين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ ودّ به معنای دوست داشتن چیزی و آرزوی وجود داشتن چیزی است و در هر دو معنا استعمال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود» (مفردات ألفاظ القرآن: ص۸۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند آیات ناظر به آرزوی کفّار و اهل کتاب.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند: (وَدَّتْ طائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ لَوْ يُضِلُّونَکُمْ)&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آل عمران: آیۀ ۶۹)، (وَدُّوا لَوْ تَکْفُرُونَ کَما کَفَرُوا فَتَکُونُونَ سَواءً) (نساء: آیۀ ۸۹) و (وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ) (قلم: آیۀ ۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر چه تفاوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگری میان «مودّت» و «محبّت» ارائه شده است؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفروق فی اللغة: ص۱۱۵ - ۱۱۶، المیزان فی تفسیر القرآن: ج۱۶ ص۱۶۶، التحقيق فى کلمات القرآن الکريم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص۶۹ - ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولی در روایاتِ در دسترس، محبّت و مودّت، به همان معنای لغوی خود و مشابه یکدیگر به کار رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در یک نگرش کلّی، محبّت را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به محبّت خدا و محبّت انسان تقسیم کرد. بر همین اساس، این مَدخل نیز به دو «مبحثِ» محبّت خدا و محبّت مردم تقسیم شده است. از نظر اسلام، محبّت، بيشترين نقش را در ساماندهى جامعۀ آرمانى انسانى دارد. اسلام، جامعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد که همۀ مردم، دوستدار آفریدگار خود باشند و یکدیگر را برادر خود بدانند و تا سرحدّ ايثار، به یکدیگر عشق بورزند. محبّت، مؤثّرترين عنصر پرورش انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شايسته و کارآمدترين ابزار پيشبرد اهداف فرهنگى، اجتماعى، اقتصادى و سياسى است. به گفتۀ سليمان علیه السلام، هيچ چيزی مانند محبّت، شيرين نيست و به تعبير لطيف پيامبر اسلام صلی الله علیه وآله: «ما ضاقَ مَجلِسٌ بِمُتَحابَّينِ؛ هيچ جايى براى نشستن دو دوست، تنگ نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايى که قرآن به مردم معرفّى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، خدايى است مهربان و دوستدار مردم. او آيين اسلام را که دين همۀ انبياى الهى است، بر پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محبّت خود، استوار کرده است&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پايگاه اصلى حکومت اسلامى را عشق و مودّت مردم به پيشوايان دينى و رهبران سياسى امّت اسلام قرار داده است. عنصر محبّت، تا آن جا در تحقّق برنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که اسلام براى پيشرفت جامعۀ انسانى پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى کرده، مؤثّر است که امام باقر علیه السلام دين اسلام را چيزى جز محبّت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَلِ الدّينُ إلَّا الحُبُّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا دين، جز محبّت است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشوايان بزرگ اسلام، همچنین براى اين که مردم، با محبّت به یکدیگر، زندگى را شيرين کنند و از برکات اين نعمت بزرگ الهى بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند شوند، محبّت را «رأس العقل»، «أوّل العقل» و «نصف العقل» دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مردم را به دوستى و محبّت به يکديگر و افزايش «خويشاوندان محبّتى» تشويق کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که از اقوام نَسَبى و سببى، کارسازترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موضوع-مبحث-نخست-محبت-میان-خدا-و-مردم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موضوع مبحث نخست: محبّت میان خدا و مردم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از محبّت خدا به خلق ریشه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد که سرچشمۀ خلقت است و بر همین اساس، دین بر محبّت استوار شده است. امام على علیه السلام در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ هٰذَا الإسلامَ دينُ اللّهِ الَّذِی اصطَفاهُ لِنَفسِهِ... وَ أقامَ دَعائِمَهُ عَلىٰ مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: خطبۀ ۱۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين اسلام، دين خداوند است که آن را براى خود برگزيده... و ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بر محبّتش [به آفریدگان خويش] استوار ساخته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، محبّت (عشق) به خدا، اصلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين پايۀ سازندگى فردى و اجتماعى و تکامل مادّى و معنوى انسان است و همۀ آنچه انبياى الهى براى هدايت جامعۀ بشر آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در صورتى به نتيجۀ مطلوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که بر اين پايه استوار باشد. پس می‌توان گفت که: انسان تا به کيمياى محبّتِ خدا دست نيابد، به فلسفۀ خلقت خود، دست نخواهد يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام در دعاى «مکارم الأخلاق» از صحيفۀ سجّاديه، به کيمياگرى محبّت (عشق) به خدا اشاره نموده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ انْهَج لی إلىٰ مَحَبَّتِکَ سَبِيلاً سَهلَةً أکمِل لی بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰ ح۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سوى محبّتت، راهى آسان برايم بگشا که [دوستت بدارم و] از طريق آن، خير دنيا و آخرت را برايم کامل کنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، هر چه محبّت انسان به آفريدگار جهان بيشتر و قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد، توفيق بيشترى براى رسيدن به راز آفرينش خود و کسب کمالات انسانى دارد. از این رو در زيارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسيده از پيشوايان دين، اهل بيت پيامبر خدا که در اوج قلّۀ انسانيت و شايستگى قرار دارند، با صفت «التامّينَ فی مَحَبَّةِ اللّٰهِ (کاملان در دوستى خدا)» مورد خطاب قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نظر اسلام، محبّت و عشق به زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى راستين، انسان را به قلّۀ تکامل، سير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و عشق به زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دروغين، او را کور و کر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تا آن جا که حقّ انتخاب را از انسان سلب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و او را تا اسفل السافلين پايين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. در بخش محبّت انسان، از محبّت انسان به خدا و اولیای الهی و پیامبران و سایر خلایق، سخن گفته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فرهنگ شيعى، ستون&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دين، بر محبّت خدا استوار است&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أقامَ دَعائِمَهُ عَلىٰ مَحَبَّتِهِ؛[خداوند] ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام را بر دوستى خود، استوار کرده است» (نهج البلاغة: خطبۀ ۱۹۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پيامبر صلی الله علیه وآله مردم را به خدادوستى، تشويق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحِبُّوا اللَّهَ مِن کُلِّ قُلوبِکُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۳ ص۴۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با همۀ دِلتان، خدا را دوست بداريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متون دينى فراوانى با بيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون و ذکر اهمّيت، ارزش و آثارِ دوستى خدا، اهل ايمان را به یافتن کيمياى محبّت خدا دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. برخی از این روایات در فصل نخست این مبحث (بخش) آمده است. فصل دوم به عوامل محبّت خدا و ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودهاى پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بيت علیهم السلام در بارۀ چگونگی دستیابی به آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد و اصلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سرچشمۀ محبّت خدا را پس از فضل و رحمت و عنایت خود او، شناخت خدای سبحان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. خداوند، جامعِ همۀ کمالات&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و کسى که او را درست بشناسد، دوستدار او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. امام حسن مجتبى علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَرَفَ اللّهَ أحَبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۶ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر که خدا را بشناسد، دوستش خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذکر خدا، تقوا، اخلاص، عزم و عمل و طلب محبّت خدا نیز از عوامل محبّت خدا هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم به اعمال و اخلاقی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد که ما را محبوب خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. از توبه و بازگشت به خدای یگانه و طاعت او و حجّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش و محبّت آنان، تا طهارت و نظافت و صدقه دادن و نیکوکاری. در عرصۀ اخلاق نیز همۀ مکارم و رفتارهای اخلاقی همچون: تواضع و فرو خوردن خشم و مدارا و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتی به دنیا، زمینۀ محبوب شدن نزد خداوند را فراهم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. در بخش محبّت خدا کارهای محبوب خدا، افراد محبوب خدا و نیز محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین افراد نزد خدا نیز معرّفی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل چهارم، موانع محبّت خدا تبیین شده که در رأس آنها، حبّ دنیاست که مبدأ هر خطا و گناهی است. همچنین کسانی و کارهایی که خداوند، آنها را دوست ندارد، معرّفی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو فصل بعدی به ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبّان خداوند، مانند شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبوبیت نزد خدا مانند پرهیز از دنیا و فرو رفتن در امواج بلا اختصاص دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم به برکات محبّت خدا اشاره دارد. دوستان خدا به دیدار قلبی او نائل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از سوی خداوند اجابت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و خیر دنیا و آخرت نصیبشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موضوع-مبحث-دوم-محبت-مردم-به-یکدیگر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موضوع مبحث دوم: محبّت مردم به یکدیگر&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسلام، براى آن که جامعه از شيرينى و برکات نعمت «دوستی» بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى کند و از خطرها و آفاتِ دشمنی مصون بماند، افزون بر موعظه و توصيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اخلاقى، براى ايجاد الفت و محبّت و پيشگيرى از کينه و دشمنی، برنامه و قانون دارد. به علاوه، خداوند متعال، خود، موضوع ایجاد الفت و دوستی میان مؤمنان را بر عهده گرفته است و خیر جامعۀ اسلامی را در دوستی و خیرخواهی نسبت به یکدیگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و برای ازدیاد محبّت میان آنها مسابقه گذاشته است. اسلام در تأکید بر دوستی میان مردم، تا جایی پیش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که آن را نیمی از عقل و نیمی از دین معرّفی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. اینها همراه موضوعات دیگر، فصل اوّل این مبحث (بخش) را تشکیل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم به تحذیر از دشمنی، جدایی و حتّی قهر مؤمنان با یکدیگر و اسباب تشدید دشمنی و بیان زشتی و آثار زیانبار آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد. در اسلام، آنچه موجب دوستىِ مردم با يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به عنوان تکليف و وظيفۀ وجوبى يا استحبابى شناخته شده، و آنچه به بغض و عداوت مردم نسبت به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد، به صورت حکم تحريمى يا تنزيهى، ممنوع گرديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم در بارۀ اسباب محبّت و آداب و حقوق آن است. روایات این فصل، برنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام براى ايجاد پيوند دوستى ميان مردم و تحکيم و تقويت آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم، بیانگر موانع محبّت و برنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عملى اسلام برای پيشگيرى از خطرهاى نفرت و دشمنی است. اسلام به موانعی مانند: بدذاتی، بدخویی، عیبجویی و سرزنشگری، خرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیری، تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظری، ستیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گری، خودبرتربینی، نیرنگبازی، حسادت، کینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توزی، بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خیری و... بر سر راه دوستی اشاره دارد، چنان که عواملی مانند: الهام، سازگاری جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، باخدا بودن، حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرایی، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیّتی، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمانی، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی، گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویی، اخلاص، تواضع، وفاداری، انصاف، راستگویی، نرمی، بخشندگی و بخشایشگری، دید و بازدید، دهش، مدارا، کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنی، تقوا و... را در جهت ایجاد، تقویت و بسط دوستی مؤثّر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل پنجم، از آداب دوستی سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. نخستین ادب، آن است که دوستی و دشمنی با دیگران به خاطر خدا باشد. دوستی به خاطر خدا یا همان برادری دینی، ارزش و جایگاهی بس والا دارد و مایۀ ایمنی از عذاب الهی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پیامبر خدا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه وآله - فی حِسابِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ يومَ القِيامَةِ-: يُؤتیٰ بِعَبدٍ مُحسِنٍ فی نَفسِهِ لا يَریٰ أنَّ لَهُ ذَنباً، فَيَقولُ لَه: هَل کُنتَ تُوالی أولِيائی؟ قالَ: کُنتُ مِنَ النّاسِ سِلماً. قالَ: فَهَل کُنتَ تُعادی أعدائی؟ قالَ: يا رَبِّ! لَم يَکُن بَينی وَ بَينَ أحَدٍ شَیءٌ. فَيَقولُ اللهُ عز وجل: لا يَنالُ رَحمَتی مَن لا يُوالی أولِيائی وَ يُعادی أعدائی» (المعجم الکبير: ج۲۲ ص۵۹ ح۱۴۰)، «امام باقر علیه السلام: «لَو صُمتُ النَّهارَ لا اُفطِرُ، وَ صَلَّيتُ اللَّيلَ لا أفتُرُ، وَ أنفَقتُ مالی فی سَبيلِ اللهِ عِلقاً عِلقاً، ثُمَّ لَم تَکُن فی قَلبی مَحَبَّةٌ لِأَولِيائِهِ وَ لا بِغضَةٌ لِأَعدائِهِ، ما نَفَعَنی ذٰلِکَ شَيئاً» (تاريخ اليعقوبی: ج۲ ص۳۲۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و غفران ذنوبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امام صادق علیه السلام: «مَن أحَبَّ اللّٰهَ وَ أبغَضَ عَدُوَّهُ، لَم يُبغِضهُ لِوِترٍ وَتَرَهُ فِی الدُّنيا، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ بِمِثلِ زَبَدِ البَحرِ ذُنوباً؛ کَفَّرَهَا اللّٰهُ لَهُ»(المحاسن: ج۱ ص۴۱۳ ح۹۴۵) و همو علیه السلام: «مَن أحَبَّنا لِلّٰهِ وَ أحَبَّ مُحِبَّنا لا لِغَرَضِ دُنيا يُصيبُها مِنهُ، وَ عادیٰ عَدُوَّنا لا لإحنَةٍ کانَت بَينَهُ وَ بَينَهُ، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ وَ عَلَيهِ مِنَ الذُّنوبِ مِثلُ رَملِ عالِجٍ وَ زَبَدِ البَحرِ، غَفَرَ اللّٰهُ تَعالیٰ لَهُ» (الأمالی، طوسی: ص۱۵۶ ح۲۵۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر دو سوی دوستی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. این گونه دوستی، حقوق دشواری را نیز بر دوش دو سوی رابطه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد، مانند: بر خود مقدّم داشتن، جویا شدن حال دوست، باز داشتن از بدی، دفاع و دعا در غیاب و.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ این موارد، پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر در عنوان (مَدخل) مستقلّ «الإخاء (برادری)» آمده و در این جا تکرار نشده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از یافتن دوست خوب باید در نگاهداری او بکوشیم و آدابی را رعایت کنیم. نگاهداری دوستان، آسان نیست و نیازمند شناخت خوب آنان است. همچنین لازم است با آنها گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو باشیم و دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان را بی هیچ ظاهرسازی و فریبکاری، به آنها ابراز کنیم. پرهیز از بخل، بدگمانی، تحقیر، افراط یا تفریط، مخالفت، جدال، خیانت، رهاسازی در سختی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، تندی، باطل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی و ستم، ستیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویی و... نیز در این راه ضرورت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوستی میان انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، واجب و حرام نیز دارد که در فصل ششم آمده است. دوستی خدا و پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام واجب است و ایمانِ انسان بدون آنها تمام نخواهد بود. اوّلین پرسش مهمّ آخرت، از دوستی اولیای خداست؛ امّا دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مستحب، بسیار است و شامل دوستی مردم، اهل علم، خردمندان، نیکان، پدر و مادر و فرزندان و همسر و اقوام، همسایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نیازمندان، اهل فضل و کمال، حاملان قرآن و... می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مکروه نیز کم نیست و شامل دوستی اهل شر و بدی، عوام الناس، دروغگویان و خیانتکاران، اهل فسق و فجور، قاطعان رحم، پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنان، جاهلان و احمقان، حسودان و کینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توزان، آنان که از انسان دوری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزینند، اهل دنیا، کسانی که دل انسان از آنان نفرت دارد و... می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. دوستی حرام، شامل دوستی ستمگران و دشمنان خدا و خلق خداست. غیر از اشخاص، دوستی برخی چیزها (مانند: دنیا، مال، جاه و مقام، حشمت، ستایش و...&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز مذموم شمرده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم به آثار و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد. برای یافتن نشانۀ دوستی، بهترین راه، رجوع به دل است که فریب نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. چاپلوسی، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بر ناراستی محبّت است، همان طور که ستایش در پشت سر، نشانۀ راستی آن است. یادکرد دوست و همدردی در خوشی و ناخوشی نیز از دیگر نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دوستی است. اعمال عبادی، حتّی اگر هزاران سال نماز و روزه و جهاد و... باشد، در سرنوشت نهایی انسان نقشی اندک دارند و نقش اصلی را حب و بغض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ایفا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. مردم با دوستانشان گرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرنوشت با آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند. اگر آنان خوب و بهشتی باشند، دوستانشان نیز چنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به همین ترتیب، دوستان پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام در بهشت جای دارند. البتّه گاه برخی دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مایۀ دردسر است. نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش یوسف علیه السلام است که هر کس او را دوست داشت، برایش مایۀ زحمت شد. دوستی عمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش موجب شد یوسف را بدزدد. دوستی پدرش، حسادت برادران را بر انگیخت و دوستی همسر عزیز مصر، موجب زندانی شدنش گردید.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص419 ح937 و 938.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در انتها فصلی به احوال عشق و عاشقان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد که به کوتاهی از پریشان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالی شیفتگان و بیمارگونگی آنها گفت و گو شده و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی در عشق را زمینۀ ورود به بهشت و کفّارۀ گناهان شمرده است. البتّه برخی عشق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز مورد ستایش است و آن، عشق حقیقی به حضرت حق است. در روایات اسلامی، گاهی از عشق به عبادت، عشق به شهادت و مانند آن نیز سخن رفته است. عشق دیگر موجودات مانند پرندگان و کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و... به پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام نیز شایستۀ یادکرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القسم-الأول-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِسمُ الأَوَّل: مَحَبَةُ اللّهِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث یکم:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوست داشتن خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-الترغيب-في-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: التَّرغيبُ في مَحَبَّةِ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشويق به خدادوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: فَضلُ مَحَبَّةِ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضيلت خدادوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ ٱللهِ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِلهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و برخى از مردم، در برابر خدا، همانندهايى [براى او] بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزينند و آنها را چون دوستى خدا، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند؛ ولى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوستی بيشترى به خدا دارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِن كَانَ ءَابَآؤُكُمْ وَ أَبْنَآؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَآ أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَـتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 التوبة: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: «اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالى که گرد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و تجارتى که از کسادش بيمناکيد و سراهايى را که خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وى، دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند، پس منتظر باشيد تا خدا فرمانش را [به اجرا در] آورد» و خداوند، گروهِ فاسقان را راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أَحِبُّوا اللهَ مِن كُلِّ قُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۲۴ ح۴۴۱۴۷ نقلاً عن هنّاد عن أبي سلمة بن عبد الرحمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خدا را با همۀ قلبتان، دوست بداريد.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن آثَرَ مَحَبَّةَ اللهِ عَلیٰ مَحَبَّةِ النّاسِ، كَفاهُ اللهُ مُؤنَةَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج۱ ص۲۷۵ ح۴۴۶ و ۴۴۷، كنز العمّال: ج۱۵ ص۷۹۰ ح۴۳۱۲۷ نقلاً عن أبي عبد الرحمان السلمي عن عائشة و ح۴۳۱۲۸ نقلاً عن الديلمي و فيها «نفسه» بدل «الناس».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: هر که دوستی خدا را بر دوستی مردم مقدّم دارد، خداوند، او را از گرفتاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که مردم برای او ایجاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، کفایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ناجیٰ داوودُ عليه السلام رَبَّهُ فَقالَ: إِلٰهي! لِكُلِّ مَلِكٍ خِزانَةٌ، فَأَينَ خِزانَتُكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جَلَّ جَلالُهُ: لي خِزانَةٌ أَعظَمُ مِنَ العَرشِ، وَ أَوسَعُ مِنَ الكُرسِيِّ، وَ أَطيَبُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجَنَّةِ، وَ أَزيَنُ مِنَ المَلَكوتِ، أَرضُهَا المَعرِفَةُ، وَ سَماؤُهَا الإِيمانُ، وَ شَمسُهَا الشَّوقُ، وَ قَمَرُهَا المَحَبَّةُ، وَ نُجومُهَا الخَواطِرُ، وَ سَحابُهَا العَقلُ، وَ مَطَرُهَا الرَّحمَةُ، وَ أشجارُهَا الطّاعَةُ، وَ ثَمَرُهَا الحِكمَةُ، وَ لَها أربَعَةُ أبوابٍ: العِلمُ، وَ الحِلمُ، وَ الصَّبرُ، وَ الرِّضا؛ أَلا وَ هِيَ القَلبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۴۹ ح۶، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: داوود علیه السلام با پروردگارش مناجات کرد و گفت: بار الها! هر پادشاهى، خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد. خزانۀ تو کجاست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل فرمود: «من خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارم بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از عرش، گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از کرسى، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوتر از بهشت و آراسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ملکوت. زمينِ آن، معرفت است و آسمانش ايمان، و خورشيدش شوق، و ماهتابش دوستى، و ستارگانش خطورات [ربّانی در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها]، و ابرش خِرد، و بارانش رحمت، و درختانش طاعت و ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش حکمت. آن را چهار در است: دانش، بردبارى، شکيبايى، و خشنودى. باخبر باش که اين خزانه، همان دل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِمَن سَأَلَهُ: أَيُّ النّاسِ أَفضَلُِ إيماناً؟ -: أَصدَقُهُم حُبّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۲۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در پاسخ کسى که پرسيد: بهترينِ مردم از لحاظ ايمان کدام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ -: راستگوترينِ آنها در دوستى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الإِيمانُ في قَلبِ الرَّجُلِ أَن يُحِبَّ اللهَ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۱۱۴ ح۳۸۶ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ايمان در دل انسان، آن است که خدا را دوست بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: قالَ أبُو الدَّرداءِ لِكَعبٍ: أَخبِرني عَن أَخَصِّ آيَةٍ - يَعني فِي التَّوراةِ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَقولُ اللّهُ تَعالىٰ: «طالَ شَوقُ الأَبرارِ إِلىٰ لِقائي، وَ إِنّى إِلىٰ لِقائِهِم لَأَشَدُّ شَوقاً».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ مَكتوبٌ إِلىٰ جانِبِها: «مَن طَلَبَني وَجَدَني، وَ مَن طَلَبَ غَيري لَم يَجِدني».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أَبُو الدَّرداءِ: أَشهَدُ أَنّي لَسَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ هٰذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۶۹؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ابو دردا به کعب گفت: مرا از خاص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آيۀ تورات، باخبر کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «شوق نيکان براى ديدارم، طولانى گشت، حال آن که من به ديدارشان بسيار مشتاق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نیز گفت: در کنار اين آيه، نوشته شده است: «هر که مرا بجويد، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، و هر که جز مرا بجويد، مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو دردا گفت: شهادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم من نيز شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که پيامبر خدا - که خدا بر او و خاندانش درود فرستد - چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِختَرتُ مِنَ التَّوراةِ اثنَي عَشَرَ آیَةً فَنَقَلتُها إلَی العَرَبِیَّةِ... السّادِسَةُ: يَا بنَ آدَمَ! خَلَقتُ الأَشياءَ کُلَّها لِأَجلِكَ، وَ خَلَقتُكَ لِأَجلي، وأَنتَ تَفِرُّ مِنيّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموعظ العددّیة للعاملي: ص۴۱۹ـ۴۲۰، مشارق أنوار الیقین: ص۱۷۹ و فیه «في الأحادیث القدسیة» من دون إسنادٍ إلی النبيّ أو أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: از تورات، دوازده آیه برگزیدم و آنها را به عربی ترجمه کردم...: ششم: اى آدميزاد! همه چيز را براى تو آفريدم و تو را براى خودم آفريدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُسد الغابة عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمروٍ: إِنَّ أبا رَزينٍ قالَ: مَا الإِيمانُ يا رَسولَ اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا يَكونُ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَيكَ مِنَ اللهِ وَ مِن رَسولِهِ، وَ لَأَن تُؤخَذَ فَتُحرَقَ بِالنّارِ أَحَبُّ إِلَيكَ مِن أَن تُشرِكَ بِاللهِ عزّ وجلّ، وَ تُحِبُّ غَيرَ ذي نَسَبٍ لا تُحِبُّهُ إلّا لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسد الغابة: ج۶ ص۱۰۶ ح۵۸۸۵، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۴۷۰ ح۱۶۱۹۴، كنز العمّال: ج۱ ص۲۸۹ ح۱۴۰۲ نقلاً عن تاريخ دمشق و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: ابو رَزين پرسيد:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! ايمان چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ايمان، آن است که هيچ چيز نزد تو محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خدا و پيامبرش نباشد و این که اگر تو را بگيرند و به آتش بسوزانند، نزد تو محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن باشد که براى خداى عز وجل شريکى قرار دهى و [این که] بيگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را [که هيچ پيوند خويشى با تو ندارد،] تنها براى خدا دوست بدارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: رُوِيَ أَنَّهُ صلّی اللّه عليه وآله سَلَّمَ عَلَيهِ غُلامٌ دونَ البُلوغِ وَ بَشَّ لَهُ وَ تَبَسَّمَ فَرَحاً بِالنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: أ تُحِبُّني يا فَتیٰ؟ فَقالَ: إي وَ اللهِ يا رَسولَ اللهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: مِثلَ عَينَيكَ؟ فَقالَ: أكثَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مِثلَ أبيكَ؟ فَقالَ: أكثَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مِثلَ أُمِّكَ؟ فَقالَ: أكثَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مِثلَ نَفسِكَ؟ فَقالَ: أَكثَرَ- وَ اللهِ-يا رَسولَ اللهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَ مِثلَ رَبِّكَ؟ فَقالَ: اللّٰهَ اللّٰهَ اللّٰهَ يا رَسولَ اللهِ، لَيسَ هٰذا لكَ وَ لا لِأَحَدٍ! فَإِنَّما أحبَبتُكَ لِحُبِّ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالتَفَتَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ مَن کانَ مَعَهُ وَ قالَ: هٰكَذا كونوا؛ أحِبُّوا اللهَ لِإِحسانِهِ إلَيكُم وَ إِنعامِهِ عَلَيكُم، وَ أحِبّوني لِحُبِّ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: حکايت شده است که نوجوانى که هنوز به سنّ بلوغ نرسيده بود، به پيامبر صلی اللّه علیه وآله سلام کرد و از خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالىِ ديدن ايشان، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گشاده گشت و لبخند زد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «اى جوان! مرا دوست دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، آرى،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون چشمانت؟». گفت: بيشتر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون پدرت؟». گفت: بيشتر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون مادرت؟». گفت: بيشتر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون خودت؟». گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، بيشتر، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون پروردگارت؟». گفت: خدا را، خدا را، خدا را،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! اين مقام، نه براى توست و نه ديگرى. در حقيقت، تو را براى دوستىِ خدا، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، پيامبر صلی اللّه علیه وآله به همراهان خود رو کرد و فرمود: «اين گونه باشيد. خدا را به سبب احسان و نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به شما، دوست بداريد و مرا براى دوستى خدا، دوست بداريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في مُناجاتِهِ -: سَيِّدي! أَنتَ أَنقَذتَ أَولِياءَكَ مِن حَيرَةِ الشُّكوكِ، وَ أَوصَلتَ إِلیٰ نُفوسِهِم حَبرَةَ المُلوكِ... وَ عَقَدتَ عَزائِمَهُم بِحَبلِ مَحَبَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۷۲ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در مناجاتش-: سَرورم! تو دوستانت را از حيرت شک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها رهايى بخشيدى و به جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان شادمانىِ پادشاهان را رساندى... و اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را با رشتۀ دوستى خودت استوار کردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في الدُّعاءِ -: إِنَّهُ لا يَنبَغي لِمَن حَمَّلتَهُ مِن نِعَمِكَ ما حَمَّلتَنا أَن يَغفُلَ عَن شُكرِكَ، وَ أَن يَتَشاغَلَ بِشَيءٍ غَيرِكَ، يا مَن هُوَ عِوَضٌ عَن كُلِّ شَيءٍ وَ لَيسَ مِنهُ عِوَضٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۵ ح۱۹ نقلاً عن الکتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در دعا -: به راستى براى آن کس که از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که به ما دادى به وى [نيز] عنايت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، سزاوار نيست که از سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات غفلت ورزد و به کسى جز تو مشغول گردد،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کسى که جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزين همه چيز هستى و چيزى جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزين تو نيست!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللهَ أوحیٰ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام:... يا موسیٰ، ذِكري لِلذّاكِرينَ، وَ زِيارَتي لِلمُشتاقينَ، وَ جَنَّتي لِلمُطيعينَ، وَ أَنَا خاصَّةٌ لِلمُحِبّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۰۰ و ص۶۰ و فیه «إنَّ اللّٰهَ تعالیٰ أوحیٰ إلیٰ داوود عليه السلام...»، أعلام الدين: ص۲۷۹من دون إسناد إليهِ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۴۰ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند به موسى علیه السلام وحى کرد:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... اى موسى! یاد کردن من برای یاد کنندگان من است و بهشتم براى فرمانبران؛ امّا من ويژۀ دوستداران هستم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما أَنعَمَ اللهُ عزّ وجلّ عَلیٰ عَبدٍ أَجَلَّ مِن أَن لا يَكونَ في قَلبِهِ مَعَ اللهِ عزّ وجلّ غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۲۱۹، تنبیه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۰۸، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص۳۲۸ ح۱۸۲، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل نعمتى بالاتر از اين به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نداده است که در قلبش جز خدا نباشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الحُبُّ أَفضَلُ مِنَ الخَوفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۲۹ ح۹۸ عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص۳۵۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۶ ح۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دوستی [خدا]، برتر از ترس [از خدا] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، بي فَافرَح، وَ بِذِكري فَتَلَذَّذ، وَ بِمُناجاتي فَتَنَعَّم؛ فَعَن قَريبٍ أُخلِي الدّارَ مِنَ الفاسِقينَ، وَ أَجعَلُ لَعنَتي عَلَى الظّالِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۲۶۳ ح۲۸۰ عن يونس بن ظبيان، قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۹۹ ح۲۵۴ نحوه، روضة الواعظين: ج۲ ص۴۴۳ ح۱۵۴۲، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل به داوود علیه السلام وحى فرمود که: «اى داوود! به من شاد باش و از ياد من لذّت ببر و به راز و نياز با من خوش باش؛ چرا که به زودى، خانه را از نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاران، خالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و لعنتم را بر ستمکاران قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: کانَ فيما وَعَظَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ بِهِ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام:... يا عيسیٰ، أحيِ ذِكري بِلِسانِكَ، وَ ليَكُن وُدّي في قَلبِكَ.… يا عيسىٰ، اِبكِ عَلیٰ نَفسِكَ فِي الصَّلاةِ، وَ انقُل قَدَمَيكَ إِلیٰ مَواضِعِ الصَّلَواتِ، وَ أَسمِعني لَذاذَةَ نُطقِكَ بِذِكري؛ فَإِنَّ صَنيعي إِلَيكَ حَسَنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۶۰۶ ـ ۶۰۸ ح۸۴۱ عن أبي بصير، الكافي: ج۸ ص۱۳۲ ح۱۰۳ عنهم عليهم السلام، تحف العقول: ص۴۹۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۲۹۰ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله اندرزهاى خداوند - تبارک و تعالى - به عيسى بن مريم علیه السلام اين بود که: «...&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عيسى! ياد مرا با زبانت، زنده بدار و محبّتم را در دلت بدار.…&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عيسى! در نماز، بر حال خويشتن، گريه کن و به سوى جايگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نماز، گام بردار و لذّت زبان گشودنت به ياد مرا به من بشنوان؛ چرا که من به تو نيکى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: القَلبُ حَرَمُ اللهِ، فَلا تُسكِن حَرَمَ اللهِ غَيرَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۵۱۸ ح۱۴۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دل، حرم خداست. پس در حرم خدا، غير خدا را جاى مده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلیٰ بَعضِ الصِّدّيقينَ: إِنَّ لي عِباداً مِن عِبادي يُحِبّونّي وَ أُحِبُّهُم، وَ يَشتاقونَ إِلَيَّ وَ أَشتاقُ إِلَيهِم، وَ يَذكُرونّي وَ أَذكُرُهُم، فَإِن أَخَذتَ طَريقَتَهُم أَحبَبتُكَ، وَ إن عَدَلتَ عَنهُم مَقَتُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۲۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۶ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسکّن الفؤاد: خداى متعال به يکى از صدّيقان وحى فرمود که: «مرا در ميان بندگانم، بندگانى است که دوستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم، و مشتاق من&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من، مشتاق آنانم، و مرا ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و من، يادشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. پس اگر راه آنان را در پيش گيرى، تو را نيز دوست دارم و اگر از راه آنان منحرف شوى، دشمنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في دُعائِهِ -: إِلٰهي! فَتَدارَكني بِرَحمَتِكَ الَّتي بِها تَجمَعُ الخَيراتِ لِأَولِيائِكَ، وَ بِها تَصرِفُ السَّيِّئاتِ عَن أَحِبّائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۲۶۳، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۸۱ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش -: معبود من! با رحمت خود که با آن، همۀ نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را براى اوليايت گِرد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و با آن، بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از دوستانت دور ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مرا در ياب.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَمحَضُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحض من كلّ شيء: الخالص الذي لا یشوبه و لا یخالطه شيء (اُنظر: لسان العرب: ج۷ ص۲۲۷ «محض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلٌ الإِيمانَ بِاللهِ، حَتّیٰ يَكونَ اللهُ أَحَبَّ إِلَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «أحبّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، و التصویب من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن نَفسِهِ وَ أَبيهِ وَ أُمِّهِ وَ وُلدِهِ وَ أَهلِهِ وَ مالِهِ وَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سقطت الواو من المصدر و أضفناها من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّاسِ كُلِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۲۰۱ ح۱۱۳ عن الحسين بن سيف، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هيچ کس ايمانش به خدا خالص نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، مگر آن که خداوند در نزد او از خودش و پدرش و مادرش و زن و فرزندش و اموالش و از همۀ مردم، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: لَمّا سُئِلَ الصّادِقُ عليه السلام عَنِ الصِّدقِ، فَقالَ ما مَعناهُ: هُوَ أَن لا تَختارَ عَلَى اللهِ غَيرَهُ؛ فَإِنَّهُ تَعالیٰ قالَ: (هُوَ اجتَباكُم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فإِذا کانَ اجتبَاكَ فَاجتَبِهِ أَنتَ؛ لا تَختَر عَلَيهِ هَواكَ وَ لا دُنياكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۲۲۳ ح۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: هنگامی که از امام صادق علیه السلام در بارۀ معناى صدق پرسیدند، مطالبی به این مضمون فرمود: صدق، يعنى غیر خدا را به جاى او بر نگزينى؛ چرا که خداى متعال فرموده است: {او شما را برگزيده است). پس چون او تو را برگزيده است، تو هم او را برگزين و هوس خودت و دنياى خودت را به جاى او مگزين.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التامون-في-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: التّامّونَ في مَحَبَّةِ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کاملان در خدادوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ الأَشياءِ إِلَيَّ، وَ اجعَل خَشيَتَكَ أخوَفَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَشياءِ عِندي، وَ اقطَع عَنّي حاجاتِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا بِالشَّوقِ إِلیٰ لِقائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۱۸۲ ح۳۶۴۸ و ص۲۱۲ ح۳۸۱۳ كلاهما نقلاً عن حلية الأولياء عن الهيثم بن مالك الطائي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ چيزها برايم قرار ده، و ترس از خودت را ترس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورترينِ چيزها نزدم قرار ده و با شوق ديدارت، نيازهاى دنيايى را از من بِبُر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ حُبَّكَ، وَ حُبَّ مَن يُحِبُّكَ، وَ العَمَلَ الَّذي يُبَلِّغُني حُبَّكَ. اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِن نَفسي وَ أَهلي وَ مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الماءِ البارِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۱۹۵ ح۳۷۱۸ نقلاً عن أبي داوود و الحاكم و الترمذي عن أبي الدرداء و ص۲۰۹ ح۳۷۹۴ نقلاً عن حلية الأولياء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! دوستىِ تو و دوستىِ آن که دوستت دارد و کردارى را که مرا به دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. خدایا! دوستىِ خودت را نزد من، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خودم و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آب خُنَک، قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - مِن خُطبَةٍ لَهُ قَبلَ وَفاتِهِ -: يا أَيُّهَا النّاسُ! إِنَّهُ قَد كَبُرَ سِنّي، وَ دَقَّ عَظمي، وَ انهَدَمَ جِسمي، وَ نُعِيَت إِلَيَّ نَفسي، وَ اقتَرَبَ أجَلي، وَ اشتَدَّ مِنِّي الشَّوقُ إِلیٰ لِقاءِ رَبّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۴۷ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۷۳ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سخنرانی خود قبل از وفاتش -: اى مردم! کهن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و استخوانم سست شده و پيکرم فرو ريخته است و به من خبر مردنم را داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مرگم نزديک شده و شوق ديدار پروردگارم در من، شديد شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ جَعَلَ قُرَّةَ عَيني فِي الصَّلاةِ، وَ حَبَّبَها إِلَيَّ كَما حَبَّبَ إِلَى الجائِعِ الطَّعامَ وَ إِلَى الظَّمآنِ الماءَ؛ فَإِنَّ الجائِعَ إِذا أكَلَ الطَّعامَ شَبِعَ، وَ إِذا شَرِبَ الماءَ رَوِيَ، وَ أَنَا لا أَشبَعُ مِنَ الصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۲۸ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۶۶ ح۲۶۶۱، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۴، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۳۳ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، روشنىِ چشم مرا در نماز قرار داده و آن را محبوب من کرده، چنان که غذا را براى گرسنه و آب را براى تشنه محبوب گردانیده است. گرسنه هنگامى که غذا بخورد، سير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تشنه هنگامى که آب بنوشد، سيراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى من از نماز، سير نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الشَّريعَةُ أَقوالي، وَ الطَّريقَةُ أَفعالي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «الطريقة أقوالي»، و الصواب ما أثبتناه كما في عوالي اللآلي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الحَقيقَةُ أَحوالي، وَ المَعرِفَةُ رَأسُ مالي، وَ العَقلُ أَصلُ ديني، وَ الحُبُّ أَساسي، وَ الشَّوقُ مَركَبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۱۱ ص۱۷۳ ح۱۲۶۷۲ نقلا عن عوالي اللآلي: ج۴ ص۱۲۴ ح۲۱۲ و ليس فيه ذيله من «و المعرفة رأس...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: شريعت، گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من است و طريقت، کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم و حقيقت، احوالم و معرفت، سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و عقل، اساس دينم و دوستى، بنيادم و شوق، مَرکبم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِلٰهي! وَ عِزَّتِكَ وَ جَلالِكَ! لَقَد أحبَبتُكَ مَحَبَّةً استَقَرَّت حَلاوَتُها في قَلبي، وَ ما تَنعَقِدُ ضَمائِرُ مُوَحِّديكَ عَلیٰ أنَّكَ تُبغِضُ مُحِبّيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۳۱۸ عن الإمام العسكريّ عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۰۸ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: معبود من! به عزّت و جلالت سوگند، چنان تو را دوست دارم که شيرينى آن، در دلم استوار گشته است. هرگز جان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسانى که تو را به يگانگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند، به اين باور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که تو دوستانت را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ کُمَیلٍ -: يا إِلٰهي وَ رَبّي وَ سَيِّدي وَ مَولايَ! لِأَيِّ الأُمورِ إِلَيكَ أشَكو؟! وَ لِما مِنها أَضِجُّ وَ أَبكي؟! لِأَليمِ العَذابِ وَ شِدَّتِهِ؟! أَم لِطولِ البَلاءِ وَ مُدَّتِهِ؟! فَلَئِن صَيَّرتَني لِلعُقوباتِ مَعَ أَعدائِكَ، وَ جَمَعتَ بَيني وَ بَينَ أَهلِ بَلائِكَ، وَ فَرَّقتَ بَيني وَ بَينَ أَحِبّائِكَ وَ أَولِيائِكَ، فَهَبني - يا إِلٰهي وَ سَيِّدي وَ مَولايَ وَ رَبّي - صَبَرتُ عَلیٰ عَذابِكَ، فَكَيفَ أصبِرُ عَلیٰ فِراقِكَ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح۹۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ص۳۳۵، البلد الأمين: ص۱۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در دعای خود که به «دعای کمیل» مشهور است -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معبود و پروردگار من و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آقا و سَرور من! از کدامين کار به تو شِکوه کنم و براى کدام يک از آنها بنالم و بگريم: براى دردناکى و سختىِ عذاب، يا براى درازناکى گرفتارى و بلا؟ که اگر مرا با دشمنانت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کيفر گردانى و مرا با سزامندانِ گرفتارى و بلايت در يک جا گرد آورى و بين من و دوستان و اوليايت جدايى افکنى، گيرم که -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معبود و پروردگار من و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آقا و سَرورم - بر عذابت شکيب ورزيدم، امّا چگونه بر جدايى از تو شکيبايى کنم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام - في دُعائِهِ -: أَنتَ الَّذي أَزَلتَ الأَغيارَ عَن قُلوبِ أَحِبّائِكَ حَتّیٰ لَم يُحِبّوا سِواكَ وَ لَم يَلجَؤوا إِلیٰ غَيرِكَ، أَنتَ المُونِسُ لَهُم حَيثُ أَوحَشَتهُمُ العَوالِمُ... ماذا وَجَدَ مَن فَقَدَكَ؟! وَ مَا الَّذي فَقَدَ مَن وَجَدَكَ؟! لَقَد خابَ مَن رَضِيَ دونَكَ بَدَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال (دار الكتب الإسلاميّة): ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۲۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام - در دعایش -: تو آنى که غیر خود را از دل عاشقانت برون بردى تا جز تو را دوست نداشته باشند و به غير تو پناه نياورند. آن گاه که در همۀ دنيا احساس تنهايى کنند، تو مونس آنانى.… آن که تو را از دست داد، چه به دست آورد؟ و آن که تو را يافت، چه از دست داد؟ هر که جز تو را به جاى تو پذيرفت، زيان کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في دُعائِهِ -: عَمِيَت عَينٌ لا تَراكَ عَلَيها رَقيباً، وَ خَسِرَت صَفقَةُ عَبدٍ لَم تَجعَل لَهُ مِن حُبِّكَ نَصيباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال (دار الكتب الإسلاميّة): ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۲۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام - در دعایش -: کور باد چشمى که تو را بر خود ناظر و نگهبان نبيند و زيانبار باد داد و ستد بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از محبّت تو سهمى نداشته باشد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: إِلٰهي وَ سَيِّدي! هَدَأَتِ العُيونُ، وَ غارَتِ النُّجومُ، وَ سَكَنَتِ الحَرَكاتُ مِنَ الطَّيرِ فِي الوُكورِ، وَ الحيتانِ فِي البُحورِ، وَ أَنتَ العَدلُ الَّذي لا يَجورُ، وَ القِسطُ الَّذي لا تَميلُ، وَ الدّائِمُ الَّذي لا يَزولُ، أَغلَقَتِ المُلوكُ أَبوابَها، وَ دارَت عَلَيها حُرّاسُها، وَ بابُكَ مَفتوحٌ لِمَن دَعاكَ يا سَيِّدي، وَ خَلا كُلُّ حَبيبٍ بِحَبيبِهِ، وَ أَنتَ المَحبوبُ إِلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۸۷ ص۳۰۸ ح۸۶ نقلاً عن صحيفة قديمة مصحّحة عن عمير بن المتوكّل عن أبيه عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: معبود من و سَرورم! چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آرام گرفتند و ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها فرو رفتند و جنبش پرندگان در آشيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ماهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در درياها آرام گرفتند، و تو دادگرى هستى که ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و عادلى هستى که [از حق] منحرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پايدارى هستى که زائل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پادشاهان، درهاى خود را بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نگهبانان، بر گِرد آنها در گردش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا درِ [رحمت] تو - اى سَرورم - براى آن که بخوانَدَت، گشوده است. هر دوستى، با محبوبش خلوت کرده است و تو محبوب منى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِلٰهي! لَو قَرَنتَني بِالأَصفادِ، وَ مَنَعتَني سَيبَكَ مِن بَينِ الأَشهادِ... ما قَطَعتُ رَجائي مِنكَ، وَ لا صَرَفتُ وَجهَ تَأميلي لِلعَفوِ عَنكَ، وَ لا خَرَجَ حُبُّكَ مِن قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۱ ص۱۶۷ عن أبي حمزة الثمالي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! اگر مرا به بند کشى و بخشش خود را ميان همه از من دريغ دارى...، اميدم را از تو بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَنم و روى آرزويم را از گذشت تو بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم و حبّ تو از دلم بيرون نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في زِيارَةِ أَمينِ اللهِ -: اللّٰهُمَّ إِنَّ قُلوبَ المُخبِتينَ إِلَيكَ والِهَةٌ، وَ سُبُلَ الرّاغِبينَ إِلَيكَ شارِعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۹۳ ح۹۳ عن مهدي بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صدقة الرقّي عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عن أبیه عن جدّه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در «زيارت امين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰه»&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: خدایا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاشعان، شيفتۀ توست و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها براى راغبان به تو، هموار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في مُناجاتِهِ -: سَيِّدي، أَنتَ دَليلُ مَنِ انقَطَعَ دَليلُهُ، وَ أمَلُ مَنِ امتَنَعَ تَأميلُهُ، فَإِن کانَت ذُنوبي حالَت بَينَ دُعائي وَ إجابَتِكَ فَلَم يَحُل كَرَمُكَ بَيني وَ بَينَ مَغفِرَتِكَ، وَ إِنَّكَ لا تُضِلُّ مَن هَدَيتَ، وَ لا تُذِلُّ مَن والَيتَ، وَ لا يَفتَقِرُ مَن أغنَيتَ، وَ لا يَسعَدُ مَن أشقَيتَ. وَ عِزَّتِكَ! لَقَد أحبَبتُكَ مَحَبَّةً استَقَرَّت في قَلبي حَلاوَتُها، وَ أنِسَت نَفسي بِبِشارَتِها، وَ مُحالٌ في عَدلِ أقضِيَتِكَ أَن تَسُدَّ أسبابَ رَحمَتِكَ عَن مُعتَقِدي مَحَبَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۶۹ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در مناجاتش -: سَرورم! تو راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى کسى هستى که بى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما شده و اميد کسى هستى که اميدش نااميد گشته است. پس اگر گناهانم ميان دعايم و اجابت تو حايل شده، کَرَم تو ميان من و بخششت حايل نشده است. تو آن را که هدايت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى و آن را که با او دوستى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، خوار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و آن که بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازش ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، درويش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن که شوربختش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. سوگند به عزتّت، چنان دوستت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم که شيرينى آن، در قلبم جاگير شده و جانم به مژدۀ آن، اُنس گرفته است. از داورى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عادلانۀ تو محال است که اسباب رحمت خويش را بر گره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنندگان رشتۀ محبّتت ببندى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِلٰهي وَ سَيِّدي! وَ عِزَّتِكَ وَ جَلالِكَ! لَئِن طالَبتَني بِذُنوبي لَأُطالِبَنَّكَ بِعَفوِكَ، وَ لَئِن طالَبتَني بِلُؤمي لَأُطالِبَنَّكَ بِكَرَمِكَ، وَ لَئِن أدخَلتَنِي النّارَ لَأُخبِرَنَّ أهلَ النّارِ بِحُبّي لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۵۹۶ ح۶۹۱ عن أبي حمزة الثمالي، الإقبال: ج۱ ص۱۷۲، المصباح للكفعمي: ص۷۹۵، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۹۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: بار الها و سَرورا! به عزّت و جلالت سوگند، اگر مرا به سبب گناهانم بازخواست کنی، تو را به عفو و گذشتت بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و اگر مرا به فرومایگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بازخواست کنی، تو را به کَرَمت بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و اگر مرا به آتش افکنی، به دوزخیان خواهم گفت که دوستت دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن أبي حمزة عن أبيه: رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليه السلام في فِناءِ الكَعبَةِ فِي اللَّيلِ وَ هُوَ يُصَلّي، فَأَطالَ القِيامَ؛ حَتّیٰ جَعَلَ مَرَّةً يَتَوَكَّأُ عَلیٰ رِجلِهِ اليُمنیٰ، وَ مَرَّةً عَلیٰ رِجلِهِ اليُسریٰ، ثُمَّ سَمِعتُهُ يَقولُ بِصَوتٍ كَأَنَّهُ باكٍ: يا سَيِّدي، تُعَذِّبُني وَ حُبُّكَ في قَلبي؟! أما وَ عِزَّتِكَ! لَئِن فَعَلتَ لَتَجمَعَنَّ بَيني وَ بَينَ قَومٍ طالَما عادَيتُهُم فيكَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۷۹ ح۱۰، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۱۰۷ ح۱۰۰ و راجع مصباح المتهجّد: ص۲۷۱ ح۳۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از محمّد بن ابى حمزه، از پدرش -: امام زين العابدين علیه السلام را شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، در آستان کعبه ديدم که به نماز، ايستاده است و چندان قيام خود را به درازا کشانْد که گاه بر پاى راست خود، تکيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و گاه بر پاى چپش. سپس شنيدم که با صدايى اندوهناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اى سَرورم! آيا مرا عذاب خواهى کرد، در حالى که مِهر تو در دلم جاى دارد؟! به عزّتت سوگند، اگر چنين کنى، بين من و کسانى جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى که زمانى طولانى، من به خاطر تو با آنان دشمنى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اللّٰهُمَّ هَدَأَتِ الأَصواتُ، وَ سَكَنَتِ الحَرَكاتُ، وَ خَلا كُلُّ حَبيبٍ بِحَبيبِهِ، وَ خَلَوتُ بِكَ، أَنتَ المَحبوبُ إِلَيَّ، فَاجعَل خَلوَتي مِنكَ اللَّيلَةَ العِتقَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۹۴ ح۳۳ عن أبي بصير، مصباح المتهجّد: ص۲۷۸ ح۳۸۳، جمال الأُسبوع: ص۱۴۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۳۰۳ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خدایا! صداها فرو نشست و جنبش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آرام گرفت و هر دوستى، با محبوب خود خلوت کرد. من نيز با تو خلوت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. تو محبوب منى. پس [تحفۀ] خلوت امشب مرا با خودت، رهايى از دوزخ قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ املَأْ قَلبي حُبّاً لَكَ، وَ خَشيَةً مِنكَ، وَ تَصديقاً وَ إيماناً بِكَ، وَ فَرَقاً مِنكَ، وَ شَوقاً إِلَيكَ، يا ذَا الجَلالِ وَ الإِكرامِ. اللّٰهُمَّ حَبِّب إِلَيَّ لِقاءَكَ، وَ اجعَل لي في لِقائِكَ خَيرَ الرَّحمَةِ وَ البَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۸۶ ح۲۴ عن ابن أبي يعفور، مصباح المتهجّد: ص۱۴۳ ح۲۳۲، الإقبال: ج۱ ص۱۷۳ عن الإمام زين العابدين عليه السلام و فيه «حَبِّب إلَيَّ لِقاءَكَ وَ أحبِب لِقائي، وَ اجعَل لي في لِقائِكَ الرّاحَةَ وَ الفَرَجَ وَ الكَرامَةَ»، بحار الأنوار: ج۹۸ص۹۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خدایا!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صاحب کرامت و جلال! قلبم را از دوستى تو، ترس از تو، تصديق تو و ايمان به تو، و هراس از تو و اشتياق به خودت سرشار کن. خدایا! ديدارت را محبوبم ساز و برايم در ديدارت، بهترين رحمت و برکت را قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في دُعائِهِ -: سَيِّدي، أَنَا مِن حُبِّكَ جائِعٌ لا أَشبَعُ، أَنَا مِن حُبِّكَ ظَمآنُ لا أرویٰ، وا شَوقاه إِلیٰ مَن يَراني وَ لا أراهُ! يا حَبيبَ مَن تَحَبَّبَ إِلَيهِ، يا قُرَّةَ عَينِ مَن لاذَ بِهِ وَ انقَطَعَ إِلَيهِ، قَد تَریٰ وَحدَتي مِنَ الآدَمِيّينَ وَ وَحشَتي، فَصَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اغفِر لي، وَ آنِس وَحشَتي، وَ ارحَم وَحدَتي وَ غُربَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۱ ص۱۳۵، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۳۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش -: سَرورم! من گرسنۀ دوستى تواَم و سير نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم. من تشنۀ دوستى تواَم و سيراب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم. آه، چه اشتياقى دارم به آن که مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و من او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دوستدار کسی که به او اظهار دوستی کند!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روشنىِ چشم آن که به او پناه ببرد و يکسره به او بپيوندد! تو تنهايىِ مرا در ميان آدمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زادگان و وحشتم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى. پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و مرا بيامرز و وحشتم را به اُنس بدل کن و به تنهايى و غربتم، رحم نما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام - فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ -: السَّلامُ عَلَى الدُّعاةِ إِلَى اللهِ، وَ الأَدِلّاءِ عَلیٰ مَرضاةِ اللهِ، وَ المُستَقِرّينَ في أمرِ اللهِ، وَ التّامّينَ في مَحَبَّةِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۰ ح۳۲۱۳، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۹۶ ح۱۷۷ كلاهما عن موسی بن عبد اللّٰه النخعی، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۷۳ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۲ ص۱۲۸ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه السلام - در «زيارت جامعه» -: سلام بر دعوتگران به سوى خدا و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايان به سوى خشنودى خدا و استقرار یافتگان در فرمان خدا و به کمال رسیدگان در دوستى خدا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عبادة-المحبين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: عِبادَةُ المُحِبّينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرستش دوستداران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ العُبّادَ ثَلاثَةٌ: قَومٌ عَبَدُوا اللهَ عزّ وجلّ خَوفاً؛ فَتِلكَ عِبادَةُ العَبيدِ، وَ قَومٌ عَبَدُوا اللهَ- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- طَلَبَ الثَّوابِ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الأُجَراءِ، وَ قَومٌ عَبَدُوا اللهَ عزّ وجلّ حُبّاً لَهُ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الأَحرارِ، وَ هِيَ أفضَلُ العِبادَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۴ ح۵ عن هارون بن خارجة، نهج البلاغة: الحكمة ۲۳۷نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵۵ ح۱۲؛ البداية والنهاية: ج۹ ص۱۰۵ عن الإمام زين العابدين عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: بندگان، سه گروه اند: گروهى خدا را از سرِ هراس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند، که اين، پرستش بردگان است و گروهى در جستجوى پاداش اند، که اين، پرستش مزدوران است و گروهى خداوند را به سبب دوستیِ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند، که اين، پرستش آزادگان و برترين پرستش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ النّاسَ يَعبُدونَ اللهَ عزّ وجلّ عَلیٰ ثَلاثَةِ أوجُهٍ: فَطَبَقَةٌ يَعبُدونَهُ رَغبَةً في ثَوابِهِ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الحُرَصاءِ وَ هُوَ الطَّمَعُ، وَ آخَرونَ يَعبُدونَهُ فَرَقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَق: الخوف و الفزع (اُنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۳۰۴ «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّارِ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ العَبيدِ وَ هِيَ الرَّهبَةُ، وَ لٰكِنّي أعبُدُهُ حُبّاً لَهُ عزّ وجلّ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الكِرامِ وَ هُوَ الأَمنُ؛ لِقَولِهِ عزّ وجلّ: (وَ هُم مِّن فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: ۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لِقَولِهِ عزّ وجلّ: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَن أَحَبَّ اللهَ أَحَبَّهُ اللهُ عزّ وجلّ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ عزّ وجل کانَ مِنَ الآمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۸۸ ح۲۵۹ عن يونس بن ظبيان، علل الشرائع: ص۱۲ ح۸، الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۶۵، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۸ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مردم، خداوند عز وجل را سه گونه عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند: يک طبقه، او را از سرِ اشتياق به پاداشش عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، که اين، عبادت آزمندان است و اين، طمع است. گروهى ديگر، او را از ترس آتش، عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، که اين، عبادتِ بندگان است و اين [نشئت گرفته از] بيم است؛ ولى من از سرِ دوستیِ او عبادتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، که اين، عبادتِ آزادگان است و اين، [مايۀ] امن [و امان] است، به دليل اين سخن خداوند عز وجل: (و آنان از وحشت آن روز، در امان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند) و به دليل اين سخن خداوند عز وجل: (بگو: اگر خدا را دوست داريد، از من پيروى کنيد تا خداوند نيز دوستتان بدارد و گناهان شما را بر شما ببخشايد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر که خدا را دوست بدارد، خداوند عز وجل نيز او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و هر که خداوند عز وجل دوستش بدارد، از امان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتگان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: بَكیٰ شُعَيبٌ عليه السلام مِن حُبِّ اللهِ عزّ وجلّ حَتّیٰ عَمِيَ، فَرَدَّ اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ بَصَرَهُ، ثُمَّ بَكیٰ حَتّیٰ عَمِيَ، فَرَدَّ اللهُ عَلَيهِ بَصَرَهُ، ثُمَّ بَكیٰ حَتّیٰ عَمِيَ، فَرَدَّ اللهُ عَلَيهِ بَصَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا کانَتِ الرّابِعَةُ، أَوحَى اللهُ إِلَيهِ: يا شُعَيبُ، إِلیٰ مَتیٰ يَكونُ هٰذا أبَداً مِنكَ؟! إن يَكُن هٰذا خَوفاً مِنَ النّارِ فَقَد أجَرتُكَ، وَ إن يَكُن شَوقاً إِلَى الجَنَّةِ فَقَد أبَحتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِلٰهي وَ سَيِّدي! أَنتَ تَعلَمُ أنّي ما بَكَيتُ خَوفاً مِن نارِكَ، وَ لا شَوقاً إِلیٰ جَنَّتِكَ، وَ لٰكِن عَقَدَ حُبُّكَ عَلیٰ قَلبي، فَلَستُ أصبِرُ أو أراكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللهُ جَلَّ جَلالُهُ إِلَيهِ: أمّا إِذا کانَ هٰذا هٰكَذا، فَمِن أجلِ هٰذا سَأُخدِمُكَ كَليمي موسَى بنَ عِمرانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۷ ح۱ عن أنس، إرشاد القلوب: ص۱۷۱ نحوه؛ تاريخ بغداد: ج۶ ص۳۱۵ الرقم۳۳۶۲ عن شدّاد بن أوس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: شعيب علیه السلام از محبّت خداى عز وجل چندان گريست که نابينا شد. پس خداوند، بينايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به او باز گرداند. باز چندان گريست که نابينا شد. پس خداوند، بينايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به او باز گرداند. باز چندان گريست که نابينا شد. پس خداوند، بينايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به او باز گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرتبۀ چهارم، خداوند به او وحى کرد: «اى شعيب! اين کار را تا کِى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى همچنان تکرار کنى!؟ اگر اين کارَت از ترس دوزخ است، آن را از تو باز داشتم و اگر از اشتياق به بهشت است، آن را بر تو روا ساختم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعيب گفت: بار الها و سَرورا! تو خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که از ترس دوزخت يا از سرِ اشتياق به بهشتت گريه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ بلکه محبّت تو با قلبم پيوند خورده است. از اين رو، تاب صبورى ندارم، تا آن که تو را ببينم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند عز وجل به او وحى کرد: «هان! حال که کارَت به اين سبب است، به زودى همسخنم موسى بن عمران را به خدمت تو در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الفخر الرازي: رُوِيَ أنَّ عيسیٰ عليه السلام مَرَّ بِثَلاثَةِ نَفَرٍ قَد نَحَلَت أبدانُهُم وَ تَغَيَّرَت ألوانُهُم، فَقالَ لَهُم: مَا الَّذي بَلَغَ بِكُم ما أریٰ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: الخَوفُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَقٌّ عَلَى اللهِ أَن يُؤمِنَ الخائِفَ. ثُمَّ تَرَكَهُم إِلیٰ ثَلاثَةٍ آخَرينَ، فَإِذا هُم أشَدُّ نُحولاً وَ تَغَيُّراً، فَقالَ لَهُم: مَا الَّذي بَلَغَ بِكُم إِلىٰ هٰذَا المَقامِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: الشَّوقُ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: حَقٌّ عَلَى اللهِ أَن يُعطِيَكُم ما تَرجونَ. ثُمَّ تَرَكَهُم إِلیٰ ثَلاثَةٍ آخَرينَ، فَإِذا هُم أشَدُّ نُحولاً وَ تَغَيُّراً، كَأَنَّ وُجوهَهُمُ المَرايا مِنَ النّورِ، فَقالَ: كَيفَ بَلَغتُم إِلىٰ هٰذِهِ الدَّرَجَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالُوا: بِحُبِّ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلَيهِ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ: أَنتُمُ المُقَرَّبونَ إِلَى اللّهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الفخر الرازي: ج۴ ص۲۲۷؛ تنبیه الخواطر: ج۱ ص۲۲۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الفخر الرازی: روایت شده: عيسى علیه السلام بر سه تن گذشت که رنگ چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان دگرگون و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان نزار شده بود. پس به آنان گفت: «چه چيز، شما را به اين حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، دچار کرده است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ترس از دوزخ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر خداوند، حق است که شخص&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسان را ايمنى بخشد». سپس از آنان گذشت و به سه تن ديگر رسيد که از آنان، لاغرتر و رنگ پريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بودند. پرسيد: «چه چيز، شما را به اين حالت، دچار کرده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اشتياق به بهشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر خداوند، حق است که آنچه را اميد داريد، به شما ببخشد». سپس از آنان گذشت و به سه تن ديگر رسيد که از آنان لاغرتر و رنگ پريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بودند و گويى چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان آينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از نور بود. پرسيد: «چگونه به این مرتبه رسیدید؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: با دوستىِ خداوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شماييد مقرّبان خداوند در روز قیامت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الدُّنيا حَرامٌ عَلیٰ أَهلِ الآخِرَةِ، وَ الآخِرَةُ حَرامٌ عَلیٰ أَهلِ الدُّنيا، وَ الدُّنيا وَ الآخِرَةُ حَرامانِ عَلیٰ أَهلِ اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۲۳۰ ح۳۱۱۰ عن ابن عبّاس؛ عوالي اللآلي: ج۴ ص۱۱۹ ح۱۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دنيا بر اهل آخرت، حرام است و آخرت، بر اهل دنيا حرام؛ امّا دنيا و آخرت، بر اهل خداوند عز وجل حرام اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إني-أحبك-فكن-لي-محبا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: إِنّي أُحِبُّكَ فَكُن لي مُحِبّاً&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: من دوستت دارم، پس دوستدارم باش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِختَرتُ مِنَ التَّوراةِ اثنَتَي عَشرَةَ آيَةً فَنَقَلتُها إِلَى العَرَبِيَّةِ، وَ أَنَا أنظُرُ إلَيها في كُلِّ يَومٍ ثَلاثَ مَرّاتٍ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُولیٰ: يَا بنَ آدَم، لا تَخافَنَّ سُلطاناً ما دامَ سُلطاني عَلَيكَ باقٍ، وَ سُلطاني علَيكَ باقٍ أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثّانِيَةُ: يَا بنَ آدَمَ، لا تَأنَس بِأَحَدٍ ما وَجَدتَني، فَمَتیٰ أرَدتَني مَملُوَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و في هامش المصدر: «و لعلّ في العبارة سقطاً».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ خَزائِني مَملُوَّةٌ أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثّالِثَةُ: يَا بنَ آدَمَ، لا تَأنَس بِأَحَدٍ ما وَجَدتَني، فَمَتیٰ أرَدتَني وَجَدتَني بارّاً قَريباً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّابِعَةُ: يَا بنَ آدَمَ، إِنّي أُحِبُّكَ، فَأَنتَ أيضاً أحبِبني.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاشِرَةُ: يَا بنَ آدَم، كُلٌّ يُريدُكَ لِأَجلِهِ، وَ أَنَا أُريدُكَ لِأَجلِكَ؛ فَلا تَفِرَّ مِنّي!.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة للعاملي: ص۴۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از تورات، دوازده آيه برگزيدم و آنها را به عربى ترجمه کردم، که خودم هر روز، سه بار به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين [آيه اين است]:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! از هيچ سيطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تا هنگامى که سيطرۀ من بر تو پايدار است، مترس. سيطرۀ من، هميشه پايدار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! چون مرا يافتى، با هيچ کس اُنس مگير. پس هر گاه مرا خواستى، [مرا] سرشار خواهى يافت و خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من، همواره سرشارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! چون مرا يافتى، با هيچ کس اُنس مگير. پس هر گاه مرا خواستى، مرا نزديک و نيکى کننده خواهى يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! من تو را دوست دارم. پس تو نيز مرا دوست بدار.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! هر کسی، تو را براى خودش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و من تو را براى خودت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم. پس، از من مگريز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكِّن الفؤاد: في أخبارِ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، أبلِغ أهلَ أرضي أنّي حَبيبُ مَن أَحَبَّني، وَ جَليسُ مَن جالَسَني، وَ مُؤنِسٌ لِمَن أنِسَ بِذِكري، وَ صاحِبٌ لِمَن صاحَبَني، وَ مُختارٌ لِمَنِ اختارَني، وَ مُطيعٌ لِمَن أطاعَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أَحَبَّني أحَدٌ أعلَمُ ذٰلِكَ يَقيناً مِن قَلبِهِ إلّا قَبِلتُهُ لِنَفسي، وَ أحبَبتُهُ حُبّاً لا يَتَقَدَّمُهُ أحَدٌ مِن خَلقي. مَن طَلَبَني بِالحَقِّ وَجَدَني، وَ مَن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَلَبَ غَيري لَم يَجِدني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَارفُضوا - يا أهلَ الأَرضِ - ما أنتُم عَلَيهِ مِن غُرورِها، وَ هَلُمّوا إِلیٰ كَرامَتي وَ مُصاحَبَتي وَ مُجالَسَتي وَ مُؤانَسَتي، وَ أنَسوا بي أُؤانِسكُم وَ أُسارِع إِلیٰ مَحَبَّتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۲۷، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۶ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسکّن الفؤاد: در خبرهاى داوود علیه السلام آمده است [که خدا به وى وحى فرمود]: «اى داوود! به اهل زمينم برسان که: من دوست کسی هستم که دوستم بدارد، و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين کسی هستم که هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين من باشد، و مونس کسى هستم که با ياد من اُنس گيرد، و يار کسى هستم که يار من باشد، و برگزينندۀ کسى هستم که مرا برگزيند، و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردار کسى هستم که فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردار من باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کس مرا دوست بدارد و اين را از قلب او به يقين بدانم، او را براى خودم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرم و چنان دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم که پيش از او هيچ يک از آفريدگانم را دوست نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. هر کس به راستى مرا بجويد، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و هر کس جز مرا بجويد، مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى زمينيان - اين دنياى پوچ [و باطل] را بگذاريد و به سوى کرامت و دوستى من و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى و همدمى با من بياييد و به من خو بگيريد تا با شما خو بگيرم و به سوى دوستى شما بشتابم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: أَوحَى اللهُ تعالیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، لَو يَعلَمُ المُدبِرونَ عَنّي كَيفَ انتِظاري لَهُم وَ رِفقي بِهِم وَ شَوقي إِلیٰ تَركِ مَعاصيهِم لَماتوا شَوقاً إِلَيَّ، وَ تَقَطَّعَت أوصالُهُم مِن مَحَبَّتي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، هٰذِهِ إرادَتي فِي المُدبِرينَ عَنّي، فَكَيفَ إرادَتي فِي المُقبِلينَ عَلَيَّ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، أحوَجُ ما يَكونُ العَبدُ إِلَيَّ إذَا استَغنیٰ عَنّي، وَ أَرحَمُ ما أكونُ بِعَبدي إِذا أَدبَرَ عَنّي، وَ أَجَلُّ ما يَكونُ عَبدي إِذا رَجَعَ إِلَيّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۲؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحی نمود:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى داوود! اگر آنان که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که چگونه در انتظارشان هستم و چه مِهرى به آنان دارم و چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدر مشتاقم که معصيتشان را ترک کنند، از اشتياق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردند و در راه محبّتم، بند از بندشان جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! اين، ارادۀ من است در بارۀ کسانى که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام در بارۀ روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورندگان به من، چگونه است؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! بيشترين نياز بنده به من، هنگامى است که از من احساس بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى کند و بيشترين مهربانى من به بنده، هنگامى است که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شود و بيشترين ارجمندى بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام نزد من، هنگامى است که به سوى من باز گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة المحبّين و نزهة المشتاقين: قيلَ: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: قُل لِشُبّانِ بَني إسرائيلَ: لِمَ تَشغَلونَ نُفوسَكُم بِغَيري وَ أَنَا مُشتاقٌ إلَيكُم؟ ما هٰذَا الجَفاءُ؟! وَ لَو يَعلَمُ المُدبِرونَ عَنّي كَيفَ انتِظاري لَهُم وَ رِفقي بِهِم وَ مَحَبَّتي لِتَركِ مَعاصيهِم لَماتوا شَوقاً إِلَيَّ، وَ انقَطَعَت أوصالُهُم مِن مَحَبَّتي، هٰذِهِ إرادَتي لِلمُدبِرينَ عَنّي، فَكَيفَ إرادَتي لِلمُقبِلينَ عَلَيَّ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة المحبّين وَ نزهة المشتاقين: ص۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحبّين و نزهة المشتاقين: گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحی نمود: «به جوانان بنى اسرائيل بگو: چرا خود را به ديگرى مشغول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، حال آن که من مشتاق شما هستم؟ اين جفا چيست؟! اگر آنان که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که چگونه در انتظارشان هستم و چه مِهرى به آنان دارم و چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدر دوست دارم که معصيتشان را ترک کنند، از اشتياق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردند و در راه محبّتم، بند از بندشان جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. اين، ارادۀ من است در بارۀ کسانى که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام در بارۀ روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورندگان به من، چگونه است؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أنزَلَ في بَعضِ كُتُبِهِ: عَبدي، أَنَا وَ حَقّي لَكَ مُحِبٌّ، فَبِحَقّي عَلَيكَ كُن لي مُحِبّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: خداوند متعال، در يکى از کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش چنين نازل کرده است: «بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام! به حقّ خودم سوگند که من تو را دوست دارم. پس به حقّ خودم بر تو، سوگند که مرا دوست بدار».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحبوا-الله-و-حببوه-إلی-عباده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵: أحِبُّوا اللّٰهَ وَ حَبِّبوهُ إلیٰ عِبادِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خدا را دوست بداريد و محبوب ديگران سازيد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحِبُّوا اللهَ لِما يَغذوكُم بِهِ مِن نِعَمِهِ، وَ أحِبّوني لِحُبِّ اللهِ عزّ وجلّ، وَ أحِبّوا أهلَ بَيتي لِحُبّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۴۴۶ ح۵۹۷ عن ابن عبّاس، علل الشرائع: ص۱۳۹ ح۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۷۶ ح۵؛ سنن الترمذي: ج۵ ص۶۶۴ ح۳۷۸۹ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدا را به سبب نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که به شما بخشيده است، دوست بداريد و مرا به سبب دوستى خداوند عز وجل دوست بداريد، و اهل بيتم را براى دوستى من، دوست بداريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحِبّوا مَن أَحَبَّ اللهَ، أحِبّوا اللهَ مِن كُلِّ قُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبيهقي: ج۲ ص۵۲۵ عن أبي سلمة بن عبد الرحمان بن عون، السيرة النبويّة لابن هشام: ج۲ ص۱۴۷ نحوه، كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۲۴ ح۴۴۱۴۷ نقلاً عن هنّاد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس که خدا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، دوستش بداريد و خدا را با همۀ قلبتان دوست بداريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: حَبِّبُوا اللهَ إِلیٰ عِبادِهِ، يُحِبَّكُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۸ ص۹۱ ح۷۴۶۱ عن أبي أُمامة، مسند الشاميّين: ج۲ ص۶۳ ح۹۲۵، الفردوس: ج۲ ص۱۳۰ ح۲۶۵۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدا را براى مردم، محبوب سازيد تا خداوند، شما را دوست داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ لِداوودَ عليه السلام: أحبِبني، وَ حَبِّبني إِلیٰ خَلقي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، نَعَم أَنَا أُحِبُّكَ، فَكَيفَ أُحَبِّبُكَ إِلیٰ خَلقِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُذكُر أيادِيَّ عِندَهُم؛ فَإِنَّكَ إِذا ذَكَرتَ لَهُم ذٰلِكَ أحَبّوني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبو محمّد الجريري: سمعت أبا سعيد الخزّاز يقول في معنى قول النبيّ صلّی اللّه عَليه وآلِه: «جُبِلَتِ القُلوبُ عَلىٰ حُبِّ مَن أحسَنَ إلَيها»: وا عجباً ممّن لم يرَ محسناً غير اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كيف لا يميل بكلّيته إليه (تاريخ بغداد: ج۴ ص۲۷۷ الرقم ۲۰۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص۲۰۵ ح۲۶۶، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۲ ح۱۹؛ روضة المحبّين وَ نزهة المشتاقين: ص۴۱۹ نحوه و فيه «قالَ: تَذكُرُني عِندَهُم، فَإِنَّهم لا يَذكُرونَ مِنّي إلّا الحَسَنَ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به داوود علیه السلام فرمود: «مرا دوست بدار و مرا نزد آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم محبوب گردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود گفت: پروردگارا! بارى، من تو را دوست دارم؛ امّا چگونه تو را نزد مردم، محبوب گردانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «مرحمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را به يادشان بیاور، که اگر آنها را به يادشان بیاوری، مرا دوست خواهند داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ داوودَ عليه السلام قالَ فيما يُخاطِبُ رَبَّهُ عزّ وجلّ: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ، أُحِبُّهُ بِحُبِّكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا داوودُ، أحَبُّ عِبادي إِلَيَّ نَقِيُّ القَلبِ، نَقِيُّ الكَفَّينِ، لا يَأتي إِلیٰ أحَدٍ سوءاً، وَ لا يَمشي بِالنَّميمَةِ، تَزولُ الجِبالُ وَ لا يَزولُ، وَ أَحَبَّني، وَ أَحَبَّ مَن يُحِبُّني، وَ حَبَّبَني إِلیٰ عِبادي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبّ، إِنَّكَ لَتَعلَمُ أنّي أُحِبُّكَ، وَ أُحِبُّ مَن يُحِبَّكُ، فَكَيفَ أُحَبِّبُكَ إِلیٰ عِبادِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذَكِّرهُم بِآياتي وَ بَلائي وَ نَعمائي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۱۹ ح۷۶۶۸ عن ابن عبّاس، الفردوس: ج۳ ص۱۹۵ ح۴۵۴۳ نحوه، كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۷۲ ح۴۳۴۶۷ نقلاً عن ابن عساكر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: داوود علیه السلام در گفتگويش با پروردگار عز وجل گفت: پروردگارا! کدام يک از بندگانت، در نزد تو محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است که به خاطر دوستىِ تو، او را دوست بدارم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «اى داوود! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان نزد من، پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل پيراسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست است. بدى به کسى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، دنبال سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چينى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از جا کنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند ولی او از جا کنده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دوستدار من و دوستداران من است، و مرا نزد بندگانم محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[داوود] گفت: پروردگارا! تو نيک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که من تو را دوست دارم و دوستدار کسى هستم که تو را دوست دارد؛ امّا چگونه تو را نزد بندگانت محبوب سازم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، آزمايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را به يادشان بیاور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أَوحَى اللّٰهُ إلىٰ نَجِيِّهِ موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام: يا موسىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أحبِبني، وَ حَبِّبني إلىٰ خَلقي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا رَبِّ، إِنّي أُحِبُّكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكَيفَ أُحَبِّبُكَ إلىٰ خَلقِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اُذكُر لَهُم نَعمائي عَلَيهِم وَ بَلائي عِندَهُم؛ فَإِنَّهُم لا يَذكُرونَ، إذ لا يَعرِفونَ مِنّي إلّا كُلَّ خَيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۸۴ ح۱۰۵۸ عن أيّوب بن نوح عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۶۱ ح۱۷۹ عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۸ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال به همراز خود، موسى علیه السلام، وحى فرمود:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ای موسی! مرا دوست بدار و محبوب خلایقم گردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! من تو را دوست دارم؛ امّا چگونه تو را محبوب خلایقت گردانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اِعطاییِ مرا و مواردی را که امتحانشان کردم [و محکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر شدند]، به آنان يادآوری کن که یادشان نیست [این یادآوری، محبّت ایشان را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد]؛ زيرا آنان جز خوبى از من سراغ ندارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام: حَبِّبني إِلیٰ خَلقي، وَ حَبِّبِ الخَلقَ إِلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، كَيفَ أفعَلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذَكِّرهُم آلائي وَ نَعمائي لِيُحِبّوني، فَلَئِن تَرُدَّ آبِقاً عَن بابي أو ضالّاً عَن فِنائي؛ أفضَلُ لَكَ مِن عِبادَةِ مِئَةِ سَنَةٍ بِصِيامِ نَهارِها وَ قِيامِ لَيلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۰۸، منية المريد: ص۱۱۶، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص۳۴۲ ح۲۱۹، بحار الأنوار: ج۲ ص۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خداوند عز وجل به موسى علیه السلام وحى کرد: «مرا محبوب خلقم گردان و خلقم را محبوب من گردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى علیه السلام گفت: پروردگارا! چگونه اين کار را انجام دهم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عطاهاى مرا به آنان يادآورى کن، تا مرا دوست بدارند، که اگر شخصِ گريزان از درگاهم و يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده از آستانم را باز گردانى و هدايت نمايى، از عبادت صدساله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که روزهايش را روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار و شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار باشى، برايت برتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: أَوحَى اللهُ إِلیٰ موسى عليه السلام: ذَكِّر خَلقي نَعمائي، وَ أَحسِن إِلَيهِم، وَ حَبِّبني إلَيهم؛ فَإِنَّهُم لا يُحِبّونَ إلّا مَن أحسَنَ إِلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: خداوند به موسى علیه السلام وحى کرد: «نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را به ياد بندگانم بياور و به آنان نيکى کن و محبّت مرا در دلشان بنشان، که آنان جز کسى را که به آنان نيکى کند، دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان عن أنس عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أ لا أُخبِرُكُم عَن أقوامٍ لَيسوا بِأَنبِياءَ وَ لا شُهَداءَ، يَغبِطُهُم يَومَ القِيامَةِ الأَنبِياءُ وَ الشُّهَداءُ بِمَنازِلِهِم مِنَ اللهِ عزّ وجلّ، عَلیٰ مَنابِرَ مِن نورٍ يَكونونَ عَلَيها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: مَن هُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: الَّذينَ يُحَبِّبونَ عِبادَ اللهِ إِلَى اللهِ، وَ يُحَبِّبونَ اللهَ إِلیٰ عِبادِهِ، وَ هُم يَمشونَ عَلَى الأَرضِ نُصَحاءَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلنا: يُحَبِّبونَ اللهَ إِلیٰ عِبادِ اللهِ، فَكَيفَ يُحَبِّبونَ عِبادَ اللهِ إِلَى اللهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَأمُرونَهُم بِحُبِّ اللهِ، وَ يَنهَونَهُم- يَعني عَمّا كَرِهَ اللهُ-، فَإِذا أطاعوهُم أَحَبَّهُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۱ ص۳۶۷ ح۴۰۹؛ روضة الواعظين: ج۱ ص۵۵ ح۶۷، مشكاة الأنوار: ص۲۴۰ ح۶۹۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴ ح۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإيمان - به نقل از اَنَس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هان! شما را از مردمى که نه پيامبرند و نه شهيد، ولی روز قيامت بر منبرهايى از نور قرار دارند و پيامبران و شهيدان به منزلتشان نزد خداوند عز وجل رشک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند، باخبر کنم؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اصحاب] گفتند: آنان کيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسانى که بندگان خدا را نزد خدا محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند و خدا را محبوب بندگانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و خيرخواهانه بر زمين گام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيديم: خدا را محبوب بندگان خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند[، روشن است]؛ امّا چگونه بندگان خدا را محبوب خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به آنان فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند تا خدا را دوست بدارند و از آنچه خداوند ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، بازشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و چون [بندگان خدا] از اين فرمان دهندگان و بازدارندگان اطاعت کردند، خداوند، دوستشان خواهد داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غاية-آمال-المحبين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶: غايَةُ آمالِ المُحِبّينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آرزوى نهايى دوستداران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليها السلام - مِن دُعاءٍ لَها -: يا أكرَمَ الأَكرَمينَ، وَ مُنتَهیٰ أُمنِيَّةِ السّائِلينَ، أَنتَ مَولايَ، فَتَحتَ لي بابَ الدُّعاءِ وَ الإِنابَةِ، فَلا تُغلِق عَنّي بابَ القَبولِ وَ الإِجابَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۳۱۵ ح۲۱۲، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۶۸ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام - در دعایش -: اى کريم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کريمان و منتهاى آرزوى درخواست کنندگان! تويى آن مولاى من که درِ دعا و توبه را به رويم گشودى. پس درِ پذيرش و اجابت را بر من مبند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام - في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ -: اللّٰهُمَّ يا مَن مَلَكَ فَقَدَرَ، وَ قَدَرَ فَقَهَرَ، وَ عُصِيَ فَسَتَرَ، وَ استُغفِرَ فَغَفَرَ، يا غايَةَ الطّالِبينَ، وَ مُنتَهیٰ أمَلِ الرّاجينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۲۵۷ عن بشر و بشير ابني غالب الأسدي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام - در دعاى روز عَرَفه -: خداوندا! ای آن که مالک مُلک وجودی و بر هر کاری توانایی، و [&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که] همه چيز، مقهور قدرت اوست، و [&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که] نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و از او آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غايت آرزوى آرزومندان و منتهاى اميدِ اميدواران!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ -: يا أمَلي، يا رَجائي، يا خَيرَ مُستَغاثٍ، يا أجوَدَ المُعطينَ، يا مَن سَبَقَت رَحمَتُهُ غَضَبَهُ، يا سَيِّدي وَ مَولايَ وَ ثِقَتي وَ رجَائي وَ مُعتَمَدي، وَ يا ذُخري وَ ظَهري وَ عُدَّتي وَ غايَةَ أمَلي وَ رَغبَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۶۹۵ ح۷۷۱، الإقبال: ج۲ ص۱۰۸، المزار الكبير: ص۴۵۴، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۳۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعاى روز عرفه -: اى آرزوى من!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اميد من!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بهترين کسى که از او يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبند!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بخشندگان! اى کسى که مِهرش بر خشمش پيشى دارد!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آقاى من و مولاى من و اميد من و تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه من و مورد وثوق من و&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اندوختۀ من و پشتوانۀ من و ساز و برگ من و غايت آرزو و اشتياق من!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في مُناجاةِ المُفتَقِرینَ-: إِلٰهي!... يا مُنتَهیٰ أمَلِ الآمِلينَ، وَ يا غايَةَ سُؤلِ السّائِلينَ، وَ يا أقصیٰ طَلِبَةِ الطّالِبينَ، وَ يا أعلیٰ رَغبَةِ الرّاغِبينَ... لَكَ تَخَضُّعي وَ سُؤالي، وَ إِلَيكَ تَضَرُّعي وَ ابتِهالي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۰ ذیل ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در «مناجات مُفتَقرین (نيازمندان)» -: معبودا!... اى منتهاى آرزوىِ آرزومندان، و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نهايتِ خواهش خواهندگان، و&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بلندترین مطلوبِ طلب کنندگان، و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين اشتياقِ مشتاقان!... به پيشگاه تو، خضوع و از تو خواهش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، و به درگاه تو، التماس و از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في مُناجاتِهِ مَعَ رَبِّهِ عزّ وجلّ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ تُحرِقُني بِالنّارِ يا غايَةَ المُنیٰ؟! فَـأَينَ رَجـائي! ثُمَّ أينَ مَحَبَّتي!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج۴ ص۱۵۱ عن طاووس الفقيه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در مناجات با خداوند متعال -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نهایت آرزوها! آيا مرا به آتش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اميد و محبّت من [به تو] چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أطيب-شيء-في-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷: أطيَبُ شَيءٍ فِي الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بهترين چيز در بهشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ رِضْوَ ٰنٌ مِّنَ ٱللهِ أَكْبَرُ ذَ ٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خشنودى خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر [از ساير لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت] است. اين، همان رستگارى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ أطيَبَ شَيءٍ فِي الجَنَّةِ وَ ألَذَّهُ حُبُّ اللهِ، وَ الحُبُّ فِي اللهِ، وَ الحَمدُ لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۵۱ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بهترين و لذّتبخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيز در بهشت، محبّت خدا و محبّت به خاطر خدا و ستايش خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن ثوير عن الإمام زين العابدين عليه السلام: إِذا صارَ أهلُ الجَنَّةِ فِي الجَنَّةِ، وَ دَخَلَ وَلِيُّ اللهِ إِلیٰ جَنّاتِهِ وَ مَساكِنِهِ... ثُمَّ إِنَّ الجَبّارَ يُشرِفُ عَلَيهِم فَيَقولُ لَهُم:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أولِيائي وَ أهلَ طاعَتي وَ سُكّانَ جَنَّتي في جِواري، ألا هَل أُنَبِّئُكُم بِخَيرٍ مِمّا أنتُم فيهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: رَبَّنا، وَ أيُّ شَيءٍ خَيرٌ مِمّا نَحنُ فيهِ؟! نَحنُ فيمَا اشتَهَت أنفُسُنا وَ لَذَّت أعيُنُنا مِنَ النِّعَمِ، في جِوارِ الكَريمِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَعودُ عَلَيهِم بالقَولَ، فَيَقولونَ: رَبَّنا نَعَم، فَأْتِنا بِخَيرٍ مِمّا نَحنُ فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ لَهُم تَباركَ وَ تَعالیٰ: رِضايَ عَنكُم وَ مَحَبَّتي لَكُم خَيرٌ وَ أعظَمُ مِمّا أنتُم فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَقولونَ: نَعَم يا رَبَّنا، رِضاكَ عَنّا وَ مَحَبَّتُكَ لَنا خَيرٌ لَنا وَ أطيَبُ لِأَنفُسِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قَرَأَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام هٰذِهِ الآيَةَ: (وَعَدَ ٱللهُ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَ ٱلْمُؤْمِنَـٰتِ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلأَنْهَـٰرُ خَـٰـلِدِينَ فِيهَا وَ مَسَـٰكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّـٰتِ عَدْنٍ وَ رِضْوَ ٰنٌ مِّنَ ٱللهِ أَكْبَرُ ذَ لِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۴۲ و ۲۴۳ ح۱۸۵۶، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۴۰ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى - به نقل از ثوير -: امام زين العابدين علیه السلام فرمود: «چون بهشتيان به بهشت داخل شوند و دوست خدا به باغستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سکونتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش وارد شود... سپس پادشاه عالم به آنان نزديک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و به آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;quot;اى دوستان و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برداران من و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کسانى که در بهشت من، در جوار من آرميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! آيا شما را به بهتر از اين وضع که داريد، خبر دهم؟&amp;quot;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوستان خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پروردگار ما! بهتر از اين وضع که داريم، چيست؟ ما از هر نعمتى که دلمان بخواهد و ديدگانمان از آن لذّت برد، برخورداريم و در جوار پروردگار کريم، به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، دوباره سخن خويش را تکرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: آرى،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پروردگار! بهتر از اين وضع که داريم، به ما عطا فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداى - تبارک و تعالی - به آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;خشنودىِ من از شما و محبّتم به شما، بهتر و بالاتر از اين وضعى است که در آنيد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: درست است،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پروردگار ما! خشنودىِ تو از ما و محبّتت به ما، براى ما بهتر و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام سپس اين آيه را تلاوت نمود: (خدا به مردان و زنان مؤمن، بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را وعده داده که در آنها جويبارها روان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و در آنها جاويدان&lt;/span&gt; ‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و [نيز] سراهايى پاکيزه را در بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جاودان، و [البتّه] خشنودى خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. اين است همان کاميابى بزرگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-مبادئ-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: مَبادِئُ مَحَبَّةِ اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عوامل خدادوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فطرة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: فِطرَةُ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرشت خدايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَـٰكِنَّ ٱللهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ ٱلْإِِيمَـٰنَ وَ زَيَّنَهُ فِى قُلُوبِكُمْ وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ ٱلْكُفْرَ وَ ٱلْفُسُوقَ وَ ٱلْعِصْيَانَ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلرَّاشِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و ليکن خدا ايمان را براى شما دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى گردانيد و آن را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما بياراست و کفر و پليدکارى و سرکشى را در نظرتان ناخوشايند ساخت. آنان [که چنين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند]، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتگان اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في فَضلِ الإِسلامِ -: ثُمَّ إِنَّ هٰذَا الإِسلامَ دينُ اللهِ الَّذِي اصطَفاهُ لِنَفسِهِ، وَ اصطَنَعَهُ عَلیٰ عَينِهِ، وَ أَصفاهُ خِيَرَةَ خَلقِهِ، وَ أَقامَ دَعائِمَهُ عَلیٰ مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۸، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۴۴ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بارۀ برترى اسلام -: وانگهى اين اسلام، آيين خداست که آن را براى خود برگزيد و بر ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پروريد و بهترينِ آفريدگانش را ويژه[ی ابلاغ] آن گرداند و ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بر دوستى خود، استوار کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أكرَمَ اللهُ عَبداً شَغَلَهُ بِمَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ غرر الحكم: ج۳ ص۱۴۱ ح۴۰۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را گرامى بدارد، او را به محبّت خود مشغول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ لِلهِ تَعالیٰ شَراباً لِأَولِيائِهِ، إِذا شَرِبوا سَكِروا، وَ إِذا سَكِروا طَرِبوا، وَ إِذا طَرِبوا طابوا، وَ إِذا طابوا ذابوا، وَ إِذا ذابوا خَلَصوا، وَ إِذا خَلَصوا طَلَبوا، وَ إِذا طَلَبوا وَجَدوا، وَ إِذا وَجَدوا وَصَلوا، وَ إِذا وَصَلُوا اتَّصَلوا، وَ إذَا اتَّصَلوا لا فَرقَ بَينَهُم وَ بَينَ حَبيبِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحفة السنيّة للسيّد عبد اللّٰه الجزائري: ص۸۶، ده رساله (بالفارسیة) للفيض: ص۲۴۲ نحوه، و في مصابيح القلوب: ص۱۷۳ «فإذا شربوا طلبوا، و إذا طلبوا طربوا، و إذا طربوا طاروا، و إذا طاروا وصلوا، و إذا وصلوا انفصلوا، و إذا انفصلوا اتّصلوا، و إذا اتّصلوا خلصوا» و في المثنوي لجلال الدين الرّومي: ۱۰۷۴ «إنّ للّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شراباً أعدّه لأوليائه...» و لم نجد النصّ في المصادر الأوّلية. و راجع ص۲۳۸ ح۴۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند متعال را براى دوستانش شرابى است که هر گاه بنوشند، مست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و چون مست شوند، به طرب در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و چون به طرب در آيند، پاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و چون پاک گردند، ذوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و چون ذوب شوند، خالص می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و چون خالص شوند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند و چون بجويند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و چون بيابند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند و چون برسند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندند و چون بپيوندند، ميانشان و ميان محبوبشان تفاوتى بر جاى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - مِن دُعائِهِ فِي التَّحميدِ لِلهِ عزّ وجلّ -: اِبتَدَعَ بِقُدرَتِهِ الخَلقَ ابتِداعاً، وَ اختَرَعَهُم عَلیٰ مَشِيَّتِهِ اختِراعاً، ثُمَّ سَلَكَ بِهِم طَريقَ إرادَتِهِ، وَ بَعَثَهُم في سَبيلِ مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۹ الدعاء ۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در دعای خود در ستايش خداى عز وجل -: خلق را با قدرت خود، بى هيچ سابقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آفريد و آنان را بر طبق مشيّت خود، صورت داد. سپس آنان را در راه اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پيش برد و در راه دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر انگيخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معرفة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: مَعرِفَةُ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شناخت خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ -: يا مَن هُوَ غايَةُ مُرادِ المُريدينَ، يا مَن هُوَ مُنتَهیٰ هِمَمِ العارِفينَ، يا مَن هُوَ مُنتَهیٰ طَلَبِ الطّالِبينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۱۱، المصباح للكفعمي: ص۳۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير» -: اى آن که مُراد غايىِ مريدان است! اى آن که نهايتِ خواستِ عارفان است!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که مطلوب نهايى طالبان است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في صِفَةِ المَلائِكَةِ -: ثُمَّ خَلَقَ سُبحانَهُ لِإِسكانِ سَماواتِهِ وَ عِمارَةِ الصَّفيحِ الأَعلیٰ مِن مَلَكوتِهِ خَلقاً بَديعاً مِن مَلائِكَتِهِ... قَدِ استَفرَغَتهُم أشغالُ عِبادَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَفرَغَتهم أشغال عبادته: أي جعَلَتهم فارغین إلّا منها (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۶ ص۴۲۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَصَلَت حَقائِقُ الإِيمانِ بَينَهُم وَ بَينَ مَعرِفَتِهِ، وَ قَطَعَهُمُ الإِيقانُ بِهِ إِلَى الوَلَهِ إِلَيهِ، وَ لَم تُجاوِز رَغَباتُهُم ما عِندَهُ إِلیٰ ما عِندَ غَيرِهِ، قَد ذاقوا حَلاوَةَ مَعرِفَتِهِ، وَ شَرِبوا بِالكَأسِ الرَّوِيَّةِ مِن مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۹۱، بحار الأنوار: ج۵۷ ص۱۰۹ ح۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در توصیف ملائکه -: سپس خداوند سبحان، براى جاى دادن در آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش و آباد کردن بخش برين ملکوتش، آفريدگانى نوپديد از ملائکه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آفريد.… اشتغال به عبادتش، آنان را از هر چيز ديگر باز داشته و حقايق ايمان، آنان را به معرفت پروردگارشان پيوند داده و يقين به او، آنان را از ديگران بريده و شيفتۀ او ساخته است و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از آنچه نزد اوست، به آنچه نزد ديگرى است، در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد. آنان، شيرينى معرفتش را چشيده و از جام لبريز محبّتش نوشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الشَّوقُ خُلصانُ العارِفينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۲۱۴ ح۸۵۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۰ ح۹۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شوق، يارِ نابِ عارفان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الشَّوقُ شيمَةُ الموقِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۷۴ ح۶۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شوق، خوى اهل يقين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ کُمَیلٍ-: يا غايَةَ آمالِ العارِفينَ، يا غِياثَ المُستَغيثينَ، يا حَبيبَ قُلوبِ الصّادِقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح۹۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ ص۳۳۵، البلد الأمين: ص۱۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در دعایش که به «دعای کمیل» معروف است -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نهايتِ آرزوى عارفان!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ياور ياریجويان!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محبوب دل صادقان!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَهَرُ العُيونِ بِذِكرِ اللهِ خُلصانُ العارِفينَ، وَ حُلوانُ المُقَرَّبينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۴۱ ح۵۶۱۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۸۶ ح۵۱۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى با ذکر خدا، يار عارفان و پاداش مقرّبان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن نَوفٍ البِكالي: رَأَيتُ أميرَ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ - مُوَلِّياً مُبادِراً، فَقُلتُ: أينَ تُريدُ يا مَولايَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: دَعني يا نَوفُ، إِنَّ آمالي تُقَدِّمُني فِي المَحبوبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا مَولايَ، وَ ما آمالُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَد عَلِمَهَا المَأمولُ، وَ استَغنَيتُ عَن تَبيينِها لِغَيرِهِ، وَ كَفیٰ بِالعَبدِ أدَباً أَن لا يُشرِكَ في نِعَمِهِ وَ أَربِهِ غَيرَ رَبِّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إِنّي خائِفٌ عَلیٰ نَفسي مِنَ الشَّرَهِ وَ التَّطَلُّعِ إِلیٰ طَمَعٍ مِن أطماعِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: وَ أَينَ أَنتَ عَن عِصمَةِ الخائِفينَ وَ كَهفِ العارِفينَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: دُلَّني عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللهُ العَلِيُّ العَظيمُ، تَصِلُ أمَلَكَ بِحُسنِ تَفَضُّلِهِ، وَ تُقبِلُ عَلَيهِ بِهَمِّكَ، وَ أَعرِض عَنِ النّازِلَةِ في قَلبِكَ، فَإِن أجَّلَكَ بِها فَأَنَا الضّامِنُ مِن مَورِدِها، وَ انقَطِع إِلَى اللهِ سُبحانَهُ فَإِنَّهُ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأقطَعَنَّ أمَلَ كُلِّ مَن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُؤَمِّلُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيري بِاليَأسِ، وَ لَأَكسُوَنَّهُ ثَوبَ المَذَلَّةِ فِي النّاسِ، وَ لَأُبَعِّدَنَّهُ مِن قُربي، وَ لَأقطَعَنَّهُ عَن وَصلي، وَ لَأُخمِلَنَّ ذِكرَهُ حينَ يَرعیٰ غَيري، أ يُؤَمِّلُ - وَيلَهُ - لِشَدائِدِهِ غَيري، وَ كَشفُ الشَّدائِدِ بِيَدي؟! وَ يَرجو سِوايَ، وَ أَنَا الحَيُّ الباقي؟! وَ يَطرُقُ أبوابَ عِبادي وَ هِيَ مُغلَقَةٌ، وَ يَترُكُ بابي وَ هُوَ مَفتوحٌ؟! فَمَن ذَا الَّذي رَجاني لِكَثيرِ جُرمِهِ فَخَيَّبتُ رَجاءَهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَعَلتُ آمالَ عِبادي مُتَّصِلَةً بي، وَ جَعَلتُ رَجاءَهُم مَذخوراً لَهُم عِندي، وَ مَلَأْتُ سَماواتي مِمَّن لا يَمِلُّ تَسبيحي، وَ أَمَرتُ مَلائِكَتي أَن لا يُغلِقُوا الأَبوابَ بَيني وَ بَينَ عِبادي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَ لَم يَعلَم مَن فَدَحَتهُ نائِبَةٌ مِن نَوائِبي أَن لا يَملِكَ أحَدٌ كَشفَها إلّا بِإِذني؟! فَلِمَ يُعرِضُ العَبدُ بِأَمَلِهِ عَنّي وَ قَد أعطَيتُهُ ما لَم يَسأَلني، فَلَم يَسأَلني وَ سَأَلَ غَيري؟! أ فَتَراني أبتَدِئُ خَلقي مِن غَيرِ مَسأَلَةٍ ثُمَّ أُسأَلُ فَلا أُجيبُ سائِلي؟ أبَخيلٌ أَنَا فَيُبَخِّلُني عَبدي؟!أوَ ليسَ الدُّنيا وَ الآخِرَةُ لي؟! أوَ لَيسَ الكَرَمُ وَ الجودُ صِفَتي؟! أوَ لَيسَ الفَضلُ وَ الرَّحمَةُ بِيَدي؟! أوَ لَيسَ الآمالُ لا تَنتَهي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «لا یَنتَهي»، و ما أثبتناه من مستدرك الوسائل: ج۱۱ ص۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا إِلَيَّ، فَمَن يَقطَعُها دوني؟! وَ ما عَسیٰ أَن يُؤَمِّلَ المُؤَمِّلونَ مَن سِوايَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَو جَمَعتُ آمالَ أَهلِ الأَرضِ وَ السَّماءِ ثُمَّ أعطَيتُ كُلَّ واحِدٍ مِنهُم، ما نَقَصَ مِن مِلكي بَعضُ عُضوِ الذَّرَّةِ، وَ كَيفَ يَنقُصُ نائِلٌ أَنَا أفَضتُهُ؟! يا بُؤساً لِلقانِطينَ مِن رَحمَتي! يا بُؤساً لِمَن عَصاني! تَوَثَّبَ عَلیٰ مَحارِمي وَ لَم يُراقِبني، وَ اجتَرَأَ عَلَيَّ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ _ عَلَيهِ وَ عَلیٰ آلِهِ السَّلامُ _ لي: يا نَوفُ، اُدعُ بِهٰذَا الدُّعاءِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِلٰهي! إن حَمِدتُكَ فَبِمَواهِبِكَ، وَ إن مَجَّدتُكَ فَبِمُرادِكَ، وَ إن قَدَّستُكَ فَبِقُوَّتِكَ، وَ إن هَلَّلتُكَ فَبِقُدرَتِكَ، وَ إن نَظَرتُ فَإِلیٰ رَحمَتِكَ، وَ إن عَضَضتُ فَعَلیٰ نِعمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! إِنَّهُ مَن لَم يَشغَلهُ الوُلوعُ بِذِكرِكَ، وَ لَم يَزوِهِ السَّفَرُ بِقُربِكَ، کانَت حَياتُهُ عَلَيهِ ميتَةً، وَ ميتَتُهُ عَلَيهِ حَسرَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! تَناهَت أبصارُ النّاظِرينَ إِلَيكَ بِسَرائِرِ القُلوبِ، وَ طالَعَت أصغَى السّامِعينَ لَكَ نَجِيّاتِ الصُّدورِ، فَلَم يَلقَ أبصارَهُم رَدٌّ دونَ ما يُريدونَ، هَتَكتَ بَينَكَ وَ بَينَهُم حُجُبَ الغَفلَةِ، فَسَكَنوا في نورِكَ، وَ تَنَفَّسوا بِرَوحِكَ، فَصارَت قُلوبُهُم مَغارِسَ لِهَيبَتِكَ، وَ أبصارُهُم مَآكِفَ لِقُدرَتِكَ، وَ قَرُبَت أرواحُهُم مِن قُدسِكَ، فَجالَسُوا اسمَكَ بِوَقارِ المُجالَسةِ، وَ خُضوعِ المُخاطَبَةِ، فَأَقبَلتَ إِلَيهِم إقبالَ الشَّفيقِ، وَ أَنصَتَّ لَهمُ إنصاتَ الرَّفيقِ، وَ أَجَبتَهُم إجاباتِ الأَحِبّاءِ، وَ ناجَيتَهُم مُناجاةَ الأَخِلّاءِ، فَبَلِّغ بِيَ المَحَلَّ الَّذي إِلَيهِ وَصَلوا، وَ انقُلني مِن ذِكري إِلیٰ ذِكرِكَ، وَ لا تَترُك بَيني وَ بَينَ مَلَكوتِ عِزِّكَ باباً إلّا فَتَحتَهُ، وَ لا حِجاباً مِن حُجُبِ الغَفلَةِ إلّا هَتَكتَهُ، حَتّیٰ تُقيمَ روحي بَينَ ضِياءِ عَرشِكَ، وَ تَجعَلَ لَها مَقاماً نُصبَ نورِكَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! ما أوحَشَ طَريقاً لا يَكونُ رَفيقي فيهِ أمَلي فيكَ! وَ أَبعَدَ سَفَراً لا يَكونُ رَجائي مِنهُ دَليلي مِنكَ! خابَ مَنِ اعتَصَمَ بِحَبلِ غَيرِكَ، وَ ضَعُفَ رُكنُ مَنِ استَنَدَ إِلیٰ غَيرِ رُكنِكَ. فَيا مُعَلِّمَ مُؤَمِّليهِ الأَمَلَ فَيُذهِبُ عَنهُم كَآبَةَ الوَجَلِ، لا تَحرِمني صالِحَ العَمَلِ، وَ اكلَأْني كِلاءَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِلاءة: الحِفظ و الحراسة (النهایة: ج۴ ص۱۹۴ «كلأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن فارَقَتهُ الحِيَلُ، فَكَيفَ يَلحَقُ مُؤَمِّليكَ ذُلُّ الفَقرِ وَ أَنتَ الغَنِيُّ عَن مَضارِّ المُذنِبينَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! وَ إِنَّ كُلَّ حَلاوَةٍ مُنقَطِعَةٌ، وَ حَلاوَةَ الإِيمانِ تَزدادُ حَلاوَتُهَا اتِّصالاً بِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! وَ إِنَّ قَلبي قَد بَسَطَ أمَلَهُ فيكَ، فَأَذِقهُ مِن حَلاوَةِ بَسطِكَ إيّاهُ البُلوغَ لِما أمَّلَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! أَسأَلُكَ مَسأَلَةَ مَن يَعرِفُكَ كُنهَ مَعرِفَتِكَ، مِن كُلِّ خَيرٍ يَنبَغي لِلمُؤمِنِ أَن يَسلُكَهُ، وَ أعوذُ بِكَ مِن كُلِّ شَرٍّ وَ فِتنَةٍ أعَذتَ بِها أحِبّاءَكَ مِن خَلقِكَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! أَسأَلُكَ مَسأَلَةَ المِسكينِ الَّذي قَد تَحَيَّرَ في رَجاهُ، فَلا يَجِدُ مَلجَأً وَ لا مَسنَداً يَصِلُ بِهِ إِلَيكَ وَ لا يَستَدِلُّ بِهِ عَلَيكَ إلّا بِكَ، وَ بِأَركانِكَ وَ مَقاماتِكَ الَّتي لا تَعطيلَ لَها مِنكَ، فَأَسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي ظَهَرتَ بِهِ لِخاصَّةِ أَولِيائِكَ فَوَحَّدوكَ، وَ عَرَفوكَ فَعَبَدوكَ بِحَقيقَتِكَ، أَن تُعَرِّفَني نَفسَكَ؛ لِأُقِرَّ لَكَ بِرُبوبِيَّتِكَ عَلیٰ حَقيقَةِ الإِيمانِ بِكَ، وَ لا تَجعَلني يا إِلٰهي مِمَّن يَعبُدُ الاِسمَ دونَ المَعنیٰ، وَ الحَظني بِلَحظَةٍ مِن لَحَظاتِكَ تُنَوِّرُ بِها قَلبي بِمَعرِفَتِكَ خاصَّةً وَ مَعرِفَةِ أَولِيائِكَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۹۴ ح۱۲ نقلاً عن الکتاب العتیق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار - به نقل از نَوف بِکالى -: امير مؤمنان - که درودهاى خدا بر او باد - را ديدم که پشت کرده، شتابان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. گفتم: کجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى، سَروَرم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «رهايم کن،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوف! آرزوهايم مرا به سوى معشوق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: سَرورم! آرزوهايت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن که آرزويم به اوست، خود، آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و مرا نيازى نيست تا آنها را به غير او باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم. در ادب بنده، همين بس که در برخوردارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نيازهايش، کسى جز پروردگار خويش را شريک نگردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى امير مؤمنان! من از آزمندى و چشمداشت به آرزويى از آرزوهاى دنيوى، بر خويش بيمناکم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا به حمايتگاه بيمناکان و پناهگاه خداشناسان، پناه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن را نشانم بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند والای بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. آرزويت را به حُسنِ تفضّل او پيوند بزن و با همۀ همّتت، به او روى بياور، و از هر آنچه [جز خدا] در دلت وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، روی بر تاب و اگر آن [آرزویت] را تأخیر انداخت، من، ضامنِ تحقّق آنم. با تمام وجود، به خداوند پاک، رو کن؛ زيرا او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «به عزّت و جلالم سوگند، اميد هر کس را که به غير از من اميد بندد، به يأس مبدّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و جامۀ خوارى در ميان مردم را بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانم و او را از قُرب خويش، دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و او را از مقام وصل خویش جدا خواهم کرد و آن گاه که به غیر من توجّه دارد، یادش را به فراموشی خواهم سپرد. واى بر او! آيا در گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش به جز من آرزومند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، با آن که رفعِ سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در دست من است؟! و به کسى جز من، اميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، در حالى که زندۀ پاينده منم؟! و درهاى بندگانم را که بسته است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوبد و درِ خانۀ مرا که باز است، رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟! کيست که با همۀ گناهانش به من اميد بندد و من نوميدش کنم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرزوهاى بندگانم را پيوستۀ به خويش قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و اميدشان را نزد خود، براى آنان اندوخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را از کسانى که از تسبيحگويى من خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، آکنده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و به فرشتگانم فرمان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که درها را ميان من و بندگانم نبندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا آن که بلايى از بلاياى من کمرش را خم کرده است، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که هيچ کس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن بلا را بر طرف سازد، جز با اجازۀ من؟! پس چرا بنده، با اين که آنچه از من درخواست نکرده است، به او عطا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، آرزويش را از من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و از من، درخواست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از غير من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد؟! آيا منى که بدون درخواستِ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، اگر از من درخواست شود، پاسخ درخواست کننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم؟! مگر من بخلى ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به من، گمان بخل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد؟! آيا دنيا و آخرت، از آنِ من نيست؟! آيا آقايى و بخشندگى، صفت من نيست؟! آيا فضل و رحمت، در دست من نيست؟! آيا نه اين است که آرزوها جز به من، ختم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؟! پس جز من کيست که آرزوها را قطع کند؟! و چگونه است که آرزومندان، غير مرا آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عزّت و جلالم سوگند، اگر آرزوهاى زمينيان و آسمانيان را جمع کنم، سپس آرزوهاى يکايک آنان را برآورده سازم، به اندازۀ يک عضو مورچه از مُلک من کاسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. چگونه چيزى که من بخشندۀ آنم، کاستى گيرد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيچاره، نوميدانِ از رحمت من! نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت، آن که نافرمانى کند و به حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من بپردازد و مرا در نظر نگيرد و بر من دليرى کند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس امام علیه السلام - که بر او و خاندانش سلام باد – به من فرمود: «اى نوف! اين دعا را بخوان:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! اگر تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايم، به واسطۀ موهبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است که به من داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و اگر تو را تمجيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، به خواست خودِ توست و اگر تقديست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، به نيروى توست و اگر توحيد تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم، به قدرت و توانى است که مرا داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم، به رحمت تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم و اگر [لقمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَوَم، نعمت تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَوَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! هر آن که اشتياق ياد تو، مشغولش ندارد و سفر، او را به جوار قرب تو، نزديک نکند، زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مُردن اوست و مُردنش، مايۀ افسوس او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان که با باطن دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند، به تو منتهى شده است و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان که نجواى سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند، به تو دوخته شده و هيچ چيزی، مانع نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان در برابر آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند، نيست. ميان خود و آنان، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غفلت را دريدى. پس در نور تو آرميدند و با نسيم تو، دَم زدند. دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، نهالستان هيبت تو شد و ديدگانشان، سرشکباران قدرتت، و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به مقام قُدس تو قرین گشت. پس با وقارِ هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى و خضوعِ همسخنى با نام تو هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شدند و تو چونان يارى شفيق، به آنان رو کردى، رفيقانه، به ايشان گوش سپردى و دوستانه، پاسخشان را دادى و چونان همدمان، با آنها به نجوا پرداختى. پس مرا نيز به جايگاهى که آنان رسيدند، برسان و از فکر و ياد خودم، به ياد خودت منتقل کن و هر درى را که ميان من و ملکوت عزّت توست، به رويم بگشاى و همۀ پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غفلت را از هم بِدَر، تا روح مرا در ميان روشنايى عرشت، اقامت بخشى و برايش مقامى در برابر نور خودت قرار دهى، که بى گمان، تو بر هر کارى، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! چه تنها و دلگير است آن راهى که آرزومندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به تو هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفرم نباشد، و چه دور و دراز است آن سفرى که اميدم به تو، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى راهم نباشد! هر آن که به ريسمان غير از تو چنگ در زند، ناکام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه کسى که به غير از تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه تو تکيه کند، سُست است. پس -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که به آرزومندانش آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزد و اندوه ترس و وحشت را از آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد - مرا از کردار نيک و شايسته، محروم مگردان و مرا آن گونه نگهدارى کن که از بيچارۀ درمانده، نگهدارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى. چگونه خوارىِ فقر به آرزومندانت رسد، در حالى که تو از گزندهاى گنهکاران، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! هر حلاوتى، به سر آمدنى است؛ امّا حلاوت ايمان، با رسيدن به تو، افزايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! دلم اميد فراوان به تو بسته است. پس تو نيز شيرينى رسيدن به آرزو را فراوان به آن بچشان، که تو بر هر کارى، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! چونان درخواست کسى که حقيقت تو را نيک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، هر خيرى را که سزاوار است مؤمنْ آن را در پيش گيرد، از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، و از هر شر و فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که دوستانت را از آنها پناه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم، که به راستى، تو بر هر کارى، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، چونان درخواست بينوايى که در اميدش سرگشته مانده است و هيچ پناه و تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهى که با آن به تو برسد و به تو ره يابد، جز تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، و به حقّ تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مَنزلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که از جانب تو تعطيل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردار نيستند، و به حقّ آن نامت که به واسطۀ آن بر اولياى ويژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات آشکار گشتى و در نتيجه، تو را يکتا دانستند و شناختند و تو را چنان که هستى، پرستيدند، از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خودت را به من بشناسانى تا از سرِ ايمانى راستين به تو، به پروردگارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات اقرار نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معبود من - از آنانى قرار مده که نام را بدون معنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند، و از آن نيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت، نيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاهى به من بيفکن تا بِدان، دل مرا به نور معرفت خودت و معرفت اوليايت، روشن گردانى، که به راستى، تو بر هر کارى، توانايى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: مَن عَرَفَ اللهَ أَحَبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه السلام: هر که خدا را بشناسد، عاشق او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - فِي المُناجاةِ الإنجیلیَّةِ -: يا مَن آنَسَ العارِفينَ بِطیبِ مُناجاتِهِ، وَ ألبَسَ الخائِفینَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی الطبعة التی بأیدینا: «الخائطین»، و الصواب ما أثبتناه كما في الصحيفة السجّادية الجامعة: ص۴۴۱ الدعاء ۱۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوبَ مُوالاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۷ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنیس العابدین.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در نيايش انجیلیّه -: اى آن که عارفان را به لذّت مناجاتش خو داده و جامۀ ولایت خویش را بر خائفان پوشانده است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَو يَعلَمُ النّاسُ ما في فَضلِ مَعرِفةِ اللهِ عزّ وجلّ، ما مَدّوا أعيُنَهُم إِلیٰ ما مَتَّعَ اللهُ بِهِ الأعداءَ مِن زَهرَةِ الحَياةِ الدُّنيا وَ نَعيمِها، وَ کانَت دُنياهُم أقَلَّ عِندَهُم مِمّا يَطَؤونَهُ بِأرجُلِهِم، وَ لَنَعِموا بِمَعرِفَةِ اللهِ - جَلَّ وَ عَزَّ- وَ تَلَذَّذُوا بِها تَلَذُّذَ مَن لَم يَزَل في رَوضاتِ الجِنانِ مَعَ أولِياءِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ مَعرِفَةَ اللهِ عزّ وجلّ آنِسٌ مِن كُلِّ وَحشَةٍ، وَ صاحِبٌ مِن كُلِّ وَحدَةٍ، وَ نورٌ مِن كُلِّ ظُلمَةٍ، وَ قُوَّةٌ مِن كُلِّ ضَعفٍ، وَ شِفاءٌ مِن كُلِّ سُقمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۴۷ ح۳۴۷ عن جميل بن درّاج.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اگر مردم بدانند که شناخت خداوند عز وجل چه ارزشى دارد، هرگز به زرق و برق زندگى دنيا و ناز و نعمت آن - که خداوند، دشمنان را از آن بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند ساخته است - چشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوختند و دنياى آنان در نظرشان پست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خاک زير پايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود و از شناخت خداوند عز وجل متنعّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتند و از آن، چنان لذّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند که شخصى از بودنِ دائمى در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت به همراه اولياى خدا لذّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت خداوند عز وجل انيس هر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى، و يار هر تنهايى، و روشنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش هر تاريکى، و نيرو دهندۀ هر ناتوانى، و شفابخش هر بيمارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فیما نَسَبهُ إلَی الإمامِ الصّادِقِ عليه السلام -: العارِفُ شَخصُهُ مَعَ الخَلقِ وَ قَلبُهُ مَعَ اللهِ تَعالیٰ، وَ لَو سَها قَلبُهُ عَنِ اللهِ تَعالیٰ طَرفَةَ عَينٍ لَماتَ شَوقاً إِلَيهِ. وَ العارِفُ أمينُ وَدائِعِ اللهِ تَعالیٰ، وَ كَنزُ أسرارِه، وَ مَعدِنُ نورِهِ، وَ دَليلُ رَحمَتِهِ عَلیٰ خَلقِهِ، وَ مَطِيَّةُ عُلومِهِ، وَ ميزانُ فَضلِهِ وَ عَدلِهِ، وَ قَد غَنِيَ عَنِ الخَلقِ وَ المُرادِ وَ الدُّنيا فَلا مونِسَ لَهُ سِوَى اللهِ، وَ لا نُطقَ وَ لا إشارَةَ وَ لا نَفَسَ إلّا بِاللهِ تَعالیٰ، وَ لِلهِ، وَ مِنَ اللهِ، وَ مَعَ اللهِ، فَهُوَ في رِياضِ قُدسِهِ مُتَرَدِّدٌ، وَ مِن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَطائِفِ فَضلِهِ مُتَزَوِّدٌ. وَ المَعرِفَةُ أصلٌ فَرعُهُ الإِيمانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۱۹، بحار الأنوار: ج۳ ص۱۴ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: عارف، پيکرش با مردم و دلش با خداى متعال است و اگر دلش از خداى متعال لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غافل شود، از شوق به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد. عارف، امانتدار وديعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداى متعال است و گنجينۀ اسرار او و معدن نورش و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمای رحمت او بر خلقش و مَرکب دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او و ترازوی فضل و عدل وى. از مردم و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و امور دنيايى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز است و مونسى جز خدا ندارد و سخن و اشاره و نفسش جز به خداى متعال و براى خدا و از خدا و با خدا نيست و در بوستان قدس او در حرکت است و از لطايف فضلش توشه گرفته است. معرفت، ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، ايمان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳: ذِكرُ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ /۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ياد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: عَلامَةُ حُبِّ اللهِ حُبُّ ذِكرِ اللهِ، وَ عَلامَةُ بُغضِ اللهِ بُغضُ ذِكرِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۱ ص۳۶۷ ح۴۱۰ عن أنس؛ جامع الأخبار: ص۳۵۲ ح۹۷۹، لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۴۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نشانۀ دوست داشتن خدا، دوست داشتن ياد خداست و نشانۀ بيزارى از خدا، بيزارى از ياد خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ لي: يا مُحَمَّدُ، لَو أنَّ الخَلائِقَ نَظَروا إِلیٰ عَجائِبِ صُنعي ما عَبَدوا غَيري، وَ لَو أنَّهُم وَجَدوا حَلاوَةَ ذِكري في قُلوبِهِم لَزِموا بابي، وَ لَو أنَّهُم نَظَروا إِلیٰ لَطائِفِ بِرّي مَا اشتَغَلوا بِشَيءٍ سِوايَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصابيح القلوب: ص۵۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به من فرمود: «اى محمّد! اگر آفريدگان به ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شگفت من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريستند، جز مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيدند، و اگر شيرينىِ ياد مرا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشيدند، ملازم درگاه من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، و اگر به ظرايف نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريستند، به چيزى جز من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِذا کانَ الغالِبُ عَلیٰ عَبدِيَ الاِشتِغالَ بي جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري، فَإِذا جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ، فَإِذا عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ رَفَعتُ الحِجابَ فيما بَيني وَ بَينَهُ، وَ صِرتُ مَعالِماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَعْلَم: الأثر يستدلّ به على الطريق (الصحاح: ج۵ ص۱۹۹۱ «علم») و القیاس أن تکون «مَعالِمَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ عَينَيهِ لا يَسهو إِذا سَهَا النّاسُ؛ أُولٰئِكَ كَلامُهُم كَلامُ الأَنبياءِ، أُولٰئِكَ الأَبطالُ حَقّاً، أُولٰئِكَ الَّذينَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً وَ عَذاباً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ ذٰلِكَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۶ ص۱۶۵ الرقم۳۶۴ عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «هر گاه غالب حالات بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام پرداختن به من باشد، خوشى و لذّت او را در ياد کردنش از من قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، و هر گاه خوشى و لذّتش را در يادم قرار دهم، او عاشق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من، عاشق او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، و هر گاه او عاشق من شود و من عاشق او شوم، پردۀ ميان خودم و او را کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى فرا چشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، به طورى که هر گاه مردم دچار غفلت و فراموشی شوند، او دچار غفلت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [و همواره به یاد من است]. اين گونه بندگان، سخنشان، سخن پيامبران است. اينان، پهلوانان حقيقى هستند. اينان، کسانى هستند که هر گاه بخواهم زمينيان را کيفر و عذاب کنم، به يادشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و کيفر و عذاب را از مردمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ مِفتاحُ الأُنسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۴۵ ح۵۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۰ ح۸۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ذکر (یاد)، کليدِ اُنس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ذاكِرُ اللهِ مُؤانِسُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۸ ح۵۱۶۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۵۶ ح۴۷۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ياد کنندۀ خدا، همدم اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ذِكرُ اللهِ قوتُ النُّفوسِ، وَ مُجالَسَةُ المَحبوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۹ ح۵۱۶۶ و ج۱ ص۸۵ ح۳۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۶۲ ح۱۶۰۰ و فيهما «الذكر مجالسة المحبوب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ياد خدا، خوراک جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با محبوب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في دُعائِهِ -: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ نَبِّهني لِذِكرِكَ في أوقاتِ الغَفلَةِ، وَ استَعمِلني بِطاعَتِكَ في أيّامِ المُهلَةِ، وَ انهَج لي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ سَبيلاً سَهلَةً، أكمِل لي بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۸۷ الدعاء ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش -: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و در اوقات غفلتم، مرا متوجّه ياد خودت گردان و در ايّام فرصتم، مرا در طاعتت به کار گير، و براى رسيدن به محبّتت، راهى هموار برايم بگشا و بدين سان، همۀ خير دنيا و آخرت را عطايم فرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۱۶ (ذكر اللّٰه)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۷ (یاد کردن خداوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴: التَّقویٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تقوا (پرهیزگاری)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام - لِجابِرٍ -: اِعلَم يا جابِرُ أنَّ أهلَ التَّقویٰ أيسَرُ أَهلِ الدُّنيا مَؤونَةً، وَ أكثَرُهُم لَكَ مَعونَةً؛ تَذكُرُ فَيُعينونَكَ، وَ إن نَسيتَ ذَكَّروكَ، قَوّالونَ بِأَمرِ اللهِ، قَوّامونَ عَلیٰ أمرِ اللهِ، قَطَعوا مَحَبَّتَهُم بِمَحَبَّةِ رَبِّهِم، وَ وَحَشُوا الدُّنيا لِطاعَةِ مَليكِهِم، وَ نَظَروا إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ إِلیٰ مَحَبَّتِهِ بِقُلوبِهِم، وَ عَلِموا أنَّ ذٰلِكَ هُوَ المَنظورُ إِلَيهِ لِعَظيمِ شَأنِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۳۳ ح۱۶ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۶ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - خطاب به جابر -&lt;/span&gt;:‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جابر! بدان که باتقوايان، کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هزينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مردم دنيا و بيشترين يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانندگان به تو هستند؛ [خدا را] ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و آنان، يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و اگر فراموش کنى، به يادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند؛ فرمان خدا را همواره&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر زبان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و پايبند به فرمان خدا و اجرا کنندۀ آن هستند؛ محبّتِ خود [به غير خدا] را براى دوستى پروردگارشان بُريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از دنيا براى پيروى از فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايشان، گریخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، به خداوند عز وجل و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نگريسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که همو به سبب جايگاه بزرگش شايستۀ نگريستن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العزم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵: العَزمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - مِن دُعائِهِ عَندَ دُخولِهِ عَلَى المَنصورِ العَبّاسِيِّ -: فَأعلَمُ أنَّ أفضَلَ زادِ الرّاحِلِ إِلَيكَ عَزمُ الإِرادَةِ، وَ خُضوعُ الاِستِغاثَةِ، وَ قَد ناجاكَ بِعَزمِ الإِرادَةِ وَ خُضوعِ الاِستِکانَةِ قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۱۰ ذیل ح۲ نقلًا من خطّ الشهيد محمّد بن مكّي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش هنگام رفتن به نزد منصور، خليفۀ عبّاسى -: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که برترين توشۀ رهرو به سوى تو، ارادۀ استوار و فروتنى يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهانه است، و اينک، قلبم با اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى استوار و فروتنى متواضعانه، با تو رازگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام - مِن دُعائِهِ عليه السلام لَمّا حُمِلَ إلىٰ بَغدادَ -: وَ قَد عَلِمتُ أنَّ أفضَلَ الزّادِ لِلرّاحِلِ إِلَيكَ عَزمُ إرادَةٍ يَختارُكَ بِها، وَ قَد ناجاكَ بِعَزمِ الإرادَةِ قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۳ ص۲۷۷، مصباح المتهجّد: ص۸۱۵ ح۸۷۷، المزار الكبير: ص۱۹۷ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام و فيهما الدعاء فقط.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - در دعایش، هنگامی که ایشان را به سوى بغداد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند -: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که برترين توشۀ رهرو به سوى تو، ارادۀ استوارى است که با آن، تو را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزينند، و اينک، قلبم با اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى استوار با تو رازگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإخلاص-و-العمل-بمرضاة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶: الإخلاصُ وَ العَمَلُ بِمَرضاةِ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اخلاص و کار کردن برای خشنودی خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... مَن عَمِلَ بِرِضائي أُلزِمُهُ ثَلاثَ خِصالٍ: أُعَرِّفُهُ شُكراً لا يُخالِطُهُ الجَهلُ، وَ ذِكراً لا يُخالِطُهُ النِّسيانُ، وَ مَحَبَّةً لا يُؤثِرُ عَلیٰ مَحَبَّتي مَحَبَّةَ المَخلوقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۲۰۴، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۸ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بيان حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند متعال فرمود: «... هر کس براى خشنودى من کار کند، سه ويژگى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم: شُکرى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم که جهل با آن آميخته نباشد، يادى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم که فراموشى با آن نباشد، و محبّتى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم که هيچ گاه محبّت به مخلوق را بر محبّت من بر نگزيند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - مِن دُعائِهِ عِندَ الصَّباحِ -: اللّٰهُمَّ وَ قَد عَلِمتُ أنَّ أفضَلَ زادِ الرّاحِلِ إِلَيكَ عَزمُ إرادَةٍ، وَ إخلاصُ نِيَّةٍ، وَ صادِقُ طَوِيَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۸۶ ص۳۱۸ ح۶۷ نقلاً عن مجموع الدعوات.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش به هنگام بامداد -: خدایا! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که برترين توشۀ رهرو به سوى تو، ارادۀ استوار، نيّت خالصانه و ضمير پاک است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۷: الطَّلَبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیایش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ... الرِّضا بِالقَضاءِ، وَ بَرَكَةَ المَوتِ بَعدَ العَيشِ، وَ بَردَ العَيشِ بَعدَ المَوتِ، وَ لَذَّةَ المَنظَرِ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ شَوقاً إِلیٰ رُؤيَتِكَ وَ لِقائِكَ، مِن غَيرِ ضَرّاءَ مُضِرَّةٍ، وَ لا فِتنَةٍ مُضِلَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۴۸ ح۶، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۳۲۸ ح۹۶۰ نحوه و كلاهما عن محمّد بن الفرج عن الإمام الجواد عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۲ ح۲؛ سنن النسائي: ج۳ ص۵۵ عن عمّار بن ياسر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا!... من از تو خشنودى به قضايت، برکت مرگ پس از زندگى، خوشىِ زندگى پس از مرگ، لذّت نگريستن به رخسارت، شوق ديدار و ديدنت بدون تنگنايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای زيانبار و يا فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کننده را خواستارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ الأَشياءِ إِلَيَّ، وَ اجعَل خَشيَتَكَ أخوَفَ الأَشياءِ عِندي، وَ اقطَع عَنّي حاجاتِ الدُّنيا بِالشَّوقِ إِلیٰ لِقائِكَ، وَ إِذا أقرَرتَ أعيُنَ أَهلِ الدُّنيا مِن دُنياهُم فَأَقرِر عَيني مِن عِبادَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۱۸۲ ح۳۶۴۸ نقلاً عن حلية الأولياء عن الهيثم بن مالك الطائي؛ مصباح الزائر: ص۵۲۹ و فیه «صفة صلاة لزيارة الحسين بن عليّ صلوات اللّٰه عليهما وَ سلامه»&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الإقبال: ج۲ ص۲۱۱ كلاهما من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۱ ص۲۸۷ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ چيزها نزدم گردان. ترس از خودت را ترسبارترينِ چيزها برايم قرار ده و با شوق ديدارت، نيازهاى دنيا را از من ببُر و هر گاه چشمان اهل دنيا را با دنيايشان روشن کردى، چشم مرا با عبادتت روشن کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اِجعَل في دُعائِكَ: اللّٰهُمَّ ارزُقني لَذَّةَ النَّظَرِ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ الشَّوقَ إِلیٰ لِقائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۱۹۱ ح۳۷۰۱ نقلاً عن الحكيم عن زيد بن ثابت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در دعايت اين جمله را قرار ده: «خدایا! لذّتِ نگريستن به رخسارت و شوق ديدارت را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام گردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: کانَ مِن دُعاءِ داوودَ عليه السلام يَقولُ: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ حُبَّكَ، وَ حُبَّ مَن يُحِبُّكَ، وَ العَمَلَ الَّذي يُبَلِّغُني حُبَّكَ. اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِن نَفسي وَ أَهلي وَ مِنَ الماءِ البارِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۵۲۲ ح۳۴۹۰ عن أبي الدرداء، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۴۷۰ ح۳۶۲۱، حلية الأولياء: ج۱ ص۲۲۶ الرقم۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا علیه السلام: داوود علیه السلام در دعاهاى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «خدایا! من، دوستى تو و دوستى آن که دوستت دارد و کردارى را که مرا به دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. خدایا! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را نزدم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خودم و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و [گواراتر از] آب خنک، قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اجعَلنا مَشغولينَ بِأَمرِكَ، آمِنينَ بِوَعدِكَ، آيِسينَ مِن خَلقِكَ، آنِسينَ بِكَ، مُستَوحِشينَ مِن غَيرِكَ، راضينَ بِقَضائِكَ، صابِرينَ عَلیٰ بَلائِكَ، شاكِرينَ عَلیٰ نَعمائِكَ، مُتَلَذِّذينَ بِذِكرِكَ، فَرِحينَ بِكِتابِكَ، مُناجينَ إيّاكَ آناءَ اللَّيلِ وَ أطرافَ النَّهارِ، مُستَعِدّينَ لِلمَوتِ، مُشتاقينَ إِلیٰ لِقائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۳۶۴ ح۱۰۱۳، بحار الأنوار: ج۹۵ ص۳۶۰ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! ما را به فرمانت مشغول، به وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مطمئن، از آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نوميد، به خودت مأنوس، از غير خودت ترسان، به قضايت خشنود، در بلايت شکيبا، بر نعمتت سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، به يادت کام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روا، به کتابت شادمان، با خودت شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز در مناجات، براى مرگ، آماده و به ديدارت مشتاق ساز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ كُمَيلٍ -: وَ اجعَل لِساني بِذِكرِكَ لَهِجاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهِج بالشيء: إذا وَلِع به (النهایة: ج۴ ص۲۸۱ «لهج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قَلبي بِحُبِّكَ مُتَيَّماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متيَّم: أي معبَّد مذلَّل. و تيّمه الحبُّ: إذا استولى عليه (النهایة: ج۱ ص۲۰۳ «تيم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۵۰ ح۹۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ ص۳۳۷، المصباح للكفعمي: ص۷۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - از دعاى ايشان معروف به «دعاى کميل» -: زبانم را پيوسته به ياد خودت، گويا کن و دلم را اسير محبّتت گردان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليها السلام - مِن دُعاءٍ لَها -: وَ أَسأَلُكَ النَّظَرَ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ الشَّوقَ إِلیٰ لِقائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۲۲۵ ح۱ نقلاً عن الاختيار لابن الباقي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام - در دعایش-: خدایا!... نگريستن به رخسارت و شوق ديدارت را از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلَّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ فَرِّغ قَلبي لِمَحَبَّتِكَ، وَ اشغَلهُ بِذِكرِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۹۱ الدعاء ۲۱، مهج الدعوات: ص۴۰ عن الإمام الكاظم عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود بفرست و قلبم را براى محبّتت [از همه چیز] خالی کن و آن را به ياد خودت مشغول بدار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ نَبِّهني لِذِكرِكَ في أوقاتِ الغَفلَةِ، وَ استَعمِلني بِطاعَتِكَ في أيّامِ المُهلَةِ، وَ انهَج لي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ سَبيلاً سَهلَةً، أكمِل لي بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۸۷ الدعاء ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و در اوقات غفلتم، مرا متوجّه ياد خودت گردان و در ايّام فرصتم، مرا در طاعتت به کار گير و براى رسيدن به محبّتت، راهى هموار برايم بگشاى و بدين سان، خير دنيا و آخرت را به طور کامل عطايم فرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ وَ إِنّي أتوبُ إِلَيكَ مِن كُلِّ ما خالَفَ إرادَتَكَ، أَو زالَ عَن مَحَبَّتِكَ؛ مِن خَطَراتِ قَلبي، وَ لَحَظاتِ عَيني، وَ حِكاياتِ لِساني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۲۶ الدعاء ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدايا! من از هر آنچه بر دلم گذشته يا چشمم بر آن افتاده يا بر زبانم رفته است و بر خلاف خواست تو بوده يا دوستش نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به درگاه تو توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ اجعَلني مِنَ الَّذينَ جَدُّوا في قَصدِكَ فَلَم يَنكِلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَل یَنكِلُ: نَكَصَ؛ أي رَجَعَ (اُنظر: تاج العروس: ج۱۵ ص۷۵۴ «نكل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ سَلَكُوا الطَّريقَ إِلَيكَ فَلَم يَعدِلوا، وَ اعتَمَدوا عَلَيكَ فِي الوُصولِ حَتّیٰ وَصَلوا، فَرَوِيَت قُلوبُهُم مِن مَحَبَّتِكَ، وَ أنِسَت نُفوسُهُم بِمَعرِفَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۶ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدایا! مرا از کسانى قرار ده که براى ديدنت جدّيت به خرج دادند و باز نماندند و راه تو را پيمودند و از آن، منحرف نشدند و براى رسيدن، به تو اعتماد کردند، تا آن که رسيدند. پس دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را از محبّت خود، سيراب ساختى و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را به معرفت خويش، مأنوس کردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ احفَظنا مِن بَينِ أيدينا وَ مِن خَلفِنا، وَ عَن أيمانِنا وَ عَن شَمائِلِنا، وَ مِن جَميعِ نَواحينا، حِفظاً عاصِماً مِن مَعصِيَتِكَ، هادِياً إِلیٰ طاعَتِكَ، مُستَعمِلاً لِمَحَبَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۴۱ الدعاء ۶، مصباح المتهجّد: ص۲۴۶ ح۳۶۱ نحوه، العدد القويّة: ص۳۶۳، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۰۷ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و ما را از پيش رو و از پشت سر و از راست و از چپ و از همه سويمان چنان محافظت فرما که ما را از نافرمانى تو نگاه دارد و به فرمان بردن از تو ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون شود و در راه محبّت تو به کارمان گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ... وَ اعمِ أبصارَ قُلوبِنا عَمّا خالَفَ مَحَبَّتَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۴۷ الدعاء ۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدايا!... ديدۀ دل ما را از آنچه تو دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، کور گردان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ... لا تَبتَلِيَنّي بِالكَسَلِ عَن عِبادَتِكَ، وَ لَا العَمیٰ عَن سَبيلِكَ، وَ لا بِالتَّعَرُّضِ لِخِلافِ مَحَبَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۸۴ الدعاء ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدایا!... مرا به تنبلى در عبادتت يا کورى [و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى] از راهت يا پرداختن به آنچه بر خلاف دوستى توست، گرفتار مکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِلٰهي! فَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ تَوَشَّحَت أشجارُ الشَّوقِ إِلَيكَ في حَدائِقِ صُدورِهِم، وَ أخَذَت لَوعَةُ مَحَبَّتِكَ بِمَجامِعِ قُلوبِهِم، فَهُم إِلیٰ أَوكارِ الأَفكارِ يَأوونَ، وَ في رِياضِ القُربِ وَ المُكاشَفَةِ يَرتَعونَ، وَ مِن حِياضِ المَحَبَّةِ بِكأسِ المُلاطَفَةِ يَكرَعونَ، وَ شَرائِعَ المُصافاةِ يَرِدونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۰ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدایا! ما را از کسانى قرار ده که درختان شوق به تو در بوستان سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان آراسته شد و آتش محبّتت، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار ساخت. پس&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان در آشيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها جاى گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قرب و مکاشفه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خرامند و از حوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محبّت، با جام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ملاطفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشند و به سرچشمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صفا و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگى وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ احمِلنا في سُفُنِ نَجاتِكَ، وَ مَتِّعنا بِلَذيذِ مُناجاتِكَ، وَ أَورِدنا حِياضَ حُبِّكَ، وَ أَذِقنا حَلاوَةَ وُدِّكَ وَ قُربِكَ، وَ اجعَل جِهادَنا فيكَ، وَ هَمَّنا في طاعَتِكَ، وَ أَخلِص نِيّاتِنا في مُعامَلَتِكَ، فَإِنّا بِكَ وَ لَكَ، وَ لا وَسيلَةَ لَنا إِلَيكَ إلّا بِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۴۷ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! ما را در کشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نجاتت جای ده و از لذّت مناجاتت بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند ساز و بر لب برکه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبّتت در آور و شیرینی دوستی و نزدیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را به ما بچشان و تلاش مجدّانۀ ما را در راه خودت و همّتمان را در اطاعت خودت قرار ده و نیّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما را در کار با خودت، خالص کن که ما از تو و برای تو هستیم و وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز خودت برای رسیدن به تو نداریم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجعَلني لَهُم قَريناً، وَ اجعَلني لَهُم نَصيراً، وَ امنُن عَلَيَّ بِشَوقٍ إِلَيكَ، وَ بِالعَمَلِ لَكَ بِما تُحِبُّ وَ تَرضیٰ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ، وَ ذٰلِكَ عَلَيكَ يَسيرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۹۲ الدعاء ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود بفرست و مرا هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين آنان قرار ده و ياور آنان ساز و با شوق به سويت و توفيق انجام دادن آن عملى که دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى و خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، بر من منّت بگذار، که تو بر هر چيز، توانايى و اين کار، بر تو آسان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اللّٰهُمَّ املَأ قَلبي حُبّاً لَكَ، وَ خَشيَةً مِنكَ، وَ تَصديقاً وَ إيماناً بِكَ، وَ فَرَقاً مِنكَ، وَ شَوقاً إِلَيكَ، يا ذَا الجَلالِ وَ الإِكرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۸۶ ح۲۴ عن ابن أبي يعفور، مصباح المتهجّد: ص۶۰۱ ح۶۹۲، الإقبال: ج۱ ص۱۷۳ كلاهما عن الإمام زین العابدین عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۲۴۹ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خدایا! قلبم را از محبّت به خودت، ترس از خودت، تصديق و ايمان به خودت، هراس از خودت و شوق به خودت، لبريز ساز،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صاحب جلال و کرامت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن دُعائِهِ عِندَ حُضورِ شَهرِ رَمَضانَ -: صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اشغَل قَلبي بِعَظيمِ شَأنِكَ، وَ أَرسِل مَحَبَّتَكَ إِلَيهِ حَتّیٰ ألقاكَ وَ أَوداجي تَشخَبُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّخب: السَّیَلان (النهایة: ج۲ ص۴۵۰ «شخب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۱ ص۱۲۹، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۳۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش به هنگام رسيدن ماه رمضان -: [خدايا!] بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و قلبم را به شکوهمندىِ جايگاهت مشغول بدار و محبّتت را بر آن بفرست، تا در حالى ديدارت کنم که از رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گردنم، خون بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَدعو بِهٰذَا الدُّعاءِ في دُبُرِ رَكَعَتي طَوافِ الفَريضَةِ، تَقولُ بَعدَ التَّشَهُّدِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ ارحَمني بِطَواعِيَتي إيّاكَ وَ طَواعِيَتي رَسولَكَ صلّی اللّه عليه وآله، اللّٰهُمَّ جَنِّبني أَن أتَعَدّیٰ حُدودَكَ، وَ اجعَلني مِمَّن يُحِبُّكَ وَ يُحِبُّ رَسولَكَ وَ مَلائِكَتَكَ وَ عِبادَكَ الصّالِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۵ ص۱۴۳ ح۴۷۵ عن معاوية بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: پس از دو رکعت نماز طواف واجب، اين دعا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى: «خدايا! به خاطر اطاعتم از تو و پيامبرت صلی اللّه علیه وآله، بر من رحمت آور. خدايا! از اين که از محدودۀ اطاعت تو خارج شوم، مرا دور کن و مرا از دوستداران خودت و پيامبرت و فرشتگانت و بندگانِ صالحت قرار بده».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ الصّادِقُ عليه السلام في قَولِ اللهِ عزّ وجلّ (اهْدِنَا الصِّرٰاطَ الْمُسْتَقِيمَ): يَقولُ: أَرشِدنا إِلَى المُستَقيمِ؛ أي أرشِدنا لِلُزومِ الطَّريقِ المُؤَدّي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ وَ المُبَلِّغِ إِلیٰ دِينِكَ، وَ المانِعِ مِن أَن نَتَّبِعَ أهواءَنا فَنَعطِبَ، أو نَأخُذَ بِآرائِنا فَنَهلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۱ ص۳۰۵ ح۶۵ عن محمّد بن زياد عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، معاني الأخبار: ص۳۲ ح۴ عن الإمام العسكري عليه السلام، الاحتجاج: ج۲ ص۲۸۶ ح۲۴۳ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۴ ص۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: جعفر بن محمّدِ صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عز وجل: (ما را به راه راست هدایت کن) فرمود: «يعنى ما را به راه راست، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى کن؛ يعنى به پيمودن راهى که به محبّت تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد و به دين تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد و مانع از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که از هواى نفس خود، پيروى کنيم و در نتيجه نابود شويم يا به آراى شخصى خود، عمل کنيم و به هلاکت در افتيم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۶ (التّامّونَ في محبَّة اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۷ (کاملان در خدادوستی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحقیقی-در-بارۀ-بنياد-محبت-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحقیقی در بارۀ بنياد محبّت خدا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسلام، دينِ همۀ انبياى راستين و برنامۀ تکامل انسان است و ريشه در محبّت خدا دارد. امام على علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ هٰذَا الإسلامَ دينُ اللّهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذِی اصطَفاهُ لِنَفسِهِ... وَ أقامَ دَعائِمَهُ عَلىٰ مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۸ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين اسلام، دينی است که خداوند، آن را براى خود برگزيد و ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بر محبّت خويش استوار ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين، بدان معناست که خدادوستى، اصلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين پایۀ سازندگى فردى و اجتماعى و تکامل مادّى و معنوى انسان است. در واقع، آنچه انبياى الهى براى هدايت جامعۀ بشری آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه به نتيجۀ مطلوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که بر اين پايه استوار باشد. انسان تا به کيمياى محبّتِ خدا دست نيابد، به هدف خلقتش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تعبير حافظ شيرازى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عاشق شـو ار نه روزى کار جهان سر آيد ناخوانده نـقش مقصود، از کارگاه هـستى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام به کيمياگرى محبّت چنین اشاره کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ انْهَج لی إلىٰ مَحَبَّتِکَ سَبيلاً سَهلَةً أکمِل لی بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحیفة السجّادیّة: ص۸۷ دعای ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سوى محبّتت، راهى آسان برايم بگشا و از طريق آن، خير دنيا و آخرت را برايم کامل کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، هر چه محبّت انسان به آفريدگار جهان، بيشتر باشد، توفيق بيشترى براى فهم راز آفرينش خود و کسب کمالات انسانى دارد. زيارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسيده از پيشوايان دين نیز مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بارز «التّامّينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی مَحَبَّةِ اللّهِ (کاملان در دوستى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا)» را اهل بيت پيامبر خدا دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که در قلّۀ کمال انسانی و اوج شايستگى قرار دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۷ (کاملان در خدادوستى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;راه-خدادوستى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه خدادوستى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسئلۀ اصلى، چگونگىِ «خدادوست» شدن و «عاشق خدا» شدن است. ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودهاى اهل بيت علیهم السلام در اين باره، در فصل دوم گذشت. خلاصۀ اين ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودها اين است که اصلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سرچشمۀ خدادوستی پس از لطف و رحمتش، معرفت (شناختِ) اوست. خداوند سبحان، با لطف و رحمت خود، عشق به خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در سرشت انسان نهاد و از آن جا که خود، جامعِ همۀ کمالات و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، ممکن نيست کسى حقيقتاً او را بشناسد و او را دوست نداشته باشد. از اين رو، امام حسن مجتبى علیه السلام تأکيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَرَفَ اللّهَ أحَبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر که خدا را بشناسد، دوستش خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انواع-معرفت-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انواع معرفت خدا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان دو راه برای معرفتِ (شناختِ) خدایش دارد: اوّل، معرفت از طريق برهان که تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه ايمان است و دوم، معرفت از طريق شهود که يقين ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از این رو، وقتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: «معرفت خدا، مبدأ محبّت اوست»، اين سؤال پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که: کدام معرفت؟ معرفت برهانى؟ یا معرفت شهودی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ، اين است که: هر دو. هر قدر انسان بیشتر به خداوند متعال معرفت پيدا کند، به همان ميزان، با زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کمالات او آشنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به او علاقه پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. به همين جهت، معرفت برهانى هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند مبدأ (خاستگاه) محبّت خدا باشد و از اين رو، وقتى داوود علیه السلام از خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد: «کَيفَ اُحَبِّبُکَ إلىٰ خَلقِکَ؟؛ چگونه محبّت تو را در دل مردم ايجاد کنم؟»، پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُذکُر أيادِىَّ عِندَهُم، فَإنَّکَ إذا ذَکَرتَ لَهُم ذٰلِکَ أحَبّونی.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۴۰ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را نزد آنان ياد کن که با يادآورى آنها، مرا دوست خواهند داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه محبّت تام و کامل، از طريق معرفت شهودى حاصل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. اگر انسان خدا را اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه شناخت که همۀ خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در او جمع دید، دیگر به غير خدا توجّه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. این همان محبّت شدیدی است که از آن به «عشق» تعبير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بالاترين-درجۀ-محبت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالاترين درجۀ محبّت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسانی درجات بالای محبّت را به خدای سبحان دارند که معرفت شهودی به او دارند. به گفتۀ قرآن کریم، اینان دو دسته اند: «فرشتگان و اُولو العلم (دانشوران)»:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(شَهِدَ اللَّهُ أنَّهُ لا إلٰـهَ إلّا هُوَ وَ الْمَلٰـئکَةُ وَ اُوْلُواْ الْعِلْمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيۀ ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که جز او هيچ معبودى نيست و [نيز] فرشتگان و دانشوران [شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام نیز در بارۀ شدّت محبّت فرشتگان به حضرت حق عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِ استَفرَغَتهُم أشغالُ عِبادَتِهِ، و وَصَلَت حَقائِقُ الإِيمانِ بَينَهُم و بَينَ مَعرِفَتِهِ، و قَطَعَهُم الإِيقانُ بِهِ إلَى الوَلَهِ إِلَيهِ، و لَم تُجاوِز رَغَباتُهُم ما عِندَهُ إلىٰ ما عِندَ غَيرِهِ،قَد ذاقوا حَلاوَةَ مَعرِفَتِهِ، و شَرِبوا بِالکَأسِ الرَّوِيَّةِ مِن مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: خطبۀ ۹۱. نيز، ر. ک: ص۵۰ ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشتغال به عبادتش، آنان را از هر چيز ديگر، باز داشته است و حقايق ايمان، آنان را به معرفت (شناخت) پروردگارشان پيوند داده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و يقين به او، آنان را از ديگران بريده و شيفتۀ او ساخته است و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از آنچه نزد اوست، به آنچه نزد ديگرى است، در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد. آنان، شيرينى معرفتش را چشيده و از جام لبريز محبّتش نوشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام نیز لذّت دستۀ دوم (اُولو العلم) را از معرفت خدا توصيف کرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو يَعلَمُ النّاسُ ما في فَضلِ مَعرِفَةِ اللهِ عز وجل، ما مَدّوا أعيُنَهُم إلىٰ ما مَتَّعَ اللّهُ بِهِ الأَعداءَ مِن زَهرَةِ الحَياةِ الدُّنيا و نَعيمِها، وَ کانَت دُنياهُم أقَلَّ عِندَهُم مِمّا يَطَؤونَهُ بِأَرجُلِهِم، و لَنَعِموا بِمَعرِفَةِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عز وجل وَ تَلَذَّذوا بِها تَلَذُّذَ مَن لَم يَزَل فی رَوضاتِ الجِنّانِ مَعَ أولِياءِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۸ ص۲۴۷ح۳۴۷. نيز، ر.ک: ص۵۸ ح۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مردم از فضيلت شناخت خداى عز وجل باخبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، به نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زندگى دنيوى که خداوند، دشمنان را از آن برخوردار ساخته است، چشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوختند و دنيايشان از آنچه با گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بر آن پاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند نيز کمتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و با نعمت خدا متنعّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و از آن لذّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند؛ لذّت بردن کسى که همواره در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت، همراه اولياى خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;راه-رسيدن-به-معرفت-شهودى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه رسيدن به معرفت شهودى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه رسيدن به معرفت شهودى، تخليه و تجليۀ قلب است. تخليۀ قلب، یعنی پاکسازى آينۀ دل از زنگار کارهاى ناشايست، و تجليۀ قلب، یعنی صيقل و جلا دادنِ آن با کارهاى نيک.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام در دعا و خطاب به خدا عرض می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّ الرّاحِلَ إلَيکَ قَريبُ المَسافَةِ، وَ أَنَّکَ لا تَحتَجِبُ عَن خَلقِکَ إلّا أن تَحجُبَهُمُ الأَعمالُ دُونَکَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۵۸۳ ح۶۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که به سوى تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، راهش نزديک است و تو از آفریدگانت در حجاب نرفته&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، بلکه کردارشان است که مانع آنان از رسیدن به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام تصريح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که جمالِ جميل خدا حجاب ندارد. حجاب، از ناحيۀ کارهاى ناشايست است و اگر زنگار اعمال ناشايست از آينۀ دل زدوده شود، انسان به معرفت شهودى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به اين مقدّمه، به اين نتايج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيم که:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلاً: تخليه و پاکسازى دل از زنگار کارهاى ناشايست، براى رسيدن به معرفت شهودى کافى است، هرچند تجليۀ دل به وسيلۀ کارهاى شايست، بر قوّت اين معرفت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثانياً: حجاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت خدا، همان موانع محبّت او هستند؛ زيرا چنان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که دانستيم، معرفت شهودى خداوند متعال، با محبّت او همراه است. از اين رو، کسانى که با عنصر «تقوا (پرهیزگاری)» حجاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت شهودى را کنار زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با کيمياى محبّت خدا، رشتۀ محبّت غير او را گسسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. امام باقر علیه السلام اين گروه را چنين توصيف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطَعوا مَحَبَّتَهُم بِمَحَبَّةِ رَبِّهِم... وَ نَظَروا إلَى اللّهِ عز وجل وَ إلىٰ مَحَبَّتِهِ بِقُلوبِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خاطر محبّت خدایشان، از محبّت دیگران بریده... و با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، به خداوند عز وجل و محبّتش نگريسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۰ ح۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثالثاً: شمارى از «عوامل خدادوستى»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۴۹ (عوامل خدادوستی).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا «خاستگاه محبوبيت در نزد خدا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۹۱ (خاستگاه محبوبیت نزد خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند تقوا و توبه، اسباب تخليۀ قلب از زنگارها و نیز تجليۀ آن به شمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نکته نيز شایان توجّه است که تفکيک «عوامل خدادوستى» از «اسباب محبوبيت در نزد خدا»، به دليل آن است که دستۀ اوّل، عوامل ايجاد محبّت در دل بنده نسبت به خداى متعال را توضيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دستۀ دوم، اسباب محبّت خداوند متعال را نسبت به بنده، و گرنه به کار بردن هر يک از اين دو دسته عوامل به جاى دستۀ ديگر، بلامانع است. مثلاً در متن قرآن و حديث، توبه، سبب محبّت خدا به بنده شمرده شده است؛ ولی از آن جا که توبه موجب کنار رفتن حجاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، سبب محبّت بنده به خدا نيز هست؛ يا معرفت خدا، تقوا و دعا، جزء اسباب محبّت بنده به خدا ذکر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در صورتى که موجب محبّت خدا به بنده نيز هستند. همچنين در برخی عوامل مانند «ياد خدا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۹ (یاد خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تصريح شده که هم موجب محبّت خدا به بنده و هم محبّت بنده به خدای متعال است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خطرناکترين-آفت-محبت-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آفت محبّت خدا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيادوستى، اصل هر گناه، ريشۀ هر حجاب معرفت و بذر موانع خدادوستى است. از اين رو، آن را «خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مانع» محبّت خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۱۷۳ (خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مانع).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس احاديث اين باب، محبّت خدا، قابل جمع با محبّت دنيا نيست و تا ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از غبار اين محبّت بر آينۀ دل باقى باشد، معرفت و محبّت حقيقى و کامل خدا براى انسان، امکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممکن است سؤال شود که دنيا چيست و چرا محبّت آن، با محبّت خدا قابل جمع نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در جواب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: دنيا در فرهنگ متون دينى اسلام، همین امکانات مادّى و لذايذ عادی است، ولی در صورتی که «هدف» قرار گرفته باشند نه وسیله. اگر برخوردارى از لذايذ دنيوى، مقدّمۀ رسيدن به قرب الهى و معنويت و آخرت باشد، در فرهنگ اسلام، «دنيا» شمرده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. چنين برخوردارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى، نه تنها مانعى براى محبّت خدا نيستند، بلکه مقدّمۀ آن نيز شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؛ امّا همين کاميابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مادّى، اگر هدف قرار گيرند، خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آفات معنويت و محبّت خواهند بود: {ما جَعَلَ اللهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلبَينِ فِى جَوفِهِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احزاب: آيۀ ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در درون يک فرد، دو دل قرار نداده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است). دلى که ظرف محبّت دنيا و لبريز از تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معنوى است، چگونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند عرش رحمان باشد و نور آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين را در خود، جاى دهد؟ بر همين اساس است که امام العارفين، على علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَما أنَّ الشَّمسَ و اللَّيلَ لا يَجتَمِعانِ، کَذٰلِکَ حُبُّ اللّهِ وَ حُبُّ الدُّنيا لا يَجتَمِعانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۱۷۲ ح۳۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان گونه که خورشيد و شب، جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، خدادوستى و دنيادوستى نيز بايد يکديگر جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجتناب از تمام اَشکال دنيادوستى، بالاترين درجۀ تقواست که اگر انسان بِدان دست يابد، به کيمياى محبّت و بالاترين درجات کمالات معنوى دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. امام باقر علیه السلام در بارۀ اين گروه از متّقيان و کسانى که به اين مرتبه رسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطَعوا مَحَبَّتَهُم بِمَحَبَّةِ رَبِّهِم... وَ نَظَروا إلَى اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۰ ح۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت خويش را [به دنيا] به خاطر دوستىِ خدا رها کردند... و چشم به خدا دوختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درمان-دنيادوستى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درمان دنيادوستى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيادوستى، ريشه در بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دل دارد، و گرنه دلِ سالم و قلب سليم، از محبّت دنيا خالى است. امام صادق علیه السلام در تبيين آيۀ شريف {إِلَّا مَنْ أَتَىٰ اللهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعرا: آيۀ ۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز آن کس که با دلى سليم در پيشگاه الهى حاضر شود) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ القَلبُ الَّذی سَلِمَ مِن حُبِّ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۷ ص۳۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن، دلى است که از محبّت دنيا فارغ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا اين سؤال پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که: ريشۀ بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دل و سبب محبّت دنيا چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ، اين است که ريشۀ بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قلب و سبب همۀ رذايل اخلاقى، خودخواهى است. بنا بر اين، براى درمان اساسى دنيادوستى، راهى جز مبارزه با خودخواهى وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام خمينى رحمه الله در اين باره، خطاب به فرزندش چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزندم! از خودخواهى و خودبينى به در آى که اين ارث شيطان است که به واسطۀ خودبينى و خودخواهى، از امر خداى تعالى به خضوع براى ولى و صفىّ او - جلّ و علا - سر باز زد، و بدان که تمام گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم، از اين ارث شيطانى است که اصل اصول فتنه است و شايد آيۀ شريفۀ (و قَـاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَکُونَ فِتْنَةٌ و يَکُونَ الدِّينُ کُلُّهُ لِلهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انفال: آیۀ ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بعضى مراحل آن، به جهاد اکبر و مقاتله با ريشۀ فتنه - که شيطان بزرگ و جنود آن است که در تمام اعماق قلوب انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شاخه و ريشه دارند- اشاره باشد، و هر کس، براى رفع فتنه از درون و برون خويش، بايد مجاهده نمايد و اين جهاد است که اگر به پيروزى رسيد، همه چيز و همه کس اصلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفۀ نور: ج۲۲ ص۳۷۱ و ۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رمز-خودسازى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رمز خودسازى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا، فرصت نقد و بررسى روش علماى اخلاق در مبارزه با خودخواهى و معالجۀ رذايل اخلاقى و سالم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى دل از طريق ممارست بر ضدّ آنها نيست. از این رو، تنها به بحث و بررسى در بارۀ ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود مهمّ امام على علیه السلام بسنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم. ايشان در بارۀ اساسى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارى که به سالم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى قلب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد، چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصلُ صَلاحِ القَلبِ اشتِغالُهُ بِذِکرِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحکم: ج۲ ص۴۱۵ ح۳۰۸۳، عيون الحکم و المواعظ: ص۱۲۰ ح۲۷۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریشۀ اصلاح دل، مشغول داشتن آن به ياد خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، از سخنان درخشان و برجستۀ امام على علیه السلام است. در اين کلام، امام علیه السلام دقيق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين راه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سالم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى دل و سير و سلوک إلى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را به کسانى که طالب اين راه هستند، نشان داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود، ياد خدا رمز خودسازى است. ياد خدا، در واقع، انسان را از خودِ حيوانى تهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و بدين وسيله، انسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند خويشتن را از رذايل اخلاقى پاک نمايد و خودِ انسانىِ خويش را بيابد و با اين دريافت، به معرفت و محبّت خدا برسد که: «مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلی: ج۴ ص۱۰۲ ح۱۴۹، مصباح الشريعة: ص۳۴۳ هر دو از پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله، بحار الأنوار: ج۲ ص۳۲ ح۲۲؛ شرح نهج البلاغة، ابن أبی الحديد: ج۲۰ ص۲۹۲ ح۳۳۹ از امام علی علیه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کس خود را بشناسد، پروردگارش را شناخته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-ياد-خدا-در-سازندگى-انسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش ياد خدا در سازندگى انسان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متون دينى اسلام، به نقش «ياد خدا» در سازندگى انسان، به تفصيل، توجّه گردیده است که براى نمونه، به سه دسته از آنها اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستۀ اوّل: متونى که به نقش ياد خدا در آفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايى و سالم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى قلب، پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مانند رواياتی که از امام على علیه السلام نقل شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ذِکرُ اللّٰهِ مَطرَدَةُ الشَّيطانِ؛ ياد خدا، بيرون رانندۀ شيطان است» (البداية و النهاية: ج۱ ص۶۴)، «ذِکرُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأسُ مالِ کُلِّ مُؤمِنٍ، وَ رِبحُهُ السَّلامَةُ مِن الشَّيطانِ؛ ياد خدا، سرمايۀ هر مؤمن و سود آن، سلامت در برابر شيطان است(غرر الحکم: ج۴ ص۳۰ ح۵۱۷۱)، «ذِکرُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَواءُ أعلالِ النُّفوسِ؛ ياد خدا، داروى دردهاى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست» (غرر الحکم: ج۴ ص۳۰ ح۵۱۶۹)، «و يا مَنِ اسمُهُ دَواءٌ، وَ ذِکرُهُ شِفاءٌ؛&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که نامش دوا و يادش شفاست!» (مصباح المتهجّد: ص۸۵۰ ح۹۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستۀ دوم: متونى که بيان کنندۀ نقش ياد خدا در آرامش دل و شرح صدر، و نورانيت قلب و فکر، و ايجاد حيات و حواسّ باطنى، و رشد و تکامل معنوى اند، مانند گفتار خداوند متعال:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ألا بِذِکرِ اللهِ تَطْمَئنُّ القُلُوبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رعد: آیۀ ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باش که دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ياد خدا، استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این بارۀ نیز روایاتی از امير مؤمنان علیه السلام نقل شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الذِّکرُ يَشرَحُ الصَّدرَ؛ ياد خدا، دل را گشايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد» (غرر الحکم: ج۱ ص۲۱۰ ح۸۳۵)، «دَوامُ الذِّکرِ يُنيرُ القَلبَ وَ الفِکرَ؛ ياد مداوم خدا، دل و انديشه را درخشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند» (غرر الحکم: ج۴ ص۲۱ ح۵۱۴۴)، «مَن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;br /&gt;<br /> ذَکَرَ اللّهَ سُبحانَهُ أحيا قَلبَهُ وَ نَوَّرَ عَقلَهُ وَ لُبَّهُ؛ آن که خدا را ياد کند، يادِ خدا دلش را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و عقلش را درخشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند» (غرر الحکم: ج۵ ص۳۸۷ ح۸۸۷۶)، «إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ جَعَلَ الذِّکرَ جِلاءً لِلقُلوبِ، تَسمَعُ بِهِ بَعدَ الوَقرَةِ، وَ تُبصِرُ بِهِ بَعدَ العَشوَةِ، وَ تَنقادُ بِهِ بَعدَ المُعانَدَة؛ خداوند سبحان، ياد خود را مايۀ صفاى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قرار داده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است، که پس از ناشنيدن، بِدان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در پى ناديدن، بِدان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند و پس از سرپيچى، بِدان پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند» (نهج البلاغة: خطبۀ ۲۲۲) و «مُداوَمَةُ الذِّکرِ قوتُ الأَرواحِ، وَ مِفتاحُ الفَلاحِ؛ تداوم ياد خدا، نيروى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کليد رستگارى است» (غرر الحکم: ج۶ ص۱۳۷ ح۹۸۳۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستۀ سوم: متونى که اُنس با خدا، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با او و عشق و محبّت او را ثمرۀ ياد خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، مانند آنچه از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله و امام علی علیه السلام نقل شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: «مَن أکثَرَ ذِکرَ اللهِ عز وجل أحَبَّهُ اللّٰه؛ آن که فراوان ياد خدا کند، خدا او را دوست خواهد داشت» (الکافی: ج۲ ص۵۰۰ ح۳)، امام علی علیه السلام: «الذِّکرُ مِفتاحُ الاُنسِ؛ ياد خدا، کليد اُنس است» (ر. ک: ص۶۰ ح۸۵) و «ذِکرُ اللهِ قوتُ النُّفوسِ، وَ مُجالَسَةُ المَحبوبِ؛ ياد خدا، نيروى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با محبوب است» (ر.ک: ص۶۰ ح۸۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين متون، ياد خدا در نخستين گام سلوک به سوى او، آينۀ دل را از زنگار اخلاق و اعمال ناشايست، پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و در گام دوم، آمادگى آن را براى انعکاس معارف شهودى تقويت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و در گام سوم، کيمياى عشق و محبّتِ دادار يگانۀ هستى را به سالک، اهدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به اين آثار و برکات عظيم و نقش کليدىِ ياد خدا در سازندگى انسان و جامعۀ توحيدى است که قرآن کريم و احاديث اسلامى، مکرّر بر کثرتِ ذکر، بلکه تداوم آن، تأکيد دارند. خداوند سبحان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْکُرُواْ اللهَ ذِکْرًا کَثِيرًا * و سَبِّحُوهُ بُکْرَةً و أَصِيلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احزاب: آيۀ ۴۱ - ۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آنان که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! خدا را فراوان ياد کنيد * و او را سحرگاهان و شامگاهان تسبيح گوييد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَوةَ فَاذْکُرُواْ اللهَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قِيامًا و قُعُودًا و عَلَى جُنُوبِکُمْ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيۀ ۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه که نماز را به پايان رسانديد، ايستاده و نشسته و بر پهلو ياد خدا کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن شَیءٍ إلّا وَ لَهُ حَدٌّ يَنتَهی إلَيهِ، إلّا الذِّکرَ فَلَيسَ لَهُ حَدٌّ يَنتَهی إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۲ ص۴۹۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيزى را حدّى است که بِدان پايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، جز ذکر (ياد خدا) که حدّى ندارد تا بِدان، پايان گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس، اين آيه را برخواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْکُرُواْ اللهَ ذِکْرًا کَثِيرًا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احزاب: آيۀ ۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آنانى که ايمان آورديد! خداوند را بسيار ياد کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو-نکتۀ-مهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو نکتۀ مهم&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا توجّه به دو نکته مهم، ضرورى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. آنچه موجب بروز و ظهور آثار ذکر در تخليه و تجليۀ قلب و رسيدن به معرفت شهودى و محبّت خداست، تداوم ذکر است، چنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که در بسيارى از متون پیشین به آن تصريح شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. ذکرى که تداوم ندارد و بر قلب غلبه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند موجب حرکت انسان به سوى کمال مطلق باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقيه سالک و محدّث عارف، ملّا محسن فيض کاشانى رحمه الله، در هجدهمين ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود از بيست و پنج ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودى که در رسالۀ زاد السالک در پاسخِ نامۀ يکى از فُضلاى عصر خويش در بارۀ کيفيت سلوک راه حق ارائه کرده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدرى از اذکار و دعوات را وردِ خود ساختن در اوقات معيّنه، خصوصاً بعد از نمازهاى فريضه، و اگر تواند که اکثر اوقات، زبان را مشغول ذکر حق دارد - و اگر چه جوارح در کارهاى ديگر مصروف باشد -، زهى سعادت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام منقول است که زبان مبارک ايشان در اکثر اوقات، تَر بوده است به کلمۀ طيّبۀ: «لا إله إلّا اللّه». اگر چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اگر سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اگر راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، إلى غير ذلک.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متن حديث، از امام صادق علیه السلام و بدين شرح است: «و کانَ أبى کَثير الذِّکرِ، لَقَد کُنتُ أمشی مَعَهُ وَ إنَّهُ لَيَذکُرُ اللهَ، و آکُلُ مَعَهُ الطَّعامَ وَ إنَّهُ لَيَذکُرُ اللهَ، وَ لَقَد کانَ يُحَدِّثُ القَومَ وَ ما يَشغَلُهُ ذٰلِکَ عَن ذِکرِ اللهِ، وَ کُنتُ أرىٰ لِسانَهُ لازِقاً بِحَنَکِهِ يَقولُ: لا إلٰهَ إلَّا اللهُ؛ پدرم بسيار ذکرگو بود. در کنارش راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم و او ياد خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. با او بر سر سفره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستم و او ياد خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. با مردم سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت؛ ولى اين کار، وى را از ياد خدا باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدم که زبانش از تکرار &amp;quot; لا إلهَ إلَّا الله&amp;quot; به کامش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبيد» (الکافی: ج۲ ص۴۹۸ ح۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه اين، مُمِدّ و مُعاونى قوى است هر سالک را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر ذکر قلبى را نيز مُقارنِ ذکر لسانى سازد، به اندک زمانى فتوح بسيار رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند، سعى نمايد که دم به دم متذکّر حق&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوده باشد، تا غافل نشود که هيچ امرى به اين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد در سلوک، و اين، مددى است قوى در ترک مخالفت حق - سبحانه - به معاصى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ده رساله، فیض کاشانی: ص۸۶ (رسالۀ زاد السالک).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. حقيقت «ذکر»، احساس حضور در محضر حق تعالى است؛ احساسى که انسان را به مسئوليت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فردى و اجتماعى وادار نمايد. هر قدر اين احساس در انسان تقويت شود، ذکر، واقعيّت بيشترى پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آثار و برکات افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترى دارد. تداوم ذکر، بدين معنا بسيار دشوار است. يکى از اصحاب امام صادق علیه السلام نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال أبو عَبدِ اللّهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه السلام: أ لا اُخبِرُکَ بِأَشَدِّ ما فَرَضَ اللّهُ عز وجل عَلىٰ خَلقِهِ؟، قُلتُ: بَلىٰ. قالَ: إنصافُ النَّاسِ مِن نَفسِکَ، و مُواساتُکَ أخاکَ، و ذِکرُ اللّهِ في کُل مَوطِنٍ. أما إنّي لا أقولُ: «سُبحَانَ اللّهِ، وَ الحَمدُ لِلهِ، وَ لا إِلٰهَ إلَّا اللّهُ، وَ اللّهُ أکبَرُ»، وَ إن کانَ هٰذا مِن ذاکَ، وَ لٰکِن ذِکرُ اللّهِ عز وجل فی کُلِّ مَوطِنٍ إذا هَجَمتَ عَلىٰ طاعَةٍ أو عَلَىٰ مَعصِيَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۲ ص۱۴۵ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام پرسيد: «آيا از سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزهايى که خداوند عز وجل آنها را واجب کرده است، آگاهت نسازم؟». گفتم: چرا. فرمود: «انصاف تو با ديگران و همدردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات با برادران و ياد کردن خدا در همه جا. بدان که منظورم از ياد کردن خدا، گفتن ‍&amp;quot;سبحان اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و الحمد للّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا إلٰه إلّا اللّهُ، و اللّهُ أکبر&amp;quot; نيست، گرچه اين نيز ياد خداست؛ بلکه مقصودم ياد کردن خدا در هر جايى است که بر اطاعت و يا معصيت او تصميم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;کاملترين-مصداق-ذکر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصداق ذکر&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز، کامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصداق ذکر (ياد خدا) است و آيۀ شريف (أَقِمِ الصَّلَوةَ لِذِکْرِى؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: آیۀ ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز را براى ياد کردنِ من به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پا دار) به همين نکتۀ ظريف، اشارت دارد. نماز اگر با آداب و شرايط آن (بويژه حضور قلب) انجام شود، در گام اوّل، دل را از همۀ زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور که خداوند سبحان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَآءِ و الْمُنکَرِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنکبوت: آیۀ ۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا نماز، از گناه و خطا باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد) و با پاک شدن از آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، انسان به صفت تقوا متّصف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و در گام دوم، انسان را به بساط قرب و اُنس و محبّت خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، چنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةُ قُربانُ کُلِّ تَقیٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۳۲ عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام، الکافي: ج۳ ص۲۶۵ ح۶ عن الإمام الرضا علیه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۶۰ ح۱۳۸، مسند الشهاب: ج۱ ص۱۸۱ ح۲۶۵ عن الإمام علیّ علیه السلام عنه صلی اللّه علیه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز، وسیلۀ تقرّب هر پرهيزگار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، نماز، بهترين وسيله براى خودسازى و سازندگى و ساختن جامعۀ توحيدى و مبتنى بر محبّت خداست. به همين دلیل، پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله از آن به عنوان بهترين آیین دینی(خَيرُ مَوضوع)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۲۳ ح۱۳، معانی الأخبار: ص۳۳۳ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۷۰ ح۱؛ مسند ابن حنبل:&lt;br /&gt;<br /> ج۸ ص۱۳۰ ح۲۱۶۰۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. امام صادق علیه السلام نیز در بارۀ ارزش نماز و نقش آن در سازندگى انسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن شَیءٍ بَعدَ المَعرِفَةِ تَعدِلُ هٰذِهِ الصَّلاةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۳ ص۲۶۴ ح۱، الأمالى، طوسى: ص۶۹۴ ح۱۴۷، إرشاد القلوب: ص۱۴۵، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۲۰۲ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از شناخت [خدا]، هيچ چيزى هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايۀ نماز نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، امام خمينى رحمه الله در وصيّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ اخلاقى خود، پس از آن که خودخواهى و خودبينى را ريشۀ همۀ فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و جهاد براى قطع اين ريشه را جهاد اکبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامد و پيروزى در اين جهاد را مايۀ اصلاح همه چيز و همه کس تعريف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تأکيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد که راه رسيدن به اين پيروزى، پس از استمداد از خداوند متعال، نماز است. متن نوشتۀ امام، خطاب به فرزندش چنين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسرم! سعى کن که به اين پيروزى دست يابى، يا دست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کم به بعض مراحل آن، همّت کن و از هواهاى نفسانيّه که حد و حصر ندارد، بکاه و از خداى متعال - جلّ و علا - استمداد کن که بى مدد او، کسى به جايى نرسد و نماز، اين معراج عارفان و سفر عاشقان، راه وصول به اين مقصد است و اگر توفيق يابى و يابيم به تحقّق يک رکعتِ آن و مشاهدۀ انوار مکنون در آن و اسرار مرموز آن، و لو به قدر طاقت خويش، شمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مقصد و مقصود اولياى خدا را استشمام نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم و دورنمايى از صَلاتِ معراج سيّد انبياى عرفا - عليه و عليهم و على آله الصلاة و السّلام - را مشاهده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم که خداوند منّان، ما و شما را به اين نعمت بزرگ، منّت نهد!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفۀ نور: ج۲۲ ص۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو-شرط-اصلى-نماز-کامل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو شرط اصلى نماز کامل&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى کامل از آثار و برکات نماز در سير و سلوک إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، دو شرط اصلى دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. تمسّک و توسّل به پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت علیهم السلام: راه توحيد و معرفت و محبّت خداوند متعال، راهى است بس دشوار و صعب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العبور که طى کردن آن بدون چراغ و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما و تمسّک به ولايت و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از شفاعتِ وسايلى که خداوند متعال براى تقرّب به خود معيّن فرموده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آيۀ (يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللهَ وَابْتَغُواْ إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَ جَاهِدُواْ فِى سَبِيلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ) (مائده: آیۀ ۳۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ورود از درى که خداوند متعال براى گام نهادن بر بساط قرب خود مشخص کرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: اهل بيت علیهم السلام در قرآن و حديث: ص۳۵۴ ح۳۱۹ - ۳۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير نيست. از این رو، در زيارت امامان اهل بيت علیهم السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أرادَ اللّهَ بَدَأَ بِکُم، وَ مَن وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنکُم، وَ مَن قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِکُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۵ ح۳۲۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر که خدا را بخواهد، از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آغازد و هر که او را به يگانگى بشناسد، از شما پذيرفته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و هر که قصدِ او کند، به شما روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر همين اساس، امام صادق علیه السلام براى دستيابى به حقيقت نماز و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى کامل از اين بهترين وسيلۀ سلوک إلى اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قُمتَ إلَى الصَّلاةِ فَقُل: اللّهُمَّ إنّی اُقَدِّمُ إلَيکَ مُحَمَّداً صلی اللّه علیه وآله بَينَ يَدَي حاجَتی، وَ أتَوَجَّهُ بِهِ إلَيکَ، فَاجْعَلنی بِهِ وَجيها عِندَکَ فِی الدُّنيَا وَ الآخِرَةِ وَ مِنَ المُقَرَّبينَ، اِجعَل صَلاتی بِهِ مَقبولَةً، وَ ذَنبی بِهِ مَغفورا، و دُعَائی بِهِ مُستَجاباً، إنَّکَ أنتَ الغَفورُ الرَّحيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: ج۳ ص۳۰۹ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به نماز ايستادى، بگو: خداوندا! من، محمّد صلی اللّه علیه وآله را براى بر آوردن حاجتم به درگاهت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و به وسيلۀ او به تو روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم. پس به حقّ او، مرا در دنيا و آخرت، نزدت آبرومند و از مقرّبان قرار ده. به حقّ او، نمازم را مقبول، گناهم را آمرزيده و دعايم را مستجاب قرار ده که تويى بخشايندۀ مهربان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. احسان به خلق: يکى از شرايط مهمّ پذيرفته شدن نماز و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از آثار و انوار و برکات آن که در متون اسلامى بر آن تأکيد شده، زکات است. قرآن کريم در کنار نماز، مردم را به پرداختن زکات دعوت کرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. امام رضا علیه السلام در بارۀ راز اين اقتران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عز وجل أمَرَ بِثَلاثَةٍ مَقرونٌ بِها ثَلاثَةٌ اُخرىٰ: أمَرَ بِالصَّلاةِ وَ الزَّکاةِ؛ فَمَن صَلّى وَ لَم يُزَکِّ لَم تُقبَل صَلاتُهُ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۵۶ ح۱۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل سه چيز را قرين سه چيز ديگر قرار داد: به نماز و زکات فرمان داد. پس هر که نماز بخواند، امّا زکات نپردازد، نمازش پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش پرداخت زکات در بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از آثار نماز، تا آن جاست که امام صادق علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا صَلاةَ لِمَن لا زَکاةَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشکاة الأنوار: ص۴۶ ح۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر که زکات نپردازد، او را نمازى [پذيرفته] نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زکات در مفهوم عامّ خود، شامل تمام حقوق مالى شرعى، اعم از واجب و مستحب است. در اين باره در حديثى آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُئِلَ الصّادقُ علیه السلام: فی کَم تَجِبُ الزَّکاةُ مِنَ المالِ؟ فَقالَ علیه السلام: الزَّکاةَ الظّاهِرَةَ أم الباطِنَةَ تُريدُ؟. قالَ: اُريدُهُما جَميعاً. فَقالَ: أمَّا الظّاهِرَةُ فَفی کُلِّ ألفٍ خَمسَةٌ و عِشرونَ دِرهَماً، وَ أمَّا الباطِنَةُ فَلا تستَأثِر عَلىٰ أخيکَ بِما هُوَ أحوَجُ إلَيکَ مِنکَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار: ص۱۵۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى از امام صادق علیه السلام پرسيد: حدّ نِصاب مالى در زکات چيست؟ امام فرمود: «مقصودت، زکات ظاهرى است يا باطنى؟». گفت: هر دو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم. فرمود: «زکات ظاهرى، در هر هزار درهمى، بيست و پنج درهم است؛ امّا زکات باطنى، آن است که آنچه را برادرت بِدان نيازمندتر است، ويژۀ خود نکنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت که همه گونه احسان به خلق، براى خدا، شرط کمالِ بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از برکات هر نوع ذکر و در رأس آن، نماز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت به مردم، تا آن جا در تکامل انسان نقش دارد که پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله خدمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران مردم را بهترينِ مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامد و در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيرُ النّاسِ مَنِ انتَفَعَ بِهِ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۹۶ ح۵۸۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهترينِ مردم، کسى است که مردم از او بهره برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام نیز احسان را در کنار اطاعت خداوند متعال، حکمت خلقت انسان، مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِتَقوَى اللّهِ اُمِرتُم، و لِلإِحسانِ وَ الطّاعَةِ خُلِقتُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص۱۰ عن سليمان بن المغيرة عن الإمام زين العابدين علیه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پَروا کردن از خدا فرمان يافتيد و براى احسان [به خلق] و اطاعت [از خدا]، آفريده شديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصولاً همان طور که امام خمينى بیان داشته،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در وصيّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ اخلاقى امام خمینی رحمه الله به فرزندش آمده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است: «پسرم! از بار مسئوليت انسانى که خدمت به حق در صورت خدمت به خلق است، شانه خالى مکن...» (صحيفۀ نور: ج۲۲ ص۳۵۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت به خلق، در واقع، خدمت به خدا و عبادت اجتماعى است و هر چه انسان به خلق، خصوصاً مردم محروم، بيشتر خدمت کند، به خالق، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به بساط اُنس و قرب و محبّت او بهتر راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، چنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که در حديث قدسى آمده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحمَدُ، مَحَبَّتی مَحَبَّةُ الفُقَراءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۶۶ ح۸۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای احمد! دوستىِ من، به دوست داشتنِ فقيران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جمعبندى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ گفتنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در بارۀ راه رسيدن به معرفت شهودى و محبّت خدا در پنج نکته خلاصه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. توجّه همیشگی به حضور در محضر حق تعالى؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. اهتمام به نمازِ کامل و با حضور قلب؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. استمداد از خداوند متعال؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. تمسّک و توسّل به پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله اهل بيت علیهم السلام؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. خدمت خالصانه به خلق خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مبادئ-التحبب-إلى-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: مَبادِئُ التَّحَبُّبِ إِلَى اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خاستگاه محبوبیّت در نزد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوحيد-و-الإيمان-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: التَّوحيدُ وَ الإِيمانُ بِاللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توحید و ایمان به خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ إِنّي أطَعتُكَ في أحَبِّ الأَشياءِ إِلَيكَ وَ هُوَ التَّوحيدُ، وَ لَم أعصِكَ في أبغَضِ الأَشياءِ إِلَيكَ وَ هُوَ الكُفرُ، فَاغفِر لي ما بَينَهُما، يا مَن إِلَيهِ مَفَرّي، آمِنّي مِمّا فَزِعتُ مِنهُ إِلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص۳۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوندا! من در توحید که محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین چیز نزد توست، اطاعتت کردم و در کفر که مبغوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین چیز نزد توست، نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نکردم. پس آنچه را که بین توحید و کفر است، بر من ببخشای.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای آن که به سوی او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزم! مرا ایمنی ده در آنچه از آن به تو پناه برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: إِلٰهي! أطَعتُكَ - وَ لَكَ المِنَّةُ عَلَيَّ - في أحَبِّ الأَشياءِ إِلَيكَ؛ الإِيمانِ بِكَ وَ التَّصديقِ بِرَسولِكَ، وَ لَم أعصِكَ في أبغَضِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَشياءِ إِلَيكَ؛ الشِّركِ بِكَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ التَّكذيبِ بِرَسولِكَ، فَاغفِر لي ما بَينَهُما يا أرحَمَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهج الدعوات: ص۱۸۲، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۹۰ ح۳ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه السلام: بار الها! در مورد محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزها در نزدت - يعنى ايمان به تو و تصديق پيامبرت - تو را فرمان بردم، گرچه در آن نيز تو بر من منّت دارى، و در مورد دشمن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزها در نزدت - يعنى شرک ورزيدن به تو و تکذيب پيامبرت - تو را نافرمانى نکردم. پس،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مهربانان! آنچه را ميان اين دو است، بر من ببخش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن شَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنَ الإِيمانِ بِهِ وَ تَركِ ما أمَرَ بِتَركِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۶۸ ح۲۶۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: چيزى دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ايمان به خدا و ترک هر چه خدا به ترک آن دستور داده، نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: التَّوبَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا خداوند، توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را دوست دارد و پاکيزگان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ الشّابَّ التّائِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج۱ ص۲۸۵ ح۱۸۶۶، كنز العمّال‌: ج۴ ص۲۰۹ ح۱۰۱۸۵ كلاهما نقلاً عن أبي الشيخ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، جوانِ توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ العَبدَ المُؤمِنَ المُفَتَّنَ التَّوّابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُفَتَّن التَّوّاب: أي الممتَحَن بالذنب ثمّ یتوب (مجمع البحرین: ج۳ ص۱۳۶۱ «فتن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۱۷۴ ح۶۰۵ عن الإمام عليّ عليه السلام؛ الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۴، الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۴۱ ح۱۹۵ كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندۀ مؤمنِ گنهکار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لَيسَ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن مُؤمِنٍ تائِبٍ أو مُؤمِنَةٍ تائِبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۹ ح۳۳، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص۹۴ ح۲۷ كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۷۲ ح۴۱؛ تفسير القرطبي: ج۳ ص۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ چيز نزد خدا، دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از مرد يا زن مؤمنِ توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: توبوا إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ ادْخُلوا في مَحَبَّتِهِ؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوّابينَ وَ يُحِبُّ المُتَطَهِّرينَ، وَ المُؤمِنُ تَوّابٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۲۳ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۱ ح۱۴ و راجع الكافی: ج۶ ص۴۳۵ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به درگاه خداوند عز وجل توبه بَريد و به محبّت او در آييد؛ زيرا خداوند عز وجل توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را دوست دارد و پاکيزگان را [نيز] دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و مؤمن، بسيار توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بَصيرٍ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى ٱللهِ تَوْبَةً نَّصُوحاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ الذَّنبُ الَّذي لا يَعودُ فيهِ أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ أيُّنا لَم يَعُد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا أبا مُحَمَّدٍ، إِنَّ اللهَ يُحِبُّ مِن عِبادِهِ المُفَتَّنَ التَّوّابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۴، الزهد للحسين بن سعيد: ص۷۲ ح۱۹۱، الاُصول السّتة عشر (كتاب عاصم بن حميد الحنّاط): ص۱۷۸ ح۱۳۷ عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۹ و راجع جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۹۸ (الغایات).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو بصير -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ آيۀ (اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا، توبه کنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای خالص) پرسيدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصود، گناهى است که پس از توبه، ديگر هرگز به آن باز نگردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از ما [چنين است و] ديگر به گناه باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو محمّد! خداوند از ميان بندگانش، بندۀ به گناه آزموده شدۀ بسيار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار را دوست دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في دُعاءٍ لَهُ -: قَد قُلتَ يا إِلٰهي في مُحكَمِ كِتابِكَ إِنَّكَ تَقبَلُ التَّوبَةَ عَن عِبادِكَ وَ تَعفو عَنِ السَّيِّئاتِ وَ تُحِبُّ التَّوّابينَ، فَاقبَل تَوبَتي كَما وَعَدتَ، وَ اعْفُ عَن سَيِّئاتي كَما ضَمِنتَ، وَ أوجِب لي مَحَبَّتَكَ كَما شَرَطتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۲۵ الدعاء ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش -: خداوندا! تو در کتاب استوار خود فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که توبه را از بندگانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى و از گناهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرى و توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى. پس همان گونه که وعده داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بپذير و همان گونه که تضمين کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از گناهانم در گذر و همان گونه که شرط کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر من مقرّر فرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في دُعاءٍ لَهُ -: أعتَذِرُ إِلَيكَ يا إِلٰهي... فَصَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجعَل نَدامَتي عَلیٰ ما وَقَعتُ فيهِ مِنَ الزَّلّاتِ، وَ عَزمي عَلیٰ تَركِ ما يَعرِضُ لي مِنَ السَّيِّئاتِ؛ تَوبَةً توجِبُ لي مَحَبَّتَكَ، يا مُحِبَّ التَّوّابينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۲۵ الدعاء ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معبود من! از تو پوزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم.… پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و پشیمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را از لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که دچار آن شدم و عزمم را بر وا گذاشتن گناهانى که با آنها رويارو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار ده که محبّت را برايم در پى بياورد،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دوستدار توبه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في دُعاءٍ لَهُ -: اللّٰهُمَّ ارزُقنا خَوفَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِقابِ الوَعيدِ... وَ اجعَلنا عِندَكَ مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوّابينَ الَّذينَ أوجَبتَ لَهُم مَحَبَّتَكَ، وَ قَبِلتَ مِنهُم مُراجَعَةَ طاعَتِكَ، يا أعدَلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العادِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۷۹ الدعاء ۴۵، مصباح المتهجّد: ص۶۴۷ ح۷۱۸، الإقبال: ج۱ ص۴۲۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۱۷۶ ح۱. ۳. الدعوات: ص۱۲۳، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۶۷ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش-: خدايا! ترس از عقوبت وعده داده شده را روزىِ ما گردان... و ما را نزد خويش، از توبه کنندگانى قرار بده که دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را براى آنان، واجب نمودى و بازگشت به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از آنان پذيرفتى،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دادگرترينِ دادگران!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: قيلَ لِزَينِ العابِدينَ عليه السلام: ما خَيرُ ما يَموتُ عَلَيهِ العَبدُ؟ قال: أَن يَكونَ قَد فَرَغَ مِن أبنِيَتِهِ وَ دُورِهِ وَ قُصورِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: وَ كَيفَ ذٰلِكَ؟ قالَ: أَن يَكونَ مِن ذُنوبهِ تائِباً، وَ عَلَى الخَيراتِ مُقيماً؛ يَرِدُ عَلَى اللهِ حَبيباً كَريماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: به امام زين العابدين علیه السلام گفته شد: بهترين مرگی که انسان در آن حال بمیرد، چیست؟ فرمود: «اين که [آدمى] از [قیدِ] ساختمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش فارغ شده باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: يعنى چه؟ فرمود: «از گناهانش توبه کرده باشد و به کارهاى نيک بپردازد و [با چنين حالى] بر خداوند حبيب و کريم وارد شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِذا تابَ العَبدُ تَوبَةً نَصوحاً، أَحَبَّهُ اللهُ؛ فَسَتَرَ عَلَيهِ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. الكافي: ج۲ ص۴۳۰ ح۱ عن معاوية بن وهب، ثواب الأعمال: ص۲۰۵ ح۱، مشكاة الأنوار: ص۲۰۲ ح۵۳۶ عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۸ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى توبۀ راستين کند، خداوند، او را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و در دنيا و آخرت بر او پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى ٱللهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا) -: يَتوبُ العَبدُ ثُمَّ لا يَرجِعُ فيهِ، وَ إِنَّ أَحَبَّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ المُتَّقِي التّائِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۳۷۷ عن محمّد بن الفضيل، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - در تفسير این سخن خداوند متعال: (اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا توبه کنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خالص) -: مقصود، آن است که بنده، توبه کند و ديگر به گناه، باز نگردد. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند، پرهيزگارِ توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى ٱللهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا) -: يَتوبُ مِنَ الذَّنبِ ثُمَّ لا يَعودُ فيهِ، وَ أَحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ تَعالَى المُفَتَّنونَ التَّوّابونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۳، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا توبه کنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خالص) -: از گناه توبه کند و ديگر تکرارش نکند. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين بندگان نزد خداى متعال، کسانى هستند که بارها گناه و باز توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أبي عُمَير عن بعض أصحابنا رفعه: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ أعطَى التّائِبينَ ثَلاثَ خِصالٍ، لَو أعطیٰ خَصلَةً مِنها جَميعَ أَهلِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّماواتِ وَ الأَرضِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنَجَوا بِها: قَولُهُ عزّ وجلّ: (إِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ٱللهَ يُحِبُّ ٱلتَّوَّ ٰبِينَ وَ يُحِبُّ ٱلْمُتَطَهِّرِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَن أَحَبَّهُ اللهُ لَم يُعَذِّبهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۵، مشكاة الأنوار: ص۱۹۹ ح۵۲۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابن ابى عُمَير، از يکى از شيعيان، در حديثى که سندش را به امامان علیهم السلام رسانده است -: خداوند عز وجل سه ويژگى به توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان داده است که اگر يکى از آنها را به همۀ اهل آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين دهد، به سبب آن، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند: [اوّل] فرموده است: (خدا توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان و پاکيزگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد) و کسى که خداوند، او را دوست بدارد، عذابش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طاعة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: طاعَةُ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فرمان بُردن از خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ أَطِيعُواْ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْكَـٰفِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: از خدا و پيامبرش فرمان ببريد. پس اگر پشت کردند، خداوند، کافران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ النّاسِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ يَومَ القِيامَةِ أطوَعُهُم لَهُ وَ أتقاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۳۴۰ ح۱ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه السلام، غرر الحكم: ج۲ ص۴۳۱ ح۳۱۵۸ عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۱۱۸ ح۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم در نزد خداوند در روز قيامت، فرمانبرترينِ آنها از او و پرهيزگارترينِ آنان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ أَن يُعمَلَ بِفَرائِضِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۵ ص۷۶۹ ح۴۳۰۲۰ نقلاً عن ابن عديّ في الكامل عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، دوست دارد که واجباتش به جا آورده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إن تَنَزَّهوا عَنِ المَعاصي يُحبِبكُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۵ ح۳۷۵۹ و راجع عیون الحكم و المواعظ: ص۱۶۴ ح۳۴۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر خود را از معصيت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پاک کنيد، خداوند، دوستتان خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن عثمان بنِ عيسىٰ عن بعضِ من حَدَثه عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: مَن أحَبُّ الخَلقِ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام: أطوَعُهُم لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۰۰ ح۲۲۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از عثمان بن عيسى، از کسى که اين حديث را از امام صادق علیه السلام برايش نقل کرد -: به ایشان گفتم: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ خلق در نزد خدا کيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فرمانبرترينِ آنان از خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ أكرَمُهُم عَلَيهِ، أتقاهُم وَ أَعمَلُهُم بِطاعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۷۴ ح۳،صفات الشیعة: ص۹۰ ح۲۲، الأمالي للطوسي: ص۷۳۶ ح۱۵۳۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان نزد خداوند عز وجل [و گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آنان در پيشگاه او] پرهيزگارترين و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارترينِ آنان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: ما تَحَبَّبَ إِلَيَّ عَبدي بِأَحَبَّ مِمَّا افتَرَضتُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۲ ح۵ عن محمّد الحلبي، المحاسن: ص۴۵۴ ح۱۰۴۷ نحوه، مشكاة الأنوار: ص۲۰۴ ح۵۴۵، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۱۹۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالی - فرموده: «بندۀ من، با چيزى بهتر از آنچه بر او واجب ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، خود را نزد من محبوب نکرده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن محمّد بن أبي عُمَير: حَدَّثَني مَن سَمِعَ أبا عَبدِاللهِ الصّادِقَ عليه السلام يَقولُ: ما أَحَبَّ اللهُ عزّ وجلّ مَن عَصاهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَمَثَّلَ فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعصِي الإِلٰهَ وَ أَنتَ تُظهِرُ حُبَّهُ هٰذا مُحالٌ فِي الفِعالِ بَديعُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو کانَ حُبُّكَ صادِقاً لَأَطَعتَهُ إِنَّ المُحِبَّ لِمَن يُحِبُّ مُطيعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۵۷۸ح۷۹۰، فلاح السائل: ص۲۸۴ ح۱۷۵، تحف العقول: ص۲۹۴ عن الإمام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ص۱۵ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق - به نقل از محمّد بن ابى عُمَير -: کسى که خود از امام صادق علیه السلام شنيده بود، برايم نقل کرد که ايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند، کسى را که نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کند، دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه، امام علیه السلام اين شعر را بر خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نافرمانى خدا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و باز بدو اظهار دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى؟ /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين، محال و از کارهاى شگفت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات راستين بود، از او فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردى/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا دوستدار، فرمانبر کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد ابن طاووس در فلاح السائل پس از نقل اين روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى بسا کسى بگويد که اين دو بيت از محمود ورّاق است. جواب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم: آرى! امام صادق علیه السلام آن دو را به عنوان مثل، ياد کرده است. راويان اين حديث، به اتّفاق عالمان رجالى، جملگى ثقه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و روايات مرسل محمّد بن ابى عمير، همانند مسند به حساب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۲۲ (استجابة الدعوات).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۲۳ (استجابت دعاها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتباع-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-و-أهل-بيته-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: اِتِّباعُ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَهلِ بَيتِهِ عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیروی از پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت او علیهم السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِنْ كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ وَ يَغْفِر لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: اگر خدا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، از من پيروى کنيد تا خدا [نيز] شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد و خداوند، آمرزندۀ مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ المُتَأَسّي بِنَبِيِّهِ، وَ المُقتَصُّ لِأَثَرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۰، غرر الحكم: ج۲ ص۴۰۹ ح۳۰۵۵، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۲۸۵ ح۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند، کسى است که به پيامبرش تأسّى بجويد و از او پيروى کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ اتَّقَى اللهَ فَهُوَ الشَّريفُ المُكَرَّمُ المُحِبُّ، وَ كَذٰلِكَ أهلُ طاعَتِهِ وَ طاعَةِ رَسولِ اللهِ، يَقولُ اللهُ في كِتابِهِ: (إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۸۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۹۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: هر کس پروا داشتن از خدا را پیشه کند، حقیقتاً شرافت و بزرگی و دوستی دارد. همین طورند کسانی که اهل فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برداری از خدا و پیامبرند. خداوند در کتاب خویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (اگر مرا دوست دارید، از من اطاعت کنید تا خدا نیز شما را دوست بدارد و بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را بپوشاند و خداوند، خطاپوش و مهربان است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في خُطبَةِ الوَسيلَةِ -: قالَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ فِي التَّحريضِ عَلَى اتِّباعِهِ وَ التَّرغيبِ فِي تَصديقِهِ وَ القَبولِ لِدَعوَتِهِ: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)، فَاتِّباعُهُ صلّی اللّه عليه وآله مَحَبَّةُ اللّهِ، وَ رِضاهُ غُفرانُ الذُّنوبِ وَ كَمالُ الفَوزِ وَ وُجوبُ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۶ ح۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در خطبۀ معروف به «وسيله» -: خداوند - تبارک و تعالی - در تشويق به پيروى از او و ترغيب به تصديقش و پذيرش دعوتش فرمود: (بگو: اگر خدا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، از من پيروى کنيد تا خدا [نیز] شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد). پس پيروى از او صلی اللّه علیه وآله [مساوى با] دوست داشتن خداست و خشنودى او، [موجب] آمرزش گناهان و کمال رستگارى و واجب گشتن بهشت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن سَرَّهُ أَن يَعلَمَ أنَّ اللهَ يُحِبُّهُ فَليَعمَلْ بِطاعَةِ اللهِ، وَ ليَتَّبِعنا؛ أَ لَم يَسمَع قَولَ اللهِ عزّ وجلّ لِنَبِيِّهِ صلّی اللّه عليه وآله: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللهِ! لا يُطيعُ اللهَ عَبدٌ أبَداً إلّا أدخَلَ اللهُ عَلَيهِ فِي طاعَتِهِ اتِّباعَنا. وَ لا وَ اللهِ! لا يَتَّبِعُنا عَبدٌ أبَداً إلّا أَحَبَّهُ اللهُ. وَ لا وَ اللهِ! لا يَدَعُ أحَدٌ اتِّباعَنا أبَداً إلّا أبغَضَنا. وَ لا وَ اللهِ! لا يُبغِضُنا أحَدٌ أبَداً إلّا عَصَى اللهَ، وَ مَن ماتَ عاصِياً لِلهِ أخزاهُ اللهُ وَ أكَبَّهُ عَلیٰ وَجهِهِ فِي النّارِ. وَ الحَمدُ لِلهِ رَبِّ العالَمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۴ ح۱ عن حفص المؤذّن و إسماعيل بن جابر و إسماعيل بن مخلّد السرّاج، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۴ ح۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که بداند خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، طاعت خدا را به کار بندد و از ما پيروى کند. مگر اين سخن خداوند عز وجل را به پيامبرش نشنيده است که: (بگو: اگر خدا را دوست داريد، از من پيروى کنيد تا خدا [نیز] شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که خدا را اطاعت کند، مگر اين که خداوند در اطاعت او پيروى از ما را وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به خدا سوگند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که از ما پيروى کند، مگر اين که خداوند، دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و به خدا سوگند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که پيروى از ما را فرو گذارد، مگر اين که دشمن ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به خدا سوگند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که ما را دشمن بدارد، مگر اين که خدا را معصيت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هر که با معصيت خدا از دنيا برود، خداوند، او را خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و در آتش سرنگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و ستایش، خداى را که پروردگار جهانيان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-و-أهل-بيته-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: حُبُّ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَهلِ بَيته عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوست داشتن پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت او علیهم السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: نَحنُ بابُ اللهِ الَّذي يُؤتیٰ مِنهُ، بِنا يَهتَدِي المُهتَدونَ؛ فَمَن أَحَبَّنا أَحَبَّهُ اللهُ وَ أَسكَنَهُ جَنَّتَهُ، وَ مَن أبغَضَنا أبغَضَهُ اللهُ وَ أَسكَنَهُ نارَهُ. وَ لا يُحِبُّنا إلّا مَن طابَ مَولِدُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الشيعة: ص۵۰ ح۷ عن أبي سعيد الخدري، تأويل الآيات الظاهرة: ج۲ ص۵۰۹ ح۱۱، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ما باب خداییم که از آن وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. با ما، هدایتجویان ره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند. هر کس ما را دوست بدارد، خدا او را دوست خواهد داشت و در بهشتش جا خواهد داد و هر کس ما را دشمن بدارد، خدا او را دشمن خواهد داشت و در آتشش جا خواهد داد و هیچ کس ما را دوست ندارد، مگر آن که ولادتش پاک باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: مَن أَحَبَّنا أَحَبَّهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۴۴ ح۳ عن میسر، شرح الأخبار: ج۳ ص۴۵۷ ح۱۳۴۰ عن الامام الحسین عليه السلام، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۷۷ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: هر کس ما را دوست بدارد، خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن الفُضَيل: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: أيُّ شَيءٍ أفضَلُ ما يَتَقَرَّبُ بِهِ العِبادُ إِلَى اللهِ فيمَا افتَرَضَ عَلَيهِم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أفضَلُ ما يَتَقَرَّبُ بِهِ العِبادُ إِلَى اللهِ: طاعَةُ اللهِ وَ طاعَةُ رَسولِهِ، [وَ حُبُّ اللهِ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین المعقوفین لیس في الطبعة التی بأیدینا، و أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ حُبُّ رَسولِهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ أُولِي الأَمرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۲۴۷ ح۴۶۳، الكافي: ج۱ ص۱۸۷ ح۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۹۱ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از فُضَيل -: به ابو الحسن علیه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، در اين جا، امام کاظم علیه السلام يا امام رضا علیه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در ميان چيزهايى که خداوند بر بندگان واجب کرده، برترين چيزى که مايۀ تقرّب آنان به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برترين چيزى که بندگان به وسيلۀ آن به خدا نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، اطاعت از خدا و اطاعت از پيامبر او و دوست داشتن پيامبر خدا و اولو الأمر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مكارم-الأخلاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: مَكارِمُ الأَخلاقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های والا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الخلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱: حُسنُ الخُلُقِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّكُم إِلَى اللهِ أحسنُكُم أخلاقاً؛ المُوَطَّؤونَ أكنافاً، الَّذينَ يَألَفونَ وَ يُؤلَفونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ج۱۰ ص۵۰۰ عن أبي هريرة، عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۰۰ ح۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۸۳ ح۱۷؛ تاريخ بغداد: ج۱ ص۳۸۲ الرقم۳۵۰ عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما در نزد خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما هستند؛ آنان که فروتنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و با ديگران، اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و ديگران نيز با آنان، اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عَن اُسامة بن شَريك: كُنّا جُلوساً عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله... إذ جاءَهُ ناسٌ مِنَ الأَعرابِ فَقالوا:... مَن أحَبُّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أحسَنُهُم خُلُقاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ص۴۴۳ح۸۲۱۴، المعجم الكبير: ج۱ص۱۸۱ح۴۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از اُسامة بن شريک -: نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله نشسته بوديم... که گروهى از باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينان عرب، به نزد ايشان آمدند و گفتند: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان خدا، نزد خدا کيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوترينِ آنان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: عَلَيكُم بِمَكارِمِ الأَخلاقِ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّها، وَ إيّاكُم وَ مَذامَّ الأَفعالِ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُبغِضُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۴۴۱ ح۵۸۶ عن المفضّل بن عمر، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۶۶ ح۱۱۱۶ و فيه صدره إلى «يحبّها»، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۹۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى والا را به دست آوريد که خداوند عز وجل آنها را دوست دارد و از کارهاى نکوهيده بپرهيزيد که خداوند عز وجل آنها را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما يَقدَمُ المُؤمِنُ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ بِعَمَلٍ - بَعدَ الفَرائِضِ - أَحَبَّ إِلَى اللهِ تَعالیٰ مِن أَن يَسَعَ النّاسَ بِخُلُقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۰۰ ح۴ عن عنبسة العابد، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۸، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مؤمن، بعد از واجبات، عملى محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی با مردم نزد خداوند متعال نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معالي-الأمور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۲: مَعالِي الأُمورِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کارهای والا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ مَعالِيَ الأُمورِ وَ أشرافَها، وَ يَكرَهُ سَفسافَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّفساف: الأمر الحقیر و الرديء من كل شيء، و هو ضدّ المعالي و المكارم. و أصله ما یطیر من غبار الدقیق إذا نُخل، و التراب إذا أُثیر (النهایة: ج۲ ص۳۷۳ «سفسف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۳ ص۱۳۱ ح۲۸۹۴ عن فاطمة بنت الحسين عن أبيها الإمام الحسين عليه السلام؛ الجعفريّات: ص۱۹۶ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، عوالي اللآلي: ج۱ ص۶۷ ح۱۱۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۳۷ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، کارهاى والا و ارجمند را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و کارهاى پَست را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ كَريمٌ يُحِبُّ الكَرَمَ، وَ يُحِبُّ مَعالِیَ الأَخلاقِ، وَ يكرَهُ سَفسافَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۱۱۱ ح۱۵۱ عن سهل بن سعد، المعجم الكبير: ج۶ ص۱۸۱ ح۵۹۲۸، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۳۲۲ ح۲۰۷۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بزرگوار است و بزرگوارى را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و خوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى والا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و خوهاى پَست را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرغبة-في-ما-عند-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۳: الرَّغبَةُ في ما عِندَ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رغبت به آنچه نزد خداست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: تَحَبَّب إِلَى اللهِ سُبحانَهُ بِالرَّغبَةِ في ما لَدَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۸۷ ح۴۵۰۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۰۱ ح۴۰۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با رغبت (علاقه داشتن) به آنچه نزد خداوند است، با او دوستى کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله: يا رَسولَ اللهِ، عَلِّمني شَيئاً إِذا أَنَا فَعَلتُهُ أَحَبَّنِي اللهُ مِنَ السَّماءِ، وَ أَحَبَّني أهلُ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِرغَب في ما عِندَ اللهِ يُحِبَّكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ، وَ ازهَد في ما عِندَ النّاسِ يُحِبَّكَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ ص۳۷۷ ح۱۱۰۲، الخصال: ص۶۱ ح۸۴، ثواب الأعمال: ص۲۱۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مردى به پيامبر صلی اللّه علیه وآله گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! به من کارى را بياموز که چون انجامش دهم، هم خدا در آسمان و هم زمينيان، دوستم بدارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «به آنچه نزد خداوند است، راغب باش، تا خداوند دوستت بدارد، و به آنچه نزد مردم است، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميلى نشان بده، تا مردم دوستت بدارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحب-في-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۴: الحُبُّ فِي اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوست داشتن در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ رَجُلاً زارَ أخاً لَهُ في قَريَةٍ أُخریٰ، فَأَرصَدَ اللهُ لَهُ عَلیٰ مَدرَجَتِهِ مَلَكاً، فَلَمّا أتیٰ عَلَيهِ قالَ: أينَ تُريدُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أُريدُ أخاً لي في هٰذِهِ القَريَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هَل لَكَ عَلَيهِ مِن نِعمَةٍ تَرُبُّها؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرُبُّها: أي تحفظها و تراعیها و تُرَبّبها كما یُرَبّي الرجل ولَده (النهایة: ج۲ ص۱۸۰ «ربب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، غَيرَ أنّي أحبَبتُهُ فِي اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ إِلَيكَ بِأَنَّ اللهَ قَد أَحَبَّكَ كَما أحبَبتَهُ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ص۱۹۸۸ح۳۸، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۳۷۸ ح۹۳۰۲؛ كشف الريبة: ص۸۰ ح۳ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مردى راهىِ ديدار برادر [دينىِ] خود در روستايى شد. خداوند، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر سرِ راه او قرار داد. چون آن مرد پيش آمد، فرشته از او پرسيد: «به کجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به ديدار برادرى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم که در اين روستا دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرشته] گفت: «آيا نعمتى نزد او دارى که براى رسيدنِ به آن، نزدش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه، جز اين که او را در راه خداوند عز وجل دوست دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرشته] گفت: «من نيز پيام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور خدا به سويت هستم که: خداوند، تو را دوست دارد، همان گونه که تو در راهش دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله – فِي الحَدیثِ القُدسِيِّ -: حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَباذِلينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَصادِقينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَزاوِرينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَواصِلينَ فِيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۸ ح۷۳۱۶ عن عبادة بن الصامت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در یادکرد حدیثی قُدسی - [خداوند عز وجل فرمود:] «دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من با يکديگر دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من به ديدار يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من با يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندند، قطعى است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ المُتَجالِسينَ فِيَّ، وَ المُتَزاوِرينَ فِيَّ، وَ المُتَباذِلينَ فِيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج۲ ص۹۵۴ ح۱۶ عن معاذ بن جبل، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۳۹ ح۲۲۰۹۱، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۷ ح۷۳۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند - تبارک و تعالی - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «دوست داشتنِ آنان که در راه من يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، در راه من با يکديگر هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، در راه من به ديدار يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و در راه من به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشند، بر من واجب است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عُبادة بن الصامت: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَحكي عَن رَبِّهِ عزّ وجلّ يَقولُ: حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَباذِلينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَزاوِرينَ فِيَّ. وَ المُتَحابّونَ فِي اللهِ عَلیٰ مَنابِرَ مِن نورٍ فِي ظِلِّ العَرشِ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۴۶ ح۲۲۱۲۵؛ تنبيه الخواطر: ج۱ ص۲۹ و فيه «حقّت محبّتي للمتحابّين فيَّ، وحقّت محبّتي للمتزاورين فيَّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبادة بن صامت -: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله شنيدم که از خداوند عز وجل نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من به ديدار يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، قطعى است. در روزى که سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز سايۀ خدا نيست، آنان که در راه خدا يکديگر را دوست داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بر منبرهايى از نور در سايۀ عرش قرار دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن خالد بن الوليد: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ:... أُحِبُّ أَن أكونَ مِن أحِبّاءِ اللهِ وَ رَسولِهِ. قالَ: أحِبَّ ما أَحَبَّ اللهُ وَ رَسولُهُ، وَ أبغِض ما أبغَضَ اللهُ وَ رَسولُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۲۷ و ۱۲۹ ح۴۴۱۵۴ نقلاً عن السيوطي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنز العمّال - به نقل از خالد بن وليد -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:... دوست دارم که از دوستان خدا و پيامبر او باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه را خدا و پيامبرش دوست دارند، دوست بدار و آنچه را که مبغوض خدا و پيامبر اوست، دشمن بدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البغض-في-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۵: البُغضُ فِي اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دشمن داشتن در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام لِلحَوارِيّينَ: تَحَبَّبوا إِلَى اللهِ وَ تَقَرَّبوا إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا روحَ اللهِ، بِماذا نَتَحَبَّبُ إِلَى اللهِ وَ نَتَقَرَّبُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِبُغضِ أَهلِ المَعاصي، وَ التَمِسوا رِضَى اللهِ بِسَخَطِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۴۴، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۷ ح۶۰؛ ربيع الأبرار: ج۱ ص۴۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عيسى بن مريم علیه السلام به حواريان فرمود: «خود را محبوب خدا گردانيد و به او تقرّب بجوييد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روح خدا! به چه وسيله، خود را محبوب خدا گردانيم و تقرّب جوييم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با دشمن داشتن گنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گُنَه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشگان، یعنی کسانی که گناه را پیشه و حرفۀ خود کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از معصیت خدا باکی ندارند، نه گنهکاران - که از روی لغزش و غفلت، گناه از آنان سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند؛ ولی قلباً دوست ندارند که بندۀ معصیتکار خدا باشند-.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و با ناخشنودى از آنان، خشنودى خدا را بجوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام _ في كِتابِهِ إِلیٰ سَعدِ الخَيرِ _: اِعلَم _ رَحِمَكَ اللهُ _ أنَّهُ لا تُنالُ مَحَبَّةُ اللهِ إلّا بِبُغضِ كَثيرٍ مِنَ النّاسِ، وَ لا وَلايَتُهُ إلّا بِمُعاداتِهِم، وَ فَوتُ ذٰلِكَ قَليلٌ يَسيرٌ لِدَركِ ذٰلِكَ مِنَ اللهِ لِقَومٍ يَعلَمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۵۶ ح۱۷ عن حمزة بن بزيع، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۶۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به سعد الخير -: خدايت رحمت کند! بدان که محبّت خدا را به دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آورد، مگر از طريق کين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى با بسيارى از مردمان و به دوستى و ولايت او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان رسيد، مگر با دشمنى کردن با آنان. اين از دست دادن [مردم] در مقابل رسيدن به دوستى خدا، در نظر کسانى که [به ارزش کار] آگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بسيار ناچيز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: طَلَبتُ حُبَّ اللهِ عزّ وجلّ فَوَجَدتُهُ في بُغضِ أَهلِ المَعاصي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۱۲ ص۱۷۳ ح۱۳۸۱۰ نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبّت خداوند عز وجل را جُستم و آن را در نفرت از گنهکاران يافتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزهد-في-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۶: الزُّهدُ فِي الدُّنيا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زُهدوَرزی در دنیا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اِزهَد فِي الدُّنيا يُحِبَّكَ اللهُ، وَ ازهَد فيما في أيدِي النّاسِ يُحِبّوكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۷۳ ح۴۱۰۲ عن سهل بن سعد الساعدي؛ الأمالي للطوسي: ص۱۴۰ ح۲۲۸ و ص۲۰۲ ح۳۴۴ كلاهما عن محمّد بن عيسى الكندي عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به دنيا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى کن تا خدا دوستت بدارد و به آنچه در دست مردم است، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى کن تا مردم دوستت بدارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إن أحبَبتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَازهَد فِي الدُّنيا، وَ إن أحبَبتَ أَن يُحِبَّكَ النّاسُ فَلا يَقَعُ في يَدِكَ مِن حُطامِها شَيءٌ إلّا نَبذتَهُ إِلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة: ج۳ ص۱۷۴ عن منصور بن المعتمر، حلية الأولياء: ج۸ ص۵۲ الرقم۴۰۲، ربيع الأبرار:ج۱ ص۴۹۶ كلاهما نحوه. ۶. يرزأ: يأخذ (النهایة: ج۲ ص۲۱۸ «رزأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اگر دوست دارى که خداوند دوستت بدارد، به دنيا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت باش و اگر دوست دارى مردم دوستت بدارند، هر گاه از مال دنيا چيزى به دستت افتاد، آن را به سوى آنان بيفکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِعَليٍّ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ قَد زَيَّنَكَ بِزينَةٍ لَم يُزَيِّنِ العِبادَ بِزينَةٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنها؛ زَيَّنَكَ بِالزُّهدِ فِي الدُّنيا وَ جَعَلَكَ لا تَرزَأُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنها شَيئاً وَ لا تَرزَأُ مِنكَ شَيئاً، وَ وَهَبَ لَكَ حُبَّ المَساكينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. الأمالي للطوسي: ص۱۸۱ ح۳۰۳ عن عمّار، بشارة المصطفى: ص۹۸، بحار الأنوار: ج۳۹ ص۲۹۸ ح۱۰۱؛ تاريخ دمشق: ج۴۲ ص۲۸۱ عن عمّار و راجع العمدة: ص۲۹۷ ح۴۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! خداوند، تو را به زيورى آراسته است که بندگان را به زيورى محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن در نزد خود، نياراسته است؛ تو را به زيور زهد، آراسته و چُنانت قرار داده که نه تو از دنيا چيزى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى و نه دنيا از تو چيزى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، و دوستىِ مستمندان را نيز به تو ارزانى داشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِعَليٍّ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ خَصَّكَ بِأَمرٍ وَ أعطاكَهُ، لَيسَ مِنَ الأَعمالِ شَيءٌ أحَبُّ إِلَيهِ وَ لا أفضَلُ مِنهُ عِندَهُ؛ الزُّهدُ فِي الدُّنيا، فَلَيسَ تَنالُ مِنها شَيئاً وَ لا تَنالُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التی بأیدینا «تَنالُهُ»، وَ ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكَ، وَ هِيَ زينَةُ الأَبرارِ عِندَ اللهِ عزّ وجلّ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۵۶ ح۳۱ عن عامر بن واثلة عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ص۳۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! خداوند، خصلتى به تو اختصاص داده و عطايت کرده است که هيچ عملى در نزد او محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و برتر از آن نيست: زهد در دنيا. نه تو از دنيا نوايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى و نه دنيا از تو به نوايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. در روز قيامت، زهد، زيور نيکان در نزد خداوند است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بغض-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۷: بُغضُ الدُّنيا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دشمن داشتنِ دنیا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَأَبغِضِ الدُّنيا، وَ إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ النّاسُ فَما کانَ عِندَكَ مِن فُضولِها فَانبِذهُ إلَيهم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۷ص۲۷۰ الرقم۳۷۵۴ عن ربعي بن خراش، البداية و النهاية: ج۱۰ص۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى خدا تو را دوست بدارد، دنيا را دشمن بدار و اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مردم دوستت بدارند، مازادِ داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را به آنان بده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیسیٰ عليه السلام - لَمّا سُئِلَ عَن عَمَلٍ يورِثُ مَحَبَّةَ اللهِ -: أبغِضُوا الدُّنيا يُحبِبكُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۳۴، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۸ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام - در پاسخ سؤال از عملى که دوستى خدا را به بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد -: دنيا را دشمن بداريد تا خداوند، شما را دوست بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كظم-الغيظ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۸: كَظمُ الغَيظِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فروخوردن خشم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن جُرعَةٍ أحَبُّ إِلَيَّ مِن جُرعَةِ غَيظٍ يَكظِمُها عَبدٌ، ما كَظَمَها عَبدٌ لِلهِ إلّا مَلَأَ اللهُ جَوفَهُ إيماناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۷۰۰ ح۳۰۱۷ عن ابن عبّاس، تفسير ابن كثير: ج۱ ص۴۹۳، كنز العمّال: ج۳ ص۱۳۰ ح۵۸۲۱ نقلاً عن ابن أبي الدنيا و فيهما «إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «إليَّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزدم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از جرعۀ خشمى نيست که بنده، آن را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد. هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى خدا خشم خود را فرو بَرَد، خداوند، درون او را سرشار از ايمان خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن جُرعَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن جُرعَتَينِ: جُرعَةِ غَيظٍ يَرُدُّها مُؤمِنٌ بِحِلمٍ، وَ جُرعَةِ جَزَعٍ يَرُدُّها مُؤمِنٌ بِصَبرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۱ ح۸ عن أبي حمزة الثمالی عن الإمام زين العابدين عليه السلام، الخصال: ص۵۰ ح۶۰ عن الإمام زين العابدين عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۷۸ ح۳۱؛ الفردوس: ج۴ ص۹۱ ح۶۲۸۳ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دو جرعه نيست: جرعۀ خشمى که مؤمن، آن را با بردبارى فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرد و جرعۀ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که مؤمن، آن را با شکيبايى [به درون خود] باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: وَجَبَت مَحَبَّةُ اللهِ عَلیٰ مَن غَضِبَ فَحَلُمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۱۴ ص۴۰۴ ح۳۶۲۲ عن عائشة، تاريخ أصبهان: ج۲ ص۱۰۰ الرقم۱۲۱۴ نحوه؛ مشكاة الأنوار: ص۵۳۲ ح۱۷۸۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستىِ خدا به کسى که خشمگين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن گاه بردبارى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، قطعى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِرَجُلٍ -: إِنَّ فيكَ لَخَصلَتَينِ يُحِبُّهُمَا اللهُ: الحِلمَ وَ الأَناةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۴۹ ح۱۸ عن أبي سعيد الخدري، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۷ ح۱۱۱۷۵، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۳۲۷ ح۲۰۸۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به مردى -: در تو، دو صفت است که خداوند، آنها را دوست دارد: بردبارى و درنگ در کارها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما مِن جُرَعَةٍ يَتَجَرَّعُهَا العَبدُ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن جُرعَةِ غَيظٍ يَتَجَرَّعُها عِندَ تَرَدُّدِها في قَلبِهِ؛ إمّا بِصَبرٍ وَ إمّا بِحِلمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۱۱ ح۱۳ عن أبي حمزة الثمالي، المحاسن: ج۱ ص۴۵۶ ح۱۰۵۴، مشكاة الأنوار: ص۳۸۰ ح۱۲۴۹ عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۲۲ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين جرعه نزد خداوند عز وجل که آدمى آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشد، جرعۀ خشمى است که در دلش به گردش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و او آن را يا با صبر و يا با بردبارى فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السخاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۹: السَّخاءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بخشندگی (سخاوتمندی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ السَّخِيَّ؛ فَأَحِبّوهُ، وَ يُبغِضُ البَخيلَ؛ فَأَبغِضوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درر الأحاديث‌: ص۳۵ عن يحيى بن الحسين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بخشندگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس دوستشان بداريد، و بخيلان را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس دشمنشان بداريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الجَوادَ مِن خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان و التبيين: ج۲ ص۵۷ عن محمّد بن إبراهيم التيمي؛ نثر الدرّ: ج۱ ص۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، در ميان خَلقش، بخشندگان را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ جَوادٌ يُحِبُّ الجودَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۷ ص۴۲۶ ح۱۰۸۴۰ عن طلحة بن عبيدالله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تاريخ اليعقوبي: ج۲ ص۹۷، النوادر للراوندي: ص۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بخشنده است و بخشش را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: السَّخِيُّ الجَهولُ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِنَ العابِدِ البَخيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء للخطيب: ص۴۵ عن عائشة، الفردوس: ج۲ ص۳۴۲ ح۳۵۴۶ و فيه «العالم» بدل «العابد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نزد خدا، بخشندۀ نابخرد، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از پارساى بخيل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: شابٌّ سَخِيٌّ مُرهَقٌ فِي الذُّنوبِ، أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن شَيخٍ عابِدٍ بَخيلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱ ح۱۴ عن أبي جعفر المدائني، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱ ح۱۷۰۸، مكارم الأخلاق: ج۱ص۲۹۵ح۹۱۹، بحار الأنوار: ج۷۳ص۳۰۷ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: جوانِ بخشندۀ آلوده به گنا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان، نزد خداوند، از پیرِ عابد بخیل، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التواضع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۰: التَّواضُعُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فروتنی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِعائِشَةَ -: يا عائِشَةُ، تَواضَعي؛ فَإِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ المُتَواضِعينَ، وَ يُبغِضُ المُتَكَبِّرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۴۲۷ ح۸۶۳۴ عن عائشة، كنز العمّال: ج۳ ص۱۱۳ ح۵۷۳۴ نقلاً عن أبي الشيخ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- خطاب به عایشه -: اى عايشه! فروتن باش که خداوند متعال، فروتنان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و گردنکشان را دشمن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۱: الغَيرَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: غیرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ مِن عِبادِهِ الغَيورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۸ ص۲۱۵ ح۸۴۴۱، الفردوس: ج۱ ص۶۴ ح۱۸۴ كلاهما عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليّ عليه السلام، قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص۵۲ ح۴۴ و فيه «إنّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحبّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيور» عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبيه عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليّ عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندگان غیرتمندِ خود را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ - تَباركَ وَ تَعالیٰ - غَيورٌ يُحِبُّ كُلَّ غَيورٍ، وَ لِغَيرَتِهِ حَرَّمَ الفَواحِشَ ظاهِرَها وَ باطِنَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۳۵ ح۱، مشكاة الأنوار: ص۴۱۵ ح۱۳۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالى - غيرتمند است و هر غيرتمندى را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و از غيرتمندى اوست که زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را، چه پيدا و چه ناپيدا، حرام نموده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرفق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۲: الرِّفقُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ملایمت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الرِّفقَ فِي الأَمرِ كُلِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۴۲ ح۵۶۷۸ عن عائشة، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۷۰۶ ح۱۰، سنن الترمذي: ج۵ ص۶۰ ح۲۷۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، ملايمت را در همۀ کارها دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ رَفيقٌ يُحِبُّ الرِّفقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۰۴ ح۷۷ عن عائشة؛ الكافي: ج۲ ص۱۱۹ ح۵ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۳۱۶ ح۱۰۰۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۵۶ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، ملايم است و ملايمت را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محاسن-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷: مَحاسِنُ الأَعمالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کارهاى نيکو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-في-سبيل-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱: الجِهادُ في سَبيلِ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کسانى را که در راهش چونان صفى برآمده از سرب پیکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ كَأَيِّن مِّن نَّبِىٍّ قَـٰتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُواْ لِمَا أَصَابَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ مَا ضَعُفُواْ وَ مَا ٱسْتَكَانُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چه بسيار پيامبرانى که همراه او توده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انبوهی جنگیدند و در برابر آنچه در راه خدا بِدانها رسيد، سستى نورزيدند و ناتوان نشدند و [در برابر دشمن] زبونی ننمودند و خداوند، شکيبايان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(یـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِى ٱللهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى ٱلْكَـٰفِرِينَ يُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ لاَ يَخَافُونَ لَوْمَةَ لاَئِمٍ ذَ ٰلِكَ فَضْلُ ٱللهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَ ٱللهُ و ٰسِعٌ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! هر کس از شما از دين خود برگردد، [بداند که&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] به زودى، خدا گروهى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد که آنان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و آنان [نيز] او را دوست دارند. [اينان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] با مؤمنان، فروتن، [و] با کافران، سختگيرند، در راه خدا جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و از سرزنش هيچ ملامتگرى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هراسند. اين، فضل خداست. آن را به هر که بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و خدا گشايشگر داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن مُقاتل: قالَ المُؤمِنونَ: لَو نَعلَمُ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ لَعَمِلناهُ! فَدَلَّهُم عَلیٰ أحَبِّ الأَعمالِ إِلَيهِ، فَقالَ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا)، فَبَيَّنَ لَهُم، فَابتُلوا يَومَ أُحُدٍ بِذٰلِكَ، فَوَلَّوا عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله مُدبِرينَ، فَأَنزَلَ اللهُ في ذٰلِكَ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج۱۰ ص۳۳۵۴ ح۱۸۸۸۵، الدرّ المنثور: ج۸ ص۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبی حاتم - به نقل از مقاتل -: مؤمنان گفتند: «اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستيم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کار در نزد خدا چيست، آن را انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داديم». پس خداوند، آنان را به محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کارها نزد خود راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى کرد و فرمود: (خداوند، کسانى را که در راهش چونان صفى برآمده از سرب، پيکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، دوست دارد). پس آن را برايشان بيان داشت و آنان در جنگ اُحُد، بِدان آزمايش شدند و از پيامبر صلی اللّه علیه وآله روى گرداندند و پشت کردند. آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه، خداوند در اين باره اين آيه را نازل فرمود: (اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! چرا چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد که انجامش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد؟).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن زيد بن أسلم - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ...) -: نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ في نَفَرٍ مِنَ الأَنصارِ فيهِم عَبدُاللهِ بنُ رَواحَةَ، قالوا في مَجلِسٍ: لَو نَعلَمُ أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ لَعمِلنا بِهِ حَتّیٰ نَموتَ! فَأَنزَلَ اللهُ هٰذِهِ فيهِم، فَقالَ ابنُ رَواحَةَ: لا أبرَحُ حَبيساً في سَبيلِ اللهِ حَتّیٰ أموتَ شَهيداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۸ ص۱۴۶ نقلاً عن مالك في تفسيره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از زيد بن اسلم، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (خداوند، کسانى را که در راهش چونان صفی برآمده از سرب پیکار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، دوست دارد) -: اين آيه، در بارۀ گروهى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از انصار، از جمله عبد اللّٰه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن رَواحه نازل شد. آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مجلسى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستيم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کارها نزد خدا چيست، تا پاى مرگ، انجامش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داديم. پس خداوند، اين آيه را نازل کرد. آن گاه عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن رواحه گفت: من خود را در راه خدا وقف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم تا به شهادت از دنيا بروم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۲: ذِكرُ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یاد کردنِ خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن أكثَرَ ذِكرَ اللهِ عزّ وجلّ أَحَبَّهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۹۹ ح۳ عن داوود بن سرحان عن الإمام الصادق عليه السلام، الزهد للحسين بن سعيد: ص۵۵ ح۱۴۸ عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۳۲۵ ح۱۱؛ كنز العمّال: ج۳ ص۲۴۱ ح۶۳۵۰ نقلاً عن الدارقطني في الإفراد عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: کسى که خداوند عز وجل را بسيار ياد کند، خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، إِنَّ أَحَبَّكُم إِلَى اللهِ _ جَلَّ ثَناؤُهُ _ أكثَرُكُم ذِكراً لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۵ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به ابو ذر -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ شما نزد خداوند عز وجل کسى است که بيشتر به ياد او باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّهُم [أيِ النّاسِ] إِلَى اللهِ أكثَرُهُم ذِكراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد خدا، کسى است که بيشتر، [از خدا] ياد کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ موسیٰ عليه السلام: يا رَبِّ، وَدِدتُ أنّي أعلَمُ مَن تُحِبُّ مِن عِبادِكَ فَأُحِبَّهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِذا رَأيتَ عَبدي يُكثِرُ مِن ذِكري، فَأَنَا أذِنتُ لَهُ في ذٰلِكَ؛ فَأُحِبُّهُ. وَ إِذا رَأَيتَ عَبدي لا يَذكُرُني، فَأَنَا حَجَبتُهُ عَن ذٰلِكَ؛ وَ أَنَا أُبغِضُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۶۱ ص۱۴۷ ح۱۲۵۶۵ عن عمر بن الخطّاب، الفردوس: ج۳ ص۱۹۲ ح۴۵۳۴؛ الدعوات: ص۲۰ ح۱۸ و ليس فيه «قال موسى عليه السلام»، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۶۰ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: موسى علیه السلام گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پروردگار من! دوست دارم بدانم که از بندگانت چه کسى را دوست دارى تا من نيز دوستش بدارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «هر گاه ديدى که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مرا بسيار ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، من، [توفیق و] اجازۀ اين کار را به او داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. پس او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم، و هر گاه ديدى که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مرا ياد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، من او را از اين کار مانع شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و من، دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله _ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ _: يا أنيسَ الذّاكِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۱۰، المصباح للكفعمي: ص۳۴۶، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۹۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير» -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همدمِ ذاکران!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِذا رَأَيتَ اللهَ سُبحانَهُ يُؤنِسُكَ بِذِكرِهِ، فَقَد أَحَبَّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۳۱ ح۴۰۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۳۵ ح۳۰۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه ديدى که خداوند سبحان، تو را با يادش مأنوس ساخته است، بى گمان، دوستت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهما السلام: أكثِروا مِنَ التَّهليلِ وَ التَّكبيرِ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِنَ التَّهليلِ وَ التَّكبيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۰۶ ح۲ عن الفضيل بن يسار، عُدّة الداعي: ص۲۴۶، ثواب الأعمال: ص۱۸ ح۱۳، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۰۲ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام يا امام صادق علیه السلام: ذکر «لا إله إلّا اللّٰه» و «اللّٰه أکبر» را بسيار بگوييد؛ زيرا هيچ چيز نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گفتن «لا إله إلّا اللّٰه» و «اللّٰه أکبر» نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: في بَعضِ الأَحاديثِ القُدسِيَّةِ: أيُّما عَبدٍ اطَّلَعتُ عَلیٰ قَلبِهِ فَرَأَيتُ الغالِبَ عَلَيهِ التَّمَسُّكَ بِذِكري، تَوَلَّيتُ سِياسَتَهُ، وَ كُنتُ جَليسَهُ وَ مُحادِثَهُ وَ أنيسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۲۳۵، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۶۲ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: در حديثى قدسى آمده است: «هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که بر دلش بنگرم و چنگ زدن به يادم را بر آن چيره ببينم، تربيت او را خود بر عهده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن و همدم او خواهم بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۸ (ذكر اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹ (یاد خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قراءة-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۳: قِراءَةُ القُرآنِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قرآن خواندن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِسَلمانَ الفارِسِيِّ -: يا سَلمانُ، المُؤمِنُ إِذا قَرَأَ القُرآنَ فَتَحَ اللهُ عَلَيهِ أبوابَ الرَّحمَةِ، وَ خَلَقَ اللهُ بِكُلِّ حَرفٍ يَخرُجُ مِن فَمِهِ مَلَكاً يُسَبِّحُ لَهُ إِلیٰ يَومِ القِيامَةِ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ - بَعدَ تَعَلُّمِ العِلمِ - أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن قِراءَةِ القُرآنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۴ ح۱۹۷، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۸ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به سلمان فارسی-:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سلمان! مؤمن، هر گاه قرآن بخواند، خداوند درهاى رحمت را بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد و با هر حرفى که از دهانش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفريند که تا روز قيامت برايش تسبيح خواهد گفت؛ زيرا پس از دانش آموختن، هيچ چيز نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خواندن قرآن نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: حَمَلَةُ القُرآنِ هُمُ المَحفوفونَ بِرَحمَةِ اللهِ، المَلبوسونَ بِنورِ اللهِ عزّ وجلّ. يا حَمَلَةَ القُرآنِ! تَحَبَّبوا إِلَى اللهِ بِتَوقيرِ كِتابِهِ؛ يَزِدكُم حُبّاً وَ يُحَبِّبكُم إِلیٰ خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۵ ح۲۰۲، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۹ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: رحمت خدا، حاملان قرآن را فرا گرفته است و آنان با نور خداوند عز وجل پوشيده شده اند.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حاملان قرآن! با بزرگداشتِ کتابش، با خدا دوستى کنيد تا شما را بيشتر دوست بدارد و شما را محبوب بندگانش گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بَصير: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه السلام: إِذا قَرَأتُ القُرآنَ فَرَفَعتُ بِهِ صَوتي، جاءَنِيَ الشَّيطانُ فَقالَ: إِنَّما تُرائي بِهٰذا أهلَكَ وَ النّاسَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا أبا مُحَمَّدٍ، اِقرَأ قِراءَةً ما بَينَ القِراءَتَينِ: تُسمِعُ أهلَكَ، وَ رَجَّع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّرجیع: تردید الصوت باللَّحن في القراءة و في الغناء. و منه الترجیع في الأذان (مفردات ألفاظ القرآن: ص۳۴۳ «رجع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالقُرآنِ صَوتَكَ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ الصَّوتَ الحَسَنَ يُرَجَّعُ فيهِ تَرجيعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۱۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو بصير -: به امام باقر علیه السلام گفتم: هر گاه قرآن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم و صدايم را به آن بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، شيطان به سراغم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: تو اين کار را جهت خودنمايى براى خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات و مردم انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو محمّد! با آوازى ملايم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بخوان، به طورى که فقط خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بشنوند و قرآن را با صدایی آهنگین و خوش بخوان که خداوند، خواندن قرآن با صدای خوش و آهنگین را دوست دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن قَرَأَ في كُلِّ لَيلَةِ جُمُعَةٍ الواقِعَةَ؛ أَحَبَّهُ اللهُ، وَ أَحَبَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، و في مكارم الأخلاق و أعلام الدین: «حبّبه»، و هو الصحيح.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَى النّاسِ أجمَعينَ، وَ لَم يَرَ فِي الدُّنيا بُؤساً أبَداً وَ لا فَقراً وَ لا فاقَةً وَ لا آفَةً مِن آفاتِ الدُّنيا، وَ کانَ مِن رُفَقاءِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام. وَ هٰذِهِ السّورَةُ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام خاصَّةً، لا يَشرَكُهُ فيها أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱۴۴ ح۱ عن أبي بصير، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۸۵ ح۲۴۹۳، أعلام الدین: ص۳۷۸ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۳۱۰ ذیل ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس در هر شب جمعه، سورۀ واقعه را بخواند، خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و محبوب همۀ مردمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و هرگز در دنيا گرفتار درويشى، فقر، درماندگى و هيچ آفتى از آفات دنيا نخواهد شد و از همراهان امير مؤمنان خواهد بود. اين سوره، ويژۀ امير مؤمنان است و کسى در آن، شريکش نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَدَعوا قِراءَةَ سورَةِ طٰه؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّها، وَ يُحِبُّ مَن قَرَأَها. وَ مَن أدمَنَ قِراءَتَها أعطاهُ اللهُ يَومَ الِقيامَةِ كِتابَهُ بِيَمينِهِ، وَ لَم يُحاسِبهُ بِما عَمِلَ فِي الإِسلامِ، وَ أُعطِيَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الأَجرِ حَتّیٰ يَرضیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱۳۴ ح۱ عن إسحاق بن عمّار، المصباح للكفعمي: ص۴۴۱، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۲۸۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خواندن سورۀ طه را ترک مکنيد که خداوند، آن را و هر که آن را بخواند، دوست دارد. هر که پيوسته آن را بخواند، خداوند در روز قيامت، نامۀ اعمالش را به دست راستش خواهد داد و تنها از آنچه در زمان اسلام انجام داده است، از او حسابرسى خواهد کرد و در آخرت، چندان به او پاداش داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا خشنود گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قَرَأَ في فَرائِضِهِ «أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي سورة الفیل. و قال الشیخ الصدوق (رحمه الله) في ذیل الحدیث: قال مصنّف هذا الكتاب (رحمه الله): من قرأ سورة الفیل فلیقرأ معها «لإیلاف» في ركعة فریضة؛ فإنّهما جمیعاً سورة واحدة، و لا یجوز التفرّد بواحدة منهما.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، شَهِدَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ كُلُّ سَهلٍ وَ جَبَلٍ وَ مَدَرٍ بِأَنَّهُ کانَ مِنَ المُصَلّينَ، وَ يُنادي لَهُ يَومَ القِيامَةِ مُنادٍ: صَدَقتُم عَلیٰ عَبدي، قَبِلتُ شَهادَتَكُم لَهُ وَ عَلَيهِ، أدخِلوهُ الجَنَّةَ وَ لا تُحاسِبوهُ؛ فَإِنَّهُ مِمَّن أُحِبُّهُ وَ أُحِبُّ عَمَلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱۵۴ ح۱ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۳۳۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که در نمازهاى واجب خويش، [سورۀ] «آيا نديدى پروردگارت با اصحاب فيل چه کرد؟» (سورۀ فيل) را بخواند، روز قيامت، هر دشت و کوه و کلوخى برايش شهادت خواهد داد که او از نمازگزاران بوده است و روز قيامت، فريادگرى برايش ندا خواهد داد: «در بارۀ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام راست گفتيد. شهادت شما را به سودِ او و به زیانِ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرم. او را به بهشت، وارد کنید و از او حسابرسى نکنيد که او از کسانى است که خودشان را و کردارشان را دوست دارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۴: الصَّلاةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نماز خواندن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ العَمَلِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ تَعجيلُ الصَّلاةِ لِأَوَّلِ وَقتِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۳۱۶ ح۲۷۱۷۵ عن أُمّ فروة، سنن الدارقطني: ج۱ ص۲۴۸ ح۱۲، المعجم الكبير: ج۲۵ ص۸۲ ح۲۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند، شتاب در به جا آوردن نماز در اوّلِ وقتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مُعاوية بن وَهبٍ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه السلام عَن أفضَلِ ما يَتَقَرَّبُ بِهِ العِبادُ إِلیٰ رَبِّهِم وَ أحَبِّ ذٰلِكَ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ ما هُوَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما أعلَمُ شَيئاً بَعدَ المَعرِفَةِ أفضَلَ مِن هٰذِهِ الصَّلاةِ، أ لا تَریٰ أنَّ العَبدَ الصّالِحَ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام قالَ: (وَ أَوْصانِي بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ ما دُمْتُ حَيًّا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۲۶۴ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۲ ص۲۳۶ ح۹۳۲ و لیس فیه ذیله من «ألا تَریٰ»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۱۰ ح۶۳۴، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۲۵ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاوية بن وهب -: از امام صادق علیه السلام پرسيدم: برترين و دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين وسيلۀ نزديک شدن بندگان به پروردگارشان، نزد خداوند عز وجل چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس از شناخت، چيزى برتر از اين نماز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم. آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى که بندۀ شايسته، عيسى بن مريم علیه السلام، گفت: (و مرا به نماز و زکات، تا زمانى که زنده باشم، سفارش فرمود)؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ الصَّلاةُ، وَ هِيَ آخِرُ وَصايَا الأَنبِياءِ عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۲۶۴ ح۲ عن زيد الشحّام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۱۰ ح۶۳۸، دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کارها نزد خداوند عز وجل نماز است و آن، آخرين سفارش همۀ پيامبران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطهارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۵: الطَّهارَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاکی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقْوَیٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۸ و راجع البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مسجدى که از روز نخست بر [اساس] پرهيزگارى بنا شده، شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است که در آن [به نماز] بِايستى. در آن، مردانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند که دوست دارند پاک باشند و خداوند، کسانى را که خواهان پاکى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي أيّوبَ الأنصاري و جابرِ بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أنسِ بن مالك: إِنَّ هٰذِهِ الآيَةَ لَمّا نَزَلَت: (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ)، قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: يا مَعشَرَ الأَنصارِ! إِنَّ اللهَ قَد أثنیٰ عَلَيكُم فِي الطَّهورِ خَيراً، فَما طَهورُكُم هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: نَتَوَضَّأُ لِلصَّلاةِ، وَ نَغتَسِلُ مِنَ الجَنابَةِ، وَ نَستَنجي بِالماءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ ذاكَ، فَعَلَيكُم بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۳۶۵ ح۳۲۸۷، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۱۲۷ ح۳۵۵، السنن الكبرى: ج۱ ص۱۷۱ ح۵۱۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابو ايّوب انصارى و جابر بن عبد اللّٰه و اَنَس بن مالک -: چون آيۀ (در آن، مردانى هستند که دوست دارند پاک باشند) نازل شد، پيامبر خدا فرمود: «اى گروه انصار! خداوند به سبب پاکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان، شما را ستوده است. [بگوييد که:] پاکىِ شما به چيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: براى نماز، وضو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيريم و پس از جنابت، غسل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم و با آب، نجاست را از خود بر طرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «پاکى (طهارت)، همين است. پس پايبند به آن باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي أُمامة: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لِأَهلِ قُباءَ: ما هٰذَا الطَّهورُ الَّذي خُصِصتُم بِهِ في هٰذِهِ الآيَةِ: (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللهِ، ما مِنّا أحَدٌ يَخرُجُ مِنَ الغائِطِ إلّا غَسَلَ مَقعَدَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۸ ص۱۲۱ ح۷۵۵۵؛ مجمع البيان: ج۵ ص۱۱۱ و راجع ج۳ ص۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبير - به نقل از ابو اُمامه -: پيامبر خدا به اهل قُبا فرمود: «اين پاکى (طهارتی) که در آيۀ (در آن، مردانى هستند که دوست دارند پاک باشند و خداوند، کسانى را که خواهان پاکى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوست دارد) ويژۀ شما گشته است، چيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! هر يک از ما، پس از قضاى حاجت، نشيمنگاه خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن عمر _ في قَولِهِ تَعالیٰ: (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ) -: سَأَلَهُم رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَن طَهورِهِمُ الَّذي أثنَى اللهُ بِهِ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: كُنّا نَستَنجي بِالماءِ فِي الجاهِلِيَّةِ، فَلَمّا جاءَ اللهُ بِالإِسلامِ لَم نَدَعهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا تَدَعوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۴ ص۲۹۱ نقلاً عن ابن مردويه و ص۲۹۰ نقلاً عن عبد الرزّاق عن عبد اللّٰه بن الحارث نحوه و بزیادة: «إنّكم قد أثنى عليكم فدوموا» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن عمر، در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (در آن، مردانى هستند که دوست دارند پاک باشند و خداوند، کسانی را که خواهان پاکی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوست دارد) -: پيامبر خدا از آنان در بارۀ پاکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که خداوند به سببش آنان را ستوده است، پرسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ دادند: ما در روزگار جاهليت، نجاست را با آب از خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدوديم و چون خداوند اسلام را آورد، اين عادت را رها نکرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «پس آن را رها مکنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النظافة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۶: النَّظافَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاکیزگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ النّاسِكَ النَّظيفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۰ ص۱۲ الرقم۵۱۲۲ عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاکيزه را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَنَظَّفوا بِكُلِّ مَا استَطَعتُم؛ فَإِنَّ اللهَ تَعالیٰ بَنَى الإِسلامَ عَلَى النَّظافَةِ، وَ لَن يَدخُلَ الجَنَّةَ إلّا كُلُّ نَظيفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۹ ص۲۷۷ ح۲۶۰۰۲ نقلاً عن أبي الصعاليك الطرسوسي في جزئه عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خودتان را با هر وسيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيد، پاکيزه کنيد؛ زيرا خداوند متعال، اسلام را بر پايۀ پاکيزگى بنا کرده است و هرگز به بهشت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، مگر کسى که پاکيزه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الإِسلامُ نَظيفٌ، فَتَنَظَّفوا؛ فَإِنَّهُ لا يَدخُلُ الجَنَّةَ إلّا نَظيفٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۳۹ ح۴۸۹۳ عن عائشة، تاريخ بغداد: ج۵ ص۱۴۳ الرقم ۲۵۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اسلام، پاکيزه است. پس پاکيزه باشيد، که جز پاکيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، به بهشت وارد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ طَيّبٌ يُحِبُّ الطَّيِّبَ، نَظيفٌ يُحِبُّ النَّظافَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۱۱۲ ح۲۷۹۹ عن سعد بن أبي وقّاص.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، پاک است و شخص پاک را دوست دارد؛ پاکيزه است و پاکيزگى را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: تَنَظَّفوا بِالماءِ مِنَ النَّتِنِ الرّيحِ الَّذي يُتَأَذّیٰ بِهِ، تَعَهَّدوا أنفُسَكُم؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُبغِضُ مِن عِبادِهِ القاذورَةَ الَّذي يَتَأَنَّفُ بِهِ مَن جَلَسَ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۲۰ ح۱۰ عن أبي بصير وَ محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۹۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خودتان را با آب از بوى نامطبوعى که مايۀ آزار ديگران است، پاکيزه سازيد. به [سر و وضع] خودتان برسيد؛ زيرا خداوند عز وجل از بندگان پلشت و کثيف خود، که هر کس با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشيند، از وى بيزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نفرت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السماحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۷: السَّماحَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسانگیری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ سَمحَ البَيعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمحَ البیعِ: أي سهلَ البیع. و المُسامَحة: المساهَلة. و فیه: «اِسمَح یُسمَح بك»؛ أي سهّل یُسَهَّل علیك (اُنظر: النهایة: ج۲ ص۳۹۸ «سمح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سَمحَ الشِّراءِ، سَمحَ القَضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۶۰۹ ح۱۳۱۹ عن أبي هريرة، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۶۴ ح۲۳۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، کسى را که در خريد و فروش، آسانگیر است و وام را به راحتی پس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً سَمحاً إِذا باعَ، وَ سَمحاً إذَا اشتَریٰ، وَ سَمحاً إِذا قَضیٰ، وَ سَمحاً إذَا اقتَضیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۷ ص۵۳۶ ح۱۱۲۵۳ عن أبي هريرة، مسند الشهاب: ج۲ ص۲۵۲ ح۱۲۹۹ نحوه، الموطّأ: ج۲ ص۶۸۵ ح۱۰۰ من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست دارد که در فروختن، آسانگير باشد و در خريدن، آسانگير باشد و در پس دادنِ وام، راحت [و آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِه] باشد و در پس گرفتنِ وام، آسانگير باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ السَّهلَ الطَّليقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۲۵۴ ح۸۰۵۵ عن مورق العجلي و ح۸۰۵۶، الفردوس: ج۱ ص۱۵۶ ح۵۷۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، شخص آسانگير و راحت را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللهَ سُبحانَهُ يُحِبُّ السَّهلَ النَّفسِ، السَّمحَ الخَليقَةِ، القَريبَ الأَمرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۱۳ ح۳۴۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند پاک، انسانِ آسانگیرِ، بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوىِ بیِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تکلّف را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اصطناع-المعروف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۸: اِصطِناعُ المَعروفِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انجام دادن کارهای نیک&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ ذِي القَرنَينِ: وَ عِزَّتي وَ جَلالي! ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِنَ المَعروفِ، وَ سَأَجعَلُ لَهُ عَلَماً؛ فَمَن رَأَيتَني حَبَّبتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «أحببت»، و الصواب ما أثبتناه كما في كنز العمّال: ح۱۶۴۵۱ نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَيهِ المَعروفَ وَ اصطِناعَهُ، وَ حَبَّبتُ إِلَى النّاسِ الطَّلَبَ إِلَيهِ، فَأَحِبَّهُ وَ تَوَلَّهُ؛ فَإِنّي أُحِبُّهُ وَ أتَوَلّاهُ. وَ مَن رَأَيتَني كَرَّهُت إِلَيهِ المَعروفَ، وَ بَغَّضتُ إِلَى النّاسِ الطَّلَبَ إِلَيهِ، فَأَبغِضهُ وَ لا تَتَوَلَّهُ؛ فَإِنَّهُ مِن شَرِّ مَن خَلَقتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۱۴۴ ح۵۱۵ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل به ذو القَرنَين وحى کرد که: «به عزّت و جلالم سوگند، هيچ آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را نيافريدم که نزد من، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از عمل شايسته (معروف) باشد، و براى آن، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار خواهم داد: هر کس را ديدى که عمل شايسته و انجام دادن آن را در نظرش محبوب ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نيز درخواست از او را براى مردم، محبوب ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، او را دوست بدار و با او دوستى کن؛ چرا که من دوستش دارم و او را به دوستى برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، و هر کس را ديدى که عمل شايسته را در نظرش ناخوشايند ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و مردم را از درخواست از او، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، تو نيز او را دشمن بدار و با او پيمان دوستى مبند؛ چرا که او از بدترين آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إغاثة-اللهفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۹: إغاثَةُ اللَّهفانِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فریادرسی گرفتاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في حَدیثٍ لَهُ -:... و اللهُ عزّ وجلّ يُحِبُّ إغاثَةَ اللَّهفانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷ ح۴ عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ص۵۵ ح۱۶۸۲، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۰۹ ح۱۰؛ مسند أبي يعلى: ج۴ ص۲۲۰ ح۴۲۸۰ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل فریادرسی گرفتاران را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ إراقَةَ الدِّماءِ، وَ إطعامَ الطَّعامِ، وَ إغاثَةَ اللَّهفانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۱۴۳ ح۱۳۷۴ عن عبيد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الوليد الوصّافي، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۲ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند، قربانى کردن و غذا دادن [به مردم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] و فريادرسى گرفتاران را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سقي-العطشان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۰: سَقيُ العَطشانِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیراب کردن تشنه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - يُحِبُّ إبرادَ الكَبِدِ الحَرّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَرّیٰ: فَعلیٰ من الحَرّ، و هي للمبالغة؛ یرید أنّها لشدّة حرّها قد عطشت و یبست من العطش. و إبرادها بسقیها (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۳۶۴ «حرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ مَن سَقیٰ كَبِداً حَرّیٰ مِن بَهيمَةٍ أو غَيرِها أظَلَّهُ اللهُ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ص۵۸ح۶ عن ضريس بن عبد الملك، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۴ ح۱۷۲۳، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۹۳ ح۹۰۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۷۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالى - خنک کردن جگر تفتيده را دوست دارد. هر کس جگر تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را، از حيوان و غير حيوان، سيراب کند، خداوند در آن روزى که هيچ سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز سايۀ او نيست، سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيثار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۱: الإِيثارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: از خود گذشتگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ مِمّا خَصَّ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ المُؤمِنَ أَن يُعرِّفَهُ بِرَّ إخوانِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي (رحمه الله): أي [عرّفه] ثواب البِرّ. أو التعریف كنایة عن التوفیق للفعل (مرآة العقول: ج۹ ص۱۳۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إن قَلَّ، وَ لَيسَ البِرُّ بِالكَثرَةِ؛ وَ ذٰلِكَ أنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ في كِتابِهِ: (وَ يُؤْثِرُونَ عَلَیٰ أَنفُسِهِمْ وَ لَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ)، ثُمَّ قالَ: (وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ مَن عَرَّفَهُ اللهُ عزّ وجلّ بِذٰلِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي (رحمه الله): «و من عَرَّفَه اللّٰه» علی بناء التفعیل، «بذلك» كأنّ الباء زائدة، أو المعنی: عرّفه بذلك التعریف المتقدّم. و یمكن أَن یُقرأ: «عَرَفَهُ» علی بناء المجرّد (مرآة العقول: ج۹ ص۱۳۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَحَبَّهُ اللهُ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- وَفّاهُ أجرَهُ يَومَ القِيامَةِ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۰۶ ح۶ عن جميل بن درّاج، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۹۹ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله چيزهايى که خداوند عز وجل به مؤمن ارزانى داشته، اين است که نيکى کردن به برادرانش را به او شناسانده است، اگر چه اندک باشد، و نيکى کردن، به کمّيتِ بسيار نيست؛ چرا که خداوند عز وجل در کتاب خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و آنها را بر خود مقدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، هر چند در خودشان احتياجى [مبرم] باشد). سپس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و هر کس از بخل مصون بمانَد، آنان رستگاران اند)، و هر کس که خداوند عز وجل اين نکته را به او بشناسانَد، خداوند او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و کسى که خداوند - تبارک و تعالى - دوستش بدارد، مزد او را در روز قيامت، بدون حساب و کامل، عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قول-الحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۲: قَولُ الحَقِّ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گفتن حق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن صَدَقَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن قَولِ الحَقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۲۵ ح۷۶۸۵ عن أبي هريرة، الدرّ المنثور: ج۲ ص۴۳ نقلاً عن ابن أبي حاتم عن عمرو بن دينار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد خدا، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گفتن حق نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إفشاء-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۳: إفشاءُ السَّلامِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آشتی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربی حدیث، «إفشاء السَّلام» آمده است؛ امّا از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا که همین تعبیر، در احادیث متعدّد دیگری با قید «فی العالَم (در جهان)» همراه است (به عنوان نمونه، ر.ک: الکافی: ج۲ ص۱۴۴ ح۲ و ص۲۴۰ ح۳۲ و ج۴ ص۴۴ ح۱۰)، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان «إفشاءُ السَّلام» را به «بلند سلام کردن» و «آشکار نمودن سلام» ترجمه کرد - چنان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که برخی مترجمان کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند-؛ بلکه باید گفت که مقصود، همان «آشتی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویی با همگان» است و حتّی «بُخل نَوَرزیدن در سلام کردن به دیگران» (ر.ک: معانی الأخبار:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص۲۵۱ ح۱) - که در حدیثی آمده است - را نیز باید دعوت به «سلام (صلح و مسالمت)» و توصیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مسالمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویانه دانست. نیز، ر.ک: ص۳۱۷ ح۶80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ إفشاءَ السَّلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۵ ح۵ عن محمّد بن قيس، تحف العقول: ص۳۰۰، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۸۱ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند عز وجل رواج دادنِ آشتی (صلح و صفا) را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يحبه-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸: ما يُحِبُّهُ اللّٰهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه خداوند دوست دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الصَّبرَ عِندَ زَلزَلَـةِ الزِّلزالِ، وَ اليَقينَ النّافِـذَ عِندَ مَجيءِ الشُّبُهاتِ، وَ العَقلَ الكامِلَ عِندَ نُزولِ الشَّهَواتِ، وَ الوَرَعَ الصّادِقَ عِندَ الحَرامِ وَ الخَبيثاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأُصول: ج۱ ص۳۲۶ عن الزبير بن العوّام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، شکيبايى به هنگام مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده [ی طبیعی]، يقينِ قاطع به هنگام پيش آمدن شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، عقلِ کامل به هنگام فرا رسيدن هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، و پارسايىِ راستين در برابر حرام و پليدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد الكبیر عن عِمرانَ بنِ حُصَين: أخَذَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله عِمامَتي مِن وَرائي فَقالَ: يا عِمرانُ، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ الإِنفاقَ، وَ يُبغِضُ الإِقتارَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَتَرَ علی عیاله: أي ضَیَّق علیهم في النَّفَقة (لسان العرب: ج۵ ص۷۰ «قتر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَأَنفِق وَ أَطعِم، وَ لا تُقَتِّر فَيَعسُر عَلَيكَ الطَّلَبُ. وَ اعلَم أنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ البَصَرَ النّافِذَ عِندَ مَجيءِ الشُّبُهاتِ، وَ العَقلَ الكامِلَ عِندَ نُزولِ الشَّهَواتِ، وَ يُحِبُّ السَّماحَةَ وَ لَو عَلیٰ تَمَراتٍ، وَ يُحِبُّ الشَّجاعَةَ وَ لَو عَلیٰ قَتلِ حَيَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد الكبیر للبیهقي: ص۴۶ ح۹۵۴، مسند الشهاب: ج۲ ص۱۵۲ ح۱۰۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد الکبیر - به نقل از عِمران بن حُصَين -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله گوشۀ عمامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را گرفت و فرمود: «اى عمران! خداوند عز وجل بخشش مالی را دوست دارد و دستْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسته بودن (بُخل) را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس ببخش و بخوران و تنگ مگیر که [من هم بر تو تنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرم و در نتیجه] طلب [روزى]، بر تو دشوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. بِدان که خداوند، ديدۀ تيزبين به هنگام در رسيدن شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عقل کامل به هنگام فرود آمدن هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دوست دارد. همچنين خداوند، بخشش را – گر چه به چند خرما باشد - و دلاورى را - گر چه به کشتن مارى باشد - دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أُتِيَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله بِأُساریٰ فَأَمَرَ بِقَتلِهِم، وَ خَلّیٰ رَجُلاً مِن بَينِهِم، فَقالَ الرَّجُلُ: يا نَبِيَّ اللهِ، كَيفَ أطلَقتَ عَنّي مِن بَينِهِم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أخبَرَني جَبرَئيلُ عَنِ اللهِ- جَلَّ جَلالُهُ- أنَّ فيكَ خَمسَ خِصالٍ يُحِبُّهَا اللهُ وَ رَسولُهُ: الغَيرَةَ الشَّديدَةَ عَلیٰ حَرَمِكَ، وَ السَّخاءَ، وَ حُسنَ الخُلُقِ، وَ صِدقَ اللِّسانِ، وَ الشَّجاعَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَهَا الرَّجُلُ أسلَمَ وَ حَسُنَ إسلامُهُ، وَ قاتَلَ مَعَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قِتالاً شَديداً حَتَّى اسْتُشهِدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۸۲ ح۲۸ عن أبي عبيدة الحذّاء، الأمالي للصدوق: ص۳۴۵ ح۴۱۷، مشكاة الأنوار: ص۴۱۷ ح۱۴۰۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: گروهى را نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آوردند و دستور داد آنان را بکشند و تنها يکى را از آنان آزاد کرد. آن مرد گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! چگونه مرا از ميان آنان رها کردى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جبرئيل علیه السلام از طرف خدا به من خبر داد که در تو، پنج خصلت هست که خدا و پيامبرش آنها را دوست دارند: غيرت، سخاوت، اخلاق خوش، راستگويى و شجاعت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام که مرد اين سخن را شنيد، اسلام آورد و مسلمان خوبى شد و در رکاب پيامبر صلی اللّه علیه وآله با کفّار، جنگ سختی کرد و سرانجام به شهادت رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ جَميلٌ يُحِبُّ الجَمالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۹۳ ح۹۱ عن عبد اللّٰه بن مسعود؛ تفسير العيّاشي: ج۲ ص۱۴۳ ح۱۵۷۱ عن خيثمة بن أبي خيثمة عن الإمام الحسن عليه السلام، عوالي اللآلي: ج۱ ص۴۳۷ ح۱۵۰، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۷۵ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل زيباست و زيبايى را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ جَميلٌ يُحِبُّ الجَمالَ، وَ يُحِبُّ أَن يَریٰ أثَرَ نِعمَتِهِ عَلیٰ عَبدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۶۰ ح۴۶۶۸ عن أبي ريحانة؛ الكافي: ج۶ ص۴۳۸ ح۱ عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهما السلام، الخصال: ص۶۱۳ ح۱۰ عن الإمام الصادق عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبائه عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۹۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، زيباست و زيبايى را دوست دارد و خوش دارد که اثر نعمت خود را در بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ببيند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ وِترٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوِتر: الفَرد، و تُكسَر واوه و تُفتح (النهایة: ج۵ ص۱۴۷ «وتر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحِبُّ الوِترَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۶۲ ح۲۶۷۷ عن أبي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هريرة؛ الكافي: ج۳ ص۲۵ ح۴، تهذيب الأحكام: ج۱ ص۳۶۰ ح۱۰۸۳ كلاهما عن زرارة عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴ ص۲۱۰ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، تک است و تک&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره به اين است که در تکرار کارها، فرد بودن تعداد، مطلوب است؛ مانند: سه بار، پنج بار، هفت بار و...، به استثناى مواردى که در شرع، دستور دیگری دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن نَفَقَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن نَفَقَةِ قَصدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفقة قَصد: أي وسط، لا یكون إسرافاً و لا تقتیراً (روضة المتقین: ج۶ ص۴۵۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۱۶۷ ح۳۶۲۱، المحاسن: ج۲ ص۱۰۴ ح۱۲۸۰ كلاهما عن ابن أبي يعفور عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ خرج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردنی نزد خدا، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خرج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردنی نيست که با ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى همراه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ أَن يَریٰ عَبدَهُ تَعِباً في طَلَبِ الحَلالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۴ ص۴ ح۹۲۰۰ نقلاً عن الفردوس عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداى متعال دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببيند که در طلبِ روزى، رنج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِنَ الكَلامِ كَلِمَةٌ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن قَولِ: «لا إلٰهَ إلَّا اللهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲۱ ح۱۴ عن ابن عبّاس، ثواب الأعمال: ص۲۱ ح۲، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۸۲ ح۲۲۱۱، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۹۶ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ سخنى در نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گفتار «لا إله إلّا اللّٰه» نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ أَن يُؤخَذَ بِرُخصَتِهِ، كَما يُحِبُّ أَن يُؤخَذَ بِعَزائِمِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزائمه: أي فرائضه التي أوجبها اللّٰه و أمَرَنا بها (لسان العرب: ج۱۲ ص۴۰۰ «عزم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. إِنَّ اللهَ بَعَثَني بِالحَنيفِيَّةِ السَّمحَةِ دينِ إبراهيمَ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۳ ص۳۴ ح۵۳۴۱ نقلاً عن ابن عساكر عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، دوست دارد رُخصت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش (مُباح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش) به کار بسته شوند، همان گونه که دوست دارد به واجباتش عمل شود. خداوند، مرا با دين راحت و آسان، دين ابراهيم، بر انگیخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ أَن تُؤتیٰ رُخَصُهُ، كَما يُحِبُّ أَن تُؤتیٰ عَزائِمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج۲ ص۶۹ ح۳۵۴ عن ابن عبّاس؛ تفسیر القمّي: ج۱ ص۱۶ عن الامام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۹ نقلاً عن رسالة النعماني و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، همچنان که دوست دارد به واجباتش عمل شود، دوست دارد رخصت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش نيز به جا آورده شوند [و بندگانش از آنها بهره ببرند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن قَطرَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن قَطرَتَينِ: قَطرَةِ دَمٍ في سَبيلِ اللهِ، وَ قَطرَةِ دَمعٍ في سَوادِ اللَّيلِ مِن خَشيَةِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۱ ح۸ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام زين العابدين عليه السلام، الكافي: ج۵ ص۵۳ ح۳ عن الإمام الباقر عن أبيه عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۵۲ ح۱۳؛ الفردوس: ج۴ ص۶۵ ح۶۲۰۵ عن أبي أُمامة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دو قطره نيست: قطرۀ خونى که در راه خدا ريخته شود و قطرۀ اشکى که در دل شب از خوف خدا فرو غلتد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إنّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ الصَّمتَ عِندَ ثَلاثٍ: عِندَ تِلاوَةِ القُرآنِ، وَ عِندَ الزَّحفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزحف: الجهاد و لقاء العدوّ في الحرب (النهایة: ج۲ ص۲۹۷ «زحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عِندَ الجَنازَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۵ ص۲۱۳ ح۵۱۳۰ عن زيد بن أرقم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل سکوت کردن را در سه مورد، دوست دارد: هنگام تلاوت قرآن، هنگام جهاد و پيشروى به سوى دشمن، و نزد جنازه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللهُ عزّ وجلّ عَفُوٌّ يُحِبُّ العَفوَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۹۸ ح۳۹۷۷ عن أبي ماجد، السنن الكبرى: ج۸ ص۵۷۵ ح۱۷۶۱۲، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۲۴ ح۸۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بسيار باگذشت است و گذشت کردن را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ القَصدَ أمرٌ يُحِبُّهُ اللهُ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲ ح۲ عن داوود الرقّي، الخصال: ص۱۰ ح۳۶، ثواب الأعمال: ص۲۲۱ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۴۶ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ أَن تَعدِلوا بَينَ أولادِكُم، كَما يُحِبُّ أَن تَعدِلُوا بَينَ أَنفُسِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج۳ ص۴۲ ح۱۷۳ عن النعمان بن بشير، كنز العمّال: ج۱۶ ص۴۴۶ ح۴۵۳۵۶ نقلاً عن الطبراني و ص۴۴۵ ح۴۵۳۵۰ نقلاً عن ابن النجّار بزیادة «حتّى في القُبَل» بعد «بین أولادكم» و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، دوست دارد که ميان فرزندانتان به عدالت رفتار کنيد، همان گونه که دوست دارد میان خودتان به عدالت رفتار کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهَا اللهُ: قِلَّةُ الكَلامِ، وَ قِلَّةُ المَنامِ، وَ قِلّةُ الطَّعامِ. ثَلاثَةٌ يُبغِضُهَا اللهُ: كَثرَةُ الكَلامِ، وَ كَثرَةُ المَنامِ، وَ كَثرَةُ الطَّعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، سه چيز را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى، کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابى، و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورى، و سه چيز را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: پُرگويى، پُرخوابى و پُرخورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهَا اللهُ سُبحانَهُ: القِيامُ بِحَقِّهِ، وَ التَّواضُعُ لِخَلقِهِ، وَ الإِحسانُ إِلیٰ عِبادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند سبحان، سه چيز را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: به جا آوردن حقوقش، فروتنى براى خلقش، و نيکوکارى به بندگانش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - مِن وَصِیَّتِهِ لِأمیرِ المُؤمِنینَ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، أحَبُّ العَمَلِ إِلَى اللهِ ثَلاثُ خِصالٍ: مَن أتَى اللهَ بِمَا افتَرَضَ عَلَيهِ فَهُوَ مِن أعبَدِ النّاسِ، وَ مَن وَرِعَ عَن مَحارِمِ اللهِ فَهُوَ مِن أورَعِ النّاسِ، وَ مَن قَنِعَ بِما رَزَقَهُ اللهُ فَهُوَ مِن أغنَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۷، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۶۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به امیر مؤمنان علیه السلام -: ای علی! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین کارها در نزد خدا سه چیز است: کسى که دستور واجب خدا را انجام دهد، از عابدترين مردم خواهد بود؛ هر کس از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا پروا کند، از پارساترين مردم است؛ و هر کس به آنچه خداوند داده، قانع باشد، از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ البَيتَ الَّذي فيهِ العُرسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۴ ح۲ عن أبي خديجة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که در آن عروسى است، دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما بُنِيَ فِي الإِسلامِ بِناءٌ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ أعَزُّ مِنَ التَّزويجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۲۲ ح۴۰ نقلاً عن الهداية.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در اسلام، هيچ بنايى ساخته نشده که نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و ارجمندتر از ازدواج باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إذَا التَقَى المُسلِمانِ فَسَلَّمَ كُلٌّ مِنهُما عَلیٰ صاحِبِهِ وَ تَصافَحا، کانَ أحَبُّهُما إِلَى اللهِ أحسَنَهُما بِشراً لِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۲۵۳ ح۸۰۵۲ عن عمر بن الخطّاب، نوادر الأُصول: ج۲ ص۶۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه دو مسلمان يکديگر را ببينند و هر کدام از آنان به ديگرى سلام کند و با هم دست بدهند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آن دو نزد خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روترينِ آنان نسبت به ديگرى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (أَوْ لَـٰمَسْتُمُ ٱلنِّسَاءَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هُوَ الجِماعُ، وَ لٰكِنَّ اللهَ سَتيرٌ يُحِبُّ السَّترَ؛ فَلَم يُسَمِّ كَما تُسَمّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۵۵ ح۵، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۴۰۰ ح۹۸۴، بحار الأنوار: ج۸۰ ص۲۲۰ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حلبى -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ [مقصود] سخن خداى عز وجل: (یا زنان را لمس کرديد) پرسيدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصود، آميزشِ [جنسى] است؛ ليکن خداوند، پوشاننده (عفيف) است و پوشاندن (عفّت کلام) را دوست دارد. از این رو آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که شما نام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريد، نام نبرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحب-الأعمال-إلى-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۹: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینْ کارها نزد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ سُرورٌ تُدخِلُهُ عَلَى المُؤمِنِ؛ تَطرُدُ عَنهُ جَوعَتَهُ، أو تَكشِفُ عَنهُ كُربَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۹۱ ح۱۱، جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۱۸۲ كلاهما عن مالك بن عطيّة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۹۵ ح۲۴؛ المعجم الكبير: ج۱۲ ص۳۴۶ ح۱۳۶۴۶ عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها در پيشگاه خدا، شادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که به مؤمن برسانى، گرسنگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بر طرف کنى و اندوهش را بزدايى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: سُئِلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِتِّباعُ سُرورِ المُسلِمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللهِ، وَ ما اتِّباعُ سُرورِ المُسلِمِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: شَبعُ جَوعَتِهِ، وَ تَنفيسُ كُربَتِهِ، وَ قَضاءُ دَينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۴۵ ح۵۲۲ عن أبي البختري عن الإمام الصادق عليه السلام، الكافي: ج۴ ص۵۱ ح۷ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: از پيامبر خدا پرسيدند: چه کارى نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پى در پى شادمان کردن مسلمان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: مقصود از پى در پى شادمان کردن مسلمان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر طرف ساختن گرسنگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، زدودن اندوهش و پرداختن بدهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما عُبِدَ اللهُ بِشَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن إدخالِ السُّرورِ عَلَى المُؤمِنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۸۸ ح۲ عن جابر الجعفيّ، مصادقة الإخوان: ص۱۵۸ ح۲ نحوه، بحا ر الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۸ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند به چيزى که نزد او محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از شاد کردن مؤمن باشد، عبادت نشده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي ذرّ: خَرَجَ إلَينا رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ: أ تَدرونَ أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قائِلٌ: الصَّلاةُ وَ الزَّكاةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قالَ قائِلٌ: الجِهادُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ الحُبُّ فِي اللهِ، وَ البُغضُ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۶۸ ح۲۱۳۶۱ و راجع تاريخ بغداد: ج۶ ص۳۹۱ الرقم۳۴۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو ذر -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله به سوى ما بيرون آمد و فرمود: «آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد کدام يک از اعمال، نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوينده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گفت: نماز و زکات.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يکى ديگر گفت: جهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين اعمال در نزد خداوند عز وجل، دوست داشتن به خاطر خدا و دشمن داشتن به خاطر خدا هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن أبي ذرّ: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟ فَقالَ: إيمَانٌ بِاللهِ وَ جِهادٌ في سَبيلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۲۳ ح۱۳، معاني الأخبار: ص۳۳۳ ح۱، الأمالي للطوسي: ص۵۳۹ ح۱۱۶۳، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۱۱ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از ابو ذر -: گفتم: ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه عملى نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «ايمان به خدا و جهاد در راه خدا».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنِ مسعود: سَأَلتُ رَسولَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الصَّلاةُ لِوَقتِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ثُمَّ أيُّ شَيءٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِرُّ الوالِدَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ثُمَّ أيُّ شَيءٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الجِهادُ في سَبيلِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۶۳ ح۲۱۳، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۷۰ ح۴۸؛ صحیح البخاري: ج۱ ص۱۹۷ ح۵۰۴ نحوه و راجع الكافي: ج۲ ص۱۵۸ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود -: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله پرسيدم: چه کارى نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نماز اوّل وقت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم: پس از آن، چه چيزى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نيکى به پدر و مادر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم: پس از آن، چه چيزى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد در راه خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ، الصَّلاةُ وَ البِرُّ وَ الجِهادُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۸۵ ح۲۵۶ عن عبد اللّٰه بن مسعود، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۰۶ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خدا، نماز، نيکى کردن و جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن مُعاذ بن جبل: سَأَلتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَن تَموتَ وَ لِسانُكَ رَطبٌ مِن ذِكرِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج۳ ص۱۰۰ ح۸۱۸، المعجم الكبير: ج۲۰ ص۹۳ ح۱۸۱، عمل اليوم و الليلة لابن السنّي: ص۶ ح۲ و راجع جامع الأخبار: ص۱۱۶ ح۲۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان - به نقل از مُعاذ بن جبل -: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله پرسيدم: کدامين اعمال نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين که تا دَم مرگ، زبانت از ياد خدا تَر و تازه باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عصمة بن مالك عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ العَمَلِ إِلَى اللّهِ عزّ وجلّ سُبحَةُ الحَديثِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، وَ ما سُبحَةُ الحَديثِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: القَومُ يَتَحَدَّثونَ وَ الرَّجلُ يُسَبِّحُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۷ ص۱۸۵ ح۴۹۶، الفردوس: ج۱ ص۳۶۷ ح۱۴۷۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از عصمة بن مالک -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند عز وجل، تسبيحِ سخن است».…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پیامبر خدا! تسبيح سخن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين که عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مشغول صحبت کردن باشند و انسان، تسبيح خدا گويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن عائشة: کانَ لِرَسولِ اللَّهِ صلّی اللّه عليه وآله حَصيرٌ، وَ کانَ یَحجُرُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یحجره: أي یجعله لنَفسه دون غیره (النهایة: ج۱ ص۳۴۱ «حجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ اللَّيلِ فَيُصَلّي فيهِ، فَجَعَلَ النّاسُ يُصَلّونَ بِصَلَاتِهِ. وَ يَبسُطُهُ بِالنَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَثابوا ذَاتَ لَيلَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فثابوا ذات لیلة: أي اجتمعوا. و قیل: رجعوا للصلاة (شرح صحیح مسلم للنووي: ج۶ ص۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: «يَا أَيُّهَا النّاسُ! عَلَيكُم مِنَ الأَعمالِ ما تُطيقونَ؛ فَإِنَّ اللهَ لا يَمَلُّ حَتّىٰ تَمَلّوا، وَ إِنَّ أَحَبَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَعمالِ إِلَى اللهِ ما دُووِمَ عَلَيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إن قَلَّ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ کانَ آلُ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله إِذا عَمِلوا عَمَلاً أَثبَتوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۵۴۰ ح۲۱۵، صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۰۱ ح۵۵۲۳، السنن الكبرى: ج۳ ص۱۵۵ ح۵۲۳۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عايشه -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله بوريايى داشت که شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آن را برای خود [جانماز] قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و بر آن نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانْد و مردم با نماز ایشان نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاردند، و روز، آن را پهن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبی مردم بسیاری جمع شدند. [پيامبر صلی اللّه علیه وآله] فرمود: «اى مردم! در حدّى که توان داريد، عمل کنيد؛ زيرا خداوند خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر اين که شما خسته شويد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى عنايت و رحمت خداوند براى کسى که اطاعتش کند، پايان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد، مگر زمانى که خسته شود و درخواست خود را قطع کند. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين عمل نزد خداوند، عملى است که ادامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار باشد، گر چه اندک باشد» و خاندان محمّد صلی اللّه علیه وآله هر گاه عملى انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند، آن را استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي صالح: سُئِلَت عائِشَةُ وَ اُمُّ سَلَمَةَ عَن أيِّ العَمَلِ کانَ أَحَبَّ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، قالَتا: ما ديمَ عَلَيهِ وَ إن قَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۱۴۲ ح۲۸۵۶، المعجم الكبير: ج۲۳ ص۲۵۲ ح۵۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از ابو صالح -: از عايشه و اُمّ سلمه پرسيدند: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين عمل در نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله چه بود؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: عملى که بر آن، مداومت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، گر چه اندک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ ما داوَمَ عَلَيهِ العَبدُ وَ إن قَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۲ ح۲ عن زرارة، تهذيب الأحكام: ج۲ ص۴۱ ح۱۳۰، مستطرفات السرائر: ص۷۲ ح۶ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۹ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين عمل در پيشگاه خداوند عز وجل، عملى است که آدمى بر آن مداومت ورزد، هرچند اندک باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ فِي الأَرضِ الدُّعاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۶۷ ح۸، عُدّة الداعي: ص۳۳ كلاهما عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۹ ح۱۹۸۵، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۹۷ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند عز وجل در روی زمين، دعا کردن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ما مِن شَيءٍ أحَبَّ إِلَى اللهِ مِن أَن يُسأَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۵۵ ح۱۰۵۱ عن أبي حمزة الثمالي، الاختصاص: ص۲۲۸ عن الإمام الباقر والإمام زين العابدين عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۹۳ ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: نزد خدا چيزى محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اين نيست که از او درخواست شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مِن أحَبِّ الكَلامِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ أَن يَقولَ العَبدُ وَ هُوَ ساجِدٌ: رَبِّ ظَلَمتُ نَفسي فَاغفِر لي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعاء للطبراني: ص۱۹۵ ح۶۰۸ عن زرّ بن حبيش، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۲ ص۱۵۵ ح۲۸۷۷؛ بحار الأنوار: ج۸۶ ص۲۱۷ ح۳۳ نقلاً من خطّ الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سخنان نزد خداوند عز وجل اين است که بنده، در حال سجده بگويد: «پروردگارا! به خودم ستم کردم. مرا بيامرز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: قالَ زَيدُ بنُ صَوحانَ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِنتِظارُ الفَرَجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۳ ح۵۸۳۳، معاني الأخبار: ص۱۹۹ ح۴، الأمالي للطوسي: ص۴۳۶ ح۹۷۴ كلّها عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بكر المراديّ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۱۲۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام: زيد بن صوحان به امير مؤمنان علیه السلام گفت: چه عملى نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «انتظار فَرَج».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرج، يعنى «گشايش» و مقصود، اميد داشتن به لطف و گشايش خداوند در همه کارهاست؛ امّا - چنان که احاديث وارد شده در این موضوع، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند - عالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين شکل گشايش، بازگشت دولت اهل بيت علیهم السلام از طريق ظهور قائم آنان، امام مهدى علیه السلام، و فراگير شدن انصاف، عدالت، رحمت، ايمان، آگاهى، عقلانیت و رفاه در سايه آن است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِنتَظِرُوا الفَرَجَ، وَ لا تَيأَسوا مِن رَوحِ اللهِ؛ فَإِنَّ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ انتِظارُ الفَرَجِ، ما دامَ عَلَيهِ العَبدُ المُؤمِنُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۱۶ ح۱۰ عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۰۶، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۱۲۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در انتظار فرج باشيد و از رحمت خدا نوميد مشويد، که محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند عز وجل انتظار فرج است، تا وقتى که بندۀ مؤمن، بر آن مداومت ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام – مِن وَصِیَّتِهِ لِكُمَيلِ بنِ زِيادٍ -: يا كُمَيلُ، إِنَّ أَحَبَّ ما تَمتَثِلُهُ العِبادُ إِلَى اللهِ - بَعدَ الإِقرارِ بِهِ وَ بِأَولِيائِهِ - التَّعَفُّفُ، وَ التَحَمُّلُ، وَ الاِصطِبارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۷۳، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۱۴ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام – در سفارش به کميل بن زياد -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کميل! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزى که بندگان - پس از اقرار به خدا و اوليايش - به درگاهش پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، خويشتندارى، تحمّل و شکيبايى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: ما مِن شَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ بَعدَ مَعرِفَتِهِ مِن عِفَّةِ بَطنٍ وَ فَرجٍ، وَ ما مِن شَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن أَن يُسأَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۸۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۴۱ ذیل ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: هیچ چیز نزد خداوند، پس از شناخت او، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از پاکی شکم و دامن نیست و هیچ چیز نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این نیست که از او درخواست شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: کانَ آخِرُ ما أوصیٰ بِهِ الخَضِرُ موسَى بنَ عِمرانَ عليه السلام أَن قالَ لَهُ: لا تُعَيِّرَنَّ أحَداً بِذَنبٍ، وَ إِنَّ أَحَبَّ الأُمورِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ ثَلاثَةٌ: القَصدُ فِي الجِدَةِ، وَ العَفوُ فِي المَقدُرَةِ، وَ الرِّفقُ بِعِبادِ اللهِ؛ وَ ما رَفَقَ أحَدٌ بِأَحَدٍ فِي الدُّنيا إلّا رَفَقَ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ يَومَ القِيامَةِ. وَ رَأسُ الحِكمَةِ مَخافَةُ اللهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۱۱ ح۸۳، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۹۴ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: آخرین سفارش خضر به موسى بن عمران علیه السلام اين بود که به او گفت: کسى را به گناه سرزنش مکن و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خدا سه کار است: اعتدال در توانگرى، عفو در قدرتمندى، و ارفاق به بندگان خدا. هیچ کسى در دنيا به ديگرى، ارفاق نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر آن که خداوند در قيامت به او ارفاق خواهد کرد. اساس حکمت، ترس از خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مِن أحَبِّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ زِيارَةُ قَبرِ الحُسَينِ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۲۷۷ ح۴۳۴، بحار الأنوار: ج۱۰۱ ص۴۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند متعال، زيارت قبر حسين علیه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - لَمّا سَأَلَهُ يَزيدُ بنُ هارونَ الواسِطِيُّ عَنِ الفَلّاحينَ -: هُمُ الزّارِعونَ كُنوزُ اللهِ في أرضِهِ. وَ ما فِي الأَعمالِ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنَ الزِّراعَةِ، وَ ما بَعَثَ اللهُ نَبِيّاً إلّا زَرّاعاً، إلّا إدريسَ عليه السلام فَإِنَّهُ کانَ خَيّاطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ص۳۸۴ح۱۱۳۸، جامع الأحاديث للقمّي(الغایات): ص۱۸۳ و ليس فيه صدره، عوالي اللآلي: ج۳ ص۲۰۴ ح۴۰ و فيه «سأل هارون بن يزيد الواسطي الباقر عليه السلام...»، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۶۹ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در پاسخ يزيد بن هارون واسطى که از ايشان در بارۀ کشاورزان پرسيد -: آنان، کشتگران گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا در زمين اويند. در ميان کارها هيچ کارى نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از کشاورزى نيست و خدا هيچ پيامبرى را نفرستاد، مگر آن که کشاورز بود، مگر ادريس علیه السلام که خیّاط بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ تَعالى رِفقُ الوالي وَ عَدلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي(الغایات): ص۱۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کارها نزد خداى بزرگ، نرمش و دادگرى حکمران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مروان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟ فَقالَ: أن تَحمَدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۰۳ ح۲، ثواب الأعمال، ص۲۸ ح۱، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۸۰ ح۲۲۰۳ كلاهما عن الامام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۲۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مروان -: به امام صادق علیه السلام گفتم: کدام عمل نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «اين که او را حمد گويى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۰۲ (حُسنُ الخلق) و ص۱۱۴ (الجهاد في سبيل اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۳ (خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی) و ص۱۱۵ (جهاد در راه خدا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يحبهم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۰: مَن يُحِبُّهُمُ اللّٰهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که خدا دوستشان دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَحْسِنُوا إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۵و راجع آل عمران: ۱۳۴ و ۱۴۸، المائدة: ۱۳ و ۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و نيکى کنيد. همانا خداوند، نيکوکاران را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا خداوند، توبه کنندگان و پاکيزگان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴ و ۷، آل عمران: ۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، پرهيزگاران را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۸ و راجع البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و خدا کسانى را که خواهان پاکى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، شکيبايان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللهِ إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۵۹. ۲. المائدة: ۴۲، الحجرات: ۹، الممتحنة: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس هر گاه مصمّم [به کارى] شدى، بر خداوند، توکّل کن که خداوند، توکّل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، دادگران را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۱۴ (الجهاد في سبيل اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۵ (جهاد در راه خدا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ المُؤمِنَ المُحتَرِفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. الحِرفَة: الصناعة و جهة الكسب. یقال: هو یحترف لعیاله. و هو محترف: أي صانع (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۳۶۹ «حرف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۸ ص۳۸۰ ح۸۹۳۴؛ الكافي: ج۵ ص۱۱۳ ذیل ح۱، مسند زيد: ص۲۵۵ عن الإمام زين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العابدين عن أبيه عن جدّه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل مؤمن پیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ المُحتَرِفَ الأَمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۱۳ ح۱ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۱۵۸ ح۳۵۸۰، الخصال: ص۶۲۱ ح۱۰ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۰۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی صلی اللّه علیه وآله: خداوند، مؤمنِ پيشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورِ امانتدار را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الحَيِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «الحيّ»، و الصواب ما أثبتناه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَيِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَیِيَ في الأمر فهو عَیِيّ: عجز عنه. و عَیِيَ في المنطِق: حصر. و المُعایاة: أَن تأتي بكلام لا یهتَدیٰ له. و العِيّ: خلاف البیان (اُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۱۱۲ و ۱۱۳ «عیا»). و المراد هاهنا الذي لا یتكلّم فیما لا یعنیه أو فیما لا فائدة فیه من الفوائد الراجعة إلی الأُمور الأُخرویّة. و لیس المراد به العاجز عن الكلام أو البیان أو من بلسانه آفة، وإلّا لم یكن صفة كمال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُتَعَفِّفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۱ ص۷۰ ح۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، شخصِ آزرمگينِ سنجيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنِ پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الحَيِيَّ الحَليمَ العَفيفَ المُتَعَفِّفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۱۲ ح۸ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص۳۰۰ عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۰۵ ح۱۸؛ المعجم الكبير: ج۱۰ ص۱۹۶ ح۱۰۴۴۲ عن ابن مسعود عن فاطمة عليها السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، انسان باحياى بردبار پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن بامِناعت را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ عَبدَهُ المُؤمِنَ الفَقيرَ المُتَعَفِّفَ أبَا العِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۸۰ ح۴۱۲۱ عن عمران بن حصين، المعجم الكبير: ج۱۸ ص۲۴۲ ح۶۰۷؛ تنبيه الخواطر: ج۱ ص۷ نحوه و لیس فیه «المؤمن».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندۀ مؤمنِ تهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستِ عفيفِ عيالوارِ خود را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ المُؤمِنَ إِذا کانَ فَقيراً مُتَعَفِّفاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۸ ص۱۸۶ ح۴۴۱ عن عمران بن حصين، حلية الأولياء: ج۲ ص۲۸۲ الرقم۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، مؤمن را هر گاه تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست خويشتندار باشد، دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ رَحيمٌ يُحِبُّ كُلَّ رَحيمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۱۶ ح۱۱۲۹، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۹۴ ح۱۶؛ تفسیر الطبری: ج۷ الجزء۱۱ ص۷۸ عن أبي صالح الحنفي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، مهربان است و همۀ مهربانان را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِعَلِيٍّ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، بَشِّر شيعَتَكَ وَ أنصارَكَ بِخِصالٍ عَشرٍ: أوَّلُها: طيبُ المَولِدِ، وَ ثانيها: حُسنُ إيمانِهِم بِاللهِ، وَ ثالِثُها: حُبُّ اللهِ عزّ وجلّ لَهُم.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۳۰ ح۱۰ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص۱۵۰ ح۳۶۲، روضة الواعظين: ج۲ ص۸۴ ح۶۸۶، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۶۲ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! پيروان و يارانت را به ده ويژگى بشارت بده: نخست: حلال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاده بودن، دوم: نيکويىِ ايمانشان به خدا، سوم: محبّت خداوند عز وجل به ايشان.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: طالِبُ العِلمِ أَحَبَّهُ اللهُ وَ أَحَبَّهُ المَلائِكَةُ وَ أَحَبَّهُ النَّبِيّونَ... وَ طالِبُ العِلمِ حَبيبُ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۰ ح۱۹۵ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۷۸ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، جويندۀ دانش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و فرشتگان و پيامبران نيز دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند... و جويندۀ دانش، محبوب خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن مُؤمِنٍ يَقعُدُ ساعَةً عِندَ العالِـمِ إلّا ناداهُ رَبُّهُ عزّ وجلّ: جَلَستَ إِلیٰ حَبيبي، وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأُسكِنَنَّكَ الجَنَّةَ مَعَهُ وَ لا أُبالي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۶۵ عن أنس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، منية المريد: ص۳۴۱ نحوه، روضة الواعظين: ج۱ ۴۶ ح۴۲، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ مؤمنى نيست که ساعتى نزد دانشمند بنشيند، مگر آن که پروردگار عز وجل ندايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «نزد حبيبم نشستى. به عزّت و جلالم سوگند، تو را در بهشت، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين او خواهم کرد و باکى نيست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن عبد الله بن مسعود يَرفعه: قالَ [رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله]: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللهُ: رَجُلٌ قامَ مِنَ اللَّيلِ يَتلو كِتابَ اللهِ، وَ رَجُلٌ تَصَدَّقَ صَدَقَةً بِيَمينِهِ يُخفيها - أراهُ قالَ: - مِن شِمالِهِ، وَ رَجُلٌ کانَ في سَرِيَّةٍ فَانهَزَمَ أصحابُهُ فَاستَقبَلَ العَدُوَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۹۷ ح۲۵۶۷ عن ابن مسعود، المعجم الكبير: ج۱۰ ص۲۰۸ ح۱۰۴۸۶ من دون إسناد إليه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابن مسعود، در حدیثی که آن را به پیامبر صلی اللّه علیه وآله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند -: سه کس &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خداوند عز وجل آنها را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: مردى که نيمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شب برخيزد و کتاب خدا را تلاوت کند، شخصى که با دست راستش صدقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و آن را پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد - و فکر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم فرمود: از دست چپش -، و شخصى که میان رزمندگان باشد و چون يارانش شکست خوردند [و بگریزند]، خود رو به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی دشمن بِایستد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللّهُ تَعالىٰ وَ يَضحَكُ إِلَيهِم وَ يَستَبشِرُ بِهِم: الَّذي إذَا انكَشَفَت فِئَةٌ قاتَلَ وَراءَها بِنَفسِهِ لِلهِ تَعالىٰ؛ فَإِمّا أَن يُقتَلَ وَ إمّا أَن يَنصُرَهُ اللّهُ تَعالىٰ وَ يَكفِيَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقولُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اُنظُروا إلىٰ عَبدي، كَيفَ صَبَّرَ لي نَفسَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! وَ الَّذي لَهُ امرَأَةٌ حَسناءُ وَ فِراشٌ لَيِّنٌ حَسَنٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقومُ مِنَ اللَّيلِ فَيَذَرُ شَهوَتَهُ فَيَذكُرُني وَ يُناجيني، وَ لَو شاءَ لَرَقَدَ. وَ الَّذي يَكونُ في سَفَرٍ وَ کانَ مَعَهُ رَكبٌ، فَسَهِروا وَ نَصِبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصَب: الإعیاء من العَناء. نصِبَ الرجل نَصَباً: أعیا و تعب (لسان العرب: ج۱ ص۷۵۸ «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ هَجَعوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهُجوع: النوم لیلاً (لسان العرب: ج۸ ص۳۶۷ «هجع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقامَ فِي السَّحَرِ في سَرّاءَ أو ضَرّاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسماء و الصفات: ج۲ ص۴۰۸ ح۹۸۳ عن أبي الدرداء، لطائف المعارف: ص۹۱، الترغيب و الترهيب: ج۱ ص۴۳۴ ح۳۲ نقلاً عن المعجم الكبير و كلاهما نحوه و راجع الأمالي للشجري: ص۲۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، سه تن را دوست دارد و به رويشان لبخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و از آنان شادمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: کسى که چون گروهى [از دشمنان خدا] پديدار شوند، براى خدا با جان خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، تا کشته شود يا خداوند يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کند و [از رنج کارزار] بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازش سازد. پس خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بنگريد که چگونه براى من از جان، شکيبايى ورزيد!»؛ و کسى که زنى زيبا و بسترى نرم و خوش دارد، آن گاه شبانه از جايش بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد و شهوتش را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و مرا ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و با من، به راز و نياز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد، در صورتى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست در بستر بيارمد؛ و کسى که هر گاه با گروهى هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفر گردد، چون آنان تا پاسى از شب بيدار بمانند و سپس خسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تن به خواب روند، سحرگاهان در خوشى و ناخوشى، [براى عبادت] از خواب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يَضحَكُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ إِلَيهِم: الرَّجُلُ إِذا قامَ مِنَ اللَّيلِ يُصَلّي، وَ القَومُ إِذا صَفّوا لِلصَّلاةِ، وَ القَومُ إِذا صَفّوا لِقِتالِ العَدُوِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج۱ ص۴۶۸ ح۱۰۰۰ عن أبي سعيد الخدري، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۷۳ ح۲۰۰ نحوه، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۱۶۰ ح۱۱۷۶۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، روز قيامت به سه تن لبخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: کسى که شبانه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد و نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، مردمى که براى نماز، صف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و مردمى که براى پيکار با دشمن، صف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن مطرف بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الشّخّير: بَلَغَني عَن أبي ذَرٍّ حَديثٌ، فَكُنتُ أُحِبُّ أَن ألقاهُ، فَلَقيتُهُ، فَقُلتُ لَهُ: يا أبا ذَرٍّ، بَلَغَني عَنكَ حَديثٌ، فَكُنتُ أُحِبُّ أَن ألقاكَ فَأَسأَلَكَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَد لَقيتَ فَاسأَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بَلَغَني أنَّكَ تَقولُ: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: «ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللهُ عزّ وجلّ، وَ ثَلاثَةٌ يُبغِضُهُمُ اللهُ عزّ وجلّ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، فَما أخالُني أكذِبُ عَلیٰ خَليلي مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله _ ثَلاثاً يَقولُها _.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَنِ الثَّلاثَةُ الَّذينَ يُحِبُّهُمُ اللهُ عزّ وجلّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَجُلٌ غَزا في سَبيلِ اللهِ، فَلَقِيَ العَدوَّ مُجاهِداً مُحتَسِباً فَقاتَلَ حَتّیٰ قُتِلَ؛ وَ أنتُم تَجِدونَ في كِتابِ اللهِ عزّ وجلّ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وَ رَجُلٌ لَهُ جارٌ يُؤذيهِ، فَيَصبِرُ عَلیٰ أذاهُ وَ يَحتَسِبُهُ حَتّیٰ يَكفِيَهُ اللهُ إيّاهُ بِمَوتٍ أو حَياةٍ. وَ رَجُلٌ يَكونُ مَعَ قَومٍ فَيَسيرونَ حَتّیٰ يَشُقَّ عَلَيهِمُ الكَریٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَریٰ: النوم (النهایة: ج۴ ص۱۷۰ «كرا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوِ النُّعاسُ، فَيَنزِلونَ في آخِرِ اللَّيلِ، فَيَقومُ إِلیٰ وُضوئِهِ وَ صَلاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۲۶ ح۲۱۵۸۶، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۹۸ ح۲۴۴۶، السنن الكبرى: ج۹ ص۲۶۹ ح۱۸۵۰۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از مطرف بن عبد اللّٰه بن شَخّير -: حديثى از ابو ذر برايم نقل کرده بودند و من دوست داشتم او را ببينم. چون او را ديدم، به او گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! از تو حديثى برايم نقل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که دوست داشتم تو را ببينم و در بارۀ آن از تو بپرسم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر گفت: اينک ديدى. پس بپرس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى: پيامبر خدا فرمود: «خداوند عز وجل سه تن را دوست دارد و سه تن را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «آرى. گمان ندارم که به دوستم محمّد، دروغ ببندم» و اين جمله را سه بار تکرار کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن سه تن که خداوند دوستشان دارد، کيان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «مردى که در راه خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد. پس براى جهاد و به انتظار پاداش خدا، با دشمن رويارو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پيکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا کشته شود و شما در کتاب خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيد: (خداوند، کسانى را که در راهش در صفى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، دوست دارد)، و مردى که همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزارد و او بر آزارش شکيبايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد و انتظار پاداش از خدا دارد. پس خداوند او را با مرگ يا زندگى، از اين آزار، ايمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، و مردى که همراه مردمى است که در حرکت هستند، تا آن که خواب يا چرت بر آنان چيره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنان، آخر شب [براى خواب] فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند؛ امّا او به وضو و نمازش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أتاني جِبرائيلُ عليه السلام مَعَ سَبعينَ ألفَ مَلَكٍ بَعدَ صَلاةِ الظُّهرِ وَ قالَ:... يا مُحَمَّدُ، مَن أَحَبَّ الجَماعَةَ أَحَبَّهُ اللهُ وَ المَلائِكَةُ أجمَعونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۹۳ ح۴۷۵ عن أبي سعيد الخدري، بحار الأنوار: ج۸۸ ص۱۵ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: جبرئيل علیه السلام همراه هفتاد هزار فرشته، پس از نماز ظهر نزدم آمد و گفت: «...&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! هر کس نماز [خواندن با] جماعت را دوست داشته باشد، خداوند و همۀ فرشتگان، دوستش خواهند داشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ حَيِيٌّ سَتيرٌ يُحِبُّ الحَياءَ وَ السَّترَ؛ فَإِذَا اغتَسَلَ أحَدُكُم فَليَستَتِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۴۰ ح۴۰۱۲ عن يعلى بن أُميّة، سنن النسائي: ج۱ ص۲۰۰، السنن الكبرى: ج۱ ص۳۰۶ ح۹۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل آزرمگين و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوش است و آزرم و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى را دوست دارد. پس هر کس از شما غسل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، خود را بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: سِتُّ خِصالٍ مَن كُنَّ فيهِ کانَ بَينَ يَدَيِ اللهِ وَ عَن يَمينِهِ: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ المَرءَ المُسلِمَ الَّذي يُحِبُّ لِأَخيهِ ما يُحِبُّ لِنَفسِهِ، وَ يَكرَهُ لَهُ ما يَكرَهُ لِنَفسِهِ، وَ يُناصِحُهُ الوَلايَةَ، وَ يَعرِفُ فَضلي، وَ يَطَأُ عَقِبي، وَ يَنتَظِرُ عاقِبَتي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): لعلّ المراد بالعاقبة دولته و دولة ولده عليهم السلام في الرجعة... و یحتمل أَن یكون المراد بالعاقبة هنا الولد أو آخر الأولاد... فیكون المراد انتظار الفرج بظهور القائم عليه السلام (بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۷۲ ح۲۸، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۹ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که داراى شش صفت باشد، در کنار خدا و در سمت راستش خواهد بود. خداوند، شخص مسلمانى را دوست دارد که: آنچه را براى خودش خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، براى برادرش نيز خوش بدارد؛ و آنچه را براى خود ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، براى برادرش نيز ناخوش بدارد؛ و برای او در ولايت، خيرخواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ و برتری مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؛ و گام جاى پاى من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد؛ و منتظر [دولت] فرزند آخر من است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ المُؤمِنَ العالِمَ الفَقيهَ الزّاهِدَ الخاشِعَ الحَيِيَّ العَليمَ الحَسَنَ الخُلُقِ المُقتَصِدَ المُنصِفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص۲۰۶؛ بحار الأنوار: ج۷۸ ص۶ ح۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند متعال، مؤمنِ دانشمندِ ژرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشِ پارساى فروتنِ آزرمگينِ دانشورِ خوش&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوى ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روِ باانصاف را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ سُبحانَهُ يُحِبُّ المُتَعَفِّفَ الحَيِيَّ التَّقِيَّ الرّاضِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۰۱ ح۳۴۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند سبحان، شخص بامِناعتِ آزرمگينِ پرهيزگارِ خُرسَند را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن مَقَتَ نَفسَهُ، أَحَبَّهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۱۸۵ ح۷۸۹۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۵۳ ح۸۱۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس بر نفس خودش خشم بگیرد، خداوند، دوستش خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَفِّروا ذُنوبَكُم وَ تَحَبَّبوا إِلیٰ رَبِّكُم بِالصَّدَقَةِ وَ صِلَةِ الرَّحِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۶۳۵ ح۷۲۵۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۹۷ ح۶۷۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با دادن صدقه و پيوند با خويشاوندان، گناهانتان را پاک کنيد و محبوب خداوند شويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمّار الدُّهني: سَمِعتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَینِ عليه السلام یَقولُ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ اللهَ يُحِبُّ كُلَّ قَلبٍ حَزينٍ، وَ يُحِبُّ كُلَّ عَبدٍ شَكورٍ، يَقولُ اللهُ _ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ _ لِعَبدٍ مِن عَبيدِهِ يَومَ القِيامَةِ: أ شَكَرتَ فُلاناً؟ فَيَقولُ: بَل شَكَرتُكَ يا رَبِّ! فَيَقولُ: لَم تَشكُرني إذ لَم تَشكُرهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أشكَرُكُم لِلهِ أشكَرُكُم لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۹۹ح۳۰، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۸ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل عمّار دُهنی -: از امام زین العابدین علیه السلام شنیدم که فرمود: «خداوند هر دل غمناکى را و هر بندۀ سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى را دوست دارد. در روز قيامت، خداوند - تبارک و تعالی - به يکى از بندگانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: آيا از فلانى سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى کردى؟ او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداوند! از تو سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى کردم. خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: از من سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؛ چون از او سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى نکردى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس افزود: «سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارترينِ شما از خدا کسى است که از مردم سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارتر باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ _ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ _ يُحِبُّ المُداعِبَ فِي الجَماعَةِ بِلا رَفَثٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَفَثَ في منطقه: أفحَشَ فیه، أو صرَّحَ بما یَكْنیٰ عنه من ذِكر النكاح (المصباح المنیر: ص۲۳۲ «رفث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، المُتَوَحِّدَ بِالفِكَرِ، المُتَخَلِّيَ بِالعِبَرِ، السّاهِرَ بِالصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۴۷۴ ح۱۳۷۲، المحاسن: ج۱ ص۴۵۶ ح۱۰۵۶، مشكاة الأنوار: ص۲۵۶ ح۷۵۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۲۵ ح۱۸ و راجع الكافي: ج۲ ص۶۶۳ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند-تبارک و تعالی- شخصى را دوست دارد که در ميان جمع، بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که هرزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی و ناسزاگویی کند، شوخ باشد، با تفکّرش تنها شود، با عبرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خلوت گزيند، و با نماز، شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ العَبدَ أَن يَطلُبَ إِلَيهِ فِي الجُرمِ العَظيمِ، وَ يُبغِضُ العَبدَ أَن يَستَخِفَّ بِالجُرمِ اليَسيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۲۷ ح۶ عن عنبسة العابد، المحاسن: ج۱ ص۴۵۶ ح۱۰۵۵، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۵۹ ح۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند، دوست دارد که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در بارۀ گناه بزرگ از او [بخشش] بخواهد، و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که گناه کوچک را سبک شمارد، دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ اكتَسَبَ مالاً حَراماً، لَم يَقبَلِ اللهُ مِنهُ صَدَقةً وَ لا عِتقاً وَ لا حَجّاً وَ لَا اعتِماراً، وَ كَتَبَ اللهُ - جَلَّ وَ عَزَّ - بِعَدَدِ أجرِ ذٰلِكَ أوزاراً، وَ ما بَقِيَ مِنهُ بَعدَ مَوتِهِ کانَ زادَهُ إِلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَن قَدَرَ عَلَيها فَتَرَكَها مَخافَةَ اللهِ، کانَ في مَحَبّةِ اللهِ، وَ رَحمَتِهِ، وَ يُؤمَرُ بِهِ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۴ ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدین: ص۴۱۴، عوالي اللآلي: ج۱ ص۳۶۵ ح۵۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۲ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس مال حرامى به دست آورد، خداوند از او نه صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و نه آزاد کردن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه حجّى و نه عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را و خداوند عز وجل به اندازۀ اجر اين کارها برايش گناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد و آنچه [از آن اموال حرام] پس از مرگش باقى بماند، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشۀ او به سوى آتش خواهد بود و هر کس بتواند مال حرامى به دست آورد و از ترس خدا از آن چشم بپوشد، مشمول محبّت و رحمت خدا خواهد بود و دستور داده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که او را به بهشت ببرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك عن فَضالة بن عُبَيد: إِنَّ داوودَ عليه السلام سَأَلَ رَبَّهُ عزّ وجلّ:... يا رَبِّ، أخبِرني بِأَحِبّائِكَ مِن خَلقِكَ؛ أُحِبَّهُم لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذو سُلطانٍ يَرحَمُ النّاسَ وَ يَحكُمُ لِلنّاسِ كَما يَحكُمُ لِنَفسِهِ، وَ رَجُلٌ آتاهُ اللهُ مالاً فَهُوَ يُنفِقُ مِنهُ ابتِغاءَ وَجهِ اللهِ وَ في طاعَةِ اللهِ عزّ وجلّ، وَ رَجُلٌ يُفني شَبابَهُ وَ قُوَّتَهُ في طاعَةِ اللهِ عزّ وجلّ، وَ رَجُلٌ کانَ قَلبُهُ مُعَلَّقاً فِي المَساجِدِ مِن حُبِّهِ إيّاها، وَ رَجُلٌ لَقِيَ امرَأَةً حَسناءَ فَأَمكَنَتهُ مِن نَفسِها فَتَرَكَها مِن خَشيَةِ اللهِ، وَ رَجُلٌ حَيثُ کانَ يَعلَمُ أنَّ اللهَ تَعالیٰ مَعَهُ؛ نَقِيَّةٌ قُلوبُهُم، طَيِّبٌ كَسبُهُم، يَتَحابّونَ بِجَلالي، أُذكَرُ بِهِم، وَ يُذكَرونَ بِذِكري. وَ رَجُلٌ فاضَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص۱۶۱ ح۴۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابن مبارک - به نقل از فضالة بن عُبَيد -: داوود علیه السلام از پروردگارش عز وجل پرسيد:... پروردگارا! مرا از محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين بندگانت باخبر ساز تا آنها را به خاطر تو دوست بدارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قدرتمندى که به مردم رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و چنان براى مردم داورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که براى خودش داورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و کسى که خداوند به او مالى بخشيده است و او در جهت رضايت خداوند و در راه فرمانبرىِ خداوند عز وجل از آن خرج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و کسى که جوانى و نيرويش را در راه فرمانبرى از خداوند عز وجل صرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و کسى که به دليل علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به مسجد همواره دلش آن جاست، و مردى که زنى زيبا را ببيند که خود را در اختيارش گذاشته است، امّا از ترس خدا او را وا گذارد، و کسى که هر جا باشد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند خدا با اوست. اينان، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان پاک، و کسب و کارشان پاکيزه است و به واسطۀ عظمت [و شکوهِ] من، يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند. ديگران به وسيلۀ آنان يادم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و با يادم، آنان را ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. نيز کسى که از ترسِ خداوند عز وجل چشمانش اشکبار شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاسٍ عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ مَن كُنَّ فيهِ آواهُ اللهُ في كَنَفِهِ، وَ سَتَرَ عَلَيهِ بِرَحمَتِهِ، وَ أدخَلَهُ في مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: ما هُنَّ يا رَسولَ اللهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن إِذا أُعطِيَ شَكَرَ، وَ إِذا قَدَرَ غَفَرَ، وَ إِذا غَضِبَ فَتَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۲۱۵ ح۴۳۳ عن ابن عبّاس، شُعب الإيمان: ج۴ ص۱۰۵ ح۴۴۳۳، الفردوس: ج۲ ص۸۳ ح۲۴۵۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هر که داراى سه صفت باشد، خداوند او را در پناه خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، با رحمتش او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانَد و او را در محبّت خود، وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اصحاب] گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! آنها چيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن که چون به او چيزى دهند، سپاس بگزارد؛ چون [بر دشمن خود] توانا شود، ببخشد؛ و چون خشمگين شود، درنگ و سستى کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن سَرَّهُ أَن يُحِبَّ اللهَ وَ رَسولَهُ، أو يُحِبَّهُ اللهُ وَ رَسولُهُ؛ فَليَصدُق حَديثَهُ إِذا حَدَّثَ، وَ لْيُؤَدِّ أمانَتَهُ إذَا اؤتُمِنَ، وَ ليُحسِن جِوارَ مَن جاوَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۲ ص۲۰۱ ح۱۵۳۳ عن عبد الرحمان بن أبي قراد، أُسد الغابة: ج۳ ص۴۸۵ الرقم۳۲۷۹ و ليس فيه «يحبّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ رسوله، أو»، كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۲۵ ح۴۳۲۷۸ نقلاً عن الطبرانی عن عبد الرحمان بن أبي قراد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که خوش دارد که خدا و پيامبرش را دوست بدارد، يا خدا و پيامبرش او را دوست بدارند، بايد هر گاه سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد، راست بگويد، هر گاه امانتى به او سپرده شد، آن را به صاحبش باز گردانَد، و با همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همسايگى کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: إن أرَدتُم أَن تَكونوا أحِبّاءَ اللهِ وَ أصفِياءَ اللهِ؛ فَأَحِسِنوا إِلیٰ مَن أساءَ إلَيكُم، وَ اعْفوا عَمَّن ظَلَمَكُم، وَ سَلِّموا عَلیٰ مَن أعرَضَ عَنكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۳، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۶ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد دوستان و برگزيدگان خدا باشيد، به آن که به شما بدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نيکى کنيد و از آن که به شما ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، در گذريد و بر آن که از شما روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، سلام دهيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ تَعالیٰ: حَقَّت مَحَبَّتي لِلَّذينَ يَتَصادَقونَ مِن أجلي، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلَّذينَ يَتَناصَرونَ مِن أجلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۳۹؛ مسند ابن حنبل: ج۷ ص۱۱۳ ح۱۹۴۵۵ عن عمرو بن عبسة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که به خاطر من دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، قطعى است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که براى من يکديگر را يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، قطعى است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: رُوِيَ عَن أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله سَأَلَ رَبَّهُ سُبحانَهُ لَيلَةَ المِعراجِ فَقالَ: يا رَبِّ، أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللهُ تَعالیٰ: لَيسَ شَيءٌ أفضَلَ عِندي مِنَ التَّوَكُّلِ عَلَيَّ، وَ الرِّضا بِما قَسَمتُ. يا مُحَمَّدُ، وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَعاطِفينَ فِيَّ، وَ وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَواصِلينَ فِيَّ، وَ وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَوَكِّلينَ عَلَيَّ. وَ لَيسَ لِمَحَبَّتي عَلَمٌ وَ لا غايَةٌ وَ لا نِهايَةٌ، وَ كُلَّما رَفَعتُ لَهُم عَلَماً وَضَعتُ لَهُم عَلَماً. أُولٰئِكَ الَّذينَ نَظَروا إِلَى المَخلوقينَ بِنَظَري إِلَيهِم، وَ لَم يَرفَعُوا الحَوائِجَ إِلَى الخَلقِ، بُطونُهُم خَفيفَةٌ مِن أكلِ الحَرامِ، نَعيمُهُم فِي الدُّنيا ذِكري وَ مَحَبَّتي وَ رِضائي عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۹۹، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۱ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: از امير مؤمنان علیه السلام نقل شده است که پيامبر صلی اللّه علیه وآله در شب معراج، از پروردگارش پرسيد: پروردگارا! کدام يک از اعمال، برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال فرمود: «هيچ چيز نزدم برتر از توکّل به من و خشنودى به قسمت من نيست.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که به خاطر من يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، ثابت است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که به خاطر من به يکديگر مهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند، ثابت است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که به خاطر من به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندند، ثابت است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى توکّل کنندگان بر من، ثابت است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، نه نشان[ثابت و اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای] دارد و نه فرجام و نه نهايتى. هر گاه از ايشان نشانى بردارم، نشانى ديگر برايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارم. آنان هستند که به [خاطر] نگاه من به آفريدگانم، به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند و نيازهايشان را نزد خلق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند؛ شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از حرامخوارى سَبُک است، خوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در دنيا، ياد من و دوستى من و خشنودى من [از آنان] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: عَلِّمني عَمَلاً يُحِبُّنِي اللهُ عَلَيهِ، وَ يُحِبُّنِي المَخلوقونَ، وَ يُثرِي اللهُ مالي، وَ يُصِحُّ بَدَني، وَ يُطيلُ عُمُري، وَ يَحشُرُني مَعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هٰذِهِ سِتُّ خِصالٍ، تَحتاجُ إِلیٰ سِتّ خِصالٍ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَخَفهُ وَ اتَّقِهِ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ المَخلوقونَ فَأَحسِن إِلَيهِم، وَ ارفِض ما في أيديهِم. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُثرِيَ اللهُ مالَكَ فَزَكِّهِ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُصِحَّ بَدَنَكَ فَأَكثِر مِنَ الصَّدَقَةِ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُطيلَ اللهُ عُمُرَكَ فَصِل ذَوي أرحامِكَ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يَحشُرَكَ اللهُ مَعي فَأَطِلِ السُّجودَ بَينَ يَدَيِ اللهِ الواحِدِ القَهّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۶۸، بحار الأنوار: ج۸۵ ص۱۶۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت: به من کارى بياموز که با انجام دادنش، خداوند مرا دوست بدارد، آفريدگان نيز دوستم بدارند، خداوند بر دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بيفزايد، تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستم گرداند، عمرم را طولانى کند و مرا با تو محشور سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «اينها شش صفت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که نيازمند شش صفت ديگر هستند: هر گاه خواستى خداوند دوستت بدارد، از او بترس و پروا داشتن از او را پيشه کن؛ و هر گاه خواستى آفريدگانْ دوستت بدارند، به آنان نيکى کن و آنچه را در دست دارند، رها کن؛ و هر گاه خواستى خداوند دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بيفزايد، زکات بپرداز؛ و هر گاه خواستى خداوند تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستت گردانَد، بسيار صدقه بده؛ و هر گاه خواستى خداوند عمرت را طولانى کند، به خويشاوندانت رسیدگی کن؛ و هر گاه خواستى خداوند تو را با من محشور سازد، در برابر خداى يگانۀ چيره، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را طولانى کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ: عَبدِيَ المُؤمِنُ أحَبُّ إِلَيَّ مِن بَعضِ مَلائِكَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۶ ص۳۶۷ ح۶۶۳۴ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بندۀ مؤمنم نزد من، از برخى فرشتگانم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: المُؤمِنُ القَوِيُّ خَيرٌ وَ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِنَ المُؤمِنِ الضَّعيفِ، وَ في كُلٍّ خَيرٌ. اِحرِص عَلیٰ ما يَنفَعُكَ، وَ استَعِن بِاللهِ، وَ لا تَعجَز. وَ إن أصابَكَ شَيءٌ فَلا تَقُل: «لَو أنّي فَعَلتُ کانَ كَذا وَ كَذا»، وَ لٰكِن قُل: «قَدَرُ اللهِ، وَ ما شاءَ فَعَلَ»؛ فَإِنَّ «لَو» تَفتَحُ عَمَلَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۵۲ ح۳۴ عن أبي هريرة، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۳۱ ح۷۹، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۹۵ ح۸۷۹۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مؤمنِ نيرومند نزد خدا، بهتر و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از مؤمنِ ناتوان است، گرچه در هر يک، خيرى است. براى به دست آوردن آنچه برايت سودمند است، سرسختانه بکوش و از خدا يارى بخواه و از خود، عجز نشان مده، و اگر دچار مشکلى شدى، مگو: «اگر چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم، چنين و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد»؛ بلکه بگو: «اين تقدير خدا بود و هر چه خدا بخواهد، همان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»؛ زيرا «اگر» گفتن، راه را بر کردار شيطان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أكَثرَ ذِكرَ المَوتِ، أَحَبَّهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۲ ح۳، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۹۰ كلاهما عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۲۶۵ ح۶۴؛ المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۴۰ ح۴۸۹۴ عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس زياد به ياد مرگ باشد، خداوند دوستش دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: طَلبُ العِلمِ فَريضَةٌ عَلیٰ كُلِّ مُسلِمٍ، ألا إِنَّ اللهَ يُحِبُّ بُغاةَ العِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۰ ح۱ عن عبد الرحمان بن زيد عن أبيه عن الإمام الصادق عليه السلام، بصائر الدرجات: ص۲ ح۱ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، المحاسن: ج۱ ص۳۵۳ ح۷۴۵ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۷۲ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: جستجوى دانش، بر هر مسلمانى واجب است. آگاه باشيد که خداوند، جويندگان دانش را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الأَبرارَ الأَتقِياءَ الأَخفِياءَ؛ الَّذينَ إِذا غابوا لَم يُفتَقَدوا، وَ إن حَضَروا لَم يُدعَوا وَ لَم يُعرَفوا، قُلوبُهُم مَصابيحُ الهُدیٰ، يَخرُجونَ مِن كُلِّ غَبراءَ مُظلِمَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۲۱ ح۳۹۸۹ عن معاذ بن جبل؛ أعلام الدين: ص۲۹۴، نزهة الناظر: ص۱۵ ح۳۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۷۲ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، نيکانِ پرهيزگار گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام را دوست دارد؛ آنان که چون نباشند، نبودشان محسوس نيست و چون حضور يابند، فرا خوانده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و شناخته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند؛ دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان چراغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هدايت است و از[خطرِ] هر فضاى غبارآلود و تاريک [و برخاسته از شبهه، به سلامت] بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ العَبدَ التَّقِيَّ الغَنِيَّ الخَفِيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۲۷۷ ح۱۱ عن سعد بن أبي وقّاص؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۸۱ ح۱۱۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندۀ پرهيزگارِ ثروتمند گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ لَيُحِبُّ المُلِحّينَ فِي الدُّعاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۲ ص۳۸ ح۱۱۰۸ عن عائشة؛ الدعوات: ص۲۰ ح۱۵، جامع الأخبار: ص۳۶۳ ح۱۰۰۹، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۰۰ ح۳۷ و راجع قرب الإسناد: ص۶ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، اصرار کنندگان و پيگيران در دعا را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ مِن عِبادِهِ المُؤمِنينَ كُلَّ عَبدٍ دَعّاءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۷۸ ح۹ عن أبي الصباح الكناني، ثواب الأعمال: ص۱۹۳ ح۱، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۴ ح۲۰۲۲، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۱۶۵ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند عز وجل از ميان بندگان مؤمنش، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که بسيار دعا کند، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: كَيفَ يَستَكمِلُ حُبَّ رَبِّهِ مَن لا يُقرِضُهُ بَعضَ ما رَزَقَهُ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۹ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام: چگونه محبّتش به خدايش کامل است کسى که قسمتى از آنچه را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرده، به او وام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۱۴ (الجهاد في سبيل اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۵ (جهاد در راه خدا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحب-الناس-إلى-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۱: أحَبُّ النّاسِ إِلَى اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم در نزد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ اللهُ عزّ وجلّ: الخَلقُ عِيالي، فَأَحَبُّهُم إِلَيَّ ألطَفُهُم بِهِم، وَ أسعاهُم في حَوائِجِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۹۹ ح۱۰ عن ابن سنان، مصادقة الإخوان: ص۱۷۸ ح۱۲ و فيه «أعناهم بأُمورهم، و أقومهم بشأنهم» بدل «ألطفهم بهم»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۳۶ ح۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل فرمود: «مردم، عائلۀ من هستند. پس، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آنان نزد من کسانى هستند که با مردم، مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و در برآوردن نيازهاى آنها کوشاتر باشند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سُئِلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: مَن أحَبُّ النّاسِ إِلَى اللهِ؟ قالَ: أنفَعُ النّاسِ لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۶۴ ح۷، جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۱۹۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۳۹ ح۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله پرسيدند: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد خدا کيست؟ فرمود: «سودمندترينِ مردم براى مردم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عمر: إِنَّ رَجُلاً جاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، أيُّ النّاسِ أحَبُّ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ النّاسِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ أنفَعُهُم لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۲ ص۳۴۶ ح۱۳۶۴۶، المعجم الأوسط: ج۶ ص۱۳۹ ح۶۰۲۶، قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص۴۷ ح۳۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبير - به نقل از ابن عمر -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! کدام گروه از مردم، نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد خداى متعال، سودمندترینِ آنان براى مردم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الخَلقُ عِيالُ اللهِ، فَأَحَبُّ الخَلقِ إِلَى اللهِ مَن نَفَعَ عِيالَ اللهِ، وَ أدخَلَ عَلیٰ أَهلِ بَيتٍ سُروراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۶۴ ح۶ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، الجعفريّات: ص۱۹۳، النوادر للراوندي: ص۱۱ و فيه «أهل بيتي» بدل «أهل بيت» و كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۳۹ ح۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مردم، نانخور خدايند. دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد خداوند، کسى است که به نانخوران او سود برساند و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را شادمان کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الخَلقُ عِيالُ اللهِ، فَأَحَبُّهُم إِلَيهِ أنفَعُهُم لِعِيالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص۲۴۱ح۱۹۵ عن أنس، قرب الإسناد: ص۱۲۰ ح۴۲۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۱۸ ح۱۵؛ مسند أبي يعلى: ج۳ ص۳۴۰ ح۳۳۰۲ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مردم، نانخور خدايند. از اين رو، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينشان در نزد او، سودمندترينشان برای نانخوران اوست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن حديث، «عيالُ اللّه» آمده است. سيّد رضى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: اين کلام، مجازى است، براى اين که عائلۀ انسان، کسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند که انسان، سنگينىِ بار آنان را بر عهده دارد و رسيدگى به امور آنان، وى را آزرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، در حالى که سنگينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خدا را خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و تحوّلات، او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزارد. آرى! از آن جا که خداوند عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار مصالح بندگانش است، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر آنان فراوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و زندگى آنان را نظام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و وسايل رفاه را و هدايت اديان را بهرۀ آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. اين کارها به تناسب و بر حسب دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به عائله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندی و سرپرستی تشبيه شده است؛ چرا که سرپرست، متکفّل امور خانواده و عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار کار آنهاست.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ أنفَعُهُم لِعِبادِهِ، وَ أقوَمُهُم بِحَقِّهِ؛ الَّذينَ يُحَبِّبُ إِلَيهِمُ المَعروفَ وَ فِعالَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۴۹، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۵۲ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند، سودمندترينشان برای بندگان و پايبندترينشان در گزاردن حقّش است؛ کسانى که خداوند، کار نيک و انجام دادن آن را محبوبشان ساخته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الخَلقُ كُلُّهُم عِيالُ اللهِ، وَ إِنَّ أَحَبَّهُم إِلَيهِ أنفَعُهُم لِخَلقِهِ، وَ أحسَنُهُم صَنيعاً إِلیٰ عِيالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۷۶، الاُصول السّتة عشر (أصل مثنّى بن الوليد): ص۱۰۲ عن الإمام الباقر عليه السلام و ليس فيه «أنفعهم لخلقه»، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۶۰ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خلق، همه نانخور خدايند و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينشان نزد او، سودمندترينِ آنان برای خلقش و نيکوکارترينشان برای خانوادۀ خويش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: عِيالُ الرَّجُلِ أُسَراؤُهُ، وَ أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ أحسَنُهُم صُنعاً إِلیٰ أُسَرائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۵۵۵ ح۴۹۰۹، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۶۹ ح۱۶۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خانوادۀ مرد، اسيران او هستند و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان نزد خداوند عز وجل کسى است که به اسيرانش، بيشتر نيکى کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مَن حَبَّبَ إِلَيهِ المَعروفَ، وَ حَبَّبَ إِلَيهِ فِعالَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص۲۲ ح۲ عن أبي سعيد الخدريّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ الكافي: ج۴ ص۲۵ ح۳ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۵۲ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان خدا نزد او، کسى است که [خداوند] او را به کار نيک، علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند نموده و او را به انجام دادنِ آن نيز علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند کرده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: إِنَّ اللهَ _ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ _ أوحیٰ إِلیٰ دانِيالَ عليه السلام: إِنَّ أمقَتَ عَبيدي إِلَيَّ الجاهِلُ المُستَخِفُّ بِحَقِّ أَهلِ العِلمِ، التّارِكُ لِلاِقتِداءِ بِهِم. وَ إنَّ أَحَبَّ عَبيدي إِلَيَّ التَّقِيُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الجَزيلِ، اللّازِمُ لِلعُلَماءِ، التّابِعُ لِلحُلَماءِ، القابِلُ عَنِ الحُكَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۵ ح۵ عن أبي حمزة الثمالي، منية المريد: ص۱۱۱، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۵ ح۱۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالی - متعال به دانيال علیه السلام وحى فرمود که: «منفورترينِ بندگانم در نزد من، آن نادانى است که حقّ [و حرمت] اهل دانش را سبُک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد و آنان را سرمشق خويش قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگانم در نزد من، آن پرهيزگارى است که جوياى ثواب بسيار است و ملازمت با عالمان را اختيار کرده و پيرو خردمندان، و پذيرنده از فرزانگان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لا تُحَقِّروا صَغيراً مِن حَوائِجِكُم؛ فَإِنَّ أَحَبَّ المُؤمِنينَ إِلَى اللهِ تَعالیٰ أسأَلُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۹۷ ح۲۲۷۵، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۴۶ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: حاجت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خُرد خويش را حقير مشماريد؛ چرا که محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مؤمنان نزد خداوند متعال، پُرخواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آنهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ المُؤمِنَينَ إِلَى اللهِ مَن نَصَبَ نَفسَهُ في طاعَةِ اللهِ، وَ نَصَحَ لِأُمَّةِ نَبِيِّهِ، وَ تَفَكَّرَ في عُيوبِهِ، وَ أبصَرَ وَ عَقَلَ وَ عَمِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۱۳، إرشاد القلوب: ص۱۴ و فيه «و علم فعمل و علم» بدل «و أبصر و عقل و عمل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مؤمنان در نزد خداوند متعال، کسى است که در راه فرمانبرى از خدا بکوشد، خيرخواه امّت پيامبرش باشد، در عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش بينديشد [و آنها را اصلاح کند]، و بينا گردد و خِرد ورزد و عمل کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ داوودَ عليه السلام قالَ فيما يُخاطِبُ رَبَّهُ عزّ وجلّ: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ، أُحِبُّهُ بِحُبِّكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا داوودُ، أحَبُّ عِبادي إِلَيَّ نَقِيُّ القَلبِ، نَقِيُّ الكَفَّينِ، لا يَأتي إِلیٰ أحَدٍ سوءاً، وَ لا يَمشي بِالنَّميمَةِ، تَزولُ الجِبالُ وَ لا يَزولُ، وَ أَحَبَّني، وَ أَحَبَّ مَن يُحِبُّني، وَ حَبَّبَني إِلیٰ عِبادي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۱۹ ح۷۶۶۸ عن ابن عبّاس، الفردوس: ج۳ ص۱۹۵ ح۴۵۴۳، كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۷۲ ح۴۳۴۶۷ نقلاً عن ابن عساكر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: داوود علیه السلام در گفتگوهايش با خداوند عز وجل گفت: پروردگارا! کدام يک از بندگانت در نزدت محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، تا چون تو دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، من نيز دوستش بدارم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى داوود! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگانم نزد من، شخصِ پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست است که نه به کسى گزندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و نه سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چينى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از جا کنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، امّا او استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند؛ مرا دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و کسى را که مرا دوست بدارد نيز دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و مرا محبوب بندگانم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّكُم إِلَى اللهِ تَعالیٰ أقَلُّكُم طُعماً، وَ أخَفُّكُم بَدَناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۵ ص۲۶۱ ح۴۰۸۶۹ نقلا عن الفردوس عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ شما در نزد خداوند متعال، کسى است که خوراکش کمتر و بدنش سبُک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: إِنَّ أَحَبَّ العِبادِ إِلَيَّ المُتَحابّونَ مِن أجلي، المُتَعَلِّقَةُ قُلوبُهُم بِالمَساجِدِ، وَ المُستَغِفرونَ بِالأَسحارِ، أُولٰئِكَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ العُقوبَةَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۵ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۶۲ و فيه «بحلال» بدل «من أجلي»، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۶؛ حلية الأولياء: ج۵ ص۲۱۲ الرقم۳۲۶ من دون إسناد إليه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند - تبارک و تعالى - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين بندگان در نزد من، آنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که به خاطر من، يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستۀ مسجدها و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهانِ در سحرگاهان اند. اينان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که هر گاه بخواهم اهل زمين را کيفر دهم، به ياد آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و از کيفر دادنشان، منصرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ جَلَّ جَلالُهُ: مَلائِكَتي! وَ عِزَّتي وَ جَلالي! ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِنَ المُقِرّينَ لي بِتَوحيدي وَ أَن لا إلٰهَ غَيري، وَ حَقٌّ عَلَيَّ أَن لا أُصلِيَ بِالنّارِ أهلَ تَوحيدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲۹ ح۳۱ عن ابن عبّاس، الأمالي للصدوق: ص۳۷۲ ح۴۶۹، روضة الواعظين: ج۱ ص۱۲۰ ح۱۳۹، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۵۹ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى فرشتگانم! به عزّت و جلالم سوگند، هيچ آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيافريدم که در نزدم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از کسانى باشد که به يگانگىِ من و اين که جز من معبودی نيست، اعتراف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. بر من حق است که اهل يگانگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را با آتش نسوزانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اِعتَرِفوا بِنِعمَةِ اللهِ رَبِّكُم عزّ وجلّ، وَ توبوا إِلَيهِ مِن جَميعِ ذُنوبِكُم؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّ الشّاكِرينَ مِن عِبادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۲۷۵ عن عبداللّٰه النهشلي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۴۸ ص۱۵۳ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به نعمت پروردگارتان اعتراف کنيد و از همۀ گناهانتان به سويش توبه نماييد، که خداوند، بندگان سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارش را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الَّذي یَبكي لِفَقدِ الصّالِحینَ كَما یَبكي الصَّبِيُّ عَلیٰ فَقدِ أَبَوَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ص۲۴۱ ح۶۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: پيامبر صلی اللّه علیه وآله گفت: پروردگارا! کدام يک از بندگانت، نزد تو محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «کسى که به خاطر از دست دادن صالحان گریه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، چونان بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که برای از دست دادن پدر و مادرش گریه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ النّاسِ إِلَى اللهِ يَومَ القِيامَةِ وَ أدناهُم مِنهُ مَجلِساً إمامٌ عادِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۶۱۷ ح۱۳۲۹ عن أبي سعيد الخدريّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ روضة الواعظين: ج۲ ص۴۵۸ ح۱۵۹۴، عوالي اللآلي: ج۱ ص۳۷۲ ح۸۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۵۱ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم در نزد خداوند در روز قيامت و نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آنان به جايگاه او، پيشواى دادگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّكُم إِلَى اللهِ أحسَنُكُم عَمَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۲۳۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الكافي: ج۸ ص۶۸ ح۲۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۸ ح۵۸۸۴ كلاهما عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۳۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ شما در نزد خداوند، نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردارترينِ شماست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ العَبيدِ إِلَى اللهِ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- الأَتقِياءُ الأَخفِياءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۳۰۳ ح۵۱۸۲ عن معاذ؛ التحصین في صفات العارفین: ص۱۹ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند - تبارک و تعالى -، پرهيزگارانِ ناشناخته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن وهب بن منبّه: قالَ داوودُ عليه السلام: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ؟ قالَ: مُؤمِنٌ حَسَنُ الصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أبغَضُ إِلَيكَ؟ قالَ: كافِرٌ حَسَنُ الصّورَةِ. كَفَرَ هٰذا وَ شَكَرَ هٰذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۴ ص۵۵ الرقم ۲۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء - به نقل از وهب بن منبّه -: داوود علیه السلام گفت: پروردگارا! کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از بندگانت در نزدت محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «مؤمن خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد: پروردگارا! کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از بندگانت را بيشتر دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى؟ فرمود: «کافرِ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهره. اين يک، کفر ورزيده است و آن يک، سپاس گزارده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس: سَأَلَ موسیٰ عليه السلام رَبَّهُ وَ قالَ: ربِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَيكَ؟ قالَ: الَّذي يَذكُرُني وَ لا يَنساني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج۹ الجزء ۱۵ ص۲۷۷؛ تفسير روض الجنان: ج۱۳ ص۵، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۸۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى - به نقل از ابن عبّاس -: موسى علیه السلام از پروردگارش پرسيد و گفت: پروردگارا! کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از بندگانت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزدت محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «آن که مراد یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و فراموشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامام عليّ عليه السلام - في بَيانِ صِفاتِ المُتَّقينَ -: عِبادَ اللهِ! إِنَّ مِن أحَبِّ عِبادِ اللهِ إِلَيهِ عَبداً أعانَهُ اللهُ عَلیٰ نَفسِهِ، فَاستَشعَرَ الحُزنَ، وَ تَجَلبَبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «استَشعَر الحُزن»: جعَلَه كالشِّعار؛ و هو ما یلي الجسد من الثیاب. «و تجلبَبَ الخوف»: جعله جِلباباً؛ أي ثوباً (شرح نهج البلاغة: ج۶ ص۳۶۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَوفَ؛ فَزَهَرَ مِصباحُ الهُدیٰ في قَلبِهِ، وَ أعَدَّ القِریٰ لِيَومِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «أعدّ القِریٰ لیَومه»: أي أعَدّ ما قدّمه من الطاعات قِریً [و القِریٰ: الضیافة و الإحسان للضیف] لضیف الموت النازل به (شرح نهج البلاغة: ج۶ ص۳۶۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّازِلِ بِهِ، فَقَرَّبَ عَلیٰ نَفسِهِ البَعيدَ، وَ هَوَّنَ الشَّديدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۷، أعلام الدين: ص۱۲۷، غرر الحكم: ج۲ ص۵۶۱ ح۳۵۷۷ نحوه و لیس فیه ذیله من «فَقَرَّبَ عَلیٰ نَفسِهِ»، بحار الأنوار: ج۲ ص۵۶ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بيان صفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پرهيزگاران -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندگان خدا! از محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان خدا در نزد او، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که خداوند، او را در برابر نفسش يارى کرده است. در نتيجه، آن بنده، اندوه را جامۀ زيرين خويش قرار داده است و ترس [از خدا و عذاب الهى] را جامۀ رويين خود. چراغ هدايت، در دل او افروخته گشته است و وسایل پذيرايى را براى روزى که ميهمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (پس از مرگ و روز قيامت)، آماده ساخته است. دور را در نظر خويش، نزديک، و سخت را آسان نموده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - مِن دُعائِهِ فِي الاِعتِرافِ -: أتوبُ إِلَيكَ في مَقامي هٰذا تَوبَةَ نادمٍ... عالِمٍ بِأَنَّ العَفوَ عَنِ الذَّنبِ العَظيمِ لا يَتَعاظَمُكَ... وَ أنَّ أَحَبَّ عِبادِكَ إِلَيكَ مَن تَرَكَ الاِستِكبارَ عَلَيكَ، وَ جانَبَ الإِصرارَ، وَ لَزِمَ الاِستِغفارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۵۵ الدعاء ۱۲، المصباح للكفعمي: ص۵۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام – در دعایش در اعتراف به قصور و تقصير -: در اين جايگاهم، به سويت توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ توبۀ پشیمانی... که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند گذشت از گناه بزرگ، بر تو دشوار و بزرگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد... و اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگانت نزدت، کسى است که گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرازى در برابر تو را وا گذارد و پافشارى [بر گناه] را رها کند و پايبند استغفار گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أفضَلُ الخَلقِ أقضاهُم بِالحَقِّ، وَ أحَبُّهُم إِلَى اللهِ سُبحانَهُ أقوَلُهُم لِلصِّدقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۶۷ ح۳۳۲۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۲۵ ح۲۸۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: برترين مردم، داورترين آنها به حق است و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آنان نزد خداوند سبحان، راستگوترين آنهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ رَجُلٌ صَدوقٌ في حَديثِهِ، مُحافِظٌ عَلیٰ صَلَواتِهِ وَ مَا افتَرَضَ اللهُ عَلَيهِ، مَعَ أداءِ الأَمانَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۳۷۱ ح۴۶۷ عن الحسين بن أبي العلاء، الاختصاص: ص۲۴۲، مشكاة الأنوار: ص۱۰۸ ح۲۵۰، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۱۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند عز وجل کسى است که در گفتارش راستگوست و بر گزاردن نماز و آنچه خدا بر او واجب کرده است، مواظبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۰۲ (حُسنُ الخُلق) و ص۲۱۰ (الابتلاء بعظيم البلاء).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۳ (خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی) و ص۲۱۱ (مبتلا شدن به بلای بزرگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-محبت-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى محبّت خدا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در فصل سوم آمده، به روشنى دلالت دارد که عقايد، اخلاق و اعمال شايسته، موجب محبّت آفريدگار به آفريدۀ خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و از آن جا که تغيير و تحوّل در ذات مقدّس خداوند متعال راه ندارد، اين سؤال مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که: معناى محبّت خدا به انسان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پاسخ اين سؤال، برخى گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحَبَّةُ اللّهِ لِلعِبادِ إنعامُهُ عَلَيهِم، وَ أن يُوَفِّقَهُم لِطاعَتِهِ وَ يَهدِيَهُم لِدينِهِ الَّذِی ارتَضاهُ. وَ حُبُّ العِبادِ للّٰهِ أن يُطيعوهُ وَ لا يَعصوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البحرين: ج۱ ص۳۴۸ مادّۀ «حبب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت خدا به بندگان، آن است که به آنان نعمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و به فرمانبرى از خود، توفيقشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و به دينى که پسنديدۀ اوست، هدايتشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. دوستى بندگان با خداوند نيز آن است که از او فرمانبرى کنند و نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نکنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخی نيز گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحَبَّةُ اللّهِ صِفَةٌ مِن صِفاتِ فِعلِهِ، فَهِیَ إحسَانٌ مَخصوصٌ يَليقُ بِالعَبدِ، وَ أمّا مَحَبَّةُ العَبدِ لِلهِ تَعالىٰ فَحالَةٌ يَجِدُها فی قَلبِهِ، يَحصُلُ مِنهَا التَّعظيمُ لَهُ وَ إيثارُ رِضاهُ وَ الاِستِئناسُ بِذِکرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت خدا [به بنده]، صفتى از صفات فعل اوست و احسانِ ويژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که شايستۀ بنده است؛ امّا محبّت بنده به خدا، حالتى است که در قلب بنده پديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بر اثر آن، بزرگداشتِ خداوند و مقدّم شمردن رضاى او و اُنس گرفتن با يادش، حاصل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى تبيين معناى محبّت آفريدگار به آفريده، ابتدا معنای محبّت آفريده به آفريدگار را بررسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم؛ زیرا بر پایۀ حدیث زیر، میان این دو، نسبت ثابتی وجود دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإنَّ اللّهَ يُنزِلُ العَبدَ مِنهُ حَيثُ أنزَلَهُ مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دوستی در قرآن و حدیث: ص۶۰۰ ح۱۳۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، بنده را نسبت به خود در جايگاهى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که وى، خدا را در جان خويش قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، محبّتِ دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از اهل ايمان به خداوند متعال، در اطاعت از او و ترک نافرمانى او خلاصه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اينان بر مبناى محبّت نيست؛ بلکه بر اساس طمع یا ترس است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۳ (پرستش دوستداران).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اینان از نعمت محبّت واقعی به خدا برخوردار نيستند و از این رو، محبّت خداوند متعال به آنان، به معناى توفيق به کارهاى نيک در دنيا و پاداش دادن در آخرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا در ميان بندگان خدا کسانى هستند که هر چند اندک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند، حقيقتاً خدا را دوست دارند. اطاعت آنها از خدا از ترس دوزخ و يا به طمع بهشت نيست؛ بلکه به دليل عشق و علاقۀ آنها به خداست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۳ (پرستش دوستداران).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای نمونه، آنان در مقام نيايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيِّدى!... أنَا مِن حُبِّکَ ظَمآنُ لا أروىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۲ ح۳۹&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَرورم! من در دوست داشتن تو، تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستم که سيراب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أطيَبَ طَعمَ حُبِّکَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طعم محبّتت، چه شيرين است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نیز:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا نَعیمی وَ جَنَّتی!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بحار الأنوار:ج۹۴ ص۱۴۸ ح۲۱ (نقلاً عن العدد القويّة فی مناجاة المريدين).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نعمت و بهشت من!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهَبنى - يا إلٰهى وَ سَيِّدى وَ مَولاىَ وَ رَبّى - صَبَرتُ عَلىٰ عَذابِکَ فَکَيفَ أصبِرُ عَلىٰ فِراقِکَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۸ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای معبود و آقا و مولا و پروردگار من! گيرم که بر عذابت صبر کردم، بر فراقت چگونه صبر کنم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت خدا به اين دسته از بندگان، مفهومى ديگر دارد. معنا و مفهوم واقعى اين دو نوع محبّت را تنها کسانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند درک کنند که به آن رسيده باشند. هر سخنى در تبيين و تفسير محبّت حقيقى آفريده به آفريدگار و بالعکس، ناقص و نارساست. بهترين بيان در توضيح آثار اين محبّت، همان است که در حديث «قرب نوافل» آمده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که شيخ بهايى، در بارۀ آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سند اين حديث، صحيح است و از احاديث مشهور ميان شيعه و اهل سنّت به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که آن را با تغييرى اندک در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های صحاح خود روايت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این فقیه و عالم بزرگ در تبيين جملۀ «وَإنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إلَیَّ بِالنَّوافِلِ حَتّىٰ اُحِبَّهُ؛ او با انجام دادن نوافل به من نزديک و نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن جا که او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوافل، همۀ اعمال غير واجبى است که براى خدای سبحان به جاى آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ليکن تخصيص آن به نمازهاى مستحبّى، عارضى و حاصل استعمال عرف است. معناى محبّت خداى سبحان به بنده، توفيق دادن او براى دورى جستن از سراى فريب، و ترقّى یافتن به سوى عالم نور، و اُنس گرفتن با خدا و وحشت از ماسِواى او، و يکى شدن همۀ انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دغدغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. يکى از عارفان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مقام خود را بشناسى، بنگر تو را در کجا جاى داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز در توضيح گفتار خداوند متعال در حديث قدسىِ «فَإذا أحبَبتُهُ کُنتُ سَمعَهُ الَّذى يَسمَعُ بِهِ...؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: صحيح البخارى: ج۵ ص۲۳۸۵ ح۶۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون او را دوست بدارم، گوش شنوايش خواهم بود...»، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلان را در اين مقام، کلماتى ارجمند، اشاراتى رمزى و تلويحاتى ذوقى است که مشام جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوازد و معطّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پوسيده را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. البتّه تنها آنان که تن خود را با رياضت، خسته کرده و جانشان را با مجاهدت، رنجه ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مشرب آنان را دريافته و مقصود و مطلبشان را فهميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به معانى و ژرفايش دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليکن کسى که به سبب دل بستن به بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيوى و فرو رفتن در لذّات جسمانى، اين رمزها را در نيافته و به اين گنجينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها راه نبرده است، به هنگام شنيدن اين سخنان، در آستانۀ خطر بزرگى همچون فرو رفتن در تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى الحاد و در افتادن در پرتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حلول و اتّحاد است، تعالى اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن ذلک عُلُوّاً کبيرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما در اين مقام، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که دريافت آن بر اذهان آسان باشد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم که در اين تعبيرات، مبالغه در قرب و بيان چيرگى سلطان محبّت بر ظاهر و باطن و پيدا و پنهان بنده است. بنا بر اين، مقصود - و اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلم - آن است که چون بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را دوست بدارم، او را به جايگاه اُنس خود فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشم و به عالم قدس بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در اسرار ملکوت، غرقه و حواسش را منحصر به بر گرفتن انوار آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. در نتيجه، قدمش در مقام قرب، استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و گوشت و خونش با محبّت من در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميزد، تا آن که خود را فراموش کند و از حسّ خود غافل گردد و اغيار در برابرش از ميان بروند، تا آن جا که به منزلۀ چشم و گوش او گردم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأربعون حدیثاً، شیخ بهایی: ص۴۱۵ (شرح حدیث ۳۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-موانع-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِع: مَوانِعُ مَحَبَّةِ اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع خدادوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخطر-الموانع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: أخطَرُ المَوانِعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مانع&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَّا جَعَلَ ٱللهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلْبَيْنِ فِى جَوْفِهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند در درون هيچ مردى، دو قلب ننهاده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلاَّ بَلْ تُحِبُّونَ ٱلْعَاجِلَةَ* وَ تَذَرُونَ ٱلْآخِرَةَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القيامة: ۲۰ ـ ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چنين نيست که شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداريد [و دلايل معاد را کافى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد]؛ بلکه شما دنياىِ زودگذر [و هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بى قيد و شرط] را دوست داريد * و آخرت را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: حُبُّ الدُّنيا وَ حُبُّ اللهِ لا يَجتَمِعانِ في قَلبٍ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۲۲، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۷ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دنيادوستى و خدادوستى، هرگز در يک دل، جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَما أنَّ الشَّمسَ وَ اللَّيلَ لا يَجتَمِعانِ، كَذٰلِكَ حُبُّ اللهِ وَ حُبُّ الدُّنيا لا يَجتَمِعانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۶۲۴ ح۷۲۱۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۹۷ ح۶۷۲۰ و راجع تحف العقول: ص۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: چنان که خورشيد و شب با هم جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، خدادوستى و دنيادوستى نيز با هم جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسىٰ عليه السلام: بِحَقٍّ أقولُ لَكُم: إِنَّ العَبدَ لا يَقدِرُ عَلیٰ أَن يَخدِمَ رَبَّينِ، وَ لا مَحالَةَ أنَّهُ يُؤثِرُ أحَدَهُما عَلَى الآخَرِ وَ إن جَهَدَ، كَذٰلِكَ لا يَجتَمِعُ لَكُم حُبُّ اللهِ وَ حُبُّ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۳، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۷ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام: به راستى به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: بنده، هر اندازه هم بکوشد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند دو خواجه را خدمت کند و ناگزير، يکى از آن دو را بر ديگرى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزيند. همچنين خدادوستى و دنيادوستى در شما جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... يا أحمَدُ، لَو صَلَّى العَبدُ صَلاةَ أَهلِ السَّماءِ وَ الأَرضِ، وَ صامَ صِيامَ أَهلِ السَّماءِ وَ الأَرضِ، وَ طَویٰ مِنَ الطَّعامِ مِثلَ المَلائِكَةِ، وَ لَبِسَ لِباسَ العاري، ثُمَّ أریٰ في قَلبِهِ مِن حُبِّ الدُّنيا ذَرَّةً أو سُمعَتِها أو رِئاسَتِها أو حُلِيِّها أو زينَتِها؛ لا يُجاوِرُني في داري، وَ لَأَنزَعَنَّ مِن قَلبِهِ مَحَبَّتي، وَ عَلَيكَ سَلامي وَ مَحَبَّتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۹۹ ـ ۲۰۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۰ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در يادکرد حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند متعال فرمود: «...&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! اگر بنده به اندازۀ نمازهاى اهل آسمان و زمين نماز بخواند و به اندازۀ روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل آسمان و زمين روزه بگيرد و چون فرشتگان غذا نخورد و مانند برهنگان جامه بپوشد، امّا در دل او ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حبّ دنيا يا شهرت آن يا رياست آن يا زر و زيور آن ببينم، هرگز در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به جوار من در نخواهد آمد و محبّت خود را از دل او بر خواهم کَند. سلام و محبّت من، بر تو باد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد من محبّة الدنیا هو الکون في خدمة الدنیا، و تقدیم الاُمور الدنیویة علی الوظائف الدینیة و الإلٰهیة. من هنا فإنّ من یسعیٰ لأداء الوظائف المادّیة و المعنویة المتعلّقة به ثمّ یُسخّرها - بعد تحصیلها - للاُمور الاُخرویة، لا یُعدّ طالباً للدنیا أو منشغلاً قلبُه بها، و هذه المحبّة - في الحقیقة - هي امتداد للمحبّة الإلٰهیة، و تتعارض أو تتنافیٰ معها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از محبّت دنیا، به خدمت دنیا در آمدن و ترجیح خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دنیایی بر وظایف دینی و الهی است. از این رو، کسی که دنیا را برای انجام وظایف مادّی و معنوی خویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبد و پس از به دست آوردنش، آن را برای تحصیل آخرت به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، محبّت دنیا در دلش ننشسته و دنیاخواه نیست. در واقع، این محبّت با محبّت الهی در طول یکدیگرند و با هم تعارض و تنافی ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام _ في دُعائِهِ _: وَ انزَع مِن قَلبي حُبَّ دُنيا دَنِيَّةٍ؛ تَنهیٰ عَمّا عِندَكَ، و تَصُدُّ عَنِ ابتِغاءِ الوَسيلَةِ إِلَيكَ، وَ تُذهِلُ عَنِ التَّقَرُّبِ مِنكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۹۷ الدعاء ۴۷، الإقبال: ج۲ ص۹۷ نحوه، المصباح للكفعمي: ص۸۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش-: دوستىِ دنياى دون را از دلم بَر کن که از [دستيابى به] آنچه نزد توست، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و از جستن وسيلۀ رسيدن به تو مانع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از نزديک شدن به تو غافل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِذا تَخَلَّى المُؤمِنُ مِن الدُّنيا سَما، وَ وَجَدَ حَلاوَةَ حُبِّ اللهِ، وَ کانَ عِندَ أَهلِ الدُّنيا كَأَنَّهُ قَد خولِطَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: خولِطَ فلانٌ في عقله مخالطةً: إذا اختلّ عقله (النهایة: ج۲ ص۶۴ «خلط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إِنَّما خالَطَ القَومَ حَلاوَةُ حُبِّ اللهِ فَلَم يَشتَغِلوا بِغَيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۳۰ ح۱۰ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن القاسم، مشكاة الأنوار: ص۲۱۸ ح۵۹۶ و فيه «تحلّى... بسيماء» بدل «تخلّى... سما»،تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۹۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۵۶ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه مؤمن از دنيا دست بشويد، بلندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و شيرينى محبّت خدا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشد و در نظر اهل دنيا ديوانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد، حال آن که در واقع، شيرينىِ محبّت خداوند با [جان] آنان در آميخته است و از اين رو، به غير او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق عليه السلام: إِذا رَأَيتُمُ العالِمَ مُحِبّاً لِدُنياهُ فَاتَّهِموهُ عَلیٰ دينِكُم؛ فَإِنَّ كُلَّ مُحِبٍّ لِشَيءٍ يَحوطُ ما أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قالَ عليه السلام: أَوحَى اللهُ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: لا تَجعَل بَيني وَ بَينَكَ عالِماً مَفتوناً بِالدُّنيا؛ فَيَصُدَّكَ عَن طَريقِ مَحَبَّتي؛ فَإِنَّ اُولٰئِكَ قُطّاعُ طَريقِ عِبادِيَ المُريدينَ. إِنَّ أدنیٰ ما أَنَا صانِعٌ بِهِم أَن أنزَعَ حَلاوَةَ مُناجاتي عَن قُلوبِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۶ ح۴، علل الشرائع: ص۳۹۴ ح۱۲، منية المريد: ص۱۳۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۰۷ ح۷ و ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حفص بن غياث -: امام صادق علیه السلام فرمود: «هر گاه دانشمند را دوستدار دنيا ديديد، به دين خود به او بدگمان باشيد؛ زيرا هر دوستدارِ چیزی، در بند چیزی است که آن را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «خداوند عز وجل به داوود علیه السلام وحى فرمود که: ميان من و خودت عالِمى فريفتۀ دنيا را واسطه قرار مده، که تو را از راه دوست داشتن من باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، که اينان، راهزنان بندگان جوياى من هستند. کمترين کارى که با اين افراد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، آن است که شيرينى راز و نيازم را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَنَم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام المهدي عليه السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ ٱلْمُقَدَّسِ طُوًى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إِنَّ موسیٰ عليه السلام ناجیٰ رَبَّهُ بِالوادِ المُقَدَّسِ، فَقالَ: «يا رَبِّ، إِنّي قَد أخلَصتُ لَكَ المَحَبَّةَ مِنّي، و غَسَلتُ قَلبي عَمَّن سِواكَ»، وَ کانَ شَديدَ الحُبِّ لِأَهلِهِ، فَقالَ اللهُ تَعالیٰ: (اخْلَعْ نَعْلَيْكَ) أي: اِنزِع حُبَّ أَهلِكَ مِن قَلبِكَ إن کانَت مَحَبَّتُكَ لي خالِصَةً، وَ قَلبُكَ مِنَ المَيلِ إِلیٰ مَن سِوايَ مَغسولاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۴۶۰ ح۲۱ عن سعد بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمّي، الاحتجاج: ج۲ ص۵۲۸ ح۳۴۱، دلائل الإمامة: ص۵۱۳ ح۴۹۲، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۶۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام مهدى علیه السلام - در بارۀ این سخن خداى متعال: (کفشت را در آرو، که تو در سرزمين مقدّسِ طُوا هستى) -: موسى علیه السلام در وادى مقدّس با پروردگارش مناجات کرد و گفت: «پروردگارا! محبّتم را براى تو خالص ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و قلبم را از غير تو شسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام»، در حالى که او بسيار خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت. پس، خداوند متعال فرمود: (کفشت را در آور)؛ يعنى اگر محبّتت براى من خالص و قلبت از گرايش به غير من پاک است، محبّت به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از قلبت بر کَن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أَحَبَّ لِقاءَ اللهِ سُبحانَهُ، سَلا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَلا عنه: نسیه. وَ سَلَیتُ فلاناً: أي أبغضته و تركته (لسان العرب: ج۱۴ ص۴۹۴ ـ ۴۹۵ «سلا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۲۹۲ح۸۴۲۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۴۸ ح۷۹۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که دوستدار ديدار خداوند سبحان باشد، دنيا را از ياد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَيفَ يَدَّعي حُبَّ اللهِ مَن سَكَنَ قَلبَهُ حُبُّ الدُّنيا؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۶۶ ح۷۰۰۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۸۳ ح۶۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که محبّت دنيا در دلش خانه کرده، چگونه مدّعى محبّت خداست؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إن كُنتُم تُحِبّونَ اللهَ، فَأَخرِجوا مِن قُلوبِكُم حُبَّ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۲ ح۳۷۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۶۳ ح۳۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر خدا را دوست داريد، پس محبّت دنيا را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان بيرون کنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: حُبُّ الرِّئاسَةِ شاغِلٌ عَن حُبِّ اللهِ سُبحانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۰۷ ح۵۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: رياست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوستى، از دوستى خداى سبحان باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: في أخبارِ داوودَ عليه السلام: ما لِأَولِيائي وَ الهَمَّ بِالدُّنيا؟! إِنَّ الهَمَّ يُذهِبُ حَلاوَةَ مُناجاتي في قُلوبِهِم. يا داوودُ، إِنَّ مَحَبَّتي مِن أولِيائي أَن يَكونوا روحانيِّينَ لا يَغتَمّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۸۰، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۱۴۳ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسکّن الفؤاد: در اخبار داوود علیه السلام [از زبان خداوند] آمده است: «دوستان مرا با نگرانی دنيا چه کار؟! نگرانی [دنيا]، شيرينىِ مناجات با مرا از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به دوستانم، اين است که اهل معنويت باشند و نگرانی [دنيا و مادّيات را] به خود راه ندهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان عَن بِشرٍ: أَوحَى اللّهُ عزّ وجلّ إِلىٰ داوودَ: يا داوودُ، خَلَقتُ الشَّهَواتِ وَ اللَّذّاتِ لِضَعَفَةِ عِبادي، فَأَمَّا الأَبطالُ فَما لَهُم وَ لِلشَّهَواتِ وَ اللَّذّاتِ! يا داوودُ، فَلا تُعلِقَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فلا تعقلن»، و هو تصحیف واضح، و الصواب ما أثبتناه كما في حلیة الأولیاء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَلبَكَ مِنها بِشَيءٍ؛ فَأَدنىٰ ما أُعاقِبُكَ بِهِ أَن أَنسَخَ حَلاوَةَ حُبّي مِن قَلبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان: ج۱ ص۳۷۸ ح۴۵۳، حلية الأولياء: ج۱۰ ص۲۰ الرقم۴۶۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان - به نقل از بِشر -: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى کرد: «ای داوود! من هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را براى بندگان ضعيفم آفريدم؛ امّا بندگان قوی را با هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها چه کار؟!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای داوود! پس قلبت را به چيزى از آنها گره مزَن، که کمترین چیزی که با آن تو را کيفر خواهم داد، آن است که شيرينى محبّتم را از قلبت خواهم زدود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: في أَخبارِ داوودَ عليه السلام - أَيضاً- أنَّ اللّهَ تَعالىٰ أوحىٰ إِلَيهِ: تَزعُمُ أَنَّكَ تُحِبُّني [یا داوودُ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أثبتنا ما بین المعقوفین من المحجّة البیضاء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِن كُنتَ تُحِبُّني فَأَخرِج حُبَّ الدُّنيا مِن قَلبِكَ؛ فَإِنَّ حُبّي وَ حُبَّها لَا يَجتَمِعانِ في قَلبٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، خالِص حَبيبي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المحجّة البیضاء: «محبّتي»، و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُخالَصَةً، وَ خالِط أَهلَ الدُّنيا مُخالَطَةً، وَ دينَكَ فَقَلِّدنيهِ، وَ لا تُقَلِّد دينَكَ الرِّجالَ، أمّا مَا اسْتَبانَ لَكَ مِمّا وافَقَ مَحَبَّتي فَتَمَسَّك بِهِ، وَ أَمّا ما أشكَلَ عَلَيكَ فَقَلِّدنيهِ؛ حَقّاً عَلَيَّ أَن أتَوَلّیٰ سِیاسَتَكَ وَ تَقویمَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر هنا تشویش في المتن، و ما أثبتناه من المحجّة البیضاء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أَكونَ قائِدَكَ وَ دَليلَكَ؛ أُعطيكَ مِن غَيرِ أَن تَسأَلَني، وَ أُعينُكَ عَلَى الشَّدائِدِ. وَ إِنّي قَد حَلَفتُ عَلىٰ نَفسي أنّي لا أُثيبُ إِلّا عَبداً قَد عَرَفتُ مِن طَلِبَتِهِ وَ إِرادَتِهِ إلقاءَ كَنَفِهِ بَينَ يَدَيَّ، وَ أَنَّهُ لا غِنىٰ بِهِ عَنّي؛ فَإِذا كُنتَ كَذٰلِكَ نَزَعتُ الذِّلَّةَ وَ الوَحشَةَ عَنكَ، وَ أُسكِنُ الغِنىٰ قَلبَكَ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، تَحَبَّب إِلَيَّ بِمُعاداةِ نَفسِكَ، اِمنَعهَا الشَّهَواتِ؛ أَنظُر إِلَيكَ، وَ تَرَى الحُجُبَ بَيني وَ بَينَكَ مَرفوعَةً، إِنَّما أُداريكَ مُداراةً لِتَقوىٰ عَلىٰ ثَوابي إِذا مَنَنتُ عَلَيكَ بِهِ، وَ إِنّي أَحبِسُهُ عَنكَ وَ أَنتَ مُتَمَسِّكٌ بِطاعَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۲، المحجّة البیضاء: ص۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: در اخبار داوود علیه السلام آمده است که خداوند متعال به او وحى کرد: «اى داوود! تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارى که دوستم دارى. پس دنيادوستى را از قلبت بيرون کن؛ زيرا دوستى من و آن، در هيچ قلبى جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را يکسره خالص کن و با اهل دنيا به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [معتدلانه] معاشرت کن. در بارۀ [احکام] دينت از من تقليد کن، نه از آدميان؛ امّا هر آنچه برايت روشن گشت که با محبّت من همساز است، آن را حفظ کن؛ امّا آنچه بر تو دشوار گشت، پس در آن، از من تقليد کن و بر من حق است که تربيت و تعلیم تو را خود به عهده بگيرم و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما و راهبرت باشم. بى آن که از من درخواست کنى، به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم و در سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به تو کمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ زيرا من بر خود عهد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که پاداش ندهم، مگر به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از خواست و اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بدانم که خود را برابرم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که او از من بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز نیست. پس هر گاه چنين بودى، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى و خوارى را از تو بر طرف خواهم کرد و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازی را در قلبت جاى خواهم داد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! از طريق دشمنی با نفست، با من دوستى کن، و از شهوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بازش دار تا به تو بنگرم و ببينى که حجاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ميان ما برداشته شده است. با تو چنان مدارا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم تا هر گاه خواستم، با پاداشم بر تو منّت گذارم، برای به دست آوردنش نيرومند شوى، و من در حالى که تو پايبند فرمانبرى من هستى، آن را از تو پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: قيلَ إِنَّ اللهَ تعالیٰ أوحیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: إِنّي حَرَّمتُ عَلَى القُلوبِ أَن يَدخُلَها حُبّي وَ حُبُّ غَيري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۱ ص۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: نقل شده است که خداوند متعال، به داوود علیه السلام وحى کرد: «من بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حرام ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که دوستى من با دوستى غيرِ من، در آنها وارد شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-لا-يحبهم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: مَن لا يُحِبُّهُمُ اللّٰهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که خدا دوستشان ندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُعْتَدِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۰ و راجع المائدة: ۸۷، الأعراف: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، تجاوزکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، هيچ ناسپاسِ گنهکارى را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّـٰـلِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۵۷ و راجع آل عمران: ۱۴۰، الشورى: ۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، ستمکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالاً فَخُورًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کسى را که متکبّر و فخرفروش است، دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کسى را که خيانتکار و گنهکار است، دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۶۴ و راجع القصص: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، مُفسدان را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْرِفِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۴۱، الأعراف: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، اسرافکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، خائنان را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْتَكْبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، مستکبران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، هيچ خيانتکار ناسپاسى را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ قَـٰرُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُـوسَیٰ فَبَغَیٰ عَلَيْهِمْ و ءَاتَيْنَـٰهُ مِنَ ٱلْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُوْلِى ٱلْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْفَرِحِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قارون از قوم موسى بود که بر آنان ستم ورزيد و ما از گنجينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، آن قدر به او داده بوديم که کليدهاى آن براى يک گروه نيرومند، سنگين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. [به خاطر آوريد] آن هنگام [را] که قوم وى به او گفتند: سرمست مشو که خدا، سرمستان را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْكَـٰفِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۲ و راجع الروم: ۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کافران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَ لَا تَمْشِ فِى ٱلْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان: ۱۸ و راجع الحديد: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از مردم [از سر تکبّر]، رخ بر متاب و در زمين، متکبّرانه راه مرو که خداوند، هيچ متکبّر فخرفروشى را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-خصائص-المحبين-لله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِس: خَصائِصُ المُحِبّينَ لِلهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دوستداران خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النصب-لله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: النَّصَبُ لِلهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خستگی برای خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن ثَور بن يزيد: قَرَأتُ فِي التَّوراةِ: إِنَّ القَلبَ المُحِبَّ لِلهِ عزّ وجلّ يُحِبُّ النَّصَبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصَب: الإعیاء من العناء. نَصِبَ الرجلُ نَصَباً: أعیا و تعِبَ (لسان العرب: ج۱ ص۷۵۸ «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۶ ص۹۳ الرقم۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء - به نقل از ثَور بن يزيد -: در تورات خواندم: «قلب دوستدار خداوند عز وجل خستگى براى خداوند را دوست دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: القَلبُ المُحِبُّ لِلهِ يُحِبُّ كَثيراً النَّصَبَ لِلهِ، وَ القَلبُ اللّاهي عَنِ اللّٰهِ يُحِبُّ الرّاحَةَ، فَلا تَظُنَّ - يَا بنَ آدَمَ- أنَّكَ تُدرِكُ رِفعَةَ البِرِّ بِغَيرِ مَشَقَّةٍ؛ فَإِنَّ الحَقَّ ثَقيلٌ مُرٌّ، وَ الباطِلَ خَفيفٌ حُلوٌ وُنِيٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَنا: الضعف و الفتور، و قد وَنا یَني وُنِیّاً. و امرأةٌ وَناةٌ و أَنِیَّة: بطیئة القیام و القعود و المشي، و فیها فُتورٌ لنعمتها (اُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۴۱۵ ـ ۴۱۶ «وني»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۸۷ عن زيد بن عليّ عن الإمام زين العابدين عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: قلب دوستدار خدا، خستگى براى خدا را بسيار دوست دارد و قلب غافل از ياد خدا، آسايش را دوست دارد. پس،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! گمان مبر که مقام والاىِ نيکى را بدون سختى به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى؛ زيرا حق، سنگين و تلخ است و باطل، سَبُک، شيرين و سست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - أوحیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: ما لي أراكَ وُحداناً؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هَجَرتُ النّاسَ وَ هَجَروني فيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما لي أراكَ ساكِتاً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: خَشيَتُكَ أسكَتَتني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما لي أراكَ نَصِباً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حُبُّكَ أنصَبَني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۲۶۳ ح۲۸۰ عن يونس بن ظبيان، مشكاة الأنوار: ص۴۰۰ ح۱۳۲۶ نحوه، قصص الأنبیاء للراوندي: ص۱۹۹ ح۲۴۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى کرد: «چرا تنهايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در راه تو از مردم بريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنان از من بريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «چرا خاموشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ترس از تو، خاموشم کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «چرا خسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: محبتّت خسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: کانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام شَديدَ الاِجتِهادِ فِي العِبادَةِ؛ نَهارَهُ صائِمٌ وَ لَيلَهُ قائِمٌ، فَأَضَرَّ ذٰلِكَ بِجِسمِهِ، فَقُلتُ لَهُ: يا أبَه، كَم هٰذَا الدُّؤوبُ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أ تَحَبَّبُ إِلیٰ رَبّي لَعَلَّهُ يُزلِفُني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزُّلفَة و الزُّلفیٰ: القربة. أزلَفَهُ: قَرَّبه (المصباح المنیر: ص۲۵۴ «زلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۱۵۵ عن معتّب، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۹۱ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: على بن الحسين (زين العابدين) علیه السلام در عبادت، سختکوش بود، روزش را روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و شبش را به عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستاد. پس اين کار به پيکر او آسيب رساند. به او گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پدر! اين همه تلاش براى چه؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به درگاه خدايم اظهار محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. شايد مرا به خود، نزديک کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن عمر: نَظَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ مُصعَبِ بنِ عُمَيرٍ مُقبِلاً وَ عَلَيهِ إهابُ كَبشٍ قَد تَنَطَّقَ بِهِ، فَقالَ: اُنظُروا إِلیٰ هٰذَا الرَّجُلِ الَّذي قَد نَوَّرَ اللهُ قَلبَهُ، لَقَد رَأَيتُهُ بَينَ أبَوَينِ يَغذُوانِهِ بِأَطيَبِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ، فَدَعاهُ حُبُّ اللهِ وَ رَسولِهِ إِلیٰ ما تَرَونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۱ ص۱۰۸ الرقم۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء - به نقل از عمر -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله به مُصعَب بن عُمَير که پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و پوستين گوسفندى دور کمرش بسته بود، نگريست و فرمود: «به اين مرد بنگريد که خداوند، دلش را روشن ساخته است. او را نزد پدر و مادرش دیده بودم که بهترين خوراک و نوشيدنى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورانند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشانند؛ امّا محبّت خدا و پيامبرش، او را به اين حالى در آورده است که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-الخير-و-أهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: حُبُّ الخَيرِ وَ أَهلِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوست داشتنِ نیکی و نیکان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة لابن أبي عاصم عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: كُنّا عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَقبَلَ راكِبٌ حَتّیٰ أناخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَختُ الجمَلَ: أبرَكتُه، فأناخَ (المصباح المنیر: ج۴ ص۳۲۲ «نوخ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي أتَيتُكَ مِن مَسيرَةِ سَبعٍ - أنصَبتُ بَدَني، وَ أسهَرتُ لَيلي، وَ أظمَأتُ نَهاري، وَ أنصَبتُ راحِلَتي -؛ لِأَسأَلَكَ عَن خَصلَتَينِ أسهَرَتاني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: مَا اسمُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: زَيدُ الخَيلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَنتَ زَيدُ الخَيرِ. سَل، فَرُبَّ مُعضِلَةٍ قَد سُئِلَ عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أسأَلُـكَ عَن عَلامَةِ اللهِ تَعالیٰ فيمَن يُريدُ، وَ عَلامَتِهِ فيمَن لا يُريدُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: كَيفَ أصبَحتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أصبَحتُ أُحِبُّ الخَيرَ وَ مَن يَعمَلُ بِهِ، وَ إن عَمِلتُ بِهِ أيقَنتُ ثَوابَهُ، وَ إن فاتَني مِنهُ شَيءٌ حَنَنتُ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: هيهِ، هٰذِهِ عَلامَةُ اللهِ في مَن يُريدُ. وَ عَلامَتُهُ في مَن لا يُريدُ: أَن لَو أرادَكَ لِلآخَرينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا، و في حلية الأولياء و المعجم الكبير: «للأُخرىٰ»، و الظاهر أنّه الصواب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهَيَّأَكَ لَها، ثُمَّ لا يُبالي بِأَيِّ وادٍ هَلَكتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة لابن أبي عاصم: ص۱۸۰ح۴۱۵، المعجم الكبير: ج۱۰ ص۲۰۲ ح۱۰۴۶۴، حلية الأولياء: ج۱ ص۳۷۶ الرقم۸۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة، ابن ابى عاصم - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله بوديم که سوارى آمد و مَرکب خود را کنار پيامبر صلی اللّه علیه وآله نشاند و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! من از فاصلۀ هفت [روزْ راه] به سويت آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. بدنم را خسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، شب را به بيدارى و روز را به تشنگى گذرانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و مَرکبم را خسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا از تو در بارۀ دو خصلتی بپرسم که خواب شبانه را از من رُبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «نامت چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: زيدُ الخَيل (زيدِ اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو زيد الخير (زيدِ نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يار) هستى. بپرس، که چه بسا دشوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پرسش شده [و پاسخ گرفته شده] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: از تو در بارۀ نشانۀ خداوند متعال در کسى که او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در آن که او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شب را چگونه به صبح آوردى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در حالى به صبح آوردم که نيکى را و هر که آن را انجام دهد، دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و اگر خودم آن را انجام دهم، يقين به پاداشش دارم و اگر آن را از دست بدهم، همچنان به آن احساس علاقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «هان! اين، همان نشانۀ خداوند است در کسى که [خدا] او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، و امّا نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در کسى که او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، اين است که اگر تو را براى کارهاى ديگرى [جز نيکى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، تو را براى آنها آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و باکش نبود که در کجا تباه گردى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: حُبُّ أَهلِ البَيتِ عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوستی اهل بیت علیهم السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: وَ اللهِ، ما أَحَبَّ اللهَ مَن أَحَبَّ الدُّنيا وَ والیٰ غَيرَنا، وَ مَن عَرَفَ حَقَّنا وَ أَحَبَّنا فَقَد أَحَبَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۲۹ ح۹۸ عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص۳۵۷، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۳۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۶ ح۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: به خدا سوگند، آن که دنيا را دوست دارد و با جز ما دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، خدا را دوست ندارد. هر که حقّ ما را بشناسد و ما را دوست بدارد، در حقيقت، خداوند- تبارک و تعالی- را دوست داشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام - فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ -: وَ مَن أَحَبَّكُم فَقَد أَحَبَّ اللهَ، وَ مَن أبغَضَكُم فَقَد أبغَضَ اللهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ ص۹۷ ح۱۷۷ عن موسى بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النخعي، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۳ ح۳۲۱۳، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۷۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۲ ص۱۲۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه السلام - در «زيارت جامعه» -: هر که شما را دوست بدارد، خدا – تبارک و تعالی – را دوست داشته و هر که شما را دشمن بدارد، خدا را دشمن داشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۰۰ (حبّ النبيّ وَ أهل بيته عليهم السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۱ (دوست داشتن پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت او علیهم السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيام-الليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: قِيامُ اللَّيلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: کانَ فيما ناجَى اللهُ عزّ وجلّ بِهِ موسَى بنَ عِمرانَ عليه السلام أَن قالَ لَهُ: يَا بنَ عِمرانَ، كَذَبَ مَن زَعَمَ أنَّهُ يُحِبُّني فَإِذا جَنَّهُ اللَّيلُ نامَ عَنّي! أ لَيسَ كُلُّ مُحِبٍّ يُحِبُّ خَلوَةَ حَبيبِهِ؟!&lt;/span&gt; ‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها أَنَا ذا – يَا بنَ عِمرانَ - مُطَّلِعٌ عَلیٰ أحِبّائي؛ إِذا جَنَّهُمُ اللَّيلُ حَوَّلتُ أبصارَهُم مِن قُلوبِهِم، وَ مَثَّلتُ عُقوبَتي بَينَ أعيُنِهِم، يُخاطِبونّي عَنِ المُشاهَدَةِ، وَ يُكَلِّمونّي عَنِ الحُضورِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَا بنَ عِمرانَ، هَب لي مِن قَلبِكَ الخُشوعَ، وَ مِن بَدَنِكَ الخُضوعَ، وَ مِن عَينَيكَ الدُّموعَ فِي ظُلَمِ اللَّيلِ، وَ ادعُني؛ فَإِنَّكَ تَجِدُني قَريباً مُجيباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۴۳۸ ح۵۷۷ عن المفضّل بن عمر، روضة الواعظين: ج۲ ص۱۶۰ ح۸۶۳، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۳۲۹ ح۷؛ ربيع&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأبرار: ج۲ ص۹۵ و فیه «أوحَى اللّٰهُ إلىٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، كَذَبَ مَنِ ادَّعىٰ مَحَبَّتي وإذا جَنَّهُ اللَّيلُ نامَ عَنّي! أ لَيسَ كُلُّ مُحِبٍّ يُحِبُّ خَلوَةَ حَبيبِهِ؟!».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله رازگویى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خداوند عز وجل با موسی بن عمران علیه السلام آن بود که به او فرمود: «ای پور عمران! دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید آن که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد دوستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و چون شب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، از من غفلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابد. مگر هر دوستدارى، خلوت با محبوبش را دوست ندارد؟!&lt;/span&gt; ‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پور عمران! اینک، این منم که بر دوستانم آگاهم که چون شب، آنان را فرو پوشد، دیدۀ دلشان را [از دیدن غیر] بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم و کیفرم (مجازاتم) را پیش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمانشان مجسّم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و چنان با من سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند که گویی مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند و چنان مرا مخاطب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند که گویی در حضورم هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پور عمران! از قلبت، شکستگى، از تنت، افتادگی و از چشمانت، اشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در تاریکی شب، نثار من کن و مرا بخوان که مرا نزدیک و اجابت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده خواهی یافت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: أَوحَى اللّهُ تَعالىٰ إِلىٰ بَعضِ الصِّدّيقينَ: إِنَّ لي عِباداً مِن عِبادي، يُحِبّونّي وَ أُحِبُّهُم، وَ يَشتاقونَ إِلَيَّ وَ أَشتاقُ إِلَيهِم، وَ يَذكُرونّي وَ أَذكُرُهُم؛ فَإِن أخَذتَ طَريقَتَهُم أحبَبتُكَ، وَ إن عَدَلتَ عَنهُم مَقَتُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَبِّ، وَ ما عَلامَتُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُراعونَ الظَّلالَ بِالنَّهارِ كَما يُراعِي (الرّاعي) الشَّفيقُ غَنَمَهُ، وَ يَحِنّونَ إلىٰ غُروبِ الشَّمسِ، كَما تَحِنُّ الطَّيرُ إِلىٰ أَوكارِها عِندَ الغُروبِ، فَإِذا جَنَّهُمُ اللَّيلُ وَ اخْتَلَطَ الظَّلامُ، وَ فُرِشَتِ الفُرُشُ، وَ نُصِبَتِ الأَسِرَّةُ، وَ خَلا كُلُّ حَبيبٍ بِحَبيبِهِ؛ نَصَبوا إِلَيَّ أَقدامَهُم، وَ افْتَرَشوا لي وُجوهَهُم، وَ ناجَوني بِكَلامي، وَ تَمَلَّقوني بِإِنعامي، ما بَينَ صارِخٍ وَ باكٍ، وَ ما بَينَ مُتَأَوِّهٍ وَ شاكٍ، وَ بَينَ قائِمٍ وَ قاعِدٍ، وَ بَينَ راكِعٍ وَ ساجِدٍ، بِعَيني ما يَتَحَمَّلونَ مِن أَجلي، وَ بِسَمعي ما يَشكونَ مِن حُبّي، أَقَلُّ ما أُعطيهِم ثَلاثاً: الأَوَّلُ: أَقذِفُ مِن نوري في قُلوبِهِم، فَيُخبِرونَ عَنّي، كَما أُخبِرُ عَنهُم. وَ الثّاني: لَو کانَتِ السَّماوات وَ الأَرَضونَ وَ ما فيهِما في مَوازينِهِم، لَاسْتَقلَلتُها لَهُم. وَ الثّالِثُ: أُقبِلُ بِوَجهي عَلَيهِم،‌ أَ فَتَرىٰ مَن أَقبَلتُ بِوَجهي عَلَيهِ يَعلَمُ أَحَدٌ ما أُريدُ أَن أُعطِيَهُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۲۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۶ ح۲۸؛ إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۶۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسکّن الفؤاد: خداوند متعال به يکى از صدّيقان وحى فرمود: «مرا در ميان بندگانم، بندگانى است که دوستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم؛ مشتاقم هستند و مشتاق آنانم، و به يادم هستند و به يادشان هستم. پس اگر روش آنان را در پيش بگيرى، دوستت خواهم داشت و اگر از روش آنان روی گردانی، دشمنت خواهم داشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن صدّيق گفت: پروردگارا! نشانۀ آنان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل فرمود: «همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که شبانِ مهربان، گوسفندانش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايد، آنان نيز در روز، سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايند و همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که پرندگان، مشتاق آشيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان هستند، آنان مشتاق رسيدن غروب خورشيدند. پس چون شبْ آنان را فرو پوشد و تاريکى با همه چيز درآميزد و فرش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گسترده و تخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر پا شوند و هر دوستدارى با محبوب خود، خلوت کند، آنان گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را براى من خسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و رخسارشان را برايم چون فرش بر زمين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسترند و با سخنم با من راز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و با نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم برايم تملّق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. در اين حال، گاه نالان و گاه گريان اند، گاه مويه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان و گاه شِکوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان، گاه ايستاده و گاه نشسته، و گاه در رکوع و گاه در سجده اند. در برابر چشمانم، چه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها که برايم تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و فراپيش گوشم، چه شِکوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها که از محبّت من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند! کمترین چيزى که به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم، اين سه چيز است: اوّل: از نور خودم در قلبشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکنم. در نتيجه، چنان از من خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که من از آنان خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. دوم: اگر آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين در ميزان عمل آنان [و پاداششان] باشد، آن را برايشان کم خواهم شمرد. سوم: با رخسار خود، به آنان روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم. آيا فکر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى کسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند به آن که با رخسارم به او روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم ببخشم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-خصائص-المحبين-لله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵: جَوامِعُ خَصائِصِ المُحِبّينَ لِلهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کلّیاتی در بارۀ ویژگی دوستداران خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ -: يا مَن إِلَيهِ يَلجَأُ المُتَحَيِّرونَ، يا مَن بِهِ يَستَأنِسُ المُريدونَ، يا مَن بِهِ يَفتَخِرُ المُحِبّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۰۶، المصباح للكفعمي: ص۳۴۰، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير» -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که سرگردانان، به او پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند! اى آن که خواستاران، به او اُنس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که دوستداران، به او افتخار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... يا أحمَدُ، لَيسَ كُلُّ مَن قالَ: «أُحِبُّ اللهَ» أَحَبَّني، حَتّیٰ يَأخُذَ قوتاً، وَ يَلبَسَ دوناً، وَ يَنامَ سُجوداً، وَ يُطيلَ قِياماً، وَ يَلزَمَ صَمتاً، وَ يَتَوَكَّلَ عَلَيَّ، وَ يَبكِيَ كَثيراً، وَ يُقِلَّ ضِحكاً، وَ يُخالِفَ هَواهُ، وَ يَتَّخِذَ المَسجِدَ بَيتاً، وَ العِلمَ صاحِباً، وَ الزُّهدَ جَليساً، وَ العُلَماءَ أحِبّاءَ، وَ الفُقَراءَ رُفَقاءَ، وَ يَطلُبَ رِضايَ، وَ يَفِرَّ مِنَ العاصينَ فِراراً، وَ يَشغَلَ بِذِكرِي اشتِغالاً، وَ يُكثِرَ التَّسبيحَ دائِماً، وَ يَكونَ بِالعَهدِ صادِقاً، وَ بِالوَعدِ وافِياً، وَ يَكونَ قَلبُهُ طاهِراً، وَ فِي الصَّلاةِ ذاكِياً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في الطبعة التي بأیدینا، و في بحار الأنوار نقلاً عن المصدر: «زاكياً»، و هو الأصحّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ فِي الفَرائِضِ مُجتَهِداً، وَ فيما عِندي مِنَ الثَّوابِ راغِباً، وَ مِن عَذابي راهِباً، وَ لِأَحِبّائي قَريباً وَ قَریناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَرین: المُصاحِب (تاج العروس: ج۱۳ ص۳۳۶ «قرن»). و في بحار الأنوار: «جلیساً» بدل «قریناً».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۹۹ ـ ۲۰۵، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۰ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در یاد کرد «حديث معراج» -: خداوند متعال فرمود: «اى احمد! چنين نيست که هر که بگويد: &amp;quot;خدا را دوست دارم&amp;quot;، مرا دوست داشته باشد، مگر آن که به اندازۀ نيازش بخورد، لباس کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها بپوشد، [پهلو از بستر تهى کند و به دليل طولانى شدن سجده] در سجده به خواب رود، و قيامش [در نماز] طولانى شود، خاموشى پيشه کند، بر من توکّل نمايد، بسيار بگريد، کم بخندد، با هواى نفسش مخالفت کند، مسجد را خانۀ خود، دانش را دوست، زهد را هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين، عالمان را دوستان، و فقيران را همراهان خود سازد، خشنودىِ مرا بجويد، سخت از گنهکاران بگريزد، نيک به ياد من مشغول باشد، همواره و بسيار تسبيح گويد، پايبند به عهد خود باشد و به وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش وفا کند، قلبش پاکيزه باشد، در نمازش پاک و در فريضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش کوشا باشد، خواستار پاداش من، ترسان از عذاب من، و نزديک و همراه دوستانم باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي عن كعب الأحبار: مَكتوبٌ فِي التَّوراةِ: يا موسیٰ، مَن أَحَبَّني لَم يَنسَني، وَ مَن رَجا مَعروفي ألَحَّ في مَسأَلَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۱۴۳ و ص۱۸۹، أعلام الدين: ص۳۲۸، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۴۰ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى - به نقل از کعب الأحبار -: در تورات نوشته است: «اى موسى! کسى که مرا دوست دارد، فراموشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کسى که به نيکى من اميدوار است، در خواهش از من، پافشارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشّريعة - فيما نَسَبَهُ إِلَی الإمامِ الصّادِقِ عليه السلام -: المُشتاقُ لا يَشتَهي طَعاماً، وَ لا يَلتَذُّ شَراباً، وَ لا يَستَطيبُ رُقاداً، وَ لا يَأنَسُ حَميماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحمیم: القریب الذي تَوَدّه و یَوَدُّك (لسان العرب: ج۱۲ ص۱۵۳ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا يَأوي داراً، وَ لا يَسكُنُ عُمراناً، وَ لا يَلبَسُ لَيِّناً، وَ لا يَقِرُّ قَراراً، وَ يَعبُدُ اللهَ لَيلاً وَ نَهاراً راجِياً بِأَن يَصِلَ إِلیٰ مَا اشتاقَ إِلَيهِ، وَ يُناجِيَهُ بِلِسانِ الشَّوقِ مُعَبِّراً عَمّا في سَريرَتِهِ، كَما أخبَرَ اللهُ تَعالیٰ عَن موسىٰ عليه السلام في ميعادِ رَبِّهِ بِقَولِهِ: (وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِـتَرْضَیٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ فَسَّرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله عَن حالِهِ أنَّهُ ما أكَلَ وَ ما شَرِبَ وَ لا نامَ وَ لَا اشتَهیٰ شَيئاً مِن ذٰلِكَ في ذَهابِهِ وَ مَجيئِهِ أربَعينَ يَوماً؛ شَوقاً إِلیٰ رَبِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِذا دَخَلتَ مَيدانَ الشَّوقِ فَكَبِّر عَلیٰ نَفسِكَ وَ مُرادِكَ مِنَ الدُّنيا، وَ وَدِّعِ جَميعَ المَألوفاتِ، وَ اجزِم عَن سِویٰ مَعشوقِكَ، وَ لَبِّ بَينَ حَياتِكَ وَ مَوتِكَ: «لَبَّيكَ اللّٰهُمَّ لَبَّيكَ»، وَ أعظَمَ اللهُ أجرَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَثَلُ المُشتاقِ مَثَلُ الغَريقِ؛ لَيسَ لَهُ هِمَّةٌ إلّا خَلاصُهُ، وَ قَد نَسِيَ كُلَّ شَيءٍ دونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۹، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: مشتاق، نه ميل به غذا دارد، نه از نوشيدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى لذّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، نه خوابى خوش دارد، نه با دوستى اُنس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، نه در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، نه در جايى آبادان، منزل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نه لباسى نرم به تن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و نه هيچ قرار و آرامى دارد. شب و روز، خدا را عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آرزومند رسيدن به چيزى است که اشتياقش را دارد و با زبان شوقِ خود که از نهانش خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، با او راز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد، همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که خداوند، از ميعاد موسى بن عمران علیه السلام با پروردگارش، چنين خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: (پروردگارا! به سويت شتافتم تا خشنود گردى). پيامبر صلی اللّه علیه وآله حال شوق موسى علیه السلام را به پروردگارش چنين توضيح داده که او در مدّت چهل روز که رفت و آمدش به ميقات طول کشيد، نه چيزى خورد و نه چيزى آشاميد و نه خوابيد و نه به چيزى از اين کارها ميل پيدا کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر گاه به ميدان شوق گام نهادى، بر نفْست و خواستۀ دنيايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات [به نشانۀ ترک آنها] تکبير بزن و آنچه را بدان اُنس دارى، وا گذار و از هر چيزى جز معشوقت جدا شو و ميان زندگى و مرگت، بانگ «اجابت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم تو را خدا، اجابت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم» سر ده که خداوند متعال، پاداشت را عظيم گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکايت مشتاق، حکايت غريق است که انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز رهايى خويش ندارد و هر چيزى جز آن را فراموش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إِلَيهِ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخدَعَنَّ فَلِلمُحِبِّ دَلائِلُ وَ لَدَيهِ مِن نَجوَى الحَبيبِ رَسائِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنها تَنَعُّمُهُ بِما يُبلیٰ بِهِ وَ سُرورُهُ في كُلِّ ما هُوَ فاعِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالمَنعُ مِنهُ عَطِيَّةٌ مَعروفَةٌ وَ الفَقرُ إكرامٌ وَ لُطفٌ عاجِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مُتَحَفِّظاً مُتَقَشِّفاً في كُلِّ ما هُوَ نازِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ مُشَمِّراً في خِرقَتَينِ عَلیٰ شُطوطِ السّاحِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ زُهدُهُ فيما تَریٰ مِن دارِ ذُلٍّ وَ النَّعيمِ الزّائِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ في عَزمِهِ طَوعَ الحَبيبِ وَ إن ألَحَّ العاذِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مِن شَوقِهِ مِثلَ السَّقيمِ وَ فِي الفُؤادِ غَلائِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مِن أُنسِهِ مُستَوحِشاً مِن كُلِّ ما هُوَ شاغِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مِنَ الدَّلائِلِ ضِحكُهُ بَينَ الوَریٰ وَ القَلبُ مَحزونٌ كَقَلبِ الثّاكِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ حُزنُهُ وَ نَحيبُهُ جَوفَ الظلامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «الظلم»، و ما أثبتناه من طبعة أُخریٰ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَهُ مِن عاقِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مُتَهَنِّكاً بِسُؤالِ مَن يَحظیٰ لَدَيهِ السّائِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ باكِياً أن قَد رَآهُ عَلیٰ قَبيحٍ عاقِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ مُسافِراً نَحوَ الجِهادِ وَ كُلِّ فِعلٍ فاضِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ وَ مسَلَّماً كُلَّ الأُمورِ إِلَى المَليكِ العادِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ عليه السلام: ص۳۴۶ ح۱۲۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در ديوان منسوب به ايشان -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فريفته مشو، که دوستدار را نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از نجواى محبوب، نزدش نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جملۀ آن دلايل، خُرّمى اوست، به هر آن بلايى که دچارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شادمانى اوست به هر آنچه محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، منع از سوى محبوب، خود، بخششى نيک است/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فقر، گراميداشت و لطفى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درنگ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگرِ آن دوستدار، اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که هر چه بر سرش فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود را نگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و ساده زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن که او را جامه به کمر بسته/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر کنارۀ آب و آمادۀ هر کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى اوست /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به آنچه از سراى ذلّت و نعمتِ گذرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که عزمش /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر فرمانبرىِ محبوب استوار است، گرچه سرزنشگر، پافشارى کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که بر اثر شوقش/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچون بيمارى به چشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که قلبش [از شدّت تشنگى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که به سبب اُنس با محبوب/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از هر چيزى که او را از محبوب باز دارد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که در ميان مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا قلبش چون عزيزْ از دست دادگان، غمگين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، اندوه و مويۀ اوست /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پناهِ تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شب، که هيچ چيز، او را از آن، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که شيفتۀ برآوردنِ/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درخواست کسى است که از آن بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که چون عاقلى /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را در کار زشتى ببيند، گريانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که او را پويا/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در راه جهاد و هر کار بافضيلتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که همۀ کارها را به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رواى عادلى سپرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-علامات-المحبوبين-عند-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِس: عَلاماتُ المَحبوبينَ عِندَ اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبوبان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ميزان-منزلة-العبد-عند-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱: ميزانُ مَنزِلَةِ العَبدِ عِندَ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: میزان ارزش بنده در نزد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ أَن يَعلَمَ ما لَهُ عِندَ اللهِ، فَليَعلَم ما لِلهِ عِندَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۹۲ ح۸۷۷ عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، معاني الأخبار: ص۲۳۷ ح۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۴۰؛ الفردوس: ج۳ ص۵۹۳ ح۵۸۵۸ عن أنس و فيه «من أراد» بدل «من أحبّ‌».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که دوست دارد بداند نزد خدا چه جایگاهی دارد، ببیند که خدا نزد او چه جایگاهی دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن کانَ يُحِبُّ أَن يَعلَمَ مَنزِلَتَهُ عِندَ اللهِ، فَليَنظُر كَيفَ مَنزِلَةُ اللهِ عِندَهُ؛ فَإِنَّ اللهَ يُنزِلُ العَبدَ مِنهُ حَيثُ أنزَلَهُ مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۶۷۲ ح۱۸۲۰ عن جابر؛ إرشاد القلوب: ص۶۰، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۶۳ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که دوست دارد بداند نزد خدا چه جایگاهی دارد، به جایگاه خدا نزد خودش توجّه کند؛ زيرا خدا، بنده را در همان جايگاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد که او خدا را نزد خود، در چنان جايگاهى نهاده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أرادَ مِنكُم أَن يَعلَمَ كَيفَ مَنزِلَتُهُ عِندَ اللهِ، فَليَنظُر كَيفَ مَنزِلَةُ اللهِ مِنهُ عِندَ الذُّنوبِ؛ كَذٰلِكَ تَكونُ مَنزِلَتُهُ عِندَ اللهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۱۷ ح۱۰ عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۰۷، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۳۱۷ ح۱۰۱۶ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام و لیس فیهما ذیله من «كَذٰلِكَ تَكونُ»، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۸ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر يک از شما که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد بداند چه جایگاهی نزد خدا دارد، بنگرد که هنگام [رو به رو شدن با] گناهان، چه ارزشى براى خدا قائل است؛ به همان اندازه نزد خداوند - تبارک و تعالى - منزلت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أَحَبَّ أَن يَعلَمَ كَيفَ مَنزِلَتُهُ عِندَ اللهِ، فَليَنظُر كَيفَ مَنزِلَةُ اللهِ عِندَهُ؛ فَإِنَّ كُلَّ مَن خيرَ لَهُ أمرانِ: أمرُ الدُّنيا وَ أمرُ الآخِرَةِ، فَاختارَ أمرَ الآخِرَةِ عَلَى الدُّنيا؛ فَذٰلِكَ الَّذي يُحِبُّ اللهَ، وَ مَنِ اختارَ أمرَ الدُّنيا؛ فَذٰلِكَ الَّذي لا مَنزِلَةَ لِلهِ عِندَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۵۰۵ ح۱۳۹۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که دوست دارد بداند جایگاهش نزد خداوند چگونه است، بنگرد که جایگاه خدا نزد او چگونه است. هر کس بر سر دو راهى دنيا و آخرت قرار گيرد و کار آخرت را بر دنيا برگزيند، چنين شخصى خداوند را دوست دارد؛ امّا کسى که دنيا را برگزيد، براى خدا جایگاهی در نزد خود قائل نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المحبة-عند-أحباء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲: المَحَبَّةُ عِندَ أحِبّاءِ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: محبوب شدن در ميان دوستان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ العَبدَ، نادیٰ جِبريلَ: «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاناً فَأَحبِبهُ»، فَيُحِبُّهُ جِبريلُ. فَيُنادي جِبريلُ في أَهلِ السَّماءِ: «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاناً فَأَحِبّوهُ»، فَيُحِبُّهُ أهلُ السَّماءِ. ثُمَّ يوضَعُ لَهُ القَبولُ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۳ ص۱۱۷۵ ح۳۰۳۷ عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۳۰ ح۱۵۷، الموطّأ: ج۲ ص۹۵۳ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده را دوست بدارد، به جبرئيل ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «خداوند، فلانى را دوست دارد. پس او را دوست داشته باش». در نتيجه، جبرئيل دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس از آن، جبرئيل در ميان آسمانيان ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: «خداوند، فلانى را دوست دارد. پس دوستش بداريد». پس، آسمانيان دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند. آن گاه، زمينۀ مقبوليت او در زمين فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً قَذَفَ حُبَّهُ في قُلوبِ المَلائِكَةِ، وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً قَذَفَ بُغضَهُ في قُلوبِ المَلائِكَةِ، ثُمَّ يَقذِفُهُ في قُلوبِ الآدَمِيّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۳ ص۷۷ الرقم ۲۱۶ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، محبّتش را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرشتگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن بدارد، دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرشتگان و سپس در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ المِقَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِقَة: المَحَبّة (النهایة: ج۴ ص۳۴۸ «مقة»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ اللهِ، وَ أُلقِيَت مِنَ السَّماءِ، فَإِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً قالَ لِجِبريلَ: «إِنّي أُحِبُّ فُلاناً»، فَيُنادي جِبريلُ: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَمِقُ - يَعني: يُحِبُّ - فُلاناً، فَأَحِبّوهُ، فَيُنزِلُ لَهُ المَحَبَّةَ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۹۷ ح۲۲۳۳۳ عن أبي أُمامة، المعجم الكبير: ج۸ص۱۲۰ح۷۵۵۱، المعجم الأوسط: ج۴ ص۶۳ ح۳۶۱۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبّت از خداست و از آسمان فرو افتاده است. از اين رو، هر گاه خداوند عز وجل بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، به جبرئيل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «من، فلانى را دوست دارم». پس جبرئيل ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «خداوند عز وجل فلانى را دوست دارد. پس دوستش بداريد». پس از آن، محبّتش را به سوى زمين فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً، نادیٰ مُنادٍ مِن السَّماءِ: «أَلا إِنَّ اللهَ تَعالیٰ قَد أَحَبَّ فُلاناً فَأحِبُّوهُ»، فَتَعيهِ القُلوبُ، وَ لا يُلقیٰ إلّا حَبيباً مُحَبَّباً مذقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و في بحار الأنوار: «مذاقاً»، و كلاهما لا یناسب السیاق، و لعل فیه تصحیفاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عندَ الناسِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِذا أبغَضَ اللهُ تَعالیٰ عَبداً، نَادیٰ مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: «أَلا إِنَّ اللهَ قَد أَبغَضَ فُلاناً فَأَبغِضوهُ»، فَتَعيهِ القُلوبُ وَ تَعي عَنهُ الآذانُ، فَلا تَلقاهُ إلّا بَغيضاً مُبغِضاً شَيطاناً مارِداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص۹۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۲ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، ندا دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آسمان، ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «هان! خداوند متعال، فلانى را دوست دارد. پس شما نيز او را دوست بداريد». پس دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها این ندا را دریافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و [در نتیجه] با کسى برخورد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر آن که محبوب و دوست داشتنى خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را دشمن بدارد، ندا دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آسمان ندا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «هان! خداوند، فلانی را دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس شما نیز او را دشمن بدارید». پس دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها این ندا را دریافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و [در نتیجه] با کسى برخورد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر آن که همچون کینه به شیطان سرکش، کینۀ او را خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً مِن أُمَّتي، قَذَفَ في قُلوبِ أصفِيائِهِ وَ أرواحِ مَلائِكَتِهِ وَ سُكّانِ عَرشِهِ مَحَبَّتَهُ لِيُحِبّوهُ، فَذٰلِكَ المُحِبُّ حَقّاً، طوبیٰ لَهُ! وَ لَهُ شَفاعَةٌ عِندَ اللهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۴، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از امّتم را دوست بدارد، محبّتش را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برگزيدگانش و در جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرشتگان و ساکنان عرشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند تا دوستش بدارند. چنين کسى، به حقيقت، دوستدار است. خوشا به حالش! او در روز قيامت، نزد خداوند، حقّ شفاعت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۸۶ (الإيمان وَ العمل الصالح).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۸۷ (ایمان و عمل صالح).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبغضة-عند-أعداء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳: المَبغَضَةُ عِندَ أعداءِ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: منفور شدن در میان دشمنان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن أحمد ب محمّد بن عيسىٰ عن المُفضّل بن عمر: قُلتُ لِأَبي عَبدِاللهِ عليه السلام: إِنَّ مَن قِبَلَنا يَقولونَ: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - إِذا أَحَبَّ عَبداً نَوَّهَ بِهِ مُنَوِّهٌ مِنَ السَّماءِ: «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاناً فَأَحِبّوهُ»،فَتُلقیٰ لَهُ المَحَبَّةُ في قُلوبِ العِبادِ. فَإِذا أبغَضَ اللهُ تَعالیٰ عَبداً، نَوَّهَ مُنَوِّهٌ مِنَ السَّماءِ: «إِنَّ اللهَ يُبغِضُ فُلاناً فَأَبغِضوهُ»، قالَ: فَيُلقِي اللهُ لَهُ البَغضاءَ في قُلوبِ العِبادِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: کانَ عليه السلام مُتَّكِئاً فَاستَویٰ جالِساً، فَنَفَضَ يَدَهُ ثَلاثَ مَرّاتٍ يَقولُ: لا، لَيسَ كَما يَقولونَ، وَ لٰكِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً أغریٰ بِهِ النّاسَ فِي الأَرضِ لِيَقولوا فيهِ؛ فَيُؤثِمَهُم وَ يَأجُرَهُ. وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً حَبَّبَهُ إِلَى النّاسِ لِيَقولوا فيهِ؛ فَيُؤثِمَهُم وَ يُؤثِمَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه السلام: مَن کانَ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن يَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام؟ أغراهُم بِهِ حَتّیٰ قَتَلوهُ! و مَن کانَ أَحَبَّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام؟ فَلَقِيَ مِنَ النّاسِ ما قَد عَلِمتُم! وَ مَن کانَ أَحَبَّ إِلَى اللهِ تَعالیٰ مِنَ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ؟ فَأَغراهُم بِهِ حَتّیٰ قَتَلوهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۸۱ ح۱۱، مشكاة الأنوار: ص۴۹۷ ح۱۶۶۴، المؤمن: ص۲۰ ح۱۸ بزیادة «و من كان أبغض إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من أبي فلان و فلان؟! ليس كما قالوا» فی آخره و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از احمد بن محمّد بن عيسى، از مفَضَّل بن عمر -: به امام صادق علیه السلام گفتم: اطرافيان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، کسى در آسمان، او را بلندآوازه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «خداوند، فلانى را دوست دارد. پس دوستش بداريد». در نتيجه، محبّتش در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگان خدا افکنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. نیز چون خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن بدارد، کسى در آسمان اعلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: «خداوند، فلانى را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس او را دشمن بداريد». در نتيجه، دشمنىِ او در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگان خدا افکنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام تکيه داده بود. نشست و سه بار دستانش را تکان داد و بر يکديگر زد و فرمود: «نه، چنين نيست که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند؛ ليکن خداوند عز وجل هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، مردم را بر آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد تا از او بدگويى کنند و در نتيجه، آنان را گناهکار کند و به او پاداش دهد، و هر گاه خداوند عز وجل بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن بدارد، او را محبوب مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند تا در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به نيکى سخن بگويند و در نتيجه، او و آنان را گناهکار کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «چه کسى نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از يحيى بن زکريّا علیه السلام بود؟ مردم را بر او شوراند تا او را کشتند. چه کسى نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از على بن ابى طالب علیه السلام بود؟ در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد از دست مردم چه کشيد. چه کسى نزد خداوند متعال، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از حسين بن على - که درودهای خدا بر او باد - بود؟ امّا مردم را بر او شوراند تا او را کشتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأنس-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴: الأُنسُ بِاللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اُنس با خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله _ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ _: يا أنيسَ مَن لا أنيسَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص۳۴۲، البلد الأمين: ص۴۰۷، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۹۱ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير»-:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همدم آن که همدمى ندارد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ لي: يا مُحَمَّدُ، لَو أنَّ الخَلائِقَ نَظَروا إِلیٰ عَجائِبِ صُنعي؛ ما عَبَدوا غَيري، وَ لَو أنَّهُم وَجَدوا حَلاوَةَ ذِكري في قُلوبِهِم؛ لَزِموا بابي، وَ لَو أنَّهُم نَظَروا إِلیٰ لَطائِفِ بِرّي؛ مَا اشتَغَلوا بِشَيءٍ سِوايَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصابيح القلوب: ص۵۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به من فرمود: «اى محمّد! اگر آفريدگان به ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شگفت من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريستند، جز مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيدند، و اگر شيرينىِ ياد مرا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشيدند، ملازم درگاه من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، و اگر به ظرايف نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريستند، به چيزى جز من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ لَذَّةُ المُحِبّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۷۶ ح۶۷۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ياد [خدا]، لذّت عاشقان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ إِلَيكَ حَنَّت قُلوبُ المُخبِتينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُخبِت: الخاشِع المطیع. و الإخبات: الخشوع و التواضع (اُنظر: النهایة: ج۲ ص۴ «خبت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ بِكَ أنِسَت عُقولُ العاقِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختيار لابن الباقي: ج۱ ص۲۰۳، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۲۴۲ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بار خدايا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاشعان، شيفتۀ توست و خِردهاى خردمندان، همدم تو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ إِنَّكَ آنَسُ الآنِسينَ لِأَولِيائِكَ، وَ أحضَرُهُم بِالكِفايَةِ لِلمُتَوَكِّلينَ عَلَيكَ، تُشاهِدُهُم في سَرائِرِهِم، وَ تَطَّلِعُ عَلَيهِم في ضَمائِرِهِم، وَ تَعلَمُ مَبلَغَ بَصائِرِهِم؛ فَأَسرارُهُم لَكَ مَكشوفَةٌ، وَ قُلوبُهُم إِلَيكَ مَلهوفَةٌ، إن أوحَشَتهُمُ الغُربَةُ آنَسَهُم ذِكرُكَ، وَ إن صُبَّت عَلَيهِمُ المَصائِبُ لَجَؤوا إِلَى الاِستِجارَةِ بِكَ؛ عِلماً بِأَنَّ أزِمَّةَ الأُمورِ بِيَدِكَ، وَ مَصادِرَها عَن قَضائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۲۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۲۹ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بار خدايا! تو براى دوستانت همدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از هر همدمى، و براى کمک به آنان که بر تو توکّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، آماده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينى، و بر نهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان گواهى، و از درون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان آگاهى، و اندازۀ بينش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [و افکار]شان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. پس، رازهايشان بر تو هويداست و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به تو شيداست. اگر تنهايى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگشان کند، ياد تو انيس آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و اگر گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر آنان فرو ريزد، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند؛ چرا که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند زمام کارها همه در دست تو و خاستگاه آنها قضاى توست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام - في دُعائِهِ يَومَ عَرَفَةَ -: يا مَن أذاقَ أحِبّاءَهُ حَلاوَةَ المُؤانَسَةِ... أَنتَ الَّذي أَزَلتَ الأَغيارَ عَن قُلوبِ أَحِبّائِكَ... أَنتَ المونِسُ لَهُم حَيثُ أوحَشَتهُمُ العَوالِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال (دار الكتب الإسلاميّة): ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام - در دعایش در روز عرفه -: اى آن که شيرينى همدمى را به دوستانش چشانيد!... تو آنى که اغيار را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عاشقانت بیرون بردى.… آن گاه که در همۀ دنيا احساس تنهايى کنند، تو مونس آنانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - فِي مُناجاةِ الذّاكِرين -: إِلٰهي!... أستَغفِرُكَ مِن كُلِّ لَذَّةٍ بِغَيرِ ذِكرِكَ، وَ مِن كُلِّ راحَةٍ بِغَيرِ أُنسِكَ، وَ مِن كُلِّ سُرورٍ بِغَيرِ قُربِكَ، وَ مِن كُلِّ شُغلٍ بِغَيرِ طاعَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۱ ح۲۲ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در «مناجات ذاکران» -: معبود من!... از هر لذّتى که از غير ياد تو باشد و از هر آرامشى که از غير اُنس با تو باشد و از هر شادمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از غير نزديک شدن به تو باشد و از هر سرگرمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به غير طاعت تو، از تو آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في المُناجاةِ الإنجیلیَّةِ -: يا مَن آنَسَ العارِفينَ بِطیب مُناجاتِهِ، وَ ألبَسَ الخائِفينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی الطبعة التي بأیدینا «الخائطین»، و ما أثبتناه من الصحيفة السجّادية الجامعة (ص۴۴۱ الدعاء۱۹۹). و یحتمل أیضاً أن یکون الصواب «الخاطئينَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوبَ مُوالاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۷ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنیس العابدین.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در «مناجات انجیلیّه» -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که با رازگويى خو&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوای خويش، با عارفان اُنس گرفت و جامۀ دوستی خویش بر خائفان (/ خاطیان) پوشاند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ... ألبِس قَلبِيَ الوَحشَةَ مِن شِرارِ خَلقِكَ، وَ هَب لِيَ الأُنسَ بِكَ وَ بِأَولِيائِكَ وَ أَهلِ طاعَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۹۱ الدعاء ۲۱، مهج الدعوات: ص۴۰ عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۴&lt;br /&gt;<br /> ص ۳۳۴ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: بار خدايا!... جامۀ گريز از نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کارانِ خَلقت را بر من بپوشان و اُنس با خود و دوستانت و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردارانت را به من ارزانى دار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: کانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام يَقولُ وَ هُوَ ساجِدٌ: اِرحَم ذُلّي بَينَ يَدَيكَ، وَ تَضَرُّعي إِلَيكَ، وَ وَحشَتي مِنَ النّاسِ، وَ آنِسني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، و في المصادر الاُخریٰ: «و اُنسي».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِكَ يا كَريمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۳۲۷ ح۲۱، تهذيب الأحكام: ج۵ ص۲۷۷ ح۹۴۶ من دون إسناد إلی الإمام عليّ عليه السلام نحوه، فقه الرضا: ص۱۴۱ من دون إسناد إلی الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۲۲۹ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: امير مؤمنان علیه السلام در سجده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر خوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام در پيشگاهت و زارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به درگاهت و تنهايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام در ميان مردم، رحم آور و مرا با خودت مأنوس بدار،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کريم!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۱۶ (ذكر اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۷ (یاد کردن خدا)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵: الإيمانُ بِاللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ايمان به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللّٰهَ يُعطِي المالَ مَن يُحِبُّ وَ مَن لا يُحِبُّ‌، وَ لا يُعطِي الإِيمانَ إلّا مَن يُحِبُّ‌، وَ إِذا أَحَبَّ اللّٰهُ عَبداً أعطاهُ الإِيمانَ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج١ ص٨٩ ح۹۵ وج ۴ ص١٨٣ ح٧٣٠١ نحوه، شعب الإيمان: ج١ ص۴٢۵ ح۶٠٧ كلّها عن عبد اللّٰه بن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، ثروت را، هم به کسى که دوستش دارد و هم به کسى که دوستش ندارد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا ايمان را جز به کسى که دوستش دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. پس هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، به او ايمان عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ هٰذِهِ الدُّنيا يُعطيهَا اللّٰهُ البَرَّ وَ الفاجِرَ، وَ لا يُعطِي الإِيمانَ إلّا صَفوَتَهُ مِن خَلقِهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۱۵ ح۳ عن حمران بن أعين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، المحاسن: ج۱ ص۳۴۲ ح۷۰۸ عن الإمام الصادق عليه السلام، التمحیص: ص۵۱ ح۹۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۰۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: اين دنيا را خداوند به [بندگان] نيک و بد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا ايمان را جز به برگزيدگان خَلقش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ الدُّنيا يُعطيهَا اللّٰهُ عزّ وجلّ مَن أَحَبَّ وَ مَن أبغَضَ‌، وَ إِنَّ الإِيمانَ لا يُعطيهِ إلّا مَن أَحَبَّهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج٢ ص٢١۵ ح۴، المحاسن: ج١ ص٣۴٢ ح٧٠۵ كلاهما عن ميسّر، بحار الأنوار: ج۶٨ ص٢٠۴ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دنيا را خداوند عز وجل به دوست و دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ ولى ايمان را جز به کسى که دوستش دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التدین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶: التَّدَیُّنُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دینداری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ مَن لا يُحِبُّ، وَ لا يُعطِي الدّينَ إلّا لِمَن أَحَبَّ؛ فَمَن أعطاهُ اللّٰهُ الدّينَ فَقَد أَحَبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۳ ح۳۶۷۲ عن ابن مسعود، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۴۸۵ ح۳۶۷۱، شُعب الإيمان: ج۴ ص۳۹۵ ح۵۵۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، دنيا را هم به کسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که دوست دارد و هم به کسى که دوست ندارد؛ امّا دين را جز به کسى که دوست دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. پس هر که خداوند به وى دين داده، دوستش داشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يُعطي دينَهُ إلّا مَن يُحِبُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۱۵ ح۲ عن مالك بن أعين، المحاسن: ج۱ ص۳۴۱ ح۷۰۴، تحف العقول: ص۳۰۰، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۰۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند، دنيا را به هر کسى، چه دوست او باشد و چه دشمنش، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا دينش را جز به کسى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ هٰذِهِ الدُّنيا تَعاطاهَا البَرُّ وَ الفاجِرُ، وَ إِنَّ هٰذَا الدّينَ لا يُعطیهِ اللّٰهُ إلّا أهلَ خاصَّتِهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۹۷&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، المحاسن: ج۱ ص۳۴۲ ح۷۰۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۷۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: اين دنيا را هم نيک و هم بد به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد؛ امّا اين دین را خداوند جز به نزدیکان خاصّش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ولاية-أهل-البیت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷: وَلايَةُ أَهلِ البَیتِ عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ولایت اهل بیت علیهم السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يُعطي هٰذَا الأَمرَ إلّا صَفوَتَهُ مِن خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۱۴ ح۱ عن عمر بن حنظلة، فضائل الشیعة: ص۷۶ ح۴۱، المحاسن: ج۱ ص۳۴۲ ح۷۰۷ و فیه «الإیمانَ» بدل«هٰذَا الأَمرَ»، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خدا دنيا را به هر کسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، چه دوست باشد و چه دشمن؛ ولى اين امر (ولايت) را جز به بندگان برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ حُبَّنا أهلَ البَيتِ يُنَزِّلُهُ اللّٰهُ مِنَ السَّماءِ مِن خَزائِنَ تَحتَ العَرشِ كَخَزائِنِ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ‌، وَ لا يُنزِلُهُ إلّا بِقَدَرٍ، وَ لا يُعطيهِ إلّا خَيرَ الخَلقِ‌، وَ إِنَّ لَهُ غَمامَةً كَغَمامَةِ القَطرِ، فَإِذا أرادَ اللّٰهُ أَن يَخُصَّ بِهِ مَن أَحَبَّ مِن خَلقِهِ أذِنَ لِتِلكَ الغَمامَةِ فَتَهَطَّلَت كَما تَهَطَّلَتِ السَّحابُ‌، فَتُصيبُ الجَنينَ في بَطنِ اُمِّهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. تحف العقول: ص٣١٣ عن أبي جعفر محمّد بن النعمان الأحول، بحار الأنوار: ج٧٨ ص٢٩٢ ح٢.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبّت به ما (اهل بيت) را خداوند از خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که زير عرش اوست و مانند خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زر و سيم اند، از آسمان فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد و آن را جز به اندازه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد و جز به بهترين آفريدگان عطايش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. اين محبّت، ابرى همچون ابرهاى باران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زا دارد. پس هر گاه خداوند بخواهد آن را به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، اختصاص دهد، به آن ابر فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و باران محبّت فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريزد، همچنان که ابرهاى باران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارند و اين باران به جنين در شکم مادرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن حَنَشِ بن المُعتمر: دَخَلتُ عَلىٰ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام فَقُلتُ‌: السَّلامُ عَلَيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ وَ رَحمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكاتُهُ‌، كَيفَ أمسَيتَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: أمسَيتُ مُحِبّاً لِمُحِبِّنا، وَ مُبغِضاً لِمُبغِضِنا، وَ أمسىٰ مُحِبُّنا مُغتَبِطاً بِرَحمَةٍ مِنَ اللّٰهِ کانَ يَنتَظِرُها، وَ أمسىٰ عَدُوُّنا يُؤَسِّسُ بُنيانَهُ عَلىٰ شَفا جُرُفٍ هارٍ، وَ كَأَنَّ ذٰلِكَ الشَّفا قَدِ انهارَ بِهِ في نارِ جَهَنَّمَ‌، وَ كَأَنَّ أبوابَ الرَّحمَةِ قَد فُتِحَت لِأَهلِها، فَهَنيئاً لِأَهلِ الرَّحمَةِ رَحمَتُهُم، وَ التَّعسُ لِأَهلِ النّارِ وَ النّارُ لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَنَشُ‌، مَن سَرَّهُ أَن يَعلَمَ أ مُحِبٌّ لَنا أم مُبغِضٌ فَليَمتَحِن قَلبَهُ‌، فَإِن کانَ يُحِبُّ وَلِيّاً لَنا فَلَيسَ بِمُبغِضٍ لَنا، وَ إن کانَ يُبغِضُ وَلِيَّنا فَلَيسَ بِمُحِبٍّ لَنا، إِنَّ اللّٰهَ تَعالىٰ أخَذَ الميثاقَ لِمُحِبِّنا بِمَوَدَّتِنا، وَ كَتَبَ فِي الذِّكرِ اسمَ مُبغِضِنا، نَحنُ النُّجَباءُ، وَ أفراطُنا أفراطُ الأَنبِياءِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص١١٣ ح١٧٢، الأمالي للمفيد: ص٣٣۴ ح۴، الغارات: ح٢ ص۵٨۵ نحوه، بحار الأنوار: ج٢٧ ص۵٣ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از حَنَش بن مُعتمر -: بر امير مؤمنان، على بن ابى طالب علیه السلام، وارد شدم و گفتم: سلام و رحمت و برکات خداوند بر تو باد، اى امير مؤمنان! چگونه روز خود را به شب رساندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «روز خود را به شب رساندم، در حالى که دوستدار خود را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و دشمنم را دشمن. دوستدار ما، در حالى روز خود را به شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند که به رحمت خداوند که در انتظار آن است، شادمان است و دشمن ما، در حالى روز خود را به شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند که بناى کار خود را بر لبۀ پرتگاهى در حال ريزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، و گويى آن لبه او را در آتش فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و گويى درهاى رحمت به روى اهل آن، گشوده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس گوارا باد اهل رحمت را رحمتشان و هلاکت و دوزخ، ارزانى دوزخيان باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حَنَش! هر که خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که بداند آيا دوستدار ماست يا دشمن ما، دلش را بيازمايد. اگر دوست ما را دوست داشته باشد، دشمن ما نيست و اگر دوست ما را دشمن داشته باشد، دوستدار ما نيست. خداوند متعال از دوستدار ما بر دوستى ما پيمان گرفته و در لوح محفوظ، نام دشمن ما را نوشته است. ماييم برگزيدگان [خدا] و پيشتازان ما [به سوى حوض کوثر]، پيشتازان پيامبران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن صالح بن ميثم التمّار: وَجَدتُ في كِتابِ ميثَمٍ2 يَقولُ‌: تَمَسَّينا لَيلَةً عِندَ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بن أبي طالِبٍ عليه السلام، فَقالَ لَنا:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ مِن عَبدٍ امتَحَنَ اللّٰهُ قَلبَهُ بِالإِيمانِ إلّا أصبَحَ يَجِدُ مَوَدَّتَنا عَلىٰ قَلبِهِ‌، وَ لا أصبَحَ عَبدٌ مِمَّن سَخَطَ اللّٰهُ عَلَيهِ إلّا يَجِدُ بُغضَنا عَلىٰ قَلبِهِ‌، فَأَصبَحنا نَفرَحُ بِحُبِّ المُؤمِنِ لَنا، وَ نَعرِفُ بُغضَ المُبغِضِ لَنا، وَ أصبَحَ مُحِبُّنا مُغتَبِطاً بِحُبِّنا بِرَحمَةٍ مِنَ اللّٰهِ يَنتَظِرُها كُلَّ يَومٍ‌.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ عَبداً لَن يُقَصِّرَ في حُبِّنا لِخَيرٍ جَعَلَهُ اللّٰهُ في قَلبِهِ‌، وَ لَن يُحِبَّنا مَن يُحِبُّ مُبغِضَنا، إِنَّ ذٰلِكَ لا يَجتَمِعُ في قَلبٍ واحِدٍ، و (مٰا جَعَلَ اللّٰهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحِبُّ بِهٰذا قَوماً وَ يُحِبُّ بالآخَرِ عَدُوَّهُم، وَ الَّذي يُحِبُّنا فَهُوَ يُخلِصُ حُبَّنا كَما يُخلَصُ الذَّهَبُ لا غِشَّ فيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص١۴٨ ح٢۴٣، بشارة المصطفى: ص٨٧، كشف الغمّة: ج٢ ص١١ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج٢٧ ص٨٣ ح٢۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از صالح بن ميثم تمّار -: در کتاب [پدرم] ميثم۲ ديدم که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: شبى را در خدمت امير مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام بوديم. به ما فرمود: «هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که خداوند، دلش را براى ايمان، صاف [و خالص] کرده باشد، مگر اين که محبّت ما را در قلبش احساس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که خداوند از او در خشم [و ناخشنود] باشد، مگر اين که در قلبش به ما احساس بغض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. بنا بر اين، ما از اين که مؤمن، دوستمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، شاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم و دشمنىِ کسى را که با ما بغض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم. دوستدار ما، از رحمت خداوند - که به واسطۀ محبّت ما هر روز، انتظار آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد -، شادمان است.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که خداوند، در دل او خيرى قرار داده باشد، هرگز در دوست داشتن ما کوتاهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کسى که دشمن ما را دوست بدارد، هيچ گاه ما را دوست نخواهد داشت. اين دو با هم در يک قلب جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و (خدا براى هيچ مردى در درونش دو دل ننهاده است) که با يکى عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد و با ديگرى، دشمن آنها را. کسى که ما را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، اين محبّت به ما را همچون زر نابى که در آن ناخالصى نيست، خالص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علم-الباطن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸: عِلمُ الباطِنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: علم باطنی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: سَأَلتُ جَبرَئيلَ عَن عِلمِ الباطِنِ‌، فَقالَ‌: سَأَلتُ اللّهَ عزّ وجلّ عَن عِلمِ الباطِنِ‌، فَقالَ‌: هُوَ سِرٌّ بَيني وَ بَينَ أحبابي وَ أولِيائي وَ أصفِيائي، أُودِعُهُ في قُلوبِهِم، لا يَطَّلِعُ عَلَيهِ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لا نَبِيٌّ مُرسَلٌ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۳۱۲ ح٣۴١٠، إتحاف السادة: ج۱۰ ص۴۵ كلاهما عن حذيفة بن اليمان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در بارۀ علم باطن از جبرئيل علیه السلام پرسيدم. گفت: از خداوند عز وجل علم باطن را پرسيدم. [خداوند] فرمود: «آن، رازى ميان من و دوستان و اوليا و برگزيدگان من است که در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم و نه فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب و نه پيامبرى فرستاده شده بر آن آگاه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: عِلمُ الباطِنِ سِرٌّ مِن سِرِّ اللّٰهِ عزّ وجلّ، وَ حُكمٌ مِن حُكمِ اللّٰهِ‌، يَقذِفُهُ في قُلوبِ مَن يَشاءُ مِن أولِيائِهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج٣ ص۴٢ ح۴١٠۴ عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: علم باطن، رازى از رازهاى خداوند عز وجل و حکمتى از حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند است که در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هر يک از اولياى خود که بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللّٰهَ سُبحانَهُ يَمنَحُ المالَ مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يَمنَحُ العِلمَ إلّا مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۳۴ ح۳۵۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند سبحان، مال را به کسانى که دوست دارد و يا دشمن دارد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد؛ ولى دانش را جز به کسى که دوست دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفوز-بالآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹: الفَوزُ بِالآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: به دست آوردن آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللّٰهُ عَبداً أغلَقَ عَلَيهِ أُمورَ الدُّنيا، وَ فَتَحَ لَهُ أُمورَ الآخِرَةِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج٣ ص٢٠۴ ح۶١٨١ نقلاً عن الفردوس عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، امور دنيا را بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و امور آخرت را بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّهُ سُبحانَهُ وَ تَعالى يُعطِي الدُّنيا لِمَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ‌، وَ لا يُعطِي الآخِرَةَ إلّا أهلَ صِفوَتِهِ وَ مَحَبَّتِهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص٢٧٧، بحار الأنوار: ج٨١ ص١٩۵ ح۵٢.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند پاکِ والا، دنيا را به دوست و دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا آخرت را جز به کسانى که برگزيده و محبوب او باشند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يُعطِي الآخِرَةَ إلّا مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الشيعة: ص۷۱ ح۳۲ عن محمّد بن مسلم، التمحيص: ص۵۱ ح۹۲، المؤمن: ص۲۷ ح۴۷، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۶۸ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند عز وجل دنيا را به دوست و دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا آخرت را جز به کسى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحمية-من-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰: الحِميَةُ مِنَ الدُّنيا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرهیز از دنیا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً حَماهُ الدُّنيا، كَما يَظَلُّ أحَدُكُم يَحمي سَقيمَهُ الماءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۳۸۱ ح۲۰۳۶ عن قتادة بن النعمان؛ تنبيه الخواطر: ج۲ ص۳۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را از دنيا پرهيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، چنان که هر يک از شما همواره بيمارش را از آب، پرهيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ سُبحانَهُ عَبداً بَغَّضَ إِلَيهِ المالَ، وَ قَصَّرَ مِنهُ الآمالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۶ ح۴۱۱۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۲۹۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند پاک، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، مال و ثروت را منفورِ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و آرزوهايش را کوتاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مِمّا يَدُلُّكَ عَلیٰ دَناءَةِ الدُّنيا أنَّ اللهَ _ جَلَّ ثَناؤُهُ _ زَواها عَن أولِيائِهِ وَ أحِبّائِهِ؛ نَظَراً وَ اختِياراً، وَ بَسَطَها لِأَعدائِهِ؛ فِتنَةً وَ اخْتِباراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور معالم الحكم: ص۴۰؛ بحار الأنوار: ج۷۳ ص۱۱۰ ح۱۰۹ نقلاً عن عيون الحكم و المواعظ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از جمله چيزهايى که تو را به پستى دنيا ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اين است که خداوند از سر لطف و خيرخواهى، دنيا را از نزديکان و دوستانش دور ساخت، و از بهر آزمايش و امتحان، آن را براى دشمنانش گسترانيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الابتلاء-بعظيم-البلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱: الاِبتِلاءُ بِعَظيمِ البَلاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مبتلا شدن به بلای بزرگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ابتَلاهُ بِعَظيمِ البَلاءِ؛ فَمَن رَضِيَ فَلَهُ عِندَ اللهِ الرِّضیٰ، وَ مَن سَخِطَ البَلاءَ فَلَهُ عِندَ اللهِ السَّخَطُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۵۳ ح۸ عن زيد الزرّاد عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص۱۸ ح۶۴، تحف العقول: ص۴۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۰۹ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را به گرفتارى و مصيبتى بزرگ مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس اگر آن بنده راضى گشت، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نزد خداوند، رضايت است و اگر ناخشنود گشت، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نزد خداوند، ناخشنودى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ عِظَمَ الجَزاءِ مَعَ عِظَمِ البَلاءِ، وَ إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ قَوماً ابتَلاهُم؛ فَمَن رَضِيَ فَلَهُ الرِّضیٰ، وَ مَن سَخِطَ فَلَهُ السَّخَطُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۰۱ ح۲۳۹۶ عن أنس؛ مشكاة الأنوار: ص۵۱۷ ح۱۷۳۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۳۶۳ ح۱۳۴۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بزرگىِ پاداش، همراه بزرگىِ بلاست. خداوند، هر گاه مردمى را دوست بدارد، مبتلايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس هر که خشنود گشت، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خشنودى خداست و هر که ناخشنود گشت، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناخشنودى خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ قَوماً ابتَلاهُم؛ فَمَن صَبَرَ فَلَهُ الصَّبرُ، وَ مَن جَزِعَ فَلَهُ الجَزَعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۹ ص۱۵۹ ح۲۳۶۸۴ عن محمود بن لبيد، شُعب الإيمان: ج۷ ص۱۴۵ ح۹۷۸۴، فتح الباري: ج۱۰ ص۱۰۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل هر گاه مردمى را دوست بدارد، آنان را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس هر که شکيبايى کند، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شکيبايى است و هر که بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى کند، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ابتَلاهُ؛ فَإِن صَبَرَ اجتَباهُ، فَإِن رَضِيَ اصطَفاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۸۰، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۱۴۲ ح۲۶؛ الفردوس: ج۱ ص۲۵۱ ح۹۷۱ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس اگر شکيبايى کرد، او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزيند و اگر خشنود گشت، او را ويژۀ خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ إِذا أَحَبَّ عَبداً ابتَلاهُ؛ فَإِذَا ابتَلاهُ فَصَبَرَ كافَأَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درر الأحاديث: ص۳۴ عن يحيى بن الحسين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اگر او را مبتلا کرد و او شکيبايى کرد، پاداشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ألصَقَ بِهِ البَلاءَ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُريدُ أَن يُصافِيَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۷ ص۱۴۶ ح۹۷۹۰ عن سعيد بن المسيّب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، بلا (گرفتارى) را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندد؛ زيرا خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد او را خالص سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ البَلاءُ كُلَّ يَومٍ: إِلیٰ أينَ أتَوَجَّهُ؟ فَيَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِلیٰ أحبابي وَ أُولي طاعَتي؛ أبلو بِكَ أخبارَهُم، وَ أختَبِرُ بِكَ صَبرَهُم، وَ أُمَحِّصُ بِكَ ذُنوبَهُم، وَ أرفَعُ بِكَ دَرَجاتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۴۷۵ ح۸۸۰۷ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بلا، هر روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: به کدام سو بروم؟ آن گاه، خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «به سوى دوستان و فرمانبَرانم. با تو کارهايشان را آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، با تو شکيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايم، با تو گناهانشان را پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و با تو بر منزلت آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً ابتَلاهُ؛ لِيَسمَعَ صَوتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۷ ص۱۴۶ ح۹۷۸۸ عن أبي هريرة؛ تنبيه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخواطر: ج۱ ص۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا صداى [دعاى] او را بشنود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ المُؤمِنَ يَسأَلُ اللهَ عزّ وجلّ حاجَةً فَيُؤَخِّرُ عَنهُ تَعجيلَ إجابَتِهِ؛ حُبّاً لِصَوتِهِ وَ استِماعِ نَحيبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۸۸ ح۱، قرب الإسناد: ص۳۸۵ ح۱۳۵۸، عُدّة الداعي: ص۱۸۷ كلّها عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۶۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: گاه مؤمن از خداوند عز وجل حاجتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و خدا اجابت شدن آن را به تأخير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد؛ چون صداى او و شنيدن ناله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً أتحَفَهُ بِواحِدَةٍ مِن ثَلاثٍ: إمّا حُمّىً، أو رَمَدٍ، أو صُداعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۷۷، الخصال: ص۱۳ ح۴۵، التمحيص: ص۴۲ح۴۷ كلاهما عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۴۶ ح۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، يکى از اين سه [بلا] را به او ارمغان خواهد داد: يا تب، يا چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد و يا سردرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: كَلَّمَني رَبّي فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إِذا أحبَبتُ عَبداً أجعَلُ مَعَهُ ثَلاثَةَ أشياءَ: قَلبَهُ حَزيناً، وَ بَدَنَهُ سَقيماً، وَ يَدَهُ خالِيَةً مِن حُطامِ الدُّنيا. وَ إِذا أبغَضتُ عَبداً أجعَلُ مَعَهُ ثَلاثَةَ أشياءَ: قَلبَهُ مَسروراً، وَ بَدَنَهُ صَحيحاً، وَ يَدَهُ مَملُوَّةً مِن حُطامِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۳۰۱ ح۸۲۳ عن أبي هریرة، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۴۸ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارم با من چنين سخن گفت: «ای محمّد! هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارم، به او سه چيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم: قلب محزون، بدن بيمار، و دست خالى از اموال دنيا، و زمانى که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن دارم، سه چيز به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم: قلب مسرور، بدن سالم، ثروت دنيا».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: قالَ [النَّبِيُّ] صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ابتَلاهُ، فَإِذا أَحَبَّهُ اللهُ الحُبَّ البالِغَ اقتَناهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وَ مَا اقتِناؤُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ألّا يَترُكَ لَهُ مالاً وَ لا وَلَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص۱۶۶ ح۴۶۱، إرشاد القلوب: ص۲۶ و فيه «افتناه» بدل «اقتناه»، بحار الأنوار: ج۸۱ ص۱۸۸ ح۴۵؛ الفردوس: ج۱ ص۲۵۰ ح۹۶۸ عن أبي عتبة الخولاني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، مبتلايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و هر گاه او را بسيار دوست بدارد، وى را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزیند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: برگزیدن وى چگونه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بدين گونه است که برايش هيچ دارايى و فرزندى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عزّ وجلّ عَبداً صَبَّ عَلَيهِ البَلاءَ صَبّاً، وَ ثَجَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّجّ: الصَّبّ الكثیر (لسان العرب: ج۲ ص۲۲۱ «ثجج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ ثَجّاً. فَإِذا دَعَا العَبدُ، قالَ جِبريلُ: أي رَبِّ، اِقضِ حاجَتَهُ! فَيَقولُ تَعالیٰ: دَعهُ؛ فَإِنّي أُحِبُّ أَن أسمَعَ صَوتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا دَعا، يَقولُ عزّ وجلّ: لَبَّيكَ عَبدي! وَ عِزَّتي لا تَسأَلُني شَيئاً إلّا أُعطيكَ، وَ لا تَدعوني بِشَيءٍ إلَّا استَجَبتُ، فَإِمّا أَن أُعَجِّلَ لَكَ، وَ إمّا أَن أدَّخِرَ لَكَ أفضَلَ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۲۵۱ ح۹۷۲ عن أنس؛ مسند زيد: ص۴۲۰ نحوه بزیادة «و إمّا أَن أدفع عنك من البلاء مثل ذلك» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند عز وجل بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، بلا را سخت بر سرِ او سرازير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آن را سخت بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارد. پس چون بنده دعا کند، جبرئيل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پروردگارا! حاجتش را برآور. امّا خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «او را رها کن، که من دوست دارم صدايش را بشنوم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [بنده] چون دعا کند، خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام! لبّيک! به عزّتم سوگند که هر چه از من بخواهى، به تو عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و هر چه دعا کنى، اجابت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايم، [حال] يا آن را زود برايت بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم، يا بهتر از آن را برايت ذخيره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - إِذا أَحَبَّ عَبداً غَتَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَتَّه في الماء غَتّاً: غَطَّهُ (لسان العرب: ج۲ ص۶۳ «غتت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالبَلاءِ غَتّاً، وَ ثَجَّهُ بِالبَلاءِ ثَجّاً. فَإِذا دَعاهُ، قالَ: لَبَّيكَ عَبدي! لَئِن عَجَّلتُ لَكَ ما سَأَلتَ إِنّي عَلیٰ ذٰلِكَ لَقادِرٌ، وَ لَئِنِ ادَّخَرتُ لَكَ فَمَا ادَّخَرتُ لَكَ فَهُوَ خَيرٌ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۵۳ ح۷ عن حمّاد عن أبيه، المؤمن: ص۲۵ ح۳۹ و فيه «غثّه بالبلاء غثّا» بدل «غتّه بالبلاء غتّا»، مشكاة الأنوار: ص۵۱۳ ح۱۷۲۰، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۷۱ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالى - هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، او را در بلا غوطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و سيلاب بلا بر او فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باراند، و چون [بنده] او را بخواند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «لبّيک، بندۀ من! اگر بخواهم آنچه را خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در همين دنيا به تو بدهم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم چنين کنم؛ امّا اگر برايت ذخيره کنم، آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندوزم، براى تو بهتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ عَظيمَ الأَجرِ لَمَعَ عَظيمِ البَلاءِ، وَ ما أَحَبَّ اللهُ قَوماً إلَّا ابتَلاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۵۲ ح۳ عن زيد الشحّام، المؤمن: ص۲۴ ح۳۶، مشكاة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص۵۱۴ ح۱۷۲۴، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۰۸ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مزد بزرگ با بلاى بزرگ است، و خدا هر قومى را دوست داشته باشد، به رنج و بلا دچارشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً بَعَثَ إِلَيهِ مَلَكاً، فَيَقولُ: أسقِمهُ، وَ شَدِّدِ البَلاءَ عَلَيهِ، فَإِذا بَرِئَ مِن شَيءٍ فَابتَلِهِ لِما هُوَ أشَدُّ مِنهُ وَ قَوِّ عَلَيهِ حَتّیٰ يَذكُرَني؛ فَإِنّي أشتَهي أن أسمَعَ دُعاءَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص۲۶ ح۴۴ و راجع مشكاة الأنوار: ص۵۰۴ ح۱۶۸۸ و المعجم الكبير: ج۸ ص۱۶۶ ح۷۶۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سوى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد و به وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «او را بيمار کن و بلا را بر او سخت گردان و اگر از مرضى بهبود يافت، به سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن گرفتارش ساز و او را در فشار قرار ده تا [همواره] مرا ياد کند؛ چرا که ميل دارم دعاى او را بشنوم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ فيما أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام: يا موسَى بنَ عِمرانَ، ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِن عَبدِيَ المُؤمِنِ؛ فَإِنّي إِنَّما أبتَليهِ لِما هُوَ خَيرٌ لَهُ، وَ أُعافيهِ لِما هُوَ خَيرٌ لَهُ، وَ أزوي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَویٰ الشيء یَزویه: نَحّاه (لسان العرب: ج۱۴ ص۳۶۳ «زوی»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ ما هُوَ شَرٌّ لَهُ لِما هُوَ خَيرٌ لَهُ، وَ أَنَا أعلَمُ بِما يَصلَحُ عَلَيهِ عَبدي؛ فَليَصبِر عَلیٰ بَلائي، وَ ليَشكُر نَعمائي، وَ لْيَرضَ بِقَضائي، أكتُبهُ فِي الصِّدّيقينَ عِندي إِذا عمِلَ بِرِضائي وَ أطاعَ أمري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۱ ح۷ عن داوود بن فرقد، الأمالي للمفيد: ص۹۳ ح۲ نحوه، التوحيد: ص۴۰۵ ح۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۳۵ ح۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله چيزهايى که خداى عز وجل به موسى بن عمران علیه السلام وحى فرمود، اين بود: «&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى بن عمران! من هيچ مخلوقى نيافريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که نزد من محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از بندۀ مؤمنم باشد. او را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم؛ چون خير او در آن است، و عافيتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم؛ چون خير او در آن است. آنچه برايش شر است، از او دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم براى رسيدن آنچه برايش خير است. من بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که چه چيزى به صلاح بندۀ من است. بنا بر اين، بايد بر بلاى من شکيبا باشد، و بر لطف و نعمت من سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، و از قضايم خشنود، تا او را در شمار راستينان در نزد خودم بنويسم، البتّه اگر طبق پسند من عمل کند و از فرمانم اطاعت نمايد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً ابتَلاهُ وَ تَعَهَّدَهُ بِالبَلاءِ كَما يَتَعَهَّدُ المَريضَ أهلُهُ بِالطُّرَفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطُّرَف: هو ما يُستَطرَف؛ أي يُستَملَح (المصباح المنير: ص۳۷۱ «طرف») و المراد هنا ما یُستملَح من الطعام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَكَّلَ بِهِ مَلَكَينِ فَقالَ لَهُما: أسقِما بَدَنَهُ، و ضَيِّقا مَعيشَتَهُ، وَ عَوِّقا عَلَيهِ مَطلَبَهُ حَتّیٰ يَدعُوَني؛ فَإِنّي أُحِبُّ صَوتَهُ. فَإِذا دَعا، قالَ: اُكتُبا لِعَبدي ثَوابَ ما سَأَلَني فَضاعِفاهُ لَهُ، حَتّیٰ يَأتِيَني وَ ما عِندي خَيرٌ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إِذا أبغَضَ عَبداً وَكَّلَ بِهِ مَلَكَينِ فَقالَ: أصِحّا بَدَنَهُ، وَ وَسِّعا عَلَيهِ في رِزقِهِ، وَ سَهِّلا لَهُ مَطلَبَهُ، وَ أنسِياهُ ذِكري؛ فَإِنّي أُبغِضُ صَوتَهُ، حَتّیٰ يَأتِيَني وَ ما عِندي شَيءٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «شَرٌّ» بدل «شَيءٌ»، و لکلّ منهما وجه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص۵۵ ح۱۱۱ عن سفيان بن السمط، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۷۱ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، با بلا و گرفتارى، به او عنايت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، همچنان که کسانِ مريض با دادن نوبرى به او، به او توجّه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، و دو فرشته بر وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد و به آن دو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بدنش را بيمار کنيد و معيشتش را تنگ سازيد و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به عقب بیندازید تا مرا بخواند؛ زيرا صدايش را دوست دارم» و هر گاه دعا کند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «براى بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ثواب آنچه را از من درخواست کرد، بنويسيد و دو چندانش کنيد تا نزد من آيد و آنچه نزد من است، براى او بهتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بيزار باشد، دو فرشته بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بدنش را سالم بداريد و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را گشايش دهيد و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را سهولت بخشيد و کارى کنيد که ياد مرا فراموش کند؛ زيرا صداى او را خوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم، تا آن گاه که نزد من آيد و البتّه بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نزد من نخواهد داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علامات-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲: عَلاماتٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَلاَ إِنَّ أَوْلِيَاءَ ٱللهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بدانيد که دوستان خدا را هراسى نيست و اندوهگين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً نَصَبَ في قَلبِهِ نائِحَةً مِنَ الخَوفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، مويه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى از ترس [خدا] را در قلبش قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً نَصَبَ في قَلبِهِ نائِحَةً مِنَ الحُزنِ؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّ كُلَّ قَلبٍ حَزينٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۱۵۵، أعلام الدين: ص۲۷۶، إرشاد القلوب: ص۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، مويه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى از اندوه [امور اُخروى] را در دلش قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ زيرا خداوند، هر دلِ اندوهگين را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً نَكَتَ في قَلبِهِ نُكتَةً بَيضاءَ، وَ فَتَحَ مَسامِعَ قَلبِهِ، وَ وَكَّلَ بِهِ مَلَكاً يُسَدِّدُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۱۳۵، الكافي: ج۲ص۲۱۴ح۷، التوحيد: ص۴۱۵ ح۱۴ كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام و فيهما «إنّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أراد بعبد خيراً» بدل «إذا أحبّ اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۱۱ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، نقطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سپيد در دلش پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دلش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد و فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد تا بر راه راست، استوارش بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ إِذا أَحَبَّ عَبداً جَعَلَ رِزقَهُ كَفافاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۳ ص۳۹۰ ح۷۰۸۹ نقلاً عن أبي الشيخ عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به اندازۀ کفایت قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الأَخلاقُ مَنائِحُ مِنَ اللهِ عزّ وجلّ؛ فَإِذا أَحَبَّ عَبداً مَنَحَهُ خُلُقاً حَسَناً، وَ إِذا أبغَضَ عَبداً مَنَحَهُ خُلُقاً سَيِّئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۲۵، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۹۴ ح۶۴؛ كنز العمّال: ج۳ ص۱۵ ح۵۲۱۶ نقلاً عن العسكري في الأمثال عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بخشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند عز وجل هستند. از اين رو، هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، به او خويى خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن بدارد، به او خويى بد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منیة المرید: قالَ [رَسولُ اللهِ] صلّی اللّه عليه وآله مُخبِراً عن جَبرَئيلَ عليه السلام عَنِ اللهِ عزّ وجلّ أنَّهُ قالَ: الإِخلاصُ سِرٌّ مِن أسرارِي، اِستَودَعتُهُ قَلبَ مَن أحبَبتُ مِن عِبادي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۱۳۳، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴۹ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منیة المرید: [پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله] به نقل از جبرئيل، از خداوند عز وجل خبر داد که: «اخلاص، رازى از رازهاى من است که آن را به دل آن بندگانم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم که دوستشان دارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أكرَمَ وَلِيَّهُ وَ أَحَبَّهُ، أكرَمَهُ بِما لا عَينٌ رَأَت وَ لا أُذُنٌ سَمِعَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۵۶۰ ح۱ عن عمرو بن هارون&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، روضة الواعظین: ج۱ ص۳۳۴ ح۳۴۲ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۱۰۳ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، هنگامی که ولیّش را گرامی بدارد و دوست بگیرد، چیزهایی را به وی کرامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ألهَمَهُ الصِّدقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۱ ح۴۱۰۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۲۹۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، صداقت (راستی) را به او الهام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً زَيَّنَهُ بِالسَّكينَةِ وَ الحِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۱ ح۴۰۹۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۲۹۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را به آرامش و بردبارى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً حَبَّبَ إِلَيهِ الأَمانَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۴۰ح ۴۰۷۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۵ ح۳۰۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، امانتدارى را در نظرش محبوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ألهَمَهُ رُشدَهُ وَ وَفَّقَهُ لِطاعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۹۵ ح۴۱۷۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۷ ح۳۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، رشد و کمال او را به وى الهام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به او توفيق طاعت خويش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً وَعَظَهُ بِالعِبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۲۸ ح۴۰۳۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۴ ح۳۰۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را با عبرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً رَزَقَهُ قَلباً سَليماً وَ خُلُقاً قَويماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۷ح ۴۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، دلى سالم و خُلقى نيک و درست روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: السَّخاءُ وَ الشَّجاعَةُ غَرائِزُ شَريفَةٌ، يَضَعُهَا اللهُ سُبحانَهُ فيمَن أَحَبَّهُ وَ امتَحَنَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۶ ح۱۸۲۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۴ ح۱۴۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سخاوت و شجاعت، خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى والايى هستند که خداوند سبحان آنها را در وجود هر کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد که دوستش داشته و او را آزموده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً أدخَلَهُ الجَنَّةَ وَ رَضِيَ عَنهُ بِاليَسيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۶ ح۴، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۷ كلاهما عن أبي بصير عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۵۵ ح۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، او را به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و به عمل اندک او رضايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اِجتَهَدتُ فِي العِبادَةِ وَ أَنَا شابٌّ، فَقالَ لي أبي: يا بُنَيَّ، دونَ ما أراكَ تَصنَعُ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً رَضِيَ عَنهُ بِاليَسيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۷ ح۵ عن حفص بن البختري، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۷، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: زمانى که جوان بودم، در عبادت سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشيدم. پدرم به من فرمود: «فرزندم! کمتر از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، عبادت کن؛ زيرا خداوند عز وجل اگر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، به عبادت اندک او خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً فَعَمِلَ عَمَلاً قَليلاً، جَزاهُ بِالقَليلِ الكَثيرَ، وَ لَم يَتَعاظَمهُ أَن يَجزِيَ بِالقَليلِ الكَثيرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۶ ح۳ عن حنان بن سدير، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد و او اندک کار نيکى انجام دهد، در برابر آن اندک، به او پاداشِ بسيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دادن پاداش بسيار در برابر کارِ اندک، بر او سنگين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً ألهَمَهُ العَمَلَ بثَمانِ خِصالٍ: غَضِّ البَصَرِ عَنِ المَحارِمِ، وَ الخَوفِ مِنَ اللهِ جَلَّ ذِكرُهُ، وَ الحَياءِ، وَ الحلفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، و الظاهر أنّ الصواب: «الحلم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الصَّبرِ، وَ الأَمانَةِ، وَ الصِّدقِ، وَ السَّخاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر(المكتبة المرتضویة): ص۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، عمل به هشت صفت را به او الهام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: چشمْ فرو پوشيدن از گناهان، ترس از خداوند عز وجل، شرم، بردبارى، شکيبايى، امانتدارى، راستى و بخشندگى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ مِمّا أَوحَى اللهُ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام وَ أنزَلَ عَلَيهِ فِي التَّوراةِ: إِنّي أَنَا اللهُ لا إلٰهَ إلّا أَنَا، خَلَقتُ الخَلقَ، وَ خَلَقتُ الخَيرَ وَ أجرَيتُهُ عَلیٰ يَدَي مَن أُحِبُّ، فَطوبیٰ لِمَن أجرَيتُهُ عَلیٰ يَدَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۱۵۴ ح۱ عن معاوية بن وهب، المحاسن: ج۱ ص۴۴۰ ح۱۰۱۸، بحار الأنوار: ج۵ ص۱۶۰ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله چيزهايى که خداوند عز وجل به موسى وحى فرمود و در تورات بر او نازل کرد[، اين بود]: «همانا من خدايم و معبودى جز من نيست. مردم را آفريدم و خير را آفريدم و آن را به وسيلۀ کسى که دوست دارم، جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم. پس، خوشا به حال کسى که آن را با دستان او، به اجرا در آورم!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الفَقرُ مَخزونٌ عِندَ اللهِ كَالشَّهادَةِ، وَ لا يُعطيهِما إلّا مَن أَحَبَّ مِن عِبادِهِ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۵۰۴ ح۱۶۸۷، جامع الأخبار: ص۳۰۶ ح۸۳۸، التمحيص: ص۵۱ ح۹۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۵۲ ح۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: فقر، همچون شهادت، در خزانۀ خداوند است و آن را جز به بندگان مؤمنى که دوستشان دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً ألهَمَهُ الطّاعَةَ، وَ ألزَمَهُ القَناعَةَ، وَ فَقَّهَهُ فِي الدّينِ، وَ قَوّاهُ بِاليَقينِ؛ فَاكتَفیٰ بِالكَفافِ، وَ اكتَسیٰ بِالعَفافِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً حَبَّبَ إِلَيهِ المالَ، وَ بَسَطَ لَهُ الآمالَ، وَ ألهَمَهُ دُنياهُ، وَ وَكَلَهُ إِلیٰ هَواهُ؛ فَرَكِبَ العِنادَ، وَ بَسَطَ الفَسادَ، و ظَلَمَ العِبادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۷۸، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۶ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه خداوند متعال بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، طاعت خود را به او الهام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، قناعت را پيشۀ او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، در دين فقيه و آگاهش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و جانش را با يقين، نيرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد. پس او به کفاف زندگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، بسنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و جامۀ عفّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن دارد، مال را محبوب او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، آرزوهايش را دراز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، دنيا را به دلش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد و او را به خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نفْسش وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد. پس او بر مرکب ستيز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشيند و بساط فساد را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسترد و بر بندگان ستم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً عَصَمَهُ، وَ جَعَلَ غَناهُ في نَفسِهِ، وَ جَعَلَ ثَوابَهُ بَينَ عَينَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص۳۵ ح۷۲، أعلام الدين: ص۴۳۸ و فيه «عظّمه» بدل «عصمه» و «نوره» بدل «ثوابه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند، هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را از گناهان، حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در جانش قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و پاداشش را برابر چشمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ أدَّبَ نَبِيَّهُ عَلیٰ مَحَبَّتِهِ، فَقالَ: (وَ إِنَّكَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القلم: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وَ قالَ عزّ وجلّ: (مَن يُطِعِ ٱلرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ ٱللهَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۲۶۵ ح۱ عن أبي إسحاق النحوي، فضائل الشيعة: ص۷۰ ح۳۰، المحاسن: ج۱ ص۲۶۳ ح۵۰۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۹۵ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل پيامبرش را بر محبّت خود پرورش داد و فرمود: (و به راستى که تو داراى خويى بزرگ هستى)... و فرمود: (هر که از پيامبر اطاعت کند، از خدا اطاعت کرده است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-آثار-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِع: آثارُ مَحَبَّةِ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آثار خدادوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استجابة-الدعوات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱: اِستِجابَةُ الدَّعَواتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: استجابت دعاها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ: مَن أهانَ لي وَلِيّاً فَقَد أرصَدَ لِمُحارَبَتي. وَ ما تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبدٌ بِشَيءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افتَرَضتُ عَلَيهِ، وَ إِنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنّافِلَةِ حَتّیٰ أُحِبَّهُ، فَإِذا أحبَبتُهُ كُنتُ سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ لِسانَهُ الَّذي يَنطِقُ بِهِ، وَ يَدَهُ الَّتي يَبطِشُ بِها، إن دَعاني أجَبتُهُ، وَ إن سَأَلَني أعطَيتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۵۲ ح۷ عن حمّاد بن بشير عن الإمام الصادق عليه السلام، التوحيد: ص۳۹۹ ح۱، علل الشرائع: ص۱۲ ح۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۲ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل فرمود: «هر کس به دوستى از [دوستان] من اهانت کند، براى جنگ با من در کمين نشسته است. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين وسيلۀ تقرّب بنده به من، فریضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی است که بر او واجب کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و همانا با نافله [نيز] به من نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن جا که دوستدار او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و چون دوستش بدارم، آن گاه گوش او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن بشنود و چشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن ببيند و زبان او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن سخن بگويد و دست او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن فرو کوبد. اگر مرا بخوانَد، پاسخش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و اگر از من خواهشى کند، به او عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ قالَ: مَن عادیٰ لي وَلِيّاً فَقَد آذَنتُهُ بِالحَربِ. وَ ما تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبدي بِشَيءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افتَرَضتُ عَلَيهِ، وَ ما يَزالُ عَبدي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوافِلِ حَتّیٰ أُحِبَّهُ، فَإِذا أحبَبتُهُ كُنتُ سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ يَدَهُ الَّتي يَبطِشُ بِها، وَ رِجلَهُ الَّتي يَمشي بِها، وَ إن سَأَلَني لَأُعطِيَنَّهُ، وَ لَئِنِ استَعاذَني لَأُعيذَنَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۳۸۵ ح۶۱۳۷ عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۱۱۲ ح۲۶۲۵۳ نحوه، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۳۷۰ ح۲۰۹۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداى متعال فرمود: «هر کس با دوستى از [دوستان] من دشمنى ورزد، به او اعلان جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين وسيلۀ تقرّب بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به من، فریضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی است که بر او واجب ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به واسطۀ نافله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پيوسته به من نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا جايى که دوستدارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، و چون او را دوست بدارم، گوش او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن بشنود و چشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن ببيند و دست او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن در هم کوبد و پاى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن راه برود، و اگر از من درخواستى کند، به او عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و اگر از من پناه جويد، او را پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: ما يَزالُ عَبدي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوافِلِ حَتّیٰ أُحِبَّهُ؛ فَأَكونَ أَنَا سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ لِسانَهُ الَّذي يَنطِقُ بِهِ، وَ قَلبَهُ الَّذي يَعقِلُ بِهِ، فَإِذا دَعا أجَبتُهُ، وَ إِذا سَأَلَني أعطَيتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۸ ص۲۰۶ ح۷۸۳۳ عن أبي أُمامة و ص۲۲۲ ح۷۸۸۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام پيوسته به واسطۀ نافله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به من نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن جا که محبوب من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. در اين صورت، گوش شنواى او، و چشم بيناى او، و زبان گوياى او و ضمیر هوشیار او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم. پس، هر گاه مرا بخواند، پاسخش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و هر گاه از من خواهشى کند، عطايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: رُوِيَ أنَّهُ استَسقیٰ عُبّادُ البَصرَةِ؛ مِثلُ أيّوبَ السِّجِستانِيِّ، وَ صالِحٍ المَزَّيَّ، وَ عُتبَةَ العَلّامِ، وَ حَبيبٍ الفارِسِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بین أیدینا: «القادسيّ»، و الصواب ما أثبتناه کما في المصادر الاُخریٰ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ مالِكِ بنِ دينارٍ، وَ أبي صالِحٍ الأَعمیٰ، وَ جَعفَرِ بنِ سُلَيمانَ، وَ ثابِتٍ البَنانِيِّ، وَ رابِعَةَ، وَ سُعدانَةَ، وَ انصَرَفوا خائِبينَ، فَإِذا هُم بِفَتىً قَد أقبَلَ وَ قَد أكرَبَتهُ أحزانُهُ وَ أقلَقَتهُ أشجانُهُ، فَطافَ بِالكَعبَةِ أشواطاً، ثُمَّ أقبَلَ عَلَينا وَ سَمّانا واحِداً واحِداً، فَقُلنا: لَبَّيكَ يا شابُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أ ما فيكُم أحَدٌ يُجيبُهُ الرَّحمانُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلنا: يا فَتیٰ، عَلَينَا الدُّعاءُ وَ عَلَيهِ الإِجابَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُبعُدوا عَنِ الكَعبَةِ؛ فَلَو کانَ فيكُم أحَدٌ يُجيبُهُ الرَّحمانُ لَأَجابَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى الكَعبَةَ فَخَرَّ ساجِداً، فَسَمِعتُهُ يَقولُ في سُجودِهِ: «سَيِّدي، بِحُبِّكَ لي إلّا أسقَيتَهُمُ الغَيثَ»، فَمَا استَتَمَّ الكَلامَ حَتّیٰ أتاهُمُ الغَيثُ كَأَفواهِ القِرَبِ! ثُمَّ وَلّیٰ عَنّا قائِلاً:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَرَفَ الرَّبَّ فَلَم تُغنِهِ مَعرِفَةُ الرَّبِّ فَهٰذا شَقِيّ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما ضَرَّ فِي الطّاعَةِ ما نالَهُ في طاعَةِ اللهِ وَ ماذا لَقِي&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يَصنَعُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبدُ بِعِزِّ الغِنیٰ وَ العِزُّ كُـلُّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِزِّ لِلمُتَّقي&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُئِلَ عَنهُ، فَقالوا: هٰذا زَينُ العابِدينَ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۱۴۰، الاحتجاج: ج۲ ص۱۴۹ ح۱۸۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۵۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: گزارش شده که عابدان بصره، مانند: ايّوب سِجِستانى، صالح مَزّى، عُتبۀ عَلّام، حبيب فارسى، مالک بن دينار، ابو صالح اعمىٰ، جعفر بن سليمان، ثابت بَنانى، رابعه و سُعدانه، از خداوند متعال براى آمدن باران [در کنار کعبه] دعا کردند؛ ولى دست خالى باز گشتند. در اين هنگام، جوانى را ديدند که رو آورد، در حالی که اندوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش او را غمگین ساخته و غم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش او را بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار کرده بود. چند دور، گِرد خانۀ خدا طواف کرد. آن گاه به سوى ما آمد و ما را يک به يک نام برد و ما پاسخش گفتيم که: سلام، ای جوان!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه گفت: «در ميان شما کسى نيست که خداوند رحمان، او را پاسخ دهد؟ [و او را دوست داشته باشد؟]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: ای جوان! از ما دعاست و اجابت، از اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «از کعبه دور شويد. اگر در ميان شما کسى بود که خداوند رحمان، او را اجابت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد [و او را دوست داشت]، حتماً دعاى او را اجابت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خود، نزديک کعبه شد و به سجده افتاد و شنيدم که در سجده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «آقاى من! تو را به دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات با من، سوگند که بر آنان، باران نازل کنى». هنوز سخنش تمام نشده بود که باران شديدى نازل شد، گويا دهانۀ مشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باز شده است. سپس از نزد ما رفت، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که خدا را بشناسد و شناخت پروردگار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نکند، او بدبخت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در مسير اطاعت خداوند به بنده رسد /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به وى زيان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده با عزّت توانگرى چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال آن که تمام عزّت، از آنِ پارساست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: اين جوان کيست؟ گفتند: این، زين العابدين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لقاء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲: لِقاءُ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دیدار خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِذا کانَ الغالِبُ عَلیٰ عَبدِي الاِشتِغالَ بي، جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري، فَإِذا جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ، فَإِذا عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ رَفَعتُ الحِجابَ فيما بَيني وَ بَينَهُ، وَ صِرتُ مَعالِماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَعْلَم: الأثر يستدلّ به على الطريق (الصحاح: ج۵ ص۱۹۹۱ «علم»). و الصواب: مَعالِمَ؛ لأنّها ممنوعة من الصرف، و الظاهر أنّه تصحیف.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ عَينَيهِ، لا يَسهو إِذا سَهَا النّاسُ؛ أُولٰئِكَ كَلامُهُم كَلامُ الأَنبياءِ، أُولٰئِكَ الأَبطالُ حَقّاً، أُولٰئِكَ الَّذينَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً وَ عَذاباً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ ذٰلِكَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۶ ص۱۶۵ الرقم ۳۶۴ عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «هر گاه غالب حالات بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، پرداختن به من باشد، خوشی و لذّت او را در یاد کردنش از من قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، و هر گاه خوشی و لذّتش را در یادم قرار دهم، او عاشق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من، عاشق او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، و هر گاه او عاشق من شود و من عاشق او شوم، پردۀ میان خودم و او را کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی فراچشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، به طوری که هر گاه مردم دچار غفلت و فراموشی شوند، او دچار غفلت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [و همواره به یاد من است]. این گونه بندگان، سخنشان، سخن پیامبران است. اینان، پهلوانان حقیقی هستند. اینان، کسانی هستند که هر گاه بخواهم زمینیان را کیفر و عذاب کنم، به یاد آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و کیفر و عذاب را از مردمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ عزّ وجلّ ٰ:... يا أحمَدُ، هَل تَدري أيُّ عَيشٍ أهنیٰ، وَ أيُّ حَياةٍ أبقیٰ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّٰهُمَّ لا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أمَّا العَيشُ الهَنيءُ فَهُوَ الَّذي لا يَفتُرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَترَة: الضُّعف. فَتَرَ الشيء یفتُرُ فُتوراً: ضَعُفَ (اُنظر: لسان العرب: ج۵ ص۴۳ «فتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحِبُهُ عَن ذِكري، وَ لا يَنسیٰ نِعمَتي، وَ لا يَجهَلُ حَقّي، يَطلُبُ رِضايَ لَيلَهُ وَ نَهارَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أمَّا الحَياةُ الباقِيَةُ فَهِيَ الَّتي يَعمَلُ لِنَفسِهِ حَتّیٰ تَهونَ عَلَيهِ الدُّنيا وَ تَصغُرَ في عَينَيهِ، وَ تَعظُمَ الآخِرَةُ عِندَهُ، وَ يُؤثِرَ هَوايَ عَلیٰ هَواهُ، وَ يَبتَغيَ مَرضاتي، وَ يُعَظِّمَ حَقَّ عَظَمَتي، وَ يَذكُرَ عِلمي بِهِ، وَ يُراقِبَني بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ عِندَ كُلِّ سَيِّئَةٍ وَ مَعصِيَةٍ، وَ يَنفِيَ قَلبَهُ عَن كُلِّ ما أكرَهُ، وَ يُبغِضَ الشَّيطانَ وَ وَساوِسَهُ، لا يَجعَلُ لِإِبليسَ عَلیٰ قَلبِهِ سُلطاناً وَ سَبيلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ أسكَنتُ في قَلبِهِ حُبّاً حَتّیٰ أجعَلَ قَلبَهُ لي، وَ فَراغَهُ وَ اشتِغالَهُ وَ هَمَّهُ وَ حَديثَهُ مِنَ النِّعمَةِ الَّتي أنعَمتُ بِها عَلیٰ أَهلِ مَحَبَّتي مِن خَلقي، وَ أفتَحَ عَينَ قَلبِهِ وَ سَمعِهِ؛ حَتّیٰ يَسمَعَ بِقَلبِهِ وَ يَنظُرَ بِقَلبِهِ إِلیٰ جَلالي وَ عَظَمَتي، وَ أُضَيِّقَ عَلَيهِ الدُّنيا، وَ أُبَغِّضَ إِلَيهِ ما فيها مِنَ اللَّذّاتِ، وَ أُحَذِّرَهُ مِنَ الدُّنيا وَ ما فيها كَما يُحَذِّرُ الرّاعي غَنَمَهُ مِن مَراتِعِ الهَلَكَةِ. فَإِذا کانَ هٰكَذا يَفِرُّ مِنَ النّاسِ فِراراً، وَ يُنقَلُ مِن دارِ الفَناءِ إِلیٰ دارِ البَقاءِ، وَ مِن دارِ الشَّيطانِ إِلیٰ دارِ الرَّحمانِ. يا أحمَدُ، لَأُزَیِّنَنَّهُ بِالهَيبَةِ وَ العَظَمَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهٰذا هُوَ العَيشُ الهَنيءُ وَ الحَياةُ الباقِيَةُ، وَ هٰذا مَقامُ الرّاضينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَن عَمِلَ بِرِضائي أُلزِمُهُ ثَلاثَ خِصالٍ: أُعَرِّفُهُ شُكراً لا يُخالِطُهُ الجَهلُ، و ذِكراً لا يُخالِطُهُ النِّسيانُ، وَ مَحَبَّةً لا يُؤثِرُ عَلیٰ مَحَبَّتي مَحَبَّةَ المَخلوقينَ. فَإِذا أَحَبَّني أحبَبتُهُ، وَ أفتَحُ عَينَ قَلبِهِ إِلیٰ جَلالي، فَلا أُخفي عَلَيهِ خاصَّةَ خَلقي، فَأُناجيهِ في ظُلَمِ اللَّيلِ وَ نورِ النَّهارِ، حَتّیٰ يَنقَطِعَ حَديثُهُ مِنَ المَخلوقينَ وَ مُجالَسَتُهُ مَعَهُم، وَ أُسمِعُهُ كَلامي وَ كَلامَ مَلائِكَتي، وَ أُعَرِّفُهُ السِّرَّ الَّذي سَتَرتُهُ عَن خَلقي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۲۰۴، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۸ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در یادکرد حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند عز وجل فرمود: «... اى احمد! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى کدام عيش، گواراتر و کدام زندگى، پايدارتر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بار خدایا! نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عيش گوارا، آن است که دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، از يادم خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نعمتم را فراموش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، حقّم را ناديده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و در شب و روزش، جوياى خشنودى من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زندگى پايدار، آن است که دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، چنان براى خود عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که دنيا بر او خوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در چشمانش کوچک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و آخرت، نزدش بزرگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بر خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مقدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و جوياى خشنودى من است. حقّ بزرگىِ مرا به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، آگاهىِ مرا از خودش، به ياد دارد و در شب و روز و در کنار هر زشتى و گناهى، مرا مراقب خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و قلبش را از هر آنچه ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد. شيطان و وسوسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و براى شيطان، بر قلبش سلطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و راهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون چنين کند، در قلبش محبّتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم، تا آن جا که قلبش را از آنِ خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و فراغت و اشتغال و انديشه و سخنش را از نعمتى که به دوستانم در ميان خلق بخشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، ويژۀ خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم و چشم و گوش و قلبش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايم تا آن که با قلبش بشنود و با قلبش به جلال و عظمتم بنگرد. دنيا را بر او تنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را منفور او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم و همان گونه که شبان، گوسفندانش را از چراگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هلاکت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار بر حذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، او را از دنيا و آنچه در آن است، بر حذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم. پس چون چنين شود، سخت از مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد و از سراى ناپايدار، به سراى پايدار و از سراى شيطان، به سراى رحمان منتقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! او را با هيبت و عظمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين است عيش گوارا و زندگى پايدار، و اين است مقام خشنودان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کس بر طبق خشنودى من رفتار کند، سه صفت را همراه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم: به او شکرى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم که جهل با آن در نياميزد، و يادى که فراموشى با آن آميخته نگردد، و محبّتى که با وجود آن، محبّت آفريدگان را بر محبّت من مقدّم ندارد. پس چون مرا دوست بدارد، دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و چشم دلش را به سوى عظمت خودم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايم و خاصّانِ خلقم را از او پنهان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و در تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شب و روشنايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روز، با او رازگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم تا آن که از سخن گفتن با آفريدگان و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با آنان ببُرد، و سخن خود و سخن فرشتگانم را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوانَم و رازى را که از خلقم پنهان داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللهَ أوحیٰ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام: مَن أَحَبَّ حَبيباً أنِسَ بِهِ، وَ مَن أنِسَ بِحَبيبٍ صَدَّقَ قَولَهُ وَ رَضِيَ فِعلَهُ، وَ مَن وَثَقَ بِحَبيبٍ اعتَمَدَ عَلَيهِ، وَ مَنِ اشتاقَ إِلیٰ حَبيبٍ جَدَّ فِي السَّيرِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا موسیٰ، ذِكري لِلذّاكِرينَ، وَ زِيارَتي لِلمُشتاقينَ، وَ جَنَّتي لِلمُطيعينَ، وَ أَنَا خاصَّةً لِلمُحِبّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۰۰، عُدّة الداعي: ص۲۳۷، أعلام الدين: ص۲۷۹ كلاهما نحوه و فيهما «أوحَى اللّٰهُ إلىٰ داوودَ عليه السلام»، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۲ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند به موسى علیه السلام وحى کرد: «هر که محبوبى را دوست بدارد، با او همدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر که با محبوبى همدم گشت، سخنش را تصديق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از کردارش خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر که به محبوبى اطمينان کند، به او اعتماد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد و هر که مشتاق محبوبى شود، در رفتن به سويش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى! يادم از آنِ يادآوران، ديدارم از آنِ شيفتگان، و بهشتم از آنِ فرمانبران است و من، ويژۀ دوستدارانم هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن إبراهيم بن أدهم: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أوحیٰ إِلیٰ يَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام: يا يَحيیٰ، إِنّي قَضَيتُ عَلیٰ نَفسي أَن لا يُحِبَّني عَبدٌ مِن عِبادي أعلَمُ ذٰلِكَ مِنهُ إلّا كُنتُ سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ لِسانَهُ الَّذي يَتَكَلَّمُ بِهِ، وَ قَلبَهُ الَّذي يَفهَمُ بِهِ. فَإِذا کانَ ذٰلِكَ كَذٰلِكَ بَغَّضتُ إِلَيهِ الاِشتِغالَ بِغَيري، وَ أدَمتُ فِكرَتَهُ، وَ أسهَرتُ لَيلَهُ، وَ أظمَأتُ نَهارَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا يَحيیٰ، أَنَا جَليسُ قَلبِهِ، و غايَةُ أُمنِيَّتِهِ وَ أمَلِهِ، أهَبُ لَهُ كُلَّ يَومٍ وَ ساعَةٍ فَيَتَقَرَّبُ مِنّي وَ أتَقَرَّبُ مِنهُ؛ أسمَعُ كَلامَهُ، وَ أُجيبُ تَضَرُّعَهُ. فَوَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأَبعَثَنَّهُ مَبعَثاً يَغبِطُهُ بِهِ النَّبِيّونَ وَ المُرسَلونَ، ثُمَّ آمُرُ مُنادِياً يُنادي: هٰذا فُلانُ بنُ فُلانٍ، وَلِيُّ اللهِ وَ صَفِيُّهُ وَ خِيَرَتُهُ مِن خَلقِهِ، دَعاهُ إِلیٰ زِيارَتِهِ؛ لِيَشفِيَ صَدرَهُ مِنَ النَّظَرِ إِلیٰ وَجهِهِ الكَريمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۱۰ ص۸۲ الرقم۴۷۳، تاریخ دمشق: ج۶۴ ص۲۰۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء - به نقل از ابراهيم بن ادهم -: خداوند متعال به يحيى بن زکريّا علیه السلام وحى کرد: «اى يحيى! با خود عهد بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگانم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا دوست بدارد و اين حالت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را از او بدانم و ببينم، گوش شنوايش، چشم بينايش، زبان گويايش و ذهن (ضمیرِ) هوشیارش شوم. پس چون چنين شود، پرداختن به جز خودم را منفورِ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم، فکرش را دوام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم و شبش را به شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى و روزش را به روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى خواهم گذرانْد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يحيى! من هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين قلبش و نهايت اميد و آرزويش هستم و هر روز و هر ساعت به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم. پس به من نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من به او نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، سخنش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم و زارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. به عزّت و عظمتم سوگند که او را منزلتى خواهم داد که پيامبران و رسولان، به سبب آن بر او رشک خواهند برد. سپس به مُنادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که ندا کند: «اين، فلانى پسر فلانى، ولىّ و دوست صميمى خداست و برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از ميان خلقش. خداوند، او را به زيارت خود خوانده است تا سوز درونش را با ديدار رخسار بزرگوار خويش شفا بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، مَن عَرَفَني ذَكَرَني، وَ مَن ذَكَرَني قَصَدَني، وَ مَن قَصَدَني طَلَبَني، وَ مَن طَلَبَني وَجَدَني، وَ مَن وَجَدَني حَفِظَني، وَ مَن حَفِظَني لا يَختارُ عَلَيَّ غَيري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة للعاملي: ص۳۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى کرد: «اى داوود! هر که مرا شناخت، مرا ياد کرد و هر که مرا ياد کرد، مرا قصد کرد و هر که مرا قصد کرد، به جستجوى من برخاست و هر که به جستجوى من برخاست، مرا يافت و هر که مرا يافت، مرا نگه داشت و هر که مرا نگه داشت، هيچ کس را بر نخواهد گزيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: في أَخبارِ داوودَ عليه السلام: إِنَّ اللهَ تعالىٰ أوحیٰ إِلَيهِ: يا داوودُ، إِلیٰ كَم تَذكُرُ الجَنَّةَ وَ لا تَسأَلُنِي الشَّوقَ إِلَيَّ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، مَنِ المُشتاقونَ إِلَيكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّ المُشتاقينَ إِلَيَّ الَّذينَ صَفَّيتُهُم مِن كُلِّ كَدَرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَدَر: نقیض الصَّفاء (لسان العرب: ج۵ ص۱۳۴ «كدر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ نَبَّهتُهُم بِالحَذَرِ، وَ خَرَقتُ مِن قُلوبِهِم إِلَيَّ خَرقاً يَنظُرونَ إِلَيَّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، إِنّي خَلَقتُ قُلوبَ المُشتاقينَ مِن رِضواني، وَ نَعَّمتُها بِنورِ وَجهي، فَاتَّخَذتُهُم لِنَفسي مُحَدَّثي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في جامع السعادات للنراقي (ج ۳ ص۱۰۳): «محَدَّثین».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ جَعَلتُ أبدانَهُم مَوضِعَ نَظَري إِلَى الأَرضِ، وَ قَطَعتُ مِن قُلوبِهِم طَريقاً يَنظُرونَ بِهِ إِلَيَّ، يَزدادونَ في كُلِّ يَومٍ شَوقاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۰؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: در اخبار داوود علیه السلام آمده است: خداوند متعال به او وحى کرد: «اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود! تا کِى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بهشت ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شوق به مرا درخواست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! مشتاقانت کيان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مشتاقانم، کسانى هستند که آنان را از هر غبار کدورتى پيراسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و با حذر و هوشیاری بیدارشان کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آنان، روزنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به سوی خودم گشوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که از آن به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! من دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مشتاقان را از رضوان (خشنودى) خود آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و با نور رخسارم پروريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنان را برای سخن گفتن با خودم برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و پيکرهايشان را جايگاه نگاهم به زمين ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان راهى به سوى خود گشوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که از آن به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند و هر روز، بر شوقشان افزوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: يَزورُ أهلُ الجَنَّةِ الرَّبَّ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- في كُلِّ يَومِ جُمُعَةٍ - و ذَكَرَ ما يُعطَونَ، قالَ: - ثُمَّ يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: اِكشِفُوا الحُجُبَ. فَيَكشِفوا حِجاباً، ثُمَّ حِجاباً؛ حَتّیٰ يَتَجَلّیٰ لَهُم- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- عَن وَجهِهِ، فَكَأَنَّهُم لَم يَرَوا نِعمَةً قَبلَ ذٰلِكَ، وَ هُوَ قَولُهُ تَعالیٰ: (وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۵۰۹ ح۴۶۱۴ نقلاً عن أبي القاسم اللالكائي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «بهشتيان، هر روز جمعه، با پروردگار متعال ديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند». سپس، آنچه را که به آنان عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، ياد کرد و افزود: «آن گاه، خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را برداريد. پس، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها يکى يکى برداشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، تا آن که خداوند متعال با رخسار بزرگوارش، چنان بر آنان تجلّى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که گويى پيش از آن، هيچ نعمتى را نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و همين است معناى سخن خداوند متعال: (و بيش از آن، نزد ماست)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: في أخبارِ داوودَ عليه السلام: قُل لِعِبادِيَ المُتَوَجِّهينَ إِلَيَّ بَمَحَبَّتي: ما ضَرَّكُم إذَا احتَجَبتُ عَن خَلقي، وَ رَفَعتُ الحِجابَ فيما بَيني وَ بَينَكُم حَتّیٰ تَنظُروا إِلَيَّ بِعُيونِ قُلوبِكُم؟! ما ضَرَّكُم ما زَوَيتُ عَنكُم مِنَ الدُّنيا، إذ بَسَطتُ ديني لَكُم؟! وَ ما ضَرَّكُم مَسخَطَةُ الخَلقِ إذَا التَمَستُم رِضائي؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۱؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: در اخبار داوود علیه السلام آمده است: «به بندگانم که با محبّتم به من روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بگو: اگر از خلقم پنهان شوم، چه زیانی به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، حال آن که پردۀ ميان خود و شما را برداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا با چشم دلتان به من بنگريد؟! اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که بساط دنيا را از برابر شما در هم پيچيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، چه زيانى به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، حال آن که دين خود را برايتان گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؟! و چون خشنودى مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوييد، ناخشنودى خلق به شما چه زیانی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه السلام - فِي مُناجاةِ المُحبّينَ -: إِلٰهي! مَن ذَا الَّذي ذاقَ حَلاوَةَ مَحَبَّتِكَ فَرامَ مِنكَ بَدَلاً! وَ مَن ذَا الَّذي أنِسَ بِقُربِكَ فَابتَغیٰ عَنكَ حِوَلاً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! فَاجعَلنا مِمَّنِ اصطَفَيتَهُ لِقُربِكَ وَ وَلايَتِكَ، وَ أخلَصتَهُ لِوُدِّكَ وَ مَحَبَّتِكَ، وَ شَوَّقتَهُ إِلیٰ لِقائِكَ، وَ رَضَّيتَهُ بِقَضائِكَ، وَ مَنَحتَهُ بِالنَّظَرِ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ حَبَوتَهُ بِرِضاكَ، وَ أعَذتَهُ مِن هَجرِكَ وَ قِلاكَ، وَ بَوَّأتَهُ مَقعَدَ الصِّدقِ في جِوارِكَ، وَ خَصَصتَهُ بِمَعرِفَتِكَ، وَ أهَّلتَهُ لِعِبادَتِكَ، وَ هَيَّمتَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هامَ في الأمرِ: تحیَّر فیه. و هو أیضاً الذاهب علی وجهِه عِشقاً (لسان العرب: ج۱۲ ص۶۲۶ «هیم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِإِرادَتِكَ، وَ اجتَبَيتَهُ لِمُشاهَدَتِكَ، وَ أخلَيتَ وَجهَهُ لَكَ، وَ فَرَّغتَ فُؤادَهُ لِحُبِّكَ، وَ رَغَّبتَهُ فيما عِندَكَ، وَ ألهَمتَهُ ذِكرَكَ، وَ أوزَعتَهُ شُكرَكَ، وَ شَغَلتَهُ بِطاعَتِكَ، وَ صَيَّرتَهُ مِن صالِحي بَرِيَّتِكَ، وَ اخْتَرتَهُ لِمُناجاتِكَ، وَ قَطَعتَ عَنهُ كُلَّ شَيءٍ يَقطَعُهُ عَنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ اجعَلنا مِمَّن دَأبُهُمُ الاِرتِياحُ إِلَيكَ وَ الحَنينُ، وَ دَهرُهُمُ الزَّفرَةُ وَ الأَنينُ، جِباهُهُم ساجِدَةٌ لِعَظَمَتِكَ، وَ عُيونُهُم ساهِرَةٌ في خِدمَتِكَ، وَ دُموعُهُم سائِلَةٌ مِن خَشيَتِكَ، وَ قُلوبُهُم مُتَعَلِّقَةٌ بِمَحَبَّتِكَ، وَ أفئِدَتُهُم مُنخَلِعَةٌ مِن مَهابَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَن أنوارُ قُدسِهِ لِأَبصارِ مُحِبّيهِ رائِقَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راقَ السراب: إذا لمع (النهایة: ج۲، ص۲۹۰ «ریق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ سُبُحاتُ وَجهِهِ لِقُلوبِ عارِفيهِ شائِقَةٌ، يا مُنیٰ قُلوبِ المُشتاقينَ، وَ يا غايَةَ آمالِ المُحِبّينَ، أَسأَلُكَ حُبَّكَ، وَ حُبَّ مَن يُحِبُّكَ، وَ حُبَّ كُلِّ عَمَلٍ يوصِلُني إِلیٰ قُربِكَ، وَ أَن تَجعَلَكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمّا سِواكَ، وَ أَن تَجعَلَ حُبّي إيّاكَ قائِداً إِلیٰ رِضوانِكَ، وَ شَوقي إِلَيكَ ذائِداً عَن عِصيانِكَ، وَ امْنُن بِالنَّظَرِ إِلَيكَ عَلَيَّ، وَ انظُر بِعَينِ الوُدِّ وَ العَطفِ إِلَيَّ، وَ لا تَصرِف عَنّي وَجهَكَ، وَ اجعَلني مِن أَهلِ الإِسعادِ وَ الحِظوَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُظوة و الحِظوة و الحِظَة: المكانة و المنزلة للرجل من ذي سلطان وَ نحوه، و قد حَظِي عنده یحظیٰ حظوَةً (لسان العرب: ج۱۴ ص۱۸۵ «حظا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَكَ، يا مُجيبُ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۴۸ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - «در مناجات مُحبّان» -: معبود من! چه کسی شیرینی محبّت تو را چشید و پس از آن، در پىِ جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزینی برایت بر آمد؟! و چه کسی با نزدیکی تو اُنس گرفت و پس از آن، خواستار جا به جایی از کنارت شد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! ما را از کسانی قرار ده که آنان را برای نزدیکی و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات برگزیدى، و برای محبّت و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات خالصشان ساختى، و به دیدارت مشتاقشان کردى، و به قضایت خشنودشان نمودى، و نگریستن به رخسارت را به آنان بخشیدى، و خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را به آنان عطا کردى، و از دوری و هجرانت ایمنشان ساختى، و در کنارت در جایگاهی راستین، جایشان دادى، و شناخت خودت را ویژۀ آنان ساختى، و آنان را اهلیّت عبادتت دادی و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باختۀ اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کردى و برای مشاهدۀ خودت برگزیدی و روی آنان را تنها به سوی خود گرداندی و دلشان را به دوستی خودت پرداختی (از اغیار زدودی) و آنان را خواستار آنچه نزدت هست، نمودى و یادت را به آنان الهام نمودى و شکرگزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را به آنان ارزانی داشتی و به فرمانبری از تو مشغول ساختى و آنان را از صالحانِ خَلقت قرار دادى و آنان را برای نیایشت برگزیدی و هر آنچه آنان را از تو بِبُرَد، از آنان بریدى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! ما را از کسانی قرار ده که عادتشان، شادابی و شوق به توست و روزگارشان در سوز و گداز و ناله[ی وصل] تو به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پیشانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برای عظمت تو به سجده در آمده، چشمانشان در خدمت به تو شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیدار مانده، اشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از هراس تو، ریزان است و قلب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان به محبّت تو پیوسته و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از هیبت و شُکوه تو، بر کنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای آن که روشنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های قدسش برای چشمان دوستدارانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درخشد و تجلّیات ذاتش برای دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عارفانش شوق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور است!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای امید دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مشتاقان و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نهایت آرزوهای دوستداران! دوستی تو را و دوستی آنان که دوستت دارند و دوستی هر آن عملی که مرا به نزدیکی تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، از تو مسئلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که خودت را نزدم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از هر آنچه جز توست، قرار دهی و دوستی مرا با خودت، راهبر به سوی خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، و شوق مرا به خودت، بازدارنده از نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات قرار دهى. بر من منّت بگذار تا به تو بنگرم، و با نگاه دوستی و عطوفت، به من بنگر و رخسارت را از من بر مگردان و مرا از سعادتمندان و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندان نزد خودت قرار بده،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای اجابت کننده و&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مهربان&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي مُناجاةِ العارِفينَ -: إِلٰهي! فَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ تَوَشَّحَت أشجارُ الشَّوقِ إِلَيكَ في حَدائِقِ صُدورِهِم، وَ أَخَذَت لَوعَةُ مَحَبَّتِكَ بِمَجامِعِ قُلوبِهِم، فَهُم إِلیٰ أوكارِ الأَفكارِ يَأوونَ، وَ في رِياضِ القُربِ وَ المُكاشَفَةِ يَرتَعونَ، وَ مِن حِياضِ المَحَبَّةِ بِكَأسِ المُلاطَفَةِ يَكرَعونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرع الماء: شرب بفيه (مجمع البحرين: ج۴ ص۳۸۶ «كرع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ شَرايِعَ المُصافاةِ يَرِدونَ، قَد كُشِفَ الغِطاءُ عَن أبصارِهِم، وَ انْجَلَت ظُلمَةُ الرَّيبِ عَن عَقائِدِهِم مِن ضَمائِرِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الصحيفة السجاديّة الجامعة: ص۴۱۷: «و ضَمائِرِهِم» بدل «مِن ضَمائِرِهِم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ انْتَفَت مُخالَجَةُ الشَّكِّ عَن قُلوبِهِم وَ سَرائِرِهِم، وَ انشَرَحَت بِتَحقيقِ المَعرِفَةِ صُدورُهُم، وَ عَلَت لِسَبقِ السَّعادَةِ فِي الزَّهادَةِ هِمَمُهُم، وَ عَذُبَ في مَعينِ المُعامَلَةِ شِربُهُم، وَ طابَ في مَجلِسِ الأُنسِ سِرُّهُم، وَ أَمِنَ في مَوطِنِ المَخافَةِ سِربُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِّرب: النَّفس. و يقال - أیضاً-: فلانٌ آمِنُ السِّربِ: أي آمِنُ القَلبِ (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۴۶۳ «سرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اطْمَأَنَّت بِالرُّجوعِ إِلیٰ رَبِّ الأَربابِ أنفُسُهُم، وَ تَيَقَّنَت بِالفَوزِ وَ الفَلاحِ أرواحُهُم، وَ قَرَّت بِالنَّظَرِ إِلیٰ مَحبوبِهِم أعيُنُهُم، وَ استَقَرَّ بِإِدراكِ السُّؤلِ وَ نَيلِ المَأمولِ قَرارُهُم، وَ رَبِحَت في بَيعِ الدُّنيا بِالآخِرَةِ تِجارَتُهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! ما ألَذَّ خَواطِرَ الإِلهامِ بِذِكرِكَ عَلَى القُلوبِ، وَ ما أحلَى المَسيرَ إِلَيكَ بِالأَوهامِ في مَسالِكِ الغُيوبِ، وَ ما أطيَبَ طَعمَ حُبِّكَ، وَ ما أعذَبَ شِربَ قُربِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۰ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در «مناجات عارفان» -: معبود من! ما را از کسانی قرار ده که شاخسارهای اشتیاق به سویت، در بوستان سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان آویخته و سوز عشقت، سراسر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را فرا گرفته است؛ آنان [که] به آشیانۀ اندیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و در گلستان قرب و مکاشفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و از حوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبّتت با جام ملاطفت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشند و به آبشخورهای صفا وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، در حالی که پرده از دیدگانشان برداشته شده و تاریکی دودِلی، از باورهای درونی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان زدوده گشته و خلجان شک، از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نهانشان بیرون رفته و سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان با تحقّق معرفت، گشایش یافته و همّتشان به زهد و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتی به دنیا برای پیشی جستن به سوی سعادت، اوج گرفته و نوشیدنشان در چشمۀ زلال کردار، گوارا گشته و باطنشان در مجلس اُنس، خوش و پاک گشته و راهشان در جای ترسناک، ایمنی یافته و جانشان با باز گشت به ربّ الأرباب، اطمینان یافته و روح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان به کامیابی و رستگارى، یقین یافته و دیدگانشان با نظر به محبوبشان، روشنی گرفته و آرامششان با رسیدن به خواسته و نیل به آرزویشان، قرار یافته و تجارتشان در فروش دنیا به آخرت، سود کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! چه لذّتبخش است گذرِ [نسیم جانبخش] یاد تو بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، و چه شیرین است سیر به سوی تو با مَرکب اندیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نادیده، و چه خوش است طعم عشقت، و چه گواراست بهرۀ شراب قربت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّما أُولُو الأَلبابِ الَّذينَ عَمِلوا بِالفِكرَةِ حَتّىٰ وَرِثوا مِنهُ حُبَّ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ حُبَّ اللّٰهِ إِذا وَرِثَهُ القَلبُ استَضاءَ وَ أَسرَعَ إِلَيهِ اللُّطفُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا نَزَلَ مَنزِلَةَ اللُّطفِ صارَ مِن أَهلِ الفَوائِدِ، [فَإِذا صارَ مِن أَهلِ الفَوائِدِ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين سقط من المصدر، و أثبتناه من كفاية الأثر و بحار الأنوار؛ إذ لا يصحّ السياق&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدونه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَكَلَّمَ بِالحِكمَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا تَكَلَّمَ بِالحِكمَةِ صارَ صاحِبَ فِطنَةٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا نَزَلَ مَنزِلَةَ الفِطنَةِ عَمِلَ بِها فِي القُدرَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا عَمِلَ بِها فِي القُدرَةِ عَرَفَ الأَطباقَ السَّبعَةَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا بَلَغَ إِلىٰ هٰذِهِ المَنزِلَةِ صارَ يَتَقَلَّبُ فِكرُهُ بِلُطفٍ وَ حِكمَةٍ وَ بَيانٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا بَلَغَ هٰذِهِ المَنزِلَةَ جَعَلَ شَهوَتَهُ وَ مَحَبَّتَهُ في خالِقِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ نَزَلَ المَنزِلَةَ الكُبرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَعايَنَ رَبَّهُ في قَلبِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَرِثَ الحِكمَةَ بِغَيرِ ما وَرِثَهُ الحُكَماءُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَرِثَ العِلمَ بِغَيرِ ما وَرِثَهُ العُلَماءُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَرِثَ الصِّدقَ بِغَيرِ ما وَرِثَهُ الصِّدِّيقونَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۱۲۱ عن يونس بن ظبيان، كفاية&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأثر: ص۲۵۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خردمندان (/ صاحب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلان) کسانى هستند که انديشه را به کار گرفتند، تا جايى که به وسيلۀ آن، محبّت خدا را به دست آوردند، و دل، هر گاه محبّت خدا را به دست آورد، نورانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و لطف با شتاب سوی او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، و چون به منزلگاه لطف فرود آيد، از سودمندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و چون از سودمندان شود، حکيمانه سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و هر گاه به حکمت سخن بگويد، صاحب هوش (تيزبينى) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر گاه در منزلگاه تيزبينى فرود آيد، آن را در قدرت به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و هر گاه در قدرت به کارش بندد، طبقات هفتگانه[ى آسمان] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، و چون به اين مقام برسد، دقيق و حکيمانه و روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشد، و هر گاه به اين مقام رسيد، خواست و محبّتش را به آفريدگارش منحصر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و چون چنين کند، به بالاترين مقام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و پروردگارش را در دل خويش عيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و به او حکمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد امّا نه از راهی که حکيمان به آن رسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و به دانش دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد امّا نه از راهی که دانشمندان بِدان دست يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و به صِدق نايل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد امّا نه از راهی که صدّيقان به آن نايل گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خير-الدنيا-و-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۳: خَيرُ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خير دنیا و آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ ٱلدُّنْيَا فَعِندَ ٱللهِ ثَوَابُ ٱلدُّنْيَا وَ ٱلْآخِرَةِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۳۴. ۲. المواعظ العدديّة للعاملي: ص۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر کس ثواب دنيا را بخواهد، پاداش دنيا و آخرت پيش خداست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: القَلبُ ثَلاثَةُ أنواعٍ: قَلبٌ مَشغولٌ بِالدُّنيا، وَ قَلبٌ مَشغولٌ بِالعُقبیٰ، وَ قَلبٌ مَشغولٌ بِالمَولیٰ. أمَّا القَلبُ المَشغولُ بِالدُّنيا فَلَهُ الشِّدَّةُ وَ البَلاءُ، وَ أمَّا القَلبُ المَشغولُ بِالعُقبیٰ فَلَهُ الدَّرَجاتُ العُلیٰ، وَ أَمَّا القَلبُ المَشغولُ بِالمَولیٰ فَلَهُ الدُّنيا وَ العُقبیٰ وَ المَولیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دل، سه گونه است: دلِ گرفتار دنيا، دلِ گرفتار عُقبىٰ و دلِ گرفتار مولا. دلى که گرفتار دنيا باشد، سختى و رنج نصيب اوست و دلى که گرفتار عقبىٰ باشد، درجات بلند نصيبش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دلى که گرفتار مولا باشد، هم دنيا دارد و هم عقبىٰ را و هم مولا را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في الدُّعاء -: اللّٰهُمَّ... وَ انْهَج لي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ سَبيلاً سهَلَةً، أكمِل لي بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. الصحیفة السّجادية: ص۸۷ الدعاء ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعا -: بار خدايا!... و براى رسيدن به محبّتت، راهى هموار برايم بگشاى و بدين سان، همۀ خير دنيا و آخرت را عطايم فرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۴: النَّوادِرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَالَتِ ٱلْيَهُودُ وَ ٱلنَّصَـٰریٰ نَحْنُ أَبْنـٰؤُاْ ٱللهِ وَ أَحِبّـٰؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُم بِذُنُوبِكُم بَلْ أَنتُم بَشَرٌ مِّمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ وَ يُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ وَ لِلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَ ٱلْأَرْضِ وَ مَا بَيْنَهُمَا وَ إِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و يهودان و ترسايان گفتند: ما پسران خدا و دوستان او هستيم. بگو: پس چرا شما را به [کيفر] گناهانتان عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟ [نه،] بلکه شما [هم] بشريد، از جمله کسانى که آفريده است. هر که را بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و هر که را بخواهد، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايىِ آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين و آنچه ميان آن دو است، از آنِ خداست و بازگشت [همه]، به سوى اوست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ هَادُواْ إِن زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَآءُ لِلَّهِ مِن دُونِ ٱلنَّاسِ فَتَمَنَّوُا ٱلْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کسانى که يهودى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداريد که شما دوستان خداييد، نه مردم ديگر، پس تمنّاى مرگ کنيد، اگر راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن أَحَبَّ اللهَ أَحَبَّهُ اللهُ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ عزّ وجلّ کانَ مِن الآمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۸۸ ح۲۵۹ عن يونس بن ظبيان، علل الشرائع: ص۱۲ ح۸، الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۸۵، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۰۵ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس خدا را دوست بدارد، خدا دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و هر کس خدا دوستش بدارد، از ايمنان خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن آثَرَ مَحَبَّةَ اللهِ عَلیٰ مَحَبَّةِ النّاسِ، كَفاهُ اللهُ مُؤنَةَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج۱ ص۲۷۵ ح۴۴۶ و ۴۴۷، كنز العمّال: ج۱۵ ص۷۹۰ ح۴۳۱۲۷ نقلاً عن أبي عبد الرحمان السلمي عن عائشة و ح۴۳۱۲۸ نقلاً عن الديلمي و فيها «نفسه» بدل «الناس».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که دوستی خدا را بر دوستی مردم مقدّم دارد، خداوند گرفتاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را که از طرف مردم برای او ایجاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، کفایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن وَهب بن مُنَبّه: قَرَأتُ في زَبورِ داوودَ عليه السلام:... يا داوودُ، اِسمَع مِنّي ما أقولُ وَ الحَقَّ أقولُ: مَن أتاني وَ هُوَ يُحِبُّني، أدخَلتُهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ الأمالي للطوسي: ص۱۰۷ ح۱۶۲، بحار الأنوار: ج۶ ص۴ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسی - به نقل از وَهب بن مُنَبّه -: در زبور داوود علیه السلام خواندم: «... اى داوود! آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم، از من بشنو که حق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: هر که در حالى که دوستم دارد، نزدم بيايد، او را به بهشت در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: قالَ [الصّادِقُ عليه السلام]: خَلَّتانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَلَّة: الخَصلة (لسان العرب: ج۱۱ ص۲۱۶ «خلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَزِمَهُما دَخَلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: وَ ما هُما؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِحتِمالُ ماتَكرَهُ إِذا أَحَبَّهُ اللهُ، وَ تَركُ ما تُحِبُّ إِذا كَرِهَهُ اللهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: مَن يُطيقُ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَن هَرَبَ مِنَ النّارِ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج۲ ص۳۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبى: امام صادق علیه السلام فرمود: «دو خصلت است که هر کس به آنها چنگ زند، به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: آن دو چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تحمّل (/ انجام دادن) آنچه تو خوش ندارى؛ امّا خداوند، آن را خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و ترک آنچه تو خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى؛ امّا خداوند، آن را خوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان گفته شد: چه کسى طاقت اين کار را دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسى که از دوزخ به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: حُبُّ اللهِ نارٌ لا يَمُرُّ عَلیٰ شَيءٍ إلَّا احتَرَقَ، وَ نورُ اللهِ لا يَطلُعُ عَلیٰ شَيءٍ إلّا أضاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۳، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۳ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: عشق خدا، آتشى است که در هر چه بيفتد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزاند و نور خدا به هر چه بتابد، فروزانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبیرِ -: يا خَيرَ مَقصودٍ وَ مَطلوبٍ، يا خَيرَ حَبيبٍ وَ مَحبوبٍ، يا مَن هُوَ لِمَن دَعاهُ مُجيبٌ، يا مَن هُوَ لِمَن أطاعَهُ حَبيبٌ، يا مَن هُوَ إِلیٰ مَن أَحَبَّهُ قَريبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۱۰، المصباح للكفعمي: ص۳۴۷، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعای «جوشن کبیر» -: اى بهترين مقصود و خواسته!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بهترين دوستدار و محبوب!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که به خواهانش پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که دوستِ کسى است که از او فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که به دوستدارش نزديک است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - فِي تَفسِيرِ قَولِهِ تَعالٰى: (وَ سَقٰاهُمْ رَبُّهُمْ شَرٰاباً طَهُوراً)»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: يُطَهِّرُهُم عَن كُلِّ شَيءٍ سِوَى اللهِ؛ إذ لا طاهِرَ مِن تَدَنُّسٍ بِشَيءٍ مِنَ الأَكوانِ إلَّا اللهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۱۰ ص۶۲۳، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در تفسير اين سخن خداى متعال: (و پروردگارشان به آنان، نوشيدنىِ پاک کننده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشاند) -: آنان را از هر چيزى جز خدا پاک [و خالص] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؛ زيرا جز خدا هيچ موجودى نيست که از آلودگى به چيزى از طبايع، پاک باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة _ فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام _: نَجوَى العارِفينَ تَدورُ عَلیٰ ثَلاثَةِ أُصولٍ: الخَوفِ، وَ الرَّجاءِ، وَ الحُبِّ. فَالخَوفُ فَرعُ العِلمِ، وَ الرَّجاءُ فَرعُ اليَقينِ، وَ الحُبُّ فَرعُ المَعرِفَةِ. فَدَليلُ الخَوفِ الهَرَبُ، وَ دَليلُ الرَّجاءِ الطَّلَبُ، وَ دَليلُ الحُبِّ إيثارُ المَحبوبِ عَلیٰ ما سِواهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا تَحَقَّقَ العِلمُ فِي الصَّدرِ خافَ، وَ إِذا صَحَّ الخَوفُ هَرَبَ، وَ إِذا هَرَبَ نَجا... وَ إِذا تَمَكَّنَ مِنهُ رَجا، وَ إِذا وَجَدَ حَلاوَةَ الرَّجاءِ طَلَبَ، وَ إِذا وُفِّقَ لِلطَّلَبِ وَجَدَ. وَ إِذا تَجَلّیٰ ضِياءُ المَعرِفَةِ فِي الفُؤادِ هاجَ ريحُ المَحَبَّةِ، وَ إِذا هاجَ ريحُ المَحَبَّةِ استَأنَسَ في ظِلالِ المَحبوبِ، وَ آثَرَ المَحبوبَ عَلیٰ ما سِواهُ، وَ باشَرَ أوامِرَهُ، وَ اجتَنَبَ نَواهِيَهُ. وَ إذَا استَقامَ عَلیٰ بِساطِ الأُنسِ بِالمَحبوبِ - مَعَ أداءِ أوامِرِهِ وَ اجتِنابِ نَواهيهِ - وَصَلَ إِلیٰ روحِ المُناجاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۲ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: مناجات عارفان، بر سه اصل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد: بيم، اميد و دوستى. بيم، خود، زادۀ دانش است و اميد، زادۀ يقين است و دوستى، زادۀ شناخت. نشانِ بيم، گريز است و نشانِ اميد، طلب کردن است و نشانِ دوستى، مقدّم داشتن محبوب بر جز اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون دانش در سينه پديدار شد، شخص بيمناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و چون بيم درست شود، شخصْ گريزان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و چون بگريزد، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد... و چون دلش استوار گردد، اميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و چون شيرينى اميد را در يابد، به جستجو بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و چون توفيق جستجويش دهند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. هر گاه روشنى شناخت بر دل بتابد، نسيم دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزد و چون نسيم دوستى بوزد، شخص در سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سار محبوب، اُنس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و محبوب را بر غیر او بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزیند و با فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش همگام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش دوری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزیند و چون کنار بساط اُنس با محبوب، استقامت ورزد و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را به جاى آورد و از نافرمانى او بپرهيزد، به روح مناجات، دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة _ فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام -: حُبُّ اللهِ إِذا أضاءَ عَلیٰ سِرِّ عَبدٍ أخلاهُ عَن كُلِّ شاغِلٍ. وَ كُلُّ ذِكرٍ سِوَى اللهِ تَعالیٰ ظُلمَةٌ. وَ المُحِبُّ أخلَصُ النّاسِ سِرّاً لِلهِ تَعالیٰ، وَ أصدَقُهُم قَولاً، وَ أوفاهُم عَهداً، وَ أزكاهُم عَمَلاً، وَ أصفاهُم ذِكراً، وَ أعبَدُهُم نَفساً، يَتَباهَى المَلائِكَةُ بِهِ عِندَ مُناجاتِهِ، وَ يَفخَرُ بِرُؤيَتِهِ، وَ بِهِ يَعمُرُ اللهُ بِلادَهُ، وَ بِكَرامَتِهِ يُكرِمُ عِبادَهُ، يُعطيهِم إِذا سَأَلوا بِحَقِّهِ، وَ يَدفَعُ عَنهُمُ البَلايا بِرَحمَتِهِ. فَلَو عَلِمَ الخَلقُ ما مَحَلُّهُ عِندَ اللهِ وَ مَنزِلَتُهُ لَدَيهِ، ما تَقَرَّبوا إِلَى اللهِ تَعالیٰ إلّا بِتُرابِ قَدَمَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۱، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۳ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: عشق خدا چون بر درون بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بتابد، آن را از هر مشغوليتى تهی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. هر يادى جز ياد خداوند متعال، تاريکى است. شخص دوستدار، ضميرش از همۀ مردم براى خدا خالص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، سخنش راست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، عهدش وفادارانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، کردارش پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، يادش پاکيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و جانش بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. چون مناجات کند، فرشتگان به او مباهات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند و به ديدارش افتخار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. خداوند به سبب او، سرزمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را آباد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به سبب گراميداشت او، بندگانش را گرامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و به سبب حقّ او، چون بندگان از او درخواستى کنند، به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و به سبب رحمت بر او، بلاها را از آنان بر طرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. اگر خلق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که وى در نزد خداوند، چه جايگاه و منزلتى دارد، جز با خاکِ پاى او، به خداوند عز وجل تقرّب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۸۶ (قيام الليل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۸۷ (شب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-بارۀ-آثار-خدادوستى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در بارۀ آثار خدادوستى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر گفتيم که محبّت و دوستی خدای سبحان، رمز موفّقيت در زندگى، کيمياى خودسازى و سازندگى و راهِ رسيدن به همۀ آرزوهاست،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۷۳ (تحقيقى در بارۀ بنياد محبّت خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که در دعاى عَرَفه آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماذا وَجَدَ مَن فَقَدَکَ، وَ مَا الَّذی فَقَدَ مَن وَجَدَکَ؟! لَقَد خابَ مَن رَضِیَ دونَکَ بَدَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۸ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه چيزی يافت آن که تو را گم کرد؟ و چه چيزی گم کرد آن که تو را يافت؟ بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، نوميد شد هر که به جز تو رضا داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينک با توجّه به متون اين فصل و برخى آيات و احاديث مرتبط با آن در فصل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گذشته، برجسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و جامع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آثار و برکات محبّت خدا را در دو اثر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان خلاصه کرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-بالاترين-درجۀ-توحيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. بالاترين درجۀ توحيد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت به خداوند متعال از يک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سو، ريشه در معرفت شهودى دارد و از سوى ديگر، مقدّمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى وصول به شناخت بيشترِ صفات و کمالاتِ خداوند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن جا که کمالات خداوند متعال، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهايت است، محبّت او نيرويى است که همواره انسان را از برکات بالاترين درجات توحيد، برخوردار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. در واقع، اگر انسان در «توحيد» مستغرق باشد، هر لحظه از عنايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاصّ حق تعالى بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ عنایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن برخوردار نبوده و برایش همیشه تازگى خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کيمياى محبّت: ص۱۳۶ (فصل دوم / اساس خودسازی).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-جانشينى-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. جانشينى خدا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکمت خلقت انسان، جانشينى خداست، همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور که خدای سبحان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِکَةِ إِنِّى جَاعِلٌ فِى الْأَرْضِ خَلِيفَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آیۀ ۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت: من در زمين، جانشينى خواهم گذاشت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خليفۀ خدا بايد بتواند کار او را انجام دهد و در اين باره گفته شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُبودِيَّةُ جَوهَرَةٌ کُنهُهَا الرُّبوبِيَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندگى، حقيقتى است که خميرمايۀ آن، ربوبيت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حديث قدسى آمده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدی! أطِعنِی؛ حَتّىٰ أجعَلَکَ مِثلی.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشارق أنوار اليقين: ص۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام! پيروى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن تا تو را چون خودم سازم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حدیث قدسی دیگر آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَا بنَ آدمَ! أنَا غَنِیٌّ لا أفتَقِرُ، أطِعنی في ما أمَرتُکَ أجعَلکَ غَنِيّاً لا تَفتَقِرُ. يَا بنَ آدَمَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! أنَا حَیٌّ لا أمُوتُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أطِعنی في ما أمَرتُکَ أجعَلکَ حَيّاً لا تَموتُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. يَا بنَ آدمَ! أنَا أقولُ لِلشَّیءِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کُن؛ فَيَکونُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أطِعنی في ما أمَرتُکَ أجعَلکَ تَقولُ لِلشَّیءِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کُن؛ فَيَکونُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعی: ص۲۹۱، إرشاد القلوب: ص۷۵ (بدون عبارت نخست)، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۷۶ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! من بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازی هستم که نیاز پیدا نخواهم کرد. در آنچه فرمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، پيروى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن تا تو را بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازی قرار دهم که نیاز پیدا نخواهد کرد.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای آدمیزاد! من زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هستم که نخواهم مُرد. در آنچه فرمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، پيروى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن تا تو را زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای قرار دهم که نخواهد مُرد.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! من به هر چيزى بگويم «باش»، به وجود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. در آنچه فرمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، پيروى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن تا تو را به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار دهم که به هر چيزى بگويى «باش»، به وجود آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند انسان را به مقام خلافت خدا برساند، محبّت اوست. همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که وقتى آتش در آهن نفوذ و آن را گداخته کند، آهن، کار آتش را انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، اگر محبّت خدا در دلى نفوذ کند، آفريده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند - به اذن خدا - کار خدايى انجام دهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کيمياى محبّت: ص۱۶۲ (انسانى که کار خدايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که در احاديث «قُرب نوافل» - که شيعه و اهل سنّت، آن را نقل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - آمده است، انسان بر اثر انجام نوافل و مستحبّات، زمينۀ جلب محبّت خدا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و گام به گام به او نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مورد محبّت آفريدگار خود قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. در اين هنگام، محبّت کریمانۀ خدا به بنده، کارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که خدای سبحان، چشم و گوش و زبان و دست و پا و قلب او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۲۳ (استجابت دعاها).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عبارت ديگر، انسان در خدا ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به مقام «فناء فى اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و در اين حال، ديگر از خود، اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد. چشمش آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند که خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد؛ زبانش آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد که او دوست دارد و ساير اعضا و جوارح او نیز بر مبناى خواست خدا عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، آن که ذهن و خِردش آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشد که خدای متعال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۶۸ (معناى محبّت خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان در اين موقعيت، رنگ «خليفۀ خدا» را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، «مَثَل خدا» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنچه بخواهد انجام دهد، با درخواست از خدا و به اذن او امکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القسم-الثاني-محبة-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِسمُ الثّاني: مَحَبَّةُ النّاسِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوست داشتن مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأولالتواد-و-التحاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأوَّل:التَّوادُّ وَ التَّحابُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مهرورزی به همدیگر و دوست داشتن یکدیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان-و-التواد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: الإِيمانُ وَ التَّوادُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ایمان و مهرورزی به یکدیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱلَّذِينَ تَبَوَّءُو ٱلدَّارَ وَ ٱلْإِيمَـٰنَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لاَ يَجِدُونَ فِى صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّآ أُوتُواْ وَ يُؤْثِرُونَ عَلَیٰ أَنفُسِهِمْ وَ لَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۹. ۲. الأنفال: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که قبل از آنان (مهاجران) در آن (مدينه) جاى گرفته و ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، هر کس را که به سوى آنان مهاجرت کرده، دوست دارند و به آنچه به آنان داده شده است، در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود حسدى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند، و هر چند در خودشان احتياجى باشد، آنان را بر خودشان مقدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، و هر کس از خسّت نفس خود مصون بمانَد، آنان رستگاران&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـاهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ ٱلَّذِينَ ءَاوَواْ وَ نَصَرُواْ أُوْلَـٰئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که ايمان آورده و هجرت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در راه خدا با مال و جان خود جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و کسانى که [مهاجران را] پناه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و يارى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آنان دوستان يکديگرند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: خَمسٌ لا يَجتَمِعنَ إلّا في مُؤمِنٍ حَقّاً يُوجِبُ اللهُ لَهُ بِهِنَّ الجَنَّةَ: النّورُ فِي القَلبِ، وَ الفِقهُ فِي الإِسلامِ، وَ الوَرَعُ فِي الدّينِ، وَ المَوَدَّةُ فِي النّاسِ، وَ حُسنُ السَّمتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. السَّمْتُ: أي الهيئة الحَسنة (النهایة: ج۲ ص۳۹۷ «سمت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الوَجهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۱۰، أعلام الدين: ص۱۴۴، معدن الجواهر: ص۱۴۹ ح۲۰۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۱&lt;br /&gt;<br /> ص ۲۱۹ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پنج چيزند که جز در مؤمن حقيقى جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و خداوند به سبب آنها بهشت را بر او واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند: نورانيت دل، فهم اسلام، پارسايى در دين، دوستى با مردم، و سيماى خوش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَجتَمِعُ أربَعَةٌ فِي المُؤمِنِ إلّا أوجَبَ اللهُ لَهُ بِهِنَّ الجَنَّةَ: الصِّدقُ فِي اللِّسانِ، وَ السَّخاءُ فِي المالِ، وَ المَوَدَّةُ فِي القَلبِ، وَ النَّصيحَةُ فِي المَشهَدِ وَ المَغيبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۷۶ ح۴۳۴۸۲ نقلاً عن الحاكم في تاريخه عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مؤمن هر گاه داراى چهار صفت گردد، خداوند به سبب آنها بهشت را بر او واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند: راستى در زبان، بخشش در مال، دوستى در دل، و خيرخواهى در نهان و آشکار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في صِفَةِ المُؤمِنِ -: خالِصُ الوُدِّ، وَثيقُ العَهدِ، وَفِيُّ العَقدِ، شَفيقٌ، وَصولٌ، حَليمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۸ ح۱ عن عبد اللّٰه بن يونس، أعلام الدين: ص۱۱۵، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۶۵ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در توصیف مؤمن -: دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خالص، پيمانش استوار، و به قول، پايدار و به قرار، وفادار است. دلسوز و بسيار صلۀ رحم کننده و بردبار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: نَظَرُ المُؤمِنِ في وَجهِ أخيهِ المُؤمِنِ لِلمَوَدَّةِ وَ المَحَبَّةِ لَهُ عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۸۲، الجعفريّات: ص۱۹۴ و فيه «حُبّاً» بدل «للمودّة و المحبّة»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۰ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: نگاه مؤمن به چهرۀ برادر مؤمن خود از روى دوستى و محبّت به او، عبادت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ روحَ الإيمانِ واحِدَةٌ، خَرَجَت مِن عِندِ واحِدٍ، وَ تَتَفَرَّقُ في أبدانٍ شَتّیٰ، فَعَلَيهِ ائتَلَفَت، وَ بِهِ تَحابَّت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۴۹ عن أبان بن تغلب، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۱۹۳ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: روح ايمان، يکى است و از نزد يکى بيرون آمد و در بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون پخش شد. پس، بر اساس آن، اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و به واسطۀ آن، دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَا التَقیٰ مُؤمِنانِ قَطُّ، إلّا کانَ أفضَلُهُما أشَدَّهُما حُبّاً لِأَخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۷ ح۱۵ عن صفوان الجمّال، المؤمن: ص۳۱ ح۶۰، المحاسن: ج۱ ص۴۱۱ ح۹۳۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۵۰ ح۲۶ و راجع الأدب المفرد: ص۱۶۶ ح۵۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دو مؤمن هرگز با هم ديدار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، مگر اين که آن یکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان برتر است که برادرش را بیشتر دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ المُؤمِنينَ مِن أَهلِ وَلايَتِنا وَ شيعَتِنا إذَا اتَّقَوا [التَقَوا]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة الّتي بأیدینا «اتَّقَوا»، و کذلك بحار الأنوار، ‌و الظاهر أنّه تصحيف و الصواب ما أثبتناه بین المعقوفین بدلالة سياق الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَم يَزَلِ اللهُ تَعالیٰ مُطِلّاً عَلَيهِم بِوَجهِهِ حَتّیٰ يَتَفَرَّقوا، وَ لا يَزالُ الذُّنوبُ تَتَساقَطُ عَنهُم كَما تَتَساقَطُ الوَرَقُ، وَ لا يَزالُ يَدُ اللهِ عَلیٰ يَدِ أشَدِّهِم حُبّاً لِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاء حقوق المؤمنين: ص۳۰ ح۳۵، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۰ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مؤمنانِ اهل ولایت ما و شیعۀ ما، آن گاه که با یکدیگر ملاقات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، خداوند متعال، همواره به آنان عنایت ویژه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تا زمانی که از یکدیگر جدا شوند و همواره گناهان مانند برگ از آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزد و هر کدام بیشتر رفیقش را دوست داشته باشد، همواره دست خدا بر سر اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج وَ الجرائح عن عليّ بن جعفر: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: أيُّنا أشَدُّ حُبّاً لِدينِهِ؟ قالَ: أشَدُّكُم حُبّاً لِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۴۱۱ ح۱۵، بحار الأنوار: ج۵۰ ص۱۵۲ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - به نقل از على بن جعفر -: به امام کاظم علیه السلام گفتم: کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از ما بيشتر دينش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؟ فرمود: «آن که رفيق خود را بيشتر دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۲۲ (المؤمن أخو المؤمن)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۵ ص۱۰۰ (رحمة اللّٰه) و ص۱۰۴ (الإيمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۲ ص۲۳ (مؤمن، برادر مؤمن است)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۵ ص۱۰۱ (رحمت خدا)&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۱۰۵ (ايمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيمة-التودد-و-التحبب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: قيمَةُ التَّوَدُّدِ وَ التَّحَبُّبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ارزش مهرورزی و اظهار دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علامة-قوة-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۱: عَلامَةُ قُوَّةِ العَقلِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانِ نیرومندی عقل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: رَأسُ العَقلِ بَعدَ الإِيمانِ بِاللهِ عزّ وجلّ التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۳۵ ح۷۷ عن داوود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص۱۰۵ ح۵۴ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و فیه «الدين» بدل «الإيمان باللّٰه»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۰۹ ح۱۳؛ السنن الكبرى: ج۱۰ ص۱۸۷ ح۲۰۳۰۶ عن سعيد بن المسيّب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سرآمدِ خِرد، پس از ايمان به خداوند عز وجل، مهرورزى با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: رَأسُ العَقلِ بَعدَ الإِيمانِ بِاللهِ عزّ وجلّ التَّحَبُّبُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۵ ح۵۵ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص۴۳۷ ح۱۴۶۴، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۳۱ ح۱۸؛ المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۲۰ ح۴۸۴۷ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اوج خردمندى، پس از ايمان به خداوند عز وجل، اظهار دوستى با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: التَّوَدُّدُ نِصفُ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۷۵ ح۲۴۲۱ عن الإمام عليّ عليه السلام؛ كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۱۶ ح۵۹۰۴ عن الإمام الصادق عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۴۲ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مهرورزی، نيمى از خِرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ نِصفُ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۳ ح۴ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، السرائر: ج۳ ص۵۵۰ عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۴۹ ح۱۹؛ المعجم الأوسط: ج۷ ص۲۵ ح۶۷۴۴ عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: مهرورزى به مردم، نيمى از خِرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: رَأسُ العَقلِ التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۱ ح۵۲۴۶ و ج۱ ص۳۵۴ ح۱۳۴۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶۴ ح۴۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اساس خِرد، مهرورزی به مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أوَّلُ العَقلِ التَّوَدُّدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۸۴ ح۲۹۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سرآغاز خِرد، مهرورزی [به مردم] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علامة-المروءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۲: عَلامَةُ المُروءَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانِ مردانگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: کانَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام في نَفَرٍ مِن أصحابِهِ عِندَ مُعاوِيَةَ، فَقالَ لَهُ: يا أبا مُحَمَّدٍ، أخبِرني عَنِ المُرُوءَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام: حِفظُ الرَّجُلِ دينَهُ... وَ التَّحَبُّبُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲۵۷ ح۳ عن معاوية بن وهب، تحف العقول: ص۲۲۵، مشكاة الأنوار: ص۳۶۷ ح۱۱۹۹ كلاهما عن الامام الحسن عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۱۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: حسن بن علی علیه السلام همراه با چند تن از یارانش نزد معاویه بود. معاویه به ایشان گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای ابو محمّد! در بارۀ مردانگی بگو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[مردانگی، آن است که] مرد، دینش را حفظ کند... و با مردم، دوستی بورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليَ عليه السلام: أوَّلُ المُروءَةِ طَلاقَةُ الوَجهِ، وَ آخِرُهَا التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۶۰ ح۳۲۹۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۲۴ ح۲۸۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آغاز مردانگى، گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى است و انجام آن، دوستى نمودن با مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نصف-الدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۳: نِصفُ الدّينِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیمی از دین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: التَّوَدُّدُ نِصفُ الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۶۰، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۹۲ ح۱۱؛ شُعب الإيمان: ج۲ ص۷۴ ح۱۱۹۷ عن خالد بن الزبير عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مهرورزی، نيمى از دين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قرابة-مستفادة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۴: قَرابَةٌ مُستَفادَةٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خویشاوندی اکتسابی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: المَوَدَّةُ قَرابَةٌ مُستَفادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۳ ح۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۹ ح۵۸۳۴، نهج البلاغة: الحكمة ۲۱۱، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۸ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، خويشاوندی اکتسابى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ نَسَبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۳۱ ح۸۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴ ح۶۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، خويشى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ نَسَبٌ مُستَفادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم:ج۱ ص۱۷۱ ح۶۴۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، خويشىِ اکتسابى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ إحدَى القَرابَتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۷ح۱۶۲۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶ ح۳۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، نیمی از خويشاوندى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ رَحِمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۲ ح۱۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۵ ح۶۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، [گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] خويشاوندى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أقرب-نسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۵: أقرَبُ نَسَبٍ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین نسبت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: المَوَدَّةُ أشبَكُ الأَنسابِ، وَ العِلمُ أشرَفُ الأَحسابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج۱ ص۲۹۸، كنز الفوائد: ج۱ ص۳۱۹، كشف الیقین: ص۲۱۹ ح۲۲۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۱۹&lt;br /&gt;<br /> ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، به هم پيوسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويشاوندى است و دانش، شريف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين تبار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ أقرَبُ نَسَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۷۶ ح۲۸۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۷ ح۳۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويشاوندى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ أقرَبُ رَحِمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۷۲ ح۶۴۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۸ ح۸۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويشى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أقرب-القرب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۶: أقرَبُ القُربِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین خویشاوندی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: القَريبُ مَن قَرَّبَتهُ المَوَدَّةُ وَ إن بَعُدَ نَسَبُهُ، وَ البَعيدُ مَن باعَدَتهُ المَوَدَّةُ وَ إن قَرُبَ نَسَبُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج۱ ص۱۳۶ الرقم ۷۹ عن زيد الأصمّ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام؛ الكافي: ج۲ ص۶۴۳ ح۷ عن سليمان بن زياد التميمي عن الإمام الصادق عن الإمام الحسن عليهما السلام بزیادة «لا شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ أَقرَبُ إِلىٰ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِن يَدٍ إِلىٰ جَسَدٍ، و إِنَّ اليَدَ تَغُلُّ فَتُقطَعُ، و تُقطَعُ فَتُحسَمُ» في آخره، تحف العقول: ص۲۳۴ عن الإمام الحسن عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۰۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خويشاوند، آن است که دوستى، نزديکش ساخته باشد، گر چه [نسبت] خويشاوندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دور باشد، و بيگانه آن است که دوستى، دورش ساخته باشد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی اگر «دوستی» ملاک و معیار باشد، او دور است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر چه [نسبت] خويشاوندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نزديک باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ قَريبٍ أبعَدُ مِن بَعيدٍ، وَ رُبَّ بَعيدٍ أقرَبُ مِن قَريبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص۸۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۵ ح۲۸؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۵۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بسا خويشاوندى که از بيگانه دورتر است و بسا بيگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از خويشاوند، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أقرَبُ القُربِ مَوَدّاتُ القُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۰۵ ح۳۰۲۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۱۹ ح۲۶۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويشى، دوستى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الأَخُ المُكتَسَبُ فِي اللهِ أقرَبُ الأَقرِباءِ، وَ أَحَمُّ مِنَ الأُمَّهاتِ وَ الآباءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۶۳ ح۱۸۴۵ و في طبعة النجف «أرحم» بدل «أحمّ»، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۵&lt;br /&gt;<br /> ح ۱۴۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: برادرى که براى خدا به دست آيد، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويش است و از پدر و مادر به انسان نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصل-القرابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۷: أصلُ القَرابَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اصل خویشاوندی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كُلُّ قَرابَةٍ تَحتاجُ إِلیٰ مَوَدَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص۲۱۲؛ بحار الأنوار: ج۷۸ ص۷ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر خويشاوندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نيازمند دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: تَحتاجُ القَرابَةُ إِلیٰ مَوَدَّةٍ، وَ لا تَحتاجُ المَوَدَّةُ إِلیٰ قَرابَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۰۵ ح۴۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: خويشاوندى، نيازمند دوستى است، حال آن که دوستى، نيازمند خويشاوندى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الآباءِ قَرابَةٌ بَينَ الأَبناءِ، وَ القَرابَةُ إِلَى المَوَدَّةِ أحوَجُ مِنَ المَوَدَّةِ إِلَى القَرابَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۰۸، غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۲ ح۹۸۰۵ و فيه «مَوَدَّةُ الْآباءِ نَسَبٌ بَينَ الأَبنَاء»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۶۴ ح۲؛ مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۵ نحوه و لیس فیه ذیله من «وَ القَرابَةُ إلَى المَوَدَّةِ أحوَجُ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى پدران، [موجب] خويشاوندى فرزندان است و خويشاوندى به دوستى، نيازمندتر از دوستى به خويشى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّ عَشيرٍ غَيرُ حَبيبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۷۱ ح۵۳۳۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بسا خويشاوندى که دوست نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن لا إخوانَ لَهُ لا أهلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۶۳ ح۸۷۵۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۳۸ ح۷۵۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که برادرانى ندارد، خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أنفع-الكنوز&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۸: أنفَعُ الكُنوزِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سودمندترینِ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أنفَعُ الكُنوزِ مَحَبَّةُ القُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۹۳ ح۲۹۷۳؛ دستور معالم الحكم: ص۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سودمندترينِ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دوستى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحلى-الأشياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۹: أحلَى الأَشياءِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شیرین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین چیزها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سَأَلَ داوودُ النَّبِيُّ سُلَيمانَ عليهما السلام وَ أَرادَ عِلمَ ما بَلَغَ مِنَ الحِكمَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا بُنَيَّ، أخبِرني أيُّ شَيءٍ أبرَدُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عَفوُ اللّٰهِ عَنِ النّٰاسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عَفوُ النّاسِ بَعضِهِم عَن بَعضٍ، لا شَيءَ أبرَدُ مِنهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فَأَيُّ شَيءٍ أحلىٰ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: المَحَبَّةُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هِيَ رَوحُ اللّٰهِ بَينَ عِبادِهِ؛ حَتّىٰ إِنَّ الفَرَسَ لَيَرفَعُ حافِرَهُ عَن وَلَدِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَضَحِكَ داوودُ عليه السلام عِندَ إجابَةِ سُلَيمانَ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي(الغایات): ص۱۹۳ عن إبراهيم بن شعيب المزني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: داوود پيامبر علیه السلام، براى اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که بداند سليمان علیه السلام به چه حد از حکمت رسيده است، از او پرسيد: «پسرکم! از خنک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین چیزها آگاهم کن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گذشت خدا از مردم و گذشت مردم از همدیگر که هیچ چیز از آن خنک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: «چه چيزی شيرين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان پاسخ داد: «دوستى. آن، آرامش [فرو فرستادۀ] خدا ميان بندگانش است، تا آن جا که اسب هم سم خود را از روی کرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه، داوود از پاسخگويى سليمان، شاد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۳۴ (الفصل الثاني: تأكيد الإخاء الديني).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۲ ص۳۵ (فصل دوم: تأکيد بر برادریِ دینی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فراق-الأحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: فِراقُ الأَحِبَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فراق دوستان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا عَيشَ لِمَن فارَقَ أحِبَّتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۸۴ ح۱۰۶۶۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۸ ح۹۹۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که از دوستانش جدا شده باشد، زندگى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثٌ هُنَّ المُحرِقاتُ الموبِقاتُ: فَقرٌ بَعدَ غِنىً، و ذُلٌّ بَعدَ عِزٍّ، وَ فَقدُ الأَحِبَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۴ ح۴۶۸۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۱۲ ح۴۲۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سه چيز، سوزاننده و هلاکت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند: فقر پس از توانگرى، خوارى پس از سرافرازى، و از دست دادنِ دوستان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثٌ يَهدُدنَ القُویٰ: فَقدُ الأَحِبَّةِ، وَ الفَقرُ فِي الغُربَةِ، وَ دَوامُ الشِّدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۴ ح۴۶۸۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۱۱ ح۴۲۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سه چيز، توان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوبند: از دست دادنِ دوستان، فقر در غربت، و پايدارىِ روزگارِ سختى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: فَقدُ الأَحِبَّةِ غُربَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۶۵، كشف الغمّة: ج۳ ص۵۴ عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۸ ح۱۹؛ البداية و النهاية: ج۹ ص۱۱۳ عن إبراهيم العلويّ عن الإمام الصادق عن أبيه عن الإمام زين العابدين عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از دست دادن دوستان، غربت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في وَصِيَّتِهِ لِلإِمامِ الحَسَنِ عليه السلام -: الغَريبُ مَن لَم يَكُن لَهُ حَبيبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص۸۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۵ ح۲۸؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۵۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در وصيّت به امام حسن علیه السلام -: غريب، کسى است که دوستى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن فَقَدَ أخاً فِي اللهِ فَكَأَنَّما فَقَدَ أشرَفَ أعضائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۷۲ ح۹۲۲۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۲۸ ح۷۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس برادرى خدايى را از دست دهد، چنان است که بهترين عضو پيکرش را از دست داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الفَقدُ المُمرِضُ فَقدُ الأَحبابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۳۰۳ ح۱۱۵۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۵ ح۱۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از دست دادنى که موجب بيمارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، از دست دادنِ دوستان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن ابن عبّاس: دَخَلَ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام عَلیٰ أخيهِ الحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام في مَرَضِهِ الَّذي تُوُفِّيَ فيهِ، فَقالَ لَهُ: كَيفَ تَجِدُكَ يا أخي؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أجِدُني في أوَّلِ يَومٍ مِن أيّامِ الآخِرَةِ وَ آخِرِ يَومٍ مِن أيّامِ الدُّنيا، وَ أَعلَمُ أنّي لا أسبِقُ أجَلي، وَ أنّي وارِدٌ عَلیٰ أبي وَ جَدّي عليهما السلام، عَلیٰ كُرهٍ مِنّي لِفِراقِكَ وَ فِراقِ إخوَتِكَ وَ فِراقِ الأَحِبَّةِ، وَ أَستَغفِرُ اللهَ مِن مَقالَتي هٰذِهِ وَ أَتوبُ إِلَيهِ، بَل عَلىٰ مَحَبَّةٍ مِنّي لِلِقاءِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام وَ لِقاءِ فاطِمَةَ عليها السلام وَ حَمزَةَ وَ جَعفَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۱۵۹ ح۲۶۷، بشارة المصطفى: ص۲۷۱، إثبات الوصیة: ص۱۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۱۵۱ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از ابن عبّاس -: حسين بن على علیه السلام هنگام بيمارى برادرش حسن بن على علیه السلام که به رحلتش انجاميد، نزد او رفت و پرسيد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برادر! خود را در چه حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خود را در نخستين روز از روزهاى آخرت و آخرين روز از روزهاى دنيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابم. بدان که من از اَجَلم، پيش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و در حالى نزد پدر و جدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم که از جدايى از تو و برادرانت و نيز جدايى از دوستان، ناخرسندم و البتّه از اين گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم و به سوى خدا توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و در اين حال، دوست دارم به ديدار پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله و امير مؤمنان على بن ابى طالب و نيز فاطمه و حمزه و جعفر بروم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - فِي مَعنَیٰ قَولِهِ عزّ وجلّ: (وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الْأَكْبَرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إِنَّ هٰذا فِراقُ الأَحِبَّةِ في دارِ الدُّنيا؛ لِيَستَدِلُّوا بِهِ عَلیٰ فِراقِ المَولیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۰ ذیل ح۱، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۲۷۷ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ معنای این سخن خداوند عز وجل: (و از عذابِ نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشانيم، پيش از عذاب بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر) -: این، همان فراق دوستان در سرای دنیاست تا بدین وسیله به یاد فراق مولا بیفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: خَمسَةٌ لا يَنامونَ: اَلهامُّ بِدَمٍ يَسفِكُهُ، و ذُو المالِ الكَثيرِ لا أمينَ لَهُ، وَ القائِلُ فِي النّاسِ الزّورَ وَ البُهتانَ عَن عَرَضٍ مِنَ الدُّنيا يَنالُهُ، وَ المَأخوذُ بِالمالِ الكَثيرِ وَ لا مالَ لَهُ، وَ المُحِبُّ حَبيباً يَتَوَقَّعُ فِراقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۵۰۳ ح۱۴۴۶ عن أبي بصير، الخصال: ص۲۹۶ ح۶۴، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: پنج کس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خواب ندارند: کسى که در فکر ريختن خونى است، کسى که مال بسيار دارد و امينى ندارد، کسى که براى رسيدن به مالى از دنيا بر مردم دروغ و بهتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، کسى که بدهکارى بسيار دارد و دستش از مال، تهى است، و کسى که محبوبى دارد و نگران جدا شدن از اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدین عن عَنبسةَ بن بِجادٍ العابد: لَمّا ماتَ إسماعيلُ بنُ جَعفَرِ بنُ مُحَمَّدٍ وَ فَرَغنا مِن جَنازَتِهِ، جَلَسَ الصّادِقُ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه السلام وَ جَلَسنا حَولَهُ وَ هُوَ مُطرِقٌ، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَيُّهَا النّاسُ! إِنَّ هٰذِهِ الدُّنيا دارُ فِراقٍ وَ دارُ التِواءٍ، لا دارُ استِواءٍ، عَلیٰ أنَّ فِراقَ المَألوفِ حُرقَةٌ لا تُدفَعُ، وَ لَوعَةٌ لا تُرَدُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۷۴، الأمالي للصدوق: ص۳۰۹ ح۳۵۶ نحوه، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۶۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۲۴۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کمال الدین - به نقل از عنبسة بن بِجاد عابد -: هنگامی که اسماعیل فرزند امام صادق علیه السلام در گذشت و از کارهای جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فارغ شدیم، امام علیه السلام نشست. ما نیز گرد او نشستیم. او به زمین نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. سپس سرش را بلند کرد و فرمود: «ای مردم! این دنیا سرای جدایی و سرای سختی است، نه سرای آسانی. فراق عزيزان نیز داغى است که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان جلوِ آن را گرفت و سوزى است که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را التیام بخشید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: الأَشرافُ يُعاقَبونَ بِالهِجرانِ لا بِالحِرمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۵ ح۸۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: افراد شريف با هجران، کيفر داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، نه با محروم ماندن [از عطای خداوند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۱۴ ص۱۳۰ (البكاء لفراق الأحبّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۱۴ ص۱۳۱ (گریستن در فراق عزیزان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: النَّوادِرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما ضاقَ مَجلِسٌ بِمُتَحابَّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۳ ص۲۲۶ الرقم۱۲۸۷ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ مجلسى برای دو دوست، تنگ نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما تَحابَّا الرَّجُلانِ إلّا کانَ أفضَلُهُما أشَدَّهُما حُبّاً لِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۱۶۶ ح۵۴۴ عن أنس، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۹ ح۷۳۲۳، مسند أبي يعلى: ج۳ ص۳۷۷ ح۳۴۰۶؛ تنبیه الخواطر: ج۲ ص۲۵ عن أنس و فیه «ما تَحابَّ رَجُلانِ في اللّٰهِ قَطُّ...» و راجع الكافي: ج۲ ص۱۲۷ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه دو تن يکديگر را دوست بدارند، آن که ديگرى را بيشتر دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، از دوستش برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَزالُ أُمَّتي بِخَيرٍ ما تَحابُّوا، وَ تَهادَوا، وَ أَدَّوُا الأَمانَةَ، وَ اجْتَنَبُوا الحَرامَ&lt;/span&gt; …&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۹ ح۲۵ عن داوود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص۸۵ ح۱۲ و ليس فيه «و تهادوا»، الأمالي للطوسي: ص۶۴۷ ح۱۳۴۰ عن الإمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و ليس فيه «و تهادوا، و أدّوا الأمانة، و اجتنبوا الحرام»، جامع الأخبار: ص۳۷۷ ح۱۰۵۲ عن الإمام الرضا عن الإمام عليّ عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۱۵ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: امّت من، تا زمانى که يکديگر را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، به هم هديه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، امانت را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند و از حرام دورى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند...، پيوسته در خير به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إِنَّ أهلَ الأَرضِ لَمَرحومونَ ما تَحابّوا، وَ أدَّوُا الأَمانَةَ، وَ عَمِلُوا الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۱۰۸ ح۲۴۴، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۱۲، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۱۷ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: اهل زمین مورد رحمت اند، تا زمانی که با یکدیگر دوستی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند و امانت را ادا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و به حق عمل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ -: ألزِم نَفسَكَ التَّوَدُّدَ، وَ صَبِّر عَلیٰ مَؤوناتِ النّاسِ نَفسَكَ، وَ ابذِل لِصَديقِكَ نَفسَكَ وَ مالَكَ، وَ لِمَعرِفَتِكَ رِفدَكَ وَ مَحضَرَكَ، وَ لِلعامَّةِ بِشرَكَ وَ مَحَبَّتَكَ، وَ لِعَدُوِّكَ عَدلَكَ وَ إنصافَكَ، وَ اضنَن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَنَّ بالشيء: بخل به (المصباح المنیر: ص۳۶۵ «ضنن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِدينِكَ وَ عِرضِكَ عَن كُلِّ أحَدٍ؛ فَإِنَّهُ أسلَمُ لِدينِكَ وَ دُنياكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۴۷ ح۱۷۸ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۵ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در وصيّت به پسرش محمّد بن حنفيّه -: خود را به اظهار دوستى با مردم پايبند کن و خویش را بر تحمّل زحمات و هزینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردم، به شکیبایی وا دار و جان و مالت را بر دوستت، و حضورت را بر آشنايانت، و گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر عموم مردم، و عدالت و انصافت را بر دشمنت نثار کن و دين و آبروى خود را از هر کسی دريغ دار، که اين کار، براى دين و دنيايت ايمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: رَحِمَ اللهُ عَبداً اجتَرَّ مَوَدَّةَ النّاسِ إِلیٰ نَفسِهِ؛ حَدِّثوهُم بِما يَعرِفونَ، وَ اسْتُروا عَنهُم ما يُنكِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۳ ح۵ عن عبد الأعلى، الخصال: ص۲۵ ح۸۹ و فیه «و ترك» بدل «و استروا عنهم»، الغيبة للنعماني: ص۳۵ ح۳ بزیادة «و إلينا» بعد «إلى نفسه» نحوه، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۳۷۱ ح۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند، رحمت کند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که محبّت مردم را به سوى خود جلب کند! براى مردم، آنچه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند بفهمند، بازگو کنيد و آنچه را انکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، از آنان پنهان نماييد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثَةٌ لا يُعذَرُ المَرءُ فيها: مُشاوَرَةُ ناصِحٍ، وَ مُداراةُ حاسِدٍ، وَ التَّحَبُّبُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول، ص۲۳۴، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۳۲ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: سه چيز است که انسان در بارۀ آنها معذور نيست: مشورت کردن با خيرخواه، و مدارا کردن با حسود، و دوستى ورزيدن با مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَنبَغي لِمَن لَم يَكُن عالِماً أَن يُعَدَّ سَعيداً، وَ لا لِمَن لَم يَكُن وَدوداً أَن يُعَدَّ حَميداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۶۴، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۴۶ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شايسته نيست آن را که دانشمند / دانا نيست، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت شمرد و آن را که مهربان نيست، ستوده شمرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن سعيد بن جناح عن غير واحد: إِنَّ أبَا الحَسَنِ عليه السلام سُئِلَ عَن أفضَلِ عَيشِ الدُّنيا، فَقالَ: سَعَةُ المَنزِلِ، وَ كَثرَةُ المُحِبّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۴۵۰ ح۲۵۵۱، الكافي: ج۶ ص۵۲۶ ح۵ و فیه «فضل» بدل «أفضل»، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۷۲ ح۸۲۶، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۷ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از سعيد بن جناح، از تعدادى از راويان -: از ابو الحسن (امام کاظم علیه السلام) پرسيده شد: برترین عيش دنيا چيست؟ فرمود: «خانۀ وسيع و فراوانی کسانی که انسان را دوست دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: التَّوَدُّدُ يُمنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۲۴ ح۵۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷ ح۷۶۰ و فيه «التؤدة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: محبّت کردن، بامِيمنت است (شگون دارد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أفضَلُ النّاسِ مِنَّةً مَن بَدَأَ بِالمَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۲۱ ح۳۱۱۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۱۲ ح۲۴۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کس به منّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى، آن است که آغازگر دوستى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۵ ص۷۶ (الفصل الأوّل: قيمة الائتلاف)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۹۰ (الفصل الثاني: الحثّ على الائتلاف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۵ ص۷۷ (فصل یکم: ارزش الفت)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۹۱ (فصل دوم: تشویق به الفت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-التباعد-و-التباغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: التَّباعُدُ وَ التَّباغُضُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دشمنی و کینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزی با یکدیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-التباغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: التَّحذيرُ مِنَ التَّباغُضِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نهی از کینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزی با یکدیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إيّاكُم وَ سوءَ ذاتِ البَينِ؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحالِقَة: الخَصلة التي من شأنها أَن تَحلِق؛ أي تهلك و تستأصِل الدین كما یستأصل الموسی الشَّعر (النهایة: ج۱ ص۴۲۸ «حلق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۶۳ ح۲۵۰۸ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از اختلاف ميان خود بپرهيزيد، که زداينده[ى ايمان]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى حديث، «حالقة» آمده است؛ يعنى آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد و نابود و محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از ريشه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَنَد، آن گونه که تيغ، مو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أبي الدرداء: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أ لا أُخبِرُكُم بِأَفضَلَ مِن دَرَجَةِ الصِّيامِ وَ الصَّلاةِ وَ الصَّدَقَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إصلاحُ ذاتِ البَينِ. وَ فَسادُ ذاتِ البَينِ الحالِقَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۸۰ ح۴۹۱۹ عن أبي الدرداء، سنن الترمذي: ج۴ ص۶۶۳ ح۲۵۰۹، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۴۲۲ ح۲۷۵۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنن أبى داوود - به نقل از ابو دَردا -: پيامبر خدا فرمود: «هان! شما را از آنچه [ثوابش] از درجۀ روزه، نماز و صدقه برتر است، خبر دهم؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن، آشتى دادن ميان افراد است؛ چرا که اختلاف، زداينده[ى ايمان] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ألا إِنَّ فِي التَّباغُضِ الحالِقَةَ. لا أعني حالِقَةَ الشَّعرِ، وَ لٰكِن حالِقَةَ الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۶ ح۱ عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص۱۸۱ ح۲ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۳۲ ح۱۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: آگاه باشيد که در کين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى به يکديگر، زُدودن است. مقصود، زُدودن مو نيست؛ بلکه زُدودن [و ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کن شدن] دين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: دَبَّ إلَيكُم داءُ الأُمَمِ؛ الحَسَدُ وَ البَغضاءُ، هِيَ الحالِقَةُ. لا أقولُ تَحلِقُ الشَّعرَ، وَ لٰكِن تَحلِقُ الدّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۶۴ ح۲۵۱۰ عن الزبير بن العوّام؛ منية المريد: ص۳۲۴، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۲۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بيمارى امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به سوى شما خزيده است؛ حسادت و دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که زُداينده است. نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم مو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُدايد؛ بلکه دين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُدايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام _ في وَصِيَّتِهِ _: إيّاكُم وَ البِغضَةَ لِذَوي أرحامِكُمُ المُؤمِنينَ؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ لِلدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۵۲ ح۱۲۹۷ عن الإمام زين العابدين و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليهما السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در وصیّت خود -: از کين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى با خويشاوندان مؤمن خود بپرهيزيد؛ زيرا اين کار، نابود کنندۀ دين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَباغَضوا؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۶، تحف العقول: ص۱۵۲، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۹۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با هم دشمنى نکنيد؛ زيرا اين کار، بنيادبرانداز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ضاقَتِ الدُّنيا عَلَى المُتَباغِضينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دنيا بر کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزان، تنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۱۳ ص۵۰۰ (الفصل الأوّل: التَّباغض وَ إصلاح المتباغضين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۱۳ ص۵۰۱ (فصل یکم: دشمنی با یکدیگر و آشتی دادن دو دشمن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-القطيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: النَّهيُ عَنِ القَطيعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نهی از جدایی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن هَجَرَ أخاهُ سَنَةً، فَهُوَ كَسَفكِ دَمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۵ عن أبي خراش السلمي؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس يک سال از برادرش (/ دوستش) دورى کند، مانند آن است که خونش را بريزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام _ لَمّا حَضَرَتهُ الوَفاةُ _: عَلَيكُم يا بَنِيَّ بِالتَّواصُلِ وَ التَّباذُلِ وَ التَّبارِّ، وَ إيّاكُم وَ التَّقاطُعَ وَ التَّدابُرَ وَ التَّفَرُّقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۵۲ ح۷ عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الكاظم عليه السلام، تهذيب الأحكام: ج۹ ص۱۷۸ ح۷۱۴ نحوه، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۹۱ ح۵۴۳۳، بحار الأنوار: ج۴۲ ص۲۴۹ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - به هنگام رحلت -: فرزندانم! به پيوند با يکديگر، بخشش به يکديگر و نيکى در حقّ يکديگر پایبند باشيد و از گسستن از يکديگر، روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانى از يکديگر و جدايى بپرهيزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكُم بِالتَّواصُلِ وَ المُوافَقَةِ، وَ إيّاكُم وَ المُقاطَعَةَ وَ المُهاجَرَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۰۱ ح۶۱۵۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴۰ ح۵۸۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به پيوند با يکديگر و موافقت با هم، پایبند باشيد و از گسستن از يکديگر و ترک يکديگر (قهر کردن با هم) بپرهيزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَصرِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَرَمتُه: قَطَعته (المصباح المنیر: ص۳۳۹ «صرم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخاكَ عَلَى ارتِيابٍ، وَ لا تَقطَعهُ دونَ استِعتابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۹۱ ح۵۸۳۴، تحف العقول: ص۲۰۵، غرر الحكم: ج۶ ص۲۸۴ ح۱۰۲۶۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۴۲ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بر پايۀ ترديد، برادرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را مشکن و بدون دلجويى، از او جدا مشو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا خَيرَ في مَن يَهجُرُ أخاهُ مِن غَيرِ جُرمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۹۶ ح۱۰۷۴۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۹ ح۹۹۶۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در آن کس که بى هيچ جرمى از برادرش دورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، خیری نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أبغَضتَ فَلا تَهجُر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۱۵ ح۳۹۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۳۰۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه [کسى را] دشمن داشتی، [چنان از او] مَبُر [که راه بازگشتی باقی نماند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن كتابِهِ لِابنِهِ الحَسَنِ عليه السلام -: اِحمِل نَفسَكَ مِن أخيكَ عِندَ صَرمِهِ عَلَى الصِّلَةِ، وَ عِندَ صُدودِهِ عَلَى اللَّطَفِ وَ المُقارَبَةِ، وَ عِندَ جُمودِهِ عَلَى البَذلِ، وَ عِندَ تَباعُدِهِ عَلَى الدُّنُوِّ، وَ عِندَ شِدَّتِهِ عَلَى اللّينِ، وَ عِندَ جُرمِهِ عَلَى العُذرِ، حَتّیٰ كَأَنَّكَ لَهُ عَبدٌ وَ كَأَنَّهُ ذو نِعمَةٍ عَلَيكَ. وَ إيّاكَ أَن تَضَعَ ذٰلِكَ في غَيرِ مَوضِعِهِ، أو أَن تَفعَلَهُ بِغَيرِ أَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص۸۱ و فيه «المسألة» بدل «المقاربة»، تنبیه الخواطر ج۲ ص۱۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به فرزند خود، حسن علیه السلام -: چون برادرت از تو بُرید، خود را به پيوند با او وادار کن و چون از تو روى گردانَد، خود را به او نزديک و با او ملاطفت کن و چون بُخل ورزید، به او بخشش کن و چون دورى کرد، به او نزديک شو و چون درشتى نمود، نرمى کن و چون جُرمى کرد، برايش عذرى بياور، تا آن جا که گويى تو بندۀ او هستى و گويا او بر تو نعمتى دارد؛امّا مبادا که اين کار را نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا انجام دهى يا در مورد نااهلش به کار برى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِحمِل نَفسَكَ عِندَ شِدَّةِ أخيكَ عَلَى اللّينَ، وَ عِندَ قَطيعَتِهِ عَلَى الوَصلِ، وَ عِندَ جُمودِهِ عَلَى البَذلِ، وَ كُن لِلَّذي يَبدو مِنهُ حَمولاً، وَ لَهُ وَصولاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۲۲۹ ح۲۴۵۰.، عیون الحكم و المواعظ: ص۷۶ ح۱۸۴۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به هنگام درشتى برادرت، خود را به نرمى وا دار و چون جدايى پيشه کند، به پيوند بپرداز و چون بخل ورزد، بخشش کن و آنچه را از او سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، تحمّل کن و با او بپيوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن كِتابِهِ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ -: لا يَكونَنَّ أخوكَ عَلیٰ قَطيعَتِكَ أقویٰ مِنكَ علَیٰ صِلَتِهِ، وَ لا عَلَى الإِساءَةِ إِلَيكَ أقویٰ مِنكَ عَلَى الإِحسانِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۹۲ ح۵۸۳۴، نهج البلاغة: الكتاب ۳۱ نحوه، خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص۱۱۷، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به فرزند خود، محمّد بن حنفيّه -: مبادا که برادرت در بريدن از تو، قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از پيوستنت به او، و در بدى کردن به تو، قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به او باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إن أرَدتَ قَطيعَةَ أخيكَ، فَاستَبقِ لَهُ مِن نَفسِكَ بَقِيَّةً يَرجِعُ إلَيها إن بَدا لَهُ ذٰلِكَ يَوماً ما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص۱۱۷، تحف العقول: ۸۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر خواستى از برادرت ببُرى، ته مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از دوستى خود را براى او باقى گذار که اگر روزى به فکرش رسيد که آشتى کند، به آن باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: لا تَقطَع أخاكَ إلّا بَعدَ عَجزِ الحيلَةِ عَنِ استِصلاحِهِ، وَ لا تُتبِعهُ بَعدَ القَطيعَةِ وَقيعَةً فيهِ فَتَسُدَّ طَريقَهُ عَنِ الرُّجوعِ إِلَيكَ، وَ لَعَلَّ التَّجارِبَ أَن تَرُدَّهُ عَلَيكَ وَ تُصلِحَهُ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۲۰ ص۳۲۷ ح۷۴۸؛ أعلام الدين: ص۲۹۲ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه و ليس فيه «لا تقطع... عن استصلاحه»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۶ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: از برادرت مَبُر، مگر پس از آن که از به صلاح آوردنش عاجز گشتى، و پس از بريدن، از او بدگويى مکن، مبادا که راه بازگشتش را به سويت ببندى؛ باشد که تجربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را به سويت باز گرداند و برايت اصلاحش کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا يَزالُ إبليسُ فَرِحاً مَا اهتَجَرَ المُسلِمانِ، فَإِذَا التَقَيَا اصْطَكَّت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّكَك: أَن تضرب إحدی الركبتین الأُخریٰ عند العَدْوِ فتؤثّر فیهما أثراً (النهایة: ج۳ ص۴۲ «صكك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُكبَتاهُ، وَ تَخَلَّعَت أوصالُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَوصال: الأعضاء (النهایة: ج۵ ص۱۹۴ «وصل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ نادیٰ: يا وَيلَهُ! ما لَقِيَ مِنَ الثُّبورِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثُّبور: الهلاك (النهایة: ج۱ ص۲۰۶ «ثبر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۶ ح۷ عن أبي بصير، منية المريد: ص۳۲۶، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: تا زمانى که دو مسلمان با يکديگر قهر باشند، ابليس خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال است و هر گاه با هم ديدار [و آشتى] کنند، زانوهايش به هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و بندهايش از هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسلد و فرياد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى واى بر من! هلاک شدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - لِهَمّام، في وَصفِ المُؤمِنِ -:... لا يَهجُرُ أخاهُ، وَ لا يَغتابُهُ، وَ لا يَمكُرُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۳۰ ح۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يونس عن الإمام الصادق عليه السلام، أعلام الدین: ص۱۱۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۶۷ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - خطاب به هَمّام، در توصیف مؤمن -: اى همّام! مؤمن... از برادرش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد، غيبتش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به او نيرنگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۱۳ ص۵۰۸ (الحثّ على الإصلاح بين المتباغضين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۱۳ ص۵۰۹ (تشویق به آشتی دادن دو دشمن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-الهجران-فوق-ثلاثة-أيام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳: النَّهيُ عَنِ الهِجرانِ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نهی از جدایی بیش از سه روز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أنس: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: لا هِجرَةَ بَينَ المُسلِمينَ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ _ أو قالَ: ثَلاثِ لَيالٍ _.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۳ ص۳۱۲ الرقم ۱۴۰۹، تاريخ دمشق: ج۵ ص۸۸ ح۱۱۹۳، العزلة: ص۱۰ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد - به نقل از اَنَس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «قهر کردن ميان مسلمانان، نبايد بيش از سه روز بپاید» یا فرمود: «سه شب بپايد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا هِجرَةَ فَوقَ ثَلاثٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۴ ح۲ عن هشام بن الحكم عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص۱۸۳ ح۲۵۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۵ ح۲؛ صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۴ ح۲۷ عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بيش از سه روز، نبايد قهر کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهر حديث، اين است که اگر ميان دو برادر مؤمن، ناراحتى يا تقصيرى در حقوق معاشرت و دوستى پيش آيد و اين امر به قهر کردن بينجامد، بر آنان واجب است که بيش از سه روز بر قهر خود باقى نمانند؛ امّا قهر بودن در سه روز، ظاهراً بخشوده است. علّتش هم آن است که بشر، از خشم و بداخلاقى به دور نيست. بنا بر اين، در اين مدّت، اجازه داده شده است. اين دلالت، بر حسب مفهوم است و دلالت ضعيفى است. البتّه اين اخبار، مربوط به کسانى است که اهل بدعت و فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرايى و اصرار بر گناهان نباشند؛ چرا که قهر با اين گونه افراد و دورى کردن از آنان، مطلوب و از اقسام نهى از منکر است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ، وَ السّابِقُ يَسبِقُ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۹۱ ح۸۶۰ عن أبي هريرة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۰ ح۵۸۰۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۹ ح۱۲؛ صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۴ ح۲۶ عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ مسلمانى روا نيست که بيش از سه روز، برادرش را ترک گويد و هر کس [براى آشتى] پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى کند، به سوى بهشت، پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ، فَمَن هَجَرَ فَوقَ ثَلاثٍ فَماتَ دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۴ عن أبي هريرة؛ جامع&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحاديث للقمّي: ص۱۲۱ و فیه «مَن هَجَرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ دَخَلَ النّارَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ مسلمانى روا نيست که بيش از سه [روز] از برادرش ببُرَد و هر کس بيش از سه [روز از برادرش] بُريد و از دنيا رفت، به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن هَجَرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ فَهُوَ فِي النّارِ، إلّا أَن يَتَدارَكَهُ اللهُ بِكَرَمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۸ ص۳۱۵ ح۸۱۵ عن فضالة بن عبيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس بيش از سه روز با برادرش قهر کند، در آتش [دوزخ] است، مگر اين که خداوند با بزرگوارى خود، آن را جبران کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَن يَهجُرَ مُؤمِناً فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ، فَإِذا مَرَّت ثَلاثَةُ أيّامٍ فَليَلقَهُ فَليُسَلِّم عَلَيهِ؛ فَإِن رَدَّ عَلَیهِ السَّلامَ فَقَدِ اشتَرَكا فِي الأَجرِ، وَ إن لَم يَرُدَّ عَلَيهِ فَقَد بَرِئَ المُسَلِّمُ مِنَ الهِجرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۱۳۰ ح۴۱۴ عن أبي هريرة، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۲ و فيه «فَقَد باءَ بِالإثمِ» بدل «فَقَد بَرئ...»، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۱۰۸ ح۲۰۰۲۸ بزیادة «و صارت على صاحبه» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ کس روا نيست که بيش از سه روز از مؤمنى ببُرَد. پس اگر سه روز گذشت، بايد به ديدارش برود و بر او سلام کند. اگر آن یک پاسخ سلامش را داد، هر دو در پاداش، شريک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اگر پاسخ او را نداد، شخص سلام کننده از [کيفرِ] بُریدن، ايمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أيُّما مُسلِمَينِ تَهاجَرا فَمَكَثا ثَلاثاً لا يَصطَلِحانِ، إلّا كانا خارِجَينِ مِنَ الإِسلامِ، وَ لَم يَكُن بَينَهُما وَلايَةٌ، فَأَيُّهُما سَبَقَ إِلیٰ كَلامِ أخيهِ کانَ السّابِقَ إِلَى الجَنَّةِ يَومَ الحِسابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۵ ح۵، مصادقة الإخوان: ص۱۵۳ ح۱، منية المريد: ص۳۲۵ كلّها عن داوود بن كثير عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اگر دو مسلمان با هم قهر کنند و تا سه روز آشتى نکنند، هر دو از اسلام، خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و ميانشان هيچ پيوند دينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست و هر کدام از آنها در صحبت کردن [و آشتى] با برادرش پيشى گيرد، در روز حسابرسى، زودتر به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَباغَضوا، وَ لا تَحاسَدوا، وَ لا تَدابَروا، وَ كونوا عِبادَ اللهِ إخواناً. وَ لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۵۳ ح۵۷۱۸ عن أنس، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۳ ح۲۳، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۸ ح۴۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دشمنى مکنيد، بر يکديگر حسد مورزيد و از يکديگر روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان نشويد. بندگان خدا و برادر هم باشيد. براى هيچ مسلمانى روا نيست که بيش از سه روز از برادرش ببُرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عمر: إِنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله... نَهیٰ عَن هِجرَةِ المُسلِمِ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۴۸ ح۵۳۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عمر -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله... از اين که مسلمانى بيش از سه [روز] از برادرش ببُرد، نهى کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: نَهیٰ [رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله] عَنِ الهِجرانِ، فَمَن کانَ لا بُدَّ فاعِلاً فَلا يَهجُر أخاهُ أكثَرَ مِن ثَلاثَةِ أيّامٍ، فَمَن کانَ مُهاجِراً لِأَخيهِ أكثَرَ مِن ذٰلِكَ کانَتِ النّارُ أولیٰ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۰ ح۴۹۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۲ ح۷۰۷ كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۶۶۱ من دون إسناد إلی الامام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۳۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: [پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله] از بُریدن (قهر کردن) نهى کرد. پس اگر کسى ناچار به آن شد، بيش از سه روز از برادرش نَبُرد که هر کس بيش از آن از برادرش بِبُرد، آتش براى او سزاوارتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَهجُروا، فَإِن كُنتُم مُهتَجِرينَ لا مَحالَةَ فَلا تَهتَجِروا فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ. وَ أيُّما مُسلِمَينِ ماتا وَ هُما مُهتَجِرانِ لا يَجتَمِعانِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص۵۱۹ ح۸۲۳ عن الحسن البصري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از يکديگر نبُريد. پس اگر ناچار به بُريدن از يکديگر شديد، بيش از سه روز نپايد که هر گاه دو مسلمان، در حالى بميرند که از يکديگر بُريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در بهشت گِرد نخواهند آمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثِ لَيالٍ، يَلتَقِيانِ فَيُعرِضُ هٰذا وَ يُعرِضُ هٰذا! وَ خَيرُهُمَا الَّذي يَبدَأُ بِالسَّلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۵۶ ح۵۷۲۷ عن أبي أيّوب الأنصاري؛ درر الأحاديث النبوية: ص۴۱، عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۶۶ح۶۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ کس روا نيست که بيش از سه شب از برادرش ببُرد و چون همديگر را ببينند، اين، روى بگردانَد و آن، روى بگردانَد. بهترينِ آن دو، کسى است که آغازگرِ «سلام» باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-القطيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴: مَضارُّ القَطيعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جدایی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ لا تَرتَفِعُ صَلاتُهُم فَوقَ رُؤوسِهِم شِبراً: رَجُلٌ أمَّ قَوماً وَ هُم لَهُ كارِهونَ، وَ امْرَأَةٌ باتَت وَ زَوجُها عَلَيها ساخِطٌ، وَ أَخَوانِ مُتَصارِمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۳۱۱ ح۹۷۱ عن ابن عبّاس؛ الكافي: ج۵ ص۵۰۷ ح۵ عن الحسن بن منذر عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص۱۷۳ ح۲ عن الإمام الصادق عليه السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۴۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نماز سه نفر، از بالاى سرشان، يک وجب هم بالا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود: مردى که امامِ جماعت گروهى شده است، حال آن که از او ناخشنودند؛ زنى که شب را به روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، حال آن که شوهرش بر او خشمگين است؛ و دو برادرِ از هم جدا شده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، إيّاكَ وَ الهِجرانَ لِأَخيكَ المُؤمِنِ؛ فَإِنَّ العَمَلَ لا يُتَقَبَّلُ مَعَ الهِجرانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۳۸ ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۶۶۱، مشكاة الأنوار: ص۳۶۵ ح۱۱۹۴ و فيهما «إيّاكَ و هِجرانَ أخيكَ»، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۹ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به ابو ذر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! از ترک کردن برادر مؤمنت [و قهر کردن با وی] بپرهيز که با دورى، عمل [صالح] پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ مُسلِماً فَوقَ ثَلاثِ لَيالٍ؛ فَإِنَّهُما ناكِبانِ عَن الحَقِّ ما داما عَلیٰ صُرامِهِما. وَ أوَّلُهُما فَيئاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَيء: الرجوع (النهایة: ج۳ ص۴۸۲ «فیأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَكونُ سَبقُهُ بِالفَيءِ كَفّارَةً لَهُ، وَ إن سَلَّمَ فَلَم يَقبَل وَ رَدَّ عَلَيهِ سَلامَهُ رَدَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ، وَ رَدَّ عَلَى الآخَرِ الشَّيطانُ. وَ إن ماتا عَلیٰ صُرامِهِما، لَم يَدخُلَا الجَنَّةَ جَميعاً أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۴۸۷ ح۱۶۲۵۸ عن هشام بن عامر، الأدب المفرد: ص۱۲۷ح۴۰۲، المعجم الكبير: ج۲۲ ص۱۷۵ ح۴۵۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى مسلمان روا نيست که بيش از سه شب از مسلمانى ببُرد و اين دو هنگامى که از يکديگر بُريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، از حق، کناره گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آن کسى که زودتر [براى آشتى] باز گردد، همين پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستىِ او براى باز گشت، کفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خواهد بود و اگر هم سلام کرد و ديگرى نپذيرفت، فرشتگان، پاسخ سلام او را خواهند داد و شيطان، پاسخ ديگرى را خواهد داد و اگر اين دو در حال بُريدن از يکديگر بميرند، هرگز هيچ يک از آنان وارد بهشت نخواهد شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لَو أنَّ رَجُلَينِ دَخَلا فِي الإِسلامِ فَاهتَجَرا، کانَ أحَدُهُما خارِجاً مِنَ الإِسلامِ حَتّیٰ يَرجِعَ الظَّالِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۷۲ ح۵۵ عن عبد اللّٰه بن مسعود، حلية الأولياء: ج۴ ص۱۷۳ الرقم۲۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه دو تن که داخل در [آيين] اسلام هستند، از يکديگر ببُرند، يکى از آن دو [که ستم کرده است]، خارج از اسلام خواهد بود، تا آن که آن ستمگر [به سوى ديگرى] باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاس: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: لا تَحِلُّ الهِجرَةُ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ. فَإِنِ التَقَيا فَسَلَّمَ أحَدُهُما عَلَى الآخَرِ فَرَدَّ عَلَيهِ الآخَرُ السَّلامَ اشتَرَكا فِي الأَجرِ، وَ إن أبَى الآخَرُ أَن يَرُدَّ السَّلامَ بَرِئَ هٰذا مِنَ الإِثمِ، وَ باءَ بِهِ الآخَرُ. - وَ أحسَبُهُ قالَ: - وَ إن ماتا وَ هُما مُتَهاجِرانِ، لا يَجتَمِعانِ فِي الجَنِّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۰ ح۷۲۹۱ عن ابن عبّاس، المعجم الأوسط: ج۸ ص۳۷۸ ح۸۹۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «جدايى بيش از سه روز، روا نيست. پس اگر آن دو [که از هم بُريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند]، يکديگر را ديدند و يکى بر ديگرى سلام کرد و آن ديگرى، پاسخ سلام او را داد، هر دو در پاداش، شريک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اگر آن ديگرى از پاسخ دادنِ به سلام خوددارى کرد، اين يکی، از گناه پاک شده و آن ديگرى به گناه، دچار شده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که فرمود: «و اگر در حالت جدايى بميرند، در بهشت، گِرد نخواهند آمد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: تُعرَضُ الأَعمالُ يَومَ الإثنَينِ وَ الخَميسِ؛ فَمِن مُستَغفِرٍ فَيُغفَرُ لَهُ، وَ مِن تائِبٍ فَيُتابُ عَلَيهِ، وَ يُرَدُّ أهلُ الضَّغائِنِ لِضَغائِنِهِم حَتّیٰ يَتوبوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۷ ص۲۵۱ ح۷۴۱۹ عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: روزهاى دوشنبه و پنجشنبه، اعمال، عرضه [و بررسى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس [در اين ميان]، آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهانى هستند که آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کارانى که توبۀ آنان پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امّا کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توزان، به خاطر کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان باز گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا توبه کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِیَّتِهِ لِأبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، تُعرَضُ أعمالُ أَهلِ الدُّنيا عَلَى اللهِ مِنَ الجُمُعَةِ إِلَى الجُمُعَةِ في يَومِ الإثنَينِ وَ الخَميسِ، فَيُغفَرُ لِكُلِّ عَبدٍ مُؤمِنٍ، إلّا عَبداً کانَت بَينَهُ وَ بَينَ أخيهِ شَحناءُ، فَيُقالُ: اُترُكوا عَمَلَ هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، الأمالي للطوسي: ص۵۳۷ ح۱۱۶۲، كنز الفوائد: ج۱ ص۳۰۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۹ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به ابو ذر-: اى ابو ذر! اعمال هر هفتۀ اهل دنيا در روزهاى دوشنبه و پنجشنبه بر خداوند عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس هر مؤمنى آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که ميان او و برادرش کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باشد که در اين صورت، گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «عمل اين دو را رها کنيد، تا با يکديگر آشتى کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تُفتَحُ أبوابُ الجَنَّةِ يَومَ الإثنَينِ وَ يَومَ الخَميسِ، فَيُغفَرُ لِكُلِّ عَبدٍ لا يُشرِكُ بِاللهِ شَيئاً، إلّا رَجُلاً کانَت بَينَهُ وَ بَينَ أخيهِ شَحناءُ، فَيُقالُ: أنظِروا هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا، أنظِروا هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا، أنظِروا هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۷ ح۲۵۶۵ عن أبي هريرة، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۶ نحوه، الموطّأ: ج۲ ص۹۰۸ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: روزهاى دوشنبه و پنجشنبه، درهاى بهشت باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و [گناهان] هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به خداوند شرک نورزيده باشد، آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که ميان کسى و برادرش کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باشد که در اين صورت، گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «[آمرزش] اين دو را عقب بيندازيد، تا آشتى کنند. [آمرزش] اين دو را عقب بيندازيد، تا آشتى کنند. [آمرزش] اين دو را عقب بيندازيد، تا آشتى کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ لَيَطَّلِعُ في لَيلَةِ النِّصفِ مِن شَعبانَ، فَيَغفِرُ لِجَميعِ خَلقِهِ إلّا لِمُشرِكٍ أو مُشاحِنٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۴۴۵ ح۱۳۹۰ عن أبي موسى الأشعري، مسند ابن حنبل: ج۲ ص۵۸۹ ح۶۶۵۳ نحوه، المعجم الكبير: ج۲۰ ص۱۰۹ ح۲۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، در شب نيمۀ شعبان، اعمال بندگانش را ملاحظه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و همۀ خلقش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، جز شخص مشرک يا کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توز را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: في أوَّلِ لَيلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ تُغَلُّ المَرَدَةُ مِنَ الشَّياطينِ، وَ يُغفَرُ في كُلِّ لَيلَةٍ سَبعينَ ألفاً، فَإِذا کانَ في لَيلَةِ القَدرِ غَفَرَ اللهُ بِمِثلِ ما غَفَرَ في رَجَبٍ وَ شَعبانَ وَ شَهرِ رَمَضانَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلیٰ ذٰلِكَ اليَومِ؛ إلّا رَجُلٌ بَينَهُ وَ بَينَ أخيهِ شَحناءُ، فَيَقولُ اللهُ‌ عزّ وجلّ: أنظِروا هٰؤُلاءِ حَتّیٰ يَصطَلِحوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۷۱ ح۳۳۱ عن دارم بن قبيصة عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۸ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در شب اوّل ماه رمضان، شيطان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سرکش، به غل و زنجير بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در هر شبى، هفتاد هزار نفر آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در شب قدر، خداوند به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در ماه رجب و شعبان و ماه رمضان تا آن هنگام آمرزيده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، مگر مردى را که ميان او و برادرش قطع رابطه (قهر و جدایی) باشد. پس خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اينان را بگذاريد تا زمانى که با هم آشتى کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبّاس: أنَّهُ سَمِعَ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ:... إِذا کانَت لَيلَةُ القَدرِ، يَأمُرُ اللهُ‌ عزّ وجلّ جِبريلَ عليه السلام فَيَهبِطُ في كُبكُبَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُبكُبَة: الجماعة المُتضامَّة (النهایة: ج۴ ص۱۴۴ «كبكب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ المَلائِكَةِ... فَإِذا طَلَعَ الفَجرُ يُنادي جِبريلُ: مَعاشِرَ المَلائِكَةِ! الرَّحيلَ الرَّحيلَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: يا جِبريلُ، فَما صَنَعَ اللهُ في حَوائِجِ المُؤمِنينَ مِن أُمَّةِ أحمَدَ صلّی اللّه عليه وآله؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ جِبريلُ: نَظَرَ اللهُ إِلَيهِم في هٰذِهِ اللَّيلَةِ فَعَفا عَنهُم و غَفَرَ لَهُم، إلّا أربَعَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلنا: يا رَسولَ اللهِ، مَن هُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَجُلٌ مُدمِنُ خَمرٍ، وَ عاقٌّ لِوالِدَيهِ، وَ قاطِعُ رَحِمٍ، وَ مُشاحِنٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: يا رَسولَ اللهِ، مَا المُشاحِنُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ المُصارِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۳ ص۳۳۶ ح۳۶۹۵؛ روضة الواعظين: ج۲ ص۱۹۸ ح۹۳۸ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان - به نقل از عبد اللّٰه بن عبّاس -: او شنید که پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «چون شب قدر شود، خداوند عز وجل به جبرئيل علیه السلام فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و او همراه جمعى از فرشتگان به زمين فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.… پس چون سپيده بدمد، جبرئيل علیه السلام ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه فرشتگان! حرکت، حرکت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جبرئيل! خداوند با حاجت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان امّت احمد، چه کرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: خداوند در اين شب، به آنان نظر کرد و از خطاهايشان در گذشت و آنان را بخشود، جز چهار تن را».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! آنان کيان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شخص شرابخوار، آزارندۀ پدر و مادر خود، گُسلندۀ پيوند خويشاوندى، و مُشاحِن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! مُشاحِن کيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قطع کنندۀ رابطه[ی دوستی و برادری]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-أسباب-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: أسبابُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عوامل دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإلهام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: الإِلهامُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الهام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَ رَحْمَةً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّوم: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [خداوند] ميان شما، دوستى و مهربانى نهاد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّنِّى وَ لِتُصْنَعَ عَلَیٰ عَيْنِى).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و محبّتى از خود بر تو افکندم تا زير نظر من پرورش يابى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن خافَ اللهَ أخافَ اللهُ مِنهُ كُلَّ شَيءٍ، وَ مَن أَحَبَّهُ حَبَّبَهُ اللهُ إلىٰ عِبادِهِ وَ أَثنیٰ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأُصول: ج۲ ص۳۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس از خدا بترسد، خداوند همه چیز را از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترساند و هر کس او را دوست بدارد، خداوند او را محبوبِ بندگانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و ستایشش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ مُوسىٰ عليه السلام لَمّا حَمَلَت بِهِ أُمُّهُ لَم يَظهَر حَملُها إِلّا عِندَ وَضعِهِ، وَ کانَ فِرعَونُ قَد وَكَّلَ بِنِساءِ بَني إسرائيلَ نِساءً مِنَ القِبطِ يَحفَظنَهُنَّ، وَ ذٰلِكَ أنَّهُ کانَ لَمّا بَلَغَهُ عَن بَني إسرائيلَ أنَّهُم يَقولونَ: «إِنَّهُ يُولَدُ فينا رَجُلٌ يُقالُ لَهُ موسَى بنُ عِمرانَ، يَكونُ هَلاكُ فِرعَونَ وَ أَصحابِهِ عَلىٰ يَدِهِ»، فَقالَ فِرعَونُ عِندَ ذٰلِكَ: لَأَقتُلَنَّ ذُكورَ أَولادِهِم حَتّىٰ لا يَكونَ ما يُريدونَ. وَ فَرَّقَ بَينَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ حَبَسَ الرِّجالَ فِي المَحَابِسِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَضَعَت أُمُّ موسىٰ بِموسىٰ عليه السلام، نَظَرَت إِلَيهِ وَ حَزِنَت عَلَيهِ وَ اغْتَمَّت وَ بَكَت، وَ قَالَت: يُذبَحُ السّاعَةَ! فَعَطَفَ اللهُ بِقَلبِ المُوَكَّلَةِ بِها عَلَيهِ، فَقَالت لِأُمِّ موسىٰ: ما لَكِ قَدِ اصْفَرَّ لَونُكِ؟! فَقالَت: أخافُ أَن يُذبَحَ وَلَدِي! فَقَالَت: لا تَخافِي. وَ کانَ مُوسىٰ عليه السلام لا يَراهُ أحَدٌ إِلّا أَحَبَّهُ، وَ هُوَ قَولُ اللَّهِ: (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّی)، فَأَحَبَّتهُ القِبطِيَّةُ المُوَكَّلَةُ بِه.&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۱۳۵ عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۵ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: هنگامی که مادر موسی علیه السلام او را باردار شد، هیچ نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از بارداری در وی آشکار نشد تا آن که موسی به دنیا آمد. فرعون، زنانی از قِبط را برای مراقبت از زنان بنی اسرائیل گماشته بود؛ زیرا در بارۀ بنی اسرائیل شنید که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «در میان ما مردی زاده خواهد شد که موسی بن عمران نام دارد و فرعون و یارانش را نابود خواهد کرد». فرعون وقتی این را شنید، گفت: پسرانشان را خواهم کشت تا آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند، روی ندهد. او میان زنان و مردان جدایی انداخت و مردان را به زندان افکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی که مادر موسی او را به دنیا آورْد، به او نگاهی انداخت و سخت اندوهگین شد و گریست و گفت: الآن او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند! [امّا] خداوند، مِهر موسی را به دل آن زنی انداخت که مراقب مادرش بود. زن قبطی به مادر موسی گفت: چرا رنگت زرد شده است!؟ گفت: می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم فرزندم را بکشند. آن زن گفت: نترس! [از جانب من گزندی به او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.] موسی چنان بود که هر کس او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید، دوستش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و این، همان سخن خداوند است: (و بر تو محبّتی از جانب خود افکندم). از این رو، آن زن قبطی که بر او گماشته شده بود، دوستش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن أبي حاتم عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّنِّى) -: کانَ كُلُّ مَن رَآهُ أُلقِيَت عَلَيهِ مِنهُ مَحَبَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن أبي حاتم: ج۷ ص۲۴۲۲ ح۱۳۴۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن ابی حاتم - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و محبّتى از خود بر تو افکندم) -: هر کسى موسى علیه السلام را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد، محبّتش را به دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن أبی حاتم عن سَلَمَةَ بنِ كُهَيل - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّـنِّى) -: حَبَّبتُكَ إِلیٰ عِبادي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن أبي حاتم: ج۷ ص۲۴۲۲ ح۱۳۴۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن ابی حاتم - به نقل از سَلَمة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن کُهَيل، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و محبّتى از خود بر تو افکندم) -: تو را محبوب بندگانم ساختم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - لِيَهودِيٍّ قالَ لَهُ: فَقَد ألقَى اللهُ عزّ وجلّ عَلیٰ موسَى بنِ عِمرانَ مَحَبَّةً مِنهُ -: لَقَد کانَ كَذٰلِكَ، وَ لَقَد أُعطِيَ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه عليه وآله ما هُوَ أفضَلُ مِن هٰذا، لَقَد ألقَى اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ مَحَبَّةً مِنهُ، فَمَن هٰذَا الَّذي يَشرَكُهُ في هٰذَا الاسمِ إذ تَمَّ مِنَ اللهِ عزّ وجلّ بِهِ الشَّهادَةُ، فَلا تَتِمُّ الشَّهادَةُ إلّا أَن يُقالَ: «أشهَدُ أَن لا إلٰهَ إلَّا اللهُ، وَ أَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً رَسولُ اللهِ»؟! يُنادیٰ بِهِ عَلَى المَنابِرِ، فَلا يُرفَعُ صَوتٌ بِذِكرِ اللهِ إلّا رُفِعَ بِذِكرِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله مَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۵۱۰ ح۱۲۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۳۵ ح۱ و راجع إرشاد القلوب: ص۴۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - خطاب به يهودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به ايشان گفت: خداوند، محبّتى از خود بر موسى بن عمران علیه السلام افکند -: آرى! چنين بود؛ ليکن به محمّد صلی اللّه علیه وآله برتر از اين عطا شد. خداوند عز وجل محبّتى از خود بر او نیز افکند. پس اين کيست که در اين نام، شريک اوست؟ زيرا از سوى خداوند عز وجل، [کلمۀ] شهادت با نام او تمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. پس شهادت کامل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، جز آن که گفته شود: «شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که جز اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، معبودی نيست و شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که محمّد، پيامبر خداست». به اين شهادت، بر منبرها ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و هيچ صدايى به ياد خدا بلند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که همراه آن به ياد محمّد صلی اللّه علیه وآله بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۸۶ (الإيمان و العمل الصالح)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۱۹۶ (المحبّة عند أحبّاء اللّٰه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۸۷ (ایمان و عمل صالح)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۱۹۷ (محبوب شدن در ميان دوستان خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تناسب-الأرواح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: تَناسُبُ الأَرواحِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سازگاری جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: النُّفوسُ أشكالٌ؛ فَما تَشاكَلَ مِنهَا اتَّفَقَ، وَ النّاسُ إِلیٰ أشكالِهِم أميَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۳۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۹۲ ح۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گونه گونه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس آنهايى که همگون باشند، با هم گرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و مردم به همگن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، بيشتر گرايش دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إزالَةُ الرَّواسي أسهَلُ مِن تَأليفِ القُلوبِ المُتَنافِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۴؛ نثر الدرّ: ج۱ ص۳۲۲ و ليس فيه «المتنافرة»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۱ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بر کندن کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استوار، آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اُلفت دادن دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى از هم رميده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في وَصِيَّتِهِ لِبَنيهِ -: يا بَنِيَّ، إِنَّ القُلوبَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، تَتَلاحَظُ بِالمَوَدَّةِ وَ تَتَناجیٰ بِها، وَ كَذٰلِكَ هِيَ فِي البُغضِ؛ فَإِذا أحبَبتُمُ الرَّجُلَ مِن غَيرِ خَیرٍ سَبَقَ مِنهُ إلَيكُم فَارْجوهُ، وَ إِذا أبغَضتُمُ الرَّجُلَ مِن غَيرِ سوءٍ سَبَقَ مِنهُ إلَيكُم فَاحْذَروهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۹۵ ح۱۲۳۲ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴۲ ص۲۴۷ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در وصيّت به فرزندانش -: فرزندان عزيزم! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [به سان] سپاهيانى صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايى شده هستند. از روى محبّت، به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند و با همديگر، نجوا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. در کين و نفرت نيز اين گونه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس هر گاه شخصى را بدون داشتن سابقۀ نيکى به شما دوست داشتيد، به وى اميدوار باشيد و هر گاه کسى را بدون آن که پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از او به شما بدى رسيده باشد، دشمن داشتيد، از وى بر حذر باشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن الأَصبَغ بن نُباتة: كُنتُ جالِساً عِندَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَأَتاهُ رَجُلٌ فَقالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إِنّي لَأُحِبُّكَ فِي السِّرِّ كَما أُحِبُّكَ فِي العَلانِيَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فَنَكَتَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام الأَرضَ بِعودٍ - کانَ في يَدِهِ - ساعَةً&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كَذَبتَ وَ اللّٰهِ! ما أعرِفُ وَجهَكَ فِي الوُجوهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لَا اسمَكَ فِي الأَسماءِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَجِبتُ مِن ذٰلِكَ عَجَباً شَديداً، فَلَم أبرَح حَتّىٰ أتاهُ رَجُلٌ آخَرُ فَقالَ: وَ اللّٰهِ يا أميرَ المُؤمِنينَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إِنّي لَأُحِبُّكَ فِي السِّرِّ كَما أُحِبُّكَ فِي العَلانِيَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَكَتَ بِعودِهِ ذٰلِكَ فِي الأَرضِ طَويلاً، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صَدَقتَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إِنَّ طينَتَنا طينَةٌ مَرحومَةٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أخَذَ اللّٰهُ ميثاقَها يَومَ أخَذَ الميثاقَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلا يَشُذُّ مِنها شاذٌّ، وَ لا يَدخُلُ فيها داخِلٌ إلىٰ يَومِ القِيامَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. أما إِنَّهُ فَاتَّخِذ لِلفاقَةِ جِلباباً، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: «الفاقَةُ إلىٰ مُحِبّيكَ أسرَعُ مِن السَّيلِ المُنحَدِرِ مِن أعلَى الوادي إلىٰ أسفَلِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۰۹ ح۹۲۱، بصائر الدرجات: ص۳۹۰ ح۱، الاختصاص: ص۳۱۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۲۷ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از اصبغ بن نُباته -: در محضر امير مؤمنان علیه السلام نشسته بودم که مردى آمد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى امير مؤمنان! من تو را در باطن، همان قدر دوست دارم که در ظاهر دوستت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان علیه السلام با نوک چوبى که در دست داشت، مدّتى متفکّرانه به زمين زد و آن گاه سر بر داشت و فرمود: «به خدا که دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى. من، نه چهرۀ تو را در ميان چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى دوستدارانم] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم و نه نامت را در ميان نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از اين سخن، سخت تعجّب کردم. چندى نگذشت که مرد ديگرى آمد و گفت: به خدا سوگند، -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى امير مؤمنان - من تو را در باطن، همان گونه دوست دارم که در ظاهر دوستت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام اين بار نيز با نوک همان چوبش مدّت طولانى به زمين زد و سپس سرش را بلند کرد و فرمود: «راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى. به راستى که طينت ما، طينتى رحمت شده است. خداوند در روزِ پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى، پيمانش را گرفت. بنا بر اين، تا روز قيامت، نه عضوى از آن جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه بيگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وارد آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. هان! پس بالاپوشى براى فقر بر گير؛ زيرا شنيدم که پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;حرکت فقر به سوى دوستداران تو، شتابنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از حرکت سيل از بالاى درّه به پايين آن&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ألا وَ إِنَّ الأَرواحَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَما تَعارَفَ مِنهَا ائتَلَفَ، وَ ما تَناكَرَ مِنهَا اخْتَلَفَ. فَإِذا کانَتِ الرّوحُ فِي السَّماءِ تَعارَفَت وَ تَباغَضَت؛ فَإِذا تَعارَفَت فِي السَّماءِ تَعارَفَت فِي الأَرضِ، وَ إِذا تَباغَضَت فِي السَّماءِ تَباغَضَت فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۲۰۹ ح۲۳۲ عن معاوية بن عمّار، روضة الواعظين: ج۲ ص۵۱۳ ح۱۷۴۰، بحار الأنوار: ج۶۱ ص۳۱ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: بدانيد که ارواح، لشکريانى صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايى شده هستند. پس آنهايى که [در عالم ارواح، در يک صف بوده و] يکديگر را شناخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، [در اين عالم] با هم اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند، و آنهايى که يکديگر را نشناخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [و در صف نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند]، از هم جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس ارواح، در آسمان با هم آشنا [و دوست و] يا دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اگر در آسمان با يکديگر آشنا شوند، در زمين هم آشنایند و اگر در آسمان با هم دشمن شوند، در زمين نيز دشمن هم اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ الأَرواحَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَما تَعارَفَ مِنها فِي الميثاقِ ائتَلَفَ هاهُنا، وَ ما تَناكَرَ مِنها فِي الميثاقِ (اختَلَفَ هاهُنا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مابين القوسين سقط من الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۲۶ ح۷ عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي يعفور، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۰ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [همچون] سپاهيانى فرا هم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس آنها که در [عالَمِ] ميثاق،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره به عالَمى است که در آن، خداوند از فرزندان آدم علیه السلام پيمان بر ربوبيّت خود گرفت (ر. ک: ذيل آيۀ ۱۷۲ از سوره اعراف در تفاسیر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يکديگر را بشناسند، در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا با يکديگر اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و آنها که [در عالم ميثاق،] يکديگر را نشناسند، در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا اختلاف خواهند کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن سَدير: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام: إِنّي لَأَلقَى الرَّجُلَ لَم أرَهُ وَ لَم يَرَني فيما مَضیٰ قَبلَ يَومِهِ ذٰلِكَ، فَأُحِبُّهُ حُبّاً شَديداً، فَإِذا كَلَّمتُهُ وَجَدتُهُ لي عَلیٰ مِثلِ ما أَنَا عَلَيهِ لَهُ، وَ يُخبِرُني أنَّهُ يَجِدُ لي مِثلَ الَّذي أجِدُ لَهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: صَدَقتَ يا سَديرُ، إِنَّ ائتِلافَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تحف العقول و مشكاة الأنوار: «سرعة ائتلاف»، ولعلّه سقط من المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلوبِ الأَبرارِ إذَا التَقَوا وَ إن لَم يُظهِرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم كَسُرعَةِ اختِلاطِ قَطرِ السَّماءِ عَلیٰ مِياهِ الأَنهارِ، وَ إِنَّ بُعدَ ائتِلافِ قُلوبِ الفُجّارِ إذَا التَقَوا وَ إن أظهَرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم كَبُعدِ البَهائِمِ مِنَ التَّعاطُفِ وَ إن طالَ اعتِلافُها عَلیٰ مِذوَدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِذودُ: مُعتَلفُ الدّابّة (تاج العروس: ج۴ ص۴۴۴ «ذود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واحِدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۱۱ ح۹۲۴، تحف العقول: ص۳۷۳، مشكاة الأنوار: ص۳۵۲ ح۱۱۳۹ كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام و فيهما ذيله من «إنّ ائتلاف»، بحار الأنوار: ج۶۱ ص۱۵۰ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از سَدير -: به امام صادق علیه السلام گفتم: گاه مردى را ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که تا آن روز، نه من او را ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه او مرا دیده است؛ امّا احساس دوستىِ شديدى با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و چون با او سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم که او براى من، همان گونه است که من براى اويم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد که او نيز همين احساس را به من دارد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درست است،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سدير! به هم پیوستنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تحف العقول و مشکاة الأنوار، «سرعت به هم پیوستن» به کار رفته، که مناسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نيکان، آن گاه که با يکديگر ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند- اگرچه به زبان، اظهار دوستى نکنند -، به سانِ سرعتِ آميختن آب باران با آب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جويبارهاست، و دورى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدکاران از اُلفت گرفتن با هم، آن گاه که با يکديگر ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند- هرچند به زبان، اظهار دوستى کنند -، به سانِ دورىِ حيوانات از همدلى با يکديگر است، هرچند ديرزمانى بر سر يک آخور، علف بخورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - لِعُمَرَ بنِ يَزيدَ -: لِكُلِّ شَيءٍ شَيءٌ يَستَريحُ إِلَيهِ، وَ إِنَّ المُؤمِنَ يَستَريحُ إِلیٰ أخيهِ المُؤمِنِ كَما يَستَريحُ الطّائِرُ إِلیٰ شَكلِهِ، أ وَ ما رَأَيتَ ذاكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۳۰ عن عمر بن يزيد، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۵۵ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - خطاب به عمر بن يزيد -: هر چيز، به چيزى آرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و مؤمن نيز به برادر مؤمنش آرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، همان گونه که پرنده به همانند خود آرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. آيا اين [حالت] را تجربه نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ طِباعَكَ تَدعوكَ إِلیٰ ما ألِفتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۹۶ ح۳۴۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۴۲ ح۳۱۸۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت، تو را بدانچه با آن اُلفت گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ تَعاطُفُ القُلوبِ فِي ائتِلافِ الأَرواحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ص ۱۲۲ح ۲۰۵۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۶۳ح ۱۶۲۲ و فیه: «وَ» بدل «في».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، ميل کردن دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به يکديگر به سبب اُلفت روح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۵ ص۱۰۲ (تَناسُبُ الأَرواحِ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۵ ص۱۰۳ (تناسب روح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان-و-العمل-الصالح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: الإِيمانُ وَ العَمَلُ الصّالِحُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ایمان و عمل صالح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا وَ عَمِلُوا ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که ايمان آورده و کارهاى شايسته انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودی [خداوند] رحمان، محبّتى نسبت به آنان [در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن ثوبان عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ العَبدَ يَلتَمِسُ مَرضاةَ اللهِ عزّ وجلّ، فَلا يَزالُ كَذٰلِكَ، فَيَقولُ اللهُ: يا جِبريلُ، إِنَّ عَبدي فُلاناً يَلتَمِسُ أَن يُرضِيَني، فَرِضائي عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ جِبريلُ عليه السلام: رَحمَةُ اللهِ عَلیٰ فُلانٍ، وَ تَقولُ حَمَلَةُ العَرشِ، وَ يَقولُ الَّذينَ يَلونَهُم، حَتّیٰ يَقولَهُ أهلُ السَّماواتِ السَّبعِ. ثُمَّ يَهبِطُ إِلَى الأَرضِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: وَ هِيَ الآيَةُ الَّتي أنزَلَ اللهُ عَلَيكُم في كِتابِهِ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِنَّ العَبدَ لَيَلتَمِسُ سَخَطَ اللهِ، فَيَقولُ اللهُ عزّ وجلّ: يا جِبريلُ، إِنَّ فُلاناً يُسخِطُني، ألا وَ إِنَّ غَضَبي عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ جِبريلُ عليه السلام: غَضِبَ اللهُ عَلیٰ فُلانٍ، وَ يَقولُ حَمَلَةُ العَرشِ، وَ يَقولُ مَن دونَهُم، حَتّیٰ يَقولَهُ أهلُ السَّماواتِ السَّبعِ. ثُمَّ يَهبِطُ إِلَى الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۲ ص۵۷ ح۱۲۴۰، الدرّ المنثور: ج۵ ص۵۴۵ نقلاً عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن مردويه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از ثوبان -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «گاهى بنده، در پى کسب خشنودى خداوند بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و همواره بر آن حال است، تا آن که خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جبرئيل! فلان بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، در پىِ آن است که مرا خشنود کند. پس خشنودى من شاملش باد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: رحمت خدا بر فلانى باد! حاملان عرش نيز چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و آن گاه، فرشتگانى که به آنان نزديک هستند و همۀ ساکنان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هفتگانه چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. سپس اين سخن، به زمين فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پيامبر خدا فرمود: «و اين، [مفاد] همان آيه است که خداوند بر شما در کتابش نازل ساخته است: (کسانی که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و کارهاى شايسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودی [خداى] رحمان برای آنان محبّتى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گاه بنده در پىِ خشم خدا بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. پس خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جبرئيل! فلانى مرا خشمگين ساخته است. هان! خشم من بر او باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس جبرئيل علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: خشم خدا بر فلانى باد! حاملان عرش نيز چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و فرشتگانِ فروتر از ايشان نيز چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، تا آن که ساکنان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هفتگانه نيز اين سخن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و سپس [اين سخن] به زمين فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي هريرة: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً نادیٰ جِبريلَ عليه السلام: إِنّي قَد أحبَبتُ فُلاناً فَأَحِبَّهُ. قالَ: فَيُنادي فِي السَّماءِ، ثُمَّ تَنزِلُ لَهُ المَحَبَّةُ في أَهلِ الأَرضِ. فَذٰلِكَ قَولُ اللهِ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً نادیٰ جِبريلَ: إِنّي أبغَضتُ فُلاناً. فَيُنادي فِي السَّماءِ، ثُمَّ تَنزِلُ لَهُ البَغضاءُ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الترمذي: ج۵ ص۳۱۷ ح۳۱۶۱، الأسماء و الصفات: ج۱ ص۵۲۲ ح۴۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، به جبرئيل ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: &amp;quot;من، فلانى را دوست دارم. پس او را دوست بدار&amp;quot;. پس در آسمان ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. سپس محبّت او، در [دل] زمينيان فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و اين است [معناى] سخن خداوند: (کسانی که ايمان آورده و کارهاى شايسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودى [خداى] رحمان برای آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّتى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه خداوند با بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمنى کند، به جبرئيل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: &amp;quot;من با فلانى دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم&amp;quot;. پس&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن، جبرئيل در آسمان ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. سپس دشمنى او [در دل] زمينيان فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، أخبِرني عَن قَولِ اللهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا عَلِيُّ، المَحَبَّةُ عِندَ اللهِ وَ المَلائِكَةِ وَ في قُلوبِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنينَ. يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - أعطَى المُؤمِنينَ ثَلاثَةً: المِقَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِقَة: المحَبّة. و التَّوَمُّق: التودُّد. و فُرِّق بین الوِماق و العشق بأن الوِماق محَبّه لغیر ریبة و العشق محبّة لریبة (اُنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۳۸۵ «ومق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المَحَبَّةَ، وَ المَهابَةَ في صُدورِ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۷۷ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گفتم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! در بارۀ اين سخن خداى متعال: (به زودى [خداى] رحمان برای آنان محبّتى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد) خبرم ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! محبّت، نزد خداوند و فرشتگان و در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان است.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! خداوند متعال به مؤمنان، سه چيز داده است: مهر، محبّت، و شُکوه در سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَأَلتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَن قَولِهِ تَعالیٰ: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا)، ما هُوَ يا رَسولَ اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المَحَبَّةُ - يا عَلِيُّ - في صُدورِ المُؤمِنينَ وَ المَلائِكَهِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُقَرَّبينَ. يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أعطَى المُؤمِنَ ثَلاثاً: المِقَةَ وَ المَحَبَّةَ، وَ المَلاحَةَ، وَ المَهابَةَ في صُدورِ الصّالِحينَ. فَمَنِ اصطَنَعَهُ لِنَفسِهِ قَبِلَ نَفسَهُ؛ فَوُجِدَ لَهُ حَلاوَةٌ وَ مَلاحَةٌ. وَ مَن دَعاهُ فَأَجابَهُ وَ صَدَقَهُ فِي الإِجابَةِ قَرَّبَهُ، فَقَبِلَ قَلبَهُ؛ فَوُجِدَ لَهُ فِي القُلوبِ وُدُّهُ، وَ هُوَ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأُصول: ج۱ ص۴۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (به زودى، [خداى] رحمان برايشان محبّتى قرار خواهد داد) پرسيدم که چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! محبّت، در سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان و فرشتگان مقرّب است.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! خداوند متعال، به مؤمن سه چيز داده است: مهر و محبّت، نمکين بودن، و شُکوه در سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صالحان. پس کسى که خداوند، او را براى خود بر گزيند، جانش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد، در نتیجه شيرينى و نمکى در او پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، و کسى که خداوند بخوانَدَش و او اجابت کند و در اين اجابت، راستى نشان دهد، خداوند او را مقرّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و قلبش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد. در نتیجه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دوستىِ او - که همان محبّت است [و در آيه بِدان اشاره شده] - پديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق عليه السلام: کانَ سَبَبُ نُزولِ هٰذِهِ الآيَةِ أنَّ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام کانَ جالِساً بَينَ يَدَي رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ لَهُ: «قُل يا عَلِيُّ: اللّٰهُمَّ اجْعَل لي في قُلوبِ المُؤمِنينَ وُدّاً». فَأنزَلَ اللهُ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحمـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۵۶، الفضائل: ص۱۰۶ عن ابن عبّاس، تفسير فرات: ص۲۵۰ ح۳۳۸ عن الإمام الباقر عليه السلام كلاهما نحوه و ليس فيهما صدره، بحار الأنوار: ج۳۵ ص۳۵۴ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: سبب نزول اين آيه،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. منظور، همان آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که در ادامۀ حدیث به آن اشاره شده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن بود که امير مؤمنان علیه السلام مقابل پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله نشسته بود که پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «اى على! بگو: پروردگارا! برايم در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان، محبّتى قرار ده». پس از آن، خداوند اين آيه را فرود آورد: (آنان که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و کارهاى شايسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودی [خداى] رحمان برايشان محبّتى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لأبي داوود عن كَعب: وَجَدتُ فِي التَّوراةِ: إِنَّهُ لَم تَكُن مَحَبَّةٌ لِأَحَدٍ مِن أَهلِ الأَرضِ حَتّیٰ یَكونَ بَدؤُها مِنَ اللهِ، يُنزِلُهَا اللهُ عَلیٰ أَهلِ السَّماءِ، ثُمَّ يُنزِلُها عَلىٰ أَهلِ الأَرضِ. وَ لَم يَكُن بُغضُهُ لِأَحَدٍ مِن أَهلِ الأَرضِ حَتّىٰ يَكونَ بَدؤُها مِنَ اللّهِ، يُنزِلُها عَلىٰ أَهلِ السَّماءِ، ثُمَّ يُنزِلُها عَلىٰ أَهلِ الأَرضِ. ثُمَّ قَرَأتُ القُرآنَ فَوَجَدتُ فيهِ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لأبي داوود: ج۱ ص۳۷۸ ح۴۶۵، الأولیاء: ص۵۱ ح۳۳، تفسیر الثعلبي: ج۴ ص۴۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابو داوود - به نقل از کعب -: در تورات&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدم: «در ميان زمينيان، هيچ محبّتى نيست، مگر آن که آغازش از خداوند است که آن را بر آسمانیان فرود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و سپس بر زمينيان فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و نیز در میان زمینیان، هیچ دشمنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نیست، مگر آن که آغازش از خداوند است که آن را بر آسمانیان فرود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و سپس بر زمینیان فرود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد». سپس قرآن را خواندم و این آیه را یافتم: (کسانی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که ايمان آورده و کارهاى شايسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودی [خداى] رحمان، برای آنان محبّتى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أبي ذرّ عن رسول الله صلّی اللّه عليه وآله، قال: قُلتُ لَهُ: الرَّجُلُ يَعمَلُ العَمَلَ لِلهِ، فَيُحِبُّهُ النّاسُ عَلَيهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذٰلِكَ عاجِلُ بُشرَى المُؤمِنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۴۱۲ ح۴۲۲۵؛ معاني الأخبار: ص۳۲۲ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۲۹۷ ح۳۳۲ و فيهما «يعمل لنفسه» بدل «يعمل العمل للّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابو ذر -: به پيامبر خدا گفتم: [چگونه است که] انسان کارى را براى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند [و چشمى به مردم ندارد]؛ ولى مردم بر اثر آن، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، مژدگانىِ دنيايىِ مؤمن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخلاق-تورث-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: أخلاقٌ تورِثُ المَحَبَّةَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوهای پدید آورندۀ دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-النية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱: حُسنُ النِّيَّةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیّتی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: رُوِيَ أنَّ رَجُلاً مِن بَني إسرائيلَ قالَ: لَأَعبُدَنَّ اللهَ عِبادَةً أُذكَرُ بِها. فَمَكَثَ مُدَّةً مُبالِغاً فِي الطَّاعاتِ، وَ جَعَلَ لا يَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنَ النّاسِ إلّا قالوا: مُتَصَنِّعٌ مُراءٍ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلَ عَلَى نَفسِهِ وَ قالَ: قَد أتعَبتَ نَفسَكَ و ضَيَّعتَ عُمُرَكَ في لا شَيءٍ! فَيَنبَغي أَن تَعمَلَ لِلهِ سُبحانَهُ. فَغَيَّرَ نِيَّتَهُ وَ أخلَصَ عَمَلَهُ لِلهِ تَعالیٰ، فَجَعَلَ لا يَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنَ النّاسِ إلّا قالوا: وَرِعٌ تَقِيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۲۱۶، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۳۰۴ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعی: روایت شده مردی از بنی اسرائیل گفت: چنان خدا را عبادت خواهم کرد که بر سر زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیفتم. از این رو، مدّتی را سخت عبادت کرد؛ [امّا] چنان بود که هر گاه به گروهی از مردم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: متظاهر ریاکار!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خود آمد و [خطاب به نفسش] گفت: خودت را خسته کردی و عمرت را در هیچ تلف نمودی! پس شایسته است برای خدای سبحان کار کنی. از آن پس، نیّتش را عوض کرد و عملش را برای خدا خالص نمود. چنان شد که هر گاه به گروهی از مردم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پارسای پرهیزگار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن حَسُنَت نِيَّتُهُ؛ كَثُرَت مَثوبَتُهُ، وَ طابَت عيشَتُهُ، وَ وَجَبَت مَوَدَّتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۴۴ ح۹۰۹۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۶۵ ح۸۴۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که نيّتش نيکو گردد، پاداشش فراوان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و زندگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش لازم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الخلق-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۲: حُسنُ الخُلُقِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: حُسنُ الخُلُقِ يُثبِتُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۴۵، مشكاة الأنوار: ص۱۳۸ ح۳۲۱ عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۷&lt;br /&gt;<br /> ص۱۴۸ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، دوستى را استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حُسنُ الخُلُقِ مَجلَبَةٌ لِلمَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۲۷ ح۲۹ عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص۳۵۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۶۹ ح۱۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، جلب کنندۀ دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: حُسنُ الخُلُقِ يورِثُ المَحَبَّةَ، وَ يُؤَكِّدُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۹۴ ح۴۸۶۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۲۸ ح۴۴۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، محبّت به بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و دوستى را استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكَ بِحُسنِ الخُلُقِ؛ فَإِنَّهُ يَكسِبُكَ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۸۸ ح۶۱۰۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۳۵ ح۵۷۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: پايبند خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى باش که دوستى [مردم] را نصيبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-البشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۳: حُسنُ البِشرِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: حُسنُ البِشرِ يَذهَبُ بِالسَّخيمَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السخيمة: الحقد في النفس (النهایة: ج۲ ص۳۵۱ «سخم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۰۴ ح۶ عن سُماعة عن الإمام الكاظم عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۱۳۸ ح۳۲۱ عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، تحف العقول: ص۴۵، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۲ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، کينه را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البَشاشَةُ حِبالَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِبالَةٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هي ما يُصاد بها من أيّ شيء كان (مجمع البحرين: ج۱ ص۳۵۵ «حبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۶، مشكاة الأنوار: ص۳۹۴ ح۱۲۹۷، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۳۱، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۴۰۹ ح۱۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، کمند دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البَشاشَةُ فَخُّ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۰۲، كنز الفوائد: ج۱ ص۹۳، نثر الدرّ: ج۱ ص۲۸۵، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۹ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، دامِ دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: البِشرُ الحَسَنُ وَ طَلاقَةُ الوَجهِ مَكسَبَةٌ لِلمَحَبَّةِ، وَ قُربَةٌ مِنَ اللَّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۹۶، مشكاة الأنوار: ص۳۱۶ ح۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۷۶ ح۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: روى خوش داشتن و گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، موجب جلب محبّت و تقرّب به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفضيل بن یسار: قالَ [عليه السلام]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): الضمير في «قال» راجع إلى الباقر أو الصادق عليهما السلام، و كأنّه سقط من النُسّاخ أو الرواة (مرآة العقول: ج۸ ص۱۷۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صَنائِعُ المَعروفِ وَ حُسنُ البِشرِ يَكسِبانِ المَحَبَّةَ، وَ يُدخِلانِ الجَنَّةَ. وَ البُخلُ وَ عَبوسُ الوَجهِ يُبعِدانِ مِنَ اللهِ، وَ يُدخِلانِ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۰۳ ح۵، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۲ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از فُضَيل بن یَسار -: امام علیه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، امام باقر علیه السلام يا امام صادق علیه السلام است که گويا از قلم ناسخان يا راويان، افتاده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نيکى کردن و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند، و بُخل و ترش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، از خدا دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و به آتش [دوزخ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ البِشرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۲۶ ح۵۵۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۸۲ ح۵۰۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سبب (/ ريسمانِ) محبّت، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الأدب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۴: حُسنُ الأَدَبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ادبی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: لا تُذهِبِ الحِشمَةَ بَينَكَ وَ بَينَ أخيكَ، أبقِ مِنها؛ فَإِنَّ ذَهابَها ذَهابُ الحَياءِ، وَ بَقاءُ الحِشمَةِ بَقاءُ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۷۰، مشكاة الأنوار: ص۳۲۷ ح۱۰۳۴ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۵۳ ح۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: احترام ميان خود و برادرت را از بين مَبَر و چيزى از آن بگذار؛ زيرا از ميان رفتن آن، از ميان رفتن شرم است و بر جاى بودن احترام، [عامل] بر جاى بودن دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التودد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۵: التَّوَدُّدُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مِهرورزی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ أعرابِيّاً مِن بَني تَميمٍ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ لَهُ: أوصِني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَکانَ مِمّا أوصاهُ: تَحَبَّب إِلَى النّاسِ يُحِبّوكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۲ ح۱ عن أبي بصير، تحف العقول: ص۴۲، مشكاة الأنوار: ص۳۱۱ ح۹۷۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۵ ح۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى از بنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تميم به نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و به ایشان گفت: مرا نصيحت کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله نصيحت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود، اين بود: «به مردم محبّت کن تا آنها نيز تو را دوست بدارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بِالتَّوَدُّدِ تَكونُ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۰۰ ح۴۱۹۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۷ ح۳۸۰۸ و فيه «تكثر» بدل «تكون».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مِهروَرزی، محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِالتَّوَدُّدِ تَتَأَكَّدُ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۳۷ ح۴۳۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۶ ح۳۷۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با مِهروَرزی، رشتۀ محبّت استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإنصاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۶: الإِنصافُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انصاف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد عليه السلام: ثَلاثُ خِصالٍ تُجتَلَبُ بِهِنَّ المَحَبَّةُ: الإِنصافُ فِي المُعاشَرَةِ، وَ المُؤاساةُ فِي الشِّدَّةِ، وَ الاِنطِواعُ وَ الرُّجوعُ إِلیٰ قَلبٍ سَليمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج۳ ص۴۹۴، الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ج۲ ص۱۰۵۵ و فیه «الاِنطِواء» بدل «الاِنطِواع»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۸۲ ح۷۷؛ تاریخ دمشق: ج۲۴ ص۳۴۱ من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام و فیه «الاِنطواءُ عَلَى المَوَدَّة» بدل «الاِنطِواعُ وَ الرُّجوعُ إلیٰ قَلبٍ سَليمٍ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد علیه السلام: سه خصلت اند که به وسيلۀ آنها جلب محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: رعايت انصاف در معاشرت با ديگران، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يارى کردن ديگران در سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، و فرمان بُردن و حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوی داشتن از قلبى بی آلایش (وجدانی سالم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الإِنصافُ يَستَديمُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۲۶۹ ح۱۰۷۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴ ح۱۰۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: انصاف داشتن، محبّت و دوستى را دوام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَى الإِنصافِ تَرسَخُ المَوَدَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۱۵ ح۶۱۹۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲۷ ح۵۶۲۸ و فيه «على قدر الإنصاف...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بر پايۀ انصاف است که دوستى ريشه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المُنصِفُ كَثيرُ الأَولِياءِ وَ الأَوِدّاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۴۳ ح۲۱۱۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰ ح۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آدم باانصاف، دوستان و دوستداران زيادى دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرفق-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۷: الرِّفقُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نرمی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن يُلِن حاشِيَتَهُ، يَعرِف صَديقُهُ مِنهُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۵۴ ح۱۹ عن يحيى عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۲۲ ح۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس با اطرافيان خود نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خو باشد، دوستش از او دوستى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رِفقُ المَرءِ وَ سَخاؤُهُ يُحَبِّبُهُ إِلیٰ أعدائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۹۶ ح۵۴۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۹ ح۴۹۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى و بخشندگىِ آدمى، او را نزد دشمنانش محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن لانَت عَريكَتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَریكَة: الطبیعة. فلان لَیِّن العَریكة؛ إذا كان سَلِساً مُطاوعاً مُنقاداً، قلیل الخلاف و النفور (النهایة: ج۳&lt;br /&gt;<br /> ص۲۲۲ «عرك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَجَبَت مَحَبَّتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۲۳۸ ح۸۱۵۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۴۳ ح۷۷۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خو و فروتن باشد، دوست داشتنش ناگزیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكرم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۸: الكَرَمُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سخاوتمندی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام: نائلُ الكريمِ يُحَبِّبُكَ إِلَيهِ، وَ نائلُ اللَّئيمِ يَضَعُكَ لَدَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص۴۴، نزهة الناظر: ص۲۲۶ ح۵۲۶، أعلام الدین: ص۳۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸&lt;br /&gt;<br /> ص۳۷۸ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکرى علیه السلام: عطاى سخاوتمند، تو را نزد او محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و عطاى فرومايه تو را پيش او پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الكَريمُ عِندَ اللهِ مَحبورٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَبرة - بالفتح-: النعمة و سَعَة العيش (النهایة: ج۱ ص۳۲۷ «حبر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُثابٌ، وَ عِندَ النّاسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحبوبٌ مُهابٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۵۱ ح۲۱۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۶۷ ح۱۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سخاوتمند، نزد خدا، شادمان و پاداش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافته (مأجور) است و نزد مردم، محبوب و محترم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السخاء-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۹: السَّخاءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بخشندگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: السَّخاءُ يَكسِبُ المَحَبَّةَ، وَ يُزَيِّنُ الأَخلاقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۰ ح۱۶۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۰ ح۱۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشندگى، دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و اخلاق را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ السَّخاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۲۰ ح۵۵۱۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۸۲ ح۵۰۷۹ و راجع بحار الأنوار: ج۱۵ ص۳۱ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سبب محبّت، بخشندگى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: السَّخاءُ يَزرَعُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۸۲ ح۳۰۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۶۲ ح۱۵۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشندگى، بذر دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكُم بِالسَّخاءِ وَ حُسنِ الخُلُقِ؛ فَإِنَّهُما يَزيدانِ الرِّزقَ، وَ يوجِبانِ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۰۴ ح۶۱۶۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴۲ ح۵۸۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشنده و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اخلاق باشيد، که اين دو [ویژگی]، روزى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايند و محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: جودُ الرَّجُلِ يُحَبِّبُهُ إِلیٰ أضدادِهِ، وَ بُخلُهُ يُبَغِّضُهُ إِلیٰ أولادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۵۸ ح۴۷۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۲۲ ح۴۳۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشندگىِ مرد، او را نزد دشمنانش [هم] محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و بُخلش، وى را [حتّى] نزد فرزندانش منفور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الجَوادُ مَحبوبٌ مَحمودٌ وَ إن لَم يَصِل مِن جودِهِ إِلیٰ مادِحِهِ شَيءٌ، وَ البَخيلُ ضِدُّ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۷۸ ح۱۹۰۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۷ ح۱۴۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشنده را همه دوست دارند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايند، اگر چه از بخشش او چيزى به ستاينده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نرسد و [لیکن] بخيل، بر عکسِ اين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: السَّيِّدُ مَحسودٌ، وَ الجَوادُ مَحبوبٌ مَودودٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۲ ح۱۷۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: انسان بزرگ، مورد حسادت است و انسان بخشنده، محبوب و دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصمت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۰: الصَّمتُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خاموشی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: مِن عَلاماتِ الفِقهِ الحِلمُ، وَ العِلمُ، وَ الصَّمتُ. إِنَّ الصَّمتَ بابٌ مِن أبوابِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِكمَةِ. إِنَّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّمتَ يَكسِبُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحَبَّةَ. إِنَّهُ دَليلٌ عَلیٰ كُلَّ خَيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۱۳ ح۱ عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، الخصال: ص۱۵۸ ح۲۰۲، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۱ ص۲۵۸ ح۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۷۶ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فهم دين، بردبارى و دانش و سکوت است. سکوت، درى از درهاى حکمت است. سکوت، محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى هر گونه خيرى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كراهة-الشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۱: كَراهَةُ الشَّرِّ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بیزاری از بدی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن كَرَّهَ اللهُ إِلَيهِ الشَّرَّ... رَزَقَهُ اللهُ مَوَدَّةَ النّاسِ وَ مُجامَلَتَهُم، وَ تَرَكَ مُقاطَعَةَ النّاسِ وَ الخُصوماتِ، وَ لَم يَكُن مِنها وَ لا مِن أَهلِها في شَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۲ ح۱ عن إسماعيل بن مخلّد السراج و إسماعيل بن جابر و حفص المؤذّن، تحف العقول: ص۳۱۴، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۲ ح۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که خداوند، بدى را منفورش ساخته باشد،... دوستى و سازگارى با مردم را روزىِ او ساخته است. چنين کسى، از گسستن از مردم و دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به دور است و هيچ نسبتى با اين خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و صاحبان آنها ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-الحسد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۲: تَركُ الحَسَدِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رها کردن حسادت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن تَرَكَ الحَسَدَ، کانَت لَهُ المَحَبَّةُ عِندَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۸۹ و ۹۹، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۳۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که حسادت را رها کند، محبوب مردمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ صاحِبَ الدّينِ... اطَّرَحَ الحَسَدَ، فَظَهَرَتِ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۵۲ ح۱۴ عن محمّد بن نضر بن قرواش، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۷۷ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شخص ديندار... حسادت را رها کرده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. در نتيجه، دوستى، پديدار شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخلاق-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۳: أخلاقٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن حَسُنَ ظَنُّهُ بِالنّاسِ، حازَ مِنهُمُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۷۹ ح۸۸۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۳۵ ح۷۵۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که به مردم گمان نيک برد، محبّت آنان را به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ الصُّحبَةِ يَزيدُ في مَحَبَّةِ القُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۸۳ ح۴۸۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۲۸ ح۴۳۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينىِ نيکو، بر دوستىِ دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: دارِ عَدُوَّكَ، وَ أخلِص لِوَدودِكَ؛ تَحفَظِ الأُخُوَّةَ، وَ تُحرِزِ المُروءَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۶ ح۵۱۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۵۱ ح۴۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با دشمنت مدارا کن و براى دوستت خالص شو، تا [حقّ] برادرى را حفظ کرده و مروّت را به دست آورده باشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَحولُ الصَّديقُ الصَّدوقُ عَنِ المَوَدَّةِ وَ إن جُفِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۱۱ ح۱۰۸۲۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۴۲ ح۱۰۰۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستِ راستين، از دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، گرچه در حقّش جفا شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَمَرَةُ التَّواضُعِ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۲۷ ح۴۶۱۳، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۹ ح۴۱۹۲؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۲۹۶ ح۳۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: میوۀ فروتنی، دوستی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يَكتَسِبُ الصّادِقُ بِصِدقِهِ ثَلاثاً: حُسنَ الثِّقَةِ بِهِ، وَ المَحَبَّةَ لَهُ، وَ المَهابَةَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۸۰ ح۱۱۰۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۵۰ ح۱۰۱۵۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شخص راستگو با راستگويى خود، سه چيز را به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد: اعتماد، دوستى و شُکوه [در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَناسَ مَساوِئَ الإِخوانِ، تَستَدِم وُدَّهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۱۹ ح۴۵۸۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۰ ح۴۰۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برادرانت را ناديده بگير، تا دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان با تو پايدار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: مِمّا تَكتَسِبُ بِهِ المَحَبَّةَ أَن تَكونَ عالِماً كَجاهِلٍ، وَ واعِظاً كَمَوعوظٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۰ ح۷۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: يکى از عوامل به دست آوردن دوستى، آن است که دانا باشى [امّا با ظاهرى] چون نادان، و پند دهنده باشى [با ظاهرى] چون پند گيرنده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أعمال-تورث-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: أعمالٌ تورِثُ المَحَبَّةَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عوامل ایجاد دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإقبال-بالقلب-على-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱: الإِقبالُ بِالقَلبِ عَلَى اللّٰهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: با دل به خدا روی آوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: تَفَرَّغوا مِن هُمومِ الدُّنيا مَا استَطَعتُم؛ فَإِنَّهُ مَن أقبَلَ إِلَى اللهِ بِقَلبِهِ جَعَلَ اللهُ قُلوبَ العِبادِ مُنقادَةً إِلَيهِ بِالمَوَدَّةِ وَ الرَّحمَةِ، وَ کانَ اللهُ بِكُلِّ خَيرٍ يُسرِعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و في بعض النسخ: «كان اللّٰه إلیه بكلّ خیر أسرع»، و هذا هو الصحیح (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص۱۷، نزهة الناظر: ص۳۴ ح۳۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۶۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيد، از اندوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا فارغ شويد؛ زيرا هر که با دل خود به خدا روى بياورد، خدا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگان را به دوستى و مهربانى، رام او خواهد ساخت، و خدا به هر خيرى [برايش] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما أقبَلَ عَبدٌ بِقَلبِهِ إِلَى اللهِ، إلّا جَعَلَ اللهُ قُلوبَ المُؤمِنينَ تَفِدُ إِلَيهِ بِالوُدِّ وَ الرَّحمَةِ، وَ کانَ اللهُ بِكُلِّ خَيرٍ إِلَيهِ أسرَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۸۶ ح۵۰۲۵ عن أبي الدرداء، حلية الأولياء: ج۱ ص۲۲۷ الرقم ۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با دل خود به خدا روى بياورد، خداوند، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان را بر آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد تا با دوستى و مهربانى، به او روى آورند، و خداوند در هر خيرى براى او، شتابان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر [از خودِ] ا[و]ست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإقبال-بالقلب-في-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۲: الإِقبالُ بِالقَلبِ فِي الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دل به نماز سپردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَجتَمِعُ الرَّغبَةُ وَ الرَّهبَةُ في قَلبٍ إلّا وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ، فَإِذا صَلَّيتَ فَأَقبِل بِقَلبِكَ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ مِن عَبدٍ مُؤمِنٍ يُقبِلُ بَقَلبِهِ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ في صَلاتِهِ وَ دُعائِهِ إلّا أقبَلَ اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ بَقُلوبِ المُؤمِنينَ إِلَيهِ، وَ أيَّدَهُ مَعَ مَوَدَّتِهِم إيّاهُ بِالجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۰۹ ح۶۳۲، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۲۶۰ ح۵۹ نقلاً عن أسرار الصلاة للشهيد الثاني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اميد و بيم، در هيچ دلى جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مگر آن که بهشت برايش واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. هر گاه نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى، با دلت به خداوند عز وجل رو کن؛ زيرا هيچ بندۀ مؤمنى نيست که در نماز و دعاى خود، با دلش به خداوند عز وجل رو کند، مگر آن که خداوند، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان را متوجّه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و علاوه بر محبّت آنان به او، بهشت را نيز پشتوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنّي لَأُحِبُّ لِلرَّجُلِ المُؤمِنِ مِنكُم إِذا قامَ في صَلاتِهِ أَن يُقبِلَ بِقَلبِهِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ، وَ لا يَشغَلَهُ بِأَمرِ الدُّنيا؛ فَلَيسَ مِن مُؤمِنٍ يُقبِلُ بِقَلبِهِ في صَلاتِهِ إِلَى اللهِ إلّا أقبَلَ اللهُ إِلَيهِ بِوَجهِهِ، وَ أقبَلَ بِقُلوبِ المُؤمِنينَ إِلَيهِ بِالمَحَبَّةِ لَهُ بَعدَ حُبِّ اللهِ إيّاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۵۰ح۷ عن إبراهيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكرخيّ، ثواب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعمال: ص۱۶۳ ح۱، أعلام الدین: ص۳۹۰ عن الإمام الصادق عليه السلام عن رسول الله صلّی اللّه عَليه وآلِه و كلاهما نحوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۲۴۰ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: همانا من دوست دارم باايمان شما، هنگامى که به نماز واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد، دلش را به سوى خدا کند و به کار دنيايى مشغول ندارد. هيچ باايمانى در نماز، دل به سوى خدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر اين که خداوند به او رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان را به او علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، پس از آن که خود نيز او را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزهد-بما-في-أيدي-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۳: الزُّهدُ بِما في أيدِي النّاسِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتی به داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: تَحَبَّب إِلَى النّاسِ بِالزُّهدِ فیما (بَینَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین القوسینُ أثبتناه من طبعة بیروت و طبعة طهران. و في عیون الحكم و المواعظ: «فیما في أیدیهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيديهِم؛ تَفُز بِالمَحَبَّةِ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۸۸ ح۴۵۰۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۰ ح۴۰۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با دل کَندن و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتی از آنچه در دست مردم است، دوستى خود را به مردم نشان ده تا دوستىِ آنان را فرا چنگ آورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَحَلَّ بِاليَأسِ مِمّا في أيدِي النّاسِ؛ تَسلَم مِن غَوائِلِهِم، وَ تُحرِزِ المَوَدَّةَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۸۹ ح۴۵۰۷، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۲ ح۴۰۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با طمع نداشتن به آنچه در دست مردم است، خود را بياراى، تا از کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان ايمن گردى و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را به دست آورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن سهل بن سعد الساعديّ: أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، دُلَّني عَلیٰ عَمَلٍ إِذا أَنَا عَمِلتُهُ أَحَبَّنِيَ اللهُ وَ أَحَبَّنِيَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: اِزهَد فِي الدُّنيا يُحِبَّكَ اللهُ، وَ ازهَد في ما في أيدِي النّاسِ يُحِبّوكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۷۳ ح۴۱۰۲؛ الأمالي للطوسي: ص۱۴۰ ح۲۲۸ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از سهل بن سعد ساعدى -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! به کارى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن که اگر انجامش دهم، خدا دوستم خواهد داشت و مردم نيز دوستم خواهند داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «به دنيا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى کن تا خدا دوستت بدارد، و به آنچه در دست مردم است، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى کن تا مردم دوستت بدارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن ربعيّ بن خراش: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله وَ قالَ: يا رَسولَ اللهِ، دُلَّني عَلیٰ عَمَلٍ يُحِبُّنِيَ اللهُ عَلَيهِ وَ يُحِبُّنِيَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَأَبغِضِ الدُّنيا، وَ إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ النّاسُ فَما کانَ عِندَكَ مِن فُضولِها فَانبِذهُ إِلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۷ ص۲۷۰ الرقم ۳۷۵۴، البداية و النهاية: ج۱۰ ص۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد - به نقل از ربعىّ بن خَراش -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! مرا به کارى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى فرما که به خاطر آن، خدا و مردم، مرا دوست بدارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى خدا تو را دوست بدارد، دنيا را دشمن بدار و اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مردم دوستت بدارند، مازادِ داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را به آنان بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوی-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۴: التَّقویٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرهیزگاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱلْأَخِلاَّءُ يَوْمَـئذِ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلْمُتَّقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(در آن روز (قيامت)، دوستان، دشمن يکديگرند، مگر پرهيزگاران).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لِلأَخِلاّءِ نَدامَةٌ، إلَّا المُتَّقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۲۸۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستان را [از دوستى با يکديگر] پشيمانى حاصل آيد، مگر پرهيزگاران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ استَغنىٰ باللهِ افتَقَرَ النّاسُ إِلَيهِ، وَ منِ اتَّقَى اللهَ أَحَبَّهُ النّاسُ وَ إن كَرِهوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج۳ ص۴۹۱، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۷۹ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که به خدا توانگر شود، مردم به او نيازمند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و هر کس از خدا پَروا کرد، مردم او را دوست خواهند داشت، حتّی اگر خودشان نخواهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-إلى-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۵: الإِحسانُ إِلَى النّاسِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن به مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لاَ تَسْتَوِى ٱلْحَسَنَةُ وَ لَا ٱلسَّيِّئَةُ ٱدْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: ۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و نيکى، با بدى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيست. [بدى را] به آنچه خود بهتر است، دفع کن. آن گاه کسى که ميان تو و ميان او دشمنى است، گويى دوستى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ المَخلوقونَ فَأَحسِن إِلَيهِم، وَ ارفُض ما في أيديهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۶۸ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۵ ص۱۶۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خواستى که آفريدگان دوستت بدارند، به آنان نيکى کن و آنچه را در دست دارند، رها کن (در اموال آنان، طمع مدار).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: جُبِلَتِ القُلوبُ عَلیٰ حُبِّ مَن أحسَنَ إلَيها، وَ بُغضِ مَن أساءَ إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۱ ح۵۸۲۶، تحف العقول: ص۳۷، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۰ ح۱۸؛ شُعب الإيمان: ج۶ ص۴۸۱ ح۸۹۸۴ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بر دوست داشتن کسى که به آنها نيکى کند و بر نفرت از کسى که به آنها بدى روا دارد، سرشته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ لا تَجعَل لِفاجِرٍ عَلَيَّ يَداً؛ فَيُحِبَّهُ قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۳۳ و ج۲ ص۲۱۵ و فیه «قال عليه السلام» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارا! مرا مديون لطف و نعمت هيچ بدکارى قرار مده، تا مبادا که قلبم او را دوست بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: مَن وَلِيَ مِن أُمورِ أُمَّتي شَيئاً فَحَسُنَت سِيرَتُهُ؛ رَزَقَهُ اللهُ الهَيبَةَ في قُلوبِهِم، وَ مَن بَسَطَ كَفَّهُ إِلَيهِم بِالمَعروفِ؛ رَزَقَهُ اللهُ المَحَبَّةَ مِنهُم، وَ مَن كَفَّ عَن أموالِهِم؛ وَفَّرَ اللهُ مالَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۳۱۵، كنز الفوائد: ج۱ ص۱۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۵۹ ح۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس زمام کارى از کارهاى امّت مرا به دست گيرد و نيکو رفتار کند، خداوند، هيبت او را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند، و هر کس دست نيکى به سوى آنان بگشايد، خداوند، محبّت او را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و هر کس از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درازى کردن به دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان باز ايستد، خداوند، دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بسيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ عليه السلام: أولَى النّاسِ بِالمَحَبَّةِ مِنهُم مَن أمَّلوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۳۱۳، نزهة الناظر: ص۲۲۴ ح۵۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۷۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکرى علیه السلام: مردم، کسى را بيشتر دوست دارند که به او اميد [بيشترى] دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الإِحسانُ مَحَبَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۳۸ ح۱۰۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷ ح۷۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نيکوکارى، محبّت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ الإِحسانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۲۱ ح۵۵۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۸۱ ح۵۰۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نيکى کردن، سبب محبّت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن كَثُرَ إحسانُهُ، أَحَبَّهُ إخوانُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۰۱ ح۸۴۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۹ ح۷۹۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آن که احسانش زياد باشد، دوستان و برادرانش او را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بذل-النوال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۶: بَذلُ النَّوالِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عطابخشی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن طَلَبَ مَحَبَّةَ النّاسِ، فَليَبذِل مالَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردوس الأخبار: ج۴ ص۷۷ ح۵۷۲۶ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که خواستار دوستىِ مردم است، از دارايىِ خود ببخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: كَيفَ يَستَكمِلُ حُبَّ خَليلِهِ مَن لا يَبذِلُ لَهُ بَعضَ ما عِندَهُ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۹ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام: چگونه محبّتش به دوستش کامل است کسى که از آنچه دارد، مقدارى را ارزانى او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: السُّؤالُ مَذَلَّةٌ، وَ العَطاءُ مَحَبَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ج۱ ص۵۵۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۲ ح۷۰؛ مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: درخواست کردن، موجب خواری است و عطا کردن، موجب دوستی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن صفوان الجمّال: دَخَلَ المُعَلَّى بنُ خُنَيسٍ عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه السلام يُوَدِّعُهُ وَ قَد أرادَ سَفَراً، فَلَمّا وَدَّعَهُ قالَ: يا مُعَلّیٰ، اِعزِز بِاللهِ يُعزِزكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِماذا يَا بنَ رَسولِ اللهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا مُعَلّیٰ، خَفِ اللهَ تَعالیٰ يَخَف مِنكَ كُلُّ شَيءٍ. يا مُعَلّیٰ، تَحَبَّب إِلیٰ إخوانِكَ بِصِلَتِهِم؛ فَإِنَّ اللهَ جَعَلَ العَطاءَ مَحَبَّةً وَ المَنعَ مَبغَضَةً، فَأَنتُم وَ اللهِ إن تَسأَلونّي وَ أُعطِيَكُم فَتُحِبّوني أحَبُّ إِلَيَّ مِن ألّا تَسأَلوني فَلا أُعطِيَكُم فَتُبغِضوني. وَ مَهما أجرَى اللهُ عزّ وجلّ لَكُم مِن شَيءٍ عَلیٰ يَدي فَالمَحمودُ اللهُ تَعالیٰ، وَ لا تَبعُدونَ مِن شُكرِ ما أجرَى اللهُ لَكُم عَلیٰ يَدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۰۴ ح۶۰۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۹۴ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از صفوان جمّال -: مُعلَّى بن خُنَيس - که آهنگ سفر داشت - براى خداحافظى، خدمت امام صادق علیه السلام رسيد. امام علیه السلام بعد از خداحافظى کردن به او فرمود: «اى مُعلّىٰ! از خدا عزّت بجوى تا به تو عزّت ببخشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چگونه،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى معلّىٰ! از خداوند متعال بترس تا همه چيز، از تو بترسد.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مُعلّىٰ! با نيکى کردن به برادرانت، خود را محبوبِ آنان گردان؛ چرا که خداوند، داد و دَهِش را [موجب] دوستى، و بخل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى را [موجب] دشمنى قرار داده است. به خدا سوگند، اگر شما از من چيزى بخواهيد و من به شما عطا کنم و در نتيجه، مرا دوست بداريد، اين نزد من، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است که از من نخواهيد و من هم به شما چيزى ندهم و در نتيجه، مرا دشمن بداريد. هر چيزى که خداوند عز وجل از طريق من به شما برساند، ستوده شدۀ واقعى خداوند متعال است و شما از شکرگزارى خدا، به واسطۀ آنچه با دستان من به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، دور نيستيد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: اگر من به شما عطايى بدهم و مورد ستايش و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارىِ شما قرار گيرم، در واقع، از خداوند، ستايش و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى شده است؛ چرا که دهندۀ اصلى، اوست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن بَذَلَ النَّوالَ قَبلَ السُّؤالِ، فَهُوَ الكَريمُ المَحبوبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۳۸ ح۸۶۴۳، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۰ ح۷۶۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس پيش از درخواست، عطابخشى کند، بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صلة-الرحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۷: صِلَةُ الرَّحِمِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صلۀ رحم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: صِلَةُ القَرابَةِ مَثراةٌ فِي المالِ، وَ مَحَبَّةٌ فِي الأَهلِ، وَ مَنسَأَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّسءُ: التأخیر (النهایة: ج۵ ص۴۴ «نسأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الأَجَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۸ ص۱۴ ح۷۸۱۰ عن عمرو بن سهل؛ قرب الإسناد: ص۳۵۵ ح۱۲۷۲ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۵۵ ح۱۹، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۰۲ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: صلۀ رحم، موجب افزايش دارايى، دوستى در خاندان، و تأخير در اَجَل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: صِلَةُ الأَرحامِ تُزَكِّي الأَعمالَ،... وَ تُحَبِّبُ في أَهلِ بَيتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۵۲ ح۱۳ عن أبي حمزة الثمالي و ص۱۵۰ ح۴، تحف العقول: ص۲۹۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۱۸ ح۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: صلۀ رحم، کارها[ى انسان] را بارور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند... و [شخص را] محبوب خاندانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: صِلَةُ الرَّحِمِ مَنسَأَةٌ فِي الأَجَلِ، مَحبَبَةٌ فِي الأَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۵۱ ح۹، منتقى الجمان: ج۲ ص۴۵۷ كلاهما عن البزنظي عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۸۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: صلۀ رحم، موجب تأخير در اَجَل و محبوبيت در خانواده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: صِلَةُ الرَّحِمِ توجِبُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۰۹ ح۵۸۵۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۰۴ ح۵۴۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: صلۀ رَحِم (پيوند با خويشان) موجب محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزيارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۸: الزِّيارَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دید و بازدید&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الزِّيارَةُ تُنبِتُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص۸۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۵۵ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ديد و بازديد، بذر محبّت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روياند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يا أَهلَ القَرابَةِ! تَزاوَروا وَ لَا تَجاوَروا، وَ تَهادَوا؛ فَإِنَّ الهَدِيَّةَ تَسُلُّ السَّخيمَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «السجيّة»، و ما أثبتناه من مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص۲۰۳ ح۱۵۱۰۹. و السَّخیمة: الحِقد في النفس (النهایة: ج۲ ص۳۵۱ «سخم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الزِّيارَةُ تُثبِتُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۵۳ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام و راجع جامع الأحاديث للقمّي: ص۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى خويشاوندان! به ديدار يکديگر برويد و [لیکن] همسايگى مکنيد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. مراد، اين است که خويشاوندان از همسايگى با يکديگر بپرهيزند، ولى آمد و شد فراوان داشته باشند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به يکديگر هديه دهيد؛ زيرا هديه دادن، کينه را ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و ديد و بازديد، دوستى را استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يا أهلَ القَرابَةِ! تَزاوَروا وَ لا تَتَحاوَروا، وَ تَهادَوا؛ فَإِنَّ الزِّيارَةَ تَزيدُ فِي المَوَدَّةِ، وَ المُحاوَرَةَ تُحدِثُ القَطيعَةَ، وَ الهَدِيَّةَ تُزيلُ الشَّحناءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۲۶ ح۱۲۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى خويشان يکديگر! به ديدار هم برويد و با يکديگر، بگومگو نکنيد و به همديگر هديه بدهيد؛ زيرا به ديدار هم رفتن، محبّت را افزون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و بگومگو کردن، جدايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و هديه دادن، کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [و کدورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُدايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المصافحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۹: المُصافَحَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دست دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مِن تَمامِ المَحَبَّةِ المُصافَحَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دست دادن، يکى از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کمالِ دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَصافَحوا وَ تَهادَوا؛ فَإِنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُصافَحَهَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَزيدُ فِي المَوَدَّةِ، وَ الهَدِيَّةَ تُذهِبُ الغِلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِلّ: الحِقد و الشحناء (النهایة: ج۳ ص۳۸۱ «غلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۵۳ عن الإمام الكاظم عن آبائه عن عليّ عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۲۶ ح۱۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دست بدهيد و به يکديگر هديه دهيد؛ چرا که دست دادن، بر دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد و هديه دادن، کينه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَصافَحوا؛ يَذهَبِ الغِلُّ مِن قُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۴۷ ح۲۲۷۳ عن أنس؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۹۴ ح۱۸۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دست بدهيد، تا کينه از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان برود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَصافَحُوا؛ فإِنَّ التَّصافُحَ يُذهِبُ السَّخيمَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۵، الكافي: ج۲ ص۱۸۳ ح۱۸ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۵۸ ح۱۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دست بدهيد؛ زيرا دست دادن، کينه و کدورت را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الهدية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۰: الهَدِيَّةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هدیه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الهَدِيَّةُ تورِثُ المَوَدَّةَ، وَ تُجَدِّدُ الأُخُوَّةَ، وَ تُذهِبُ الضَّغينَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۹۴ ح۱۸۳، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۶۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هديه دادن، محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و برادرى را تازه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و کينه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَهادَوا تَحابّوا. تَهادَوا؛ فَإِنَّها تَذهَبُ بِالضَّغائِنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۴۴ ح۱۴، الخصال: ص۲۷ ح۹۷ نحوه و كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۴۴ ح۱؛ الموطّأ: ج۲ ص۹۰۸ ح۱۶ عن عطاء بن أبي مسلم نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به يکديگر، هديه بدهيد تا به هم محبّت پیدا کنید. هدیه بدهید، که هديه دادن، کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَهادَوا؛ فَإِنَّ الهَدِيَّةَ تُضَعِّفُ الحُبَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي تزیده (فیض القدیر: ج۳ ص۳۵۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ تَذهَبُ بِغَوائِلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغوائل: جمع غائلة؛ و هي الحقد (مجمع البحرين: ج۲ ص۱۳۴۲ «غول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّدرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۲۵ ص۱۶۳ ح۳۹۳ عن أُمّ حكيم بنت وداع الخزاعية، مسند الشهاب: ج۱ ص۳۸۲ ح۶۵۹، تفسير القرطبي: ج۱۳ ص۱۹۹ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به يکديگر هديه بدهيد؛ زيرا هديه دادن، محبّت را دوچندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و [کدورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و] کينۀ سينه را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَهادَوا بِالنَّبِقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النبق - بفتح النون و كسر الباء و قد تسكّن -: حَمْل السدر و ثمره (اُنظر: لسان العرب، ج۱۰، ص۳۵۰ «نبق») و قال المجلسي (رحمه الله): قوله صلّی اللّه عَليه وآلِه: بالنبق: أي و لو كان بالنبق؛ فإنّه أخسّ الثمار(مرآت العقول: ج۱۹ ص۱۲۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تَحیَا المَوَدَّةُ وَ المُوالاةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۴۴ ح۱۳ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به يکديگر، کُنار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميوۀ درخت سدر. اشاره به اين است که هديه، هر قدر هم کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزش باشد، موجب محبّت است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هديه دهيد، که با اين کار، دوستى و يارى زنده مىمانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الهَدِيَّةُ تَجلِبُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۸۳ ح۳۱۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۹ ح۸۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هديه دادن، دوستى را به دنبال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إفشاء-السلام-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۱: إفشاءُ السَّلامِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: به همه سلام کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَدخُلونَ الجَنَّةَ حَتّیٰ تُؤمِنوا، وَ لا تُؤمِنوا حَتّیٰ تَحابّوا. أ وَ لا أدُلُّكُم عَلیٰ شَيءٍ إِذا فَعَلتُموهُ تَحابَبتُم؟ أفشُوا السَّلامَ بَينَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۷۴ ح۹۳ عن أبي هريرة؛ مسند زيد: ص۳۹۰ عن زيد بن عليّ عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، مشكاة الأنوار: ص۱۵۷ ح۳۹۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: وارد بهشت نخواهيد شد، مگر آن که ايمان بياوريد، و ايمان نخواهيد آورد، مگر آن که يکديگر را دوست بداريد. آيا شما را به چيزى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى نکنم که اگر انجامش دهيد، محبوب يکديگر خواهيد گشت؟ سلام کردن را ميان خود، رواج دهيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي موسى الأشعري: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قال: لَن تُؤمِنوا حَتّیٰ تَحابّوا. أ فَلا أدُلُّكُم عَلیٰ ما تَحابّوا عَلَيهِ؟ قالوا: بَلیٰ يا رَسولَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفشُوا السَّلامَ بَينَكُم، تَحابّوا. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لا تَدخُلُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا، و في کنز العمّال: «تَدخُلونَ»، و هو الصواب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَّةَ حَتّیٰ تَراحَموا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللهِ، كُلُّنا رَحيمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّهُ لَيسَ بِرَحمَةِ أحَدِكُم، وَ لٰكِن رَحمَةِ العامَّةِ، رحمَةِ العامَّةِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۵ ح۷۳۱۰، كنز العمّال: ج۹ ص۱۱۸ ح۲۵۲۶۸ نقلاً عن المعجم الكبير نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابو موسى اشعرى -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هرگز ايمان نخواهيد آورد، مگر آن که يکديگر را دوست بداريد. آيا شما را به چيزى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى کنم که بر اساس آن، يکديگر را دوست بداريد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ميان خودتان سلام کردن را رواج دهيد تا يکديگر را دوست بداريد. سوگند به آن که جانم در دست اوست، وارد بهشت نخواهيد شد، مگر اين که به يکديگر مهربانى کنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! همۀ ما مهربان هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصود، مهربانى شخص شما [به کسانى خاص] نيست؛ بلکه مهربانى به همگان است، مهربانى به همگان!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ‌ص۱۳۰ ح۲۱۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۳۱ ح۲۱۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لين-الكلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۲: لينُ الكَلامِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نرم سخن گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن لانَت كَلِمَتُهُ، وَجَبَت مَحَبَّتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۹۱، نزهة الناظر: ص۶۲ ح۴۳، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۹۶ ح۷۹؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۱۹ ص۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که سخنش نرم شود، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش [بر ديگران] لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن عَذُبَ لِسانُهُ، كَثُرَ إخوانُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مئة كلمة للجاحظ: ص۲۴ ح۸؛ غرر الحكم: ج۵ ص۱۵۶ ح۷۷۶۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۲۴ ح۷۱۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که زبانش شيرين باشد، برادرانش زياد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: القَولُ الحَسَنُ يُثرِي المالَ، وَ يُنمِي الرِّزقَ، وَ يُنسِئُ فِي الأَجَلِ، وَ يُحَبِّبُ إِلَى الأَهلِ، وَ يُدخِلُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۱۷ ح۱۰۰ عن أبي حمزة الثمالي، الأمالي للصدوق: ص۴۹ ح۱، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۴۸ ح۱۰۵۲، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۱۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: گفتار نيک، دارايى را زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و روزى را افزايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اَجَل را به تأخير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد و انسان را نزد خانواده محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و [شخص را] به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَوِّد لِسانَكَ لينَ الكَلامِ وَ بَذلَ السَّلامِ؛ يَكثُر مُحِبّوكَ، وَ يَقِلَّ مُبغِضوكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۲۹ ح۶۲۳۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۴۰ ح۵۷۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: زبانت را به نرمگويى و سلام کردنِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريغ، عادت بده تا دوستانت افزون و دشمنانت کم شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السجود-بين-الأذان-و-الإقامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۳: السُّجودُ بَينَ الأَذانِ وَ الإِقامَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سجده کردن میان اذان و اقامه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: کانَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام يَقولُ لِأَصحابِهِ: مَن سَجَدَ بَينَ الأَذانِ وَ الإِقامَـةِ فَقـالَ في سُجودِهِ: «رَبِّ، لَكَ سَجَدتُ خاضِعاً خاشِعاً ذَليلاً»، يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: مَلائِكَتي، وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأَجعَلَنَّ مَحَبَّتَهُ في قُلوبِ عِبادِيَ المُؤمِنينَ، وَ هَيبَتَهُ في قُلوبِ المُنافِقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۲۷۲ ح۱۶۳ عن بكر بن محمّد الأزديّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۱۵۲ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: امير مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام به يارانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر کس ميان اذان و اقامه به سجده رود و در سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بگويد:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;quot;اى پروردگار من! من از سرِ فروتنى و خاکسارى و خوارى، در پيشگاهت به خاک افتادم&amp;quot;، خداى متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: فرشتگان من! به عزّت و عظمتم سوگند که محبّت او را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگانِ مؤمنم قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و هيبتش را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منافقان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۴: الاِستِعانَةُ بِاللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یاری جستن از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّٰهُمَّ اقْذِف في قُلوبِ عِبادِكَ مَحَبَّتي،... وَ لا تَجعَلني مِنَ الغافِلينَ، أحِبَّني وَ حَبِّبني، وَ حَبِّب إِلَيَّ ما تُحِبُّ مِنَ القَولِ وَ العَمَلِ؛ حَتّیٰ أدخُلَ فيهِ بِلَذَّةٍ، وَ أخرُجَ مِنهُ بِنَشاطٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۵ ص۲۹۸ ح۱۷ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: بار خدایا! دوستىِ مرا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگانت بيفکن... و مرا از غافلان قرار مده. دوستم بدار و محبوبم کن و هر گفتار و کردارى را که خود دوست دارى، محبوبم ساز، تا با لذّت بِدان بپردازم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - عِندَما زارَ قَبرَ جَدِّهِ أميرِ المؤمِنينَ عليه السلام -: اللّٰهُمَّ فَاجْعَل نَفسي مُطمَئِنَّةً بِقَدَرِكَ، راضِيَةً بِقَضائِكَ، مولَعَةً بِذِكرِكَ وَ دُعائِكَ، مُحِبَّةً لِصَفوَةِ أَولِيائِكَ، مَحبوبَةً في أرضِكَ وَ سَمائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۹۲ ح۹۳ عن عليّ بن مهدي بن صدقة الرقّي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، مصباح المتهجّد: ص۷۳۸ ح۸۲۹، الإقبال: ج۲ ص۲۷۳ كلاهما عن الإمام الباقر عنه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۲۶۴ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - چون آرامگاه جدّش امير مؤمنان علیه السلام را زيارت کرد -: بار خدایا! جانم را مطمئن و پذيراى سرنوشت، خشنود به قضايت، شيفتۀ ياد و دعايت، دوستدار دوستان برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات و محبوب در زمين و آسمانت، قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله _ لِعَلِيٍّ عليه السلام _: يا عَلِيُّ، إِذا أرَدتَ مَدينَةً أو قَريَةً فَقُل حينَ تُعايِنُها: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ خَيرَها، وَ أعوذُ بِكَ مِن شَرِّها، اللّٰهُمَّ حَبِّبنا إِلیٰ أَهلِها، وَ حَبِّب صالِحي أَهلِها إلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۲۹۸ ح۲۵۰۹، المحاسن: ج۲ ص۱۲۳ ح۱۳۴۴ عن الإمام الكاظم عن أبيه عن جدّه عليهم السلام بزیادة «اللّٰهُمَّ أطعِمنا مِن جَناها، و أعِذنا مِن وَبائِها» بعد «مِن شَرِّها»، مكارم الأخلاق: ج۱&lt;br /&gt;<br /> ص ۵۵۳ ح۱۹۰۸، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۲۴۸ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به علی علیه السلام -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هر گاه آهنگ شهر يا روستايى کردى، زمانى که چشمت به آن افتاد، بگو: «بار خدايا! خيرِ آن را از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. بار خدايا! ما را در نزد اهالى آن، محبوب گردان و اهالى نيک آن را محبوب ما بدار».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ثَلاثٌ لَم يُسأَلِ اللهُ عزّ وجلّ بِمِثلِهِنَّ: أَن تَقولَ: اللّٰهُمَّ فَقِّهني فِي الدّينِ، وَ حَبِّبني إِلَى المُسلِمينَ، وَ اجعَل لي لِسانَ صِدقٍ فِي الآخِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۰۳ ح۶۰۳ عن أبي قتادة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۵ ص۳۵۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: بهترين خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از خداوند عز وجل سه چيز است: اين که بگويى: خدايا! مرا در دين، فقيه و آگاه گردان و نزد مسلمانان، محبوبم گردان، و در ميان آيندگان، نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامم ساز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أعمال-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۵: أعمالٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کارهای دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في ذِكرِ ما یَتَشَعَّبُ مِنَ العَقلِ، إِلیٰ أَن قالَ -:... وَ أمّا طاعَةُ النّاصِحِ، فَيَتَشَعَّبُ مِنهَا: الزِّيادَةُ فِي العَقلِ، وَ كَمالُ اللُّبِّ، وَ مَحمَدَةُ العَواقِبِ، وَ النَّجاةُ مِنَ اللَّومِ، وَ القَبولُ، وَ المَوَدَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۸، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۱۹ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در بیان آنچه از عقل، سرچشمه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد -: پذیرفتن نصیحت نصیحتگر خيرخواه، موجب افزايش خِرَد، کمال عقل، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرجامى، رهايى از نکوهش، مقبولیّت و دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: النَّصيحَةُ تُثمِرُ الوُدَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۲۱۲ ح۸۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خيرخواهى، دوستى به بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: النُّصحُ يُثمِرُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۶۱ ح۶۱۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خيرخواهى، محبّت به بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: العِتابُ حَیاةُ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۸۳ ح۳۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۹ ح۸۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گلایه کردن، مايۀ حيات [و پايدارىِ] دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تُعاتِبِ الجاهِلَ فَيَمقُتَكَ، وَ عاتِبِ العاقِلَ يُحبِبكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۷۲ ح۱۰۲۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۱۹ ح۹۴۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نادان را سرزنش مکن، که دشمنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و خردمند را سرزنش کن تا دوست تو شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يوجب-بقاء-المودة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: ما يوجِبُ بَقاءَ المَوَدَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه دوستی را پایدار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن تَلِن حاشِيَتُهُ، يَستَدِم مِن قَومِهِ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۳، المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۴۸، غرر الحكم: ج۵ ص۳۲۶ ح۸۵۸۳ و فيه «المحبّة» بدل «المودّة»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۰۴ ح۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که ملايمت پيشه کند، همواره از دوستىِ کسانش برخوردار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ألِن كَنَفَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَنَف: الجانب (المصباح المنیر: ص۵۴۲ «كنف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ مَن يُلِن كَنَفَهُ يَستَدِم مِن قَومِهِ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۲۰۲ ح۲۳۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ملايم باش؛ زيرا هر که ملايم باشد، همواره از دوستىِ کسانش برخوردار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الإِخوانُ فِي اللهِ تَعالیٰ تَدومُ مَوَدَّتُهُم؛ لِدَوامِ سَبَبِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۰ ح۱۷۹۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳ ح۱۳۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسانى که براى خدا برادرى ورزند، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايد؛ چون سبب آن دوستى، پايدار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ ذَوِي الدّينِ بَطيئَةُ الاِنقِطاعِ، دائِمَةُ الثَّباتِ وَ البَقاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۲ ح۹۸۰۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۹ ح۹۰۶۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى دينداران، ديرگُسَل است و ثبات و بقاى آن، هميشگى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إخوانُ الدّينِ أبقیٰ مَوَدَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۳۵۸ ح۱۳۶۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۲۶ح ۲۸۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: برادران دينى، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان پايدارتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: وُدُّ أبناءِ الدُّنيا يَنقَطِعُ؛ لاِنقِطاعِ أسبابِهِ. وُدُّ أبناءِ الآخِرَةِ يَدومُ؛ لِدَوامِ سَبَبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۳۸ ح۱۰۱۱۷ و ۱۰۱۱۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۰۵ ح۹۲۷۴ و ۹۲۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى فرزندان دنيا، بر اثر گسستن سبب آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسلد و دوستى فرزندان آخرت، بر اثر پايايىِ سبب آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِحُسنِ العِشرَةِ تَدومُ المَوَدَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۰۱ ح۴۲۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۷ ح۳۸۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتارى، دوستى پايدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ العِشرَةِ يَستَديمُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۸۳ ح۴۸۱۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۲۸ ح۴۳۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتارى، رشتۀ دوستى را پايدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أحسَنَ إِلَى النّاسِ، اِستَدامَ مِنهُمُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۵۴ ح۸۷۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۷۶۳۲ ح۴۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آن که به مردم نيکى کند، محبّت آنان را [به خود] استمرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِالرِّفقِ تَدومُ الصُّحبَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۳۷ ح۴۳۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۶ ح۳۷۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، دوستى پايدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يوجب-صفاء-المودة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷: ما يوجِبُ صَفاءَ المَوَدَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه دوستی را خالص می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ تُخلِصُ المَوَدَّةَ: إهداءُ العَيبِ، وَ حِفظُ الغَيبِ، وَ المَعونَةُ فِي الشِّدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز، دوستى را خالص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد: هديه کردن عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى يکديگر [و بيان آنها، براى بر طرف شدن]، پاسدارى [از دوست و بدگويى نکردن از وى] هنگام غايب بودن، و يارى رساندن در سختى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثٌ يُصفينَ لَكَ وُدَّ أخيكَ: تُسَلِّمُ عَلَيهِ إِذا لَقيتَهُ، وَ تُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ، وَ تَدعوهُ بِأَحَبِّ أسمائِهِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۴۸۵ ح۵۸۱۵ عن عثمان بن طلحة الحجبي، التاريخ الكبير: ج۷ ص۳۵۲ ح۱۵۲۰، المعجم الأوسط: ج۸ ص۱۹۲ ح۸۳۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز، دوستىِ برادرت را برايت خالص [و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: هر گاه او را ببينى، به او سلام کنى، و در مجلس، جا برايش بگشايى و او را با نامى بخوانى که بيشتر دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثٌ يُصفينَ لَكَ وُدَّ أخيكَ: تُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ، وَ تَدعوهُ بِأَحَبِّ الأَسماءِ إِلَيهِ، وَ تَعودُهُ إِذا مَرِضَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۴ ص۱۶ ح۳۴۹۶ عن شيبة الحجبي عن عمّه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز، دوستى برادرت را برايت خالص و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد: در مجلس، برايش جا بگشايى، او را با محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش بخوانى، و هر گاه بيمار شد، به عيادتش بروى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثٌ يُصفينَ وُدَّ المَرءِ لِأَخيهِ المُسلِمِ: يَلقاهُ بِالبِشرِ إِذا لَقِيَهُ، وَ يُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ إِذا جَلَسَ إِلَيهِ، وَ يَدعوهُ بِأحَبِّ الأَسماءِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۳ ح۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۳۵۸ ح۷ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز است که دوستىِ آدمى را نسبت به برادر مسلمانش، خالص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند: هر گاه به او بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورَد، گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى نمايد، هر گاه کنارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشیند، برايش جا باز کند، و او را با محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش صدا بزند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما يُصفي لَكَ وُدَّ أخيكَ المُسلِمِ: أَن تَكونَ لَهُ في غَيبَتِهِ أفضَلَ مِمّا تَكونُ لَهُ في مَحضَرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۴ ص۱۰۱ ح۶۳۱۷ عن ابن عمر و راجع تنزيه الشريعة: ج۲ ص۱۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: آنچه دوستىِ برادر مسلمانت را برايت خالص [و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، آن است که در نبودش، بيشتر پاسِ خاطر او را داشته باشى تا در حضورش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إن أرَدتَ أَن يَصفُوَ لَكَ وُدُّ أخيكَ فَلا تُمازِحَنَّهُ، وَ لا تُمارِيَنَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُماراة: المجادَلة علی مذهب الشكّ و الریبة (النهایة: ج۴ ص۳۲۲ «مرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تُباهِيَنَّهُ، وَ لا تُشارَّنَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُشاراة: المُلاجَّة (النهایة: ج۲ ص۴۶۸ «شرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۱۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۹۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى که دوستىِ برادرت براى تو خالص بماند، هرگز با او شوخى مَکن، با او ستيزه مَکن، به او فخر مفروش، و با وى خصومت مورز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-أسباب-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸: جَوامِعُ أسبابِ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کلّیات موجبات دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ أحسَنَ ما يَألَفُ بِهِ النّاسُ قُلوبَ أوِدّائِهِم، وَ نَفَوا بِهِ الضِّغنَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِّغن: الحِقد و العداوة و البغضاء (النهایة: ج۳ ص۹۱ «ضغن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن قُلوبِ أعدائِهِم: حُسنُ البِشرِ عِندَ لِقائِهِم، وَ التَّفَقُّدُ في غَيبَتِهِم، وَ البَشاشَةُ بِهِم عِندَ حُضورِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۱۸، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۵۷ ح۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بهترين چيزى که مردم به وسيلۀ آن، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوستان خود را به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دشمنانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُدايند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى در هنگام برخورد با آنان، و جوياى احوالِ آنان شدن در نبودشان و گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى با آنان در حضورشان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: العَقلُ غِطاءٌ سَتيرٌ، وَ الفَضلُ جَمالٌ ظاهِرٌ؛ فَاستُر خَلَلَ خُلُقِكَ بِفَضلِكَ، وَ قاتِل هَواكَ بِعَقلِكَ؛ تَسلَم لَكَ المَوَدَّةُ، وَ تَظهَر لَكَ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۲۰ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خِرد، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پوشنده است و فضيلت، زيبايىِ آشکار است. پس کاستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خُلق خود را با فضايل خود بپوشان و با خِردت به جنگ هوس خويش برو تا دوستى، برايت سالم شود و محبّت [ديگران] برايت، آشکار گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثَةٌ تورِثُ المَحَبَّةَ: الدّينُ، وَ التَّواضُعُ، وَ البَذلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۱۶، غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۲ ح۴۶۷۸ نحوه و فيه «السخاء» بدل «البذل»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: سه چيز محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد: ديندارى، فروتنى و بخشندگى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ثَلاثٌ يوجِبنَ المَحَبَّةَ: حُسنُ الخُلُقِ، وَ حُسنُ الرِّفقِ، وَ التَّواضُعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۴ ح۴۶۸۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۱۲ ح۴۲۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سه خصلت موجب جلب محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، ملايمت و فروتنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَا استُجلِبَتِ المَحَبَّةُ بِمِثلِ السَّخاءِ، وَ الرِّفقِ، وَ حُسنِ الخُلُقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۷۲ ح۹۵۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هيچ چيزی مانند بخشندگى و مدارا و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، جلب محبّت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: طَلاقَةُ الوَجهِ بِالبِشرِ، وَ العَطِيَّةُ، وَ فِعلُ البِرِّ، وَ بَذلُ التَّحِيَّةِ؛ داعٍ إِلیٰ مَحَبَّةِ البَرِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۵۹ ح۶۰۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۱۸ ح۵۵۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويىِ با شکفتگی و بخشش و نيکى کردن و بى دريغ سلام کردن، موجب جلب محبّت مردمان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن عَمِلَ بِالحَقِّ، مالَ إِلَيهِ الخَلقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۳۸ ح۸۶۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۶۰ ص۸۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که بر اساس حق رفتار کند، خَلق به سوى او روى خواهند آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن حَسُنَت كِفايَتُهُ، أَحَبَّهُ سُلطانُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۰۱ ح۸۴۷۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۹ ص۷۹۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس کارآمدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بهتر باشد، فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايش او را دوست خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-موانع-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِع: مَوانِعُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خبث-السريرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: خُبثُ السَّريرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرشت پلید&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّما أنتُم إخوانٌ عَلیٰ دينِ اللهِ، ما فَرَّقَ بَينَكُم إلّا خُبثُ السَّرائِرِ وَ سوءُ الضَّمائِرِ! فَلا تَوازَرونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزَرَهُ و وازَرَه: أعانه علی الأمر (لسان العرب: ج۴ ص۱۹ «أزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تَناصَحونَ، وَ لا تَباذَلونَ، وَ لا تَوادّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما در دين خدا با يکديگر برادريد و جز پليدى باطن و بدى سرشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، ميان شما جدايى نيفکنده است. بار يکديگر را بر دوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشيد و خيرخواه همدیگر نيستيد و به هم بذل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد و يکديگر را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: المِراءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بگومگو کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا مَحَبَّةَ مَعَ مِراءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: ص۳۷۵ ح۳۹۵، مئة كلمة للجاحظ: ص۳۶ ح۲۰، الإعجاز و الإيجاز للثعالبي: ص۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: با بگومگو کردن، محبّتی باقی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا مَحَبَّةَ مَعَ كَثرَةِ مِراءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۶۲ ح۱۰۵۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۳۱ ح۹۶۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: با زیاد بگومگو کردن، محبّتی باقی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الملل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳: المَلَلُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: افسردگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - أنَّهُ کانَ يَقولُ -: لا راحَةَ لِحَسودٍ، وَ لا مَوَدَّةَ لِمَلولٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج۱ ص۳۰۳، تحف العقول: ص۲۱۵ و فيه «لا عَيشَ» بدل «لا راحَةَ»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۰ ح۶۷؛ مطالب السؤول: ج۱ص۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام – در سخنی پيوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود -: حسود، هیچ آسایشی ندارد و افسرده، هیچ دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنی را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تُشاوِر أحمَقَ، وَ لا تَستَعِن بِكَذّابٍ، وَ لا تَثِق بِمَوَدَّةِ مَلولٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار في كلا الموضعین: «مُلوك» بدل «مَلول».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ... المَلولَ أوثَقَ ما كُنتَ بِهِ خَذَلَكَ، وَ أوصَلَ ما كُنتَ لَهُ قَطَعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۱۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۳۰ ح۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: با احمق مشورت مکن و از دروغگو کمک مگير و به دوستىِ آدم افسرده تکيه مکن؛ زيرا... آدم افسرده در زمانى که کاملاً به او اعتماد دارى، تنهايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و در اوج ارتباطت با او، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قَلَّما تَنجَحُ حيلَةُ العَجولِ، أو تَدومُ مَوَدَّةُ المَلولِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۴۹۹ ح۶۷۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷۱ ح۶۲۷۴ و فيه «خُلّة» بدل «مَوَدَّة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويىِ شخص عجول، کمتر نتيجه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دوستى آزرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطر، کمتر ادامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستهزاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴: الاِستِهزاءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دست انداختن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا يَطمَعَنَّ ذُو الكِبرِ فِي الثَّناءِ الحَسَنِ... وَ لَا المُستَهزِئُ بِالنّاسِ في صِدقِ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۳۴ ح۲۰ عن يحيى بن عمران الحلبي، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۱۹۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: متکبّر نبايد از دیگران اميد نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايى داشته باشد.… همچنين کسى که مردم را دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد، نبايد انتظار دوستىِ راستين داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الذنب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵: الذَّنبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گناه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! ما تَوادَّ اثنانِ فَفُرِّقَ بَينَهُما إلّا بِذَنبٍ يُحدِثُهُ أحَدُهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۴۸ ح۵۳۵۷ عن ابن عمر، الأدب المفرد: ص۱۲۶ ح۴۰۱، الزهد لابن المبارك: ص۲۵۱ ح۷۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سوگند به آن که جان محمّد در دست اوست، هرگز دو دوست از يکديگر جدا نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مگر بر اثر گناهى که از يکى از آنان سر زده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمور-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۶: أُمورٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن تَتَبَّعَ خَفِيّاتِ العُيوبِ، حَرَمَهُ اللهُ مَوَدّاتِ القُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۷۱ ح۸۸۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۳۶ ح۷۵۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: هر که از عیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پنهانی [مردم] جستجو کند، خداوند او را از دوستیِ دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها محروم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ استَقصیٰ عَلیٰ صَديقِهِ، اِنقَطَعَت مَوَدَّتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۲۵ ح۸۵۸۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۵۹ ح۸۳۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که از دوست خود، پرس و جوى زياد (حسابکشى) کند، رشتۀ دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسلد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا مَوَدَّةَ لِحَقودٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۴۶ ح۱۰۴۳۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۳۱ ح۹۶۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توز، پايبند دوستى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حَسَدُ الصَّديقِ مِن سُقمِ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۱۸، غرر الحكم: ج۳ ص۴۱۲ ح۴۹۲۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۳۴ ح۴۴۸۳، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۳ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: حسادت ورزيدن دوست، از ناسالم بودن دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن لَم يَتَعاهَد مُوادِدَهُ، فَقَد ضَيَّعَ الصَّديقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۱۹ ح۸۵۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس جویای حال دوستش نشود، دوست را ضايع کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-آداب-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِس: آدابُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحب-و-البغض-في-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: الحُبُّ وَ البُغضُ فِي اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوستی و دشمنی برای خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: أفضَلُ الأَعمالِ الحُبُّ فِي اللهِ، وَ البُغضُ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود: ج۴ ص۱۹۸ ح۴۵۹۹ عن أبي ذرّ، الفردوس: ج۱ ص۳۵۵ ح۱۴۲۹؛ جامع الأخبار: ص۳۵۲ ح۹۷۸ و فيه «الإيمان» بدل «الأعمال».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: برترين اعمال، دوست داشتن براى خدا و دشمن داشتن براى خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: وُدُّ المُؤمِنِ لِلمُؤمِنِ فِي اللهِ مِن أعظَمِ شُعَبِ الإِيمانِ. ألا وَ مَن أَحَبَّ فِي اللهِ، وَ أبغَضَ فِي اللهِ، وَ أعطیٰ فِي اللهِ، وَ مَنَعَ فِي اللهِ؛ فَهُوَ مِن أصفِياءِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۵ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۴۱۰ ح۹۳۳ كلاهما عن سلام بن المستنير عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص۴۸، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۴۰ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبّت مؤمن به مؤمن براى خدا، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايمان است. آگاه باشيد که هر کس به خاطر خدا دوست بدارد و به خاطر خدا دشمن بدارد و به خاطر خدا دِهِش کند و به خاطر خدا دريغ ورزد، از برگزيدگان خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: سَبعَةٌ في ظِلِّ عَرشِ اللهِ عزّ وجلّ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ:... وَ رَجُلٌ لَقِيَ أخاهُ المُؤمِنَ فَقالَ: إِنّي لَأُحِبُّكَ فِي اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۴۳ ح۸ عن ابن عبّاس، مستطرفات السرائر(كتاب المشیخة): ص۸۷ ح۳۶ عن سلمان من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۷۷ ح۳۰؛ الزهد لابن حنبل: ص۱۵۴ ح۴۹ عن سلمان من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هفت چیز در سایۀ عرش خداست، آن روزی که سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز سایۀ او نیست:... و مردی که برادر مؤمنش را ملاقات کند و بگوید: من تو را برای خدا دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: طوبیٰ لِلمُتَحابّينَ فِي اللهِ، إِنَّ اللهَ - تَبَارَكَ وَ تَعالیٰ - خَلَقَ فِي الجَنَّةِ عَموداً مِن يَاقوتَةٍ حَمراءَ، عَلَيهِ سَبعونَ ألفَ قَصرٍ، في كُلِّ قَصرٍ سَبعونَ ألفَ غُرفَةٍ؛ خَلَقَهَا اللهُ عزّ وجلّ لِلمُتَحابِّينَ وَ المُتَزاوِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۹ ح۱۳ عن سهيل بن غزوان البصري، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۳۲ ح۳۵ و راجع الأمالي للمفيد: ص۲۵۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوشا به حال آنان که براى خدا يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند! خداوند متعال در بهشت، ستونى از ياقوت سرخ آفريده که روى آن، هفتاد هزار قصر است و هر قصرى، هفتاد هزار اتاق دارد. خداوند عز وجل اين قصرها را براى کسانى آفريده است که [به خاطر خدا] يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و با هم ديد و بازديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قَواعِدُ الإِسلامِ سَبعَةٌ: فَأَوَّلُهَا: اَلعَقلُ؛ وَ عَلَيهِ بُنِيَ الصَّبرُ، وَ الثّاني: صَونُ العِرضِ وَ صِدقُ اللَّهجَةِ، وَ الثّالِثَةُ: تِلاوَةُ القُرآنِ عَلیٰ جِهَتِهِ، وَ الرّابِعَةُ: الحُبُّ فِي اللهِ وَ البُغضُ فِي اللهِ، و.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۹۶ عن كميل، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۸۱ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شالوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام، هفت تاست: اوّلين آنها خِرد است و صبر بر آن بنا شده است، دوم: آبرودارى و راستگويى، سوم: تلاوت قرآن به گونۀ صحيح، چهارم: دوستى و دشمنى براى خدا.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - لِنَوفٍ [البِکالِيِّ] -:يا نَوفُ، إِنَّهُ لَيسَ مِن رَجُلٍ أعظَمَ مَنزِلَةً عِندَ اللهِ مِن رَجُلٍ بَكیٰ مِن خَشيَةِ اللهِ، وَ أَحَبَّ فِي اللهِ، وَ أبغَضَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا نَوفُ، مَن أَحَبَّ فِي اللهِ لَم يَستَأثِر عَلیٰ مَحَبَّتِهِ، وَ مَن أبغَضَ فِي اللهِ لَم يُنِل مُبغِضيهِ خَيراً، عِندَ ذٰلِكَ استَكمَلتُم حَقائِقَ الإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۴۶۶ ح۳۱۵، بحار الأنوار: ج۴۱ ص۲۲ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - خطاب به نوف بِکالی -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوف! منزلت هيچ کس نزد خدا از کسى که از هراسِ خدا بگريد و براى خدا دوست بدارد و در راه خدا کينه ورزد، بيشتر نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوف! هر کس در راه خدا محبّت ورزد، چيزى را بر محبّت او ترجيح نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هر کس در راهِ خدا کينه ورزد، خيرى به کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توزانِ خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند. در اين هنگام است که حقايق ايمان را به کمال رسانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي بصير: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام فَقالَ لَهُ سَلامٌ: إِنَّ خَيثَمَةَ بنَ أبي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَیثمةَ حَدَّثَنا أنَّهُ سَأَلَكَ عَنِ الإِسلامِ، فَقُلتَ لَهُ: إِنَّ الإِسلامَ مَنِ استَقبَلَ قِبلَتَنا، وَ شَهِدَ شَهادَتَنا، وَ نَسَكَ نُسُكَنا، وَ والیٰ وَلِيَّنا، وَ عادیٰ عَدُوَّنا، فَهُوَ مُسلِمٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: صَدَقَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سَأَلَكَ عَنِ الإيمانِ، فَقُلتَ: الإيمانُ بِاللهِ، وَ التَّصديقُ بِكِتابِهِ، وَ أَن أَحَبَّ فِي اللهِ وَ أَبغَضَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: صَدَقَ خَيثَمَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۴۳ ح۱۰۲۶، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۸۲ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابو بصير -: در محضر امام باقر علیه السلام بودم. سلام به ايشان گفت: خيثمة بن ابى خيثمه براى ما نقل کرده که در بارۀ اسلام از شما پرسیده و شما در پاسخ به او گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد: «مسلمان، کسى است که به قبلۀ ما رو کند و شهادت ما را بر زبان جارى سازد و عبادت ما را در پيش گيرد و دوستدار ما را دوست بدارد و دشمن ما را دشمن بشمارد. در اين صورت است که مسلمان شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام فرمود: «خيثمه راست گفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: و در بارۀ ايمان از شما پرسيده و شما پاسخ داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد: «[ايمان حقيقى، يعنى] ايمان به خدا و تصدیق کتاب خدا و دوست داشتن برای خدا و دشمن داشتن برای خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خيثمه راست گفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن بُرَيد بن معاوية: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام في فُسطاطٍ لَهُ بِمِنیً، فَنَظَرَ إِلیٰ زِيادٍ الأَسوَدِ مُنقَلِعَ الرِّجلِ، فَرَثیٰ لَهُ فَقالَ لَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَثیٰ له: ترحَّم وَ رقَّ له (اُنظر: المصباح المنیر: ص۲۱۸ «رثي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ما لِرِجلَيكَ هٰكَذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جِئتُ عَلیٰ بِكرٍ لي نِضوٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِکر: الفَتِيّ من الإبل. و النِّضْو: الدابَّة التي هَزَلَتها الأسفار (لسان العرب: ج۴ ص۷۹ «بکر» و ج۱۵ ص۳۳۰ «نضا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكُنتُ أمشي عَنهُ عامَّةَ الطَّريق.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَثیٰ لَهُ، وَ قالَ لَهُ عِندَ ذٰلِكَ زِيادٌ: إِنّي أُلِمُّ بِالذُّنوبِ، حَتّیٰ إِذا ظَنَنتُ أنّي قَد هَلَكتُ ذَكَرتُ حُبَّكُم، فَرَجَوتُ النَّجاةَ وَ تَجَلّیٰ عَنّي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: وَ هَلِ الدّينُ إلَّا الحُبُّ؟! قالَ اللهُ تَعالیٰ: (حَبَّبَ إِلَيْكُمُ ٱلْإِيمَـٰنَ وَ زَيَّنَهُ فِى قُلُوبِكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قاَل: (إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قالَ: (يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۷۹ ح۳۵، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۰، دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۶۳ ح۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از بُرَيد بن معاويه -: در خيمۀ امام باقر علیه السلام در مِنا خدمت ايشان بودم. چشم امام علیه السلام به زيادِ اسود افتاد که پايش زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود بود. دلش به حال او سوخت و فرمود: «چه بر سرِ پاهايت آمده است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زياد گفت: من با شتر جوان نحيفى آمدم. بدين جهت، بيشتر راه را پياده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيمودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام متأثّر شد. در اين هنگام، زياد به ايشان گفت: من [گاهى] مرتکب گناهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، چندان که گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم به هلاکت در افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. پس محبّت شما را به ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و به نجات، اميدوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و [آن گمان] از من کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت در تفسير فرات، کوفى (ص ۴۲۸) چنين آمده: «فدايت شوم! گاهى که تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، شيطان به سراغم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مرا به ياد گناهان و معاصى گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد، به طورى که از خود، نوميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم. سپس محبّت شما را...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام فرمود: «آيا دين، جز محبّت است؟! خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (ايمان را محبوب شما گردانيد و آن را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان آراسته نمود) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (اگر خدا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، از من پيروى کنيد تا خدا نيز شما را دوست بدارد) و نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (کسى را که به سوى آنان مهاجرت کرده، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مِن أوثَقِ عُرَى الإِيمانِ أَن تُحِبَّ فِي اللهِ وَ تُبغِضَ فِي اللهِ، وَ تُعطِيَ فِي اللهِ وَ تَمنَعَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۵ ح۲ عن سعيد الأعرج، الأمالي للمفيد: ص۱۵۱ ح۱، ثواب الأعمال: ص۲۰۲ ح۱، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از استوارترين دستگيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايمان، اين است که براى خدا دوست بدارى و براى خدا دشمن بدارى، و براى خدا عطا کنى و براى خدا دریغ بورزى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَبلُغُ أحَدُكُم حَقيقَةَ الإِيمانِ حَتّیٰ يُحِبَّ أبعَدَ الخَلقِ مِنهُ فِي اللهِ، وَ يُبغِضَ أقرَبَ الخَلقِ مِنهُ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۶۹، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۵۲ ح۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هيچ يک از شما به حقيقت ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، مگر آن که دورترين کس از خود را براى خدا دوست بدارد و نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کس به خود را براى خدا دشمن بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أَحَبَّ اللهَ، وَ أَبغَضَ عَدُوَّهُ؛ لَم يُبغِضهُ لِوِترٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوِترُ: الجِنايَةُ التي يَجنيها الرجلُ على غَيرهِ، من قَتلٍ أو نَهبٍ أو سبي (النهایة: ج۵ ص۱۴۸ «وتر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَتَرَهُ فِي الدُّنيا، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ بِمِثلِ زَبَدِ البَحرِ ذُنوباً؛ كَفَّرَهَا اللهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۳ ح۹۴۵ عن حسين بن مصعب، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۸ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس خدا را دوست بدارد و با دشمن او کين ورزد و اين دشمنى و کين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى او به خاطر جنايت و ستمى نباشد که [آن شخص] در دنيا به او کرده است (به خاطر کينۀ شخصى نباشد)، چنانچه روز قيامت با گناهانى به اندازۀ کفِ دريا بيايد، خداوند، همۀ آنها را برای او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار عن أبی هریرة عن رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ حَولَ العَرشِ مَنابِرَ مِن نورٍ، عَلَيها قَومٌ لِباسُهُم مِن نورٍ وَ وُجوهُهُم نورٌ، لَيسوا بِأَنبِياءَ، يَغبِطُهُمُ الأَنبياءُ وَ الشُّهَداءُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللهِ، حُلَّ لَنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُمُ المُتَحابّونَ فِي اللهِ، وَ المُتَجالِسونَ فِي اللهِ، وَ المُتَزاوِرونَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۳۵۱ ح۹۷۵، مشكاة الأنوار: ص۱۷۵ ح۴۵۳ عن الامام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۵۲ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار - به نقل از ابو هریره -: پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: «گرداگردِ عرش، منبرهایی از نور قرار ندارد که روی آنها کسانی هستند که لباسشان نور است و چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان نورانی است. پیامبر نیستند؛ [امّا] پیامبران و شهدا به آنان غبطه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پیامبر خدا! برایمان روشنگری کن [که آنها از کدام طبقه هستند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان کسانی هستند که در راه خدا یکدیگر را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و در راه خدا نشست و برخاست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و در راه خدا به دیدار یکدیگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله کانَ يَقولُ: إِنَّ لِلهِ خَلقاً عَن يَمينِ العَرشِ بَينَ يَدَيِ اللّهِ وَ عَن يَمينِ اللَّهِ، وُجوهُهُم أبيَضُ مِنَ الثَّلجِ، وَ أَضوَأُ مِنَ الشَّمسِ الضّاحِيَةِ، يَسأَلُ السّائِلُ: ما هٰؤُلاءِ؟ فَيُقالُ: هٰؤُلاءِ الَّذينَ تَحابُّوا في جَلالِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۷۳ ح۹ عن عيسى بن أبي منصور، المؤمن: ص۴۱ ح۹۴، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۳۳ ح۱۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند را آفريدگانى است که در سمت راست عرش، نزد خدا و سمت راست او قرار دارند، که چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان سپيدتر از برف و روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خورشيد تابان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسشگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد: اينان کيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: اينان، کسانى هستند که در عظمت خداوند، يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۴۰ (الإخاء / تأکید الإخاء الدیني / وجوب الحبّ في اللّٰه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۲ ص۴۱ (برادری / تأکید بر برادری دینی / وجوب دوستی برای خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-في-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: ما يَنبَغي فِي المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه در دوستی شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معرفة-الاسم-و-النسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۱: مَعرِفَةُ الاِسمِ وَ النَّسَبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شناخت اسم و نسب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا آخَى الرَّجُلُ الرَّجُلَ فَليَسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ وَ مِمَّن هُوَ؛ فَإِنَّهُ أوصَلُ لِلمَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۵۹۹ ح۲۳۹۲ عن يزيد بن نعامة الضبّي؛ مشكاة الأنوار: ص۱۹۳ وفيه «جاء» بدل «آخى الرجل»، كنز الفوائد: ج۱ ص۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه کسى با کسى دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نامش، نام پدرش و خاستگاهش را بپرسد، که اين کار، پيوند دوستى را استوارتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ المُسلِمَ فَليَسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ وَ اسمِ قَبيلَتِهِ وَ عَشيرَتِهِ؛ فَإِنَّ مِن حَقِّهِ الواجِبِ وَ صِدقِ الإِخاءِ أَن يَسأَلَهُ عَن ذٰلِكَ، وَ إلّا فَإِنَّها مَعرِفَةُ حُمقٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۷۱ ح۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، مصادقة الإخوان: ص۱۷۹ ح۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، الجعفريّات: ص۱۹۴ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۹ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه کسى از شما با برادر مسلمانش دوست شد، نامش، نام پدرش و نام قبيله و تيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپرسد؛ زيرا پرسش از اين چيزها، از حقوق واجبِ دوستى و نشانۀ برادرىِ راستين است، و گرنه، آن [آشنايى]، آشنايى احمقانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا آخیٰ أحَدُكُم رَجُلاً فَليَسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ وَ قَبيلَتِهِ وَ مَنزِلِهِ؛ فَإِنَّهُ مِن واجِبِ الحَقِّ وَ صافِي الإِخاءِ، وَ إلّا فَهُوَ مَوَدَّةٌ حَمقاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۱ ص۹۸، أعلام الدین: ص۱۸۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۶ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما با کسى دوستى کرد، نامش و نام پدر و قبيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپرسد و از منزلش خبر گيرد؛ زيرا اين کار از حقوق واجب و صفاى برادرى است، و گرنه [دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان] دوستىِ احمقانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن ابن عمر: رَآنِي النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَنَا ألتَفِتُ، فَقالَ: ما لَكَ تَلتَفِتُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: آخَيتُ رَجُلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِذا أحبَبتَ رَجُلاً فَاسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ، فَإِن کانَ غائِباً حَفِظتَهُ، وَ إن کانَ مَريضاً فَعُدتَهُ، وَ إن ماتَ شَهِدتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۴۹۲ ح۹۰۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإيمان - به نقل از ابن عمر -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله مرا ديد که به چپ و راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم. فرمود: «چرا به اين سو و آن سو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: با مردى دوستى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام [و اينک به دنبالش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه با کسى دوستى کردى، نام او و نام پدرش را بپرس تا در نبودش، او را حفظ کنى و اگر بيمار گشت، به عيادتش بروى و اگر مُرد، در تشييع جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش حاضر شوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن سالم عن أبيه: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إذ مَرَّ عَلَيهِ رَجُلٌ، فَقالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي لَأُحِبُّ هٰذا فِي اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: هَل تَدرِي مَا اسمُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: فَاسأَلهُ عَنِ اسمِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَأَلهُ وَ أعلَمَهُ ذٰلِكَ. فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: أَحَبَّكَ اللهُ الَّذي أحبَبتَني فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَخبَرَهُ بِالَّذي قالَ لَهُ وَ الَّذي رَدَّ عَلَيهِ. فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: وَجَبَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۲ ص۱۹۷ الرقم۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء - به نقل از سالم، از پدرش -: نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله بودم که مردى بر ايشان گذشت. مرد ديگرى گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! من اين [مرد] را در راه خداوند عز وجل دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «آيا نامش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «پس نامش را بپرس».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او [نیز نزد آن مرد رفت و] نامش را پرسيد و آن مرد، پاسخش را داد و سپس افزود: خداوندى که مرا در راه او دوست داشتى، دوستت بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به سوى پيامبر خدا باز گشت و وى را از آنچه به آن مرد گفته بود و آنچه از او شنيده بود، باخبر کرد. آن گاه، پيامبر خدا فرمود: «[اينک حقيقتِ دوستى] تحقّق يافت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعلام-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۲: إعلامُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اعلام دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم صاحِبَهُ أو أخاهُ فَليُعلِمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۳ عن عبد اللّٰه بن القاسم الجعفريّ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۳؛ المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۹ ح۷۳۲۲ عن المقدام بن معدیكرب و ليس فيه «صاحبه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما رفیق يا برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] با&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ الرَّجُلُ أخاهُ فَليُخبِرهُ أنَّهُ يُحِبُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۲ ح۵۱۲۴ عن المقدام بن معديكرب، الأدب المفرد: ص۵۴۲ح۱۶۵، مسند ابن حنبل: ج۶ ص۹۱ ح۱۷۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه مردى، برادرش را دوست داشت، او را باخبر کند که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ أصلَحُ لِذاتِ البَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص۱۲، الجعفريّات: ص۱۹۵ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند؛ چرا که اين کار، افراد را بيشتر به هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ يَجِدُ لَهُ مِثلَ الَّذي عِندَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۴۸۹ ح۹۰۱۰ عن ابن عمر، الإخوان: ص۱۴۱ ح۷۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند؛ زيرا همانند حالت خودش را نزد او خواهد يافت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُعلِمهُ ذٰلِكَ، ثُمَّ لِيَزُرهُ، وَ لا يَكونُ أوَّلَ قاطِعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۳۰۳ ح۱۱۹۷ عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند و به ديدارش برود و نخستين کسى نباشد که قطعِ رابطه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُخبِرهُ؛ لِيَقُل: إِنّي أُحِبُّكَ فِي اللهِ، إِنّي أوَدُّكَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان: ص۱۳۷ ح۶۸ عن مجاهد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند و [به او سخنانى از اين دست] بگويد: من، تو را در راه خدا دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم. من به تو در راه خدا علاقه دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أبدِ المَوَدَّةَ لِمَن وادَّكَ؛ تَكُن أثبَتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان: ص۱۳۶ ح۶۶ عن أبي حميد الساعدي، الفردوس: ج۱ ص۴۳۴ ح۱۷۶۶ نحوه، كنز العمّال: ج۹ ص۳۴ ح۲۴۷۹۷ نقلاً عن المعجم الكبير.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستى خودت را به کسى که تو را دوست دارد، آشکار کن تا دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات استوارتر شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فِي اللهِ فَليُعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ أبقیٰ فِي الأُلفَةِ، وَ أثبَتُ فِي المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان: ص۱۳۸ ح۶۹ عن مجاهد، الزهد لهنّاد: ج۱ ص۲۷۵ ح۴۸۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادر دينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دوست دارد، اين را به او اعلام کند؛ چرا که اين کار، اُلفت را پايدارتر و دوستى را استوارتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن کانَ في قَلبِهِ مَوَدَّةٌ لِأَخيهِ ثُمَّ لَم يُطلِعهُ عَلَيهِ، فَقَد خانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان: ص۱۴۰ ح۷۲ عن مكحول.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که در دلش به برادرش محبّتى داشته باشد و او را از آن باخبر نکند، به او خيانت کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أنس: إِنَّ رَجُلاً کانَ عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي لَأُحِبُّ هٰذا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: أعلَمتَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أعلِمهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَحِقَهُ فَقالَ: إِنّي اُحِبُّكَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَحَبَّكَ الَّذي أحبَبتَني لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۳ ح۵۱۲۵، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۸۲ ح۱۲۴۳۳، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۹ ح۷۳۲۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از اَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَس -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله بود که مردى ديگر بر ايشان گذشت. آن مرد گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! من اين مرد را [که گذشت،] دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «آيا باخبرش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «او را باخبر کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خود را به آن مرد رساند و گفت: من، تو را در راه خدا دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: آن که مرا براى او دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، دوستت بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد عن مجاهد: لَقِيَني رَجُلٌ مِن أصحابِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَخَذَ بِمَنكِبي مِن وَرائي، قالَ: أما إِنّي أُحِبُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَحَبَّكَ الَّذي أحبَبتَني لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَولا أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: «إِذا أَحَبَّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ، فَليُخبِرهُ أنَّهُ أَحَبَّهُ»، ما أخبَرتُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۱۶۵ ح۵۴۳ و راجع المعجم الكبير: ج۱۲ ص۲۸۰ ح۱۳۳۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد - به نقل از مجاهد -: مردى از ياران پيامبر صلی اللّه علیه وآله مرا ديد و از پشت، شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را گرفت و گفت: بدان که من، تو را دوست دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ داد[م]: آن که مرا براى او دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، دوستت بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: اگر نبود که پيامبر خدا فرمود: «هر گاه کسى، کسى را دوست داشت، باخبرش کند که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد»، تو را [از محبّتم] باخبر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم صاحِبَهُ، فَليَأتِهِ في مَنزِلِهِ فَليُخبِرهُ أنَّهُ يُحِبُّهُ لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۶۶ ح۲۱۳۵۲ عن أبي ذرّ، الزهد لابن المبارك: ص۲۴۸ ح۷۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما رفيق خود را دوست دارد، به منزل او برود و به او خبر دهد که او را به خاطر خدا دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي البلاد: مَرَّ رَجُلٌ فِي المَسجِدِ وَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام جالِسٌ وَ أبو عَبدِ اللهِ عليه السلام، فَقالَ لَهُ بَعضُ جُلَسائِهِ: وَ اللهِ، إِنّي لَأُحِبُّ هٰذَا الرَّجُلَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: ألا فَأَعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ أبقیٰ لِلمَوَدَّةِ، وَ خَيرٌ فِي الأُلفَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۱، مشكاة الأنوار: ص۵۷۵ ح۱۹۱۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابو البلاد -: مردى در مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت و امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام نشسته بودند. يکى از مجلسيان به امام علیه السلام گفت: به خدا، من اين مرد را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام به او فرمود: «پس، اين را به او اعلام کن؛ زيرا اين کار، دوستى را پايدارتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و براى اُلفت، بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِذا أحبَبتَ رَجُلاً فَأَخبِرهُ بِذٰلِكَ؛ فَإِنَّهُ أثبَتُ لِلمَوَدَّةِ بَينَكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۴ ح۲ عن هشام بن سالم، المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۲ و فيه صدره، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه کسى را دوست داشتى، به او بگو؛ زيرا اين کار، دوستىِ ميان شما را پايدارتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أحبَبتَ أحَداً مِن إخوانِكَ فَأَعلِمهُ ذٰلِكَ؛ فَإِنَّ إبراهيمَ عليه السلام قالَ: (رَبِّ أَرِنِى كَيْفَ تُحْىِ ٱلْمَوْتَیٰ قَالَ أَوَ لَمْ تُؤْمِن قَالَ بَلَیٰ وَ لَـٰكِن لِّيَطْمَـئِنَّ قَلْبِى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۴ ح۱ عن نصر بن قابوس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه يکى از برادرانت را دوست داشتى، از آن [محبّت]، باخبرش کن؛ زيرا ابراهيم علیه السلام نيز گفت: (پروردگارا! به من نشان بده که چگونه مردگان را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى؟ «گفت: آيا ايمان نياورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟». گفت: چرا؛ ولى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم دلم آرامش يابد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حفظ-الود-القديم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۳: حِفظُ الوُدِّ القَديمِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حفظ دوستی کهن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ حِفظَ الوُدِّ القَديمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في ضعفاء الرجال: ج۴ ص۱۵۰۶ عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، حفظ دوستى ديرينه را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان عليه السلام _ لاِبنِهِ _: يا بُنَيَّ، عَلَيكَ بِالحَبيبِ الأَوَّلِ؛ فَإِنَّ الحَبيبَ الأَخيرَ لا يَعدِلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۳۳۲ ح۸۳۹۳ عن يحيى بن أبي كثير، حلية الأولياء: ج۳ ص۷۱ الرقم ۲۱۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان علیه السلام - خطاب به فرزندش -: پسرکم! دوست ديرين را نگه دار، که دوست تازه با او برابر نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَوَدَّةُ يَومٍ خُلَّةٌ، وَ مَوَدَّةُ شَهرٍ قَرابَةٌ، وَ مَوَدَّةُ سَنَةٍ رَحِمٌ ماسَّةٌ، مَن قَطَعَها قَطَعَهُ اللهُ، وَ مَن وَصَلَها وَصَلَهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التشریف بالمنن: ص۳۹۱ ح۵۵۲، إحقاق الحقّ: ج۱۹ ص۵۳۱ نقلاً عن الأنوار القدسيّة و ج۱۲ص۲۶۴ نقلاً عن آداب العشرة و ذكر الصحبة و الاُخوة؛ إحیاء العلوم: ج۲ ص۲۶۷ و في كلّها «صلة» بدل «خلّة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دوستىِ يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزه، دوستی صمیمانه شمرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دوستى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماهه، خويشاوندى است و دوستى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله، خويشاوندى نزدیک است که هر کس آن را بِبُرد، خداوند [نیز رحمتش را از او] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرَد و هر که آن را پیوسته دارد، خداوند نیز او را [به رحمتش] پیوند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-لا-ينبغي-في-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: ما لا يَنبَغي فِي المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه در دوستی ناشایست است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التصنع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۱: التَّصَنُّعُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ظاهرسازی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ اللهُ إِلَيهِم يَومَ القِيامَةِ وَ لا يُزَكّيهِم وَ لَهُم عَذابٌ أليمٌ: المُرخي ذَيلَهُ مِنَ العَظَمَةِ، وَ المُزَكّي سِلعَتَهُ بِالكَذِبِ، وَ رَجُلٌ استَقبَلَكَ بِوُدِّ صَدرِهِ فَيُواري وَ قَلبُهُ مُمتَلِئٌ غِشّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۱ ص۳۱۵ ح۷۰۸ عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۴۳ ح۷۲۰ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۱۱ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه کس&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خداوند در روز رستاخیز، به آنان نظر [لطف] نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و پاکیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و عذاب دردناکی دارند: کسی که از روی تکبّر، دامن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشان راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، کسی که از کالای خود به دروغ تعریف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مردی که پیش روی تو اظهار دوستی قلبی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و پشت سرت، دلش [از تو] پُر از کینه و ناخالصی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا تَعَلَّمَ النّاسُ العِلمَ وَ تَرَكُوا العَمَلَ، وَ تَحابّوا بِالأَلسُنِ وَ تَباغَضوا بِالقُلوبِ، وَ تَقاطَعوا فِي الأَرحامِ، لَعَنَهُمُ اللهُ عِندَ ذٰلِكَ؛ فَأَصَمَّهُم وَ أعمیٰ أبصارَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۳۳۴، مشكاة الأنوار: ص۲۲۱ ح۶۱۳ نحوه؛ إحیاء العلوم: ج۱ ص۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه مردم، دانش بياموزند و عمل را وا گذارند و به زبان، دوستى کنند و به دل، دشمنى ورزند و پيوندهاى خويشى را بگسلند، آن گاه است که خداوند، لعنتشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس کَرشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و چشمانشان را کور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أوحیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: إِنَّ العِبادَ تَحابّوا بِالأَلسُنِ وَ تَباغَضوا بِالقُلوبِ، وَ أظهَرُوا العَمَلَ لِلدُّنيا وَ أبطَنُوا الغِشَّ وَ الدَّغَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّغَل: الفساد. أدغَلَ في الأمرِ: أدخَلَ فیه ما یُفسِده و یخالفه (لسان العرب: ج۱۱ ص۲۴۴ «دغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۹۹ ح۲۵۵ عن يونس بن ظبيان، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۷ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى فرمود: «بندگان به زبان، دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و به دل، دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند و عمل براى دنيا را آشکار کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و فريب و نيرنگ را نهان ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ مُتَوَدِّدٍ مُتَصَنِّعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۷ ح۵۲۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اى بسا کسى که اظهار دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، امّا رياکار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في فِتنَةِ بَني أُمَيَّةَ -: کانَ أهلُ ذٰلِكَ الزَّمانِ ذِئاباً، وَ سَلاطينُهُ سِباعاً، وَ أَوساطُهُ أُكّالاً، وَ فُقَراؤُهُ أمواتاً، و غارَ الصِّدقُ، وَ فاضَ الكَذِبُ، وَ اسْتُعمِلَتِ المَوَدَّةُ بِاللِّسانِ، وَ تَشاجَرَ النّاسُ بِالقُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۸، غرر الحكم: ج۴ ص۳۹۰ ۶۴۳۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴۸ ح۵۹۰۳ و لیس فیهما صدره إلی «و فُقَراؤُهُ أمواتاً» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۴ ص۲۴۱ ح۹۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در باره فتنۀ بنى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اميّه -: مردم آن روزگار، [همچون] گرگ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و حاکمانش درنده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مردمِ ميانۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالش، پرخوران و فقيرانش مردگان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. راستى، ناپديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و دروغ، سرريز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و دوستىِ زبانى به کار بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مردم، به دل با يکديگر دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في فِتنَةِ بَني أُمَيَّةَ -: هَدَرَ فَنيقُ الباطِلِ بَعدَ كُظومٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: الفنیق: فحل الإبِل. و هَدَرَ: ردّد صوتَه في حنجرته... و في المَثَل: «هو كالمُهدِر في العُنَّة» یُضرَب للرجل یصیح ویجلب و لیس وراء ذلك شيء؛ كالبعیر الذي یحبس في العُنَّة - و هي الحظیرة - و یُمنع من الضراب وهو یهدر. والكظوم: الإمساك و السكوت (شرح نهج البلاغة: ج۷ ص۱۹۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ تَواخَى النّاسُ عَلَى الفُجورِ، وَ تَهاجَروا عَلَى الدّينِ، وَ تَحابّوا عَلَى الكَذِبِ، وَ تَباغَضوا عَلَى الصِّدقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۶۶ ح۶۱۳۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۳۴ ص۲۴۱ ح۹۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بارۀ فتنۀ بنى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اميّه -: شتر نرِ باطل، پس از خاموشى، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و مردم در بدکارى با يکديگر برادر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در دين، از هم جدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و بر دروغ با يکديگر دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و بر راستى با يکديگر دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإفراط-في-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۲: الإِفراطُ فِي المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی در دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحبِب حَبيبَكَ هَوناً ما، عَسىٰ أَن يَكونَ بَغيضَكَ يَوماً ما، وَ أَبغِض بَغيضَكَ هَوناً ما، عَسىٰ أَن يَكونَ حَبيبَكَ يَوماً ما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۲۲ ح۱۲۸۵ عن حميد بن عبد الرحمان الحميري عن الإمام عليّ عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۲۶۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۷ ح۱۴؛ سنن الترمذي: ج۴ ص۳۶۰ ح۱۹۹۷ عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با دوستت به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مُلايم دوستى کن که شايد روزى دشمنت گردد و با دشمنت به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مُلايم دشمنى کن که شايد روزى دوستت گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ قَوماً أحَبّوا قَوماً حَتّیٰ هَلَكوا في مَحَبَّتِهِم، فَلا تَكونوا كَهُم. وَ إِنَّ قَوماً أبغَضوا قَوماً حَتّیٰ هَلَكوا في بُغضِهِم، فَلا تَكونوا كَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۲۳۸ ح۹۱۸ عن عبداللّٰه بن جعفر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را چنان دوست داشتند که در دوستى آنان، به هلاکت درافتادند. شما از اين عدّه مباشيد. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هم عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را چنان دشمن داشتند که در دشمنى و نفرت از آنان، به هلاکت در افتادند. از اين عدّه هم نباشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَكُن حُبُّكَ كَلَفاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلَفُ: الوُلوع بالشيء مع شُغل قلبٍ وَ مَشَقَّة (تاج العروس: ج۱۲ ص۴۶۵ «كلف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا بُغضُكَ تَلَفاً؛ أحبِب حَبيبَكَ هَوناً ما، وَ أبغِض بَغيضَكَ هَوناً ما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۷۰۳ ح۱۵۰۵ عن زيد بن عليّ عن أبيه الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴&lt;br /&gt;<br /> ص ۱۷۸ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نه دوست داشتنت، [به اندازۀ] شیدایی باشد و نه دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، [مایۀ] هلاکت؛ بلکه دوست خود را در حدّ اعتدال، دوست بدار و دشمنت را در حدّ اعتدال، دشمن بدار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإثم-لأجل-الصديق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۳: الإِثمُ لِأَجلِ الصَّديقِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گناه کردن به خاطر دوست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله - في صِفاتِ المُؤمِنِ -: لا يَحيفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَیف: الجَور و الظلم (النهایة: ج۱ ص۴۶۹ «حیف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ مَن يُبغِضُ، وَ لا يَأثَمُ فيمَن يُحِبُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص۷۴ ح۱۷۱، نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۳، الأمالي للطوسي: ص۵۸۰ح۱۱۹۹ كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۱۱ ح۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در بارۀ صفات مؤمن -: مؤمن، به کسى که دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به خاطر کسى که دوست دارد، گناه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إفشاء-كل-سر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۴: إفشاءُ كُلِّ سِرٍّ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آشکار کردن هر راز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنِ استَنَمتَ إِلیٰ وَدودِكَ، فَأَحرِز لَهُ مِن أمرِكَ وَ اسْتَبقِ لَهُ مِن سِرِّكَ ما لَعَلَّكَ أَن تَندَمَ عَلَيهِ وَقتاً ما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۷ ح۳۷۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر به دوست خود اطمينان کردى، مقدارى از کارها و رازهاى خود را از او حفظ کن و براى خودت باقى نگه دار؛ زيرا ممکن است روزى از گفتن آنها پشيمان شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِبذِل لِصَديقِكَ كُلَّ المَوَدَّةِ وَ لا تَبذِل لَهُ كُلَّ الطُّمَأنينَةِ، وَ أعطِهِ كُلَّ المُؤاساةِ وَ لا تُفضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضیٰ إلیه بالسِّرّ: أعلَمَه به (تاج العروس: ج۲۰ ص۵۲ «فضو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَيهِ بِكُلِّ الأَسرارِ؛ توفِي الحِكمَةَ حَقَّها وَ الصَّديقَ واجِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۱ ص۹۳، أعلام الدين: ص۱۷۸، غرر الحكم: ج۲ ص۲۳۳ ح۲۴۶۳، بحار الأنوار: ج۷۴&lt;br /&gt;<br /> ص ۱۶۵ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: تمام دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را در بارۀ دوستت نثار کن؛ امّا به وى، اطمينان تمام منما. او را کامل يارى کن؛ ولى تمام رازها را به وى مگو، تا [از يک سو] حکیمانه رفتار کرده باشی و [از دگر سو] وظايف دوستى را به جا آورده باشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بذل-المحبة-في-غير-موضعها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۵: بَذلُ المَحَبَّةِ في غَيرِ مَوضِعِها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نثار کردن نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جای دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَبذِلَنَّ وُدَّكَ إِذا لَم تَجِد مَوضِعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۸۶ ح۱۰۲۷۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۲۲ ح۹۵۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستىِ خود را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا نثار مکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن وَضَعَ حُبَّهُ في غَيرِ مَوضِعِهِ، فَقَد تَعَرَّضَ لِلقَطيعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۰ عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن القاسم الجعفريّ، مشكاة الأنوار: ص۲۱۹ ح۶۰۶، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۷ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که محبّتش را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا خرج کند، رشتۀ دوستى را در معرض گسيختن قرار داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خصال-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۶: خِصالٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أحبَبتَ رَجُلاً فَلا تُمارِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُماراة: المجادَلة علی مذهب الشكّ و الریبة (النهایة: ج۴ ص۳۲۲ «مرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تُجارِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزری: في حدیث الریاء: «من طلب العلم لیُجاري به العلماء»؛ أي یجري معهم في المناظرة و الجدال لیُظهر علمه إلی الناس ریاءً وَ سمعة (النهایة: ج۱ ص۲۶۴ «جرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تُشارَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُشاراة: المُلاجّة (النهایة: ج۲ ص۴۶۸ «شرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تَسأَل عَنهُ؛ فَعَسیٰ أَن توافِقَ لَهُ عَدُوّاً فَيُخبِرَكَ بِما لَيسَ فيهِ، فَيُفَرِّقَ ما بَينَكَ وَ بَينَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۵ ص۱۳۶ الرقم۳۱۳ عن معاذ، عمل اليوم و الليلة لابن السنّي: ص۷۵ ح۲۰۰، الفردوس: ج۱ ص۲۷۹ ح۱۰۹۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه با کسى دوست شدى، با او جدال نکن و رقابت منما و به او بدی مکن و در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش [از ديگران] نپُرس. چه بسا که در اين راه، با دشمن او برخورد کردى و او در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش چيزى برايت گفت که در او نيست و بدين ترتيب، ميان شما جدايى افکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ الحارِثُ الأَعوَرُ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أَنَا وَ اللهِ أُحِبُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: يا حارِثُ، أمّا إِذا أحبَبتَني فَلا تُخاصِمني، وَ لا تُلاعِبني، وَ لا تُجاريني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في نسخة: «و لا تُجارِني» (هامش بحار الأنوار).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تُمازِحني، وَ لا تُواضِعني، وَ لا تُرافِعني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله) في ذیل الروایة: قوله عليه السلام: «ولا تُواضِعني ولا تُرافِعني» الظاهر أنّ المراد به: لا تضعني دون مرتبتي و لا ترفعني عنها، و المفاعلة للمبالغة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۳۴ ح۳۵، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۲۵۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: حارثِ اَعوَر به امیر مؤمنان علیه السلام گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای امیر مؤمنان! به خدا سوگند، من شما را دوست دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «ای حارث! اگر مرا دوست داری، پس با من ستیزه مکن، با من جدّی باش، با من کشمکش مکن، با من شوخی مکن و مرا از آنچه هستم، فروتر یا فراتر مبَر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إيّاكَ أَن تُخرِجَ صَديقَكَ إخراجاً يُخرِجُهُ عَن مَوَدَّتِكَ، وَ اسْتَبقِ لَهُ مِن أُنسِكَ مَوضِعاً يَثِقُ بِالرُّجوعِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۰۱ ح۲۶۸۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۹۸ ح۲۲۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مبادا دوستت را چنان از [دایرۀ] دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کنار بگذاری که هیچ محبّتی از جانب تو به او باقی نمانَد؛ بلکه قدرى از پيوند دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را با او باقى بگذار تا هر وقت خواست دوستى را از سر بگيرد، به آن اتّکا کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-أحكام-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِس: أحكامُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احکام دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-تجب-محبته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱: مَن تَجِبُ مَحَبَّتُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان واجب است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِن كَانَ ءَابَاؤُكُمْ وَ أَبْنَاؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالى که گرد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و تجارتى که از کسادش بيمناکيد و سراهايى که آنها را خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وى، دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، پس منتظر باشيد تا خدا فرمانش را [به اجرا در] آورد و خداوند، گروهِ فاسقان را راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُل لَّا أَسْـٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا ٱلْمَوَدَّةَ فِى ٱلْقُرْبَیٰ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورىٰ: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: به ازاى آن [رسالت]، پاداشى از شما خواستار نيستم، مگر دوستى در بارۀ خويشاوندان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا يُؤمِنُ عَبدٌ حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن نَفسِهِ، وَ تَكونَ عِترَتي إِلَيهِ أعَزَّ مِن عِترَتِهِ، وَ يكَونَ أَهلي أَحَبَّ إِلَيهِ منِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِهِ، وَ تَكونَ ذاتي أَحَبَّ إِلَيهِ مِن ذاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۱۴۰ ح۳ عن أبي ليلىٰ، الأمالي للصدوق: ص۴۱۴ ح۵۴۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۱۳ ح۲۷؛ المعجم الأوسط: ج۶ ص۵۹ ح۵۷۹۰ عن أبي ليلى نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ايمان نياورده است، مگر آن گاه که مرا از خودش بيشتر دوست داشته باشد و کسانِ مرا بيشتر از کسان خودش و خاندان مرا بيشتر از خاندان خودش و مرا بيشتر از خودش دوست داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن والِدِهِ وَ وَلَدِهِ وَ النّاسِ أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۱۴ ح۱۵ عن أنس، صحيح مسلم: ج۱ ص۶۷ ح۷۰، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۲۶ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ يک از شما مؤمن نيست، مگر آن گاه که من نزد او محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از پدرش و فرزندش و همۀ مردمان باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّیٰ يَكونَ اللهُ وَ رَسولُهُ أَحَبَّ إِلَيهِ مِمّا سِواهُما، وَ حَتّیٰ يُقذَفَ فِي النّارِ أحَبُّ إِلَيهِ مِن أَن يَعودَ فِي الكُفرِ بَعدَ أَن نَجّاهُ اللهُ مِنهُ. وَ لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن وَلَدِهِ وَ والِدِهِ وَ النّاسِ أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۱۲ ح۱۳۱۵۰ و ص۵۵۴ ح۱۳۹۶۱ كلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ يک از شما ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، مگر هنگامى که خدا و پيامبرش براى او از هر چيز ديگرى، دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشند و در آتش افتادن، برايش دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از بازگشت به کفر باشد، پس از آن که خداوند، او را از آن (کفر) نجات بخشيده است. هيچ يک از شما ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، مگر هنگامى که من برايش دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از فرزندش، پدرش و همۀ مردم باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَزولُ قَدَما عَبدٍ يَومَ القِيامَةِ حَتّىٰ يُسأَلَ عَن أربَعٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عَن عُمُرِهِ فيما أفناهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عَن شَبابِهِ فيما أبلاهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عَن مالِهِ مِن أينَ كَسَبَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ فيما أنفَقَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عَن حُبِّنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۵۳ ح۱۲۵ عن إسحاق بن موسى بن جعفر عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للطوسي: ص۵۹۳ ح۱۲۲۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۵۸ ح۱؛ المعجم الكبير: ج۱۱ ص۸۴ ح۱۱۱۷۷ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در روز قيامت، قدمى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر آن که از او در بارۀ چهار چيز پرسش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: از عمرش که در چه راهى از دست داده است؛ از جوانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش که در چه راهى به سر آورده است؛ از مالش که آن را از چه راهى به دست آورده و در چه راهى صرف کرده است؛ و از دوستىِ ما اهل بيت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَا اخْتَلَطَ حُبّي بِقَلبِ عَبدٍ فَأَحَبَّني، إلّا حَرَّمَ اللّٰهُ جَسَدَهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۷ ص۲۵۵ الرقم ۳۹۷ عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستى من، با قلب بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمیزد و او مرا دوست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر آن که خداوند، پيکرش را بر آتش، حرام خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: عاهَدَني رَبّي أَن لا يَقبَلَ إيمانَ عَبدٍ إلّا بِمَحَبَّةِ أَهلِ بَيتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحقاق الحقّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ج۹ ص۴۵۴ نقلاً عن المناقب المرتضويّة و خلاصة الأخبار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارم با من عهد بست که ايمان هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را نپذيرد، مگر آن که با محبّت اهل بيت من همراه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أوَّلُ ما يُسأَلُ عَنهُ العَبدُ حُبُّنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۶۲ ح۲۵۸ عن الحسن بن عبد اللّٰه الرازي التميمي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۶۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نخستين چيزى که در بارۀ آن از بنده سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، دوست داشتن ما اهل بيت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَتِمُّ الإِيمانُ إلّا بِمَحَبَّتِنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص۱۱۰ عن واثلة بن الأسقع، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۳۲۲ ح۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ايمان، کامل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر با دوست داشتن ما اهل بيت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لِكُلِّ شَيءٍ أساسٌ، وَ أساسُ الدّينِ حُبُّنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان الميزان: ج۵ ص۳۸۰ الرقم۱۲۳۲ عن جابر؛ الأمالي للطوسي: ص۸۴ ح۱۲۶ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، المحاسن: ج۱ ص۲۴۷ ح۴۶۱ عن مدرك بن عبد الرحمان عن الإمام الصادق عليه السلام و فیهما «الإسلام» بدل «الدین»، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۲ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر چيزى بنيادى دارد و بنيادِ دين، دوستى ما اهل بيت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أساسُ الإِسلامِ حُبّي وَ حُبُّ أَهلِ بَيتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۳ ص۶۴۵ ح۳۷۶۳۱ عن ابن عساكر عن عليّ بن حمزة الصوفي عن أبيه عن موسى بن جعفر عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بنياد اسلام، دوست داشتن من و اهل بيت من است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: حُبُّنا أهلَ البَيتِ نِظامُ الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۲۹۶ ح۵۸۲ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۸۳ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: دوست داشتن ما اهل بيت، نظام دين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن سلام بن المستنير: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام عَن قَولِ اللهِ تَعالىٰ: (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى)، فَقالَ: هِيَ وَ اللهِ فَريضَةٌ مِنَ اللهِ عَلَى العِبادِ لِمُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله في أَهلِ بَيتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۲۴۰ ح۴۴۱، دعائم الإسلام: ج۱ ص۶۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۳ ص۲۳۹ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از سلام بن مستنير -: از امام باقر علیه السلام در بارۀ اين سخن خداى متعال: (بگو: من به ازاى اين از شما مزدى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم، مگر دوستى با خويشاوندان) پرسيدم. فرمود: «به خدا سوگند، اين (دوستى)، تکلیفی است که خداوند برای محمّد صلی اللّه علیه وآله در بارۀ اهل بيتش بر دوش بندگان نهاده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَولا أنَّ اللهَ تَعالیٰ فَرَضَ وِلايَتَنا وَ أمَرَ بِمَوَدَّتِنا ما وَقَفناكُم عَلیٰ أبوابِنا، وَ لا أدخَلناكُم بُيوتَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۳۰۰ ح۵، إعلام الورى: ص۲۸۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۷۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اگر نه این بود که خداوند متعال، ولايت ما را واجب کرده و به دوست داشتن ما فرمان داده است، شما را بر درگاه خود، نگه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتيم و به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايمان راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داديم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۱۰ ص۳۹۶ (أهل البیت عليهم السلام / الفصل التاسع: حبّ أهل البيت عليهم السلام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۱۰ ص۳۳۰ (الفصل الثامن: حقوق أهل البيت عليهم السلام / عناوين حقوقهم / المودّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۱۰ ص۳۹۷ (فصل نهم: دوست داشتن اهل بیت علیهم السلام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۱۰ ص۳۳۱ (فصل هشتم: حقوق اهل بيت علیهم السلام / عناوين حقوق اهل بیت علیهم السلام / دوستی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-ينبغي-محبته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲: مَن يَنبَغي مَحَبَّتُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المؤمنون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱: المُؤمِنونَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مؤمنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مردان باایمان و زنان باایمان دوستان يکديگرند، به نيکى فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و از ناشايست باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لِلمُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ سَبعَةُ حُقوقٍ واجِبَةٍ مِنَ اللهِ عزّ وجلّ عَلَيهِ: الإِجلالُ لَهُ في عَينِهِ، وَ الوُدُّ لَهُ في صَدرِهِ، وَ المُؤاساةُ لَهُ في مالِهِ، وَ أَن يُحَرِّمَ غيبَتَهُ، وَ أَن يَعودَهُ في مَرَضِهِ، وَ أَن يُشَيِّعَ جَنازَتَهُ، وَ أَن لا يَقولَ فيهِ بَعدَ مَوتِهِ إلّا خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۹۸ ح۵۸۵۰، الخصال: ص۳۵۱ ح۲۷ عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص۸۴ ح۵۱ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۲۲ ح۳ و راجع الكافي: ج۲ ص۱۷۱ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل براى مؤمن بر مؤمن، هفت حق واجب کرده است: او را به چشم، بزرگ بدارد، به دل، دوست بدارد، و از مال خود به او ببخشد، و غيبتش را حرام شمارد، و به هنگام بيمارى به عيادتش برود، و در تشييع جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شرکت کند، و پس از مرگش، جز به نيکى از او ياد نکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: وُدُّ المُؤمِنِ لِلمُؤمِنِ فِي اللهِ مِن أعظَمِ شُعَبِ الإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۵ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۴۱۰ ح۹۳۳ كلاهما عن سلام بن المستنير عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص۴۸، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۴۰ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستىِ مؤمن با مؤمن براى خدا، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايمان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: صانِعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصانعة: المداراة (اُنظر: النهایة: ج۳ ص۵۶ «صنع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُنافِقَ بِلِسانِكَ، وَ أخلِص وُدَّكَ لِلمُؤمِنِ. وَ إن جالَسَكَ يَهودِيٌّ فَأَحسِن مُجالَسَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۴ ح۵۸۷۲، الأمالي للمفيد: ص۱۸۵ ح۱۰، الزهد للحسين بن سعيد: ص۸۳ ح۱۰ كلاهما عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۵۲ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: با منافق، به زبانت سازگارى کن و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را براى مؤمن، خالص گردان و اگر يهودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با تو هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شد، با او نيکو هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العلماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۲: العُلَماءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عالمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: النَّظَرُ في وَجهِ العالِـمِ حُبّاً لَهُ عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص۱۱۰ ح۹۴ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰۵ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از روى دوستى به چهرۀ دانشمند نگريستن، عبادت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اُغدُ عالِماً، أو مُتَعَلِّماً، أو مُستَمِعاً، أو مُحِبّاً لَهُم، وَ لا تَكُنِ الخامِسَ فَتَهلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۴ ص۷۵ ح۵۸، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۵ ح۱۳؛ المعجم الأوسط: ج۵ ص۲۳۱ ح۵۱۷۱ عن أبي بكرة و ليس فيه «لهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: یا عالِم باش، یا آموزنده، یا شنونده[ی علم] و یا دوستدار آنان. پنجمین مباش که هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: العِلمُ خَزائِنُ وَ مِفتاحُهَا السُّؤالُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاسْأَلوا رَحِمَكُمُ اللّٰهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ يُؤجَرُ أربَعَةٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: السّائِلُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المُجيبُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المُستَمِعُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المُحِبُّ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص۲۰۰ ح۱۷۱، الخصال: ص۲۴۵ ح۱۰۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۶ ح۱؛ سنن الدارمي: ج۱ ص۱۴۴ ح۵۵۵ عن ابن شهاب و فيه «و المتعلّم» بدل «و المجيب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دانش، گنجينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی است که کليد آنها پرسش است. پس - خدايتان رحمت کند - بپرسيد، که [در راه دانش] به چهار تن پاداش داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: پرسنده، پاسخ دهنده، شنونده و دوستدار آنان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اُغدُ عالِماً، أو مُتَعَلِّماً، أو أَحِبَّ أهلَ العِلمِ، وَ لا تَكُن رابِعاً فَتَهلِكَ بِبُغضِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۴ ح۳ عن أبي حمزة الثمالي، الخصال: ص۱۲۳ ح۱۱۷ عن الإمام الصادق عليه السلام، المحاسن: ج۱ ص۳۵۵ ح۷۵۴، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۷ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: يا دانشمند باش يا جویندۀ دانش و يا [دستِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کم] اهل دانش را دوست داشته باش، و چهارمين مباش که با دشمن داشتن آنان، هلاک خواهی شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن منصور بُزُرج: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ الصّادقِ عليه السلام: ما أَكثَرَ ما أَسمَعُ مِنكَ يا سَيِّدي ذِكرَ سَلمانَ الفارِسِيِّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا تَقُلِ: الفارِسِيَّ، وَ لٰكِن قُل: سَلمانَ المُحَمَّدِيَّ، أَ تَدري ما كَثرَةُ ذِكري لَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِثَلاثِ خِلالٍ، أحَدُها: إيثارُهُ هَوىٰ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام عَلىٰ هَوىٰ نَفسِهِ، وَ الثانِيَةُ: حُبُّهُ لِلفُقَراءِ وَ اخْتِيارُهُ إيّاهُم عَلىٰ أَهلِ الثَّروَةِ وَ العَدَدِ، وَ الثّالِثَةُ: حُبُّهُ لِلعِلمِ وَ العُلماءِ. إِنَّ سَلمانَ کانَ عَبداً صالِحاً حَنيفاً مُسلِماً وَ ما کانَ مِنَ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۱۳۳ ح۲۱۴، بشارة المصطفی: ص۲۶۷، كشف الغمّة: ج۲ ص۳۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۳۲۷ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از منصور بن بُزُرج -: به امام صادق علیه السلام گفتم: سَرور من! چرا اين همه ياد سلمان فارسى را از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مگو فارسى؛ بلکه بگو: سلمان محمّدى. آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى چرا اين همه از او ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به خاطر سه چيز. نخست، اين که خواستۀ امير مؤمنان را بر خواستۀ خود، مقدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت. دوم، اين که بينوايان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و آنان را بر ثروتمندان و شوکتمندان، ترجيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. سوم، اين که دانش و دانشمندان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت. بى گمان، سلمان، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شايسته، پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دين (مستقيم و معتدل) و مسلمان بود و از مشرکان نبود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الناصحون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۳: النّاصِحونَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَتَوَلَّیٰ عَنْهُمْ وَ قَالَ يَـٰقَوْمِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِسَالَهَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبِّى وَ نَصَحْتُ لَكُمْ وَ لَـٰكِن لَّا تُحِبُّونَ ٱلنَّـٰصِحِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس [صالح] از آنان روى بر تافت و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قوم من! بی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، پيام پروردگارم را به شما رساندم و برایتان خیرخواهی کردم؛ ولى شما خيرخواهان را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا خَيرَ في قَومٍ لَيسوا بِناصِحينَ، وَ لا يُحِبّونَ النّاصِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۲۷ح ۱۰۸۸۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۵ ح۹۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در مردمى که نه خود نصيحت کننده هستند و نه نصيحت کنندگان را دوست دارند، خيرى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لِيَكُن أَحَبَّ النّاسِ إِلَيكَ مَن هَداكَ إِلیٰ مَراشِدِكَ، وَ كَشَفَ لَكَ عَن مَعايِبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۹ح ۷۳۷۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۰۴ ح۶۸۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بايد محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد تو، آن کسى باشد که تو را به آنچه مايۀ اصلاح و سازندگى توست، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى کند و عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کاستي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را به تو نشان دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لِيَكُن أَحَبَّ النّاسِ إِلَيكَ المُشفِقُ النّاصِحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۵۱ ح۷۳۸۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۰۶ ح۶۸۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بايد محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد تو، شخص دلسوز خيرخواه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأبرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۴: الأَبرارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: يا طالِبَ العِلمِ، إِنَّ العِلمَ ذو فَضائِلَ كَثيرَةٍ؛ فَرَأسُهُ التَّواضُعُ... وَ دَليلُهُ الهُدیٰ، وَ رَفيقُهُ مَحَبَّةُ الأَخيارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۸ ح۲، منية المريد: ص۱۴۸ كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۷۵ ح۴۱ و راجع كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۵۴ ح۲۹۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دانشجو! دانش را فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بسيارى است: بنيادش فروتنى است...، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايش هدايت است و رفيقش دوستى نيکان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حُبُّ الأَبرارِ لِلأَبرارِ ثَوابٌ لِلأَبرارِ، وَ حُبُّ الفُجّارِ لِلأَبرارِ فَضيلَةٌ لِلأَبرارِ، وَ بُغضُ الفُجّارِ لِلأَبرارِ زَينٌ لِلأَبرارِ، وَ بُغضُ الأَبرارِ لِلفُجّارِ خِزيٌ عَلَى الفُجّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۰ ح۶ عن عمّار بن موسى، تحف العقول: ص۴۸۷ عن الإمام العسكري عليه السلام، المحاسن: ج۱ ص۴۱۴ ح۹۴۹، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۸ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دوستیِ نیکوکاران با نیکوکاران، پاداشى براى نيکوکاران است و دوستیِ بَدان با نيکوکاران، فضيلتى براى نيکوکاران است و نفرت بدکاران از نيکوکاران، زيورِ نيکوکاران است و نفرت نيکوکاران از بدکاران، [مايۀ] خوارى و رسوايى بدکاران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: خَيرُ الاِختِيارِ مُوادَّةُ الأَخيارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۴۲۶ ح۴۹۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بهترين انتخاب، دوستى با نيکان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفقراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۵: الفُقَراءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بینوایان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... يا أحمَدُ إِنَّ المَحَبَّةَ لِلهِ هِيَ المَحَبَّةُ لِلفُقَراءِ وَ التَّقَرُّبُ إِلَيهِم... يا أحمَدُ، مَحَبَّتي مَحَبَّةُ الفُقَراءِ؛ فَأَدنِ الفُقَراءَ، وَ قَرِّب مَجلِسَهُم مِنكَ، وَ أبعِدِ الأَغنِياءَ، وَ أبعِد مَجلِسَهُم عَنكَ؛ فَإِنَّ الفُقَراءَ أحِبّائي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۹۹ ـ ۲۰۰، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۳ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بیان حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند متعال فرمود: «اى احمد! دوستى خداوند، [در] دوستى فقيران و نزديک شدن به آنان است.… اى احمد! دوستى من، [در] دوستى فقيران است. پس آنان را به خود، نزديک کن و در کنار خود بنشان و توانگران را دور کن و دور از خود بنشان که فقيران، دوستان من هستند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِأَبي ذَرٍّ -: عَلَيكَ... بِحُبِّ المَساكينِ وَ مُجالَسَتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۳۵ ح۱ عن أبي ذرّ، الأمالي للمفيد: ص۲۲۱ ح۱، الأمالي للطوسي: ص۷ ح۸ كلاهما عن الإمام الحسن عن الإمام عليّ عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۱۱ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله – خطاب به ابو ذر -: تو را... به دوستى با مسکينان و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با آنان، سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لِكُلِّ شَيءٍ مِفتاحٌ، وَ مِفتاحُ الجَنَّةِ حُبُّ المَساكينِ وَ الفُقَراءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۲۹۲ عن عمر، الفردوس: ج۳ ص۳۳۰ ح۴۹۹۳ نحوه، كنز العمّال: ج۶ ص۴۶۹ ح۱۶۵۸۷ نقلاً عن ابن لال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر چيزى، کليدى دارد و کليد بهشت، دوست داشتن مسکينان و فقيران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: القُربَةُ إِلَى اللهِ حُبُّ المَساكينِ وَ الدُّنُوُّ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۳۲۰ ح۱۰۲۴، جامع الأخبار: ص۵۱۵ ح۱۴۵۲، بحار الأنوار: ج۷۰ص ۷۱ح۲۰ و راجع مسند ابن حنبل: ج۸ ص۹۴ ح۲۱۴۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوست داشتن بینوایان و نزدیک شدن به آنها نزدیک شدن به خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أَحِبُّوا الفُقَراءَ وَ جالِسوهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۳۶۸ ح۷۹۴۷ عن أبي هريرة، الفردوس: ج۱ ص۷۶ ح۲۲۴ و فيه «المساكين» بدل «الفقراء».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: فقيران را دوست بداريد و با آنان، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى کنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أمَرَني رَبّي بِسَبعِ خِصالٍ: حُبِّ المَساكينِ وَ الدُّنُوِّ مِنهُم، وَ أَن اُكثِرَ مِن «لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلّا بِاللهِ»، وَ أَن أصِلَ بِرَحِمي وَ إن قَطَعَني، وَ أَن أنظُرَ إِلیٰ مَن أسفَلُ مِنّي وَ لا أنظُرَ إِلیٰ مَن هُوَ فَوقي، وَ أَن لا يَأخُذَني فِي اللهِ لَومَةُ لائِمٍ، وَ أَن أقولَ الحَقَّ وَ إن کانَ مُرّاً، وَ أَن لا أسأَلَ أحَداً شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاصول السّتة عشر (أصل جعفر بن محمّد الحضرمي): ص۲۴۱ ح۲۶۹ عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص۳۴۵ ح۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۸۸ ح۵۶؛ مسند ابن حنبل: ج۸ ص۹۴ ح۲۱۴۷۲ عن أبي ذرّ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارم، مرا به [داشتن] هفت صفت، فرمان داد: مسکينان را دوست بدارم و به آنان نزديک شوم؛ ذکر «لا حول و لا قوّة إلّا باللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» را فراوان بگويم؛ پيوند با خويشانم را نگسلم، اگر چه آنان بگسلند؛ به فرودست خود بنگرم، نه به فرادست خود؛ در راه خدا از نکوهش هيچ نکوهشگرى نهراسم؛ حق را بگويم، گرچه تلخ باشد؛ و از هيچ کس، چيزى درخواست نکنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِعَلِيٍّ عليه السلام -: يا عليُّ، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ وَهَبكَ حُبَّ المَساكينِ وَ المُستَضعَفينَ في الأرضِ، فَرَضِيتَ بهِم إخواناً وَ رَضوا بكَ إماماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الشیعة: ص۵۵ ح۱۷ عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص۵۶۱ ح۲ نحوه، بشارة المصطفى: ۱۸۰ كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه،بحار الأنوار: ج۶۸ ص۴۵ ح۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! خداوند عز وجل دوستى مستمندان و مستضعفان زمين را ارزانى تو کرده است. پس تو به برادرى آنان خشنودى و آنان به امامت تو خشنودند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: یَقولُ [اللهُ تَعالىٰ] لِعيسىٰ عليه السلام: يا عِيسىٰ، إِنّي قَد وَهَبتُ لَكَ حُبَّ المَساكينِ وَ رَحمَتُهُم، تُحِبُّهُم وَ يُحِبُّونَكَ، يَرضَونَ بِكَ إماماً وَ قائِداً، وَ ترضىٰ بِهِم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَحابةً وَ تَبَعاً، وَ هُما خُلُقانِ مَن لَقِيَني بِهِما لَقِيَني بِأَزكَى الأَعمالِ وَ أَحَبِّها إِلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۱۱۲، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۵۵ ح۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: [خداوند متعال] به عيسى علیه السلام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى عيسى! من دوست داشتن مستمندان و مهربانى کردن با آنها را به تو بخشيدم. تو آنان را دوست دارى و آنان تو را دوست دارند. آنان به پيشوايى و رهبرىِ تو خشنودند و تو، به يار و پيرو بودن آنان خشنودی. اينها دو خصلت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که هر کس با آنها مرا ديدار کند، با پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارهاى نزد من، ديدارم کرده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم عليهم السلام: فيما وَعَظَ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ عيسیٰ عليه السلام:... يا عيسیٰ، تَزَيَّن بِالدّينِ، وَ حُبِّ المَساكينِ، وَ امشِ عَلَى الأَرضِ هَوناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَون: التَّؤُدة وَ الرفق وَ السكینة وَ الوقار وَ اللین (اُنظر: لسان العرب: ج۱۳ ص۴۳۹ «هون»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۳۱ ـ ۱۳۵ ح۱۰۳، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۴۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، أعلام الدين: ص۲۳۰، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۲۹۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن اَسباط، از معصومان علیهم السلام&lt;/span&gt; -&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: از جمله پندهاى خداوند عز وجل به عيسى علیه السلام آن بود که: «... اى عيسى! خود را با دين و دوستىِ مسکينان بياراى و بر زمين، آرام و با فروتنى راه برو».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: عَلَيكُم بِحُبِّ المَساكينِ المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ مَن حَقَّرَهُم وَ تَكَبَّرَ عَلَيهِم فَقَد زَلَّ عَن دينِ اللهِ، وَ اللهُ لَهُ حاقِرٌ ماقِتٌ، وَ قَد قالَ أبونا رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «أمَرَني رَبّي بِحُبِّ المَساكينِ المُسلِمينَ مِنهُم». وَ اعلَموا أنَّ مَن حَقَّرَ أحَداً مِنَ المُسلِمينَ ألقَى اللهُ عَلَيهِ المَقتَ مِنهُ وَ المَحقَرَةَ حَتّیٰ يَمقُتَهُ النّاسُ، وَ اللهُ لَهُ أشَدُّ مَقتاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاتَّقُوا اللهَ في إخوانِكُمُ المُسلِمينَ المَساكينِ؛ فَإِنَّ لَهُم عَلَيكُم حَقّاً أَن تُحِبّوهُم؛ فَإِنَّ اللهَ أمَرَ رَسولَهُ صلّی اللّه عليه وآله بِحُبِّهِم، فَمَن لَم يُحِبَّ مَن أمَرَ اللهُ بِحُبِّهِ فَقَد عَصَى اللهَ وَ رَسولَهُ، وَ مَن عَصَى اللهَ وَ رَسولَهُ وَ ماتَ عَلیٰ ذٰلِكَ ماتَ وَ هُوَ مِنَ الغاوينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۸ ح۱ عن حفص المؤذّن وإسماعيل بن جابر، تحف العقول: ص۳۱۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۱۷ ح۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مسکينانِ مسلمان را دوست بداريد، که هر کس آنان را حقير شمارد و بر آنان بزرگى بفروشد، از دين خدا لغزيده است و خداوند، او را حقير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پدرمان پيامبر خدا فرمود: «پروردگارم به من فرمان داد تا مسکينانِ مسلمان را دوست بدارم». بدانيد هر کس مسلمانى را حقير شمارد، خداوند، دشمنى و حقارت را بر او خواهد فرستاد، تا آن جا که مردم دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، حال آن که دشمنى خدا شديدتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس در بارۀ برادرانِ مسلمان و مسکين خود، از خدا بترسيد، که آنان را بر شما اين حق است که دوستشان بداريد؛ زيرا خداوند به فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرمان داد که آنان را دوست بدارد. پس هر که آن را که خداوند به دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرمان داده، دوست نداشته باشد، نافرمانى خدا و پيامبرش کرده است، و هر که از خدا و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نافرمانى کند و بر آن حالت بميرد، در حال گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى مرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حسين بن نُعَيم الصحّاف: قالَ أبو عَبدِاللهِ عليه السلام: أ تُحِبُّ إخوانَكَ يا حُسَينُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَنفَعُ فُقَراءَهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أما إِنَّهُ يَحِقُّ عَلَيكَ أَن تُحِبَّ مَن يُحِبُّ اللّهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أما وَ اللهِ لا تَنفَعُ مِنهُم أحَداً حَتّیٰ تُحِبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۰۱ ح۸، المحاسن: ج۲ ص۱۴۸ ح۱۳۹۳، مشكاة الأنوار: ص۱۸۳ ح۴۷۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۷۵ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حسين بن نعيم صحّاف -: امام صادق علیه السلام فرمود: «&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حسين! آيا برادرانت را دوست دارى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان آنها سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. تو وظيفه دارى کسى را که خدا دوستش دارد، دوست بدارى. آرى، به خدا سوگند، تو به کسى از آنها سود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانى، تا اين که دوستش بدارى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ معناى اين جمله، دو نظر است: يکى اين که مراد امام صادق علیه السلام اين است که ادّعاى محبّت داشتن بدون سود رساندن، ادّعايى دروغ است؛ بلکه اگر در ادّعاى دوست داشتنت صادق هستى، بايد به آنها سود برسانى. اين، نظر علّامه مجلسى است؛ امّا ملّا صالح مازندرانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «يعنى سود رساندن، تابع دوست داشتن يا مستلزم آن است؛ يعنى تا دوست نداشته باشى، سود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانى». مترجم، اين نظر را ترجيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ چرا که ظاهر عبارت، بر همين معنا دلالت دارد. و اللّه العالم!&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزوج-و-الزوجة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۶: الزَّوجُ وَ الزَّوجَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زن و شوهر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لِلرَّجُلِ عَلَى المَرأةِ أَن تَلزَمَ بَيتَهُ، وَ تَوَدَّدَهُ وَ تُحِبَّهُ وَ تُشفِقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۱۴ ص۲۴۴ ح۱۶۶۰۴ نقلاً عن مجموعة عتيقة بخطّ بعض العلماء عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى حَولاء! حقّ مرد بر زن، اين است که در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بنشيند و به او اظهار عشق و محبّت کند و دلسوز او باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ خَيرَ نِسائِكُمُ الوَلودُ الوَدودُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۳۲۴ ح۱ عن جابر، تهذيب الأحكام: ج۷ ص۴۰۰ ح۱۵۹۷، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳&lt;br /&gt;<br /> ص۳۸۹ ح۴۳۶۷، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۳۵ ح۲۰؛ السنن الكبرى: ج۷ ص۱۳۱ ح۱۳۴۷۸ عن أبي اُذينة الصدفي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بهترينِ زنان شما، زنِ زایایی است که محبّت بسیار دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قَولُ الرَّجُلِ لِلمَرأةِ: «إِنّي اُحِبُّكِ» لا يَذهَبُ مِن قَلبِها أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۶۹ ح۵۹ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اين سخن مرد به زن که «دوستت دارم»، هرگز از دل زن، بيرون نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اُعطينا أهلَ البَيتِ سَبعَةً لَم يُعطَهُنَّ أحَدٌ کانَ قَبلَنَا وَ لا يُعطاهُنَّ أَحَدٌ بَعدَنَا: الصَّبَاحَةَ، وَ الفَصَاحَةَ، وَ السَّمَاحَةَ، وَ الشَّجَاعَةَ، وَ العِلمَ، وَ الحِلمَ، وَ المَحَبَّةَ لِلنِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص۱۲۳ ح۱۳۸، الجعفريّات: ص۱۸۲ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۲۶ ص۲۶۵ ح۵۱؛ المناقب لابن المغازلي: ص۲۹۵ ح۳۳۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به ما اهل بيت، هفت ويژگى داده شده است که به هيچ کس پيش از ما يا پس از ما داده نشده و نخواهد شد: زيبايى، شيوايى سخن، بخشش، دليرى، دانش، بردبارى و محبّت به همسران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: حُبِّبَ إِلَيَّ مِن دنياكُمُ النِّساءُ وَ الطّيبُ، وَ جُعِلَ قُرَّةُ عَيني فِي الصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۶۵ ح۲۱۷ عن أنسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، روضه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواعظين: ج۲ ص۲۵۷ ح۱۰۸۱ بحار الأنوار: ج۷۶ ص۱۴۱ ح۸؛ سنن النسائي: ج۷ ص۶۱ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از دنیای شما، زنان و بوی خوش، محبوب من هستند و نور چشم [و مایۀ سُرور] من، نماز شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: كُلَّمَا ازدادَ العَبدُ إيماناً، اِزدادَ حُبّاً لِلنِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۹۰، النوادر للراوندي: ص۱۱۴ ح۱۰۹ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۹۲ ح۶۹۳، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۲۸ ح۲۸ و راجع الكافي: ج۵ ص۳۲۰ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بنده، هر اندازه بر ايمانش افزوده شود، محبّتش به زنان (همسرش) افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: العَبدُ كُلَّمَا ازدادَ لِلنّساءِ حُبّاً، اِزدادَ فِي الإِيمانِ فَضلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۳۸۴ ح۴۳۵۰ عن أبي العبّاس البقباق، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۳۲ ح۱۴۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: بنده، هر اندازه که محبّت و علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به زنان (همسرش) بيشتر باشد، ايمانش افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مِن أخلاقِ الأَنبياءِ _ صَلَّى اللهُ عَلَيهِم _حُبُّ النِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۳۲۰ ح۱ عن إسحاق بن عمّار، تهذيب الأحكام: ج۷ ص۴۰۳ ح۱۶۱۰، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۳۲ ح۱۴۷۵، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۳۶ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از اخلاق پيامبران - که درود خدا بر آنان باد – دوست داشتن زنان (همسردوستى) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كُلُّ مَنِ اشتَدَّ لَنا حُبّاً، اِشتَدَّ لِلنِّساءِ حُبّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السرائر(كتاب أبي القاسم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن قولويه): ص۱۴۳ح۸، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۲۸۷ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به ما شديدتر شود، زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شديدتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا غِنىٰ بِالزَّوجِ عَن ثَلاثَةِ أشياءَ فيما بَينَهُ وَ بَينَ زَوجَتِهِ؛ وَ هِيَ: المُوافَقَةُ؛ لِيَجتَلِبَ بِها مُوافَقَتَها وَ مَحَبَّتَها وَ هَواها، وَ حُسنُ خُلُقِهِ مَعَها، وَ استِعمالُهُ استِمالَةَ قَلبِها بِالهَيئَةِ الحَسَنَةِ في عَينِها، وَ تَوسِعَتُهُ عَلَيها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لا غِنىٰ بالزَّوجةِ فيما بَينَها وَ بينَ زوجِهَا المُوافِقِ لَها عَن ثَلاثِ خِصالٍ، وَ هُنَّ: صِيانَةُ نَفسِها عَن كُلِّ دَنَسٍ؛ حتّىٰ يَطمَئِنَّ قَلبُهُ إِلَى الثِّقَةِ بِها في حالِ المَحبوبِ وَ المَكروهِ، وَ حِياطَتُهُ؛ لِيَكونَ ذٰلِكَ عاطِفاً عَلَيها عِندَ زَلَّةٍ تَكونُ مِنها، وَ إظهارُ العِشقِ لَهُ بالخِلابَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِلابة ـ بكسر الخاء ـ: الخديعة باللسان بالقول اللطيف (مجمع البحرين: ج۱ ص۵۳۴ «خلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الهَيئةِ الحَسَنةِ لَها في عَينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۲۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۳۷ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شوهر، در رابطه با همسرش، از سه چيز، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نيست: سازگارى با او، تا بدين وسيله، سازگارى و محبّت و عشق او را به خود جلب کند؛ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى با او، و دلبرى از او، با آراستن خود در چشم وى و فراهم آوردن گشايش در زندگى او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زن در رابطه با شوهرِ سازگار خود سه نکته را بايد رعايت کند: حفظ کردن خود از هر گناه (آلودگى)، تا شوهرش در هر حال، خوشايند يا ناخوشايند، در دل به او اطمينان داشته باشد و [ديگر] مراقبت از وی و زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، تا شوهرش در صورتى که لغزشى از او سر زند، با او عطوف و مهربان باشد؛ و [سوم] اظهار عشق به او، با خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبانى و دلبرى و سر و وضع مناسب و خوشايند در نظر او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأطفال-و-الأولاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۷: الأَطفالُ وَ الأَولادُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کودکان و فرزندان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحِبُّوا الصِّبيانَ وَ ارْحَموهُم، وَ إِذا وَعَدتُموهُم شَيئاً فَفوا لَهُم؛ فَإِنَّهُم لا يَدرونَ إلّا أنَّكُم تَرزُقونَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۴۹ ح۳ عن عبد اللّٰه بن محمّد البجلي عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۴۸۳ ح۴۷۰۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۹۲ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: کودکان را دوست بداريد و با آنان مهربان باشيد و هر گاه چيزى را به آنان وعده داديد، بِدان وفا کنيد؛ زيرا آنان، باورى جز اين ندارند که شما روزىِ آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: ما قَبَّلتُ صَبِيّاً قَطُّ! فَلَمّا وَلّیٰ، قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: هٰذا رَجُلٌ عِندي إِنَّهُ مِن أَهلِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۰ ح۷، تهذيب الأحكام: ج۸ ص۱۱۳ ح۳۹۱، عُدّة الداعي: ص۷۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۸۹۹ ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت: من هرگز کودکى را نبوسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. چون آن مرد رفت، پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «اين مرد نزد من، از دوزخيان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي هريرة: قَبَّلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليه السلام وَ عِندَهُ الأَقرَعُ بنُ حابِسٍ التَّميمِيُّ جالِساً، فَقالَ الأَقرَعُ: إِنَّ لي عَشرَةً مِنَ الوَلَدِ ما قَبَّلتُ مِنهُم أحَداً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرَ إِلَيهِ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ثُمَّ قالَ: مَن لا يَرحَم لا يُرحَم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۳۵ ح۵۶۵۱؛ العمدة: ص۴۰۲ ح۸۱۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۴۵ ح۱۰۴۶، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۸۲ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ابو هريره -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله حسن بن على را بوسيد. اقرع بن حابس تميمى - که نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله نشسته بود -، گفت: من ده فرزند دارم و تا کنون، حتّى يکى از آنها را نبوسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله نگاهى به او کرد و فرمود: «کسى که مهربانی نکند، با او مهربانی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن جعفر بن فروي، بإسناده: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله کانَ جالِساً مَعَ أَصحابِهِ إذ أقبَلَ إِلَيهِ الحَسَنُ وَ الحُسَينُ عليهما السلام وَ هُما صَغيرانِ، فَجَعَلا يَنزُوانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَزَوتُ علی الشيء: إذا وثبت علیه (النهایة: ج۵ ص۴۴ «نزا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ، فَمَرَّةً يَضَعُ لَهُما رَأسَهُ، وَ مَرَّةً يَأخُذُهُما إِلَيهِ، فَقَبَّلَهُما وَ رَجُلٌ مِن جُلَسائِهِ يَنظُرُ إِلَيهِ كَالمُتَعَجِّبِ مِن ذٰلِكَ، ثُمَّ قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أعلَمُ أنّي قَبَّلتُ وَلَداً إِلَيَّ قَطُّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَضِبَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله حَتَّى الْتَمَعَ لَونُهُ، فَقالَ لِلرَّجُلِ: إِن کانَ اللهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «للّٰه»، و الظاهر أنّه تصحیف، و المناسب ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ وجلّ قَد نَزَعَ الرَّحمَةَ مِن قَلبِكَ فَما أَصنَعُ بِكَ؟! مَن لَم يَرحَم صَغيرَنا وَ يُعَزَّز كَبيرَنا، فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج۳ ص۱۱۵ ح۱۰۶۰، المناقب لابن شهر آشوب: ج۳ ص۳۸۴، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۸۲ ح۴۹ نقلاً عن مسند ابن حنبل و كلاهما نحوه و راجع صحیح مسلم: ج۴ ص۱۸۰۸ ح۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از جعفر بن فروی با سند خویش-: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله با یارانش نشسته بود. ناگاه حسن علیه السلام و حسين علیه السلام - که خردسال بودند - نزد او آمدند و شروع به جست و خیز بر رویش کردند. پیامبر گاهی سرش را برای آن دو پایین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورْد و گاهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتشان و به خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبانْد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوسید. یکی از هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینان پیامبر که با تعجّب به ایشان نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پیامبر خدا! سراغ ندارم تا به حال فرزندانم را بوسیده باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا چنان خشمگین شد که رنگ چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دگرگون گشت. به آن مرد فرمود: «اگر خداوند مهربانی را از قلب تو کَنده باشد، من با تو چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم بکنم؟ هر کس به کوچک ما رحم نکند و بزرگ ما را گرامی ندارد، از ما نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى عن أنس: کانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أرحَمَ بِالصِّبيانِ، وَ کانَ لَهُ ابنٌ مُستَرضِعاً في ناحِيَةِ المَدينَةِ، وَ کانَ ظِئرُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظّئر: المرضعة غیر ولدها، و یقع علی الذكر و الأُنثیٰ (النهایة: ج۳ ص۱۵۴ «ظأر»). و المراد هنا زوج المرضعة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَيناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَین: العبد (لسان العرب: ج۱۳ ص۳۵۱ «قین»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَکانَ يَأتيهِ وَ نَحنُ مَعَهُ وَ قَد دَخَّنَ البَيتَ بِما دَخَّنَ، فَيَشُمُّهُ وَ يُقَبِّلُهُ، ثُمَّ يَرجِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج۴ ص۱۸۲ ح۴۱۸۱، الطبقات الكبرى: ج۱ ص۱۳۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلى - به نقل از اَنَس بن مالک -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله با کودکان، مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود. ايشان، فرزند شيرخوارى داشت که به دايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در حومۀ مدينه سپرده بود تا او را شير دهد. شوهر آن دايه، آهنگر بود. [پيامبر صلی اللّه علیه وآله] در حالى که ما با ايشان بوديم، براى ديدن آن کودک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، حال آن که خانۀ آهنگر، پُر از دود [برخاسته از کوره] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. ايشان، آن کودک را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوييد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوسيد و سپس باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ لَيَرحَمُ العَبدَ لِشَدَّةِ حُبِّهِ لِوَلَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۰ ح۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۴۸۲ ح۴۶۹۵، ثواب الأعمال: ص۲۳۸ ح۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۹۱ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: همانا خداوند به بنده، به خاطر محبّت زياد او به فرزندش، رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قالَ موسَى بنُ عِمرانَ عليه السلام: يا رَبِّ، أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ عِندَكَ؟ قالَ: حُبُّ الأَطفالِ؛ فَإِنّي فَطَرتُهُم عَلیٰ تَوحيدي، فَإِن أمَتُّهُم أدخَلتُهُم بِرَحمَتي جَنَّتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۵۷ ح۱۰۵۷ عن المساور، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۰۵ ح۱۷۵۱، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۹۷ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: موسى بن عمران علیه السلام گفت: پروردگارا! کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از اعمال، نزد تو برتر است؟ خداوند فرمود: «دوست داشتن کودکان، که آنان را بر توحيد خود سرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و چون آنان را بميرانم، به رحمت خويش، آنان را به بهشت خود وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوالدان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۸: الوالِدَانِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: نَظَرُ الوَلَدِ إلىٰ والِدَيهِ حُبّاً لَهُما عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۴۶، الجعفریات: ص۱۸۷ عن الامام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، النوادر للراوندي: ص۹۳ عن الامام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۹ ح۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نگاه مهرآميز فرزند به پدر و مادر، عبادت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: النَّظَرُ إِلَى الوالِدَينِ بِرَأفَةٍ وَ رحمَةٍ عِبادَةٌ، وَ النَّظَرُ إلىٰ أخٍ تَوَدُّهُ فِي اللهِ عزّ وجلّ عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۵۴ ح۱۰۱۵ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، عدّة الداعي: ص۱۷۶ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۷۵ عن الإمام عليّ عليه السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۸ ص۱۹۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نگاهِ دلسوزانه و مهرآميز به پدر و مادر، عبادت است و نگريستن به برادرى که براى خداوند عز وجل دوستش دارى، عبادت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجیران&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۹: الجیرانُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همسایگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - لِداوودَ بنِ سَرحانَ -: يا داوودُ، إِنَّ خِصالَ المَكارِمِ بَعضُها مُقَيَّدٌ بِبَعضٍ، يَقسِمُهَا اللهُ حَيثُ يَشاءُ...: صِدقُ الحَدیثِ... وَالتَّوَدُّدُ إِلَى الجارِ وَ الصّاحِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۰۱ ح۵۹۷ عن أبي قتادة، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۷۵ ح۲۳ و راجع الجعفریّات: ص۱۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام – خطاب به داوود بن سِرحان -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای داوود! ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اخلاقی، به یکدیگر پیوسته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. خداوند، آنها را هر جا که بخواهد، قسمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند...: راستیِ گفتار... و محبّت کردن به همسایه و دوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصحاب-الأب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱۰: أصحابُ الأَبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوستان پدر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اِحفَظ وُدَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المناوي: «اِحفظ وُدَّ أبیكَ» بضمّ الواو: أي محبّته، و بکسرها: أي صدیقه، و علی الأوّل فیه - کما في النهایة - حذف، تقدیره: احفظ من کان وِدّاً لأبیك، أي صدیقاً له، و علی الکسر لا تقدیر؛ فإنّ الوِدّ بالکسر الصدیق. و المراد: احفظ محبّ أبیك أو صدیق أبیك بالإحسان و المحبّة (فیض القدیر: ج۱ ص۲۵۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبيكَ، لا تَقطَعهُ فَيُطفِئَ اللهُ نورَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۲۶ ح۴۰ عن ابن عمر، المعجم الأوسط: ج۸ ص۲۷۹ ح۸۶۳۳؛ النوادر للراوندي: ص۱۰۶ ح۸۰ و ح۸۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستیِ پدرت [با دوستانش] را حفظ کن و آن را مَبُر که اگر چنین کنی، خداوند، نور [وجود] تو را خاموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَقطَع مَن کانَ یَصِلُ أباكَ، یُطفَأ بذٰلِكَ نورُكَ، إِنَّ وُدَّكَ وُدُّ أبیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنَّف لابن أبي شیبة: ج۶ ص۲۲۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پیوندت را از کسی که با پدرت پیوند (دوستی) داشته، مَبُر، که [اگر بِبُری] نورت خاموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چرا که دوستی تو، همان دوستی پدرت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن ابن أبي عمير: کانَ أبو عَبدِ اللهِ عليه السلام إِذا نَظَرَ إِلَى الفُضَيلِ بنِ يَسارٍ مُقبِلاً قالَ: (بَشِّرِ ٱلْمُخْبِتِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ کانَ يَقولُ: إِنَّ فُضَيلاً مِن أصحابِ أبي، وَإِنّي لَأُحِبُّ الرَّجُلَ أَن يُحِبَّ أصحابَ أبيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴۷۳ ح۳۸۰، خلاصة الأقوال: ص۱۳۲ الرقم۱، التحریر الطاووسي: ص۲۲۲ الرقم ۳۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّى - به نقل از ابن ابى عُمَير -: هر گاه امام صادق علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد که فُضَيل بن يَسار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به فروتنان، بشارت ده». همچنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فُضَيل از ياران پدرم است. من کسى را که ياران پدرش را دوست بدارد، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هؤلاء-الأشخاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱۱: هٰؤُلاءِ الأشخاصُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: افراد دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: يَلزَمُ الحَقُّ لِأُمَّتي في أربَعٍ: يُحِبّونَ التّائِبَ، وَ يَرحَمونَ الضَّعيفَ، وَ يُعينونَ المُحسِنَ، وَ يَستَغفِرونَ لِلمُذنِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۳۹ ح۸۸ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۲۶۳ ح۷۸۰ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و فيه «يدعون للملأ» بدل «يرحمون الضعيف» نحوه، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۸۴ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: امّت من، چهار وظيفه دارند: توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار را دوست بدارند، به ناتوان رحم کنند، نيکوکار را يارى برسانند، و براى گنهکار، آمرزش بطلبند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أَيُّهَا النّاسُ! عَلَيكُم بِحُبِّ أَهلِ بَيتي، عَلَيكُم بِحُبِّ حَمَلَةِ القُرآنِ، عَلَيكُم بِحُبِّ عُلَمائِكُم، لا تُبغِضوهُم، وَ لا تَحسِدوهُم، وَ لا تَطعَنوا فيهِم. ألا مَن أَحَبَّهُم فَقَد أَحَبَّني، وَ مَن أَحَبَّني فَقَد أَحَبَّ اللهَ، وَ مَن أبغَضَهُم فَقَد أبغَضَني، وَ مَن أبغَضَني فَقَد أبغَضَ اللهَ، ألا هَل بَلَّغتُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص۵۵۳ ح۸۹۸ عن عبد خير عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى مردم! بر شما باد دوستى اهل بيتم! بر شما باد دوستى حاملان قرآن! بر شما باد دوستى عالمانتان! با آنان دشمنى مکنيد، بر آنان حسد مبريد و از آنان عيبجويى مکنيد. هان! هر که آنان را دوست بدارد، مرا دوست داشته و هر که مرا دوست بدارد، خدا را دوست داشته است. هر که با آنان دشمنى کند، با من دشمنى کرده و هر که با من دشمنى کند، با خدا دشمنى کرده است. هان! آيا [پيام حق را] رساندم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أدِّبوا أولادَكُم عَلیٰ ثَلاثِ خِصالٍ: حُبَّ نَبِيِّكُم، وَ حُبَّ أَهلِ بَيتِهِ، وَ قِراءَةِ القُرآنِ؛ فَإِنَّ حَمَلَةَ القُرآنِ في ظِلِّ اللهِ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ، مَعَ أنبِيائِهِ وَ أصفِيائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۶ ص۴۵۶ ح۴۵۴۰۹ نقلاً عن عبد الكريم الشيرازي في فوائده و الديلميّ و ابن النجّار عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: فرزندان خود را با سه خصلت بار آوريد: دوست داشتن پيامبرتان، دوست داشتن اهل بيت او، و قرآن خواندن؛ زيرا در آن روزى که سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز سايۀ خدا نيست، حاملان قرآن به همراه پيامبران و برگزيدگان او در سايۀ خدا هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أربَعَةٌ أَنَا لَهُم شَفيعٌ يَومَ القِيامَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: المُكرِمُ لِذُرِّيَّتي مِن بَعدي، وَ القاضي لَهُم حَوائِجَهُم، وَ السّاعي لَهُم في أُمورِهِم عِندَ اضْطِرارِهِم إِلَيهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المُحِبُّ لَهُم بِقَلبِهِ وَ لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۱ ص۲۵۴ ح۲ عن دعبل بن عليّ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للطوسي:&lt;br /&gt;<br /> ص ۳۶۶ ح۷۷۹ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۲۲۰ ح۱؛ ذخائر العقبى: ص۵۰ عن الإمام الرضا عن الإمام عليّ عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و راجع الأمالي للطوسي: ص۲۷۹ ح۵۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: من در روز قيامت، شفيع چهار تن هستم: آن که پس از من، فرزندان مرا گرامى بدارد، آن که نيازهايشان را بر آورَد، آن که بکوشد مشکلاتشان را هنگام اضطرار حل کند، و آن که با دل و زبان، دوستشان بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - مِن كِتابِهِ لِلأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلىٰ مِصرَ -: أشعِر قَلبَكَ الرَّحمَةَ لِلرَّعِيَّةِ، وَ المَحَبَّةَ لَهُم، وَ اللُّطفَ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص۱۲۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۶۰۰ ح۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به اَشتر، آن گاه که او را بر مصر گماشت-: دل خود را از مهر و محبّت و لطف به رعيّت، آکنده ساز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أولیٰ مَن أحبَبتَ مَن لا يَقلاكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِلیٰ: البُغض. تقول: قَلاهُ یَقلیه قِلیً و قِلاءً، و یقلاه لغة طيء (لسان العرب: ج۱۵ ص۱۹۸ «قلا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۱۲ ح۳۰۷۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۲۰ ح۲۷۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سزاوارترين کس به دوستى، آن است که با تو دشمنى نکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحَقُّ مَن أحبَبتَهُ مَن نَفعُهُ لَكَ و ضَرُّهُ لِغَيرِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۸۶ ح۳۳۷۴ و راجع مصادقة الإخوان: ص۱۶۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سزاوارترين کس به دوستى، آن است که سودش براى تو و زيانش براى ديگرى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحبِب فِي اللهِ مَن يُجاهِدُكَ عَلیٰ صَلاحِ دينٍ، وَ يَكسِبُكَ حُسنَ يَقينٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۹۶ح ۲۳۵۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۸۴ ح۲۰۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آن کس را که براى اصلاح دين، با تو مبارزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به تو يقين درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، به خاطر خدا دوست بدار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحبِبِ الإِخوانَ عَلیٰ قَدرِ التَّقویٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۳۸۰ ح۴۸۳ عن أبي الجارود عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۳۶۸ عن الإمام الصادق عليه السلام، الاختصاص: ص۲۲۶، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: برادران را به اندازۀ پرهيزگارى آنان دوست بدار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-لا-ينبغي-محبته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳: مَن لا يَنبَغي مَحَبَّتُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان شایسته نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أعداء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۱: أعداءُ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دشمنان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ ٱللهِ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلّٰهِ وَ لَوْ يَرَى ٱلَّذِينَ ظَـلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ ٱلْعَذَابَ أَنَّ ٱلْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَ أَنَّ ٱللهَ شَدِيدُ ٱلْعَذَابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و برخى از مردم، در برابر خدا همانندهايى [براى او] بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزينند و آنها را چون دوستى خدا، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند؛ ولى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به خدا محبّت بيشترى دارند. کسانى که [با برگزيدن بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به خود] ستم نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، هنگامى که عذاب را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند، تمام نيرو[ها] از آنِ خداوند است و خداوند، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کيفر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللهِ الْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مؤمنان، نبايد کافران را به جاى مؤمنان، به دوستى بگيرند و هر که چنين کند، در هيچ چيزی [او را] از [دوستىِ] خدا [بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] نيست، مگر اين که از آنان به نوعى تقيّه کنيد، و خداوند، شما را از [عقوبت] خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترساند و بازگشت [همه] به سوى خداست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِّن دُونِكُمْ لاَ يَأْلُونَكُمْ خَبَالاً وَدُّواْ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ ٱلْبَغْضَآءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَ مَا تُخْفِى صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلْأَيَـٰتِ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ * هَـٰأَنتُمْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُوْلَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَ لَا يُحِبُّونَكُمْ وَ تُؤْمِنُونَ بِالْكِتَـٰبِ كُلِّهِ وَ إِذَا لَقُوكُمْ قَالُواْ ءَامَنَّا وَ إِذَا خَلَوْاْ عَضُّواْ عَلَيْكُمُ ٱلْأَنَامِلَ مِنَ ٱلْغَيْظِ قُلْ مُوتُواْ بِغَيْظِكُمْ إِنَّ ٱللهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ٱلصُّدُورِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۱۸ ـ ۱۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از غير خودتان، [دوست و] همراز مگيريد. [آنان] از هيچ نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در حقّ شما کوتاهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند. آرزو دارند که در رنج بيفتيد. دشمنى، از لحن و سخنشان آشکار است و آنچه سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان نهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. در حقيقت، ما نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى دشمنىِ آنان] را براى شما بيان کرديم، اگر تعقّل کنيد. * هان! شما کسانى هستيد که آنان را دوست داريد و [حال آن که] آنان، شما را دوست ندارند، و شما به همۀ کتاب ها[ى خدا] ايمان داريد؛ و چون با شما برخورد کنند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «ايمان آورديم» و چون [با هم] خلوت کنند، از شدّت خشم بر شما، سرانگشتان خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزند. بگو: به خشم خود بميريد! خداوند به راز درون سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها داناست).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۳۸ - ۱۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بَشِّرِ الْمُنٰافِقينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذٰاباً أَليماً * الَّذينَ يَتَّخِذُونَ الْكٰافِرينَ أَوْلِيٰاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنينَ أَ يَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَميعاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۳۸ ـ ۱۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(منافقان را بشارت ده که آنان را عذابى دردآور است* کسانى که به جاى مؤمنان، کافران را به دوستى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزينند، آيا عزّت را نزد آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند، در حالى که عزّت، همه، از آنِ خداست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَ النَّصٰاریٰ أَوْلِيٰاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيٰاءُ بَعْضٍ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَهْدِي الْقَوْمَ الظّٰالِمينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! يهود و نصارا را ياوران و دوستان خود مگيريد. آنها دوستان و ياوران يکديگرند، و هر کس از شما آنها را دوست و ياور خود گيرد، از آنها خواهد بود [و ستمکار است و] بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديد، خداوند گروه ستمکاران را هدايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَكُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتٰابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ الْكُفّٰارَ أَوْلِيٰاءَ وَ ا&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَّقُوا اللّٰهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! کسانى را که دين شما را به مسخره و بازى گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چه از آنان که پيش از شما کتاب [آسمانى] به آنها داده شده و چه از کافران، دوستان و ياوران خود مگيريد، و از خدا پروا کنيد، اگر شما با ایمانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا آبٰاءَكُمْ وَ إِخْوٰانَكُمْ أَوْلِيٰاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإيمٰانِ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولٰئِكَ هُمُ الظّٰالِمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! پدران و برادران خود را اگر کفر را بر ايمان برگزيدند، دوست و ياور خود مگيريد، و هر کس از شما آنها را دوست و ياور گيرد، آنان همان ستمکاران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لاَّ تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلْأَخِرِ يُوَآدُّونَ مَنْ حَآدَّ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ كَانُوا ءَابَآءَهُمْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَوْ أَبْنَآءَهُمْ أَوْ إِخْوَ ٰنَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُوْلَـٰئِكَ كَتَبَ فِى قُلُوبِهِمُ ٱلْإِيمَانَ وَ أَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ وَ يُدْخِلُهُمْ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰـلِدِينَ فِيهَا رَضِىَ ٱللهُ عَنْهُمْ وَ رَضُواْ عَنْهُ أُوْلَـٰئِكَ حِزْبُ ٱللهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ ٱللهِ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجادلة: ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قومى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى که به خدا و روز واپسين، ايمان داشته باشند [و] کسانى را که با خدا و پیامبرش مخالفت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - هر چند پدرانشان يا پسرانشان يا برادرانشان يا عشيرۀ آنان باشند - دوست بدارند. در دل اينهاست که [خدا] ايمان را نوشته و آنها را با روحى از جانب خود، تأييد کرده است و آنان را به بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد که از زير [درختان] آن، جوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى روان است. هميشه در آن جا ماندگارند. خدا از آنان، خشنود است و آنان از او خشنودند. اينان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند حزب خدا. آرى، حزب خدا رستگاران اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ عَدُوِّى وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِيَآءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ كَفَرُواْ بِمَا جَآءَكُم مِّنَ ٱلْحَقِّ يُخْرِجُونَ ٱلرَّسُولَ وَ إِيَّاكُمْ أَن تُؤْمِنُواْ بِاللهِ رَبِّكُمْ إِن كُنتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَـٰدًا فِى سَبِيلِى وَ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِى تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمَآ أَخْفَيْتُمْ وَ مَآ أَعْلَنتُمْ وَ مَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: ۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! دشمن من و دشمن خودتان را به دوستى بر مگيريد [به طورى] که با آنها اظهار دوستى کنيد و حال آن که قطعاً منکر آن حقيقتى هستند که براى شما آمده است [و] پيامبر [خدا] و شما را [از مکّه] بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند که [چرا] به خدا، پروردگارتان، ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، اگر براى جهاد در راه من و طلب خشنودىِ من بيرون آمده باشيد. [شما] پنهانى با آنان رابطۀ دوستى بر قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد، در حالى که من به آنچه پنهان داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و آنچه آشکار نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، داناترم، و هر کس از شما چنين کند، قطعاً از راه درست، منحرف گرديده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يَنْهَــٰكُمُ ٱللهُ عَنِ ٱلَّذِينَ لَمْ يُقَـٰتِلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُواْ إِلَيْهِمْ إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلْمُقْسِطِينَ * إِنَّمَا يَنْهَــٰكُمُ ٱللهُ عَنِ ٱلَّذِينَ قَـٰتَلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَ أَخْرَجُوكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ و ظَـٰهَرُواْ عَلَیٰ إِخْرَاجِكُمْ أَن تَوَلَّوْهُمْ وَ مَن يَتَوَلَّهُمْ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰـلِمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: ۸ ـ ۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([امّا] خداوند، شما را از کسانى که در [کار] دين با شما نجنگيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما را از ديارتان بيرون نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد که با آنان، نيکى کنيد و با آنان، عدالت ورزيد؛ زيرا خدا، دادگران را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد * فقط خدا شما را از دوستى با کسانى باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد که در [کار] دين با شما جنگيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما را از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان، بيرون رانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در بيرون راندنتان، با يکديگر هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پُشتى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. و هر کس آنان را به دوستى گيرد، آنان، همان ستمگران اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۸۸ - ۸۹، المجادلة: ۱۴، الممتحنة: ۱۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: نساء: آیۀ ۸۸ - ۸۹، مجادله: آیۀ ۱۴، ممتحنه: آیۀ ۱۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن کانَ يُؤمِنُ بِاللهِ وَ اليَومِ الآخِرِ فَلا يُؤاخِيَنَّ كافِراً، وَ لا يُخالِطَنَّ فاجِراً. وَ مَن آخیٰ كافِراً أو خالَطَ فاجِراً کانَ كافِراً فاجِراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص۸۵ ح۹ عن محمّد بن قيس عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹۷ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس به خدا و روز قيامت ايمان دارد، با هيچ کافرى، برادرى نکند و با هيچ فاجرى (بدکارى) مصاحبت نکند. هر کس با کافرى، برادرى کند يا با فاجرى مصاحبت کند، خود، کافرى فاجر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إيّاكَ أَن تُحِبَّ أعداءَ اللهِ، أو تُصفِيَ وُدَّكَ لِغَيرِ أولِياءِ اللهِ؛ فَإِنَّ مَن أَحَبَّ قَوماً حُشِرَ مَعَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۰۶ ح۲۷۰۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۹۸ ح۲۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مبادا دشمنان خدا را دوست بدارى، يا دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را نثار کسى جز دوستان خدا کنى که هر کس مردمى را دوست بدارد، با آنان محشور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تُوادُّوا الكافِرَ، وَ لا تُصاحِبُوا الجاهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۷۶ ح۱۰۲۳۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۲۱ ح۹۴۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با کافر دوستى مورزيد و با نادان هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى مکنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة عن العلاء بن الفضيل عَنِ الإمام الصادق عليه السلام: مَن أَحَبَّ كافِراً فَقَد أبغَضَ اللهَ، وَ مَن أبغَضَ كافِراً فَقَد أَحَبَّ اللهَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه السلام: صَديقُ عَدُوِّ اللهِ عَدُوُّ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص۸۶ ح۱۵، الأمالي للصدوق: ص۷۰۲ ح۹۶۰، روضة الواعظين: ج۲ ص۳۵۱ ح۱۳۰۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۷ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة - به نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از علاء بن فُضَيل-: امام صادق علیه السلام: «هر کس کافرى را دوست بدارد، با خدا دشمنى کرده است و هر که با کافرى دشمنى کند، خدا را دوست داشته است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «دوستِ دشمن خدا، دشمن خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الظالمون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۲: الظّالِمونَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ستمکاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَا تَرْكَنُواْ إِلَى ٱلَّذِينَ ظَـلَمُواْ فَتَمَسَّكُمُ ٱلنَّارُ وَ مَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللهِ مِنْ أَوْلِيَآءَ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و به سوى کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، متمايل مشويد که آتش به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و در برابر خدا، دوستانى نخواهيد داشت [که حمايتتان کنند] و سرانجام، يارى نخواهيد شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ لَا تَرْكَنُواْ إِلَى ٱلَّذِينَ ظَـلَمُواْ فَتَمَسَّكُمُ ٱلنَّارُ) -: هُوَ الرَّجُلُ يَأتِي السُّلطانَ فَيُحِبُّ بَقاءَهُ إِلیٰ أَن يُدخِلَ يَدَهُ إِلیٰ كيسِهِ فَيُعطِيَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۰۸ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (و به کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، متمايل مشويد که آتش به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد) -: [حتّى در اين حد که] شخص، نزد سلطان رود و دوست بدارد که او زنده بماند تا دستش را در کيسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کند و به او دهشى کند[، اين نيز تمايل به ستمگر است].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أَحَبَّ بَقاءَ الظّالِمينَ فَقَد أَحَبَّ أَن يُعصَى اللهُ، إِنَّ اللهَ تَعالىٰ حَمِدَ نَفسَهُ عَلىٰ هَلاكِ الظّالِمينَ، فَقالَ: (فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعالَمِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۰۸ ح۱۱ عن فضيل بن عياض، معاني الأخبار: ص۲۵۳، تفسير القمّي: ج۱ ص۲۰۰، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۳۰۴ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که بقاى ستمگران را دوست بدارد، در واقع، دوست داشته که خداوند، نافرمانى شود؛ [چرا که] خداى متعال، خويشتن را بر نابود کردن ستمگران، ستايش گفته و فرموده است: (پس ريشۀ آن گروهى که ستم کردند، برکَنده شد و ستايش، خداوند را که پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن الحسن بن عليّ بن فضّال عن صفوان بن مهران الجمّال: دَخَلتُ عَلیٰ أبِي الحَسَنِ الأَوَّلِ عليه السلام فَقالَ لي: يا صَفوانُ، كُلُّ شَيءٍ مِنكَ حَسَنٌ جَميلٌ ماخَلا شَيئاً واحِداً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، أيُّ شَيءٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إكراؤُكَ جِمالَكَ مِن هٰذَا الرَّجُلِ؛ يَعني هارونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ اللهِ ما أكرَيتُهُ أشَراً، وَ لا بَطَراً، وَ لا لِصَيدٍ، وَ لا لِلَهوٍ، وَ لٰكِنّي اُكريهِ لِهٰذَا الطَّريقِ؛ يَعني طَريقَ مَكَّةَ، وَ لا أتَوَلاّهُ بِنَفسي وَ لٰكِن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنصِبُ غِلماني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: يا صَفوانُ، أ يَقَعُ كِراؤُكَ عَلَيهِم؟ قُلتُ: نَعَم جُعِلتُ فِداكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي: أ تُحِبُّ بَقاءَهُم حَتّیٰ يَخرُجَ كِراؤُكَ؟ قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَن أَحَبَّ بَقاءَهُم فَهُوَ مِنهُم، وَ مَن کانَ مِنهُم کانَ وَرَدَ النّارَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صَفوانُ: فَذَهَبتُ وَ بِعتُ جِمالي عَن آخِرِها. فَبَلَغَ ذٰلِكَ إِلیٰ هارونَ، فَدَعاني، فَقالَ لي: يا صَفوانُ، بَلَغَني أنَّكَ بِعتَ جِمالَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أَنَا شَيخٌ كَبيرٌ، وَ إِنَّ الغِلمانَ لا يَفونَ بِالأَعمالِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هَيهاتَ أيهاتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَیهات: كلمة تبعید مبنیّة علی الفتح، و قد تبدّل الهاء همزه فیقال: أیهات (النهایة: ج۵ ص۲۹۰ «هیه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إِنّي لَأَعلَمُ مَن أشارَ عَلَيكَ بِهٰذا؛ موسَى بنُ جَعفَرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ما لي وَ لِموسَى بنِ جَعفَرٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: دَع هٰذا عَنكَ، فَوَ اللهِ لَولا حُسنُ صُحبَتِكَ لَقَتَلتُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۷۴۰ ح۸۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّى - به نقل از حسن بن على بن فَضّال، از صَفوان بن مِهران جَمّال -: نزد امام موسى کاظم علیه السلام رفتم. به من فرمود: «اى صفوان! همۀ رفتارت خوب و زیباست، جز يک چيز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! چه چيز؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کرايه دادن شترهايت به اين مرد» يعنى هارون.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: به خدا سوگند، شترهايم را براى سرمستى و بدمستى يا شکار و لهو، به او کرايه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم؛ بلکه آنها را براى پيمودن اين راه (راه مکّه) کرايه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و خودم نيز همراه او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم و غلامانم را براى اين کار، راهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «اى صفوان! آيا کرايۀ تو را بايد بپردازند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم، آرى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا دوست دارى تا زمانى که کرايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را دريافت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى، زنده بمانند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر کس خواستار بقاى آنان باشد، از آنان است و هر کس از آنان باشد، به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نيز رفتم و همۀ شترهايم را فروختم. خبر اين ماجرا به هارون رسيد و او مرا خواند و به من گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صفوان! شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که شترهايت را فروخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من پيرمردى فرتوت هستم و غلامانم نيز کارها را درست انجام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هارون گفت: هيهات! اين طور نيست. من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم چه کسى تو را به اين کار وا داشته است؛ موسى بن جعفر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مرا چه به موسى بن جعفر؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: دست بردار! به خدا سوگند، اگر به جهت خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاشرتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نبود، تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأشرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۳: الأَشرارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شروران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ ذِي القَرنَينِ:... مَن رَأَيتَني كَرَّهتُ إِلَيهِ المَعروفَ وَ بَغَّضتُ إِلَى النّاسِ الطَّلَبَ إِلَيهِ فَأَبغِضهُ، وَ لا تَتَوَلَّهُ؛ فَإِنَّهُ مِن شَرِّ ما خَلَقتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۱۴۴ ح۵۱۵ عن عبداللّٰه المزني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به ذو القرنين، وحى فرمود که: «... هر کس را ديدى که من، نيکى را نزد او ناخوشايند ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و درخواستِ از او را منفورِ مردمان گردانيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، منفورش بدار و دوستش مگير؛ زيرا او از بدترين مخلوقاتى است که آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أسرَعُ المَوَدّاتِ انقِطاعاً مَوَدّاتُ الأَشرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۲۴ ح۳۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ناپايدارترين دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دوستى بدکاران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطماعون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۴: الطَّمّاعونَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طمعکاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كُلُّ مَوَدَّةٍ عَقَدَهَا الطَّمَعُ حَلَّهَا اليَأسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که رشتۀ آن را طمع ببندد، نوميدى، آن را از هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسلد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن وادَّكَ لِأَمرٍ، وَلّیٰ عِندَ انقِضائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۱۹ ح۸۵۵۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۵۷ ح۸۲۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که براى کارى با تو دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، پس از تمام شدن آن، به تو پشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: مَن أَحَبَّكَ لِشَيءٍ، مَلَّكَ عِندَ انقِضائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۲۳ ح۷۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: هر که تو را براى چيزى دوست بدارد، با برآورده شدنش تو را ملول خواهد ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-لا-وفاء-له&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۵: مَن لا وَفاءَ لَهُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفایان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أربَعٌ یَذهَبنَ ضَياعاً: مَوَدَّةٌ تُمنَحُ مَن لا وَفاءَ لَهُ، وَ مَعروفٌ يوضَعُ عِندَ مَن لا يَشكُرُهُ، وَ عِلمٌ يُعَلَّمُ مَن لا يَستَمِعُ لَهُ، وَ سِرٌّ يودَعُ مَن لا حَضانَةَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۱۷ ح۵۹۰۷ عن أبي بصير، الخصال: ص۲۶۴ ح۱۴۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹۴ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: چهار چيز، هدر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود: دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که نثار شخص بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفا شود، نيکى کردن در حقّ آن که سپاس آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، آموختن دانش به آن که بِدان گوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارد، و رازى که با شخص کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظرفيت در ميان گذاشته شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَمنَحَنَّ وُدَّكَ مَن لا وَفاءَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۶۲ ح۱۰۱۶۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۱۷ ح۹۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى خود را ارزانى کسى مدار که وفا ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَعتَمِد عَلیٰ مَوَدَّةِ مَن لا يوفي بِعَهدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۱۱ ح۱۰۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به دوستى کسى که به عهد خود وفادار نيست، اعتماد مکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-لم-تكن-مودتهم-في-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۶: مَن لَم تَكُن مَوَدَّتُهُم فِي اللّٰهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان خدایی نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن لَم تَكُن مَوَدَّتُهُ فِي اللهِ فَاحذَرهُ؛ فَإِنَّ مَوَدَّتَهُ لَئيمَةٌ، وَ صُحبَتَهُ مَشُومَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۱۲ ح۸۹۷۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۲۸ ح۷۲۶۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از کسى که دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش براى خدا نيست، بپرهيز؛ زيرا دوستى او، پستى است و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با او شوم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كُلُّ مَوَدَّةٍ مَبنِيَّةٍ عَلیٰ غَيرِ ذاتِ اللهِ ضَلالٌ، وَ الاِعتِمادُ عَلَيها مُحالٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۴۳ ح۶۹۱۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۷۶ ح۶۳۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که مبناى غير خدايى داشته باشد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است و تکيه کردن بر آن نشايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يُغتَبَطُ بِمَوَدَّةِ مَن لا دينَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۰۶ ح۱۰۸۰۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۴۰ ح۱۰۰۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به دوستىِ آن که دين ندارد، شادى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نسَبَهُ إلَی الإمام الصّادِقِ عليه السلام -: اِحذَر أَن تُؤاخِيَ مَن أرادَكَ لِطَمَعٍ أو خَوفٍ أو أكلٍ أو شُربٍ، وَ اطْلُب مُؤاخاةَ الأَتقِياءِ - وَ لَو في ظُلُماتِ الأَرضِ - وَ إن أفنَيتَ عُمُرَكَ لِطَلَبِهِم؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ لَم يَخلُق عَلیٰ وَجهِ الأَرضِ أفضَلَ مِنهُم بَعدَ النَّبِيّينَ -صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِم- وَ الأَولِياءِ، وَ ما أنعَمَ اللهُ عَلَى العَبدِ بِمِثلِ ما أنعَمَ بِهِ مِنَ التَّوفيقِ لِصُحبَتِهِم؛ قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (ٱلْأَخِلَّاءُ يَوْمَـئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلْمُتَّقِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۳۰۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: از برادرى کردن با آن که براى طمعى، يا از ترس، يا براى خوردن و نوشيدنى، تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، بپرهيز. جوياى برادرى با پرهيزگاران باش، گرچه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [زير] زمين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد و [گرچه] عمر خود را در جستجویشان به سر آورى؛ زيرا خداوند عز وجل بر گسترۀ زمين، پس از پيامبران - که درودهای خداوند بر آنان باد - و اوليا، کسى برتر از آنان نيافريده است و خداوند به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نعمتى همانند توفيق مصاحبت با آنان نداده است. خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (آن روز، دوستان، جز پرهيزگاران، دشمن يکديگرند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِتَّقوا مَن تُبغِضُهُ قُلوبُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۱ ص۳۲۳، الدرّة الباهرة: ص۲۰، نزهة الناظر: ص۹۸ ح۱۷۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹۸ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بر حذر باشيد از کسى که دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان، او را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هؤلاء-الأشخاص-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۷: هٰؤُلاءِ الأشخاصُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: و این افراد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تُوادّوا مَن يَستَحِلُّ المُسكِرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۳۲ ح۴۶۶، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۴۹۵ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با کسى که [مايعاتِ] مست کننده را حلال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد، دوستى مکنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الجُهّالِ مُتَغَيِّرَةُ الأَحوالِ، وَشيكَةُ الاِنتِقالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ص۱۳۸ح۹۸۳۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۷ ح۹۰۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى نادانان تغيير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و زود رخت بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن وادَّ السَّخيفَ، أعرَبَ عَن سُخفِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۲۵۶ ح۸۲۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۵ ح۷۸۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که با سبُک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل دوستى کند، سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقلى خود را آشکار کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قَلَّما تَدومُ مَوَدَّةُ المُلوكِ وَ الخُوّانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُوّانُ: جمع الخائِن.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۴۹۶ ح۶۷۲۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۶۹ ح۶۲۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى با پادشاهان و خيانتکاران، کمتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَطمَعَنَّ في مَوَدَّةِ المُلوكِ؛ فَإِنَّهُم يوحِشونَكَ آنَسَ ما تَكونُ بِهِم، وَ يَقطَعونَكَ أقرَبَ ما تَكونُ إِلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۴۴ ح۱۰۴۳۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۰ ح۹۶۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هرگز به دوستى شاهان طمع مبند؛ زيرا آنان در اوج اُنس و اُلفتى که با آنان دارى، تو را تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و در اوج نزديکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به آنان، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ أبناءِ الدُّنيا تَزولُ لِأَدنیٰ عارِضٍ يَعرِضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۶ ح۹۸۲۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۷ ح۹۰۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستىِ دنياپرستان با بروز اندک پيشامدى از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;881&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إخوانُ الدُّنيا تَنقَطِعُ مَوَدَّتُهُم، لِسُرعَةِ انقِطاعِ أسبابِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۰ ح۱۷۹۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳ ح۱۳۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;881&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستان دنيايى، بر اثر زود زایل شدن عوامل دنیا، دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان [زود] گسسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;882&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ العَوامِّ تَنقَطِعُ كَانقِطاعِ السَّحابِ، وَ تَنقَشِعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انقَشَعَ عنه الشيء و تَقَشَّعَ: غَشِیَه ثمّ انجلیٰ عنه؛ كالظلام عن الصبح، و الهمّ عن القلب، و السحاب عن الجوّ (لسان العرب: ج۸ ص۲۷۴ «قشع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما يَنقَشِعُ السَّرابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۴۹ ح۹۸۷۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۶ ح۸۹۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;882&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى عوام همچون ابر، پراکنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و همچون سراب محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;883&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إيّاكَ وَ مَوَدَّةَ الأَحمَقِ؛ فَإِنَّهُ يَضُرُّكَ مِن حَيثُ يَریٰ أنَّهُ يَنفَعُكَ، وَ يَسوؤُكَ وَ هُوَ يَریٰ أنَّهُ يَسُرُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۱۹ ح۲۷۳۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۰۰ ح۲۲۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;883&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از دوستى با احمق بپرهيز؛ زيرا آن جا که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد به تو سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، به تو زيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، و غمگينت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، حال آن که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد شادت کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;884&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الحَمقیٰ تَزولُ كَما يَزولُ السَّرابُ، وَ تُقشَعُ كَما يُقشَعُ الضَّبابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۶ ح۹۸۲۹، عیون الحكم و المواعظ:ص۴۸۷ ح۹۰۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;884&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى نابخردان همچون سراب از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و همچون مه بر طرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;885&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الأَحمَقِ كَشَجَرَةِ النّارِ يَأكُلُ بَعضُها بَعضاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۶ ح۹۸۲۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۷ ح۹۰۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;885&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى با احمق، مانند درخت آتش است که شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش يکديگر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;886&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِجتَنِب مُصاحَبَةَ الكَذّابِ، فَإِنِ اضطُرِرتَ إِلَيهِ فَلا تُصَدِّقهُ، وَ لا تُعلِمهُ أنَّكَ تُكَذِّبُهُ؛ فَإِنَّهُ يَنتَقِلُ عَن وُدِّكَ وَ لا يَنتَقِلُ عَن طَبعِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۲۱۴ ح۲۴۱۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۸۵ ح۲۰۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;886&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از مصاحبت با دروغگو دورى کن و اگر هم ناچار به اين کار شدى، حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را باور مکن و به او مگو که حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را باور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى؛ زیرا از دوستى با تو دست بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، امّا از خوى خود دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;887&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الحاسِدُ يُظهِرُ وُدَّهُ في أقوالِهِ، وَ يُخفي بُغضَهُ في أفعالِهِ؛ فَلَهُ اسمُ الصَّديقِ وَ صِفَةُ العَدُوِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۳۹ ح۲۱۰۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۶۴ ح۱۶۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;887&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: حسود، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در کردارهايش پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. پس، او نامِ دوست دارد و صفتِ دشمن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-لا-ينبغي-محبته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴: ما لا يَنبَغي مَحَبَّتُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه سزاوار دوستی نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ ٱلْآفِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وقتى شب بر او پرده افکند، ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دید و گفت: این، پروردگار من است. وقتى [آن ستاره] غروب کرد، گفت: من غروب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گان را دوست ندارم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَ ٰتِ مِنَ ٱلنِّسَاءِ وَ ٱلْبَنِينَ وَ ٱلْقَنَـٰطِيرِ ٱلْمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَ ٱلْفِضَّةِ وَ ٱلْخَيْلِ ٱلْمُسَوَّمَةِ وَ ٱلْأَنْعَـٰمِ وَ ٱلْحَرْثِ ذَ ٰلِكَ مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَ ٱللهُ عِندَهُ حُسْنُ ٱلْمَـٔابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(دوستىِ خواستنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى گوناگون] از: زنان و پسران و اموال فراوان از زر و سيم و اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نشاندار و چارپايان و کشتزار، براى مردم آراسته شده؛ [ليکن] اينها برخوردارى زندگى دنياست، حال آن که بازگشتگاه نيکو، نزد خداوند است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ تُحِبُّونَ ٱلْمَالَ حُبًّا جَمًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفجر: ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و مال را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، دوست داشتنى بسيار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلاَّ بَلْ تُحِبُّونَ ٱلْعَاجِلَةَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القيامة: ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولى نه! [شما دنياى] زودگذر را دوست داريد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوا وَ يُحِبُّونَ أَن يُحْمَدُواْ بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُم بِمَفَازَةٍ مِّنَ ٱلْعَذَابِ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هرگز گمان مبر آنها که از کارهاى [زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] خود خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و دوست دارند در برابر کار نيکى که انجام نداده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ستايش شوند، از عذاب بر کنارند؛ [بلکه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] براى آنها، عذاب دردناکى است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ ٱلْفَـٰحِشَةُ فِى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِى ٱلدُّنْيَا وَ ٱلْأَخِرَةِ وَ ٱللهُ يَعْلَمُ وَ أَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانی که دوست دارند زشتکاری در میان آنان که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، شیوع پیدا کند، برای آنان در دنیا و آخرت، عذابی پُردرد خواهد بود، و خدا[است که] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و شما نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-آثار-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِع: آثارُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آثار دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علامات-صدق-المودة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱: عَلاماتُ صِدقِ المَوَدَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دوستیِ راستین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهادة-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱: شَهادَةُ القَلبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گواهیِ دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;888&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: اِعرِفِ المَوَدَّةَ في قَلبِ أخيكَ بِما لَهُ في قَلبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۹۵، كشف الغمّة: ج۳ ص۸۳، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۲۹۱ ح۱۵؛ الإخوان: ص۱۴۶ ح۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;888&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: ميزانِ دوستى [خود] را در دل برادرت، از دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در دلت به او دارى، بشناس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;889&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن صالح بن الحكم: سَمِعتُ رَجُلاً يَسأَلُ أبا عَبدِ اللهِ عليه السلام، فَقالَ: الرَّجُلُ يَقولُ أوَدُّكَ، فَكَيفَ أعلَمُ أَنَّهُ يَوَدُّني؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِمتَحِن قَلبَكَ، فَإِن كُنتَ تَوَدُّهُ فَإِنَّهُ يَوَدُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۲، المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۴، مشكاة الأنوار: ص۲۱۹ ح۶۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;889&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از صالح بن حکم -: شنيدم که مردى از امام صادق علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد: کسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: من تو را دوست دارم. چگونه بدانم که [واقعاً] دوستم دارد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دلت را بکاو. اگر تو او را دوست داشتى، او نيز تو را دوست دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;890&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اُنظُر قَلبَكَ، فَإِذا أنكَرَ صاحِبَكَ فَإِنَّ أحَدَكُما قَد أحدَثَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۱ عن حمّاد بن عثمان، الأمالي للمفيد: ص۱۱ ح۹، الاُصول الستّة عشر (أصل جعفر بن محمّد الحضرمي): ص۲۳۲ ح۲۶۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;890&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: به قلبت بنگر. اگر دوستت را ناخوش داشت، بدان که يکى از شما دو نفر، کارى کرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «يعنى کارى کرده است که موجب خللى در دوستى شده است». در مرآة العقول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «شايد مراد اين باشد که بدان که دوستت نيز ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و سبب اين نفرت، يا چيزى از جانب توست، يا تصوّر غلطى که از طرف او در بارۀ تو پيش آمده است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;891&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسعدة بن اليسع: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام: إِنّي وَ اللهِ لَأُحِبُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَطرَقَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ: صَدَقتَ يا أبا بِشرٍ، سَل قَلبَكَ عَمّا لَكَ في قَلبي مِن حُبِّكَ، فَقَد أعلَمَني قَلبي عَمّا لي في قَلبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;891&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از مَسعَدة بن اليَسَع -: به ابو عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، جعفر بن محمّد (امام صادق) علیه السلام گفتم: به خدا سوگند که من شما را دوست دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایشان لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سر به زير انداخت. سپس سر برداشت و فرمود: «راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو بِشر! از دلت در بارۀ محبّت دل من نسبت به تو بپرس؛ زيرا دل من، از محبّتى که در دل تو نسبت به من است، مرا آگاه ساخت».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى، دل به دل راه دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;892&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عبيداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن إسحاق المدائنيّ: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ موسَى بنِ جَعفَرٍ عليه السلام: إِنَّ الرَّجُلَ مِن عُرضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: هو من عُرض الناس؛ أي هو من العامَّة (تاج العروس: ج۱۰ ص۸۴ «عرض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسِ يَلقاني، فَيَحلِفُ بِاللهِ أنَّهُ يُحِبُّني، أ فَأَحلِفُ بِاللهِ أنَّهُ لَصادِقٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِمتَحِن قَلبَكَ، فَإِن كُنتَ تُحِبُّهُ فَاحلِف وَ إلّا فَلا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۶ ح۹۵۵، مشكاة الأنوار: ص۲۱۹ ح۶۰۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;892&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اسحاق مدائنى -: به امام ابو الحسن موسی بن جعفر علیه السلام گفتم: يکى از عامّۀ مردم، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و به خدا سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد که مرا دوست دارد. آيا من نيز به خدا سوگند بخورم که او راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دلت را بيازماى. اگر دوستش داشتى، پس سوگند بخور، و گرنه، نه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;893&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن الحسن بن الجهم: سَأَلتُ الرِّضا عليه السلام فَقُلتُ لَهُ:... جُعِلتُ فِداكَ، أشتَهي أَن أعلَمَ كَيفَ أَنَا عِندَكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أُنظُر كَيفَ أَنَا عِندَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۵۰ ح۱۹۲، الأمالي للصدوق: ص۳۱۲ ح۳۶۰، مشكاة الأنوار: ص۳۹۹ ح۱۳۲۰، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۵۴ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;893&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه السلام - به نقل از حسن بن جَهم -: از امام رضا علیه السلام پرسيدم:... فدايت گردم! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم بدانم که من نزد شما چه جايگاهى دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نگاه کن که من چه جايگاهى نزد تو دارم [جايگاه تو در نزد من نيز مانند آن است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;894&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسن بن الجهم: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: لا تَنسَني مِنَ الدُّعاءِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أ وَ تَعلَمُ أنّي أنساكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَفَكَّرتُ في نَفسي وَ قُلتُ: هُوَ يَدعو لِشيعَتِهِ وَ أَنَا مِن شيعَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا، لا تَنساني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ كَيفَ عَلِمتَ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: إِنّي مِن شيعَتِكَ، وَ إِنَّكَ لَتَدعو لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هَل عَلِمتَ بِشَيءٍ غَيرِ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِذا أرَدتَ أَن تَعلَمَ ما لَكَ عِندي، فَانظُر إِلیٰ ما لي عِندَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;894&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حسن بن جَهم -: به امام رضا علیه السلام گفتم: مرا از دعا فراموش نفرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که من فراموشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خودم انديشيدم و گفتم: ايشان براى شيعيانش دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و من نيز از شيعيانش هستم. آن گاه گفتم: نه، فراموشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از کجا فهميدى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من از شيعيان شما هستم و شما برايشان دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا متوجّه چيز ديگرى جز اين شدى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه خواستى بدانى که نزد من چه جايگاهى دارى، ببين من نزدت چه جايگاهى دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;895&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام – لِلمُتَوَكِّلِ العَبَّاسِيَّ -: لا تَطلُبِ الصَّفاءَ مِمَّن كَدَرتَ عَلَيهِ، وَ لَا الوَفاءَ مِمَّن غَدَرتَ بِهِ، وَ لَا النُّصحَ مِمَّن صَرَفتَ سوءَ ظَنِّكَ إِلَيهِ؛ فَإِنَّما قَلبُ غَيرِكَ لَكَ كَقَلبِكَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۲۰ ح۵۰۲، الدرّة الباهرة «طبعة النجف»: ص۴۲ نحوه، أعلام الدين: ص۳۱۲، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;895&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه السلام - خطاب به متوکّل عبّاسى -: صفاى دوستى را از آن که دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بر آشفتى، مخواه. وفادارى را از آن که به او نيرنگ زدى، طلب مکن و خيرخواهى را از آن که بدگمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را متوجّه او کردى، مجو؛ چرا که دل ديگرى نسبت به تو، همچون دل تو نسبت به اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;896&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: سَلُوا القُلوبَ عَنِ المَوَدّاتِ؛ فَإِنَّها شَواهِدُ لا تَقبَلُ الرُّشا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۵۱ ح۵۶۴۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۸۵ ح۵۱۴۳؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۲ ح۸۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;896&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [و محبّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بپرسيد که دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گواهانى رشوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذيرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;897&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: إِذا شَكَكتَ في مَوَدَّةِ إنسانٍ، فَاسأَل قَلبَكَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۲۳ ح۷۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;897&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: هر گاه در بارۀ دوستى کسى شک کردى، از دل خود در بارۀ او بپرس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المواساة-في-السراء-و-الضراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۲: المُواساةُ فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همیاری در خوشی و ناخوشی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;898&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أصدَقُ الإِخوانِ مَوَدَّةً، أفضَلُهُم لِإِخوانِهِ فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ مُواساةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۴۶ ح۳۲۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۲۲ ح۲۷۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;898&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: صادق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ برادران در دوستى، کسى است که در خوشى و ناخوشى، با برادرانش بهتر همیاری (از خود گذشتگی) کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;899&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: فِي الضّيقِ وَ الشِّدَّةِ يَظهَرُ حُسنُ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۴۰۷ ح۶۵۱۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۵۴ ح۵۹۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;899&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در تنگنا و سختى، دوستى راستين، آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;900&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن الحارث: إِنَّ عَلِيّاً عليه السلام سَأَلَ ابنَهُ الحَسَنَ بنَ عَليٍّ عليه السلام عَن أشياءَ مِن أمرِ المُروءَةِ... قالَ: فَمَا الإِخاءُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المُواساةُ فِي الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۳ ص۶۸ ح۲۶۸۸، حلية الأولياء: ج۲ ص۳۵ الرقم۱۳۲، البداية و النهاية: ج۸ ص۳۹ وفيه «الوفاء» بدل «المواساة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;900&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبير - به نقل از حارث -: على علیه السلام از فرزندش حسن بن على علیه السلام پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در بارۀ مردانگى کرد. [از جمله] پرسيد: «برادرى چيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «همیارى [با دوستان] در سختى و آسايش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;901&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام - لَمّا سُئلَ عَنِ الإِخاءِ -: الإِخاءُ فِي الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۲۵، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۰۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;901&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه السلام - هنگامى که از ايشان سؤال شد: [حقيقتِ] دوستى و برادرى چيست؟ -: برادری کردن، چه در سختى و چه در آسايش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۱۰۴ (المواساة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۲ ص۱۰۵ (سهیم کردن در زندگی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-المحبوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۳: ذِكرُ المَحبوبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یادکردِ محبوب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;902&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ شَيئاً، أكثَرَ ذِكرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱ ص۴۲۵ ح۱۸۲۹ نقلاً عن الفردوس عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;902&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس چيزى را دوست بدارد، از آن، بسيار ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;903&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أَحَبَّ شَيئاً، لَهِجَ بِذِكرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غررالحكم: ج۴ ص۱۷۷ ح۷۸۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۵۳ ح۸۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;903&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که چيزى را دوست بدارد، نام آن، همواره وِرد زبانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-اللقاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۴: حبُّ اللِّقاءِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شوق دیدار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;904&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَمّا أرَادَ اللَّهُ عزّ وجلّ قَبضَ روحِ إبراهِيمَ عليه السلام، هَبَطَ إِلَيهِ مَلَكُ المَوتِ فَقالَ: السَّلَامُ عَلَيكَ يا إبراهِيمُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ عَلَيكَ السَّلَامُ يا مَلَكَ المَوتِ، أ دَاعٍ أم ناعٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَل ناعٍ يا إِبراهيمُ فَأَجِب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إِبراهِيمُ عليه السلام: هَل رَأَيتَ خَليلاً يُميتُ خَليلَهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ مَلَكُ المَوتِ حَتّىٰ وَقَفَ بَينَ يَدَيِ اللهِ جَلَّ جَلالُهُ، فَقَالَ: إِلٰهي، قَد سَمِعتَ ما قالَ خَليلُكَ إبراهيمُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللَّهُ عزّ وجلّ: يا مَلَكَ المَوتِ، اِذهَب إِلَيهِ فَقُل لَهُ: هَل رَأَيتَ حَبيباً يَكرَهُ لِقاءَ حَبيبِهِ؟! إِنَّ الحَبيبَ يُحِبُّ لِقاءَ حَبيبِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشرائع: ص۳۷ ح۹، قصص الأنبیاء للراوندي: ص۱۱۴ كلاهما عن يونس بن ظبيان عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص۱۹۷ ح۱ عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۱۲۷ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;904&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: چون خداوند - تبارک و تعالى - خواست جان ابراهيم علیه السلام را بستاند، ملک الموت به سويش پایین آمد و گفت: سلام بر تو،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابراهيم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم علیه السلام پاسخ داد: و بر تو سلام،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ملک الموت! آيا مرا به مرگ، دعوت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی، يا خبر مرگ مرا آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [و ناچارم بپذیرم]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: برای قبض روح تو آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابراهيم! پس اجابت کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم علیه السلام گفت: آيا ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که دوستى، جان دوست خود را بگيرد!؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملک الموت باز گشت و در پیشگاه خداوند بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرتبه حاضر شد و گفت: خدایا! شنیدی که خلیل تو ابراهیم چه گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل فرمود: «&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ملک الموت! نزد ابراهيم برو و به او بگو: آيا ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که یک دوست، ديدار دوستش را خوش نداشته باشد!؟ دوست، شيفتۀ ديدار دوست خود است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-الحسد-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۵: تَركُ الحَسَدِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رها کردن حسادت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;905&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: - فِي صِفَةِ المُؤمِنِ -: حَياؤُهُ يَعلو شَهوَتَهُ، وَ وُدُّهُ يَعلو حَسَدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۳۰ ح۱ عن عبد اللّٰه بن يونس، أعلام الدين: ص۱۱۶، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۶۶ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;905&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در توصیف و معرّفی مؤمن -: حياى او بر شهوتش چيره است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر حسدش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-التملق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۶: تَركُ التَّمَلُّقِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چاپلوسی نکردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;906&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّما يُحِبُّكَ مَن لا يَتَمَلَّقُكَ، وَ يُثني عَلَيكَ مَن لا يُسمِعُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ص ۷۸ح ۳۸۷۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۷۷ح ۳۶۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;906&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در حقيقت، کسى تو را دوست دارد که تملّقت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کسى تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد که [ستايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را] به گوشَت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دور-المحبة-في-مصير-الإنسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲: دَورُ المَحَبَّةِ في مَصيرِ الإِنسانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نقش دوستی در سرنوشت انسان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حشر-الناس-مع-محبوبهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱: حَشرُ النّاسِ مَعَ مَحبوبِهِم&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گرد آمدن مردم با محبوبشان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;907&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ قَوماً، حُشِرَ مَعَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۲۰ ح۴۲۹۴؛ بشارة المصطفى: ص۷۵ عن جابر، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۳۱ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;907&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس مردمى را دوست بدارد، [در روز قيامت] با آنان بر انگيخته خواهد شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;908&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ قَوماً عَلیٰ أعمالِهِم، حُشِرَ يَومَ القِيامَةِ في زُمرَتِهِم؛ فَحوسِبَ بِحِسابِهِم وَ إن لَم يَعمَل أعمالَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۵ ص۱۹۶ الرقم ۲۶۶۲ عن جابر، الفردوس: ج۳ ص۵۹۵ ح۵۸۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;908&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس مردمى را به سبب کردارشان دوست بدارد، روز قيامت، جزو آنان محشور خواهد شد و مانند آنان محاسبه خواهد شد، اگر چه کردارش چون کردار آنان نباشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;909&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: العَبدُ عِندَ ظَنِّهِ بِاللهِ عزّ وجلّ، وَ هُوَ مَعَ أحبابِهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۳ ص۱۳۶ ح۵۸۵۶ و ج۹ ص۸ ح۲۴۶۶۸ و فيه «وَ هُوَ مَعَ مَن أَحبَّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «و هُوَ مَعَ أحبابِهِ يَومَ القِيامَة» و كلاهما نقلاً عن أبي الشيخ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;909&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بنده، در گرو گمانش در بارۀ خداوند عز وجل است و در روز قيامت، کنار کسانى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد که دوستشان دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;910&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - في مَوعِظَتِهِ لِابنِ مَسعودٍ -: يَا بنَ مَسعودٍ، أحِبَّ الصّالِحينَ؛ فَإِنَّ المَرءَ مَعَ مَن أَحَبَّ، فَإِن لَم تَقدِر عَلیٰ أعمالِ البِرِّ فَأحِبَّ العُلَماءَ، فَإِنَّهُ يَقولُ: (و مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ فَأُوْلَـٰئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمَ ٱللهُ عَلَيْهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّينَ وَ ٱلصِّدِّيقِينَ وَ ٱلشُّهَدَاءِ وَ ٱلصَّـٰـلِحِينَ وَ حَسُنَ أُوْلَـٰئِكَ رَفِيقًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۵۷ ح۲۶۶۰ عن ابن مسعود، جامع الأخبار: ص۵۱۸ ح۱۴۶۷ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۰۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;910&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله – در پندآموزی به ابن مسعود -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! صالحان را دوست بدار که انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. اگر توان نيکوکارى ندارى، پس عالمان را دوست بدار که [خداوند] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (هر که از خدا و پيامبرش اطاعت کند، همراه کسانى خواهد بود که خدا نعمتشان داده است [یعنى] انبيا و صدّيقان و شهيدان و صالحان - و اينان، چه نيکو رفيقانى هستند!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;911&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله في بَعضِ أسفارِهِ إذ هَتَفَ بِنا أَعرابِيٌّ بِصَوتٍ جَهوَرِيٍّ، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: ما تَشاءُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: المَرءُ يُحِبُّ القَومَ وَ لا يَعمَلُ بِأَعمالِهِم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۵۲ ح۲، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۰۲ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;911&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، مفید - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: ما در یکی از سفرهای پیامبر صلی اللّه علیه وآله همراه ایشان بودیم که عربی بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین با صدایی بلند و رسا ندایمان داد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای محمّد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: کسی گروهی را دوست دارد؛ ولی همانند آنان عمل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «انسان با کسی است که دوستش دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;912&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: جاءَ رَجُلٌ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، كَيفَ تَقولُ في رَجُلٍ أَحَبَّ قَوماً وَ لَم يَلحَق بِهِم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۸۳ ح۵۸۱۷، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۳۴ ح۱۶۵&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سنن الترمذي: ج۴ ص۵۹۶ ح۲۳۸۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;912&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: مردى نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! در بارۀ کسى که مردمى را دوست دارد، امّا به آنان نپيوسته است، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;913&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ثابت البُنانيّ عن أنس: جاءَ رَجُلٌ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، الرَّجُلُ يُحِبُّ الرَّجُلَ وَ لا يَستَطيعُ أَن يَعمَلَ كَعَمَلِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أنَسٌ: فَما رَأَيتُ أصحابَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَرِحوا بِشَيءٍ قَطُّ - إلّا أَن يَكونَ الإِسلامَ - ما فَرِحوا بِهٰذا مِن قَولِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۴۲ ح۱۳۳۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;913&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ثابت بُنانى، از اَنَس -: مردى نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! مردى، ديگرى را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند کارهايى همچون او انجام دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز به اسلام آوردن، هرگز نديدم ياران پيامبر خدا به چيزى همچون اين سخن، شادمان شده باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;914&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: بَينَما أَنَا وَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله خارِجانِ مِنَ المَسجِدِ، فَلَقِيَنا رَجُلٌ عِندَ سُدَّةِ المَسجِدِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، مَتَى السّاعَةُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: ما أعدَدتَ لَها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَأَنَّ الرَّجُلَ استَکانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَكانَ الرجل: خَضَع و ذَلَّ (لسان العرب: ج۱۳ ص۲۱۸ «سكن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قالَ: يا رَسولَ اللهِ، ما أعدَدتُ لَها كَبيرَ صِيامٍ وَ لا صَلاةٍ وَ لا صَدَقَةٍ، وَ لٰكِنّي أُحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَنتَ مَعَ مَن أحبَبتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۶ ص۲۶۱۵ ح۶۷۳۴؛ علل الشرائع: ص۱۳۹ ح۲، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۲۲۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۱۳ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;914&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از اَنَس -: من و پيامبر صلی اللّه علیه وآله از مسجد بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدیم که مردى در کنار درِ مسجد، ما را ديد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وى پيامبر خدا! روز قيامت، کِى است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «چه براى آن آماده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى آن مرد، [اظهار] فروتنى کرد و سپس گفت:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! براى آن، روزه و نماز و صدقۀ فراوانى آماده نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ ولی خدا و پيامبرش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «تو همراه کسى هستى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;915&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، أُحِبُّ المُصَلّينَ وَ لا أُصَلّي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لعلّ المراد النوافل (مرآة العقول: ج۲۵ ص۱۸۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أُحِبُّ الصَّوّامينَ وَ لا أصومُ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أَنتَ مَعَ مَن أحبَبتَ، وَ لَكَ مَا اكتَسَبتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۸۰ ح۳۵ عن بريد بن معاوية، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۱، تفسير فرات: ص۴۳۰ ح۵۶۷، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۶۳ ح۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;915&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! نمازگزاران را دوست دارم؛ امّا خود، نماز [نافله] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيران را دوست دارم؛ امّا خود، روزه[ی مستحبّی] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «تو همراه کسى هستى که دوستش دارى و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات همان است که به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;916&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الحسن عن آبائه عليهم السلام: أتیٰ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، رَجُلٌ يُحِبُّ مَن يُصَلّي وَ لا يُصَلّي إلَّا الفَريضَةَ، وَ يُحِبُّ مَن يَتَصَدَّقُ وَ لا يَتَصَدَّقُ إلّا بِالواجِبِ، وَ يُحِبُّ مَن يَصومُ وَ لا يَصومُ إلّا شَهرَ رَمَضانَ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۲۱ ح۱۲۸۱، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۷۰ ح۱۲۸ و راجع المتحابّين في اللّٰه: ص۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;916&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از عبد اللّٰه بن حسن، از پدرانش علیهم السلام -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! کسى نمازگزاران را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا خود، جز نمازهاى واجب را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد. صدقه دهندگان و زکات دهندگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا خود، جز زکات واجب را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد. روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيران را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا جز ماه رمضان را روزه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;917&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَو صُمتَ الدَّهرَ كُلَّهُ، وَ قُمتَ اللَّيلَ كُلَّهُ، وَ قُتِلتَ بَينَ الرُّكنِ وَ المَقامِ، بَعَثَكَ اللهُ مَعَ هَواكَ بالِغاً ما بَلَغَ؛ إن في جَنَّةٍ فَفي جَنَّةٍ، وَ إن في نارٍ فَفي نارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج۲۲ ص۵۸۸ عن حبّة العرني، بحار الأنوار: ج۳۹ ص۲۹۵ ذيل ح۹۶؛ شرح نهج البلاغة لإبن أبي الحدید:ج۴ ص۱۰۵ بزیادة «من أحبّني كان معي» في صدره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;917&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر همۀ روزها را روزه بگيرى و همۀ شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به نماز بِايستى و ميان رُکن و مقام [نزد کعبه] کشته شوى، باز خداوند، تو را با علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بر خواهد انگيخت، هر چه باشد. اگر بهشتى باشد، پس بهشتى [خواهى بود] و اگر دوزخى باشد، پس دوزخى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;918&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِذا أرَدتَ أَن تَعلَمَ أنَّ فيكَ خَيراً فَانظُر إِلیٰ قَلبِكَ؛ فَإِن کانَ يُحِبُّ أهلَ طاعَةِ اللهِ وَ يُبغِضُ أهلَ مَعصِيَتِهِ فَفيكَ خَيرٌ وَ اللهُ يُحِبُّكَ، وَ إن کانَ يُبغِضُ أهلَ طاعَةِ اللهِ وَ يُحِبُّ أهلَ مَعصِيَتِهِ فَلَيسَ فيكَ خَيرٌ وَ اللهُ يُبغِضُكَ، وَ المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۶ ح۱۱ عن جابر الجعفي، مصادقة الإخوان: ص۱۵۶ ح۳، علل الشرائع: ص۱۱۷ ح۱۶، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۴۷ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;918&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: هر گاه خواستى بدانى که در تو خيرى هست، به دلت بنگر. اگر [دلت] اهل طاعت خدا را دوست داشت و از اهل معصيت او نفرت داشت، در تو، خير هست و خدا هم تو را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا اگر از اهل طاعت خدا، نفرت داشت و اهل معصيت او را دوست داشت، در تو، خيرى نيست و خدا هم تو را مبغوض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. انسان با کسى است که دوستش دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;919&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حَقٌّ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ أَن تَصيروا مَعَ مَن عِشتُم مَعَهُ في دُنياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۰۹ ح۱۳ عن عليّ بن عقبة عن بعض أصحابنا.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;919&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل بر خود لازم کرده است که سرانجام، همراه کسى شويد که در دنيا با او زيسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;920&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: خُذ مِن صالِحِ العَمَلِ، وَ خالِل خَيرَ خَليلٍ؛ فَإِنَّ لِلمَرءِ مَا اكتَسَبَ، وَ هُوَ فِي الآخِرَةِ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۴۶۴ ح۵۰۹۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۴۲ ح۴۶۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;920&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از شخص درستکار، فرا بگير و با بهترين دوست، دوستى کن؛ زيرا بهرۀ انسان، همان است که به دست آورده است و در روز قيامت، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;921&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر عن محمّد بن عیسی: كَتَبَ أحمَدُ بنُ حَمّادٍ أبو مَحمودٍ إِلیٰ أبي جَعفَرٍ عليه السلام كِتاباً طَویلاً، فَأَجابَهُ في بَعضِ كِتابِهِ: أمَّا الدُّنيا فَنَحنُ فيها مُفتَرِقونَ فِي البِلادِ، وَ لٰكِن مَن هَوِيَ هَویٰ صاحِبِهِ وَ دانَ بِدينِهِ فَهُوَ مَعَهُ وإن کانَ نائِیاً عَنهُ، وَ أمَّا الآخِرَةُ فَهِيَ دارُ القَرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۷، تحف العقول: ص۴۵۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۵۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;921&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر - به نقل از محمّد بن عیسی -: ابو محمود، احمد بن حمّاد، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای طولانی خدمت امام جواد علیه السلام فرستاد. امام علیه السلام در پاسخ، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نوشت: «امّا دنیا، ما در نواحی مختلف آن پراکنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؛ ولی هر که خواستش، همان خواست امامش باشد و به دين او گرايد، همراه او خواهد بود، هرچند که از او دور باشد و امّا آخرت، سراى ماندن است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حشر-محبي-أهل-البيت-عليهم-السلام-معهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲: حَشرُ مُحِبّي أَهلِ البَيتِ عليهم السلام مَعَهُم&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: محشور گردیدنِ دوستداران اهل بیت علیهم السلام با آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;922&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّنا کانَ مَعَنا يَومَ القِيامَةِ، وَ لَو أنَّ رَجُلاً أَحَبَّ حَجَراً لَحَشَرَهُ اللهُ مَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۱۵۶ ح۳۹۰، الأمالي للصدوق: ص۲۷۸ ح۳۰۸، أعلام الدين: ص۱۸۷ كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۸۳ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;922&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که ما را دوست بدارد، روز قيامت با ما خواهد بود. انسان، حتّى اگر سنگى را دوست بدارد، خداوند، او را با همان سنگ، محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;923&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِعَلِيًّ عليه السلام -: إِنَّ مُحِبّيكَ وَ شيعَتَكَ وَ مُحِبّي أولَادِكَ الأَئِمَّةِ بَعدَكَ يُحشَرونَ مَعَكَ، وَ أَنتَ مَعي فِي الدَّرَجاتِ العُلىٰ، وَ أَنتَ قَسيمُ الجَنَّةِ وَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص۱۵۱ عن أبي الطفيل عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۳۳۵ ح۱۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;923&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: دوستداران و شیعیانت و دوستدارانِ فرزندانت، امامان پس از تو، همراه با تو به محشر وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و تو در درجات برتر همراه من خواهی بود و تو، تقسیم کنندۀ بهشت و دوزخی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;924&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس عن جابر: قالَ رسولُ اللّهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: يا أبا دُجانَةَ، أ ما عَلِمتَ أنَّ مَن أَحَبَّنا وَ امتُحِنَ في مَحَبَّتِنا، أسكَنَهُ اللهُ مَعَنا؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (فِى مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍ مُّقْتَدِرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمر: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۳۷۷ ح۸۴۸۴، الدرّ المنثور: ج۷ ص۶۸۸ نقلاً عن أبي نعيم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;924&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس - به نقل از جابر -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «اى ابو دُجانه! آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى هر که ما را دوست بدارد و در راه دوستىِ ما آزموده شود [و بلا ببيند]، خداوند او را کنار ما ساکن خواهد ساخت؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس اين آيه را تلاوت نمود: (در جايگاهى راست، نزد فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايى توانا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;925&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبدالله بن الصامت عن أبي ذرّ- أنّه قال-: يا رَسولَ اللهِ، الرَّجُلُ يُحِبُّ القَومَ وَ لا يَستَطيعُ أَن يَعمَلَ كَعَمَلِهِم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَنتَ يا أبا ذَرٍّ مَعَ مَن أحبَبتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أُحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنَّكَ مَعَ مَن أحبَبتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَعادَها أبو ذَرٍّ، فَأَعادَها رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۳ ح۵۱۲۶، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۰۷ ح۲۱۵۱۹، سنن الدارمي: ج۲ ص۷۷۷ ح۲۶۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;925&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عبد اللّٰه بن صامت -: ابو ذر گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! کسى مردمى را دوست دارد؛ امّا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند کارهايى همچون آنان انجام دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! همراه کسى هستى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر گفت: من خدا و پيامبرش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس تو همراه آنانى که دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر، سخن خود را تکرار کرد و پيامبر خدا نيز پاسخ خود را باز گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;926&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الصامت: حَدَّثَني أبو ذَرٍّ - وَ کانَ صَغوُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَغوُهُ: مَیلُهُ. یقال: صَغَوتُ إلی فلان، و صغا فؤادي إلیه. و هؤلاء صاغیة فلان: قومه الذین یمیلون إلیه (اُنظر: أساس البلاغة: ص۳۵۵ «صغو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ انقِطاعُهُ إِلیٰ عَلِيٍّ وَ أَهلِ هذا البَيتِ عليهم السلام، قالَ: قُلتُ: يا نَبِيَّ اللهِ، إِنّي أُحِبُّ أقواماً ما أبلُغُ أعمالَهُم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: يا أبا ذَرٍّ، المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ، وَ لَهُ مَا اكتَسَبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِنّي أُحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ وَ أهلَ بَيتِ نَبِيِّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنَّكَ مَعَ مَن أحبَبتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۳۲ ح۱۳۰۳، كشف الغمّة: ج۲ ص۸۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۰۵ ح۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;926&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از عبد اللّٰه بن صامت -: ابو ذر - که دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسته و پيوستۀ على علیه السلام و اهل بيت علیهم السلام بود - گفت: [به پيامبر صلی اللّه علیه وآله ] گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! من مردمى را دوست دارم؛ امّا به پايۀ کردارشان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «اى ابو ذر! انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش همان است که به دست آورده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من خدا و پيامبر او و اهل بيت پيامبرش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس تو همراه کسانى هستى که دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;927&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عَن عبد الرّحمان بن صفوان: هاجَرَ أبي صَفوانُ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ هُوَ بِالمَدينَةِ، فَبايَعَهُ عَلَى الإِسلامِ، فَمَدَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله يَدَهُ، فَمَسَحَ عَلَيها، فَقالَ له صَفوانُ: إِنّي أُحِبُّكَ يا رَسولَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ له النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۲ ص۲۸۶ ح۲۰۰۱، المعجم الكبیر: ج۸ ص۷۱ ح۷۴۰۰، أسد الغابة: ج۳ ص۴۵۸ الرقم ۳۳۳۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;927&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از عبد الرحمان بن صفوان -: پدرم صفوان به سوى پيامبر صلی اللّه علیه وآله که در مدينه بود، هجرت کرد و با او بر اسلام بیعت نمود. پيامبر صلی اللّه علیه وآله دستش را دراز کرد و صفوان دستش را بر آن کشيد. پس از آن، صفوان گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! تو را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;928&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى عن جابر - لِعَطِيَّةَ العَوفِيِّ -: يا عَطِيَّةُ، سَمِعتُ حَبيبي رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: مَن أَحَبَّ قَوماً حُشِرَ مَعَهُم، وَ مَن أَحَبَّ عَمَلَ قَومٍ أُشرِكَ في عَمَلِهِم... أحبِب مُحِبَّ آلِ مُحَمِّدٍ صلّی اللّه عليه وآله ما أَحَبَّهُم، وَ أبغِض مُبغِضَ آلِ مُحَمَّدٍ ما أبغَضَهُم وَ إن کانَ صَوّاماً قَوّاماً، وَ ارْفَق بِمُحِبِّ مُحَمِّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ؛ فَإِنَّهُ إن تَزِلَّ لَهُ قَدَمٌ بِكَثرَةِ ذُنوبِهِ ثَبَتَت لَهُ أُخریٰ بِمَحَبَّتِهِم، فَإِنَّ مُحِبَّهُم يَعودُ إِلَى الجَنَّةِ وَ مُبغِضَهُم يَعودُ إِلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى: ص۷۵، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۳۱ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;928&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه انصارى، خطاب به عطيّۀ عوفى -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عطيّه! از محبوبم، پيامبر خدا، شنيدم که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر که مردمى را دوست داشته باشد، با آنان محشور خواهد شد و هر که کردار مردمى را دوست داشته باشد، شريک کردارشان خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... دوستدار خاندان محمّد را تا هنگامى که دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، دوست بدار و دشمن خاندان محمّد را تا هنگامى که دشمنشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، دشمن بدار، گر چه بسيار روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گير و شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار باشد. با دوستدار محمّد و خاندان محمّد، نرمى کن؛ زيرا اگر بر اثر گناهان بسيارش يک گام او بلغزد، بر اثر محبّتشان گام ديگرش استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند. در حقيقت، بازگشتِ دوستدارشان، به بهشت است و بازگشت دشمنشان، به دوزخ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;929&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامام الباقر عليه السلام: وَ اللهِ، لَو أَحَبَّنا حَجَرٌ حَشَرَهُ اللهُ مَعَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۱ ص۲۹۸ ح۶۶۷ عن بريد بن معاوية العجلي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۹۵ ح۵۷ و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;929&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: به خدا سوگند، اگر سنگى ما را دوست بدارد، خداوند او را نيز [در روز قيامت] با ما محشور خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;930&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عن أبي جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام: أنَّ قَوماً أتَوهُ مِن خُراسانَ، فَنَظَرَ إِلیٰ رَجُلٍ مِنهُم قَد تَشَقَّقَتا رِجلاهُ، فَقالَ لَهُ: ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بُعدُ المَسافَةِ يَا بنَ رَسولِ اللهِ، وَ وَ اللهِ ما جاءَ بي مِن حَيثُ جِئتُ إلّا مَحَبَّتُكُم أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: أبشِر، فَأَنتَ وَ اللهِ مَعَنا تُحشَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَعَكُم يَا بنَ رَسولِ اللهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، ما أَحَبَّنا عَبدٌ إلّا حَشَرَهُ اللهُ مَعَنا، وَ هَلِ الدّينُ إلّا الحُبُّ! قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;930&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: در بارۀ امام باقر علیه السلام نقل شده است که گروهى از خراسان، نزد ایشان آمدند. امام علیه السلام به مردى از آنان که پاهايش [بر اثر پياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى بسيار،] چاک چاک شده بود، نگريست و به او فرمود: «اين چيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ داد: اى پسر پيامبر خدا! بر اثر مسافتِ بسيار است. به خدا سوگند، مرا از آن جا که آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، جز دوستى شما اهل بيت، بدين جا نياورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام به او فرمود: «مژده باد بر تو که به خدا سوگند، با ما محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: اى پسر پيامبر خدا! با شما!؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى! هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ما را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، جز آن که خداوند، او را با ما محشور خواهد کرد. مگر دين، چيزى جز دوستى است؟ خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (بگو: اگر شما خداوند را دوست داريد، از من پيروى کنيد تا خداوند، شما را دوست بدارد)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;931&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّيّ عن عبيدة بن زرارة: دَخَلتُ عَلىٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه السلام وَ عِندَهُ البَقباقُ - يَعني أبا العَبّاسِ -، فَقُلتُ لَهُ: رَجُلٌ أَحَبَّ بَني أُمَيَّةَ، أ هُوَ مَعَهُم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَرَجُلٌ أَحَبَّكُم أ هُوَ مَعَكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقال لي: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّيّ: ج۲ ص۶۲۷ ح۶۱۷، الاُصول السّتة عشر (كتاب نوادر عليّ بن أسباط): ص۳۴۴ ح۵۷۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۱۳ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;931&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّی - به نقل از عبیدة بن زراره -: خدمت امام صادق علیه السلام رسیدم، در حالی که بَقباق - یعنی ابو العبّاس - نزد ایشان بود. گفتم: کسی که بنی امیّه را دوست دارد، با ایشان است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آری».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس کسی که شما را دوست دارد، با شماست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «آری».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;932&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - في قَولِهِ تَعالیٰ: (و مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ فَأُوْلَـٰئِكَ مَعَ الَّذینَ أنعَمَ الله عَلَیهِم مِنَ النَّبیین...)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: قيلَ: نَزَلَت في ثَوبانَ مَولیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ کانَ شَديدَ الحُبِّ لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، قَليلَ الصَّبرِ عَنهُ، فَأَتاهُ ذاتَ يَومٍ وَ قَد تَغَيَّرَ لَونُهُ وَ نَحَلَ جِسمُهُ، فَقالَ صلّی اللّه عليه وآله: يا ثَوبانُ! ما غَيَّرَ لَونَكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، ما بي مِن مَرَضٍ وَ لا وَجَعٍ، غَيرَ أنّي إِذا لَم أرَكَ اشتَقتُ إِلَيكَ حَتّیٰ ألقاكَ، ثُمَّ ذَكَرتُ الآخرَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا «الآخر»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَخافُ أنّي لا أراكَ هُناكَ؛ لِأَنّي عَرَفتُ أنَّكَ تُرفَعُ مَعَ النَّبِيِّينَ، وَ أَنّي إن أُدخِلتُ الجَنَّةَ كُنتُ في مَنزِلَةٍ أدنیٰ مِن مَنزِلَتِكَ، وَ إن لَم أدخُلِ الجَنَّةَ فَذاكَ حَتّیٰ لا أراكَ أبَداً!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فلا أحسَبُ أن أراك أبداً».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَتِ الآيَةُ. ثُمَّ قالَ صلّی اللّه عليه وآله: وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لا يُؤمِنَنَّ عَبدٌ حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن نَفسِهِ وَ أبَوَيهِ وَ أَهلِهِ وَ وُلدِهِ وَ النّاسِ أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۳ ص۱۱۰ عن قتادة و مسروق بن الأجدع، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۸۷ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;932&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (هر که از خدا و پيامبرش پيروى کند، پس آنان همراه کسانی خواهند بود که خدا نعمتشان داده است یعنی انبیا و...) -: گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که اين آيه در بارۀ ثوبان، غلام آزاد شدۀ پيامبر خدا، نازل شد. ثوبان، به شدّت، پيامبر خدا را دوست داشت و از دورى او بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. يک روز، در حالى که رنگش دگرگون و بدنش لاغر شده بود، خدمت پيامبر خدا آمد. فرمود: «اى ثوبان! چرا رنگت دگرگون شده است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ داد: اى پيامبر خدا! نه بيمارم و نه دردمند؛ ولی هر گاه تو را نبينم، شوق ديدارت مرا بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد تا تو را ببينم. سپس به ياد آخرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم تو را در آن جا نبينم؛ زيرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که تو را همراه پيامبران، در منزلتى والا جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و اگر مرا به بهشت در آورند، مرا در منزلتى فروتر از منزلت تو جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند [و تو را چندان نخواهم ديد] و اگر هم به بهشت وارد نشوم، تو را هرگز نخواهم ديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، اين آيه نازل شد. سپس پیامبر فرمود: «سوگند به آن که جانم در دست اوست، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، مگر آن که من نزد او از خودش و پدر و مادرش و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و فرزندانش و همۀ مردم، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;933&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن عبد الرزّاق بن قيس الرَّحبي: كُنتُ جالِساً مَعَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام عَلیٰ بابِ القَصرِ، حَتّیٰ ألجَأَتهُ الشَّمسُ إِلیٰ حائِطِ القَصرِ، فَوَثَبَ لِيَدخُلَ، فَقامَ رَجُلٌ مِن هَمْدانَ فَتَعَلَّقَ بِثَوبِهِ وَ قالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، حَدِّثني حَديثاً جامِعاً يَنفَعُنِي اللهُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أ وَ لَم يَكُن في حَديثٍ كَثيرٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلیٰ، وَ لٰكِن حَدِّثني حَديثاً جامِعاً يَنفَعُنِي اللهُ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَني خَليلي رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أنّي أرِدُ أَنَا وَ شيعَتِي الحَوضَ رِواءً مَروِيِّينَ، مُبيَضَّةً وُجوهُهُم، وَ يَرِدُ عَدُوُّنا ظِماءً مُظمَئينَ، مُسوَدَّةً وُجوهُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُذها إِلَيكَ قَصيرَةٌ مِن طَويلَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الزبیدي: في المَثَل: «قَصیرَةٌ مِن طَویلَةٍ»... یُضرب في اختصار الکلام (تاج العروس: ج۷ ص۴۰۰ «قصر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أَنتَ مَعَ مَن أحبَبتَ، وَ لَكَ مَا اكتَسَبتَ. أرسِلني يا أخا هَمدانَ. ثُمَّ دَخَلَ القَصرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۳۳۸ ح۴، الأمالي للطوسي: ص۱۱۶ ح۱۷۹، بشارة المصطفى: ص۵۰، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۱ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;933&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، مفيد - به نقل از عبد الرزّاق بن قَيس رَحبى -: همراه على&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طالب علیه السلام بر درِ قصر (دار الحکومه) نشسته بوديم که تابش خورشيد، او را به پناه بردن به داخل قصر، ناگزير ساخت. امام علیه السلام برخاست تا داخل شود که مردى از قبيلۀ هَمْدان، چنگ در پيراهن ايشان زد و گفت: «اى امير مؤمنان! برايم حديثى جامع بازگو تا خداوند، بِدان سودم دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا اين سود، در احاديثِ بسيار نيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا؛ ولى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم حديثى جامع برايم باز گويى تا خداوند با آن به من سود رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دوستم، پيامبر خدا، برايم اين حديث را گفت که من و شيعيانم، سيراب و سيراب شده، با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سپيد بر حوض [کوثر]، وارد خواهيم شد. دشمنان ما نيز تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لب و تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کام و با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سياه، بر حوض [کوثر]، وارد خواهند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث را با کوتاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به جاى حديثى بلند بر گير. تو همراه کسى هستى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، همان است که به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. اينک،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برادر هَمْدانى! رهايم کن» و سپس داخل قصر شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يتبع-المحبة-من-المعايب-و-المكاره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۳: ما يَتبَعُ المَحَبَّةَ مِنَ المَعايِبِ وَ المَكارِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیامدهای ناخوشایند دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;934&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: حُبُّكَ لِلشَّيءِ يُعمي وَ يُصِمُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۰ ح۵۸۱۴، المجازات النبويّة: ص۱۷۵ ح۱۳۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۶۵ ح۲؛ سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۴ ح۵۱۳۰ عن أبي الدرداء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;934&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عشق تو به يک چيز، [تو را] کور و کَر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;935&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَينُ المُحِبِّ عَمِيَّةٌ عَن مَعايِبِ المَحبوبِ، وَ أُذُنُهُ صَمّاءُ عَن قُبحِ مَساويهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۵۶ ح۶۳۱۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۴۰ ح۵۸۰۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;935&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ديدۀ عاشق، از ديدن عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معشوق، کور است و گوش او، از شنيدن زشتىِ معايبش، کَر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;936&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: الحُبُّ داعِي المَكارِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة: ص۲۹۹ ح۳۵، نزهة الناظر: ص۲۰۶ ح۴۴۸، أعلام الدين: ص۳۰۸، بحار الأنوار: ج۷۸&lt;br /&gt;<br /> ص ۳۵۵ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;936&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: عشق، مايۀ گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;937&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قالَ السَّجّانُ لِيوسُفَ عليه السلام: إِنّي لَأُحِبُّكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَقالَ يوسُف عليه السلام: ما أصابَني بَلاءٌ إلّا مِنَ الحُبِّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! إن کانَت خالَتي أَحَبَّتني فَسَرَّقَتني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التسريق: النسبة إلى السرقة (القاموس المحيط: ج۳ ص۲۴۴ «سرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إن کانَ أبي أَحَبَّني فَحَسَدوني إخوَتي، وَ إن کانَتِ امرَأَةُ العَزيزِ أَحَبَّتني فَحَبَسَتني!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۳۵۴ عن العبّاس بن هلال، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۳۴۲ ح۲۰۹۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۲۴۷ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;937&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: زندانبان به يوسف علیه السلام گفت: من تو را دوست دارم. يوسف علیه السلام پاسخ داد: «هر بلايى که به من رسيده، از دوستى است. خاله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مرا دوست داشت و از این رو، به من، نسبت دزدی داد. پدرم مرا دوست داشت و در نتيجه، برادرانم به من حسادت کردند. زنِ عزيز [مصر]، مرا دوست داشت. پس به زندانم افکند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;938&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري - في قِصَّةِ يوسُفَ عليه السلام و ذِكرِ رُؤيَا الفَتَيانِ -: لَمّا رَأَى الفَتَيانِ يوسُفَ عليه السلام قالا: وَ اللهِ يا فَتیٰ، لَقَد أحبَبناكَ حينَ رَأَيناكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُما: أنشُدُكُمَا اللهَ أَن لا تُحِبّاني، فَوَ اللهِ ما أَحَبَّني أحَدٌ قَطُّ إلّا دَخَلَ عَلَيَّ مِن حُبِّهِ بَلاءٌ؛ لَقَد أَحَبَّتني عَمَّتي فَدَخَلَ عَلَيَّ مِن حُبِّها بَلاءٌ، ثُمَّ لَقَد أَحَبَّني أبي فَدَخَلَ عَلَيَّ بِحُبِّهِ بَلاءٌ، ثُمَّ لَقَد أَحَبَّتني زَوجَةُ صاحِبي هٰذا فَدَخَلَ عَلَيَّ بِحُبِّها إيّايَ بَلاءٌ، فَلا تُحِبّاني بارَكَ اللهُ فيكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج۷ الجزء ۱۲ ص۲۱۴؛ مجمع البیان: ج۵ ص۳۵۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;938&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى - در داستان يوسف علیه السلام و بیان خواب آن دو جوان زندانى -: چون آن دو جوان، يوسف را ديدند، گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جوان! به خدا سوگند، از وقتى تو را ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، دوستدارت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف به آن دو گفت: «شما را به خدا سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که مرا دوست نداشته باشيد. به خدا سوگند، هر که مرا دوست داشت، بر اثر دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بلايى به سرم آمد. عمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مرا دوست داشت. به سبب دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بلايى به سرم آمد. سپس پدرم مرا دوست داشت که به سبب دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بلايى به سرم آمد. آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه زن اربابم مرا دوست داشت که به سبب اين دوست داشتنش، بلايى به سرم آمد. پس خداوند به شما برکت دهد! مرا دوست نداشته باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-العشق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّامِن: العِشقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عشق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العشق-المذموم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱: العِشقُ المَذمومُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عشق نکوهیده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ عَسَیٰ أَن تُحِبُّوا شَيْـٔاً وَ هُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَ ٱللهُ يَعْلَمُ وَ أَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بسا چيزى را دوست داريد و آن براى شما بد است، و خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;939&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الهِجرانُ عُقوبَةُ العِشقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۴؛ بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۱ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;939&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هجران، کيفر عشق است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;940&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن المفضّل بن عمر: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ الصّادِقَ عليه السلام عَنِ العِشقِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قُلوبٌ خَلَت مِن ذِكرِ اللهِ، فَأَذاقَهَا اللهُ حُبَّ غَيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۱۴۰ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۷۶۵ ح۱۰۲۹، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۱۵۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;940&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از مفضّل بن عمر -: از ابو عبد اللّٰه جعفر بن محمّد صادق علیه السلام در بارۀ عشق پرسيدم. فرمود: «دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى هستند که از ياد خدا تهى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و خداوند هم محبّت غير خود را به آنها چشانيده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;941&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ صَبابَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّبابَة: الشّوق، و قیل: رقَّة الهَویٰ. صَبِبتُ إلیه صَبابَةً، فأنا صَبٌّ؛ أي عاشق مشتاق (اُنظر: لسان العرب: ج۱&lt;br /&gt;<br /> ص ۵۱۸ «صبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غُرِسَت مِن لَحظَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَحَظَهُ یَلحَظُهُ لَحظاً: أي نظر بمُؤخّر عَینَیه. و قیل: اللَّحظَة: النظرة من جانب الأُذُن (اُنظر: تاج العروس: ج۱۰&lt;br /&gt;<br /> ص ۴۸۹ «لحظ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۶۷ ح۵۳۱۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;941&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اى بسا [نهال] عشقى که از نيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاهى کاشته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;942&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: العِشقُ مَرَضٌ لَيسَ فيهِ أجرٌ وَ لا عِوَضٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۲۶۰ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;942&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: عشق، بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که نه پاداشى دارد و نه عوضى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;943&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: العِشقُ جَهدٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهد: المَشَقّة. و قیل: المبالغة و الغایة (النهایة: ج۱ ص۳۲۰ «جهد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عارِضٌ، صادَفَ قَلباً فارِغاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۲ ح۸۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;943&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: عشق، آفت و رنجى است که به دل فارغ [از انديشه و کار]، اصابت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند [و کارگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خصائص-العاشق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲: خَصائِصُ العاشِقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عاشق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَـرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ * فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَ أَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً وَ آتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ سِكِّينًا وَ قَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَاشَ لِلّٰهِ مَا هَذَا بَشَرًا إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۳۰ ـ ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(زنانى در شهر گفتند: «زن عزيز، از غلام خود، کام خواسته و [آن غلام،] در قلبش نفوذ کرده است. ما او را در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى آشکارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيم». * پس چون مکرشان را شنيد، به سراغشان فرستاد و محفلى برايشان ترتيب داد و به هر يک، کاردى داد و [به يوسف] گفت: «بر آنان در آى». پس چون او را ديدند، بزرگش شمردند و دست خويش را بريدند و گفتند: «خدا منزّه است! اين بشر نيست. اين، جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگوار نيست»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;944&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام - في قَولِهِ: (قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا) -: قَد حَجَبَها حُبُّهُ عَنِ النّاسِ فَلا تَعقِلُ غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۳۵۷ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۲۵۳ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;944&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - در بارۀ آیۀ ([آن غلام،] او را شیفتۀ خود کرده)-: عشق يوسف، آن زن را از مردم، در حجاب و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر کرد، چندان که جز به او (یوسف) نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندیشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;945&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَستَشيروا أهلَ العِشقِ؛ فَلَيسَ لَهُم رَأيٌ، وَ إِنَّ قُلوبَهُم مُحتَرِقَةٌ، وَ فِكَرَهُم مُتَواصِلَةٌ، وَ عُقولَهُم سالِبَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۳۸ ح۷۳۸۹ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;945&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از عشق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگان، مشورت نخواهيد که آنان، رأيى ندارند و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان سوزان و فکرشان جاى ديگر و خردهايشان از آنان، گرفته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;946&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن عَشِقَ شَيئاً أعشیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَشیٰ: العَمیٰ. و أعشاه: أعماه (اُنظر: تاج العروس: ج۱۹ ص۶۷۶ «عشو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَصَرَهُ، وَ أمرَضَ قَلبَهُ، فَهُوَ يَنظُرُ بِعَينٍ غَيرِ صَحيحَةٍ، وَ يَسمَعُ بِاُذُنٍ غَيرِ سَميعَةٍ، قَد خَرَقَتِ الشَّهَواتُ عَقلَهُ، وَ أماتَتِ الدُّنيا قَلبَهُ، وَ وَلِهَت عَلَيها نَفسُهُ، فَهُوَ عَبدٌ لَها وَ لِمَن في يَدَيهِ شَيءٌ مِنها، حَيثُما زالَت زالَ إلَيها، وَ حَيثُما أقبَلَت أقبَلَ عَلَيها، لا يَنزَجِرُ مِنَ اللهِ بِزاجِرٍ، وَ لا يَتَّعِظُ مِنهُ بِواعِظٍ، وَ هُوَ يَرَى المَأخوذينَ عَلَى الغِرَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِرَّة: الغفلة (النهایة: ج۳ ص۳۵۵ «غرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;946&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که عاشق چيزى شود، [آن چيز،] ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سو (نابينا) و دلش را بيمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. در نتيجه، او با چشمى نادرست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و با گوشى ناشنوا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود. شهوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [پردۀ] خِردش را دريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دنيا، دلش را ميرانده و جانش شيفتۀ آن شده است. پس او بندۀ دنيا و بندۀ کسى است که از آن، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد و [دنيا] به هر جا رفت، او نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و به هر سو روى آورد، او نيز روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. در پىِ هيچ يک از فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بازدارندۀ خدا باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد و از هيچ پند دهنده از جانب او پند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، حال آن که خود، کسانى را که مرگ، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر، گرفتارشان ساخته است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;947&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: ثَلاثَةُ أشياءَ لا دَوامَ لَها: المالُ في يَدِ المُبَذِّرِ، وَ سَحابَةُ الصَّيفِ، و غَضَبُ العاشِقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۰۱ ح۴۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;947&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ایشان -: سه چيز را پايدارى نیست: مال در دستِ ريخت و پاش کننده، پارۀ ابرِ تابستانى، و خشمِ عاشق.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العاشق-العفيف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۳: العاشِقُ العَفيفُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عاشق پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;948&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن عَشِقَ وَ كَتَمَ وَ عَفَّ ثُمَّ ماتَ، ماتَ شَهيداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۶ ص۵۱ الرقم ۳۰۷۵ و ج۵ ص۱۵۶ الرقم ۲۵۹۷ كلاهما عن ابن عبّاس، البداية و النهاية: ج۱۱ ص۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;948&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که عاشق شود [ولى عشق خود را] بپوشانَد و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنى ورزد و با اين حال بميرد، شهيد مُرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;949&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن عَشِقَ وَ كَتَمَ وَ عَفَّ وَ صَبَرَ، غَفَرَ اللهُ لَهُ وَ أدخَلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۵ ص۲۶۲ الرقم۲۷۵۰ عن ابن عبّاس، تاریخ الإسلام للذهبي: ج۲۲ ص۲۶۵، سیر أعلام النبلاء: ج۱۱ ص۴۱۹ الرقم۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;949&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که عاشق شود [ولى عشق خود را] بپوشانَد و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنى ورزد و شکيبايى کند، خداوند، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;950&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس عن ابن عبّاس عن رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: خِيارُ اُمَّتِيَ الَّذينَ يَعِفّونَ إِذا آتاهُمُ اللّٰهُ عزّ وجلّ مِنَ البَلاءِ شَيئاً. (قالوا: وَ أَيُّ البَلاءِ؟ قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین القوسین لا یوجد في الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من كنز العمّال: ج۳ ص۳۷۳ ح۷۰۰۱ نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِشق.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۱۷۴ ح۲۸۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;950&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا فرمود: «بهترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امّت من، کسانى هستند که چون خداوند به چيزى از بلا دچارشان کند، پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنى ورزند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: کدام بلا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عشق».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;951&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: العِشقُ مِن غَيرِ ريبَةٍ كَفّارَةٌ لِلذُّنوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۳ ص۹۴ ح۴۲۶۶ عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;951&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عشقِ پاک، کفّارۀ گناهان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العشق-الممدوح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۴: العِشقُ المَمدوحُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عشق ستوده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;952&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِذا کانَ الغالِبُ عَلیٰ عَبدِيَ الاِشتِغالَ بي، جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري، فَإِذا جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ، فَإِذا عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ رَفَعتُ الحِجابَ في ما بَيني وَ بَينَهُ، وَ صِرتُ مَعالِمَ بَينَ عَينَيهِ، لا يَسهو إِذا سَهَا النّاسُ، اُولٰئِكَ كَلامُهُم كَلامُ الأَنبِياءِ، أُولٰئِكَ الأَبطالُ حَقّاً، أُولٰئِكَ الَّذينَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً وَ عَذاباً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ ذٰلِكَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۶ ص۱۶۵ الرقم۳۶۴ عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;952&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «هر گاه غالب حالات بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام پرداختن به من باشد، خوشى و لذّت او را در ياد کردنش از من قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، و هر گاه خوشى و ذلّتش را در يادم قرار دهم، او عاشق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من، عاشق او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، و هر گاه او عاشق من شود و من عاشق او شوم، پردۀ ميان خودم و او را کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى فراچشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، به طورى که هر گاه مردم دچار غفلت [و فراموشی] شوند، او دچار غفلت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [و همواره به یاد من است]. اين گونه بندگان، سخنشان، سخن پيامبران است. اينان، پهلوانان حقيقى اند. اينان، کسانى هستند که هر گاه بخواهم زمينيان را کيفر و عذاب کنم، به يادشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و کيفر و عذاب را از مردمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;953&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أفضَلُ النّاسِ مَن عَشِقَ العِبادَةَ، فَعانَقَها وَ أَحَبَّها بِقَلبِهِ وَ باشَرَها بِجَسَدِهِ وَ تَفَرَّغَ لَها، فَهُوَ لا يُبالي عَلیٰ ما أصبَحَ مِنَ الدُّنيا؛ عَلیٰ عُسرٍ أم عَلیٰ يُسرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۳ ح۳ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۲۰۳ ح۵۴۱ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، الجعفريّات: ص۲۳۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵۳ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;953&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: برترينِ مردم، کسى است که عاشق عبادت شود، و ملازم آن گردد، و با جانش دوستش داشته باشد، و با بدنش انجامش دهد، و خود را براى [انجام دادن] آن، فارغ سازد. چنين کسى، در رخدادهاى دنيا با کی ندارد که با سختى يا آسانى، روزگار بگذارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;954&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: خَرَجَ عَلِيٌّ عليه السلام يَسيرُ بِالنّاسِ، حَتّىٰ إِذا كانَ مِن كَربَلاءَ عَلىٰ ميلَينِ أَو ميلٍ تَقَدَّمَ بَينَ أَيديهِم حَتَّى طافَ بِمَكانٍ يُقالُ لَهُ: المقذفان، فَقالَ: قُتِلَ فيها مِئَتا نَبِيٍّ وَ مِئَتا سِبطٍ كُلُّهُم شُهَداءُ، مُناخُ رِكابٍ، وَ مَصارِعُ [عُشّاق]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین القوسین لا یوجد في الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُهَداءَ، لَا يَسبِقُهُم مَن كانَ قَبلَهُم، وَ لا يَلحَقُهُم مَن بَعدَهُم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۱۸۳ ح۱۶، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۷۲ ح۱۳۸، كامل الزيارات: ص۴۵۳ ح۶۸۶ كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۴۱ ص۲۹۵ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;954&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: على علیه السلام همراه مردم از شهر خارج شد، تا این که به يک ميلى يا دو ميلى کربلا رسيد. آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه از آنان جلو افتاد، تا آن که جايى را که «مقذفان» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، دور زد و فرمود: «در اين جا، دويست پيامبر و دويست سِبط (پيامبرزاده) کشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان شهيدند و اين جا، محلّ فرو نشستن شتران و قتلگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [عاشقان و] شهیدانی است که نه پيش از آنان، کسى بر آنان پيشى گرفته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و نه پس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آنان،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرتبت آنان خواهد رسيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المحبة-في-غير-الإنسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۵: المَحَبَّةُ في غَيرِ الإِنسانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عشق در موجودات دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;955&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: خَرَجتُ مَعَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ خَيبَرَ أخدُمُهُ، فَلَمّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله راجِعاً وَ بَدا لَهُ اُحُدٌ قالَ: هٰذا جَبَلٌ يُحِبُّنا وَ نُحِبُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۳ ص۱۰۵۸ ح۲۷۳۲؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۷۷ ح۲۱۹ و فيه «اُحُدٌ جَبَلٌ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحِبُّنا و نُحِبُّه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;955&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از اَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَس بن مالک -: همراه پيامبرخدا صلی اللّه علیه وآله به خيبر رفتم تا خدمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کنم. در راه بازگشت [به مدينه]، هنگامى که چشم پيامبر خدا به کوه اُحُد افتاد، فرمود: «اين، کوهى است که ما را دوست دارد و ما نيز آن را دوست داريم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;956&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَنِ اتَّخَذَ في بَيتِهِ طَيراً فَليَتَّخِذ وَرَشاناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَرَشان: طائرٌ شبه الحمامة، و جمعه وِرشان. و هو ساقُ حُرٍّ (لسان العرب: ج۶ ص۳۷۲ «ورش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ أكثَرُ شَيئاً لِذِكرِ اللهِ عزّ وجلّ وَ أكثَرُ تَسبيحاً، وَ هُوَ طَيرٌ يُحِبُّنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۵۰ ح۱ عن أبي بكر الحضرمي، بحار الأنوار: ج۶۵ ص۲۱ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;956&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس خواست در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نگه دارد، کبوتر سفيد نگهدارى کند؛ زيرا اين پرنده، بيش از هر پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ذکر خدا و تسبيح او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که ما اهل بيت را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AD_%D8%AC_%D8%AC_/_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D9%91&diff=373 2025-12-21T10:53:59Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ح &lt;span id=&quot;الحج-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجُّ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;واژهشناسی-حج&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌شناسی «حج»&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «حج» به معنای یک عمل عبادی، برگرفته از مادّۀ مضاعف «ح ج ج» ا...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ح]]<br /> &lt;span id=&quot;الحج-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجُّ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-حج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌شناسی «حج»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «حج» به معنای یک عمل عبادی، برگرفته از مادّۀ مضاعف «ح ج ج» است. ابن فارس، چهار معنای لغوی برای این مادّه آورده که یکی از آنها «قصد» و مرتبط با روایات این باب است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحاء و الجیم اُصولٌ أربعة، فالأوّل القصد، و کلّ قَصدٍ حجٌّ» (معجم مقاییس اللغة: ج۲ ص۲۹ مادّۀ «حجّ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلیل فراهیدی نیز کاربردهای متنوّعی را برای این مادّه گزارش کرده و یکی از معانی آن را «کثرة القَصد إلىٰ من یُعَظَّم (فراوانی قصد سفر کردن به سوی کسی که بزرگ داشته می‌شود)» دانسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوهری نیز پس از ذکر کاربردهای متعدّد چنین گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجُّ: القصد، و رجل مَحجوجٌ أی مقصود، و قد حَجَّ بنو فُلانٍ فلاناً، إذا أطالوا الاختلاف إليه... هذا الأصلُ، ثمّ تُعورِفَ استعمالُه فی القصد إلىٰ مكّة للنُّسُک.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحاح: ج۱ ص۳۰۳ مادّۀ «حجّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجّ، یعنی قصد کردن، و مرد محجوج یعنی مرد قصد شده، و «فلان خاندان، فلانی را حج کردند»، یعنی: رفت و آمد نزد او را طول دادند. این، معنای اصلی است؛ ولی اکنون در قصد مکّه و انجام مناسک عبادی به کار می‌رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن ازهری به نقل از لیث - که یک معنای حج را «القصد و السیر إلی البیت (قصد و حرکت به سوی خانۀ کعبه)» دانسته -&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب اللغة: ج۳ ص۲۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤیّد بخش پایانی&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتۀ جوهری است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ معنای اصطلاحی «حج» نیز باید گفت حج در شریعت اسلام، به مجموعۀ مناسک و اعمال متعدّدی گفته می‌شود که بر پایۀ آیات شریف قرآن و گفتار و رفتار معصومان علیهم‌السلام شکل گرفته است. حج با لبّیک گفتن و احرام بستن آغاز می‌شود و با وقوف در عرفات و مشعر و بیتوته در مِنا و نیز طواف کعبه و سعی میان صفا و مَروه ادامه می‌یابد. حج همچنین در بر دارندۀ رَمی جمار و قربانی کردن است که تفصیل آنها در دانش فقه آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر این پایه راغب اصفهانی، معنای اصلی حج را «القصد للزیارة» دانسته و با نگاه به کاربرد آن در برخی آیات قرآن، کاربرد اصطلاحی آن را «قصد خانۀ خدا برای اقامۀ مناسک» دانسته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خصّ في تعارف الشرع بقصد بیت اللّه تعالى إقامة للنسك» (مفردات ألفاظ القرآن: ص۲۱۸ مادّۀ «حجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این معنا با معنای لغوی و بویژه با سخن جوهری، هماهنگ است. در غریب الحدیث نیز ابن اثیر، گفتۀ جوهری را پذیرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحَجُّ في اللغة: القصد، فخصّه الشرع بقصد معیّن ذي شروط معلومة... تقول: حَجَجتُ البَیتَ أحُجُّهُ حَجّاً» (النهایة: ج۱ ص۳۴۰ مادّۀ «حجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرچه کاربردهای مادّۀ «ح جج» در قرآن و حدیث نیز چندمعنایی بودن این مادّه را نشان می‌دهند، ولی بی هیچ مشکلی می‌توان با توجّه به سیاق، میان معنای عمل عبادی و معناهای دیگر مانند «محاجّه و احتجاج»، «حُجّت» و «حِجّ (سال)» را تمییز داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است که معادل مادّۀ «حجج» در دیگر زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سامی و نیز متون دینی پیش از اسلام، چندان دور از این معنا نیست. «حج» در عبری به معنای «برپایی جشن دینی»، در عربی شمالی و سریانی «گردهمایی برای جشن مذهبی» و در زبان آرامی «جشن گرفتن» است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;Gesenius, p. 260.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج در تورات به معنای «عید و جشن مذهبی» به صورت اسمی، ۶۲ بار و به صورت فعلی، شانزده بار آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;Theological Dictionary of Old Testament, v. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;4, p. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;205&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسی خطاب به فرعون گفت: «خداوند چنین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: قوم مرا رها کن تا برای من در صحرا عید نگاه دارند יחֹגּוּ /&lt;/span&gt; yeḥogu&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» (خروج ۵: ۱). در گفت و گویی دیگر، سخن موسی چنین است: «زیرا که ما را عیدی חַג /&lt;/span&gt; ḥag &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای خداوند است» (خروج ۱۰: ۹). «هر سال، هفت روز برای خداوند عید نگاه دارید חַגֹּתֶם חַג /&lt;/span&gt; ḥagotem ḥag &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لاویان ۲۳: ۴۱). در دو جا در ترکیب «روز عید»&lt;/span&gt; yom ḥag &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این کلمه به کار رفته است (هوشع ۹: ۵؛ مزامیر ۸۱: ۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-عمره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌شناسی «عمره»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادّۀ «ع م ر» و مشتقّات آن در زبان عربی، کاربردهای فراوان و متنوّعی دارند. خلیل، بسیاری از این کاربردها را گزارش کرده است. ابن فارس نیز همۀ آنها را به دو بُن معنایی «بقا و امتداد زمان» و «بلندی و علوّ چیزی، خواه صدا یا چیز دیگر» باز گردانده است. همو معنای دوم را رابط معنای لغوی با معنای اصطلاحی «عمره» در فقه دانسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «عمره» در اصطلاح شریعت، مجموعه اعمال عبادی پنجگانه (احرام، لبّیک گفتن، طواف کعبه، سعی میان صفا و مروه و تقصیر یعنی کوتاه نمودن مو یا ناخن) است که به دلیل بلند کردن صدا به تلبیه در آغاز این عمل، «عمره» نامیده شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«العین و المیم و الراء أصلان صحیحان، أحدهما یدلّ على بقاء و امتداد زمان، و الآخر على شيءٍ یعلو، من صوتٍ أو غیره» (معجم مقاییس اللغة: ج۴ ص۱۴۰ مادّۀ «عمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است که برخی واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهان و غریب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاران مانند: جوهری، راغب و ابن اثیر، معنای «زیارت» را جزو معانی یا کاربردهای این مادّه آورده و از این رو نیازی به تبیین ارتباط معنای اصطلاحی «عمره» با معنای لغوی آن نداشته‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«العُمرَةُ في الحجّ، و أصلها من الزیارة، و الجمع العُمَر» (الصحاح: ج۲ ص۷۵۷ مادّۀ «عمر»). «الاعتمار و العمرة: الزیارة التي فیها عمارة الودّ، و جعل في الشریعة للقصد المخصوص» (مفردات ألفاظ القرآن: ص۵۸۶ مادّۀ «عمر»). «العُمرة: الزیارةُ. یقال: اعْتَمر فهو مُعتَمِر: أي زارَ و قَصَدَ، و هو في الشرع: زیارةُ البَیت الحرام بِشُروط مخصوصة مذکورة في الفقه» (النهایة: ج۳ ص۲۹۷ مادّۀ «عمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنای-مکه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای مکّه&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکّه، اسم علم و نام یک شهر مشهور است. از این رو نیازی به پِیجویی معنای مادّۀ آن نیست. در عین حال، برخی واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان عرب، آن را با مادّۀ «م ک ک» مرتبط دانسته‌اند. این مادّه نزد لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان و غریب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاران به معنای مکیدن چیزی تا انتهای آن است، به گونه‌ای که چیزی باقی ننهد، خواه مکیدن مخ از درون استخوان باشد یا مکیدن شیر از پستان.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: کتاب العین، معجم مقاییس اللغة، الصحاح، المحیط في اللغة، مفردات ألفاظ القرآن، النهایة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در وجه ارتباط این مادّه با نام شهر مکّه، برخی واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان، ویژگی کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبی شهر مکّه را مطرح کرده‌اند، گویی که آب آن تا انتها مکیده شده و از میان رفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«یقال: سمِّیت&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکّة لقلّة الماء بها، کأنّ ماءها قد امتُكّ» (معجم مقاییس اللغة: ج۵ ص۲۷۵ مادّۀ «مکک»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخی دیگر، از میان رفتن ستمکاران و ملحدان در آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قیل: سمِّیت لأنّها&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمُكُّ مَن ظَلَمَ فیها، أي تُهلِکه و تَقصِمُه کما یمكُّ العظم» (همان). «تسمیتها بذلك لأنّها کانت&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمكّ من ظلم بها، أي: تدقّه و تهلکه» (مفردات ألفاظ القرآن: ص۷۷۲ مادّۀ «مکک»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا بیرون کشیدن باد نخوت و غرور از جبّاران و متکبّران،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سُمّیت مکّة لأنّها تمُكّ الجَبّارین أي تُخرج نَخوتهم، و قیل: لأنّها کانت تَمُكّ مَن ظلم و الحَدّ فیها، أي تَنقُصُه و تُهلِکُه» (المحیط فی اللغة: ج۶ ص۱۵۳ مادّۀ «مکک»). نیز، ر. ک: لسان العرب: ج۱۰ ص۴۹۱ مادّۀ «مکک».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا قرار گرفتن آن در میانۀ زمین&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قال الخلیل: سمّیت بذلك لأنّها وسط الأرض، کالمخّ الذي هو أصل ما في العظم» (مفردات ألفاظ القرآن: ص۷۷۲ مادّۀ «مکک»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را وجه اشتقاق دانسته‌اند. گفتنی است این مادّه در زبان‌های هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خانوادۀ عربی مانند عبری، به معنای نابود یا خوار کردن به کار می‌رود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;Gesenius, p.471 BDB, p.568 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشکور، فرهنگ تطبیقی عربی با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سامی و ایرانی: ج۲ ص۵۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که می‌تواند تأیید کنندۀ ارتباط معنایی نام شهر مکّه با مادّۀ آن باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنای-بکه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای بَکّه&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن کریم و برخی احادیث، واژۀ «بکّه» نیز به عنوان نامی دیگر برای شهر مکّه به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار رفته است. مادّۀ «ب ک ک» به معنای «دقّ (کوبیدن و خرد کردن و ساییدن)» و نیز «تزاحم (فشردن یکدیگر)» است. در این صورت، وجه نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری و ارتباط معنایی شهر مکّه با این مادّه را می‌توان همان نابودی کژروان در بکّه یا فشرده شدن حاجیان در گرداگرد کعبه دانست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«البَكّ: دقّ العنق. و سُمّیت مکّة بَکَّةً؛ لأنّ الناسَ یَبُكّ بعضهم بعضاً في الطواف، [أي] یدفع بعضهم بعضاً بالازدحام. و یقال: بل سمّیت؛ لأنّها کانت تَبُكُّ أعناق الجبابرة إذا ألحدوا فیها بظلم» (العین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۲۸۵ مادّۀ «بکک»)، «بَكَّ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلان یَبُكُّ بَکَّةً، أي زَحَمَ، و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَباكَّ القومُ أي ازدحموا، و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَكَّ عنقه، أي دَقَّها. و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَکَّة: اسم بطن مکّة، سمِّیت بذلك لازدحام الناس. و یقال: سمِّیت لأنّها کانت تَبُكُّ أعناقَ الجبابرة» (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص۱۵۷۵ مادّۀ «بکک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;») و «بكّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الباء و الکاف في المضاعف أصلٌ یجمع التّزاحم و المغالبة. قال الخلیل:... و قال الحسن: أي یتباکّون فیها من کُلِّ وجهٍ» (معجم مقاییس اللغة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۱۸۶ «بکک»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است برخی این واژه را همان مکّه می‌دانند که بر پایۀ قاعدۀ ابدال، حرف «م» به «باء» تبدیل شده است. برخی نیز بکّه را نام بطن مکّه دانسته‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بکّة: هي مکّة عن مجاهد&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و جعله نحو: سَبَدَ رأسه و سَمَدَه، و ضربة لازب و لازم في کون الباء&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدلاً من المیم... و قیل: بطن مکّة، و قیل: هي اسم المسجد، و قیل: هي البیت، و قیل: هي حیث الطواف، و سمّیِ بذلك من التباكّ، أي الازدحام؛ لأنّ الناس یزدحمون فیه للطواف، و&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قیل: سمّیت مکّة بَکَّة لأنّها تبكُّ أعناقَ الجبابرة إذا ألحدوا فیها بظلم» (مفردات ألفاظ القرآن: ص۱۳۹ مادّۀ «بکک») و «فَتَباكَّ الناس علیه، أي ازدحموا، و في حدیث مجاهد: من أسماء مكّة بَكّة، و قیل: بَكّة موضع البیت، و مكّة سائر البلد. و قیل: هما اسم البلدة، و الباء و المیم یتعاقبان. و سُمّیت بَكَّة؛ لأنّها تَبُكُّ أعناق الجبابرة، أي تدقّها. و قیل: لأنّ الناس یَبُكُّ بعضهم بعضاً في الطواف، أي یزحم و یدفع» (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۱۵۰ مادّۀ «بکک»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنای-کعبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای کعبه&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادّۀ «ک ع ب» بر بلندی و ارتفاع چیزی دلالت دارد. از این رو به استخوان برآمدۀ پا، «کعب» و به خانۀ برآمده در دل مسجد الحرام «کعبه» می‌گویند، هر چند به گفتۀ خلیل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الکَعبُ: العُظَیم لکلّ ذي أربع، و کَعبُ الإنسان: ما أشرف فوق رُسغه عند قدمه، و کعب الفرس: عظم الوظیف، و عظم ناتئ من الساق من خلف. و الکعبة: البیت الحرام، و کَعبَتُهُ تربیع أعلاه. و أهل العراق یسمّون البیت المربَّع: کَعبة. و إنّما قیل: کعبةُ البیت فاُضیف إلیه؛ لأنّ کعبته تربّع أعلاه» (کتاب العین: ج۱&lt;br /&gt;<br /> ص ۲۰۷ مادّۀ «کعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جوهری&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الکعبة: البیت الحرام، یقال: سُمِّي بذلك لِتَرَبُّعه» (الصحاح: ج۱ ص۲۱۳ مادّۀ «کعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ابن فارس،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الکاف و العین و الباء أصل صحیح یَدلّ على نتوٍّ و ارتفاعٍ في الشيء. من ذلك الکَعب: کعب الرّجل، و هو عَظم طرَفَي السّاق عند ملتقَى القدمِ و السّاق. و الکعبة: بیتُ اللّه تعالى، یقال: سُمِّي لنتوِّه و تربیعه» (معجم مقاییس اللغة: ج۵ ص۱۸۶ مادّۀ «کعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوش بودن آن، در این نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری مؤثّر بوده است. به گفتۀ خلیل، کعب به معنای تربیع (چهارگوش کردن) به کار رفته و عراقیان خانۀ چهارگوش را کعبه می‌نامیده‌اند. گفتنی است که سخن غریب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاران قرآنی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الکعبة: کلّ بیت على هیئته في التربیع، و بها سُمّیت الکعبة» (مفردات ألفاظ القرآن: ص۷۱۲ مادّۀ «کعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حدیثی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«کلُّ شيء علا و ارتَفَع فهو کَعب. و منه سُمّیَت الکَعبة للبیت الحرام، و قیل: سُمِّیت به لتَکعیبها، أي تَربیعها» (النهایة: ج۴ ص۱۷۹مادّۀ «کعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز تفاوت چندانی با سخن لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج و عمره، دو عمل عبادی مهم در شریعت اسلامی اند و محلّ برگزاری‌شان، مسیر مکّه، درون مکّه (مسجد الحرام و پیرامونش) و نیز اطراف مکّه (عرفات و مشعر و مِنا) است. از این رو ابتدا در مبحث اوّل، به مکّه و سپس در مبحث دوم، به حج و عمره پرداخته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث اوّل با عنوان «مکّۀ مکرّمه» در چهار فصل به ویژگی‌های شهر مکّه و حرم آن، مسجد الحرام، کعبه، و نشانه‌های درون مسجد پرداخته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل اوّل با عنوان «شهر مکّه»، از نام‌های مکّه، فضیلت و ویژگی‌های آن، کارهای حرام در حرم مکّی (مانند: ورود غیر مسلمان به آن، صید حیوانات، قطع درخت، تملّک اموال یافت شده) و کارهای ناشایست در آن (مانند: اقامت بیش از یک سال، بر افراشتن بنا و مطالبه از بدهکار) سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. همچنین به کارهای سفارش شده در مکّه (مانند: نماز، روزه، ختم قرائت قرآن و انفاق) و برخی وظایف مکّیان در موسم حج (مانند: تخلیۀ گرداگرد کعبه به منظور تسهیل طواف حج و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران و تشبّه به مُحرمان در لباس و پوشش) اشاره کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. نیز پیشینۀ تاریخی و تشریعی حرم مکّی و در پایان، آداب واجب و مستحبّی ورود به آن و خروج از آن (مانند: غسل کردن، مُحرم شدن، تواضع و خشوع داشتن، ورود از بالای مکّه، و خروج از پایین آن و صدقه دادن به هنگام ترک مکّه) آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل دوم با عنوان «مسجد الحرام» به فضیلت این مسجد و نماز در آن، حدود آن، و آداب دخول به آن و خروج از آن بویژه دعاها و ذکرهای ویژۀ ورود به آن پرداخته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم با عنوان «خانۀ خدا (بیت اللّٰه الحرام)»، نام‌های خانۀ خدا (مانند: کعبه، بیت عتیق و بیت حرام) و نیز فضیلت‌های آن (مانند: نخستین خانۀ بنا شده برای مردم، پاداش و آداب ورود به آن و آداب خروج از آن) آمده است. همچنین پیشینۀ ساخت کعبه در جاهلیّت و پیش از آن و مرمّت و تجدید بنای آن و نیز برخی ماجراهای مرتبط با کعبه (مانند: هجوم پیل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سواران ابرهه به مکّه و وقایع پس از آن) در تاریخ اسلام، بیان شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم با عنوان «نشانه‌های خدا در خانه‌اش» ـ که نامش از آیۀ قرآن بر گرفته شده ـ ، به نشانه‌های ماندگار گرداگرد کعبه و دیگر مکان‌های پیرامون آن مانند: جای پای ابراهیم علیه‌السلام بر سنگ زیر پایش در تجدید بنای کعبه (مقام ابراهیم)، سنگ سیاه مستقر در گوشۀ کعبه (الحجر الأسود)، خانه و مدفن اسماعیل علیه‌السلام و مادرش و برخی دیگر از پیامبران (حِجر اسماعیل)، محلّ محصور میان درِ کعبه و حجر الأسود و مقام ابراهیم - که به دلیل ازدحام جمعیت و له شدن طواف کنندگان «حطیم» نامیده شده است و همچنین جایی در پشت کعبه - که برای چسبیدن به کعبه و پناه بردن به خدای مهربان قرار داده شده و به اعتبار نخست، «ملتزم» و به اعتبار دوم، «مستجار» نامیده شده - و نیز برخی از ارکان کعبه (مانند رکن یمانی) و دعاها و آداب ویژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان پرداخته است. در ادامه، از چاه زمزم و نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تاریخچه و فضیلت نوشیدن از آب آن سخن گفته شده و نیز در بارۀ دفن پیامبران به گرد کعبه و پوشش و زیور کعبه و تبرّک جستن به پردۀ آن سخن گفته شده است. در پایان فصل نیز پاداش نگریستن به کعبه بیان گردیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث دوم با عنوان «حج و عمره» در بر دارندۀ اجزای این دو عمل عبادی و آداب و آثار آنها در شش فصل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل اوّل با عنوان «حج» در بارۀ وجوب و شروط حج و حکمت تشریع آن، فضیلت انجام حج (مانند: برتری بر نماز و روزه و انفاق مستحب و جای‌گزین جهاد شدن برای افراد کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان) و نیز حضور هر سالۀ امام زمان علیه‌السلام در موسم آن، و تکرار و نیز پاداش آن، سخن گفته است. همچنین به صورت جداگانه از فضیلت حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و کسی که پا در راه آن نهاده، و این که حج‌گزار، مهمان خدا و در ضمانت اوست و دعایش مستجاب است، سخن به میان آمده است. افزون بر این، به گونۀ جداگانه به آثار و برکات حج (مانند: حصول طهارت معنوی و نور باطن و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز شدن، و خیر دنیا و آخرت یافتن) پرداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم با عنوان «ترک و به تأخیر افکندن حج» در بر دارندۀ احادیثی است که در بارۀ ترک حج هشدار داده و ترک کنندۀ حج را «کافر» و «تارک شریعت» خوانده و او را در لحظۀ مرگ، پشیمان و خواهان بازگشت به دنیا و نابینای محشر دانسته و بر جلوگیری از تعطیلی حج پای فشرده‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل سوم با عنوان «اعمال واجب حج» روایات ناظر به اعمال حج – یعنی پنج عمل عمره و سپس مناسک حج - آمده که بیشتر به حکمت، آداب انجام و نیز آثار و برکات و پاداش آنها ناظرند و چندان ناظر به مسائل فقهی نیستند. روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ترتیب زمانی مناسک حج مرتّب شده‌اند؛ یعنی ابتدا روایات ناظر به مواقیت پنجگانه (محل‌های تعیین شده برای احرام بستن) آمده‌اند و سپس چگونگی احرام، لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی، محرّمات احرام، طواف و اموری مانند استلام حجر و دعا کردن در میان آن، نماز طواف، سعی میان صفا و مروه و تقصیر (کوتاه کردن مو یا ناخن در انتهای عمره) و پس از آن، روایات مربوط به اعمال حج: احرام حج در مکّه، حرکت به سوی عرفات و ادب وقوف در آن و پاداش بی‌کرانش، وقوف در مشعر الحرام و حرکت از آن به سوی مِنا برای رَمی جمار (پرتاب سنگ به نماد شیطان) در سه روز پیاپی، قربانی کردن و بیتوته (شب ماندن) در آن، و سپس به اعمال مکّه یعنی طواف زیارت و نماز آن، سعی میان صفا و مروه و در پایان، عمل واجب طواف نساء.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل چهارم با عنوان «آداب حج» به آداب پیش از حج (از چگونه آماده شدن و شتافتن به سوی آن و یادگیری مسائل آن تا پاک کردن مال با پرداخت حقوق خدایی و انسانی متعلّق به آن، و توشه‌اندوزی برای پیمودن مسیر) و آداب برگزاری (مانند: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی و حسن معاشرت، یاری دادن به همراهان، حفاظت از ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشه و خرج راه خود، حضور در مکّه پیش از آغاز رسمی مراسم حج، سهیم کردن خویشان و نزدیکان در اعمال مستحبّی خود، طواف به نیابت از اهل بیت علیهم‌السلام و کوشش برای زیارت امام عصر علیه‌السلام، و دیگر چیزها مانند کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی جز در ذکر خدا، دوری از مجادله و ناسزاگویی و اجتناب از سوگند یاد کردن به نام مبارک خدا و تفاخر و دروغ و دیگر گناهان خُرد و کلان و تهی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودن دل از همۀ اشتغالات دنیایی) و آداب پس از حج (آداب وداع با خانۀ خدا و نیز توصیۀ اهل بیت علیهم‌السلام به زیارتشان در مدینه، صدقه دادن به منظور آمرزش گناهان احتمالی در موسم و حرم و خرید هدیه برای نزدیکان) و نیز سفارش‌هایی ناظر به پس از حج (دست کشیدن حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار از گناه تا در پرتو آن بتواند نور و طهارت معنوی حج را در روح خود نگاه دارد و شتافتن نزدیکان و دوستان حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار به دیدنش) بیان شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل پنجم با عنوان «پراکنده‌ها» احادیثی گرد آمده که در فصل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پیشین نمی‌گنجند؛ احادیثی در بارۀ: عمل سیاسی عبادی برائت از مشرکان در موسم حج، حجّ پیامبران و امامان، حجّ نیابی، حجّ کودکان، پاداش رسیدگی به خانوادۀ حج‌گزار و اندک بودن حج‌گزاران واقعی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم با عنوان «عمره، حجّ کوچک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر» به عمل عبادی بزرگ «عمره» پرداخته که هر چند از حج، ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و کوچک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است امّا جزء مهمّ آن به شمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. عمره را می‌توان به گونۀ مستقل و جدا از حج نیز در همۀ ایّام سال به جا آورد که در این فصل به فضیلت آن اشاره و به انجام فراوان آن بویژه در ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های رجب و رمضان توصیه شده است. در پایان نیز به عمره‌های مکرّر پیامبر صلی الله علیه و آله اشاره شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبحث-الأول-مكة-المكرمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَبحَثُ الأَوَّل: مَكَّةُ المُكَرَّمَةُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مكّۀ مكرّمه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-بلد-مكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: بَلَدُ مَكَّةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شهر مکّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أسماء-مكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: أسماءُ مَكَّةَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نام‌های مکّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَ هُدًى لِّلْعَـٰـلَمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم نهاده شد، همان است که در بکّه است که فرخنده و [مایۀ] هدایت، براى جهانیان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ هُوَ ٱلَّذِى كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُم بِبَطْنِ مَكَّةَ مِن بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَ كَانَ ٱللهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و این، کتابى است فرخنده که نازلش کردیم [و] تصدیق کنندۀ چیزى است که پیش روى آن است و تا [مردمِ] اُمّ القرىٰ را و کسانى را که اطراف آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بیم دهى، و کسانى که به آخرت ایمان دارند، به این [کتاب نیز] ایمان دارند و از نمازشان مراقبت می‌کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ هَـٰذَا كِتَـٰبٌ أَنزَلْنَـٰهُ مُبَارَكٌ مُّصَدِّقُ ٱلَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَ لِتُنذِرَ أُمَّ ٱلْقُرَیٰ وَ مَنْ حَوْلَهَا وَ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالاْخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ هُمْ عَلَیٰ صَلاَتِهِمْ يُحَافِظُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۹۲ و راجع الشورىٰ: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اوست آن که دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان (مشرکان) را از شما و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما را از آنان در وادى مکّه، پس از آن که بر آنان پیروزتان ساخت، باز داشت و خداوند به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، بیناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - في قَولِهِ تَعالیٰ -: (إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً) -: إنَّ الأَرضَ هُنا هِيَ مَكَّةُ؛ لِأَنَّ الأَرضَ دُحِيَت مِن تَحتِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الثعالبی: ج۱ ص۲۰۴ عن ابن سابط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (من در زمین، جانشینی خواهم گذاشت) -: زمین در این جا مکّه نام دارد؛ زیرا زمین از زیر آن گسترده شد.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - لَمّا سَأَلَهُ رَجُلٌ مِن أهلِ الشّامِ: لِمَ سُمِّيَت مَكَّةُ اُمَّ القُریٰ -: لِأَنَّ الأَرضَ دُحِيَت مِن تَحتِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۹۳ ح۴۴ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أحمد بن عامر الطائيّ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌السلام، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۲۴۱ ح۱ عن الإمام الرضا عن آبائه عنه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۷۶ ح۱؛ تفسیر القرطبي: ج۱۶ ص۶ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در پاسخ مردى از شامیان که پرسید: چرا مکّه را «اُمُّ القرىٰ» نامیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ -:زیرا زمین (خشکی) از زیر آن، گسترده شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ بَكَّةَ مَوضِعُ البَیتِ، و إنَّ مَكَّةَ الحَرَمُ، و ذٰلِكَ قَولُهُ تَعالیٰ: (ومَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِناً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۳۲۵ ح۷۳۳ عن جابر الجعفی، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۸ ح۱۰ و راجع تفسیر الطبري: ج۳ الجزء ۴ ص۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: بکّه، جایگاه خانۀ خداست و مکّه، حَرَم است و این، همان سخن خداوند متعال است که: (&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;هر کس وارد آن شود، ایمن است&lt;/span&gt;).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ: لِمَ سُمِّيَ النَّبِيُّ الاُمِّيَّ؟ -: لِأَنَّهُ نُسِبَ إلىٰ مَكَّةَ، و ذٰلِكَ قَولُ اللَّهِ عزّ وجلّ: (لِتُنذِرَ أُمَّ ٱلْقُرَیٰ وَ مَنْ حَوْلَهَا) فَأُمُّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَكَّةُ، فَقیلَ: «اُمِّيّ» لِذٰلِكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۱۲۵ ح۲، معاني الأخبار: ص۵۳ ح۶ عن الإمام الجواد عليه‌السلام، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۱۶۴ ح۱۶۲۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۱۳۳ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در پاسخ این پرسش که: چرا به پیامبر صلی الله علیه و آله «اُمّی» گفته شده است؟ -: چون او اهل مکّه است. خداوند عز و جل فرموده است: (تا [مردمِ] اُمّ القرىٰ را و كسانى را كه اطراف آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بيم دهى). مراد از «اُمّ القریٰ» مکّه است و به این سبب، به او اُمّی گفته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرآن لابن المُنذِر عن وَبَرَة: صَلَّیتُ إلىٰ جَنبِ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام بِمَكَّةَ، فَمَرَّتِ امرَأَةٌ فَرَدَدتُها، فَضَرَبَ بِيَدی، فَلَمّا صَلّىٰ، قالَ: أ تَدری لِمَ سُمِّيَت بَكَّةَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَنَّ النّاسَ تَبُكُّ فیها بَعضُهُم بَعضاً، و لَها سُنَّةٌ لَیسَت لِسائِرِ البُلدانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرآن لابن المنذر (دار المآثر): ج۱ ص۳۰۱ ح۷۲۶، تفسیر الفخر الرازي: ج۸ ص۱۶۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرآن، ابن مُنذِر - به نقل از وَبَره -: من در مکّه کنار ابو جعفر (امام باقر) علیه‌السلام نماز می‌خواندم که زنی [از پهلویم] رد شد و من او را کنار زدم. ابو جعفر به دستم زد و چون نمازش را تمام کرد، فرمود: «آیا می‌دانی چرا بکّه را بکّه گفته‌اند؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خیر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون مردم در آن [به هنگام طواف بر اثر ازدحام] به یکدیگر فشار می‌آورند. این مکان، آدابی دارد که سایر شهرها ندارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَوضِعُ البَیتِ بَكَّةُ، وَ القَريَةُ مَكَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۷ ح۳ عن سعید بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعرج، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۳ ح۲۱۱۹ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۸ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: محلّ خانۀ خدا «بکّه» است و آبادى، «مکّه» است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّما سُمِّيَت مَكَّةُ بَكَّةَ لِأَنَّ النّاسَ يَتَباكّون فیها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَباكّون فیها: أي یدفع بعضهم بعضاً في الطواف (اُنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۴۰۲ «بكك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۷ ح۱ عن العزرميّ، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۸ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مکّه را از این جهت، «بکّه» گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که مردم در آن [به هنگام طواف] به یکدیگر فشار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند [و یکدیگر را هُل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أسماءُ مَكَّةَ خَمسَةٌ: اُمُّ القُریٰ، و مَكَّةُ، و بَـكَّةُ، وَ البَسّاسَةُ؛ كانوا إذا ظَلَموا بِها بَسَّتهُم، أي أخرَجَتهُم و أَهلَكَتهُم، و اُمُّ رُحمٍ؛ كانوا إذا لَزِموها رُحِموا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۷۸ ح۲۲ عن معاویة بن عمّار، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۷ ح۵ و راجع الكافي: ج۴ ص۲۱۱ ح۱۸ و كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۷ ح۲۳۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مکّه، پنج تاست: اُمّ القرىٰ، مکّه، بَکّه، بَسّاسه (نابود کننده)؛ چون مردم وقتى در مکّه ظلم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، آنان را بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و هلاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت، و اُمّ رُحْم؛ چرا که هر گاه معتکف مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، مورد رحمت قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن عبداللّٰه بن سنان: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام: لِمَ سُمِّيَتِ الكَعبَةُ بَكَّةَ؟ فَقالَ: لِبُكاءِ النّاسِ حَولَها و فیها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۷ ح۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۳ ح۲۱۱۹ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۸ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به&lt;/span&gt; نقل &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;از عبد&lt;/span&gt; اللّه&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: چرا به کعبه، بکّه گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ فرمود: «به خاطر گریۀ مردم در اطراف آن و در خودِ آن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أقومُ اُصَلّی بِمَكَّةَ وَ المَرأَةُ بينَ يَدَيَّ جالِسَةٌ أو مارَّةٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا بَأسَ، إنَّما سُمِّيَت بَكَّةَ؛ لِأَنَّها تَبُكُّ فیهَا الرِّجالُ وَ النِّساءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۶ ح۷، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۱ ح۱۵۷۴، علل الشرائع: ص۳۹۷ ح۴ عن الإمام الباقر عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۳۳۷ ذیل ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: در مکّه به نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستم، در حالى که در برابر من زن نشسته است یا عبور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اشکالى ندارد. مکّه را به این جهت، بکّه گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که در آن، زنان و مردان [در اثر ازدحام،] به هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام - لَمّا سَأَلَهُ عَلِيُّ بنُ جَعفَرٍ عَن مَكَّةَ: لِمَ سُمِّيَت بَكَّةَ؟ -: لِأَنَّ النّاسَ يَبُكُّ بَعضُهُم بَعضاً بِالأَیدی، و لا يَكونُ إِلّا فِي المَسجِدِ حَولَ الكَعبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۲۳۷ ح۹۲۹ عن علی بن جعفر، علل الشرائع: ص۳۹۸ ح۵ عن الإمام الصادق عليه‌السلام و لیس فیه ذیله، تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۳۲۶ ح۷۳۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;در پاسخ سؤال على بن جعفر که پرسید: چرا مکّه را بکّه مى&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: چون مردم یکدیگر را با دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان هُل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و این جز در مسجد الحرام در پیرامون کعبه نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشارق أنوار الیقین: سَأَلَ رَجُلٌ عَلِيّاً عليه‌السلام: أینَ مَكَّةُ مِن بَكَّةَ؟ فقال: مَكَّةُ أكنافُ الحَرَمِ، و بَكَّةُ مَكانُ البَیتِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و لِمَ سُمِّيَت مَكَّةَ؟ قالَ: لِأَنَّ اللهَ تَعالیٰ مَكَّ الأَرضَ مِن تَحتِها، أي دَحاها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلِمَ سُمِّيَت بَكَّةَ؟ قالَ: لِأَنَّها أبكَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می‌دانیم كه ریشۀ بكاء «ب ك ی» و ریشۀ بكّة «ب ك ك» است. از این رو، اشتقاق یكی از دیگری بر پایۀ اشتقاق كبیر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُیونَ الجَبّارینَ وَ المُذنِبینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشارق أنوار الیقین: ص۸۴ عن أحمد بن عبد العزیز الجلودی، إرشاد القلوب: ص۳۷۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۲۷ ح۶ و راجع الكافي: ج۴ ص۲۱۱ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشارق أنوار الیقین&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى از [امام] على علیه‌السلام پرسید: جایگاه مکّه نسبت به بکّه چیست؟ فرمود: «مکّه، اطراف حرم است و بکّه، جاى خانۀ خدا (کعبه) است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: چرا «مکّه» نامیده شده است؟ فرمود: «زیرا خداوند متعال، زمین را از زیر آن، گسترده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معادل «گستردن» در عربى، واژۀ «مکّ» است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: پس چرا «بکّه» نامیده شده است؟ فرمود: «زیرا چشم جبّاران و گنهکاران را گریانده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معادل «گرياندن» در عربى، واژۀ «بکّ» است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: سُمِّيَت مَكَّةُ مَكَّةَ؛ لِأَنَّ النّاسَ كانوا يَمكونَ فیها، و كانَ يُقالُ لِمَن قَصَدَها: قَد مَكا، و ذٰلِكَ قَولُ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ مَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ ٱلْبَیْتِ إِلّا مُكَآءً وَ تَصْدِيَةً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَالمُكاءُ: التَّصفیرُ، وَ التَّصدِيَةُ: صَفقُ اليَدَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۷ ح۱ عن محمّد بن سنان، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۹۰ ح۱ و لیس فیه «التصفیر»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۷ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: مکّه را از این رو «مکّه» گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که مردم [در جاهلیّت] در آن جا سوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشیدند. کسى را هم که آهنگ این شهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «قَد مَکا (سوت کشید)» و این، همان سخن خداوند عز و جل است که: (&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;و نمازشان کنار خانۀ خدا، جز مُکاء و تصدیه نبود&lt;/span&gt;). مُکاء، سوت کشیدن است و تصدیه، کف زدن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «مکّه» تنها یک بار در قرآن کریم آمده است؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: فتح: آیۀ ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى قرآن از شهر مکّه، در چهارده آیه با نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تعابیر دیگر یاد کرده است که عبارت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند از: «بَکّه»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: آل عمران: آیۀ ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اُمّ القُرىٰ»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: انعام: آیۀ ۹۲، شورا: آیۀ ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«البَلَد»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ابراهیم: آیۀ ۳۵، بلد: آیۀ ۱ - ۲، بقره: آیۀ ۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«البلد الأمین»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: تین: آیۀ ۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«البَلْدة»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نمل: آیۀ ۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحَرَم»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: قصص: آیۀ ۵۷، عنکبوت: آیۀ ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قریتُک»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: محمّد: آیۀ ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مِن القَریَتَینِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: زخرف: آیۀ ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «وادٍ غیرِ ذى زَرع».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ابراهیم: آیۀ ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم‌السلام نیز به پنج نام از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى این سرزمین مقدّس، اشاره و وجه نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى آنها بیان شده است که عبارت اند از: «مکّه»، «بَکّه»، «اُمُّ القُرىٰ»، «البَسّاسة» و «اُمّ رُحْم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احادیث، دو وجه برای نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى این شهر به «مکّه» بیان نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: یکی به سبب گسترده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدنِ (مکّ) زمین از شهر مکّه و دیگر به جهت کف زدن و سوت کشیدن (مُکاء) اعراب جاهلى هنگام زیارت کعبه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى احادیث نیز در وجه نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى به «بکّه» بیان کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که این اسم، در واقع، نام محلّ کعبه است و هر گاه براى شهر مکّه به کار رود، از قرینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سخن، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان پى برد که مقصود، گرداگرد کعبه در مسجد الحرام است و این، با ریشۀ لغوى آن نیز سازگار است؛ زیرا «بَکّ» به معناى ازدحام است که در پیرامون کعبه رخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. وجه نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى دیگر نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز در احادیث باب آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مورّخان و لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان نیز بیش از سى نام براى شهر مکّه بر شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، همچون: «المَعاد»، «الصَّلاح»، «کوثىٰ»، «الحاطمة»، «الرأس» و «القادس».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقى: ج۱ ص۲۸۰ ـ ۲۸۲، أخبار مکّة، فاکهى: ج۲ ص۲۸۰، تاریخ امراء مکّة المکرّمة: ص۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ اشتقاق این نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گفت و گوهای فراوانی در گرفته و بویژه در بارۀ «مکّه» و «بکّه»، نظرهای گوناگونی پدید آمده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج۱۰ ص۴۰۲ و ۴۹۱، مفردات ألفاظ القرآن: ص۱۴۲ و ۷۷۲، کتاب العین: ص۹۲، النهایة: ج۱ ص۱۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که با توجّه به احادیث اهل بیت علیهم‌السلام در این باره، نیاز به آوردن آنها نیست و تنها می‌گوییم سبب فراوانى نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مکّه، می‌تواند برخاسته از اهمّیت این شهر نزد همۀ قبیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون عرب باشد که هر یک با نام خاصّى آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-مكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: فَضلُ مَكَّةَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضیلت مکّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(رَّبَّنَا إِنِّى أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِى بِوَادٍ غَيْرِ ذِى زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ ٱلْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ فَاجْعَلْ أَفْـٔدَةً مِّنَ ٱلنَّاسِ تَهْوِى إِلَيْهِمْ وَ ٱرْزُقْهُم مِّنَ ٱلثَّمَرَ ٰتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهیم: ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پروردگارا! من [یکى] از فرزندانم را در بیابانى خشک، کنار خانۀ تو ساکن ساختم - پروردگارا - تا نماز بر پا دارند. پس دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردم را علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند به آنان کن و از ثمرات، به آنان روزى بخش. باشد که سپاس گویند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَالُواْ إِن نَّتَّبِعِ ٱلْهُدَیٰ مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَا أَوَ لَمْ نُمَكِّن لَّهُمْ حَرَمًا ءَامِنًا يُجْبَیٰ إِلَيْهِ ثَمَرَ ٰتُ كُلِّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ رِّزْقًا مِّن لَّدُنَّا وَ لَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۵۷ و راجع العنكبوت: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و گفتند: اگر همراه تو از [نورِ] هدایت پیروى کنیم، از سرزمین خود، ربوده خواهیم شد. آیا ما حرمى ایمن را براى آنان فراهم نیاوردیم که بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هر چیز به سوى آنان آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، که روزی‌ای از سوى ماست؟ ولى بیشترشان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هَـٰذِهِ ٱلْبَلْدَةِ ٱلَّذِى حَرَّمَهَا وَ لَهُ كُلُّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: ۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا فرمان یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که پروردگار این خانه را بپرستم؛ همو که آن را گرامى داشته و هر چیزى براى اوست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لاَ أُقْسِمُ بِهَـٰذَ ٱلْبَلَدِ * وَ أَنتَ حِلٌّ بِهَـٰذَا ٱلْبَلَدِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: ۱ و ۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سوگند به این شهر * در حالى که تو، در آن سکونت گزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ مَكَّةَ بَلَدٌ عَظَّمَهُ اللهُ و عَظَّمَ حُرمَتَهُ، خَلَقَ مَكَّةَ و حَفَّها بِالمَلائِكَةِ قَبلَ أن يَخلُقَ شَیئاً مِنَ الأَرضِ يَومَئِذٍ كُلِّها بِأَلفِ عامٍ، و وَصَلَ المَدینَةَ بِبَیتِ المَقدِسِ، ثُمَّ خَلَقَ الأَرضَ كُلَّها بَعدَ ألفِ عامٍ خَلقاً واحِداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل بیت المقدس للمقدسی: ص۴۸ ح۱۴ عن عائشة، الفردوس: ج۲ ص۱۸۵ ح۲۹۲۸ و لیس فیه صدره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مکّه شهرى است که خداوند، آن را و حُرمتش را بزرگ داشته است. مکّه را هزار سال پیش از آن که چیزى از زمین را بیافریند، آفرید و آن را پُر از فرشتگان قرار داد و مدینه را به بیت المقدّس وصل کرد. آن گاه پس از هزار سال، در یک آفرینش، همۀ زمین را آفرید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ لِلهِ عزّ وجلّ خِیاراً مِن كُلِّ ما خَلَقَهُ... فَأَمّا خِیارُهُ مِنَ البِقاعِ فَمَكَّةُ وَ المَدینَةُ و بيتُ المَقدِسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسیر المنسوب إلى الإمام العسكری عليه‌السلام: ص۶۶۱، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۴۷ ح۳۴ و راجع الخصال: ص۲۲۵ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عز و جل از هر چه آفریده است، برگزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد...؛ امّا برگزیدۀ او از سرزمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مکّه، مدینه و بیت المقدّس&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - مُخاطِباً مَكَّةَ -: إنّي لَأَعلَمُ أنَّكِ حَرَمُ اللهِ و أَمنُهُ، و أَحَبُّ البُلدانِ إلَى اللّٰهِ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للفاكهی: ج۲ ص۲۶۱ ح۱۴۷۸ عن الزهريّ، كنز العمّال: ج۱۴ ص۹۷ ح۳۸۰۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به مکّه -: من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که تو، حرم امن خدایى و نزد خداى متعال، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ شهرهایى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - و كانَ واقِفاً بِالحَزوَرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَزْوَرَة: موضع بمكّة عند باب الحنّاطین (النهایة: ج۱ ص۳۸۰ «حزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: وَ اللّٰهِ، إنَّكِ لَخَیرُ أرضِ اللّٰهِ، و أَحَبُّ أرضِ اللّٰهِ إلَى اللّٰهِ، و لَولا أنّي اُخرِجتُ مِنكِ ما خَرَجتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۷۲۲ ح۳۹۲۵ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عديّ بن الحمراء الزهری، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۰۳۷ ح۳۱۰۸، مسند ابن حنبل: ج۶ ص۴۴۹ ح۱۸۷۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - هنگامی که در حَزوَره (جایى در بازار مکّه) ایستاده بود -: به خدا سوگند، تو بهترین زمین خدا و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین سرزمین در نزد خدایى و اگر نبود این که مرا از تو بیرون کردند، بیرون نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - مُخاطِباً مَكَّةَ -: ما أطيَبَكِ مِن بَلَدٍ، و أَحَبَّكِ إلَيَّ! و لَولا أنَّ قَومی أخرَجونی مِنكِ ما سَكَنتُ غَیرَكِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۷۲۳ ح۳۹۲۶ عن ابن عبّاس، المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۶۱ ح۱۷۸۷؛ عوالی اللآلي: ج۱ ص۱۸۶ ح۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به مکّه -: چه شهر پاکى هستی و چه قدر نزد من محبوبى! اگر نبود که قومم مرا از تو بیرون کردند، در جایى جز تو ساکن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه‌السلام: لَمّا بَعَثَ اللّٰهُ مُحَمَّداً صلّی اللّه عليه وآله بِمَكَّةَ، و أَظهَرَ بِها دَعوَتَهُ و نَشَرَ بِها كَلِمَتَهُ، و عابَ أدیانَهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عِبادَتِهِمُ الأَصنامَ، و أَخَذوهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَساؤوا مُعاشَرَتَهُ، و سَعَوا في خَرابِ المَساجِدِ المَبنِيَّةِ كانَت لِقَومٍ مِن خِیارِ أصحابِ مُحَمَّدٍ و شیعَتهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شیعَةِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌السلام، كانَ بِفِناءِ الكَعبَةِ مَساجِدُ يُحیونَ فیها ما أماتَهُ المُبطِلونَ، فَسَعىٰ هٰؤُلاءِ المُشرِكونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في خَرابِها، و أَذىٰ مُحَمَّدٍ و سائِرِ أصحابِهِ، وأَلجَؤوهُ إلَى الخُرُوجِ مِن مَكَّةَ إلَى المَدینَةِ، التَفَتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلفَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَیها فَقالَ: «اللّٰهُ يَعلَمُ إنّي اُحِبُّكِ، و لَولا أنَّ أهلَكِ أخرَجونی عَنكِ لَما آثَرتُ عَلَیكِ بَلَداً، و لَا ابتَغَیتُ عَنكِ بَدَلاً، و إنّي لَمُغتَمٌّ عَلىٰ مُفارَقَتِكِ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّٰهُ تَعالىٰ إلَیهِ: «یا مُحَمَّدُ، إنَّ العَلِيَّ الأَعلىٰ يَقرَأُ عَلَیكَ السَّلامَ، و يَقولُ: سَأَرُدُّكَ إلىٰ هٰذَا البَلَدِ ظافِراً غانِماً سالِماً، قادِراً قاهِراً»، و ذٰلِكَ قَولُهُ تَعالىٰ: (إِنَّ الَّذي فَرَضَ عَلَیْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعادٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعنی إلىٰ مَكَّةَ ظافِراً غانِماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسیر المنسوب إلى الإمام الحسن العسكری عليه‌السلام: ص۵۵۴ ح۳۲۹ عن الإمام العسكری عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲۱ ص۱۲۲ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: آن هنگام که خداوند محمّد صلی الله علیه و آله را در مکّه به پیامبری بر انگیخت و دعوتش را در آن جا آشکار و کلمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را منتشر ساخت و او عقاید آنان در باب بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستی را به باد انتقاد گرفت و بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستان بنای سختگیری و بدرفتاری با او را گذاشتند و در ویران کردن مساجدی که از آنِ گروهی از اصحاب برگزیدۀ محمّد و شیعیان او و شیعیان علی بن ابی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طالب بود، کوشیدند، در آستانۀ کعبه مسجدهایی بود که این افراد، آنچه را باطل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرایان میرانده بودند، زنده نگه می‌داشتند. پس آن مشرکان در تخریب این مساجد و آزار و اذیّت محمّد و اصحابش کوشیدند و او را وا داشتند که از مکّه به سوی مدینه کوچ کند. پس او به جانب مکّه رو نمود و فرمود: «خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که من دوستت دارم و اگر اهل تو مرا از تو بیرون نکرده بودند، هیچ شهری را بر تو ترجیح نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم و در پی جای‌گزینی برای تو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم و من از دوریِ تو اندوهگینم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به او وحی فرمود: «ای محمّد! خدای متعال به تو سلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید که: تو را پیروز و با دستانی پر و به سلامت و توانا و قدرتمند بدین شهر باز خواهم گرداند» و این، همان سخن خداوند است که فرمود: (همانا کسی که قرآن را بر تو فرض کرده است، تو را به سوی جایگاهت، باز خواهد گردانید)، یعنی پیروز و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند به مکّه باز خواهد گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: النّائِمُ بِمَكَّةَ كَالمُتَهَجِّدِ فِي البُلدانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۸ ح۲۲۶۱، المحاسن: ج۱ ص۱۴۴ ح۱۹۷ عن الإمام الصادق عن الإمام زین العابدین عليهما السلام و فیه «كالمتشحّط» بدل «كالمجتهد»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸۲ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: کسى که در مکّه بخوابد، همچون کسى است که در شهرهاى دیگر به تهجّد (شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن مَیسِر: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام و عِندَهُ فِي الفُسطاطِ نَحوٌ مِن خَمسینَ رَجُلاً، فَجَلَسَ بَعدَ سُكوتٍ مِنّا طَویلاً، فَقالَ:... أ تَدرونَ أيُّ البِقاعِ أفضَلُ عِندَ اللّٰهِ مَنزِلَةً؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يَتَكَلَّم أحَدٌ مِنّا، فَكانَ هُوَ الرّادَّ عَلیٰ نَفسِهِ، فَقالَ: ذٰلِكَ مَكَّةُ الحَرامُ الَّتي رَضِيَهَا اللّٰهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِنَفسِهِ حَرَماً، و جَعَلَ بيتَهُ فیها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۴۴ ح۳، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۴۱۷ ح۲۲۹۷، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۸۶ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال - به نقل از مَیسِر -: نزد ابو جعفر (امام باقر) علیه‌السلام بودم و حدود پنجاه مرد در چادر او بودند. پس از سکوت طولانى ما، امام علیه‌السلام فرمود: «... آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید منزلت کدام سرزمین، نزد خدا بیشتر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ کس سخنى نگفت. ایشان خود، جواب خویش را داد و فرمود: «آن، مکّةُ الحَرام است که خداوند، آن را به عنوان حرم خویش، پسندیده و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در آن، قرار داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أحَبُّ الأَرضِ إلَـى اللّٰهِ تَعالیٰ مَكَّةُ، و ما تُربَةٌ أحَبَّ إلَى اللّٰهِ عزّ وجلّ مِن تُربَتِها، و لا حَجَرٌ أحَبَّ إلَى اللّٰهِ عزّ وجلّ مِن حَجَرِها، و لا شَجَرٌ أحبَّ إلَى اللّٰهِ عزّ وجلّ مِن شَجَرِها، و لا جِبالٌ أحَبَّ إلَى اللّٰهِ عزّ وجلّ مِن جِبالِها، و لا ماءٌ أحَبَّ إلَى اللّٰهِ عزّ وجلّ مِن مائِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۳ ح۲۳۰۴ عن سعید بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعرج.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین سرزمین نزد خداوند، مکّه است و هیچ خاکى نزد خداوند عز و جل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خاک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن و هیچ سنگى نزد خداوند عز و جل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از سنگ آن و هیچ درخت و کوه و آبى نزد خداوند عز و جل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از درخت و کوه و آب آن نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: وُجِدَ في حَجَرٍ: إنّي أنَا اللّٰهُ ذو بَكَّةَ، صَنَعتُها يَومَ خَلَقتُ السَّماواتِ وَ الأَرضَ، و يَومَ خَلَقتُ الشَّمسَ وَ القَمَرَ، وحَفَفتُها بِسَبعَةِ أملاكٍ حَفّاً، مُبارَكٌ لِأَهلِها فِي الماءِ وَ اللَّبَنِ، يَأتیها رِزقُها مِن سُبُلٍ، مِن أعلاها و أَسفَلِها وَ الثَّنِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۴ ح۲۳۱۱ عن حریز، الكافي: ج۴ ص۲۲۵ ح۱، تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۳۲۵ ح۷۳۶ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۲ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشته‌اى چنین یافتند: «منم خدا، صاحبِ بکّه که وقتى آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین و خورشید و ماه را آفریدم، آن را آفریدم و هفت فرشته را بر گردِ آن گماشتم. در آب و شیر، براى مردمش برکت دارد و روزىِ آن، از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از بالا و پایینش و از تپّه می‌آید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ إبراهیمَ عليه‌السلام كانَ نازِلاً في بادِيَةِ الشّامِ... فَأَوحَى اللهُ إلَیهِ... ثُمَّ أمَرَهُ يُخرِجُ إسماعیلَ و اُمَّهُ، فَقالَ [إبراهیمُ عليه‌السلام]: یا رَبِّ، إلیٰ أيِّ مَكانٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إلیٰ حَرَمی و أَمنی، و أَوَّلِ بُقعَةٍ خَلَقتُها مِنَ الأَرضِ، و هِيَ مَكَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۱ ص۶۰ عن هشام، مجمع البیان: ج۱ ص۳۹۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۶ ح۱۵ و راجع شعب الإیمان: ج۳ ص۴۳۲ ح۳۹۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ابراهیم علیه‌السلام در صحرایى در شام، فرود آمده بود.… خداوند به او وحى کرد... و سپس فرمانش داد تا اسماعیل و مادرش را بیرون ببرد. ابراهیم علیه‌السلام گفت: خدایا&lt;/span&gt;! &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به کجا؟ فرمود: «به حرم من و جایگاه امنِ من و نخستین قطعه‌اى از زمین که آفریدم و آن، مکّه است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن أماطَ أذىً عَن طَریقِ مَكَّةَ كَتَبَ اللّٰهُ لَهُ حَسَنَةً، و مَن كَتَبَ لَهُ حَسَنَةً لَم يُعَذِّبهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۴۷ ح۳۴ عن إسحاق بن عمّار، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۸ ح۲۲۶۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که مایۀ آزارى را از راه مکّه بردارد، خداوند براى او حسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (ثوابى پایدار) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و خدا، هر کس را که حَسَنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برایش نوشته باشد، عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: إنَّ إبراهیمَ - صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ - لَمّا أسكَنَ إسماعیلَ - صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ - و هاجَرَ مَكَّةَ، وَدَّعَهُما لِيَنصَرِفَ عَنهُما؛ بَكَیا، فَقالَ لَهُما إبراهیمُ عليه‌السلام: ما يُبكیكُما؟! فَقَد خَلَّفتُكُما في أحَبِّ الأَرضِ إلَى اللّهِ، و في حَرَمِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۴۱۵ ح۲۲۹۳عن الفضل بن موسىٰ الكاتب، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۱۴ ح۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: ابراهیم - که درودهاى خدا بر او باد - هنگامى که اسماعیل - که درودهاى خدا بر او باد - و هاجر را در مکّه اسکان داد، با آن دو، خداحافظى کرد تا برود. اسماعیل و هاجر شروع به گریستن کردند. ابراهیم به آنان فرمود: «چرا گریه می‌کنید؟ من شما را در محبوب‌ترینِ زمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نزد خدا و در حرم خدا، بر جاى می‌گذارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن عليّ بن مَهزِیار: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ عليه‌السلام: المُقامُ أفضَلُ بِمَكَّةَ، أوِ الخُروجُ إلیٰ بَعضِ الأَمصارِ؟ فَكَتَبَ عليه‌السلام: المُقامُ عِندَ بيتِ اللهِ أفضَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۷۶ ح۱۶۸۱، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۴۱ ح۱۷۶۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از على بن مهزیار -: از ابو الحسن (امام هادى) علیه‌السلام پرسیدم: اقامت کردن در مکّه برتر است، یا رفتن به شهرى دیگر؟ ایشان نوشت: «اقامت کردن در کنار خانۀ خدا، برتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۲ (ما یكره فعله فیها) و ص۵۴ (ما ینبغي الإهتمام به فیها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۳ (آنچه در مکّه مکروه است) و ص۵۵ (آنچه در مکّه شایسته‌تر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خصائص-مكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: خَصائِصُ مَكَّةَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ویژگی‌های مکّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحرمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۱: الحُرمَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احترام داشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---أمن-كل-خائف-دخلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - أمنُ كُلِّ خائِفٍ دَخَلَها&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - ايمنى هر ترسانى كه وارد مكّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذْ قَالَ إِبْرَ ٰهِيمُ رَبِّ ٱجْعَلْ هَـٰذَا بَلَدًا ءَامِنًا وَ ٱرْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ ٱلثَّمَرَ ٰتِ مَنْ ءَامَنَ مِنْهُم بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ قَالَ وَ مَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلاً ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَیٰ عَذَابِ ٱلنَّارِ وَ بِئْسَ ٱلْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و آن گاه [را یاد کن] که ابراهیم گفت: پروردگارا! این را شهرى ایمن قرار بده و مردم آن را از میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها روزى عطاکن؛ آنانى را که به خدا و روز واپسین، ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. [خداوند] گفت: و هر کس کفر ورزد، اندکى، او را برخوردار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. آن گاه او را گرفتار عذاب دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و بد سرانجامى است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فِيهِ ءَايَـٰتٌ بَيِّنَـٰتٌ مَّقَامُ إِبْرَ ٰهِيمَ وَ مَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِنًا وَ لِلّٰهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَيْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللهَ غَنِىٌّ عَنِ ٱلْعَـٰـلَمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(در آن، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى روشن و روشنگر است: مقام ابراهیم و هر کس به آن وارد شود، ایمن خواهد بود، و حقّ خداست بر مردم، آهنگ آن خانه کردن، براى هر کس که راهى به سوى آن داشته باشد، و البتّه هر کس ناسپاسى کند، همانا خداوند از جهانیان، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَوَ لَمْ يَرَوْاْ أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا ءَامِنًا وَ يُتَخَطَّفُ ٱلنَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ أَفَبِالْبَـٰطِـلِ يُؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَةِ ٱللهِ يَكْفُرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: ۶۷ و راجع القصص: ۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا ندیدند که ما حرمى ایمن قرار دادیم، در حالى که مردم از اطرافشان ربوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؟ پس آیا به باطل، ایمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و به نعمت خدا، ناسپاسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱلتِّينِ وَ ٱلزَّيْتُونِ * وَ طُورِ سِينِينَ * وَ هَـٰذَا ٱلْبَلَدِ ٱلْأَمِينِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطبرسيّ رحمه الله: یعني مكّة البلد الحرام، یأمن فیه الخائف في الجاهليّة و الإسلام، فالأمین یعني المؤمن من یدخله، و قیل: بمعنى الأمن، و یؤيّده قوله: (أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آمِنًا) (مجمع البیان: ج۱۰ ص۷۷۵ و راجع تفسیر الطبري: ج۱۱ الجزء ۲۱ ص۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التین: ۱ - ۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سوگند به انجیر و زیتون * و [سوگند به] طور سینا، و [سوگند به] این شهر امن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن قَتَلَ قَتیلاً و أَذنَبَ ذَنباً ثُمَّ لَجَأَ إلَى الحَرَمِ فَقَد أمِنَ؛ لا يُقادُ فیهِ ما دامَ فِي الحَرَمِ، و لا يُؤخَذُ، و لا يُؤذیٰ، و لا يُؤویٰ، و لا يُطعَمُ و لا يُسقیٰ، و لا يُبايَعُ، و لا يُضیفُ و لا يُضافُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۷۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس انسانى را بکشد یا گناهى کند و سپس به حرم پناه آورد، ایمن است. تا وقتى در حرم است، از او قصاص نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، دستگیر و اذیّت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و [البتّه] به او پناه داده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به او غذا و آب داده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، با او داد و ستد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و نه مهمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و نه مهمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله: ألا لَعنَةُ اللهِ وَ المَلائِكَةِ وَ النّاسِ أجمَعینَ عَلیٰ مَن أحدَثَ فِي الإِسلامِ حَدَثاً، يَعنی يُحدِثُ فِي الحِلِّ فَيَلجَأُ إلَى الحَرَمِ! فَلا يُؤویهِ أحَدٌ، و لا يَنصُرُهُ، و لا يُضیفُهُ، حَتّیٰ يَخرُجَ إلَى الحِلِّ فَيُقامَ عَلَیهِ الحَدُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۷۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «آگاه باشید! لعنت خدا و فرشتگان و همۀ مردم بر کسى است که در اسلام، چیزى پدید آورد، یعنى در محدودۀ بیرون حرم، جرمى مرتکب شود و آن گاه به حرم، پناهنده شود. پس [در این صورت،] کسى او را پناه نمی‌دهد و یارى نمی‌کند و مهمان نمی‌کند تا آن که از حرم به بیرون از حرم آید. آن گاه بر او حد جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِهِ سُبحانَهُ: (ومَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِنًا).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَأمَنُ فیهِ كُلُّ خائِفٍ، ما لَم يَكُن عَلَیهِ حَدٌّ مِن حُدودِ اللّٰهِ يَنبَغي أن يُؤخَذَ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَيَأمَنُ فیهِ مَن حارَبَ اللّٰهَ و رَسولَهُ و سَعیٰ فِي الأرضِ فَساداً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ مِثلُ الَّذي يَكمُنُ بِالطَّریقِ فَيَأخُذُ الشّاةَ أوِ الشَّيءَ، فَیصنَعُ بِهِ الإِمامُ ما شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۳۲۶ ح۷۳۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشى - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از محمّد بن مسلم&lt;/span&gt; -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند پرسیدم: «{و هر کس وارد آن (مکّه) شود، ایمن است)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر هراسناکى در آن ایمن است، تا وقتى که حدّى از حدود الهى که باید اجرا شود، بر گردن او نباشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس آیا هر که با خدا و پیامبرش بجنگد و در زمین فساد کند، در آن جا ایمن است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «او همچون کسى است که در راه، کمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و گوسفند یا چیزى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رباید. امام، هر گونه که بخواهد، با او رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (و مَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِنًا) -: إذا أحدَثَ العَبدُ في غَیرِ الحَرَمِ، جِنايَةً ثُمَّ فَرَّ إلَى الحَرَمِ لَم يَسَع لِأَحَدٍ أن يَأخُذَهُ فِي الحَرَمِ، و لٰكِن يُمنَعُ مِنَ السّوقِ و لا يُبايَعُ، و لا يُطعَمُ و لا يُسقیٰ، و لا يُكَلَّمُ؛ فَإِنَّهُ إذا فُعِلَ ذٰلِكَ بِهِ یوشِكُ أن يَخرُجَ فَيُؤخَذَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا جَنیٰ فِي الحَرَمِ جِنايَةً، اُقیمَ عَلَیهِ الحَدُّ فِي الحَرَمِ؛ لِأَنَّهُ لَم يَدَع لِلحَرَمِ حُرمَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۶ ح۲ عن عبید اللّه بن عليّ الحلبي، تهذیب الأحكام: ج۱۰ ص۲۱۶ ح۸۵۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۱۱۵ ح۵۲۲۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۴ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;&lt;/span&gt;(هر کس وارد آن شود، ایمن است) -: هر گاه کسى در غیر حرم جنایتى مرتکب شود و سپس به حرم بگریزد، هیچ کس حق ندارد او را در حرم دستگیر کند؛ ولى او را از بازار رفتن و داد و ستد و خوراک و آشامیدنى منع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و با او حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند. وقتى چنین کنند، امید است که از حرم بیرون آید و دستگیر شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه در حرم جنایتى کند، در حرم بر او حد جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چرا که حرمت حرم را نگاه نداشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام عَن رَجُلٍ قَتَلَ رَجُلاً فِي الحِلِّ، ثُمَّ دَخَلَ الحَرَمَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا يُقتَلُ، و لا يُطعَمُ و لا يُسقیٰ، و لا يُبايَعُ و لا يُؤویٰ حَتّیٰ يَخرُجَ مِنَ الحَرَمِ، فَيُقامَ عَلَیهِ الحَدُّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَما تَقولُ في رَجُلٍ قَتَلَ فِي الحَرَمِ أو سَرَقَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُقامُ عَلَیهِ الحَدُّ فِي الحَرَمِ صاغِراً؛ إنَّهُ لَم يَرَ لِلحَرَمِ حُرمَةً، وقَد قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (فَمَنِ ٱعْتَدَیٰ عَلَیْكُمْ فَاعْتَدُواْ عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا ٱعْتَدَیٰ عَلَیْكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هٰذا هُوَ فِي الحَرَمِ، فَقالَ: (فَلاَ عُدْوَ ٰنَ إِلاَّ عَلَى ٱلظَّـٰـلِمِینَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۸ ح۴، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۱۹ ح۱۴۵۶ و ص۴۶۳ ح۱۶۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از معاویة بن عمّار&lt;/span&gt; -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ مردى پرسیدم که فردى را در غیر حرم کشته و سپس وارد حرم شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند و به او غذا و آب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و با او داد و ستد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و پناهش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، تا از حرم بیرون آید. آن گاه، حد بر او جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در بارۀ مردى که در حرم، مرتکب قتل و دزدى شده، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در حرم، با ذلّت بر او حد جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چرا که حرمتى براى حرم قائل نشده، در حالی که خداوند متعال فرموده است: (&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;هر کس به شما تعدّى کرد، به او همان گونه تعدّى کنید که او به شما تعدّى کرده است&lt;/span&gt;)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این، آن جاست که در حرم باشد». آن گاه فرمود: «(&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;هیچ [تعدّی و] تجاوزى نیست، مگر بر ستمکاران&lt;/span&gt;)&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;»&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً) -: إن سَرَقَ سارِقٌ بِغَیرِ مَكَّةَ، أو جَنىٰ جِنايَةً عَلىٰ نَفسِهِ، فَفَرَّ إلىٰ مَكَّةَ، لَم يُؤخَذ ما دامَ بِالحَرَمِ حَتّىٰ يَخرُجَ مِنهُ، و لٰكِن يُمنَعُ مِنَ السّوقِ، و لا يُبايَعُ، و لا يُجالَسُ، حَتّىٰ يَخرُجَ مِنهُ، فَيُؤخَذَ. و إن أحدَثَ فِي الحَرَمِ ذٰلِكَ الحَدَثَ، اُخِذَ فیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص۲۲۷ ح۲ عن عليّ بن أبي حمزة؛ السنن الكبری: ج۹ ص۳۶۰ ح۱۸۷۸۷ عن ابن عبّاس من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و هر کس وارد آن شود، در امان است) -: اگر دزدى بیرون مکّه دزدى کرد یا جنایتى بر خود روا داشت و به مکّه گریخت، تا وقتى که در حرم است، دستگیر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا از حرم بیرون رود؛ ولی از بازار و خرید و فروش و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینى با او منع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا از حرم بیرون رود و پس از آن دستگیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امّا اگر آن کار را در خود حرم کرد، در حرم دستگیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الخالق الصَّیقَل: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام عَن قَولِ اللّٰهِ عزّ وجلّ: (وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَد سَأَلتَنی عَن شَیءٍ ما سَأَلَنی أحَدٌ إِلّا مَن شاءَ اللّٰهُ، قالَ: مَن أمَّ هٰذَا البَیتَ وهُوَ يَعلَمُ أنَّهُ البَیتُ الَّذي أمَرَهُ اللّٰهُ عزّ وجلّ بِهِ، وعَرَفَنا أهلَ البَیتِ حَقَّ مَعرِفَتِنا، كانَ آمِناً فِي الدُّنیا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص۵۴۵ ح۲۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۲ ح۱۵۷۹،كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۵ ح۲۱۴۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عبد الخالق صَیقَل -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (و هر کس وارد آن شود، در امان است) پرسیدم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از من در بارۀ چیزى پرسیدى که جز کسى که خداوند خواسته، از من نپرسیده است». [آن گاه] فرمود: «هر کس آهنگ این خانه کند، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند این خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که خداوند عز و جل او را به آن فرمان داده است، و ما اهل بیت را آن گونه که شایستۀ شناختن ماست، بشناسد، در دنیا و آخرت در امنیّت خواهد بود».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه شعرانى در حاشیۀ الوافى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید معناى حدیث، این باشد که امنیّت حرم، امنیّتى تشریعى است؛ یعنى بر مردم واجب است کسى را که به حرم پناه آورده، به ستوه نیاورند (نه این&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که تکوینى باشد تا با آنچه حَجّاج [بن یوسف] و دیگران کردند، سازگار نباشد)، یا مقصود امنیّت در آخرت است، یا جمع میان امنیت تشریعى و امنیت در آخرت است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---أمن-ما-دخلها-من-الوحش-و-الطير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - أمنُ ما دَخَلَها مِنَ الوَحشِ وَ الطَّيرِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - ايمنى حيوانات وحشى و پرندگان در مكّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبداللّه بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (و مَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِنًا)، البَیتَ عَنیٰ أمِ الحَرَمَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن دَخَلَ الحَرَمَ مِنَ النّاسِ مُستَجیراً بِهِ فَهُوَ آمِنٌ مِن سَخَطِ اللّٰهِ، و مَن دَخَلَهُ مِنَ الوَحشِ وَ الطَّیرِ كانَ آمِناً مِن أن يُهاجَ أو يُؤذیٰ، حَتّیٰ يَخرُجَ مِنَ الحَرَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۶ ح۱ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۹ ح۱۵۶۶، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۱ ح۲۳۲۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۴ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد الله بن سنان -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;هر کس وارد آن شود، ایمن است&lt;/span&gt;) پرسیدم که: خداوند، کعبه را قصد کرده است یا حرم را؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر کس از آدمیان که به صورت پناهنده وارد حرم شود، از خشم خدا ایمن است و هر حیوان وحشى و پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وارد آن شود، ایمن از آن است که مورد هجوم یا آزار قرار گیرد، تا آن که از حرم بیرون رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَن طائِرٍ أهلِيّ اُدخِلَ الحَرَمَ حَيّاً -: لا يُمَسُّ؛ لِأَنَّ اللهَ تَعالیٰ يَقولُ: (ومَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِنًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۴۸ ح۱۲۰۶ عن معاویة بن عمّار، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۶۲ ح۲۳۶۷، علل الشرائع: ص۴۵۱ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۵۲ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;آن گاه که از ایشان در بارۀ پرنده&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اهلى که زنده وارد حرم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پرسیدند&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: به آن دست نزنند؛ چرا که خداى متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;هر کس وارد آن شود، ایمن است&lt;/span&gt;).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَن ظَبیٍ دَخَلَ الحَرَمَ -: لا يُؤخَذُ و لا يُمَسُّ؛ إنَّ الله تَعالیٰ يَقولُ: (وَ مَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِنًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۶۲ ح۱۲۵۸ عن محمّد بن مسلم، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۶۲ ح۲۳۶۸ عن محمّد بن مسلم عن أحدهما عليهما السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;آن گاه که از ایشان در بارۀ آهویى پرسیدند که وارد حرم شده است&lt;/span&gt; -: آن را نگیرند و به آن دست نزنند. خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;هر کس وارد آن می‌شود، ایمن است&lt;/span&gt;).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---ما-لا-حرمة-له-فيها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - ما لا حُرمَةَ لَهُ فيها&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - آنچه در مكّه حرام نيست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: خَمسُ فَواسِقَ يُقتَلنَ فِي الحَرَمِ: الفَأرَةُ، وَ العَقرَبُ، وَ الحُدَيّا، وَ الغُرابُ، وَ الكَلبُ العَقورُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۳ ص۱۲۰۴ ح۳۱۳۶ عن عائشة، صحیح مسلم: ج۲ ص۸۵۷ ح۶۸، سنن الترمذي: ج۳ ص۱۹۷ ح۸۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پنج حیوان است که در حرم کشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند: موش، عقرب، کلاغ، زاغ و سگ هار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يُقتَلُ فِي الحَرَمِ وَ الإِحرامِ: الأَفعیٰ، وَ الأَسوَدُ الغَدِرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسی رحمه الله: في القاموس: الأسود: الحَيّة العظیمة. و قال: غَدِرَ اللیلُ - كفرِِحَ - أظلم، فهي غَدِرَة - كفَرِحَه -، فكأنّه استُعیر منه الغدر لشدید السواد من الحيّة كما ذُكر في المُنتَقیٰ و یحتمل أن یكون من الغَدر بمعنی المَكر (مرآة العقول: ج۱۷ ص۳۲۶).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و كُلُّ حَيَّةِ سَوءٍ، وَ العَقرَبُ، وَ الفَأرَةُ و هِيَ الفُوَیسِقَةُ. و يُرجَمُ الغُرابُ وَ الحَدَأَةُ رَجماً، فَإِن عَرَضَ لَكَ لُصوصٌ اِمتَنَعتَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۶۳ ح۳ عن الحلبيّ، بحار الأنوار: ج۶۴ ص۲۴۸ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در حرم و در حال احرام، [این چند حیوان:] افعى، مار بزرگ سیاه، هر مارِ خطرناک، عقرب و موش - که فاسقک است - کشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و کلاغ و زاغ، با سنگ، رانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. نیز اگر دزدان جلوى تو را گرفتند، دفاع کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا بَأسَ بِقَتلِ البُرغوثِ وَ القُمَّلَةِ وَ البَقَّةِ فِي الحَرَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۶۴ ح۱۱ عن زرارة، بحار الأنوار: ج۶۴ ص۳۱۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کشتن کک، شپش و پشه در حرم، اشکالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يحرم-فعله-فيها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۲: ما يَحرُمُ فِعلُهُ فيها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه انجام دادنش در مكّه حرام است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---نقض-الأمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - نَقضُ الأَمنِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - شكستن امنيّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَٱقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُم مِّنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَ ٱلْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ ٱلْقَتْلِ وَ لَا تُقَـٰتِلُوهُمْ عِندَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ حَتَّیٰ يُقَـٰتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِن قَـٰتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَ ٰلِكَ جَزَاءُ ٱلْكَـٰفِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و آنان (مشرکان) را هر جا یافتید، بکشید و از همان جا که بیرونتان کردند، بیرونشان کنید - و فتنه، شدیدتر از کشتن است - و با آنان، کنار مسجد الحرام نجنگید تا آن که آنان با شما در آن جا بجنگند. پس اگر آنان با شما جنگیدند، آنان را بکشید. کیفر کافران، این گونه است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - يَومَ فَتحِ مَكَّةَ -: إنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ مَكَّةَ يَومَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الأَرضَ، و هِيَ حَرامٌ إلیٰ أن تَقومَ السَّاعَةُ، لَم تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبلي، و لا تَحِلُّ لِأَحَدٍ بَعدي، و لَم تَحِلَّ لي إِلّا ساعَةً مِن نَهارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۶ ح۴ عن معاویة بن عمّار، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۵ ح۲۳۱۴، بحار الأنوار: ج۲۱ ص۱۳۵ ح۲۷؛ صحیح البخاري: ج۲ ص۶۵۲ ح۱۷۳۷ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در روز فتح مکّه -: خداوند، روزى که آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین را آفرید، مکّه را حُرمت بخشید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور از حرمت بخشیدن به مکّه، همان حرام کردن انجام برخی اعمال در حال احرام و نیز حرام کردن برخی اعمال در مکّه حتّی در غیر حال احرام است و به همین خاطر است که به محدوده‌ای که این احکام را دارد، حرم مکّه گفته می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تا برپایى قیامت نیز این حرمت بر قرار است و این حرمت، براى هیچ کس پیش از من، برداشته نشده و براى هیچ کس پس از من نیز برداشته نخواهد شد و براى من جز ساعتى از یک روز (روز فتح مکّه) برداشته نشده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله استَأذَنَ اللّٰهَ عزّ وجلّ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَكَّةَ ثَلاثَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرّاتٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّهرِ، فَأَذِنَ اللّٰهُ لَهُ فیها ساعَةً مِنَ النَّهارِ، ثُمَّ جَعَلَها حَراماً ما دامَتِ السَّماوَاتُ وَ الأَرضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه؛ ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۴۶ ح۲۳۱۵ عن كلیب الأسدي، وسائل الشیعة: ج۹ ص۶۸ ح۱۶۶۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در تمام عمر، سه بار از خداوند در بارۀ [جنگیدن در] مکّه اجازه خواست و خداوند [فقط] برای ساعتی از روز به او اجازه داد. سپس آن [شهر] را تا زمانی که آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین بر جایند، حُرمت بخشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستیعاب عن عيّاش بن أبي ربیعة عن رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله - أنَّهُ قالَ -: لا تَزالُ هٰذِهِ الاُمَّةُ بِخَیرٍ ما عَظَّموا هٰذِهِ الحُرمَةَ حَقَّ تَعظیمِها - يَعنِي الكَعبَةَ وَ الحَرَمَ -، فَإِذا ضَيَّعُوها هَلَكُوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستیعاب: ج۳ ص۳۰۲ الرقم۲۰۳۲، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۰۳۸ ح۳۱۱۰ نحوه؛ المناقب للكوفي: ج۲ ص۹۹ ح۵۸۶ و لیس فیه «یعنی الكعبة و الحرم» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستیعاب - به نقل از عیّاش بن ابی ربیعه -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «این امّت تا زمانی که این حرمت» یعنی کعبه و حرم «را چنان که باید، بزرگ دارد، در خیر و خوبی است و زمانی که آن را زیر پا گذارد، هلاک خواهد شد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ النّاسَ لَم يُحَرِّمُوا مَكَّةَ، و لٰكِنَّ اللّٰهَ حَرَّمَها، فَهِيَ حَرامٌ إلىٰ يَومِ القِیامَةِ، و إنَّ مِن أعتَى النّاسِ عَلَى اللّٰهِ يَومَ القیامَةِ رَجُلٌ قَتَلَ فِي الحَرَمِ، و رَجُلٌ قَتَلَ غَیرَ قاتِلِهِ، و رَجُلٌ أخَذَ بِذُحولِ أهلِ الجاهِليَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۵ ص۱۳۹ ح۹۱۸۸، أخبار مكّة للأزرقي: ج۲ ص۱۲۵، سبل الهدی و الرشاد: ج۱ ص۲۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: این مردم نبودند که مکّه را حُرمت بخشیدند، بلکه خداوند آن را حُرمت بخشید. پس حرمت مکّه تا روز قیامت، بر قرار است. سرکش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مردم بر خدا، کسى است که در حرم الهى مرتکب قتل شود و کسى که فردى را که قصد جان او را نداشته است، بکشد و کسى که کینه‌هاى جاهلیّت را دوباره زنده کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن أبي شُرَیح - لِعَمرِو بنِ سَعیدٍ، و هُوَ يَبعَثُ البُعوثَ إلیٰ مَكَّةَ -: اِئذَن لي أيُّهَا الأَمیرُ اُحَدِّثكَ قَولاً قامَ بِهِ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله الغَدَ مِن يَومِ الفَتحِ، سَمِعَتهُ اُذُنايَ و وَعاهُ قَلبي و أَبصَرَتهُ عَینايَ حینَ تَكَلَّمَ بِهِ، حَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَیهِ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللّٰهُ و لَم يُحَرِّمهَا النّاسُ، فَلا يَحِلُّ لاِمرِئٍ يُؤمِنُ بِاللّٰهِ وَ اليَومِ الآخِرِ أن يَسفِكَ فیها دَماً، و لا يَعضِدَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعضِد: أي یقطع (النهایة: ج۳ ص۲۵۱ «عضد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها شَجَرَةً، فَإِن أحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتالِ رَسولِ اللّٰهِ فیها فَقولوا: إنَّ اللّٰهَ قَد أذِنَ لِرَسولِهِ و لَم يَأذَن لَكُم، و إنَّما أذِنَ لي فیها ساعَةً مِن نَهارٍ، ثُمَّ عادَت حُرمَتُهَا اليَومَ كَحُرمَتِها بِالأَمسِ، وَ ليُبَلِّغِ الشّاهِدُ الغائِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۱ ص۵۱ ح۱۰۴، صحیح مسلم: ج۲ ص۹۸۷ ح۴۴۶، سنن الترمذي: ج۳ ص۱۷۳ ح۸۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از ابو شُرَیح&lt;/span&gt; -: به عمرو بن سعید که گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى را به مکّه اعزام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، گفتم: اى امیر! اجازه بده سخنى را از قول پیامبر صلی الله علیه و آله در فرداى روز فتح مکّه برایت باز گویم که دو گوشم شنید و با قلبم دریافتم و دو چشمم دید، هنگامى که پیامبر صلی الله علیه و آله آن را گفت. پس از حمد و ثناى خدا فرمود: «مکّه را خداوند، حرمت بخشیده است و مردم، آن را حُرمت نبخشیده‌اند! براى هر کس که به خدا و قیامت ایمان دارد، حلال نیست که در آن، خونى بریزد و درختى را قطع کند. پس اگر کسى در پى رخصت بود و به جنگ پیامبر صلی الله علیه و آله در مکّه استناد کرد، بگویید: خداوند به پیامبرش اجازه داد و به شما اجازه نداده است. همانا خداوند، تنها یک ساعت از یک روز را در آن به من اجازه داد. سپس حرمت امروزش، به مثل حرمت دیروزش باز گشت. [این سخن را] حاضر به غایب برساند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: لا تَخرُجوا بِالسُّیوفِ إلَى الحَرَمِ، و لا يُصَلِّيَنَّ أحَدُكُم وبَینَ يَدَيهِ سَیفٌ، فَإِنَّ القِبلَةَ أمنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۱۶ ح۱۰ عن أبي بصیر عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌السلام، علل الشرائع: ص۳۵۳ ح۱ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، تحف العقول: ص۱۰۶، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۹۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با شمشیرها به سوى حرم، بیرون نروید و هیچ یک از شما در حالى که در برابرش شمشیر است، نماز نخواند؛ چرا که قبله، امن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يُریدُ مَكَّةَ أوِ المَدینَةَ، يُكرَهُ أن يَخرُجَ مَعَهُ بِالسِّلاحِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا بَأسَ بِأَن يَخرُجَ بِالسِّلاحِ مِن بَلَدِهِ، و لٰكِن إذا دَخَلَ مَكَّةَ لَم يُظهِرهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۸ ح۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۲ ح۲۳۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از ابو بصیر&lt;/span&gt; -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: کسى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد به مکّه یا مدینه برود، آیا همراه داشتن سلاح براى او مکروه است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اشکالى ندارد که سلاح را از شهر خود بیرون ببرد؛ ولى وقتى وارد مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، آن را آشکار نسازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حَریز عن الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يَنبَغي أن يَدخُلَ الحَرَمَ بِسِلاحٍ إِلّا أن يُدخِلَهُ في جَوالِقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجوالِق - بكسر اللام و فتحها -: وعاء من الأوعیة معروف، معرّب (لسان العرب: ج۱۰ ص۳۶ «جلق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو يُغَيِّبَهُ - يَعني: يَلُفُّ عَلَى الحَدیدِ شَیئاً -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۸ ح۱ عن حریز، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۲ ح۲۳۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از حَریز&lt;/span&gt; -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «سزاوار نیست که کسی با سلاح به حرم وارد شود، مگر این که آن را در کیسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بگذارد یا پنهانش کند» یعنی چیزى دور سلاح بپیچد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: وسائل الشیعة: ج۱۳ (أبواب مقدّمات الطواف / الباب ۱۸ و ۱۹) و جواهر الكلام: ج۷ ص۶۵۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: وسائل الشیعة: ج۱۳ (أبواب مقدّمات الطواف / الباب ۱۸ و ۱۹) و جواهر الکلام: ج۷ ص۶۵۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---دخول-غير-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - دُخولُ غَيرِ المُسلِمِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - ورود غير مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۲۵ و راجع سورة الحجّ: ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و ما خانه (کعبه) را براى مردم، محلّ اجتماع و ایمن قرار دادیم، و از مقام ابراهیم، جایگاه نماز بر گزینید، و به ابراهیم و اسماعیل فرمان دادیم که: خانۀ مرا براى طواف کنندگان و اعتکاف ‌کنندگان و رکوع کنندگان و سجده ‌کنندگان، پاک سازید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ إِنَّمَا ٱلْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلاَ يَقْرَبُواْ ٱلْمَسْجِدَ ٱلْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَـٰذَا وَ إِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ ٱللهُ مِن فَضْلِهِ إِن شَاءَ إِنَّ ٱللهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! جز این نیست که مشرکان، نجس [و پلید] هستند. پس نباید بعد از این سال، به مسجد الحرام نزدیک شوند و اگر از تهى‌دستى بیم داشتید، خداوند اگر بخواهد، از فضل خویش، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازتان خواهد کرد. همانا خداوند، داناى حکیم است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللهِ) إلیٰ قَولِهِ: (وَلَا آمِّینَ الْبَیْتَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَهَى اللّٰهُ المُؤمِنینَ أن يَمنَعوا أحَداً أن يَحُجَّ البَیتَ أو يَعرِضُوا لَهُ مِن مُؤمِنٍ أو كافِرٍ،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أنزَلَ اللّهُ بَعدَ هٰذا: (إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري: ج۴ الجزء۶ ص۶۱، تفسیر ابن كثیر: ج۳ ص۹، أحكام القرآن للجصّاص: ج۲ ص۳۷۹ كلاهما نحوه و راجع التبیان في تفسیر القرآن: ج۳ ص۴۱۸ و ۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (شعائر خداوند را حلال ندانید... و نه آنها که قصد خانۀ خدا را دارند) -: خداوند، مؤمنان را نهی کرد از این که مانع یا متعرّض کسی شوند که قصد زیارت خانۀ خدا را دارد، خواه آن کس مؤمن باشد یا کافر.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این آیه را فرو فرستاد: (جز این نیست که مشرکان نجس [و پلید] هستند. پس نباید بعد از این سال به مسجد الحرام نزدیک شوند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن أبي هریرة: إنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ عامَ الفَتحِ: لا يَدخُلُ المَسجِدَ الحَرامَ مُشرِكٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۴ ص۱۶۶ نقلاً عن ابن مردویه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابو هریره -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در سال فتح مکّه فرمود: «هیچ مشرکی حق ندارد داخل مسجد الحرام شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله أمَرَنی أن اُبَلِّغَ عَنِ اللّٰهِ أن لا يَطوفَ بِالبَیتِ عُریانٌ و لا يَقرَبَ المَسجِدَ الحَرامَ مُشرِكٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ هٰذَا العامِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قَرَأَ عَلَیهِم (بَراءَةٌ مِنَ اللهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى الَّذِینَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِینَ * فَسِیحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱ - ۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَحَلَّ اللّٰهُ لِلمُشرِكینَ الَّذینَ حَجُّوا تِلكَ السَّنَةَ أربَعَةَ أشهُرٍ حَتّىٰ يَرجِعوا إلىٰ مَأمَنِهِم ثُمَّ يُقتَلونَ حَیثُ وُجِدوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمی: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۸۲ عن محمّد بن الفضیل عن الإمام الرضا عليه‌السلام، علل الشرائع: ص۱۹۰ ح۲ عن ابن عبّاس من دون إسناد إلی الإمام عليّ عليه‌السلام نحوه و لیس فیه الآیة، بحار الأنوار: ج۳۵ ص۲۹۲ ح۷؛ سنن الدارمي: ج۱ ص۳۵۴ ح۱۴۰۲ عن أبي هریرة نحوه و لیس فیه الآیة و راجع صحیح البخاري: ج۴ ص۱۷۱۰ ح۴۳۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به من دستور داد تا از جانب خدا ابلاغ کنم که هیچ کس حق ندارد برهنه طواف کعبه کند و از این سال به بعد، هیچ مشرکی حق ندارد به مسجد الحرام نزدیک شود، و این را برایشان خواند: ([این،] اعلام بیزارى خدا و پیامبر او به کسانى از مشرکان است که با آنها عهد بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید * با این حال، چهار ماه [مهلت دارید که] در زمین [آزادانه] سیر کنید). پس خداوند به مشرکانی که در آن سال حج گزارده بودند، چهار ماه مهلت داد تا به جای امن خود برگردند و پس از آن، هر جا که یافت شوند، کشته خواهند شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ: لِمَ سُمِّيَ بيتُ اللّٰهِ الحَرامَ؟ -: لِأَنَّهُ حُرِّمَ عَلَى المُشرِكینَ أن يَدخُلوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۸ ح۱ عن حنان، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۱ ح۲۱۱۱، مجمع البیان: ج۱ ص۳۸۲ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۹ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - آن گاه که از ایشان پرسیدند: چرا به خانۀ خدا، «بیت اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحرام» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟ -: چون بر مشرکان حرام است وارد آن شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يَدخُلُ أهلُ الذِّمَّةِ الحَرَمَ و لا دارَ الهِجرَةِ، و يُخرَجونَ مِنهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۸۱، مستدرك الوسائل: ج۱۱ ص۱۰۲ ح۱۲۵۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ذمّیان (اهل کتابِ در پناه حکومت اسلام) نباید وارد حرم و سرزمینِ هجرت شوند و از این دو جا اخراج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (طَهِّرَا بيتِيَ لِلطَّـائِفِینَ وَ ٱلْعَـٰكِفِینَ وَ ٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ) -: يَعنی نَحِّ عَنِهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا:» نحي عن»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُشرِكینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۱ ص۵۹، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۹۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (خانۀ مرا براى طواف&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان و اعتکاف کنندگان و رکوع کنندگان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سجده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان، پاک سازید) -: یعنی مشرکان را از خانۀ خدا دور کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الدرّ المنثور: ج۴ ص۱۶۵ و المغنی لابن قدامة: ج۱۰ ص۶۱۶ و وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۲۳۵ (الباب ۱۷) و ج۱۵ ص۱۳۲ (الباب ۵۲) و مجمع البیان: ج۵ ص۳۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الدرّ المنثور: ج۴ ص۱۶۵ و المغنی لابن قدامة: ج۱۰ ص۶۱۶ و وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۲۳۵ (الباب ۱۷) و ج۱۵ ص۱۳۲ (الباب ۵۲) و مجمع البیان: ج۵ ص۳۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---الصيد-و-نزع-الشجر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - الصَّيدُ و نَزعُ الشَّجَرِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - شکار کردن و کندن بوته و درخت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن ابن عبّاس عن رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله - يَومَ افتَتَحَ مَكَّةَ -: هٰذا بَلَدٌ حَرَّمَهُ اللهُ يَومَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الأَرضَ، و هُوَ حَرامٌ بِحُرمَةِ اللهِ إلیٰ يَومِ القِیامَةِ... لا يُعضَدُ شَوكُهُ، و لا يُنَفَّرُ صَیدُهُ، و لا يَلتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلّا مَن عَرَّفَها، و لا يُختَلیٰ خَلاها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَلا: النبات الرَّطْب الرقیق مادام رَطْبًا. و اختلاؤه: قَطْعه (النهایة: ج۲ ص۷۵ «خلا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ العَبّاسُ: یا رَسولَ اللّٰهِ، إِلّا الإِذخِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإذخِر - بكسر الهمزة-: حشیشة طيّبة الرائحة تُسقّف بها البیوت فوق الخشب (النهایة: ج۱ ص۳۳ «إذخر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّهُ لِقَینِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القین و القینة: العبد و الأمة، و التقيّن: التزيّن بألوان الزینة (العین: ص۶۹۴ «قین»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لِبُیوتِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِلّا الإِذخِرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۶۵۲ ح۱۷۳۷؛ كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۶ ح۲۳۱۵ و ۲۳۱۶ عن كلیب الأسديّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از ابن عبّاس&lt;/span&gt; -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در روز فتح مکّه فرمود: «این، شهرى است که خداوند، روزى که آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین را آفرید، حُرمتش بخشید و این شهر، با حرمت خداوند، تا روز قیامت، محترم است... نه خارَش چیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نه شکارش رَمانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نه [چیزِ] یافته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برداشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر کسى که بخواهد اعلام کند [تا صاحبش پیدا شود] و گیاهان تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روییده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش چیده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پدرم] عبّاس گفت: اى پیامبر خدا! جز گیاهِ اِذخِر (گورگیاه)، که براى تزیین و براى خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «بجز اِذخِر (گورگیاه)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَرَمُ لا يُختَلیٰ خَلاهُ، و لا يُعضَدُ شَجَرُهُ و لا شَوكُهُ، و لا يُنَفَّرُ صَیدُهُ... فَمَن أصَبتُموهُ اختَلیٰ أو عَضَدَ الشَّجَرَ أو نَفَّرَ الصَّیدَ، فَقَد حَلَّ لَكُم سَبُّهُ و أَن توجِعوهُ ظَهرَهُ بِمَا استَحَلَّ فِي الحَرَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۷۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام، دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۱۰ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام عنه صلی الله عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: گیاهِ حرم را نباید چید، درخت و خارش را نباید قطع کرد و صیدش را نباید رَم داد.… پس اگر کسى را دیدید که گیاهى را چید یا درختى را قطع کرد یا صیدى را رَم داد، بر شما رواست که به سبب حرمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در حرم، به او ناسزا بگویید و پشتش را به درد آورید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: حَرَّمَ اللّٰهُ حَرَمَهُ أن يُختَلیٰ خَلاهُ، أو يُعضَدَ شَجَرُهُ إِلّا الإِذخِرَ، أو يُصادَ طَیرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۵ ح۲ عن زرارة، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۸۱ ح۱۳۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند، حرام ساخته که گیاه حرمش چیده یا درخت آن قطع شود - جز گیاه اِذخِر (گورگیاه) - یا پرندۀ آن صید گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا تُنزَعُ مِن شَجَرِ مَكَّةَ إِلّا النَّخلُ و شَجَرُ الفاكِهَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۳۰ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۸۰ ح۱۳۲۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۵ ح۲۳۴۵ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از درخت مکّه چیزی نباید کند، جز درخت خرما و درخت میوه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كُلُّ شَیءٍ يَنبُتُ فِي الحَرَمِ فَهُوَ حَرامٌ عَلَى النّاسِ أجمَعینَ، إِلّا ما أنبَتَّهُ أنتَ وغَرَستَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۸۰ ح۱۳۲۵ عن حریز، الكافي: ج۴ ص۲۳۱ ح۲ و لیس فیه ذیله، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۴ ح۲۳۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر چه در حرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روید، [چیدنش] بر همۀ مردم، حرام است، مگر آنچه را خودت رویانده و کاشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: وسائل الشیعة: ج۱۲ (أبواب تروك الإحرام / الأبواب ۸۶، ۸۷، ۸۸، ۹۰) و ج۱۳ (أبواب كفّارات الصید/ الأبواب ۱۰، ۱۶، ۲۱، ۲۹، ۳۰، ۳۳).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: وسائل الشیعة: ج۱۲ (أبواب تروک الإحرام / الأبواب ۸۶ ـ ۸۸، ۹۰) و ج۱۳ (أبواب کفّارات الصید/ الأبواب ۱۰، ۱۶، ۲۱، ۲۹ـ۳۰، ۳۳).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---ذبح-الصيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - ذَبحُ الصَّيدِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - ذبح شكار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يُذبَحُ الصَّیدُ فِي الحَرَمِ و إن صیدَ فِي الحِلِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۶۱ ح۲۳۶۵ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان و ص۳۶۳ ح۲۷۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شکار را در حرم نباید ذبح کرد، اگر چه در بیرون حرم صید شده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يُذبَحُ بِمَكَّةَ إِلّا الإِبِلُ وَ البَقَرُ وَ الغَنَمُ وَ الدَّجاجُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۳۲ ح۱ عن أبي بصیر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۶۷ ح۱۲۷۹ نحوه، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۶۴ ح۲۳۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در مکّه، جز شتر، گاو، گوسفند و مرغ نباید ذبح شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن شِهاب بن عبد ربّه: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام: إنّي أتَسَحَّرُ بِفِراخٍ اُتِيَ بِها مِن غَیرِ مَكَّةَ، فَتُذبَحُ فِي الحَرَمِ، فَأَتَسَحَّرُ بِها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِئسَ السَّحورُ سَحورُكَ! أما عَلِمتَ أنَّ ما أدخَلتَ بِهِ الحَرَمَ حَيّاً فَقَد حَرُمَ عَلَیكَ ذَبحُهُ و إمساكُهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۶۲ ح۲۲۷۰، وسائل الشیعة: ج۹ ص۲۰۰ ح۱۷۱۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از شهاب بن عبد ربّه&lt;/span&gt; -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: با جوجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى که از غیر مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، سَحَرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورم. آنها را در حرم، ذبح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و با آن، سَحَرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سحرىِ تو، سحرىِ بدى است! آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى آنچه را زنده وارد حرم کنى، ذبح و [یا] نگه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتن آن بر تو حرام است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الكافي: ج۴ ص۲۳۱ (باب ما يُذبح في الحرم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافی: ج۴ ص۲۳۱ (باب ما یُذبح فی الحرم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه---تملك-اللقطة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - تَمَلُّكُ اللُّقَطَةِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - به مالکیّت در آوردن شى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء پيدا شده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اللُّقَطَةُ لُقَطَتانِ: لُقَطَةُ الحَرَمِ، تُعَرِّفُ سَنَةً؛ فَإِن وَجَدتَ صاحِبَها و إِلّا تَصَدَّقتَ بِها، و لُقَطَةُ غَیرِها، تُعَرِّفُ سَنَةً؛ فَإِن جاءَ صاحِبُها و إِلّا فَهِيَ كَسَبیلِ مالِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۳۸ ح۱ عن إبراهیم بن عمر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۲۱ ح۱۴۶۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۶ ح۲۳۴۹، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۲۵۰ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء پیدا شده، دو گونه است: یکى آنچه در حرم پیدا شده است که باید تا یک سال اعلام کنى. پس اگر صاحبش را یافتى که به او می‌دهی، و گرنه آن را صدقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى. یکى هم آنچه در غیر حرم پیدا شده که آن را هم تا یک سال اعلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى. اگر صاحبش آمد، به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، و گرنه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى براى خودت بردارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن رَجاء الأرجانيّ: كَتَبتُ إلَى الطَّيِّبِ عليه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو الإمام الهادی عليه‌السلام؛ لأنّ محمّد بن رجاء من أصحابه عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنّي كُنتُ فِي المَسجِدِ الحَرامِ فَرَأَیتُ دِیناراً فَأَهوَیتُ إلَیهِ لِآخُذَهُ، فَإِذا أنَا بِآخَرَ، ثُمَّ بَحَثتُ الحَصیٰ فَإِذا أنَا بِثالِثٍ، فَأَخَذتُها فَعَرَّفتُها فَلَم يَعرِفها أحَدٌ، فَما تَریٰ في ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ: فَهِمتُ ما ذَكَرتَ مِن أمرِ الدَّنانیرِ، فَإِن كُنتَ مُحتاجاً فَتَصَدَّق بِثُلُثِها، و إن كُنتَ غَنِيّاً فَتَصَدَّق بِالكُلِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۳۹ ح۴، تهذیب الأحكام: ج۶ ص۳۹۵ ح۱۱۸۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۲۹۳ ح۴۰۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;نقل از محمّد بن رجاء اَرجانى&lt;/span&gt; -: به امام هادى علیه‌السلام نوشتم: در مسجد الحرام بودم که دینارى دیدم. خم شدم که آن را بردارم، دینار دیگرى دیدم. سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گشتم. دینار سومى یافتم. آنها را برداشتم و اعلام هم کردم؛ ولى صاحب آنها یافت نشد. نظرتان در این باره چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام نوشت: «آنچه را که از قضیّۀ دینارها نوشتى، فهمیدم. اگر نیازمندى، یک‌سوم آن را صدقه بده و اگر بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازى، همه را صدقه بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: وسائل الشیعة: ج۱۳ (أبواب مقدّمات الطواف / الباب ۲۸).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: وسائل الشیعة: ج۱۳ (أبواب مقدّمات الطواف / الباب ۲۸).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يكره-فعله-فيها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۳: ما يُكرَهُ فِعلُهُ فيها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه در مكّه مكروه است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الإقامة-فيها-فوق-سنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الإقامَةُ فيها فَوقَ سَنَةٍ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - اقامت بيش از يک سال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه‌السلام: لا يَنبَغي لِلرَّجُلِ أن يُقیمَ بِمَكَّةَ سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: كَیفَ يَصنَعُ؟ قالَ: يَتَحَوَّلُ عَنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۳۰ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۸ ح۱۵۶۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۴ ح۲۳۳۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸۱ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;نقل از محمّد بن مسلم&lt;/span&gt; -: امام باقر علیه‌السلام فرمود: «شایسته نیست که انسان در مکّه یک سال بماند». گفتم: پس چه کند؟ فرمود: «به جایی دیگر برود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أحمد بن محمّد السيّاري: رَویٰ جَماعَةٌ مِن أصحابِنا رَفَعوهُ إلیٰ أبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام أنَّهُ كَرِهَ المُقامَ بِمَكَّةَ، و ذٰلِكَ أنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله اُخرِجَ عَنها، وَ المُقیمُ بِها يَقسو قَلبُهُ حَتّیٰ يَأتِيَ في غَیرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۴۶ ح۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۴ ح۲۱۲۱ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸۰ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از احمد بن محمّد سیّارى&lt;/span&gt; -: عدّه‌ای از شیعیان روایت کرده‌اند و سند حدیث را به معصوم رسانده‌اند که امام صادق علیه‌السلام اقامت در مکّه را پسندیده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست و این به خاطر آن بود که پیامبر صلی الله علیه و آله را از این شهر بیرون کردند و کسى که مقیم مکّه شود، سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن که در جاى دیگرى اقامت کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۶۰ (كلّ ظلم فیها إلحاد)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وسائل الشیعة: ج۱۳ (أبواب مقدّمات الطواف / الباب ۱۶).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۱ (هر گونه ظلمی در حرم، انحراف از حق است)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وسائل الشیعة: ج۱۳ (أبواب مقدّمات الطواف / الباب ۱۶).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---رفع-البناء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - رَفعُ البِناء&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - افراشتن ساختمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: لا يَنبَغي لِأَحَدٍ أن يَرفَعَ بِناءً فَوقَ الكَعبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۳۰ ح۱ عن محمّد بن مسلم، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۸ ح۱۵۶۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۴ ح۲۳۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: براى هیچ کس سزاوار نیست که ساختمانى بلندتر از کعبه بسازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---مطالبة-الغريم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - مُطالَبَةُ الغَريمِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - طلب کردن مال از بدهکار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سَماعة بن مِهران عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ لي عَلَیهِ مالٌ، فَغابَ عَنّي زَماناً، فَرَأَیتُهُ يَطوفُ حَولَ الكَعبَةِ، أ فَأَتَقاضاهُ مالی؟ قالَ: لا، لا تُسَلِّم عَلَیهِ و لا تُرَوِّعهُ حَتّیٰ يَخرُجَ مِنَ الحَرَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۴۱ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۶ ص۱۹۴ ح۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از سماعة بن مهران&lt;/span&gt; -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: مردى به من مالى بدهکار است. مدّتى از چشمم پنهان بود، تا این که او را در حال طواف کعبه دیدم. آیا مال خود را از او طلب کنم؟ فرمود: «نه، به او سلام نده و هراسانش مکن، تا آن که از حرم بیرون رود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا عليه‌السلام: إن كانَ لَكَ عَلىٰ رَجُلٍ حَقٌّ فَوَجَدتَهُ بِمَكَّةَ أو فِي الحَرَمِ فَلا تُطالِبهُ بِهِ، و لا تُسَلِّم عَلَیهِ فَتُفزِعَهُ، إِلّا أن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَكونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعطَیتَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَقَّكَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الحَرَمِ، فَلا بَأْسَ أن تُطالِبَهُ فِي الحَرَمِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا عليه‌السلام: ص۲۵۳، المقنع للصدوق: ص۳۶۹، السرائر: ج۲ ص۳۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۱۵۶ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا علیه‌السلام: اگر از مردی طلبی داشتی و او را در مکّه یا در حرم دیدی، آن را از او مطالبه نکن و [حتّی] به او سلام نکن، مبادا بیمناکش سازی، مگر این که مالت را در حرم به او داده باشی. در این صورت، اشکالی ندارد در حرم از او مطالبه کنی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المختلف: ج۱ ص۴۱۰ و الدروس: ص۳۷۲ و جامع المقاصد: ج۵ ص۱۰ و وسائل الشیعة: ج۱۳ (أبواب مقدّمات الطواف / الباب ۳۰).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المختلف: ج۱ ص۴۱۰ و الدروس: ص۳۷۲ و جامع المقاصد: ج۵ ص۱۰ و وسائل الشیعة: ج۱۳ (أبواب مقدّمات الطواف / الباب ۳۰).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فائدة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فائِدَة&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال عليّ بن بابویه: لَو ظَفِرَ به فِي الحَرم لَم تَجُز مُطالبتُهُ، إِلّا أن يَكون قد أدانَهُ فیه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروس: ج۳ ص۳۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال العلّامة الحِلّيُّ في مُختَلَف الشّیعة: الأقربُ عِندی كَراهةُ ذلك عَلى تَقدیرِ الإدانَة خارجَ الحَرم، دونَ التَّحریم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختلف الشیعة: ج۵ ص۳۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و قال الشّهید في الدُّروس: لَو التَجَأَ الغَریمُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى الحَرم حَرُمتِ المُطالَبةُ. وَ الرِّوایةُ تَدُلُّ عَلى تَحریم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُطالَبة لو ظَفِرَ به فِي الحَرم مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَیر قَصدِ الاِلتِجاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروس: ج۳ ص۳۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن بابویه می‌گوید: «اگر بدهکار را در حرم بیابد، جایز نیست که از او مطالبه کند، مگر آن که در حرم به او قرض داده باشد». علّامه حلّى در مختلف الشیعة می‌گوید: «به نظر من اگر قرض دادن در خارج حرم بوده، مطالبۀ آن در حرم، کراهت دارد؛ ولى حرام نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهید در الدروس می‌گوید: «اگر بدهکار به حرمْ پناهنده شود، مطالبه کردن از او حرام است. روایت دلالت دارد که اگر بدهکار را در حرم یافت و وى اگرچه قصد پناهندگى به حرم نداشت، مطالبه حرام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-الاهتمام-به-فيها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – 4: ما يَنبَغِي الاِهتِمامُ بِهِ فيها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - آنچه در مكّه شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الصَّلاةُ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. نماز خواندن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: الصَّلاةُ فِي الحَرَمَینِ تَعدِلُ ألفَ صَلاةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۲۸ ح۱۰ عن أبي بصیر و محمّد بن مسلم عن الإمام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبائه عليهم‌السلام، تحف العقول: ص۱۱۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۳ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نماز خواندن در دو حرمِ مکّه و مدینه، برابر با هزار نماز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: مَن صَلّیٰ بِمَكَّةَ سَبعینَ رَكعَةً، فَقَرَأَ في كُلِّ رَكعَةٍ بِ - «قُل هُوَ اللّٰهُ أحَدٌ»، و «إنّا أنزَلناهُ»، و آيَةِ السُّخرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد من آیة السخرة قوله تعالى: (إِنَّ رَبَّكُمُ اللهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ) إلى قوله (تَبارَكَ اللهُ رَبُّ الْعالَمِينَ)، و قیل: إلى قوله: (إِنَّ رَحْمَةَ اللهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ) (الأعراف: ۵۴ - ۵۶).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و آيَةِ الكُرسِيِّ، لَم يَمُت إِلّا شَهیداً، وَ الطّاعِمُ بِمَكَّةَ كَالصّائِمِ فیما سِواها، و صِیامُ يَومٍ بِمَكَّةَ يَعدِلُ صِیامَ سَنَةٍ فیما سِواها، وَ الماشی بِمَكَّةَ في عِبادَةِ اللّٰهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۷ ح۲۲۵۹، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۸۲ ح۱۷۷۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: هر کس در مکّه هفتاد رکعت نماز بگزارد و در هر رکعت، [سوره‌های] «قل هو اللّه أحد&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» و «إنّا أنزلناه» و آیۀ سُخره&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آیۀ ۵۴ ـ ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آیة الکرسى را بخواند، جز به شهادت نخواهد مُرد؛ و کسى که در مکّه غذا بخورد، همچون روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار در شهرهاى دیگر است و یک روز روزه گرفتن در مکّه، برابر با روزه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتنِ یک سال در جاهاى دیگر است و کسى که در مکّه راه برود، در حال عبادت خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إبراهیم بن شَیبَة: كَتَبتُ إلیٰ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام أسأَلُهُ عَن إتمامِ الصَّلاةِ فِي الحَرَمَینِ، فَكَتَبَ إلَيَّ: كانَ رَسولُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يُحِبُّ إكثارَ الصَّلاةِ فِي الحَرَمَینِ، فَأَكثِر فیهِما و أَتِمَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۴ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۲۵ ح۱۴۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از ابراهیم بن شیبه&lt;/span&gt; -: به امام باقر علیه‌السلام نامه نوشتم و از تمامْ خواندن نماز در دو حرم مکّه و مدینه پرسیدم. امام علیه‌السلام نوشت: «پیامبر خدا صلی الله علیه و آله زیاد نماز خواندن در این دو حرم را دوست داشت. پس تو نیز زیاد نماز بخوان و تمام بخوان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۰۲ (فضل الصلاة في المسجد الحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۳ (برتریِ نمازگزاردن در مسجد الحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---الصيام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - الصِّيامُ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. روزه گرفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أدرَكَ رَمَضانَ بِمَكَّةَ فَصامَ و قامَ مِنهُ ما تَيَسَّرَ لَهُ، كَتَبَ اللّٰهُ لَهُ مِئَةَ ألفِ شَهرِ رَمَضانَ فیما سواها، و كَتَبَ اللّٰهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ... في كُلَّ يَومٍ حَسَنَةً، و في كُلَّ لَیلَةٍ حَسَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۰۴۱ ح۳۱۱۷ عن ابن عبّاس؛ فضائل الأشهر الثلاثة: ص۱۳۶ ح۱۴۵ عن ابن عبّاس نحوه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۳۴۹ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که ماه رمضان در مکّه باشد و همۀ آن ماه را روزه بگیرد و تا آن جا که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند نماز بخواند، خداوند براى او پاداش صد هزار رمضان در غیر مکّه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد... و براى او هر روز، یک حسنه و هر شب، یک حسنه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: صِیامُ يَومٍ بِمَكَّةَ يَعدِلُ صِیامَ سَنَةٍ فیما سِواها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۷ ح۲۲۵۹، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۸۲ ح۱۷۷۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: یک روز روزه گرفتن در مکّه، برابر با روزۀ یک سال در جاى دیگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---ختم-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - خَتمُ القُرآنِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. ختم کردن قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: مَن خَتَمَ القُرآنَ بِمَكَّةَ، لَم يَمُت حَتّیٰ يَریٰ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله، و يَریٰ مَنزِلَهُ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۶۸ ح۱۶۴۰ عن خالد بن ماد القلانسيّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۷ ح۲۲۵۷، المحاسن: ج۱ ص۱۴۴ ح۱۹۸ عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸۲ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: هر کس در مکّه ختم قرآن کند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد تا آن که پیامبر خدا را ببیند و جایگاهش در بهشت را بنگرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در رؤیا یا دَمِ مرگ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: مَن خَتَمَ القُرآنَ بِمَكَّةَ مِن جُمُعَةٍ إلیٰ جُمُعَةٍ أو أقَلَّ مِن ذٰلِكَ أو أكثَرَ، و خَتَمَهُ في يَومِ جُمُعَةٍ، كُتِبَ لَهُ مِنَ الأَجرِ وَ الحَسَناتِ مِن أوَّلِ جُمُعَةٍ كانَت فِي الدُّنیا إلیٰ آخِرِ جُمُعَةٍ تَكونُ فیها. و إن خَتَمَهُ في سائِرِ الأَيّامِ فَكَذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۱۲ ح۴ عن أبي حمزة الثماليّ، ثواب الأعمال: ص۱۲۵ ح۱، عدّة الداعی: ص۲۷۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸۳ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هر کس در مکّه، از جمعه تا جمعه یا در کمتر یا در بیشتر از آن، قرآن را ختم کند و پایان آن، روز جمعه باشد، براى او پاداش و حسنات از اوّلین جمعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در دنیا بوده تا آخرین جمعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در دنیا خواهد بود، نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر در روزهاى دیگر نیز ختم کند، همین طور است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---الإنفاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - الإِنفاقُ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. انفاق کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَكَّةُ حَرَمُ اللّٰهِ و حَرَمُ رَسولِهِ و حَرَمُ أمیرِ المُؤمِنینَ عليهما السلام، الصَّلاةُ فیها بِمِئَةِ ألفِ صَلاةٍ، وَ الدِّرهَمُ فیها بِمِئَةِ ألفِ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ المَدینَةُ حَرَمُ اللّٰهِ و حَرَمُ رَسولِهِ و حَرَمُ أمیرِ المُؤمِنینَ صَلَواتُ اللّٰهِ عَلَیهِما، الصَّلاةُ فیها بِعَشرَةِ آلافِ صَلاةٍ، وَ الدِّرهَمُ فیها بِعَشرَةِ آلافِ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الكوفَةُ حَرَمُ اللهِ و حَرَمُ رَسولِهِ و حَرَمُ أمیرِ المُؤمِنینَ عليهما السلام، الصَّلاةُ فیها بِأَلفِ صَلاةٍ، وَالدِّرهَمُ فیها بِأَلفِ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۸۶ ح۱ عن خلاّد القلانسيّ، تهذیب الأحكام: ج۶ ص۳۱ ح۵۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۲۲۸ ح۶۸۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۲ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مکّه، حرم خدا و حرم پیامبر و حرم امیر مؤمنان است. نماز در آن، صد هزار نماز است و یک درهم انفاق در آن، برابر با صد هزار درهم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدینه نیز حرم خدا و حرم پیامبر خدا و حرم امیر مؤمنان است. نماز در آن، ده هزار برابر و یک درهم انفاق در آن، ده هزار درهم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوفه هم حرم خدا و حرم پیامبر خدا و حرم امیر مؤمنان است. نماز در آن، همچون هزار نماز است و یک درهم انفاق در آن، برابر هزار درهم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-لأهل-مكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – 5: ما يَنبَغي لِأَهلِ مَكَّةَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - آنچه براى اهل مکّه شايسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---تخلية-المطاف-لطواف-الفريضة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - تَخلِيَةُ المَطافِ لِطَوافِ الفَريضَةِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. خالى گذاشتن مَطاف براى طواف واجب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أبلِغوا أهلَ مَكَّةَ وَ المُجاوِرینَ أن يُخَلُّوا بينَ الحُجّاجِ و بينَ الطَّوافِ وَ الحَجَرِ الأَسوَدِ و مَقامِ إبراهیمَ وَ الصَّفِّ الأَوَّلِ، مِن عَشرٍ تَبقیٰ مِن ذي القَعدَةِ إلیٰ يَومِ الصَّدَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «الصور»، و ما أثبتناه من كنز العمّال (ج۵ ص۵۴ ح۱۲۰۲۴) نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۹۹ ح۳۲۵ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به اهل مکّه و مجاوران برسانید که طواف و حجر الأسود و مقام ابراهیم و صف اوّل را از روز بیستم ذى قعده تا روز خروج، براى حُجّاج وا گذارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: یا بَني عَبدِ مَنافٍ، لا تَمنَعوا أحَداً طافَ بِهٰذَا البَیتِ و صَلّیٰ أيَّةَ ساعَةٍ شاءَ، مِن لَیلٍ أو نَهارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۲۲۰ ح۸۶۸ عن جبیر بن مطعم، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۳۹۸ ح۱۲۵۴، سنن النسائي: ج۵ ص۲۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى فرزندان عبد مَناف! جلوی هیچ کس را که می‌خواهد بر گِردِ این خانه طواف کند و نماز بخواند، در هر ساعتى از شب و روز که می‌خواهد، نگیرید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الطَّوافُ لِغَیرِ أهلِ مَكَّةَ أفضَلُ مِنَ الصَّلاةِ، وَ الصَّلاةُ لِأَهلِ مَكَّةَ أفضَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۲ ح۲ عن حریز بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۷ ح۲۱۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: طواف براى غیر اهل مکّه، برتر از نماز است و براى اهل مکّه، نماز برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن حَریز: سَأَلتُ أباعَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ الطَّوافِ لِغَیرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا «بغیر»، و الصحیح ما أثبتناه من وسائل الشیعة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلِ مَكَّةَ مِمَّن جاوَرَ بِها أفضَلُ أوِ الصَّلاةُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الطَّوافُ لِلمُجاوِرینَ أفضَلُ، وَ الصَّلاةُ لِأَهلِ مَكَّةَ وَ القاطِنینَ بِها أفضَلُ مِنَ الطَّوافِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۶ ح۱۵۵۵، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۹۸ ح۱۷۸۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از حَریز&lt;/span&gt; -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: براى غیر اهل مکّه - یعنى مجاوران آن - آیا طواف برتر است یا نماز؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى مجاوران، طواف بهتر است؛ ولى براى اهل مکّه و ساکنان آن، نماز، برتر از طواف است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن أقامَ بِمَكَّةَ سَنَةً فَالطَّوافُ أفضَلُ لَهُ مِنَ الصَّلاةِ، و مَن أقامَ سَنَتَینِ خَلَطَ مِن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذا و مِن ذا، و مَن أقامَ ثَلاثَ سِنینَ كانَتِ الصَّلاةُ أفضَلَ لَهُ مِنَ الطَّوافِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۲ ح۱ عن هشام بن الحكم، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۷ ح۱۵۵۶، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۱۲ ح۲۸۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که یک سال در مکّه اقامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، طواف براى او برتر از نماز گزاردن [در مسجد الحرام] است. کسى که دو سال ساکن مکّه است، مخلوطى از نماز و طواف انجام دهد و هر که سه سال در مکّه اقامت می‌کند، نماز براى او برتر از طواف است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر البَزَنطي عن الإمام الرضا عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ المُقیمِ بِمَكَّةَ: الطَّوافُ لَهُ أفضَلُ أوِ الصَّلاةُ؟ قالَ: الصَّلاةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۸۳ ح۱۳۵۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۰۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر بَزَنطى&lt;/span&gt; -: از امام رضا علیه‌السلام پرسیدم: براى ساکن مکّه، طواف برتر است یا نماز؟ فرمود: «نماز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---التشبه-بالمحرمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - التَّشَبُّهُ بِالمُحرِمينَ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکل شدن با افراد مُحرم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يَنبَغي لِأَهلِ مَكَّةَ أن يَلبَسُوا القَمیصَ، و أَن يَتَشَبَّهوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله قال الفاضل التستري رحمه الله: کأنّ المراد: ينبغي أن يَتَشبّهوا (ملاذ الأخیار في فهم تهذیب الاخبار: ج۸ ص۴۷۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالمُحرِمینَ شُعثاً غُبراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقال عليه‌السلام: يَنبَغي لِلسُّلطانِ أن يَأخُذَهُم بِذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۷ ح۱۵۵۷ عن معاویة بن عمّار، وسائل الشیعة: ج۹ ص۵۴۵ ح۱۸۳۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;:&lt;/span&gt; «سزاوار نیست که اهل مکّه پیراهن بپوشند. سزاوار است که آنان هم مثل افراد مُحرم، غبارآلود و ژولیده باشند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «سزاوار است که حکومت، آنان را به این کار وادار کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يَنبَغي لِلمُتَمَتِّعِ إذا أحَلَّ أن لا يَلبَسَ قَمیصاً، و يَتَشَبَّهَ بِالمُحرِمینَ، و كَذٰلِكَ يَنبَغي لِأَهلِ مَكَّةَ أيّامَ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنعة: ص۴۴۷، الكافي: ج۴ ص۴۴۱ ح۸ و لیس فیه ذیله، دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۱۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۹۵ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که تمتّع انجام می‌دهد، وقتى از احرام بیرون آمد، سزاوار است که پیراهن نپوشد و همسان با افراد مُحرم باشد. اهل مکّه نیز شایسته است که در ایّام حج چنین کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كل-ظلم-فيها-إلحاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – 6: كُلُّ ظُلمٍ فيها إلحادٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و - هر گونه ظلمی در حرم، انحراف از حق است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللهِ وَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ٱلَّذِى جَعَلْنَـٰهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً ٱلْعَـٰكِفُ فِيهِ وَ ٱلْبَادِ وَ مَن يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُـلْمٍ نُّذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مسلّماً کسانى که کافرند و از راه خدا و [ورود مؤمنان به&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مسجد الحرام که آن را براى همۀ مردم، چه مقیم و حاضر و چه مسافر، یکسان قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، جلوگیرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، [کیفرى بسیار سخت خواهند داشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] و هر که بخواهد در آن جا با انحراف از حق، به ستم رو آورد [و دست به شرک و هر گناهى بیالاید]، به او عذابى دردناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشانیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: اِحتِكارُ الطَّعامِ بِمَكَّةَ إلحادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۲ ص۱۳۳ ح۱۴۸۵ عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عمر، التاریخ الكبیر: ج۷ ص۲۵۵ الرقم ۱۰۸۳، شعب الإیمان: ج۷ ص۵۲۷ ح۱۱۲۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: احتکار کردن طعام در مکّه، انحراف از حق است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ مَن يُرِدْ فِیهِ بِإِلْحَادٍ بِظُـلْمٍ) قالَ: كُلُّ ظُلمٍ إلحادٌ، و ضَربُ الخادِمِ في غَیرِ ذَنبٍ مِن ذٰلِكَ الإِلحادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۷ ح۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۲ ح۲۳۲۹، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۲۰ ح۱۴۵۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از معاویة بن عمّار&lt;/span&gt; -: در بارۀ آیۀ (و هر كه بخواهد در آن جا با انحراف از حق، به ستم رو آورد) از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر ستمى، انحراف از حق است و کتک زدن خادم بدون گناه، از همین نوع انحراف است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي الصباح الكِنانيّ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ مَن يُرِدْ فِیهِ بِإِلْحَادٍ بِظُـلْمٍ نُّذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ)، فَقالَ: «كُلُّ ظُلمٍ يَظلِمُهُ الرَّجُلُ نَفسَهُ بِمَكَّةَ - مِن سَرِقَةٍ أو ظُلمِ أحَدٍ أو شَیءٍ مِنَ الظُّلمِ - فَإنّي أراهُ إلحاداً»؛ و لِذٰلِكَ كانَ يَتَّقي أن يَسكُنَ الحَرَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۷ ح۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۲ ح۲۳۳۰، علل الشرائع: ص۴۴۵ ح۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸۰ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو الصباح کنانى -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ آیۀ (و هر که بخواهد در آن جا با انحراف از حق، به ستم رو آورد [و دست به شرک و هر گناهى بیالاید]، به او عذابى دردناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشانیم) پرسیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر ستمى که کسى در مکّه به خود کند، چه سرقت یا ظلم به دیگرى یا هر کار دیگرى که ستم باشد، من آن را انحراف از حق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم». از این رو، امام علیه‌السلام از سکونت در حرم، پرهیز داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ مَن يُرِدْ فِیهِ بِإِلْحَادٍ بِظُـلْمٍ) -: مَن عَبَدَ فیهِ غَیرَ اللهِ عزّ وجلّ، أو تَوَلّیٰ فیهِ غَیرَ أولِیاءِ اللهِ فَهُوَ مُلحِدٌ بِظُلمٍ، و عَلَى اللهِ - تَبارَكَ و تَعالیٰ - أن يُذیقَهُ مِن عَذابٍ ألیمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۳۳۷ ح۵۳۳ عن أبي ولاّد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (و هر که بخواهد در آن جا با انحراف از حق، به ستم رو آورد) -: هر کس در آن جا غیر خدا را بپرستد، یا با غیر اولیاى خدا دوستى و هم‌بستگى کند، او از سر ستم، مُنحرف از حق است و بر خداوند بلندمرتبه و والاست که به او عذابى دردناک بچشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَن أدنَى الإِلحادِ -: إنَّ الكِبرَ أدناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۰۹ ح۱ عن حدید بن حكیم الأزدي، معاني الأخبار: ص۳۹۴ ح۴۷ نحوه، منیة المرید: ص۳۳۰، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۱۹۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ سؤال از کمترین حدّ انحراف از حق -: تکبّر، کمترین حدّ آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: اُتِيَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام فِي المَسجِدِ، فَقیلَ لَهُ: إنَّ سَبُعاً مِنَ سِباعِ الطَّیرِ عَلَى الكَعبَةِ لَیسَ يَمُرُّ بِهِ شَيءٌ مِن حَمامِ الحَرَمِ إِلّا ضَرَبَهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِنصِبوا لَهُ وَ اقتُلوهُ؛ فَإِنَّهُ قَد ألحَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۷ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۱ ح۲۳۲۸، علل الشرائع: ص۴۵۳ ح۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۵۳ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از معاویة بن عمّار -: کسانی در مسجد [الحرام] به نزد امام صادق علیه‌السلام آمدند و گفتند: پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وحشى بر بام کعبه نشسته است و هر کبوتر حرم را که از کنارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. فرمود: «به آن حمله کنید و بکشیدش؛ چون انحراف از حق کرده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیان&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإلحاد هو الانحراف عن الصراط المستقیم و طریق الحقّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في الآیة الکریمة (وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ) عُدّ الظالمون ملحدین و وُعِدوا بالعذاب. و هذا یعني أنّ الظلم هو سبب للإلحاد؛ لأنّ الظلم نوعٌ من الانحراف و العُدول العمليّ عن الحقّ. و لکن الآیة الکریمة - إضافة إلی هذا- تشیر إلی حکم خاصّ لا یجري في غیر الحرم المکّيّ، و هو انطباق الملحد علی کلّ ظالم، کبیراً کان الظلم أو صغیراً، و اعتبرت الآیةُ الکریمة الظلمَ في مکّة ذنباً من الذنوب الکبیرة و وعدت مرتکبه بالعذاب الألیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قد اُکّد هذا التعمیم و الشمول في الآیة الکریمة؛ لأنّ «مَنْ» لها عموم بَدليّ، و مفعول «یُرِد» محذوف، لیدلّ علی أيّ نوع من الأعمال و یشمله، مضافاً إلی ورود «إلحاد» و «ظلم» نکرتَین و بصیغة اسم الجنس، لیُفهم هذا الإطلاق.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فترکیب الآیة إذن هو بهذه الصورة و هو أنّ جملة «مَن یُرد...» هي اسم «إنّ» الواردة في صدر الآیة، و الباء في «بإلحاد» للملابسة، و في «بظلم» للسببیّة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِلحاد به معناى انحراف از راه راست و طریق حق است. در آیۀ {وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ) ظالمان، مُلحد شمرده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به آنان وعدۀ عذاب داده شده است. این به معناى سبب بودن ظلم براى الحاد است؛ زیرا ظلم، نوعى عدول عملى و انحراف از حق است. البتّه آیه، علاوه بر این، به حکم خاصّى اشاره دارد که در غیر حرم مکّه، جارى نیست. این حکم، تطبیق مُلحد بر هر ظالمى است، چه ظلم کوچک باشد و چه بزرگ. همچنین آیه، ظلم در مکّه را گناه کبیره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرد و عذاب دردناک را وعده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و در آیه بر این تعمیم و شمول، تأکید شده است؛ زیرا «مَن»، عمومیّت بدلى دارد و مفعول «یُرِد»، حذف شده است تا هر گونه کارى را در بر گیرد. نیز «الحاد» و «ظلم»، هر دو به صورت نکره و اسم جنس آورده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند تا این اطلاق را تفهیم کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس ترکیب آیه به این شکل است که جملۀ «مَن یُرِد...»، اسم «إنّ» در صدر آیه است و باء در «بإلحاد» باء مُلابسه (همراهى) و در «ظلم»، باء سببیّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حدود-الحرم-المكي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُدودُ الحَرَمِ المَكِّيِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدودۀ حرم مکّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أنزَلَ جَبرَئیلُ عليه‌السلام آدَمَ عليه‌السلام مِنَ الصَّفا، و أَنزَلَ حَوّاءَ مِنَ المَروَةِ، و جَمَعَ بينَهُما فِي الخَیمَةِ. و كانَ عَمودُ الخَیمَةِ قَضیبَ یاقوتٍ أحمَرَ، فَأَضاءَ نورُهُ وضَوؤُهُ جِبالَ مَكَّةَ و ما حَولَها، وَ امتَدَّ ضَوءُ العَمودِ فَجَعَلَهُ اللهُ حَرَماً، فَهُوَ مَواضِعُ الحَرَمِ اليَومَ كُلُّ ناحِيَةٍ مِن حَیثُ بَلَغَ ضَوءُ العَمودِ، فَجَعَلَهُ اللهُ حَرَماً لِحُرمَةِ الخَیمَةِ وَ العَمودِ؛ لِأَنَّهُنَّ مِنَ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۱۲۴ ح۱۲۵ عن عطاء، الكافي: ج۴ ص۱۹۶ ح۲، علل الشرائع: ص۴۲۱ ح۳ كلاهما نحوه و كلّها عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۱۸۳ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جبرئیل، آدم را از صفا و حوّا را از مَروه فرود آورد و آن دو را در خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جمع کرد. ستون خیمه، از یاقوت سرخ بود. روشنایى و فروغ آن، کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مکّه و اطراف آن را روشن ساخت و تا هر جا که نور آن ستون گسترش یافت، خداوند، آن جا را حرم قرار داد. پس امروز، محدودۀ حرم، جاهایى است که فروغ ستون به آن جا رسیده است. خداوند به احترام آن خیمه و ستون، آن جا را حرم قرار داده است؛ چرا که آنها از بهشت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: حَرَّمَ اللهُ حَرَمَهُ - بَریداً في بَریدٍ - أن يُختَلیٰ خَلاهُ، و يُعضَدَ شَجَرُهُ، إِلّا شَجَرَةَ الإِذخِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۸۱ ح۱۳۳۲ عن زرارة، الكافي: ج۴ ص۲۲۵ ح۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند، چهار فرسخ در چهار فرسخ از حرمش را حرام کرد که گیاهش را بچینند و درختش را قطع کنند، مگر درختِ اِذخر (گورگیاه، کاهِ مکّه) را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَنِ انحِرافِ أصحابِنا ذاتَ اليَسارِ عَنِ القِبلَةِ و عَنِ السَّبَبِ فیهِ -: إنَّ الحَجَرَ الأَسوَدَ لَمّا اُنزِلَ بِهِ مِنَ الجَنَّةِ ووُضِعَ في مَوضِعِهِ جُعِلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنصابُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَرَمِ مِن حَیثُ يَلحَقُهُ النُّورُ؛ نورُ الحَجَرِ، فَهِيَ عَن يَمینِ الكَعبَةِ أربَعَةُ أمیالٍ، و عَن يَسارِها ثَمانِيَةُ أمیالٍ، كُلُّهُ اثنا عَشَرَ مِیلاً، فَإِذَا انحَرَفَ الإِنسانُ ذاتَ اليَمینِ خَرَجَ عَن حَدِّ القِبلَةِ لِقِلَّةِ أنصابِ الحَرَمِ، و إذَا انحَرَفَ ذاتَ اليَسارِ لَم يَكُن خارِجاً عَن حَدِّ القِبلَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۲ ص۴۴ ح۱۴۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۷۲ ح۸۴۵، علل الشرائع: ص۳۱۸ ح۱ عن المفضّل بن عمر، المناقب لابن شهر آشوب: ج۴ ص۲۵۸ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۴۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ پرسش از علّت انحراف یاران ما از قبله به جانب چپ -: زمانی که حجر الأسود از بهشت به زمین فرود آورده و در محلّ خود جاى داده شد، سنگ‌های تعیین کنندۀ حدود حرم، در آن جایى نصب شدند که نور - یعنی نور حجر الأسود - تا آن جا رسیده بود. این حدود، از سمت راست کعبه چهار میل و از سمت چپ آن، هشت میل است، که جمعاً دوازده میل می‌شود. بنا بر این، هر گاه انسان اندک انحرافى به جانب راست پیدا کند، به خاطر کم بودن حدّ حرم در سمت راست، از حدّ قبله [که همان حرم است] خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر گاه به جانب چپ اندکى منحرف شود، از حدّ قبله خارج نمی‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ آدَمَ عليه‌السلام بَقِيَ عَلَى الصَّفا أربَعینَ صَباحاً ساجِداً يَبكی عَلَى الجَنَّةِ، و عَلىٰ خُروجِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَّةِ مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِوارِ اللَّهِ عزّ وجلّ، فَنَزَلَ عَلَیهِ جَبرَئیلُ عليه‌السلام فَقالَ: یا آدَمُ، ما لَكَ تَبكي؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: یا جَبرَئیلُ، ما لي لا أبكي و قَد أخرَجَنِيَ اللّٰهُ مِنَ الجَنَّةِ مِن جِوارِهِ، و أَهبَطَني إلَى الدُّنیا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: یا آدَمُ تُب إلَیهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كَیفَ أتوبُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلَیهِ قُبَّةً مِن نُورٍ فیهِ مَوضِعُ البَیتِ، فَسَطَعَ نُورُها في جِبالِ مَكَّةَ، فَهُوَ الحَرَمُ، فَأَمَرَ اللّٰهُ جَبرَئیلَ أن يَضَعَ عَلَیهِ الأَعلامَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۴۴ عن أبان بن عثمان الأحمر، بحار الأنوار: ج۹۹ص ۳۵ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آدم علیه‌السلام چهل روز در بالای کوه صفا در حال سجده بود و براى بهشت و خارج شدنش از جوار خداوند عز و جل در بهشت، گریه می‌کرد. پس، جبرئیل بر او نازل شد و گفت: ای آدم! چرا گریه می‌کنی؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم گفت: ای جبرئیل! چرا گریه نکنم، در حالی که خداوند مرا از جوار خودش در بهشت بیرون کرد و به دنیا فرو فرستاد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل گفت: ای آدم! به درگاه او توبه کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم گفت: چگونه توبه کنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، گنبدی از نور برای او فرو فرستاد که جایگاه کعبه در آن قرار داشت. نور آن گنبد در کوه‌های مکّه درخشید و آن جا حرم شد. پس خداوند به جبرئیل دستور داد آن را علامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أحمد بن محمّد بن أبي نَصر: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام عَنِ الحَرَمِ و أَعلامِهِ: كَیفَ صارَ بَعضُها أقرَبَ مِن بَعضٍ، و بَعضُها أبعَدَ مِن بَعضٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ لَمّا أهبَطَ آدَمَ عليه‌السلام مِنَ الجَنَّةِ هَبَطَ عَلیٰ أبي قُبَیسٍ، فَشَكا إلیٰ رَبِّهِ الوَحشَةَ، و أَنَّهُ لا يَسمَعُ ما كانَ يَسمَعُهُ فِي الجَنَّةِ، فَأَهبَطَ الله عزّ وجلّ علیه یاقوتَةً حَمراءَ، فَوَضَعَها في مَوضِعِ البَیتِ، فَكانَ يَطوفُ بِها آدَمُ عليه‌السلام، فَكانَ ضَوؤُها يَبلُغُ مَوضِعَ الأَعلامِ، فَيُعَلَّمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تهذیب الأحکام: «فَعُلَّمَتْ»، و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَعلامُ عَلیٰ ضَوئِها، و جَعَلَهُ اللهُ حَرَماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۹۵ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۸ ج۱۵۶۲ نحوه، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۲۸۴ ح۳۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۷۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر بَزَنطى&lt;/span&gt; -: از امام رضا علیه‌السلام در بارۀ حرم و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محدودۀ آن پرسیدم و این که چرا محدودۀ آن، برخى نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و برخى دورتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند عز و جل چون آدم علیه‌السلام را از بهشت فرود آورد، او را بر کوه ابو قُبَیس فرود آورد. آدم، از احساس وحشت و از این که آنچه را در بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنید، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود، به پروردگارش شکایت کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوافى: یعنى آن نغمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خوش و شگفت‌انگیز تسبیح و تمجید فرشتگان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنید.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، یاقوت سرخى را فرود آورد و در محلّ کعبه قرار داد. آدم، بر گِردِ آن، طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و نور آن، تا نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محدودۀ حرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. از این رو، حد و حریم آن، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى شد. خداوند هم آن را حرم قرار داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن أبي الفُتوح الرازيّ في تفسیره: فِي الخَبَرِ: لَمّا فَرَغَ إبراهیمُ عليه‌السلام مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِناءِ البَیتِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتاهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام و عَلَّمَهُ مَناسِكَ الحَجِّ و مَعالِمَهُ و أَركانَهُ، و عَلَّمَهُ حُدودَ الحَرَمِ، و كُلُّ مَوضِعٍ كانَ مَلَكٌ واقِفاً فیهِ في عَهدِ آدَمَ عليه‌السلام أمَرَهُ أن يَجعَلَ فیهِ عَلامَةً، و نَصَبَ فیهِ حَجَراً، وَ استَحكَمَهُ بِتُرابٍ حَطَّهُ حَولَهُ، و كانَ إبراهیمُ عليه‌السلام أوَّلَ مَن وَجَدَ حُدودَ الحَرَمِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ كَذٰلِكَ إلىٰ أيّامِ قُصَيّ فَجَدَّدَها، إلىٰ أن كانَت في بَعضِ غَزَواتِ قُرَیشٍ، فَأَلقىٰ بَعضَ تِلكَ العَلاماتِ، فَحَزِنَ لِذٰلِكَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَجاءَهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام و قالَ: أبشِر فَإِنَّهُم يَضَعونَ الأَعلامَ في مَحالِّها. ثُمَّ جاءَ و نادىٰ في قَبائِلِ قُرَیشٍ و قالَ: أ ما تَستَحیونَ؟! إنَّ اللّٰهَ تَعالىٰ أكرَمَكُم بِهٰذَا البَیتِ و هٰذَا الحَرَمِ، و قَد ضَيَّعتُم حُدودَهُ، وَ الآنَ يُذِلّونَكُم، و يَختَطِفونَكُم! فَقالوا: صَدَقتَ. فَجاؤوا فَوَضَعوا كُلَّ عَلامَةٍ قُلِعَت في مَوضِعِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ جَبرَئیلُ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله و قالَ: كُلُّ عَلَمٍ قُلِعَ وَضَعُوهُ في مَحَلِّهِ، فَقالَ صلّی اللّه عليه وآله: إن شاءَ اللّٰهُ أصابُوا مَحَلَّهُ. فَقالَ جَبرَئیلُ: ما وَضَعوا حَجَراً في مَحَلِّهِ إِلّا كانَ مَعَهُ مَلَكٌ؛ لِئَلّا يُخطِئُوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ كَذٰلِكَ إلىٰ عامِ الفَتحِ، فَجَدَّدَها تَمیمُ بنُ أسَدٍ الخُزاعِيُّ، ثُمَّ كانَ في عَهدِ عُمَرَ، فَبَعَثَ أربَعَةً مِن قُرَیشٍ فَجَدَّدُوها، و جَدَّدَها عُثمانُ في أيّامِ إمارَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ: و جاءَ فِي الأَخبارِ أنَّ حَدَّهُ مِن طَرَفِ المَدینَةِ مِنَ التَّنعیمِ ثَلاثَةُ أمیالٍ، و مِن طَرَفِ اليَمَنِ سَبعَةُ أمیالٍ، و مِن طَرَفِ العِراقِ سَبعَةُ أمیالٍ، و مِن طَریقِ مَعَرَّةَ تِسعَةُ أمیالٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص۳۶۷ ح۱۱۰۹۷ نقلاً عن تفسیر روض الجنان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرک الوسائل - به نقل از تفسیر ابو الفتوح رازی -: در خبر است که: چون ابراهیم علیه‌السلام بناى خانه (کعبه) را تمام کرد، جبرئیل علیه‌السلام به نزدش آمد و مناسک حج و معالم و ارکان آن را به او آموخت و حدود حرم را به او تعلیم داد، و هر کجا در عهد آدم، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ایستاده بود، دستور داد که در آن علامتى نهد و سنگى نصب کرد و پیرامونش را با خاک محکم ساخت. نخستین کسی که علامت‌های حرم را پیدا کرد، ابراهیم بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و این علامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها همچنان بود تا به روزگار قُصَى. او آنها را تجدید کرد و علامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها همچنان بود تا قریش در یکی از غزوه‌ها، بعضى از آن علامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را افکندند. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از این اتّفاق اندوهگین شد. پس، جبرئیل به نزدش آمد و گفت: بشارت باد تو را که آنان آن علامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در جاى خود می‌نهند. آن گاه پیامبر خدا آمد و در قبایل قریش ندا در داد و فرمود: «آیا شرم ندارید که خداى متعال، شما را با این خانه و این حرم گرامی داشت و شما حدود آن را از بین بردید و [در نتیجه] اکنون شما را ذلیل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربایند؟!». گفتند: راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی. پس آمدند و آنچه از آن علامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر کنده شده بود، در جاى خود نهادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر علامتی را که بر کنده شده بود، در جای خود نهادند. پیامبر فرمود: «إن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاء اللّٰه که درست نهاده باشند». جبرئیل گفت&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگى بر جاى ننهادند، مگر این که فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با آن بود تا اشتباه ننهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این علامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها تا سال فتح (مکّه) همچنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر جای بود و در آن سال، تمیم بن اَسَد خُزاعى آنها را تجدید کرد. پس از آن در عهد عمر، چهار مرد از قریش را فرستاد تا آنها را تجدید کردند و عثمان نیز در دورۀ فرمان‌روایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آنها را تجدید کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روایات آمده است که حدود حرم از جانب مدینه از تنعیم، سه میل است و از راه یمن، هفت میل و از راه عراق، هفت میل و از راه مَعَرّه، نُه میل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحی-در-بارۀ-محدودۀ-حرم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحی در بارۀ محدودۀ حرم&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدودۀ حرم در احادیث و اقوال علما، یک بَرید در یک بَرید، تعیین شده و چون هر بَرید، چهار فرسخ شرعى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر فرسخ شرعى، اندکى بیش از پنج کیلومتر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(حدود بیست کیلومتر) است، مساحت تقریبى حرم، شانزده فرسخ مربّع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حرم به شکل مربّع نیست؛ بلکه منظور، این است که مساحت حرم، به ‌اندازۀ مربّعى است که ضلعش یک برید باشد (مستمسک العروة الوثقى: ج۱۱ ص۲۸۷، مدارک الأحکام: ج۸ ص۳۷۹، جواهر الکلام: ج۷ ص۴۰۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این مساحت که‌ اندکى از شهر قدیم مکّه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، به عنوان حرم امن خداوند، شناخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و احکام ویژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تعیین حدود حرم از هر طرف شهر مکّه، گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگونى وجود دارد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقى: ج۲ ص۱۳۱ (به نقل از ابو ولید)، أخبار مکّة، فاکهى: ج۵ ص۸۹، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج۱ ص۵۹؛ جواهر الکلام: ج۷ ص۴۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که مشهورترین و مقبول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین آنها،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج۱ ص۵۵، تاریخ الحرمین، عبّاس کراره: ص۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدود حرم را این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه بیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- از طریق مدینه، به فاصلۀ سه میلى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر میل، حدود هزار و هشتصد متر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکّه، اندکى پیش از تنعیم؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- از طریق یمن، به فاصلۀ هفت میل در طرف اَضاة اللبن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- از طریق جَدّه در مُنقطَعُ الأعشاش به فاصلۀ ده میل؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- از طریق طائف در راهى که از عَرَفه و از داخل نَمِره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد به فاصلۀ یازده میل؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب جواهر الکلام (ج ۷ ص۴۰۱) به نقل از سروجى، فاصلۀ حدّ طریق طائف را هفت میل ذکر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و نووى (تهذیب الأسماء: ج۳ ص۸۲) رأى جمهور علما را همین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- از طریق عراق بر گردنۀ «خَلّ» در کوه مُقطَّع به فاصلۀ هفت میل؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- از طریق جَعرانه در درّۀ آل عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن خالد، به فاصله نُه میل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه این فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها تقریبى است و برخى، از روى دقّت نظر، فاصلۀ دقیق این حدود را تا دیوار مسجد الحرام نیز محاسبه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به ذراع، بیان نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که مقدارى با اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى یاد شده، متفاوت است. برای مثال، فاسى در بیان محدودۀ حرم از جهت طائف از راه عرفه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از دیوار بنى شیبه [در مسجد الحرام] تا عَلَمَین - که نشانۀ حدّ حرم اند از طرف عرفه، سى و هفت هزار و هفده ذراع کوچک (فاصلۀ سرانگشت تا آرنج) است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج۱ ص۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت و تعیین حدود حرم، مهم و در احکام فراوانى دخیل است و به علّت وجود نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که از هر طرف نهاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، تشخیص آن آسان است. این نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در همه سو، بِجز سمت جدّه و جَعرانه، به دست ابراهیم خلیل علیه‌السلام و به راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى جبرئیل علیه‌السلام نصب گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، فاکهی: ج۵ ص۲۲۵، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج۱ ص۵۵، جواهر الکلام: ج۷ ص۳۹۶، المفصل في تاریخ العرب: ج۶ ص۴۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در طول تاریخ، بارها تجدید بنا شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از جملۀ تجدید کنندگان، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به اسماعیل علیه‌السلام، قُصَى بن کِلاب و پیامبر خدا صلی الله علیه و آله اشاره کرد. بعدها نیز خلفا، بارها آنها را تجدید کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقى: ج۲ ص۱۲۹، أخبار مکّة، فاکهى: ج۲ ص۲۷۳، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج۱ص ۵۵، الکافی: ج۴ ص۲۱۱ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحقیقات معاصر نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که این نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با همۀ پراکندگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و بیابان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اطراف مکّه، هنوز پا بر جا هستند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحرم المکّی الشریف و الأعلام المحیطة به: ص۷۱ و ۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بویژه علائم ششگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که محدودۀ حرم را در راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ورودى آن، تعیین و تحدید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-دخول-مكة191&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵: آدابُ دُخولِ مَكَّةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد من الآداب هنا أعمّ من السنن المندوبة و الواجبة كالإحرام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب ورود به مکّه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از آداب در اين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا اعم از آداب واجب و مستحب است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵ - ۱: الإِحرامُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احرام بستن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام - عِندَما سُئِلَ: هَل يَدخُلُ الرَّجُلُ مَكَّةَ بِغَیرِ إحرامٍ؟ -: لا، إِلّا مَریضٌ أو مَن بِهِ بَطَنٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَنْ بِهِ بَطَن»: أي داء أو إسهال أو انتفاخ في البطن، و الظاهر أنّ المراد هنا هو الإسهال (راجع: مجمع البحرین: ج۶ ص٢١۵ «بطن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۷۵۳ عن محمّد بن مسلم، تهذیب الاحكام: ج۵ ص۴۴۸ ح۱۵۶۴ و ص۱۶۵ ح۵۵۱، الاُصول الستّة عشر(كتاب عاصم بن حمید الحنّاط): ص۱۶۷ ح۱۰۸ عن الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;در پاسخ این پرسش که: آیا کسى مى&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند بدون احرام، وارد&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکّه &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;شود؟&lt;/span&gt; -: نه، مگر بیمار یا کسى که اسهال&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن حدیث، «مَن بِهِ بَطَنٌ» آمده است که به معناى کسى است که درد دل، اسهال، ناراحتى شکم و... دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شَیبَة عن طاووس بن كَیسان: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله لَم يَدخُل مَكَّةَ قَطُّ إِلّا مُحرِماً، إِلّا يَومَ فَتحِ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شیبة: ج۴ ص۲۸۹ ح۷، فتح الباری: ج۴ ص۶۱، الطبقات الكبری: ج۲ ص۱۴۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابی شیبه - به نقل از طاووس بن کَیسان -: پیامبر صلی الله علیه و آله هیچ گاه بدون احرام وارد مکّه نشد، مگر در روز فتح مکّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: حَرَّمَ اللهُ المَسجِدَ لِعِلَّةِ الكَعبَةِ، و حَرَّمَ الحَرَمَ لِعِلَّةِ المَسجِدِ، و وَجَبَ الإِحرامُ لِعِلَّةِ الحَرَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۵۵ ح۱۱۶۲، علل الشرائع: ص۴۱۵ ح۱ نحوه، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۵ ح۲۱۲۲ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار، ج۹۹ ص۴۳ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند، مسجد الحرام را به خاطر کعبه، حُرمت بخشید و حرم را به خاطر مسجد الحرام، حُرمت بخشید و احرام را به خاطر حرم، واجب نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: مَن كانَ مِن مَكَّةَ عَلیٰ مَسیرَةِ عَشَرَةِ أمیالٍ، لَم يَدخُلها إِلّا بِإِحرامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۲۵ ح۱۱ عن وردان، وسائل الشیعة: ج۹ ص۶۸ ح۱۶۶۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: هر کس از مکّه به اندازۀ ده میل فاصله دارد، جز با احرام، وارد آن نشود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغسل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵ - ۲: الغُسلُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: غسل کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أمَرَ اللهُ عزّ وجلّ إبراهیمَ عليه‌السلام أن يَحُجَّ و يُحِجَّ إسماعیلَ عليه‌السلام مَعَهُ و يُسكِنَهُ الحَرَمَ، فَحَجّا عَلیٰ جَمَلٍ أحمَرَ و ما مَعَهُما إِلّا جَبرَئیلُ عليه‌السلام، فَلَمّا بَلَغا الحَرَمَ قالَ لَهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام: یا إبراهیمُ، اِنزِلا فَاغتَسِلا قَبلَ أن تَدخُلَا الحَرَمَ. فَنَزَلا فَاغتَسَلا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۲ ح۳ عن كلثوم بن عبدالمؤمن الحرّانیيّ، علل الشرائع: ص۵۸۶ ح۳۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عز و جل به ابراهیم علیه‌السلام فرمان داد که حج بگزارد و اسماعیل را هم همراه خود، حج دهد و او را ساکن حرم سازد. هر دو به آهنگ حرم، بر شترى سرخ سوار شدند، در حالى که جز جبرئیل همراهشان نبود. چون به حرم رسیدند، جبرئیل به او گفت: اى ابراهیم! فرود آیید و پیش از آن که وارد حرم شدید، غسل کنید. آن دو، فرود آمدند و غسل کردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ في كِتابِهِ: (طَهِّرا بـيتِيَ لِلطَّائِفِینَ وَ الْعاكِفِینَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُود)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَنبَغي لِلعَبدِ أن لا يَدخُلَ مَكَّةَ إِلّا و هُوَ طاهِرٌ، قَد غَسَلَ عَرَقَهُ وَ الأَذیٰ و تَطَهَّرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۰ ح۳ عن محمّد الحلبی، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۸ ح۳۲۲، علل الشرائع: ص۴۱۱ ح۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۶۹ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عز و جل در کتابش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;خانه&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را براى طواف&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;و پرستشگران و رکوع کنندگان و سجده&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان، پاک کنید&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;). پس شایسته است که بنده جز با پاکى، وارد مکّه نشود: عرق خود را بشوید و آلودگى را بزداید و غسل کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - في وَصفِ رَسولِ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله -: إنَّهُ كانَ إذا أرادَ الدُّخولَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَرَمِ اغتَسَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۱۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۶۶ ح۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در توصیف پیامبر خدا صلی الله علیه و آله -: هر گاه می‌خواست به حرم وارد شود، غسل می‌کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن ابن عمر: اِغتَسَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله لِدُخولِهِ مَكَّةَ بِفَخٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۲۰۸ ح۸۵۲ عن ابن عمر، سنن الدارقطني: ج۲ ص۲۲۱ ح۲۵، تهذیب الكمال: ج۳۰ ص۹۵ الرقم ۶۵۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از ابن عمر -: پیامبر صلی الله علیه و آله براى ورود به مکّه، در فَخ غسل کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عُبَیدة الحذّاء: زامَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌السلام فیما بينَ مَكَّةَ وَ المَدینَةِ، فَلَمَّا انتَهىٰ إلَى الحَرَمِ اغتَسَلَ، و أَخَذَ نَعلَیهِ بِيَدَيهِ، ثُمَّ مَشىٰ فِي الحَرَمِ سَاعَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۹۸ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۷ ح۳۱۷، المحاسن: ج۱ ص۱۴۳ ح۱۹۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۲۹۹ ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو عبیدۀ حذّاء -: در مسیرِ مکّه و مدینه، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کجاوۀ امام باقر علیه‌السلام شدم. وقتى به [سرزمین] حرم رسید، غسل کرد و کفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را به دستان (/ به دست) خود گرفت. سپس مدّتى در حرم پیاده رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحَلَبيّ: أمَرَنا أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام أن نَغتَسِلَ مِن فَخٍّ، قَبلَ أن نَدخُلَ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۰ ح۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۹ ح۳۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حلبى -: امام صادق علیه‌السلام به ما دستور داد پیش از آن که داخل مکّه شویم، در فَخ غسل کنیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذَا انتَهَیتَ إلَى الحَرَمِ إن شاءَ اللهُ فَاغتَسِل حینَ تَدخُلُهُ، و إن تَقَدَّمتَ فَاغتَسِل مِن بِئرِ مَیمونٍ، أو مِن فَخٍّ، أو مِن مَنزِلِكَ بِمَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۰ ح۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۷ ح۳۱۹، كتاب من لا یحضره الفقیه:ج۲ ص۵۲۹ من دون إسناد إلى أحدٍ من&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۳۶ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه به حرم رسیدى - اگر خدا خواست -، هنگام ورود، غسل کن و اگر جلوتر رفتى، در «بئر میمون» یا فخ یا در منزل خود در مکّه غسل کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: الغُسلُ في سَبعةَ عَشرَ مَوطِناً:... و إذا دَخَلتَ الحَرَمَینِ، و يَومِ تُحرِمُ، و يَومِ الزِّیارَةِ، و يَومِ تَدخُلُ البیتَ، و يَومِ التَّروِيَةِ، و يَومِ عَرَفَةَ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۷۷ ح۱۷۲، تهذیب الأحكام: ج۱ ص۱۱۴ ح۳۰۲ عن محمّد بن مسلم عن أحدهما عليهما السلام، الخصال: ص۵۰۸ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۳۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: غسل در هفده مورد است:... و هنگامی که داخل دو حرم [مکّه و مدینه] می‌شوی، و روزی که مُحرم می‌شوی، و در روز زیارت [خانۀ خدا و طواف آن]، و روزى که داخل بیت اللّٰه می‌شوى، و روز ترویه (هشتم ذى حجّه) و روز عرفه (نهم ذى حجّه).…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الغُسلُ مِنَ الجَنابَةِ، و يَومَ الجُمُعَةِ وَ العیدَینِ، و حینَ تُحرِمُ، و حینَ تَدخُلُ مَكَّةَ وَ المَدینَةَ، و يَومَ عَرَفَةَ، و يَومَ تَزورُ البَیتَ، و حینَ تَدخُلُ الكَعبَةَ، و في لَیلَةِ تِسعَ عَشرَةَ و إحدىٰ و عِشرینَ و ثَلاثٍ و عِشرِینَ مِن شَهرِ رَمَضانَ، و مَن غَسَّلَ مَيِّتاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ص۴۰ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۱ ص۱۱۱ ح۲۹۰، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۷۸ ح۱۷۶ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: [غسل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها عبارت اند از:] غسل جنابت، غسل روز جمعه، غسل دو عید [قربان و فطر]، زمانی که احرام می‌بندی، زمانی که داخل مکّه و مدینه می‌شوی، غسل روز عرفه، غسل زیارت خانۀ خدا، غسل ورود به کعبه، و غسل شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم ماه رمضان و غسل مسّ میّت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التواضع-و-الخشوع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵ - ۳: التَّواضُعُ وَ الخُشوعُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فروتنی و خاکساری نمودن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن دَخَلَ مَكَّةَ فَتَواضَعَ لِلهِ و آثَرَ رِضاهُ عَلىٰ جَمیعِ اُمورِهِ، لَم يَخرُج مِنها حَتّىٰ يُغفَرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الإسلام للذهبي: ج۲۶ ص۵۳۰ عن ابن عمر، تبیین الحقائق لفخر الدین الزیلعي (دار الكتاب الإسلامی): ج۲ ص۱۴، أخبار مكّة للفاكهي: ج۲ ص۳۱۴ ح۱۵۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس وارد مکّه شود و برای خدا فروتنی نماید و خشنودی او را بر همۀ امور خود ترجیح دهد، از مکّه خارج نشده گناهانش آمرزیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في دُخولِ مَکَّةَ -: مَن دَخَلَها بِسَكینَةٍ غُفِرَ لَهُ ذَنبُهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: كَیفَ يَدخُلُها بِسَكینَةٍ؟ قالَ: يَدخُلُ غَیرَ مُتَكَبِّرٍ و لا مُتَجَبِّرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۱ ح۹، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۶ ح۲۱۵۰ نحوه، المحاسن: ج۱ ص۱۴۳ ح۱۹۲ و فیه صدره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از معاویة بن عمّار، در بارۀ ورود به مکّه -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هر کس با آرامش به مکّه وارد شود، آمرزیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدم: چگونه با آرامش، وارد آن می‌شود؟ فرمود: «بدون حالت تکبّر و غرور وارد می‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يَدخُلُ مَكَّةَ رَجُلٌ بِسَكینَةٍ إِلّا غُفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَا السَّكینَةُ؟ قالَ: يَتَواضَعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۱ ح۱۰، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۲۰ ح۱۷۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از اسحاق بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هیچ کس با آرامش به مکّه وارد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که آمرزیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرامش چیست؟ فرمود: «این که تواضع کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبان بن تَغلِب: كُنتُ مَعَ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام مُزامَلَةً فیما بينَ مَكَّةَ وَ المَدینَةِ، فَلَمَّا انتَهیٰ إلَى الحَرَمِ نَزَلَ وَ اغتَسَلَ و أَخَذَ نَعلَیهِ بِيَدَيهِ، ثُمَّ دَخَلَ الحَرَمَ حافِیاً، فَصَنَعتُ مِثلَ ما صَنَعَ، فَقالَ: یا أبانُ، مَن صَنَعَ مِثلَ ما رَأَیتَنی صَنَعتُ تَواضُعاً لِلهِ مَحَا اللهُ عَنهُ مِئَةَ ألفِ سَيِّئَةٍ، و كَتَبَ لَهُ مِئَةَ ألفِ حَسَنَةٍ، و بَنَى اللهُ عزّ وجلّ لَهُ مِئَةَ ألفِ دَرَجَةٍ، و قَضیٰ لَهُ مِئَةَ ألفِ حاجَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۹۸ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۷ ح۳۱۷، المحاسن: ج۱ ص۱۴۳ ح۱۹۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۵۴ ح۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابان بن تَغلِب -: با امام صادق علیه‌السلام در راه مکّه و مدینه هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفر بودم. چون به حرم رسید، فرود آمد و غسل کرد و کفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را در دستان خود گرفت. سپس پابرهنه به حرم وارد شد. من نیز مانند او کردم. فرمود: «اى ابان! هر که از سر تواضع در برابر خدا، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه عمل کند که من کردم، خداوند صد هزار گناه را از او محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، صد هزار حسنه براى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و صد هزار درجه براى او بنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد و صد هزار حاجت او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اُنظُروا إذا هَبَطَ الرَّجُلُ مِنكُم وادِيَ مَكَّةَ فَالبَسوا خُلقانَ ثِیابِكُم أو سَمِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّمَل: الخلَق من الثیاب (النهایة: ج۲ ص۴۰۳ «سمل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثِیابِكُم، فَإِنَّهُ لَم يَهبِط وادِيَ مَكَّةَ أحَدٌ لَیسَ في قَلبِهِ مِنَ الكِبرِ إِلّا غُفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۴۳ ح۱۹۴ عن هشام بن سالم، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۴۸ ح۷۳۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بنگرید هر گاه یکى از شما به وادى مکّه سرازیر شد، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پوسیده و کهنۀ خویش را بپوشید؛ چرا که هیچ کس نیست که به وادى مکّه فرود آید و در دلش هیچ کِبرى نباشد، مگر آن که آمرزیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدخول-من-أعلاها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵ - ۴: الدُّخولُ مِن أعلاها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ورود از بالاى شهر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن عائشة: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله لَمّا جاءَ إلیٰ مَكَّةَ دَخَلَها مِن أعلاها، و خَرَجَ مِن أسفَلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۹۱۸ ح۲۲۴، سنن الترمذي: ج۳ ص۲۰۹ ح۸۵۳، السنن الكبرىٰ للنسائي: ج۲ ص۴۷۶ ح۴۲۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عایشه -: پیامبر صلی الله علیه و آله چون به مکّه آمد، از بالاى آن وارد شد و از پایین آن خارج گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في صِفَةِ حَجِّ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله -: و دَخَلَ مِن أعلیٰ مَكَّةَ مِن عَقَبَةِ المَدَنِيّینَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العقبة: طریق وَعِرٌ في الجبل، أو مَرْقى صعب من الجبال، و عقبة المدنيّین في مكّة لمن جاء على طریق المدینة (اُنظر: لسان العرب: ج١ ص۶٢١ و مجمع البحرین: ج٢ ص١٢٧ «عقب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و خَرَجَ مِن أسفَلِ مَكَّةَ مِن ذي طُوىً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذو طوى - بضمّ الطاء و فتح الواو المخفّفة -: موضع عند باب مكّة، یستحبّ لمن دخل مكّة أن یغتسل به (النهایة: ج٣ ص١۴۶ «طوی»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۴۸ ح۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۷ ح۱۵۸۸، بحار الأنوار: ج۲۱ ص۲۹۳ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در توصیف حجّ پیامبر خدا صلی الله علیه و آله -: از بالاى مکّه از گردنۀ مدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها وارد شد و از پایین مکّه از ذى طوىٰ، بیرون رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن یونس بن یعقوب: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: مِن أینَ أدخُلُ مَكَّةَ، و قَد جِئتُ مِنَ المَدینَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُدخُل مِن أعلیٰ مَكَّةَ، و إذا خَرَجتَ تُریدُ المَدینَةَ فَاخرُج مِن أسفَلِ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۹۹ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۸ ح۳۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از یونس بن یعقوب -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: از کجا وارد مکّه شوم، در حالى که از مدینه آمده باشم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از بالاى مکّه وارد شو و هر گاه به قصد مدینه خارج شدى، از پایین مکّه بیرون رو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۸۲ (الخروج من أسفلها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۸۳ (بیرون رفتن از پایین شهر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-الخروج-من-مكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶: آدابُ الخُروجِ مِن مَكَّةَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب بیرون رفتن از مکّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التصدق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۱: التَّصَدُّقُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صدقه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أرَدتَ أن تَخرُجَ مِن مَكَّةَ فَاشتَرِ بِدِرهَمٍ تَمراً فَتَصَدَّق بِهِ قَبضَهً&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبضَةً، فَيَكونُ لِكُلِّ ما كانَ مِنكَ في إحرامِكَ و ما كانَ مِنكَ بِمَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۳ ح۲ عن أبي بصیر، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۲۳۵ ح۱۹۲۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه خواستى از مکّه بیرون بروى، یک درهم خرما بخر و آن را مشت مشت، صدقه بده. این، کفّارۀ کارهای تو در احرام و مدّت اقامتت در مکّه خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسن بن هارون: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام: إنّي أكَلتُ خَبیصاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد هنا في المصادر الاُخری: «فیه زعفران». و الخبیص: طعام یعمل من التمر و السمن، فعیل بمعنى مفعول (اُنظر: المصباح المنیر: ص١۶٣ «خبص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ شَبِعتُ و أَنَا مُحرِمٌ. فَقالَ: إذا فَرَغتَ مِن مَناسِكِكَ، و أَرَدتَ الخُروجَ مِن مَكَّةَ، فَابتَع بِدِرهَمٍ تَمراً، فَتَصَدَّق بِهِ، فَيَكونَ كَفّارَةً لِذٰلِكَ و لِما دَخَلَ في إحرامِكَ مِمّا لا تَعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۵۴ ح۹، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۹۸ ح۱۰۰۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۵۰ ح۲۶۶۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۷۲ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حسن بن هارون -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: من در حال احرام، آن قدر خبیص&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبیص غذایى است که با خرما و روغن درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. در نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دیگرِ روایت، با قید «زعفران» آمده است. یعنى خبیصى که در آن زعفران بود، خوردم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردم تا سیر شدم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى از اعمال خود فارغ شدى و خواستى از مکّه خارج شوى، یک درهم خرما بخر و آن را صدقه بده. این، کفّارۀ آن کار و کارهای دیگری است که در حال احرامت از تو سر زده و تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا دَخَلتَ مَكَّةَ فَاشتَرِ بِدِرهَمٍ تَمراً فَتَصَدَّق بِهِ لِما كانَ مِنكَ في إحرامِكَ لِلعُمرَةِ، فَإِذا فَرَغتَ مِن حَجِّكَ فَاشتَرِ بِدِرهَمٍ تَمراً فَتَصَدَّق بِهِ، فَإِذا دَخَلتَ المَدینَةَ فَاصنَع مِثلَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۴۰ ح۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۱۸ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون وارد مکّه شدى، یک درهم خرما بخر و به خاطر آنچه در حال احرام عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از تو سر زده است، صدقه بده، و چون از حَجّت فارغ شدى، یک درهم خرما بخر و صدقه بده و به مدینه هم که وارد شدى، همین کار را بکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن الحسن بن هارون: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللَّهِ عليه‌السلام: إنّي اُولَعُ بِلِحيَتی و أَنَا مُحرِمٌ فَتَسقُطُ الشَّعَراتُ. قالَ: إذا فَرَغتَ مِن إحرامِكَ فَاشتَرِ بِدِرهَمٍ تَمراً و تَصَدَّقْ بِهِ؛ فَإِنَّ تَمرَةً خَیرٌ مِن شَعرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۴۰ ح۱۱۷۶، الاستبصار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۹۹ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از حسن بن هارون -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: من در حال احرام با ریشم ور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم و چند تار مویی می‌افتد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از احرامت که در آمدی، یک درهم خرما بخر و آن را صدقه بده؛ چرا که یک خرما بهتر از یک تار موی است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخروج-من-أسفلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۲: الخُروجُ مِن أسفَلِها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بیرون رفتن از پايين شهر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن ابن عمر: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يَخرُجُ مِن طَریقِ الشَّجَرَةِ و يَدخُلُ مِن طَریقِ المُعَرَّسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُعَرَّس: موضع التعریس – و هو نزول القوم في السفر من آخر اللیل للاستراحة – و به سمّی مُعرَّس ذي الحُلَیفة، عرّس به صلی الله عليه وآله و صلّى فیه الصبح، ثمّ رحل (لسان العرب: ج۶ ص۱۳۶«عرس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إذا دَخَلَ مَكَّةَ دَخَلَ مِنَ الثَّنِيَّةِ العُلیا و يَخرُجُ مِنَ الثَّنِيَّةِ السُّفلیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۹۱۸ ح۲۲۳، سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۷۴ ح۱۸۶۷ و ۱۸۶۶، مسند ابن حنبل: ج۲ ص۵۱۳ ح۶۲۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از راه مسجد شجره از مدینه بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و از راه مُعَرَّس&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معرّس، جایى است که آخر شب، افراد براى استراحت، فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند. استراحتگاه «ذو الحُلَیفه» به این نام نامیده شده؛ چون پیامبر صلی الله علیه و آله در آن جا فرود آمد و نماز صبح را آن جا خواند و سپس حرکت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، و هر گاه وارد مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، از بلندىِ بالا (شمال) وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و از بلندىِ پایین، خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۸٠ (الدخول من أعلاها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۸۱ (ورود از بالای شهر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-من-مات-أو-دفن-في-الحرم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷: فَضلُ مَن ماتَ أو دُفِنَ فِي الحَرَمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برتریِ کسی که در حرم بمیرد یا دفن شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن ماتَ في أحَدِ الحَرَمَینِ: مَكَّةَ وَ المَدینَةِ، لَم يُعرَض، و لَم يُحاسَب. و مَن ماتَ مُهاجِراً إلَى اللّٰهِ عزّ وجلّ، حُشِرَ يَومَ القِیامَةِ مَعَ أصحابِ بَدرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۴۸ ح۵، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۶۵ ح۳۱۵۷ نحوه و كلاهما عن إبراهیم بن محمّد بن أبي یحیی الأسلمی عن الإمام الصادق عليه‌السلام، كامل الزیارات: ص۴۴ ح۱۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۸۷ ح۳ و راجع تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۳ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس در یکى از دو حرمِ مکّه یا مدینه بمیرد، اعمالش به او عرضه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از او حسابرسی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، و هر کس در حال هجرت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سوى خداوند عز و جل بمیرد، در روز قیامت با اصحاب بدر محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن ماتَ في حَرَمِ اللّٰهِ، آمَنَهُ اللّٰهُ مِنَ الفَزَعِ الأَكبَرِ و أَدخَلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصین لابن فهد: ص۲۵، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۳۹ ح۳۷۷، عوالي اللآلي: ج۴ ص۳۰ ح۱۰۰ كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که در حرم خدا بمیرد، خداوند، او را از وحشت بزرگ [در روز قیامت] در امان می‌دارد و او را به بهشت می‌بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هارون بن خارجة: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام يَقولُ: مَن دُفِنَ فِي الحَرَمِ، أمِنَ مِنَ الفَزَعِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: مِن بَرِّ النّاسِ و فاجِرِهِم؟ قالَ: مِن بَرِّ النّاسِ و فاجِرِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۸ ح۲۶، المحاسن: ج۱ ص۱۴۹ ح۲۱۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۹ ح۲۲۷۲ من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۸۷ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از هارون بن خارجه -: شنیدم که امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «هر کس در حرم به خاک سپرده شود، از وحشت بزرگ [در روز قیامت] ایمن خواهد بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتم: چه آدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خوب و چه آدم‌های بد؟ فرمود: «چه آدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خوب و چه آدم‌های بد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-المسجد-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: المَسجِدُ الحَرامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مسجد الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-المسجد-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: فَضلُ المَسجِدِ الحَرامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برتریِ مسجد الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أعظَمُ المَساجِدِ حُرمَةً و أَحَبُّها إلَى اللهِ و أَكرَمُها عَلَى اللهِ تَعالیٰ، المَسجِدُ الحَرامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۴ ص۵۳۱ ح۸۴۹۰ عن أبي سریحة، المعجم الكبیر: ج۳ ص۱۷۴ ح۳۰۳۵، مسند الطیالسی: ص۱۴۴ ح۱۰۶۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: محترم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین و گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مسجدها نزد خداوند متعال، مسجد الحرام است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: فَضلُ المَسجِدِ الحَرامِ عَلیٰ مَسجِدي، كَفَضلِ مَسجِدي عَلَى المَساجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۲ ص۶۴ عن عمرو بن شعیب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: برترىِ مسجد الحرام بر مسجد من، همچون برترى مسجد من بر مسجدهای دیگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن أبي ذرّ: قُلتُ: یا رَسولَ اللّٰهِ، أَيُّ مَسجِدٍ وُضِعَ أوَّلَ؟ قالَ: المَسجِدُ الحَرامُ. قُلتُ: ثُمَّ أيُّ؟ قالَ: ثُمَّ المَسجِدُ الأَقصیٰ. قُلتُ: كَم كانَ بينَهُما؟ قالَ: أربَعونَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: حَیثُما أدرَكَتكَ الصَّلاةُ فَصَلِّ، وَ الأَرضُ لَكَ مَسجِدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخاري: ج۳ ص۱۲۶۰ ح۳۲۴۳، صحیح مسلم: ج۱ ص۳۷۰ ح۱، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۲۴۸ ح۷۵۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از ابو ذر -: گفتم: ای پیامبر خدا! کدام مسجد، اوّل بنا شده است؟ فرمود: «مسجد الحرام». گفتم: سپس کدام مسجد؟ فرمود: «مسجد الأقصى». گفتم: فاصلۀ میان [ساختِ] این دو، چه مقدار بود؟ فرمود: «چهل سال».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «هر کجا که نماز، تو را در یافت (وقت آن رسید)، نماز بخوان، که زمین براى تو مسجد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: لا تُشَدُّ الرِّحالُ إِلّا إلیٰ ثَلاثَةِ مَساجِدَ: مَسجِدِ الحَرامِ، و مَسجِدي، و مَسجِدِ الأَقصیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۶۵۹ ح۱۷۶۵ عن أبي سعید الخدري، صحیح مسلم: ج۲ ص۹۷۶ ح۴۱۵، سنن أبي داوود: ج۲ ص۲۱۶ ح۲۰۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بار [سفرِ زیارت] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند، مگر به سوى سه مسجد: مسجد الحرام، مسجد من و مسجد الأقصى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: أربَعَةٌ مِن قُصورِ الجَنَّةِ فِي الدُّنیا: المَسجِدُ الحَرامُ، و مَسجِدُ الرَّسولِ، ومَسجِدُ بيتِ المَقدِسِ، و مَسجِدُ الكوفَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۶۹ ح۷۸۸ عن عليّ بن عليّ بن رزین أخي دعبل الخزاعي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۰ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چهار مکان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است که از قصرهاى بهشتى در دنیایند: مسجد الحرام، مسجد پیامبر، مسجد بیت المقدّس و مسجد کوفه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حد-المسجد-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: حَدُّ المَسجِدِ الحَرامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدودۀ مسجد الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن الإمام الصادق عليه‌السلام: خَطَّ إبراهیمُ۷ بِمَكَّةَ ما بينَ الحَزوَرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَزوَرَة: التَّلّ الصغیر، و مَوضِعٌ بمکّةَ کان به سوقُها، بین الصفا و المَروة، قریب من موضع النخّاسین. و إنّما سُمّي حَزوَرة لمکان تلِّ صغیر هناك (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۳۸۰ «حزور»، مجمع البحرین: ج۳ ص۲۶۵ «حزر») و راجع: أخبار مكّة للأزرقي: ج۲ ص۲۹۴، أخبار مكّة للفاكهي: ج۲ ص۸۷ ذیل ح۱۱۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى المَسعیٰ، فَذٰلِكَ الَّذي كانَ خَطَّ إبراهیمُ عليه‌السلام. يَعنِي المَسجِدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۰ ح۱۲ و ص۵۲۷ ح۱۰ نحوه، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۴ ح۱۵۸۵، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۰۴ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «ابراهیم علیه‌السلام در مکّه بین حَزوَره&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حزوره به معناى تپّۀ کوچک، جایى در حدّ فاصل صفا و مروه، نزدیک محلّ برده‌فروشان بوده و بازارى داشته است. علّت نام‌گذارى به حزوره نیز وجود تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کوچک در آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا بوده است (ر. ک: النهایة: ج۱ ص۳۸۰ و مجمع البحرین: ج۳ ص۲۶۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا مَسعیٰ را خط کشید و این، همان خطّى بود که ابراهیم علیه‌السلام رسم کرد» یعنى مسجد الحرام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن الحسین بن نُعَیم: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَمّا زادوا فِي المَسجِدِ الحَرامِ عَنِ الصَّلاةِ فیهِ، فَقالَ: إنَّ إبراهیمَ و إسماعیلَ عليهما السلام حَدَّا المَسجِدَ ما بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، فَكانَ النّاسُ يَحُجّونَ مِنَ المَسجِدِ إلَى الصَّفا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۳ ح۱۵۸۴، الكافي: ج۴ ص۲۰۹ ح۱۱ و لیس فیه ذیله، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۰۴ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از حسین بن نُعَیم -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ نماز در محدوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به مسجد الحرام افزوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پرسیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ابراهیم و اسماعیل، محدودۀ مسجد را بین صفا و مروه معیّن کردند. مردم هم از مسجد تا صفا حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جمیل بن دَرّاج: قالَ لَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث مضمر، و الظاهر أنّه الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَّيّارُ - و أَنَا حاضِرٌ -: هٰذَا الَّذي زِیدَ هُوَ مِنَ المَسجِدِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم، إنَّهُم لَم يَبلُغوا بَعدُ مَسجِدَ إبراهیمَ و إسماعیلَ صَلَّى اللّٰهُ عَلَیهِما&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: لعلّ المراد أنّ للزائد أیضاً فضلاً؛ لكونه في زمنهما عليهما السلام مسجداً، فلا ینافي اختصاص فضل المسجد الحرام بما كان في زمن رسول اللّه صلی الله عليه وآله كما یدلّ سائر الأخبار (مرآة العقول: ج۱۸ ص۲۲۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص۵۲۶ ح۸، منتقى الجمان: ج۳ ص۴۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از جمیل بن دَرّاج -: من هم حاضر بودم که طیّار به ایشان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام امام علیه‌السلام تصریح نشده؛ ولى ظاهراً مقصود امام صادق علیه‌السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آیا این چیزى که افزوده شده، جزء مسجد است؟ فرمود: «آرى، آنها هنوز به مسجد ابراهیم و اسماعیل - که خدا بر آن دو درود فرستد - نرسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشی عن عبد الصمد بن سعد: طَلَبَ أبو جَعفَرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو المنصور، الخلیفة العبّاسيّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يَشتَرِيَ مِن أهلِ مَكَّةَ بيوتَهُم لِيَزیدَ فِي المَسجِدِ، فَأَبَوا، فَأَرغَبَهُم فَامتَنَعوا، فَضاقَ بِذٰلِكَ، فَأَتیٰ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام فَقالَ لَهُ: إنّي سَأَلتُ هٰؤُلاءِ شَیئاً مِن مَنازِلِهِم و أَفنِيَتِهِم لِنَزیدَ فِي المَسجِدِ، وقَد مَنَعونی ذٰلِكَ، فَقَد غَمَّنی غَمّاً شَدیداً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: لِمَ يَغُمُّكَ ذٰلِكَ و حُجَّتُكَ عَلَیهِم فیهِ ظاهِرَةٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و بِما أحتَجُّ عَلَیهِم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِكِتابِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: في أيِّ مَوضِعٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَولُ اللهِ تَعالیٰ: (إِنَّ أَوَّلَ بيتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قَد أخبَرَكَ اللهُ أنَّ أوَّلَ بيتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلَّذی بِبَكَّةَ، فَإِن كانوا هُم نزَلوا قَبلَ البَیتِ فَلَهُم أفنِيَتُهُم، و إن كانَ البَیتُ قَدیماً قَبلَهُم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَهُ فِناؤُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعاهُم أبو جَعفَرٍ فَاحتَجَّ عَلَیهِم بِهٰذا، فَقالوا لَهُ: اِصنَع ما أحبَبتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۳۲۳ ح۷۲۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸۳ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشى - به نقل از عبد الصمد بن سعد -: ابو جعفر (منصور دوانقى، خلیفۀ عبّاسى) خواست که خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل مکّه را بخرد و به مسجد الحرام بیفزاید؛ ولى نفروختند. وى آنان را تشویق کرد؛ ولى آنان امتناع کردند. او از این مسئله دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ شد. نزد امام صادق علیه‌السلام آمد و گفت: من از اینان، بخشى از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آستانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را خواستم تا به مسجد بیفزاییم؛ ولى ندادند. این مرا به شدّت اندوهگین ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «آیا این تو را غمگین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، در حالى که حجّت (دلیلِ) تو بر آنان در این مسئله آشکار است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چگونه بر آنان استدلال آورم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به وسیلۀ کتاب خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در کجاى آن؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این سخن خداوند متعال: (همانا نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم نهاده شد، همان است که در بکّه است). خداوند [در این آیه] خبر داده که همانا اوّلین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم نهاده شده، همان خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که در مکّه است. اگر آنان پیش از کعبه در آن جا ولایت (مالکیّت) داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آستانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از آنِ آنان است؛ امّا اگر خانۀ خدا پیش از آنان بوده است، آستانۀ کعبه، متعلّق به آن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منصور، آنان را فرا خواند و با این آیه بر آنان احتجاج کرد. به او گفتند: آنچه دوست دارى، انجام بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشی عن الحسن بن عليّ بن النُّعمان: لَمّا بَنَى المَهدِيُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو محمّد بن المنصور العبّاسيّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي المَسجِدِ الحَرامِ بَقِيَت دارٌ في تَربیعِ المَسجِدِ، فَطَلَبَها مِن أربابِها فَامتَنَعوا، فَسَأَلَ عَن ذٰلِكَ الفُقَهاءَ، فَكُلٌّ قالَ لَهُ: إنَّهُ لا يَنبَغي أن يُدخِلَ شَیئاً فِي المَسجِدِ الحَرامِ غَصباً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَلِيُّ بنُ يَقطینٍ: یا أمیرَ المُؤمِنینَ، لَو كَتَبتَ إلیٰ موسَى بنِ جَعفَرٍ لَأَخبَرَكَ بِوَجهِ الأَمرِ في ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إلیٰ والِي المَدینَةِ أن يَسأَلَ موسَى بنَ جَعفَرٍ عَن دارٍ أرَدنا أن نُدخِلَها فِي المَسجِدِ الحَرامِ، فَامتَنَعَ عَلَینا صاحِبُها، فَكَیفَ المَخرَجُ مِن ذٰلِكَ؟ فَقالَ ذٰلِكَ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام: و لا بُدَّ مِنَ الجَوابِ في هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: الأَمرُ لا بُدَّ مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: اُكتُب: بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحیمِ، إن كانَتِ الكَعبَةُ هِيَ النّازِلَةَ بِالنّاسِ فَالنّاسُ أولیٰ بِفِنائِها، و إن كانَ النّاسُ هُمُ النّازِلونَ بِفِناءِ الكَعبَةِ فَالكَعبَةُ أولیٰ بِفِنائِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أتَى الكِتابُ إلَى المَهدِيِّ أخَذَ الكِتابَ فَقَبَّلَهُ، ثُمَّ أمَرَ بِهَدمِ الدّارِ. فَأَتیٰ أهلُ الدّارِ أبَا الحَسَنِ عليه‌السلام، فَسَأَلوهُ أن يَكتُبَ لَهُم إلَى المَهدِيِّ كِتاباً في ثَمَنِ دارِهِم، فَكَتَبَ إلَیهِ أنِ ارضَخ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّضْخ: العطيّة القلیلة (لسان العرب: ج۳ ص۱۹ «رضخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم شَیئاً. فَأَرضاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۳۲۳ ح۷۲۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸۴ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشى - به نقل از حسن بن على بن نعمان -: مهدى [عبّاسى]، چون مسجد الحرام را توسعه داد، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در گوشۀ مسجد ماند. از صاحبان آن خواست؛ ولى ندادند. در این باره از فقیهان پرسید. همه گفتند که سزاوار نیست چیزى را به غصب، جزء مسجد الحرام کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن یقطین به او گفت: اگر در این مسئله براى موسى بن جعفر علیه‌السلام بنویسى، او در این باره راه حلّ درست را خواهد گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[مهدى عبّاسى] به والی مدینه نوشت که از موسى بن جعفر بپرسد: در بارۀ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهیم آن را جزء مسجد الحرام کنیم، ولى صاحب آن به ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، راه چاره چیست؟ والى، مسئله را به موسی بن جعفر گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «آیا حتماً باید جواب داد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى؛ چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بنویس: به نام خداوند مهرگستر مهربان. اگر کعبه بر مردم وارد شده است، مردم به آستانۀ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود سزاوارترند و اگر مردم بر آستانۀ کعبه فرود آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، کعبه به آستانۀ خود، سزاوارتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه به دست مهدى عبّاسی رسید. وى نامه را گرفت و بوسید و سپس دستور به تخریب آن خانه داد. صاحبان آن خانه، خدمت امام کاظم علیه‌السلام رسیدند و از او خواستند نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به مهدى عبّاسى بنویسد که قیمت خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان را بپردازد. امام علیه‌السلام به او نوشت: «چیزى به آنان بپرداز». او هم آنان را راضى ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحی-در-بارۀ-محدودۀ-مسجد-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحی در بارۀ محدودۀ مسجد الحرام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهیم علیه‌السلام حدود مسجد الحرام را تعیین کرد؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۸۶ ح۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى این حدود، در دوران جاهلیّت فراموش شد و مکّیان به تدریج، در حرم و درون مسجد، به خانه‌سازى پرداختند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الیعقوبى: ج۱ ص۲۳۹، الطبقات الکبرى: ج۱ ص۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با قدرت گرفتن اسلام و افزایش جمعیت مسلمانان، توسعۀ مسجد و بازگشت به حدود اوّلیۀ آن، ضرورى نمود. نخستین توسعه، به دست پیامبر خدا انجام گرفت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربیع الأبرار: ج۱ ص۳۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سپس عمر در سال هفده هجرى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، فاکهى: ج۲ ص۱۵۷، أخبار مکّة، ازرقى: ج۲ ص۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عثمان در سال ۲۶ هجرى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، فاکهى: ج۲ ص۱۵۸، أخبار مکّة، ازرقى: ج۲ ص۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توسعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بعدى را انجام دادند. عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زبیر در سال ۶۵ هجرى و هنگام تجدید بناى کعبه، صحن مسجد را از شمال و جنوب، گسترش داد. ولید بن عبد الملک اموى نیز در سال ۹۱ هجرى از جنوب، آن را به ناحیۀ «صفا» و «باب بنى مَخزوم» رساند و در شمال، میان «حِجر اسماعیل» و «دارُ النَّدوه» تا «دارُ شَیبة بن عثمان» را توسعه داد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، فاکهى: ج۲ ص۱۵۹، أخبار مکّة، ازرقى: ج۲ ص۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دوران خلافت عبّاسى، ابتدا منصور در سال ۱۳۷ هجرى، شمال و غرب مسجد را توسعه داد و آن را تا «باب بنى سهم»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، فاکهى: ج۲ ص۱۶۲، أخبار مکّة، ازرقى: ج۲ ص۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و سپس مهدى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاسى، نخست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سال ۱۶۱ هجری، همۀ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى باقى ماندۀ میان مسجد الحرام و مَسعىٰ را خراب کرد و حدّ مسجد را مَسعىٰ قرار داد و سپس در سال ۱۶۷، مسجد را از هر سو به ‌اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى توسعه داد که کعبه در وسط مسجد قرار گرفت و مسجد الحرام را از جهت شرق و غرب به حدّ اوّلیۀ خود رساند؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، فاکهى: ج۲ ص۱۶۵ ـ ۱۷۴، أخبار مکّة، ازرقى: ج۲ ص۷۴ ـ ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زیرا ابراهیم علیه‌السلام حدّ شرقى مسجد را مَسعىٰ و حدّ غربى را «حَزوَره» قرار داده بود و حزوره همان بازار «حَنّاطین» است که حدّ غربى توسعۀ مسجد در روزگار مهدى عبّاسى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر این اساس و همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که از جواب امام صادق علیه‌السلام در دو روایت اوّل همین فصل فهمیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مسافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اضافه شده، حکم مسجد الحرام را دارند؛ بلکه بخشى از آن هستند و غیر مسجد، شمرده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. افزون بر این، از احادیث آخر این فصل،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۲۱۷ ح۱۷۵۹۴ - ۱۷۵۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استفاده می‌شود که امام کاظم علیه‌السلام نیز همچون امام صادق علیه‌السلام این محدوده را از آغاز، جزو مسجد الحرام و ساختن منازل به وسیلۀ مکّیان را غصب محدودۀ مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعد از آخرین توسعۀ عبّاسیان در روزگار المقتدر باللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سه توسعه در روزگار حکومت آل سعود بر عربستان در سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ۱۳۷۵ و ۱۴۰۹ و ۱۴۳۴ - ۱۴۴۱ قمرى، صورت گرفته است. بر پایۀ این توسعه‌ها، مساحت مسجد الحرام چندین برابر شده و از حدّ اوّلیه گذشته است. از این رو، برخى از فقیهان، در بارۀ جریان داشتن احکام ویژۀ مسجد الحرام در مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اضافه شدۀ اخیر، تردید دارند؛ ولى اغلب فقهای معاصر معتقدند چنین محوّطه‌هایی، همین که در عرف، جزو مسجد الحرام به شمار آیند، کافى است تا احکام مسجد الحرام بر آنها جریان یابد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العروة الوثقى: ج۱ ص۷۶۸ (أحکام صلاة المسافر، فصل ۶۹ مسألة ۱۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-دخول-المسجد-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳: آدابُ دُخولِ المَسجِدِ الحَرامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب ورود به مسجد الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّهُ [عَلِيّاً عليه‌السلام] كانَ إذا قَدِمَ مَكَّةَ بَدَأَ بِمَنزِلِهِ قَبلَ أن يَطوفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۹۹ ح۲ عن طلحة بن زید، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۱۹ ح۱۷۵۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هر گاه على علیه‌السلام به مکّه وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، پیش از آن که طواف کند، ابتدا به محلّ فرود آمدن خویش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا دَخَلَ الحاجُّ أوِ المُعتَمِرُ مَكَّةَ بَدَأَ بِحِیاطَةِ رَحلِهِ، ثُمَّ قَصَدَ المَسجِدَ الحَرامَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۱۱، مستدرك الوسائل: ج۹ ص۳۱۹ ح۱۱۰۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه کسی که حج یا عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار است وارد مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، ابتدا وسایل خود را مستقر سازد و سپس آهنگ مسجد الحرام کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن عِمران الحَلَبيّ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام: أ تَغتَسِلُ النِّساءُ إذا أتَینَ البَیتَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم، إنَّ الله تَعالیٰ يَقولُ: (طَهِّرَا بيتِيَ لِلطَّـائـِفِینَ وَ ٱلْعَـٰكِفِینَ وَ ٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و يَنبَغي لِلعَبدِ أن لا يَدخُلَ إِلّا و هُوَ طاهِرٌ، قَد غَسَلَ عَنهُ العَرَقَ وَ الأَذیٰ و تَطَهَّرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۵۱ ح۸۵۲، علل الشرائع: ص۴۱۱ ح۱، تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۱۵۵ ح۲۰۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۶۹ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از عمران حَلَبى -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: آیا هر گاه زنان به خانۀ خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، غسل کنند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. خداوند می‌فرماید: (&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;خانه&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را براى طواف کنندگان و عبادت کنندگان و رکوع&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان و سجده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان، پاک سازید&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;). سزاوار است که بنده، جز با طهارت، وارد خانۀ خدا نشود و عرق و آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شسته و پاک شده باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن عَطاء: يَدخُلُ المُحرِمُ مِن حَیثُ شاءَ، و دَخَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله مِن بابِ بَني شَیبَةَ، و خَرَجَ مِن بابِ بَني مَخزومٍ إلَى الصَّفا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۱۷ ذیل ح۹۲۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبرى - به نقل از عطاء -: مُحرِم، از هر جا که خواست، وارد شود. پیامبر صلی الله علیه و آله از درِ بنى شیبه وارد شد و از درِ بنى مخزوم به سمت صفا خارج گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في شَرحِ المَأزِمَینِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المأزِمان: موضع بمكّة بین المشعر الحرام و عرفة، و هو شِعب بین جبلَین (معجم البلدان: ج۵ ص۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إنَّهُ مَوضِعٌ عُبِدَ فیهِ الأَصنامُ، و مِنهُ اُخِذَ الحَجَرُ الَّذي نُحِتَ مِنهُ هُبَلٌ الَّذي رَمیٰ بِهِ عَلِيٌّ عليه‌السلام مِن ظَهرِ الكَعبَةِ، لَمّا عَلا ظَهرَ رَسولِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَمَرَ بِهِ فَدُفِنَ عِندَ بابِ بَني شَیبَةَ، فَصارَ الدُّخولُ إلَى المَسجِدِ مِن بابِ بَني شَیبَةَ سُنَّةً لِأَجلِ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۸ ح۲۲۹۲ عن سلیمان بن مهران، علل الشرائع: ص۴۵۰ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۰ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در شرح مَأزِمان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأزمین، نام محلّى میان عرفات و مشعر است که درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى میان دو کوه است (معجم البلدان: ج۵ ص۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: آن جا محلّى است که بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آن پرستیده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و سنگى که بت «هُبَل» را از آن تراشیدند، از آن جا آورده شد؛ بتى که على علیه‌السلام وقتى بر دوش پیامبر صلی الله علیه و آله بالا رفت، آن را از بام کعبه بر زمین افکند و به دستور پیامبر صلی الله علیه و آله، آن را کنار درِ بنى شیبه دفن کردند. از آن رو، ورود از درِ بنى شیبه به مسجد الحرام، سنّت گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة عن أفلَحَ مَولی الإمام الباقر عليه‌السلام: خَرَجتُ مَعَ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيّ عليه‌السلام حاجّاً، فَلَمّا دَخَلَ المَسجِدَ نَظَرَ إلَى البَیتِ فَبَكیٰ حَتّیٰ عَلا صَوتُهُ، فَقُلتُ: بِأَبی أنتَ و اُمّي، إنَّ النّاسَ يَنظُرونَ إلَیكَ، فَلَو رَفَقتَ بِصَوتِكَ قَلیلاً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: وَیحَكَ یا أفلَحُ! و لِمَ لا أبكي؟! لَعَلَّ اللهَ تَعالیٰ أن يَنظُرَ إلَيَّ مِنهُ بِرَحمَةٍ فَأَفوزَ بِها عِندَهُ غَداً. ثُمَّ طافَ بِالبَیتِ، ثُمَّ جاءَ حَتّیٰ رَكَعَ عِندَ المَقامِ فَرَفَعَ رَأسَهُ مِن سُجودِهِ، فَإِذا مَوضِعُ سُجودِهِ مُبتَلٌّ مِن كَثرَةِ دُموعِ عَینَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج۳ ص۷۹، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۲۹۰ ح۱۴؛ تاریخ دمشق: ج۵۴ ص۲۸۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشف الغمّة - به نقل از افلح، غلام امام باقر علیه‌السلام -: با امام باقر علیه‌السلام براى حج بیرون رفتیم. چون وارد مسجد الحرام شد، به خانه (کعبه) نگریست و صدایش به گریه بلند شد. گفتم: پدر و مادرم فدایت! مردم نگاهت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. کمى آهسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «واى بر تو، اى افلح! چرا نگریم؟ شاید خداى متعال با نظر رحمت، به من بنگرد و با این نگاه، فردا نزد او رستگار شوم» و سپس طواف کرد. آن گاه نزد مقام آمد و رکوع کرد (نماز خواند) و چون سر از سجده برداشت، آن قدر اشک ریخته بود که سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهش خیس شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إذا دَخَلتَ المَسجِدَ الحَرامَ و حاذَیتَ الحَجَرَ الأَسوَدَ فَقُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشهَدُ أن لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ، و أَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، آمَنتُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِاللهِ و كَفَرتُ بِالطّاغُوتِ و بِاللّاتِ وَ العُزّیٰ و بِعِبادَةِ الشَّیطانِ و بِعِبادَةِ كُلِّ نِدٍّ يُدعیٰ مِن دونِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ادنُ مِنَ الحَجَرِ وَ استَلِمهُ بِيَمینِكَ، ثُمَّ تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِاسمِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ وَ اللهُ أكبَرُ، اللّٰهُمَّ أمانَتي أدَّیتُها و میثاقي تَعاهَدتُهُ، لِتَشهَدَ عِندَكَ لي بِالمُوافاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۳ ح۳، وسائل الشیعة: ج۹ ص۴۰۱ ح۱۷۸۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هر گاه وارد مسجد الحرام شدى و برابر حجر الأسود قرار گرفتى، بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که جز خداوند یکتا، معبودى نیست و شریکى ندارد و گواهی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که محمّد، بنده و فرستادۀ اوست. به خدا ایمان آورده و به طاغوت و لات و عُزّا و پرستش شیطان و عبادت هر که جز خدا خوانده شود، کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس نزدیک حجر الأسود برو و دست راستت را بر آن بکش و بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خدا، و خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. خدایا! امانتم را ادا کردم و به پیمانم وفا نمودم، تا نزد تو به وفا کردنم گواهى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا دَخَلتَ المَسجِدَ الحَرامَ، فَادخُلهُ حافِیاً عَلَى السَّكینَةِ وَ الوَقارِ وَ الخُشوعِ. و قالَ: و مَن دَخَلَهُ بِخُشوعٍ غَفَرَ اللهُ لَهُ إن شاءَ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَا الخُشوعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: السَّكینَةُ، لا تَدخُلهُ بِتَكَبُّرٍ، فَإِذَا انتَهَیتَ إلیٰ بابِ المَسجِدِ فَقُم و قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّلامُ عَلَیكَ أيُّهَا النَّبِيُّ و رَحمَةُ اللهِ و بَرَكاتُهُ، بِاسمِ اللهِ و بِاللهِ و مِنَ اللهِ و ما شاءَ اللهُ، وَ السَّلامُ عَلیٰ أنبِیاءِ اللهِ و رُسُلِهِ، وَ السَّلامُ عَلیٰ رَسولِ اللهِ، وَ السَّلامُ عَلیٰ إبراهیمَ، وَ الحَمدُ لِلهِ رَبِّ العالَمینَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا دَخَلتَ المَسجِدَ فَارفَع يَدَيكَ وَ استَقبِلِ البَیتَ و قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ في مَقامي هٰذا في أوَّلِ مَناسِكی أن تَقبَلَ تَوبَتي، و أَن تَجاوَزَ عَن خَطیئَتي، و تَضَعَ عَنّي وِزري، الحَمدُ لِلهِ الَّذي بَلَّغَني بيتَهُ الحَرامَ، اللّٰهُمَّ إنّي أشهَدُ أنَّ هٰذا بيتُكَ الحَرامُ الَّذي جَعَلتَهُ مَثابَةً لِلنّاسِ و أَمناً مُبارَكاً و هُدىً لِلعالَمینَ، اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ، وَ البَلَدُ بَلَدُكَ، وَ البَیتُ بيتُكَ، جِئتُ أطلُبُ رَحمَتَكَ، و أَؤُمُّ طاعَتَكَ، مُطیعاً لِأَمرِكَ، راضِیاً بِقَدَرِكَ، أسأَلُكَ مَسأَلَةَ المُضطَرِّ إلَیكَ، الخائِفِ لِعُقوبَتِكَ، اللّٰهُمَّ افتَح لي أبوابَ رَحمَتِكَ، وَ استَعمِلني بِطاعَتِكَ و مَرضاتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۱ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۰ ح۳۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هر گاه وارد مسجد الحرام شدى، پابرهنه و با آرامش و وقار و خشوع وارد شو» و فرمود: «هر کس با خشوع وارد آن شود، خداوند اگر بخواهد، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خشوع چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرامش قلب. با تکبّر، وارد آن مشو. هر گاه به درِ مسجد رسیدى، بِایست و بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلام و رحمت و برکات خدا بر تو، اى پیامبر! به نام خدا و به یارى خدا و از خدا و آنچه خداوند بخواهد. سلام بر پیامبران و فرستادگان خداوند و سلام بر پیامبر خدا و سلام بر ابراهیم! و ستایش، براى خداوند، پروردگار جهانیان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون وارد مسجد شدى، دستانت را بالا بگیر و به کعبه رو کن و بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگارا! در این جایگاه و در آغاز مناسکم، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را&lt;br /&gt;<br /> بپذیرى و از خطایم در گذرى و بار گناهم را فرو ریزى. ستایش، خدایى را که&lt;br /&gt;<br /> مرا به خانۀ خویش رساند. خدایا! گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که این، خانۀ حرام توست و آن را محلّ گرد آمدنِ مردم و ایمن و خجسته و هدایتگر جهانیان قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. خدایا! من بندۀ تو اَم، شهر، شهر توست و خانه، خانۀ توست. آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و رحمت تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم و طاعت تو را قصد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. مطیع فرمان تو و راضى به تقدیر تو اَم. از تو می‌خواهم، مانند خواستن کسى که به تو نیازمند و از کیفرت هراسان است. خدایا! درهاى رحمتت را به رویم بگشاى و مرا در طاعت و آنچه موجب رضاى توست، به کار گیر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: تَقولُ و أَنتَ عَلیٰ بابِ المَسجِدِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِاسمِ اللهِ و بِاللهِ و مِنَ اللهِ و ما شاءَ اللهُ و عَلیٰ مِلَّةِ رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله، و خَیرُ الأَسماءِ لِلهِ، وَ الحَمدُ لِلهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ السَّلامُ عَلیٰ رَسولِ اللّهِ. السَّلامُ عَلیٰ مُحَمَّدِ بنِ عَبدِ اللهِ، السَّلامُ عَلَیكَ أيُّهَا النَّبِيُّ و رَحمَةُ اللهِ و بَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلیٰ أنبِیاءِ اللهِ و رُسُلِهِ، السَّلامُ عَلیٰ إبراهیمَ خَلیلِ الرَّحمٰنِ، السَّلامُ عَلَى المُرسَلینَ، وَ الحَمدُ لِلهِ رَبِّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العالَمینَ، السَّلامُ عَلَینا و عَلیٰ عِبادِ اللهِ الصّالِحینَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، و بارِك عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، وَ ارحَم&lt;br /&gt;<br /> مُحَمَّداً و آلَ مُحَمَّدٍ، كَما صَلَّیتَ و بارَكتَ و تَرَحَّمتَ عَلیٰ إبراهیمَ و آلِ إبراهیمَ،&lt;br /&gt;<br /> إنَّكَ حَمیدٌ مَجیدٌ. اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ عَبدِكَ و رَسولِكَ، و عَلیٰ&lt;br /&gt;<br /> إبراهیمَ خَلیلِكَ، و عَلیٰ أنبِیائِكَ و رُسُلِكَ، و سَلِّم عَلَیهِم، و سَلامٌ عَلَى المُرسَلینَ،&lt;br /&gt;<br /> وَ الحَمدُ لِلهِ رَبِّ العالَمینَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ افتَح لي أبوابَ رَحمَتِكَ، وَ استَعمِلني في طاعَتِكَ و مَرضاتِكَ، وَ احفَظني بِحِفظِ الإِیمانِ أبَداً ما أبقَیتَني، جَلَّ ثَناءُ وَجهِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَمدُ لِلهِ الَّذي جَعَلَني مِن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَفدِهِ و زُوّارِهِ، و جَعَلَني مِمَّن يَعمُرُ مَساجِدَهُ، و جَعَلَني مِمَّن يُناجیهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ و زائِرُكَ في بيتِكَ، و عَلیٰ كُلِّ مَأتِي حَقٌّ لِمَن أتاهُ و زارَهُ، و أَنتَ خَیرُ مَأتِي و أَكرَمُ مَزورٍ، فَأَسأَلُكَ یا اللهُ یا رَحمٰنُ، بِأَنَّكَ أنتَ اللهُ الّذي لا إلٰهَ إِلّا أنتَ، وَحدَكَ لا شَریكَ لَكَ، و بِأَنَّكَ واحِدٌ أحَدٌ صَمَدٌ، لَم تَلِد و لَم تولَد، و لَم يَكُن لَهُ كُفُواً أحَدٌ، و أَنَّ مُحَمَّداً عَبدُكَ و رَسولُكَ صَلَّى اللهُ عَلَیهِ و عَلیٰ أهلِ بيتِهِ؛ یا جَوادُ یا كَریمُ، یا ماجِدُ یا جَبّارُ یا كَریمُ، أسأَلُكَ أن تَجعَلَ تُحفَتَكَ إيّايَ بِزِیارَتي إيّاكَ أوَّلَ شَيءٍ تُعطیني فَكاكَ رَقَبَتي مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ فُكَّ رَقَبَتي مِنَ النّارِ - تَقولُها ثَلاثاً - و أَوسِع عَلَيَّ مِن رِزقِكَ الحَلالِ الطَّيِّبِ، وَ ادرَأ عَنّي شَرَّ شَیاطینِ الإِنسِ وَ الجِنِّ، و شَرَّ فَسَقَةِ العَرَبِ وَ العَجَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۲ ح۲ عن أبي بصیر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۰ ح۳۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در حالى که بر درِ مسجد می‌ایستى، می‌گویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خدا و به یارى خدا و از خدا و آنچه خدا بخواهد و بر آیین پیامبر خدا صلی الله علیه و آله، و بهترینِ نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از آنِ خدا و ستایش، براى خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلام بر فرستادۀ خدا! سلام بر محمّد بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! سلام و رحمت و برکات خدا بر تو، اى پیامبر! سلام بر پیامبران و فرستادگان خدا و سلام بر ابراهیم، دوست خداوند و سلام بر فرستادگان! و ستایش، براى خدا، پروردگار جهانیان است. سلام بر ما و بر بندگان شایستۀ خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و بر محمّد و خاندان محمّد، مبارک گردان و بر محمّد و خاندان محمّد، رحمت آور، آن گونه که بر ابراهیم و خاندان ابراهیم، درود و برکت و رحمت فرستادى. همانا تو پسندیده و شکوهمندى. خدایا! بر محمّد، بنده و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، و [بر] خاندان محمّد، و بر ابراهیم، دوستت، و بر پیامبران و فرستادگانت، درود فرست. سلام بر فرستادگان باد! و ستایش، از آنِ خدا، پروردگار جهانیان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! درهاى رحمتت را بر من بگشاى و مرا در راه طاعت و رضاى خویش، به کار گیر و تا مرا زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، پیوسته در پناه ایمان، نگهدارم باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستایش ذات تو، شکوهمند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستایش، خدایى را که مرا از مهمانان و زائران خود، قرار داد و مرا از آنانى قرار داد که مساجدِ او را آباد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و مرا از کسانى قرار داد که با او مناجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! من، بندۀ تو و زائر تو در خانۀ تو اَم و براى هر زائرى، بر عهدۀ زیارت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده، حقّى است و تو بهترین و گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین کسى هستى که به زیارتت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند.&lt;br /&gt;<br /> پس - اى خدا، اى بخشنده - از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم، که خداى یکتا و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شریکى&lt;br /&gt;<br /> و یگانه و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازى، و نه زاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه زاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و همتایى ندارى و محمّد - که درود تو بر او و خاندانش باد - بنده و فرستادۀ توست، اى بخشنده، اى بزرگوار، اى شکوهمند، اى قدرتمند و اى باکرامت! از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که نخستین هدیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را براى این زیارت من، آزادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام از دوزخ قرار دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! مرا از آتش برهان (سه بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى)، با روزىِ حلال و پاکیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بر من گشایش عطا کن و شرّ شیاطین انس و جن و شرّ فاسقان عرب و عجم را از من دور گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة عن نَضر بن كثیر: دَخَلتُ أنَا و سُفیانُ عَلیٰ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام، فَقُلتُ: إنّي اُریدُ البَیتَ الحَرامَ، فَعَلِّمني ما أدعو بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا بَلَغتَ الحَرَمَ فَضَع يَدَكَ عَلَى الحائِطِ و قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا سابِقَ الفَوتِ، یا سامِعَ الصَّوتِ، یا كاسِيَ العِظامِ لَحماً بَعدَ المَوتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ادعُ بِما شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج۳ ص۲۰۵، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۷ ح۱۲؛ تهذیب الكمال: ج۵ ص۹۲ الرقم۹۵۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشف الغمّة - به نقل از نضر بن کثیر -: من و سفیان، خدمت امام صادق علیه‌السلام رسیدیم. گفتم: به بیت اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم. مرا دعایى بیاموز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه به حرم رسیدى، دست خود را بر دیوار بگذار و بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سبقت گیرنده بر فوت! اى شنواى صوت! اى آن که پس از مرگ، استخوان را با گوشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گاه هر چه خواستى، دعا کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا دَخَلتَ المَسجِدَ الحَرامَ فَامشِ حَتّیٰ تَدنُوَ مِنَ الحَجَرِ الأَسوَدِ، فَتَستَقبِلُهُ و تَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَمدُ لِلهِ الَّذي هَدانا لِهٰذا و ما كُنّا لِنَهتَدِيَ لَولا أن هَدانَا اللهُ، سُبحانَ اللهِ وَ الحَمدُ لِلهِ و لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَ اللهُ أكبَرُ، أكبَرُ مِن خَلقِهِ و أَكبَرُ مِمَّن أخشیٰ و أَحذَرُ. و لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ يُحیي و يُمیتُ و يُمیتُ و يُحیي، بِيَدِهِ الخَیرُ و هُوَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَدیرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تُصَلّي عَلَى النَّبِيِّ و آلِ النَّبِيِّ - صَلَّى اللهُ عَلَیهِ و عَلَیهِم - و تُسَلِّمُ عَلَى المُرسَلینَ، كَما فَعَلتَ حینَ دَخَلتَ المَسجِدَ، ثُمَّ تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي اُؤمِنُ بِوَعدِكَ و اُوفي بِعَهدِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۳ ح۲ عن أبي بصیر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۲ ح۳۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون وارد مسجد الحرام شدى، راه برو تا نزدیک حجر الأسود برسى. پس رو به آن کن و بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستایش، خدایى را که به این نعمت، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایمان شد و اگر هدایت خدا نبود، راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافتیم. خداوند، منزّه است و ستایش، براى اوست و جز او، خدایى نیست و خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. خداوند از آفریدگانش بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از هر کسى است که از او ترسان و گریزانم. جز خدا هیچ معبودى نیست و یکتا و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شریک است. پادشاهى و ستایش، از آنِ اوست، زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میراند، و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میراند و حیات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد. همۀ خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به دست اوست و او بر هر چیز، تواناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [آن گاه] بر پیامبر و خاندان او، درود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستى و بر پیامبران سلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، همان گونه که هنگام ورود به مسجد انجام دادى. سپس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگارا! به وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات باور دارم و به پیمانت وفادارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الصلاة-في-المسجد-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴: فَضلُ الصَّلاةِ فِي المَسجِدِ الحَرامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برتریِ نماز گزاردن در مسجد الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: فَضلُ المَسجِدِ الحَرامِ عَلیٰ مَسجِدي هٰذا مِئَةُ صَلاةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۲ ص۶۴ عن ابن الزبیر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: برترىِ مسجد الحرام بر این مسجد من، صد نماز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: صَلاةٌ في مَسجِدي أفضَلُ مِن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألفِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاةٍ فیما سِواهُ إِلّا المَسجِدَ الحَرامَ، و صَلاةٌ فِي المَسجِدِ الحَرامِ أفضَلُ مِن مِئَةِ ألفِ صَلاةٍ فیما سِواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۴۵۰ ح۱۴۰۶ عن جابر، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۲۱۴ ح۱۵۲۷۱، المنتخب من مسند عبد بن حمید: ص۱۸۵ ح۵۲۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: یک نماز در مسجد من، برتر از هزار نماز در مساجد دیگر است، مگر مسجد الحرام و یک نماز در مسجد الحرام، از صد هزار نماز در مساجد دیگر، برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: صَلاةٌ فِي المَسجِدِ الحَرامِ مِئَةُ ألفِ صَلاةٍ، و صَلاةٌ في مَسجِدي ألفُ صَلاةٍ، و في بيتِ المَقدِسِ خَمسُمِئَةِ صَلاةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان: ج۳ ص۴۸۶ ح۴۱۴۴ عن جابر بن عبد اللّه، تاریخ أصبهان: ج۲ ص۴۲ الرقم ۱۰۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: یک نماز در مسجد الحرام، برابر با صد هزار نماز است و یک نماز در مسجد من، هزار نماز است و در بیت المقدّس، پانصد نماز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: صَلاةٌ فِي المَسجِدِ الحَرامِ أفضَلُ مِن مِئَةِ ألفِ صَلاةٍ في غَیرِهِ مِنَ المَساجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۵۰ ح۱ عن الحسین بن خالد عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: یک نماز در مسجد الحرام، از صد هزار نماز در مساجد دیگر برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: مَن صَلّیٰ فِي المَسجِدِ الحَرامِ صَلاةً مَكتوبَةً، قَبِلَ اللهُ بِها مِنهُ كُلَّ صَلاةٍ صَلاّها مُنذُ يَومِ وَجَبَت عَلَیهِ الصَّلاةُ، و كُلَّ صَلاةٍ يُصَلّیها إلیٰ أن يَموتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۲۲۸ ح۶۸۱ عن أبي حمزة الثماليّ و ج۲ ص۲۰۹ ح۲۱۷۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۳۱ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هر کس در مسجد الحرام یک نماز واجب بخواند، خداوند همۀ نمازهایى را که از روز واجب شدن نماز بر او، خوانده است و همۀ نمازهایى را که تا زمان مرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، از او قبول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أكثِروا مِنَ الصَّلاةِ وَ الدُّعاءِ في هٰذَا المَسجِدِ، أما إنَّ لِكُلِّ عَبدٍ رِزقاً يُجازُ إلَیهِ جَوزاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۶ ح۴ عن الكاهلي، وسائل الشیعة: ج۳ ص۵۳۷ ح۶۵۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در این مسجد (مسجد الحرام) نماز و دعا زیاد بخوانید. آگاه باشید که براى هر بنده، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که به سوى او سوق داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: صَلِّ فِي المَسجِدِ الحَرامِ ما شِئتَ تَطَوُّعاً، و في مَسجِدِ الرَّسولِ ما شِئتَ تَطَوُّعاً، و عِندَ قَبرِ الحُسَینِ عليه‌السلام؛ فَإِنِّي اُحِبُّ ذٰلِكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزیارات: ص۴۲۶ ح۶۴۶ عن عليّ بن أبي حمزة البطائني&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۷۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: در مسجد الحرام و در مسجد پیامبر و در کنار قبر حسین علیه‌السلام هر چه قدر که خواستی، نماز مستحبّی بخوان؛ چرا که من این کار را دوست دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزیارت عن إسحاق بن عمّار: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، أتَنَفَّلُ فِي الحَرَمَینِ و عِندَ قَبرِ الحُسَینِ عليه‌السلام و أَنَا اُقَصِّرُ؟ قالَ: نَعَم،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما قَدَرتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَیهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزیارات: ص۴۲۸ ح۶۵۳، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۷۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کامل الزیارات - ‌به نقل از اسحاق بن عمّار -: به ابو الحسن علیه‌السلام گفتم: قربانت گردم! من در دو حرم (مکّه و مدینه) و در نزد قبر حسین علیه‌السلام شکسته نماز می‌خوانم. با این حال آیا نماز نافله بخوانم؟ فرمود: «بله، تا جایی که می‌توانی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أحمد بن محمّد بن أبي نَصر عن الإمام الرضا عليه‌السلام، قالَ: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يُصَلّي في جَماعَةٍ في مَنزِلِهِ بِمَكَّةَ أفضَلُ، أو وَحدَهُ فِي المَسجِدِ الحَرامِ؟ فَقالَ: وَحدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۷ ح۱۱، وسائل الشیعة: ج۳ ص۵۱۱ ح۶۴۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر -: از امام رضا علیه‌السلام پرسیدم: کسى نماز را در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در مکّه به جماعت بخواند، افضل است، یا در مسجد الحرام به تنهایى بخواند؟ فرمود: «به تنهایى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه‌السلام عن موسى بن سَلام: اِعتَمَرَ أبُو الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام، فَلَمّا وَدَّعَ البَیتَ و صارَ إلیٰ بابِ الحَنّاطینَ لِيَخرُجَ مِنهُ وَقَفَ في صَحنِ المَسجِدِ في ظَهرِ الكَعبَةِ، ثُمَّ رَفَعَ يَدَيهِ فَدَعا، ثُمَّ التَفَتَ إلَینا، فَقالَ: نِعمَ المَطلوبُ بِهِ الحاجَةُ إلَیهِ، الصَّلاةُ فیهِ أفضَلُ مِنَ الصَّلاةِ في غَیرِهِ سِتّینَ سَنَةً أو شَهراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۱۷ ح۴۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۷۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از موسى بن سلام -: امام رضا علیه‌السلام عمره انجام داد. چون با کعبه وداع کرد و به درِ حنّاطین رسید که از آن جا خارج شود، در محوّطۀ مسجد، پشت کعبه ایستاد. سپس دستانش را بلند کرد و دعا نمود. آن گاه به ما توجّه کرد و فرمود: «چه جاى خوبى است براى حاجت بردن به نزد او! نماز در آن، برتر از شصت سال نماز در جاى دیگر است» و یا فرمود: «برتر از شصت ماه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۴ (ما ینبغي فعله فیها / الصلاة) و ص۲۰۲ (أفضل مواضع المسجد الحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۳ (آنچه در مکّه شایسته‌تر است)، و ص۲۰۳ (بهترین جای مسجد الحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-بيت-الله-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: بَيتُ اللّهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَرامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أسماء-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: أسماءُ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نام‌های خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكعبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱ - ۱: الكَعبَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کعبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(جَعَلَ ٱللهُ ٱلْكَعْبَةَ ٱلْبَيْتَ ٱلْحَرَامَ قِيَـٰمًا لِّلنَّاسِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۹۷، و ذكرت الكعبة أیضاً في الآیة ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کعبه، آن خانۀ باحُرمت را وسیلۀ برپایى [و قوام دین و دنیای] مردم، قرار داد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: رُوِيَ عَن الصّادِقِ عليه‌السلام أنَّهُ سُئِلَ: لِمَ سُمِّيَتِ الكَعبَةُ كَعبَةً؟ قالَ: لِأَنَّها مُرَبَّعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقیلَ لَهُ: و لِمَ صارَت مُرَبَّعَةً؟ قالَ: لِأَنَّها بِحِذاءِ البَیتِ المَعمورِ، و هُوَ مُرَبَّعٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقیلَ لَهُ: و لِمَ صارَ البَیتُ المَعمورُ مُرَبَّعاً؟ قالَ: لِأَنَّهُ بِحِذاءِ العَرشِ، و هُوَ مُرَبَّعٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقیلَ لَهُ: و لِمَ صارَ العَرشُ مُرَبَّعاً؟ قالَ: لِأَنَّ الكَلِماتِ الَّتي بُنِيَ عَلَیهَا الإِسلامُ أربَعٌ، و هِيَ: سُبحانَ اللهِ، وَ الحَمدُ لِلهِ، و لا إلٰهَ إِلّا اللهُ، وَ اللهُ أكبَرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۸ ح۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۰ ح۲۱۱۰، مجمع البیان: ج۱ ص۳۸۲ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۷ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: روایت شده است که از امام صادق علیه‌السلام سؤال شد: چرا کعبه را کعبه نامیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ فرمود: «از آن جهت که چهارگوش است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفته شد: براى چه چهارگوش است؟ فرمود: «بدان جهت که در مقابل &amp;quot;بیت المعمور&amp;quot; است و آن هم چهارگوش است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفته شد: براى چه بیت المعمور، چهارگوش است؟ فرمود: «چون در برابر عرش است و آن، چهارگوش است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفته شد: براى چه عرش، چهارگوش است؟ فرمود: «چون کلماتى که اسلام بر آنها استوار است، چهارتاست: سبحان اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الحمد للّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا إله إلّا اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسین عليه‌السلام: جاءَ رَجُلٌ مِنَ اليَهودِ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ:... یا مُحَمَّدُ، أخبِرنی عَنِ الكلِماتِ الَّتي اختارَهَا اللّهُ لِإِبراهیمَ عليه‌السلام حینَ بَنىٰ هٰذَا البَیتَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: نَعَم، «سُبحانَ اللّهِ، وَ الحَمدُ لِلهِ، و لا إلٰهَ إِلّا اللّهُ، وَ اللّهُ أكبَرُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: یا مُحَمَّدُ، لِأَيِّ شَی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ بَنىٰ إبراهیمُ عليه‌السلام الكَعبَةَ مُرَبَّعاً؟ قالَ: لِأَنَّ الكلِماتِ أربَعَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلِأَيِّ شَی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ سُمِّيَتِ الكَعبَةُ كَعبَةَ؟ قالَ: لِأَنَّها وَسَطُ الدُّنیا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۳۳ عن الحسن بن عبد الله عن أبیه عن جدّه عن الإمام الصادق عن أبیه عليهما السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ۲ ص۱۹۰ ح۲۱۰۹ عن رسول الله صلی الله عليه وآله و فیه: «سُمِّيَتِ الكَعبَةُ كَعبَةً لِأَنَّها وَسَطُ الدُّنیا»، علل الشرائع: ص۳۹۸ ح۱ عن الإمام الحسن عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹ ص۲۹۴ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام: مردی یهودی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت:... ای محمّد! به من بگو آن کدام جملات است که خداوند برای ابراهیم علیه‌السلام زمانی که این خانه را ساخت، برگزید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «باشد! سبحان الله، و الحمد لله، و لا إله إلّا اللّٰه، و الله أکبر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ای محمّد! چرا ابراهیم کعبه را چهارگوش ساخت؟ فرمود: «چون این جملات چهار تا بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا کعبه، کعبه نامیده شد؟ فرمود: «چون در وسط دنیاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البيت-العتيق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱ - ۲: البَيتُ العَتيقُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بیت عتیق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ثُمَّ لْيَقْضُواْ تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُواْ نُذُورَهُمْ وَ لْيَطَّوَّفُواْ بِالْبَيْتِ ٱلْعَتِيقِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سپس آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از خود بزدایند و به نذر خویش وفا کنند و بر گرد بیت عتیق، طواف کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَكُمْ فِيهَا مَنَـٰفِعُ إِلَیٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى ٱلْبَيْتِ ٱلْعَتِيقِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(براى شما در [حیواناتِ] قربانى، منافعى است، تا سرآمدى معیّن. سپس جایگاه آنها، به سوى بیت عتیق است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبان بن عثمان عمّن أخبره عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: لِمَ سُمِّيَ البَیتُ العَتیقَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ بيتٌ حُرٌّ عَتیقٌ مِنَ النّاسِ، لَم يَملِكهُ أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۸۹ ح۶، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۱ ح۲۱۱۳ نحوه، علل الشرائع: ص۳۹۹ ح۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۹ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابان بن عثمان، از کسى که به او خبر داد -: از امام باقر علیه‌السلام پرسیدم: چرا کعبه را بیت عتیق (خانۀ آزاد) نامیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است آزاد و رها شده از سلطۀ مردم و هیچ کس، مالک آن نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة الثّماليّ: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام فِي المَسجِدِ الحَرامِ: لِأَيِّ شَيءٍ سَمّاهُ اللهُ العَتیقَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّهُ لَیسَ مِن بيتٍ وَضَعَهُ اللهُ عَلیٰ وَجهِ الأَرضِ إِلّا لَهُ رَبٌّ و سُكّانٌ يَسكُنونَهُ، غَیرَ هٰذَا البَیتِ، فَإِنَّهُ لا رَبَّ لَهُ إِلَّا اللهُ، و هُوَ الحُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۸۹ ح۵، علل الشرائع: ص۳۹۹ ح۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۸ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو حمزۀ ثمالى -: به امام باقر علیه‌السلام در مسجد الحرام گفتم: خداوند، چرا این خانه را عتیق نامید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هیچ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نیست که خدا بر روى زمین قرار داده باشد، مگر آن که صاحب و ساکنانى دارد که در آن، سکونت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزینند، جز این خانه که جز خداوند عز و جل صاحبى ندارد و آزاد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ الله أغرَقَ الأَرضَ كُلَّها يَومَ نوحٍ إِلّا البَیتَ، فَيَومَئِذٍ سُمِّيَ العَتیقَ؛ لِأَنَّهُ اُعتِقَ يَومَئِذٍ مِنَ الغَرَقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۹ ح۵ عن ذریح بن یزید المحاربي، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۱ ح۲۱۱۲ و لیس فیه صدره، تفسیر القمّي: ج۱ ص۳۲۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۸ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند در ماجراى نوح، همۀ زمین را زیر آب برد، جز خانۀ خدا را. آن روز، این خانه، «عتیق» نام نهاده شد؛ چرا که آن روز از غرق شدن رها شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ: لِمَ سُمِّيَ البَیتُ العَتیقُ -: لِأَنَّ اللهَ أعَتَقَهُ مِنَ الطّوفانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج۳ ص۲۳۵؛ الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ج۲ ص۹۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - هنگامی که از ایشان پرسیده شد: چرا کعبه، بیت عتیق نامیده شد؟ -: چون خداوند، آن را از توفان [نوح]، آزاد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البيت-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱ - ۳: البَيتُ الحَرامُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بیت الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(جَعَلَ ٱللهُ ٱلْكَعْبَةَ ٱلْبَيْتَ ٱلْحَرَامَ قِيَـٰمًا لِّلنَّاسِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کعبه بیت الحرام را وسیلۀ برپایى [و قوام دین و دنیای] مردم، قرار داد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(رَّبَّنَا إِنِّى أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِی بِوَادٍ غَيْرِ ذِی زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ ٱلْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ فَاجْعَلْ أَفْـٔدَةً مِّنَ ٱلنَّاسِ تَهْوِى إِلَيْهِمْ وَ ٱرْزُقْهُم مِّنَ ٱلثَّمَرَ ٰتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهیم: ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پروردگارا! من [بعضى] از ذریّۀ خویش را در سرزمینى خشک، کنار خانۀ باحُرمت تو قرار دادم - پروردگارا - تا نماز بر پا دارند. پس، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردم را شیفتۀ آنان ساز و از میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان کن. باشد که سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن حَنان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: لِمَ سُمِّيَ بيتُ اللهِ الحرامَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَنَّهُ حُرِّمَ عَلَى المُشرِكینَ أن يَدخُلوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۸ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۱ ح۲۱۱۱، مجمع البیان: ج۱ ص۳۸۲ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۹ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از حنان -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: چرا کعبه را «بیت اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحرام» نامیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون بر مشرکان حرام است که وارد آن شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فائدة-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فائدة&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُکر بیت الله سبع عشرة مرّة في القرآن الکریم، في أربع عشرة آیة: مرّتین بلفظ «الکعبة»، و سبع مرّات بلفظ «البیت»، و مرّة واحدة بلفظ «بیت»، و مرّتین بلفظ «البیت الحرام»، و مرّتین بلفظ «البیت العتیق»، و مرّة بلفظ «بیتك المحرّم»، و مرّتین بلفظ «بیتي».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جدیر بالذکر أنّ «المسجد الحرام» ذُکر أیضاً في القرآن خمس عشرة مرّة، و جاء‌ مرّة، واحدة بلفظ «المسجد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن کریم، خانۀ خدا را هفده بار، در چهارده آیه یاد کرده است: دو بار با واژۀ «الکعبة»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک:‌ مائده: آیۀ ۹۵ و ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفت بار با واژۀ «البیت»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک:‌ بقره: آیۀ ۱۲۵ و ۱۲۷ و ۱۵۸، آل عمران: آیۀ ۹۷، انفال: آیۀ ۳۵، حج: آیۀ ۲۶، قریش: آیۀ ۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک بار با واژۀ «بیت»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک:‌ آل عمران: آیۀ ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو بار با واژۀ «البیت الحرام»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک:‌ مائده: آیۀ ۲ و ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو بار با واژۀ «البیت العتیق»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک:‌ حج: آیۀ ۲۹ و ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک بار با واژۀ «بیتک المحرّم»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک:‌ ابراهیم: آیۀ ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دو بار با واژۀ «بیتى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک:‌ بقره: آیۀ ۱۲۵، حج: آیۀ ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که در قرآن، مسجد الحرام نیز پانزده بار با واژۀ «المسجد الحرام»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک:‌ بقره: آیۀ ۱۴۴ و ۱۴۹ ـ ۱۵۰ و ۱۹۱ و ۱۹۶ و ۲۱۷، مائده: آیۀ ۲، انفال: آیۀ ۳۴، توبه: آیۀ ۷ و ۱۹ و ۲۸، اسرا: آیۀ ۱، حج: آیۀ ۲۵، فتح: آیۀ ۲۵ و ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و یک بار با واژۀ «المسجد»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک:‌ اسرا: آیۀ ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: فَضلُ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: برتریِ خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أول-بيت-وضع-للناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۱: أوَّلُ بَيتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نخستین خانۀ بنا شده براى مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَ هُدًى لِّلْعَـٰـلَمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم نهاده شد، همان است که در مکّه است، فرخنده و هدایتگر براى جهانیان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذْ جَعَلْنَا ٱلْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَ أَمْنًا وَ ٱتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَ ٰهِيمَ مُصَلًّى وَ عَهِدْنَا إِلَیٰ إِبْرَ ٰهِيمَ وَ إِسْمَـٰعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِىَ لِلطَّـالـئِفِينَ وَ ٱلْعَـٰكِفِينَ وَ ٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و زمانى را [به یاد آور] که کعبه را محلّ گرد آمدن مردم و ایمن قرار دادیم، و از جایگاه ایستادن ابراهیم (مقام ابراهیم) نمازخانه بگیرید، و با ابراهیم و اسماعیل عهد کردیم که خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را براى طواف کنندگان و عبادت کنندگان و رکوع&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان و سجده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان، پاکیزه سازید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أوَّلُ مَسجِدٍ وُضِعَ فِي الأَرضِ الكَعبَةُ، ثُمَّ بيتُ المَقدِسِ، و كانَ بينَهُما خَمسُمِئَةِ عامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ إصبهان: ج۱ ص۲۱۳ الرقم ۳۱۲ عن الحارث عن الإمام عليّ عليه‌السلام، السنن الكبرىٰ للنسائي: ج۶ ص۳۷۷ ح۱۱۲۸۱، شعب الإیمان: ج۳ ص۴۳۱ ح۳۹۸۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نخستین مسجدى که در زمین قرار داده شد، کعبه بود و سپس بیت المقدّس، و میان این دو، پانصد سال فاصله بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي عن ابن جُرَیج: بَلَغَنا أَنَّ اليَهودَ قالَت: بيتُ المَقدِسِ أعظَمُ مِنَ الكَعبَةِ؛ لِأَنَّهُ مُهاجَرُ الأَنبیاءِ، و لِأَنَّهُ فِي الأَرضِ المُقَدَّسَةِ، و قالَ المُسلِمونَ: الكَعبَةُ أعظَمُ. فَبَلَغَ ذٰلِكَ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله، فَنَزَلَ: (إِنَّ أَوَّلَ بيتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكاً) حَتّىٰ بَلَغَ (فِیهِ آیاتٌ بَيِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِیمَ)، و لَیسَ ذٰلِكَ في بيتِ المَقدِسِ، (وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَیسَ ذٰلِكَ في بيتِ المَقدِسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكة للأزرقي: ج۱ ص۷۵، تفسیر الثعلبی: ج۳ ص۱۱۴، تفسیر الآلوسی: ج۴ ص۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقی - به نقل از ابن جُرَیج -: به ما خبر رسیده است که یهودیان گفتند: بیت المقدّس مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از کعبه است؛ چون هجرتگاه پیامبران بوده و [نیز] در سرزمین مقدّس واقع است. مسلمانان گفتند: کعبه مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. خبر به پیامبر صلی الله علیه و آله رسید. این آیه نازل شد:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى [عبادت] مردم نهاده شد همان است که در مکّه است و فرخنده) تا (در آن، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى روشن است [از جمله] مقام ابراهیم). این ویژگی در بیت المقدّس نیست، (و هر کس وارد آن شود، در امان است). این ویژگی هم در بیت المقدّس نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إِنَّ أَوَّلَ بيتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكاً) -: كانَتِ البُیوتُ قَبلَهُ، و لٰكنَّهُ كانَ أوَّلَ بيتٍ وُضِعَ لِعِبادَةِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن كثیر: ج۲ ص۶۴ عن عامر الشعبی، تفسیر ابن أبي حاتم: ج۲ ص۴۰۲ ح۹۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بارۀ آیۀ (نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم نهاده شد همان است که در مکّه است و فرخنده) -: پیش از کعبه هم خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بودند؛ ولى کعبه، اوّلین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بود که براى پرستش خداوند، قرار داده شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین عن خالد بن عَرعَرَة: سَأَلَ رَجُلٌ عَلِيّاً عليه‌السلام عَن (إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا): أ هُوَ أوَّلُ بيتٍ بُنِيَ فِي الأَرضِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، و لٰكِنَّهُ أوَّلُ بيتٍ وُضِعَ فیهِ البَرَكَةُ وَ الهُدیٰ و مَقامُ إبراهیمَ، و مَن دَخَلَهُ كانَ آمِناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۲ ص۳۲۱ ح۳۱۵۴، تاریخ الطبري: ج۱ ص۲۵۱، تفسیر الطبري: ج۳ الجزء ۴ ص۷ و ج۱ الجزء ۱ ص۵۵۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از خالد بن عرعره -: مردى از على علیه‌السلام در بارۀ آیۀ (نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم نهاده شد، همان است که در مکّه است و فرخنده) پرسید: آیا کعبه، اوّلین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که بر زمین بنا شد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ ولى اوّلین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که برکت، هدایت و مقام ابراهیم در آن قرار داده شد و هر که وارد آن شود، ایمن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: لَمّا أرادَ اللّٰهُ عزّ وجلّ أن يَخلُقَ الأَرضَ، أمَرَ الرِّیاحَ الأَربَعَ فَضَرَبنَ مَتنَ الماءِ حَتّىٰ صارَ مَوجاً، ثُمَّ أزبَدَ فَصارَ زَبَداً واحِداً، فَجَمَعَهُ في مَوضِعِ البَیتِ، ثُمَّ جَعَلَهُ جَبَلاً مِن زَبَدٍ، ثُمَّ دَحَا الأَرضَ مِن تَحتِهِ، و هُوَ قَولُ اللّهِ: (إِنَّ أَوَّلَ بيتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكاً)، فَأَوَّلُ بُقعَةٍ خُلِقَت مِنَ الأَرضِ الكَعبَةُ ثُمَّ مُدَّتِ الأَرضُ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۴۱ ح۲۲۹۶، الكافي: ج۴ ص۱۹۰ ح۷، تفسیر القمّي: ج۲ ص۶۹ عن الإمام الصادق عليه‌السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۵۷ ص۸۶ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: چون خداوند عز و جل اراده کرد که زمین را بیافریند، بادهاى چهارگانه را فرمود تا به شدّت بر سطح آب وزیدند و موجى پدید آمد و آن موجِ به هم بر آمده، به توده‌اى از کف تبدیل شد. پس آن کف را در جایگاه خانۀ خدا گرد آورد و سپس آن را کوهى از کف ساخت و آن گاه زمین را از زیر آن کوه گسترش داد. و این، معناى سخن خداوند عز و جل است که: (نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه براى مردم نهاده شد، همان است كه در مكّه است و فرخنده). پس نخستین قطعۀ زمین که آفریده شد، کعبه بود و پس از آن، زمین از آن جا گسترش یافت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عبد اللّه الصیقل: خَرَجَ عَلَینا أبُو الحَسَنِ - يَعنِي الرِّضا عليه‌السلام - في یَومِ خَمسَةٍ و عِشرینَ مِن ذي القَعدَةِ، فَقالَ: صوموا؛ فإنّي أصبَحتُ صائِماً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: جُعِلنا فِداكَ، أيُّ یَومٍ هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: یَومٌ نُشِرَت فیهِ الرَّحمَةُ، و دُحيَت فیهِ الأَرضُ، و نُصِبَت فیهِ الكَعبَةُ، و هَبَطَ فیهِ آدَمُ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۴۹ ح۴، تهذیب الأحكام: ج۴ ص۳۰۴ ح۹۲۰، الإقبال: ج۲ ص۲۳كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۲۱۷ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از محمّد بن عبد اللَّه صیقل -: امام رضا علیه‌السلام در روز بیست و پنجم ذى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قعده به میان ما آمد و فرمود: «[امروز را] روزه بگیرید. من هم روزه هستم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم: قربانت شویم! امروز، چه روزى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «روزى است که در آن، رحمت منتشر شد و زمین، گسترش یافت (دحو الأرض) و کعبه بر پا شد و آدم علیه‌السلام [به زمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] هبوط کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۳۶ (بدء بناء البیت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۳۷ (آغاز بنای خانۀ خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكرم-البيوت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۲: أكرَمُ البُيوتِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أكرَمُ البُیوتِ عَلیٰ وَجهِ الأَرضِ أربَعَةٌ: الكَعبَةُ، و بيتُ المَقدِسِ، و بيتٌ يُقرَأُ فیهِ القُرآنُ، وَ المَساجِدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص۲۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: گرامی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در روى زمین، چهار خانه است: کعبه، بیت المقدّس، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در آن قرآن خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و مسجدها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن ابن جریج: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله كانَ إذا رَأَى البَیتَ رَفَعَ يَدَيهِ و قالَ: اللّٰهُمَّ زِد هٰذَا البَیتَ تَشریفاً و تَعظیماً و تَكریماً و مَهابَةً، و زِد مَن شَرَّفَهُ و كَرَّمَهُ و عَظَّمَهُ مِمَّن حَجَّهُ أوِ اعتَمَرَهُ تَشریفاً و تَكریماً، و تَعظیماً و بِرّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۱۸ ح۹۲۱۳، المصنّف لابن أبي شیبة: ج۴ ص۵۴۱ ح۴، مسند الشافعي: ص۱۲۵، كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری - به نقل از ابن جریج -: پیامبر صلی الله علیه و آله هر گاه کعبه را می‌دید، دستانش را به سوی آسمان بلند می‌کرد و می‌گفت: «بار خدایا! بر ارج و بزرگی و گرامی بودن و ابّهت این خانه بیفزا، و هر حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاری هم که آن را ارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد و گرامی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و بزرگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد و حرمتش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد، بر ارجمندی و گرامی بودن و بزرگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیفزا».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم أو الإمام الرضا عليهما السلام: إنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله طافَ بِالكَعبَةِ، حَتّیٰ إذا بَلَغَ الرُّكنَ اليَمانِيَّ، رَفَعَ رَأسَهُ إلَى الكَعبَةِ، ثُمَّ قالَ: الحَمدُ لِلهِ الَّذي شَرَّفَكِ و عَظَّمَكِ، وَ الحَمدُ لِلهِ الَّذي بَعَثَني نَبِيّاً و جَعَلَ عَلِيّاً إماماً. اللّٰهُمَّ اهدِ لَهُ خِیارَ خَلقِكَ، و جَنِّبهُ شِرارَ خَلقِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۰ ح۱۹، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۷ ح۳۴۶ كلاهما عن إبراهیم بن عیسى عن أبیه عن أبي الحسن عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۰ ح۲۲۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام یا امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله کعبه را طواف کرد و هنگامی که به رُکن یَمانى رسید، سرش را به سوى کعبه بلند کرد و سپس فرمود: «ستایش، خدایى را که تو را شرافت و عظمت بخشید و ستایش، خدایى را که مرا به پیامبرى بر انگیخت و على را امام قرار داد. خدایا! بهترین بندگانت را به سوى او ره‌نما باش و او را از بندگانِ بد خویش، دور بدار».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ اللَّهَ عزّ وجلّ اختارَ مِن كُلِّ شَی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ شَیئاً، اِختارَ مِنَ الأَرضِ مَكَّةَ، وَ اختارَ مِن مَكَّةَ المَسجِدَ، وَ اختارَ مِنَ المَسجِدِ المَوضِعَ الَّذي فیهِ الكَعبَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة للنعماني: ص۶۷ ح۷ عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عن آبائه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليهم‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۳ ح۲۳۰۶ عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عز و جل از هر چیزى، چیزى را برگزید و از زمین[ها]، مکّه را برگزید و از مکّه، مسجد الحرام را و از مسجد [الحرام]، جایگاه کعبه را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زُرارة عن الإمام الباقر عليه‌السلام: ما خَلَقَ اللهُ عزّ وجلّ بُقعَةً فِي الأَرضِ أحَبَّ إلَیهِ مِنها - ثُمَّ أومَأَ بِيَدِهِ نَحوَ الكَعبَةِ - و لا أكرَمَ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ مِنها، لَها حَرَّمَ اللهُ الأَشهُرَ الحُرُمَ في كِتابِهِ يَومَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الأَرضَ، ثَلاثَةً مُتَوالِيَةً لِلحَجِّ: شَوّالٌ و ذُو القَعدَةِ و ذُو الحِجَّةِ، و شَهرٌ مُفرَدٌ لِلعُمرَةِ، و هُوَ رَجَبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۴۰ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۵۷ ح۲۹۶۱، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۲۳۲ ح۱۸۲۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۳۵۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زراره -: امام باقر علیه‌السلام فرمود: «خداوند، هیچ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را بر روى زمین، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن، نیافریده است» و به سوى کعبه اشاره نمود [و فرمود:] «از روزى که آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین را آفرید، در کتاب خویش، ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حرام را به خاطر حرمت آن (کعبه)، حرام ساخته است: سه ماه پیاپى براى حج (شوّال،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «با وجودِ این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که در این روایت، ماه شوّال از ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حرام به شمار رفته نه ماه محرّم، سخن امام علیه‌السلام را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى توجیه کرد که چنین لازمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نداشته باشد و شوّال از ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حرام نباشد، به این صورت که گفته شود: چون بیشتر ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حرام براى حج و عمره است، رواست گفته شود خداوند، ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حرام را حرام کرد. این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که فرمود: سه ماه پى در پى براى حج، یعنى خداوند سه ماه را براى حج قرار داد که دو ماه آن از ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حرام است». علّامه شعرانى در حاشیۀ الوافى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «گویا راوى اشتباه کرده و شوّال را به جاى مُحرّم ذکر کرده است؛ چون شوّال در شمار ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حرام نیست، بلکه از ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حج است و چون در ذى حجّه است، یک ماه پیش از آن و یک ماه پس از آن نیز حرام شد تا حاجیان به حج بیایند و به وطن برگردند و راه امن باشد و جنگى در مسیر نباشد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذى قعده و ذى حجّه) و یک ماه جدا براى عمره که رجب است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: هٰذا بيتٌ استَعبَدَ اللهُ بِهِ خَلقَهُ؛ لِيَختَبِرَ طاعَتَهُم في إتیانِهِ، فَحَثَّهُم عَلیٰ تَعظیمِهِ و زِیارَتِهِ، و جَعَلَهُ مَحَلَّ أنبِیائِهِ و قِبلَةً لِلمُصَلّینَ إلَیهِ، فَهُوَ شُعبَةٌ مِن رِضوانِهِ، و طَریقٌ يُؤَدّي إلیٰ غُفرانِهِ، مَنصوبٌ عَلَى استِواءِ الكَمالِ و مَجمَعِ العَظَمَةِ وَ الجَلالِ، خَلَقَهُ اللهُ قَبلَ دَحوِ الأَرضِ بِأَلفَي عامٍ، فَأَحَقُّ مَن اُطیعَ فیما أمَرَ، وَ انتُهِيَ عَمّا نَهیٰ عَنهُ و زَجَرَ: اللهُ المُنشِئُ لِلأَرواحِ وَ الصُّوَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۹۸ ح۱ عن عیسى بن یونس، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۰ ح۲۳۲۵، التوحید: ص۲۵۳ ح۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: این، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که خداوند به سبب آن، بندگانش را به عبادت فرا خوانده است تا طاعت آنان را در آمدن به سوى آن بیازماید. پس آنان را به گرامیداشت و زیارت آن بر انگیخته و آن را جایگاه پیامبرانش و قبله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه نمازگزاران ساخته است. پس کعبه، شعبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از رضاى او و راهى به سوى آمرزش خداوند است، بر راستاى کمال نهاده شده و مجمع عظمت و شُکوه است. خداوند، آن را دو هزار سال پیش از دَحوُ الأرض&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز گسترده شدن و سفت شدن زمین از زیر کعبه، یعنی روز بیست و پنجم ذى قعده.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفریده است. پس خدایى که پدید آورندۀ روح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و صورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، شایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین کسى است که در امر و نهى، اطاعت شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام - في وَصفِ الكَعبَةِ -: البَیتُ حُجَّةُ اللهِ في أرضِهِ عَلیٰ خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۱۲۸ ح۱۲۶ عن جابر الجعفيّ، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۳ ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;به نقل از&lt;/span&gt; پدرانش علیهم‌السلام، در توصیف کعبه -: خانۀ خدا در روى زمین، حجّت خدا بر بندگان اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-النظر-إلى-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: فَضلُ النَّظَرِ إلَى البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برتریِ نگاه به خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: النَّظَرُ إلَى الكَعبَةِ عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی للطوسي: ص۴۵۵ ح۱۰۱۶ عن أبي ذر، المناقب لابن شهر آشوب: ج۳ ص۲۰۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۰ ح۲۴؛ كنز العمّال: ج۱۲ ص۱۹۷ ح۳۴۶۴۷ نقلاً عن أبي الشیخ عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نگاه کردن به کعبه، عبادت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: النَّظَرُ إلَى الكَعبَةِ حُبّاً لَها عِبادَةٌ، و يَهدِمُ الخَطایا هَدماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحادیث للقمّی: ص۱۲۶، المحاسن: ج۱ ص۱۴۵ ح۲۰۰ عن إسماعیل بن مسلم عن الإمام الصادق عن أبیه عليهما السلام عنه صلی الله عليه وآله و لیس فیه «عبادة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نگاه به کعبه از روى محبّت به آن، عبادت است و خطاها را کاملاً از بین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: تُفتَحُ أبوابُ السَّماءِ و يُستَجابُ الدُّعاءُ في أربَعَةِ مَواطِنَ:... و عِندَ رُؤيَةِ الكَعبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۳ ص۵۰۲ ح۶۴۶۰، المعجم الكبیر: ج۸ ص۱۶۹ ح۷۷۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در چهار هنگام، درهاى آسمان گشوده می‌شوند و دعا مستجاب می‌گردد:... و هنگام دیدن کعبه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إذا خَرَجتُم حُجّاجاً إلیٰ بيتِ اللهِ عزّ وجلّ فَأَكثِرُوا النَّظَرَ إلیٰ بيتِ اللهِ؛ فَإِنَّ لِلهِ مِئَةً و عِشرینَ رَحمَةً عِندَ بيتِهِ الحَرامِ، منها سِتّونَ لِلطّائِفینَ، و أَربَعونَ لِلمُصَلّینَ، و عِشرونَ لِلنّاظِرینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۱۷ ح۱۰ عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبائه عليهم‌السلام، المحاسن: ج۱ ص۱۴۴ ح۱۹۹ عن الإمام الصادق عنه عليهما السلام، تحف العقول: ص۱۰۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۹ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر گاه براى حجّ خانۀ خدا عز و جل بیرون آمدید، به خانۀ خدا بسیار بنگرید؛ چرا که خداوند، صد و بیست رحمت در کنار خانۀ خویش دارد: شصت رحمت براى طواف کنندگان، چهل رحمت براى نمازگزاران و بیست رحمت براى نگاه کنندگان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زُرارة: كُنتُ قاعِداً إلىٰ جَنبِ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام و هُوَ مُحتَبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاِحتباء: هو لن يَضمّ الإنسانُ رجلَیه إلی بَطنه إذا جَلَس، و بجمعهما بثوبٍ إلی ظهره، و یشدّه علیه. و قد یکون الاحتباء بالیدین عِوَض الثوب (النهایة: ج۱ ص۳۳۵ «حبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُستَقبِلُ الكَعبَةِ، فَقالَ: أما إنَّ النَّظَرَ إلَیها عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۳۹ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۵ ح۲۱۴۴ و فیه «و روی»، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۲۳۲ ح۱۸۲۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۳۵۳ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از زُراره -: کنار امام باقر علیه‌السلام نشسته بودم و ایشان دستانش را دور زانوانش انداخته و رو به روى کعبه نشسته بود که فرمود: «هان! نگاه به آن، عبادت است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن نَظَرَ إلَى الكَعبَةِ لَم يَزَل تُكتَبُ لَهُ حَسَنَةٌ، و تُمحیٰ عَنهُ سَيِّئَةٌ، حَتّیٰ يَنصَرِفَ بِبَصَرِهِ عَنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ص ۲۴۰ ح۴ عن سیف التمّار، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۵ ح۲۱۴۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۵ ح۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس به کعبه بنگرد، پیوسته براى او حسنه (کار نیک) نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و گناه از او محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تا آن که نگاهش را از کعبه بر گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مِن أیسَرِ ما [يُعطیٰ مَن]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین المعقوفین لا یوجد في الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من وسائل الشیعة (ج ۹ ص۳۶۵ ح۱۷۷۱۰) نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَنظُرُ إلَى الكَعبَةِ أن يُعطِيَهُ اللهُ بِكُلِّ نَظرَةٍ حَسَنَةً، و يَمحِيَ عَنهُ سَيِّئَةً، و يَرفَعَ لَهُ دَرَجَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۴۵ ح۲۰۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۱ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از کمترین پاداشى که به نگاه‌ کننده به کعبه عطا می‌شود، این است که خداوند براى هر نگاه، حسنه‌ای (کار نیکی) به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و گناهى را از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زداید و درجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى او بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن نَظَرَ إلَى الكَعبَةِ بِمَعرِفَةٍ؛ فَعَرَفَ مِن حَقِّنا و حُرمَتِنا مِثلَ الَّذي عَرَفَ مِن حَقِّها و حُرمَتِها، غَفَرَ اللهُ لَهُ ذُنوبَهُ، و كَفاهُ هَمَّ الدُّنیا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۴۱ ح۶ عن عليّ بن عبد العزیز، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۴ ح۲۱۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس با معرفت به کعبه بنگرد و حق و حرمت ما را به همان گونه بشناسد که حق و حرمت کعبه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، خداوند، گناهانش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و او را در برابر اندوه دنیا و آخرت، کفایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دخول-البيت-و-الخروج-منه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: دُخولُ البَيتِ وَ الخُروجُ مِنهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورود به خانۀ خدا و خروج از آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استحباب-الدخول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱: استِحبابُ الدُّخولِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مستحب بودن ورود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن دَخَلَ البَیتَ دَخَلَ في حَسَنَةٍ، و خَرَجَ مِن سَيِّئَةٍ مَغفوراً لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۳۳۳ ح۳۰۱۳ عن ابن عبّاس، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۲۵۸ ح۹۷۲۵، المعجم الكبیر: ج۱۱ ص۱۶۰ ح۱۱۴۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس وارد خانه (کعبه) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، در حسنه وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از گناه - در حالی که آمرزیده شده - بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: كانَ أبي يَقولُ: الدّاخِلُ الكَعبَةَ يَدخُلُ وَ اللهُ راضٍ عَنهُ، و يَخرُجُ عُطُلاً مِنَ الذُّنوبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عُطُلاً من الذنوب» أي خالیاً و فاقداً عنها (اُنظر: لسان العرب، ج١١، ص۴۵۴ «عطل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۷ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۷۵ ح۹۴۳، المحاسن: ج۱ ص۱۴۶ ح۲۰۳ و لیس فیهما «أبی»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۶۹ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پدرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسى که وارد کعبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، در حالى وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که خداوند از او راضى است و پاک از گناهان بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَن دُخولِ الكَعبَةِ -: الدُّخولُ فیها دُخولٌ في رَحمَةِ اللهِ، وَ الخُروجُ مِنها خُروجٌ مِنَ الذُّنوبِ، مَعصومٌ فیما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ، مَغفورٌ لَهُ ما سَلَفَ مِن ذُنوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۷ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۷۵ ح۹۴۴ كلاهما عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۶ ح۲۱۴۹ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۷۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - هنگامی که در بارۀ ورود به کعبه از ایشان پرسیدند -: ورود به آن، ورود به رحمت خداست و بیرون آمدن از آن، بیرون آمدن از گناهان است و در باقى‌ماندۀ عمرش، از گناهان، مصون است و گناهان گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آمرزیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَن دُخولِ البَیتِ -: نَعَم، إن قَدَرتَ عَلیٰ ذٰلِكَ فَافعَلهُ، و إن خَشیتَ الزِّحامَ فَلا تُغَرِّر بِنَفسِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۳۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۲۰ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - هنگامی که در بارۀ ورود به کعبه از ایشان پرسیدند -: آرى، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى، چنان کن و اگر از ازدحام بیم دارى، خود را به خطر نینداز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يُستَحَبُّ لِلصَّرورَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّرورة: الذي لم يَحجّ قَطّ (النهایة: ج۳ ص۲۲ «صرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يَطَأَ المَشعَرَ الحَرامَ، و أَن يَدخُلَ البَیتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۹ ح۳، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹۱ ح۶۳۶، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۶۶ ح۲۹۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: براى کسى که حجّ اوّل اوست، مستحب است که بر مشعر الحرام گام بگذارد و [نیز] وارد کعبه شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن سلیمان بن مِهران: قُلتُ لِجَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ:...: كَیفَ صارَ الصَّرورَةُ يُستَحَبُّ لَهُ دُخولُ الكَعبَةِ دونَ مَن قَد حَجَّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّ الصَّرورَةَ قاضي فَرضٍ، مَدعُوٌّ إلیٰ حَجِّ بيتِ اللهِ، فَيَجِبُ أن يَدخُلَ البَیتَ الَّذي دُعِيَ إلَیهِ لِيُكرَمَ فیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۸ ح۲۲۹۲، علل الشرائع: ص۴۵۰ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۰ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از سلیمان بن مهران -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: چرا براى کسى که حجّ اوّل اوست، مستحب است وارد کعبه شود؛ ولى براى کسى که قبلاً حج گزارده، خیر؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون کسى که حجّ اوّلش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، حجّ واجب را ادا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به حجّ خانۀ خدا فرا خوانده شده است. پس باید وارد خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شود که به سوى آن، دعوت شده، تا در آن جا مورد اکرام قرار بگیرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-الدخول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۲: آدابُ الدُّخولِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب ورود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله الكَعبَةَ إِلّا مَرَّةً، و بَسَطَ فیها ثَوبَهُ تَحتَ قَدَمَیهِ و خَلَعَ نَعلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۹۱ ح۱۷۶۰ عن هشام بن الحكم، منتقى الجمان: ج۳ ص۴۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله تنها یک بار داخل کعبه رفت و در آن جا جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را زیر پاهایش پهن کرد و کفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را هم در آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن عبد الله بن عمر: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله دَخَلَ الكَعبَةَ، و اُسامَةُ بنُ زَیدٍ، و بِلالٌ، و عُثمانُ بنُ طَلحَةَ الحَجَبِيُّ، فَأَغلَقَها عَلَیهِ ومَكَثَ فیها، فَسَأَلتُ بِلالاً حینَ خَرَجَ: ما صَنَعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جَعَلَ عَموداً عَن يَسارِهِ و عَموداً عَن يَمینِهِ و ثَلاثَةَ أعمِدَةٍ وَراءَهُ - و كانَ البَیتُ يَومَئِذٍ عَلیٰ سِتَّةِ أعمِدَةٍ - ثُمَّ صَلّیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۱ ص۱۸۹ ح۴۸۳، صحیح مسلم: ج۲ ص۹۶۶ ح۳۸۸، سنن أبي داوود: ج۲ ص۲۱۳ ح۲۰۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر -: پیامبر خدا، اُسامة بن زید، بلال و عثمان بن طلحۀ حَجَبى وارد کعبه شدند. پیامبر صلی الله علیه و آله در را بست و مدّتى در کعبه ماند. وقتى بلال بیرون آمد، پرسیدم: پیامبر چه کرد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: یک ستون را سمت راست خود و ستونى را سمت چپ خود و سه ستون را پشت سر خود قرار داد (کعبۀ آن روز، شش ستون داشت) و سپس نماز خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائی عن عَطاء: عَن اُسامَةَ بنِ زَیدٍ أنَّهُ دَخَلَ هُوَ و رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله البَیتَ، فَأَمَرَ بِلالاً فَأَجافَ البابَ، وَ البَیتُ إذ ذاكَ عَلیٰ سِتَّةِ أعمِدَةٍ، فَمَضیٰ حَتّیٰ إذا كانَ بينَ الاُسطُوانَتَینِ اللَّتَینِ تَلِیانِ بابَ الكَعبَةِ جَلَسَ، فَحَمِدَ اللهَ و أَثنیٰ عَلَیهِ، و سَأَلَهُ وَ استَغفَرَهُ. ثُمَّ قامَ حَتّیٰ أتیٰ مَا استَقبَلَ مِن دُبُرِ الكَعبَةِ، فَوَضَعَ وَجهَهُ و خَدَّهُ عَلَیهِ، و حَمِدَ اللهَ و أَثنیٰ عَلَیهِ، و سَأَلَهُ وَ استَغفَرَهُ. ثُمَّ انصَرَفَ إلیٰ كُلِّ رُكنٍ مِن أركانِ الكَعبَةِ، فَاستَقبَلَهُ بِالتَّكبیرِ وَ التَّهلیلِ وَ التَّسبیحِ وَ الثَّناءِ عَلَى اللهِ، وَ المَسأَلَةِ وَ الاِستِغفارِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلّیٰ رَكعَتَینِ مُستَقبِلَ وَجهِ الكَعبَةِ، ثُمَّ انصَرَفَ فَقالَ: هٰذِهِ القِبلَةُ، هٰذِهِ القِبلَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج۵ ص۲۱۹، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۹۳ ح۲۱۸۸۹، صحیح ابن خزیمة‌: ج۴ ص۳۲۹ ح۳۰۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى - به نقل از عطا -: اُسامة بن زید روایت کرد که همراه پیامبر خدا وارد کعبه شد. پیامبر صلی الله علیه و آله به بلال دستور داد که در را ببندد. خانۀ کعبه آن روز، بر شش ستون استوار بود. پیامبر صلی الله علیه و آله رفت تا میان دو ستونى که نزدیک درِ کعبه است، نشست. خدا را حمد و ثنا گفت و از او طلبید و آمرزش خواست. سپس برخاست و آمد تا به مقابل پشت کعبه رسید. صورت بر آن نهاد و حمد و ثنا گفت و طلبید و آمرزش خواست. سپس به طرف هر یک از گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کعبه رفت و با تکبیر و «لا إله إلّا اللّه»&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تسبیح و ثناى خدا و دعا و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، رو به روى آن قرار گرفت. آن گاه بیرون آمد و رو به کعبه، دو رکعت نماز خواند. آن گاه بر گشت و فرمود: «این قبله است، این قبله است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك علی الصحیحین عن عائشة: دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله الكَعبَةَ، ما خَلَفَ بَصَرُهُ مَوضِعَ سُجودِهِ حَتّىٰ خَرَجَ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك علی الصحیحین: ج۱ ص۶۵۳ ح۱۷۶۱، صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۳۳۲ ح۳۰۱۲، السنن الكبری: ج۵ ص۲۵۸ ح۹۷۲۶ كلاهما نحوه و راجع الاُصول الستة عشر (نوادر عليّ بن أسباط): ص۳۴۱ ح۵۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از عایشه -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله داخل کعبه شد و تا زمانی که از آن خارج گردید، چشمش را از جایگاه سجودش بر نداشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: مَن دَخَلَ هٰذَا البَیتَ عارفاً بِجَمیعِ ما أوجَبَهُ اللهُ عَلَیهِ، كانَ آمِناً فِي الآخِرَةِ مِنَ العَذابِ الدّائِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالی اللآلي: ج۲ ص۸۴ ح۲۲۷، مجمع البیان: ج۲ ص۷۹۹، متشابهات القرآن لابن شهر آشوب: ج۲ ص۱۸۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هر کس وارد این خانه شود، در حالى که هر چه را خداوند بر او واجب ساخته بشناسد، در آخرت از عذاب همیشگى ایمن خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن دَخَلَ الكَعبَةَ بِسَكینَةٍ؛ و هُوَ أن يَدخُلَها غَیرَ مُتَكَبِّرٍ و لا مُتَجَبِّرٍ، غُفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۶ ح۲۱۵۰ و ص۲۰۴ ح۲۱۴۱ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۷۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس با آرامش و بدون تکبّر و نخوت، وارد کعبه شود، آمرزیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا بُدَّ لِلصَّرورَةِ أن يَدخُلَ البَیتَ قَبلَ أن يَرجِعَ، فَإِذا دَخَلتَهُ فَادخُلهُ بِسَكینَةٍ و وَقارٍ، ثُمَّ ائتِ كُلَّ زاوِيَةٍ مِن زَوایاهُ، ثُمَّ قُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنَّكَ قُلتَ: (وَمَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِناً)، فَآمِنّي مِن عَذابِ يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و صَلِّ بينَ العَمودَینِ اللَّذَینِ يَلِیانِ عَلَى الرُّخامَةِ الحَمراءِ، و إن كَثُرَ النّاسُ فَاستَقبِل كُلَّ زاوِيَةٍ في مَقامِكَ حَیثُ صَلَّیتَ، وَ ادعُ اللهَ وَ اسأَلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۹ ح۶ عن سعید الأعرج، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۷۷ ح۹۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: براى کسى که حجّ اوّلش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، واجب است که پیش از بازگشت از حج، وارد کعبه شود. پس هر گاه وارد آن شدى، با آرامش و وقار وارد شو. آن گاه به طرف هر یک از گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش برو و بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! تو فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى: (&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;و هر كس وارد آن شود، ايمن است&lt;/span&gt;). پس مرا از عذاب روز قيامت، ايمن بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بین دو ستونى که پشت سرِ هم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، روى سنگ سرخ، نماز بخوان و اگر مردم زیاد بودند، هر جا که نماز خواندى، در همان جا رو به هر گوشه کن و خدا را بخوان و از او بخواه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أرَدتَ دُخولَ الكَعبَةِ فَاغتَسِل قَبلَ أن تَدخُلَها، و لا تَدخُلها بِحِذاءٍ، و تَقولُ إذا دَخَلتَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنَّكَ قُلتَ: (وَمَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِناً) فَآمِنّی مِن عَذابِ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تُصَلّی رَكعَتَینِ بينَ الاُسطُوانَتَینِ عَلَى الرُّخامَةِ الحَمراءِ، تَقرَأُ فِي الرَّكعَةِ الاُولیٰ حم السَّجدَةِ، و فِي الثّانِيَةِ عَدَدَ آیاتِها مِنَ القُرآنِ، و تُصَلّی في زَوایاهُ، و تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ مَن تَهَيَّأَ أو تَعَبَّأَ أو أعَدَّ أوِ استَعَدَّ لِوِفادَةٍ إلیٰ مَخلوقٍ رَجاءَ رِفدِهِ و جائِزَتِهِ و نَوافِلِهِ و فَواضِلِهِ، فَإِلَیكَ یا سَيِّدي تَهيِئَتي و تَعبِئَتي و إعدادي وَ استِعدادي رَجاءَ رِفدِكَ و نَوافِلِكَ و جائِزَتِكَ، فَلا تُخَيِّبِ اليَومَ رَجائي، یا مَن لا يَخیبُ عَلَیهِ سائِلٌ، و لا يَنقُصُهُ نائِلٌ، فَإنّي لَم آتِكَ اليَومَ بِعَمَلٍ صالِحٍ قَدَّمتُهُ، و لا شَفاعَةِ مَخلوقٍ رَجَوتُهُ، و لٰكِنّي أتَیتُكَ مُقِرّاً بِالظُّلمِ وَ الإِساءَةِ عَلیٰ نَفسي، فَإِنَّهُ لا حُجَّةَ لي و لا عُذرَ، فَأَسأَلُكَ یا مَن هُوَ كَذٰلِكَ أن تُعطِيَني مَسأَلَتي، و تُقیلَني عَثرَتي، و تَقلِبَني بِرَغبَتي، و لا تَرُدَّني مَجبوهاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَبهُ: الاستقبالُ بالمَكروه (النهایة: ج۱ ص۲۳۷ «جبه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَمنوعاً و لا خائِباً، یا عَظیمُ یا عَظیمُ یا عَظیمُ، أرجوكَ لِلعَظیمِ، أسأَلُكَ یا عَظیمُ أن تَغفِرَ لِيَ الذَّنبَ العَظیمَ، لا إلٰهَ إِلّا أنتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَدخُلها بِحِذاءٍ، و لا تَبزُق فیها، و لا تَمتَخِط فیها. و لَم يَدخُلها رَسولُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِلّا يَومَ فَتَحِ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۸ ح۳ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۷۶ ح۹۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه خواستى وارد کعبه شوى، پیش از ورود، غسل کن و با کفش وارد نشو و هنگام ورود بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندا! تو فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى: (و هر کس وارد آن شود، ایمن است). پس مرا از عذاب آتش، ایمن بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بین دو ستون، بر روى سنگ سرخ، دو رکعت نماز بخوان: در رکعت اوّل، سورۀ «حم سجده» و در رکعت دوم، به تعداد آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن از [هر جاى] قرآن، و در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! هر کس مهیّا یا مجهّز شده یا آماده کرده یا آماده شده برای بار یافتن به دیدار مخلوقى [باشد] تا از پذیرایى و جایزه و احسان و عطاى او بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند شود، - اى سَرورم - مهیّا بودن و مجهّز شدن و آماده کردن و آماده شدنِ من، به امید پذیرایى و احسان و جایزۀ توست. پس امروز، امیدم را ناامید مکن، اى کسی که درخواست کنندۀ او محروم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر چه ببخشد، چیزى از او کم نمى‌شود! امروز، نه کار شایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به محضرت آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه به امید شفاعت کسى غیر از تو آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ ولى در حالى آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که بر ستم و بدى به خویشتن معترفم. نه حجّتى دارم و نه بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. اى که این گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى! از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را عطا کنى، لغزشم را ببخشایى و مرا [مطابق] با میل و آرزویم برگردانی و رنجور و تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست و ناکام بر نگردانى، اى بزرگ، اى بزرگ، اى بزرگ! براى خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگ، به تو امید بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم - اى بزرگ - که گناه بزرگ مرا ببخشایى. جز تو معبودى نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با کفش وارد کعبه نشو و آب دهان و بینى در آن نىفکن، و پیامبر خدا، جز روز فتح مکّه، وارد آن نشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن ذَریح: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام فِي الكَعبَةِ، و هُوَ ساجِدٌ، و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَرُدُّ غَضَبَكَ إِلّا حِلمُكَ، و لا يُجیرُ مِن عَذابِكَ إِلّا رَحمَتُكَ، و لا نَجاءَ مِنكَ إِلّا بِالتَّضَرُّعِ إلَیكَ، فَهَب لي یا إلٰهي فَرَجاً بِالقُدرَةِ الَّتي بِها تُحیی أمواتَ العِبادِ، و بِها تَنشُرُ مَیتَ البِلادِ، و لا تُهلِكنی یا إلٰهی غَمّاً حَتّیٰ تَستَجیبَ لي دُعائي و تُعَرِّفَنِي الإِجابَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ ارزُقنِي العافِيَةَ إلیٰ مُنتَهیٰ أجَلي، و لا تُشمِت بي عَدُوّي، و لا تُمَكِّنهُ مِن عُنُقي. مَن ذَا الَّذي يَرفَعُني إن وَضَعتَني؟! و مَن ذَا الَّذي يَضَعُني إن رَفَعتَني؟! و إن أهلَكتَني فَمَن ذَا الَّذي يَعرِضُ لَكَ في عَبدِكَ أو يَسأَلُكَ عَن أمرِكَ؟! فَقَد عَلِمتُ یا إلٰهي أنَّهُ لَیسَ في حُكمِكَ ظُلمٌ، و لا في نَقِمَتِكَ عَجَلَةٌ، و إنَّما يَعجَلُ مَن يَخافُ الفَوتَ، و يَحتاجُ إلَى الظُّلمِ الضَّعیفُ، و قَد تَعالَیتَ یا إلٰهي عَن ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلٰهي، فَلا تَجعَلني لِلبَلاءِ غَرَضاً، و لا لِنَقِمَتِكَ نَصباً، و مَهِّلني و نَفسي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخری: «و نَفِّسنی»، و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَقِلني عَثرَتي، و لا تَرُدَّ يَدي في نَحری، و لا تُتبِعني بِبَلاءٍ عَلیٰ أثَرِ بَلاءٍ، فَقَد تَریٰ ضَعفي و تَضَرُّعي إلَیكَ، و وَحشَتي مِنَ النّاسِ و اُنسي بِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعوذُ بِكَ اليَومَ فَأَعِذني، و أَستَجیرُ بِكَ فَأَجِرني، و أَستَعینُ بِكَ عَلَى الضَّرّاءِ فَأَعِنّي، و أَستَنصِرُكَ فَانصُرني، و أَتَوَكَّلُ عَلَیكَ فَاكفِني، و اُؤمِنُ بِكَ فَآمِنّي، و أَستَهدیكَ فَاهدِني، و أَستَرحِمُكَ فَارحَمني، و أَستَغفِرُكَ مِمّا تَعلَمُ فَاغفِر لي، و أَستَرزِقُكَ مِن فَضلِكَ الواسِعِ فَارزُقني، و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إِلّا بِاللهِ العَلِيِّ العَظیمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۷۶ ح۹۴۶، المقنعة: ص۴۲۵ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ذَریح -: در کعبه، در حالى که امام صادق علیه‌السلام در سجده بود، شنیدم که چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوندا!] خشم تو را جز بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و جز رحمت تو، پناه دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از عذابت نیست. نجاتی از [عذاب] تو نیست جز با تضرّع به درگاهت. بر من گشایشى عطا کن - اى خداى من - با آن قدرتى که مردگان را با آن زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرده را حیات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشى و مرا - اى خداى من - از اندوه، نمیران تا دعایم را اجابت کنى و اجابت را به من بشناسانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! تا فرصتِ پایانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مرا عافیت، روزى کن و مرا مایۀ شماتت دشمن قرار مده و او را بر من مسلّط نکن. اگر تو مرا فرو نهى، کیست که مرا رفعت بخشد؟! و اگر مرا بلند کنى، کیست که مرا پَست کند؟! و اگر هلاکم کنى، کیست که در بارۀ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات چیزى با تو بگوید، یا از کارَت بپرسد؟! همانا دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام - اى خداى من - که نه در حکم تو، ستم است و نه در انتقامت، شتاب. کسى در انتقام، شتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که بیمِ از دست رفتن داشته باشد و کسی ناتوان است که نیازمند ستمگرى است و تو - اى خداى من - از این، پاک و والایى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! مرا آماج بلا و هدف انتقامت قرار مده و مرا با خودم مهلت بده و از خطایم در گذر و دستم را ناامیدانه به گردنم باز مگردان و پیاپى بر من بلا نفرست، که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى ضعیف و به درگاهت نالانم و از مردم، هراسان و با تو همدمم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امروز به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم. پس پناهم ده، و از تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم. پس پناهم ده، و در گرفتارى، از تو یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم. پس یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن، و از تو نصرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم. پس نصرتم ده، و بر تو تکیه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. پس کفایتم کن، و از تو ایمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم. پس ایمنم ساز، و از تو هدایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم. پس راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن، و از تو رحمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم. پس رحمتم کن، و از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، از تو آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم. پس مرا بیامرز، و از فضل گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم. پس روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ده، و هیچ نیرو و توانى، جز از خداى والاى بزرگ نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة: رَأَیتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَینِ عليه‌السلام في فِناءِ الكَعبَةِ فِي اللَّیلِ و هُوَ يُصَلّي، فَأَطالَ القِیامَ حَتّیٰ جَعَلَ مَرَّةً يَتَوَكَّأُ عَلیٰ رِجلِهِ اليُمنیٰ، و مَرَّةً عَلیٰ رِجلِهِ اليُسریٰ، ثُمَّ سَمِعتُهُ يَقولُ بِصَوتٍ كَأَنَّهُ باكٍ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا سَيِّدي، تُعَذِّبني و حُبُّكَ في قَلبي؟! أما و عِزَّتِكَ، لَئِن فَعَلتَ لَتَجمَعَنَّ بيني و بينَ قَومٍ طالَما عادَیتُهُم فیكَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۷۹ ح۱۰، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۱۰۷ ح۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو حمزه -: امام زین العابدین علیه‌السلام را شب، در آستانۀ کعبه دیدم که نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند. نماز را آن قدر طول داد که گاهى تکیه به پاى راست خود داشت و گاهى بر پاى چپ. سپس شنیدم که با صدایى گویا، گریان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَرور من! آیا عذابم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى، در حالى که عشق تو در دل من است؟! به عزّتت سوگند، اگر چنین کنى، بین من و کسانى جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى که زمانى طولانى، من به خاطر تو با آنان دشمنى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن یونس بن یعقوب: رَأَیتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام قَد دَخَلَ الكَعبَةَ، ثُمَّ أرادَ بينَ العَمودَینِ فَلَم يَقدِر عَلَیهِ، فَصَلّیٰ دونَهُ. ثُمَّ خَرَجَ، فَمَضیٰ حَتّیٰ خَرَجَ مِنَ المَسجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۰ ح۹، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۷۵ ح۱۷۷۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از یونس بن یعقوب -: امام صادق علیه‌السلام را دیدم که داخل کعبه شد و خواست بین دو ستون برود؛ ولى نتوانست. پس پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن، نماز خواند و سپس رفت تا آن که از مسجد بیرون آمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: رَأَیتُ العَبدَ الصّالِحَ عليه‌السلام دَخَلَ الكَعبَةَ، فَصَلّیٰ رَكعَتَینِ عَلَى الرُّخامَةِ الحَمراءِ، ثُمَّ قامَ فَاستَقبَلَ الحائِطَ بينَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ وَ الغَربِيِّ، فَوَقَعَ يَدُهُ عَلَیهِ، و لَزِقَ بِهِ و دَعا، ثُمَّ تَحَوَّلَ إلَى الرُّكݡنِ اليَمانِيِّ، فَلَصِقَ بِهِ و دَعا، ثُمَّ أتَى الرُّكنَ الغَربِيَّ، ثُمَّ خَرَجَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۹ ح۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۷۸ ح۹۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: عبد صالح (امام کاظم علیه‌السلام) را دیدم که وارد کعبه شد و بر روی سنگ سرخ، دو رکعت نماز گزارد. سپس ایستاد و به دیوارِ میان رکن یمانى و غربى رو کرد. دستش را بر آن نهاد، به آن چسبید و دعا کرد. سپس به سوى رکن یمانى رفت و به آن چسبید و دعا کرد. سپس به طرف رکن غربى آمد و سپس خارج شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُخولِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النِّساءِ الكَعبَةَ -: لَیسَ عَلَیهِنَّ، و إن فَعَلنَ فَهُوَ أفضَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۴۴۸ ح۱۵۶۱ عن عبد اللّه بن سنان، منتقى الجمان: ج۳ ص۴۵۲ و راجع كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۲۹۸ ح۹۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ این سؤال که: داخل شدن زنان به کعبه چگونه است؟ -: بر آنان واجب نیست؛ امّا اگر این کار را کردند، بهتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-الخروج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۳: آدابُ الخُروجِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب خروج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الله بن سنان: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، و هُوَ خارِجٌ مِنَ الكَعبَةِ، و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اللهُ أكبَرُ اللهُ أكبَرُ» حَتّیٰ قالَها ثَلاثاً، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ لا تُجهِد بَلاءَنا، رَبَّنا و لا تُشمِت بِنا أعداءَنا، فَإِنَّكَ أنتَ الضّارُّ النّافِعُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ هَبَطَ فَصَلّیٰ إلیٰ جانِبِ الدَّرَجَةِ، جَعَلَ الدَّرَجَةَ عَن يَسارِهِ مُستَقبِلَ الكَعبَةِ، لَیسَ بينَها و بينَهُ أحَدٌ، ثُمَّ خَرَجَ إلیٰ مَنزِلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۹ ح۷، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۷۹ ح۹۵۶، قرب الإسناد: ص۴ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۶۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان -: از امام صادق علیه‌السلام در حالى که از کعبه بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، شنیدم که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر، اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر» (سه بار فرمود). سپس گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! آزمایش ما را به مشقّت میفکن. پروردگارا! دشمنانمان را به شماتت ما مگمار، که تنها تو زیان و سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرود آمد و کنار نردبان نماز خواند، در حالى که نردبان را سمت چپ خود قرار داده و رو به کعبه بود و میان او و کعبه کسى حایل نبود. سپس به سوى خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن یونس: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إذا دَخَلتُ الكَعبَةَ كَیفَ أصنَعُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: خُذ بِحَلقَتَيِ البابِ إذا دَخَلتَ، ثُمَّ امضِ حَتّیٰ تَأتِيَ العَمودَینِ، فَصَلِّ عَلَى الرُّخامَةِ الحَمراءِ، ثُمَّ إذا خَرَجتَ مِنَ البَیتِ فَنَزَلتَ مِنَ الدَّرَجَةِ، فَصَلِّ عَن يَمینِكَ رَكعَتَینِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۰ ح۱۰، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۷۸ ح۹۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از یونس -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: وقتى وارد کعبه شدم، چه کنم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه وارد شدى، دو حلقۀ در را بگیر. سپس برو تا به دو ستون برسى. پس بر سنگ سرخ، نماز بخوان و چون از کعبه خارج شدى و از نردبان فرود آمدى، در سمت راست خود، دو رکعت نماز بخوان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حلي-البیت-و-كسوته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: حَليُ البَیتِ و كِسوَتُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زیور و پوشش خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - لِعُثمانَ -: إنّي نَسیتُ أن آمُرَكَ أن تُخَمِّرَ القَرنَینِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله صلی الله عليه وآله: «أن تخمّر القرنین» أي تغطّی قرني الكبش الذي فدى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى به إسماعیل عليه‌السلام عن أعین الناس (عون المعبود في شرح سنن أبي داوود: ج۶ ص۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ لَیسَ يَنبَغي أن يَكونَ فِي البَیتِ شَيءٌ يَشغَلُ المُصَلِّيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۲ ص۲۱۵ ح۲۰۳۰ عن عثمان، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۵۹۰ ح۱۶۶۳۷، المصنّف لابن أبي شیبة: ج۱ ص۴۹۷ ح۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به عثمان -: من فراموش کردم به تو فرمان دهم که روى دو شاخ [گوسفندى] را [که فدیۀ اسماعیل شد] بپوشانى؛ زیرا سزاوار نیست در کعبه چیزى باشد که نمازگزار را مشغول کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ آدَمَ عليه‌السلام هُوَ الَّذي بَنَى البَیتَ و وَضَعَ أساسَهُ، و أَوَّلُ مَن كَساهُ الشَّعرَ، و أَوَّلُ مَن حَجَّ إلَیهِ، ثُمَّ كَساهُ تُبَّعٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُبَّع: ملِك في الزمان الأوّل، قیل: اسمه أسعدُ أبو کرب. و التبابِعة: ملوك الیمن. قیل: کان لا يُسمّی تُبّعاً حتی يملك حضرَموت و سبأ و حِميَر (النهایة: ج۱ ص۱۸۰ «تبع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ آدَمَ عليه‌السلام الأَنطاعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنطاع: جمع نَطْع، و هو بساط من الأدیم (تاج العروس: ج۱۱ ص۴۸۲ «نطع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ كَساهُ إبراهیمُ عليه‌السلام الخَصَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَصَفُ: سفائف تُسفّ من سعف النخل (تاج العروس: ج۱۲ ص۱۷۱ «خسف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَوَّلُ مَن كَساهُ الثِّیابَ سُلَیمانُ بنُ داوودَ عليه‌السلام، كَساهُ القُباطِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القبطيّة: ثیاب كتّان بیضٌ رِقاق تُعمل بِمصر، و الجمع قُباطِيّ و قَباطِيّ (لسان العرب: ج۷ ص۳۷۳ «قبط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۵ ح۲۲۸۶ عن أبي بصیر، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۷۵ ح۲۰ و راجع الكافي: ج۴ ص۲۰۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آدم علیه‌السلام کسى بود که کعبه را ساخت و بنیان آن را نهاد و اوّلین کسى بود که آن را با مو پوشاند و اوّلین کسى بود که حج گزارد. سپس تُبَّع، پس از آدم، آن را با پوشش چرمین پوشاند. سپس ابراهیم علیه‌السلام آن را با پوششى بافته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده از شاخ و برگ خرما پوشاند و نخستین کسى که بر آن جامه پوشاند، سلیمان بن داوود علیه‌السلام بود که با پارچۀ سفید قبطى، آن را پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي عن ابن أبي مُلَیكَة: كانَت عَلَى الكَعبَةِ كِسىً كَثیرَةٌ مِن كِسوَةِ أهلِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجاهِلِيَّةِ، مِنَ الأَنطاعِ وَ الأَكسِيَةِ وَ الكِرارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُرُّ: جنس من الثیاب الغلاظ (النهایة: ج۴ ص۱۶۲ «كرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الأَنماطِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنماط: ضربٌ من البُسْط له خَمْل رقیق (النهایة: ج۵ ص۱۱۹ «نمط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَت رُكاماً بَعضُها فَوقَ بَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، اَزرقى - به نقل از ابن ابى مُلَیکه -: پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زیادى از پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل جاهلیّت بر کعبه بود، مانند: پوشش چرمى، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، عباها و نمدها، که روى هم انباشته شده بودند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي عن إسماعیل بن إبراهیم بن أبي حبیبة عن أبيه: كُسِيَ البَیتُ فِي الجاهِلِيَّةِ الأَنطاعَ، ثُمَّ كَساهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله الثِّیابَ اليَمانِيَّةَ، ثُمَّ كَساهُ عُمَرُ و عُثمانُ القُباطِيَّ، ثُمَّ كَساهُ الحَجّاجُ دیباجاً، و يُقالُ: أوَّلُ مَن كَساهُ الدّیباجَ يَزیدُ بنُ مُعاوِيَةَ، و يُقالُ: ابنُ الزُّبَیرِ، و يُقالُ: عَبدُ المَلِكِ بنُ مَروانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۲۵۳، الأوائل للعسكري: ص۳۵ و راجع معجم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأوائل: ص۲۳۱ و ۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، اَزرقى - به نقل از اسماعیل بن ابراهیم بن ابى حبیبه، از پدرش -: در جاهلیّت، با پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى چرمى، کعبه را پوشانده بودند. سپس پیامبر صلی الله علیه و آله با پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى یَمَنى، آن را پوشاند. سپس عمر و عثمان، آن را با پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قِبطى پوشاندند. آن گاه حَجّاج، با دیبا آن را پوشاند، و می‌گویند اوّلین کسى که بر کعبه دیبا پوشاند، یزید بن معاویه بود و نیز می‌گویند ابن زبیر یا عبد الملک مروان بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: لَمّا ذُكِرَ عِندَ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ في أيّامِهِ حَليُ الكَعبَةِ و كَثرَتُهُ، قالَ قَومٌ: لَو أخَذتَهُ فَجَهَّزتَ بِهِ جُیوشَ المُسلِمینَ كانَ أعظَمَ لِلأَجرِ! و ما تَصنَعُ الكَعبَةُ بِالحَليِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهَمَّ عُمَرُ بِذٰلِكَ، و سَأَلَ عَنهُ أمیرَ المُؤمِنینَ عليه‌السلام، فَقالَ عليه‌السلام: إنَّ هٰذَا القُرآنَ اُنزِلَ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، وَ الأَموالُ أربَعَةٌ: أموالُ المُسلِمینَ؛ فَقَسَّمَها بينَ الوَرَثَةِ فِي الفَرائِضِ، وَ الفَيءُ؛ فَقَسَّمَهُ عَلیٰ مُستَحِقّیهِ، وَ الخُمسُ؛ فَوَضَعَهُ اللهُ حَیثُ وَضَعَهُ، وَ الصَّدَقاتُ؛ فَجَعَلهَا اللهُ حَیثُ جَعَلَها. و كانَ حَليُ الكَعبَةِ فیها يَومَئِذٍ، فَتَرَكَهُ اللهُ عَلیٰ حالِهِ، و لَم يَترُكهُ نِسیاناً، و لَم يَخفَ عَلَیهِ مَكاناً، فَأَقِرَّهُ حَیثُ أقَرَّهُ اللهُ و رَسولُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عُمَرُ: لَولاكَ لَافتَضَحنا. و تَرَكَ الحَليَ بِحالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۷۰، المناقب لابن شهر آشوب: ج۲ ص۳۶۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۹ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: در دوران عمر، چون نزد او سخن از زیور&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى (پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى) کعبه و فراوانى آنها گفته شد، گروهى گفتند: کاش آنها را برگیرى و سپاه مسلمانان را تجهیز کنى که پاداش آن، بیشتر است! کعبه، آرایش براى چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر، تصمیم به این کار گرفت و از امیر مؤمنان علیه‌السلام در این باره پرسید. ایشان فرمود: «وقتى این قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شد، اموال، چهار بخش بودند. اموال مسلمانان، که آن را طبق سهم معیّن، میان وارثان تقسیم کرد؛ غنائم، که آن را بین مستحقّان آن، تقسیم کرد؛ خُمس، که خدا آن را در جایى خاص قرار داد؛ و صدقات (زکات)، که آن را نیز خداوند تعیین کرد. آن روز، پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کعبه بر کعبه بود؛ ولى خداوند، آن را بر همان حال وا گذاشت و از روى فراموشى نبود که آن را وا گذاشت و جایى هم از او پنهان نماند. پس بگذار همان جا که خدا و پیامبرش قرار داده، باقى بماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: اگر تو نبودى، رسوا شده بودیم! و پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به همان حال گذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه‌السلام كانَ يَبعَثُ بِكِسوَةِ البَیتِ في كُلِّ سَنَةٍ مِنَ العِراقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۳۹ ح۴۹۶ عن أبي البختريّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۰ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: على بن ابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طالب علیه‌السلام همه‌ساله، از عراق، پوشش کعبه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۴۲ ح۲۲۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۴۳ ح۲۲۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التبرك-بكسوة-البیت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: التَّبَرُّكُ بِكِسوَةِ البَیتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبرّک جستن به جامۀ خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الملك: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ [الإمامَ الكاظِمَ] عليه‌السلام عَن رَجُلٍ اشتَریٰ مِن كِسوَةِ الكَعبَةِ شَیئاً، فَقَضیٰ بِبَعضِهِ حاجَتَهُ و بَقِيَ بَعضُهُ في يَدِهِ، هَل يَصلُحُ بيعُهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَبیعُ ما أرادَ، و يَهَبُ ما لَم يُرِد، و يَستَنفِعُ بِهِ، و يَطلُبُ بَرَكَتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أ يُكَفَّنُ بِهِ المَيِّتُ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۱۴۸ ح۵، تهذیب الأحكام: ج۱ ص۴۳۴ ح۱۳۹۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۴۷ ح۴۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد الملک -: از امام کاظم علیه‌السلام در بارۀ مردى پرسیدم که مقدارى از پوشش کعبه را خریده و با بخشى از آن، نیاز خود را بر طرف ساخته است؛ ولى بخشى هم در دست او مانده است. آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را بفروشد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، بفروشد و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، هدیه دهد و از آن سود ببرد و در پی برکت آن باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان با آن، مرده را کفن کرد؟ فرمود: «نه».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول آمده است: «نهى از کفن کردن مرده با پردۀ کعبه به دلیل حریر بودنش است؛ امّا جواز خرید و فروشش، به این دلیل است که وقف نیست، بلکه پس از یک سال نگهدارى، از آنِ خادمان بیت اللّٰه است، و یا با درآمد وقف آن، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان چنین کارى کرد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الملك بن عُتبَة: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَمّا يَصِلُ إلَینا مِن ثِیابِ الكَعبَةِ، هَل يَصلُحُ لَنا أن نَلبَسَ شَیئاً مِنها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَصلُحُ لِلصِّبیانِ وَ المَصاحِفِ وَ المِخَدَّةِ، تَبتَغي بِذٰلِكَ البَرَكَةَ إن شاءَ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۹ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۹ ح۱۵۶۷، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۲ ح۲۳۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد الملک بن عُتبه -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: آنچه از پوشش کعبه به دستمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانیم بخشى از آن را بپوشیم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان براى کودکان، قرآن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و بالش از آن استفاده کرد. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى به خواست خدا بدین وسیله برکت بجویى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا بَأسَ أن يَأخُذَ مِن دیباجِ الكَعبَةِ فَيَجعَلَهُ غِلافَ مُصحَفٍ، أو يَجعَلَهُ مُصَلّىً يُصَلّیٰ عَلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۲۶۴ ح۸۱۳ عن مسمع بن عبد الملك البصريّ، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۶۰ ح۱۷۶۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اشکالى ندارد که از دیباى کعبه بر گرفت و آن را روکش قرآن یا جانماز ساخت و روى آن نماز خواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بدء-بناء-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷: بَدءُ بِناءِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آغاز بناى خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: بَعَثَ اللهُ جِبریلَ عليه‌السلام إلیٰ آدَمَ و حَوّاءَ، فَقالَ لَهُما: اِبنِیا لي بِناءً. فَخَطَّ لَهُماجِبریلُ عليه‌السلام، فَجَعَلَ آدَمُ عليه‌السلام يَحفِرُ و حَوّاءُ تَنقُلُ، حَتّیٰ أجابَهُ الماءُ، نودِيَ مِن تَحتِهِ: حَسبُكَ یا آدَمُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا بَنَیاهُ أوحَى اللهُ تَعالیٰ إلَیهِ أن يَطوفَ بِهِ، و قیلَ لَهُ: أنتَ أوَّلُ النّاسِ، و هٰذا أوَّلُ بيتٍ. ثُمَّ تَناسَخَتِ القُرونُ حَتّیٰ حَجَّهُ نوحٌ عليه‌السلام. ثُمَّ تَناسَخَتِ القُرونُ حَتّیٰ رَفَعَ إبراهیمُ عليه‌السلام القَواعِدَ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبیهقی: ج۲ ص۴۵ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن العاص، تاریخ دمشق: ج۷ ص۴۲۷ ح۲۰۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، جبرئیل علیه‌السلام را نزد آدم و حوّا فرستاد و به آن دو فرمود: «براى من، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بسازید». جبرئیل علیه‌السلام برایشان نقشه کشید. آدم، حفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و حوّا [خاک را] منتقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، تا این که به آب رسید. از زیر آن، ندا آمد: «بس است، اى آدم!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون خانه را ساختند، خداوند به او وحى فرمود که بر گِرد آن، طواف کند و به او گفته شد: «تو اوّلین کس هستى و این، اوّلین خانه است». سپس قرن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گذشت، تا آن که نوح، آن را دیدار کرد و سپس قرن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گذشت تا آن که ابراهیم، پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن را بر افراشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: أمَرَ اللهُ المَلائِكَةَ أن تَبنِيَ فِي الأَرضِ بيتاً لِيَطوفَ بِهِ مَن أصابَ ذَنباً مِن وُلدِ آدَمَ عليه‌السلام كَما طافَتِ المَلائِكَةُ بِعَرشِهِ؛ فَيَرضیٰ عَنهُم كَما رَضِی عَنِ المَلائِكَةِ، فَبَنَوا مَكانَ البَیتِ بيتاً رُفِعَ زَمانَ الطّوفانِ، فَهُوَ فِي السَّماءِ الرّابِعَةِ، يَلِجُهُ كُلَّ يَومٍ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ لا يَعودونَ إلَیهِ أبَداً، وَ عَلیٰ أساسِهِ وَضَعَ إبراهیمُ عليه‌السلام البَیتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۶ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند به فرشتگان فرمان داد که در زمین براى او خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بسازند، تا هر که از فرزندان آدم گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، بر گرد آن طواف نماید - آن گونه که فرشتگان، عرش خدا را طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند - تا از آنان خشنود شود، همچنان که از فرشتگان، خشنود شد. پس در محلّ کعبه، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ساختند که زمان طوفان، بالا برده شد و اکنون در آسمان چهارم است. هر روز، هفتاد هزار فرشته بر گرد آن طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و هرگز به سوى آن بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند. ابراهیم علیه‌السلام نیز بر پایۀ همان، کعبه را بنا نهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبي خدیجة عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: لِمَ سُمِّيَ البَیتُ العَتیقَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ أنزَلَ الحَجَرَ الأَسوَدَ لِآدَمَ مِنَ الجَنَّةِ، و كانَ البَیتُ دُرَّةً بيضاءَ، فَرَفَعَهُ اللهُ إلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّماءِ و بَقِيَ اُسُّهُ، فَهُوَ بِحِیالِ هٰذَا البَیتِ، يَدخُلُهُ كُلَّ يَومٍ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ لا يَرجِعونَ إلَیهِ أبَداً، فَأَمَرَ اللهُ إبراهیمَ و إسماعیلَ عليهما السلام يَبنِیانِ عَلَى القَواعِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳۹۹ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۲ ح۲۳۰۲ نحوه، الكافي: ج۴ ص۱۸۸ ح۲ عن أبي خدیجة من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۵۵ ص۵۷ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از ابو خدیجه -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: چرا کعبه را بیت عتیق (خانۀ آزاد) نام نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند عز و جل از بهشت، حجر الأسود را براى آدم، فرود آورد. خانۀ کعبه، دُرّى سفید بود. پس خداوند، آن را به آسمان، بالا برد و پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش باقى ماند و آن، در مقابل این خانه است و هر روز، هفتاد هزار فرشته وارد آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که هرگز دوباره به سوى آن باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند. خداوند به ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام فرمان داد که کعبه را بر همان پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بنا نهند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: لَمّا أهبَطَ اللهُ آدَمَ مِنَ الجَنَّةِ قالَ: إنّي مُنزِلٌ مَعَكَ بيتاً يُطَّوَّفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: طافَ بالبیت طَوافاً وَ اطَّوَّف اطَّوّافاً، و الأصل: تَطَوَّفَ تَطَوُّفاً (لسان العرب: ج۹ ص۲۲۵ «طوف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَولَهُ كَما يُطافُ حَولَ عَرشي، و يُصَلّیٰ عِندَهُ كَما يُصَلّیٰ عِندَ عَرشي. فَلَمّا كانَ زَمَنُ الطّوفانِ رُفِعَ، فَكانَتِ الأَنبِیاءُ عليهم‌السلام يَحُجّونَهُ و لا يَعلَمونَ مَكانَهُ، حَتّیٰ بَوَّأَهُ اللهُ لِإِبراهیمَ عليه‌السلام فَأَعلَمَهُ مَكانَهُ، فَبَناهُ مِن خَمسَةِ أجبُلٍ: مِن حِراءَ، و ثَبیرٍ، و لُبنانٍ، و جَبَلِ الطّورِ، و جَبَلِ الحِمِرِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار نقلاً عن الراوندي:‌و جَبَلِ الحمر [الخَمَرِ]. قال الطبري: و هو جَبَلٌ بدمَشقَ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه القرآن للراوندي: ج۱ ص۲۹۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۵ ح۴۷؛ تفسیر الطبري: ج۱ الجزء ۱ ص۵۴۷ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: چون خداوند، آدم را از بهشت فرود آورد، فرمود: «من همراه تو خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم که بر گرد آن طواف شود، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان که عرش من طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و نزد آن نماز خوانده شود، همچنان که نزد عرش من نماز خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود». چون زمان طوفان فرا رسید، خانه به بالا برده شد. پیامبران، خانۀ خدا را حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند؛ ولى جاى آن را [دقیقاً] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، تا آن که خداوند، جاى آن را براى ابراهیم علیه‌السلام مشخّص کرد. او هم خانه را با [سنگِ این] پنج کوه، بنا کرد: حِرا، ثَبیر، لُبنان، کوه طور و کوه حِمِر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ مَوضِعُ الكَعبَةِ رَبوَةً مِنَ الأَرضِ بيضاءَ تُضیءُ كَضَوءِ الشَّمسِ وَ القَمَرِ، حَتّیٰ قَتَلَ ابنا آدَمَ أحَدُهُما صاحِبَهُ فَاسوَدَّت. فَلَمّا نَزَلَ آدَمُ عليه‌السلام رَفَعَ اللهُ لَهُ الأَرضَ كُلَّها حَتّیٰ رَآها، ثُمَّ قالَ: هٰذِهِ لَكَ كُلُّها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: یا رَبِّ، ما هٰذِهِ الأَرضُ البَیضاءُ المُنیرَةُ؟ قالَ: هِيَ في أرضی.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۸۹ ح۴ عن عیسى بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهاشمي عن أبیه، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۲ ح۲۳۰۳، المناقب لابن شهر آشوب: ج۴ ص۲۶۸ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۲۱۷ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: جایگاه کعبه، سرزمینى مرتفع و سفید بود که همچون خورشید و ماه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درخشید، تا آن که از دو فرزند آدم، یکى دیگرى را کشت. پس آن، سیاه شد. چون آدم فرود آمد، خداوند همه جاى آن زمین را براى او بالا آورد، تا آن را دید. سپس فرمود: «همۀ این، از آنِ توست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خدایا! این زمینِ سفیدِ درخشان چیست؟ فرمود: «آن، زمین من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إِنَّ أَوَّلَ بيتٍ وَضِعَ لِلنَّاسِ) -: أوَّلُ بيتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُبارَكاً فیهِ الهُدیٰ وَ الرَّحمَةُ وَ البَرَكَةُ، و أَوَّلُ مَن بَناهُ إبراهیمُ عليه‌السلام، ثُمَّ بَناهُ قَومٌ مِنَ العَرَبِ مِن جُرهُمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُرهُم - بضمّ الجیم -: حيّ من الیمن، نزلوا مكّة (تاج العروس: ج۱۶ ص۱۰۷ «جرهم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ هُدِمَ فَبَنَتهُ قُرَیشٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۴۳، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۹۳ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم نهاده شد، همان است که در مکّه است) -: اوّلین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم قرار داده شد و خجسته بود و در آن هدایت و رحمت و برکت بود [کعبه بود] و ابراهیم، نخستین کسى بود که آن را بنا کرد. سپس قومى از عرب و از طایفۀ جُرهُم آن را ساختند. سپس ویران شد و قریش، آن را بنا کردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ - تَبارَكَ و تَعالىٰ - قالَ لِلمَلائِكَةِ: (إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِیفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ يُفْسِدُ فِیها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَرَدُّوا عَلَى اللهِ تَعالىٰ هٰذَا الجَوابَ، فَنَدِموا و لاذوا بِالعَرشِ وَ استَغفَروا، فَأَحَبَّ اللّهُ عزّ وجلّ أن يَتَعَبَّدَ بِمِثلِ ذٰلِكَ العِبادُ، فَوَضَعَ فِي السَّماءِ الرّابِعَةِ بيتاً بِحِذاءِ العَرشِ يُسَمَّى الضُّراحَ، ثُمَّ وَضَعَ فِي السَّماءِ الدُّنیا بيتاً يُسَمَّى المَعمورَ بِحِذاءِ الضُّراحِ، ثُمَّ وَضَعَ هٰذَا البَیتَ بِحِذاءِ البَیتِ المَعمورِ، ثُمَّ أمَرَ آدَمَ عليه‌السلام فَطافَ بِهِ، فَتابَ اللّهُ عزّ وجلّ عَلَیهِ، و جَرىٰ ذٰلِكَ في وُلدِهِ إلىٰ يَومِ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۹۱ ح۱ عن محمّد بن سنان، علل الشرائع: ص۴۰۶ ح۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۵۸ ص۵۸ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: خداوند بلندمرتبه و والا به فرشتگان فرمود: (من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم در زمین، جانشینى قرار دهم. [فرشتگان] گفتند: آیا در آن، کسى را قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى که در آن تبهکارى کند و خون بریزد؟!) و این جواب را به خداى متعال دادند؛ امّا بعد پشیمان شدند و به عرش پناه بردند و طلب بخشش کردند. از این رو، خداوند عز و جل دوست داشت که بندگان نیز دست به چنین عبادتى بزنند. پس در آسمان چهارم، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رو به روى عرش به نام ضُراح قرار داد. سپس در آسمان دنیا (آسمان زیرین) خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رو به روى ضُراح به نام معمور نهاد و آن گاه کعبه را رو به روى بیت المعمور قرار داد. سپس به آدم علیه‌السلام دستور داد گِرد آن طواف کند و خداوند عز و جل توبۀ او را پذیرفت و این کار در فرزندان او تا روز رستاخیز ادامه یافت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجديد-بناء-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸: تَجديدُ بِناءِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازسازی خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحج: ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و زمانى را [به یاد آور] که براى ابراهیم، جایگاه خانۀ کعبه را آماده کردیم [و گفتیم] که: براى من چیزى را شریک قرار مده و خانۀ مرا براى طواف کنندگان و قیام کنندگان [به عبادت] و رکوع کنندگان و سجده کنند&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گان، پاکیزه گردان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و زمانى را [به یاد آور] که ابراهیم و اسماعیل، پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خانه را بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند [و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:] خداوندا! از ما بپذیر. همانا تو شنواى دانایى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: دَثَرَ مَكانُ البَیتِ فَلَم يَحُجَّهُ هودٌ و لا صالِحٌ عليهما السلام، حَتّیٰ بَوَّأَهُ اللهُ عزّ وجلّ لِإِبراهیمَ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۲۲۰ ح۳۰۷۲ عن عائشة، كنز العمّال: ج۱۲ ص۱۹۶ ح۳۴۶۴۰ نقلاً عن الزبیر بن بكّار في النسب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جایگاه کعبه محو شده بود. پس هود و صالح، آن را حج نکردند، تا آن که خداوند عز و جل جاى آن را براى ابراهیم مشخّص کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: أوحَى اللهُ إلیٰ إبراهیمَ عليه‌السلام أنِ ابنِ لي بيتاً فِي الأَرضِ اُعبَدُ فیهِ... و كانَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهیمُ عليه‌السلام يَبني و إسماعیلُ عليه‌السلام يُناوِلُهُ الحَجَرَ، و يَرفَعُ إلَیهِ القَواعِدَ. فَلَمّا صارَ إلیٰ مَكانِ الرُّكنِ الأَسوَدِ قالَ إبراهیمُ لِإِسماعیلَ: أعطِنِی الحَجَرَ لِهٰذَا المَوضِعِ، فَلَم يَجِدهُ و تَلَكَّأَ، فَقالَ: اِذهَب فَاطلُبهُ، فَذَهَبَ لِيَأتِيَهُ بِهِ، فَأَتاهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام بِالحَجَرِ الأَسوَدِ، فَجاءَ إسماعیلُ عليه‌السلام و قَد وَضَعَهُ إبراهیمُ مَوضِعَهُ، فَقالَ: مَن جاءَكَ بِهٰذا؟ فَقالَ: مَن لَم يَتَّكِل عَلیٰ بِنائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَكَثَ البَیتُ حیناً، فَانهَدَمَ فَبَنَتهُ العَمالِقَةُ، ثُمَّ مَكَثَ حیناً فَانهَدَمَ فَبَنَتهُ جُرهُمٌ، ثُمَّ انهَدَمَ فَبَنَتهُ قُرَیشٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۸ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند به ابراهیم وحى کرد که: «در زمین، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برایم بساز که در آن، عبادت شوم»... و ابراهیم، بنّایى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و اسماعیل به او سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به سوى او بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. چون به محلّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجر الأسود رسید، به اسماعیل گفت: براى این جا هم سنگ بده. اسماعیل، سنگ نیافت و متوقّف ماند. ابراهیم گفت: برو و پیدا کن. اسماعیل رفت تا بیابد که جبرئیل برایش حجر الأسود را آورد. اسماعیل آمد، در حالى که ابراهیم، حجر الأسود را در جایش نهاده بود. پرسید: این را که آورد؟ پاسخ داد: کسى که به ساختنِ تو تکیه نکرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خانۀ خدا مدّتى بر پا بود، تا آن که ویران شد. عمالقه آن را ساختند. مدّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها همچنان بر جای بود، تا آن که دوباره خراب شد. جُرهُم آن را بنا کردند. سپس باز هم ویران شد و قریش آن را ساختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أمَرَ اللهُ عزّ وجلّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهیمَ عليه‌السلام أن يَحُجَّ و يُحِجَّ إسماعیلَ عليه‌السلام مَعَهُ و يُسكِنَهُ الحَرَمَ، فَحَجّا... فَلَمّا كانَ مِن قابِلٍ أذِنَ اللهُ لِإِبراهیمَ عليه‌السلام فِي الحَجِّ و بِناءِ الكَعبَةِ. و كانَتِ العَرَبُ تَحُجُّ إلَیهِ، و إنَّما كانَ رَدماً إِلّا أنَّ قَواعِدَهُ مَعروفَةٌ، فَلَمّا صَدَرَ النّاسُ جَمَعَ إسماعیلُ عليه‌السلام الحِجارَةَ، و طَرَحَها في جَوفِ الكَعبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أذِنَ اللهُ لَهُ فِي البِناءِ، قَدِمَ إبراهیمُ عليه‌السلام فَقالَ: یا بُنَيَّ، قَد أمَرَنَا اللهُ بِبِناءِ الكَعبَةِ. و كَشَفا عَنها، فَإِذا هُوَ حَجَرٌ واحِدٌ أحمَرُ، فَأَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إلَیهِ: ضَع بِناءَها عَلَیهِ، و أَنزَلَ اللهُ عزّ وجلّ أربَعَةَ أملاكٍ يَجمَعونَ إلَیهِ الحِجارَةَ، فَكانَ إبراهیمُ و إسماعیلُ عليهما السلام يَضَعانِ الحِجارَةَ وَ المَلائِكَةُ تُناوِلُهُما، حَتّیٰ تَمَّتِ اثنَی عَشَرَ ذِراعاً، و هَيَّئا لَهُ بابَینِ: باباً يُدخَلُ مِنهُ، و باباً يُخرَجُ مِنهُ، و وَضَعا عَلَیهِ عَتَباً و شَرَجاً مِن حَدیدٍ عَلیٰ أبوابِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَتِ الكَعبَةُ عُریانَةً، فَصَدَرَ إبراهیمُ و قَد سَوَّى البَیتَ، و أَقامَ إسماعیلُ... و قالَت لَهُ المَرأَةُ [أی زَوجَتُهُ]، و كانَت عاقِلَةً: فَهَلّا تُعَلِّقُ عَلیٰ هٰذَینِ البابَینِ سِترَینِ، سِتراً مِن هاهُنا و سِتراً مِن هاهُنا؟ فَقالَ لَها: نَعَم. فَعَمِلا لَهُما سِترَینِ طولُهُمَا اثنا عَشَرَ ذِراعاً، فَعَلَّقاهُما عَلَى البابَینِ فَأَعجَبَهُما ذٰلِكَ، فَقالَت: فَهَلاّ أحوكُ لِلكَعبَةِ ثِیاباً فَتَستُرُها كُلَّها، فَإِنَّ هٰذِهِ الحِجارَةَ سَمِجَةٌ! فَقالَ لَها إسماعیلُ: بَلیٰ، فَأَسرَعَت في ذٰلِكَ، و بَعَثَت إلیٰ قَومِها بِصوفٍ كَثیرٍ تَستَغزِلُهُم...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّما وَقَعَ استِغزالُ النِّساءِ مِن ذٰلِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا توجد هذه الجملة «من ذلك» في بعض نسخ الکافي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعضِهِنَّ لِبَعضٍ لِذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض نسخ الکافي: «من بعض» بدل «لبعض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَسرَعَت وَ استَعانَت في ذٰلِكَ، فَكُلَّما فَرَغَت مِن شِقَّةٍ عَلَّقَتها، فَجاءَ المَوسِمُ و قَد بَقِيَ وَجهٌ مِن وُجوهِ الكَعبَةِ، فَقالَت لِإِسماعیلَ عليه‌السلام: كَیفَ نَصنَعُ بِهٰذَا الوَجهِ الَّذي لَم تُدرِكهُ الكِسوَةُ؟ فَكَسَوهُ خَصَفاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ المَوسِمُ، و جاءَتهُ العَرَبُ عَلیٰ حالِ ما كانَت تَأتیهِ، فَنَظَروا إلیٰ أمرٍ أعجَبَهُم، فَقالوا: يَنبَغي لِعامِلِ هٰذَا البَیتِ أن يُهدیٰ إلَیهِ، فَمِن ثَمَّ وَقَعَ الهَديُ، فَأَتیٰ كُلُّ فَخذٍ مِنَ العَرَبِ بِشَیءٍ يَحمِلُهُ مِن وَرَقٍ و مِن أشیاءَ غَیرِ ذٰلِكَ، حَتَّى اجتَمَعَ شَيءٌ كَثیرٌ، فَنَزَعوا ذٰلِكَ الخَصَفَ و أَتَمّوا كِسوَةَ البَیتِ، و عَلَّقوا عَلَیها بابَینِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَتِ الكَعبَةُ لَیسَت بِمُسَقَّفَةٍ، فَوَضَعَ إسماعیلُ عليه‌السلام فیها أعمِدَةً مِثلَ هٰذِهِ الأَعمِدَةِ الَّتي تَرَونَ مِن خَشَبٍ، و سَقَّفَها إسماعیلُ عليه‌السلام بالجَرائِدِ و سَوّاها بِالطّینِ، فَجاءَتِ العَرَبُ مِنَ الحَولِ، فَدَخَلُوا الكَعبَةَ و رَأَوا عِمارَتَها، فَقالوا: يَنبَغي لِعامِلِ هٰذَا البَیتِ أن يُزادَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ مِن قابِلٍ جاءَهُ الهَديُ، فَلَم يَدرِ إسماعیلُ عليه‌السلام كَیفَ يَصنَعُ؟ فَأَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إلَیهِ أنِ انحَرهُ و أَطعِمهُ الحاجَّ... الحدیث.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۲ ح۳، علل الشرائع: ص۵۸۶ ح۳۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۲ ح۲۲۸۲ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۹۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عز و جل به ابراهیم علیه‌السلام فرمان داد که حج بگزارد و اسماعیل را نیز همراه خود به حج آوَرَد و او را ساکن حرم سازد. پس هر دو، حج گزاردند.… سال بعد، خداوند به ابراهیم علیه‌السلام اجازه داد که به حج برود و کعبه را بنا نهد. عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز به حجّ کعبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند. کعبه خراب شده بود؛ ولى پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش معلوم بود. چون مردم از سفر حج باز گشتند، اسماعیل سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرد آورد و آنها را داخل کعبه ریخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون خداوند به او اذن داد که کعبه را بسازند، ابراهیم آمد و گفت: پسرم! خداوند، ما را به ساختن کعبه و بر آوردن آن، فرمان داده است. پس، آن دو، آن را آشکار کردند. آن وقت، کعبه یک ردیف سنگ سرخ بود. خداوند به او وحى کرد: «بناى کعبه را بر همین پایه بگذار». پس خداوند، چهار فرشته نازل کرد که براى او سنگ گردآورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. ابراهیم و اسماعیل، سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهادند. فرشتگان هم سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نزدیک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، تا آن که به دوازده ذراع رسید. براى آن، دو در قرار دادند: یکى براى ورود و دیگرى براى خروج، و براى آن، آستانه (پلّه) و درگاهى از آهن قرار دادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کعبه عریان بود. ابراهیم، در حالى که کعبه را به پایان رسانده بود، بیرون آمد و اسماعیل را آن جا نهاد.… همسرش که زنى خردمند بود، به او گفت: کاش براى این دو در، دو پرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آویختى؛ پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از این جا و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آن جا! اسماعیل گفت: باشد. پس براى آن دو در، دو پرده به طول دوازده ذراع درست کردند و بر دو در، آویختند. از آن خوششان آمد. همسر اسماعیل گفت: چرا براى کعبه پوشش ندوزم که همۀ آن را بپوشانى؟ این سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بدمنظرند. اسماعیل به او گفت: باشد. همسر اسماعیل، شتابان به این کار پرداخت و پشم بسیارى نزد قوم خود فرستاد و از آنان خواست که آن را نخ بریسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از همان جا این رسم در میان زنان رایج شد که براى نخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریسى، از یکدیگر کمک بگیرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن زن، شتاب کرد و براى این کار، کمک طلبید. از هر قطعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که فراغت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافت، بر کعبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آویخت. موسم حج فرا رسید و هنوز جاهایى از کعبه بدون پوشش بود. به اسماعیل گفت: براى این قسمت که پوشش بِدان نرسید، چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم؟ پس آن را با چرمى وصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده پوشاندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در موسم حج، عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، طبق عادت خود، به زیارت آمدند؛ ولى به چیزى نگریستند که مایۀ اعجابشان بود. گفتند: سزاوار است هدیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى آن که چنین کرده، داده شود. و قربانى و هدیه، از آن جا رسم شد. هر تیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از عرب، چیزى با خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، نقره و چیزهاى دیگرى، تا آن که اشیاى زیادى گرد آمد. آن وصله را کندند و پوشش کعبه را کامل نمودند و بر آن، دو در گذاشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کعبه آن زمان سقف نداشت. اسماعیل در آن، ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از چوب، مثل آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید، قرار داد و آن را با شاخ و برگ پوشاند و گِل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندود کرد. سال بعد که عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آمدند و بناى کعبه را دیدند، گفتند: براى آن که چنین کرده، باید هدیه بیشترى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال بعد، قربانى براى او آمد. اسماعیل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست آن را چه کند. خداوند عز و جل به او وحى کرد: «قربانى را ذبح کن و حاجیان را طعام بده».…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البيت-في-الجاهلية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۹: البَيتُ فِي الجاهِلِيَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۹:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خانۀ خدا در جاهلیّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: قُصَيٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُصَيُّ بنُ کلاب: هو الجَدّ الأعلیٰ للنبيّ صلی الله عليه وآله. فهو محمّد بن عبد الله بن عبد المطلّب بن هاشم بن عبد مناف بن قصيّ بن کلاب... بن عدنان (تاج الموالید: ص۶۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَّلُ مَن جَدَّدَ الكَعبَةَ بَعدَ كِلابِ بنِ مُرَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأوائل للطبرانی: ص۶۳ ح۳۵ عن أبي سعید الخدريّ، كنز العمّال: ج۱۲ ص۲۱۳ ح۳۴۷۱۹ نقلاً عن مسند الفردوس و فیه «أوّل من جدر».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال عارف عبدالغنيّ: قام [قُصيّ بن كلاب] بهدم الكعبة، ثمّ بناه بنیاناً لم یبنهِ أحد قبله، و كان طول جدرانه تسعة أذرع، فجعله ثمانیة عشر ذراعاً دائماً، و سقّفها بخشب الدوم و جرید النخل (تاریخ اُمراء مكّة المكرّمة: ص۵۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پس از کِلاب بن مُرّه، اوّلین کسى که کعبه را بازسازى کرد، قُصَى بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - لِعائِشَةَ -: یا عائِشَةُ، لَولا أنَّ قَومَكِ حَدیثُ عَهدٍ بِجاهِلِيَّةٍ لَأَمَرتُ بِالبَیتِ فَهُدِمَ، فَأَدخَلتُ فیهِ ما اُخرِجَ مِنهُ، و أَلزَقتُهُ بِالأَرضِ، و جَعَلتُ لَهُ بابَینِ: باباً شَرقِيّاً و باباً غَربِيّاً، فَبَلَغتُ بِهِ أساسَ إبراهیمَ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۵۷۴ ح۱۵۰۹ عن عائشة، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۸۱ ح۲۶۰۸۸، السنن الكبرىٰ للنسائي: ج۲ ص۳۹۱ ح۳۸۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به عایشه -: اى عایشه! اگر نبود این که قوم تو، تازه از جاهلیّت رسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم کعبه را خراب کنند و آنچه را که از کعبه بیرون افتاده، جزء آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم و کف آن را با زمین، برابر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختم و براى آن دو در، درِ شرقى و درِ غربى، قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم و به پایۀ ابراهیم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: كانَ بابُ الكَعبَةِ عَلیٰ عَهدِ إبراهیمَ عليه‌السلام و جُرهُمٍ بِالأَرضِ حَتّیٰ بَنَتها قُرَیشٌ، قالَ أبو حُذَیفَةَ بنُ المُغیرَةِ: یا مَعشَرَ قُرَیشٍ. اِرفَعوا بابَ الكَعبَةِ حَتّیٰ لا يُدخَلَ عَلَیكُم إِلّا بِسُلَّمٍ، فَإِنَّهُ لا يَدخُلُ عَلَیكُم إِلّا مَن أرَدتُم، فَإِن جاءَ أحَدٌ مِمَّن تَكرَهونَ رَمَیتُم بِهِ فَيَسقُطُ، فَكانَ نَكالاً لِمَن رَآهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفَعَلَت قُرَیشٌ ذٰلِكَ، و رَدَمُوا الرَّدمَ الأَعلیٰ، و صَرَفُوا السَّیلَ عَنِ الكَعبَةِ و كَسَوهَا الوَصائِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۱۷۱ عن یحیی بن شبل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در زمان ابراهیم و [قبیلۀ] جُرهُم، درِ کعبه چسبیده به زمین بود، تا آن که قریش، آن را بنا کردند. ابو حُذیفة بن مُغیره گفت: اى جماعت قریش! درِ کعبه را بالا ببرید، تا جز با پلّکان، کسى نتواند بالا رود و جز کسى که شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، وارد آن نشود. پس اگر کسى که شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید سراغ آن بیاید، پلّکان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد و این، عبرت براى بیننده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قریش چنان کردند و سیل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بند بالا را ترمیم کردند و سیل را از کعبه باز گرداندند و کعبه را با پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نقشدارِ یمانى پوشاندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي عن سعید بن عمرو الهُذَلي عن أبيهِ: رَأَیتُ قُرَیشاً يَفتَحونَ البَیتَ فِي الجاهِلِيَّةِ يَومَ الإثنَینِ وَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمیسِ، و كانَ حُجّابُهُ يَجلِسونَ عِندَ بابِهِ، فَيَرتَقِي الرَّجُلُ إذا كانوا لا يُریدونَ دُخولَهُ فَيُدفَعُ و يُطرَحُ، و رُبَّما عَطِبَ، و كانوا لا يَدخُلونَ الكَعبَةَ بِحِذاءٍ؛ يُعَظِّمونَ ذٰلِكَ، و يَضَعونَ نِعالَهُم تَحتَ الدَّرَجَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۱۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقى - به نقل از سعید بن عمرو هُذَلى، از پدرش -: قریش را دیدم که در جاهلیّت، روزهاى دوشنبه و پنجشنبه، درِ کعبه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشودند و دربانان نزد در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستند. هر گاه کسى بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت که دوست نداشتند وارد کعبه شود، او را پرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و گاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُرد. با کفش وارد کعبه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و این را بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردند و کفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را زیر پلّکان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن عائشة: سَأَلتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله عَنِ الجَدرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: یرید الحِجر؛ لما فیه من اُصول حائط البیت (النهایة: ج۱ ص۲۴۶ «جدر»). و قال الزبیدي: الجَدْر حطیم الکعبة؛ لِما فیه من اُصول البیت. و في الأساس: و للحِجر ثلاثة أسماء: الحِجر، و الحطیم، و الجَدر؛ و هو أصل الجدار (تاج العروس: ج۶ ص۱۷۲ «جدر»). و في مقدّمة شرح الباري (ص ۹۵): أي الجدار الذي في الحِجر، و هو الأساس القدیم، و لیس المراد الحِجر کلّه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ مِنَ البَیتِ هُوَ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَما لَهُم لَم يُدخِلوهُ فِي البَیتِ؟ قالَ: إنَّ قَومَكِ قَصَّرَت بِهِمُ النَّفَقَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَما شَأنُ بابِهِ مُرتَفِعاً؟ قالَ: فَعَلَ ذٰلِكَ قَومُكِ لِيُدخِلوا مَن شاؤوا و يَمنَعوا مَن شاؤوا، و لَولا أنَّ قَومَكِ حَدیثٌ عَهدُهُم بِالجاهِلِيَّةِ فَأَخافُ أن تُنكِرَ قُلوبُهُم أن اُدخِلَ الجَدرَ فِي البَیتِ، و أَن اُلصِقَ بابَهُ بِالأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۵۷۴ ح۱۵۰۷، صحیح مسلم: ج۲ ص۹۷۳ ح۴۰۵، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۸۵ ح۲۹۵۵ و فیه «الحِجْر» بدل «الجَدْر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از عایشه -: از پیامبر صلی الله علیه و آله پرسیدم: آیا دیوار هم جزء کعبه است؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس چرا آن را جزء کعبه و داخل آن قرار ندادند؟ فرمود: «قوم تو هزینۀ آن را نداشتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چرا درِ کعبه بلند است؟ فرمود: «قوم تو، چنین کردند تا هر که را خواستند، وارد کنند و هر که را خواستند، جلوگیرى کنند و اگر نبود که قوم تو، تازه از جاهلیّت رسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بیم دارم دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان نپذیرد که دیوار را وارد کعبه کنم و درِ کعبه را به زمین بچسبانم [چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ قُرَیشاً فِي الجاهِلِيَّةِ هَدَمُوا البَیتَ، فَلَمّا أرادوا بِناءَهُ حیلَ بينَهُم و&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينَهُ، و اُلقِيَ في روعِهِمُ الرُّعبُ حَتّیٰ قالَ قائِلٌ مِنهُم: لَيَأتي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في کتاب من لا یحضره الفقیه: «لِيَأْتِ» بدل «لیأتي».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ رَجُلٍ مِنكُم بِأَطيَبِ مالِهِ، و لا تَأتوا بِمالٍ اكتَسَبتُموهُ مِن قَطیعَةِ رَحِمٍ أو حَرامٍ. فَفَعَلوا، فَخُلِّيَ بينَهُم و بينَ بِنائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَنَوهُ، حَتَّى انتَهَوا إلیٰ مَوضِعِ الحَجَرِ الأَسوَدِ، فَتَشاجَروا فیهِ: أيُّهُم يَضَعُ الحَجَرَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَسوَدَ في مَوضِعِهِ! حَتّیٰ كادَ أن يَكونَ بينَهُم شَرٌّ، فَحَكَّموا أوَّلَ مَن يَدخُلُ مِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بابِ المَسجِدِ، فَدَخَلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَلَمّا أتاهُم أمَرَ بِثَوبٍ فَبُسِطَ، ثُمَّ وَضَعَ الحَجَرَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وَسَطِهِ، ثُمَّ أخَذَتِ القَبائِلُ بِجَوانِبِ الثَّوبِ فَرَفَعوهُ، ثُمَّ تَناوَلَهُ صلّی اللّه عليه وآله فَوَضَعَهُ في مَوضِعِهِ، فَخَصَّهُ اللهُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۷ ح۳ عن سعید بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعرج، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۷ ح۲۳۲۰، بحار الأنوار: ج۱۵ ص۳۳۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در جاهلیّت، قریش، کعبه را خراب کردند و چون خواستند آن را بسازند، نتوانستند [و موانعى پیش آمد] و در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان هراس افتاد. یکى از آنها گفت: هر کس پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مال خود را بیاورد و از مالى که از راه قطع رَحِم یا حرام به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، نیاورید. آنان نیز چنین کردند. آن گاه امکان ساختن کعبه، برایشان مهیّا شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن را ساختند تا به محلّ حجر الأسود رسیدند. میانشان گفتگو پیش آمد که چه کسى حجر الأسود را در جاى خودش کار بگذارد. نزدیک بود میانشان شرّى پدید آید که به داورىِ اوّلین کسى که از درِ مسجد وارد شود، تن دادند. پیامبر خدا وارد شد. چون نزد آنان آمد، فرمود تا پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بگستردند. سپس سنگ را میان آن نهاد. قبایل، گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پارچه را گرفتند و بلند کردند. سپس پیامبر صلی الله علیه و آله سنگ را برداشت و در جایش نهاد. خدا، او را مخصوص این کار ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: رُوِيَ أنَّ مَعَدَّ بنَ عَدنانَ خافَ أن يَدرُسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَرَسَ: عَفا و خَفِيَت آثارُهُ (المصباح المنیر: ص۱۹۲ «درس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَرَمُ، فَوَضَعَ أنصابَهُ، و كانَ أوَّلَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن وَضَعَها، ثُمَّ غَلَبَت جُرهُمُ عَلىٰ وِلايَةِ البَیتِ، فكانَ يَلی مِنهُم كابِرٌ عَن كابِرٍ، حَتّىٰ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَغَت جُرهُمُ بِمَكَّةَ، وَ استَحَلّوا حُرمَتَها، و أَكَلوا مالَ الكَعبَةِ، و ظَلَمُوا مَن دَخَلَ مَكَّةَ،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَتَوا و بَغَوا، و كانَت مَكَّةُ فِي الجاهِلِيَّةِ لا يَظلِمُ و لا يَبغی فیها و لا يَستَحِلُّ حُرمَتَها&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَلِكٌ إِلّا هَلَكَ مَكانَهُ، و كَانَت تُسَمّىٰ بَكَّةَ؛ لِأَنَّها تَبُكُّ أعناقَ الباغینَ إذا بَغَوا فیها،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تُسَمّىٰ بَسّاسَةَ؛ كانوا إذا ظَلَموا فیها بَسَّتهُم و أَهلَكَتهُم، و تُسَمّىٰ اُمَّ رُحمٍ؛ كانوا إذا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَزِموها رُحِموا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا بَغَت جُرهُمُ وَ استَحَلّوا فیها، بَعَثَ اللّهُ عزّ وجلّ عَلَیهِمُ الرُّعافَ وَ النَّملَ، و أَفناهُم. فَغَلَبَت خُزاعَةُ، وَ اجتَمَعَت لِيُجلوا مَن بَقِيَ مِن جُرهُمَ عَنِ الحَرَمِ، و رَئِیسُ خُزاعَةَ عَمرُو بنُ رَبیعَةَ بنِ حارِثَةَ بنِ عَمرٍو، و رَئیسُ جُرهُمَ عَمرُو بنُ الحارِثِ بنِ مُصاصٍ الجُرهُمِيُّ، فَهَزَمَت خُزاعَةُ جُرهُمَ، و خَرَجَ مَن بَقِيَ مِن جُرهُمَ إلىٰ أرضٍ مِن أرضِ جُهَینَةَ، فَجاءَهُم سَیلٌ أتِيّ، فَذَهَبَ بِهِم، و وَلِيَت خُزاعَةُ البَیتَ. فَلَم يَزَل في أیدِیهِم حَتّىٰ جاءَ قُصَيُّ بنُ كِلابٍ و أَخرَجَ خُزاعَةَ مِنَ الحَرَمِ، و وَلِيَ البَیتَک و غَلَبَ عَلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۱ ح۱۸، بحار الأنوار: ج۱۵ ص۱۷۰ ح۹۷؛ السیرة النبويّة لابن هشام: ج۱ ص۱۱۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: روایت شده است که مَعَدّ بن عدنان ترسید حدود حرم از بین برود. از این رو نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [معروف] آن را گذاشت و او نخستین کسى بود که این کار را کرد. پس از آن، جُرهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُرهُم: قبیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از یمن، که خویشان سببى اسماعیل علیه‌السلام به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و در مکّه ساکن شدند و اسماعیل علیه‌السلام در میان آنان ازدواج کرد. از خداوند نافرمانى کردند و در بارۀ حرم کفر ورزیدند و خداوند نابودشان کرد (ر. ک: ترتیب کتاب العین: ج۱ ص۲۸۵ و الصحاح: ج۵ ص۱۸۸۶).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تولیت کعبه را به دست گرفتند و از آن پس، بزرگانشان یکی پس از دیگری این سمت را بر عهده داشتند تا این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که جرهم در مکّه طغیان کردند و حرمت آن را شکستند و مال کعبه را خوردند و به هر کس وارد مکّه می‌شد، ستم می‌کردند و سرکشى و تعدّی پیشه کردند. در دورۀ جاهلیّت چنین بود که هر شاهى در مکّه ستم و سرکشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و حرمتش را می‌شکست، از بین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت. مکّه «بکّه» نامیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بکّه: نام وسط و متن مکّه است و مکّه به این نام خوانده شده؛ چون مردم هنگام طواف همدیگر را هل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، یا به این سبب که گردن جبّاران را خُرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکند، چنان که در همین حدیث تفسیر شده است. گفته شده «بکّه» همان جاى کعبه است و «مکّه» بقیّۀ شهر است (ر.ک: الصحاح: ج۴ ص۱۵۷۶ و النهایة: ج۱ ص۱۵۰۶)..&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون گردن ستمکاران را وقتى در آن ستم کنند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوبد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکند و نیز «بسّاسه» نامیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد؛ [زیرا] وقتى در آن ظلم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، آنان را خُرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و به هلاکت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند، و «اُمّ رُحم» نامیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد؛ [چون] وقتى در کنارش بودند، مورد رحمت قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، وقتى جُرهُم ستم روا داشتند و حرمت را پاس نداشتند، خداوند عز و جل خون‌دماغ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رعاف» که در این نقل آمده، به معناى خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دماغ است. فیض کاشانى آن را «زعاف» خوانده که به معناى مرگ سریع و قتل سریع است و کنایه از طاعون است. مجلسى رحمه الله گفتۀ دیگرى دارد که احتمال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود «زُعاق» باشد، به معناى آب تلخ ناگوار که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نوشید (ر. ک: الصحاح: ج۴ ص۱۳۶۵ و مصباح المنیر: ص۲۳۰ مادّۀ «رعف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نمل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نمل» به معناى مورچه است؛ امّا به نوعى بیمارى گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که بر اثر آن، دانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى مورچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند در پهلوى آدمى همراه با التهاب و سوزش بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و کمى خوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و همانند مورچه سراغ قسمتى دیگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. از این رو در معناى آن، هر دو احتمال وجود دارد. علّامه مجلسى و فیض کاشانى، هر دو به این مطلب اشاره کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را بر آنان فرستاد و نابودشان ساخت و قوم خُزاعه چیره شدند و گرد هم آمدند تا کسانى از جرهم را که مانده بودند، از حرم بیرون کنند. رئیس خزاعه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خزاعه: شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از قبیلۀ اَزد. به این سبب نام «خزاعه» گرفتند که وقتى قبیلۀ ازد از مکّه بیرون شدند تا در مناطق مختلف پراکنده شوند، خزاعه از آنان پیروى نکردند و در مکّه ماندند. خزاعه از ریشۀ «خزع» به معناى سرپیچى کردن و ماندن است یا به سبب پراکنده شدنشان در مکّه است که از ریشۀ «تخزّع» به معناى پراکندگى است. چیزهاى دیگرى هم گفته شده است (ر.ک: الصحاح: ج۳ ص۱۲۰۳ و النهایة: ج۲ ص۲۸ و لسان العرب: ج۸ ص۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرو بن ربیعة بن حارثة بن عمرو و رئیس جرهم، عمرو بن حارث بن مُصاص جرهمى بود. خزاعه جرهم را شکست دادند و تار و مار کردند و باقى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندگانِ جرهم به سوى یکى از مناطق سرزمین جُهَینه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُهَینه: نام قبیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نیز نام شخصى است که پدر یکى از قبایل از عرب است (ر. ک: الصحاح: ج۵ ص۲۰۹۶ و لسان العرب: ج۱۳ ص۱۰۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیرون رفتند، که سیلى ناگهانى سراغشان آمد و آنان را بُرد و خزاعه متولّى کعبه شدند و همواره کعبه در دستشان بود تا قُصَى بن کِلاب آمد و خزاعه را از حرم بیرون کرد و عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار کعبه شد و بر آن چیره گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضیحی-در-بارۀ-بنا-و-بازسازی-كعبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیحی در بارۀ بنا و بازسازی كعبه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیت اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحرام، بنایى به شکل مکعّب است و از این رو، به آن «کعبه» گفته می‌شود. تاریخ بناى کعبه چندان روشن نیست. روایات و اقوال مورّخان در این باره، به دو دسته تقسیم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستۀ نخست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: ابراهیم علیه‌السلام کعبه را ساخته&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۴ ص۲۰۶ ح۶، المیزان فی تفسیر القرآن: ج۳ ص۳۵۸، کنز العرفان: ج۱ ص۳۳۸. نیز، ر. ک: المفضّل من تاریخ العرب: ج۶ ص۴۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیش از او، چنین بنایى وجود نداشته است و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نیز با نام «کعبه» نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستۀ دیگر معتقد است که بنیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار کعبه، آدم علیه‌السلام است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۴ ص۱۸۷ - ۱۹۰ و ۲۰۳، کتاب من لایحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۱ ح۲۲۹۹، تفسیر العیّاشی: ج۱ ص۶۰، علل الشرائع: ج۲ ص۴۰۶ ح۷، مستدرک الوسائل: ج۹ ص۳۲۸، تاریخ الیعقوبى: ج۱ ص۶ و ۲۵، أخبار مکّة، ازرقى: ج۱ ص۳۳ و ۳۶ - ۴۳، الکامل فى التاریخ: ج۱ ص۵۲. نیز، ر. ک: تفسیر الطبرى: ج۱ ص۵۴۶ ـ ۵۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى جمع میان دو قول، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت که کعبه را آدم علیه‌السلام در محلّ تعیین شده از جانب خداوند ساخت؛ ولى با توفان نوح، از میان رفت. بعدها و با راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى خداوند در همان محل، کعبه به دست ابراهیم علیه‌السلام تجدید بنا گردید و مناسک عبادى حج نیز به وى تعلیم شد. از این رو می‌توان ابراهیم علیه‌السلام را نیز بانی کعبه دانست؛ چون نقشى هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایه با آدم علیه‌السلام در بنای کعبه دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از ابراهیم علیه‌السلام و در دوره‌های عرب جاهلی و تاریخ اسلام نیز سیل، پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کعبه را بارها فرو ریخت و آن را ویران کرد. از این رو، خانۀ برآمده به دست ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام پا بر جا نماند؛ ولی اعراب که سخت دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستۀ حفظ شکل و جاى و بنیاد کعبه بودند، پس از هر ویرانى و آسیب، به مرمّت کعبه می‌پرداختند و تا آن جا که مقدورشان بود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشیدند خانه را به شکلى که در روزگار پدران و نیاکانشان داشت، بازسازى نمایند. از این رو، هیچ تغییرى در آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند و صورت بنا را دگرگون نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به گفتۀ مورّخ عراقی، دکتر جواد علی، تا پنج سال پیش از اسلام، دیوارهاى کعبه سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چین بود و سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که مَلاطى آنها را به هم بپیوندد، تا بالاى قدّ آدمى، روى هم چیده شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: در عهد اسماعیل، نُه ذراع ارتفاع داشت و مسقَّف نبود و درى داشت که به زمین چسبیده بود. نخستین کسى که براى آن چفت گذاشت، تُبّع بود و سپس عبد المطّلب، درى آهنى براى آن ساخت و آن را با زرِ به دست آمده از دو آهوى زرّین - که بر اثر حفر چاه زمزم کشف شده بود - بیاراست. این، نخستین بارى بود که کعبه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آراستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این گونه وصف مورّخان از کعبه، در تصوّر ما ویرانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابتدایى، ساده و مربّع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه می‌سازد که دیوارهاى سنگى‌اش بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ مَلاطى، آن را در بر گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هیچ حائلى کف آن را از اشعۀ سوزان خورشید و باران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى که بر مکّه فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و گاه به شکل آب از دهانۀ چاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، حفظ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. این خانه، در حقیقت، یک چهاردیوارى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگى است که ارتفاع آن، از قامت انسان، تجاوز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مورّخان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که عامر بن جادر اَزدى، پس از اسماعیل علیه‌السلام، نخستین کسى بود که براى کعبه، جدار (دیوار) گذاشت. از این رو، «جادر (برآورندۀ جدار)» لقب گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز به گفتۀ مورّخان، در نیمۀ اوّل قرن هفتم میلادى، یعنى پنج سال پیش از اسلام و زمانى که پیامبر خدا سی و پنج ساله بود، کعبه دچار آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزى شد. در این هنگام، بر آن شدند تا خانه را بازسازى کنند و برایش سقفى چوبى بگذارند. پس، دست به کار شدند و دیوارها را - که پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر نُه ذراع ارتفاع داشت - تا هیجده ذراع بر آوردند و سقفى بر دو ردیف سه ستونۀ چوبى بر آن گذاشتند. همچنین درِ آن را از سطح زمین، بالاتر آوردند که جز با پلّکان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد بِدان وارد شد. دیوارها را نیز با یک ردیف سنگ و یک ردیف چوب بر آوردند. در اخبار آمده است که پیامبر صلی الله علیه و آله چون در سال فتح مکّه وارد کعبه شد، کنار ستونى ایستاد و دعا کرد. در آن هنگام، کعبه شش ستون داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مورّخان در بارۀ دلیل بازسازى کعبه گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که دیوارهاى کوتاه سنگى که ملاطى نداشتند، به تدریج، از هم گسیخته و سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر زمین ریخته بودند. از این رو، بر آن شدند تا دیوارهایش را بر آورند و چون تنى چند از قریش و دیگران، گنج کعبه را که در چاهى در میان آن قرار داشت، دزدیده بودند، مردم بر مسقّف کردن آن، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این بناى تازه نیز بنایى فاخر نبود؛ اتاقى بود با سقفى چوبى که آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانْد و بر شش ستون در دو ردیف ایستاده بود. دیوارهایش نیز تا هیجده ذراع، بالا آمده بود و موادّ ساختمانى محکم&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تری داشت؛ ردیفى از چوب و ردیفى از سنگ و دیوارهایش در مجموع، پانزده ردیف چوبى و شانزده ردیف سنگى را تشکیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. بر سقف مسطّحش نیز ناودانى گذاشته بودند تا آب باران را تخلیه کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در هر حال، این بنای ساده از جهت مساحت، هنر، زیبایى و عظمت، با هیچ یک از معبدهاى عربى جنوب عربستان، مانند معبد «المقه» در شهر «مَأرِب» یا دیگر معابدى که پژوهشگران به آثار و بقایاى آنها دست یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، سنجیدنى نبود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المفصّل فى تاریخ العرب: ج۶ ص۴۳۲ ـ ۴۳۵. نیز، ر. ک: أخبار مکّة، ازرقى: ج۱ ص۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قصة-أصحاب-الفيل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۰: قِصَّةُ أصحابِ الفيلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۰:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان اصحاب فيل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ * أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ * وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ * تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ مِنْ سِجِّيلٍ * فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفیل: ۱ - ۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا ندیدى پروردگارت، با فیل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سواران چه کرد؟ * آیا نیرنگشان را در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى قرار نداد؟ * و بر سر آنان، پرندگانى را دسته دسته فرستاد * که آنان را با سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از سِجّیل زدند * پس آنان را مانند برگى خورده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده، قرار داد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: جاءَتهُم طَیرٌ أبابیلُ مِثلَ الحِدَإِ في صورَةِ السِّباعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۵۵۶ ح۴۷۱۸ نقلاً عن الدیلميّ عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پرندگانی شبیه زَغَن (زاغ) و به شکل حیوانات درنده، دسته دسته به سراغشان آمدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَمّا أقبَلَ صاحِبُ الحَبَشَةِ بِالفیلِ يُریدُ هَدمَ الكَعبَةِ، مَرّوا بِإِبِلٍ لِعَبدِ المُطَّلِبِ فَاستاقوها، فَتَوَجَّهَ عَبدُ المُطَّلِبِ إلیٰ صاحِبِهِم يَسأَلُهُ رَدَّ إبـِلِهِ عَلَیهِ، فَاستَأذَنَ عَلَیهِ فَأَذِنَ لَهُ، و قیلَ لَهُ: إنَّ هٰذا شَریفُ قُرَیشٍ - أو عَظیمُ قُرَیشٍ - و هُوَ رَجُلٌ لَهُ عَقلٌ و مُرُوَّةٌ. فَأَكرَمَهُ و أَدناهُ، ثُمَّ قالَ لِتَرجُمانِهِ: سَلهُ ما حاجَتُكَ؟ فَقالَ لَهُ: إنَّ أصحابَكَ مَرّوا بِإِبِلٍ لي فَاستاقوها فَأَحبَبتُ أن تَرُدَّها عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَعَجَّبَ مِن سُؤالِهِ إيّاهُ رَدَّ الإِبِلِ، و قالَ: هٰذَا الَّذي زَعَمتُم أنَّهُ عَظیمُ قُرَیشٍ و ذَكَرتُم عَقلَهُ؟! يَدَعُ أن يَسأَلَنی أن أنصَرِفَ عَن بيتِهِ الَّذي يَعبُدُهُ! أما لَو سَأَلَنی أن أنصَرِفَ عَن هَدِّهِ لَانصَرَفتُ لَهُ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخبَرَهُ التَّرجُمانُ بِمَقالَةِ المَلِكِ، فَقالَ لَهُ عَبدُ المُطَّلِبِ: إنَّ لِذٰلِكَ البَیتِ رَبّاً يَمنَعُهُ، و إنَّما سَأَلتُكَ رَدَّ إبـِلی لِحاجَتي إلَیها. فَأَمَرَ بِرَدِّها عَلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۶ ح۲ عن هشام بن سالم و ج۱ ص۴۴۷ ح۲۵ نحوه، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۴۴ ح۱۷۶۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رواى حبشه [و سپاهش]، چون با فیل به قصد ویرانى کعبه آمدند، بر شترهاى عبد المطّلب گذر کردند. آنها شترها را ربودند. عبد المطّلب به سوى رئیس آنان رفت تا بخواهد شترهایش را برگردانند. اجازه گرفت و اجازه دادند. به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روا گفتند: این، بزرگ قریش است و مردى هوشمند و جوان‌مرد است. او هم احترام کرد و نزدیکش ساخت. سپس به مترجم گفت: بپرس که چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد؟ [عبد المطّلب] گفت: همراهانت به شترهاى من برخورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آنها را ربوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. دوست دارم شترهایم را به من باز گردانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وى از درخواست او تعجّب کرد و گفت: آیا این، همان است که گفتید بزرگ قریش است و از خِرد او یاد کردید؟ از من نخواست از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستد، باز گردم! اگر از من خواسته بود که از ویران ساختن آن چشم بپوشم، چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مترجم، سخن او را به عبد المطّلب باز گفت. وى پاسخ داد: این خانه، صاحبى دارد که از آن، دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. من از تو خواستم شترهاى مرا باز گردانى؛ چون به آنها نیاز دارم. پس دستور داد آنها را برگرداندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي مریم عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ أَرْسَلَ عَلَیْهِمْ طَیْراً أَبَابِیلَ * تَرْمِیهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّیلٍ)، قالَ: كانَ طَیرٌ سافٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَسَفَّ الطائر: إذا دنا من الأرض في طیرانه (النهایة: ج۲ ص۳۷۵ «سفف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَهُم مِن قِبَلِ البَحرِ،رُؤوسُها كَأَمثالِ رُؤوسِ السِّباعِ، و أَظفارُها كَأَظفارِ السِّباعِ مِنَ الطَّیرِ، مَعَ كُلِّ طائِرٍ ثَلاثَةُ أحجارٍ: في رِجلَیهِ حَجَرانِ، و في مِنقارِهِ حَجَرٌ، فَجَعَلَت تَرمیهِم بِها حَتّیٰ جُدِّرَت أجسادُهُم، فَقَتَلَهُم بِها، و ما كانَ قَبلَ ذٰلِكَ رُئِيَ شَيءٌ مِنَ الجُدَرِيِّ، و لا رَأَوا ذٰلِكَ مِنَ الطَّیرِ قَبلَ ذٰلِكَ اليَومِ و لا بَعدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و مَن أفلَتَ مِنهُم يَومَئِذٍ انطَلَقَ، حَتّیٰ إذا بَلَغوا حَضرَمَوتَ - و هُوَ وادٍ دونَ اليَمَنِ - أرسَلَ اللهُ عَلَیهِم سَیلاً فَغَرَّقَهُم أجمَعینَ. قالَ: و ما رُئِيَ في ذٰلِكَ الوادی ماءٌ قَطُّ قَبلَ ذٰلِكَ اليَومِ بِخَمسَ عَشرَةَ سَنَةً. قالَ: فَلِذٰلِكَ سُمِّيَ حَضرَمَوتَ حینَ ماتوا فیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۸۴ ح۴۴، بحار الأنوار: ج۱۵ ص۱۵۹ ح۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو مریم -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عز و جل پرسیدم: (و بر سر آنان، پرندگانى را دسته دسته فرستاد * که آنان را با سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از سِجّیل زدند). فرمود: «پرندگانى ساف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «سافّ» در متن عربى، وصف پرندگانى است كه در سطح پايين پرواز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بودند که از سمت دریا سراغ آنان آمدند. سرهاى آنها، مثل سر درندگان و چنگال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مانند پرندگانِ شکارى بود. هر پرنده، سه سنگ همراه داشت: دو سنگ در چنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و یکى در منقار. با آن سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آن قوم را سنگباران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، تا آن که پیکرهایشان آبله گرفت و بر اثر آن، کشته شدند. پیش از آن، آبله&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعرانى رحمه الله در حاشیۀ الوافى می‌گوید: «آبله و حصبه، دو بیمارى است که در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى یونانیان از آنها نام برده نشده و نخستین کسى که از این دو بیمارى یاد کرده و در بارۀ آنها تحقیق نموده، محمّد بن زکریّاى رازى است. این مطلب را نفیسى در شرح الأسباب گفته و اظهار تعجّب کرده است از این که جالینوس این دو بیمارى را ذکر نکرده است. او سپس احتمال داده است که جالینوس در کتاب دیگرى غیر از کتاب معروفش الستّة عشر به این دو بیمارى پرداخته باشد؛ امّا حقیقت آن است که بیمارى آبله در دورۀ جالینوس هنوز در این کشور پدید نیامده بوده؛ بلکه آغاز پیدایش این بیمارى در لشکر ابرهه از طریق همان پرندگان بوده است؛ امّا رازى تصوّر کرده که این دو بیمارى از خبایث و خونى است که جنین در رحم تغذیه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و باید پس از تولّد ظاهر شود. او این دو بیمارى را از قبیل بیمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسرى که بر اثر عاملى بیرون از بدن به وجود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند، قرار نداده است. حصبه همان بیمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که ما امروز به آن سرخچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم و جدری نیز همان آبله است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیده نشده بود و نیز این کار را از پرندگان، نه پیش از آن روز و نه پس از آن، هرگز ندیدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسانى هم که از آن حادثه جان سالم به در برده بودند، چون به حضرموت (وادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزدیک یمن) رسیدند، خداوند سیلى فرستاد و همه را غرق کرد» و فرمود: «از پانزده سال پیش، در آن وادى، هرگز آبى دیده نشده بود!» و فرمود: «به همین خاطر که آنان در آن جا مُردند، نام آن جا &amp;quot;حضرموت (مرگ، حاضر شد)&amp;quot; گردید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-جری-على-البيت-في-تاريخ-الإسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۱: ما جریٰ عَلَى البَيتِ في تاريخِ الإِسلامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در تاريخ اسلام بر خانۀ خدا گذشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن عَمرو بن دینار و عُبَید اللّه بن أبي یزید: لَم يَكُن عَلیٰ عَهدِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله حَولَ البَیتِ حائِطٌ، كانوا يُصَلّونَ حَولَ البَیتِ، حَتّیٰ كانَ عُمَرُ فَبَنیٰ حَولَهُ حائِطاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُبَیدُ اللّهِ: جَدرُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَدْر و الجدار: الحائط (لسان العرب: ج۴ ص۱۲۱ «جدر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَصیرٌ، فَبَناهُ ابنُ الزُّبَیرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۳ ص۱۳۹۲ ح۳۶۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از عمرو بن دینار و عبید اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن ابى یزید -: در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله، اطراف خانه (کعبه) دیوارى نبود و در پیرامون کعبه نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند. زمان عمر که فرا رسید، بر گرد آن، دیوار کشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبید اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته است: دیوارش کوتاه بود. پس ابن زبیر، آن را بنا کرد [و بالا آورد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَتِ الكَعبَةُ عَلیٰ عَهدِ إبراهیمَ عليه‌السلام تِسعَةَ أذرُعٍ، و كانَ لَها بابانِ، فَبَناها عَبدُ اللهِ بنُ الزُّبَیرِ فَرَفَعَها ثَمانِيَ عَشرَةَ ذِراعاً، فَهَدَمَهَا الحَجّاجُ فَبَناها سَبعَةً و عِشرینَ ذِراعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۷ ح۷ و ح۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۷ ح۲۳۱۹ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ارتفاع کعبه در زمان ابراهیم علیه‌السلام، نُه ذراع بود و دو در داشت. عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زبیر، آن را بازسازی کرد و ارتفاعش را هیجده ذراع قرار داد. حَجّاج، آن را خراب کرد و آن را به ارتفاع بیست و هفت ذراع ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبان بن تَغلِب: لَمّا هَدَمَ الحَجّاجُ الكَعبَةَ، فَرَّقَ النّاسُ تُرابَها، فَلَمّا صاروا إلىٰ بِنائِها فَأَرادوا أن يَبنوها، خَرَجَت عَلَیهِم حَيَّةٌ، فَمَنَعَتِ النّاسَ البِناءَ حَتّىٰ هَرَبوا، فَأَتَوُا الحَجّاجَ فَأَخبَروهُ، فَخافَ أن يَكونَ قَد مُنِعَ بِناءَها، فَصَعِدَ المِنبَرَ، ثُمَّ نَشَدَ النّاسَ و قالَ: أنشُدُ اللّهَ عَبداً عِندَهُ مِمَّا ابتُلینا بِهِ عِلمٌ لَمّا أخبَرَنا بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ إلَیهِ شَیخٌ، فَقالَ: إن يَكُن عِندَ أحَدٍ عِلمٌ، فَعِندَ رَجُلٍ رَأَیتُهُ جاءَ إلَى الكَعبَةِ، فَأَخَذَ مِقدارَها، ثُمَّ مَضىٰ. فَقالَ الحَجّاجُ: مَن هُو؟ قالَ: عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ. فَقالَ: مَعدِنُ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَعَثَ إلىٰ عَلِيِّ بنِ الحُسَینِ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِما، فَأَتاهُ فَأَخبَرَهُ ما كانَ مِن مَنعِ اللّهِ إِيّاهُ البِناءَ. فَقالَ لَهُ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ عليه‌السلام: یا حَجّاجُ، عَمَدتَ إلىٰ بِناءِ إبراهیمَ و إسماعیلَ عليهما السلام، فَأَلقَیتَهُ فِي الطَّریقِ، وَ انتَهَبتَهُ كَأَنَّكَ تَرىٰ أنَّهُ تُراثٌ لَكَ! اِصعَدِ المِنبَرَ، وَ أنشِدِ النّاسَ ألّا يَبقىٰ أحَدٌ مِنهُم أخَذَ مِنهُ شَیئاً إِلّا رَدَّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَعَلَ، فَأَنشَدَ النّاسَ ألّا يَبقىٰ مِنهُم أحَدٌ عِندَهُ شَيءٌ إِلّا رَدَّهُ. قالَ: فَرَدُّوهُ. فَلَمّا رَأىٰ جَمعَ التُّرابِ، أتىٰ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ - صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِما - فَوَضَعَ الأَساسَ، و أَمَرَهُم أن يَحفِروا. قالَ: فَتَغَيَّبَت عَنهُمُ الحَيَّةُ، و حَفَروا حَتَّى انتَهَوا إلىٰ مَوضِعِ القَواعِدِ، قالَ لَهُم عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ عليه‌السلام: تَنَحَّوا، فَتَنَحَّوا، فَدَنا مِنها، فَغَطّاها بِثَوبِهِ، ثُمَّ بَكىٰ، ثُمَّ غَطّاها بِالتُّرابِ بِيَدِ نَفسِهِ، ثُمَّ دَعَا الفَعَلَةَ، فَقالَ: ضَعوا بِناءَكُم، فَوَضَعُوا البِناءَ، فَلَمَّا ارتَفَعَت حِیطانُها، أمَرَ بِالتُّرابِ، فَقُلِّبَ، فَأُلقِيَ في جَوفِهِ؛ فَلِذٰلِكَ صارَ البَیتُ مُرتَفِعاً يُصعَدُ إلَیهِ بِالدَّرَجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۲ ح۸، كتاب من لایحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۳ ح۲۱۱۶، علل الشرائع: ص۴۴۸ ح۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۱۱۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابان بن تغلب -: زمانی که حَجّاج کعبه را ویران کرد، مردم خاک آن را پراکنده ساختند. چون براى ساختِ آن رفتند و خواستند آن را بازسازى کنند، مارى در برابرشان بیرون آمد و مانع مردم در ساخت شد. مردم از ترس گریختند و پیش حَجّاج آمدند و او را از ماجرا خبر کردند. او هم ترسید که از ساخت آن منع شده باشد. از این رو بالاى منبر رفت و از مردم جویاى حال شد و گفت: هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آنچه به آن گرفتار شدیم خبرى دارد، او را به خدا سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که ما را از آن آگاه کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیرمردى برخاست و گفت: اگر پیش کسى اطّلاعى باشد، پیش مردى است که دیدم به سوى کعبه آمد و آن را اندازه گرفت و بعد رفت. حَجّاج گفت: چه کسى است؟ گفت: على بن حسین. گفت: معدن آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این بود که در پى على بن حسین - که درودهای خدا بر آن دو باد - فرستاد و امام علیه‌السلام آمد. حَجّاج هم جریان منع خداوند از ساخت بنا به وسیلۀ او را به آگاهىِ ایشان رساند. على بن حسین علیه‌السلام به او فرمود: «اى حَجّاج! سراغ بناى ابراهیم و اسماعیل رفتى و آن را ویران ساختى و سر راه‌ انداختى و یکسره به غارت بردى، چنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که گویى آن را ارث خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. بر منبر برو و از مردم بخواه که هر کس چیزى از آن را برده است، برگرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَجّاج، این کار را کرد و از مردم خواست هر کسى چیزى از آن پیش اوست، برگرداند. مردم هم برگرداندند. وقتى دید خاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گردآورى شده، على بن حسین - که درودهای خدا بر آن دو باد - آمد و سنگ پایه را کار گذاشت و به آنان فرمان داد جاى آن را بکنند. مار از دیدگانشان ناپدید شده بود، و کَندند تا به محلّ پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها رسیدند. آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه على بن حسین علیه‌السلام به آنان فرمود: «کنار بروید». کنار رفتند. امام علیه‌السلام نزدیک پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها رفت و آنها را با لباسش پوشاند و گریست. سپس با دست خود آنها را با خاک پوشاند. پس از آن، کارگران را صدا زد و فرمود: «بنایتان را بگذارید». آنها هم بنا را بر پا کردند و چون دیوارهاى آن بالا آمد، دستور داد خاک آوردند. خاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها زیر و رو و در درون خانه ریخته شد و از این رو خانه به ‌اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بالا آمد که با نردبان داخل آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعرانى رحمه الله در حاشیۀ الوافى نوشته است: «این، دلیل بر آن است که پیش از آن، درِ خانه بالا نبوده و ظاهراً در زمان عبد الله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زبیر چنین بوده است؛ زیرا وقتى او کعبه را بنا کرد، به حدیث پیامبر خدا استناد کرد که عایشه روایت کرده که پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود: &amp;quot;اگر چنین نبود که قوم تو چندان از دورۀ جاهلیّت فاصله ندارند - یا فرمود: چندان از زمان کفر فاصله ندارند -، گنج کعبه را در راه خدا خرج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم و درِ آن را هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سطح قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم و مقدارى از حجر اسماعیل را جزوِ کعبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم&amp;quot;. در روایت دیگرى آمده است: &amp;quot;کعبه را ویران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم و آن را به زمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسباندم و دو در براى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتم: درِ شرقى و درِ غربى، و از حجر اسماعیل، شش ذراع به آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزودم&amp;quot;. ابن زبیر، آن را بر اساس این حدیث بنا نهاد. سپس وقتى حجّاج آن را خراب کرد، به همان وضع که بود، ساخت. در ادامه خواهد آمد که حدیث ابن زبیر دروغ است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضیحی-در-بارۀ-مرمت-كعبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیحی در بارۀ مرمّت كعبه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کعبه و مسجد الحرام، در طول تاریخ اسلام، بارها مرمّت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. این تعمیرات، معمولاً پس از سیل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوان مکّه و گاه پس از جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، انجام گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف---سيلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - سيل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پیدایش اسلام تا کنون، حدود صد سیل به مسجد الحرام و کعبه، آسیب رسانده است که برخى از آنها به نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاصّى مشهور شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، همچون: سیل «اُمّ نَهشَل» در روزگار خلافت عمر و سیل‌های «حجاف» و «المخبل» در روزگار خلافت عبد الملک بن مروان و سیل «ابن حنظله» در روزگار مأمون.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---جنگها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با وجود قداست و حرمت کعبه، سه حملۀ بزرگ به مکّه، زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بزرگى را به کعبه وارد ساخت که عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. حملۀ لشکر یزید بن معاویه به فرماندهى حُصَین بن نُمَیر (سال ۶۳ ق) جهت سرکوبى عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زبیر؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. حملۀ سپاه عبد الملک بن مروان به فرماندهى حَجّاج بن یوسف ثقفى (سال ۷۳ ق) جهت سرکوبى عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زبیر؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. حملۀ قِرمَطیان در روزگار عباسیّان (سال ۳۱۷ ق) و ربوده شدن حجر الأسود به دست آنان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعمیر بیت، به خلفا و پادشاهان و امیران مختلف مکّه نسبت داده شده است، مانند: عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زبیر (سال ۶۴ ق)، عبد الملک بن مروان (سال ۷۴ ق)، سلطان سلیم عثمانى (سال ۹۶۰ ق) و سلطان مراد عثمانى (سال ۱۰۴۰ ق) و در آخرین ساخت و ساز (سال ۱۴۱۷ ق)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که در یکى از بازسازى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسجد الحرام در روزگار آل سعود، به سال ۱۳۷۵ق، حجر الأسود را - که شکستگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ریختگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّد داشت -، از رُکن حجر، خارج نمودند و با استفاده از سیمان، شکاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن را پُر کرده، قطعات شکستۀ آن را دوباره به هم چسبانیدند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دستور فهد بن عبد العزیز، بناى دورۀ عثمانى کعبه، کاملاً تخریب و تخلیه گردید و بر جاى آن، بناى جدید کعبه، با همان شکل و ابعاد بناى پیشین، با بِتُن مسلّح پى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزى و ساخته شد. کعبه در دهۀ اخیر نیز شاهد برخی مرمّت‌های جزئی بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آيات-بيت-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِعُ: آياتُ بَيتِ اللهِ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا در خانه‌اش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-الآیات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ /&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱: جَوامِعُ الآیاتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: مجموعۀ نشانه‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَ هُدًى لِّلْعَـٰـلَمِينَ * فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَـٰتٌ مَّقَامُ إِبْرَ ٰهِيمَ وَ مَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِنًا وَ لِلّٰهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَيْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللهَ غَنِىٌّ عَنِ ٱلْعَـٰـلَمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۶ - ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم قرار داده شد، همان است که در مکّه است، فرخنده و هدایتگر براى جهانیان. * در آن، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى روشن است: مقام ابراهیم، و هر کس وارد آن شود، ایمن است، و براى خداست بر عهدۀ مردم که آن خانه را حج کنند، هر کس که قدرت و راهى به سوى آن داشته باشد، و هر کس کفر ورزد [و ناسپاسى کند]، خداوند از جهانیان، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن سنان: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام عَن قَولِ اللّٰهِ عزّ وجلّ: (إِنَّ أَوَّلَ بيتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكاً وَ هُدىً لِّلْعَـٰـلَمِینَ * فِیهِ آيَاتٌ بَيِنَـٰتٌ)، ما هٰذِهِ الآیاتُ البَيِّناتُ؟ قالَ: مَقامُ إبراهیمَ حَیثُ قامَ عَلَى الحَجَرِ فَأَثَّرَت فیهِ قَدَماهُ، وَ الحَجَرُ الأَسوَدُ، و مَنزِلُ إسماعیلَ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۳ ح۱، تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۳۲۶ ح۷۳۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۴ ح۲۲۸۲ من دون إسناد إلى النبيّ أو أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۳۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابن سنان -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (همانا اوّلین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم قرار داده شد، همان است که در مکّه است، فرخنده و هدایتگر براى جهانیان. * در آن، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى روشن است) پرسیدم که: این نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روشن چیست؟ فرمود: «مقام ابراهیم - آن جا که بر روى سنگ ایستاد و قدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او بر سنگ، اثر گذاشت - و حَجَر الأسود و خانۀ اسماعیل».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آیات بيّنات»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آیات بيّنات» هي القراءة المشهورة، و قرأها ابن عبّاس: «آیة بيّنة» (التبیان في تفسیر القرآن: ج۲ ص۵۳۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُطلَقُ على الآثار الباقیة في مكَّة من العهد القدیم، و الّتي تَشمَل مقام إبراهیم، و الحَجَر الأسود، و حِجر إسماعیل. هذه الثلاثةُ منصوصٌ علیها كما وَرَدَ في الروایة.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۳ ح۱، روضة المتّقین: ج۴ ص۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زاد علیها بعض المُفَسِّرین: الحَطیم، و زمزَم، و أَركان الكعبة الأربعة، و اعتَبَروا أماكنَ مكَّة المُقَدَّسة و الحَرَم - كالمَشعَر الحَرام و عَرَفاتٍ - مِن مصادیق «الآیات البيّنات» أیضاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ج۲ ص۷۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واعتَبَر العلّامة الطباطبائيُّ كُلَّ الأقسام الثلاثة المذكورة في الآیة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشریفة: (مَّقَامُ إِبْرَ ٰهِیمَ وَ مَن دَخَلَهُ كَانَ ءَامِنًا وَ لِلّٰهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَیْتِ) في مَقامِ توضیحِ الآیاتِ البَيِّناتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المیزان في تفسیر القرآن: ج۳ ص۳۵۲. و قال: سِیقتْ هذه الجمل الثلاث - أعنی قوله: مقام إبراهیم، [من دخله كان آمنًا، وللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الناس حجّ البیت] - كلّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغرض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاصّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إخبار أو إنشاء حكم، ثمّ تتبيّن بها «الآیات» فتعطی فائدة البیان، كما یقال: فلان رجل شریف، هو ابن فلان، و یقری الضیف، و یجب علینا أن نتّبعه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نشانه‌های روشن»، بر آثار بر جای مانده در مکّه از زمان‌های دیرین اطلاق می‌شود و شامل مقام (قدمگاه) ابراهیم، حجر الأسود، و حِجر اسماعیل می‌گردد. در روایات بر این سه به عنوان «نشانه‌های روشن» تصریح شده است. برخی مفسّران، حطیم، زمزم و چهار رکن کعبه را هم اضافه کرده‌اند و اماکن مکّه و حرم (مانند مشعر الحرام و عرفات) را نیز از مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های «نشانه‌های روشن» به شمار آورده‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه طباطبایی هر سه قسم یاد شده در آیۀ شریف، یعنی «مقام إبراهیم»، «من دخله کان آمناً» و «و للّٰه علی الناس حجّ البیت» را در مقام توضیح «آیات بیّنات» دانسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مقام-إبراهيم-و-موضعه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 2:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَقامُ إبراهيمَ و مَوضِعُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 2: مقام ابراهیم و جایگاه آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ اللهَ فَضَّلَ مَكَّةَ و جَعَلَ بَعضَها أفضَلَ مِن بَعضٍ، فَقالَ: (وَ ٱتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَ ٰهِیمَ مُصَلّىً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزیارات: ص۵۹ ح۳۸ عن مرازم عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۱ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، مکّه را فضیلت داد و بخشى از آن را برتر از بخش دیگرش قرار داد و فرمود: (از مقام ابراهیم، جایگاه نماز بگیرید).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: نَزَلَ جَبرَئیلُ عليه‌السلام عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: یا مُحَمَّدُ، السَّلامُ يُقرِئُكَ السَّلامَ و يَقولُ: خَلَقتُ السَّماواتِ السَّبعَ و ما فیهِنَّ، وَ الأَرَضینَ السَّبعَ و مَن عَلَیهِنَّ، و ما خَلَقتُ مَوضِعاً أعظَمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرُّكنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ المَقامِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۵۰ ح۱۵ عن محمّد بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جعفر بن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد دیباجة، المحاسن: ج۱ ص۱۷۲ ح۲۶۵، الأمالی للصدوق: ص۵۷۲ ح۷۸۱ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ص۱۶۷ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: جبرئیل علیه‌السلام بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل گردید و گفت: ای محمّد! سلام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خداوند متعال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تو سلام می‌رساند و می‌فرماید: «من هفت آُسمان و هر آنچه را در آنهاست و هفت زمین و همۀ ساکنان آنها را آفریدم؛ امّا جایی باعظمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از رکن و مقام نیافریدم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زُرارة: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام: قَد أدرَكتَ الحُسَینَ عليه‌السلام؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، أذكُرُ و أَنَا مَعَهُ فِي المَسجِدِ الحَرامِ و قَد دَخَلَ فیهِ السَّیلُ وَ النّاسُ&lt;br /&gt;<br /> يَقومونَ عَلَى المَقامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: قوله عليه‌السلام: «على المقام» أي یشرفون على المقام؛ لینظروا إلیه (مرآة العقول: ج۱۷ ص۶۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَخرُجُ الخارِجُ يَقولُ: قَد ذَهَبَ بِهِ السَّیلُ! و يَخرُجُ مِنهُ الخَارِجُ فَيَقولُ: هُوَ مَكانَهُ! قالَ: فَقالَ لی: «یا فُلانُ، ما صَنَعَ هٰؤُلاءِ؟»، فَقُلتُ: أصلَحَكَ اللهُ، يَخافونَ أن يَكونَ السَّیلُ قَد ذَهَبَ بِالمَقامِ. فَقالَ: «نادِ: إنَّ اللهَ تَعالیٰ قَد جَعَلَهُ عَلَماً لَم يَكُن لِيَذهَبَ بِهِ، فَاستَقِرّوا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ مَوضِعُ المَقامِ الَّذي وَضَعَهُ إبراهیمُ عليه‌السلام عِندَ جِدارِ البَیتِ، فَلَم يَزَل هُناكَ حَتّیٰ حَوَّلَهُ أهلُ الجاهِلِيَّةِ إلَى المَكانِ الَّذي هُوَ فیهِ اليَومَ، فَلَمّا فَتَحَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله مَكَّةَ رَدَّهُ إلَى المَوضِعِ الَّذي وَضَعَهُ إبراهیمُ عليه‌السلام، فَلَم يَزَل هُناكَ إلیٰ أن وُلِّيَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ، فَسَأَلَ النّاسَ: مَن مِنكُم يَعرِفُ المَكانَ الَّذي كانَ فیهِ المَقامُ؟ فَقالَ رَجُلٌ: أنَا قَد كُنتُ أخَذتُ مِقدارَهُ بِنِسعٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النِّسعة - بالكسر -: سَیرٌ مضفور يُجعل زماماً للبعیر و غیره، و قد تُنسج عریضةً تُجعل على صدر البعیر، و الجمع: نُسْع و نِسَع و أَنساع (النهایة: ج۵ ص۴۸ «نسع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهُوَ عِندي، فَقالَ: اِیتِنی بِهِ. فَأَتاهُ بِهِ، فَقاسَهُ ثُمَّ رَدَّهُ إلیٰ ذٰلِكَ المَكانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۳ ح۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۳ ح۲۳۰۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۳۱ ص۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زراره -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: آیا حسین علیه‌السلام را درک کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. به یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم که همراه او در مسجد الحرام بودم که سیل، وارد مسجد شد و مردم، در اطرافِ مقام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستاده بودند [و تلاش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند تا آن را بنگرند]. برخى که بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: مقام را سیل برد. بعضى هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: سر جاى خود است. به من فرمود: &amp;quot;فلانى! مردم چه کردند؟&amp;quot;. گفتم: خداوند به صلاحت دارد! مردم، بیم آن دارند که سیل، مقام را برده باشد. فرمود: &amp;quot;ندا بده که خداوند، آن را نشانه قرار داده است و آن را نخواهد برد. پس آرام بگیرید&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جایگاه مقام که ابراهیم علیه‌السلام آن را قرار داده بود، کنار دیوار کعبه بود. همچنان آن جا بود، تا آن که مردم جاهلیّت، آن را به جایگاه امروزش منتقل کردند. چون پیامبر صلی الله علیه و آله مکّه را فتح کرد، آن را به همان جایى برگرداند که ابراهیم نهاده بود. آن جا بود، تا آن که عمر بن خطّاب به حکومت رسید. از مردم پرسید: از شما چه کسى جایگاه قبلى آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند؟ مردى گفت: من جاى آن را با افسارى که هنوز نزد من است، اندازه گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. گفت: آن را برایم بیاور. آن را آورد. پس اندازه گرفت و مقام را به همان جا برگرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَمّا أوحَى اللهُ تَعالیٰ إلیٰ إبراهیمَ عليه‌السلام أن أذِّن فِي النّاسِ بِالحَجِّ، أخَذَ الحَجَرَ الَّذي فیهِ أثَرُ قَدَمَیهِ - و هُوَ المَقامُ - فَوَضَعَهُ بِحِذاءِ البَیتِ لاصِقاً بِالبَیتِ بِحِیالِ المَوضِعِ الَّذي هُوَ فیهِ اليَومَ، ثُمَّ قامَ عَلَیهِ فَنادیٰ بِأَعلیٰ صَوتِهِ بِما أمَرَهُ اللهُ تَعالیٰ بِهِ. فَلَمّا تَكَلَّمَ بِالكَلامِ لَم يَحتَمِلهُ الحَجَرُ، فَغَرِقَت رِجلاهُ فیهِ، فَقَلَعَ إبراهیمُ عليه‌السلام رِجلَیهِ مِنَ الحَجَرِ قَلعاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كَثُرَ النّاسُ و صاروا إلَى الشَّرِّ وَ البَلاءِ ازدَحَموا عَلَیهِ فَرَأَوا أن يَضَعوهُ في هٰذَا المَوضِعِ الَّذي هُوَ فیهِ اليَومَ؛ لِيَخلُوَ المَطافُ لِمَن يَطوفُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالبَیتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا بَعَثَ اللهُ تَعالیٰ مُحَمَّداً صلّی اللّه عليه وآله رَدَّهُ إلَى المَوضِعِ الَّذي وَضَعَهُ فیهِ إبراهیمُ عليه‌السلام، فَما زالَ فیهِ حَتّیٰ قُبِضَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، و في زَمَنِ أبي بَكرٍ و أَوَّلِ وِلايَةِ عُمَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عُمَرُ: قَدِ ازدَحَمَ النّاسُ عَلیٰ هٰذَا المَقامِ، فَأَيُّكُم يَعرِفُ مَوضِعَهُ فِي الجاهِلِيَّةِ؟ فَقالَ لَهُ رَجُلٌ: أنَا أخَذتُ قَدرَهُ بِقَدرٍ. قالَ: وَ القَدرُ عِندَكَ؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَائتِ بِهِ. فَجاءَ بِهِ، فَأَمَرَ بِالمَقامِ فَحُمِلَ، و رُدَّ إلَى المَوضِعِ الَّذي هُوَ فیهِ السّاعَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۲۳ ح۱ عن عمّار بن موسىٰ أو عن عمّار عن سلیمان بن خالد، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۳۲ ح۱ و راجع الطبقات الكبری (إحیاء التراث العربی): ص۳۳۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون خداوند متعال به ابراهیم علیه‌السلام وحى کرد که: «مردم را به حج ندا بده»، [ابراهیم] سنگى (مقام) را که اثر گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش در آن است، رو به روى کعبه و چسبیده به کعبه، در همان جایى که امروز است، قرار داد. سپس بر آن ایستاد و فرمان خدا را با رساترین صدایش ندا داد. چون آن سخن را گفت، سنگ، تاب تحمّل او را نیاورد و پاهایش در آن فرو رفت. پس ابراهیم، پاهایش را از سنگ بر کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم، چون افزون شدند و به شَر و بلا گرویدند، بر آن ازدحام آوردند و تصمیم گرفتند که آن را در جایى که امروز قرار دارد، قرار دهند تا مطاف، براى طواف کنندگان خالى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون خداوند، محمّد صلی الله علیه و آله را بر انگیخت، آن را به همان جایگاهى که ابراهیم قرار داده بود، باز گرداند. آن همان جا بود، تا این که پیامبر خدا از دنیا رفت و زمان ابو بکر و اوایل حکومت عمر نیز همان جا بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس عمر گفت: مردم بر گرد مقام، در فشارند. کدام یک از شما جایگاهش را در جاهلیّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند؟ مردى گفت: من، آن را اندازه گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. گفت: اندازه پیش توست؟ گفت: آرى. گفت: آن را بیاور. آورد. پس [عمر،] دستور داد که مقام را به آن جا بردند و به مکانى برگرداندند که اکنون است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-در-بارۀ-مقام-ابراهيم-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى در بارۀ مقام ابراهيم علیه‌السلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقام ابراهیم، از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روشن الهى و از نظر مشهور، همان سنگ معروف در نزدیکى کعبه است که هنگام بالا بردن پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کعبه، زیر پاى ابراهیم علیه‌السلام بوده است. در این سنگ، اثر قدم انسان، آشکارا دیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و این خود، معجزه و آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى الهى است که پاى انسان، در یک جسم سخت، فرو رود و اثر آن نیز سالیان دراز، باقى بماند و سیل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و غارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را پشت سر گذارد. سه تفسیر دیگر نیز در بارۀ مقام ابراهیم، از ابن عبّاس و مجاهد و عطا نقل شده است؛ ولى احادیث، همین نظر مشهور را تأیید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ زمان وقوع این معجزۀ الهى و ایستادن ابراهیم علیه‌السلام بر این سنگ، اختلاف نظر است. بعضى آن را هنگام بناى کعبه و بالا بردن پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و معتقدند که ابراهیم علیه‌السلام بر آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستاده است تا بتواند قسمت بالایى دیوار کعبه را بسازد. دستۀ دوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: ابراهیم علیه‌السلام هنگام اعلان حج، جهت امتثال امر (وَ أَذِّن فِى النَّاسِ بِالْحَجِّ)، بر روى این سنگ ایستاد. در این باره اقوال دیگرى هم وجود دارد که از جملۀ آنها قول قفّال است که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید این سنگ، در تمام واقعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ذکر شده، به وسیلۀ ابراهیم علیه‌السلام استفاده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تغییر مکان این سنگ از مسلّمات تاریخ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: أخبار مکّة، فاکهى: ج۱ ص۴۵۵ ش ۹۹۸؛ شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام: ج۱ ص۲۰۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و بسیارى از کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سیره و حدیث و تاریخ، آن را از مکان کنونى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به کعبه نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و یا حتّى چسبیده به آن دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۴۲۳ ذیل ح۱۸۱۱۲، الطبقات الکبرى: ج۳ ص۲۸۴، فتح البارى: ج۶ ص۴۰۶ ضمن شرح حدیث ۳۳۶۵، مثیر الغرام الساکن: ص۳۱۳، شرح نهج البلاغة: ج۱۲ ص۷۵، تاریخ الخلفاء: ص۱۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبق آنچه از برخى احادیث به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، ابتدا در جاهلیّت، آن را از کعبه دورتر بردند و سپس پیامبر صلی الله علیه و آله آن را پس از فتح مکّه به جاى نخستینش باز گرداند؛ یعنى همان مکانى که ابراهیم علیه‌السلام آن را در آن جا نهاده بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: الکافى: ج۴ ص۲۲۳ ح۲ و ج۴ ص۵۹، علل الشرائع: ص۴۲۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس عمر بن خطّاب، آن را به مکانى که هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اکنون قرار دارد، انتقال داد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: الکافى: ج۴ ص۲۲۳ ح۲ و ج۴ ص۵۹، علل الشرائع: ص۴۲۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در علّت این انتقال، اختلاف کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. برخى آن را به دلیل سیلى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند که سنگ را با خود بُرد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقى: ج۲ ص۳۳ ـ ۳۵، أخبار مکّة، فاکهى: ج۱ ص۴۵۶ ش۱۰۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى دیگر به جهت توسعه دادن مکان طواف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: فتح البارى: ج۳ ص۱۶۹؛ علل الشرائع: ص۴۲۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برخى به جهت این که زیر پاى طواف کنندگان قرار نگیرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: أخبار مکّة، فاکهى: ج۱ ص۴۵۴ ش ۹۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحجر-الأسود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3: الحَجَرُ الأَسوَدُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3: حجر الأسود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحجر-يمين-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۱: الحَجَرُ يَمينُ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجر الأسود، دست خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجَرُ يَمینُ اللّٰهِ في أرضِهِ، فَمَن مَسَحَهُ مَسَحَ يَدَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحادیث للقمّی: ص۷۱ عن موسىٰ بن إبراهیم عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حَجَر الأسود، دست خدا در زمین است. بنا بر این، هر که آن را لمس کند، دست خدا را لمس کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجَرُ الأَسود يَمینُ اللهِ فِي الأَرضِ، يُصافِحُ بِها عِبادَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد: ج۶ ص۳۲۸ الرقم ۳۳۷۱ عن جابر بن عبد اللّه؛ عوالی اللآلي: ج۱ ص۵۱ ح۷۵ عن ابن عبّاس نحوه؛ بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۵ ذیل ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجر الأسود، دست خدا در زمین است که با آن با بندگانش دست می‌دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجَرُ يَمینُ اللهِ فِي الأَرضِ، فَمَن مَسَحَ يَدَهُ عَلَى الحَجَرِ فَقَد بايَعَ اللهَ أن لا يَعصِيَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۱۵۹ ح۲۸۰۷ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حَجَر، دست خدا در زمین است. هر که دست خود را بر آن بکشد، با خدا بیعت کرده که او را نافرمانى نکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجَرُ يَمینُ اللهِ، فَمَن شاءَ صافَحَهُ بِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشریف الرضيّ رحمه الله في بیانه: وهذا القول مجاز، و المراد أنّ الحجر جهة من جهات القرب إلى اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فمن استلمه و باشره قرب من طاعته تعالى، فكان كاللاصق بها، و المباشر لها، فأقام علیه الصلاة و السلام الیمین هاهنا مقام الطاعة التي يُتقرّب بها إلى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبحانه على طریق المجاز و الاتّساع؛ لأنّ من عادة العرب إذا أراد أحدهم التقرّب من صاحبه و فضّل الأَنَسَة بمخالطته أن یصافحه بكفّه، و یعلّق یده بیده، و قد علمنا في القدیم تعالىٰ أنّ الدنوّ یستحیل على ذاته، فیجب أن یكون ذلك دنوّاً من طاعته و مرضاته، و لمّا جاء - علیه الصلاة و السلام - بذكر الیمین أتبعه بذكر الصفاح، لیوفي الفصاحة حقّها، و یبلغ بالبلاغة غایتها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص۴۴۴ ح۳۶۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۸ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حَجَر، دست خداست. هر کس بخواهد، به وسیلۀ آن با خدا دست می‌دهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیّد رضى، در بیان این حدیث گفته است: «این گفته، مَجازى است و منظور، این است که حجر الأسود، جهتى از جهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نزدیکى به خداوند است. هر که به آن دست بکشد و آن را از نزدیک لمس نماید، به طاعت خداوند متعال نزدیک می‌شود، به طورى که گویى به آن چسبیده و با آن در تماس است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این جا امام علیه‌السلام دست را به جاى «طاعت» قرار داده که با آن می‌توان به خداوند سبحان، نزدیک شد و این، از باب مَجاز و توسعه در مفهوم است؛ زیرا از رسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرب این بوده که هر گاه می‌خواستند به یکى از دوستانشان نزدیک شوند و رابطۀ دوستانه را با پیوند استوار نشان دهند، با او دست می‌داده‌اند و دستشان را به او پیوند می‌زده‌اند. همچنین در بارۀ خداوند قدیم متعال، این را می‌دانیم که نزدیکى مادّى، بر ذات او محال است. پس لازم است که نزدیکى، از طریق طاعت و کسب خشنودى او باشد. البتّه پیامبر صلی الله علیه و آله که از دست راست (یمین) یاد کرده، در پىِ آن، از مصافحه سخن گفته تا حقّ شیوایى کلام را به جا آورده باشد و گویایى آن را به حدّ اعلا برساند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۳۶ (استلام الحجر و آدابه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۳۷ (استلام حجر الأسود و آداب آن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصل-الحجر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۲: أصلُ الحَجَرِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اصل حجر الأسود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عُقبَة بن بشیر عن الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهما السلام: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ أمَرَ إبراهیمَ عليه‌السلام بِبِناءِ الكَعبَةِ، و أَن يَرفَعَ قَواعِدَها و يُرِيَ النّاسَ مَناسِكَهُم. فَبَنیٰ إبراهیمُ و إسماعیلُ عليهما السلام البَیتَ كُلَّ يَومٍ سافاً، حَتَّى انتَهیٰ إلیٰ مَوضِعِ الحَجَرِ الأَسوَدِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام: فَنادیٰ أبو قُبَیسٍ إبراهیمَ عليه‌السلام: «إنَّ لَكَ عِندی وَدیعَةً»، فَأَعطاهُ الحَجَرَ فَوَضَعَهُ مَوضِعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۵ ح۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۳۲ ح۲۲۸۲ نحوه و فیه «و روی».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عقبة بن بشیر -: امام باقر علیه‌السلام یا امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند عز و جل ابراهیم علیه‌السلام را فرمان داد که کعبه را بسازد و پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را بالا آورد و مناسک مردم را به آنان نشان دهد. ابراهیم و اسماعیل، هر روز، یک ردیف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند تا به جایگاه حجر الأسود رسیدند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام فرمود: «پس کوه ابو قُبَیس، ابراهیم علیه‌السلام را ندا داد: &amp;quot;تو نزد من، سپرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارى&amp;quot;. آن گاه حجر الأسود را به او داد و وى آن را در جایگاهش نهاد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: قالَ عَلِيّ عليه‌السلام - في جَوابِ اليَهودِيِّ لَمّا سَأَلَهُ عَن أوَّلِ حَجَرٍ وُضِعَ عَلیٰ وَجهِ الأرضِ -: یا يَهودِيُّ، أنتُم تَقولونَ: أوَّلُ حَجَرٍ وُضِعَ عَلیٰ وَجهِ الأَرضِ الَّذي في بيتِ المَقدِسِ، و كَذَبتُم! هُوَ الحَجَرُ الَّذي نَزَلَ بِهِ آدَمُ مِنَ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ [اليَهودِيُّ]: صَدَقتَ وَ اللهِ، إنَّهُ لَبِخَطِّ هارونَ و إملاءِ موسیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۷۶ ح۴۰، كمال الدین: ص۳۰۱ ح۸، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۵۳ ح۱۹ كلّها عن صالح بن عقبة عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: على علیه‌السلام در پاسخ آن یهودى، در بارۀ سؤالش از اوّلین سنگى که بر روى زمین نهاده شد، فرمود: «ای یهودى! شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید: آن است که در بیت المقدّس است و دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید. اوّلین سنگ، آن است که آدم، آن را از بهشت، فرود آورد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یهودى گفت: به خدا راست گفتى. این مطلب به املاى موسى و خطّ هارون، در دست است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: لَیسَ فِي الأَرضِ مِنَ الجَنَّةِ إِلّا ثَلاثَةُ أشیاءَ: غَرسُ العَجوَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العجوة: ضرب من أجود التمر بالمدینة (الصحاح: ج۶ ص٢۴١٩ «عجا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَواقٍ تَنزِلُ فِي الفُراتِ كُلَّ يَومٍ مِن بَرَكَةِ الجَنَّةِ، وَ الحَجَرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد: ج۱ ص۵۵ عن أبي هریرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در روى زمین، جز سه چیز، از بهشت نیست: نهالِ عَجوه (نوعى خرماى خوب)، چند اَوقیه (پیمانه) آبى که هر روز از برکت بهشت در فرات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزد، و حجر الأسود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجَرُ الأَسوَدُ مِنَ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۲۲۶ ح۸۷۷ عن ابن عبّاس؛ عوالی اللآلي: ج۱ ص۶۸ ح۱۲۲ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجر الأسود، از بهشت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجَرُ الأَسوَدُ مِن حِجارَةِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۲۲ ح۹۲۳۱ عن أنس، المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۶۴ ح۴۹۵۴، المعجم الكبیر: ج۱۱ ص۱۱۸ ح۱۱۳۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حجر الأسود، از سنگ‌هاى بهشت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشی عن المُنذِر الثَّوريّ عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الحَجَرِ، فَقالَ عليه‌السلام: نَزَلَت ثَلاثَةُ أحجارٍ مِنَ الجَنَّةِ: الحَجَرُ الأَسوَدُ استَودَعَهُ إبراهیمَ، و مَقامُ إبراهیمَ، و حَجَرُ بَني إسرائیلَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام: إنَّ اللهَ تَعالَی استَودَعَ إبراهیمَ الحَجَرَ الأَبيَضَ، و كانَ أشَدَّ بياضاً مِنَ القَراطیسِ، فَاسوَدَّ مِن خَطایا بَني آدَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۱۵۵ ح۱۹۸، مجمع البیان: ج۱ ص۳۸۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۷ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشى - به نقل از مُنذِر ثورى -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ حجر الأسود پرسیدم. فرمود: «سه سنگ از بهشت فرود آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: حجر الأسود که به ودیعت به ابراهیم سپرده است، مقام ابراهیم و سنگ بنى اسرائیل».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام فرمود: «خداوند، سنگ سفید را به ابراهیم سپرد که سفیدتر از کاغذ بود؛ ولى در نتیجۀ گناهان فرزندان آدم، سیاه شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الحجر-في-الجاهلية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۳: وَضعُ الحَجَرِ فِي الجاهِلِيَّةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نصب حجر الأسود در جاهلیّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أنَا وَضَعتُ الرُّكنَ بِيَدی يَومَ اختَلَفَت قُرَیشٌ في وَضعِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۱۷۲ عن عمر بن عليّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: روزى که قریش در نهادن حجر الأسود در جاى خود اختلاف کردند، من با دستانم آن را نهادم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبیهقی عن ابن شِهاب: لَمّا بَلَغَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله الحُلُمَ، أجمَرَتِ امرَأَةٌ الكَعبَةَ و طارَت شَرارَةٌ مِن مِجمَرَتِها في ثِیابِ الكَعبَةِ فَاحتَرَقَت، فَهَدَموها، حَتّیٰ إذا بَنَوها فَبَلَغوا مَوضِعَ الرُّكنِ، اختَصَمَت قُرَیشٌ فِي الرُّكنِ: أيُّ القَبائِلِ تَلی رَفعَهُ، فَقالوا: تَعالَوا نُحَكِّم أوَّلَ مَن يَطلُعُ عَلَینا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطَلَعَ عَلَیهِم رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله و هُوَ غُلامٌ عَلَیهِ وِشاحٌ نَمِرَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوِشاح: هو شيء يُنسج عریضاً من أدیم، و أَمّا كونه نمرة فلأنّه اُخذ من لون النمر، لما فیه من السواد و البیاض (اُنظر: النهایة: ج۵ ص۱۸۷ «وشح»، و ص۱۱۸ «نمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَحَكَّموهُ، فَأَمَرَ بِالرُّكنِ فَوُضِعَ في ثَوبٍ، ثُمَّ أخرَجَ سَيَدَ كُلَّ قَبیلَةٍ فَأَعطاهُ ناحِيَةً مِنَ الثَّوبِ، ثُمَّ ارتَقیٰ هُوَ فَرَفَعوا إلَیهِ الرُّكنَ، فَكانَ هُوَ يَضَعُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبیهقی: ج۲ ص۵۷، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۵ ص۱۰۰ ح۹۱۰۴، أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۱۵۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة، بیهقى - به نقل از ابن شهاب -: هنگامی که پیامبر خدا به سنّ بلوغ رسید، زنى کعبه را با بُخور و عود، معطّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت که از بُخوردان او، جرقّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در پردۀ کعبه افتاد و سوخت. کعبه را خراب کردند. چون آن را دوباره ساختند و به محلّ حجر الأسود رسیدند، قریش در این که کدام قبیله عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار بالا آوردن آن رکن شود، با هم در افتادند. گفتند: اوّلین کسى که بر ما آشکار شود، او را داور قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این لحظه، پیامبر خدا آشکار شد، در حالى که تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوان بود و پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى راه راه بر خود، حمایل کرده بود. او را به داورى برگزیدند. او دستور داد تا حجر الأسود را در پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نهادند. بزرگِ هر قبیله را طلبید و گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از پارچه را به او داد و خودش بالا رفت. حجر الأسود را [با آن پارچه] بالا آوردند و خودِ او، آن را در جایش نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحجر-في-عصر-عبدالملك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۴: الحَجَرُ في عَصرِ عَبدِالمَلِكِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجر الأسود در دوران عبد الملک&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: رُوِيَ أنَّ الحَجّاجَ لَمّا فَرَغَ مِن بِناءِ الكَعبَةِ، سَأَلَ عَلِيَّ بنَ الحُسَینِ عليه‌السلام أن يَضَعَ الحَجَرَ في مَوضِعِهِ، فَأَخَذَهُ و وَضَعَهُ في مَوضِعِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۷ ح۲۳۲۱، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۳۱ ح۱۷۵۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: روایت شده که چون حَجّاج از ساختن کعبه فارغ شد، از امام زین العابدین علیه‌السلام خواست که حَجَر را در جاى خودش قرار دهد. ایشان نیز آن را گرفت و در جایگاهش نهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: إنَّ الحَجّاجَ بنَ یوسُفَ لَمّا خَرَّبَ الكَعبَةَ، بِسَبَبِ مُقاتَلَةِ عَبدِاللهِ بنِ الزُّبَیرِ، ثُمَّ عَمَّروها، فَلَمّا اُعیدَ البَیتُ و أَرادوا أن يَنصِبُوا الحَجَرَ الأَسوَدَ، فَكُلَّما نَصَبَهُ عالِمٌ مِن عُلَمائِهِم أو قاضٍ من قُضاتِهِم أو زاهِدٌ مِن زُهّادِهِم يَتَزَلزَلُ و يَقَعُ و يَضطَرِبُ، و لا يَستَقِرُّ الحَجَرُ في مَكانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَهُ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ عليهما السلام و أَخَذَهُ مِن أیدیهِم، و سَمَّى اللهَ، ثُمَّ نَصَبَهُ فَاستَقَرَّ في مَكانِهِ، و كَبَّرَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۲۶۸ ح۱۱، الصراط المستقیم: ج۲ ص۱۸۱ ح۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۲ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: چون حَجّاج بن یوسف به جهت جنگ با عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زبیر، کعبه را ویران کرد، سپس آن را آباد کردند. وقتى کعبه را تجدید بنا نمودند و خواستند حجر الأسود را نصب کنند، هر یک از عالمان، قاضیان یا زاهدانشان که آن را نصب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لرزید و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتاد و در جاى خود ثابت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند. امام زین العابدین علیه‌السلام آمد و حجر الأسود را از دست آنان گرفت. بسم اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت و سپس آن را بر جایش نهاد. سنگ در همان جا ثابت ماند و مردم تکبیر گفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحجر-في-عصر-القرامطة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۵: الحَجَرُ في عَصرِ القَرامِطَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 3 - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجر الأسود در عصر قِرمَطيان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح عن جعفر بن محمّد بن قولَوَیه: لَمّا وصَلتُ بَغدادَ في سَنَةِ تِسعٍ و ثَلاثینَ و ثَلاثِمِئَةٍ لِلحَجِّ - و هِيَ السَّنَةُ الَّتي رَدَّ القَرامِطَةُ فیهَا الحَجَرَ إلیٰ مَكانِهِ مِنَ البَیتِ - كانَ أكبَرُ هَمِّی الظَفَرَ بِمَن يَنصِبُ الحَجَرَ، لِأَنَّهُ يَمضي في أثناءِ الكُتُبِ قِصَّةُ أخذِهِ، و أَنَّهُ يَنصِبُهُ في مَكانِهِ الحُجَّةُ فِي الزَّمانِ، كَما في زَمانِ الحَجّاجِ وَضَعَهُ زَینُ العابِدینَ عليه‌السلام في مَكانِهِ فَاستَقَرَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاعتَلَلتُ عِلَّةً صَعِبَةً خِفتُ مِنها عَلیٰ نَفسي، و لَم يَتَهَيَّأ لي ما قَصَدتُ لَهُ، فَاستَنَبتُ المَعروفَ بِابنِ هِشامٍ، و أَعطَیتُهُ رُقعَةً مَختومَةً، أسأَلُ فیها عَن مُدَّةِ عُمُری، و هَل تَكونُ المَنِيَّةُ في هٰذِهِ العِلَّةِ، أم لا؟ و قُلتُ: هَمّی إیصالُ هٰذِهِ الرُّقعَةِ إلیٰ واضِعِ الحَجَرِ في مَكانِهِ و أَخذُ جَوابِهِ، و إنَّما أندُبُكَ لِهٰذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَعروفُ بِابنِ هِشامٍ: لَمّا حَصَلتُ بِمَكَّةَ و عُزِمَ عَلیٰ إعادَةِ الحَجَرِ، بَذَلتُ لِسَدَنَةِ البَیتِ جُملَةً تَمَكَّنتُ مَعَها مِنَ الكَونِ بِحَیثُ أریٰ واضِعَ الحَجَرِ في مَكانِهِ، و أَقَمتُ معي مِنهُم مَن يَمنَعُ عَنّي ازدِحامَ النّاسِ، فَكُلَّما عَمَدَ إنسانٌ لِوَضعِهِ اضطَرَبَ و لَم يَستَقِم، فَأَقبَلَ غُلامٌ أسمَرُ اللَّونِ حَسَنُ الوَجهِ، فَتَناوَلَهُ و وَضَعَهُ في مَكانِهِ، فَاستَقامَ كَأَنَّهُ لَم يَزُل عَنهُ، و عَلَت لِذٰلِكَ الأَصواتُ، وَ انصَرَفَ خارِجاً مِنَ البابِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَهَضتُ مِن مَكاني أتبَعُهُ، و أَدفَعُ النّاسَ عَنّي يَمیناً و شِمالاً، حَتّیٰ ظُنَّ بِيَ الاِختِلاطُ فِي العَقلِ، وَ النّاسُ يَفرِجونَ لي، و عَیني لا تُفارِقُهُ، حَتَّى انقَطَعَ عَنِ النّاسِ، فَكُنتُ اُسرِعُ السَّیرَ خَلفَهُ، و هُوَ يَمشی عَلیٰ تُؤَدَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التُّؤَدَة: التأنّی. یقال: اتَّأدَ في فعله و قوله، و تَوَأّدَ: إذا تَأنّى و تَثَبَّتَ و لَم يَعجَل (النهایة: ج١ ص١٧٨ «تئد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا اُدرِكُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا حَصَلَ بِحَیثُ لا أحَدَ يَراهُ غَیري، وَقَفَ وَ التَفَتَ إلَيَّ فقالَ: هاتِ ما مَعَكَ، فَناوَلتُهُ الرُّقعَةَ، فَقالَ مِن غَیرِ أن يَنظُرَ فیها: قُل لَهُ: لا خَوفَ عَلَیكَ في هٰذِهِ العِلَّةِ، و يَكونُ ما لا بُدَّ مِنهُ بَعدَ ثَلاثینَ سَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَقَعَ عَلَيَّ الزَّمَعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّمَعُ: الدَّهَشُ (تاج العروس: ج۱۱ ص۱۹۲ «زمع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ لَم اُطِق حَراكاً، و تَرَكَني وَ انصَرَفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۴۷۵ ح۱۸، كشف الغمّة: ج۴ ص۲۴۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۶ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - به نقل از جعفر بن محمّد بن قولویه -: در سال سیصد و سی و نه - یعنی همان سالى که قرمطیان، حجر الأسود را به جاى خودش در کعبه برگرداندند - چون در سفر حج به بغداد رسیدم، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین اندیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام این بود کسى را که حجر الأسود را در جاى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد، در یابم؛ چون ماجراى ربودن حجر الأسود و این که آن سنگ را حجّت خدا در زمان بر جایش خواهد نهاد، در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آمده است، آن گونه که در زمان حَجّاج، امام زین العابدین علیه‌السلام آن را در جایش قرار داد تا قرار گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سختى بیمار شدم، آن چنان که بیم جان داشتم. بنا بر این، آنچه در نظر داشتم، فراهم نگشت. کسى را به نام «ابن هشام» نایب گرفتم و به او نامۀ مُهر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دادم. در نامه پرسیده بودم که: عمرم چه قدر خواهد بود و آیا مرگ من در همین بیمارى است یا خیر؟ به آن نایب گفتم: خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام این است که این نامه به دست کسى برسد که حجر الأسود را بر جاى خودش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد و جواب نامه گرفته شود. تو را براى این کار، نایب گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن هشام گفت: چون به مکّه رسیدم و تصمیم بر آن شد که حجر الأسود را به جاى خود باز گردانند، مَبلغى به خُدّام خانۀ خدا دادم که توانستم جایى باشم که قرار دهندۀ حجر الأسود بر جایش را ببینم. کسى را هم از خدّام، قرار دادم که مانع فشار مردم بر من شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کس که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست حجر الأسود را بر جاى خود نهد، سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لرزید و قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت. جوانى گندمگون و زیبارو آمد و آن را گرفت و در جایش نهاد که قرار گرفت، چنان که گویا اصلاً از جایش جدا نشده است. صداها برخاست. آن جوان خواست که از درِ مسجد بیرون رود. از جایم برخاستم و در پى او رفتم و مردم را از راست و چپ خود کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدم، تا آن جا که پنداشتند دیوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. مردم برایم راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشودند و چشمم از او جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، تا آن که از مردم، جدا شد. من در پى او شتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم و او آرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و من به او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون به جایى رسیدم که جز من کسى نبود که او را ببیند، ایستاد و رو به من کرد و فرمود: «آنچه همراه دارى، بده». نامه را به او دادم. بى آن که به آن بنگرد، فرمود: «به او بگو: از این بیمارى، هراسى نداشته باش. مرگ تو نیز پس از سى سال خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدهوش شدم. توان حرکت نداشتم و او مرا گذاشت و بر گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حجر-إسماعيل-و-آدابه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴: حِجرُ إسماعيلَ و آدابُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴: حِجر اسماعیل و آداب آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحِجرُ بيتُ إسماعیلَ، و فیهِ قَبرُ هاجَرَ و قَبرُ إسماعیلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۰ ح۱۴ عن المفضّل بن عمر، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۱۷ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حِجر، خانۀ اسماعیل است و قبر هاجر و قبر اسماعیل در آن قرار دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ إسماعیلَ - صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِ - تُوُفِّي و هُوَ ابنُ مِئَةٍ و ثَلاثینَ سَنَةً، و دُفِنَ بِالحِجرِ مَعَ اُمِّهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبیاء للراوندي: ص۱۱۳ ح۱۱۲ عن أبي بصیر، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۱۳ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اسماعیل - که درود خدا بر او باد - در صد و سى سالگى از دنیا رفت و در حِجر، در کنار مادرش دفن شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ الحِجرِ: أ مِنَ البَیتِ هُوَ، أو فیهِ شَيءٌ مِنَ البَیتِ؟ فَقالَ: لا، و لا قُلامَةُ ظُفرٍ، و لٰكِنَّ إسماعیلَ دَفَنَ اُمَّهُ فیهِ فَكَرِهَ أن توطَأَ، فحَجَرَ عَلَیهِ حِجراً، و فیهِ قُبورُ أنبِیاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۰ ح۱۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۶۹ ح۱۶۴۳ و لیس فیه ذیله من «و لكن إسماعیل...»، علل الشرائع: ص۳۷ ح۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۱۷ ح۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ حِجر پرسیدم که: آیا جزء کعبه است، یا بخشى از کعبه در آن است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، حتّى به اندازۀ چیدۀ یک ناخن هم جزء آن نیست؛ لیکن اسماعیل علیه‌السلام مادرش را آن جا به خاک سپرد و چون دوست نداشت که پا بر روى آن بگذارند، دور آن حصارى کشید. قبور پیامبرانى هم در آن جاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: دُفِنَ فِي الحِجرِ - مِمّا يَلِی الرُّكنَ الثّالِثَ - عَذاریٰ بَناتِ إسماعیلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۰ ح۱۶ عن معاویة بن عمّار، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۱۱ ح۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در حِجر، نزدیک رکن سوم، دخترانِ دوشیزۀ اسماعیل دفن شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بِلال المَكّيّ: رَأَیتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام دَخَلَ الحِجرَ مِن ناحِيَةِ البابِ، فَقامَ يُصَلّی عَلیٰ قَدرِ ذِراعَینِ مِنَ البَیتِ، فَقُلتُ لَهُ: ما رَأَیتُ أحَداً مِن أهلِ بيتِكَ يُصَلِّی بِحِیالِ المیزابِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هٰذا مُصَلّیٰ شَبَّرَ و شَبیرٍ ابنَی هارونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۴ ح۹، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۱۱ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو بلال مکّى -: امام صادق علیه‌السلام را دیدم که از سمتِ درِ کعبه، وارد حجر شد و به فاصلۀ دو ذراع از کعبه به نماز ایستاد. گفتم: هیچ یک از خاندان تو را ندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که در مقابل ناودان، نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این جا محلّ نماز شَبَّر و شَبیر، پسران هارون است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدین عن أبي نَعیم الأنصاري عن الإمام المهديّ عليه‌السلام: كانَ سَيِّدُ العابِدینَ عليه‌السلام يَقولُ في سُجودِهِ في هٰذَا المَوضِعِ - و أَشارَ بِيَدِهِ إلَى الحِجرِ نَحوَ المیزابِ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُبَیدُكَ بِفِنائِكَ، مِسكینُكَ بِبابِكَ، أسَأَلُكَ ما لا يَقدِرُ عَلَیهِ سِواكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدین: ص۴۷۱ ح۲۴، الغیبة للطوسي: ص۲۶۱ ح۲۲۷، دلائل الإمامة: ص۵۴۴ ح۵۲۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۵ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کمال الدین - به نقل از ابو نعیم انصارى -: امام زمان علیه‌السلام با اشاره به حِجر و سمت ناودان فرمود: «سَرورِ عابدان (زین العابدین علیه‌السلام) در سجدۀ خود در این مکان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندۀ ناچیزت، در آستان توست. نیازمندت، به آستان توست. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم آنچه را که جز تو بر آن، توانا نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن طاووس الفقیه: رَأَیتُ فِي الحِجرِ زَینَ العابِدینَ عليه‌السلام يُصَلّی و يَدعو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُبَیدُكَ بِبابِكَ، أسیرُكَ بِفِنائِكَ، مِسكینُكَ بِفِنائِكَ، سائِلُكَ بِفِنائِكَ، يَشكو إلَیكَ ما لا يَخفیٰ عَلَیكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في خَبَرٍ: لاَ تَرُدَّنی عَن بابِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۱۴۸، الإرشاد: ج۲ ص۱۴۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۶ ح۱۰؛ سیر أعلام النبلاء: ج۴ ص۳۹۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از طاووس فقیه -: زین العابدین علیه‌السلام را در حِجر دیدم که نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانْد و چنین دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندۀ ناچیز تو، به درگاه توست. اسیر تو، در آستانۀ توست. نیازمند تو، به درگاه توست. گداى تو، به آستانۀ توست. نزد تو شکایتى دارد، که بر تو پنهان نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در خبر دیگری آمده است: «مرا از درگاهت باز نگردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر عن عليّ بن مَزید بَيّاع السّابُريّ: رَأَیتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام فِي الحِجرِ، تَحتَ المیزابِ، مُقبِلاً بِوَجهِهِ عَلَى البَیتِ باسِطاً يَدَيهِ، و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمّ ارحَم ضَعفي و قِلَّةَ حیلَتي، اللّٰهُمَّ أنزِل عَلَيَّ كِفلَینِ مِن رَحمَتِكَ، و أَدِرَّ عَلَيَّ مِن رِزقِكَ الواسِعِ، وَ ادرَأ عَنّي شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ وَ الإِنسِ، و شَرَّ فَسَقَةِ العَرَبِ وَ العَجَمِ. اللّٰهُمَّ أوسِع عَلَيَّ فِي الرِّزقِ و لاَ تُقَتِّر عَلَيَّ. اللّهُمَّ ارحَمني و لا تُعَذِّبني، اِرضَ عَنّي و لا تَسخَط عَلَيَّ، إنَّكَ سَمیعُ الدُّعاءِ قَریبٌ مُجیبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر(كتاب زید النرسي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;): ص۱۹۵ ح۱۶۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۹ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر - به نقل از على بن مزید بیّاع سابُرى -: امام صادق علیه‌السلام را در حِجر، زیر ناودان دیدم که رو به طرف کعبه، دستان خویش را گشوده بود و چنین دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! بر ناتوانى و بیچارگى من، ترحّم کن. خدایا! مرا از رحمت خویش، دو نصیب عطا کن و از روزىِ گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بر من ببار و شرّ فاسقانِ جن و اِنس و شرّ فاسقان عرب و عجم را از من دور کن. خدایا! روزىِ مرا گشاده گردان و بر من سخت مگیر. خدایا! بر من رحمت آور و عذابم مکن. از من خشنود باش و بر من خشم مگیر. تو شنواى دعا و نزدیک و اجابت کننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمر بن اذینة: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام يَقولُ لَمَّا انتَهىٰ إلىٰ ظَهرِ الكَعبَةِ حینَ يَجوزُ الحِجرَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا ذَا المَنِّ وَ الطَّولِ وَ الجودِ وَ الكَرَمِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إنَّ عَمَلی ضَعیفٌ فَضاعِفهُ لي وَ تَقَبَّلهُ مِنّي، إنَّكَ أنتَ السَّمیعُ العَلیمُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴٠٧ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عمر بن اذینه -: از امام صادق علیه‌السلام هنگامی که به پشت کعبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید و از حجر اسماعیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، شنیدم که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارندۀ نعمت و احسان و جود و کرامت! عمل من، ناچیز است. آن را براى من چند برابر ساز و از من بپذیر، که تو به راستى، شنواى دانایى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الله بن مُسكان: حَدَّثَني أيّوبُ أخو اُدَیمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو أيّوب بن الحرّ الجعفي من أصحاب الصادق و الكاظم عليهما السلام (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الشَّیخِ، قالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد به الإمام موسی بن جعفر عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قالَ لي أبي: كانَ أبي عليه‌السلام إذَا استَقبَلَ المیزابَ قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ أعتِق رَقَبَتي مِنَ النّارِ، وَ أَوسِع عَلَيَّ مِن رِزقِكَ الحَلالِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ ادرَأ عَنّي شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ وَ الإِنسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَدخِلنِي الجَنَّةَ بِرَحمَتِكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴٠٧ ح٢، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج٢ ص۵٣٢، فقه الرضا: ص٢١٩ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد الله بن مُسکان -: ایّوب برادر اُدَیم، از شیخ (امام کاظم علیه‌السلام) براى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من روایت کرد که فرمود: «پدرم به من گفت: پدرم وقتى رو به روىِ ناودان [کعبه]&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستاد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! گردنم را از آتش دوزخ رهایى بخش، و روزىِ حلالت را بر من گسترش&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ده، و بدى نابکاران جن و اِنس را از من دفع کن و مرا با رحمت خود، وارد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهشت گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحطيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 5: الحَطيمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 5: حَطیم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه‌السلام عَنِ الحَطیمِ، فَقالَ: هُوَ ما بينَ الحَجَرِ الأَسوَدِ و بينَ البابِ. و سَأَلتُهُ: لِمَ سُمِّيَ الحَطیمَ؟ فقالَ: لِأَنَّ النّاسَ يَحطِمُ بَعضُهُم بَعضاً هُناكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۷ ح۱۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۱ ح۱۵۷۵، علل الشرائع: ص۴۰۰ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۹ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ حَطیم پرسیدم. فرمود: «میان حجر الأسود و درِ کعبه است». پرسیدم: چرا به آن، حَطیم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟ فرمود: «چون در آن جا مردم همدیگر را فشار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بِلال المَكّي: رَأَیتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام طافَ بِالبَیتِ، ثُمَّ صَلّیٰ فیما بينَ البابِ وَ الحَجَرِ الأَسوَدِ رَكعَتَینِ، فَقُلتُ لَهُ: ما رَأَیتُ أحَداً مِنكُم صَلّیٰ في هٰذَا المَوضِعِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هٰذَا المَكانُ الّذي تیبَ عَلیٰ آدَمَ فیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۹۴ ح۵، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۱۹۶ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو بلال مکّى -: امام صادق علیه‌السلام را دیدم که بر گرد کعبه طواف کرد. سپس میان درِ کعبه و حجر الأسود، دو رکعت نماز خواند. به ایشان گفتم: هیچ یک از شما را ندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که این جا نماز بخواند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این جا، همان جاست که توبۀ آدم پذیرفته شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أمَّنی جِبریلُ عِندَ بابِ الكَعبَةِ مَرَّتَینِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۳۵۰ عن ابن عبّاس، السنن الكبرىٰ: ج۱ ص۵۳۹ ح۱۷۱۴، تفسیر الثعلبي: ج۶ ص۱۲۲ و فیهما «أتاني» بدل «أمّني».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کنار درِ کعبه، جبرئیل، دو بار امام جماعت من شد [و من به او اقتدا کردم].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سَأَلَهُ الحَلَبِيُّ عَنِ الحِجرِ -: إنَّكُم تُسَمّونَهُ الحَطیمَ، و إنَّما كانَ لِغَنَمِ إسماعیلَ، و إنَّما دَفَنَ فیهِ اُمَّهُ و كَرِهَ أن یوطَأَ قَبرُها، فَحَجَرَ عَلَیهِ، و فیهِ قُبورُ أنبِیاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السرائر: ج۳ ص۵۶۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۳۰ ح۵ و لم نجد هذا المضمون في المصادر التي بأیدینا، و الظاهر أنّ فیه تصحیفاً بقرینة الروایات الاُخرى، كروایة الصدوق في ثواب الأعمال: ص۲۴۴ ح۳ المذكورة في باب أفضل المواضع في المسجد الحرام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - آن گاه که حلبى از ایشان در بارۀ حِجر پرسید -: شما آن را حَطیم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامید. آن جا محلّ گوسفندان اسماعیل بود و مادرش را آن جا دفن کرد و خوش نداشت که پا بر آن گذاشته شود. پس، دور آن را حصارى کشید. قبر پیامبرانى هم در آن جاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۰۲ (أفضل مواضع المسجد الحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۰۳ (بهترین جای مسجد الحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الملتزم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 6: المُلتَزَمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 6: مُلتزَم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: ما دَعا أحَدٌ بِشَیءٍ في هٰذَا المُلتَزَمِ إِلّا استُجیبَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۴ ص۹۴ ح۶۲۹۲ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هیچ کس در این مُلتَزَم، چیزى از خدا نخواست، مگر آن که اجابت شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: المُلتَزَمُ مَوضِعٌ يُستَجابُ فیهِ الدُّعاءُ، و ما دَعا عَبدٌ اللهَ دَعوَةً إِلّا استَجابَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إتحاف السادة المتّقین: ج۴ ص۳۵۴ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مُلتزَم، جایى است که دعا در آن پذیرفته است و هیچ بنده‌اى [در آن جا] چیزى از خدا نخواست، مگر این که آن را پذیرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: بينَ الرُّكنِ وَ المَقامِ مُلتَزَمٌ، ما يَدعو بِهِ صاحِبُ عاهَةٍ إِلّا بَرِئَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبیر: ج۱۱ ص۲۵۴ ح۱۱۸۷۳ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: میان رُکن و مقام، مُلتزَم است. هیچ دردمندى آن جا دعا نمى‌کند، مگر آن که بهبود می‌یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: طافَ آدَمُ عليه‌السلام بِالبَیتِ سَبعاً حینَ نَزَلَ، ثُمَّ صَلّیٰ وُجاهَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوُجاهُ و التُّجاه: لُغَتان، و هما ما استَقبَلَ شيءٌ شیئاً... و تکسَر الواو و تُضَمّ (لسان العرب: ج۱۳ ص۵۵۷ «وجه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بابِ الكَعبَةِ رَكعَتَینِ، ثُمَّ أتَى المُلتَزَمَ فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ سَریرَتی و عَلانِيَتی فَاقبَل مَعذِرَتی، و تَعلَمُ ما في نَفسي و ما عِندی فَاغفِر لي ذُنوبي، و تَعلَمُ حاجَتي فأَعطِني سُؤلي. اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ إیماناً يُباشِرُ قَلبي، و يَقیناً صادِقاً حَتّیٰ أعلَمَ أنَّهُ لَن يُصیبَني إِلّا ما كَتَبتَ لي، وَ الرِّضا بِما قَضَیتَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللهُ تَعالیٰ إلَیهِ: یا آدَمُ، قَد دَعَوتَنی بِدَعَواتٍ وَ استَجَبتُ لَكَ، و لَن يَدعُوَنی بِها أحَدٌ مِن وُلدِكَ إِلّا كَشَفتُ هُمومَهُ و غُمومَهُ، و كَفَفتُ عَلَیهِ ضَیعَتَهُ، و نَزَعتُ الفَقرَ مِن قَلبِهِ، و جَعَلتُ الغِنیٰ بينَ عَینَیهِ، و تَجَرتُ لَهُ مِن وَراءِ تِجارَةِ كُلِّ تاجِرٍ، و أَتَتهُ الدُّنیا و هِيَ راغِمَةٌ و إن كانَ لا يُریدُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۳۴۹ عن بریدة و ص۳۴۸ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي سلیمان مولیٰ بنی مخزوم من دون إسناد إلیه صلی الله عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آدم، هنگامى که [از بهشت] فرود آمد، هفت بار کعبه را طواف کرد. سپس در مقابل درِ کعبه دو رکعت نماز خواند. آن گاه به ملتزم آمد و چنین گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! تو نهان و آشکارم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. پس پوزشم را بپذیر، و آنچه را که در دل و نزد من است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. پس گناهانم را ببخشاى، و نیازم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. پس خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را عطا کن. خدایا! از تو ایمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که هم‌نشین دلم باشد و یقینِ راستى [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم] تا آن که بدانم جز آنچه برایم نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به من نخواهد رسید، و [نیز] رضا به آنچه را که بر من حکم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال به او وحى کرد: «اى آدم! دعاهایى کردى و من اجابت کردم. این گونه دعا را هیچ یک از فرزندانت نخواهد کرد، مگر آن که نگرانی‌ها و اندوهایش را بر طرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و در بارۀ آنچه از دست داده، کفایتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى را از قلبش بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و توانگرى را میان دو چشمش قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و در پى تجارت هر تاجرى، براى او تجارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم [و به او سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم] و دنیا با خواری، نزد او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، هر چند خودش آن را نخواهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَمّا طافَ آدَمُ بِالبَیتِ وَ انتَهیٰ إلَى المُلتَزَمِ قالَ لَهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام: یا آدَمُ، أقِرَّ لِرَبِّكَ بِذُنوبِكَ في هٰذَا المَكانِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إلَیهِ: یا آدَمُ، قَد غَفَرتُ ذَنبَكَ، قالَ: یا رَبِّ، و لِوُلدي أو لِذُرِّيَّتي؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض نسخ الکافي: «ولذرّيّتي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إلَیهِ: یا آدَمُ، مَن جاءَ مِن ذُرِّيَّتِكَ إلیٰ هٰذَا المَكانِ و أَقَرَّ بِذُنوبِهِ و تابَ كَما تُبتَ ثُمَّ استَغفَرَ، غَفَرتُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۹۴ ح۳ عن جمیل بن صالح، قصص الأنبیاء للراوندي: ص۴۷ ح۱۴، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۱۷۹ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون آدم، خانۀ خدا را طواف کرد و به مُلتزَم رسید، جبرئیل علیه‌السلام به او گفت: «اى آدم! در این مکان به گناهان خویش در برابر خدا اعتراف کن...».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند عز و جل به او وحى کرد: «اى آدم! گناه تو را آمرزیدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! فرزندان یا ذریّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام [را نیز می‌آمرزی]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل به او وحى کرد: «اى آدم! هر یک از ذریّۀ تو که این جا بیاید و به گناهانش اقرار کند و توبه نماید - همچنان که تو توبه کردى - و سپس آمرزش بخواهد، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: أقِرّوا عِندَ المُلتَزَمِ بِما حَفِظتُم مِن ذُنوبِكُم و ما لَم تَحفَظوا، فَقولوا: «و ما حَفِظَتهُ عَلَینا حَفَظَتُكَ و نَسیناهُ، فَاغفِرهُ لَنا»؛ فَإِنَّهُ مَن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقَرَّ بِذَنبِهِ في ذٰلِكَ المَوضِعِ و عَدَّهُ و ذَكَرَهُ، وَ استَغفَرَ اللهَ مِنهُ، كانَ حَقّاً عَلَى اللهِ عزّ وجلّ أن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَغفِرَهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۱۷ ح۱۰ عن أبي بصیر و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: کنار مُلتزَم، به گناهان خویش، آنچه را یاد دارید و آنچه را یادتان نیست، اقرار کنید و بگویید: «آنچه را که نگهبانانِ تو از گناهان ما حفظ کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و ما فراموش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، ببخشاى». همانا هر کس در این جایگاه، به گناه خود اعتراف کند و آنها را بر شمارد و یادآورى کند و از خداوند آمرزش بطلبد، بر خداوند عز و جل است که او را بیامرزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ عَلِيَّ بنَ الحُسَینِ عليه‌السلام إذا أتَى المُلتَزَمَ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنَّ عِندی أفواجاً مِن ذُنوبٍ و أَفواجاً مِن خَطایا، و عِندَكَ أفواجٌ مِن رَحمَةٍ و أَفواجٌ مِن مَغفِرَةٍ، یا مَنِ استَجابَ لِأَبغَضِ خَلقِهِ إلَیهِ إذ قالَ: (أَنظِرْنِى إِلَیٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اِستَجِب لي وَ افعَل بي كَذا و كَذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۴۲۸ ح۲۳۲۵ عن أبان، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۶ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه علی بن حسین (زین العابدین) علیه‌السلام کنار مُلتزَم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! مرا گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از گناهان و گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از خطاهاست و نزد تو گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از رحمت و آمرزش است. اى کسى که دعاى مبغوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین افراد نزد خود را اجابت کرد، آن گاه که گفت: (خدایا! مرا تا روزى که برانگیخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مهلت بده)! دعاى مرا هم مستجاب کن و با من چنین و چنان کن.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: عَن أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام أنَّهُ كانَ إذَا انتَهیٰ إلَى المُلتَزَمِ قالَ لِمَوالیهِ: أمیطوا عَنّي حَتّیٰ اُقِرَّ لِرَبّی بِذُنوبی في هٰذَا المَكانِ؛ فَإِنَّ هٰذا مَكانٌ لَم يُقِرَّ عَبدٌ لِرَبِّهِ بِذُنوبِهِ ثُمَّ استَغفَرَ اللهَ إِلّا غَفَرَ اللهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۰ ح۴، وسائل الشیعة: ج۹ ص۴۲۴ ح۱۷۹۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: هر گاه امام صادق علیه‌السلام به مُلتزَم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، به غلامانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از من فاصله بگیرید تا در این مکان، نزد پروردگارم به گناهانم اقرار کنم. این جا، جایى است که هیچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به گناهان خود نزد پروردگارش اعتراف نکرد و از خدا آمرزش نخواست، مگر آن که خداوند، او را آمرزید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۳۰ (أدب الطواف) و ص۳۴۶ (أدعیة الطواف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۳۱ (أداب طواف) و ص۳۴۷ (دعاهای طواف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المستجار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 7: المُستَجارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 7: مُستجار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: بَنیٰ إبراهیمُ عليه‌السلام البَیتَ... و جَعَلَ لَهُ بابَینِ: بابٌ إلَى المَشرِقِ و بابٌ إلَى المَغرِبِ، وَ البابُ الَّذي إلَى المَغرِبِ يُسَمَّى المُستَجارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۱ ص۶۲ عن هشام، مجمع البیان: ج۱ ص۳۹۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۸ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ابراهیم، کعبه را ساخت... و براى آن، دو در قرار داد: درى به جانب مشرق و درى به جانب مغرب. دری که به جانب مغرب است، مُستجار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پشت کعبه، دیوار، رو به روى درِ کعبه و پایین‌تر از رُکن یمانى است. پیش از تجدید بناى کعبه، این جا درِ کعبه بوده است. «مُستجار» نامیده شدن آن، از این روست که در آن جا به پیشگاه خداوند از آتش جهنّم، پناه برده می‌شود&lt;/span&gt;.&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامیده می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: لَمّا هَبَطَ آدَمُ إلَى الأَرضِ طافَ بِالبَیتِ، فَلَمّا كانَ عِندَ المُستَجارِ دَنا مِنَ البَیتِ، فَرَفَعَ يَدَيهِ إلَى السَّماءِ فَقالَ: یا رَبِّ، اغفِر لی. فَنودِی: إنّي قَد غَفَرتُ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: یا رَبِّ، و لِوُلدي. فَنودِی: یا آدَمُ، مَن جاءَني مِن وُلدِكَ فَباءَ بِذَنبِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باءَ بِذَنبِه: اعتَرَف و أقَرَّ بِه (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۳۶ - ۳۷ «بوأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهٰذَا المَكانِ، غَفَرتُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۱۱۶ ح۱۱۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۰۶ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: آدم چون به زمین فرود آمد، کعبه را طواف نمود. کنار مُستجار که رسید، به کعبه نزدیک شد و دستان خود را به سوى آسمان، بلند کرد و گفت: پروردگارا! مرا ببخشاى. ندا آمد: «تو را بخشودم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! فرزندانم را نیز. ندا آمد: «اى آدم! هر یک از فرزندان تو که سراغ من آید و گناه خویش را این جا آورد، گناهش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا فَرَغتَ مِن طَوافِكَ و بَلَغتَ مُؤَخَّرَ الكَعبَةِ - و هُوَ بِحِذاءِ المُستَجارِ، دونَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ بِقَلیلٍ - فَابسُط يَدَيكَ عَلَى البَیتِ، و أَلصِق بَطنَكَ و خَدَّكَ بِالبَیتِ، و قُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ، البَیتُ بيتُكَ، وَ العَبدُ عَبدُكَ، و هٰذا مَكانُ العائِذِ بِكَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أقِرَّ لِرَبِّكَ بِما عَمِلتَ؛ فَإِنَّهُ لَیسَ مِن عَبدٍ مُؤمِنٍ يُقِرُّ لِرَبِّهِ بِذُنوبِهِ في هٰذَا المَكانِ إِلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ، إن شاءَ اللّهُ. و تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ مِن قِبَلِكَ الرَّوحُ وَ الفَرَجُ وَ العافِيَةُ، اللّٰهُمَّ إنّ عَمَلی ضَعیفٌ فَضاعِفهُ لي، وَ اغفِر لي مَا اطَّلَعتَ عَلَیهِ مِنّي و خَفِيَ عَلىٰ خَلقِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَستَجیرُ بِاللّهِ مِنَ النّارِ. و تَخَيَّر لِنَفسِكَ مِنَ الدُّعاءِ، ثُمَّ استَلِمِ الرُّكنَ اليَمانِيَّ، ثُمَّ ائتِ الحَجَرَ الأَسوَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۱ ح۵ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۷ ح۳۴۹، السرائر: ج۱ ص۵۷۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه از طواف خود، فارغ شدى و به آخر کعبه (در مقابل مستجار، اندکى به رکن یمانى مانده) رسیدى، دستان خود را بر کعبه بگستر، شکم (بدن) خویش را به آن بچسبان و صورتت را بر کعبه بگذار و بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! خانه، خانۀ توست. بنده، بندۀ توست و این جا، جایگاه کسى است که از دوزخ به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس نزد پروردگارت به آنچه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، اقرار کن. به یقین، هیچ بندۀ مؤمنى نیست که در این جا به گناهان خود در مقابل خدا اقرار کند، مگر آن که خدا او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، اگر بخواهد. و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! رحمت و گشایش و عافیت، از جانب توست. خدایا! عمل من اندک است. آن را برایم بیفزاى و آنچه را که تو از آن آگاهى و بر مردم پوشیده است، ببخشاى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه از آتش، به خدا پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برى و [سپس] هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، براى خود دعا کن. سپس رکن یمانى را لمس کن و سراغ حجر الأسود برو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر: رَأَیتُ أخي عليه‌السلام يَطوفُ السُّبوعَینِ وَ الثَّلاثَةَ يَقرِنُها، غَیرَ أنَّهُ يَقِفُ فِي المُستَجارِ فَيَدعو في كُلِّ اُسبوعٍ، و يَأتِی الحَجَرَ فَيَستَلِمُهُ، ثُمَّ يَطوفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۲۴۱ ح۹۵۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۰۷ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از على بن جعفر -: برادرم [موسى بن جعفر علیه‌السلام] را دیدم که دو یا سه طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد (هر کدام، هفت دور) و طواف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیوست، جز این که در مُستجار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستاد و سرِ هر هفت دور، دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و سراغ حجر الأسود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و آن را لمس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. سپس طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۸۰ (الملتزم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۸۱ (مُلتزَم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الركن-اليماني&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 8: الرُّكنُ اليَمانِيُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 8: رکن یمانی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله استَلَمَ الحَجَرَ فَقَبَّلَهُ، وَ استَلَمَ الرُّكنَ اليَمانِيَّ فَقَبَّلَ يَدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۲۳ ح۹۲۳۵، تاریخ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دمشق: ج۴۰ ص۳۶۷ ح۸۱۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبرى - به نقل از جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله حجر الأسود را لمس کرد و بوسید و رُکن یَمانى را لمس کرد و دستِ خود را بوسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین عن ابن عبّاس: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قَبَّلَ الرُّكنَ اليَمانِيَّ، و وَضَعَ خَدَّهُ عَلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۲۶ ح۱۶۷۵، صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۲۱۷ ح۲۷۲۷، سنن الدار قطني: ج۲ ص۲۹۰ ح۲۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله، رُکن یَمانى را بوسید و گونۀ خود را بر آن نهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شیبة عن مُجاهد: كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَستَلِمُ الرُّكنَ اليَمانِيَّ، و يَضَعُ خَدَّهُ عَلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شیبة: ج۴ ص۵۰۰ ح۱، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۲۳ ح۹۲۳۶ نحوه، أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۳۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شیبه - به نقل از مجاهد -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله رکن یمانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوسید و صورت بر آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین عن ابن عمر: إنَّ نَبِيَّ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ إذا طافَ بِالبَیتِ مَسَحَ - أو قالَ: استَلَمَ - الحَجَرَ وَ الرُّكنَ في كُلِّ طَوافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۲۶ ح۱۶۷۶، سنن النسائي: ج۵ ص۲۳۱ نحوه، صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۲۱۶ ح۲۷۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هر گاه خانۀ خدا را طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، در هر طواف، دست بر حجر الأسود و رُکن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي عن عَطاء: قیلَ: یا رَسولَ اللهِ، رَأَیناكَ تُكثِرُ استِلامَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما أتَیتُ عَلَیهِ قَطُّ إِلّا و جَبرَئیلُ عليه‌السلام قائِمٌ عِندَهُ يَستَغفِرُ لِمَن استَلَمَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۳۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقى - به نقل از عطا -: به پیامبر صلی الله علیه و آله گفته شد: اى پیامبر خدا! دیدیم که زیاد بر رکن یمانى دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هرگز نزد رکن یمانى نیامدم، مگر آن که جبرئیل، کنار آن ایستاده بود و براى هر که بر آن دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید، طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن ابن عمر: لَم أرَ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله يَستَلِمُ مِنَ البَیتِ إِلّا الرُّكنَینِ اليَمانِيَّینِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۵۸۳ ح۱۵۳۱، صحیح مسلم: ج۲ ص۹۲۴ ح۲۴۲، سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۷۵ ح۱۸۷۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابن عمر -: ندیدم که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از خانۀ خدا جز دو رُکن یَمانى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، دو رکن حجر الأسود و یمانی است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را لمس کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق عن ابن عمر: كانَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يَستَلِمُ الرُّكنَ اليَمانِيَّ و رُكنَ الحَجَرِ، لا يَستَلِمُ الآخَرَینِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۵ ص۴۳ ح۸۹۳۷، حلیة الأولیاء: ج۸ ص۲۰۳ الرقم ۴۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بر رُکن یَمانى و رُکن حجر الأسود دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید و بر دو رکن دیگر دست نمی‌کشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لا يَستَلِمُ إِلّا الرُّكنَ الأَسوَدَ وَ اليَمانِيَّ، ثُمَّ يُقَبِّلُهُما و يَضَعُ خَدَّهُ عَلَیهِما. و رَأَیتُ أبي يَفعَلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۸ ح۸، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۵ ح۳۴۱ كلاهما عن غیاث بن إبراهیم عن الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله جز رُکن حجر الأسود و رُکن یَمانى را لمس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. سپس این دو رُکن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوسید و گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بر آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشت. پدرم را نیز دیدم که چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن حُمَید بن أبي سَوِيَّة: سَمِعتُ ابنَ هِشامٍ يَسأَلُ عَطاءَ بنَ أبي رَباحٍ عَنِ الرُّكنِ اليَمانِيَّ و هُوَ يَطوفُ بِالبَیتِ، فَقالَ عَطاءٌ: حَدَّثَني أبو هُرَیرَةَ أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: وُكِّلَ بِهِ سَبعونَ مَلَكاً، فَمَن قالَ: «اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ العَفوَ وَ العافِيَةَ فِي الدُّنیا وَ الآخِرَةِ، رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنیا حَسَنَةً و فِي الآخِرَةِ حَسَنَةً و قِنا عَذابَ النّارِ»، قالوا: آمینَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا بَلَغَ الرُّكنَ الأَسوَدَ قالَ: یا أبا مُحَمَّدٍ، ما بَلَغَكَ في هٰذَا الرُّكنِ الأَسوَدِ؟ فَقالَ عَطاءٌ: حَدَّثَني أبو هُرَیرَةَ أنَّهُ سَمِعَ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: مَن فاوَضَهُ، فَإِنَّما يُفاوِضُ يَدَ الرَّحمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۸۵ ح۲۹۵۷، المعجم الاوسط: ج۸ ص۲۰۱ ح۸۴۰۰ و لیس فیه ذیله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از حُمَید بن ابى سَویّه -: شنیدم که ابن هشام از عطاء بن ابى رَباح، در حالی که کعبه را طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، در بارۀ رکن یمانى پرسید. عطا گفت: ابو هریره به من گفته که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «هفتاد فرشته بر آن گماشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هر گاه کسى بگوید: &amp;quot;خدایا! من، بخشایش و عافیت در دنیا و آخرت را از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم. پروردگارا! در دنیا به ما حسنه ببخش و در آخرت به ما حسنه عطا کن و ما را از عذاب آتش نگه دار&amp;quot;، آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: آمین».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[ابن هشام] چون به رکن حجر الأسود رسید، گفت: اى ابو محمّد! در بارۀ این رکن حجر الأسود، به تو چه [حدیثى] رسیده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عطا گفت: ابو هریره نقل کرد که از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیده که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر کس با حجر الأسود دست دهد، با دست [خداى] رحمان، دست داده [و بیعت کرده] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي مریم: كُنتُ مَعَ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام أطوفُ، فَكانَ لا يَمُرُّ في طَوافٍ مِن طَوافِهِ بِالرُّكنِ اليَمانِيِّ إِلّا استَلَمَهُ، ثُمَّ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ تُب عَلَيَّ حَتّیٰ أتوبَ، وَ اعصِمني حَتّیٰ لا أعودَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۹ ح۱۴، وسائل الشیعة: ج۹ ص۴۱۶ ح۱۷۸۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو مریم -: با امام باقر علیه‌السلام مشغول طواف بودم. در هیچ یک از طواف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش به رکن یمانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، مگر آن که آن را لمس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و سپس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! به سویم باز گرد [و توفیقى ده] تا توبه کنم و مرا نگه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار تا دوباره [به گناه] بر نگردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الرُّكنُ اليَمانِيُّ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ، لَم يُغلِقهُ اللهُ مُنذُ فَتَحَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۹ ح۱۳ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۶ ح۳۴۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۵۴ ح۱۱؛ أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۳۳۸ و لیس فیه ذیله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: رکن یمانى، درى از درهاى بهشت است. خداوند از وقتى که آن را گشوده، نبسته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الرُّكنُ اليَمانِيُّ بابُنَا الّذي نَدخُلُ مِنهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۸ ح۲۱۶۰، مجمع البیان: ج۲ ص۷۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: رکن یمانى، درِ ماست که از این در، وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شویم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زید الشحّام أبي اُسامة: كُنتُ أطوفُ مَعَ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، و كانَ إذَا انتَهیٰ إلَى الحَجَرِ مَسَحَهُ بِيَدِهِ و قَبَّلَهُ، و إذَا انتَهیٰ إلَى الرُّكنِ اليَمانِيِّ التَزَمَهُ. فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، تَمسَحُ الحَجَرَ بِيَدِكَ و تَلتَزِمُ اليَمانِيَّ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قالَ رَسولُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله: «ما أتَیتُ الرُّكنَ اليَمانِيَّ إِلّا وَجَدتُ جَبرَئیلَ عليه‌السلام قَد سَبَقَني إلَیهِ يَلتَزِمُهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۸ ح۱۰، وسائل الشیعة: ج۹ ص۴۱۹ ح۱۷۸۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زید شحّام (ابو اُسامه) -: با امام صادق علیه‌السلام مشغول طواف بودم. هر گاه به حجر الأسود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، دست به آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید و آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوسید و هر گاه به رکن یمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، خود را به آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسباند. گفتم: فدایت شوم! به حجر الأسود دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشى؛ ولى خود را به رکن یمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبانى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پیامبر خدا فرمود: هرگز سراغ رکن یمانى نیامدم، مگر آن که جبرئیل را دیدم که پیش از من، خود را به آن چسبانده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - حینَ يَجوزُ الرُّكنَ اليَمانِيَّ -: إنَّ في هٰذَا المَوضِعِ مَلَكاً اُعطِيَ سَماعَ أهلِ الأَرضِ، فَمَن صَلّیٰ عَلیٰ رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله حینَ يَبلُغُهُ، أبلَغَهُ إيّاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۹ ح۱۶ عن حفص بن البختريّ، وسائل الشیعة: ج۹ ص۴۱۸ ح۱۷۸۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - آن گاه که از کنار رکن یمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت -: در این جا فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که شنوایىِ اهل زمین، به او داده شده است. هر کس وقتى به این جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد بر پیامبر صلی الله علیه و آله درود (صلوات) بفرستد، درود او را به پیامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ وَكَّلَ بِالرُّكنِ اليَمانِيِّ مَلَكاً هِجّیراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهِجّیر: الدأب و العادة و الدیدن، كأنّه أراد به ذا عادة (النهایة: ج۵ ص۲۴۶ «هجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُؤَمِّنُ عَلیٰ دُعائِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۸ ح۱۱ عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العلاء بن المقعد و ح۱۲ نحوه، وسائل الشیعة: ج۹ ص۴۲۱ ح۱۷۹۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عز و جل فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را بر رکن یمانى گمارده که کارش این است که بر دعاى شما «آمین» بگوید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي الفرَج السِّنديّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: كُنتُ أطوفُ مَعَهُ بِالبَیتِ، فَقالَ: أيُّ هٰذا أعظَمُ حُرمَةً؟ فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، أنتَ أعلَمُ بِهٰذا مِنّي! فَأَعادَ عَلَيَّ، فَقُلتُ لَهُ: داخِلُ البَیتِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الرُّكنُ اليَمانِيُّ عَلىٰ بابٍ مِن أبوابِ الجَنَّةِ، مَفتُوحٌ لِشیعَةِ آلِ مُحَمَّدٍ، مَسدودٌ عَن غَیرِهِم، و ما مِن مُؤمِنٍ يَدعو بِدُعاءٍ عِندَهُ إِلّا صَعِدَ دُعاؤُهُ حَتّىٰ يَلصَقَ بِالعَرشِ، ما بينَهُ و بينَ اللّهِ حِجابٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۹ ح۱۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۶ ح۳۴۴، منتهی المطلب: ج۱۰ ص۳۴۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو الفرج سِندى -: با امام صادق علیه‌السلام خانۀ خدا را طواف می‌کردم که فرمود: «کدام اینها حرمت بیشترى دارد»؟ گفتم: فدایت شوم! شما بهتر می‌دانید. دو باره از من پرسید. به ایشان گفتم: «داخل خانه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «رکن یمانى، بر درى از درهاى بهشت قرار دارد، که براى شیعۀ خاندان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد گشوده است و براى دیگران، بسته. هیچ مؤمنى نیست که کنار آن دعایى بکند، مگر این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که دعاى او بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود تا به عرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبد، به طوری که هیچ حجابی میان آن و خداوند نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه‌السلام عن أحمد بن موسى بن سعد عن الإمام الرضا عليه‌السلام، قال: كُنتُ مَعَهُ فِي الطَّوافِ، فَلَمّا صِرنا مَعَهُ بِحِذاءِ الرُّكنِ اليَمانِيِّ أقامَ عليه‌السلام فَرَفَعَ يَدَيهِ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا اللَّهُ، یا وَلِيَّ العافِیَةِ، و یا خالِقَ العافِیةِ، و یا رازِقَ العافِیَةِ، وَ المُنعِمَ بِالعافِیَةِ، وَ المَنّانَ بِالعافِیَةِ، وَ المُتَفَضِّلَ بِالعافِیَةِ عَلَيَّ و عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَمیعِ خَلقِكَ، یا رَحمانَ الدُّنیا وَ الآخِرَةِ و رَحیمَهُما، صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، وَ ارزُقنَا العافِيَةَ، و دَوامَ العافِيَةِ، و تَمامَ العافیَةِ، و شُكرَ العافیَةِ فِي الدُّنیا وَ الآخِرَةِ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ و راجع تهذیب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از احمد بن موسى بن سعد -: در طواف، همراه امام رضا علیه‌السلام بودم. چون برابر رکن یمانى رسیدیم، ایشان ایستاد و دستانش را بالا برد و گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خدا! اى صاحب عافیت و اى آفرینندۀ عافیت و اى روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ده عافیت و اى نعمت دهنده و منّت گذارنده و احسان کننده به عافیت بر من و بر همۀ بندگانت! اى مهربان و بخشایشگرِ دنیا و آخرت! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و ما را عافیت و دوام عافیت و کمال عافیت و شکر بر عافیت در دنیا و آخرت، روزى گردان، اى مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان!.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۳۰ (أدب الطواف) و ص۳۴۶ (أدعیة الطواف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۳۱ (أداب طواف) و ص۳۴۷ (دعاهای طواف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زمـزم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9: زَمـزَمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9: زمزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أسماؤها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۱: أسماؤُها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نام‌های زمزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أسماءُ زَمزَمَ: رَكضَةُ جَبرَئیلَ عليه‌السلام، و حَفیرَةُ إسماعیلَ عليه‌السلام، و حَفیرةُ عَبدِ المُطَّلِبِ، و زَمزَمُ، و بَرَّةُ، وَ المَضنونَةُ، وَ الرَّواءُ، و شُبعَةُ، و طَعامٌ، و مَطعَمٌ، و شِفاءُ سُقمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۵۵ ح۳ عن معاویة بن عمّار، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زمزم، عبارت اند از: قدمگاه جبرئیل، چاه اسماعیل، چاه عبد المطّلب، زمزم، بَرّه (پُرخیر و سودمند)، مَضنونه (نفیس و ارزشمند)، رَواء (مایۀ سیرابى و آبرو)، شُبعه (سیر کننده)، طعام، مَطعَم، شفاى بیمارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أسماءُ زَمزَمَ: رَكضَةُ جَبرَئیلَ عليه‌السلام، و سُقیا إسماعیلَ عليه‌السلام، و حَفیرَةُ عَبدِ المُطَّلِبِ، و زَمزَمُ، وَ المَضنونَةُ، وَ السُّقیا، و طَعامُ طُعمٍ، و شِفاءُ سُقمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقد وردت في معجم البلدان أسماء اُخرى لزمزم هي كالتالي: بضّة (ج۱ ص۴۴۳)، تكتم (ج۲ ص۳۸)، شباعة، و هي من أسماء زمزم في الجاهلیة (ج ۳ ص۳۱۷)، طیبة (ج ۴ ص۵۴)، مكتومة (ج ۵ ص۱۷۹)، مكنونة (ج ۵ ص۱۸۱)، هناك أسماء اُخرى، و لأجل مزیدٍ من الاطّلاع راجع سبل الهدىٰ و الرشاد: ج۱ ص۱۸۵ - ۱۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۴۵ ح۴۷۹ عن معاویة بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زمزم، عبارت اند از: قدمگاه جبرئیل، آبخورى اسماعیل، چاه عبد المطّلب، زمزم، مورد بخل واقع شده، آبشخور، غذاى پُربرکت، و شفاى بیمارى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در معجم البلدان، برای زمزم، نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دیگرى همچون: تُکْتَم (پنهان / مکتوم)، شباعه (لبریز)، طیبه، مکتومه و مکنونه ذکر شده است. برای دیدن نام‌های دیگر، ر.ک: سُبُل الهُدى و الرشاد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في ذِكرِ قِصَّةِ هاجَرَ -: لَمَّا ارتَفَعَ النَّهارُ عَطِشَ إسماعیلُ عليه‌السلام و طَلَبَ الماءَ، فَقامَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاجَرُ فِي الوادی في مَوضِعِ المَسعیٰ و نادَت: هَل فِي الوادی مِن أنیسٍ؟ فَغابَ عَنها إسماعیلُ، فَصَعِدَت عَلَى الصَّفا و لَمَعَ لَهَا السَّرابُ فِي الوادی، و ظَنَّت أنَّهُ ماءٌ، فَنَزَلَت في بَطنِ الوادی و سَعَت، فَلَمّا بَلَغَتِ المَسعیٰ غابَ عَنها إسماعیلُ. ثُمَّ لَمَعَ لَهَا السَّرابُ في ناحِيَةِ الصَّفا، فَهَبَطَت إلَى الوادی تَطلُبُ الماءَ، فَلَمّا غابَ عَنها إسماعیلُ عادَت حَتّیٰ بَلَغَتِ الصَّفا فَنَظَرَت، حَتّیٰ فَعَلَت ذٰلِكَ سَبعَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ في الشَّوطِ السّابِعِ - و هِيَ عَلَى المَروَةِ - نَظَرَت إلیٰ إسماعیلَ و قَد ظَهَرَ الماءُ مِن تَحتِ رِجلِهِ، فَعادَت حَتّیٰ جَمَعَت حَولَهُ رَملاً، فَإنَّهُ كانَ سائِلاً فَزَمَّتهُ بِما جَعَلَتهُ حَولَهُ؛ فَلِذٰلِكَ سُمِّيَت «زَمزَمَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۱ ص۶۱ عن هشام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۷ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان ماجرای هاجر -: چون روز بالا آمد، اسماعیل تشنه شد و آب طلبید. هاجر در وادىِ محلّ سعى ایستاد و ندا داد: آیا در این وادى، همدمى هست؟ و اسماعیل از چشم هاجر، ناپدید شد. هاجر، به بلندى صفا رفت. سراب وادى، در نظرش درخشید و پنداشت که آب است. به وادى، فرود آمد و دوید. چون به محلّ سعى رسید، اسماعیل از نظرش ناپدید شد. این بار، سراب در سوى صفا بر او جلوه کرد. باز در پى آب، به وادى فرود آمد و چون اسماعیل از نظرش ناپدید شد، دوباره به صفا باز گشت و نگاه کرد. این کار را هفت بار انجام داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوبت هفتم که [هاجر] بر فراز مروه بود، به اسماعیل نگریست، در حالى که از زیر پایش آب، آشکار شده بود. باز گشت و ریگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دور آن جمع کرد. چون آب در جریان بود، با آنچه اطرافش قرار داد، آب را جمع کرد. از این رو «زمزم»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادّۀ «زَمّ» در عربى، به معناى جلوى چیزى را گرفتن، نگه داشتن و جمع کردن است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامیده شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بدؤها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۲: بَدؤُها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پيدايش زمزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي بن كَعب: إنَّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِبریلَ لَمّا رَكَضَ زَمزَمَ بِعَقِبِهِ، جَعَلَت اُمُّ إسماعیلَ تَجمَعُ البَطحاءَ، فَقالَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: رَحِمَ اللهُ ‌هاجَرَ اُمَّ إسماعیلَ، لَو تَرَكَتها لَكانَت ماءً مَعیناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۱ ح۲۱۱۸۳، السنن الكبرىٰ للنسائي: ج۵ ص۹۹ ح۸۳۷۶ نحوه، صحیح ابن حبان: ج۹ ص۲۶ ح۳۷۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از اُبَىّ بن کعب -: چون جبرئیل علیه‌السلام با پاشنۀ خود به زمزم زد، مادر اسماعیل شن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر گرد آن، جمع کرد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند، هاجر، مادر اسماعیل، را رحمت کند! اگر زمزم را به حال خود گذاشته بود، به آبى جارى تبدیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: فَلَمّا وَلّیٰ إبراهیمُ عليه‌السلام قالَت هاجَرُ: یا إبراهیمُ، إلیٰ مَن تَدَعُنا؟ قالَ: أدَعُكُما إلیٰ رَبِّ هٰذِهِ البَنِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا نَفِدَ الماءُ و عَطِشَ الغُلامُ خَرَجَت حَتّیٰ صَعِدَت عَلَى الصَّفا، فَنادَت: هَل بِالبَوادی مِن أنیسٍ؟ ثُمَّ انحَدَرَت حَتّیٰ أتَتِ المَروَةَ فَنادَت مِثلَ ذٰلِكَ، ثُمَّ أقبَلَت راجِعَةً إلَى ابنِها، فَإِذا عَقِبُهُ يَفحَصُ في ماءٍ، فَجَمَعَتهُ فَساخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخَ الشيء: رَسَبَ و دخل في الأرض و غاص و غاب (النهایة: ج۲ ص۴۱۶، لسان العرب: ج۳ ص۲۷ «سوخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لَو تَرَكَتهُ لَساحَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساحَ الماءُ: إذا جرىٰ علىٰ وجه الأرض (تاج العروس: ج۴ ص۹۸ «سیح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۱ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۱۶ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون ابراهیم روى گرداند [که باز گردد]، هاجر گفت: اى ابراهیم! ما را به که وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى؟ گفت: شما را به خداى این بنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون آب تمام شد و آن کودکْ تشنه گشت، هاجر بیرون آمد، تا آن که بر فراز صفا رفت و ندا داد: آیا در این وادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها کسى هست؟ سپس فرود آمد، تا آن که به مروه رسید و همان گونه ندا داد. سپس در حال بازگشت به نزد فرزندش بود که ناگهان دید در زیر پاشنۀ اسماعیل، آب است. آب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را جمع کرد و آب، همان جا رسوب کرد [و چشمه شد] و اگر آن را وا گذاشته بود، جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ إبراهیمَ عليه‌السلام لَمّا خَلَّفَ إسماعیلَ عليه‌السلام بِمَكَّةَ عَطِشَ الصَّبِيُّ، فَكانَ فیما بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ شَجَرٌ، فَخَرَجَت اُمُّهُ حَتّیٰ قامَت عَلَى الصَّفا، فَقالَت: هَل بِالبَوادی مِن أنیسٍ؟ فَلَم يُجِبها أحَدٌ، فَمَضَت حَتَّى انتَهَت إلَى المَروَةِ، فَقالَت: هَل بِالبَوادی مِن أنیسٍ؟ فَلَم تُجَب، ثُمَّ رَجَعَت إلَى الصَّفا و قالَت ذٰلِكَ، حَتّیٰ صَنَعَت ذٰلِكَ سَبعاً، فَأَجرَى اللهُ ذٰلِكَ سُنَّةً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَتاها جَبرَئیلُ فَقالَ لَها: مَن أنتِ؟ فَقالَت: أنَا اُمُّ وَلَدِ إبراهیمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَها: إلیٰ مَن تَرَكَكُم؟ فَقالَت: أما لَئِن قُلتَ ذاكَ لَقَد قُلتُ لَهُ حَیثُ أرادَ الذَّهابَ: یا إبراهیمُ، إلیٰ مَن تَرَكتَنا؟ فَقالَ: إلَى اللهِ عزّ وجلّ، فَقالَ جَبرَئیلُ عليه‌السلام: لَقَد وَكَلَكُم إلیٰ كافٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ النّاسُ يَجتَنِبونَ المَمَرَّ إلیٰ مَكَّةَ لِمَكانِ الماءِ، فَفَحَصَ الصَّبِيُّ بِرِجلِهِ، فَنَبَعَت زَمزَمُ، فَرَجَعَت مِنَ المَروَةِ إلَى الصَّبِيِّ و قَد نَبَعَ الماءُ، فَأَقبَلَت تَجمَعُ التُّرابَ حَولَهُ مَخافَةَ أن يَسیحَ الماءُ، و لَو تَرَكَتهُ لَكانَ سَیحاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأَتِ الطَّیرُ الماءَ حَلَّقَت عَلَیهِ، فَمَرَّ رَكبٌ مِنَ اليَمَنِ يُریدُ السَّفَرَ، فَلَمّا رَأَوُا الطَّیرَ قالوا: ما حَلَّقَتِ الطَّیرُ إِلّا عَلیٰ ماءٍ! فَأَتَوهُم فَسَقَوهُم مِنَ الماءِ، فَأَطعَموهُمُ الرَّكبُ مِنَ الطَّعامِ، و أَجرَى اللهُ عزّ وجلّ لَهُم بِذٰلِكَ رِزقاً، و كانَ النّاسُ يَمُرّونَ بِمَكَّةَ فَيُطعِمونَهُم مِنَ الطَّعامِ، ويَسقونَهُم مِنَ الماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۲ ح۲ عن معاویة بن عمّار، علل الشرائع: ص۴۳۲ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۰۶ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون ابراهیم علیه‌السلام اسماعیل را در مکّه جا گذاشت، کودکْ تشنه شد. میان صفا و مروه درختى بود. مادرش بیرون آمد، تا آن که بر صفا ایستاد و گفت: آیا در این وادی‌ها، کسى هست؟ کسى پاسخش را نداد. رفت تا به مروه رسید و گفت: آیا در این وادى‌ها، همدمى هست؟ پاسخى نشنید. دوباره به صفا باز گشت و همان را گفت و این کار را هفت بار انجام داد. از این رو، خداوند آن را سنّت قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل، نزد هاجر آمد و پرسید: «کیستى؟». گفت: کنیز ابراهیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفت: «به امید چه کسى شما را این جا وا گذاشته است؟». گفت: اگر چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، [من نیز] به او هنگامى که خواست برود، گفتم: اى ابراهیم! ما را به که سپردى؟ و او گفت: به خداوند عز و جل. جبرئیل گفت: «شما را به کسى سپرده است که شما را بس است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم از عبور از مکّه پرهیز داشتند؛ چون آب نبود. کودک با پاى خود به زمین زد و زمزم جوشید. هاجر از مروه به سوى کودک باز گشت، در حالى که آب، جوشیده بود. شروع کرد به جمع کردن خاک در اطراف آب، تا جارى نشود و اگر آن را وا گذاشته بود، آبِ جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پرندگان آب را دیدند، بر گِرد آن جمع شدند. کاروانى از یمن به قصد سفر گذشت. چون کاروانیان، پرندگان را دیدند، گفتند: پرندگان جز پیرامون آب، جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس به نزد هاجر و فرزندش آمدند و آنان به کاروانیان، آب و کاروانیان هم به آنان غذا دادند و خداوند عز و جل به این وسیله روزىِ ایشان را جارى ساخت. مردم از مکّه عبور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و از طعام به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوراندند و آنان هم به آنها آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: بينا عَبدُ المُطَّلِبِ نائِمٌ فِي الحِجرِ، اُتِيَ فَقیلَ لَهُ: اِحفِر بَرَّةَ. فَقالَ: و ما بَرَّةُ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ذَهَبَ عَنهُ، حَتّیٰ إذا كانَ الغَدُ نامَ في مَضجَعِهِ ذٰلِكَ، فَاُتِيَ فَقیلَ لَهُ: اِحفِرِ المَضنونَةَ. فَقالَ: و ما مَضنونَةُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ذَهَبَ عَنهُ، حَتّیٰ إذا كانَ الغَدُ عادَ فَنامَ في مَضجَعِهِ، فَاُتِيَ فَقیلَ لَهُ: اِحفِر طیبَةَ. فَقالَ: و ما طیبَةُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ذَهَبَ عَنهُ، فَلَمّا كانَ الغَدُ عادَ لِمَضجَعِهِ فَنامَ فیهِ، فَاُتِی فَقیلَ لَهُ: اِحفِر زَمزَمَ، فَقالَ: و ما زَمزَمُ؟! فَقالَ: لا تَنزِفُ و لا تُذِمُّ. ثُمَّ نُعِتَ لَهُ مَوضِعُها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ فَحَفَرَ حَیثُ نُعِتَ لَهُ، فَقالَت لَهُ قُرَیشٌ: ما هٰذا یا عَبدَ المُطَّلِبِ؟ فَقالَ: اُمِرتُ بِحَفرِ زَمزَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كَشَفَ عَنهُ و أَبصَرُوا الطَّوِيَّ قالوا: یا عَبدَ المُطَّلِبِ، إنَّ لَنا لَحَقّاً فیها مَعَكَ، إنَّها لَبِئرُ أبينا إسماعیلَ! فَقالَ: ما هِيَ لَكُم، لَقَد خُصِصتُ بِها دونَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیرة ابن إسحاق: ج۱ ص۳ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زریر الغافقی، السیرة النبويّة لابن هشام: ج۱ ص۱۵۱ و راجع دلائل النبوّة للبیهقی: ج۱ ص۸۵ و الكافي: ج۴ ص۲۱۹ ح۶ و تاریخ الیعقوبی: ج۱ ص۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در حالى که عبد المطّلب در حِجر، خواب بود، شخصی به خواب او آمد و گفت: بَرّه را حفر کن. گفت: «بَرّه چیست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن شخص از خواب او رفت تا این که فردا باز در همان جا که خوابیده بود، شخصی به خواب او آمد و گفت: مضنونه را حفر کن. گفت: «مَضنونه چیست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز هم از خواب او رفت. روز بعد هم [به همان جا] بر گشت و در خوابگاهش خوابید. باز کسى نزد او آمد و گفت: طیبه را حفر کن. گفت: «طیبه چیست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز هم از خواب او رفت. فردا که شد، وى به خوابگاه خود بر گشت و آن جا خوابید. کسى نزد او آمد و گفت: زمزم را حفر کن. گفت: «زمزم چیست؟». گفت: نه خشک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه آبش کم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. آن گاه جایش را براى او توصیف کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عبد المطّلب] برخاست و همان جا را که برایش توصیف کرده بود، کَند. قریش گفتند: اى عبد المطّلب! این، چه کارى است؟ گفت: «به حفر زمزم، مأمور شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام». پس چون خاک را کنار زد و آب را دیدند، گفتند: اى عبد المطّلب! ما هم همراه تو در آن، سهمى داریم؛ چرا که این، چاه پدرمان اسماعیل است. گفت: «این، از آنِ شما نیست. تنها از آنِ من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۳: فَضلُها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضیلت زمزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: ماءُ زَمزَمَ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة: ج۸ ص۲۱۷ الرقم ۱۱۴۲۲ عن صفیة؛ الكافي: ج۶ ص۳۸۷ ح۴، المحاسن: ج۲ ص۳۹۹ ح۲۳۹۶ كلاهما عن إسماعیل بن جابر عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۴ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آب زمزم، شفاى هر دردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: ماءُ زَمزَمَ لِما شُرِبَ لَهُ؛ فَإن شَرِبتَهُ تَستَشفی بِهِ شَفاكَ اللهُ، و إن شَرِبتَهُ مُستَعیذاً عاذَكَ اللهُ، و إن شَرِبتَهُ لِیقطَعَ ظَمَأَكَ قَطَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۴۶ ح۱۷۳۹ عن ابن عبّاس، سنن الدار قطني: ج۲ ص۲۸۹ ح۲۳۸، تفسیر القرطبي: ج۹ ص۳۷۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آب زمزم، به همان انگیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که نوشیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود[، اثرگذار است]. اگر آن را به قصد شفاى خود بنوشى، خدا شفایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و اگر به قصد پناهجویى بیاشامى، خدا پناهت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و اگر به قصد سیراب شدن بنوشى، تشنگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر طرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: ماءُ زَمزَمَ دَواءٌ مِمّا شُرِبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار نقلاً عن المصدر و المحاسن: «لِما». و في المصادر الاُخری: «شفاء لما» بدل «دواء ممّا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۳۸۷ ح۵ عن ابن القداح عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهما السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۸ ح۲۱۶۴ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۴ ح۱۳؛ الفردوس: ج۴ ص۱۵۲ ح۶۴۷۰ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آب زمزم، شفاى دردى است که به خاطر آن نوشیده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: خَیرُ ماءٍ عَلیٰ وَجهِ الأَرضِ ماءُ زَمزَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۲۴۶ ح۵ عن السكُونيّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، المحاسن: ج۲ ص۳۹۹ ح۲۳۹۴، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۸۹ ح۱۳؛ المعجم الأوسط: ج۴ ص۱۷۹ ح۳۹۱۲ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آب زمزم، بهترین آب روى زمین است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شرب-مائها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۴: شُربُ مائِها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نوشیدن آب زمزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي أيّوب المَدائنی عن بعض أصحابنا رفعه: كانَ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام يَقولُ إذا شَرِبَ مِن زَمزَمَ: بِاسمِ اللهِ، الحَمدُ لِلهِ، الشُّكرُ لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۴۰۰ ح۲۴۰۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابو ایّوب مدائنى، از یکى از اصحاب که سند حدیث را به معصوم علیه‌السلام رسانده است -: ابو الحسن (امام کاظم علیه‌السلام) هر گاه از آب زمزم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشید، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به نام خدا. ستایش، براى خداست. شُکر، براى خداست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا فَرَغَ الرَّجُلُ مِن طَوافِهِ و صَلّیٰ رَكعَتَینِ فَليَأتِ زَمزَمَ، وَ ليَستَقِ مِنهُ ذَنوباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّنوب: الدلو العظیمة، و قیل: لاتسمّى ذَنوباً إلّا إذا كان فیها ماء (النهایة: ج۲ ص۱۷۱ «ذنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو ذَنوبَینِ وَ ليَشرَب مِنهُ، وَ ليَصُبَّ عَلیٰ رَأسِهِ و ظَهرِهِ و بَطنِهِ و يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ اجعَلهُ عِلماً نافِعاً، و رِزقاً واسِعاً، و شِفاءً مِن كُلِّ داءٍ و سَقَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَعودُ إلَى الحَجَرِ الأَسوَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۰ ح۲ عن الحلبيّ، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۴۴ ح۴۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه کسى از طواف خود فارغ شد و دو رکعت نماز خواند، نزد زمزم برود و یک یا دو دلو آب بکشد و از آن بنوشد و بر سر و پشت و شکم خود بریزد و بگوید:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندا! این را دانشی سودمند و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گسترده و شفای هر درد و بیمارى قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سپس نزد حجر الأسود بر گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن علی بن مَهزِیار: رَأَیتُ أبا جَعفَرٍ الثّانِيَ عليه‌السلام لَیلَةَ الزِّیارَةِ طافَ طَوافَ النِّساءِ و صَلّیٰ خَلفَ المَقامِ، ثُمَّ دَخَلَ زَمزَمَ فَاستَقیٰ مِنها بِيَدِهِ بِالدَّلوِ الَّذي يَلِی الحَجَرَ، و شَرِبَ مِنهُ، و صَبَّ عَلیٰ بَعضِ جَسَدِهِ، ثُمَّ اطَّلَعَ في زَمزَمَ مَرَّتَینِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَخبَرَنی بَعضُ أصحابِنا أنَّهُ رَآهُ بَعدَ ذٰلِكَ بِسَنَةٍ فَعَلَ مِثلَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۰ ح۳، وسائل الشیعة: ج۹ ص۵۱۵ ح۱۸۲۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن مهزیار -: امام جواد علیه‌السلام را در شب زیارت خانۀ خدا دیدم. طواف نساء را انجام داد و پشت مقام، نماز خواند. سپس وارد زمزم شد و به دست خود با دَلوى که نزدیک حَجَر الأسود بود، آب کشید و نوشید و بر بخشى از تنش ریخت. سپس دو بار به درون زمزم سر کشید [و نگریست].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکى از یاران ما به من خبر داده که سال بعد نیز او را دیده که چنین کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إهداء-مائها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۵: إهداءُ مائِها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 9 - ۵:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هدیه دادن آب زمزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء عن ابن عبّاس: كانَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله إذا أرادَ أن يُتحِفَ الرَّجُلَ بِتُحفَةٍ، سَقاهُ مِن ماءِ زَمزَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء: ج۳ ص۳۰۴ الرقم۲۴۹، سبل الهدی و الرشاد: ج۱ ص۱۸۲، تاریخ أصبهان: ج۱ ص۳۹۰ الرقم ۷۳۱ عن ابن عبّاس من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هر گاه می‌خواست به کسی تحفه‌ای بدهد، از آب زمزم به او می‌نوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله يَستَهدی مِن ماءِ زَمزَمَ و هُوَ بِالمَدینَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۷۱ ح۱۶۵۷، المحاسن: ج۲ ص۴۰۰ ح۲۳۹۹ كلاهما عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۸ ح۲۱۶۶ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۴ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله وقتى در مدینه بود، درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود که از آب زمزم برایش هدیه بیاورند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق عن ابن أبي حسین: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله كَتَبَ إِلىٰ سُهَیلِ بنِ عَمرٍو: إن جاءَكَ كِتابی لَیلاً فَلا تُصبِحَنَّ، أو نَهاراً فَلا تُمسِيَنَّ؛ حَتّىٰ تَبعَثَ إلَيَّ ماءً مِن زَمزَمَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَعانَتِ امرَأَةُ سُهَیلٍ أُثَیلَةَ الخُزاعِيَّةَ جَدَّةَ أيّوبَ بنِ عَبدِ اللّهِ بنِ زُهَیرٍ، فَأَدلَجَتا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّلجَة: هو سَیرُ اللیلِ. یقال: أدلَجَ؛ إذا سارَ من أوّل اللیل. و ادَّلَجَ: إذا سارَ من آخِرِه. و منهم مَن یجعل الإدلاج للَّیل کُلَّه (النهایة: ج۲ ص۱۲۹ «دلج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَوارٍ مَعَهُما، فَلَم تُصبِحا حَتّىٰ فَرَتا مَزادَتَینِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَزادة: هي الظرف الذي یحمل فیه الماء، كالراویة و القربة (النهایة: ج۴ ص۳۲۴ «مزد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَزَعَبَتاهُما و جَعَلَتاهُما في كُرَّینِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُرّ: جنس من الثیاب الغلاظ (النهایة: ج۴ ص۱۶۲ «كرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غوطِيَّینِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غُوطيّین: نسبة إلی الغُوطَة، و هي اسم البساتین و المیاه التي حول دمشق، و هي غوطتها (اُنظر: النهایة: ج٣ ص٣٩۶ «غوط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ مَلَأَتهُما ماءً، فَبَعَثَت بِهِما إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۵ ص۱۱۹ ح۹۱۲۷، الإصابة: ج۱ ص۱۸۵ الرقم۳۸، أخبار مكّة للأزرقي:ج۲ ص۵۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق - به نقل از ابن ابی حسین -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به سهیل بن عمرو نوشت: «اگر نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام شب به تو رسید، به صبح وا نگذار و اگر روز رسید، به شب وا نگذار و مقداری آب زمزم برایم بفرست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همسر سهیل از اُثیلۀ خزاعی، مادربزرگ ایّوب بن عبد الله بن زهیر، کمک گرفت و هر دو با کمک کنیزانشان تا صبح نشده دو مشک بزرگ دوختند و آنها را با دو پارچۀ ضخیمِ غوطی، جلد کردند. سپس [همسر سهیل] آنها را پُر از آب نمود و برای پیامبر صلی الله علیه و آله فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أفضل-مواضع-المسجد-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 10: أفضَلُ مَواضِعِ المَسجِدِ الحَرامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 10: بهترین جای مسجد الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن أبي حَمزةَ الثُّمالی: قالَ لَنا عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ زَینُ العابِدینَ عليه‌السلام: أيُّ البِقاعِ أفضَلُ؟ فَقُلتُ: اللهُ و رَسولُهُ وَ ابنُ رَسولِهِ أعلَمُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أفضَلَ البِقاعِ ما بينَ الرُّكنِ وَ المَقامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۵ ح۲۳۱۳، ثواب الأعمال: ص۲۴۳ ح۲، الأمالی للطوسي: ص۱۳۲ ح۲۰۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از ابو حمزۀ ثُمالى -: امام زین العابدین علیه‌السلام به ما فرمود: «کدام قطعۀ زمین، برتر است؟». گفتم: خدا و پیامبرش و فرزند پیامبرش داناترند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بهترین قطعۀ زمین، میان رُکن و مقام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن مَیسر: کُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ [الباقرِ] عليه‌السلام و عِندَهُ فِي الفُسطاطِ نَحوٌ مِن خَمسینَ رَجُلاً، فَجَلَسَ بَعدَ سُکوتٍ مِنّا طَویلاً فَقالَ:... أ تَدرونَ أيُّ البِقاعِ أفضَلُ عِندَ اللهِ مَنزِلَةً؟ فَلَم يَتَكَلَّم أحَدٌ مِنّا، فَكانَ هُوَ الرّادَّ عَلیٰ نَفسِهِ، فَقالَ: ذٰلِكَ مَكَّةُ الحَرامُ الَّتي رَضِيَهَا اللهُ لِنَفسِهِ حَرَماً، و جَعَلَ بيتَهُ فیها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أ تَدرونَ أيُّ البِقاعِ أفضَلُ فیها عِندَ اللهِ حُرمَةً؟ فَلَم يَتَكَلَّم أحَدٌ مِنّا، فَكانَ هُوَ الرّادَّ عَلیٰ نَفسِهِ، فَقالَ: ذاكَ المَسجِدُ الحَرامُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أ تَدرونَ أيُّ بُقعَةٍ فِي المَسجِدِ الحَرامِ أعظَمُ عِندَ اللهِ حُرمَةً؟ فَلَم يَتَكَلَّم أحَدٌ مِنّا، فَكانَ هُوَ الرّادَّ عَلیٰ نَفسِهِ، قالَ: ذاكَ ما بينَ الرُّكنِ الأَسوَدِ وَ المَقامِ و بابِ الكَعبَةِ، و ذٰلِكَ حَطیمُ إسماعیلَ عليه‌السلام، ذاكَ الَّذي كانَ يُزَوِّدُ فیهِ غُنَیماتِهِ، و يُصَلّی فیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۴۴ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۱۷۵ ح۲۷۱، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۴۱۷ ح۲۲۹۷، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۷۷ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال - به نقل از مَیسِر-: نزد ابو جعفر(امام باقر) علیه‌السلام بودم. در آن خیمه، نزد او قریب پنجاه نفر نشسته بودند. امام علیه‌السلام بعد از سکوت طولانی ما، خود، در صدد سخن گفتن بر آمد و فرمود: «آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید کدام قطعۀ زمین، در نزد خداوند بامنزلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟». هیچ یک از ما پاسخى نگفت. خود ایشان، پاسخ خود را چنین داد: «آن، مکّه است که خداوند، آن را به عنوان حرم خویش، پسندیده و خانۀ خود را در آن قرار داده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید که در نزد خداوند، حرمتِ کدام مکان مکّه، بیشتر است؟». کسى از ما چیزى نگفت. باز ایشان خود، پاسخ را چنین داد: «آن، مسجد الحرام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پرسید: «آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید حرمتِ کجاى مسجد الحرام، بیشتر است؟». کسى از ما پاسخ نداد. خود ایشان فرمود: «میان رکنِ حجر الأسود و مقام ابراهیم و درِ کعبه. این جایگاه، حَطیم اسماعیل است. آن، جایى است که اندک گوسفندانش را غذا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و در آن، نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عُبَیدة: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: الصَّلاةُ فِي الحَرَمِ كُلِّهِ سَواءٌ؟ فَقالَ: یا أبا عُبَیدَةَ، مَا الصَّلاةُ فِي المَسجِدِ الحَرامِ كُلِّهِ سَواءً، فَكَیفَ يَكونُ فِي الحَرَمِ كُلِّهِ سَواءً؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَأَيُّ بِقاعِهِ أفضَلُ؟ قالَ: ما بينَ البابِ إلَى الحَجَرِ الأَسوَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۵ ح۲، وسائل الشیعة: ج۳ ص۵۳۹ ح۶۵۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو عُبَیده -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: آیا نماز در همه جاى حرم، یکسان است؟ فرمود: «اى ابو عبیده! نماز در همه جاى مسجد الحرام، یکسان نیست. چگونه در همه جاى حرم، یکسان باشد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدم: پس کدام جایش برتر است؟ فرمود: «فاصلۀ میان درِ کعبه و حجر الأسود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إن تَهَيَّأَ لَكَ أن تُصَلِّيَ صَلَواتِكَ كُلَّهَا - الفَرائِضَ و غَیرَها - عِندَ الحَطیمِ فَافعَل؛ فَإِنَّهُ أفضَلُ بُقعَةٍ عَلیٰ وَجهِ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۹ ح۲۱۷۰، مجمع البیان: ج۲ ص۷۹۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۳۱ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر برایت فراهم شد که همۀ نمازهاى واجب و غیر واجب را در حَطیم بخوانى، بخوان؛ چرا که آن جا برترین نقطۀ روى زمین است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زُرارة: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم يُصَرَّح باسم الإمام المعصوم عليه‌السلام، لكنّ زرارة من أصحاب الإمام الباقر عليه‌السلام و الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُصَلّی بِمَكَّةَ، يَجعَلُ المَقامَ خَلفَ ظَهرِهِ و هُوَ مُستَقبِلُ القِبلَةِ، فَقالَ: لا بَأسَ، يُصَلّی حَیثُ شاءَ مِنَ المَسجِدِ، بينَ يَدَي المَقامِ أو خَلفَهُ، و أَفضَلُهُ الحَطیمُ وَ الحِجرُ و عِندَ المَقامِ، وَ الحَطیمُ حِذاءُ البابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۶ ح۹، وسائل الشیعة: ج۳ ص۵۳۸ ح۶۵۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زراره -: از امام علیه‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام امام علیه‌السلام برده نشده؛ امّا زراره از اصحاب امام باقر علیه‌السلام و امام صادق علیه‌السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدم: مردى در مکّه نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد. رو به قبله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستد؛ ولى مقام ابراهیم را پشت سر خود قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اشکالى ندارد. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند هر جاى مسجد نماز بخواند، جلوى مقام یا پشت آن، و بهترین جا، حَطیم و حِجر و کنار مقام است و حَطیم، مقابل درِ کعبه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسن بن الجَهم: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه‌السلام عَن أفضَلِ مَوضِعٍ فِي المَسجِدِ يُصَلّیٰ فیهِ، قالَ: الحَطیمُ، ما بينَ الحَجَرِ و بابِ البَیتِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ الَّذي يَلی ذٰلِكَ فِي الفَضلِ؟ فَذَكَرَ أنَّهُ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ثُمَّ الَّذي يَلیهِ فِي الفَضلِ؟ قالَ: فِي الحِجرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ثُمَّ الَّذي يَلی ذٰلِكَ؟ قالَ: كُلَّما دَنا مِنَ البَیتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۵ ح۱، وسائل الشیعة: ج۳ ص۵۳۸ ح۶۵۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حسن بن جَهم -: از امام رضا علیه‌السلام پرسیدم: کدام جاى مسجد الحرام براى نماز خواندن، برتر است؟ فرمود: «حَطیم، میان حجر الأسود و درِ کعبه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در مرتبۀ بعد، کجا برتر است؟ فرمود: «کنار مقام ابراهیم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در مرتبۀ بعد، کجا؟ فرمود: «داخل حِجر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس از آن، کجا؟ فرمود: «هر جا که به کعبه نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مدفن-الأنبياء-في-المسجد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 11: مَدفَنُ الأَنبِياءِ فِي المَسجِدِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / 11: مدفن پیامبران در مسجد الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: كانَ النَّبِيُّ مِنَ الأَنبِیاءِ إذا هَلَكَت اُمَّتُهُ لَحِقَ بِمَكَّةَ، فَيَتَعَبَّدُ فیهَا النَّبِيُّ و مَن مَعَهُ حَتّیٰ يَموتَ فیها، فَماتَ بِها نوحٌ و هودٌ و صالِحٌ و شُعَیبٌ، و قُبورُهُم بينَ زَمزَمَ وَ الحَجَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۶۸، تفسیر القرطبی: ج۲ ص۱۳۰ و هذه الروایة معارضة بروایات اُخرى تنصّ على أنّ مدفن نوح و هود عليهما السلام كان في مكان آخر، راجع تاریخ الیعقوبی: ج۱ ص۲۷۰ و وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۳۹۷ الباب ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: از میان پیامبران، هر پیامبرى که امّتش هلاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، به مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و با همراهانش تا زمان مرگ، در آن به عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند. نوح، هود، صالح و شعیب، در مکّه از دنیا رفتند و قبرهاشان میان زمزم و حجر الأسود است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ ما بينَ الرُّكنِ وَ المَقامِ لَمَشحونٌ مِن قُبورِ الأَنبِیاءِ، و إنَّ آدَمَ لَفی حَرَمِ اللهِ عزّ وجلّ&lt;/span&gt; ‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: قوله عليه‌السلام: «لَفي حَرَمِ اللهِ» لعلّ المُراد أنّه دُفِنَ أوّلاً في حَرَمِ الله، لئلّا ینافي ما وَرَدَ في الأخبار الکثیرة من أنّ نوحاً عليه‌السلام نَقَلَ عِظامَهُ عليه‌السلام إلی الغَرِيّ (مرآة العقول: ج۱۷ ص۵۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۴ ح۷ عن جابر، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۲۶۰ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در فاصلۀ میان رکن و مقام، پُر است از قبور پیامبران. آدم نیز در حرم خداوند عز و جل است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید مقصود، این است که آدم علیه‌السلام نخست در حرم الهى دفن شد، تا با روایات فراوانى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آدم علیه‌السلام در نجف دفن شده، ناسازگار نباشد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: دُفِنَ ما بينَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ وَ الحَجَرِ الأَسوَدِ سَبعونَ نَبِيّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۴ ح۱۰ عن معاویة بن عمّار الدهنيّ، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۴۶۴ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در فاصلۀ میان رکن یمانى و حجر الأسود، هفتاد پیامبر دفن شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضیحی-در-بارۀ-مكانهاى-مقدس-مسجد-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیحی در بارۀ مكان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مقدّس مسجد الحرام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حطيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. حَطيم&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حطیم، بخشى از مسجد الحرام و مقدّس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مکان آن است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۱۵۹ (بهترین جاى مسجد الحرام).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که حدود آن، عبارت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند از: رکن حجر الأسود، درِ کنونى کعبه و مقام ابراهیم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۴۴ ح۳، علل الشرائع: ص۴۰۰ باب ۱۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این منطقه، پُرازدحام است و مردم براى استلام حجر و رسیدن به درِ کعبه جهت دعا و وداع، یکدیگر را لِه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. از این رو، آن را «حَطیم» نامیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ یعنى جایى که به همدیگر فشار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و یکدیگر را له مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ملتزم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. مُلتَزَم&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملتزم که به آن «مُتَعَوَّذ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: ج۴ ص۴۱۰ ح۳، تهذیب الأحکام: ج۵ ص۱۰۷ ح۳۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «المَدعى»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقى: ج۱ ص۳۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند، بخشى از دیوار پشت کعبه است که در نزدیکى رکن یمانى و تقریباً رو به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى درِ کنونى قرار دارد. این موضوع، مورد اتّفاق عالمان و فقیهان شیعه است؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: ج۴ ص۵۳۲ ح۳ و ص۴۱۰، تهذیب الأحکام: ج۵ ص۱۰۷- ۱۰۸ ح۳۵۰، دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۱۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۲۷ ح۹۷ (بیان ذیل حدیث)، مدارک الأحکام: ج۸ ص۱۶۳، جواهر الکلام: ج۷ ص۱۹۱. مجلسى رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد: «ملتزم، همان مُستجار است که مستحب است التزام و چسباندن شکم به آن و دعا در نزد آن. نیز گفته شده: مراد از ملتزم، همان حجر الأسود است و یا فاصلۀ میان حَجر و درِ کعبه یا آستانۀ در را می‌گویند. گویا بعضى از این اقوال، از کلام صاحب المصباح [المنیر] گرفته شده که گفته است: &amp;quot;التزمتُه یعنى اعتنقتُهُ (او را در آغوش گرفتم) و به همین جهت، فاصلۀ میان درِ کعبه و حجر الأسود را ملتزم می‌گویند؛ زیرا مردم، سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را به آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبانند&amp;quot;. وی ملتزم را به آن جهت، این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه تفسیر کرده که اهل سنّت، وقوف در نزد مستجار را مستحب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و این [استحباب] از اختصاصات شیعه است و آنچه وى به عنوان &amp;quot;ملتزم&amp;quot; تفسیر کرده، همان &amp;quot;حطیم&amp;quot; در نزد ماست و این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه تفاسیر، نشئت گرفته از عدم آشنایى با اخبار و روایات است» (بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۲۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى نزد محدّثان اهل سنّت، اختلافى است؛ چرا که برخى، آن را بخشی از مسجد الحرام میان رکن حجر الأسود تا مقام ابراهیم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر: ج۱۱ ص۲۵۴ ح۱۱۸۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند و بسیارى، آن را قطعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از دیوار کعبه، میان درِ ورودی تا رکن حجر الأسود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج۱ ص۴۲۴ ح۲۵۱، سنن أبى داوود: ج۲ ص۱۸۱ ح۱۸۹۹، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۸۷ ح۲۹۶۲، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۲۹۴ فصل عبد الرحمان بن صفوان، أخبار مکّة، فاکهى: ج۱ ص۱۶۰ (باب ذکر الملتزم)، أخبار مکّة، ازرقى: ج۱ ص۳۴۷ و ۳۴۹، السنن الکبرى: ج۵ ص۱۵۰ ح۹۳۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. به احتمال، منشأ این قول، دعا و مناجات پیامبر صلی الله علیه و آله در این مکان و چسبیدن و التزام ایشان به این بخش از دیوار کعبه بوده است. شیعه نیز دعا کردن در این بخش از کعبه را بویژه هنگام وداع و بازگشت از مکّه مستحب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، هر چند آن جا را ملتزم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مستجار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. مُستَجار&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستجار، درِ غربى و خروجی کعبه بوده است که ابراهیم علیه‌السلام آن را در پشت کعبه بنا نهاد و قریش، هنگام تجدید بناى کعبه، آن را مسدود کردند و سپس در دورۀ اسلامی برداشته شد. جاى این در، کنار مُلتزَم است و آداب و دعاهاى ویژۀ آن نیز همان دعاها و آداب ملتزم است. از این رو، محدّثان و فقیهان، آن جا را با ملتزم، یکى دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. تنها یک روایت، با سندى ضعیف، مستجار را میان حجر الأسود و درِ کعبه دانسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> [[File:media/image1.png|431x701px]]<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبحث-الثاني-الحج-و-العمرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَبحَثُ الثاني: الحَجَّ و العُمرَة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> [[File:media/image1.png|431x701px]]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حج و عمره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: الحَجُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجوب-الحج-و-شرائطه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: وُجوبُ الحَجِّ و شَرائِطُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجوب حج و شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لِلّٰهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَيْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللهَ غَنِىٌّ عَنِ ٱلْعَـٰٰـلَمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۷ و راجع البقرة: ۱۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(براى خداست به عهدۀ مردم، حجّ خانۀ خدا، هر کس که بتواند راهى بِدان بیابد، و هر که کفر ورزد، همانا خداوند از جهانیان، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: فَرَضَ عَلَیكُم حَجَّ بيتِهِ الحَرامِ الَّذي جَعَلَهُ قِبلَةً لِلأَنامِ... فَرَضَ حَقَّهُ، و أَوجَبَ حَجَّهُ، و كَتَبَ عَلَیكُم وِفادَتَهُ، فَقالَ سُبحانَهُ: (وَلِلّٰهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَیْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللهَ غَنِىٌّ عَنِ ٱلْعَـٰـلَمِینَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۵ ح۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: [خداوند،] حجّ خانۀ خویش را بر شما واجب کرده است؛ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که آن را قبلۀ مردم قرار داده...، حقّ آن را فریضه و حجّ آن را واجب کرده و زیارتش را بر شما نوشته [و لازم دانسته] است. خداوند سبحان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (براى خداست به عهدۀ مردم، حجّ خانۀ خدا، هر کس که بتواند راهى بِدان بیابد،و هر که کفر ورزد، همانا خداوند از جهانیان، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: بُنِيَ الإِسلامُ عَلیٰ خَمسَةِ أشیاءَ: عَلَى الصَّلاةِ، وَ الزَّكاةِ، وَ الحَجِّ، وَ الصَّومِ، وَ الوَلايَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۶۲ ح۱ عن زرارة، تهذیب الأحكام: ج۴ ص۱۵۱ ح۴۱۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۷۴ ح۱۷۷۰، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۳۲ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: اسلام بر پنج چیز، بنا شده است: بر نماز، زکات، حج، روزه و ولایت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمر بن اُذَینَة عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ أَتِمُّواْ ٱلْحَجَّ وَ ٱلْعُمْرَةَ لِلّٰهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: يَعنی بِتَمامِهِما: أداءَهُما، وَ اتِّقاءَ ما يَتَّقِی المُحرِمُ فیهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۵ ح۱، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۹۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عمر بن اُذَینه -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خدا: (حج و عمره را براى خدا تمام کنید) پرسیدم. فرمود: «مقصود از تمام کردن این دو، انجام آنها و پرهیز از چیزى است که مُحرِم در این دو، از آن پرهیز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحمان بن الحَجّاج: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: الحَجُّ عَلَى الغَنِيِّ وَ الفَقیرِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الحَجُّ عَلَى النّاسِ جَمیعاً، كِبارِهِم و صِغارِهِم، فَمَن كانَ لَهُ عُذرٌ عَذَرَهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۵ ح۳، منتقی الجمان: ج۳ ص۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: آیا حج بر توانگر و فقیر، واجب است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حج، بر عهدۀ همه است، چه بزرگ و چه کوچک. پس هر که عذرى داشته باشد، خداوند او را معذور داشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: حَجُّ البَیتِ واجِبٌ لِمَنِ استَطاعَ إلَیهِ سَبیلاً، و هُوَ الزّادُ وَ الرّاحِلَةُ مَعَ صِحَّةِ البَدَنِ، و أَن يَكونَ لِلإِنسانِ ما يُخلِفُهُ عَلیٰ عِیالِهِ، و ما يَرجِعُ إلَیهِ بَعدَ حَجِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۰۶ ح۹ عن الأعمش، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۰۷ ح۱ و في تحریر الوسیلة: ج۱ ص۳۷۱ و ۳۷۲: شرائط وجوب حَجّة الإسلام اُمور: الكمال بالبلوغ، و العقل، و الحرّيّة، و الاستطاعة من حیث المال، و صحّة البدن وقوّته، و تخلیة السِّرْب وسلامته، و سعة الوقت و كفایته.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حجّ خانۀ خدا، بر هر کس که استطاعت داشته باشد، واجب است و آن (استطاعت)، همان توشه، وسیلۀ سفر و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستى است و این که انسان چیزى داشته باشد که براى خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بگذارد و نیز پس از بازگشت از حج هم چیزى داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تحریر الوسیلة چنین آمده است: «شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى وجوب حجّ واجب، چند چیز است: کمال به واسطۀ بلوغ و عقل و آزادى و استطاعت مالى و بدنى (تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستى و قوّت جسمى) و باز بودن و امن بودن راه و وسعت وقت و کفایت آن».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن خالد بن جریر عن أبي الربیع الشاميّ: سُئِلَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام عَن قَولِ اللّهِ عزّ وجلّ (مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً)، فَقالَ: ما يَقولُ النّاسُ؟ قالَ: فَقیلَ لَهُ: الزّادُ وَ الرّاحِلَةُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام: قَد سُئِلَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام عَن هٰذَا فَقالَ: «هَلَكَ النّاسُ إذاً! لَئِن كانَ مَن كانَ لَهُ زادٌ و رَاحِلَةٌ قَدرَ مَا يَقوتُ عِیالَهُ و يَستَغنی بِهِ عَنِ النّاسِ يَنطَلِقُ إلَیهِ، فَيَسلُبُهُم إيّاهُ، لَقَد هَلَكوا!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقیلَ لَهُ: فَمَا السَّبیلُ؟ قالَ: فَقالَ: «السَّعَةُ فِي المالِ إذا كانَ يَحُجُّ بِبَعضٍ و يُبقی&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعضاً يَقوتُ بِهِ عِیالَهُ، أ لَیسَ قَد فَرَضَ اللّهُ الزَّكاةَ فَلَم يَجعَلها إِلّا عَلىٰ مَن يَملِكُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِئَتَی دِرهَمٍ؟»&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۷ ح۳، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۱۸ ح۲۸۵۸ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۰۷ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از خالد بن جریر، از ابو الربیع شامی -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (كسی كه توانایی رفتن داشته باشد) پرسیده شد. فرمود: «مردم چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟». گفته شد: [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: مقصود از آن، داشتنِ] توشۀ سفر و مرکب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «از [پدرم] ابو جعفر در این باره سؤال شد. فرمود: &amp;quot;در این صورت، مردم نابود شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! اگر چنین باشد که هر کس تنها توانایی تهیّۀ توشۀ سفر و مرکبى را داشته باشد و این مبلغ را که به ‌اندازۀ تأمین خوراک خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازی از مردم است، صرف تهیّۀ وسایل سفر کند و راهی حج شود و آن مال را از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بگیرد، آنان از میان خواهند رفت!&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفته شد: پس &amp;quot;[توانایی] رفتن&amp;quot; چیست؟ فرمود: &amp;quot;گشایش در مال، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که بتواند با بخشى از آن حج گزارد و بخشى را بگذارد تا هزینۀ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را تأمین کند. آیا چنین نیست که خداوند، زکات را واجب کرده، امّا آن را تنها بر کسى که داراى دویست درهم [و نه کمتر] باشد، قرار داده است؟&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ حَجَّةَ الإِسلامِ فَقَد حَلَّ عُقدَةً مِنَ النّارِ مِن عُنُقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۶ ح۲۲۰۵، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۰ ح۱۴۴۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس حَجّةُ الإسلام (حجّ واجب) را انجام دهد، گِرهى از آتش را از گردن خویش گشوده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۸۶ (الفصل الثانی: تسویف الحجّ و تركه)، و وسائل الشیعة: ج۱۱ (أبواب وجوب الحجّ وَ شرائطه / الباب ۱۱ - ۱۴ و ۱۹ و ۲۱ و ۲۴ و ۲۵&lt;br /&gt;<br /> و ۲۸ - ۳۰ و ۵۸ - ۶۰) و ج۱ ص۱۳ (باب وجوب العبادات الخمـس)&lt;br /&gt;<br /> و جواهر الكلام: ج۶ ص۳۳۵ - ۳۴۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۸۷ (فصل دوم: به تأخیر انداختن حج و ترک آن)، و وسائل الشیعة: ج۱۱ (أبواب وجوب الحجّ و شرائطه / الباب ۱۱ - ۱۴ و ۱۹ و ۲۱ و ۲۴ ـ ۲۵ و ۲۸ - ۳۰ و ۵۸ و ۵۹ و ۶۰) و ج۱ ص۱۳ (باب وجوب العبادات الخمـس) و جواهر الکلام: ج۶ ص۳۳۵ - ۳۴۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمة-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: حِكمَةُ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکمت حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(جَعَلَ ٱللهُ ٱلْكَعْبَةَ ٱلْبَيْتَ ٱلْحَرَامَ قِيَـٰمًا لِّلنَّاسِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، [زیارتِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] کعبه را که بیت الحرام است، مایۀ قوام [و سامان دنیا و آخرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مردم قرار داد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَذِّن فِى ٱلنَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالاً وَ عَلَیٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ * لِّيَشْهَدُواْ مَنَـٰفِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُواْ ٱسْمَ ٱللهِ فِى أَيَّامٍ مَّعْلُومَـٰتٍ عَلَیٰ مَا رَزَقَهُم مِّنم بَهِيمَةِ ٱلْأَنْعَـٰمِ فَكُلُواْ مِنْهَا وَ أَطْعِمُواْ ٱلْبَائسَ ٱلْفَقِيرَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۷ - ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مردم را براى حج فرا بخوان، که از هر راه دورى، پیاده و [سوار] بر هر شتر لاغرى، به سوى تو آیند * تا منافع خویش را شاهد باشند و در روزهایى معیّن، نام خدا را بر آنچه خداوند از چارپایان روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان کرده است، یاد کنند. پس، از آنها بخورید و به بیچارگانِ فقیر بخورانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّما جُعِلَ الطَّوافُ بِالبَیتِ، وَ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، وَ رَمی الجِمارِ لِإِقامَةِ ذِكرِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۷۹ ح۱۸۸۸ عن عائشة، سنن الدارمی: ج۱ ص۴۷۹ ح۱۷۹۵، مسند ابن حنبل: ج۹ ص۳۳۱ ح۲۴۴۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: طوافِ خانۀ خدا و سعی میان صفا و مروه و رَمیِ جَمَرات در حقیقت براى بر پا داشتن یاد خدا قرار داده شده‌اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: فَرَضَ عَلَیكُم حَجَّ بيتِهِ الحَرامِ، الَّذي جَعَلَهُ قِبلَةً لِلأَنامِ، يَرِدونَهُ وُرودَ الأَنعامِ، و يَألَهونَ إلَیهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَألَهُونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَیهِ: أي یشتاقون إلى وروده كما تشتاق الحمام الساكن به إلیه عند خروجه (مجمع البحرین: ج۱ ص۶۴ «أله»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُلوهَ الحَمامِ، و جَعَلَهُ سُبحانَهُ عَلامَةً لِتَواضُعِهِم لِعَظَمَتِهِ، و إذعانِهِم لِعِزَّتِهِ، وَ اختارَ مِن خَلقِهِ سُمّاعاً أجابوا إلَیهِ دَعوَتَهُ، و صَدَّقوا كَلِمَتَهُ، و وَقَفوا مَواقِفَ أنبِیائِهِ، و تَشَبَّهوا بِمَلائِكَتِهِ المُطیفینَ بِعَرشِهِ، يُحرِزونَ الأَرباحَ في مَتجَرِ عِبادَتِهِ، و يَتَبادَرونَ عِندَهُ مَوعِدَ مَغفِرَتِهِ، جَعَلَهُ سُبحانَهُ و تَعالیٰ لِلإِسلامِ عَلَماً، و لِلعائِذینَ حَرَماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۵ ح۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: [خداوند،] حجّ خانۀ خویش را بر شما واجب کرده است؛ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که آن را قبله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه مردم قرار داده است. حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران، با شوق تمام، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان که ستورانِ به آب رسیده به آن هجوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، به این خانه وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و همچون روى آوردن کبوتران [به آشیانه]، مشتاقانه به سوى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابند. خداى سبحان، حج را نشانۀ تواضع مردم در پیشگاه عظمتش و [نشانۀ] تسلیم و پذیرش آنان نسبت به شُکوهش قرار داده است و از بندگان خویش، شنوایانى را برگزیده که دعوت او را لبّیک گفته‌اند و سخن او را پذیرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پیام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوران او ایستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و [با طواف خویش،] شبیه فرشتگانى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که بر گردِ عرش خدا در طواف&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در تجارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خانۀ خداپرستى، سود فراوان به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و به سوى میعادگاهِ بخشایشِ خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابند. خداوند متعال، حج را پرچم افراشتۀ اسلام و پناهگاه امنِ پناهجویان قرار داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: أ لا تَرَونَ أنَّ اللهَ - جَلَّ ثَناؤُهُ - اختَبَرَ الأَوَّلینَ مِن لَدُن آدَمَ إلَى الآخِرینَ مِن هٰذَا العالَمِ بِأَحجارٍ لا تَضُرُّ و لا تَنفَعُ و لا تُبصِرُ و لا تَسمَعُ، فَجَعَلَها بيتَهُ الحَرامَ الَّذي جَعَلَهُ لِلنّاسِ قِیاماً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ وَضَعَهُ بِأَوعَرِ بِقاعِ الأَرضِ حَجَراً، و أَقَلِّ نَتائِقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّتائِقُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جمع&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَتیقَة، فعیلة بمعنى مفعولة؛ من&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّتقِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و هو أن تقلع الشی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء فترفعه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكانه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لتَرمي به، هذا هو الأصل. و أَراد بها هاهنا البلاد؛ لرفع بنائها، و شهرتها فى موضعها (النهایة: ج۵ ص۱۳ «نتق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنیا مَدَراً، و أَضيَقِ بُطونِ الأَودِيَةِ مَعاشاً، و أَغلَظِ مَحالِّ المُسلِمینَ مِیاهاً، بينَ جِبالٍ خَشِنَةٍ، و رِمالٍ دَمِثَةٍ، و عُیونٍ وَشِلَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّمِثُ: اللَّيِّنُ. و الوَشَلُ: الماءُ القلیلُ یتحلَّب مِن صخرةٍ أو مِن جبلٍ یقطُرُ منه قلیلاً قلیلاً (المحیط في اللغة: ج۹ ص۲۸۴ «دمث» و ج۷ ص۳۸۰ «وشل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قُرىً مُنقَطِعَةٍ، و أَثَرٍ مِن مَواضِعِ قَطرِ السَّماءِ داثِرٍ، لَیسَ يَزكو بِهِ خُفٌّ و لا ظِلفٌ و لا حافِرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أمَرَ آدَمَ و وُلدَهُ أن يَثنوا أعطافَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعطاف: جمع عطف. و عطف الشیء: جانبه. و عطفا الرجل: جانباه. أي یقصدوه و یحجّوه و یثنوا – أي یمیلوا - جوانبهم متوجّهین إلیه، معرضین عن غیره (اُنظر: المصباح المنیر: ص۴۱۶، القاموس المحیط: ج۲ ص۱۱۱۶ «عطف» و «ثنی»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَحوَهُ، فَصارَ مَثابَةً لِمُنتَجَعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنتجع: المنزل في طلب الكلأ و مساقط الغیث (اُنظر: النهایة: ج۵ ص۲۲ «نجع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسفارِهِم، و غايَةً لِمُلقیٰ رِحالِهِم، تَهوی إلَیهِ ثِمارُ الأَفئِدَةِ مِن مَفاوِزِ قِفارٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَفاوِز: جمع المَفازَة، و هي البَريَّة القَفر، و الفَلاة التي لا ماءَ بها. و القِفار: جمع قَفر، بمعنی الخلاء من الأرض، لا ماء فیها و لا نبات (اُنظر: تاج العروس: ج۸ ص۱۲۴ «فوز» و المصباح المنیر: ص۵۱۱ «قفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُتَّصِلَةٍ، و جَزائِرِ بِحارٍ مُنقَطِعَةٍ، و مَهاوی فِجاجٍ عَمیقَةٍ، حَتّیٰ يَهُزّوا مَناكِبَهُم ذُلُلاً، يُهَلِّلونَ لِلهِ حَولَهُ، و يَرمُلونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّمَل: الهَروَلة، وهي ضرب من العَدْو ما بین المشی و العدو (الصحاح: ج۴ ص۱۷۱۳ «رمل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ أقدامِهِم شُعثاً غُبراً لَهُ، قَد نَبَذُوا القِنعَ وَ السَّرابیلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِنع - بالکسر -: السلاح، کالقِناع، و هو مجاز (تاج العروس: ج۱۱ ص۴۰۸ «قنع»). و قال المجلسي رحمه الله: و لیس هذه اللفظة في النهج، بل فیه: «قد نَبَذوا السرابیل»، و السَّربال: القمیص (مرآة العقول: ج۱۷ ص۲۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَراءَ ظُهورِهِم، و حَسَروا بِالشُّعورِ حَلقاً عَن رُؤوسِهِمُ؛ اِبتِلاءً عَظیماً، وَ اختِباراً كَبیراً، وَ امتِحاناً شَدیداً، و تَمحیصاً بَلیغاً، و قُنوتاً مُبیناً، جَعَلَهُ اللهُ سَبَباً لِرَحمَتِهِ، و وُصلَةً و وَسیلَةً إلیٰ جَنَّتِهِ، و عِلَّةً لِمَغفِرَتِهِ، وَ ابتِلاءً لِلخَلقِ بِرَحمَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَو كانَ اللهُ - تَبارَكَ و تَعالیٰ - وَضَعَ بيتَهُ الحَرامَ و مَشاعِرَهُ العِظامَ بينَ جَنّاتٍ و أَنهارٍ و سَهلٍ و قَرارٍ، جَمَّ الأَشجارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمّ: الكثیر (المصباح المنیر: ص۱۱۰ «جمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، دانِيَ الثِّمارِ، مُلتَفَّ النَّباتِ، مُتَّصِلَ القُریٰ، مِن بُرَّةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرّة: الواحدة من البُرّ - بالضمّ - و هو القمح (اُنظر: مجمع البحرین: ج۱ ص۱۳۹ «برر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمراءَ، و رَوضَةٍ خَضراءَ، و أَریافٍ مُحدِقَةٍ، و عِراصٍ مُغدِقَةٍ، و زُروعٍ ناضِرَةٍ، و طُرُقٍ عامِرَةٍ، و حدائِقَ كَثیرَةٍ، لَكانَ قَد صَغُرَ الجَزاءُ عَلیٰ حَسَبِ ضَعفِ البَلاءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ لَو كانَتِ الأَساسُ المَحمولُ عَلَیها، وَ الأَحجارُ المَرفوعُ بِها، بينَ زُمُرُّدَةٍ خَضراءَ، و یاقوتَةٍ حَمراءَ، و نورٍ و ضِیاءٍ، لَخَفَّفَ ذٰلِكَ مُصارَعَةَ الشَّكِّ فِي الصُّدورِ، و لَوَضَعَ مُجاهَدَةَ إبلیسَ عَنِ القُلوبِ، و لَنَفیٰ مُعتَلَجَ الرَّیبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُعتَلَج الریب: هو مِن اعتَلَجَت الأمواجُ؛ إذا التطمت، أو من اعتَلَجَت الأرضُ؛ إذا طال نباتها (النهایة: ج۳ ص۲۸۶ «علج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّاسِ. و لٰكِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَختَبِرُ عَبیدَهُ بِأَنواعِ الشَّدائِدِ، و يَتَعَبَّدُهُم بِأَلوانِ المَجاهِدِ، و يَبتَلیهِم بِضُروبِ المَكارِهِ؛ إخراجاً لِلتَّكَبُّرِ مِن قُلوبِهِم، و إسكاناً لِلتَّذَلُّلِ في أنفُسِهِم، و لِيَجعَلَ ذٰلِكَ أبواباً فُتُحاً إلیٰ فَضلِهِ، و أَسباباً ذُلُلاً لِعَفوِهِ و فِتنَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۹۹ ح۲، نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۵ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید که خداوند عز و جل پیشینیان را از زمان آدم علیه‌السلام تا آخرین انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى این عالم، به وسیلۀ سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى آزمود که نه زیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانند و نه سود، و نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند و نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند و آنها را خانۀ خویش (بیت اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحرام) قرار داده، که مایۀ قوام [و سامان دنیا و آخرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مردم قرار داده است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس آن (بیت اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحرام) را در سرزمینى سنگلاخ و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاک و کلوخ، در درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تنگ و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آب، میان کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى خشن و ریگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى نرم و چشمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آب و روستاهایى پراکنده و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باران قرار داد که چارپایان در آن جا فربه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به آدم علیه‌السلام و فرزندان او فرمان داد که رو به سوى آن آورند. پس خانۀ خدا، مقصدى براى سفرها و سرمنزلى براى بار انداختن آنان شد. دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از همه سو، از بیابان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خشک و به هم پیوسته و جزایر پراکندۀ دریاها و عمق درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، با فروتنى، «لا إله إلّا اللّه»&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویان و هَروَله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان به سوى آن شتافتند. غبارآلوده و ژولیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موى، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و روبندها را برون آوردند و پشت سر افکندند و زُلف از سر تراشیدند، که خداوند، آنان را چنین آزمود، با امتحانى بزرگ و آزمونى سخت و آزمایشى دشوار و گزینشى کارآمد و تواضعى روشن، و خداوند، آن را از روى مهربانى، سبب رحمت خویش و مایه و وسیلۀ رسیدن به بهشت و موجب آمرزش خویش و آزمون مردم قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر خداوند متعال، خانۀ خود و عبادتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را در میان باغستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نهرها و زمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى هموار و سرسبز و پُرمیوه و آباد و کشتزارهاى شاداب و آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى به هم پیوسته و دشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى خرّم و گندمزارهایى انبوه و بوستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى سرسبز و زمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى حاصلخیز و خرّم و جادّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى آباد و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى فراوان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد، پاداش، به خاطر آسانى امتحان، کم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى این خانه و سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنایش از زمرّد سبز و یاقوت سرخ و با درخشش و روشنایى بود، در سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها کمتر شک پدید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و تلاش ابلیس براى تسلّط بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها کاسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و مردم نیز کمتر گرفتار شک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ ولى خداوند عز و جل بندگان خود را با شدائد گوناگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزماید و آنان را با مشکلات رنگارنگ، به بندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد و با ناگوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مختلف امتحان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تا تکبّر را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بیرون بَرد و فروتنى را در جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان قرار دهد و اینها را دریچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى گشوده به سوى فضل خویش و ابزارى مهیّا براى بخشایش و آزمایش خود، قرار دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عیسى بن یونس: كانَ ابنُ أبي العَوجاءِ مِن تَلامِذَةِ الحَسَنِ البَصرِيِّ، فَانحَرَفَ عَنِ التَّوحیدِ... فَأَتیٰ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام... فَقالَ: إلیٰ كَم تَدوسونَ هٰذَا البَیدَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَیدَر: موضع الطعام حیث يُداس فیه و یدقّ‌؛ لیخرج الحبّ من السنبل (اُنظر: ترتیب كتاب العین: ج١ ص١۴١، القاموس المحیط: ج١ ص۴٩٨ «بدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَلوذونَ بِهٰذَا الحَجَرِ، و تَعبُدونَ هٰذَا البَیتَ المَعمورَ بِالطّوبِ وَ المَدَرِ، و تُهَروِلونَ حَولَهُ هَروَلَةَ البَعیرِ إذا نَفَرَ؟! إنَّ مَن فَكَّرَ في هٰذا و قَدَّرَ عَلِمَ أنَّ هٰذا فِعلٌ أسَّسَهُ غَیرُ حَكیمٍ و لا ذي نَظَرٍ، فَقُل فَإِنَّكَ رَأسُ هٰذَا الأَمرِ و سَنامُهُ، و أَبوكَ اُسُّهُ و تَمامُهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إنَّ مَن أضَلَّهُ اللهُ و أَعمیٰ قَلبَهُ استَوخَمَ الحَقَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَوخَمَ الحَقَّ: أي استثقله، و عدّه غیر موافق و لا مریءٍ و لا عذب (اُنظر: الصحاح: ج۵ ص٢٠۴٩، النهایة: ج۵ ص١۶۴ «وخم»). و قال العلّامة المجلسی رحمه الله: قوله عليه‌السلام: «استوخم الحقّ‌» أي وجده وخیماً ثقیلاً (مرآة العقول: ج١٧ ص٢٣).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَم يَستَعذِبهُ، و صارَ الشَّیطانُ وَلِيَّهُ و رَبَّهُ و قَرینَهُ، یورِدُهُ مَناهِلَ الهَلَكَةِ ثُمَّ لا يُصدِرُهُ، و هٰذا بيتٌ استَعبَدَ اللهُ بِهِ خَلقَهُ لِيَختَبِرَ طاعَتَهُم في إتیانِهِ، فَحَثَّهُم عَلیٰ تَعظیمِهِ و زِیارَتِهِ، و جَعَلَهُ مَحَلَّ أنبِیائِهِ، و قِبلَةً لِلمُصَلّینَ إلَیهِ، فَهُوَ شُعبَةٌ مِن رِضوانِهِ، و طَریقٌ يُؤَدّی إلیٰ غُفرانِهِ، مَنصوبٌ عَلَى استِواءِ الكَمالِ و مَجمَعِ العَظَمَةِ وَ الجَلالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۹۷ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۹ ح۲۳۲۵، الإرشاد: ج۲ ص۲۰۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عیسى بن یونس -: ابن ابى العوجا از شاگردان حسن بصرى بود. که از مسیر توحید منحرف شد.… او نزد امام صادق علیه‌السلام آمد و نشست... و گفت: تا کِى این خرمن را با پاها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوبید و به این سنگ، پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید و این خانۀ افراشته از آجر و کلوخ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستید و همچون شتران فرارى، دور این خانه، هروله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؟ هر کس در این باره بیندیشد و ارزیابی کند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد که این کار را کسى غیر فرزانه و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندیشه بنیان نهاده است. پس جواب بده، که تو، رئیس این آیین و قلّۀ آنى و پدرت پایه و نظام آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند، هر کس را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و کوردل سازد، حق را برایش ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و [حق] به کامش گوارا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و شیطان، سررشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار و هم‌نشین او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و او را به وادىِ هلاکت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشاند و از آن بیرونش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. این، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که خداوند به وسیلۀ آن، بندگانش را به پرستش خود، فرا خوانده است تا در انجام آن، میزان طاعتشان را بیازماید. از این رو، بندگان را به بزرگداشت و زیارت آن تشویق کرده و آن را جایگاه پیامبران و قبله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه نمازگزاران قرار داده است. پس آن، شعبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از رضاى خدا و راهى به سوى آمرزش اوست که بر راستاى کمال و کانون عظمت و جلال، استوار شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبان بن عثمان عمّن أخبره عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: لِمَ سُمِّيَ الحَجُّ حَجّاً؟ قالَ: حَجَّ فُلانٌ، أي أفلَحَ فُلانٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۱۱ ح۱، معاني الأخبار: ص۱۷۰ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از ابان بن عثمان، از کسی که به او خبر داده -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: چرا به حج، حج گفته شده است؟ فرمود: «فلانى حج کرد، یعنى: رستگار شد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (جَعَلَ اللهُ الْكَعْبَةَ الْبَیْتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الْحَرامَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قِیاماً لِلنَّاسِ) -: جَعَلَهَا اللّهُ لِدینِهِم و مَعايِشِهِم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۸۱ ح۱۳۷۴ عن أبان بن تغلب، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶۵ ح۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (خداوند، [زیارتِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] کعبه را که بیت الحرام است، مایۀ قوام [و سامان دنیا و آخرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مردم قرار داد) -: آن را برای [تقویت] دین و معیشتشان قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سَلَمَة بن مُحرِز: كُنتُ عِندَ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام إذ جاءَهُ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ: أبو الوَردِ، فَقالَ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: رَحِمَكَ اللهُ، إنَّكَ لَو كُنتَ أرَحتَ بَدَنَكَ مِنَ المَحمِلِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: یا أبَا الوَردِ، إنّي اُحِبُّ أن أشهَدَ المَنافِعَ الَّتي قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: (لِّيَشْهَدُواْ مَنَـٰفِعَ لَهُمْ). إنَّهُ لا يَشهَدُها أحَدٌ إِلّا نَفَعَهُ اللهُ؛ أمّا أنتُم فَتَرجِعونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَغفوراً لَكُم، و أَمّا غَیرُكُم فَيُحفَظونَ في أهالیهِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَموالِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۳ ح۴۶، وسائل الشیعة: ج۸ ص۷۰ ح۱۴۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از سَلَمَة بن مُحرِز -: نزد امام صادق علیه‌السلام بودم که مردى به نام ابو الوَرد آمد و به امام صادق علیه‌السلام گفت: رحمت خدا بر تو باد! کاش بدن خویش را از کجاوه [و رنج سفر،] آسوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اى ابو الوَرد! من دوست دارم شاهد &amp;quot;منافعى&amp;quot; باشم که خداى متعال فرموده است: (تا شاهد منافعى براى خود باشند). همانا هیچ کس در حج حضور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد، مگر آن که خداوند، او را سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد. شما، آمرزیده بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید؛ ولى دیگران، خانواده و ثروتشان حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الربیع بن خَیثَم: شَهِدتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام و هُوَ يُطافُ بِهِ حَولَ الكَعبَةِ فِي مَحمِلٍ، و هُوَ شَدیدُ المَرَضِ، فَكانَ كُلَّما بَلَغَ الرُّكنَ اليَمانِيَّ أمَرَهُم فَوَضَعوهُ بِالأَرضِ، فَأَخرَجَ يَدَهُ مِن كَوَّةِ المَحمِلِ حَتّیٰ يَجُرَّها عَلَى الأَرضِ، ثُمَّ يَقولُ: اِرفَعونی. فَلَمّا فَعَلَ ذٰلِكَ مِراراً في كُلِّ شَوطٍ، قُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ يَا بنَ رَسولِ اللهِ، إنَّ هٰذا يَشُقُّ عَلَیكَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنّي سَمِعتُ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: (لِّيَشْهَدُواْ مَنَـٰفِعَ لَهُمْ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: مَنافِعُ الدُّنیا أو مَنافِعُ الآخِرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الكُلُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۲ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۲۲ ح۳۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ربیع بن خَیثَم -: امام صادق علیه‌السلام را در حالى دیدم که به شدّت بیمار بود و ایشان را داخل تخت روان، دور کعبه طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند. پس هر گاه به رکن یمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد تا او را بر زمین بگذارند. پس دستش را از دریچۀ آن تخت روان، بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و بر زمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید و سپس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بلندم کنید». چون این کار را چند بار، در هر دور انجام داد، به ایشان گفتم: فدایت شوم، اى پسر پیامبر! این کار برایتان دشوار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از خداوند شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (تا شاهد منافعى براى خودشان باشند)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدم: منافع دنیا، یا منافع آخرت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همه[‌ی آنها]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه‌السلام -: وَ اعلَم بِأَنَّ اللّهَ لَم يَفتَرِضِ الحَجَّ و لَم يَخُصَّهُ مِن جَمیعِ الطّاعاتِ إِلّا بِالإِضافَةِ إلىٰ نَفسِهِ بِقَولِهِ تَعالىٰ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لِلّٰهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا سَنَّ نَبِيُّهُ صلّی اللّه عليه وآله في حَلالٍ و حَرامٍ و مَناسِكَ إِلّا لِلِاِستِعدادِ وَ الإِشارَةِ إلَى المَوتِ وَ القَبرِ وَ البَعثِ وَ القِیامَةِ، و فَصلِ بيانِ السّابقة&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض النقول: «و فَصَّل بیانَ السبقِ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن الدُّخولِ فِي الجَنَّةِ أهلُها، و دُخولِ النّارِ أهلُها، بِمُشاهَدَةِ مَناسِكِ الحَجِّ مِن أوَّلِها إلىٰ آخِرِها، لِأُولِی الأَلبابِ و اُولِی النُّهىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة: ص۱۴۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در سخنی که آن را به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: بدان که خداوند متعال، حج را واجب نکرده و از میان همۀ طاعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آن را امتیاز نبخشیده، جز با نسبت دادن آن به خود در این سخنش: (براى خداست به عهدۀ مردم، حجّ خانۀ خدا، هر كس كه بتواند راهى بِدان بيابد). همچنین پیامبرش صلی الله علیه و آله هیچ حلال و حرام و مناسکی را [در حج] سنّت ننهاد، مگر براى آماده نمودن و توجّه دادن خردمندان و اندیشه‌ورزان به احوال مرگ و قبر و برانگیخته شدن و قیامت و توضیح دادن ورود اهل بهشت به بهشت و ورود اهل آتش به آتش با ملاحظۀ مناسک و اعمال حج از ابتدا تا آخرش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام - فیما كَتَبَ إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ في جَوابِ مَسائِلِهِ -: إنَّ عِلَّةَ الحَجِّ الوِفادَةُ إلَى اللهِ تَعالیٰ، و طَلَبُ الزِّیادَةِ، وَ الخُروجُ مِن كُلِّ مَا اقتَرَفَ، و لِيَكونَ تائِباً مِمّا مَضیٰ، مُستَأنِفاً لِما يَستَقبِلُ، و ما فیهِ مِنِ استِخراجِ الأَموالِ و تَعَبِ الأَبدانِ و حَظرِها عَنِ الشَّهَواتِ وَ اللَّذّاتِ، وَ التَّقَرُّبِ فِي العِبادَةِ إلَى اللهِ عزّ وجلّ و الخُضوعِ وَ الاِستِكانَةِ وَ الذُّلِّ، شاخِصاً فِي الحَرِّ وَ البَردِ وَ الأَمنِ وَ الخَوفِ، دائِباً في ذٰلِكَ دائِماً، و ما في ذٰلِكَ لِجَمیعِ الخَلقِ مِنَ المَنافِعِ وَ الرَّغبَةِ وَ الرَّهبَةِ إلَى اللهِ سُبحانَهُ و تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُ تَركُ قَساوَةِ القَلبِ، و خَساسَةِ الأَنفُسِ، و نِسیانِ الذِّكرِ، وَ انقِطاعِ الرَّجاءِ وَ الأَمَلِ، و تَجدیدُ الحُقوقِ، و حَظرُ الأَنفُسِ عَنِ الفَسادِ، و مَنفَعَةُ مَن فِي المَشرِقِ وَ المَغرِبِ، و مَن فِي البَرِّ وَ البَحرِ مِمَّن يَحُجُّ و مِمَّن لا يَحُجُّ، مِن تاجِرٍ و جالِبٍ، و بائِعٍ و مشتري، و كاسِبٍ و مِسكینٍ، و قَضاءُ حَوائِجِ أهلِ الأَطرافِ وَ المَواضِعِ، المُمكِنِ لَهُمُ الاجتِماعُ فیها، كَذٰلِكَ لِيَشهَدوا مَنافِعَ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۰۴ ح۵، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۹۰ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۲ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در آنچه به محمّد بن سنان در پاسخ سؤال‌های او نوشت -: علّت حج، ورود به [میهمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سراى] خداى متعال و طلب افزایش و بیرون آمدن از گناهان است و براى آن که از گذشته توبه کند و عمل از سر گیرد و [نیز] در حج، خرج کردنِ ثروت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و رنج و خستگى و باز داشتن بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و لذایذ و در عبادت، به خدا نزدیک شدن و فروتنى و کرنش و مذلّت [در پیشگاه حق] و بیرون آمدن در گرما و سرما و ایمنى و ترس است، به صورت حرکتى پیوسته، و [نیز] در آن، براى همۀ مردم، منافعى است و شوق و کشش و بیم به سوى پروردگار سبحان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [در حج،] رها کردن سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلى و بُخل و غفلت و ناامیدى است و تجدید حقوق و باز داشتن جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از فساد و سود بردن هر که در شرق و غرب و خشکى و دریاست، چه حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و چه تاجر و وارد کنندۀ کالا و فروشنده و خریدار و کاسب و بینوایى که حج نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارند، و همچنین رفع نیازهاى مردم اطراف و جاهایى است که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند در آن جا گرد آیند، تا منافع خویش را شاهد باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن هشام بن الحَكَم: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام فَقُلتُ لَهُ: مَا العِلَّةُ الَّتي مِن أجلِها كَلَّفَ اللهُ العِبادَ الحَجَّ وَ الطَّوافَ بِالبَیتِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ اللهَ تَعالىٰ خَلَقَ الخَلقَ... و أَمَرَهُم و نَهاهُم ما يَكونُ مِن أمرِ الطّاعَةِ فِي الدّینِ، و مَصلَحَتِهِم مِن أمرِ دُنیاهُم، فَجَعَلَ فیهِ الاِجتِماعَ مِنَ المَشرِقِ وَ المَغرِبِ؛ لِيَتَعارَفوا، و لِيَتَرَبَّحَ كُلُّ قَومٍ مِنَ التِّجاراتِ مِن بَلَدٍ إلیٰ بَلَدٍ، و لِيَنتَفِعَ بِذٰلِكَ المُكاری وَ الجَمّالُ، و لِتُعرَفَ آثارُ رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله و تُعرَفَ أخبارُهُ، و يُذكَرَ و لا يُنسیٰ. و لَو كانَ كُلُّ قَومٍ إنَّما يَتَّكِلونَ عَلیٰ بِلادِهِم و ما فیها، هَلَكوا و خُرِبَتِ البِلادُ، و سَقَطَتِ الجَلَبُ وَ الأَرباحُ، و عَمِيَتِ الأَخبارُ، و لَم يَقِفوا عَلیٰ ذٰلِكَ. فَذٰلِكَ عِلَّةُ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۰۵ ح۶، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۳ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از هشام بن حکم -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: به چه علّت، خداوند بندگان را مکلّف ساخته که حج بگزارند و کعبه را طواف کنند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند متعال، مردمان را آفرید... و به آنان آنچه را که فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى در دین است و مصلحت آنان در کار دنیایشان است، فرمان داد. پس در حج، گرد آمدن از شرق و غرب را قرار داد تا یکدیگر را بشناسند و هر کدامشان کالاهاى تجارتى را از شهرى به شهرى ببرند تا از این ره‌گذر، کرایه دهنده و شتربان، سود ببرند و تا آن که نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پیامبر خدا و اَخبار او شناخته و یاد شوند و فراموش نگردند. اگر هر قومى به شهرهاى خودشان و آنچه در آنهاست، اتّکا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، هلاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتند و شهرها ویران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و جذبِ کالا و سود بردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از بین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و از خبرها آگاه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند. این است علّت حج».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يَزالُ الدّینُ قائِماً ما قامَتِ الكَعبَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۱ ح۴ عن أبي بصیر، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۴۳ ح۲۳۰۷، علل الشرائع: ص۳۹۶ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۷ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: تا وقتى کعبه بر پاست، دین هم بر پاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليها السلام: فَرَضَ اللهُ الإِیمانَ تَطهیراً مِنَ الشِّركِ... وَ الحَجَّ تَسنِيَةً لِلدّینِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسنِيَةً لِلدّینِ: أي رفعة له (اُنظر: مجمع البحرین: ج۲ ص۸۹۶ «سنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۵۶۸ ح۴۹۴۰ عن زینب عليها السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۲۵۲ نحوه، علل الشرائع: ص۲۴۸ ح۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹ ص۲۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام: خداوند، ایمان را براى پاک شدن از شرک... و حج را برای جلوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشى دین [و شُکوه اسلام] واجب کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: فَضلُ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضیلت حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إجابة-دعوة-إبراهيم-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۱: إجابَةُ دَعوَةِ إِبراهيمَ عليه‌السلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاسخ دادن به دعوت ابراهيم علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَذِّن فِى ٱلنَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالاً وَ عَلَیٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(میان مردم، اعلام حج کن تا پیاده و سوار بر هر مرکب لاغر، از هر راه دورى بیایند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ اللهَ جلّ جلاله لَمّا أمَرَ إبراهیمَ عليه‌السلام يُنادی فِي النّاسِ بِالحَجِّ، قامَ عَلَى المَقامِ، فَارتَفَعَ بِهِ حَتّیٰ صارَ بِإِزاءِ أبي قُبَیسٍ، فَنادیٰ فِي النّاسِ بِالحَجِّ، فَأَسمَعَ مَن في أصلابِ الرِّجالِ و أَرحامِ النِّساءِ إلیٰ أن تَقومَ السّاعَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۲۰ ح۲، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۰۶ ح۱۸ و راجع الكافي: ج۴ ص۲۰۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: چون خداوند - جلّ جلاله - به ابراهیم علیه‌السلام فرمان داد که میان مردم نداى حج سر دهد، او بر «مقام» ایستاد و بالاى آن رفت، تا این که رو به روى کوه ابو قُبَیس قرار گرفت. پس در میان مردم، به حج ندا داد و به گوش همۀ آنان که تا برپایىِ قیامت، در صلب مردان و رحم زنان هستند، رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَمّا اُمِرَ إبراهیمُ و إسماعیلُ عليهما السلام بِبِناءِ البَیتِ و تَمَّ بِناؤُهُ، قَعَدَ إبراهیمُ عليه‌السلام عَلىٰ رُكنٍ، ثُمَّ نادىٰ: هَلُمَّ الحَجَّ، هَلُمَّ الحَجَّ... فَلَبَّى النّاسُ في أصلابِ الرِّجالِ: لَبَّیكَ داعِيَ اللهِ! لَبَّیكَ داعِيَ اللّهِ! فَمَن لَبّىٰ عَشراً يَحُجُّ عَشراً، و مَن لَبّىٰ خَمساً يَحُجُّ خَمساً، و مَن لَبّىٰ أكثَرَ مِن ذٰلِكَ فَبِعَدَدِ ذٰلِكَ، و مَن لَبّىٰ واحِداً حَجَّ واحِداً، و مَن لَم يُلَبِّ لَم يَحُجَّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۶ ح۶ عن عبد اللّٰه بن سنان، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۲ ح۲۲۸۲ و فیه «و روی»، علل الشرائع: ص۴۱۹ ح۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۷ ح۱۸ و راجع قصص الأنبیاء للراوندي: ص۱۱۳ ح۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون ابراهیم و اسماعیل دستور برپایى خانۀ کعبه را یافتند و ساخت آن تمام شد، ابراهیم بر رکنى نشست و ندا داد: به حج بشتاب، به حج بشتاب!.… پس همۀ آنان که در پشت پدران بودند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانى رحمه الله در حاشیۀ الوافى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید پاسخ دادن کسانى که در صلب مردان و رحم زنان بودند، اشاره به چیزى باشد که با قلم قضاى الهى در لوح محفوظ نگاشته شده است؛ یعنى اطاعت و فرمان‌گزارىِ هر کسى که این دعوت را اطاعت کند که بر زبان ابراهیم و انبیاى بعدى علیهم‌السلام جارى شده است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ دادند: لبّیک، اى دعوتگر خدا! لبّیک اى دعوتگر خدا! پس، هر کس ده بار لبّیک گفت، ده بار حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد و هر کس پنج بار لبّیک گفت، پنج حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد و هر کس بیش از این لبّیک گفت، به همان تعداد حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد و هر کس یک بار لبّیک گفت، یک بار، و هر کس هیچ لبّیکى نگفت، حج نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالاً وَ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِینَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِیق)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحج: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: قالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر أنّ القائل هو النبيّ أو أحد من الأئمّة علیهم السلام كما في عوالي اللآلي: «في الحدیث: أنَّ إبراهیمَ لَمّا فَرَغَ مِن بِناءِ البَیتِ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لَمّا فَرَغَ إبراهیمُ مِن بِناءِ البَیتِ أمَرَهُ اللّهُ أن يُؤَذِّنَ فِي النّاسِ بِالحَجِّ، فَقالَ: یا رَبِّ، و ما يَبلُغُ صَوتی؟ فَقالَ اللّهُ: أذِّن، عَلَیكَ الأَذانُ و عَلَيَّ البَلاغُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ارتَفَعَ عَلَى المَقامِ - و هُوَ يَومَئِذٍ مُلصَقٌ بِالبَیتِ - فَارتَفَعَ المَقامُ حَتّىٰ كانَ أطوَلَ مِنَ الجِبالِ، فَنادىٰ و أَدخَلَ إصبَعَیهِ في اُذُنَیهِ، و أَقبَلَ بِوَجهِهِ شَرقاً و غَرباً يَقولُ: أيُّهَا النّاسُ! كُتِبَ عَلَیكُمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجُّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَیتِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَتیقِ، فَأَجیبوا رَبَّكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَجابوهُ - مِن تَحتِ البُحورِ السَّبعَةِ، و مِن بينِ المَشرِقِ وَ المَغرِبِ إلىٰ مُنقَطَعِ التُّرابِ مِن أطرافِ الأَرضِ كُلِّها، و مِن أصلابِ الرِّجالِ و أَرحامِ النِّساءِ - بِالتَّلبِيَةِ: «لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ»؛ أوَ لا تَرَونَهُم يَأْتونَ يُلَبُّونَ؟ فَمَن حَجَّ مِن يَومِئِذٍ إلىٰ يَومِ القِیامَةِ فَهُم مِمَّنِ استَجابَ لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۸۳، عوالي اللآلي: ج۴ ص۳۵ ح۱۲۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (ميان مردم، اعلام حج كن تا پياده و سوار بر هر مركب لاغر، از هر راه دورى بيايند) -: گفت:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر می‌رسد گوینده در این جا پیامبر یا یکی از امامان علیهم السلام باشد، چنان که در عوالی اللآلی گفته است: «در حدیث آمده است: هنگامی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که ابراهیم از ساختن کعبه فراغت یافت...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که ابراهیم از ساختن کعبه فراغت یافت، خداوند به او فرمان داد که مردم را با صدای بلند به حج دعوت کند. او گفت: پروردگارا! صدای من به گوش همۀ مردم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. خداوند فرمود: «تو بانگ بر آور. وظیفۀ تو این است که بانگ بر آوری و من آن را به گوش همه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهیم از مقام - که در آن روز به کعبه چسبیده بود - بالا رفت و مقام، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدر قد کشید که از کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بلندتر شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قرینۀ دیگر روایاتی که دعوت مردم به حج به وسیلۀ ابراهیم علیه‌السلام را حکایت کرده اند، به وضوح پیداست که تعبیر قد کشیدن مقام و از کوه‌ها بلندتر شدن، مَجاز است و مقصود از آن،‌ پدید آمدن شرایطی است که در اثر آن، ندای ابراهیمی و دعوت او به حج در طول تاریخ به گوش مردم برسد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهیم در حالی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که دو انگشتش را در گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش کرده و صورتش را به چپ و راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، بانگ بر آورد و گفت: ای مردم! حجّ بیت عتیق بر شما واجب شده است. پس، پروردگارتان را اجابت کنید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها نیز از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوی دریاهای هفتگانه، از مشرق و مغرب، از تمام نواحی زمین و از صُلب مردان و رحِم زنان، او را اجابت کردند و گفتند: لَبَّیکَ اللّٰهُمّ لَبَّیک! آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید که حاجیان از هر طرف، لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویان [به سوی خانۀ خدا] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند؟ پس هر کس که از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز تا قیامت حج به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، از جملۀ کسانی است که [در آن روز] دعوت خداوند را اجابت نموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین عن ابن عبّاس: لَمّا بَنیٰ إبراهیمُ البَیتَ، أوحَى اللهُ إلَیهِ أن أذِّن فِي النّاسِ بِالحَجِّ، قالَ: فَقالَ إبراهیمُ: ألا إنَّ رَبَّكُم قَدِ اتَّخَذَ بيتاً و أَمَرَكُم أن تَحُجّوهُ، فَاستَجابَ لَهُ ما سَمِعَهُ مِن حَجَرٍ أو شَجَرٍ أو أكَمَةٍ أو تُرابٍ: لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۲ ص۶۰۱ ح۴۰۲۶، تفسیر الطبري: ج۱۰ الجزء ۱۷ ص۱۴۴، تاریخ الطبري: ج۱ ص۲۶۰ و راجع السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۲۸۷ ح۹۸۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از ابن عبّاس -: چون ابراهیم علیه‌السلام کعبه را بنا کرد، خداوند به او وحى نمود که: «مردم را به حج ندا بده». ابراهیم علیه‌السلام گفت: «آگاه باشید! پروردگارتان خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را برگزیده و شما را فرمان داده است که آن را زیارت کنید». پس، هر چیزى که نداى او را شنید، از سنگ و تپّه و خاک، پاسخ داد: لَبَّیکَ اللّٰهُمَّ لَبَّیک.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ التَّلبِيَةِ، لِمَ جُعِلَت؟ قالَ: لِأَنَّ إبراهیمَ عليه‌السلام حیثَ قالَ اللهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ: (وَ أَذِّن فِى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ٱلنَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نادیٰ فَأَسمَعَ، فَأَقبَلَ النّاسُ مِن كُلِّ وَجهٍ يُلَبّونَ؛ فَلِذٰلِكَ جُعِلَتِ التَّلبِيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۲۳۷ ح۹۳۳، الكافي: ج۴ ص۳۳۵ ح۱ عن الحلبيّ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۹ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از على بن جعفر -: از امام کاظم علیه‌السلام علّت وجوبِ لبّیک گفتن را پرسیدم. فرمود: «علّتش آن است که ابراهیم علیه‌السلام آن گاه که خداوند - تبارک و تعالى - فرمود: (میان مردم، اعلام حج کن تا پیاده به سوى تو آیند)، ندا داد و به گوش مردم رساند. پس مردم از هر سو، لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویان روى آوردند. از این جهت، &amp;quot;لبّیک گفتن&amp;quot; فریضه شد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۰۹ (معنى التلبیة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۱۰ (معنای لبّیک).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهاد-الضعفاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۲: جِهادُ الضُّعَفاءِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد ناتوانان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجُّ جِهادُ الضَّعیفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۹ ح۲۸ عن جندب عن الإمام الصادق عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۴۱۶ ح۵۹۰۴ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۵ ح۵۲؛ مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۱۷۹ ح۲۶۵۸۲ عن اُمّ سلمة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج، جهاد شخص ناتوان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الله بن یحیى الكاهليّ: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَقولُ و يَذكُرُ الحَجَّ، فَقالَ: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: هُوَ أحَدُ الجِهادَینِ، هُوَ جِهادُ الضُّعَفاءِ، و نَحنُ الضُّعَفاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۳ ح۷، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۲ ح۶۴، علل الشرائع: ص۴۵۷ ح۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن یحیى کاهلى -: شنیدم که امام صادق علیه‌السلام سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید و از حج، یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، از جمله این که فرمود: «پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: آن (حج)، نیمی از جهاد است. آن، جهاد ناتوانان است و ما ناتوانیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسین عليه‌السلام: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: إنّي جَبانٌ و إنّي ضَعیفٌ، قالَ: هَلُمَّ إلیٰ جِهادٍ لا شَوكَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الزبیدي: و من المجاز: الشَّوکة: السَّلاح، یقال: فُلان ذو شَوکة. أو شَوکَةُ السلاح حِدّتُه. و الشوکة من القتال: شدّة بأسه. و الشوکة: النکایة في العدوّ (تاج العروس: ج۱۳ ص۵۹۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیهِ، الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبیر: ج۳ ص۱۳۵ ح۲۹۱۰ عن عبایة بن رفاعة، المعجم الأوسط: ج۴ ص۳۰۹ ح۴۲۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام: مردى نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت: من ترسو و ناتوانم. فرمود: «بشتاب به سوى جهادی که در آن جنگ‌افزاری نیست؛ یعنى حج».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن عائشة عن رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله [، قالت]: سَأَلَهُ نِساؤُهُ عَنِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِهادِ، فَقالَ: نِعمَ الجِهادُ الحَجُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۳ ص۱۰۵۵ ح۲۷۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از عایشه -: همسران پیامبر صلی الله علیه و آله از ایشان در بارۀ جهاد پرسیدند. فرمود: «حج، خوب جهادى است!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبری عن عائشة: قُلنا: یا رَسولَ اللهِ، نَرَى الجِهادَ أفضَلَ العَمَلِ، أ فَلا نُجاهِدُ مَعَكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، و لٰكِنَّ أفضَلَ الجِهادِ حَجٌّ مَبرورٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۹ ص۳۷ ح۱۷۸۰۵، صحیح البخاري: ج۲ ص۵۵۳ ح۱۴۴۸، مسند ابن حنبل: ج۹ ص۳۴۴ ح۲۴۴۷۶ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری - به نقل از عایشه -: گفتیم: اى پیامبر خدا! ما بهترین عمل را جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم. آیا با تو به جهاد نرویم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ ولى بهترین جهاد، حجّى پذیرفته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجُّ مِنَ الجِهادِ، و نَفَقَتُهُ تُضاعَفُ سَبعَمِئَةِ ضِعفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۱۴۸ ح۲۷۵۷ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج، از قبیل جهاد است و هر آنچه خرج کنید، هفتصد برابر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۳۰ (فضل العمرة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۳۱ (برتریِ عمره).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أفضل-الأعمال-بعد-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۳: أفضَلُ الأعمالِ بَعدَ الجِهادِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برترین اعمال پس از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن أبي هُرَیرة: سُئِلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ؟ قالَ: إیمانٌ بِاللهِ و رَسولِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قیلَ: ثُمَّ ماذا؟ قالَ: جِهادٌ في سَبیلِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قیلَ: ثُمَّ ماذا؟ قالَ: حَجٌّ مَبرورٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۵۵۳ ح۱۴۴۷، صحیح مسلم: ج۱ ص۸۸ ح۱۳۵، سنن النسائي: ج۶ ص۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از ابو هریره -: از پیامبر صلی الله علیه و آله پرسیدند: کدام یک از کارها بافضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «ایمان به خدا و پیامبرش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: سپس چه کارى؟ فرمود: «جهاد در راه خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: سپس چه کارى؟ فرمود: «حجّ پذیرفته شده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما سَبیلٌ مِن سُبُلِ اللهِ أفضَلَ مِنَ الحَجِّ، إِلّا رَجُلٌ يَخرُجُ بِسَیفِهِ فَيُجاهِدُ في سَبیلِ اللهِ حَتّیٰ يُستَشهَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۹ ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هیچ راهى از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا برتر از حج نیست، مگر آن که کسى با شمشیرش در راه خدا بجنگد تا به شهادت برسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: جاءَ رَجُلٌ إلیٰ عَلِيِّ بنِ الحُسَینِ عليه‌السلام فَقالَ: قَد آثَرتَ الحَجَّ عَلَى الجِهادِ، و قَد قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (إِنَّ ٱللهَ ٱشْتَرَیٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِینَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلْجَنَّةَ) إلىٰ آخِرِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ عليه‌السلام: فَاقرَأ ما بَعدَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: (ٱلتَّـائِبُونَ ٱلْعَـٰبِدُونَ ٱلْحَـٰمِدُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ أن بَلَغَ آخِرَ الآيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: إذا رَأَیتَ هٰؤُلاءِ، فَالجِهادُ مَعَهُم يَومَئِذٍ أفضَلُ مِنَ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۹ ح۲۲۲۰، فقه القرآن للراوندي: ج۱ ص۳۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: مردى به حضور امام زین العابدین علیه‌السلام آمد و گفت: حج را بر جهاد، مقدّم داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، در حالى که خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (خداوند، جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اموال مؤمنان را در مقابل بهشت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خرد) (تا آخر آیه)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «بعدش را هم بخوان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او خواند: (توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان، عبادتگران وستایشگران...) تا به آخر آیه رسید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «هر گاه اینان را [با این اوصاف] دیدى، آن روز، جهاد همراه آنان، برتر از حج است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضله-على-الصلاة-و-الصوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۴: فَضلُهُ عَلَى الصَّلاةِ وَ الصَّومِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برتری حج بر نماز و روزه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: لَحَجَّةٌ مَقبولَةٌ خَیرٌ من عِشرینَ صَلاةً نافِلَةً. و مَن طافَ بِهٰذَا البَیتِ طَوافاً أحصیٰ فیهِ اُسبوعَهُ و أَحسَنَ رَكعَتَیهِ، غَفَرَ اللهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۹ ح۵ عن زرارة عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۳۳ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به حقیقت، یک حجّ پذیرفته، بهتر از بیست نماز مستحب است و هر کس هفت بار به دور این خانه بگردد و طواف کامل انجام دهد و دو رکعت نماز آن را نیکو به جا آورد، خداوند او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ أبي يَقولُ: «الحَجُّ أفضَلُ مِنَ الصَّلاةِ وَ الصِّیامِ، إنَّمَا المُصَلّی يَشتَغِلُ عَن أهلِهِ ساعَةً، و إنَّ الصائِمَ يَشتَغِلُ عَن أهلِهِ بياضَ يَومٍ، و إنَّ الحاجَّ يُتعِبُ بَدَنَهُ، و يُضجِرُ نَفسَهُ، و يُنفِقُ مالَهُ، و يُطیلُ الغَیبَةَ عَن أهلِهِ، لا في مالٍ يَرجوهُ و لا إلیٰ تِجارَةٍ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ أبي يَقولُ: «و ما أفضَلُ مِن رَجُلٍ يَجيءُ يَقودُ بِأَهلِهِ وَ النّاسُ وُقوفٌ بِعَرَفاتٍ يَمیناً و شِمالاً، يَأتی بِهِمُ الحَجَّ فَيَسأَلُ بِهِمُ اللهَ تَعالیٰ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۵۶ ح۱ عن سیف التمّار، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پدرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حج، برتر از نماز و روزه است. نمازگزار، ساعتى از وقتش را جدا از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش است و روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار، یک روز را از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش جداست؛ ولى حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، بدن خویش را به رنج و خود را به دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و مالش را خرج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مدّتى طولانى دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نه به امید مالى و نه به قصد تجارتى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «و چه کسى برتر از مردى است که با خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و در حالى که مردم در عرفات، در چپ و راستْ وقوف کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، او هم آنها را به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و همراه آنان از خداوند متعال، مسئلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضله-على-الصدقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۵: فَضلُهُ عَلَى الصَّدَقَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برتری حج بر صدقه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَمّا أفاضَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله تَلَقّاهُ أعرابِيّ فِي الأَبطَحِ، فَقالَ: یا رَسولَ اللهِ، إنّي خَرَجتُ اُریدُ الحَجَّ فَعاقَنی عائِقٌ، و أَنَا رَجُلٌ مَيِّلٌ كَثیرُ المالِ، فَمُرنی أصنَع في مالی ما أبلُغُ ما بَلَغَ الحاجُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالتَفَتَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إلیٰ أبي قُبَیسٍ فَقالَ: لَو أنَّ أبا قُبَیسٍ لَكَ زِنَتَهُ ذَهَبَةٌ حَمراءُ أنفَقتَهُ في سَبیلِ اللهِ ما بَلَغتَ ما بَلَغَ الحاجُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۷۲ ح۸ عن معاویة بن عمّار، الكافي: ج۴ ص۲۵۸ ح۲۵، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۴ ح۲۲۴۶ نحوه و كلاهما من دون إسنادٍ إلى الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۶ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون پیامبر خدا از مِنا کوچ کرد، بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینى در اَبطَح&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وادى میان مِنا و مکّه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان بر خورد و گفت: اى پیامبر خدا! من به قصد حج به راه افتادم؛ ولى مانعى مرا از حج باز داشت و من مردى ثروتمند و پولدارم. دستور بده با مالم کارى کنم که به پاداش حاجیان نایل شوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پیامبر خدا رو به کوه ابو قُبَیس کرد و فرمود: «اگر به اندازۀ کوه ابو قُبَیس، طلاى سرخ داشته باشی و آن را در راه خدا انفاق کنی، هرگز به پاداشى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسی که حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن عبد الرحمان بن أبي عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إنَّ ناساً مِن هٰؤُلاءِ القُصّاصِ يَقولونَ: إذا حَجَّ رَجُلٌ حَجَّةً ثُمَّ تَصَدَّقَ و وَصَلَ، كانَ خَیراً لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَذَبوا، لَو فَعَلَ هٰذَا النّاسُ لَعُطِّلَ هٰذَا البَیتُ! إنَّ اللهَ تَعالیٰ جَعَلَ هٰذَا البَیتَ قِیاماً لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۵۲ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸ ح۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از عبد الرحمان بن ابى عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: برخى از این قصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند که هر گاه کسى یک بار حج رود، سپس [به جاى دوباره حج رفتن] صدقه بدهد و صلۀ رحم انجام دهد، برایش بهتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دروغ گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اگر مردم چنین کنند، حج تعطیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خداى متعال، این خانه را مایۀ قوام [و سامان گرفتنِ دنیا و آخرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مردم قرار داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان-2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیان&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُفهَم من الروایة الأخیرة و روایات اُخرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۰ ح۳۱ و ص۲۵۹ ح۲۹، كامل الزیارات: ص۵۵۲ ح۸۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنّ أفضليّة الحجّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على الصدقة تكون عند الإقبال على الصدقة بإزاء ما في الحجّ من مشقّة و عناء، ممّا یعطّل هذا المؤتمر العظیم أو يُضعفه. أمّا الآن - و عدد من یبتغون الحجّ أكبر ممّا تسعه الأماكن المقدّسة - فلا محلّ لهذا الاحتمال، و عندها یكون الإنفاق و الصدقة أفضل. و بناءً على&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایة الكلیني و الصدوق&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲ ح۳، ثواب الأعمال: ص۱۷۰ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الباقر عليه‌السلام أفضل من سبعین حجّة؛ حیث یقول أبو بصیر عنه عليه‌السلام: «لَأَن أعولَ أهلَ بيتٍ مِنَ المُسلِمینَ، و اُشبِعَ جَوعَتَهُم، و أَكسُوَ عَورَتَهُم، و أَكُفَّ وُجوهَهُم عَنِ النّاسِ، أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أحُجَّ حَجَّةً و حَجَّةً و حَجَّةً - حَتَّى انتَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَشرٍ و عَشرٍ و عَشرٍ - و مِثلَها و مِثلَها - حَتَّى انتَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَبعینَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و من الجليّ أنّ هذه الموازنة و الترجیحات إنّما هي بين الحجّ المندوب و الصدقة المندوبة، لا الواجب و الفریضة؛ فإنّه لا یمكن أن یمنع المستحبّ أداء الفریضة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از روایت اخیر و روایات دیگر، فهمیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که برترى حج بر صدقه، در جایى است که به خاطر سختى و رنج حج، به صدقه رو آورده شود و این همایش عظیم، تعطیل یا تضعیف گردد. پس اکنون که خواستارانِ حج، فزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ظرفیت مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مقدّس &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مسئلۀ پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته پیش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، صدقه، بسى برتر از حجّ استحبابى است. شاهد این معنا، روایت ابوبصیر از امام باقر علیه‌السلام است که فرمود: «اگر هزینۀ زندگى خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مسلمان را بپردازم، سیرشان سازم، آنها را بپوشانم و از مردم، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازشان گردانم، نزد من، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است که حج بگزارم و حج بگزارم و حج بگزارم» و تا... هفتاد حج ادامه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که این سنجش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ترجیح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، میان حجّ مستحبّی و صدقۀ مستحبّی (انفاق) است و نه میان حجّ واجب و صدقۀ مستحبّی؛ چون هیچ مستحبّى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جاى واجب را بگیرد یا از آن، بالاتر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الإنفاق-فيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۶: فَضلُ الإنفاقِ فيهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت خرج کردن در راه حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: النَّفَقَةُ فِي الحَجِّ كَالنَّفَقَةِ في سَبیلِ اللهِ بِسَبعِمِئَةِ ضِعفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۹ ص۲۱ ح۲۳۰۶۱ عن بریدة، السنن الكبریٰ: ج۴ ص۵۴۳ ح۸۶۴۹ و فیه «سبعین ضعفاً» بدل «بسبعمئة ضعف»، الفردوس: ج۴ ص۳۰۶ ح۶۸۹۷ و راجع عوالي اللآلي: ج۴ ص۲۹ ح۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هزینه کردن در راه حج، هفتصد برابرِ انفاق در راه خدا پاداش دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - في حَدیثِ الأَربَعِمِئَةِ -: دِرهَمٌ يُنفِقُهُ الرَّجُلُ فِي الحَجِّ يَعدِلُ ألفَ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۱۷، الخصال: ص۶۲۸ ح۱۰ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حدیث «چهارصدگانه» -: یک درهم که کسى در راه حج خرج کند، برابر با هزار درهم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: دِرهَمٌ تُنفِقُهُ فِي الحَجِّ أفضَلُ مِن عِشرینَ ألفَ دِرهَمٍ تُنفِقُها في حَقٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۵ ح۱۵ عن عليّ بن أبي حمزة، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۵ ح۲۲۴۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: یک درهم که در راه حج خرج می‌کنى، برتر از بیست هزار درهم است که در راه حق انفاق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن أنفَقَ دِرهَماً فِي الحَجِّ، كانَ خَیراً لَهُ مِن مِئَةِ ألفِ دِرهَمٍ يُنفِقُها في حَقٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۵ ح۲۲۴۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۵ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که در راه حج، یک درهم خرج کند، براى او بهتر از صد هزار درهم است که در راه حق انفاق کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: دِرهَمٌ فِي الحَجِّ أفضَلُ مِن ألفَی ألفٍ فیما سِویٰ ذٰلِكَ مِن سَبیلِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۲ ح۶۲ عن أبي بصیر، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۵ ح۲۲۴۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۵ ح۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: یک درهم در حج، برتر از دو میلیون درهم در غیر آن است که در راه خدا داده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الاستقراض-له&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۷: حُسنُ الاِستِقراضِ لَهُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شايستگى قرض كردن براى حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن عُقبَة: جاءَني سَدیرٌ الصَّیرَفِيُّ فَقالَ: إنَّ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَقرَأُ عَلَیكَ السَّلامَ و يَقولُ لَكَ: ما لَكَ لا تَحُجُّ؟! اِستَقرِض و حُجَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۱ ح۱۵۳۴، الاستبصار: ج۲ ص۳۲۹ ح۱۱۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از عُقبه -: سَدیر صَیرَفى، نزد من آمد و گفت: امام صادق علیه‌السلام به تو سلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «چرا حج نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟ قرض کن و به حج برو».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن معاویة بن وهب عن غیر واحد، قال: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إنّي رَجُلٌ ذو دَینٍ، أ فَأَتَدَيَّنُ و أَحُجُّ؟ فَقالَ: نَعَم، هُوَ أقضیٰ لِلدَّینِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۱ ح۱۵۳۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۱ ح۲۲۳۳ و ص۴۳۷ ح۲۹۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از معاویة بن وهب، از چند نفر که هر کدام آنها گفت -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: من مردى بدهکارم. آیا وام بگیرم و به حج بروم؟ فرمود: «آرى. حج، بهتر قرض را ادا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن یعقوب بن شعیب: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام عَن رَجُلٍ يَحُجُّ بِدَینٍ و قَد حَجَّ حَجَّةَ الإسلامِ، قالَ: نَعَم، إنَّ اللّهَ سَيَقضي عَنهُ إن شاءَ اللّهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۹ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه:ج۲ ص۴۳۶ ح۲۹۰۱، منتقى الجمان: ج۳ ص۴۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از یعقوب بن شعیب -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ کسى پرسیدم که با بدهى حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، در حالى که حجّ واجب را به جا آورده است. فرمود: «آرى. خداوند بدهى او را ادا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، إن شاء اللّه».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید این روایت بر صورتى حمل شود که شخص، چیزى براى پرداخت بدهى داشته باشد، به دلیل روایتى که در ادامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن موسى بن بكر الواسطی عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: هَل يَستَقرِضُ الرَّجُلُ و يَحُجُّ إذا كانَ خَلفَ ظَهرِهِ ما يُؤَدّىٰ عَنهُ إذا حَدَثَ بِهِ حَدَثٌ؟ قالَ: نَعَم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۹ ح۲ و ح۶، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۲ ح۱۵۳۶ كلاهما نحوه، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۳۶ ح۲۹۰۳ و راجع الاُصول الستّة عشر (كتاب درست بن أبي منصور): ص۲۸۲ ح۳۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از موسى بن بکر واسطی -: به امام کاظم علیه‌السلام گفتم: کسی که پشتوانۀ مالی داشته باشد به طوری که اگر برایش اتّفاقی افتاد، بتواند قرضش را ادا کند، آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند قرض بگیرد و حج بگزارد؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حضور-صاحب-الأمر-عليهالسلام-كل-سنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۸: حُضورُ صاحِبِ الأَمرِ عليه‌السلام كُلَّ سَنَةٍ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حضور همه‌سالۀ امام زمان علیه‌السلام در حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يَفقِدُ النّاسُ إمامَهُم فَيَشهَدُ الموسِمَ، فَيَراهُم ولا يَرَونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة للطوسي: ص۱۶۱ ح۱۱۹ عن عبید بن زرارة، كمال الدین: ص۳۴۶ ح۳۳، الغیبة للنعمانی: ص۱۷۵ ح۱۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ص۱۵۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مردم، امام خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند؛ ولى او در موسم (مراسم حج) حضور پیدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آنان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و آنان او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن محمّد بن عثمان العَمريّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو أحد النوّاب الأربعة لصاحب الزمان عليه‌السلام في زمن الغیبة الصُّغریٰ)راجع معجم رجال الحدیث: ج۱۶ ص۲۷۴– ۲۷۷&lt;/span&gt;(&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وَ اللهِ، إنَّ صاحِبَ هٰذَا الأَمرِ لَيَحضُرُ المَوسِمَ كُلَّ سَنَةٍ، يَرَى النّاسَ و يَعرِفُهُم و يَرَونَهُ و لا يَعرِفونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۲۰ ح۳۱۱۵، الغیبة للطوسي: ص۳۶۴ ح۳۲۹، كمال الدین: ص۴۴۰ ح۸، بحار الأنوار: ج۵۱ ص۳۵۰ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از محمّد بن عثمان عَمرى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از نایبان خاصّ امام زمان علیه‌السلام در غيبت صغراست.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: به خدا سوگند، صاحب الأمر علیه‌السلام، همه‌ساله در موسم حج حضور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد. او مردم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و مردم هم او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند؛ ولى او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن عبد الله بن جعفر الحِميَريّ: سَأَلتُ مُحَمَّدَ بنَ عُثمانَ العَمرِيَّ فَقُلتُ لَهُ: رَأَیتَ صاحِبَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هٰذَا الأَمرِ؟ فَقالَ: نَعَم، و آخِرُ عَهدي بِهِ عِندَ بيتِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ الحَرامِ و هُوَ يَقولُ: اللّٰهُمَّ أنجِز لي ما وَعَدتَنی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ مُحَمَّدُ بنُ عُثمانَ: و رَأَیتُهُ - صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِ - مُتَعَلِّقاً بِأَستارِ الكَعبَةِ فِي المُستَجارِ، و هُوَ يَقولُ: اللّٰهُمَّ انتَقِم لي مِن أعدائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۲۰ ح۳۱۱۵، الغیبة للطوسي: ص۳۶۴ ح۳۳۰، كمال&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدین: ص۴۴۰ ح۹ و لیس فیه ذیله من «قال محمّد بن عثمان...»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ص۳۵۱ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر حِمیَرى -: از محمّد بن عثمان عَمرى - که خدا از او خشنود باد - پرسیدم: آیا صاحب الأمر را دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ گفت: آرى و آخرین بارى که ایشان را دیدم، کنار خانۀ خدا بود، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «خدایا! آنچه را به من وعده داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، محقّق ساز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن عثمان گفت: و ایشان - که درود خدا بر او باد - را دیدم که در مستجار به پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کعبه در آویخته است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «خدایا! انتقام مرا از دشمنانت بگیر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدین عن أبي محمّد الحسن بن وَجناء: كُنتُ ساجِداً تَحتَ المیزابِ في رابِعِ أربَعٍ و خَمسینَ حَجَّةً بَعدَ العَتَمَةِ، و أَنَا أتَضَرَّعُ فِي الدُّعاءِ، إذ حَرَّكَنی مُحَرِّكٌ، فَقالَ: قُم یا حَسَنَ بنَ وَجناءَ. فَقُمتُ، فَإِذا جارِيَةٌ صَفراءُ نَحیفَةُ البَدَنِ، أقولُ: إنَّها مِن أبناءِ أربَعینَ فَما فَوقَها، فَمَشَت بينَ يَدَيَّ، و أَنَا لا أسأَلُها عَن شَیءٍ، حَتّیٰ أتَت بي دارَ خَدیجَةَ عليها السلام، و فیها بيتٌ بابُهُ في وَسَطِ الحائِطِ، و لَهُ دَرَجُ ساجٍ يُرتَقیٰ، فَصَعِدَتِ الجارِيَةُ و جاءَني النِّداءُ: «اِصعَد یا حَسَنُ»، فَصَعِدتُ، فَوَقَفتُ بِالبابِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي صاحِبُ الزَّمانِ عليه‌السلام: «یا حَسَنُ، أتُراكَ خَفیتَ عَلَيَّ؟! وَ اللهِ، ما مِن وَقتٍ في حَجِّكَ إِلّا و أَنَا مَعَكَ فیهِ»، ثُمَّ جَعَلَ يَعُدُّ عَلَيَّ أوقاتی. فَوَقَعتُ مَغشِيّاً عَلیٰ وَجهی، فَحَسَستُ بِيَدٍ قَد وَقَعَت عَلَيَّ، فَقُمتُ، فَقالَ لی: «یا حَسَنُ، اِلزَم دارَ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليهما السلام، و لا يُهِمَّنَّكَ طَعامُكَ و لا شَرابُكَ، و لا ما يَستُرُ عَورَتَكَ»، ثُمَّ دَفَعَ إلَيَّ دَفتَراً فیهِ دُعاءُ الفَرَجِ، و صَلاةٌ عَلَیهِ، فَقالَ: «بِهٰذا فَادعُ، و هٰكَذا فَصَلِّ عَلَيَّ، و لا تُعطِهِ إِلّا مُحِقّی أولِیائی، فَإِنَّ اللهَ جَلّ جَلالُهُ مُوَفِّقُكَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدین: ص۴۴۳ ح۱۷، الخرائج والجرائح: ج۲ ص۹۶۱، الثاقب في المناقب: ص۶۱۲ ح۵۵۸، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۳۲ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کمال الدین - به نقل از ابو محمّد، حسن بن وَجنا -: در روز چهارم از حجّ پنجاه و چهارم خود، پس از نماز عشا زیر ناودان در سجده بودم و با ناله و زارى دعا می‌کردم که کسى مرا تکان داد و به من گفت: «اى حسن بن وجنا! برخیز». برخاستم و زنى لاغر و زردچهره دیدم که به نظرم چهل‌ساله و بیشتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. او جلوتر از من حرکت کرد و من چیزى از او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدم، تا این که به خانۀ خدیجه علیها السلام در آمد. در آن جا اتاقى بود که درش وسط دیوار قرار داشت، با پلّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى چوبى که از آن بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند. آن زن، بالا رفت. صدایى به گوشم آمد که: «ای حسن! بیا بالا». بالا رفتم و دمِ در ایستادم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب الزمان علیه‌السلام به من فرمود: «اى حسن! خیال کردى از چشم من پنهانى؟ به خدا سوگند، هیچ وقتى از حجّ تو نبوده است، مگر این که من همراه تو بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام» و شروع کرد به شمردن آن وقت‌ها براى من. پس بیهوش شدم و با صورت به زمین افتادم. سپس احساس کردم دستى بر من قرار گرفت. برخاستم. به من فرمود: «اى حسن! در مدینه، در خانۀ جعفر بن محمّد علیه‌السلام اقامت کن و فکر آب و غذا و لباس مباش». سپس نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به من داد که در آن، «دعاى فرج» و صلوات بر ایشان بود و فرمود: «با این دعا مرا بخوان و این گونه بر من صلوات بفرست و جز به دوستان خاصّ من، به کسى مده. همانا خداوند، توفیقت خواهد داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة للطوسی عن محمّد بن أحمد الأنصاري: كُنتُ حاضِراً عِندَ المُستَجارِ بِمَكَّةَ و جَماعَةٌ زُهاءَ ثَلاثینَ رَجُلاً، لَم يَكُن مِنهُم مُخلِصٌ غَیرُ مُحَمَّدِ بنِ القاسِمِ العَلَوِيِّ، فَبَینا نَحنُ كَذٰلِكَ فِي اليَومِ السّادِسِ مِن ذي الحِجَّةِ سَنَةَ ثَلاثٍ و تِسعینَ و مِئَتَینِ، إذ خَرَجَ عَلَینا شابٌّ مِنَ الطَّوافِ، عَلَیهِ إزارانِ مُحرِمٌ بِهِما، و في يَدِهِ نَعلانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأَیناهُ قُمنا جَمیعاً هَیبَةً لَهُ، و لَم يَبقَ مِنّا أحَدٌ إِلّا قامَ، فَسَلَّمَ عَلَینا و جَلَسَ مُتَوَسِّطاً و نَحنُ حَولَهُ، ثُمَّ التَفَتَ يَمیناً و شِمالاً، ثُمَّ قالَ: أ تَدرونَ ما كانَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَقولُ في دُعاءِ الإِلحاحِ؟ قُلنا: و ما كانَ يَقولُ؟ قالَ: كانَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي بِهِ تَقومُ السَّماءُ، و بِهِ تَقومُ الأَرضُ، و بِهِ تُفَرِّقُ بينَ الحَقِّ وَ الباطِلِ، و بِهِ تَجمَعُ بينَ المُتَفَرِّقِ، و بِهِ تُفَرِّقُ بينَ المُجتَمِعِ، و بِهِ أحصَیتَ عَدَدَ الرِّمالِ، و زِنَةَ الجِبالِ، و كَیلَ البِحارِ، أن تُصَلِّيَ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، و أَن تَجعَلَ لي مِن أمری فَرَجاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نَهَضَ و دَخَلَ الطَّوافَ فَقُمنا لِقِیامِهِ حَتَّى انصَرَفَ، و اُنسینا أن نَذكُرَ أمرَهُ، و أَن نَقولَ: مَن هُوَ، و أيُّ شَیءٍ هُوَ؟ إلَى الغَدِ في ذٰلِكَ الوَقتِ، فَخَرَجَ عَلَینا مِنَ الطَّوافِ، فَقُمنا لَهُ كَقِیامِنا بِالأَمسِ، و جَلَسَ في مَجلِسِهِ مُتَوَسِّطاً، فَنَظَرَ يَمیناً و شِمالاً و قالَ: أ تَدرونَ ما كانَ يَقولُ أمیرُ المُؤمِنینَ عليه‌السلام بَعدَ صَلاةِ الفَریضَةِ؟ فَقُلنا: و ما كانَ يَقولُ؟ قالَ: كانَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَیكَ رُفِعَتِ الأَصواتُ و دُعِيَتِ الدَّعَواتُ، و لَكَ عَنَتِ الوُجوهُ، و لَكَ وُضِعَتِ الرِّقابُ، و إلَیكَ التَّحاكُمُ فِي الأَعمالِ، یا خَیرَ مَن سُئِلَ، و یا خَیرَ مَن أعطیٰ، یا صادِقُ یا بارِئُ، یا مَن لا يُخلِفُ المیعادَ، یا مَن أمَرَ بِالدُّعاءِ و وَعَدَ بِالإِجابَةِ، یا مَن قالَ: (ٱدْعُونِى أَسْتَجِبْ لَكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، یا مَن قالَ: (وَ إِذَا سَأَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَإِنِّى قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ ٱلدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِیبُواْ لِى وَ لْيُؤْمِنُواْ بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و یا مَن قالَ: (يَـٰعِبَادِىَ ٱلَّذِینَ أَسْرَفُواْ عَلَیٰ أَنفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُواْ مِن رَّحْمَةِ ٱللهِ إِنَّ ٱللهَ يَغْفِرُ ٱلذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُو هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِیمُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَبَّیكَ و سَعدَیكَ،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها أنا ذا بينَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيكَ المُسرِفُ، و أَنتَ القائلُ: (لاَ تَقْنَطُواْ مِن رَّحْمَةِ ٱللهِ إِنَّ ٱللهَ يَغْفِرُ ٱلذُّنُوبَ جَمِیعًا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نَظَرَ يَمیناً و شِمالاً بَعدَ هٰذَا الدُّعاءِ، فَقالَ: أ تَدرونَ ما كانَ أمیرُ المُؤمِنینَ عليه‌السلام يَقولُ في سَجدَةِ الشُّكرِ؟ فَقُلنا: و ما كانَ يَقولُ؟ قالَ: كانَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا مَن لا يَزیدُهُ كَثرَةُ الدُّعاءِ إِلّا سَعَةً و عَطاءً، یا مَن لا تَنفَدُ خَزائِنُهُ، یا مَن لَهُ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الأَرضِ، یا مَن لَهُ خَزائِنُ ما دَقَّ و جَلَّ، لا تَمنَعُكَ إساءَتی مِن إحسانِكَ، أنتَ تَفعَلُ بِيَ الَّذي أنتَ أهلُهُ، فَإِنَّكَ أنتَ أهلُ الكَرَمِ وَ الجودِ، وَ العَفوِ وَ التَّجاوُزِ، یا رَبِّ یا اللهُ، لا تَفعَل بِيَ الَّذي أنَا أهلُهُ، فَإنّي أهلُ العُقوبَةِ و قَدِ استَحقَقتُها، لا حُجَّةَ لي و لا عُذرَ لي عِندَكَ، أبوءُ لَكَ بِذُنوبی كُلِّها و أَعتَرِفُ بِها كَی تَعفُوَ عَنّي، و أَنتَ أعلَمُ بِها مِنّي، أبوءُ لَكَ بِكُلِّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ، و كُلِّ خَطیئَةٍ احتَمَلتُها، و كُلِّ سَيِّئَةٍ عَمِلتُها، رَبِّ اغفِر وَ ارحَم، و تَجاوَز عَمّا تَعلَمُ، إنَّكَ أنتَ الأَعَزُّ الأَكرَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قامَ و دَخَلَ الطَّوافَ، فَقُمنا لِقِیامِهِ، و عادَ مِنَ الغَدِ في ذٰلِكَ الوَقتِ، فَقُمنا&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِإِقبالِهِ كَفِعلِنا فیما مَضیٰ، فَجَلَسَ مُتَوَسِّطاً و نَظَرَ يَمیناً و شِمالاً، فَقالَ: كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ سَيِّدُ العابِدینَ عليه‌السلام يَقولُ في سُجودِهِ، في هٰذَا المَوضِعِ - و أَشارَ بِيَدِهِ إلَى الحِجرِ - تَحتَ المیزابِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُبَیدُكَ بِفِنائِكَ، مِسكینُكَ بِفِنائِكَ، فَقیرُكَ بِفِنائِكَ، سائِلُكَ بِفِنائِكَ، يَسأَلُكَ ما لا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقدِرُ عَلَیهِ غَیرُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نَظَرَ يَمیناً و شِمالاً، و نَظَرَ إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ القاسِمِ مِن بينِنا، فَقالَ: یا مُحَمَّدَ بنَ القاسِمِ، أنتَ عَلیٰ خَیرٍ إن شاءَ اللهُ تَعالیٰ - و كانَ مُحَمَّدُ بنُ القاسِمِ يَقولُ بِهٰذَا الأَمرِ - ثُمَّ قامَ و دَخَلَ الطَّوافَ، فَما بَقِيَ مِنّا أحَدٌ إِلّا و قَد اُلهِمَ ما ذَكَرَهُ مِنَ الدُّعاءِ، و اُنسینا أن نَتَذاكَرَ أمرَهُ إِلّا في آخِرِ يَومٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَنا أبو عَلِيّ المَحمودِيُّ: یا قَومِ، أتَعرِفونَ هٰذا؟ هٰذا وَ اللهِ صاحِبُ زَمانِكُم. فَقُلنا:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كَیفَ عَلِمتَ یا أبا عَلِيّ؟ فَذَكَرَ أنَّهُ مَكَثَ سَبعَ سِنینَ يَدعو رَبَّهُ و يَسأَلُهُ مُعايَنَةَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحِبِ الزَّمانِ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَبَینا نَحنُ يَوماً عَشِيَّةَ عَرَفَةَ و إذا بِالرَّجُلِ بِعَینِهِ يَدعو بِدُعاءٍ وَعَیتُهُ، فَسَأَلتُهُ مِمَّن هُوَ؟ فَقالَ: مِنَ النّاسِ. قُلتُ: مِن أيِّ النّاسِ؟ قالَ: مِن عَرَبِها. قُلتُ: مِن أيِّ عَرَبِها؟ قالَ: مِن أشرَفِها. قُلتُ: و مَن هُم؟ قالَ: بَنو هاشِمٍ. قُلتُ: و مِن أيِّ بَني هاشِمٍ؟ فَقالَ: مِن أعلاها ذِروَةً و أَسناها. قُلتُ: مِمَّن؟ قالَ: مِمَّن فَلَقَ الهامَ، و أَطعَمَ الطَّعامَ، و صَلّیٰ وَ النّاسُ نِیامٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعَلِمتُ أنَّهُ عَلَوِيّ فَأَحبَبتُهُ عَلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَلَوِيَّةِ. ثُمَّ افتَقَدتُهُ مِن بينِ يَدَيَّ فَلَم أدرِ كَیفَ مَضیٰ، فَسَأَلتُ القَومَ الَّذینَ كانوا حَولَهُ: تَعرِفونَ هٰذَا العَلَوِيَّ؟ قالوا: نَعَم، يَحُجُّ مَعَنا في كُلِّ سَنَةٍ ماشِیاً. فَقُلتُ: سُبحانَ اللهِ، وَ اللهِ ما أریٰ بِهِ أثَرَ مَشیٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَانصَرَفتُ إلَى المُزدَلِفَةِ كَئیباً حَزیناً عَلیٰ فِراقِهِ، و نِمتُ مِن لَیلَتی تِلكَ، فَإِذا أنَا بِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: یا أحمَدُ، رَأَیتَ طَلِبَتَكَ. فَقُلتُ: و مَن ذاكَ یا سَيِّدي؟ فَقالَ: الَّذي رَأَیتَهُ في عَشِيَّتِكَ، و هُوَ صاحِبُ زَمانِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا سَمِعنا ذٰلِكَ مِنهُ عاتَبناهُ أن لا يَكونَ أعلَمَنا ذٰلِكَ، فَذَكَرَ أنَّهُ كانَ يَنسیٰ أمرَهُ إلیٰ وَقتِ ما حَدَّثَنا بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة للطوسي: ص۲۵۹ ح۲۲۷، فلاح السائل: ص۳۲۳ ح۲۱۶، دلائل الإمامة: ص۵۴۲ ح۵۲۳، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة، طوسى - به نقل از محمّد بن احمد انصارى -: [در مکّه] کنار مستجار بودم. گروهى حدود سى نفر مرد نیز بودند و جز محمّد بن قاسم علوى، هیچ یک از آنان، مُخلِص (شیعه) نبود. در حالى که ما در روز ششم ذى حجّۀ سال ۲۹۳ بودیم، جوانى از طواف بیرون آمد که دو جامۀ احرام بر تن داشت و کفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش در دستش بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون او را دیدیم، از هیبت او همۀ ما بدون استثنا برخاستیم. او بر ما سلام کرد و میان ما نشست و ما پیرامون او بودیم. سپس به راست و چپ نگاه کرد و گفت: «آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید [امام] صادق علیه‌السلام در دعاى اِلحاح چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت؟». گفتیم: چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت؟ گفت: «مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگارا! تو را به نامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم که آسمان و زمین به سبب آن نام، بر پاست و به وسیلۀ آن، میان حق و باطل را جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و با آن، پراکنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گِرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى و با آن، گِردآمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراکنى و با آن، عدد ریگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و وزن کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اندازۀ دریاها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارى. تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم که بر محمّد و دودمان محمّد درود فرستى و براى من در کارم گشایشى قرار دهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس برخاست و وارد طواف شد. با برخاستن او، ما نیز برخاستیم تا آن که او رفت و گویا ما یادمان رفته بود که حال او را یادآور شویم و بگوییم که او کیست و چه شد، تا فردا همان وقت که باز از طواف به طرف ما آمد. مثل دیروز براى او برخاستیم و در جاى خود، میان ما نشست. نگاهى به راست و چپ کرد و گفت: «آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید امیر مؤمنان علیه‌السلام پس از نماز واجب، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت؟». گفتیم: چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت؟ گفت: «چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صداها به سوى تو بلند و دعاها به سوى توست و چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها براى تو خاشع&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها براى تو فرو افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و داورى در کارها، با توست. اى بهترین سؤال&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده و اى بهترین بخشنده! اى راستگو، اى آفریدگار! اى آن که در وعده خلاف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند! اى آن که به دعا فرمان دادى و وعدۀ اجابت فرمودى! اى آن که گفت: (مرا بخوانید تا پاسختان گویم)! اى آن که گفت: (هر گاه بندگانم از تو در بارۀ من پرسیدند، یقیناً من نزدیکم [و] دعاى دعا کننده را هر گاه که مرا بخواند، پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. پس مرا اجابت کنند و به من ایمان آورند. باشد که راه رشد بیابند)! اى آن که گفت: (اى بندگان من که در ستم به خود اسراف کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! از رحمت خدا نومید نشوید. همانا خداوند، همۀ گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، [که] او آمرزندۀ مهربان است)! به فرمانم و پذیرایم. اینک این منم، اسرافکارى در برابرت و تویى گویندۀ این سخن که (از رحمت خدا مأیوس نشوید. همانا خداوند، همۀ گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پس از این دعا به راست و چپ نگریست و گفت: «آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید که امیر مؤمنان در سجدۀ شکر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت؟». گفتیم: چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت؟ گفت: «چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که بخشش زیاد، جز بر وسعت [دارایی] و عطای او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید! اى آن که گنجینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایان است! اى آن که گنجینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین، از آنِ اوست! اى آن که گنجینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنچه ریز و درشت است، براى اوست! بدکارى من، مانع نیکوکارى تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. تو با من، آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى که شایستۀ آنى، که تو اهل بخشش و سخاوتى و [اهلِ] بخشایش و گذشتى. پروردگارا! اى خدا! با من، آن مکن که من شایستۀ آنم، که همانا من شایستۀ کیفرم و مستحقّ آنم و دلیل و عذرى هم نزد تو ندارم. با همۀ گناهانم نزد تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیم و به آنها اقرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، تا از من در گذرى و تو به آنها داناتر از منى. با هر گناهى که مرتکب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر خطایى که بر دوش کشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر زشتى که انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به سوى تو باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم. پروردگارا! ببخشاى و رحم کن و از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، در گذر. تو قدرتمندترین و بزرگوارترینى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[آن گاه] برخاست و وارد طواف شد. با برخاستن او، ما نیز برخاستیم. فردا در همان وقت، باز آمد. ما مثل گذشته براى آمدنش برخاستیم. در میانه نشست و نگاهى به راست و چپ افکند و با دستش به حِجر اشاره کرد و گفت: «زین العابدین علیه‌السلام در سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در همین جا، یعنى زیر ناودان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندۀ ناچیزت، در آستان توست. بیچاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، در پیشگاه توست. نیازمندت، در درگاه توست. خواهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، در آستان توست. از تو چیزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد که جز تو کسى بر آن، توانا نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به راست و چپ نگاه کرد و از میان ما نگاهى به محمّد بن قاسم افکند و فرمود: «اى محمّد بن قاسم! تو - اگر خداوند متعال بخواهد -، بر راه مستقیم هستى» و محمّد بن قاسم، معتقد به ولایت بود. سپس برخاست و وارد طواف شد. هیچ یک از ما نبود، مگر آن که دعاهایى را که او خواند، به خاطر داشت و گویا ما یادمان رفته بود که در بارۀ او صحبت کنیم، مگر در آخر روزى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو على محمودى به ما گفت: اى گروه! آیا او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسید؟ او به خدا سوگند، صاحب زمان شماست. گفتیم: اى ابو على! از کجا دانستى؟ او گفت که هفت سال است که از پروردگارش خواسته صاحب الزمان علیه‌السلام را ببیند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: یک روز، غروب عرفه، همان مرد را دیدم که همان دعایى را که فرا گرفته بودم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند. از او پرسیدم: از کیست؟ گفت: «از مردم». گفتم: از کدام مردم؟ گفت: «از مردم عرب». گفتم: از کدام تیرۀ عرب؟ گفت: «از باشرافت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین آنها». گفتم: آنان کیان &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ گفت: «بنى هاشم». گفتم: از کدام بنى هاشم؟ گفت: «از آنان که برترین و برجسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین و درخشان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین نسب را دارند». گفتم: از کیان؟ گفت: «از آن که فرق سر [دشمن] را شکافت و [به محرومان] طعام خورانید و آن گاه که مردم در خواب بودند، به نماز ایستاد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[ابو على] گفت: دانستم که او علوى است و به خاطر علوى بودن، به او علاقه پیدا کردم. سپس او را در برابر خودم گُم کردم و نفهمیدم چگونه رفت. از مردمى که اطراف او بودند، پرسیدم: آیا این علوى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسید؟ گفتند: آرى، همه‌ساله با ما پیاده به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید. گفتم: سبحان اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! به خدا سوگند، نشانِ پیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى بر او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غمگین و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفته از فراق او، به مزدلفه آمدم و آن شب را خوابیدم. در خواب، پیامبر خدا را دیدم که فرمود: «اى احمد! خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را دیدى؟». گفتم: او کیست، سَرور من؟ فرمود: «آن را که دیشب دیدى، صاحب زمانِ تو بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون این را از او شنیدیم، او را سرزنش کردیم که چرا ما را از آن باخبر نساخته بود! او گفت: تا زمانى که با ما در این باره سخن گفت، این مسئله را فراموش کرده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مشقة-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: مَشَقَّةُ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشوارى حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الله بن یحیى الكاهليّ: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام يَقولُ و يَذكُرُ الحَجَّ، فَقالَ: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: هُوَ أحَدُ الجِهادَینِ، هُوَ جِهادُ الضُّعَفاءِ و نَحنُ الضُّعَفاءُ، أما إنَّهُ لَیسَ شَيءٌ أفضَلَ مِنَ الحَجِّ إِلّا الصَّلاةُ، و فِي الحَجِّ لَهاهُنا صَلاةٌ، و لَیسَ فِي الصَّلاةِ قِبَلَكُم حَجٌّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَدَعِ الحَجَّ و أَنتَ تَقدِرُ عَلَیهِ؛ أ ما تَرَیٰ أنَّهُ يَشعَثُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّعَثُ: مصدرُ الأشعث؛ و هو المغبَرُّ الرأس (الصحاح: ج۱ ص۲۸۵ «اشعث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأْسُكَ، و يَقشَفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَشَفُ: قَذَر الجلد ورثاثَة الهیئة. و رجُلٌ قَشِفٌ: لَوَّحَته الشَمسُ فَغَيَّر (القاموس المحیط: ج۳، ص۱۸۵ «قشف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیهِ جِلدُكَ، و يُمتَنَعُ فیهِ مِنَ النَّظَرِ إلَى النِّساءِ؟! و إنّا نَحنُ لَهاهُنا و نَحنُ قَریبٌ و لَنا مِیاهٌ مُتَّصِلَةٌ ما نَبلُغُ الحَجَّ حَتّىٰ يَشُقَّ عَلَینا، فَكَیفَ أنتُم في بُعدِ البِلادِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ما مِن مَلِكٍ و لا سُوقَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُّوقَةُ من الناس: الرَّعِيّة و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دونَ الملِك (النهایة: ج۲ ص۴۲۴ «سوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَصِلُ إلَى الحَجِّ إِلّا بِمَشَقَّةٍ؛ في تَغيِیرِ مَطعَمٍ أو مَشرَبٍ أو ریحٍ أو شَمسٍ لا يَستَطیعُ رَدَّها، و ذٰلِكَ قَولُهُ عزّ وجلّ (وَ تَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَیٰ بَلَدٍ لَّمْ تَكُونُواْ بَـٰـلِغِیهِ إِلّا بِشِقِّ ٱلْأَنفُسِ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِیمٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۳ ح۷، علل الشرائع: ص۴۵۷ ح۲، تفسیر العيّاشي: ج۳ ص۴ ح۲۳۶۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن یحیى کاهلى -: از امام صادق علیه‌السلام شنیدم که از حج یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و فرمود: «پیامبر خدا فرمود: حج، یکى از دو جهاد است. حج، جهاد ضعیفان است و ماییم ضعیفان. آگاه باشید! هیچ چیزى جز نماز، برتر از حج نیست. در حج، نماز هم هست؛ ولى در نماز شما، حج نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج را وا نگذار، در حالى که توان انجام دادن آن را دارى. آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى که در حج موهایت ژولیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و پوست بدنت، چرکین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نگاه به زنان، ممنوع است؟ ما که در این جاییم و نزدیک هستیم و همواره آب نیز داریم، رسیدن به حج، برایمان جز با مشقّت، ممکن نیست. شما که در شهرهاى دوردست هستید، وصفتان چگونه است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نه شاه و نه رعیّت، جز با رنج و زحمت، به حج نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند رسید؛ جایگاه غذا و آبخورى و نیز آب و هوا تغییر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کسى را یاراى جلوگیرى از آن نیست و این، سخن خداوند عز و جل است که: (بارهایتان را به شهرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند که جز با رنجورى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، توان رسیدن به آن را ندارید. قطعاً پروردگارتان، دلسوز و مهربان است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثواب-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵: ثَوابُ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: لَیسَ لِلحَجَّةِ المَبرورَةِ ثَوابٌ إِلّا الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۱۷۵ ح۸۱۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود، سنن الدارمي: ج۱ ص۴۵۸ ح۱۷۴۱ نحوه؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۴۲۷ ح۱۱۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: برای حجّ پذیرفته شده، ثوابی جز بهشت نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: العُمرَةُ إلَى العُمرَةِ كَفّارَةٌ لِما بينَهُما، وَ الحَجُّ المَبرورُ لَیسَ لَهُ جَزاءٌ إِلّا الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۶۲۹ ح۱۶۸۳ عن أبي هریرة، صحیح مسلم: ج۲ ص۹۸۳ ح۴۳۷؛ دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۴ عن الإمام عليّ عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۰ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر عمره تا عمرۀ دیگر، کفّارۀ [گناهان] میان آن دو است و پاداش حجّ پذیرفته شده، بهشت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: ما سَبَّحَ الحاجُّ مِن تَسبیحَةٍ و لا كَبَّرَ مِن تَكبیرَةٍ، إِلّا بُشِّرَ بِها بُشریٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۳۲۹ ح۵۴۵۶ عن أبي هریرة، شعب الإیمان: ج۳ ص۴۷۲ ح۴۰۹۳ بزیادة «و لا هلّل من تهلیلة» بعد «تسبیحة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، هیچ تسبیح و تکبیرى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید، مگر آن که به سبب آن، بشارتى به او داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله - لَمّا نَظَرَ إلیٰ قِطارِ جِمالِ الحَجیجِ -: لا تَرفَعُ خُفّاً إِلّا كُتِبَت لَهُم حَسَنَةٌ، و لا تَضَعُ إِلّا مُحِيَت عَنهُم سَيِّئَةٌ، و إذا قَضَوا مَناسِكَهُم قیلَ لَهُم: بَنَیتُم بِناءً فَلا تَهدِموهُ، كُفیتُم ما مَضیٰ فَأَحسِنوا فیما تَستَقبِلونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۴، الجعفريّات: ص۶۶ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام عنه صلی الله عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - آن گاه که به کاروان شترهاى حُجّاج نگاه کرد -: هیچ گامى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، مگر آن که برایشان حَسَنه نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هیچ گامى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند، مگر آن که گناهى از آنان محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر گاه اعمال حجّ خود را به پایان برند، به آنان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «بنایى ساختید. پس ویرانش نکنید. گناهان گذشتۀ شما بخشوده شد. براى آینده، کار نیک انجام دهید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: الحاجُّ ثَلاثَةٌ: فَأَفضَلُهُم نَصیباً رَجُلٌ غُفِرَ لَهُ ذَنبُهُ ما تَقَدَّمَ مِنهُ و ما تَأَخَّرَ، و وَقاهُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ عَذابَ القَبرِ. و أَمَّا الَّذي يَلیهِ فَرَجُلٌ غُفِرَ لَهُ ذَنبُهُ ما تَقَدَّمَ مِنهُ، و يَستَأنِفُ العَمَلَ فیما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ. و أَمَّا الَّذي يَلیهِ فَرَجُلٌ حُفِظَ في أهلِهِ و مالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۲ ح۳۹، الخصال: ص۱۴۷ ح۱۷۷ كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۶ ح۲۲۵۳ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۹ ح۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حاجیان، سه گونه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بیشترین بهره، از آنِ کسى است که گناهان گذشته و آینده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بخشوده شود و خداوند، از عذاب قبر، نگاهش دارد. پس از او، کسى است که گناهان گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آمرزیده شود و باید براى باقى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ عمرش، عمل از سر گیرد. پس از او، کسى است که تنها خانواده و مالش حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ رَجـُلٍ خَرَجَ مِن مَنزِلِهِ حاجّاً أو مُعتَمِراً، فَكُلَّما رَفَعَ قَدَماً و وَضَعَ قَدَماً تَناثَرَتِ الذُّنوبُ مِن بَدَنِهِ كَما يَتَناثَرُ الوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ، فَإِذا وَرَدَ المَدینَةَ و صافَحَنی بِالسَّلامِ صافَحَتهُ المَلائِكَةُ بِالسَّلامِ، فَإِذا وَرَدَ ذَا الحُلَیفَةِ، وَ اغتَسَلَ طَهَّرَهُ اللهُ مِنَ الذُّنوبِ، و إذا لَبِسَ ثَوبَینِ جَدیدَینِ جَدَّدَ اللهُ لَهُ الحَسَناتِ، و إذا قالَ: «لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ»، أجابَهُ الرَّبُّ عزّ وجلّ بِـ‌«لَبَّیكَ و سَعدَیكَ، أسمَعُ كَلامَكَ، و أَنظُرُ إلَیكَ»، فَإِذا دَخَلَ مَكَّةَ و طافَ و سَعیٰ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ وَصَلَ اللهُ لَهُ الخَیراتِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فإِذا وَقَفوا في عَرَفاتٍ، و ضَجَّتِ الأَصواتُ بِالحاجاتِ، باهَى اللهُ بِهِم مَلائِكَةَ سَبعِ سَماواتٍ، و يَقولُ: «مَلائِكَتی و سُكّانَ سَماواتی، أما تَرَونَ إلیٰ عِبادی، أتَونی مِن كُلِّ فَجٍّ عَمیقٍ شُعثاً غُبراً، قد أنفَقُوا الأَموالَ، و أَتعَبُوا الأَبدانَ؟ فَوَعِزَّتی و جَلالی! لَأَهَبَنَّ مُسیئَهُم بِمُحسِنِهِم، و لَاُخرِجَنَّهُم مِنَ الذُّنوبِ كَيَومَ وَلَدَتهُم اُمَّهاتُهُم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا رَمَوُا الجِمارَ، و حَلَقُوا الرُّؤوسَ، و زارُوا البَیتَ، نادیٰ مُنادٍ مِن بُطنانِ العَرشِ: «اِرجِعوا مَغفوراً لَكُم، وَ استَأنِفُوا العَمَلَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الغافلین: ص۴۸۹ ح۷۶۰ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس براى حج و عمره از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیرون آید، با هر گامى که بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد، گناهان از بدنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزند، آن گونه که برگ از درخت، فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزد، و چون وارد مدینه شود و با سلام، با من مصافحه کند، فرشتگان با سلام، با او مصافحه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و چون به ذو الحُلَیفه وارد شود و غسل کند، خداوند او را از گناهان، پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و چون دو جامۀ نو بپوشد، خداوند باز به او حسنات عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و چون بگوید: «لَبَّیکَ اللّٰهُمَّ لَبَّیک»، خداوند عز و جل هم با «لبّیک و سَعدَیک» در پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «کلامت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم و به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم» و چون وارد مکّه شود و طواف و سعى میان صفا و مروه کند، خداوند خیرات را براى او پیوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون در «عرفات» وقوف کنند و صداى ناله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به نیازخواهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر آید، خداوند به آنان بر فرشتگانِ هفت آسمان مباهات کرده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «اى فرشتگانم و ساکنان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم! آیا به بندگانم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرید که از هر درّۀ عمیق [و راه دورى]، ژولیده و غبارآلود نزد من آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و پول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خرج کرده و بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به رنج افکنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ به عزّت و شُکوهم سوگند، بدکارشان را به خاطر نیکوکارشان خواهم بخشید و از گناهان، مانند روزى که مادرانشان آنان را زادند، بیرونشان خواهم آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون رمى جمره کنند و سرها بتراشند و کعبه را زیارت کنند، یک منادى از دل عرش، ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «باز گردید که بخشوده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و کار، از سر گیرید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله - لِرَجُلٍ مِنَ الأَنصارِ -: اِعلَم أنَّكَ إذا تَوَجَّهتَ إلیٰ سَبیلِ الحَجِّ ثُمَّ رَكِبتَ راحِلَتَكَ و قُلتَ: «بِاسمِ اللهِ»، و مَضَت بِكَ راحِلَتُكَ، لَم تَضَع راحِلَتُكَ خُفّاً و لَم تَرفَع خُفّاً إِلّا كَتَبَ اللهُ عزّ وجلّ لَكَ حَسَنَةً و مَحا عَنكَ سَيِّئَةً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أحرَمتَ و لَبَّیتَ، كَتَبَ اللهُ تَعالیٰ لَكَ في كُلِّ تَلبِيَةٍ عَشرَ حَسَناتٍ و مَحا عَنكَ عَشرَ سَيِّئاتٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا طُفتَ بِالبَیتِ اُسبوعاً، كانَ لَكَ بِذٰلِكَ عِندَ اللّٰهِ عَهدٌ و ذِكرٌ یستحیی مِنكَ رَبُّكَ أن يُعَذِّبَكَ بَعدَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا صَلَّیتَ عِندَ المَقامِ رَكعَتَینِ، كَتَبَ اللهُ لَكَ بِهِما ألفَی رَكعَةٍ مَقبولَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا سَعَیتَ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ سَبعَةَ أشواطٍ، كانَ لَكَ بِذٰلِكَ عِندَ اللهِ عزّ وجلّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِثلُ أجرِ مَن حَجَّ ماشِیاً مِن بِلادِهِ، و مِثلُ أجرِ مَن أعتَقَ سَبعینَ رَقَبَةً مُؤمِنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إذا وَقَفتَ بِعَرَفاتٍ إلیٰ غُروبِ الشَّمسِ، فَلَو كانَ عَلَیكَ مِنَ الذُّنوبِ مِثلُ رَملٍ عالِجٍ و زَبَدِ البَحرِ لَغَفَرَهَا اللهُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا رَمَیتَ الجِمارَ، كَتَبَ اللهُ لَكَ بِكُلِّ حَصاةٍ عَشرَ حَسَناتٍ فیما تَستَقبِلُ مِن عُمُرِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا حَلَقتَ رَأسَكَ، كانَ لَكَ بِعَدَدِ كُلِّ شَعرَةٍ حَسَنَةٌ تُكتَبُ لَكَ فیما تَستَقبِلُ مِن عُمُرِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا ذَبَحتَ هَديَكَ أو نَحَرتَ بُدنَتَكَ، كانَ لَكَ بِكُلِّ قَطرَةٍ مِن دَمِها حَسَنَةٌ تُكتَبُ لَكَ فیما تَستَقبِلُ مِن عُمُرِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا طُفتَ بِالبَیتِ اُسبوعاً لِلزِّیارَةِ و صَلَّیتَ عِندَ المَقامِ رَكعَتَینِ، ضَرَبَ مَلَكٌ كَریمٌ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ كِتفَیكَ فَقالَ: أمّا ما مَضیٰ فَقَد غُفِرَ لَكَ، فَاستَأنِفِ العَمَلَ فیما بينَكَ و بينَ عِشرینَ و مِئَةِ يَومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۳ ح۲۱۳۸، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۰ ح۵۷، الأمالي للصدوق: ص۶۴۳ ح۸۷۲ كلاهما نحوه و كلّها عن محمّد بن قیس عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به مردى از انصار -: بدان! هنگامی که تو، رو به راه حج نهادى و بر مرکب خویش سوار شدى و بسم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتى و مرکبت تو را به حرکت در آورد، هر گامى که مرکب تو بر‌ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و هر قدمى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد، خداوند عز و جل براى تو حسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و گناهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زداید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون احرام بستى و لبّیک گفتى، با هر لبّیک، خداوند متعال براى تو ده حسنه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و ده گناه از تو محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون خانۀ خدا را هفت بار طواف کردى، نزد خداوند، پیمان و یادى خواهى داشت که از آن پس، خدا شرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تو را عذاب کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون کنار مقامِ ابراهیم نماز خواندى، خداوند به پاداش آن، ثواب دو هزار رکعت نمازِ پذیرفته شده، برایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون میان صفا و مروه هفت بار سعى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردى، پاداش تو نزد خدا، مثل پاداش کسى است که از دیار خود، پیاده به حج آمده و همچون پاداش کسى که هفتاد بردۀ مؤمن آزاد کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون تا غروب آفتاب در عرفات، وقوف کردى، اگر گناهانت به اندازۀ ریگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صحرا و کف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دریا باشد، خداوند [همۀ] آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه بر جمرات زدى، خداوند به پاداش هر سنگ، در باقى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ عمرت ده حسنه [برایت] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون سر را تراشیدى، خداوند در مقابل هر مو، حسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در باقى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ عمرت [برای تو] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون قربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را سر بریدى یا شترت را نحر کردى، براى هر قطرۀ خون آن، در بازماندۀ عمرت حسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون هفت بار گِرد خانۀ خدا طواف کردى و دو رکعت نماز نزد مقام ابراهیم خواندى، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگوار بر دوش تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «گناهان گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات آمرزیده شد. از هم‌اکنون تا صد و بیست روز آینده، اعمالت را از سر گیر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ الحاجَّ إذا أخَذَ في جَهازِهِ، لَم يَخطُ خُطوَةً في شَیءٍ مِن جَهازِهِ إِلّا كَتَبَ اللهُ عزّ وجلّ لَهُ عَشرَ حَسَناتٍ، و مَحا عَنهُ عَشرَ سَيِّئاتٍ، و رَفَعَ لَهُ عَشرَ دَرَجاتٍ، حَتّیٰ يَفرُغَ مِن جَهازِهِ مَتیٰ ما فَرَغَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذَا استَقبَلَت بِهِ راحِلَتُهُ، لَم تَضَع خُفّاً و لَم تَرفَعهُ إِلّا كَتَبَ اللهُ عزّ وجلّ لَهُ مِثلَ ذٰلِكَ، حَتّیٰ يَقضِيَ نُسُكَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا قَضیٰ نُسُكَهُ، غَفَرَ اللهُ لَهُ ذُنوبَهُ، و كانَ ذَا الحِجَّةِ وَ المُحَرَّمَ و صَفَرَ و شَهرَ رَبیعٍ الأَوَّلِ أربَعَةَ أشهُرٍ تُكتَبُ لَهُ الحَسَناتُ، و لا تُكتَبُ عَلَیهِ السَّيِّئاتُ، إِلّا أن يَأتِيَ بِموجِبَةٍ. فَإِذا مَضَتِ الأَربَعَةُ الأَشهُرِ خُلِطَ بِالنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۴ ح۹ عن سعد الإسكاف، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹ ح۵۵ نحوه و راجع المحاسن: ج۱ ص۱۳۷ ح۱۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: همین که حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار شروع به تهیّۀ وسایل سفرش کند، هیچ گامى در راه تهیّۀ وسایلش بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر آن که خداوند عز و جل ده حسنه برایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و ده گناه از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و ده درجه بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید، تا آن گاه که از آماده‌سازی وسایلش فارغ شود، هر چه قدر که طول بکشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون با مرکبش رو به سوى حج کند، با هر گامى که بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و هر گامى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد، خداوند همان پاداش را براى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد، تا اعمالش به پایان رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون اعمالش را به پایان رساند، خداوند گناهانش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و در چهار ماهِ ذى حجّه، محرّم، صفر و ربیع الأوّل، حسنات او نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى گناهانش ثبت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که گناه کبیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مرتکب شود. پس از گذشت این چهار ماه، او مثل مردم دیگر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ العَبدَ المُؤمِنَ حینَ يَخرُجُ مِن بيتِهِ حاجّاً لا يَخطو خُطوَةً و لا تخطو بِهِ راحِلَتُهُ إِلّا كَتَبَ اللهُ لَهُ بِها حَسَنَةً، و مَحا عَنهُ سَيِّئَةً، و رَفَعَ لَهُ بِها دَرَجَةً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا وَقَفَ بِعَرَفاتٍ فَلَو كانَت لَهُ ذُنوبٌ عَدَدَ الثَّریٰ رَجَعَ كَما وَلَدَتهُ اُمُّهُ، يُقالُ لَهُ: اِستَأنِفِ العَمَلَ، يَقولُ اللهُ: (فَمَن تَعَجَّلَ فِى يَوْمَیْنِ فَلاَ إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَن تَأَخَّرَ فَلاَ إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ ٱتَّقَى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۲۱۰ ح۳۸۷ عن أبي بصیر، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۱۵ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بندۀ مؤمن، وقتى به قصد حج از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، خود و مرکبش گامى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، مگر این که خداوند، حسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد، گناهى را از او محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و درجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را برایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون در عرفات وقوف کند، اگر گناهانش به اندازۀ دانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاک هم باشد، چون برگردد، مثل روزى که مادرش او را به دنیا آورده، [پاک و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناه] خواهد بود و به او گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «اعمالت را دوباره از سر بگیر». خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (کسى که عجله کند و ذکر خدا را در دو روز انجام دهد، گناهى بر او نیست و کسى که تأخیر افکند [و در سه روز انجام دهد]، گناهى بر او نیست، براى آن کس که تقوا پیشه کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحُجّاجُ يَصدُرون&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّدَر: رجوع المسافر من مقصَدِه؛ من قولك: صَدَرتُ عن الماء و عن البلاد و عن الحجّ؛ أي انصرفت (اُنظر: النهایة: ج۳ ص۱۵ و لسان العرب: ج۴ ص۴۴۹ «صدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ ثَلاثَةِ أصنافٍ: صِنفٌ يُعتَقُ مِنَ النّارِ، و صِنفٌ يَخرُجُ مِن ذُنوبِهِ كَهَیئَةِ يَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ، و صِنفٌ يُحفَظُ في أهلِهِ و مالِهِ، فَذاكَ أدنیٰ ما يَرجِعُ بِهِ الحاجُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۳ ح۶ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۱ ح۵۹، ثواب الأعمال: ص۷۲ ح۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۶ ح۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حُجّاج، سه گونه از حج باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند: یک گروه، از آتش، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند، گروهى از گناهانشان پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مانند روزى که از مادر زاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و گروهى، تنها خانواده و مالشان حفاظت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. این، کمترین چیزى است که حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار آن را با خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن المُشمَعِلّ الأَسديّ: خَرَجتُ ذاتَ سَنَةٍ حاجّاً، فَانصَرَفتُ إلیٰ أبي عَبدِ اللهِ الصّادِقِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام فَقالَ: مِن أینَ بِكَ یا مُشمَعِلُّ؟ فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، كُنتُ حاجّاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: أوَ تَدری ما لِلحاجِّ مِنَ الثَّوابِ؟ فَقُلتُ: ما أدری حَتّیٰ تُعَلِّمَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ العَبدَ إذا طافَ بِهٰذَا البَیتِ اُسبوعاً و صَلّیٰ رَكعَتَیهِ و سَعیٰ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، كَتَبَ اللهُ لَهُ سِتَّةَ آلافِ حَسَنَةٍ، و حَطَّ عَنهُ سِتَّةَ آلافِ سَيِّئَةٍ، و رَفَعَ لَهُ سِتَّةَ آلافِ دَرَجَةٍ، و قَضیٰ لَهُ سِتَّةَ آلافِ حاجَةٍ؛ لِلدُّنیا كَذا، وَ ادَّخَرَ لَهُ لِلآخِرَةِ كَذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، إنَّ هٰذا لَكَثیرٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَلا اُخبِرُكَ بِما هُوَ أكثَرُ مِن ذٰلِكَ؟ قالَ: قُلتُ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: لَقَضاءُ حاجَةِ امرِئٍ مُؤمِنٍ أفضَلُ مِن حَجَّةٍ و حَجَّةٍ و حَجَّةٍ - حَتّیٰ عَدَّ عَشرَ حِجَجٍ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۵۸۱ ح۸۰۱، عوالي اللآلي: ج۴ ص۲۵ ح۷۷، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق - به نقل از مُشمَعِل اسدى -: سالى به حج رفته بودم. در بازگشت، خدمت امام صادق علیه‌السلام رسیدم. پرسید: «از کجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى، مشمعل؟». گفتم: فدایت شوم! به حج رفته بودم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، چه پاداشى دارد؟». گفتم: از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه بنده، هفت بار دور این خانه را طواف کند و دو رکعت نماز طواف بخواند و میان صفا و مروه سعى کند، خداوند شش هزار حسنه براى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و شش هزار گناه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید و شش هزار درجه بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید و شش هزار حاجت دنیایى او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و به همین اندازه براى آخرتش ذخیره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدایت شوم! اینها پاداش بسیارى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا به چیزى بیشتر و بالاتر از این، آگاهت کنم؟». گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اداى حاجتى از یک مؤمن، برتر است از حجّى و حجّى و حجّى» و تا ده حج بر شمرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَمّا حَجَّ موسىٰ عليه‌السلام نَزَلَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَیهِ جَبرَئیلُ عليه‌السلام، فَقالَ لَهُ موسىٰ عليه‌السلام: یا جَبرَئیلُ... ما لِمَن حَجَّ هٰذَا البَیتَ بِنِيَّةٍ صادِقَةٍ و نَفَقَةٍ طَيِّبَةٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَجَعَ إلَى اللهِ تَعالىٰ، فَأَوحَى اللهُ إلَیهِ: قُل لَهُ: أجعَلُهُ فِي الرَّفیقِ الأَعلیٰ مَعَ النَّبِيّینَ وَ الصِّدّیقینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصّالِحینَ، و حَسُنَ اُولٰئِكَ رَفیقاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۵ ح۲۲۸۷، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۳۵۹ ح۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون موسى علیه‌السلام حج گزارد، جبرئیل علیه‌السلام نازل شد. موسى علیه‌السلام به او گفت: اى جبرئیل!... کسى که با نیّتى صادق و خرجى پاک [و حلال]، این خانه را زیارت کند، چه پاداشى دارد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل علیه‌السلام به سوى خداوند متعال باز گشت. خداوند وحى فرمود که: «به او بگو: او را در ملکوت اعلا، همراه پیامبران، صدّیقان، شهیدان و صالحان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و اینان چه همراهان خوبى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: وَدَّ مَن فِي القُبورِ لَو أنَّ لَهُ حَجَّةً بِالدُّنیا و ما فیها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۶ ح۲۲۵۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۳ ح۶۷ عن محمّد بن مسلم عن أحدهما عليهما السلام، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که در قبر است، آرزو دارد کاش در مقابل دنیا و آنچه در آن است، یک حج می‌داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الإدمان-علی-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶: فَضلُ الإدمانِ عَلَی الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضیلت مداومت بر حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-على-الإدمان-علیه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۱: الحَثُّ عَلَى الإِدمانِ عَلَیهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق به مداومت بر حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عُذافِر: قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: ما يَمنَعُكَ مِنَ الحَجِّ في كُلِّ سَنَةٍ؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، العِیالُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا مِتَّ فَمَن لِعِیالِكَ؟! أطعِم عِیالَكَ الخَلَّ وَ الزَّیتَ و حُجَّ بِهِم كُلَّ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۶ ح۱۶، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۵ ح۱۴۴۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عُذافر -: امام صادق علیه‌السلام پرسید: «چه چیزى مانع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که همه‌ساله به حج بروى؟». گفتم: فدایت شوم! خانواده (عیالمندى).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر بمیرى، چه کسى به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات رسیدگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟ به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات سرکه و روغن زیتون بخوران؛ ولى همه‌ساله آنان را به حج ببر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِعیسَى بنِ أبي مَنصور -: یا عیسیٰ، إنِ استَطَعتَ أن تَأكُلَ الخُبزَ وَ المِلحَ و تَحُجَّ في كُلِّ سَنَةٍ فَافعَل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۲ ح۱۵۳۷ عن عیسى بن أبي منصور، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۶ ح۱۴۴۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به عیسى بن ابى منصور -: ای عیسی! اگر بتوانى که نان و نمک بخورى ولى همه‌ساله به حج بروى، چنین کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ عَشِيَّةُ عَرَفَةَ بَعَثَ اللّٰهُ عزّ وجلّ مَلَكَینِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَصَفَّحانِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجوهَ النّاسِ، فَإِذا فَقَدا رَجُلاً قَد عَوَّدَ نَفسَهُ الحَجَّ، قالَ أحَدُهُما لِصاحِبِهِ: یا فُلانُ، ما فَعَلَ فُلانٌ؟ فَيَقولُ: اللّهُ أعلَمُ، فَيَقولُ أحَدُهُمَا: اللّٰهُمَّ إن كانَ حَبَسَهُ عَنِ الحَجِّ فَقرٌ فَأَغنِهِ، و إن كانَ حَبَسَهُ دَینٌ فَاقضِ عَنهُ دَینَهُ، و إن كانَ حَبَسَهُ مَرَضٌ فَاشفِهِ، وإن كانَ حَبَسَهُ مَوتٌ فَاغفِر لَهُ وَ ارحَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۲ ح۲۱۸۴، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۶ ح۱۴۴۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون شامگاه عرفه فرا رسد، خداوند عز و جل دو فرشته را می‌فرستد که چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردم را وارسی می‌کنند و چون مردى را که هر سال عادت آمدن به حج داشته نیابند، یکى از آن دو به دیگری می‌گوید: فلانی! فلان شخص چه شده؟ و او می‌گوید: خدا بهتر می‌داند. آن گاه یکى از آن دو فرشته می‌گوید: خدایا! اگر فقر، او را از حج باز داشته است، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازش کن، و اگر قرض بازش داشته، قرضش را ادا فرما، و اگر بیمارى او را باز داشته، شفایش ببخش، و اگر مرگ بازش داشته است، او را بیامرز و رحمتش کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي هَمّام: قُلتُ لِلرِّضا عليه‌السلام: الرَّجُلُ يَكونُ عَلَیهِ الدَّینُ و يَحضُرُهُ الشَّیءُ، أ يَقضی دَینَهُ أو يَحُجُّ؟ قالَ: يَقضی بِبَعضٍ و يَحُجُّ بِبَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِنَّهُ لا يَكونُ إِلّا بِقَدرِ نَفَقَةِ الحَجِّ. فَقالَ: يَقضی سَنَةً، و يَحُجُّ سَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: اُعطِی المالَ مِن ناحِيَةِ السُّلطانِ؟ قالَ: لا بَأسَ عَلَیكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۹ ح۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۳۶ ح۲۹۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو هَمّام -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: کسى قرض دارد. چیزى به دستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. آیا با آن، قرضش را بدهد، یا به حج برود؟ فرمود: «با بخشى، قرضش را بدهد و با بخشى دیگر، به حج برود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: تنها به اندازۀ مخارج حج است. فرمود: «یک سال قرضش را بدهد، یک سال به حج برود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر این مال، از سوى حکومت داده شود، چه؟ فرمود: «برایتان اشکالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: قالَ الإِمامُ الصّادِقُ عليه‌السلام: ما يَمنَعُ أحَدَكُم مِن أن يَحُجَّ كُلَّ سَنَةٍ؟! فَقیلَ لَهُ: لا يَبلُغُ ذٰلِكَ أموالُنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أ ما يَقدِرُ أحَدُكُم إذا خَرَجَ أخوهُ أن يَبعَثَ مَعَهُ بِثَمَنِ اُضحِيَّةٍ، و يَأمُرَهُ أن يَطوفَ عَنهُ اُسبوعاً بِالبَیتِ و يَذبَحَ عَنهُ، فَإِذا كانَ يَومُ عَرَفَةَ لَبِسَ ثِیابَهُ و تَهَيَّأَ و أَتَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسجِدَ، فَلا يَزالُ فِي الدُّعاءِ حَتّیٰ تَغرُبَ الشَّمسُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۱۸ ح۳۱۱۰، عوالي اللآلي: ج۳ ص۱۷۱ ح۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «چه چیزى مانع آن است که همه‌ساله حج کنید؟». گفته شد: پولمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا کسى از شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند اگر برادرش به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، پول یک قربانى همراهش کند و درخواست کند که از طرف او هفت دور گِرد کعبه طواف کند و از طرف او قربانى کند و چون روز عرفه شد، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [احرام] خود را بپوشد و آماده شود و به مسجد برود و پیوسته در دعا باشد، تا خورشید، غروب کند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-للإدمان-علیه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۲: الدُّعاءُ لِلإِدمانِ عَلَیهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعا کردن برای مداومت بر حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: اللّٰهُمَّ وَ امنُن عَلَيَّ بِالحَجِّ وَ العُمرَةِ، و زِیارَةِ قَبرِ رَسولِكَ - صَلَواتُكَ عَلَیهِ و رَحمَتُكَ و بَرَكاتُكَ عَلَیهِ و عَلیٰ آلِهِ - و آلِ رَسولِكَ عَلَیهِمُ السَّلامُ أبَداً ما أبقَیتَني في عامی هٰذا و في كُلِّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عامٍ، وَ اجعَل ذٰلِكَ مَقبولاً مَشكوراً، مَذكوراً لَدَیكَ، مَذخوراً عِندَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحیفة السجاديّة: ص۹۸ الدعاء ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: خدایا! بر من منّت گذار، به [گزاردنِ] حج و عمره و زیارتِ قبر پیغمبرت - که درود و رحمت و برکاتت بر او و خاندانش باد - همواره، تا مرا زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، امسال و هر سال، و این حج و زیارت را پذیرفته و پاداش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافته قرار بده که نزد تو یاد شود و ذخیره قرار گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: اللّٰهُمَّ... أتمِم لي إنعامَكَ، إنَّكَ خَیرُ المُنعِمینَ، وَ اجعَل باقِيَ عُمُری فِي الحَجِّ وَ العُمرَةِ ابتِغاءَ وَجهِكَ یا رَبَّ العالَمینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحیفة السجاديّة: ص۲۰۲ الدعاء ۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: خدایا! نعمتت را بر من تمام کن که تو، بهترین نعمت دهندگانى و باقى‌ماندۀ عمرم را براى کسب رضاى تو در حج و عمره قرار بده، اى پروردگار جهانیان!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: تَقولُ إذا فَرَغتَ مِن نافِلَةِ العِشاءِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ بِبَهائِكَ و جَلالِكَ و جَمالِكَ و عَظَمَتِكَ... و تَرزُقَنی في عامی هٰذا و في كُلِّ عامٍ الحَجَّ وَ العُمرَةَ، و تَغُضَّ بَصَری، و تُحَصِّنَ فَرجی، و تُوَسِّعَ رِزقی، و تَعصِمَنی مِن كُلِّ سوءٍ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۳ ص۷۳ ح۲۳۲ عن ذریح المحاربيّ، المقنعة: ص۱۷۴، مصباح المتهجّد: ص۵۴۵ ح۶۳۵ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه از نافلۀ نماز عشا فارغ شدى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! به حقّ جلوه و شُکوهت و زیبایى و عظمتت...، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که حج و عمره را در این سال و هر سال، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سازى و چشمم را [از گناه] فرو پوشى و دامنم را پاک نگاه دارى و روزىِ مرا وسعت بخشى و مرا از هر بدى، حفظ کنى، اى مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: تَقولُ في كُلِّ لَیلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ رَبَّ شَهرِ رَمَضانَ الَّذي أنزَلتَ فیهِ القُرآنَ، وَ افتَرَضتَ عَلیٰ عِبادِكَ فیهِ الصِّیامَ، صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، وَ ارزُقني حَجَّ بيتِكَ الحَرامِ، و زِیارَةَ قَبرِ نَبِيِّكَ وَ الأَئِمَّةِ صَلَواتُكَ عَلَیهِم في عامي هٰذا و في كُلِّ عامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهدایة: ص۱۸۷ ح۹۳، المزار الكبیر: ص۶۲۸، الإقبال: ج۱ ص۱۰۵ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۳۱۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در هر شب ماه رمضان، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اى پروردگار ماه رمضان؛ ماهى که در آن قرآن را فرو فرستادى و در این ماه، روزه را بر بندگانت واجب ساختى! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و امسال و هر سال، حجّ خانۀ خودت و زیارت قبر پیامبرت و امامان - که درود تو بر آنان باد - را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق و الإمام الكاظم عليهما السلام: تَقولُ في شَهرِ رَمَضانَ مِن أوَّلِهِ إلیٰ آخِرِهِ، بَعدَ كُلِّ فَریضَةٍ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ ارزُقني حَجَّ بيتِكَ الحَرامِ في عامي هٰذا و في كُلِّ عامٍ ما أبقَیتَني، في يُسرٍ مِنكَ و عافِيَةٍ و سَعَةِ رِزقٍ، و لا تُخلِني مِن تِلكَ المَواقِفِ الكَریمَةِ، وَ المَشاهِدِ الشَّریفَةِ، و زِیارَةِ قَبرِ نَبِيِّكَ صَلَواتُكَ عَلَیهِ و آلِهِ، و في جَمیعِ حَوائِجِ الدُّنیا وَ الآخِرَةِ فَكُن لي. اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ فیما تَقضي و تُقَدِّرُ مِنَ الأَمرِ المَحتومِ في لَیلَةِ القَدرِ، مِنَ القَضاءِ الَّذي لا يُرَدُّ و لا يُبَدَّلُ، أن تَكتُبَني مِن حُجّاجِ بيتِكَ الحَرامِ، المَبرورِ حَجُّهُم، المَشكورِ سَعيُهُم، المَغفورِ ذُنوبُهُم، المُكَفَّرِ عَنهُم سَيِّئاتُهُم، وَ اجعَل فیما تَقضي و تُقَدِّرُ أن تُطیلَ عُمُري في طاعَتِكَ، و تُوَسِّعَ عَلَيَّ رِزقي، و تُؤَدِّيَ عَنّي أمانَتي و دَیني، آمینَ رَبَّ العالَمینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۱ ص۷۹ عن التعلكبريّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام و امام کاظم علیه‌السلام: در ماه رمضان، از آغاز تا پایانش، پس از هر نماز واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! امسال و هر سال، تا مرا زنده نگه می‌دارى، حجّ خانۀ خودت را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن، در آسانى و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستى و گشایش روزى، و مرا از آن جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ارجمند و حرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شریف و زیارت قبر پیامبرت محروم مکن و در همۀ نیازهاى دنیا و آخرت براى من باش. خداوندا! از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم در آن فرمان حتمى - که شب قدر، تقدیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و رقم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنى؛ تقدیرى که برگشت و دگرگونى ندارد - مرا نیز از حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارانِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات که حجّشان پذیرفته، تلاششان سپاس گزارده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده، گناهانشان بخشوده و بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان پوشانده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده است، بنویسى و در آنچه حکم و تقدیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى، این را نیز قرار بدهی که عمرم را در اطاعت خود دراز کنى، روزىِ مرا بر من بیفزایى و امانت و قرض مرا از سوى من ادا کنى. بپذیر، اى پروردگار جهانیان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آثار-الإدمان-علیه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۳: آثارُ الإِدمانِ عَلَیهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آثار مداومت بر حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أرادَ دُنیا و آخِرَةً فَليَؤُمَّ هٰذَا البَیتَ، و مَن رَجَعَ مِن مَكَّةَ و هُوَ يَنوِی الحَجَّ مِن قابِلٍ زیدَ في عُمُرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۹ ح۲۲۲۲ و ۲۲۲۳، الكافي: ج۴ ص۲۸۱ ح۳ عن الإمام الصادق عليه‌السلام ولیس فیه صدره إلى «هذا البیت».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس دنیا و آخرت می‌خواهد، آهنگ زیارت این خانه کند. هر کس از مکّه باز گردد، در حالى که تصمیم دارد سال آینده هم به حج برود، بر عمرش افزوده می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: لا يُحالِفُ الفَقرُ وَ الحُمّیٰ مُدمِنَ الحَجِّ وَ العُمرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۴ ح۸ عن الفضیل بن یسار عن الإمام الباقر عليه‌السلام، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۵ ح۱۴۴۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس پیوسته به حج و عمره برود، فقر و تب، گریبانگیر او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: كَثرَةُ الحَجِّ وَ العُمرَةِ تَمنَعُ العَیلَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمحاملي: ص۳۳۹ ح۳۷۲ عن اُمّ سلمة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: زیاد به حج و عمره رفتن، از تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى جلوگیرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما رَأَیتُ شَیئاً أسرَعَ غِنىً و لا أنفىٰ لِلفَقرِ مِن إدمانِ حَجِّ هٰذَا البَیتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۹۴ ح۱۴۷۸ عن زرعة بن محمّد الحضرمي و الهیثم أبي كهمس، إرشاد القلوب: ص۱۴۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۱۸ ح۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که چیزى همانند مداومت بر زیارت این خانه (کعبه) چنان سریع توانگرى آورد و فقر را بزداید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: عَلَیكُم بِحَجِّ هٰذَا البَیتِ فَأَدمِنوهُ، فَإِنَّ في إدمانِكُمُ الحَجَّ دَفعَ مَكارِهِ الدُّنیا عَنكُم و أَهوالِ يَومِ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۶۸ ح۱۳۹۸ عن أبي بصیر، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۴ ح۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بر شما باد زیارت این خانه (کعبه)! پیوسته حجّ خانۀ خدا کنید؛ چرا که با پیوسته حج گزاردن، گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنیا و هراس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روز قیامت، از شما دفع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ حَجَّتَینِ، لَم يَزَل في خَیرٍ حَتّیٰ يَموتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۰ ح۸۱ عن صفوان بن مهران، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۶ ح۲۲۰۵، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۶ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس دو بار به حج رود، همواره در خیر و برکت است تا بمیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ ثَلاثَ حِجَجٍ، لَم يُصِبهُ فَقرٌ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۱۷ ح۱۰۱ عن صفوان بن مهران الجمّال، روضة الواعظین: ج۲ ص۲۲۴ ح۹۹۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۶ ح۲۲۰۶ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸ ح۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس سه بار حج به جا آورد، هرگز به تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى گرفتار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن منصور بن حازِم: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام عَمَّن حَجَّ أربَعَ حِجَجٍ، ما لَهُ مِنَ الثَّوابِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: یا مَنصورُ، مَن حَجَّ أربَعَ حِجَجٍ لَم تُصِبهُ ضَغطَةُ القَبرِ أبَداً، و إذا ماتَ صَوَّرَ اللّهُ الحَجَّ الَّذي حَجَّ في صورَةٍ حَسَنَةٍ مِن أحسَنِ ما يَكونُ مِنَ الصُّوَرِ بينَ عَینَیهِ، تُصَلّي في جَوفِ قَبرِهِ حَتّىٰ يَبعَثَهُ اللّهُ مِن قَبرِهِ، و يَكونُ ثَوابُ تِلكَ الصَّلاةِ لَهُ، وَ اعلَم أنَّ صَلاةً مِن تِلكَ الصَّلاةِ تَعدِلُ ألفَ رَكعَةٍ مِن صَلاةِ الْآدَمِيّینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۱۵ ح۳۷، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۷ ح۲۲۰۹ عن الإمام الرضا عليه‌السلام، روضة الواعظین: ج۲ ص۲۲۴ ح۹۹۳ و لیس فیهما صدره إلى «یا منصور»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۰ ح۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از منصور بن حازم -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: کسی که چهار بار به حج برود، چه ثوابی دارد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ای منصور! کسى که چهار نوبت به حج برود، هرگز فشار قبر به او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، و چون مرگش فرا رسد، خداوند عز و جل ثواب حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى که کرده است، در زیباترین صورت ممکن مقابل دیدگانش مصوّر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. آن در قبر او نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، تا روزى که خداوند عز و جل او را از قبر بر انگیزد و ثواب آن نمازها از آنِ او خواهد بود، و بدان که یک رکعت از آن نمازها با هزار رکعت از نماز آدمیان برابر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن أبي بكر الحَضرَميّ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: ما لِمَن حَجَّ خَمسَ حِجَجٍ؟ قالَ: مَن حَجَّ خَمسَ حِجَجٍ، لَم يُعَذِّبهُ اللهُ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۸۳ ح۳۰، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۷ ح۲۲۱۰ عن الإمام الرضا عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۰ ح۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از ابو بکر حضرمى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: پاداش کسى که پنج بار به حج برود، چیست؟ فرمود: «کسى که پنج بار به حج برود، خداوند هرگز عذابش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ عَشرَ حِجَجٍ، لَم يُحاسِبهُ اللهُ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۴۵ ح۴۳ عن أبي بكر الحضرميّ، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۷ ح۲۲۱۰ عن الإمام الرضا عليه‌السلام، روضة الواعظین: ج۲ ص۲۲۴ ح۹۹۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۰ ح۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که ده بار به حج برود، خداوند هرگز از او حساب نمى‌کشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ عِشرینَ حَجَّةً، لَم يَرَ جَهَنَّمَ و لَم يَسمَع شَهیقَها و لا زَفیرَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۱۶ ح۳ عن أبي بكر الحضرميّ، كتاب من لا یحضره الفقیه ج۲ ص۲۱۷ ح۲۱۱۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۱ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس بیست بار حج بگزارد، دوزخ را نخواهد دید و نعره‌ها و فریادهای جهنّم را نخواهد شنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ خَمسینَ حَجَّةً، بَنَى اللهُ لَهُ مَدینَةً في جَنَّةِ عَدنٍ فیها مِئَةُ ألفِ قَصرٍ، في كُلِّ قَصرٍ حورٌ مِن حورِ العینِ، و أَلفُ زَوجَةٍ، و يُجعَلُ مِن رُفَقاءِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۷۱ ح۳ عن هارون بن خارجة، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۷ ح۲۲۱۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۱ ح۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس پنجاه حج بگزارد، خداوند در بهشت جاودان براى او شهرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد با صد هزار قصر، در هر قصرى، یک حورى از حوریان بهشتى و هزار همسر، و از همراهان محمّد صلی الله علیه و آله در بهشت قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: مَن حَجَّ أربَعینَ حَجَّةً، قیلَ لَهُ: اِشفَع فیمَن أحبَبتَ، و يُفتَحُ لَهُ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ يَدخُلُ مِنهُ هُوَ و مَن يَشفَعُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۴۸ ح۲۹ عن زكريّا الموصليّ، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۷ ح۲۲۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: هر کس چهل بار حج بگزارد، به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «هر کس را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، شفاعت کن» و درى از درهاى بهشت براى او گشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و او و کسانى که شفاعتشان کرده، از آن وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: مَن حَجَّ أكثَرَ مِن خَمسینَ حَجَّةً، كانَ كَمَن حَجَّ خَمسینَ حَجَّةً مَعَ مُحَمَّدٍ وَ الأَوصِیاءِ صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِم، و كانَ مِمَّن يَزورُهُ اللهُ عزّ وجلّ كُلَّ جُمُعَةٍ، و هُوَ مِمَّن يَدخُلُ جَنَّةَ عَدنٍ الَّتي خَلَقَهَا اللهُ عزّ وجلّ بِيَدِهِ، و لَم تَرَها عَینٌ، و لَم يَطَّلِع عَلَیها مَخلوقٌ. و ما مِن أحَدٍ يُكثِرُ الحَجَّ إِلّا بَنَى اللهُ لَهُ بِكُلِّ حَجَّةٍ مَدینَةً فِي الجَنَّةِ، فیها غُرَفٌ، في كُلِّ غُرفَةٍ مِنها حَوراءُ مِن حورِ العینِ، مَعَ كُلِّ حَوراءَ ثَلاثُمِئَةِ جارِيَةٍ، لَم يَنظُرِ النّاسُ إلیٰ مِثلِهِنَّ حُسناً و جَمالاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۷ ح۲۲۱۳، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۰ ح۱۴۴۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: هر کس بیش از پنجاه بار حج بگزارد، همچون کسى است که پنجاه حج با محمّد و اوصیا - که درود خدا بر آنان باد - انجام داده است و از کسانى خواهد بود که خداوند عز و جل هر جمعه او را دیدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از کسانى خواهد بود که وارد بهشت برینى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که خداوند، خودش با دست [قدرت] خود، آن را آفریده و نه چشمى آن را دیده و نه آفریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آن آگاه شده است، و هیچ کس نیست که زیاد حج انجام دهد، جز آن که خداوند عز و جل در مقابل هر حجّى براى او شهرى در بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد که در آن غرفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى است و در هر غرفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، یکى از حوریان بهشتى و با هر حورى، سیصد کنیز که مردم هرگز به کسانى با حُسن و زیبایى آنان، نگاه نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنى-الإدمان-علیه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۴: مَعنَى الإِدمانِ عَلَیهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: معنای مداومت بر حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ سَنَةً و سَنَةً لا، فَهُوَ مِمَّن أدمَنَ الحَجَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۸ ح۲۲۱۴، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۱ ح۱۴۴۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که یک سال در میان به حج رود، از کسانى است که بر حج مداومت ورزیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ ثَلاثَ حِجَجٍ مُتَوالِيَةٍ، ثُمَّ حَجَّ أو لَم يَحُجَّ، فَهُوَ بِمَنزِلَةِ مُدمِنِ الحَجِّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۶ ح۲۲۰۵، الكافي: ج۴ ص۵۴۲ ح۹ عن فضیل بن یسار عن أحدهما عليهما السلام، روضة الواعظین: ج۲ ص۲۲۴ ح۹۹۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸ ح۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس سه سال پیاپى به حج رود، پس از آن به حج برود یا نرود، به منزلۀ کسى است که پیوسته به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: رُوِيَ أنَّ مُدمِنَ الحَجِّ الَّذي إذا وَجَدَ الحَجَّ حَجَّ، كَما أنَّ مُدمِنَ الخَمرِ الَّذي إذا وَجَدَهُ شَرِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۴۲ ذیل الحدیث ۹، وسائل الشیعة: ج۸ ص۸۹ ح۱۴۴۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: در روایت آمده است: دائم الحج، کسى است که هر گاه حج برایش فراهم شود، به حج می‌رود، چنان که دائم الخمر، کسى است که هر گاه شراب بیابد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كراهة-عدم-الإدمان-لمن-يقدر-عليه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۵: كَراهَةُ عَدَمِ الإِدمانِ لِمَن يَقدِرُ عَلَيهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کراهت مداومت نکردن بر حج براى كسى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ اللهَ تَعالیٰ يَقولُ: مَن أنسَأتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَسَأتُ الشيء و أنسأتُه: إذا أخّرته. و یکون في العُمر و الدَّین (النهایة: ج۵ ص۴۴ «نسأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ في أجَلِهِ، و وَسَّعتُ عَلَیهِ في رِزقِهِ، و صَحَّحتُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ جِسمَهُ، و لَم يَزُرنی في كُلِّ خَمسَةِ أعوامٍ؛ فَهُوَ مَحرومٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۶۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام و راجع الكافي: ج۴ ص۲۷۸ ح۲ و صحیح ابن حبّان: ج۶ ص۶ ح۳۶۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «کسى که اجلش را به تأخیر انداختم و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را وسعت دادم و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستى به او بخشیدم، ولى هر پنج سال یک بار، به زیارت من نیاید، محروم است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن مَضَت لَهُ خَمسُ سِنینَ فَلَم يَفِد إلیٰ رَبِّهِ، و هُوَ مُوسِرٌ، إنَّهُ لَمَحرومٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۸ ح۱ عن ذریح، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۰ ح۱۵۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که پنج سال بر او بگذرد و به زیارت خانۀ خدا نرود، در حالى که توانگر است، قطعاً شخصى محروم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يَقولُ اللهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ: إنَّ عَبداً إذا أوسَعتُ عَلَیهِ في رِزقِهِ لَم يَفِد إلَيَّ في كُلِّ أربَعٍ لَمَحرومٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۴۱ ح۱۸۵ عن عبدالحمید، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۹ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالى - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که وسعت روزى به او دادم، ولى هر چهار سال یک بار به زیارت من نیاید، محروم است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-لمن-لا-ينوي-العود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۶: التَّحذيرُ لِمَن لا يَنوِي العَودَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هشدار به آن كه تصميم حجّ دوباره ندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن خَرَجَ مِن مَكَّةَ و هُوَ لا يَنوِی العَودَ إلَیها، فَقَد قَرُبَ أجَلُهُ و دَنا عَذابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۰ ح۲۲۲۴، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۴ ح۱۵۴۵ من دون إسناد إلیه صلی الله عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که از مکّه باز گردد، در حالى که تصمیم به حجّ دوباره ندارد، به یقین، اَجَل و عذابش نزدیک شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن أبي خدیجة&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو سالم بن مكرم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كُنّا مَعَ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام و قَد نَزَلنَا الطَّریقَ، فَقالَ: تَرَونَ هٰذَا الجَبَلَ ثافِلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثافل: اسم جبل بین الشام و الحجاز، یقع على یمین القادم من الحجاز إلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشام (معجم البلدان: ج۲ ص۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ إنَّ يَزیدَ بنَ مُعاوِيَةَ لَمّا رَجَعَ مِن حَجِّهِ مُرتَحِلاً إلَى الشّامِ، ثُمَّ أنشَأَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا تَرَكنا ثافِلاً يَمینا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَن نَعودَ بَعدَها سِنینا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلحَجِّ وَ العُمرَةِ ما بَقینا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَماتَهُ اللهُ قَبلَ أجَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۶۲ ح۱۶۱۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۰ ح۲۲۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو خدیجه (سالم بن مکرم) -: همراه امام صادق علیه‌السلام بودیم و در مسیر، فرود آمدیم. ایشان فرمود: «این کوهِ ثافل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام کوهى میان شام و حجاز است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید؟ یزید بن معاویه چون از حج به سوى شام بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت، چنین شعر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه که کوهِ ثافل را در سمت راست، پشت سر گذاریم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این پس، تا سالیانى پس از این باز نخواهیم گشت /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای حج و عمره، تا زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا هم او را پیش از اجلش، گرفتار مرگ ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-العزم-على-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷: فَضلُ العَزمِ عَلَى الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش نیّت حج داشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا كانَ الرَّجُلُ مِن شَأنِهِ الحَجُّ كُلَّ سَنَةٍ، ثُمَّ تَخَلَّفَ سَنَةً فَلَم يَخرُج، قالَتِ المَلائِكَةُ الَّذینَ عَلَى الأَرضِ لِلَّذینَ عَلَى الجِبالِ: لَقَد فَقَدنا صَوتَ فُلانٍ! فَيَقولونَ: اُطلُبوهُ. فَيَطلُبونَهُ فَلا يُصیبونَهُ، فَيَقولونَ: اللّٰهُمَّ إن كانَ حَبَسَهُ دَینٌ فَأَدِّ عَنهُ، أو مَرَضٌ فَاشفِهِ، أو فَقرٌ فَأَغنِهِ، أو حَبسٌ فَفَرِّج عَنهُ، أو فِعلٌ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَافعَل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ. وَ النّاسُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدعونَ لِأَنفُسِهِم و هُم يَدعونَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَخَلَّفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۴ ح۴۷، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۵ ح۱۴۴۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقتى رویّۀ کسى آن است که همه‌ساله به حج رود و یک سال نرود، فرشتگان روى زمین، به فرشتگانى که بر کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهراً مقصود، کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سرزمین عرفات و مشعر و مِناست.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «[امسال] صداى فلانى را نشنیدیم!». آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: خوب بگردید. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند. آن گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «خدایا! اگر مانع او از حج، قرض است، قرضش را ادا کن و اگر بیمارى است، شفایش بخش و اگر تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى است، توانگرش ساز و اگر حبس است، نجاتش بده و اگر کارى است، کارش را انجام بده». مردم براى خود دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؛ ولى آن فرشتگان، براى جاماندگان از حج، دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زِیاد القَنديّ: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي أكونُ فِي المَسجِدِ الحَرامِ و أَنظُرُ إلَى النّاسِ يَطوفونَ بِالبَیتِ و أَنَا قاعِدٌ، فَأَغتَمُّ لِذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: یا زِیادُ، لا عَلَیكَ، فَإِنَّ المُؤمِنَ إذا خَرَجَ مِن بيتِهِ يَؤُمُّ الحَجَّ لا يَزالُ في طَوافٍ و سَعيٍ حَتّیٰ يَرجِعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۸ ح۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۵ ح۲۲۰۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از زیاد قندى -: به امام کاظم علیه‌السلام گفتم: فدایت شوم! من گاهى در مسجد الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینم و به مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم که مشغول طواف&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اندوهگین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم [که خودم، توفیق طواف ندارم].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى زیاد! عیبى ندارد. مؤمن، هر گاه از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به نیّت حج بیرون آید، همواره در حال طواف و سعى است، تا آن که باز گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-من-مات-في-طريق-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸: فَضلُ مَن ماتَ في طَريقِ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش کسى که در مسير حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن ماتَ مُحرِماً، حُشِرَ مُلَبِّیاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد: ج۳ ص۳۳۸ الرقم ۱۴۵۰ عن ابن عبّاس؛ كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۳۸ ح۳۷۶ عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص۳۰۲ ح۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس در حال اِحرام بمیرد، لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گو بر انگیخته می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن ابن عبّاس: إنَّ رَجُلاً أَوقَصَتهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوقصته راحلته: أي كسرت عنقه. فالوقص: كسر العنق (اُنظر: النهایة: ج۵ ص۲۱۴ «وقص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راحِلَتُهُ و هُوَ مُحرِمٌ، فَماتَ، فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: اِغسِلوهُ بِماءٍ و سِدرٍ، وكَفِّنوهُ في ثَوبَیهِ، و لا تُخَمِّروا رَأسَهُ و لا وَجهَهُ، فَإِنَّهُ يُبعَثُ يَومَ القِیامَةِ مُلَبِّیاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۸۶۶ ح۹۸، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۰۳۰ ح۳۰۸۴، سنن الترمذي: ج۳ ص۲۸۶ ح۹۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابن عبّاس -: مرد مُحرِمى را مرکبش به زمین زد و در اثر شکستن گردن، مُرد. پیامبر خدا فرمود: «او را با آب و سدر، غسل دهید و در همان لباس احرامش کفن کنید و سر و صورتش را نپوشانید. همانا او روز قیامت، لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویان بر انگیخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن ماتَ في هٰذَا الوَجهِ مِن حاجٍّ أو مُعتَمِرٍ، لَم يُعرَض و لَم يُحاسَب، و قیلَ لَهُ: اُدخُلِ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج۲ ص۲۹۸ ح۲۷۸ عن عائشة، مسند أبي یعلى: ج۴ ص۳۳۰ ح۴۵۸۹ نحوه، تاریخ بغداد: ج۲ ص۱۷۰ الرقم ۵۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که در این مسیر (راه کعبه) بمیرد، به حج آمده باشد یا به عمره، او را براى حساب، به محشر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و به او گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «وارد بهشت شو».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحَجُّ وَ العُمرَةُ سوقانِ مِن أسواقِ الآخِرَةِ، وَ العامِلُ بِهِما في جِوارِ اللهِ، إن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدرَكَ ما يَأمُلُ غَفَرَ اللهُ لَهُ، و إن قَصُرَ بِهِ أجَلُهُ وَقَعَ أجرُهُ عَلَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۰ ح۳۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۴ ح۷۰، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۱ ح۲۲۳۲ عن الإمام الباقر عليه‌السلام و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حج و عمره، دو بازار از بازارهاى آخرت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و گزارندۀ آنها در پناه خداست. اگر به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، برسد، خدا او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و اگر پیش از آن، اجلش در رسد، پاداشش بر عهدۀ خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن ماتَ في طَریقِ مَكَّةَ ذاهِباً أو جائِیاً، أمِنَ مِنَ الفَزَعِ الأَكبَرِ يَومَ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۳ ح۴۵ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۳ ح۶۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۹ ح۲۲۶۹ عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷ ص۳۰۲ ح۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که در مسیر مکّه بمیرد، چه در رفتن و چه در بازگشت، از هول عظیم روز قیامت، ایمن خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۷۴ (في ضمان اللّه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۷۵ (در ضمانت خداوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الحاج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹: فَضلُ الحاجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش حج‌گزار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وفد-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹ - ۱: وَفدُ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: باريافته خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله صلّی اللّه عليه وآله: وَفدُ اللهِ ثَلاثَةٌ: الغازي، وَ الحاجُّ، وَ المُعتَمِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج۵ ص۱۱۳ عن أبي هریرة، المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۰۸ ح۱۶۱۱، صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۱۳۰ ح۲۵۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: باریافتگان درگاه خداوند، سه گروه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: رزمنده، حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، و به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا آورندۀ عمره.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: الحاجُّ وَ المُعتَمِرُ وَفدُ اللهِ، و حَقٌّ عَلَى اللهِ أن يُكرِمَ وَفدَهُ و يَحبُوَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَباهُ: أعطاهُ. و الحِباء: العطیّة (النهایة: ج۱ ص۳۳۶ «حبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالمَغفِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۲۳، الخصال: ص۶۳۵ ح۱۰ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام و لیس فیه «و حقّ على اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن یكرم وفده»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، باریافتگان خدایند و بر خداست که باریافتۀ خویش را گرامى بدارد و با آمرزش خویش، او را پاداش دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه‌السلام: ثَلاثَةٌ في جِوارِ اللهِ تَعالیٰ:... و رَجُلٌ خَرَجَ حاجّاً أو مُعتَمِراً، لا يَخرُجُ إِلّا لِلهِ تَعالیٰ، فَهُوَ مِن وَفدِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعالیٰ حَتّیٰ يَرجِعَ إلیٰ أهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الغافلین: ص۳۰۳ ح۴۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام: سه نفر، در پناه خداوند متعال اند:... مردى که براى حج یا عمره بیرون آید و جز براى خدا بیرون نیامده باشد. او از باریافتگان خداوند است، تا آن گاه که نزد خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام - في رِسالَةِ الحُقوقِ -: حَقُّ الحَجِّ أن تَعلَمَ أنَّهُ وِفادَةٌ إلیٰ رَبِّكَ، و فِرارٌ إلَیهِ مِن ذُنوبِكَ، و فیهِ قَبولُ تَوبَتِكَ، و قَضاءُ الفَرضِ الَّذي أوجَبَهُ اللهُ تَعالىٰ عَلَیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۶۲۰ ح۳۲۱۴ عن أبي حمزة الثمالي، الخصال: ص۵۶۶ ح۱، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۰۰ ح۲۶۵۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در رسالة الحقوق -: حقّ حج، آن است که بدانى حج، در آمدن به آستان پروردگارت و گریختن از گناهانت به سوى اوست و در آن، پذیرش توبۀ تو و اداى تکلیفى است که خداوند بر تو واجب ساخته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحاجُّ وَ المُعتَمِرُ وَفدُ اللهِ؛ إن سَأَلوهُ أعطاهُم، و إن دَعَوهُ أجابَهُم، و إن شَفَعوا شَفَّعَهُم، و إن سَكَتُوا ابتَدَأَهُم، و يُعَوَّضونَ بِالدِّرهَمِ ألفَ ألفِ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۵ ح۱۴، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۴ ح۷۱، عوالي اللآلي: ج۴ ص۲۴ ح۷۵، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۶ ح۵۵ و راجع سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۶۶ ح۲۸۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، باریافتۀ خدایند. اگر چیزى از او بخواهند، عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اگر او را بخوانند، پاسخشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اگر شفاعت کنند، شفاعتشان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد و اگر سکوت کنند [و چیزى نخواهند]، خداوند، خود به بخشش آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و در مقابل هر درهم، هزار هزار درهم پاداش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ضيف-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹ - ۲: ضَيفُ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: میهمان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: مِمّا أوحَى اللهُ إلیٰ آدَمَ عليه‌السلام: أنَا اللهُ ذو بَكَّةَ، أهلُها جیرَتي، و زُوّارُها و أَضیافي، اُعَمِّرُهُ بِأَهلِ السَّماءِ و أَهلِ الأَرضِ، يَأتونَهُ أفواجاً شُعثاً غُبراً، يَعِجّونَ بِالتَّكبیرِ وَ التَّلبِيَةِ، فَمَنِ اعتَمَرَهُ لا يُریدُ غَیرَهُ فَقَد زارَني، و هُوَ وَفَدَ لي، و نَزَلَ بي، و حَقٌّ لي أن اُتحِفَهُ بِكَراماتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۸۰، بحار الأنوار: ج۱۵ ص۲۱۳ ح۲۶؛ تاریخ دمشق: ج۷ ص۴۲۵ عن وهب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: از جمله چیزهایی که خداوند سبحان به آدم علیه‌السلام وحى کرد، این بود: «منم خداى صاحب بَکّه. اهل آن، همسایگان من&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و زائرانش، باریافتگان و میهمانان من. آن [جا] را با آسمانیان و زمینیان، آباد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. گروه گروه، ژولیده و غبارآلود، به زیارت آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و با تکبیر و لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، به درگاه خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نالند. پس هر که به قصد زیارت آید و جز آن نیّتى نداشته باشد، مرا دیدار کرده و او میهمان من است و بر من نازل شده و سزاوار است که با کرامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود به او هدیه دهم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن خالد بن رِبعيّ: إنَّ أمیرَ المُؤمِنینَ عليه‌السلام دَخَلَ مَكَّةَ في بَعضِ حَوائِجِهِ فَوَجَدَ أعرابِيّاً مُتَعَلِّقاً بِأَستارِ الكَعبَةِ، و هُوَ يَقولُ: یا صاحِبَ البَیتِ، البَیتُ بيتُكَ، وَ الضَّیفُ ضَیفُكَ، و لِكُلِّ ضَیفٍ مِن مُضَیفِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «ضیفه»، و ما اثبتناه من مستدرك الوسائل (ج۹ ص۳۵۱ ح۱۱۰۵۶) نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قِرىً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَریٰ الضَّیفَ: أضافَه. و في الصحاح: أحسَنَ إلیه (تاج العروس: ج۲۰ ص۷۱ «قری»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاجعَل قِرايَ مِنكَ اللَّیلَةَ المَغفِرَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أمیرُ المُؤمِنینَ عليه‌السلام لِأَصحابِهِ: أ ما تَسمَعونَ كَلامَ الأَعرابِيِّ؟! قالوا: نَعَم. فَقالَ: اللهُ أكرَمُ مِن أن يَرُدَّ ضَیفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۵۵۳ ح۷۴۲، بحار الأنوار: ج۴۱ ص۴۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق - به نقل از خالد بن رِبعى -: امیر مؤمنان علیه‌السلام براى کارى که داشت، وارد مکّه شد. بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینى را دید که به پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کعبه در آویخته و چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: اى صاحب خانه! خانه، خانۀ تو و میهمان، میهمان توست و هر میهمانى از میهمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد. پس امشب، نصیب مرا آمرزشم قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان به اصحابش فرمود: «آیا سخن بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوید؟». گفتند: آرى. فرمود: «خداوند، بزرگوارتر از آن است که میهمانش را رد کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ: لِمَ حُرِّمَ الصِّیامُ في أيّامِ التَّشریقِ؟ -: لِأَنَّ القَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُوّارُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. في تهذیب الأحكام: «زاروا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهِ و هُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في ضِيَافَتِهِ، و لا يَجمُلُ بِمُضِیفٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يُصَوِّمَ أضیافَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاء في علل الشرائع عن الإمام الصادق عليه‌السلام: «لِأَنَّ القَومَ زُوّارُ اللهِ و هُم أضیافُهُ و في ضِیافَتِهِ، و لا يَنبَغي لِلضَّیفِ أن يَصومَ عِندَ مَن زارَهُ و أَضافَهُ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۴ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴٨ ح١۵۶۵، علل الشرائع: ص۴۴۳ ح۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - هنگامی که از ایشان پرسیدند: چرا روزه در ایّام تشریق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی روزهاى يازدهم، دوازدهم و سيزدهم ذى حجّه كه حاجيان در مِنا به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منع شد؟ -: زیرا مردم، زائران (دیدار کنندگان) خداوند هستند و آنان در مهمانىِ اویند و براى یک میزبان، زیبا نیست که مهمانان خود را به روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى وا دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جواب این پرسش در علل الشرائع به نقل از امام صادق علیه‌السلام چنین آمده است: «زیرا اين گروه، زائران خدا و در ميهمانى اويند و سزاوار نيست که ميهمان، نزد کسى که به زيارتش رفته و او را ميهمان کرده است، روزه بگيرد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ ضَیفَ اللهِ عزّ وجلّ رَجُلٌ حَجَّ وَ اعتَمَرَ، فَهُوَ ضَیفُ اللهِ حَتّیٰ يَرجِعَ إلیٰ مَنزِلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۲۷ ح۱۲۷ عن عبّاد بن صهیب، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۵۲ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: میهمان خداوند، کسى است که به حج و عمره برود. او تا به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برگردد، میهمان خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - مِن دُعائِهِ بِعَرَفَةَ -: اللّٰهُمَّ... أنَا ضَیفُكَ، فَاجعَل قِرايَ اللَّیلَةَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۲ ص۱۵۵، الأمالي للطوسي: ص۵ ح۳، مصباح المتهجّد: ص۶۰۱ ح۶۹۲ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در دعایش در عرفات -: خدایا!... من مهمان تو اَم، پس پذیرایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را در این شب، بهشت قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;في-ضمان-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹ - ۳: في ضَمانِ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: در ضمانت خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحاجُّ في ضَمانِ اللهِ عزّ وجلّ مُقبِلاً و مُدبِراً، فَإِن أصابَهُ في سَفَرِهِ تَعَبٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو نَصَبٌ غُفِرَ لَهُ بِذٰلِكَ سَيِّئاتُهُ، و كانَ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ يَرفَعُهُ ألفُ دَرَجَةٍ فِي الجَنَّةِ، و بِكُلِّ قَطرَةٍ تُصیبُهُ مِن مَطَرٍ أجرُ شَهیدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۱۴۹ ح۲۷۶۱ عن أبي اُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، چه در رفتن و چه در باز گشتن، در ضمانت خداست. پس اگر در سفرش به او رنج یا خستگى برسد، به خاطر آن، گناهانش آمرزیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در برابر هر گامى که بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، هزار درجه در بهشت بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و مقابل هر قطرۀ بارانى که به او ببارد، پاداش یک شهید دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحاجُّ وَ المُعتَمِرُ في ضَمانِ اللهِ، فَإِن ماتَ مُتَوَجِّهاً غَفَرَ اللهُ لَهُ ذُنوبَهُ، و إن ماتَ مُحرِماً بَعَثَهُ اللهُ مُلَبِّیاً، و إن ماتَ بِأَحَدِ الحَرَمَینِ بَعَثَهُ اللهُ مِنَ الآمِنینَ، و إن ماتَ مُنصَرِفاً غَفَرَ اللهُ لَهُ جَمیعَ ذُنوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۶ ح۱۸ عن أبي بصیر، وسائل الشیعة: ج۸ ص۶۸ ح۱۴۳۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، در ضمانت خدایند. اگر در راهِ رفتن به حج و عمره بمیرد، خداوند گناهانش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و اگر در حال احرام بمیرد، خداوند او را لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گو بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزاند و اگر در یکى از دو حرم (خانۀ خدا و حرم پیامبر صلی الله علیه و آله) بمیرد، خداوند او را در زمرۀ ایمن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدگان [از عذاب] محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اگر در بازگشت بمیرد، خداوند همۀ گناهانش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحَجُّ وَ العُمرَةُ سوقانِ مِن أسواقِ الآخِرَةِ، اللّازِمُ لَهُما في ضَمانِ اللهِ؛ إن أبقاهُ أدّاهُ إلیٰ عِیالِهِ، و إن أماتَهُ أدخَلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۵ ح۱۳ عن أبي بصیر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۴ ح۷۰، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۱ ح۲۲۳۲ عن الإمام الباقر عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حج و عمره، دو بازار از بازارهاى آخرت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. کسى که پیوسته به حج و عمره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، در ضمانت خداست. [خداوند،] اگر او را باقى بدارد، به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و اگر او را بمیراند، وارد بهشتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ضَمانُ الحاجِّ المُؤمِنِ عَلَى اللهِ؛ إن ماتَ في سَفَرِهِ أدخَلَهُ الجَنَّةَ، و إن رَدَّهُ إلیٰ أهلِهِ لَم يُكتَب عَلَیهِ ذَنبٌ بَعدَ وُصولِهِ إلیٰ أهلِهِ إلیٰ مُنتَهیٰ سَبعینَ لَیلَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۹ ح۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ضمانت حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارِ باایمان، بر خداست. اگر در سفرش بمیرد، او را وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اگر او را به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش باز گرداند، پس از رسیدن به خانواده تا سپرى شدن هفتاد شب، گناهى براى او نوشته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانی الأخبار عن كُلَیب بن معاویة الأسديّ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: شیعَتُكَ تَقولُ: الحاجُّ أهلُهُ و مالُهُ في ضَمانِ اللهِ، و قَد يُخلَفُ في أهلِهِ، و قَد أراهُ يَخرُجُ فَيَحدُثُ عَلیٰ أهلِهِ الأَحداثُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: إنَّما يُخلِفُهُ فیهِم بِما كانَ يَقومُ بِهِ، فَأَمّا ما كانَ حاضِراً لَم يَستَطِع دَفعَهُ فَلا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۴۰۷ ح۸۵، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۷ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانی الأخبار - به نقل از کُلَیب بن معاویۀ اسدى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: پیروان شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «خانواده و مال حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، در ضمانت خدا هستند و خدا جانشین او در خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش است»، در حالى که گاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم کسى به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و براى خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش حوادثى پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «البتّه خداوند، جانشین او در کارهایى است که او به آنها رسیدگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، نه در حوادثى که اگر حاضر هم بود، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست آنها را دفع کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۶۸ (فضل من مات في طریقه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۶۹ (پاداش کسی که در مسیر حج می‌میرد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دعوته-مستجابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹ - ۴: دَعوَتُهُ مُستَجابَةٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعایش مستجاب است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثُ دَعَواتٍ مُستَجابَةٌ: دُعاءُ الحاجِّ في تَخَلُّفِ أهلِهِ، و دُعاءُ المَریضِ فَلا تُؤذوهُ و لا تُضجِروهُ، و دُعاءُ المَظلومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص۳۰ ح۵۸، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۶۰ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سه دعا مستجاب است: دعاى حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار در مورد مراقبت از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، دعاى بیمار - پس او را نیازارید و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ نکنید - و دعاى مظلوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الغازي في سَبیلِ اللهِ وَ الحاجُّ وَ المُعتَمِرُ، وَفدُ اللهِ؛ دَعاهُم فَأجابوهُ و سَألوهُ فَأَعطاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۶۶ ح۲۸۹۳ عن ابن عمر، شعب الإیمان: ج۳ ص۴۷۶ ح۴۱۰۸، كنزالعمّال: ج۴ ص۳۰۲ ح۱۰۶۰۲ نقلاً عن صحیح ابن حبّان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جهادگر در راه خدا و حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، باریافتگان خدایند. خداوند دعوتشان کرده است و آنان پاسخ گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان هم از خدا درخواست کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و او هم عطایشان کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحُجّاجُ وَ العُمّارُ وَفدُ اللهِ عزّ وجلّ؛ يُعطیهِم ما سَأَلوا، و يَستَجیبُ لَهُم ما دَعَوا، و يُخلِفُ عَلَیهِم ما أنفَقوا، الدِّرهَمُ ألفُ ألفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان: ج۳ ص۴۷۶ ح۴۱۰۵ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران، باریافتگان خدایند. هر چه بخواهند، به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دعایشان را مستجاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید و هر چه انفاق کنند، برایشان هزار هزار برابر جای‌گزین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحُجّاجُ وَ العُمّارُ وَفدُ اللهِ؛ إن دَعوهُ أجابَهُم، و إن استَغفَروهُ غَفَرَ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۶۶ ح۲۸۹۲ عن أبي هریرة، المعجم الأوسط: ج۶ ص۲۴۷ ح۶۳۱۱، شعب الإیمان: ج۳ ص۴۷۶ ح۴۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران، میهمانان خدایند. اگر درخواست کنند، اجابتشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اگر از او آمرزش بخواهند، آنان را می‌آمرزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: مَن خَرَجَ حاجّاً أو مُعتَمِراً فَلَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ حَتّىٰ يَرجِعَ مِئَةُ ألفِ ألفِ حَسَنَةٍ... و كانَ في ضَمانِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهِ تَعالىٰ؛ فَإِن تَوَفّاهُ أدخَلَهُ الجَنَّةَ، و إن رَجَعَ رَجَعَ مَنصُوراً مَغفُوراً لَهُ مُستَجاباً لَهُ، فَاغتَنِموا دَعوَتَهُ؛ فَإِنَّ اللّهَ لا يَرُدُّ دُعاءَهُ، فَإِنَّهُ يُشَفَّعُ في مِئَةِ ألفِ ألفِ رَجُلٍ يَومَ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۴۵ ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدین: ص۴۲۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۷۲ ح۳۰؛ المطالب العالیة: ج۱ ص۳۱۴ ح۱۰۵۸ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسی که برای حج یا عمره خارج شود، به ازای هر قدمی که بر می‌دارد، تا زمانی که بر می‌گردد، هزار هزار حسنه برایش نوشته می‌شود... و در ضمانت خداوند متعال است. اگر جانش را گرفت، او را به بهشت می‌برد و اگر باز گشت، با نصرت و آمرزش الهی و دعای اجابت شده باز می‌گردد. بنا بر این، دعای او را غنیمت شمارید؛ زیرا خداوند دعای او را رد نمی‌کند؛ چرا که روز قیامت، شفاعت او برای صد هزار هزار مرد پذیرفته می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۷۰ (وفد اللّٰه) و ص۵۲۷ (ثواب من خلف الحاجّ في أهله).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۷۱ (بار یافتۀ خدا) و ص۵۲۸ (پاداش‌یاری رساندن به خانوادۀ حج‌گزار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آثار-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰: آثارُ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آثار حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطهارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰ - ۱: الطَّهارَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاک شدن از گناهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: حُجّوا؛ فَإِنَّ الحَجَّ يَغسِلُ الذُّنوبَ كَما يَغسِلُ الماءُ الدَّرَنَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّرَن: الوَسَخ (النهایة: ج۲ ص۱۱۴ «درن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۷۷ ح۴۹۹۷ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جراد، الفردوس: ج۲ ص۱۳۰ ح۲۶۶۴ نحوه و راجع تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۲ ح۶۵ وعوالي اللآلي: ج۲ ص۱۶۱ ح۴۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به حجّ خانۀ خدا بروید؛ زیرا حج، گناهان را می‌شوید، همچنان که آب، چرک را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: تابِعوا بينَ الحَجِّ وَ العُمرَةِ؛ فَإِنَّهُما يَنفِیانِ الفَقرَ وَ الذُّنوبَ كَما يَنفِی الكیرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكیر - بالكسر -: كیر الحدّاد، و هو زِقّ [وعاء] أو جلد غلیظ ذو حافات، ینفخ به الحدّادُ النارَ (اُنظر: الصحاح: ج٢ ص٨١١، المصباح المنیر: ص۵۴۵ «كیر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَبَثَ الحَدیدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۵ ح۱۲ عن أبي محمّد الفرّاء عن الإمام الصادق عليه‌السلام، عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۸۳ ح۲۴۹؛ سنن الترمذي: ج۳ ص۱۷۵ ح۸۱۰ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پیوسته حج و عمره بگزارید؛ چرا که این دو، فقر و گناهان را از بین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند، آن گونه که کورۀ آهنگرى، زنگارِ آهن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَجَّ لِلهِ فَلَم يَرفَث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّفَث: الجماع و غیره ممّا یکون بین الرجل و امرأته؛ یعني التقبیل و المَغازَلة و نحوهما ممّا یکون في حالة الجماع. و أصله قَولُ الفُحش. و الرَّفَث أیضاً: الفحشُ من القَول (لسان العرب: ج۲ ص۱۵۳ «رفث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَم يَفسُق، رَجَعَ كَيَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۵۵۳ ح۱۴۴۹ عن أبي هریرة، تاریخ بغداد: ج۱۱ ص۲۲۲ الرقم ۵۹۴۰؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۴۲۶ ح۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که براى خدا حج بگزارد و [در حالت احرام] آمیزش و گناه نکند، مانند روزى که مادرش او را زاده، [پاک از گناه] از حج باز می‌گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن خَرَجَ حاجّاً يُریدُ وَجهَ اللهِ، فَقَد غَفَرَ اللهُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ و ما تَأَخَّرَ، و شُفِّعَ فیمَن دَعا لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء: ج۷ ص۲۳۵ الرقم ۳۹۷ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که به قصد حج به راه افتد و جز خدا نیّتى نداشته باشد، به یقین، خداوند گناهان گذشته و آینده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید و شفاعتِ او را در بارۀ کسى که دعایش کند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَعاشِرَ النّاسِ! ما وَقَفَ بِالمَوقِفِ مُؤمِنٌ إِلّا غَفَرَ اللهُ لَهُ ما سَلَفَ مِن ذَنبِهِ إلیٰ وَقتِهِ ذٰلِكَ، فَإِذَا انقَضَت حَجَّتُهُ استُؤنِفَ عَمَلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۱۵۶ ح۳۲ عن علقمة بن محمّد الحضرمي عن الإمام الباقر عليه‌السلام، التحصین لابن طاووس: ص۵۸۹ نحوه، روضة الواعظین: ج۱ ص۲۳۱ ح۲۰۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷ ص۲۱۴ ح۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى مردم! در موقف (مِنا و عرفات) هیچ مؤمنى وقوف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر آن که خداوند، گناهان گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش تا آن لحظه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید و چون حجّ او پایان یابد، عملش از سر گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اغفِر لِلحاجِّ، و لِمَنِ استَغفَرَ لَهُ الحاجُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۰۹ ح۱۶۱۲ عن أبي هریرة، صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۱۳۲ ح۲۵۱۶، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۴۲۸ ح۱۰۳۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدایا! حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و کسى را که حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار براى او آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبد، بیامرز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: الحاجُّ مَغفورٌ لَهُ، و مَوجوبٌ لَهُ الجَنَّةُ، و مُستَأنَفٌ لَهُ العَمَلُ، و مَحفوظٌ في أهلِهِ و مالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۲ ح۱ عن خالد القلانسيّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، وسائل الشیعة: ج۸ ص۵ ح۱۴۱۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، آمرزیده است و بهشت براى او واجب شده است و عمل را از سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و خانواده و مالش در حفظ خدایند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الأعلى: قالَ أبو عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام: كانَ أبي يَقولُ: «مَن أمَّ هٰذَا البَیتَ حاجّاً أو مُعتَمِراً مُبَرَّأً مِنَ الكِبرِ، رَجَعَ مِن ذُنوبِهِ كَهَیئَةِ يَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ»، ثُمَّ قَرَأَ: (فَمَن تَعَجَّلَ فِى يَوْمَیْنِ فَلاَ إِثْمَ عَلَیْهِ...)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۲ ح۲ عن عبد الأعلیٰ عن الإمام الصادق عليه‌السلام؛ كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۵ ح۲۱۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عبد الأعلى -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «پدرم امام باقر علیه‌السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;کسى که به نیّت حج یا عمره، به زیارت این خانه بیاید و از کِبْر مبرّا باشد، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، همچون روزى که مادرش او را زاده است&amp;quot; و سپس این آیه را خواند: (کسى که در دو روز [یازدهم و دوازدهم ذی حجّه] شتاب کند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور، كوچ كردن از مِنا در پايان حج است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناهى بر او نیست)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ يُریدُ بِهِ الله و لا يُریدُ بِهِ رِیاءً و لا سُمعَةً، غَفَرَ اللهُ لَهُ البَتَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۷۰ ح۲ عن أبي بصیر، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۹ ح۲۲۲۱، عوالي اللآلي: ج۴ ص۳۰ ح۹۸ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴ ح۱۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که با اخلاص و به خاطر خدا حج کند و قصد ریا و شهرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى نداشته باشد، حتماً خدا او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في بَیانِ فَضیلَةِ الحَجِّ -: إنَّ العَبدَ لَيَخرُجُ مِن بيتِهِ فَيُعطي قَسماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِسْم؛ بالكسر: الحظّ و النصیب. و بالفتح: العطاء. قال الفیض الكاشاني رحمه الله: «و كلاهما محتمل هاهنا» (اُنظر: الصحاح: ج۵ ص٢٠١٠، القاموس المحیط: ج٢ ص١۵١٣ «قسم»؛ الوافي: ج۱۲ ص۲۲۵ ح۱۱۷۸۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ إذا أتَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسجِدَ الحَرامَ طافَ طَوافَ الفَریضَةِ، ثُمَّ عَدَلَ إلیٰ مَقامِ إبراهیمَ فَصَلّیٰ رَكعَتَینِ، فَيَأتیهِ مَلَكٌ فَيَقومُ عَن يَسارِهِ، فَإِذَا انصَرَفَ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلیٰ كَتِفَیهِ فَيَقولُ: یا هٰذا، أمّا ما مَضیٰ فَقَد غُفِرَ لَكَ، و أَمّا ما يُستَقبَلُ فَجِدَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۷ ح۲۳ عن سعید السمّـان، وسائل الشیعة: ج۸ ص۸۱ ح۱۴۳۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان فضیلت حج -: بنده، از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و چیزی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید تا وقتى به مسجد الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، طواف واجب را انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و سپس به نزد مقام ابراهیم رفته، دو رکعت نماز طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند. آن گاه فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و سمت چپ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستد. پس چون باز گشت، [فرشته] دستش را بر شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «فلانى! گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت، آمرزیده شدند؛ امّا در بارۀ آینده بکوش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سَأَلَهُ رَجُلٌ فِي المَسجِدِ الحَرامِ: مَن أعظَمُ النّاسِ وِزراً؟ -: مَن يَقِفُ بِهٰذَینِ المَوقِفَینِ: عَرَفَةَ وَالمُزدَلِفَةِ، و سَعىٰ بينَ هٰذَینِ الجَبَلَینِ، ثُمَّ طافَ بِهٰذَا البَیتِ، و صَلّىٰ خَلفَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، ثُمَّ قالَ في نَفسِهِ أو ظَنَّ أنَّ اللّهَ لَم يَغفِر لَهُ، فَهُوَ مِن أعظَمِ النّاسِ وِزراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۴۱ ح۷، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۱ ذیل ح۲۱۸۳ و فیه «و روي» و في شأن عرفات نحوه؛ ربیع الأبرار: ج۲ ص۱۳۰ و فیه «في الحدیث» و في شأن عرفات نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ مردی که در مسجد الحرام از ایشان پرسید: گنهکارترینِ مردم چه کسی است؟ -: کسى که در این دو موقف، عرفه و مشعر الحرام، وقوف کند و میان این دو کوه سعى و سپس طواف این خانه کند و پشت مقام ابراهیم علیه‌السلام نماز بگزارد، آن گاه در دل خود بگوید یا گمان کند که خداوند او را نبخشیده است، او از جملۀ مردمانى است که گناه آنان از همه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغنى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰ - ۲: الغِنىٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز شدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: حُجّوا، لَن تَفتَقِروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۶۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج کنید، که هرگز نیازمند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجُّ وَ العُمرَةُ يَنفِیانِ الفَقرَ وَ الذُّنُوبَ، كَما يَنفِی الكیرُ خَبَثَ الحَدیدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۱ ح۶۰ عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۲ ح۲۲۳۸ نحوه، النوادر للأشعری: ص۱۳۹ ح۳۵۹ عن الإمام الصادق عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص۱۳ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج و عمره، فقر را می‌زُدایند، همان گونه که کورۀ آهنگرى، زنگار آهن را می‌زداید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: حُجّوا، تَستَغنوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۶۵ ح۲۳۸۷، المحاسن: ج۲ ص۷۹ ح۱۲۰۳ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۱ ح۳۰؛ المصنّف لعبد الرزّاق: ج۵ ص۱۱ ح۸۸۱۹ عن صفوان بن سلیم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج کنید، که بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَعاشِرَ النّاسِ! حُجّوا البَیتَ؛ فَما وَرَدَهُ أهلُ بيتٍ إِلّا استَغنَوا، و لا تَخَلَّفوا عَنهُ إِلّا افتَقَروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۱۵۶ ح۳۲ عن علقمة بن محمّد الحضرمي عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۳۷ ص۲۱۴ ح۸۶ و راجع الیقین: ص۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى مردم! حجّ خانۀ خدا کنید؛ زیرا هیچ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وارد خانۀ خدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و از حج گزاردن، تخلّف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، مگر آن که تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إنَّ أفضَلَ ما تَوَسَّلَ بِهِ المُتَوَسِّلونَ إلَى اللهِ - سُبحانَهُ و تَعالیٰ - الإِیمانُ بِهِ و بِرَسولِهِ... و حَجُّ البَیتِ وَ اعتِمارُهُ، فَإِنَّهُما يَنفِیانِ الفَقرَ، و يَرحَضانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَرْحَضان، أي يَغْسِلان (اُنظر: المصباح المنیر: ص۲۶۹ «رحض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّنبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۰، علل الشرائع: ص۲۴۷ ح۱، الأمالي للطوسي: ص۲۱۶ ح۳۸۰ عن الإمام الباقر عنه عليهما السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۶ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برترین چیزهایى که متوسّلان به درگاه خدا، به آن توسّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند، ایمان به خدا و پیامبرش... و حجّ خانۀ خدا و عمره است. همانا این دو (حج و عمره) فقر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدایند و گناه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شویند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: حُجُّوا وَ اعتَمِروا؛ تَصِحَّ أبدانُكُم، و تَتَّسِع أَرزاقُكُم، و تُكفَونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و في مکارم الأخلاق: «و تُکفَوا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَؤوناتِ عِیالِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۲ ح۱، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۱۸ ح۱۸۰۵ عن الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: حج و عمره بروید، تا تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درست شوید و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان وسعت یابد و مخارج خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان تأمین شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمّار: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إنّي قَد وَطَّنتُ نَفسي عَلیٰ لُزومِ الحَجِّ كُلَّ عامٍ بِنَفسي، أو بِرَجُلٍ مِن أهلِ بيتي بِمالي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و قَد عَزَمتَ عَلیٰ ذٰلِكَ؟ قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إن فَعَلتَ ذٰلِكَ فَأَبشِر بِكَثرَةِ المالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۳ ح۵، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۸ ح۲۲۱۵، ثواب الأعمال: ص۷۰ ح۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۵ ح۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از اسحاق بن عمّار -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: من، خود را آماده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که هر سال، خود یا کسى از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با مال من به حج برود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا بر این کار، مصمّم هستى؟». گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر چنین کنى، مژده باد که مالت زیاد خواهد شد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نقل ثواب الأعمال چنين است: «اگر چنين كردى، پس يقين داشته باش كه مالت زياد خواهد شد و مژده باد تو را به زيادى مال».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: الحاجُّ لا يُملِقُ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: و مَا الإِملاقُ؟ قالَ: الإِفلاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۳ ص۴۹ ح۲۵۰۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از اسحاق بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، هرگز گرفتار اِملاق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود». گفتم: املاق چیست؟ فرمود: «ورشکستگى [و تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى]».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۶۰ (آثار الإدمان علیه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۶۱ (آثار مداومت بر حج).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰ - ۳: النّورُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نورانیّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحاجُّ لا يَزالُ عَلَیهِ نورُ الحَجِّ ما لَم يُلِمَّ بِذَنبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۵ ح۱۱، المحاسن: ج۱ ص۱۴۷ ح۲۰۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۵ ح۲۲۵۰ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۵ ص۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، تا زمانی که خود را به گناهى نیالوده، نورانیّت حج با اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۲۰ ح۷۳۷، و ص۴۲۸ ح۷۵۸، و ص۵۳۰ (فضل العمرة)&lt;br /&gt;<br /> و بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۵۹ ح۳۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۲۱ ح۷۳۷ و ص۴۲۸ ح۷۵۸ و ص۵۳۱ (برتریِ عمره)&lt;br /&gt;<br /> و بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۵۹ ح۳۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خير-الدنيا-و-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰ - ۴: خَيرُ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱۰ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خیر دنیا و آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أرادَ الدُّنیا وَ الآخِرَةَ فَليَؤُمَّ هٰذَا البَیتَ؛ فَما أتاهُ عَبدٌ يَسأَلُ الله دُنیا إِلّا أعطاهُ اللهُ مِنها، و لا يَسأَلُهُ آخِرَةً إِلّا ادَّخَرَ لَهُ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زید: ص۲۲۰ عن الإمام زین العابدین عن آبائه عليهم‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۹ ح۲۲۲۲ و فیه صدره إلى «هذا البیت»، دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۵ عن الإمام عليّ عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۰ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس دنیا و آخرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، آهنگ این خانه کند، که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بِدان روى نیاورده و از خدا دنیا را نخواسته، مگر آن که خداوند از آن، به او داده است و آخرت را از او نخواسته، جز آن که از آن برایش اندوخته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۸۸ (ثواب الوقوف بعرفات).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۸۹ (پاداش وقوف در عرفات).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-تسويف-الحج-و-تركه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: تَسويفُ الحَجِّ وَ تَركُهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: به تأخیر انداختن حج و ترک آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-ترك-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: التَّحذيرُ مِن تَركِ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هشدار در بارۀ ترک حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن عَبدٍ و لا أمَةٍ يَدَعُ الحَجَّ و هُوَ يَجِدُ السَّبیلَ إلَیهِ، لِحاجَةٍ مِن حَوائِجِ الدُّنیا، إِلّا نَظَرَ إلَى المُحَلِّقینَ قَبلَ أن يَقضِيَ اللّهُ تِلكَ الحاجَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذرّيّة الطاهرة: ص۱۲۷ ح۱۵۰ عن أبي حمزة الثمالی عن الإمام الصادق عن أبیه عن الإمام الحسین عليهم‌السلام، الدرّ المنثور: ج۱ ص۵۰۹ نقلاً عن الأصبهانی عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم‌السلام عنه صلی الله عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هیچ مرد یا زنى نیست که حج را براى حاجتى دنیایى وا گذارد، در حالى که راهى براى [به جا آوردن] آن دارد، مگر آن که با حاجیانِ سر تراشیده [و بازگشته از حج] رو به رو می‌شود، پیش از آن که خداوند، آن حاجت دنیایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را روا کرده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباقر عليه‌السلام: ما مِن عَبدٍ يُؤثِرُ عَلَى الحَجِّ حاجَةً مِن حَوائِجِ الدُّنیا، إِلّا نَظَرَ إلَى المُحَلِّقینَ قَدِ انصَرَفوا قَبلَ أن تُقضىٰ لَهُ تِلكَ الحاجَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۰ ح۲۲۲۶، عوالي اللآلي: ج۲ ص۲۸ ح۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هیچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، حاجتى از حاجت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دنیایى را بر حجّ [واجب] مقدّم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر آن که با حاجیانِ سر تراشیده رو به رو می‌شود که از حج باز گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پیش از آن که آن حاجت دنیایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر آورده شده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباقر عليه‌السلام: كانَ في وَصِيَّةِ أمیرِ المُؤمِنینَ عليه‌السلام: لاتَترُكوا حَجَّ بيتِ رَبِّكُم فَتَهلِكوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۸۱ ح۱، المحاسن: ج۱ ص۱۷۰ ح۲۵۸ نحوه و كلاهما عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن میمون عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در وصیّت امیر مؤمنان علیه‌السلام چنین بود: «حجّ خانۀ پروردگارتان را ترک نکنید، که هلاک خواهید شد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَیسَ في تَركِ الحَجِّ خِيَرَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۰ ح۲، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۶ ح۱۴۴۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در ترک حج، هیچ خیرى نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سَماعَة عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قالَ لی: ما لَكَ لا تَحُجُّ فِي العامِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: مُعامَلَةٌ كانَت بيني و بينَ قَومٍ و أَشغالٌ، و عَسیٰ أن يَكونَ ذٰلِكَ خِيَرَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا وَ اللهِ، ما فَعَلَ اللهُ لَكَ في ذٰلِكَ مِن خِيَرَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: ما حُبِسَ عَبدٌ عَن هٰذَا البَیتِ إِلّا بِذَنبٍ، و ما يَعفو أكثَرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۰ ح۱، وسائل الشیعة: ج۸ ص۹۷ ح۱۴۴۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از سَماعه -: امام صادق علیه‌السلام به من فرمود: «چرا امسال به حج نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: میان من و قومى، داد و ستدی در جریان است و نیز مشغله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی دیگر داشتم که امیدوارم در آن، خیرى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، به خدا! خداوند در آن براى تو خیرى قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «هیچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از زیارت این خانه محروم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر به خاطر گناهى، و آنچه خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید، بیشتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۹۴ (التحذیر من تعطیل البیت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۹۵ (هشدار در بارۀ تعطیل کردن خانۀ خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صفة-تارك-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: صِفَةُ تارِكِ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ترک کنندۀ حج&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه در اين جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند، مربوط به ترک كننده حَجّة الإسلام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، يعنى حجّى كه بر شخص مستطيع، واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كافر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۱: كافِرٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کافر است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لِلّٰهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَيْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللهَ غَنِيٌّ عَنِ ٱلْعَـٰـلَمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(براى خدا بر عهدۀ مردم است حجّ خانۀ خدا، [بر] کسی که راهی به آن داشته باشد و هر که کفر ورزد، همانا خداوند از جهانیان، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِيَّتِهِ لِعَلِيّ عليه‌السلام -: یا عَلِيُّ، كَفَرَ بِاللهِ العَظیمِ مِن هٰذِهِ الاُمَّةِ عَشَرَةٌ:...، و مَن وَجَدَ سَعَةً فَماتَ و لَم يَحُجَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۵۱ ح۵۶ عن أنس بن محمّد عن أبیه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۱۲۱ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في تفسیر النعماني عن أمیرالمؤمنین عليه‌السلام و أمّا الكفر المذكور في كتاب اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالىٰ فخمسة وجوه: منها: كفر الجحود، و منها: كفرٌ فقط – و الجحود ینقسم على وجهین -، و منها: كفر الترك لِما أمَرَ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى به، و منها: كفر البراءة، و منها: كفر النعیم... و أمّا الوجه الثالث من الكفر فهو كفرُ الترك لِما أمرهم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به، و هو من المعاصي (بحار الأنوار: ج۹۳ ص۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در وصیّت به على علیه‌السلام -: اى على! از این امّت، ده گروه به خداوند، کافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند:... کسانى که توانگرند و بى آن که به حج بروند، از دنیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - مِمّا أوصیٰ بِهِ عَلِيّاً عليه‌السلام -: یا عَلِيُّ، تارِكُ الحَجِّ و هُوَ مُستَطیعٌ كافِرٌ، يَقولُ اللهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ: (وَ لِلّٰهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَیْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللهَ غَنِيٌّ عَنِ ٱلْعَـٰـلَمِینَ). یا عَلِيُّ، مَن سَوَّفَ الحَجَّ حَتّیٰ يَموتَ بَعَثَهُ اللهُ يَومَ القِیامَةِ يَهودِيّاً أو نَصرانِيّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۶۸ ح۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو و أَنس بن محمّد عن أبیه جمیعاً عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۳۲ ح۲۶۵۶ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام عنه صلی الله عليه وآله، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۵۸ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - از آنچه به على علیه‌السلام وصیّت کرد -: اى على! ترک کنندۀ حج در حال استطاعت، کافر است. خداى متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (براى خدا بر عهدۀ مردم است حجّ خانۀ خدا، [بر] کسى که راهى به آن داشته باشد و هر که کفر ورزد، همانا خداوند از جهانیان، بى‌نیاز است). اى على! هر کس حج را آن قدر تأخیر بیندازد تا مرگش فرا رسد، خداوند در روز قیامت، او را یهودى یا نصرانى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن مَلَكَ زاداً و راحِلَةً تُبَلِّغُهُ إلیٰ بيتِ اللهِ و لَم يَحُجَّ، فَلا عَلَیهِ أن يَموتَ يَهودِيّاً أو نَصرانِيّاً، و ذٰلِكَ أنَّ اللهَ يَقولُ في كِتابِهِ: (وَ لِلّٰهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلْبَیْتِ مَنِ ٱسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۱۷۶ ح۸۱۲، تفسیر الطبري: ج۳ الجزء ۴ ص۱۶، تفسیر القرطبي: ج۴ ص۱۵۳ كلّها عن الحارث عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشه و مرکبى داشته باشد که او را به خانۀ خدا برساند، ولى به حج نرود، فرقى نیست که یهودى بمیرد یا نصرانى (مسلمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد). این، بِدان جهت است که خداوند در قرآن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (براى خدا بر عهدۀ مردم است حجّ خانۀ خدا، [بر] کسی که راهی به آن داشته باشد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن لَم يَمنَعهُ عَنِ الحَجِّ حاجَةٌ ظاهِرَةٌ، أو سُلطانٌ جائِرٌ، أو مَرَضٌ حابِسٌ، فَماتَ ولَم يَحُجَّ؛ فَليَمُت إن شاءَ يَهودِيّاً و إن شاءَ نَصرانِيّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۴۵۵ ح۱۷۳۳ عن أبي اُمامة؛ الكافي: ج۴ ص۲۶۸ ح۱، تهذیب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۱۷ ح۴۹ كلاهما عن ذریح المحاربيّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص۲۲ ح۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که حاجتى آشکار، یا حاکمى ستمگر، یا بیمارى باز دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى او را از حج باز ندارد، ولى بى آن که حج انجام دهد، از دنیا برود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد یهودى بمیرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد نصرانى بمیرد (مسلمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أيُّهَا النّاسُ! إنَّ اللهَ فَرَضَ الحَجَّ عَلیٰ مَنِ استَطاعَ إلَیهِ سَبیلاً، و مَن لَم يَفعَل فَليَمُت عَلیٰ أيِّ حالٍ شاءَ؛ يَهودِيّاً أو نَصرانِيّاً أو مَجوسِيّاً، إِلّا أن يَكونَ بِهِ مَرَضٌ حابِسُهُ، أو مَنعٌ مِن سُلطانٍ جائِرٍ. ألا لا نَصیبَ لَهُ في شَفاعَتی، و لا يَرِدُ حَوضی، ألا هَل بَلَّغتُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الغافلین: ص۵۵۴ ح۸۹۸ عن عبد خیر عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى مردم! خداوند، حج را بر کسى که قدرت و راهى بر آن داشته باشد، واجب ساخت و هر کس [حجّ واجبش را] انجام ندهد، به هر حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، بمیرد: یهودى، مسیحى یا مجوس، مگر آن که بیمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داشته باشد که نگذارد، یا حاکم ستمگرى مانع شود. آگاه باشد که او را در شفاعت من، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نیست و بر حوض من وارد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. هشدار! آیا رساندم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تارك-للشريعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۲: تارِكٌ لِلشَّريعَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ترک کنندۀ دستور اسلام است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا قَدَرَ الرَّجُلُ عَلیٰ ما يَحُجُّ بِهِ، ثُمَّ دَفَعَ ذٰلِكَ عَنهُ و لَیسَ لَهُ شُغلٌ يَعذِرُهُ بِهِ، فَقَد تَرَكَ شَریعَةً مِن شَرائِعِ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸ ح۵۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۴۸ ح۲۹۳۶، دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۸۸ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲ ح۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس توان حج رفتن داشته باشد، ولى نرود، بى آن که کارى داشته باشد که عذر او به حساب آید، به یقین، دستورى از دستورهاى اسلام را ترک کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ يُسَوِّفُ الحَجَّ، لا يَمنَعُهُ مِنهُ إِلّا تِجارَةٌ تَشغَلُهُ أو دَینٌ لَهُ -: لا عُذرَ لَهُ، لَیسَ يَنبَغي لَهُ أن يُسَوِّفَ الحَجَّ، فَإِن ماتَ فَقَد تَرَكَ شَریعَةً مِن شَرائِعِ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۸۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲ ح۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - وقتی از ایشان در بارۀ مردى پرسیدند که حج رفتن را به تأخیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد و جز تجارتى که او را مشغول ساخته، یا قرضى که دارد، چیزى مانع رفتن او نیست -: عذرش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرفته نیست. سزاوار نیست که حج را تأخیر بیندازد [و امروز و فردا کند]. پس اگر بمیرد، قطعاً یکى از دستورهاى اسلام را ترک کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زید الشحّام: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام: التّاجِرُ يُسَوِّفُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «یسوّف نفسه الحجّ»، و ما أثبتناه من طبعة دار الحدیث و المصادر الاُخری.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَّ؟ قالَ: لَیسَ لَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُذرٌ، و إن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد تَرَكَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَریعَةً مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرائِعِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِسلامِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۹ ح۳، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۷ ح۵۰، المقنعة: ص۳۸۵ و فیه إذا سَوَّفَهُ و لَیسَ لَهُ عَزمٌ ثُمَّ ماتَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «لیس به عُذر، و إن مات».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از زید شحّام -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: تاجری حجّش را به تأخیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد [حکمش چیست]؟ فرمود: «عذری ندارد و اگر بمیرد، قطعاً یکى از دستورهاى اسلام را ترک کرده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (هَلْ نُنَبِّئُكُم بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمَـٰلاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إنَّهُمُ الَّذینَ يَتَمادَونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَمادَونَ: أي یتطاولون و یتأخّرون (اُنظر: النهایة: ج۴ ص۳۱۰ «مدا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِحَجِّ الإِسلامِ و يُسَوِّفونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۲ ص۸۶ ح۲۳۲ عن محمّد بن الفضل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام - در تفسیر این سخن خدای متعال: &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;&lt;/span&gt;(آيا به شما خبر دهيم كه زيانكارترين افراد، كيان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟) -: آنان کسانى هستند که حجّ واجب را به تأخیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند و امروز و فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند [تا از دست برود].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يسأل-الرجعة-عند-الموت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۳: يَسأَلُ الرَّجعَةَ عِندَ المَوتِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هنگام مرگ، خواستار بازگشت به زندگى است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (فَأَصَّدَّقَ وَ أَكُن مِّنَ ٱلصَّـٰـلِحِینَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنافقون: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: «أصَّدَّقُ»: مِنَ الصَّدَقَةِ. و «أَكُن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الصّالِحینَ»: أي أحُجَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۰ ح۲۲۲۸، وسائل الشیعة: ج۸ ص۷۰ ح۱۴۳۵۵ و راجع تفسیر القمّي: ج۲ ص۳۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - آن گاه که از ایشان در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (فَأَصَّدَّقَ وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمۀ کامل در تفسیر نمونه چنین آمده است: از آنچه به شما روزى داده‌ایم انفاق کنید، پیش از آن که مرگ یکى از شما فرا رسد وبگوید: پروردگارا! چرا (مرگ) مرا مدّت کمى به تأخیر نینداختى تا صدقه دهم و از صالحان باشم؟».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدند -: (أصّدّق)، یعنى: صدقه دهم و (از صالحان باشم) یعنى: حج به جا آورم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنتخب من مسند عبد بن حمید عن ابن عبّاس: قالَ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «مَن كانَ عِندَهُ مالٌ يُبَلِّغُهُ الحَجَّ فَلَم يَحُجَّ، أو عِندَهُ مالٌ تَجِبُ فیهِ الزَّكاةُ فَلَم يُزَكِّهِ؛ سَأَلَ الرَّجعَةَ عِندَ المَوتِ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يَا بنَ عَبّاسٍ، إنَّما كُنّا نَریٰ هٰذا لِلكافِرِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أنَا أقرَأُ عَلَیكُم بِذٰلِكَ قُرآناً. ثُمَّ قَرَأَ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُواْ لاَ تُلْهِكُمْ أَمْوَ ٰلُكُمْ وَ لاَ أَوْلَـٰدُكُمْ عَن ذِكْرِ ٱللهِ) حتّیٰ بَلَغَ (فَأَصَّدَّقَ وَ أَكُن مِّنَ ٱلصَّـٰـلِحِینَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنافقون: ۹ - ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنتخب من مسند عبد بن حمید: ص۲۳۱ ح۶۹۳، سنن الترمذي: ج۵ ص۴۱۸ ح۳۳۱۶، المعجم الكبیر: ج۱۲ ص۹۰ ح۱۲۶۳۵ و ح۱۲۶۳۶ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنتخب من مسند عبد بن حمید - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «کسى که ثروتى دارد که او را به حجّ [واجب] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند امّا حج انجام ندهد، یا ثروتى دارد که زکات را بر او واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، ولى زکات آن را نپردازد، هنگام مرگ [از کسانى خواهد بود که] درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند دوباره برگردد [تا جبران کند]».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم گفتند: اى ابن عبّاس! ما فکر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم این تنها برای کافران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من در این باره، برای شما از قرآن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. سپس این آیات را قرائت کرد: (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! اموال و اولادتان شما را از ياد خدا باز ندارند) تا رسید به این جا (تا صدقه دهم و از صالحان باشم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يحشر-أعمی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۴: يُحشَرُ أعمیٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روز قيامت، نابينا برانگيخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بَصیر: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام عَن قَولِ اللّٰهِ عزّ وجلّ: (وَ مَن كَانَ فِى هَـٰذِهِ أَعْمَىٰ فَهُوَ فِى ٱلْآخِرَةِ أَعْمَیٰ وَ أَضَلُّ سَبِیلاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: ذٰلِكَ الَّذي يُسَوِّفُ نَفسَهُ الحَجَّ - يَعنی حَجَّةَ الإِسلامِ - حَتّیٰ يَأتِيَهُ المَوتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۹ ح۲، تفسیر العيّاشي: ج۳ ص۶۶ ح۲۵۷۰، تفسیر القمّي: ج۲ ص۲۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو بصیر -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (هر که در این دنیا کوردل باشد، در آخرت، کوردل و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر خواهد بود) پرسیدم. فرمود: «مقصود، کسى است که حجّ واجب خود را با امروز و فردا کردن، به تأخیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد، تا این که مرگش فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصیر: سَمِعتُ أبا عبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام يَقولُ: مَن ماتَ و هُوَ صَحیحٌ موسِرٌ لَم يَحُجَّ فَهُوَ مِمَّن قالَ الله عزّ وجلّ: (وَ نَحْشُرُهُو يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ أَعْمَیٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: سُبحانَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهِ! أعمیٰ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، إنَّ الله عزّ وجلّ أعماهُ عَن طَریقِ الحَقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۹ ح۶، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸ ح۵۱ و ۵۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۴۷ ح۲۹۳۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو بصیر -: شنیدم که امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسى که بمیرد، در حالى که تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درست و توانگر باشد و به حج نرفته باشد، از کسانى است که خداوند در بارۀ آنان فرموده است: (در روز قيامت، او را نابينا بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزيم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: سبحان اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! نابینا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، خداوند او را نسبت به راه حق نابینا کرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: (وَ مَن كَانَ فِى هَـٰذِهِ أَعْمَیٰ فَهُوَ فِى ٱلْأَخِرَةِ أَعْمَیٰ وَ أَضَلُّ سَبِیلاً) نَزَلَت فیمَن يُسَوِّفُ الحَجَّ حَتّیٰ ماتَ و لَم يَحُجَّ، فَهُوَ أعمیٰ، فَعَمِيَ عَن فَریضَةٍ مِن فَرائِضِ اللّٰهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۲ ص۲۴، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۶۷ ح۲۵۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: [آیۀ] (هر که در اين دنيا کوردل باشد، در آخرت، کوردل و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر خواهد بود) در بارۀ کسانى نازل شده که حج را آن قدر به تأخیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند تا این که حج&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرند. پس او نابینایى است که نسبت به فریضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از واجباتِ الهى کور شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-تعطيل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳: التَّحذيرُ مِن تَعطيلِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هشدار در بارۀ تعطيل کردن خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: لَو تَرَكَ النّاسُ الحَجَّ عاماً واحِداً ما نوظِروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحادیث للقمّی: ص۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اگرمردم حتّی یک سال حج رفتن را ترک کنند، به آنان مهلت داده نخواهد شد [و کیفر می‌شوند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إذا تَرَكَت اُمَّتي هٰذَا البَیتَ أن تَؤُمَّهُ لَم تُناظَر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۸۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲ ح۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه امّتم آمدن به زیارت این خانه را ترک کنند، به آنان مهلت داده نخواهد شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: اللهَ اللهَ في بيتِ رَبِّكُم، فَلا يَخلو ما بَقیتُم؛ فَإِنَّهُ إن تُرِكَ لَم تُناظَروا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم یُناظَروا: أي لم یُؤَخّر عنهم العذاب (مجمع البحرین: ج۳ ص۱۸۰۰ «نظر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۵۱ ح۷ عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، نهج البلاغة: الكتاب ۴۷، تحف العقول: ص۱۹۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۶ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خدا را، خدا را، در بارۀ خانۀ پروردگارتان! تا هستید، مبادا که از شما خالى باشد، که اگر زیارتِ خانۀ خدا ترک شود، مهلت داده نخواهید شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سَدیر: ذَكَرتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام البَیتَ، فَقالَ: لَو عَطَّلوهُ سَنَةً واحِدَةً لَم يُناظَروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۱ ح۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۱۹ ح۲۸۶۰، عوالي اللآلي: ج۴ ص۲۷ ح۸۳ و ۸۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از سَدیر -: در حضور امام باقر علیه‌السلام خانۀ خدا را یاد کردم. فرمود: «اگر حتّی یک سال آن را تعطیل کنند، مهلت داده نخواهند شد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حسین الأحمَسيّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام: لَو تَرَكَ النّاسُ الحَجَّ لَما نوظِرُوا العَذابَ - أو قالَ: اُنزِلَ عَلَیهِمُ العَذابُ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۱ ح۱، علل الشرائع: ص۵۲۲ ح۴ عن أبي بصیر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حسین اَحمَسى -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اگر مردم حج را ترک کنند، در نزول عذاب، مهلتى به آنان داده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود» یا که فرمود: «عذاب بر آنان فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ اللهَ لَيَدفَعُ بِمَن يَحُجُّ مِن شیعَتِنا عَمَّن لا يَحُجُّ، و لَو أجمَعوا عَلیٰ تَركِ الحَجِّ لَهَلَكوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۵۱ ح۱ عن یونس بن ظبیان، تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۲۵۵ ح۵۵۰، تفسیر القمّي: ج۱ ص۸۳، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۸۳ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: همانا خداوند، به سبب شیعیانى از ما که حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارند، عذاب را از آنان که حج نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، دفع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. اگر همه حج را ترک کنند، همه هلاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَو عَطَّلَ النّاسُ الحَجَّ لَوَجَبَ عَلَى الإِمامِ أن يُجبِرَهُم عَلَى الحَجِّ إن شاؤوا و إن أبَوا؛ لِأَنَّ هٰذَا البَیتَ إِنَّما وُضِعَ لِلحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۲ ح۲ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان و ص۲۵۹ ح۳۰، علل الشرائع: ص۳۹۶ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸ ح۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر مردم، حج را ترک کنند، قطعاً بر امام، واجب است که مردم را - چه بخواهند و چه نخواهند - به حج وادار کند؛ چرا که این خانه، براى حج قرار داده شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَو أنَّ النّاسَ تَرَكُوا الحَجَّ لَكانَ عَلَى الوالی أن يُجبِرَهُم عَلیٰ ذٰلِكَ، و عَلَى المُقامِ عِندَهُ... فَإن لَم يَكُن لَهُم أموالٌ أنفَقَ عَلَیهِم مِن بيتِ مالِ المُسلِمینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷۲ ح۱ عن معاویة بن عمار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۱ ح۱۵۳۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۲۰ ح۲۸۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر مردم، حجّ خانۀ خدا را ترک کنند، وظیفۀ زمامدار است که آنان را به حج و اقامت نزد خانۀ خدا وادار کند... و اگر پول نداشتند، از بیت المال مسلمانان، خرج آنان را بپردازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۸۶ (التحذیر من ترك الحج).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۸۷ (هشدار در بارۀ ترک حج).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-فرائض-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثّالث: فَرائِضُ الحَجِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: واجبات حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-فرائض-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: جَوامِعُ فَرائِضِ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کلّيات واجبات حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: أمّا حُدودُ الحَجِّ فَأَربَعَةٌ، و هِيَ: الإِحرامُ، وَ الطَّوافُ بِالبَیتِ، وَ السَّعيُ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، وَ الوُقوفُ فِي المَوقِفَینِ وَ ما يَتبَعُها وَ يَتَّصِلُ بِها، فَمَن تَرَكَ هٰذِهِ الحُدودَ وَجَبَ عَلَیهِ الكَفّارَةُ وَ الإِعادَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۳ ص۶۴ نقلاً عن تفسیر النعماني، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۶۸ ح۱۴۶۷۸ نقلاً عن رسالة المحكم و المتشابه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حدود حج، چهار چیز است: احرام، طواف کعبه، سعى بین صفا و مروه، و وقوف در دو موقف (عرفات و مِنا) و آنچه متّصل و مربوط به این اعمال است. هر کس این حدود را ترک کند، واجب است کفّاره بدهد و دوباره حج کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: فَرائِضُ الحَجِّ: الإِحرامُ، وَ التَّلبِيَةُ الأَربَعُ، وَ هِيَ: «لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ، إنَّ الحَمدَ وَ النِّعمَةَ لَكَ وَ المُلكَ، لا شَریكَ لَكَ»، وَ الطَّوافُ بِالبَیتِ لِلعُمرَةِ فَریضَةٌ، و رَكعَتاهُ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام فَریضَةٌ، وَ السَّعيُ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ فَریضَةٌ، و طَوافُ الحَجِّ فَریضَةٌ، و رَكعَتاهُ عِندَ المَقامِ فَریضَةٌ، و بَعدَهُ السَّعيُ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ فَریضَةٌ، و طَوافُ النِّساءِ فَریضَةٌ، و رَكعَتاهُ عِندَ المَقامِ فَریضَةٌ، و لا يُسعیٰ بَعدَهُ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، وَ الوُقوفُ بِالمَشعَرِ فَریضَةٌ، وَ الهَديُ لِلمُتَمَتِّعِ فَریضَةٌ، فَأَمَّا الوُقوفُ بِعَرَفَةَ فَهُوَ واجِبٌ، وَ الحَلقُ سُنَّةٌ، و رَميُ الجِمارِ سُنَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۰۶ ح۹ عن الأعمش، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۹۲ ح۱۵ و راجع كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: واجبات حج، عبارت اند از: احرام، تلبیۀ چهارگانه: «لَبّیکَ اللّٰهُمَّ لَبَّیک، لَبَّیکَ لا شَریکَ لَکَ لَبَّیک. إنَّ الحَمدَ و النِّعمَةَ لک و المُلک، لا شَریکَ لَکَ؛ لبّیک، اى خدا، لبّیک! لبّیک و تو شریکى ندارى، لبّیک! همانا ستایش و نعمت و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى، تنها از آنِ توست. تو شریکى نداری». نیز طواف خانۀ خدا براى عمره، واجب است و دو رکعت نماز طواف در کنار مقام ابراهیم، واجب است، و سعى بین صفا و مروه، واجب است، و طواف حج، واجب است و دو رکعت نماز طواف حج، نزدیک مقام ابراهیم، واجب است و پس از آن، سعى بین صفا و مروه، واجب است و طواف نساء، واجب است و دو رکعت نماز طواف نساء در نزدیکى مقام ابراهیم، واجب است - و پس از آن، سعى بین صفا و مروه نشود - و وقوف در مشعر، واجب است و قربانى - براى کسى که حجّ تمتّع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - واجب است. وقوف در عرفات، واجب است و سر تراشیدن و رمى جمرات، سنّت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان-3&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُطلَق الفریضة في الروایات على الواجبات التي جَعَلَها اللّهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُباشِرة، وما أوجَبَه رسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله يُقالُ له: السُّنّةُ. و لا یجوز تركُ أيّ منهما في مقام العَمَل و التَّكلیف. و ینبغی الالتفات إلی أنّ السُّنّةَ سُنَّتان: سُنَّةُ واجبٍ و فریضةٍ، و سُنَّةُ تطوُّعٍ و مُستَحَبٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع الكافي: ج۱ ص۷۱ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احادیث، به اعمالى که با دستور مستقیم خداوند، واجب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، «فریضه» گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنچه پیامبر صلی الله علیه و آله واجب کرده است، «سنّت» نامیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در مقام عمل و انجام وظیفه، هیچ یک، ترک شدنی نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است که «سنّت»، خود، دو گونه دارد و افزون بر سنّت واجب، سنّت مستحب (مَندوب) نیز داریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-عمرة-التمتع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: واجِباتُ عُمرَةِ التَّمَتُّعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واجبات عمرۀ تمتّع&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحرام-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۱: الإِحرامُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---حكمة-الإحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - حِكمَةُ الإِحرامِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - حكمت احرام بستن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: وَجَبَ الإِحرامُ لِعِلَّةِ الحَرَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۵ ح۲۱۲۲، المحاسن: ج۲ ص۵۵ ح۱۱۶۲، علل الشرائع: ص۴۱۵ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۳ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: احرام، به خاطر حرم، واجب شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: فَإِن قیلَ: فَلِمَ اُمِروا بِالإِحرامِ؟ قیلَ: لِأَن يَخشَعوا قَبلَ دُخولِهِم حَرَمَ اللهِ و أَمنَهُ، و لِئَلّا يَلهوا و يَشتَغِلوا بِشَیءٍ مِن اُمورِ الدُّنیا و زینَتِها و لَذّاتِها، و يَكونوا صابِرینَ فیما هُم فیهِ، قاصِدینَ نَحوَهُ، مُقبِلینَ عَلَیهِ بِكُلِّيَّتِهِم، مَعَ ما فیهِ مِنَ التَّعظیمِ لِلهِ عزّ وجلّ و لِبَیتِهِ، وَ التَّذَلُّلِ لِأَنفُسِهِم عِندَ قَصدِهِم إلَى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعالیٰ، و وِفادَتِهِم إلَیهِ، راجینَ ثَوابَهُ، راهِبینَ مِن عِقابِهِ، ماضینَ نَحوَهُ، مُقبِلینَ إلَیهِ بِالذُّلِّ وَ الاِستِكانَةِ وَ الخُضوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۲۷۴ ح۹ عن الفضل بن شاذان، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۱۲۰ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۲ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: اگر سؤال شود: چرا مردم به بستن احرام مأمور شده‌اند؟ گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: برای این که پیش از ورود به حرمِ امن خداوند، خشوع (حالت خاکساری) پیدا کنند و به چیزى از کارهاى دنیا و زینت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، سرگرم و مشغول نشوند و در راه آنچه به سوى آن آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، شکیبا باشند و با همۀ وجودشان رو به خانۀ خدا آورند. همچنین در احرام، بزرگداشت خداوند عز و جل و خانۀ او و فروتنى براى حاجیان است، آن گاه که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند به سوى خدا بروند و بر او وارد شوند، در حالى که به پاداش او امیدوار، از کیفرش بیمناک و به سوى او روان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با فروتنى و تواضع و خضوع، رو به سوى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---مواقيت-الإحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - مَواقيتُ الإِحرامِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - میقات‌های احرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الإِحرامُ مِن مَواقیتَ خَمسَةٍ وَقَّتَها رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، لا يَنبَغي لِحاجٍّ و لا لِمُعتَمِرٍ أن يُحرِمَ قَبلَها و لا بَعدَها،... و لا يَنبَغي لِأَحَدٍ أن يَرغَبَ عَن مَواقیتِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۹ ح۲ عن الحلبيّ، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۵۵ ح۱۶۷، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۰۲ ح۲۵۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: احرام، از میقات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پنجگانه است که پیامبر خدا تعیین کرده است. سزاوار نیست که حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار پیش از آنها یا پس از آنها احرام ببندند... و سزاوار نیست کسى از میقات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پیامبر خدا روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مِن تَمامِ الحَجِّ وَ العُمرَةِ أن تُحرِمَ مِنَ المَواقیتِ الَّتي وَقَّتَها رَسولُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، و لا تُجاوِزَها إِلّا و أَنتَ مُحرِمٌ، فَإِنَّهُ وَقَّتَ لِأَهلِ العِراقِ - و لَم يَكُن يَومَئِذٍ عِراقٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي عليه‌السلام: قوله عليه‌السلام: «و لم یکن یومئذٍ عراق»، أي کانوا کفّاراً، و لمّا علِم أنّهم یدخلون بعده في دینه عَیّن لهم المیقات. و لا خِلاف في هذه المواقیت (مرآة العقول: ج۱۷ ص۲۳۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- بَطنَ العَقیقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العقیق: هو وادٍ طویل من أودیة المدینة المنوّرة، یزید على بریدَین في طریق العراق التي یقال لها الیوم: الطریق الشرقيّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قِبَلِ أهلِ العِراقِ، و وَقَّتَ لِأَهلِ اليَمَنِ يَلَملَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَلَمْلَم: جبل على مرحلتین من مكّة، في طریق الساحل الجنوبيّ من الحجاز، و يُسَمَّی الیوم: السَّعديّة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و وَقَّتَ لِأَهلِ الطّائِفِ قَرنَ المَنازِلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَرْن المنازل: جبل صغیر على مسیر یوم و لیلة من مكّة في طریق نجد و الیمن من جهة السراة، و يُسَمَّی الیوم: السَّیْل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و وَقَّتَ لِأَهلِ المَغرِبِ الجُحفَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُحْفة: مدینة تقع على ثلاث مراحل من مكّة المكرّمة في طریق الساحل الشماليّ من الحجاز؛ و سمّیت بذلك لأنّ السیل اجتحف بأهلها - أي ذهب بهم - في بعض الأعوام، و كان اسمها: مَهْيَعة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هِيَ مَهيَعَةُ، و وَقَّتَ لِأَهلِ المَدینَةِ ذَا الحُلَیفَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذو الحُلَیفَة: موضع قریب من المدینة، فیه میاه و به مسجد الشجرة، و يُسَمَّی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الیوم: أبیار عليّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مَن كانَ مَنزِلُهُ خَلفَ هٰذِهِ المَواقیتِ مِمّا يَلی مَكَّةَ فَوَقتُهُ مَنزِلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۸ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۵۴ ح۱۶۶، علل الشرائع: ص۴۳۴ ح۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۸ ح۱۳ و راجع مسند زید: ص۲۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از تمامیّت حج و عمره، آن است که از میقات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى احرام ببندى که پیامبر خدا تعیین کرده است و جز با حالت احرام، از آنها نگذرى. همانا پیامبر صلی الله علیه و آله براى اهل عراق، «وادى عقیق»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وادى عقیق، وادى طولانى و بزرگى است که آغاز آن، مسلخ، میانۀ آن، غمره و انتهاى آن، ذات عرق است، و بهتر است احرام در آغاز آن صورت گیرد (ر. ک: المبسوط: ج۱ ص۳۱۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را میقات قرار داد - با آن که آن هنگام، هنوز عراق نبود - و براى مردم یمن، «یَلَملَم» را معیّن ساخت و براى طائفیان، «قَرن المنازل» را و براى اهل مغرب (شامیان)، «جُحفه» را - که همان «مَهیَعه» است - و براى اهل مدینه، «ذو الحُلَیفه» را، و هر که خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بعد از این میقات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به طرف مکّه باشد، همان منزلش میقات اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ لِأَيِّ عِلَّةٍ أحرَمَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله مِن مَسجِدِ الشَّجَرَةِ و لَم يُحرِم مِن مَوضِعٍ دُونَهُ؟ -: لِأَنَّهُ لَمّا اُسرِيَ بِهِ إلَى السَّماءِ و صارَ بِحِذاءِ الشَّجَرَةِ، و كانَتِ المَلائِكَةُ تَأتي إلَى البَیتِ المَعمورِ بِحِذاءِ المَواضِعِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّتي هِيَ مَواقیتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِوَى الشَّجَرَةِ، فَلَمّا كانَ فِي المَوضِعِ الَّذي بِحِذاءِ الشَّجَرَةِ نُودِيَ: یا مُحَمَّدُ، قالَ: «لَبَّیكَ!»، قالَ: أ لَم أجِدكَ يَتیماً فَآوَیتُ، و وَجَدتُكَ ضالّاً فَهَدَیتُ؟&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: «إنَّ الحَمدَ وَ النِّعمَةَ وَ المُلكَ لَكَ، لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ»؛ فَلِذٰلِكَ أحرَمَ مِنَ الشَّجَرَةِ دونَ المَواضِعِ كُلِّها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۳۳ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۰ ح۲۱۳۴ من دون إسنادٍ إلیه عليه‌السلام نحوه، المناقب لابن شهر آشوب: ج۴ ص۲۶۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۸ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ این سؤال که: چرا پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از مسجد شجره مُحرم شد و از جایی قبل از آن مُحرم نشد؟ -: زیرا پیامبر زمانی که به معراج برده شد و مقابل شجره رسید و فرشتگان از مقابل میقات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر، به غیر از میقات شجره، به بیت المعمور می‌آمدند، از مقابل میقات شجره ندا آمد: ای محمّد! پیامبر گفت: «لبّیک». گفت: آیا تو را یتیم نیافتم و پناهت دادم؟ آیا گم‌شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نیافتم و راه‌نمایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کردم؟ پیامبر گفت: «همانا ستایش و نعمت و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى، تنها از آنِ توست. شریکى نداری، لبّیک». از این رو، پیامبر خدا از شجره مُحرم شد و نه از هیچ جای دیگر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانی الأخبار عن عبد اللّه بن عطاء: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام: إنَّ النّاسَ يَقولونَ: إنَّ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ - صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِ - قالَ: إنَّ أفضَلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِحرامِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُحرِمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن دُوَیرَةِ أهلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنكَرَ ذٰلِكَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام فَقالَ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ مِن أهلِ المَدینَةِ، و وَقَّتَهُ مِن ذي الحُلَیفَةِ، و إنَّما كانَ بينَهُما سِتَّةُ أمیالٍ، و لَو كانَ فَضلاً لَأَحرَمَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله مِنَ المَدینَةِ، و لٰكِنَّ عَلِيّاً - صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِ - كانَ يَقولُ: تَمَتَّعوا مِن ثِیابِكُم إلىٰ وَقتِكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَقت: هوَ المیقات (لسان العرب: ج۲ ص۱۰۷ «وقت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۸۲ ح۱۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۹ ح۱۷ و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۸ و السنن الكبری: ج۴ ص۵۵۸ ح۸۷۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عطا -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: على بن ابى طالب - که درودهاى خدا بر او باد - فرموده است: «بهترین اِحرام، آن است که در همان محلّ سکونت خود، مُحرِم شوى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام انکار کرد و استدلال نمود که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ساکن مدینه بود و میقات او ذو الحُلَیفه بود و میان این دو، شش میل فاصله است. اگر این، فضیلت بود، ایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باید از مدینه مُحرِم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد؛ بلکه على - که درودهاى خدا بر او باد - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: تا میقاتتان، از همان جامه‌هایتان استفاده کنید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن ابن عبّاس: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله وَقَّتَ لِأَهلِ المَدینَةِ ذَا الحُلَیفَةِ، و لِأَهلِ الشّامِ الجُحفَةَ، و لِأَهلِ نَجدٍ قَرنَ المَنازِلِ، و لِأَهلِ اليَمَنِ يَلَملَمَ. هُنَّ لَهُنَّ و لِمَن أتیٰ عَلَیهِنَّ مِن غَیرِهِنَّ مِمَّن أرادَ الحَجَّ وَ العُمرَةَ، و مَن كانَ دونَ ذٰلِكَ فَمِن حَیثُ أنشَأَ، حَتّیٰ أهلُ مَكَّةَ مِن مَكَّةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المصوّر رقم ۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۵۵۴ ح۱۴۵۲، سنن النسائي: ج۵ ص۱۲۴، سنن الدارقطني: ج۲ ص۲۳۶ ح۵ كلاهما نحوه و راجع السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۴۱ ح۸۹۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله براى اهل مدینه، «ذو الحُلَیفه» را میقات قرار داد و براى شامیان، «جُحفه» را و براى اهل نَجد، «قرن المنازل» را و براى اهل یمن، «یَلَملَم» را. این میقات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها براى آنان و کسانى هستند که بر این مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و آهنگِ حج و عمره می‌کنند. هر که از اینها به مکّه نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد، از هر جا که حرکت کند، [همان جا میقاتش است] حتّى اهل مکّه [میقاتشان] از مکّه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-كيفية-الإحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج-كَيفِيَّةُ الإِحرامِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - چگونگی احرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يَكونُ إحرامٌ إِلّا في دُبُرِ صَلاةٍ مَكتوبَةٍ أحرَمتَ في دُبُرِها بَعدَ التَّسلیمِ. و إن كانَت نافِلَةً صَلَّیتَ رَكعَتَینِ و أَحرَمتَ في دُبُرِهِما، فَإِذَا انفَتَلتَ مِن صَلاتِكَ فَاحمَدِ اللهَ و أَثنِ عَلَیهِ، و صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله و قُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ أن تَجعَلني مِمَّنِ استَجابَ لَكَ و آمَنَ بِوَعدِكَ وَ اتَّبَعَ أمرَكَ، فَإنّي عَبدُكَ و في قَبضَتِكَ، لا اُوقیٰ إِلّا ما وَقَیتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي عليه‌السلام: قوله عليه‌السلام: «ما وقیت» أي ممّا وقیت، و الحاصل: لا اُوقیٰ من شيء إلّا ممّا وقیتني منه (مرآة العقول: ج۱۷ ص۲۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا آخُذُ إِلّا ما أعطَیتَ، و قَد ذَكَرتَ الحَجَّ فَأَسأَلُكَ أن تَعزِمَ لي عَلَیهِ، و عَلیٰ كِتابِكَ و سُنَّةِ نَبِيِّكَ، و تُقَوِّيَنی عَلیٰ ما ضَعُفتُ عَنهُ، و تَسَلَّم مِنّي مَناسِكی في يُسرٍ مِنكَ و عافِيَةٍ، وَ اجعَلني مِن وَفدِكَ الَّذي رَضیتَ وَ ارتَضَیتَ و سَمَّیتَ و كَتَبتَ. اللّٰهُمَّ فَتَمِّم لي حَجَّتی و عُمرَتی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي اُریدُ التَّمَتُّعَ بِالعُمرَةِ إلَى الحَجِّ عَلیٰ كِتابِكَ و سُنَّةِ نَبِيِّكَ صلّی اللّه عليه وآله، فَإِن عَرَضَ لي شَيءٌ يَحبِسُني فَخَلِّني حَیثُ حَبَستَني لِقَدَرِكَ الَّذي قَدَّرتَ عَلَيَّ، اللّٰهُمَّ إن لَم تَكُن حَجَّةً فَعُمرَةٌ، أحرَمَ لَكَ شَعري و بَشَري و لَحمي و دَمي و عِظامي و مُخِّي و عَصَبي مِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النِّساءِ وَ الثِّیابِ وَ الطِّیبِ، أبتَغي بِذٰلِكَ وَجهَكَ وَ الدّارَ الآخِرَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُجزیكَ أن تَقولَ هٰذا مَرَّةً واحِدَةً حینَ تُحرِمُ. ثُمَّ قُم فَامشِ هُنَیئَةً، فَإِذَا استَوَت بِكَ الأَرضُ - ماشِیاً كُنتَ أو راكِباً - فَلَبِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۳۱ ح۲ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۷۷ ح۲۵۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۱۸ ح۲۵۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص۳۳۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: احرام [انجام] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر پس از نماز واجب، که بعد از سلام آن، مُحرِم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، و اگر نماز مستحب باشد، دو رکعت نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى و پس از سلام دادن، احرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى، و چون از نمازت فارغ شدى، خدا را حمد و ثنا کن و بر پیامبر صلی الله علیه و آله درود فرست و بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم مرا از آنانى قرار دهى که به ندایت پاسخ گفته و به وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات ایمان آورده و فرمانت را پیروى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. من، بندۀ تو و در اختیار تو اَم. [از هیچ خطری] محفوظ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانم، مگر [از آنچه] تو حفظ کنى و چیزی به دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم، مگر آنچه تو عطا کنى. [تو] حج را یاد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. پس، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که تصمیم مرا بر آن بر اساس کتابَت (قرآن) و سیرۀ پیامبرت استوار سازى و بر آنچه ناتوان از انجامش هستم، نیرویم بخشى و اعمال مرا با آسان کردنِ انجام آن همراه با تن‌درستی، از من بپذیرى و مرا از میهمانان خود قرار دهى؛ همان کسانى که [از ایشان] راضى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای و عملشان را پسندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و [از آنان] نام برده و نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. خدایا! حج و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را کامل به پایان برسان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم طبق کتاب تو و سیرۀ پیامبرت با عمرۀ تمتّع، به حج بروم. پس اگر مانعى از اتمام حجّم جلوگیرى کرد، همان جا مرا از احرام، خارج ساز. خدایا! اگر حج نصیبم نشد، پس عمره را قسمتم ساز. براى تو، مو و پوستم، و گوشت و خونم، و استخوان و مغز و عصبم را بر زنان و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و بوى خوش، حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و با این کار، رضایت تو و سراى آخرت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر هنگام احرام، این را یک بار هم بگویى، کافى است. پس بر پا خیز و کمى راه برو. وقتى زمین در برابرت هموار شد - چه پیاده باشى یا سواره - لبّیک بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أرَدتَ الإِحرامَ وَ التَّمَتُّعَ، فَقُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي اُریدُ ما أمَرتَ بِهِ مِنَ التَّمَتُّعِ بِالعُمرَةِ إلَى الحَجِّ، فَيَسِّر ذٰلِكَ لي و تَقَبَّلهُ مِنّي و أَعِنّي عَلَیهِ، و حِلَّني حَیثُ حَبَستَني لِقَدَرِكَ الَّذي قَدَّرتَ عَلَيَّ، أحرَمَ لَكَ شَعري و بَشَري مِنَ النِّساءِ وَ الطّیبِ وَ الثِّیابِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن شِئتَ قُلتَ حینَ تَنهَضُ، و إن شِئتَ فَأَخِّرهُ حَتّیٰ تَركَبَ بَعیرَكَ و تَستَقبِلَ القِبلَةَ فَافعَل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۷۹ ح۲۶۳، منتقي الجمان: ج۳ ص۱۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه نیّت احرام و تمتّع داشتى، بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم آنچه را که فرمان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [یعنى] عمرۀ تمتّع برای حج را، انجام دهم. پس، آن را بر من آسان گردان و از من بپذیر و بر آن یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن و مرا هر جا که به تقدیرت [از رفتن] باز داشتى، از احرام در آور. مو و پوستم را بر زنان و بوى خوش و لباس، حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[این را] اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، در هنگام برخاستن بگو و اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، تأخیر بینداز، تا بر مرکبت سوار شوى و به قبله رو کنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذَا انتَهَیتَ إلَى العَقیقِ مِن قِبَلِ العِراقِ، أو إلَى الوَقتِ مِن هٰذِهِ المَواقیتِ، و أَنتَ تُریدُ الإِحرامَ إن شاءَ اللهُ، فَانتِف إبطَیكَ، و قَلِّم أظفارَكَ، وَ اطلِ عانَتَكَ، و خُذ مِن شارِبِكَ، و لا يَضُرُّكَ بِأَيِّ ذٰلِكَ بَدَأتَ، ثُمَّ استَك وَ اغتَسِل وَ البَس ثَوبَیكَ، وَ ليَكُن فَراغُكَ مِن ذٰلِكَ إن شاءَ اللهُ عِندَ زَوالِ الشَّمسِ، و إن لَم يَكُن عِندَ زَوالِ الشَّمسِ فَلا يَضُرُّكَ، غَیرَ إنّي اُحِبُّ أن يَكونَ ذاكَ - مَعَ الاِختِیارِ - عِندَ زَوالِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۲۶ ح۱ عن معاویة بن عمّار، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۰۷ ح۲۵۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقتى از سوى عراق، به «عقیق» یا به یکى از این میقات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها رسیدى و به خواست خداوند، خواستى احرام ببندى، موهاى زیر بغل خود را بچین، ناخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را بگیر، موى شرمگاهت را بزداى، سبیلت را کوتاه کن و فرقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که از کدام یک آغاز کنى. سپس مسواک بزن و غسل کن و دو جامۀ احرام بپوش و چنان کن که فراغتت از این کارها، هنگام ظهر باشد و اگر ظهر نشد، عیبى ندارد، جز این که دوست دارم این کار، در صورت اختیار، هنگام ظهر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن حَمّاد بن عیسیٰ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ التَّهَيُّؤِ لِلإِحرامِ، فَقالَ: تَقلیمُ الأَظفارِ و أَخذُ الشّارِبِ، و حَلقُ العانَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۶۱ ح۱۹۴، الكافي: ج۴ ص۳۲۶ ح۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از حمّاد بن عیسى -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ آمادگى براى احرام پرسیدم. فرمود: «ناخن گرفتن، کوتاه کردن سبیل و تراشیدن موى شرمگاه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-تلبية-الإحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د-تَلبِيَةُ الإِحرامِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - تلبیۀ احرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أولا-معنى-التلبية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوّلاً: مَعنَى التَّلبِيَةِ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکم. معنای لبّيک&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبان عمّن أخبره عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: لِمَ سُمِّيَتِ التَّلبِيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: «لبّیك»: من التلبیة، و هي إجابة المنادي؛ أي إجابتی لك یا ربّ، و هو مأخوذ من لبّ بالمكان و ألبّ: إذا أقام به، و ألبّ على كذا: إذا لم یفارقه. و لم یستعمل إلّا على لفظ التثنیة في معنى التكریر؛ أي إجابة بعد إجابة، و هو منصوب على المصدر بعاملٍ لا یظهر، كأنّك قلت: ألبّ إلباباً بعد إلباب. و التلبیة من لبّیك، كالتهلیل من لا إله إلّا اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(النهایة: ج۴ ص۲۲۲ «لبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَلبِيَةً؟ قالَ: إجابَةً، أجابَ موسیٰ عليه‌السلام رَبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۱۸ ح۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۵ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از ابان، از کسى که براى او روایت کرد -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: چرا به لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، «تلبیه» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟ فرمود: «به خاطر این که [کلمۀ] اجابت است. موسى علیه‌السلام پروردگارش را چنین جواب داد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: جاءَ جَبرَئیلُ عليه‌السلام إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ لَهُ: إنَّ التَّلبِيَةَ شِعارُ المُحرِمِ فَارفَع صَوتَكَ بِالتَّلبِيَةِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ، إنَّ الحَمدَ وَ النِّعمَةَ لَكَ وَ المُلكَ، لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۲۶ ح۲۵۸۵، وسائل الشیعة: ج۹ ص۵۰ ح۱۶۵۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: جبرئیل نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و به ایشان گفت: لبّیک گفتن، شعار شخص مُحرم است. پس صداى خود را به تلبیه بلند کن:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لبّیک، اى خدا، لبّیک! لبّیک، تو شریکى ندارى، لبّیک! همانا ستایش و نعمت و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى، تنها از آنِ توست. تو شریکى نداری، لبّیک!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن سلیمان بن جعفر: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ عليه‌السلام عَنِ التَّلبِيَةِ و عِلَّتِها، فَقالَ: إنَّ النّاسَ إذا أحرَموا ناداهُمُ الله، فَقالَ: عِبادی و إمائی، لَأُحَرِّمَنَّكُم عَلَى النّارِ كَما أحرَمتُم لي، فَقَولُهُم: «لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ»، إجابَةٌ لِلهِ عزّ وجلّ عَلیٰ نِدائِهِ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۶ ح۲۱۲۴، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۸۳ ح۲۱، علل الشرائع: ص۴۱۶ ح۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۴ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از سلیمان بن جعفر -: از امام رضا علیه‌السلام در بارۀ لبّیک گفتن و علّت آن پرسیدم. فرمود: «وقتى مردم احرام ببندند، خداوند متعال ندایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: &amp;quot;اى مردان و زنانی که بندۀ مَنید! شما را بر آتش، حرام خواهم کرد؛ زیرا شما به خاطر من احرام بستید&amp;quot;. آن گاه مردم در مقام اجابت خداوند عز و جل که آنان را ندا داد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: لبّیک، اى خدا، لبّیک!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله - في بَیانِ فَضلِ اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله عَلىٰ جَمیعِ الاُمَمِ في كَلامِ موسیٰ عليه‌السلام مَعَ اللهِ _: فَنادیٰ رَبُّنا عزّ وجلّ: یا اُمَّةَ مُحَمَّدٍ! فَأَجابوهُ كُلُّهُم و هُم في أصلابِ آبائِهِم و أَرحامِ اُمَّهاتِهِم: «لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ، إنَّ الحَمدَ وَ النِّعمَةَ لَكَ وَ المُلكَ، لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ»، فَجَعَلَ اللهُ عزّ وجلّ تِلكَ الإِجابَةَ شِعارَ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۲۸ ح۲۵۸۶ عن محمّد بن زیاد عن الإمام العسكريّ عليه‌السلام عن آبائه عن أمیر المؤمنین عليهم‌السلام، علل الشرائع: ص۴۱۷ ح۳، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۲۸۲ ح۳۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۶ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در بیان فضیلت امّت محمّد بر اُمّت‌های دیگر در گفتگوى موسى علیه‌السلام با خداوند -: پروردگارمان ندا داد: «اى اُمّت محمّد!» و همۀ آنان، در حالى که در صُلب پدران و رَحِم مادرانشان بودند، پاسخ دادند: «لبّیک، اى خدا، لبّیک! لبّیک، تو شریکى ندارى، لبّیک! همانا ستایش و نعمت و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى، تنها از آنِ توست. تو شریکى ندارى، لبّیک!». پس خداوند عز و جل همین پاسخ را شعار حج قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۲۶ (إجابة دعوة إبراهیم عليه‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۲۷ (پاسخ دادن به دعوت ابراهیم علیه‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثانیا-كیفية-التلبية851&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثانیاً: كَیفِيَّةُ التَّلبِيَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثاني من الواجبات: التلبیات الأربع، و صورتها على الأصحّ أن یقول: «لبّیك اللّٰهمّ لبّیك، لبّیك لا شریك لك لبّیك». و الأحوط الأولى أن یقول عقیب ما تقدّم: «إنّ الحمد و النعمة لك و الملك، لا شریك لك لبّیك» (تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۱۴ و راجع جواهر الكلام: ج۶ ص۵۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم. چگونگی لبّيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تلبیه» به معناى پاسخ دادن و اجابت کردن خواستِ دیگرى است و «لبّیک» واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که در پاسخ کسى که آدمى را صدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و به کارى یا یارى فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و مفهوم «فرمانبر تو اَم و آمادۀ اطاعتم» را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند. (مترجم)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن ابن عمر: إنَّ تَلبِيَةَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ، إنَّ الحَمدَ وَ النِّعمَةَ لَكَ وَ المُلكَ، لا شَریكَ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۵۶۱ ح۱۴۷۴، صحیح مسلم: ج۲ ص۸۴۱ ح۱۹، سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۶۲ ح۱۸۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از ابن عمر -: لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى پیامبر خدا چنین بود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لبّیک (گوش به فرمانم)، ای خدا، لبّیک! لبّیک، تو شریکى نداری، لبّیک! همانا ستایش و نعمت و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى، تنها از آنِ توست. تو شریکى نداری.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لَمَّا انتَهیٰ إلَى البَیداءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البیداء: اسم لأرض ملساء بین مكّة و المدینة، و هي إلى مكّة أقرب، تعدّ من الشَّرف، أمام ذی الحُلَیفة (معجم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلدان: ج۱ ص۵۲۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- حَیثُ المیلُ - قُرِّبَت لَهُ ناقَةٌ فَرَكِبَها، فَلَمَّا انبَعَثَت بِهِ لَبّیٰ بِالأَربَعِ... فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ، إنَّ الحَمدَ وَ النِّعمَةَ لَكَ وَ المُلكَ، لا شَریكَ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الأسناد: ص۱۲۵ ح۴۳۸ عن عاصم بن حمید، الاُصول الستّة عشر (كتاب عاصم بن حمید الحنّاط): ص۱۴۷ ح۵۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون پیامبر خدا به بَیداء&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام سرزمینى با خاک نرم، میان مکّه و مدینه، که به مکّه نزدیک‌تر است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- در یک میلى مکّه -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، شترى نزدیکش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند. سوار آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و چون شتر حرکت کرد، پیامبر صلی الله علیه و آله لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى چهارگانه را چنین&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لبّیک، اى خدا، لبّیک! لبّیک، تو شریکى ندارى، لبّیک! همانا ستایش و نعمت و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى، تنها از آنِ توست. تو شریکى نداری.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَمّا لَبّیٰ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ، إنَّ الحَمدَ وَ النِّعمَةَ لَكَ وَ المُلكَ، لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ ذَا المَعارِجِ لَبَّیكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ عليه‌السلام يُكثِرُ مِن «ذِی المَعارِجِ»، و كانَ يُلَبّی كُلَّما لَقِيَ راكِباً، أو عَلا أكَمَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأكمَة: التلّ أو الموضع الذي یكون أكثر ارتفاعاً ممّا حوله (لسان العرب: ج۱۲ ص۲۱ «أكم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو هَبَطَ وادِیاً، و مِن آخِرِ اللَّیلِ، و في أدبارِ الصَّلَواتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۲۵ ح۲۵۷۸ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، الكافي: ج۴ ص۲۵۰ ح۷ نحوه و راجع قرب الإسناد: ص۱۶۲ ح۵۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا چون لبّیک بر زبان آورد، گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لبّیک، اى خدا، لبّیک! لبّیک، تو شریکى ندارى، لبّیک! همانا ستایش و نعمت و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى، تنها از آنِ توست. تو شریکى ندارى. لبّیک، اى صاحب آسمان‌های بلند، لبّیک!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایشان «اى صاحب آسمان‌های بلند!» را زیاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود و هر گاه به سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد، یا به بالاى تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، یا به دشتى سرازیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و [نیز] آخر شب و پس از نمازها لبّیک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن خُزَیمَة بن ثابت: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله كانَ إذا فَرَغَ مِن تَلبِيَتِهِ سَأَلَ اللهَ رِضوانَهُ و مَغفِرَتَهُ، وَ استَعاذَ بِرَحمَتِهِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۷۲ ح۹۰۳۸، المعجم الكبیر: ج۴ ص۸۵ ح۳۷۲۱، كتاب الاُمّ: ج۲ ص۱۵۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبرى - به نقل از خُزَیمة بن ثابت -: هر گاه پیامبر صلی الله علیه و آله از لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى فارغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، از خداوند، رضوان و آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبید و از آتش دوزخ به رحمتش پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: التَّلبِيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تهذیب الأحكام: «التَّلبِيَةُ أن تَقولَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ، إنَّ الحَمدَ وَ النِّعمَةَ لَكَ وَ المُلكَ، لا شَریكَ لَكَ، لَبَّیكَ ذَا المَعارِجِ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ داعِیاً إلیٰ دارِ السَّلامِ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ غَفّارَ الذُّنوبِ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ أهلَ التَّلبِيَةِ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ ذَا الجَلالِ وَ الإِكرامِ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ مَرهوباً و مَرغوباً إلَیكَ لَبَّیكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تهذیب الأحكام: «... لَبَّیكَ ذَا الجَلالِ وَ الإِكرامِ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ تُبدِئُ وَ المَعادُ إلَیكَ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ تَستَغني و يُفتَقَرُ إلَیكَ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ مَرهوباً و مَرغوباً إلَیكَ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ إلٰهَ الحَقِّ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ ذَا النَّعماءِ وَ الفَضلِ وَ الحَسَنِ الجَمیلِ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ كَشّافَ...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَبَّیكَ تُبدِئُ وَ المَعادُ إلَیكَ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ كَشّافَ الكُرَبِ العِظامِ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ عَبدُكَ وَ ابنُ عَبدَیكَ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ یا كَریمُ لَبَّیكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَقولُ ذٰلكَ في دُبُرِ كُلِّ صَلاةٍ مَكتوبَةٍ أو نافِلَةٍ، و حینَ يَنهَضُ بِكَ بَعیرُكَ، و إذا عَلَوتَ شَرَفاً، أو هَبَطتَ وادِیاً، أو لَقیتَ راكِباً، أوِ استَیقَظتَ مِن مَنامِكَ، وَ بِالأَسحارِ، و أَكثِر مَا استَطَعتَ، وَ اجهَر بِها، و إن تَرَكتَ بَعضَ التَّلبِيَةِ فَلا يَضُرُّكَ، غَیرَ أنَّ تَمامَها أفضَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اعلَم أنَّهُ لا بُدَّ لَكَ مِنَ التَّلبِیاتِ الأَربَعِ في أوَّلِ الكَلامِ، و هِيَ الفَریضَةُ، و هِيَ التَّوحیدُ، و بِها لَبَّى المُرسَلونَ. و أَكثِر مِن «ذِي المَعارِجِ»، فَإِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يُكثِرُ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَوَّلُ مَن لَبّیٰ إبراهیمُ عليه‌السلام، قالَ: «إنَّ اللهَ يَدعوكُم إلیٰ أن تَحُجّوا بيتَهُ»، فَأَجابوهُ بِالتَّلبِيَةِ، فَلَم يَبقَ أحَدٌ أخَذَ میثاقَهُ بِالمُوافاةِ في ظَهرِ رَجُلٍ و لا بَطنِ امرَأَةٍ إِلّا أجابَ بِالتَّلبِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۳۵ ح۳ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۱ ح۳۰۰ نحوه و راجع كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، چنین است [که بگویى]:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لبّیک، اى خداوند، لبّیک! لبّیک، تو را شریکى نیست، لبّیک! همانا ستایش و نعمت و پادشاهى، تنها از آنِ توست. تو را شریکی نیست. لبّیک، اى صاحب آسمان‌های بلند، لبّیک! لبّیک، اى فرا خواننده به خانۀ امن، لبّیک! لبّیک، اى آمرزندۀ گناهان، لبّیک! لبّیک، اى شایستۀ لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، لبّیک! لبّیک، اى صاحب شُکوه و بزرگوارى، لبّیک! لبّیک، دیگران از تو بیم دارند و به تو مشتاق&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، لبّیک! لبّیک، آغاز و بازگشت، به سوى توست، لبّیک! لبّیک، اى بر طرف سازندۀ گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بزرگ، لبّیک! لبّیک، منم بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات و فرزند دو بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، لبّیک! لبّیک، اى بزرگوار، لبّیک!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اینها را پس از هر نماز واجب یا مستحب، هنگام برخاستنِ مرکبت، هنگامى که به بلندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسى، هنگامى که در دشتْ سرازیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، آن گاه که به سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسى، یا آن گاه که از خواب بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خیزى و در سحرگاهان، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى و تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى، زیاد بگو و آشکار بگو. اگر بخشى از این لبّیک را نگویى، زیانى ندارد؛ ولی گفتن همۀ آن، بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان که چهار لبّیکى که در اوّل بود، ضرورى و واجب است و اینها، توحیدند و پیامبران نیز این گونه لبّیک گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. لبّیک، ای صاحب آسمان‌های بلند را زیاد بگو؛ چرا که پیامبر خدا آن را زیاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلین کسى که لبّیک گفت، ابراهیم علیه‌السلام بود. فرمود: «خداوند، شما را به حجّ خانۀ خویش فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند» و او را با لبّیک، پاسخ دادند. پس هیچ کس در صلب مردان و شکم زنان که پیمان وفادارى بسته بود، نماند، مگر این که با لبّیک، پاسخ گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثالثا-ثواب-التلبية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثالثاً: ثَوابُ التَّلبِيَةِ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم. ثواب لبّيک‌گويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن حاجٍّ يُضْحی مُلَبِّیاً حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، إِلّا غابَت ذُنوبُهُ مَعَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۲ ح۲۲۳۸، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۱۳ ح۱۰۷۵، علل الشرائع: ص۴۵۲ ح۱ كلاهما عن الإمام الكاظم عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله و «تغیب» بدل «تزول»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۷۸ ح۷ و راجع المعجم الأوسط: ج۶ ص۱۹۳ ح۶۱۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هیچ حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى نیست که روز را با لبّیک گفتن به سر آورد، مگر آن که با ناپدید شدن خورشید، گناهانش ناپدید می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أضحیٰ يَوماً مُلَبِّیاً حَتّیٰ تَغرُبَ الشَّمسُ، غَرَبَت بِذُنوبِهِ؛ فَعادَ كَما وَلَدَتهُ اُمُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۶۷ ح۹۰۲۲، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۱۶۸ ح۱۵۰۱۲ كلاهما عن جابر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که یک روز تا غروب آفتاب «لبّیک» بگوید، گناهانش از بین می‌رود و همچون زمانى می‌شود که مادرش او را به دنیا آورده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن لَبّیٰ في إحرامِهِ سَبعینَ مَرَّةً إیماناً وَ احتِساباً، أشهَدَ اللهُ لَهُ ألفَ ألفِ مَلَكٍ بِبَراءَةٍ مِنَ النّارِ و بَراءَةٍ مِنَ النِّفاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۳۷ ح۸، المحاسن: ج۱ ص۱۳۸ ح۱۸۰ كلاهما عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۸ ح۲۰؛ الفردوس: ج۳ ص۶۱۴ ح۵۹۱۸ عن الإمام عليّ عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که در اِحرامش، از روى ایمان و امید به پاداش الهى، هفتاد بار «لبّیک» بگوید، خداوند، هزار هزار فرشته را شاهد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد که او را از دوزخ و نفاق، رهایى داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رابعا-تلبية-الأشیاء-مع-الملبي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رابعاً: تَلبِيَةُ الأَشیاءِ مَعَ المُلَبّي&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم. لبّیک‌گوییِ همه چیز، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صدا با لبّيک‌گو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن مُلَبٍّ يُلَبّي إِلّا لَبّیٰ ما عَن يَمینِهِ وشِمالِهِ مِن حَجَرٍ أو شَجَرٍ أو مَدَرٍ، حَتّیٰ تَنقَطِعَ الأَرضُ مِن هاهُنا و هاهُنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۷۴ ح۲۹۲۱ عن سهل بن سعد الساعدي، سنن الترمذي: ج۳ ص۱۸۹ ح۸۲۸، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۶۷ ح۹۰۱۹، كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هیچ لبّیک‌گویى نیست که صدایش به لبّیک بلند شود، مگر آن که هر چه در جانب راست و چپ اوست از سنگ و درخت و کلوخ، تا آن جا که چشم کار می‌کند، [هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صدا با او] لبّیک می‌گویند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: ما مِن مُهِلٍّ يُهِلُّ بِالتَّلبِيَةِ إِلّا أهَلَّ مَن عَن يَمینِهِ مِن شَيءٍ إلیٰ مَقطَعِ التُّرابِ، و مَن عَن يَسارِهِ إلیٰ مَقطَعِ التُّرابِ، و قالَ لَهُ المَلَكانِ: «أبشِر یا عَبدَ اللهِ»، و ما يُبَشِّرُ اللهُ عَبداً إِلّا بِالجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۳ ح۲۱۴۰، وسائل الشیعة: ج۱۲ ص۳۷۹ ح۱۶۵۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هیچ لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى نیست که صدایش به لبّیک بلند شود، مگر آن که هر چه در سمت راست و سمت چپ او در چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداز اوست، لبّیک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید و دو فرشته به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «مژده باد بر تو، اى بندۀ خدا!» و خداوند، هیچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را جز به بهشت، مژده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خامسا-آداب-التلبية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خامساً: آدابُ التَّلبِيَةِ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنجم. آداب لبّیک گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأول-الخشوع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======= &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأوّل: الخُشوعُ&lt;/span&gt; =======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. خشوع (خاکساری)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي عن سُفیان بن عُيَینَة: حَجَّ زَینُ العابِدینَ عليه‌السلام، فَلَمّا أحرَمَ وَ استَوَت بِهِ راحِلَتُهُ اصفَرَّ لَونُهُ و وَقَعَت عَلَیهِ الرِّعدَةُ، و لَم يَستَطِع أن يُلَبِّيَ، فَقیلَ: ألا تُلَبّی؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: «أخشیٰ أن يَقولَ لی: لا لَبَّیكَ و لا سَعدَیكَ!»، فَلَمّا لَبّیٰ خَرَّ مَغشِيّاً عَلَیهِ و سَقَطَ عَن راحِلَتِهِ، فَلَم يَزَل يَعتَریهِ ذٰلِكَ حَتّیٰ قَضیٰ حَجَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۴ ص۳۵ ح۱۲۱؛ تاریخ دمشق: ج۴۱ ص۳۷۸ عن مالك بن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللآلى - به نقل از سفیان بن عُیَینه -: امام زین العابدین علیه‌السلام به حج رفت. چون احرام بست و بر مرکب خویش قرار گرفت، رنگش زرد شد و به لرزه افتاد و نتوانست لبّیک بگوید. کسى گفت: لبّیک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى؟ فرمود: «مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم خداوند در پاسخ من بگوید: لا لَبَّیکَ و لا سَعدَیک!» و چون لبّیک گفت، بیهوش شد و از مرکبش افتاد. این حالت، همچنان به او دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد، تا آن که حجّش را به پایان برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن مالك بن أنس: حَجَجتُ مَعَهُ [الإِمامِ الصّادِقِ عليه‌السلام] سَنَةً، فَلَمَّا استَوَت بِهِ راحِلَتُهُ عِندَ الإِحرامِ كانَ كُلَّما هَمَّ بِالتَّلبِيَةِ انقَطَعَ الصَّوتُ في حَلقِهِ، و كادَ يَخِرَّ مِن راحِلَتِهِ، فَقُلتُ: قُل يَا بنَ رَسولِ اللهِ، و لا بُدَّ لَكَ مِن أن تَقولَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَابنَ أبي عامِرٍ، كَیفَ أجسُرُ أن أقولَ: «لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ» و أَخشیٰ أن يَقولَ تَعالیٰ لي: لا لَبَّیكَ و لا سَعدَیكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۶۷ ح۲۱۹، علل الشرائع: ص۲۳۵ ح۴، المناقب لابن شهر آشوب: ج۴ ص۲۷۵، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از مالک بن اَنَس -: سالى با امام صادق علیه‌السلام به حج رفتم. هنگام احرام، چون بر مرکبش قرار گرفت، هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست لبّیک بگوید، صدایش در گلو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکست و نزدیک بود که از مرکبش بیفتد. گفتم: اى پسر پیامبر! بگو. ناچار باید لبّیک بگویى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى پسر ابو عامر! چگونه جرئت کنم و بگویم &amp;quot;لبّیک اللّٰهمَّ لبّیک&amp;quot;، در حالى که بیم دارم خداى متعال به من بگوید: &amp;quot;لا لبّیک و لا سعدیک&amp;quot;؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الثاني-الإكثار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======= &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثاني: الإِكثارُ&lt;/span&gt; =======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. زیاد لبّيک گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب الاُمّ عن محمّد بن المُنكَدِر: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يُكثِرُ مِنَ التَّلبِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب الأُمّ: ج۲ ص۱۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب الاُمّ - به نقل از محمّد بن مُنکَدِر -: پیامبر صلی الله علیه و آله لبّیک را زیاد تکرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أحرَمتَ مِن مَسجِدِ الشَّجَرَةِ، فَإِن كُنتَ ماشِیاً لَبَّیتَ مِن مَكانِكَ مِنَ المَسجِدِ، تَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ لا شَریكَ لَكَ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ ذَا المَعارِجِ لَبَّیكَ، لَبَّیكَ بِحَجَّةٍ تَمامُها عَلَیكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اجهَر بِها كُلَّما رَكِبتَ، و كُلَّما نَزَلتَ، وكُلَّما هَبَطتَ وادِیاً، أو عَلَوت أكَمَةً، أو لَقیتَ راكِباً، و بِالأَسحارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۲ ح۳۰۱ عن عمر بن یزید، وسائل الشیعة: ج۹ ص۵۳ ح۱۶۵۷۴ و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه از مسجدِ شجره احرام بستى، اگر پیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از همان جا که در مسجد هستى، لبّیک بگو و چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لبّیک، اى خدا، لبّیک! لبّیک، تو شریکى ندارى، لبّیک! لبّیک، اى صاحب آسمان‌های بلند، لبّیک! لبّیک، با حجّى که اتمام آن، بر عهدۀ توست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه سوار یا پیاده شدى و هر گاه به دشتى سرازیر شدى یا بر فراز تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر آمدى یا سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دیدى و در هنگام سحر، این لبّیک را آشکارا بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الثالث-رفع-الصوت-للرجال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======= &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثالث: رَفعُ الصَّوتِ لِلرِّجالِ&lt;/span&gt; =======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. بلند گفتن لبّيک (براى مردان)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أتاني جَبرَئیلُ عليه‌السلام فَقالَ: إنَّ اللّهَ عزّ وجلّ يَأمُرُكَ أن تَأمُرَ أصحابَكَ أن يَرفَعوا أصواتَهُم بِالتَّلبِيَةِ، فَإِنَّها شِعارُ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاریخ الكبیر: ج۴ ص۱۵۰ ح۲۲۸۵ عن زید بن خالد الجهنيّ؛ كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۲۶ ح۲۵۸۵ عن الإمام عليّ عليه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جبرئیل علیه‌السلام نزد من آمد و گفت: خداوند عز و جل به تو دستور می‌دهد که به یارانت فرمان دهى صداهایشان را به لبّیک گفتن، بلند سازند؛ چرا که لبّیک، شعار حج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حَریز رفعه: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لَمّا أحرَمَ أتاهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام فَقالَ لَهُ: مُر أصحابَكَ بِالعَجِّ وَ الثَّجِّ - وَالعَجُّ: رَفعُ الصَّوتِ بِالتَّلبِيَةِ، وَ الثَّجُّ: نَحرُ البُدنِ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۳۶ ح۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۲ ح۱۱۰ عن الإمام الباقر و الإمام الصادق عليهما السلام و لیس فیه «بالتلبیة»، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۲۵ ح۲۵۷۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۷ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حریز، در حدیثى که سند آن را به معصوم علیه‌السلام رسانده است -: وقتى پیامبر خدا احرام بست، جبرئیل علیه‌السلام نزد او آمد و گفت: به اصحابت به «عَجّ» و «ثَجّ» دستور بده. «عجّ»، بلند گفتن لبّیک و «ثجّ»، قربانى کردن شتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن السائب بن خَلّاد: إنَّ جَبرَئیلَ عليه‌السلام أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: كُن عَجّاجاً ثَجّاجاً - وَ العَجُّ: التَّلبِيَةُ، وَ الثَّجُّ: نَحرُ البُدنِ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۵۶۵ ح۱۶۵۶۶، المعجم الكبیر: ج۷ ص۱۴۴ ح۶۶۳۸ نحوه؛ كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۲۵ ح۲۵۷۹ عن حریز من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از سائب بن خلّاد -: جبرئیل علیه‌السلام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت: «عَجّاج و ثَجّاج باش!». عَجّ، لبّیک گفتن و ثَجّ، قربانى کردن شتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ اللهَ - تَبارَكَ و تَعالَی - اِختارَ... مِنَ الحَجِّ أربَعَةً: الثَّجَّ، وَ العَجَّ، وَ الإِحرامَ، وَ الطَّوافَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۲۵ ح۵۸ عن موسىٰ بن بكر عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، روضة الواعظین: ج۲ ص۳۲۶ ذیل ح۱۲۴۹، المواعظ العدديّة: ص۲۰۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۸۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: [خداوند] از حج، چهار چیز را بر گزیده است: قربانى کردن، لبّیک گفتن، احرام و طواف.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إن كُنتَ ماشِیاً فَاجهَر بِإِهلالِكَ و تَلبِيَتِكَ مِنَ المَسجِدِ، و إن كُنتَ راكِباً فَإِذا عَلَت بِكَ راحِلَتُكَ البَیداءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۸۵ ح۲۸۱ عن عمر بن یزید، وسائل الشیعة: ج۹ ص۴۴ ح۱۶۵۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر پیاده بودى، صدایت را به «لا إله إلّا اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» و لبّیک گفتن از مسجد [شجره]، بلند کن و اگر سواره بودى، وقتى مرکبت تو را به بیابان بَیداء رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ وَضَعَ عَنِ النِّساءِ أربَعاً: الإِجهارَ بِالتَّلبِيَةِ، وَ السَّعيَ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ - يَعنِي الهَروَلَةَ -، و دُخولَ الكَعبَةِ، وَ استِلامَ الحَجَرِ الأَسوَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۲۶ ح۲۵۸۰ عن أبي سعید المكاريّ، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۳ ح۳۰۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عز و جل چهار چیز را از زنان برداشته است: بلند لبّیک گفتن، سعى کردن با حالت هروله میان صفا و مروه، وارد کعبه شدن و دست کشیدن به حجر الأسود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَیسَ عَلَى النِّساءِ جَهرٌ بِالتَّلبِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۳۷ ح۷ عن أبي بصیر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۳ ح۳۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بلند لبّیک گفتن، بر زنان لازم نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرابع-قطع-التلبية-عند-رؤية-بيوت-مكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======= &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرابع: قَطعُ التَّلبِيَةِ عِندَ رُؤيَةِ بُيوتِ مَكَّةَ&lt;/span&gt; =======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. قطع لبّيک با ديدن خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مكّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: المُتَمَتِّعُ إذا نَظَرَ إلیٰ بيوتِ مَكَّةَ قَطَعَ التَّلبِيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۹۹ ح۳ عن الحلبي، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۴ ح۳۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آن که حجّ تمتّع می‌گزارد، هر گاه چشمش به خانه‌هاى مکّه افتاد، لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى را قطع کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا دَخَلتَ مَكَّةَ و أَنتَ مُتَمَتِّعٌ فَنَظَرتَ إلیٰ بيوتِ مَكَّةَ، فَاقطَعِ التَّلبِيَةَ. و حَدُّ بيوتِ مَكَّةَ الَّتي كانَت قَبلَ اليَومِ عَقَبَةُ المَدَنِيّینَ، و إنَّ النّاسَ قَد أحدَثوا بِمَكَّةَ ما لَم يَكُن، فَاقطَعِ التَّلبِيَةَ، و عَلَیكَ بِالتَّكبیرِ وَ التَّهلیلِ وَ التَّحمیدِ وَ الثَّناءِ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ بِمَا استَطَعتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۹۹ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۹۴ ح۳۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه در عمرۀ تمتّع وارد مکّه شدى، چون به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مکّه نگاه انداختى، لبّیک گفتن را قطع کن. حدّ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مکّه قبل از امروز، عقبۀ اهل مدینه بود؛ ولى مردم در مکّه بناهایى پدید آوردند که پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر نبود. پس لبّیک را قطع کن و تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى تکبیر و تهلیل (لا إله إلّا اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) بگو و خدا را حمد و ثنا بگو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه---ما-لا-يجوز-للمحرم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - ما لا يَجوزُ لِلمُحرِمِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - آنچه برای مُحرم، جایز نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَقْتُلُواْ ٱلصَّيْدَ وَ أَنتُمْ حُرُمٌ وَ مَن قَتَلَهُ مِنكُم مُّتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِّثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ ٱلنَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِّنكُمْ هَدْيًا بَـٰـلِغَ ٱلْكَعْبَةِ أَوْكَفَّـٰرَةٌ طَعَامُ مَسَـٰكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَ ٰلِكَ صِيَامًا لِّيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا ٱللهُ عَمَّا سَلَفَ وَ مَنْ عَادَ فَيَنتَقِمُ ٱللهُ مِنْهُ وَ ٱللهُ عَزِيزٌ ذُو ٱنتِقَامٍ * أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ ٱلْبَحْرِ وَ طَعَامُهُ مَتَـٰعًا لَّكُمْ وَ لِلسَّيَّارَةِ وَ حُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ ٱلْبَرِّ مَادُمْتُمْ حُرُمًا وَ ٱتَّقُواْ ٱللهَ ٱلَّذِى إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۹۵ - ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! در حالى که مُحرِمید، شکار را مکشید، و هر کس از شما عمداً آن را بکشد، باید از چارپایان، نظیر آنچه کشته است، کفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بدهد، که [نظیر بودنِ] آن را دو عادل از میان شما تصدیق کنند، و به صورت قربانى به کعبه برسد، یا کفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که [با آن،] مستمندان را خوراک بدهد، یا معادلش روزه بگیرد، تا سزاى زشتکارى خود را بچشد. خداوند از آنچه در گذشته واقع شده، عفو کرده است؛ ولى هر کس تکرار کند، خدا از او انتقام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و خداوند، توانا و صاحب‌انتقام است. * صید دریا و مأکولات آن براى شما حلال شده است تا براى شما و مسافران، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باشد، و[لى] صید بیابان، مادام که مُحرِمید، بر شما حرام گردیده است و از خدایى که به سویش گرد آورده خواهید&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، پروا کنید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن عبد الله بن عُمَر: قامَ رَجُلٌ فَقالَ: یا رَسولَ اللهِ، ماذا تَأمُرُنا أن نَلبَسَ مِنَ الثِّیابِ فِي الإِحرامِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: لا تَلبَسُوا القَمیصَ، و لَا السَّراویلاتِ، و لَا العَمائِمَ، و لَا البَرانِسَ، و لَا الخِفافَ إِلّا أن يَكونَ أحَدٌ لَیسَت لَهُ نَعلانِ فَليَلبَسِ الخُفَّینِ، وَ ليَقطَع أسفَلَ مِنَ الكَعبَینِ. و لا تَلبَسوا شَیئاً مَسَّهُ الزَّعفَرانُ و لَا الوَرسُ، و لا تَنتَقِبِ المَرأَةُ المُحرِمَةُ، و لا تَلبَسِ القُفّازَینِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُفَّازَینِ: مثنّی قُفّاز _ بالضم و التشدید_: و هو شي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء تلبسه نساء العرب في أیدیهنّ یغطّي الأصابع و الكفّ و الساعد من البرد، و یكون فیه قطن محشوّ (النهایة: ج۴ ص۹۰ «قفز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۶۵۳ ح۱۷۴۱، سنن الترمذي: ج۳ ص۱۹۴ ح۸۳۳، سنن النسائي: ج۵ ص۱۳۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر -: مردى برخاست و پرسید: اى پیامبر خدا! در احرام، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمایى چه بپوشیم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «پیراهن، شلوار، شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کلاه، عمامه و چکمه نپوشید، مگر کسى که نعلین ندارد، چکمه بپوشد و آنها را از پایین قوزک پا قطع کند. لباسى را که زعفران و وَرْس به آن خورده است، نپوشید. زن مُحرِم، صورت خویش را نپوشاند و دستکش به دست نکند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا تَمُسَّ شَیئاً مِنَ الطِّیبِ و أَنتَ مُحرِمٌ، و لا مِنَ الدُّهنِ، وَ اتَّقِ الطّیبَ، و أَمسِك عَلیٰ أنفِكَ مِنَ الرّیحِ الطَّيِّبَةِ، و لا تُمسِك عَلَیها مِنَ الرّیحِ المُنتِنَةِ؛ فَإنَّهُ لا يَنبَغي لِلمُحرِمِ أن يَتَلَذَّذَ بِریحٍ طَيِّبَةٍ. وَ اتَّقِ الطّیبَ في زادِكَ، فَمَنِ ابتُلِيَ بِشَیءٍ مِن ذٰلِكَ فَليُعِد غُسلَهُ وَ ليَتَصَدَّق بِصَدَقَةٍ بِقَدرِ ما صَنَعَ. و إنَّما يَحرُمُ عَلَیكَ مِنَ الطّیبِ أربَعَةُ أشیاءَ: المِسكُ وَ العَنبَرُ وَ الوَرسُ وَ الزَّعفَرانُ، غَیرَ أنَّهُ يُكرَهُ لِلمُحرِمِ الأَدهانُ الطَّيِّبَةُ، إِلّا المُضطَرَّ إلَى الزَّیتِ أو شِبهِهِ يَتَداویٰ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۰۵ ح۱۰۳۹ عن معاویة بن عمّار، وسائل الشیعة: ج۱۲ ص۴۴۴ ح۱۶۷۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در حال احرام، عطر مزن، روغن مزن، از بوى خوش بپرهیز، بینى خود را از بوى خوش بگیر؛ ولى از بوى بد، نه؛ زیرا سزاوار نیست که مُحرم از بوى خوش، لذّت ببرد، و از چیزهاى خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوىِ توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بپرهیز. پس هر کس به چیزى از اینها مبتلا شد، غسلش را دوباره انجام دهد و به اندازۀ توان، صدقه دهد. از بوهاى خوش، چهار چیز بر تو حرام است: مشک، عنبر، وَرس&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیاهى است که از برگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن در رنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمیزى و تهیّۀ رنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آرایشى استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زعفران. علاوه بر این، براى مُحرم، روغن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بو مکروه است، مگر کسى که ناچار باشد با روغن زیتون و مثل آن مداوا کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا تَستَحِلَّنَّ شَیئاً مِنَ الصَّیدِ و أَنتَ حَرامٌ و لا و أَنتَ حَلالٌ فِي الحَرَمِ، و لا تَدُلَّنَّ عَلَیهِ مُحِلّاً و لا مُحرِماً فَيَصطادوهُ، و لا تُشِر إلَیهِ فَيُستَحَلَّ مِن أجلِكَ، فَإِنَّ فیهِ فِداءً لِمَن تَعَمَّدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۸۱ ح۱ عن عبید اللّٰه بن عليّ الحلبيّ، وسائل الشیعة: ج۱۲ ص۴۱۵ ح۱۶۶۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هرگز در حالى که مُحرِم هستى و حتّی هنگامى که مُحرم نیستی، امّا در حرم هستی، شکار را حلال نشمار و مُحرم و غیر مُحرم را هم به محلّ شکار، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى مکن که آن را صید کنند و به سوى آن، اشاره هم مکن که به خاطر اشاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، آن را حلال شمرند [و شکار کنند]؛ چرا که در این شکار، بر عهدۀ کسى که عمداً انجام دهد، قربانى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِجتَنِب في إحرامِكَ صَیدَ البَرِّ كُلَّهُ، و لا تَأكُل مِمّا صادَهُ غَیرُكَ، و لا تُشِر إلَیهِ فَيَصیدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۰۰ ح۱۰۲۱ عن عمر بن یزید، وسائل الشیعة: ج۱۲ ص۴۱۶ ح۱۶۶۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در حال احرام خود، از هر نوع شکار صحرایی بپرهیز و از آنچه دیگرى شکار کرده، مخور و به شکار، اشاره مکن که دیگرى آن را صید کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: المُحرِمُ لا يَنكِحُ، و لا يُنكَحُ، و لا يَخطِبُ، و لا يَشهَدُ النِّكاحَ، و إن نَكَحَ فَنِكاحُهُ باطِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۷۲ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۳۰ ح۱۱۳۶ و لیس فیه «و لا یخطب»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۷۴ ح۲۵؛ المصنّف لابن أبي شیبة: ج۴ ص۲۲۶ ح۶ عن الإمام عليّ عليه‌السلام و لیس فیه «ولا یخطب و لا یشهد النكاح».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مُحرِم، نه ازدواج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و نه به ازدواج کسى در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و نه خواستگارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و نه گواه ازدواج کسی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اگر هم ازدواج کند، ازدواجش باطل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا تَنظُر فِي المِرآةِ و أَنتَ مُحرِمٌ؛ لِأَنَّهُ مِنَ الزّینَةِ، و لا تَكتَحِلِ المَرأَةُ المُحرِمَةُ بِالسَّوادِ؛ إنَّ السَّوادَ زینَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۵۶ ح۱ عن حریز، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۰۲ ح۱۰۲۹، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۳۴۷ ح۲۶۴۹ و فیهما صدره إلی «الزینة»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص۱۶۸ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در حالى که مُحرِم هستى، به آینه نگاه نکن؛ زیرا این، نوعى زینت است و زن در حال احرام، سرمۀ سیاه نکشد، که آن هم زینت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الله بن المُغیرَة: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ عليه‌السلام عَنِ الظِّلالِ لِلمُحرِمِ، فَقالَ: أضحِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أضحِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لمن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحرمت له: أي اظهَر و اعتزِلِ الكنّ و الظّلّ، یقال&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَحَیتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;للشمس: إذا برزتَ لها و ظهرتَ (النهایة: ج۳ ص۱۷۷ «ضحا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن أحرَمتَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: إنّي مَحرورٌ، و إنَّ الحَرَّ يَشتَدُّ عَلَي؟ قالَ: أما عَلِمتَ أنَّ الشَّمسَ تَغرُبُ بِذُنوبِ المُحرِمینَ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۵۰ ح۲، وسائل الشیعة: ج۱۲ ص۵۱۸ ح۱۶۹۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مُغیره -: از امام کاظم علیه‌السلام در بارۀ [رفتن در] سایه براى مُحرِم پرسیدم. فرمود: «براى آن کسى که به خاطر او احرام بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، زیر آفتاب برو».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من گرمایى هستم و گرما براى من طاقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرساست. فرمود: «آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که خورشید، با غروبِ خود، گناهان مُحرِمان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: وسائل الشیعة: ج۱۲ ص۴۱۵ - ۵۶۵ (أبواب تروك الإحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: وسائل الشیعة: ج۱۲ ص۴۱۵ – ۵۶۵ (أبواب تروک الإحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحی-در-بارۀ-محرمات-احرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحی در بارۀ محرّمات احرام&lt;/span&gt; ========<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُحرّمات احرام، ۲۴ چیز است که نوزده مورد آنها بین مرد و زن مشترک است، یکى مختص به زنان است و چهار مورد نیز مخصوص مردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موارد مشترک:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. در آینه نگریستن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. استفاده از هر نوع بوى خوش؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. سرمه کشیدن براى زینت؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. روغن مالیدن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. انگشتر به دست کردن براى زینت؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. هر گونه لذّت جنسى بردن مانند: آمیزش، بوسیدن و تماس؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷. استمنا؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸. عقد خواندن براى خود یا دیگران و گواه آن گشتن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹. زدودن مو؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰. چیدن و کوتاه کردن ناخن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱. کشیدن دندان؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲. خون انداختن تن، هر چند در حدّ خراش و یا از مسواک زدن باشد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳. کشتن حشرات بدن، مانند شپش و کک؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴. سلاح بستن (ولى همراه داشتن آن در بارِ سفر، فقط مکروه است)؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵. شکار کردن حیوانات زمینى (غیر پرنده) و یا خوردن گوشت چنین شکارهایى؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶. کندن درخت و گیاهِ روییده در حرم و یا قطع آنها، جز آنچه استثنا شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷. فسوق (دروغ گفتن و فحش و تفاخر)؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸. جدال («لا و اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» و «بلى و اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» گفتن)؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹. استفاده از زیورآلات؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه به مردان، اختصاص دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰. لباس دوخته پوشیدن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱. پوشیدن چیزى که همۀ روى پا را بگیرد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲. پوشاندن سر؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳. سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان، بالاى سر قرار دادن یا زیر سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانى رفتن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه ویژۀ زنان است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴. پوشاندن چهره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-ما-لا-ينبغي-للمحرم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ ما لا يَنبَغي لِلمُحرِمِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ آنچه برای مُحرم، شایسته نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسین بن المختار: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: يُحرِمُ الرَّجُلُ فِي الثَّوبِ الأَسوَدِ؟ قالَ: لا يُحرِمُ فِي الثَّوبِ الأَسوَدِ، و لا يُكَفَّنُ بِهِ المَيِّتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۴۱ ح۱۳، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۶۶ ح۲۱۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۳۶ ح۲۶۰۲، بحار الأنوار: ج۸۱ ص۳۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حسین بن مختار -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در لباس سیاه، احرام ببندد؟ فرمود: «در پارچۀ سیاه، احرام نبندد و مُرده را با آن، کفن نکند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حَمّاد بن عیسیٰ عن الإمام الصادق عليه‌السلام: لَیسَ لِلمُحرِمِ أن يُلَبِّيَ مَن دَعاهُ حَتّیٰ يَقضِيَ إحرامَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: كَیفَ يَقولُ؟ قالَ: يَقولُ: یا سَعدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۶۶ ح۴، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۸۶ ح۱۳۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حمّاد بن عیسى -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اگر کسى مُحرم را صدا زد، در پاسخ، &amp;quot;لبّیک&amp;quot; نگوید، تا آن که از احرام در آید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدم: پس چه بگوید؟ فرمود: بگوید «ای سَعد!».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی رحمه الله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید این مخفّف &amp;quot;اسعاد&amp;quot; به معناى کمک کردن است، چنان که در تعبیر &amp;quot;سعدیک&amp;quot; گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. گویى شخص با این پاسخ خود، به کمک برادرش که او را صدا کرده، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند». در مرآة العقول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «این نیز بر کراهت حمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا بَأسَ بِأَن يَدخُلَ المُحرِمُ الحَمّامَ، و لٰكِن لا يَتَدَلَّكُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۶۶ ح۳، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۸۶ ح۱۳۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عیبى ندارد که مُحرم، به حمّام برود؛ ولى کیسه نکشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يُكرَهُ الاِحتِباءُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتباء: ضمّ الساقین إلى البطن بالثوب أو الیدین (مجمع البحرین: ج۱ ص۳۵۶ «حبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلمُحرِمِ، و يُكرَهُ فِي المَسجِدِ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۶۶ ح۸ عن حمّاد بن عثمان، علل الشرائع: ص۴۴۶ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۸ ح۲۱۳۱ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: براى مُحرم، «احتباء»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتباء: نوعى نشستن که دو ساق پاها را به وسیلۀ جامه یا دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به شکم بچسبانند، چُمباتمه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکروه است و در مسجد الحرام نیز مکروه است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى احتبا براى مُحرِم، چه در مسجد الحرام و چه بیرون از آن، کراهت دارد. نیز احتبا در مسجد الحرام، چه براى مُحرم و چه غیر مُحرم کراهت دارد، چنان که در روایت دیگر آمده است که براى مرد روا نیست رو به روی کعبه احتبا کند (ر. ک: الکافى: ح۳۷۳۵). نتیجه این که احتبا براى مُحرم در داخل مسجد الحرام کراهت بیشترى دارد. (مترجم)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن جعفر عن أخیه الإمام الكاظم عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ المُحرِمِ يُصارِعُ، هَل يَصلُحُ لَهُ؟ قالَ: لا يَصلُحُ لَهُ؛ مَخافَةَ أن يُصیبَهُ جُراحٌ أو يَقَعَ بَعضُ شَعرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۶۷ ح۱۰، وسائل الشیعة: ج۱۲ ص۵۶۴ ح۱۷۰۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن جعفر، برادر امام کاظم علیه‌السلام -: از ایشان (امام کاظم علیه‌السلام) پرسیدم: آیا کُشتى گرفتن براى مُحرم رواست؟ فرمود: «روا نیست؛ چون بیم آن است که زخمى شود یا بعضى از موهاى او بریزد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطواف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۲: الطَّوافُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طواف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---فضل-الطواف901&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - فَضلُ الطَّوافِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطواف: هو أحد واجبات الحجّ، و یجب أن یكون لسبعة أشواط، و الابتداء فیه بالحجر الأسود و الختم به، و كونه على الیسار؛ بأن تكون الكعبة المعظّمة حال الطواف على یساره، و إدخال حِجْر إسماعیل عليه‌السلام فیه، و عدم الخروج عن المقدار المحدّد. و یشترط فیه: النيّة، و الموالاة، و الخِتان للرجال، و الطهارة من الحدث و الخبث، و ستر العورة (راجع تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۳ «واجبات الطواف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - فضیلت طواف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طواف، از واجبات حج است و واجب است که هفت دور انجام شود و از حجر الأسود، شروع و در همان نقطه تمام شود. کعبه، در حال طواف، در سمت چپ، و حجر اسماعیل علیه‌السلام داخل در طواف قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. طواف نباید از حدّ تعیین شده، خارج باشد. در طواف، اینها شرط است: نیّت، پى در پى بودن، ختنه بودن مردان، طهارت از حَدَث و خَبَث و سِتر عورت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن طائِفٍ يَطوفُ بِهٰذَا البَیتِ حینَ تَزولُ الشَّمسُ حاسِراً عَن رَأسِهِ حافِیاً، يُقارِبُ بينَ خُطاهُ، و يَغُضُّ بَصَرَهُ، و يَستَلِمُ الحَجَرَ في كُلِّ طَوافٍ، مِن غَیرِ أن يُؤذِيَ أحَداً، و لا يَقطَعُ ذِكرَ اللّهِ عزّ وجلّ عَن لِسانِهِ، إِلّا كَتَبَ اللّهُ عزّ وجلّ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ سَبعینَ ألفَ حَسَنَةٍ، و مَحا عَنهُ سَبعینَ ألفَ سَيِّئَةٍ، و رَفَعَ لَهُ سَبعینَ ألفَ دَرَجَةٍ، و أَعتَقَ عَنهُ سَبعینَ ألفَ رَقَبَةٍ، ثَمَنُ كُلِّ رَقَبَةٍ عَشَرَةُ آلافِ دِرهَمٍ، و شُفِّعَ في سَبعینَ مِن أهلِ بيتِهِ، و قُضِيَت لَهُ سَبعونَ ألفَ حاجَةٍ، إن شاءَ فَعاجِلَهُ و إن شاءَ فَآجِلَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض النسخ و الوافي: «فعاجِلَةٌ... فآجِلَةٌ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۲ ح۳ عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۶ ح۲۱۵۲ و فیه «في خبر» و فیه صدره إلی «عن لسانه» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هیچ طواف کننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نیست که هنگام ظهر گِردِ این خانه طواف کند، در حالى که سربرهنه و پابرهنه است و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کوتاه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را پایین انداخته است و در هر طوافى، بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که کسى را آزار دهد، حجر الأسود را استلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و ذکر خداوند عز و جل را از زبانش قطع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که خداوند عز و جل برایش با هر گامى، هفتاد هزار نیکى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و هفتاد هزار بدى را از او پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هفتاد هزار درجه او را بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و از طرف او هفتاد هزار برده آزاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که بهاى هر برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، ده هزار درهم است، و او شفاعت کنندۀ هفتاد نفر از خاندانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و هفتاد هزار نیازش برآورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، اگر خواست، در دنیا و اگر خواست، در آخرت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: زَینُ الكَعبَةِ الطَّوافُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحادیث للقمّي: ص۸۵، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۰۶ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: طواف، زینت کعبه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ اللهَ يُباهی بِالطّائِفینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد: ج۵ ص۳۶۹ الرقم۲۸۹۵ عن عائشة، مسند أبي یعلى: ج۴ ص۳۳۰ ح۴۵۸۹؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۹۶ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند به طواف کنندگان افتخار می‌کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: يُنزِلُ اللهُ كُلَّ يَومٍ عِشرینَ و مِئَةَ رَحمَةٍ: سِتّونَ مِنها لِلطَّوّافینَ، و أَربَعونَ لِلعاكِفینَ حَولَ البَیتِ، و عِشرونَ مِنها لِلنّاظِرینَ إلَى البَیتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبیر: ج۱۱ ص۱۰۲ ح۱۱۲۴۸ عن ابن عبّاس؛ الكافي: ج۴ ص۲۴۰ ح۲ عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام، المحاسن: ج۱ ص۱۴۵ ح۱۹۹ عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهما السلام و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، در هر روز، یکصد و بیست رحمت فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد: شصت رحمت، براى طواف کنندگان است، چهل رحمت، براى مقیمان اطراف خانۀ خداست و بیست رحمت، براى تماشاگران خانۀ خدا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن طافَ بِالبَیتِ سَبعاً يُحصیهِ كُتِبَت لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ حَسَنَةٌ، و مُحِيَت عَنهُ سَيِّئَةٌ، و رُفِعَت لَهُ بِهِ دَرَجَةٌ، و كانَ لَهُ عَدلُ رَقَبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۷۸ ح۹۴۲۹ عن ابن عمر، مسند الطیالسي: ص۲۵۸ ح۱۹۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس هفت بار، خانۀ خدا را طواف کند و آن را بشمارَد، براى هر گامش حَسَنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و گناهى از او محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و یک درجه بر او افزوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و [ثوابى] برابر با آزاد کردن یک برده دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن طافَ بِالبَیتِ سَبعاً و لا يَتَكَلَّمُ إِلّا بِسُبحانَ اللهِ وَ الحَمدُ لِلهِ و لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَ اللهُ أكبَرُ، و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إِلّا بِاللهِ، مُحِيَت عَنهُ عَشرُ سَيِّئاتٍ، و كُتِبَت لَهُ عَشرُ حَسَناتٍ، و رُفِعَ لَهُ بِها عَشرُ دَرَجاتٍ. و مَن طافَ فَتَكَلَّمَ و هُوَ في تِلكَ الحالِ خاضَ فِي الرَّحمَةِ بِرِجلَیهِ، كَخائِضِ الماءِ بِرِجلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۸۶ ح۲۹۵۷ عن أبي هریرة و راجع المعجم الكبیر: ج۲۰ ص۳۶۰ ح۸۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس هفت بار بر گِرد کعبه طواف کند و سخنى جز «سبحان اللّه و الحمد لله و لا إله إلّا اللّه و اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا باللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» نگوید، ده گناه از او محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و ده حَسَنه براى او نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به وسیلۀ آن، ده درجه بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، و هر کس طواف کند و در آن حال، حرف بزند، با دو پایش در رحمت فرو رفته است، همچون کسى که با دو پایش در آب، فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: ما مِن عَبدٍ مُؤمِنٍ طافَ بِهٰذَا البَیتِ اُسبوعاً و صَلّیٰ رَكعَتَینِ وأَحسَنَ طَوافَهُ و صَلاتَهُ، إِلّا غَفَرَ اللهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۱۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۰۹ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هیچ بندۀ باایمانى نیست که هفت بار این خانه (کعبه) را طواف کند و دو رکعت نماز بگزارد و طواف و نمازش را نیکو به جا آورَد، مگر آن که خداوند، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ أبي يَقولُ: مَن طافَ بِهٰذَا البَیتِ اُسبوعاً و صَلّیٰ رَكعَتَینِ في أيِّ جَوانِبِ المَسجِدِ شاءَ، كَتَبَ اللهُ لَهُ سِتَّةَ آلافِ حَسَنَةٍ، و مَحا عَنهُ سِتَّةَ آلافِ سَيِّئَةٍ، و رَفَعَ لَهُ سِتَّةَ آلافِ دَرَجَةٍ، و قَضیٰ لَهُ سِتَّةَ آلافِ حاجَةٍ، فَما عَجَّلَ مِنها فَبِرَحمَةِ اللهِ، و ما أخَّرَ مِنها فَشَوقاً إلیٰ دُعائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۱ ح۲ عن إسحاق بن عمّار، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۰۳ ح۱۷۸۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پدرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر کس هفت بار این خانه را طواف کند و دو رکعت نماز در هر جاى مسجد که بخواهد، بخواند، خداوند شش هزار حسنه برایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و شش هزار گناه از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُداید و شش هزار درجه بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید و شش هزار نیازِ او را برآورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. هر کدام از این نیازها زود برآورده شود، به خاطر رحمت خداست و هر کدام به تأخیر افتد، به خاطر اشتیاق خداوند به دعاى اوست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ لِلكَعبَةِ لَلَحظَةً في كُلِّ يَومٍ يُغفَرُ لِمَن طافَ بِها أو حَنَّ قَلبُهُ إلَیها أو حَبَسَهُ عَنها عُذرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۴۰ ح۳ عن أبي عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخزّاز، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۲۶۳ ح۱۷۷۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در هر روز، براى کعبه لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که هر کس در آن لحظه کعبه را طواف کند، یا قلبش به کعبه مشتاق شود، ولى عذرى او را از طواف کعبه باز دارد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «کلمۀ &amp;quot;أو&amp;quot; در جملۀ &amp;quot;أو حبسه عنها عذر&amp;quot;، یا به معناى &amp;quot;واو&amp;quot; و براى عطف است، یا الفِ آن را نسخه&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسان افزوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. احتمال دورى هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که منظور از &amp;quot;اشتیاق دل&amp;quot; جایى است که شخص به رغمِ نبود عذر، طواف کعبه را ترک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. در این صورت، جملۀ &amp;quot;أو حبسه&amp;quot; در سخن امام علیه‌السلام صورت سوم است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الطَّوافُ مِن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِبارِ الحَجِّ، و مَن تَرَكَ الطَّوافَ الواجِبَ مُتَعَمِّداً فَلا حَجَّ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۱۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۰۹ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: طواف، از اعمال بزرگ حج است. هر کس طواف واجب را عمداً ترک کند، حج نگزارده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---آداب-الطواف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - آدابُ الطَّوافِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - آداب طواف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّمَا الطَّوافُ صَلاةٌ، فَإِذا طُفتُم فَأَقِلُّوا الكَلامَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۲۵۶ ح۱۵۴۲۳، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۵ ص۴۹۶ ح۹۷۸۸، اُسد الغابة: ج۶ ص۴۱۴ الرقم ۶۶۱۲ نحوه، و راجع عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۱۴ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: طواف کعبه، [همچون] نماز است. پس هنگام طواف، کم حرف بزنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الطَّوافُ بِالبَیتِ صَلاةٌ، إِلّا أنَّ اللهَ أحَلَّ لَكُم فیهِ الكَلامَ، فَمَن يَتَكَلَّمُ فَلا يَتَكَلَّمُ إِلّا بِخَیرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۳۰ ح۱۶۸۶ عن ابن عبّاس، سنن الترمذي: ج۳ ص۲۹۳ ح۹۶۰ نحوه، سنن الدارمي: ج۱ ص۴۷۲ ح۱۷۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: طواف خانۀ خدا، [همچون] نماز است، جز این که خداوند، سخن گفتن در طواف را برایتان حلال کرده است. پس اگر کسى سخنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید، جز به خیر، سخن نگوید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحمان بن سَیابَة: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام عَنِ الطَّوافِ فَقُلتُ: اُسرِعُ و اُكثِرُ أو اُبطِئُ؟ قالَ: مَشیٌ بينَ المَشيَینِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۳ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۹ ح۳۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد الرحمان بن سَیابه -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ طواف پرسیدم که: تند و باشتاب بروم و زیاد طواف کنم، یا کُند [و آهسته]؟ فرمود: «راه رفتنى میانه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أيّوب بن الحُرّ الجُعفيّ: قُلتُ لِأَبي عَبدِاللّٰهِ عليه‌السلام: القِراءَةُ - و أَنَا أطوفُ - أفضَلُ أو أذكُرُ الله تَبارَكَ و تَعالىٰ؟ قالَ: القِراءَةُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِن مَرَّ بِسَجدَةٍ و هُوَ يَطوفُ؟ قالَ: يُومِئُ بِرَأسِهِ إلَى الكَعبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۷ ح۳، وسائل الشیعة: ج۹ ص۴۶۵ ح۱۸۰۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی _ به نقل از ایّوب بن حُرّ جُعفی -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: در حالى که طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، قرائت قرآن بهتر است یا این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که ذکر خداوند را بگویم؟ فرمود: «قرائت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر [طواف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار] در حالى که طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، به [آیۀ] سجده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید [چه کند]؟ فرمود: «با سرِ خود به کعبه اشاره کند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید بر سجدۀ مستحب یا حال تقیّه حمل شود. در الدروس گفته است: در طواف، قرائت از ذکر افضل است و اگر در حالى که طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند به سجده رسید، با سر خود به کعبه اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. این را کلینى از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده است» (مرآة العقول: ج۱۸ ص۵۷. ر. ک: الدروس: ج۱ ص۴۰۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن سالم عن أبيه: رَأَیتُ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله حینَ يَقدَمُ مَكَّةَ، إذَا استَلَمَ الرُّكنَ الأَسوَدَ أوَّلَ ما يَطوفُ يَخُبُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یخبّ: یرمل؛ من الخَبَب، و هو نَوعٌ من العَدْوِ مثل الرَّمَل [رَمَلَ یرمُلُ: إذا أسرعَ في المشي و هزّ منکبیه] (النهایة: ج۲ ص۳ «خبب»و ص۲۶۵ «رمل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةَ أطوافٍ مِنَ السَّبعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۵۸۱ ح۱۵۲۶، سنن النسائي: ج۵ ص۲۲۹، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۱۹ ح۹۲۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از سالم، از پدرش -: پیامبر خدا را وقتى به مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، هنگام لمس رُکنِ حجر الأسود دیدم. در آغاز طواف، سه دور از هفت دور طواف را با حالتى شبیه دویدن، انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عن جابر: لَمّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله مَكَّةَ دَخَلَ المَسجِدَ فَاستَلَمَ الحَجَرَ، ثُمَّ مَضیٰ عَلیٰ يَمینِهِ فَرَمَلَ ثَلاثاً و مَشیٰ أربَعاً، ثُمَّ أتَى المَقامَ فَقالَ: (وَ ٱتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَ ٰهِیمَ مُصَلّىً)، فَصَلّیٰ رَكعَتَینِ وَ المَقامُ بينَهُ و بينَ البَیتِ، ثُمَّ أتَى الحَجَرَ بَعدَ الرَّكعَتَینِ فَاستَلَمَهُ، ثُمَّ خَرَجَ إلَى الصَّفا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۲۱۱ ح۸۵۶، سنن النسائي: ج۵ ص۲۲۸، المعجم الأوسط: ج۲ ص۱۸۵ ح۱۶۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - به نقل از پدرش علیه‌السلام، از جابر [بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] -: چون پیامبر صلی الله علیه و آله به مکّه آمد، وارد مسجد الحرام شد و حجر الأسود را لمس کرد. سپس از سمت راست آن، سه دور طواف را هَروَله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان انجام داد و چهار دور را راه رفت. سپس کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام آمد و فرمود: (از مقام ابراهیم، جاىِ نماز برگزینید). آن گاه، دو رکعت نماز خواند، در حالى که مقام ابراهیم، میان او و کعبه قرار داشت. پس از آن دو رکعت، آمد و بر حجر الأسود، دست کشید و سپس به طرف «صفا» بیرون رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن أبي الطُّفَیل: قُلتُ لِابنِ عَبّاسٍ: أرَأَیتَ هٰذَا الرَّمَلَ بِالبَیتِ ثَلاثَةَ أطوافٍ و مَشيَ أربَعَةِ أطوافٍ: أ سُنَّةٌ هُوَ؟ فَإِنَّ قَومَكَ يَزعُمونَ أنَّهُ سُنَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: صَدَقوا و كَذَبوا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ما قَولُكَ: صَدَقوا و كَذَبوا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قَدِمَ مَكَّةَ فَقالَ المُشرِكونَ: إنَّ مُحَمَّداً و أَصحابَهُ لا يَستَطیعونَ أن يَطوفوا بِالبَیتِ مِنَ الهُزلِ! و كانوا يَحسُدونَهُ. فَأَمَرَهُم رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أن يَرمُلوا ثَلاثاً، و يَمشوا أربَعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۹۲۱ ح۲۳۷، صحیح ابن حبّان: ج۹ ص۱۵۴ ح۳۸۴۵، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۶۳ ح۹۳۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابو طُفَیل -: به ابن عبّاس گفتم: به نظر تو، این تند رفتن (هَروَله) در سه دور طواف و راه رفتنِ معمولى در چهار دور [بعد]، سنّت [و مستحب] است؟ قوم تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند که سنّت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: راست گفتند و دروغ گفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چگونه هم راست گفتند و هم دروغ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وارد مکّه شد. مشرکان گفتند: محمّد و یارانش از بی‌رَمَقی و ضعف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند کعبه را طواف کنند! و به او حسد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیدند. این بود که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به اصحاب دستور داد سه دور را هَروَله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان بروند و چهار دور را راه بروند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن بَكر بن محمّد: خَرَجتُ أطوفُ و أَنَا إلیٰ جَنبِ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام حَتّیٰ فَرَغَ مِن طَوافِهِ، ثُمَّ مالَ فَصَلّیٰ رَكعَتَینِ مَعَ رُكنِ البَیتِ وَ الحَجَرِ، فَسَمِعتُهُ يَقولُ ساجِداً:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَجَدَ وَجهي لَكَ تَعَبُّداً و رِقّاً، و لا إلٰهَ إِلّا أنتَ حَقّاً حَقّاً، الأَوَّلُ قَبلَ كُلِّ شَيءٍ، وَ الآخِرُ بَعدَ كُلِّ شَيءٍ، و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها أنَا ذا بينَ يَدَيكَ، ناصِيَتي بِيَدِكَ، فَاغفِر لي إنَّهُ لا يَغفِرُ الذَّنبَ العَظیمَ غَیرُكَ، فَاغفِر لي فَإنّي مُقِرٌّ بِذُنوبي عَلیٰ نَفسي، و لا يَدفَعُ الذَّنبَ العَظیمَ غَیرُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ و وَجهُهُ مِنَ البُكاءِ كَأَنَّما غُمِسَ فِي الماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۹ ح۱۲۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۱۳ ح۱ و راجع تهذیب الأحكام: ج۳ ص۹۴ ح۲۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از بکر بن محمّد -: رفتم در کنار امام صادق علیه‌السلام به طواف مشغول شدم. هنگامی که طوافش تمام شد، کنارِ رُکنِ کعبه و حجر الأسود رفت و دو رکعت نماز خواند. شنیدم که در سجده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم براى تو به سجده در افتاده است، از سر بندگى و بردگى. به راستى و درستى که معبودى جز تو نیست. پیش از هر چیزى بوده‌اى و پس از هر چیزى خواهى بود. اینک، من در پیشگاه تو هستم و اختیارم در دست توست. پس مرا بیامرز که جز تو، گناه بزرگ را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید. مرا ببخشاى که به گناهانم بر خویش، اقرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و گناه بزرگ را جز تو، کسى بر طرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام سپس سرش را بلند کرد. از گریه صورتش چنان بود که گویا در آب، فرو برده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن سَعدان بن مسلم: رَأَیتُ أبَا الحَسَنِ موسیٰ عليه‌السلام استَلَمَ الحَجَرَ، ثُمَّ طافَ، حَتّیٰ إذا كانَ اُسبوعٌ التَزَمَ وَسَطَ البَیتِ، و تَرَكَ المُلتَزَمَ الَّذي يَلتَزِمُ أصحابُنا، و بَسَطَ يَدَهُ عَلَى الكَعبَةِ، فَمَكَثَ ما شاءَ اللهُ، ثُمَّ مَضیٰ إلَى الحَجَرِ فَاستَلَمَهُ، و صَلّیٰ خَلفَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، ثُمَّ عادَ إلَى الحَجَرِ فَاستَلَمَهُ، ثُمَّ مَضیٰ حَتّیٰ إذا بَلَغَ المُلتَزَمَ في آخِرِ السُّبوعِ التَزَمَ وَسَطَ البَیتِ و بَسَطَ يَدَهُ، ثُمَّ استَلَمَ الحَجَرَ، و صَلّیٰ رَكعَتَینِ خَلفَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، ثُمَّ استَلَمَ الحَجَرَ و طافَ، حَتّیٰ إذا كانَ آخِرُ السُّبوعِ التَزَمَ وَسَطَ البَیتِ، ثُمَّ استَلَمَ الحَجَرَ، ثُمَّ صَلّیٰ رَكعَتَینِ خَلفَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، ثُمَّ عادَ إلَى الحَجَرِ فَاستَلَمَ ما بينَ الحَجَرِ إلَى البابِ، ثُمَّ مَكَثَ ما شاءَ اللهُ، ثُمَّ أتَى الحَجَرَ فَصَلّیٰ ثَمانِيَ رَكَعاتٍ، فَكانَ آخِرُ عَهدِهِ بِالبَیتِ تَحتَ المیزابِ، و بَسَطَ يَدَهُ و دَعا، ثُمَّ مَكَثَ ما شاءَ اللهُ، ثُمَّ خَرَجَ مِن بابِ الحَنّاطینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۱۶ ح۱۲۲۶، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از سَعدان بن مسلم -: امام موسی کاظم علیه‌السلام را دیدم که دست بر حجر الأسود کشید و سپس طواف کرد. دور هفتم که تمام شد، به وسط خانۀ خدا آمد و «مُلتزَم» را که شیعیان براى دعا به آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبند، رها کرد. دستش را بر کعبه گشود و مقدارى درنگ کرد. سپس کنار حجر الأسود رفت و بر آن دست کشید و پشت مقام ابراهیم علیه‌السلام نماز خواند. دوباره باز گشت و حجر الأسود را لمس کرد. سپس رفت تا در دور هفتمِ طواف به مُلتزم رسید. به وسط خانۀ خدا آمد و دست خود را گشود. باز حجر الأسود را لمس کرد و پشت مقام ابراهیم علیه‌السلام دو رکعت، نماز خواند. سپس حجر الأسود را لمس کرد و به طواف پرداخت، تا این که آخر دور هفتم به وسط خانۀ خدا آمد و باز بر حجر الأسود دست کشید. سپس دو رکعت نماز، پشت مقام ابراهیم علیه‌السلام گزارد. باز نزد حجر الأسود آمد و میان حجر الأسود و درِ کعبه را دست کشید. سپس مدّتى درنگ کرد و کنار حجر الأسود آمد و هشت رکعت نماز خواند. آخرین دیدارش با کعبه، زیر ناودان بود. دست خود را گشود و دعا کرد. سپس مدّتى توقّف کرد و آن گاه از درِ حنّاطان، بیرون رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: دَعِ الطَّوافَ و أَنتَ تَشتَهیهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: أي لا تبالغ في كثرته بحیث تملّه (مرآة العقول: ج۱۸ ص۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۹ ح۱۰، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۲۲ ح۳۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: طواف را در حالى رها کن که هنوز به آن میل دارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۸۰ (الملتزم) و ص۱۸۴ (المستجار) و ص۱۸۶ (الركن الیمانيّ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۸۱ (ملتزم) و ص۱۸۵ (مستجار) و ص۱۸۷ (رکن یمانی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---الاستكثار-من-الطواف-في-غير-الزحام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - الاِستِكثارُ مِنَ الطَّوافِ في غَيرِ الزِّحامِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - زیاد طواف کردن در صورت شلوغ نبودن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: اِستَكثِروا مِنَ الطَّوافِ، فَإِنَّهُ أقَلُّ شَیءٍ یوجَدُ في صَحائِفِكُم يَومَ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۳ ص۱۶۵ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بسیار طواف کنید؛ چرا که طواف، کمترین چیزى است که در قیامت، در نامه‌هاى اعمالتان دیده می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: طَوافٌ قَبلَ الحَجِّ أفضَلُ مِن سَبعینَ طَوافاً بَعدَ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۲ ح۳ عن ابن القدّاح و ص۴۳۰ ح۱۷ نحوه، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۷ ح۲۱۵۶ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: یک طواف پیش از حج [در دهۀ اوّل ذى حجّه]، برتر از هفتاد طواف بعد از حج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أوَّلُ ما يُظهِرُ القائِمُ مِنَ العَدلِ أن يُنادِيَ مُنادیهِ أن يُسَلِّمَ صاحِبُ النّافِلَةِ لِصاحِبِ الفَریضَةِ الحَجَرَ الأَسوَدَ وَ الطَّوافَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۷ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۲۵ ح۳۱۳۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اوّلین عدالتى که قائم علیه‌السلام آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، این است که منادىِ او ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «آن که طواف مستحب به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد، حجر الأسود و طواف را به کسى واگذار کند که طواف او واجب است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عیسی أبي الفرج السندي: سَأَلَ أبانٌ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام: أ كانَ لِرَسولِ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله طَوافٌ يُعرَفُ بِهِ؟ فَقالَ: كانَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله يَطوفُ بِاللَّیلِ وَ النَّهارِ عَشَرَةَ أسابیعَ؛ ثَلاثَةً أوَّلَ اللَّیلِ، و ثَلاثَةً آخِرَ اللَّیلِ، وَ اثنَینِ إذا أصبَحَ، وَ اثنَینِ بَعدَ الظُّهرِ، و كانَ فیما بينَ ذٰلِكَ راحَتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۸ ح۵، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۱۱ ح۲۸۴۱، الخصال: ص۴۴۹ ح۵۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۲۷۴ ح۱۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عیسی ابو الفرج سندی -: اَبان از امام صادق علیه‌السلام پرسید: آیا براى پیامبر خدا صلی الله علیه و آله طوافى بود که به [نام] ایشان معروف باشد؟ فرمود: «پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز، ده دوره طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد: سه تا آغاز شب، و سه تا آخر شب، و دو تا وقتى صبح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و دو تا بعد از ظهر، و استراحت او میان این وقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحمان بن الحَجّاج: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إنّي اُریدُ الجِوارَ، فَكَیفَ أصنَعُ؟ قالَ: إذا رَأَیتَ الهِلالَ - هِلالَ ذي الحِجَّةِ - فَاخرُج إلَى الجِعرانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِعرانة: هو موضع قریب من مكّة، و هي في الحِلّ، و میقات للإحرام، و هي بستکین العین و التخفیف، و قد تُکسر العین و تُشَدّد الراء (النهایة: ج۱ ص۲۷۶ «جعر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَحرِم مِنها بِالحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: كَیفَ أصنَعُ إذا دَخَلتُ مَكَّةَ، اُقیمُ إلیٰ يَومِ التَّروِيَةِ لا أطوفُ بِالبَیتِ؟ قالَ: تُقیمُ عَشراً لا تَأتِي الكَعبَةَ؟! إنَّ عَشراً لَكَثیرٌ، إنَّ البَیتَ لَیسَ بِمَهجورٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۰۰ ح۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۶ ح۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم مجاور مکّه شوم. چه کنم؟ فرمود: «هر گاه هِلال ماه ذى حجّه را دیدى، به جِعرانه برو و از آن جا براى حج، مُحرِم شو».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتم: وقتى وارد مکّه شدم و تا روز تَرویه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانم و کعبه را طواف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، چه کنم؟ فرمود: «ده روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانى و به کعبه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟! ده روز، زیاد است. کعبه، مهجور (ترک شده) نیست [و نباید باشد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يُستَحَبُّ أن تَطوفَ ثَلاثَمِئَةٍ و سِتِّینَ اُسبوعاً عَدَدَ أيّامِ السَّنَةِ، فَإِن لَم تَستَطِع فَثَلاثَمِئَةٍ و سِتِّینَ شَوطاً، فَإِن لَم تَستَطِع فَما قَدَرتَ عَلَیهِ مِنَ الطَّوافِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۹ ح۱۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۳۵ ح۴۴۵، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۱۱ ح۲۸۴۰، بحار الأنوار: ج۵۸ ص۳۷۹ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مستحب است به عدد روزهاى سال، سیصد و شصت بار، طواف هفت‌تایى بگزارى. اگر نتوانستى، سیصد و شصت دور، و اگر این را هم نتوانستى، آن اندازه طواف بگزار که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---استلام-الحجر-و-آدابه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - اِستِلامُ الحَجَرِ وَ آدابُهُ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - استلام حجر الأسود و آداب آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أولا-استحباب-الاستلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوّلاً: اِستِحبابُ الاِستِلامِ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکم. مستحب بودن اِستلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَستَلِمُهُ [الحَجَرَ] في كُلِّ طَوافِ فَریضَةٍ و نافِلَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۴ ح۲ عن عبد الرحمان بن الحجّاج، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۲۵ ح۱۷۸۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در هر طواف واجب و مستحب، بر حجر الأسود، دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین عن جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دَخَلنا مَكَّةَ عِندَ ارتِفاعِ الضُّحیٰ، فَأَتَى النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله بابَ المَسجِدِ، فَأَناخَ راحِلَتَهُ، ثُمَّ دَخَلَ المَسجِدَ، فَبَدَأَ بِالحَجَرِ، فَاستَلَمَهُ و فاضَت عَیناهُ بِالبُكاءِ، ثُمَّ رَمَلَ ثَلاثاً و مَشیٰ أربَعاً حَتّیٰ فَرَغَ، فَلَمّا فَرَغَ قَبَّلَ الحَجَرَ، و وَضَعَ يَدَيهِ عَلَیهِ و مَسَحَ بِهِما وَجهَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۲۵ ح۱۶۷۱، صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۲۱۳ ح۲۷۱۳، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۲۰ ح۹۲۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: روز، بر آمده بود که وارد مکّه شدیم. پیامبر صلی الله علیه و آله کنار درِ مسجد آمد و شترش را خوابانْد. سپس وارد مسجد شد و از حجر الأسود، آغاز کرد و بر آن دست کشید و چشمانش پُر از اشک شد. سپس سه دور را هَروَله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان و چهار دور را [معمولى] پیمود تا فارغ شد. پس از فراغت، حجر الأسود را بوسید، دستانش را بر آن نهاد و سپس به صورتش کشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن ابن عمر: اِستَقبَلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله الحَجَرَ، ثُمَّ وَضَعَ شَفَتَیهِ عَلَیهِ يَبكی طَویلاً، ثُمَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَفَتَ فَإِذا هُوَ بِعُمَرَ بنِ الخَطّابِ يَبكی، فَقالَ: یا عُمَرُ، هاهُنا تُسكَبُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبَراتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۸۲ ح۲۹۴۵، المنتخب من مسند عبد بن حمید: ص۲۴۵ ح۷۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله رو به حجر الأسود کرد، لب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر آن نهاد و بسیار گریست. سپس روى برگردانْد. عمر بن خطّاب را دید که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گِرید. فرمود: «اى عمر! این جاست که اشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باید بریزد!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي یعلى عن ابن عُمَر: رَأَیتُ رَسولَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَستَلِمُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَرَ، فَما مَرَرتُ بِهِ مُنذُ رَأَیتُهُ إِلّا استَلَمتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي یعلى: ج۵ ص۳۱۳ ح۵۷۸۵، سنن النسائي: ج۵ ص۲۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى یعلى - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله را دیدم که بر حجر الأسود، دست می‌کشید. از وقتى که این را دیدم، بر حجر الأسود نگذشته‌ام، مگر آن که بر آن دست کشیده‌ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن رَجُلٍ حَجَّ و لَم يَستَلِمِ الحَجَرَ، فَقالَ: هُوَ مِنَ السُّنَّةِ، فَإِن لَم يَقدِر فَاللهُ أولیٰ بِالعُذرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۵ ح۴، تهذیب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحكام: ج۵ ص۱۰۴ ح۳۳۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: مردى حج انجام داده، ولى بر حجر الأسود، دست نکشیده است. فرمود: «این، مستحب است. اگر نتواند، خداوند، به عذرپذیرى، شایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۸۶ (الركن الیمانيّ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۸۷ (رکن یمانی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثانیا-حكمة-الاستلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثانیاً: حِكمَةُ الاِستِلامِ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم. حكمتِ استلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عليه‌السلام: قالَ أبو جَعفَرٍ [الباقِرُ] عليه‌السلام: الحَجَرُ كَالمیثاقِ، وَ استِلامُهُ كَالبَیعَةِ. و كانَ إذَا استَلَمَهُ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ أمانَتي أدَّیتُها، و میثاقي تَعاهَدتُهُ، لِیشهَدَ لي عِندَكَ بِالبَلاغِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۸ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: امام باقر علیه‌السلام فرمود: «حجر الأسود، مانند پیمان است و دست کشیدن بر آن، مانند بیعت است. ایشان هر گاه بر آن دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! این، امانت من است که ادا کردم و پیمان من است که تجدید عهد کردم، تا نزد تو براى من، گواهى دهد که [خودم را] رساندم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَرَّ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ عَلَى الحَجَرِ الأَسوَدِ، فَقالَ: وَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا حَجَرُ، إنّا لَنَعلَمُ أنَّكَ حَجَرٌ لا تَضُرُّ و لا تَنفَعُ! إِلّا أنّا رَأَینا رَسولَ صلّی اللّه عليه وآله يُحِبُّكَ، فَنَحنُ نُحِبُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أمیرُ المُؤمِنینَ عليه‌السلام: كَیفَ يَا بنَ الخَطّابِ؟ فَوَاللّهِ، لَيَبعَثَنَّهُ اللّهُ يَومَ القِیامَةِ و لَهُ لِسانٌ و شَفَتانِ، فَيَشهَدُ لِمَن وافاهُ، و هُوَ يَمینُ اللّهِ في أرضِهِ يُبايِعُ بِها خَلقَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عُمَرُ: لا أبقانَا اللّهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بَلَدٍ لا يَكونُ فیهِ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۲۶ ح۸ عن عبد الرحمن بن كثیر الهاشمي، الأمالي للطوسي: ص۴۷۷ ح۱۰۴۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۱ ح۱۲؛ المستدرك علی الصحیحین: ج۱ ص۶۲۸ ح۱۶۸۲ عن أبي سعید الخدري نحوه و راجع المسائل العكبریة (المطبوعة في مصنّفات الشیخ المفید ج۶): ص۱۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عمر بن خطّاب بر حجر الأسود گذر کرد و [خطاب به آن] گفت: به خدا -اى سنگ- ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم که تو سنگى هستى که سود و زیانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانى، جز آن که پیامبر خدا را دیدیم که تو را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس ما هم تو را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داریم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان [در انتقاد از دعاى عمر] به او فرمود: «چه طور [در بارۀ حجر الأسود چنین می‌گویی]، پسر خَطّاب؟ سوگند به خدا که خداوند، آن را روز قیامت بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزانَد، در حالى که زبان و دو لب دارد و براى هر کس که حج گزارده، گواهى خواهد داد. او دست خدا در روى زمین است که به وسیلۀ آن با بندگانش بیعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: خداوند، ما را زنده ندارد در آن سرزمینى که على بن ابى طالب در آن نباشد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحَلَبيّ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام: لِمَ جُعِلَ استِلامُ الحَجَرِ؟ فَقالَ: إنَّ الله عزّ وجلّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَیثُ أخَذَ میثاقَ بَني آدَمَ دَعَا الحَجَرَ مِنَ الجَنَّةِ، فَأَمَرَهُ فَالتَقَمَ المیثاقَ، فَهُوَ يَشهَدُ لِمَن وافاهُ بِالمُوافاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۸۴ ح۲، المحاسن: ج۲ ص۵۵ ح۱۱۶۴، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۱۷۲ح ۱۶۴۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۳ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حَلَبى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: چرا دست کشیدن به حجر الأسود، سنّت شده است؟ فرمود: «آن گاه که خداوند عز و جل از فرزندان آدم علیه‌السلام پیمان گرفت، حجر الأسود را از بهشت، فرا خواند و به آن، دستور داد. آن هم پیمان را [گرفت و] بلعید.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنایه از حفظ آن است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس حجر الأسود، براى هر که به پیمان وفا کند، به وفا گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ الله - تَبارَكَ و تَعالیٰ - لَمّا أخَذَ مَواثیقَ العِبادِ، أمَرَ الحَجَرَ فَالتَقَمَها، و لِذٰلِكَ يُقالُ: «أمانَتی أدَّیتُها و میثاقی تَعاهَدتُهُ، لِتَشهَدَ لي بِالمُوافاةِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۸۴ ح۱ عن معاویة بن عمّار، علل الشرائع: ص۴۲۴ ح۲، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۹۱ ح۱ كلاهما عن الإمام الرضا عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۱۹ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالى - چون از بندگان پیمان گرفت، به حجر الأسود فرمان داد و آن، پیمان‌ها را [بر گرفت و] فرو بُرد. از این رو، [خطاب به حجر الأسود] گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «امانت من است که آن را ادا کردم و پیمان من است که بدان، وفا کردم، تا برایم گواهى دهى که وفا کردم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۶۸ (الحجر یمین اللّه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۶۹ (حجر الأسود، دست خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثالثا-كیفية-الاستلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثالثاً: كَیفِيَّةُ الاِستِلامِ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم. چگونگی استلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن یعقوب بن شُعَیب: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ استِلامِ الرُّكنِ، قالَ: اِستِلامُهُ أن تُلصِقَ بَطنَكَ بِهِ، وَ المَسحُ أن تَمسَحَهُ بِيَدِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۴ ح۱، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۲۴ ح۱۷۸۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از یعقوب بن شعیب -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ استلام رُکن پرسیدم. فرمود: «استلام، به این صورت است که شکم خود را به آن بچسبانى و مسح، آن است که بر آن، دست بِکشى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعید الأعرج عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ استِلامِ الحَجَرِ مِن قِبَلِ البابِ، فَقالَ: أ لَیسَ إنَّما تُریدُ أن تَستَلِمَ الرُّكنَ؟ قُلتُ: نَعَم. قالَ: يُجزیكَ حَیثُ ما نالَت يَدُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۶ ح۱۰، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۳ ح۳۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از سعید اعرج -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ استلام حجر الأسود از طرف درِ کعبه پرسیدم. فرمود: «مگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى رُکن را استلام کنى؟». گفتم: چرا. فرمود: «از هر جا که دستت برسد، براى تو کافى است».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول می‌گوید: «شاید مقصود سؤال کننده این است که وى از رکن گذشته و به درِ خانه رسیده؛ امّا دستش را به حجر الأسود دراز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. امام علیه‌السلام هم پاسخ داد که وقتى رکن را استلام کند، جایز است. یا مقصود او این است که آیا استلام حجر الأسود به این شکل کفایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟ و امام علیه‌السلام پاسخ داد وقتى دست او به هر جزئى از حجر الأسود برسد، کافى است و لازم نیست مقابل آن باشد. احتمال نخست، روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رابعا-التكبير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رابعاً: التَّكبيرُ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم. تکبیر گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لمّا نَظَرَ آدَمُ من الصفا و قَد وُضِعَ الحَجَرُ فِي الرُّكنِ، كَبَّرَ اللهَ و هَلَّلَهُ و مَجَّدَهُ، فَلِذٰلِكَ جَرَتِ السُّنَّةُ بِالتَّكبیرِ وَ استِقبالِ الرُّكنِ الَّذي فیهِ الحَجَرُ مِنَ الصَّفا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۸۶ ح۳ عن بكیر بن أعین، علل الشرائع: ص۴۳۱، مختصر بصائر الدرجات: ص۲۲۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۴ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون آدم علیه‌السلام از [بالای کوه] صفا نظر کرد و دید که حجر الأسود در رُکن نهاده شده، خدا را بزرگ داشت (تکبیر گفت) و تهلیل نمود و تمجید کرد. از این رو، سنّت جارى شد که [به هنگام آغاز سعى] تکبیر بگویند و از سمتِ صفا به رُکنى رو کنند که حجر الأسود، در آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن یعقوب بن شُعَیب: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام: ما أقولُ إذَا استَقبَلتُ الحَجَرَ؟ فَقالَ: كَبِّر، و صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سَمِعتُهُ إذا أتَى الحَجَرَ يَقولُ: اللهُ أكبَرُ، السَّلامُ عَلیٰ رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۷ ح۴، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از یعقوب بن شعیب -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: وقتى رو به روى حجر الأسود قرار گرفتم، چه بگویم؟ فرمود: «تکبیر بگو و بر محمّد صلی الله علیه و آله و خاندان او درود فرست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شنیدم که خود امام علیه‌السلام، چون نزدیک حجر الأسود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر! سلام بر پیامبر خدا باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خامسا-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خامساً: الدُّعاءُ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنجم. دعا کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه‌السلام - حینَ التَزَمَ الرُّكنَ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلٰهي! أنعَمتَ عَلَيَّ فَلَم تَجِدني شاكِراً، وَ ابتَلَیتَني فَلَم تَجِدني صابِراً، فَلا أنتَ سَلَبتَ النِّعمَةَ بِتَركِ الشُّكرِ، و لا أَنتَ أدَمتَ الشِّدَّةَ بِتَركِ الصَّبرِ. إلٰهي! ما يَكونُ مِنَ الكَریمِ إِلّا الكرَمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا «الكریم»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُدد القويّة: ص۳۵ ح۲۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۷ ح۱۳ نقلاً عن كشف الغمّة، ولم نجدها في الطبعة التي بأیدینا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام - وقتى خود را به رُکن (حجر الأسود) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبانْد، چنین دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! بر من، نعمت دادى و مرا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار نیافتى و مرا به بلا افکندى و شکیبایم نیافتى؛ امّا نه با ناسپاسى، نعمتت را از من گرفتى و نه با ناشکیبایى، گرفتارى مرا دوام بخشیدى. خدایا! از بزرگوار، جز بزرگى [و کَرَم] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا دَنَوتَ مِنَ الحَجَرِ الأَسوَدِ فَارفَع يَدَيكَ، وَ احمَدِ اللهَ و أَثنِ عَلَیهِ، و صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، وَ اسأَلِ اللهَ أن يَتَقَبَّلَ مِنكَ، ثُمَّ استَلِمِ الحَجَرَ و قَبِّلهُ، فَإِن لَم تَستَطِع أن تُقَبِّلَهُ فَاستَلِمهُ بِيَدِكَ، فَإِن لَم تَستَطِع أن تَستَلِمَهُ بِيَدِكَ فَأَشِر إلَیهِ، و قُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ أمانَتي أدَّیتُها، و میثاقي تَعاهَدتُهُ؛ لِتَشهَدَ لي بِالمُوافاةِ. اللّٰهُمَّ تَصدیقاً بِكِتابِكَ، و عَلیٰ سُنَّةِ نَبِيِّكَ، أشهَدُ أن لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ، و أَنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، آمَنتُ بِاللهِ، و كَفَرتُ بِالجِبتِ وَ الطّاغوتِ و بِاللّاتِ وَ العُزّیٰ و عِبادَةِ الشَّیطانِ، و عِبادَةِ كُلِّ نِدٍّ يُدعیٰ مِن دونِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِن لَم تَستَطِع أن تَقولَ هٰذا كُلَّهُ فَبَعضَهُ، و قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إلَیكَ بَسَطتُ يَدی، و فیما عِندَكَ عَظُمَت رَغبَتي، فَاقبَل سَیحَتي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّیحُ: الذهاب في الأرض للعبادة و الترهّب (اُنظر: النهایة: ج٢ ص۴٣٢ «سیح»). و في تهذیب الأحكام و الوافي: «سُبْحَتي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اغفِر لي وَ ارحَمني. اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُفرِ وَ الفَقرِ و مَواقِفِ الخِزيِ فِي الدُّنیا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۲ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۱ ح۳۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه به حجر الأسود نزدیک شدى، دستانت را بالا ببر و خدا را حمد و ثنا بگو و بر پیامبر صلی الله علیه و آله درود فرست و از خدا بخواه که از تو بپذیرد. سپس به حجر الأسود دست بکش و آن را ببوس. اگر نتوانستى ببوسى، بر آن دست بکش و اگر نتوانستى دست بکشى، به آن اشاره کن و بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! امانتم را ادا کردم و پیمانم بود که آن را تجدید کردم تا براى من بر وفاى به عهد و پیمان، گواهى دهد. خدایا! کتاب تو را و سنّت پیامبرت را پذیرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که جز خداى یکتا و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شریک، معبودى نیست و محمّد، بنده و فرستادۀ اوست. به خدا ایمان آوردم و به جِبت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِبت، هر معبودى جز خدا است. لات و عزّا، نام بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مشرکان است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طاغوت و لات و عُزّا و پرستش شیطان و پرستش هر آنچه جز خدا نظیر او خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، کفر ورزیدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر همۀ اینها را نتوانى بگویى، بخشى از آن را بگو، و بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! دستم را به سویت گشوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. رغبت من به آنچه نزد توست، افزون است. پس این سفر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تهذیب الأحکام به جای «سفر»، «تسبیح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا قبول کن و مرا بیامرز و بر من، رحمت آور. خدایا! از کفر و فقر و جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خوارى در دنیا و آخرت، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سادسا-ترك-الاستلام-عند-الزحام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سادساً: تَركُ الاِستِلامِ عِندَ الزِّحامِ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ششم. استلام نکردن هنگام شلوغی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - لِعُمَرَ بنِ الخَطّابِ -: یا عُمَرُ، إنَّكَ رَجُلٌ قَوِيّ، لا تُزاحِم عَلَى الحَجَرِ فَتُؤذِيَ الضَّعیفَ، إن وَجَدتَ خَلوَةً فَاستَلِمهُ، و إِلّا فَاستَقبِلهُ فَهَلِّل و كَبِّر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۶۹ ح۱۹۰ عن عمربن الخطّاب، السنن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكبرى: ج۵ ص۱۳۰ ح۹۲۶۲، تاریخ أصبهان: ج۲ ص۶۴ الرقم۱۰۹۶ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به عمر بن خطّاب -: اى عمر! تو مردى تنومندى. براى رسیدن به حجر الأسود، فشار نیاور که ناتوان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزارى. اگر خلوتى یافتى، آن را لمس کن، و گرنه رو به آن بِایست و «لا إله إلّا اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» و تکبیر (اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر) بگو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن عائشة: طافَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله في حَجَّةِ الوَداعِ حَولَ الكَعبَةِ عَلیٰ بَعیرِهِ يَستَلِمُ الرُّكنَ؛ كَراهِيَةَ أن يُضرَبَ عَنهُ النّاسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في هامش المصدر: هکذا هو في معظم النسخ: «یضرب» بالباء. و في بعضها: «یُصرف» بالصاد المهملة و الفاء، و کلاهما صحیح.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۹۲۷ ح۲۵۶، أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۳۳۳ نحوه، السیرة النبويّة لابن كثیر: ج۴ ص۳۱۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عایشه -: در حَجّة الوداع، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سوار بر شتر خود، گِرد کعبه طواف کرد و رُکن را لمس کرد؛ چون خوش نداشت که مردم را از [اطراف] آن، کنار بزنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن أبي الطُّفَیل: رَأَیتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَطوفُ بِالبَیتِ، و يَستَلِمُ الرُّكنَ بِمِحجَنٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِحجَنُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- وِزانُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِقوَدٍ -: خَشَبَةٌ فى طَرِفِها اعوجاجٌ مثلُ الصَّولَجانِ. قال ابن دُرَیدٍ: كُلُّ عُودٍ مَعْطوفِ الرَّأسِ فهو مِحجَنٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و الجَمعُ المَحاجِن (المصباح المنیر: ص۱۲۳ «حجن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَهُ، و يُقَبِّلُ المِحجَنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۹۲۷ ح۲۵۷، سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۷۶ ح۱۸۷۹، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۸۳ ح۲۹۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابو طُفَیل -: پیامبر خدا را دیدم که کعبه را طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و با عصایى که در دستش بود، حجر الأسود را لمس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و آن عصا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن الحارث: عَن عَلِيّ عليه‌السلام أنَّهُ كانَ إذا مَرَّ بِالحَجَرِ الأَسوَدِ فَرَأیٰ عَلَیهِ زِحاماً استَقبَلَهُ و كَبَّرَ، و قالَ: اللّٰهُمَّ تَصدیقاً بِكِتابِكَ و سُنَّةِ نَبِيِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۲۸ ح۹۲۵۱، مسند الطیالسی: ص۲۵ ح۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبرى - به نقل از حارث -: هر گاه على علیه‌السلام بر حجر الأسود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت و بر [گِرد] آن، ازدحام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید، رو به آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و تکبیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «خدایا! به کتاب تو و سنّت پیامبرت، باور دارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كُنّا نَقولُ: لا بُدَّ أن نَستَفتِحَ بِالحَجَرِ و نَختِمَ بِهِ، فَأَمَّا اليَومَ فَقَد كَثُرَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۴ ح۱ عن معاویة بن عمّار، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۲۵ ح۱۷۸۵۳ و راجع تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۹۹ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم که باید به حجر الأسود آغاز کرد و به آن، ختم نمود؛ ولى امروز، مردم فراوان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سَیف التمّار: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: أتَیتُ الحَجَرَ الأَسوَدَ فَوَجَدتُ عَلَیهِ زِحاماً، فَلَم ألقَ إِلّا رَجُلاً مِن أصحابِنا، فَسَأَلتُهُ فَقالَ: لا بُدَّ مِنِ استِلامِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: إن وَجَدتَهُ خالِیاً، و إِلّا فَسَلِّم مِن بَعیدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۵ ح۳، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۳ ح۳۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از سیف تمّار -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: نزد حجر الأسود رفتم. آن جا را پُر از ازدحام یافتم و جز یک نفر از شیعیان، کسى را نیافتم. از او پرسیدم. گفت: باید بر آن، دست بکِشى. امام علیه‌السلام فرمود: «اگر آن را خالى دیدى[، استلام کن]، و گرنه از دور، سلام بده».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حَمّاد بن عثمان: إنَّ رَجُلاً أتیٰ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام و هُوَ فِي الطَّوافِ فَقالَ: یا أبا عَبدِاللهِ، ما تَقولُ فِي استِلامِ الحَجَرِ؟ فَقالَ: اِستَلَمَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما أراكَ استَلَمتَهُ! فَقالَ: أكرَهُ أن اُؤذِيَ ضَعیفاً أو أتَأَذّیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَد زَعَمتَ أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله اِستَلَمَهُ! فَقالَ: بَلیٰ، و لٰكِن كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إذا رَأَوهُ عَرَفوا لَهُ حَقَّهُ، و أَنَا فَلا يَعرِفونَ لي حَقّی.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۹ ح۱۷، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۲۷ ح۱۷۸۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حماد بن عثمان -: مردى در حال طواف، خدمت امام صادق علیه‌السلام آمد و گفت: اى ابو عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! در بارۀ دست کشیدن بر حجر الأسود، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى؟ فرمود: «پیامبر خدا بر آن دست کشید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ندیدم که تو بر آن دست بکشى! فرمود: «دوست ندارم [بر اثر ازدحام] ناتوانى را بیازارم یا خودم آزرده شوم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گفتى که پیامبر خدا، آن را لمس کرد. فرمود: «آرى؛ ولى پیامبر خدا را چون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدند، حقّ او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختند [و راه را باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند]؛ ولى من، حقّم را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحمان بن الحَجّاج عن الإمام الصادق عليه‌السلام: كُنتُ أطوفُ و سُفیانُ الثَّورِيُّ قَریبٌ مِنّي، فَقالَ: یا أبا عَبدِ اللّٰهِ، كَیفَ كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَصنَعُ بِالحَجَرِ إذَا انتَهیٰ إلَیهِ؟ فَقُلتُ: كانَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يَستَلِمُهُ في كُلِّ طَوافِ فَریضَةٍ و نافِلَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ [الإِمامُ الصّادِقُ عليه‌السلام]: فَتَخَلَّفَ عَنّي قَلیلاً، فَلَمَّا انتَهَیتُ إلَى الحَجَرِ جُزتُ و&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَشَیتُ فَلَم أستَلِمهُ، فَلَحِقَنی فَقالَ: یا أبا عَبدِ اللّٰهِ، ألَم تُخبِرنی أنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يَستَلِمُ الحَجَرَ في كُلِّ طَوافٍ، فَریضَةٍ و نافِلَةٍ؟! قُلتُ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقَد مَرَرتَ بِهِ فَلَم تَستَلِم! فَقُلتُ: إنَّ النّاسَ كانوا يَرَونَ لِرَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله ما لا يَرَونَ لي، و كانَ إذَا انتَهیٰ إلَى الحَجَرِ أفرَجوا لَهُ حَتّیٰ يَستَلِمَهُ، و إنّي أكرَهُ الزِّحامَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۴ ح۲، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۲۵ ح۱۷۸۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «مشغول طواف بودم. سفیان ثورى هم نزدیک من بود. گفت: اى ابو عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! وقتى پیامبر خدا به حجر الأسود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد؟ گفتم: &amp;quot;پیامبر خدا در هر طواف، چه واجب و چه مستحب، بر آن دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید&amp;quot;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [در طواف] کمى از من عقب افتاد. چون به حجر الأسود رسیدم، از آن عبور کردم و رفتم و بر آن، دست نکشیدم. خود را به من رساند و گفت: اى ابو عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! مگر نگفتى که پیامبر خدا در هر طواف واجب و مستحب، آن را لمس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد؟ گفتم: &amp;quot;آرى&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: امّا [دیدم] از کنار آن گذشتى و استلام نکردى. گفتم: &amp;quot;مردم براى پیامبر خدا جایگاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدند که براى من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند. هر گاه به حجر الأسود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، براى او راه باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند تا بر آن دست بکشد و من، فشار آوردن بر مردم را دوست ندارم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد الحَلَبيّ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ الحَجَرِ، إذا لَم أستَطِع مَسَّهُ و كَثُرَ الزِّحامُ. فَقالَ: أمَّا الشَّیخُ الكَبیرُ وَ الضَّعیفُ وَ المَریضُ فَمُرَخَّصٌ، و ما اُحِبُّ أن تَدَعَ مَسَّهُ إِلّا أن لا تَجِدَ بُدّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۵ ح۶، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۲۶ ح۱۷۸۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از محمّد حَلَبى -: از امام صادق علیه‌السلام در باره حجر الأسود پرسیدم که: اگر شلوغ بود و نتوانستم بر حجر الأسود دست بکشم[، تکلیف چیست]؟ فرمود: «پیرمرد و ناتوان و بیمار، رخصت دارند. دوست ندارم که دست کشیدن بر آن را رها کنى، مگر آن که چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نداشته باشى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عُبَید اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سُئِلَ الرِّضا عليه‌السلام عَنِ الحَجَرِ الأَسوَدِ، و هَل يُقاتَلُ عَلَیهِ النّاسُ إذا كَثُروا؟ قالَ: إذا كانَ كَذٰلِكَ، فَأَومِ إلَیهِ إیماءً بِيَدِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۵ ح۷، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۲۶ ح۱۷۸۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از محمّد بن عبید اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: از امام رضا علیه‌السلام در بارۀ حجر الأسود پرسیدند که: آیا اگر مردم، بسیار بودند، براى لمس حجر الأسود، باید با آنان ستیزه کرد؟ فرمود: «هر گاه چنین بود، با دستت به آن، اشاره کن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عبد اللّه بن صالح: أنَّهُ رَآهُ [الإمامَ المَهدِيَّ عليه‌السلام] عِندَ الحَجَرِ الأَسوَدِ وَ النّاسُ يَتَجاذَبونَ عَلَیهِ، و هُوَ يَقولُ: ما بِهٰذا اُمِرُوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۳۱ ح۷، الإرشاد: ج۲ ص۳۵۲، المستجاد من كتاب المستجاد من کتاب الإرشاد (المطبوعة في مجموعة نفیسة في تاریخ الأئمّة): ص۲۴۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۶۰ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن صالح -: [امام مهدی علیه‌السلام] را کنار حجر الأسود دید[م] در حالى که مردم بر سرِ [دست کشیدن و بوسیدن] آن، یکدیگر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشیدند و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چنین دستورى به آنها داده نشده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هـ---أدعية-الطواف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هـ‍ - أدعِيَةُ الطَّوافِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - دعاهای طواف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّٰه بن سائب: سَمِعتُ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقرَأُ بينَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ وَ الحَجَرِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(رَبَّنَا ءَاتِنَا فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِى ٱلْأَخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۲۵۱ ح۱۵۳۹۹، المستدرك على الصحیحین: ج۲ ص۳۰۴ ح۳۰۹۸، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۳۷ ح۹۲۹۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سائب -: پیامبر خدا را بین رُکن یمانى و حجر الأسود دیدم که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پروردگارا! در دنیا به ما نیکى عطا کن و در آخرت هم به ما نیکى عطا کن و ما را از آتش [دوزخ]، نگه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن ابن مسعود: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله طافَ بِالبَیتِ، ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَیهِ و دَعا:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ البَیتُ بيتُكَ، و نَحنُ عَبیدُكَ، و نَواصینا بِيَدِكَ، و تَقَلُّبُنا في قَبضَتِكَ، فَإِن تُعَذِّبنا فَبِذُنوبِنا، و إن تَغفِر لَنا فَبِرَحمَتِكَ، فَرَضتَ حَجَّكَ لِمَنِ استَطاعَ إلَیهِ سَبیلاً، فَلَكَ الحَمدُ عَلیٰ ما جَعَلتَ لَنا مِنَ السَّبیلِ، اللّٰهُمَّ ارزُقنا ثَوابَ الشّاكِرینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۵ ص۱۷۲ ح۱۲۵۰۴ نقلاً عن الدیلميّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنز العمّال - به نقل از ابن مسعود -: پیامبر صلی الله علیه و آله کعبه را طواف کرد. سپس دست بر آن گذاشت و چنین دعا کرد:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! خانه، خانۀ توست و ما، بندگان توییم و پیشانى (اختیار) ما، در دست توست و رفت و آمد ما، در قبضۀ قدرت توست. اگر عذابمان کنى، به سبب گناهان ماست و اگر ما را ببخشایى، به سبب رحمت توست. حجّ خود را بر هر کس که راهى [و توانى براى رفتن] به سوى آن داشته باشد، واجب ساختى. ستایش، تو راست که براى ما این راه را قرار دادى. خدایا! پاداش سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران را روزىِ ما کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن عبد الأعلى التَّيميّ: قالَت خَدیجَةُ عليها السلام: یا رَسولَ اللهِ، ما أقولُ و أَنَا أطوفُ بِالبَیتِ؟ قالَ: قُولی:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ اغفِر لي ذُنوبي و خَطایاي و عَمدي و إسرافي في أمري، إنَّكَ إن لا تَغفِر لي تُهلِكنی.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان: ج۳ ص۴۵۳ ح۴۰۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإیمان - به نقل از عبد الأعلى تَیمى -: خدیجه علیها السلام گفت: اى پیامبر خدا! در حالى که طواف خانۀ خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، چه بگویم؟ فرمود: «بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! گناهان و خطاهایم را و عمد و اسرافم را در کارم، ببخشا؛ زیرا اگر تو مرا نیامرزى، هلاکم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي عن سعید بن المُسَيَّب: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله كانَ إذا مَرَّ بِالرُّكنِ اليَمانِيِّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الكُفرِ وَ الذُّلِّ وَ الفَقرِ، و مَواقِفِ الخِزيِ فِي الدُّنیا وَ الآخِرَةِ، (رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنیا حَسَنَةً و فِي الآخِرَةِ حَسَنَةً و قِنا عَذابَ النّارِ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَجُلٌ: یا رَسولَ اللهِ، أرَأَیتَ إن كُنتُ عَجِلاً! قالَ: وَ إن كُنتَ أسرَعَ مِن بَرقِ الخُلَّبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُلَّب: السَّحاب الذي يُرعِد و يُبرِق و لا مطر فیه (تاج العروس: ج۱ ص۴۷۲ «خلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۳۴۰ ورواه أیضاً عن حجّاج بن الفرافصة عن الإمام عليّ عليه‌السلام بزیادة «بِاسم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر، و السلام على رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رحمة اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بركاته» في أوّله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقى - به نقل از سعید بن مسَیَّب -: پیامبر صلی الله علیه و آله چون بر رُکن یمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از کفر و خوارى و تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى و جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خوارى در دنیا و آخرت. {پروردگارا! در دنیا و آخرت، به ما نیکى عطا کن و ما را از عذاب آتش [دوزخ]، نگه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى [به ایشان] گفت: ای پیامبر خدا! اگر عجله داشتم چه کنم؟ فرمود: «اگر چه شتابان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ابرِ رعد و برق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار باشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي عن عُثمان: إنَّ رَجُلاً كانَ عَلیٰ عَهدِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ بينَ الرُّكنِ الأَسوَدِ وَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ ثَلاثَ مَرّاتٍ: «اللّٰهُمَّ أنتَ اللهُ، و أَنتَ الرَّحمانُ، لا إلٰهَ غَیرُكَ، و أَنتَ الرَّبُّ لا رَبَّ غَیرُكَ، و أَنتَ القائِمُ الدّائِمُ الَّذي لا تَغفُلُ، و أَنتَ الَّذي خَلَقتَ ما يُریٰ و ما لا يُریٰ، و أَنتَ عَلِمتَ كُلَّ شَیءٍ بِغَیرِ تَعلیمٍ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله مِن صَنیعِهِ فَقالَ: إن كانَ قالَهُ - وَ اللهُ أعلَمُ - بَشِّروهُ بِالجَنَّةِ و أَخبِروهُ أنَّهُ في قَومِهِ مِثلُ صاحِبِ یاسینَ في قَومِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للأزرقي: ج۱ ص۳۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة، ازرقى - به نقل از عثمان -: در روزگار پیامبر خدا، مردى میان رُکن حجر الأسود و رُکن یَمانى، سه بار چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «خدایا! تو خدایى، تو بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. معبودى جز تو نیست. تو پروردگارى و پروردگارى جز تو نیست. تو بر پا ایستادۀ دائمى هستى که غفلت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى. تویى که آنچه دیدنى و نادیدنى است، آفریدى و تویى که بدون آموختن، هر چیز را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله از کارش باخبر شد و فرمود: «اگر چنین گفته است - و خدا داناتر است -، او را به بهشت، مژده دهید و خبر دهید که او در میان قوم خودش، مثل صاحب یاسین&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، مردى است که در سورۀ یس (آیۀ ۲۰ - ۲۷) از او یاد شده است. او مؤمنى در میان کافران بود و آنان را به پیروى از پیامبران دعوت می‌کرد. در کتاب‌های حدیث و تفسیر، از او با نام «حبیب نجّار» یاد شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در میان قوم خود است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: طُف بِالبَیتِ سَبعَةَ أشواطٍ، و تَقولُ فِي الطَّوافِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي يُمشیٰ بِهِ عَلیٰ طُلَلِ الماءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طُلل الماء: أي ظهره (مجمع البحرین: ج۵ ص۴۱۲ «طلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما يُمشیٰ بِهِ عَلیٰ جَدَدِ الأَرضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَدَد الأرض: وجه الأرض (النهایة: ج۱ ص۲۴۶«جدد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي يَهتَزُّ لَهُ عَرشُكَ، و أَسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي تَهتَزُّ لَهُ أقدامُ مَلائِكَتِكَ، و أَسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي دَعاكَ بِهِ مُوسیٰ مِن جانِبِ الطّورِ فَاستَجَبتَ لَهُ و أَلقَیتَ عَلَیهِ مَحَبَّةً مِنكَ، و أَسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي غَفَرتَ بِهِ لِمُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ و ما تَأَخَّرَ و أَتمَمتَ عَلَیهِ نِعمَتَكَ، أن تَفعَلَ بي كَذا - ما أحبَبتَ مِنَ الدُّعاءِ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كُلَّمَا انتَهَیتَ إلیٰ بابِ الكَعبَةِ فَصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، و تَقولُ فیما بينَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ وَ الحَجَرِ الأَسوَدِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(رَبَّنَا ءَاتِنَا فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِى ٱلْأَخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قُل فِي الطَّوافِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي إلَیكَ فَقیرٌ، و إنّي خائِفٌ مُستَجیرٌ، فَلا تُغَيِّر جِسمي، و لا تُبَدِّلِ اسمي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۶ ح۱ عن معاویة بن عمّار، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۳۳ ح۱۷۸۷۶ و راجع تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۴ ح۳۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: گرد خانۀ خدا، هفت دور طواف کن. در طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! تو را به آن نامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم که با آن، بر سینۀ دریاها و بر جادّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زمین، راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و به آن نامى که عرش تو از آن به اهتزاز در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و به نامى که گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرشتگانت از آن به لرزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد و به نامى که موسى علیه‌السلام از سوى وادى طور، تو را با آن، صدا کرد و پاسخش را دادى و محبّتى از خویش را بر او گستراندى و به نامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانمت که به خاطر آن، گذشته و آیندۀ محمّد صلی الله علیه و آله را بخشودى و نعمتت را بر او تمام ساختى، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که با من، چنین و چنان کنى» (هر دعایى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، بکن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر بار که به درِ کعبه رسیدى، بر پیامبر خدا درود فرست و بین رُکن یمانى و حجر الأسود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پروردگارا! در دنیا و آخرت، به ما نیکى عطا کن و ما را از عذاب آتش [دوزخ]، نگاهم دار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در طواف بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندا! به تو نیازمندم و من، بیمناک و پناهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. نه جسمم را دگرگون ساز و نه نامم را عوض کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ عليه‌السلام إذا بَلَغَ الحَجَرَ، قَبلَ أن يَبلُغَ المیزابَ، يَرفَعُ رَأسَهُ ثُمَّ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ أدخِلنِي الجَنَّةَ بِرَحمَتِكَ - و هُوَ يَنظُرُ إلَى المیزابِ - و أَجِرني بِرَحمَتِكَ مِنَ النّارِ، و عافِني مِنَ السُّقمِ، و أَوسِع عَلَيَّ مِنَ الرِّزقِ الحَلالِ، وَ ادرَأ عَنّي شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ وَ الإِنسِ، و شَرَّ فَسَقَةِ العَرَبِ وَ العَجَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۷ ح۵ عن عمر بن عاصم، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۵ ح۳۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: امام زین العابدین علیه‌السلام در طواف، هر گاه به حِجر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، پیش از رسیدن به ناودان، سرش را بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! به رحمت خود، مرا وارد بهشت کن (در حالى که به ناودان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریست) «و به رحمت خویش، از دوزخ، پناهم ده و از بیمارى، عافیتم بخش و از روزىِ حلال، بر من وسعت بده و شرّ فاسقانِ جن و اِنس و شرّ فاسقان عرب و عجم را از من، دور کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا كُنتَ فِي الطَّوافِ السّابِعِ فَائتِ المُتَعَوَّذَ، و هُوَ إذا قُمتَ في دُبُرِ الكَعبَةِ حِذاءَ البابِ، فَقُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ البَیتُ بيتُكَ، وَ العَبدُ عَبدُكَ، و هٰذا مَقامُ العائِذِ بِكَ مِنَ النّارِ، اللّٰهُمَّ مِن قِبَلِكَ الرَّوحُ وَ الفَرَجُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ استَلِمِ الرُّكنَ اليَمانِيَّ، ثُمَّ ائتِ الحَجَرَ فَاختِم بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱۰ ح۳ عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۷ ح۳۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه در دور هفتم طواف بودى، به مُتعوّذ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله می‌گوید: «مُتَعَوَّذ، نام دیگر مکان &amp;quot;ملتزَم&amp;quot; است و چون در آن محل، از آتش دوزخ به خدا پناه برده می‌شود، به آن، متعوَّذ (جایگاه پناه بردن) گفته‌اند. &amp;quot;مُستجار&amp;quot; هم به آن گفته‌اند؛ چون در آن محل، از عذاب، پناهندگى خواسته می‌شود» (مرآة العقول: ج۱۸ ص۲۷ ح۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برو و آن، جایى است در پشت کعبه، رو به روى درِ آن. سپس بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! خانه، خانۀ توست و بنده، بندۀ توست و این جا، جایگاه پناه آورنده به تو از دوزخ است. خدایا! شادى و گشایش، از سوى توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس رُکن یَمانى را لمس کن. سپس به طرف حجر الأسود برو و طواف را به آن ختم کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عليه‌السلام: كُلَّمَا انتَهَیتَ إلیٰ بابِ الكَعبَةِ فَصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، و تَقولُ فِي الطَّوافِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي إلَیكَ فَقیرٌ، و إنّي خائِفٌ مُستَجیرٌ، فَلا تُبَدِّلِ اسمي و لا تُغَيِّر جِسمي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذَا انتَهَیتَ إلیٰ مُؤَخَّرِ الكَعبَةِ - و هُوَ المُستَجارُ دونَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ بِقَلیلٍ - فِي الشَّوطِ السّابِعِ فَابسُط يَدَيكَ عَلَى الأَرضِ و أَلصِق خَدَّكَ و بَطنَكَ بِالبَیتِ، ثُمَّ قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ البَیتُ بيتُكَ، وَ العَبدُ عَبدُكَ، و هٰذا مَكانُ العائِذِ بِكَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أقِرَّ لِرَبِّكَ بِما عَمِلتَ مِنَ الذُّنوبِ، فَإِنَّهُ لَیسَ مِن عَبدٍ مُؤمِنٍ يُقِرُّ لِرَبِّهِ بِذُنوبِهِ في هٰذَا المَكانِ إِلّا غُفِرَ لَهُ إن شاءَ اللهُ؛ فَإِنَّ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام قالَ لِغِلمانِهِ: أمیطوا عَنّي حَتّیٰ اُقِرَّ لِرَبّي بِما عَمِلتُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ مِن قِبَلِكَ الرَّوحُ وَ الفَرَجُ وَ العافِيَةُ، اللّٰهُمَّ إنَّ عَمَلی ضَعیفٌ فَضاعِفهُ لي، وَ اغفِر لي مَا اطَّلَعتَ عَلَیهِ مِنّي و خَفِيَ عَلیٰ خَلقِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تَستَجیرُ بِاللهِ مِنَ النّارِ و تَختارُ لِنَفسِكَ مِنَ الدُّعاءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ استَقبِلِ الرُّكنَ اليَمانِيَّ وَ الرُّكنَ الَّذي فیهِ الحَجَرُ الأَسوَدُ فَاختِم بِهِ، و إن لَم تَستَطِع فَلا يَضُرُّكَ، و تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ قَنِّعني بِما رَزَقتَني، و بارِك لي فیما آتَیتَني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۰۴ ح۳۳۹ عن أبي بصیر، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۴۸ ح۱۷۹۱۸ و راجع الكافي: ج۴ ص۴۱۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو بصیر -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هر بار که به درِ کعبه رسیدى، بر پیامبر صلی الله علیه و آله درود فرست و در طواف بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! به تو نیازمندم و من، بیمناک و پناهنده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. نامم را عوض مکن و جسمم را تغییر مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون در دور هفتم به آخر کعبه - که مُستجار است، کمى به رُکن یَمانى مانده - رسیدى، دستانت را باز کن و صورت و شکم خود را به کعبه بچسبان و سپس بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! خانه، خانۀ تو و بنده، بندۀ توست و این جا، جایگاه پناه آورنده به تو از آتش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در پیشگاه خدا، به گناهانت اعتراف کن؛ زیرا هیچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در این مکان، در آستان خداوند به گناهانش اعتراف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر آن که آمرزیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، إن شاء اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام به غلامانش فرمود: «از من فاصله بگیرید، تا در پیشگاه پروردگارم، به آنچه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، اعتراف کنم. [آن گاه گفت:]&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! شادى و گشایش و عافیت، از سوى توست. خدایا! عملم اندک است. بر آن بیفزا و بر آنچه تو از کار من آگاه شدى و بر بندگانت پنهان است، ببخشاى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، از آتش، به خدا پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویى و هر دعایى که براى خودت خواستى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس رو به رُکن یَمانى و رُکنى که حجر الأسود در آن است، بیاور و طواف را به آن ختم کن و اگر نتوانستى، عیبى ندارد. و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! به آنچه روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، قانعم گردان و آنچه را به من داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، برایم مبارک کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد السلام بن عبد الرحمان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: دَخَلتُ طَوافَ الفَریضَةِ فَلَم يُفتَح لي شَيءٌ مِنَ الدُّعاءِ إِلّا الصَّلاةُ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، و سَعَیتُ فَكانَ كَذٰلِكَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما اُعطِيَ أحَدٌ مِمَّن سَأَلَ أفضَلَ مِمّا اُعطیتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۰۷ ح۳، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۳۳۶ ح۱۷۸۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عبد السلام بن عبد الرحمان -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: وارد طوافِ واجب شدم. هیچ دعایى بر زبانم جارى نشد، مگر درود بر پیامبر و خاندان او. سعى [صفا و مروه] هم که کردم، چنین بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به هیچ درخواست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، چیزى برتر از آنچه به تو عطا شده، عطا نشده است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: چه دعایى بهتر از صلوات بر محمّد و خاندان محمّد؟! دعایى که تو توفیق آن را یافتى، از دعاهاى دیگران بهتر و برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه‌السلام عن أحمد بن موسى بن سعد عن الإمام الرضا عليه‌السلام، قال: كُنتُ مَعَهُ فِي الطَّوافِ، فَلَمّا صِرنا مَعَهُ بِحِذاءِ الرُّكنِ اليَمانِيِّ أقامَ عليه‌السلام، فَرَفَعَ يَدَيهِ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا اللهُ، یا وَلِيَّ العافِيَةِ، و یا خالِقَ العافِيَةِ، و یا رازِقَ العافِيَةِ، وَ المُنعِمَ بِالعافِيَةِ، وَ المَنّانَ بِالعافِيَةِ، وَ المُتَفَضِّلَ بِالعافِيَةِ عَلَيَّ و عَلیٰ جَمیعِ خَلقِكَ، یا رَحمانَ الدُّنیا وَ الآخِرَةِ و رَحیمَهُما، صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، وَ ارزُقنَا العافِيَةَ، و دَوامَ العافِيَةِ، و تَمامَ العافِيَةِ، و شُكرَ العافِيَةِ فِي الدُّنیا وَ الآخِرَةِ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۱۶ ح۳۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۹۵ ح۴ و راجع تهذیب الأحكام: ج۳ ص۹۵ ح۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از احمد بن موسى بن سعد -: در طواف، همراه امام رضا علیه‌السلام بودم. چون برابر رکن یمانى رسیدیم، ایشان ایستاد و دستانش را بالا برد و گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خدا! اى صاحب عافیت، و اى خالق عافیت، و اى روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ده عافیت، و اى نعمت دهنده و منّت گذارنده و احسان کننده به عافیت بر من و همۀ بندگانت! اى مهربان و بخشایشگرِ دنیا و آخرت! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و ما را عافیت و دوام عافیت و کمال عافیت و شکر بر عافیت در دنیا و آخرت، روزى گردان، اى مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۸٠ (الملتزم) و ص۱۸۴ (المستجار) و ص۱۸۶ (الركن الیماني).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۸۱ (ملتزم) و ص۱۸۵ (مُستجار) و ص۱۸۷ (رکن یمانی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صلاة-الطواف986&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۳: صَلاةُ الطَّوافِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یجب بعد الطواف صلاة ركعتین له، و كیفيّتها كصلاة الصبح، إلّا أنّه جاز فیها الإجهار بالقراءة و الإخفات. و یجب أن تكون الصلاة عند مقام إبراهیم عليه‌السلام، و الأحوط كونها خلفه، و لو تعذّر للازدحام أتى بها عنده من الیمین و الیسار (راجع تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۳۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نماز طواف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از طواف، خواندن دو رکعت نماز، همانند نماز صبح، واجب است، جز این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که بلند و آهسته خواندن آن، هر دو جایز است. واجب است این نماز در کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام خوانده شود و احتیاط، این است که پشت آن به جا آورده شود، و اگر به جهت ازدحام جمعیت، اقامۀ نماز در پشت مقام ممکن نیست، در سمت راست و چپ آن خوانده شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهما السلام: لا يَنبَغي أن تُصَلِّيَ رَكعَتَی طَوافِ الفَریضَةِ إِلّا عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، فَأَمَّا التَّطَوُّعُ فَحَیثُ شِئتَ مِنَ المَسجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۴ ح۸ عن زرارة، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۳۷ ح۴۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام یا امام صادق علیه‌السلام: دو رکعت نماز طواف واجب را جز کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام سزاوار نیست بخوانى؛ ولى نماز طواف مستحب را هر جاى مسجد که خواستى، بخوان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا فَرَغتَ مِن طَوافِكَ فَائتِ مَقامَ إبراهیمَ عليه‌السلام، فَصَلِّ رَكعَتَینِ وَ اجعَلهُ أماماً،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و یمکن ضبطها: «إماماً» أیضاً، کما في بعض المصادر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اقرَأ فِي الاُولیٰ مِنهُما سورَةَ التَّوحیدِ «قُل هُوَ اللهُ أحَدٌ»، و فِي الثّانِيَةِ «قُل یا أيُّهَا الكافِرونَ»، ثُمَّ تَشَهَّد، وَ احمَدِ اللهَ و أَثنِ عَلَیهِ، و صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، وَ اسأَلهُ أن يَتَقَبَّلَ مِنكَ. و هاتانِ الرَّكعَتانِ هُمَا الفَریضَةُ، لَیسَ يُكرَهُ لَكَ أن تُصَلِّيَهُما في أيِّ السّاعاتِ شِئتَ؛ عِندَ طُلوعِ الشَّمسِ و عِندَ غُروبِها، و لا تُؤَخِّرهُما، ساعَةَ تَطوفُ و تَفرُغُ فَصَلِّهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۳ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۳۶ ح۴۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه از طوافت فراغت یافتى، نزد مقام ابراهیم علیه‌السلام برو و دو رکعت نماز بگزار و مقام ابراهیم علیه‌السلام را پیشِ روى خود، قرار بده. در رکعت اوّل، سورۀ توحید و در رکعت دوم، سورۀ کافرون را بخوان. سپس تشهّد بخوان و حمد و ثناى الهى بگو و بر پیامبر صلی الله علیه و آله صلوات فرست و از خداوند بخواه که از تو قبول کند. این دو رکعت، واجب است. در هر ساعتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، بخوان، هنگام طلوع خورشید و غروب آن؛ ولى از هنگامى که طوافت را به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى و فارغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، تأخیر مینداز و آن دو رکعت را بخوان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: تَدعو بِهٰذَا الدُّعاءِ في دُبُرِ رَكعَتَي طَوافِ الفَریضَةِ، تَقولُ بَعدَ التَّشَهُّدِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ ارحَمني بِطَواعِيَتي إيّاكَ و طَواعِيَتي رَسولَكَ صلّی اللّه عليه وآله، اللّٰهُمَّ جَنِّبني أن أتَعَدّیٰ حُدودَكَ، وَ اجعَلني مِمَّن يُحِبُّكَ و يُحِبُّ رَسولَكَ و مَلائِكَتَكَ و عِبادَكَ الصّالِحینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۴۳ ح۴۷۵ عن معاویة بن عمّار، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۴۳۹ ح۱۸۱۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پس از دو رکعت نماز طواف واجب، این دعا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! به خاطر اطاعتم از تو و پیامبرت صلی الله علیه و آله، بر من رحمت آور. خدایا! از این که از محدودۀ اطاعت تو خارج شوم، مرا دور کن و مرا از دوستداران خودت و پیامبرت و فرشتگانت و بندگانِ صالحت قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسین بن عثمان: رَأَیتُ أبَا الحَسَنِ موسیٰ عليه‌السلام يُصَلّی رَكعَتَی طَوافِ الفَریضَةِ بِحِیالِ المَقامِ، قَریباً مِن ظِلالِ المَسجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۳ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۴۰ ح۴۶۴ بزیادة «لكثرة الناس» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حسین بن عثمان -: امام کاظم علیه‌السلام را دیدم که دو رکعت نماز طواف واجب را مقابل مقام ابراهیم علیه‌السلام، نزدیک سایبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسجد الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نقل دیگر، اضافه دارد: «به خاطر انبوهىِ جمعیت».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربیع الأبرار: رُئِيَ الحُسَینُ بنُ عَلِيّ عليه‌السلام يَطوفُ بِالبَیتِ، ثُمَّ صارَ إلَى المَقامِ فَصَلّیٰ، ثُمَّ وَضَعَ خَدَّهُ عَلَى المَقامِ فَجَعَلَ يَبكي و يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُبَیدُكَ بِبابِكَ، سائِلُكَ بِبابِكَ، مِسكینُكَ بِبابِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُرَدِّدُ ذٰلِكَ مِراراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربیع الأبرار: ج۲ ص۱۴۹ و راجع تاریخ دمشق: ج۴۱ ص۳۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربیع الأبرار: حسین بن علی علیه‌السلام را دیدند که خانۀ خدا را طواف می‌کند. سپس نزد مقام ابراهیم علیه‌السلام آمد و نماز گزارد. آن گاه، صورت بر مقام نهاد و شروع به گریه کرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندۀ کوچک تو، در آستان توست! گدای تو و بینواى تو در پیشگاه توست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این را پیوسته تکرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا فَرَغتَ مِنَ الرَّكعَتَینِ فَائتِ الحَجَرَ الأَسوَدَ، و قَبِّلهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ استَلِمهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو أشِر إلَیهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ لا بُدَّ مِن ذٰلِكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إن قَدَرتَ أن تَشرَبَ مِن ماءِ زَمزَمَ قَبلَ أن تَخرُجَ إلَى الصَّفا فَافعَل. و تَقولُ حینَ تَشرَبُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ اجعَلهُ عِلماً نافِعاً، و رِزقاً واسِعاً، و شِفاءً مِن كُلِّ داءٍ و سَقَمٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴٣٠ ح١، تهذیب الأحكام: ج۵ ص١۴۴ ح۴٧۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «وقتى که از گزاردنِ دو رکعت نمازِ طواف فارغ شدى، به سوى حجر الأسود برو و آن را ببوس و استلام یا به آن اشاره کن، که چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز آن نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «اگر توانستى پیش از رفتن به صفا از آب زمزم بنوشى، این کار را بکن و هنگامى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشى، بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! آن را دانشى سودمند و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گسترده و شفاى هر بیمارى و دردى قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السعي996&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۴: السَّعيُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یجب بعد ركعتَي الطواف السعي بین الصفا و المروة، و یجب أن یكون سبعة أشواط، و یجب البدأة بالصفا و الختم بالمروة (راجع: تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۰۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سَعی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از به جا آوردن دو رکعت نماز طواف، سعى بین صفا و مروه واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هفت دور [رفت و برگشت]، در آن شرط است و واجب است که از صفا آغاز شود و در مروه پایان پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---فضل-المسعى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - فَضلُ المَسعىٰ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - فضیلت مَسعیٰ (محلّ سعی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما مِن بُقعَةٍ أحَبَّ إلَى اللهِ مِنَ المَسعیٰ؛ لِأَنَّهُ يَذِلُّ فیها كُلُّ جَبّارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۴ ح۳ عن أبي بصیر، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۶ ح۲۱۲۴ عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، علل الشرائع: ص۴۳۳ ح۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۵ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نزد خداوند، هیچ بقعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از محلّ سعى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهراً مقصود از «مسعىٰ» در این روایت، چنان که مجلسىِ اوّل نیز گفته، آن قسمتى است که هروله (با شتاب رفتن) در آن مستحب است و این با علّت خوار شدن جبّاران، که در روایت آمده، سازگارى بیشترى دارد. در عین حال احتمال دارد مقصود، همۀ مسعىٰ باشد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیست؛ زیرا هر گردنکشى در آن، خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---حكمة-السعي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - حِكمَةُ السَّعيِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - حکمتِ سعی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلصَّفَا وَ ٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ ٱللهِ فَمَنْ حَجَّ ٱلْبَيْتَ أَوِ ٱعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَ مَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ ٱللهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(صفا و مروه، از شعائر خداست. پس هر کس حج و عمرۀ خانۀ خدا را به جا آورد، عیبى ندارد که بین آن دو، طواف (سعى) کند و هر که نیکى انجام دهد، خداوند، سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: جُعِلَ السَّعيُ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ مَذَلَّةً لِلجَبّارینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۴ ح۵ و ح۳ نحوه، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۴۶۸ ح۱۸۲۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سعى بین صفا و مروه واجب شده است براى خوار کردن جبّاران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: صارَ السَّعيُ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ؛ لِأَنَّ إبراهیمَ عليه‌السلام عَرَضَ لَهُ إبلیسُ، فَأَمَرَهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام، فَشَدَّ عَلَیهِ فَهَرَبَ مِنهُ، فَجَرَت بِهِ السُّنَّةُ - يَعنی بِالهَروَلَةِ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۳۲ ح۱ عن معاویة بن عمّار، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۳۴ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سعى بین صفا و مروه، از آن جهت واجب شد که شیطان، خود را به ابراهیم علیه‌السلام نشان داد. جبرئیل علیه‌السلام به ابراهیم علیه‌السلام دستور داد که به او حمله کند. شیطان هم گریخت. از این رو، سنّت «هَروَله» قرار داده شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ السَّعي بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، فَقالَ: جُعِلَ لِسَعيِ إبراهیمَ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۲۳۷ ح۹۳۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۹ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از على بن جعفر -: از ایشان (امام کاظم علیه‌السلام) در بارۀ سعى میان صفا و مروه پرسیدم. فرمود: «به خاطر سعى ابراهیم علیه‌السلام، قرار داده شده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۵۴ (صلاة الطواف) و ص۱۹۴ (زمزم / بدؤها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۵۵ (نماز طواف) و ص۱۹۵ (پیدایش زمزم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---آداب-السعي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - آدابُ السَّعيِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - آداب سعی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: لَیسَ عَلَى النِّساءِ جُمُعَةٌ و لا جَماعَةٌ، و لا أذانٌ و لا إقامَةٌ، و لا عِیادَةُ مَریضٍ، و لَا اتِّباعُ جَنازَةٍ، و لا هَروَلَةٌ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، و لَا استِلامُ الحَجَرِ، و لا حَلقٌ، و لا تَوَلِّی القَضاءِ، و لا تُستَشارُ، و لا تَذبَحُ إِلّا عِندَ الضَّرورَةِ، و لا تَجهَرُ بِالتَّلبِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۶۴ ح۵۷۶۲ عن أنس بن محمّد عن أبیه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، الخصال: ص۵۱۱ ح۲، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۲۸ ح۲۶۵۶ كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام عنه صلی الله عليه وآله، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۵۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: شرکت در نماز جمعه و جماعت، گفتن اذان و اقامه، عیادت بیمار، تشییع جنازه، هروله میان صفا و مروه، استلام حجر الأسود، تراشیدن سر، و تصدّى منصب قضا بر زنان لازم نیست، و آنان مورد مشورت واقع نمی‌شوند و جز به هنگام ضرورت ذبح نمی‌کنند و صدای خود را به تلبیه بلند نمی‌کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَسعىٰ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ راكِباً، قَالَ: لا بَأسَ، وَ المَشيُ أفضَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۷ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۵۵ ح۵۱۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۱۶ ح۲۸۵۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ کسى پرسیدم که سعى میان صفا و مروه را سواره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد. فرمود: «اشکالى ندارد؛ امّا پیاده فضیلتش بیشتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حینَ فَرَغَ مِن طَوافِهِ و رَكعَتَیهِ قالَ: «أبدَأُ بِما بَدَأَ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ مِن إتیانِ الصَّفا، إنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: (إِنَّ ٱلصَّفَا وَ ٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ ٱللهِ)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: ثُمَّ اخرُج إلَى الصَّفا مِنَ البابِ الَّذي خَرَجَ مِنهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله - و هُوَ البابُ الَّذي يُقابِلُ الحَجَرَ الأَسوَدَ - حَتّیٰ تَقطَعَ الوادِيَ، و عَلَیكَ السَّكینَةُ وَ الوَقارُ، فَاصعَد عَلَى الصَّفا حَتّیٰ تَنظُرَ إلَى البَیتِ و تَستَقبِلَ الرُّكنَ الَّذي فیهِ الحَجَرُ الأَسوَدُ، وَ احمَدِ اللهَ و أَثنِ عَلَیهِ. ثُمَّ اذكُر مِن آلائِهِ و بَلائِهِ و حُسنِ ما صَنَعَ إلَیكَ ما قَدَرتَ عَلیٰ ذِكرِهِ. ثُمَّ كَبِّرِ اللهَ سَبعاً، وَ احمَدهُ سَبعاً، و هَلِّلهُ سَبعاً، و قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ، يُحیي و يُمیتُ، و هُوَ حَيّ لا يَموتُ، و هُوَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَدیرٌ - ثَلاثَ مَرّاتٍ-.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، و قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ أكبَرُ عَلیٰ ما هَدانا، وَ الحَمدُ لِلهِ عَلیٰ ما أولانا، وَ الحَمدُ لِلهِ الحَيِّ القَيُّومِ، وَ الحَمدُ لِلهِ الحَيِّ الدّائِمِ- ثَلاثَ مَرّاتٍ-.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشهَدُ أن لا إلٰهَ إِلّا اللهُ، و أَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، لا نَعبُدُ إِلّا إيّاهُ، مُخلِصینَ لَهُ الدّینَ و لَو كَرِهَ المُشرِكونَ - ثَلاثَ مَرّاتٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ العَفوَ وَ العافِيَةَ وَ اليَقینَ فِي الدُّنیا وَ الآخِرَةِ - ثَلاثَ مَرّاتٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ آتِنا فِي الدُّنیا حَسَنَةً و فِي الآخِرَةِ حَسَنَةً، و قِنا عَذابَ النّارِ - ثَلاثَ مَرّاتٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ كَبِّرِ اللهَ مِئَةَ مَرَّةٍ، و هَلِّل مِئَةَ مَرَّةٍ، وَ احمَد مِئَةَ مَرَّةٍ، و سَبِّح مِئَةَ مَرَّةٍ، و تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَحدَهُ، أنجَزَ وَعدَهُ، و نَصَرَ عَبدَهُ، و غَلَبَ الأَحزابَ وَحدَهُ، فَلَهُ المُلكُ، و لَهُ الحَمدُ، وَحدَهُ وَحدَهُ. اللّٰهُمَّ بارِك لي فِي المَوتِ و فیما بَعدَ المَوتِ، اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن ظُلمَةِ القَبرِ و وَحشَتِهِ، اللّٰهُمَّ أظِلَّني في ظِلِّ عَرشِكَ يَومَ لا ظِلَّ إِلّا ظِلُّكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَكثِر مِن أن تَستَودِعَ رَبَّكَ دینَكَ و نَفسَكَ و أَهلَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أستَودِعُ اللهَ الرَّحمٰنَ الرَّحیمَ الَّذي لا يُضَيِّعُ وَدائِعَهُ نَفسي و دیني و أهلي. اللّٰهُمَّ استَعمِلني عَلیٰ كِتابِكَ و سُنَّةِ نَبِيِّكَ، و تَوَفَّني عَلیٰ مِلَّتِهِ، و أَعِذني مِنَ الفِتنَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تُكَبِّرُ ثَلاثاً، ثُمَّ تُعیدُها مَرَّتَینِ، ثُمَّ تُكَبِّرُ واحِدَةً، ثُمَّ تُعیدُها، فَإِن لَم تَستَطِع هٰذا فَبَعضَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: و إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يَقِفُ عَلَى الصَّفا بِقَدرِ ما يَقرَأُ سورَةَ البَقَرَةِ مُتَرَتِّلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۱ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۴۵ ح۴۸۱ و راجع سنن الترمذي: ج۵ ص۲۰۸ ح۲۹۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وقتى از طواف و دو رکعت نماز آن، فراغت یافت، فرمود: &amp;quot;از جایى آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خداوند، به آن آغاز کرده است و به صفا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم. خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (صفا و مروه، از شعائر خداست}&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق فرمود: «سپس به سوى صفا روانه شو، از همان درى که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله روانه شد - که همان درِ مقابل حجر الأسود است - و آن وادى را با آرامش و وقار، طى کن. پس بر صفا بالا برو تا به کعبه بنگرى و رو به رُکنى باشى که حجر الأسود در آن است. پس خدا را حمد و ثنا بگو و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نیکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را به تو، تا آن جا که می‌توانى، یاد کن. سپس هفت بار &amp;quot;اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر&amp;quot;، هفت بار &amp;quot;الحمد للّٰه&amp;quot;و هفت بار &amp;quot;لا إله إلّا اللّٰه&amp;quot;بگو و سه مرتبه چنین بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز خداى یکتا، معبودى نیست. شریکى ندارد. سلطنت و ستایش، از آنِ اوست. زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرانَد و او زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که مرگ ندارد و بر هر چیزى تواناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بر پیامبر صلی الله علیه و آله درود بفرست و سه بار بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است بر این که هدایتمان کرد. ستایش، خدا را بر این که ما را آزمود و ستایش، از آنِ خداى زندۀ پا بر جا و ابدى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سه بار بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گواهی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که جز خدا، معبودى نیست و محمّد، بنده و فرستادۀ اوست. جز او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستیم. دین را براى او خالص ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، هرچند مشرکان را ناخوش آید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و] سه بار [بگو]:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! از تو خواستار گذشت، عافیت و یقین هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و] سه بار [بگو]:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! در دنیا به ما نیکى و در آخرت، نیکى عطا کن و ما را از عذاب آتش، نگه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس صد بار &amp;quot;اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر&amp;quot;، صد بار &amp;quot;لا إله إلّا اللّه&amp;quot;، صد بار &amp;quot;الحمد للّه&amp;quot; و صد بار &amp;quot;سبحان اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;quot; بگو. آن گاه بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز خداى یکتا معبودى نیست. به وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش وفا کرد، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را نصرت بخشید و به تنهایى بر احزاب، غالب گشت. سلطنت و ستایش، تنها و تنها از آنِ اوست. خدایا! در مُردن و پس از آن، برایم برکت قرار بده. خدایا! از تاریکى و وحشت قبر، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. خدایا! آن روز که سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز سایۀ تو نیست، مرا در سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سار عرش خویش، قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دین و جان و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را پیوسته به خداوند بسپار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس می‌گویی:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دین و جان و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را به خداى مهرگسترِ مهربانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم که امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را ضایع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. خدایا! مرا طبق کتاب خود و سیرۀ پیامبرت، به کار گیر و بر آیین او بمیران و از فتنه نگاهم دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس سه بار تکبیر بگو. سپس دوباره آن دعا را دو بار بگو و یک بار تکبیر بگو و بار دیگر، دعا را بخوان. اگر این همه را نتوانستى، بخشى از آن را بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «پیامبر خدا به اندازۀ زمان خواندن سورۀ بقره با ترتیل، بر صفا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستاد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ عن جابر بن عبد الله: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ إذا وَقَفَ عَلَى الصَّفا يُكَبِّرُ ثَلاثاً، و يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ، و هُوَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَدیرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَصنَعُ ذٰلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ، و يَدعو، و يَصنَعُ عَلَى المَروَةِ مِثلَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج۱ ص۳۷۲ ح۱۲۷، سنن النسائي: ج۵ ص۲۴۰، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۱۹۸ ح۱۵۱۷۳ و راجع الكافي: ج۴ ص۴۳۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ - به نقل از جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: پیامبر خدا هر گاه بر صفا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستاد، سه بار تکبیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز خداى یکتا، معبودى نیست. شریکى ندارد. سلطنت و ستایش، از آنِ اوست و او بر هر چیزى تواناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این کار را سه بار انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و مانند همین را در مَروه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن جابر بن عبد الله - في ذِكرِ حَجَّةِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله -: ثُمَّ خَرَجَ مِنَ البابِ إلَى الصَّفا، فَلَمّا دَنا مِنَ الصَّفا قَرَأَ: (إِنَّ ٱلصَّفَا وَ ٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ ٱللهِ)، أبدَأُ بِما بَدَأَ اللهُ بِهِ. فَبَدَأَ بِالصَّفا فَرَقِيَ عَلَیهِ، حَتّیٰ رَأَى البَیتَ، فَاستَقبَلَ القِبلَةَ، فَوَحَّدَ اللهَ و كَبَّرَهُ، و قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إلٰهَ إِلّا اللهُ، وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ، يُحیي و يُمیتُ، و هُوَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَدیرٌ، لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَحدَهُ، أَنجَزَ وَعدَهُ، و نَصَرَ عَبدَهُ، و هَزَمَ الأَحزَابَ وَحدَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ دَعا بينَ ذٰلِكَ، و قالَ مِثلَ هٰذا ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نَزَلَ إلَى المَروَةِ، حَتّیٰ إذَا انصَبَّت قَدَماهُ في بَطنِ الوادِی سَعیٰ، حَتّیٰ إذا صَعِدَتا مَشیٰ حَتّیٰ أتَى المَروَةَ، فَفَعَلَ عَلَى المَروَةِ كَما فَعَلَ عَلَى الصَّفا، حَتّیٰ إذا كانَ آخِرُ طَوافِهِ عَلَى المَروَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۸۸۶ ح۱۴۷، سنن الترمذي: ج۳ ص۲۱۶ ح۸۶۲، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۵۱ ح۹۳۳۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، در بارۀ چگونگی حجّ پیامبر خدا -: سپس از درِ مسجد الحرام به طرف صفا بیرون رفت. چون به صفا نزدیک شد، آیۀ (صفا و مروه، از شعائر خداست) را خواند و فرمود: «به آنچه خدا آغاز کرده، آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم». پس، از صفا شروع کرد. بالاى آن رفت، تا آن جا که خانۀ خدا را دید. سپس «لا إله إلّا اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» و تکبیر گفت و فرمود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ معبودى جز خدا نیست، تنهاى بى‌شریک. سلطنت و ستایش، از آنِ اوست. زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرانَد و او بر هر چیزى تواناست. معبودى جز خدا نیست. یکتاست، به وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش عمل کرد و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را یارى رساند و به تنهایى گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى مشرک] را پراکنده ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در این فاصله دعا کرد و سه بار، آن را تکرار نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به سوى مروه فرود آمد، تا آن که گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش در ریگزار میانِ آن وادى (بین صفا و مروه) قرار گرفت، تا آن که بالا رفت و به مروه رسید. بر فراز مروه نیز، چنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد که بر صفا کرده بود و پایان سعیش بر مروه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن النُّعمان یرفعه: كانَ أمیرُ المُؤمِنینَ عليه‌السلام إذا صَعِدَ الصَّفَا استَقبَلَ الكَعبَةَ، ثُمَّ رَفَعَ يَدَيهِ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ اغفِر لي كُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ قَطُّ، فَإِن عُدتُ فَعُد عَلَيَّ بِالمَغفِرَةِ، إنَّكَ أنتَ الغَفورُ الرَّحیمُ، اللّٰهُمَّ افعَل بي ما أنتَ أهلُهُ، فَإِنَّكَ إن تَفعَل بي ما أنتَ أهلُهُ تَرحَمنی، و إن تُعَذِّبني فَأَنتَ غَنِيّ عَن عَذابي و أَنَا مُحتاجٌ إلیٰ رَحمَتِكَ، فَیا مَن أنَا مُحتاجٌ إلیٰ رَحمَتِهِ ارحَمني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ فَلا تَفعَل بي ما أنَا أهلُهُ، فَإِنَّكَ إن تَفعَل بي ما أنَا أهلُهُ تُعَذِّبني و لَم تَظلِمني، أصبَحتُ أتَّقي عَدلَكَ و لا أخافُ جَورَكَ، فَیا مَن هُوَ عَدلٌ لا يَجورُ، ارحَمني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۲ ح۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۴۷ ح۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن نعمان، در حدیثى که سندش را به معصوم علیه‌السلام رسانده است -: امیر مؤمنان علیه‌السلام وقتى از صفا بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، رو به کعبه دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! همه گناهان مرا ببخشاى. اگر باز هم گناه کردم، تو باز ببخشاى. تو آمرزندۀ مهربانى. خدایا! با من چنان کن که تو شایستۀ آنى. اگر آن گونه که تو شایستۀ آنى با من رفتار کنى، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزى و اگر عذابم کنى، تو از عذابم بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازى، ولى من به رحمت تو نیازمندم. اى آن که به رحمت او محتاجم! بر من رحم کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! با من چنان مکن که من، شایستۀ آنم، که اگر چنان کنى که من شایستۀ آنم، عذابم خواهى کرد، بى آن که بر من ستم کنى. در حالى هستم که از عدل تو پروا دارم و از ستمت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم. اى دادگرِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستم! بر من، رحم کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌السلام: كَیفَ يَقولُ الرَّجُلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّفا وَ المَروَةِ؟ قَالَ: يَقولُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ، يُحیي و يُمیتُ و هوَ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَدیرٌ»، ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴٣٢ ح٣.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زراره -: از امام باقر علیه‌السلام پرسیدم: انسان روى [کوه] صفا و مروه چه بگوید؟ فرمود: «معبودى جز خداوند نیست، تنهاى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شریک است. مُلک، از اوست و ستایش، برای اوست. زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میراند و او بر هر چیز، تواناست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جمیل: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام: هَل مِن دُعاءٍ مُوَقَّتٍ أقولُهُ عَلَى الصَّفا وَالمَروَةِ؟ فَقالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تَقولُ إذا وَقَفتَ عَلَى الصَّفا:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَهُ المُلكُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لَهُ الحَمدُ، يُحیی ويُمیتُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و هُوَ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَدیرٌ _ ثَلاثَ مَرّاتٍ _.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴٣٢ ح٢.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از جمیل -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: آیا دعاى معیّنى هست که روى [کوه] صفا و مروه بخوانم؟ فرمود: «وقتى روى صفا ایستادى، سه بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبودى جز خداوند نیست. تنهاى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شریک است. مُلک، از آنِ اوست و ستایش برای اوست، زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میراند و او بر هر چیز، تواناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: انحَدِر مِنَ الصَّفا ماشِیاً إلَى المَروَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و عَلَیكَ السَّكینَةُ وَ الوَقارُ حَتّىٰ تَأتِيَ المَنارَةَ و هِيَ عَلىٰ طَرَفِ المَسعىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاسعَ مِلءَ فُروجِكَ و قُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسمِ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ أكبَرُ و صَلَّى اللّٰهُ عَلىٰ مُحَمَّدٍ و عَلىٰ أهلِ بيتِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اللّٰهُمَّ اغفِر وَ ارحَم و تَجاوَز عَمّا تَعلَمُ و أَنتَ الأَعَزُّ الأَكرَمُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ تَبلُغَ المَنارَةَ الاُخرىٰ، فَإِذا جاوَزتَها فَقُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا ذَا المَنِّ وَ الفَضلِ وَ الكَرَمِ وَ النَّعماءِ وَ الجودِ اغفِر لي ذُنوبي، إنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ إِلّا أنتَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ امشِ و عَلَیكَ السَّكینَةُ وَ الوَقارُ حَتّىٰ تَأتِيَ المَروَةَ فَاصعَد عَلَیها حَتّىٰ يَبدُوَ لَكَ البَیتُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اصنَع عَلَیها كَما صَنَعتَ عَلَى الصَّفا، و طُف بينَهُما سَبعَةَ أشواطٍ، تَبدَءُ بِالصَّفا وَ تَختِمُ بِالمَروَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴٣۵ ح۶، تهذیب الأحكام: ج۵ ص١۴٨ ح۴٨٧.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از صفا پایین بیا و با آرامش و وقار، پیاده به طرفِ مروه روان شو تا به مناره برسى که در ابتداى محلّ هروله است. آن وقت با سرعت برو و بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خداوند، و خداوند بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، و درود خداوند بر محمّد و خاندان او. خدایا! ببخش و رحم کن و از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، بگذر و تو عزیزترین و کریم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین هستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا به منارۀ دیگر برسى. وقتى از آن گذشتى، بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صاحب احسان و فضل و کرم و نعمت و جود! گناهانم را براى من ببخش، که گناهان را کسى جز تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس حرکت کن و تا مى‌توانى، با آرامش و وقار برو تا به مروه برسى. سپس بالاى آن برو تا کعبه هویدا شود، و بر مروه همان کن که بر صفا کردى، و میان صفا و مروه هفت بار بگرد؛ از صفا آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و به مروه پایان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عمر بن یزید عن بعض أصحابه: كُنتُ وَراءَ أبي الحَسَنِ موسیٰ عليه‌السلام عَلَى الصَّفا - أو عَلَى المَروَةِ - و هُوَ لا يَزیدُ عَلیٰ حَرفَینِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ حُسنَ الظَّنِّ بِكَ في كُلِّ حالٍ، و صِدقَ النِّيَّةِ فِي التَّوَكُّلِ عَلَیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۳ ح۹، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۴۸ ح۴۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از محمّد بن عمر بن یزید، از یکى از یارانش -: پشت سرِ امام کاظم علیه‌السلام بالاى صفا یا مروه بودم و او بیش از این دو سخن، چیزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم حُسن ظنّ به خودت را در هر حال، و نیّت صادق در توکّل بر تو را.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن أرادَ أن يَكثُرَ مالُهُ فَليُطِلِ الوُقوفَ عَلَى الصَّفا وَ المَروَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۳ ح۶، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۹ ح۲۱۶۹ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام و راجع تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۴۷ ح۴۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد ثروتش زیاد شود، ایستادن بر صفا و مروه را طول دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يُجلَسُ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ إِلّا مِن جَهدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۷ ح۴ عن عبد الرحمان بن أبي عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۱۷ ح۲۸۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: میان صفا و مروه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نشست مگر از روى خستگى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---ثواب-السعي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - ثَوابُ السَّعيِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د – پاداش سعی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحاجُّ... إذا سَعیٰ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ خَرَجَ مِن ذُنوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹ ح۵۶ عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۸ ح۲۱۶۷ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار... وقتى بین صفا و مروه سعى کند، از گناهانش بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: السّاعی بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ تَشفَعُ لَهُ المَلائِكَةُ، فَتُشَفَّعُ فیهِ بِالإِیجابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي تُقبل شفاعتهم بإیجاب اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى على نفسه في حقّه (روضة المتّقین: ج۴ ص۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۸ ح۲۱۶۸، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۴۶۹ ح۱۸۲۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: فرشتگان، براى کسى که میان صفا و مروه سعى کند، شفاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و شفاعتشان در بارۀ او پذیرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چون خداوند پذیرش شفاعتشان را بر خود واجب کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ رَجُلاً مِنَ الأَنصارِ جاءَ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله يَسأَلُهُ فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله... فَإِذا سَعَیتَ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ كانَ لَكَ مِثلُ أجرِ مَن حَجَّ ماشِیاً مِن بِلادِهِ، و مِثلُ أجرِ مَن أعتَقَ سَبعینَ رَقَبَةً مُؤمِنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۰ ح۵۷ عن محمّد بن قیس، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۳ ح۲۱۳۸، المحاسن: ج۱ ص۱۳۹ ح۱۸۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: مردی از انصار نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد تا از ایشان سؤالاتی بپرسد. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به او فرمود: «... چون میان صفا و مروه سعى به جاى آورى، براى تو، اجری همانند اجر کسى خواهد بود که پیاده از سرزمین خود به حج رفته باشد و نیز همانند اجر کسى که هفتاد بردۀ مؤمن را آزاد کرده باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقصير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - 5: التَّقصيرُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲ - 5: تقصیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا فَرَغتَ مِن سَعيِكَ و أَنتَ مُتَمَتِّعٌ فَقَصِّر مِن شَعرِكَ مِن جَوانِبِهِ و لِحيَتِكَ، و خُذ مِن شارِبِكَ، و قَلِّم أظفارَكَ، و أَبقِ مِنها لِحَجِّكَ، و إذا فَعَلتَ ذٰلِكَ فَقَد أحلَلتَ مِن كُلِّ شَيءٍ يُحِلُّ مِنهُ المُحرِمُ و أَحرَمتَ مِنهُ، فَطُف بِالبَیتِ تَطَوُّعاً ما شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۳۹ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۵۷ ح۵۲۱، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۷۵ ح۲۷۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقتی عمرۀ تمتّع به جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى، چون از سعى فارغ شدى، از موى اطراف سر و ریش خود بزن و مقدارى از سبیلت را بچین و ناخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را بگیر و مقدارى را براى حجّ خود، نگاه دار. چون چنین کردى، از هر چه از آن، احرام بسته بودى، از احرام بیرون آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. پس هر قدر که خواستى، بر گِرد کعبه طواف مستحب کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: تُقَصِّرُ المَرأَةُ مِن شَعرِها لِعُمرَتِها قَدرَ أنمُلَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۰۳ ح۱۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۴۴ ح۸۲۴،كتاب من لا یحضره الفقیه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۹۸ ذیل ح۹۰۸ و فیه «و روی» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: زن براى عمرۀ خود به ‌اندازۀ یک بند انگشت از موى خود کوتاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: طَوافُ المُتَمَتِّعِ أن يَطوفَ بِالكَعبَةِ و يَسعیٰ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ و يُقَصِّرَ مِن شَعرِهِ، فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ فَقَد أحَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۵۷ ح۵۲۲ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۵۰۵ ح۱۸۳۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: طواف کسی که عمرۀ تمتّع به جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، آن است که کعبه را طواف کند، میان صفا و مروه سعى کند و از موى خود، کوتاه کند. اگر چنین کرد، از احرام در آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: طُف بِالبَیتِ سَبعاً، و صَلِّ رَكعَتَینِ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، وَ اسعَ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، و قَصِّر مِن شَعرِكَ، فَإِذا كانَ يَومُ التَّروِيَةِ فَاغتَسِل، و أَهِلَّ بِالحَجِّ، وَ اصنَع كَما يَصنَعُ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۷۲ ح۲۳۹ عن عبد الصمد بن بشیر، وسائل الشیعة: ج۱۱ ص۲۴۱ ح۱۴۶۸۵ و راجع مختصر بصائر الدرجات: ص۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هفت بار بر گِرد خانۀ خدا طواف کن، نزد مقام ابراهیم علیه‌السلام دو رکعت نماز بخوان و بین صفا و مروه سعى کن و از موى خود بچین و چون روز ترویه رسید، غسل کن و براى حج، احرام ببند و مانند مردم، انجام بده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-حج-التمتع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: واجِباتُ حَجِّ التَّمَتُّعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واجبات حجّ تمتّع&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحرام-2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - ۱: الإِحرامُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احرام بستن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ آدَمَ عليه‌السلام لَمّا اُمِرَ بِالتَّوبَةِ قالَ جَبرَئیلُ عليه‌السلام لَهُ: «قُم یا آدَمُ»، فَخَرَجَ بِهِ يَومَ التَّروِيَةِ، فَأَمَرَهُ أن يَغتَسِلَ و يُحرِمَ... فَلَمّا كانَ يَومُ الثّامِنِ مِن ذي الحِجَّةِ أخرَجَهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام إلیٰ مِنیً فَباتَ بِها، فَلَمّا أصبَحَ أخرَجَهُ إلیٰ عَرَفاتٍ، و كانَ قَد عَلَّمَهُ حینَ أخرَجَهُ مِن مَكَّةَ الإِحرامَ، و عَلَّمَهُ بِالتَّلبِيَةِ، فَلَمّا زالَتِ الشَّمسُ يَومَ عَرَفَةَ قَطَعَ التَّلبِيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۱ ص۴۴ عن أبان بن عثمان، وسائل الشیعة: ج۱۱ ص۲۳۶ ح۱۴۶۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون آدم علیه‌السلام به توبه فرمان داده شد، جبرئیل علیه‌السلام به او گفت: «اى آدم! برخیز». پس او را روز تَرویه روانه کرد و به او دستور داد غسل کند و مُحرِم شود.… پس چون روز هشتم ذى حجّه شد، جبرئیل علیه‌السلام او را به سوى مِنا روانه کرد. شب، آن جا ماند. چون صبح شد، او را به سوى عرفات، بُرد و آن گاه که او را از مکّه روانه کرد، احرام و لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى را به او یاد داده بود. روز عرفه، هنگام زوال خورشید (ظهر)، لبّیک گفتن را قطع کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: المُتَمَتِّعُ... يُحرِمُ بِالحَجِّ يَومَ التَّروِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۹۵ ح۲ عن أبي بصیر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۳۶ ح۱۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آن که عمرۀ تمتّع انجام داده...، روز ترویه، براى حج، احرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا كانَ يَومُ التَّروِيَةِ صَنَعتَ ما صَنَعتَ فِي العَقیقِ، ثُمَّ أحرَمتَ بينَ الرُّكنِ وَ المَقامِ بِالحَجِّ، فَلا تَزالُ مُحرِماً حَتّیٰ تَقِفَ بِالمَواقِفِ، ثُمَّ تَرمِي الجَمَراتِ، و تَذبَحُ و تُحِلُّ و تَغتَسِلُ، ثُمَّ تَزورُ البَیتَ، فَإِذا أنتَ فَعَلتَ ذٰلِكَ أحلَلتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۸۶ عن المفضّل بن عمر، بحار الأنوار: ج۲۴ ص۲۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: روز ترویه که رسید، همان کار [وادى] عقیق را انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى. سپس میان رُکن و مقام، احرام حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى و پیوسته مُحرِم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانى تا این که در مواقف عرفات و مشعر، وقوف کنى و بر جَمَرات، سنگ بزنى و قربانى کنى و لباس احرام، از تن بیرون آورى و غسل نمایى و خانۀ خدا را زیارت کنى که اگر این گونه کردى، از احرام، بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أرَدتَ أن تُحرِمَ يَومَ التَّروِيَةِ فَاصنَع كَما صَنَعتَ حینَ أرَدتَ أن تُحرِمَ، و خُذ مِن شارِبِكَ، و مِن أظفارِكَ، وَ اطْلِ عانَتَكَ إن كانَ لَكَ شَعرٌ، وَ انتِف إبطَكَ، وَ اغتَسِل، وَ البَس ثَوبَیكَ، ثُمَّ ائتِ المَسجِدَ الحَرامَ فَصَلِّ فیهِ سِتَّ رَكَعاتٍ قَبلَ أن تُحرِمَ، و تَدعُو اللهَ و تَسأَلُهُ العَونَ، و تَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي اُریدُ الحَجَّ فَيَسِّرهُ لي، و حُلَّني حَیثُ حَبَستَني لِقَدَرِكَ الَّذي قَدَّرتَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحرَمَ لَكَ شَعري و بَشَري و لَحمي و دَمي مِنَ النِّساءِ وَ الثِّیابِ وَ الطّیبِ، اُریدُ بِذٰلِكَ وَجهَكَ وَ الدّارَ الآخِرَةَ، و حُلَّني حَیثُ حَبَستَني لِقَدَرِكَ الَّذي قَدَّرتَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تُلَبّي مِنَ المَسجِدِ الحَرامِ كَما لَبَّیتَ حینَ أحرَمتَ، و تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبَّیكَ بِحَجَّةٍ تَمامُها و بَلاغُها عَلَیكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِن قَدَرتَ أن يَكونَ رَواحُكَ إلیٰ مِنیً حینَ زَوالِ الشَّمسِ، و إِلّا فَمَتیٰ ما تَيَسَّرَ لَكَ مِن يَومِ التَّروِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۵۴ ح۲ عن أبي بصیر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۶۸ ح۵۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه خواستى روز ترویه مُحرِم شوى، همان کارى را بکن که هنگام احرام (عمرۀ تمتّع) کردى. موى شاربت را بچین، ناخن بگیر، اگر شرمگاهت مو دارد، بزُدای و نیز موى زیر بغلت را و غسل کن و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى احرامت را بپوش و به مسجد الحرام برو و پیش از احرام، در آن جا شش رکعت نماز بخوان و دعا کن و از خداوند، یارى بطلب و بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم به حج بروم. برایم آسانش کن و هر جا که از رفتن بازم داشتى، مرا به آن تقدیرت که بر من مقدّر ساختى، از احرام، به در آور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مو، پوست، گوشت و خونم را بر زنان و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و بوهاى خوش، براى تو حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و با این کار، تنها تو و سراى آخرت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم. هر جا که از رفتن بازم داشتى، مرا به آن تقدیرت که بر من مقدّر داشتى، از احرام، در آور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس از مسجد الحرام، لبّیک بگو، آن گونه که هنگام احرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتى و بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لبّیک، با حجّى که کمال و رسایى آن، بر توست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر بتوانى که رفتنت به مِنا هنگام ظهر باشد، چنین کن، و گرنه هر وقتى که از روز ترویه برایت آسان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳٠٠ (فرائض الحجّ / واجبات عمرة التمتّع / الإحرام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۵۱۹ (أبواب إحرام الحجّ)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۱۱ ص۳۳۹ (أبواب المواقیت/الباب ۲۱).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۰۱ (واجبات حج / واجبات عمرۀ تمتّع / احرام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۵۱۹ (أبواب إحرام الحجّ)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۱۱ ص۳۳۹ (أبواب المواقیت/ الباب ۲۱).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوقوف-بعرفات1028&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - ۲: الوُقوفُ بِعَرَفاتٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یجب بعد الإحرام بالحجّ الوقوف بعرفات من زوال الیوم التاسع من ذي الحجّة إلى الغروب الشرعيّ لذلك الیوم (راجع: تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وقوف در عرفات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---آداب-الخروج-إلی-عرفات1029&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - آدابُ الخُروجِ إلیٰ عَرَفاتٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یخرج الناس من مكّة إلى عرفات یوم الترویة، و هو الیوم الثامن من ذي الحجّة. و أفضل ذلك بعد صلاة الظهر، و لهم أن یخرجوا غدوة و عشيّة إلى اللیل، و لا بأس أن یخرجوا قبل یوم الترویة (راجع تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف&lt;/span&gt; - &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب رفتن به عرفات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن عبید الله بن عليّ الحَلَبيّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ: لِمَ سُمِّيَ يَومُ التَّروِيَةِ يَومَ التَّروِيَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَنَّهُ لَم يَكُن بِعَرَفاتٍ ماءٌ، و كانوا يَستَقونَ مِن مَكَّةَ مِنَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الماءِ لِرَيِّهِم، و كانَ يَقولُ بَعضُهُم لِبَعضٍ: تَرَوَّیتُم تَرَوَّیتُم، فَسُمِّيَ يَومَ التَّروِيَةِ لِذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۳۵ ح۱، المحاسن: ج۲ ص۶۵ ح۱۱۸۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۵۴ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از عبید اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن على حلبى -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: چرا به روز تَرویه،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترویه: به روز هشتم ذى حجّه گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به معناى سیراب شدن و آب برداشتن است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترویه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون در عرفات، آب نبود و حجّاج براى آب نوشیدن، از مکّه آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند و به همدیگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: تَرَوَّیتم؟ تَرَوَّیتم؟ (آب برداشتید؟ آب برداشتید؟). از این رو، آن روز، روز ترویه نام گرفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: سُمِّيَتِ التَّروِيَةُ؛ لِأَنَّ جَبرَئیلَ عليه‌السلام أتیٰ إبراهیمَ عليه‌السلام يَومَ التَّروِيَةِ، فَقالَ: «یا إبراهیمُ، اِرتَوِ مِنَ الماءِ لَكَ و لِأَهلِكَ»، و لَم يَكُن بينَ مَكَّةَ و عَرَفاتٍ ماءٌ، ثُمَّ مَضیٰ بِهِ إلَى المَوقِفِ فَقالَ: «اِعتَرِف وَ اعرِف مَناسِكَكَ»؛ فَلِذٰلِكَ سُمِّيَت عَرَفَةَ، ثُمَّ قالَ لَهُ: «اِزدَلِف إلَى المَشعَرِ الحَرامِ»؛ فسُمِّيَتِ المُزدَلِفَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۶۵ ح۱۱۸۱ عن معاویة بن عمّار، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۴ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: روز ترویه را ترویه نامیدند؛ چون جبرئیل علیه‌السلام در چنین روزى، نزد ابراهیم علیه‌السلام آمد و گفت: «اى ابراهیم! براى خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، آب بردار» و میان مکّه و عرفات، آبى نبود. آن گاه [جبرئیل علیه‌السلام] به موقفِ (توقّفگاه) عرفات رفت و به ابراهیم علیه‌السلام گفت: «اعتراف کن و با عبادات خویش، عارف (آشنا) شو». از این رو، آن روز، «عرفه» نامیده شد. سپس به او گفت: «به مشعر نزدیک شو (اِزدَلِف)». به این جهت، نام آن جا مُزدَلِفه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُزدَلفه، به معناى محلّ نزديک شدن است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن محمّد بن مسلم: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌السلام: هَل صَلّیٰ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله الظُّهرَ بِمِنیً يَومَ التَّروِيَةِ؟ فَقالَ: نَعَم، وَ الغَداةَ بِمِنیً يَومَ عَرَفَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۷۷ ح۵۹۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۶۳ ح۲۹۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از محمّد بن مسلم -: از امام باقر علیه‌السلام پرسیدم: آیا پیامبرخدا صلی الله علیه و آله روز تَرویه، نماز ظهر را در مِنا خواند؟ فرمود: «آرى. روز عَرَفه نماز صبح را هم در مِنا خواند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا كانَ يَومُ التَّروِيَةِ... فَأَهِلَّ بِالحَجِّ... و صَلِّ الظُّهرَ إن قَدَرتَ بِمِنیً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۶۹ ح۵۶۱ عن عمر بن یزید، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۴ ح۱۸۳۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: روز تَرویه که شد، احرام حج ببند... و اگر توانستى، نماز ظهر را در مِنا بخوان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يَنبَغي لِلإِمامِ أن يُصَلِّيَ الظُّهرَ بِمِنیً يَومَ التَّروِيَةِ، و يَبیتَ بِها، و يُصبِحَ حَتّیٰ تَطلُعَ الشَّمسُ، ثُمَّ يَخرُجَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۷۷ ح۵۹۲ عن جمیل بن درّاج، الكافي: ج۴ ص۴۶۰ ح۲ نحوه، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۶۲ ح۲۹۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سزاوار است امام، نماز ظهر روز تَرویه را در مِنا بگزارد و شب عرفه را در مِنا بخوابد و صبح روز عرفه (نهم ذى حجّه) بعد از طلوع خورشید، از مِنا به عرفه برود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا كانَ يَومُ التَّروِيَةِ إن شاءَ اللهُ فَاغتَسِل، وَ البَس ثَوبَیكَ، وَ ادخُلِ المَسجِدَ حافِیاً، و عَلَیكَ السَّكینَةُ وَ الوَقارُ، ثُمَّ صَلِّ رَكعَتَینِ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام أو فِي الحِجرِ، ثُمَّ اقعُد حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، فَصَلِّ المَكتوبَةَ، ثُمَّ قُل في دُبُرِ صَلاتِكَ كَما قُلتَ حینَ أحرَمتَ مِنَ الشَّجَرَةِ، و أَحرِم بِالحَجِّ، ثُمَّ امضِ و عَلَیكَ السَّكینَةُ وَ الوَقارُ، فَإِذَا انتَهَیتَ إلَى الرَّفضاءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض النسخ «الروحاء»، و في نسخ التهذیب و الفقیه «الرقطاء». و لا توجد الرفضاء في اللغة و لا في معجم البلدان، و في کتاب من لا یحضره الفقیه: (ج ۲ ص۵۳۸) «... فإذا بلغت الرقطاء دون الردم، وهو ملتقى الطریقین».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دونَ الرَّدمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الردم: موضع بمكّة، و هو المَدْعیٰ، و لعلّه ردم بنی جمح (معجم البلدان: ج۳ ص۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَبِّ، فَإِذَا انتَهَیتَ إلَى الرَّدمِ و أَشرَفتَ عَلَى الأَبطَحِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأبطح: هو المحصَّب بین منى و مكّة، و هو إلى منى أقرب (معجم البلدان: ج۱ ص۷۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَارفَع صَوتَكَ بِالتَّلبِيَةِ حَتّیٰ تَأتِيَ مِنیً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۵۴ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۶۷ ح۵۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: روز تَرْویه که شد، به خواست خدا، غسل کن و سپس جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى احرامت را بپوش و پابرهنه، با آرامش و وقار وارد مسجد الحرام شو. سپس کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام یا در حِجر اسماعیل، دو رکعت نماز بخوان و بنشین تا ظهر شود. آن وقت نماز واجب را بخوان و بعد از نمازت، همان را بگو که هنگام احرام از مسجد شجره گفتى. آن گاه، احرام حج ببند و سپس با آرامش و وقار، روانه شو. پس چون به قبل از رَدم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانع و سدّى بود كه براى جلوگيرى از ورود سيل به مسجد الحرام، ايجاد كرده بودند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدى، لبّیک بگو و چون به ردم رسیدى و به دشت مکّه رو آوردى، صدایت را به لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی بلند کن، تا به مِنا برسى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا تَوَجَّهتَ إلیٰ مِنیً فَقُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إيّاكَ أرجو، و إيّاكَ أدعو، فَبَلِّغني أمَلي، و أَصلِح لي عَمَلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۰ ح۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۷۷ ح۵۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه روى به مِنا نهادى، بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگارا! تنها به تو امید دارم و تنها تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. پس مرا به آرزویم برسان و عمل مرا اصلاح کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذَا انتَهَیتَ إلیٰ مِنیً فَقُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ هٰذِهِ مِنیً، و هٰذِهِ مِمّا مَنَنتَ بِها عَلَینا مِنَ المَناسِكِ، فَأَسأَلُكَ أن تَمُنَّ عَلَینا بِما مَنَنتَ بِهِ عَلیٰ أنبِیائِكَ، فَإِنَّما أنَا عَبدُكَ و في قَبضَتِكَ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حَدُّ مِنیً مِنَ العَقَبَةِ إلیٰ وادی مُحَسِّرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۱ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۷۸ ح۵۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون به مِنا رسیدى، بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! این، مِناست و این، از جمله عباداتى است که با آن، بر ما منّت نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که با آنچه بر پیامبرانت منّت نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، بر من منّت نهى. همانا من، بندۀ تو و در اختیار تو اَم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدّ مِنا، از عَقَبه تا وادى مُحَسِّر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---وجه-تسمية-عرفات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - وَجهُ تَسمِيَةِ عَرَفاتٍ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - علّت نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری «عرفات»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن معاویة بن عمّار: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن عَرَفاتٍ: لِمَ سُمِّيَت عَرَفاتٍ؟ فَقالَ: إنَّ جَبرَئیلَ عليه‌السلام خَرَجَ بِإبراهیمَ - صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِ - يَومَ عَرَفَةَ، فَلَمّا زالَتِ الشَّمسُ قالَ لَهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام: «یا إبراهیمُ، اِعتَرِف بِذَنبِكَ وَ اعرِف مَناسِكَكَ»؛ فَسُمِّيَت عَرَفاتٍ لِقَولِ جَبرَئیلَ عليه‌السلام: «اِعتَرِف»، فَاعتَرَفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۳۶ ح۱، المحاسن: ج۲ ص۶۴ ح۱۱۷۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۱۰۸ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از معاویة بن عمّار -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ علّت نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى عرفات پرسیدم. فرمود: «جبرئیل علیه‌السلام ابراهیم علیه‌السلام را روز عرفه بیرون آورد و چون ظهر شد، به وى گفت: اى ابراهیم! به گناهت اعتراف کن و مناسکت را بشناس.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نقل ديگرى آمده است: «اعتراف كن و بشناس».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، عرفات نامیده شد؛ چون که جبرئیل علیه‌السلام گفت: &amp;quot;اعتراف کن&amp;quot; و او هم اعتراف کرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---مباهاة-الله-بأهلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - مُباهاةُ اللهِ بِأَهلِها&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - افتخار خداوند به اهل عرفات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُباهی مَلائِكَتَهُ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ بِأَهلِ عَرَفَةَ فَيَقولُ: اُنظُروا إلیٰ عِبادی أتَونی شُعثاً غُبراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۶۹۲ ح۷۱۱۱ عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّٰه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرو؛ المحاسن: ج۱ ص۱۴۰ ح۱۳۳ عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عن الإمام زین العابدین عليهما السلام، النوادر للأشعري: ص۱۳۹ ح۳۵۸ عن الإمام زین العابدین عليه‌السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۵۴ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: غروب عرفه، خداوند عز و جل با اهل عرفه بر فرشتگان افتخار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «به بندگانم بنگرید! ژولیده و غبارآلود، نزد من آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نقل دیگرى، اضافه دارد: «غبارآلود، از هر راه دور. شما را گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرم که آنان را آمرزیدم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَطَوَّلَ عَلیٰ أَهلِ عَرَفاتٍ يُباهی بِهِمُ المَلائِكَةَ، يَقولُ: یا مَلائِكَتی، اُنظُروا إلیٰ عِبادی شُعثاً غُبراً، أقبَلوا يَضرِبونَ إلَيَّ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمیقٍ، فَاُشهِدُكُم إنّي قَد أجَبتُ دُعاءَهُم، و شَفَّعتُ رَغبَتَهُم، و وَهَبتُ مُسیئَهُم لِمُحسِنِهِم، و أَعطَیتُ مُحسِنَهُم جَمیعَ ماسَأَلَــنی، غَیرَ التَّبِعاتِ الَّتي بينَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي یعلىٰ: ج۴ ص۱۴۷ ح۴۰۹۲ عن أنس؛ مجمع البیان: ج۷ ص۱۲۹ عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، بر اهل عرفات، نعمت داده و به وسیلۀ آنان، بر فرشتگان مباهات کرده است. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «اى فرشتگان من! به بندگانم بنگرید. ژولیده و غبارآلود، از هر راه دورى، راه سپرده و آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. شما را گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرم که دعایشان را مستجاب کرده و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بر آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. خطاکارشان را به خاطرِ نیکوکارشان بخشیدم و به نیکوکارانشان، هر چه از من خواستند، عطا کردم، جز گناهانى را که میان خودشان دارند (حقّ الناس)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن يَومٍ أكثَرَ من أن يُعتِقَ اللهُ فیهِ عَبداً مِنَ النّارِ مِن يَومِ عَرَفَةَ، و إنَّهُ لَيَدنو ثُمَّ يُباهی بِهِمُ المَلائِكَةَ فَيَقولُ: ما أرادَ هٰؤُلاءِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۹۸۳ ح۴۳۶ عن عائشة، السنن الكبرىٰ للنسائي: ج۲ ص۴۲۰ ح۳۹۹۶، المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۳۶ ح۱۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در هیچ روزى به اندازۀ روز عرفه، خداوند، بندگان را از آتش [دوزخ]، آزاد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. همانا خداوند، نزدیک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به اهل عرفات بر فرشتگان، مباهات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «اینها چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---مكانتـها-في-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - مَكانَتـُها فِي الحَجِّ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - اهمّیت عرفات در حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجُّ عَرَفاتٌ، الحَجُّ عَرَفاتٌ، اَلحَجُّ عَرَفاتٌ. أيّامُ مِنیً ثَلاثٌ، (فَمَن تَعَجَّلَ فِى يَوْمَیْنِ فَلاَ إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَن تَأَخَّرَ فَلاَ إِثْمَ عَلَیْهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مَن أدرَكَ عَرَفَةَ قَبلَ أن يَطلُعَ الفَجرُ فَقَد أدرَكَ الحَجَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۲۱۴ ح۲۹۷۵ عبد الرحمان بن یعمر، السنن الكبرىٰ للنسائي: ج۲ ص۴۲۴ ح۴۰۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج، عرفات است. حج، عرفات است. حج، عرفات است. روزهاى مِنا، سه روز است. (پس، هر که [به انجام آن] در دو روز شتاب کند، گناهى بر او نیست و هر که تأخیر کند، گناهى بر او نیست). هر کس پیش از طلوع فجر، عرفه را در یابد، حج را درک کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن عبد الرحمان بن يَعمُر: إنَّ ناساً مِن أهلِ نَجدٍ أتَوا رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله و هُوَ بِعَرَفَةَ فَسَأَلوهُ، فَأَمَرَ مُنادِیاً فَنادَىٰ: الحَجُّ عَرَفَةُ، مَن جاءَ لَیلَةَ جَمعٍ قَبلَ طُلوعِ الفَجرِ فَقَد أدرَكَ الحَجَّ. أيّامُ مِنیً ثَلاثَةٌ، (فَمَن تَعَجَّلَ فِى يَوْمَیْنِ فَلاَ إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَن تَأَخَّرَ فَلاَ إِثْمَ عَلَیْهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۲۳۷ ح۸۸۹، سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۹۶ ح۱۹۴۹، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۲۸۲ ح۹۸۱۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از عبد الرحمان بن یَعمُر -: در عرفات، عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مردم نجد نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آمدند و از ایشان، سؤال کردند. فرمود تا منادى ندا دهد: «حج، عرفه است. هر کس شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، قبل از طلوع فجر، به مشعر الحرام بیاید، حج را درک کرده است. روزهاى مِنا، سه روز است. (پس، هر که [به انجام آن] در دو روز شتاب کند، گناهى بر او نیست و هر که تأخیر کند، گناهى بر او نیست)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هـ---آداب-الوقوف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هـ‍ - آدابُ الوُقوفِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - آداب حضور&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله صلّی اللّه عليه وآله: عَرَفَةُ كُلُّها مَوقِفٌ، وَ ارتَفِعوا عَن بَطنِ عُرَنَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُرَنة: وادٍ بحذاء عرفات (معجم البلدان: ج۴ ص۱۱۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج۱ ص۳۸۸ ح۱۶۶ عن جابر، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۰۰۲ ح۳۰۱۲ فیه «عوفة» بدل «عرنة»، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۸۶ ح۹۴۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: همه جاى عرفات، موقِف است. پس، از وادی عُرَنه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام محلّى در عرفات است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالا روید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: عَرَفَاتٌ كُلُّها مَوقِفٌ، و أَفضَلُ المَوقِفِ سَفحُ الجَبَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۳ ح۱ عن مسمع، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۱۳ ح۱۸۳۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: همه جاى عرفات، موقف است و بهترین جا براى وقوف، دامنۀ کوه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: قِف في مَیسَرَةِ الجَبَلِ، فَإِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَقَفَ بِعَرَفَاتٍ في مَیسَرَةِ الجَبَلِ، فَلَمّا وَقَفَ جَعَلَ النّاسُ يَبتَدِرونَ أخفافَ ناقَتِهِ فَيَقِفونَ إلیٰ جانِبِهِ، فَنَحّاها فَفَعَلوا مِثلَ ذٰلِكَ، فَقالَ: «أيُّهَا النّاسُ، إنَّهُ لَیسَ مَوضِعَ أخفافِ ناقَتِيَ المَوقِفُ، و لٰكِنَّ هٰذا كُلَّهُ مَوقِفٌ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: یدلّ على استحباب الوقوف في میسرة الجبل، و المراد به میسرته بالإضافة إلى القادم من مكّة كما ذكره الأصحاب (مرآة العقول: ج۱۸ ص۱۲۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَشارَ بِيَدِهِ إلَى المَوقِفِ. و فَعَلَ مِثلَ ذٰلِكَ فِي المُزدَلِفَةِ، فَإِذا رَأَیتَ خَلَلاً فَسُدَّهُ بِنَفسِكَ و راحِلَتِكَ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ أن تُسَدَّ تِلكَ الخِلالُ، وَ انتَقِل عَنِ الهِضابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: أي لا ترتفع الجبال، و المشهور الكراهة، و نقل عن ابن البرّاج و ابن إدریس أنّهما حرّما الوقوف على الجبل إلّا لضرورة، و مع الضرورة - كالزحام و شبهه - تنتفي الكراهة و التحریم إجماعاً (مرآة العقول: ج۱۸ ص۱۲۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اتَّقِ الأَراكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأراك - بالفتح و آخره كاف -: و هو وادي الأراك، قرب مكّة، و لا خلاف في أنّه من حدود عرفة و لیس بداخل فیها (و راجع معجم البلدان: ج۱ ص۱۳۵، مرآة العقول: ج۱۸ ص۱۲۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۳ ح۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸۰ ح۶۰۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در سمت چپ کوه، وقوف کن؛ چرا که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در عرفات، در سمت چپ کوه، وقوف کرد و چون ایستاد، مردم به محلّ فرود آمدن شتر او هجوم آوردند و در اطراف آن، وقوف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند که پیامبر صلی الله علیه و آله ناقه را دور کرد و آنان نیز چنین کردند. پس فرمود: «اى مردم! محلّ پاى شتر من، موقف نیست. همۀ این منطقه، موقف است» و با دست، به موقف اشاره نمود. در مُزدَلِفه نیز چنین کرد. پس هر جاى خالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دیدى، با خودت و وسایلت آن جا را پُر کن. خداوند دوست دارد که این جاهاى خالى پُر شود. از رفتن به بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دست بردار و از منطقۀ اراک&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وادى اراک، نزدیک مکّه و در مرز عرفات است و جزو آن نیست.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم بپرهیز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا يَصلُحُ الوُقوفُ بِعَرَفَةَ عَلیٰ غَیرِ طَهارَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۲۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۸ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقوف در عرفات، بدون وضو شایسته نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن أبي بِلال المَكّيّ: رَأَیتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام بِعَرَفَةَ أتیٰ بِخَمسینَ نَواةً، فَكانَ يُصَلّی بِــ «قُل هُوَ اللهُ أحَدٌ»، فَصَلّیٰ مِئَةَ رَكعَةٍ بِــ «قُل هُوَ اللهُ أحَدٌ»، و خَتَمَها بِآيَةِ الكُرسِيِّ. فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، ما رَأَیتُ أحَداً مِنكُم صَلّیٰ هٰذِهِ الصَّلاةَ هاهُنا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما شَهِدَ هٰذَا المَوضِعَ نَبِيّ و لا وَصِيُّ نَبِيّ إِلّا صَلّیٰ هٰذِهِ الصَّلاةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۷۹ ح۱۶۹۷، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۱۸ ح۱۸۴۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو بلال مکّى -: امام صادق علیه‌السلام را در عرفات دیدم که پنجاه هسته&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویا براى شمارش نمازها آورده باشند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورده بود و با سورۀ توحید، نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند. صد رکعت نماز، با سورۀ توحید خواند و با «آیة الکرسى» به پایان بُرد. گفتم: فدایت شوم! هیچ یک از شما را ندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که این جا این نماز را بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این مکان، هیچ پیامبر یا وصىّ پیامبرى حضور نیافته، مگر آن که این نماز را خوانده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: رُوِيَ أنَّ أمیرَ المُؤمِنینَ عليه‌السلام سُئِلَ عَنِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوُقوفِ بِالحِلِّ - يَعنِی الوُقوفَ بِعَرَفاتٍ - و لِمَ لَم يَكُن فِي الحَرَمِ؟ فَقالَ: لِأَنَّ الكَعبَةَ بيتُهُ وَ الحَرَمَ دارُهُ، فَلَمّا قَصَدوهُ وافِدینَ وَقَفَهُم بِالبابِ يَتَضَرَّعونَ إلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۸۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۸ ح۱۵۶۵ نحوه و راجع الكافي: ج۴ ص۲۲۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنز الفوائد: روایت شده است که از امیر مؤمنان علیه‌السلام در بارۀ وقوف در حِل (خارج حرم) در عرفات پرسیدند که: چرا در حَرَم نیست؟ فرمود: «زیرا کعبه، اندرون خانه است و حرم، خود خانه. چون حجّاج، رو به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، آنان را در آستانۀ در نگه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد تا به درگاهش تضرّع و ناله کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يَقِفُ النّاسُ بِعَرَفَةَ يَدعونَ و يَرغَبونَ، و يَسأَلونَ اللهَ مِن فَضلِهِ بِما قَدَروا عَلَیهِ، حَتّیٰ تَغرُبَ الشَّمسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۲۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۸ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مردم در عرفات وقوف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، رغبت نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند، از فضل و رحمت الهى مسئلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، تا آن که خورشید، غروب کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن أبي یحییٰ زكريّا المَوصِليّ: سَأَلتُ العَبدَ الصّالِحَ عليه‌السلام عَن رَجُلٍ وَقَفَ بِالمَوقِفِ، فَأَتاهُ نَعيُ أبيهِ أو نَعيُ بَعضِ وُلدِهِ قَبلَ أن يَذكُرَ اللهَ بِشَیءٍ أو يَدعُوَ، فَاشتَغَلَ بِالجَزَعِ وَ البُكاءِ عَنِ الدُّعاءِ، ثُمَّ أفاضَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا أریٰ عَلَیهِ شَیئاً، و قَد أساءَ فَليَستَغفِرِ اللهَ، أما لَو صَبَرَ وَ احتَسَبَ لَأَفاضَ مِنَ المَوقِفِ بِحَسَناتِ أهلِ المَوقِفِ جَمیعاً، مِن غَیرِ أن يَنقُصَ مِن حَسَناتِهِم شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸۴ ح۶۱۴، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۱۹ ح۱۸۴۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو یحیى زکریّای موصلى -: از عبد صالح (امام کاظم علیه‌السلام) دربارۀ مردى پرسیدم که در موقف، وقوف کرده است و پیش از آن که خدا را بخواند و دعایى کند، خبر مرگ پدر یا یکى از فرزندانش به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و او مشغول گریه و زارى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از دعا باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و سپس کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چیزى بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نیست. بد کرده است. از خداوند، آمرزش بخواهد؛ ولى اگر براى خدا شکیبایى کرده بود، هنگام کوچ از موقف عرفات، حَسَنات همۀ اهل موقف را هم با خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد، بى آن که از حسنات آنان، چیزى کاسته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال عن القاسم بن حسین النیسابوريّ: رَأَیتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌السلام عِندَما وَقَفَ بِالمَوقِفِ مَدَّ يَدَيهِ جَمیعاً، فَما زالَتا مَمدودَتَینِ إلىٰ أن أفاضَ، فَما رَأَیتُ أحَداً أقدَرَ عَلىٰ ذٰلِكَ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۲ ص۷۳، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۱۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال - به نقل از قاسم بن حسین نیشابورى -: امام باقر علیه‌السلام را دیدم که هنگام ایستادن در موقف، دو دستش را دراز کرد و همچنان دو دست او دراز بود تا از موقف بیرون آمد. من هیچ کس را در این کار، از او تواناتر ندیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال عن عليّ بن داوود: رَأَیتُ أَبا عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام فِي المَوقِفِ آخِذاً بِلِحيَتِهِ و مَجامِعِ ثَوبِهِ و هُوَ يَقولُ بِإِصبَعِهِ اليُمنیٰ مُنَكِّسَ الرَّأسِ: هٰذِهِ رُمَّتي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: أخذتُ الشيءَ برُمَّتِهِ و بِزَغبَرِهِ و بجُملَته؛ أي أخذته کُلَّه لم أدَع منه شیئاً. و الرُّمَّة: قطعة حبلٍ یُشَدُّ بها الأسیر أو القاتل إذا قیدَ للقتل. و الرُّمَّة: الجبهَة. (اُنظر: تاج العروس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج۱۶ ص۳۰۱ - ۳۰۲ «رمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِما جَنَیتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۲ ص۷۳، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۱۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال - به نقل از علی بن داوود -: امام صادق علیه‌السلام را در موقف دیدم که محاسن و گریبانش را گرفته و در حالی که سرش را به زیر افکنده بود، با انگشت دست راستش اشاره می‌کرد و می‌گفت: «با تمام وجودم و جُرم و گناهی که از من سر زده، در اختیار تو اَم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال عن حمّاد بن عبد اللّه: كُنتُ قَریباً مِن أبي الحَسَنِ موسىٰ عليه‌السلام بِالمَوقِفِ، فَلَمّا هَمَّتِ الشَّمسُ لِلغُروبِ أخَذَ بِيَدِهِ اليُسرىٰ بِمَجامِعِ ثَوبِهِ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ وَ ابنُ عَبدِكَ، إن تُعَذِّبني فَبِاُمورٍ قَد سَلَفَت مِنّي، و أَنَا بينَ يَدَيكَ بِرُمَّتی، و إن تَعفُ عَنّي فَأَهلُ العَفوِ أنتَ یا أهلَ العَفوِ، یا أحَقَّ مَن عَفَیٰ، اِغفِر لي و لِأَصحابی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وحَرَّكَ دابَّتَهُ فَمَرَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۲ ص۷۳، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۱۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال - به نقل از حمّاد بن عبد اللّه -: در موقف، نزدیک امام کاظم علیه‌السلام بودم. نزدیک غروب خورشید که شد، امام علیه‌السلام با دست چپ خود، گریبان خود را گرفت و گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدایا! من، بندۀ تو و فرزند بندۀ تو هستم. اگر عذابم کنى، به سبب امورى است که پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، از من سر زده است و اینک، من با تمام وجودم در اختیار تو اَم. اگر مرا ببخشى، تو اهل بخشایشى. اى اهل بخشایش، اى سزاوارترین کس به گذشت کردن! مرا و یاران مرا بیامرز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَرکبش را هِى زد و رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و---أدعية-الوقوف-بعرفات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و - أدعِيَةُ الوُقوفِ بِعَرَفاتٍ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و - دعاهای وقوف در عرفات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - لِلإمامِ عَلِيّ عليه‌السلام -: ألا اُعَلِّمُكَ دُعاءَ يَومِ عَرَفَةَ، و هُوَ دُعاءُ مَن كانَ قَبلي مِنَ الأَنبِیاءِ عليهم‌السلام؟ قالَ: تَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ، يُحیي و يُمیتُ و هُوَ حَيّ لا يَموتُ، بِيَدِهِ الخَیرُ و هُوَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَدیرٌ. اللّٰهُمَّ لَكَ الحَمدُ كَالَّذي تَقُولُ، و خَیراً مِمّا نَقولُ، و فَوقَ ما يَقولُ القائِلونَ. اللّٰهُمَّ لَكَ صَلاتي و نُسُكي و مَحیاي و مَماتي، و لَكَ بَراءَتي، و بِكَ حَولي، و مِنكَ قُوَّتي. اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الفَقرِ، و مِن وَساوِسِ الصُّدورِ، و مِن شَتاتِ الأَمرِ، و مِن عَذابِ القَبرِ. اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ خَیرَ الرِّیاحِ، و أَعوذُ بِكَ مِن شَرِّ ما تَجيءُ بِهِ الرِّیاحُ، و أَسأَلُكَ خَیرَ اللَّیلِ و خَیرَ النَّهارِ. اللّٰهُمَّ اجعَل في قَلبي نوراً، و في سَمعي و بَصَري نوراً، و لَحمي و دَمي و عِظامي و عُروقي و مَقعَدي و مَقامي و مَدخَلي و مَخرَجي نوراً، و أَعظِم لي نوراً یا رَبِّ يَومَ ألقاكَ، إنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸۳ ح۶۱۲، الإقبال: ج۲ ص۷۲ كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۴۲ ح۳۱۳۵ عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۱۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به امام على علیه‌السلام -: آیا دعاى روز عرفه را به تو بیاموزم که دعاى پیامبرانِ پیش از من است؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز خداى یکتاى بى‌شریک، معبودى نیست. سلطنت و ستایش، از آنِ اوست. زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرانَد و او زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد. خیر، در دست اوست و او بر هر چیزى تواناست. خدایا! ستایش، براى توست، آن گونه که خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستایى و بهتر از آنچه ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم و بالاتر از آنچه گویندگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند. خدایا! نماز و عبادتم، زندگى و مرگم و بیزارى جستنم براى توست، و توان و نیرویم، از توست. خدایا! از فقر و وسوسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى درون و پراکندگى کار و عذاب قبر، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. خدایا! بهترین نسیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم و از شرّ آنچه توفان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم و از تو، خیرِ شب و روز را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم. خدایا! در دل و گوش و چشمم و در گوشت و خون و استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم، در جایگاه نشستن و ایستادنم، و در ورود و خروجم، نور و روشنایى قرار بده و روزى که تو را دیدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، فروغ مرا بزرگ بدار، که تو بر هر چیزى توانایى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن دَعا بِهٰذَا الدُّعاءِ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ - ما لَم يَدعُ بِإِثمٍ أو قَطیعَةِ رَحِمٍ - إِلّا استُجیبَ لَهُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُبحانَ الَّذي فِي السَّماءِ عَرشُهُ، سُبحانَ الَّذي فِي الأَرضِ مَوطِئُهُ، سُبحانَ الَّذي فِي البَحرِ سَبیلُهُ، سُبحانَ الَّذي فِي القُبورِ قَضاؤُهُ، سُبحانَ الَّذي فِي الجَنَّةِ رَحمَتُهُ، سُبحانَ الَّذي فِي النّارِ سُلطانُهُ، سُبحانَ الَّذي فِي الهَواءِ رَوحُهُ، سُبحانَ الَّذي رَفَعَ السَّماءَ، سُبحانَ الَّذي وَضَعَ الأَرضَ، سُبحانَ الَّذي لا مَنجیٰ مِنهُ إِلّا إلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبیر: ج۱۰ ص۲۲۷ ح۱۰۵۵۴ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس شامگاه عرفه این دعا را بخواند، تا وقتى که به گناه یا قطع رحِم دعوت نکند، دعایش مستجاب است:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منزّه است خدایى که عرش او در آسمان است! منزّه است خدایى که قدمگاهش در زمین است! منزّه است آن که راهش در دریاست! منزّه است خدایى که حکم و قضاى او در گورهاست! منزّه است آن که رحمتش در بهشت است! منزّه است آن که فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در دوزخ است! منزّه است آن که آسایش [بندگان] او در [بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرى از جریان] هواست! منزّه است آن که آسمان را بر افراشت! منزّه است آن که زمین را گسترد! منزّه است آن که از او جز به سوى او، راه نجاتى نیست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَقَفَ بِعَرَفاتٍ، فَلَمّا هَمَّتِ الشَّمسُ أن تَغیبَ قَبلَ أن تَندَفِعَ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الفَقرِ، و مِن تَشَتُّتِ الأَمرِ، و مِن شَرِّ ما يَحدُثُ بِاللَّیلِ وَ النَّهارِ. أمسیٰ ظُلمي مُستَجیراً بِعَفوِكَ، و أَمسیٰ خَوفي مُستَجیراً بِأَمانِكَ، و أَمسیٰ ذُلّي مُستَجیراً بِعِزِّكَ، و أَمسیٰ وَجهِيَ الفاني مُستَجیراً بِوَجهِكَ الباقي. یا خَیرَ مَن سُئِلَ، و یا أجوَدَ مَن أعطیٰ، جَلِّلني بِرَحمَتِكَ، و أَلبِسني عافِيَتَكَ، وَ اصرِف عَنّي شَرَّ جَمیعِ خَلقِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۴ ح۵ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن میمون، قرب الإسناد: ص۲۱ ح۷۲ عن الإمام الصادق عن أبیه عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۵۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا در عرفات وقوف کرد. همین که خورشید خواست غروب کند، قبل از غروب، چنین دعا کرد:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! از فقر، پراکندگى کار و از شرّ آنچه در شب و روز پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. امشب، ظلمم را به پناه عفو تو آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و بیمم را به پناه امان تو. خوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را پناهندۀ عزّت تو ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و چهرۀ فانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را در پناه ذاتِ باقى تو قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. اى بهترین کسى که از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند! اى بهترین کسى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد! جامۀ رحمت و عافیتت را بر من بپوشان و شرّ همۀ آفریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را از من بگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا غَدَوتَ إلیٰ عَرَفَةَ فَقُل و أَنتَ مُتَوَجِّهٌ إلَیها:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إلَیكَ صَمَدتُ، و إيّاكَ اعتَمَدتُ، و وَجهَكَ أرَدتُ، فَأَسأَلُكَ أن تُبارِكَ&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لي في رِحلَتي، و أَن تَقضِيَ لي حاجَتي، و أَن تَجعَلني مِمَّن تُباهي بِهِ اليَومَ مَن هُوَ أفضَلُ مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تُلَبّی و أَنتَ غادٍ إلیٰ عَرَفاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۱ ح۳ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۷۹ ح۶۰۰، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۴۰ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۶۱ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه صبح به طرف عرفات رفتى، در حالِ رفتن بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! رو به تو آورده و بر تو اعتماد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و تو را طلبیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که کوچ مرا مبارک گردانى، حاجتم را بر آورى و مرا از کسانى قرار دهى که امروز به آنها، بر برتر از من، مباهات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس لبّیک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، در حالى که رو به عرفات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا وَقَفتَ بِعَرَفاتٍ، فَاحمَدِ اللّهَ، و هَلِّلهُ، و مَجِّدهُ، و أَثنِ عَلَیهِ، و كَبِّرهُ مِئَةَ تَكبیرَةٍ، وَ اقرَأ «قُل هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» مِئَةَ مَرَّةٍ، و تَخَيَّر لِنَفسِكَ مِنَ الدُّعاءِ ما أحبَبتَ، وَ اجتَهِد؛ فَإِنَّهُ يَومُ دُعاءٍ و مَسأَلَةٍ، و تَعَوَّذ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطانِ؛ فَإِنَّ الشَّیطانَ لَن يُذهِلَكَ في مَوضِعٍ أحَبَّ إلَیهِ مِن أن يُذهِلَكَ في ذٰلِكَ المَوضِعِ، و إيّاكَ أن تَشتَغِلَ بِالنَّظَرِ إلَى النّاسِ، و أَقبِل قِبَلَ نَفسِكَ، وَ ليَكُن فیما تَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ رَبَّ المَشاعِرِ كُلِّها، فُكَّ رَقَبَتي مِنَ النّارِ، و أَوسِع عَلَيَّ مِنَ الرِّزقِ الحَلالِ، وَ ادرَأ عَنّي شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ وَ الإِنسِ. اللّٰهُمَّ لا تَمكُر بي، و لا تَخدَعني، و لا تَستَدرِجني، یا أسمَعَ السّامِعینَ، و یا أبصَرَ النّاظِرینَ، و یا أسرَعَ الحاسِبینَ، و یا أرحَمَ الرّاحِمینَ، أسأَلُكَ أن تُصَلِّيَ عَلىٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، و أَن تَفعَلَ بي كَذا و كَذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن فیما تَقولُ و أَنتَ رافِعٌ يَدَيكَ إلَى السَّماءِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ حاجَتي الَّتي إن أعطَیتَها لَم يَضُرَّني ما مَنَعتَني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «متّعتنی»، و الصواب ما أثبتناه من تهذیب الأحكام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إن مَنَعتَنيها لَم يَنفَعني ما أعطَیتَني، أسأَلُكَ خَلاصَ رَقَبَتي مِنَ النّارِ. اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ و مِلكُ يَدِكَ، و ناصِيَتي بِيَدِكَ، و أَجَلي بِعِلمِكَ، أسأَلُكَ أن تُوَفِّقَني لِما يُرضیكَ عَنّي، و أَن تَسَلَّمَ مِنّي مَناسِكِيَ الَّتي أرَیتَها إبراهیمَ خَلیلَكَ عليه‌السلام، و دَلَلتَ عَلَیها حَبیبَكَ مُحَمَّداً صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن فیما تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ اجعَلني مِمَّن رَضیتَ عَمَلَهُ، و أَطَلتَ عُمُرَهُ، و أَحيَیتَهُ بَعدَ المَوتِ حَیاةً طَيِّبَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۴ ح۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸۲ ح۶۱۱ نحوه، منتقی الجمان: ج۳ ص۳۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقتى در عرفات وقوف کردى، خداوند را ستایش کن و «لا إله إلّا اللّه»&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بگو و او را فراوان تمجید کن و ثناى او بگو. همچنین صد بار «اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر» بگو و صد بار سورۀ توحید بخوان و براى خود هر دعایى که دوست داشتى، انتخاب کن [و بخوان] و تلاش کن، که روز عرفه، روز دعا و طلب است. از شیطان به خداوند، پناه ببر؛ زیرا شیطان، هیچ جایى توجّه تو را از میان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد که محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این باشد که تو را در عرفات دچار بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّهى کند. مبادا مشغول تماشاى مردم شوى؛ فقط به خودت توجّه کن، و از جمله چیزهایى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، این باشد:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اى پروردگار همۀ مشعرها! گردن مرا از آتش رهایى بخش، و از روزىِ حلال بر من وسعت بده، و شرّ فاسقان جِن و اِنس را از من برگردان. خدایا! با من مکر و نیرنگ مکن و فریبم مده و مرا به تدریج و پلّه پلّه گرفتار نساز.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استدراج - که در متن عربی حدیث آمده است - کم کم و پلّه پلّه و به تدریج گرفتار ساختن است. وقتى خداوند بخواهد بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را استدراج&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که بنده گمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، او را گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، به این صورت که درهاى نعمت را به روى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشاید، چندان که مایۀ حسرت دیگران است. بنده نیز به آنها تکیه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اُنس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و دیگر یاد مرگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و دچار بدترین حالِ غفلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، یا به این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صورت که هر وقت گناه و خطاى تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کند، نعمت تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و استغفار را از یاد او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شنوا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین شنوندگان، و اى بیناترین بینندگان، و اى سریع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین حسابرسان، و اى مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان! از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى و با من، چنین و چنان کنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز از چیزهایى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، در حالى که دستان خود را به طرف آسمان بالا برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، این باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! حاجتم این است؛ حاجتى که اگر آن را به من بدهى، دیگر از هر آنچه از من باز داشتى، به من زیانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، و اگر مرا از آن باز دارى [و عطا نکنى]، دیگر هر آنچه به من بدهى، براى من سودى ندارد. از تو رهایى از آتش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم. خدایا! من بندۀ تو و مملوکِ دستِ [قدرت] تو هستم و همۀ اختیار من در دست توست و پایان عمرم در قید دانش توست. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که مرا در آنچه مایۀ خشنودی توست، موفّق بدارى، و مناسکِ مرا که به خلیل خود، ابراهیم، نشان دادى و حبیب خود، محمّد صلی الله علیه و آله را به آن ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون شدى، از من دریافت کنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز از چیزهایى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، این باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! مرا از کسانى قرار ده که از عملِ آنان خشنودى و عمر آنان را دراز کردى و آنان را پس از مرگ، به زندگانىِ پاک زنده داشتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّما تُعَجِّلُ الصَّلاةَ و تَجمَعُ بينَهُما لِتُفَرِّغَ نَفسَكَ لِلدُّعاءِ؛ فَإِنَّهُ يَومُ دُعاءٍ و مَسأَلَةٍ. ثُمَّ تَأتِي المَوقِفَ و عَلَیكَ السَّكینَةُ وَ الوَقارُ، فَاحمَدِ اللهَ و هَلِّلهُ و مَجِّدهُ و أَثنِ عَلَیهِ، و كَبِّرهُ مِئَةَ مَرَّةٍ، وَ احمَدهُ مِئَةَ مَرَّةٍ، و سَبِّحهُ مِئَةَ مَرَّةٍ، وَ اقرَأ «قُل هُوَ اللهُ أحَدٌ» مِئَةَ مَرَّةٍ، و تَخَيَّر لِنَفسِكَ مِنَ الدُّعاءِ ما أحبَبتَ، وَ اجتَهِد؛ فَإِنَّهُ يَومُ دُعاءٍ و مَسأَلَةٍ، و تَعَوَّذ بِاللهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ؛ فَإِنَّ الشَّیطانَ لَن يُذهِلَكَ في مَوطِنٍ قَطُّ أحَبَّ إلَیهِ مِن أن يُذهِلَكَ في ذٰلِكَ المَوطِنِ، و إيّاكَ أن تَشتَغِلَ بِالنَّظَرِ إلَى النّاسِ، و أَقبِل قِبَلَ نَفسِكَ، وَ ليَكُن فیما تَقولُهُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ فَلا تَجعَلني مِن أخيَبِ وَفدِكَ، وَ ارحَم مَسیري إلَیكَ مِنَ الفَجِّ العَمیقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن فیما تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ رَبَّ المَشاعِرِ كُلِّها، فُكَّ رَقَبَتي مِنَ النّارِ، و أَوسِع عَلَيَّ مِن رِزقِكَ الحَلالِ، وَ ادرَأ عَنّي شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ وَ الإِنسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ لا تَمكُر بي، و لا تَخدَعني، و لا تَستَدرِجني».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ بِحَولِكَ و جودِكَ و كَرَمِكَ و مَنِّكَ و فَضلِكَ، یا أسمَعَ السّامِعینَ، و یا أبصَرَ النّاظِرینَ، و یا أسرَعَ الحاسِبین، و یا أرحَمَ الرّاحِمینَ، أن تُصَلِّيَ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، و أَن تَفعَلَ بي كَذا و كَذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن فیما تَقولُ و أَنتَ رافِعٌ رَأسَكَ إلَى السَّماءِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ حاجَتي إلَیكَ الَّتي إن أعطَیتَنيها لَم يَضُرَّني ما مَنَعتَني، وَ الَّتي إن مَنَعتَنيها لَم يَنفَعني ما أعطَیتَني، أسأَلُكَ خَلاصَ رَقَبَتي مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن فیما تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ و مُلكُ يَدِكَ، ناصِيَتي بِيَدِكَ، و أَجَلی بِعِلمِكَ، أسأَلُكَ أن تُوَفِّقَني لِما يُرضیكَ عَنّي، و أَن تَسَلَّمَ مِنّي مَناسِكِيَ الَّتي أرَیتَها خَلیلَكَ إبراهیمَ صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِ، و دَلَلتَ عَلَیها نَبِيَّكَ مُحَمَّداً صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن فیما تَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ اجعَلني مِمَّن رَضیتَ عَمَلَهُ، و أَطَلتَ عُمرَهُ، و أَحيَیتَهُ بَعدَ المَوتِ حَیاةً طَيِّبَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُستَحَبُّ أن تَطلُبَ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ بِالعِتقِ وَ الصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸۲ ح۶۱۱ عن معاویة بن عمّار، المقنعة: ص۴۱۰، مصباح المتهجّد: ص۶۸۷ ح۷۶۷ و ۷۶۸ و ۷۶۹ و الأربعة الأخیرة من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نماز را زود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى و بین دو نماز، جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى تا دلت براى دعا، فارغ و آسوده باشد؛ چرا که آن روز، روز دعا و خواستن است. با آرامش و وقار، به موقف بیا، خدا را ستایش و تمجید کن و «لا إله إلّا اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بگو و لبّیک و ثنایش بگو و صد بار «اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أکبر»، صد بار «الحمد للّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» و صد بار «سبحان اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بگو، صد بار [سورۀ] (قُلْ هُوَ اللهُ) بخوان و هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، دعا بخوان و بکوش- که آن روز، روز نیایش و دعاست- و از شیطانِ رانده شده به خداوند، پناه ببر؛ زیرا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین جا نزد شیطان براى غافل ساختن تو، همان مکان است. از این که مشغول تماشاى مردم شوى، بپرهیز، به خودت بپرداز و از خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت، این باشد:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدایا! من، بندۀ تو اَم. مرا از بى‌بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین میهمانانت قرار مده و بر آمدنم به سوى تو از راهى دراز، رحم کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نیز در گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت این باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اى پروردگار همۀ عبادتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها! از آتش [دوزخ] رهایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ده، روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را وسعت بخش و شرّ فاسقانِ جن و انس را از من، دور کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! با من به مکر و خدعه، رفتار مکن و به تدریج، مرا کیفر مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! تو را به نیرو و بخشش و بزرگوارى و منّت و احسانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم - اى شنواترینِ شنوندگان، و اى بیناترینِ بینندگان، و اى سریع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ حسابگران، و اى مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان - که بر پیامبر و دودمان او درود فرستى و با من چنین کنى (حاجت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نیز در حالى که سرت را به آسمان بلند کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! حاجتم به درگاه تو، حاجتى است که اگر عطا کنى، ردّ حاجت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دیگرم بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زیان است و اگر روا نکنى، بر آوردن حاجت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دیگرم بى‌فایده است. از تو، رهایى از دوزخ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در دعاهایت این باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! بنده و بردۀ تو اَم. اختیارم در دست تو و اَجَلم بسته به علم توست. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که به آنچه موجب خشنودى تو از من است، توفیقم دهى و عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم را بپذیرى؛ عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى که به دوستت ابراهیم - که درود خدا بر او باد - نشان دادى و به آن، پیامبرت محمّد صلی الله علیه و آله را راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى کردى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در دعاهایت این باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! مرا از آنانى قرار ده که عملشان را پسندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و عمرشان را طولانى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و پس از مرگ، به زنگانیِ پاک، زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مستحب است شام عرفه را با بنده آزاد کردن و صدقه دادن بجویى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا غَرَبَتِ الشَّمسُ يَومَ عَرَفَةَ فَقُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ لا تَجعَلهُ آخِرَ العَهدِ مِن هٰذَا المَوقِفِ، وَ ارزُقنیهِ أبَداً ما أبقَیتَني، وَ اقلِبني اليَومَ مُفلِحاً مُنجِحاً مُستَجاباً لي، مَرحوماً مَغفوراً لي بِأَفضَلِ ما يَنقَلِبُ بِهِ اليَومَ أحَدٌ مِن وَفدِكَ و حُجّاجِ بيتِكَ الحَرامِ، وَ اجعَلني اليَومَ مِن أكرَمِ وَفدِكَ عَلَیكَ، و أَعطِني أفضَلَ ما أعطَیتَ أحَداً مِنهُم مِنَ الخَیرِ وَ البَرَكَةِ وَ الرَّحمَةِ وَ الرِّضوانِ وَ المَغفِرَةِ، و بارِك لي فیما أرجِعُ إلَیهِ مِن أهلٍ أو مالٍ أو قَلیلٍ أو كَثیرٍ، و بارِك لَهُم فِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أفَضتَ فَاقتَصِد فِي السَّیرِ، و عَلَیكَ بِالدَّعَةِ، وَ اترُكِ الوَجیفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَجیف: ضربٌ من سَیر الخیل و الإبل سریع (تاج العروس: ج۱۲ ص۵۱۷ «وجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي يَصنَعُهُ كَثیرٌ مِنَ النّاسِ فِي الجِبالِ وَ الأَودِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۴۳ ح۳۱۳۷ عن أبي بصیر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸۷ ح۶۲۲ نحوه، مصباح المتهجّد: ص۶۹۸ ح۷۷۲ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام و لیس فیه ذیله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون خورشید روز عرفه غروب کرد، بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! این وقوف را آخرین وقوفم در این جا قرار مده و تا زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام گردان و امروز، مرا رستگار، کامیاب، مستجاب و آمرزیده باز گردان، به بهترین چیزى که هر یک از میهمانانت و زائران خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند. امروز، مرا از گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین میهمانانت قرار بده و بهترین خیر و برکت و رحمت و رضوان و آمرزشى را که به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، به من هم عطا کن. بازگشتم را به خانواده و مالم، چه کم باشد، چه بسیار، مبارک گردان و به آنان هم نسبت به من، برکت بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون کوچ کردى، آرام برو و آرامش داشته باش و تند رفتنى را که بسیارى از مردم در این کوه و دشت انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، ترک کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كنز الدعاء: ج۳ ص۱۸۵ (دعوات شهر ذي الحجّة) وص ۲۹۳ (الدعوات المأثورة عند الوقوف بعرفات).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کنز الدعاء: ج۳ ص۱۸۵ (دعوات شهر ذی الحجّة)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۲۹۳ (الدعوات المأثورة عند الوقوف بعرفات).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز---ثواب-الوقوف-بعرفات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز - ثَوابُ الوُقوفِ بِعَرَفاتٍ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز - پاداش وقوف در عرفات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الترغیب و الترهیب عن أنَس: وَقَفَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله بِعَرَفاتٍ، و قَد كادَتِ الشَّمسُ أن تَؤوبَ، فَقالَ: یا بِلالُ، أنصِت لِيَ النّاسَ. فَقامَ بِلالٌ فَقالَ: أنصِتوا لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَنصَتَ النّاسُ&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعشَرَ النّاسِ! أتانی جَبرائیلُ عليه‌السلام آنِفاً فَأَقرَأَنی مِن رَبِّيَ السَّلامَ، و قالَ: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ غَفَرَ لِأَهلِ عَرَفاتٍ، و أَهلِ المَشعَرِ، و ضَمِنَ عَنهُمُ التَّبِعاتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ، فَقالَ: یا رَسولَ اللهِ، هٰذا لَنا خاصَّةً؟ قالَ: هٰذا لَكُم، و لِمَن أتیٰ مِن بَعدِكُم إلیٰ يَومِ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الترغیب و الترهیب: ج۲ ص۲۰۳ ح۷، الدرّ المنثور: ج۱ ص۵۵۳ كلاهما نقلاً عن الزهد لابن المبارك و راجع ثواب الأعمال: ص۷۱ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الترغیب و الترهیب - به نقل از اَ نَس -: پیامبر صلی الله علیه و آله در عرفات، وقوف کرد. نزدیک غروب خورشید، فرمود: «اى بلال! مردم را خاموش کن تا به سخنم گوش دهند». بلال برخاست و گفت: به سخن پیامبر خدا، گوش فرا دهید! مردم، ساکت شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «اى مردم! جبرئیل، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اینک نزد من آمد و از سوی پروردگارم به من سلام رساند و گفت: خداوند عز و جل اهل عرفات و اهل مشعر را آمرزید و بدهکارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان را تضمین نمود».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن حدیث، واژۀ «تبعات» آمده که به معناى حقوق مردم است، چه مالى و چه غیر آن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمربن خطّاب برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! آیا این، ویژۀ ماست؟ فرمود: «این، براى شما و همۀ کسانى است که پس از شما تا روز قیامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن مُسلِمٍ يَقِفُ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ بِالمَوقِفِ فَيَستَقبِلُ القِبلَةَ بِوَجهِهِ، ثُمَّ يَقولُ: «لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَحدَهُ لا شَریكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ، و هُوَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَدیرٌ» مِئَةَ مَرَّةٍ، ثُمَّ يَقرَأُ: «قُل هُوَ اللهُ أحَدٌ» مِئَةَ مَرَّةٍ، ثُمَّ يَقولُ: «اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ كَما صَلَّیتَ عَلیٰ إبراهیمَ و آلِ إبراهیمَ إنَّكَ حَمیدٌ مَجیدٌ، و عَلَینَا مَعَهُم» مِئَةَ مَرَّةٍ، إِلّا قالَ اللهُ تَعالیٰ: یا مَلائِكَتي! ما جَزاءُ عَبدي هٰذا؟ سَبَّحَني و هَلَّلَني، و كَبَّرَني و عَظَّمَني، و عَرَفَني، و أَثنیٰ عَلَيَّ، و صَلّیٰ عَلیٰ نَبِيّي. اِشهَدوا مَلائِكَتي إنّي قَد غَفَرتُ لَهُ، و شَفَّعتُهُ في نَفسِهِ، و لَو سَأَلَني عَبدي هٰذا لَشَفَّعتُهُ في أهلِ المَوقِفِ كُلِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان: ج۳ ص۴۶۳ ح۴۰۷۴ عن جابر، كنز العمّال: ج۵ ص۷۴ ح۱۲۱۱۰ نقلاً عن الدیلمي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هیچ مسلمانى نیست که غروب عرفه در موقف عرفات، رو به قبله وقوف کند و صد بار بگوید: «معبودى جز خدا نیست. یکتا و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شریک است. فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى و ستایش، از آنِ اوست و او بر هر چیزى تواناست» و سپس صد بار [سورۀ] (قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ) را بخواند و سپس صد بار بگوید: «خدایا! آن گونه که بر ابراهیم و خاندان ابراهیم، درود فرستادى، بر محمّد، درود فرست. همانا ستوده و شکوهمندى و بر ما نیز همراه آنان، درود فرست»، مگر آن که خداى متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «فرشتگانم! پاداش این بندۀ من چیست؟ مرا تسبیح گفت و تهلیل کرد، تکبیر گفت و بزرگ داشت، مرا شناخت و مرا ستود و بر پیامبرم درود فرستاد. اى فرشتگان من! گواه باشید که من، او را بخشودم و شفاعت او را در بارۀ خودش پذیرفتم و اگر این بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام از من بخواهد، شفاعت او را در بارۀ همۀ اهل عرفات، خواهم پذیرفت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مِنَ الذُّنوبِ ذُنوبٌ لا تُغفَرُ إِلّا بِعَرَفاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۶۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام، دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۹۴ عن الإمام عليّ عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۰ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: برخى از گناهان، جز در عرفات، بخشوده نمى‌شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - حینَ سُئِلَ: لِأَيِّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ أمَرَ اللّهُ بِالوُقوفِ بِعَرَفاتٍ بَعدَ العَصرِ؟ -: وَ الَّذي بَعَثَني بَالحَقِّ بَشیراً و نَذیراً! إنَّ لِلهِ باباً فِي السَّماءِ الدُّنیا يُقالُ لَهُ: بابُ الرَّحمَةِ، و بابُ التَّوبَةِ، و بابُ الحاجاتِ، و بابُ التَّفَضُّلِ، و بابُ الإِحسانِ، و بابُ الجودِ، و بابُ الكَرَمِ، و بابُ العَفوِ؛ و لا يَجتَمِعُ بِعَرَفاتٍ أحَدٌ إِلّا استَأهَلَ مِنَ اللّهِ في ذٰلِكَ الوَقتِ هٰذِهِ الخِصالَ. و إنَّ لِلهِ عزّ وجلّ مِئَةَ ألفِ مَلَكٍ، مَعَ كُلِّ مَلَكٍ مِئَةٌ و عِشرونَ ألفَ مَلَكٍ، و لِلهِ رَحمَةٌ عَلىٰ أهلِ عَرَفاتٍ يُنزِلُها عَلىٰ أهلِ عَرَفاتٍ، فَإِذَا انصَرَفوا أشهَدَ اللّهُ مَلائِكَتَهُ بِعِتقِ أهلِ عَرَفاتٍ مِنَ النّارِ، و أَوجَبَ اللّهُ عزّ وجلّ لَهُمُ الجَنَّةَ، و نادىٰ مُنادٍ: اِنصَرِفوا مَغفورینَ فَقَد أرضَیتُموني و رَضیتُ عَنكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی للصدوق: ص۲۶۱ ح۲۷۹ عن الإمام الحسن عليه‌السلام، الاختصاص: ص۳۹ عن الإمام الصادق عن أبیه عن الإمام الحسین عليهم‌السلام عنه صلی الله عليه وآله، روضة الواعظین: ج۲ ص۲۲۵ ح۹۹۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در پاسخ این سؤال که: چرا خدا دستور وقوف در عرفات بعد از عصر داده است؟ -: سوگند به آن خدایی که مرا به راستى، نوید دهنده و هشدار دهنده بر انگیخت، براى خدا در آسمانِ دنیا دری است که به آن، درِ رحمت، درِ توبه، درِ حاجات، درِ تفضّل، درِ احسان، درِ بخشندگی، درِ کَرَم و درِ عفو می‌گویند و هر که در این وقت در عرفات جمع آید، از جانب خداوند، مستحقّ این چیزها می‌گردد، و خداوند عز و جل را صد هزار فرشته است و با هر کدام صد و بیست هزار دیگر و براى خدا بر اهل عرفات رحمتی است که آن را بر اهل عرفات فرو می‌فرستد. و چون برگردند، خدا فرشتگان خود را گواه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد که اهل عرفات از دوزخ آزادند و بهشت بر آنها واجب است و ندا دهنده‌ای بانگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند که: «آمرزیده برگردید. شما مرا خشنود کردید و از شما خشنودم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ما أحَدٌ يَنقَلِبُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَوقِفِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن بَرِّ النّاسِ و فاجِرِهِم، مُؤمِنِهِم و كافِرِهِم، إِلّا بِرَحمَةٍ و مَغفِرَةٍ: يُغفَرُ لِلكافِرِ ما عَمِلَ في سَنَةٍ، و لا يُغفَرُ لَهُ ما قَبلَهُ، و لا ما يَفعَلُ بَعدَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُغفَرُ لِلمُؤمِنِ مِن شیعَتِنا جَمیعُ ما عَمِلَ في عُمُرِهِ، و جَمیعُ ما يَعمَلُهُ في سَنَةٍ بَعدَما يَنصَرِفُ إلىٰ أهلِهِ مِن يَومِ يَدخُلُ إلىٰ أهلِهِ سَنَةً، و يُقالُ لَهُ بَعدَ ذٰلِكَ: قَد غُفِرَ لَكَ و طَهُرتَ مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّنَسِ، فَاستَقبِل وَ استَأنِفِ العَمَلَ. و حاجٌّ غُفِرَ لَهُ ما عَمِلَ في عُمُرِهِ و لا يُكتَبُ عَلَیهِ سَيِّئَةٌ فیما يَستَأنِفُ، و ذٰلِكَ أن تُدرِكَهُ العِصمَةُ مِنَ اللّهِ، فَلا يَأتِيَ بِكَبیرَةٍ أبَداً، فَما دونَ الكَبائِرِ مَغفورٌ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر (كتاب زید النرسي): ص۱۹۵ ح۱۶۵، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۶۲ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هیچ انسانی، از نیک و بد و مؤمن و کافر، از موقف عرفات بر نمی‌گردد، مگر با بخشایش و آمرزش. برای کافر، گناهان یک سالش آمرزیده می‌شود و گناهان قبل از آن و گناهانی که بعد از آن مرتکب خواهد شد، آمرزیده نمی‌شود. برای مؤمن از شیعیان ما تمام گناهانی را که در گذشته مرتکب شده و نیز تمام گناهانی را که در یک سال بعد از مراجعتش، از زمانی که به میان خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش وارد می‌شود، تا یک سال می‌آمرزد و بعد از آن به او گفته می‌شود: «تا اکنون، آمرزیده و از آلودگی پاک شدی. از حالا به بعد، عملت را از نو شروع کن». یک گروه حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار هم هستند که تمام گناهان گذشتۀ آنان آمرزیده می‌شود و در آینده نیز گناهی برایشان نوشته نمی‌شود؛ چون مصونیتی از جانب خدا به آنان داده می‌شود که هرگز گناه کبیره‌ای مرتکب نمی‌شوند و گناهان پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن هم برایشان آمرزیده می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سفیان بن عیینة عن الإمام الصادق عليه‌السلام: سَأَلَ رَجُلٌ أبي بَعدَ مُنصَرَفِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَوقِفِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أ تَرىٰ يُخَيِّبُ اللّهُ هٰذَا الخَلقَ كُلَّهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبي: ما وَقَفَ بِهٰذَا المَوقِفِ أحَدٌ إِلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ، مُؤمِناً كانَ أو كافِراً، إِلّا أنَّهُم في مَغفِرَتِهِم عَلىٰ ثَلاثِ مَنازِلَ: مُؤمِنٌ غَفَرَ اللّهُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ و ما تَأَخَّرَ، و أَعتَقَهُ مِنَ النّارِ، و ذٰلِكَ قَولُهُ عزّ وجلّ: (رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْیا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ أُولئِكَ لَهُمْ نَصِیبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ سَرِیعُ الْحِسابِ)&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۰۱ - ۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مِنهُم مَن غَفَرَ اللّهُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ، و قیلَ لَه:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحسِن فیما بَقِيَ مِن عُمُرِكَ، و ذٰلِكَ قَولُهُ: عزّ وجلّ (فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعنی مَن ماتَ قَبلَ أن يَمضِيَ فَلا إثمَ عَلَیهِ، و مَن تَأَخَّرَ فَلا إثمَ عَلَیهِ لِمَنِ اتَّقَى الكَبائِرَ، و أَمَّا العامَّةُ فَيَقولونَ: (فَمَن تَعَجَّلَ في يَومَینِ فَلا إثمَ عَلَیهِ)، يَعنی فِي النَّفرِ الأَوَّلِ، (و مَن تَأَخَّرَ فَلا إثمَ عَلَیهِ)، يَعنی لِمَنِ اتَّقَى الصَّیدَ، أ فَتَرىٰ أنَّ الصَّیدَ يُحَرِّمُهُ اللّهُ بَعدَما أحَلَّهُ في قَولِهِ عزّ وجلّ: (وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ و في تَفسیرِ العامَّةِ مَعناهُ: و إذا حَلَلتُم فَاتَّقُوا الصَّیدَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «در شرح این بخش از روایت آورده است: یعنى کسى که پیش از رفتن به محلّ خود بمیرد، (گناهى بر او نیست)؛ چون با گزاردن حج، از گناهان خود بیرون رفته است. (وَ مَن تَأَخَّر) یعنى مردن او عقب افتاد، (پس گناهى بر او نیست) یعنى در باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌ماندۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرش اگر از گناهان کبیره پرهیز کند. جملۀ &amp;quot;یعنى براى کسى که از شکار پرهیز کند&amp;quot; یعنى در باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ&lt;br /&gt;<br /> عمرش. بنا بر این، انکار امام عليه‌السلام به این تفسیر، با آنچه گذشت و آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید که امام عليه‌السلام &amp;quot;پرهیز&amp;quot; را به پرهیزِ از شکار تفسیر کرده، ناسازگار نیست؛ زیرا امام عليه‌السلام آن را پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر به پرهیز شخص از شکار در حال احرام تفسیر کرد و در آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، آن را به پرهیزِ شخص از شکار تا کوچِ دوم تفسیر کرده است. در هیچ یک از این دو، پرهیز از شکار را - چنان که عامّه گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند- به پرهیز در باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ عمر تفسیر نکرده است. هر جا پرهیز است، به پرهیز از شکار و سایر محرّماتِ احرام تفسیر شده است. مقصود از &amp;quot;تعجیل&amp;quot; و &amp;quot;تأخیر&amp;quot;، شتاب و دیر کردن در کوچ است، و جملۀ (لِمَن اتَّقىٰ) متعلّق به هر دو جمله است؛ یعنى تعجیل و تأخیر براى پرهیزگار یکسان است، و هر وقت به کبائر و گناهان تفسیر شده، مقصود از شتاب و دیر کردن، شتاب و دیرىِ مرگ است و جملۀ (لِمَن اتَّقىٰ) تنها به جملۀ دوم تعلّق دارد. ظاهر روایتِ بعد، معناى دوم یعنى &amp;quot;مرگ&amp;quot; است و اختلاف در تأویلِ اهل بیت علیهم‌السلام به آیات متشابه امر ناپسندى نیست؛ زیرا قرآن، داراى وجوهِ مختلف است و همه نیز درست است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كافِرٌ وَقَفَ هٰذَا المَوقِفَ زِینَةَ الحَیاةِ الدُّنیا، غَفَرَ اللّهُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ إن تابَ مِنَ الشِّركِ فیما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ، و إن لَم يَتُب وَفّاهُ أجرَهُ، و لَم يَحرِمهُ أجرَ هٰذَا المَوقِفِ، و ذٰلِكَ قَولُهُ عزّ وجلّ: (مَنْ كانَ يُرِیدُ الْحَیاةَ الدُّنْیا وَ زِینَتَها نُوَفِّ إِلَیْهِمْ أَعْمالَهُمْ فِیها وَ هُمْ فِیها لا يُبْخَسُونَ أُولئِكَ الَّذِینَ لَیْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلّا النَّارُ وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِیها وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۵ - ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲۱ ح۱۰، تفسیر القمّي: ج۱ ص۷۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴۹ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از سفیان بن عیینه -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «مردى از پدرم، پس از برگشتِ وى از موقف عرفات، پرسید: به نظر شما آیا خداوند، همۀ این خلایق را ناامید و محروم می‌سازد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم گفت: &amp;quot;هیچ کسى در این موقف وقوف نکرد، مگر این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که خداوند او را ‌آمرزید - مؤمن باشد یا کافر -؛ امّا آنان در آمرزیده شدنشان سه رتبه [و گونه] دارند: یک گونه، مؤمن است که خداوند، گناه گذشته و آیندۀ او را بخشیده و او را از آتش رها ساخته است و این، همان سخن خداوند عز و جل است: (پروردگار ما! به ما در دنیا نیکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ده و در آخرت، نیکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ده و ما را از عذاب آتش نگه دار. آنان بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آنچه به دست آوردند، دارند و خدا حسابرسی سریع است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک گونه از آنان، کسى است که خداوند، گناه گذشتۀ او را بخشیده و به او گفته شده در باقی‌ماندۀ از عمرت، نیکى کن و این، همان سخن خداوند عز و جل است: (پس،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کس [به انجام دادن آن] در دو روز عجله کند، گناهى بر او نیست و [نیز] هر که تأخیر کند، بر او گناهى نیست) یعنى کسى که پیش از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که [به محلّ خود] برود، بمیرد، گناهى بر او نیست و هر که تأخیر کند، بر او نیز گناهی نیست و این براى کسى است که از گناهان کبیره پرهیز کند؛ امّا عامّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: (پس هر کس در دو روز شتاب کند، گناهى بر او نیست) یعنى در کوچ اوّل (و هر که تأخیر کند، بر او نیز گناهى نیست) یعنى بر کسى که از شکار پرهیز کند. به نظر تو آیا خداوند پس از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که شکار کردن را حلال کرده و فرموده: (و آن گاه که از احرام بیرون شدید، شکار کنید) آن را حرام می‌کند؟! در تفسیر عامّه معناى آیه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: و هنگامى که از احرام بیرون شدید، از شکار پرهیز کنید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [گونۀ دیگر،] کافرى است که براى زیب و زیور زندگىِ دنیا در این موقِف وقوف کرده است. چنین کسی اگر در باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ عمر خود از شرک توبه کند، خداوند گناهان گذشتۀ او را می‌آمرزد؛ امّا اگر توبه نکرد، مزدش را کامل می‌دهد و او را از مُزدِ این موقف محروم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و این، همان سخن خداوند عز و جل است: (آن کسانى که زندگى دنیا و زیبایىِ آن را خواستند، همۀ اعمالشان را در دنیا به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم و از آنان در دنیا کم گذاشته نخواهد شد. آنان کسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند که برایشان در آخرت جز آتش نیست و آنچه در آن ساختند، از میان رفته است و آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، باطل است)&amp;quot;)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام: قیلَ: یا رَسولَ اللّٰهِ، أيُّ أهلِ عَرَفاتٍ أعظَمُ جُرماً؟ قالَ: الَّذي يَنصَرِفُ مِن عَرَفاتٍ و هُوَ يَظُنُّ أنَّهُ لَم يُغفَر لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام: يَعنِي الَّذي يَقنَطُ مِن رَحمَةِ اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۶۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۱ ح۲۱۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام - به نقل از پدرانش علیهم‌السلام -: از پیامبر خدا پرسیده شد: چه کسى از اهل عرفات، جرمش بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن که از عرفات، بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد که آمرزیده نشده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پدرم] جعفر بن محمّد علیه‌السلام فرمود: «مقصود ایشان، کسى است که از رحمت خداوند، مأیوس باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحاجُّ حُملانُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني: الحُملان - بالضمّ -: ما یُحمَل علیه من الدوابِّ (الوافي: ج۱۲ ص۲۳۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَمانُهُ عَلَى اللهِ، فَإِذا دَخَلَ المَسجِدَ الحَرامَ وَكَّلَ اللهُ بِهِ مَلَكَینِ يَحفَظانِ طَوافَهُ و صَلاتَهُ و سَعيَهُ، فَإِذا كانَ عَشِيَّةُ عَرَفَةَ ضَرَبا عَلیٰ مَنكِبِهِ الأَیمَنِ، و يَقولانِ لَهُ: یا هٰذا، أمّا ما مَضیٰ فَقَد كُفیتَهُ، فَانظُر كَیفَ تَكونُ فیما تَستَقبِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۱ ح۵۸ عن معاویة بن عمّار، المحاسن: ج۱ ص۱۳۷ ح۱۷۶، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۸ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ضمانت مَرکب حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، بر عهدۀ خداست [تا به مکّه برسد]. سپس هر گاه وارد مسجد الحرام شود، خداوند، دو فرشته بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد که از طواف و نماز و سعى او مراقبت کنند. سپس شامگاه عرفه که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بر شانۀ راست او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند و به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «فلانى! در آنچه گذشته است، کفایت شدى. ببین در آینده چگونه خواهى بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعید بن يَسار: قالَ لي أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام - عَشِيَّةً مِنَ العَشِيّاتِ و نَحنُ بِمِنیً، و هُوَ يَحُثُّنی عَلَى الحَجِّ و يُرَغِّبُنی فیهِ -: یا سَعیدُ، أيُّما عَبدٍ رَزَقَهُ اللهُ رِزقاً مِن رِزقِهِ، فَأَخَذَ ذٰلِكَ الرِّزقَ فَأَنفَقَهُ عَلیٰ نَفسِهِ و عَلیٰ عِیالِهِ، ثُمَّ أخرَجَهُم قَد ضَحّاهُم بِالشَّمسِ حَتّیٰ يَقدَمَ بِهِم عَشِيَّةَ عَرَفَةَ إلَى المَوقِفِ فَيَقیلَ؛ أ لَم تَرَ فُرَجاً تَكونُ هُناكَ فیها خَلَلٌ و لَیسَ فیها أحَدٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: بَلیٰ جُعِلتُ فِداكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَجيءُ بِهِم قَد ضَحّاهُم حَتّیٰ يَشعَبَ بِهِم تِلكَ الفُرَجَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي یملأ و یسدّ تلك الفُرَج الخالیة. من قولهم: شَعْبُ الصَّدْع في الإناء؛ أي إصلاحه و مُلائمتُه، و الصَّدع: الشَّقّ (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۴۹۸ «شعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقولُ اللهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ لا شَریكَ لَهُ: عَبدی رَزَقتُهُ مِن رِزقی، فَأَخَذَ ذٰلِكَ الرِّزقَ فَأَنفَقَهُ، فَضَحّیٰ بِهِ نَفسَهُ و عِیالَهُ، ثُمَّ جاءَ بِهِم حَتّیٰ شَعَبَ بِهِم هٰذِهِ الفُرجَةَ التِماسَ مَغفِرَتي؛ أغفِرُ لَهُ ذَنبَهُ، و أَكفیهِ ما أهَمَّهُ، و أَرزُقُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[قالَ سَعیدٌ:] مَعَ أشیاءَ قالَها نَحواً مِن عَشَرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۳ ح۴۴، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۱۴ ح۱۸۳۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از سعید بن یسار -: امام صادق علیه‌السلام در یکى از غروب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها که در مِنا بودیم، در حالى که مرا به حج، تشویق و ترغیب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، فرمود: «اى سعید! هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که خداوند به او روزى داده باشد و او از آن روزى بردارد و خرج خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کند و سپس آنان را براى حج راه بیندازد و در برابر تابش خورشید قرار دهد، تا آن که غروب عرفه آنان را به موقف آورد و استراحت کند - آیا ندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شکاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى را در آن جا که در آنها کسى نیست؟ -».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چرا. دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، فدایت شوم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خانوادۀ خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و با آنها، این رخنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و شکاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کوه را پُر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس خداوند - تبارک و تعالى که شریکی ندارد - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: &amp;quot;به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، از روزىِ خویش دادم و او آن روزى را برداشت و خرج خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد. آن گاه، آنان را بیرون آورد. آنان را آورد تا با آنها این جاهاى خالى را پُر کند، در پىِ آمرزش من. گناهش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم و آنچه را موجب نگرانی او شده، بر عهده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرم و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چیزهاى دیگرى هم فرمود، نزدیک به ده چیز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوقوف-بالمشعر-الحرام1099&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - ۳: الوُقوفُ بِالمَشعَرِ الحَرامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«یجب الوقوف بالمشعر من طلوع الفجر من یوم العید إلى طلوع الشمس، و هو عبادة یجب فیه النيّة بشرائطها، و الأحوط وجوب الوقوف فیه بالنيّة الخالصة لیلة العید - بعد الإفاضة من عرفات - إلى طلوع الفجر، ثمّ ینوی الوقوف بین الطلوعین» (تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۴۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وقوف در مشعر الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الإفاضة-من-عرفات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الإِفاضَةُ مِن عَرَفاتٍ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - کوچ از عرفات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَبْتَغُواْ فَضْلاً مِّن رَّبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَـٰتٍ فَاذْكُرُواْ ٱللهَ عِندَ ٱلْمَشْعَرِ ٱلْحَرَامِ وَ ٱذْكُرُوهُ كَمَا هَدَلـٰكُمْ وَ إِن كُنتُم مِّن قَبْلِهِ لَمِنَ ٱلضَّالِّينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اشکالى بر شما نیست که در پىِ فضل [و احسان] پروردگارتان باشید. پس چون از عرفات کوچ کردید، خدا را نزد مشعر الحرام یاد کنید و به یاد او باشید، آن گونه که شما را هدایت کرد و پیش از آن، از گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان بودید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن ابن عبّاس: أفاضَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مِن عَرَفَةَ و عَلَیهِ السَّكینَةُ، و رَدیفُهُ اُسامَةُ، و قالَ: «أيُّهَا النّاسُ! عَلَیكُم بِالسَّكینَةِ، فَإِنَّ البِرَّ لَیسَ بِإیجافِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإیجاف: سرعة السیر. و قد أوجَفَ دابَّتَه یوجِفُها إیجافاً: إذا حَثَّها. و الإیجاف: التحریك و الإسراع (اُنظر: النهایة: ج۵ ص۱۵۷ و تاج العروس: ج۱۲ ص۵۱۸ «و جف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَیلِ وَ الإِبِلِ»، فَما رَأَیتُها رافِعَةً يَدَيها عادِيَةً حَتّیٰ أتیٰ جَمعاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الصادق عليه‌السلام: سُمِّیَت جَمعٌ؛ لأنّ آدَمَ عليه‌السلام جَمَعَ فیها بَینَ الصَّلاتَینِ: المَغربِ وَ العِشاءِ، و سُمِّیَ الأبطَحَ؛ لأنَّ آدَمَ اُمِرَ أن ینبَطِحَ في بَطحاءِ جَمعٍ، فَانبَطَحَ حَتّى انفَجَرَ الصُّبحُ، ثُمَّ اُمِرَ أن یَصعَدَ جَبَلَ جَمعٍ، و اُمِرَ إذا طَلَعَت عَلَیهِ الشَّمسُ أن یَعتَرِفَ بِذَنبِهِ، فَفَعَلَ ذٰلِكَ آدَمُ عليه‌السلام، وَ إنَّما جَعَلَ اعترافًا لِیَكونَ سُنَّةً في وُلدِهِ، فَقَرَّبَ قًرباناً، فَأرسَلَ اللهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارًا مِنَ السَّماءِ فِقِبَضَت قُربانَ آدَمَ عليه‌السلام (المحاسن: ج۲ ص۶۵ ح۱۱۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۹۰ ح۱۹۲۰، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۹۳ ح۹۴۸۴ نحوه، جامع الاُصول: ج۳ ص۲۴۹ ح۱۵۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا با آرامش، در حالى که اُسامه پشت سرش سوار بود، از عرفات کوچ کرد و فرمود: «اى مردم! آرامش داشته باشید. نیکى، آن نیست که اسب و شتر را تند برانید». ندیدم که مَرکب پیامبر صلی الله علیه و آله گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را به تاخت، بالا آورد و بدود، تا آن که به جمع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «به مَشعَر، &amp;quot;جمع&amp;quot;» گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چون آدم علیه‌السلام در آن جا بين نماز مغرب و عشا جمع كرد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن سعبد بن جُبَیر: حَدَّثَنِي ابنُ عَبّاسٍ۲ أنَّهُ دَفَعَ مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله يَومَ عَرَفَةَ، فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله وَراءَهُ زَجراً شَدیداً و ضَرباً و صَوتاً لِلإِبِلِ، فَأَشارَ بِسَوطِهِ إلَیهِم، و قالَ: أيُّهَا النّاسُ! عَلَیكُم بِالسَّكینَةِ، فَإِنَّ البِرَّ لَیسَ بِالإیضاعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإیضاع: سَیر مثل الخَبَب. والوَضْع هو العَدْو. و وضَعَ البعیرُ و أوضعَهُ راكبُه: إذا حمله على سرعة السیر (لسان العرب: ج۸ ص۳۹۸ و ۳۹۹ «وضع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۶۰۱ ح۱۵۸۷، ریاض الصالحین: ص۳۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از سعید بن جُبَیر -: ابن عبّاس برایم گفت که: روز عرفه، همراه پیامبر صلی الله علیه و آله از عرفات کوچ کردم. پیامبر صلی الله علیه و آله از پشتِ سرش، سر و صداى بسیارى شنید که [براى تند راندن] بر شتران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند و سر و صدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. با شلّاقى که در دستش بود، به آنان اشاره کرد و فرمود: «اى مردم! آرامش داشته باشید. نیکى، در تند تاختن نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إنَّ المُشرِكینَ كانوا يُفیضونَ مِن قَبلِ أن تَغیبَ الشَّمسُ، فَخالَفَهُم رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَأَفاضَ بَعدَ غُروبِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إذا غَرَبَتِ الشَّمسُ فَأَفِض مَعَ النّاسِ، و عَلَیكَ السَّكینَةُ وَ الوَقارُ، و أَفِض بِالاِستِغفارِ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: (ثُمَّ أَفِيضُواْ مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ ٱلنَّاسُ وَ ٱسْتَغْفِرُواْ ٱللهَ إِنَّ ٱللهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ)، فَإِذَا انتَهَیتَ إلَى الكَثیبِ الأَحمَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَثیب: هو التلَّ المستطیل المُحدَودب من الرَّمل (تاج العروس: جصص ۳۵۴ «کثب»). و الکثیب الأحمر: تَلٌّ أحمر اللَّون یقع علی یمین الذاهب من عرفات إلی المشعر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن يَمینِ الطَّریقِ فَقُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ ارحَم مَوقِفی، و زِد في عِلمی، و سَلِّم لي دینی، و تَقَبَّل مَناسِكی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إيّاكَ وَ الوَجیفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَجیفُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ضربٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیر الإبل و الخیل، كما قال الجوهری. و قال ابن الأثیر: هو ضرب من السّیر سریع&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اُنظر: الصحاح: ج۴ ص۱۴۳۷، النهایة: ج۵ ص۱۵۷ «وجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي يَصنَعُهُ النّاسُ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: «أيُّهَا النّاسُ! إنَّ الحَجَّ لَیسَ بِوَجیفِ الخَیلِ و لا إیضاعِ الإِبِلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَضَعَ البعیرُ و أوضَعَه راکبُه: إذا حمَلَه علی سُرعة السیر. قال ‌الأزهري: «وضع»). الإیضاع: أن یُعدي بعیرَه و یحملَه علی العَدْوِ الحَثیث (لسان العرب: ج۸ ص۳۹۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لٰكِنِ اتَّقُوا الله و سیروا سَیراً جَمیلاً، لا تَوَطَّؤوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَطِئَ الشيءَ یَطَؤُهُ وَطأً: داسَهُ... و تَوطَّأَهُ و وَطَّأَهُ کَوَطِئَهُ (لسان العرب: ج۱ ص۱۹۵ «وطأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَعیفاً و لا تَوَطَّؤوا مُسلِماً»، و تَوَأَّدوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي تمهّلوا و تثبّتوا (اُنظر: لسان العرب: ج۳ ص۴۴۳ «وأد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اقتَصِدوا فِي السَّیرِ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ يَكُفُّ ناقَتَهُ حَتّیٰ يُصیبَ رَأسَها مُقَدَّمَ الرَّحلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «الرجل»، و ما اثبتناه من طبعة دار الحدیث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَقولُ: «أيُّهَا النّاسُ! عَلَیكُم بِالدَّعَةِ»، فَسُنَّةُ رَسولِ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله تُتَّبَعُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ مُعاوِيَةُ: و سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام يَقولُ: «اللّٰهُمَّ أعتِقنی مِنَ النّارِ»، و كَرَّرَها حَتّیٰ أفاضَ [النّاسُ]،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین المعقوفین أثبتناه من الوافي و التهذیب. و هو ممّا یقتضیه السیاق، و الظاهر أنّه سقط من النسّاخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: ألا تُفیضُ، فَقَد أفاضَ النّاسُ؟ فَقالَ: إنّي أخافُ الزِّحامَ، و أَخافُ أن أشرَكَ في عَنَتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَنَت: الأذیٰ (لسان العرب: ج۲ ص۶۲ «عنت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنسانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۷ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸۷ ح۶۲۳، بحار الأنوار: ج۲۱ ص۳۷۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «مشرکان، پیش از غروب آفتاب کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند؛ ولى پیامبر خدا با آنان، مخالفت کرد و پس از غروب، کوچ کرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام همچنین فرمود: «خورشید که غروب کرد، با آرامش و وقار، همراه مردم، کوچ کن و در هنگام کوچ، از خداوند، آمرزش بخواه، که خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (سپس از آن جا که مردم کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، کوچ کنید و از خدا آمرزش بخواهید که خدا، آمرزنده و مهربان است). چون به کثیب الأحمر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَثیب احمر، همان کوهى است که مشرکان در روز فتح مکّه بر بالاى آن رفتند تا به پیامبر صلی الله علیه و آله و یارانش بنگرند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سمت راست جادّه رسیدى، بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! بر موقفم رحمت آور و علمم را افزون کن و دینم را به سلامت بدار و عباداتم را بپذیر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مبادا تند بتازى، آن گونه که بسیارى از مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؛ چرا که پیامبر خدا فرموده است: &amp;quot;ای مردم! حج، اسب تاختن و شتر دواندن نیست. از خدا پروا کنید و نیکو سیر کنید. ضعیف و مسلمانى را زیرِ پا قرار ندهید &amp;quot;و در رفتن حوصله کنید و میانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو باشید؛ چرا که پیامبر خدا ناقۀ خویش را متوقّف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، تا آن جا که سرِ ناقه به جلوى کجاوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;اى مردم! آرامش داشته باشید&amp;quot;. پس سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله باید پیروى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین از امام صادق علیه‌السلام شنیدم که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خدایا! از آتش، نجاتم ده» و این را تکرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد تا مردم، کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. گفتم: کوچ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى؟ مردم رفتند. فرمود: «من، از شلوغى بیم دارم. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم که در آزردن مردم، شریک شوم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن ابن فضّال عن رجل عن الإمام الصادق عليه‌السلام مَن مَرَّ بِالمَأزِمَینِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المأزَمان: موضع بمكّة بین المشعر الحرام و عرفة، و هو شِعب بین جَبَلَین (معجم البلدان: ج۵ ص۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَیسَ في قَلبِهِ كِبرٌ، نَظَرَ اللهُ إلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ما الكِبرُ؟ قالَ: يَغمَصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَمِصَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الناسَ: أي احتقرهم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لم يَرَهم شیئاً (النهایة: ج۳ ص۳۸۶ «غمص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسَ، و يَسفَهُ الحَقَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عليه‌السلام: و مَلَكانِ مُوَكَّلانِ بِالمَأزِمَینِ يَقولانِ: «رَبِّ، سَلِّم سَلِّم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۴۱ ح۱۸۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۵۵ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابن فضّال، از یکی از راویان -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هر کس بر مَأزِمَین (دو تنگه بر سرِ راه مَشعر) بگذرد و در دلش تکبّر نباشد، خداوند [با نظر رحمت] به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدم: کِبر چیست؟ فرمود: «مردم را برنجاند و حق را نپذیرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «دو فرشتۀ گمارده شده در مأزمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند:&amp;quot;خدایا! به سلامت دار! به سلامت دار!&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---ثواب-الوقوف-بمزدلفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - ثَوابُ الوُقوفِ بِمُزدَلِفَةَ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - پاداش وقوف در مزدلفه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - و هُوَ بِمِنیً -: لَو يَعلَمُ أهلُ الجَمعِ بِمَن حَلّوا أو بِمَن نَزَلوا، لَاستَبشَروا بِالفَضلِ مِن رَبِّهِم بَعدَ المَغفِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبیر: ج۱۱ ص۴۵ ح۱۱۰۲۱ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - هنگامى که در مِنا بود-: اگر اهل جمع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع، نام مشعر الحرام است، چنان که به آن «مزدلفه» نیز گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. نامیدن به «جمع»، یا به سبب اجتماع مردم در آن است، یا به این مناسبت که آدم علیه‌السلام و حوّا زمانى که هبوط کردند، در آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا گِرد هم آمدند، یا براى این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که نماز مغرب و عشا در آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا با هم خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (ر. ک: الصحاح: ج۳ ص۱۱۹۸، النهایة: ج۱ ص۲۹۶؛ مرآة العقول: ج۱۸ ص۱۲۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانند که در آستانۀ چه کسى فرود آمده‌اند و بر چه کسى وارد شده‌اند، از آمرزش و فضل پروردگارشان [که شامل حالشان شده] شادمان می‌شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: عن بِلال بن رَباح أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله قالَ لَهُ غَداةَ جَمعٍ: یا بِلالُ، أسكِتِ النّاسَ - أو: أنصِتِ النّاسَ -، ثُمَّ قالَ: إنَّ اللهَ تَطَوَّلَ عَلَیكُم في جَمعِهِ هٰذا، فَوَهَبَ مُسیئَكُم لِمُحسِنِكُم، و أَعطیٰ مُحسِنَكُم ما سَأَلَ. اِدفَعوا بِاسمِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۰۰۶ ح۳۰۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از بلال بن رَباح -: صبحگاهِ مُزدَلفه، پیامبر صلی الله علیه و آله به من فرمود: «اى بلال! مردم را ساکت کن» یا «بگو مردم گوش دهند». سپس فرمود: «خداوند، در این مشعرش بر شما نعمت بخشید و گنهکارتان را به خاطر نیکوکارتان بخشود و به نیکوکارتان، هر چه طلبید، بخشید. با نام خدا حرکت کنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة الثُّماليّ: قالَ رَجُلٌ لِعَلِيِّ بنِ الحُسَینِ عليه‌السلام: تَرَكتَ الجِهادَ و خُشونَتَهُ، و لَزِمتَ الحَجَّ و لینَهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ مُتَّكِئاً فَجَلَسَ، و قالَ: وَیحَكَ! أما بَلَغَكَ ما قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله في حَجَّةِ الوَداعِ؟! إنَّهُ لَمّا وَقَفَ بِعَرَفَةَ و هَمَّتِ الشَّمسُ أن تَغیبَ، قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «یا بِلالُ، قُل لِلنّاسِ فَليَنصِتوا»، فَلَمّا نَصَتوا قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «إنَّ رَبَّكُم تَطَوَّلَ عَلَیكُم في هٰذَا اليَومِ فَغَفَرَ لِمُحسِنِكُم، و شَفَّعَ مُحسِنَكُم في مُسیئِكُم، فَأَفیضوا مَغفوراً لَكُم». و زادَ غَیرُ الثُّمالِيِّ أنَّهُ قالَ: «إِلّا أهلَ التَّبِعاتِ، فَإِنَّ اللهَ عَدلٌ يَأخُذُ لِلضَّعیفِ مِنَ القَوِيِّ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَت لَیلَةُ جَمعٍ، لَم يَزَل يُناجی رَبَّهُ و يَسأَلُهُ لِأَهلِ التَّبِعاتِ، فَلَمّا وَقَفَ بِجَمعٍ قالَ لِبِلالٍ: «قُل لِلنّاسِ فَليَنصِتوا»، فَلَمّا نَصَتوا قالَ: «إنَّ رَبَّكُم تَطَوَّلَ عَلَیكُم في هٰذَا اليَومِ فَغَفَرَ لِمُحسِنِكُم، و شَفَّعَ مُحسِنَكُم في مُسیئِكُم، فَأَفیضوا مَغفوراً لَكُم»، و ضَمِنَ لِأَهلِ التَّبِعاتِ مِن عِندِهِ الرِّضا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۷ ح۲۴، ثواب الأعمال: ص۷۱ ح۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۶ ح۱۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو حمزۀ ثُمالى -: مردى به امام زین العابدین علیه‌السلام گفت: جهاد و سختى آن را رها کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و به حج و راحتى آن پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟! امام علیه‌السلام که تکیه داده بود، نشست و فرمود: «واى بر تو! آیا سخن پیامبر صلی الله علیه و آله در حجّة الوداع، به گوشت نرسیده که وقتى در عرفات، وقوف کرد، در آستانۀ غروب آفتاب فرمود: &amp;quot;اى بلال! به مردم بگو که گوش فرا دهند&amp;quot; و چون به گوش ایستادند، پیامبر خدا فرمود: &amp;quot;امروز، خدایتان بر شما نعمت ارزانى داشت و نیکوکارِ شما را بخشود و شفاعت نیکوکارتان را در بارۀ بدکارتان پذیرفت. کوچ کنید که آمرزیده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید&amp;quot;». در حدیثِ غیر ابو حمزه، اضافه دارد که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «مگر کسانى که حقوق مردم بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان است، که خداوند، عادل است و حقّ ضعیف را از قوى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهراً تنها همین استثنا را دیگرى نقل کرده و بقیّۀ روایت در نقل ابو حمزه آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب مَشعر شد، پیامبر صلی الله علیه و آله پیوسته با پروردگارش مناجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و براى کسانى که حقوق مردم بر عهده دارند، درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. چون در مشعر وقوف کرد، به بلال فرمود: «به مردم بگو گوش فرا دهند». چون گوش دادند، فرمود: «پروردگارتان، امروز بر شما نعمت داد: نیکوکارتان را بخشود و شفاعت نیکوکارتان را در بارۀ بدکارتان پذیرفت. کوچ کنید که آمرزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید» و براى کسانى که حقوق دیگران را بر عهده دارند، از پیش خود، رضایت [صاحبان حق] را ضمانت کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ المُزدَلِفَةَ أكثَرُ بِلادِ اللّهِ هَوامّاً، فَإِذا كانَت لَیلَةُ التَّروِيَةِ نادىٰ مُنادٍ مِن عِندِ اللّهِ: یا مَعشَرَ الهَوامِّ! ارحَلنَ عَن وَفدِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَخرُجُ فِي الجِبالِ فَتَسَعُها حَیثُ لا تُرىٰ، فَإِذَا انصَرَفَ الحاجُّ عادَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۲۴ ح۲ عن بکیر بن أعین.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: مشعر الحرام از همۀ سرزمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند، حشرات بیشترى دارد. چون شب تَرویه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، جارچى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از سوى خداوند فریاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «اى گروه حشرات! از پیش میهمانان خداوند، کوچ کنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها به کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها هم آنها را در خود جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که دیده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. هنگامی که حاجیان رفتند، حشرات بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---أدب-الوقوف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - أدَبُ الوُقوفِ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - آداب وقوف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: المُزدَلِفَةُ كُلُّها مَوقِفٌ، وَ ارتَفِعوا عَن بَطنِ مُحَسِّرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج۱ ص۳۸۸ ح۱۶۶ عن یحیى بن مالك، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۰۰۲ ح۳۰۱۲، سنن النسائي: ج۵ ص۲۶۵ و لیس فیه ذیله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: همه جاى مُزدَلفه، موقف است. از وادى محسِّر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُحَسِّر، درّۀ بزرگى میان مُزدَلِفه و مِناست و البتّه به مِنا نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالاتر بروید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أحيَا اللَّیالِيَ الأَربَعَ وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ: لَیلَةَ التَّروِيَةِ، و لَیلَةَ عَرَفَةَ، و لَیلَةَ النَّحرِ، و لَیلَةَ الفِطرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق: ج۴۳ ص۹۳ ح۹۱۰۸ عن معاذ بن جبل، الفردوس: ج۳ ص۶۲۰ ح۵۹۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس این چهار شب را شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى کند، بهشت براى او واجب است: شبِ تَروِیه، شب عرفه، شب عید قربان و شب عید فطر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهما السلام: لا تُصَلِّ المَغرِبَ حَتّىٰ تَأتِيَ جَمعاً و إن ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّیلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۱۸۸ ح۶۲۵ عن محمّد بن مسلم، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۴۴ ح۳۱۳۷ عن الإمام الصادق عليه‌السلام وفیه: «لا تُصَلِّ المَغرِبَ لَیلَةَ النَّحرِ إلّا بِالمُزدَلِفَةِ و إن ذَهَبَ رُبُعُ اللَّیلِ إلىٰ ثُلُثِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، فقه الرضا: ص۲۲۳ عن العالم عليه‌السلام و فیه: «و لا تُصَلِّ المَغرِبَ و لا العِشاءَ الآخِرَةَ لَیلَةَ النَّحرِ إلّا بِمُزدَلِفَةَ و إن ذَهَبَ رُبُعُ اللَّیلِ» و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام یا امام صادق علیه‌السلام: نماز مغرب را نخوان تا به جمع (مَشعر) بروی، حتّی اگر یک‌سوم شب رفته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا تُصَلِّ المَغرِبَ حَتّیٰ تَأتِيَ جَمعاً، فَتُصَلِّيَ بِهَا المَغرِبَ وَ العِشاءَ الآخِرَةَ بِأَذانٍ واحِدٍ و إقامَتَینِ، وَ انزِل بِبَطنِ الوادی عَن يَمینِ الطَّریقِ قَریباً مِنَ المَشعَرِ، و يُستَحَبُّ لِلصَّرورَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّرورة: الذي لم یحجّ قطّ (النهایة: ج۳ ص۲۲ «صرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يَقِفَ عَلَى المَشعَرِ الحَرامِ و يَطَأَهُ بِرِجلِهِ، و لا يُجاوِزَ الحِیاضَ لَیلَةَ المُزدَلِفَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن زرارة عن الباقر عليه‌السلام: إنّه قال للحكم بن عتیبة: ما حدّ المزدلفة؟ فسكت، فقال أبو جعفر عليه‌السلام: حدّها ما بین المأزَمین إلى الجبل إلى حِیاض مُحسّر (تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹۰ ح۶۳۴ و راجع الكافي: ج۴ ص۴۷۱ ح۵ و ۶).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ هٰذِهِ جَمعٌ، اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ أن تَجمَعَ لي فیها جَوامِعَ الخَیرِ، اللّٰهُمَّ لا تُؤيِسني مِنَ الخَیرِ الَّذي سَأَلتُكَ أن تَجمَعَهُ لي في قَلبي، و أَطلُبُ إلَیكَ أن تُعَرِّفَني ما عَرَّفتَ أولِیاءَكَ في مَنزِلي هٰذا، و أَن تَقِيَني جَوامِعَ الشَّرِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنِ استَطَعتَ أن تُحيِيَ تِلكَ اللَّیلَةَ فَافعَل؛ فَإِنَّهُ بَلَغَنا أنَّ أبوابَ السَّماءِ لا تُغلَقُ تِلكَ اللَّیلَةَ لِأَصواتِ المُؤمِنینَ، لَهُم دَوِيّ كَدَوِيِّ النَّحلِ، يَقولُ اللهُ جَلَّ ثَناؤُهُ: «أنَا رَبُّكُم، و أَنتُم عِبادی أدَّیتُم حَقّی، و حَقٌّ عَلَيَّ أن أستَجیبَ لَكُم»، فَيَحُطُّ اللهُ تِلكَ اللَّیلَةَ عَمَّن أرادَ أن يَحُطَّ عَنهُ ذُنوبَهُ، و يَغفِرَ لِمَن أرادَ أن يَغفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۸ ح۱ عن الحلبيّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نماز مغرب را نخوان، تا به جَمع (مشعر) برسى و مغرب و عشا را با یک اذان و دو اقامه، آن جا بخوانى. در دل آن وادى، سمت راست جادّه و نزدیک مشعر، فرود آى. مستحب است براى کسى که نخستین حجّ اوست، بر مشعر الحرام بِایستد و گام بر آن نهد و شب مُزدَلفه از برکه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برکه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آبی که در منطقۀ مشعر، وجود دارد. زُراره روایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که امام باقر علیه‌السلام از حَکَم بن عتیبه پرسید: «محدودۀ مُزدلفه کجاست؟». او ساکت ماند. فرمود: «حدّ مُزدلفه، از بین مأزمین دو تنگه تا کوه، تا برکه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محسِّر است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگذرد و بگوید:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! این جا «جَمع» است. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که خیرهاى کامل را برایم جمع کنى. خدایا! مرا از خیرى که خواستم در دلم جمع آورى، مأیوس مکن. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم آنچه را در این منزلگاه به اولیایت آموختى، به من بشناسانى و از همۀ بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نگاهم دارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر بتوانى آن شب را بیدار بمانى، چنین کن. همانا به ما رسیده است که درهاى آسمان، آن شب به روى صداهاى مؤمنان، بسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. برایشان همهمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است همچون همهمۀ زنبوران عسل. خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «من، پروردگار شمایم و شما، بندگان منید. حقّ مرا ادا کردید و بر من، حق است که دعایتان را مستجاب کنم». آن شب، خداوند، گناهان هر که را بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و هر که را بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أصبِح عَلیٰ طُهرٍ بَعدَما تُصَلِّي الفَجرَ، فَقِف إن شِئتَ قَریباً مِنَ الجَبَلِ، و إن شِئتَ حَیثُ شِئتَ، فَإِذا وَقَفتَ فَاحمَدِ اللهَ عزّ وجلّ و أَثنِ عَلَیهِ، وَ اذكُر مِن آلائِهِ و بَلائِهِ ما قَدَرتَ عَلَیهِ، و صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، ثُمَّ ليَكُن مِن قَولِكَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ رَبَّ المَشعَرِ الحَرامِ، فُكَّ رَقَبَتي مِنَ النّارِ، و أَوسِع عَلَيَّ مِن رِزقِكَ الحَلالِ، وَ ادرَأ عَنّي شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ وَ الإِنسِ. اللّٰهُمَّ أنتَ خَیرُ مَطلوبٍ إلَیهِ و خَیرُ مَدعُوٍّ و خَیرُ مَسؤولٍ، و لِكُلِّ وافِدٍ جائِزَةٌ، فَاجعَل جائِزَتي في مَوطِني هٰذا أن تُقیلَني عَثرَتي، و تَقبَلَ مَعذِرَتي، و أَن تَجاوَزَ عَن خَطیئَتي، ثُمَّ اجعَلِ التَّقویٰ مِنَ الدُّنیا زادي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أفِض حَیثُ يُشرِقُ لَكَ ثَبیرٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَبِیر: اسم جبل بالمزدلفة یقع على یمین القادم من عرفة، و الشمس كانت تشرق من ناحیته (اُنظر: تاج العروس: ج۶ ص۱۴۱ و معجم البلدان: ج۲ ص۷۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَرَى الإِبِلُ مَواضِعَ أخفافِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۹ ح۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹۱ ح۶۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پس از نماز صبح، روز را با وضو آغاز کن. اگر خواستى، نزدیک کوه وقوف کن (قرار بگیر) و اگر خواستى، هر جایی که دوست داشتی. چون وقوف کردی، خداوند را حمد و ثنا بگو و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آزمایش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او را به قدرِ توان، یاد کن و بر پیامبر صلی الله علیه و آله درود بفرست و از دعاهایت این باشد:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اى پروردگار مشعر الحرام! از آتش [دوزخ]، رهایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ده و روزىِ حلال مرا وسعت بخش و شرّ فاسقان جن و انس را از من، دور کن. خدایا! تو برترین کسى هستى که از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و درخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. براى هر میهمانى، تحفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است. تحفۀ مرا در این جایگاه، این قرار بده که از لغزشم چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشی کنی و پوزشم را بپذیرى و از گناهانم در گذرى و توشۀ مرا از دنیا تقوا قرار دهی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس کوچ کن، وقتى که کوه ثَبیر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثبیر، اسم کوهى در مُزدَلِفه است که در سمت راست عرفه قرار دارد و خورشید از سوى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر تو نمایان شود و شتر، جاى پاى خود را ببیند (هوا روشن شده باشد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هارون بن خارجة: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام يَقولُ في آخِرِ كَلامِهِ حینَ أفاضَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ أن أظلِمَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو اُظلَمَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو أقطَعَ رَحِماً، أو اُوذِيَ جاراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶٨ ح٣.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از هارون بن خارجه -: شنیدم که امام صادق علیه‌السلام در آخرین سخنش به هنگام کوچیدن [از عرفات به سوى مشعر] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدایا! به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از این که ستم کنم یا به من ستم شود، یا رشتۀ خویشاوندى را ببُرم، یا همسایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را بیازارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: خُذ حَصَى الجِمارِ مِن جَمعٍ، و إن أخَذتَهُ مِن رَحلِكَ بِمِنیً أجزَأَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۷۷ ح۳ عن ربعي، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹۶ ح۶۵۱، دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۲۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۵ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سنگ‌ریزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جَمَرات را از مشعر الحرام بردار و اگر از محلّ بار و بُنۀ خود در مِنا هم بردارى، تو را کفایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النزول-بمنى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 4: النُّزولُ بِمِنىً&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 4: فرود آمدن در مِنا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الإفاضة-من-المشعر-الحرام1139&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الإِفاضَةُ مِنَ المَشعَرِ الحَرامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُفیض الحجّاج من المشعر الحرام قبیل طلوع الشمس، لیؤدّوا واجبات مِنىً، و هي: رمي الجمرة، و الهَدي، و التقصیر أو الحَلق (راجع تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۴۱ واجبات منى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - کوچ از مشعر الحرام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاجیان، اندکى پیش از طلوع خورشید از مشعر الحرام راهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا به انجام دادن واجبات مِنا (رَمى جَمَره، قربانى کردن و تقصیر یا حَلق) برسند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله عَجَّلَ النِّساءَ لَیلاً مِنَ المُزدَلِفَةِ إلىٰ مِنىً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۷۴ ح۲ عن سعید السمّان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و راجع تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹۴ ح۶۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله زنان را شبانه، زودتر، از مشعر الحرام به مِنا روانه ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: رَخَّصَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله فی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَقدیمِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّقَلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ النِّساءِ الضُّعَفاءِ مِنَ المُزدَلِفَةِ إلىٰ مِنىً بِلَیلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۲۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۰ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله اجازه داد که بار و بنه‌ها و زنان ناتوان، شبانه و زودتر، از مُزدَلِفه حرکت کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لَمّا أفاضَ مِن مُزدَلِفَةَ جَعَلَ يَسیرُ العَنَقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَنَق: ضربٌ من السَّیر فَسیحٌ سریع (المصباح المنیر: ص۴۳۲ «عنق»). و قال الزمخشري: العَنَق: الخَطوُ الفسیح (الفائق في غریب الحدیث: ج۲ ص۴۰۳ «عنق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و هُوَ يَقولُ: أيُّهَا النّاسُ، السَّكینَةَ السَّكینَةَ، حَتّیٰ وَقَفَ عَلیٰ بَطنِ مُحَسِّرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۲۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۱ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا چون از مُزدَلفه کوچ کرد، گاه‌گاهی [از کاروان] جلو می‌زد و [به جلو افتادگان] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى مردم! آرام، آرام!» تا آن که بر وادى محسِّر ایستاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن الفضل بن عبّاس: شَهِدتُ الإِفاضَتَینِ مَعَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَفاضَ وعَلَیهِ السَّكینَةُ و هُوَ كافٌّ بَعیرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۴۵۲ ح۱۸۰۲، المعجم الكبیر: ج۱۸ ص۲۷۵ ح۶۹۷ نحوه و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لیس فیه ذیله، كنز العمّال: ج۵ ص۲۰۵ ح۱۲۶۱۵ نقلاً عن ابن جریر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از فضل بن عبّاس -: من دو کوچ، همراه با پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بودم. ایشان با وَقار و آرامش و در حالی که زمام شتر خود را می‌کشید [که تند نرود]، کوچ کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: ثُمَّ أفِض حینَ يُشرِقُ لَكَ ثَبیرٌ، و تَرَى الإِبِلُ مَواضِعَ أخفافِها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: كانَ أهلُ الجاهِلِيَّةِ يَقولونَ: أشرِق ثَبیرُ - يَعنونَ الشَّمسَ - كَیما نُغیرَ. و إنَّما أفاضَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله خِلافَ أهلِ الجاهِلِيَّةِ، كانوا يُفیضونَ بِإیجافِ الخَیلِ و إیضاعِ الإِبِلِ، فَأَفاضَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله خِلافَ ذٰلِكَ بِالسَّكینَةِ وَ الوَقارِ وَ الدَّعَةِ، فَأَفِض بِذِكرِ اللهِ وَ الاِستِغفارِ، و حَرِّك بِهِ لِسانَكَ، فَإِذا مَرَرتَ بِوادی مُحَسِّرٍ - و هُوَ وادٍ عَظیمٌ بينَ جَمعٍ و مِنیً، و هُوَ إلیٰ مِنیً أقرَبُ - فَاسعَ فیهِ حَتّیٰ تُجاوِزَهُ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حَرَّكَ ناقَتَهُ، و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ سَلِّم عَهدي، وَ اقبَل تَوبَتي، و أَجِب دَعوَتي، وَ اخلُفني فیمَن تَرَكتُ بَعدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹۲ ح۶۳۷، مصباح المتهجّد: ص۷۰۰ ح۷۷۵ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه و راجع سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۹۰ ح۱۹۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «چون کوه ثَبیر براى تو آشکار شود و شتر، جاى گام خود را ببیند، کوچ کن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[سپس] امام صادق علیه‌السلام فرمود: «مردم در جاهلیّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ثَبیر! بتاب، تا غارت کنیم. منظورشان، روشنىِ آفتاب بود. پیامبر خدا بر خلاف عادت اهل جاهلیّت کوچ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. آنان با اسب تاختن و شتر دواندن، کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و پیامبر خدا بر خلاف آنان، با آرامش و وقار کوچ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. پس با یاد خدا و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى کوچ کن. ذکر خدا را بر زبانت جارى ساز و چون به وادى محسِّر رسیدى - که وادى بزرگى بین مشعر و مِناست و به مِنا نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است -، شتابان از آن بگذر؛ زیرا پیامبر خدا صلی الله علیه و آله، شتر خود را در آن جا شتاباند، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! پیمانم را سلامت بدار، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بپذیر، دعایم را مستجاب کن و بین آنان که پشتِ سر نهاده و آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، جانشین من باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا مَرَرتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِوادي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُحَسِّرٍ فَاسعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیهِ، فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله سَعىٰ فیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۱۹۵ ح۶۴۸ عن عبد الأعلی بن أعین، الكافي: ج۴ ص۴۷۱ ح۳، كتاب من لا یحضره الفقیة: ج۲ ص۴۶۸ ح۲۹۸۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه به وادی مُحَسِّر رسیدی، سریع عبور کن؛ زیرا پیامبر خدا از آن سریع عبور ‌کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائی عن صفيّة بنت شَیبَة عن امرأة: رَأَیتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَسعیٰ في بَطنِ المَسیلِ و يَقولُ: لا يُقطَعُ الوادي إِلّا شَدّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشدّ: العَدْو (لسان العرب: ج۳ ص۲۳۴ «شدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج۵ ص۲۴۲، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۳۶۲ ح۲۷۳۵۰، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۶۰ ح۹۳۶۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى - به نقل از صفیّه دختر شیبه، از زنى -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله را دیدم که از وسط مسیل (وادى مُحَسِّر) شتابان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این وادى را جز به سرعت نباید پیمود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---وجه-تسمية-منى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - وَجهُ تَسمِيَةِ مِنىً&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - علّت نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى به مِنا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: العِلَّةُ الَّتي مِن أجلِها سُمِّيَت مِنیً مِنیً؛ أنَّ جَبرَئیلَ عليه‌السلام قالَ هُناكَ لِإِبراهیمَ عليه‌السلام: تَمَنَّ عَلیٰ رَبِّكَ ما شِئتَ. فَتَمَنّیٰ إبراهیمُ عليه‌السلام في نَفسِهِ أن يَجعَلَ اللهُ مَكانَ ابنِهِ إسماعیلَ كَبشاً يَأمُرُهُ بِذَبحِهِ فِداءً لَهُ، فَاُعطِيَ مُناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۹۱ ح۱ عن محمّد بن سنان، علل الشرائع: ص۴۳۵ ح۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۱۹۷ ح۲۱۲۶ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: علّت آن که به مِنا، مِنا گفته شده، این است که جبرئیل علیه‌السلام در آن جا به ابراهیم علیه‌السلام گفت: «هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، از خداوند تمنّا کن». ابراهیم علیه‌السلام هم در دل خود از خدا تمنّا کرد که به جاى فرزندش اسماعیل علیه‌السلام، قوچى به عنوان فدیه قرار داده شود و خداوند، دستور دهد که آن را سر ببُرد. خداوند هم تمنّای او را بر آورده کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---آداب-النزول-بمنی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - آدابُ النُّزولِ بِمِنیً&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - آداب فرود آمدن در مِنا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذَا قَضَيْتُم مَّنَـٰسِكَكُمْ فَاذْكُرُواْ ٱللهَ كَذِكْرِكُمْ ءَابَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ رَبَّنَا ءَاتِنَا فِى ٱلدُّنْيَا وَ مَا لَهُ فِى ٱلْأَخِرَةِ مِنْ خَلَـٰقٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون اعمال و آداب ویژۀ حجّ خود را به جاى آوردید، همان گونه که پدران خود را به یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید، یا با یاد کردنى بیشتر، خدا را به یاد آورید، و از مردم، کسى است که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: پروردگارا! به ما، در همین دنیا عطا کن، حال آن که براى او در آخرت، نصیبى نیست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر عن الحَلَبيّ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (فَاذْكُرُواْ ٱللهَ كَذِكْرِكُمْ ءَابَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً)، قالَ عليه‌السلام: كانَ المُشرِكونَ يَفتَخِرونَ بِمِنیً إذا كانَ أيّامُ التَّشریقِ، فَيَقولونَ: كانَ أبونا كَذا، و كانَ أبونا كَذا، فَيَذكُرونَ فَضلَهُم، فَقالَ: (فَاذْكُرُواْ ٱللهَ كَذِكْرِكُمْ ءَابَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر(كتاب النوادر للبزنطی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;): ص۳۵ ح۵۰، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۱۱ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر - به نقل از حلبى -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (خدا را یاد کنید، آن گونه که پدرانتان را یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، یا بیشتر) پرسیدم. فرمود: «مشرکان در روزهاى تشریق، در مِنا به نیاکان خود افتخار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پدر ما چنین و چنان بود و فضایل آنها را یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. خداوند فرمود: (خدا را یاد کنید، همان گونه که پدرانتان را یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، یا بیشتر)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - فـی قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَٱذْكُـرُواْ ٱللهَ فِى أَيَّامٍ مَّعْدُودَ ٰتٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: هِيَ أيّامُ التَّشریقِ، كانوا إذا أقاموا بِمِنیً بَعدَ النَّحرِ تَفاخَروا، فَقالَ الرَّجُلُ مِنهُم: كانَ أبي يَفعَلُ كَذا وَ كَذا، فَقالَ اللهُ جَلَّ ثَناؤُهُ: (فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَـٰتٍ... فَاذْكُرُواْ ٱللهَ كَذِكْرِكُمْ ءَابَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً). وَ التَّكبیرُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ أكبَرُ، اللهُ أكبَرُ، لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَ اللهُ أكبَرُ، اللهُ أكبَرُ وَ لِلهِ الحَمدُ، اللهُ أكبَرُ عَلیٰ ما هَدانا، اللهُ أكبَرُ عَلیٰ ما رَزَقَنا مِن بَهیمَةِ الأَنعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۱۶ ح۳ عن منصور بن حازم، وسائل الشیعة: ج۵ ص۱۲۴ ح۹۸۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (و خدا را در روزهایى معیّن، یاد کنید) -: آن، روزهاى تشریق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزهاى دهم، یازدهم و دوازدهم ماه ذى حجّه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. مردم، پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر در مِنا پس از قربانى کردن به تفاخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند. یکى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پدرم چنین و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. خداى متعال فرمود: (چون از عرفات کوچ کردید...، خدا را یاد کنید، همچون یاد کردن پدرانتان، یا بیشتر). و تکبیر، آن است که بگویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است؛ خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است. معبودى جز خدا نیست و خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است. خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است و ستایش، از آنِ اوست. خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است، به پاس آن که ما را هدایت کرد. خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است، به پاس آن که از چارپایان، به ما روزى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ ٱذْكُرُواْ ٱللهَ فِى أَيَّامٍ مَّعْدُودَاتٍ)، قالَ: التَّكبیرُ في أيّامِ التَّشریقِ مِن صَلاةِ الظُّهرِ مِن يَومِ النَّحرِ إلیٰ صَلاةِ الفَجرِ مِن يَومِ الثّالِثِ، و فِي الأَمصارِ عَشرُ صَلَواتٍ، فَإِذا نُفِرَ بَعدَ الاُولیٰ أمسَكَ أهلُ الأَمصارِ، و مَن أقامَ بِمِنیً فَصَلّیٰ بِهَا الظُّهرَ وَ العَصرَ فَليُكَبِّر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۱۶ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۶۹ ح۹۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از محمّد بن مسلم -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (و خدا را در روزهایی معیّن، یاد کنید) پرسیدم. فرمود: «مقصود، تکبیر در روزهاى تشریق، از نماز ظهر روز قربان تا نماز صبح روز سوم است و در شهرها، تکبیر پس از ده نماز است. اگر پس از نماز اوّل، کوچ کرد، اهل شهرها از تکبیر گفتن، دست بردارند و هر کس در مِنا ماند و نماز ظهر و عصر را آن جا خواند، تکبیر بگوید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زُرارَة: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام: التَّكبیرُ في أيّامِ التَّشریقِ في دُبُرِ الصَّلَواتِ؟ فَقالَ: التَّكبیرُ بِمِنیً في دُبُرِ خَمسَ عَشرَةَ صَلاةً، و في سائِرِ الأَمصارِ في دُبُرِ عَشرِ صَلَواتٍ. و أَوَّلُ التَّكبیرِ في دُبُرِ صَلاةِ الظُّهرِ يَومَ النَّحرِ، يَقولُ فیهِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ أكبَرُ، اللهُ أكبَرُ، لا إلٰهَ إِلّا اللهُ وَ اللهُ أَكبَرُ، اللهُ أكبَرُ و لِلهِ الحَمدُ، اللهُ أكبَرُ عَلیٰ ما هَدانا، اللهُ أكبَرُ عَلیٰ ما رَزَقَنا مِن بَهیمَةِ الأَنعامِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّما جُعِلَ في سائِرِ الأَمصارِ في دُبُرِ عَشرِ صَلَواتٍ؛ لِأَنَّهُ إذا نَفَرَ النّاسُ فِي النَّفرِ الأَوَّلِ أمسَكَ أهلُ الأَمصارِ عَنِ التَّكبیرِ، و كَبَّرَ أهلُ مِنیً ما داموا بِمِنیً إلَى النَّفرِ الأَخیرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۱۶ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۶۹ ح۹۲۱ و ج۳ ص۱۳۹ ح۳۱۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۰۷ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زراره -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: تکبیر در ایّام تشریق، پس از نمازهاست؟ فرمود: «تکبیر در مِنا، بعد از پانزده نماز است و در شهرهاى دیگر، بعد از ده نماز. اوّلین تکبیر، پس از نماز ظهر روز عید قربان است که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است؛ خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است. معبودى جز خدا نیست و خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است. خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است و ستایش، از آنِ اوست. خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است، به پاس آن که ما را هدایت کرد. خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین است، به پاس آن که از چارپایان، به ما روزى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و براى این جهت، در شهرهاى دیگر، پس از ده نماز قرار داده شده که مردم، چون در کوچ اوّل حرکت کنند، مردم شهرها از تکبیر دست بر&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و اهل مِنا تا وقتى در مِنا هستند، تا کوچ آخرین گروه، تکبیر بگویند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: صَلِّ في مَسجِدِ الخَیفِ - و هُوَ مَسجِدُ مِنیً، و كانَ مَسجِدَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَلیٰ عَهدِهِ - عِندَ المَنارَةِ الَّتي في وَسَطِ المَسجِدِ، و فَوقَها إلَى القِبلَةِ نَحـواً مِن ثَلاثینَ ذِراعاً، و عَن يَمینِها و عَن يَسارِها و خَلفِها نَحواً مِن ذٰلِكَ، فَتَحَرَّ ذٰلِكَ فَإِنِ استَطَعتَ أن يَكونَ مُصَلاّكَ فیهِ فَافعَل؛ فَإِنَّهُ قَد صَلّیٰ فیهِ ألفُ نَبِيّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّما سُمِّيَ الخَیفَ لِأَنَّهُ مُرتَفِعٌ عَنِ الوادي، و مَا ارتَفَعَ عَنهُ يُسَمّیٰ خَیفاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۱۹ ح۴، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۷۴ ح۹۳۹ نحوه، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۲۳۰ ح۶۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در مسجد خَیف - که همان مسجد مِناست و مسجد پیامبر خدا در دوران ایشان بوده - نزد مناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که وسط مسجد است، نماز بخوان و نیز بالاى آن به فاصلۀ سى ذراع به سمت قبله و به همین مقدار از سمت راست و چپ و پشت آن، نماز بخوان. بکوش و آن را انجام بده. پس اگر توانستى که محلّ نمازت آن جا باشد، چنان کن؛ چرا که در آن مکان، هزار پیامبر، نماز خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این جهت، به آن خیف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند که از وادى مِنا، بلندتر است و هر چه بلندتر باشد، خیف نامیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---ثواب-الوقوف-في-منی1159&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - ثَوابُ الوُقوفِ في مِنیً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یجب المبیت بمنیً لیلتی الحادیة عشرة و الثانية عشرة من الغروب إلى نصف اللیل. و یجب المبیت لیلة الثالثة عشرة أیضاً على طوائف، منهم: من لم يُفِض من منیً یوم الثاني عشر وأدرك غروب الثالث عشر. و لا یجب المبیت بمنیٰ على أشخاص، منهم: من اشتغل في مكّة بالعبادة إلى الفجر، و لم یشتغل بغیرها إلّا الضروريّات. ویجب رمی الجمار الثلاث في نهار اللیالی التي یجب علیه المبیت فیها (راجع تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۵۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - پاداش وقوف در مِنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واجب است که حاجیان، شب‌های یازدهم و دوازدهم ذى حجّه را تا نیمۀ شب، در مِنا به سر ببرند و براى کسى که روز دوازدهم از مِنا کوچ نکند و هنگام غروب هنوز آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا باشد، واجب است که شب سیزدهم را نیز در مِنا به سر ببرد. البتّه براى کسانى که این شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در مکّه تا صبح به عبادت بپردازند و جز در موارد ضرور، کارى جز عبادت نکنند، ماندن در مِنا واجب نیست. همچنین فرداى این شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ـ که واجب است در مِنا باشند ـ واجب است که رَمیِ جمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سه‌گانه انجام گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أخَذَ النّاسُ مَنازِلَهُم بِمِنیً نادیٰ مُنادٍ: لَو تَعلَمونَ بِفِناءِ مَن حَلَلتُم، لَأَیقَنتُم بِالخَلَفِ بَعدَ المَغفِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۷ ح۲۲ عن معاویة بن عمّار، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۹ ح۲۱۷۴ و فیه «و روی»، المحاسن: ج۱ ص۱۴۰ ح۱۸۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه مردم، در جایگاه خود در مِنا استقرار یافتند، منادى ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستید در آستان چه کسى فرود آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، پس از آمرزش الهى به جای‌گزینى [خرج‌هایی که کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید]، یقین پیدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أخَذَ النّاسُ مَواطِنَهُم بِمِنیً، نادیٰ مُنادٍ مِن قِبَلِ اللهِ عزّ وجلّ: إن أرَدتُم أن أرضیٰ فَقَد رَضیتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۲ ح۴۲ عن داوود بن أبي یزید، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۹ ح۲۱۷۳ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۳۱ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون مردم در مِنا در جاى خود قرار گرفتند، از سوى خداوند، منادى ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستید من راضى شوم، راضى شدم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أفاضَ الرَّجُلُ مِن مِنیً، وَضَعَ مَلَكٌ يَدَهُ بينَ كَتِفَیهِ ثُمَّ قالَ: اِستَأنِف.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۴۱ ح۱۸۷ عن الوشّاء عن الإمام الرضا عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۳ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقتى کسى از مِنا کوچ کرد، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دست خود را بر شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «عمل، از سر گیر».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه - فِي الحاجِّ إذا نَفَرَ مِن مِنیً إلیٰ مَكَّةَ -: رُوِيَ أنَّهُ يَخرُجُ مِن ذُنوبِهِ كَهَیئَةِ يَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۸۰ ح۳۰۱۹، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۲۲۷ ح۱۹۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - در بارۀ کسى که از مِنا به مکّه کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند -: روایت شده است که از گناهانش پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، همچون روزى که مادرش او را زاییده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رمي-الجمار1165&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 5: رَميُ الجِمارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرمی من واجبات الحجّ، فإنّه یجب یوم النحر رمی جمرة العقبة فقط، و في الیوم الحادی عشر و الثاني عشر من أيّام التشریق یجب رمی الجمرات الثلاثة كلّها (راجع تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۵۵ رمی الجمار الثلاث).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 5: سنگ زدن به جَمَره&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَمى جَمَره، از واجبات حج است و در روز قربانى کردن، تنها رَمى جَمَرۀ عَقَبه واجب است و در روزهاى یازدهم و دوازدهم از ایّام تشریق، رَمیِ همۀ جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گانه، واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---حكمة-الرمي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - حِكمَةُ الرَّميِ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - حكمتِ سنگ زدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إنَّ الجِمارَ إنَّما رُمِيَت لِأَنَّ جَبرَئیلَ عليه‌السلام حینَ أریٰ إبراهیمَ عليه‌السلام المَشاعِرَ بَرَزَ لَهُ إبلیسُ، فَأَمَرَهُ جَبرَئیلُ أن يَرمِيَهُ، فَرَماهُ بِسَبعِ حَصَیاتٍ، فَدَخَلَ عِندَ الجَمرَةِ الاُولیٰ تَحتَ الأَرضِ، فَأَمسَكَ، ثُمَّ بَرَزَ لَهُ عِندَ الثّانِيَةِ فَرَماهُ بِسَبعِ حَصَیاتٍ اُخَرَ، فَدَخَلَ تَحتَ الأَرضِ في مَوضِعِ الثّانِيَةِ، ثُمَّ بَرَزَ لَهُ في مَوضِعِ الثّالِثَةِ فَرَماهُ بِسَبعِ حَصَیاتٍ، فَدَخَلَ في مَوضِعِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۴۷ ح۵۳۲ عن أبي البختريّ عن الإمام الصادق عن أبیه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۹ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بدین سبب با سنگ زده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که چون جبرئیل علیه‌السلام محل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عبادت را به ابراهیم علیه‌السلام نشان داد، ابلیس بر او نمایان شد. جبرئیل علیه‌السلام به او فرمان داد که وی را برانَد. او هم شیطان را با هفت سنگ راند. او کنار جَمَرۀ اوّل، زیرِ زمین پنهان شد و کنار جَمَرۀ دوم، سر بر آورد. با هفت سنگ دیگر، او را راند. در جاى دوم به زیرِ زمین رفت و از محلّ جَمَرۀ سوم، آشکار شد. با هفت سنگ، او را زد و او در همان جا به زیرِ زمین رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ عِلَّةَ رَميِ الجَمَراتِ أنَّ إبراهیمَ عليه‌السلام تَراءیٰ لَهُ إبلیسُ عِندَها، فَأَمَرَهُ جِبرائیلُ عليه‌السلام بِرَميِهِ بِسَبعِ حَصَیاتٍ، و أَن يُكَبِّرَ مَعَ كُلِّ حَصاةٍ، فَفَعَلَ و جَرَت بِذٰلِكَ السُّنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۸۲، علل الشرائع: ص۴۳۷ ح۱ عن الإمام الكاظم عليه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: علّت رَمىِ جمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آن است که نزدیک آن محل، شیطان بر ابراهیم علیه‌السلام نمایان شد. جبرئیل علیه‌السلام به او دستور داد که با هفت سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه، شیطان را بزند و با هر سنگ، تکبیر بگوید. او نیز چنان کرد و سنّت، بر این جارى شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین عن ابن عبّاس: جاءَ جَبرَئیلُ عليه‌السلام إلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَذَهَبَ بِهِ لِيُرِيَهُ المَناسِكَ، فَانفَرَجَ لَهُ ثَبیرٌ، فَدَخَلَ مِنیً فَأَراهُ الجِمارَ، ثُمَّ أراهُ عَرَفاتٍ، فَنَبَغَ الشَّیطانُ لِلنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله عِندَ الجَمرَةِ، فَرَماهُ بِسَبعِ حَصَیاتٍ حَتّیٰ ساخَ. ثُمَّ نَبَغَ لَهُ فِي الجَمرَةِ الثّانِيَةِ، فَرَماهُ بِسَبعِ حَصَیاتٍ حَتّیٰ ساخَ. ثُمَّ نَبَغَ لَهُ في جَمرَةِ العَقَبَةِ، فَرَماهُ بِسَبعِ حَصَیاتٍ حَتّیٰ ساخَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۵۰ ح۱۷۵۴، صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۳۱۶ ح۲۹۶۷، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۲۵۰ ح۹۶۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از ابن عبّاس -: جبرئیل علیه‌السلام نزد پیامبر خدا آمد و او را بُرد تا عبادتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نشانش دهد. کوه ثَبیر، شکافته شد و وارد مِنا گشت. آن گاه جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نشانش داد و سپس عرفات را نشانش داد. شیطان، کنار جَمَره بر پیامبر صلی الله علیه و آله نمایان شد. ایشان با هفت سنگ او را راند، تا این که پنهان شد و از کنار جمرۀ دوم، سر بر آورد. پیامبر صلی الله علیه و آله با هفت سنگ او را زد، تا این که ناپدید شد. سپس در آخرین جمره، آشکار شد. هفت سنگ بر او زد، تا این که پنهان گشت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این روایت، در صورت صحّت سند، با روایات قبلى معارض نیست؛ زیرا ممکن است این امر براى پیامبر خدا نیز تکرار شده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---آداب-الرمي1171&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - آدابُ الرَّمي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یشترط في رمي الجمار النيّة الخالصة للّه،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أن یكون بسبع حصیات، و اُمور اُخر. و المزید من التفصیل یطلب من كتب الفقه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و المستحبّ فیه ستّة: الطهارة، و الدعاء عند إرادة الرمی، و أن یكون بینه و بین الجمرة عشرة أذرع إلى خمسة عشر ذراعاً، و أن یرمیها خذفاً، و الدعاء مع كلّ حصاة، و أن یكون ماشیاً، و لو رمىٰ راكباً جاز. و في جمرة العقبة یستقبلها و یستدبر القبلة و في غیرها یستقبلها و یستقبل القبلة (راجع جواهر الكلام: ج۱۹ ح۱۰۷ - ۱۱۳ و وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۵۳ أبواب الرمی).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - آداب سنگ زدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در رَمیِ جَمَره، نیّت خالص، شرط است و این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که با هفت سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه انجام شود و چیزهاى دیگرى که تفصیل آنها در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فقهى آمده است. در رَمیِ جَمَره، شش چیز، مستحب است: داشتن طهارت، دعا کردن هنگام تصمیم بر پرتاب سنگ، رعایت فاصلۀ ده زراعى میان خود و جَمَره، انداختن به صورت پرتاب و دعا خواندن براى هر سنگ هنگام پرتاب، و پیاده بودن، هر چند که رَمیِ سواره هم جایز است. در جَمَرۀ عَقَبه، رو به جَمَره و پشت به قبله بودن و در غیر آن، رو به جمرات و رو به قبله بودن، مستحب است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: لَمّا أقبَلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مِن مُزدَلِفَةَ مَرَّ عَلیٰ جَمرَةِ العَقَبَةِ يَومَ النَّحرِ، فَرَماها بِسَبعِ حَصَیاتٍ، ثُمَّ أتیٰ إلیٰ مِنیً، و ذٰلِكَ مِنَ السُّنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۲۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۶ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پیامبر خدا، چون از مُزدَلفه آمد، روز عید قربان بر جَمَرۀ عقبه گذشت و هفت سنگ بر آن زد. سپس به مِنا آمد و این از سنّت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن الزُّهريّ: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله كانَ إذا رَمَى الجَمرَةَ الَّتي تَلي مَسجِدَ مِنیً يَرمیها بِسَبعِ حَصَیاتٍ، يُكَبِّرُ كُلَّما رمیٰ بِحَصاةٍ، ثُمَّ تَقَدَّمَ أمامَها فَوَقَفَ مُستَقبِلَ القِبلَةِ رافِعاً يَدَيهِ یدعو، و كانَ يُطیلُ الوُقوفَ، ثُمَّ يَأتِي الجَمرَةَ الثّانِيَةَ فَيَرمیها بِسَبعِ حَصَیاتٍ، يُكَبِّرُ كُلَّما رَمیٰ بِحَصاةٍ، ثُمَّ يَنحَدِرُ ذاتَ اليَسارِ مِمّا يَلِی الوادِيَ فَيَقِفُ مُستَقبِلَ القِبلَةِ رافِعاً يَدَيهِ يَدعو، ثُمَّ يَأتِي الجَمرَةَ الَّتي عِندَ العَقَبَةِ فَيَرمیها بِسَبعِ حَصَیاتٍ، يُكَبِّرُ عِندَ كُلِّ حَصاةٍ، ثُمَّ يَنصَرِفُ و لا يَقِفُ عِندَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۶۲۴ ح۱۶۶۶، سنن النسائي: ج۵ ص۲۷۶، سنن الدارمي: ج۱ ص۴۹۲ ح۱۸۴۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از زُهْرى -: پیامبر خدا، هر گاه به جمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که نزدیک مسجد مِناست، سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، با هفت سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و با هر سنگى، تکبیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت. سپس جلو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و در مقابل آن، رو به قبله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستاد و دستانش را بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و دعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و ایستادن را طول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. سپس نزد جمرۀ دوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و هفت سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و با هر سنگى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، تکبیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت. سپس به سمت چپ وادى سرازیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و در حالى که دستانش را بلند&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرده بود، دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و سپس نزد جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که نزدیک عقبه است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. آن را هم هفت سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و با هر سنگى، تکبیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت. آن گاه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت و نزد آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانْد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: دَخَلنا عَلیٰ جابِرِ بنِ عَبدِ اللهِ فَقُلتُ: أخبِرنی عَن حَجَّةِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله رَمَى الجَمرَةَ الَّتي عِندَ الشَّجَرَةِ بِسَبعِ حَصَیاتٍ، يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصاةٍ مِنها حَصَى الخَذفِ، رَمیٰ مِن بَطنِ الوادي، ثُمَّ انصَرَفَ إلَى المَنحَرِ فَنَحَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج۵ ص۲۷۵ عن حاتم بن إسماعیل عن الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: نزد جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم. از او خواستم تا از حجّ پیامبر صلی الله علیه و آله به من خبر دهد. گفت: پیامبر خدا، به جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که نزدیک درخت است، هفت سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و با هر سنگى، تکبیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت و سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را با انگشت، پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. سنگ را از دلِ آن وادى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، آن گاه به قربانگاه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت و قربانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن سلیمان بن عَمرو بن الأحوص عن اُمّه: رَأَیتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَرمِی الجَمرَةَ مِن بَطنِ الوادي و هُوَ راكِبٌ، يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصاةٍ، و رَجُلٌ مِن خَلفِهِ يَستُرُهُ، فَسَـأَلتُ عَنِ الرَّجُلِ فَقالوا: الفَضلُ بنُ العَبّاسِ، وَ ازدَحَمَ النّاسُ! فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: یا أيُّهَا النّاسُ، لا يَقتُل بَعضُكُم بَعضاً، و إذا رَمَیتُمُ الجَمرَةَ فَارموا بِمِثلِ حَصَى الخَذفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۲ ص۲۰۰ ح۱۹۶۶، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۳۲۳ ح۲۷۲۰۲ نحوه، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۲۱۲ ح۹۵۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از سلیمان بن عمرو بن احوص، از مادرش -: پیامبر خدا را دیدم که سواره، از دل وادى بر جَمَرات، سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و با هر سنگى، تکبیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت و مردى از پشتِ سرش، از او نگهبانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. پرسیدم: آن مرد کیست؟ گفتند: فضل بن عبّاس است. مردم ازدحام کردند. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «همدیگر را به کُشتن ندهید. چون سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنید، با نوک انگشتان، پرتاب کنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن ابن عبّاس: قالَ لي رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله غَداةَ العَقَبَةِ - و هُوَ عَلىٰ راحِلَتِهِ -: ‌هاتِ القُط لي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَقَطتُ له حَصَیاتٍ هُنَّ حَصَى الخَذفِ، فَلَمّا وَضَعتُهُنَّ في يَدِهِ، قالَ: بِأَمثالِ هٰؤُلاءِ، و إيّاكُم وَ الغُلُوَّ فِي الدّینِ؛ فَإِنَّما أهلَكَ مَن كانَ قَبلَكُم الغُلُوُّ فِي الدّینِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج۵ ص۲۶۸، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۰۰۸ ح۳۰۲۹، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۴۶۲ ح۱۸۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صبح روزِ [رمىِ جمرۀ] عقبه، در حالی که سوار شترش بود، به من فرمود: «بیا سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رَمى را برایم جمع کن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را جمع کردم و در دستش قرار دادم، فرمود: «با مانند این ریگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [رمی کنید]! از زیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى در دین بپرهیزید. همانا پیشینیان شما را همین زیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى در دین، هلاک کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن یعقوب بن شُعَیب: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ الجِمارِ، فَقالَ: قُم عِندَ الجَمرَتَینِ و لا تَقُم عِندَ جَمرَةِ العَقَبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: هٰذا مِنَ السُّنَّةِ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ما أقولُ إذا رَمَیتُ؟ فَقالَ: كَبِّر مَعَ كُلِّ حَصاةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۸۱ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۶۱ ح۸۸۹، منتقی الجمان: ج۳ ص۴۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از یعقوب بن شعیب -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پرسیدم. فرمود: «کنار دو جمره بِایست؛ ولى کنار جَمَرۀ عقبه نَایست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدم: این، از سنّت است؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: هنگام پرتاب سنگ، چه بگویم؟ فرمود: «با هر سنگ، تکبیر بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِرمِ في كُلِّ يَومٍ عِندَ زَوالِ الشَّمسِ، و قُل كَما قُلتَ حینَ رَمَیتَ جَمرَةَ العَقَبَةِ، فَابدَأ بِالجَمرَةِ الاُولیٰ، فَارمِها عَن يَسارِها في بَطنِ المَسیلِ، و قُل كَما قُلتَ يَومَ النَّحرِ، قُم عَن يَسارِ الطَّریقِ فَاستَقبِلِ القِبلَةَ، فَاحمَدِ اللهَ و أَثنِ عَلَیهِ، و صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، ثُمَّ تَقَدَّم قَلیلاً، فَتَدعو و تَسأَلُهُ أن يَتَقَبَّلَ مِنكَ، ثُمَّ تَقَدَّم أیضاً ثُمَّ افعَل ذٰلِكَ عِندَ الثّانِيَةِ، وَ اصنَع كَما صَنَعتَ بِالاُولیٰ، و تَقِفُ و تَدعُو اللهَ كَما دَعَوتَ، ثُمَّ تَمضی إلَى الثّالِثَةِ و عَلَیكَ السَّكینَةُ وَ الوَقارُ، فَارمِ و لا تَقِف عِندَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۸۰ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۶۱ ح۸۸۸، منتقی الجمان: ج۳ ص۴۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر روز، هنگام ظهر، جَمَرات را سنگ بزن و آنچه را هنگام رَمىِ جَمَرۀ عقبه گفتى، بگو. پس، از جَمَرۀ اوّل، آغاز کن و آن را از طرف چپ، در دلِ وادى، سنگ بزن و آنچه را روز قربانى گفتى، بگو. سمت چپ جادّه، رو به قبله بِایست و خدا را حمد و ثنا بگو و بر پیامبر صلی الله علیه و آله درود فرست. سپس کمى جلو برو، دعا کن و از خدا بخواه که از تو قبول کند. باز هم جلوتر برو و سپس نزد جَمَرۀ دوم نیز چنین کن، آن گونه که با جَمَرۀ اوّلى کردى. بِایست و خدا را آن گونه که پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر خواندى، بخوان. سپس به سوى جَمَرۀ سوم برو و با آرامش و وقار، سنگ بزن؛ ولى کنار آن، نمان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: خُذ حَصَى الجِمارِ، ثُمَّ ائتِ الجَمرَةَ القُصوَى الَّتي عِندَ العَقَبَةِ، فَارمِها مِن قِبَلِ وَجهِها و لا تَرمِها مِن أعلاها، و تَقولُ وَ الحَصیٰ في يَدِكَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ هٰؤُلاءِ حَصَیاتي فَأَحصِهِنَّ لي، وَ ارفَعهُنَّ في عَمَلي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَرمی و تَقولُ مَعَ كُلِّ حَصاةٍ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ أكبَرُ، اللّٰهُمَّ ادحَر عَنّي الشَّیطانَ، اللّٰهُمَّ تَصدیقاً بِكِتابِكَ و عَلیٰ سُنَّةِ نَبِيِّكَ صلّی اللّه عليه وآله، اللّٰهُمَّ اجعَلهُ حَجّاً مَبروراً، و عَمَلاً مَقبولاً، و سَعیاً مَشكوراً، و ذَنباً مَغفوراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن فیما بينَكَ و بينَ الجَمرَةِ قَدرَ عَشَرَةِ أذرُعٍ أو خَمسَةَ عَشَرَ ذِراعاً، فَإِذا أتَیتَ رَحلَكَ و رَجَعتَ مِنَ الرَّميِ فَقُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ بِكَ وَثِقتُ، و عَلَیكَ تَوَكَّلتُ، فَنِعمَ الرَّبُّ و نِعمَ المَولیٰ و نِعمَ النَّصیرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُستَحَبُّ أن يُرمَى الجِمارُ عَلیٰ طُهرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۷۸ ح۱ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹۸ ح۶۶۱، منتقی الجمان: ج۳ ص۳۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سنگ‌ریزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جَمَره را بر گیر. نزد آخرین جَمَره - که کنار عقبه است - برو و از رو به رو، بر آن، سنگ بزن و از بالایش مزن. در حالى که سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در دست توست، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اینها سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من است. آنها را براى من به شمار آور و همراه عملم، بالا ببر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنى و با هر سنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا، بزرگ‌ترین است. خدایا! شیطان را از من دور گردان. خدایا! به کتاب تو و سنّت و سیرۀ پیامبرت باور دارم. خدایا! این را حجّى پاداش یافته و عملى پذیرفته و تلاشى سپاس یافته و گناهى بخشوده قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاصلۀ میان تو و جَمَره، ده یا پانزده ذراع باشد. وقتى پیش وسایل خود برگشتى و از سنگ زدن باز آمدى، بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! به تو اطمینان کردم و بر تو توکّل نمودم، که خوب پروردگار و مولا و یاورى هستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مستحب است سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در حالت طهارت زده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌السلام عَنِ الجِمارِ، فَقالَ: لا تَرمِ الجِمارَ إِلّا و أَنتَ عَلىٰ طُهرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۸۲ ح۱۰، دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۲۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: از ابو جعفر (امام باقر) علیه‌السلام پرسیدم: آداب سنگ زدن چیست؟ فرمود: «جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را سنگ مزن، جز در حالى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که پاک و باوضو باشى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن حُمَید بن مسعود: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام عَن رَميِ الجِمارِ عَلىٰ غَیرِ طَهورٍ، قالَ: الجِمارُ عِندَنا مِثلُ الصَّفا وَ المَروَةِ، حِیطانٌ، إن طُفتَ بينَهُما عَلىٰ غَیرِ طَهورٍ لَم يَضُرَّكَ، وَ الطُّهرُ أحَبُّ إلَيَّ، فَلا تَدَعهُ و أَنتَ قادِرٌ عَلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹۸ ح۶۶۰ و راجع كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از حُمَید بن مسعود -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان رمی جمرات را بدون وضو انجام داد؟ فرمود: «جمرات در نزد ما مانند صفا و مروه، دو دیوار [و مُحَوّطه] هستند. اگر بدون وضو سعی صفا و مروه کنی، ضرری ندارد؛ امّا با وضو بودن نزد من بهتر است. تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانی، آن را ترک نکن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: حَصَى الجِمارِ تَكونُ مِثلَ الأَنمُلَةِ، و لا تَأخُذها سَوداءَ و لا بيضاءَ و لا حَمراءَ، خُذها كُحلِيَّةً مُنَقَّطَةً، تَخذِفُهُنَّ خَذفاً، و تَضَعُها عَلَى الإِبهامِ، و تَدفَعُها بِظُفرِ السَّبّابَةِ، وَ ارمِها مِن بَطنِ الوادی، وَ اجعَلهُنَّ عَن يَمینِكَ كُلَّهُنَّ، و لا تَرمِ عَلَى الجَمرَةِ، و تَقِفُ عِندَ الجَمرَتَینِ الاُولَيَینِ، و لا تَقِف عِندَ جَمرَةِ العَقَبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۷۸ ح۷ عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۹۷ ح۶۵۶، قرب الإسناد: ص۳۵۹ ح۱۲۸۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۲ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به اندازۀ بند انگشت باشد و از سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سیاه و سفید و سرخ، بر ندار. سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خال خال بردار و با نوک انگشتان بزن. سنگ را بر انگشت شست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى و آن را با ناخن انگشتِ اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازى. جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از وسط وادى، سنگ بزن و همۀ آنها را طرف راست خود، قرار ده. بالاى جَمَره را سنگ مزن. کنار جَمَرۀ اوّل و جمرۀ دوم بِایست؛ ولى کنار جَمَرۀ عَقَبه، نَایست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---ثواب-الرمي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - ثَوابُ الرَّميِ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - پاداش سنگ زدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: رَميُ الجِمارِ ذُخرُ يَومِ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۱ ح۳۷، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۴ ح۲۱۹۵، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۳ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سنگ زدن به جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، ذخیرۀ روز قیامت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إذا رَمیتَ الجِمارَ، كانَ لَكَ نوراً يَومَ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۵ ص۷۸ ح۱۲۱۳۰ نقلاً عن البزّار عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه رَمیِ جَمَرات کردى، براى تو نورى در قیامت خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - لِرَجُلٍ مِنَ الأَنصارِ -: إذا رَمَیتَ الجِمارَ، كانَ لَكَ بِكُلِّ حَصاةٍ عَشرُ حَسَناتٍ تُكتَبُ لَكَ لِما تَستَقبِلُ مِن عُمُرِكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۸۰ ح۶، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۰ ح۵۷، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۳ ح۲۱۳۸ كلاهما نحوه و كلّها عن محمّد بن قیس عن الإمام الباقر عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به مردى از انصار -: وقتى رمی جَمَرات می‌کنى، برابر هر سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، ده حسنه دارى که در آیندۀ عمر تو براى تو نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی رحمه الله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید مقصود، این است که هر سال، تا وقتى زنده است، براى او نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود». در مرآة العقول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید معنا این باشد که چون از ثمرات به جا آوردن نیکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پوشاندنِ بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شخص به دلیل انجام دادنِ کارهاى نیکِ قبلى از میان رفته است، این کار براى آیندۀ زندگى وى ذخیره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا اگر گناهى کرد، آن را بپوشاند».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبیر عن ابن عمر: سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله عَن رَميِ الجِمارِ: ما لَهُ فیه؟ فَسَمِعتُهُ يَقولُ: تَجِدُ ذٰلكَ عِندَ رَبِّكَ أحوَجَ ما تَكونُ إلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبیر: ج۱۲ ص۳۰۶ ح۱۳۴۷۹، المعجم الأوسط: ج۴ ص۲۶۳ ح۴۱۴۷، حلیة الأولیاء: ج۵ ص۲۸ الرقم۲۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از ابن عمر -: مردى در بارۀ رَمیِ جَمَرات از پیامبر خدا پرسید که: چه پاداشى دارد؟ شنیدم که ایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را نزد پروردگارت، در روزى که بیشترین نیاز را به آن دارى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إذا كانَ يَومُ عَرَفَةَ، غَفَرَ اللهُ تَعالیٰ لِلحاجِّ الخُلَّصِ. و إذا كانَ لَیلَةُ المُزدَلِفَةِ، غَفَرَ اللهُ تَعالیٰ لِلتُّجّارِ. و إذا كانَ يَومُ مِنیً، غَفَرَ اللهُ لِلجَمّالینَ. و إذا كانَ عِندَ جَمرَةِ العَقَبَةِ، غَفَرَ اللهُ لِلسُّؤّالِ. فَلا يَشهَدُ خَلقٌ ذٰلِكَ المَوقِفَ مِمَّن قالَ: «لا إلٰهَ إِلّا اللهُ» إِلّا غَفَرَ اللهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۰۹ ح۶۲۴ عن أبي هریرة، عوالي اللآلي: ج۴ ص۲۶ ح۷۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۶ ح۵۸؛ تفسیر القرطبي: ج۲ ص۴۲۰ عن أبي هریرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: چون روز عرفه شود، خداوند متعال، حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران خالص را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید و چون شام مُزدَلفه فرا رسد، خداوند متعال، بازرگانان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و روز مِنا، خداوند، شترداران [و کرایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چیان] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد. چون زمان حضور در جَمَرۀ عَقَبه فرا رسد، خداوند، درخواست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید. از آن انبوه مردمِ «لا إله إلّا اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»گو، کسى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد، مگر آن که خداوند، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحاجُّ إذا رَمَى الجِمارَ خَرَجَ مِن ذُنوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۴ ح۲۱۹۶، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۶۹ ح۱۸۵۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، وقتى بر جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سنگ بزند، از گناهانش بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في رَميِ الجِمارِ -: لَهُ بِكُلِّ حَصاةٍ يَرمی بِها تُحَطُّ عَنهُ كَبیرَةٌ موبِقَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۸۰ ح۷ عن حریز، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۴ ح۲۱۹۷ نحوه، المحاسن: ج۱ ص۱۴۲ ح۱۸۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ رَمىِ جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها -: براى او (حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار) در مقابل هر سنگى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، گناه کبیرۀ هلاکتبارى محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاضحية1192&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 6: الاُضحِيَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من الواجبات في یوم العید بمنىً: الهديُ، و یجب أن یكون من إحدى النَّعَم الثلاث: الإبل و البقر و الغنم، و یعتبر فیه السنّ الخاصّ، و السلامة، و أن یكون تامّ الأجزاء، و أن لا یكون كبیراً جدّاً و لا مهزولاً. و من لم یقدر على الهدی یجب بدله صوم ثلاثة أيّام في الحجّ، و سبعة أيّام بعد الرجوع منه (راجع تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۴۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 6: قربانی کردن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اعمال واجب روز عید قربان در مِنا، قربانى کردن است و لازم است که قربانى، گاو، شتر یا گوسفند باشد. سن و سلامت نیز در قربانى لازم است و باید حیوان قربانى، کامل باشد و خیلى بزرگ‌سال یا خیلی لاغر نباشد. هر کس که توانایى بر قربانى کردن ندارد، باید به جاى آن، سه روز روزه در ایّام حج و هفت روز روزه پس از برگشت از حج بگیرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(این [مناسک حج] است و هر کس شعائر [و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های] خدا را بزرگ بدارد، بی تردید، آن از تقواى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ * لَنْ يَنَالَ اللهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۶-۳۷ و راجع الآیة ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و شترها را براى شما [در مراسم حج] از شعائر الهى قرار دادیم. در آنها براى شما، خیر و برکت است. پس نام خدا را [هنگام قربانى کردن] بر آنها ببرید، در حالى که به صف ایستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و چون پهلوهایشان آرام گرفت [و جان دادند]، از [گوشت] آنها بخورید و به مستمندان قانع و [نیز] مستمندانِ اهل توقّع بخورانید. این گونه آنها را مسخّر شما ساختیم، باشد که شکرگزار شوید * نه گوشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نه خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها، هرگز به خدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد؛ بلکه تقوای شما به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد این گونه خداوند، آنها را مسخّر شما ساخته تا او را به خاطر آن که شما را هدایت کرده، بزرگ بشمرید، و نیکوکاران را نَوید ده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّما جُعِلَ هٰذَا الأَضحیٰ لِتَتَّسِعَ مَساكینُكُم مِنَ اللَّحمِ، فَأَطعِموهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۳۷ ح۱ عن إسماعیل بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۹۶ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: قربانى کردن، براى آن واجب شده است که بینوایان، از گوشت، به وسعت و نوا برسند [و از آن، سیر شوند]. پس به آنان بخورانید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي بَكر: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله سُئِلَ: أيُّ الحَجِّ أفضَلُ؟ قالَ: العَجُّ وَ الثَّجُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَجّ: رَفع الصوت بالتَلبِیَة. وَ الثَّجّ: سَیلانُ دِماء الهَديِ و الأضاحي (النهایة: ج۳ ص۱۸۴ «عجج» و ج۱ ص۲۰۷ «ثجج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۱۸۹ ح۸۲۷، السنن الكبرىٰ: ج۴ ص۵۴۰ ح۸۶۳۷ نحوه، المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۹۰ ح۵۰۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از ابو بکر -: از پیامبر خدا پرسیدند: کدام حج، بافضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «حجّی که در آن، صداها به تلبیه بلند شود و زیاد قربانی شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: اِستَفرِهوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المولی المجلسي رحمه الله: استفرِهوا ضحایاكم: أي اجعلوها نفیسة سمینة غیر معیوبة (روضة المتّقین: ج۴ ص۶۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَحایاكُم، فَإِنَّها مَطایاكُم عَلَى الصِّراطِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۳ ح۲۱۹۰، علل الشرائع: ص۴۳۸ ح۱ عن الإمام الكاظم عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۹۷ ح۱۸؛ تفسیر القرطبي: ج۱۵ ص۱۱۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: قربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را چاق و چلّه انتخاب کنید؛ چرا که آنها مرکب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما براى گذر از صراط &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: سَمِعتُ رَسولَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَخطُبُ يَومَ النَّحرِ، و هُوَ يَقولُ: هٰذا يَومُ الثَّجِّ وَ العَجِّ، وَالثَجُّ: تُهریقونَ فیهِ مِنَ الدِّماءِ، فَمَن صَدَقَت نِيَّتُهُ كانَت أوَّلُ قَطرَةٍ لَهُ كَفّارَةً لِكُلِّ ذَنبٍ، وَ العَجُّ الدُّعاءُ، فَعِجّوا إلَى اللهِ، فَوَالَّذی نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لا يَنصَرِفُ مِن هٰذَا المَوضِعِ أحَدٌ إِلّا مَغفوراً لَهُ، إِلّا صاحِبَ كَبیرَةٍ مُصِرّاً عَلَیها، لا يُحَدِّثُ نَفسَهُ بِالإِقلاعِ عَنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۸۴ و ج۲ ص۱۸۱، النوادر للراوندي: ص۱۹۸ ح۳۶۹، الجعفريّات: ص۴۶ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۰۱ ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: شنیدم که پیامبر خدا روز عید قربان، خطبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: امروز، روز ثَجّ و عَجّ است. ثَجّ، خون قربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى است که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزید. پس نیّت هر کس صادق باشد، اوّلین قطرۀ خونِ قربانى او، کفّارۀ همۀ گناهان اوست و عَجّ، دعاست. پس به درگاه خداوند، دعا کنید. سوگند به آن که جان محمّد صلی الله علیه و آله در دست اوست، از این جا هیچ کس بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، مگر این که آمرزیده می‌شود، جز کسى که گناه کبیره انجام داده و بر آن، اصرار ورزد و در دل خود، تصمیم بر ترک آن نداشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن بَشیر بن زید: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لِفاطِمَةَ عليها السلام: اِشهَدي ذَبحَ ذَبیحَتِكِ، فَإِنَّ أوَّلَ قَطرَةٍ مِنها يُكَفِّرُ اللهُ بِها كُلَّ ذَنبٍ عَلَیكِ و كُلَّ خَطیئَةٍ عَلَیكِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَمِعَهُ بَعضُ المُسلِمینَ فَقالَ: یا رَسولَ اللهِ، هٰذا لِأَهلِ بيتِكَ خاصَّةً، أم لِلمُسلِمینَ عامَّةً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ اللهَ وَعَدَنی في عِترَتی أن لا يُطعِمَ النّارَ أحَداً مِنهُم، و هٰذا لِلنّاسِ عامَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۴۲ ح۱۹۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۸۸ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از بشیر بن زید -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به فاطمه علیها السلام فرمود: «در صحنۀ ذبح قربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات حاضر باش. همانا با اوّلین قطرۀ خون آن، خداوند، همۀ گناهان تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و از خطاهایت در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعضى از مسلمانان پرسيدند: اى پيامبر خدا! آيا اين، مخصوص خاندان توست، يا براى همۀ مسلمانان است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند، مرا وعده داده كه به هيچ يک از عترت و خاندان من، آتش را نچشانَد. اين، براى همۀ مردم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: إذا ذَبَحَ الحاجُّ، كانَ فِداهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۴۲ ح۱۹۰ عن فضیل بن یسار عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۸۸ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: قربانى کردن حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، فدیۀ او در برابر آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: ما عِلَّةُ الاُضحِيَّةِ؟ فَقالَ: إنَّهُ يُغفَرُ لِصاحِبِها عِندَ أوَّلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطرَةٍ تَقطُرُ مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَمِها إلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَرضِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لِيَعلَمَ اللّهُ تَعالىٰ مَن يَتَّقیهِ بِالغَیبِ، قالَ اللّهُ تَعالىٰ: (لَنْ يَنالَ اللهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها وَ لكِنْ يَنالُهُ التَّقْوى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنْكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحج: ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: اُنظُر كَیفَ قَبِلَ اللّهُ قُربانَ هابیلَ، و رَدَّ قُربانَ قابیلَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۳۷ ح۲ و ص۴۴۰ ح۲ عن الإمام عليّ عليه‌السلام و فیه: «لَو عَلِمَ النّاسُ ما في الأُضحِيَّةِ لَاستَدانوا و ضَحَّوا، إنَّهُ لَيُغفَرُ لِصاحِبِ الأُضحِيَّةِ عِندَ أوَّلِ قَطرَةٍ تَقطُرُ مِن دَمِها»، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۴ ح۲۱۹۲ من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم‌السلام و فیه: «و يُغفَرُ لِصاحِبِ الأُضحِيَّةِ عِندَ أوَّلِ قَطرَةٍ تَقطُرُ مِن دَمِها»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۹۶ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از ابو بصیر -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: علّت قربانی کردن چیست؟ فرمود: «با اوّلین قطرۀ خونی که از قربانی به زمین می‌ریزد، صاحب قربانی آمرزیده می‌شود و نیز برای این که خداوند متعال بداند چه کسی باتقواست. خداوند متعال فرموده است: (گوشت‌ها و نه خون‌های آنها (قربانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) هرگز به خدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد؛ بلکه تقوای شما به او می‌رسد)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «بنگر که چرا خدا قربانیِ هابیل را پذیرفت و قربانی قابیل را رد کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذَا اشتَرَیتَ هَديَكَ فَاستَقبِل بِهِ القِبلَةَ وَ انحَرهُ أوِ اذبَحهُ، و قُل:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَّهتُ وَجهِي لِلَّذي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الأَرضَ حَنیفاً و ما أنَا مِنَ المُشرِكینَ، إنَّ صَلاتي و نُسُكي و مَحیاي و مَماتي لِلهِ رَبِّ العالَمینَ، لا شَریكَ لَهُ، و بِذٰلِكَ اُمِرتُ و أَنَا مِنَ المُسلِمینَ، اللّٰهُمَّ مِنكَ و لَكَ، بِاسمِ اللهِ وَ اللهُ أكبَرُ، اللّٰهُمَّ تَقَبَّل مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أمِرَّ السِّكّینَ و لا تَنخَعها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّخعُ أشَدّ القَتل، حتّیٰ یبلغ الذبحُ النخاعَ؛ و هو الخیط الأبیض الذي في فقار الظهر و یقال له خیط الرقبة. لا تنخعوا الذبیحة: أي لا تقطعوا رقبتها و تفصلوها قبل أن تسكن حركتها (النهایة: ج۵ ص۳۳ «نخع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ تَموتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۹۸ ح۶ عن ابن أبي عمیر، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۲۱ ح۷۴۶، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۰۳ ح۳۰۸۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۹ ح۹ و راجع سنن أبي داوود: ج۳ ص۹۵ ح۲۷۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقتى قربانى خود را خریدى، آن را رو به قبله و قربانى کن و بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم را به سوى آفریدگار آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. من بر دین حقّم و از مشرکان نیستم. نمازم و عبادتم و زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و مرگم براى پروردگار جهانیان است که شریکى ندارد. به این، فرمان یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از مسلمانانم. خدایا! از تو و براى تو. به نام خدا، خدا بزرگ‌ترین است. خدایا! از من، قبول کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس، کارد بر گلویش بکش و تا جان نداده، سر را از بدنش جدا مکن [یا کارد را به نخاع (مغز حرام) مرسان تا بمیرد و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حرکت شود، یا هر دو را مکن].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي خدیجة: رَأَیتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام و هُوَ يَنحَرُ بُدنَتَهُ مَعقولَةً يَدُهَا اليُسریٰ، ثُمَّ يَقومُ مِن جانِبِ يَدِهَا اليُمنیٰ و يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِاسمِ اللهِ وَ اللهُ أكبَرُ، اللّٰهُمَّ هٰذا مِنكَ و لَكَ، اللّٰهُمَّ تَقَبَّلهُ مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَطعَنُ في لَبَّتِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّبَّة: المَنحر. قال الجزري: هي الهزمة [النقرَة] التي فَوق الصدر، و فیها تُنحَر الإبِل (النهایة: ج۴ ص۴۲۳ «لبب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ يُخرِجُ السِّكّینَ بِيَدِهِ، فَإِذا وَجَبَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَبَت: سَقَطت إلی الأرض (النهایة: ج۵ ص۱۵۴ «وجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطَعَ مَوضِعَ الذَّبحِ بِيَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۹۸ ح۸، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۲۱ ح۷۴۵، بحار الأنوار: ج۶۵ ص۳۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو خدیجه -: امام صادق علیه‌السلام را در حالى دیدم که دست چپ شترِ قربانى خود را براى نحر کردن، بسته و خود، سمت راست آن ایستاده بود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خدا و خدا بزرگ‌تر است. خدایا! این [قربانى] از تو و براى توست. خدایا! از من، قبول کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس، کارد را زیر گلوى شتر فرو بُرد. سپس آن را با دست خود بیرون آورد. چون شتر بر زمین افتاد و جان داد، با دست خویش، از محلّ ذبح، سر را قطع کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه‌السلام: أمّا حَقُّ الهَديِ فَأَن تُخلِصَ بِهَا الإِرادَةَ إلیٰ رَبِّكَ، وَ التَّعَرُّضَ لِرَحمَتِهِ و قَبولِهِ، و لا تُریدَ عُیونَ النّاظِرینَ دونَهُ، فَإِذا كُنتَ كَذٰلِكَ لَم تَكُن مُتَكَلِّفاً و لا مُتَصَنِّعاً، و كُنتَ إنَّما تَقصِدُ إلَى اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۵۹ ح۱۳، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: حقّ قربانى، آن است که نیّت آن را براى خدا خالص سازى و خود را در معرض رحمت و قبول الهى قرار دهى و در پىِ نگاهِ بینندگان نباشى. اگر چنین بودى، خود را بیهوده به رنج نیفکنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و ظاهرسازى نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و مقصودت خدا بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يَنبَغي لِمَن أهدیٰ هَدیاً تَطَوُّعاً أو ضَحّیٰ أن يَأكُلَ مِن هَديِهِ و اُضحِيَّتِهِ، ثُمَّ يَتَصَدَّقَ، و لَیسَ في ذٰلِكَ تَوقیتٌ؛ يَأكُلُ ما أحَبَّ، و يُطعِمُ و يَهدی و يَتَصَدَّقُ، قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (فَكُلُواْ مِنْهَا وَ أَطْعِمُواْ ٱلْبَائِسَ ٱلْفَقِیرَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قالَ تَعالیٰ: (فَكُلُواْ مِنْهَا وَ أَطْعِمُواْ ٱلْقَانِعَ وَ ٱلْمُعْتَرَّ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۲۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۸۳ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سزاوار است کسى که قربانىِ مستحبّی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، یا حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى که قربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ذبح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، از آن بخورد و صدقه دهد و این، اندازۀ خاصّى ندارد. هر مقدار که بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورَد و اطعام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هدیه و صدقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. خداوند عز و جل فرموده است: (از آن بخورید و به گرفتار فقیر بخورانید) و فرموده است: (از آن بخورید و به مستمندان قانع و [نیز] مستمندان اهل توقّع بخورانید).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحلق1215&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 7: الحَلقُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یجب بعد الذبح الحلقُ أو التقصیر، و یتخيّر بینهما إلّا طوائف: الاُولى: النساء، فإنّ علیهنّ التقصیر لا الحلق، فلو حلقن لا یجزیهنّ، الثانية: الصَّرورة، أي الذي كان أوّل حجّه، فإنّ علیه الحلق على الأحوط. و یكفي في التقصیر قصّ شيء من الشعر أو الظفر. و یحلّ للمحرم بعد الحلق أو التقصیر كلّ ما حرّم علیه بالإحرام إلّا النساء و الطیب (راجع تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۵۰ و ۴۵۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 7: تراشيدن سر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از ذبح، حلق یا تقصیر، واجب است و انتخاب هر یک از این دو، اختیارى است، مگر براى این افراد: یک. زنان که بر آنها تقصیر واجب است، نه حلق، و اگر حلق هم بکنند، مُجزى نیست. دو. صَروره، یعنى کسى که اوّلین بار حج انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و بنا بر احتیاط، باید حتماً حلق کند. در تقصیر، کوتاه کردن مقدارى از مو یا ناخن، کافى است و براى مُحرم، هر چه با احرام حرام شده، با حلق یا تقصیر حلال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، جز زن و بوى خوش.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَقَدْ صَدَقَ اللهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، در عالم خواب، به پیامبرش، جز حق [و راستى] نشان نداد. حتماً همۀ شما، به خواست خدا، وارد مسجد الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید، در نهایت امنیت، در حالى که سرهایتان را تراشیده یا کوتاه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و ترسى ندارید. خداوند، چیزهایى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست که شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستید و پیش از آن، پیروزىِ نزدیکى قرار داده بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن ابن عمر عن رسول&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ ارحَمِ المُحَلِّقینَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وَ المُقَصِّرینَ یا رَسولَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ؟ قالَ: اللّٰهُمَّ ارحَمِ المُحَلِّقینَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وَ المُقَصِّرینَ یا رَسولَ اللهِ؟ قالَ: وَ المُقَصِّرینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۶۱۶ ح۱۶۴۰، صحیح مسلم: ج۲ ص۹۴۵ ح۳۱۷؛ تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۴۳ ح۸۲۲ عن حریز عن الإمام الصادق عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۰۲ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا فرمود: «خدایا! بر سَرتَراشیدگان، رحم کن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پیامبر خدا! کوتاه کنندگان موىِ سر، چه؟ فرمود: «خدایا! بر سَرتَراشیدگان، رحم کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پیامبر خدا! کوتاه کنندگان موى سر، چه؟ فرمود: «و [رحمت خدا] بر کوتاه کنندگان موى سر!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِستَغفَرَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لِلمُحَلِّقینَ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۴۳ ح۸۲۳ عن الحلبيّ، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۴ ح۲۱۹۹ و فیه بزیادة «و للمقصّرین مرّة» في آخره؛ مسند ابن حنبل: ج۴ ص۱۷۸ ح۱۱۸۴۷ عن أبي سعید الخدري و فیه بزیادة «وللمقصّرین مرّة» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا، براى سَرتَراشیدگان، سه بار از خداوند، آمرزش طلبید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: لَیسَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النِّساءِ حَلقٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إنَّما عَلَی النِّساءِ التَّقصیرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۲ ص۲۰۳ ح۱۹۸۴ عن ابن عبّاس، سنن الدارمی: ج۱ ص۴۹۳ ح۱۸۴۲؛ تهذیب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۳۹۰ ح۱۳۶۴ عن عبید الله بن علي الحلبي عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سر تراشیدن بر زنان نیست؛ بلکه بر زنان، کوتاه کردن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن معاویة عن الإمام الباقر عليه‌السلام، قال: أمَرَ عليه‌السلام الحَلّاقَ أن يَضَعَ الموسیٰ عَلیٰ قَرنِهِ الأَیمَنِ، ثُمَّ أمَرَهُ أن يَحلِقَ، و سَمّیٰ هُوَ و قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ أعطِنی بِكُلِّ شَعرَةٍ نوراً يَومَ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۴۴ ح۸۲۶، منتقی الجمان: ج۳ ص۴۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام باقر علیه‌السلام به سلمانى دستور داد تیغ را بر سمت راست سرش بگذارد. سپس فرمان داد که بتراشد و خود، «بسم اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» گفت و دعا کرد:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! در عوض هر تار مو، در روز قیامت، نورى به من عطا کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ العَبدَ المُؤمِنَ... إذا حَلَقَ رَأسَهُ، لَم تسقُط شَعرَةٌ إِلّا جَعَلَ اللهُ لَهُ بِها نوراً يَومَ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۲۱۰ ح۳۸۸ عن أبي بصیر، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۵ ح۲۲۰۰ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: همانا بندۀ مؤمن... چون سرش را بتراشد، موى او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزد، مگر آن که خداوند، در عوض آن، نورى در قیامت براى او قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن سلیمان بن مِهران: قُلتُ لِجَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام:... كَیفَ صارَ الحَلقُ عَلَیهِ [أيِ الصَّرورَةِ] واجِباً دونَ مَن قَد حَجَّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِيَصیرَ بِذٰلِكَ موسَماً بِسِمَةِ الآمِنینَ، ألا تَسمَعُ اللهَ تَعالیٰ يَقولُ: (لَتَدْخُلُنَّ ٱلْمَسْجِدَ ٱلْحَرَامَ إِن شَاءَ ٱللهُ ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَ مُقَصِّرِينَ لاَ تَخَافُونَ)؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۸ ح۲۲۹۲، علل الشرائع: ص۴۵۰ ح۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۰۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از سلیمان بن مهران -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم:... چگونه شد که سر تراشیدن بر آن که حجّ اوّل اوست، واجب گشت؛ ولى براى آن که پیش‌تر حج کرده است، نه؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تا بدین وسیله، به نشانِ ایمان، نشاندار گردد. آیا سخن خداوند را نشنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (اگر خدا بخواهد، ایمن، وارد مسجد الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید، سَر تَراشیده و مو کوتاه کرده، در حالى که بیمى ندارید)؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ المُؤمِنَ إذا حَلَقَ رَأسَهُ بِمِنیً ثُمَّ دَفَنَهُ، جاءَ يَومَ القِیامَةِ و كُلُّ شَعرَةٍ لَها لِسانٌ طَلقٌ تُلَبّی بِاسمِ صاحِبِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۰۲ ح۱ عن أبي شبل، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۴ ح۲۱۹۸، المقنع: ص۲۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقتى مؤمن، در مِنا سرِ خود را بتراشد و آن را دفن کند، روز قیامت به محشر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، در حالى که هر تار مویش، زبانى گویا دارد که به نام صاحبش «لبّیک» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: «كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ عليه‌السلام يَدفِنُ شَعرَهُ في فُسطاطِهِ بِمِنىً و يَقولُ: «كانوا يَستَحِبُّونَ ذٰلِكَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كانَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌السلام يَكرَهُ أن يُخرَجَ الشَّعرُ مِن مِنىً، يَقولُ: «مَن أخرَجَهُ فَعَلَیهِ أن يَرُدَّهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۴۲ ح۸۱۵، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۱۵۵ ح۴۱۷ و فیه «إذا حَلَقَ رَأسَهُ بِمِنىً أمَرَ أن يُدفَنُ شَعرُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۵۴ ح۱۲ و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «علی بن الحسین علیه‌السلام در مِنا موی خود را در همان خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دفن می‌کرد و می‌فرمود: آنها این کار را مستحب می‌دانستند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام بیرون بردن مو از مِنا را کراهت داشت و می‌فرمود: «هر کس آن را بیرون ببرد، باید برگرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (ثُمَّ لْيَقْضُواْ تَفَثَهُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إنَّ التَّفَثَ: هُوَ الحَلقُ، و ما في جِلدِ الإِنسانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۸۵ ح۳۰۳۳ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، الكافي: ج۴ ص۵۰۳ ح۸، معاني الأخبار: ص۳۳۹ ح۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۱۷ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (سپس باید آلودگى خود را بزدایند) -: «آلودگی»، همان سَر تراشیدن و زدودن چیزى است که بر پوست انسان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طواف-الزيارة-و-صلاته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 8: طَوافُ الزِّيارَةِ و صَلاتُه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 8: طواف زیارت و نماز آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في ذِکر ما یَنبغي فِعلُهُ یَومَ النَّحرِ - ثُمَّ احلِق رَأسَكَ وَ اغتَسِل، و قَلِّم أظفارَكَ، و خُذ مِن شارِبِكَ، و زُرِ البَیتَ، و طُف بِهِ اُسبوعاً، تَفعَلُ كَما صَنَعتَ يَومَ قَدِمتَ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۵۰ ح۸۴۸ عن عمر بن یزید.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در یادکردِ آنچه باید روز عید قربان انجام داد-: سپس سرت را بتراش و غسل کن و ناخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را بگیر و مقداری از سبیلت را کوتاه کن و کعبه را زیارت کن و هفت بار، به دور آن طواف کن. چنان انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى که در روز ورود به مکّه انجام دادى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن الحسین بن أبي العَلاء: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ الغُسلِ إذا زارَ البیتَ مِن مِنیً، فَقالَ: أنَا أغتَسِلُ مِن مِنیً، ثُمَّ أزورُ البَیتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۱۱ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۵۱ ح۸۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حسین بن ابى العلا -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ غسل [حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار]، آن گاه که از مِنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و کعبه را زیارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، پرسیدم. فرمود: «من از مِنا غسل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. سپس به زیارت و طواف کعبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يَنبَغي لِلمُتَمَتِّعِ أن يَزورَ البَیتَ يَومَ النَّحرِ أو مِن لَیلَتِهِ، و لا يُؤَخِّرَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۱۱ ح۳ عن الحلبی، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۴۹ ح۸۴۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سزاوار است کسى که حجّ تمتّع به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، روز عید قربان یا شام آن روز، خانۀ خدا را زیارت کند و آن را به تأخیر نیندازد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی رحمه الله می‌گوید: «ظاهر روایت، کراهتِ تأخیر است، تأخیر طواف زیارت از روز قربان و شب بعد آن؛ امّا مشهور، جواز تأخیر تا روز پس از روز قربان است. در بارۀ جواز تأخیر اختیارى تمتّع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار از روز دوم،&lt;br /&gt;<br /> اختلاف شده است و مشهور، به جوازِ تأخیر آن در طول ذى حجّه قائل شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. دربارۀ تأخیر حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار قِران و اِفراد اختلافى نیست».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا بَأسَ أن يُؤَخِّرَ زِیارَةَ البَیتِ إلیٰ يَومِ النَّفرِ؛ إنَّما يُستَحَبُّ تَعجیلُ ذٰلِكَ مَخافَةَ الأَحداثِ وَ المَعاریضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۵۰ ح۸۴۶ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۸۸ ح۲۷۸۲ و لیس فیه ذیله من «إنّما یستحبّ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اشکالى ندارد که زیارت کعبه تا روز حرکت، به تأخیر افتد. تنها از بیم پیشامدها و حوادث، مستحب است که آن را زود انجام دهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في زِیارَةِ البَیتِ يَومَ النَّحرِ -: زُرهُ، فَإِن شُغِلتَ فَلا يَضُرُّكَ أن تَزورَ البَیتَ مِنَ الغَدِ، و لا تُؤَخِّرهُ أن تَزورَ مِن يَومِكَ؛ فَإِنَّهُ يُكرَهُ لِلمُتَمَتِّعِ أن يُؤَخِّرَهُ، و مُوَسَّعٌ لِلمُفرِدِ أن يُؤَخِّرَهُ، فَإِذا أتَیتَ البَیتَ يَومَ النَّحرِ فَقُمتَ عَلیٰ بابِ المَسجِدِ، قُلتَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ أعِنّي عَلیٰ نُسُكِكَ، و سَلِّمني لَهُ، و سَلِّمهُ لي، أسأَلُكَ مَسأَلَةَ العَلیلِ الذَّلیلِ المُعتَرِفِ بِذَنبِهِ أن تَغفِرَ لي ذُنوبي، و أَن تَرجِعَني بِحاجَتي. اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ، وَ البَلَدُ بَلَدُكَ، وَ البَیتُ بيتُكَ، جِئتُ أطلُبُ رَحمَتَكَ، و أَؤُمُّ طاعَتَكَ؛ مُتَّبِعاً لِأَمرِكَ، راضِیاً بِقَدَرِكَ، أسأَلُكَ مَسأَلَةَ المُضطَرِّ إلَیكَ، المُطیعِ لِأَمرِكَ، المُشفِقِ مِن عَذابِكَ، الخائِفِ لِعُقوبَتِكَ، أن تُبَلِّغَني عَفوَكَ، و تُجیرَني مِنَ النّارِ بِرَحمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَأتِي الحَجَرَ الأَسوَدَ فَتَستَلِمُهُ و تُقَبِّلُهُ، فَإِن لَم تَستَطِع فَاستَلِمهُ بِيَدِكَ و قَبِّل يَدَكَ، فَإِن لَم تَستَطِع فَاستَقبِلهُ و كَبِّر، و قُل كَما قُلتَ حینَ طُفت بِالبَیتِ يَومَ قَدِمتَ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ طُف بِالبَیتِ سَبعَةَ أشواطٍ كَما وَصَفتُ لَكَ يَومَ قَدِمتَ مَكَّةَ، ثُمَّ صَلِّ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ رَكعَتَینِ، تَقرَأُ فیهِما بِـ«قُل هُوَ اللهُ أحَدٌ»، و «قُل یا أيُّهَا الكافِرونَ»، ثُمَّ ارجِع إلَى الحَجَرِ الأَسوَدِ فَقَبِّلهُ إنِ استَطَعتَ، وَ استَقبِلهُ و كَبِّر، ثُمَّ اخرُج إلَى الصَّفا فَاصعَد عَلَیهِ، وَ اصنَع كَما صَنَعتَ يَومَ دَخَلتَ مَكَّةَ، ثُمَّ ائتِ المَروَةَ فَاصعَد عَلَیها، و طُف بينَهُما سَبعَةَ أشواطٍ، تَبدَأُ بِالصَّفا و تَختِمُ بِالمَروَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۱۱ ح۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۵۱ ح۸۵۳، منتقى الجمان: ج۳ ص۴۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ زیارت کعبه در روز عید قربان -: کعبه را زیارت کن و اگر ازدحام بود، اشکالى ندارد که فردا به زیارت آن بیایى؛ ولى آن را از امروز، به تأخیر مینداز؛ زیرا براى کسی که حجّ تمتّع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، مکروه است، گرچه براى آن که حجّ اِفراد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، وقتش فراخ است. پس چون روز عید قربان، به مسجد الحرام آمدى و بر درِ مسجد ایستادى، بگو:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! بر انجام دادن عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ده. مرا براى آن و آن را براى من، سالم بدار. از تو خواستارم، همچون ناتوانِ خوارِ اعتراف کننده به گناه، که گناهانم را بیامرزى و حاجتم را بر آورى. خدایا! من، بندۀ تو اَم و شهر، شهر توست و خانه، خانۀ توست. آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، رحمتت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم و در پىِ فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردارى از تو اَم، پیرو فرمانت و راضى به تقدیرت. از تو همچون خواستنِ پریشان و فرمانبر و بیمناک از عذاب و کیفرت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که مرا به عفو خویش برسانى و با رحمت خود، از دوزخ، پناهم دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس نزد حجر الأسود برو و آن را لمس کن و ببوس. اگر نتوانستى، دست بر آن بکش و دستت را ببوس. اگر نتوانستى، رو به آن بِایست و تکبیر بگو و مثل آن هنگام که روز ورود به مکّه در طواف گفتى، بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس هفت بار دور کعبه طواف کن، مثل آنچه روز آمدن به مکّه برایت وصف کردم. آن گاه، دو رکعت نماز با [سوره‌های] (قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ) و (قُلْ یَأَیُّهَا الْکَفِرُونَ) کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام بگزار. سپس برگرد و حجر الأسود را ببوس - اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى - و رو به آن بِایست و تکبیر بگو. سپس به طرف صفا برو و بر فراز آن قرار بگیر، مثل روز ورودت به مکّه. آن گاه به سوی مروه برو و بر فراز آن قرار بگیر و هفت بار بین صفا و مروه، طواف کن؛ شروع از صفا و ختم به مروه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۹۶ (آداب دخول المسجد الحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۹۷ (آداب ورود به مسجد الحرام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السعي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 9: السَّعيُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 9: سعی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: عَلَى المُتَمَتِّعِ بِالعُمرَةِ إلَى الحَجِّ ثَلاثَةُ أطوافٍ بِالبَیتِ، و سَعیانِ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، و عَلَیهِ إذا قَدِمَ مَكَّةَ طَوافٌ بِالبَیتِ، و رَكعَتانِ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، و سَعيٌ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، ثُمَّ يُقَصِّرُ، و قَد أحَلَّ هٰذا لِلعُمرَةِ. و عَلَیهِ لِلحَجِّ طَوافانِ، و سَعیٌ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، و يُصَلّي عِندَ كُلِّ طَوافٍ بِالبَیتِ رَكعَتَینِ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۹۵ ح۱ عن معاویة بن عمّار و ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۱ ح۱۲۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بر کسی که حجّ تمتّع انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، سه طواف بر گِرد کعبه و دو سعى میان صفا و مروه، واجب است و بر اوست که چون وارد مکّه شد، کعبه را طواف کند و دو رکعت نزد مقام ابراهیم علیه‌السلام بخواند و بین صفا و مروه، سعى کند و تقصیر نماید. در این صورت، از احرام در آمده است. این براى عمره [ی تمتّع]؛ امّا براى حج، بر عهدۀ او دو طواف است و یک سعى میان صفا و مروه، و با هر طوافى بر گِرد کعبه، دو رکعت نماز نزد مقام ابراهیم علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳56 (فرائض الحجّ / واجبات عمرة التمتّع / السعي)، و وسائل الشیعة: ج۱۱ (أبواب أقسام الحجّ / باب كیفيّة أنواع الحجّ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۵۷ (واجبات حج / واجبات عمرۀ تمتّع / سعی بین صفا و مروه)،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وسائل الشیعة: ج۱۱ (أبواب أقسام الحجّ / باب کیفیّة أنواع الحجّ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طواف-النساء-و-صلاته1235&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 10: طَوافُ النِّساءِ و صَلاتُه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طواف النساء و طواف الزیارة من واجبات الحجّ، و كیفيّتهما و صلاتهما كسائر الطواف، و بإتیانهما یخرج الحاجّ من الإحرام؛ لأنّ بعد الحلق أو التقصیر یحلّ له كلّ ما حرّم علیه بالإحرام إلّا الطیب و النساء، وبعد طواف الحجّ «الزیارة» و صلاته و السعي یحلّ له الطیب، و بعد طواف النساء و صلاته یحلّ له النساء أیضًا راجع: تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۵۲ و ۴۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳ - 10: طواف نساء و نماز آن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طواف نساء و طواف زیارت، از واجبات حج است و چگونگى آن دو و نمازشان، مثل سایر طواف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. با به جا آوردن آن دو، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان از احرام خارج شد، براى این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که پس از حلق یا تقصیر، براى مُحرم، هر چه با احرام حرام شده، حلال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، جز بوى خوش و زن. پس از انجام دادن طواف حجّ زیارت و نماز آن و سعى، بوى خوش حلال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پس از به جا آوردن طواف نساء و نمازش، زن نیز حلال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ثُمَّ لْيَقْضُواْ تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُواْ نُذُورَهُمْ وَ لْيَطَّوَّفُواْ بِالْبَيْتِ ٱلْعَتِيقِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سپس آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بر طرف سازند و به نذرهاى خود، وفا کنند و بر گِرد خانۀ عتیق، طواف کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام - في قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ لْيَطَّوَّفُواْ بِالْبَیْتِ ٱلْعَتِیقِ) -: طَوافُ الفَریضَةِ، طَوافُ النِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۱۲ ح۱ عن البزنطی، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۵۳ ح۸۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند عز و جل: (و بر گِرد خانۀ عتیق، طواف کنند) -: مقصود از طواف واجب، طواف نساء است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في ذِكرِ فَرائِضِ الحَجِّ -: طَوافُ النِّساءِ فَریضَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۰۶ ح۹ عن الأعمش، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۲۲۶ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان واجبات حج -: طواف نساء، واجب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا فَعَلتَ ذٰلِكَ [طَوافَ الزِّیارَةِ] فَقَد أحلَلتَ مِن كُلِّ شَيءٍ أحرَمتَ مِنهُ إِلّا النِّساءَ، ثُمَّ ارجِع إلَى البَیتِ و طُف بِهِ اُسبوعاً آخَرَ، ثُمَّ صَلِّ رَكعَتَینِ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، ثُمَّ أحلَلتَ مِن كُلِّ شَيءٍ، و فَرَغتَ مِن حَجِّكَ كُلِّهِ و كُلِّ شَيءٍ أحرَمتَ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۱۱ ح۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۵۱ ح۸۵۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۱۹ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون چنین (طواف زیارت) کردی، از هر چیزى که بر تو حرام بوده، بیرون آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مگر زنان. سپس به کعبه باز گرد و هفت دور دیگر، آن را طواف کن. سپس دو رکعت نماز، کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام بخوان. آن گاه از هر چیز [حرام] بیرون آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و از همۀ حجّ خود و هر چه بر تو حرام شده بود، فارغ شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: «لَولا ما مَنَّ اللّهُ بِهِ عَلَى النّاسِ مِن طَوافِ الوَداعِ، لَرَجَعوا إلىٰ مَنازِلِهِم و لا يَنبَغي لَهُم أن يَمَسّوا نِساءَهُم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعني لا تَحِلُّ لَهُمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النِّساءُ حَتّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَرجِعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَطوفَ بِالبَیتِ اُسبوعاً آخَرَ بَعدَما يَسعىٰ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، و ذٰلِكَ عَلَى النِّساءِ وَ الرِّجالِ واجِبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۲۵۳ ح۸۵۶، الكافي: ج۴ ص۵۱۳ ح۳ نحوه و لیس فیه ذیله من «يَعني لا تَحِلُّ» و راجع كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۹۱ ح۲۷۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از اسحاق بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اگر خدا با طوافِ وداع بر مردم منّت نمی‌نهاد، به خانه‌هایشان بر می‌گشتند، در حالی که حق نداشتند با زنانشان تماس بر قرار کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به این معناست که زنان برایشان حلال نیست تا آن که برگردند و سعی میان صفا و مروه را به جا آورند و سپس هفت دور کعبه را طواف کنند. این بر زن و مرد، هر دو، واجب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الكافي: ج۴ ص۱۹۱، ۲۹۵، ۲۹۶، ۴۲۵، ۴۵۷، ۵۱۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۲۸، ۱۳۸، ۲۵۳، ۳۲۲، ۴۳۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۲۴، ۳۸۹، ۳۹۹، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۱۲۳ (الباب ۱۰) و ص۱۳۸ (الباب ۱۸) و ص۲۹۸ (الباب ۲) و ص۴۰۵ (الباب ۵۸) و ج۱۴ ص۲۳۲ (الباب ۱۳) و ص۲۴۲ (الباب ۱۹).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الکافی: ج۴ ص۱۹۱، ۲۹۵ ـ ۲۹۶، ۴۲۵، ۴۵۷، ۵۱۲، تهذیب الأحکام: ج۵ ص۱۲۸، ۱۳۸، ۲۵۳، ۳۲۲، ۴۳۸، کتـاب مـن لا یحضـره الفقیـه: ج۲ ص۵۲۴، ۳۸۹، ۳۹۹، وسائل الشیعة: ج۱۳ ص۱۲۳ (الباب ۱۰) و ص۱۳۸ (الباب ۱۸) و ص۲۹۸ (الباب ۲) و ص۴۰۵ (الباب ۵۸) و ج۱۴ ص۲۳۲ (الباب ۱۳) و ص۲۴۲ (الباب ۱۹).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آداب-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِع: آدابُ الحَجِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-قبل-الموسم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: ما يَنبَغي قَبلَ المَوسِمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه پيش از فرا رسيدن حج، شايسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التهيؤ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۱: التَّهَيُّؤُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آمادگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱلْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَـٰتٌ فَمَن فَرَضَ فِیهِنَّ ٱلْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَ لاَ فُسُوقَ وَ لاَ جِدَالَ فِى ٱلْحَجِّ وَ مَا تَفْعَلُواْ مِنْ خَیْرٍ يَعْلَمْهُ ٱللهُ وَ تَزَوَّدُواْ فَإِنَّ خَیْرَ ٱلزَّادِ ٱلتَّقْوَیٰ وَ ٱتَّقُونِ يَـٰأُوْلِى ٱلْأَلْبَـٰبِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۷، قال ابن عبّاس: كان أهل الیمن یحجّون و لا یتزوّدون، و یقولون: نحن المتوكّلون، فإذا قدموا مكّة سألوا الناس! فأنزل اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى: (وتزوَّدوا فإنَّ خیر الزَّاد التَّقوى) (صحیح البخاري: ج۲ ص۵۵۴ ح۱۴۵۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(حج، در ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى معیّن است. پس هر کس در این [ماه]ها، حج را [بر خود] واجب گرداند، [بداند که] در اثناى حج، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسترى و گناه و جدال [روا] نیست، و هر کار نیکى انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، خدا آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. و براى خود، توشه بر گیرید که در حقیقت، بهترین توشه، پرهیزگارى است، و اى خردمندان! از من، پروا کنید).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس گفته كه يمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاردند؛ امّا هزينۀ زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را فراهم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «ما اهل توكّل هستيم» و هر وقت وارد مكّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، از مردم درخواست كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند، كه خداوند، اين آيه را فرستاد: (و براى خود، توشه بر گيريد كه در حقيقت، بهترين توشه، پرهيزگارى است).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إذا أرَدتُمُ الحَجَّ فَتَقَدَّموا في شِرَى الحَوائِجِ بِبَعضِ ما يُقَوّیكُم عَلَى السَّفَرِ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: (وَ لَوْ أَرَادُواْ ٱلْخُرُوجَ لَأَعَدُّواْ لَهُو عُدَّةً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۱۷ ح۱۰ عن أبي بصیر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، تحف العقول: ص۱۰۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۹۶ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر گاه خواستید به حج بروید، ابتدا برخى از آنچه شما را در سفر تقویت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، خریدارى کنید؛ چرا که خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (اگر تصمیمِ بیرون رفتن داشتند، براى آن، امکانات فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَنِ اتَّخَذَ مَحمِلاً لِلحَجِّ، كانَ كَمَن رَبَطَ فَرَساً في سَبِیلِ اللّهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۸۱ ح۲ عن إسحاق بن عمّار، المحاسن: ج۱ ص۱۴۸ ح۲۱۱، كتاب من لا یحضره الفقیة: ج۲ ص۲۰۱ ح۲۱۳۷ من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم‌السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۰ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که مرکبى براى حج فراهم سازد، مانند کسى است که [برای جهاد] در راه خداوند عز و جل اسبى آماده سازد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِعیسَى بنِ أبي مَنصورٍ -: یا عیسیٰ، إنّي اُحِبُّ أن يَراكَ اللهُ عزّ وجلّ فیما بينَ الحَجِّ إلَى الحَجِّ و أَنتَ تَتَهَيَّأُ لِلحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۸۱ ح۱ عن عیسى بن أبي منصور، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۰۶ ح۱۴۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به عیسى بن ابى منصور -: اى عیسى! دوست دارم که خداوند عز و جل تو را در فاصلۀ بین دو حج، در حال آماده شدن براى حج ببیند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَو أنَّ أحَدَكُم إذا رَبِحَ الرِّبحَ أخَذَ مِنهُ الشَّیءَ فَعَزَلَهُ، فَقالَ: هٰذا لِلحَجِّ، و إذا رَبِحَ أخَذَ مِنهُ و قالَ: هٰذا لِلحَجِّ، جاءَ إبّانُ الحَجِّ و قَدِ اجتَمَعَت لَهُ نَفَقَةٌ، عَزَمَ اللهَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الوسائل:+«له». و في مرآة العقول (ج۱۷ ص۱۶۹): «قوله: «عزم اللَّه» إمّا برفع الجلالة؛ أي عزم اللَّه له و وفّقه للحجّ، أو بالنصب؛ أي: قصد اللَّه و التوجّه إلى بیته.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ. و لٰكِنَّ أحَدَكُم يَربَحُ الرِّبحَ فَيُنفِقُهُ، فَإِذا جاءَ إبّانُ الحَجِّ أرادَ أن يُخرِجَ ذٰلِكَ مِن رَأسِ مالِهِ، فَيَشُقَّ عَلَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۸۰ ح۱ عن إسحاق بن عمّار، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۰۱ ح۱۴۴۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه یکى از شما از سودى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد، چیزى بردارد و کنار بگذارد و بگوید: «این براى حج»، باز اگر سودى ببرد، مقدارى کنار بگذارد و بگوید: «این براى حج»، موسم حج که فرا برسد، نزد او خرجىِ سفر فراهم است، خدا را قصد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «جملۀ &amp;quot;عزم اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;quot; اگر با ضمۀ &amp;quot;اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;quot; خوانده شود، یعنى خداوند او را به حج موفّق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و اگر با فتحه خوانده شود، یعنى قصد خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و رو به خانۀ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى برخى از شما، سودى را که به دست آورده است، خرج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هنگام حج که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد هزینۀ سفر را از سرمایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بردارد، در نتیجه، برایش دشوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن أرادَ الحَجَّ فَتَهَيَّأَ لَهُ فَحُرِمَهُ، فَبِذَنبٍ حُرِمَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۴۸ ح۲۱۰، عوالي اللآلي: ج۴ ص۲۷ ح۸۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۹ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که تصمیم به رفتن حج دارد و براى آن آماده شده، ولى محروم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به خاطر گناهى از حج، محروم شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإخلاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۲: الإِخلاص&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اخلاص&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: يَأتی عَلَى النّاسِ زَمانٌ يَكونُ فیهِ حَجُّ المُلوكِ نُزهَةً، و حَجُّ الأَغنِیاءِ تِجارَةً، و حَجُّ المَساكینِ مَسأَلَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۶۲ ح۱۶۱۳ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حمّاد الأنصاری عن الإمام الصادق عليه‌السلام، وسائل الشیعة: ج۸ ص۴۱ ح۱۴۲۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: زمانى بر مردم خواهد آمد که حجّ زمامداران، برای تفریح و حجّ ثروتمندان برای تجارت و حجّ فقیران برای درخواست [و گدایی] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: يَأتی عَلَى النّاسِ زَمانٌ يَحُجُّ أغنِیاءُ اُمَّتي لِلنُّزهَةِ، و أَوساطُهُم لِلتِّجارَةِ، و قُرّاؤُهُم لِلرِّیاءِ وَ السُّمعَةِ، و فُقَراؤُهُم لِلمَسأَلَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد: ج۱۰ ص۲۹۶ الرقم ۵۴۳۳ عن أنس؛ تفسیر القمّي: ج۲ ص۳۰۶ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبّاس نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۰۸ ح۶ و راجع عوالي اللآلي: ج۴ ص۲۹ ح۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: زمانى بر مردم خواهد آمد که ثروتمندان امّت من، براى تفریح، میانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان براى داد و ستد، قاریانشان براى خودنمایی و شهرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى، و فقیرانشان براى درخواست [و گدایی] به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أنَس: حَجَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله عَلیٰ رَحلٍ رَثٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّثُّ: الخَلَق البالی من كلّ شيء، تقول: ثوبٌ رثٌّ، و حبلٌ رثٌّ (لسان العرب: ج۲ ص۱۵۱ «رثث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَطیفَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القطیفة: كساء له خمل (لسان العرب: ج۹ ص۲۸۶ «قطف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُساوي أربَعَةَ دَراهِمَ أو لا تُساوي، ثُمَّ قالَ: اللّٰهُمَّ حَجَّةً لا رِیاءَ فیها و لا سُمعَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۶۵ ح۲۸۹۰، المصنّف لابن أبي شیبة: ج۴ ص۵۴۷ ح۶، المعجم الأوسط: ج۲ ص۹۹ ح۱۳۷۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از انس -: پیامبر صلی الله علیه و آله با وسایلى کهنه و عبایی که چهار درهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزید یا به آن هم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزید، حج انجام داد. سپس فرمود: «خدایا! حجّى است که در آن، خودنمایى و شهرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله حَمَلَ جِهازَهُ عَلیٰ راحِلَتِهِ، قالَ: هٰذِهِ حَجَّةٌ لا رِیاءَ فیها و لا سُمعَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۷۰ ح۲۵۹ عن إسماعیل بن مسلم عن الإمام الصادق عليه‌السلام، روضة الواعظین: ج۲ ص۲۲۹ ح۱۰۰۵ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۰ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله بار و وسایل خود را بر روى مَرکب نهاد و فرمود: «این، حجّى است که در آن، خودنمایی و شهرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن حَجَّ يُریدُ بِهِ اللّهَ و لا يُریدُ بِهِ رِیاءً و لا سُمعَةً، غَفَرَ اللّهُ لَهُ البَتَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۷۰ ح۲ عن أبي بصیر، عوالي اللآلي: ج۴ ص۳۰ ح۹۸ و فیه «و روي» نحوه، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۱۹ ح۲۲۲۱ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴ ح۱۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که با اخلاص و به خاطر خدا حج به جا آورد و قصد ریا و شهرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى نداشته باشد، حتماً خدا او را می‌آمرزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الحَجُّ حَجّانِ: حَجٌّ لِلهِ، و حَجٌّ لِلنّاسِ؛ فَمَن حَجَّ لِلهِ كانَ ثَوابُهُ عَلَى اللهِ الجَنَّةَ، و مَن حَجَّ لِلنّاسِ كانَ ثَوابُهُ عَلَى النّاسِ يَومَ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۷۴ ح۱۶ عن هارون بن خارجة، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۴ ح۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حج، دو گونه است: حجّى براى خداست و حجّى براى مردم. پس کسى که براى خدا حج بگزارد، خداوند، پاداش او را بهشت قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و کسى که براى مردم حج کند، در قیامت، پاداش او بر عهدۀ مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعجيل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۳: التَّعجيلُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شتاب ورزیدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أرادَ الحَجَّ فَليَتَعَجَّل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۴۱ ح۱۷۳۲ عن ابن عبّاس، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۴۸۳ ح۱۹۷۳؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۸۰ ح۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد به حج برود، بشتابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أرادَ الحَجَّ فَليَتَعَجَّل؛ فَإِنَّهُ قَد يَمرَضُ المَریضُ و تَضِلُّ الضّالَّةُ، و تَعرِضُ الحاجَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۶۲ ح۲۸۸۳ عن الفضل بن عبّاس، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۴۵۸ ح۱۸۳۴؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۸۶ ح۱۷ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس می‌خواهد حج برود، بشتابد؛ چون ممکن است بیمار شود، یا راه را گم کند یا کارى پیش آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: عَجِّلُوا الخُروجَ إلیٰ مَكَّةَ؛ فَإِنَّ أحَدَكُم لا يَدری ما يَعرِضُ لَهُ مِن مَرَضٍ أو حاجَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۴ ص۵۵۵ ح۸۶۹۵ عن ابن عبّاس، حلیة الأولیاء: ج۷ ص۱۱۴ الرقم۳۹۵، الفردوس: ج۲ ص۵۶ ح۲۳۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: براى مکّه رفتن، شتاب کنید؛ زیرا کسى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند چه برایش پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید: بیمارى یا کارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعلم-المناسك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۴: تَعَلُّمُ المَناسِكِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ياد گرفتن مناسک حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(رَبَّنَا وَ ٱجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَكَ وَ مِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَ أَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَ تُبْ عَلَیْنا إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِیمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پروردگارا! ما را تسلیم [فرمان] خود قرار ده و از نسل ما، امّتى فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردار خود [پدید آور] و آداب دینى ما را به ما نشان بده و بر ما ببخشاى، که تویى توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرِ مهربان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: تَعَلَّموا مَناسِكَكُم، فَإِنَّها مِن دینِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّین: ج۳ ص۲۶۸ ح۲۲۳۱ عن أبي سعید الخدري، تاریخ دمشق: ج۲۶ ص۲۱۱ ح۳۰۷۳، الفردوس: ج۲ ص۴۳ ح۲۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مناسک خود را بیاموزید، که جزو دین شماست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن زُرارَة: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: جَعَلَنِيَ اللهُ فِداكَ، أسأَلُكَ فِي الحَجِّ مُنذُ أربَعینَ عاماً فَتُفتینی!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: یا زُرارَةُ، بيتٌ يُحَجُّ قَبلَ آدَمَ عليه‌السلام بِأَلفَی عامٍ، تُریدُ أن تَفنیٰ مَسائِلُهُ في أربَعینَ عاماً؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۱۹ ح۳۱۱۱، وسائل الشیعة: ج۸ ص۷ ح۱۴۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از زراره -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: فدایت شوم! چهل سال است که در بارۀ حج از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم و به من، فتوا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى زراره! خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از دو هزار سال پیش از آدم علیه‌السلام حج [و زیارت] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مسائل آن، در چهل سال تمام شود؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین عن ابن عمر: كانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إذا كانَ قَبلَ التَّروِيَةِ بِيَومٍ، خَطَبَ النّاسَ فَأَخبَرَهُم بِمَناسِكِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۳۲ ح۱۶۹۳، صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۲۴۵ ح۲۷۹۳، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۱۸۰ ح۹۴۳۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا، یک روز قبل از تَرویه براى مردم سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت و آنان را از مناسکشان آگاه می‌ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة: عَن مُحَمَّدِ بنِ إبراهیمَ التَّیمِيِّ عَن رَجُلٍ مِن قَومِهِ يُقالُ لَهُ: مُعاذُ بنُ عُثمانَ، أو عُثمانُ بنُ مُعاذٍ مِن أصحابِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، أنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله يُعَلِّمُ النّاسَ مَناسِكَهُم بِمِنیً. قالَ: و فَتَحَ اللهُ تَعالیٰ أسماعَنا حَتّیٰ إنّا لَنَسمَعُهُ و نَحنُ في رِحالِنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنَزَلَ المُهاجِرونَ شِعبَ المُهاجِرینَ، و نَزَلَ الأَنصارُ شِعبَ الأَنصارِ، و نَزَلَ النّاسُ مَنازِلَهُم، و عَلَّمَ النّاسَ مَناسِكَهُم، و قالَ: «اِرموا بِمِثلِ حَصَى الخَذفِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للفاكهی: ج۴ ص۲۶۴ ح۲۵۹۰، أخبار مكّة للأزرقي: ج۲ ص۱۷۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مکّة: محمّد بن ابراهیم تَیمى، از مردى از قبیلۀ خود به نام مُعاذ بن عثمان یا عثمان بن مُعاذ، از اصحاب پیامبر خدا نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که پیامبر صلی الله علیه و آله در مِنا، مَناسک مردم را به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموخت. گفت: خداوند متعال، گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را گشود و شنوا کرد، تا آن جا که کنار وسایل خودمان بودیم و سخن او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنیدیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهاجران، در درّۀ مهاجران، فرود آمدند و انصار، در درّۀ انصار و مردم، در جاهاى خودشان و به مردم، مناسکشان را آموخت و فرمود: «رَمىِ جَمَره کنید، مثل ریگ انداختن با انگشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب عن حُذیفة: أمَرَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله المُؤَذِّنینَ فَأَذَّنوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأذان: الإعلام بالشيء. قال سیبَویه: قالوا: أذَّنتُ و آذَنتُ، فمن العرب من یجعلُهما بمعنیً، و منهم من یقول: أذَّنت للتصویت بإعلان، و آذنتُ: أعلمتُ (اُنظر: لسان العرب: ج۱۳ ص۱۲ و ۱۳ «أذن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أهلِ السّافِلَةِ وَ العالِيَةِ: ألا إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قَد عَزَمَ عَلَى الحَجِّ في عامِهِ هٰذا؛ لِيُفهِمَ النّاسَ حَجَّهُم و يُعَلِّمَهُم مَناسِكَهُم، فَيَكونَ سُنَّةً لَهُم إلیٰ آخِرِ الدَّهرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَم يَبقَ أحَدٌ مِمَّن دَخَلَ فِي الإِسلامِ إِلّا حَجَّ مَعَ رَسولِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لِسَنَةِ عَشرٍ؛ لِيَشهَدوا مَنافِعَ لَهُم، و يُعَلِّمَهُم حَجَّهُم، و يُعَرِّفَهُم مَناسِكَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خَرَجَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بِالنّاسِ - و خَرَجَ بِنِسائِهِ مَعَهُ - و هِيَ حَجَّةُ الوَداعِ، فَلَمَّا استَتَمَّ حَجُّهُم و قَضَوا مَناسِكَهُم، و عَرَّفَ النّاسَ جَمیعَ مَا احتاجوا إلَیهِ، و أَعلَمَهُم أنَّهُ قَد أقامَ لَهُم مِلَّةَ إبراهیمَ عليه‌السلام، و قَد أزالَ عَنهُم جَمیعَ ما أحدَثَهُ المُشرِكونَ بَعدَهُ، و رَدَّ الحَجَّ إلیٰ حالَتِهِ الاُولیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۳۲۸، بحار الأنوار: ج۲۸ ص۹۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب - به نقل از حُذَیفه -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به مؤذّنان دستور داد که در میان مردم منطقۀ پایین و بالا اعلام کردند: «آگاه باشید! پیامبر خدا امسال، آهنگِ حج دارد، تا به مردم، حجّ آنان را تفهیم کند و مناسکشان را به آنان بیاموزد، تا براى همیشه برایشان، سنّت باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هیچ کس از آنان که مسلمان شده بودند، باقى نماند، مگر آن که در سال دهم [هجرى] با پیامبر خدا حج گزارد، تا شاهد منافعشان باشند و پیامبر صلی الله علیه و آله حجّشان را به آنان بیاموزد و مناسکشان را به آنان بشناسانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر خدا، مردم را بیرون آورد - و همسران خود را نیز با خود آورد - و آن، حَجّة الوداع (واپسین حج) بود. پس چون حجّشان پایان یافت و مناسک خود را به پایان بردند و مردم، همۀ آنچه را بِدان نیازمند بودند، شناختند، به آنان اعلام کرد که آیین ابراهیم علیه‌السلام را برایشان بر پا داشته و همۀ آنچه را مشرکان پس از او پدید آورده بودند، از آنان زدوده و حج را به حالتِ نخستین آن، باز گردانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّما لَبَّى النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله عَلَى البَیداءِ؛ لِأَنَّ النّاسَ لَم يَكونوا يَعرِفونَ التَّلبِيَةَ، فَأَحَبَّ أن يُعَلِّمَهُم كَیفَ التَّلبِيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۳۴ ح۱۲ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلی الله علیه و آله در صحرا (/ بیدا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَيدا، هم به معناى سرزمين خشک و خالى است و هم نام سرزمينى بين مكّه و مدينه در يک ميلى ذو الحُلَيفه است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لبّیک» گفت؛ زیرا مردم، لبّیک گفتن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند و دوست داشت که چگونگى لبّیک‌گویى را به آنان بیاموزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَتِ الشّیعَةُ قَبلَ أن يَكونَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام و هُم لا يَعرِفونَ مَناسِكَ حَجِّهِم و حَلالَهُم و حَرامَهُم، حَتّیٰ كانَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام، فَفَتَحَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تفسیر العيّاشي: «فحجّ» بدل «ففتح».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم، و بَيَّنَ لَهُم مَناسِكَ حَجِّهِم و حَلالَهُم و حَرامَهُم، حَتّى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صارَ النّاسُ يَحتاجونَ إلَیهِم مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدِ ما كانوا يَحتاجونَ إلَى النّاسِ.&lt;/span&gt; ‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۰ ح۶ عن عیسى بن السريّ أبي الیسع، تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۴۱۲ ح۱۰۱۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۳۷ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: تا قبل از ابو جعفر (باقر) علیه‌السلام، شیعیان، مناسک حجّ خود و حلال و حرامشان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختند، تا آن که ابو جعفر علیه‌السلام آمد و [درِ علم و معرفت را] به رویشان باز کرد و مناسک حجّشان و حلال و حرامشان را براى آنها بیان فرمود، به طورى که مردم به شیعیان نیازمند شدند، در صورتى که قبلاً آنها به مردم محتاج بودند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: رُوِيَ عَن أبي حَنیفَةَ النُّعمانِ بنِ ثابِتٍ أنَّهُ قالَ: لَولا جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ ما عَلِمَ النّاسُ مَناسِكَ حَجِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۱۹ ذیل الحدیث ۳۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: از ابو حنیفه، نعمان بن ثابت، نقل شده که گفت: اگر جعفر بن محمّد نبود، مردم، مناسک حجّ خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - في ذِکر ما يُقالُ مِنَ الدُّعاءِ في عَرَفاتٍ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لیَکُن فیما تَقولُ و أنتَ رافعٌ یَدَیكَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ وَ مِلكُ يَدِكَ، و ناصِيَتي بِيَدِكَ، و أَجَلی بِعِلمِكَ، أسأَلُكَ أن تُوَفِّقَني لِما يُرضیكَ عَنّي، و أَن تَسَلَّمَ مِنّي مَناسِكِيَ الَّتي أرَیتَها إبراهیمَ خَلیلَكَ، و دَلَلتَ عَلَیها حَبیبَكَ مُحَمَّداً صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۶۴ ح۴ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۱۸۳ ح۶۱۱، المقنعة: ص۴۱۱ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۳۴ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان دعایی که در عرفات خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باید در حالی که دستانت را بالا گرفته‌ای، از جمله، چنین بگویی:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... خدایا! من، بنده و غلام تو اَم. کاکُل (اختیارِ) من، در دست توست و اَجَل من، وابسته به علم توست. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم مرا به آنچه تو را از من خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، توفیق دهى و مناسک مرا، آن چنان که به دوستت ابراهیم علیه‌السلام نشان دادى و محبوبت محمّد صلی الله علیه و آله را بر آن، ره نمودى، از من بپذیرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَمّا بَلَغَ الوَقتُ الَّذي يُریدُ اللهُ عزّ وجلّ أن يَتوبَ عَلیٰ آدَمَ عليه‌السلام فیهِ، أرسَلَ إلَیهِ جَبرَئیلَ عليه‌السلام، فَقالَ: السَّلامُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَیكَ یا آدَمُ الصّابِرُ لِبَلِيَّتِهِ، التّائِبُ عَن خَطیئَتِهِ، إنَّ اللهَ عزّ وجلّ بَعَثَني إلَیكَ لِاُعَلِّمَكَ المَناسِكَ الَّتي يُریدُ اللهُ أن يَتوبَ عَلَیكَ بِها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ جَبرَئیلُ عليه‌السلام بِيَدِ آدَمَ عليه‌السلام حَتّیٰ أتیٰ بِهِ مَكانَ البَیتِ، فَنَزَلَ غَمامٌ مِنَ السَّماءِ فَأَظَلَّ مَكانَ البَیتِ. فَقالَ جَبرَئیلُ عليه‌السلام: یا آدَمُ، خُطَّ بِرِجلِكَ حَیثُ أظَلَّ الغَمامُ؛ فَإِنَّهُ قِبلَةٌ لَكَ و لِآخِرِ عَقِبِكَ مِن وُلدِكَ. فَخَطَّ آدَمُ بِرِجلِهِ حَیثُ أظَلَّ الغَمامُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ انطَلَقَ بِهِ إلیٰ مِنیً، فَأَراهُ مَسجِدَ مِنیً، فَخَطَّ بِرِجلِهِ و مَدَّ خِطَّةَ المَسجِدِ الحَرامِ بَعدَما خَطَّ مَكانَ البَیتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ انطَلَقَ بِهِ مِن مِنیً إلیٰ عَرَفاتٍ فَأَقامَهُ عَلَى المُعَرَّفِ، فَقالَ: إذا غَرَبَتِ الشَّمسُ فَاعتَرِف بِذَنبِكَ سَبعَ مَرّاتٍ، و سَلِ اللهَ المَغفِرَةَ وَ التَّوبَةَ سَبعَ مَرّاتٍ، فَفَعَلَ ذٰلِكَ آدَمُ عليه‌السلام، و لِذٰلِكَ سُمِّيَ المُعَرَّفَ؛ لِأَنَّ آدَمَ اعتَرَفَ فیهِ بِذَنبِهِ، و جُعِلَ سُنَّةً لِوُلدِهِ يَعتَرِفونَ بِذُنوبِهِم كَمَا اعتَرَفَ آدَمُ، و يَسأَلونَ التَّوبَةَ كَما سَأَلَها آدَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أمَرَهُ جَبرَئیلُ فَأَفاضَ مِن عَرَفاتٍ، فَمَرَّ عَلَى الجِبالِ السَّبعَةِ، فَأَمَرَهُ أن يُكَبِّرَ عِندَ كُلِّ جَبَلٍ أربَعَ تَكبیراتٍ، فَفَعَلَ ذٰلِكَ آدَمُ، حَتَّى انتَهیٰ إلیٰ جَمعٍ، فَلَمَّا انتَهیٰ إلیٰ جَمعٍ ثُلثَ اللَّیلِ فَجَمَعَ فیهِ المَغرِبَ وَ العِشاءَ الآخِرَةَ تِلكَ اللَّیلَةَ ثُلثَ اللَّیلِ في ذٰلِكَ المَوضِعِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أمَرَهُ أن يَنبَطِحَ في بَطحاءِ جَمعٍ، فَانبَطَحَ في بَطحاءِ جَمعٍ حَتَّى انفَجَرَ الصُّبحُ. فَأَمَرَهُ أن يَصعَدَ عَلَى الجَبَلِ جَبَلِ جَمعٍ، و أَمَرَهُ إذا طَلَعَتِ الشَّمسُ أن يَعتَرِفَ بِذَنبِهِ سَبعَ مَرّاتٍ. و يَسأَلَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهَ التَّوبَةَ وَ المَغفِرَةَ سَبعَ مَرّاتٍ، فَفَعَلَ ذٰلِكَ آدَمُ كَما أمَرَهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام؛ و إنَّما جَعَلَهُ اعتِرافَینِ لِيَكونَ سُنَّةً في وُلدِهِ، فَمَن لَم يُدرِك مِنهُم عَرَفاتٍ و أَدرَكَ جَمعاً فَقَد وافیٰ حَجَّهُ إلیٰ مِنیً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أفاضَ مِن جَمعٍ إلیٰ مِنیً، فَبَلَغَ مِنیً ضُحىً، فَأَمَرَهُ فَصَلّیٰ رَكعَتَینِ في مَسجِدِ مِنیً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أمَرَهُ أن يُقَرِّبَ لِلهِ قُرباناً لِيَقبَلَ مِنهُ، و يَعرِفَ أنَّ اللهَ عزّ وجلّ قَد تابَ عَلَیهِ، و يَكونَ سُنَّةً في وُلدِهِ القُربانُ. فَقَرَّبَ آدَمُ قُرباناً فَقَبِلَ اللهُ مِنهُ، فَأَرسَلَ ناراً مِنَ السَّماءِ فَقَبِلَت قُربانَ آدَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ جَبرَئیلُ: یا آدَمُ، إنَّ اللهَ قَد أحسَنَ إلَیكَ إذ عَلَّمَكَ المَناسِكَ الَّتي يَتوبُ بِها عَلَیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۹۲ ح۲ عبد الرحمان بن كثیر، علل الشرائع: ص۴۰۰ ح۱، قصص الأنبیاء للراوندي: ص۴۶ ح۱۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۹ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون زمانى رسید که خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست توبۀ آدم علیه‌السلام را بپذیرد، جبرئیل علیه‌السلام را نزد او فرستاد. جبرئیل علیه‌السلام گفت: «سلام بر تو - اى آدم - که بر آزمون و گرفتارى خود، شکیبایى کردى و از خطاى خود، توبه کردى! خداوند، مرا به سوى تو فرستاده است تا اعمال و عباداتى را که خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد به سبب آنها توبۀ تو را بپذیرد، به تو بیاموزم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس جبرئیل علیه‌السلام دست آدم علیه‌السلام را گرفت و او را به محلّ کعبه آورد. ابرى از آسمان، فرود آمد و بر جاى کعبه، سایه انداخت. جبرئیل علیه‌السلام گفت: «با پایت آن جا را که ابر بر آن سایه افکنده، علامت بگذار، که آن، قبلۀ تو و آخرین فرد از فرزندانِ توست». آدم علیه‌السلام با پاى خود، آن جا را که ابر بر آن سایه افکنده بود، علامت گذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس او را به مِنا بُرد و مسجد مِنا را نشانش داد. پس با پایش علامت گذاشت و نقشۀ مسجد الحرام را [کشید و] امتداد داد، پس از آن که جاى کعبه را علامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس او را از مِنا به عرفات برد و او را بر مکان اعتراف (عرفات) اقامت داد و گفت: «چون خورشید غروب کرد، هفت بار به گناه خود، اقرار کن و هفت بار از خدا آمرزش و توبه بخواه». آدم علیه‌السلام چنان کرد و از این رو، آن جا به «مُعَرَّف» نام نهاده شد؛ چون آن جا آدم به گناه خود، اقرار کرد و براى فرزندان او سنّت شد که به گناهانشان اعتراف کنند، آن گونه که آدم اعتراف کرد و توبه بطلبند، آن گونه که آدم طلبید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس جبرئیل علیه‌السلام به او فرمان داد تا از عرفات، کوچ کرد و بر کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هفتگانه گذشت و به او دستور داد که نزد هر کوه، چهار بار «تکبیر» بگوید. آدم علیه‌السلام چنان کرد، تا آن که به مَشعَر رسید. چون در یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم شب، به مَشعَر رسید، نماز مغرب و عشا را آن شب در آن جا در یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومِ نخستِ شب با هم خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به او دستور داد تا در وادى مَشعَر، به رو در افتد. او هم به رو در افتاد، تا آن که سپیده دمید. پس به او دستور داد بر کوه، کوه مَشعَر، بالا برود و دستور داد چون خورشید بر آمد، هفت بار به گناهش اعتراف کند و هفت بار از خدا توبه و آمرزش بخواهد. پس آدم علیه‌السلام چنان کرد، همان گونه که جبرئیل علیه‌السلام به او فرمان داده بود و آن را دو بار اعتراف قرار داد تا در فرزندانش سنّت باشد. پس هر کسى از آنان، عرفات را درک نکرد و مَشعَر را درک کرد، حجّ خود را [تا مِنا] کامل ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس از مَشعَر به مِنا کوچ کرد و نیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز، به مِنا رسید. به او دستور داد در مسجد مِنا دو رکعت نماز بخواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس دستور داد براى خدا قربانى کند تا از او بپذیرد و بداند که خداوند عز و جل توبۀ او را پذیرفته است و قربانى کردن در فرزندان او سنّت باشد. آدم علیه‌السلام قربانى کرد و خدا از او پذیرفت. پس آتشى از آسمان فرستاد و قربانىِ آدم را پذیرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل علیه‌السلام به او گفت: «اى آدم! خداوند، به تو نیکى کرد؛ زیرا مناسکى را که به سبب آنها توبۀ تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد، به تو آموخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أمَرَ اللهُ عزّ وجلّ إبراهیمَ عليه‌السلام أن يَحُجَّ و يُحِجَّ إسماعیلَ عليه‌السلام مَعَهُ وَ يُسكِنَهُ الحَرَمَ، فَحَجّا عَلیٰ جَمَلٍ أحمَرَ، و ما مَعَهُما إِلّا جَبرَئیلُ عليه‌السلام، فَلَمّا بَلَغا الحَرَمَ قالَ لَهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام: یا إبراهیمُ، اِنزِلا فَاغتَسِلا قَبلَ أن تَدخُلَا الحَرَمَ، فَنَزَلا فَاغتَسَلا، و أَراهُما كَیفَ یَتَهَیَّآنِ لِلإِحرامِ، فَفَعَلا. ثُمَّ أمَرَهُما فَأَهَلاّ بِالحَجِّ، و أَمَرَهُما بِالتَّلبِیاتِ الأَربَعِ الَّتي لَبّیٰ بِهَا المُرسَلونَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ صارَ بِهِما إلَى الصَّفا فَنَزَلا، و قامَ جَبرَئیلُ بينَهُما وَ استَقبَلَ البَیتَ، فَكَبَّرَ اللهَ و كَبَّرا، و هَلَّلَ اللهَ و هَلَّلا، و حَمِدَ اللهَ و حَمِدا، و مَجَّدَ اللهَ و مَجَّدا، و أَثنیٰ عَلَیهِ و فَعَلا مِثلَ ذٰلِكَ، و تَقَدَّمَ جَبرَئیلُ و تَقَدَّما يُثنِیانِ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُمَجِّدانِهِ، حَتَّى انتَهیٰ بِهِما إلیٰ مَوضِعِ الحَجَرِ، فَاستَلَمَ جَبرَئیلُ الحَجَرَ و أَمَرَهُما أن يَستَلِما، و طافَ بِهِما اُسبوعاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قامَ بِهِما في مَوضِعِ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، فَصَلّیٰ رَكعَتَینِ و صَلَّیا، ثُمَّ أراهُمَا المَناسِكَ و ما يَعمَلانِ بِهِ، فَلَمّا قَضَیا مَناسِكَهُما أمَرَ اللهُ إبراهیمَ عليه‌السلام بِالاِنصِرافِ، و أَقامَ إسماعیلُ عليه‌السلام وَحدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۲ ح۳ عن كلثوم بن عبد المؤمن الحرّانيّ، علل الشرائع: ص۵۸۶ ح۳۲، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۵۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عز و جل به ابراهیم علیه‌السلام فرمان داد که به حج برود و اسماعیل علیه‌السلام را با خود به حج ببرد و او را در حرم، ساکن نماید. هر دو بر شترى سرخ‌مو به حج رفتند و جز جبرئیل علیه‌السلام، کسى با آنان نبود. چون به حرم رسیدند، جبرئیل علیه‌السلام به او گفت: «اى ابراهیم! فرود آیید و پیش از آن که وارد حرم شوید، غسل کنید». فرود آمدند و غسل کردند و به آنان، نشان داد که چگونه براى اِحرام، آماده شوند. آنان نیز چنان کردند. سپس به آنها دستور داد براى حج، اِحرام بستند و آنان را به «لبّیک»هاى چهارگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که فرستادگان با آنها لبّیک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند، دستور داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس آن دو را به [کوه] صفا برد. پس فرود آمدند. جبرئیل علیه‌السلام میان آن دو، رو به کعبه ایستاد و تکبیر گفت. آن دو هم تکبیر گفتند. سپس تهلیل گفت و آن دو نیز تهلیل گفتند. سپس خدا را ستود و آن دو هم ستودند. سپس خدا را تمجید کرد و آنان نیز تمجید کردند. سپس خدا را ثنا گفت و آن دو نیز چنان کردند. آن گاه جبرئیل علیه‌السلام پیش رفت و آن دو نیز پیش رفتند، در حالى که خدا را ثنا و ستایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، تا آن که آن دو را به جایگاه حجر الأسود رسانْد. جبرئیل علیه‌السلام بر آن دست کشید و به آن دو فرمان داد که بر آن دست بکشند و آنان را هفت دور، طواف داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس آن دو را در محلّ مقام ابراهیم علیه‌السلام نگاه داشت و دو رکعت نماز خوانْد و آنان هم خواندند. سپس مناسک و آنچه را آن جا انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، به آنان نشان داد. پس چون اعمالشان را به پایان بردند، خداوند به ابراهیم علیه‌السلام فرمان داد که برگردد و اسماعیل علیه‌السلام را آن جا تنها بگذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهما السلام: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ أمَرَ إبراهیمَ عليه‌السلام بِبِناءِ الكَعبَةِ و أَن يَرفَعَ قَواعِدَها، و يُرِيَ النّاسَ مَناسِكَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۵ ح۴ عن عقبة بن بشیر، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۲۷ ح۱۷۵۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام یا امام صادق علیه‌السلام: خداوند عز و جل به ابراهیم علیه‌السلام فرمان داد که کعبه را بسازد و پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن را بالا آورَد و به مردم، مناسک و اعمالشان را نشان دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تطهير-المال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۵: تَطهيرُ المالِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حلال كردن مال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن تَجَهَّزَ و في جَهازِهِ عَلَمٌ حَرامٌ، لَم يَقبَلِ اللهُ مِنهُ الحَجَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۱۷۰ ح۲۵۹ عن إسماعیل بن مسلم عن الإمام الصادق عن أبیه عليهما السلام، روضة الواعظین: ج۲ ص۲۲۹ ح۱۰۰۵ عن الإمام الصادق عليه‌السلام عنه صلی الله عليه وآله نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۰ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس خود را براى سفر [خانۀ خدا] آماده سازد و در وسایلش [حتّى] پرچم حرامى باشد، خداوند حجّش را نمى‌پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: رُوِيَ عَنِ الأَئِمَّةِ عليهم‌السلام أنَّهُم قالوا: مَن حَجَّ بِمالٍ حَرامٍ، نودِيَ عِندَ التَّلبِيَةِ: لا لَبَّیكَ عَبدی و لا سَعدَیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۱۷ ح۲۵۵۷، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۰۲ ح۱۴۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: از امامان علیهم‌السلام روایت شده است که فرموده‌اند: هر کس با مالِ حرام به حج برود، هنگام لبّیک گفتن، به او خطاب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد: اى بندۀ من! نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم لبّیک و سعدیک&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبَّیکَ و سَعدَیک، یعنی: «در خدمتم و آمادۀ هر کُمکم!» یا: «فرمانبَرم و یاریگرم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو را (چه اِطاعتی؟! و چه خوشامدى؟!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إذا حَجَّ الرَّجُلُ بِمالٍ مِن غَیرِ حِلِّهِ فَقالَ: «لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ»، قالَ اللهُ: لا لَبَّیكَ و لا سَعدَیكَ، هٰذا مَردودٌ عَلَیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۲۹۵ ح۱۱۶۶ عن عمر بن الخطّاب، حلیة الأولیاء: ج۹ ص۲۶۳ الرقم۴۵۶، سیر أعلام النبلاء: ج۱۰ ص۱۸۵ الرقم ۳۴ كلاهما عن أبي سلیمان الدارانی من دون إسناد إلیه صلی الله عليه وآله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه کسى با مال غیرِ حلال به حج برود، چون «لبّیک اللّٰهمّ لبّیک (در خدمتم، خدایا! در خدمتم!)» بگوید، خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «چه اطاعتی؟! و چه خوشامدى؟! این به خودت بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إذا خَرَجَ الرَّجُلُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاجّاً بِنَفَقَةٍ طَيِّبَةٍ، و وَضَعَ رِجلَهُ فِي الغَرزِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَرْز: رِكابُ كُورِ الجمل إذا كان من جلدٍ أو خشب، وقیل: هو الكور مطلقًا، مثل الركاب للسَّرج (النهایة: ج۳ ص۳۵۹ «غرز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنادیٰ: «لَبَّیكَ اللّٰهُمَّ لَبَّیكَ»، ناداهُ مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: لَبَّیكَ و سَعدَیكَ، زادُكَ حَلالٌ، و راحِلَتُكَ حَلالٌ، و حَجُّكَ مَبرورٌ غَیرُ مَأزورٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إذا خَرَجَ بِالنَّفَقَةِ الخَبیثَةِ، فَوَضَعَ رِجلَهُ فِي الغَرزِ فَنادیٰ: «لَبَّیكَ»، ناداهُ مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: لا لَبَّیكَ و لاسَعدَیكَ، زادُكَ حَرامٌ، و نَفَقَتُكَ حَرامٌ، و حَجُّكَ مَأزورٌ غَیرُ مَبرورٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۲۵۱ ح۵۲۲۸ عن أبي هریرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه کسى با خرجىِ پاک، براى حج، راه بیفتد و پا در رکاب بگذارد و بگوید: «لبّیک اللّٰهم لبّیک (در خدمتم، خدایا! در خدمتم)»، ندا دهنده‌اى از آسمان، او را ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «لبّیک و سَعدَیْک!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح این دو تعبیر، پیش از این گذشت (ر. ک: ح۸۰۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، حلال و مَرکبت، حلال است و حجّ تو پذیرفته است و تو بدون گناهى» و هر گاه با خرجىِ ناپاک، بیرون بیاید و پا در رکاب بگذارد و «لبّیک» بگوید، ندا دهنده‌اى از آسمان ندایش دهد: «لا لبّیک و لا سَعدَیْک! ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات حرام و خرجى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، حرام است و حجّ تو گناه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود و نامقبول است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: لا يَقبَلُ اللّهُ عزّ وجلّ حَجّاً و لا عُمرَةً مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مالٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَرامٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی للصدوق: ص۵۲۷ ح۷۱۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۰ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند عز و جل حج و عمره‌ای را که با مال حرام باشد، نمی‌پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذَا اكتَسَبَ الرَّجُلُ مالاً مِن غَیرِ حِلِّهِ، ثُمَّ حَجَّ فَلَبّیٰ، نودِيَ: لا لَبَّیكَ و لا سَعدَیكَ. و إن كانَ مِن حِلِّهِ فَلَبّیٰ، نودِيَ: لَبَّیكَ و سَعدَیكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسی رحمه الله: «یدلّ على أنّ الحجّ بالمال الحرام غیر مقبول، فإذا اشترى ثوبی الإحرام أو الهدی بعینه كان الحجّ باطلاً على المشهور، و إلّا كان صحیحاً غیر مقبول (مرآة العقول: ج۱۹ ص۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۲۴ ح۳، تهذیب الأحكام: ج۶ ص۳۶۸ ح۱۰۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که از راه غیرِ حلال، مالى به دست آورد و سپس حج برود و «لبّیک» بگوید، ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که: «نه لبّیک و نه سَعدَیک!» و اگر از راه حلال باشد، ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد: «لبّیک و سعدیک! (در خدمتم و یاریگرم)».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول می‌گوید: «این حدیث دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که حج گزاردن با مال حرام، مقبول خداوند نیست. اگر شخص با خود این مال، لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى احرام و قربانى بخرد، بنا بر دیدگاه مشهور فقها، حجّش باطل است، و گر نه [اگر با مال حلالی لباس و قربانی خود را خرید]، حجّش از نظر فقهی صحیح است ولى مقبول خداوند نیست».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: أربَعَةٌ لا تَجوزُ في أربَعَةٍ: الخِیانَةُ، وَ الغُلولُ، وَ السَّرِقَةُ، وَ الرِّبا؛ لا تَجوزُ في حَجٍّ و لا عُمرَةٍ و لا في جِهادٍ و لا صَدَقَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۶ ص۳۶۸ ح۱۰۶۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۱۶۱ ح۳۵۹۰، الخصال: ص۲۱۶ ح۳۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۰ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چهار چیز در چهار مورد، جایز نیست: خیانت، اختلاس، دزدى و ربا. اینها در حج، عمره، جهاد و صدقه جایز نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التزود-من-أطيب-الزاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۶: التَّزَوُّدُ مِن أطيَبِ الزّادِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توشه برداشتن از پاکیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: إنّا أهلُ بيتٍ، حَجُّ صَرورَتِنا و مُهورُ نِسائِنا و أَكفانُنا مِن طَهورِ أموالِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۸۹ ح۵۷۷، تحف العقول: ص۴۱۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۲۴ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: ما خاندانى هستیم که [هزینۀ] نخستین حجّمان و کابین زنانمان و [هزینۀ] کفنمان، از پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین اموال ماست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن نَفَقَةٍ أحَبُّ إلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن نَفَقَةِ قَصدٍ، و يُبغِضُ الإِسرافَ إِلّا فِي الحَجِّ وَ العُمرَةِ؛ فَرَحِمَ اللهُ مُؤمِناً كَسَبَ طَيِّباً، و أَنفَقَ مِن قَصدٍ، أو قَدَّمَ فَضلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۱۶۷ ح۳۶۲۱ عن ابن أبي یعفور عن الإمام الصادق عليه‌السلام، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۰۶ ح۱۴۴۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هیچ خرجى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد خداوند عز و جل، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از میانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى در خرجى نیست و خداوند، از اسراف، نفرت دارد، مگر در حج و عمره. پس رحمت خدا بر مؤمنى که مالِ پاکیزه به دست آورد و با میانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى خرج کند، یا نیکى و احسانى را پیش فرستد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: كُلُّ نَعیمٍ مَسؤولٌ عَنهُ صاحِبُهُ، إِلّا ما كانَ في غَزوٍ أو حَجٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۱ ح۲۲۳۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۵ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: از هر صاحب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعمتى، در بارۀ آن نعمت، سؤال خواهد شد [که چگونه خرج کرده است]، مگر آنچه در جهاد یا حج، مصرف شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ عليه‌السلام إذا سافَرَ إلیٰ الحَجِّ وَ العُمرَةِ تَزَوَّدَ مِن أطيَبِ الزّادِ، مِنَ اللَّوزِ وَ السُّكَّرِ وَ السَّویقِ المُحَمَّصِ وَ المُحَلّیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۳۰۳ ح۴۶۸ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۸۲ ح۲۴۵۵ من دون إسناد إلى الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه، المحاسن: ج۲ ص۱۰۶ ح۱۲۸۶، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۲۷۰ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه علی بن حسین (زین العابدین) علیه‌السلام براى حج و عمره به سفر مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، از بهترین ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با خود بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، از بادام، شکر، و آردِ نرم و ترش و شیرین.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-عند-الخروج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۷: الدُّعاءُ عِندَ الخُروجِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعا هنگام عازم شدن به سفر حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا خَرَجتَ مِن بيتِكَ تُریدُ الحَجَّ وَ العُمرَةَ - إن شاءَ اللهُ - فَادعُ دُعاءَ الفَرَجِ، و هُوَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إلٰهَ إِلّا اللهُ الحَلیمُ الكَریمُ، لا إلٰهَ إِلّا اللهُ العَلِی العَظیمُ، سُبحانَ اللهِ رَبِّ السَّماواتِ السَّبعِ، و رَبِّ الأَرَضینَ السَّبعِ، و رَبِّ العَرشِ العَظیمِ، وَ الحَمدُ لِلهِ رَبِّ العالَمینَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ كُن لي جاراً مِن كُلِّ جَبّارٍ عَنیدٍ، و مِن كُلِّ شَیطانٍ مَریدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِاسمِ اللهِ دَخَلتُ، و بِاسمِ اللهِ خَرَجتُ، و في سَبیلِ اللهِ. اللّٰهُمَّ إنّي اُقَدِّمُ بينَ يَدَي نِسیانی و عَجَلَتی بِاسمِ اللهِ و ما شاءَ اللهُ في سَفَری هٰذا، ذَكَرتُهُ أو نَسیتُهُ. اللّٰهُمَّ أنتَ المُستَعانُ عَلَى الاُمورِ كُلِّها، و أَنتَ الصّاحِبُ فِي السَّفَرِ، وَ الخَلیفَةُ فِي الأَهلِ. اللّٰهُمَّ هَوِّن عَلَینا سَفَرَنا، وَ اطوِ لَنَا الأَرضَ، و سَيِّرنا فیها بِطاعَتِكَ و طاعَةِ رَسولِكَ. اللّٰهُمَّ أصلِح لَنا ظَهرَنا، و بارِك لَنا فیما رَزَقتَنا، و قِنا عَذابَ النّارِ. اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن وَعثاءِ السَّفَرِ، و كَآبَةِ المُنقَلَبِ، و سوءِ المَنظَرِ فِي الأَهلِ وَ المالِ وَ الوَلَدِ. اللّٰهُمَّ أنتَ عَضُدی و ناصِری، بِكَ أحُلُّ و بِكَ أسیرُ. اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ في سَفَری هٰذَا السُّرورَ وَ العَمَلَ بِما يُرضیكَ عَنّي. اللّٰهُمَّ اقطَع عَنّي بُعدَهُ و مَشَقَّتَهُ، وَ اصحَبنی فیهِ، وَ اخلُفنی في أهلي بِخَیرٍ، و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إِلّا بِاللهِ. اللّٰهُمَّ إنّي عَبدُكَ و هٰذا حُملانُكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُملان: المتاع و أسباب السفر (مجمع البحرین: ج۱ ص۴۵۸ «حمل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الوَجهُ وَجهُكَ وَ السَّفَرُ إلَیكَ، و قَدِ اطَّلَعتَ عَلیٰ ما لَم يَطَّلِع عَلَیهِ أحَدٌ، فَاجعَل سَفَری هٰذا كَفَّارَةً لِما قَبلَهُ مِن ذُنوبي، و كُن عَوناً لي عَلَیهِ، وَ اكفِنی وَعثَهُ و مَشَقَّتَهُ، و لَقِّنی مِنَ القَولِ وَ العَمَلِ رِضاكَ، فَإِنَّما أنَا عَبدُكَ و بِكَ و لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا جَعَلتَ رِجلَكَ فِي الرِّكابِ فَقُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحیمِ، بِاسمِ اللهِ وَ اللهُ أكبَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذَا استَوَیتَ عَلیٰ راحِلَتِكَ وَ استَویٰ بِكَ مَحمِلُكَ فَقُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَمدُ لِلهِ الَّذي هَدانا لِلإِسلامِ، و عَلَّمَنَا القُرآنَ، و مَنَّ عَلَینا بِمُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله. سُبحانَ اللهِ، (سُبحانَ الَّذي سَخَّرَ لَنا هٰذا و ما كُنّا لَهُ مُقرِنینَ * و إنّا إلیٰ رَبِّنا لَمُنقَلِبونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۱۳ - ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الحَمدُ لِلهِ رَبِّ العالَمینَ. اللّٰهُمَّ أنتَ الحامِلُ عَلَى الظَّهرِ، وَ المُستَعانُ عَلَى الأَمرِ. اللّٰهُمَّ بَلِّغنا بَلاغاً يَبلُغُ إلیٰ خَیرٍ، بَلاغاً يَبلُغُ إلیٰ مَغفِرَتِكَ و رِضوانِكَ. اللّٰهُمَّ لا طَیرَ إِلّا طَیرُكَ، و لا خَیرَ إِلّا خَیرُكَ، و لا حافِظَ غَیرُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۸۴ ح۲ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۵۰ ح۱۵۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به قصد سفر حج و عمره بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى، دعاى فرج را بخوان، که چنین است:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ معبودی جز خداى بردبارِ بزرگوار نیست. هیچ معبودی جز خداى والا و بزرگ نیست. منزّه است خداى آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هفتگانه و زمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هفتگانه و پروردگار عرشِ بزرگ! و ستایش، مخصوص پروردگارِ جهانیان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! پناه من باش در مقابلِ هر طغیانگرِ سرکش و هر شیطانِ نافرمان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خدا، وارد شدم و به نام خدا و در راه خدا، خارج شدم. پروردگارا! من با «بسم اللّه» و «ما شاء اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» قبل از فراموشى و شتابم در این سفر، آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، چه به یاد داشته باشم و چه فراموش کنم. خدایا! در همۀ کارها، تو یارى کننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. تو، همراه مسافر و جانشین اویى در خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش. خدایا! سفرمان را آسان کن و زمین را زیرِ پایمان، در هم پیچ [که زود به مقصد برسیم] و سیرمان را در آن، همراه با طاعت خود و پیامبرت قرار ده. خدایا! مرکب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما را راهور و سالم گردان و در آنچه به ما روزى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، برکت قرار ده و ما را از عذاب آتش، نگه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار. خدایا! از رنج سفر و سرانجام بد در آن و صحنۀ ناگوار در مىان خانواده و مال و فرزند، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. خدایا! تو، بازو و یاور منى. به کمک تو فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیم و سفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. خدایا! در این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفر، انجام دادن آنچه را که تو بر من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسندى و شادى از آن را از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم. خدایا! رنج و دورى راه را از من جدا کن، همراه من باش و در خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به نیکى، جانشین من باش و هیچ نیرویى، جز از سوی تو نیست. خدایا! من، بندۀ تو اَم و اینها ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشۀ من است. مقصد، تویى و سفر، به سوى توست و تو از چیزى آگاهى که کسى از آن، آگاه نیست. پس سفرم را کفّارۀ گناهان گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام قرار بده و در این سفر، یاورم باش و رنج و مشقّت سفر را آسان ساز و سخن و عملى را که رضاى توست، به من تلقین نما، که من، فقط بندۀ تو و با تو و براى تو اَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون پا در رکاب نهادى، بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خداوند مهرگسترِ مهربان. به نام خدا و خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون بر مَرکب نشستى و جاى گرفتى، بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستایش، از آنِ خدایى است که ما را به سوى اسلام، هدایت کرد و قرآن را به ما آموخت و با محمّد صلی الله علیه و آله بر ما منّت نهاد. منزّه است خدا! منزّه است آن که این وسیله را در اختیار ما قرار داد، که ما، توان آن را نداشتیم. ما به سوى پروردگارمان بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردیم و ستایش، مخصوص پروردگارِ جهانیان است. خدایا! تو، ما را بر پشتِ این مَرکب نشاندى و تو، یارى دهنده در هر کارى. خدایا! ما را برسان، آن چنان که به خیر و خوبی بینجامد، به جایى که به آمرزش و رضوان تو برسیم. خدایا! هیچ شومى نیست جز آن شومی‌ای که تو بخواهی، و هیچ خیرى نیست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز آن خیری که تو بخواهی و هیچ نگاه دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز تو نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-في-الموسم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: ما يَنبَغي فِي المَوسِمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در مراسم حج، شايسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الخلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۱: حُسنُ الخُلقُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: ما يُعبَأُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَبَأتُ بفُلانٍ: أي ما بالَیتُ بِه، و ما کان له عندي وَزن و لا قَدْر (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۱۱۸ «عبأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن يَسلُكُ هٰذَا الطَّریقَ إذا لَم يَكُن فیهِ ثَلاثُ خِصالٍ: وَرَعٌ يَحجِزُهُ عَن مَعاصِی اللهِ، و حِلمٌ يَملِكُ بِهِ غَضَبَهُ، و حُسنُ الصُّحبَةِ لِمَن صَحِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۸۶ ح۲ عن محمّد بن مسلم، الخصال: ص۱۴۸ ح۱۸۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به کسى که این راه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیماید، اگر سه ویژگى در او نباشد، توجّه و اعتنایى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نمی‌برد): پارسایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که او را از معصیت الهى باز بدارد، و بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که با آن مالک خشم خود باشد، و همراهى نیک با هر کس که هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفر اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن معاویة بن عمّار: قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام:... اِتَّقِ المُفاخَرَةَ، و عَلَیكَ بِوَرَعٍ يَحجِزُكَ عَن مَعاصِی اللهِ عزّ وجلّ، فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: (ثُمَّ لْيَقْضُواْ تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُواْ نُذُورَهُمْ وَ لْيَطَّوَّفُواْ بِالْبَیْتِ ٱلْعَتِیقِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللهِ: مِنَ التَّفَثِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّفَثُ: هو ما یفعله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُحْرِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالحجّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا حلّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كقصّ الشارب و الأظفار، و نتف الإبط، و حلق العانة. و قیل: هو إذهاب الشَّعَث و الدَّرَن و الوَسَخ مطلقاً (النهایة: ج۱ ص۱۹۱ «تفث»). قال العلّامة المجلسی رحمه الله بعد ذكر اختلاف الأخبار في معنی التَّفَثُ: سیأتی في حدیث المحاربی أنّ قضاء التفث لقاء الإمام، و مقتضى الجمع بین الأخبار حمل قضاء التفث على إزالة كلّ ما یشین الإنسان في بدنه و قلبه و روحه، فیشمل إزالة الأوساخ البدنيّة بقصّ الأظفار و أخذ الشارب و نتف الإبط و غیرها، و إزالة و سخ الذنوب عن القلب بالكلام الطيّب و الكفّارة و نحوها، و إزالة دنس الجهل عن الروح بلقاء الإمام عليه‌السلام، ففسّر في كلّ خبر ببعض معانیه على وفق أفهام المخاطبین و مناسبة أحوالهم» (مرآة العقول: ج۱۷ ص۲۷۴ - ۲۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن تَتَكَلَّمَ في إحرامِكَ بِكَلامٍ قَبیحٍ، فَإِذا دَخَلتَ مَكَّةَ و طُفتَ بِالبَیتِ و تَكَلَّمتَ بِكَلامٍ طَيِّبٍ، كانَ ذٰلِكَ كَفّارَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۳۸ ح۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۳۳ ح۲۵۹۳، معاني الأخبار: ص۳۳۹ ح۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۱۸ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «از فخرفروشى به دیگری بپرهیز، و بر تو باد ورعی که تو را از معصیت خدا نگه دارد؛ زیرا خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (سپس باید آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را از بین ببرند و به نذرهاى خود وفا کنند و بر گِرد خانۀ عتیق طواف کنند)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «از آلودگی،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن اثیر می‌گوید: «تفث، کارهایى است که مُحرِم وقتى از احرام بیرون آمد، انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، مانند کوتاه کردن شارب و ناخن و زدن موى زیر بغل و تراشیدن سر، و گفته شده: تفث، از میان بردن هر نوع آشفتگىِ وضع و چرک و آلودگى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى رحمه الله پس از نقل روایات و اختلاف آنها در معنای تفث، گفته است: «در روایت مُحاربى خواهد آمد که &amp;quot;قضاء تفث&amp;quot; دیدار با امام است. مقتضاى جمع میان روایات، این است که &amp;quot;قضاء تفث&amp;quot; را بر از میان بردنِ هر آنچه مایۀ زشتى انسان در بدن و قلب و جانش است، حمل کرد. از این رو، شاملِ از بین بردن آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که با کوتاه کردن ناخن و شارب و موى بغل و مانند آن صورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و با از میان بردنِ چرکِ گناهان از دل با گفتنِ سخنِ پاک و کفّاره دادن و امثال آن محقّق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شاملِ از میان بردن آلودگىِ نادانى از روح و جان با دیدار امام علیه‌السلام هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از این رو در هر روایتى، سازگار با فهم مخاطبان و مناسب حال آنان به یکى از معانى آن، تفسیر شده است» (مرآة العقول: ج۱۷ ص۲۷۴ ـ ۲۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این است که در احرام خود، سخنى زشت بگویى. از این رو وقتى وارد مکّه شدى و طوافِ خانه کردى و سخنى پاک گفتى، این کفّارۀ آن خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعانة-الأصحاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۲: إعانَةُ الأَصحابِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كمک به همراهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن إسماعیل الخَثعَميّ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إنّا إذا قَدِمنا مَكَّةَ ذَهَبَ أصحابُنا يَطوفونَ و يَترُكونی أحفَظُ مَتاعَهُم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أنتَ أعظَمُهُم أجراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۴۵ ح۲۶، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۰۸ ح۲۱۵۸ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از اسماعیل خَثعَمى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: وقتى ما به مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیم، همراهان ما به طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و مرا براى نگهدارى وسایلشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند. فرمود: «پاداش تو، بیش از آنان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن مُرازِم بن حكیم: زامَلتُ مُحَمَّدَ بنَ مُصادِفٍ، فَلَمّا دَخَلنَا المَدینَةَ اعتَلَلتُ، فَكانَ يَمضی إلَى المَسجِدِ و يَدَعُنی وَحدی، فَشَكَوتُ ذٰلِكَ إلیٰ مُصادِفٍ، فَأَخبَرَ بِهِ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام، فَأَرسَلَ إلَیهِ: قُعودُكَ عِندَهُ أفضَلُ مِن صَلاتِكَ فِي المَسجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۴۵ ح۲۷، وسائل الشیعة: ج۹ ص۴۰۰ ح۱۷۸۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از مُرازم بن حَکیم -: با محمّد بن مُصادف، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفر بودم. چون به مدینه وارد شدیم، بیمار شدم. او به مسجدِ [پیامبر] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و مرا تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشت. از این کارش به مُصادف (پدر او) شِکوه کردم. او هم به امام صادق علیه‌السلام خبر داد. ایشان به او چنین پیغام فرستاد: «نشستن تو کنار او، برتر از نماز خواندنت در مسجد است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحفظ-على-النفقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۳: التَّحَفُّظُ عَلَى النَّفَقَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مواظبت از ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن أبي بصیر: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ المُحرِمِ يَشُدُّ عَلیٰ بَطنِهِ العِمامَةَ، قالَ: لا. ثُمَّ قالَ: كانَ أبي يَقولُ: يَشُدُّ عَلیٰ بَطنِهِ المِنطَقَةَ الَّتي فیها نَفَقَتُهُ يَستَوثِقُ مِنها، فَإِنَّها مِن تَمامِ حَجِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۴۳ ح۲، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۴۶ ح۲۶۴۶ و فیه ذیله من «كان أبي یقول...»، علل الشرائع: ص۴۵۵ ح۱۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۴۴ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو بصیر -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ شخص مُحرِمى که دستار بر شکمش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، پرسیدم. فرمود: «نه». سپس فرمود: «پدرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: کمربندى را که خرجى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در آن است، محکم به کمر ببندد، تا از آن مطمئن گردد، که با همین خرجى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند حجّش را تمام کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن صَفوان الجَمّال: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: إنَّ معي أهلي و أَنَا اُریدُ الحَجَّ، فَأَشُدُّ نَفَقَتی في حَقوَيَّ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَقوان: الخاصِرتان، و مُردة: الحَقوُ؛ و هو موضع شدّ الإزار (اُنظر: لسان العرب: ج۱۴ ص۱۸۹ و المصباح المنیر: ص۱۴۵ «حقو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، فَإِنَّ أبي عليه‌السلام كانَ يَقولُ: «مِن قُوَّةِ المُسافِرِ حِفظُ نَفَقَتِهِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۸۰ ح۲۴۴۸، الكافي: ج۴ ص۳۴۳ ح۱ نحوه، المحاسن: ج۲ ص۱۰۴ ح۱۲۷۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از صفوان جمّال -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: همراه خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام قصد حج دارم و نفقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را به کمرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندم. [نظر شما چیست؟]&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى [عیبى ندارد]. پدرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: حفظ کردن خرجى، از توانمندى مسافر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن یونس بن یعقوب: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَنِ الرَّجُلِ المُحرِمِ يَشُدُّ الهِمیانَ في وَسَطِهِ، فقالَ: نَعَم، و ما خَیرُهُ بَعدَ نَفَقَتِهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۴۶ ح۲۶۴۵، وسائل الشیعة: ج۹ ص۱۲۸ ح۱۶۸۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از یونس بن یعقوب -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مُحرِم، همیان خود را به کمر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد. [چگونه است؟] فرمود: «آرى [عیبى ندارد]. بعد از [گم شدنِ] نفقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، چه خیرى براى اوست؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه عن یعقوب بن سالم: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: تَكونُ معي الدَّراهِمُ فیها تَماثیلُ و أَنَا مُحرِمٌ، فَأَجعَلُها في هِمیانی و أَشُدُّهُ في وَسَطی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا بَأسَ، أوَ لَیسَ هِيَ نَفَقَتُكَ، و عَلَیهَا اعتِمادُكَ بَعدَ اللهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۸۰ ح۲۴۴۹، المحاسن: ج۲ ص۱۰۴ ح۱۲۷۸ نحوه، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۶۷ ح۱۹۶۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۴۵ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از یعقوب بن سالم -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: همراه من، درهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى است که روى آنها تصویر است و من، در حال احرامم. آنها را در همیانم گذاشته، به کمر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عیبى ندارد. مگر نه این که آنها خرجىِ توست و پس از خداوند عز و جل، تکیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به آنهاست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المقام-بمكة-قبل-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۴: المُقامُ بِمَكَّةَ قَبلَ الحَجِّ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اقامت در مكّه پيش از حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مُقامُ يَومٍ قَبلَ الحَجِّ أفضَلُ مِن مُقامِ يَومَینِ بَعدَ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۲۵ ح۳۱۳۳ عن أبي بصیر، وسائل الشیعة: ج۹ ص۳۹۷ ح۱۷۸۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: یک روز قبل از حج [در مکّه] ماندن، بهتر از دو روز ماندنِ پس از حج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إشراك-الغير-في-ثواب-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۵: إشراكُ الغَيرِ في ثَوابِ الحَجِّ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شریک ساختن دیگران در ثواب حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ لَمّا سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ يُشرِكُ أباهُ و أَخاهُ و قَرابَتَهُ في حَجِّهِ -: إذاً يُكتَبَ لَكَ حَجٌّ مِثلُ حَجِّهِم، و تَزدادُ أجراً بِما وَصَلتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۶ ح۶، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۴۲ ح۱۴۶۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ هشام بن حَکَم که در بارۀ کسى که پدر و برادر و بستگانش را در حجّ خود شریک می‌کند، پرسیده بود -: در این صورت، براى تو پاداش حجّى مثل حجّ آنان نوشته می‌شود و پاداشى هم به خاطر صلۀ رَحِم به تو افزوده می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَو أشرَكتَ ألفاً في حَجَّتِكَ لَكانَ لِكُلِّ واحِدٍ حَجَّةٌ، مِن غَیرِ أن تَنقُصَ حَجَّتُكَ شَیئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۷ ح۱۰ عن محمّد بن الحسن عن أبي الحسن عليه‌السلام، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۴۳ ح۱۴۶۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر هزار نفر را هم در حجّ خود شریک سازى، براى هر یک، [پاداش] یک حج خواهد بود، بى آن که از [پاداش] حجّ تو، چیزى کاسته شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ اُشرِكُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله قوله عليه‌السلام: «اُشرِكُ» أي في الحجّ المندوب، أو في الحجّ الواجب بعد الفعل بأن يُهدي بعض ثوابها إلیهم، و أمّا التشریك في الحجّ الواجب ابتداءً ففیه إشكال (مرآة العقول: ج۱۷ ص۲۳۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبَوَيَّ في حَجَّتی؟ قالَ: «نَعَم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: اُشرِكُ إخوَتی في حَجَّتی؟ قالَ: نَعَم إنَّ اللّهَ عزّ وجلّ جاعِلٌ لَكَ حَجّاً و لَهُم حَجّاً، و لَكَ أجرٌ لِصِلَتِكَ إيّاهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَأَطوفُ عَنِ الرَّجُلِ وَ المَرأَةِ و هُم بِالكُوفَةِ؟ فَقالَ: نَعَم، تَقولُ حینَ تَفتَتِحُ الطَّوافَ: اللّٰهُمَّ تَقَبَّل مِن فُلانٍ - الَّذي تَطوفُ عَنهُ-.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۵ ح۱، كتاب من لا یحضره الفقه: ج۲ ص۴۶۰ ح۲۹۷۱ نحوه، منتقی الجمان: ج۳ ص۳۲۸، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۴۲ ح۱۴۶۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از معاویة بن عمّار-: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: آیا [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم] پدر و مادرم را در حجّ خود شریک سازم؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «یعنى در حجّ مستحب، یا در حجّ واجب پس از گزاردن آن، به این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که بخشى از ثوابِ آن را به آنان هدیه کند؛ و امّا شریک ساختن در حجّ واجب، از آغاز، در آن اشکال است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: برادرانم را در حجّ خود شریک کنم؟ فرمود: «آرى؛ خداوند عز و جل براى تو حجّى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و براى آنان حجّى، و براى تو به سبب صله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به آنان هم اجرى نهفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس، از طرف مرد و زنى که در کوفه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، طواف کنم؟ فرمود: «آرى؛ هنگامى که طواف را آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى: خدایا! از فلانى بپذیر [یعنی] کسی که از طرفش طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَحُجُّ فَيَجعَلُ حَجَّتَهُ و عُمرَتَهُ أو بَعضَ طَوافِهِ لِبَعضِ أهلِهِ و هُوَ عَنهُ غائِبٌ بِبَلَدٍ آخَرَ، قُلتُ: فَيَنقُصُ ذٰلِكَ مِن أجرِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، هِيَ لَهُ و لِصاحِبِهِ، و لَهُ أجرٌ سِوىٰ ذٰلِكَ بِما وَصَلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: و هُوَ مَيِّتٌ، هَل يَدخُلُ ذٰلِكَ عَلَیهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم حَتّىٰ يَكونُ مَسخوطاً عَلَیهِ فَيُغفَرُ لَهُ، أو يَكونُ مُضَيَّقاً عَلَیهِ فَيُوَسَّعُ عَلَیهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَيَعلَمُ هُوَ في مَكانِهِ أنَّ عَمَلَ ذٰلِكَ لَحِقَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: و إن كانَ ناصِباً يَنفَعُهُ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، يُخَفَّفُ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۵ ح۴، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۳۹ ح۱۴۶۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از اسحاق بن عمّار -: از امام کاظم علیه‌السلام در بارۀ کسى که حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد و حج و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش یا بخشى از طوافش را براى یکى از خویشان خود قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که غایب است و در شهرى دیگر است، پرسیدم: آیا این کار از اجر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاهد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، حج، [هم] براى او و [هم] براى خویشاوند اوست و براى او به خاطر رعایت پیوند خویشاوندی، پاداشى جداگانه خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن شخص مرده است. آیا این عمل به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، حتّى [چه بسا] مورد خشم است امّا بخشیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، یا در تنگناست و برایش گشایش پدید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا که هست، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که عمل آن شخص به او رسیده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: و اگر آن شخص ناصبى باشد، سودى به حالش دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، مایۀ تخفیف به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن الحلبی عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الرَّجُلُ يَحُجُّ عَن أخیهِ أو عَن أبيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو عَن رَجُلٍ مِنَ النّاسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هَل يَنبَغي لَهُ أن يَتَكَلَّمَ بِشَيءٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نَعَم، يَقولُ بَعدَما يُحرِمُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ ما أصابَني في سَفَري هٰذا مِن تَعَبٍ أو شِدَّةٍ أو بَلاءٍ أو شَعَثٍ فَأْجُر فُلاناً فیهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَأْجُرني في قَضائي عَنهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: ج۱۷ ص۲۲۴: «المشهور بین الأصحاب أنّه إنّما یجب تعیین المنوب عنه عند الأفعال قصداً، و حملوا التكلّم به سيّما الألفاظ المخصوصة على الاستحباب. و قال المحقّق الشعراني في هامش الوافي: «قوله: &amp;quot;فأْجر فلانَ بن فلان فیه وَ أْجرني&amp;quot;، هذا تفسیر للحجّ النیابي الذي عبّر عنه بقوله: یحجّ عن أخیه أو عن أبیه، و هو دالّ على عدم الفرق بین نيّة النیابة و نيّة إهداء الأجر، كما قلنا، و أصرح من هذا الحدیث ما یأتي من حدیث ابن عمّار _ و هو الثالث هنا _ في الذي یقضي عن أبیه و اُمّه و أخیه، حیث یقول في نيّته: فَأْجر فلاناً فیه و أْجرني في قضائي عنه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص٣١٠ ح١، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴١٨ ح١۴۵٢ و فیه «سغب» بدل «شعث»، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج٢ ص۴۵٩ ح٢٩۶٧.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حلبى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: انسان از طرف برادرش یا پدرش یا یکى از مردم حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد. آیا برایش رواست چیزى بر زبان بگوید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: آرى، پس از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که مُحرِم شد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! در این سفرم، هر آنچه از خستگى یا سختى یا گرفتارى یا پریشان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالى به من رسید، فلانى را در آن مزد بده و مرا نیز در نیابتم از او پاداش بده.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «مشهور میان فقهاى ما این است که مشخّص کردن کسى که حج از طرف وى گزارده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، هنگام اعمال تنها در نیّت واجب است و به زبان آوردن آن بویژه ذکر الفاظ خاص را بر استحباب حمل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند». شعرانى رحمه الله در حاشیۀ الوافى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد: «جملۀ &amp;quot;فلانى و مرا مزد بده&amp;quot;، تفسیر حجّ نیابتى است که در سؤال آمد شخص از طرف برادرش یا پدرش یا یکى از مردم حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد. نیز دلیل بر این است که فرقى میان قصد نیابت و قصد اهداى ثواب نیست، و صریح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این روایت، روایت معاویة بن عمّار (روایت سوم این باب) است که در بارۀ کسى است که حج را از سوى پدر و مادر یا برادرش به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد که هنگام نیّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: فلانى و مرا اجر بده».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن إبراهیم الحَضرَميّ: رَجَعتُ مِن مَكَّةَ، فَلَقیتُ أبَا الحَسَنِ مُوسىٰ عليه‌السلام فِي المَسجِدِ و هُوَ قاعِدٌ فیما بينَ القَبرِ وَ المِنبَرِ، فَقُلتُ: يَا بنَ رَسولِ اللّهِ، إنّي إذا خَرَجتُ إلىٰ مَكَّةَ رُبَّما قالَ لِيَ الرَّجُلُ: «طُف عَنّي اُسبُوعاً، و صَلِّ رَكعَتَینِ»، فَأَشتَغِلُ عَن ذٰلِكَ، فَإِذا رَجَعتُ لَم أدرِ ما أقولُ لَهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا أتَیتَ مَكَّةَ، فَقَضَیتَ نُسُكَكَ، فَطُف اُسبُوعاً، و صَلِّ رَكعَتَینِ، ثُمَّ قُلِ: «اللّٰهُمَّ إنَّ هٰذَا الطَّوافَ و هاتَینِ الرَّكعَتَینِ عَن أبي و اُمّی، و عَن زَوجَتی، و عَن وُلدی، و عَن حامَّتی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حامّة الإنسان: خاصّته، و أَقرباؤه، و هو الحمیم أیضاً (اُنظر: الصحاح: ج۵ ص١٩٠٧ و النهایة: ج١ ص۴۴۶ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و عَن جَمیعِ أهلِ بَلَدی، حُرِّهِم و عَبدِهِم، و أَبيَضِهِم و أَسوَدِهِم»، فَلا تَشاءُ أن تَقولَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «قلت»، و التصویب من طبعة دار الحدیث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلرَّجُلِ: إنّي قَد طُفتُ عَنكَ و صَلَّیتُ عَنكَ رَكعَتَینِ، إِلّا كُنتَ صادِقاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإذا أتَیتَ قَبرَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقَضَیتَ ما يَجِبُ عَلَیكَ فَصَلِّ رَكعَتَینِ، ثُمَّ قِف عِندَ رَأسِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله ثُمَّ قُل: «السَّلامُ عَلَیكَ یا نَبِيَّ اللّهِ مِن أبي و اُمّی و زَوجَتی و وُلدی، و جَمیعِ حامَّتی، و مِن جَمیعِ أهلِ بَلَدی، حُرِّهِم و عَبدِهِم، و أَبيَضِهِم و أَسوَدِهِم»، فَلا تَشاءُ أن تَقولَ لِلرَّجُلِ: إنّي أقرَأتُ رَسولَ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله عَنكَ السَّلامَ، إِلّا كُنتَ صادِقاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۶ ح۸، تهذیب الأحكام: ج۶ ص۱۰۹ ح۱۹۳، المزار للمفید (المطبوعة في مصنّفات الشیخ المفید ج۵): ص۲۱۲ ح۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۲ ص۲۵۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابراهیم حضرمى -: از مکّه برگشتم و امام کاظم علیه‌السلام را در مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله دیدار کردم، در حالى که ایشان میان قبر و منبر نشسته بود. گفتم: اى پسر پیامبر خدا! من هنگامى که راهىِ مکّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، گاه کسى به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: از طرف من هفت دور طواف کن و دو رکعت نماز بگزار؛ امّا سرگرم کارهاى دیگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و از آن باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانم و وقتى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم به او چه بگویم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى وارد مکّه شدى و اعمالت را به جا آوردى، هفت بار [گِرد خانه] بگرد و دو رکعت نماز بگزار و بعد بگو: خدایا! این طواف و این دو رکعت از طرف پدرم و مادرم و از طرف همسرم و از طرف فرزندانم و از طرف نزدیکانم و از طرف همۀ اهل وطنم، آزادشان و برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، سفیدشان و سیاهشان است. در این صورت اگر به شخص بگویى: من از طرفِ تو طواف کردم و از طرفِ تو دو رکعت نماز خواندم، راست گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى هم که سراغ قبر پیامبر صلی الله علیه و آله آمدى و آنچه بر تو لازم است، به جا آوردى، دو رکعت نماز بگزار. سپس در کنار سر پیامبر صلی الله علیه و آله بِایست و بگو: سلام بر تو، اى پیامبر خدا! از طرف پدرم و مادرم و همسرم و فرزندانم و همۀ نزدیکانم و از طرف همۀ اهل وطنم، آزادشان و برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، و سفیدشان و سیاهشان! در این صورت اگر به شخص بگویى: من از طرف تو به پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سلام گفتم، راست گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطواف-نيابة-عن-الأئمة-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۶: الطَّوافُ نِيابَةً عَنِ الأئِمَّةِ عليهم‌السلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طواف کردن به نیابت از امامان علیهم‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن موسى بن القاسم: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ الثّاني عليه‌السلام: قَد أرَدتُ أن أطوفَ عَنكَ و عَن أبيكَ، فَقیلَ لی: إنَّ الأَوصِیاءَ لا يُطافُ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لی: بَل طُف ما أمكَنَكَ، فَإِنّه جائِزٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قُلتُ لَهُ بَعدَ ذٰلِكَ بِثَلاثِ سِنینَ: إنّي كُنتُ استَأذَنتُكَ فِي الطَّوافِ عَنكَ و عَن أبيكَ، فَأَذِنتَ لي في ذٰلِكَ، فَطُفتُ عَنكُما ما شاءَ اللهُ، ثُمَّ وَقَعَ في قَلبي شَيءٌ فَعَمِلتُ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: طُفتُ يَوماً عَن رَسولِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله - فَقالَ ثَلاثَ مَرّاتٍ: «صَلَّى اللهُ عَلیٰ رَسولِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ» -، ثُمَّ اليَومَ الثّانِي عَن أمیرِ المُؤمِنینَ عليه‌السلام، ثُمَّ طُفتُ اليَومَ الثّالِثَ عَنِ الحَسَنِ عليه‌السلام، وَ الرّابِعَ عَنِ الحُسَینِ عليه‌السلام، وَ الخامِسَ عَن عَلِيِّ بنِ الحُسَینِ عليه‌السلام، وَ السّادِسَ عَن أبي جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيّ عليه‌السلام وَ اليَومَ السّابِعَ عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌السلام، وَ اليَومَ الثّامِنَ عَن أبيكَ موسیٰ عليه‌السلام، وَ اليَومَ التّاسِعَ عَن أبيكَ عَلِيّ عليه‌السلام، وَ اليَومَ العاشِرَ عَنكَ یا سَيِّدي، و هٰؤُلاءِ الَّذینَ أدینُ اللهَ بِوَلايَتِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذَاً - وَ اللهِ - تَدینَ اللهَ بِالدّینِ الَّذي لا يَقبَلُ مِنَ العِبادِ غَیرَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ رُبَّما طُفتُ عَن اُمِّكَ فاطِمَةَ عليها السلام وَ رُبَّما لَم أطُف.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِستَكثِر مِن هٰذا، فَإِنَّهُ أفضَلُ ما أنتَ عامِلُهُ إن شاءَ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۴ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۰ ح۱۵۷۲، بحار الأنوار: ج۵۰ ص۱۰۱ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از موسى بن القاسم -: به امام جواد علیه‌السلام گفتم: تصمیم گرفتم به نیابت از شما و پدرتان طواف کنم؛ ولى به من گفتند: به نیابت از اوصیا، طواف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «چرا. هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى، طواف کن. جایز است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه سال بعد، به ایشان گفتم: پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، از شما در بارۀ طواف به نیابت از شما و پدرتان اجازه گرفتم و اجازه دادید و من، از طرف شما طوافِ بسیار کردم. سپس چیزى بر دلم افتاد و به آن، عمل کردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام پرسید: «چه بود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: روزى از طرف پیامبر خدا طواف کردم. امام علیه‌السلام سه بار فرمود: «درود خدا بر پیامبر خدا باد!». [ادامه دادم:] سپس روز دوم، به نیابت از امیر مؤمنان و روز سوم، به نیابت از امام حسن علیه‌السلام و روز چهارم، به نیابت از امام حسین علیه‌السلام و روز پنجم، به نیابت از امام زین العابدین علیه‌السلام و روز ششم، به نیابت از امام باقر علیه‌السلام و روز هفتم، به نیابت از امام صادق علیه‌السلام و روز هشتم، از سوى جدّت امام کاظم علیه‌السلام و روز نهم، به نیابت از پدرت امام رضا علیه‌السلام و روز دهم، به نیابت از شما - سَروَرم - و اینان، کسانى هستند که به ولایتشان معتقدم [و دین من، ولایت اینان است].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این صورت، به دینى معتقدى که خداوند، جز آن را از بندگانش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: گاهى هم از طرف مادرتان فاطمه علیها السلام طواف کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، گاهى هم نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این را بسیار انجام بده. این، برترین کارى است که انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، إن شاء اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لقاء-الإمام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۷: لِقاءُ الإِمامِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ملاقات با امام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: تَمامُ الحَجِّ لِقاءُ الإِمامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۴۹ ح۲ عن جابر الجعفی، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۷۸ ح۳۱۶۲، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۲۶۲ ح۲۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۷۴ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: تمام بودن حج، به دیدار با امام است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا حَجَّ أحَدُكُم فَليَختِم حَجَّهُ بِزِیارَتِنا؛ لِأَنَّ ذٰلِكَ مِن تَمامِ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۵۹ ح۱ عن إسماعیل بن مهران، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۲۶۲ ح۲۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۷۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه یکى از شما به حج می‌رود، باید حجّ خود را با دیدار ما به پایان بَرَد؛ چرا که این (دیدار با امام)، براى کامل شدن حج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن سَدیر: سَمِعتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌السلام و هُوَ داخِلٌ و أَنَا خارِجٌ، و أَخَذَ بِيَدی ثُمَّ استَقبَلَ البَیتَ، فَقالَ: یا سَدیرُ، إنَّما اُمِرَ النّاسُ أن يَأتوا هٰذِهِ الأَحجارَ فَيَطوفوا بِها، ثُمَّ يَأتونا فَيُعلِمونا وَلايَتَهُم لَنا، و هُوَ قَولُ اللّهِ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِنِّى لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَـٰـلِحاً ثُمَّ ٱهْتَدَى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- ثُمَّ أومَأَ بِيَدِهِ إلیٰ صَدرِهِ - إلیٰ وَلايَتِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۹۲ ح۳، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۳۶۴ ح۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از سَدیر -: امام باقر علیه‌السلام در حالى که به [مسجد الحرام] وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و من بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدم، دست مرا گرفت و سپس رو به کعبه کرد و شنیدم که فرمود: «اى سدیر! همانا مردم، مأمور شده‌اند که نزد این سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آمده، طواف کنند و سپس نزد ما بیایند و ولایتشان را به ما اعلام نمایند و این، همان سخن خداوند است: (من آمرزندۀ کسى هستم که توبه کند و ایمان آورَد و عمل صالح انجام دهد و آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه، هدایت شود)». سپس به سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش اشاره کرد [و افزود]: «به ولایت ما».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّما اُمِرَ النّاسُ أن يَأتوا هٰذِهِ الأَحجارَ فَيَطوفوا بِها، ثُمَّ يَأتونا فَيُخبِرونا بِوِلايَتِهِم، و يَعرِضوا عَلَینا نَصرَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۴۹ ح۱ عن زرارة، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۵۸ ح۳۱۳۹، علل الشرائع: ص۴۵۹ ح۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: مردم فرمان داده شده‌اند که سراغ این سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى خانۀ خدا] بیایند و گرد آن طواف کنند، سپس پیش ما آیند و ما را از ولایت خود آگاه سازند و نصرت و یارى خود را بر ما عرضه بدارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن الفُضَیل: نَظَرَ [أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام] إلَى النّاسِ يَطوفونَ حَولَ الكَعبَةِ، فَقالَ: هٰكَذا كانوا يَطوفونَ فِي الجاهِلِيَّةِ، إنَّما اُمِروا أن يَطوفوا بِها، ثُمَّ يَنفِروا إلَینا فَيُعلِمونا وَلايَتَهُم و مَوَدَّتَهُم، و يَعرِضوا عَلَینا نُصرَتَهُم. ثُمَّ قَرَأَ هٰذِهِ الآيَةَ: (فَاجْعَلْ أَفْـٔدَةً مِّنَ ٱلنَّاسِ تَهْوِى إِلَیْهِمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهیم: ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۹۲ ح۱، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۴۱۸ ح۲۲۹۹ بزیادة «فقال: آل محمّد، آل محمّد، ثمّ قال: إلینا إلینا» في ذیله، مجمع البیان: ج۶ ص۴۹۰ و لیس فیه صدره إلیٰ «الجاهلیة»، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۸۷ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از فُضَیل -: امام باقر علیه‌السلام به مردمى که بر گِرد کعبه طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، نگاه کرد. سپس فرمود: «در جاهلیّت، این گونه طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. در حقیقت، به آنان دستور داده شده که بر گِرد کعبه طواف کنند، سپس به سوى ما بیایند و ولایت و دوستى و یارى خود را بر ما عرضه بدارند». آن گاه، این آیه را تلاوت کرد: ([خدایا!] دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از مردم را چنان قرار بده که شیفتۀ آنان گردند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام - في قَولِهِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعالیٰ: (فَاجْعَلْ أَفْـٔدَةً مِّنَ ٱلنَّاسِ تَهْوِى إِلَیْهِمْ) -: يَنبَغي لِلنّاسِ أن يَحُجّوا هٰذَا البَیتَ و يُعَظِّموهُ؛ لِتَعظیمِ اللّٰهِ إيّاهُ، و أَن يَلقَونا حَیثُ كُنّا، نَحنُ الأَدِلّاءُ عَلَى اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۴۱۷ ح۲۲۹۵ و ص۴۱۸ ح۲۲۹۷، تفسیر فرات: ص۲۲۳ ح۲۹۹، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۸۶ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در تفسیر این سخن خداوند متعال: ([خدایا!] دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از مردم را چنان قرار بده که شیفتۀ آنان گردند) -: سزاوار است که مردم، این خانه را زیارت کنند و بزرگ بدارند؛ چرا که خداوند، آن را بزرگ داشته است و سزاوار است هر جا که هستیم، به دیدار ما بیایند. ما راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایان [مردم] به سوى خداوندیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی عن عبداللّٰه بن سِنان عن ذَریح المُحارِبيّ: قُلتُ لِأَبي عَبدِاللّٰ عليه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ أمَرَني في كِتابِهِ بِأَمرٍ، فَأُحِبُّ أن أعمَلَهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: و ما ذاكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ‌: قَولُ اللّٰهِ عزّ وجلّ: (ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ‌).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ‌: ٢٩.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: (لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ)‌ لِقاءُ الإِمامِ‌، (وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ) تِلكَ المَناسِكُ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَبدُ اللّٰهِ بنُ سِنانٍ: فَأَتیتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام فَقُلتُ‌: جُعِلتُ فِداكَ، قَولُ اللّٰهِ عزّ وجلّ: (ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ‌)؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: أخَذُ الشّارِبِ‌، و قَصُّ الأَظفارِ، و ما أشبَهَ ذٰلِكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ‌: جُعِلتُ فِداكَ‌، إنَّ ذَریحاً المُحارِبِيَّ حَدَّثَني عَنكَ بِأَنَّكَ قُلتَ لَهُ‌: (لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ‌) لِقاءُ الإِمامِ، (وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ‌) تِلكَ المَناسِكُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: صَدَقَ ذَریحٌ و صَدَقتَ‌؛ إنَّ لِلقُرآنِ ظاهِراً و باطِناً. و مَن يَحتَمِلُ ما يَحتَمِلُ ذَریحٌ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۴٩ ح۴، بحار الأنوار: ج٩٩ ص٣١٨ ح٢٠.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عبد اللّٰه بن سنان، از ذَریح مُحاربى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: خداوند در کتابش به من دستورى داده که دوست دارم آن را انجام دهم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن چیست‌؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: این سخن خداوند عز و جل: (باید آلودگى‌شان را بزدایند و به نذرهاى خود وفا نمایند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «(آلودگى‌شان را بزدایند)، دیدار امام است و (به نذرهایشان وفا نمایند) همین مناسک است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّٰه بن سِنان [که یکی از راویان از ذریح است] گفت: خدمت امام صادق رسیدم و گفتم: فدایت گردم! معناى (آلودگى‌شان را بزدایند و به نذرهاى خود وفا نمایند) چیست‌؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کوتاه کردن سبیل و چیدن ناخن و شبیه اینها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدایت گردم! ذریح مُحاربى، از شما براى ما نقل کرد که به او گفته‌اید: (آلودگى‌شان را بزدایند)، دیدار امام است و (به نذرهاى خود وفا نمایند)، انجام همین مناسک است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ذریح، راست گفته است و تو هم راست گفتى. قرآن، ظاهر و باطنى دارد؛ امّا آنچه ذریح در یافته و تحمّل کرده، چه کسى آن را در مى‌یابد و تحمّل مى کند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۹۰ (الختم بالمدینة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۹۱ (رفتن به مدینه)&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-ما-ينبغي-في-الموسم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳: جَوامِعُ ما يَنبَغي فِي المَوسِمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجموعۀ آنچه در مراسم حج، شايسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱلْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَـٰتٌ فَمَن فَرَضَ فِیهِنَّ ٱلْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَ لاَ فُسُوقَ وَ لاَ جِدَالَ فِى ٱلْحَجِّ وَ مَا تَفْعَلُواْ مِنْ خَیْرٍ يَعْلَمْهُ ٱللهُ وَ تَزَوَّدُواْ فَإِنَّ خَیْرَ ٱلزَّادِ ٱلتَّقْوَیٰ وَ ٱتَّقُونِ يَـٰأُوْلِى ٱلْأَلْبَـٰبِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(حج، در ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى معیّن است. پس کسانى که در این ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، حج را [با احرام بستن و آغاز مناسک] بر خود واجب کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در حج، آمیزش جنسى و گناه و جدال نیست، و آنچه کار نیک انجام دهید، خداوند، آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. و زاد و توشه بر گیرید، که بهترین ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشه، پرهیزگارى است و از من پروا کنید، اى خردمندان!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَا أيُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَائِدَ وَلَا آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! شعائر [و حدود] خداوند را حلال ندانید و نه ماه حرام را، و نه قربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بى‌نشان و نشاندار را، و نه آنان را که به قصد خانۀ خدا، براى به دست آوردن خشنودى پروردگارشان آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آن گاه که از احرام بیرون آمدید، صید کنید، و خصومت با گروهى که [در واقعۀ حدیبیه] شما را از آمدن به مسجد الحرام باز داشتند، شما را به تجاوز، وادار نکند و در نیکوکارى و پرهیزگارى، همدیگر را یارى کنید و در گناه و تعدّى، یکدیگر را یارى نرسانید و از خداوند، پروا کنید. همانا کیفر خداوند، سخت است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - في خُطبَتِهِ يَومَ الغَدیر -: مَعاشِرَ النّاسِ! حُجُّوا البَیتَ بِكَمالِ الدّینِ وَ التَّفَقُّهِ، و لا تَنصَرِفوا عَنِ المَشاهِدِ إِلّا بِتَوبَةٍ و إقلاعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۱۵۶ ح۳۲، الیقین: ص۳۵۸ نحوه و كلاهما عن علقمة بن محمّد الحضرمي عن الإمام الباقر عليه‌السلام، العدد القویة: ص۱۸۰ ح۸، بحار الأنوار: ج۳۷ ص۲۱۴ ح۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در سخنرانى روز غدیر -: اى مردم! خانۀ خدا را با کمال دیندارى و دین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى زیارت کنید و از آن مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مقدّس، جز با توبه و رها ساختن [گناه]، باز نگردید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - لَمّا سُئِلَ: ما بِرُّ الحَجِّ؟ -: إطعامُ الطَّعامِ، و طیبُ الكَلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۵۸ ح۱۷۷۸ عن جابر، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۴۳۱ ح۱۰۳۹۰؛ عوالي اللآلي: ج۴ ص۳۳ ح۱۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - هنگامى که پرسیده شد: نیکىِ حج چیست؟ -: به دیگران، طعام دادن و سخنِ پاکیزه گفتن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر و الإمام الصادق عليه‌السلام - حینَ سُئِلا عَن قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَتِمُّواْ ٱلْحَجَّ وَ ٱلْعُمْرَةَ لِلّٰهِ) -: فَإِنَّ تَمامَ الحَجِّ وَ العُمرَةِ ألّا لا يَرفَثَ و لا يَفسُقَ و لا يُجادِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۱۹۵ ح۳۳۱ عن زرارة، الكافي: ج۴ ص۳۳۷ ح۲ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۷۳ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام و امام صادق علیه‌السلام - هنگامى که در بارۀ سخن خداوند متعال: (حج و عمره را براى خدا به پایان برید) پرسیدند -: تمامیّت و کمال حجّ و عمره، آن است که آمیزش جنسى، گناه و مجادله در آن نباشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أحرَمتَ فَعَلَیكَ بِتَقوَى اللّٰهِ، و ذِكرِ اللّٰهِ كَثیراً، و قِلَّةِ الكَلامِ إِلّا بِخَیرٍ؛ فَإِنَّ مِن تَمامِ الحَجِّ وَ العُمرَةِ أن يَحفَظَ المَرءُ لِسانَهُ إِلّا مِن خَیرٍ، كَما قالَ اللهُ عزّ وجلّ، فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: (فَمَن فَرَضَ فِیهِنَّ ٱلْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَ لاَ فُسُوقَ وَ لاَ جِدَالَ فِى ٱلْحَجِّ)، وَ الرَّفَثُ: الجِماعُ. وَ الفُسوقُ: الكَذِبُ وَ السِّبابُ. وَ الجِدالُ: قَولُ الرَّجُلِ: لا وَ اللهِ، و بَلیٰ وَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۳۸ ح۳ عن معاویة بن عمّار، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۹۶ ح۱۰۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه احرام بستى، پس بر تو باد پرواى خدا، فراوان یاد خدا نمودن، کم سخن گفتن، مگر به نیکى؛ چرا که کمال حج و عمره، آن است که انسان، زبان خویش را نگه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر از خیر؛ چرا که خداوند عز و جل فرموده است: (پس در ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حج، هر که حج را بر خود واجب کند، پس در حج، رَفَث و فسوق و جدال نیست). رَفَث، آمیزش است و فُسوق، دروغ و دشنام است و جدال، این است که انسان بگوید: «نه، و اللّه» و «آرى، و اللّه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن عليّ بن جعفر: سَأَلتُ أخي موسیٰ عليه‌السلام عَنِ الرَّفَثِ وَ الفُسوقِ وَ الجِدالِ، ما هُوَ؟ و ما عَلیٰ مَن فَعَلَهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الرَّفَثُ: جِماعُ النِّساءِ. وَ الفُسوقُ: الكَذِبُ وَ المُفاخَرَةُ. وَ الجِدالُ: قَولُ الرَّجُلِ: لا وَ اللهِ، و بَلیٰ وَ اللهِ. فَمَن رَفَثَ فَعَلَیهِ بُدنَةٌ يَنحَرُها، و إن لَم يَجِد فَشاةٌ. و كَفّارَةُ الفُسوقِ [شَيءٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین المعقوفین أثبتناه من قرب الإسناد، و هو ممّا یقتضیه السیاق، و الظاهر أنّه سقط من النساخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَصَدَّقُ بِهِ إذا فَعَلَهُ و هُوَ مُحرِمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۹۷ ح۱۰۰۵، مسائل علی بن جعفر: ص۲۷۲ ح۶۷۵، قرب الإسناد: ص۲۳۴ ح۹۱۵، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۶۹ ح۱ و راجع معاني الأخبار: ص۲۹۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از على بن جعفر -: از برادرم موسى بن جعفر علیه‌السلام پرسیدم که: رَفَث و فُسوق و جِدال چیست؟ و هر که مرتکب آنها شود، کفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «رَفَث، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستر شدن با زنان است. فُسوق، دروغ و تفاخر است و جدال، آن است که کسى بگوید: &amp;quot;نه، و اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&amp;quot; و &amp;quot;آرى، و اللّه&amp;quot;. پس هر که آمیزش کند، کفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش قربانى کردن یک شتر است و اگر پیدا نکند، یک گوسفند، و کفّارۀ دروغ و تفاخر در حال احرام، صدقه دادن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - فیما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه‌السلام -: إذا أرَدتَ الحَجَّ فَجَرِّد قَلبَكَ لِلهِ تَعالیٰ مِن كُلِّ شاغِلٍ و حِجابِ كُلِّ حاجِبٍ، و فَوِّض اُمورَكَ كُلَّها إلیٰ خالِقِكَ، و تَوَكَّل عَلَیهِ في جَمیعِ ما يَظهَرُ مِن حَرَكاتِكَ و سَكَناتِكَ، و سَلِّم لِقَضائِهِ و حُكمِهِ و قَدَرِهِ، و دَعِ الدُّنیا وَ الرّاحَةَ وَ الخَلقَ، وَ اخرُج مِن حُقوقٍ تَلزَمُكَ مِن جِهَةِ المَخلوقینَ، و لا تَعتَمِد عَلیٰ زادِكَ و راحِلَتِكَ و أَصحابِكَ و قُوَّتِكَ و شَبابِكَ و مالِكَ؛ مَخافَةَ أن يَصیروا لَكَ عَدُوّاً و وَبالاً، فَإِنَّ مَنِ ادَّعیٰ رِضَا اللهِ وَ اعتَمَدَ عَلیٰ شَيءٍ، صَيَّرَهُ عَلَیهِ عَدُوّاً و وَبالاً، لِيَعلَمَ أنَّهُ لَیسَ لَهُ قُوَّةٌ و لا حیلَةٌ، و لا لِأَحَدٍ إِلّا بِعِصمَةِ اللهِ و تَوفیقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ استَعِدَّ استِعدادَ مَن لا يَرجُو الرُّجوعَ، و أَحسِنِ الصُّحبَةَ، و راعِ أوقاتَ فَرائِضِ اللهِ و سُنَنِ نَبِيِّهِ صلّی اللّه عليه وآله، و ما يَجِبُ عَلَیكَ مِنَ الأَدَبِ وَ الاِحتِمالِ وَ الصَّبرِ وَ الشُّكرِ وَ الشَّفَقَةِ وَ السَّخاءِ، و إیثارِ الزّادِ عَلیٰ دَوامِ الأَوقاتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اغسِل بِماءِ التَّوبَةِ الخالِصَةِ ذُنوبَكَ، وَ البَس كِسوَةَ الصِّدقِ وَ الصَّفاءِ وَ الخُضوعِ وَ الخُشوعِ، و أَحرِم مِن كُلِّ شَیءٍ يَمنَعُكَ عَن ذِكرِ اللهِ و يَحجُبُكَ عَن طاعَتِهِ، و لَبِّ بِمَعنیٰ إجابَةٍ صافِيَةٍ زاكِيَةٍ لِلهِ عزّ وجلّ في دَعوَتِكَ لَهُ، مُتَمَسِّكاً بِعُروَتِهِ الوُثقیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طُف بِقَلبِكَ مَعَ المَلائِكَةِ حَولَ العَرشِ كَطَوافِكَ مَعَ المُسلِمینَ بِنَفسِكَ حَولَ البَیتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هَروِل هَروَلَةً مِن هَواكَ، و تَبَرِّیاً مِن جَمیعِ حَولِكَ و قُوَّتِكَ، فَاخرُج مِن غَفلَتِكَ و زَلّاتِكَ بِخُروجِكَ إلیٰ مِنیً، و لا تَتَمَنَّ ما لا يَحِلُّ لَكَ و لا تَستَحِقُّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اعتَرِف بِالخَطایا بِعَرَفاتٍ، و جَدِّد عَهدَكَ عِندَ اللهِ بِوَحدانِيَّتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تَقَرَّب إلَى اللهِ ذا ثِقَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في بعض النسخ: «واتّقِه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمُزدَلِفَةَ. وَ اصعَد بِروحِكَ إلَى المَلأِ الأَعلیٰ بِصُعودِكَ إلَى الجَبَلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اذبَح حَنجَرَتَی الهَویٰ وَ الطَّمَعِ عِندَ الذَّبیحَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ارمِ الشَّهَواتِ وَ الخَساسَةَ وَ الدَّناءَةَ وَ الذَّمیمَةَ عِندَ رَميِ الجَمَراتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ احلِقِ العُیوبَ الظّاهِرَةَ وَ الباطِنَةَ بِحَلقِ رَأسِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ادخُل في أمانِ اللهِ و كَنَفِهِ و سَترِهِ و كَلاءَتِهِ مِن مُتابَعَةِ مُرادِكَ بِدُخولِكَ الحَرَمَ، و زُرِ البَیتَ مُتَحَقِّقاً لِتَعظیمِ صاحِبِهِ و مَعرِفَةِ جَلالِهِ و سُلطانِهِ، وَ استَلِمِ الحَجَرَ رِضىً بِقِسمَتِهِ و خُضوعاً لِعِزَّتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وَدِّع ما سِواهُ بِطَوافِ الوَداعِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و صَفَّ روحَكَ و سِرَّكَ لِلِقاءِ اللهِ يَومَ تَلقاهُ بِوُقوفِكَ عَلَى الصَّفا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كُن ذا مُرُوَّةٍ مِنَ اللهِ تَقِيّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في بعض النسخ: «بفناء أوصافك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوصافكَ عِندَ المَروَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ استَقِم عَلیٰ شُروطِ حَجِّكَ هٰذا و وَفاءِ عَهدِكَ الَّذي عاهَدتَ بِهِ مَعَ رَبِّكَ و أَوجَبتَهُ إلیٰ يَومِ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة: ص۱۴۲ - ۱۴۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در سخنی که به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: هر گاه تصمیم به حج گرفتى، دلت را از هر بازدارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، تنها براى خدا، خالى ساز و هر مانعى را دور گردان و همۀ کارهایت را به آفریدگارت وا گذار و در سکون و حرکتت، بر او توکّل کن و تسلیم قضا و حکم و تقدیر الهى باش و دنیا و آسایش و مردم را رها کن و حقّ مردم را ادا نما و بر توشه و مَرکب و همراهان و نیرو و جوانى و ثروتت، اتّکا نکن، مبادا که دشمن و دامنگیر تو شوند. همانا هر کس مدّعى خشنودى خدا باشد، ولى به چیزى دیگر اعتماد کند، خداوند، آن را دشمن و دامنگیر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، تا بداند که هیچ نیرو و تدبیرى براى کسی نیست، مگر با نگاهدارى و توفیقِ خداوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آماده شو، همچون کسى که امید بازگشت ندارد. با همراهان، نیکو معاشرت کن و پیوسته مواظب اوقاتِ واجباتِ الهى و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پیامبرش صلی الله علیه و آله باش و همچنین آنچه در هر زمان، از ادب، تحمّل، شکیبایى، شُکر، مهربانى، بخشندگى و ایثارِ ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشه، بر تو واجب است، مراقبت کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس با آب توبۀ خالص، گناهانت را بشوى و اِحرام صدق و صفا و خضوع و خشوع بر بند و هر چه تو را از یاد خدا و طاعت او باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، بر خود حرام کن. لبّیک تو، به معناى اجابت زلال و پاک براى خداوند عز و جل در دعوتش باشد، در حالى که به دستاویز محکم الهى چنگ زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و همان گونه که با بدنت همراه مسلمانان بر گِرد کعبه طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى، با قلبت همراه فرشتگان بر گِرد عرش، طواف کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با هَروَله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، از هواى نفسِ خود بگریز و از همۀ نیرو و توان خود، تبرّى بجوى. با بیرون رفتنت به سوى مِنا، از غفلت و لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت بیرون شو و آنچه را که برایت حلال نیست و مستحقّ آن نیستى، تمنّا مکن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در عرفات، به گناهان اعتراف کن و پیمان یکتاپرستى را با خدایت تجدید کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با اطمینان، در مُزدَلفه به خدایت تقرّب بجوى و با بالا رفتنت از کوه، روحت را به سوى ملکوت اعلا، روانه ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هنگام قربانى کردن، حنجره و رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هوس و طمع را قطع کن و با رَمیِ جَمَرات، شهوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، فرومایگى و پستى و ناپسندى را به دور افکن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با تراشیدن سر، عیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آشکار و نهان را بتراش و بزُداى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با ورود خود به حرم خدا، در امان و حمایت خدا و پوشش و سرپرستى و عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارىِ کارهایت از سوى او، وارد شو و کعبه را در حالى که به بزرگىِ صاحب آن و شناختِ عظمت و قدرت او باور دارى، زیارت کن و در حالى که راضى به قسمت الهى و خاضع در برابر عزّت او هستى، حجر الأسود را لمس کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با طوافِ وداع، با هر چه جز اوست، وداع کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با ایستادن بر کوه صفا، روح و درون خود را براى روز دیدار با خداوند، صفا [و جلا] ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نزد مروه، صاحب مروّت و وارستگی باش و بر این شروطِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجّ خود و به عهدى که با پروردگارت بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و بر خود واجب ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، تا روز قیامت، وفادار و پایدار بمان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن السيّد عبد الله سِبط المُحدّث الجزائريّ في «شرح النُّخبَة»: وَجَدتُ في عِدَّةِ مَواضِعَ، أوثَقُها بِخَطِّ بَعضِ المَشايِخِ الَّذینَ عاصَرناهُم مُرسَلاً، أنَّهُ لَمّا رَجَعَ مَولانا زَینُ العابِدینَ عليه‌السلام مِنَ الحَجِّ استَقبَلَهُ الشِّبلِيُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام لَهُ: حَجَجتَ یا شِبلِيُّ؟ قالَ: نَعَم يَا بنَ رَسولِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: أنَزَلتَ المیقاتَ، و تَجَرَّدتَ عَن مَخیطِ الثِّیابِ، وَ اغتَسَلتَ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ نَزَلتَ المیقاتَ، نَوَیتَ أنَّكَ خَلَعتَ ثَوبَ المَعصِيَةِ و لَبِستَ ثَوبَ الطّاعَةِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ تَجَرَّدتَ عَن مَخیطِ ثِیابِكَ، نَوَیتَ أنَّكَ تَجَرَّدتَ مِنَ الرِّیاءِ وَ النِّفاقِ وَ الدُّخولِ فِي الشُّبُهاتِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ اغتَسَلتَ، نَوَیتَ أنَّكَ اغتَسَلتَ مِنَ الخَطایا وَ الذُّنوبِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما نَزَلتَ المیقاتَ، و لا تَجَرَّدتَ عَن مَخیطِ الثِّیابِ، ولَا اغتَسَلتَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: تَنَظَّفتَ، و أَحرَمتَ، و عَقَدتَ بِالحَجِّ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ تَنَظَّفتَ و أَحرَمتَ و عَقَدتَ الحَجَّ، نَوَیتَ أنَّكَ تَنَظَّفتَ بِنورَةِ التَّوبَةِ الخالِصَةِ لِلهِ تَعالیٰ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ أحرَمتَ، نَوَیتَ أنَّكَ حَرَّمتَ عَلیٰ نَفسِكَ كُلَّ مُحَرَّمٍ حَرَّمَهُ اللهُ عزّ وجلّ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ عَقَدتَ الحَجَّ، نَوَیتَ أنَّكَ قَد حَلَلتَ كُلَّ عَقدٍ لِغَیرِ اللهِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ عليه‌السلام: ما تَنَظَّفتَ، و لا أحرَمتَ، و لا عَقَدتَ الحَجَّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ: أدَخَلتَ المیقاتَ، و صَلَّیتَ رَكعَتَی الإِحرامِ، وَ لَبَّیتَ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ دَخَلتَ المیقاتَ، نَوَیتَ أنَّكَ بِنِيَّةِ الزِّیارَةِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ صَلَّیتَ الرَّكعَتَینِ، نَوَیتَ أنَّكَ تَقَرَّبتَ إلَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ بِخَیرِ الأَعمالِ مِنَ الصَّلاةِ و أَكبَرِ حَسَناتِ العِبادِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ لَبَّیتَ، نَوَیتَ أنَّكَ نَطَقتَ لِلهِ سُبحانَهُ بِكُلِّ طاعَةٍ وصَمَتَّ عَن كُلِّ مَعصِيَةٍ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام لَهُ: ما دَخَلتَ المیقاتَ، و لا صَلَّیتَ، و لا لَبَّیتَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لَهُ: أدَخَلتَ الحَرَمَ، و رَأَیتَ الكَعبَةَ، و صَلَّیتَ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: فَحینَ دَخَلتَ الحَرَمَ، نَوَیتَ أنَّكَ حَرَّمتَ عَلیٰ نَفسِكَ كُلَّ غیبَةٍ تَستَغیبُهَا المُسلِمینَ مِن أهلِ مِلَّةِ الإِسلامِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ وَصَلتَ مَكَّةَ، نَوَیتَ بِقَلبِكَ أنَّكَ قَصَدتَ اللهَ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: فَما دَخَلتَ الحَرَمَ، و لا رَأَیتَ الكَعبَةَ، و لا صَلَّیتَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: طُفتَ بِالبَیتِ، و مَسَستَ الأَركانَ، و سَعَیتَ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: فَحینَ سَعَیتَ، نَوَیتَ أنَّكَ هَرَبتَ إلَى اللهِ و عَرَفَ مِنكَ ذٰلِكَ عَلاّمُ الغُیوبِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما طُفتَ بِالبَیتِ، و لا مَسَستَ الأَركانَ، و لا سَعَیتَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لَهُ: صافَحتَ الحَجَرَ، و وَقَفتَ بِمَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، و صَلَّیتَ بِهِ رَكعَتَینِ؟&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصاحَ عليه‌السلام صَیحَةً كادَ يُفارِقُ الدُّنیا، ثُمَّ قالَ: آه آه! ثُمَّ قالَ عليه‌السلام: مَن صافَحَ الحَجَرَ الأَسوَدَ فَقَد صافَحَ اللهَ تَعالیٰ! فَانظُر یا مِسكینُ، لا تُضَيِّع أجرَ ما عَظُمَ حُرمَتُهُ، و تَنقُضِ المُصافَحَةَ بِالمُخالَفَةِ و قَبضِ الحَرامِ نَظیرَ أهلِ الآثامِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه‌السلام: نَوَیتَ حینَ وَقَفتَ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام أنَّكَ وَقَفتَ عَلیٰ كُلِّ طاعَةٍ، و تَخَلَّفتَ عَن كُلِّ مَعصِيَةٍ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ صَلَّیتَ فیهِ رَكعَتَینِ، نَوَیتَ أنَّكَ صَلَّیتَ بِصَلاةِ إبراهیمَ عليه‌السلام و أَرغَمتَ بِصَلاتِكَ أنفَ الشَّیطانِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ: فَما صافَحتَ الحَجَرَ الأَسوَدَ، و لا وَقَفتَ عِندَ المَقامِ، و لا صَلَّیتَ فیهِ رَكعَتَینِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه‌السلام لَهُ: أشرَفتَ عَلیٰ بِئرِ زَمزَمَ، و شَرِبتَ مِن مائِها؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَوَیتَ أنَّكَ أشرَفتَ عَلَى الطّاعَةِ، و غَضَضتَ طَرفَكَ عَنِ المَعصِيَةِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌السلام: فَما أشرَفتَ عَلَیها، و لا شَرِبتَ مِن مائِها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لَهُ عليه‌السلام: أسَعَیتَ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، و مَشیتَ و تَرَدَّدتَ بينَهُما؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ: نَوَیتَ أنَّكَ بينَ الرَّجاءِ وَ الخَوفِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما سَعَیتَ، و لا مَشَیتَ، و لا تَرَدَّدتَ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أخَرَجتَ إلیٰ مِنیً؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَوَیتَ أنَّكَ آمَنتَ النّاسَ مِن لِسانِكَ و قَلبِكَ و يَدِكَ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما خَرَجتَ إلیٰ مِنیً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لَهُ: أوَقَفتَ الوَقفَةَ بِعَرَفَةَ، و طَلَعتَ جَبَلَ الرَّحمَةِ، و عَرَفتَ وادِيَ نَمِرَةَ، و دَعَوتَ اللهَ سُبحانَهُ عِندَ المیلِ وَ الجَمَراتِ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هَل عَرَفتَ بِمَوقِفِكَ بِعَرَفَةَ مَعرِفَةَ اللهِ سُبحانَهُ أمرَ المَعارِفِ وَ العُلومِ، و عَرَفتَ قَبضَ اللهِ عَلیٰ صَحیفَتِكَ وَ اطِّلاعِهِ عَلیٰ سَریرَتِكَ و قَلبِكَ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَوَیتَ بِطُلوعِكَ جَبَلَ الرَّحمَةِ أنَّ اللهَ يَرحَمُ كُلَّ مُؤمِنٍ و مُؤمِنَةٍ و يَتَوَلّیٰ كُلَّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ؟ قالَ: لا، قالَ: فَنَوَیتَ عِندَ نَمِرَةَ أنَّكَ لا تَأمُرُ حَتّیٰ تَأتَمِرَ، و لا تَزجُرُ حَتّیٰ تَنزَجِرَ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعِندَما وَقَفتَ عِندَ العَلَمِ وَ النَّمِراتِ، نَوَیتَ أنَّها شاهِدَةٌ لَكَ عَلَى الطّاعاتِ، حافِظَةٌ لَكَ مَعَ الحَفَظَةِ بِأَمرِ رَبِّ السَّماواتِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما وَقَفتَ بِعَرَفَةَ، و لا طَلَعتَ جَبَلَ الرَّحمَةِ، و لا عَرَفتَ نَمِرَةَ، و لا دَعَوتَ، و لا وَقَفتَ عِندَ النَّمِراتِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: مَرَرتَ بينَ العَلَمَینِ، و صَلَّیتَ قَبلَ مُرورِكَ رَكعَتَینِ، و مَشَیتَ بِمُزدَلِفَةَ، ولَقَطتَ فیهَا الحَصیٰ، و مَرَرتَ بِالمَشعَرِ الحَرامِ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحینَ صَلَّیتَ رَكعَتَینِ، نَوَیتَ أنَّها صَلاةُ شُكرٍ في لَیلَةِ عَشرٍ، تَنفی كُلَّ عُسرٍ و تُيَسِّرُ كُلَّ يُسرٍ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعِندَما مَشَیتَ بينَ العَلَمَینِ و لَم تَعدِل عَنهُما يَمیناً و شِمالاً، نَوَیتَ أن لا تَعدِلَ عَن دینِ الحَقِّ يَمیناً و شِمالاً، لا بِقَلبِكَ، و لا بِلِسانِكَ، و لا بِجَوارِحِكَ؟ قالَ: لا. قالَ: فَعِندَما مَشَیتَ بِمُزدَلِفَةَ و لَقَطتَ مِنهَا الحَصیٰ، نَوَیتَ أنَّكَ رَفَعتَ عَنكَ كُلَّ مَعصِيَةٍ و جَهلٍ، و ثَبَّتَّ كُلَّ عِلمٍ و عَمَلٍ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعِندَما مَرَرتَ بِالمَشعَرِ الحَرامِ، نَوَیتَ أنَّكَ أشعَرتَ قَلبَكَ إشعارَ أهلِ التَّقویٰ وَ الخَوفِ لِلهِ عزّ وجلّ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما مَرَرتَ بِالعَلَمَینِ، و لا صَلَّیتَ رَكعَتَینِ، و لا مَشَیتَ بِالمُزدَلِفَةِ، و لا رَفَعتَ مِنهَا الحَصیٰ، و لا مَرَرتَ بِالمَشعَرِ الحَرامِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لَهُ: وَصَلتَ مِنیً، و رَمَیتَ الجَمرَةَ، و حَلَقتَ رَأسَكَ، و ذَبَحتَ&lt;br /&gt;<br /> هَديَكَ، و صَلَّیتَ في مَسجِدِ الخَیفِ، و رَجَعتَ إلیٰ مَكَّةَ، و طُفتَ طَوافَ الإِفاضَةِ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنَوَیتَ عِندَما وَصَلتَ مِنیً و رَمَیتَ الجِمارَ، أنَّكَ بَلَغتَ إلیٰ مَطلَبِكَ و قَد قَضیٰ رَبُّكَ لَكَ كُلَّ حاجَتِكَ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعِندَما رَمَیتَ الجِمارَ، نَوَیتَ أنَّكَ رَمَیتَ عَدُوَّكَ إبلیسَ و غَضِبتَهُ بِتَمامِ حَجِّكَ النَّفیسِ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعِندَما حَلَقتَ رَأسَكَ، نَوَیتَ أنَّكَ تَطَهَّرتَ مِنَ الأَدناسِ و مِن تَبِعَةِ بَني آدَمَ، و خَرَجتَ مِنَ الذُّنوبِ كَما وَلَدَتكَ اُمُّكَ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعِندَما صَلَّیتَ في مَسجِدِ الخَیفِ، نَوَیتَ أنَّكَ لاتَخافُ إِلّا اللهَ عزّ وجلّ و ذَنبَكَ، و لا تَرجو إِلّا رَحمَةَ اللهِ تَعالیٰ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعِندَما ذَبَحتَ هَديَكَ، نَوَیتَ أنَّكَ ذَبَحتَ حَنجَرَةَ الطَّمَعِ بِما تَمَسَّكتَ بِهِ مِن حَقیقَةِ الوَرَعِ، و أَنَّكَ اتَّبَعتَ سُنَّةَ إبراهیمَ عليه‌السلام بِذَبحِ وَلَدِهِ و ثَمَرَةِ فُؤادِهِ و رَیحانِ قَلبِهِ، و حاجَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و جاء في الهامش: كذا في المخطوط، و الظاهر أنّ صوابه: «و أحییت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنَّتَهُ لِمَن بَعدَهُ و قَرَّبَهُ إلَى اللهِ تَعالیٰ لِمَن خَلفَهُ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعِندَما رَجَعتَ إلیٰ مَكَّةَ و طُفتَ طَوافَ الإِفاضَةِ، نَوَیتَ أنَّكَ أفَضتَ مِن رَحمَةِ اللهِ تَعالیٰ، و رَجَعتَ إلیٰ طاعَتِهِ، و تَمَسَّكتَ بِوُدِّهِ، و أَدَّیتَ فَرائِضَهُ، وتَقَرَّبتَ إلَى اللهِ تَعالیٰ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ زَینُ العابِدینَ عليه‌السلام: فَما وَصَلتَ مِنیً، و لا رَمَیتَ الجِمارَ، و لا حَلَقتَ رَأسَكَ، و لا أدَّیتَ نُسُكَكَ، و لا صَلَّیتَ في مَسجِدِ الخَیفِ، و لا طُفتَ طَوافَ الإِفاضَةِ، و لا تَقَرَّبتَ! اِرجِع فَإِنَّكَ لَم تَحُجَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطَفِقَ الشِّبلِيُّ يَبكی عَلیٰ ما فَرَّطَهُ في حَجِّهِ، و ما زالَ يَتَعَلَّمُ حَتّیٰ حَجَّ مِن قابِلٍ بِمَعرِفَةٍ ويَقینٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جدیرٌ بالذكر: أوّلاً: الذي نقل هذا الحدیث و تفرّد به هو حفید المحدّث الجزائريّ، عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن نور الدین بن نعمة اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموسوي مؤلّف كتاب «التحفة السَّنِيّة» في شرح «النُّخبة» للفیض الكاشانيّ؛ و هو نفسه یقول في صدر الحدیث: «وجدت في عدّة مواضع، أوثقها بخطّ بعض المشایخ الذین عاصرناهم، مرسلاً». و هذا - في الاصطلاح - وَ جادَة مجهولة مرسلة (ص۱۸۴، مخطوطة مشهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثانیاً: ثمّ إنّ لقب الشِّبليّ ینصرف إلیٰ عدّة رجال في التاریخ، أقدمهم «أبوبكر دُلَف بن جحدر»، و كانت سنة وفاته ۳۳۴ه‍، أي بعد أكثر من قَرنین من وفاة الإمام زین العابدین عليه‌السلام. و هناك آخرون باسم «شبل» لا یروی أحدٌ منهم عن الإمام زین العابدین عليه‌السلام (راجع: الكنیٰ و الألقاب: ج۲ ص۳۵۳، حلیة الأولیاء: ج۱۰ ص۳۶۶ ح۶۵۴، تهذیب الكمال: ج۱۲ ص۳۵۴ الرقم ۲۶۸۷ و ۲۶۸۸، میزان الاعتدال: ج۲ ص۲۶۱ الرقم ۳۶۵۵).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثالثاً: ثمّ إنّ الملاحَظ على الروایة أنّها تتضمّن التفاتات تربويّة جذّابة، لكنّها لیست من نمط كلام أهل البیت عليهم‌السلام، و لهذا یمكن القول: إنّ النصّ لبعض العرفاء، لكنّه نُسب بالتدریج إلى الإمام السجّاد عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۱۰ ص۱۶۶ ح۱۱۷۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرک الوسائل - به نقل از سیّد عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، نوادۀ محدّث جزائرى در شرح النُخبة -: در منابعى متعدّد، که موّثق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین آنها به خطّ برخى از اساتید معاصر ماست، به صورت حدیث مُرسَل، چنین یافتم: چون سَرورمان امام زین العابدین علیه‌السلام از حج باز گشت، شِبلى [که او هم حج به جا آورده بود] به استقبال ایشان آمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به او فرمود: «شِبلى! حج گزاردى؟». گفت: آرى، اى پسر پیامبر!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا در میقات، فرود آمدى و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوخته را بیرون آوردى و غسل کردى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن گاه که به میقات فرود آمدى، نیّت کردى که لباس نافرمانى را در آوری و لباس طاعت بپوشى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوخته را در آوردى، نیّت کردى که خود را از ریا و نفاق و وارد شدن به شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، عریان کنى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى غسل کردى، نیّت کردى که خود را از خطاها و گناهان، شستشو دهى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس نه در میقات، فرود آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه خود را از لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوخته، جدا ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه غسل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «نظافت کردى و احرام بستى و تصمیم بر حج گرفتى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى نظافت کردى و احرام بستی و نیّت حج کردى، آیا نیّت کردى که با نورۀ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوره: داروى نظافت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبۀ خالص، خود را پاک کنى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى اِحرام بستى، نیّت کردى که همۀ محرّمات خدا را بر خود، حرام سازى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى نیّت حج کردى، آیا نیّت کردى که هر گِرِه غیر خدایى را بگشایى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «پس نه نظافت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه اِحرام بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه نیّتِ حج کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «آیا داخل میقات شدى و دو رکعت نمازِ احرام خواندى و لبّیک گفتى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى وارد میقات شدى، نیّت کردى که بر نیّت زیارت باشى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى دو رکعت نماز خواندى، نیّت کردى که با نماز - که بهترینِ اعمال و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین حسنات بندگان است - به خدا تقرّب جویى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى لبّیک گفتى، نیّت کردى که در طاعتِ محض او، سخن بگویى و از هر معصیت او، لب فرو بندى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «پس نه داخل میقات شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه نماز خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه لبّیک گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به او فرمود: «آیا وارد حرم شدى و کعبه را دیدى و نماز خواندى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون داخل حرم شدى، نیّت کردى که هر غیبت از هر مسلمانى را بر خود حرام کنى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى به مکّه رسیدى، آیا در قلبت نیّت کردى که خدا را قصد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس نه داخل حرم شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه کعبه را دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه نماز خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «آیا کعبه را طواف کردى و رُکن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را لمس نمودى و سعى [بین صفا و مروه] کردى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هنگامى که سعى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردى، نیّت کردى که به سوى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزى؟ و آیا خداى دانا به غیب، این را از تو شناخت؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس نه طواف کعبه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه رُکن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را لمس کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه سعى نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به او فرمود: «آیا بر حجر الأسود، دست نهادى و کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام ایستادى و دو رکعت، نماز خواندى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[این جا بود که] امام علیه‌السلام صیحه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کشید که نزدیک بود از دنیا برود. سپس فرمود: «آه! آه!». آن گاه فرمود: «هر کس بر حجر الأسود دست نهد، با خداى متعال، دست داده است. اى بیچاره! خوب بنگر، تا پاداش آنچه را که حرمتش بزرگ است، تباه نسازى و این دست دادن [و بیعت] را چون گناهکاران، با مخالفت و ارتکاب حرام نشکنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «وقتى کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام ایستادى، آیا نیّت کردى که بر هر طاعتى، استوار بمانى و از هر نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سر بپیچى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هنگامى که آن جا دو رکعت نماز خواندى، نیّت کردى که ابراهیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه، نماز بگزارى و با نمازت، بینىِ شیطان را به خاک بمالى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «پس نه با حجر الأسود، دست داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه در کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام ایستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه در آن جا دو رکعت نماز خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به او فرمود: «آیا بر سرِ چاه زمزم رفتى و از آب آن نوشیدى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا نیّت کردى که بر طاعت خدا، اِشراف یابی و چشم از گناه پوشیده بد&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس نه بر سرِ زمزم رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه از آبش نوشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به او فرمود: «آیا میان صفا و مروه، سعى کردى و بین آن دو، گام برداشتى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا نیّت کردى که میان بیم و امید هستى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس نه سعى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه راه رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه میان صفا و مروه، رفت و آمد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «آیا به سوى مِنا رفتى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا نیّت کردى که مردم را از زبان و قلب و دستت، ایمن سازى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس به مِنا نرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به او فرمود: «آیا در عرفات، وقوف کردى و بالاى جَبَل الرَّحمه رفتى و وادىِ نَمِره را شناختى و کنار جَمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، خداى سبحان را خواندى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا با وقوفت در عرفات، آگاهى خداوند به کار معرفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شناختى و پى بردى که خداوند، نامۀ عمل تو را دریافت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به آنچه در درون و قلبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد، آگاه است؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا با صعود بر جَبَل الرَّحمه، فکر کردى که خداوند، هر زن و مرد باایمان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و هر زن و مرد مسلمان را سرپرستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا نزد وادى نَمِره، نیّت کردى که فرمان ندهى تا آن که خود، فرمان ببرى، و نهى نکنى تا آن که خود، پرهیز کنى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن گاه که کنار نشانه و نَمِرات ایستادى، فکر کردى که آنها بر طاعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تو گواه باشند و به دستور خداوندِ آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، همراه نگهبانان به نگاهبانى تو بپردازند؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس نه در عرفات، وقوف کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه از جبل الرَّحمه بالا رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه نَمِره را شناخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه دعا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه کنار نَمِرات ایستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «آیا بین دو نشانه، مرور کردى و قبل از گذشتن از آن جا، دو رکعت، نماز خواندى و به مُزدَلفه رفتى و آن جا سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه جمع کردى و بر مَشعَر الحرام گذشتى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى دو رکعت نماز خواندى، نیّت کردى که آن نماز، نمازِ شکر شبِ دهم است، که هر مشکلى را بر طرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و هر آسانى را فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى از میان دو نشانه گذشتى و به چپ و راست، توجّه نکردى، آیا نیّت کردى که از دین حق، به چپ و راست، روى نگردانى، نه با قلب، نه با زبان و نه با اعضایت؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى به مُزدَلفه رفتى و از آن جا سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه جمع کردى، نیّت کردى که هر معصیت و نادانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را از خویش بزُدایى و هر علم و عمل صالحى را در خود، مَلَکه سازى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى بر مشعر الحرام گذر کردى، نیّت کردى که دلت را به بینش اهل تقوا و خوف از خدا بیارایى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس نه بر دو نشانه، گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه دو رکعت نماز خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه به مُزدَلفه رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه از آن، سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه برداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه از مشعر الحرام، عبور کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به او فرمود: «آیا به مِنا رسیدى و سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه پرتاب کردى و سرت را تراشیدى و قربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را سر بُریدى و در مسجد خَیف، نماز گزاردى و به مکّه برگشتی و طواف کوچ را انجام دادى؟». گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى به مِنا رسیدى و رَمیِ جَمَرات کردى، آیا فکر کردى که به خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات رسیدى و خداوند، همۀ حاجت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را بر آورده است؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه به جَمَرات زدى، فکر کردى که دشمنت ابلیس را سنگباران کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و با تمام [اعمال] حجّ گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهایت، او را به خشم آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى سرت را تراشیدى، آیا فکر کردى که از آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و از گناهان بنی‌آدم، پاک شدى و از گناهانت بیرون آمدى، همچون روزى که مادرت تو را زاد؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى در مسجد خَیف، نماز خواندى، فکر کردى که جز از خداى متعال و از گناه خویش نترسى و جز به رحمت خدا، امیدوار نباشى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن گاه که قربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را سر بُریدى، فکر کردى که گلوى طمع را با حقیقتِ وَرَع و پرهیزگارى بُریدى و از سنّت ابراهیم علیه‌السلام - که فرزندش، میوۀ دلش و گُل خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوى قلبش را به قربانگاه آورد و آن را سنّتى براى آیندگان و وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى تقرّب به خداوند براى نسل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بعد، قرار داد - پیروى کردى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون به مکّه باز گشتى و طواف کوچ کردى، فکر کردى که از رحمت خدا کوچ کردی و به طاعت او باز گشتی و به مودّت او چنگ زدى و واجبات الهى را ادا کردى و به قُرب خدا رسیدى؟». گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زین العابدین علیه‌السلام به او فرمود: «پس نه به مِنا رسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزه پرتاب کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه سرت را تراشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه اعمال حجّ خود را انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، و نه در مسجد خَیف، نماز خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه طوافِ کوچ به جا آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه به قرب خدا رسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى! برگرد؛ زیرا تو حج به جا نیاورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبلى، شروع به گریستن کرد، به خاطر آن کوتاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى که در حجّش کرده بود و همواره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموخت، تا آن که سال بعد، با شناخت و یقین، حج به جا آورد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شایان ذکر است که اوّلاً: راوى منحصر به فرد این حدیث، نوۀ محدّث جزائرى، عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن نور الدین بن نعمة اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسوى، مؤلّف کتاب التحفة السنیّة، شرح کتاب النخبةى فیض کاشانى است. خود او در آغاز حدیث، نوشته است: «در چند جا این حدیث را یافتم. موثّق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین آنها مُرسلى است به خطّ یکى از مشایخ معاصر». این حدیث، در اصطلاح حدیثی، وجادۀ مجهولِ مُرسل نامیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. ثانیاً: شِبلى، لقبى است که به تعدادى گفته شده که قدیمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین آنها، ابو بکر دُلَف بن جحدر است که در سال ۳۳۴ق، در گذشته است، یعنى حدود دو قرن پس از وفات امام زین العابدین علیه‌السلام. دیگرانى هم به اسم شبلى بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که هیچ یک از امام زین العابدین علیه‌السلام روایت نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. ثالثاً: هر کس در این روایت دقّت کند، آن را در بر دارندۀ نکته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تربیتى جذّابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد؛ امّا از سنخ سخنان اهل بیت علیهم‌السلام نیست و از این رو، ممکن است گفتۀ برخى از عارفان باشد که به تدریج به امام زین العابدین علیه‌السلام نسبت داده شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-بعد-المناسك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴: ما يَنبَغي بَعدَ المَناسِكِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه پس از مراسم حج، شايسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وداع-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۱: وَداعُ البَيتِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وداع با خانۀ خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي إسماعیل: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام: هُوَ ذا أخرُجُ - جُعِلتُ فِداكَ - فَمِن أینَ اُوَدِّعُ البَیتَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَأتِي المُستَجارَ بينَ الحَجَرِ وَ البابِ، فَتُوَدِّعُهُ مِن ثَمَّ، ثُمَّ تَخرُجُ فَتَشرَبُ مِن زَمزَمَ، ثُمَّ تَمضی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: أصُبُّ عَلیٰ رَأسی؟ فَقالَ: لا تَقرَبِ الصَّبَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسی رحمه الله: «یدلّ على كراهة صبّ زمزم على البدن بعد طواف الوداع (مرآة العقول: ج۱۸ ص۲۳۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۲ ح۴، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۲۳۳ ح۱۹۲۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو اسماعیل -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: فدایت شوم! هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اینک، در حال خروج از مکّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَم. با خانۀ خدا، از کجا خداحافظى کنم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کنار دیوار کعبه، بین حجر الأسود و درِ کعبه می‌روی و از آن جا وداع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى. سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی و از آب زمزم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشى و آن گاه، خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: از آب زمزم بر سرم بریزم؟ فرمود: «نزدیک چنین کارى مشو!».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول می‌گوید: «حدیث بر کراهت ریختن آب زمزم بر بدن، پس از طواف وداع، دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن قُثَم بن كَعب: قالَ أبو عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام: إنَّكَ لَتُدمِنُ الحَجَّ؟ قُلتُ: أجَل. قالَ: فَليَكُن آخِرُ عَهدِكَ بِالبَیتِ أن تَضَعَ يَدَكَ عَلَى البابِ و تَقولَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِسكینُ عَلیٰ بابِكَ، فَتَصَدَّق عَلَیهِ بِالجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۲ ح۵، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۸۲ ح۹۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از قُثَم بن کعب -: امام صادق علیه‌السلام به من فرمود: «آیا پیوسته به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟». گفتم: آرى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آخرین دیدارت با کعبه، این باشد که دست بر درِ کعبه می‌نهی و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینوا بر درگاه توست. پس بهشت را به او عطا کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أرَدتَ أن تَخرُجَ مِن مَكَّةَ و تَأتِيَ أهلَكَ، فَوَدِّعِ البَیتَ و طُف بِالبَیتِ اُسبوعاً، و إنِ استَطَعتَ أن تَستَلِمَ الحَجَرَ الأَسوَدَ وَ الرُّكنَ اليَمانِيَّ في كُلِّ شَوطٍ فَافعَل، و إِلّا فَافتَتِح بِهِ وَ اختِم بِهِ، فَإِن لَم تَستَطِع ذٰلِكَ فَمُوَسَّعٌ عَلَیكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَأتِي المُستَجارَ فَتَصنَعُ عِندَهُ كَما صَنَعتَ يَومَ قَدِمتَ مَكَّةَ، و تَخَيَّر لِنَفسِكَ مِنَ الدُّعاءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ استَلِمِ الحَجَرَ الأَسوَدَ. ثُمَّ ألصِق بَطنَكَ بِالبَیتِ، تَضَعُ يَدَكَ عَلَى الحَجَرِ، وَ الاُخریٰ مِمّا يَلِی البابَ، وَ احمَدِ اللهَ و أَثنِ عَلَیهِ، و صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، ثُمَّ قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ عَبدِكَ و رَسولِكَ و نَبِيِّكَ، و أَمینِكَ و حَبیبِكَ، و نَجِيِّكَ و خِيَرَتِكَ. مِن خَلقِكَ. اللّٰهُمَّ كَما بَلَّغَ رِسالاتِكَ، و جاهَدَ في سَبیلِكَ، و صَدَعَ بِأَمرِكَ، و اُوذِيَ في جَنبِكَ، و عَبَدَكَ حَتّیٰ أتاهُ اليَقینُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ اقلِبني مُفلِحاً، مُنجِحاً، مُستَجاباً لي بِأَفضَلِ ما يَرجِعُ بِهِ أحَدٌ مِن وَفدِكَ مِنَ المَغفِرَةِ وَ البَرَكَةِ وَ الرِّضوانِ وَ العافِيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إن أمَتَّني فَاغفِر لي، و إن أحيَیتَنی فَارزُقنیهِ مِن قابِلٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ لا تَجعَلهُ آخِرَ العَهدِ مِن بيتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنِّي عَبدُكَ وَ ابنُ عَبدِكَ وَ ابنُ أمَتِكَ، حَمَلتَني عَلیٰ دَوابِّكَ، و سَيَّرتَني في بِلادِكَ، حَتّیٰ أقدَمتَني حَرَمَكَ و أَمنَكَ، و قَد كانَ في حُسنِ ظَنّي بِكَ أن تَغفِرَ لي ذُنوبي، فَإِن كُنتَ قَد غَفَرتَ لي ذُنوبي فَازدَد عَنّي رِضاً، و قَرِّبني إلَیكَ زُلفَیٰ و لا تُباعِدني، و إن كُنتَ لَم تَغفِر لي فَمِنَ الآنَ فَاغفِر لي قَبلَ أن تَنأیٰ عَن بيتِكَ داري، فَهٰذا أوانُ انصِرافی إن كُنتَ أذِنتَ لي، غَیرَ راغِبٍ عَنكَ و لا عَن بيتِكَ، و لا مُستَبدِلٍ بِكَ و لا بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ احفَظني مِن بينِ يَدَي و مِن خَلفي، و عَن يَمیني و عَن شِمالي، حَتّیٰ تُبَلِّغَني أهلي، فَإِذا بَلَّغتَني أهلي فَاكفِني مَؤونَةَ عِبادِكَ و عِیالي، فَإِنَّكَ وَلِيُّ ذٰلِكَ مِن خَلقِكَ و مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ائتِ زَمزَمَ فَاشرَب مِن مائِها. ثُمَّ اخرُج و قُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آئِـبونَ تائِبونَ عـابِدونَ لِـرَبِّنا حامِدونَ، إلیٰ رَبِّنا راغِبونَ، إلَى اللهِ راجِعونَ إن شاءَ اللهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و إنَّ أبا عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام لَمّا وَدَّعَها و أَرادَ أن يَخرُجَ مِنَ المَسجِدِ الحَرامِ خَرَّ ساجِداً عِندَ بابِ المَسجِدِ طَویلاً، ثُمَّ قامَ فَخَرَجَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۰ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۸۰ ح۹۵۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «چون خواستى از مکّه خارج شوی و نزد خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات برگردى، با کعبه وداع کن و هفت بار به دور کعبه بگرد (طواف کن) و اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى، در هر دور، دست بر حجر الأسود و رُکن یَمانى بکش، و گرنه، تنها در آغاز و پایان طواف، چنان کن و اگر این را هم نتوانستى، آزادى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به مستجار می‌روی و نزد آن، همان کارى را که روز ورودت به مکّه انجام دادى، انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى و سپس هر دعایى که خواستى، براى خودت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس حجر الأسود را لمس کن. سپس شکم خود را به خانۀ خدا بچسبان، یک دست خود را بر حجر الأسود و دست دیگر را به طرف در قرار ده و خدا را حمد و ثنا بگو و بر پیامبر و خاندانش درود فرست و بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! بر محمّد، بنده و فرستاده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبرت، امین و محبوبت، همرازت و برگزیدۀ خلقت، درود فرست، همان گونه که او رسالت تو را رساند و در راه تو جهاد کرد و فرمان تو را آشکار ساخت و در راه تو و به خاطر تو، آزار دید و تو را عبادت کرد، تا این که اَجَلش در رسید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! مرا رستگار، کامیاب و با دعای مستجاب برگردان، به بهترین چیزى که هر تیک از میهمانان تو با آن بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، از آمرزش و برکت و رضوان و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اگر مرا میراندى، بیامرزم، و اگر زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام داشتى، سال آینده هم حج را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! این را آخرین زیارت خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات براى من، قرار مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! من، بندۀ تو و پسر بنده و کنیز تو هستم. مرا بر مرکبِ خودت نشاندى و در سرزمین خودت، سیر دادى، تا آن که به حرم و خانۀ امن خود رساندى. در گمان نیک من، این بود که گناهانم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزى. اگر گناهانم را بخشوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، پس، از من بیشتر خشنود باش و به خودت نزدیکم کن و دورم مساز و اگر هنوز مرا نیامرزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اینک ببخشاى، پیش از آن که خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات دور شود. اینک، زمان بازگشت من است. اگر اذن بازگشت دهى، بى آن که به تو و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، بى‌رغبت شده باشم، یا چیزى را به جاى تو و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، برگزیده باشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! مرا از پیش رو، پشت سر، سمت راست و چپم نگه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار، تا آن که مرا به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام برسانى و مرا از هزینۀ بندگانت و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کفایت کن؛ زیرا تو، عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار آنى، از بندگانت و از من.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به زمزم برو و از آن بنوش. سپس بیرون آى و بگو:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردیم، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان و عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان. باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردیم، در حالى که خدایمان را ستایشگریم و به سوى پروردگارمان مشتاقیم و به سوى او باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردیم، إن شاء اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا امام صادق علیه‌السلام چون با خانۀ خدا وداع کرد و خواست از مسجد الحرام بیرون آید، در آستانۀ درِ مسجد، مدّت طولانى به سجده افتاد. سپس برخاست و بیرون رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إبراهیم بن أبي محمود: رَأَیتُ أبَا الحَسَنِ عليه‌السلام وَدَّعَ البَیتَ، فَلَمّا أرادَ أن يَخرُجَ مِن بابِ المَسجِدِ خَرَّ ساجِداً، ثُمَّ قامَ فَاستَقبَلَ الكَعبَةَ فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي أنقَلِبُ عَلیٰ أن لا إلٰهَ إِلّا أنتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۱ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۸۱ ح۹۵۸، عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۲ ص۱۸ ح۴۳ و فیه «الرضا» بدل «أبا الحسن»، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۷۰ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابراهیم بن ابى محمود -: امام رضا علیه‌السلام را دیدم که با خانۀ خدا وداع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. چون خواست از درِ مسجد بیرون رود، به سجده افتاد. سپس برخاست، رو به کعبه کرد و گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! من بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم، بر این عقیده که جز تو معبودى نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن مهزیار: رَأَیتُ أبا جَعفَرٍ الثّانِيَ عليه‌السلام في سَنَةِ خَمسَ عَشرَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «خمس و عشرین»، و ما أثبتناه هو الصواب، كما في طبعة دار الحدیث و تهذیب الأحكام؛ لأنّه قد استشهد مولانا أبو جعفر الجواد عليه‌السلام في ذی القعدة سنة عشرین و مئتین، و بقرینة ما سیأتي بعد أسطر من نفس هذه الروایة ذکر سنة «سبع عشرة و مئتین».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مِئَتَینِ وَدَّعَ البَیتَ بَعدَ ارتِفاعِ الشَّمسِ، و طافَ بِالبَیتِ يَستَلِمُ الرُّكنَ اليَمانِيَّ في كُلِّ شَوطٍ، فَلَمّا كانَ الشَّوطُ السّابِعُ استَلَمَهُ وَ استَلَمَ الحَجَرَ و مَسَحَ بِيَدِهِ، ثُمَّ مَسَحَ وَجهَهُ بِيَدِهِ، ثُمَّ أتَى المَقامَ فَصَلّیٰ خَلفَهُ رَكعَتَینِ، ثُمَّ خَرَجَ إلیٰ دُبُرِ الكَعبَةِ إلَى المُلتَزَمِ، فَالتَزَمَ البَیتَ و كَشَفَ الثَّوبَ عَن بَطنِهِ. ثُمَّ وَقَفَ عَلَیهِ طَویلاً يَدعو، ثُمَّ خَرَجَ مِن بابِ الحَنّاطینَ و تَوَجَّهَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: فَرَأَیتُهُ في سَنَةِ سَبعَ عَشرَةَ و مِئَتَینِ وَدَّعَ البَیتَ لَیلاً، يَستَلِمُ الرُّكنَ اليَمانِيَّ وَ الحَجَرَ الأَسوَدَ في كُلِّ شَوطٍ، فَلَمّا كانَ فِي الشَّوطِ السّابِعِ التَزَمَ البَیتَ في دُبُرِ الكَعبَةِ قَریباً مِنَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ و فَوقَ الحَجَرِ المُستَطیلِ، و كَشَفَ الثَّوبَ عَن بَطنِهِ. ثُمَّ أتَی الحَجَرَ فَقَبَّلَهُ و مَسَحَهُ، و خَرَجَ إلَى المَقامِ فَصَلّیٰ خَلفَهُ، ثُمَّ مَضیٰ و لَم يَعُد إلَى البَیتِ. و كانَ وُقوفُهُ عَلَى المُلتَزَمِ بِقَدرِ ما طافَ بَعضُ أصحابِنا سَبعَةَ أشواطٍ و بَعضُهُم ثَمانِيَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۲ ح۳، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۲۸۱ ح۹۵۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن مهزیار -: امام جواد علیه‌السلام را در سال دویست و پانزده دیدم که پس از بالا آمدن خورشید، با خانۀ خدا وداع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. خانۀ خدا را طواف نمود، در حالى که در هر دور، به رُکن یَمانى دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید. در دور هفتم، رُکن یَمانى و حجر الأسود را با دست خود لمس کرد و دستش را بر صورت خود کشید. آن گاه کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام آمد و پشت آن، دو رکعت نماز خواند. سپس به پشت کعبه، کنار ملتزم رفت، جامه از روى شکم خود کنار زد و خود را به خانۀ خدا چسبانید. مدّتى طولانى دعاکنان بر همان حالت مانْد. آن گاه، از درِ حنّاطان (گندم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشان) بیرون آمد و رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را در سال دویست و هفده نیز دیدم که شب، خانۀ خدا را وداع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و در هر دور طواف، بر رُکن یمانى و حجر الأسود دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید. در دور هفتم، پشت کعبه، نزدیک رُکن یمانى و بالاى سنگ مستطیل، در حالى که لباس از روى شکم خود کنار زده بود، خود را به خانۀ خدا چسبانید، سپس پیش حجر الأسود رفت، آن را بوسید و بر آن، دست کشید و به طرف مقام ابراهیم علیه‌السلام رفت و پشتِ مقام، نماز خواند. آن گاه رفت و به خانۀ خدا بازنگشت. توقّف او کنار مُلتزم، به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بود که برخى از شیعیان، هفت دور و برخى هشت دور، طواف کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الختم-بالمدينة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۲: الخَتمُ بِالمَدينَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رفتن به مدینه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أحمد بن أبي عبد اللّٰه، عن أبيه: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ [الجَوادَ] عليه‌السلام: أبدَأُ بِالمَدینَةِ أو بِمَكَّةَ؟ قالَ: اِبدَأ بِمَكَّةَ وَ اختِم بِالمَدینَةِ، فَإِنَّهُ أفضَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۵۰ ح۲، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۳۹ ح۱۵۲۷، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۵۸ ح۳۱۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از احمد بن ابى عبد اللّه [برقی]&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، از پدرش -: از امام جواد علیه‌السلام پرسیدم: از مدینه شروع کنم یا مکّه؟ فرمود: «از مکّه آغاز کن و به مدینه ختم نما، که این، برتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: اِبدَؤوا بِمَكَّةَ وَ اختِموا بِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۵۰ ح۱ عن سدیر، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۵۸ ح۳۱۳۸، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۷۳ ح۷ نقلاً عن الهدایة عن الإمام الصادق عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: از مکّه آغاز کنید و به ما ختم نمایید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۶۶ (لقاء الإمام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۳۱۹ (الباب ۱).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۶۷ (ملاقات با امام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۳۱۹ (الباب ۱).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعجيل-في-الرجوع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۳: التَّعجيلُ فِي الرُّجوعِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زود باز گشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إذا قَضیٰ أحَدُكُم حَجَّهُ فَليُعَجِّلِ الرِّحلَةَ إلیٰ أهلِهِ؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِأَجرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدار قطني: ج۲ ص۳۰۰ ح۲۸۹، المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۵۰ ح۱۷۵۳، السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۴۲۴ ح۱۰۳۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه یکى از شما حجّ خود را انجام داد، زود به سوى خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش باز گردد؛ چرا که این کار، پاداش او را بیشتر می‌کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - فِي الإقامَةِ بِمَکَّةَ بَعدَ إتمامِ النُّسُكِ -: ثَلاثٌ لِلمُهاجِرِ بَعدَ الصَّدَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن حجر: «الصَّدَر» بفتح المهمَلتین؛ أي بعد الرجوع من مِنیً. و فِقهُ هذا الحدیث أنّ الإقامة بمکّة کانت حراماً علی من هاجر منها قبل الفتح، لکن لُبیحَ لِمن قَصَدَها منهم بحجٍّ أو عُمرةٍ أن یقیم بعد قضاء نُسُکِه ثلاثة أیّام لا یزید علیها (فتح الباري: ج۷ ص۲۰۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۳ ص۱۴۳۱ ح۳۷۱۸ عن العلاء بن الحضرمي، صحیح مسلم: ج۲ ص۹۸۵ ح۴۴۳ نحوه، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۳۴۱ ح۱۰۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در بارۀ [مدّت] ماندن در مکّه، پس از پایان یافتن مَناسک -: بعد از رفتن مردم، براى مهاجر، سه روز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: يُقیمُ المُهاجِرُ بِمَكَّةَ بَعدَ قَضاءِ نُسُكِهِ ثَلاثاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۹۸۵ ح۴۴۲ عن العلاء بن الحضرميّ، سنـن الترمذي: ج۳ ص۲۸۴ ح۹۴۹، سنـن النسائي: ج۳ ص۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مهاجر، پس از انجام دادن مراسم حجّ خود، سه روز در مکّه می‌مانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا فَرَغتَ مِن نُسُكِكَ فَارجِع، فَإِنَّهُ أشوَقُ لَكَ إلَى الرُّجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۳۰ ح۲ عن أبي بصیر، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۵۴ ح۲۳۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اعمالت را که تمام کردی، [به شهر خود] برگرد؛ زیرا این کار، شوق تو را براى بازگشت مجدّد [به حج] بیشتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التصدق-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۴: التَّصَدُّقُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صدقه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يَنبَغي لِلحاجِّ إذا قَضیٰ نُسُكَهُ و أَرادَ أن يَخرُجَ، أن يَبتاعَ بِدِرهَمٍ تَمراً يَتَصَدَّقُ بِهِ، فَيَكونُ كَفّارَةً لِما لَعَلَّهُ دَخَلَ عَلَیهِ في حَجِّهِ مِن حَكٍّ أو قُمَّلَةٍ سَقَطَت أو نَحوِ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۳ ح۱ عن معاویة بن عمّار و حفص بن البختريّ، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۵۵۶، المقنع: ص۲۸۹ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقتى حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، اعمالش را انجام داده و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد بیرون بیاید، سزاوار است که یک درهم خرما بخرد و آن را صدقه دهد، تا کفّارۀ چیزى باشد که شاید در حجّ او بر گردنش آمده است، مثل خاراندن بدن، یا شپشى که افتاده، یا مانند این.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا دَخَلتَ مَكَّةَ فَاشتَرِ بِدِرهَمٍ تَمراً فَتَصَدَّق بِهِ لِما كانَ مِنكَ في إحرامِكَ لِلعُمرَةِ، فَإِذا فَرَغتَ مِن حَجِّكَ فَاشتَرِ بِدِرهَمٍ تَمراً فَتَصَدَّق بِهِ، فَإِذا دَخَلتَ المَدینَةَ فَاصنَع مِثلَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۴۰ ح۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۷۱ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون وارد مکّه شدى، یک درهم خرما بخر و به خاطر آنچه در حال احرام عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، از تو سر زده است، صدقه بده و چون از حجّ خویش فارغ شدى، یک درهم خرما بخر و صدقه بده و چون به مدینه وارد شدى نیز همین کار را بکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: يُستَحَبُّ لِلرَّجُلِ وَ المَرأَةِ ألّا يَخرُجا مِن مَكَّةَ حَتّیٰ يَشتَرِیا بِدِرهَمٍ تَمراً، فَيَتَصَدَّقا بِهِ لِما كانَ مِنهُما في إحرامِهِما و لِما كانَ في حَرَمِ اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۸۳ ح۳۰۲۹ عن معاویة بن عمّار، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۵۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: براى زن و مرد، مستحب است که از مکّه بیرون نروند، مگر آن که یک درهم خرما بخرند و به خاطر آنچه در حالِ احرامشان و در حرم خداوند عز و جل از آنان سر زده است، صدقه دهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شراء-الهدية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۵: شِراءُ الهَدِيَّةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سوغات خریدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: هَدِيَّةُ الحَجِّ مِنَ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۸۰ ح۵ عن إسحاق بن عمّار، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۰۵ ح۱۴۴۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سوغات حج، جزو حج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الهَدِيَّةُ مِن نَفَقَةِ الحَجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۸۰ ح۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۵ ح۲۲۵۰ من دون إسناد إلى النبيّ أو أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سوغات، از هزینۀ حج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-بعد-الرجوع-من-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵: ما يَنبَغي بَعدَ الرُّجوعِ مِنَ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه پس از بازگشت از حج، شايسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-الذنوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵ - ۱: تَركُ الذُّنوبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وا نهادن گناهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله صلّی اللّه عليه وآله: آيَةُ قَبولِ الحَجِّ تَركُ ما كانَ عَلَیهِ العَبدُ مُقیماً مِنَ الذُّنوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۶۶ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نشانۀ قبولى حج، آن است که بنده، گناهانى را که مرتکب می‌شده، ترک کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله صلّی اللّه عليه وآله: مِن عَلامَةِ قَبولِ الحَجِّ إذا رَجَعَ الرَّجُلُ عَمّا كانَ عَلَیهِ مِنَ المَعاصی، هٰذا عَلامَةُ قَبولِ الحَجِّ. و إن رَجَعَ مِنَ الحَجِّ ثُمَّ انهَمَكَ فیما كانَ مِن زِناءٍ أو خِیانَةٍ أو مَعصِيَةٍ فَقَد رُدَّ عَلَیهِ حَجُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۶۶ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: از نشانه‌هاى قبولىِ حج، آن است که فرد، از گناهانى که انجام می‌داده، برگردد. این، نشانۀ قبولى حج است؛ ولی اگر از حج باز گردد و همچنان در لجنزار زنا یا خیانت یا معصیت فرو رود، حجّ او به خودش برگردانده می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيارة-الحاج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵ - ۲: زِيارَةُ الحاجِّ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رفتن به دیدن حاجیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إذا لَقیتَ الحاجَّ فَسَلِّم عَلَیهِ و صافِحهُ، و مُرهُ أن يَستَغفِرَ لَكَ قَبلَ أن يَدخُلَ بيتَهُ، فَإِنَّهُ مَغفورٌ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۵۱ ح۵۳۷۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر و ص۴۸۲ ح۶۱۲۰، الفردوس: ج۱ ص۲۸۱ ح۱۰۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار را دیدار کردى، به او سلام بده و با او مصافحه کن و بخواه که پیش از آن که وارد خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شود، براى تو آمرزش بخواهد؛ زیرا خود او، آمرزیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌السلام: إذا قَدِمَ أخوكَ مِن مَكَّةَ فَقَبِّل بينَ عَینَیهِ، و فاهُ الَّذي قَبَّلَ بِهِ الحَجَرَ الأَسوَدَ الَّذي قَبَّلَهُ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ العَینَ الَّتي نَظَرَ بِها إلیٰ بيتِ اللّٰهِ، و قَبِّل مَوضِعَ سُجودِهِ و وَجهَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إذا هَنَّأتُموهُ فَقولوا لَهُ: قَبِلَ اللهُ نُسُكَكَ، و رَحِمَ سَعيَكَ، و أَخلَفَ عَلَیكَ نَفَقَتَكَ، و لا جَعَلَهُ آخِرَ عَهدِكَ بِبَیتِهِ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۵ ح۱۰ عن أبي بصیر و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، تحف العقول: ص۱۲۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۸۵ ح۹ و راجع كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۹۹ ح۲۵۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: وقتى برادر دینى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از مکّه باز آمد، میان دو چشمش را و دهانش را که با آن حجر الأسود را بوسیده است، ببوس؛ حجر الأسودى که پیامبر خدا، آن را بوسیده است و نیز چشم او را ببوس، که با آن به خانۀ خداوند عز و جل نگریسته است و جای سجده کردنش (پیشانى‌اش) و صورتش را ببوس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه خواستید به حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار تهنیت بگویید، بگویید: «خداوند، عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را قبول کند و سعى تو را مورد رحمت قرار دهد و خرج تو را جای‌گزین سازد و این حج را آخرین دیدار تو از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش قرار ندهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن عبد الوهّاب بن الصباح عن أبيه: لَقِيَ مُسلِمٌ مَولیٰ أبي عَبدِ اللّٰهِ عليه‌السلام صَدَقَةَ الأَحدَبَ و قَد قَدِمَ مِن مَكَّةَ، فَقالَ لَهُ مُسلِمٌ: الحَمدُ لِلهِ الَّذي يَسَّرَ سَبیلَكَ، و هَدیٰ دَلیلَكَ، و أَقدَمَكَ بِحالِ عافِيَةٍ و قَد قَضَى الحَجَّ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وسائل الشیعة: «و قد قُضِيَ الحَجُّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَعانَ عَلَى السَّعَةِ، فَقَبِلَ اللهُ مِنكَ، و أَخلَفَ عَلَیكَ نَفَقَتَكَ، و جَعَلَها حَجَّةً مَبرورَةً و لِذُنوبِكَ طَهوراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَلَغَ ذٰلِكَ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَقالَ لَهُ: كَیفَ قُلتَ لِصَدَقَةَ؟ فَأَعادَ عَلَیهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ له: مَن عَلَّمَكَ هٰذا؟ فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ! مَولايَ أبُو الحَسَنِ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: نِعمَ ما تَعَلَّمتَ، إذا لَقیتَ أخاً مِن إخوانِكَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُل لَهُ هٰكَذا، فَإِنَّ الهُدیٰ بِنا هُدىً، و إذا لَقیتَ هٰؤُلاءِ فَقُل لَهُم ما يَقولونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۴۴ ح۱۵۴۷، وسائل الشیعة: ج۸ ص۳۲۸ ح۱۵۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از عبد الوهّاب بن صباح، از پدرش -: مُسلِم، غلام امام صادق علیه‌السلام، صدقۀ اَحدَب را که از مکّه آمده بود، ملاقات کرد و به او گفت: ستایش، خدا را که راهت را آسان و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایت را راهبر شد و با تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستى، تو را باز آورد، در حالى که حج، انجام یافته است و تو را بر وسعت و گشایش، یارى کرد. خدا از تو قبول کند و مخارجت را جبران نماید و حجّ تو را مقبول و پاک کنندۀ گناهانت قرار دهد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن به گوش امام صادق علیه‌السلام رسید. به غلامش فرمود: «به صدقه چه گفتى؟». او باز گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «این را چه کسى به تو آموخت؟». گفت: فدایت شوم! سَروَرم ابو الحسن (امام کاظم علیه‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «خوب چیزى آموخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى! هر گاه یکى از برادرانت را دیدار کردى، این چنین به او بگو. همانا هدایت، به وسیلۀ ما، هدایت است، و هر گاه اینان را دیدار کردى، به آنان بگو آنچه را که خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ عليه‌السلام يَقولُ: بادِروا بِالسَّلامِ عَلَى الحاجِّ وَ المُعتَمِرِ و مُصافَحَتِهِم، مِن قَبلِ أن تُخالِطَهُمُ الذُّنوبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۶ ح۱۷، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۸ ح۲۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: علی بن حسین (زین العابدین) علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به کسانى که از حج و عمره بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند، سلام بگویید و با آنان، دست بدهید، پیش از آن که با گناهان در آمیزند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَینِ - صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِما - يَقولُ: یا مَعشَرَ مَن لَم يَحُجَّ! اِستَبشِروا بِالحاجِّ و صافِحوهُم و عَظِّموهُم، فَإِنَّ ذٰلِكَ يَجِبُ عَلَیكُم؛ تُشارِكوهُم فِي الأَجرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۴ ح۴۸ عن عليّ بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۸ ح۲۲۶۴، المحاسن: ج۱ ص۱۴۷ ح۲۰۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۸۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: علی بن حسین (زین العابدین) علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى کسانى که حج نگزارده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! در بازگشت حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار شادمانی کنید و با آنان دست دهید و بزرگشان دارید که این، بر شما لازم است. در این صورت، در پاداش آنان، شریک خواهید شد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: وَقِّرُوا الحاجَّ وَ المُعتَمِرینَ، فَإِنَّ ذٰلِكَ واجِبٌ عَلَیكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۸ ح۲۲۶۶، وسائل الشیعة: ج۸ ص۳۲۷ ح۱۵۲۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: حج‌گزار و عمره‌گزاران را محترم بدارید، که این بر شما لازم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن لَقِيَ حاجّاً فَصافَحَهُ، كانَ كَمَنِ استَلَمَ الحَجَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۷۴ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۶۸۲ ح۹۳۲، روضة الواعظین: ج۲ ص۲۲۶ ح۹۹۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۸۴ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که به دیدار حج‌گزار برود و با او دست دهد، همچون کسى است که حجر الأسود را لمس کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَن عانَقَ حاجّاً بِغُبارِهِ، كانَ كَأَنَّمَا استَلَمَ الحَجَرَ الأَسوَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۳۰۰ ح۲۵۱۳ عن أبي الحسین الأسديّ، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۵۵ ح۱۹۱۶، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۲۸۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کسى که با حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارِ تازه از گردِ راه رسیده معانقه کند، گویا حجر الأسود را لمس کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِس: النَّوادِرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البراءة-من-المشركين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: البَراءَةُ مِنَ المُشرِكينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعلام برائت از مشرکان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بَرَاءَةٌ مِنَ اللهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِینَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِینَ * فَسِیحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللهِ وَأَنَّ اللهَ مُخْزِی الْكَافِرِینَ * وَأَذَانٌ مِنَ اللهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللهَ بَرِیءٌ مِنَ الْمُشْرِكِینَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَیْرٌ لَكُمْ وَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللهِ وَبَشِّرِ الَّذِینَ كَفَرُوا بِعَذَابٍ أَلِیمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱ - ۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([این آیات، اعلام] بیزارى‌ای است از سوی خدا و پیامبرش به آن مشرکانى که با آنان پیمان بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. * پس [اى مشرکان!] چهار ماه [دیگر با امنیّت کامل] در زمین بگردید و بدانید که شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید خدا را به ستوه آورید؛ و این خداست که رسوا کنندۀ کافران است * و [این آیات،] اعلامى است از جانب خدا و پیامبرش به مردم در روز حجّ اکبر که خدا و پیامبرش در برابر مشرکان، تعهّدى ندارند. [با این حال] اگر [از کفر] توبه کنید، آن براى شما بهتر است و اگر روى بگردانید، پس بدانید که شما، خدا را درمانده نخواهید کرد؛ و کسانى را که کفر ورزیدند، از عذابى دردناک، خبر ده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِیمَ وَالَّذِیـنَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُـمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِـنْ دُونِ اللهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَـدَا بـينَنَا وَبَـیْنَكُمُ الْعَـدَاوَةُ وَالْبَغْضَـاءُ أَبَـدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللهِ وَحْـدَهُ إِلّا قَوْلَ إِبْرَاهِیمَ لِأَبِیهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللهِ مِنْ شَیْءٍ رَبَّنَا عَلَیْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَیْكَ أَنَبْنَا وَإِلَیْكَ الْمَصِیرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: ۴ و راجع الزخرف: ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قطعاً براى شما در [پیروى از] ابراهیم و کسانى که با اویند، سرمشقى نیکوست، آن گاه که به قوم خود گفتند: «ما از شما و از آنچه به جاى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستید، بیزاریم. به شما کفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیم و میان ما و شما دشمنى و کینۀ همیشگى پدیدار شده، تا وقتى که فقط به خدا ایمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید»، جز سخن ابراهیم به [نا]پدر[ىِ] خود [که گفت:] حتماً براى تو آمرزش خواهم خواست، با آن که در برابر خدا، اختیار چیزى را براى تو ندارم. اى پروردگار ما! بر تو اعتماد کردیم و به سوى تو باز گشتیم و فرجام به سوى توست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي عن حَریز عن الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بَعَثَ أبا بَكرٍ مَعَ «بَراءَةَ» إلَى المَوسِمِ لِيَقرَأَها عَلَى النّاسِ، فَنَزَلَ جَبرَئیلُ عليه‌السلام فَقالَ: لا يُبَلِّغُ عَنكَ إِلّا عَلِيٌّ، فَدَعا رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَلِيّاً عليه‌السلام، فَأَمَرَهُ أن يَركَبَ ناقَتَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «ناقة»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَضباءَ، و أَمَرَهُ أن يَلحَقَ أبا بَكرٍ فَيَأخُذَ مِنهُ «بَراءَةَ»، وَ يَقرَأَهُ عَلَى النّاسِ بِمَكَّةَ. فَقالَ أبو بَكرٍ: أسَخطَةٌ؟ فَقالَ: لا، إِلّا أنَّهُ اُنزِلَ عَلَیهِ: لا يُبَلِّغُ إِلّا رَجُلٌ مِنكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا قَدِمَ عَلِيٌّ عليه‌السلام مَكَّةَ وَ كانَ يَومُ النَّحرِ بَعدَ الظُّهرِ، و هُوَ يَومُ الحَجِّ الأَكبَرِ، قامَ، ثُمَّ قالَ: إنّي رَسولُ رَسولِ اللهِ إلَیكُم. فَقَرَأَها عَلَیهِم: (بَرَاءَةٌ مِنَ اللهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِینَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِینَ * فَسِیحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ) عِشرینَ مِن ذي الحِجَّةِ وَ المحَرَّمِ و صَفَرٍ و شَهرِ رَبیعِ الأَوَّلِ، و عَشراً مِن شَهرِ رَبیعِ الآخَرِ. و قالَ: لا يَطوفُ بِالبَیتِ عُریانٌ و لا عُریانَةٌ، و لا مُشرِكٌ إِلّا مَن كانَ لَهُ عَهدٌ عِندَ رَسولِ اللهِ، فَمُدَّتُهُ إلیٰ هٰذِهِ الأَربَعَةِ الأَشهُرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و في خَبَرِ مُحَمَّدِ بنِ مُسلِمٍ: فَقالَ: یا عَلِيُّ، هَل نَزَلَ فِيَّ شَيءٌ مُنذُ فارَقتُ رَسولَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ؟ قالَ: لا، و لٰكِن أبَى اللهُ أن يُبَلِّغَ عَن مُحَمَّدٍ إِلّا رَجُلٌ مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوافَى المَوسِمَ، فَبَلَّغَ عَنِ اللهِ و عَن رَسولِهِ بِعَرَفَةَ وَ المُزدَلِفَةِ و يَومَ النَّحرِ عِندَ الجِمارِ، و في أيّامِ التَّشریقِ كُلِّها، يُنادي: (بَرَاءَةٌ مِنَ اللهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِینَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِینَ * فَسِیحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ)، و لا يَطوفَنَّ بِالبَیتِ عُریانٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۲۱۳ ح۱۷۷۱، علل الشرائع: ص۱۹۰ ح۲، دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۴۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۱ ص۲۷۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشى - به نقل از حَریز -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ابو بکر را همراه [آیات] برائت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، آیات نخستینِ سورۀ برائت (توبه) است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به موسم [حج] فرستاد تا آن را برای مردم بخواند. جبرئیل علیه‌السلام نازل شد و گفت: از سوى تو، کسی جز على، آن را نرساند. پیامبر خدا على علیه‌السلام را فرا خواند و به او دستور داد تا بر شتر عَضبا سوار شود و به او دستور داد که خود را به ابو بکر برساند و [آیات] برائت را از او بگیرد و در مکّه برای مردم بخواند. ابو بکر گفت: آیا [پیامبر صلی الله علیه و آله بر من] خشم گرفته است؟ علی علیه‌السلام فرمود: نه، جز این که بر او نازل شده: جز مردى از تو، آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون على علیه‌السلام به مکّه آمد - و آن هنگام، بعد از ظهر روز قربان، روز حجّ اکبر بود -، ایستاد و سپس گفت: من، فرستادۀ پیامبر خدا به سوى شمایم. آن گاه، آیات برائت را برای آنان خواند: ([این آیات، اعلام] بیزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است از سوى خدا و پیامبرش به مشرکانى که با آنان پیمان بسته‌اید. پس چهار ماه در زمین بگردید) [یعنی] بیست روز از ذى حجّه و تمام محرّم، صفر، ربیع اوّل و ده روز از ربیع ثانى، و فرمود: نه زن و مردِ عریان، حقّ طواف کعبه را دارند و نه مشرک، مگر کسى که با پیامبر خدا پیمانى دارد که مدّت آن پیمان، تا این چهار ماه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در خبر محمّد بن مسلم [از امام صادق علیه‌السلام] آمده است که: [ابو بکر] گفت: اى على! آیا از وقتى که از پیامبر جدا شدم، چیزى در بارۀ من، نازل شده است؟ فرمود: «نه؛ ولى خدا نخواسته است که پیامِ از سوى محمّد را جز مردى از خود او برساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به موسم رسید و در عرفه و مشعر و روز قربان کنار جَمَرات و در همۀ ایّام تشریق، از سوى خدا و پیامبرش، پیام را رساند و ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد: «(بیزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است از سوى خدا و پیامبرش...) و عریان، حق ندارد کعبه را طواف کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن زید بن یثیع عن أبي بكر: أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله بَعَثَهُ بِبَراءَةَ لِأَهلِ مَكَّةَ: لا يَحُجُّ بَعدَ العامِ مُشرِكٌ، و لا يَطوفُ بِالبَیتِ عُریانٌ، و لا يَدخُلُ الجَنَّةَ إِلّا نَفسٌ مُسلِمَةٌ. مَن كانَ بينَهُ و بينَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إلیٰ مُدَّتِهِ، وَ اللهُ بَریءٌ مِنَ المُشرِكینَ و رَسولُهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسارَ بِها ثَلاثاً، ثُمَّ قالَ لِعَلِيّ عليه‌السلام: اِلحَقهُ، فَرُدَّ عَلَيَّ أبا بَكرٍ و بلِّغها أنتَ. قالَ: فَفَعَلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله أبو بَكرٍ بَكیٰ، قالَ: یا رَسولَ اللهِ، حَدَثَ فِيَّ شَيءٌ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما حَدَثَ فیكَ إِلّا خَیرٌ، و لٰكِن اُمِرتُ أن لا يُبَلِّغَهُ إِلّا أنَا أو رَجُلٌ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۱۸ ح۴، تاریخ دمشق: ج۴۲ ص۳۴۷ ح۸۹۲۸؛ كشف الغمّة: ج۱ ص۵۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از زید بن یثیع -: پیامبر صلی الله علیه و آله او (ابو بکر) را با [آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى] برائت به سوى مردم مکّه فرستاد تا بگوید که: هیچ مشرکى پس از این سال به حج نیاید، برهنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به دور کعبه نچرخد، جز انسان مسلمان به بهشت وارد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، هر کسى با پیامبر خدا پیمانى دارد، فقط تا پایان مدّتش مهلت دارد و خداوند و پیامبرش از مشرکان بیزارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه روز پس از حرکت ابو بکر، پیامبر صلی الله علیه و آله به على علیه‌السلام فرمود: «خود را به او برسان و ابو بکر را به سوى من باز گردان و خودت آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را ابلاغ کن». پس على علیه‌السلام همان کار را کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون ابو بکر بر پیامبر صلی الله علیه و آله وارد شد، گریست و گفت: اى پیامبر خدا! در بارۀ من، چیزى رُخ داده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جز خیر، در بارۀ تو رخ نداده است؛ ولى فرمان یافتم که آن را کسی جز من یا مردى از خاندانم، ابلاغ نکند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;در-بارۀ-مراسم-برائت-از-مشركان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ مراسم برائت از مشركان&lt;/span&gt;‌ ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکى از واجبات&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیاسى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج از دیدگاه امام خمینى رحمه الله، اعلان برائت از مشرکان است. براى آشنا شدن با مبانى این نظریّه و نقش اداى این فریضۀ مهم در پیشبرد اهداف و آرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام در جهان امروز، چند مسئله باید بررسى شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-شرک-و-مشرک&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى شرک و مشرک&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرک، ضدّ توحید و به معناى اعتقاد به قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى موهوم است. موحّد، حقیقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرست و یکتاپرست است و مشرک، موهوم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرست و مطیع قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خیالى و پندارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى موهوم که از سوی مشرکان پرستش می‌شوند، سه دسته اند و به تعبیر دیگر، در جهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى شرک و مشرکان، سه نوع بُت وجود دارد: بُت نفس، بُت جماد و بُت قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى طاغوتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدرت موهوم، گاه بُت نفس امّاره است، چنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که در قرآن کریم، بدان چنین اشاره شده: (أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرقان: آیۀ ۴۳. نیز، ر. ک: جاثیه: آیۀ ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آیا دیدى کسى را که هوس خودش را معبود خود قرار داده است؟)، گاه، بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى است که از جمادات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند، مانند «لات» و «هُبَل» که پیش از بعثت پیامبر اسلام، در حجاز، پرستش می‌شدند و گاه، قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نامشروع و حاکمیت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى طاغوتى است. امام خمینى قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استکبارى را بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نوین نامیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موحّد، حقیقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرست و یکتاپرست است. موحّد، نه خودپرست است، نه جمادپرست و نه قدرتمندپرست. موحّد، فقط خدا را منشأ قدرت و اثر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. از این رو، فقط او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستد و از او اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. موحّد، فقط خدا را مالک سود و زیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و از این رو، فقط از او استمداد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از او بیم دارد، بر هیچ قدرتى جز خدا تکیه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از هیچ قدرتى جز خدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هراسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشرک، موهوم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرست و فرمانبر قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خیالى است. گاه خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستد، گاه ساختۀ خود را، گاه زورمداران جهان را و گاه هر سه را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطر بزرگى که امروز جوامع توحیدى را تهدید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، شرک عملى به معناى سوم، یعنى پرستش و فرمانبرى بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نوین و قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استکبارى است و فلسفۀ برائت از مشرکان در جهان امروز، مبارزه با سلطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویى قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى طاغوتى، استقلال، عزّت و اقتدار مسلمانان جهان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اديان-الهى-و-برائت-از-مشركان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اديان الهى و برائت از مشركان&lt;/span&gt;‌ =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهیم خلیل الرحمان، نخستین پیامبرى بود که با صراحت، مسئلۀ برائت از شرک و مشرکان را اعلام کرد و از این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو، قرآن، مسلمانان را به تأسّى از آن بزرگوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِی إِبْراهِیمَ وَ الَّذِینَ مَعَهُ إِذْ قالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآؤُا مِنْکُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممتحنه: آیۀ ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قطعاً براى شما در [پیروى از] ابراهیم و کسانى که با اویند، سرمشقى نیکوست، آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه که به قوم خود گفتند: «ما از شما و از آنچه به جاى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستید، بیزاریم»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّت اسلام، در اعلان برائت از مشرکان، به آن اسوۀ تاریخِ انبیا اقتدا کرده است؛ ولی با نگرش دقیق در قرآن کریم، به روشنى در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابیم که برائت از مشرکان، یکى از دو رکن اصلى توحید است و همۀ انبیاى الهى موظّف بوده‌اند در کنار دعوت مردم به پرستش اللّه، آنها را به اجتناب از قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى طاغوتى و برائت از همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه شرک و مشرک، دعوت نمایند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِی کُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آیۀ ۳۶. نیز، ر. ک: زمر: آیۀ ۱۷ و نساء: آیۀ ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حقیقت، در میان هر امّتى فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر انگیختیم [تا بگوید] که «خدا را بپرستید و از طاغوت بپرهیزید»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طاغوت، تنها به معناى بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ساخته و پرداختۀ عصر جاهلیّت نیست؛ بلکه روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مصداق آن، قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شرک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمیزى هستند که جامعه را به سوى مقصدى جز مقصد انبیاى الهى دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام در این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باره و در توضیح کلمۀ «طاغوت» در آیۀ (وَ الَّذِيـنَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمر: آیۀ ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان که خود را از طاغوت به دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند تا مبادا او را بپرستند) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أطاعَ جَبّارَاً فَقَد عَبَدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ج۸ ص۷۷۰، تأویل الآیات الظاهرة: ج۲ ص۵۱۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[یعنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] هر که از جبّارى فرمان بَرد، او را پرستیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، شناخت توطئه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پیچیده در تاریخ اسلام، براى پنهان کردن روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مصداق‌های طاغوت و شرک و مشرک است تا جوامع اسلامى از این ناحیه احساس خطر نکنند و برائت از مشرکان، به برائت از بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عصر جاهلیّت اوّلى منحصر گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام در عصر خود، از این توطئۀ خطرناک پرده برداشته و با صراحت اعلام فرموده است که:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ بَنی اُمَیَّةَ أطلَقوا لِلنّاسِ تَعلیمَ الإیمانِ وَ لَم یُطلِقوا تَعلیمَ الشِّرکِ؛ لِکَى إذا حَمَلوهُم عَلَیهِ لَم یَعرِفوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۲ ص۴۱۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى اُمیّه، تعلیم ایمان را آزاد گذاشتند و تعلیم شرک را آزاد نگذاشتند، تا اگر آنان را به شرک کشاندند، آن را نشناسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زمان-و-مكان-برائت-از-مشركان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمان و مكان برائت از مشركان&lt;/span&gt;‌ =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، برائت از مشرکان، هیچ محدودیتى از نظر زمان و مکان ندارد و بر همۀ مسلمانان واجب است که در هر زمان و در هر مکان که ضرورت داشته باشد، برائت خود را به صورت انفرادى و اجتماعى، از مشرکان اعلام نمایند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسئلۀ مهم، این است که کدام مکان و کدام زمان براى اظهار برائت عمومى مسلمانان جهان از مشرکان، مناسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و ثمربخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأمّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت که: خانۀ توحید، شایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مکان و موسم حج، بهترین زمان براى اظهار برائت مسلمانان جهان از شرک و مشرکان است.&lt;/span&gt;‌‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقط باید توجّه داشت که بر پایۀ قرآن کریم (از جمله آیۀ ۱۷۹ از سورۀ بقره)، هر گونه جدال، دشنام دادن یا خلاف واقع گفتن، در حج، حرام و ممنوع است و مراسم برائت باید از این گونه اعمال و سخنان به دور باشد، خصوصاً اگر بعد از شروع مناسک حج برگزار گردد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام خمینى رحمه الله در این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کدام خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سزاوارتر از کعبه و خانۀ امن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طهارت&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: حج: آیۀ ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ناس&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: آل عمران: آیۀ ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که در آن، به هر چه تجاوز و ستم و استثمار و بردگى و دون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفتى و نامردمى است، عملاً و قولاً پشت شود و در تجدید میثاق&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آیۀ ۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بت الهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اربابان «متفرّقون»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: یوسف: آیۀ ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکسته شود و خاطرۀ مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین و بزرگ‌ترین حرکت سیاسى پیامبر صلی الله علیه و آله در (وَ أَذانٌ مِنَ اللهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ...)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آیۀ ۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده بماند و تکرار شود؟! چرا که سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله و اعلان برائت، کهنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدنى نیست و نباید تنها اعلان برائت، به ایّام و مراسم منحصر شود، که باید مسلمانان، فضاى سراسر عالم را از محبّت و عشق نسبت به ذات حق، و نفرت و بغض عملى نسبت به دشمنان خدا، لبریز کنند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسا جاهلان متنسّک بگویند که قداست خانۀ حق و کعبۀ معظّمه را به شعار و تظاهرات و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمایى و اعلان برائت، نباید شکست و حج، جاى عبادت و ذکر است، نه میدان صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرایى و رزم، و نیز چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسا عالمان متهتّک القا کنند که مبارزه و برائت و جنگ و ستیز، کار دنیاداران و دنیاطلبان بوده است و ورود در مسائل سیاسى، آن هم در ایّام حج، دونِ شأن روحانیون و علما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد که خود این القائات نیز از سیاست مخفى و تحریکات جهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواران به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر حال، اعلان برائت در حج، تجدید میثاق، مبارزه و تمرین تشکّل مجاهدان براى ادامۀ نبرد با کفر و شرک و بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و به شعار هم خلاصه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که سرآغاز علنى ساختن منشور مبارزه و سازماندهى جنود خدا در برابر جنود ابلیس و ابلیس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفتان است و از اصول اوّلیۀ توحید به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و اگر مسلمانان در خانۀ ناس و خانۀ خدا از دشمنان خدا اظهار برائت نکنند، پس در کجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند اظهار نمایند؟ و اگر حرم و کعبه و مسجد و محراب، سنگر و پشتیبان سربازان خدا و مدافعان حرم و حرمت انبیا نیست، پس مأمن و پناهگاه آنان در کجاست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلاصه، اعلان برائت، مرحلۀ اوّل مبارزه [است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] و ادامه [دادن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] آن مراحل دیگر [نیز] وظیفۀ ماست و در هر عصر و زمانى، جلوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و شیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و برنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متناسب خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبد و باید دید که در عصرى همانند امروز که سران کفر و شرک، همۀ موجودیت توحید را به خطر انداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و تمامى مظاهر ملّى، فرهنگى، دینى و سیاسى ملّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بازیچۀ هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و شهوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چه باید کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا باید در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نشست و با تحلیل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غلط و اهانت به مقام و منزلت انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و القاى روحیّۀ ناتوانى و عجز در مسلمانان، عملاً شیطان و شیطان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زادگان را تحمّل کرد و جامعه را از وصول به خلوص - که غایت کمال و نهایت آمال است - منع کرد؟ و تصوّر نمود که مبارزۀ انبیا با بُت و بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها منحصر به سنگ و چوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جان بوده است و نعوذ باللَّه، پیامبرانى چون ابراهیم علیه‌السلام در شکستن بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و امّا در مصاف با ستمگران، صحنۀ مبارزه را ترک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و حال آن که تمام بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مبارزات و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حضرت ابراهیم علیه‌السلام با نمرودیان و ماه و خورشید و ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستان، مقدّمۀ یک هجرت بزرگ [بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] و همۀ آن هجرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تحمّل سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سکونت در وادى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«غیر ذی زرع»&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ابراهیم: آیۀ ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ساختن بیت و فدیۀ اسماعیل علیه‌السلام، مقدّمۀ بعثت و رسالتى است که در آن، ختم پیام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوران، سخن اوّلین و آخرین بانیان و مؤسّسان کعبه را تکرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و رسالت ابدى خود را با کلام ابدى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّنِي بَرِي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ مِمَّا تُشْرِكُـونَ)&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انعام: آیۀ ۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابلاغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید - که اگر غیر از این، تحلیل و تفسیرى ارائه دهیم، اصلاً در زمان معاصر، بُت و بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى وجود ندارد؟- و راستى کدام انسان عاقلى است که بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى جدید و مدرن را در شکل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و افسون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ترفندهاى ویژۀ خود، نشناخته باشد و از سلطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى چون کاخ سیاه بر ممالک اسلامى و خون و ناموس مسلمین و جهان سوم پیدا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، خبر نداشته باشد؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیفۀ امام: ج۲۰ ص۳۱۴ ـ ۳۱۷ (از پیام امام خمینى رحمه الله به حُجّاج بیت اللّه الحرام در اوّل ذى حجّۀ ۱۴۰۷ق).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأنبياء-و-حج-البيت1404&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: الأَنبِياءُ و حجُّ البَيتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممّا ورد فیهم نصّ خاصّ یدلّ علی حجّهم من الأنبیاء هم: آدَمُ، نوحٌ، الخِضرُ، هودٌ، صالِحٌ، إبراهیمُ، موسیٰ، سُلَیمانُ، یونُسُ و عیسیٰ عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى پيامبران&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انبیایی که در بارۀ حج‌گزاریِ آنها روایت رسیده، عبارت اند از: آدم، نوح، خضر، هود، صالح، ابراهیم، موسى، سلیمان، یونس و عیسى علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیاشی عن زُرارة: سُئِلَ أبو جَعفَرٍ عليه‌السلام عَنِ البَیتِ، أ كانَ يُحَجُّ إلَیهِ قَبلَ أن يُبعَثَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، لا يَعلَمونَ أنَّ النّاسَ قَد كانوا يَحُجّونَ، و نُخبِرُكُم أنَّ آدَمَ و نوحاً و سُلَیمانَ عليهم‌السلام قَد حَجُّوا البَیتَ بِالجِنِّ وَ الإِنسِ وَ الطَّیرِ، و لَقَد حَجَّهُ موسیٰ عليه‌السلام عَلیٰ جَمَلٍ أحمَرَ، يَقولُ: «لَبَّیكَ لَبَّیكَ»، فَإِنَّهُ كَما قالَ اللهُ تَعالیٰ: (إِنَّ أَوَّلَ بيتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكاً وَ هُدًى لِّلْعَـٰـلَمِینَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العيّاشي: ج۱ ص۳۲۴ ح۷۳۱ و ص۱۵۶ ح۲۰۴ عن الإمام الصادق عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۴ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشى - به نقل از زُراره -: از امام باقر علیه‌السلام سؤال شد: آیا پیش از بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله خانۀ خدا زیارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند که مردم، پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر هم حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاردند و ما به شما خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم که آدم و نوح و سلیمان علیهم‌السلام، همراه با جِن و اِنس و پرندگان، حجّ خانۀ خدا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. موسى علیه‌السلام سوار بر شترى سرخ‌مو، حج&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارْد، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: لبّیک، لبّیک!». همانا خانۀ خدا، همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه است که خداوند متعال فرموده: (نخستین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که براى مردم قرار داده شد، همان است که در مکّه است، مبارک و هدایتگر جهانیان است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لَمّا أفاضَ آدَمُ مِن مِنیً، تَلَقَّتهُ المَلائِكَةُ فَقالوا: یا آدَمُ، بَرَّ حَجُّكَ، أما إنَّهُ قَد حَجَجنا هٰذَا البَیتَ قَبلَ أن تَحُجَّهُ بِأَلفَی عامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۱۹۴ ح۴ عن معاویة بن عمّار، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۰ ح۲۲۷۵ نحوه؛ السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۲۲۸ ح۹۸۳۶ عن محمّد بن كعب القرظي من دون إسناد إلى النبيّ أو أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: وقتی آدم علیه‌السلام از مِنا کوچ کرد، فرشتگان به استقبال او آمدند و گفتند: اى آدم! حَجّت قبول! آگاه باش که ما دو هزار سال پیش از حجّ تو، این خانه را زیارت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم (حج گزارده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌السلام: كانَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه‌السلام بِالكوفَةِ في الجامِعِ، إذ قامَ إلَیهِ رَجُلٌ مِن أهلِ الشّامِ فَقالَ:... كَم حَجَّ آدَمُ مِن حَجَّةٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: سَبعینَ حَجَّةً ماشِیاً عَلیٰ قَدَمَیهِ، و أَوَّلُ حَجَّةٍ حَجَّها كانَ مَعَهُ الصُّرَدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّرَد: هو طائر ضخم الرأس و المنقار، له ریش عظیم، نصفه أبیض و نصفه أسود (النهایة: ج۳ ص۲۱«صرد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدُلُّهُ عَلیٰ مَواضِعِ الماءِ، و خَرَجَ مَعَهُ مِنَ الجَنَّةِ، وَ قَد نُهِيَ عَن أكلِ الصُّرَدِ وَ الخُطّافِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُطّاف: هو الطائر المعروف، و یسمّی زوار الهند، و یعرف الآن بعصفور الجنّة، و هو من الطیور القواطع إلی الناس، تقطع البلاد البعیدة رغبة في القرب منهم (مجمع البحرین: ج۱ ص۵۲۶ «خطف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ إلَیهِ آخَرُ... و سَأَلَهُ عَن أوَّلِ مَن حَجَّ مِن أهلِ السَّماءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: جَبرَئیلُ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه‌السلام: ج۱ ص۲۴۱ - ۲۴۴ ح۱ عن أحمد بن عامر الطائي، علل الشرائع: ص۵۹۴ - ۵۹۵ ح۴۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۴۰ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - به نقل از پدرانش علیهم‌السلام -: على بن ابى طالب علیه‌السلام در مسجد کوفه بود که مردى از اهل شام برخاست و پرسید:... آدم علیه‌السلام چند بار حج کرد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هفتاد بار پیاده. اوّلین بارى که حج نمود، همراهش بازى شکارى بود تا او را به سوى آب، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى کند و همراه او از بهشت بیرون آمده بود، و از خوردن گوشت باز شکارى و پرستو، نهى شده بود...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس شخص دیگرى برخاست و پرسید: از آسمانیان، اوّلین کسى که حج گزارد، که بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جبرئیل علیه‌السلام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: لَمّا مَرَّ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بِوادی عُسفانَ حینَ حَجَّ، قالَ: یا أبا بَكرٍ، أيُّ وادٍ هٰذا؟ قالَ: وادی عُسفانَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَقَد مَرَّ بِهِ هودٌ و صالِحٌ عليهما السلام عَلیٰ بَكَراتٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَكَرات: جمع، و هي مؤنّث البَكْر - بالفتح -: و هو الفَتِيّ من الإبل، بمنزلة الغلام من الناس (النهایة: ج۱ ص۱۴۹ «بكر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُمرٍ خُطُمُهَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُطُمُ: جمع خِطام - بالكسر -: و هو زمام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البعیر، لأنّه یقع على&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَطْمِ، و هو الأنف و ما یلیه (مجمع البحرین: ج۱ ص۵۲۷ «خطم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّیفُ، اُزُرُهُمُ العَباءُ، و أَردِيَتُهُمُ النِّمارُ، يُلَبّونَ يَحُجّونَ البَیتَ العَتیقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۵۰۱ ح۲۰۶۷، تفسیر ابن كثیر: ج۳ ص۴۴۰، شعب الإیمان: ج۳ ص۴۴۰ ح۴۰۰۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا چون هنگام حج از وادىِ عُسفان عبور کرد، فرمود: «اى ابو بکر! این، کدام وادى است؟». گفت: وادى عُسفان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هود و صالح نیز سوار بر شترانى سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مو، که زمام آنها از لیف خرما بود و پوشش آنان، عبا و ردایشان راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه بود، از این وادى گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در حالى که لبّیک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند و براى حجّ خانۀ عتیق (کعبه) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهما السلام: إنَّ إبراهیمَ عليه‌السلام أذَّنَ فِي النّاسِ بِالحَجِّ، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! إنّي إبراهیمُ خَلیلُ اللهِ، إنَّ اللهَ يَأمُرُكُم أن تَحُجّوا هٰذَا البَیتَ فَحُجّوهُ. فَأَجابَهُ مَن يَحُجُّ إلیٰ يَومِ القِیامَةِ، و كانَ أوَّلُ مَن أجابَهُ مِن أهلِ اليَمَنِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: و حَجَّ إبراهیمُ عليه‌السلام هُوَ و أَهلُهُ و وُلدُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۰۵ ح۴ عن عقبة بن بشیر، وسائل الشیعة: ج۸ ص۴ ح۱۴۱۱۴ و راجع مجمع البیان: ج۷ ص۱۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام یا امام صادق علیه‌السلام: ابراهیم علیه‌السلام در میان مردم، به حج، ندا داد و گفت: «اى مردم! منم ابراهیم، خلیل خدا. خداوند، به شما فرمان داده است که این خانه را حج کنید. پس آن را حج کنید». پس تا روز قیامت، هر کسى که حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، به او پاسخ داده است. اوّلین کسى که دعوتش را پاسخ گفت، از اهل یمن بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ابراهیم علیه‌السلام و خانواده و فرزندانش، حج گزاردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌السلام: إنَّ الخِضرَ عليه‌السلام شَرِبَ مِن ماءِ الحَیاةِ، فَهُوَ حَيّ لا يَموتُ حَتّیٰ يُنفَخَ فِي الصّورِ، و إنَّهُ لَيَأتینا فَيُسَلِّمُ، فَنَسمَعُ صَوتَهُ و لا نَریٰ شَخصَهُ، و إنَّهُ لَيَحضُرُ حَیثُما ذُكِرَ، فَمَن ذَكَرَهُ مِنكُم فَليُسَلِّم عَلَیهِ، و إنَّهُ لَيَحضُرُ المَوسِمَ كُلَّ سَنَةٍ فَيَقضی جَمیعَ المَناسِكِ، و يَقِفُ بِعَرَفَةَ، فَيُؤَمِّنُ عَلیٰ دُعاءِ المُؤمِنینَ، و سَيُؤنِسُ اللهُ بِهِ وَحشَةَ قائِمِنا في غَیبَتِهِ، و يَصِلُ بِهِ وَحدَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدین: ص۳۹۰ ح۴ عن الحسن بن عليّ بن فضّال، الخرائج والجرائح: ج۳ ص۱۱۷۴ ح۶۸ عن الإمام العسكری عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۹۹ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: خضر علیه‌السلام از آب حیات نوشید. پس زنده است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد، تا در صور، دمیده شود. او نزد ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و سلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و ما صدایش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنویم؛ ولى خودش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینیم. همانا او هر جا که یاد شود، حضور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد. پس هر یک از شما که او را یاد کرد، بر او سلام دهد. همانا او هر سال، در موسم حج، حضور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و تمام مناسک را به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و در عرفات، وقوف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به دعاى مؤمنان، «آمین» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید. به زودى، خداوند، او را انیس تنهایى قائمِ ما، در زمان غیبتش قرار می‌دهد و به وسیلۀ او، وى را از تنهایى در می‌آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: حَجَّ موسَى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنُ عِمرانَ عليه‌السلام و مَعَهُ سَبعونَ نَبِيّاً مِن بَني إسرائیلَ، خُطُمُ إبِلِهِم مِن لیفٍ، يُلَبّونَ و تُجیبُهُمُ الجِبالُ، و عَلیٰ موسیٰ عليه‌السلام عَباءَتانِ قَطَوانِيَّتانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَطَوانيّة: منسوبة إلى قَطَوان؛ موضع بالكوفة، و النون زائدة، و هي عباءة بیضاء قصیرة الخمل (اُنظر: الصحاح: ج۶ ص۲۴۶۵ و النهایة: ج۴ ص۸۵ «قطا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقولُ: لَبَّیكَ، عَبدُكَ ابنُ عَبدِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۴ ح۸ و ص۲۱۳ ح۳، علل الشرائع: ص۴۱۹ ح۶ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۱۱ ح۱۶ و راجع المعجم الكبیر: ج۱۱ ص۳۵۸ ح۱۲۲۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: موسى بن عمران علیه‌السلام حج گزارد، در حالى که همراهش هفتاد پیامبر از بنى اسرائیل بودند که زمام شترشان از لیف خرما بود، لبّیک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند و کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پاسخ لبّیکشان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند و بر دوش موسى علیه‌السلام دو عباى پنبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «لبّیک! [این،] بندۀ تو فرزند بندۀ تو[ست]».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: إنَّ سُلَیمانَ بنَ داوودَ عليه‌السلام حَجَّ البَیتَ فِي الجِنِّ وَ الإِنسِ، وَ الطَّیرِ وَ الرِّیاحِ، و كَسَا البَیتَ القَباطِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُبطِیَّة: الثوب من ثیاب مصر، رقیقة بیضاء، و کأنّه منسوب إلی القِبط؛ و هم أهلُ مِصر. و جمعها القَباطِيّ (النهایة: ج۴ ص۶ «قبط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۳ ح۶ عن زرارة، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۵ ح۲۲۸۵، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۷۵ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سلیمان بن داوود علیه‌السلام همراه جِن و اِنس و پرندگان و بادها، خانۀ خدا را حج نمود و بر کعبه، پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قبطى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سفید و نازک از جنس کتان که در مصر بافته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و گویا به قبطیان مصر منسوب است (ر. ک: الصحاح: ج۳ ص۱۱۵۱؛ النهایة: ج۴ ص۶).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن ابن عبّاس: سِرنا مَعَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بينَ مَكَّةَ وَ المَدینَةَ، فَمَرَرنا بِوادٍ، فَقالَ: أيُّ وادٍ هٰذا؟ فقالوا: وادِی الأَزرَقِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: كَإنّي أنظُرُ إلیٰ موسیٰ عليه‌السلام... واضِعاً إصبَعَیهِ في اُذُنَیهِ، لَهُ جُؤارٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجؤار: رفع الصوت و الاستغاثة (النهایة: ج۱ ص۲۳۲ «جأر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى اللهِ بِالتَّلبِيَةِ، مارّاً بِهٰذَا الوادی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ سِرنا حَتّیٰ أتَینا عَلیٰ ثَنِيَّةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّنِيّة: العَقَبَةُ، أو طریقها العالی، أو هي الجبل نفسه، أو الطریقة فیه كالنَّقْب، أو إلیه (تاج العروس: ج۱۹ ص۲۵۷ «ثنی»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: أيُّ ثَنِيَّةٍ هٰذِهِ؟ قالوا: ثَنِيَّةُ هَرشىٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَر شىٰ: هي ثنيّة في طریق مكّة قریبة من الجحفة (معجم البلدان: ج۵ ص۳۹۷، لسان العرب: ج۶ ص۳۶۳ «هرش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو لِفتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِفْت: هي ثنيّة بین مكّة و المدینة (معجم البلدان: ج۵ ص۲۰، لسان العرب: ج۲ ص۸۶ «لغت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: كَإنّي أنظُرُ إلیٰ یونُسَ عَلیٰ ناقَةٍ حَمراءَ، عَلَیهِ جُبَّةُ صوفٍ، خِطامُ ناقَتِهِ لیفٌ خُلبَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُلب: اللیف، و قد یسمّى الحبل نفسه خُلبة (لسان العرب: ج۱ ص۳۶۵ «خلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مارّاً بِهٰذَا الوادی مُلَبِّیاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۱ ص۱۵۲ ح۲۶۹، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۴۶۳ ح۱۸۵۴ نحوه، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۶۵ ح۲۸۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابن عبّاس -: با پیامبر خدا میان مکّه و مدینه بودیم. بر وادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گذشتیم. فرمود: «این، کدام وادى است؟». گفتند: وادى کبود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گویا موسى علیه‌السلام را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم که دو انگشت خود را بر گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود نهاده و با ناله و فریادِ همراهِ لبّیک به درگاه خدا، از این وادى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس رفتیم تا به گردنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسیدیم. پرسید: «این، کدام گردنه است؟». گفتند: گردنۀ هَرشا یا لِفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گویا به یونس علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم که سوار بر شترى سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مو، با جُبّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پشمین، که زمام شترش از لیف خرماست، لبّیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویان از این وادى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: مَرَّ موسَی النَّبِيُّ عليه‌السلام بِصِفاحِ الرَّوحاءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّفاح: موضع بین حُنین و أنصاب الحرم یسرة الداخل إلى مكّة. و الرَّوحاء: موضع بین الحرمین الشریفین على ثلاثین أو أربعین میلاً من المدینة (تاج العروس: ج۴ ص۱۲۴ و ۶۷ «صفح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ جَمَلٍ أحمَرَ خِطامُهُ مِن لیفٍ، عَلَیهِ عَباءَتانِ قَطَوانِيَّتانِ، و هُوَ يَقولُ: لَبَّیكَ یا كَریمُ لَبَّیكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَرَّ یونُسُ بنُ مَتّیٰ عليه‌السلام بِصِفاحِ الرَّوحاءِ و هُوَ يَقولُ: لَبَّیكَ كَشّافَ الكُرَبِ العِظامِ لَبَّیكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَرَّ عیسَى بنُ مَريَمَ عليه‌السلام بِصِفاحِ الرَّوحاءِ و هُوَ يَقولُ: لَبَّیكَ عَبدُكَ ابنُ أمَتِكَ لَبَّیكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَرَّ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه عليه وآله بِصِفاحِ الرَّوحاءِ و هُوَ يَقولُ: لَبَّیكَ ذَا المَعارِجِ لَبَّیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۱۳ ح۴ عن هشام بن الحكم، علل الشرائع: ص۴۱۹ ح۷، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۳۵ ح۲۲۸۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۸۵ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: موساى پیامبر علیه‌السلام بر کناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رَوحا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَوحا: سرزمینى در مسیر مکّه است. «صِفاح» (بدون تشدید) به معناى کناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و «صُفّاح» به معناى تخته‌سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پهنِ نازک. مجلسى رحمه الله به معناى اوّل گرفته و ظاهرِ گفتۀ فیض کاشانى معناى دوم است، چنان که نقل دیگر، «صفائح» است که باز به معناى دوم خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذر کرد، در حالى که بر شترى سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مو که زمامش از لیف خرما بود، سوار بود و بر دوشش دو عباى قَطوانى بود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «لبّیک! اى بزرگوار، لبّیک!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و یونس بن مَتّى علیه‌السلام بر کناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رَوحا گذر کرد، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «لبّیک، اى بر طرف کنندۀ اندوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بزرگ، لبّیک!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیسى بن مریم علیه‌السلام بر کناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رَوحا گذشت، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «لبّیک، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات و فرزند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، لبّیک!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و محمّد صلی الله علیه و آله بر کناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رَوحا گذر کرد، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «لبّیک اى دارندۀ همۀ برتری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، لبّیک!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حج-النبي-صلی-الله-عليه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: حَجُّ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج‌گزاری پیامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt; ‌<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ رَسولَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أقامَ بِالمَدینَةِ عَشرَ سِنینَ لَم يَحُجَّ، ثُمَّ أنزَلَ اللهُ عَلَیهِ: (وَ أَذِّن فِى ٱلنَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالاً وَ عَلَیٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِینَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَمَرَ المُؤَذِّنینَ أن يُؤَذِّنوا بِأَعلیٰ أصواتِهِم: «إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَحُجُّ مِن عامِهِ هٰذا»، فَعَلِمَ بِهِ مَن حَضَرَ المَدینَةَ و أَهلُ العَوالی وَ الأَعرابُ، فَاجتَمَعوا، فَحَجَّ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله. و إنَّما كانوا تابِعینَ يَنتَظِرونَ ما يُؤمَرونَ بِهِ فَيَصنَعونَهُ. أو يَصنَعُ شَیئاً فَيَصنَعونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ رَسولُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله في أربَعٍ بَقینَ مِن ذي القَعدَةِ، فَلَمَّا انتَهیٰ إلیٰ ذي الحُلَیفَةِ فَزالَتِ الشَّمسُ، ثُمَّ اغتَسَلَ، ثُمَّ خَرَجَ حَتّیٰ أتَى المَسجِدَ الَّذي عِندَ الشَّجَرَةِ فَصَلّیٰ فیهِ الظُّهرَ، و عَزَمَ بِالحَجِّ مُفرَداً، و خَرَجَ حَتَّى انتَهیٰ إلَى البَیداءِ عِندَ المیلِ الأَوَّلِ، فَصَفَّ النّاسُ لَهُ سِماطَینِ، فَلَبّیٰ بِالحَجِّ مُفرَداً، و ساقَ الهَديَ سِتّاً و سِتّینَ أو أربَعاً و سِتّینَ، حَتَّى انتَهیٰ إلیٰ مَكَّةَ في سَلخِ أربَعٍ مِن ذي الحِجَّةِ، فَطافَ بِالبَیتِ سَبعَةَ أشواطٍ، و صَلّیٰ رَكعَتَینِ خَلفَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، ثُمَّ عادَ إلَى الحَجَرِ فَاستَلَمَهُ، و قَد كانَ استَلَمَهُ في أوَّلِ طَوافِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: (إنَّ الصَّفا وَ المَروَةَ مِن شَعائِرِ اللهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَابدَؤوا بِما بَدَأَ اللهُ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّ المُسلِمینَ كانوا يَظُنّونَ أنَّ السَّعيَ بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ شَيءٌ صَنَعَهُ المُشرِكونَ، فَأَنزَلَ اللهُ تَعالیٰ: (إِنَّ ٱلصَّفَا وَ ٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ ٱللهِ فَمَنْ حَجَّ ٱلْبَیْتَ أَوِ ٱعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَیْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتیٰ إلَى الصَّفا فَصَعِدَ عَلَیهِ، فَاستَقبَلَ الرُّكنَ اليَمانِیَّ، فَحَمِدَ اللهَ و أَثنیٰ عَلَیهِ، و دَعا مِقدارَ ما يَقرَأُ سورَةَ البَقَرَةِ مُتَرَسِّلاً، ثُمَّ انحَدَرَ إلَى المَروَةِ، فَوَقَفَ عَلَیها كَما وَقَفَ عَلَى الصَّفا، حَتّیٰ فَرَغَ مِن سَعيِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتاهُ جَبرَئیلُ عليه‌السلام و هُوَ عَلَى المَروَةِ فَأَمَرَهُ أن يَأمُرَ النّاسَ أن يُحِلّوا إِلّا سائِقَ الهَديِ. فَقالَ رَجُلٌ: أنُحِلُّ و لَم نَفرُغ مِن مَناسِكِنا؟ فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَقَفَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بِالمَروَةِ بَعدَ فَراغِهِ مِنَ السَّعيِ أقبَلَ عَلَى النّاسِ بِوَجهِهِ، فَحَمِدَ اللهَ و أَثنیٰ عَلَیهِ، ثُمَّ قالَ: إنَّ هٰذا جَبرَئیلُ عليه‌السلام - و أَومیٰ بِيَدِهِ إلیٰ خَلفِهِ - يَأمُرُنی أن آمُرَ مَن لَم يَسُق هَدیاً أن يُحِلَّ، و لَوِ استَقبَلتُ مِن أمری مِثلَ مَا استَدبَرتُ لَصَنَعتُ مِثلَ ما أمَرتُكُم، و لٰكِنّی سُقتُ الهَديَ، و لا يَنبَغي لِسائِقِ الهَديِ أن يُحِلَّ حَتّیٰ يَبلُغَ الهَديَ مَحِلَّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ رَجُلٌ مِنَ القَومِ: لَنَخرُجَنَّ حُجّاجاً و شُعورُنا تَقطُرُ! فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أما إنَّكَ لَن تُؤمِنَ بَعدَها أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ سُراقَةُ بنُ مالِكِ بنِ جَعشَمٍ الكِنانِيُّ: یا رَسولَ اللهِ، عَلِّمنا دینَنا كَأَنَّما خُلِقنَا اليَومَ، فَهٰذَا الَّذي أمَرتَنا بِهِ لِعامِنا هٰذا أم لِما يُستَقبَلُ؟ فَقالَ لَهُ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: بَل هُوَ لِلأَبَدِ إلیٰ يَومِ القِیامَةِ. ثُمَّ شَبَّكَ أصابِعَهُ بَعضَها إلیٰ بَعضٍ و قالَ: دَخَلتُ العُمرَةَ فِي الحَجِّ إلیٰ يَومِ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَدِمَ عَلِيّ عليه‌السلام مِنَ اليَمَنِ عَلیٰ رَسولِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله و هُوَ بِمَكَّةَ، فَدَخَلَ عَلیٰ فاطِمَةَ عليها السلام و هِيَ قَد أحَلَّت، فَوَجَدَ ریحاً طَيِّبَةً، و وَجَدَ عَلَیها ثِیاباً مَصبوغَةً، فَقالَ: ما هٰذا یا فاطِمَةُ؟! فَقالَت: أمَرَنا بِهٰذا رَسولُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ عَلِيٌّ عليه‌السلام إلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مُستَفتِیاً مُحَرِّشاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أراد بالتحریش هنا ما یوجب عتابها (مجمع البحرین: ج۱ ص۳۸۷ «حرش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ فاطِمَةَ عليها السلام، فَقالَ: یا رَسولَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ، إنّي رَأَیتُ فاطِمَةَ قَد أحَلَّت و عَلَیها ثِیابٌ مَصبوغَةٌ! فَقالَ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أنَا أمَرتُ النّاسَ بِذٰلِكَ. و أَنتَ یا عَلِيُّ بِمَ أهلَلتَ؟ قالَ: قُلتُ یا رَسولَ اللهِ: «إهلالاً كَإِهلالِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله» فَقالَ لَهُ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: كُن عَلیٰ إحرامِكَ مِثلی، و أَنتَ شَریكی في هَدیی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نَزَلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله بِمَكَّةَ بِالبَطحاءِ هُوَ و أَصحابُهُ، و لَم يَنزِلِ الدّورَ، فَلَمّا كانَ يَومُ التَّروِيَةِ عِندَ زَوالِ الشَّمسِ أمَرَ النّاسَ أن يَغتَسِلوا و يُهِلّوا بِالحَجِّ، و هُوَ قَولُ اللهِ الَّذي أنزَلَهُ عَلیٰ نَبِيِّهِ صلّی اللّه عليه وآله: (فَاتَّبِعُواْ مِلَّـةَ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله و أَصحابُهُ مُهِلّینَ بِالحَجِّ حَتّیٰ أتَوا مِنیً، فَصَلَّى الظُّهرَ وَ العَصرَ وَ المَغرِبَ وَ العِشاءَ الآخِرَةَ وَ الفَجرَ، ثُمَّ غَدا وَ النّاسُ مَعَهُ، و كانَت قُرَیشٌ تُفیضُ مِنَ المُزدَلِفَةِ - و هِيَ جَمعٌ - و يَمنَعونَ النّاسَ أن يُفیضوا مِنها، فَأَقبَلَ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله و قُرَیشٌ تَرجو أن تَكونَ إفاضَتُهُ مِن حَیثُ كانوا يُفیضونَ، فَأَنزَلَ اللهُ عَلیٰ نَبِيِّهِ صلّی اللّه عليه وآله (ثُمَّ أَفِیضُواْ مِنْ حَیْثُ أَفَاضَ ٱلنَّاسُ وَ ٱسْتَغْفِرُواْ ٱللهَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَعنی: إبراهیمَ و إسماعیلَ و إسحاقَ عليهم‌السلام في إفاضَتِهِم مِنها و مَن كانَ بَعدَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأَت قُرَیشٌ أنَّ قُبَّةَ رَسولِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قَد مَضَت، كَأَنَّهُ دَخَلَ في أنفُسِهِم شَيءٌ لِلَّذيكانوا يَرجونَ مِنَ الإِفاضَةِ مِن مَكانِهِم، حَتَّى انتَهیٰ إلیٰ نَمِرَةَ - و هِيَ بَطنُ عُرَنَةَ بِحِیالِ الأَراكِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقدّم ذكره في آداب الوقوف بعرفات.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- فَضَرَبَ قُبَّتَهُ، و ضَرَبَ النّاسُ أخبِيَتَهُم عِندَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا زالَتِ الشَّمسُ خَرَجَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله و مَعَهُ فَرَسُهُ،&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الكافي: «مَعَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُرَیشٌ»، و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَدِ اغتَسَلَ و قَطَعَ التَّلبِيَةَ حَتّیٰ وَقَفَ بِالمَسجِدِ، فَوَعَظَ النّاسَ و أَمَرَهُم و نَهاهُم، ثُمَّ صَلَّى الظُّهرَ وَ العَصرَ بِأَذانٍ واحِدٍ و إقامَتَینِ، ثُمَّ مَضیٰ إلَى المَوقِفِ فَوَقَفَ بِهِ، فَجَعَلَ النّاسُ يَبتَدِرونَ أخفافَ ناقَتِهِ يَقِفونَ إلیٰ جَنبِها، فَنَحّاها، فَفَعَلوا مِثلَ ذٰلِكَ، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! إنَّهُ لَیسَ مَوضِعَ أخفافِ ناقَتِيَ المَوقِفُ، و لٰكِنَّ هٰذا كُلَّهُ مَوقِفٌ - و أَومیٰ بِيَدِهِ إلَى المَوقِفِ -، فَتَفَرَّقَ النّاسُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فَعَلَ مِثلَ ذٰلِكَ بِمُزدَلِفَةَ، فَوَقَفَ حَتّیٰ وَقَعَ القُرصُ - قُرصُ الشَّمسِ - ثُمَّ أفاضَ، و أَمَرَ النّاسَ بِالدَّعَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّعَة: الراحة، و الهدوء، و السکون (اُنظر: لسان العرب: ج۸ ص۳۸۱ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتَّى إذا انتَهیٰ إلَى المُزدَلِفَةِ - و هِيَ المَشعَرُ الحَرامُ - فَصَلَّى المَغرِبَ وَ العِشاءَ الآخِرَةَ بِأَذانٍ واحِدٍ و إقامَتَینِ، ثُمَّ أقامَ حَتّیٰ صَلّیٰ فیهَا الفَجرَ، و عَجَّلَ ضُعَفاءَ بَني هاشِمٍ بِاللَّیلِ، و أَمَرَهُم ألّا يَرمُوا الجَمرَةَ - جَمرَةَ العَقَبَةِ - حَتّیٰ تَطلُعَ الشَّمسُ، فَلَمّا أضاءَ لَهُ النَّهارُ أفاضَ حَتَّى انتَهیٰ إلیٰ مِنیً، فَرَمیٰ جَمرَةَ العَقَبَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ الهَديُ الَّذي جاءَ بِهِ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أربَعاً و سِتّینَ، أو سِتّاً و سِتّینَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التردید من الراوي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و جاءَ عَلِيّ عليه‌السلام بِأَربَعٍ و ثَلاثینَ، أو سِتٍّ و ثَلاثینَ، فَنَحَرَ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مِنها سِتّاً و سِتّینَ، و نَحَرَ عَلِيّ عليه‌السلام أربَعاً و ثَلاثینَ بَدَنَةً، و أَمَرَ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أن يُؤخَذَ مِن كُلِّ بُدنَةٍ مِنها جَذوَةٌ مِن لَحمٍ، ثُمَّ تُطرَحَ في بُرمَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُرمة: القِدْر مطلقاً، و هي في الأصل المتّخذة من الحَجَر المعروف بالحجاز و الیمن (النهایة: ج۱ ص۱۲۱ «برم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تُطبَخَ، فَأَكَلَ رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله مِنها و عَلِيّ عليه‌السلام، وحَسَیا مِن مَرَقِها، و لَم يُعطِ الجَزّارینَ جُلودَها و لا جِلالَها و لا قَلائِدَها، و تَصَدَّقَ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حَلَقَ، و زارَ البَیتَ، و رَجَعَ إلیٰ مِنیً، فَأَقامَ بِها حَتّیٰ كانَ اليَومُ الثّالِثُ مِن آخِرِ أيّامِ التَّشریقِ، ثُمَّ رَمَى الجِمارَ، و نَفَرَ حَتَّى انتَهیٰ إلَى الأَبطَحِ. فَقالَت لَهُ عائِشَةُ: یا رَسولَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ، تَرجِعُ نِساؤُكَ بِحَجَّةٍ و عُمرَةٍ مَعاً، و أَرجِعُ بِحَجَّةٍ؟! فَأَقامَ بِالأَبطَحِ، و بَعَثَ مَعَها عبد الرَّحمانِ بنَ أبي بَكرٍ إلَى التَّنعیمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّنْعیم: هو موضعٌ في الحلّ قریب من مكّة (راجع معجم البلدان: ج۲ ص۴۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَهَلَّت بِعُمرَةٍ، ثُمَّ جاءَت فَطافَت بِالبَیتِ، و صَلَّت رَكعَتَینِ عِندَ مَقامِ إبراهیمَ عليه‌السلام، و سَعَت بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ، ثُمَّ أتَتِ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله، فَارتَحَلَ مِن يَومِهِ، و لَم يَدخُلِ المَسجِدَ، ولَم يَطُف بِالبَیتِ. و دَخَلَ مِن أعلیٰ مَكَّةَ مِن عَقَبَةِ المَدَنِيّینَ، و خَرَجَ مِن أسفَلِ مَكَّةَ مِن ذي طُوىً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۴ ح۱۵۸۸ عن معاویة بن عمّار، الكافي: ج۴ ص۲۴۵ ح۴، مجمع البیان: ج۲ ص۵۲۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۱ ص۳۹۰ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ده سال در مدینه ماند و حج نگزارد. سپس خداوند، این آیه را نازل فرمود: (میان مردم، اعلامِ حج کن تا مردم، پیاده و سوار بر هر مَرکب لاغر، از هر راه دورى بیایند). پس به جارچیان دستور داد با رساترین صدایشان اعلام کنند که: پیامبر خدا امسال به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. این را همۀ مردم مدینه و کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینان و بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینان دانستند. پس گِرد آمدند. پیامبر خدا نیز حج گزارد. آنان، تابع و منتظر فرمان بودند تا پیروى کنند، یا این که پیامبر صلی الله علیه و آله کارى کند تا آنان هم همان کار را انجام دهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله چهار روز از ذى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قعده مانده، بیرون رفت. چون به ذو الحُلَیفه رسید و ظهر شد، غسل کرد و بیرون رفت، تا به مسجدى که نزدیک شجره (درخت) است، آمد. نماز ظهر را در آن جا خواند و تصمیم به حجّ اِفراد [و عمرۀ مفرده] گرفت. به راه افتاد، تا به بَیدا رسید، نزدیک میل اوّل. مردم، در دو ردیف، براى او صف کشیدند. لبّیک حجّ اِفراد را گفت و شصت و شش یا شصت و چهار شتر براى قربانى کردن به همراه آورد، تا آن که آخر روز چهارم ذى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجّه به مکّه رسید. هفت دور، کعبه را طواف کرد و پشتِ مقام ابراهیم علیه‌السلام دو رکعت نماز خواند. سپس به طرف حجر الأسود باز گشت و بر آن، دست کشید و در آغاز طواف خود نیز آن را لمس کرده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: (صفا و مروه، از شعائر خدا هستند). از جایى آغاز کنید که خداوند، آغاز کرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [چون] مسلمانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداشتند سعى میان صفا و مروه، از ساخته‌هاى مشرکان است، خداوند متعال، این آیه را نازل فرمود: (صفا و مروه، از شعائر خدا هستند. پس کسى که به حج یا عمره می‌رود، اشکالى بر او نیست که میان آن دو را طواف کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به صفا آمد و بر بالاى آن رفت و رو به رُکن یَمانى کرد. خدا را حمد و ثنا گفت و دعا کرد، به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که سورۀ بقره، با آرامش خوانده شود. سپس به سوى مروه روان شد و آن جا نیز به اندازۀ توقّف در صفا ایستاد، تا آن که از سعى خود، فارغ شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حالى که بالاى مروه بود، جبرئیل علیه‌السلام آمد و فرمان داد که به مردم دستور دهد تا از اِحرام در آیند، مگر آنان که با خود، قربانى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. مردى گفت: آیا از احرام در آییم، در حالى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که هنوز از عبادات خویش، فراغت نیافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا پس از فراغت از سعى، بر مروه ایستاد، رو به مردم کرد و پس از حمد و ثناى الهى فرمود: «این، جبرئیل است (با دست، به پشتِ سر خود، اشاره کرد) که فرمانم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا دستور دهم هر که قربانى همراه نیاورده، از احرام در آید. اگر من نیز این را پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم، آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم که به شما دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم؛ ولى من، قربانى همراه آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و براى کسى که قربانى آورده، روا نیست که از احرام در آید، تا آن که قربانى به محلّ خود برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از آن میان به ایشان گفت: آیا ما به عنوان حاجیان بیرون آییم، در حالى که از موهاى ما آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چکد؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: ما بتوانیم آمیزش داشته باشیم و غسل جنابت کنیم؟&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به او فرمود: «امّا تو، پس از این، هرگز ایمان نخواهى آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سراقة بن مالک بن جعشم کنانى گفت: اى پیامبر خدا! دینمان را به ما چنان بیاموز که گویى امروز، آفریده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. این که فرمودى، براى امسال است یا براى آینده هم هست؟ پیامبر خدا به او فرمود: «براى همیشه است، تا روز قیامت». آن گاه، انگشتانش را در هم فرو برد و فرمود: «تا روز قیامت، عمره را داخل حج کردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام از یمن بر پیامبر خدا - که در مکّه بود - وارد شد. نزد فاطمه علیها السلام رفت، در حالى که از احرام، در آمده بود و بوى خوش به مشام على علیه‌السلام رسید و بر تن فاطمه علیها السلام جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رنگى دید. گفت: اى فاطمه! این، چه کارى است؟! فاطمه علیها السلام گفت: پیامبر خدا به ما چنین دستور داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام خدمت پیامبر خدا رفت، در حالى که نسبت به فاطمه علیها السلام حالتِ سؤال و عِتاب داشت و گفت: اى پیامبر خدا! فاطمه را دیدم که از احرام به در آمده و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رنگى بر تن داشت. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «من به مردم، چنین دستور دادم و تو - اى على - چگونه احرام بستى؟». گفت: اى پیامبر خدا! گفتم: مُحرِم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، به همان گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که پیامبر خدا، احرام بسته است. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به او فرمود: «پس مانند من، بر احرامت باقى بمان. تو در قربانىِ من، شریک منى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پیامبر خدا و اصحابش در مکّه، در وادی شنزار شهر، فرود آمدند و وارد خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نشدند. چون روز تَروِیه (هشتم ذى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجّه) فرا رسید، هنگام ظهر به مردم دستور داد که غسل کنند و براى حج، مُحرم شوند. این، همان سخن خداوند است که بر پیامبرش نازل فرمود: (از آیین ابراهیم، پیروى کنید). پیامبر خدا و اصحاب، با حالتِ احرام حج، بیرون آمدند، تا آن که به مِنا رسیدند. نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا و صبح را آن جا خواند و سپس اوّلِ روز، همراه مردم، حرکت کرد. قریش، پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، از مُزدَلفه کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند مردم، از آن جا کوچ کنند. پیامبر خدا آمد، در حالى که قریش، امید داشتند که کوچ پیامبر صلی الله علیه و آله از همان جایى باشد که آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند. خداوند، این آیه را بر پیامبرش نازل نمود: (سپس از آن جا کوچ کنید که مردم کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و از خداوند، آمرزش بطلبید)، یعنى [همان جایى که] ابراهیم، اسماعیل، اسحاق و همۀ کسانی که پس از آنان، از آن جا کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قریش، چون دیدند که هودج پیامبر صلی الله علیه و آله عبور کرد، گویا چیزى در دلشان وارد شد، به خاطر آن که امید داشتند پیامبر خدا از محلّ کوچ آنها کوچ کند، تا آن که به نَمِره رسیدند، که وادى عُرَنه است در مقابل اَراک.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وادى اراک، در نزدیکى نَمِره و در مرز عرفات است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا، خیمه زد. مردم هم خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را آن جا زدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون ظهر شد، پیامبر خدا بیرون آمد - در حالى که اسبش را به همراه داشت-&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الکافی چنین آمده است: «در حالى که قریش، همراه او بودند» و این، مناسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و غسل کرد و لبّیک گفتن را قطع نمود، تا آن که در مسجد ایستاد و مردم را موعظه و امر و نهى فرمود. آن گاه، نماز ظهر و عصر را با یک اذان و دو اقامه خواند و به موقف رفت و وقوف کرد. مردم، شتابان شروع کردند به فرود آمدن و وقوف در نزدیکى محلّ گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شتر پیامبر صلی الله علیه و آله. ایشان، ناقه را دورتر بُرد و آنان نیز چنان کردند. پس فرمود: «اى مردم! موقف، تنها جاى گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شتر من نیست. همۀ این منطقه، موقف است» و با دست، به موقف، اشاره کرد و مردم، پراکنده شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله در مُزدَلفه نیز چنین کرد و وقوف نمود تا آن که قرص خورشید، غروب کرد. آن گاه، کوچ کرد و مردم را به آرامش، فرا خواند تا آن که به مُزدَلفه - که همان مشعر الحرام است - رسید. نماز مغرب و عشا را با یک اذان و دو اقامه خواند و آن جا ماند، تا آن که نماز صبح را آن جا برگزار کرد و شبانه، ضعیفانِ بنى هاشم را زودتر به مِنا فرستاد و به آنان دستور داد که جَمَرۀ عَقَبه را سنگ نزنند تا خورشید طلوع کند. پس چون روز، روشن شد، کوچ کرد تا به مِنا رسید و جَمَرۀ عَقَبه را سنگ زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله شصت و چهار - یا شصت و شش -&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، از راوی حدیث است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قربانى آورده بود. على علیه‌السلام هم سى و چهار - یا سى و شش قربانى - آورده بود. پیامبر خدا شصت و شش شتر، قربانى کرد و على علیه‌السلام سى و چهار شتر، قربانی کرد. پیامبر خدا دستور داد از هر قربانى، پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از گوشت آن را بردارند و در ظرفى نهاده، بپزند. پیامبر صلی الله علیه و آله و على علیه‌السلام از آن خوردند و از آب گوشت آن، تناول نمودند و به قصّاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها چیزى از پوست، جُل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُل: پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که بر پشت حیوان انداخته و سپس زین و پالان و امثال آن بر آن نهاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گردن‌آویزِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، آویزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى مانند لنگه کفش است که بر گردن حیوان قربانى آویخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا معلوم شود براى قربانى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها نداد و همه را صدقه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله سرش را تراشید و خانۀ خدا را زیارت کرد و به مِنا باز گشت و تا روز سوم از روزهاى تشریق، در مِنا ماند. سپس جمَره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را سنگ زد و کوچ کرد تا به وادى مکّه رسید. عایشه به ایشان گفت: اى پیامبر خدا! همسرانت با حج و عمره برگردند و من، تنها با حج برگردم؟ از این رو پیامبر خدا، در آن وادى مانْد و عبد الرحمان بن ابى بکر را همراه عایشه به تنعیم فرستاد. عایشه، از آن جا احرامِ عمره بست. سپس آمد و خانۀ خدا را طواف کرد و کنار مقام ابراهیم علیه‌السلام دو رکعت نماز خواند و میان صفا و مروه، سعى کرد. آن گاه، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفت. پیامبر خدا همان روز، کوچ کرد و دیگر وارد مسجد الحرام نشد و کعبه را طواف نکرد. [هنگام آمدن] از بالاى مکّه، از گردنۀ مدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها وارد شد و از پایین مکّه، از ذى طوىٰ خارج گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الحج-نيابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: فَضلُ الحَجِّ نِيابَةً&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب حجّ نیابتی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُدخِلُ بِالحَجَّةِ الواحِدَةِ ثَلاثَةَ نَفَرٍ الجَنَّةَ: المَيِّتَ، وَ الحاجَّ عَنهُ، وَ المُنفِذَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۵ ص۲۹۳ ح۹۸۵۵ عن جابر، شعب الإیمان: ج۳ ص۴۸۱ ح۴۱۲۳، تفسیر القرطبي: ج۴ ص۱۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عز و جل با یک حج، سه گروه را وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: مُرده را، کسى را که براى او حجّ نیابتى کرده، و کسى را که براى او نایب گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;881&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: حَجَّةٌ لِلمَيِّتِ ثَلاثَةٌ: حَجَّةٌ لِلمَحجوجِ عَنهُ، وَ حَجَّةٌ لِلحاجِّ، وَ حَجَّةٌ لِلموصیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۱۳۶ ح۲۶۹۶ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;881&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: یک حج به نیابت از مُرده، سه حج است: حجّى براى مُرده، حجّى براى نایبش، و حجّى براى عمل کننده به وصیّت مُرده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;882&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَجَّ عَن مَيِّتٍ كُتِبَت عَنِ المَيِّتِ، و كُتِبَ لِلحاجِّ بَراءَةٌ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج۵ ص۱۲۵ ح۱۲۳۴۲ نقلاً عن الدیلميّ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;882&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که از طرف مُرده‌اى حج انجام دهد، هم براى آن مُرده و هم براى حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، رهایى از آتش نوشته می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;883&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمی عن سَودَة بنت زَمعَة: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: إنَّ أبي شَیخٌ كَبیرٌ لا يَستَطیعُ أن يَحُجَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أرَأَیتَ لَو كانَ عَلیٰ أبيكَ دَینٌ فَقَضَیتَهُ عَنهُ، قُبِلَ مِنهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللهُ أرحَمُ؛ حُجَّ عَن أبيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۴۷۰ ح۱۷۸۱، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۳۹۸ ح۲۷۴۸۷، السنن الكبرىٰ: ج۴ ص۵۳۹ ح۸۶۳۴ نحوه و راجع سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۶۲ ح۱۸۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;883&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى - به نقل از سوده دختر زَمعه -: مردى به حضور پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت: پدرم پیرمردى کهن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند حج به جا آورَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «اگر پدرت قرضى داشت و از طرف او، آن را ادا می‌کردى، پذیرفته می‌شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند، مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. [پس،] از طرف پدرت حج بگزار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;884&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن مُسكان عن الإمام الصادق عليه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: الرَّجُلُ يَحُجُّ عَن آخَرَ، ما لَهُ مِنَ الأَجرِ وَ الثَّوابِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِلَّذي يَحُجُّ عَن رَجُلٍ أجرُ و ثَوابُ عَشرِ حِجَجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۲ ح۲، وسائل الشیعة: ج۸ ص۱۱۵ ح۱۴۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;884&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابن مُسکان -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: کسى به نیابت از دیگرى حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد. چه پاداش و ثوابى براى اوست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسى که به نیابت از دیگرى حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، پاداشِ ده حج دارد».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «ممکن است مقصود از داشتن ثواب ده حج، ثوابِ نایب به همراهِ ثوابِ کسى باشد که از طرف او حج به جا می‌آورد، و از باب غلبه دادن نامِ او، تنها از وی نام برده شده است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;885&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: سُئِلَ الصّادِقُ عليه‌السلام عَنِ الرَّجُلِ يَحُجُّ عَن آخَرَ، أ لَهُ مِنَ الأَجرِ وَ الثَّوابِ شَيءٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِلَّذي يَحُجُّ عَنِ الرَّجُلِ أجرُ و ثَوابُ عَشرِ حِجَجٍ، و يُغفَرُ لَهُ و لِأَبیهِ و لِاُمِّهِ، و لِابنِهِ و لِاِبنَتِهِ، و لِأَخیهِ و لِاُختِهِ، و لِعَمِّهِ و لِعَمَّتِهِ، و لِخالِهِ و لِخالَتِهِ، إنَّ اللهَ واسِعٌ كَریمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۲ ح۲۲۳۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۱۷ ح۱۳ نقلاً عن خطّ الشهید.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;885&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدند: مردى که از طرف دیگرى حج انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، چه اجر و ثوابى دارد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى کسى که از طرف دیگرى حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، پاداش و ثواب ده حج است و خودش و پدر و مادرش و پسر و دخترش و برادر و خواهر و عمو و عمّه و دایى و خاله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آمرزیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. خداوند، بى‌نیاز و بزرگوار است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;886&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحمان بن سِنان: كُنتُ عِندَ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام إذ دَخَلَ عَلَیهِ رَجُلٌ، فَأَعطاهُ ثَلاثینَ دیناراً يَحُجُّ بِها عَن إسماعیلَ، و لَم يَترُك شَیئاً مِنَ العُمرَةِ إلَى الحَجِّ إِلّا اشتَرَطَهُ عَلَیهِ، حَتَّى اشتَرَطَ عَلَیهِ أن يَسعیٰ عَن وادی مُحَسِّرٍ، ثُمَّ قالَ: یا هٰذا، إذا أنتَ فَعَلتَ هٰذا كانَ لِإسماعیلَ حَجَّةٌ بِما أنفَقَ مِن مالِهِ، و كانَ لَكَ تِسعٌ بِما أتعَبتَ مِن بَدَنِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۱۲ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۵۱ ح۱۵۷۳ و راجع كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۲۶ ح۲۸۷۶ و دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;886&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبد الرحمان بن سنان -: خدمت امام صادق علیه‌السلام بودم که مردى به حضور ایشان آمد. امام علیه‌السلام سى دینار به او پرداخت که به نیابت از اسماعیل (فرزند امام صادق علیه‌السلام) حج بگزارد و چیزى از عمره تا حج نمانْد، مگر آن که بر او شرط کرد که انجام دهد و حتّى شرط کرد که در وادى محسِّر هم سعى (تند رفتن به صورت هَروَله) را انجام دهد. سپس فرمود: «فلانى! اگر این کارها را انجام دهى، براى اسماعیل که از مالش، خرج حج شده است، یک حج است و براى تو که بدن خود را به رنج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکنى، نُه حج خواهد بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;887&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة للنعمانی عن حازِمِ بن حبیب: دَخَلتُ عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام فَقُلتُ لَهُ: أصلَحَكَ اللهُ، إنَّ أبَوَيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «أبواي» و الصحیح ما أثبتناه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَلَكا و لَم يَحُجّا، و إنَّ اللهَ قَد رَزَقَ و أَحسَنَ، فَما تَقولُ فِي الحَجِّ عَنهُما؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِفعَل، فَإِنَّهُ يَبرُدُ لَهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة للنعماني: ص۱۷۲ ح۶، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۱۷ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;887&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغیبة، نعمانى - به نقل از حازم بن حبیب -: خدمت امام صادق علیه‌السلام رسیدم و گفتم: خدا خیرت دهد! پدر و مادرم از دنیا رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و حج انجام نداده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. خداوند هم به من روزى داده و احسان کرده است. در بارۀ حج از طرف آن دو، چه نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چنین کن. این حج، براى آن دو، گوارا [و شادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش] خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;888&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكّشي عن الفضل بن هِشام الهَرَويّ: ذُكِرَ لي كَثرَةُ ما يَحُجُّ المَحمودِيُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو مِن أصحاب الأئمّة عليهم‌السلام، و كتب الإمام العسكريّ عليه‌السلام في توقیعه إلى إسحاق بن إسماعیل:... و اقرأه على المحموديّ عافاه اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فما أحمدَنا له لطاعته. و قال المحموديّ نفسه: كتب أبو جعفر عليه‌السلام إليّ بعد وفاة أبی: قد مضى أبوك رضي اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه و عنك، و هو عندنا على حال محمودة، و لن تبعد من تلك الحال (اُنظر: معجم رجال الحدیث: ج۱۴ ص۳۲۷ الرقم ۱۰۰۹۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَسَأَلتُهُ عَن مَبلَغِ حَجّاتِهِ، فَلَم يُخبِرني بِمَبلَغِها، و قالَ: رُزِقتُ خَیراً كَثیراً وَ الحَمدُ لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: فَتَحُجُّ عَن نَفسِكَ أو عَن غَیرِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَن غَیري، بَعدَ حَجَّةِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِسلامِ أحُجُّ عَن رَسولِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، و أَجعَلُ ما أجازَنِيَ اللهُ عَلَیهِ لِأَولِیاءِ اللهِ، و أَهَبُ ما اُثابُ عَلیٰ ذٰلِكَ لِلمُؤمِنینَ وَ المُؤمِناتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقُلتُ: فَما تَقولُ في حَجِّكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أقولُ: «اللّٰهُمَّ إنّي أهلَلتُ لِرَسولِكَ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله، وجَعَلتُ جَزائی مِنكَ و مِنهُ لِأَولِیائِكَ الطّاهِرینَ عليهم‌السلام، و وَهَبتُ ثَوابی لِعِبادِكَ المُؤمِنینَ وَ المُؤمِناتِ بِكِتابِكَ و سُنَّةِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ» إلیٰ آخِرِ الدُّعاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۷۹۸ ح۹۸۷، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۱۷ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;888&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّى - به نقل از فضل بن هشام هَرَوى -: برایم گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد که محمودى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمودى، از بزرگان معاصرِ امام عسکرى علیه‌السلام بوده است. امام علیه‌السلام در نامه‌ای به اسحاق بن اسماعیل می‌نویسد:«این را براى محمودى هم بخوان. خدا عافیتش دهد! چه قدر او را به خاطر طاعتش می‌ستاییم!» و محمودى خود می‌گوید: امام جواد علیه‌السلام پس از وفات پدرم براى من نوشت: «پدرت از دنیا رفت. خدا از او و از تو خشنود باد! او نزد ما همچنان بر حالت پسندیده است و تو از این حال، هرگز دور نخواهى شد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسیار به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. از او پرسیدم که چند بار به حج رفته است. تعداد آنها را به من نگفت و گفت: الحمد للّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بسیار نصیبم شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: از طرف خودت، حج به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى یا به نیابت از دیگرى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بعد از حجّ واجب، از طرف دیگران حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارم. از طرف پیامبر خدا، حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارم و آنچه را که خداوند به من پاداش داده است، براى دوستان او قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و آنچه را که خداوند برای این کارم به من پاداش دهد، به زنان و مردان باایمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در حجّ خود چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: «خدایا! از سوى پیامبرت محمّد صلی الله علیه و آله احرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندم و جزاى خودم را از سوى تو و او، براى اولیاى پاک تو قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و پاداش این هدیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را به بندگانِ مؤمن تو، هدیه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، بر اساس کتاب تو و سنّت پیامبرت...» تا آخر دعا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-إحجاج-الصبي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵: فَضلُ إحجاجِ الصَّبِيِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوابِ به حج بردن کودک&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;889&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن ابن عبّاس: رَفَعَتِ امرَأَةٌ صَبِيّاً لَها، فَقالَت: یا رَسولَ اللهِ، أ لِهٰذا حَجٌّ؟ قالَ: نَعَم، و لَكِ أجرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۹۷۴ ح۴۱۰، سنن النسائي: ج۵ ص۱۲۰، سنن الترمذي: ج۳ ص۲۶۵ ح۹۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;889&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابن عبّاس -: زنى [در حج]، فرزند خردسال خود را [در حضور پیامبر صلی الله علیه و آله] بلند کرد و پرسید: اى پیامبر خدا! آیا این هم حج دارد؟ فرمود: «آرى، و تو نیز [به سبب آوردن او] پاداش دارى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;890&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زُرارَة عن أحدهما عليهما السلام: إذا حَجَّ الرَّجُلُ بِابنِهِ و هُوَ صَغیرٌ فَإِنَّهُ يَأمُرُهُ أن يُلَبِّيَ و يَفرُضَ الحَجَّ، فَإِن لَم يُحسِن أن يُلَبِّيَ لَبّیٰ عَنهُ، و يُطافُ بِهِ، و يُصَلّیٰ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لَیسَ لَهُم ما يَذبَحونَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُذبَحُ عَنِ الصِّغارِ و يَصومُ الكِبارُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه الله: قوله عليه‌السلام: «و یصوم الکِبار»، یحتمل أن یکون المراد بالکبار المُمَیّزین من الأطفال، أو البُلّغ؛ أي یصومون لأنفسهم، و یذبحون لأطفالهم (مرآة العقول: ج۱۷ ص۲۰۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُتَّقیٰ عَلَیهِم ما يُتَّقیٰ عَلَى المُحرِمِ مِنَ الثِّیابِ وَ الطّیبِ، فَإِن قَتَلَ صَیداً فَعَلیٰ أبيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۳۰۳ ح۱، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۰۹ ح۱۴۲۴، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۳۳ ح۲۸۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;890&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زُراره -: امام باقر علیه‌السلام یا امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هر گاه کسى کودک خُردسال خود را به حج آورد، به او دستور دهد که &amp;quot;لبّیک&amp;quot; بگوید و حج را بر او واجب کند. اگر خوب نتوانست لبّیک بگوید، خودش از طرف او لبّیک بگوید، او را طواف دهد و از طرف او نماز بخواند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: کودکان، چیزى ندارند که قربانى کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بزرگ‌ترها از جانب کودکان، قربانى کنند و خود روزه بگیرند و کودک را از آنچه بر مُحرِم، حرام است، از پوشیدنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و بوى خوش، پرهیز دهند و اگر صیدى را کُشت، کفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر پدر اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;891&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن عبد الرحمان بن الحَجّاج: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام - و كُنّا تِلكَ السَّنَةِ مُجاوِرینَ، و أَرَدنَا الإِحرامَ يَومَ التَّروِيَةِ - فَقُلتُ: إنَّ مَعَنا مَولوداً صَبِيّاً، فَقالَ: مُروا اُمَّهُ فَلتَلقَ حَمیدَةَ، فَلتَسأَلها كَیفَ تَفعَلُ بِصِبیانِها&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَتَتها فَسَأَلَتها، فَقالَت لَها: إذا كانَ يَومُ التَّروِيَةِ فَجَرِّدوهُ و غَسِّلوهُ كَما يُجَرِّدُ المُحرِمُ، ثُمَّ أحرِموا عَنهُ، ثُمَّ قِفوا بِهِ فِي المَواقِفِ، فَإِذا كانَ يَومُ النَّحرِ فَارموا عَنهُ، وَ احلِقوا رَأسَهُ، ثُمَّ زوروا بِهِ البَیتَ، ثُمَّ مُرُوا الخادِمَ أن يَطوفَ بِهِ البَیتَ و بينَ الصَّفا وَ المَروَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۱۰ ح۱۴۲۵، الكافي: ج۴ ص۳۰۱ ح۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;891&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج -: در آن سال که ما مجاور مکّه بودیم و روز تَرویه (هشتم ذى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجّه) خواستیم احرام ببندیم، از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: همراه ما فرزندِ خردسالى است. فرمود: «به مادرش بگویید با حمیده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همسر امام صادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدار کند و از او بپرسد که با کودکانش چه کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن زن رفت و از حمیده پرسید. حمیده به او پاسخ داد: چون روز تَرویه می‌شود، کودک را عریان کنید، غسلش دهید، همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که مُحرِم، عریان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. سپس از طرف او احرام ببندید و او را در موقف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها هم وقوف دهید. روز عید قربان، از طرف او به جَمَرات، سنگ بزنید و سرش را بتراشید. سپس او را به زیارت خانۀ خدا ببرید و به خدمتکار بگویید که او را دور خانۀ خدا و بین صفا و مروه، طواف دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;892&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: الصِّبیانُ يُطافُ بِهِم، و يُرمىٰ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۲۲ ح۴، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۰۹ ح۱۴۲۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۳۴ ح۲۸۹۶ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;892&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: کودکان، طواف داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و از طرف آنان سنگ زده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثواب-من-خلف-الحاج-في-أهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۶: ثَوابُ مَن خَلَفَ الحاجَّ في أهلِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۶:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب يارى رساندن به خانوادۀ حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;893&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌السلام: مَن خَلَفَ حاجّاً في أهلِهِ بخیر كانَ لَهُ كَأَجرِهِ، حَتّیٰ كَأَنَّهُ يَستَلِمُ الأَحجارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۸ ح۲۲۶۳، المحاسن: ج۱ ص۱۴۷ ح۲۰۶ عن الإمام الصادق عن الإمام زین العابدین عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۸۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;893&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: کسى که [در غیاب حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار] به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسیدگى کند، اجرى چون او دارد، تا حدّى که گویى سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کعبه را لمس کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;894&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: ثَلاثَةٌ دَعوَتُهُم مُستَجابَةٌ: الحاجُّ؛ فَانظُروا كَیفَ تَخلُفونَهُ، وَ الغازي في سَبیلِ اللهِ؛ فَانظُروا كَیفَ تَخلُفونَهُ، وَ المَریضُ؛ فَلا تُغیظوهُ و لا تُضجِروهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۰۹ ح۱ عن عیسى بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمّي، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۹ ح۲۰۴۲، عدّة الداعي: ص۱۱۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۵۷ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;894&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: دعاى سه گروه، مستجاب است: حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار. پس ببینید که چگونه به خانوادۀ او، رسیدگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؛ و جنگجو در راه خدا. پس بنگرید که چگونه به خانوادۀ او سرکشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؛ و بیمار. پس او را خشمگین و افسرده نکنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۷۶ (دعوته مستجابة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۷۷ (دعایش مستجاب است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-أقل-الحجيج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۷: ما أقَلَّ الحَجيجَ!&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۷:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج‌گزاران، چه اندک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;895&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّی عن أبي العَرَندَس الكِنديّ عن رجل من قریش: كُنّا بِفِناءِ الكَعبَةِ و أَبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام قاعِدٌ، فَقیلَ لَهُ: ما أكثَرَ الحاجَّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌السلام: ما أقَلَّ الحاجَّ! فَمَرَّ عَمرُو بنُ أبي المِقدامِ، فَقالَ: هٰذا مِنَ الحاجِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۶۹۰ ح۷۳۸، بشارة المصطفىٰ: ص۷۳ عن الإمام الباقر عليه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۹۶ ح۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;895&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّى - به نقل از ابو العَرَندَس کِندى، از مردى از قریش -: در آستانۀ کعبه بودیم و امام صادق علیه‌السلام نشسته بود. به ایشان گفته شد: حُجّاج چه بسیارند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، چه کم است!». پس عمرو بن ابى مِقدام عبور کرد. امام علیه‌السلام فرمود: «این، از حاجیان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;896&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات عن عبد الكریم بن كثیر: حَجَجتُ مَعَ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام، فَلَمّا صِرنا في بَعضِ الطَّریقِ صَعِدَ عَلیٰ جَبَلٍ، فَأَشرَفَ فَنَظَرَ إلَى النّاسِ، فَقالَ: ما أكثَرَ الضَّجیجَ و أَقَلَّ الحَجیجَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۳۵۸ ح۱۵، مختصر بصائر الدرجات: ص۱۱۲، التفسیر المنسوب إلى الإمام العسكري عليه‌السلام: ص۶۰۷ ح۳۵۹ عن الإمام زین العابدین عليه‌السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۴ ص۱۲۴ ح۱ و راجع الكافي: ج۸ ص۲۳۷ ح۳۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;896&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات - به نقل از عبد الکریم بن کثیر -: با امام صادق علیه‌السلام حج گزاردم. بخشى از راه را رفته بودیم که امام علیه‌السلام بالاى کوهى رفت و از آن جا به مردم نگاه کرد و فرمود: «ناله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، چه بسیار است و حاجیان، چه اندک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-الحج-الأصغر-العمرة-المفردة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِس: الحَجُّ الأصغَرُ (العُمرَةُ المُفرَدَةُ)&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجّ اصغر (عمرۀ مفرده)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-العمرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱: فَضلُ العُمرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضیلت عمره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;897&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - في كِتابِهِ إلیٰ أهلِ اليَمَنِ بَعَثَهُ مَعَ عَمرِو بنِ حَزمٍ -: إنَّ العُمرَةَ الحَجُّ الأَصغَرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۵۵۳ ح۱۴۴۷ عن عمرو بن حزم، صحیح ابن حبّان: ج۱۴ ص۵۰۴ ح۶۵۵۹، السنن الكبریٰ: ج۴ ص۱۵۰ ح۷۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;897&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در نامۀ خود به مردم یمن که آن را به وسیلۀ عمرو بن حزم فرستاد -: عمره، حجّ اصغر (کوچک) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;898&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عُمَر بن اُذَینَة: كَتَبتُ إلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام بِمَسائِلَ...، سَأَلتُهُ عَن قَولِهِ تَعالیٰ: (الْحَجِّ الْأَكْبَرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يَعني بِالحَجِّ الأكبَرِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الحَجُّ الأَكبَرُ: الوُقوفُ بِعَرَفَةَ و رَميُ الجِمارِ، وَ الحَجُّ الأَصغَرُ: العُمرَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۶۴ ح۱، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۲۱۷ ح۱۷۸۴ و ص۲۱۸ ح۱۷۸۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۲۳ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;898&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عمر بن اُذَینه -: پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى را خدمت امام صادق علیه‌السلام نوشتم.… از ایشان در بارۀ سخن خدا (الْحَجِّ الْأَکْبَرِ) پرسیدم که: مقصود از «حجّ اکبر» چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حجّ اکبر، وقوف در عرفات و رَمیِ جَمَرات است و حجّ اصغر، عمره است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;899&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاویة بن عمّار: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه‌السلام عَن (يَومِ الحَجِّ الأَكبَرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هُوَ يَومُ النَّحرِ، وَ الحَجُّ الأَصغَرُ العُمرَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۹۰ ح۱، معاني الأخبار: ص۲۹۵ ح۲، تفسیر العيّاشي: ج۲ ص۲۱۷ ح۱۷۸۳، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۲۳ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;899&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاویة بن عمّار -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ (روز حجّ اکبر) پرسیدم. فرمود: «مقصود، روز عید قربان است و حجّ اصغر، همان عمره است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;900&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: اِعلَم أنَّ العُمرَةَ هِيَ الحَجُّ الأَصغَرُ، و أَنَّ عُمرَةً خَیرٌ مِنَ الدُّنیا و ما فیها، و حَجَّةٌ خَیرٌ مِن عُمرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبیر: ج۹ ص۴۴ ح۸۳۳۶ عن عثمان بن أبي العاص.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;900&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بدان که عمره، همان حجّ اصغر است و یک عمره، بهتر است از دنیا و آنچه در آن است و یک حج، بهتر از عمره است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;901&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجَّةُ ثَوابُهَا الجَنَّةُ، وَ العُمرَةُ كَفّارَةٌ لِكُلِّ ذَنبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۳ ح۴ عن السكونيّ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۰ ح۲۲۳۰، الجعفريّات: ص۶۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌السلام عنه صلی الله عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;901&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پاداش حج، بهشت است و عمره، کفّارۀ هر گناهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;902&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: العُمرَةُ إلَى العُمرَةِ كَفّارَةٌ لِما بينَهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۶۲۹ ح۱۶۸۳ عن أبي هریرة، صحیح مسلم: ج۲ ص۹۸۳ ح۴۳۷؛ كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۰ ح۲۲۲۹ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص۵۰ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;902&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: عمره تا عمرۀ دیگر، کفّارۀ [گناهانِ] میان آن دو عمره است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;903&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن حَجَّ أوِ اعتَمَرَ فَلَم يَرفَث و لَم يَفسُق، يَرجِع كَهَیئَةِ يَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدار قطني: ج۲ ص۲۸۴ ح۲۱۳ عن أبي هریرة، تاریخ أصبهان: ج۲ ص۱۵۲ الرقم ۱۳۳۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;903&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس حج یا عمره انجام دهد و [در این حال] با همسرش آمیزش نکند و گناه نکند، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، مثل حالت روزى که مادرش او را به دنیا آورده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;904&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أربَعَةٌ لا تُرَدُّ لَهُم دَعوَةٌ حَتّیٰ تُفتَحَ لَهُم أبوابُ السَّماءِ و تَصیرَ إلَى العَرشِ: الوالِدُ لِوَلَدِهِ، وَ المَظلومُ عَلیٰ مَن ظَلَمَهُ، وَ المُعتَمِرُ حَتّیٰ يَرجِعَ، وَ الصّائِمُ حَتّیٰ يُفطِرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۱۰ ح۶ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن طلحة النهدي عن الإمام الصادق عليه‌السلام، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۶ ح۲۲۵۵، فضائل الأشهر الثلاثة: ص۸۶ ح۶۴ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌السلام عنه صلی الله عليه وآله، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۲۵۶ ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;904&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: چهار نفرند که&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعایشان رد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تا آن که درهاى آسمان برایشان گشوده شود و دعایشان به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرش برسد: پدر براى فرزند خود، ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیده بر ضدّ ستمگر خویش، عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار تا آن که باز گردد، و روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار تا آن که روزه بگشاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;905&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: جِهادُ الكَبیرِ وَ الصَّغیرِ وَ الضَّعیفِ وَ المَرأَةِ: الحَجُّ وَ العُمرَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج۵ ص۱۱۴ عن أبي هریرة، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۴۰۳ ح۹۴۵۰، السنن الكبرىٰ: ج۴ ص۵۷۲ ح۸۷۵۹ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;905&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جهاد سال‌خورده و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال و ناتوان و زن، حج و عمره است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;906&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: الحَجُّ جِهادٌ، وَ العُمرَةُ تَطَوُّعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۹۵ ح۲۹۸۹ عن طلحة بن عبید اللّٰه، السنن الكبرىٰ: ج۴ ص۵۶۹ ح۸۷۵۰، المعجم الأوسط: ج۷ ص۱۷ ح۶۷۲۳&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;906&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حج، جهاد است و عمره، مستحب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;907&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن جابِر: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله سُئِلَ عَنِ العُمرَةِ، أ واجِبَةٌ هِيَ؟ قالَ: لا، و أَن تَعتَمِروا هُوَ أفضَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۲۷۰ ح۹۳۱، صحیح ابن خزیمة: ج۴ ص۳۵۷ ح۳۰۶۸، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۱۳۶ ح۱۴۸۵۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;907&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از جابر -: از پیامبر صلی الله علیه و آله در بارۀ عمره پرسیدند که: آیا واجب است؟ فرمود: «نه؛ ولى عمره انجام دادنتان، برتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;908&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة عن عبد الرحمان بن هُبَیرَة: كُنّا عِندَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَوماً، فَقالَ: رَأَیتُ البارِحَةَ عَجايِبَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: فَقُلنا: یا رَسولَ اللهِ، و ما رَأَیتَ؟ حَدِّثنا فِداكَ أنفُسُنا و أَهلونا و أَولادُنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ:... رَأَیتُ رَجُلاً مِن اُمَّتي من بينَ يَدَيهِ ظُلمَةٌ، و مِن خَلفِهِ ظُلمَةٌ، و عَن يَمینِهِ ظُلمَةٌ، و عَن شِمالِهِ ظُلمَةٌ، و مِن تَحتِهِ ظُلمَةٌ، مُستَنقِعاً فِي الظُّلمَةِ، فَجاءَهُ حَجُّهُ و عُمرَتُهُ فَأَخرَجاهُ مِنَ الظُّلمَةِ و أَدخَلاهُ النّورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص۱۱۲ و ۱۱۳ ح۱۰۷، الأمالي للصدوق: ص۳۰۱ و۳۰۲ ح۳۴۲، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۹۰ ح۱؛ نوادر الاُصول: ج۲ ص۲۲۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;908&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة - به نقل از عبد الرحمان بن هبیره -: روزى در حضور پیامبر خدا بودیم. فرمود: «دیشب، شگفتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى دیدم!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدیم: چه دیدى، اى پیامبر خدا؟ برایمان باز گو. جانمان و خانواده و فرزندانمان فدایت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مردى از امّتم را دیدم که مقابلش تاریکى و پشتِ سرش تاریکى بود و [نیز] از سمت راست و چپش و از زیر پایش ظلمت و غرق در تاریکى بود. پس حج و عمرۀ او آمدند و او را از تاریکى رهاندند و وارد نور کردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;909&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَن خَرَجَ مُعتَمِراً فَماتَ، كُتِبَ لَهُ أجرُ المُعتَمِرِ إلیٰ يَومِ القِیامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۲۸۲ ح۵۳۲۱ عن أبي هریرة، مسند أبي یعلى: ج۶ ص۲۶ ح۶۳۲۷، تفسیر ابن كثیر: ج۲ ص۳۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;909&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس به قصد عمره بیرون رود و بمیرد، تا قیامت، براى او پاداشِ عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار نوشته می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;910&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله - لِعائِشَةَ في عُمرَتِها -: إنَّ لَكِ مِنَ الأَجرِ عَلیٰ قَدرِ نَصَبِكِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصَب: التَّعَب (النهایة: ج۵ ص۶۲ «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نَفَقَتِكِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحیحین: ج۱ ص۶۴۴ ح۱۷۳۳ عن عائشة، صحیح مسلم: ج۲ ص۸۷۷ ح۱۲۶، مسند ابن حنبل: ج۹ ص۲۹۲ ح۲۴۲۱۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;910&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به عایشه، وقتى به عمره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت -: پاداش تو، به اندازۀ رنجى است که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برى و خرجى است که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;911&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: العُمرَةُ مِنَ الحَجِّ بِمَنزِلَةِ الرَّأسِ مِنَ الجَسَدِ، و بِمَنزِلَةِ الزَّكاةِ مِنَ الصِّیامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۳ ص۸۳ ح۴۲۳۴ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;911&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: عمره نسبت به حج، مثل جایگاه سر نسبت به پیکر و مثل زکات [فطره] نسبت به روزه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;912&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام عن زُرارَة: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه‌السلام: الَّذي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هکذا في جمیع المصادر التي أوردت الحدیث. و في البرهان في تفسیر القرآن (ج ۱ ص۴۱۳ ح۹۴۲): «ما الذي»، و هو الأصحّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَلِی الحَجَّ فِي الفَضلِ؟ قالَ: العُمرَةُ المُفرَدَةُ، ثُمَّ يَذهَبُ حَیثُ شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۳۳ ح۱۵۰۲، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۲۳۸ ح۱۹۲۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;912&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از زُراره -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: چه چیزى در فضیلت، پس از حج است؟ فرمود: «عمرۀ مفرده. سپس هر جا که خواست، برود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;913&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ وجلّ أتَمَّ الصَّلاةَ الفَریضَةَ بِصَلاةِ النّافِلَةِ، و أَتَمَّ صِیامَ شَهرِ رَمَضانَ الفَریضَةَ بِصِیامِ النّافِلَةِ، و تَمَمَّ الحَجَّ بِالعُمرَةِ، و تَمَّمَ الزَّكاةَ بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۲۸ ح۱۱۰۱ عن الحسین بن خالد، بحار الأنوار: ج۸۱ ص۱۲۹ ح۱۶ نقلاً عن علل الشرائع.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;913&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: خداوند عز و جل نماز واجب را با نماز مستحب (نافله) کامل ساخت و روزۀ ماه رمضان را با روزۀ مستحب و حج را با عمره و زکات را با صدقه کامل ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۴۸ (ثواب الحجّ) و ص۲۶۰ (آثار الإدمان) و ص۴۳۰ ح۲۷۰&lt;br /&gt;<br /> و ص۲۷۴ ح۴۴۱ و ص۲۷۴ (في ضمان اللّه) و ص۲۸۰ ح۴۶۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۴۹ (پاداش حج) و ص۲۶۱ (آثار مداومت بر حج) و ص۴۳۱ ح۲۷۰ و ص۲۷۵ ح۴۴۱ و ص۲۷۵ (در ضمانت خداوند) و ص۲۸۱ ح۴۶۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لكل-شهر-عمرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲: لِكُلِّ شَهرٍ عُمرَةٌ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر ماه، يک عمره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;914&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إنَّ عَلِيّاً عليه‌السلام كانَ يَقولُ: في كُلِّ شَهرٍ عُمرَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۴ ح۱ عن یونس بن یعقوب، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۳۵ ح۱۵۰۹، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۳۱ ح۱؛ السنن الكبرىٰ: ج۴ ص۵۶۲ ح۸۷۲۸ عن مجاهد عن الإمام عليّ عليه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;914&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: على علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در هر ماه، یک عمره است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;915&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: السَّنَةُ اثنا عَشَرَ شَهراً، يُعتَمَرُ لِكُلِّ شَهرٍ عُمرَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۵۸ ح۲۹۶۴ عن إسحاق بن عمّار، الاُصول الستّة عشر(كتاب حسین بن عثمان بن شریك): ص۳۲۴ ح۵۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;915&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سال، دوازده ماه است. براى هر ماه، یک عمره انجام می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;916&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أبي حمزة عن الإمام الكاظم عليه‌السلام: لِكُلِّ شَهرٍ عُمرَةٌ. فَقُلتُ: يَكونُ أقَلَّ؟ قالَ: لِكُلِّ عَشَرَةِ أيّامٍ عُمرَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۴ ح۳، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۳۵ ح۱۵۰۸، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۵۸ ح۲۹۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;916&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن ابى حمزه -: امام کاظم علیه‌السلام فرمود: «براى هر ماه، یک عمره است». پرسیدم: براى کمتر از آن هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟ فرمود: «براى هر ده روز، یک عمره است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان-4&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسيُّ: اختَلَفَ الأَصحابُ في ذٰلك، فذَهَبَ السيّدُ المرتضىٰ و ابنُ إدریسَ و المحقّقُ و جماعةٌ إلىٰ جَوازِ الإتباعِ بين العُمرَتَین مطلَقاً. و قالَ ابنُ أبي عقیل: لا یجوزُ عُمرَتان في عام واحد. و قال الشَّیخ في المبسوط: أقَلُّ ما بينَ العُمرَتَینِ عَشَرَةُ أيّامٍ. و قال أبو الصَّلاح و ابنُ حَمزَةَ و المحقّقُ في النافع و العلّامةُ في المُختَلَف: أقَلُّهُ شَهرٌ. و يُمكِنُ المُناقَشَةُ في الروایات بعَدَمِ صِراحَتِها في المَنعِ مِن تَكَرُّرِ العُمرَةِ في الشهر الواحد؛ إذ مِن الجائزِ أن يَكونَ الوَجهُ في تخصیص الشهر تَأَكُّدَ استحبابِ إیقاعِ العُمرَةِ في كلِّ شَهرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرآة العقول: ج۱۸ ص۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال صاحب الجواهر: (و أقَلُّهُ) أي الفَصلِ بينَ العُمرَتَینِ (عَشرَةُ أيّامٍ)، بل هو خِيَرَةُ مَحكيِّ التَّحریرِ و التَّذكِرَةِ و المُنتَهىٰ و الإِرشادِ و التَّبصِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جواهر الكلام: ج۷ ص۴۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال الإمام الخُمَینيُّ: و اختَلَفُوا في مقدارِ الفَصلِ بينَ العُمرَتَینِ، و الأَحوطُ فیما دونَ الشَّهرِ الإِتیانُ بِها رَجاءً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحریر الوسیلة: ج۱ ص۴۰۳ الرقم ۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسی می‌گوید: علمای ما در این باره اختلاف نظر دارند: سیّد مرتضی، ابن ادریس، محقّق حِلّی و جمعی دیگر، پشت سر هم آوردنِ دو عمره را مطلقاً جایز می‌دانند. ابن ابی عقیل گفته است: به جا آوردن دو عمره در یک سال جایز نیست. شیخ طوسی در المبسوط گفته است: حدّ اقلّ فاصلۀ میان دو عمره، ده روز است. ابو الصلاح، ابن حمزه، محقّق حِلّی در النافع و علّامه حِلّی در المختلف گفته‌اند: حدّ اقلّش یک ماه است. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت که روایات در ممنوعیت تکرار عمره در یک ماه صراحت ندارند؛ زیرا می‌توان دلیل تخصیص ماه را تأکید بر انجام دادن عمره در هر ماه دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب جواهر گفته است: «حدّ اقلّش» یعنی کم‌ترین فاصلۀ بین دو عمره «ده روز است»؛ بلکه این، انتخابِ نقل شده از التحریر و التذکرة و المنتهی و الإرشاد و التبصرة است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام خمینی می‌گوید: در مقدار فاصلۀ میان دو عمره اختلاف نظر است. احوط، آن است که انجام آن در کمتر از یک ماه، به قصد رَجا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-العمرة-في-رجب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳: فَضلُ العُمرَةِ في رَجَبٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برتریِ عمره در ماه رجب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;917&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: أفضَلُ العُمرَةِ عُمرَةُ رَجَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۲۲۰ ح۲۲۳۰، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۳۳ ح۱۵۰۲ عن الإمام الباقر عليه‌السلام، علل الشرائع: ص۴۰۸ ح۱ عن الإمام الصادق عليه‌السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۳۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;917&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: برترین عمره، عمرۀ رجب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;918&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: المُعتَمِرُ يَعتَمِرُ في أيِّ شُهورِ السَّنَةِ شاءَ، و أَفضَلُ العُمرَةِ عُمرَةُ رَجَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۶ ح۶ عن معاویة بن عمّار، دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۳۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;918&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، در هر یک از ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سال، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند عمره انجام دهد و برترین عمره، عمرۀ رجب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;919&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد عنهم عليهم‌السلام: إنَّ العُمرَةَ في رَجَبٍ تَلِی الحَجَّ فِي الفَضلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۷۹۸، السرائر: ج۱ ص۶۳۴ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البیت عليهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;919&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد - به نقل از امامان علیهم‌السلام -: عمرۀ ماه رجب، در فضیلت، پس از حج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;920&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام - لَمّا سُئِلَ: أيُّ العُمرَةِ أفضَلُ؛ عُمرَةٌ في رَجَبٍ أو عُمرَةٌ في شَهرِ رَمَضانَ؟ -: لا، بَل عُمرَةٌ في شَهرِ رَجَبٍ أفضَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لایحضره الفقیه: ج۲ ص۴۵۳ ح۲۹۴۹ عن معاویة بن عمّار، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۲۳۹ح۱۹۲۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;920&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - هنگامى که پرسیده شد: کدام عمره، برتر است؟ عمرۀ رجب یا عمره در رمضان؟ -: نه؛ بلکه عمره در ماه رجب، بافضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;921&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: إذا أحرَمتَ و عَلَیكَ مِن رَجَبٍ يَومٌ و لَیلَةٌ، فَعُمرَتُكَ رَجَبِيَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لایحضره الفقیه: ج۲ ص۴۵۴ ح۲۹۵۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنان، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۲۳۹ ح۱۹۲۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;921&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر احرام بستى و از ماه رجب، هنوز یک شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز باقى است، عمرۀ تو رجبیّه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;922&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر عن الإمام الكاظم عليه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن عُمرَةِ رَجَبٍ ما هِيَ؟ قالَ: إذا أحرَمتَ في رَجَبٍ - و إن كانَ في يَومٍ واحِدٍ مِنهُ - فَقَد أدرَكتَ عُمرَةَ رَجَبٍ و إن قَدِمتَ في شَعبانَ، فَإِنَّها عُمرَةُ رَجَبٍ إن تُحرِم في رَجَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۲۴۱ ح۹۵۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۳۱ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;922&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از على بن جعفر -: از امام کاظم علیه‌السلام پرسیدم: عمرۀ رجب چیست؟ فرمود: «هر گاه در ماه رجب، احرام بستى - هر چند یک روز از آن مانده باشد -، عمرۀ رجب را درک کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، اگر چه در ماه شعبان برسى؛ چرا که اگر در ماه رجب احرام بستى، عمرۀ رجب است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-العمرة-في-رمضان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴: فَضلُ العُمرَةِ في رَمَضانَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برتریِ عمره در ماه رمضان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;923&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ مَعقِل: لَمّا حَجَّ رَسولُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله حَجَّةَ الوَداعِ، و كانَ لَنا جَمَلٌ، فَجَعَلَهُ أبو مَعقِلٍ في سَبیلِ اللهِ، و أَصابَنا مَرَضٌ و هَلَكَ أبو مَعقِلٍ، و خَرَجَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله، فَلَمّا فَرَغَ مِن حَجِّهِ جِئتُهُ، فَقالَ: یا اُمَّ مَعقِلٍ، ما مَنَعَكِ أن تَخرُجی مَعَنا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: لَقَد تَهَيَّأنا فَهَلَكَ أبو مَعقِلٍ، و كانَ لَنا جَمَلٌ هُوَ الَّذي نَحُجُّ عَلَیهِ، فَأَوصیٰ بِهِ أبو مَعقِلٍ في سَبیلِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَلّا خَرَجتِ عَلَیهِ! فَإِنَّ الحَجَّ في سَبیلِ اللهِ. فَأَمّا إذ فاتَتكِ هٰذِهِ الحَجَّةُ مَعَنا فَاعتَمِری في رَمَضانَ؛ فَإِنَّها كَحَجَّةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَت تَقولُ: الحَجُّ حَجَّةٌ، وَ العُمرَةُ عُمرَةٌ، و قَد قالَ هٰذا لي رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، ما أدری: أ لي خاصَّةً؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۲ ص۲۰۴ ح۹۸۹، السنن الكبرىٰ: ج۶ ص۴۴۹ ح۱۲۶۰۳، فتح الباري: ج۳ ص۶۰۴ كلاهما نحوه و راجع صحیح البخاري: ج۲ ص۶۳۱ ح۱۶۹۰ و الجعفريّات: ص۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;923&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از اُمّ مَعقِل -: چون پیامبر خدا آخرین حج را انجام داد، ما را شترى بود که ابو مَعقِل، آن را در راه خدا وصیّت کرده بود. ما دچار بیمارى شدیم و ابو مَعقِل از دنیا رفت. پیامبر خدا براى حج، بیرون آمد. چون از حجّ خود فارغ شد، خدمتش رسیدم. فرمود: «اى اُمّ مَعقِل! چه شد که با ما به حج نیامدى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آماده شده بودیم که ابو مَعقِل از دنیا رفت. شترى داشتیم که با آن به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم؛ ولی ابو مَعقِل، وصیّت کرد که در راه خدا مصرف شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا با آن شتر به حج نیامدى؟ حج هم راه خداست. حال که حجّ با ما را از کف دادى، در ماه رمضان به عمره برو که همچون حج است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ معقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: حج، حج است و عمره، عمره است؛ امّا این را پیامبر خدا برایم فرمود. نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که آیا تنها براى من، چنین است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;924&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الولید بن صَبیح: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه‌السلام: بَلَغَنا أنَّ عُمرَةً في شَهرِ رَمَضانَ تَعدِلُ حَجَّةً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّما كانَ ذٰلِكَ فِي امرَأَةٍ وَعَدَها رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ لَها: «اِعتَمِری في شَهرِ رَمَضانَ فَهِيَ لَكِ حَجَّةٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۵ ح۱، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۲۴۱ ح۱۹۲۶۴ و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;924&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ولید بن صَبیح -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: به ما چنین رسیده که عمره در ماه رمضان، با حج برابر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این، در مورد زنى است که پیامبر خدا به او وعده داد و فرمود: &amp;quot;در ماه رمضان، عمره بگزار، که براى تو، یک حج است&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;925&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حَمّاد بن عثمان: كانَ أبو عَبدِ اللهِ عليه‌السلام إذا أرادَ العُمرَةَ انتَظَرَ إلیٰ صَبیحَةِ ثَلاثٍ و عِشرینَ مِن شَهرِ رَمَضانَ، ثُمَّ يَخرُجُ مُهِلّاً في ذٰلِكَ اليَومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۶ ح۴، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۱۸ ح۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;925&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حمّاد بن عثمان -: هر گاه امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست به عمره برود، منتظر صبح روز بیست و سوم ماه رمضان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. آن گاه همان روز، احرام‌بسته، بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;926&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن حَدید: كُنتُ مُقیماً بِالمَدینَةِ في شَهرِ رَمَضانَ سَنَةَ ثَلاثَ عَشرَةَ و مِئَتَینِ، فَلَمّا قَرُبَ الفِطرُ كَتَبتُ إلیٰ أبي جَعفَرٍ عليه‌السلام أسأَلُهُ عَنِ الخُروجِ في عُمرَةِ شَهرِ رَمَضانَ أفضَلُ، أو اُقیمُ حَتّیٰ يَنقَضِيَ الشَّهرُ و اُتِمَّ صَومي؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إلَيَّ كِتاباً قَرَأتُهُ بِخَطِّهِ: سَأَلتَ - رَحِمَكَ اللهُ - عَن أيِّ العُمرَةِ أفضَلُ، عُمرَةُ شَهرِ رَمضانَ أفضَلُ يَرحَمُكَ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۶ ح۲، وسائل الشیعة: ج۱۰ ص۲۴۲ ح۱۹۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;926&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن حدید -: در ماه رمضان سال دویست و سیزده، مقیم مدینه بودم. چون عید فطر نزدیک شد، به امام جواد علیه‌السلام نامه نوشتم و از ایشان پرسیدم: براى عمرۀ ماه رمضان خارج شوم، برتر است یا آن که صبر کنم تا ماه به پایان برسد و همۀ روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم را بگیرم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به خطّ خویش برایم نوشت که: «رحمت خدا بر تو! پرسیدى که کدام عمره برتر است. عمره ماه رمضان، برتر است. خداى رحمتت کند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العمرة-المفردة-في-أشهر-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵: العُمرَةُ المُفرَدَةُ في أشهُرِ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرۀ مفرده در ماه‌های حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;927&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ اعتَمَرَ في أشهُرِ الحَجِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشهر الحجّ: شوّال&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذو القعدة و ذوالحجّة، (راجع الكافي: ج۴ ص۳۰۳ ح۱۰ وص۳۲۱ ح۲ وص۲۴۰ ح۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ انصَرَفَ و لَم يَحُجَّ، فَهُوَ عُمرَةٌ مُفرَدَةٌ. و إن حَجَّ فَهُوَ مُتَمَتِّعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۳۴، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۳۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;927&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کسى که در ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حج،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه‌هاى حج، عبارت اند از: شوّال، ذى قعده و ذى حجّه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمره انجام دهد و برگردد و حج نگزارد، این، عمرۀ مفرده است و اگر حج بگزارد، عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش تمتّع است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;928&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: قَدِ اعتَمَرَ الحُسَینُ بنُ عَلِيّ عليه‌السلام في ذي الحِجَّةِ، ثُمَّ راحَ يَومَ التَّروِيَةِ إلَى العِراقِ وَ النّاسُ يَروحونَ إلیٰ مِنیً، و لا بَأسَ بِالعُمرَةِ في ذي الحِجَّةِ لِمَن لا يُریدُ الحَجَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۵ ح۴ عن معاویة بن عمّار و ح۳ نحوه، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۳۷ ح۱۵۱۹، بحار الأنوار: ج۴۵ ص۸۵ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;928&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حسین بن علی علیه‌السلام در ذى حجّه، عمره انجام داد. سپس روز تَرویه (هشتم ذى حجّه) به سوى عراق حرکت کرد، در حالى که مردم به سوى مِنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند، و کسى که نخواهد حج انجام دهد، عمره در ذى حجّه براى او اشکالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;929&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: لا بَأسَ بِالعُمرَةِ المُفرَدَةِ في أشهُرِ الحَجِّ، ثُمَّ يَرجِعُ إلیٰ أهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۴ ح۱ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان و ص۵۳۵ ح۲ نحوه، تهذیب الأحكام: ج۵ ص۴۳۶ ح۱۵۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;929&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عمرۀ مفرده در ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حج، اشکالى ندارد. سپس [شخص] به سوى خانوادۀ خود بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;930&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: العُمرَةُ المَبتولَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبتولة: أي المقطوعة (اُنظر: لسان العرب: ج۱۱ ص۴۲ «بتل»). و قال المجلسي عليه‌السلام: العمرة المبتولة: أی المقطوعة عن الحجّ، و هي المفردة (مرآة العقول: ج۱۸ ص۲۳۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَطوفُ بِالبَیتِ و بِالصَّفا وَ المَروَةِ ثُمَّ يُحِلُّ، فَإِن شاءَ أن يَرتَحِلَ مِن ساعَتِهِ ارتَحَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۳۷ ح۵ عن أبي بصیر، دعائم الإسلام: ج۱ ص۳۳۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۳۳ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;930&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عمرۀ مَبتوله (بُریده)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «عمرۀ مبتوله، یعنی بریده از حج، که همان عمرۀ مفرده است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن است که شخص، خانۀ خدا را طواف کند و سعى صفا و مروه را انجام دهد و از احرام، در آید. پس اگر خواست همان ساعت برگردد، برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و کوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمرات-النبي-صلی-الله-عليه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶: عُمُراتُ النَّبِي صلّی اللّه عليه وآله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمره‌های پیامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;931&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌السلام: اِعتَمَرَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ثَلاثَ عُمَرٍ مُفتَرِقاتٍ: عُمرَةً في ذي القَعدَةِ، أهَلَّ مِن عُسفانَ؛ و هِيَ عُمرَةُ الحُدَیبِيَةِ. و عُمرَةً أهَلَّ مِنَ الجُحفَةِ؛ و هِيَ عُمرَةُ القَضاءِ. و عُمرَةً أهَلَّ مِنَ الجِعرانَةِ بَعدَما رَجَعَ مِنَ الطّائِفِ مِن غَزوَةِ حُنَینٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۵۱ ح۱۰ عن معاویة بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمّار و ص۲۵۲ ح۱۳، كتاب من لا یحضره الفقیه: ج۲ ص۴۵۰ ح۲۹۴۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۱ ص۴۰۰ ح۲۹ و راجع الموطّأ: ج۱ ص۳۴۲ ح۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;931&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سه عمرۀ جدا جدا انجام داد: عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در ذى قعده که از عُسفان احرام بست - که عمرۀ حدیبیه است -، دیگرى عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از جُحفه مُحرِم شد - که عمرۀ قضا بود -، و یکى هم عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که پس از بازگشت از جنگ حُنَین و طائف، از جِعرانه احرام بست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;932&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن ابن عبّاس: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله اعتَمَرَ أربَعَ عُمَرٍ: عُمرَةَ الحُدَیبِيَةِ، و عُمرَةَ القَضاءِ مِن قابِلٍ، وَ الثّالِثَةَ مِن جِعرانَةَ، وَ الرّابِعَةَ الَّتي مَعَ حَجَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۰۰ ح۱۱، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۳۸۳ ح۲؛ صحیح البخاري: ج۲ ص۶۳۱ ح۱۶۸۸، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۹۹ ح۳۰۰۳، كلاهما عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;932&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر صلی الله علیه و آله چهار عمره انجام داد: عمرۀ حدیبیه، عمرۀ قضا در سال بعد، سوم از جِعرانه، و چهارم همراه با حجّش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;933&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن أبي إسحاق: سَأَلتُ مَسروقاً و عَطاءً و مُجاهِداً، فَقالوا: اِعتَمَرَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله في ذي القَعدَةِ قَبلَ أن يَحُجَّ. و سَمِعتُ البُراءَ بنَ عازِبٍ يَقولُ: اِعتَمَرَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله في ذي القَعدَةِ قَبلَ أن يَحُجَّ، مَرَّتَینِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۲ ص۶۳۱ ح۱۶۸۹، سنن الترمذي: ج۳ ص۲۷۵ ح۹۳۸، سنن أبي داوود: ج۲ ص۲۰۴ ح۱۹۸۶ نحوه و راجع الطبقات الكبرىٰ: ج۲ ص۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;933&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از ابو اسحاق -: از مَسروق، عطا و مُجاهد پرسیدم. گفتند: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در ذى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قعده، پیش از آن که حج بگزارد، عمره به جا آورْد. از بَراء بن عازِب نیز شنیدم که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پیامبر صلی الله علیه و آله دو بار در ماه ذى قعده، پیش از آن که حج بگزارد، عمره به جا آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;934&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن مُحَرِّش الكَعبيّ: إنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله خَرَجَ مِنَ الجِعرانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِعرانة - هي بتسکین العین و التخفیف، و قد تُکسر و تُشَدّد الراء -: موضع بین مکّة و الطائف علی سبعة أمیال من مکّة، و هي إحدیٰ حُدود الحرم و میقات للإحرام (مجمع البحرین: ج۱ ص۲۹۶ «جعر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَیلاً مُعتَمِراً، فَدَخَلَ مَكَّةَ لَیلاً فَقَضیٰ عُمرَتَهُ، ثُمَّ خَرَجَ عَن لَیلَتِهِ فَأَصبَحَ بِالجِعرانَةِ كَبائِتٍ، فَلَمّا زالَتِ الشَّمسُ مِنَ الغَدِ خَرَجَ مِن بَطنِ سَرِفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَرِف: هو - بكسر الراء -: موضع من مكّة علی عشرة أمیال، و قیل: ‌أقل و أكثر (النهایة: ج۲ ص۳۶۲ «سرف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ جاءَ مَعَ الطَّریقِ، طَریقِ جَمعٍ بِبَطنِ سَرِفٍ؛ فَمِن أجلِ ذٰلِكَ خَفِيَت عُمرَتُهُ عَلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۲۷۳ ح۹۳۵، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۲۸۴ ح۱۵۵۱۳ نحوه؛ الإقبال: ج۲ ص۴۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;934&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از مُحَرِّش کعبى -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شبانه به قصد عمره از جِعرانه بیرون آمد. شب به مکّه رسید و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را انجام داد. همان شب، بیرون رفت و صبح در جِعرانه بود، همچون کسى که شب را آن جا باشد. هنگام ظهرِ فردا، از وسط سَرِف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَرِف، جایى نزدیک به تنعیم، در ده میلى مکّه است (معجم البلدان: ج۳ ص۲۱۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیرون رفت، تا آن که به راه اصلى آمد؛ راه جمع (مُزدَلِفه) در میان [راه] سَرِف. از این رو، عمرۀ او بر مردم، پوشیده مانْد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان-5&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقلت روایات مختلفة في بیان عدد عمرات الرسول الأکرم صلّی اللّه عليه وآله و زمانها، و من خلال الجمع بینها یمکن أن نخرج بهذه النتیجة:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ عدد عُمَره صلّی اللّه عليه وآله المفردة کانت ثلاثاً، و الروایات التي ذکرت أنّها أربع نظرت إلی کلّ عمراته صلّی اللّه عليه وآله حتّی العمرة في حجّة الوداع. و الروایات التي قالت بأنّها عمرتان نظرت إلی عُمَره الواضحة. و بعبارة اُخریٰ إنّ عمرة النبيّ بعد غزوة حنین قد خفیت علی الکثیر؛ لأنّه أتیٰ من الجِعرانة إلی مکّة لیلاً، و رجع بعد أن أدّیٰ مناسك العمرة و الناس نائمون، و عند الصباح استیقظ معهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أما بشأن زمن العمرات فأکثر المحدّثین یعتقدون أنّها کانت في ذي القعدة، و زاد بعضهم شوّال و رجب أیضاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۹۷ ح۲۹۹۶ و ۲۹۹۷، مسند ابن حنبل: ج۲ ص۵۹۸ ح۶۶۹۷ و ص۵۹۹ ح۶۶۹۸، أخبار مکّة للفاکهيّ: ج۵ ص۸۴ ح۲۸۸۹، الکافي: ج۴ ص۲۵۲ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ تعداد و زمان عمره‌هاى پیامبر خدا صلی الله علیه و آله، روایات مختلفى نقل شده است که می‌توان از مجموع آنها چنین نتیجه گرفت که: پیامبر خدا سه عمرۀ مفرده انجام داده است و روایاتى که عمره‌هاى ایشان را چهار بار گفته‌اند، عمرۀ ایشان در حجّة الوداع را نیز به آنها افزوده‌اند و احادیثى که آنها را دو بار دانسته‌اند، تنها عمره‌هاى آشکار ایشان را بیان نموده‌اند. به عبارت دیگر، پیامبر صلی الله علیه و آله پس از پیکار حُنَین، شبانه از جِعرانه به مکّه آمد و پس از گزاردن عمره، همان شب به جِعرانه باز گشت و صبح، مانند دیگران از خواب برخاست. از این رو، عمرۀ ایشان، بر بسیارى پوشیده مانْد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیشتر محدّثان، زمان وقوع عمره‌هاى پیامبر خدا را در ماه ذى قعده دانسته‌اند و برخى شوّال و رجب را نیز افزوده‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۹۷ ح۲۹۹۶ ـ ۲۹۹۷ ومسند ابن حنبل: ج۲ ص۵۹۸ ح۶۶۹۷ و ص۵۹۹ ح۶۶۹۸ و أخبار مکّة، فاکهی: ج۵ ص۸۴ ح۲۸۸۹ و الکافی: ج۴ ص۲۵۲ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AD_%D8%A8_%D8%A8_/_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%91%D8%A9&diff=372 2025-11-11T09:32:41Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ح &lt;span id=&quot;المحبة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحبة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;واژهشناسی-محبت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی «محبّت»&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت به معنای دوست داشتن و مِهر ورزیدن،&lt;/...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ح]]<br /> &lt;span id=&quot;المحبة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحبة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-محبت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی «محبّت»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت به معنای دوست داشتن و مِهر ورزیدن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ دهخدا: ج۱۲ ص۱۷۹۷۲ واژۀ «محبّت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برگرفته از مادّۀ «ح ب ب» است. به گفتۀ ابن فارس، این مادّه سه معنا دارد که یک معنای آن، ملازمت و همراهی است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحاء و الباء اُصول ثلاثة، أحدها اللزوم و الثَّبات، و الآخر الحَبّة من الشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء ذى الحَبّ، و الثالث وصف القِصَر.… و أمّا اللزوم فالحبّ و المحَبّة، اشتقاقه من أحَبَّه إذا لزمه؛ حاء و باء، سه ریشه معنایی دارد: یکی ملازمه و ثبات است. دیگری دانۀ چیزهای دانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار است و سوم توصیف کوتاهی است... حُب و محبّت به معنای ملازمت به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و از “أحَبَّهُ” به معنای ملازم او شد، گرفته شده است» (معجم مقاییس اللغة: مادّۀ «ح ب ب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در این مدخل نیز مقصود، همین معناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانی در نظر به کاربردهای قرآنی محبّت، آن را خواستن چیزی دانسته که انسان، آن را خوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند یا خوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد و آن را به سه گونه تقسیم نموده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«المَحَبَّةُ: إرادة ما تراه أو تظنّه خيراً، و هی علىٰ ثلاثة أوجه: محبّة للّذّة، کمحبّة الرجل المرأة، و منه: (و يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُبِّهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِسْکِيناً) (انسان: آیۀ ۸) و محبّة للنفع، کمحبّة شی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء ينتفع به، و منه: (و أُخْرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللهِ و فَتْحٌ قَرِيبٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) (صف: آیۀ ۱۳) و محبّة للفضل، کمحبّة أهل العلم بعضهم لبعض لأجل العلم؛ “مَحَبَّة” يعنى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستن چيزى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى یا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداری که خوب است. محبّت بر سه وجه است: یک. محبّت و دوستى براى لذّت بردن مثل محبّت مرد نسبت به زن یا خوراک؛ در همین معناست آيۀ (غذاى دوست داشتنی خود را به مسکين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورانند)، دو. محبّتى که بر پايۀ بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندى معنوى است، مثل چيزهاى سودمند، و در همین معناست آيۀ (و أُخْرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللهِ و فَتْحٌ قَرِيبٌ)، سه. محبّت براى فضيلت و بزرگى، مثل محبّت دانشمندان و دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهان براى علم نسبت به يکديگر» (مفردات ألفاظ القرآن: مادّۀ «ح ب ب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخی لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانان «حُبّ» و «وُدّ» را مترادف دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ ولی گاه «ودّ» به معنای میل طبیعی شدید در حدّ یک آرزوی دور و دراز به کار رفته است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الوُدُّ: محبّة الشی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء، و تمنّي کونه، و يستعمل في کلّ واحد من المعنيين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ ودّ به معنای دوست داشتن چیزی و آرزوی وجود داشتن چیزی است و در هر دو معنا استعمال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود» (مفردات ألفاظ القرآن: ص۸۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند آیات ناظر به آرزوی کفّار و اهل کتاب.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند: (وَدَّتْ طائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ لَوْ يُضِلُّونَکُمْ)&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آل عمران: آیۀ ۶۹)، (وَدُّوا لَوْ تَکْفُرُونَ کَما کَفَرُوا فَتَکُونُونَ سَواءً) (نساء: آیۀ ۸۹) و (وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ) (قلم: آیۀ ۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر چه تفاوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگری میان «مودّت» و «محبّت» ارائه شده است؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفروق فی اللغة: ص۱۱۵ - ۱۱۶، المیزان فی تفسیر القرآن: ج۱۶ ص۱۶۶، التحقيق فى کلمات القرآن الکريم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص۶۹ - ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولی در روایاتِ در دسترس، محبّت و مودّت، به همان معنای لغوی خود و مشابه یکدیگر به کار رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در یک نگرش کلّی، محبّت را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به محبّت خدا و محبّت انسان تقسیم کرد. بر همین اساس، این باب نیز به محبّت خدا و محبّت مردم تقسیم شده است. از نظر اسلام، محبّت، بيشترين نقش را در ساماندهى جامعۀ آرمانى انسانى دارد. اسلام، جامعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد که همۀ مردم، دوستدار آفریدگار خود باشند و یکدیگر را برادر خود بدانند و تا سرحدّ ايثار، به یکدیگر عشق بورزند. محبّت، مؤثّرترين عنصر پرورش انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شايسته و کارآمدترين ابزار پيشبرد اهداف فرهنگى، اجتماعى، اقتصادى و سياسى است. به گفتۀ سليمان علیه السلام، هيچ چيزی مانند محبّت، شيرين نيست و به تعبير لطيف پيامبر اسلام صلی الله علیه وآله: «ما ضاقَ مَجلِسٌ بِمُتَحابَّينِ؛ هيچ جايى براى نشستن دو دوست، تنگ نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايى که قرآن به مردم معرفّى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، خدايى است مهربان و دوستدار مردم. او آيين اسلام را که دين همۀ انبياى الهى است، بر پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محبّت خود، استوار کرده است&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پايگاه اصلى حکومت اسلامى را عشق و مودّت مردم به پيشوايان دينى و رهبران سياسى امّت اسلام قرار داده است. عنصر محبّت، تا آن جا در تحقّق برنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که اسلام براى پيشرفت جامعۀ انسانى پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى کرده، مؤثّر است که امام باقر علیه السلام دين اسلام را چيزى جز محبّت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَلِ الدّينُ إلَّا الحُبُّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا دين، جز محبّت است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشوايان بزرگ اسلام، همچنین براى اين که مردم، با محبّت به یکدیگر، زندگى را شيرين کنند و از برکات اين نعمت بزرگ الهى بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند شوند، محبّت را «رأس العقل»، «أوّل العقل» و «نصف العقل» دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مردم را به دوستى و محبّت به يکديگر و افزايش «خويشاوندان محبّتى» تشويق کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که از اقوام نَسَبى و سببى، کارسازترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محبت-میان-خدا-و-مردم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت میان خدا و مردم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از محبّت خدا به خلق ریشه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد که سرچشمۀ خلقت است و بر همین اساس، دین بر محبّت استوار شده است. امام على علیه السلام در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ هٰذَا الإسلامَ دينُ اللّهِ الَّذِی اصطَفاهُ لِنَفسِهِ... وَ أقامَ دَعائِمَهُ عَلىٰ مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: خطبۀ ۱۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين اسلام، دين خداوند است که آن را براى خود برگزيده... و ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بر محبّتش [به آفریدگان خويش] استوار ساخته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، محبّت (عشق) به خدا، اصلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين پايۀ سازندگى فردى و اجتماعى و تکامل مادّى و معنوى انسان است و همۀ آنچه انبياى الهى براى هدايت جامعۀ بشر آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در صورتى به نتيجۀ مطلوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که بر اين پايه استوار باشد. پس می‌توان گفت که: انسان تا به کيمياى محبّتِ خدا دست نيابد، به فلسفۀ خلقت خود، دست نخواهد يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام در دعاى «مکارم الأخلاق» از صحيفۀ سجّاديه، به کيمياگرى محبّت (عشق) به خدا اشاره نموده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ انْهَج لی إلىٰ مَحَبَّتِکَ سَبِيلاً سَهلَةً أکمِل لی بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰ ح۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سوى محبّتت، راهى آسان برايم بگشا که [دوستت بدارم و] از طريق آن، خير دنيا و آخرت را برايم کامل کنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، هر چه محبّت انسان به آفريدگار جهان بيشتر و قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد، توفيق بيشترى براى رسيدن به راز آفرينش خود و کسب کمالات انسانى دارد. از این رو در زيارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسيده از پيشوايان دين، اهل بيت پيامبر خدا که در اوج قلّۀ انسانيت و شايستگى قرار دارند، با صفت «التامّينَ فی مَحَبَّةِ اللّٰهِ (کاملان در دوستى خدا)» مورد خطاب قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نظر اسلام، محبّت و عشق به زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى راستين، انسان را به قلّۀ تکامل، سير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و عشق به زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دروغين، او را کور و کر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تا آن جا که حقّ انتخاب را از انسان سلب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و او را تا اسفل السافلين پايين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. در بخش محبّت انسان، از محبّت انسان به خدا و اولیای الهی و پیامبران و سایر خلایق، سخن گفته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فرهنگ شيعى، ستون&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دين، بر محبّت خدا استوار است&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أقامَ دَعائِمَهُ عَلىٰ مَحَبَّتِهِ؛[خداوند] ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام را بر دوستى خود، استوار کرده است» (نهج البلاغة: خطبۀ ۱۹۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پيامبر صلی الله علیه وآله مردم را به خدادوستى، تشويق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحِبُّوا اللَّهَ مِن کُلِّ قُلوبِکُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۳ ص۴۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با همۀ دِلتان، خدا را دوست بداريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متون دينى فراوانى با بيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون و ذکر اهمّيت، ارزش و آثارِ دوستى خدا، اهل ايمان را به تحصيل کيمياى محبّت خدا دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. برخی از این روایات در بخش نخست این مَدخل آمده است. فصل دوم به مبادی محبّت خدا و ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودهاى پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بيت علیهم السلام در بارۀ چگونگی تحصیل آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد و اصلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سرچشمۀ محبّت خدا را پس از فضل و رحمت و عنایت خود او، شناخت خدای سبحان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. خداوند، جامعِ همۀ کمالات&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و کسى که او را درست بشناسد، دوستدار او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. امام حسن مجتبى علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَرَفَ اللّهَ أحَبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۶ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر که خدا را بشناسد، دوستش خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذکر خدا، تقوا، اخلاص، عزم و عمل و طلب محبّت خدا نیز از مبادی محبّت خدا هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم به اعمال و اخلاقی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد که ما را محبوب خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. از توبه و بازگشت به خدای یگانه و طاعت او و حجّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش و محبّت آنان، تا طهارت و نظافت و صدقه دادن و نیکوکاری. در عرصۀ اخلاق نیز همۀ مکارم و رفتارهای اخلاقی همچون: تواضع و فرو خوردن خشم و مدارا و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتی به دنیا، زمینۀ محبوب شدن نزد خداوند را فراهم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. در بخش محبّت خدا کارهای محبوب خدا، افراد محبوب خدا و نیز محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین افراد نزد خدا نیز معرّفی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل چهارم، موانع محبّت خدا تبیین شده که در رأس آنها، حبّ دنیاست که مبدأ هر خطا و گناهی است. همچنین کسانی و کارهایی که خداوند، آنها را دوست ندارد، معرّفی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو فصل بعدی به ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبّان خداوند، مانند شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبوبیت نزد خدا مانند پرهیز از دنیا و فرو رفتن در امواج بلا اختصاص دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم به برکات محبّت خدا اشاره دارد. دوستان خدا به دیدار قلبی او نائل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از سوی خداوند اجابت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و خیر دنیا و آخرت نصیبشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محبت-مردم-به-یکدیگر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت مردم به یکدیگر&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسلام، براى آن که جامعه از شيرينى و برکات نعمت «دوستی» بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى کند و از خطرها و آفاتِ دشمنی مصون بماند، افزون بر موعظه و توصيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اخلاقى، براى ايجاد الفت و محبّت و پيشگيرى از کينه و دشمنی، برنامه و قانون دارد. به علاوه، خداوند متعال، خود، موضوع ایجاد الفت و دوستی میان مؤمنان را بر عهده گرفته است و خیر جامعۀ اسلامی را در دوستی و خیرخواهی نسبت به یکدیگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و برای ازدیاد محبّت میان آنها مسابقه گذاشته است. اسلام در تأکید بر دوستی میان مردم، تا جایی پیش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که آن را نیمی از عقل و نیمی از دین معرّفی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. اینها همراه موضوعات دیگر، فصل اوّل این بخش را تشکیل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم به تحذیر از دشمنی، جدایی و حتّی قهر مؤمنان با یکدیگر و اسباب تشدید دشمنی و بیان زشتی و آثار زیانبار آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد. در اسلام، آنچه موجب دوستىِ مردم با يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به عنوان تکليف و وظيفۀ وجوبى يا استحبابى شناخته شده، و آنچه به بغض و عداوت مردم نسبت به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد، به صورت حکم تحريمى يا تنزيهى، ممنوع گرديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم در بارۀ اسباب محبّت و آداب و حقوق آن است. روایات این فصل، برنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام براى ايجاد پيوند دوستى ميان مردم و تحکيم و تقويت آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم، بیانگر موانع محبّت و برنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عملى اسلام برای پيشگيرى از خطرهاى نفرت و دشمنی است. اسلام به موانعی مانند: بدذاتی، بدخویی، عیبجویی و سرزنشگری، خرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیری، تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظری، ستیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گری، خودبرتربینی، نیرنگبازی، حسادت، کینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توزی، بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خیری و... بر سر راه دوستی اشاره دارد، چنان که عواملی مانند: الهام، سازگاری جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، باخدا بودن، حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرایی، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیّتی، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمانی، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی، گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویی، اخلاص، تواضع، وفاداری، انصاف، راستگویی، نرمی، بخشندگی و بخشایشگری، دید و بازدید، دهش، مدارا، کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنی، تقوا و... را در جهت ایجاد، تقویت و بسط دوستی مؤثّر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل پنجم، از آداب دوستی سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. نخستین ادب، آن است که دوستی و دشمنی با دیگران به خاطر خدا باشد. دوستی به خاطر خدا یا همان برادری دینی، ارزش و جایگاهی بس والا دارد و مایۀ ایمنی از عذاب الهی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پیامبر خدا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه وآله - فی حِسابِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ يومَ القِيامَةِ-: يُؤتیٰ بِعَبدٍ مُحسِنٍ فی نَفسِهِ لا يَریٰ أنَّ لَهُ ذَنباً، فَيَقولُ لَه: هَل کُنتَ تُوالی أولِيائی؟ قالَ: کُنتُ مِنَ النّاسِ سِلماً. قالَ: فَهَل کُنتَ تُعادی أعدائی؟ قالَ: يا رَبِّ! لَم يَکُن بَينی وَ بَينَ أحَدٍ شَیءٌ. فَيَقولُ اللهُ عز وجل: لا يَنالُ رَحمَتی مَن لا يُوالی أولِيائی وَ يُعادی أعدائی» (المعجم الکبير: ج۲۲ ص۵۹ ح۱۴۰)، «امام باقر علیه السلام: «لَو صُمتُ النَّهارَ لا اُفطِرُ، وَ صَلَّيتُ اللَّيلَ لا أفتُرُ، وَ أنفَقتُ مالی فی سَبيلِ اللهِ عِلقاً عِلقاً، ثُمَّ لَم تَکُن فی قَلبی مَحَبَّةٌ لِأَولِيائِهِ وَ لا بِغضَةٌ لِأَعدائِهِ، ما نَفَعَنی ذٰلِکَ شَيئاً» (تاريخ اليعقوبی: ج۲ ص۳۲۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و غفران ذنوبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امام صادق علیه السلام: «مَن أحَبَّ اللّٰهَ وَ أبغَضَ عَدُوَّهُ، لَم يُبغِضهُ لِوِترٍ وَتَرَهُ فِی الدُّنيا، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ بِمِثلِ زَبَدِ البَحرِ ذُنوباً؛ کَفَّرَهَا اللّٰهُ لَهُ»(المحاسن: ج۱ ص۴۱۳ ح۹۴۵) و همو علیه السلام: «مَن أحَبَّنا لِلّٰهِ وَ أحَبَّ مُحِبَّنا لا لِغَرَضِ دُنيا يُصيبُها مِنهُ، وَ عادیٰ عَدُوَّنا لا لإحنَةٍ کانَت بَينَهُ وَ بَينَهُ، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ وَ عَلَيهِ مِنَ الذُّنوبِ مِثلُ رَملِ عالِجٍ وَ زَبَدِ البَحرِ، غَفَرَ اللّٰهُ تَعالیٰ لَهُ» (الأمالی، طوسی: ص۱۵۶ ح۲۵۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر دو سوی دوستی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. این گونه دوستی، حقوق دشواری را نیز بر دوش دو سوی رابطه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد، مانند: بر خود مقدّم داشتن، جویا شدن حال دوست، باز داشتن از بدی، دفاع و دعا در غیاب و.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ این موارد، پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر در عنوان (مَدخل) مستقلّ «الإخاء (برادری)» آمده و در این جا تکرار نشده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از یافتن دوست خوب باید در نگاهداری او بکوشیم و آدابی را رعایت کنیم. نگاهداری دوستان، آسان نیست و نیازمند شناخت خوب آنان است. همچنین لازم است با آنها گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو باشیم و دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان را بی هیچ ظاهرسازی و فریبکاری، به آنها ابراز کنیم. پرهیز از بخل، بدگمانی، تحقیر، افراط یا تفریط، مخالفت، جدال، خیانت، رهاسازی در سختی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، تندی، باطل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی و ستم، ستیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویی و... نیز در این راه ضرورت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوستی میان انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، واجب و حرام نیز دارد که در فصل ششم آمده است. دوستی خدا و پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام واجب است و ایمانِ انسان بدون آنها تمام نخواهد بود. اوّلین پرسش مهمّ آخرت، از دوستی اولیای خداست؛ امّا دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مستحب، بسیار است و شامل دوستی مردم، اهل علم، خردمندان، نیکان، پدر و مادر و فرزندان و همسر و اقوام، همسایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نیازمندان، اهل فضل و کمال، حاملان قرآن و... می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مکروه نیز کم نیست و شامل دوستی اهل شر و بدی، عوام الناس، دروغگویان و خیانتکاران، اهل فسق و فجور، قاطعان رحم، پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنان، جاهلان و احمقان، حسودان و کینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توزان، آنان که از انسان دوری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزینند، اهل دنیا، کسانی که دل انسان از آنان نفرت دارد و... می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. دوستی حرام، شامل دوستی ستمگران و دشمنان خدا و خلق خداست. غیر از اشخاص، دوستی برخی چیزها (مانند: دنیا، مال، جاه و مقام، حشمت، ستایش و...&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز مذموم شمرده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم به آثار و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد. برای یافتن نشانۀ دوستی، بهترین راه، رجوع به دل است که فریب نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. چاپلوسی، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بر ناراستی محبّت است، همان طور که ستایش در پشت سر، نشانۀ راستی آن است. یادکرد دوست و همدردی در خوشی و ناخوشی نیز از دیگر نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دوستی است. اعمال عبادی، حتّی اگر هزاران سال نماز و روزه و جهاد و... باشد، در سرنوشت نهایی انسان نقشی اندک دارند و نقش اصلی را حب و بغض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ایفا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. مردم با دوستانشان گرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرنوشت با آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند. اگر آنان خوب و بهشتی باشند، دوستانشان نیز چنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به همین ترتیب، دوستان پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام در بهشت جای دارند. البتّه گاه برخی دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مایۀ دردسر است. نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش یوسف علیه السلام است که هر کس او را دوست داشت، برایش مایۀ زحمت شد. دوستی عمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش موجب شد یوسف را بدزدد. دوستی پدرش، حسادت برادران را بر انگیخت و دوستی همسر عزیز مصر، موجب زندانی شدنش گردید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در انتها فصلی به احوال عشق و عاشقان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد که به کوتاهی از پریشان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالی شیفتگان و بیمارگونگی آنها گفت و گو شده و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی در عشق را زمینۀ ورود به بهشت و کفّارۀ گناهان شمرده است. البتّه برخی عشق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز مورد ستایش است و آن، عشق حقیقی به حضرت حق است. در روایات اسلامی، گاهی از عشق به عبادت، عشق به شهادت و مانند آن نیز سخن رفته است. عشق دیگر موجودات مانند پرندگان و کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و... به پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام نیز شایستۀ یادکرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القسم-الأول-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِسمُ الأَوَّل: مَحَبَةُ اللّهِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث یکم:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوست داشتن خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-الترغيب-في-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: التَّرغيبُ في مَحَبَّةِ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشويق به خدادوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: فَضلُ مَحَبَّةِ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضيلت خدادوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ ٱللهِ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِلهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و برخى از مردم، در برابر خدا، همانندهايى [براى او] بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزينند و آنها را چون دوستى خدا، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند؛ ولى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوستی بيشترى به خدا دارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِن كَانَ ءَابَآؤُكُمْ وَ أَبْنَآؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَآ أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَـتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 التوبة: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: «اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالى که گرد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و تجارتى که از کسادش بيمناکيد و سراهايى را که خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وى، دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند، پس منتظر باشيد تا خدا فرمانش را [به اجرا در] آورد» و خداوند، گروهِ فاسقان را راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أَحِبُّوا اللهَ مِن كُلِّ قُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۲۴ ح۴۴۱۴۷ نقلاً عن هنّاد عن أبي سلمة بن عبد الرحمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خدا را با همۀ قلبتان، دوست بداريد.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن آثَرَ مَحَبَّةَ اللهِ عَلیٰ مَحَبَّةِ النّاسِ، كَفاهُ اللهُ مُؤنَةَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج۱ ص۲۷۵ ح۴۴۶ و ۴۴۷، كنز العمّال: ج۱۵ ص۷۹۰ ح۴۳۱۲۷ نقلاً عن أبي عبد الرحمان السلمي عن عائشة و ح۴۳۱۲۸ نقلاً عن الديلمي و فيها «نفسه» بدل «الناس».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: هر که دوستی خدا را بر دوستی مردم مقدّم دارد، خداوند، او را از گرفتاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که مردم برای او ایجاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، کفایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ناجیٰ داوودُ عليه السلام رَبَّهُ فَقالَ: إِلٰهي! لِكُلِّ مَلِكٍ خِزانَةٌ، فَأَينَ خِزانَتُكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جَلَّ جَلالُهُ: لي خِزانَةٌ أَعظَمُ مِنَ العَرشِ، وَ أَوسَعُ مِنَ الكُرسِيِّ، وَ أَطيَبُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجَنَّةِ، وَ أَزيَنُ مِنَ المَلَكوتِ، أَرضُهَا المَعرِفَةُ، وَ سَماؤُهَا الإِيمانُ، وَ شَمسُهَا الشَّوقُ، وَ قَمَرُهَا المَحَبَّةُ، وَ نُجومُهَا الخَواطِرُ، وَ سَحابُهَا العَقلُ، وَ مَطَرُهَا الرَّحمَةُ، وَ أشجارُهَا الطّاعَةُ، وَ ثَمَرُهَا الحِكمَةُ، وَ لَها أربَعَةُ أبوابٍ: العِلمُ، وَ الحِلمُ، وَ الصَّبرُ، وَ الرِّضا؛ أَلا وَ هِيَ القَلبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۴۹ ح۶، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: داوود علیه السلام با پروردگارش مناجات کرد و گفت: بار الها! هر پادشاهى، خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد. خزانۀ تو کجاست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل فرمود: «من خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارم بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از عرش، گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از کرسى، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوتر از بهشت و آراسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ملکوت. زمينِ آن، معرفت است و آسمانش ايمان، و خورشيدش شوق، و ماهتابش دوستى، و ستارگانش خطورات [ربّانی در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها]، و ابرش خِرد، و بارانش رحمت، و درختانش طاعت و ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش حکمت. آن را چهار در است: دانش، بردبارى، شکيبايى، و خشنودى. باخبر باش که اين خزانه، همان دل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِمَن سَأَلَهُ: أَيُّ النّاسِ أَفضَلُِ إيماناً؟ -: أَصدَقُهُم حُبّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۲۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در پاسخ کسى که پرسيد: بهترينِ مردم از لحاظ ايمان کدام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ -: راستگوترينِ آنها در دوستى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الإِيمانُ في قَلبِ الرَّجُلِ أَن يُحِبَّ اللهَ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۱۱۴ ح۳۸۶ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ايمان در دل انسان، آن است که خدا را دوست بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: قالَ أبُو الدَّرداءِ لِكَعبٍ: أَخبِرني عَن أَخَصِّ آيَةٍ - يَعني فِي التَّوراةِ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَقولُ اللّهُ تَعالىٰ: «طالَ شَوقُ الأَبرارِ إِلىٰ لِقائي، وَ إِنّى إِلىٰ لِقائِهِم لَأَشَدُّ شَوقاً».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ مَكتوبٌ إِلىٰ جانِبِها: «مَن طَلَبَني وَجَدَني، وَ مَن طَلَبَ غَيري لَم يَجِدني».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أَبُو الدَّرداءِ: أَشهَدُ أَنّي لَسَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ هٰذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۶۹؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ابو دردا به کعب گفت: مرا از خاص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آيۀ تورات، باخبر کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «شوق نيکان براى ديدارم، طولانى گشت، حال آن که من به ديدارشان بسيار مشتاق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نیز گفت: در کنار اين آيه، نوشته شده است: «هر که مرا بجويد، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، و هر که جز مرا بجويد، مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو دردا گفت: شهادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم من نيز شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که پيامبر خدا - که خدا بر او و خاندانش درود فرستد - چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِختَرتُ مِنَ التَّوراةِ اثنَي عَشَرَ [اثنَتَي عَشرَةَ] آیَةً فَنَقَلتُها إلَی العَرَبِیَّةِ... السّادِسَةُ: يَا بنَ آدَمَ! خَلَقتُ الأَشياءَ کُلَّها لِأَجلِكَ، وَ خَلَقتُكَ لِأَجلي، وأَنتَ تَفِرُّ مِنيّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموعظ العددّیة للعاملي: ص۴۱۹ـ۴۲۰، مشارق أنوار الیقین: ص۱۷۹ و فیه «في الأحادیث القدسیة» من دون إسنادٍ إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: از تورات، دوازده آیه برگزیدم و آنها را به عربی ترجمه کردم...: ششم: اى آدميزاد! همه چيز را براى تو آفريدم و تو را براى خودم آفريدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُسد الغابة عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمروٍ: إِنَّ أبا رَزينٍ قالَ: مَا الإِيمانُ يا رَسولَ اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا يَكونُ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَيكَ مِنَ اللهِ وَ مِن رَسولِهِ، وَ لَأَن تُؤخَذَ فَتُحرَقَ بِالنّارِ أَحَبُّ إِلَيكَ مِن أَن تُشرِكَ بِاللهِ عزّ وجلّ، وَ تُحِبُّ غَيرَ ذي نَسَبٍ لا تُحِبُّهُ إلّا لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسد الغابة: ج۶ ص۱۰۶ ح۵۸۸۵، مسند ابن حنبل: ج۵ ص۴۷۰ ح۱۶۱۹۴، كنز العمّال: ج۱ ص۲۸۹ ح۱۴۰۲ نقلاً عن تاريخ دمشق و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: ابو رَزين پرسيد:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! ايمان چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ايمان، آن است که هيچ چيز نزد تو محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خدا و پيامبرش نباشد و این که اگر تو را بگيرند و به آتش بسوزانند، نزد تو محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن باشد که براى خداى عز وجل شريکى قرار دهى و [این که] بيگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را [که هيچ پيوند خويشى با تو ندارد،] تنها براى خدا دوست بدارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: رُوِيَ أَنَّهُ صلّی اللّه عليه وآله سَلَّمَ عَلَيهِ غُلامٌ دونَ البُلوغِ وَ بَشَّ لَهُ وَ تَبَسَّمَ فَرَحاً بِالنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: أ تُحِبُّني يا فَتیٰ؟ فَقالَ: إي وَ اللهِ يا رَسولَ اللهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: مِثلَ عَينَيكَ؟ فَقالَ: أكثَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مِثلَ أبيكَ؟ فَقالَ: أكثَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مِثلَ أُمِّكَ؟ فَقالَ: أكثَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مِثلَ نَفسِكَ؟ فَقالَ: أَكثَرَ- وَ اللهِ-يا رَسولَ اللهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَ مِثلَ رَبِّكَ؟ فَقالَ: اللّٰهَ اللّٰهَ اللّٰهَ يا رَسولَ اللهِ، لَيسَ هٰذا لكَ وَ لا لِأَحَدٍ! فَإِنَّما أحبَبتُكَ لِحُبِّ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالتَفَتَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ مَن کانَ مَعَهُ وَ قالَ: هٰكَذا كونوا؛ أحِبُّوا اللهَ لِإِحسانِهِ إلَيكُم وَ إِنعامِهِ عَلَيكُم، وَ أحِبّوني لِحُبِّ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: حکايت شده است که نوجوانى که هنوز به سنّ بلوغ نرسيده بود، به پيامبر صلی اللّه علیه وآله سلام کرد و از خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالىِ ديدن ايشان، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گشاده گشت و لبخند زد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «اى جوان! مرا دوست دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، آرى،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون چشمانت؟». گفت: بيشتر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون پدرت؟». گفت: بيشتر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون مادرت؟». گفت: بيشتر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون خودت؟». گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، بيشتر، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همچون پروردگارت؟». گفت: خدا را، خدا را، خدا را،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! اين مقام، نه براى توست و نه ديگرى. در حقيقت، تو را براى دوستىِ خدا، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، پيامبر صلی اللّه علیه وآله به همراهان خود رو کرد و فرمود: «اين گونه باشيد. خدا را به سبب احسان و نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به شما، دوست بداريد و مرا براى دوستى خدا، دوست بداريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في مُناجاتِهِ -: سَيِّدي! أَنتَ أَنقَذتَ أَولِياءَكَ مِن حَيرَةِ الشُّكوكِ، وَ أَوصَلتَ إِلیٰ نُفوسِهِم حَبرَةَ المُلوكِ... وَ عَقَدتَ عَزائِمَهُم بِحَبلِ مَحَبَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۷۲ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در مناجاتش-: سَرورم! تو دوستانت را از حيرت شک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها رهايى بخشيدى و به جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان شادمانىِ پادشاهان را رساندى... و اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را با رشتۀ دوستى خودت استوار کردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في الدُّعاءِ -: إِنَّهُ لا يَنبَغي لِمَن حَمَّلتَهُ مِن نِعَمِكَ ما حَمَّلتَنا أَن يَغفُلَ عَن شُكرِكَ، وَ أَن يَتَشاغَلَ بِشَيءٍ غَيرِكَ، يا مَن هُوَ عِوَضٌ عَن كُلِّ شَيءٍ وَ لَيسَ مِنهُ عِوَضٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۵ ح۱۹ نقلاً عن الکتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در دعا -: به راستى براى آن کس که از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که به ما دادى به وى [نيز] عنايت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، سزاوار نيست که از سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات غفلت ورزد و به کسى جز تو مشغول گردد،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کسى که جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزين همه چيز هستى و چيزى جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزين تو نيست!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللهَ أوحیٰ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام:... يا موسیٰ، ذِكري لِلذّاكِرينَ، وَ زِيارَتي لِلمُشتاقينَ، وَ جَنَّتي لِلمُطيعينَ، وَ أَنَا خاصَّةٌ لِلمُحِبّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۰۰ و ص۶۰ و فیه «إنَّ اللّٰهَ تعالیٰ أوحیٰ إلیٰ داوود عليه السلام...»، أعلام الدين: ص۲۷۹من دون إسناد إليهِ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۴۰ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند به موسى علیه السلام وحى کرد:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... اى موسى! یاد کردن من برای یاد کنندگان من است و بهشتم براى فرمانبران؛ امّا من ويژۀ دوستداران هستم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما أَنعَمَ اللهُ عزّ وجلّ عَلیٰ عَبدٍ أَجَلَّ مِن أَن لا يَكونَ في قَلبِهِ مَعَ اللهِ عزّ وجلّ غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۲۱۹، تنبیه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۰۸، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص۳۲۸ ح۱۸۲، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل نعمتى بالاتر از اين به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نداده است که در قلبش جز خدا نباشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الحُبُّ أَفضَلُ مِنَ الخَوفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۲۹ ح۹۸ عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص۳۵۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۶ ح۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دوستی [خدا]، برتر از ترس [از خدا] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، بي فَافرَح، وَ بِذِكري فَتَلَذَّذ، وَ بِمُناجاتي فَتَنَعَّم؛ فَعَن قَريبٍ أُخلِي الدّارَ مِنَ الفاسِقينَ، وَ أَجعَلُ لَعنَتي عَلَى الظّالِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۲۶۳ ح۲۸۰ عن يونس بن ظبيان، قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۹۹ ح۲۵۴ نحوه، روضة الواعظين: ج۲ ص۴۴۳ ح۱۵۴۲، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل به داوود علیه السلام وحى فرمود که: «اى داوود! به من شاد باش و از ياد من لذّت ببر و به راز و نياز با من خوش باش؛ چرا که به زودى، خانه را از نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاران، خالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و لعنتم را بر ستمکاران قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: کانَ فيما وَعَظَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ بِهِ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام:... يا عيسیٰ، أحيِ ذِكري بِلِسانِكَ، وَ ليَكُن وُدّي في قَلبِكَ.… يا عيسىٰ، اِبكِ عَلیٰ نَفسِكَ فِي الصَّلاةِ، وَ انقُل قَدَمَيكَ إِلیٰ مَواضِعِ الصَّلَواتِ، وَ أَسمِعني لَذاذَةَ نُطقِكَ بِذِكري؛ فَإِنَّ صَنيعي إِلَيكَ حَسَنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۶۰۶ ـ ۶۰۸ ح۸۴۱ عن أبي بصير، الكافي: ج۸ ص۱۳۲ ح۱۰۳ عنهم عليهم السلام، تحف العقول: ص۴۹۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۲۹۰ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله اندرزهاى خداوند - تبارک و تعالى - به عيسى بن مريم علیه السلام اين بود که: «...&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عيسى! ياد مرا با زبانت، زنده بدار و محبّتم را در دلت بدار.…&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عيسى! در نماز، بر حال خويشتن، گريه کن و به سوى جايگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نماز، گام بردار و لذّت زبان گشودنت به ياد مرا به من بشنوان؛ چرا که من به تو نيکى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: القَلبُ حَرَمُ اللهِ، فَلا تُسكِن حَرَمَ اللهِ غَيرَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۵۱۸ ح۱۴۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دل، حرم خداست. پس در حرم خدا، غير خدا را جاى مده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلیٰ بَعضِ الصِّدّيقينَ: إِنَّ لي عِباداً مِن عِبادي يُحِبّونّي وَ أُحِبُّهُم، وَ يَشتاقونَ إِلَيَّ وَ أَشتاقُ إِلَيهِم، وَ يَذكُرونّي وَ أَذكُرُهُم، فَإِن أَخَذتَ طَريقَتَهُم أَحبَبتُكَ، وَ إن عَدَلتَ عَنهُم مَقَتُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۲۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۶ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسکّن الفؤاد: خداى متعال به يکى از صدّيقان وحى فرمود که: «مرا در ميان بندگانم، بندگانى است که دوستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم، و مشتاق من&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من، مشتاق آنانم، و مرا ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و من، يادشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. پس اگر راه آنان را در پيش گيرى، تو را نيز دوست دارم و اگر از راه آنان منحرف شوى، دشمنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في دُعائِهِ -: إِلٰهي! فَتَدارَكني بِرَحمَتِكَ الَّتي بِها تَجمَعُ الخَيراتِ لِأَولِيائِكَ، وَ بِها تَصرِفُ السَّيِّئاتِ عَن أَحِبّائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۲۶۳، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۸۱ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش -: معبود من! با رحمت خود که با آن، همۀ نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را براى اوليايت گِرد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و با آن، بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از دوستانت دور ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مرا در ياب.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَمحَضُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحض من كلّ شيء: الخالص الذي لا یشوبه و لا یخالطه شيء (اُنظر: لسان العرب: ج۷ ص۲۲۷ «محض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلٌ الإِيمانَ بِاللهِ، حَتّیٰ يَكونَ اللهُ أَحَبَّ إِلَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «أحبّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، و التصویب من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن نَفسِهِ وَ أَبيهِ وَ أُمِّهِ وَ وُلدِهِ وَ أَهلِهِ وَ مالِهِ وَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سقطت الواو من المصدر و أضفناها من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّاسِ كُلِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۲۰۱ ح۱۱۳ عن الحسين بن سيف، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هيچ کس ايمانش به خدا خالص نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، مگر آن که خداوند در نزد او از خودش و پدرش و مادرش و زن و فرزندش و اموالش و از همۀ مردم، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: لَمّا سُئِلَ الصّادِقُ عليه السلام عَنِ الصِّدقِ، فَقالَ ما مَعناهُ: هُوَ أَن لا تَختارَ عَلَى اللهِ غَيرَهُ؛ فَإِنَّهُ تَعالیٰ قالَ: (هُوَ اجتَباكُم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فإِذا کانَ اجتبَاكَ فَاجتَبِهِ أَنتَ؛ لا تَختَر عَلَيهِ هَواكَ وَ لا دُنياكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۲۲۳ ح۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: هنگامی که از امام صادق علیه السلام در بارۀ معناى صدق پرسیدند، مطالبی به این مضمون فرمود: صدق، يعنى غیر خدا را به جاى او بر نگزينى؛ چرا که خداى متعال فرموده است: {او شما را برگزيده است). پس چون او تو را برگزيده است، تو هم او را برگزين و هوس خودت و دنياى خودت را به جاى او مگزين.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التامون-في-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: التّامّونَ في مَحَبَّةِ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کاملان در خدادوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ الأَشياءِ إِلَيَّ، وَ اجعَل خَشيَتَكَ أخوَفَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَشياءِ عِندي، وَ اقطَع عَنّي حاجاتِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا بِالشَّوقِ إِلیٰ لِقائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۱۸۲ ح۳۶۴۸ و ص۲۱۲ ح۳۸۱۳ كلاهما نقلاً عن حلية الأولياء عن الهيثم بن مالك الطائي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ چيزها برايم قرار ده، و ترس از خودت را ترس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورترينِ چيزها نزدم قرار ده و با شوق ديدارت، نيازهاى دنيايى را از من بِبُر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ حُبَّكَ، وَ حُبَّ مَن يُحِبُّكَ، وَ العَمَلَ الَّذي يُبَلِّغُني حُبَّكَ. اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِن نَفسي وَ أَهلي وَ مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الماءِ البارِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۱۹۵ ح۳۷۱۸ نقلاً عن أبي داوود و الحاكم و الترمذي عن أبي الدرداء و ص۲۰۹ ح۳۷۹۴ نقلاً عن حلية الأولياء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! دوستىِ تو و دوستىِ آن که دوستت دارد و کردارى را که مرا به دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. خدایا! دوستىِ خودت را نزد من، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خودم و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آب خُنَک، قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - مِن خُطبَةٍ لَهُ قَبلَ وَفاتِهِ -: يا أَيُّهَا النّاسُ! إِنَّهُ قَد كَبُرَ سِنّي، وَ دَقَّ عَظمي، وَ انهَدَمَ جِسمي، وَ نُعِيَت إِلَيَّ نَفسي، وَ اقتَرَبَ أجَلي، وَ اشتَدَّ مِنِّي الشَّوقُ إِلیٰ لِقاءِ رَبّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۴۷ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۷۳ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سخنرانی خود قبل از وفاتش -: اى مردم! کهن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و استخوانم سست شده و پيکرم فرو ريخته است و به من خبر مردنم را داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مرگم نزديک شده و شوق ديدار پروردگارم در من، شديد شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ جَعَلَ قُرَّةَ عَيني فِي الصَّلاةِ، وَ حَبَّبَها إِلَيَّ كَما حَبَّبَ إِلَى الجائِعِ الطَّعامَ وَ إِلَى الظَّمآنِ الماءَ؛ فَإِنَّ الجائِعَ إِذا أكَلَ الطَّعامَ شَبِعَ، وَ إِذا شَرِبَ الماءَ رَوِيَ، وَ أَنَا لا أَشبَعُ مِنَ الصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۲۸ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۶۶ ح۲۶۶۱، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۴، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۳۳ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، روشنىِ چشم مرا در نماز قرار داده و آن را محبوب من کرده، چنان که غذا را براى گرسنه و آب را براى تشنه محبوب گردانیده است. گرسنه هنگامى که غذا بخورد، سير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تشنه هنگامى که آب بنوشد، سيراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى من از نماز، سير نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الشَّريعَةُ أَقوالي، وَ الطَّريقَةُ أَفعالي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «الطريقة أقوالي»، و الصواب ما أثبتناه كما في عوالي اللآلي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الحَقيقَةُ أَحوالي، وَ المَعرِفَةُ رَأسُ مالي، وَ العَقلُ أَصلُ ديني، وَ الحُبُّ أَساسي، وَ الشَّوقُ مَركَبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۱۱ ص۱۷۳ ح۱۲۶۷۲ نقلا عن عوالي اللآلي: ج۴ ص۱۲۴ ح۲۱۲ و ليس فيه ذيله من «و المعرفة رأس...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: شريعت، گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من است و طريقت، کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم و حقيقت، احوالم و معرفت، سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و عقل، اساس دينم و دوستى، بنيادم و شوق، مَرکبم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِلٰهي! وَ عِزَّتِكَ وَ جَلالِكَ! لَقَد أحبَبتُكَ مَحَبَّةً استَقَرَّت حَلاوَتُها في قَلبي، وَ ما تَنعَقِدُ ضَمائِرُ مُوَحِّديكَ عَلیٰ أنَّكَ تُبغِضُ مُحِبّيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۳۱۸ عن الإمام العسكريّ عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۰۸ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: معبود من! به عزّت و جلالت سوگند، چنان تو را دوست دارم که شيرينى آن، در دلم استوار گشته است. هرگز جان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسانى که تو را به يگانگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند، به اين باور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که تو دوستانت را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ کُمَیلٍ -: يا إِلٰهي وَ رَبّي وَ سَيِّدي وَ مَولايَ! لِأَيِّ الأُمورِ إِلَيكَ أشَكو؟! وَ لِما مِنها أَضِجُّ وَ أَبكي؟! لِأَليمِ العَذابِ وَ شِدَّتِهِ؟! أَم لِطولِ البَلاءِ وَ مُدَّتِهِ؟! فَلَئِن صَيَّرتَني لِلعُقوباتِ مَعَ أَعدائِكَ، وَ جَمَعتَ بَيني وَ بَينَ أَهلِ بَلائِكَ، وَ فَرَّقتَ بَيني وَ بَينَ أَحِبّائِكَ وَ أَولِيائِكَ، فَهَبني - يا إِلٰهي وَ سَيِّدي وَ مَولايَ وَ رَبّي - صَبَرتُ عَلیٰ عَذابِكَ، فَكَيفَ أصبِرُ عَلیٰ فِراقِكَ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح۹۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ص۳۳۵، البلد الأمين: ص۱۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در دعای خود که به «دعای کمیل» مشهور است -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معبود و پروردگار من و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آقا و سَرور من! از کدامين کار به تو شِکوه کنم و براى کدام يک از آنها بنالم و بگريم: براى دردناکى و سختىِ عذاب، يا براى درازناکى گرفتارى و بلا؟ که اگر مرا با دشمنانت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کيفر گردانى و مرا با سزامندانِ گرفتارى و بلايت در يک جا گرد آورى و بين من و دوستان و اوليايت جدايى افکنى، گيرم که -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معبود و پروردگار من و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آقا و سَرورم - بر عذابت شکيب ورزيدم، امّا چگونه بر جدايى از تو شکيبايى کنم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام - في دُعائِهِ -: أَنتَ الَّذي أَزَلتَ الأَغيارَ عَن قُلوبِ أَحِبّائِكَ حَتّیٰ لَم يُحِبّوا سِواكَ وَ لَم يَلجَؤوا إِلیٰ غَيرِكَ، أَنتَ المُونِسُ لَهُم حَيثُ أَوحَشَتهُمُ العَوالِمُ... ماذا وَجَدَ مَن فَقَدَكَ؟! وَ مَا الَّذي فَقَدَ مَن وَجَدَكَ؟! لَقَد خابَ مَن رَضِيَ دونَكَ بَدَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال (دار الكتب الإسلاميّة): ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۲۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام - در دعایش -: تو آنى که غیر خود را از دل عاشقانت برون بردى تا جز تو را دوست نداشته باشند و به غير تو پناه نياورند. آن گاه که در همۀ دنيا احساس تنهايى کنند، تو مونس آنانى.… آن که تو را از دست داد، چه به دست آورد؟ و آن که تو را يافت، چه از دست داد؟ هر که جز تو را به جاى تو پذيرفت، زيان کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في دُعائِهِ -: عَمِيَت عَينٌ لا تَراكَ عَلَيها رَقيباً، وَ خَسِرَت صَفقَةُ عَبدٍ لَم تَجعَل لَهُ مِن حُبِّكَ نَصيباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال (دار الكتب الإسلاميّة): ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۲۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام - در دعایش -: کور باد چشمى که تو را بر خود ناظر و نگهبان نبيند و زيانبار باد داد و ستد بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از محبّت تو سهمى نداشته باشد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: إِلٰهي وَ سَيِّدي! هَدَأَتِ العُيونُ، وَ غارَتِ النُّجومُ، وَ سَكَنَتِ الحَرَكاتُ مِنَ الطَّيرِ فِي الوُكورِ، وَ الحيتانِ فِي البُحورِ، وَ أَنتَ العَدلُ الَّذي لا يَجورُ، وَ القِسطُ الَّذي لا تَميلُ، وَ الدّائِمُ الَّذي لا يَزولُ، أَغلَقَتِ المُلوكُ أَبوابَها، وَ دارَت عَلَيها حُرّاسُها، وَ بابُكَ مَفتوحٌ لِمَن دَعاكَ يا سَيِّدي، وَ خَلا كُلُّ حَبيبٍ بِحَبيبِهِ، وَ أَنتَ المَحبوبُ إِلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۸۷ ص۳۰۸ ح۸۶ نقلاً عن صحيفة قديمة مصحّحة عن عمير بن المتوكّل عن أبيه عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: معبود من و سَرورم! چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آرام گرفتند و ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها فرو رفتند و جنبش پرندگان در آشيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ماهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در درياها آرام گرفتند، و تو دادگرى هستى که ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و عادلى هستى که [از حق] منحرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پايدارى هستى که زائل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پادشاهان، درهاى خود را بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نگهبانان، بر گِرد آنها در گردش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا درِ [رحمت] تو - اى سَرورم - براى آن که بخوانَدَت، گشوده است. هر دوستى، با محبوبش خلوت کرده است و تو محبوب منى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِلٰهي! لَو قَرَنتَني بِالأَصفادِ، وَ مَنَعتَني سَيبَكَ مِن بَينِ الأَشهادِ... ما قَطَعتُ رَجائي مِنكَ، وَ لا صَرَفتُ وَجهَ تَأميلي لِلعَفوِ عَنكَ، وَ لا خَرَجَ حُبُّكَ مِن قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۱ ص۱۶۷ عن أبي حمزة الثمالي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! اگر مرا به بند کشى و بخشش خود را ميان همه از من دريغ دارى...، اميدم را از تو بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَنم و روى آرزويم را از گذشت تو بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم و حبّ تو از دلم بيرون نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في زِيارَةِ أَمينِ اللهِ -: اللّٰهُمَّ إِنَّ قُلوبَ المُخبِتينَ إِلَيكَ والِهَةٌ، وَ سُبُلَ الرّاغِبينَ إِلَيكَ شارِعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۹۳ ح۹۳ عن مهدي بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صدقة الرقّي عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عن أبیه عن جدّه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در «زيارت امين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰه»&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: خدایا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاشعان، شيفتۀ توست و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها براى راغبان به تو، هموار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في مُناجاتِهِ -: سَيِّدي، أَنتَ دَليلُ مَنِ انقَطَعَ دَليلُهُ، وَ أمَلُ مَنِ امتَنَعَ تَأميلُهُ، فَإِن کانَت ذُنوبي حالَت بَينَ دُعائي وَ إجابَتِكَ فَلَم يَحُل كَرَمُكَ بَيني وَ بَينَ مَغفِرَتِكَ، وَ إِنَّكَ لا تُضِلُّ مَن هَدَيتَ، وَ لا تُذِلُّ مَن والَيتَ، وَ لا يَفتَقِرُ مَن أغنَيتَ، وَ لا يَسعَدُ مَن أشقَيتَ. وَ عِزَّتِكَ! لَقَد أحبَبتُكَ مَحَبَّةً استَقَرَّت في قَلبي حَلاوَتُها، وَ أنِسَت نَفسي بِبِشارَتِها، وَ مُحالٌ في عَدلِ أقضِيَتِكَ أَن تَسُدَّ أسبابَ رَحمَتِكَ عَن مُعتَقِدي مَحَبَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۶۹ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در مناجاتش -: سَرورم! تو راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى کسى هستى که بى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما شده و اميد کسى هستى که اميدش نااميد گشته است. پس اگر گناهانم ميان دعايم و اجابت تو حايل شده، کَرَم تو ميان من و بخششت حايل نشده است. تو آن را که هدايت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى و آن را که با او دوستى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، خوار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و آن که بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازش ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، درويش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن که شوربختش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. سوگند به عزتّت، چنان دوستت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم که شيرينى آن، در قلبم جاگير شده و جانم به مژدۀ آن، اُنس گرفته است. از داورى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عادلانۀ تو محال است که اسباب رحمت خويش را بر گره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنندگان رشتۀ محبّتت ببندى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِلٰهي وَ سَيِّدي! وَ عِزَّتِكَ وَ جَلالِكَ! لَئِن طالَبتَني بِذُنوبي لَأُطالِبَنَّكَ بِعَفوِكَ، وَ لَئِن طالَبتَني بِلُؤمي لَأُطالِبَنَّكَ بِكَرَمِكَ، وَ لَئِن أدخَلتَنِي النّارَ لَأُخبِرَنَّ أهلَ النّارِ بِحُبّي لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۵۹۶ ح۶۹۱ عن أبي حمزة الثمالي، الإقبال: ج۱ ص۱۷۲، المصباح للكفعمي: ص۷۹۵، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۹۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: بار الها و سَرورا! به عزّت و جلالت سوگند، اگر مرا به سبب گناهانم بازخواست کنی، تو را به عفو و گذشتت بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و اگر مرا به فرومایگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بازخواست کنی، تو را به کَرَمت بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و اگر مرا به آتش افکنی، به دوزخیان خواهم گفت که دوستت دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن أبي حمزة عن أبيه: رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليه السلام في فِناءِ الكَعبَةِ فِي اللَّيلِ وَ هُوَ يُصَلّي، فَأَطالَ القِيامَ؛ حَتّیٰ جَعَلَ مَرَّةً يَتَوَكَّأُ عَلیٰ رِجلِهِ اليُمنیٰ، وَ مَرَّةً عَلیٰ رِجلِهِ اليُسریٰ، ثُمَّ سَمِعتُهُ يَقولُ بِصَوتٍ كَأَنَّهُ باكٍ: يا سَيِّدي، تُعَذِّبُني وَ حُبُّكَ في قَلبي؟! أما وَ عِزَّتِكَ! لَئِن فَعَلتَ لَتَجمَعَنَّ بَيني وَ بَينَ قَومٍ طالَما عادَيتُهُم فيكَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۷۹ ح۱۰، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۱۰۷ ح۱۰۰ و راجع مصباح المتهجّد: ص۲۷۱ ح۳۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از محمّد بن ابى حمزه، از پدرش -: امام زين العابدين علیه السلام را شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، در آستان کعبه ديدم که به نماز، ايستاده است و چندان قيام خود را به درازا کشانْد که گاه بر پاى راست خود، تکيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و گاه بر پاى چپش. سپس شنيدم که با صدايى اندوهناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اى سَرورم! آيا مرا عذاب خواهى کرد، در حالى که مِهر تو در دلم جاى دارد؟! به عزّتت سوگند، اگر چنين کنى، بين من و کسانى جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى که زمانى طولانى، من به خاطر تو با آنان دشمنى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اللّٰهُمَّ هَدَأَتِ الأَصواتُ، وَ سَكَنَتِ الحَرَكاتُ، وَ خَلا كُلُّ حَبيبٍ بِحَبيبِهِ، وَ خَلَوتُ بِكَ، أَنتَ المَحبوبُ إِلَيَّ، فَاجعَل خَلوَتي مِنكَ اللَّيلَةَ العِتقَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۹۴ ح۳۳ عن أبي بصير، مصباح المتهجّد: ص۲۷۸ ح۳۸۳، جمال الأُسبوع: ص۱۴۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۳۰۳ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خدایا! صداها فرو نشست و جنبش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آرام گرفت و هر دوستى، با محبوب خود خلوت کرد. من نيز با تو خلوت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. تو محبوب منى. پس [تحفۀ] خلوت امشب مرا با خودت، رهايى از دوزخ قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ املَأْ قَلبي حُبّاً لَكَ، وَ خَشيَةً مِنكَ، وَ تَصديقاً وَ إيماناً بِكَ، وَ فَرَقاً مِنكَ، وَ شَوقاً إِلَيكَ، يا ذَا الجَلالِ وَ الإِكرامِ. اللّٰهُمَّ حَبِّب إِلَيَّ لِقاءَكَ، وَ اجعَل لي في لِقائِكَ خَيرَ الرَّحمَةِ وَ البَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۸۶ ح۲۴ عن ابن أبي يعفور، مصباح المتهجّد: ص۱۴۳ ح۲۳۲، الإقبال: ج۱ ص۱۷۳ عن الإمام زين العابدين عليه السلام و فيه «حَبِّب إلَيَّ لِقاءَكَ وَ أحبِب لِقائي، وَ اجعَل لي في لِقائِكَ الرّاحَةَ وَ الفَرَجَ وَ الكَرامَةَ»، بحار الأنوار: ج۹۸ص۹۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خدایا!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صاحب کرامت و جلال! قلبم را از دوستى تو، ترس از تو، تصديق تو و ايمان به تو، و هراس از تو و اشتياق به خودت سرشار کن. خدایا! ديدارت را محبوبم ساز و برايم در ديدارت، بهترين رحمت و برکت را قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في دُعائِهِ -: سَيِّدي، أَنَا مِن حُبِّكَ جائِعٌ لا أَشبَعُ، أَنَا مِن حُبِّكَ ظَمآنُ لا أرویٰ، وا شَوقاه إِلیٰ مَن يَراني وَ لا أراهُ! يا حَبيبَ مَن تَحَبَّبَ إِلَيهِ، يا قُرَّةَ عَينِ مَن لاذَ بِهِ وَ انقَطَعَ إِلَيهِ، قَد تَریٰ وَحدَتي مِنَ الآدَمِيّينَ وَ وَحشَتي، فَصَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اغفِر لي، وَ آنِس وَحشَتي، وَ ارحَم وَحدَتي وَ غُربَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۱ ص۱۳۵، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۳۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش -: سَرورم! من گرسنۀ دوستى تواَم و سير نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم. من تشنۀ دوستى تواَم و سيراب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم. آه، چه اشتياقى دارم به آن که مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و من او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دوستدار کسی که به او اظهار دوستی کند!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روشنىِ چشم آن که به او پناه ببرد و يکسره به او بپيوندد! تو تنهايىِ مرا در ميان آدمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زادگان و وحشتم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى. پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و مرا بيامرز و وحشتم را به اُنس بدل کن و به تنهايى و غربتم، رحم نما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام - فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ -: السَّلامُ عَلَى الدُّعاةِ إِلَى اللهِ، وَ الأَدِلّاءِ عَلیٰ مَرضاةِ اللهِ، وَ المُستَقِرّينَ في أمرِ اللهِ، وَ التّامّينَ في مَحَبَّةِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۰ ح۳۲۱۳، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۹۶ ح۱۷۷ كلاهما عن موسی بن عبد اللّٰه النخعی، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۷۳ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۲ ص۱۲۸ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه السلام - در «زيارت جامعه» -: سلام بر دعوتگران به سوى خدا و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايان به سوى خشنودى خدا و استقرار یافتگان در فرمان خدا و به کمال رسیدگان در دوستى خدا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عبادة-المحبين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: عِبادَةُ المُحِبّينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرستش دوستداران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ العُبّادَ ثَلاثَةٌ: قَومٌ عَبَدُوا اللهَ عزّ وجلّ خَوفاً؛ فَتِلكَ عِبادَةُ العَبيدِ، وَ قَومٌ عَبَدُوا اللهَ- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- طَلَبَ الثَّوابِ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الأُجَراءِ، وَ قَومٌ عَبَدُوا اللهَ عزّ وجلّ حُبّاً لَهُ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الأَحرارِ، وَ هِيَ أفضَلُ العِبادَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۴ ح۵ عن هارون بن خارجة، نهج البلاغة: الحكمة ۲۳۷نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵۵ ح۱۲؛ البداية والنهاية: ج۹ ص۱۰۵ عن الإمام زين العابدين عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: بندگان، سه گروه اند: گروهى خدا را از سرِ هراس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند، که اين، پرستش بردگان است و گروهى در جستجوى پاداش اند، که اين، پرستش مزدوران است و گروهى خداوند را به سبب دوستیِ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند، که اين، پرستش آزادگان و برترين پرستش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ النّاسَ يَعبُدونَ اللهَ عزّ وجلّ عَلیٰ ثَلاثَةِ أوجُهٍ: فَطَبَقَةٌ يَعبُدونَهُ رَغبَةً في ثَوابِهِ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الحُرَصاءِ وَ هُوَ الطَّمَعُ، وَ آخَرونَ يَعبُدونَهُ فَرَقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَق: الخوف و الفزع (اُنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۳۰۴ «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّارِ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ العَبيدِ وَ هِيَ الرَّهبَةُ، وَ لٰكِنّي أعبُدُهُ حُبّاً لَهُ عزّ وجلّ؛ فَتِلكَ عِبادَةُ الكِرامِ وَ هُوَ الأَمنُ؛ لِقَولِهِ عزّ وجلّ: (وَ هُم مِّن فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: ۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لِقَولِهِ عزّ وجلّ: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَن أَحَبَّ اللهَ أَحَبَّهُ اللهُ عزّ وجلّ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ عزّ وجل کانَ مِنَ الآمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۸۸ ح۲۵۹ عن يونس بن ظبيان، علل الشرائع: ص۱۲ ح۸، الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۶۵، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۸ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مردم، خداوند عز وجل را سه گونه عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند: يک طبقه، او را از سرِ اشتياق به پاداشش عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، که اين، عبادت آزمندان است و اين، طمع است. گروهى ديگر، او را از ترس آتش، عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، که اين، عبادتِ بندگان است و اين [نشئت گرفته از] بيم است؛ ولى من از سرِ دوستیِ او عبادتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، که اين، عبادتِ آزادگان است و اين، [مايۀ] امن [و امان] است، به دليل اين سخن خداوند عز وجل: (و آنان از وحشت آن روز، در امان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند) و به دليل اين سخن خداوند عز وجل: (بگو: اگر خدا را دوست داريد، از من پيروى کنيد تا خداوند نيز دوستتان بدارد و گناهان شما را بر شما ببخشايد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر که خدا را دوست بدارد، خداوند عز وجل نيز او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و هر که خداوند عز وجل دوستش بدارد، از امان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتگان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: بَكیٰ شُعَيبٌ عليه السلام مِن حُبِّ اللهِ عزّ وجلّ حَتّیٰ عَمِيَ، فَرَدَّ اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ بَصَرَهُ، ثُمَّ بَكیٰ حَتّیٰ عَمِيَ، فَرَدَّ اللهُ عَلَيهِ بَصَرَهُ، ثُمَّ بَكیٰ حَتّیٰ عَمِيَ، فَرَدَّ اللهُ عَلَيهِ بَصَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا کانَتِ الرّابِعَةُ، أَوحَى اللهُ إِلَيهِ: يا شُعَيبُ، إِلیٰ مَتیٰ يَكونُ هٰذا أبَداً مِنكَ؟! إن يَكُن هٰذا خَوفاً مِنَ النّارِ فَقَد أجَرتُكَ، وَ إن يَكُن شَوقاً إِلَى الجَنَّةِ فَقَد أبَحتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِلٰهي وَ سَيِّدي! أَنتَ تَعلَمُ أنّي ما بَكَيتُ خَوفاً مِن نارِكَ، وَ لا شَوقاً إِلیٰ جَنَّتِكَ، وَ لٰكِن عَقَدَ حُبُّكَ عَلیٰ قَلبي، فَلَستُ أصبِرُ أو أراكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللهُ جَلَّ جَلالُهُ إِلَيهِ: أمّا إِذا کانَ هٰذا هٰكَذا، فَمِن أجلِ هٰذا سَأُخدِمُكَ كَليمي موسَى بنَ عِمرانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۷ ح۱ عن أنس، إرشاد القلوب: ص۱۷۱ نحوه؛ تاريخ بغداد: ج۶ ص۳۱۵ الرقم۳۳۶۲ عن شدّاد بن أوس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: شعيب علیه السلام از محبّت خداى عز وجل چندان گريست که نابينا شد. پس خداوند، بينايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به او باز گرداند. باز چندان گريست که نابينا شد. پس خداوند، بينايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به او باز گرداند. باز چندان گريست که نابينا شد. پس خداوند، بينايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به او باز گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرتبۀ چهارم، خداوند به او وحى کرد: «اى شعيب! اين کار را تا کِى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى همچنان تکرار کنى!؟ اگر اين کارَت از ترس دوزخ است، آن را از تو باز داشتم و اگر از اشتياق به بهشت است، آن را بر تو روا ساختم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعيب گفت: بار الها و سَرورا! تو خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که از ترس دوزخت يا از سرِ اشتياق به بهشتت گريه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ بلکه محبّت تو با قلبم پيوند خورده است. از اين رو، تاب صبورى ندارم، تا آن که تو را ببينم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند عز وجل به او وحى کرد: «هان! حال که کارَت به اين سبب است، به زودى همسخنم موسى بن عمران را به خدمت تو در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الفخر الرازي: رُوِيَ أنَّ عيسیٰ عليه السلام مَرَّ بِثَلاثَةِ نَفَرٍ قَد نَحَلَت أبدانُهُم وَ تَغَيَّرَت ألوانُهُم، فَقالَ لَهُم: مَا الَّذي بَلَغَ بِكُم ما أریٰ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: الخَوفُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَقٌّ عَلَى اللهِ أَن يُؤمِنَ الخائِفَ. ثُمَّ تَرَكَهُم إِلیٰ ثَلاثَةٍ آخَرينَ، فَإِذا هُم أشَدُّ نُحولاً وَ تَغَيُّراً، فَقالَ لَهُم: مَا الَّذي بَلَغَ بِكُم إِلىٰ هٰذَا المَقامِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: الشَّوقُ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: حَقٌّ عَلَى اللهِ أَن يُعطِيَكُم ما تَرجونَ. ثُمَّ تَرَكَهُم إِلیٰ ثَلاثَةٍ آخَرينَ، فَإِذا هُم أشَدُّ نُحولاً وَ تَغَيُّراً، كَأَنَّ وُجوهَهُمُ المَرايا مِنَ النّورِ، فَقالَ: كَيفَ بَلَغتُم إِلىٰ هٰذِهِ الدَّرَجَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالُوا: بِحُبِّ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلَيهِ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ: أَنتُمُ المُقَرَّبونَ إِلَى اللّهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الفخر الرازي: ج۴ ص۲۲۷؛ تنبیه الخواطر: ج۱ ص۲۲۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الفخر الرازی: روایت شده: عيسى علیه السلام بر سه تن گذشت که رنگ چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان دگرگون و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان نزار شده بود. پس به آنان گفت: «چه چيز، شما را به اين حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، دچار کرده است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ترس از دوزخ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر خداوند، حق است که شخص&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسان را ايمنى بخشد». سپس از آنان گذشت و به سه تن ديگر رسيد که از آنان، لاغرتر و رنگ پريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بودند. پرسيد: «چه چيز، شما را به اين حالت، دچار کرده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اشتياق به بهشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر خداوند، حق است که آنچه را اميد داريد، به شما ببخشد». سپس از آنان گذشت و به سه تن ديگر رسيد که از آنان لاغرتر و رنگ پريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بودند و گويى چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان آينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از نور بود. پرسيد: «چگونه به این مرتبه رسیدید؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: با دوستىِ خداوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شماييد مقرّبان خداوند در روز قیامت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الدُّنيا حَرامٌ عَلیٰ أَهلِ الآخِرَةِ، وَ الآخِرَةُ حَرامٌ عَلیٰ أَهلِ الدُّنيا، وَ الدُّنيا وَ الآخِرَةُ حَرامانِ عَلیٰ أَهلِ اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۲۳۰ ح۳۱۱۰ عن ابن عبّاس؛ عوالي اللآلي: ج۴ ص۱۱۹ ح۱۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دنيا بر اهل آخرت، حرام است و آخرت، بر اهل دنيا حرام؛ امّا دنيا و آخرت، بر اهل خداوند عز وجل حرام اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إني-أحبك-فكن-لي-محبا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: إِنّي أُحِبُّكَ فَكُن لي مُحِبّاً&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: من دوستت دارم، پس دوستدارم باش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِختَرتُ مِنَ التَّوراةِ اثنَتَي عَشرَةَ آيَةً فَنَقَلتُها إِلَى العَرَبِيَّةِ، وَ أَنَا أنظُرُ إلَيها في كُلِّ يَومٍ ثَلاثَ مَرّاتٍ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُولیٰ: يَا بنَ آدَم، لا تَخافَنَّ سُلطاناً ما دامَ سُلطاني عَلَيكَ باقٍ، وَ سُلطاني علَيكَ باقٍ أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثّانِيَةُ: يَا بنَ آدَمَ، لا تَأنَس بِأَحَدٍ ما وَجَدتَني، فَمَتیٰ أرَدتَني مَملُوَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و في هامش المصدر: «و لعلّ في العبارة سقطاً».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ خَزائِني مَملُوَّةٌ أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثّالِثَةُ: يَا بنَ آدَمَ، لا تَأنَس بِأَحَدٍ ما وَجَدتَني، فَمَتیٰ أرَدتَني وَجَدتَني بارّاً قَريباً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّابِعَةُ: يَا بنَ آدَمَ، إِنّي أُحِبُّكَ، فَأَنتَ أيضاً أحبِبني.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاشِرَةُ: يَا بنَ آدَم، كُلٌّ يُريدُكَ لِأَجلِهِ، وَ أَنَا أُريدُكَ لِأَجلِكَ؛ فَلا تَفِرَّ مِنّي!.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة للعاملي: ص۴۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از تورات، دوازده آيه برگزيدم و آنها را به عربى ترجمه کردم، که خودم هر روز، سه بار به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين [آيه اين است]:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! از هيچ سيطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تا هنگامى که سيطرۀ من بر تو پايدار است، مترس. سيطرۀ من، هميشه پايدار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! چون مرا يافتى، با هيچ کس اُنس مگير. پس هر گاه مرا خواستى، [مرا] سرشار خواهى يافت و خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من، همواره سرشارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! چون مرا يافتى، با هيچ کس اُنس مگير. پس هر گاه مرا خواستى، مرا نزديک و نيکى کننده خواهى يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! من تو را دوست دارم. پس تو نيز مرا دوست بدار.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! هر کسی، تو را براى خودش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و من تو را براى خودت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم. پس، از من مگريز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكِّن الفؤاد: في أخبارِ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، أبلِغ أهلَ أرضي أنّي حَبيبُ مَن أَحَبَّني، وَ جَليسُ مَن جالَسَني، وَ مُؤنِسٌ لِمَن أنِسَ بِذِكري، وَ صاحِبٌ لِمَن صاحَبَني، وَ مُختارٌ لِمَنِ اختارَني، وَ مُطيعٌ لِمَن أطاعَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أَحَبَّني أحَدٌ أعلَمُ ذٰلِكَ يَقيناً مِن قَلبِهِ إلّا قَبِلتُهُ لِنَفسي، وَ أحبَبتُهُ حُبّاً لا يَتَقَدَّمُهُ أحَدٌ مِن خَلقي. مَن طَلَبَني بِالحَقِّ وَجَدَني، وَ مَن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَلَبَ غَيري لَم يَجِدني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَارفُضوا - يا أهلَ الأَرضِ - ما أنتُم عَلَيهِ مِن غُرورِها، وَ هَلُمّوا إِلیٰ كَرامَتي وَ مُصاحَبَتي وَ مُجالَسَتي وَ مُؤانَسَتي، وَ أنَسوا بي أُؤانِسكُم وَ أُسارِع إِلیٰ مَحَبَّتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۲۷، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۶ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسکّن الفؤاد: در خبرهاى داوود علیه السلام آمده است [که خدا به وى وحى فرمود]: «اى داوود! به اهل زمينم برسان که: من دوست کسی هستم که دوستم بدارد، و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين کسی هستم که هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين من باشد، و مونس کسى هستم که با ياد من اُنس گيرد، و يار کسى هستم که يار من باشد، و برگزينندۀ کسى هستم که مرا برگزيند، و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردار کسى هستم که فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردار من باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کس مرا دوست بدارد و اين را از قلب او به يقين بدانم، او را براى خودم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرم و چنان دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم که پيش از او هيچ يک از آفريدگانم را دوست نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. هر کس به راستى مرا بجويد، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و هر کس جز مرا بجويد، مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى زمينيان - اين دنياى پوچ [و باطل] را بگذاريد و به سوى کرامت و دوستى من و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى و همدمى با من بياييد و به من خو بگيريد تا با شما خو بگيرم و به سوى دوستى شما بشتابم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: أَوحَى اللهُ تعالیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، لَو يَعلَمُ المُدبِرونَ عَنّي كَيفَ انتِظاري لَهُم وَ رِفقي بِهِم وَ شَوقي إِلیٰ تَركِ مَعاصيهِم لَماتوا شَوقاً إِلَيَّ، وَ تَقَطَّعَت أوصالُهُم مِن مَحَبَّتي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، هٰذِهِ إرادَتي فِي المُدبِرينَ عَنّي، فَكَيفَ إرادَتي فِي المُقبِلينَ عَلَيَّ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، أحوَجُ ما يَكونُ العَبدُ إِلَيَّ إذَا استَغنیٰ عَنّي، وَ أَرحَمُ ما أكونُ بِعَبدي إِذا أَدبَرَ عَنّي، وَ أَجَلُّ ما يَكونُ عَبدي إِذا رَجَعَ إِلَيّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۲؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحی نمود:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى داوود! اگر آنان که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که چگونه در انتظارشان هستم و چه مِهرى به آنان دارم و چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدر مشتاقم که معصيتشان را ترک کنند، از اشتياق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردند و در راه محبّتم، بند از بندشان جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! اين، ارادۀ من است در بارۀ کسانى که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام در بارۀ روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورندگان به من، چگونه است؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! بيشترين نياز بنده به من، هنگامى است که از من احساس بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى کند و بيشترين مهربانى من به بنده، هنگامى است که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شود و بيشترين ارجمندى بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام نزد من، هنگامى است که به سوى من باز گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة المحبّين و نزهة المشتاقين: قيلَ: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: قُل لِشُبّانِ بَني إسرائيلَ: لِمَ تَشغَلونَ نُفوسَكُم بِغَيري وَ أَنَا مُشتاقٌ إلَيكُم؟ ما هٰذَا الجَفاءُ؟! وَ لَو يَعلَمُ المُدبِرونَ عَنّي كَيفَ انتِظاري لَهُم وَ رِفقي بِهِم وَ مَحَبَّتي لِتَركِ مَعاصيهِم لَماتوا شَوقاً إِلَيَّ، وَ انقَطَعَت أوصالُهُم مِن مَحَبَّتي، هٰذِهِ إرادَتي لِلمُدبِرينَ عَنّي، فَكَيفَ إرادَتي لِلمُقبِلينَ عَلَيَّ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة المحبّين وَ نزهة المشتاقين: ص۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحبّين و نزهة المشتاقين: گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحی نمود: «به جوانان بنى اسرائيل بگو: چرا خود را به ديگرى مشغول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، حال آن که من مشتاق شما هستم؟ اين جفا چيست؟! اگر آنان که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که چگونه در انتظارشان هستم و چه مِهرى به آنان دارم و چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدر دوست دارم که معصيتشان را ترک کنند، از اشتياق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردند و در راه محبّتم، بند از بندشان جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. اين، ارادۀ من است در بارۀ کسانى که از من روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام در بارۀ روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورندگان به من، چگونه است؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أنزَلَ في بَعضِ كُتُبِهِ: عَبدي، أَنَا وَ حَقّي لَكَ مُحِبٌّ، فَبِحَقّي عَلَيكَ كُن لي مُحِبّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: خداوند متعال، در يکى از کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش چنين نازل کرده است: «بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام! به حقّ خودم سوگند که من تو را دوست دارم. پس به حقّ خودم بر تو، سوگند که مرا دوست بدار».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحبوا-الله-و-حببوه-إلی-عباده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵: أحِبُّوا اللّٰهَ وَ حَبِّبوهُ إلیٰ عِبادِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خدا را دوست بداريد و محبوب ديگران سازيد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحِبُّوا اللهَ لِما يَغذوكُم بِهِ مِن نِعَمِهِ، وَ أحِبّوني لِحُبِّ اللهِ عزّ وجلّ، وَ أحِبّوا أهلَ بَيتي لِحُبّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۴۴۶ ح۵۹۷ عن ابن عبّاس، علل الشرائع: ص۱۳۹ ح۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۷۶ ح۵؛ سنن الترمذي: ج۵ ص۶۶۴ ح۳۷۸۹ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدا را به سبب نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که به شما بخشيده است، دوست بداريد و مرا به سبب دوستى خداوند عز وجل دوست بداريد، و اهل بيتم را براى دوستى من، دوست بداريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحِبّوا مَن أَحَبَّ اللهَ، أحِبّوا اللهَ مِن كُلِّ قُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبيهقي: ج۲ ص۵۲۵ عن أبي سلمة بن عبد الرحمان بن عون، السيرة النبويّة لابن هشام: ج۲ ص۱۴۷ نحوه، كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۲۴ ح۴۴۱۴۷ نقلاً عن هنّاد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس که خدا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، دوستش بداريد و خدا را با همۀ قلبتان دوست بداريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: حَبِّبُوا اللهَ إِلیٰ عِبادِهِ، يُحِبَّكُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۸ ص۹۱ ح۷۴۶۱ عن أبي أُمامة، مسند الشاميّين: ج۲ ص۶۳ ح۹۲۵، الفردوس: ج۲ ص۱۳۰ ح۲۶۵۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدا را براى مردم، محبوب سازيد تا خداوند، شما را دوست داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ لِداوودَ عليه السلام: أحبِبني، وَ حَبِّبني إِلیٰ خَلقي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، نَعَم أَنَا أُحِبُّكَ، فَكَيفَ أُحَبِّبُكَ إِلیٰ خَلقِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُذكُر أيادِيَّ عِندَهُم؛ فَإِنَّكَ إِذا ذَكَرتَ لَهُم ذٰلِكَ أحَبّوني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبو محمّد الجريري: سمعت أبا سعيد الخزّاز يقول في معنى قول النبيّ صلّی اللّه عَليه وآلِه: «جُبِلَتِ القُلوبُ عَلىٰ حُبِّ مَن أحسَنَ إلَيها»: وا عجباً ممّن لم يرَ محسناً غير اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كيف لا يميل بكلّيته إليه (تاريخ بغداد: ج۴ ص۲۷۷ الرقم ۲۰۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص۲۰۵ ح۲۶۶، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۲ ح۱۹؛ روضة المحبّين وَ نزهة المشتاقين: ص۴۱۹ نحوه و فيه «قالَ: تَذكُرُني عِندَهُم، فَإِنَّهم لا يَذكُرونَ مِنّي إلّا الحَسَنَ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به داوود علیه السلام فرمود: «مرا دوست بدار و مرا نزد آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم محبوب گردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود گفت: پروردگارا! بارى، من تو را دوست دارم؛ امّا چگونه تو را نزد مردم، محبوب گردانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «مرحمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را به يادشان بیاور، که اگر آنها را به يادشان بیاوری، مرا دوست خواهند داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ داوودَ عليه السلام قالَ فيما يُخاطِبُ رَبَّهُ عزّ وجلّ: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ، أُحِبُّهُ بِحُبِّكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا داوودُ، أحَبُّ عِبادي إِلَيَّ نَقِيُّ القَلبِ، نَقِيُّ الكَفَّينِ، لا يَأتي إِلیٰ أحَدٍ سوءاً، وَ لا يَمشي بِالنَّميمَةِ، تَزولُ الجِبالُ وَ لا يَزولُ، وَ أَحَبَّني، وَ أَحَبَّ مَن يُحِبُّني، وَ حَبَّبَني إِلیٰ عِبادي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبّ، إِنَّكَ لَتَعلَمُ أنّي أُحِبُّكَ، وَ أُحِبُّ مَن يُحِبَّكُ، فَكَيفَ أُحَبِّبُكَ إِلیٰ عِبادِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذَكِّرهُم بِآياتي وَ بَلائي وَ نَعمائي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۱۹ ح۷۶۶۸ عن ابن عبّاس، الفردوس: ج۳ ص۱۹۵ ح۴۵۴۳ نحوه، كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۷۲ ح۴۳۴۶۷ نقلاً عن ابن عساكر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: داوود علیه السلام در گفتگويش با پروردگار عز وجل گفت: پروردگارا! کدام يک از بندگانت، در نزد تو محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است که به خاطر دوستىِ تو، او را دوست بدارم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «اى داوود! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان نزد من، پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل پيراسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست است. بدى به کسى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، دنبال سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چينى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از جا کنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند ولی او از جا کنده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دوستدار من و دوستداران من است، و مرا نزد بندگانم محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[داوود] گفت: پروردگارا! تو نيک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که من تو را دوست دارم و دوستدار کسى هستم که تو را دوست دارد؛ امّا چگونه تو را نزد بندگانت محبوب سازم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، آزمايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را به يادشان بیاور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أَوحَى اللّٰهُ إلىٰ نَجِيِّهِ موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام: يا موسىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أحبِبني، وَ حَبِّبني إلىٰ خَلقي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا رَبِّ، إِنّي أُحِبُّكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكَيفَ أُحَبِّبُكَ إلىٰ خَلقِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اُذكُر لَهُم نَعمائي عَلَيهِم وَ بَلائي عِندَهُم؛ فَإِنَّهُم لا يَذكُرونَ، إذ لا يَعرِفونَ مِنّي إلّا كُلَّ خَيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۸۴ ح۱۰۵۸ عن أيّوب بن نوح عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۶۱ ح۱۷۹ عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۸ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال به همراز خود، موسى علیه السلام، وحى فرمود:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ای موسی! مرا دوست بدار و محبوب خلایقم گردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! من تو را دوست دارم؛ امّا چگونه تو را محبوب خلایقت گردانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اِعطاییِ مرا و مواردی را که امتحانشان کردم [و محکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر شدند]، به آنان يادآوری کن که یادشان نیست [این یادآوری، محبّت ایشان را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد]؛ زيرا آنان جز خوبى از من سراغ ندارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام: حَبِّبني إِلیٰ خَلقي، وَ حَبِّبِ الخَلقَ إِلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، كَيفَ أفعَلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذَكِّرهُم آلائي وَ نَعمائي لِيُحِبّوني، فَلَئِن تَرُدَّ آبِقاً عَن بابي أو ضالّاً عَن فِنائي؛ أفضَلُ لَكَ مِن عِبادَةِ مِئَةِ سَنَةٍ بِصِيامِ نَهارِها وَ قِيامِ لَيلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۰۸، منية المريد: ص۱۱۶، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص۳۴۲ ح۲۱۹، بحار الأنوار: ج۲ ص۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خداوند عز وجل به موسى علیه السلام وحى کرد: «مرا محبوب خلقم گردان و خلقم را محبوب من گردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى علیه السلام گفت: پروردگارا! چگونه اين کار را انجام دهم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عطاهاى مرا به آنان يادآورى کن، تا مرا دوست بدارند، که اگر شخصِ گريزان از درگاهم و يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده از آستانم را باز گردانى و هدايت نمايى، از عبادت صدساله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که روزهايش را روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار و شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار باشى، برايت برتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: أَوحَى اللهُ إِلیٰ موسى عليه السلام: ذَكِّر خَلقي نَعمائي، وَ أَحسِن إِلَيهِم، وَ حَبِّبني إلَيهم؛ فَإِنَّهُم لا يُحِبّونَ إلّا مَن أحسَنَ إِلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: خداوند به موسى علیه السلام وحى کرد: «نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را به ياد بندگانم بياور و به آنان نيکى کن و محبّت مرا در دلشان بنشان، که آنان جز کسى را که به آنان نيکى کند، دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان عن أنس عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أ لا أُخبِرُكُم عَن أقوامٍ لَيسوا بِأَنبِياءَ وَ لا شُهَداءَ، يَغبِطُهُم يَومَ القِيامَةِ الأَنبِياءُ وَ الشُّهَداءُ بِمَنازِلِهِم مِنَ اللهِ عزّ وجلّ، عَلیٰ مَنابِرَ مِن نورٍ يَكونونَ عَلَيها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: مَن هُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: الَّذينَ يُحَبِّبونَ عِبادَ اللهِ إِلَى اللهِ، وَ يُحَبِّبونَ اللهَ إِلیٰ عِبادِهِ، وَ هُم يَمشونَ عَلَى الأَرضِ نُصَحاءَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلنا: يُحَبِّبونَ اللهَ إِلیٰ عِبادِ اللهِ، فَكَيفَ يُحَبِّبونَ عِبادَ اللهِ إِلَى اللهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَأمُرونَهُم بِحُبِّ اللهِ، وَ يَنهَونَهُم- يَعني عَمّا كَرِهَ اللهُ-، فَإِذا أطاعوهُم أَحَبَّهُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۱ ص۳۶۷ ح۴۰۹؛ روضة الواعظين: ج۱ ص۵۵ ح۶۷، مشكاة الأنوار: ص۲۴۰ ح۶۹۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۲۴ ح۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإيمان - به نقل از اَنَس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هان! شما را از مردمى که نه پيامبرند و نه شهيد، ولی روز قيامت بر منبرهايى از نور قرار دارند و پيامبران و شهيدان به منزلتشان نزد خداوند عز وجل رشک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند، باخبر کنم؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اصحاب] گفتند: آنان کيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسانى که بندگان خدا را نزد خدا محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند و خدا را محبوب بندگانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و خيرخواهانه بر زمين گام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيديم: خدا را محبوب بندگان خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند[، روشن است]؛ امّا چگونه بندگان خدا را محبوب خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به آنان فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند تا خدا را دوست بدارند و از آنچه خداوند ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، بازشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و چون [بندگان خدا] از اين فرمان دهندگان و بازدارندگان اطاعت کردند، خداوند، دوستشان خواهد داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غاية-آمال-المحبين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶: غايَةُ آمالِ المُحِبّينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آرزوى نهايى دوستداران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليها السلام - مِن دُعاءٍ لَها -: يا أكرَمَ الأَكرَمينَ، وَ مُنتَهیٰ أُمنِيَّةِ السّائِلينَ، أَنتَ مَولايَ، فَتَحتَ لي بابَ الدُّعاءِ وَ الإِنابَةِ، فَلا تُغلِق عَنّي بابَ القَبولِ وَ الإِجابَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۳۱۵ ح۲۱۲، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۶۸ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام - در دعایش -: اى کريم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کريمان و منتهاى آرزوى درخواست کنندگان! تويى آن مولاى من که درِ دعا و توبه را به رويم گشودى. پس درِ پذيرش و اجابت را بر من مبند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام - في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ -: اللّٰهُمَّ يا مَن مَلَكَ فَقَدَرَ، وَ قَدَرَ فَقَهَرَ، وَ عُصِيَ فَسَتَرَ، وَ استُغفِرَ فَغَفَرَ، يا غايَةَ الطّالِبينَ، وَ مُنتَهیٰ أمَلِ الرّاجينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۲۵۷ عن بشر و بشير ابني غالب الأسدي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام - در دعاى روز عَرَفه -: خداوندا! ای آن که مالک مُلک وجودی و بر هر کاری توانایی، و [&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که] همه چيز، مقهور قدرت اوست، و [&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که] نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و از او آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غايت آرزوى آرزومندان و منتهاى اميدِ اميدواران!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ -: يا أمَلي، يا رَجائي، يا خَيرَ مُستَغاثٍ، يا أجوَدَ المُعطينَ، يا مَن سَبَقَت رَحمَتُهُ غَضَبَهُ، يا سَيِّدي وَ مَولايَ وَ ثِقَتي وَ رجَائي وَ مُعتَمَدي، وَ يا ذُخري وَ ظَهري وَ عُدَّتي وَ غايَةَ أمَلي وَ رَغبَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۶۹۵ ح۷۷۱، الإقبال: ج۲ ص۱۰۸، المزار الكبير: ص۴۵۴، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۳۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعاى روز عرفه -: اى آرزوى من!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اميد من!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بهترين کسى که از او يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبند!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بخشندگان! اى کسى که مِهرش بر خشمش پيشى دارد!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آقاى من و مولاى من و اميد من و تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه من و مورد وثوق من و&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اندوختۀ من و پشتوانۀ من و ساز و برگ من و غايت آرزو و اشتياق من!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في مُناجاةِ المُفتَقِرینَ-: إِلٰهي!... يا مُنتَهیٰ أمَلِ الآمِلينَ، وَ يا غايَةَ سُؤلِ السّائِلينَ، وَ يا أقصیٰ طَلِبَةِ الطّالِبينَ، وَ يا أعلیٰ رَغبَةِ الرّاغِبينَ... لَكَ تَخَضُّعي وَ سُؤالي، وَ إِلَيكَ تَضَرُّعي وَ ابتِهالي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۰ ذیل ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در «مناجات مُفتَقرین (نيازمندان)» -: معبودا!... اى منتهاى آرزوىِ آرزومندان، و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نهايتِ خواهش خواهندگان، و&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بلندترین مطلوبِ طلب کنندگان، و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين اشتياقِ مشتاقان!... به پيشگاه تو، خضوع و از تو خواهش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، و به درگاه تو، التماس و از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في مُناجاتِهِ مَعَ رَبِّهِ عزّ وجلّ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ تُحرِقُني بِالنّارِ يا غايَةَ المُنیٰ؟! فَـأَينَ رَجـائي! ثُمَّ أينَ مَحَبَّتي!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج۴ ص۱۵۱ عن طاووس الفقيه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در مناجات با خداوند متعال -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نهایت آرزوها! آيا مرا به آتش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اميد و محبّت من [به تو] چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أطيب-شيء-في-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷: أطيَبُ شَيءٍ فِي الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بهترين چيز در بهشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ رِضْوَ ٰنٌ مِّنَ ٱللهِ أَكْبَرُ ذَ ٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خشنودى خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر [از ساير لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت] است. اين، همان رستگارى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ أطيَبَ شَيءٍ فِي الجَنَّةِ وَ ألَذَّهُ حُبُّ اللهِ، وَ الحُبُّ فِي اللهِ، وَ الحَمدُ لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۵۱ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بهترين و لذّتبخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيز در بهشت، محبّت خدا و محبّت به خاطر خدا و ستايش خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن ثوير عن الإمام زين العابدين عليه السلام: إِذا صارَ أهلُ الجَنَّةِ فِي الجَنَّةِ، وَ دَخَلَ وَلِيُّ اللهِ إِلیٰ جَنّاتِهِ وَ مَساكِنِهِ... ثُمَّ إِنَّ الجَبّارَ يُشرِفُ عَلَيهِم فَيَقولُ لَهُم:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أولِيائي وَ أهلَ طاعَتي وَ سُكّانَ جَنَّتي في جِواري، ألا هَل أُنَبِّئُكُم بِخَيرٍ مِمّا أنتُم فيهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: رَبَّنا، وَ أيُّ شَيءٍ خَيرٌ مِمّا نَحنُ فيهِ؟! نَحنُ فيمَا اشتَهَت أنفُسُنا وَ لَذَّت أعيُنُنا مِنَ النِّعَمِ، في جِوارِ الكَريمِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَعودُ عَلَيهِم بالقَولَ، فَيَقولونَ: رَبَّنا نَعَم، فَأْتِنا بِخَيرٍ مِمّا نَحنُ فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ لَهُم تَباركَ وَ تَعالیٰ: رِضايَ عَنكُم وَ مَحَبَّتي لَكُم خَيرٌ وَ أعظَمُ مِمّا أنتُم فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَقولونَ: نَعَم يا رَبَّنا، رِضاكَ عَنّا وَ مَحَبَّتُكَ لَنا خَيرٌ لَنا وَ أطيَبُ لِأَنفُسِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قَرَأَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام هٰذِهِ الآيَةَ: (وَعَدَ ٱللهُ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَ ٱلْمُؤْمِنَـٰتِ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلأَنْهَـٰرُ خَـٰـلِدِينَ فِيهَا وَ مَسَـٰكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّـٰتِ عَدْنٍ وَ رِضْوَ ٰنٌ مِّنَ ٱللهِ أَكْبَرُ ذَ لِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۴۲ و ۲۴۳ ح۱۸۵۶، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۴۰ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى - به نقل از ثوير -: امام زين العابدين علیه السلام فرمود: «چون بهشتيان به بهشت داخل شوند و دوست خدا به باغستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سکونتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش وارد شود... سپس پادشاه عالم به آنان نزديک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و به آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;quot;اى دوستان و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برداران من و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کسانى که در بهشت من، در جوار من آرميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! آيا شما را به بهتر از اين وضع که داريد، خبر دهم؟&amp;quot;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوستان خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پروردگار ما! بهتر از اين وضع که داريم، چيست؟ ما از هر نعمتى که دلمان بخواهد و ديدگانمان از آن لذّت برد، برخورداريم و در جوار پروردگار کريم، به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، دوباره سخن خويش را تکرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: آرى،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پروردگار! بهتر از اين وضع که داريم، به ما عطا فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداى - تبارک و تعالی - به آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;خشنودىِ من از شما و محبّتم به شما، بهتر و بالاتر از اين وضعى است که در آنيد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: درست است،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پروردگار ما! خشنودىِ تو از ما و محبّتت به ما، براى ما بهتر و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام سپس اين آيه را تلاوت نمود: (خدا به مردان و زنان مؤمن، بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را وعده داده که در آنها جويبارها روان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و در آنها جاويدان&lt;/span&gt; ‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و [نيز] سراهايى پاکيزه را در بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جاودان، و [البتّه] خشنودى خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. اين است همان کاميابى بزرگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-مبادئ-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: مَبادِئُ مَحَبَّةِ اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عوامل خدادوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فطرة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: فِطرَةُ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرشت خدايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَـٰكِنَّ ٱللهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ ٱلْإِِيمَـٰنَ وَ زَيَّنَهُ فِى قُلُوبِكُمْ وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ ٱلْكُفْرَ وَ ٱلْفُسُوقَ وَ ٱلْعِصْيَانَ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلرَّاشِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و ليکن خدا ايمان را براى شما دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى گردانيد و آن را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما بياراست و کفر و پليدکارى و سرکشى را در نظرتان ناخوشايند ساخت. آنان [که چنين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند]، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتگان اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في فَضلِ الإِسلامِ -: ثُمَّ إِنَّ هٰذَا الإِسلامَ دينُ اللهِ الَّذِي اصطَفاهُ لِنَفسِهِ، وَ اصطَنَعَهُ عَلیٰ عَينِهِ، وَ أَصفاهُ خِيَرَةَ خَلقِهِ، وَ أَقامَ دَعائِمَهُ عَلیٰ مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۸، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۴۴ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بارۀ برترى اسلام -: وانگهى اين اسلام، آيين خداست که آن را براى خود برگزيد و بر ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پروريد و بهترينِ آفريدگانش را ويژه[ی ابلاغ] آن گرداند و ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بر دوستى خود، استوار کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أكرَمَ اللهُ عَبداً شَغَلَهُ بِمَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ غرر الحكم: ج۳ ص۱۴۱ ح۴۰۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را گرامى بدارد، او را به محبّت خود مشغول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ لِلهِ تَعالیٰ شَراباً لِأَولِيائِهِ، إِذا شَرِبوا سَكِروا، وَ إِذا سَكِروا طَرِبوا، وَ إِذا طَرِبوا طابوا، وَ إِذا طابوا ذابوا، وَ إِذا ذابوا خَلَصوا، وَ إِذا خَلَصوا طَلَبوا، وَ إِذا طَلَبوا وَجَدوا، وَ إِذا وَجَدوا وَصَلوا، وَ إِذا وَصَلُوا اتَّصَلوا، وَ إذَا اتَّصَلوا لا فَرقَ بَينَهُم وَ بَينَ حَبيبِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحفة السنيّة للسيّد عبد اللّٰه الجزائري: ص۸۶، ده رساله (بالفارسیة) للفيض: ص۲۴۲ نحوه، و في مصابيح القلوب: ص۱۷۳ «فإذا شربوا طلبوا، و إذا طلبوا طربوا، و إذا طربوا طاروا، و إذا طاروا وصلوا، و إذا وصلوا انفصلوا، و إذا انفصلوا اتّصلوا، و إذا اتّصلوا خلصوا» و في المثنوي لجلال الدين الرّومي: ۱۰۷۴ «إنّ للّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شراباً أعدّه لأوليائه...» و لم نجد النصّ في المصادر الأوّلية. و راجع ص۲۳۸ ح۴۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند متعال را براى دوستانش شرابى است که هر گاه بنوشند، مست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و چون مست شوند، به طرب در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و چون به طرب در آيند، پاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و چون پاک گردند، ذوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و چون ذوب شوند، خالص می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و چون خالص شوند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند و چون بجويند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و چون بيابند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند و چون برسند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندند و چون بپيوندند، ميانشان و ميان محبوبشان تفاوتى بر جاى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - مِن دُعائِهِ فِي التَّحميدِ لِلهِ عزّ وجلّ -: اِبتَدَعَ بِقُدرَتِهِ الخَلقَ ابتِداعاً، وَ اختَرَعَهُم عَلیٰ مَشِيَّتِهِ اختِراعاً، ثُمَّ سَلَكَ بِهِم طَريقَ إرادَتِهِ، وَ بَعَثَهُم في سَبيلِ مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۹ الدعاء ۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در دعای خود در ستايش خداى عز وجل -: خلق را با قدرت خود، بى هيچ سابقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آفريد و آنان را بر طبق مشيّت خود، صورت داد. سپس آنان را در راه اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پيش برد و در راه دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر انگيخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معرفة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: مَعرِفَةُ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شناخت خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ -: يا مَن هُوَ غايَةُ مُرادِ المُريدينَ، يا مَن هُوَ مُنتَهیٰ هِمَمِ العارِفينَ، يا مَن هُوَ مُنتَهیٰ طَلَبِ الطّالِبينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۱۱، المصباح للكفعمي: ص۳۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير» -: اى آن که مُراد غايىِ مريدان است! اى آن که نهايتِ خواستِ عارفان است!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که مطلوب نهايى طالبان است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في صِفَةِ المَلائِكَةِ -: ثُمَّ خَلَقَ سُبحانَهُ لِإِسكانِ سَماواتِهِ وَ عِمارَةِ الصَّفيحِ الأَعلیٰ مِن مَلَكوتِهِ خَلقاً بَديعاً مِن مَلائِكَتِهِ... قَدِ استَفرَغَتهُم أشغالُ عِبادَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَفرَغَتهم أشغال عبادته: أي جعَلَتهم فارغین إلّا منها (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۶ ص۴۲۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَصَلَت حَقائِقُ الإِيمانِ بَينَهُم وَ بَينَ مَعرِفَتِهِ، وَ قَطَعَهُمُ الإِيقانُ بِهِ إِلَى الوَلَهِ إِلَيهِ، وَ لَم تُجاوِز رَغَباتُهُم ما عِندَهُ إِلیٰ ما عِندَ غَيرِهِ، قَد ذاقوا حَلاوَةَ مَعرِفَتِهِ، وَ شَرِبوا بِالكَأسِ الرَّوِيَّةِ مِن مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۹۱، بحار الأنوار: ج۵۷ ص۱۰۹ ح۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در توصیف ملائکه -: سپس خداوند سبحان، براى جاى دادن در آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش و آباد کردن بخش برين ملکوتش، آفريدگانى نوپديد از ملائکه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آفريد.… اشتغال به عبادتش، آنان را از هر چيز ديگر باز داشته و حقايق ايمان، آنان را به معرفت پروردگارشان پيوند داده و يقين به او، آنان را از ديگران بريده و شيفتۀ او ساخته است و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از آنچه نزد اوست، به آنچه نزد ديگرى است، در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد. آنان، شيرينى معرفتش را چشيده و از جام لبريز محبّتش نوشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الشَّوقُ خُلصانُ العارِفينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۲۱۴ ح۸۵۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۰ ح۹۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شوق، يارِ نابِ عارفان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الشَّوقُ شيمَةُ الموقِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۷۴ ح۶۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شوق، خوى اهل يقين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ کُمَیلٍ-: يا غايَةَ آمالِ العارِفينَ، يا غِياثَ المُستَغيثينَ، يا حَبيبَ قُلوبِ الصّادِقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح۹۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ ص۳۳۵، البلد الأمين: ص۱۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در دعایش که به «دعای کمیل» معروف است -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نهايتِ آرزوى عارفان!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ياور ياریجويان!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محبوب دل صادقان!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَهَرُ العُيونِ بِذِكرِ اللهِ خُلصانُ العارِفينَ، وَ حُلوانُ المُقَرَّبينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۴۱ ح۵۶۱۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۸۶ ح۵۱۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى با ذکر خدا، يار عارفان و پاداش مقرّبان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن نَوفٍ البِكالي: رَأَيتُ أميرَ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ - مُوَلِّياً مُبادِراً، فَقُلتُ: أينَ تُريدُ يا مَولايَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: دَعني يا نَوفُ، إِنَّ آمالي تُقَدِّمُني فِي المَحبوبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا مَولايَ، وَ ما آمالُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَد عَلِمَهَا المَأمولُ، وَ استَغنَيتُ عَن تَبيينِها لِغَيرِهِ، وَ كَفیٰ بِالعَبدِ أدَباً أَن لا يُشرِكَ في نِعَمِهِ وَ أَربِهِ غَيرَ رَبِّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إِنّي خائِفٌ عَلیٰ نَفسي مِنَ الشَّرَهِ وَ التَّطَلُّعِ إِلیٰ طَمَعٍ مِن أطماعِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: وَ أَينَ أَنتَ عَن عِصمَةِ الخائِفينَ وَ كَهفِ العارِفينَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: دُلَّني عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللهُ العَلِيُّ العَظيمُ، تَصِلُ أمَلَكَ بِحُسنِ تَفَضُّلِهِ، وَ تُقبِلُ عَلَيهِ بِهَمِّكَ، وَ أَعرِض عَنِ النّازِلَةِ في قَلبِكَ، فَإِن أجَّلَكَ بِها فَأَنَا الضّامِنُ مِن مَورِدِها، وَ انقَطِع إِلَى اللهِ سُبحانَهُ فَإِنَّهُ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأقطَعَنَّ أمَلَ كُلِّ مَن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُؤَمِّلُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيري بِاليَأسِ، وَ لَأَكسُوَنَّهُ ثَوبَ المَذَلَّةِ فِي النّاسِ، وَ لَأُبَعِّدَنَّهُ مِن قُربي، وَ لَأقطَعَنَّهُ عَن وَصلي، وَ لَأُخمِلَنَّ ذِكرَهُ حينَ يَرعیٰ غَيري، أ يُؤَمِّلُ - وَيلَهُ - لِشَدائِدِهِ غَيري، وَ كَشفُ الشَّدائِدِ بِيَدي؟! وَ يَرجو سِوايَ، وَ أَنَا الحَيُّ الباقي؟! وَ يَطرُقُ أبوابَ عِبادي وَ هِيَ مُغلَقَةٌ، وَ يَترُكُ بابي وَ هُوَ مَفتوحٌ؟! فَمَن ذَا الَّذي رَجاني لِكَثيرِ جُرمِهِ فَخَيَّبتُ رَجاءَهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَعَلتُ آمالَ عِبادي مُتَّصِلَةً بي، وَ جَعَلتُ رَجاءَهُم مَذخوراً لَهُم عِندي، وَ مَلَأْتُ سَماواتي مِمَّن لا يَمِلُّ تَسبيحي، وَ أَمَرتُ مَلائِكَتي أَن لا يُغلِقُوا الأَبوابَ بَيني وَ بَينَ عِبادي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَ لَم يَعلَم مَن فَدَحَتهُ نائِبَةٌ مِن نَوائِبي أَن لا يَملِكَ أحَدٌ كَشفَها إلّا بِإِذني؟! فَلِمَ يُعرِضُ العَبدُ بِأَمَلِهِ عَنّي وَ قَد أعطَيتُهُ ما لَم يَسأَلني، فَلَم يَسأَلني وَ سَأَلَ غَيري؟! أ فَتَراني أبتَدِئُ خَلقي مِن غَيرِ مَسأَلَةٍ ثُمَّ أُسأَلُ فَلا أُجيبُ سائِلي؟ أبَخيلٌ أَنَا فَيُبَخِّلُني عَبدي؟!أوَ ليسَ الدُّنيا وَ الآخِرَةُ لي؟! أوَ لَيسَ الكَرَمُ وَ الجودُ صِفَتي؟! أوَ لَيسَ الفَضلُ وَ الرَّحمَةُ بِيَدي؟! أوَ لَيسَ الآمالُ لا تَنتَهي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «لا یَنتَهي»، و ما أثبتناه من مستدرك الوسائل: ج۱۱ ص۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا إِلَيَّ، فَمَن يَقطَعُها دوني؟! وَ ما عَسیٰ أَن يُؤَمِّلَ المُؤَمِّلونَ مَن سِوايَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَو جَمَعتُ آمالَ أَهلِ الأَرضِ وَ السَّماءِ ثُمَّ أعطَيتُ كُلَّ واحِدٍ مِنهُم، ما نَقَصَ مِن مِلكي بَعضُ عُضوِ الذَّرَّةِ، وَ كَيفَ يَنقُصُ نائِلٌ أَنَا أفَضتُهُ؟! يا بُؤساً لِلقانِطينَ مِن رَحمَتي! يا بُؤساً لِمَن عَصاني! تَوَثَّبَ عَلیٰ مَحارِمي وَ لَم يُراقِبني، وَ اجتَرَأَ عَلَيَّ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ _ عَلَيهِ وَ عَلیٰ آلِهِ السَّلامُ _ لي: يا نَوفُ، اُدعُ بِهٰذَا الدُّعاءِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِلٰهي! إن حَمِدتُكَ فَبِمَواهِبِكَ، وَ إن مَجَّدتُكَ فَبِمُرادِكَ، وَ إن قَدَّستُكَ فَبِقُوَّتِكَ، وَ إن هَلَّلتُكَ فَبِقُدرَتِكَ، وَ إن نَظَرتُ فَإِلیٰ رَحمَتِكَ، وَ إن عَضَضتُ فَعَلیٰ نِعمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! إِنَّهُ مَن لَم يَشغَلهُ الوُلوعُ بِذِكرِكَ، وَ لَم يَزوِهِ السَّفَرُ بِقُربِكَ، کانَت حَياتُهُ عَلَيهِ ميتَةً، وَ ميتَتُهُ عَلَيهِ حَسرَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! تَناهَت أبصارُ النّاظِرينَ إِلَيكَ بِسَرائِرِ القُلوبِ، وَ طالَعَت أصغَى السّامِعينَ لَكَ نَجِيّاتِ الصُّدورِ، فَلَم يَلقَ أبصارَهُم رَدٌّ دونَ ما يُريدونَ، هَتَكتَ بَينَكَ وَ بَينَهُم حُجُبَ الغَفلَةِ، فَسَكَنوا في نورِكَ، وَ تَنَفَّسوا بِرَوحِكَ، فَصارَت قُلوبُهُم مَغارِسَ لِهَيبَتِكَ، وَ أبصارُهُم مَآكِفَ لِقُدرَتِكَ، وَ قَرُبَت أرواحُهُم مِن قُدسِكَ، فَجالَسُوا اسمَكَ بِوَقارِ المُجالَسةِ، وَ خُضوعِ المُخاطَبَةِ، فَأَقبَلتَ إِلَيهِم إقبالَ الشَّفيقِ، وَ أَنصَتَّ لَهمُ إنصاتَ الرَّفيقِ، وَ أَجَبتَهُم إجاباتِ الأَحِبّاءِ، وَ ناجَيتَهُم مُناجاةَ الأَخِلّاءِ، فَبَلِّغ بِيَ المَحَلَّ الَّذي إِلَيهِ وَصَلوا، وَ انقُلني مِن ذِكري إِلیٰ ذِكرِكَ، وَ لا تَترُك بَيني وَ بَينَ مَلَكوتِ عِزِّكَ باباً إلّا فَتَحتَهُ، وَ لا حِجاباً مِن حُجُبِ الغَفلَةِ إلّا هَتَكتَهُ، حَتّیٰ تُقيمَ روحي بَينَ ضِياءِ عَرشِكَ، وَ تَجعَلَ لَها مَقاماً نُصبَ نورِكَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! ما أوحَشَ طَريقاً لا يَكونُ رَفيقي فيهِ أمَلي فيكَ! وَ أَبعَدَ سَفَراً لا يَكونُ رَجائي مِنهُ دَليلي مِنكَ! خابَ مَنِ اعتَصَمَ بِحَبلِ غَيرِكَ، وَ ضَعُفَ رُكنُ مَنِ استَنَدَ إِلیٰ غَيرِ رُكنِكَ. فَيا مُعَلِّمَ مُؤَمِّليهِ الأَمَلَ فَيُذهِبُ عَنهُم كَآبَةَ الوَجَلِ، لا تَحرِمني صالِحَ العَمَلِ، وَ اكلَأْني كِلاءَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِلاءة: الحِفظ و الحراسة (النهایة: ج۴ ص۱۹۴ «كلأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن فارَقَتهُ الحِيَلُ، فَكَيفَ يَلحَقُ مُؤَمِّليكَ ذُلُّ الفَقرِ وَ أَنتَ الغَنِيُّ عَن مَضارِّ المُذنِبينَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! وَ إِنَّ كُلَّ حَلاوَةٍ مُنقَطِعَةٌ، وَ حَلاوَةَ الإِيمانِ تَزدادُ حَلاوَتُهَا اتِّصالاً بِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! وَ إِنَّ قَلبي قَد بَسَطَ أمَلَهُ فيكَ، فَأَذِقهُ مِن حَلاوَةِ بَسطِكَ إيّاهُ البُلوغَ لِما أمَّلَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! أَسأَلُكَ مَسأَلَةَ مَن يَعرِفُكَ كُنهَ مَعرِفَتِكَ، مِن كُلِّ خَيرٍ يَنبَغي لِلمُؤمِنِ أَن يَسلُكَهُ، وَ أعوذُ بِكَ مِن كُلِّ شَرٍّ وَ فِتنَةٍ أعَذتَ بِها أحِبّاءَكَ مِن خَلقِكَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! أَسأَلُكَ مَسأَلَةَ المِسكينِ الَّذي قَد تَحَيَّرَ في رَجاهُ، فَلا يَجِدُ مَلجَأً وَ لا مَسنَداً يَصِلُ بِهِ إِلَيكَ وَ لا يَستَدِلُّ بِهِ عَلَيكَ إلّا بِكَ، وَ بِأَركانِكَ وَ مَقاماتِكَ الَّتي لا تَعطيلَ لَها مِنكَ، فَأَسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي ظَهَرتَ بِهِ لِخاصَّةِ أَولِيائِكَ فَوَحَّدوكَ، وَ عَرَفوكَ فَعَبَدوكَ بِحَقيقَتِكَ، أَن تُعَرِّفَني نَفسَكَ؛ لِأُقِرَّ لَكَ بِرُبوبِيَّتِكَ عَلیٰ حَقيقَةِ الإِيمانِ بِكَ، وَ لا تَجعَلني يا إِلٰهي مِمَّن يَعبُدُ الاِسمَ دونَ المَعنیٰ، وَ الحَظني بِلَحظَةٍ مِن لَحَظاتِكَ تُنَوِّرُ بِها قَلبي بِمَعرِفَتِكَ خاصَّةً وَ مَعرِفَةِ أَولِيائِكَ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۹۴ ح۱۲ نقلاً عن الکتاب العتیق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار - به نقل از نَوف بِکالى -: امير مؤمنان - که درودهاى خدا بر او باد - را ديدم که پشت کرده، شتابان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. گفتم: کجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى، سَروَرم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «رهايم کن،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوف! آرزوهايم مرا به سوى معشوق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: سَرورم! آرزوهايت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن که آرزويم به اوست، خود، آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و مرا نيازى نيست تا آنها را به غير او باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم. در ادب بنده، همين بس که در برخوردارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نيازهايش، کسى جز پروردگار خويش را شريک نگردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى امير مؤمنان! من از آزمندى و چشمداشت به آرزويى از آرزوهاى دنيوى، بر خويش بيمناکم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا به حمايتگاه بيمناکان و پناهگاه خداشناسان، پناه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن را نشانم بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند والای بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. آرزويت را به حُسنِ تفضّل او پيوند بزن و با همۀ همّتت، به او روى بياور، و از هر آنچه [جز خدا] در دلت وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، روی بر تاب و اگر آن [آرزویت] را تأخیر انداخت، من، ضامنِ تحقّق آنم. با تمام وجود، به خداوند پاک، رو کن؛ زيرا او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «به عزّت و جلالم سوگند، اميد هر کس را که به غير از من اميد بندد، به يأس مبدّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و جامۀ خوارى در ميان مردم را بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانم و او را از قُرب خويش، دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و او را از مقام وصل خویش جدا خواهم کرد و آن گاه که به غیر من توجّه دارد، یادش را به فراموشی خواهم سپرد. واى بر او! آيا در گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش به جز من آرزومند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، با آن که رفعِ سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در دست من است؟! و به کسى جز من، اميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، در حالى که زندۀ پاينده منم؟! و درهاى بندگانم را که بسته است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوبد و درِ خانۀ مرا که باز است، رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟! کيست که با همۀ گناهانش به من اميد بندد و من نوميدش کنم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرزوهاى بندگانم را پيوستۀ به خويش قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و اميدشان را نزد خود، براى آنان اندوخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را از کسانى که از تسبيحگويى من خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، آکنده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و به فرشتگانم فرمان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که درها را ميان من و بندگانم نبندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا آن که بلايى از بلاياى من کمرش را خم کرده است، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که هيچ کس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن بلا را بر طرف سازد، جز با اجازۀ من؟! پس چرا بنده، با اين که آنچه از من درخواست نکرده است، به او عطا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، آرزويش را از من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و از من، درخواست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از غير من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد؟! آيا منى که بدون درخواستِ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، اگر از من درخواست شود، پاسخ درخواست کننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم؟! مگر من بخلى ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به من، گمان بخل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد؟! آيا دنيا و آخرت، از آنِ من نيست؟! آيا آقايى و بخشندگى، صفت من نيست؟! آيا فضل و رحمت، در دست من نيست؟! آيا نه اين است که آرزوها جز به من، ختم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؟! پس جز من کيست که آرزوها را قطع کند؟! و چگونه است که آرزومندان، غير مرا آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عزّت و جلالم سوگند، اگر آرزوهاى زمينيان و آسمانيان را جمع کنم، سپس آرزوهاى يکايک آنان را برآورده سازم، به اندازۀ يک عضو مورچه از مُلک من کاسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. چگونه چيزى که من بخشندۀ آنم، کاستى گيرد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيچاره، نوميدانِ از رحمت من! نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت، آن که نافرمانى کند و به حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من بپردازد و مرا در نظر نگيرد و بر من دليرى کند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس امام علیه السلام - که بر او و خاندانش سلام باد – به من فرمود: «اى نوف! اين دعا را بخوان:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! اگر تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايم، به واسطۀ موهبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است که به من داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و اگر تو را تمجيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، به خواست خودِ توست و اگر تقديست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، به نيروى توست و اگر توحيد تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم، به قدرت و توانى است که مرا داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم، به رحمت تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم و اگر [لقمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَوَم، نعمت تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَوَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! هر آن که اشتياق ياد تو، مشغولش ندارد و سفر، او را به جوار قرب تو، نزديک نکند، زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مُردن اوست و مُردنش، مايۀ افسوس او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان که با باطن دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند، به تو منتهى شده است و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان که نجواى سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند، به تو دوخته شده و هيچ چيزی، مانع نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان در برابر آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند، نيست. ميان خود و آنان، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غفلت را دريدى. پس در نور تو آرميدند و با نسيم تو، دَم زدند. دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، نهالستان هيبت تو شد و ديدگانشان، سرشکباران قدرتت، و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به مقام قُدس تو قرین گشت. پس با وقارِ هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى و خضوعِ همسخنى با نام تو هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شدند و تو چونان يارى شفيق، به آنان رو کردى، رفيقانه، به ايشان گوش سپردى و دوستانه، پاسخشان را دادى و چونان همدمان، با آنها به نجوا پرداختى. پس مرا نيز به جايگاهى که آنان رسيدند، برسان و از فکر و ياد خودم، به ياد خودت منتقل کن و هر درى را که ميان من و ملکوت عزّت توست، به رويم بگشاى و همۀ پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غفلت را از هم بِدَر، تا روح مرا در ميان روشنايى عرشت، اقامت بخشى و برايش مقامى در برابر نور خودت قرار دهى، که بى گمان، تو بر هر کارى، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! چه تنها و دلگير است آن راهى که آرزومندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به تو هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفرم نباشد، و چه دور و دراز است آن سفرى که اميدم به تو، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى راهم نباشد! هر آن که به ريسمان غير از تو چنگ در زند، ناکام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه کسى که به غير از تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه تو تکيه کند، سُست است. پس -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که به آرزومندانش آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزد و اندوه ترس و وحشت را از آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد - مرا از کردار نيک و شايسته، محروم مگردان و مرا آن گونه نگهدارى کن که از بيچارۀ درمانده، نگهدارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى. چگونه خوارىِ فقر به آرزومندانت رسد، در حالى که تو از گزندهاى گنهکاران، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! هر حلاوتى، به سر آمدنى است؛ امّا حلاوت ايمان، با رسيدن به تو، افزايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! دلم اميد فراوان به تو بسته است. پس تو نيز شيرينى رسيدن به آرزو را فراوان به آن بچشان، که تو بر هر کارى، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! چونان درخواست کسى که حقيقت تو را نيک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، هر خيرى را که سزاوار است مؤمنْ آن را در پيش گيرد، از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، و از هر شر و فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که دوستانت را از آنها پناه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم، که به راستى، تو بر هر کارى، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، چونان درخواست بينوايى که در اميدش سرگشته مانده است و هيچ پناه و تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهى که با آن به تو برسد و به تو ره يابد، جز تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، و به حقّ تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مَنزلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که از جانب تو تعطيل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردار نيستند، و به حقّ آن نامت که به واسطۀ آن بر اولياى ويژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات آشکار گشتى و در نتيجه، تو را يکتا دانستند و شناختند و تو را چنان که هستى، پرستيدند، از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خودت را به من بشناسانى تا از سرِ ايمانى راستين به تو، به پروردگارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات اقرار نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معبود من - از آنانى قرار مده که نام را بدون معنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند، و از آن نيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت، نيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاهى به من بيفکن تا بِدان، دل مرا به نور معرفت خودت و معرفت اوليايت، روشن گردانى، که به راستى، تو بر هر کارى، توانايى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: مَن عَرَفَ اللهَ أَحَبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه السلام: هر که خدا را بشناسد، عاشق او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - فِي المُناجاةِ الإنجیلیَّةِ -: يا مَن آنَسَ العارِفينَ بِطیبِ مُناجاتِهِ، وَ ألبَسَ الخائِفینَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی الطبعة التی بأیدینا: «الخائطین»، و الصواب ما أثبتناه كما في الصحيفة السجّادية الجامعة: ص۴۴۱ الدعاء ۱۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوبَ مُوالاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۷ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنیس العابدین.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در نيايش انجیلیّه -: اى آن که عارفان را به لذّت مناجاتش خو داده و جامۀ ولایت خویش را بر خائفان پوشانده است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَو يَعلَمُ النّاسُ ما في فَضلِ مَعرِفةِ اللهِ عزّ وجلّ، ما مَدّوا أعيُنَهُم إِلیٰ ما مَتَّعَ اللهُ بِهِ الأعداءَ مِن زَهرَةِ الحَياةِ الدُّنيا وَ نَعيمِها، وَ کانَت دُنياهُم أقَلَّ عِندَهُم مِمّا يَطَؤونَهُ بِأرجُلِهِم، وَ لَنَعِموا بِمَعرِفَةِ اللهِ - جَلَّ وَ عَزَّ- وَ تَلَذَّذُوا بِها تَلَذُّذَ مَن لَم يَزَل في رَوضاتِ الجِنانِ مَعَ أولِياءِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ مَعرِفَةَ اللهِ عزّ وجلّ آنِسٌ مِن كُلِّ وَحشَةٍ، وَ صاحِبٌ مِن كُلِّ وَحدَةٍ، وَ نورٌ مِن كُلِّ ظُلمَةٍ، وَ قُوَّةٌ مِن كُلِّ ضَعفٍ، وَ شِفاءٌ مِن كُلِّ سُقمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۴۷ ح۳۴۷ عن جميل بن درّاج.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اگر مردم بدانند که شناخت خداوند عز وجل چه ارزشى دارد، هرگز به زرق و برق زندگى دنيا و ناز و نعمت آن - که خداوند، دشمنان را از آن بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند ساخته است - چشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوختند و دنياى آنان در نظرشان پست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خاک زير پايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود و از شناخت خداوند عز وجل متنعّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتند و از آن، چنان لذّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند که شخصى از بودنِ دائمى در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت به همراه اولياى خدا لذّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت خداوند عز وجل انيس هر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى، و يار هر تنهايى، و روشنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش هر تاريکى، و نيرو دهندۀ هر ناتوانى، و شفابخش هر بيمارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فیما نَسَبهُ إلَی الإمامِ الصّادِقِ عليه السلام -: العارِفُ شَخصُهُ مَعَ الخَلقِ وَ قَلبُهُ مَعَ اللهِ تَعالیٰ، وَ لَو سَها قَلبُهُ عَنِ اللهِ تَعالیٰ طَرفَةَ عَينٍ لَماتَ شَوقاً إِلَيهِ. وَ العارِفُ أمينُ وَدائِعِ اللهِ تَعالیٰ، وَ كَنزُ أسرارِه، وَ مَعدِنُ نورِهِ، وَ دَليلُ رَحمَتِهِ عَلیٰ خَلقِهِ، وَ مَطِيَّةُ عُلومِهِ، وَ ميزانُ فَضلِهِ وَ عَدلِهِ، وَ قَد غَنِيَ عَنِ الخَلقِ وَ المُرادِ وَ الدُّنيا فَلا مونِسَ لَهُ سِوَى اللهِ، وَ لا نُطقَ وَ لا إشارَةَ وَ لا نَفَسَ إلّا بِاللهِ تَعالیٰ، وَ لِلهِ، وَ مِنَ اللهِ، وَ مَعَ اللهِ، فَهُوَ في رِياضِ قُدسِهِ مُتَرَدِّدٌ، وَ مِن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَطائِفِ فَضلِهِ مُتَزَوِّدٌ. وَ المَعرِفَةُ أصلٌ فَرعُهُ الإِيمانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۱۹، بحار الأنوار: ج۳ ص۱۴ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: عارف، پيکرش با مردم و دلش با خداى متعال است و اگر دلش از خداى متعال لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غافل شود، از شوق به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد. عارف، امانتدار وديعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداى متعال است و گنجينۀ اسرار او و معدن نورش و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمای رحمت او بر خلقش و مَرکب دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او و ترازوی فضل و عدل وى. از مردم و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و امور دنيايى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز است و مونسى جز خدا ندارد و سخن و اشاره و نفسش جز به خداى متعال و براى خدا و از خدا و با خدا نيست و در بوستان قدس او در حرکت است و از لطايف فضلش توشه گرفته است. معرفت، ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، ايمان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳: ذِكرُ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ /۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ياد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: عَلامَةُ حُبِّ اللهِ حُبُّ ذِكرِ اللهِ، وَ عَلامَةُ بُغضِ اللهِ بُغضُ ذِكرِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۱ ص۳۶۷ ح۴۱۰ عن أنس؛ جامع الأخبار: ص۳۵۲ ح۹۷۹، لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۴۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نشانۀ دوست داشتن خدا، دوست داشتن ياد خداست و نشانۀ بيزارى از خدا، بيزارى از ياد خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ لي: يا مُحَمَّدُ، لَو أنَّ الخَلائِقَ نَظَروا إِلیٰ عَجائِبِ صُنعي ما عَبَدوا غَيري، وَ لَو أنَّهُم وَجَدوا حَلاوَةَ ذِكري في قُلوبِهِم لَزِموا بابي، وَ لَو أنَّهُم نَظَروا إِلیٰ لَطائِفِ بِرّي مَا اشتَغَلوا بِشَيءٍ سِوايَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصابيح القلوب: ص۵۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به من فرمود: «اى محمّد! اگر آفريدگان به ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شگفت من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريستند، جز مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيدند، و اگر شيرينىِ ياد مرا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشيدند، ملازم درگاه من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، و اگر به ظرايف نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريستند، به چيزى جز من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِذا کانَ الغالِبُ عَلیٰ عَبدِيَ الاِشتِغالَ بي جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري، فَإِذا جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ، فَإِذا عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ رَفَعتُ الحِجابَ فيما بَيني وَ بَينَهُ، وَ صِرتُ مَعالِماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَعْلَم: الأثر يستدلّ به على الطريق (الصحاح: ج۵ ص۱۹۹۱ «علم») و القیاس أن تکون «مَعالِمَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ عَينَيهِ لا يَسهو إِذا سَهَا النّاسُ؛ أُولٰئِكَ كَلامُهُم كَلامُ الأَنبياءِ، أُولٰئِكَ الأَبطالُ حَقّاً، أُولٰئِكَ الَّذينَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً وَ عَذاباً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ ذٰلِكَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۶ ص۱۶۵ الرقم۳۶۴ عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «هر گاه غالب حالات بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام پرداختن به من باشد، خوشى و لذّت او را در ياد کردنش از من قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، و هر گاه خوشى و لذّتش را در يادم قرار دهم، او عاشق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من، عاشق او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، و هر گاه او عاشق من شود و من عاشق او شوم، پردۀ ميان خودم و او را کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى فرا چشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، به طورى که هر گاه مردم دچار غفلت و فراموشی شوند، او دچار غفلت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [و همواره به یاد من است]. اين گونه بندگان، سخنشان، سخن پيامبران است. اينان، پهلوانان حقيقى هستند. اينان، کسانى هستند که هر گاه بخواهم زمينيان را کيفر و عذاب کنم، به يادشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و کيفر و عذاب را از مردمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ مِفتاحُ الأُنسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۴۵ ح۵۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۰ ح۸۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ذکر (یاد)، کليدِ اُنس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ذاكِرُ اللهِ مُؤانِسُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۸ ح۵۱۶۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۵۶ ح۴۷۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ياد کنندۀ خدا، همدم اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ذِكرُ اللهِ قوتُ النُّفوسِ، وَ مُجالَسَةُ المَحبوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۹ ح۵۱۶۶ و ج۱ ص۸۵ ح۳۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۶۲ ح۱۶۰۰ و فيهما «الذكر مجالسة المحبوب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ياد خدا، خوراک جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با محبوب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في دُعائِهِ -: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ نَبِّهني لِذِكرِكَ في أوقاتِ الغَفلَةِ، وَ استَعمِلني بِطاعَتِكَ في أيّامِ المُهلَةِ، وَ انهَج لي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ سَبيلاً سَهلَةً، أكمِل لي بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۸۷ الدعاء ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش -: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و در اوقات غفلتم، مرا متوجّه ياد خودت گردان و در ايّام فرصتم، مرا در طاعتت به کار گير، و براى رسيدن به محبّتت، راهى هموار برايم بگشا و بدين سان، همۀ خير دنيا و آخرت را عطايم فرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۱۶ (ذكر اللّٰه)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۷ (یاد کردن خداوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴: التَّقویٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تقوا (پرهیزگاری)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام - لِجابِرٍ -: اِعلَم يا جابِرُ أنَّ أهلَ التَّقویٰ أيسَرُ أَهلِ الدُّنيا مَؤونَةً، وَ أكثَرُهُم لَكَ مَعونَةً؛ تَذكُرُ فَيُعينونَكَ، وَ إن نَسيتَ ذَكَّروكَ، قَوّالونَ بِأَمرِ اللهِ، قَوّامونَ عَلیٰ أمرِ اللهِ، قَطَعوا مَحَبَّتَهُم بِمَحَبَّةِ رَبِّهِم، وَ وَحَشُوا الدُّنيا لِطاعَةِ مَليكِهِم، وَ نَظَروا إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ إِلیٰ مَحَبَّتِهِ بِقُلوبِهِم، وَ عَلِموا أنَّ ذٰلِكَ هُوَ المَنظورُ إِلَيهِ لِعَظيمِ شَأنِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۳۳ ح۱۶ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۶ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - خطاب به جابر -&lt;/span&gt;:‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جابر! بدان که باتقوايان، کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هزينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مردم دنيا و بيشترين يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانندگان به تو هستند؛ [خدا را] ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و آنان، يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و اگر فراموش کنى، به يادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند؛ فرمان خدا را همواره&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر زبان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و پايبند به فرمان خدا و اجرا کنندۀ آن هستند؛ محبّتِ خود [به غير خدا] را براى دوستى پروردگارشان بُريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از دنيا براى پيروى از فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايشان، گریخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، به خداوند عز وجل و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نگريسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که همو به سبب جايگاه بزرگش شايستۀ نگريستن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العزم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵: العَزمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - مِن دُعائِهِ عَندَ دُخولِهِ عَلَى المَنصورِ العَبّاسِيِّ -: فَأعلَمُ أنَّ أفضَلَ زادِ الرّاحِلِ إِلَيكَ عَزمُ الإِرادَةِ، وَ خُضوعُ الاِستِغاثَةِ، وَ قَد ناجاكَ بِعَزمِ الإِرادَةِ وَ خُضوعِ الاِستِکانَةِ قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۱۰ ذیل ح۲ نقلًا من خطّ الشهيد محمّد بن مكّي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش هنگام رفتن به نزد منصور، خليفۀ عبّاسى -: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که برترين توشۀ رهرو به سوى تو، ارادۀ استوار و فروتنى يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهانه است، و اينک، قلبم با اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى استوار و فروتنى متواضعانه، با تو رازگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام - مِن دُعائِهِ عليه السلام لَمّا حُمِلَ إلىٰ بَغدادَ -: وَ قَد عَلِمتُ أنَّ أفضَلَ الزّادِ لِلرّاحِلِ إِلَيكَ عَزمُ إرادَةٍ يَختارُكَ بِها، وَ قَد ناجاكَ بِعَزمِ الإرادَةِ قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۳ ص۲۷۷، مصباح المتهجّد: ص۸۱۵ ح۸۷۷، المزار الكبير: ص۱۹۷ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام و فيهما الدعاء فقط.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - در دعایش، هنگامی که ایشان را به سوى بغداد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند -: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که برترين توشۀ رهرو به سوى تو، ارادۀ استوارى است که با آن، تو را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزينند، و اينک، قلبم با اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى استوار با تو رازگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإخلاص-و-العمل-بمرضاة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶: الإخلاصُ وَ العَمَلُ بِمَرضاةِ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اخلاص و کار کردن برای خشنودی خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... مَن عَمِلَ بِرِضائي أُلزِمُهُ ثَلاثَ خِصالٍ: أُعَرِّفُهُ شُكراً لا يُخالِطُهُ الجَهلُ، وَ ذِكراً لا يُخالِطُهُ النِّسيانُ، وَ مَحَبَّةً لا يُؤثِرُ عَلیٰ مَحَبَّتي مَحَبَّةَ المَخلوقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۲۰۴، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۸ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بيان حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند متعال فرمود: «... هر کس براى خشنودى من کار کند، سه ويژگى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم: شُکرى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم که جهل با آن آميخته نباشد، يادى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم که فراموشى با آن نباشد، و محبّتى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم که هيچ گاه محبّت به مخلوق را بر محبّت من بر نگزيند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - مِن دُعائِهِ عِندَ الصَّباحِ -: اللّٰهُمَّ وَ قَد عَلِمتُ أنَّ أفضَلَ زادِ الرّاحِلِ إِلَيكَ عَزمُ إرادَةٍ، وَ إخلاصُ نِيَّةٍ، وَ صادِقُ طَوِيَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۸۶ ص۳۱۸ ح۶۷ نقلاً عن مجموع الدعوات.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش به هنگام بامداد -: خدایا! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که برترين توشۀ رهرو به سوى تو، ارادۀ استوار، نيّت خالصانه و ضمير پاک است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۷: الطَّلَبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیایش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ... الرِّضا بِالقَضاءِ، وَ بَرَكَةَ المَوتِ بَعدَ العَيشِ، وَ بَردَ العَيشِ بَعدَ المَوتِ، وَ لَذَّةَ المَنظَرِ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ شَوقاً إِلیٰ رُؤيَتِكَ وَ لِقائِكَ، مِن غَيرِ ضَرّاءَ مُضِرَّةٍ، وَ لا فِتنَةٍ مُضِلَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۴۸ ح۶، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۳۲۸ ح۹۶۰ نحوه و كلاهما عن محمّد بن الفرج عن الإمام الجواد عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۲ ح۲؛ سنن النسائي: ج۳ ص۵۵ عن عمّار بن ياسر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا!... من از تو خشنودى به قضايت، برکت مرگ پس از زندگى، خوشىِ زندگى پس از مرگ، لذّت نگريستن به رخسارت، شوق ديدار و ديدنت بدون تنگنايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای زيانبار و يا فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کننده را خواستارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ الأَشياءِ إِلَيَّ، وَ اجعَل خَشيَتَكَ أخوَفَ الأَشياءِ عِندي، وَ اقطَع عَنّي حاجاتِ الدُّنيا بِالشَّوقِ إِلیٰ لِقائِكَ، وَ إِذا أقرَرتَ أعيُنَ أَهلِ الدُّنيا مِن دُنياهُم فَأَقرِر عَيني مِن عِبادَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۱۸۲ ح۳۶۴۸ نقلاً عن حلية الأولياء عن الهيثم بن مالك الطائي؛ مصباح الزائر: ص۵۲۹ و فیه «صفة صلاة لزيارة الحسين بن عليّ صلوات اللّٰه عليهما وَ سلامه»&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الإقبال: ج۲ ص۲۱۱ كلاهما من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۱ ص۲۸۷ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ چيزها نزدم گردان. ترس از خودت را ترسبارترينِ چيزها برايم قرار ده و با شوق ديدارت، نيازهاى دنيا را از من ببُر و هر گاه چشمان اهل دنيا را با دنيايشان روشن کردى، چشم مرا با عبادتت روشن کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اِجعَل في دُعائِكَ: اللّٰهُمَّ ارزُقني لَذَّةَ النَّظَرِ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ الشَّوقَ إِلیٰ لِقائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۱۹۱ ح۳۷۰۱ نقلاً عن الحكيم عن زيد بن ثابت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در دعايت اين جمله را قرار ده: «خدایا! لذّتِ نگريستن به رخسارت و شوق ديدارت را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام گردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: کانَ مِن دُعاءِ داوودَ عليه السلام يَقولُ: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ حُبَّكَ، وَ حُبَّ مَن يُحِبُّكَ، وَ العَمَلَ الَّذي يُبَلِّغُني حُبَّكَ. اللّٰهُمَّ اجعَل حُبَّكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِن نَفسي وَ أَهلي وَ مِنَ الماءِ البارِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۵۲۲ ح۳۴۹۰ عن أبي الدرداء، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۴۷۰ ح۳۶۲۱، حلية الأولياء: ج۱ ص۲۲۶ الرقم۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا علیه السلام: داوود علیه السلام در دعاهاى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «خدایا! من، دوستى تو و دوستى آن که دوستت دارد و کردارى را که مرا به دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. خدایا! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را نزدم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خودم و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و [گواراتر از] آب خنک، قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ اجعَلنا مَشغولينَ بِأَمرِكَ، آمِنينَ بِوَعدِكَ، آيِسينَ مِن خَلقِكَ، آنِسينَ بِكَ، مُستَوحِشينَ مِن غَيرِكَ، راضينَ بِقَضائِكَ، صابِرينَ عَلیٰ بَلائِكَ، شاكِرينَ عَلیٰ نَعمائِكَ، مُتَلَذِّذينَ بِذِكرِكَ، فَرِحينَ بِكِتابِكَ، مُناجينَ إيّاكَ آناءَ اللَّيلِ وَ أطرافَ النَّهارِ، مُستَعِدّينَ لِلمَوتِ، مُشتاقينَ إِلیٰ لِقائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۳۶۴ ح۱۰۱۳، بحار الأنوار: ج۹۵ ص۳۶۰ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خدایا! ما را به فرمانت مشغول، به وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مطمئن، از آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نوميد، به خودت مأنوس، از غير خودت ترسان، به قضايت خشنود، در بلايت شکيبا، بر نعمتت سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، به يادت کام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روا، به کتابت شادمان، با خودت شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز در مناجات، براى مرگ، آماده و به ديدارت مشتاق ساز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ كُمَيلٍ -: وَ اجعَل لِساني بِذِكرِكَ لَهِجاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهِج بالشيء: إذا وَلِع به (النهایة: ج۴ ص۲۸۱ «لهج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قَلبي بِحُبِّكَ مُتَيَّماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متيَّم: أي معبَّد مذلَّل. و تيّمه الحبُّ: إذا استولى عليه (النهایة: ج۱ ص۲۰۳ «تيم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۵۰ ح۹۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ ص۳۳۷، المصباح للكفعمي: ص۷۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - از دعاى ايشان معروف به «دعاى کميل» -: زبانم را پيوسته به ياد خودت، گويا کن و دلم را اسير محبّتت گردان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليها السلام - مِن دُعاءٍ لَها -: وَ أَسأَلُكَ النَّظَرَ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ الشَّوقَ إِلیٰ لِقائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۲۲۵ ح۱ نقلاً عن الاختيار لابن الباقي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام - در دعایش-: خدایا!... نگريستن به رخسارت و شوق ديدارت را از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلَّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ فَرِّغ قَلبي لِمَحَبَّتِكَ، وَ اشغَلهُ بِذِكرِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۹۱ الدعاء ۲۱، مهج الدعوات: ص۴۰ عن الإمام الكاظم عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود بفرست و قلبم را براى محبّتت [از همه چیز] خالی کن و آن را به ياد خودت مشغول بدار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ نَبِّهني لِذِكرِكَ في أوقاتِ الغَفلَةِ، وَ استَعمِلني بِطاعَتِكَ في أيّامِ المُهلَةِ، وَ انهَج لي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ سَبيلاً سَهلَةً، أكمِل لي بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۸۷ الدعاء ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و در اوقات غفلتم، مرا متوجّه ياد خودت گردان و در ايّام فرصتم، مرا در طاعتت به کار گير و براى رسيدن به محبّتت، راهى هموار برايم بگشاى و بدين سان، خير دنيا و آخرت را به طور کامل عطايم فرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ وَ إِنّي أتوبُ إِلَيكَ مِن كُلِّ ما خالَفَ إرادَتَكَ، أَو زالَ عَن مَحَبَّتِكَ؛ مِن خَطَراتِ قَلبي، وَ لَحَظاتِ عَيني، وَ حِكاياتِ لِساني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۲۶ الدعاء ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدايا! من از هر آنچه بر دلم گذشته يا چشمم بر آن افتاده يا بر زبانم رفته است و بر خلاف خواست تو بوده يا دوستش نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به درگاه تو توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ اجعَلني مِنَ الَّذينَ جَدُّوا في قَصدِكَ فَلَم يَنكِلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَل یَنكِلُ: نَكَصَ؛ أي رَجَعَ (اُنظر: تاج العروس: ج۱۵ ص۷۵۴ «نكل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ سَلَكُوا الطَّريقَ إِلَيكَ فَلَم يَعدِلوا، وَ اعتَمَدوا عَلَيكَ فِي الوُصولِ حَتّیٰ وَصَلوا، فَرَوِيَت قُلوبُهُم مِن مَحَبَّتِكَ، وَ أنِسَت نُفوسُهُم بِمَعرِفَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۶ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدایا! مرا از کسانى قرار ده که براى ديدنت جدّيت به خرج دادند و باز نماندند و راه تو را پيمودند و از آن، منحرف نشدند و براى رسيدن، به تو اعتماد کردند، تا آن که رسيدند. پس دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را از محبّت خود، سيراب ساختى و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را به معرفت خويش، مأنوس کردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ احفَظنا مِن بَينِ أيدينا وَ مِن خَلفِنا، وَ عَن أيمانِنا وَ عَن شَمائِلِنا، وَ مِن جَميعِ نَواحينا، حِفظاً عاصِماً مِن مَعصِيَتِكَ، هادِياً إِلیٰ طاعَتِكَ، مُستَعمِلاً لِمَحَبَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۴۱ الدعاء ۶، مصباح المتهجّد: ص۲۴۶ ح۳۶۱ نحوه، العدد القويّة: ص۳۶۳، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۰۷ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و ما را از پيش رو و از پشت سر و از راست و از چپ و از همه سويمان چنان محافظت فرما که ما را از نافرمانى تو نگاه دارد و به فرمان بردن از تو ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون شود و در راه محبّت تو به کارمان گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ... وَ اعمِ أبصارَ قُلوبِنا عَمّا خالَفَ مَحَبَّتَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۴۷ الدعاء ۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدايا!... ديدۀ دل ما را از آنچه تو دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، کور گردان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ... لا تَبتَلِيَنّي بِالكَسَلِ عَن عِبادَتِكَ، وَ لَا العَمیٰ عَن سَبيلِكَ، وَ لا بِالتَّعَرُّضِ لِخِلافِ مَحَبَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۸۴ الدعاء ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدایا!... مرا به تنبلى در عبادتت يا کورى [و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى] از راهت يا پرداختن به آنچه بر خلاف دوستى توست، گرفتار مکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِلٰهي! فَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ تَوَشَّحَت أشجارُ الشَّوقِ إِلَيكَ في حَدائِقِ صُدورِهِم، وَ أخَذَت لَوعَةُ مَحَبَّتِكَ بِمَجامِعِ قُلوبِهِم، فَهُم إِلیٰ أَوكارِ الأَفكارِ يَأوونَ، وَ في رِياضِ القُربِ وَ المُكاشَفَةِ يَرتَعونَ، وَ مِن حِياضِ المَحَبَّةِ بِكأسِ المُلاطَفَةِ يَكرَعونَ، وَ شَرائِعَ المُصافاةِ يَرِدونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۰ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خدایا! ما را از کسانى قرار ده که درختان شوق به تو در بوستان سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان آراسته شد و آتش محبّتت، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار ساخت. پس&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان در آشيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها جاى گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قرب و مکاشفه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خرامند و از حوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محبّت، با جام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ملاطفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشند و به سرچشمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صفا و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگى وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ احمِلنا في سُفُنِ نَجاتِكَ، وَ مَتِّعنا بِلَذيذِ مُناجاتِكَ، وَ أَورِدنا حِياضَ حُبِّكَ، وَ أَذِقنا حَلاوَةَ وُدِّكَ وَ قُربِكَ، وَ اجعَل جِهادَنا فيكَ، وَ هَمَّنا في طاعَتِكَ، وَ أَخلِص نِيّاتِنا في مُعامَلَتِكَ، فَإِنّا بِكَ وَ لَكَ، وَ لا وَسيلَةَ لَنا إِلَيكَ إلّا بِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۴۷ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! ما را در کشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نجاتت جای ده و از لذّت مناجاتت بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند ساز و بر لب برکه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبّتت در آور و شیرینی دوستی و نزدیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را به ما بچشان و تلاش مجدّانۀ ما را در راه خودت و همّتمان را در اطاعت خودت قرار ده و نیّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما را در کار با خودت، خالص کن که ما از تو و برای تو هستیم و وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز خودت برای رسیدن به تو نداریم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجعَلني لَهُم قَريناً، وَ اجعَلني لَهُم نَصيراً، وَ امنُن عَلَيَّ بِشَوقٍ إِلَيكَ، وَ بِالعَمَلِ لَكَ بِما تُحِبُّ وَ تَرضیٰ، إِنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ، وَ ذٰلِكَ عَلَيكَ يَسيرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۹۲ الدعاء ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود بفرست و مرا هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين آنان قرار ده و ياور آنان ساز و با شوق به سويت و توفيق انجام دادن آن عملى که دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى و خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، بر من منّت بگذار، که تو بر هر چيز، توانايى و اين کار، بر تو آسان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اللّٰهُمَّ املَأ قَلبي حُبّاً لَكَ، وَ خَشيَةً مِنكَ، وَ تَصديقاً وَ إيماناً بِكَ، وَ فَرَقاً مِنكَ، وَ شَوقاً إِلَيكَ، يا ذَا الجَلالِ وَ الإِكرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۸۶ ح۲۴ عن ابن أبي يعفور، مصباح المتهجّد: ص۶۰۱ ح۶۹۲، الإقبال: ج۱ ص۱۷۳ كلاهما عن الإمام زین العابدین عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۲۴۹ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خدایا! قلبم را از محبّت به خودت، ترس از خودت، تصديق و ايمان به خودت، هراس از خودت و شوق به خودت، لبريز ساز،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صاحب جلال و کرامت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن دُعائِهِ عِندَ حُضورِ شَهرِ رَمَضانَ -: صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اشغَل قَلبي بِعَظيمِ شَأنِكَ، وَ أَرسِل مَحَبَّتَكَ إِلَيهِ حَتّیٰ ألقاكَ وَ أَوداجي تَشخَبُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّخب: السَّیَلان (النهایة: ج۲ ص۴۵۰ «شخب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۱ ص۱۲۹، بحار الأنوار: ج۹۷ ص۳۳۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در دعایش به هنگام رسيدن ماه رمضان -: [خدايا!] بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و قلبم را به شکوهمندىِ جايگاهت مشغول بدار و محبّتت را بر آن بفرست، تا در حالى ديدارت کنم که از رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گردنم، خون بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَدعو بِهٰذَا الدُّعاءِ في دُبُرِ رَكَعَتي طَوافِ الفَريضَةِ، تَقولُ بَعدَ التَّشَهُّدِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ ارحَمني بِطَواعِيَتي إيّاكَ وَ طَواعِيَتي رَسولَكَ صلّی اللّه عليه وآله، اللّٰهُمَّ جَنِّبني أَن أتَعَدّیٰ حُدودَكَ، وَ اجعَلني مِمَّن يُحِبُّكَ وَ يُحِبُّ رَسولَكَ وَ مَلائِكَتَكَ وَ عِبادَكَ الصّالِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۵ ص۱۴۳ ح۴۷۵ عن معاوية بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: پس از دو رکعت نماز طواف واجب، اين دعا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى: «خدايا! به خاطر اطاعتم از تو و پيامبرت صلی اللّه علیه وآله، بر من رحمت آور. خدايا! از اين که از محدودۀ اطاعت تو خارج شوم، مرا دور کن و مرا از دوستداران خودت و پيامبرت و فرشتگانت و بندگانِ صالحت قرار بده».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ الصّادِقُ عليه السلام في قَولِ اللهِ عزّ وجلّ (اهْدِنَا الصِّرٰاطَ الْمُسْتَقِيمَ): يَقولُ: أَرشِدنا إِلَى المُستَقيمِ؛ أي أرشِدنا لِلُزومِ الطَّريقِ المُؤَدّي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ وَ المُبَلِّغِ إِلیٰ دِينِكَ، وَ المانِعِ مِن أَن نَتَّبِعَ أهواءَنا فَنَعطِبَ، أو نَأخُذَ بِآرائِنا فَنَهلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۱ ص۳۰۵ ح۶۵ عن محمّد بن زياد عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، معاني الأخبار: ص۳۲ ح۴ عن الإمام العسكري عليه السلام، الاحتجاج: ج۲ ص۲۸۶ ح۲۴۳ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۴ ص۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: جعفر بن محمّدِ صادق علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عز وجل: (ما را به راه راست هدایت کن) فرمود: «يعنى ما را به راه راست، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى کن؛ يعنى به پيمودن راهى که به محبّت تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد و به دين تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد و مانع از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که از هواى نفس خود، پيروى کنيم و در نتيجه نابود شويم يا به آراى شخصى خود، عمل کنيم و به هلاکت در افتيم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۶ (التّامّونَ في محبَّة اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۷ (کاملان در خدادوستی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحقیقی-در-بارۀ-بنياد-محبت-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحقیقی در بارۀ بنياد محبّت خدا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسلام، دينِ همۀ انبياى راستين و برنامۀ تکامل انسان است و ريشه در محبّت خدا دارد. امام على علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ هٰذَا الإسلامَ دينُ اللّهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذِی اصطَفاهُ لِنَفسِهِ... وَ أقامَ دَعائِمَهُ عَلىٰ مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۸ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين اسلام، دينی است که خداوند، آن را براى خود برگزيد و ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بر محبّت خويش استوار ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين، بدان معناست که خدادوستى، اصلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين پایۀ سازندگى فردى و اجتماعى و تکامل مادّى و معنوى انسان است. در واقع، آنچه انبياى الهى براى هدايت جامعۀ بشری آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه به نتيجۀ مطلوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که بر اين پايه استوار باشد. انسان تا به کيمياى محبّتِ خدا دست نيابد، به هدف خلقتش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تعبير حافظ شيرازى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عاشق شـو ار نه روزى کار جهان سر آيد ناخوانده نـقش مقصود، از کارگاه هـستى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام به کيمياگرى محبّت چنین اشاره کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ انْهَج لی إلىٰ مَحَبَّتِکَ سَبيلاً سَهلَةً أکمِل لی بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحیفة السجّادیّة: ص۸۷ دعای ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سوى محبّتت، راهى آسان برايم بگشا و از طريق آن، خير دنيا و آخرت را برايم کامل کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، هر چه محبّت انسان به آفريدگار جهان، بيشتر باشد، توفيق بيشترى براى فهم راز آفرينش خود و کسب کمالات انسانى دارد. زيارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسيده از پيشوايان دين نیز مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بارز «التّامّينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی مَحَبَّةِ اللّهِ (کاملان در دوستى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا)» را اهل بيت پيامبر خدا دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که در قلّۀ کمال انسانی و اوج شايستگى قرار دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۷ (کاملان در خدادوستى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;راه-خدادوستى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه خدادوستى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسئلۀ اصلى، چگونگىِ «خدادوست» شدن و «عاشق خدا» شدن است. ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودهاى اهل بيت علیهم السلام در اين باره، در فصل دوم گذشت. خلاصۀ اين ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودها اين است که اصلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سرچشمۀ خدادوستی پس از لطف و رحمتش، معرفت (شناختِ) اوست. خداوند سبحان، با لطف و رحمت خود، عشق به خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در سرشت انسان نهاد و از آن جا که خود، جامعِ همۀ کمالات و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، ممکن نيست کسى حقيقتاً او را بشناسد و او را دوست نداشته باشد. از اين رو، امام حسن مجتبى علیه السلام تأکيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَرَفَ اللّهَ أحَبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر که خدا را بشناسد، دوستش خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انواع-معرفت-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انواع معرفت خدا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان دو راه برای معرفتِ (شناختِ) خدایش دارد: اوّل، معرفت از طريق برهان که تکيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه ايمان است و دوم، معرفت از طريق شهود که يقين ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از این رو، وقتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: «معرفت خدا، مبدأ محبّت اوست»، اين سؤال پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که: کدام معرفت؟ معرفت برهانى؟ یا معرفت شهودی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ، اين است که: هر دو. هر قدر انسان بیشتر به خداوند متعال معرفت پيدا کند، به همان ميزان، با زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کمالات او آشنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به او علاقه پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. به همين جهت، معرفت برهانى هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند مبدأ (خاستگاه) محبّت خدا باشد و از اين رو، وقتى داوود علیه السلام از خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد: «کَيفَ اُحَبِّبُکَ إلىٰ خَلقِکَ؟؛ چگونه محبّت تو را در دل مردم ايجاد کنم؟»، پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُذکُر أيادِىَّ عِندَهُم، فَإنَّکَ إذا ذَکَرتَ لَهُم ذٰلِکَ أحَبّونی.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۴۰ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را نزد آنان ياد کن که با يادآورى آنها، مرا دوست خواهند داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه محبّت تام و کامل، از طريق معرفت شهودى حاصل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. اگر انسان خدا را اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه شناخت که همۀ خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در او جمع دید، دیگر به غير خدا توجّه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. این همان محبّت شدیدی است که از آن به «عشق» تعبير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بالاترين-درجۀ-محبت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالاترين درجۀ محبّت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسانی درجات بالای محبّت را به خدای سبحان دارند که معرفت شهودی به او دارند. به گفتۀ قرآن کریم، اینان دو دسته اند: «فرشتگان و اُولو العلم (دانشوران)»:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(شَهِدَ اللَّهُ أنَّهُ لا إلٰـهَ إلّا هُوَ وَ الْمَلٰـئکَةُ وَ اُوْلُواْ الْعِلْمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيۀ ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که جز او هيچ معبودى نيست و [نيز] فرشتگان و دانشوران [شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام نیز در بارۀ شدّت محبّت فرشتگان به حضرت حق عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِ استَفرَغَتهُم أشغالُ عِبادَتِهِ، و وَصَلَت حَقائِقُ الإِيمانِ بَينَهُم و بَينَ مَعرِفَتِهِ، و قَطَعَهُم الإِيقانُ بِهِ إلَى الوَلَهِ إِلَيهِ، و لَم تُجاوِز رَغَباتُهُم ما عِندَهُ إلىٰ ما عِندَ غَيرِهِ،قَد ذاقوا حَلاوَةَ مَعرِفَتِهِ، و شَرِبوا بِالکَأسِ الرَّوِيَّةِ مِن مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: خطبۀ ۹۱. نيز، ر. ک: ص۵۰ ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشتغال به عبادتش، آنان را از هر چيز ديگر، باز داشته است و حقايق ايمان، آنان را به معرفت (شناخت) پروردگارشان پيوند داده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و يقين به او، آنان را از ديگران بريده و شيفتۀ او ساخته است و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از آنچه نزد اوست، به آنچه نزد ديگرى است، در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد. آنان، شيرينى معرفتش را چشيده و از جام لبريز محبّتش نوشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام نیز لذّت دستۀ دوم (اُولو العلم) را از معرفت خدا توصيف کرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو يَعلَمُ النّاسُ ما في فَضلِ مَعرِفَةِ اللهِ عز وجل، ما مَدّوا أعيُنَهُم إلىٰ ما مَتَّعَ اللّهُ بِهِ الأَعداءَ مِن زَهرَةِ الحَياةِ الدُّنيا و نَعيمِها، وَ کانَت دُنياهُم أقَلَّ عِندَهُم مِمّا يَطَؤونَهُ بِأَرجُلِهِم، و لَنَعِموا بِمَعرِفَةِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عز وجل وَ تَلَذَّذوا بِها تَلَذُّذَ مَن لَم يَزَل فی رَوضاتِ الجِنّانِ مَعَ أولِياءِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۸ ص۲۴۷ح۳۴۷. نيز، ر.ک: ص۵۸ ح۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مردم از فضيلت شناخت خداى عز وجل باخبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، به نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زندگى دنيوى که خداوند، دشمنان را از آن برخوردار ساخته است، چشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوختند و دنيايشان از آنچه با گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بر آن پاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند نيز کمتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و با نعمت خدا متنعّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و از آن لذّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند؛ لذّت بردن کسى که همواره در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت، همراه اولياى خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;راه-رسيدن-به-معرفت-شهودى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه رسيدن به معرفت شهودى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه رسيدن به معرفت شهودى، تخليه و تجليۀ قلب است. تخليۀ قلب، یعنی پاکسازى آينۀ دل از زنگار کارهاى ناشايست، و تجليۀ قلب، یعنی صيقل و جلا دادنِ آن با کارهاى نيک.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام در دعا و خطاب به خدا عرض می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّ الرّاحِلَ إلَيکَ قَريبُ المَسافَةِ، وَ أَنَّکَ لا تَحتَجِبُ عَن خَلقِکَ إلّا أن تَحجُبَهُمُ الأَعمالُ دُونَکَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۵۸۳ ح۶۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که به سوى تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، راهش نزديک است و تو از آفریدگانت در حجاب نرفته&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، بلکه کردارشان است که مانع آنان از رسیدن به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام تصريح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که جمالِ جميل خدا حجاب ندارد. حجاب، از ناحيۀ کارهاى ناشايست است و اگر زنگار اعمال ناشايست از آينۀ دل زدوده شود، انسان به معرفت شهودى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به اين مقدّمه، به اين نتايج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيم که:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلاً: تخليه و پاکسازى دل از زنگار کارهاى ناشايست، براى رسيدن به معرفت شهودى کافى است، هرچند تجليۀ دل به وسيلۀ کارهاى شايست، بر قوّت اين معرفت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثانياً: حجاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت خدا، همان موانع محبّت او هستند؛ زيرا چنان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که دانستيم، معرفت شهودى خداوند متعال، با محبّت او همراه است. از اين رو، کسانى که با عنصر «تقوا (پرهیزگاری)» حجاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت شهودى را کنار زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با کيمياى محبّت خدا، رشتۀ محبّت غير او را گسسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. امام باقر علیه السلام اين گروه را چنين توصيف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطَعوا مَحَبَّتَهُم بِمَحَبَّةِ رَبِّهِم... وَ نَظَروا إلَى اللّهِ عز وجل وَ إلىٰ مَحَبَّتِهِ بِقُلوبِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خاطر محبّت خدایشان، از محبّت دیگران بریده... و با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، به خداوند عز وجل و محبّتش نگريسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۰ ح۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثالثاً: شمارى از «عوامل خدادوستى»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۴۹ (عوامل خدادوستی).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا «خاستگاه محبوبيت در نزد خدا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۹۱ (خاستگاه محبوبیت نزد خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند تقوا و توبه، اسباب تخليۀ قلب از زنگارها و نیز تجليۀ آن به شمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نکته نيز شایان توجّه است که تفکيک «عوامل خدادوستى» از «اسباب محبوبيت در نزد خدا»، به دليل آن است که دستۀ اوّل، عوامل ايجاد محبّت در دل بنده نسبت به خداى متعال را توضيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دستۀ دوم، اسباب محبّت خداوند متعال را نسبت به بنده، و گرنه به کار بردن هر يک از اين دو دسته عوامل به جاى دستۀ ديگر، بلامانع است. مثلاً در متن قرآن و حديث، توبه، سبب محبّت خدا به بنده شمرده شده است؛ ولی از آن جا که توبه موجب کنار رفتن حجاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، سبب محبّت بنده به خدا نيز هست؛ يا معرفت خدا، تقوا و دعا، جزء اسباب محبّت بنده به خدا ذکر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در صورتى که موجب محبّت خدا به بنده نيز هستند. همچنين در برخی عوامل مانند «ياد خدا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۹ (یاد خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تصريح شده که هم موجب محبّت خدا به بنده و هم محبّت بنده به خدای متعال است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خطرناکترين-آفت-محبت-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آفت محبّت خدا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيادوستى، اصل هر گناه، ريشۀ هر حجاب معرفت و بذر موانع خدادوستى است. از اين رو، آن را «خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مانع» محبّت خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۱۷۳ (خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مانع).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس احاديث اين باب، محبّت خدا، قابل جمع با محبّت دنيا نيست و تا ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از غبار اين محبّت بر آينۀ دل باقى باشد، معرفت و محبّت حقيقى و کامل خدا براى انسان، امکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممکن است سؤال شود که دنيا چيست و چرا محبّت آن، با محبّت خدا قابل جمع نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در جواب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: دنيا در فرهنگ متون دينى اسلام، همین امکانات مادّى و لذايذ عادی است، ولی در صورتی که «هدف» قرار گرفته باشند نه وسیله. اگر برخوردارى از لذايذ دنيوى، مقدّمۀ رسيدن به قرب الهى و معنويت و آخرت باشد، در فرهنگ اسلام، «دنيا» شمرده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. چنين برخوردارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى، نه تنها مانعى براى محبّت خدا نيستند، بلکه مقدّمۀ آن نيز شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؛ امّا همين کاميابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مادّى، اگر هدف قرار گيرند، خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آفات معنويت و محبّت خواهند بود: {ما جَعَلَ اللهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلبَينِ فِى جَوفِهِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احزاب: آيۀ ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در درون يک فرد، دو دل قرار نداده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است). دلى که ظرف محبّت دنيا و لبريز از تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معنوى است، چگونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند عرش رحمان باشد و نور آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين را در خود، جاى دهد؟ بر همين اساس است که امام العارفين، على علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَما أنَّ الشَّمسَ و اللَّيلَ لا يَجتَمِعانِ، کَذٰلِکَ حُبُّ اللّهِ وَ حُبُّ الدُّنيا لا يَجتَمِعانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۱۷۲ ح۳۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان گونه که خورشيد و شب، جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، خدادوستى و دنيادوستى نيز بايد يکديگر جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجتناب از تمام اَشکال دنيادوستى، بالاترين درجۀ تقواست که اگر انسان بِدان دست يابد، به کيمياى محبّت و بالاترين درجات کمالات معنوى دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. امام باقر علیه السلام در بارۀ اين گروه از متّقيان و کسانى که به اين مرتبه رسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطَعوا مَحَبَّتَهُم بِمَحَبَّةِ رَبِّهِم... وَ نَظَروا إلَى اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۰ ح۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت خويش را [به دنيا] به خاطر دوستىِ خدا رها کردند... و چشم به خدا دوختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درمان-دنيادوستى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درمان دنيادوستى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيادوستى، ريشه در بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دل دارد، و گرنه دلِ سالم و قلب سليم، از محبّت دنيا خالى است. امام صادق علیه السلام در تبيين آيۀ شريف {إِلَّا مَنْ أَتَىٰ اللهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعرا: آيۀ ۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز آن کس که با دلى سليم در پيشگاه الهى حاضر شود) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ القَلبُ الَّذی سَلِمَ مِن حُبِّ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۷ ص۳۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن، دلى است که از محبّت دنيا فارغ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا اين سؤال پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که: ريشۀ بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دل و سبب محبّت دنيا چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ، اين است که ريشۀ بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قلب و سبب همۀ رذايل اخلاقى، خودخواهى است. بنا بر اين، براى درمان اساسى دنيادوستى، راهى جز مبارزه با خودخواهى وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام خمينى رحمه الله در اين باره، خطاب به فرزندش چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزندم! از خودخواهى و خودبينى به در آى که اين ارث شيطان است که به واسطۀ خودبينى و خودخواهى، از امر خداى تعالى به خضوع براى ولى و صفىّ او - جلّ و علا - سر باز زد، و بدان که تمام گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم، از اين ارث شيطانى است که اصل اصول فتنه است و شايد آيۀ شريفۀ (و قَـاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَکُونَ فِتْنَةٌ و يَکُونَ الدِّينُ کُلُّهُ لِلهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انفال: آیۀ ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بعضى مراحل آن، به جهاد اکبر و مقاتله با ريشۀ فتنه - که شيطان بزرگ و جنود آن است که در تمام اعماق قلوب انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شاخه و ريشه دارند- اشاره باشد، و هر کس، براى رفع فتنه از درون و برون خويش، بايد مجاهده نمايد و اين جهاد است که اگر به پيروزى رسيد، همه چيز و همه کس اصلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفۀ نور: ج۲۲ ص۳۷۱ و ۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رمز-خودسازى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رمز خودسازى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا، فرصت نقد و بررسى روش علماى اخلاق در مبارزه با خودخواهى و معالجۀ رذايل اخلاقى و سالم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى دل از طريق ممارست بر ضدّ آنها نيست. از این رو، تنها به بحث و بررسى در بارۀ ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود مهمّ امام على علیه السلام بسنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم. ايشان در بارۀ اساسى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارى که به سالم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى قلب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد، چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصلُ صَلاحِ القَلبِ اشتِغالُهُ بِذِکرِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحکم: ج۲ ص۴۱۵ ح۳۰۸۳، عيون الحکم و المواعظ: ص۱۲۰ ح۲۷۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریشۀ اصلاح دل، مشغول داشتن آن به ياد خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، از سخنان درخشان و برجستۀ امام على علیه السلام است. در اين کلام، امام علیه السلام دقيق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين راه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سالم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى دل و سير و سلوک إلى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را به کسانى که طالب اين راه هستند، نشان داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود، ياد خدا رمز خودسازى است. ياد خدا، در واقع، انسان را از خودِ حيوانى تهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و بدين وسيله، انسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند خويشتن را از رذايل اخلاقى پاک نمايد و خودِ انسانىِ خويش را بيابد و با اين دريافت، به معرفت و محبّت خدا برسد که: «مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلی: ج۴ ص۱۰۲ ح۱۴۹، مصباح الشريعة: ص۳۴۳ هر دو از پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله، بحار الأنوار: ج۲ ص۳۲ ح۲۲؛ شرح نهج البلاغة، ابن أبی الحديد: ج۲۰ ص۲۹۲ ح۳۳۹ از امام علی علیه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کس خود را بشناسد، پروردگارش را شناخته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-ياد-خدا-در-سازندگى-انسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش ياد خدا در سازندگى انسان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متون دينى اسلام، به نقش «ياد خدا» در سازندگى انسان، به تفصيل، توجّه گردیده است که براى نمونه، به سه دسته از آنها اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستۀ اوّل: متونى که به نقش ياد خدا در آفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايى و سالم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى قلب، پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مانند رواياتی که از امام على علیه السلام نقل شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ذِکرُ اللّٰهِ مَطرَدَةُ الشَّيطانِ؛ ياد خدا، بيرون رانندۀ شيطان است» (البداية و النهاية: ج۱ ص۶۴)، «ذِکرُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأسُ مالِ کُلِّ مُؤمِنٍ، وَ رِبحُهُ السَّلامَةُ مِن الشَّيطانِ؛ ياد خدا، سرمايۀ هر مؤمن و سود آن، سلامت در برابر شيطان است(غرر الحکم: ج۴ ص۳۰ ح۵۱۷۱)، «ذِکرُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَواءُ أعلالِ النُّفوسِ؛ ياد خدا، داروى دردهاى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست» (غرر الحکم: ج۴ ص۳۰ ح۵۱۶۹)، «و يا مَنِ اسمُهُ دَواءٌ، وَ ذِکرُهُ شِفاءٌ؛&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که نامش دوا و يادش شفاست!» (مصباح المتهجّد: ص۸۵۰ ح۹۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستۀ دوم: متونى که بيان کنندۀ نقش ياد خدا در آرامش دل و شرح صدر، و نورانيت قلب و فکر، و ايجاد حيات و حواسّ باطنى، و رشد و تکامل معنوى اند، مانند گفتار خداوند متعال:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ألا بِذِکرِ اللهِ تَطْمَئنُّ القُلُوبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رعد: آیۀ ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باش که دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ياد خدا، استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این بارۀ نیز روایاتی از امير مؤمنان علیه السلام نقل شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الذِّکرُ يَشرَحُ الصَّدرَ؛ ياد خدا، دل را گشايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد» (غرر الحکم: ج۱ ص۲۱۰ ح۸۳۵)، «دَوامُ الذِّکرِ يُنيرُ القَلبَ وَ الفِکرَ؛ ياد مداوم خدا، دل و انديشه را درخشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند» (غرر الحکم: ج۴ ص۲۱ ح۵۱۴۴)، «مَن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;br /&gt;<br /> ذَکَرَ اللّهَ سُبحانَهُ أحيا قَلبَهُ وَ نَوَّرَ عَقلَهُ وَ لُبَّهُ؛ آن که خدا را ياد کند، يادِ خدا دلش را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و عقلش را درخشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند» (غرر الحکم: ج۵ ص۳۸۷ ح۸۸۷۶)، «إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ جَعَلَ الذِّکرَ جِلاءً لِلقُلوبِ، تَسمَعُ بِهِ بَعدَ الوَقرَةِ، وَ تُبصِرُ بِهِ بَعدَ العَشوَةِ، وَ تَنقادُ بِهِ بَعدَ المُعانَدَة؛ خداوند سبحان، ياد خود را مايۀ صفاى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قرار داده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است، که پس از ناشنيدن، بِدان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در پى ناديدن، بِدان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند و پس از سرپيچى، بِدان پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند» (نهج البلاغة: خطبۀ ۲۲۲) و «مُداوَمَةُ الذِّکرِ قوتُ الأَرواحِ، وَ مِفتاحُ الفَلاحِ؛ تداوم ياد خدا، نيروى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کليد رستگارى است» (غرر الحکم: ج۶ ص۱۳۷ ح۹۸۳۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستۀ سوم: متونى که اُنس با خدا، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با او و عشق و محبّت او را ثمرۀ ياد خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، مانند آنچه از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله و امام علی علیه السلام نقل شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: «مَن أکثَرَ ذِکرَ اللهِ عز وجل أحَبَّهُ اللّٰه؛ آن که فراوان ياد خدا کند، خدا او را دوست خواهد داشت» (الکافی: ج۲ ص۵۰۰ ح۳)، امام علی علیه السلام: «الذِّکرُ مِفتاحُ الاُنسِ؛ ياد خدا، کليد اُنس است» (ر. ک: ص۶۰ ح۸۵) و «ذِکرُ اللهِ قوتُ النُّفوسِ، وَ مُجالَسَةُ المَحبوبِ؛ ياد خدا، نيروى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با محبوب است» (ر.ک: ص۶۰ ح۸۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين متون، ياد خدا در نخستين گام سلوک به سوى او، آينۀ دل را از زنگار اخلاق و اعمال ناشايست، پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و در گام دوم، آمادگى آن را براى انعکاس معارف شهودى تقويت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و در گام سوم، کيمياى عشق و محبّتِ دادار يگانۀ هستى را به سالک، اهدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به اين آثار و برکات عظيم و نقش کليدىِ ياد خدا در سازندگى انسان و جامعۀ توحيدى است که قرآن کريم و احاديث اسلامى، مکرّر بر کثرتِ ذکر، بلکه تداوم آن، تأکيد دارند. خداوند سبحان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْکُرُواْ اللهَ ذِکْرًا کَثِيرًا * و سَبِّحُوهُ بُکْرَةً و أَصِيلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احزاب: آيۀ ۴۱ - ۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آنان که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! خدا را فراوان ياد کنيد * و او را سحرگاهان و شامگاهان تسبيح گوييد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَوةَ فَاذْکُرُواْ اللهَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قِيامًا و قُعُودًا و عَلَى جُنُوبِکُمْ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيۀ ۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه که نماز را به پايان رسانديد، ايستاده و نشسته و بر پهلو ياد خدا کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن شَیءٍ إلّا وَ لَهُ حَدٌّ يَنتَهی إلَيهِ، إلّا الذِّکرَ فَلَيسَ لَهُ حَدٌّ يَنتَهی إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۲ ص۴۹۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيزى را حدّى است که بِدان پايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، جز ذکر (ياد خدا) که حدّى ندارد تا بِدان، پايان گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس، اين آيه را برخواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْکُرُواْ اللهَ ذِکْرًا کَثِيرًا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احزاب: آيۀ ۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آنانى که ايمان آورديد! خداوند را بسيار ياد کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو-نکتۀ-مهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو نکتۀ مهم&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا توجّه به دو نکته مهم، ضرورى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. آنچه موجب بروز و ظهور آثار ذکر در تخليه و تجليۀ قلب و رسيدن به معرفت شهودى و محبّت خداست، تداوم ذکر است، چنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که در بسيارى از متون پیشین به آن تصريح شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. ذکرى که تداوم ندارد و بر قلب غلبه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند موجب حرکت انسان به سوى کمال مطلق باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقيه سالک و محدّث عارف، ملّا محسن فيض کاشانى رحمه الله، در هجدهمين ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود از بيست و پنج ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودى که در رسالۀ زاد السالک در پاسخِ نامۀ يکى از فُضلاى عصر خويش در بارۀ کيفيت سلوک راه حق ارائه کرده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدرى از اذکار و دعوات را وردِ خود ساختن در اوقات معيّنه، خصوصاً بعد از نمازهاى فريضه، و اگر تواند که اکثر اوقات، زبان را مشغول ذکر حق دارد - و اگر چه جوارح در کارهاى ديگر مصروف باشد -، زهى سعادت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام منقول است که زبان مبارک ايشان در اکثر اوقات، تَر بوده است به کلمۀ طيّبۀ: «لا إله إلّا اللّه». اگر چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اگر سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اگر راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، إلى غير ذلک.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متن حديث، از امام صادق علیه السلام و بدين شرح است: «و کانَ أبى کَثير الذِّکرِ، لَقَد کُنتُ أمشی مَعَهُ وَ إنَّهُ لَيَذکُرُ اللهَ، و آکُلُ مَعَهُ الطَّعامَ وَ إنَّهُ لَيَذکُرُ اللهَ، وَ لَقَد کانَ يُحَدِّثُ القَومَ وَ ما يَشغَلُهُ ذٰلِکَ عَن ذِکرِ اللهِ، وَ کُنتُ أرىٰ لِسانَهُ لازِقاً بِحَنَکِهِ يَقولُ: لا إلٰهَ إلَّا اللهُ؛ پدرم بسيار ذکرگو بود. در کنارش راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم و او ياد خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. با او بر سر سفره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستم و او ياد خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. با مردم سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت؛ ولى اين کار، وى را از ياد خدا باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدم که زبانش از تکرار &amp;quot; لا إلهَ إلَّا الله&amp;quot; به کامش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبيد» (الکافی: ج۲ ص۴۹۸ ح۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه اين، مُمِدّ و مُعاونى قوى است هر سالک را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر ذکر قلبى را نيز مُقارنِ ذکر لسانى سازد، به اندک زمانى فتوح بسيار رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند، سعى نمايد که دم به دم متذکّر حق&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوده باشد، تا غافل نشود که هيچ امرى به اين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد در سلوک، و اين، مددى است قوى در ترک مخالفت حق - سبحانه - به معاصى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ده رساله، فیض کاشانی: ص۸۶ (رسالۀ زاد السالک).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. حقيقت «ذکر»، احساس حضور در محضر حق تعالى است؛ احساسى که انسان را به مسئوليت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فردى و اجتماعى وادار نمايد. هر قدر اين احساس در انسان تقويت شود، ذکر، واقعيّت بيشترى پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آثار و برکات افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترى دارد. تداوم ذکر، بدين معنا بسيار دشوار است. يکى از اصحاب امام صادق علیه السلام نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال أبو عَبدِ اللّهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه السلام: أ لا اُخبِرُکَ بِأَشَدِّ ما فَرَضَ اللّهُ عز وجل عَلىٰ خَلقِهِ؟، قُلتُ: بَلىٰ. قالَ: إنصافُ النَّاسِ مِن نَفسِکَ، و مُواساتُکَ أخاکَ، و ذِکرُ اللّهِ في کُل مَوطِنٍ. أما إنّي لا أقولُ: «سُبحَانَ اللّهِ، وَ الحَمدُ لِلهِ، وَ لا إِلٰهَ إلَّا اللّهُ، وَ اللّهُ أکبَرُ»، وَ إن کانَ هٰذا مِن ذاکَ، وَ لٰکِن ذِکرُ اللّهِ عز وجل فی کُلِّ مَوطِنٍ إذا هَجَمتَ عَلىٰ طاعَةٍ أو عَلَىٰ مَعصِيَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۲ ص۱۴۵ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام پرسيد: «آيا از سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزهايى که خداوند عز وجل آنها را واجب کرده است، آگاهت نسازم؟». گفتم: چرا. فرمود: «انصاف تو با ديگران و همدردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات با برادران و ياد کردن خدا در همه جا. بدان که منظورم از ياد کردن خدا، گفتن ‍&amp;quot;سبحان اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و الحمد للّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا إلٰه إلّا اللّهُ، و اللّهُ أکبر&amp;quot; نيست، گرچه اين نيز ياد خداست؛ بلکه مقصودم ياد کردن خدا در هر جايى است که بر اطاعت و يا معصيت او تصميم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;کاملترين-مصداق-ذکر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصداق ذکر&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز، کامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصداق ذکر (ياد خدا) است و آيۀ شريف (أَقِمِ الصَّلَوةَ لِذِکْرِى؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: آیۀ ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز را براى ياد کردنِ من به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پا دار) به همين نکتۀ ظريف، اشارت دارد. نماز اگر با آداب و شرايط آن (بويژه حضور قلب) انجام شود، در گام اوّل، دل را از همۀ زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور که خداوند سبحان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَآءِ و الْمُنکَرِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنکبوت: آیۀ ۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا نماز، از گناه و خطا باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد) و با پاک شدن از آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، انسان به صفت تقوا متّصف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و در گام دوم، انسان را به بساط قرب و اُنس و محبّت خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، چنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةُ قُربانُ کُلِّ تَقیٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۳۲ عن الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام، الکافي: ج۳ ص۲۶۵ ح۶ عن الإمام الرضا علیه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۶۰ ح۱۳۸، مسند الشهاب: ج۱ ص۱۸۱ ح۲۶۵ عن الإمام علیّ علیه السلام عنه صلی اللّه علیه وآله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز، وسیلۀ تقرّب هر پرهيزگار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، نماز، بهترين وسيله براى خودسازى و سازندگى و ساختن جامعۀ توحيدى و مبتنى بر محبّت خداست. به همين دلیل، پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله از آن به عنوان بهترين آیین دینی(خَيرُ مَوضوع)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۲۳ ح۱۳، معانی الأخبار: ص۳۳۳ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۷۰ ح۱؛ مسند ابن حنبل:&lt;br /&gt;<br /> ج۸ ص۱۳۰ ح۲۱۶۰۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. امام صادق علیه السلام نیز در بارۀ ارزش نماز و نقش آن در سازندگى انسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن شَیءٍ بَعدَ المَعرِفَةِ تَعدِلُ هٰذِهِ الصَّلاةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۳ ص۲۶۴ ح۱، الأمالى، طوسى: ص۶۹۴ ح۱۴۷، إرشاد القلوب: ص۱۴۵، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۲۰۲ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از شناخت [خدا]، هيچ چيزى هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايۀ نماز نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، امام خمينى رحمه الله در وصيّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ اخلاقى خود، پس از آن که خودخواهى و خودبينى را ريشۀ همۀ فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و جهاد براى قطع اين ريشه را جهاد اکبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامد و پيروزى در اين جهاد را مايۀ اصلاح همه چيز و همه کس تعريف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تأکيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد که راه رسيدن به اين پيروزى، پس از استمداد از خداوند متعال، نماز است. متن نوشتۀ امام، خطاب به فرزندش چنين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسرم! سعى کن که به اين پيروزى دست يابى، يا دست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کم به بعض مراحل آن، همّت کن و از هواهاى نفسانيّه که حد و حصر ندارد، بکاه و از خداى متعال - جلّ و علا - استمداد کن که بى مدد او، کسى به جايى نرسد و نماز، اين معراج عارفان و سفر عاشقان، راه وصول به اين مقصد است و اگر توفيق يابى و يابيم به تحقّق يک رکعتِ آن و مشاهدۀ انوار مکنون در آن و اسرار مرموز آن، و لو به قدر طاقت خويش، شمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مقصد و مقصود اولياى خدا را استشمام نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم و دورنمايى از صَلاتِ معراج سيّد انبياى عرفا - عليه و عليهم و على آله الصلاة و السّلام - را مشاهده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم که خداوند منّان، ما و شما را به اين نعمت بزرگ، منّت نهد!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفۀ نور: ج۲۲ ص۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو-شرط-اصلى-نماز-کامل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو شرط اصلى نماز کامل&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى کامل از آثار و برکات نماز در سير و سلوک إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، دو شرط اصلى دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. تمسّک و توسّل به پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت علیهم السلام: راه توحيد و معرفت و محبّت خداوند متعال، راهى است بس دشوار و صعب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العبور که طى کردن آن بدون چراغ و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما و تمسّک به ولايت و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از شفاعتِ وسايلى که خداوند متعال براى تقرّب به خود معيّن فرموده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آيۀ (يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللهَ وَابْتَغُواْ إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَ جَاهِدُواْ فِى سَبِيلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ) (مائده: آیۀ ۳۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ورود از درى که خداوند متعال براى گام نهادن بر بساط قرب خود مشخص کرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: اهل بيت علیهم السلام در قرآن و حديث: ص۳۵۴ ح۳۱۹ - ۳۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير نيست. از این رو، در زيارت امامان اهل بيت علیهم السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أرادَ اللّهَ بَدَأَ بِکُم، وَ مَن وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنکُم، وَ مَن قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِکُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۵ ح۳۲۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر که خدا را بخواهد، از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آغازد و هر که او را به يگانگى بشناسد، از شما پذيرفته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و هر که قصدِ او کند، به شما روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر همين اساس، امام صادق علیه السلام براى دستيابى به حقيقت نماز و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى کامل از اين بهترين وسيلۀ سلوک إلى اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قُمتَ إلَى الصَّلاةِ فَقُل: اللّهُمَّ إنّی اُقَدِّمُ إلَيکَ مُحَمَّداً صلی اللّه علیه وآله بَينَ يَدَي حاجَتی، وَ أتَوَجَّهُ بِهِ إلَيکَ، فَاجْعَلنی بِهِ وَجيها عِندَکَ فِی الدُّنيَا وَ الآخِرَةِ وَ مِنَ المُقَرَّبينَ، اِجعَل صَلاتی بِهِ مَقبولَةً، وَ ذَنبی بِهِ مَغفورا، و دُعَائی بِهِ مُستَجاباً، إنَّکَ أنتَ الغَفورُ الرَّحيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: ج۳ ص۳۰۹ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به نماز ايستادى، بگو: خداوندا! من، محمّد صلی اللّه علیه وآله را براى بر آوردن حاجتم به درگاهت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و به وسيلۀ او به تو روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم. پس به حقّ او، مرا در دنيا و آخرت، نزدت آبرومند و از مقرّبان قرار ده. به حقّ او، نمازم را مقبول، گناهم را آمرزيده و دعايم را مستجاب قرار ده که تويى بخشايندۀ مهربان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. احسان به خلق: يکى از شرايط مهمّ پذيرفته شدن نماز و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از آثار و انوار و برکات آن که در متون اسلامى بر آن تأکيد شده، زکات است. قرآن کريم در کنار نماز، مردم را به پرداختن زکات دعوت کرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. امام رضا علیه السلام در بارۀ راز اين اقتران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عز وجل أمَرَ بِثَلاثَةٍ مَقرونٌ بِها ثَلاثَةٌ اُخرىٰ: أمَرَ بِالصَّلاةِ وَ الزَّکاةِ؛ فَمَن صَلّى وَ لَم يُزَکِّ لَم تُقبَل صَلاتُهُ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۵۶ ح۱۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل سه چيز را قرين سه چيز ديگر قرار داد: به نماز و زکات فرمان داد. پس هر که نماز بخواند، امّا زکات نپردازد، نمازش پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش پرداخت زکات در بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از آثار نماز، تا آن جاست که امام صادق علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا صَلاةَ لِمَن لا زَکاةَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشکاة الأنوار: ص۴۶ ح۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر که زکات نپردازد، او را نمازى [پذيرفته] نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زکات در مفهوم عامّ خود، شامل تمام حقوق مالى شرعى، اعم از واجب و مستحب است. در اين باره در حديثى آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُئِلَ الصّادقُ علیه السلام: فی کَم تَجِبُ الزَّکاةُ مِنَ المالِ؟ فَقالَ علیه السلام: الزَّکاةَ الظّاهِرَةَ أم الباطِنَةَ تُريدُ؟. قالَ: اُريدُهُما جَميعاً. فَقالَ: أمَّا الظّاهِرَةُ فَفی کُلِّ ألفٍ خَمسَةٌ و عِشرونَ دِرهَماً، وَ أمَّا الباطِنَةُ فَلا تستَأثِر عَلىٰ أخيکَ بِما هُوَ أحوَجُ إلَيکَ مِنکَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار: ص۱۵۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى از امام صادق علیه السلام پرسيد: حدّ نِصاب مالى در زکات چيست؟ امام فرمود: «مقصودت، زکات ظاهرى است يا باطنى؟». گفت: هر دو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم. فرمود: «زکات ظاهرى، در هر هزار درهمى، بيست و پنج درهم است؛ امّا زکات باطنى، آن است که آنچه را برادرت بِدان نيازمندتر است، ويژۀ خود نکنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت که همه گونه احسان به خلق، براى خدا، شرط کمالِ بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى از برکات هر نوع ذکر و در رأس آن، نماز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت به مردم، تا آن جا در تکامل انسان نقش دارد که پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله خدمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران مردم را بهترينِ مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامد و در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيرُ النّاسِ مَنِ انتَفَعَ بِهِ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۹۶ ح۵۸۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهترينِ مردم، کسى است که مردم از او بهره برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام نیز احسان را در کنار اطاعت خداوند متعال، حکمت خلقت انسان، مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِتَقوَى اللّهِ اُمِرتُم، و لِلإِحسانِ وَ الطّاعَةِ خُلِقتُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص۱۰ عن سليمان بن المغيرة عن الإمام زين العابدين علیه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پَروا کردن از خدا فرمان يافتيد و براى احسان [به خلق] و اطاعت [از خدا]، آفريده شديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصولاً همان طور که امام خمينى بیان داشته،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در وصيّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ اخلاقى امام خمینی رحمه الله به فرزندش آمده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است: «پسرم! از بار مسئوليت انسانى که خدمت به حق در صورت خدمت به خلق است، شانه خالى مکن...» (صحيفۀ نور: ج۲۲ ص۳۵۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت به خلق، در واقع، خدمت به خدا و عبادت اجتماعى است و هر چه انسان به خلق، خصوصاً مردم محروم، بيشتر خدمت کند، به خالق، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به بساط اُنس و قرب و محبّت او بهتر راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، چنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که در حديث قدسى آمده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحمَدُ، مَحَبَّتی مَحَبَّةُ الفُقَراءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۶۶ ح۸۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای احمد! دوستىِ من، به دوست داشتنِ فقيران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جمعبندى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ گفتنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در بارۀ راه رسيدن به معرفت شهودى و محبّت خدا در پنج نکته خلاصه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. توجّه همیشگی به حضور در محضر حق تعالى؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. اهتمام به نمازِ کامل و با حضور قلب؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. استمداد از خداوند متعال؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. تمسّک و توسّل به پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله اهل بيت علیهم السلام؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. خدمت خالصانه به خلق خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مبادئ-التحبب-إلى-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: مَبادِئُ التَّحَبُّبِ إِلَى اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خاستگاه محبوبیّت در نزد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوحيد-و-الإيمان-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: التَّوحيدُ وَ الإِيمانُ بِاللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توحید و ایمان به خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ إِنّي أطَعتُكَ في أحَبِّ الأَشياءِ إِلَيكَ وَ هُوَ التَّوحيدُ، وَ لَم أعصِكَ في أبغَضِ الأَشياءِ إِلَيكَ وَ هُوَ الكُفرُ، فَاغفِر لي ما بَينَهُما، يا مَن إِلَيهِ مَفَرّي، آمِنّي مِمّا فَزِعتُ مِنهُ إِلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص۳۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوندا! من در توحید که محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین چیز نزد توست، اطاعتت کردم و در کفر که مبغوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین چیز نزد توست، نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نکردم. پس آنچه را که بین توحید و کفر است، بر من ببخشای.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای آن که به سوی او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزم! مرا ایمنی ده در آنچه از آن به تو پناه برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: إِلٰهي! أطَعتُكَ - وَ لَكَ المِنَّةُ عَلَيَّ - في أحَبِّ الأَشياءِ إِلَيكَ؛ الإِيمانِ بِكَ وَ التَّصديقِ بِرَسولِكَ، وَ لَم أعصِكَ في أبغَضِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَشياءِ إِلَيكَ؛ الشِّركِ بِكَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ التَّكذيبِ بِرَسولِكَ، فَاغفِر لي ما بَينَهُما يا أرحَمَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهج الدعوات: ص۱۸۲، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۹۰ ح۳ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه السلام: بار الها! در مورد محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزها در نزدت - يعنى ايمان به تو و تصديق پيامبرت - تو را فرمان بردم، گرچه در آن نيز تو بر من منّت دارى، و در مورد دشمن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزها در نزدت - يعنى شرک ورزيدن به تو و تکذيب پيامبرت - تو را نافرمانى نکردم. پس،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مهربانان! آنچه را ميان اين دو است، بر من ببخش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن شَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنَ الإِيمانِ بِهِ وَ تَركِ ما أمَرَ بِتَركِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۶۸ ح۲۶۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: چيزى دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ايمان به خدا و ترک هر چه خدا به ترک آن دستور داده، نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: التَّوبَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا خداوند، توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را دوست دارد و پاکيزگان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ الشّابَّ التّائِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج۱ ص۲۸۵ ح۱۸۶۶، كنز العمّال‌: ج۴ ص۲۰۹ ح۱۰۱۸۵ كلاهما نقلاً عن أبي الشيخ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، جوانِ توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ العَبدَ المُؤمِنَ المُفَتَّنَ التَّوّابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُفَتَّن التَّوّاب: أي الممتَحَن بالذنب ثمّ یتوب (مجمع البحرین: ج۳ ص۱۳۶۱ «فتن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۱۷۴ ح۶۰۵ عن الإمام عليّ عليه السلام؛ الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۴، الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۴۱ ح۱۹۵ كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندۀ مؤمنِ گنهکار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لَيسَ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن مُؤمِنٍ تائِبٍ أو مُؤمِنَةٍ تائِبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۹ ح۳۳، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص۹۴ ح۲۷ كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۷۲ ح۴۱؛ تفسير القرطبي: ج۳ ص۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ چيز نزد خدا، دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از مرد يا زن مؤمنِ توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: توبوا إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ ادْخُلوا في مَحَبَّتِهِ؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوّابينَ وَ يُحِبُّ المُتَطَهِّرينَ، وَ المُؤمِنُ تَوّابٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۲۳ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۱ ح۱۴ و راجع الكافی: ج۶ ص۴۳۵ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به درگاه خداوند عز وجل توبه بَريد و به محبّت او در آييد؛ زيرا خداوند عز وجل توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را دوست دارد و پاکيزگان را [نيز] دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و مؤمن، بسيار توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بَصيرٍ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى ٱللهِ تَوْبَةً نَّصُوحاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ الذَّنبُ الَّذي لا يَعودُ فيهِ أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ أيُّنا لَم يَعُد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا أبا مُحَمَّدٍ، إِنَّ اللهَ يُحِبُّ مِن عِبادِهِ المُفَتَّنَ التَّوّابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۴، الزهد للحسين بن سعيد: ص۷۲ ح۱۹۱، الاُصول السّتة عشر (كتاب عاصم بن حميد الحنّاط): ص۱۷۸ ح۱۳۷ عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۹ و راجع جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۹۸ (الغایات).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو بصير -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ آيۀ (اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا، توبه کنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای خالص) پرسيدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصود، گناهى است که پس از توبه، ديگر هرگز به آن باز نگردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از ما [چنين است و] ديگر به گناه باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو محمّد! خداوند از ميان بندگانش، بندۀ به گناه آزموده شدۀ بسيار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار را دوست دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في دُعاءٍ لَهُ -: قَد قُلتَ يا إِلٰهي في مُحكَمِ كِتابِكَ إِنَّكَ تَقبَلُ التَّوبَةَ عَن عِبادِكَ وَ تَعفو عَنِ السَّيِّئاتِ وَ تُحِبُّ التَّوّابينَ، فَاقبَل تَوبَتي كَما وَعَدتَ، وَ اعْفُ عَن سَيِّئاتي كَما ضَمِنتَ، وَ أوجِب لي مَحَبَّتَكَ كَما شَرَطتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۲۵ الدعاء ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش -: خداوندا! تو در کتاب استوار خود فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که توبه را از بندگانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى و از گناهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرى و توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى. پس همان گونه که وعده داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بپذير و همان گونه که تضمين کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از گناهانم در گذر و همان گونه که شرط کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر من مقرّر فرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في دُعاءٍ لَهُ -: أعتَذِرُ إِلَيكَ يا إِلٰهي... فَصَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجعَل نَدامَتي عَلیٰ ما وَقَعتُ فيهِ مِنَ الزَّلّاتِ، وَ عَزمي عَلیٰ تَركِ ما يَعرِضُ لي مِنَ السَّيِّئاتِ؛ تَوبَةً توجِبُ لي مَحَبَّتَكَ، يا مُحِبَّ التَّوّابينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۲۵ الدعاء ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى معبود من! از تو پوزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم.… پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و پشیمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را از لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که دچار آن شدم و عزمم را بر وا گذاشتن گناهانى که با آنها رويارو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار ده که محبّت را برايم در پى بياورد،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دوستدار توبه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في دُعاءٍ لَهُ -: اللّٰهُمَّ ارزُقنا خَوفَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِقابِ الوَعيدِ... وَ اجعَلنا عِندَكَ مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوّابينَ الَّذينَ أوجَبتَ لَهُم مَحَبَّتَكَ، وَ قَبِلتَ مِنهُم مُراجَعَةَ طاعَتِكَ، يا أعدَلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العادِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۷۹ الدعاء ۴۵، مصباح المتهجّد: ص۶۴۷ ح۷۱۸، الإقبال: ج۱ ص۴۲۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۱۷۶ ح۱. ۳. الدعوات: ص۱۲۳، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۶۷ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش-: خدايا! ترس از عقوبت وعده داده شده را روزىِ ما گردان... و ما را نزد خويش، از توبه کنندگانى قرار بده که دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را براى آنان، واجب نمودى و بازگشت به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از آنان پذيرفتى،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دادگرترينِ دادگران!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: قيلَ لِزَينِ العابِدينَ عليه السلام: ما خَيرُ ما يَموتُ عَلَيهِ العَبدُ؟ قال: أَن يَكونَ قَد فَرَغَ مِن أبنِيَتِهِ وَ دُورِهِ وَ قُصورِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: وَ كَيفَ ذٰلِكَ؟ قالَ: أَن يَكونَ مِن ذُنوبهِ تائِباً، وَ عَلَى الخَيراتِ مُقيماً؛ يَرِدُ عَلَى اللهِ حَبيباً كَريماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: به امام زين العابدين علیه السلام گفته شد: بهترين مرگی که انسان در آن حال بمیرد، چیست؟ فرمود: «اين که [آدمى] از [قیدِ] ساختمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش فارغ شده باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: يعنى چه؟ فرمود: «از گناهانش توبه کرده باشد و به کارهاى نيک بپردازد و [با چنين حالى] بر خداوند حبيب و کريم وارد شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِذا تابَ العَبدُ تَوبَةً نَصوحاً، أَحَبَّهُ اللهُ؛ فَسَتَرَ عَلَيهِ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. الكافي: ج۲ ص۴۳۰ ح۱ عن معاوية بن وهب، ثواب الأعمال: ص۲۰۵ ح۱، مشكاة الأنوار: ص۲۰۲ ح۵۳۶ عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۸ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى توبۀ راستين کند، خداوند، او را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و در دنيا و آخرت بر او پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى ٱللهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا) -: يَتوبُ العَبدُ ثُمَّ لا يَرجِعُ فيهِ، وَ إِنَّ أَحَبَّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ المُتَّقِي التّائِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۳۷۷ عن محمّد بن الفضيل، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - در تفسير این سخن خداوند متعال: (اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا توبه کنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خالص) -: مقصود، آن است که بنده، توبه کند و ديگر به گناه، باز نگردد. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند، پرهيزگارِ توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى ٱللهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا) -: يَتوبُ مِنَ الذَّنبِ ثُمَّ لا يَعودُ فيهِ، وَ أَحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ تَعالَى المُفَتَّنونَ التَّوّابونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۳، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا توبه کنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خالص) -: از گناه توبه کند و ديگر تکرارش نکند. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين بندگان نزد خداى متعال، کسانى هستند که بارها گناه و باز توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أبي عُمَير عن بعض أصحابنا رفعه: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ أعطَى التّائِبينَ ثَلاثَ خِصالٍ، لَو أعطیٰ خَصلَةً مِنها جَميعَ أَهلِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّماواتِ وَ الأَرضِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنَجَوا بِها: قَولُهُ عزّ وجلّ: (إِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ٱللهَ يُحِبُّ ٱلتَّوَّ ٰبِينَ وَ يُحِبُّ ٱلْمُتَطَهِّرِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَن أَحَبَّهُ اللهُ لَم يُعَذِّبهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۳۲ ح۵، مشكاة الأنوار: ص۱۹۹ ح۵۲۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابن ابى عُمَير، از يکى از شيعيان، در حديثى که سندش را به امامان علیهم السلام رسانده است -: خداوند عز وجل سه ويژگى به توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان داده است که اگر يکى از آنها را به همۀ اهل آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين دهد، به سبب آن، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند: [اوّل] فرموده است: (خدا توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان و پاکيزگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد) و کسى که خداوند، او را دوست بدارد، عذابش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طاعة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: طاعَةُ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فرمان بُردن از خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ أَطِيعُواْ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْكَـٰفِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: از خدا و پيامبرش فرمان ببريد. پس اگر پشت کردند، خداوند، کافران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ النّاسِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ يَومَ القِيامَةِ أطوَعُهُم لَهُ وَ أتقاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۳۴۰ ح۱ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه السلام، غرر الحكم: ج۲ ص۴۳۱ ح۳۱۵۸ عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۱۱۸ ح۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم در نزد خداوند در روز قيامت، فرمانبرترينِ آنها از او و پرهيزگارترينِ آنان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ أَن يُعمَلَ بِفَرائِضِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۵ ص۷۶۹ ح۴۳۰۲۰ نقلاً عن ابن عديّ في الكامل عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، دوست دارد که واجباتش به جا آورده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إن تَنَزَّهوا عَنِ المَعاصي يُحبِبكُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۵ ح۳۷۵۹ و راجع عیون الحكم و المواعظ: ص۱۶۴ ح۳۴۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر خود را از معصيت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پاک کنيد، خداوند، دوستتان خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن عثمان بنِ عيسىٰ عن بعضِ من حَدَثه عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: مَن أحَبُّ الخَلقِ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام: أطوَعُهُم لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۰۰ ح۲۲۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از عثمان بن عيسى، از کسى که اين حديث را از امام صادق علیه السلام برايش نقل کرد -: به ایشان گفتم: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ خلق در نزد خدا کيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فرمانبرترينِ آنان از خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ أكرَمُهُم عَلَيهِ، أتقاهُم وَ أَعمَلُهُم بِطاعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۷۴ ح۳،صفات الشیعة: ص۹۰ ح۲۲، الأمالي للطوسي: ص۷۳۶ ح۱۵۳۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۳۹ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان نزد خداوند عز وجل [و گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آنان در پيشگاه او] پرهيزگارترين و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارترينِ آنان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: ما تَحَبَّبَ إِلَيَّ عَبدي بِأَحَبَّ مِمَّا افتَرَضتُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۲ ح۵ عن محمّد الحلبي، المحاسن: ص۴۵۴ ح۱۰۴۷ نحوه، مشكاة الأنوار: ص۲۰۴ ح۵۴۵، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۱۹۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالی - فرموده: «بندۀ من، با چيزى بهتر از آنچه بر او واجب ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، خود را نزد من محبوب نکرده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن محمّد بن أبي عُمَير: حَدَّثَني مَن سَمِعَ أبا عَبدِاللهِ الصّادِقَ عليه السلام يَقولُ: ما أَحَبَّ اللهُ عزّ وجلّ مَن عَصاهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَمَثَّلَ فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعصِي الإِلٰهَ وَ أَنتَ تُظهِرُ حُبَّهُ هٰذا مُحالٌ فِي الفِعالِ بَديعُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو کانَ حُبُّكَ صادِقاً لَأَطَعتَهُ إِنَّ المُحِبَّ لِمَن يُحِبُّ مُطيعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۵۷۸ح۷۹۰، فلاح السائل: ص۲۸۴ ح۱۷۵، تحف العقول: ص۲۹۴ عن الإمام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ص۱۵ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق - به نقل از محمّد بن ابى عُمَير -: کسى که خود از امام صادق علیه السلام شنيده بود، برايم نقل کرد که ايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند، کسى را که نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کند، دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه، امام علیه السلام اين شعر را بر خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نافرمانى خدا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى و باز بدو اظهار دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى؟ /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين، محال و از کارهاى شگفت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات راستين بود، از او فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردى/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا دوستدار، فرمانبر کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد ابن طاووس در فلاح السائل پس از نقل اين روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى بسا کسى بگويد که اين دو بيت از محمود ورّاق است. جواب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم: آرى! امام صادق علیه السلام آن دو را به عنوان مثل، ياد کرده است. راويان اين حديث، به اتّفاق عالمان رجالى، جملگى ثقه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و روايات مرسل محمّد بن ابى عمير، همانند مسند به حساب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۲۲ (استجابة الدعوات).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۲۳ (استجابت دعاها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتباع-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-و-أهل-بيته-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: اِتِّباعُ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَهلِ بَيتِهِ عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیروی از پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت او علیهم السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِنْ كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ وَ يَغْفِر لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: اگر خدا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، از من پيروى کنيد تا خدا [نيز] شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد و خداوند، آمرزندۀ مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ المُتَأَسّي بِنَبِيِّهِ، وَ المُقتَصُّ لِأَثَرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۰، غرر الحكم: ج۲ ص۴۰۹ ح۳۰۵۵، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۲۸۵ ح۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند، کسى است که به پيامبرش تأسّى بجويد و از او پيروى کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ اتَّقَى اللهَ فَهُوَ الشَّريفُ المُكَرَّمُ المُحِبُّ، وَ كَذٰلِكَ أهلُ طاعَتِهِ وَ طاعَةِ رَسولِ اللهِ، يَقولُ اللهُ في كِتابِهِ: (إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۸۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۹۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: هر کس پروا داشتن از خدا را پیشه کند، حقیقتاً شرافت و بزرگی و دوستی دارد. همین طورند کسانی که اهل فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برداری از خدا و پیامبرند. خداوند در کتاب خویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (اگر مرا دوست دارید، از من اطاعت کنید تا خدا نیز شما را دوست بدارد و بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را بپوشاند و خداوند، خطاپوش و مهربان است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في خُطبَةِ الوَسيلَةِ -: قالَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ فِي التَّحريضِ عَلَى اتِّباعِهِ وَ التَّرغيبِ فِي تَصديقِهِ وَ القَبولِ لِدَعوَتِهِ: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)، فَاتِّباعُهُ صلّی اللّه عليه وآله مَحَبَّةُ اللّهِ، وَ رِضاهُ غُفرانُ الذُّنوبِ وَ كَمالُ الفَوزِ وَ وُجوبُ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۶ ح۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در خطبۀ معروف به «وسيله» -: خداوند - تبارک و تعالی - در تشويق به پيروى از او و ترغيب به تصديقش و پذيرش دعوتش فرمود: (بگو: اگر خدا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، از من پيروى کنيد تا خدا [نیز] شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد). پس پيروى از او صلی اللّه علیه وآله [مساوى با] دوست داشتن خداست و خشنودى او، [موجب] آمرزش گناهان و کمال رستگارى و واجب گشتن بهشت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن سَرَّهُ أَن يَعلَمَ أنَّ اللهَ يُحِبُّهُ فَليَعمَلْ بِطاعَةِ اللهِ، وَ ليَتَّبِعنا؛ أَ لَم يَسمَع قَولَ اللهِ عزّ وجلّ لِنَبِيِّهِ صلّی اللّه عليه وآله: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللهِ! لا يُطيعُ اللهَ عَبدٌ أبَداً إلّا أدخَلَ اللهُ عَلَيهِ فِي طاعَتِهِ اتِّباعَنا. وَ لا وَ اللهِ! لا يَتَّبِعُنا عَبدٌ أبَداً إلّا أَحَبَّهُ اللهُ. وَ لا وَ اللهِ! لا يَدَعُ أحَدٌ اتِّباعَنا أبَداً إلّا أبغَضَنا. وَ لا وَ اللهِ! لا يُبغِضُنا أحَدٌ أبَداً إلّا عَصَى اللهَ، وَ مَن ماتَ عاصِياً لِلهِ أخزاهُ اللهُ وَ أكَبَّهُ عَلیٰ وَجهِهِ فِي النّارِ. وَ الحَمدُ لِلهِ رَبِّ العالَمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۴ ح۱ عن حفص المؤذّن و إسماعيل بن جابر و إسماعيل بن مخلّد السرّاج، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۴ ح۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که بداند خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، طاعت خدا را به کار بندد و از ما پيروى کند. مگر اين سخن خداوند عز وجل را به پيامبرش نشنيده است که: (بگو: اگر خدا را دوست داريد، از من پيروى کنيد تا خدا [نیز] شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که خدا را اطاعت کند، مگر اين که خداوند در اطاعت او پيروى از ما را وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به خدا سوگند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که از ما پيروى کند، مگر اين که خداوند، دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و به خدا سوگند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که پيروى از ما را فرو گذارد، مگر اين که دشمن ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به خدا سوگند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که ما را دشمن بدارد، مگر اين که خدا را معصيت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هر که با معصيت خدا از دنيا برود، خداوند، او را خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و در آتش سرنگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و ستایش، خداى را که پروردگار جهانيان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-و-أهل-بيته-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: حُبُّ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَهلِ بَيته عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوست داشتن پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت او علیهم السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: نَحنُ بابُ اللهِ الَّذي يُؤتیٰ مِنهُ، بِنا يَهتَدِي المُهتَدونَ؛ فَمَن أَحَبَّنا أَحَبَّهُ اللهُ وَ أَسكَنَهُ جَنَّتَهُ، وَ مَن أبغَضَنا أبغَضَهُ اللهُ وَ أَسكَنَهُ نارَهُ. وَ لا يُحِبُّنا إلّا مَن طابَ مَولِدُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الشيعة: ص۵۰ ح۷ عن أبي سعيد الخدري، تأويل الآيات الظاهرة: ج۲ ص۵۰۹ ح۱۱، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ما باب خداییم که از آن وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. با ما، هدایتجویان ره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند. هر کس ما را دوست بدارد، خدا او را دوست خواهد داشت و در بهشتش جا خواهد داد و هر کس ما را دشمن بدارد، خدا او را دشمن خواهد داشت و در آتشش جا خواهد داد و هیچ کس ما را دوست ندارد، مگر آن که ولادتش پاک باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: مَن أَحَبَّنا أَحَبَّهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۴۴ ح۳ عن میسر، شرح الأخبار: ج۳ ص۴۵۷ ح۱۳۴۰ عن الامام الحسین عليه السلام، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۷۷ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: هر کس ما را دوست بدارد، خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن الفُضَيل: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: أيُّ شَيءٍ أفضَلُ ما يَتَقَرَّبُ بِهِ العِبادُ إِلَى اللهِ فيمَا افتَرَضَ عَلَيهِم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أفضَلُ ما يَتَقَرَّبُ بِهِ العِبادُ إِلَى اللهِ: طاعَةُ اللهِ وَ طاعَةُ رَسولِهِ، [وَ حُبُّ اللهِ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین المعقوفین لیس في الطبعة التی بأیدینا، و أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ حُبُّ رَسولِهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ أُولِي الأَمرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۲۴۷ ح۴۶۳، الكافي: ج۱ ص۱۸۷ ح۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۹۱ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از فُضَيل -: به ابو الحسن علیه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، در اين جا، امام کاظم علیه السلام يا امام رضا علیه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در ميان چيزهايى که خداوند بر بندگان واجب کرده، برترين چيزى که مايۀ تقرّب آنان به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برترين چيزى که بندگان به وسيلۀ آن به خدا نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، اطاعت از خدا و اطاعت از پيامبر او و دوست داشتن پيامبر خدا و اولو الأمر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مكارم-الأخلاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: مَكارِمُ الأَخلاقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های والا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الخلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱: حُسنُ الخُلُقِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّكُم إِلَى اللهِ أحسنُكُم أخلاقاً؛ المُوَطَّؤونَ أكنافاً، الَّذينَ يَألَفونَ وَ يُؤلَفونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ج۱۰ ص۵۰۰ عن أبي هريرة، عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۰۰ ح۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۸۳ ح۱۷؛ تاريخ بغداد: ج۱ ص۳۸۲ الرقم۳۵۰ عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما در نزد خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما هستند؛ آنان که فروتنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و با ديگران، اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و ديگران نيز با آنان، اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عَن اُسامة بن شَريك: كُنّا جُلوساً عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله... إذ جاءَهُ ناسٌ مِنَ الأَعرابِ فَقالوا:... مَن أحَبُّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أحسَنُهُم خُلُقاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ص۴۴۳ح۸۲۱۴، المعجم الكبير: ج۱ص۱۸۱ح۴۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از اُسامة بن شريک -: نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله نشسته بوديم... که گروهى از باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينان عرب، به نزد ايشان آمدند و گفتند: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان خدا، نزد خدا کيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوترينِ آنان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: عَلَيكُم بِمَكارِمِ الأَخلاقِ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّها، وَ إيّاكُم وَ مَذامَّ الأَفعالِ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُبغِضُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۴۴۱ ح۵۸۶ عن المفضّل بن عمر، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۶۶ ح۱۱۱۶ و فيه صدره إلى «يحبّها»، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۹۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى والا را به دست آوريد که خداوند عز وجل آنها را دوست دارد و از کارهاى نکوهيده بپرهيزيد که خداوند عز وجل آنها را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما يَقدَمُ المُؤمِنُ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ بِعَمَلٍ - بَعدَ الفَرائِضِ - أَحَبَّ إِلَى اللهِ تَعالیٰ مِن أَن يَسَعَ النّاسَ بِخُلُقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۰۰ ح۴ عن عنبسة العابد، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۸، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مؤمن، بعد از واجبات، عملى محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی با مردم نزد خداوند متعال نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معالي-الأمور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۲: مَعالِي الأُمورِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کارهای والا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ مَعالِيَ الأُمورِ وَ أشرافَها، وَ يَكرَهُ سَفسافَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّفساف: الأمر الحقیر و الرديء من كل شيء، و هو ضدّ المعالي و المكارم. و أصله ما یطیر من غبار الدقیق إذا نُخل، و التراب إذا أُثیر (النهایة: ج۲ ص۳۷۳ «سفسف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۳ ص۱۳۱ ح۲۸۹۴ عن فاطمة بنت الحسين عن أبيها الإمام الحسين عليه السلام؛ الجعفريّات: ص۱۹۶ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، عوالي اللآلي: ج۱ ص۶۷ ح۱۱۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۳۷ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، کارهاى والا و ارجمند را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و کارهاى پَست را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ كَريمٌ يُحِبُّ الكَرَمَ، وَ يُحِبُّ مَعالِیَ الأَخلاقِ، وَ يكرَهُ سَفسافَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۱۱۱ ح۱۵۱ عن سهل بن سعد، المعجم الكبير: ج۶ ص۱۸۱ ح۵۹۲۸، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۳۲۲ ح۲۰۷۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بزرگوار است و بزرگوارى را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و خوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى والا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و خوهاى پَست را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرغبة-في-ما-عند-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۳: الرَّغبَةُ في ما عِندَ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رغبت به آنچه نزد خداست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: تَحَبَّب إِلَى اللهِ سُبحانَهُ بِالرَّغبَةِ في ما لَدَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۸۷ ح۴۵۰۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۰۱ ح۴۰۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با رغبت (علاقه داشتن) به آنچه نزد خداوند است، با او دوستى کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله: يا رَسولَ اللهِ، عَلِّمني شَيئاً إِذا أَنَا فَعَلتُهُ أَحَبَّنِي اللهُ مِنَ السَّماءِ، وَ أَحَبَّني أهلُ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِرغَب في ما عِندَ اللهِ يُحِبَّكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ، وَ ازهَد في ما عِندَ النّاسِ يُحِبَّكَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ ص۳۷۷ ح۱۱۰۲، الخصال: ص۶۱ ح۸۴، ثواب الأعمال: ص۲۱۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مردى به پيامبر صلی اللّه علیه وآله گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! به من کارى را بياموز که چون انجامش دهم، هم خدا در آسمان و هم زمينيان، دوستم بدارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «به آنچه نزد خداوند است، راغب باش، تا خداوند دوستت بدارد، و به آنچه نزد مردم است، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميلى نشان بده، تا مردم دوستت بدارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحب-في-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۴: الحُبُّ فِي اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوست داشتن در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ رَجُلاً زارَ أخاً لَهُ في قَريَةٍ أُخریٰ، فَأَرصَدَ اللهُ لَهُ عَلیٰ مَدرَجَتِهِ مَلَكاً، فَلَمّا أتیٰ عَلَيهِ قالَ: أينَ تُريدُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أُريدُ أخاً لي في هٰذِهِ القَريَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هَل لَكَ عَلَيهِ مِن نِعمَةٍ تَرُبُّها؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرُبُّها: أي تحفظها و تراعیها و تُرَبّبها كما یُرَبّي الرجل ولَده (النهایة: ج۲ ص۱۸۰ «ربب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، غَيرَ أنّي أحبَبتُهُ فِي اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ إِلَيكَ بِأَنَّ اللهَ قَد أَحَبَّكَ كَما أحبَبتَهُ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ص۱۹۸۸ح۳۸، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۳۷۸ ح۹۳۰۲؛ كشف الريبة: ص۸۰ ح۳ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مردى راهىِ ديدار برادر [دينىِ] خود در روستايى شد. خداوند، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر سرِ راه او قرار داد. چون آن مرد پيش آمد، فرشته از او پرسيد: «به کجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به ديدار برادرى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم که در اين روستا دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرشته] گفت: «آيا نعمتى نزد او دارى که براى رسيدنِ به آن، نزدش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه، جز اين که او را در راه خداوند عز وجل دوست دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرشته] گفت: «من نيز پيام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور خدا به سويت هستم که: خداوند، تو را دوست دارد، همان گونه که تو در راهش دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله – فِي الحَدیثِ القُدسِيِّ -: حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَباذِلينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَصادِقينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَزاوِرينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَواصِلينَ فِيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۸ ح۷۳۱۶ عن عبادة بن الصامت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در یادکرد حدیثی قُدسی - [خداوند عز وجل فرمود:] «دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من با يکديگر دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من به ديدار يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من با يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندند، قطعى است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ المُتَجالِسينَ فِيَّ، وَ المُتَزاوِرينَ فِيَّ، وَ المُتَباذِلينَ فِيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج۲ ص۹۵۴ ح۱۶ عن معاذ بن جبل، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۳۹ ح۲۲۰۹۱، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۷ ح۷۳۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند - تبارک و تعالی - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «دوست داشتنِ آنان که در راه من يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، در راه من با يکديگر هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، در راه من به ديدار يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و در راه من به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشند، بر من واجب است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عُبادة بن الصامت: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَحكي عَن رَبِّهِ عزّ وجلّ يَقولُ: حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَباذِلينَ فِيَّ، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلمُتَزاوِرينَ فِيَّ. وَ المُتَحابّونَ فِي اللهِ عَلیٰ مَنابِرَ مِن نورٍ فِي ظِلِّ العَرشِ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۴۶ ح۲۲۱۲۵؛ تنبيه الخواطر: ج۱ ص۲۹ و فيه «حقّت محبّتي للمتحابّين فيَّ، وحقّت محبّتي للمتزاورين فيَّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبادة بن صامت -: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله شنيدم که از خداوند عز وجل نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشند، قطعى است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با آنان که در راه من به ديدار يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، قطعى است. در روزى که سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز سايۀ خدا نيست، آنان که در راه خدا يکديگر را دوست داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بر منبرهايى از نور در سايۀ عرش قرار دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن خالد بن الوليد: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ:... أُحِبُّ أَن أكونَ مِن أحِبّاءِ اللهِ وَ رَسولِهِ. قالَ: أحِبَّ ما أَحَبَّ اللهُ وَ رَسولُهُ، وَ أبغِض ما أبغَضَ اللهُ وَ رَسولُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۲۷ و ۱۲۹ ح۴۴۱۵۴ نقلاً عن السيوطي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنز العمّال - به نقل از خالد بن وليد -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:... دوست دارم که از دوستان خدا و پيامبر او باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه را خدا و پيامبرش دوست دارند، دوست بدار و آنچه را که مبغوض خدا و پيامبر اوست، دشمن بدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البغض-في-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۵: البُغضُ فِي اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دشمن داشتن در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام لِلحَوارِيّينَ: تَحَبَّبوا إِلَى اللهِ وَ تَقَرَّبوا إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا روحَ اللهِ، بِماذا نَتَحَبَّبُ إِلَى اللهِ وَ نَتَقَرَّبُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِبُغضِ أَهلِ المَعاصي، وَ التَمِسوا رِضَى اللهِ بِسَخَطِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۴۴، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۷ ح۶۰؛ ربيع الأبرار: ج۱ ص۴۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عيسى بن مريم علیه السلام به حواريان فرمود: «خود را محبوب خدا گردانيد و به او تقرّب بجوييد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روح خدا! به چه وسيله، خود را محبوب خدا گردانيم و تقرّب جوييم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با دشمن داشتن گنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گُنَه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشگان، یعنی کسانی که گناه را پیشه و حرفۀ خود کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از معصیت خدا باکی ندارند، نه گنهکاران - که از روی لغزش و غفلت، گناه از آنان سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند؛ ولی قلباً دوست ندارند که بندۀ معصیتکار خدا باشند-.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و با ناخشنودى از آنان، خشنودى خدا را بجوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام _ في كِتابِهِ إِلیٰ سَعدِ الخَيرِ _: اِعلَم _ رَحِمَكَ اللهُ _ أنَّهُ لا تُنالُ مَحَبَّةُ اللهِ إلّا بِبُغضِ كَثيرٍ مِنَ النّاسِ، وَ لا وَلايَتُهُ إلّا بِمُعاداتِهِم، وَ فَوتُ ذٰلِكَ قَليلٌ يَسيرٌ لِدَركِ ذٰلِكَ مِنَ اللهِ لِقَومٍ يَعلَمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۵۶ ح۱۷ عن حمزة بن بزيع، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۶۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به سعد الخير -: خدايت رحمت کند! بدان که محبّت خدا را به دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آورد، مگر از طريق کين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى با بسيارى از مردمان و به دوستى و ولايت او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان رسيد، مگر با دشمنى کردن با آنان. اين از دست دادن [مردم] در مقابل رسيدن به دوستى خدا، در نظر کسانى که [به ارزش کار] آگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بسيار ناچيز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: طَلَبتُ حُبَّ اللهِ عزّ وجلّ فَوَجَدتُهُ في بُغضِ أَهلِ المَعاصي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۱۲ ص۱۷۳ ح۱۳۸۱۰ نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبّت خداوند عز وجل را جُستم و آن را در نفرت از گنهکاران يافتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزهد-في-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۶: الزُّهدُ فِي الدُّنيا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زُهدوَرزی در دنیا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اِزهَد فِي الدُّنيا يُحِبَّكَ اللهُ، وَ ازهَد فيما في أيدِي النّاسِ يُحِبّوكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۷۳ ح۴۱۰۲ عن سهل بن سعد الساعدي؛ الأمالي للطوسي: ص۱۴۰ ح۲۲۸ و ص۲۰۲ ح۳۴۴ كلاهما عن محمّد بن عيسى الكندي عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به دنيا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى کن تا خدا دوستت بدارد و به آنچه در دست مردم است، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى کن تا مردم دوستت بدارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إن أحبَبتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَازهَد فِي الدُّنيا، وَ إن أحبَبتَ أَن يُحِبَّكَ النّاسُ فَلا يَقَعُ في يَدِكَ مِن حُطامِها شَيءٌ إلّا نَبذتَهُ إِلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة: ج۳ ص۱۷۴ عن منصور بن المعتمر، حلية الأولياء: ج۸ ص۵۲ الرقم۴۰۲، ربيع الأبرار:ج۱ ص۴۹۶ كلاهما نحوه. ۶. يرزأ: يأخذ (النهایة: ج۲ ص۲۱۸ «رزأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اگر دوست دارى که خداوند دوستت بدارد، به دنيا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت باش و اگر دوست دارى مردم دوستت بدارند، هر گاه از مال دنيا چيزى به دستت افتاد، آن را به سوى آنان بيفکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِعَليٍّ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ قَد زَيَّنَكَ بِزينَةٍ لَم يُزَيِّنِ العِبادَ بِزينَةٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنها؛ زَيَّنَكَ بِالزُّهدِ فِي الدُّنيا وَ جَعَلَكَ لا تَرزَأُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنها شَيئاً وَ لا تَرزَأُ مِنكَ شَيئاً، وَ وَهَبَ لَكَ حُبَّ المَساكينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. الأمالي للطوسي: ص۱۸۱ ح۳۰۳ عن عمّار، بشارة المصطفى: ص۹۸، بحار الأنوار: ج۳۹ ص۲۹۸ ح۱۰۱؛ تاريخ دمشق: ج۴۲ ص۲۸۱ عن عمّار و راجع العمدة: ص۲۹۷ ح۴۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! خداوند، تو را به زيورى آراسته است که بندگان را به زيورى محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن در نزد خود، نياراسته است؛ تو را به زيور زهد، آراسته و چُنانت قرار داده که نه تو از دنيا چيزى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى و نه دنيا از تو چيزى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، و دوستىِ مستمندان را نيز به تو ارزانى داشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِعَليٍّ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ خَصَّكَ بِأَمرٍ وَ أعطاكَهُ، لَيسَ مِنَ الأَعمالِ شَيءٌ أحَبُّ إِلَيهِ وَ لا أفضَلُ مِنهُ عِندَهُ؛ الزُّهدُ فِي الدُّنيا، فَلَيسَ تَنالُ مِنها شَيئاً وَ لا تَنالُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التی بأیدینا «تَنالُهُ»، وَ ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكَ، وَ هِيَ زينَةُ الأَبرارِ عِندَ اللهِ عزّ وجلّ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۵۶ ح۳۱ عن عامر بن واثلة عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ص۳۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! خداوند، خصلتى به تو اختصاص داده و عطايت کرده است که هيچ عملى در نزد او محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و برتر از آن نيست: زهد در دنيا. نه تو از دنيا نوايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى و نه دنيا از تو به نوايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. در روز قيامت، زهد، زيور نيکان در نزد خداوند است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بغض-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۷: بُغضُ الدُّنيا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دشمن داشتنِ دنیا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَأَبغِضِ الدُّنيا، وَ إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ النّاسُ فَما کانَ عِندَكَ مِن فُضولِها فَانبِذهُ إلَيهم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۷ص۲۷۰ الرقم۳۷۵۴ عن ربعي بن خراش، البداية و النهاية: ج۱۰ص۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى خدا تو را دوست بدارد، دنيا را دشمن بدار و اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مردم دوستت بدارند، مازادِ داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را به آنان بده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیسیٰ عليه السلام - لَمّا سُئِلَ عَن عَمَلٍ يورِثُ مَحَبَّةَ اللهِ -: أبغِضُوا الدُّنيا يُحبِبكُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۳۴، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۸ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام - در پاسخ سؤال از عملى که دوستى خدا را به بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد -: دنيا را دشمن بداريد تا خداوند، شما را دوست بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كظم-الغيظ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۸: كَظمُ الغَيظِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فروخوردن خشم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن جُرعَةٍ أحَبُّ إِلَيَّ مِن جُرعَةِ غَيظٍ يَكظِمُها عَبدٌ، ما كَظَمَها عَبدٌ لِلهِ إلّا مَلَأَ اللهُ جَوفَهُ إيماناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱ ص۷۰۰ ح۳۰۱۷ عن ابن عبّاس، تفسير ابن كثير: ج۱ ص۴۹۳، كنز العمّال: ج۳ ص۱۳۰ ح۵۸۲۱ نقلاً عن ابن أبي الدنيا و فيهما «إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «إليَّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزدم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از جرعۀ خشمى نيست که بنده، آن را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد. هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى خدا خشم خود را فرو بَرَد، خداوند، درون او را سرشار از ايمان خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن جُرعَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن جُرعَتَينِ: جُرعَةِ غَيظٍ يَرُدُّها مُؤمِنٌ بِحِلمٍ، وَ جُرعَةِ جَزَعٍ يَرُدُّها مُؤمِنٌ بِصَبرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۱ ح۸ عن أبي حمزة الثمالی عن الإمام زين العابدين عليه السلام، الخصال: ص۵۰ ح۶۰ عن الإمام زين العابدين عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۷۸ ح۳۱؛ الفردوس: ج۴ ص۹۱ ح۶۲۸۳ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دو جرعه نيست: جرعۀ خشمى که مؤمن، آن را با بردبارى فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرد و جرعۀ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که مؤمن، آن را با شکيبايى [به درون خود] باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: وَجَبَت مَحَبَّةُ اللهِ عَلیٰ مَن غَضِبَ فَحَلُمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۱۴ ص۴۰۴ ح۳۶۲۲ عن عائشة، تاريخ أصبهان: ج۲ ص۱۰۰ الرقم۱۲۱۴ نحوه؛ مشكاة الأنوار: ص۵۳۲ ح۱۷۸۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستىِ خدا به کسى که خشمگين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن گاه بردبارى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، قطعى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - لِرَجُلٍ -: إِنَّ فيكَ لَخَصلَتَينِ يُحِبُّهُمَا اللهُ: الحِلمَ وَ الأَناةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۴۹ ح۱۸ عن أبي سعيد الخدري، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۷ ح۱۱۱۷۵، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۳۲۷ ح۲۰۸۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به مردى -: در تو، دو صفت است که خداوند، آنها را دوست دارد: بردبارى و درنگ در کارها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما مِن جُرَعَةٍ يَتَجَرَّعُهَا العَبدُ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن جُرعَةِ غَيظٍ يَتَجَرَّعُها عِندَ تَرَدُّدِها في قَلبِهِ؛ إمّا بِصَبرٍ وَ إمّا بِحِلمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۱۱ ح۱۳ عن أبي حمزة الثمالي، المحاسن: ج۱ ص۴۵۶ ح۱۰۵۴، مشكاة الأنوار: ص۳۸۰ ح۱۲۴۹ عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۲۲ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين جرعه نزد خداوند عز وجل که آدمى آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشد، جرعۀ خشمى است که در دلش به گردش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و او آن را يا با صبر و يا با بردبارى فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السخاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۹: السَّخاءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بخشندگی (سخاوتمندی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ السَّخِيَّ؛ فَأَحِبّوهُ، وَ يُبغِضُ البَخيلَ؛ فَأَبغِضوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درر الأحاديث‌: ص۳۵ عن يحيى بن الحسين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بخشندگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس دوستشان بداريد، و بخيلان را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس دشمنشان بداريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الجَوادَ مِن خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان و التبيين: ج۲ ص۵۷ عن محمّد بن إبراهيم التيمي؛ نثر الدرّ: ج۱ ص۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، در ميان خَلقش، بخشندگان را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ جَوادٌ يُحِبُّ الجودَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۷ ص۴۲۶ ح۱۰۸۴۰ عن طلحة بن عبيدالله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تاريخ اليعقوبي: ج۲ ص۹۷، النوادر للراوندي: ص۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بخشنده است و بخشش را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: السَّخِيُّ الجَهولُ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِنَ العابِدِ البَخيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء للخطيب: ص۴۵ عن عائشة، الفردوس: ج۲ ص۳۴۲ ح۳۵۴۶ و فيه «العالم» بدل «العابد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نزد خدا، بخشندۀ نابخرد، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از پارساى بخيل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: شابٌّ سَخِيٌّ مُرهَقٌ فِي الذُّنوبِ، أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن شَيخٍ عابِدٍ بَخيلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱ ح۱۴ عن أبي جعفر المدائني، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱ ح۱۷۰۸، مكارم الأخلاق: ج۱ص۲۹۵ح۹۱۹، بحار الأنوار: ج۷۳ص۳۰۷ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: جوانِ بخشندۀ آلوده به گنا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان، نزد خداوند، از پیرِ عابد بخیل، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التواضع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۰: التَّواضُعُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فروتنی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِعائِشَةَ -: يا عائِشَةُ، تَواضَعي؛ فَإِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ المُتَواضِعينَ، وَ يُبغِضُ المُتَكَبِّرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۴۲۷ ح۸۶۳۴ عن عائشة، كنز العمّال: ج۳ ص۱۱۳ ح۵۷۳۴ نقلاً عن أبي الشيخ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- خطاب به عایشه -: اى عايشه! فروتن باش که خداوند متعال، فروتنان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و گردنکشان را دشمن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۱: الغَيرَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: غیرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ مِن عِبادِهِ الغَيورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۸ ص۲۱۵ ح۸۴۴۱، الفردوس: ج۱ ص۶۴ ح۱۸۴ كلاهما عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليّ عليه السلام، قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص۵۲ ح۴۴ و فيه «إنّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحبّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيور» عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبيه عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليّ عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندگان غیرتمندِ خود را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ - تَباركَ وَ تَعالیٰ - غَيورٌ يُحِبُّ كُلَّ غَيورٍ، وَ لِغَيرَتِهِ حَرَّمَ الفَواحِشَ ظاهِرَها وَ باطِنَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۳۵ ح۱، مشكاة الأنوار: ص۴۱۵ ح۱۳۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالى - غيرتمند است و هر غيرتمندى را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و از غيرتمندى اوست که زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را، چه پيدا و چه ناپيدا، حرام نموده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرفق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۲: الرِّفقُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ملایمت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الرِّفقَ فِي الأَمرِ كُلِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۴۲ ح۵۶۷۸ عن عائشة، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۷۰۶ ح۱۰، سنن الترمذي: ج۵ ص۶۰ ح۲۷۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، ملايمت را در همۀ کارها دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ رَفيقٌ يُحِبُّ الرِّفقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۰۴ ح۷۷ عن عائشة؛ الكافي: ج۲ ص۱۱۹ ح۵ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۳۱۶ ح۱۰۰۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۵۶ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، ملايم است و ملايمت را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محاسن-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷: مَحاسِنُ الأَعمالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کارهاى نيکو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-في-سبيل-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱: الجِهادُ في سَبيلِ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کسانى را که در راهش چونان صفى برآمده از سرب پیکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ كَأَيِّن مِّن نَّبِىٍّ قَـٰتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُواْ لِمَا أَصَابَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ مَا ضَعُفُواْ وَ مَا ٱسْتَكَانُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چه بسيار پيامبرانى که همراه او توده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انبوهی جنگیدند و در برابر آنچه در راه خدا بِدانها رسيد، سستى نورزيدند و ناتوان نشدند و [در برابر دشمن] زبونی ننمودند و خداوند، شکيبايان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(یـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِى ٱللهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى ٱلْكَـٰفِرِينَ يُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ لاَ يَخَافُونَ لَوْمَةَ لاَئِمٍ ذَ ٰلِكَ فَضْلُ ٱللهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَ ٱللهُ و ٰسِعٌ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! هر کس از شما از دين خود برگردد، [بداند که&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] به زودى، خدا گروهى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد که آنان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و آنان [نيز] او را دوست دارند. [اينان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] با مؤمنان، فروتن، [و] با کافران، سختگيرند، در راه خدا جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و از سرزنش هيچ ملامتگرى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هراسند. اين، فضل خداست. آن را به هر که بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و خدا گشايشگر داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن مُقاتل: قالَ المُؤمِنونَ: لَو نَعلَمُ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ لَعَمِلناهُ! فَدَلَّهُم عَلیٰ أحَبِّ الأَعمالِ إِلَيهِ، فَقالَ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا)، فَبَيَّنَ لَهُم، فَابتُلوا يَومَ أُحُدٍ بِذٰلِكَ، فَوَلَّوا عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله مُدبِرينَ، فَأَنزَلَ اللهُ في ذٰلِكَ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج۱۰ ص۳۳۵۴ ح۱۸۸۸۵، الدرّ المنثور: ج۸ ص۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبی حاتم - به نقل از مقاتل -: مؤمنان گفتند: «اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستيم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کار در نزد خدا چيست، آن را انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داديم». پس خداوند، آنان را به محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کارها نزد خود راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى کرد و فرمود: (خداوند، کسانى را که در راهش چونان صفى برآمده از سرب، پيکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، دوست دارد). پس آن را برايشان بيان داشت و آنان در جنگ اُحُد، بِدان آزمايش شدند و از پيامبر صلی اللّه علیه وآله روى گرداندند و پشت کردند. آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه، خداوند در اين باره اين آيه را نازل فرمود: (اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! چرا چيزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد که انجامش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد؟).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن زيد بن أسلم - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ...) -: نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ في نَفَرٍ مِنَ الأَنصارِ فيهِم عَبدُاللهِ بنُ رَواحَةَ، قالوا في مَجلِسٍ: لَو نَعلَمُ أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ لَعمِلنا بِهِ حَتّیٰ نَموتَ! فَأَنزَلَ اللهُ هٰذِهِ فيهِم، فَقالَ ابنُ رَواحَةَ: لا أبرَحُ حَبيساً في سَبيلِ اللهِ حَتّیٰ أموتَ شَهيداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۸ ص۱۴۶ نقلاً عن مالك في تفسيره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از زيد بن اسلم، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (خداوند، کسانى را که در راهش چونان صفی برآمده از سرب پیکار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، دوست دارد) -: اين آيه، در بارۀ گروهى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از انصار، از جمله عبد اللّٰه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن رَواحه نازل شد. آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مجلسى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستيم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کارها نزد خدا چيست، تا پاى مرگ، انجامش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داديم. پس خداوند، اين آيه را نازل کرد. آن گاه عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن رواحه گفت: من خود را در راه خدا وقف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم تا به شهادت از دنيا بروم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۲: ذِكرُ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یاد کردنِ خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن أكثَرَ ذِكرَ اللهِ عزّ وجلّ أَحَبَّهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۹۹ ح۳ عن داوود بن سرحان عن الإمام الصادق عليه السلام، الزهد للحسين بن سعيد: ص۵۵ ح۱۴۸ عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۳۲۵ ح۱۱؛ كنز العمّال: ج۳ ص۲۴۱ ح۶۳۵۰ نقلاً عن الدارقطني في الإفراد عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: کسى که خداوند عز وجل را بسيار ياد کند، خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، إِنَّ أَحَبَّكُم إِلَى اللهِ _ جَلَّ ثَناؤُهُ _ أكثَرُكُم ذِكراً لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۵ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به ابو ذر -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ شما نزد خداوند عز وجل کسى است که بيشتر به ياد او باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّهُم [أيِ النّاسِ] إِلَى اللهِ أكثَرُهُم ذِكراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد خدا، کسى است که بيشتر، [از خدا] ياد کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ موسیٰ عليه السلام: يا رَبِّ، وَدِدتُ أنّي أعلَمُ مَن تُحِبُّ مِن عِبادِكَ فَأُحِبَّهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِذا رَأيتَ عَبدي يُكثِرُ مِن ذِكري، فَأَنَا أذِنتُ لَهُ في ذٰلِكَ؛ فَأُحِبُّهُ. وَ إِذا رَأَيتَ عَبدي لا يَذكُرُني، فَأَنَا حَجَبتُهُ عَن ذٰلِكَ؛ وَ أَنَا أُبغِضُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۶۱ ص۱۴۷ ح۱۲۵۶۵ عن عمر بن الخطّاب، الفردوس: ج۳ ص۱۹۲ ح۴۵۳۴؛ الدعوات: ص۲۰ ح۱۸ و ليس فيه «قال موسى عليه السلام»، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۶۰ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: موسى علیه السلام گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پروردگار من! دوست دارم بدانم که از بندگانت چه کسى را دوست دارى تا من نيز دوستش بدارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «هر گاه ديدى که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مرا بسيار ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، من، [توفیق و] اجازۀ اين کار را به او داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. پس او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم، و هر گاه ديدى که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مرا ياد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، من او را از اين کار مانع شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و من، دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله _ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ _: يا أنيسَ الذّاكِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۱۰، المصباح للكفعمي: ص۳۴۶، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۹۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير» -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همدمِ ذاکران!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِذا رَأَيتَ اللهَ سُبحانَهُ يُؤنِسُكَ بِذِكرِهِ، فَقَد أَحَبَّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۳۱ ح۴۰۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۳۵ ح۳۰۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه ديدى که خداوند سبحان، تو را با يادش مأنوس ساخته است، بى گمان، دوستت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهما السلام: أكثِروا مِنَ التَّهليلِ وَ التَّكبيرِ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِنَ التَّهليلِ وَ التَّكبيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۰۶ ح۲ عن الفضيل بن يسار، عُدّة الداعي: ص۲۴۶، ثواب الأعمال: ص۱۸ ح۱۳، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۰۲ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام يا امام صادق علیه السلام: ذکر «لا إله إلّا اللّٰه» و «اللّٰه أکبر» را بسيار بگوييد؛ زيرا هيچ چيز نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گفتن «لا إله إلّا اللّٰه» و «اللّٰه أکبر» نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: في بَعضِ الأَحاديثِ القُدسِيَّةِ: أيُّما عَبدٍ اطَّلَعتُ عَلیٰ قَلبِهِ فَرَأَيتُ الغالِبَ عَلَيهِ التَّمَسُّكَ بِذِكري، تَوَلَّيتُ سِياسَتَهُ، وَ كُنتُ جَليسَهُ وَ مُحادِثَهُ وَ أنيسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۲۳۵، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۶۲ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: در حديثى قدسى آمده است: «هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که بر دلش بنگرم و چنگ زدن به يادم را بر آن چيره ببينم، تربيت او را خود بر عهده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن و همدم او خواهم بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۸ (ذكر اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹ (یاد خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قراءة-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۳: قِراءَةُ القُرآنِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قرآن خواندن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِسَلمانَ الفارِسِيِّ -: يا سَلمانُ، المُؤمِنُ إِذا قَرَأَ القُرآنَ فَتَحَ اللهُ عَلَيهِ أبوابَ الرَّحمَةِ، وَ خَلَقَ اللهُ بِكُلِّ حَرفٍ يَخرُجُ مِن فَمِهِ مَلَكاً يُسَبِّحُ لَهُ إِلیٰ يَومِ القِيامَةِ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ - بَعدَ تَعَلُّمِ العِلمِ - أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن قِراءَةِ القُرآنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۴ ح۱۹۷، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۸ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به سلمان فارسی-:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سلمان! مؤمن، هر گاه قرآن بخواند، خداوند درهاى رحمت را بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد و با هر حرفى که از دهانش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفريند که تا روز قيامت برايش تسبيح خواهد گفت؛ زيرا پس از دانش آموختن، هيچ چيز نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خواندن قرآن نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: حَمَلَةُ القُرآنِ هُمُ المَحفوفونَ بِرَحمَةِ اللهِ، المَلبوسونَ بِنورِ اللهِ عزّ وجلّ. يا حَمَلَةَ القُرآنِ! تَحَبَّبوا إِلَى اللهِ بِتَوقيرِ كِتابِهِ؛ يَزِدكُم حُبّاً وَ يُحَبِّبكُم إِلیٰ خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۵ ح۲۰۲، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۱۹ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: رحمت خدا، حاملان قرآن را فرا گرفته است و آنان با نور خداوند عز وجل پوشيده شده اند.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حاملان قرآن! با بزرگداشتِ کتابش، با خدا دوستى کنيد تا شما را بيشتر دوست بدارد و شما را محبوب بندگانش گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بَصير: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه السلام: إِذا قَرَأتُ القُرآنَ فَرَفَعتُ بِهِ صَوتي، جاءَنِيَ الشَّيطانُ فَقالَ: إِنَّما تُرائي بِهٰذا أهلَكَ وَ النّاسَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا أبا مُحَمَّدٍ، اِقرَأ قِراءَةً ما بَينَ القِراءَتَينِ: تُسمِعُ أهلَكَ، وَ رَجَّع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّرجیع: تردید الصوت باللَّحن في القراءة و في الغناء. و منه الترجیع في الأذان (مفردات ألفاظ القرآن: ص۳۴۳ «رجع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالقُرآنِ صَوتَكَ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ الصَّوتَ الحَسَنَ يُرَجَّعُ فيهِ تَرجيعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۱۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو بصير -: به امام باقر علیه السلام گفتم: هر گاه قرآن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم و صدايم را به آن بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، شيطان به سراغم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: تو اين کار را جهت خودنمايى براى خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات و مردم انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو محمّد! با آوازى ملايم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بخوان، به طورى که فقط خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بشنوند و قرآن را با صدایی آهنگین و خوش بخوان که خداوند، خواندن قرآن با صدای خوش و آهنگین را دوست دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن قَرَأَ في كُلِّ لَيلَةِ جُمُعَةٍ الواقِعَةَ؛ أَحَبَّهُ اللهُ، وَ أَحَبَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، و في مكارم الأخلاق و أعلام الدین: «حبّبه»، و هو الصحيح.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَى النّاسِ أجمَعينَ، وَ لَم يَرَ فِي الدُّنيا بُؤساً أبَداً وَ لا فَقراً وَ لا فاقَةً وَ لا آفَةً مِن آفاتِ الدُّنيا، وَ کانَ مِن رُفَقاءِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام. وَ هٰذِهِ السّورَةُ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام خاصَّةً، لا يَشرَكُهُ فيها أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱۴۴ ح۱ عن أبي بصير، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۸۵ ح۲۴۹۳، أعلام الدین: ص۳۷۸ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸۹ ص۳۱۰ ذیل ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس در هر شب جمعه، سورۀ واقعه را بخواند، خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و محبوب همۀ مردمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و هرگز در دنيا گرفتار درويشى، فقر، درماندگى و هيچ آفتى از آفات دنيا نخواهد شد و از همراهان امير مؤمنان خواهد بود. اين سوره، ويژۀ امير مؤمنان است و کسى در آن، شريکش نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَدَعوا قِراءَةَ سورَةِ طٰه؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّها، وَ يُحِبُّ مَن قَرَأَها. وَ مَن أدمَنَ قِراءَتَها أعطاهُ اللهُ يَومَ الِقيامَةِ كِتابَهُ بِيَمينِهِ، وَ لَم يُحاسِبهُ بِما عَمِلَ فِي الإِسلامِ، وَ أُعطِيَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الأَجرِ حَتّیٰ يَرضیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱۳۴ ح۱ عن إسحاق بن عمّار، المصباح للكفعمي: ص۴۴۱، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۲۸۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خواندن سورۀ طه را ترک مکنيد که خداوند، آن را و هر که آن را بخواند، دوست دارد. هر که پيوسته آن را بخواند، خداوند در روز قيامت، نامۀ اعمالش را به دست راستش خواهد داد و تنها از آنچه در زمان اسلام انجام داده است، از او حسابرسى خواهد کرد و در آخرت، چندان به او پاداش داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا خشنود گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قَرَأَ في فَرائِضِهِ «أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي سورة الفیل. و قال الشیخ الصدوق (رحمه الله) في ذیل الحدیث: قال مصنّف هذا الكتاب (رحمه الله): من قرأ سورة الفیل فلیقرأ معها «لإیلاف» في ركعة فریضة؛ فإنّهما جمیعاً سورة واحدة، و لا یجوز التفرّد بواحدة منهما.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، شَهِدَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ كُلُّ سَهلٍ وَ جَبَلٍ وَ مَدَرٍ بِأَنَّهُ کانَ مِنَ المُصَلّينَ، وَ يُنادي لَهُ يَومَ القِيامَةِ مُنادٍ: صَدَقتُم عَلیٰ عَبدي، قَبِلتُ شَهادَتَكُم لَهُ وَ عَلَيهِ، أدخِلوهُ الجَنَّةَ وَ لا تُحاسِبوهُ؛ فَإِنَّهُ مِمَّن أُحِبُّهُ وَ أُحِبُّ عَمَلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱۵۴ ح۱ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج۹۲ ص۳۳۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که در نمازهاى واجب خويش، [سورۀ] «آيا نديدى پروردگارت با اصحاب فيل چه کرد؟» (سورۀ فيل) را بخواند، روز قيامت، هر دشت و کوه و کلوخى برايش شهادت خواهد داد که او از نمازگزاران بوده است و روز قيامت، فريادگرى برايش ندا خواهد داد: «در بارۀ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام راست گفتيد. شهادت شما را به سودِ او و به زیانِ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرم. او را به بهشت، وارد کنید و از او حسابرسى نکنيد که او از کسانى است که خودشان را و کردارشان را دوست دارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۴: الصَّلاةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نماز خواندن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ العَمَلِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ تَعجيلُ الصَّلاةِ لِأَوَّلِ وَقتِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۳۱۶ ح۲۷۱۷۵ عن أُمّ فروة، سنن الدارقطني: ج۱ ص۲۴۸ ح۱۲، المعجم الكبير: ج۲۵ ص۸۲ ح۲۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند، شتاب در به جا آوردن نماز در اوّلِ وقتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مُعاوية بن وَهبٍ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه السلام عَن أفضَلِ ما يَتَقَرَّبُ بِهِ العِبادُ إِلیٰ رَبِّهِم وَ أحَبِّ ذٰلِكَ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ ما هُوَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما أعلَمُ شَيئاً بَعدَ المَعرِفَةِ أفضَلَ مِن هٰذِهِ الصَّلاةِ، أ لا تَریٰ أنَّ العَبدَ الصّالِحَ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام قالَ: (وَ أَوْصانِي بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ ما دُمْتُ حَيًّا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۲۶۴ ح۱، تهذيب الأحكام: ج۲ ص۲۳۶ ح۹۳۲ و لیس فیه ذیله من «ألا تَریٰ»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۱۰ ح۶۳۴، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۲۵ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از معاوية بن وهب -: از امام صادق علیه السلام پرسيدم: برترين و دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين وسيلۀ نزديک شدن بندگان به پروردگارشان، نزد خداوند عز وجل چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس از شناخت، چيزى برتر از اين نماز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم. آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى که بندۀ شايسته، عيسى بن مريم علیه السلام، گفت: (و مرا به نماز و زکات، تا زمانى که زنده باشم، سفارش فرمود)؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ الصَّلاةُ، وَ هِيَ آخِرُ وَصايَا الأَنبِياءِ عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۲۶۴ ح۲ عن زيد الشحّام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۱۰ ح۶۳۸، دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کارها نزد خداوند عز وجل نماز است و آن، آخرين سفارش همۀ پيامبران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطهارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۵: الطَّهارَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاکی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقْوَیٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۸ و راجع البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مسجدى که از روز نخست بر [اساس] پرهيزگارى بنا شده، شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است که در آن [به نماز] بِايستى. در آن، مردانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند که دوست دارند پاک باشند و خداوند، کسانى را که خواهان پاکى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي أيّوبَ الأنصاري و جابرِ بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أنسِ بن مالك: إِنَّ هٰذِهِ الآيَةَ لَمّا نَزَلَت: (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ)، قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: يا مَعشَرَ الأَنصارِ! إِنَّ اللهَ قَد أثنیٰ عَلَيكُم فِي الطَّهورِ خَيراً، فَما طَهورُكُم هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: نَتَوَضَّأُ لِلصَّلاةِ، وَ نَغتَسِلُ مِنَ الجَنابَةِ، وَ نَستَنجي بِالماءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ ذاكَ، فَعَلَيكُم بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۳۶۵ ح۳۲۸۷، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۱۲۷ ح۳۵۵، السنن الكبرى: ج۱ ص۱۷۱ ح۵۱۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابو ايّوب انصارى و جابر بن عبد اللّٰه و اَنَس بن مالک -: چون آيۀ (در آن، مردانى هستند که دوست دارند پاک باشند) نازل شد، پيامبر خدا فرمود: «اى گروه انصار! خداوند به سبب پاکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان، شما را ستوده است. [بگوييد که:] پاکىِ شما به چيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: براى نماز، وضو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيريم و پس از جنابت، غسل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيم و با آب، نجاست را از خود بر طرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «پاکى (طهارت)، همين است. پس پايبند به آن باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي أُمامة: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله لِأَهلِ قُباءَ: ما هٰذَا الطَّهورُ الَّذي خُصِصتُم بِهِ في هٰذِهِ الآيَةِ: (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللهِ، ما مِنّا أحَدٌ يَخرُجُ مِنَ الغائِطِ إلّا غَسَلَ مَقعَدَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۸ ص۱۲۱ ح۷۵۵۵؛ مجمع البيان: ج۵ ص۱۱۱ و راجع ج۳ ص۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبير - به نقل از ابو اُمامه -: پيامبر خدا به اهل قُبا فرمود: «اين پاکى (طهارتی) که در آيۀ (در آن، مردانى هستند که دوست دارند پاک باشند و خداوند، کسانى را که خواهان پاکى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوست دارد) ويژۀ شما گشته است، چيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! هر يک از ما، پس از قضاى حاجت، نشيمنگاه خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن عمر _ في قَولِهِ تَعالیٰ: (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ) -: سَأَلَهُم رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَن طَهورِهِمُ الَّذي أثنَى اللهُ بِهِ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: كُنّا نَستَنجي بِالماءِ فِي الجاهِلِيَّةِ، فَلَمّا جاءَ اللهُ بِالإِسلامِ لَم نَدَعهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا تَدَعوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۴ ص۲۹۱ نقلاً عن ابن مردويه و ص۲۹۰ نقلاً عن عبد الرزّاق عن عبد اللّٰه بن الحارث نحوه و بزیادة: «إنّكم قد أثنى عليكم فدوموا» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن عمر، در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (در آن، مردانى هستند که دوست دارند پاک باشند و خداوند، کسانی را که خواهان پاکی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوست دارد) -: پيامبر خدا از آنان در بارۀ پاکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که خداوند به سببش آنان را ستوده است، پرسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ دادند: ما در روزگار جاهليت، نجاست را با آب از خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدوديم و چون خداوند اسلام را آورد، اين عادت را رها نکرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «پس آن را رها مکنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النظافة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۶: النَّظافَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاکیزگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ النّاسِكَ النَّظيفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۰ ص۱۲ الرقم۵۱۲۲ عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاکيزه را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَنَظَّفوا بِكُلِّ مَا استَطَعتُم؛ فَإِنَّ اللهَ تَعالیٰ بَنَى الإِسلامَ عَلَى النَّظافَةِ، وَ لَن يَدخُلَ الجَنَّةَ إلّا كُلُّ نَظيفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۹ ص۲۷۷ ح۲۶۰۰۲ نقلاً عن أبي الصعاليك الطرسوسي في جزئه عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خودتان را با هر وسيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيد، پاکيزه کنيد؛ زيرا خداوند متعال، اسلام را بر پايۀ پاکيزگى بنا کرده است و هرگز به بهشت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، مگر کسى که پاکيزه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الإِسلامُ نَظيفٌ، فَتَنَظَّفوا؛ فَإِنَّهُ لا يَدخُلُ الجَنَّةَ إلّا نَظيفٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۳۹ ح۴۸۹۳ عن عائشة، تاريخ بغداد: ج۵ ص۱۴۳ الرقم ۲۵۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اسلام، پاکيزه است. پس پاکيزه باشيد، که جز پاکيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، به بهشت وارد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ طَيّبٌ يُحِبُّ الطَّيِّبَ، نَظيفٌ يُحِبُّ النَّظافَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۱۱۲ ح۲۷۹۹ عن سعد بن أبي وقّاص.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، پاک است و شخص پاک را دوست دارد؛ پاکيزه است و پاکيزگى را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: تَنَظَّفوا بِالماءِ مِنَ النَّتِنِ الرّيحِ الَّذي يُتَأَذّیٰ بِهِ، تَعَهَّدوا أنفُسَكُم؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُبغِضُ مِن عِبادِهِ القاذورَةَ الَّذي يَتَأَنَّفُ بِهِ مَن جَلَسَ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۲۰ ح۱۰ عن أبي بصير وَ محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۹۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خودتان را با آب از بوى نامطبوعى که مايۀ آزار ديگران است، پاکيزه سازيد. به [سر و وضع] خودتان برسيد؛ زيرا خداوند عز وجل از بندگان پلشت و کثيف خود، که هر کس با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشيند، از وى بيزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نفرت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السماحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۷: السَّماحَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسانگیری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ سَمحَ البَيعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمحَ البیعِ: أي سهلَ البیع. و المُسامَحة: المساهَلة. و فیه: «اِسمَح یُسمَح بك»؛ أي سهّل یُسَهَّل علیك (اُنظر: النهایة: ج۲ ص۳۹۸ «سمح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سَمحَ الشِّراءِ، سَمحَ القَضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۶۰۹ ح۱۳۱۹ عن أبي هريرة، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۶۴ ح۲۳۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، کسى را که در خريد و فروش، آسانگیر است و وام را به راحتی پس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً سَمحاً إِذا باعَ، وَ سَمحاً إذَا اشتَریٰ، وَ سَمحاً إِذا قَضیٰ، وَ سَمحاً إذَا اقتَضیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۷ ص۵۳۶ ح۱۱۲۵۳ عن أبي هريرة، مسند الشهاب: ج۲ ص۲۵۲ ح۱۲۹۹ نحوه، الموطّأ: ج۲ ص۶۸۵ ح۱۰۰ من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست دارد که در فروختن، آسانگير باشد و در خريدن، آسانگير باشد و در پس دادنِ وام، راحت [و آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِه] باشد و در پس گرفتنِ وام، آسانگير باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ السَّهلَ الطَّليقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۲۵۴ ح۸۰۵۵ عن مورق العجلي و ح۸۰۵۶، الفردوس: ج۱ ص۱۵۶ ح۵۷۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، شخص آسانگير و راحت را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللهَ سُبحانَهُ يُحِبُّ السَّهلَ النَّفسِ، السَّمحَ الخَليقَةِ، القَريبَ الأَمرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۱۳ ح۳۴۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند پاک، انسانِ آسانگیرِ، بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوىِ بیِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تکلّف را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اصطناع-المعروف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۸: اِصطِناعُ المَعروفِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انجام دادن کارهای نیک&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ ذِي القَرنَينِ: وَ عِزَّتي وَ جَلالي! ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِنَ المَعروفِ، وَ سَأَجعَلُ لَهُ عَلَماً؛ فَمَن رَأَيتَني حَبَّبتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «أحببت»، و الصواب ما أثبتناه كما في كنز العمّال: ح۱۶۴۵۱ نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَيهِ المَعروفَ وَ اصطِناعَهُ، وَ حَبَّبتُ إِلَى النّاسِ الطَّلَبَ إِلَيهِ، فَأَحِبَّهُ وَ تَوَلَّهُ؛ فَإِنّي أُحِبُّهُ وَ أتَوَلّاهُ. وَ مَن رَأَيتَني كَرَّهُت إِلَيهِ المَعروفَ، وَ بَغَّضتُ إِلَى النّاسِ الطَّلَبَ إِلَيهِ، فَأَبغِضهُ وَ لا تَتَوَلَّهُ؛ فَإِنَّهُ مِن شَرِّ مَن خَلَقتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۱۴۴ ح۵۱۵ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل به ذو القَرنَين وحى کرد که: «به عزّت و جلالم سوگند، هيچ آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را نيافريدم که نزد من، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از عمل شايسته (معروف) باشد، و براى آن، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار خواهم داد: هر کس را ديدى که عمل شايسته و انجام دادن آن را در نظرش محبوب ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نيز درخواست از او را براى مردم، محبوب ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، او را دوست بدار و با او دوستى کن؛ چرا که من دوستش دارم و او را به دوستى برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، و هر کس را ديدى که عمل شايسته را در نظرش ناخوشايند ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و مردم را از درخواست از او، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، تو نيز او را دشمن بدار و با او پيمان دوستى مبند؛ چرا که او از بدترين آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إغاثة-اللهفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۹: إغاثَةُ اللَّهفانِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فریادرسی گرفتاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في حَدیثٍ لَهُ -:... و اللهُ عزّ وجلّ يُحِبُّ إغاثَةَ اللَّهفانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۲۷ ح۴ عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ص۵۵ ح۱۶۸۲، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۰۹ ح۱۰؛ مسند أبي يعلى: ج۴ ص۲۲۰ ح۴۲۸۰ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل فریادرسی گرفتاران را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ إراقَةَ الدِّماءِ، وَ إطعامَ الطَّعامِ، وَ إغاثَةَ اللَّهفانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۱۴۳ ح۱۳۷۴ عن عبيد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الوليد الوصّافي، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۲ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند، قربانى کردن و غذا دادن [به مردم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] و فريادرسى گرفتاران را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سقي-العطشان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۰: سَقيُ العَطشانِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیراب کردن تشنه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - يُحِبُّ إبرادَ الكَبِدِ الحَرّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَرّیٰ: فَعلیٰ من الحَرّ، و هي للمبالغة؛ یرید أنّها لشدّة حرّها قد عطشت و یبست من العطش. و إبرادها بسقیها (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۳۶۴ «حرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ مَن سَقیٰ كَبِداً حَرّیٰ مِن بَهيمَةٍ أو غَيرِها أظَلَّهُ اللهُ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ص۵۸ح۶ عن ضريس بن عبد الملك، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۴ ح۱۷۲۳، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۹۳ ح۹۰۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۷۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالى - خنک کردن جگر تفتيده را دوست دارد. هر کس جگر تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را، از حيوان و غير حيوان، سيراب کند، خداوند در آن روزى که هيچ سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز سايۀ او نيست، سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيثار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۱: الإِيثارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: از خود گذشتگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ مِمّا خَصَّ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ المُؤمِنَ أَن يُعرِّفَهُ بِرَّ إخوانِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي (رحمه الله): أي [عرّفه] ثواب البِرّ. أو التعریف كنایة عن التوفیق للفعل (مرآة العقول: ج۹ ص۱۳۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إن قَلَّ، وَ لَيسَ البِرُّ بِالكَثرَةِ؛ وَ ذٰلِكَ أنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ في كِتابِهِ: (وَ يُؤْثِرُونَ عَلَیٰ أَنفُسِهِمْ وَ لَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ)، ثُمَّ قالَ: (وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ مَن عَرَّفَهُ اللهُ عزّ وجلّ بِذٰلِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي (رحمه الله): «و من عَرَّفَه اللّٰه» علی بناء التفعیل، «بذلك» كأنّ الباء زائدة، أو المعنی: عرّفه بذلك التعریف المتقدّم. و یمكن أَن یُقرأ: «عَرَفَهُ» علی بناء المجرّد (مرآة العقول: ج۹ ص۱۳۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَحَبَّهُ اللهُ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- وَفّاهُ أجرَهُ يَومَ القِيامَةِ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۰۶ ح۶ عن جميل بن درّاج، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۹۹ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله چيزهايى که خداوند عز وجل به مؤمن ارزانى داشته، اين است که نيکى کردن به برادرانش را به او شناسانده است، اگر چه اندک باشد، و نيکى کردن، به کمّيتِ بسيار نيست؛ چرا که خداوند عز وجل در کتاب خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و آنها را بر خود مقدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، هر چند در خودشان احتياجى [مبرم] باشد). سپس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و هر کس از بخل مصون بمانَد، آنان رستگاران اند)، و هر کس که خداوند عز وجل اين نکته را به او بشناسانَد، خداوند او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و کسى که خداوند - تبارک و تعالى - دوستش بدارد، مزد او را در روز قيامت، بدون حساب و کامل، عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قول-الحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۲: قَولُ الحَقِّ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گفتن حق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن صَدَقَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن قَولِ الحَقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۲۵ ح۷۶۸۵ عن أبي هريرة، الدرّ المنثور: ج۲ ص۴۳ نقلاً عن ابن أبي حاتم عن عمرو بن دينار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد خدا، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گفتن حق نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إفشاء-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۳: إفشاءُ السَّلامِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آشتی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربی حدیث، «إفشاء السَّلام» آمده است؛ امّا از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا که همین تعبیر، در احادیث متعدّد دیگری با قید «فی العالَم (در جهان)» همراه است (به عنوان نمونه، ر.ک: الکافی: ج۲ ص۱۴۴ ح۲ و ص۲۴۰ ح۳۲ و ج۴ ص۴۴ ح۱۰)، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان «إفشاءُ السَّلام» را به «بلند سلام کردن» و «آشکار نمودن سلام» ترجمه کرد - چنان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که برخی مترجمان کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند-؛ بلکه باید گفت که مقصود، همان «آشتی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویی با همگان» است و حتّی «بُخل نَوَرزیدن در سلام کردن به دیگران» (ر.ک: معانی الأخبار:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص۲۵۱ ح۱) - که در حدیثی آمده است - را نیز باید دعوت به «سلام (صلح و مسالمت)» و توصیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مسالمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویانه دانست. نیز، ر.ک: ص۳۱۷ ح۶۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ إفشاءَ السَّلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۵ ح۵ عن محمّد بن قيس، تحف العقول: ص۳۰۰، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۸۱ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند عز وجل رواج دادنِ آشتی (صلح و صفا) را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يحبه-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸: ما يُحِبُّهُ اللّٰهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه خداوند دوست دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الصَّبرَ عِندَ زَلزَلَـةِ الزِّلزالِ، وَ اليَقينَ النّافِـذَ عِندَ مَجيءِ الشُّبُهاتِ، وَ العَقلَ الكامِلَ عِندَ نُزولِ الشَّهَواتِ، وَ الوَرَعَ الصّادِقَ عِندَ الحَرامِ وَ الخَبيثاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأُصول: ج۱ ص۳۲۶ عن الزبير بن العوّام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، شکيبايى به هنگام مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده [ی طبیعی]، يقينِ قاطع به هنگام پيش آمدن شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، عقلِ کامل به هنگام فرا رسيدن هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، و پارسايىِ راستين در برابر حرام و پليدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد الكبیر عن عِمرانَ بنِ حُصَين: أخَذَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله عِمامَتي مِن وَرائي فَقالَ: يا عِمرانُ، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ الإِنفاقَ، وَ يُبغِضُ الإِقتارَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَتَرَ علی عیاله: أي ضَیَّق علیهم في النَّفَقة (لسان العرب: ج۵ ص۷۰ «قتر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَأَنفِق وَ أَطعِم، وَ لا تُقَتِّر فَيَعسُر عَلَيكَ الطَّلَبُ. وَ اعلَم أنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ البَصَرَ النّافِذَ عِندَ مَجيءِ الشُّبُهاتِ، وَ العَقلَ الكامِلَ عِندَ نُزولِ الشَّهَواتِ، وَ يُحِبُّ السَّماحَةَ وَ لَو عَلیٰ تَمَراتٍ، وَ يُحِبُّ الشَّجاعَةَ وَ لَو عَلیٰ قَتلِ حَيَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد الكبیر للبیهقي: ص۴۶ ح۹۵۴، مسند الشهاب: ج۲ ص۱۵۲ ح۱۰۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد الکبیر - به نقل از عِمران بن حُصَين -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله گوشۀ عمامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را گرفت و فرمود: «اى عمران! خداوند عز وجل بخشش مالی را دوست دارد و دستْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسته بودن (بُخل) را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس ببخش و بخوران و تنگ مگیر که [من هم بر تو تنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرم و در نتیجه] طلب [روزى]، بر تو دشوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. بِدان که خداوند، ديدۀ تيزبين به هنگام در رسيدن شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عقل کامل به هنگام فرود آمدن هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دوست دارد. همچنين خداوند، بخشش را – گر چه به چند خرما باشد - و دلاورى را - گر چه به کشتن مارى باشد - دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أُتِيَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله بِأُساریٰ فَأَمَرَ بِقَتلِهِم، وَ خَلّیٰ رَجُلاً مِن بَينِهِم، فَقالَ الرَّجُلُ: يا نَبِيَّ اللهِ، كَيفَ أطلَقتَ عَنّي مِن بَينِهِم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أخبَرَني جَبرَئيلُ عَنِ اللهِ- جَلَّ جَلالُهُ- أنَّ فيكَ خَمسَ خِصالٍ يُحِبُّهَا اللهُ وَ رَسولُهُ: الغَيرَةَ الشَّديدَةَ عَلیٰ حَرَمِكَ، وَ السَّخاءَ، وَ حُسنَ الخُلُقِ، وَ صِدقَ اللِّسانِ، وَ الشَّجاعَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَهَا الرَّجُلُ أسلَمَ وَ حَسُنَ إسلامُهُ، وَ قاتَلَ مَعَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قِتالاً شَديداً حَتَّى اسْتُشهِدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۸۲ ح۲۸ عن أبي عبيدة الحذّاء، الأمالي للصدوق: ص۳۴۵ ح۴۱۷، مشكاة الأنوار: ص۴۱۷ ح۱۴۰۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: گروهى را نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آوردند و دستور داد آنان را بکشند و تنها يکى را از آنان آزاد کرد. آن مرد گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! چگونه مرا از ميان آنان رها کردى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جبرئيل علیه السلام از طرف خدا به من خبر داد که در تو، پنج خصلت هست که خدا و پيامبرش آنها را دوست دارند: غيرت، سخاوت، اخلاق خوش، راستگويى و شجاعت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام که مرد اين سخن را شنيد، اسلام آورد و مسلمان خوبى شد و در رکاب پيامبر صلی اللّه علیه وآله با کفّار، جنگ سختی کرد و سرانجام به شهادت رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ جَميلٌ يُحِبُّ الجَمالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۹۳ ح۹۱ عن عبد اللّٰه بن مسعود؛ تفسير العيّاشي: ج۲ ص۱۴۳ ح۱۵۷۱ عن خيثمة بن أبي خيثمة عن الإمام الحسن عليه السلام، عوالي اللآلي: ج۱ ص۴۳۷ ح۱۵۰، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۷۵ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل زيباست و زيبايى را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ جَميلٌ يُحِبُّ الجَمالَ، وَ يُحِبُّ أَن يَریٰ أثَرَ نِعمَتِهِ عَلیٰ عَبدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۶۰ ح۴۶۶۸ عن أبي ريحانة؛ الكافي: ج۶ ص۴۳۸ ح۱ عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهما السلام، الخصال: ص۶۱۳ ح۱۰ عن الإمام الصادق عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبائه عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۹۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، زيباست و زيبايى را دوست دارد و خوش دارد که اثر نعمت خود را در بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ببيند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ وِترٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوِتر: الفَرد، و تُكسَر واوه و تُفتح (النهایة: ج۵ ص۱۴۷ «وتر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحِبُّ الوِترَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۶۲ ح۲۶۷۷ عن أبي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هريرة؛ الكافي: ج۳ ص۲۵ ح۴، تهذيب الأحكام: ج۱ ص۳۶۰ ح۱۰۸۳ كلاهما عن زرارة عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴ ص۲۱۰ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، تک است و تک&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره به اين است که در تکرار کارها، فرد بودن تعداد، مطلوب است؛ مانند: سه بار، پنج بار، هفت بار و...، به استثناى مواردى که در شرع، دستور دیگری دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن نَفَقَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن نَفَقَةِ قَصدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفقة قَصد: أي وسط، لا یكون إسرافاً و لا تقتیراً (روضة المتقین: ج۶ ص۴۵۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۱۶۷ ح۳۶۲۱، المحاسن: ج۲ ص۱۰۴ ح۱۲۸۰ كلاهما عن ابن أبي يعفور عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۱۲۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ خرج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردنی نزد خدا، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خرج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردنی نيست که با ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى همراه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ أَن يَریٰ عَبدَهُ تَعِباً في طَلَبِ الحَلالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۴ ص۴ ح۹۲۰۰ نقلاً عن الفردوس عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداى متعال دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببيند که در طلبِ روزى، رنج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِنَ الكَلامِ كَلِمَةٌ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن قَولِ: «لا إلٰهَ إلَّا اللهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲۱ ح۱۴ عن ابن عبّاس، ثواب الأعمال: ص۲۱ ح۲، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۸۲ ح۲۲۱۱، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۹۶ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ سخنى در نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گفتار «لا إله إلّا اللّٰه» نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ أَن يُؤخَذَ بِرُخصَتِهِ، كَما يُحِبُّ أَن يُؤخَذَ بِعَزائِمِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزائمه: أي فرائضه التي أوجبها اللّٰه و أمَرَنا بها (لسان العرب: ج۱۲ ص۴۰۰ «عزم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. إِنَّ اللهَ بَعَثَني بِالحَنيفِيَّةِ السَّمحَةِ دينِ إبراهيمَ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۳ ص۳۴ ح۵۳۴۱ نقلاً عن ابن عساكر عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، دوست دارد رُخصت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش (مُباح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش) به کار بسته شوند، همان گونه که دوست دارد به واجباتش عمل شود. خداوند، مرا با دين راحت و آسان، دين ابراهيم، بر انگیخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ أَن تُؤتیٰ رُخَصُهُ، كَما يُحِبُّ أَن تُؤتیٰ عَزائِمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج۲ ص۶۹ ح۳۵۴ عن ابن عبّاس؛ تفسیر القمّي: ج۱ ص۱۶ عن الامام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۹ نقلاً عن رسالة النعماني و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، همچنان که دوست دارد به واجباتش عمل شود، دوست دارد رخصت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش نيز به جا آورده شوند [و بندگانش از آنها بهره ببرند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن قَطرَةٍ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِن قَطرَتَينِ: قَطرَةِ دَمٍ في سَبيلِ اللهِ، وَ قَطرَةِ دَمعٍ في سَوادِ اللَّيلِ مِن خَشيَةِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۱ ح۸ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام زين العابدين عليه السلام، الكافي: ج۵ ص۵۳ ح۳ عن الإمام الباقر عن أبيه عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۵۲ ح۱۳؛ الفردوس: ج۴ ص۶۵ ح۶۲۰۵ عن أبي أُمامة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دو قطره نيست: قطرۀ خونى که در راه خدا ريخته شود و قطرۀ اشکى که در دل شب از خوف خدا فرو غلتد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إنّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ الصَّمتَ عِندَ ثَلاثٍ: عِندَ تِلاوَةِ القُرآنِ، وَ عِندَ الزَّحفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزحف: الجهاد و لقاء العدوّ في الحرب (النهایة: ج۲ ص۲۹۷ «زحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عِندَ الجَنازَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۵ ص۲۱۳ ح۵۱۳۰ عن زيد بن أرقم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل سکوت کردن را در سه مورد، دوست دارد: هنگام تلاوت قرآن، هنگام جهاد و پيشروى به سوى دشمن، و نزد جنازه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللهُ عزّ وجلّ عَفُوٌّ يُحِبُّ العَفوَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۹۸ ح۳۹۷۷ عن أبي ماجد، السنن الكبرى: ج۸ ص۵۷۵ ح۱۷۶۱۲، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۴۲۴ ح۸۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بسيار باگذشت است و گذشت کردن را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ القَصدَ أمرٌ يُحِبُّهُ اللهُ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۵۲ ح۲ عن داوود الرقّي، الخصال: ص۱۰ ح۳۶، ثواب الأعمال: ص۲۲۱ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۴۶ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ أَن تَعدِلوا بَينَ أولادِكُم، كَما يُحِبُّ أَن تَعدِلُوا بَينَ أَنفُسِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج۳ ص۴۲ ح۱۷۳ عن النعمان بن بشير، كنز العمّال: ج۱۶ ص۴۴۶ ح۴۵۳۵۶ نقلاً عن الطبراني و ص۴۴۵ ح۴۵۳۵۰ نقلاً عن ابن النجّار بزیادة «حتّى في القُبَل» بعد «بین أولادكم» و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، دوست دارد که ميان فرزندانتان به عدالت رفتار کنيد، همان گونه که دوست دارد میان خودتان به عدالت رفتار کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهَا اللهُ: قِلَّةُ الكَلامِ، وَ قِلَّةُ المَنامِ، وَ قِلّةُ الطَّعامِ. ثَلاثَةٌ يُبغِضُهَا اللهُ: كَثرَةُ الكَلامِ، وَ كَثرَةُ المَنامِ، وَ كَثرَةُ الطَّعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، سه چيز را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى، کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابى، و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورى، و سه چيز را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: پُرگويى، پُرخوابى و پُرخورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهَا اللهُ سُبحانَهُ: القِيامُ بِحَقِّهِ، وَ التَّواضُعُ لِخَلقِهِ، وَ الإِحسانُ إِلیٰ عِبادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند سبحان، سه چيز را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: به جا آوردن حقوقش، فروتنى براى خلقش، و نيکوکارى به بندگانش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - مِن وَصِیَّتِهِ لِأمیرِ المُؤمِنینَ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، أحَبُّ العَمَلِ إِلَى اللهِ ثَلاثُ خِصالٍ: مَن أتَى اللهَ بِمَا افتَرَضَ عَلَيهِ فَهُوَ مِن أعبَدِ النّاسِ، وَ مَن وَرِعَ عَن مَحارِمِ اللهِ فَهُوَ مِن أورَعِ النّاسِ، وَ مَن قَنِعَ بِما رَزَقَهُ اللهُ فَهُوَ مِن أغنَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۷، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۶۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به امیر مؤمنان علیه السلام -: ای علی! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین کارها در نزد خدا سه چیز است: کسى که دستور واجب خدا را انجام دهد، از عابدترين مردم خواهد بود؛ هر کس از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا پروا کند، از پارساترين مردم است؛ و هر کس به آنچه خداوند داده، قانع باشد، از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ البَيتَ الَّذي فيهِ العُرسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۴ ح۲ عن أبي خديجة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که در آن عروسى است، دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما بُنِيَ فِي الإِسلامِ بِناءٌ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ وَ أعَزُّ مِنَ التَّزويجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۲۲ ح۴۰ نقلاً عن الهداية.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در اسلام، هيچ بنايى ساخته نشده که نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و ارجمندتر از ازدواج باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إذَا التَقَى المُسلِمانِ فَسَلَّمَ كُلٌّ مِنهُما عَلیٰ صاحِبِهِ وَ تَصافَحا، کانَ أحَبُّهُما إِلَى اللهِ أحسَنَهُما بِشراً لِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۲۵۳ ح۸۰۵۲ عن عمر بن الخطّاب، نوادر الأُصول: ج۲ ص۶۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه دو مسلمان يکديگر را ببينند و هر کدام از آنان به ديگرى سلام کند و با هم دست بدهند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آن دو نزد خداوند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روترينِ آنان نسبت به ديگرى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (أَوْ لَـٰمَسْتُمُ ٱلنِّسَاءَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هُوَ الجِماعُ، وَ لٰكِنَّ اللهَ سَتيرٌ يُحِبُّ السَّترَ؛ فَلَم يُسَمِّ كَما تُسَمّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۵۵ ح۵، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۴۰۰ ح۹۸۴، بحار الأنوار: ج۸۰ ص۲۲۰ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حلبى -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ [مقصود] سخن خداى عز وجل: (یا زنان را لمس کرديد) پرسيدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصود، آميزشِ [جنسى] است؛ ليکن خداوند، پوشاننده (عفيف) است و پوشاندن (عفّت کلام) را دوست دارد. از این رو آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که شما نام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريد، نام نبرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحب-الأعمال-إلى-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۹: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینْ کارها نزد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ سُرورٌ تُدخِلُهُ عَلَى المُؤمِنِ؛ تَطرُدُ عَنهُ جَوعَتَهُ، أو تَكشِفُ عَنهُ كُربَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۹۱ ح۱۱، جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۱۸۲ كلاهما عن مالك بن عطيّة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۹۵ ح۲۴؛ المعجم الكبير: ج۱۲ ص۳۴۶ ح۱۳۶۴۶ عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها در پيشگاه خدا، شادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که به مؤمن برسانى، گرسنگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بر طرف کنى و اندوهش را بزدايى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: سُئِلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِتِّباعُ سُرورِ المُسلِمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللهِ، وَ ما اتِّباعُ سُرورِ المُسلِمِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: شَبعُ جَوعَتِهِ، وَ تَنفيسُ كُربَتِهِ، وَ قَضاءُ دَينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۴۵ ح۵۲۲ عن أبي البختري عن الإمام الصادق عليه السلام، الكافي: ج۴ ص۵۱ ح۷ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: از پيامبر خدا پرسيدند: چه کارى نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پى در پى شادمان کردن مسلمان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: مقصود از پى در پى شادمان کردن مسلمان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر طرف ساختن گرسنگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، زدودن اندوهش و پرداختن بدهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما عُبِدَ اللهُ بِشَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن إدخالِ السُّرورِ عَلَى المُؤمِنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۸۸ ح۲ عن جابر الجعفيّ، مصادقة الإخوان: ص۱۵۸ ح۲ نحوه، بحا ر الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۸ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند به چيزى که نزد او محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از شاد کردن مؤمن باشد، عبادت نشده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي ذرّ: خَرَجَ إلَينا رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ: أ تَدرونَ أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قائِلٌ: الصَّلاةُ وَ الزَّكاةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قالَ قائِلٌ: الجِهادُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ الحُبُّ فِي اللهِ، وَ البُغضُ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۶۸ ح۲۱۳۶۱ و راجع تاريخ بغداد: ج۶ ص۳۹۱ الرقم۳۴۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو ذر -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله به سوى ما بيرون آمد و فرمود: «آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد کدام يک از اعمال، نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوينده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گفت: نماز و زکات.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يکى ديگر گفت: جهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين اعمال در نزد خداوند عز وجل، دوست داشتن به خاطر خدا و دشمن داشتن به خاطر خدا هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن أبي ذرّ: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟ فَقالَ: إيمَانٌ بِاللهِ وَ جِهادٌ في سَبيلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۲۳ ح۱۳، معاني الأخبار: ص۳۳۳ ح۱، الأمالي للطوسي: ص۵۳۹ ح۱۱۶۳، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۱۱ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از ابو ذر -: گفتم: ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه عملى نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «ايمان به خدا و جهاد در راه خدا».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنِ مسعود: سَأَلتُ رَسولَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الصَّلاةُ لِوَقتِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ثُمَّ أيُّ شَيءٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِرُّ الوالِدَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ثُمَّ أيُّ شَيءٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الجِهادُ في سَبيلِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۶۳ ح۲۱۳، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۷۰ ح۴۸؛ صحیح البخاري: ج۱ ص۱۹۷ ح۵۰۴ نحوه و راجع الكافي: ج۲ ص۱۵۸ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود -: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله پرسيدم: چه کارى نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نماز اوّل وقت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم: پس از آن، چه چيزى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نيکى به پدر و مادر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم: پس از آن، چه چيزى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد در راه خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ، الصَّلاةُ وَ البِرُّ وَ الجِهادُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۸۵ ح۲۵۶ عن عبد اللّٰه بن مسعود، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۰۶ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خدا، نماز، نيکى کردن و جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن مُعاذ بن جبل: سَأَلتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَن تَموتَ وَ لِسانُكَ رَطبٌ مِن ذِكرِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج۳ ص۱۰۰ ح۸۱۸، المعجم الكبير: ج۲۰ ص۹۳ ح۱۸۱، عمل اليوم و الليلة لابن السنّي: ص۶ ح۲ و راجع جامع الأخبار: ص۱۱۶ ح۲۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان - به نقل از مُعاذ بن جبل -: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله پرسيدم: کدامين اعمال نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين که تا دَم مرگ، زبانت از ياد خدا تَر و تازه باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عصمة بن مالك عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ العَمَلِ إِلَى اللّهِ عزّ وجلّ سُبحَةُ الحَديثِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، وَ ما سُبحَةُ الحَديثِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: القَومُ يَتَحَدَّثونَ وَ الرَّجلُ يُسَبِّحُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۷ ص۱۸۵ ح۴۹۶، الفردوس: ج۱ ص۳۶۷ ح۱۴۷۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از عصمة بن مالک -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند عز وجل، تسبيحِ سخن است».…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پیامبر خدا! تسبيح سخن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين که عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مشغول صحبت کردن باشند و انسان، تسبيح خدا گويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن عائشة: کانَ لِرَسولِ اللَّهِ صلّی اللّه عليه وآله حَصيرٌ، وَ کانَ یَحجُرُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یحجره: أي یجعله لنَفسه دون غیره (النهایة: ج۱ ص۳۴۱ «حجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ اللَّيلِ فَيُصَلّي فيهِ، فَجَعَلَ النّاسُ يُصَلّونَ بِصَلَاتِهِ. وَ يَبسُطُهُ بِالنَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَثابوا ذَاتَ لَيلَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فثابوا ذات لیلة: أي اجتمعوا. و قیل: رجعوا للصلاة (شرح صحیح مسلم للنووي: ج۶ ص۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: «يَا أَيُّهَا النّاسُ! عَلَيكُم مِنَ الأَعمالِ ما تُطيقونَ؛ فَإِنَّ اللهَ لا يَمَلُّ حَتّىٰ تَمَلّوا، وَ إِنَّ أَحَبَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَعمالِ إِلَى اللهِ ما دُووِمَ عَلَيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إن قَلَّ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ کانَ آلُ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله إِذا عَمِلوا عَمَلاً أَثبَتوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۵۴۰ ح۲۱۵، صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۰۱ ح۵۵۲۳، السنن الكبرى: ج۳ ص۱۵۵ ح۵۲۳۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عايشه -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله بوريايى داشت که شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آن را برای خود [جانماز] قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و بر آن نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانْد و مردم با نماز ایشان نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاردند، و روز، آن را پهن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبی مردم بسیاری جمع شدند. [پيامبر صلی اللّه علیه وآله] فرمود: «اى مردم! در حدّى که توان داريد، عمل کنيد؛ زيرا خداوند خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر اين که شما خسته شويد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى عنايت و رحمت خداوند براى کسى که اطاعتش کند، پايان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد، مگر زمانى که خسته شود و درخواست خود را قطع کند. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين عمل نزد خداوند، عملى است که ادامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار باشد، گر چه اندک باشد» و خاندان محمّد صلی اللّه علیه وآله هر گاه عملى انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند، آن را استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي صالح: سُئِلَت عائِشَةُ وَ اُمُّ سَلَمَةَ عَن أيِّ العَمَلِ کانَ أَحَبَّ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، قالَتا: ما ديمَ عَلَيهِ وَ إن قَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۱۴۲ ح۲۸۵۶، المعجم الكبير: ج۲۳ ص۲۵۲ ح۵۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از ابو صالح -: از عايشه و اُمّ سلمه پرسيدند: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين عمل در نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله چه بود؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: عملى که بر آن، مداومت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، گر چه اندک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ ما داوَمَ عَلَيهِ العَبدُ وَ إن قَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۲ ح۲ عن زرارة، تهذيب الأحكام: ج۲ ص۴۱ ح۱۳۰، مستطرفات السرائر: ص۷۲ ح۶ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۹ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين عمل در پيشگاه خداوند عز وجل، عملى است که آدمى بر آن مداومت ورزد، هرچند اندک باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ فِي الأَرضِ الدُّعاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۶۷ ح۸، عُدّة الداعي: ص۳۳ كلاهما عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۹ ح۱۹۸۵، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۹۷ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند عز وجل در روی زمين، دعا کردن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ما مِن شَيءٍ أحَبَّ إِلَى اللهِ مِن أَن يُسأَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۵۵ ح۱۰۵۱ عن أبي حمزة الثمالي، الاختصاص: ص۲۲۸ عن الإمام الباقر والإمام زين العابدين عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۹۳ ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: نزد خدا چيزى محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اين نيست که از او درخواست شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مِن أحَبِّ الكَلامِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ أَن يَقولَ العَبدُ وَ هُوَ ساجِدٌ: رَبِّ ظَلَمتُ نَفسي فَاغفِر لي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعاء للطبراني: ص۱۹۵ ح۶۰۸ عن زرّ بن حبيش، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۲ ص۱۵۵ ح۲۸۷۷؛ بحار الأنوار: ج۸۶ ص۲۱۷ ح۳۳ نقلاً من خطّ الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سخنان نزد خداوند عز وجل اين است که بنده، در حال سجده بگويد: «پروردگارا! به خودم ستم کردم. مرا بيامرز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: قالَ زَيدُ بنُ صَوحانَ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِنتِظارُ الفَرَجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۳ ح۵۸۳۳، معاني الأخبار: ص۱۹۹ ح۴، الأمالي للطوسي: ص۴۳۶ ح۹۷۴ كلّها عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بكر المراديّ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۱۲۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام: زيد بن صوحان به امير مؤمنان علیه السلام گفت: چه عملى نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «انتظار فَرَج».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرج، يعنى «گشايش» و مقصود، اميد داشتن به لطف و گشايش خداوند در همه کارهاست؛ امّا - چنان که احاديث وارد شده در این موضوع، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند - عالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين شکل گشايش، بازگشت دولت اهل بيت علیهم السلام از طريق ظهور قائم آنان، امام مهدى علیه السلام، و فراگير شدن انصاف، عدالت، رحمت، ايمان، آگاهى، عقلانیت و رفاه در سايه آن است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِنتَظِرُوا الفَرَجَ، وَ لا تَيأَسوا مِن رَوحِ اللهِ؛ فَإِنَّ أَحَبَّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ انتِظارُ الفَرَجِ، ما دامَ عَلَيهِ العَبدُ المُؤمِنُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۱۶ ح۱۰ عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۰۶، بحار الأنوار: ج۵۲ ص۱۲۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در انتظار فرج باشيد و از رحمت خدا نوميد مشويد، که محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند عز وجل انتظار فرج است، تا وقتى که بندۀ مؤمن، بر آن مداومت ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام – مِن وَصِیَّتِهِ لِكُمَيلِ بنِ زِيادٍ -: يا كُمَيلُ، إِنَّ أَحَبَّ ما تَمتَثِلُهُ العِبادُ إِلَى اللهِ - بَعدَ الإِقرارِ بِهِ وَ بِأَولِيائِهِ - التَّعَفُّفُ، وَ التَحَمُّلُ، وَ الاِصطِبارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۷۳، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۱۴ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام – در سفارش به کميل بن زياد -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کميل! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزى که بندگان - پس از اقرار به خدا و اوليايش - به درگاهش پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، خويشتندارى، تحمّل و شکيبايى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: ما مِن شَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ بَعدَ مَعرِفَتِهِ مِن عِفَّةِ بَطنٍ وَ فَرجٍ، وَ ما مِن شَيءٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن أَن يُسأَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۸۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۴۱ ذیل ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: هیچ چیز نزد خداوند، پس از شناخت او، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از پاکی شکم و دامن نیست و هیچ چیز نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این نیست که از او درخواست شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: کانَ آخِرُ ما أوصیٰ بِهِ الخَضِرُ موسَى بنَ عِمرانَ عليه السلام أَن قالَ لَهُ: لا تُعَيِّرَنَّ أحَداً بِذَنبٍ، وَ إِنَّ أَحَبَّ الأُمورِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ ثَلاثَةٌ: القَصدُ فِي الجِدَةِ، وَ العَفوُ فِي المَقدُرَةِ، وَ الرِّفقُ بِعِبادِ اللهِ؛ وَ ما رَفَقَ أحَدٌ بِأَحَدٍ فِي الدُّنيا إلّا رَفَقَ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ يَومَ القِيامَةِ. وَ رَأسُ الحِكمَةِ مَخافَةُ اللهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۱۱ ح۸۳، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۹۴ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: آخرین سفارش خضر به موسى بن عمران علیه السلام اين بود که به او گفت: کسى را به گناه سرزنش مکن و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خدا سه کار است: اعتدال در توانگرى، عفو در قدرتمندى، و ارفاق به بندگان خدا. هیچ کسى در دنيا به ديگرى، ارفاق نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر آن که خداوند در قيامت به او ارفاق خواهد کرد. اساس حکمت، ترس از خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مِن أحَبِّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ زِيارَةُ قَبرِ الحُسَينِ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۲۷۷ ح۴۳۴، بحار الأنوار: ج۱۰۱ ص۴۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارها نزد خداوند متعال، زيارت قبر حسين علیه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - لَمّا سَأَلَهُ يَزيدُ بنُ هارونَ الواسِطِيُّ عَنِ الفَلّاحينَ -: هُمُ الزّارِعونَ كُنوزُ اللهِ في أرضِهِ. وَ ما فِي الأَعمالِ شَيءٌ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنَ الزِّراعَةِ، وَ ما بَعَثَ اللهُ نَبِيّاً إلّا زَرّاعاً، إلّا إدريسَ عليه السلام فَإِنَّهُ کانَ خَيّاطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ص۳۸۴ح۱۱۳۸، جامع الأحاديث للقمّي(الغایات): ص۱۸۳ و ليس فيه صدره، عوالي اللآلي: ج۳ ص۲۰۴ ح۴۰ و فيه «سأل هارون بن يزيد الواسطي الباقر عليه السلام...»، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۶۹ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در پاسخ يزيد بن هارون واسطى که از ايشان در بارۀ کشاورزان پرسيد -: آنان، کشتگران گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا در زمين اويند. در ميان کارها هيچ کارى نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از کشاورزى نيست و خدا هيچ پيامبرى را نفرستاد، مگر آن که کشاورز بود، مگر ادريس علیه السلام که خیّاط بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحَبُّ الأَعمالِ إِلَى اللهِ تَعالى رِفقُ الوالي وَ عَدلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي(الغایات): ص۱۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ کارها نزد خداى بزرگ، نرمش و دادگرى حکمران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مروان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام: أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ؟ فَقالَ: أن تَحمَدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۰۳ ح۲، ثواب الأعمال، ص۲۸ ح۱، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۸۰ ح۲۲۰۳ كلاهما عن الامام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۲۲۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مروان -: به امام صادق علیه السلام گفتم: کدام عمل نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «اين که او را حمد گويى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۰۲ (حُسنُ الخلق) و ص۱۱۴ (الجهاد في سبيل اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۳ (خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی) و ص۱۱۵ (جهاد در راه خدا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يحبهم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۰: مَن يُحِبُّهُمُ اللّٰهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که خدا دوستشان دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَحْسِنُوا إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۵و راجع آل عمران: ۱۳۴ و ۱۴۸، المائدة: ۱۳ و ۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و نيکى کنيد. همانا خداوند، نيکوکاران را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا خداوند، توبه کنندگان و پاکيزگان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴ و ۷، آل عمران: ۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، پرهيزگاران را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۸ و راجع البقرة: ۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و خدا کسانى را که خواهان پاکى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، شکيبايان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللهِ إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۵۹. ۲. المائدة: ۴۲، الحجرات: ۹، الممتحنة: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس هر گاه مصمّم [به کارى] شدى، بر خداوند، توکّل کن که خداوند، توکّل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، دادگران را دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۱۴ (الجهاد في سبيل اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۵ (جهاد در راه خدا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ المُؤمِنَ المُحتَرِفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. الحِرفَة: الصناعة و جهة الكسب. یقال: هو یحترف لعیاله. و هو محترف: أي صانع (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۳۶۹ «حرف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۸ ص۳۸۰ ح۸۹۳۴؛ الكافي: ج۵ ص۱۱۳ ذیل ح۱، مسند زيد: ص۲۵۵ عن الإمام زين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العابدين عن أبيه عن جدّه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل مؤمن پیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ المُحتَرِفَ الأَمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۱۳ ح۱ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۱۵۸ ح۳۵۸۰، الخصال: ص۶۲۱ ح۱۰ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۰۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی صلی اللّه علیه وآله: خداوند، مؤمنِ پيشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورِ امانتدار را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الحَيِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «الحيّ»، و الصواب ما أثبتناه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَيِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَیِيَ في الأمر فهو عَیِيّ: عجز عنه. و عَیِيَ في المنطِق: حصر. و المُعایاة: أَن تأتي بكلام لا یهتَدیٰ له. و العِيّ: خلاف البیان (اُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۱۱۲ و ۱۱۳ «عیا»). و المراد هاهنا الذي لا یتكلّم فیما لا یعنیه أو فیما لا فائدة فیه من الفوائد الراجعة إلی الأُمور الأُخرویّة. و لیس المراد به العاجز عن الكلام أو البیان أو من بلسانه آفة، وإلّا لم یكن صفة كمال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُتَعَفِّفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۱ ص۷۰ ح۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، شخصِ آزرمگينِ سنجيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنِ پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الحَيِيَّ الحَليمَ العَفيفَ المُتَعَفِّفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۱۲ ح۸ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص۳۰۰ عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۰۵ ح۱۸؛ المعجم الكبير: ج۱۰ ص۱۹۶ ح۱۰۴۴۲ عن ابن مسعود عن فاطمة عليها السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، انسان باحياى بردبار پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن بامِناعت را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ عَبدَهُ المُؤمِنَ الفَقيرَ المُتَعَفِّفَ أبَا العِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۸۰ ح۴۱۲۱ عن عمران بن حصين، المعجم الكبير: ج۱۸ ص۲۴۲ ح۶۰۷؛ تنبيه الخواطر: ج۱ ص۷ نحوه و لیس فیه «المؤمن».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندۀ مؤمنِ تهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستِ عفيفِ عيالوارِ خود را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ المُؤمِنَ إِذا کانَ فَقيراً مُتَعَفِّفاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۸ ص۱۸۶ ح۴۴۱ عن عمران بن حصين، حلية الأولياء: ج۲ ص۲۸۲ الرقم۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، مؤمن را هر گاه تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست خويشتندار باشد، دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ رَحيمٌ يُحِبُّ كُلَّ رَحيمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۱۶ ح۱۱۲۹، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۹۴ ح۱۶؛ تفسیر الطبری: ج۷ الجزء۱۱ ص۷۸ عن أبي صالح الحنفي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، مهربان است و همۀ مهربانان را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِعَلِيٍّ عليه السلام -: يا عَلِيُّ، بَشِّر شيعَتَكَ وَ أنصارَكَ بِخِصالٍ عَشرٍ: أوَّلُها: طيبُ المَولِدِ، وَ ثانيها: حُسنُ إيمانِهِم بِاللهِ، وَ ثالِثُها: حُبُّ اللهِ عزّ وجلّ لَهُم.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۳۰ ح۱۰ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص۱۵۰ ح۳۶۲، روضة الواعظين: ج۲ ص۸۴ ح۶۸۶، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۶۲ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! پيروان و يارانت را به ده ويژگى بشارت بده: نخست: حلال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاده بودن، دوم: نيکويىِ ايمانشان به خدا، سوم: محبّت خداوند عز وجل به ايشان.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: طالِبُ العِلمِ أَحَبَّهُ اللهُ وَ أَحَبَّهُ المَلائِكَةُ وَ أَحَبَّهُ النَّبِيّونَ... وَ طالِبُ العِلمِ حَبيبُ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۰ ح۱۹۵ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۷۸ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، جويندۀ دانش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و فرشتگان و پيامبران نيز دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند... و جويندۀ دانش، محبوب خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما مِن مُؤمِنٍ يَقعُدُ ساعَةً عِندَ العالِـمِ إلّا ناداهُ رَبُّهُ عزّ وجلّ: جَلَستَ إِلیٰ حَبيبي، وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأُسكِنَنَّكَ الجَنَّةَ مَعَهُ وَ لا أُبالي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۶۵ عن أنس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، منية المريد: ص۳۴۱ نحوه، روضة الواعظين: ج۱ ۴۶ ح۴۲، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ مؤمنى نيست که ساعتى نزد دانشمند بنشيند، مگر آن که پروردگار عز وجل ندايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «نزد حبيبم نشستى. به عزّت و جلالم سوگند، تو را در بهشت، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين او خواهم کرد و باکى نيست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن عبد الله بن مسعود يَرفعه: قالَ [رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله]: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللهُ: رَجُلٌ قامَ مِنَ اللَّيلِ يَتلو كِتابَ اللهِ، وَ رَجُلٌ تَصَدَّقَ صَدَقَةً بِيَمينِهِ يُخفيها - أراهُ قالَ: - مِن شِمالِهِ، وَ رَجُلٌ کانَ في سَرِيَّةٍ فَانهَزَمَ أصحابُهُ فَاستَقبَلَ العَدُوَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۹۷ ح۲۵۶۷ عن ابن مسعود، المعجم الكبير: ج۱۰ ص۲۰۸ ح۱۰۴۸۶ من دون إسناد إليه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابن مسعود، در حدیثی که آن را به پیامبر صلی اللّه علیه وآله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند -: سه کس &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خداوند عز وجل آنها را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: مردى که نيمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شب برخيزد و کتاب خدا را تلاوت کند، شخصى که با دست راستش صدقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و آن را پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد - و فکر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم فرمود: از دست چپش -، و شخصى که میان رزمندگان باشد و چون يارانش شکست خوردند [و بگریزند]، خود رو به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی دشمن بِایستد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللّهُ تَعالىٰ وَ يَضحَكُ إِلَيهِم وَ يَستَبشِرُ بِهِم: الَّذي إذَا انكَشَفَت فِئَةٌ قاتَلَ وَراءَها بِنَفسِهِ لِلهِ تَعالىٰ؛ فَإِمّا أَن يُقتَلَ وَ إمّا أَن يَنصُرَهُ اللّهُ تَعالىٰ وَ يَكفِيَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقولُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اُنظُروا إلىٰ عَبدي، كَيفَ صَبَّرَ لي نَفسَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! وَ الَّذي لَهُ امرَأَةٌ حَسناءُ وَ فِراشٌ لَيِّنٌ حَسَنٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقومُ مِنَ اللَّيلِ فَيَذَرُ شَهوَتَهُ فَيَذكُرُني وَ يُناجيني، وَ لَو شاءَ لَرَقَدَ. وَ الَّذي يَكونُ في سَفَرٍ وَ کانَ مَعَهُ رَكبٌ، فَسَهِروا وَ نَصِبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصَب: الإعیاء من العَناء. نصِبَ الرجل نَصَباً: أعیا و تعب (لسان العرب: ج۱ ص۷۵۸ «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ هَجَعوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهُجوع: النوم لیلاً (لسان العرب: ج۸ ص۳۶۷ «هجع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقامَ فِي السَّحَرِ في سَرّاءَ أو ضَرّاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسماء و الصفات: ج۲ ص۴۰۸ ح۹۸۳ عن أبي الدرداء، لطائف المعارف: ص۹۱، الترغيب و الترهيب: ج۱ ص۴۳۴ ح۳۲ نقلاً عن المعجم الكبير و كلاهما نحوه و راجع الأمالي للشجري: ص۲۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، سه تن را دوست دارد و به رويشان لبخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و از آنان شادمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: کسى که چون گروهى [از دشمنان خدا] پديدار شوند، براى خدا با جان خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، تا کشته شود يا خداوند يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کند و [از رنج کارزار] بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازش سازد. پس خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بنگريد که چگونه براى من از جان، شکيبايى ورزيد!»؛ و کسى که زنى زيبا و بسترى نرم و خوش دارد، آن گاه شبانه از جايش بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد و شهوتش را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و مرا ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و با من، به راز و نياز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد، در صورتى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست در بستر بيارمد؛ و کسى که هر گاه با گروهى هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفر گردد، چون آنان تا پاسى از شب بيدار بمانند و سپس خسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تن به خواب روند، سحرگاهان در خوشى و ناخوشى، [براى عبادت] از خواب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ يَضحَكُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ إِلَيهِم: الرَّجُلُ إِذا قامَ مِنَ اللَّيلِ يُصَلّي، وَ القَومُ إِذا صَفّوا لِلصَّلاةِ، وَ القَومُ إِذا صَفّوا لِقِتالِ العَدُوِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج۱ ص۴۶۸ ح۱۰۰۰ عن أبي سعيد الخدري، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۷۳ ح۲۰۰ نحوه، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۱۶۰ ح۱۱۷۶۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، روز قيامت به سه تن لبخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: کسى که شبانه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد و نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، مردمى که براى نماز، صف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و مردمى که براى پيکار با دشمن، صف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن مطرف بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الشّخّير: بَلَغَني عَن أبي ذَرٍّ حَديثٌ، فَكُنتُ أُحِبُّ أَن ألقاهُ، فَلَقيتُهُ، فَقُلتُ لَهُ: يا أبا ذَرٍّ، بَلَغَني عَنكَ حَديثٌ، فَكُنتُ أُحِبُّ أَن ألقاكَ فَأَسأَلَكَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَد لَقيتَ فَاسأَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بَلَغَني أنَّكَ تَقولُ: سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: «ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللهُ عزّ وجلّ، وَ ثَلاثَةٌ يُبغِضُهُمُ اللهُ عزّ وجلّ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، فَما أخالُني أكذِبُ عَلیٰ خَليلي مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله _ ثَلاثاً يَقولُها _.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَنِ الثَّلاثَةُ الَّذينَ يُحِبُّهُمُ اللهُ عزّ وجلّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَجُلٌ غَزا في سَبيلِ اللهِ، فَلَقِيَ العَدوَّ مُجاهِداً مُحتَسِباً فَقاتَلَ حَتّیٰ قُتِلَ؛ وَ أنتُم تَجِدونَ في كِتابِ اللهِ عزّ وجلّ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وَ رَجُلٌ لَهُ جارٌ يُؤذيهِ، فَيَصبِرُ عَلیٰ أذاهُ وَ يَحتَسِبُهُ حَتّیٰ يَكفِيَهُ اللهُ إيّاهُ بِمَوتٍ أو حَياةٍ. وَ رَجُلٌ يَكونُ مَعَ قَومٍ فَيَسيرونَ حَتّیٰ يَشُقَّ عَلَيهِمُ الكَریٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَریٰ: النوم (النهایة: ج۴ ص۱۷۰ «كرا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوِ النُّعاسُ، فَيَنزِلونَ في آخِرِ اللَّيلِ، فَيَقومُ إِلیٰ وُضوئِهِ وَ صَلاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۲۶ ح۲۱۵۸۶، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۹۸ ح۲۴۴۶، السنن الكبرى: ج۹ ص۲۶۹ ح۱۸۵۰۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از مطرف بن عبد اللّٰه بن شَخّير -: حديثى از ابو ذر برايم نقل کرده بودند و من دوست داشتم او را ببينم. چون او را ديدم، به او گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! از تو حديثى برايم نقل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که دوست داشتم تو را ببينم و در بارۀ آن از تو بپرسم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر گفت: اينک ديدى. پس بپرس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى: پيامبر خدا فرمود: «خداوند عز وجل سه تن را دوست دارد و سه تن را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «آرى. گمان ندارم که به دوستم محمّد، دروغ ببندم» و اين جمله را سه بار تکرار کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن سه تن که خداوند دوستشان دارد، کيان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «مردى که در راه خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد. پس براى جهاد و به انتظار پاداش خدا، با دشمن رويارو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پيکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا کشته شود و شما در کتاب خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيد: (خداوند، کسانى را که در راهش در صفى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، دوست دارد)، و مردى که همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزارد و او بر آزارش شکيبايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد و انتظار پاداش از خدا دارد. پس خداوند او را با مرگ يا زندگى، از اين آزار، ايمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، و مردى که همراه مردمى است که در حرکت هستند، تا آن که خواب يا چرت بر آنان چيره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنان، آخر شب [براى خواب] فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند؛ امّا او به وضو و نمازش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أتاني جِبرائيلُ عليه السلام مَعَ سَبعينَ ألفَ مَلَكٍ بَعدَ صَلاةِ الظُّهرِ وَ قالَ:... يا مُحَمَّدُ، مَن أَحَبَّ الجَماعَةَ أَحَبَّهُ اللهُ وَ المَلائِكَةُ أجمَعونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۹۳ ح۴۷۵ عن أبي سعيد الخدري، بحار الأنوار: ج۸۸ ص۱۵ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: جبرئيل علیه السلام همراه هفتاد هزار فرشته، پس از نماز ظهر نزدم آمد و گفت: «...&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! هر کس نماز [خواندن با] جماعت را دوست داشته باشد، خداوند و همۀ فرشتگان، دوستش خواهند داشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ حَيِيٌّ سَتيرٌ يُحِبُّ الحَياءَ وَ السَّترَ؛ فَإِذَا اغتَسَلَ أحَدُكُم فَليَستَتِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۴۰ ح۴۰۱۲ عن يعلى بن أُميّة، سنن النسائي: ج۱ ص۲۰۰، السنن الكبرى: ج۱ ص۳۰۶ ح۹۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل آزرمگين و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوش است و آزرم و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى را دوست دارد. پس هر کس از شما غسل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، خود را بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: سِتُّ خِصالٍ مَن كُنَّ فيهِ کانَ بَينَ يَدَيِ اللهِ وَ عَن يَمينِهِ: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ المَرءَ المُسلِمَ الَّذي يُحِبُّ لِأَخيهِ ما يُحِبُّ لِنَفسِهِ، وَ يَكرَهُ لَهُ ما يَكرَهُ لِنَفسِهِ، وَ يُناصِحُهُ الوَلايَةَ، وَ يَعرِفُ فَضلي، وَ يَطَأُ عَقِبي، وَ يَنتَظِرُ عاقِبَتي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): لعلّ المراد بالعاقبة دولته و دولة ولده عليهم السلام في الرجعة... و یحتمل أَن یكون المراد بالعاقبة هنا الولد أو آخر الأولاد... فیكون المراد انتظار الفرج بظهور القائم عليه السلام (بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۷۲ ح۲۸، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۹ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که داراى شش صفت باشد، در کنار خدا و در سمت راستش خواهد بود. خداوند، شخص مسلمانى را دوست دارد که: آنچه را براى خودش خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، براى برادرش نيز خوش بدارد؛ و آنچه را براى خود ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، براى برادرش نيز ناخوش بدارد؛ و برای او در ولايت، خيرخواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ و برتری مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؛ و گام جاى پاى من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد؛ و منتظر [دولت] فرزند آخر من است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ المُؤمِنَ العالِمَ الفَقيهَ الزّاهِدَ الخاشِعَ الحَيِيَّ العَليمَ الحَسَنَ الخُلُقِ المُقتَصِدَ المُنصِفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص۲۰۶؛ بحار الأنوار: ج۷۸ ص۶ ح۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند متعال، مؤمنِ دانشمندِ ژرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشِ پارساى فروتنِ آزرمگينِ دانشورِ خوش&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوى ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روِ باانصاف را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ سُبحانَهُ يُحِبُّ المُتَعَفِّفَ الحَيِيَّ التَّقِيَّ الرّاضِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۰۱ ح۳۴۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند سبحان، شخص بامِناعتِ آزرمگينِ پرهيزگارِ خُرسَند را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن مَقَتَ نَفسَهُ، أَحَبَّهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۱۸۵ ح۷۸۹۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۵۳ ح۸۱۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس بر نفس خودش خشم بگیرد، خداوند، دوستش خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَفِّروا ذُنوبَكُم وَ تَحَبَّبوا إِلیٰ رَبِّكُم بِالصَّدَقَةِ وَ صِلَةِ الرَّحِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۶۳۵ ح۷۲۵۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۹۷ ح۶۷۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با دادن صدقه و پيوند با خويشاوندان، گناهانتان را پاک کنيد و محبوب خداوند شويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمّار الدُّهني: سَمِعتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَینِ عليه السلام یَقولُ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ اللهَ يُحِبُّ كُلَّ قَلبٍ حَزينٍ، وَ يُحِبُّ كُلَّ عَبدٍ شَكورٍ، يَقولُ اللهُ _ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ _ لِعَبدٍ مِن عَبيدِهِ يَومَ القِيامَةِ: أ شَكَرتَ فُلاناً؟ فَيَقولُ: بَل شَكَرتُكَ يا رَبِّ! فَيَقولُ: لَم تَشكُرني إذ لَم تَشكُرهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أشكَرُكُم لِلهِ أشكَرُكُم لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۹۹ح۳۰، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۸ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل عمّار دُهنی -: از امام زین العابدین علیه السلام شنیدم که فرمود: «خداوند هر دل غمناکى را و هر بندۀ سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى را دوست دارد. در روز قيامت، خداوند - تبارک و تعالی - به يکى از بندگانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: آيا از فلانى سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى کردى؟ او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداوند! از تو سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى کردم. خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: از من سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؛ چون از او سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى نکردى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس افزود: «سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارترينِ شما از خدا کسى است که از مردم سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارتر باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ _ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ _ يُحِبُّ المُداعِبَ فِي الجَماعَةِ بِلا رَفَثٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَفَثَ في منطقه: أفحَشَ فیه، أو صرَّحَ بما یَكْنیٰ عنه من ذِكر النكاح (المصباح المنیر: ص۲۳۲ «رفث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، المُتَوَحِّدَ بِالفِكَرِ، المُتَخَلِّيَ بِالعِبَرِ، السّاهِرَ بِالصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۴۷۴ ح۱۳۷۲، المحاسن: ج۱ ص۴۵۶ ح۱۰۵۶، مشكاة الأنوار: ص۲۵۶ ح۷۵۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۲۵ ح۱۸ و راجع الكافي: ج۲ ص۶۶۳ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند-تبارک و تعالی- شخصى را دوست دارد که در ميان جمع، بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که هرزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی و ناسزاگویی کند، شوخ باشد، با تفکّرش تنها شود، با عبرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خلوت گزيند، و با نماز، شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ العَبدَ أَن يَطلُبَ إِلَيهِ فِي الجُرمِ العَظيمِ، وَ يُبغِضُ العَبدَ أَن يَستَخِفَّ بِالجُرمِ اليَسيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۲۷ ح۶ عن عنبسة العابد، المحاسن: ج۱ ص۴۵۶ ح۱۰۵۵، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۵۹ ح۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند، دوست دارد که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در بارۀ گناه بزرگ از او [بخشش] بخواهد، و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که گناه کوچک را سبک شمارد، دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَنِ اكتَسَبَ مالاً حَراماً، لَم يَقبَلِ اللهُ مِنهُ صَدَقةً وَ لا عِتقاً وَ لا حَجّاً وَ لَا اعتِماراً، وَ كَتَبَ اللهُ - جَلَّ وَ عَزَّ - بِعَدَدِ أجرِ ذٰلِكَ أوزاراً، وَ ما بَقِيَ مِنهُ بَعدَ مَوتِهِ کانَ زادَهُ إِلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَن قَدَرَ عَلَيها فَتَرَكَها مَخافَةَ اللهِ، کانَ في مَحَبّةِ اللهِ، وَ رَحمَتِهِ، وَ يُؤمَرُ بِهِ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۴ ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدین: ص۴۱۴، عوالي اللآلي: ج۱ ص۳۶۵ ح۵۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۲ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس مال حرامى به دست آورد، خداوند از او نه صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و نه آزاد کردن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه حجّى و نه عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را و خداوند عز وجل به اندازۀ اجر اين کارها برايش گناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد و آنچه [از آن اموال حرام] پس از مرگش باقى بماند، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشۀ او به سوى آتش خواهد بود و هر کس بتواند مال حرامى به دست آورد و از ترس خدا از آن چشم بپوشد، مشمول محبّت و رحمت خدا خواهد بود و دستور داده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که او را به بهشت ببرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك عن فَضالة بن عُبَيد: إِنَّ داوودَ عليه السلام سَأَلَ رَبَّهُ عزّ وجلّ:... يا رَبِّ، أخبِرني بِأَحِبّائِكَ مِن خَلقِكَ؛ أُحِبَّهُم لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذو سُلطانٍ يَرحَمُ النّاسَ وَ يَحكُمُ لِلنّاسِ كَما يَحكُمُ لِنَفسِهِ، وَ رَجُلٌ آتاهُ اللهُ مالاً فَهُوَ يُنفِقُ مِنهُ ابتِغاءَ وَجهِ اللهِ وَ في طاعَةِ اللهِ عزّ وجلّ، وَ رَجُلٌ يُفني شَبابَهُ وَ قُوَّتَهُ في طاعَةِ اللهِ عزّ وجلّ، وَ رَجُلٌ کانَ قَلبُهُ مُعَلَّقاً فِي المَساجِدِ مِن حُبِّهِ إيّاها، وَ رَجُلٌ لَقِيَ امرَأَةً حَسناءَ فَأَمكَنَتهُ مِن نَفسِها فَتَرَكَها مِن خَشيَةِ اللهِ، وَ رَجُلٌ حَيثُ کانَ يَعلَمُ أنَّ اللهَ تَعالیٰ مَعَهُ؛ نَقِيَّةٌ قُلوبُهُم، طَيِّبٌ كَسبُهُم، يَتَحابّونَ بِجَلالي، أُذكَرُ بِهِم، وَ يُذكَرونَ بِذِكري. وَ رَجُلٌ فاضَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص۱۶۱ ح۴۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابن مبارک - به نقل از فضالة بن عُبَيد -: داوود علیه السلام از پروردگارش عز وجل پرسيد:... پروردگارا! مرا از محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين بندگانت باخبر ساز تا آنها را به خاطر تو دوست بدارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قدرتمندى که به مردم رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و چنان براى مردم داورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که براى خودش داورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و کسى که خداوند به او مالى بخشيده است و او در جهت رضايت خداوند و در راه فرمانبرىِ خداوند عز وجل از آن خرج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و کسى که جوانى و نيرويش را در راه فرمانبرى از خداوند عز وجل صرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و کسى که به دليل علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به مسجد همواره دلش آن جاست، و مردى که زنى زيبا را ببيند که خود را در اختيارش گذاشته است، امّا از ترس خدا او را وا گذارد، و کسى که هر جا باشد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند خدا با اوست. اينان، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان پاک، و کسب و کارشان پاکيزه است و به واسطۀ عظمت [و شکوهِ] من، يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند. ديگران به وسيلۀ آنان يادم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و با يادم، آنان را ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. نيز کسى که از ترسِ خداوند عز وجل چشمانش اشکبار شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاسٍ عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ مَن كُنَّ فيهِ آواهُ اللهُ في كَنَفِهِ، وَ سَتَرَ عَلَيهِ بِرَحمَتِهِ، وَ أدخَلَهُ في مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: ما هُنَّ يا رَسولَ اللهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن إِذا أُعطِيَ شَكَرَ، وَ إِذا قَدَرَ غَفَرَ، وَ إِذا غَضِبَ فَتَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۲۱۵ ح۴۳۳ عن ابن عبّاس، شُعب الإيمان: ج۴ ص۱۰۵ ح۴۴۳۳، الفردوس: ج۲ ص۸۳ ح۲۴۵۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هر که داراى سه صفت باشد، خداوند او را در پناه خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، با رحمتش او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانَد و او را در محبّت خود، وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اصحاب] گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! آنها چيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن که چون به او چيزى دهند، سپاس بگزارد؛ چون [بر دشمن خود] توانا شود، ببخشد؛ و چون خشمگين شود، درنگ و سستى کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن سَرَّهُ أَن يُحِبَّ اللهَ وَ رَسولَهُ، أو يُحِبَّهُ اللهُ وَ رَسولُهُ؛ فَليَصدُق حَديثَهُ إِذا حَدَّثَ، وَ لْيُؤَدِّ أمانَتَهُ إذَا اؤتُمِنَ، وَ ليُحسِن جِوارَ مَن جاوَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۲ ص۲۰۱ ح۱۵۳۳ عن عبد الرحمان بن أبي قراد، أُسد الغابة: ج۳ ص۴۸۵ الرقم۳۲۷۹ و ليس فيه «يحبّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ رسوله، أو»، كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۲۵ ح۴۳۲۷۸ نقلاً عن الطبرانی عن عبد الرحمان بن أبي قراد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که خوش دارد که خدا و پيامبرش را دوست بدارد، يا خدا و پيامبرش او را دوست بدارند، بايد هر گاه سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد، راست بگويد، هر گاه امانتى به او سپرده شد، آن را به صاحبش باز گردانَد، و با همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همسايگى کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: إن أرَدتُم أَن تَكونوا أحِبّاءَ اللهِ وَ أصفِياءَ اللهِ؛ فَأَحِسِنوا إِلیٰ مَن أساءَ إلَيكُم، وَ اعْفوا عَمَّن ظَلَمَكُم، وَ سَلِّموا عَلیٰ مَن أعرَضَ عَنكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۳، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۶ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد دوستان و برگزيدگان خدا باشيد، به آن که به شما بدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نيکى کنيد و از آن که به شما ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، در گذريد و بر آن که از شما روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، سلام دهيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ تَعالیٰ: حَقَّت مَحَبَّتي لِلَّذينَ يَتَصادَقونَ مِن أجلي، وَ حَقَّت مَحَبَّتي لِلَّذينَ يَتَناصَرونَ مِن أجلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۳۹؛ مسند ابن حنبل: ج۷ ص۱۱۳ ح۱۹۴۵۵ عن عمرو بن عبسة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که به خاطر من دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، قطعى است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که براى من يکديگر را يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، قطعى است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: رُوِيَ عَن أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله سَأَلَ رَبَّهُ سُبحانَهُ لَيلَةَ المِعراجِ فَقالَ: يا رَبِّ، أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللهُ تَعالیٰ: لَيسَ شَيءٌ أفضَلَ عِندي مِنَ التَّوَكُّلِ عَلَيَّ، وَ الرِّضا بِما قَسَمتُ. يا مُحَمَّدُ، وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَحابّينَ فِيَّ، وَ وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَعاطِفينَ فِيَّ، وَ وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَواصِلينَ فِيَّ، وَ وَجَبَت مَحَبَّتي لِلمُتَوَكِّلينَ عَلَيَّ. وَ لَيسَ لِمَحَبَّتي عَلَمٌ وَ لا غايَةٌ وَ لا نِهايَةٌ، وَ كُلَّما رَفَعتُ لَهُم عَلَماً وَضَعتُ لَهُم عَلَماً. أُولٰئِكَ الَّذينَ نَظَروا إِلَى المَخلوقينَ بِنَظَري إِلَيهِم، وَ لَم يَرفَعُوا الحَوائِجَ إِلَى الخَلقِ، بُطونُهُم خَفيفَةٌ مِن أكلِ الحَرامِ، نَعيمُهُم فِي الدُّنيا ذِكري وَ مَحَبَّتي وَ رِضائي عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۹۹، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۱ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: از امير مؤمنان علیه السلام نقل شده است که پيامبر صلی اللّه علیه وآله در شب معراج، از پروردگارش پرسيد: پروردگارا! کدام يک از اعمال، برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال فرمود: «هيچ چيز نزدم برتر از توکّل به من و خشنودى به قسمت من نيست.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که به خاطر من يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، ثابت است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که به خاطر من به يکديگر مهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند، ثابت است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى آنان که به خاطر من به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندند، ثابت است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام براى توکّل کنندگان بر من، ثابت است. دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، نه نشان[ثابت و اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای] دارد و نه فرجام و نه نهايتى. هر گاه از ايشان نشانى بردارم، نشانى ديگر برايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارم. آنان هستند که به [خاطر] نگاه من به آفريدگانم، به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند و نيازهايشان را نزد خلق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند؛ شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از حرامخوارى سَبُک است، خوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در دنيا، ياد من و دوستى من و خشنودى من [از آنان] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: عَلِّمني عَمَلاً يُحِبُّنِي اللهُ عَلَيهِ، وَ يُحِبُّنِي المَخلوقونَ، وَ يُثرِي اللهُ مالي، وَ يُصِحُّ بَدَني، وَ يُطيلُ عُمُري، وَ يَحشُرُني مَعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هٰذِهِ سِتُّ خِصالٍ، تَحتاجُ إِلیٰ سِتّ خِصالٍ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَخَفهُ وَ اتَّقِهِ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ المَخلوقونَ فَأَحسِن إِلَيهِم، وَ ارفِض ما في أيديهِم. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُثرِيَ اللهُ مالَكَ فَزَكِّهِ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُصِحَّ بَدَنَكَ فَأَكثِر مِنَ الصَّدَقَةِ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يُطيلَ اللهُ عُمُرَكَ فَصِل ذَوي أرحامِكَ. وَ إِذا أرَدتَ أَن يَحشُرَكَ اللهُ مَعي فَأَطِلِ السُّجودَ بَينَ يَدَيِ اللهِ الواحِدِ القَهّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۶۸، بحار الأنوار: ج۸۵ ص۱۶۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت: به من کارى بياموز که با انجام دادنش، خداوند مرا دوست بدارد، آفريدگان نيز دوستم بدارند، خداوند بر دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بيفزايد، تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستم گرداند، عمرم را طولانى کند و مرا با تو محشور سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «اينها شش صفت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که نيازمند شش صفت ديگر هستند: هر گاه خواستى خداوند دوستت بدارد، از او بترس و پروا داشتن از او را پيشه کن؛ و هر گاه خواستى آفريدگانْ دوستت بدارند، به آنان نيکى کن و آنچه را در دست دارند، رها کن؛ و هر گاه خواستى خداوند دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بيفزايد، زکات بپرداز؛ و هر گاه خواستى خداوند تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستت گردانَد، بسيار صدقه بده؛ و هر گاه خواستى خداوند عمرت را طولانى کند، به خويشاوندانت رسیدگی کن؛ و هر گاه خواستى خداوند تو را با من محشور سازد، در برابر خداى يگانۀ چيره، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را طولانى کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ: عَبدِيَ المُؤمِنُ أحَبُّ إِلَيَّ مِن بَعضِ مَلائِكَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۶ ص۳۶۷ ح۶۶۳۴ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بندۀ مؤمنم نزد من، از برخى فرشتگانم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: المُؤمِنُ القَوِيُّ خَيرٌ وَ أحَبُّ إِلَى اللهِ مِنَ المُؤمِنِ الضَّعيفِ، وَ في كُلٍّ خَيرٌ. اِحرِص عَلیٰ ما يَنفَعُكَ، وَ استَعِن بِاللهِ، وَ لا تَعجَز. وَ إن أصابَكَ شَيءٌ فَلا تَقُل: «لَو أنّي فَعَلتُ کانَ كَذا وَ كَذا»، وَ لٰكِن قُل: «قَدَرُ اللهِ، وَ ما شاءَ فَعَلَ»؛ فَإِنَّ «لَو» تَفتَحُ عَمَلَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۵۲ ح۳۴ عن أبي هريرة، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۳۱ ح۷۹، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۹۵ ح۸۷۹۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مؤمنِ نيرومند نزد خدا، بهتر و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از مؤمنِ ناتوان است، گرچه در هر يک، خيرى است. براى به دست آوردن آنچه برايت سودمند است، سرسختانه بکوش و از خدا يارى بخواه و از خود، عجز نشان مده، و اگر دچار مشکلى شدى، مگو: «اگر چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم، چنين و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد»؛ بلکه بگو: «اين تقدير خدا بود و هر چه خدا بخواهد، همان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»؛ زيرا «اگر» گفتن، راه را بر کردار شيطان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أكَثرَ ذِكرَ المَوتِ، أَحَبَّهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۲ ح۳، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۹۰ كلاهما عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۲۶۵ ح۶۴؛ المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۴۰ ح۴۸۹۴ عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس زياد به ياد مرگ باشد، خداوند دوستش دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: طَلبُ العِلمِ فَريضَةٌ عَلیٰ كُلِّ مُسلِمٍ، ألا إِنَّ اللهَ يُحِبُّ بُغاةَ العِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۰ ح۱ عن عبد الرحمان بن زيد عن أبيه عن الإمام الصادق عليه السلام، بصائر الدرجات: ص۲ ح۱ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، المحاسن: ج۱ ص۳۵۳ ح۷۴۵ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۷۲ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: جستجوى دانش، بر هر مسلمانى واجب است. آگاه باشيد که خداوند، جويندگان دانش را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الأَبرارَ الأَتقِياءَ الأَخفِياءَ؛ الَّذينَ إِذا غابوا لَم يُفتَقَدوا، وَ إن حَضَروا لَم يُدعَوا وَ لَم يُعرَفوا، قُلوبُهُم مَصابيحُ الهُدیٰ، يَخرُجونَ مِن كُلِّ غَبراءَ مُظلِمَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۲۱ ح۳۹۸۹ عن معاذ بن جبل؛ أعلام الدين: ص۲۹۴، نزهة الناظر: ص۱۵ ح۳۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۷۲ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، نيکانِ پرهيزگار گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام را دوست دارد؛ آنان که چون نباشند، نبودشان محسوس نيست و چون حضور يابند، فرا خوانده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و شناخته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند؛ دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان چراغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هدايت است و از[خطرِ] هر فضاى غبارآلود و تاريک [و برخاسته از شبهه، به سلامت] بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ العَبدَ التَّقِيَّ الغَنِيَّ الخَفِيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۲۷۷ ح۱۱ عن سعد بن أبي وقّاص؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۸۱ ح۱۱۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، بندۀ پرهيزگارِ ثروتمند گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ لَيُحِبُّ المُلِحّينَ فِي الدُّعاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۲ ص۳۸ ح۱۱۰۸ عن عائشة؛ الدعوات: ص۲۰ ح۱۵، جامع الأخبار: ص۳۶۳ ح۱۰۰۹، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۰۰ ح۳۷ و راجع قرب الإسناد: ص۶ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، اصرار کنندگان و پيگيران در دعا را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُحِبُّ مِن عِبادِهِ المُؤمِنينَ كُلَّ عَبدٍ دَعّاءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۷۸ ح۹ عن أبي الصباح الكناني، ثواب الأعمال: ص۱۹۳ ح۱، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۱۴ ح۲۰۲۲، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۱۶۵ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند عز وجل از ميان بندگان مؤمنش، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که بسيار دعا کند، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: كَيفَ يَستَكمِلُ حُبَّ رَبِّهِ مَن لا يُقرِضُهُ بَعضَ ما رَزَقَهُ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۹ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام: چگونه محبّتش به خدايش کامل است کسى که قسمتى از آنچه را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرده، به او وام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۱۴ (الجهاد في سبيل اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۵ (جهاد در راه خدا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحب-الناس-إلى-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۱: أحَبُّ النّاسِ إِلَى اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم در نزد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ اللهُ عزّ وجلّ: الخَلقُ عِيالي، فَأَحَبُّهُم إِلَيَّ ألطَفُهُم بِهِم، وَ أسعاهُم في حَوائِجِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۹۹ ح۱۰ عن ابن سنان، مصادقة الإخوان: ص۱۷۸ ح۱۲ و فيه «أعناهم بأُمورهم، و أقومهم بشأنهم» بدل «ألطفهم بهم»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۳۶ ح۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل فرمود: «مردم، عائلۀ من هستند. پس، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آنان نزد من کسانى هستند که با مردم، مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و در برآوردن نيازهاى آنها کوشاتر باشند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سُئِلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: مَن أحَبُّ النّاسِ إِلَى اللهِ؟ قالَ: أنفَعُ النّاسِ لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۶۴ ح۷، جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۱۹۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۳۹ ح۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله پرسيدند: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد خدا کيست؟ فرمود: «سودمندترينِ مردم براى مردم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عمر: إِنَّ رَجُلاً جاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، أيُّ النّاسِ أحَبُّ إِلَى اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ النّاسِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ أنفَعُهُم لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۲ ص۳۴۶ ح۱۳۶۴۶، المعجم الأوسط: ج۶ ص۱۳۹ ح۶۰۲۶، قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص۴۷ ح۳۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبير - به نقل از ابن عمر -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! کدام گروه از مردم، نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد خداى متعال، سودمندترینِ آنان براى مردم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الخَلقُ عِيالُ اللهِ، فَأَحَبُّ الخَلقِ إِلَى اللهِ مَن نَفَعَ عِيالَ اللهِ، وَ أدخَلَ عَلیٰ أَهلِ بَيتٍ سُروراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۶۴ ح۶ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، الجعفريّات: ص۱۹۳، النوادر للراوندي: ص۱۱ و فيه «أهل بيتي» بدل «أهل بيت» و كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۳۹ ح۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مردم، نانخور خدايند. دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد خداوند، کسى است که به نانخوران او سود برساند و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را شادمان کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الخَلقُ عِيالُ اللهِ، فَأَحَبُّهُم إِلَيهِ أنفَعُهُم لِعِيالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص۲۴۱ح۱۹۵ عن أنس، قرب الإسناد: ص۱۲۰ ح۴۲۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۱۸ ح۱۵؛ مسند أبي يعلى: ج۳ ص۳۴۰ ح۳۳۰۲ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مردم، نانخور خدايند. از اين رو، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينشان در نزد او، سودمندترينشان برای نانخوران اوست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن حديث، «عيالُ اللّه» آمده است. سيّد رضى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: اين کلام، مجازى است، براى اين که عائلۀ انسان، کسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند که انسان، سنگينىِ بار آنان را بر عهده دارد و رسيدگى به امور آنان، وى را آزرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، در حالى که سنگينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خدا را خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و تحوّلات، او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزارد. آرى! از آن جا که خداوند عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار مصالح بندگانش است، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر آنان فراوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و زندگى آنان را نظام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و وسايل رفاه را و هدايت اديان را بهرۀ آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. اين کارها به تناسب و بر حسب دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به عائله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندی و سرپرستی تشبيه شده است؛ چرا که سرپرست، متکفّل امور خانواده و عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار کار آنهاست.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ أنفَعُهُم لِعِبادِهِ، وَ أقوَمُهُم بِحَقِّهِ؛ الَّذينَ يُحَبِّبُ إِلَيهِمُ المَعروفَ وَ فِعالَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۴۹، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۵۲ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند، سودمندترينشان برای بندگان و پايبندترينشان در گزاردن حقّش است؛ کسانى که خداوند، کار نيک و انجام دادن آن را محبوبشان ساخته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: الخَلقُ كُلُّهُم عِيالُ اللهِ، وَ إِنَّ أَحَبَّهُم إِلَيهِ أنفَعُهُم لِخَلقِهِ، وَ أحسَنُهُم صَنيعاً إِلیٰ عِيالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۷۶، الاُصول السّتة عشر (أصل مثنّى بن الوليد): ص۱۰۲ عن الإمام الباقر عليه السلام و ليس فيه «أنفعهم لخلقه»، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۱۶۰ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خلق، همه نانخور خدايند و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينشان نزد او، سودمندترينِ آنان برای خلقش و نيکوکارترينشان برای خانوادۀ خويش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: عِيالُ الرَّجُلِ أُسَراؤُهُ، وَ أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ أحسَنُهُم صُنعاً إِلیٰ أُسَرائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۵۵۵ ح۴۹۰۹، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۶۹ ح۱۶۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خانوادۀ مرد، اسيران او هستند و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان نزد خداوند عز وجل کسى است که به اسيرانش، بيشتر نيکى کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ عِبادِ اللهِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مَن حَبَّبَ إِلَيهِ المَعروفَ، وَ حَبَّبَ إِلَيهِ فِعالَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص۲۲ ح۲ عن أبي سعيد الخدريّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ الكافي: ج۴ ص۲۵ ح۳ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۵۲ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان خدا نزد او، کسى است که [خداوند] او را به کار نيک، علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند نموده و او را به انجام دادنِ آن نيز علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند کرده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: إِنَّ اللهَ _ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ _ أوحیٰ إِلیٰ دانِيالَ عليه السلام: إِنَّ أمقَتَ عَبيدي إِلَيَّ الجاهِلُ المُستَخِفُّ بِحَقِّ أَهلِ العِلمِ، التّارِكُ لِلاِقتِداءِ بِهِم. وَ إنَّ أَحَبَّ عَبيدي إِلَيَّ التَّقِيُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الجَزيلِ، اللّازِمُ لِلعُلَماءِ، التّابِعُ لِلحُلَماءِ، القابِلُ عَنِ الحُكَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۵ ح۵ عن أبي حمزة الثمالي، منية المريد: ص۱۱۱، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۵ ح۱۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالی - متعال به دانيال علیه السلام وحى فرمود که: «منفورترينِ بندگانم در نزد من، آن نادانى است که حقّ [و حرمت] اهل دانش را سبُک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد و آنان را سرمشق خويش قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگانم در نزد من، آن پرهيزگارى است که جوياى ثواب بسيار است و ملازمت با عالمان را اختيار کرده و پيرو خردمندان، و پذيرنده از فرزانگان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لا تُحَقِّروا صَغيراً مِن حَوائِجِكُم؛ فَإِنَّ أَحَبَّ المُؤمِنينَ إِلَى اللهِ تَعالیٰ أسأَلُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۹۷ ح۲۲۷۵، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۴۶ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: حاجت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خُرد خويش را حقير مشماريد؛ چرا که محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مؤمنان نزد خداوند متعال، پُرخواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آنهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ المُؤمِنَينَ إِلَى اللهِ مَن نَصَبَ نَفسَهُ في طاعَةِ اللهِ، وَ نَصَحَ لِأُمَّةِ نَبِيِّهِ، وَ تَفَكَّرَ في عُيوبِهِ، وَ أبصَرَ وَ عَقَلَ وَ عَمِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۱۳، إرشاد القلوب: ص۱۴ و فيه «و علم فعمل و علم» بدل «و أبصر و عقل و عمل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مؤمنان در نزد خداوند متعال، کسى است که در راه فرمانبرى از خدا بکوشد، خيرخواه امّت پيامبرش باشد، در عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش بينديشد [و آنها را اصلاح کند]، و بينا گردد و خِرد ورزد و عمل کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ داوودَ عليه السلام قالَ فيما يُخاطِبُ رَبَّهُ عزّ وجلّ: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ، أُحِبُّهُ بِحُبِّكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا داوودُ، أحَبُّ عِبادي إِلَيَّ نَقِيُّ القَلبِ، نَقِيُّ الكَفَّينِ، لا يَأتي إِلیٰ أحَدٍ سوءاً، وَ لا يَمشي بِالنَّميمَةِ، تَزولُ الجِبالُ وَ لا يَزولُ، وَ أَحَبَّني، وَ أَحَبَّ مَن يُحِبُّني، وَ حَبَّبَني إِلیٰ عِبادي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۱۱۹ ح۷۶۶۸ عن ابن عبّاس، الفردوس: ج۳ ص۱۹۵ ح۴۵۴۳، كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۷۲ ح۴۳۴۶۷ نقلاً عن ابن عساكر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: داوود علیه السلام در گفتگوهايش با خداوند عز وجل گفت: پروردگارا! کدام يک از بندگانت در نزدت محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، تا چون تو دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، من نيز دوستش بدارم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى داوود! محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگانم نزد من، شخصِ پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست است که نه به کسى گزندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و نه سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چينى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از جا کنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، امّا او استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند؛ مرا دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و کسى را که مرا دوست بدارد نيز دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و مرا محبوب بندگانم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّكُم إِلَى اللهِ تَعالیٰ أقَلُّكُم طُعماً، وَ أخَفُّكُم بَدَناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۵ ص۲۶۱ ح۴۰۸۶۹ نقلا عن الفردوس عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ شما در نزد خداوند متعال، کسى است که خوراکش کمتر و بدنش سبُک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: إِنَّ أَحَبَّ العِبادِ إِلَيَّ المُتَحابّونَ مِن أجلي، المُتَعَلِّقَةُ قُلوبُهُم بِالمَساجِدِ، وَ المُستَغِفرونَ بِالأَسحارِ، أُولٰئِكَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ العُقوبَةَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۵ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۶۲ و فيه «بحلال» بدل «من أجلي»، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۶؛ حلية الأولياء: ج۵ ص۲۱۲ الرقم۳۲۶ من دون إسناد إليه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند - تبارک و تعالى - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين بندگان در نزد من، آنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که به خاطر من، يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستۀ مسجدها و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهانِ در سحرگاهان اند. اينان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که هر گاه بخواهم اهل زمين را کيفر دهم، به ياد آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و از کيفر دادنشان، منصرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ جَلَّ جَلالُهُ: مَلائِكَتي! وَ عِزَّتي وَ جَلالي! ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِنَ المُقِرّينَ لي بِتَوحيدي وَ أَن لا إلٰهَ غَيري، وَ حَقٌّ عَلَيَّ أَن لا أُصلِيَ بِالنّارِ أهلَ تَوحيدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲۹ ح۳۱ عن ابن عبّاس، الأمالي للصدوق: ص۳۷۲ ح۴۶۹، روضة الواعظين: ج۱ ص۱۲۰ ح۱۳۹، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۵۹ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى فرشتگانم! به عزّت و جلالم سوگند، هيچ آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيافريدم که در نزدم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از کسانى باشد که به يگانگىِ من و اين که جز من معبودی نيست، اعتراف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. بر من حق است که اهل يگانگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را با آتش نسوزانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اِعتَرِفوا بِنِعمَةِ اللهِ رَبِّكُم عزّ وجلّ، وَ توبوا إِلَيهِ مِن جَميعِ ذُنوبِكُم؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّ الشّاكِرينَ مِن عِبادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۲۷۵ عن عبداللّٰه النهشلي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۴۸ ص۱۵۳ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به نعمت پروردگارتان اعتراف کنيد و از همۀ گناهانتان به سويش توبه نماييد، که خداوند، بندگان سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارش را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الَّذي یَبكي لِفَقدِ الصّالِحینَ كَما یَبكي الصَّبِيُّ عَلیٰ فَقدِ أَبَوَیهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ص۲۴۱ ح۶۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: پيامبر صلی اللّه علیه وآله گفت: پروردگارا! کدام يک از بندگانت، نزد تو محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «کسى که به خاطر از دست دادن صالحان گریه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، چونان بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که برای از دست دادن پدر و مادرش گریه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّ النّاسِ إِلَى اللهِ يَومَ القِيامَةِ وَ أدناهُم مِنهُ مَجلِساً إمامٌ عادِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۶۱۷ ح۱۳۲۹ عن أبي سعيد الخدريّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ روضة الواعظين: ج۲ ص۴۵۸ ح۱۵۹۴، عوالي اللآلي: ج۱ ص۳۷۲ ح۸۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۵۱ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم در نزد خداوند در روز قيامت و نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آنان به جايگاه او، پيشواى دادگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ أَحَبَّكُم إِلَى اللهِ أحسَنُكُم عَمَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۲۳۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الكافي: ج۸ ص۶۸ ح۲۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۸ ح۵۸۸۴ كلاهما عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۳۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ شما در نزد خداوند، نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردارترينِ شماست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أحَبُّ العَبيدِ إِلَى اللهِ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- الأَتقِياءُ الأَخفِياءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۳۰۳ ح۵۱۸۲ عن معاذ؛ التحصین في صفات العارفین: ص۱۹ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند - تبارک و تعالى -، پرهيزگارانِ ناشناخته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن وهب بن منبّه: قالَ داوودُ عليه السلام: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إِلَيكَ؟ قالَ: مُؤمِنٌ حَسَنُ الصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أبغَضُ إِلَيكَ؟ قالَ: كافِرٌ حَسَنُ الصّورَةِ. كَفَرَ هٰذا وَ شَكَرَ هٰذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۴ ص۵۵ الرقم ۲۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء - به نقل از وهب بن منبّه -: داوود علیه السلام گفت: پروردگارا! کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از بندگانت در نزدت محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «مؤمن خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد: پروردگارا! کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از بندگانت را بيشتر دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى؟ فرمود: «کافرِ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهره. اين يک، کفر ورزيده است و آن يک، سپاس گزارده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس: سَأَلَ موسیٰ عليه السلام رَبَّهُ وَ قالَ: ربِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَيكَ؟ قالَ: الَّذي يَذكُرُني وَ لا يَنساني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج۹ الجزء ۱۵ ص۲۷۷؛ تفسير روض الجنان: ج۱۳ ص۵، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۸۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى - به نقل از ابن عبّاس -: موسى علیه السلام از پروردگارش پرسيد و گفت: پروردگارا! کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از بندگانت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزدت محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «آن که مراد یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و فراموشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامام عليّ عليه السلام - في بَيانِ صِفاتِ المُتَّقينَ -: عِبادَ اللهِ! إِنَّ مِن أحَبِّ عِبادِ اللهِ إِلَيهِ عَبداً أعانَهُ اللهُ عَلیٰ نَفسِهِ، فَاستَشعَرَ الحُزنَ، وَ تَجَلبَبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «استَشعَر الحُزن»: جعَلَه كالشِّعار؛ و هو ما یلي الجسد من الثیاب. «و تجلبَبَ الخوف»: جعله جِلباباً؛ أي ثوباً (شرح نهج البلاغة: ج۶ ص۳۶۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَوفَ؛ فَزَهَرَ مِصباحُ الهُدیٰ في قَلبِهِ، وَ أعَدَّ القِریٰ لِيَومِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «أعدّ القِریٰ لیَومه»: أي أعَدّ ما قدّمه من الطاعات قِریً [و القِریٰ: الضیافة و الإحسان للضیف] لضیف الموت النازل به (شرح نهج البلاغة: ج۶ ص۳۶۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّازِلِ بِهِ، فَقَرَّبَ عَلیٰ نَفسِهِ البَعيدَ، وَ هَوَّنَ الشَّديدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۷، أعلام الدين: ص۱۲۷، غرر الحكم: ج۲ ص۵۶۱ ح۳۵۷۷ نحوه و لیس فیه ذیله من «فَقَرَّبَ عَلیٰ نَفسِهِ»، بحار الأنوار: ج۲ ص۵۶ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بيان صفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پرهيزگاران -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندگان خدا! از محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان خدا در نزد او، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که خداوند، او را در برابر نفسش يارى کرده است. در نتيجه، آن بنده، اندوه را جامۀ زيرين خويش قرار داده است و ترس [از خدا و عذاب الهى] را جامۀ رويين خود. چراغ هدايت، در دل او افروخته گشته است و وسایل پذيرايى را براى روزى که ميهمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (پس از مرگ و روز قيامت)، آماده ساخته است. دور را در نظر خويش، نزديک، و سخت را آسان نموده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - مِن دُعائِهِ فِي الاِعتِرافِ -: أتوبُ إِلَيكَ في مَقامي هٰذا تَوبَةَ نادمٍ... عالِمٍ بِأَنَّ العَفوَ عَنِ الذَّنبِ العَظيمِ لا يَتَعاظَمُكَ... وَ أنَّ أَحَبَّ عِبادِكَ إِلَيكَ مَن تَرَكَ الاِستِكبارَ عَلَيكَ، وَ جانَبَ الإِصرارَ، وَ لَزِمَ الاِستِغفارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۵۵ الدعاء ۱۲، المصباح للكفعمي: ص۵۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام – در دعایش در اعتراف به قصور و تقصير -: در اين جايگاهم، به سويت توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ توبۀ پشیمانی... که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند گذشت از گناه بزرگ، بر تو دشوار و بزرگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد... و اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگانت نزدت، کسى است که گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرازى در برابر تو را وا گذارد و پافشارى [بر گناه] را رها کند و پايبند استغفار گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أفضَلُ الخَلقِ أقضاهُم بِالحَقِّ، وَ أحَبُّهُم إِلَى اللهِ سُبحانَهُ أقوَلُهُم لِلصِّدقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۶۷ ح۳۳۲۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۲۵ ح۲۸۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: برترين مردم، داورترين آنها به حق است و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آنان نزد خداوند سبحان، راستگوترين آنهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أحَبُّ العِبادِ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ رَجُلٌ صَدوقٌ في حَديثِهِ، مُحافِظٌ عَلیٰ صَلَواتِهِ وَ مَا افتَرَضَ اللهُ عَلَيهِ، مَعَ أداءِ الأَمانَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۳۷۱ ح۴۶۷ عن الحسين بن أبي العلاء، الاختصاص: ص۲۴۲، مشكاة الأنوار: ص۱۰۸ ح۲۵۰، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۱۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند عز وجل کسى است که در گفتارش راستگوست و بر گزاردن نماز و آنچه خدا بر او واجب کرده است، مواظبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۰۲ (حُسنُ الخُلق) و ص۲۱۰ (الابتلاء بعظيم البلاء).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۳ (خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی) و ص۲۱۱ (مبتلا شدن به بلای بزرگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-محبت-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى محبّت خدا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در فصل سوم آمده، به روشنى دلالت دارد که عقايد، اخلاق و اعمال شايسته، موجب محبّت آفريدگار به آفريدۀ خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و از آن جا که تغيير و تحوّل در ذات مقدّس خداوند متعال راه ندارد، اين سؤال مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که: معناى محبّت خدا به انسان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پاسخ اين سؤال، برخى گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحَبَّةُ اللّهِ لِلعِبادِ إنعامُهُ عَلَيهِم، وَ أن يُوَفِّقَهُم لِطاعَتِهِ وَ يَهدِيَهُم لِدينِهِ الَّذِی ارتَضاهُ. وَ حُبُّ العِبادِ للّٰهِ أن يُطيعوهُ وَ لا يَعصوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البحرين: ج۱ ص۳۴۸ مادّۀ «حبب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت خدا به بندگان، آن است که به آنان نعمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و به فرمانبرى از خود، توفيقشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و به دينى که پسنديدۀ اوست، هدايتشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. دوستى بندگان با خداوند نيز آن است که از او فرمانبرى کنند و نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نکنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخی نيز گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحَبَّةُ اللّهِ صِفَةٌ مِن صِفاتِ فِعلِهِ، فَهِیَ إحسَانٌ مَخصوصٌ يَليقُ بِالعَبدِ، وَ أمّا مَحَبَّةُ العَبدِ لِلهِ تَعالىٰ فَحالَةٌ يَجِدُها فی قَلبِهِ، يَحصُلُ مِنهَا التَّعظيمُ لَهُ وَ إيثارُ رِضاهُ وَ الاِستِئناسُ بِذِکرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت خدا [به بنده]، صفتى از صفات فعل اوست و احسانِ ويژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که شايستۀ بنده است؛ امّا محبّت بنده به خدا، حالتى است که در قلب بنده پديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بر اثر آن، بزرگداشتِ خداوند و مقدّم شمردن رضاى او و اُنس گرفتن با يادش، حاصل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى تبيين معناى محبّت آفريدگار به آفريده، ابتدا معنای محبّت آفريده به آفريدگار را بررسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم؛ زیرا بر پایۀ حدیث زیر، میان این دو، نسبت ثابتی وجود دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإنَّ اللّهَ يُنزِلُ العَبدَ مِنهُ حَيثُ أنزَلَهُ مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دوستی در قرآن و حدیث: ص۶۰۰ ح۱۳۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، بنده را نسبت به خود در جايگاهى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که وى، خدا را در جان خويش قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، محبّتِ دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از اهل ايمان به خداوند متعال، در اطاعت از او و ترک نافرمانى او خلاصه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اينان بر مبناى محبّت نيست؛ بلکه بر اساس طمع یا ترس است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۳ (پرستش دوستداران).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اینان از نعمت محبّت واقعی به خدا برخوردار نيستند و از این رو، محبّت خداوند متعال به آنان، به معناى توفيق به کارهاى نيک در دنيا و پاداش دادن در آخرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا در ميان بندگان خدا کسانى هستند که هر چند اندک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند، حقيقتاً خدا را دوست دارند. اطاعت آنها از خدا از ترس دوزخ و يا به طمع بهشت نيست؛ بلکه به دليل عشق و علاقۀ آنها به خداست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۳ (پرستش دوستداران).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای نمونه، آنان در مقام نيايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيِّدى!... أنَا مِن حُبِّکَ ظَمآنُ لا أروىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۲ ح۳۹&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَرورم! من در دوست داشتن تو، تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستم که سيراب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أطيَبَ طَعمَ حُبِّکَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طعم محبّتت، چه شيرين است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نیز:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا نَعیمی وَ جَنَّتی!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بحار الأنوار:ج۹۴ ص۱۴۸ ح۲۱ (نقلاً عن العدد القويّة فی مناجاة المريدين).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نعمت و بهشت من!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهَبنى - يا إلٰهى وَ سَيِّدى وَ مَولاىَ وَ رَبّى - صَبَرتُ عَلىٰ عَذابِکَ فَکَيفَ أصبِرُ عَلىٰ فِراقِکَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۸ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای معبود و آقا و مولا و پروردگار من! گيرم که بر عذابت صبر کردم، بر فراقت چگونه صبر کنم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت خدا به اين دسته از بندگان، مفهومى ديگر دارد. معنا و مفهوم واقعى اين دو نوع محبّت را تنها کسانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند درک کنند که به آن رسيده باشند. هر سخنى در تبيين و تفسير محبّت حقيقى آفريده به آفريدگار و بالعکس، ناقص و نارساست. بهترين بيان در توضيح آثار اين محبّت، همان است که در حديث «قرب نوافل» آمده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که شيخ بهايى، در بارۀ آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سند اين حديث، صحيح است و از احاديث مشهور ميان شيعه و اهل سنّت به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که آن را با تغييرى اندک در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های صحاح خود روايت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این فقیه و عالم بزرگ در تبيين جملۀ «وَإنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إلَیَّ بِالنَّوافِلِ حَتّىٰ اُحِبَّهُ؛ او با انجام دادن نوافل به من نزديک و نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن جا که او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوافل، همۀ اعمال غير واجبى است که براى خدا سبحان به جاى آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ليکن تخصيص آن به نمازهاى مستحبّى، عارضى و حاصل استعمال عرف است. معناى محبّت خداى سبحان به بنده، توفيق دادن او براى دورى جستن از سراى فريب، و ترقّى یافتن به سوى عالم نور، و اُنس گرفتن با خدا و وحشت از ماسِواى او، و يکى شدن همۀ انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دغدغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. يکى از عارفان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مقام خود را بشناسى، بنگر تو را در کجا جاى داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز در توضيح گفتار خداوند متعال در حديث قدسىِ «فَإذا أحبَبتُهُ کُنتُ سَمعَهُ الَّذى يَسمَعُ بِهِ...؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: صحيح البخارى: ج۵ ص۲۳۸۵ ح۶۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون او را دوست بدارم، گوش شنوايش خواهم بود...»، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلان را در اين مقام، کلماتى ارجمند، اشاراتى رمزى و تلويحاتى ذوقى است که مشام جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوازد و معطّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پوسيده را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. البتّه تنها آنان که تن خود را با رياضت، خسته کرده و جانشان را با مجاهدت، رنجه ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مشرب آنان را دريافته و مقصود و مطلبشان را فهميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به معانى و ژرفايش دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليکن کسى که به سبب دل بستن به بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيوى و فرو رفتن در لذّات جسمانى، اين رمزها را در نيافته و به اين گنجينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها راه نبرده است، به هنگام شنيدن اين سخنان، در آستانۀ خطر بزرگى همچون فرو رفتن در تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى الحاد و در افتادن در پرتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حلول و اتّحاد است، تعالى اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن ذلک عُلُوّاً کبيرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما در اين مقام، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که دريافت آن بر اذهان آسان باشد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم که در اين تعبيرات، مبالغه در قرب و بيان چيرگى سلطان محبّت بر ظاهر و باطن و پيدا و پنهان بنده است. بنا بر اين، مقصود - و اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلم - آن است که چون بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را دوست بدارم، او را به جايگاه اُنس خود فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشم و به عالم قدس بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در اسرار ملکوت، غرقه و حواسش را منحصر به بر گرفتن انوار آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. در نتيجه، قدمش در مقام قرب، استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و گوشت و خونش با محبّت من در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميزد، تا آن که خود را فراموش کند و از حسّ خود غافل گردد و اغيار در برابرش از ميان بروند، تا آن جا که به منزلۀ چشم و گوش او گردم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأربعون حدیثاً، شیخ بهایی: ص۴۱۵ (شرح حدیث ۳۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-موانع-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِع: مَوانِعُ مَحَبَّةِ اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع خدادوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخطر-الموانع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: أخطَرُ المَوانِعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مانع&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَّا جَعَلَ ٱللهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلْبَيْنِ فِى جَوْفِهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند در درون هيچ مردى، دو قلب ننهاده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلاَّ بَلْ تُحِبُّونَ ٱلْعَاجِلَةَ* وَ تَذَرُونَ ٱلْآخِرَةَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القيامة: ۲۰ ـ ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چنين نيست که شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداريد [و دلايل معاد را کافى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد]؛ بلکه شما دنياىِ زودگذر [و هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بى قيد و شرط] را دوست داريد * و آخرت را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: حُبُّ الدُّنيا وَ حُبُّ اللهِ لا يَجتَمِعانِ في قَلبٍ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۲۲، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۷ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دنيادوستى و خدادوستى، هرگز در يک دل، جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَما أنَّ الشَّمسَ وَ اللَّيلَ لا يَجتَمِعانِ، كَذٰلِكَ حُبُّ اللهِ وَ حُبُّ الدُّنيا لا يَجتَمِعانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۶۲۴ ح۷۲۱۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۹۷ ح۶۷۲۰ و راجع تحف العقول: ص۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: چنان که خورشيد و شب با هم جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، خدادوستى و دنيادوستى نيز با هم جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسىٰ عليه السلام: بِحَقٍّ أقولُ لَكُم: إِنَّ العَبدَ لا يَقدِرُ عَلیٰ أَن يَخدِمَ رَبَّينِ، وَ لا مَحالَةَ أنَّهُ يُؤثِرُ أحَدَهُما عَلَى الآخَرِ وَ إن جَهَدَ، كَذٰلِكَ لا يَجتَمِعُ لَكُم حُبُّ اللهِ وَ حُبُّ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۳، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۷ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام: به راستى به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: بنده، هر اندازه هم بکوشد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند دو خواجه را خدمت کند و ناگزير، يکى از آن دو را بر ديگرى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزيند. همچنين خدادوستى و دنيادوستى در شما جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... يا أحمَدُ، لَو صَلَّى العَبدُ صَلاةَ أَهلِ السَّماءِ وَ الأَرضِ، وَ صامَ صِيامَ أَهلِ السَّماءِ وَ الأَرضِ، وَ طَویٰ مِنَ الطَّعامِ مِثلَ المَلائِكَةِ، وَ لَبِسَ لِباسَ العاري، ثُمَّ أریٰ في قَلبِهِ مِن حُبِّ الدُّنيا ذَرَّةً أو سُمعَتِها أو رِئاسَتِها أو حُلِيِّها أو زينَتِها؛ لا يُجاوِرُني في داري، وَ لَأَنزَعَنَّ مِن قَلبِهِ مَحَبَّتي، وَ عَلَيكَ سَلامي وَ مَحَبَّتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۹۹ ـ ۲۰۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۰ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در يادکرد حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند متعال فرمود: «...&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! اگر بنده به اندازۀ نمازهاى اهل آسمان و زمين نماز بخواند و به اندازۀ روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل آسمان و زمين روزه بگيرد و چون فرشتگان غذا نخورد و مانند برهنگان جامه بپوشد، امّا در دل او ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حبّ دنيا يا شهرت آن يا رياست آن يا زر و زيور آن ببينم، هرگز در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به جوار من در نخواهد آمد و محبّت خود را از دل او بر خواهم کَند. سلام و محبّت من، بر تو باد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد من محبّة الدنیا هو الکون في خدمة الدنیا، و تقدیم الاُمور الدنیویة علی الوظائف الدینیة و الإلٰهیة. من هنا فإنّ من یسعیٰ لأداء الوظائف المادّیة و المعنویة المتعلّقة به ثمّ یُسخّرها - بعد تحصیلها - للاُمور الاُخرویة، لا یُعدّ طالباً للدنیا أو منشغلاً قلبُه بها، و هذه المحبّة - في الحقیقة - هي امتداد للمحبّة الإلٰهیة، و تتعارض أو تتنافیٰ معها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از محبّت دنیا، به خدمت دنیا در آمدن و ترجیح خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دنیایی بر وظایف دینی و الهی است. از این رو، کسی که دنیا را برای انجام وظایف مادّی و معنوی خویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبد و پس از به دست آوردنش، آن را برای تحصیل آخرت به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، محبّت دنیا در دلش ننشسته و دنیاخواه نیست. در واقع، این محبّت با محبّت الهی در طول یکدیگرند و با هم تعارض و تنافی ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام _ في دُعائِهِ _: وَ انزَع مِن قَلبي حُبَّ دُنيا دَنِيَّةٍ؛ تَنهیٰ عَمّا عِندَكَ، و تَصُدُّ عَنِ ابتِغاءِ الوَسيلَةِ إِلَيكَ، وَ تُذهِلُ عَنِ التَّقَرُّبِ مِنكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۱۹۷ الدعاء ۴۷، الإقبال: ج۲ ص۹۷ نحوه، المصباح للكفعمي: ص۸۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعایش-: دوستىِ دنياى دون را از دلم بَر کن که از [دستيابى به] آنچه نزد توست، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و از جستن وسيلۀ رسيدن به تو مانع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از نزديک شدن به تو غافل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِذا تَخَلَّى المُؤمِنُ مِن الدُّنيا سَما، وَ وَجَدَ حَلاوَةَ حُبِّ اللهِ، وَ کانَ عِندَ أَهلِ الدُّنيا كَأَنَّهُ قَد خولِطَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: خولِطَ فلانٌ في عقله مخالطةً: إذا اختلّ عقله (النهایة: ج۲ ص۶۴ «خلط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إِنَّما خالَطَ القَومَ حَلاوَةُ حُبِّ اللهِ فَلَم يَشتَغِلوا بِغَيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۳۰ ح۱۰ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن القاسم، مشكاة الأنوار: ص۲۱۸ ح۵۹۶ و فيه «تحلّى... بسيماء» بدل «تخلّى... سما»،تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۹۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۵۶ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه مؤمن از دنيا دست بشويد، بلندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و شيرينى محبّت خدا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشد و در نظر اهل دنيا ديوانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد، حال آن که در واقع، شيرينىِ محبّت خداوند با [جان] آنان در آميخته است و از اين رو، به غير او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق عليه السلام: إِذا رَأَيتُمُ العالِمَ مُحِبّاً لِدُنياهُ فَاتَّهِموهُ عَلیٰ دينِكُم؛ فَإِنَّ كُلَّ مُحِبٍّ لِشَيءٍ يَحوطُ ما أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قالَ عليه السلام: أَوحَى اللهُ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: لا تَجعَل بَيني وَ بَينَكَ عالِماً مَفتوناً بِالدُّنيا؛ فَيَصُدَّكَ عَن طَريقِ مَحَبَّتي؛ فَإِنَّ اُولٰئِكَ قُطّاعُ طَريقِ عِبادِيَ المُريدينَ. إِنَّ أدنیٰ ما أَنَا صانِعٌ بِهِم أَن أنزَعَ حَلاوَةَ مُناجاتي عَن قُلوبِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۶ ح۴، علل الشرائع: ص۳۹۴ ح۱۲، منية المريد: ص۱۳۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۰۷ ح۷ و ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حفص بن غياث -: امام صادق علیه السلام فرمود: «هر گاه دانشمند را دوستدار دنيا ديديد، به دين خود به او بدگمان باشيد؛ زيرا هر دوستدارِ چیزی، در بند چیزی است که آن را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «خداوند عز وجل به داوود علیه السلام وحى فرمود که: ميان من و خودت عالِمى فريفتۀ دنيا را واسطه قرار مده، که تو را از راه دوست داشتن من باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، که اينان، راهزنان بندگان جوياى من هستند. کمترين کارى که با اين افراد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، آن است که شيرينى راز و نيازم را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَنَم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام المهدي عليه السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ ٱلْمُقَدَّسِ طُوًى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إِنَّ موسیٰ عليه السلام ناجیٰ رَبَّهُ بِالوادِ المُقَدَّسِ، فَقالَ: «يا رَبِّ، إِنّي قَد أخلَصتُ لَكَ المَحَبَّةَ مِنّي، و غَسَلتُ قَلبي عَمَّن سِواكَ»، وَ کانَ شَديدَ الحُبِّ لِأَهلِهِ، فَقالَ اللهُ تَعالیٰ: (اخْلَعْ نَعْلَيْكَ) أي: اِنزِع حُبَّ أَهلِكَ مِن قَلبِكَ إن کانَت مَحَبَّتُكَ لي خالِصَةً، وَ قَلبُكَ مِنَ المَيلِ إِلیٰ مَن سِوايَ مَغسولاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۴۶۰ ح۲۱ عن سعد بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمّي، الاحتجاج: ج۲ ص۵۲۸ ح۳۴۱، دلائل الإمامة: ص۵۱۳ ح۴۹۲، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۶۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام مهدى علیه السلام - در بارۀ این سخن خداى متعال: (کفشت را در آرو، که تو در سرزمين مقدّسِ طُوا هستى) -: موسى علیه السلام در وادى مقدّس با پروردگارش مناجات کرد و گفت: «پروردگارا! محبّتم را براى تو خالص ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و قلبم را از غير تو شسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام»، در حالى که او بسيار خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت. پس، خداوند متعال فرمود: (کفشت را در آور)؛ يعنى اگر محبّتت براى من خالص و قلبت از گرايش به غير من پاک است، محبّت به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از قلبت بر کَن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أَحَبَّ لِقاءَ اللهِ سُبحانَهُ، سَلا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَلا عنه: نسیه. وَ سَلَیتُ فلاناً: أي أبغضته و تركته (لسان العرب: ج۱۴ ص۴۹۴ ـ ۴۹۵ «سلا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۲۹۲ح۸۴۲۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۴۸ ح۷۹۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که دوستدار ديدار خداوند سبحان باشد، دنيا را از ياد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَيفَ يَدَّعي حُبَّ اللهِ مَن سَكَنَ قَلبَهُ حُبُّ الدُّنيا؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۶۶ ح۷۰۰۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۸۳ ح۶۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که محبّت دنيا در دلش خانه کرده، چگونه مدّعى محبّت خداست؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إن كُنتُم تُحِبّونَ اللهَ، فَأَخرِجوا مِن قُلوبِكُم حُبَّ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۲ ح۳۷۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۶۳ ح۳۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر خدا را دوست داريد، پس محبّت دنيا را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان بيرون کنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: حُبُّ الرِّئاسَةِ شاغِلٌ عَن حُبِّ اللهِ سُبحانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۰۷ ح۵۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: رياست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوستى، از دوستى خداى سبحان باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: في أخبارِ داوودَ عليه السلام: ما لِأَولِيائي وَ الهَمَّ بِالدُّنيا؟! إِنَّ الهَمَّ يُذهِبُ حَلاوَةَ مُناجاتي في قُلوبِهِم. يا داوودُ، إِنَّ مَحَبَّتي مِن أولِيائي أَن يَكونوا روحانيِّينَ لا يَغتَمّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۸۰، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۱۴۳ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسکّن الفؤاد: در اخبار داوود علیه السلام [از زبان خداوند] آمده است: «دوستان مرا با نگرانی دنيا چه کار؟! نگرانی [دنيا]، شيرينىِ مناجات با مرا از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به دوستانم، اين است که اهل معنويت باشند و نگرانی [دنيا و مادّيات را] به خود راه ندهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان عَن بِشرٍ: أَوحَى اللّهُ عزّ وجلّ إِلىٰ داوودَ: يا داوودُ، خَلَقتُ الشَّهَواتِ وَ اللَّذّاتِ لِضَعَفَةِ عِبادي، فَأَمَّا الأَبطالُ فَما لَهُم وَ لِلشَّهَواتِ وَ اللَّذّاتِ! يا داوودُ، فَلا تُعلِقَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فلا تعقلن»، و هو تصحیف واضح، و الصواب ما أثبتناه كما في حلیة الأولیاء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَلبَكَ مِنها بِشَيءٍ؛ فَأَدنىٰ ما أُعاقِبُكَ بِهِ أَن أَنسَخَ حَلاوَةَ حُبّي مِن قَلبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان: ج۱ ص۳۷۸ ح۴۵۳، حلية الأولياء: ج۱۰ ص۲۰ الرقم۴۶۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان - به نقل از بِشر -: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى کرد: «ای داوود! من هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را براى بندگان ضعيفم آفريدم؛ امّا بندگان قوی را با هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها چه کار؟!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای داوود! پس قلبت را به چيزى از آنها گره مزَن، که کمترین چیزی که با آن تو را کيفر خواهم داد، آن است که شيرينى محبّتم را از قلبت خواهم زدود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: في أَخبارِ داوودَ عليه السلام - أَيضاً- أنَّ اللّهَ تَعالىٰ أوحىٰ إِلَيهِ: تَزعُمُ أَنَّكَ تُحِبُّني [یا داوودُ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أثبتنا ما بین المعقوفین من المحجّة البیضاء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِن كُنتَ تُحِبُّني فَأَخرِج حُبَّ الدُّنيا مِن قَلبِكَ؛ فَإِنَّ حُبّي وَ حُبَّها لَا يَجتَمِعانِ في قَلبٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، خالِص حَبيبي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المحجّة البیضاء: «محبّتي»، و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُخالَصَةً، وَ خالِط أَهلَ الدُّنيا مُخالَطَةً، وَ دينَكَ فَقَلِّدنيهِ، وَ لا تُقَلِّد دينَكَ الرِّجالَ، أمّا مَا اسْتَبانَ لَكَ مِمّا وافَقَ مَحَبَّتي فَتَمَسَّك بِهِ، وَ أَمّا ما أشكَلَ عَلَيكَ فَقَلِّدنيهِ؛ حَقّاً عَلَيَّ أَن أتَوَلّیٰ سِیاسَتَكَ وَ تَقویمَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر هنا تشویش في المتن، و ما أثبتناه من المحجّة البیضاء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أَكونَ قائِدَكَ وَ دَليلَكَ؛ أُعطيكَ مِن غَيرِ أَن تَسأَلَني، وَ أُعينُكَ عَلَى الشَّدائِدِ. وَ إِنّي قَد حَلَفتُ عَلىٰ نَفسي أنّي لا أُثيبُ إِلّا عَبداً قَد عَرَفتُ مِن طَلِبَتِهِ وَ إِرادَتِهِ إلقاءَ كَنَفِهِ بَينَ يَدَيَّ، وَ أَنَّهُ لا غِنىٰ بِهِ عَنّي؛ فَإِذا كُنتَ كَذٰلِكَ نَزَعتُ الذِّلَّةَ وَ الوَحشَةَ عَنكَ، وَ أُسكِنُ الغِنىٰ قَلبَكَ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، تَحَبَّب إِلَيَّ بِمُعاداةِ نَفسِكَ، اِمنَعهَا الشَّهَواتِ؛ أَنظُر إِلَيكَ، وَ تَرَى الحُجُبَ بَيني وَ بَينَكَ مَرفوعَةً، إِنَّما أُداريكَ مُداراةً لِتَقوىٰ عَلىٰ ثَوابي إِذا مَنَنتُ عَلَيكَ بِهِ، وَ إِنّي أَحبِسُهُ عَنكَ وَ أَنتَ مُتَمَسِّكٌ بِطاعَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۲، المحجّة البیضاء: ص۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: در اخبار داوود علیه السلام آمده است که خداوند متعال به او وحى کرد: «اى داوود! تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارى که دوستم دارى. پس دنيادوستى را از قلبت بيرون کن؛ زيرا دوستى من و آن، در هيچ قلبى جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را يکسره خالص کن و با اهل دنيا به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [معتدلانه] معاشرت کن. در بارۀ [احکام] دينت از من تقليد کن، نه از آدميان؛ امّا هر آنچه برايت روشن گشت که با محبّت من همساز است، آن را حفظ کن؛ امّا آنچه بر تو دشوار گشت، پس در آن، از من تقليد کن و بر من حق است که تربيت و تعلیم تو را خود به عهده بگيرم و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما و راهبرت باشم. بى آن که از من درخواست کنى، به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم و در سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به تو کمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ زيرا من بر خود عهد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که پاداش ندهم، مگر به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از خواست و اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بدانم که خود را برابرم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که او از من بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز نیست. پس هر گاه چنين بودى، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى و خوارى را از تو بر طرف خواهم کرد و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازی را در قلبت جاى خواهم داد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! از طريق دشمنی با نفست، با من دوستى کن، و از شهوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بازش دار تا به تو بنگرم و ببينى که حجاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ميان ما برداشته شده است. با تو چنان مدارا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم تا هر گاه خواستم، با پاداشم بر تو منّت گذارم، برای به دست آوردنش نيرومند شوى، و من در حالى که تو پايبند فرمانبرى من هستى، آن را از تو پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: قيلَ إِنَّ اللهَ تعالیٰ أوحیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: إِنّي حَرَّمتُ عَلَى القُلوبِ أَن يَدخُلَها حُبّي وَ حُبُّ غَيري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۱۱ ص۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: نقل شده است که خداوند متعال، به داوود علیه السلام وحى کرد: «من بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حرام ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که دوستى من با دوستى غيرِ من، در آنها وارد شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-لا-يحبهم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: مَن لا يُحِبُّهُمُ اللّٰهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که خدا دوستشان ندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُعْتَدِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۰ و راجع المائدة: ۸۷، الأعراف: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، تجاوزکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، هيچ ناسپاسِ گنهکارى را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّـٰـلِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۵۷ و راجع آل عمران: ۱۴۰، الشورى: ۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، ستمکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالاً فَخُورًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کسى را که متکبّر و فخرفروش است، دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کسى را که خيانتکار و گنهکار است، دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۶۴ و راجع القصص: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، مُفسدان را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْرِفِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۴۱، الأعراف: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، اسرافکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، خائنان را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْتَكْبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، مستکبران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، هيچ خيانتکار ناسپاسى را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ قَـٰرُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُـوسَیٰ فَبَغَیٰ عَلَيْهِمْ و ءَاتَيْنَـٰهُ مِنَ ٱلْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُوْلِى ٱلْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْفَرِحِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قارون از قوم موسى بود که بر آنان ستم ورزيد و ما از گنجينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، آن قدر به او داده بوديم که کليدهاى آن براى يک گروه نيرومند، سنگين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. [به خاطر آوريد] آن هنگام [را] که قوم وى به او گفتند: سرمست مشو که خدا، سرمستان را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْكَـٰفِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۲ و راجع الروم: ۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، کافران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَ لَا تَمْشِ فِى ٱلْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان: ۱۸ و راجع الحديد: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از مردم [از سر تکبّر]، رخ بر متاب و در زمين، متکبّرانه راه مرو که خداوند، هيچ متکبّر فخرفروشى را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-خصائص-المحبين-لله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِس: خَصائِصُ المُحِبّينَ لِلهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دوستداران خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النصب-لله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: النَّصَبُ لِلهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خستگی برای خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن ثَور بن يزيد: قَرَأتُ فِي التَّوراةِ: إِنَّ القَلبَ المُحِبَّ لِلهِ عزّ وجلّ يُحِبُّ النَّصَبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصَب: الإعیاء من العناء. نَصِبَ الرجلُ نَصَباً: أعیا و تعِبَ (لسان العرب: ج۱ ص۷۵۸ «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۶ ص۹۳ الرقم۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء - به نقل از ثَور بن يزيد -: در تورات خواندم: «قلب دوستدار خداوند عز وجل خستگى براى خداوند را دوست دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: القَلبُ المُحِبُّ لِلهِ يُحِبُّ كَثيراً النَّصَبَ لِلهِ، وَ القَلبُ اللّاهي عَنِ اللّٰهِ يُحِبُّ الرّاحَةَ، فَلا تَظُنَّ - يَا بنَ آدَمَ- أنَّكَ تُدرِكُ رِفعَةَ البِرِّ بِغَيرِ مَشَقَّةٍ؛ فَإِنَّ الحَقَّ ثَقيلٌ مُرٌّ، وَ الباطِلَ خَفيفٌ حُلوٌ وُنِيٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَنا: الضعف و الفتور، و قد وَنا یَني وُنِیّاً. و امرأةٌ وَناةٌ و أَنِیَّة: بطیئة القیام و القعود و المشي، و فیها فُتورٌ لنعمتها (اُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۴۱۵ ـ ۴۱۶ «وني»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۸۷ عن زيد بن عليّ عن الإمام زين العابدين عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: قلب دوستدار خدا، خستگى براى خدا را بسيار دوست دارد و قلب غافل از ياد خدا، آسايش را دوست دارد. پس،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! گمان مبر که مقام والاىِ نيکى را بدون سختى به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى؛ زيرا حق، سنگين و تلخ است و باطل، سَبُک، شيرين و سست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - أوحیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: ما لي أراكَ وُحداناً؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هَجَرتُ النّاسَ وَ هَجَروني فيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما لي أراكَ ساكِتاً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: خَشيَتُكَ أسكَتَتني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما لي أراكَ نَصِباً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حُبُّكَ أنصَبَني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۲۶۳ ح۲۸۰ عن يونس بن ظبيان، مشكاة الأنوار: ص۴۰۰ ح۱۳۲۶ نحوه، قصص الأنبیاء للراوندي: ص۱۹۹ ح۲۴۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى کرد: «چرا تنهايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در راه تو از مردم بريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنان از من بريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «چرا خاموشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ترس از تو، خاموشم کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «چرا خسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: محبتّت خسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: کانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام شَديدَ الاِجتِهادِ فِي العِبادَةِ؛ نَهارَهُ صائِمٌ وَ لَيلَهُ قائِمٌ، فَأَضَرَّ ذٰلِكَ بِجِسمِهِ، فَقُلتُ لَهُ: يا أبَه، كَم هٰذَا الدُّؤوبُ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أ تَحَبَّبُ إِلیٰ رَبّي لَعَلَّهُ يُزلِفُني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزُّلفَة و الزُّلفیٰ: القربة. أزلَفَهُ: قَرَّبه (المصباح المنیر: ص۲۵۴ «زلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۱۵۵ عن معتّب، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۹۱ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: على بن الحسين (زين العابدين) علیه السلام در عبادت، سختکوش بود، روزش را روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و شبش را به عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستاد. پس اين کار به پيکر او آسيب رساند. به او گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پدر! اين همه تلاش براى چه؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به درگاه خدايم اظهار محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. شايد مرا به خود، نزديک کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن عمر: نَظَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ مُصعَبِ بنِ عُمَيرٍ مُقبِلاً وَ عَلَيهِ إهابُ كَبشٍ قَد تَنَطَّقَ بِهِ، فَقالَ: اُنظُروا إِلیٰ هٰذَا الرَّجُلِ الَّذي قَد نَوَّرَ اللهُ قَلبَهُ، لَقَد رَأَيتُهُ بَينَ أبَوَينِ يَغذُوانِهِ بِأَطيَبِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ، فَدَعاهُ حُبُّ اللهِ وَ رَسولِهِ إِلیٰ ما تَرَونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۱ ص۱۰۸ الرقم۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء - به نقل از عمر -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله به مُصعَب بن عُمَير که پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و پوستين گوسفندى دور کمرش بسته بود، نگريست و فرمود: «به اين مرد بنگريد که خداوند، دلش را روشن ساخته است. او را نزد پدر و مادرش دیده بودم که بهترين خوراک و نوشيدنى را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورانند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشانند؛ امّا محبّت خدا و پيامبرش، او را به اين حالى در آورده است که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-الخير-و-أهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: حُبُّ الخَيرِ وَ أَهلِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوست داشتنِ نیکی و نیکان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة لابن أبي عاصم عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: كُنّا عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَقبَلَ راكِبٌ حَتّیٰ أناخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَختُ الجمَلَ: أبرَكتُه، فأناخَ (المصباح المنیر: ج۴ ص۳۲۲ «نوخ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالنَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي أتَيتُكَ مِن مَسيرَةِ سَبعٍ - أنصَبتُ بَدَني، وَ أسهَرتُ لَيلي، وَ أظمَأتُ نَهاري، وَ أنصَبتُ راحِلَتي -؛ لِأَسأَلَكَ عَن خَصلَتَينِ أسهَرَتاني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: مَا اسمُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: زَيدُ الخَيلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَنتَ زَيدُ الخَيرِ. سَل، فَرُبَّ مُعضِلَةٍ قَد سُئِلَ عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أسأَلُـكَ عَن عَلامَةِ اللهِ تَعالیٰ فيمَن يُريدُ، وَ عَلامَتِهِ فيمَن لا يُريدُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: كَيفَ أصبَحتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أصبَحتُ أُحِبُّ الخَيرَ وَ مَن يَعمَلُ بِهِ، وَ إن عَمِلتُ بِهِ أيقَنتُ ثَوابَهُ، وَ إن فاتَني مِنهُ شَيءٌ حَنَنتُ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: هيهِ، هٰذِهِ عَلامَةُ اللهِ في مَن يُريدُ. وَ عَلامَتُهُ في مَن لا يُريدُ: أَن لَو أرادَكَ لِلآخَرينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا، و في حلية الأولياء و المعجم الكبير: «للأُخرىٰ»، و الظاهر أنّه الصواب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهَيَّأَكَ لَها، ثُمَّ لا يُبالي بِأَيِّ وادٍ هَلَكتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة لابن أبي عاصم: ص۱۸۰ح۴۱۵، المعجم الكبير: ج۱۰ ص۲۰۲ ح۱۰۴۶۴، حلية الأولياء: ج۱ ص۳۷۶ الرقم۸۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة، ابن ابى عاصم - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله بوديم که سوارى آمد و مَرکب خود را کنار پيامبر صلی اللّه علیه وآله نشاند و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! من از فاصلۀ هفت [روزْ راه] به سويت آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. بدنم را خسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، شب را به بيدارى و روز را به تشنگى گذرانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و مَرکبم را خسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا از تو در بارۀ دو خصلتی بپرسم که خواب شبانه را از من رُبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «نامت چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: زيدُ الخَيل (زيدِ اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو زيد الخير (زيدِ نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يار) هستى. بپرس، که چه بسا دشوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پرسش شده [و پاسخ گرفته شده] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: از تو در بارۀ نشانۀ خداوند متعال در کسى که او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در آن که او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شب را چگونه به صبح آوردى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در حالى به صبح آوردم که نيکى را و هر که آن را انجام دهد، دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و اگر خودم آن را انجام دهم، يقين به پاداشش دارم و اگر آن را از دست بدهم، همچنان به آن احساس علاقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «هان! اين، همان نشانۀ خداوند است در کسى که [خدا] او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، و امّا نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در کسى که او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، اين است که اگر تو را براى کارهاى ديگرى [جز نيکى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، تو را براى آنها آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و باکش نبود که در کجا تباه گردى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: حُبُّ أَهلِ البَيتِ عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوستی اهل بیت علیهم السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: وَ اللهِ، ما أَحَبَّ اللهَ مَن أَحَبَّ الدُّنيا وَ والیٰ غَيرَنا، وَ مَن عَرَفَ حَقَّنا وَ أَحَبَّنا فَقَد أَحَبَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۲۹ ح۹۸ عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص۳۵۷، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۳۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۶ ح۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: به خدا سوگند، آن که دنيا را دوست دارد و با جز ما دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، خدا را دوست ندارد. هر که حقّ ما را بشناسد و ما را دوست بدارد، در حقيقت، خداوند- تبارک و تعالی- را دوست داشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام - فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ -: وَ مَن أَحَبَّكُم فَقَد أَحَبَّ اللهَ، وَ مَن أبغَضَكُم فَقَد أبغَضَ اللهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ ص۹۷ ح۱۷۷ عن موسى بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النخعي، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۳ ح۳۲۱۳، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۷۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۲ ص۱۲۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه السلام - در «زيارت جامعه» -: هر که شما را دوست بدارد، خدا – تبارک و تعالی – را دوست داشته و هر که شما را دشمن بدارد، خدا را دشمن داشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۰۰ (حبّ النبيّ وَ أهل بيته عليهم السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۰۱ (دوست داشتن پیامبر صلی اللّه علیه وآله و اهل بيت او علیهم السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيام-الليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: قِيامُ اللَّيلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: کانَ فيما ناجَى اللهُ عزّ وجلّ بِهِ موسَى بنَ عِمرانَ عليه السلام أَن قالَ لَهُ: يَا بنَ عِمرانَ، كَذَبَ مَن زَعَمَ أنَّهُ يُحِبُّني فَإِذا جَنَّهُ اللَّيلُ نامَ عَنّي! أ لَيسَ كُلُّ مُحِبٍّ يُحِبُّ خَلوَةَ حَبيبِهِ؟!&lt;/span&gt; ‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها أَنَا ذا – يَا بنَ عِمرانَ - مُطَّلِعٌ عَلیٰ أحِبّائي؛ إِذا جَنَّهُمُ اللَّيلُ حَوَّلتُ أبصارَهُم مِن قُلوبِهِم، وَ مَثَّلتُ عُقوبَتي بَينَ أعيُنِهِم، يُخاطِبونّي عَنِ المُشاهَدَةِ، وَ يُكَلِّمونّي عَنِ الحُضورِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَا بنَ عِمرانَ، هَب لي مِن قَلبِكَ الخُشوعَ، وَ مِن بَدَنِكَ الخُضوعَ، وَ مِن عَينَيكَ الدُّموعَ فِي ظُلَمِ اللَّيلِ، وَ ادعُني؛ فَإِنَّكَ تَجِدُني قَريباً مُجيباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۴۳۸ ح۵۷۷ عن المفضّل بن عمر، روضة الواعظين: ج۲ ص۱۶۰ ح۸۶۳، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۳۲۹ ح۷؛ ربيع&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأبرار: ج۲ ص۹۵ و فیه «أوحَى اللّٰهُ إلىٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، كَذَبَ مَنِ ادَّعىٰ مَحَبَّتي وإذا جَنَّهُ اللَّيلُ نامَ عَنّي! أ لَيسَ كُلُّ مُحِبٍّ يُحِبُّ خَلوَةَ حَبيبِهِ؟!».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله رازگویى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خداوند عز وجل با موسی بن عمران علیه السلام آن بود که به او فرمود: «ای پور عمران! دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید آن که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد دوستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و چون شب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، از من غفلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابد. مگر هر دوستدارى، خلوت با محبوبش را دوست ندارد؟!&lt;/span&gt; ‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پور عمران! اینک، این منم که بر دوستانم آگاهم که چون شب، آنان را فرو پوشد، دیدۀ دلشان را [از دیدن غیر] بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم و کیفرم (مجازاتم) را پیش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمانشان مجسّم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و چنان با من سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند که گویی مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند و چنان مرا مخاطب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند که گویی در حضورم هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پور عمران! از قلبت، شکستگى، از تنت، افتادگی و از چشمانت، اشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در تاریکی شب، نثار من کن و مرا بخوان که مرا نزدیک و اجابت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده خواهی یافت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: أَوحَى اللّهُ تَعالىٰ إِلىٰ بَعضِ الصِّدّيقينَ: إِنَّ لي عِباداً مِن عِبادي، يُحِبّونّي وَ أُحِبُّهُم، وَ يَشتاقونَ إِلَيَّ وَ أَشتاقُ إِلَيهِم، وَ يَذكُرونّي وَ أَذكُرُهُم؛ فَإِن أخَذتَ طَريقَتَهُم أحبَبتُكَ، وَ إن عَدَلتَ عَنهُم مَقَتُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَبِّ، وَ ما عَلامَتُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُراعونَ الظَّلالَ بِالنَّهارِ كَما يُراعِي (الرّاعي) الشَّفيقُ غَنَمَهُ، وَ يَحِنّونَ إلىٰ غُروبِ الشَّمسِ، كَما تَحِنُّ الطَّيرُ إِلىٰ أَوكارِها عِندَ الغُروبِ، فَإِذا جَنَّهُمُ اللَّيلُ وَ اخْتَلَطَ الظَّلامُ، وَ فُرِشَتِ الفُرُشُ، وَ نُصِبَتِ الأَسِرَّةُ، وَ خَلا كُلُّ حَبيبٍ بِحَبيبِهِ؛ نَصَبوا إِلَيَّ أَقدامَهُم، وَ افْتَرَشوا لي وُجوهَهُم، وَ ناجَوني بِكَلامي، وَ تَمَلَّقوني بِإِنعامي، ما بَينَ صارِخٍ وَ باكٍ، وَ ما بَينَ مُتَأَوِّهٍ وَ شاكٍ، وَ بَينَ قائِمٍ وَ قاعِدٍ، وَ بَينَ راكِعٍ وَ ساجِدٍ، بِعَيني ما يَتَحَمَّلونَ مِن أَجلي، وَ بِسَمعي ما يَشكونَ مِن حُبّي، أَقَلُّ ما أُعطيهِم ثَلاثاً: الأَوَّلُ: أَقذِفُ مِن نوري في قُلوبِهِم، فَيُخبِرونَ عَنّي، كَما أُخبِرُ عَنهُم. وَ الثّاني: لَو کانَتِ السَّماوات وَ الأَرَضونَ وَ ما فيهِما في مَوازينِهِم، لَاسْتَقلَلتُها لَهُم. وَ الثّالِثُ: أُقبِلُ بِوَجهي عَلَيهِم،‌ أَ فَتَرىٰ مَن أَقبَلتُ بِوَجهي عَلَيهِ يَعلَمُ أَحَدٌ ما أُريدُ أَن أُعطِيَهُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۲۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۶ ح۲۸؛ إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۶۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسکّن الفؤاد: خداوند متعال به يکى از صدّيقان وحى فرمود: «مرا در ميان بندگانم، بندگانى است که دوستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم؛ مشتاقم هستند و مشتاق آنانم، و به يادم هستند و به يادشان هستم. پس اگر روش آنان را در پيش بگيرى، دوستت خواهم داشت و اگر از روش آنان روی گردانی، دشمنت خواهم داشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن صدّيق گفت: پروردگارا! نشانۀ آنان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل فرمود: «همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که شبانِ مهربان، گوسفندانش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايد، آنان نيز در روز، سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايند و همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که پرندگان، مشتاق آشيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان هستند، آنان مشتاق رسيدن غروب خورشيدند. پس چون شبْ آنان را فرو پوشد و تاريکى با همه چيز درآميزد و فرش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گسترده و تخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر پا شوند و هر دوستدارى با محبوب خود، خلوت کند، آنان گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را براى من خسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و رخسارشان را برايم چون فرش بر زمين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسترند و با سخنم با من راز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و با نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم برايم تملّق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. در اين حال، گاه نالان و گاه گريان اند، گاه مويه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان و گاه شِکوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان، گاه ايستاده و گاه نشسته، و گاه در رکوع و گاه در سجده اند. در برابر چشمانم، چه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها که برايم تحمّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و فراپيش گوشم، چه شِکوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها که از محبّت من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند! کمترین چيزى که به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم، اين سه چيز است: اوّل: از نور خودم در قلبشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکنم. در نتيجه، چنان از من خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که من از آنان خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. دوم: اگر آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين در ميزان عمل آنان [و پاداششان] باشد، آن را برايشان کم خواهم شمرد. سوم: با رخسار خود، به آنان روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم. آيا فکر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى کسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند به آن که با رخسارم به او روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم ببخشم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-خصائص-المحبين-لله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵: جَوامِعُ خَصائِصِ المُحِبّينَ لِلهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کلّیاتی در بارۀ ویژگی دوستداران خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ -: يا مَن إِلَيهِ يَلجَأُ المُتَحَيِّرونَ، يا مَن بِهِ يَستَأنِسُ المُريدونَ، يا مَن بِهِ يَفتَخِرُ المُحِبّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۰۶، المصباح للكفعمي: ص۳۴۰، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير» -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که سرگردانان، به او پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند! اى آن که خواستاران، به او اُنس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که دوستداران، به او افتخار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... يا أحمَدُ، لَيسَ كُلُّ مَن قالَ: «أُحِبُّ اللهَ» أَحَبَّني، حَتّیٰ يَأخُذَ قوتاً، وَ يَلبَسَ دوناً، وَ يَنامَ سُجوداً، وَ يُطيلَ قِياماً، وَ يَلزَمَ صَمتاً، وَ يَتَوَكَّلَ عَلَيَّ، وَ يَبكِيَ كَثيراً، وَ يُقِلَّ ضِحكاً، وَ يُخالِفَ هَواهُ، وَ يَتَّخِذَ المَسجِدَ بَيتاً، وَ العِلمَ صاحِباً، وَ الزُّهدَ جَليساً، وَ العُلَماءَ أحِبّاءَ، وَ الفُقَراءَ رُفَقاءَ، وَ يَطلُبَ رِضايَ، وَ يَفِرَّ مِنَ العاصينَ فِراراً، وَ يَشغَلَ بِذِكرِي اشتِغالاً، وَ يُكثِرَ التَّسبيحَ دائِماً، وَ يَكونَ بِالعَهدِ صادِقاً، وَ بِالوَعدِ وافِياً، وَ يَكونَ قَلبُهُ طاهِراً، وَ فِي الصَّلاةِ ذاكِياً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في الطبعة التي بأیدینا، و في بحار الأنوار نقلاً عن المصدر: «زاكياً»، و هو الأصحّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ فِي الفَرائِضِ مُجتَهِداً، وَ فيما عِندي مِنَ الثَّوابِ راغِباً، وَ مِن عَذابي راهِباً، وَ لِأَحِبّائي قَريباً وَ قَریناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَرین: المُصاحِب (تاج العروس: ج۱۳ ص۳۳۶ «قرن»). و في بحار الأنوار: «جلیساً» بدل «قریناً».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۹۹ ـ ۲۰۵، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۰ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در یاد کرد «حديث معراج» -: خداوند متعال فرمود: «اى احمد! چنين نيست که هر که بگويد: &amp;quot;خدا را دوست دارم&amp;quot;، مرا دوست داشته باشد، مگر آن که به اندازۀ نيازش بخورد، لباس کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها بپوشد، [پهلو از بستر تهى کند و به دليل طولانى شدن سجده] در سجده به خواب رود، و قيامش [در نماز] طولانى شود، خاموشى پيشه کند، بر من توکّل نمايد، بسيار بگريد، کم بخندد، با هواى نفسش مخالفت کند، مسجد را خانۀ خود، دانش را دوست، زهد را هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين، عالمان را دوستان، و فقيران را همراهان خود سازد، خشنودىِ مرا بجويد، سخت از گنهکاران بگريزد، نيک به ياد من مشغول باشد، همواره و بسيار تسبيح گويد، پايبند به عهد خود باشد و به وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش وفا کند، قلبش پاکيزه باشد، در نمازش پاک و در فريضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش کوشا باشد، خواستار پاداش من، ترسان از عذاب من، و نزديک و همراه دوستانم باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي عن كعب الأحبار: مَكتوبٌ فِي التَّوراةِ: يا موسیٰ، مَن أَحَبَّني لَم يَنسَني، وَ مَن رَجا مَعروفي ألَحَّ في مَسأَلَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۱۴۳ و ص۱۸۹، أعلام الدين: ص۳۲۸، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۴۰ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى - به نقل از کعب الأحبار -: در تورات نوشته است: «اى موسى! کسى که مرا دوست دارد، فراموشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کسى که به نيکى من اميدوار است، در خواهش از من، پافشارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشّريعة - فيما نَسَبَهُ إِلَی الإمامِ الصّادِقِ عليه السلام -: المُشتاقُ لا يَشتَهي طَعاماً، وَ لا يَلتَذُّ شَراباً، وَ لا يَستَطيبُ رُقاداً، وَ لا يَأنَسُ حَميماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحمیم: القریب الذي تَوَدّه و یَوَدُّك (لسان العرب: ج۱۲ ص۱۵۳ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا يَأوي داراً، وَ لا يَسكُنُ عُمراناً، وَ لا يَلبَسُ لَيِّناً، وَ لا يَقِرُّ قَراراً، وَ يَعبُدُ اللهَ لَيلاً وَ نَهاراً راجِياً بِأَن يَصِلَ إِلیٰ مَا اشتاقَ إِلَيهِ، وَ يُناجِيَهُ بِلِسانِ الشَّوقِ مُعَبِّراً عَمّا في سَريرَتِهِ، كَما أخبَرَ اللهُ تَعالیٰ عَن موسىٰ عليه السلام في ميعادِ رَبِّهِ بِقَولِهِ: (وَ عَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِـتَرْضَیٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ فَسَّرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله عَن حالِهِ أنَّهُ ما أكَلَ وَ ما شَرِبَ وَ لا نامَ وَ لَا اشتَهیٰ شَيئاً مِن ذٰلِكَ في ذَهابِهِ وَ مَجيئِهِ أربَعينَ يَوماً؛ شَوقاً إِلیٰ رَبِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِذا دَخَلتَ مَيدانَ الشَّوقِ فَكَبِّر عَلیٰ نَفسِكَ وَ مُرادِكَ مِنَ الدُّنيا، وَ وَدِّعِ جَميعَ المَألوفاتِ، وَ اجزِم عَن سِویٰ مَعشوقِكَ، وَ لَبِّ بَينَ حَياتِكَ وَ مَوتِكَ: «لَبَّيكَ اللّٰهُمَّ لَبَّيكَ»، وَ أعظَمَ اللهُ أجرَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَثَلُ المُشتاقِ مَثَلُ الغَريقِ؛ لَيسَ لَهُ هِمَّةٌ إلّا خَلاصُهُ، وَ قَد نَسِيَ كُلَّ شَيءٍ دونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۹، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: مشتاق، نه ميل به غذا دارد، نه از نوشيدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى لذّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، نه خوابى خوش دارد، نه با دوستى اُنس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، نه در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، نه در جايى آبادان، منزل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نه لباسى نرم به تن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و نه هيچ قرار و آرامى دارد. شب و روز، خدا را عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آرزومند رسيدن به چيزى است که اشتياقش را دارد و با زبان شوقِ خود که از نهانش خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، با او راز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد، همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که خداوند، از ميعاد موسى بن عمران علیه السلام با پروردگارش، چنين خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: (پروردگارا! به سويت شتافتم تا خشنود گردى). پيامبر صلی اللّه علیه وآله حال شوق موسى علیه السلام را به پروردگارش چنين توضيح داده که او در مدّت چهل روز که رفت و آمدش به ميقات طول کشيد، نه چيزى خورد و نه چيزى آشاميد و نه خوابيد و نه به چيزى از اين کارها ميل پيدا کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر گاه به ميدان شوق گام نهادى، بر نفْست و خواستۀ دنيايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات [به نشانۀ ترک آنها] تکبير بزن و آنچه را بدان اُنس دارى، وا گذار و از هر چيزى جز معشوقت جدا شو و ميان زندگى و مرگت، بانگ «اجابت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم تو را خدا، اجابت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم» سر ده که خداوند متعال، پاداشت را عظيم گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکايت مشتاق، حکايت غريق است که انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز رهايى خويش ندارد و هر چيزى جز آن را فراموش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إِلَيهِ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخدَعَنَّ فَلِلمُحِبِّ دَلائِلُ وَ لَدَيهِ مِن نَجوَى الحَبيبِ رَسائِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنها تَنَعُّمُهُ بِما يُبلیٰ بِهِ وَ سُرورُهُ في كُلِّ ما هُوَ فاعِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالمَنعُ مِنهُ عَطِيَّةٌ مَعروفَةٌ وَ الفَقرُ إكرامٌ وَ لُطفٌ عاجِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مُتَحَفِّظاً مُتَقَشِّفاً في كُلِّ ما هُوَ نازِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ مُشَمِّراً في خِرقَتَينِ عَلیٰ شُطوطِ السّاحِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ زُهدُهُ فيما تَریٰ مِن دارِ ذُلٍّ وَ النَّعيمِ الزّائِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ في عَزمِهِ طَوعَ الحَبيبِ وَ إن ألَحَّ العاذِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مِن شَوقِهِ مِثلَ السَّقيمِ وَ فِي الفُؤادِ غَلائِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مِن أُنسِهِ مُستَوحِشاً مِن كُلِّ ما هُوَ شاغِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مِنَ الدَّلائِلِ ضِحكُهُ بَينَ الوَریٰ وَ القَلبُ مَحزونٌ كَقَلبِ الثّاكِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ حُزنُهُ وَ نَحيبُهُ جَوفَ الظلامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «الظلم»، و ما أثبتناه من طبعة أُخریٰ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَهُ مِن عاقِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن يُریٰ مُتَهَنِّكاً بِسُؤالِ مَن يَحظیٰ لَدَيهِ السّائِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ باكِياً أن قَد رَآهُ عَلیٰ قَبيحٍ عاقِلُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ مُسافِراً نَحوَ الجِهادِ وَ كُلِّ فِعلٍ فاضِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ الدَّلائِلِ أَن تَراهُ وَ مسَلَّماً كُلَّ الأُمورِ إِلَى المَليكِ العادِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ عليه السلام: ص۳۴۶ ح۱۲۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در ديوان منسوب به ايشان -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فريفته مشو، که دوستدار را نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از نجواى محبوب، نزدش نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جملۀ آن دلايل، خُرّمى اوست، به هر آن بلايى که دچارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شادمانى اوست به هر آنچه محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، منع از سوى محبوب، خود، بخششى نيک است/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فقر، گراميداشت و لطفى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درنگ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگرِ آن دوستدار، اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که هر چه بر سرش فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود را نگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و ساده زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن که او را جامه به کمر بسته/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر کنارۀ آب و آمادۀ هر کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى اوست /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به آنچه از سراى ذلّت و نعمتِ گذرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که عزمش /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر فرمانبرىِ محبوب استوار است، گرچه سرزنشگر، پافشارى کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که بر اثر شوقش/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچون بيمارى به چشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که قلبش [از شدّت تشنگى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که به سبب اُنس با محبوب/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از هر چيزى که او را از محبوب باز دارد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که در ميان مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا قلبش چون عزيزْ از دست دادگان، غمگين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، اندوه و مويۀ اوست /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پناهِ تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شب، که هيچ چيز، او را از آن، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که شيفتۀ برآوردنِ/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درخواست کسى است که از آن بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که چون عاقلى /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را در کار زشتى ببيند، گريانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که او را پويا/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در راه جهاد و هر کار بافضيلتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانۀ ديگر، آن است که او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که همۀ کارها را به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رواى عادلى سپرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-علامات-المحبوبين-عند-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِس: عَلاماتُ المَحبوبينَ عِندَ اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبوبان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ميزان-منزلة-العبد-عند-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱: ميزانُ مَنزِلَةِ العَبدِ عِندَ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: میزان ارزش بنده در نزد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ أَن يَعلَمَ ما لَهُ عِندَ اللهِ، فَليَعلَم ما لِلهِ عِندَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۹۲ ح۸۷۷ عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، معاني الأخبار: ص۲۳۷ ح۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۴۰؛ الفردوس: ج۳ ص۵۹۳ ح۵۸۵۸ عن أنس و فيه «من أراد» بدل «من أحبّ‌».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که دوست دارد بداند نزد خدا چه جایگاهی دارد، ببیند که خدا نزد او چه جایگاهی دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن کانَ يُحِبُّ أَن يَعلَمَ مَنزِلَتَهُ عِندَ اللهِ، فَليَنظُر كَيفَ مَنزِلَةُ اللهِ عِندَهُ؛ فَإِنَّ اللهَ يُنزِلُ العَبدَ مِنهُ حَيثُ أنزَلَهُ مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۶۷۲ ح۱۸۲۰ عن جابر؛ إرشاد القلوب: ص۶۰، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۱۶۳ ح۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که دوست دارد بداند نزد خدا چه جایگاهی دارد، به جایگاه خدا نزد خودش توجّه کند؛ زيرا خدا، بنده را در همان جايگاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد که او خدا را نزد خود، در چنان جايگاهى نهاده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أرادَ مِنكُم أَن يَعلَمَ كَيفَ مَنزِلَتُهُ عِندَ اللهِ، فَليَنظُر كَيفَ مَنزِلَةُ اللهِ مِنهُ عِندَ الذُّنوبِ؛ كَذٰلِكَ تَكونُ مَنزِلَتُهُ عِندَ اللهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۱۷ ح۱۰ عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۰۷، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۳۱۷ ح۱۰۱۶ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام و لیس فیهما ذیله من «كَذٰلِكَ تَكونُ»، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۸ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر يک از شما که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد بداند چه جایگاهی نزد خدا دارد، بنگرد که هنگام [رو به رو شدن با] گناهان، چه ارزشى براى خدا قائل است؛ به همان اندازه نزد خداوند - تبارک و تعالى - منزلت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أَحَبَّ أَن يَعلَمَ كَيفَ مَنزِلَتُهُ عِندَ اللهِ، فَليَنظُر كَيفَ مَنزِلَةُ اللهِ عِندَهُ؛ فَإِنَّ كُلَّ مَن خيرَ لَهُ أمرانِ: أمرُ الدُّنيا وَ أمرُ الآخِرَةِ، فَاختارَ أمرَ الآخِرَةِ عَلَى الدُّنيا؛ فَذٰلِكَ الَّذي يُحِبُّ اللهَ، وَ مَنِ اختارَ أمرَ الدُّنيا؛ فَذٰلِكَ الَّذي لا مَنزِلَةَ لِلهِ عِندَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۵۰۵ ح۱۳۹۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که دوست دارد بداند جایگاهش نزد خداوند چگونه است، بنگرد که جایگاه خدا نزد او چگونه است. هر کس بر سر دو راهى دنيا و آخرت قرار گيرد و کار آخرت را بر دنيا برگزيند، چنين شخصى خداوند را دوست دارد؛ امّا کسى که دنيا را برگزيد، براى خدا جایگاهی در نزد خود قائل نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المحبة-عند-أحباء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲: المَحَبَّةُ عِندَ أحِبّاءِ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: محبوب شدن در ميان دوستان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ العَبدَ، نادیٰ جِبريلَ: «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاناً فَأَحبِبهُ»، فَيُحِبُّهُ جِبريلُ. فَيُنادي جِبريلُ في أَهلِ السَّماءِ: «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاناً فَأَحِبّوهُ»، فَيُحِبُّهُ أهلُ السَّماءِ. ثُمَّ يوضَعُ لَهُ القَبولُ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۳ ص۱۱۷۵ ح۳۰۳۷ عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۳۰ ح۱۵۷، الموطّأ: ج۲ ص۹۵۳ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده را دوست بدارد، به جبرئيل ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «خداوند، فلانى را دوست دارد. پس او را دوست داشته باش». در نتيجه، جبرئيل دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس از آن، جبرئيل در ميان آسمانيان ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: «خداوند، فلانى را دوست دارد. پس دوستش بداريد». پس، آسمانيان دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند. آن گاه، زمينۀ مقبوليت او در زمين فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً قَذَفَ حُبَّهُ في قُلوبِ المَلائِكَةِ، وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً قَذَفَ بُغضَهُ في قُلوبِ المَلائِكَةِ، ثُمَّ يَقذِفُهُ في قُلوبِ الآدَمِيّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۳ ص۷۷ الرقم ۲۱۶ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، محبّتش را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرشتگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن بدارد، دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرشتگان و سپس در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ المِقَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِقَة: المَحَبّة (النهایة: ج۴ ص۳۴۸ «مقة»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ اللهِ، وَ أُلقِيَت مِنَ السَّماءِ، فَإِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً قالَ لِجِبريلَ: «إِنّي أُحِبُّ فُلاناً»، فَيُنادي جِبريلُ: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَمِقُ - يَعني: يُحِبُّ - فُلاناً، فَأَحِبّوهُ، فَيُنزِلُ لَهُ المَحَبَّةَ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۹۷ ح۲۲۳۳۳ عن أبي أُمامة، المعجم الكبير: ج۸ص۱۲۰ح۷۵۵۱، المعجم الأوسط: ج۴ ص۶۳ ح۳۶۱۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبّت از خداست و از آسمان فرو افتاده است. از اين رو، هر گاه خداوند عز وجل بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، به جبرئيل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «من، فلانى را دوست دارم». پس جبرئيل ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «خداوند عز وجل فلانى را دوست دارد. پس دوستش بداريد». پس از آن، محبّتش را به سوى زمين فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً، نادیٰ مُنادٍ مِن السَّماءِ: «أَلا إِنَّ اللهَ تَعالیٰ قَد أَحَبَّ فُلاناً فَأحِبُّوهُ»، فَتَعيهِ القُلوبُ، وَ لا يُلقیٰ إلّا حَبيباً مُحَبَّباً مذقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و في بحار الأنوار: «مذاقاً»، و كلاهما لا یناسب السیاق، و لعل فیه تصحیفاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عندَ الناسِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِذا أبغَضَ اللهُ تَعالیٰ عَبداً، نَادیٰ مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: «أَلا إِنَّ اللهَ قَد أَبغَضَ فُلاناً فَأَبغِضوهُ»، فَتَعيهِ القُلوبُ وَ تَعي عَنهُ الآذانُ، فَلا تَلقاهُ إلّا بَغيضاً مُبغِضاً شَيطاناً مارِداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص۹۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۲ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، ندا دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آسمان، ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «هان! خداوند متعال، فلانى را دوست دارد. پس شما نيز او را دوست بداريد». پس دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها این ندا را دریافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و [در نتیجه] با کسى برخورد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر آن که محبوب و دوست داشتنى خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را دشمن بدارد، ندا دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آسمان ندا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «هان! خداوند، فلانی را دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس شما نیز او را دشمن بدارید». پس دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها این ندا را دریافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و [در نتیجه] با کسى برخورد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر آن که همچون کینه به شیطان سرکش، کینۀ او را خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً مِن أُمَّتي، قَذَفَ في قُلوبِ أصفِيائِهِ وَ أرواحِ مَلائِكَتِهِ وَ سُكّانِ عَرشِهِ مَحَبَّتَهُ لِيُحِبّوهُ، فَذٰلِكَ المُحِبُّ حَقّاً، طوبیٰ لَهُ! وَ لَهُ شَفاعَةٌ عِندَ اللهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۴، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از امّتم را دوست بدارد، محبّتش را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برگزيدگانش و در جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فرشتگان و ساکنان عرشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند تا دوستش بدارند. چنين کسى، به حقيقت، دوستدار است. خوشا به حالش! او در روز قيامت، نزد خداوند، حقّ شفاعت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۸۶ (الإيمان وَ العمل الصالح).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۸۷ (ایمان و عمل صالح).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبغضة-عند-أعداء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳: المَبغَضَةُ عِندَ أعداءِ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: منفور شدن در میان دشمنان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن أحمد ب محمّد بن عيسىٰ عن المُفضّل بن عمر: قُلتُ لِأَبي عَبدِاللهِ عليه السلام: إِنَّ مَن قِبَلَنا يَقولونَ: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - إِذا أَحَبَّ عَبداً نَوَّهَ بِهِ مُنَوِّهٌ مِنَ السَّماءِ: «إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاناً فَأَحِبّوهُ»،فَتُلقیٰ لَهُ المَحَبَّةُ في قُلوبِ العِبادِ. فَإِذا أبغَضَ اللهُ تَعالیٰ عَبداً، نَوَّهَ مُنَوِّهٌ مِنَ السَّماءِ: «إِنَّ اللهَ يُبغِضُ فُلاناً فَأَبغِضوهُ»، قالَ: فَيُلقِي اللهُ لَهُ البَغضاءَ في قُلوبِ العِبادِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: کانَ عليه السلام مُتَّكِئاً فَاستَویٰ جالِساً، فَنَفَضَ يَدَهُ ثَلاثَ مَرّاتٍ يَقولُ: لا، لَيسَ كَما يَقولونَ، وَ لٰكِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً أغریٰ بِهِ النّاسَ فِي الأَرضِ لِيَقولوا فيهِ؛ فَيُؤثِمَهُم وَ يَأجُرَهُ. وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً حَبَّبَهُ إِلَى النّاسِ لِيَقولوا فيهِ؛ فَيُؤثِمَهُم وَ يُؤثِمَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه السلام: مَن کانَ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِن يَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام؟ أغراهُم بِهِ حَتّیٰ قَتَلوهُ! و مَن کانَ أَحَبَّ إِلَى اللهِ عزّ وجلّ مِن عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام؟ فَلَقِيَ مِنَ النّاسِ ما قَد عَلِمتُم! وَ مَن کانَ أَحَبَّ إِلَى اللهِ تَعالیٰ مِنَ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ؟ فَأَغراهُم بِهِ حَتّیٰ قَتَلوهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۸۱ ح۱۱، مشكاة الأنوار: ص۴۹۷ ح۱۶۶۴، المؤمن: ص۲۰ ح۱۸ بزیادة «و من كان أبغض إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من أبي فلان و فلان؟! ليس كما قالوا» فی آخره و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از احمد بن محمّد بن عيسى، از مفَضَّل بن عمر -: به امام صادق علیه السلام گفتم: اطرافيان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، کسى در آسمان، او را بلندآوازه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «خداوند، فلانى را دوست دارد. پس دوستش بداريد». در نتيجه، محبّتش در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگان خدا افکنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. نیز چون خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن بدارد، کسى در آسمان اعلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد: «خداوند، فلانى را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس او را دشمن بداريد». در نتيجه، دشمنىِ او در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگان خدا افکنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام تکيه داده بود. نشست و سه بار دستانش را تکان داد و بر يکديگر زد و فرمود: «نه، چنين نيست که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند؛ ليکن خداوند عز وجل هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، مردم را بر آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد تا از او بدگويى کنند و در نتيجه، آنان را گناهکار کند و به او پاداش دهد، و هر گاه خداوند عز وجل بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن بدارد، او را محبوب مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند تا در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به نيکى سخن بگويند و در نتيجه، او و آنان را گناهکار کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «چه کسى نزد خداوند، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از يحيى بن زکريّا علیه السلام بود؟ مردم را بر او شوراند تا او را کشتند. چه کسى نزد خداوند عز وجل محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از على بن ابى طالب علیه السلام بود؟ در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد از دست مردم چه کشيد. چه کسى نزد خداوند متعال، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از حسين بن على - که درودهای خدا بر او باد - بود؟ امّا مردم را بر او شوراند تا او را کشتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأنس-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴: الأُنسُ بِاللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اُنس با خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله _ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ _: يا أنيسَ مَن لا أنيسَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص۳۴۲، البلد الأمين: ص۴۰۷، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۹۱ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعاى «جوشن کبير»-:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همدم آن که همدمى ندارد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ لي: يا مُحَمَّدُ، لَو أنَّ الخَلائِقَ نَظَروا إِلیٰ عَجائِبِ صُنعي؛ ما عَبَدوا غَيري، وَ لَو أنَّهُم وَجَدوا حَلاوَةَ ذِكري في قُلوبِهِم؛ لَزِموا بابي، وَ لَو أنَّهُم نَظَروا إِلیٰ لَطائِفِ بِرّي؛ مَا اشتَغَلوا بِشَيءٍ سِوايَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصابيح القلوب: ص۵۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به من فرمود: «اى محمّد! اگر آفريدگان به ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شگفت من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريستند، جز مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيدند، و اگر شيرينىِ ياد مرا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشيدند، ملازم درگاه من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، و اگر به ظرايف نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريستند، به چيزى جز من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ لَذَّةُ المُحِبّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۷۶ ح۶۷۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ياد [خدا]، لذّت عاشقان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ إِلَيكَ حَنَّت قُلوبُ المُخبِتينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُخبِت: الخاشِع المطیع. و الإخبات: الخشوع و التواضع (اُنظر: النهایة: ج۲ ص۴ «خبت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ بِكَ أنِسَت عُقولُ العاقِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختيار لابن الباقي: ج۱ ص۲۰۳، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۲۴۲ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بار خدايا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاشعان، شيفتۀ توست و خِردهاى خردمندان، همدم تو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ إِنَّكَ آنَسُ الآنِسينَ لِأَولِيائِكَ، وَ أحضَرُهُم بِالكِفايَةِ لِلمُتَوَكِّلينَ عَلَيكَ، تُشاهِدُهُم في سَرائِرِهِم، وَ تَطَّلِعُ عَلَيهِم في ضَمائِرِهِم، وَ تَعلَمُ مَبلَغَ بَصائِرِهِم؛ فَأَسرارُهُم لَكَ مَكشوفَةٌ، وَ قُلوبُهُم إِلَيكَ مَلهوفَةٌ، إن أوحَشَتهُمُ الغُربَةُ آنَسَهُم ذِكرُكَ، وَ إن صُبَّت عَلَيهِمُ المَصائِبُ لَجَؤوا إِلَى الاِستِجارَةِ بِكَ؛ عِلماً بِأَنَّ أزِمَّةَ الأُمورِ بِيَدِكَ، وَ مَصادِرَها عَن قَضائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۲۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۲۹ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بار خدايا! تو براى دوستانت همدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از هر همدمى، و براى کمک به آنان که بر تو توکّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، آماده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينى، و بر نهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان گواهى، و از درون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان آگاهى، و اندازۀ بينش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [و افکار]شان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. پس، رازهايشان بر تو هويداست و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به تو شيداست. اگر تنهايى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگشان کند، ياد تو انيس آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و اگر گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر آنان فرو ريزد، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند؛ چرا که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند زمام کارها همه در دست تو و خاستگاه آنها قضاى توست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام - في دُعائِهِ يَومَ عَرَفَةَ -: يا مَن أذاقَ أحِبّاءَهُ حَلاوَةَ المُؤانَسَةِ... أَنتَ الَّذي أَزَلتَ الأَغيارَ عَن قُلوبِ أَحِبّائِكَ... أَنتَ المونِسُ لَهُم حَيثُ أوحَشَتهُمُ العَوالِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال (دار الكتب الإسلاميّة): ص۳۴۹، بحار الأنوار: ج۹۸ ص۲۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه السلام - در دعایش در روز عرفه -: اى آن که شيرينى همدمى را به دوستانش چشانيد!... تو آنى که اغيار را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عاشقانت بیرون بردى.… آن گاه که در همۀ دنيا احساس تنهايى کنند، تو مونس آنانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - فِي مُناجاةِ الذّاكِرين -: إِلٰهي!... أستَغفِرُكَ مِن كُلِّ لَذَّةٍ بِغَيرِ ذِكرِكَ، وَ مِن كُلِّ راحَةٍ بِغَيرِ أُنسِكَ، وَ مِن كُلِّ سُرورٍ بِغَيرِ قُربِكَ، وَ مِن كُلِّ شُغلٍ بِغَيرِ طاعَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۱ ح۲۲ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در «مناجات ذاکران» -: معبود من!... از هر لذّتى که از غير ياد تو باشد و از هر آرامشى که از غير اُنس با تو باشد و از هر شادمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از غير نزديک شدن به تو باشد و از هر سرگرمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به غير طاعت تو، از تو آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في المُناجاةِ الإنجیلیَّةِ -: يا مَن آنَسَ العارِفينَ بِطیب مُناجاتِهِ، وَ ألبَسَ الخائِفينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی الطبعة التي بأیدینا «الخائطین»، و ما أثبتناه من الصحيفة السجّادية الجامعة (ص۴۴۱ الدعاء۱۹۹). و یحتمل أیضاً أن یکون الصواب «الخاطئينَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوبَ مُوالاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۷ ح۲۲ نقلاً عن كتاب أنیس العابدین.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در «مناجات انجیلیّه» -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که با رازگويى خو&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوای خويش، با عارفان اُنس گرفت و جامۀ دوستی خویش بر خائفان (/ خاطیان) پوشاند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّٰهُمَّ... ألبِس قَلبِيَ الوَحشَةَ مِن شِرارِ خَلقِكَ، وَ هَب لِيَ الأُنسَ بِكَ وَ بِأَولِيائِكَ وَ أَهلِ طاعَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص۹۱ الدعاء ۲۱، مهج الدعوات: ص۴۰ عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۴&lt;br /&gt;<br /> ص ۳۳۴ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: بار خدايا!... جامۀ گريز از نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کارانِ خَلقت را بر من بپوشان و اُنس با خود و دوستانت و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردارانت را به من ارزانى دار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: کانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام يَقولُ وَ هُوَ ساجِدٌ: اِرحَم ذُلّي بَينَ يَدَيكَ، وَ تَضَرُّعي إِلَيكَ، وَ وَحشَتي مِنَ النّاسِ، وَ آنِسني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، و في المصادر الاُخریٰ: «و اُنسي».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِكَ يا كَريمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۳ ص۳۲۷ ح۲۱، تهذيب الأحكام: ج۵ ص۲۷۷ ح۹۴۶ من دون إسناد إلی الإمام عليّ عليه السلام نحوه، فقه الرضا: ص۱۴۱ من دون إسناد إلی الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۲۲۹ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: امير مؤمنان علیه السلام در سجده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر خوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام در پيشگاهت و زارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به درگاهت و تنهايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام در ميان مردم، رحم آور و مرا با خودت مأنوس بدار،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کريم!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۱۶ (ذكر اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۱۷ (یاد کردن خدا)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵: الإيمانُ بِاللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ايمان به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللّٰهَ يُعطِي المالَ مَن يُحِبُّ وَ مَن لا يُحِبُّ‌، وَ لا يُعطِي الإِيمانَ إلّا مَن يُحِبُّ‌، وَ إِذا أَحَبَّ اللّٰهُ عَبداً أعطاهُ الإِيمانَ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج١ ص٨٩ ح۹۵ وج ۴ ص١٨٣ ح٧٣٠١ نحوه، شعب الإيمان: ج١ ص۴٢۵ ح۶٠٧ كلّها عن عبد اللّٰه بن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، ثروت را، هم به کسى که دوستش دارد و هم به کسى که دوستش ندارد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا ايمان را جز به کسى که دوستش دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. پس هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، به او ايمان عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ هٰذِهِ الدُّنيا يُعطيهَا اللّٰهُ البَرَّ وَ الفاجِرَ، وَ لا يُعطِي الإِيمانَ إلّا صَفوَتَهُ مِن خَلقِهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۱۵ ح۳ عن حمران بن أعين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، المحاسن: ج۱ ص۳۴۲ ح۷۰۸ عن الإمام الصادق عليه السلام، التمحیص: ص۵۱ ح۹۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۰۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: اين دنيا را خداوند به [بندگان] نيک و بد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا ايمان را جز به برگزيدگان خَلقش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ الدُّنيا يُعطيهَا اللّٰهُ عزّ وجلّ مَن أَحَبَّ وَ مَن أبغَضَ‌، وَ إِنَّ الإِيمانَ لا يُعطيهِ إلّا مَن أَحَبَّهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج٢ ص٢١۵ ح۴، المحاسن: ج١ ص٣۴٢ ح٧٠۵ كلاهما عن ميسّر، بحار الأنوار: ج۶٨ ص٢٠۴ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دنيا را خداوند عز وجل به دوست و دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ ولى ايمان را جز به کسى که دوستش دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التدین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶: التَّدَیُّنُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دینداری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ مَن لا يُحِبُّ، وَ لا يُعطِي الدّينَ إلّا لِمَن أَحَبَّ؛ فَمَن أعطاهُ اللّٰهُ الدّينَ فَقَد أَحَبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۳ ح۳۶۷۲ عن ابن مسعود، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۴۸۵ ح۳۶۷۱، شُعب الإيمان: ج۴ ص۳۹۵ ح۵۵۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، دنيا را هم به کسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که دوست دارد و هم به کسى که دوست ندارد؛ امّا دين را جز به کسى که دوست دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. پس هر که خداوند به وى دين داده، دوستش داشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يُعطي دينَهُ إلّا مَن يُحِبُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۱۵ ح۲ عن مالك بن أعين، المحاسن: ج۱ ص۳۴۱ ح۷۰۴، تحف العقول: ص۳۰۰، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۰۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند، دنيا را به هر کسى، چه دوست او باشد و چه دشمنش، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا دينش را جز به کسى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ هٰذِهِ الدُّنيا تَعاطاهَا البَرُّ وَ الفاجِرُ، وَ إِنَّ هٰذَا الدّينَ لا يُعطیهِ اللّٰهُ إلّا أهلَ خاصَّتِهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۹۷&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، المحاسن: ج۱ ص۳۴۲ ح۷۰۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۷۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: اين دنيا را هم نيک و هم بد به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد؛ امّا اين دین را خداوند جز به نزدیکان خاصّش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ولاية-أهل-البیت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷: وَلايَةُ أَهلِ البَیتِ عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ولایت اهل بیت علیهم السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يُعطي هٰذَا الأَمرَ إلّا صَفوَتَهُ مِن خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۱۴ ح۱ عن عمر بن حنظلة، فضائل الشیعة: ص۷۶ ح۴۱، المحاسن: ج۱ ص۳۴۲ ح۷۰۷ و فیه «الإیمانَ» بدل«هٰذَا الأَمرَ»، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خدا دنيا را به هر کسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، چه دوست باشد و چه دشمن؛ ولى اين امر (ولايت) را جز به بندگان برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ حُبَّنا أهلَ البَيتِ يُنَزِّلُهُ اللّٰهُ مِنَ السَّماءِ مِن خَزائِنَ تَحتَ العَرشِ كَخَزائِنِ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ‌، وَ لا يُنزِلُهُ إلّا بِقَدَرٍ، وَ لا يُعطيهِ إلّا خَيرَ الخَلقِ‌، وَ إِنَّ لَهُ غَمامَةً كَغَمامَةِ القَطرِ، فَإِذا أرادَ اللّٰهُ أَن يَخُصَّ بِهِ مَن أَحَبَّ مِن خَلقِهِ أذِنَ لِتِلكَ الغَمامَةِ فَتَهَطَّلَت كَما تَهَطَّلَتِ السَّحابُ‌، فَتُصيبُ الجَنينَ في بَطنِ اُمِّهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. تحف العقول: ص٣١٣ عن أبي جعفر محمّد بن النعمان الأحول، بحار الأنوار: ج٧٨ ص٢٩٢ ح٢.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: محبّت به ما (اهل بيت) را خداوند از خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که زير عرش اوست و مانند خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زر و سيم اند، از آسمان فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد و آن را جز به اندازه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد و جز به بهترين آفريدگان عطايش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. اين محبّت، ابرى همچون ابرهاى باران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زا دارد. پس هر گاه خداوند بخواهد آن را به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، اختصاص دهد، به آن ابر فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و باران محبّت فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريزد، همچنان که ابرهاى باران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارند و اين باران به جنين در شکم مادرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن حَنَشِ بن المُعتمر: دَخَلتُ عَلىٰ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام فَقُلتُ‌: السَّلامُ عَلَيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ وَ رَحمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكاتُهُ‌، كَيفَ أمسَيتَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: أمسَيتُ مُحِبّاً لِمُحِبِّنا، وَ مُبغِضاً لِمُبغِضِنا، وَ أمسىٰ مُحِبُّنا مُغتَبِطاً بِرَحمَةٍ مِنَ اللّٰهِ کانَ يَنتَظِرُها، وَ أمسىٰ عَدُوُّنا يُؤَسِّسُ بُنيانَهُ عَلىٰ شَفا جُرُفٍ هارٍ، وَ كَأَنَّ ذٰلِكَ الشَّفا قَدِ انهارَ بِهِ في نارِ جَهَنَّمَ‌، وَ كَأَنَّ أبوابَ الرَّحمَةِ قَد فُتِحَت لِأَهلِها، فَهَنيئاً لِأَهلِ الرَّحمَةِ رَحمَتُهُم، وَ التَّعسُ لِأَهلِ النّارِ وَ النّارُ لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَنَشُ‌، مَن سَرَّهُ أَن يَعلَمَ أ مُحِبٌّ لَنا أم مُبغِضٌ فَليَمتَحِن قَلبَهُ‌، فَإِن کانَ يُحِبُّ وَلِيّاً لَنا فَلَيسَ بِمُبغِضٍ لَنا، وَ إن کانَ يُبغِضُ وَلِيَّنا فَلَيسَ بِمُحِبٍّ لَنا، إِنَّ اللّٰهَ تَعالىٰ أخَذَ الميثاقَ لِمُحِبِّنا بِمَوَدَّتِنا، وَ كَتَبَ فِي الذِّكرِ اسمَ مُبغِضِنا، نَحنُ النُّجَباءُ، وَ أفراطُنا أفراطُ الأَنبِياءِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص١١٣ ح١٧٢، الأمالي للمفيد: ص٣٣۴ ح۴، الغارات: ح٢ ص۵٨۵ نحوه، بحار الأنوار: ج٢٧ ص۵٣ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از حَنَش بن مُعتمر -: بر امير مؤمنان، على بن ابى طالب علیه السلام، وارد شدم و گفتم: سلام و رحمت و برکات خداوند بر تو باد، اى امير مؤمنان! چگونه روز خود را به شب رساندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «روز خود را به شب رساندم، در حالى که دوستدار خود را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و دشمنم را دشمن. دوستدار ما، در حالى روز خود را به شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند که به رحمت خداوند که در انتظار آن است، شادمان است و دشمن ما، در حالى روز خود را به شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند که بناى کار خود را بر لبۀ پرتگاهى در حال ريزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، و گويى آن لبه او را در آتش فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و گويى درهاى رحمت به روى اهل آن، گشوده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس گوارا باد اهل رحمت را رحمتشان و هلاکت و دوزخ، ارزانى دوزخيان باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حَنَش! هر که خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که بداند آيا دوستدار ماست يا دشمن ما، دلش را بيازمايد. اگر دوست ما را دوست داشته باشد، دشمن ما نيست و اگر دوست ما را دشمن داشته باشد، دوستدار ما نيست. خداوند متعال از دوستدار ما بر دوستى ما پيمان گرفته و در لوح محفوظ، نام دشمن ما را نوشته است. ماييم برگزيدگان [خدا] و پيشتازان ما [به سوى حوض کوثر]، پيشتازان پيامبران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن صالح بن ميثم التمّار: وَجَدتُ في كِتابِ ميثَمٍ2 يَقولُ‌: تَمَسَّينا لَيلَةً عِندَ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بن أبي طالِبٍ عليه السلام، فَقالَ لَنا:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ مِن عَبدٍ امتَحَنَ اللّٰهُ قَلبَهُ بِالإِيمانِ إلّا أصبَحَ يَجِدُ مَوَدَّتَنا عَلىٰ قَلبِهِ‌، وَ لا أصبَحَ عَبدٌ مِمَّن سَخَطَ اللّٰهُ عَلَيهِ إلّا يَجِدُ بُغضَنا عَلىٰ قَلبِهِ‌، فَأَصبَحنا نَفرَحُ بِحُبِّ المُؤمِنِ لَنا، وَ نَعرِفُ بُغضَ المُبغِضِ لَنا، وَ أصبَحَ مُحِبُّنا مُغتَبِطاً بِحُبِّنا بِرَحمَةٍ مِنَ اللّٰهِ يَنتَظِرُها كُلَّ يَومٍ‌.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ عَبداً لَن يُقَصِّرَ في حُبِّنا لِخَيرٍ جَعَلَهُ اللّٰهُ في قَلبِهِ‌، وَ لَن يُحِبَّنا مَن يُحِبُّ مُبغِضَنا، إِنَّ ذٰلِكَ لا يَجتَمِعُ في قَلبٍ واحِدٍ، و (مٰا جَعَلَ اللّٰهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحِبُّ بِهٰذا قَوماً وَ يُحِبُّ بالآخَرِ عَدُوَّهُم، وَ الَّذي يُحِبُّنا فَهُوَ يُخلِصُ حُبَّنا كَما يُخلَصُ الذَّهَبُ لا غِشَّ فيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص١۴٨ ح٢۴٣، بشارة المصطفى: ص٨٧، كشف الغمّة: ج٢ ص١١ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج٢٧ ص٨٣ ح٢۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از صالح بن ميثم تمّار -: در کتاب [پدرم] ميثم۲ ديدم که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: شبى را در خدمت امير مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام بوديم. به ما فرمود: «هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که خداوند، دلش را براى ايمان، صاف [و خالص] کرده باشد، مگر اين که محبّت ما را در قلبش احساس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست که خداوند از او در خشم [و ناخشنود] باشد، مگر اين که در قلبش به ما احساس بغض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. بنا بر اين، ما از اين که مؤمن، دوستمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، شاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم و دشمنىِ کسى را که با ما بغض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم. دوستدار ما، از رحمت خداوند - که به واسطۀ محبّت ما هر روز، انتظار آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد -، شادمان است.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که خداوند، در دل او خيرى قرار داده باشد، هرگز در دوست داشتن ما کوتاهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کسى که دشمن ما را دوست بدارد، هيچ گاه ما را دوست نخواهد داشت. اين دو با هم در يک قلب جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و (خدا براى هيچ مردى در درونش دو دل ننهاده است) که با يکى عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد و با ديگرى، دشمن آنها را. کسى که ما را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، اين محبّت به ما را همچون زر نابى که در آن ناخالصى نيست، خالص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علم-الباطن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸: عِلمُ الباطِنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: علم باطنی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: سَأَلتُ جَبرَئيلَ عَن عِلمِ الباطِنِ‌، فَقالَ‌: سَأَلتُ اللّهَ عزّ وجلّ عَن عِلمِ الباطِنِ‌، فَقالَ‌: هُوَ سِرٌّ بَيني وَ بَينَ أحبابي وَ أولِيائي وَ أصفِيائي، أُودِعُهُ في قُلوبِهِم، لا يَطَّلِعُ عَلَيهِ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لا نَبِيٌّ مُرسَلٌ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۳۱۲ ح٣۴١٠، إتحاف السادة: ج۱۰ ص۴۵ كلاهما عن حذيفة بن اليمان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در بارۀ علم باطن از جبرئيل علیه السلام پرسيدم. گفت: از خداوند عز وجل علم باطن را پرسيدم. [خداوند] فرمود: «آن، رازى ميان من و دوستان و اوليا و برگزيدگان من است که در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم و نه فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مقرّب و نه پيامبرى فرستاده شده بر آن آگاه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: عِلمُ الباطِنِ سِرٌّ مِن سِرِّ اللّٰهِ عزّ وجلّ، وَ حُكمٌ مِن حُكمِ اللّٰهِ‌، يَقذِفُهُ في قُلوبِ مَن يَشاءُ مِن أولِيائِهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج٣ ص۴٢ ح۴١٠۴ عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: علم باطن، رازى از رازهاى خداوند عز وجل و حکمتى از حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند است که در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هر يک از اولياى خود که بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللّٰهَ سُبحانَهُ يَمنَحُ المالَ مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يَمنَحُ العِلمَ إلّا مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۳۴ ح۳۵۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند سبحان، مال را به کسانى که دوست دارد و يا دشمن دارد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد؛ ولى دانش را جز به کسى که دوست دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفوز-بالآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹: الفَوزُ بِالآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: به دست آوردن آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللّٰهُ عَبداً أغلَقَ عَلَيهِ أُمورَ الدُّنيا، وَ فَتَحَ لَهُ أُمورَ الآخِرَةِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج٣ ص٢٠۴ ح۶١٨١ نقلاً عن الفردوس عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، امور دنيا را بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و امور آخرت را بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّهُ سُبحانَهُ وَ تَعالى يُعطِي الدُّنيا لِمَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ‌، وَ لا يُعطِي الآخِرَةَ إلّا أهلَ صِفوَتِهِ وَ مَحَبَّتِهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص٢٧٧، بحار الأنوار: ج٨١ ص١٩۵ ح۵٢.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند پاکِ والا، دنيا را به دوست و دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا آخرت را جز به کسانى که برگزيده و محبوب او باشند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُعطِي الدُّنيا مَن يُحِبُّ وَ يُبغِضُ، وَ لا يُعطِي الآخِرَةَ إلّا مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الشيعة: ص۷۱ ح۳۲ عن محمّد بن مسلم، التمحيص: ص۵۱ ح۹۲، المؤمن: ص۲۷ ح۴۷، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۶۸ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند عز وجل دنيا را به دوست و دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا آخرت را جز به کسى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحمية-من-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰: الحِميَةُ مِنَ الدُّنيا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرهیز از دنیا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً حَماهُ الدُّنيا، كَما يَظَلُّ أحَدُكُم يَحمي سَقيمَهُ الماءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۳۸۱ ح۲۰۳۶ عن قتادة بن النعمان؛ تنبيه الخواطر: ج۲ ص۳۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را از دنيا پرهيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، چنان که هر يک از شما همواره بيمارش را از آب، پرهيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ سُبحانَهُ عَبداً بَغَّضَ إِلَيهِ المالَ، وَ قَصَّرَ مِنهُ الآمالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۶ ح۴۱۱۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۲۹۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند پاک، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، مال و ثروت را منفورِ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و آرزوهايش را کوتاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مِمّا يَدُلُّكَ عَلیٰ دَناءَةِ الدُّنيا أنَّ اللهَ _ جَلَّ ثَناؤُهُ _ زَواها عَن أولِيائِهِ وَ أحِبّائِهِ؛ نَظَراً وَ اختِياراً، وَ بَسَطَها لِأَعدائِهِ؛ فِتنَةً وَ اخْتِباراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور معالم الحكم: ص۴۰؛ بحار الأنوار: ج۷۳ ص۱۱۰ ح۱۰۹ نقلاً عن عيون الحكم و المواعظ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از جمله چيزهايى که تو را به پستى دنيا ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اين است که خداوند از سر لطف و خيرخواهى، دنيا را از نزديکان و دوستانش دور ساخت، و از بهر آزمايش و امتحان، آن را براى دشمنانش گسترانيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الابتلاء-بعظيم-البلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱: الاِبتِلاءُ بِعَظيمِ البَلاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مبتلا شدن به بلای بزرگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ابتَلاهُ بِعَظيمِ البَلاءِ؛ فَمَن رَضِيَ فَلَهُ عِندَ اللهِ الرِّضیٰ، وَ مَن سَخِطَ البَلاءَ فَلَهُ عِندَ اللهِ السَّخَطُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۵۳ ح۸ عن زيد الزرّاد عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص۱۸ ح۶۴، تحف العقول: ص۴۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۰۹ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را به گرفتارى و مصيبتى بزرگ مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس اگر آن بنده راضى گشت، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نزد خداوند، رضايت است و اگر ناخشنود گشت، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نزد خداوند، ناخشنودى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ عِظَمَ الجَزاءِ مَعَ عِظَمِ البَلاءِ، وَ إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ قَوماً ابتَلاهُم؛ فَمَن رَضِيَ فَلَهُ الرِّضیٰ، وَ مَن سَخِطَ فَلَهُ السَّخَطُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۰۱ ح۲۳۹۶ عن أنس؛ مشكاة الأنوار: ص۵۱۷ ح۱۷۳۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۳۶۳ ح۱۳۴۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بزرگىِ پاداش، همراه بزرگىِ بلاست. خداوند، هر گاه مردمى را دوست بدارد، مبتلايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس هر که خشنود گشت، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خشنودى خداست و هر که ناخشنود گشت، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناخشنودى خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ قَوماً ابتَلاهُم؛ فَمَن صَبَرَ فَلَهُ الصَّبرُ، وَ مَن جَزِعَ فَلَهُ الجَزَعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۹ ص۱۵۹ ح۲۳۶۸۴ عن محمود بن لبيد، شُعب الإيمان: ج۷ ص۱۴۵ ح۹۷۸۴، فتح الباري: ج۱۰ ص۱۰۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل هر گاه مردمى را دوست بدارد، آنان را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس هر که شکيبايى کند، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شکيبايى است و هر که بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى کند، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ابتَلاهُ؛ فَإِن صَبَرَ اجتَباهُ، فَإِن رَضِيَ اصطَفاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص۸۰، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۱۴۲ ح۲۶؛ الفردوس: ج۱ ص۲۵۱ ح۹۷۱ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس اگر شکيبايى کرد، او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزيند و اگر خشنود گشت، او را ويژۀ خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ إِذا أَحَبَّ عَبداً ابتَلاهُ؛ فَإِذَا ابتَلاهُ فَصَبَرَ كافَأَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درر الأحاديث: ص۳۴ عن يحيى بن الحسين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اگر او را مبتلا کرد و او شکيبايى کرد، پاداشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ألصَقَ بِهِ البَلاءَ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يُريدُ أَن يُصافِيَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۷ ص۱۴۶ ح۹۷۹۰ عن سعيد بن المسيّب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، بلا (گرفتارى) را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندد؛ زيرا خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد او را خالص سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ البَلاءُ كُلَّ يَومٍ: إِلیٰ أينَ أتَوَجَّهُ؟ فَيَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِلیٰ أحبابي وَ أُولي طاعَتي؛ أبلو بِكَ أخبارَهُم، وَ أختَبِرُ بِكَ صَبرَهُم، وَ أُمَحِّصُ بِكَ ذُنوبَهُم، وَ أرفَعُ بِكَ دَرَجاتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۴۷۵ ح۸۸۰۷ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بلا، هر روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: به کدام سو بروم؟ آن گاه، خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «به سوى دوستان و فرمانبَرانم. با تو کارهايشان را آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، با تو شکيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايم، با تو گناهانشان را پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و با تو بر منزلت آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً ابتَلاهُ؛ لِيَسمَعَ صَوتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۷ ص۱۴۶ ح۹۷۸۸ عن أبي هريرة؛ تنبيه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخواطر: ج۱ ص۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا صداى [دعاى] او را بشنود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ المُؤمِنَ يَسأَلُ اللهَ عزّ وجلّ حاجَةً فَيُؤَخِّرُ عَنهُ تَعجيلَ إجابَتِهِ؛ حُبّاً لِصَوتِهِ وَ استِماعِ نَحيبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۸۸ ح۱، قرب الإسناد: ص۳۸۵ ح۱۳۵۸، عُدّة الداعي: ص۱۸۷ كلّها عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۶۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: گاه مؤمن از خداوند عز وجل حاجتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و خدا اجابت شدن آن را به تأخير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد؛ چون صداى او و شنيدن ناله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً أتحَفَهُ بِواحِدَةٍ مِن ثَلاثٍ: إمّا حُمّىً، أو رَمَدٍ، أو صُداعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۷۷، الخصال: ص۱۳ ح۴۵، التمحيص: ص۴۲ح۴۷ كلاهما عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۴۶ ح۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، يکى از اين سه [بلا] را به او ارمغان خواهد داد: يا تب، يا چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد و يا سردرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: كَلَّمَني رَبّي فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إِذا أحبَبتُ عَبداً أجعَلُ مَعَهُ ثَلاثَةَ أشياءَ: قَلبَهُ حَزيناً، وَ بَدَنَهُ سَقيماً، وَ يَدَهُ خالِيَةً مِن حُطامِ الدُّنيا. وَ إِذا أبغَضتُ عَبداً أجعَلُ مَعَهُ ثَلاثَةَ أشياءَ: قَلبَهُ مَسروراً، وَ بَدَنَهُ صَحيحاً، وَ يَدَهُ مَملُوَّةً مِن حُطامِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۳۰۱ ح۸۲۳ عن أبي هریرة، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۴۸ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارم با من چنين سخن گفت: «ای محمّد! هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارم، به او سه چيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم: قلب محزون، بدن بيمار، و دست خالى از اموال دنيا، و زمانى که بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن دارم، سه چيز به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم: قلب مسرور، بدن سالم، ثروت دنيا».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: قالَ [النَّبِيُّ] صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ابتَلاهُ، فَإِذا أَحَبَّهُ اللهُ الحُبَّ البالِغَ اقتَناهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وَ مَا اقتِناؤُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ألّا يَترُكَ لَهُ مالاً وَ لا وَلَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص۱۶۶ ح۴۶۱، إرشاد القلوب: ص۲۶ و فيه «افتناه» بدل «اقتناه»، بحار الأنوار: ج۸۱ ص۱۸۸ ح۴۵؛ الفردوس: ج۱ ص۲۵۰ ح۹۶۸ عن أبي عتبة الخولاني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، مبتلايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و هر گاه او را بسيار دوست بدارد، وى را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزیند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: برگزیدن وى چگونه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بدين گونه است که برايش هيچ دارايى و فرزندى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عزّ وجلّ عَبداً صَبَّ عَلَيهِ البَلاءَ صَبّاً، وَ ثَجَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّجّ: الصَّبّ الكثیر (لسان العرب: ج۲ ص۲۲۱ «ثجج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ ثَجّاً. فَإِذا دَعَا العَبدُ، قالَ جِبريلُ: أي رَبِّ، اِقضِ حاجَتَهُ! فَيَقولُ تَعالیٰ: دَعهُ؛ فَإِنّي أُحِبُّ أَن أسمَعَ صَوتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا دَعا، يَقولُ عزّ وجلّ: لَبَّيكَ عَبدي! وَ عِزَّتي لا تَسأَلُني شَيئاً إلّا أُعطيكَ، وَ لا تَدعوني بِشَيءٍ إلَّا استَجَبتُ، فَإِمّا أَن أُعَجِّلَ لَكَ، وَ إمّا أَن أدَّخِرَ لَكَ أفضَلَ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۲۵۱ ح۹۷۲ عن أنس؛ مسند زيد: ص۴۲۰ نحوه بزیادة «و إمّا أَن أدفع عنك من البلاء مثل ذلك» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند عز وجل بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، بلا را سخت بر سرِ او سرازير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آن را سخت بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارد. پس چون بنده دعا کند، جبرئيل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پروردگارا! حاجتش را برآور. امّا خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «او را رها کن، که من دوست دارم صدايش را بشنوم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [بنده] چون دعا کند، خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام! لبّيک! به عزّتم سوگند که هر چه از من بخواهى، به تو عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و هر چه دعا کنى، اجابت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايم، [حال] يا آن را زود برايت بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم، يا بهتر از آن را برايت ذخيره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - إِذا أَحَبَّ عَبداً غَتَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَتَّه في الماء غَتّاً: غَطَّهُ (لسان العرب: ج۲ ص۶۳ «غتت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالبَلاءِ غَتّاً، وَ ثَجَّهُ بِالبَلاءِ ثَجّاً. فَإِذا دَعاهُ، قالَ: لَبَّيكَ عَبدي! لَئِن عَجَّلتُ لَكَ ما سَأَلتَ إِنّي عَلیٰ ذٰلِكَ لَقادِرٌ، وَ لَئِنِ ادَّخَرتُ لَكَ فَمَا ادَّخَرتُ لَكَ فَهُوَ خَيرٌ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۵۳ ح۷ عن حمّاد عن أبيه، المؤمن: ص۲۵ ح۳۹ و فيه «غثّه بالبلاء غثّا» بدل «غتّه بالبلاء غتّا»، مشكاة الأنوار: ص۵۱۳ ح۱۷۲۰، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۷۱ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند - تبارک و تعالى - هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، او را در بلا غوطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و سيلاب بلا بر او فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باراند، و چون [بنده] او را بخواند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «لبّيک، بندۀ من! اگر بخواهم آنچه را خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در همين دنيا به تو بدهم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم چنين کنم؛ امّا اگر برايت ذخيره کنم، آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندوزم، براى تو بهتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ عَظيمَ الأَجرِ لَمَعَ عَظيمِ البَلاءِ، وَ ما أَحَبَّ اللهُ قَوماً إلَّا ابتَلاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۵۲ ح۳ عن زيد الشحّام، المؤمن: ص۲۴ ح۳۶، مشكاة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص۵۱۴ ح۱۷۲۴، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۰۸ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مزد بزرگ با بلاى بزرگ است، و خدا هر قومى را دوست داشته باشد، به رنج و بلا دچارشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً بَعَثَ إِلَيهِ مَلَكاً، فَيَقولُ: أسقِمهُ، وَ شَدِّدِ البَلاءَ عَلَيهِ، فَإِذا بَرِئَ مِن شَيءٍ فَابتَلِهِ لِما هُوَ أشَدُّ مِنهُ وَ قَوِّ عَلَيهِ حَتّیٰ يَذكُرَني؛ فَإِنّي أشتَهي أن أسمَعَ دُعاءَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص۲۶ ح۴۴ و راجع مشكاة الأنوار: ص۵۰۴ ح۱۶۸۸ و المعجم الكبير: ج۸ ص۱۶۶ ح۷۶۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سوى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد و به وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «او را بيمار کن و بلا را بر او سخت گردان و اگر از مرضى بهبود يافت، به سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن گرفتارش ساز و او را در فشار قرار ده تا [همواره] مرا ياد کند؛ چرا که ميل دارم دعاى او را بشنوم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ فيما أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام: يا موسَى بنَ عِمرانَ، ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِن عَبدِيَ المُؤمِنِ؛ فَإِنّي إِنَّما أبتَليهِ لِما هُوَ خَيرٌ لَهُ، وَ أُعافيهِ لِما هُوَ خَيرٌ لَهُ، وَ أزوي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَویٰ الشيء یَزویه: نَحّاه (لسان العرب: ج۱۴ ص۳۶۳ «زوی»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ ما هُوَ شَرٌّ لَهُ لِما هُوَ خَيرٌ لَهُ، وَ أَنَا أعلَمُ بِما يَصلَحُ عَلَيهِ عَبدي؛ فَليَصبِر عَلیٰ بَلائي، وَ ليَشكُر نَعمائي، وَ لْيَرضَ بِقَضائي، أكتُبهُ فِي الصِّدّيقينَ عِندي إِذا عمِلَ بِرِضائي وَ أطاعَ أمري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۱ ح۷ عن داوود بن فرقد، الأمالي للمفيد: ص۹۳ ح۲ نحوه، التوحيد: ص۴۰۵ ح۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۳۵ ح۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله چيزهايى که خداى عز وجل به موسى بن عمران علیه السلام وحى فرمود، اين بود: «&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى بن عمران! من هيچ مخلوقى نيافريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که نزد من محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از بندۀ مؤمنم باشد. او را مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم؛ چون خير او در آن است، و عافيتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم؛ چون خير او در آن است. آنچه برايش شر است، از او دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم براى رسيدن آنچه برايش خير است. من بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که چه چيزى به صلاح بندۀ من است. بنا بر اين، بايد بر بلاى من شکيبا باشد، و بر لطف و نعمت من سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار، و از قضايم خشنود، تا او را در شمار راستينان در نزد خودم بنويسم، البتّه اگر طبق پسند من عمل کند و از فرمانم اطاعت نمايد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً ابتَلاهُ وَ تَعَهَّدَهُ بِالبَلاءِ كَما يَتَعَهَّدُ المَريضَ أهلُهُ بِالطُّرَفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطُّرَف: هو ما يُستَطرَف؛ أي يُستَملَح (المصباح المنير: ص۳۷۱ «طرف») و المراد هنا ما یُستملَح من الطعام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَكَّلَ بِهِ مَلَكَينِ فَقالَ لَهُما: أسقِما بَدَنَهُ، و ضَيِّقا مَعيشَتَهُ، وَ عَوِّقا عَلَيهِ مَطلَبَهُ حَتّیٰ يَدعُوَني؛ فَإِنّي أُحِبُّ صَوتَهُ. فَإِذا دَعا، قالَ: اُكتُبا لِعَبدي ثَوابَ ما سَأَلَني فَضاعِفاهُ لَهُ، حَتّیٰ يَأتِيَني وَ ما عِندي خَيرٌ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إِذا أبغَضَ عَبداً وَكَّلَ بِهِ مَلَكَينِ فَقالَ: أصِحّا بَدَنَهُ، وَ وَسِّعا عَلَيهِ في رِزقِهِ، وَ سَهِّلا لَهُ مَطلَبَهُ، وَ أنسِياهُ ذِكري؛ فَإِنّي أُبغِضُ صَوتَهُ، حَتّیٰ يَأتِيَني وَ ما عِندي شَيءٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «شَرٌّ» بدل «شَيءٌ»، و لکلّ منهما وجه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص۵۵ ح۱۱۱ عن سفيان بن السمط، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۷۱ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، با بلا و گرفتارى، به او عنايت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، همچنان که کسانِ مريض با دادن نوبرى به او، به او توجّه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، و دو فرشته بر وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد و به آن دو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بدنش را بيمار کنيد و معيشتش را تنگ سازيد و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به عقب بیندازید تا مرا بخواند؛ زيرا صدايش را دوست دارم» و هر گاه دعا کند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «براى بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ثواب آنچه را از من درخواست کرد، بنويسيد و دو چندانش کنيد تا نزد من آيد و آنچه نزد من است، براى او بهتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بيزار باشد، دو فرشته بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بدنش را سالم بداريد و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را گشايش دهيد و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را سهولت بخشيد و کارى کنيد که ياد مرا فراموش کند؛ زيرا صداى او را خوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم، تا آن گاه که نزد من آيد و البتّه بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نزد من نخواهد داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علامات-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲: عَلاماتٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَلاَ إِنَّ أَوْلِيَاءَ ٱللهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بدانيد که دوستان خدا را هراسى نيست و اندوهگين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً نَصَبَ في قَلبِهِ نائِحَةً مِنَ الخَوفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، مويه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى از ترس [خدا] را در قلبش قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً نَصَبَ في قَلبِهِ نائِحَةً مِنَ الحُزنِ؛ فَإِنَّ اللهَ يُحِبُّ كُلَّ قَلبٍ حَزينٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۱۵۵، أعلام الدين: ص۲۷۶، إرشاد القلوب: ص۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، مويه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى از اندوه [امور اُخروى] را در دلش قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ زيرا خداوند، هر دلِ اندوهگين را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً نَكَتَ في قَلبِهِ نُكتَةً بَيضاءَ، وَ فَتَحَ مَسامِعَ قَلبِهِ، وَ وَكَّلَ بِهِ مَلَكاً يُسَدِّدُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۱۳۵، الكافي: ج۲ص۲۱۴ح۷، التوحيد: ص۴۱۵ ح۱۴ كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام و فيهما «إنّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أراد بعبد خيراً» بدل «إذا أحبّ اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۱۱ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خداوند متعال، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، نقطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سپيد در دلش پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دلش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد و فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد تا بر راه راست، استوارش بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ إِذا أَحَبَّ عَبداً جَعَلَ رِزقَهُ كَفافاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۳ ص۳۹۰ ح۷۰۸۹ نقلاً عن أبي الشيخ عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به اندازۀ کفایت قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: الأَخلاقُ مَنائِحُ مِنَ اللهِ عزّ وجلّ؛ فَإِذا أَحَبَّ عَبداً مَنَحَهُ خُلُقاً حَسَناً، وَ إِذا أبغَضَ عَبداً مَنَحَهُ خُلُقاً سَيِّئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۲۵، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۹۴ ح۶۴؛ كنز العمّال: ج۳ ص۱۵ ح۵۲۱۶ نقلاً عن العسكري في الأمثال عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بخشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند عز وجل هستند. از اين رو، هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، به او خويى خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن بدارد، به او خويى بد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منیة المرید: قالَ [رَسولُ اللهِ] صلّی اللّه عليه وآله مُخبِراً عن جَبرَئيلَ عليه السلام عَنِ اللهِ عزّ وجلّ أنَّهُ قالَ: الإِخلاصُ سِرٌّ مِن أسرارِي، اِستَودَعتُهُ قَلبَ مَن أحبَبتُ مِن عِبادي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۱۳۳، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴۹ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منیة المرید: [پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله] به نقل از جبرئيل، از خداوند عز وجل خبر داد که: «اخلاص، رازى از رازهاى من است که آن را به دل آن بندگانم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم که دوستشان دارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أكرَمَ وَلِيَّهُ وَ أَحَبَّهُ، أكرَمَهُ بِما لا عَينٌ رَأَت وَ لا أُذُنٌ سَمِعَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۵۶۰ ح۱ عن عمرو بن هارون&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، روضة الواعظین: ج۱ ص۳۳۴ ح۳۴۲ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۱۰۳ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، هنگامی که ولیّش را گرامی بدارد و دوست بگیرد، چیزهایی را به وی کرامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ألهَمَهُ الصِّدقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۱ ح۴۱۰۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۲۹۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، صداقت (راستی) را به او الهام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً زَيَّنَهُ بِالسَّكينَةِ وَ الحِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۱ ح۴۰۹۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۲۹۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را به آرامش و بردبارى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً حَبَّبَ إِلَيهِ الأَمانَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۴۰ح ۴۰۷۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۵ ح۳۰۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، امانتدارى را در نظرش محبوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً ألهَمَهُ رُشدَهُ وَ وَفَّقَهُ لِطاعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۹۵ ح۴۱۷۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۷ ح۳۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، رشد و کمال او را به وى الهام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به او توفيق طاعت خويش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً وَعَظَهُ بِالعِبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۲۸ ح۴۰۳۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۳۴ ح۳۰۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را با عبرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً رَزَقَهُ قَلباً سَليماً وَ خُلُقاً قَويماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۶۷ح ۴۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، دلى سالم و خُلقى نيک و درست روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: السَّخاءُ وَ الشَّجاعَةُ غَرائِزُ شَريفَةٌ، يَضَعُهَا اللهُ سُبحانَهُ فيمَن أَحَبَّهُ وَ امتَحَنَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۶ ح۱۸۲۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۴ ح۱۴۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سخاوت و شجاعت، خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى والايى هستند که خداوند سبحان آنها را در وجود هر کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد که دوستش داشته و او را آزموده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً أدخَلَهُ الجَنَّةَ وَ رَضِيَ عَنهُ بِاليَسيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۶ ح۴، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۷ كلاهما عن أبي بصير عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۵۵ ح۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: خداوند هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، او را به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و به عمل اندک او رضايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اِجتَهَدتُ فِي العِبادَةِ وَ أَنَا شابٌّ، فَقالَ لي أبي: يا بُنَيَّ، دونَ ما أراكَ تَصنَعُ؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً رَضِيَ عَنهُ بِاليَسيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۷ ح۵ عن حفص بن البختري، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۷، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: زمانى که جوان بودم، در عبادت سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشيدم. پدرم به من فرمود: «فرزندم! کمتر از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، عبادت کن؛ زيرا خداوند عز وجل اگر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست داشته باشد، به عبادت اندک او خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ إِذا أَحَبَّ عَبداً فَعَمِلَ عَمَلاً قَليلاً، جَزاهُ بِالقَليلِ الكَثيرَ، وَ لَم يَتَعاظَمهُ أَن يَجزِيَ بِالقَليلِ الكَثيرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۶ ح۳ عن حنان بن سدير، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد و او اندک کار نيکى انجام دهد، در برابر آن اندک، به او پاداشِ بسيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دادن پاداش بسيار در برابر کارِ اندک، بر او سنگين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً ألهَمَهُ العَمَلَ بثَمانِ خِصالٍ: غَضِّ البَصَرِ عَنِ المَحارِمِ، وَ الخَوفِ مِنَ اللهِ جَلَّ ذِكرُهُ، وَ الحَياءِ، وَ الحلفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، و الظاهر أنّ الصواب: «الحلم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الصَّبرِ، وَ الأَمانَةِ، وَ الصِّدقِ، وَ السَّخاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر(المكتبة المرتضویة): ص۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، عمل به هشت صفت را به او الهام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: چشمْ فرو پوشيدن از گناهان، ترس از خداوند عز وجل، شرم، بردبارى، شکيبايى، امانتدارى، راستى و بخشندگى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ مِمّا أَوحَى اللهُ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام وَ أنزَلَ عَلَيهِ فِي التَّوراةِ: إِنّي أَنَا اللهُ لا إلٰهَ إلّا أَنَا، خَلَقتُ الخَلقَ، وَ خَلَقتُ الخَيرَ وَ أجرَيتُهُ عَلیٰ يَدَي مَن أُحِبُّ، فَطوبیٰ لِمَن أجرَيتُهُ عَلیٰ يَدَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۱۵۴ ح۱ عن معاوية بن وهب، المحاسن: ج۱ ص۴۴۰ ح۱۰۱۸، بحار الأنوار: ج۵ ص۱۶۰ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از جمله چيزهايى که خداوند عز وجل به موسى وحى فرمود و در تورات بر او نازل کرد[، اين بود]: «همانا من خدايم و معبودى جز من نيست. مردم را آفريدم و خير را آفريدم و آن را به وسيلۀ کسى که دوست دارم، جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم. پس، خوشا به حال کسى که آن را با دستان او، به اجرا در آورم!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الفَقرُ مَخزونٌ عِندَ اللهِ كَالشَّهادَةِ، وَ لا يُعطيهِما إلّا مَن أَحَبَّ مِن عِبادِهِ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۵۰۴ ح۱۶۸۷، جامع الأخبار: ص۳۰۶ ح۸۳۸، التمحيص: ص۵۱ ح۹۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۵۲ ح۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: فقر، همچون شهادت، در خزانۀ خداوند است و آن را جز به بندگان مؤمنى که دوستشان دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أَحَبَّ اللهُ تَعالیٰ عَبداً ألهَمَهُ الطّاعَةَ، وَ ألزَمَهُ القَناعَةَ، وَ فَقَّهَهُ فِي الدّينِ، وَ قَوّاهُ بِاليَقينِ؛ فَاكتَفیٰ بِالكَفافِ، وَ اكتَسیٰ بِالعَفافِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً حَبَّبَ إِلَيهِ المالَ، وَ بَسَطَ لَهُ الآمالَ، وَ ألهَمَهُ دُنياهُ، وَ وَكَلَهُ إِلیٰ هَواهُ؛ فَرَكِبَ العِنادَ، وَ بَسَطَ الفَسادَ، و ظَلَمَ العِبادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۷۸، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۶ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه خداوند متعال بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، طاعت خود را به او الهام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، قناعت را پيشۀ او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، در دين فقيه و آگاهش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و جانش را با يقين، نيرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد. پس او به کفاف زندگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، بسنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و جامۀ عفّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه خداوند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دشمن دارد، مال را محبوب او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، آرزوهايش را دراز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، دنيا را به دلش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد و او را به خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نفْسش وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد. پس او بر مرکب ستيز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشيند و بساط فساد را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسترد و بر بندگان ستم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ إِذا أَحَبَّ عَبداً عَصَمَهُ، وَ جَعَلَ غَناهُ في نَفسِهِ، وَ جَعَلَ ثَوابَهُ بَينَ عَينَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص۳۵ ح۷۲، أعلام الدين: ص۴۳۸ و فيه «عظّمه» بدل «عصمه» و «نوره» بدل «ثوابه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند، هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، او را از گناهان، حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در جانش قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و پاداشش را برابر چشمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ أدَّبَ نَبِيَّهُ عَلیٰ مَحَبَّتِهِ، فَقالَ: (وَ إِنَّكَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القلم: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وَ قالَ عزّ وجلّ: (مَن يُطِعِ ٱلرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ ٱللهَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۲۶۵ ح۱ عن أبي إسحاق النحوي، فضائل الشيعة: ص۷۰ ح۳۰، المحاسن: ج۱ ص۲۶۳ ح۵۰۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۹۵ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل پيامبرش را بر محبّت خود پرورش داد و فرمود: (و به راستى که تو داراى خويى بزرگ هستى)... و فرمود: (هر که از پيامبر اطاعت کند، از خدا اطاعت کرده است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-آثار-محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِع: آثارُ مَحَبَّةِ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آثار خدادوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استجابة-الدعوات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱: اِستِجابَةُ الدَّعَواتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: استجابت دعاها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: قالَ اللهُ عزّ وجلّ: مَن أهانَ لي وَلِيّاً فَقَد أرصَدَ لِمُحارَبَتي. وَ ما تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبدٌ بِشَيءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افتَرَضتُ عَلَيهِ، وَ إِنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنّافِلَةِ حَتّیٰ أُحِبَّهُ، فَإِذا أحبَبتُهُ كُنتُ سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ لِسانَهُ الَّذي يَنطِقُ بِهِ، وَ يَدَهُ الَّتي يَبطِشُ بِها، إن دَعاني أجَبتُهُ، وَ إن سَأَلَني أعطَيتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۵۲ ح۷ عن حمّاد بن بشير عن الإمام الصادق عليه السلام، التوحيد: ص۳۹۹ ح۱، علل الشرائع: ص۱۲ ح۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۲ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل فرمود: «هر کس به دوستى از [دوستان] من اهانت کند، براى جنگ با من در کمين نشسته است. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين وسيلۀ تقرّب بنده به من، فریضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی است که بر او واجب کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و همانا با نافله [نيز] به من نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن جا که دوستدار او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و چون دوستش بدارم، آن گاه گوش او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن بشنود و چشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن ببيند و زبان او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن سخن بگويد و دست او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن فرو کوبد. اگر مرا بخوانَد، پاسخش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و اگر از من خواهشى کند، به او عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ قالَ: مَن عادیٰ لي وَلِيّاً فَقَد آذَنتُهُ بِالحَربِ. وَ ما تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبدي بِشَيءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افتَرَضتُ عَلَيهِ، وَ ما يَزالُ عَبدي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوافِلِ حَتّیٰ أُحِبَّهُ، فَإِذا أحبَبتُهُ كُنتُ سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ يَدَهُ الَّتي يَبطِشُ بِها، وَ رِجلَهُ الَّتي يَمشي بِها، وَ إن سَأَلَني لَأُعطِيَنَّهُ، وَ لَئِنِ استَعاذَني لَأُعيذَنَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۳۸۵ ح۶۱۳۷ عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۱۱۲ ح۲۶۲۵۳ نحوه، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۳۷۰ ح۲۰۹۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداى متعال فرمود: «هر کس با دوستى از [دوستان] من دشمنى ورزد، به او اعلان جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين وسيلۀ تقرّب بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به من، فریضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی است که بر او واجب ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به واسطۀ نافله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پيوسته به من نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا جايى که دوستدارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، و چون او را دوست بدارم، گوش او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن بشنود و چشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن ببيند و دست او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن در هم کوبد و پاى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم که با آن راه برود، و اگر از من درخواستى کند، به او عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و اگر از من پناه جويد، او را پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ يَقولُ: ما يَزالُ عَبدي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوافِلِ حَتّیٰ أُحِبَّهُ؛ فَأَكونَ أَنَا سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ لِسانَهُ الَّذي يَنطِقُ بِهِ، وَ قَلبَهُ الَّذي يَعقِلُ بِهِ، فَإِذا دَعا أجَبتُهُ، وَ إِذا سَأَلَني أعطَيتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۸ ص۲۰۶ ح۷۸۳۳ عن أبي أُمامة و ص۲۲۲ ح۷۸۸۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام پيوسته به واسطۀ نافله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به من نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن جا که محبوب من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. در اين صورت، گوش شنواى او، و چشم بيناى او، و زبان گوياى او و ضمیر هوشیار او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم. پس، هر گاه مرا بخواند، پاسخش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و هر گاه از من خواهشى کند، عطايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: رُوِيَ أنَّهُ استَسقیٰ عُبّادُ البَصرَةِ؛ مِثلُ أيّوبَ السِّجِستانِيِّ، وَ صالِحٍ المَزَّيَّ، وَ عُتبَةَ العَلّامِ، وَ حَبيبٍ الفارِسِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بین أیدینا: «القادسيّ»، و الصواب ما أثبتناه کما في المصادر الاُخریٰ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ مالِكِ بنِ دينارٍ، وَ أبي صالِحٍ الأَعمیٰ، وَ جَعفَرِ بنِ سُلَيمانَ، وَ ثابِتٍ البَنانِيِّ، وَ رابِعَةَ، وَ سُعدانَةَ، وَ انصَرَفوا خائِبينَ، فَإِذا هُم بِفَتىً قَد أقبَلَ وَ قَد أكرَبَتهُ أحزانُهُ وَ أقلَقَتهُ أشجانُهُ، فَطافَ بِالكَعبَةِ أشواطاً، ثُمَّ أقبَلَ عَلَينا وَ سَمّانا واحِداً واحِداً، فَقُلنا: لَبَّيكَ يا شابُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أ ما فيكُم أحَدٌ يُجيبُهُ الرَّحمانُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلنا: يا فَتیٰ، عَلَينَا الدُّعاءُ وَ عَلَيهِ الإِجابَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُبعُدوا عَنِ الكَعبَةِ؛ فَلَو کانَ فيكُم أحَدٌ يُجيبُهُ الرَّحمانُ لَأَجابَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى الكَعبَةَ فَخَرَّ ساجِداً، فَسَمِعتُهُ يَقولُ في سُجودِهِ: «سَيِّدي، بِحُبِّكَ لي إلّا أسقَيتَهُمُ الغَيثَ»، فَمَا استَتَمَّ الكَلامَ حَتّیٰ أتاهُمُ الغَيثُ كَأَفواهِ القِرَبِ! ثُمَّ وَلّیٰ عَنّا قائِلاً:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَرَفَ الرَّبَّ فَلَم تُغنِهِ مَعرِفَةُ الرَّبِّ فَهٰذا شَقِيّ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما ضَرَّ فِي الطّاعَةِ ما نالَهُ في طاعَةِ اللهِ وَ ماذا لَقِي&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يَصنَعُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبدُ بِعِزِّ الغِنیٰ وَ العِزُّ كُـلُّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِزِّ لِلمُتَّقي&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُئِلَ عَنهُ، فَقالوا: هٰذا زَينُ العابِدينَ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج۴ ص۱۴۰، الاحتجاج: ج۲ ص۱۴۹ ح۱۸۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۵۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: گزارش شده که عابدان بصره، مانند: ايّوب سِجِستانى، صالح مَزّى، عُتبۀ عَلّام، حبيب فارسى، مالک بن دينار، ابو صالح اعمىٰ، جعفر بن سليمان، ثابت بَنانى، رابعه و سُعدانه، از خداوند متعال براى آمدن باران [در کنار کعبه] دعا کردند؛ ولى دست خالى باز گشتند. در اين هنگام، جوانى را ديدند که رو آورد، در حالی که اندوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش او را غمگین ساخته و غم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش او را بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار کرده بود. چند دور، گِرد خانۀ خدا طواف کرد. آن گاه به سوى ما آمد و ما را يک به يک نام برد و ما پاسخش گفتيم که: سلام، ای جوان!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه گفت: «در ميان شما کسى نيست که خداوند رحمان، او را پاسخ دهد؟ [و او را دوست داشته باشد؟]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: ای جوان! از ما دعاست و اجابت، از اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «از کعبه دور شويد. اگر در ميان شما کسى بود که خداوند رحمان، او را اجابت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد [و او را دوست داشت]، حتماً دعاى او را اجابت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خود، نزديک کعبه شد و به سجده افتاد و شنيدم که در سجده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «آقاى من! تو را به دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات با من، سوگند که بر آنان، باران نازل کنى». هنوز سخنش تمام نشده بود که باران شديدى نازل شد، گويا دهانۀ مشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باز شده است. سپس از نزد ما رفت، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که خدا را بشناسد و شناخت پروردگار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نکند، او بدبخت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در مسير اطاعت خداوند به بنده رسد /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به وى زيان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده با عزّت توانگرى چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال آن که تمام عزّت، از آنِ پارساست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: اين جوان کيست؟ گفتند: این، زين العابدين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لقاء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲: لِقاءُ اللّٰهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دیدار خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِذا کانَ الغالِبُ عَلیٰ عَبدِي الاِشتِغالَ بي، جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري، فَإِذا جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ، فَإِذا عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ رَفَعتُ الحِجابَ فيما بَيني وَ بَينَهُ، وَ صِرتُ مَعالِماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَعْلَم: الأثر يستدلّ به على الطريق (الصحاح: ج۵ ص۱۹۹۱ «علم»). و الصواب: مَعالِمَ؛ لأنّها ممنوعة من الصرف، و الظاهر أنّه تصحیف.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ عَينَيهِ، لا يَسهو إِذا سَهَا النّاسُ؛ أُولٰئِكَ كَلامُهُم كَلامُ الأَنبياءِ، أُولٰئِكَ الأَبطالُ حَقّاً، أُولٰئِكَ الَّذينَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً وَ عَذاباً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ ذٰلِكَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۶ ص۱۶۵ الرقم ۳۶۴ عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «هر گاه غالب حالات بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، پرداختن به من باشد، خوشی و لذّت او را در یاد کردنش از من قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، و هر گاه خوشی و لذّتش را در یادم قرار دهم، او عاشق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من، عاشق او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، و هر گاه او عاشق من شود و من عاشق او شوم، پردۀ میان خودم و او را کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی فراچشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، به طوری که هر گاه مردم دچار غفلت و فراموشی شوند، او دچار غفلت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [و همواره به یاد من است]. این گونه بندگان، سخنشان، سخن پیامبران است. اینان، پهلوانان حقیقی هستند. اینان، کسانی هستند که هر گاه بخواهم زمینیان را کیفر و عذاب کنم، به یاد آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و کیفر و عذاب را از مردمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ عزّ وجلّ ٰ:... يا أحمَدُ، هَل تَدري أيُّ عَيشٍ أهنیٰ، وَ أيُّ حَياةٍ أبقیٰ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّٰهُمَّ لا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أمَّا العَيشُ الهَنيءُ فَهُوَ الَّذي لا يَفتُرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَترَة: الضُّعف. فَتَرَ الشيء یفتُرُ فُتوراً: ضَعُفَ (اُنظر: لسان العرب: ج۵ ص۴۳ «فتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحِبُهُ عَن ذِكري، وَ لا يَنسیٰ نِعمَتي، وَ لا يَجهَلُ حَقّي، يَطلُبُ رِضايَ لَيلَهُ وَ نَهارَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أمَّا الحَياةُ الباقِيَةُ فَهِيَ الَّتي يَعمَلُ لِنَفسِهِ حَتّیٰ تَهونَ عَلَيهِ الدُّنيا وَ تَصغُرَ في عَينَيهِ، وَ تَعظُمَ الآخِرَةُ عِندَهُ، وَ يُؤثِرَ هَوايَ عَلیٰ هَواهُ، وَ يَبتَغيَ مَرضاتي، وَ يُعَظِّمَ حَقَّ عَظَمَتي، وَ يَذكُرَ عِلمي بِهِ، وَ يُراقِبَني بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ عِندَ كُلِّ سَيِّئَةٍ وَ مَعصِيَةٍ، وَ يَنفِيَ قَلبَهُ عَن كُلِّ ما أكرَهُ، وَ يُبغِضَ الشَّيطانَ وَ وَساوِسَهُ، لا يَجعَلُ لِإِبليسَ عَلیٰ قَلبِهِ سُلطاناً وَ سَبيلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ أسكَنتُ في قَلبِهِ حُبّاً حَتّیٰ أجعَلَ قَلبَهُ لي، وَ فَراغَهُ وَ اشتِغالَهُ وَ هَمَّهُ وَ حَديثَهُ مِنَ النِّعمَةِ الَّتي أنعَمتُ بِها عَلیٰ أَهلِ مَحَبَّتي مِن خَلقي، وَ أفتَحَ عَينَ قَلبِهِ وَ سَمعِهِ؛ حَتّیٰ يَسمَعَ بِقَلبِهِ وَ يَنظُرَ بِقَلبِهِ إِلیٰ جَلالي وَ عَظَمَتي، وَ أُضَيِّقَ عَلَيهِ الدُّنيا، وَ أُبَغِّضَ إِلَيهِ ما فيها مِنَ اللَّذّاتِ، وَ أُحَذِّرَهُ مِنَ الدُّنيا وَ ما فيها كَما يُحَذِّرُ الرّاعي غَنَمَهُ مِن مَراتِعِ الهَلَكَةِ. فَإِذا کانَ هٰكَذا يَفِرُّ مِنَ النّاسِ فِراراً، وَ يُنقَلُ مِن دارِ الفَناءِ إِلیٰ دارِ البَقاءِ، وَ مِن دارِ الشَّيطانِ إِلیٰ دارِ الرَّحمانِ. يا أحمَدُ، لَأُزَیِّنَنَّهُ بِالهَيبَةِ وَ العَظَمَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهٰذا هُوَ العَيشُ الهَنيءُ وَ الحَياةُ الباقِيَةُ، وَ هٰذا مَقامُ الرّاضينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَن عَمِلَ بِرِضائي أُلزِمُهُ ثَلاثَ خِصالٍ: أُعَرِّفُهُ شُكراً لا يُخالِطُهُ الجَهلُ، و ذِكراً لا يُخالِطُهُ النِّسيانُ، وَ مَحَبَّةً لا يُؤثِرُ عَلیٰ مَحَبَّتي مَحَبَّةَ المَخلوقينَ. فَإِذا أَحَبَّني أحبَبتُهُ، وَ أفتَحُ عَينَ قَلبِهِ إِلیٰ جَلالي، فَلا أُخفي عَلَيهِ خاصَّةَ خَلقي، فَأُناجيهِ في ظُلَمِ اللَّيلِ وَ نورِ النَّهارِ، حَتّیٰ يَنقَطِعَ حَديثُهُ مِنَ المَخلوقينَ وَ مُجالَسَتُهُ مَعَهُم، وَ أُسمِعُهُ كَلامي وَ كَلامَ مَلائِكَتي، وَ أُعَرِّفُهُ السِّرَّ الَّذي سَتَرتُهُ عَن خَلقي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۲۰۴، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۸ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در یادکرد حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند عز وجل فرمود: «... اى احمد! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى کدام عيش، گواراتر و کدام زندگى، پايدارتر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بار خدایا! نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عيش گوارا، آن است که دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، از يادم خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نعمتم را فراموش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، حقّم را ناديده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و در شب و روزش، جوياى خشنودى من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زندگى پايدار، آن است که دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، چنان براى خود عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که دنيا بر او خوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در چشمانش کوچک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و آخرت، نزدش بزرگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بر خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مقدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و جوياى خشنودى من است. حقّ بزرگىِ مرا به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، آگاهىِ مرا از خودش، به ياد دارد و در شب و روز و در کنار هر زشتى و گناهى، مرا مراقب خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و قلبش را از هر آنچه ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد. شيطان و وسوسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و براى شيطان، بر قلبش سلطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و راهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون چنين کند، در قلبش محبّتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم، تا آن جا که قلبش را از آنِ خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و فراغت و اشتغال و انديشه و سخنش را از نعمتى که به دوستانم در ميان خلق بخشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، ويژۀ خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم و چشم و گوش و قلبش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايم تا آن که با قلبش بشنود و با قلبش به جلال و عظمتم بنگرد. دنيا را بر او تنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم و لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را منفور او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم و همان گونه که شبان، گوسفندانش را از چراگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هلاکت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار بر حذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، او را از دنيا و آنچه در آن است، بر حذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم. پس چون چنين شود، سخت از مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد و از سراى ناپايدار، به سراى پايدار و از سراى شيطان، به سراى رحمان منتقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! او را با هيبت و عظمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين است عيش گوارا و زندگى پايدار، و اين است مقام خشنودان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کس بر طبق خشنودى من رفتار کند، سه صفت را همراه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم: به او شکرى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم که جهل با آن در نياميزد، و يادى که فراموشى با آن آميخته نگردد، و محبّتى که با وجود آن، محبّت آفريدگان را بر محبّت من مقدّم ندارد. پس چون مرا دوست بدارد، دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و چشم دلش را به سوى عظمت خودم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايم و خاصّانِ خلقم را از او پنهان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و در تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شب و روشنايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روز، با او رازگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم تا آن که از سخن گفتن با آفريدگان و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با آنان ببُرد، و سخن خود و سخن فرشتگانم را به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوانَم و رازى را که از خلقم پنهان داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ اللهَ أوحیٰ إِلیٰ موسیٰ عليه السلام: مَن أَحَبَّ حَبيباً أنِسَ بِهِ، وَ مَن أنِسَ بِحَبيبٍ صَدَّقَ قَولَهُ وَ رَضِيَ فِعلَهُ، وَ مَن وَثَقَ بِحَبيبٍ اعتَمَدَ عَلَيهِ، وَ مَنِ اشتاقَ إِلیٰ حَبيبٍ جَدَّ فِي السَّيرِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا موسیٰ، ذِكري لِلذّاكِرينَ، وَ زِيارَتي لِلمُشتاقينَ، وَ جَنَّتي لِلمُطيعينَ، وَ أَنَا خاصَّةً لِلمُحِبّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۰۰، عُدّة الداعي: ص۲۳۷، أعلام الدين: ص۲۷۹ كلاهما نحوه و فيهما «أوحَى اللّٰهُ إلىٰ داوودَ عليه السلام»، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۲ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خداوند به موسى علیه السلام وحى کرد: «هر که محبوبى را دوست بدارد، با او همدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر که با محبوبى همدم گشت، سخنش را تصديق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از کردارش خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر که به محبوبى اطمينان کند، به او اعتماد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد و هر که مشتاق محبوبى شود، در رفتن به سويش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى! يادم از آنِ يادآوران، ديدارم از آنِ شيفتگان، و بهشتم از آنِ فرمانبران است و من، ويژۀ دوستدارانم هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن إبراهيم بن أدهم: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أوحیٰ إِلیٰ يَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام: يا يَحيیٰ، إِنّي قَضَيتُ عَلیٰ نَفسي أَن لا يُحِبَّني عَبدٌ مِن عِبادي أعلَمُ ذٰلِكَ مِنهُ إلّا كُنتُ سَمعَهُ الَّذي يَسمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي يُبصِرُ بِهِ، وَ لِسانَهُ الَّذي يَتَكَلَّمُ بِهِ، وَ قَلبَهُ الَّذي يَفهَمُ بِهِ. فَإِذا کانَ ذٰلِكَ كَذٰلِكَ بَغَّضتُ إِلَيهِ الاِشتِغالَ بِغَيري، وَ أدَمتُ فِكرَتَهُ، وَ أسهَرتُ لَيلَهُ، وَ أظمَأتُ نَهارَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا يَحيیٰ، أَنَا جَليسُ قَلبِهِ، و غايَةُ أُمنِيَّتِهِ وَ أمَلِهِ، أهَبُ لَهُ كُلَّ يَومٍ وَ ساعَةٍ فَيَتَقَرَّبُ مِنّي وَ أتَقَرَّبُ مِنهُ؛ أسمَعُ كَلامَهُ، وَ أُجيبُ تَضَرُّعَهُ. فَوَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأَبعَثَنَّهُ مَبعَثاً يَغبِطُهُ بِهِ النَّبِيّونَ وَ المُرسَلونَ، ثُمَّ آمُرُ مُنادِياً يُنادي: هٰذا فُلانُ بنُ فُلانٍ، وَلِيُّ اللهِ وَ صَفِيُّهُ وَ خِيَرَتُهُ مِن خَلقِهِ، دَعاهُ إِلیٰ زِيارَتِهِ؛ لِيَشفِيَ صَدرَهُ مِنَ النَّظَرِ إِلیٰ وَجهِهِ الكَريمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۱۰ ص۸۲ الرقم۴۷۳، تاریخ دمشق: ج۶۴ ص۲۰۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء - به نقل از ابراهيم بن ادهم -: خداوند متعال به يحيى بن زکريّا علیه السلام وحى کرد: «اى يحيى! با خود عهد بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگانم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا دوست بدارد و اين حالت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را از او بدانم و ببينم، گوش شنوايش، چشم بينايش، زبان گويايش و ذهن (ضمیرِ) هوشیارش شوم. پس چون چنين شود، پرداختن به جز خودم را منفورِ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم، فکرش را دوام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم و شبش را به شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى و روزش را به روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى خواهم گذرانْد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يحيى! من هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين قلبش و نهايت اميد و آرزويش هستم و هر روز و هر ساعت به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم. پس به من نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من به او نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، سخنش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم و زارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. به عزّت و عظمتم سوگند که او را منزلتى خواهم داد که پيامبران و رسولان، به سبب آن بر او رشک خواهند برد. سپس به مُنادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که ندا کند: «اين، فلانى پسر فلانى، ولىّ و دوست صميمى خداست و برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از ميان خلقش. خداوند، او را به زيارت خود خوانده است تا سوز درونش را با ديدار رخسار بزرگوار خويش شفا بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: يا داوودُ، مَن عَرَفَني ذَكَرَني، وَ مَن ذَكَرَني قَصَدَني، وَ مَن قَصَدَني طَلَبَني، وَ مَن طَلَبَني وَجَدَني، وَ مَن وَجَدَني حَفِظَني، وَ مَن حَفِظَني لا يَختارُ عَلَيَّ غَيري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة للعاملي: ص۳۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى کرد: «اى داوود! هر که مرا شناخت، مرا ياد کرد و هر که مرا ياد کرد، مرا قصد کرد و هر که مرا قصد کرد، به جستجوى من برخاست و هر که به جستجوى من برخاست، مرا يافت و هر که مرا يافت، مرا نگه داشت و هر که مرا نگه داشت، هيچ کس را بر نخواهد گزيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: في أَخبارِ داوودَ عليه السلام: إِنَّ اللهَ تعالىٰ أوحیٰ إِلَيهِ: يا داوودُ، إِلیٰ كَم تَذكُرُ الجَنَّةَ وَ لا تَسأَلُنِي الشَّوقَ إِلَيَّ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، مَنِ المُشتاقونَ إِلَيكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّ المُشتاقينَ إِلَيَّ الَّذينَ صَفَّيتُهُم مِن كُلِّ كَدَرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَدَر: نقیض الصَّفاء (لسان العرب: ج۵ ص۱۳۴ «كدر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ نَبَّهتُهُم بِالحَذَرِ، وَ خَرَقتُ مِن قُلوبِهِم إِلَيَّ خَرقاً يَنظُرونَ إِلَيَّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا داوودُ، إِنّي خَلَقتُ قُلوبَ المُشتاقينَ مِن رِضواني، وَ نَعَّمتُها بِنورِ وَجهي، فَاتَّخَذتُهُم لِنَفسي مُحَدَّثي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في جامع السعادات للنراقي (ج ۳ ص۱۰۳): «محَدَّثین».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ جَعَلتُ أبدانَهُم مَوضِعَ نَظَري إِلَى الأَرضِ، وَ قَطَعتُ مِن قُلوبِهِم طَريقاً يَنظُرونَ بِهِ إِلَيَّ، يَزدادونَ في كُلِّ يَومٍ شَوقاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۰؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: در اخبار داوود علیه السلام آمده است: خداوند متعال به او وحى کرد: «اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود! تا کِى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بهشت ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شوق به مرا درخواست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! مشتاقانت کيان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مشتاقانم، کسانى هستند که آنان را از هر غبار کدورتى پيراسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و با حذر و هوشیاری بیدارشان کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آنان، روزنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به سوی خودم گشوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که از آن به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! من دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مشتاقان را از رضوان (خشنودى) خود آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و با نور رخسارم پروريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنان را برای سخن گفتن با خودم برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و پيکرهايشان را جايگاه نگاهم به زمين ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان راهى به سوى خود گشوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که از آن به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند و هر روز، بر شوقشان افزوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: يَزورُ أهلُ الجَنَّةِ الرَّبَّ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- في كُلِّ يَومِ جُمُعَةٍ - و ذَكَرَ ما يُعطَونَ، قالَ: - ثُمَّ يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: اِكشِفُوا الحُجُبَ. فَيَكشِفوا حِجاباً، ثُمَّ حِجاباً؛ حَتّیٰ يَتَجَلّیٰ لَهُم- تَبارَكَ وَ تَعالیٰ- عَن وَجهِهِ، فَكَأَنَّهُم لَم يَرَوا نِعمَةً قَبلَ ذٰلِكَ، وَ هُوَ قَولُهُ تَعالیٰ: (وَ لَدَيْنَا مَزِيدٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۲ ص۵۰۹ ح۴۶۱۴ نقلاً عن أبي القاسم اللالكائي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «بهشتيان، هر روز جمعه، با پروردگار متعال ديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند». سپس، آنچه را که به آنان عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، ياد کرد و افزود: «آن گاه، خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را برداريد. پس، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها يکى يکى برداشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، تا آن که خداوند متعال با رخسار بزرگوارش، چنان بر آنان تجلّى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که گويى پيش از آن، هيچ نعمتى را نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و همين است معناى سخن خداوند متعال: (و بيش از آن، نزد ماست)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: في أخبارِ داوودَ عليه السلام: قُل لِعِبادِيَ المُتَوَجِّهينَ إِلَيَّ بَمَحَبَّتي: ما ضَرَّكُم إذَا احتَجَبتُ عَن خَلقي، وَ رَفَعتُ الحِجابَ فيما بَيني وَ بَينَكُم حَتّیٰ تَنظُروا إِلَيَّ بِعُيونِ قُلوبِكُم؟! ما ضَرَّكُم ما زَوَيتُ عَنكُم مِنَ الدُّنيا، إذ بَسَطتُ ديني لَكُم؟! وَ ما ضَرَّكُم مَسخَطَةُ الخَلقِ إذَا التَمَستُم رِضائي؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۷۱؛ المحجّة البیضاء: ج۸ ص۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: در اخبار داوود علیه السلام آمده است: «به بندگانم که با محبّتم به من روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بگو: اگر از خلقم پنهان شوم، چه زیانی به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، حال آن که پردۀ ميان خود و شما را برداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا با چشم دلتان به من بنگريد؟! اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که بساط دنيا را از برابر شما در هم پيچيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، چه زيانى به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، حال آن که دين خود را برايتان گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؟! و چون خشنودى مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوييد، ناخشنودى خلق به شما چه زیانی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین عليه السلام - فِي مُناجاةِ المُحبّينَ -: إِلٰهي! مَن ذَا الَّذي ذاقَ حَلاوَةَ مَحَبَّتِكَ فَرامَ مِنكَ بَدَلاً! وَ مَن ذَا الَّذي أنِسَ بِقُربِكَ فَابتَغیٰ عَنكَ حِوَلاً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! فَاجعَلنا مِمَّنِ اصطَفَيتَهُ لِقُربِكَ وَ وَلايَتِكَ، وَ أخلَصتَهُ لِوُدِّكَ وَ مَحَبَّتِكَ، وَ شَوَّقتَهُ إِلیٰ لِقائِكَ، وَ رَضَّيتَهُ بِقَضائِكَ، وَ مَنَحتَهُ بِالنَّظَرِ إِلیٰ وَجهِكَ، وَ حَبَوتَهُ بِرِضاكَ، وَ أعَذتَهُ مِن هَجرِكَ وَ قِلاكَ، وَ بَوَّأتَهُ مَقعَدَ الصِّدقِ في جِوارِكَ، وَ خَصَصتَهُ بِمَعرِفَتِكَ، وَ أهَّلتَهُ لِعِبادَتِكَ، وَ هَيَّمتَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هامَ في الأمرِ: تحیَّر فیه. و هو أیضاً الذاهب علی وجهِه عِشقاً (لسان العرب: ج۱۲ ص۶۲۶ «هیم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِإِرادَتِكَ، وَ اجتَبَيتَهُ لِمُشاهَدَتِكَ، وَ أخلَيتَ وَجهَهُ لَكَ، وَ فَرَّغتَ فُؤادَهُ لِحُبِّكَ، وَ رَغَّبتَهُ فيما عِندَكَ، وَ ألهَمتَهُ ذِكرَكَ، وَ أوزَعتَهُ شُكرَكَ، وَ شَغَلتَهُ بِطاعَتِكَ، وَ صَيَّرتَهُ مِن صالِحي بَرِيَّتِكَ، وَ اخْتَرتَهُ لِمُناجاتِكَ، وَ قَطَعتَ عَنهُ كُلَّ شَيءٍ يَقطَعُهُ عَنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ اجعَلنا مِمَّن دَأبُهُمُ الاِرتِياحُ إِلَيكَ وَ الحَنينُ، وَ دَهرُهُمُ الزَّفرَةُ وَ الأَنينُ، جِباهُهُم ساجِدَةٌ لِعَظَمَتِكَ، وَ عُيونُهُم ساهِرَةٌ في خِدمَتِكَ، وَ دُموعُهُم سائِلَةٌ مِن خَشيَتِكَ، وَ قُلوبُهُم مُتَعَلِّقَةٌ بِمَحَبَّتِكَ، وَ أفئِدَتُهُم مُنخَلِعَةٌ مِن مَهابَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَن أنوارُ قُدسِهِ لِأَبصارِ مُحِبّيهِ رائِقَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راقَ السراب: إذا لمع (النهایة: ج۲، ص۲۹۰ «ریق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ سُبُحاتُ وَجهِهِ لِقُلوبِ عارِفيهِ شائِقَةٌ، يا مُنیٰ قُلوبِ المُشتاقينَ، وَ يا غايَةَ آمالِ المُحِبّينَ، أَسأَلُكَ حُبَّكَ، وَ حُبَّ مَن يُحِبُّكَ، وَ حُبَّ كُلِّ عَمَلٍ يوصِلُني إِلیٰ قُربِكَ، وَ أَن تَجعَلَكَ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمّا سِواكَ، وَ أَن تَجعَلَ حُبّي إيّاكَ قائِداً إِلیٰ رِضوانِكَ، وَ شَوقي إِلَيكَ ذائِداً عَن عِصيانِكَ، وَ امْنُن بِالنَّظَرِ إِلَيكَ عَلَيَّ، وَ انظُر بِعَينِ الوُدِّ وَ العَطفِ إِلَيَّ، وَ لا تَصرِف عَنّي وَجهَكَ، وَ اجعَلني مِن أَهلِ الإِسعادِ وَ الحِظوَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُظوة و الحِظوة و الحِظَة: المكانة و المنزلة للرجل من ذي سلطان وَ نحوه، و قد حَظِي عنده یحظیٰ حظوَةً (لسان العرب: ج۱۴ ص۱۸۵ «حظا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَكَ، يا مُجيبُ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۴۸ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - «در مناجات مُحبّان» -: معبود من! چه کسی شیرینی محبّت تو را چشید و پس از آن، در پىِ جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزینی برایت بر آمد؟! و چه کسی با نزدیکی تو اُنس گرفت و پس از آن، خواستار جا به جایی از کنارت شد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! ما را از کسانی قرار ده که آنان را برای نزدیکی و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات برگزیدى، و برای محبّت و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات خالصشان ساختى، و به دیدارت مشتاقشان کردى، و به قضایت خشنودشان نمودى، و نگریستن به رخسارت را به آنان بخشیدى، و خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را به آنان عطا کردى، و از دوری و هجرانت ایمنشان ساختى، و در کنارت در جایگاهی راستین، جایشان دادى، و شناخت خودت را ویژۀ آنان ساختى، و آنان را اهلیّت عبادتت دادی و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باختۀ اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کردى و برای مشاهدۀ خودت برگزیدی و روی آنان را تنها به سوی خود گرداندی و دلشان را به دوستی خودت پرداختی (از اغیار زدودی) و آنان را خواستار آنچه نزدت هست، نمودى و یادت را به آنان الهام نمودى و شکرگزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را به آنان ارزانی داشتی و به فرمانبری از تو مشغول ساختى و آنان را از صالحانِ خَلقت قرار دادى و آنان را برای نیایشت برگزیدی و هر آنچه آنان را از تو بِبُرَد، از آنان بریدى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! ما را از کسانی قرار ده که عادتشان، شادابی و شوق به توست و روزگارشان در سوز و گداز و ناله[ی وصل] تو به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پیشانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برای عظمت تو به سجده در آمده، چشمانشان در خدمت به تو شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیدار مانده، اشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از هراس تو، ریزان است و قلب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان به محبّت تو پیوسته و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از هیبت و شُکوه تو، بر کنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای آن که روشنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های قدسش برای چشمان دوستدارانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درخشد و تجلّیات ذاتش برای دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عارفانش شوق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور است!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای امید دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مشتاقان و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نهایت آرزوهای دوستداران! دوستی تو را و دوستی آنان که دوستت دارند و دوستی هر آن عملی که مرا به نزدیکی تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، از تو مسئلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که خودت را نزدم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از هر آنچه جز توست، قرار دهی و دوستی مرا با خودت، راهبر به سوی خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، و شوق مرا به خودت، بازدارنده از نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات قرار دهى. بر من منّت بگذار تا به تو بنگرم، و با نگاه دوستی و عطوفت، به من بنگر و رخسارت را از من بر مگردان و مرا از سعادتمندان و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندان نزد خودت قرار بده،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای اجابت کننده و&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مهربان&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي مُناجاةِ العارِفينَ -: إِلٰهي! فَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ تَوَشَّحَت أشجارُ الشَّوقِ إِلَيكَ في حَدائِقِ صُدورِهِم، وَ أَخَذَت لَوعَةُ مَحَبَّتِكَ بِمَجامِعِ قُلوبِهِم، فَهُم إِلیٰ أوكارِ الأَفكارِ يَأوونَ، وَ في رِياضِ القُربِ وَ المُكاشَفَةِ يَرتَعونَ، وَ مِن حِياضِ المَحَبَّةِ بِكَأسِ المُلاطَفَةِ يَكرَعونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرع الماء: شرب بفيه (مجمع البحرين: ج۴ ص۳۸۶ «كرع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ شَرايِعَ المُصافاةِ يَرِدونَ، قَد كُشِفَ الغِطاءُ عَن أبصارِهِم، وَ انْجَلَت ظُلمَةُ الرَّيبِ عَن عَقائِدِهِم مِن ضَمائِرِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الصحيفة السجاديّة الجامعة: ص۴۱۷: «و ضَمائِرِهِم» بدل «مِن ضَمائِرِهِم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ انْتَفَت مُخالَجَةُ الشَّكِّ عَن قُلوبِهِم وَ سَرائِرِهِم، وَ انشَرَحَت بِتَحقيقِ المَعرِفَةِ صُدورُهُم، وَ عَلَت لِسَبقِ السَّعادَةِ فِي الزَّهادَةِ هِمَمُهُم، وَ عَذُبَ في مَعينِ المُعامَلَةِ شِربُهُم، وَ طابَ في مَجلِسِ الأُنسِ سِرُّهُم، وَ أَمِنَ في مَوطِنِ المَخافَةِ سِربُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِّرب: النَّفس. و يقال - أیضاً-: فلانٌ آمِنُ السِّربِ: أي آمِنُ القَلبِ (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۴۶۳ «سرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اطْمَأَنَّت بِالرُّجوعِ إِلیٰ رَبِّ الأَربابِ أنفُسُهُم، وَ تَيَقَّنَت بِالفَوزِ وَ الفَلاحِ أرواحُهُم، وَ قَرَّت بِالنَّظَرِ إِلیٰ مَحبوبِهِم أعيُنُهُم، وَ استَقَرَّ بِإِدراكِ السُّؤلِ وَ نَيلِ المَأمولِ قَرارُهُم، وَ رَبِحَت في بَيعِ الدُّنيا بِالآخِرَةِ تِجارَتُهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلٰهي! ما ألَذَّ خَواطِرَ الإِلهامِ بِذِكرِكَ عَلَى القُلوبِ، وَ ما أحلَى المَسيرَ إِلَيكَ بِالأَوهامِ في مَسالِكِ الغُيوبِ، وَ ما أطيَبَ طَعمَ حُبِّكَ، وَ ما أعذَبَ شِربَ قُربِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۴ ص۱۵۰ ذیل ح۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - در «مناجات عارفان» -: معبود من! ما را از کسانی قرار ده که شاخسارهای اشتیاق به سویت، در بوستان سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان آویخته و سوز عشقت، سراسر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را فرا گرفته است؛ آنان [که] به آشیانۀ اندیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و در گلستان قرب و مکاشفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و از حوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محبّتت با جام ملاطفت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشند و به آبشخورهای صفا وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، در حالی که پرده از دیدگانشان برداشته شده و تاریکی دودِلی، از باورهای درونی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان زدوده گشته و خلجان شک، از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نهانشان بیرون رفته و سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان با تحقّق معرفت، گشایش یافته و همّتشان به زهد و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتی به دنیا برای پیشی جستن به سوی سعادت، اوج گرفته و نوشیدنشان در چشمۀ زلال کردار، گوارا گشته و باطنشان در مجلس اُنس، خوش و پاک گشته و راهشان در جای ترسناک، ایمنی یافته و جانشان با باز گشت به ربّ الأرباب، اطمینان یافته و روح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان به کامیابی و رستگارى، یقین یافته و دیدگانشان با نظر به محبوبشان، روشنی گرفته و آرامششان با رسیدن به خواسته و نیل به آرزویشان، قرار یافته و تجارتشان در فروش دنیا به آخرت، سود کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! چه لذّتبخش است گذرِ [نسیم جانبخش] یاد تو بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، و چه شیرین است سیر به سوی تو با مَرکب اندیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نادیده، و چه خوش است طعم عشقت، و چه گواراست بهرۀ شراب قربت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّما أُولُو الأَلبابِ الَّذينَ عَمِلوا بِالفِكرَةِ حَتّىٰ وَرِثوا مِنهُ حُبَّ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ حُبَّ اللّٰهِ إِذا وَرِثَهُ القَلبُ استَضاءَ وَ أَسرَعَ إِلَيهِ اللُّطفُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا نَزَلَ مَنزِلَةَ اللُّطفِ صارَ مِن أَهلِ الفَوائِدِ، [فَإِذا صارَ مِن أَهلِ الفَوائِدِ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين سقط من المصدر، و أثبتناه من كفاية الأثر و بحار الأنوار؛ إذ لا يصحّ السياق&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدونه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَكَلَّمَ بِالحِكمَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا تَكَلَّمَ بِالحِكمَةِ صارَ صاحِبَ فِطنَةٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا نَزَلَ مَنزِلَةَ الفِطنَةِ عَمِلَ بِها فِي القُدرَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا عَمِلَ بِها فِي القُدرَةِ عَرَفَ الأَطباقَ السَّبعَةَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا بَلَغَ إِلىٰ هٰذِهِ المَنزِلَةِ صارَ يَتَقَلَّبُ فِكرُهُ بِلُطفٍ وَ حِكمَةٍ وَ بَيانٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا بَلَغَ هٰذِهِ المَنزِلَةَ جَعَلَ شَهوَتَهُ وَ مَحَبَّتَهُ في خالِقِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ نَزَلَ المَنزِلَةَ الكُبرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَعايَنَ رَبَّهُ في قَلبِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَرِثَ الحِكمَةَ بِغَيرِ ما وَرِثَهُ الحُكَماءُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَرِثَ العِلمَ بِغَيرِ ما وَرِثَهُ العُلَماءُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَرِثَ الصِّدقَ بِغَيرِ ما وَرِثَهُ الصِّدِّيقونَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص۱۲۱ عن يونس بن ظبيان، كفاية&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأثر: ص۲۵۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خردمندان (/ صاحب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلان) کسانى هستند که انديشه را به کار گرفتند، تا جايى که به وسيلۀ آن، محبّت خدا را به دست آوردند، و دل، هر گاه محبّت خدا را به دست آورد، نورانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و لطف با شتاب سوی او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، و چون به منزلگاه لطف فرود آيد، از سودمندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و چون از سودمندان شود، حکيمانه سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و هر گاه به حکمت سخن بگويد، صاحب هوش (تيزبينى) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر گاه در منزلگاه تيزبينى فرود آيد، آن را در قدرت به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و هر گاه در قدرت به کارش بندد، طبقات هفتگانه[ى آسمان] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، و چون به اين مقام برسد، دقيق و حکيمانه و روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشد، و هر گاه به اين مقام رسيد، خواست و محبّتش را به آفريدگارش منحصر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و چون چنين کند، به بالاترين مقام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و پروردگارش را در دل خويش عيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و به او حکمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد امّا نه از راهی که حکيمان به آن رسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و به دانش دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد امّا نه از راهی که دانشمندان بِدان دست يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و به صِدق نايل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد امّا نه از راهی که صدّيقان به آن نايل گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خير-الدنيا-و-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۳: خَيرُ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خير دنیا و آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ ٱلدُّنْيَا فَعِندَ ٱللهِ ثَوَابُ ٱلدُّنْيَا وَ ٱلْآخِرَةِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۳۴. ۲. المواعظ العدديّة للعاملي: ص۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر کس ثواب دنيا را بخواهد، پاداش دنيا و آخرت پيش خداست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: القَلبُ ثَلاثَةُ أنواعٍ: قَلبٌ مَشغولٌ بِالدُّنيا، وَ قَلبٌ مَشغولٌ بِالعُقبیٰ، وَ قَلبٌ مَشغولٌ بِالمَولیٰ. أمَّا القَلبُ المَشغولُ بِالدُّنيا فَلَهُ الشِّدَّةُ وَ البَلاءُ، وَ أمَّا القَلبُ المَشغولُ بِالعُقبیٰ فَلَهُ الدَّرَجاتُ العُلیٰ، وَ أَمَّا القَلبُ المَشغولُ بِالمَولیٰ فَلَهُ الدُّنيا وَ العُقبیٰ وَ المَولیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دل، سه گونه است: دلِ گرفتار دنيا، دلِ گرفتار عُقبىٰ و دلِ گرفتار مولا. دلى که گرفتار دنيا باشد، سختى و رنج نصيب اوست و دلى که گرفتار عقبىٰ باشد، درجات بلند نصيبش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دلى که گرفتار مولا باشد، هم دنيا دارد و هم عقبىٰ را و هم مولا را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام - في الدُّعاء -: اللّٰهُمَّ... وَ انْهَج لي إِلیٰ مَحَبَّتِكَ سَبيلاً سهَلَةً، أكمِل لي بِها خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. الصحیفة السّجادية: ص۸۷ الدعاء ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام - در دعا -: بار خدايا!... و براى رسيدن به محبّتت، راهى هموار برايم بگشاى و بدين سان، همۀ خير دنيا و آخرت را عطايم فرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۴: النَّوادِرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَالَتِ ٱلْيَهُودُ وَ ٱلنَّصَـٰریٰ نَحْنُ أَبْنـٰؤُاْ ٱللهِ وَ أَحِبّـٰؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُم بِذُنُوبِكُم بَلْ أَنتُم بَشَرٌ مِّمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ وَ يُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ وَ لِلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَ ٱلْأَرْضِ وَ مَا بَيْنَهُمَا وَ إِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و يهودان و ترسايان گفتند: ما پسران خدا و دوستان او هستيم. بگو: پس چرا شما را به [کيفر] گناهانتان عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟ [نه،] بلکه شما [هم] بشريد، از جمله کسانى که آفريده است. هر که را بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و هر که را بخواهد، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايىِ آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين و آنچه ميان آن دو است، از آنِ خداست و بازگشت [همه]، به سوى اوست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ هَادُواْ إِن زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَآءُ لِلَّهِ مِن دُونِ ٱلنَّاسِ فَتَمَنَّوُا ٱلْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کسانى که يهودى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداريد که شما دوستان خداييد، نه مردم ديگر، پس تمنّاى مرگ کنيد، اگر راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن أَحَبَّ اللهَ أَحَبَّهُ اللهُ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ عزّ وجلّ کانَ مِن الآمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۸۸ ح۲۵۹ عن يونس بن ظبيان، علل الشرائع: ص۱۲ ح۸، الأمالي للصدوق: ص۹۱ ح۸۵، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۰۵ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس خدا را دوست بدارد، خدا دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و هر کس خدا دوستش بدارد، از ايمنان خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن آثَرَ مَحَبَّةَ اللهِ عَلیٰ مَحَبَّةِ النّاسِ، كَفاهُ اللهُ مُؤنَةَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج۱ ص۲۷۵ ح۴۴۶ و ۴۴۷، كنز العمّال: ج۱۵ ص۷۹۰ ح۴۳۱۲۷ نقلاً عن أبي عبد الرحمان السلمي عن عائشة و ح۴۳۱۲۸ نقلاً عن الديلمي و فيها «نفسه» بدل «الناس».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که دوستی خدا را بر دوستی مردم مقدّم دارد، خداوند گرفتاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را که از طرف مردم برای او ایجاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، کفایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن وَهب بن مُنَبّه: قَرَأتُ في زَبورِ داوودَ عليه السلام:... يا داوودُ، اِسمَع مِنّي ما أقولُ وَ الحَقَّ أقولُ: مَن أتاني وَ هُوَ يُحِبُّني، أدخَلتُهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ الأمالي للطوسي: ص۱۰۷ ح۱۶۲، بحار الأنوار: ج۶ ص۴ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسی - به نقل از وَهب بن مُنَبّه -: در زبور داوود علیه السلام خواندم: «... اى داوود! آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم، از من بشنو که حق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: هر که در حالى که دوستم دارد، نزدم بيايد، او را به بهشت در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: قالَ [الصّادِقُ عليه السلام]: خَلَّتانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَلَّة: الخَصلة (لسان العرب: ج۱۱ ص۲۱۶ «خلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَزِمَهُما دَخَلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: وَ ما هُما؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِحتِمالُ ماتَكرَهُ إِذا أَحَبَّهُ اللهُ، وَ تَركُ ما تُحِبُّ إِذا كَرِهَهُ اللهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: مَن يُطيقُ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَن هَرَبَ مِنَ النّارِ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج۲ ص۳۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبى: امام صادق علیه السلام فرمود: «دو خصلت است که هر کس به آنها چنگ زند، به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: آن دو چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تحمّل (/ انجام دادن) آنچه تو خوش ندارى؛ امّا خداوند، آن را خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و ترک آنچه تو خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى؛ امّا خداوند، آن را خوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان گفته شد: چه کسى طاقت اين کار را دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسى که از دوزخ به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: حُبُّ اللهِ نارٌ لا يَمُرُّ عَلیٰ شَيءٍ إلَّا احتَرَقَ، وَ نورُ اللهِ لا يَطلُعُ عَلیٰ شَيءٍ إلّا أضاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۳، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۳ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: عشق خدا، آتشى است که در هر چه بيفتد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزاند و نور خدا به هر چه بتابد، فروزانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبیرِ -: يا خَيرَ مَقصودٍ وَ مَطلوبٍ، يا خَيرَ حَبيبٍ وَ مَحبوبٍ، يا مَن هُوَ لِمَن دَعاهُ مُجيبٌ، يا مَن هُوَ لِمَن أطاعَهُ حَبيبٌ، يا مَن هُوَ إِلیٰ مَن أَحَبَّهُ قَريبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۱۰، المصباح للكفعمي: ص۳۴۷، بحار الأنوار: ج۹۴ ص۳۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در دعای «جوشن کبیر» -: اى بهترين مقصود و خواسته!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بهترين دوستدار و محبوب!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که به خواهانش پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که دوستِ کسى است که از او فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد!&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن که به دوستدارش نزديک است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - فِي تَفسِيرِ قَولِهِ تَعالٰى: (وَ سَقٰاهُمْ رَبُّهُمْ شَرٰاباً طَهُوراً)»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: يُطَهِّرُهُم عَن كُلِّ شَيءٍ سِوَى اللهِ؛ إذ لا طاهِرَ مِن تَدَنُّسٍ بِشَيءٍ مِنَ الأَكوانِ إلَّا اللهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۱۰ ص۶۲۳، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در تفسير اين سخن خداى متعال: (و پروردگارشان به آنان، نوشيدنىِ پاک کننده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشاند) -: آنان را از هر چيزى جز خدا پاک [و خالص] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؛ زيرا جز خدا هيچ موجودى نيست که از آلودگى به چيزى از طبايع، پاک باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة _ فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام _: نَجوَى العارِفينَ تَدورُ عَلیٰ ثَلاثَةِ أُصولٍ: الخَوفِ، وَ الرَّجاءِ، وَ الحُبِّ. فَالخَوفُ فَرعُ العِلمِ، وَ الرَّجاءُ فَرعُ اليَقينِ، وَ الحُبُّ فَرعُ المَعرِفَةِ. فَدَليلُ الخَوفِ الهَرَبُ، وَ دَليلُ الرَّجاءِ الطَّلَبُ، وَ دَليلُ الحُبِّ إيثارُ المَحبوبِ عَلیٰ ما سِواهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا تَحَقَّقَ العِلمُ فِي الصَّدرِ خافَ، وَ إِذا صَحَّ الخَوفُ هَرَبَ، وَ إِذا هَرَبَ نَجا... وَ إِذا تَمَكَّنَ مِنهُ رَجا، وَ إِذا وَجَدَ حَلاوَةَ الرَّجاءِ طَلَبَ، وَ إِذا وُفِّقَ لِلطَّلَبِ وَجَدَ. وَ إِذا تَجَلّیٰ ضِياءُ المَعرِفَةِ فِي الفُؤادِ هاجَ ريحُ المَحَبَّةِ، وَ إِذا هاجَ ريحُ المَحَبَّةِ استَأنَسَ في ظِلالِ المَحبوبِ، وَ آثَرَ المَحبوبَ عَلیٰ ما سِواهُ، وَ باشَرَ أوامِرَهُ، وَ اجتَنَبَ نَواهِيَهُ. وَ إذَا استَقامَ عَلیٰ بِساطِ الأُنسِ بِالمَحبوبِ - مَعَ أداءِ أوامِرِهِ وَ اجتِنابِ نَواهيهِ - وَصَلَ إِلیٰ روحِ المُناجاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۲ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: مناجات عارفان، بر سه اصل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد: بيم، اميد و دوستى. بيم، خود، زادۀ دانش است و اميد، زادۀ يقين است و دوستى، زادۀ شناخت. نشانِ بيم، گريز است و نشانِ اميد، طلب کردن است و نشانِ دوستى، مقدّم داشتن محبوب بر جز اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون دانش در سينه پديدار شد، شخص بيمناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و چون بيم درست شود، شخصْ گريزان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و چون بگريزد، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد... و چون دلش استوار گردد، اميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد و چون شيرينى اميد را در يابد، به جستجو بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و چون توفيق جستجويش دهند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. هر گاه روشنى شناخت بر دل بتابد، نسيم دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزد و چون نسيم دوستى بوزد، شخص در سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سار محبوب، اُنس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و محبوب را بر غیر او بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزیند و با فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش همگام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش دوری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزیند و چون کنار بساط اُنس با محبوب، استقامت ورزد و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را به جاى آورد و از نافرمانى او بپرهيزد، به روح مناجات، دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة _ فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام -: حُبُّ اللهِ إِذا أضاءَ عَلیٰ سِرِّ عَبدٍ أخلاهُ عَن كُلِّ شاغِلٍ. وَ كُلُّ ذِكرٍ سِوَى اللهِ تَعالیٰ ظُلمَةٌ. وَ المُحِبُّ أخلَصُ النّاسِ سِرّاً لِلهِ تَعالیٰ، وَ أصدَقُهُم قَولاً، وَ أوفاهُم عَهداً، وَ أزكاهُم عَمَلاً، وَ أصفاهُم ذِكراً، وَ أعبَدُهُم نَفساً، يَتَباهَى المَلائِكَةُ بِهِ عِندَ مُناجاتِهِ، وَ يَفخَرُ بِرُؤيَتِهِ، وَ بِهِ يَعمُرُ اللهُ بِلادَهُ، وَ بِكَرامَتِهِ يُكرِمُ عِبادَهُ، يُعطيهِم إِذا سَأَلوا بِحَقِّهِ، وَ يَدفَعُ عَنهُمُ البَلايا بِرَحمَتِهِ. فَلَو عَلِمَ الخَلقُ ما مَحَلُّهُ عِندَ اللهِ وَ مَنزِلَتُهُ لَدَيهِ، ما تَقَرَّبوا إِلَى اللهِ تَعالیٰ إلّا بِتُرابِ قَدَمَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۲۱، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۳ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: عشق خدا چون بر درون بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بتابد، آن را از هر مشغوليتى تهی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. هر يادى جز ياد خداوند متعال، تاريکى است. شخص دوستدار، ضميرش از همۀ مردم براى خدا خالص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، سخنش راست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، عهدش وفادارانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، کردارش پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، يادش پاکيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و جانش بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. چون مناجات کند، فرشتگان به او مباهات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند و به ديدارش افتخار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. خداوند به سبب او، سرزمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را آباد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به سبب گراميداشت او، بندگانش را گرامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و به سبب حقّ او، چون بندگان از او درخواستى کنند، به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و به سبب رحمت بر او، بلاها را از آنان بر طرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. اگر خلق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که وى در نزد خداوند، چه جايگاه و منزلتى دارد، جز با خاکِ پاى او، به خداوند عز وجل تقرّب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۸۶ (قيام الليل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۸۷ (شب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-بارۀ-آثار-خدادوستى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در بارۀ آثار خدادوستى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر گفتيم که محبّت و دوستی خدای سبحان، رمز موفّقيت در زندگى، کيمياى خودسازى و سازندگى و راهِ رسيدن به همۀ آرزوهاست،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۷۳ (تحقيقى در بارۀ بنياد محبّت خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که در دعاى عَرَفه آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماذا وَجَدَ مَن فَقَدَکَ، وَ مَا الَّذی فَقَدَ مَن وَجَدَکَ؟! لَقَد خابَ مَن رَضِیَ دونَکَ بَدَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۸ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه چيزی يافت آن که تو را گم کرد؟ و چه چيزی گم کرد آن که تو را يافت؟ بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، نوميد شد هر که به جز تو رضا داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينک با توجّه به متون اين فصل و برخى آيات و احاديث مرتبط با آن در فصل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گذشته، برجسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و جامع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آثار و برکات محبّت خدا را در دو اثر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان خلاصه کرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-بالاترين-درجۀ-توحيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. بالاترين درجۀ توحيد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت به خداوند متعال از يک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سو، ريشه در معرفت شهودى دارد و از سوى ديگر، مقدّمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى وصول به شناخت بيشترِ صفات و کمالاتِ خداوند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن جا که کمالات خداوند متعال، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهايت است، محبّت او نيرويى است که همواره انسان را از برکات بالاترين درجات توحيد، برخوردار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. در واقع، اگر انسان در «توحيد» مستغرق باشد، هر لحظه از عنايت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاصّ حق تعالى بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ عنایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن برخوردار نبوده و برایش همیشه تازگى خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کيمياى محبّت: ص۱۳۶ (فصل دوم / اساس خودسازی).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-جانشينى-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. جانشينى خدا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکمت خلقت انسان، جانشينى خداست، همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور که خدای سبحان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِکَةِ إِنِّى جَاعِلٌ فِى الْأَرْضِ خَلِيفَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آیۀ ۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت: من در زمين، جانشينى خواهم گذاشت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خليفۀ خدا بايد بتواند کار او را انجام دهد و در اين باره گفته شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُبودِيَّةُ جَوهَرَةٌ کُنهُهَا الرُّبوبِيَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندگى، حقيقتى است که خميرمايۀ آن، ربوبيت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حديث قدسى آمده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدی! أطِعنِی؛ حَتّىٰ أجعَلَکَ مِثلی.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشارق أنوار اليقين: ص۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام! پيروى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن تا تو را چون خودم سازم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حدیث قدسی دیگر آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَا بنَ آدمَ! أنَا غَنِیٌّ لا أفتَقِرُ، أطِعنی في ما أمَرتُکَ أجعَلکَ غَنِيّاً لا تَفتَقِرُ. يَا بنَ آدَمَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! أنَا حَیٌّ لا أمُوتُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أطِعنی في ما أمَرتُکَ أجعَلکَ حَيّاً لا تَموتُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. يَا بنَ آدمَ! أنَا أقولُ لِلشَّیءِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کُن؛ فَيَکونُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أطِعنی في ما أمَرتُکَ أجعَلکَ تَقولُ لِلشَّیءِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کُن؛ فَيَکونُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعی: ص۲۹۱، إرشاد القلوب: ص۷۵ (بدون عبارت نخست)، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۷۶ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! من بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازی هستم که نیاز پیدا نخواهم کرد. در آنچه فرمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، پيروى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن تا تو را بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازی قرار دهم که نیاز پیدا نخواهد کرد.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای آدمیزاد! من زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هستم که نخواهم مُرد. در آنچه فرمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، پيروى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن تا تو را زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای قرار دهم که نخواهد مُرد.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آدميزاد! من به هر چيزى بگويم «باش»، به وجود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. در آنچه فرمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، پيروى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن تا تو را به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار دهم که به هر چيزى بگويى «باش»، به وجود آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند انسان را به مقام خلافت خدا برساند، محبّت اوست. همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که وقتى آتش در آهن نفوذ و آن را گداخته کند، آهن، کار آتش را انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، اگر محبّت خدا در دلى نفوذ کند، آفريده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند - به اذن خدا - کار خدايى انجام دهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کيمياى محبّت: ص۱۶۲ (انسانى که کار خدايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که در احاديث «قُرب نوافل» - که شيعه و اهل سنّت، آن را نقل کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - آمده است، انسان بر اثر انجام نوافل و مستحبّات، زمينۀ جلب محبّت خدا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و گام به گام به او نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مورد محبّت آفريدگار خود قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. در اين هنگام، محبّت کریمانۀ خدا به بنده، کارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که خدای سبحان، چشم و گوش و زبان و دست و پا و قلب او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۲۳ (استجابت دعاها).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عبارت ديگر، انسان در خدا ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به مقام «فناء فى اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و در اين حال، ديگر از خود، اراده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد. چشمش آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند که خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد؛ زبانش آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد که او دوست دارد و ساير اعضا و جوارح او نیز بر مبناى خواست خدا عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، آن که ذهن و خِردش آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشد که خدای متعال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۶۸ (معناى محبّت خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان در اين موقعيت، رنگ «خليفۀ خدا» را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، «مَثَل خدا» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنچه بخواهد انجام دهد، با درخواست از خدا و به اذن او امکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القسم-الثاني-محبة-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِسمُ الثّاني: مَحَبَّةُ النّاسِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوست داشتن مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأولالتواد-و-التحاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأوَّل:التَّوادُّ وَ التَّحابُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مهرورزی به همدیگر و دوست داشتن یکدیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان-و-التواد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: الإِيمانُ وَ التَّوادُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ایمان و مهرورزی به یکدیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱلَّذِينَ تَبَوَّءُو ٱلدَّارَ وَ ٱلْإِيمَـٰنَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لاَ يَجِدُونَ فِى صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّآ أُوتُواْ وَ يُؤْثِرُونَ عَلَیٰ أَنفُسِهِمْ وَ لَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۹. ۲. الأنفال: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که قبل از آنان (مهاجران) در آن (مدينه) جاى گرفته و ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، هر کس را که به سوى آنان مهاجرت کرده، دوست دارند و به آنچه به آنان داده شده است، در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود حسدى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند، و هر چند در خودشان احتياجى باشد، آنان را بر خودشان مقدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، و هر کس از خسّت نفس خود مصون بمانَد، آنان رستگاران&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـاهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ ٱلَّذِينَ ءَاوَواْ وَ نَصَرُواْ أُوْلَـٰئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که ايمان آورده و هجرت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در راه خدا با مال و جان خود جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و کسانى که [مهاجران را] پناه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و يارى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آنان دوستان يکديگرند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: خَمسٌ لا يَجتَمِعنَ إلّا في مُؤمِنٍ حَقّاً يُوجِبُ اللهُ لَهُ بِهِنَّ الجَنَّةَ: النّورُ فِي القَلبِ، وَ الفِقهُ فِي الإِسلامِ، وَ الوَرَعُ فِي الدّينِ، وَ المَوَدَّةُ فِي النّاسِ، وَ حُسنُ السَّمتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. السَّمْتُ: أي الهيئة الحَسنة (النهایة: ج۲ ص۳۹۷ «سمت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الوَجهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۱۰، أعلام الدين: ص۱۴۴، معدن الجواهر: ص۱۴۹ ح۲۰۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۱&lt;br /&gt;<br /> ص ۲۱۹ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پنج چيزند که جز در مؤمن حقيقى جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و خداوند به سبب آنها بهشت را بر او واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند: نورانيت دل، فهم اسلام، پارسايى در دين، دوستى با مردم، و سيماى خوش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَجتَمِعُ أربَعَةٌ فِي المُؤمِنِ إلّا أوجَبَ اللهُ لَهُ بِهِنَّ الجَنَّةَ: الصِّدقُ فِي اللِّسانِ، وَ السَّخاءُ فِي المالِ، وَ المَوَدَّةُ فِي القَلبِ، وَ النَّصيحَةُ فِي المَشهَدِ وَ المَغيبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۷۶ ح۴۳۴۸۲ نقلاً عن الحاكم في تاريخه عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مؤمن هر گاه داراى چهار صفت گردد، خداوند به سبب آنها بهشت را بر او واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند: راستى در زبان، بخشش در مال، دوستى در دل، و خيرخواهى در نهان و آشکار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في صِفَةِ المُؤمِنِ -: خالِصُ الوُدِّ، وَثيقُ العَهدِ، وَفِيُّ العَقدِ، شَفيقٌ، وَصولٌ، حَليمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۸ ح۱ عن عبد اللّٰه بن يونس، أعلام الدين: ص۱۱۵، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۶۵ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در توصیف مؤمن -: دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خالص، پيمانش استوار، و به قول، پايدار و به قرار، وفادار است. دلسوز و بسيار صلۀ رحم کننده و بردبار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: نَظَرُ المُؤمِنِ في وَجهِ أخيهِ المُؤمِنِ لِلمَوَدَّةِ وَ المَحَبَّةِ لَهُ عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۸۲، الجعفريّات: ص۱۹۴ و فيه «حُبّاً» بدل «للمودّة و المحبّة»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۰ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: نگاه مؤمن به چهرۀ برادر مؤمن خود از روى دوستى و محبّت به او، عبادت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ روحَ الإيمانِ واحِدَةٌ، خَرَجَت مِن عِندِ واحِدٍ، وَ تَتَفَرَّقُ في أبدانٍ شَتّیٰ، فَعَلَيهِ ائتَلَفَت، وَ بِهِ تَحابَّت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۴۹ عن أبان بن تغلب، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۱۹۳ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: روح ايمان، يکى است و از نزد يکى بيرون آمد و در بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون پخش شد. پس، بر اساس آن، اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و به واسطۀ آن، دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَا التَقیٰ مُؤمِنانِ قَطُّ، إلّا کانَ أفضَلُهُما أشَدَّهُما حُبّاً لِأَخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۷ ح۱۵ عن صفوان الجمّال، المؤمن: ص۳۱ ح۶۰، المحاسن: ج۱ ص۴۱۱ ح۹۳۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۵۰ ح۲۶ و راجع الأدب المفرد: ص۱۶۶ ح۵۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دو مؤمن هرگز با هم ديدار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، مگر اين که آن یکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان برتر است که برادرش را بیشتر دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنَّ المُؤمِنينَ مِن أَهلِ وَلايَتِنا وَ شيعَتِنا إذَا اتَّقَوا [التَقَوا]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة الّتي بأیدینا «اتَّقَوا»، و کذلك بحار الأنوار، ‌و الظاهر أنّه تصحيف و الصواب ما أثبتناه بین المعقوفین بدلالة سياق الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَم يَزَلِ اللهُ تَعالیٰ مُطِلّاً عَلَيهِم بِوَجهِهِ حَتّیٰ يَتَفَرَّقوا، وَ لا يَزالُ الذُّنوبُ تَتَساقَطُ عَنهُم كَما تَتَساقَطُ الوَرَقُ، وَ لا يَزالُ يَدُ اللهِ عَلیٰ يَدِ أشَدِّهِم حُبّاً لِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاء حقوق المؤمنين: ص۳۰ ح۳۵، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۰ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مؤمنانِ اهل ولایت ما و شیعۀ ما، آن گاه که با یکدیگر ملاقات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، خداوند متعال، همواره به آنان عنایت ویژه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تا زمانی که از یکدیگر جدا شوند و همواره گناهان مانند برگ از آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزد و هر کدام بیشتر رفیقش را دوست داشته باشد، همواره دست خدا بر سر اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج وَ الجرائح عن عليّ بن جعفر: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: أيُّنا أشَدُّ حُبّاً لِدينِهِ؟ قالَ: أشَدُّكُم حُبّاً لِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۴۱۱ ح۱۵، بحار الأنوار: ج۵۰ ص۱۵۲ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - به نقل از على بن جعفر -: به امام کاظم علیه السلام گفتم: کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از ما بيشتر دينش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؟ فرمود: «آن که رفيق خود را بيشتر دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۲۲ (المؤمن أخو المؤمن)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۵ ص۱۰۰ (رحمة اللّٰه) و ص۱۰۴ (الإيمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۲ ص۲۳ (مؤمن، برادر مؤمن است)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۵ ص۱۰۱ (رحمت خدا)&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۱۰۵ (ايمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيمة-التودد-و-التحبب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: قيمَةُ التَّوَدُّدِ وَ التَّحَبُّبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ارزش مهرورزی و اظهار دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علامة-قوة-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۱: عَلامَةُ قُوَّةِ العَقلِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانِ نیرومندی عقل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: رَأسُ العَقلِ بَعدَ الإِيمانِ بِاللهِ عزّ وجلّ التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۳۵ ح۷۷ عن داوود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص۱۰۵ ح۵۴ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و فیه «الدين» بدل «الإيمان باللّٰه»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۰۹ ح۱۳؛ السنن الكبرى: ج۱۰ ص۱۸۷ ح۲۰۳۰۶ عن سعيد بن المسيّب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سرآمدِ خِرد، پس از ايمان به خداوند عز وجل، مهرورزى با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: رَأسُ العَقلِ بَعدَ الإِيمانِ بِاللهِ عزّ وجلّ التَّحَبُّبُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۵ ح۵۵ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص۴۳۷ ح۱۴۶۴، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۳۱ ح۱۸؛ المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۲۰ ح۴۸۴۷ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اوج خردمندى، پس از ايمان به خداوند عز وجل، اظهار دوستى با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: التَّوَدُّدُ نِصفُ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۷۵ ح۲۴۲۱ عن الإمام عليّ عليه السلام؛ كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۱۶ ح۵۹۰۴ عن الإمام الصادق عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۴۲ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مهرورزی، نيمى از خِرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ نِصفُ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۳ ح۴ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، السرائر: ج۳ ص۵۵۰ عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۴۹ ح۱۹؛ المعجم الأوسط: ج۷ ص۲۵ ح۶۷۴۴ عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: مهرورزى به مردم، نيمى از خِرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: رَأسُ العَقلِ التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۱ ح۵۲۴۶ و ج۱ ص۳۵۴ ح۱۳۴۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶۴ ح۴۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اساس خِرد، مهرورزی به مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أوَّلُ العَقلِ التَّوَدُّدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۸۴ ح۲۹۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سرآغاز خِرد، مهرورزی [به مردم] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علامة-المروءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۲: عَلامَةُ المُروءَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانِ مردانگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: کانَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام في نَفَرٍ مِن أصحابِهِ عِندَ مُعاوِيَةَ، فَقالَ لَهُ: يا أبا مُحَمَّدٍ، أخبِرني عَنِ المُرُوءَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام: حِفظُ الرَّجُلِ دينَهُ... وَ التَّحَبُّبُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲۵۷ ح۳ عن معاوية بن وهب، تحف العقول: ص۲۲۵، مشكاة الأنوار: ص۳۶۷ ح۱۱۹۹ كلاهما عن الامام الحسن عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۱۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: حسن بن علی علیه السلام همراه با چند تن از یارانش نزد معاویه بود. معاویه به ایشان گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای ابو محمّد! در بارۀ مردانگی بگو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[مردانگی، آن است که] مرد، دینش را حفظ کند... و با مردم، دوستی بورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليَ عليه السلام: أوَّلُ المُروءَةِ طَلاقَةُ الوَجهِ، وَ آخِرُهَا التَّوَدُّدُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۶۰ ح۳۲۹۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۲۴ ح۲۸۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آغاز مردانگى، گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى است و انجام آن، دوستى نمودن با مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نصف-الدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۳: نِصفُ الدّينِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیمی از دین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: التَّوَدُّدُ نِصفُ الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۶۰، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۹۲ ح۱۱؛ شُعب الإيمان: ج۲ ص۷۴ ح۱۱۹۷ عن خالد بن الزبير عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: مهرورزی، نيمى از دين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قرابة-مستفادة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۴: قَرابَةٌ مُستَفادَةٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خویشاوندی اکتسابی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: المَوَدَّةُ قَرابَةٌ مُستَفادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۳ ح۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۹ ح۵۸۳۴، نهج البلاغة: الحكمة ۲۱۱، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۸ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، خويشاوندی اکتسابى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ نَسَبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۳۱ ح۸۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴ ح۶۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، خويشى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ نَسَبٌ مُستَفادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم:ج۱ ص۱۷۱ ح۶۴۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، خويشىِ اکتسابى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ إحدَى القَرابَتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۷ح۱۶۲۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶ ح۳۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، نیمی از خويشاوندى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ رَحِمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۲ ح۱۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۵ ح۶۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، [گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] خويشاوندى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أقرب-نسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۵: أقرَبُ نَسَبٍ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین نسبت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: المَوَدَّةُ أشبَكُ الأَنسابِ، وَ العِلمُ أشرَفُ الأَحسابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج۱ ص۲۹۸، كنز الفوائد: ج۱ ص۳۱۹، كشف الیقین: ص۲۱۹ ح۲۲۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۱۹&lt;br /&gt;<br /> ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، به هم پيوسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويشاوندى است و دانش، شريف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين تبار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ أقرَبُ نَسَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۷۶ ح۲۸۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۷ ح۳۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويشاوندى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ أقرَبُ رَحِمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۷۲ ح۶۴۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۸ ح۸۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويشى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أقرب-القرب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۶: أقرَبُ القُربِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین خویشاوندی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: القَريبُ مَن قَرَّبَتهُ المَوَدَّةُ وَ إن بَعُدَ نَسَبُهُ، وَ البَعيدُ مَن باعَدَتهُ المَوَدَّةُ وَ إن قَرُبَ نَسَبُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج۱ ص۱۳۶ الرقم ۷۹ عن زيد الأصمّ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام؛ الكافي: ج۲ ص۶۴۳ ح۷ عن سليمان بن زياد التميمي عن الإمام الصادق عن الإمام الحسن عليهما السلام بزیادة «لا شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ أَقرَبُ إِلىٰ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِن يَدٍ إِلىٰ جَسَدٍ، و إِنَّ اليَدَ تَغُلُّ فَتُقطَعُ، و تُقطَعُ فَتُحسَمُ» في آخره، تحف العقول: ص۲۳۴ عن الإمام الحسن عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۰۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خويشاوند، آن است که دوستى، نزديکش ساخته باشد، گر چه [نسبت] خويشاوندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دور باشد، و بيگانه آن است که دوستى، دورش ساخته باشد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی اگر «دوستی» ملاک و معیار باشد، او دور است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر چه [نسبت] خويشاوندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نزديک باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ قَريبٍ أبعَدُ مِن بَعيدٍ، وَ رُبَّ بَعيدٍ أقرَبُ مِن قَريبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص۸۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۵ ح۲۸؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۵۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بسا خويشاوندى که از بيگانه دورتر است و بسا بيگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که از خويشاوند، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أقرَبُ القُربِ مَوَدّاتُ القُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۰۵ ح۳۰۲۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۱۹ ح۲۶۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويشى، دوستى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الأَخُ المُكتَسَبُ فِي اللهِ أقرَبُ الأَقرِباءِ، وَ أَحَمُّ مِنَ الأُمَّهاتِ وَ الآباءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۶۳ ح۱۸۴۵ و في طبعة النجف «أرحم» بدل «أحمّ»، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۵&lt;br /&gt;<br /> ح ۱۴۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: برادرى که براى خدا به دست آيد، نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خويش است و از پدر و مادر به انسان نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصل-القرابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۷: أصلُ القَرابَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اصل خویشاوندی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كُلُّ قَرابَةٍ تَحتاجُ إِلیٰ مَوَدَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص۲۱۲؛ بحار الأنوار: ج۷۸ ص۷ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر خويشاوندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نيازمند دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: تَحتاجُ القَرابَةُ إِلیٰ مَوَدَّةٍ، وَ لا تَحتاجُ المَوَدَّةُ إِلیٰ قَرابَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۰۵ ح۴۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: خويشاوندى، نيازمند دوستى است، حال آن که دوستى، نيازمند خويشاوندى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الآباءِ قَرابَةٌ بَينَ الأَبناءِ، وَ القَرابَةُ إِلَى المَوَدَّةِ أحوَجُ مِنَ المَوَدَّةِ إِلَى القَرابَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۰۸، غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۲ ح۹۸۰۵ و فيه «مَوَدَّةُ الْآباءِ نَسَبٌ بَينَ الأَبنَاء»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۶۴ ح۲؛ مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۵ نحوه و لیس فیه ذیله من «وَ القَرابَةُ إلَى المَوَدَّةِ أحوَجُ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى پدران، [موجب] خويشاوندى فرزندان است و خويشاوندى به دوستى، نيازمندتر از دوستى به خويشى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّ عَشيرٍ غَيرُ حَبيبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۷۱ ح۵۳۳۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بسا خويشاوندى که دوست نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن لا إخوانَ لَهُ لا أهلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۶۳ ح۸۷۵۹، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۳۸ ح۷۵۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که برادرانى ندارد، خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أنفع-الكنوز&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۸: أنفَعُ الكُنوزِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سودمندترینِ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أنفَعُ الكُنوزِ مَحَبَّةُ القُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۹۳ ح۲۹۷۳؛ دستور معالم الحكم: ص۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سودمندترينِ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دوستى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحلى-الأشياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۹: أحلَى الأَشياءِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شیرین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین چیزها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سَأَلَ داوودُ النَّبِيُّ سُلَيمانَ عليهما السلام وَ أَرادَ عِلمَ ما بَلَغَ مِنَ الحِكمَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا بُنَيَّ، أخبِرني أيُّ شَيءٍ أبرَدُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عَفوُ اللّٰهِ عَنِ النّٰاسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عَفوُ النّاسِ بَعضِهِم عَن بَعضٍ، لا شَيءَ أبرَدُ مِنهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فَأَيُّ شَيءٍ أحلىٰ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: المَحَبَّةُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هِيَ رَوحُ اللّٰهِ بَينَ عِبادِهِ؛ حَتّىٰ إِنَّ الفَرَسَ لَيَرفَعُ حافِرَهُ عَن وَلَدِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَضَحِكَ داوودُ عليه السلام عِندَ إجابَةِ سُلَيمانَ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي(الغایات): ص۱۹۳ عن إبراهيم بن شعيب المزني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: داوود پيامبر علیه السلام، براى اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که بداند سليمان علیه السلام به چه حد از حکمت رسيده است، از او پرسيد: «پسرکم! از خنک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین چیزها آگاهم کن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گذشت خدا از مردم و گذشت مردم از همدیگر که هیچ چیز از آن خنک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: «چه چيزی شيرين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان پاسخ داد: «دوستى. آن، آرامش [فرو فرستادۀ] خدا ميان بندگانش است، تا آن جا که اسب هم سم خود را از روی کرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه، داوود از پاسخگويى سليمان، شاد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۳۴ (الفصل الثاني: تأكيد الإخاء الديني).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۲ ص۳۵ (فصل دوم: تأکيد بر برادریِ دینی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فراق-الأحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: فِراقُ الأَحِبَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فراق دوستان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا عَيشَ لِمَن فارَقَ أحِبَّتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۸۴ ح۱۰۶۶۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۸ ح۹۹۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که از دوستانش جدا شده باشد، زندگى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثٌ هُنَّ المُحرِقاتُ الموبِقاتُ: فَقرٌ بَعدَ غِنىً، و ذُلٌّ بَعدَ عِزٍّ، وَ فَقدُ الأَحِبَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۴ ح۴۶۸۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۱۲ ح۴۲۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سه چيز، سوزاننده و هلاکت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند: فقر پس از توانگرى، خوارى پس از سرافرازى، و از دست دادنِ دوستان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثٌ يَهدُدنَ القُویٰ: فَقدُ الأَحِبَّةِ، وَ الفَقرُ فِي الغُربَةِ، وَ دَوامُ الشِّدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۴ ح۴۶۸۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۱۱ ح۴۲۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سه چيز، توان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوبند: از دست دادنِ دوستان، فقر در غربت، و پايدارىِ روزگارِ سختى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: فَقدُ الأَحِبَّةِ غُربَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۶۵، كشف الغمّة: ج۳ ص۵۴ عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۸ ح۱۹؛ البداية و النهاية: ج۹ ص۱۱۳ عن إبراهيم العلويّ عن الإمام الصادق عن أبيه عن الإمام زين العابدين عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از دست دادن دوستان، غربت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في وَصِيَّتِهِ لِلإِمامِ الحَسَنِ عليه السلام -: الغَريبُ مَن لَم يَكُن لَهُ حَبيبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص۸۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۵ ح۲۸؛ ربيع الأبرار: ج۳ ص۵۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در وصيّت به امام حسن علیه السلام -: غريب، کسى است که دوستى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن فَقَدَ أخاً فِي اللهِ فَكَأَنَّما فَقَدَ أشرَفَ أعضائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۷۲ ح۹۲۲۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۲۸ ح۷۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس برادرى خدايى را از دست دهد، چنان است که بهترين عضو پيکرش را از دست داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الفَقدُ المُمرِضُ فَقدُ الأَحبابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۳۰۳ ح۱۱۵۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۵ ح۱۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از دست دادنى که موجب بيمارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، از دست دادنِ دوستان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن ابن عبّاس: دَخَلَ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام عَلیٰ أخيهِ الحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام في مَرَضِهِ الَّذي تُوُفِّيَ فيهِ، فَقالَ لَهُ: كَيفَ تَجِدُكَ يا أخي؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أجِدُني في أوَّلِ يَومٍ مِن أيّامِ الآخِرَةِ وَ آخِرِ يَومٍ مِن أيّامِ الدُّنيا، وَ أَعلَمُ أنّي لا أسبِقُ أجَلي، وَ أنّي وارِدٌ عَلیٰ أبي وَ جَدّي عليهما السلام، عَلیٰ كُرهٍ مِنّي لِفِراقِكَ وَ فِراقِ إخوَتِكَ وَ فِراقِ الأَحِبَّةِ، وَ أَستَغفِرُ اللهَ مِن مَقالَتي هٰذِهِ وَ أَتوبُ إِلَيهِ، بَل عَلىٰ مَحَبَّةٍ مِنّي لِلِقاءِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام وَ لِقاءِ فاطِمَةَ عليها السلام وَ حَمزَةَ وَ جَعفَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۱۵۹ ح۲۶۷، بشارة المصطفى: ص۲۷۱، إثبات الوصیة: ص۱۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۱۵۱ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از ابن عبّاس -: حسين بن على علیه السلام هنگام بيمارى برادرش حسن بن على علیه السلام که به رحلتش انجاميد، نزد او رفت و پرسيد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برادر! خود را در چه حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خود را در نخستين روز از روزهاى آخرت و آخرين روز از روزهاى دنيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابم. بدان که من از اَجَلم، پيش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و در حالى نزد پدر و جدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم که از جدايى از تو و برادرانت و نيز جدايى از دوستان، ناخرسندم و البتّه از اين گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم و به سوى خدا توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و در اين حال، دوست دارم به ديدار پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله و امير مؤمنان على بن ابى طالب و نيز فاطمه و حمزه و جعفر بروم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - فِي مَعنَیٰ قَولِهِ عزّ وجلّ: (وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الْأَكْبَرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إِنَّ هٰذا فِراقُ الأَحِبَّةِ في دارِ الدُّنيا؛ لِيَستَدِلُّوا بِهِ عَلیٰ فِراقِ المَولیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۰ ذیل ح۱، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۲۷۷ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ معنای این سخن خداوند عز وجل: (و از عذابِ نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشانيم، پيش از عذاب بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر) -: این، همان فراق دوستان در سرای دنیاست تا بدین وسیله به یاد فراق مولا بیفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: خَمسَةٌ لا يَنامونَ: اَلهامُّ بِدَمٍ يَسفِكُهُ، و ذُو المالِ الكَثيرِ لا أمينَ لَهُ، وَ القائِلُ فِي النّاسِ الزّورَ وَ البُهتانَ عَن عَرَضٍ مِنَ الدُّنيا يَنالُهُ، وَ المَأخوذُ بِالمالِ الكَثيرِ وَ لا مالَ لَهُ، وَ المُحِبُّ حَبيباً يَتَوَقَّعُ فِراقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۵۰۳ ح۱۴۴۶ عن أبي بصير، الخصال: ص۲۹۶ ح۶۴، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: پنج کس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خواب ندارند: کسى که در فکر ريختن خونى است، کسى که مال بسيار دارد و امينى ندارد، کسى که براى رسيدن به مالى از دنيا بر مردم دروغ و بهتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، کسى که بدهکارى بسيار دارد و دستش از مال، تهى است، و کسى که محبوبى دارد و نگران جدا شدن از اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدین عن عَنبسةَ بن بِجادٍ العابد: لَمّا ماتَ إسماعيلُ بنُ جَعفَرِ بنُ مُحَمَّدٍ وَ فَرَغنا مِن جَنازَتِهِ، جَلَسَ الصّادِقُ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه السلام وَ جَلَسنا حَولَهُ وَ هُوَ مُطرِقٌ، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَيُّهَا النّاسُ! إِنَّ هٰذِهِ الدُّنيا دارُ فِراقٍ وَ دارُ التِواءٍ، لا دارُ استِواءٍ، عَلیٰ أنَّ فِراقَ المَألوفِ حُرقَةٌ لا تُدفَعُ، وَ لَوعَةٌ لا تُرَدُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۷۴، الأمالي للصدوق: ص۳۰۹ ح۳۵۶ نحوه، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۶۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۲۴۵ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کمال الدین - به نقل از عنبسة بن بِجاد عابد -: هنگامی که اسماعیل فرزند امام صادق علیه السلام در گذشت و از کارهای جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فارغ شدیم، امام علیه السلام نشست. ما نیز گرد او نشستیم. او به زمین نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. سپس سرش را بلند کرد و فرمود: «ای مردم! این دنیا سرای جدایی و سرای سختی است، نه سرای آسانی. فراق عزيزان نیز داغى است که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان جلوِ آن را گرفت و سوزى است که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را التیام بخشید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: الأَشرافُ يُعاقَبونَ بِالهِجرانِ لا بِالحِرمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۵ ح۸۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: افراد شريف با هجران، کيفر داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، نه با محروم ماندن [از عطای خداوند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۱۴ ص۱۳۰ (البكاء لفراق الأحبّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۱۴ ص۱۳۱ (گریستن در فراق عزیزان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: النَّوادِرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ما ضاقَ مَجلِسٌ بِمُتَحابَّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۳ ص۲۲۶ الرقم۱۲۸۷ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ مجلسى برای دو دوست، تنگ نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما تَحابَّا الرَّجُلانِ إلّا کانَ أفضَلُهُما أشَدَّهُما حُبّاً لِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۱۶۶ ح۵۴۴ عن أنس، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۹ ح۷۳۲۳، مسند أبي يعلى: ج۳ ص۳۷۷ ح۳۴۰۶؛ تنبیه الخواطر: ج۲ ص۲۵ عن أنس و فیه «ما تَحابَّ رَجُلانِ في اللّٰهِ قَطُّ...» و راجع الكافي: ج۲ ص۱۲۷ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه دو تن يکديگر را دوست بدارند، آن که ديگرى را بيشتر دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، از دوستش برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَزالُ أُمَّتي بِخَيرٍ ما تَحابُّوا، وَ تَهادَوا، وَ أَدَّوُا الأَمانَةَ، وَ اجْتَنَبُوا الحَرامَ&lt;/span&gt; …&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۲۹ ح۲۵ عن داوود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص۸۵ ح۱۲ و ليس فيه «و تهادوا»، الأمالي للطوسي: ص۶۴۷ ح۱۳۴۰ عن الإمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و ليس فيه «و تهادوا، و أدّوا الأمانة، و اجتنبوا الحرام»، جامع الأخبار: ص۳۷۷ ح۱۰۵۲ عن الإمام الرضا عن الإمام عليّ عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۱۵ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: امّت من، تا زمانى که يکديگر را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، به هم هديه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، امانت را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند و از حرام دورى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند...، پيوسته در خير به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إِنَّ أهلَ الأَرضِ لَمَرحومونَ ما تَحابّوا، وَ أدَّوُا الأَمانَةَ، وَ عَمِلُوا الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۱۰۸ ح۲۴۴، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۱۲، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۱۷ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: اهل زمین مورد رحمت اند، تا زمانی که با یکدیگر دوستی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند و امانت را ادا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و به حق عمل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ -: ألزِم نَفسَكَ التَّوَدُّدَ، وَ صَبِّر عَلیٰ مَؤوناتِ النّاسِ نَفسَكَ، وَ ابذِل لِصَديقِكَ نَفسَكَ وَ مالَكَ، وَ لِمَعرِفَتِكَ رِفدَكَ وَ مَحضَرَكَ، وَ لِلعامَّةِ بِشرَكَ وَ مَحَبَّتَكَ، وَ لِعَدُوِّكَ عَدلَكَ وَ إنصافَكَ، وَ اضنَن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَنَّ بالشيء: بخل به (المصباح المنیر: ص۳۶۵ «ضنن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِدينِكَ وَ عِرضِكَ عَن كُلِّ أحَدٍ؛ فَإِنَّهُ أسلَمُ لِدينِكَ وَ دُنياكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۴۷ ح۱۷۸ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۵ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در وصيّت به پسرش محمّد بن حنفيّه -: خود را به اظهار دوستى با مردم پايبند کن و خویش را بر تحمّل زحمات و هزینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردم، به شکیبایی وا دار و جان و مالت را بر دوستت، و حضورت را بر آشنايانت، و گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر عموم مردم، و عدالت و انصافت را بر دشمنت نثار کن و دين و آبروى خود را از هر کسی دريغ دار، که اين کار، براى دين و دنيايت ايمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: رَحِمَ اللهُ عَبداً اجتَرَّ مَوَدَّةَ النّاسِ إِلیٰ نَفسِهِ؛ حَدِّثوهُم بِما يَعرِفونَ، وَ اسْتُروا عَنهُم ما يُنكِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲۳ ح۵ عن عبد الأعلى، الخصال: ص۲۵ ح۸۹ و فیه «و ترك» بدل «و استروا عنهم»، الغيبة للنعماني: ص۳۵ ح۳ بزیادة «و إلينا» بعد «إلى نفسه» نحوه، بحار الأنوار: ج۴۷ ص۳۷۱ ح۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند، رحمت کند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که محبّت مردم را به سوى خود جلب کند! براى مردم، آنچه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند بفهمند، بازگو کنيد و آنچه را انکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، از آنان پنهان نماييد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثَةٌ لا يُعذَرُ المَرءُ فيها: مُشاوَرَةُ ناصِحٍ، وَ مُداراةُ حاسِدٍ، وَ التَّحَبُّبُ إِلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول، ص۲۳۴، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۳۲ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: سه چيز است که انسان در بارۀ آنها معذور نيست: مشورت کردن با خيرخواه، و مدارا کردن با حسود، و دوستى ورزيدن با مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَنبَغي لِمَن لَم يَكُن عالِماً أَن يُعَدَّ سَعيداً، وَ لا لِمَن لَم يَكُن وَدوداً أَن يُعَدَّ حَميداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۶۴، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۴۶ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شايسته نيست آن را که دانشمند / دانا نيست، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت شمرد و آن را که مهربان نيست، ستوده شمرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن سعيد بن جناح عن غير واحد: إِنَّ أبَا الحَسَنِ عليه السلام سُئِلَ عَن أفضَلِ عَيشِ الدُّنيا، فَقالَ: سَعَةُ المَنزِلِ، وَ كَثرَةُ المُحِبّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۴۵۰ ح۲۵۵۱، الكافي: ج۶ ص۵۲۶ ح۵ و فیه «فضل» بدل «أفضل»، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۷۲ ح۸۲۶، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۷ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از سعيد بن جناح، از تعدادى از راويان -: از ابو الحسن (امام کاظم علیه السلام) پرسيده شد: برترین عيش دنيا چيست؟ فرمود: «خانۀ وسيع و فراوانی کسانی که انسان را دوست دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: التَّوَدُّدُ يُمنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۲۴ ح۵۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷ ح۷۶۰ و فيه «التؤدة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: محبّت کردن، بامِيمنت است (شگون دارد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أفضَلُ النّاسِ مِنَّةً مَن بَدَأَ بِالمَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۲۱ ح۳۱۱۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۱۲ ح۲۴۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کس به منّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى، آن است که آغازگر دوستى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۵ ص۷۶ (الفصل الأوّل: قيمة الائتلاف)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۹۰ (الفصل الثاني: الحثّ على الائتلاف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۵ ص۷۷ (فصل یکم: ارزش الفت)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۹۱ (فصل دوم: تشویق به الفت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-التباعد-و-التباغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: التَّباعُدُ وَ التَّباغُضُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دشمنی و کینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزی با یکدیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-التباغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: التَّحذيرُ مِنَ التَّباغُضِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نهی از کینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزی با یکدیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إيّاكُم وَ سوءَ ذاتِ البَينِ؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحالِقَة: الخَصلة التي من شأنها أَن تَحلِق؛ أي تهلك و تستأصِل الدین كما یستأصل الموسی الشَّعر (النهایة: ج۱ ص۴۲۸ «حلق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۶۳ ح۲۵۰۸ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از اختلاف ميان خود بپرهيزيد، که زداينده[ى ايمان]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى حديث، «حالقة» آمده است؛ يعنى آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد و نابود و محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از ريشه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَنَد، آن گونه که تيغ، مو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أبي الدرداء: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أ لا أُخبِرُكُم بِأَفضَلَ مِن دَرَجَةِ الصِّيامِ وَ الصَّلاةِ وَ الصَّدَقَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إصلاحُ ذاتِ البَينِ. وَ فَسادُ ذاتِ البَينِ الحالِقَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۸۰ ح۴۹۱۹ عن أبي الدرداء، سنن الترمذي: ج۴ ص۶۶۳ ح۲۵۰۹، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۴۲۲ ح۲۷۵۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنن أبى داوود - به نقل از ابو دَردا -: پيامبر خدا فرمود: «هان! شما را از آنچه [ثوابش] از درجۀ روزه، نماز و صدقه برتر است، خبر دهم؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن، آشتى دادن ميان افراد است؛ چرا که اختلاف، زداينده[ى ايمان] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ألا إِنَّ فِي التَّباغُضِ الحالِقَةَ. لا أعني حالِقَةَ الشَّعرِ، وَ لٰكِن حالِقَةَ الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۶ ح۱ عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص۱۸۱ ح۲ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۳۲ ح۱۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: آگاه باشيد که در کين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى به يکديگر، زُدودن است. مقصود، زُدودن مو نيست؛ بلکه زُدودن [و ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کن شدن] دين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: دَبَّ إلَيكُم داءُ الأُمَمِ؛ الحَسَدُ وَ البَغضاءُ، هِيَ الحالِقَةُ. لا أقولُ تَحلِقُ الشَّعرَ، وَ لٰكِن تَحلِقُ الدّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۶۴ ح۲۵۱۰ عن الزبير بن العوّام؛ منية المريد: ص۳۲۴، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۲۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بيمارى امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به سوى شما خزيده است؛ حسادت و دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که زُداينده است. نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم مو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُدايد؛ بلکه دين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُدايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام _ في وَصِيَّتِهِ _: إيّاكُم وَ البِغضَةَ لِذَوي أرحامِكُمُ المُؤمِنينَ؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ لِلدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۵۲ ح۱۲۹۷ عن الإمام زين العابدين و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليهما السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در وصیّت خود -: از کين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى با خويشاوندان مؤمن خود بپرهيزيد؛ زيرا اين کار، نابود کنندۀ دين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَباغَضوا؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۶، تحف العقول: ص۱۵۲، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۹۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با هم دشمنى نکنيد؛ زيرا اين کار، بنيادبرانداز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ضاقَتِ الدُّنيا عَلَى المُتَباغِضينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دنيا بر کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزان، تنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۱۳ ص۵۰۰ (الفصل الأوّل: التَّباغض وَ إصلاح المتباغضين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۱۳ ص۵۰۱ (فصل یکم: دشمنی با یکدیگر و آشتی دادن دو دشمن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-القطيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: النَّهيُ عَنِ القَطيعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نهی از جدایی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن هَجَرَ أخاهُ سَنَةً، فَهُوَ كَسَفكِ دَمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۵ عن أبي خراش السلمي؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس يک سال از برادرش (/ دوستش) دورى کند، مانند آن است که خونش را بريزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام _ لَمّا حَضَرَتهُ الوَفاةُ _: عَلَيكُم يا بَنِيَّ بِالتَّواصُلِ وَ التَّباذُلِ وَ التَّبارِّ، وَ إيّاكُم وَ التَّقاطُعَ وَ التَّدابُرَ وَ التَّفَرُّقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۵۲ ح۷ عن عبد الرحمان بن الحجّاج عن الإمام الكاظم عليه السلام، تهذيب الأحكام: ج۹ ص۱۷۸ ح۷۱۴ نحوه، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۹۱ ح۵۴۳۳، بحار الأنوار: ج۴۲ ص۲۴۹ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - به هنگام رحلت -: فرزندانم! به پيوند با يکديگر، بخشش به يکديگر و نيکى در حقّ يکديگر پایبند باشيد و از گسستن از يکديگر، روی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانى از يکديگر و جدايى بپرهيزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكُم بِالتَّواصُلِ وَ المُوافَقَةِ، وَ إيّاكُم وَ المُقاطَعَةَ وَ المُهاجَرَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۰۱ ح۶۱۵۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴۰ ح۵۸۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به پيوند با يکديگر و موافقت با هم، پایبند باشيد و از گسستن از يکديگر و ترک يکديگر (قهر کردن با هم) بپرهيزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَصرِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَرَمتُه: قَطَعته (المصباح المنیر: ص۳۳۹ «صرم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخاكَ عَلَى ارتِيابٍ، وَ لا تَقطَعهُ دونَ استِعتابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۹۱ ح۵۸۳۴، تحف العقول: ص۲۰۵، غرر الحكم: ج۶ ص۲۸۴ ح۱۰۲۶۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۴۲ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بر پايۀ ترديد، برادرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را مشکن و بدون دلجويى، از او جدا مشو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا خَيرَ في مَن يَهجُرُ أخاهُ مِن غَيرِ جُرمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۹۶ ح۱۰۷۴۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۹ ح۹۹۶۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در آن کس که بى هيچ جرمى از برادرش دورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، خیری نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أبغَضتَ فَلا تَهجُر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۱۱۵ ح۳۹۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۳۳ ح۳۰۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر گاه [کسى را] دشمن داشتی، [چنان از او] مَبُر [که راه بازگشتی باقی نماند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن كتابِهِ لِابنِهِ الحَسَنِ عليه السلام -: اِحمِل نَفسَكَ مِن أخيكَ عِندَ صَرمِهِ عَلَى الصِّلَةِ، وَ عِندَ صُدودِهِ عَلَى اللَّطَفِ وَ المُقارَبَةِ، وَ عِندَ جُمودِهِ عَلَى البَذلِ، وَ عِندَ تَباعُدِهِ عَلَى الدُّنُوِّ، وَ عِندَ شِدَّتِهِ عَلَى اللّينِ، وَ عِندَ جُرمِهِ عَلَى العُذرِ، حَتّیٰ كَأَنَّكَ لَهُ عَبدٌ وَ كَأَنَّهُ ذو نِعمَةٍ عَلَيكَ. وَ إيّاكَ أَن تَضَعَ ذٰلِكَ في غَيرِ مَوضِعِهِ، أو أَن تَفعَلَهُ بِغَيرِ أَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص۸۱ و فيه «المسألة» بدل «المقاربة»، تنبیه الخواطر ج۲ ص۱۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به فرزند خود، حسن علیه السلام -: چون برادرت از تو بُرید، خود را به پيوند با او وادار کن و چون از تو روى گردانَد، خود را به او نزديک و با او ملاطفت کن و چون بُخل ورزید، به او بخشش کن و چون دورى کرد، به او نزديک شو و چون درشتى نمود، نرمى کن و چون جُرمى کرد، برايش عذرى بياور، تا آن جا که گويى تو بندۀ او هستى و گويا او بر تو نعمتى دارد؛امّا مبادا که اين کار را نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا انجام دهى يا در مورد نااهلش به کار برى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِحمِل نَفسَكَ عِندَ شِدَّةِ أخيكَ عَلَى اللّينَ، وَ عِندَ قَطيعَتِهِ عَلَى الوَصلِ، وَ عِندَ جُمودِهِ عَلَى البَذلِ، وَ كُن لِلَّذي يَبدو مِنهُ حَمولاً، وَ لَهُ وَصولاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۲۲۹ ح۲۴۵۰.، عیون الحكم و المواعظ: ص۷۶ ح۱۸۴۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به هنگام درشتى برادرت، خود را به نرمى وا دار و چون جدايى پيشه کند، به پيوند بپرداز و چون بخل ورزد، بخشش کن و آنچه را از او سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، تحمّل کن و با او بپيوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - مِن كِتابِهِ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ -: لا يَكونَنَّ أخوكَ عَلیٰ قَطيعَتِكَ أقویٰ مِنكَ علَیٰ صِلَتِهِ، وَ لا عَلَى الإِساءَةِ إِلَيكَ أقویٰ مِنكَ عَلَى الإِحسانِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۹۲ ح۵۸۳۴، نهج البلاغة: الكتاب ۳۱ نحوه، خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص۱۱۷، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به فرزند خود، محمّد بن حنفيّه -: مبادا که برادرت در بريدن از تو، قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از پيوستنت به او، و در بدى کردن به تو، قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از نيکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به او باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إن أرَدتَ قَطيعَةَ أخيكَ، فَاستَبقِ لَهُ مِن نَفسِكَ بَقِيَّةً يَرجِعُ إلَيها إن بَدا لَهُ ذٰلِكَ يَوماً ما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص۱۱۷، تحف العقول: ۸۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۸ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر خواستى از برادرت ببُرى، ته مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از دوستى خود را براى او باقى گذار که اگر روزى به فکرش رسيد که آشتى کند، به آن باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: لا تَقطَع أخاكَ إلّا بَعدَ عَجزِ الحيلَةِ عَنِ استِصلاحِهِ، وَ لا تُتبِعهُ بَعدَ القَطيعَةِ وَقيعَةً فيهِ فَتَسُدَّ طَريقَهُ عَنِ الرُّجوعِ إِلَيكَ، وَ لَعَلَّ التَّجارِبَ أَن تَرُدَّهُ عَلَيكَ وَ تُصلِحَهُ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۲۰ ص۳۲۷ ح۷۴۸؛ أعلام الدين: ص۲۹۲ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه و ليس فيه «لا تقطع... عن استصلاحه»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۶ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: از برادرت مَبُر، مگر پس از آن که از به صلاح آوردنش عاجز گشتى، و پس از بريدن، از او بدگويى مکن، مبادا که راه بازگشتش را به سويت ببندى؛ باشد که تجربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را به سويت باز گرداند و برايت اصلاحش کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا يَزالُ إبليسُ فَرِحاً مَا اهتَجَرَ المُسلِمانِ، فَإِذَا التَقَيَا اصْطَكَّت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّكَك: أَن تضرب إحدی الركبتین الأُخریٰ عند العَدْوِ فتؤثّر فیهما أثراً (النهایة: ج۳ ص۴۲ «صكك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُكبَتاهُ، وَ تَخَلَّعَت أوصالُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَوصال: الأعضاء (النهایة: ج۵ ص۱۹۴ «وصل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ نادیٰ: يا وَيلَهُ! ما لَقِيَ مِنَ الثُّبورِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثُّبور: الهلاك (النهایة: ج۱ ص۲۰۶ «ثبر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۶ ح۷ عن أبي بصير، منية المريد: ص۳۲۶، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: تا زمانى که دو مسلمان با يکديگر قهر باشند، ابليس خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال است و هر گاه با هم ديدار [و آشتى] کنند، زانوهايش به هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و بندهايش از هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسلد و فرياد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى واى بر من! هلاک شدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - لِهَمّام، في وَصفِ المُؤمِنِ -:... لا يَهجُرُ أخاهُ، وَ لا يَغتابُهُ، وَ لا يَمكُرُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۳۰ ح۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يونس عن الإمام الصادق عليه السلام، أعلام الدین: ص۱۱۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۶۷ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - خطاب به هَمّام، در توصیف مؤمن -: اى همّام! مؤمن... از برادرش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد، غيبتش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به او نيرنگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۱۳ ص۵۰۸ (الحثّ على الإصلاح بين المتباغضين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۱۳ ص۵۰۹ (تشویق به آشتی دادن دو دشمن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-الهجران-فوق-ثلاثة-أيام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳: النَّهيُ عَنِ الهِجرانِ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نهی از جدایی بیش از سه روز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أنس: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: لا هِجرَةَ بَينَ المُسلِمينَ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ _ أو قالَ: ثَلاثِ لَيالٍ _.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۳ ص۳۱۲ الرقم ۱۴۰۹، تاريخ دمشق: ج۵ ص۸۸ ح۱۱۹۳، العزلة: ص۱۰ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد - به نقل از اَنَس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «قهر کردن ميان مسلمانان، نبايد بيش از سه روز بپاید» یا فرمود: «سه شب بپايد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا هِجرَةَ فَوقَ ثَلاثٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۴ ح۲ عن هشام بن الحكم عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص۱۸۳ ح۲۵۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۵ ح۲؛ صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۴ ح۲۷ عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بيش از سه روز، نبايد قهر کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهر حديث، اين است که اگر ميان دو برادر مؤمن، ناراحتى يا تقصيرى در حقوق معاشرت و دوستى پيش آيد و اين امر به قهر کردن بينجامد، بر آنان واجب است که بيش از سه روز بر قهر خود باقى نمانند؛ امّا قهر بودن در سه روز، ظاهراً بخشوده است. علّتش هم آن است که بشر، از خشم و بداخلاقى به دور نيست. بنا بر اين، در اين مدّت، اجازه داده شده است. اين دلالت، بر حسب مفهوم است و دلالت ضعيفى است. البتّه اين اخبار، مربوط به کسانى است که اهل بدعت و فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرايى و اصرار بر گناهان نباشند؛ چرا که قهر با اين گونه افراد و دورى کردن از آنان، مطلوب و از اقسام نهى از منکر است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ، وَ السّابِقُ يَسبِقُ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۹۱ ح۸۶۰ عن أبي هريرة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۰ ح۵۸۰۹ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۹ ح۱۲؛ صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۴ ح۲۶ عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ مسلمانى روا نيست که بيش از سه روز، برادرش را ترک گويد و هر کس [براى آشتى] پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى کند، به سوى بهشت، پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ، فَمَن هَجَرَ فَوقَ ثَلاثٍ فَماتَ دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۴ عن أبي هريرة؛ جامع&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحاديث للقمّي: ص۱۲۱ و فیه «مَن هَجَرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ دَخَلَ النّارَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ مسلمانى روا نيست که بيش از سه [روز] از برادرش ببُرَد و هر کس بيش از سه [روز از برادرش] بُريد و از دنيا رفت، به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن هَجَرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ فَهُوَ فِي النّارِ، إلّا أَن يَتَدارَكَهُ اللهُ بِكَرَمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۸ ص۳۱۵ ح۸۱۵ عن فضالة بن عبيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس بيش از سه روز با برادرش قهر کند، در آتش [دوزخ] است، مگر اين که خداوند با بزرگوارى خود، آن را جبران کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَن يَهجُرَ مُؤمِناً فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ، فَإِذا مَرَّت ثَلاثَةُ أيّامٍ فَليَلقَهُ فَليُسَلِّم عَلَيهِ؛ فَإِن رَدَّ عَلَیهِ السَّلامَ فَقَدِ اشتَرَكا فِي الأَجرِ، وَ إن لَم يَرُدَّ عَلَيهِ فَقَد بَرِئَ المُسَلِّمُ مِنَ الهِجرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۱۳۰ ح۴۱۴ عن أبي هريرة، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۲ و فيه «فَقَد باءَ بِالإثمِ» بدل «فَقَد بَرئ...»، السنن الكبرى: ج۱۰ ص۱۰۸ ح۲۰۰۲۸ بزیادة «و صارت على صاحبه» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ کس روا نيست که بيش از سه روز از مؤمنى ببُرَد. پس اگر سه روز گذشت، بايد به ديدارش برود و بر او سلام کند. اگر آن یک پاسخ سلامش را داد، هر دو در پاداش، شريک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اگر پاسخ او را نداد، شخص سلام کننده از [کيفرِ] بُریدن، ايمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أيُّما مُسلِمَينِ تَهاجَرا فَمَكَثا ثَلاثاً لا يَصطَلِحانِ، إلّا كانا خارِجَينِ مِنَ الإِسلامِ، وَ لَم يَكُن بَينَهُما وَلايَةٌ، فَأَيُّهُما سَبَقَ إِلیٰ كَلامِ أخيهِ کانَ السّابِقَ إِلَى الجَنَّةِ يَومَ الحِسابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۴۵ ح۵، مصادقة الإخوان: ص۱۵۳ ح۱، منية المريد: ص۳۲۵ كلّها عن داوود بن كثير عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اگر دو مسلمان با هم قهر کنند و تا سه روز آشتى نکنند، هر دو از اسلام، خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و ميانشان هيچ پيوند دينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست و هر کدام از آنها در صحبت کردن [و آشتى] با برادرش پيشى گيرد، در روز حسابرسى، زودتر به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَباغَضوا، وَ لا تَحاسَدوا، وَ لا تَدابَروا، وَ كونوا عِبادَ اللهِ إخواناً. وَ لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۵۳ ح۵۷۱۸ عن أنس، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۳ ح۲۳، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۸ ح۴۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دشمنى مکنيد، بر يکديگر حسد مورزيد و از يکديگر روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان نشويد. بندگان خدا و برادر هم باشيد. براى هيچ مسلمانى روا نيست که بيش از سه روز از برادرش ببُرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عمر: إِنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله... نَهیٰ عَن هِجرَةِ المُسلِمِ أخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۴۸ ح۵۳۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عمر -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله... از اين که مسلمانى بيش از سه [روز] از برادرش ببُرد، نهى کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: نَهیٰ [رَسولُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهِ صلّی اللّه عليه وآله] عَنِ الهِجرانِ، فَمَن کانَ لا بُدَّ فاعِلاً فَلا يَهجُر أخاهُ أكثَرَ مِن ثَلاثَةِ أيّامٍ، فَمَن کانَ مُهاجِراً لِأَخيهِ أكثَرَ مِن ذٰلِكَ کانَتِ النّارُ أولیٰ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۰ ح۴۹۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۲ ح۷۰۷ كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۶۶۱ من دون إسناد إلی الامام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۳۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: [پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله] از بُریدن (قهر کردن) نهى کرد. پس اگر کسى ناچار به آن شد، بيش از سه روز از برادرش نَبُرد که هر کس بيش از آن از برادرش بِبُرد، آتش براى او سزاوارتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَهجُروا، فَإِن كُنتُم مُهتَجِرينَ لا مَحالَةَ فَلا تَهتَجِروا فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ. وَ أيُّما مُسلِمَينِ ماتا وَ هُما مُهتَجِرانِ لا يَجتَمِعانِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص۵۱۹ ح۸۲۳ عن الحسن البصري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از يکديگر نبُريد. پس اگر ناچار به بُريدن از يکديگر شديد، بيش از سه روز نپايد که هر گاه دو مسلمان، در حالى بميرند که از يکديگر بُريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در بهشت گِرد نخواهند آمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَن يَهجُرَ أخاهُ فَوقَ ثَلاثِ لَيالٍ، يَلتَقِيانِ فَيُعرِضُ هٰذا وَ يُعرِضُ هٰذا! وَ خَيرُهُمَا الَّذي يَبدَأُ بِالسَّلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۵۶ ح۵۷۲۷ عن أبي أيّوب الأنصاري؛ درر الأحاديث النبوية: ص۴۱، عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۶۶ح۶۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى هيچ کس روا نيست که بيش از سه شب از برادرش ببُرد و چون همديگر را ببينند، اين، روى بگردانَد و آن، روى بگردانَد. بهترينِ آن دو، کسى است که آغازگرِ «سلام» باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-القطيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴: مَضارُّ القَطيعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جدایی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ لا تَرتَفِعُ صَلاتُهُم فَوقَ رُؤوسِهِم شِبراً: رَجُلٌ أمَّ قَوماً وَ هُم لَهُ كارِهونَ، وَ امْرَأَةٌ باتَت وَ زَوجُها عَلَيها ساخِطٌ، وَ أَخَوانِ مُتَصارِمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۳۱۱ ح۹۷۱ عن ابن عبّاس؛ الكافي: ج۵ ص۵۰۷ ح۵ عن الحسن بن منذر عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص۱۷۳ ح۲ عن الإمام الصادق عليه السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۴۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نماز سه نفر، از بالاى سرشان، يک وجب هم بالا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود: مردى که امامِ جماعت گروهى شده است، حال آن که از او ناخشنودند؛ زنى که شب را به روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، حال آن که شوهرش بر او خشمگين است؛ و دو برادرِ از هم جدا شده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، إيّاكَ وَ الهِجرانَ لِأَخيكَ المُؤمِنِ؛ فَإِنَّ العَمَلَ لا يُتَقَبَّلُ مَعَ الهِجرانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۳۸ ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۶۶۱، مشكاة الأنوار: ص۳۶۵ ح۱۱۹۴ و فيهما «إيّاكَ و هِجرانَ أخيكَ»، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۹ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به ابو ذر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! از ترک کردن برادر مؤمنت [و قهر کردن با وی] بپرهيز که با دورى، عمل [صالح] پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أَن يَهجُرَ مُسلِماً فَوقَ ثَلاثِ لَيالٍ؛ فَإِنَّهُما ناكِبانِ عَن الحَقِّ ما داما عَلیٰ صُرامِهِما. وَ أوَّلُهُما فَيئاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَيء: الرجوع (النهایة: ج۳ ص۴۸۲ «فیأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَكونُ سَبقُهُ بِالفَيءِ كَفّارَةً لَهُ، وَ إن سَلَّمَ فَلَم يَقبَل وَ رَدَّ عَلَيهِ سَلامَهُ رَدَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ، وَ رَدَّ عَلَى الآخَرِ الشَّيطانُ. وَ إن ماتا عَلیٰ صُرامِهِما، لَم يَدخُلَا الجَنَّةَ جَميعاً أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۴۸۷ ح۱۶۲۵۸ عن هشام بن عامر، الأدب المفرد: ص۱۲۷ح۴۰۲، المعجم الكبير: ج۲۲ ص۱۷۵ ح۴۵۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: براى مسلمان روا نيست که بيش از سه شب از مسلمانى ببُرد و اين دو هنگامى که از يکديگر بُريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، از حق، کناره گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آن کسى که زودتر [براى آشتى] باز گردد، همين پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستىِ او براى باز گشت، کفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خواهد بود و اگر هم سلام کرد و ديگرى نپذيرفت، فرشتگان، پاسخ سلام او را خواهند داد و شيطان، پاسخ ديگرى را خواهد داد و اگر اين دو در حال بُريدن از يکديگر بميرند، هرگز هيچ يک از آنان وارد بهشت نخواهد شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لَو أنَّ رَجُلَينِ دَخَلا فِي الإِسلامِ فَاهتَجَرا، کانَ أحَدُهُما خارِجاً مِنَ الإِسلامِ حَتّیٰ يَرجِعَ الظَّالِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۷۲ ح۵۵ عن عبد اللّٰه بن مسعود، حلية الأولياء: ج۴ ص۱۷۳ الرقم۲۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه دو تن که داخل در [آيين] اسلام هستند، از يکديگر ببُرند، يکى از آن دو [که ستم کرده است]، خارج از اسلام خواهد بود، تا آن که آن ستمگر [به سوى ديگرى] باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاس: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: لا تَحِلُّ الهِجرَةُ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ. فَإِنِ التَقَيا فَسَلَّمَ أحَدُهُما عَلَى الآخَرِ فَرَدَّ عَلَيهِ الآخَرُ السَّلامَ اشتَرَكا فِي الأَجرِ، وَ إن أبَى الآخَرُ أَن يَرُدَّ السَّلامَ بَرِئَ هٰذا مِنَ الإِثمِ، وَ باءَ بِهِ الآخَرُ. - وَ أحسَبُهُ قالَ: - وَ إن ماتا وَ هُما مُتَهاجِرانِ، لا يَجتَمِعانِ فِي الجَنِّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۰ ح۷۲۹۱ عن ابن عبّاس، المعجم الأوسط: ج۸ ص۳۷۸ ح۸۹۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «جدايى بيش از سه روز، روا نيست. پس اگر آن دو [که از هم بُريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند]، يکديگر را ديدند و يکى بر ديگرى سلام کرد و آن ديگرى، پاسخ سلام او را داد، هر دو در پاداش، شريک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اگر آن ديگرى از پاسخ دادنِ به سلام خوددارى کرد، اين يکی، از گناه پاک شده و آن ديگرى به گناه، دچار شده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که فرمود: «و اگر در حالت جدايى بميرند، در بهشت، گِرد نخواهند آمد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: تُعرَضُ الأَعمالُ يَومَ الإثنَينِ وَ الخَميسِ؛ فَمِن مُستَغفِرٍ فَيُغفَرُ لَهُ، وَ مِن تائِبٍ فَيُتابُ عَلَيهِ، وَ يُرَدُّ أهلُ الضَّغائِنِ لِضَغائِنِهِم حَتّیٰ يَتوبوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۷ ص۲۵۱ ح۷۴۱۹ عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: روزهاى دوشنبه و پنجشنبه، اعمال، عرضه [و بررسى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس [در اين ميان]، آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهانى هستند که آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کارانى که توبۀ آنان پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امّا کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توزان، به خاطر کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان باز گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا توبه کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - في وَصِیَّتِهِ لِأبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، تُعرَضُ أعمالُ أَهلِ الدُّنيا عَلَى اللهِ مِنَ الجُمُعَةِ إِلَى الجُمُعَةِ في يَومِ الإثنَينِ وَ الخَميسِ، فَيُغفَرُ لِكُلِّ عَبدٍ مُؤمِنٍ، إلّا عَبداً کانَت بَينَهُ وَ بَينَ أخيهِ شَحناءُ، فَيُقالُ: اُترُكوا عَمَلَ هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۹ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، الأمالي للطوسي: ص۵۳۷ ح۱۱۶۲، كنز الفوائد: ج۱ ص۳۰۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۹ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در سفارش به ابو ذر-: اى ابو ذر! اعمال هر هفتۀ اهل دنيا در روزهاى دوشنبه و پنجشنبه بر خداوند عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس هر مؤمنى آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که ميان او و برادرش کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باشد که در اين صورت، گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «عمل اين دو را رها کنيد، تا با يکديگر آشتى کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تُفتَحُ أبوابُ الجَنَّةِ يَومَ الإثنَينِ وَ يَومَ الخَميسِ، فَيُغفَرُ لِكُلِّ عَبدٍ لا يُشرِكُ بِاللهِ شَيئاً، إلّا رَجُلاً کانَت بَينَهُ وَ بَينَ أخيهِ شَحناءُ، فَيُقالُ: أنظِروا هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا، أنظِروا هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا، أنظِروا هٰذَينِ حَتّیٰ يَصطَلِحا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۱۹۸۷ ح۲۵۶۵ عن أبي هريرة، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۷۹ ح۴۹۱۶ نحوه، الموطّأ: ج۲ ص۹۰۸ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: روزهاى دوشنبه و پنجشنبه، درهاى بهشت باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و [گناهان] هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به خداوند شرک نورزيده باشد، آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که ميان کسى و برادرش کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باشد که در اين صورت، گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «[آمرزش] اين دو را عقب بيندازيد، تا آشتى کنند. [آمرزش] اين دو را عقب بيندازيد، تا آشتى کنند. [آمرزش] اين دو را عقب بيندازيد، تا آشتى کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ لَيَطَّلِعُ في لَيلَةِ النِّصفِ مِن شَعبانَ، فَيَغفِرُ لِجَميعِ خَلقِهِ إلّا لِمُشرِكٍ أو مُشاحِنٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۴۴۵ ح۱۳۹۰ عن أبي موسى الأشعري، مسند ابن حنبل: ج۲ ص۵۸۹ ح۶۶۵۳ نحوه، المعجم الكبير: ج۲۰ ص۱۰۹ ح۲۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند، در شب نيمۀ شعبان، اعمال بندگانش را ملاحظه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و همۀ خلقش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، جز شخص مشرک يا کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توز را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: في أوَّلِ لَيلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ تُغَلُّ المَرَدَةُ مِنَ الشَّياطينِ، وَ يُغفَرُ في كُلِّ لَيلَةٍ سَبعينَ ألفاً، فَإِذا کانَ في لَيلَةِ القَدرِ غَفَرَ اللهُ بِمِثلِ ما غَفَرَ في رَجَبٍ وَ شَعبانَ وَ شَهرِ رَمَضانَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلیٰ ذٰلِكَ اليَومِ؛ إلّا رَجُلٌ بَينَهُ وَ بَينَ أخيهِ شَحناءُ، فَيَقولُ اللهُ‌ عزّ وجلّ: أنظِروا هٰؤُلاءِ حَتّیٰ يَصطَلِحوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۷۱ ح۳۳۱ عن دارم بن قبيصة عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۸ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: در شب اوّل ماه رمضان، شيطان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سرکش، به غل و زنجير بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در هر شبى، هفتاد هزار نفر آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در شب قدر، خداوند به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در ماه رجب و شعبان و ماه رمضان تا آن هنگام آمرزيده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، مگر مردى را که ميان او و برادرش قطع رابطه (قهر و جدایی) باشد. پس خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اينان را بگذاريد تا زمانى که با هم آشتى کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبّاس: أنَّهُ سَمِعَ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ:... إِذا کانَت لَيلَةُ القَدرِ، يَأمُرُ اللهُ‌ عزّ وجلّ جِبريلَ عليه السلام فَيَهبِطُ في كُبكُبَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُبكُبَة: الجماعة المُتضامَّة (النهایة: ج۴ ص۱۴۴ «كبكب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ المَلائِكَةِ... فَإِذا طَلَعَ الفَجرُ يُنادي جِبريلُ: مَعاشِرَ المَلائِكَةِ! الرَّحيلَ الرَّحيلَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: يا جِبريلُ، فَما صَنَعَ اللهُ في حَوائِجِ المُؤمِنينَ مِن أُمَّةِ أحمَدَ صلّی اللّه عليه وآله؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ جِبريلُ: نَظَرَ اللهُ إِلَيهِم في هٰذِهِ اللَّيلَةِ فَعَفا عَنهُم و غَفَرَ لَهُم، إلّا أربَعَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلنا: يا رَسولَ اللهِ، مَن هُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَجُلٌ مُدمِنُ خَمرٍ، وَ عاقٌّ لِوالِدَيهِ، وَ قاطِعُ رَحِمٍ، وَ مُشاحِنٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: يا رَسولَ اللهِ، مَا المُشاحِنُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ المُصارِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۳ ص۳۳۶ ح۳۶۹۵؛ روضة الواعظين: ج۲ ص۱۹۸ ح۹۳۸ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان - به نقل از عبد اللّٰه بن عبّاس -: او شنید که پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «چون شب قدر شود، خداوند عز وجل به جبرئيل علیه السلام فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و او همراه جمعى از فرشتگان به زمين فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.… پس چون سپيده بدمد، جبرئيل علیه السلام ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه فرشتگان! حرکت، حرکت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جبرئيل! خداوند با حاجت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان امّت احمد، چه کرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: خداوند در اين شب، به آنان نظر کرد و از خطاهايشان در گذشت و آنان را بخشود، جز چهار تن را».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! آنان کيان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شخص شرابخوار، آزارندۀ پدر و مادر خود، گُسلندۀ پيوند خويشاوندى، و مُشاحِن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! مُشاحِن کيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قطع کنندۀ رابطه[ی دوستی و برادری]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-أسباب-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: أسبابُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عوامل دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإلهام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: الإِلهامُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الهام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَ رَحْمَةً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّوم: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [خداوند] ميان شما، دوستى و مهربانى نهاد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّنِّى وَ لِتُصْنَعَ عَلَیٰ عَيْنِى).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و محبّتى از خود بر تو افکندم تا زير نظر من پرورش يابى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن خافَ اللهَ أخافَ اللهُ مِنهُ كُلَّ شَيءٍ، وَ مَن أَحَبَّهُ حَبَّبَهُ اللهُ إلىٰ عِبادِهِ وَ أَثنیٰ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأُصول: ج۲ ص۳۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس از خدا بترسد، خداوند همه چیز را از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترساند و هر کس او را دوست بدارد، خداوند او را محبوبِ بندگانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و ستایشش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ مُوسىٰ عليه السلام لَمّا حَمَلَت بِهِ أُمُّهُ لَم يَظهَر حَملُها إِلّا عِندَ وَضعِهِ، وَ کانَ فِرعَونُ قَد وَكَّلَ بِنِساءِ بَني إسرائيلَ نِساءً مِنَ القِبطِ يَحفَظنَهُنَّ، وَ ذٰلِكَ أنَّهُ کانَ لَمّا بَلَغَهُ عَن بَني إسرائيلَ أنَّهُم يَقولونَ: «إِنَّهُ يُولَدُ فينا رَجُلٌ يُقالُ لَهُ موسَى بنُ عِمرانَ، يَكونُ هَلاكُ فِرعَونَ وَ أَصحابِهِ عَلىٰ يَدِهِ»، فَقالَ فِرعَونُ عِندَ ذٰلِكَ: لَأَقتُلَنَّ ذُكورَ أَولادِهِم حَتّىٰ لا يَكونَ ما يُريدونَ. وَ فَرَّقَ بَينَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ حَبَسَ الرِّجالَ فِي المَحَابِسِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَضَعَت أُمُّ موسىٰ بِموسىٰ عليه السلام، نَظَرَت إِلَيهِ وَ حَزِنَت عَلَيهِ وَ اغْتَمَّت وَ بَكَت، وَ قَالَت: يُذبَحُ السّاعَةَ! فَعَطَفَ اللهُ بِقَلبِ المُوَكَّلَةِ بِها عَلَيهِ، فَقَالت لِأُمِّ موسىٰ: ما لَكِ قَدِ اصْفَرَّ لَونُكِ؟! فَقالَت: أخافُ أَن يُذبَحَ وَلَدِي! فَقَالَت: لا تَخافِي. وَ کانَ مُوسىٰ عليه السلام لا يَراهُ أحَدٌ إِلّا أَحَبَّهُ، وَ هُوَ قَولُ اللَّهِ: (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّی)، فَأَحَبَّتهُ القِبطِيَّةُ المُوَكَّلَةُ بِه.&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۱۳۵ عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج۱۳ ص۲۵ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: هنگامی که مادر موسی علیه السلام او را باردار شد، هیچ نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از بارداری در وی آشکار نشد تا آن که موسی به دنیا آمد. فرعون، زنانی از قِبط را برای مراقبت از زنان بنی اسرائیل گماشته بود؛ زیرا در بارۀ بنی اسرائیل شنید که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «در میان ما مردی زاده خواهد شد که موسی بن عمران نام دارد و فرعون و یارانش را نابود خواهد کرد». فرعون وقتی این را شنید، گفت: پسرانشان را خواهم کشت تا آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند، روی ندهد. او میان زنان و مردان جدایی انداخت و مردان را به زندان افکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی که مادر موسی او را به دنیا آورْد، به او نگاهی انداخت و سخت اندوهگین شد و گریست و گفت: الآن او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند! [امّا] خداوند، مِهر موسی را به دل آن زنی انداخت که مراقب مادرش بود. زن قبطی به مادر موسی گفت: چرا رنگت زرد شده است!؟ گفت: می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم فرزندم را بکشند. آن زن گفت: نترس! [از جانب من گزندی به او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.] موسی چنان بود که هر کس او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید، دوستش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و این، همان سخن خداوند است: (و بر تو محبّتی از جانب خود افکندم). از این رو، آن زن قبطی که بر او گماشته شده بود، دوستش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن أبي حاتم عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّنِّى) -: کانَ كُلُّ مَن رَآهُ أُلقِيَت عَلَيهِ مِنهُ مَحَبَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن أبي حاتم: ج۷ ص۲۴۲۲ ح۱۳۴۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن ابی حاتم - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و محبّتى از خود بر تو افکندم) -: هر کسى موسى علیه السلام را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد، محبّتش را به دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن أبی حاتم عن سَلَمَةَ بنِ كُهَيل - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّـنِّى) -: حَبَّبتُكَ إِلیٰ عِبادي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن أبي حاتم: ج۷ ص۲۴۲۲ ح۱۳۴۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن ابی حاتم - به نقل از سَلَمة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن کُهَيل، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و محبّتى از خود بر تو افکندم) -: تو را محبوب بندگانم ساختم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - لِيَهودِيٍّ قالَ لَهُ: فَقَد ألقَى اللهُ عزّ وجلّ عَلیٰ موسَى بنِ عِمرانَ مَحَبَّةً مِنهُ -: لَقَد کانَ كَذٰلِكَ، وَ لَقَد أُعطِيَ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه عليه وآله ما هُوَ أفضَلُ مِن هٰذا، لَقَد ألقَى اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ مَحَبَّةً مِنهُ، فَمَن هٰذَا الَّذي يَشرَكُهُ في هٰذَا الاسمِ إذ تَمَّ مِنَ اللهِ عزّ وجلّ بِهِ الشَّهادَةُ، فَلا تَتِمُّ الشَّهادَةُ إلّا أَن يُقالَ: «أشهَدُ أَن لا إلٰهَ إلَّا اللهُ، وَ أَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً رَسولُ اللهِ»؟! يُنادیٰ بِهِ عَلَى المَنابِرِ، فَلا يُرفَعُ صَوتٌ بِذِكرِ اللهِ إلّا رُفِعَ بِذِكرِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله مَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۵۱۰ ح۱۲۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۳۵ ح۱ و راجع إرشاد القلوب: ص۴۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - خطاب به يهودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به ايشان گفت: خداوند، محبّتى از خود بر موسى بن عمران علیه السلام افکند -: آرى! چنين بود؛ ليکن به محمّد صلی اللّه علیه وآله برتر از اين عطا شد. خداوند عز وجل محبّتى از خود بر او نیز افکند. پس اين کيست که در اين نام، شريک اوست؟ زيرا از سوى خداوند عز وجل، [کلمۀ] شهادت با نام او تمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. پس شهادت کامل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، جز آن که گفته شود: «شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که جز اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، معبودی نيست و شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که محمّد، پيامبر خداست». به اين شهادت، بر منبرها ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و هيچ صدايى به ياد خدا بلند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن که همراه آن به ياد محمّد صلی اللّه علیه وآله بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۸۶ (الإيمان و العمل الصالح)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۱۹۶ (المحبّة عند أحبّاء اللّٰه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۸۷ (ایمان و عمل صالح)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۱۹۷ (محبوب شدن در ميان دوستان خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تناسب-الأرواح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: تَناسُبُ الأَرواحِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سازگاری جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: النُّفوسُ أشكالٌ؛ فَما تَشاكَلَ مِنهَا اتَّفَقَ، وَ النّاسُ إِلیٰ أشكالِهِم أميَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۳۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۹۲ ح۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گونه گونه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس آنهايى که همگون باشند، با هم گرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و مردم به همگن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، بيشتر گرايش دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إزالَةُ الرَّواسي أسهَلُ مِن تَأليفِ القُلوبِ المُتَنافِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۴؛ نثر الدرّ: ج۱ ص۳۲۲ و ليس فيه «المتنافرة»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۱ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بر کندن کوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استوار، آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اُلفت دادن دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى از هم رميده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في وَصِيَّتِهِ لِبَنيهِ -: يا بَنِيَّ، إِنَّ القُلوبَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، تَتَلاحَظُ بِالمَوَدَّةِ وَ تَتَناجیٰ بِها، وَ كَذٰلِكَ هِيَ فِي البُغضِ؛ فَإِذا أحبَبتُمُ الرَّجُلَ مِن غَيرِ خَیرٍ سَبَقَ مِنهُ إلَيكُم فَارْجوهُ، وَ إِذا أبغَضتُمُ الرَّجُلَ مِن غَيرِ سوءٍ سَبَقَ مِنهُ إلَيكُم فَاحْذَروهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۹۵ ح۱۲۳۲ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۴۲ ص۲۴۷ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در وصيّت به فرزندانش -: فرزندان عزيزم! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [به سان] سپاهيانى صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايى شده هستند. از روى محبّت، به يکديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند و با همديگر، نجوا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. در کين و نفرت نيز اين گونه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس هر گاه شخصى را بدون داشتن سابقۀ نيکى به شما دوست داشتيد، به وى اميدوار باشيد و هر گاه کسى را بدون آن که پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از او به شما بدى رسيده باشد، دشمن داشتيد، از وى بر حذر باشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن الأَصبَغ بن نُباتة: كُنتُ جالِساً عِندَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَأَتاهُ رَجُلٌ فَقالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إِنّي لَأُحِبُّكَ فِي السِّرِّ كَما أُحِبُّكَ فِي العَلانِيَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فَنَكَتَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام الأَرضَ بِعودٍ - کانَ في يَدِهِ - ساعَةً&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كَذَبتَ وَ اللّٰهِ! ما أعرِفُ وَجهَكَ فِي الوُجوهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لَا اسمَكَ فِي الأَسماءِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَجِبتُ مِن ذٰلِكَ عَجَباً شَديداً، فَلَم أبرَح حَتّىٰ أتاهُ رَجُلٌ آخَرُ فَقالَ: وَ اللّٰهِ يا أميرَ المُؤمِنينَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إِنّي لَأُحِبُّكَ فِي السِّرِّ كَما أُحِبُّكَ فِي العَلانِيَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَكَتَ بِعودِهِ ذٰلِكَ فِي الأَرضِ طَويلاً، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صَدَقتَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إِنَّ طينَتَنا طينَةٌ مَرحومَةٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أخَذَ اللّٰهُ ميثاقَها يَومَ أخَذَ الميثاقَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلا يَشُذُّ مِنها شاذٌّ، وَ لا يَدخُلُ فيها داخِلٌ إلىٰ يَومِ القِيامَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. أما إِنَّهُ فَاتَّخِذ لِلفاقَةِ جِلباباً، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: «الفاقَةُ إلىٰ مُحِبّيكَ أسرَعُ مِن السَّيلِ المُنحَدِرِ مِن أعلَى الوادي إلىٰ أسفَلِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۰۹ ح۹۲۱، بصائر الدرجات: ص۳۹۰ ح۱، الاختصاص: ص۳۱۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۲۲۷ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از اصبغ بن نُباته -: در محضر امير مؤمنان علیه السلام نشسته بودم که مردى آمد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى امير مؤمنان! من تو را در باطن، همان قدر دوست دارم که در ظاهر دوستت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان علیه السلام با نوک چوبى که در دست داشت، مدّتى متفکّرانه به زمين زد و آن گاه سر بر داشت و فرمود: «به خدا که دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى. من، نه چهرۀ تو را در ميان چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى دوستدارانم] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم و نه نامت را در ميان نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از اين سخن، سخت تعجّب کردم. چندى نگذشت که مرد ديگرى آمد و گفت: به خدا سوگند، -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى امير مؤمنان - من تو را در باطن، همان گونه دوست دارم که در ظاهر دوستت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام اين بار نيز با نوک همان چوبش مدّت طولانى به زمين زد و سپس سرش را بلند کرد و فرمود: «راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى. به راستى که طينت ما، طينتى رحمت شده است. خداوند در روزِ پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى، پيمانش را گرفت. بنا بر اين، تا روز قيامت، نه عضوى از آن جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه بيگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وارد آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. هان! پس بالاپوشى براى فقر بر گير؛ زيرا شنيدم که پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;حرکت فقر به سوى دوستداران تو، شتابنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از حرکت سيل از بالاى درّه به پايين آن&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ألا وَ إِنَّ الأَرواحَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَما تَعارَفَ مِنهَا ائتَلَفَ، وَ ما تَناكَرَ مِنهَا اخْتَلَفَ. فَإِذا کانَتِ الرّوحُ فِي السَّماءِ تَعارَفَت وَ تَباغَضَت؛ فَإِذا تَعارَفَت فِي السَّماءِ تَعارَفَت فِي الأَرضِ، وَ إِذا تَباغَضَت فِي السَّماءِ تَباغَضَت فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۲۰۹ ح۲۳۲ عن معاوية بن عمّار، روضة الواعظين: ج۲ ص۵۱۳ ح۱۷۴۰، بحار الأنوار: ج۶۱ ص۳۱ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: بدانيد که ارواح، لشکريانى صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايى شده هستند. پس آنهايى که [در عالم ارواح، در يک صف بوده و] يکديگر را شناخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، [در اين عالم] با هم اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند، و آنهايى که يکديگر را نشناخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [و در صف نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند]، از هم جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس ارواح، در آسمان با هم آشنا [و دوست و] يا دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اگر در آسمان با يکديگر آشنا شوند، در زمين هم آشنایند و اگر در آسمان با هم دشمن شوند، در زمين نيز دشمن هم اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ الأَرواحَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَما تَعارَفَ مِنها فِي الميثاقِ ائتَلَفَ هاهُنا، وَ ما تَناكَرَ مِنها فِي الميثاقِ (اختَلَفَ هاهُنا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مابين القوسين سقط من الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۴۲۶ ح۷ عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي يعفور، بحار الأنوار: ج۹۹ ص۲۲۰ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [همچون] سپاهيانى فرا هم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس آنها که در [عالَمِ] ميثاق،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره به عالَمى است که در آن، خداوند از فرزندان آدم علیه السلام پيمان بر ربوبيّت خود گرفت (ر. ک: ذيل آيۀ ۱۷۲ از سوره اعراف در تفاسیر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يکديگر را بشناسند، در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا با يکديگر اُلفت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و آنها که [در عالم ميثاق،] يکديگر را نشناسند، در اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا اختلاف خواهند کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن سَدير: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام: إِنّي لَأَلقَى الرَّجُلَ لَم أرَهُ وَ لَم يَرَني فيما مَضیٰ قَبلَ يَومِهِ ذٰلِكَ، فَأُحِبُّهُ حُبّاً شَديداً، فَإِذا كَلَّمتُهُ وَجَدتُهُ لي عَلیٰ مِثلِ ما أَنَا عَلَيهِ لَهُ، وَ يُخبِرُني أنَّهُ يَجِدُ لي مِثلَ الَّذي أجِدُ لَهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: صَدَقتَ يا سَديرُ، إِنَّ ائتِلافَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تحف العقول و مشكاة الأنوار: «سرعة ائتلاف»، ولعلّه سقط من المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلوبِ الأَبرارِ إذَا التَقَوا وَ إن لَم يُظهِرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم كَسُرعَةِ اختِلاطِ قَطرِ السَّماءِ عَلیٰ مِياهِ الأَنهارِ، وَ إِنَّ بُعدَ ائتِلافِ قُلوبِ الفُجّارِ إذَا التَقَوا وَ إن أظهَرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم كَبُعدِ البَهائِمِ مِنَ التَّعاطُفِ وَ إن طالَ اعتِلافُها عَلیٰ مِذوَدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِذودُ: مُعتَلفُ الدّابّة (تاج العروس: ج۴ ص۴۴۴ «ذود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واحِدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۱۱ ح۹۲۴، تحف العقول: ص۳۷۳، مشكاة الأنوار: ص۳۵۲ ح۱۱۳۹ كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام و فيهما ذيله من «إنّ ائتلاف»، بحار الأنوار: ج۶۱ ص۱۵۰ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از سَدير -: به امام صادق علیه السلام گفتم: گاه مردى را ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که تا آن روز، نه من او را ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه او مرا دیده است؛ امّا احساس دوستىِ شديدى با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و چون با او سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم که او براى من، همان گونه است که من براى اويم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد که او نيز همين احساس را به من دارد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درست است،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سدير! به هم پیوستنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تحف العقول و مشکاة الأنوار، «سرعت به هم پیوستن» به کار رفته، که مناسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نيکان، آن گاه که با يکديگر ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند- اگرچه به زبان، اظهار دوستى نکنند -، به سانِ سرعتِ آميختن آب باران با آب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جويبارهاست، و دورى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدکاران از اُلفت گرفتن با هم، آن گاه که با يکديگر ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند- هرچند به زبان، اظهار دوستى کنند -، به سانِ دورىِ حيوانات از همدلى با يکديگر است، هرچند ديرزمانى بر سر يک آخور، علف بخورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - لِعُمَرَ بنِ يَزيدَ -: لِكُلِّ شَيءٍ شَيءٌ يَستَريحُ إِلَيهِ، وَ إِنَّ المُؤمِنَ يَستَريحُ إِلیٰ أخيهِ المُؤمِنِ كَما يَستَريحُ الطّائِرُ إِلیٰ شَكلِهِ، أ وَ ما رَأَيتَ ذاكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۳۰ عن عمر بن يزيد، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۵۵ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - خطاب به عمر بن يزيد -: هر چيز، به چيزى آرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و مؤمن نيز به برادر مؤمنش آرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، همان گونه که پرنده به همانند خود آرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. آيا اين [حالت] را تجربه نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ طِباعَكَ تَدعوكَ إِلیٰ ما ألِفتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۹۶ ح۳۴۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۴۲ ح۳۱۸۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت، تو را بدانچه با آن اُلفت گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَوَدَّةُ تَعاطُفُ القُلوبِ فِي ائتِلافِ الأَرواحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ص ۱۲۲ح ۲۰۵۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۶۳ح ۱۶۲۲ و فیه: «وَ» بدل «في».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى، ميل کردن دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به يکديگر به سبب اُلفت روح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۵ ص۱۰۲ (تَناسُبُ الأَرواحِ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۵ ص۱۰۳ (تناسب روح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان-و-العمل-الصالح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: الإِيمانُ وَ العَمَلُ الصّالِحُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ایمان و عمل صالح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا وَ عَمِلُوا ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که ايمان آورده و کارهاى شايسته انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودی [خداوند] رحمان، محبّتى نسبت به آنان [در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن ثوبان عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ العَبدَ يَلتَمِسُ مَرضاةَ اللهِ عزّ وجلّ، فَلا يَزالُ كَذٰلِكَ، فَيَقولُ اللهُ: يا جِبريلُ، إِنَّ عَبدي فُلاناً يَلتَمِسُ أَن يُرضِيَني، فَرِضائي عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ جِبريلُ عليه السلام: رَحمَةُ اللهِ عَلیٰ فُلانٍ، وَ تَقولُ حَمَلَةُ العَرشِ، وَ يَقولُ الَّذينَ يَلونَهُم، حَتّیٰ يَقولَهُ أهلُ السَّماواتِ السَّبعِ. ثُمَّ يَهبِطُ إِلَى الأَرضِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: وَ هِيَ الآيَةُ الَّتي أنزَلَ اللهُ عَلَيكُم في كِتابِهِ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِنَّ العَبدَ لَيَلتَمِسُ سَخَطَ اللهِ، فَيَقولُ اللهُ عزّ وجلّ: يا جِبريلُ، إِنَّ فُلاناً يُسخِطُني، ألا وَ إِنَّ غَضَبي عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ جِبريلُ عليه السلام: غَضِبَ اللهُ عَلیٰ فُلانٍ، وَ يَقولُ حَمَلَةُ العَرشِ، وَ يَقولُ مَن دونَهُم، حَتّیٰ يَقولَهُ أهلُ السَّماواتِ السَّبعِ. ثُمَّ يَهبِطُ إِلَى الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۲ ص۵۷ ح۱۲۴۰، الدرّ المنثور: ج۵ ص۵۴۵ نقلاً عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن مردويه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از ثوبان -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «گاهى بنده، در پى کسب خشنودى خداوند بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و همواره بر آن حال است، تا آن که خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جبرئيل! فلان بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، در پىِ آن است که مرا خشنود کند. پس خشنودى من شاملش باد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: رحمت خدا بر فلانى باد! حاملان عرش نيز چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و آن گاه، فرشتگانى که به آنان نزديک هستند و همۀ ساکنان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هفتگانه چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. سپس اين سخن، به زمين فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پيامبر خدا فرمود: «و اين، [مفاد] همان آيه است که خداوند بر شما در کتابش نازل ساخته است: (کسانی که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و کارهاى شايسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودی [خداى] رحمان برای آنان محبّتى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گاه بنده در پىِ خشم خدا بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. پس خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جبرئيل! فلانى مرا خشمگين ساخته است. هان! خشم من بر او باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس جبرئيل علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: خشم خدا بر فلانى باد! حاملان عرش نيز چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و فرشتگانِ فروتر از ايشان نيز چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، تا آن که ساکنان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هفتگانه نيز اين سخن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و سپس [اين سخن] به زمين فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي هريرة: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: إِذا أَحَبَّ اللهُ عَبداً نادیٰ جِبريلَ عليه السلام: إِنّي قَد أحبَبتُ فُلاناً فَأَحِبَّهُ. قالَ: فَيُنادي فِي السَّماءِ، ثُمَّ تَنزِلُ لَهُ المَحَبَّةُ في أَهلِ الأَرضِ. فَذٰلِكَ قَولُ اللهِ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إِذا أبغَضَ اللهُ عَبداً نادیٰ جِبريلَ: إِنّي أبغَضتُ فُلاناً. فَيُنادي فِي السَّماءِ، ثُمَّ تَنزِلُ لَهُ البَغضاءُ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الترمذي: ج۵ ص۳۱۷ ح۳۱۶۱، الأسماء و الصفات: ج۱ ص۵۲۲ ح۴۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى - به نقل از ابو هُرَيره -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، به جبرئيل ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: &amp;quot;من، فلانى را دوست دارم. پس او را دوست بدار&amp;quot;. پس در آسمان ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. سپس محبّت او، در [دل] زمينيان فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و اين است [معناى] سخن خداوند: (کسانی که ايمان آورده و کارهاى شايسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودى [خداى] رحمان برای آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّتى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه خداوند با بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمنى کند، به جبرئيل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: &amp;quot;من با فلانى دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم&amp;quot;. پس&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن، جبرئيل در آسمان ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. سپس دشمنى او [در دل] زمينيان فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قُلتُ: يا رَسولَ اللهِ، أخبِرني عَن قَولِ اللهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا عَلِيُّ، المَحَبَّةُ عِندَ اللهِ وَ المَلائِكَةِ وَ في قُلوبِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنينَ. يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - أعطَى المُؤمِنينَ ثَلاثَةً: المِقَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِقَة: المحَبّة. و التَّوَمُّق: التودُّد. و فُرِّق بین الوِماق و العشق بأن الوِماق محَبّه لغیر ریبة و العشق محبّة لریبة (اُنظر: لسان العرب: ج۱۰ ص۳۸۵ «ومق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المَحَبَّةَ، وَ المَهابَةَ في صُدورِ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۷۷ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گفتم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! در بارۀ اين سخن خداى متعال: (به زودى [خداى] رحمان برای آنان محبّتى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد) خبرم ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! محبّت، نزد خداوند و فرشتگان و در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان است.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! خداوند متعال به مؤمنان، سه چيز داده است: مهر، محبّت، و شُکوه در سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَأَلتُ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله عَن قَولِهِ تَعالیٰ: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا)، ما هُوَ يا رَسولَ اللهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المَحَبَّةُ - يا عَلِيُّ - في صُدورِ المُؤمِنينَ وَ المَلائِكَهِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُقَرَّبينَ. يا عَلِيُّ، إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أعطَى المُؤمِنَ ثَلاثاً: المِقَةَ وَ المَحَبَّةَ، وَ المَلاحَةَ، وَ المَهابَةَ في صُدورِ الصّالِحينَ. فَمَنِ اصطَنَعَهُ لِنَفسِهِ قَبِلَ نَفسَهُ؛ فَوُجِدَ لَهُ حَلاوَةٌ وَ مَلاحَةٌ. وَ مَن دَعاهُ فَأَجابَهُ وَ صَدَقَهُ فِي الإِجابَةِ قَرَّبَهُ، فَقَبِلَ قَلبَهُ؛ فَوُجِدَ لَهُ فِي القُلوبِ وُدُّهُ، وَ هُوَ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأُصول: ج۱ ص۴۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (به زودى، [خداى] رحمان برايشان محبّتى قرار خواهد داد) پرسيدم که چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! محبّت، در سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان و فرشتگان مقرّب است.&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! خداوند متعال، به مؤمن سه چيز داده است: مهر و محبّت، نمکين بودن، و شُکوه در سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صالحان. پس کسى که خداوند، او را براى خود بر گزيند، جانش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد، در نتیجه شيرينى و نمکى در او پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، و کسى که خداوند بخوانَدَش و او اجابت کند و در اين اجابت، راستى نشان دهد، خداوند او را مقرّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و قلبش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد. در نتیجه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دوستىِ او - که همان محبّت است [و در آيه بِدان اشاره شده] - پديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق عليه السلام: کانَ سَبَبُ نُزولِ هٰذِهِ الآيَةِ أنَّ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام کانَ جالِساً بَينَ يَدَي رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَقالَ لَهُ: «قُل يا عَلِيُّ: اللّٰهُمَّ اجْعَل لي في قُلوبِ المُؤمِنينَ وُدّاً». فَأنزَلَ اللهُ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحمـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۵۶، الفضائل: ص۱۰۶ عن ابن عبّاس، تفسير فرات: ص۲۵۰ ح۳۳۸ عن الإمام الباقر عليه السلام كلاهما نحوه و ليس فيهما صدره، بحار الأنوار: ج۳۵ ص۳۵۴ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: سبب نزول اين آيه،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. منظور، همان آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که در ادامۀ حدیث به آن اشاره شده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن بود که امير مؤمنان علیه السلام مقابل پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله نشسته بود که پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «اى على! بگو: پروردگارا! برايم در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان، محبّتى قرار ده». پس از آن، خداوند اين آيه را فرود آورد: (آنان که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و کارهاى شايسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودی [خداى] رحمان برايشان محبّتى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لأبي داوود عن كَعب: وَجَدتُ فِي التَّوراةِ: إِنَّهُ لَم تَكُن مَحَبَّةٌ لِأَحَدٍ مِن أَهلِ الأَرضِ حَتّیٰ یَكونَ بَدؤُها مِنَ اللهِ، يُنزِلُهَا اللهُ عَلیٰ أَهلِ السَّماءِ، ثُمَّ يُنزِلُها عَلىٰ أَهلِ الأَرضِ. وَ لَم يَكُن بُغضُهُ لِأَحَدٍ مِن أَهلِ الأَرضِ حَتّىٰ يَكونَ بَدؤُها مِنَ اللّهِ، يُنزِلُها عَلىٰ أَهلِ السَّماءِ، ثُمَّ يُنزِلُها عَلىٰ أَهلِ الأَرضِ. ثُمَّ قَرَأتُ القُرآنَ فَوَجَدتُ فيهِ: (إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ ٱلصَّـٰـلِحَـٰتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحْمَـٰنُ وُدًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لأبي داوود: ج۱ ص۳۷۸ ح۴۶۵، الأولیاء: ص۵۱ ح۳۳، تفسیر الثعلبي: ج۴ ص۴۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابو داوود - به نقل از کعب -: در تورات&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدم: «در ميان زمينيان، هيچ محبّتى نيست، مگر آن که آغازش از خداوند است که آن را بر آسمانیان فرود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و سپس بر زمينيان فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و نیز در میان زمینیان، هیچ دشمنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نیست، مگر آن که آغازش از خداوند است که آن را بر آسمانیان فرود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و سپس بر زمینیان فرود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد». سپس قرآن را خواندم و این آیه را یافتم: (کسانی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که ايمان آورده و کارهاى شايسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودی [خداى] رحمان، برای آنان محبّتى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أبي ذرّ عن رسول الله صلّی اللّه عليه وآله، قال: قُلتُ لَهُ: الرَّجُلُ يَعمَلُ العَمَلَ لِلهِ، فَيُحِبُّهُ النّاسُ عَلَيهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذٰلِكَ عاجِلُ بُشرَى المُؤمِنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۴۱۲ ح۴۲۲۵؛ معاني الأخبار: ص۳۲۲ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۲۹۷ ح۳۳۲ و فيهما «يعمل لنفسه» بدل «يعمل العمل للّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۷۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابو ذر -: به پيامبر خدا گفتم: [چگونه است که] انسان کارى را براى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند [و چشمى به مردم ندارد]؛ ولى مردم بر اثر آن، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، مژدگانىِ دنيايىِ مؤمن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخلاق-تورث-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: أخلاقٌ تورِثُ المَحَبَّةَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوهای پدید آورندۀ دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-النية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱: حُسنُ النِّيَّةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیّتی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: رُوِيَ أنَّ رَجُلاً مِن بَني إسرائيلَ قالَ: لَأَعبُدَنَّ اللهَ عِبادَةً أُذكَرُ بِها. فَمَكَثَ مُدَّةً مُبالِغاً فِي الطَّاعاتِ، وَ جَعَلَ لا يَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنَ النّاسِ إلّا قالوا: مُتَصَنِّعٌ مُراءٍ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلَ عَلَى نَفسِهِ وَ قالَ: قَد أتعَبتَ نَفسَكَ و ضَيَّعتَ عُمُرَكَ في لا شَيءٍ! فَيَنبَغي أَن تَعمَلَ لِلهِ سُبحانَهُ. فَغَيَّرَ نِيَّتَهُ وَ أخلَصَ عَمَلَهُ لِلهِ تَعالیٰ، فَجَعَلَ لا يَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنَ النّاسِ إلّا قالوا: وَرِعٌ تَقِيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۲۱۶، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۳۰۴ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعی: روایت شده مردی از بنی اسرائیل گفت: چنان خدا را عبادت خواهم کرد که بر سر زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیفتم. از این رو، مدّتی را سخت عبادت کرد؛ [امّا] چنان بود که هر گاه به گروهی از مردم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: متظاهر ریاکار!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خود آمد و [خطاب به نفسش] گفت: خودت را خسته کردی و عمرت را در هیچ تلف نمودی! پس شایسته است برای خدای سبحان کار کنی. از آن پس، نیّتش را عوض کرد و عملش را برای خدا خالص نمود. چنان شد که هر گاه به گروهی از مردم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پارسای پرهیزگار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن حَسُنَت نِيَّتُهُ؛ كَثُرَت مَثوبَتُهُ، وَ طابَت عيشَتُهُ، وَ وَجَبَت مَوَدَّتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۴۴ ح۹۰۹۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۶۵ ح۸۴۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که نيّتش نيکو گردد، پاداشش فراوان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و زندگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش لازم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الخلق-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۲: حُسنُ الخُلُقِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: حُسنُ الخُلُقِ يُثبِتُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۴۵، مشكاة الأنوار: ص۱۳۸ ح۳۲۱ عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۷&lt;br /&gt;<br /> ص۱۴۸ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، دوستى را استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حُسنُ الخُلُقِ مَجلَبَةٌ لِلمَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۲۷ ح۲۹ عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص۳۵۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۶۹ ح۱۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، جلب کنندۀ دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: حُسنُ الخُلُقِ يورِثُ المَحَبَّةَ، وَ يُؤَكِّدُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۹۴ ح۴۸۶۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۲۸ ح۴۴۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، محبّت به بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و دوستى را استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكَ بِحُسنِ الخُلُقِ؛ فَإِنَّهُ يَكسِبُكَ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۸۸ ح۶۱۰۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۳۵ ح۵۷۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: پايبند خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى باش که دوستى [مردم] را نصيبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-البشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۳: حُسنُ البِشرِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: حُسنُ البِشرِ يَذهَبُ بِالسَّخيمَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السخيمة: الحقد في النفس (النهایة: ج۲ ص۳۵۱ «سخم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۰۴ ح۶ عن سُماعة عن الإمام الكاظم عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۱۳۸ ح۳۲۱ عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، تحف العقول: ص۴۵، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۲ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، کينه را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البَشاشَةُ حِبالَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِبالَةٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هي ما يُصاد بها من أيّ شيء كان (مجمع البحرين: ج۱ ص۳۵۵ «حبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۶، مشكاة الأنوار: ص۳۹۴ ح۱۲۹۷، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۳۱، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۴۰۹ ح۱۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، کمند دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البَشاشَةُ فَخُّ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۰۲، كنز الفوائد: ج۱ ص۹۳، نثر الدرّ: ج۱ ص۲۸۵، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۹ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، دامِ دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: البِشرُ الحَسَنُ وَ طَلاقَةُ الوَجهِ مَكسَبَةٌ لِلمَحَبَّةِ، وَ قُربَةٌ مِنَ اللَّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۹۶، مشكاة الأنوار: ص۳۱۶ ح۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۷۶ ح۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: روى خوش داشتن و گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، موجب جلب محبّت و تقرّب به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفضيل بن یسار: قالَ [عليه السلام]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): الضمير في «قال» راجع إلى الباقر أو الصادق عليهما السلام، و كأنّه سقط من النُسّاخ أو الرواة (مرآة العقول: ج۸ ص۱۷۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صَنائِعُ المَعروفِ وَ حُسنُ البِشرِ يَكسِبانِ المَحَبَّةَ، وَ يُدخِلانِ الجَنَّةَ. وَ البُخلُ وَ عَبوسُ الوَجهِ يُبعِدانِ مِنَ اللهِ، وَ يُدخِلانِ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۰۳ ح۵، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۲ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از فُضَيل بن یَسار -: امام علیه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، امام باقر علیه السلام يا امام صادق علیه السلام است که گويا از قلم ناسخان يا راويان، افتاده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نيکى کردن و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند، و بُخل و ترش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى، از خدا دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و به آتش [دوزخ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ البِشرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۲۶ ح۵۵۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۸۲ ح۵۰۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سبب (/ ريسمانِ) محبّت، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الأدب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۴: حُسنُ الأَدَبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ادبی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: لا تُذهِبِ الحِشمَةَ بَينَكَ وَ بَينَ أخيكَ، أبقِ مِنها؛ فَإِنَّ ذَهابَها ذَهابُ الحَياءِ، وَ بَقاءُ الحِشمَةِ بَقاءُ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۷۰، مشكاة الأنوار: ص۳۲۷ ح۱۰۳۴ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۵۳ ح۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: احترام ميان خود و برادرت را از بين مَبَر و چيزى از آن بگذار؛ زيرا از ميان رفتن آن، از ميان رفتن شرم است و بر جاى بودن احترام، [عامل] بر جاى بودن دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التودد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۵: التَّوَدُّدُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مِهرورزی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ أعرابِيّاً مِن بَني تَميمٍ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ لَهُ: أوصِني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَکانَ مِمّا أوصاهُ: تَحَبَّب إِلَى النّاسِ يُحِبّوكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۲ ح۱ عن أبي بصير، تحف العقول: ص۴۲، مشكاة الأنوار: ص۳۱۱ ح۹۷۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۵ ح۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى از بنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تميم به نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و به ایشان گفت: مرا نصيحت کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله نصيحت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى که پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود، اين بود: «به مردم محبّت کن تا آنها نيز تو را دوست بدارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بِالتَّوَدُّدِ تَكونُ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۰۰ ح۴۱۹۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۷ ح۳۸۰۸ و فيه «تكثر» بدل «تكون».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مِهروَرزی، محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِالتَّوَدُّدِ تَتَأَكَّدُ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۳۷ ح۴۳۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۶ ح۳۷۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با مِهروَرزی، رشتۀ محبّت استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإنصاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۶: الإِنصافُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انصاف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد عليه السلام: ثَلاثُ خِصالٍ تُجتَلَبُ بِهِنَّ المَحَبَّةُ: الإِنصافُ فِي المُعاشَرَةِ، وَ المُؤاساةُ فِي الشِّدَّةِ، وَ الاِنطِواعُ وَ الرُّجوعُ إِلیٰ قَلبٍ سَليمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج۳ ص۴۹۴، الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ج۲ ص۱۰۵۵ و فیه «الاِنطِواء» بدل «الاِنطِواع»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۸۲ ح۷۷؛ تاریخ دمشق: ج۲۴ ص۳۴۱ من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام و فیه «الاِنطواءُ عَلَى المَوَدَّة» بدل «الاِنطِواعُ وَ الرُّجوعُ إلیٰ قَلبٍ سَليمٍ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد علیه السلام: سه خصلت اند که به وسيلۀ آنها جلب محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: رعايت انصاف در معاشرت با ديگران، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يارى کردن ديگران در سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، و فرمان بُردن و حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوی داشتن از قلبى بی آلایش (وجدانی سالم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الإِنصافُ يَستَديمُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۲۶۹ ح۱۰۷۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴ ح۱۰۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: انصاف داشتن، محبّت و دوستى را دوام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَى الإِنصافِ تَرسَخُ المَوَدَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۱۵ ح۶۱۹۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲۷ ح۵۶۲۸ و فيه «على قدر الإنصاف...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بر پايۀ انصاف است که دوستى ريشه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المُنصِفُ كَثيرُ الأَولِياءِ وَ الأَوِدّاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۴۳ ح۲۱۱۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰ ح۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آدم باانصاف، دوستان و دوستداران زيادى دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرفق-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۷: الرِّفقُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نرمی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن يُلِن حاشِيَتَهُ، يَعرِف صَديقُهُ مِنهُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۵۴ ح۱۹ عن يحيى عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۲۲ ح۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس با اطرافيان خود نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خو باشد، دوستش از او دوستى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رِفقُ المَرءِ وَ سَخاؤُهُ يُحَبِّبُهُ إِلیٰ أعدائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۹۶ ح۵۴۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۹ ح۴۹۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى و بخشندگىِ آدمى، او را نزد دشمنانش محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن لانَت عَريكَتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَریكَة: الطبیعة. فلان لَیِّن العَریكة؛ إذا كان سَلِساً مُطاوعاً مُنقاداً، قلیل الخلاف و النفور (النهایة: ج۳&lt;br /&gt;<br /> ص۲۲۲ «عرك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَجَبَت مَحَبَّتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۲۳۸ ح۸۱۵۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۴۳ ح۷۷۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خو و فروتن باشد، دوست داشتنش ناگزیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكرم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۸: الكَرَمُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سخاوتمندی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام: نائلُ الكريمِ يُحَبِّبُكَ إِلَيهِ، وَ نائلُ اللَّئيمِ يَضَعُكَ لَدَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص۴۴، نزهة الناظر: ص۲۲۶ ح۵۲۶، أعلام الدین: ص۳۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸&lt;br /&gt;<br /> ص۳۷۸ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکرى علیه السلام: عطاى سخاوتمند، تو را نزد او محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و عطاى فرومايه تو را پيش او پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الكَريمُ عِندَ اللهِ مَحبورٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَبرة - بالفتح-: النعمة و سَعَة العيش (النهایة: ج۱ ص۳۲۷ «حبر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُثابٌ، وَ عِندَ النّاسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحبوبٌ مُهابٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۵۱ ح۲۱۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۶۷ ح۱۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سخاوتمند، نزد خدا، شادمان و پاداش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافته (مأجور) است و نزد مردم، محبوب و محترم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السخاء-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۹: السَّخاءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بخشندگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: السَّخاءُ يَكسِبُ المَحَبَّةَ، وَ يُزَيِّنُ الأَخلاقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۰ ح۱۶۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۰ ح۱۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشندگى، دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و اخلاق را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ السَّخاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۲۰ ح۵۵۱۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۸۲ ح۵۰۷۹ و راجع بحار الأنوار: ج۱۵ ص۳۱ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سبب محبّت، بخشندگى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: السَّخاءُ يَزرَعُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۸۲ ح۳۰۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۶۲ ح۱۵۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشندگى، بذر دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكُم بِالسَّخاءِ وَ حُسنِ الخُلُقِ؛ فَإِنَّهُما يَزيدانِ الرِّزقَ، وَ يوجِبانِ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۰۴ ح۶۱۶۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴۲ ح۵۸۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشنده و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اخلاق باشيد، که اين دو [ویژگی]، روزى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايند و محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: جودُ الرَّجُلِ يُحَبِّبُهُ إِلیٰ أضدادِهِ، وَ بُخلُهُ يُبَغِّضُهُ إِلیٰ أولادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۵۸ ح۴۷۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۲۲ ح۴۳۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشندگىِ مرد، او را نزد دشمنانش [هم] محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و بُخلش، وى را [حتّى] نزد فرزندانش منفور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الجَوادُ مَحبوبٌ مَحمودٌ وَ إن لَم يَصِل مِن جودِهِ إِلیٰ مادِحِهِ شَيءٌ، وَ البَخيلُ ضِدُّ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۷۸ ح۱۹۰۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۷ ح۱۴۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بخشنده را همه دوست دارند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايند، اگر چه از بخشش او چيزى به ستاينده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نرسد و [لیکن] بخيل، بر عکسِ اين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: السَّيِّدُ مَحسودٌ، وَ الجَوادُ مَحبوبٌ مَودودٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۲ ح۱۷۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: انسان بزرگ، مورد حسادت است و انسان بخشنده، محبوب و دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصمت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۰: الصَّمتُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خاموشی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: مِن عَلاماتِ الفِقهِ الحِلمُ، وَ العِلمُ، وَ الصَّمتُ. إِنَّ الصَّمتَ بابٌ مِن أبوابِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِكمَةِ. إِنَّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّمتَ يَكسِبُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحَبَّةَ. إِنَّهُ دَليلٌ عَلیٰ كُلَّ خَيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۱۳ ح۱ عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، الخصال: ص۱۵۸ ح۲۰۲، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۱ ص۲۵۸ ح۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۷۶ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فهم دين، بردبارى و دانش و سکوت است. سکوت، درى از درهاى حکمت است. سکوت، محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى هر گونه خيرى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كراهة-الشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۱: كَراهَةُ الشَّرِّ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بیزاری از بدی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن كَرَّهَ اللهُ إِلَيهِ الشَّرَّ... رَزَقَهُ اللهُ مَوَدَّةَ النّاسِ وَ مُجامَلَتَهُم، وَ تَرَكَ مُقاطَعَةَ النّاسِ وَ الخُصوماتِ، وَ لَم يَكُن مِنها وَ لا مِن أَهلِها في شَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۲ ح۱ عن إسماعيل بن مخلّد السراج و إسماعيل بن جابر و حفص المؤذّن، تحف العقول: ص۳۱۴، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۲ ح۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که خداوند، بدى را منفورش ساخته باشد،... دوستى و سازگارى با مردم را روزىِ او ساخته است. چنين کسى، از گسستن از مردم و دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به دور است و هيچ نسبتى با اين خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و صاحبان آنها ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-الحسد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۲: تَركُ الحَسَدِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رها کردن حسادت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن تَرَكَ الحَسَدَ، کانَت لَهُ المَحَبَّةُ عِندَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۸۹ و ۹۹، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۳۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که حسادت را رها کند، محبوب مردمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ صاحِبَ الدّينِ... اطَّرَحَ الحَسَدَ، فَظَهَرَتِ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۵۲ ح۱۴ عن محمّد بن نضر بن قرواش، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۷۷ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شخص ديندار... حسادت را رها کرده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. در نتيجه، دوستى، پديدار شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخلاق-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۳: أخلاقٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن حَسُنَ ظَنُّهُ بِالنّاسِ، حازَ مِنهُمُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۷۹ ح۸۸۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۳۵ ح۷۵۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که به مردم گمان نيک برد، محبّت آنان را به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ الصُّحبَةِ يَزيدُ في مَحَبَّةِ القُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۸۳ ح۴۸۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۲۸ ح۴۳۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينىِ نيکو، بر دوستىِ دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: دارِ عَدُوَّكَ، وَ أخلِص لِوَدودِكَ؛ تَحفَظِ الأُخُوَّةَ، وَ تُحرِزِ المُروءَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۶ ح۵۱۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۵۱ ح۴۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با دشمنت مدارا کن و براى دوستت خالص شو، تا [حقّ] برادرى را حفظ کرده و مروّت را به دست آورده باشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَحولُ الصَّديقُ الصَّدوقُ عَنِ المَوَدَّةِ وَ إن جُفِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۱۱ ح۱۰۸۲۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۴۲ ح۱۰۰۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستِ راستين، از دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، گرچه در حقّش جفا شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَمَرَةُ التَّواضُعِ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۲۷ ح۴۶۱۳، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۹ ح۴۱۹۲؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۲۹۶ ح۳۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: میوۀ فروتنی، دوستی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يَكتَسِبُ الصّادِقُ بِصِدقِهِ ثَلاثاً: حُسنَ الثِّقَةِ بِهِ، وَ المَحَبَّةَ لَهُ، وَ المَهابَةَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۸۰ ح۱۱۰۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۵۰ ح۱۰۱۵۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شخص راستگو با راستگويى خود، سه چيز را به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد: اعتماد، دوستى و شُکوه [در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَناسَ مَساوِئَ الإِخوانِ، تَستَدِم وُدَّهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۱۹ ح۴۵۸۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۰ ح۴۰۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برادرانت را ناديده بگير، تا دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان با تو پايدار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: مِمّا تَكتَسِبُ بِهِ المَحَبَّةَ أَن تَكونَ عالِماً كَجاهِلٍ، وَ واعِظاً كَمَوعوظٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۰ ح۷۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: يکى از عوامل به دست آوردن دوستى، آن است که دانا باشى [امّا با ظاهرى] چون نادان، و پند دهنده باشى [با ظاهرى] چون پند گيرنده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أعمال-تورث-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: أعمالٌ تورِثُ المَحَبَّةَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عوامل ایجاد دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإقبال-بالقلب-على-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱: الإِقبالُ بِالقَلبِ عَلَى اللّٰهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: با دل به خدا روی آوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: تَفَرَّغوا مِن هُمومِ الدُّنيا مَا استَطَعتُم؛ فَإِنَّهُ مَن أقبَلَ إِلَى اللهِ بِقَلبِهِ جَعَلَ اللهُ قُلوبَ العِبادِ مُنقادَةً إِلَيهِ بِالمَوَدَّةِ وَ الرَّحمَةِ، وَ کانَ اللهُ بِكُلِّ خَيرٍ يُسرِعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و في بعض النسخ: «كان اللّٰه إلیه بكلّ خیر أسرع»، و هذا هو الصحیح (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص۱۷، نزهة الناظر: ص۳۴ ح۳۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۶۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيد، از اندوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا فارغ شويد؛ زيرا هر که با دل خود به خدا روى بياورد، خدا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگان را به دوستى و مهربانى، رام او خواهد ساخت، و خدا به هر خيرى [برايش] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما أقبَلَ عَبدٌ بِقَلبِهِ إِلَى اللهِ، إلّا جَعَلَ اللهُ قُلوبَ المُؤمِنينَ تَفِدُ إِلَيهِ بِالوُدِّ وَ الرَّحمَةِ، وَ کانَ اللهُ بِكُلِّ خَيرٍ إِلَيهِ أسرَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۵ ص۱۸۶ ح۵۰۲۵ عن أبي الدرداء، حلية الأولياء: ج۱ ص۲۲۷ الرقم ۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با دل خود به خدا روى بياورد، خداوند، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان را بر آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد تا با دوستى و مهربانى، به او روى آورند، و خداوند در هر خيرى براى او، شتابان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر [از خودِ] ا[و]ست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإقبال-بالقلب-في-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۲: الإِقبالُ بِالقَلبِ فِي الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دل به نماز سپردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَجتَمِعُ الرَّغبَةُ وَ الرَّهبَةُ في قَلبٍ إلّا وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ، فَإِذا صَلَّيتَ فَأَقبِل بِقَلبِكَ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ مِن عَبدٍ مُؤمِنٍ يُقبِلُ بَقَلبِهِ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ في صَلاتِهِ وَ دُعائِهِ إلّا أقبَلَ اللهُ عزّ وجلّ عَلَيهِ بَقُلوبِ المُؤمِنينَ إِلَيهِ، وَ أيَّدَهُ مَعَ مَوَدَّتِهِم إيّاهُ بِالجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۰۹ ح۶۳۲، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۲۶۰ ح۵۹ نقلاً عن أسرار الصلاة للشهيد الثاني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اميد و بيم، در هيچ دلى جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مگر آن که بهشت برايش واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. هر گاه نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانى، با دلت به خداوند عز وجل رو کن؛ زيرا هيچ بندۀ مؤمنى نيست که در نماز و دعاى خود، با دلش به خداوند عز وجل رو کند، مگر آن که خداوند، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان را متوجّه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و علاوه بر محبّت آنان به او، بهشت را نيز پشتوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِنّي لَأُحِبُّ لِلرَّجُلِ المُؤمِنِ مِنكُم إِذا قامَ في صَلاتِهِ أَن يُقبِلَ بِقَلبِهِ إِلَى اللهِ تَعالیٰ، وَ لا يَشغَلَهُ بِأَمرِ الدُّنيا؛ فَلَيسَ مِن مُؤمِنٍ يُقبِلُ بِقَلبِهِ في صَلاتِهِ إِلَى اللهِ إلّا أقبَلَ اللهُ إِلَيهِ بِوَجهِهِ، وَ أقبَلَ بِقُلوبِ المُؤمِنينَ إِلَيهِ بِالمَحَبَّةِ لَهُ بَعدَ حُبِّ اللهِ إيّاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۵۰ح۷ عن إبراهيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكرخيّ، ثواب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعمال: ص۱۶۳ ح۱، أعلام الدین: ص۳۹۰ عن الإمام الصادق عليه السلام عن رسول الله صلّی اللّه عَليه وآلِه و كلاهما نحوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۲۴۰ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: همانا من دوست دارم باايمان شما، هنگامى که به نماز واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد، دلش را به سوى خدا کند و به کار دنيايى مشغول ندارد. هيچ باايمانى در نماز، دل به سوى خدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر اين که خداوند به او رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان را به او علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، پس از آن که خود نيز او را دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزهد-بما-في-أيدي-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۳: الزُّهدُ بِما في أيدِي النّاسِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتی به داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: تَحَبَّب إِلَى النّاسِ بِالزُّهدِ فیما (بَینَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین القوسینُ أثبتناه من طبعة بیروت و طبعة طهران. و في عیون الحكم و المواعظ: «فیما في أیدیهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيديهِم؛ تَفُز بِالمَحَبَّةِ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۸۸ ح۴۵۰۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۰ ح۴۰۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با دل کَندن و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتی از آنچه در دست مردم است، دوستى خود را به مردم نشان ده تا دوستىِ آنان را فرا چنگ آورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَحَلَّ بِاليَأسِ مِمّا في أيدِي النّاسِ؛ تَسلَم مِن غَوائِلِهِم، وَ تُحرِزِ المَوَدَّةَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۸۹ ح۴۵۰۷، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۰۲ ح۴۰۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با طمع نداشتن به آنچه در دست مردم است، خود را بياراى، تا از کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان ايمن گردى و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را به دست آورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن سهل بن سعد الساعديّ: أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، دُلَّني عَلیٰ عَمَلٍ إِذا أَنَا عَمِلتُهُ أَحَبَّنِيَ اللهُ وَ أَحَبَّنِيَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: اِزهَد فِي الدُّنيا يُحِبَّكَ اللهُ، وَ ازهَد في ما في أيدِي النّاسِ يُحِبّوكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۳۷۳ ح۴۱۰۲؛ الأمالي للطوسي: ص۱۴۰ ح۲۲۸ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از سهل بن سعد ساعدى -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! به کارى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام کن که اگر انجامش دهم، خدا دوستم خواهد داشت و مردم نيز دوستم خواهند داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «به دنيا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى کن تا خدا دوستت بدارد، و به آنچه در دست مردم است، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى کن تا مردم دوستت بدارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن ربعيّ بن خراش: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله وَ قالَ: يا رَسولَ اللهِ، دُلَّني عَلیٰ عَمَلٍ يُحِبُّنِيَ اللهُ عَلَيهِ وَ يُحِبُّنِيَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ اللهُ فَأَبغِضِ الدُّنيا، وَ إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ النّاسُ فَما کانَ عِندَكَ مِن فُضولِها فَانبِذهُ إِلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۷ ص۲۷۰ الرقم ۳۷۵۴، البداية و النهاية: ج۱۰ ص۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد - به نقل از ربعىّ بن خَراش -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! مرا به کارى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى فرما که به خاطر آن، خدا و مردم، مرا دوست بدارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى خدا تو را دوست بدارد، دنيا را دشمن بدار و اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مردم دوستت بدارند، مازادِ داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را به آنان بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوی-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۴: التَّقویٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرهیزگاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱلْأَخِلاَّءُ يَوْمَـئذِ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلْمُتَّقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(در آن روز (قيامت)، دوستان، دشمن يکديگرند، مگر پرهيزگاران).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لِلأَخِلاّءِ نَدامَةٌ، إلَّا المُتَّقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۲۸۷، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستان را [از دوستى با يکديگر] پشيمانى حاصل آيد، مگر پرهيزگاران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ استَغنىٰ باللهِ افتَقَرَ النّاسُ إِلَيهِ، وَ منِ اتَّقَى اللهَ أَحَبَّهُ النّاسُ وَ إن كَرِهوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج۳ ص۴۹۱، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۷۹ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که به خدا توانگر شود، مردم به او نيازمند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و هر کس از خدا پَروا کرد، مردم او را دوست خواهند داشت، حتّی اگر خودشان نخواهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-إلى-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۵: الإِحسانُ إِلَى النّاسِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن به مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لاَ تَسْتَوِى ٱلْحَسَنَةُ وَ لَا ٱلسَّيِّئَةُ ٱدْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا ٱلَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: ۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و نيکى، با بدى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيست. [بدى را] به آنچه خود بهتر است، دفع کن. آن گاه کسى که ميان تو و ميان او دشمنى است، گويى دوستى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أرَدتَ أَن يُحِبَّكَ المَخلوقونَ فَأَحسِن إِلَيهِم، وَ ارفُض ما في أيديهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۲۶۸ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۸۵ ص۱۶۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه خواستى که آفريدگان دوستت بدارند، به آنان نيکى کن و آنچه را در دست دارند، رها کن (در اموال آنان، طمع مدار).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: جُبِلَتِ القُلوبُ عَلیٰ حُبِّ مَن أحسَنَ إلَيها، وَ بُغضِ مَن أساءَ إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۱ ح۵۸۲۶، تحف العقول: ص۳۷، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۰ ح۱۸؛ شُعب الإيمان: ج۶ ص۴۸۱ ح۸۹۸۴ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بر دوست داشتن کسى که به آنها نيکى کند و بر نفرت از کسى که به آنها بدى روا دارد، سرشته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: اللّٰهُمَّ لا تَجعَل لِفاجِرٍ عَلَيَّ يَداً؛ فَيُحِبَّهُ قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۴۳۳ و ج۲ ص۲۱۵ و فیه «قال عليه السلام» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارا! مرا مديون لطف و نعمت هيچ بدکارى قرار مده، تا مبادا که قلبم او را دوست بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: مَن وَلِيَ مِن أُمورِ أُمَّتي شَيئاً فَحَسُنَت سِيرَتُهُ؛ رَزَقَهُ اللهُ الهَيبَةَ في قُلوبِهِم، وَ مَن بَسَطَ كَفَّهُ إِلَيهِم بِالمَعروفِ؛ رَزَقَهُ اللهُ المَحَبَّةَ مِنهُم، وَ مَن كَفَّ عَن أموالِهِم؛ وَفَّرَ اللهُ مالَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۳۱۵، كنز الفوائد: ج۱ ص۱۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۵۹ ح۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس زمام کارى از کارهاى امّت مرا به دست گيرد و نيکو رفتار کند، خداوند، هيبت او را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند، و هر کس دست نيکى به سوى آنان بگشايد، خداوند، محبّت او را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و هر کس از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درازى کردن به دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان باز ايستد، خداوند، دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بسيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ عليه السلام: أولَى النّاسِ بِالمَحَبَّةِ مِنهُم مَن أمَّلوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص۳۱۳، نزهة الناظر: ص۲۲۴ ح۵۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۷۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکرى علیه السلام: مردم، کسى را بيشتر دوست دارند که به او اميد [بيشترى] دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الإِحسانُ مَحَبَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۳۸ ح۱۰۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷ ح۷۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نيکوکارى، محبّت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ الإِحسانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۲۱ ح۵۵۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۸۱ ح۵۰۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نيکى کردن، سبب محبّت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن كَثُرَ إحسانُهُ، أَحَبَّهُ إخوانُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۰۱ ح۸۴۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۹ ح۷۹۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آن که احسانش زياد باشد، دوستان و برادرانش او را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بذل-النوال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۶: بَذلُ النَّوالِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عطابخشی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن طَلَبَ مَحَبَّةَ النّاسِ، فَليَبذِل مالَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردوس الأخبار: ج۴ ص۷۷ ح۵۷۲۶ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که خواستار دوستىِ مردم است، از دارايىِ خود ببخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: كَيفَ يَستَكمِلُ حُبَّ خَليلِهِ مَن لا يَبذِلُ لَهُ بَعضَ ما عِندَهُ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰۹ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه السلام: چگونه محبّتش به دوستش کامل است کسى که از آنچه دارد، مقدارى را ارزانى او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: السُّؤالُ مَذَلَّةٌ، وَ العَطاءُ مَحَبَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ج۱ ص۵۵۷، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۲ ح۷۰؛ مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: درخواست کردن، موجب خواری است و عطا کردن، موجب دوستی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن صفوان الجمّال: دَخَلَ المُعَلَّى بنُ خُنَيسٍ عَلیٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه السلام يُوَدِّعُهُ وَ قَد أرادَ سَفَراً، فَلَمّا وَدَّعَهُ قالَ: يا مُعَلّیٰ، اِعزِز بِاللهِ يُعزِزكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِماذا يَا بنَ رَسولِ اللهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا مُعَلّیٰ، خَفِ اللهَ تَعالیٰ يَخَف مِنكَ كُلُّ شَيءٍ. يا مُعَلّیٰ، تَحَبَّب إِلیٰ إخوانِكَ بِصِلَتِهِم؛ فَإِنَّ اللهَ جَعَلَ العَطاءَ مَحَبَّةً وَ المَنعَ مَبغَضَةً، فَأَنتُم وَ اللهِ إن تَسأَلونّي وَ أُعطِيَكُم فَتُحِبّوني أحَبُّ إِلَيَّ مِن ألّا تَسأَلوني فَلا أُعطِيَكُم فَتُبغِضوني. وَ مَهما أجرَى اللهُ عزّ وجلّ لَكُم مِن شَيءٍ عَلیٰ يَدي فَالمَحمودُ اللهُ تَعالیٰ، وَ لا تَبعُدونَ مِن شُكرِ ما أجرَى اللهُ لَكُم عَلیٰ يَدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۰۴ ح۶۰۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۹۴ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از صفوان جمّال -: مُعلَّى بن خُنَيس - که آهنگ سفر داشت - براى خداحافظى، خدمت امام صادق علیه السلام رسيد. امام علیه السلام بعد از خداحافظى کردن به او فرمود: «اى مُعلّىٰ! از خدا عزّت بجوى تا به تو عزّت ببخشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چگونه،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى معلّىٰ! از خداوند متعال بترس تا همه چيز، از تو بترسد.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مُعلّىٰ! با نيکى کردن به برادرانت، خود را محبوبِ آنان گردان؛ چرا که خداوند، داد و دَهِش را [موجب] دوستى، و بخل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى را [موجب] دشمنى قرار داده است. به خدا سوگند، اگر شما از من چيزى بخواهيد و من به شما عطا کنم و در نتيجه، مرا دوست بداريد، اين نزد من، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است که از من نخواهيد و من هم به شما چيزى ندهم و در نتيجه، مرا دشمن بداريد. هر چيزى که خداوند عز وجل از طريق من به شما برساند، ستوده شدۀ واقعى خداوند متعال است و شما از شکرگزارى خدا، به واسطۀ آنچه با دستان من به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، دور نيستيد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: اگر من به شما عطايى بدهم و مورد ستايش و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارىِ شما قرار گيرم، در واقع، از خداوند، ستايش و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى شده است؛ چرا که دهندۀ اصلى، اوست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن بَذَلَ النَّوالَ قَبلَ السُّؤالِ، فَهُوَ الكَريمُ المَحبوبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۳۸ ح۸۶۴۳، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۰ ح۷۶۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس پيش از درخواست، عطابخشى کند، بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صلة-الرحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۷: صِلَةُ الرَّحِمِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صلۀ رحم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: صِلَةُ القَرابَةِ مَثراةٌ فِي المالِ، وَ مَحَبَّةٌ فِي الأَهلِ، وَ مَنسَأَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّسءُ: التأخیر (النهایة: ج۵ ص۴۴ «نسأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الأَجَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۸ ص۱۴ ح۷۸۱۰ عن عمرو بن سهل؛ قرب الإسناد: ص۳۵۵ ح۱۲۷۲ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۵۵ ح۱۹، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۰۲ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: صلۀ رحم، موجب افزايش دارايى، دوستى در خاندان، و تأخير در اَجَل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: صِلَةُ الأَرحامِ تُزَكِّي الأَعمالَ،... وَ تُحَبِّبُ في أَهلِ بَيتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۵۲ ح۱۳ عن أبي حمزة الثمالي و ص۱۵۰ ح۴، تحف العقول: ص۲۹۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۱۸ ح۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: صلۀ رحم، کارها[ى انسان] را بارور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند... و [شخص را] محبوب خاندانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: صِلَةُ الرَّحِمِ مَنسَأَةٌ فِي الأَجَلِ، مَحبَبَةٌ فِي الأَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۵۱ ح۹، منتقى الجمان: ج۲ ص۴۵۷ كلاهما عن البزنظي عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۸۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: صلۀ رحم، موجب تأخير در اَجَل و محبوبيت در خانواده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: صِلَةُ الرَّحِمِ توجِبُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۰۹ ح۵۸۵۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۰۴ ح۵۴۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: صلۀ رَحِم (پيوند با خويشان) موجب محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزيارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۸: الزِّيارَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دید و بازدید&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الزِّيارَةُ تُنبِتُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص۸۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۵۵ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ديد و بازديد، بذر محبّت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روياند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يا أَهلَ القَرابَةِ! تَزاوَروا وَ لَا تَجاوَروا، وَ تَهادَوا؛ فَإِنَّ الهَدِيَّةَ تَسُلُّ السَّخيمَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «السجيّة»، و ما أثبتناه من مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص۲۰۳ ح۱۵۱۰۹. و السَّخیمة: الحِقد في النفس (النهایة: ج۲ ص۳۵۱ «سخم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الزِّيارَةُ تُثبِتُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۵۳ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام و راجع جامع الأحاديث للقمّي: ص۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى خويشاوندان! به ديدار يکديگر برويد و [لیکن] همسايگى مکنيد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. مراد، اين است که خويشاوندان از همسايگى با يکديگر بپرهيزند، ولى آمد و شد فراوان داشته باشند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به يکديگر هديه دهيد؛ زيرا هديه دادن، کينه را ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و ديد و بازديد، دوستى را استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: يا أهلَ القَرابَةِ! تَزاوَروا وَ لا تَتَحاوَروا، وَ تَهادَوا؛ فَإِنَّ الزِّيارَةَ تَزيدُ فِي المَوَدَّةِ، وَ المُحاوَرَةَ تُحدِثُ القَطيعَةَ، وَ الهَدِيَّةَ تُزيلُ الشَّحناءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۲۶ ح۱۲۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى خويشان يکديگر! به ديدار هم برويد و با يکديگر، بگومگو نکنيد و به همديگر هديه بدهيد؛ زيرا به ديدار هم رفتن، محبّت را افزون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و بگومگو کردن، جدايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و هديه دادن، کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [و کدورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُدايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المصافحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۹: المُصافَحَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دست دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مِن تَمامِ المَحَبَّةِ المُصافَحَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دست دادن، يکى از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کمالِ دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَصافَحوا وَ تَهادَوا؛ فَإِنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُصافَحَهَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَزيدُ فِي المَوَدَّةِ، وَ الهَدِيَّةَ تُذهِبُ الغِلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِلّ: الحِقد و الشحناء (النهایة: ج۳ ص۳۸۱ «غلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۱۵۳ عن الإمام الكاظم عن آبائه عن عليّ عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۲۶ ح۱۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دست بدهيد و به يکديگر هديه دهيد؛ چرا که دست دادن، بر دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد و هديه دادن، کينه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَصافَحوا؛ يَذهَبِ الغِلُّ مِن قُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۴۷ ح۲۲۷۳ عن أنس؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۹۴ ح۱۸۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دست بدهيد، تا کينه از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان برود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَصافَحُوا؛ فإِنَّ التَّصافُحَ يُذهِبُ السَّخيمَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۵، الكافي: ج۲ ص۱۸۳ ح۱۸ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۵۸ ح۱۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با يکديگر دست بدهيد؛ زيرا دست دادن، کينه و کدورت را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الهدية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۰: الهَدِيَّةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هدیه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: الهَدِيَّةُ تورِثُ المَوَدَّةَ، وَ تُجَدِّدُ الأُخُوَّةَ، وَ تُذهِبُ الضَّغينَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۹۴ ح۱۸۳، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۶۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هديه دادن، محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و برادرى را تازه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و کينه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَهادَوا تَحابّوا. تَهادَوا؛ فَإِنَّها تَذهَبُ بِالضَّغائِنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۴۴ ح۱۴، الخصال: ص۲۷ ح۹۷ نحوه و كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۴۴ ح۱؛ الموطّأ: ج۲ ص۹۰۸ ح۱۶ عن عطاء بن أبي مسلم نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به يکديگر، هديه بدهيد تا به هم محبّت پیدا کنید. هدیه بدهید، که هديه دادن، کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَهادَوا؛ فَإِنَّ الهَدِيَّةَ تُضَعِّفُ الحُبَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي تزیده (فیض القدیر: ج۳ ص۳۵۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ تَذهَبُ بِغَوائِلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغوائل: جمع غائلة؛ و هي الحقد (مجمع البحرين: ج۲ ص۱۳۴۲ «غول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّدرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۲۵ ص۱۶۳ ح۳۹۳ عن أُمّ حكيم بنت وداع الخزاعية، مسند الشهاب: ج۱ ص۳۸۲ ح۶۵۹، تفسير القرطبي: ج۱۳ ص۱۹۹ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به يکديگر هديه بدهيد؛ زيرا هديه دادن، محبّت را دوچندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و [کدورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و] کينۀ سينه را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: تَهادَوا بِالنَّبِقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النبق - بفتح النون و كسر الباء و قد تسكّن -: حَمْل السدر و ثمره (اُنظر: لسان العرب، ج۱۰، ص۳۵۰ «نبق») و قال المجلسي (رحمه الله): قوله صلّی اللّه عَليه وآلِه: بالنبق: أي و لو كان بالنبق؛ فإنّه أخسّ الثمار(مرآت العقول: ج۱۹ ص۱۲۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تَحیَا المَوَدَّةُ وَ المُوالاةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۴۴ ح۱۳ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به يکديگر، کُنار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميوۀ درخت سدر. اشاره به اين است که هديه، هر قدر هم کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزش باشد، موجب محبّت است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هديه دهيد، که با اين کار، دوستى و يارى زنده مىمانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الهَدِيَّةُ تَجلِبُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۸۳ ح۳۱۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۹ ح۸۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هديه دادن، دوستى را به دنبال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إفشاء-السلام-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۱: إفشاءُ السَّلامِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: به همه سلام کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَدخُلونَ الجَنَّةَ حَتّیٰ تُؤمِنوا، وَ لا تُؤمِنوا حَتّیٰ تَحابّوا. أ وَ لا أدُلُّكُم عَلیٰ شَيءٍ إِذا فَعَلتُموهُ تَحابَبتُم؟ أفشُوا السَّلامَ بَينَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص۷۴ ح۹۳ عن أبي هريرة؛ مسند زيد: ص۳۹۰ عن زيد بن عليّ عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، مشكاة الأنوار: ص۱۵۷ ح۳۹۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: وارد بهشت نخواهيد شد، مگر آن که ايمان بياوريد، و ايمان نخواهيد آورد، مگر آن که يکديگر را دوست بداريد. آيا شما را به چيزى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى نکنم که اگر انجامش دهيد، محبوب يکديگر خواهيد گشت؟ سلام کردن را ميان خود، رواج دهيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي موسى الأشعري: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قال: لَن تُؤمِنوا حَتّیٰ تَحابّوا. أ فَلا أدُلُّكُم عَلیٰ ما تَحابّوا عَلَيهِ؟ قالوا: بَلیٰ يا رَسولَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفشُوا السَّلامَ بَينَكُم، تَحابّوا. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لا تَدخُلُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا، و في کنز العمّال: «تَدخُلونَ»، و هو الصواب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَّةَ حَتّیٰ تَراحَموا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللهِ، كُلُّنا رَحيمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِنَّهُ لَيسَ بِرَحمَةِ أحَدِكُم، وَ لٰكِن رَحمَةِ العامَّةِ، رحمَةِ العامَّةِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۵ ح۷۳۱۰، كنز العمّال: ج۹ ص۱۱۸ ح۲۵۲۶۸ نقلاً عن المعجم الكبير نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابو موسى اشعرى -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «هرگز ايمان نخواهيد آورد، مگر آن که يکديگر را دوست بداريد. آيا شما را به چيزى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى کنم که بر اساس آن، يکديگر را دوست بداريد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ميان خودتان سلام کردن را رواج دهيد تا يکديگر را دوست بداريد. سوگند به آن که جانم در دست اوست، وارد بهشت نخواهيد شد، مگر اين که به يکديگر مهربانى کنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! همۀ ما مهربان هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصود، مهربانى شخص شما [به کسانى خاص] نيست؛ بلکه مهربانى به همگان است، مهربانى به همگان!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ‌ص۱۳۰ ح۲۱۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۱۳۱ ح۲۱۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لين-الكلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۲: لينُ الكَلامِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نرم سخن گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن لانَت كَلِمَتُهُ، وَجَبَت مَحَبَّتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۹۱، نزهة الناظر: ص۶۲ ح۴۳، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۹۶ ح۷۹؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۱۹ ص۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که سخنش نرم شود، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش [بر ديگران] لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن عَذُبَ لِسانُهُ، كَثُرَ إخوانُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مئة كلمة للجاحظ: ص۲۴ ح۸؛ غرر الحكم: ج۵ ص۱۵۶ ح۷۷۶۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۲۴ ح۷۱۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که زبانش شيرين باشد، برادرانش زياد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: القَولُ الحَسَنُ يُثرِي المالَ، وَ يُنمِي الرِّزقَ، وَ يُنسِئُ فِي الأَجَلِ، وَ يُحَبِّبُ إِلَى الأَهلِ، وَ يُدخِلُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۱۷ ح۱۰۰ عن أبي حمزة الثمالي، الأمالي للصدوق: ص۴۹ ح۱، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۴۸ ح۱۰۵۲، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۱۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه السلام: گفتار نيک، دارايى را زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و روزى را افزايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اَجَل را به تأخير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد و انسان را نزد خانواده محبوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و [شخص را] به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَوِّد لِسانَكَ لينَ الكَلامِ وَ بَذلَ السَّلامِ؛ يَكثُر مُحِبّوكَ، وَ يَقِلَّ مُبغِضوكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۲۹ ح۶۲۳۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۴۰ ح۵۷۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: زبانت را به نرمگويى و سلام کردنِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريغ، عادت بده تا دوستانت افزون و دشمنانت کم شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السجود-بين-الأذان-و-الإقامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۳: السُّجودُ بَينَ الأَذانِ وَ الإِقامَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سجده کردن میان اذان و اقامه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: کانَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام يَقولُ لِأَصحابِهِ: مَن سَجَدَ بَينَ الأَذانِ وَ الإِقامَـةِ فَقـالَ في سُجودِهِ: «رَبِّ، لَكَ سَجَدتُ خاضِعاً خاشِعاً ذَليلاً»، يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: مَلائِكَتي، وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأَجعَلَنَّ مَحَبَّتَهُ في قُلوبِ عِبادِيَ المُؤمِنينَ، وَ هَيبَتَهُ في قُلوبِ المُنافِقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۲۷۲ ح۱۶۳ عن بكر بن محمّد الأزديّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۸۴ ص۱۵۲ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: امير مؤمنان على بن ابى طالب علیه السلام به يارانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر کس ميان اذان و اقامه به سجده رود و در سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بگويد:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;quot;اى پروردگار من! من از سرِ فروتنى و خاکسارى و خوارى، در پيشگاهت به خاک افتادم&amp;quot;، خداى متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: فرشتگان من! به عزّت و عظمتم سوگند که محبّت او را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگانِ مؤمنم قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و هيبتش را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منافقان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۴: الاِستِعانَةُ بِاللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یاری جستن از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّٰهُمَّ اقْذِف في قُلوبِ عِبادِكَ مَحَبَّتي،... وَ لا تَجعَلني مِنَ الغافِلينَ، أحِبَّني وَ حَبِّبني، وَ حَبِّب إِلَيَّ ما تُحِبُّ مِنَ القَولِ وَ العَمَلِ؛ حَتّیٰ أدخُلَ فيهِ بِلَذَّةٍ، وَ أخرُجَ مِنهُ بِنَشاطٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۹۵ ص۲۹۸ ح۱۷ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام: بار خدایا! دوستىِ مرا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بندگانت بيفکن... و مرا از غافلان قرار مده. دوستم بدار و محبوبم کن و هر گفتار و کردارى را که خود دوست دارى، محبوبم ساز، تا با لذّت بِدان بپردازم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - عِندَما زارَ قَبرَ جَدِّهِ أميرِ المؤمِنينَ عليه السلام -: اللّٰهُمَّ فَاجْعَل نَفسي مُطمَئِنَّةً بِقَدَرِكَ، راضِيَةً بِقَضائِكَ، مولَعَةً بِذِكرِكَ وَ دُعائِكَ، مُحِبَّةً لِصَفوَةِ أَولِيائِكَ، مَحبوبَةً في أرضِكَ وَ سَمائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۹۲ ح۹۳ عن عليّ بن مهدي بن صدقة الرقّي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، مصباح المتهجّد: ص۷۳۸ ح۸۲۹، الإقبال: ج۲ ص۲۷۳ كلاهما عن الإمام الباقر عنه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۲۶۴ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه السلام - چون آرامگاه جدّش امير مؤمنان علیه السلام را زيارت کرد -: بار خدایا! جانم را مطمئن و پذيراى سرنوشت، خشنود به قضايت، شيفتۀ ياد و دعايت، دوستدار دوستان برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات و محبوب در زمين و آسمانت، قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله _ لِعَلِيٍّ عليه السلام _: يا عَلِيُّ، إِذا أرَدتَ مَدينَةً أو قَريَةً فَقُل حينَ تُعايِنُها: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ خَيرَها، وَ أعوذُ بِكَ مِن شَرِّها، اللّٰهُمَّ حَبِّبنا إِلیٰ أَهلِها، وَ حَبِّب صالِحي أَهلِها إلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۲۹۸ ح۲۵۰۹، المحاسن: ج۲ ص۱۲۳ ح۱۳۴۴ عن الإمام الكاظم عن أبيه عن جدّه عليهم السلام بزیادة «اللّٰهُمَّ أطعِمنا مِن جَناها، و أعِذنا مِن وَبائِها» بعد «مِن شَرِّها»، مكارم الأخلاق: ج۱&lt;br /&gt;<br /> ص ۵۵۳ ح۱۹۰۸، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۲۴۸ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به علی علیه السلام -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هر گاه آهنگ شهر يا روستايى کردى، زمانى که چشمت به آن افتاد، بگو: «بار خدايا! خيرِ آن را از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. بار خدايا! ما را در نزد اهالى آن، محبوب گردان و اهالى نيک آن را محبوب ما بدار».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ثَلاثٌ لَم يُسأَلِ اللهُ عزّ وجلّ بِمِثلِهِنَّ: أَن تَقولَ: اللّٰهُمَّ فَقِّهني فِي الدّينِ، وَ حَبِّبني إِلَى المُسلِمينَ، وَ اجعَل لي لِسانَ صِدقٍ فِي الآخِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۰۳ ح۶۰۳ عن أبي قتادة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۹۵ ص۳۵۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: بهترين خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از خداوند عز وجل سه چيز است: اين که بگويى: خدايا! مرا در دين، فقيه و آگاه گردان و نزد مسلمانان، محبوبم گردان، و در ميان آيندگان، نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامم ساز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أعمال-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۵: أعمالٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کارهای دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - في ذِكرِ ما یَتَشَعَّبُ مِنَ العَقلِ، إِلیٰ أَن قالَ -:... وَ أمّا طاعَةُ النّاصِحِ، فَيَتَشَعَّبُ مِنهَا: الزِّيادَةُ فِي العَقلِ، وَ كَمالُ اللُّبِّ، وَ مَحمَدَةُ العَواقِبِ، وَ النَّجاةُ مِنَ اللَّومِ، وَ القَبولُ، وَ المَوَدَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۸، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۱۹ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در بیان آنچه از عقل، سرچشمه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد -: پذیرفتن نصیحت نصیحتگر خيرخواه، موجب افزايش خِرَد، کمال عقل، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرجامى، رهايى از نکوهش، مقبولیّت و دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: النَّصيحَةُ تُثمِرُ الوُدَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۲۱۲ ح۸۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خيرخواهى، دوستى به بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: النُّصحُ يُثمِرُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۱۶۱ ح۶۱۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۲ ح۵۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خيرخواهى، محبّت به بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: العِتابُ حَیاةُ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۸۳ ح۳۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۹ ح۸۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گلایه کردن، مايۀ حيات [و پايدارىِ] دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تُعاتِبِ الجاهِلَ فَيَمقُتَكَ، وَ عاتِبِ العاقِلَ يُحبِبكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۷۲ ح۱۰۲۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۱۹ ح۹۴۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نادان را سرزنش مکن، که دشمنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و خردمند را سرزنش کن تا دوست تو شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يوجب-بقاء-المودة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: ما يوجِبُ بَقاءَ المَوَدَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه دوستی را پایدار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن تَلِن حاشِيَتُهُ، يَستَدِم مِن قَومِهِ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۳، المناقب لابن شهرآشوب: ج۲ ص۴۸، غرر الحكم: ج۵ ص۳۲۶ ح۸۵۸۳ و فيه «المحبّة» بدل «المودّة»، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۰۴ ح۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که ملايمت پيشه کند، همواره از دوستىِ کسانش برخوردار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ألِن كَنَفَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَنَف: الجانب (المصباح المنیر: ص۵۴۲ «كنف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ مَن يُلِن كَنَفَهُ يَستَدِم مِن قَومِهِ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۲۰۲ ح۲۳۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ملايم باش؛ زيرا هر که ملايم باشد، همواره از دوستىِ کسانش برخوردار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الإِخوانُ فِي اللهِ تَعالیٰ تَدومُ مَوَدَّتُهُم؛ لِدَوامِ سَبَبِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۰ ح۱۷۹۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳ ح۱۳۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسانى که براى خدا برادرى ورزند، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايد؛ چون سبب آن دوستى، پايدار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ ذَوِي الدّينِ بَطيئَةُ الاِنقِطاعِ، دائِمَةُ الثَّباتِ وَ البَقاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۲ ح۹۸۰۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۹ ح۹۰۶۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى دينداران، ديرگُسَل است و ثبات و بقاى آن، هميشگى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إخوانُ الدّينِ أبقیٰ مَوَدَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۱ ص۳۵۸ ح۱۳۶۰، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۲۶ح ۲۸۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: برادران دينى، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان پايدارتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: وُدُّ أبناءِ الدُّنيا يَنقَطِعُ؛ لاِنقِطاعِ أسبابِهِ. وُدُّ أبناءِ الآخِرَةِ يَدومُ؛ لِدَوامِ سَبَبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۳۸ ح۱۰۱۱۷ و ۱۰۱۱۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۰۵ ح۹۲۷۴ و ۹۲۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى فرزندان دنيا، بر اثر گسستن سبب آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسلد و دوستى فرزندان آخرت، بر اثر پايايىِ سبب آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِحُسنِ العِشرَةِ تَدومُ المَوَدَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۰۱ ح۴۲۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۷ ح۳۸۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتارى، دوستى پايدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ العِشرَةِ يَستَديمُ المَوَدَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۸۳ ح۴۸۱۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۲۸ ح۴۳۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتارى، رشتۀ دوستى را پايدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أحسَنَ إِلَى النّاسِ، اِستَدامَ مِنهُمُ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۵۴ ح۸۷۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۷۶۳۲ ح۴۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آن که به مردم نيکى کند، محبّت آنان را [به خود] استمرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِالرِّفقِ تَدومُ الصُّحبَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۲۳۷ ح۴۳۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۸۶ ح۳۷۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، دوستى پايدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يوجب-صفاء-المودة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷: ما يوجِبُ صَفاءَ المَوَدَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه دوستی را خالص می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ تُخلِصُ المَوَدَّةَ: إهداءُ العَيبِ، وَ حِفظُ الغَيبِ، وَ المَعونَةُ فِي الشِّدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز، دوستى را خالص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد: هديه کردن عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى يکديگر [و بيان آنها، براى بر طرف شدن]، پاسدارى [از دوست و بدگويى نکردن از وى] هنگام غايب بودن، و يارى رساندن در سختى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثٌ يُصفينَ لَكَ وُدَّ أخيكَ: تُسَلِّمُ عَلَيهِ إِذا لَقيتَهُ، وَ تُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ، وَ تَدعوهُ بِأَحَبِّ أسمائِهِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۴۸۵ ح۵۸۱۵ عن عثمان بن طلحة الحجبي، التاريخ الكبير: ج۷ ص۳۵۲ ح۱۵۲۰، المعجم الأوسط: ج۸ ص۱۹۲ ح۸۳۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز، دوستىِ برادرت را برايت خالص [و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند: هر گاه او را ببينى، به او سلام کنى، و در مجلس، جا برايش بگشايى و او را با نامى بخوانى که بيشتر دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثٌ يُصفينَ لَكَ وُدَّ أخيكَ: تُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ، وَ تَدعوهُ بِأَحَبِّ الأَسماءِ إِلَيهِ، وَ تَعودُهُ إِذا مَرِضَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۴ ص۱۶ ح۳۴۹۶ عن شيبة الحجبي عن عمّه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز، دوستى برادرت را برايت خالص و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد: در مجلس، برايش جا بگشايى، او را با محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش بخوانى، و هر گاه بيمار شد، به عيادتش بروى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثٌ يُصفينَ وُدَّ المَرءِ لِأَخيهِ المُسلِمِ: يَلقاهُ بِالبِشرِ إِذا لَقِيَهُ، وَ يُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ إِذا جَلَسَ إِلَيهِ، وَ يَدعوهُ بِأحَبِّ الأَسماءِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۳ ح۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۳۵۸ ح۷ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه چيز است که دوستىِ آدمى را نسبت به برادر مسلمانش، خالص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند: هر گاه به او بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورَد، گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى نمايد، هر گاه کنارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشیند، برايش جا باز کند، و او را با محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش صدا بزند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: ما يُصفي لَكَ وُدَّ أخيكَ المُسلِمِ: أَن تَكونَ لَهُ في غَيبَتِهِ أفضَلَ مِمّا تَكونُ لَهُ في مَحضَرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۴ ص۱۰۱ ح۶۳۱۷ عن ابن عمر و راجع تنزيه الشريعة: ج۲ ص۱۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: آنچه دوستىِ برادر مسلمانت را برايت خالص [و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، آن است که در نبودش، بيشتر پاسِ خاطر او را داشته باشى تا در حضورش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إن أرَدتَ أَن يَصفُوَ لَكَ وُدُّ أخيكَ فَلا تُمازِحَنَّهُ، وَ لا تُمارِيَنَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُماراة: المجادَلة علی مذهب الشكّ و الریبة (النهایة: ج۴ ص۳۲۲ «مرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تُباهِيَنَّهُ، وَ لا تُشارَّنَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُشاراة: المُلاجَّة (النهایة: ج۲ ص۴۶۸ «شرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۱۲، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۹۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى که دوستىِ برادرت براى تو خالص بماند، هرگز با او شوخى مَکن، با او ستيزه مَکن، به او فخر مفروش، و با وى خصومت مورز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-أسباب-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸: جَوامِعُ أسبابِ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کلّیات موجبات دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّ أحسَنَ ما يَألَفُ بِهِ النّاسُ قُلوبَ أوِدّائِهِم، وَ نَفَوا بِهِ الضِّغنَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِّغن: الحِقد و العداوة و البغضاء (النهایة: ج۳ ص۹۱ «ضغن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن قُلوبِ أعدائِهِم: حُسنُ البِشرِ عِندَ لِقائِهِم، وَ التَّفَقُّدُ في غَيبَتِهِم، وَ البَشاشَةُ بِهِم عِندَ حُضورِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۱۸، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۵۷ ح۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بهترين چيزى که مردم به وسيلۀ آن، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوستان خود را به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دشمنانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُدايند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى در هنگام برخورد با آنان، و جوياى احوالِ آنان شدن در نبودشان و گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى با آنان در حضورشان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: العَقلُ غِطاءٌ سَتيرٌ، وَ الفَضلُ جَمالٌ ظاهِرٌ؛ فَاستُر خَلَلَ خُلُقِكَ بِفَضلِكَ، وَ قاتِل هَواكَ بِعَقلِكَ؛ تَسلَم لَكَ المَوَدَّةُ، وَ تَظهَر لَكَ المَحَبَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۲۰ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: خِرد، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پوشنده است و فضيلت، زيبايىِ آشکار است. پس کاستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خُلق خود را با فضايل خود بپوشان و با خِردت به جنگ هوس خويش برو تا دوستى، برايت سالم شود و محبّت [ديگران] برايت، آشکار گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثَةٌ تورِثُ المَحَبَّةَ: الدّينُ، وَ التَّواضُعُ، وَ البَذلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۱۶، غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۲ ح۴۶۷۸ نحوه و فيه «السخاء» بدل «البذل»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۹ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: سه چيز محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد: ديندارى، فروتنى و بخشندگى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ثَلاثٌ يوجِبنَ المَحَبَّةَ: حُسنُ الخُلُقِ، وَ حُسنُ الرِّفقِ، وَ التَّواضُعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۴۴ ح۴۶۸۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۱۲ ح۴۲۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سه خصلت موجب جلب محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، ملايمت و فروتنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَا استُجلِبَتِ المَحَبَّةُ بِمِثلِ السَّخاءِ، وَ الرِّفقِ، وَ حُسنِ الخُلُقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۷۲ ح۹۵۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هيچ چيزی مانند بخشندگى و مدارا و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى، جلب محبّت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: طَلاقَةُ الوَجهِ بِالبِشرِ، وَ العَطِيَّةُ، وَ فِعلُ البِرِّ، وَ بَذلُ التَّحِيَّةِ؛ داعٍ إِلیٰ مَحَبَّةِ البَرِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۲۵۹ ح۶۰۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۱۸ ح۵۵۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويىِ با شکفتگی و بخشش و نيکى کردن و بى دريغ سلام کردن، موجب جلب محبّت مردمان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن عَمِلَ بِالحَقِّ، مالَ إِلَيهِ الخَلقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۳۸ ح۸۶۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۶۰ ص۸۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که بر اساس حق رفتار کند، خَلق به سوى او روى خواهند آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن حَسُنَت كِفايَتُهُ، أَحَبَّهُ سُلطانُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۰۱ ح۸۴۷۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۹ ص۷۹۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس کارآمدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بهتر باشد، فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايش او را دوست خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-موانع-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِع: مَوانِعُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خبث-السريرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: خُبثُ السَّريرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرشت پلید&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّما أنتُم إخوانٌ عَلیٰ دينِ اللهِ، ما فَرَّقَ بَينَكُم إلّا خُبثُ السَّرائِرِ وَ سوءُ الضَّمائِرِ! فَلا تَوازَرونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزَرَهُ و وازَرَه: أعانه علی الأمر (لسان العرب: ج۴ ص۱۹ «أزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تَناصَحونَ، وَ لا تَباذَلونَ، وَ لا تَوادّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما در دين خدا با يکديگر برادريد و جز پليدى باطن و بدى سرشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، ميان شما جدايى نيفکنده است. بار يکديگر را بر دوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشيد و خيرخواه همدیگر نيستيد و به هم بذل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد و يکديگر را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: المِراءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بگومگو کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا مَحَبَّةَ مَعَ مِراءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: ص۳۷۵ ح۳۹۵، مئة كلمة للجاحظ: ص۳۶ ح۲۰، الإعجاز و الإيجاز للثعالبي: ص۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: با بگومگو کردن، محبّتی باقی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا مَحَبَّةَ مَعَ كَثرَةِ مِراءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۶۲ ح۱۰۵۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۳۱ ح۹۶۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: با زیاد بگومگو کردن، محبّتی باقی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الملل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳: المَلَلُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: افسردگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - أنَّهُ کانَ يَقولُ -: لا راحَةَ لِحَسودٍ، وَ لا مَوَدَّةَ لِمَلولٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج۱ ص۳۰۳، تحف العقول: ص۲۱۵ و فيه «لا عَيشَ» بدل «لا راحَةَ»، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۰ ح۶۷؛ مطالب السؤول: ج۱ص۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام – در سخنی پيوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود -: حسود، هیچ آسایشی ندارد و افسرده، هیچ دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنی را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تُشاوِر أحمَقَ، وَ لا تَستَعِن بِكَذّابٍ، وَ لا تَثِق بِمَوَدَّةِ مَلولٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار في كلا الموضعین: «مُلوك» بدل «مَلول».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ... المَلولَ أوثَقَ ما كُنتَ بِهِ خَذَلَكَ، وَ أوصَلَ ما كُنتَ لَهُ قَطَعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۱۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۳۰ ح۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: با احمق مشورت مکن و از دروغگو کمک مگير و به دوستىِ آدم افسرده تکيه مکن؛ زيرا... آدم افسرده در زمانى که کاملاً به او اعتماد دارى، تنهايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و در اوج ارتباطت با او، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قَلَّما تَنجَحُ حيلَةُ العَجولِ، أو تَدومُ مَوَدَّةُ المَلولِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۴۹۹ ح۶۷۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷۱ ح۶۲۷۴ و فيه «خُلّة» بدل «مَوَدَّة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويىِ شخص عجول، کمتر نتيجه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دوستى آزرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطر، کمتر ادامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستهزاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴: الاِستِهزاءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دست انداختن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا يَطمَعَنَّ ذُو الكِبرِ فِي الثَّناءِ الحَسَنِ... وَ لَا المُستَهزِئُ بِالنّاسِ في صِدقِ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۳۴ ح۲۰ عن يحيى بن عمران الحلبي، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۱۹۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: متکبّر نبايد از دیگران اميد نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايى داشته باشد.… همچنين کسى که مردم را دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد، نبايد انتظار دوستىِ راستين داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الذنب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵: الذَّنبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گناه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! ما تَوادَّ اثنانِ فَفُرِّقَ بَينَهُما إلّا بِذَنبٍ يُحدِثُهُ أحَدُهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۳۴۸ ح۵۳۵۷ عن ابن عمر، الأدب المفرد: ص۱۲۶ ح۴۰۱، الزهد لابن المبارك: ص۲۵۱ ح۷۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سوگند به آن که جان محمّد در دست اوست، هرگز دو دوست از يکديگر جدا نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مگر بر اثر گناهى که از يکى از آنان سر زده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمور-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۶: أُمورٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن تَتَبَّعَ خَفِيّاتِ العُيوبِ، حَرَمَهُ اللهُ مَوَدّاتِ القُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۷۱ ح۸۸۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۳۶ ح۷۵۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: هر که از عیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پنهانی [مردم] جستجو کند، خداوند او را از دوستیِ دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها محروم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ استَقصیٰ عَلیٰ صَديقِهِ، اِنقَطَعَت مَوَدَّتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۲۵ ح۸۵۸۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۵۹ ح۸۳۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که از دوست خود، پرس و جوى زياد (حسابکشى) کند، رشتۀ دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسلد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا مَوَدَّةَ لِحَقودٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۴۶ ح۱۰۴۳۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۳۱ ح۹۶۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توز، پايبند دوستى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حَسَدُ الصَّديقِ مِن سُقمِ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۱۸، غرر الحكم: ج۳ ص۴۱۲ ح۴۹۲۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۳۴ ح۴۴۸۳، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۳ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: حسادت ورزيدن دوست، از ناسالم بودن دوستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن لَم يَتَعاهَد مُوادِدَهُ، فَقَد ضَيَّعَ الصَّديقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۱۹ ح۸۵۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر کس جویای حال دوستش نشود، دوست را ضايع کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-آداب-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِس: آدابُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحب-و-البغض-في-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: الحُبُّ وَ البُغضُ فِي اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوستی و دشمنی برای خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: أفضَلُ الأَعمالِ الحُبُّ فِي اللهِ، وَ البُغضُ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود: ج۴ ص۱۹۸ ح۴۵۹۹ عن أبي ذرّ، الفردوس: ج۱ ص۳۵۵ ح۱۴۲۹؛ جامع الأخبار: ص۳۵۲ ح۹۷۸ و فيه «الإيمان» بدل «الأعمال».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: برترين اعمال، دوست داشتن براى خدا و دشمن داشتن براى خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: وُدُّ المُؤمِنِ لِلمُؤمِنِ فِي اللهِ مِن أعظَمِ شُعَبِ الإِيمانِ. ألا وَ مَن أَحَبَّ فِي اللهِ، وَ أبغَضَ فِي اللهِ، وَ أعطیٰ فِي اللهِ، وَ مَنَعَ فِي اللهِ؛ فَهُوَ مِن أصفِياءِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۵ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۴۱۰ ح۹۳۳ كلاهما عن سلام بن المستنير عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص۴۸، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۴۰ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: محبّت مؤمن به مؤمن براى خدا، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايمان است. آگاه باشيد که هر کس به خاطر خدا دوست بدارد و به خاطر خدا دشمن بدارد و به خاطر خدا دِهِش کند و به خاطر خدا دريغ ورزد، از برگزيدگان خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: سَبعَةٌ في ظِلِّ عَرشِ اللهِ عزّ وجلّ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ:... وَ رَجُلٌ لَقِيَ أخاهُ المُؤمِنَ فَقالَ: إِنّي لَأُحِبُّكَ فِي اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۴۳ ح۸ عن ابن عبّاس، مستطرفات السرائر(كتاب المشیخة): ص۸۷ ح۳۶ عن سلمان من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۷۷ ح۳۰؛ الزهد لابن حنبل: ص۱۵۴ ح۴۹ عن سلمان من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هفت چیز در سایۀ عرش خداست، آن روزی که سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز سایۀ او نیست:... و مردی که برادر مؤمنش را ملاقات کند و بگوید: من تو را برای خدا دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: طوبیٰ لِلمُتَحابّينَ فِي اللهِ، إِنَّ اللهَ - تَبَارَكَ وَ تَعالیٰ - خَلَقَ فِي الجَنَّةِ عَموداً مِن يَاقوتَةٍ حَمراءَ، عَلَيهِ سَبعونَ ألفَ قَصرٍ، في كُلِّ قَصرٍ سَبعونَ ألفَ غُرفَةٍ؛ خَلَقَهَا اللهُ عزّ وجلّ لِلمُتَحابِّينَ وَ المُتَزاوِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۹ ح۱۳ عن سهيل بن غزوان البصري، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۳۲ ح۳۵ و راجع الأمالي للمفيد: ص۲۵۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خوشا به حال آنان که براى خدا يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند! خداوند متعال در بهشت، ستونى از ياقوت سرخ آفريده که روى آن، هفتاد هزار قصر است و هر قصرى، هفتاد هزار اتاق دارد. خداوند عز وجل اين قصرها را براى کسانى آفريده است که [به خاطر خدا] يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و با هم ديد و بازديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قَواعِدُ الإِسلامِ سَبعَةٌ: فَأَوَّلُهَا: اَلعَقلُ؛ وَ عَلَيهِ بُنِيَ الصَّبرُ، وَ الثّاني: صَونُ العِرضِ وَ صِدقُ اللَّهجَةِ، وَ الثّالِثَةُ: تِلاوَةُ القُرآنِ عَلیٰ جِهَتِهِ، وَ الرّابِعَةُ: الحُبُّ فِي اللهِ وَ البُغضُ فِي اللهِ، و.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۹۶ عن كميل، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۸۱ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: شالوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام، هفت تاست: اوّلين آنها خِرد است و صبر بر آن بنا شده است، دوم: آبرودارى و راستگويى، سوم: تلاوت قرآن به گونۀ صحيح، چهارم: دوستى و دشمنى براى خدا.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - لِنَوفٍ [البِکالِيِّ] -:يا نَوفُ، إِنَّهُ لَيسَ مِن رَجُلٍ أعظَمَ مَنزِلَةً عِندَ اللهِ مِن رَجُلٍ بَكیٰ مِن خَشيَةِ اللهِ، وَ أَحَبَّ فِي اللهِ، وَ أبغَضَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا نَوفُ، مَن أَحَبَّ فِي اللهِ لَم يَستَأثِر عَلیٰ مَحَبَّتِهِ، وَ مَن أبغَضَ فِي اللهِ لَم يُنِل مُبغِضيهِ خَيراً، عِندَ ذٰلِكَ استَكمَلتُم حَقائِقَ الإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۴۶۶ ح۳۱۵، بحار الأنوار: ج۴۱ ص۲۲ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - خطاب به نوف بِکالی -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوف! منزلت هيچ کس نزد خدا از کسى که از هراسِ خدا بگريد و براى خدا دوست بدارد و در راه خدا کينه ورزد، بيشتر نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوف! هر کس در راه خدا محبّت ورزد، چيزى را بر محبّت او ترجيح نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هر کس در راهِ خدا کينه ورزد، خيرى به کينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توزانِ خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند. در اين هنگام است که حقايق ايمان را به کمال رسانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي بصير: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام فَقالَ لَهُ سَلامٌ: إِنَّ خَيثَمَةَ بنَ أبي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَیثمةَ حَدَّثَنا أنَّهُ سَأَلَكَ عَنِ الإِسلامِ، فَقُلتَ لَهُ: إِنَّ الإِسلامَ مَنِ استَقبَلَ قِبلَتَنا، وَ شَهِدَ شَهادَتَنا، وَ نَسَكَ نُسُكَنا، وَ والیٰ وَلِيَّنا، وَ عادیٰ عَدُوَّنا، فَهُوَ مُسلِمٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: صَدَقَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سَأَلَكَ عَنِ الإيمانِ، فَقُلتَ: الإيمانُ بِاللهِ، وَ التَّصديقُ بِكِتابِهِ، وَ أَن أَحَبَّ فِي اللهِ وَ أَبغَضَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: صَدَقَ خَيثَمَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۴۳ ح۱۰۲۶، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۸۲ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابو بصير -: در محضر امام باقر علیه السلام بودم. سلام به ايشان گفت: خيثمة بن ابى خيثمه براى ما نقل کرده که در بارۀ اسلام از شما پرسیده و شما در پاسخ به او گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد: «مسلمان، کسى است که به قبلۀ ما رو کند و شهادت ما را بر زبان جارى سازد و عبادت ما را در پيش گيرد و دوستدار ما را دوست بدارد و دشمن ما را دشمن بشمارد. در اين صورت است که مسلمان شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام فرمود: «خيثمه راست گفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: و در بارۀ ايمان از شما پرسيده و شما پاسخ داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد: «[ايمان حقيقى، يعنى] ايمان به خدا و تصدیق کتاب خدا و دوست داشتن برای خدا و دشمن داشتن برای خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خيثمه راست گفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن بُرَيد بن معاوية: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام في فُسطاطٍ لَهُ بِمِنیً، فَنَظَرَ إِلیٰ زِيادٍ الأَسوَدِ مُنقَلِعَ الرِّجلِ، فَرَثیٰ لَهُ فَقالَ لَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَثیٰ له: ترحَّم وَ رقَّ له (اُنظر: المصباح المنیر: ص۲۱۸ «رثي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ما لِرِجلَيكَ هٰكَذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جِئتُ عَلیٰ بِكرٍ لي نِضوٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِکر: الفَتِيّ من الإبل. و النِّضْو: الدابَّة التي هَزَلَتها الأسفار (لسان العرب: ج۴ ص۷۹ «بکر» و ج۱۵ ص۳۳۰ «نضا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكُنتُ أمشي عَنهُ عامَّةَ الطَّريق.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَثیٰ لَهُ، وَ قالَ لَهُ عِندَ ذٰلِكَ زِيادٌ: إِنّي أُلِمُّ بِالذُّنوبِ، حَتّیٰ إِذا ظَنَنتُ أنّي قَد هَلَكتُ ذَكَرتُ حُبَّكُم، فَرَجَوتُ النَّجاةَ وَ تَجَلّیٰ عَنّي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: وَ هَلِ الدّينُ إلَّا الحُبُّ؟! قالَ اللهُ تَعالیٰ: (حَبَّبَ إِلَيْكُمُ ٱلْإِيمَـٰنَ وَ زَيَّنَهُ فِى قُلُوبِكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قاَل: (إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قالَ: (يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۷۹ ح۳۵، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۰، دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۶۳ ح۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از بُرَيد بن معاويه -: در خيمۀ امام باقر علیه السلام در مِنا خدمت ايشان بودم. چشم امام علیه السلام به زيادِ اسود افتاد که پايش زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود بود. دلش به حال او سوخت و فرمود: «چه بر سرِ پاهايت آمده است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زياد گفت: من با شتر جوان نحيفى آمدم. بدين جهت، بيشتر راه را پياده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيمودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام متأثّر شد. در اين هنگام، زياد به ايشان گفت: من [گاهى] مرتکب گناهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، چندان که گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم به هلاکت در افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. پس محبّت شما را به ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و به نجات، اميدوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و [آن گمان] از من کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت در تفسير فرات، کوفى (ص ۴۲۸) چنين آمده: «فدايت شوم! گاهى که تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، شيطان به سراغم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مرا به ياد گناهان و معاصى گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد، به طورى که از خود، نوميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم. سپس محبّت شما را...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام فرمود: «آيا دين، جز محبّت است؟! خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (ايمان را محبوب شما گردانيد و آن را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان آراسته نمود) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (اگر خدا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، از من پيروى کنيد تا خدا نيز شما را دوست بدارد) و نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (کسى را که به سوى آنان مهاجرت کرده، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مِن أوثَقِ عُرَى الإِيمانِ أَن تُحِبَّ فِي اللهِ وَ تُبغِضَ فِي اللهِ، وَ تُعطِيَ فِي اللهِ وَ تَمنَعَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۵ ح۲ عن سعيد الأعرج، الأمالي للمفيد: ص۱۵۱ ح۱، ثواب الأعمال: ص۲۰۲ ح۱، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از استوارترين دستگيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايمان، اين است که براى خدا دوست بدارى و براى خدا دشمن بدارى، و براى خدا عطا کنى و براى خدا دریغ بورزى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَبلُغُ أحَدُكُم حَقيقَةَ الإِيمانِ حَتّیٰ يُحِبَّ أبعَدَ الخَلقِ مِنهُ فِي اللهِ، وَ يُبغِضَ أقرَبَ الخَلقِ مِنهُ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۶۹، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۵۲ ح۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هيچ يک از شما به حقيقت ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، مگر آن که دورترين کس از خود را براى خدا دوست بدارد و نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کس به خود را براى خدا دشمن بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أَحَبَّ اللهَ، وَ أَبغَضَ عَدُوَّهُ؛ لَم يُبغِضهُ لِوِترٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوِترُ: الجِنايَةُ التي يَجنيها الرجلُ على غَيرهِ، من قَتلٍ أو نَهبٍ أو سبي (النهایة: ج۵ ص۱۴۸ «وتر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَتَرَهُ فِي الدُّنيا، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ بِمِثلِ زَبَدِ البَحرِ ذُنوباً؛ كَفَّرَهَا اللهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۳ ح۹۴۵ عن حسين بن مصعب، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۸ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس خدا را دوست بدارد و با دشمن او کين ورزد و اين دشمنى و کين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى او به خاطر جنايت و ستمى نباشد که [آن شخص] در دنيا به او کرده است (به خاطر کينۀ شخصى نباشد)، چنانچه روز قيامت با گناهانى به اندازۀ کفِ دريا بيايد، خداوند، همۀ آنها را برای او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار عن أبی هریرة عن رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ حَولَ العَرشِ مَنابِرَ مِن نورٍ، عَلَيها قَومٌ لِباسُهُم مِن نورٍ وَ وُجوهُهُم نورٌ، لَيسوا بِأَنبِياءَ، يَغبِطُهُمُ الأَنبياءُ وَ الشُّهَداءُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللهِ، حُلَّ لَنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُمُ المُتَحابّونَ فِي اللهِ، وَ المُتَجالِسونَ فِي اللهِ، وَ المُتَزاوِرونَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۳۵۱ ح۹۷۵، مشكاة الأنوار: ص۱۷۵ ح۴۵۳ عن الامام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۵۲ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار - به نقل از ابو هریره -: پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: «گرداگردِ عرش، منبرهایی از نور قرار ندارد که روی آنها کسانی هستند که لباسشان نور است و چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان نورانی است. پیامبر نیستند؛ [امّا] پیامبران و شهدا به آنان غبطه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پیامبر خدا! برایمان روشنگری کن [که آنها از کدام طبقه هستند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان کسانی هستند که در راه خدا یکدیگر را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و در راه خدا نشست و برخاست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و در راه خدا به دیدار یکدیگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله کانَ يَقولُ: إِنَّ لِلهِ خَلقاً عَن يَمينِ العَرشِ بَينَ يَدَيِ اللّهِ وَ عَن يَمينِ اللَّهِ، وُجوهُهُم أبيَضُ مِنَ الثَّلجِ، وَ أَضوَأُ مِنَ الشَّمسِ الضّاحِيَةِ، يَسأَلُ السّائِلُ: ما هٰؤُلاءِ؟ فَيُقالُ: هٰؤُلاءِ الَّذينَ تَحابُّوا في جَلالِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۷۳ ح۹ عن عيسى بن أبي منصور، المؤمن: ص۴۱ ح۹۴، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۳۳ ح۱۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند را آفريدگانى است که در سمت راست عرش، نزد خدا و سمت راست او قرار دارند، که چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان سپيدتر از برف و روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خورشيد تابان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسشگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد: اينان کيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: اينان، کسانى هستند که در عظمت خداوند، يکديگر را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۴۰ (الإخاء / تأکید الإخاء الدیني / وجوب الحبّ في اللّٰه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۲ ص۴۱ (برادری / تأکید بر برادری دینی / وجوب دوستی برای خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-في-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: ما يَنبَغي فِي المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه در دوستی شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معرفة-الاسم-و-النسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۱: مَعرِفَةُ الاِسمِ وَ النَّسَبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شناخت اسم و نسب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا آخَى الرَّجُلُ الرَّجُلَ فَليَسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ وَ مِمَّن هُوَ؛ فَإِنَّهُ أوصَلُ لِلمَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۵۹۹ ح۲۳۹۲ عن يزيد بن نعامة الضبّي؛ مشكاة الأنوار: ص۱۹۳ وفيه «جاء» بدل «آخى الرجل»، كنز الفوائد: ج۱ ص۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه کسى با کسى دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نامش، نام پدرش و خاستگاهش را بپرسد، که اين کار، پيوند دوستى را استوارتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ المُسلِمَ فَليَسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ وَ اسمِ قَبيلَتِهِ وَ عَشيرَتِهِ؛ فَإِنَّ مِن حَقِّهِ الواجِبِ وَ صِدقِ الإِخاءِ أَن يَسأَلَهُ عَن ذٰلِكَ، وَ إلّا فَإِنَّها مَعرِفَةُ حُمقٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۷۱ ح۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، مصادقة الإخوان: ص۱۷۹ ح۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، الجعفريّات: ص۱۹۴ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۹ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه کسى از شما با برادر مسلمانش دوست شد، نامش، نام پدرش و نام قبيله و تيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپرسد؛ زيرا پرسش از اين چيزها، از حقوق واجبِ دوستى و نشانۀ برادرىِ راستين است، و گرنه، آن [آشنايى]، آشنايى احمقانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا آخیٰ أحَدُكُم رَجُلاً فَليَسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ وَ قَبيلَتِهِ وَ مَنزِلِهِ؛ فَإِنَّهُ مِن واجِبِ الحَقِّ وَ صافِي الإِخاءِ، وَ إلّا فَهُوَ مَوَدَّةٌ حَمقاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۱ ص۹۸، أعلام الدین: ص۱۸۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۶۶ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما با کسى دوستى کرد، نامش و نام پدر و قبيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپرسد و از منزلش خبر گيرد؛ زيرا اين کار از حقوق واجب و صفاى برادرى است، و گرنه [دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان] دوستىِ احمقانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن ابن عمر: رَآنِي النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله وَ أَنَا ألتَفِتُ، فَقالَ: ما لَكَ تَلتَفِتُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: آخَيتُ رَجُلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِذا أحبَبتَ رَجُلاً فَاسأَلهُ عَنِ اسمِهِ وَ اسمِ أبيهِ، فَإِن کانَ غائِباً حَفِظتَهُ، وَ إن کانَ مَريضاً فَعُدتَهُ، وَ إن ماتَ شَهِدتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۴۹۲ ح۹۰۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإيمان - به نقل از ابن عمر -: پيامبر صلی اللّه علیه وآله مرا ديد که به چپ و راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم. فرمود: «چرا به اين سو و آن سو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: با مردى دوستى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام [و اينک به دنبالش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه با کسى دوستى کردى، نام او و نام پدرش را بپرس تا در نبودش، او را حفظ کنى و اگر بيمار گشت، به عيادتش بروى و اگر مُرد، در تشييع جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش حاضر شوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن سالم عن أبيه: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إذ مَرَّ عَلَيهِ رَجُلٌ، فَقالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي لَأُحِبُّ هٰذا فِي اللهِ عزّ وجلّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: هَل تَدرِي مَا اسمُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: فَاسأَلهُ عَنِ اسمِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَأَلهُ وَ أعلَمَهُ ذٰلِكَ. فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: أَحَبَّكَ اللهُ الَّذي أحبَبتَني فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَخبَرَهُ بِالَّذي قالَ لَهُ وَ الَّذي رَدَّ عَلَيهِ. فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: وَجَبَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۲ ص۱۹۷ الرقم۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء - به نقل از سالم، از پدرش -: نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله بودم که مردى بر ايشان گذشت. مرد ديگرى گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! من اين [مرد] را در راه خداوند عز وجل دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «آيا نامش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «پس نامش را بپرس».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او [نیز نزد آن مرد رفت و] نامش را پرسيد و آن مرد، پاسخش را داد و سپس افزود: خداوندى که مرا در راه او دوست داشتى، دوستت بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به سوى پيامبر خدا باز گشت و وى را از آنچه به آن مرد گفته بود و آنچه از او شنيده بود، باخبر کرد. آن گاه، پيامبر خدا فرمود: «[اينک حقيقتِ دوستى] تحقّق يافت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعلام-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۲: إعلامُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اعلام دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم صاحِبَهُ أو أخاهُ فَليُعلِمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۳ عن عبد اللّٰه بن القاسم الجعفريّ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۳؛ المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۹ ح۷۳۲۲ عن المقدام بن معدیكرب و ليس فيه «صاحبه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما رفیق يا برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] با&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ الرَّجُلُ أخاهُ فَليُخبِرهُ أنَّهُ يُحِبُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۲ ح۵۱۲۴ عن المقدام بن معديكرب، الأدب المفرد: ص۵۴۲ح۱۶۵، مسند ابن حنبل: ج۶ ص۹۱ ح۱۷۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه مردى، برادرش را دوست داشت، او را باخبر کند که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ أصلَحُ لِذاتِ البَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص۱۲، الجعفريّات: ص۱۹۵ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند؛ چرا که اين کار، افراد را بيشتر به هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيوندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ يَجِدُ لَهُ مِثلَ الَّذي عِندَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۴۸۹ ح۹۰۱۰ عن ابن عمر، الإخوان: ص۱۴۱ ح۷۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند؛ زيرا همانند حالت خودش را نزد او خواهد يافت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُعلِمهُ ذٰلِكَ، ثُمَّ لِيَزُرهُ، وَ لا يَكونُ أوَّلَ قاطِعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۳۰۳ ح۱۱۹۷ عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند و به ديدارش برود و نخستين کسى نباشد که قطعِ رابطه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فَليُخبِرهُ؛ لِيَقُل: إِنّي أُحِبُّكَ فِي اللهِ، إِنّي أوَدُّكَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان: ص۱۳۷ ح۶۸ عن مجاهد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادرش را دوست داشت، او را [از اين دوستى] باخبر کند و [به او سخنانى از اين دست] بگويد: من، تو را در راه خدا دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم. من به تو در راه خدا علاقه دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أبدِ المَوَدَّةَ لِمَن وادَّكَ؛ تَكُن أثبَتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان: ص۱۳۶ ح۶۶ عن أبي حميد الساعدي، الفردوس: ج۱ ص۴۳۴ ح۱۷۶۶ نحوه، كنز العمّال: ج۹ ص۳۴ ح۲۴۷۹۷ نقلاً عن المعجم الكبير.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستى خودت را به کسى که تو را دوست دارد، آشکار کن تا دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات استوارتر شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم أخاهُ فِي اللهِ فَليُعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ أبقیٰ فِي الأُلفَةِ، وَ أثبَتُ فِي المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان: ص۱۳۸ ح۶۹ عن مجاهد، الزهد لهنّاد: ج۱ ص۲۷۵ ح۴۸۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما برادر دينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دوست دارد، اين را به او اعلام کند؛ چرا که اين کار، اُلفت را پايدارتر و دوستى را استوارتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن کانَ في قَلبِهِ مَوَدَّةٌ لِأَخيهِ ثُمَّ لَم يُطلِعهُ عَلَيهِ، فَقَد خانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان: ص۱۴۰ ح۷۲ عن مكحول.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که در دلش به برادرش محبّتى داشته باشد و او را از آن باخبر نکند، به او خيانت کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أنس: إِنَّ رَجُلاً کانَ عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إِنّي لَأُحِبُّ هٰذا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: أعلَمتَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أعلِمهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَحِقَهُ فَقالَ: إِنّي اُحِبُّكَ فِي اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَحَبَّكَ الَّذي أحبَبتَني لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۳ ح۵۱۲۵، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۸۲ ح۱۲۴۳۳، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۸۹ ح۷۳۲۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از اَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَس -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله بود که مردى ديگر بر ايشان گذشت. آن مرد گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! من اين مرد را [که گذشت،] دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «آيا باخبرش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «او را باخبر کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خود را به آن مرد رساند و گفت: من، تو را در راه خدا دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: آن که مرا براى او دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، دوستت بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد عن مجاهد: لَقِيَني رَجُلٌ مِن أصحابِ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله، فَأَخَذَ بِمَنكِبي مِن وَرائي، قالَ: أما إِنّي أُحِبُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَحَبَّكَ الَّذي أحبَبتَني لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَولا أنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله قالَ: «إِذا أَحَبَّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ، فَليُخبِرهُ أنَّهُ أَحَبَّهُ»، ما أخبَرتُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۱۶۵ ح۵۴۳ و راجع المعجم الكبير: ج۱۲ ص۲۸۰ ح۱۳۳۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد - به نقل از مجاهد -: مردى از ياران پيامبر صلی اللّه علیه وآله مرا ديد و از پشت، شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را گرفت و گفت: بدان که من، تو را دوست دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ داد[م]: آن که مرا براى او دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، دوستت بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: اگر نبود که پيامبر خدا فرمود: «هر گاه کسى، کسى را دوست داشت، باخبرش کند که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد»، تو را [از محبّتم] باخبر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أَحَبَّ أحَدُكُم صاحِبَهُ، فَليَأتِهِ في مَنزِلِهِ فَليُخبِرهُ أنَّهُ يُحِبُّهُ لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۶۶ ح۲۱۳۵۲ عن أبي ذرّ، الزهد لابن المبارك: ص۲۴۸ ح۷۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه يکى از شما رفيق خود را دوست دارد، به منزل او برود و به او خبر دهد که او را به خاطر خدا دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي البلاد: مَرَّ رَجُلٌ فِي المَسجِدِ وَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام جالِسٌ وَ أبو عَبدِ اللهِ عليه السلام، فَقالَ لَهُ بَعضُ جُلَسائِهِ: وَ اللهِ، إِنّي لَأُحِبُّ هٰذَا الرَّجُلَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: ألا فَأَعلِمهُ؛ فَإِنَّهُ أبقیٰ لِلمَوَدَّةِ، وَ خَيرٌ فِي الأُلفَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۱، مشكاة الأنوار: ص۵۷۵ ح۱۹۱۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابو البلاد -: مردى در مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت و امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام نشسته بودند. يکى از مجلسيان به امام علیه السلام گفت: به خدا، من اين مرد را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام به او فرمود: «پس، اين را به او اعلام کن؛ زيرا اين کار، دوستى را پايدارتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و براى اُلفت، بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِذا أحبَبتَ رَجُلاً فَأَخبِرهُ بِذٰلِكَ؛ فَإِنَّهُ أثبَتُ لِلمَوَدَّةِ بَينَكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۴ ح۲ عن هشام بن سالم، المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۲ و فيه صدره، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه کسى را دوست داشتى، به او بگو؛ زيرا اين کار، دوستىِ ميان شما را پايدارتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إِذا أحبَبتَ أحَداً مِن إخوانِكَ فَأَعلِمهُ ذٰلِكَ؛ فَإِنَّ إبراهيمَ عليه السلام قالَ: (رَبِّ أَرِنِى كَيْفَ تُحْىِ ٱلْمَوْتَیٰ قَالَ أَوَ لَمْ تُؤْمِن قَالَ بَلَیٰ وَ لَـٰكِن لِّيَطْمَـئِنَّ قَلْبِى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۴ ح۱ عن نصر بن قابوس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر گاه يکى از برادرانت را دوست داشتى، از آن [محبّت]، باخبرش کن؛ زيرا ابراهيم علیه السلام نيز گفت: (پروردگارا! به من نشان بده که چگونه مردگان را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى؟ «گفت: آيا ايمان نياورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟». گفت: چرا؛ ولى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم دلم آرامش يابد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حفظ-الود-القديم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۳: حِفظُ الوُدِّ القَديمِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حفظ دوستی کهن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يُحِبُّ حِفظَ الوُدِّ القَديمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في ضعفاء الرجال: ج۴ ص۱۵۰۶ عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال، حفظ دوستى ديرينه را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان عليه السلام _ لاِبنِهِ _: يا بُنَيَّ، عَلَيكَ بِالحَبيبِ الأَوَّلِ؛ فَإِنَّ الحَبيبَ الأَخيرَ لا يَعدِلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج۶ ص۳۳۲ ح۸۳۹۳ عن يحيى بن أبي كثير، حلية الأولياء: ج۳ ص۷۱ الرقم ۲۱۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان علیه السلام - خطاب به فرزندش -: پسرکم! دوست ديرين را نگه دار، که دوست تازه با او برابر نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَوَدَّةُ يَومٍ خُلَّةٌ، وَ مَوَدَّةُ شَهرٍ قَرابَةٌ، وَ مَوَدَّةُ سَنَةٍ رَحِمٌ ماسَّةٌ، مَن قَطَعَها قَطَعَهُ اللهُ، وَ مَن وَصَلَها وَصَلَهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التشریف بالمنن: ص۳۹۱ ح۵۵۲، إحقاق الحقّ: ج۱۹ ص۵۳۱ نقلاً عن الأنوار القدسيّة و ج۱۲ص۲۶۴ نقلاً عن آداب العشرة و ذكر الصحبة و الاُخوة؛ إحیاء العلوم: ج۲ ص۲۶۷ و في كلّها «صلة» بدل «خلّة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دوستىِ يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزه، دوستی صمیمانه شمرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دوستى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماهه، خويشاوندى است و دوستى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله، خويشاوندى نزدیک است که هر کس آن را بِبُرد، خداوند [نیز رحمتش را از او] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرَد و هر که آن را پیوسته دارد، خداوند نیز او را [به رحمتش] پیوند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-لا-ينبغي-في-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: ما لا يَنبَغي فِي المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه در دوستی ناشایست است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التصنع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۱: التَّصَنُّعُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ظاهرسازی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ اللهُ إِلَيهِم يَومَ القِيامَةِ وَ لا يُزَكّيهِم وَ لَهُم عَذابٌ أليمٌ: المُرخي ذَيلَهُ مِنَ العَظَمَةِ، وَ المُزَكّي سِلعَتَهُ بِالكَذِبِ، وَ رَجُلٌ استَقبَلَكَ بِوُدِّ صَدرِهِ فَيُواري وَ قَلبُهُ مُمتَلِئٌ غِشّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۱ ص۳۱۵ ح۷۰۸ عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲۴۳ ح۷۲۰ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۱۱ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: سه کس&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خداوند در روز رستاخیز، به آنان نظر [لطف] نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و پاکیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و عذاب دردناکی دارند: کسی که از روی تکبّر، دامن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشان راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، کسی که از کالای خود به دروغ تعریف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و مردی که پیش روی تو اظهار دوستی قلبی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و پشت سرت، دلش [از تو] پُر از کینه و ناخالصی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِذا تَعَلَّمَ النّاسُ العِلمَ وَ تَرَكُوا العَمَلَ، وَ تَحابّوا بِالأَلسُنِ وَ تَباغَضوا بِالقُلوبِ، وَ تَقاطَعوا فِي الأَرحامِ، لَعَنَهُمُ اللهُ عِندَ ذٰلِكَ؛ فَأَصَمَّهُم وَ أعمیٰ أبصارَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۳۳۴، مشكاة الأنوار: ص۲۲۱ ح۶۱۳ نحوه؛ إحیاء العلوم: ج۱ ص۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه مردم، دانش بياموزند و عمل را وا گذارند و به زبان، دوستى کنند و به دل، دشمنى ورزند و پيوندهاى خويشى را بگسلند، آن گاه است که خداوند، لعنتشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس کَرشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و چشمانشان را کور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ أوحیٰ إِلیٰ داوودَ عليه السلام: إِنَّ العِبادَ تَحابّوا بِالأَلسُنِ وَ تَباغَضوا بِالقُلوبِ، وَ أظهَرُوا العَمَلَ لِلدُّنيا وَ أبطَنُوا الغِشَّ وَ الدَّغَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّغَل: الفساد. أدغَلَ في الأمرِ: أدخَلَ فیه ما یُفسِده و یخالفه (لسان العرب: ج۱۱ ص۲۴۴ «دغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص۱۹۹ ح۲۵۵ عن يونس بن ظبيان، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۷ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند متعال به داوود علیه السلام وحى فرمود: «بندگان به زبان، دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و به دل، دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند و عمل براى دنيا را آشکار کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و فريب و نيرنگ را نهان ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ مُتَوَدِّدٍ مُتَصَنِّعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۷ ح۵۲۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اى بسا کسى که اظهار دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، امّا رياکار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في فِتنَةِ بَني أُمَيَّةَ -: کانَ أهلُ ذٰلِكَ الزَّمانِ ذِئاباً، وَ سَلاطينُهُ سِباعاً، وَ أَوساطُهُ أُكّالاً، وَ فُقَراؤُهُ أمواتاً، و غارَ الصِّدقُ، وَ فاضَ الكَذِبُ، وَ اسْتُعمِلَتِ المَوَدَّةُ بِاللِّسانِ، وَ تَشاجَرَ النّاسُ بِالقُلوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۸، غرر الحكم: ج۴ ص۳۹۰ ۶۴۳۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۴۸ ح۵۹۰۳ و لیس فیهما صدره إلی «و فُقَراؤُهُ أمواتاً» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۴ ص۲۴۱ ح۹۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در باره فتنۀ بنى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اميّه -: مردم آن روزگار، [همچون] گرگ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و حاکمانش درنده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مردمِ ميانۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالش، پرخوران و فقيرانش مردگان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. راستى، ناپديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و دروغ، سرريز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و دوستىِ زبانى به کار بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مردم، به دل با يکديگر دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في فِتنَةِ بَني أُمَيَّةَ -: هَدَرَ فَنيقُ الباطِلِ بَعدَ كُظومٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: الفنیق: فحل الإبِل. و هَدَرَ: ردّد صوتَه في حنجرته... و في المَثَل: «هو كالمُهدِر في العُنَّة» یُضرَب للرجل یصیح ویجلب و لیس وراء ذلك شيء؛ كالبعیر الذي یحبس في العُنَّة - و هي الحظیرة - و یُمنع من الضراب وهو یهدر. والكظوم: الإمساك و السكوت (شرح نهج البلاغة: ج۷ ص۱۹۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ تَواخَى النّاسُ عَلَى الفُجورِ، وَ تَهاجَروا عَلَى الدّينِ، وَ تَحابّوا عَلَى الكَذِبِ، وَ تَباغَضوا عَلَى الصِّدقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۶۶ ح۶۱۳۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۳۴ ص۲۴۱ ح۹۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بارۀ فتنۀ بنى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اميّه -: شتر نرِ باطل، پس از خاموشى، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و مردم در بدکارى با يکديگر برادر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در دين، از هم جدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و بر دروغ با يکديگر دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و بر راستى با يکديگر دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإفراط-في-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۲: الإِفراطُ فِي المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی در دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحبِب حَبيبَكَ هَوناً ما، عَسىٰ أَن يَكونَ بَغيضَكَ يَوماً ما، وَ أَبغِض بَغيضَكَ هَوناً ما، عَسىٰ أَن يَكونَ حَبيبَكَ يَوماً ما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۲۲ ح۱۲۸۵ عن حميد بن عبد الرحمان الحميري عن الإمام عليّ عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۲۶۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۷ ح۱۴؛ سنن الترمذي: ج۴ ص۳۶۰ ح۱۹۹۷ عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: با دوستت به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مُلايم دوستى کن که شايد روزى دشمنت گردد و با دشمنت به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مُلايم دشمنى کن که شايد روزى دوستت گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ قَوماً أحَبّوا قَوماً حَتّیٰ هَلَكوا في مَحَبَّتِهِم، فَلا تَكونوا كَهُم. وَ إِنَّ قَوماً أبغَضوا قَوماً حَتّیٰ هَلَكوا في بُغضِهِم، فَلا تَكونوا كَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۲۳۸ ح۹۱۸ عن عبداللّٰه بن جعفر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را چنان دوست داشتند که در دوستى آنان، به هلاکت درافتادند. شما از اين عدّه مباشيد. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هم عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را چنان دشمن داشتند که در دشمنى و نفرت از آنان، به هلاکت در افتادند. از اين عدّه هم نباشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَكُن حُبُّكَ كَلَفاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلَفُ: الوُلوع بالشيء مع شُغل قلبٍ وَ مَشَقَّة (تاج العروس: ج۱۲ ص۴۶۵ «كلف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا بُغضُكَ تَلَفاً؛ أحبِب حَبيبَكَ هَوناً ما، وَ أبغِض بَغيضَكَ هَوناً ما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۷۰۳ ح۱۵۰۵ عن زيد بن عليّ عن أبيه الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴&lt;br /&gt;<br /> ص ۱۷۸ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: نه دوست داشتنت، [به اندازۀ] شیدایی باشد و نه دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، [مایۀ] هلاکت؛ بلکه دوست خود را در حدّ اعتدال، دوست بدار و دشمنت را در حدّ اعتدال، دشمن بدار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإثم-لأجل-الصديق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۳: الإِثمُ لِأَجلِ الصَّديقِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گناه کردن به خاطر دوست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله - في صِفاتِ المُؤمِنِ -: لا يَحيفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَیف: الجَور و الظلم (النهایة: ج۱ ص۴۶۹ «حیف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ مَن يُبغِضُ، وَ لا يَأثَمُ فيمَن يُحِبُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص۷۴ ح۱۷۱، نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۳، الأمالي للطوسي: ص۵۸۰ح۱۱۹۹ كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۱۱ ح۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - در بارۀ صفات مؤمن -: مؤمن، به کسى که دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به خاطر کسى که دوست دارد، گناه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إفشاء-كل-سر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۴: إفشاءُ كُلِّ سِرٍّ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آشکار کردن هر راز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنِ استَنَمتَ إِلیٰ وَدودِكَ، فَأَحرِز لَهُ مِن أمرِكَ وَ اسْتَبقِ لَهُ مِن سِرِّكَ ما لَعَلَّكَ أَن تَندَمَ عَلَيهِ وَقتاً ما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۷ ح۳۷۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر به دوست خود اطمينان کردى، مقدارى از کارها و رازهاى خود را از او حفظ کن و براى خودت باقى نگه دار؛ زيرا ممکن است روزى از گفتن آنها پشيمان شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِبذِل لِصَديقِكَ كُلَّ المَوَدَّةِ وَ لا تَبذِل لَهُ كُلَّ الطُّمَأنينَةِ، وَ أعطِهِ كُلَّ المُؤاساةِ وَ لا تُفضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضیٰ إلیه بالسِّرّ: أعلَمَه به (تاج العروس: ج۲۰ ص۵۲ «فضو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَيهِ بِكُلِّ الأَسرارِ؛ توفِي الحِكمَةَ حَقَّها وَ الصَّديقَ واجِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۱ ص۹۳، أعلام الدين: ص۱۷۸، غرر الحكم: ج۲ ص۲۳۳ ح۲۴۶۳، بحار الأنوار: ج۷۴&lt;br /&gt;<br /> ص ۱۶۵ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: تمام دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را در بارۀ دوستت نثار کن؛ امّا به وى، اطمينان تمام منما. او را کامل يارى کن؛ ولى تمام رازها را به وى مگو، تا [از يک سو] حکیمانه رفتار کرده باشی و [از دگر سو] وظايف دوستى را به جا آورده باشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بذل-المحبة-في-غير-موضعها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۵: بَذلُ المَحَبَّةِ في غَيرِ مَوضِعِها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نثار کردن نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جای دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَبذِلَنَّ وُدَّكَ إِذا لَم تَجِد مَوضِعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۸۶ ح۱۰۲۷۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۲۲ ح۹۵۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستىِ خود را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا نثار مکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن وَضَعَ حُبَّهُ في غَيرِ مَوضِعِهِ، فَقَد تَعَرَّضَ لِلقَطيعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۰ عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن القاسم الجعفريّ، مشكاة الأنوار: ص۲۱۹ ح۶۰۶، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۷ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که محبّتش را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا خرج کند، رشتۀ دوستى را در معرض گسيختن قرار داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خصال-أخری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۶: خِصالٌ أُخریٰ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: إِذا أحبَبتَ رَجُلاً فَلا تُمارِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُماراة: المجادَلة علی مذهب الشكّ و الریبة (النهایة: ج۴ ص۳۲۲ «مرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تُجارِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزری: في حدیث الریاء: «من طلب العلم لیُجاري به العلماء»؛ أي یجري معهم في المناظرة و الجدال لیُظهر علمه إلی الناس ریاءً وَ سمعة (النهایة: ج۱ ص۲۶۴ «جرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تُشارَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُشاراة: المُلاجّة (النهایة: ج۲ ص۴۶۸ «شرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تَسأَل عَنهُ؛ فَعَسیٰ أَن توافِقَ لَهُ عَدُوّاً فَيُخبِرَكَ بِما لَيسَ فيهِ، فَيُفَرِّقَ ما بَينَكَ وَ بَينَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۵ ص۱۳۶ الرقم۳۱۳ عن معاذ، عمل اليوم و الليلة لابن السنّي: ص۷۵ ح۲۰۰، الفردوس: ج۱ ص۲۷۹ ح۱۰۹۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر گاه با کسى دوست شدى، با او جدال نکن و رقابت منما و به او بدی مکن و در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش [از ديگران] نپُرس. چه بسا که در اين راه، با دشمن او برخورد کردى و او در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش چيزى برايت گفت که در او نيست و بدين ترتيب، ميان شما جدايى افکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ الحارِثُ الأَعوَرُ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أَنَا وَ اللهِ أُحِبُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: يا حارِثُ، أمّا إِذا أحبَبتَني فَلا تُخاصِمني، وَ لا تُلاعِبني، وَ لا تُجاريني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في نسخة: «و لا تُجارِني» (هامش بحار الأنوار).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا تُمازِحني، وَ لا تُواضِعني، وَ لا تُرافِعني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله) في ذیل الروایة: قوله عليه السلام: «ولا تُواضِعني ولا تُرافِعني» الظاهر أنّ المراد به: لا تضعني دون مرتبتي و لا ترفعني عنها، و المفاعلة للمبالغة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۳۴ ح۳۵، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۲۵۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: حارثِ اَعوَر به امیر مؤمنان علیه السلام گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای امیر مؤمنان! به خدا سوگند، من شما را دوست دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «ای حارث! اگر مرا دوست داری، پس با من ستیزه مکن، با من جدّی باش، با من کشمکش مکن، با من شوخی مکن و مرا از آنچه هستم، فروتر یا فراتر مبَر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إيّاكَ أَن تُخرِجَ صَديقَكَ إخراجاً يُخرِجُهُ عَن مَوَدَّتِكَ، وَ اسْتَبقِ لَهُ مِن أُنسِكَ مَوضِعاً يَثِقُ بِالرُّجوعِ إِلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۰۱ ح۲۶۸۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۹۸ ح۲۲۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مبادا دوستت را چنان از [دایرۀ] دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کنار بگذاری که هیچ محبّتی از جانب تو به او باقی نمانَد؛ بلکه قدرى از پيوند دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را با او باقى بگذار تا هر وقت خواست دوستى را از سر بگيرد، به آن اتّکا کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-أحكام-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِس: أحكامُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احکام دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-تجب-محبته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱: مَن تَجِبُ مَحَبَّتُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان واجب است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِن كَانَ ءَابَاؤُكُمْ وَ أَبْنَاؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالى که گرد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و تجارتى که از کسادش بيمناکيد و سراهايى که آنها را خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وى، دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، پس منتظر باشيد تا خدا فرمانش را [به اجرا در] آورد و خداوند، گروهِ فاسقان را راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُل لَّا أَسْـٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا ٱلْمَوَدَّةَ فِى ٱلْقُرْبَیٰ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورىٰ: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: به ازاى آن [رسالت]، پاداشى از شما خواستار نيستم، مگر دوستى در بارۀ خويشاوندان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا يُؤمِنُ عَبدٌ حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن نَفسِهِ، وَ تَكونَ عِترَتي إِلَيهِ أعَزَّ مِن عِترَتِهِ، وَ يكَونَ أَهلي أَحَبَّ إِلَيهِ منِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِهِ، وَ تَكونَ ذاتي أَحَبَّ إِلَيهِ مِن ذاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۱۴۰ ح۳ عن أبي ليلىٰ، الأمالي للصدوق: ص۴۱۴ ح۵۴۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۱۳ ح۲۷؛ المعجم الأوسط: ج۶ ص۵۹ ح۵۷۹۰ عن أبي ليلى نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ايمان نياورده است، مگر آن گاه که مرا از خودش بيشتر دوست داشته باشد و کسانِ مرا بيشتر از کسان خودش و خاندان مرا بيشتر از خاندان خودش و مرا بيشتر از خودش دوست داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن والِدِهِ وَ وَلَدِهِ وَ النّاسِ أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۱۴ ح۱۵ عن أنس، صحيح مسلم: ج۱ ص۶۷ ح۷۰، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۲۶ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ يک از شما مؤمن نيست، مگر آن گاه که من نزد او محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از پدرش و فرزندش و همۀ مردمان باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّیٰ يَكونَ اللهُ وَ رَسولُهُ أَحَبَّ إِلَيهِ مِمّا سِواهُما، وَ حَتّیٰ يُقذَفَ فِي النّارِ أحَبُّ إِلَيهِ مِن أَن يَعودَ فِي الكُفرِ بَعدَ أَن نَجّاهُ اللهُ مِنهُ. وَ لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن وَلَدِهِ وَ والِدِهِ وَ النّاسِ أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۱۲ ح۱۳۱۵۰ و ص۵۵۴ ح۱۳۹۶۱ كلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ يک از شما ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، مگر هنگامى که خدا و پيامبرش براى او از هر چيز ديگرى، دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشند و در آتش افتادن، برايش دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از بازگشت به کفر باشد، پس از آن که خداوند، او را از آن (کفر) نجات بخشيده است. هيچ يک از شما ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، مگر هنگامى که من برايش دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از فرزندش، پدرش و همۀ مردم باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا تَزولُ قَدَما عَبدٍ يَومَ القِيامَةِ حَتّىٰ يُسأَلَ عَن أربَعٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عَن عُمُرِهِ فيما أفناهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عَن شَبابِهِ فيما أبلاهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عَن مالِهِ مِن أينَ كَسَبَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ فيما أنفَقَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عَن حُبِّنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۵۳ ح۱۲۵ عن إسحاق بن موسى بن جعفر عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للطوسي: ص۵۹۳ ح۱۲۲۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۵۸ ح۱؛ المعجم الكبير: ج۱۱ ص۸۴ ح۱۱۱۷۷ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در روز قيامت، قدمى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر آن که از او در بارۀ چهار چيز پرسش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: از عمرش که در چه راهى از دست داده است؛ از جوانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش که در چه راهى به سر آورده است؛ از مالش که آن را از چه راهى به دست آورده و در چه راهى صرف کرده است؛ و از دوستىِ ما اهل بيت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَا اخْتَلَطَ حُبّي بِقَلبِ عَبدٍ فَأَحَبَّني، إلّا حَرَّمَ اللّٰهُ جَسَدَهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۷ ص۲۵۵ الرقم ۳۹۷ عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستى من، با قلب بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمیزد و او مرا دوست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر آن که خداوند، پيکرش را بر آتش، حرام خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: عاهَدَني رَبّي أَن لا يَقبَلَ إيمانَ عَبدٍ إلّا بِمَحَبَّةِ أَهلِ بَيتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحقاق الحقّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ج۹ ص۴۵۴ نقلاً عن المناقب المرتضويّة و خلاصة الأخبار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارم با من عهد بست که ايمان هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را نپذيرد، مگر آن که با محبّت اهل بيت من همراه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أوَّلُ ما يُسأَلُ عَنهُ العَبدُ حُبُّنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۶۲ ح۲۵۸ عن الحسن بن عبد اللّٰه الرازي التميمي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۶۰ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نخستين چيزى که در بارۀ آن از بنده سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، دوست داشتن ما اهل بيت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لا يَتِمُّ الإِيمانُ إلّا بِمَحَبَّتِنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص۱۱۰ عن واثلة بن الأسقع، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۳۲۲ ح۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: ايمان، کامل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر با دوست داشتن ما اهل بيت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لِكُلِّ شَيءٍ أساسٌ، وَ أساسُ الدّينِ حُبُّنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان الميزان: ج۵ ص۳۸۰ الرقم۱۲۳۲ عن جابر؛ الأمالي للطوسي: ص۸۴ ح۱۲۶ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، المحاسن: ج۱ ص۲۴۷ ح۴۶۱ عن مدرك بن عبد الرحمان عن الإمام الصادق عليه السلام و فیهما «الإسلام» بدل «الدین»، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۲ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر چيزى بنيادى دارد و بنيادِ دين، دوستى ما اهل بيت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أساسُ الإِسلامِ حُبّي وَ حُبُّ أَهلِ بَيتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۳ ص۶۴۵ ح۳۷۶۳۱ عن ابن عساكر عن عليّ بن حمزة الصوفي عن أبيه عن موسى بن جعفر عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بنياد اسلام، دوست داشتن من و اهل بيت من است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: حُبُّنا أهلَ البَيتِ نِظامُ الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۲۹۶ ح۵۸۲ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۸۳ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: دوست داشتن ما اهل بيت، نظام دين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن سلام بن المستنير: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام عَن قَولِ اللهِ تَعالىٰ: (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى)، فَقالَ: هِيَ وَ اللهِ فَريضَةٌ مِنَ اللهِ عَلَى العِبادِ لِمُحَمَّدٍ صلّی اللّه عليه وآله في أَهلِ بَيتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۲۴۰ ح۴۴۱، دعائم الإسلام: ج۱ ص۶۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۳ ص۲۳۹ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از سلام بن مستنير -: از امام باقر علیه السلام در بارۀ اين سخن خداى متعال: (بگو: من به ازاى اين از شما مزدى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم، مگر دوستى با خويشاوندان) پرسيدم. فرمود: «به خدا سوگند، اين (دوستى)، تکلیفی است که خداوند برای محمّد صلی اللّه علیه وآله در بارۀ اهل بيتش بر دوش بندگان نهاده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَولا أنَّ اللهَ تَعالیٰ فَرَضَ وِلايَتَنا وَ أمَرَ بِمَوَدَّتِنا ما وَقَفناكُم عَلیٰ أبوابِنا، وَ لا أدخَلناكُم بُيوتَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص۳۰۰ ح۵، إعلام الورى: ص۲۸۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۷۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اگر نه این بود که خداوند متعال، ولايت ما را واجب کرده و به دوست داشتن ما فرمان داده است، شما را بر درگاه خود، نگه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتيم و به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايمان راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داديم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۱۰ ص۳۹۶ (أهل البیت عليهم السلام / الفصل التاسع: حبّ أهل البيت عليهم السلام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۱۰ ص۳۳۰ (الفصل الثامن: حقوق أهل البيت عليهم السلام / عناوين حقوقهم / المودّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۱۰ ص۳۹۷ (فصل نهم: دوست داشتن اهل بیت علیهم السلام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۱۰ ص۳۳۱ (فصل هشتم: حقوق اهل بيت علیهم السلام / عناوين حقوق اهل بیت علیهم السلام / دوستی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-ينبغي-محبته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲: مَن يَنبَغي مَحَبَّتُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المؤمنون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱: المُؤمِنونَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مؤمنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مردان باایمان و زنان باایمان دوستان يکديگرند، به نيکى فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و از ناشايست باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لِلمُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ سَبعَةُ حُقوقٍ واجِبَةٍ مِنَ اللهِ عزّ وجلّ عَلَيهِ: الإِجلالُ لَهُ في عَينِهِ، وَ الوُدُّ لَهُ في صَدرِهِ، وَ المُؤاساةُ لَهُ في مالِهِ، وَ أَن يُحَرِّمَ غيبَتَهُ، وَ أَن يَعودَهُ في مَرَضِهِ، وَ أَن يُشَيِّعَ جَنازَتَهُ، وَ أَن لا يَقولَ فيهِ بَعدَ مَوتِهِ إلّا خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۹۸ ح۵۸۵۰، الخصال: ص۳۵۱ ح۲۷ عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص۸۴ ح۵۱ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۲۲ ح۳ و راجع الكافي: ج۲ ص۱۷۱ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل براى مؤمن بر مؤمن، هفت حق واجب کرده است: او را به چشم، بزرگ بدارد، به دل، دوست بدارد، و از مال خود به او ببخشد، و غيبتش را حرام شمارد، و به هنگام بيمارى به عيادتش برود، و در تشييع جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شرکت کند، و پس از مرگش، جز به نيکى از او ياد نکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: وُدُّ المُؤمِنِ لِلمُؤمِنِ فِي اللهِ مِن أعظَمِ شُعَبِ الإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۵ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۴۱۰ ح۹۳۳ كلاهما عن سلام بن المستنير عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص۴۸، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۴۰ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستىِ مؤمن با مؤمن براى خدا، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ايمان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: صانِعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصانعة: المداراة (اُنظر: النهایة: ج۳ ص۵۶ «صنع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُنافِقَ بِلِسانِكَ، وَ أخلِص وُدَّكَ لِلمُؤمِنِ. وَ إن جالَسَكَ يَهودِيٌّ فَأَحسِن مُجالَسَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۴ ح۵۸۷۲، الأمالي للمفيد: ص۱۸۵ ح۱۰، الزهد للحسين بن سعيد: ص۸۳ ح۱۰ كلاهما عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۵۲ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: با منافق، به زبانت سازگارى کن و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را براى مؤمن، خالص گردان و اگر يهودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با تو هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شد، با او نيکو هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العلماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۲: العُلَماءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عالمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: النَّظَرُ في وَجهِ العالِـمِ حُبّاً لَهُ عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص۱۱۰ ح۹۴ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰۵ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از روى دوستى به چهرۀ دانشمند نگريستن، عبادت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اُغدُ عالِماً، أو مُتَعَلِّماً، أو مُستَمِعاً، أو مُحِبّاً لَهُم، وَ لا تَكُنِ الخامِسَ فَتَهلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج۴ ص۷۵ ح۵۸، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۵ ح۱۳؛ المعجم الأوسط: ج۵ ص۲۳۱ ح۵۱۷۱ عن أبي بكرة و ليس فيه «لهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: یا عالِم باش، یا آموزنده، یا شنونده[ی علم] و یا دوستدار آنان. پنجمین مباش که هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: العِلمُ خَزائِنُ وَ مِفتاحُهَا السُّؤالُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاسْأَلوا رَحِمَكُمُ اللّٰهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ يُؤجَرُ أربَعَةٌ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: السّائِلُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المُجيبُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المُستَمِعُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المُحِبُّ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص۲۰۰ ح۱۷۱، الخصال: ص۲۴۵ ح۱۰۱ عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۹۶ ح۱؛ سنن الدارمي: ج۱ ص۱۴۴ ح۵۵۵ عن ابن شهاب و فيه «و المتعلّم» بدل «و المجيب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دانش، گنجينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی است که کليد آنها پرسش است. پس - خدايتان رحمت کند - بپرسيد، که [در راه دانش] به چهار تن پاداش داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: پرسنده، پاسخ دهنده، شنونده و دوستدار آنان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اُغدُ عالِماً، أو مُتَعَلِّماً، أو أَحِبَّ أهلَ العِلمِ، وَ لا تَكُن رابِعاً فَتَهلِكَ بِبُغضِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۴ ح۳ عن أبي حمزة الثمالي، الخصال: ص۱۲۳ ح۱۱۷ عن الإمام الصادق عليه السلام، المحاسن: ج۱ ص۳۵۵ ح۷۵۴، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۷ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: يا دانشمند باش يا جویندۀ دانش و يا [دستِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کم] اهل دانش را دوست داشته باش، و چهارمين مباش که با دشمن داشتن آنان، هلاک خواهی شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن منصور بُزُرج: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ الصّادقِ عليه السلام: ما أَكثَرَ ما أَسمَعُ مِنكَ يا سَيِّدي ذِكرَ سَلمانَ الفارِسِيِّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا تَقُلِ: الفارِسِيَّ، وَ لٰكِن قُل: سَلمانَ المُحَمَّدِيَّ، أَ تَدري ما كَثرَةُ ذِكري لَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِثَلاثِ خِلالٍ، أحَدُها: إيثارُهُ هَوىٰ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام عَلىٰ هَوىٰ نَفسِهِ، وَ الثانِيَةُ: حُبُّهُ لِلفُقَراءِ وَ اخْتِيارُهُ إيّاهُم عَلىٰ أَهلِ الثَّروَةِ وَ العَدَدِ، وَ الثّالِثَةُ: حُبُّهُ لِلعِلمِ وَ العُلماءِ. إِنَّ سَلمانَ کانَ عَبداً صالِحاً حَنيفاً مُسلِماً وَ ما کانَ مِنَ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۱۳۳ ح۲۱۴، بشارة المصطفی: ص۲۶۷، كشف الغمّة: ج۲ ص۳۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۳۲۷ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از منصور بن بُزُرج -: به امام صادق علیه السلام گفتم: سَرور من! چرا اين همه ياد سلمان فارسى را از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مگو فارسى؛ بلکه بگو: سلمان محمّدى. آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى چرا اين همه از او ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به خاطر سه چيز. نخست، اين که خواستۀ امير مؤمنان را بر خواستۀ خود، مقدّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت. دوم، اين که بينوايان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و آنان را بر ثروتمندان و شوکتمندان، ترجيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. سوم، اين که دانش و دانشمندان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت. بى گمان، سلمان، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شايسته، پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دين (مستقيم و معتدل) و مسلمان بود و از مشرکان نبود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الناصحون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۳: النّاصِحونَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَتَوَلَّیٰ عَنْهُمْ وَ قَالَ يَـٰقَوْمِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِسَالَهَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبِّى وَ نَصَحْتُ لَكُمْ وَ لَـٰكِن لَّا تُحِبُّونَ ٱلنَّـٰصِحِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس [صالح] از آنان روى بر تافت و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قوم من! بی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، پيام پروردگارم را به شما رساندم و برایتان خیرخواهی کردم؛ ولى شما خيرخواهان را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا خَيرَ في قَومٍ لَيسوا بِناصِحينَ، وَ لا يُحِبّونَ النّاصِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۲۷ح ۱۰۸۸۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۵ ح۹۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در مردمى که نه خود نصيحت کننده هستند و نه نصيحت کنندگان را دوست دارند، خيرى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لِيَكُن أَحَبَّ النّاسِ إِلَيكَ مَن هَداكَ إِلیٰ مَراشِدِكَ، وَ كَشَفَ لَكَ عَن مَعايِبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۹ح ۷۳۷۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۰۴ ح۶۸۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بايد محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد تو، آن کسى باشد که تو را به آنچه مايۀ اصلاح و سازندگى توست، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى کند و عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و کاستي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را به تو نشان دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لِيَكُن أَحَبَّ النّاسِ إِلَيكَ المُشفِقُ النّاصِحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۵۱ ح۷۳۸۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۰۶ ح۶۸۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بايد محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم نزد تو، شخص دلسوز خيرخواه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأبرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۴: الأَبرارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: يا طالِبَ العِلمِ، إِنَّ العِلمَ ذو فَضائِلَ كَثيرَةٍ؛ فَرَأسُهُ التَّواضُعُ... وَ دَليلُهُ الهُدیٰ، وَ رَفيقُهُ مَحَبَّةُ الأَخيارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۸ ح۲، منية المريد: ص۱۴۸ كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۷۵ ح۴۱ و راجع كنز العمّال: ج۱۰ ص۲۵۴ ح۲۹۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دانشجو! دانش را فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بسيارى است: بنيادش فروتنى است...، راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايش هدايت است و رفيقش دوستى نيکان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حُبُّ الأَبرارِ لِلأَبرارِ ثَوابٌ لِلأَبرارِ، وَ حُبُّ الفُجّارِ لِلأَبرارِ فَضيلَةٌ لِلأَبرارِ، وَ بُغضُ الفُجّارِ لِلأَبرارِ زَينٌ لِلأَبرارِ، وَ بُغضُ الأَبرارِ لِلفُجّارِ خِزيٌ عَلَى الفُجّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۴۰ ح۶ عن عمّار بن موسى، تحف العقول: ص۴۸۷ عن الإمام العسكري عليه السلام، المحاسن: ج۱ ص۴۱۴ ح۹۴۹، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۸ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: دوستیِ نیکوکاران با نیکوکاران، پاداشى براى نيکوکاران است و دوستیِ بَدان با نيکوکاران، فضيلتى براى نيکوکاران است و نفرت بدکاران از نيکوکاران، زيورِ نيکوکاران است و نفرت نيکوکاران از بدکاران، [مايۀ] خوارى و رسوايى بدکاران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: خَيرُ الاِختِيارِ مُوادَّةُ الأَخيارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۴۲۶ ح۴۹۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بهترين انتخاب، دوستى با نيکان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفقراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۵: الفُقَراءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بینوایان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - في ذِكرِ حَديثِ المِعراجِ -: قالَ اللهُ تعالیٰ:... يا أحمَدُ إِنَّ المَحَبَّةَ لِلهِ هِيَ المَحَبَّةُ لِلفُقَراءِ وَ التَّقَرُّبُ إِلَيهِم... يا أحمَدُ، مَحَبَّتي مَحَبَّةُ الفُقَراءِ؛ فَأَدنِ الفُقَراءَ، وَ قَرِّب مَجلِسَهُم مِنكَ، وَ أبعِدِ الأَغنِياءَ، وَ أبعِد مَجلِسَهُم عَنكَ؛ فَإِنَّ الفُقَراءَ أحِبّائي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۹۹ ـ ۲۰۰، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۳ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در بیان حديث معراج پيامبر صلی اللّه علیه وآله -: خداوند متعال فرمود: «اى احمد! دوستى خداوند، [در] دوستى فقيران و نزديک شدن به آنان است.… اى احمد! دوستى من، [در] دوستى فقيران است. پس آنان را به خود، نزديک کن و در کنار خود بنشان و توانگران را دور کن و دور از خود بنشان که فقيران، دوستان من هستند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِأَبي ذَرٍّ -: عَلَيكَ... بِحُبِّ المَساكينِ وَ مُجالَسَتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۳۵ ح۱ عن أبي ذرّ، الأمالي للمفيد: ص۲۲۱ ح۱، الأمالي للطوسي: ص۷ ح۸ كلاهما عن الإمام الحسن عن الإمام عليّ عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۱۱ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله – خطاب به ابو ذر -: تو را... به دوستى با مسکينان و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با آنان، سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: لِكُلِّ شَيءٍ مِفتاحٌ، وَ مِفتاحُ الجَنَّةِ حُبُّ المَساكينِ وَ الفُقَراءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء العلوم: ج۴ ص۲۹۲ عن عمر، الفردوس: ج۳ ص۳۳۰ ح۴۹۹۳ نحوه، كنز العمّال: ج۶ ص۴۶۹ ح۱۶۵۸۷ نقلاً عن ابن لال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر چيزى، کليدى دارد و کليد بهشت، دوست داشتن مسکينان و فقيران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: القُربَةُ إِلَى اللهِ حُبُّ المَساكينِ وَ الدُّنُوُّ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۳۲۰ ح۱۰۲۴، جامع الأخبار: ص۵۱۵ ح۱۴۵۲، بحار الأنوار: ج۷۰ص ۷۱ح۲۰ و راجع مسند ابن حنبل: ج۸ ص۹۴ ح۲۱۴۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوست داشتن بینوایان و نزدیک شدن به آنها نزدیک شدن به خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أَحِبُّوا الفُقَراءَ وَ جالِسوهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۳۶۸ ح۷۹۴۷ عن أبي هريرة، الفردوس: ج۱ ص۷۶ ح۲۲۴ و فيه «المساكين» بدل «الفقراء».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: فقيران را دوست بداريد و با آنان، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى کنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أمَرَني رَبّي بِسَبعِ خِصالٍ: حُبِّ المَساكينِ وَ الدُّنُوِّ مِنهُم، وَ أَن اُكثِرَ مِن «لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلّا بِاللهِ»، وَ أَن أصِلَ بِرَحِمي وَ إن قَطَعَني، وَ أَن أنظُرَ إِلیٰ مَن أسفَلُ مِنّي وَ لا أنظُرَ إِلیٰ مَن هُوَ فَوقي، وَ أَن لا يَأخُذَني فِي اللهِ لَومَةُ لائِمٍ، وَ أَن أقولَ الحَقَّ وَ إن کانَ مُرّاً، وَ أَن لا أسأَلَ أحَداً شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاصول السّتة عشر (أصل جعفر بن محمّد الحضرمي): ص۲۴۱ ح۲۶۹ عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص۳۴۵ ح۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۸۸ ح۵۶؛ مسند ابن حنبل: ج۸ ص۹۴ ح۲۱۴۷۲ عن أبي ذرّ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پروردگارم، مرا به [داشتن] هفت صفت، فرمان داد: مسکينان را دوست بدارم و به آنان نزديک شوم؛ ذکر «لا حول و لا قوّة إلّا باللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» را فراوان بگويم؛ پيوند با خويشانم را نگسلم، اگر چه آنان بگسلند؛ به فرودست خود بنگرم، نه به فرادست خود؛ در راه خدا از نکوهش هيچ نکوهشگرى نهراسم؛ حق را بگويم، گرچه تلخ باشد؛ و از هيچ کس، چيزى درخواست نکنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِعَلِيٍّ عليه السلام -: يا عليُّ، إِنَّ اللهَ عزّ وجلّ وَهَبكَ حُبَّ المَساكينِ وَ المُستَضعَفينَ في الأرضِ، فَرَضِيتَ بهِم إخواناً وَ رَضوا بكَ إماماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الشیعة: ص۵۵ ح۱۷ عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص۵۶۱ ح۲ نحوه، بشارة المصطفى: ۱۸۰ كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه،بحار الأنوار: ج۶۸ ص۴۵ ح۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: اى على! خداوند عز وجل دوستى مستمندان و مستضعفان زمين را ارزانى تو کرده است. پس تو به برادرى آنان خشنودى و آنان به امامت تو خشنودند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: یَقولُ [اللهُ تَعالىٰ] لِعيسىٰ عليه السلام: يا عِيسىٰ، إِنّي قَد وَهَبتُ لَكَ حُبَّ المَساكينِ وَ رَحمَتُهُم، تُحِبُّهُم وَ يُحِبُّونَكَ، يَرضَونَ بِكَ إماماً وَ قائِداً، وَ ترضىٰ بِهِم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَحابةً وَ تَبَعاً، وَ هُما خُلُقانِ مَن لَقِيَني بِهِما لَقِيَني بِأَزكَى الأَعمالِ وَ أَحَبِّها إِلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُدّة الداعي: ص۱۱۲، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۵۵ ح۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: [خداوند متعال] به عيسى علیه السلام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى عيسى! من دوست داشتن مستمندان و مهربانى کردن با آنها را به تو بخشيدم. تو آنان را دوست دارى و آنان تو را دوست دارند. آنان به پيشوايى و رهبرىِ تو خشنودند و تو، به يار و پيرو بودن آنان خشنودی. اينها دو خصلت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که هر کس با آنها مرا ديدار کند، با پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين کارهاى نزد من، ديدارم کرده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم عليهم السلام: فيما وَعَظَ اللهُ عزّ وجلّ بِهِ عيسیٰ عليه السلام:... يا عيسیٰ، تَزَيَّن بِالدّينِ، وَ حُبِّ المَساكينِ، وَ امشِ عَلَى الأَرضِ هَوناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَون: التَّؤُدة وَ الرفق وَ السكینة وَ الوقار وَ اللین (اُنظر: لسان العرب: ج۱۳ ص۴۳۹ «هون»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۳۱ ـ ۱۳۵ ح۱۰۳، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۴۱ عن الإمام الصادق عليه السلام، أعلام الدين: ص۲۳۰، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۲۹۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن اَسباط، از معصومان علیهم السلام&lt;/span&gt; -&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: از جمله پندهاى خداوند عز وجل به عيسى علیه السلام آن بود که: «... اى عيسى! خود را با دين و دوستىِ مسکينان بياراى و بر زمين، آرام و با فروتنى راه برو».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: عَلَيكُم بِحُبِّ المَساكينِ المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ مَن حَقَّرَهُم وَ تَكَبَّرَ عَلَيهِم فَقَد زَلَّ عَن دينِ اللهِ، وَ اللهُ لَهُ حاقِرٌ ماقِتٌ، وَ قَد قالَ أبونا رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: «أمَرَني رَبّي بِحُبِّ المَساكينِ المُسلِمينَ مِنهُم». وَ اعلَموا أنَّ مَن حَقَّرَ أحَداً مِنَ المُسلِمينَ ألقَى اللهُ عَلَيهِ المَقتَ مِنهُ وَ المَحقَرَةَ حَتّیٰ يَمقُتَهُ النّاسُ، وَ اللهُ لَهُ أشَدُّ مَقتاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاتَّقُوا اللهَ في إخوانِكُمُ المُسلِمينَ المَساكينِ؛ فَإِنَّ لَهُم عَلَيكُم حَقّاً أَن تُحِبّوهُم؛ فَإِنَّ اللهَ أمَرَ رَسولَهُ صلّی اللّه عليه وآله بِحُبِّهِم، فَمَن لَم يُحِبَّ مَن أمَرَ اللهُ بِحُبِّهِ فَقَد عَصَى اللهَ وَ رَسولَهُ، وَ مَن عَصَى اللهَ وَ رَسولَهُ وَ ماتَ عَلیٰ ذٰلِكَ ماتَ وَ هُوَ مِنَ الغاوينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۸ ح۱ عن حفص المؤذّن وإسماعيل بن جابر، تحف العقول: ص۳۱۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۱۷ ح۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مسکينانِ مسلمان را دوست بداريد، که هر کس آنان را حقير شمارد و بر آنان بزرگى بفروشد، از دين خدا لغزيده است و خداوند، او را حقير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پدرمان پيامبر خدا فرمود: «پروردگارم به من فرمان داد تا مسکينانِ مسلمان را دوست بدارم». بدانيد هر کس مسلمانى را حقير شمارد، خداوند، دشمنى و حقارت را بر او خواهد فرستاد، تا آن جا که مردم دشمنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، حال آن که دشمنى خدا شديدتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس در بارۀ برادرانِ مسلمان و مسکين خود، از خدا بترسيد، که آنان را بر شما اين حق است که دوستشان بداريد؛ زيرا خداوند به فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرمان داد که آنان را دوست بدارد. پس هر که آن را که خداوند به دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرمان داده، دوست نداشته باشد، نافرمانى خدا و پيامبرش کرده است، و هر که از خدا و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نافرمانى کند و بر آن حالت بميرد، در حال گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى مرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حسين بن نُعَيم الصحّاف: قالَ أبو عَبدِاللهِ عليه السلام: أ تُحِبُّ إخوانَكَ يا حُسَينُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَنفَعُ فُقَراءَهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أما إِنَّهُ يَحِقُّ عَلَيكَ أَن تُحِبَّ مَن يُحِبُّ اللّهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أما وَ اللهِ لا تَنفَعُ مِنهُم أحَداً حَتّیٰ تُحِبَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۰۱ ح۸، المحاسن: ج۲ ص۱۴۸ ح۱۳۹۳، مشكاة الأنوار: ص۱۸۳ ح۴۷۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۷۵ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حسين بن نعيم صحّاف -: امام صادق علیه السلام فرمود: «&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حسين! آيا برادرانت را دوست دارى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان آنها سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. تو وظيفه دارى کسى را که خدا دوستش دارد، دوست بدارى. آرى، به خدا سوگند، تو به کسى از آنها سود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانى، تا اين که دوستش بدارى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ معناى اين جمله، دو نظر است: يکى اين که مراد امام صادق علیه السلام اين است که ادّعاى محبّت داشتن بدون سود رساندن، ادّعايى دروغ است؛ بلکه اگر در ادّعاى دوست داشتنت صادق هستى، بايد به آنها سود برسانى. اين، نظر علّامه مجلسى است؛ امّا ملّا صالح مازندرانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «يعنى سود رساندن، تابع دوست داشتن يا مستلزم آن است؛ يعنى تا دوست نداشته باشى، سود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانى». مترجم، اين نظر را ترجيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ چرا که ظاهر عبارت، بر همين معنا دلالت دارد. و اللّه العالم!&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزوج-و-الزوجة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۶: الزَّوجُ وَ الزَّوجَةُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زن و شوهر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لِلرَّجُلِ عَلَى المَرأةِ أَن تَلزَمَ بَيتَهُ، وَ تَوَدَّدَهُ وَ تُحِبَّهُ وَ تُشفِقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۱۴ ص۲۴۴ ح۱۶۶۰۴ نقلاً عن مجموعة عتيقة بخطّ بعض العلماء عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى حَولاء! حقّ مرد بر زن، اين است که در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بنشيند و به او اظهار عشق و محبّت کند و دلسوز او باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: إِنَّ خَيرَ نِسائِكُمُ الوَلودُ الوَدودُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۳۲۴ ح۱ عن جابر، تهذيب الأحكام: ج۷ ص۴۰۰ ح۱۵۹۷، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳&lt;br /&gt;<br /> ص۳۸۹ ح۴۳۶۷، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۳۵ ح۲۰؛ السنن الكبرى: ج۷ ص۱۳۱ ح۱۳۴۷۸ عن أبي اُذينة الصدفي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بهترينِ زنان شما، زنِ زایایی است که محبّت بسیار دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: قَولُ الرَّجُلِ لِلمَرأةِ: «إِنّي اُحِبُّكِ» لا يَذهَبُ مِن قَلبِها أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۶۹ ح۵۹ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اين سخن مرد به زن که «دوستت دارم»، هرگز از دل زن، بيرون نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اُعطينا أهلَ البَيتِ سَبعَةً لَم يُعطَهُنَّ أحَدٌ کانَ قَبلَنَا وَ لا يُعطاهُنَّ أَحَدٌ بَعدَنَا: الصَّبَاحَةَ، وَ الفَصَاحَةَ، وَ السَّمَاحَةَ، وَ الشَّجَاعَةَ، وَ العِلمَ، وَ الحِلمَ، وَ المَحَبَّةَ لِلنِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص۱۲۳ ح۱۳۸، الجعفريّات: ص۱۸۲ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۲۶ ص۲۶۵ ح۵۱؛ المناقب لابن المغازلي: ص۲۹۵ ح۳۳۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: به ما اهل بيت، هفت ويژگى داده شده است که به هيچ کس پيش از ما يا پس از ما داده نشده و نخواهد شد: زيبايى، شيوايى سخن، بخشش، دليرى، دانش، بردبارى و محبّت به همسران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: حُبِّبَ إِلَيَّ مِن دنياكُمُ النِّساءُ وَ الطّيبُ، وَ جُعِلَ قُرَّةُ عَيني فِي الصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۶۵ ح۲۱۷ عن أنسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، روضه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواعظين: ج۲ ص۲۵۷ ح۱۰۸۱ بحار الأنوار: ج۷۶ ص۱۴۱ ح۸؛ سنن النسائي: ج۷ ص۶۱ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از دنیای شما، زنان و بوی خوش، محبوب من هستند و نور چشم [و مایۀ سُرور] من، نماز شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: كُلَّمَا ازدادَ العَبدُ إيماناً، اِزدادَ حُبّاً لِلنِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۹۰، النوادر للراوندي: ص۱۱۴ ح۱۰۹ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۹۲ ح۶۹۳، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۲۸ ح۲۸ و راجع الكافي: ج۵ ص۳۲۰ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بنده، هر اندازه بر ايمانش افزوده شود، محبّتش به زنان (همسرش) افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: العَبدُ كُلَّمَا ازدادَ لِلنّساءِ حُبّاً، اِزدادَ فِي الإِيمانِ فَضلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۳۸۴ ح۴۳۵۰ عن أبي العبّاس البقباق، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۳۲ ح۱۴۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: بنده، هر اندازه که محبّت و علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به زنان (همسرش) بيشتر باشد، ايمانش افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مِن أخلاقِ الأَنبياءِ _ صَلَّى اللهُ عَلَيهِم _حُبُّ النِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۳۲۰ ح۱ عن إسحاق بن عمّار، تهذيب الأحكام: ج۷ ص۴۰۳ ح۱۶۱۰، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۳۲ ح۱۴۷۵، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۳۶ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از اخلاق پيامبران - که درود خدا بر آنان باد – دوست داشتن زنان (همسردوستى) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كُلُّ مَنِ اشتَدَّ لَنا حُبّاً، اِشتَدَّ لِلنِّساءِ حُبّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السرائر(كتاب أبي القاسم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن قولويه): ص۱۴۳ح۸، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۲۸۷ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به ما شديدتر شود، زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شديدتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا غِنىٰ بِالزَّوجِ عَن ثَلاثَةِ أشياءَ فيما بَينَهُ وَ بَينَ زَوجَتِهِ؛ وَ هِيَ: المُوافَقَةُ؛ لِيَجتَلِبَ بِها مُوافَقَتَها وَ مَحَبَّتَها وَ هَواها، وَ حُسنُ خُلُقِهِ مَعَها، وَ استِعمالُهُ استِمالَةَ قَلبِها بِالهَيئَةِ الحَسَنَةِ في عَينِها، وَ تَوسِعَتُهُ عَلَيها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لا غِنىٰ بالزَّوجةِ فيما بَينَها وَ بينَ زوجِهَا المُوافِقِ لَها عَن ثَلاثِ خِصالٍ، وَ هُنَّ: صِيانَةُ نَفسِها عَن كُلِّ دَنَسٍ؛ حتّىٰ يَطمَئِنَّ قَلبُهُ إِلَى الثِّقَةِ بِها في حالِ المَحبوبِ وَ المَكروهِ، وَ حِياطَتُهُ؛ لِيَكونَ ذٰلِكَ عاطِفاً عَلَيها عِندَ زَلَّةٍ تَكونُ مِنها، وَ إظهارُ العِشقِ لَهُ بالخِلابَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِلابة ـ بكسر الخاء ـ: الخديعة باللسان بالقول اللطيف (مجمع البحرين: ج۱ ص۵۳۴ «خلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الهَيئةِ الحَسَنةِ لَها في عَينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۲۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۳۷ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شوهر، در رابطه با همسرش، از سه چيز، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نيست: سازگارى با او، تا بدين وسيله، سازگارى و محبّت و عشق او را به خود جلب کند؛ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى با او، و دلبرى از او، با آراستن خود در چشم وى و فراهم آوردن گشايش در زندگى او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زن در رابطه با شوهرِ سازگار خود سه نکته را بايد رعايت کند: حفظ کردن خود از هر گناه (آلودگى)، تا شوهرش در هر حال، خوشايند يا ناخوشايند، در دل به او اطمينان داشته باشد و [ديگر] مراقبت از وی و زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، تا شوهرش در صورتى که لغزشى از او سر زند، با او عطوف و مهربان باشد؛ و [سوم] اظهار عشق به او، با خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبانى و دلبرى و سر و وضع مناسب و خوشايند در نظر او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأطفال-و-الأولاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۷: الأَطفالُ وَ الأَولادُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کودکان و فرزندان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أحِبُّوا الصِّبيانَ وَ ارْحَموهُم، وَ إِذا وَعَدتُموهُم شَيئاً فَفوا لَهُم؛ فَإِنَّهُم لا يَدرونَ إلّا أنَّكُم تَرزُقونَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۴۹ ح۳ عن عبد اللّٰه بن محمّد البجلي عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۴۸۳ ح۴۷۰۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۹۲ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: کودکان را دوست بداريد و با آنان مهربان باشيد و هر گاه چيزى را به آنان وعده داديد، بِدان وفا کنيد؛ زيرا آنان، باورى جز اين ندارند که شما روزىِ آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: جاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: ما قَبَّلتُ صَبِيّاً قَطُّ! فَلَمّا وَلّیٰ، قالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: هٰذا رَجُلٌ عِندي إِنَّهُ مِن أَهلِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۰ ح۷، تهذيب الأحكام: ج۸ ص۱۱۳ ح۳۹۱، عُدّة الداعي: ص۷۹ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۸۹۹ ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت: من هرگز کودکى را نبوسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. چون آن مرد رفت، پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «اين مرد نزد من، از دوزخيان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي هريرة: قَبَّلَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليه السلام وَ عِندَهُ الأَقرَعُ بنُ حابِسٍ التَّميمِيُّ جالِساً، فَقالَ الأَقرَعُ: إِنَّ لي عَشرَةً مِنَ الوَلَدِ ما قَبَّلتُ مِنهُم أحَداً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرَ إِلَيهِ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله ثُمَّ قالَ: مَن لا يَرحَم لا يُرحَم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۳۵ ح۵۶۵۱؛ العمدة: ص۴۰۲ ح۸۱۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۴۵ ح۱۰۴۶، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۸۲ ح۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ابو هريره -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله حسن بن على را بوسيد. اقرع بن حابس تميمى - که نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله نشسته بود -، گفت: من ده فرزند دارم و تا کنون، حتّى يکى از آنها را نبوسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله نگاهى به او کرد و فرمود: «کسى که مهربانی نکند، با او مهربانی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن جعفر بن فروي، بإسناده: إِنَّ رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله کانَ جالِساً مَعَ أَصحابِهِ إذ أقبَلَ إِلَيهِ الحَسَنُ وَ الحُسَينُ عليهما السلام وَ هُما صَغيرانِ، فَجَعَلا يَنزُوانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَزَوتُ علی الشيء: إذا وثبت علیه (النهایة: ج۵ ص۴۴ «نزا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ، فَمَرَّةً يَضَعُ لَهُما رَأسَهُ، وَ مَرَّةً يَأخُذُهُما إِلَيهِ، فَقَبَّلَهُما وَ رَجُلٌ مِن جُلَسائِهِ يَنظُرُ إِلَيهِ كَالمُتَعَجِّبِ مِن ذٰلِكَ، ثُمَّ قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أعلَمُ أنّي قَبَّلتُ وَلَداً إِلَيَّ قَطُّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَضِبَ رَسولُ اللّهِ صلّی اللّه عليه وآله حَتَّى الْتَمَعَ لَونُهُ، فَقالَ لِلرَّجُلِ: إِن کانَ اللهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «للّٰه»، و الظاهر أنّه تصحیف، و المناسب ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ وجلّ قَد نَزَعَ الرَّحمَةَ مِن قَلبِكَ فَما أَصنَعُ بِكَ؟! مَن لَم يَرحَم صَغيرَنا وَ يُعَزَّز كَبيرَنا، فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج۳ ص۱۱۵ ح۱۰۶۰، المناقب لابن شهر آشوب: ج۳ ص۳۸۴، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۸۲ ح۴۹ نقلاً عن مسند ابن حنبل و كلاهما نحوه و راجع صحیح مسلم: ج۴ ص۱۸۰۸ ح۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از جعفر بن فروی با سند خویش-: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله با یارانش نشسته بود. ناگاه حسن علیه السلام و حسين علیه السلام - که خردسال بودند - نزد او آمدند و شروع به جست و خیز بر رویش کردند. پیامبر گاهی سرش را برای آن دو پایین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورْد و گاهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتشان و به خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبانْد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوسید. یکی از هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینان پیامبر که با تعجّب به ایشان نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پیامبر خدا! سراغ ندارم تا به حال فرزندانم را بوسیده باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا چنان خشمگین شد که رنگ چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دگرگون گشت. به آن مرد فرمود: «اگر خداوند مهربانی را از قلب تو کَنده باشد، من با تو چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم بکنم؟ هر کس به کوچک ما رحم نکند و بزرگ ما را گرامی ندارد، از ما نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى عن أنس: کانَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله أرحَمَ بِالصِّبيانِ، وَ کانَ لَهُ ابنٌ مُستَرضِعاً في ناحِيَةِ المَدينَةِ، وَ کانَ ظِئرُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظّئر: المرضعة غیر ولدها، و یقع علی الذكر و الأُنثیٰ (النهایة: ج۳ ص۱۵۴ «ظأر»). و المراد هنا زوج المرضعة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَيناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَین: العبد (لسان العرب: ج۱۳ ص۳۵۱ «قین»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَکانَ يَأتيهِ وَ نَحنُ مَعَهُ وَ قَد دَخَّنَ البَيتَ بِما دَخَّنَ، فَيَشُمُّهُ وَ يُقَبِّلُهُ، ثُمَّ يَرجِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج۴ ص۱۸۲ ح۴۱۸۱، الطبقات الكبرى: ج۱ ص۱۳۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلى - به نقل از اَنَس بن مالک -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله با کودکان، مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود. ايشان، فرزند شيرخوارى داشت که به دايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در حومۀ مدينه سپرده بود تا او را شير دهد. شوهر آن دايه، آهنگر بود. [پيامبر صلی اللّه علیه وآله] در حالى که ما با ايشان بوديم، براى ديدن آن کودک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، حال آن که خانۀ آهنگر، پُر از دود [برخاسته از کوره] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. ايشان، آن کودک را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوييد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوسيد و سپس باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ اللهَ لَيَرحَمُ العَبدَ لِشَدَّةِ حُبِّهِ لِوَلَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۰ ح۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۴۸۲ ح۴۶۹۵، ثواب الأعمال: ص۲۳۸ ح۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۹۱ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: همانا خداوند به بنده، به خاطر محبّت زياد او به فرزندش، رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قالَ موسَى بنُ عِمرانَ عليه السلام: يا رَبِّ، أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ عِندَكَ؟ قالَ: حُبُّ الأَطفالِ؛ فَإِنّي فَطَرتُهُم عَلیٰ تَوحيدي، فَإِن أمَتُّهُم أدخَلتُهُم بِرَحمَتي جَنَّتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۵۷ ح۱۰۵۷ عن المساور، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۰۵ ح۱۷۵۱، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۹۷ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: موسى بن عمران علیه السلام گفت: پروردگارا! کدام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک از اعمال، نزد تو برتر است؟ خداوند فرمود: «دوست داشتن کودکان، که آنان را بر توحيد خود سرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و چون آنان را بميرانم، به رحمت خويش، آنان را به بهشت خود وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوالدان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۸: الوالِدَانِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: نَظَرُ الوَلَدِ إلىٰ والِدَيهِ حُبّاً لَهُما عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۴۶، الجعفریات: ص۱۸۷ عن الامام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، النوادر للراوندي: ص۹۳ عن الامام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۴۹ ح۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نگاه مهرآميز فرزند به پدر و مادر، عبادت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: النَّظَرُ إِلَى الوالِدَينِ بِرَأفَةٍ وَ رحمَةٍ عِبادَةٌ، وَ النَّظَرُ إلىٰ أخٍ تَوَدُّهُ فِي اللهِ عزّ وجلّ عِبادَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۵۴ ح۱۰۱۵ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، عدّة الداعي: ص۱۷۶ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۷۵ عن الإمام عليّ عليه السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۸ ص۱۹۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: نگاهِ دلسوزانه و مهرآميز به پدر و مادر، عبادت است و نگريستن به برادرى که براى خداوند عز وجل دوستش دارى، عبادت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجیران&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۹: الجیرانُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همسایگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - لِداوودَ بنِ سَرحانَ -: يا داوودُ، إِنَّ خِصالَ المَكارِمِ بَعضُها مُقَيَّدٌ بِبَعضٍ، يَقسِمُهَا اللهُ حَيثُ يَشاءُ...: صِدقُ الحَدیثِ... وَالتَّوَدُّدُ إِلَى الجارِ وَ الصّاحِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۰۱ ح۵۹۷ عن أبي قتادة، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۳۷۵ ح۲۳ و راجع الجعفریّات: ص۱۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام – خطاب به داوود بن سِرحان -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای داوود! ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اخلاقی، به یکدیگر پیوسته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. خداوند، آنها را هر جا که بخواهد، قسمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند...: راستیِ گفتار... و محبّت کردن به همسایه و دوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصحاب-الأب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱۰: أصحابُ الأَبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوستان پدر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: اِحفَظ وُدَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المناوي: «اِحفظ وُدَّ أبیكَ» بضمّ الواو: أي محبّته، و بکسرها: أي صدیقه، و علی الأوّل فیه - کما في النهایة - حذف، تقدیره: احفظ من کان وِدّاً لأبیك، أي صدیقاً له، و علی الکسر لا تقدیر؛ فإنّ الوِدّ بالکسر الصدیق. و المراد: احفظ محبّ أبیك أو صدیق أبیك بالإحسان و المحبّة (فیض القدیر: ج۱ ص۲۵۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبيكَ، لا تَقطَعهُ فَيُطفِئَ اللهُ نورَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۲۶ ح۴۰ عن ابن عمر، المعجم الأوسط: ج۸ ص۲۷۹ ح۸۶۳۳؛ النوادر للراوندي: ص۱۰۶ ح۸۰ و ح۸۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: دوستیِ پدرت [با دوستانش] را حفظ کن و آن را مَبُر که اگر چنین کنی، خداوند، نور [وجود] تو را خاموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَقطَع مَن کانَ یَصِلُ أباكَ، یُطفَأ بذٰلِكَ نورُكَ، إِنَّ وُدَّكَ وُدُّ أبیكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنَّف لابن أبي شیبة: ج۶ ص۲۲۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: پیوندت را از کسی که با پدرت پیوند (دوستی) داشته، مَبُر، که [اگر بِبُری] نورت خاموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چرا که دوستی تو، همان دوستی پدرت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن ابن أبي عمير: کانَ أبو عَبدِ اللهِ عليه السلام إِذا نَظَرَ إِلَى الفُضَيلِ بنِ يَسارٍ مُقبِلاً قالَ: (بَشِّرِ ٱلْمُخْبِتِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ کانَ يَقولُ: إِنَّ فُضَيلاً مِن أصحابِ أبي، وَإِنّي لَأُحِبُّ الرَّجُلَ أَن يُحِبَّ أصحابَ أبيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴۷۳ ح۳۸۰، خلاصة الأقوال: ص۱۳۲ الرقم۱، التحریر الطاووسي: ص۲۲۲ الرقم ۳۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّى - به نقل از ابن ابى عُمَير -: هر گاه امام صادق علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد که فُضَيل بن يَسار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به فروتنان، بشارت ده». همچنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فُضَيل از ياران پدرم است. من کسى را که ياران پدرش را دوست بدارد، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هؤلاء-الأشخاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱۱: هٰؤُلاءِ الأشخاصُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: افراد دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: يَلزَمُ الحَقُّ لِأُمَّتي في أربَعٍ: يُحِبّونَ التّائِبَ، وَ يَرحَمونَ الضَّعيفَ، وَ يُعينونَ المُحسِنَ، وَ يَستَغفِرونَ لِلمُذنِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۳۹ ح۸۸ عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۲۶۳ ح۷۸۰ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و فيه «يدعون للملأ» بدل «يرحمون الضعيف» نحوه، بحار الأنوار: ج۹۳ ص۳۸۴ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: امّت من، چهار وظيفه دارند: توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار را دوست بدارند، به ناتوان رحم کنند، نيکوکار را يارى برسانند، و براى گنهکار، آمرزش بطلبند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أَيُّهَا النّاسُ! عَلَيكُم بِحُبِّ أَهلِ بَيتي، عَلَيكُم بِحُبِّ حَمَلَةِ القُرآنِ، عَلَيكُم بِحُبِّ عُلَمائِكُم، لا تُبغِضوهُم، وَ لا تَحسِدوهُم، وَ لا تَطعَنوا فيهِم. ألا مَن أَحَبَّهُم فَقَد أَحَبَّني، وَ مَن أَحَبَّني فَقَد أَحَبَّ اللهَ، وَ مَن أبغَضَهُم فَقَد أبغَضَني، وَ مَن أبغَضَني فَقَد أبغَضَ اللهَ، ألا هَل بَلَّغتُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص۵۵۳ ح۸۹۸ عن عبد خير عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: اى مردم! بر شما باد دوستى اهل بيتم! بر شما باد دوستى حاملان قرآن! بر شما باد دوستى عالمانتان! با آنان دشمنى مکنيد، بر آنان حسد مبريد و از آنان عيبجويى مکنيد. هان! هر که آنان را دوست بدارد، مرا دوست داشته و هر که مرا دوست بدارد، خدا را دوست داشته است. هر که با آنان دشمنى کند، با من دشمنى کرده و هر که با من دشمنى کند، با خدا دشمنى کرده است. هان! آيا [پيام حق را] رساندم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أدِّبوا أولادَكُم عَلیٰ ثَلاثِ خِصالٍ: حُبَّ نَبِيِّكُم، وَ حُبَّ أَهلِ بَيتِهِ، وَ قِراءَةِ القُرآنِ؛ فَإِنَّ حَمَلَةَ القُرآنِ في ظِلِّ اللهِ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ، مَعَ أنبِيائِهِ وَ أصفِيائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱۶ ص۴۵۶ ح۴۵۴۰۹ نقلاً عن عبد الكريم الشيرازي في فوائده و الديلميّ و ابن النجّار عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: فرزندان خود را با سه خصلت بار آوريد: دوست داشتن پيامبرتان، دوست داشتن اهل بيت او، و قرآن خواندن؛ زيرا در آن روزى که سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز سايۀ خدا نيست، حاملان قرآن به همراه پيامبران و برگزيدگان او در سايۀ خدا هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أربَعَةٌ أَنَا لَهُم شَفيعٌ يَومَ القِيامَةِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: المُكرِمُ لِذُرِّيَّتي مِن بَعدي، وَ القاضي لَهُم حَوائِجَهُم، وَ السّاعي لَهُم في أُمورِهِم عِندَ اضْطِرارِهِم إِلَيهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المُحِبُّ لَهُم بِقَلبِهِ وَ لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۱ ص۲۵۴ ح۲ عن دعبل بن عليّ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للطوسي:&lt;br /&gt;<br /> ص ۳۶۶ ح۷۷۹ عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۹۶ ص۲۲۰ ح۱؛ ذخائر العقبى: ص۵۰ عن الإمام الرضا عن الإمام عليّ عليهما السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه و راجع الأمالي للطوسي: ص۲۷۹ ح۵۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: من در روز قيامت، شفيع چهار تن هستم: آن که پس از من، فرزندان مرا گرامى بدارد، آن که نيازهايشان را بر آورَد، آن که بکوشد مشکلاتشان را هنگام اضطرار حل کند، و آن که با دل و زبان، دوستشان بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام - مِن كِتابِهِ لِلأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلىٰ مِصرَ -: أشعِر قَلبَكَ الرَّحمَةَ لِلرَّعِيَّةِ، وَ المَحَبَّةَ لَهُم، وَ اللُّطفَ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص۱۲۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۶۰۰ ح۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به اَشتر، آن گاه که او را بر مصر گماشت-: دل خود را از مهر و محبّت و لطف به رعيّت، آکنده ساز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أولیٰ مَن أحبَبتَ مَن لا يَقلاكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِلیٰ: البُغض. تقول: قَلاهُ یَقلیه قِلیً و قِلاءً، و یقلاه لغة طيء (لسان العرب: ج۱۵ ص۱۹۸ «قلا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۱۲ ح۳۰۷۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۲۰ ح۲۷۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سزاوارترين کس به دوستى، آن است که با تو دشمنى نکند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحَقُّ مَن أحبَبتَهُ مَن نَفعُهُ لَكَ و ضَرُّهُ لِغَيرِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۸۶ ح۳۳۷۴ و راجع مصادقة الإخوان: ص۱۶۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: سزاوارترين کس به دوستى، آن است که سودش براى تو و زيانش براى ديگرى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحبِب فِي اللهِ مَن يُجاهِدُكَ عَلیٰ صَلاحِ دينٍ، وَ يَكسِبُكَ حُسنَ يَقينٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۹۶ح ۲۳۵۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۸۴ ح۲۰۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: آن کس را که براى اصلاح دين، با تو مبارزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به تو يقين درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، به خاطر خدا دوست بدار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحبِبِ الإِخوانَ عَلیٰ قَدرِ التَّقویٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۳۸۰ ح۴۸۳ عن أبي الجارود عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۳۶۸ عن الإمام الصادق عليه السلام، الاختصاص: ص۲۲۶، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: برادران را به اندازۀ پرهيزگارى آنان دوست بدار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-لا-ينبغي-محبته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳: مَن لا يَنبَغي مَحَبَّتُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان شایسته نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أعداء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۱: أعداءُ اللهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دشمنان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ ٱللهِ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلّٰهِ وَ لَوْ يَرَى ٱلَّذِينَ ظَـلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ ٱلْعَذَابَ أَنَّ ٱلْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَ أَنَّ ٱللهَ شَدِيدُ ٱلْعَذَابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و برخى از مردم، در برابر خدا همانندهايى [براى او] بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزينند و آنها را چون دوستى خدا، دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند؛ ولى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به خدا محبّت بيشترى دارند. کسانى که [با برگزيدن بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به خود] ستم نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، هنگامى که عذاب را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند، تمام نيرو[ها] از آنِ خداوند است و خداوند، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کيفر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللهِ الْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مؤمنان، نبايد کافران را به جاى مؤمنان، به دوستى بگيرند و هر که چنين کند، در هيچ چيزی [او را] از [دوستىِ] خدا [بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] نيست، مگر اين که از آنان به نوعى تقيّه کنيد، و خداوند، شما را از [عقوبت] خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترساند و بازگشت [همه] به سوى خداست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِّن دُونِكُمْ لاَ يَأْلُونَكُمْ خَبَالاً وَدُّواْ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ ٱلْبَغْضَآءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَ مَا تُخْفِى صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلْأَيَـٰتِ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ * هَـٰأَنتُمْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُوْلَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَ لَا يُحِبُّونَكُمْ وَ تُؤْمِنُونَ بِالْكِتَـٰبِ كُلِّهِ وَ إِذَا لَقُوكُمْ قَالُواْ ءَامَنَّا وَ إِذَا خَلَوْاْ عَضُّواْ عَلَيْكُمُ ٱلْأَنَامِلَ مِنَ ٱلْغَيْظِ قُلْ مُوتُواْ بِغَيْظِكُمْ إِنَّ ٱللهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ٱلصُّدُورِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۱۸ ـ ۱۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از غير خودتان، [دوست و] همراز مگيريد. [آنان] از هيچ نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در حقّ شما کوتاهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند. آرزو دارند که در رنج بيفتيد. دشمنى، از لحن و سخنشان آشکار است و آنچه سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان نهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. در حقيقت، ما نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى دشمنىِ آنان] را براى شما بيان کرديم، اگر تعقّل کنيد. * هان! شما کسانى هستيد که آنان را دوست داريد و [حال آن که] آنان، شما را دوست ندارند، و شما به همۀ کتاب ها[ى خدا] ايمان داريد؛ و چون با شما برخورد کنند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «ايمان آورديم» و چون [با هم] خلوت کنند، از شدّت خشم بر شما، سرانگشتان خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزند. بگو: به خشم خود بميريد! خداوند به راز درون سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها داناست).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۳۸ - ۱۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بَشِّرِ الْمُنٰافِقينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذٰاباً أَليماً * الَّذينَ يَتَّخِذُونَ الْكٰافِرينَ أَوْلِيٰاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنينَ أَ يَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَميعاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۳۸ ـ ۱۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(منافقان را بشارت ده که آنان را عذابى دردآور است* کسانى که به جاى مؤمنان، کافران را به دوستى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزينند، آيا عزّت را نزد آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند، در حالى که عزّت، همه، از آنِ خداست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَ النَّصٰاریٰ أَوْلِيٰاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيٰاءُ بَعْضٍ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَهْدِي الْقَوْمَ الظّٰالِمينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! يهود و نصارا را ياوران و دوستان خود مگيريد. آنها دوستان و ياوران يکديگرند، و هر کس از شما آنها را دوست و ياور خود گيرد، از آنها خواهد بود [و ستمکار است و] بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديد، خداوند گروه ستمکاران را هدايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَكُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتٰابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ الْكُفّٰارَ أَوْلِيٰاءَ وَ ا&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَّقُوا اللّٰهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! کسانى را که دين شما را به مسخره و بازى گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چه از آنان که پيش از شما کتاب [آسمانى] به آنها داده شده و چه از کافران، دوستان و ياوران خود مگيريد، و از خدا پروا کنيد، اگر شما با ایمانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا آبٰاءَكُمْ وَ إِخْوٰانَكُمْ أَوْلِيٰاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإيمٰانِ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولٰئِكَ هُمُ الظّٰالِمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! پدران و برادران خود را اگر کفر را بر ايمان برگزيدند، دوست و ياور خود مگيريد، و هر کس از شما آنها را دوست و ياور گيرد، آنان همان ستمکاران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لاَّ تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلْأَخِرِ يُوَآدُّونَ مَنْ حَآدَّ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ كَانُوا ءَابَآءَهُمْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَوْ أَبْنَآءَهُمْ أَوْ إِخْوَ ٰنَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُوْلَـٰئِكَ كَتَبَ فِى قُلُوبِهِمُ ٱلْإِيمَانَ وَ أَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ وَ يُدْخِلُهُمْ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ خَـٰـلِدِينَ فِيهَا رَضِىَ ٱللهُ عَنْهُمْ وَ رَضُواْ عَنْهُ أُوْلَـٰئِكَ حِزْبُ ٱللهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ ٱللهِ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجادلة: ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قومى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى که به خدا و روز واپسين، ايمان داشته باشند [و] کسانى را که با خدا و پیامبرش مخالفت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - هر چند پدرانشان يا پسرانشان يا برادرانشان يا عشيرۀ آنان باشند - دوست بدارند. در دل اينهاست که [خدا] ايمان را نوشته و آنها را با روحى از جانب خود، تأييد کرده است و آنان را به بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد که از زير [درختان] آن، جوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى روان است. هميشه در آن جا ماندگارند. خدا از آنان، خشنود است و آنان از او خشنودند. اينان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند حزب خدا. آرى، حزب خدا رستگاران اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ عَدُوِّى وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِيَآءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ كَفَرُواْ بِمَا جَآءَكُم مِّنَ ٱلْحَقِّ يُخْرِجُونَ ٱلرَّسُولَ وَ إِيَّاكُمْ أَن تُؤْمِنُواْ بِاللهِ رَبِّكُمْ إِن كُنتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَـٰدًا فِى سَبِيلِى وَ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِى تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمَآ أَخْفَيْتُمْ وَ مَآ أَعْلَنتُمْ وَ مَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: ۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! دشمن من و دشمن خودتان را به دوستى بر مگيريد [به طورى] که با آنها اظهار دوستى کنيد و حال آن که قطعاً منکر آن حقيقتى هستند که براى شما آمده است [و] پيامبر [خدا] و شما را [از مکّه] بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند که [چرا] به خدا، پروردگارتان، ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، اگر براى جهاد در راه من و طلب خشنودىِ من بيرون آمده باشيد. [شما] پنهانى با آنان رابطۀ دوستى بر قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد، در حالى که من به آنچه پنهان داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و آنچه آشکار نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، داناترم، و هر کس از شما چنين کند، قطعاً از راه درست، منحرف گرديده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يَنْهَــٰكُمُ ٱللهُ عَنِ ٱلَّذِينَ لَمْ يُقَـٰتِلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُواْ إِلَيْهِمْ إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلْمُقْسِطِينَ * إِنَّمَا يَنْهَــٰكُمُ ٱللهُ عَنِ ٱلَّذِينَ قَـٰتَلُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ وَ أَخْرَجُوكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ و ظَـٰهَرُواْ عَلَیٰ إِخْرَاجِكُمْ أَن تَوَلَّوْهُمْ وَ مَن يَتَوَلَّهُمْ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰـلِمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: ۸ ـ ۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([امّا] خداوند، شما را از کسانى که در [کار] دين با شما نجنگيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما را از ديارتان بيرون نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد که با آنان، نيکى کنيد و با آنان، عدالت ورزيد؛ زيرا خدا، دادگران را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد * فقط خدا شما را از دوستى با کسانى باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد که در [کار] دين با شما جنگيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما را از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان، بيرون رانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در بيرون راندنتان، با يکديگر هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پُشتى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. و هر کس آنان را به دوستى گيرد، آنان، همان ستمگران اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۸۸ - ۸۹، المجادلة: ۱۴، الممتحنة: ۱۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: نساء: آیۀ ۸۸ - ۸۹، مجادله: آیۀ ۱۴، ممتحنه: آیۀ ۱۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن کانَ يُؤمِنُ بِاللهِ وَ اليَومِ الآخِرِ فَلا يُؤاخِيَنَّ كافِراً، وَ لا يُخالِطَنَّ فاجِراً. وَ مَن آخیٰ كافِراً أو خالَطَ فاجِراً کانَ كافِراً فاجِراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص۸۵ ح۹ عن محمّد بن قيس عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹۷ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس به خدا و روز قيامت ايمان دارد، با هيچ کافرى، برادرى نکند و با هيچ فاجرى (بدکارى) مصاحبت نکند. هر کس با کافرى، برادرى کند يا با فاجرى مصاحبت کند، خود، کافرى فاجر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إيّاكَ أَن تُحِبَّ أعداءَ اللهِ، أو تُصفِيَ وُدَّكَ لِغَيرِ أولِياءِ اللهِ؛ فَإِنَّ مَن أَحَبَّ قَوماً حُشِرَ مَعَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۰۶ ح۲۷۰۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۹۸ ح۲۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مبادا دشمنان خدا را دوست بدارى، يا دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را نثار کسى جز دوستان خدا کنى که هر کس مردمى را دوست بدارد، با آنان محشور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تُوادُّوا الكافِرَ، وَ لا تُصاحِبُوا الجاهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۷۶ ح۱۰۲۳۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۲۱ ح۹۴۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با کافر دوستى مورزيد و با نادان هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى مکنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة عن العلاء بن الفضيل عَنِ الإمام الصادق عليه السلام: مَن أَحَبَّ كافِراً فَقَد أبغَضَ اللهَ، وَ مَن أبغَضَ كافِراً فَقَد أَحَبَّ اللهَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه السلام: صَديقُ عَدُوِّ اللهِ عَدُوُّ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص۸۶ ح۱۵، الأمالي للصدوق: ص۷۰۲ ح۹۶۰، روضة الواعظين: ج۲ ص۳۵۱ ح۱۳۰۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۳۷ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة - به نقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از علاء بن فُضَيل-: امام صادق علیه السلام: «هر کس کافرى را دوست بدارد، با خدا دشمنى کرده است و هر که با کافرى دشمنى کند، خدا را دوست داشته است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «دوستِ دشمن خدا، دشمن خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الظالمون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۲: الظّالِمونَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ستمکاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَا تَرْكَنُواْ إِلَى ٱلَّذِينَ ظَـلَمُواْ فَتَمَسَّكُمُ ٱلنَّارُ وَ مَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللهِ مِنْ أَوْلِيَآءَ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و به سوى کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، متمايل مشويد که آتش به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و در برابر خدا، دوستانى نخواهيد داشت [که حمايتتان کنند] و سرانجام، يارى نخواهيد شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في قَولِ اللهِ عزّ وجلّ: (وَ لَا تَرْكَنُواْ إِلَى ٱلَّذِينَ ظَـلَمُواْ فَتَمَسَّكُمُ ٱلنَّارُ) -: هُوَ الرَّجُلُ يَأتِي السُّلطانَ فَيُحِبُّ بَقاءَهُ إِلیٰ أَن يُدخِلَ يَدَهُ إِلیٰ كيسِهِ فَيُعطِيَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۰۸ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (و به کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، متمايل مشويد که آتش به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد) -: [حتّى در اين حد که] شخص، نزد سلطان رود و دوست بدارد که او زنده بماند تا دستش را در کيسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کند و به او دهشى کند[، اين نيز تمايل به ستمگر است].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أَحَبَّ بَقاءَ الظّالِمينَ فَقَد أَحَبَّ أَن يُعصَى اللهُ، إِنَّ اللهَ تَعالىٰ حَمِدَ نَفسَهُ عَلىٰ هَلاكِ الظّالِمينَ، فَقالَ: (فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعالَمِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۰۸ ح۱۱ عن فضيل بن عياض، معاني الأخبار: ص۲۵۳، تفسير القمّي: ج۱ ص۲۰۰، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۳۰۴ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر که بقاى ستمگران را دوست بدارد، در واقع، دوست داشته که خداوند، نافرمانى شود؛ [چرا که] خداى متعال، خويشتن را بر نابود کردن ستمگران، ستايش گفته و فرموده است: (پس ريشۀ آن گروهى که ستم کردند، برکَنده شد و ستايش، خداوند را که پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن الحسن بن عليّ بن فضّال عن صفوان بن مهران الجمّال: دَخَلتُ عَلیٰ أبِي الحَسَنِ الأَوَّلِ عليه السلام فَقالَ لي: يا صَفوانُ، كُلُّ شَيءٍ مِنكَ حَسَنٌ جَميلٌ ماخَلا شَيئاً واحِداً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، أيُّ شَيءٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إكراؤُكَ جِمالَكَ مِن هٰذَا الرَّجُلِ؛ يَعني هارونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ اللهِ ما أكرَيتُهُ أشَراً، وَ لا بَطَراً، وَ لا لِصَيدٍ، وَ لا لِلَهوٍ، وَ لٰكِنّي اُكريهِ لِهٰذَا الطَّريقِ؛ يَعني طَريقَ مَكَّةَ، وَ لا أتَوَلاّهُ بِنَفسي وَ لٰكِن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنصِبُ غِلماني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: يا صَفوانُ، أ يَقَعُ كِراؤُكَ عَلَيهِم؟ قُلتُ: نَعَم جُعِلتُ فِداكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي: أ تُحِبُّ بَقاءَهُم حَتّیٰ يَخرُجَ كِراؤُكَ؟ قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَن أَحَبَّ بَقاءَهُم فَهُوَ مِنهُم، وَ مَن کانَ مِنهُم کانَ وَرَدَ النّارَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صَفوانُ: فَذَهَبتُ وَ بِعتُ جِمالي عَن آخِرِها. فَبَلَغَ ذٰلِكَ إِلیٰ هارونَ، فَدَعاني، فَقالَ لي: يا صَفوانُ، بَلَغَني أنَّكَ بِعتَ جِمالَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أَنَا شَيخٌ كَبيرٌ، وَ إِنَّ الغِلمانَ لا يَفونَ بِالأَعمالِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هَيهاتَ أيهاتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَیهات: كلمة تبعید مبنیّة علی الفتح، و قد تبدّل الهاء همزه فیقال: أیهات (النهایة: ج۵ ص۲۹۰ «هیه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إِنّي لَأَعلَمُ مَن أشارَ عَلَيكَ بِهٰذا؛ موسَى بنُ جَعفَرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ما لي وَ لِموسَى بنِ جَعفَرٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: دَع هٰذا عَنكَ، فَوَ اللهِ لَولا حُسنُ صُحبَتِكَ لَقَتَلتُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۷۴۰ ح۸۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّى - به نقل از حسن بن على بن فَضّال، از صَفوان بن مِهران جَمّال -: نزد امام موسى کاظم علیه السلام رفتم. به من فرمود: «اى صفوان! همۀ رفتارت خوب و زیباست، جز يک چيز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! چه چيز؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کرايه دادن شترهايت به اين مرد» يعنى هارون.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: به خدا سوگند، شترهايم را براى سرمستى و بدمستى يا شکار و لهو، به او کرايه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم؛ بلکه آنها را براى پيمودن اين راه (راه مکّه) کرايه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و خودم نيز همراه او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم و غلامانم را براى اين کار، راهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «اى صفوان! آيا کرايۀ تو را بايد بپردازند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم، آرى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا دوست دارى تا زمانى که کرايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را دريافت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى، زنده بمانند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر کس خواستار بقاى آنان باشد، از آنان است و هر کس از آنان باشد، به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نيز رفتم و همۀ شترهايم را فروختم. خبر اين ماجرا به هارون رسيد و او مرا خواند و به من گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صفوان! شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که شترهايت را فروخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من پيرمردى فرتوت هستم و غلامانم نيز کارها را درست انجام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هارون گفت: هيهات! اين طور نيست. من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم چه کسى تو را به اين کار وا داشته است؛ موسى بن جعفر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مرا چه به موسى بن جعفر؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: دست بردار! به خدا سوگند، اگر به جهت خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاشرتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نبود، تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأشرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۳: الأَشرارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شروران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: أَوحَى اللهُ عزّ وجلّ إِلیٰ ذِي القَرنَينِ:... مَن رَأَيتَني كَرَّهتُ إِلَيهِ المَعروفَ وَ بَغَّضتُ إِلَى النّاسِ الطَّلَبَ إِلَيهِ فَأَبغِضهُ، وَ لا تَتَوَلَّهُ؛ فَإِنَّهُ مِن شَرِّ ما خَلَقتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۱ ص۱۴۴ ح۵۱۵ عن عبداللّٰه المزني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند عز وجل به ذو القرنين، وحى فرمود که: «... هر کس را ديدى که من، نيکى را نزد او ناخوشايند ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و درخواستِ از او را منفورِ مردمان گردانيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، منفورش بدار و دوستش مگير؛ زيرا او از بدترين مخلوقاتى است که آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أسرَعُ المَوَدّاتِ انقِطاعاً مَوَدّاتُ الأَشرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۲۴ ح۳۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ناپايدارترين دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، دوستى بدکاران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطماعون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۴: الطَّمّاعونَ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طمعکاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كُلُّ مَوَدَّةٍ عَقَدَهَا الطَّمَعُ حَلَّهَا اليَأسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که رشتۀ آن را طمع ببندد، نوميدى، آن را از هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسلد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن وادَّكَ لِأَمرٍ، وَلّیٰ عِندَ انقِضائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۱۹ ح۸۵۵۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۵۷ ح۸۲۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: کسى که براى کارى با تو دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، پس از تمام شدن آن، به تو پشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: مَن أَحَبَّكَ لِشَيءٍ، مَلَّكَ عِندَ انقِضائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۲۳ ح۷۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: هر که تو را براى چيزى دوست بدارد، با برآورده شدنش تو را ملول خواهد ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-لا-وفاء-له&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۵: مَن لا وَفاءَ لَهُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفایان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أربَعٌ یَذهَبنَ ضَياعاً: مَوَدَّةٌ تُمنَحُ مَن لا وَفاءَ لَهُ، وَ مَعروفٌ يوضَعُ عِندَ مَن لا يَشكُرُهُ، وَ عِلمٌ يُعَلَّمُ مَن لا يَستَمِعُ لَهُ، وَ سِرٌّ يودَعُ مَن لا حَضانَةَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۱۷ ح۵۹۰۷ عن أبي بصير، الخصال: ص۲۶۴ ح۱۴۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹۴ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: چهار چيز، هدر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود: دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که نثار شخص بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفا شود، نيکى کردن در حقّ آن که سپاس آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد، آموختن دانش به آن که بِدان گوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارد، و رازى که با شخص کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظرفيت در ميان گذاشته شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَمنَحَنَّ وُدَّكَ مَن لا وَفاءَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۲۶۲ ح۱۰۱۶۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۱۷ ح۹۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى خود را ارزانى کسى مدار که وفا ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَعتَمِد عَلیٰ مَوَدَّةِ مَن لا يوفي بِعَهدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۱۱ ح۱۰۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به دوستى کسى که به عهد خود وفادار نيست، اعتماد مکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-لم-تكن-مودتهم-في-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۶: مَن لَم تَكُن مَوَدَّتُهُم فِي اللّٰهِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنان که دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان خدایی نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن لَم تَكُن مَوَدَّتُهُ فِي اللهِ فَاحذَرهُ؛ فَإِنَّ مَوَدَّتَهُ لَئيمَةٌ، وَ صُحبَتَهُ مَشُومَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۱۲ ح۸۹۷۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۲۸ ح۷۲۶۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از کسى که دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش براى خدا نيست، بپرهيز؛ زيرا دوستى او، پستى است و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با او شوم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كُلُّ مَوَدَّةٍ مَبنِيَّةٍ عَلیٰ غَيرِ ذاتِ اللهِ ضَلالٌ، وَ الاِعتِمادُ عَلَيها مُحالٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۴۳ ح۶۹۱۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۷۶ ح۶۳۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که مبناى غير خدايى داشته باشد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است و تکيه کردن بر آن نشايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يُغتَبَطُ بِمَوَدَّةِ مَن لا دينَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۴۰۶ ح۱۰۸۰۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۴۰ ح۱۰۰۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: به دوستىِ آن که دين ندارد، شادى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نسَبَهُ إلَی الإمام الصّادِقِ عليه السلام -: اِحذَر أَن تُؤاخِيَ مَن أرادَكَ لِطَمَعٍ أو خَوفٍ أو أكلٍ أو شُربٍ، وَ اطْلُب مُؤاخاةَ الأَتقِياءِ - وَ لَو في ظُلُماتِ الأَرضِ - وَ إن أفنَيتَ عُمُرَكَ لِطَلَبِهِم؛ فَإِنَّ اللهَ عزّ وجلّ لَم يَخلُق عَلیٰ وَجهِ الأَرضِ أفضَلَ مِنهُم بَعدَ النَّبِيّينَ -صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِم- وَ الأَولِياءِ، وَ ما أنعَمَ اللهُ عَلَى العَبدِ بِمِثلِ ما أنعَمَ بِهِ مِنَ التَّوفيقِ لِصُحبَتِهِم؛ قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (ٱلْأَخِلَّاءُ يَوْمَـئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلْمُتَّقِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص۳۰۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۲۸۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است -: از برادرى کردن با آن که براى طمعى، يا از ترس، يا براى خوردن و نوشيدنى، تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، بپرهيز. جوياى برادرى با پرهيزگاران باش، گرچه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تاريکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [زير] زمين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد و [گرچه] عمر خود را در جستجویشان به سر آورى؛ زيرا خداوند عز وجل بر گسترۀ زمين، پس از پيامبران - که درودهای خداوند بر آنان باد - و اوليا، کسى برتر از آنان نيافريده است و خداوند به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نعمتى همانند توفيق مصاحبت با آنان نداده است. خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (آن روز، دوستان، جز پرهيزگاران، دشمن يکديگرند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِتَّقوا مَن تُبغِضُهُ قُلوبُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۱ ص۳۲۳، الدرّة الباهرة: ص۲۰، نزهة الناظر: ص۹۸ ح۱۷۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۹۸ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: بر حذر باشيد از کسى که دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان، او را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هؤلاء-الأشخاص-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۷: هٰؤُلاءِ الأشخاصُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: و این افراد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تُوادّوا مَن يَستَحِلُّ المُسكِرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۱۳۲ ح۴۶۶، بحار الأنوار: ج۶۶ ص۴۹۵ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: با کسى که [مايعاتِ] مست کننده را حلال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد، دوستى مکنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الجُهّالِ مُتَغَيِّرَةُ الأَحوالِ، وَشيكَةُ الاِنتِقالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ص۱۳۸ح۹۸۳۳، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۷ ح۹۰۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى نادانان تغيير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و زود رخت بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن وادَّ السَّخيفَ، أعرَبَ عَن سُخفِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۲۵۶ ح۸۲۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۴۵ ح۷۸۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که با سبُک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل دوستى کند، سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقلى خود را آشکار کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قَلَّما تَدومُ مَوَدَّةُ المُلوكِ وَ الخُوّانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُوّانُ: جمع الخائِن.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۴۹۶ ح۶۷۲۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۶۹ ح۶۲۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى با پادشاهان و خيانتکاران، کمتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَطمَعَنَّ في مَوَدَّةِ المُلوكِ؛ فَإِنَّهُم يوحِشونَكَ آنَسَ ما تَكونُ بِهِم، وَ يَقطَعونَكَ أقرَبَ ما تَكونُ إِلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۴۴ ح۱۰۴۳۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳۰ ح۹۶۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هرگز به دوستى شاهان طمع مبند؛ زيرا آنان در اوج اُنس و اُلفتى که با آنان دارى، تو را تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و در اوج نزديکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به آنان، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ أبناءِ الدُّنيا تَزولُ لِأَدنیٰ عارِضٍ يَعرِضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۶ ح۹۸۲۸، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۷ ح۹۰۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستىِ دنياپرستان با بروز اندک پيشامدى از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;881&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إخوانُ الدُّنيا تَنقَطِعُ مَوَدَّتُهُم، لِسُرعَةِ انقِطاعِ أسبابِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۵۰ ح۱۷۹۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۵۳ ح۱۳۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;881&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستان دنيايى، بر اثر زود زایل شدن عوامل دنیا، دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان [زود] گسسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;882&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ العَوامِّ تَنقَطِعُ كَانقِطاعِ السَّحابِ، وَ تَنقَشِعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انقَشَعَ عنه الشيء و تَقَشَّعَ: غَشِیَه ثمّ انجلیٰ عنه؛ كالظلام عن الصبح، و الهمّ عن القلب، و السحاب عن الجوّ (لسان العرب: ج۸ ص۲۷۴ «قشع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما يَنقَشِعُ السَّرابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۴۹ ح۹۸۷۲، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۶ ح۸۹۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;882&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى عوام همچون ابر، پراکنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و همچون سراب محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;883&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إيّاكَ وَ مَوَدَّةَ الأَحمَقِ؛ فَإِنَّهُ يَضُرُّكَ مِن حَيثُ يَریٰ أنَّهُ يَنفَعُكَ، وَ يَسوؤُكَ وَ هُوَ يَریٰ أنَّهُ يَسُرُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۳۱۹ ح۲۷۳۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۰۰ ح۲۲۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;883&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از دوستى با احمق بپرهيز؛ زيرا آن جا که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد به تو سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، به تو زيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، و غمگينت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، حال آن که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد شادت کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;884&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الحَمقیٰ تَزولُ كَما يَزولُ السَّرابُ، وَ تُقشَعُ كَما يُقشَعُ الضَّبابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۶ ح۹۸۲۹، عیون الحكم و المواعظ:ص۴۸۷ ح۹۰۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;884&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى نابخردان همچون سراب از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و همچون مه بر طرف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;885&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَوَدَّةُ الأَحمَقِ كَشَجَرَةِ النّارِ يَأكُلُ بَعضُها بَعضاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۱۳۶ ح۹۸۲۷، عیون الحكم و المواعظ: ص۴۸۷ ح۹۰۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;885&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستى با احمق، مانند درخت آتش است که شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش يکديگر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;886&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِجتَنِب مُصاحَبَةَ الكَذّابِ، فَإِنِ اضطُرِرتَ إِلَيهِ فَلا تُصَدِّقهُ، وَ لا تُعلِمهُ أنَّكَ تُكَذِّبُهُ؛ فَإِنَّهُ يَنتَقِلُ عَن وُدِّكَ وَ لا يَنتَقِلُ عَن طَبعِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۲۱۴ ح۲۴۱۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۸۵ ح۲۰۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;886&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از مصاحبت با دروغگو دورى کن و اگر هم ناچار به اين کار شدى، حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را باور مکن و به او مگو که حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را باور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنى؛ زیرا از دوستى با تو دست بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، امّا از خوى خود دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;887&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الحاسِدُ يُظهِرُ وُدَّهُ في أقوالِهِ، وَ يُخفي بُغضَهُ في أفعالِهِ؛ فَلَهُ اسمُ الصَّديقِ وَ صِفَةُ العَدُوِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۱۳۹ ح۲۱۰۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۶۴ ح۱۶۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;887&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: حسود، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در کردارهايش پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. پس، او نامِ دوست دارد و صفتِ دشمن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-لا-ينبغي-محبته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴: ما لا يَنبَغي مَحَبَّتُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه سزاوار دوستی نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ ٱلْآفِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وقتى شب بر او پرده افکند، ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دید و گفت: این، پروردگار من است. وقتى [آن ستاره] غروب کرد، گفت: من غروب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گان را دوست ندارم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَ ٰتِ مِنَ ٱلنِّسَاءِ وَ ٱلْبَنِينَ وَ ٱلْقَنَـٰطِيرِ ٱلْمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَ ٱلْفِضَّةِ وَ ٱلْخَيْلِ ٱلْمُسَوَّمَةِ وَ ٱلْأَنْعَـٰمِ وَ ٱلْحَرْثِ ذَ ٰلِكَ مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَ ٱللهُ عِندَهُ حُسْنُ ٱلْمَـٔابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(دوستىِ خواستنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى گوناگون] از: زنان و پسران و اموال فراوان از زر و سيم و اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نشاندار و چارپايان و کشتزار، براى مردم آراسته شده؛ [ليکن] اينها برخوردارى زندگى دنياست، حال آن که بازگشتگاه نيکو، نزد خداوند است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ تُحِبُّونَ ٱلْمَالَ حُبًّا جَمًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفجر: ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و مال را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد، دوست داشتنى بسيار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلاَّ بَلْ تُحِبُّونَ ٱلْعَاجِلَةَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القيامة: ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولى نه! [شما دنياى] زودگذر را دوست داريد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوا وَ يُحِبُّونَ أَن يُحْمَدُواْ بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُم بِمَفَازَةٍ مِّنَ ٱلْعَذَابِ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هرگز گمان مبر آنها که از کارهاى [زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] خود خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و دوست دارند در برابر کار نيکى که انجام نداده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ستايش شوند، از عذاب بر کنارند؛ [بلکه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] براى آنها، عذاب دردناکى است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ ٱلْفَـٰحِشَةُ فِى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِى ٱلدُّنْيَا وَ ٱلْأَخِرَةِ وَ ٱللهُ يَعْلَمُ وَ أَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانی که دوست دارند زشتکاری در میان آنان که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، شیوع پیدا کند، برای آنان در دنیا و آخرت، عذابی پُردرد خواهد بود، و خدا[است که] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و شما نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-آثار-المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِع: آثارُ المَحَبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آثار دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علامات-صدق-المودة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱: عَلاماتُ صِدقِ المَوَدَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دوستیِ راستین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهادة-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱: شَهادَةُ القَلبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گواهیِ دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;888&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: اِعرِفِ المَوَدَّةَ في قَلبِ أخيكَ بِما لَهُ في قَلبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۹۵، كشف الغمّة: ج۳ ص۸۳، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۲۹۱ ح۱۵؛ الإخوان: ص۱۴۶ ح۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;888&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: ميزانِ دوستى [خود] را در دل برادرت، از دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که در دلت به او دارى، بشناس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;889&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن صالح بن الحكم: سَمِعتُ رَجُلاً يَسأَلُ أبا عَبدِ اللهِ عليه السلام، فَقالَ: الرَّجُلُ يَقولُ أوَدُّكَ، فَكَيفَ أعلَمُ أَنَّهُ يَوَدُّني؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِمتَحِن قَلبَكَ، فَإِن كُنتَ تَوَدُّهُ فَإِنَّهُ يَوَدُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۲، المحاسن: ج۱ ص۴۱۵ ح۹۵۴، مشكاة الأنوار: ص۲۱۹ ح۶۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;889&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از صالح بن حکم -: شنيدم که مردى از امام صادق علیه السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد: کسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: من تو را دوست دارم. چگونه بدانم که [واقعاً] دوستم دارد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دلت را بکاو. اگر تو او را دوست داشتى، او نيز تو را دوست دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;890&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اُنظُر قَلبَكَ، فَإِذا أنكَرَ صاحِبَكَ فَإِنَّ أحَدَكُما قَد أحدَثَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۱ عن حمّاد بن عثمان، الأمالي للمفيد: ص۱۱ ح۹، الاُصول الستّة عشر (أصل جعفر بن محمّد الحضرمي): ص۲۳۲ ح۲۶۴، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;890&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: به قلبت بنگر. اگر دوستت را ناخوش داشت، بدان که يکى از شما دو نفر، کارى کرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «يعنى کارى کرده است که موجب خللى در دوستى شده است». در مرآة العقول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «شايد مراد اين باشد که بدان که دوستت نيز ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و سبب اين نفرت، يا چيزى از جانب توست، يا تصوّر غلطى که از طرف او در بارۀ تو پيش آمده است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;891&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسعدة بن اليسع: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللهِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام: إِنّي وَ اللهِ لَأُحِبُّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَطرَقَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ فَقالَ: صَدَقتَ يا أبا بِشرٍ، سَل قَلبَكَ عَمّا لَكَ في قَلبي مِن حُبِّكَ، فَقَد أعلَمَني قَلبي عَمّا لي في قَلبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;891&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از مَسعَدة بن اليَسَع -: به ابو عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، جعفر بن محمّد (امام صادق) علیه السلام گفتم: به خدا سوگند که من شما را دوست دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایشان لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سر به زير انداخت. سپس سر برداشت و فرمود: «راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو بِشر! از دلت در بارۀ محبّت دل من نسبت به تو بپرس؛ زيرا دل من، از محبّتى که در دل تو نسبت به من است، مرا آگاه ساخت».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى، دل به دل راه دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;892&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عبيداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن إسحاق المدائنيّ: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ موسَى بنِ جَعفَرٍ عليه السلام: إِنَّ الرَّجُلَ مِن عُرضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: هو من عُرض الناس؛ أي هو من العامَّة (تاج العروس: ج۱۰ ص۸۴ «عرض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسِ يَلقاني، فَيَحلِفُ بِاللهِ أنَّهُ يُحِبُّني، أ فَأَحلِفُ بِاللهِ أنَّهُ لَصادِقٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِمتَحِن قَلبَكَ، فَإِن كُنتَ تُحِبُّهُ فَاحلِف وَ إلّا فَلا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۴۱۶ ح۹۵۵، مشكاة الأنوار: ص۲۱۹ ح۶۰۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۲ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;892&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اسحاق مدائنى -: به امام ابو الحسن موسی بن جعفر علیه السلام گفتم: يکى از عامّۀ مردم، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و به خدا سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد که مرا دوست دارد. آيا من نيز به خدا سوگند بخورم که او راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دلت را بيازماى. اگر دوستش داشتى، پس سوگند بخور، و گرنه، نه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;893&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن الحسن بن الجهم: سَأَلتُ الرِّضا عليه السلام فَقُلتُ لَهُ:... جُعِلتُ فِداكَ، أشتَهي أَن أعلَمَ كَيفَ أَنَا عِندَكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أُنظُر كَيفَ أَنَا عِندَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۵۰ ح۱۹۲، الأمالي للصدوق: ص۳۱۲ ح۳۶۰، مشكاة الأنوار: ص۳۹۹ ح۱۳۲۰، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۵۴ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;893&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه السلام - به نقل از حسن بن جَهم -: از امام رضا علیه السلام پرسيدم:... فدايت گردم! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم بدانم که من نزد شما چه جايگاهى دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نگاه کن که من چه جايگاهى نزد تو دارم [جايگاه تو در نزد من نيز مانند آن است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;894&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسن بن الجهم: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: لا تَنسَني مِنَ الدُّعاءِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أ وَ تَعلَمُ أنّي أنساكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَفَكَّرتُ في نَفسي وَ قُلتُ: هُوَ يَدعو لِشيعَتِهِ وَ أَنَا مِن شيعَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا، لا تَنساني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ كَيفَ عَلِمتَ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: إِنّي مِن شيعَتِكَ، وَ إِنَّكَ لَتَدعو لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هَل عَلِمتَ بِشَيءٍ غَيرِ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِذا أرَدتَ أَن تَعلَمَ ما لَكَ عِندي، فَانظُر إِلیٰ ما لي عِندَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۵۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;894&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حسن بن جَهم -: به امام رضا علیه السلام گفتم: مرا از دعا فراموش نفرما.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که من فراموشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خودم انديشيدم و گفتم: ايشان براى شيعيانش دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و من نيز از شيعيانش هستم. آن گاه گفتم: نه، فراموشم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از کجا فهميدى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من از شيعيان شما هستم و شما برايشان دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا متوجّه چيز ديگرى جز اين شدى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه خواستى بدانى که نزد من چه جايگاهى دارى، ببين من نزدت چه جايگاهى دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;895&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام – لِلمُتَوَكِّلِ العَبَّاسِيَّ -: لا تَطلُبِ الصَّفاءَ مِمَّن كَدَرتَ عَلَيهِ، وَ لَا الوَفاءَ مِمَّن غَدَرتَ بِهِ، وَ لَا النُّصحَ مِمَّن صَرَفتَ سوءَ ظَنِّكَ إِلَيهِ؛ فَإِنَّما قَلبُ غَيرِكَ لَكَ كَقَلبِكَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۲۰ ح۵۰۲، الدرّة الباهرة «طبعة النجف»: ص۴۲ نحوه، أعلام الدين: ص۳۱۲، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;895&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه السلام - خطاب به متوکّل عبّاسى -: صفاى دوستى را از آن که دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بر آشفتى، مخواه. وفادارى را از آن که به او نيرنگ زدى، طلب مکن و خيرخواهى را از آن که بدگمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را متوجّه او کردى، مجو؛ چرا که دل ديگرى نسبت به تو، همچون دل تو نسبت به اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;896&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: سَلُوا القُلوبَ عَنِ المَوَدّاتِ؛ فَإِنَّها شَواهِدُ لا تَقبَلُ الرُّشا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۵۱ ح۵۶۴۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۸۵ ح۵۱۴۳؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۲ ح۸۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;896&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [و محبّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بپرسيد که دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گواهانى رشوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذيرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;897&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: إِذا شَكَكتَ في مَوَدَّةِ إنسانٍ، فَاسأَل قَلبَكَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۲۳ ح۷۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;897&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: هر گاه در بارۀ دوستى کسى شک کردى، از دل خود در بارۀ او بپرس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المواساة-في-السراء-و-الضراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۲: المُواساةُ فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همیاری در خوشی و ناخوشی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;898&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أصدَقُ الإِخوانِ مَوَدَّةً، أفضَلُهُم لِإِخوانِهِ فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ مُواساةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۲ ص۴۴۶ ح۳۲۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۲۲ ح۲۷۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;898&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: صادق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ برادران در دوستى، کسى است که در خوشى و ناخوشى، با برادرانش بهتر همیاری (از خود گذشتگی) کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;899&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: فِي الضّيقِ وَ الشِّدَّةِ يَظهَرُ حُسنُ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۴۰۷ ح۶۵۱۱، عیون الحكم و المواعظ: ص۳۵۴ ح۵۹۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;899&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در تنگنا و سختى، دوستى راستين، آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;900&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن الحارث: إِنَّ عَلِيّاً عليه السلام سَأَلَ ابنَهُ الحَسَنَ بنَ عَليٍّ عليه السلام عَن أشياءَ مِن أمرِ المُروءَةِ... قالَ: فَمَا الإِخاءُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المُواساةُ فِي الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۳ ص۶۸ ح۲۶۸۸، حلية الأولياء: ج۲ ص۳۵ الرقم۱۳۲، البداية و النهاية: ج۸ ص۳۹ وفيه «الوفاء» بدل «المواساة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;900&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبير - به نقل از حارث -: على علیه السلام از فرزندش حسن بن على علیه السلام پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى در بارۀ مردانگى کرد. [از جمله] پرسيد: «برادرى چيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «همیارى [با دوستان] در سختى و آسايش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;901&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام - لَمّا سُئلَ عَنِ الإِخاءِ -: الإِخاءُ فِي الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۲۵، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۰۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;901&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه السلام - هنگامى که از ايشان سؤال شد: [حقيقتِ] دوستى و برادرى چيست؟ -: برادری کردن، چه در سختى و چه در آسايش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج۲ ص۱۰۴ (المواساة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: ج۲ ص۱۰۵ (سهیم کردن در زندگی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-المحبوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۳: ذِكرُ المَحبوبِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یادکردِ محبوب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;902&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ شَيئاً، أكثَرَ ذِكرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱ ص۴۲۵ ح۱۸۲۹ نقلاً عن الفردوس عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;902&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس چيزى را دوست بدارد، از آن، بسيار ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;903&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أَحَبَّ شَيئاً، لَهِجَ بِذِكرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غررالحكم: ج۴ ص۱۷۷ ح۷۸۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۴۵۳ ح۸۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;903&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که چيزى را دوست بدارد، نام آن، همواره وِرد زبانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-اللقاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۴: حبُّ اللِّقاءِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شوق دیدار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;904&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَمّا أرَادَ اللَّهُ عزّ وجلّ قَبضَ روحِ إبراهِيمَ عليه السلام، هَبَطَ إِلَيهِ مَلَكُ المَوتِ فَقالَ: السَّلَامُ عَلَيكَ يا إبراهِيمُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ عَلَيكَ السَّلَامُ يا مَلَكَ المَوتِ، أ دَاعٍ أم ناعٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَل ناعٍ يا إِبراهيمُ فَأَجِب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إِبراهِيمُ عليه السلام: هَل رَأَيتَ خَليلاً يُميتُ خَليلَهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ مَلَكُ المَوتِ حَتّىٰ وَقَفَ بَينَ يَدَيِ اللهِ جَلَّ جَلالُهُ، فَقَالَ: إِلٰهي، قَد سَمِعتَ ما قالَ خَليلُكَ إبراهيمُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللَّهُ عزّ وجلّ: يا مَلَكَ المَوتِ، اِذهَب إِلَيهِ فَقُل لَهُ: هَل رَأَيتَ حَبيباً يَكرَهُ لِقاءَ حَبيبِهِ؟! إِنَّ الحَبيبَ يُحِبُّ لِقاءَ حَبيبِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشرائع: ص۳۷ ح۹، قصص الأنبیاء للراوندي: ص۱۱۴ كلاهما عن يونس بن ظبيان عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص۱۹۷ ح۱ عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶ ص۱۲۷ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;904&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: چون خداوند - تبارک و تعالى - خواست جان ابراهيم علیه السلام را بستاند، ملک الموت به سويش پایین آمد و گفت: سلام بر تو،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابراهيم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم علیه السلام پاسخ داد: و بر تو سلام،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ملک الموت! آيا مرا به مرگ، دعوت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی، يا خبر مرگ مرا آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [و ناچارم بپذیرم]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: برای قبض روح تو آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابراهيم! پس اجابت کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم علیه السلام گفت: آيا ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که دوستى، جان دوست خود را بگيرد!؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملک الموت باز گشت و در پیشگاه خداوند بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرتبه حاضر شد و گفت: خدایا! شنیدی که خلیل تو ابراهیم چه گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل فرمود: «&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ملک الموت! نزد ابراهيم برو و به او بگو: آيا ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که یک دوست، ديدار دوستش را خوش نداشته باشد!؟ دوست، شيفتۀ ديدار دوست خود است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-الحسد-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۵: تَركُ الحَسَدِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رها کردن حسادت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;905&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: - فِي صِفَةِ المُؤمِنِ -: حَياؤُهُ يَعلو شَهوَتَهُ، وَ وُدُّهُ يَعلو حَسَدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۳۰ ح۱ عن عبد اللّٰه بن يونس، أعلام الدين: ص۱۱۶، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۶۶ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;905&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در توصیف و معرّفی مؤمن -: حياى او بر شهوتش چيره است و دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر حسدش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-التملق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۶: تَركُ التَّمَلُّقِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چاپلوسی نکردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;906&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إِنَّما يُحِبُّكَ مَن لا يَتَمَلَّقُكَ، وَ يُثني عَلَيكَ مَن لا يُسمِعُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ص ۷۸ح ۳۸۷۵، عیون الحكم و المواعظ: ص۱۷۷ح ۳۶۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;906&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در حقيقت، کسى تو را دوست دارد که تملّقت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کسى تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد که [ستايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را] به گوشَت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دور-المحبة-في-مصير-الإنسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲: دَورُ المَحَبَّةِ في مَصيرِ الإِنسانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نقش دوستی در سرنوشت انسان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حشر-الناس-مع-محبوبهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱: حَشرُ النّاسِ مَعَ مَحبوبِهِم&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گرد آمدن مردم با محبوبشان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;907&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ قَوماً، حُشِرَ مَعَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۲۰ ح۴۲۹۴؛ بشارة المصطفى: ص۷۵ عن جابر، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۳۱ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;907&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس مردمى را دوست بدارد، [در روز قيامت] با آنان بر انگيخته خواهد شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;908&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّ قَوماً عَلیٰ أعمالِهِم، حُشِرَ يَومَ القِيامَةِ في زُمرَتِهِم؛ فَحوسِبَ بِحِسابِهِم وَ إن لَم يَعمَل أعمالَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۵ ص۱۹۶ الرقم ۲۶۶۲ عن جابر، الفردوس: ج۳ ص۵۹۵ ح۵۸۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;908&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر کس مردمى را به سبب کردارشان دوست بدارد، روز قيامت، جزو آنان محشور خواهد شد و مانند آنان محاسبه خواهد شد، اگر چه کردارش چون کردار آنان نباشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;909&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: العَبدُ عِندَ ظَنِّهِ بِاللهِ عزّ وجلّ، وَ هُوَ مَعَ أحبابِهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۳ ص۱۳۶ ح۵۸۵۶ و ج۹ ص۸ ح۲۴۶۶۸ و فيه «وَ هُوَ مَعَ مَن أَحبَّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «و هُوَ مَعَ أحبابِهِ يَومَ القِيامَة» و كلاهما نقلاً عن أبي الشيخ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;909&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: بنده، در گرو گمانش در بارۀ خداوند عز وجل است و در روز قيامت، کنار کسانى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد که دوستشان دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;910&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله - في مَوعِظَتِهِ لِابنِ مَسعودٍ -: يَا بنَ مَسعودٍ، أحِبَّ الصّالِحينَ؛ فَإِنَّ المَرءَ مَعَ مَن أَحَبَّ، فَإِن لَم تَقدِر عَلیٰ أعمالِ البِرِّ فَأحِبَّ العُلَماءَ، فَإِنَّهُ يَقولُ: (و مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ فَأُوْلَـٰئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمَ ٱللهُ عَلَيْهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّينَ وَ ٱلصِّدِّيقِينَ وَ ٱلشُّهَدَاءِ وَ ٱلصَّـٰـلِحِينَ وَ حَسُنَ أُوْلَـٰئِكَ رَفِيقًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۵۷ ح۲۶۶۰ عن ابن مسعود، جامع الأخبار: ص۵۱۸ ح۱۴۶۷ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۰۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;910&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله – در پندآموزی به ابن مسعود -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! صالحان را دوست بدار که انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. اگر توان نيکوکارى ندارى، پس عالمان را دوست بدار که [خداوند] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (هر که از خدا و پيامبرش اطاعت کند، همراه کسانى خواهد بود که خدا نعمتشان داده است [یعنى] انبيا و صدّيقان و شهيدان و صالحان - و اينان، چه نيکو رفيقانى هستند!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;911&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله في بَعضِ أسفارِهِ إذ هَتَفَ بِنا أَعرابِيٌّ بِصَوتٍ جَهوَرِيٍّ، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: ما تَشاءُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: المَرءُ يُحِبُّ القَومَ وَ لا يَعمَلُ بِأَعمالِهِم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۵۲ ح۲، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۰۲ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;911&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، مفید - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: ما در یکی از سفرهای پیامبر صلی اللّه علیه وآله همراه ایشان بودیم که عربی بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین با صدایی بلند و رسا ندایمان داد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای محمّد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: کسی گروهی را دوست دارد؛ ولی همانند آنان عمل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «انسان با کسی است که دوستش دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;912&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: جاءَ رَجُلٌ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، كَيفَ تَقولُ في رَجُلٍ أَحَبَّ قَوماً وَ لَم يَلحَق بِهِم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۸۳ ح۵۸۱۷، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۰۳۴ ح۱۶۵&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سنن الترمذي: ج۴ ص۵۹۶ ح۲۳۸۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;912&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: مردى نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! در بارۀ کسى که مردمى را دوست دارد، امّا به آنان نپيوسته است، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;913&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ثابت البُنانيّ عن أنس: جاءَ رَجُلٌ إِلیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، الرَّجُلُ يُحِبُّ الرَّجُلَ وَ لا يَستَطيعُ أَن يَعمَلَ كَعَمَلِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أنَسٌ: فَما رَأَيتُ أصحابَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله فَرِحوا بِشَيءٍ قَطُّ - إلّا أَن يَكونَ الإِسلامَ - ما فَرِحوا بِهٰذا مِن قَولِ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۴۲ ح۱۳۳۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;913&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ثابت بُنانى، از اَنَس -: مردى نزد پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! مردى، ديگرى را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند کارهايى همچون او انجام دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز به اسلام آوردن، هرگز نديدم ياران پيامبر خدا به چيزى همچون اين سخن، شادمان شده باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;914&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: بَينَما أَنَا وَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله خارِجانِ مِنَ المَسجِدِ، فَلَقِيَنا رَجُلٌ عِندَ سُدَّةِ المَسجِدِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، مَتَى السّاعَةُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: ما أعدَدتَ لَها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَأَنَّ الرَّجُلَ استَکانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَكانَ الرجل: خَضَع و ذَلَّ (لسان العرب: ج۱۳ ص۲۱۸ «سكن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قالَ: يا رَسولَ اللهِ، ما أعدَدتُ لَها كَبيرَ صِيامٍ وَ لا صَلاةٍ وَ لا صَدَقَةٍ، وَ لٰكِنّي أُحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَنتَ مَعَ مَن أحبَبتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۶ ص۲۶۱۵ ح۶۷۳۴؛ علل الشرائع: ص۱۳۹ ح۲، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۲۲۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۱۳ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;914&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از اَنَس -: من و پيامبر صلی اللّه علیه وآله از مسجد بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدیم که مردى در کنار درِ مسجد، ما را ديد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وى پيامبر خدا! روز قيامت، کِى است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «چه براى آن آماده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى آن مرد، [اظهار] فروتنى کرد و سپس گفت:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! براى آن، روزه و نماز و صدقۀ فراوانى آماده نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ ولی خدا و پيامبرش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «تو همراه کسى هستى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;915&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، أُحِبُّ المُصَلّينَ وَ لا أُصَلّي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لعلّ المراد النوافل (مرآة العقول: ج۲۵ ص۱۸۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أُحِبُّ الصَّوّامينَ وَ لا أصومُ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أَنتَ مَعَ مَن أحبَبتَ، وَ لَكَ مَا اكتَسَبتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۸۰ ح۳۵ عن بريد بن معاوية، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۱، تفسير فرات: ص۴۳۰ ح۵۶۷، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۶۳ ح۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;915&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! نمازگزاران را دوست دارم؛ امّا خود، نماز [نافله] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيران را دوست دارم؛ امّا خود، روزه[ی مستحبّی] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله به او فرمود: «تو همراه کسى هستى که دوستش دارى و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات همان است که به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;916&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الحسن عن آبائه عليهم السلام: أتیٰ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلّی اللّه عليه وآله فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، رَجُلٌ يُحِبُّ مَن يُصَلّي وَ لا يُصَلّي إلَّا الفَريضَةَ، وَ يُحِبُّ مَن يَتَصَدَّقُ وَ لا يَتَصَدَّقُ إلّا بِالواجِبِ، وَ يُحِبُّ مَن يَصومُ وَ لا يَصومُ إلّا شَهرَ رَمَضانَ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۲۱ ح۱۲۸۱، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۷۰ ح۱۲۸ و راجع المتحابّين في اللّٰه: ص۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;916&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از عبد اللّٰه بن حسن، از پدرانش علیهم السلام -: مردى نزد پيامبر صلی اللّه علیه وآله آمد و گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! کسى نمازگزاران را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا خود، جز نمازهاى واجب را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارد. صدقه دهندگان و زکات دهندگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا خود، جز زکات واجب را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد. روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيران را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا جز ماه رمضان را روزه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;917&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَو صُمتَ الدَّهرَ كُلَّهُ، وَ قُمتَ اللَّيلَ كُلَّهُ، وَ قُتِلتَ بَينَ الرُّكنِ وَ المَقامِ، بَعَثَكَ اللهُ مَعَ هَواكَ بالِغاً ما بَلَغَ؛ إن في جَنَّةٍ فَفي جَنَّةٍ، وَ إن في نارٍ فَفي نارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج۲۲ ص۵۸۸ عن حبّة العرني، بحار الأنوار: ج۳۹ ص۲۹۵ ذيل ح۹۶؛ شرح نهج البلاغة لإبن أبي الحدید:ج۴ ص۱۰۵ بزیادة «من أحبّني كان معي» في صدره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;917&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اگر همۀ روزها را روزه بگيرى و همۀ شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به نماز بِايستى و ميان رُکن و مقام [نزد کعبه] کشته شوى، باز خداوند، تو را با علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بر خواهد انگيخت، هر چه باشد. اگر بهشتى باشد، پس بهشتى [خواهى بود] و اگر دوزخى باشد، پس دوزخى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;918&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إِذا أرَدتَ أَن تَعلَمَ أنَّ فيكَ خَيراً فَانظُر إِلیٰ قَلبِكَ؛ فَإِن کانَ يُحِبُّ أهلَ طاعَةِ اللهِ وَ يُبغِضُ أهلَ مَعصِيَتِهِ فَفيكَ خَيرٌ وَ اللهُ يُحِبُّكَ، وَ إن کانَ يُبغِضُ أهلَ طاعَةِ اللهِ وَ يُحِبُّ أهلَ مَعصِيَتِهِ فَلَيسَ فيكَ خَيرٌ وَ اللهُ يُبغِضُكَ، وَ المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۲۶ ح۱۱ عن جابر الجعفي، مصادقة الإخوان: ص۱۵۶ ح۳، علل الشرائع: ص۱۱۷ ح۱۶، بحار الأنوار: ج۶۹ ص۲۴۷ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;918&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: هر گاه خواستى بدانى که در تو خيرى هست، به دلت بنگر. اگر [دلت] اهل طاعت خدا را دوست داشت و از اهل معصيت او نفرت داشت، در تو، خير هست و خدا هم تو را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ امّا اگر از اهل طاعت خدا، نفرت داشت و اهل معصيت او را دوست داشت، در تو، خيرى نيست و خدا هم تو را مبغوض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. انسان با کسى است که دوستش دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;919&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حَقٌّ عَلَى اللهِ عزّ وجلّ أَن تَصيروا مَعَ مَن عِشتُم مَعَهُ في دُنياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۰۹ ح۱۳ عن عليّ بن عقبة عن بعض أصحابنا.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;919&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: خداوند عز وجل بر خود لازم کرده است که سرانجام، همراه کسى شويد که در دنيا با او زيسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;920&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: خُذ مِن صالِحِ العَمَلِ، وَ خالِل خَيرَ خَليلٍ؛ فَإِنَّ لِلمَرءِ مَا اكتَسَبَ، وَ هُوَ فِي الآخِرَةِ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۴۶۴ ح۵۰۹۶، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۴۲ ح۴۶۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;920&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: از شخص درستکار، فرا بگير و با بهترين دوست، دوستى کن؛ زيرا بهرۀ انسان، همان است که به دست آورده است و در روز قيامت، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;921&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر عن محمّد بن عیسی: كَتَبَ أحمَدُ بنُ حَمّادٍ أبو مَحمودٍ إِلیٰ أبي جَعفَرٍ عليه السلام كِتاباً طَویلاً، فَأَجابَهُ في بَعضِ كِتابِهِ: أمَّا الدُّنيا فَنَحنُ فيها مُفتَرِقونَ فِي البِلادِ، وَ لٰكِن مَن هَوِيَ هَویٰ صاحِبِهِ وَ دانَ بِدينِهِ فَهُوَ مَعَهُ وإن کانَ نائِیاً عَنهُ، وَ أمَّا الآخِرَةُ فَهِيَ دارُ القَرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۷، تحف العقول: ص۴۵۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۵۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;921&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر - به نقل از محمّد بن عیسی -: ابو محمود، احمد بن حمّاد، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای طولانی خدمت امام جواد علیه السلام فرستاد. امام علیه السلام در پاسخ، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نوشت: «امّا دنیا، ما در نواحی مختلف آن پراکنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؛ ولی هر که خواستش، همان خواست امامش باشد و به دين او گرايد، همراه او خواهد بود، هرچند که از او دور باشد و امّا آخرت، سراى ماندن است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حشر-محبي-أهل-البيت-عليهم-السلام-معهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲: حَشرُ مُحِبّي أَهلِ البَيتِ عليهم السلام مَعَهُم&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: محشور گردیدنِ دوستداران اهل بیت علیهم السلام با آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;922&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی اللّه عليه وآله: مَن أَحَبَّنا کانَ مَعَنا يَومَ القِيامَةِ، وَ لَو أنَّ رَجُلاً أَحَبَّ حَجَراً لَحَشَرَهُ اللهُ مَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۱۵۶ ح۳۹۰، الأمالي للصدوق: ص۲۷۸ ح۳۰۸، أعلام الدين: ص۱۸۷ كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۸۳ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;922&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که ما را دوست بدارد، روز قيامت با ما خواهد بود. انسان، حتّى اگر سنگى را دوست بدارد، خداوند، او را با همان سنگ، محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;923&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله - لِعَلِيًّ عليه السلام -: إِنَّ مُحِبّيكَ وَ شيعَتَكَ وَ مُحِبّي أولَادِكَ الأَئِمَّةِ بَعدَكَ يُحشَرونَ مَعَكَ، وَ أَنتَ مَعي فِي الدَّرَجاتِ العُلىٰ، وَ أَنتَ قَسيمُ الجَنَّةِ وَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص۱۵۱ عن أبي الطفيل عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۳۳۵ ح۱۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;923&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: دوستداران و شیعیانت و دوستدارانِ فرزندانت، امامان پس از تو، همراه با تو به محشر وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و تو در درجات برتر همراه من خواهی بود و تو، تقسیم کنندۀ بهشت و دوزخی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;924&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس عن جابر: قالَ رسولُ اللّهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: يا أبا دُجانَةَ، أ ما عَلِمتَ أنَّ مَن أَحَبَّنا وَ امتُحِنَ في مَحَبَّتِنا، أسكَنَهُ اللهُ مَعَنا؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (فِى مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍ مُّقْتَدِرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمر: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۳۷۷ ح۸۴۸۴، الدرّ المنثور: ج۷ ص۶۸۸ نقلاً عن أبي نعيم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;924&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس - به نقل از جابر -: پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله فرمود: «اى ابو دُجانه! آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى هر که ما را دوست بدارد و در راه دوستىِ ما آزموده شود [و بلا ببيند]، خداوند او را کنار ما ساکن خواهد ساخت؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس اين آيه را تلاوت نمود: (در جايگاهى راست، نزد فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايى توانا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;925&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبدالله بن الصامت عن أبي ذرّ- أنّه قال-: يا رَسولَ اللهِ، الرَّجُلُ يُحِبُّ القَومَ وَ لا يَستَطيعُ أَن يَعمَلَ كَعَمَلِهِم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَنتَ يا أبا ذَرٍّ مَعَ مَن أحبَبتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أُحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنَّكَ مَعَ مَن أحبَبتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَعادَها أبو ذَرٍّ، فَأَعادَها رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۳ ح۵۱۲۶، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۰۷ ح۲۱۵۱۹، سنن الدارمي: ج۲ ص۷۷۷ ح۲۶۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;925&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عبد اللّٰه بن صامت -: ابو ذر گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! کسى مردمى را دوست دارد؛ امّا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند کارهايى همچون آنان انجام دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! همراه کسى هستى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر گفت: من خدا و پيامبرش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس تو همراه آنانى که دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر، سخن خود را تکرار کرد و پيامبر خدا نيز پاسخ خود را باز گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;926&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الصامت: حَدَّثَني أبو ذَرٍّ - وَ کانَ صَغوُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَغوُهُ: مَیلُهُ. یقال: صَغَوتُ إلی فلان، و صغا فؤادي إلیه. و هؤلاء صاغیة فلان: قومه الذین یمیلون إلیه (اُنظر: أساس البلاغة: ص۳۵۵ «صغو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ انقِطاعُهُ إِلیٰ عَلِيٍّ وَ أَهلِ هذا البَيتِ عليهم السلام، قالَ: قُلتُ: يا نَبِيَّ اللهِ، إِنّي أُحِبُّ أقواماً ما أبلُغُ أعمالَهُم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: يا أبا ذَرٍّ، المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ، وَ لَهُ مَا اكتَسَبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِنّي أُحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ وَ أهلَ بَيتِ نَبِيِّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنَّكَ مَعَ مَن أحبَبتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۳۲ ح۱۳۰۳، كشف الغمّة: ج۲ ص۸۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۰۵ ح۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;926&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از عبد اللّٰه بن صامت -: ابو ذر - که دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسته و پيوستۀ على علیه السلام و اهل بيت علیهم السلام بود - گفت: [به پيامبر صلی اللّه علیه وآله ] گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! من مردمى را دوست دارم؛ امّا به پايۀ کردارشان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «اى ابو ذر! انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش همان است که به دست آورده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من خدا و پيامبر او و اهل بيت پيامبرش را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس تو همراه کسانى هستى که دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;927&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عَن عبد الرّحمان بن صفوان: هاجَرَ أبي صَفوانُ إِلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه عليه وآله وَ هُوَ بِالمَدينَةِ، فَبايَعَهُ عَلَى الإِسلامِ، فَمَدَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله يَدَهُ، فَمَسَحَ عَلَيها، فَقالَ له صَفوانُ: إِنّي أُحِبُّكَ يا رَسولَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ له النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله: المَرءُ مَعَ مَن أَحَبَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۲ ص۲۸۶ ح۲۰۰۱، المعجم الكبیر: ج۸ ص۷۱ ح۷۴۰۰، أسد الغابة: ج۳ ص۴۵۸ الرقم ۳۳۳۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;927&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از عبد الرحمان بن صفوان -: پدرم صفوان به سوى پيامبر صلی اللّه علیه وآله که در مدينه بود، هجرت کرد و با او بر اسلام بیعت نمود. پيامبر صلی اللّه علیه وآله دستش را دراز کرد و صفوان دستش را بر آن کشيد. پس از آن، صفوان گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! تو را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی اللّه علیه وآله فرمود: «انسان، همراه کسى است که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;928&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى عن جابر - لِعَطِيَّةَ العَوفِيِّ -: يا عَطِيَّةُ، سَمِعتُ حَبيبي رَسولَ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله يَقولُ: مَن أَحَبَّ قَوماً حُشِرَ مَعَهُم، وَ مَن أَحَبَّ عَمَلَ قَومٍ أُشرِكَ في عَمَلِهِم... أحبِب مُحِبَّ آلِ مُحَمِّدٍ صلّی اللّه عليه وآله ما أَحَبَّهُم، وَ أبغِض مُبغِضَ آلِ مُحَمَّدٍ ما أبغَضَهُم وَ إن کانَ صَوّاماً قَوّاماً، وَ ارْفَق بِمُحِبِّ مُحَمِّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ؛ فَإِنَّهُ إن تَزِلَّ لَهُ قَدَمٌ بِكَثرَةِ ذُنوبِهِ ثَبَتَت لَهُ أُخریٰ بِمَحَبَّتِهِم، فَإِنَّ مُحِبَّهُم يَعودُ إِلَى الجَنَّةِ وَ مُبغِضَهُم يَعودُ إِلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى: ص۷۵، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۳۱ ح۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;928&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه انصارى، خطاب به عطيّۀ عوفى -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عطيّه! از محبوبم، پيامبر خدا، شنيدم که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر که مردمى را دوست داشته باشد، با آنان محشور خواهد شد و هر که کردار مردمى را دوست داشته باشد، شريک کردارشان خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... دوستدار خاندان محمّد را تا هنگامى که دوستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، دوست بدار و دشمن خاندان محمّد را تا هنگامى که دشمنشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، دشمن بدار، گر چه بسيار روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گير و شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار باشد. با دوستدار محمّد و خاندان محمّد، نرمى کن؛ زيرا اگر بر اثر گناهان بسيارش يک گام او بلغزد، بر اثر محبّتشان گام ديگرش استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند. در حقيقت، بازگشتِ دوستدارشان، به بهشت است و بازگشت دشمنشان، به دوزخ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;929&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامام الباقر عليه السلام: وَ اللهِ، لَو أَحَبَّنا حَجَرٌ حَشَرَهُ اللهُ مَعَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۱ ص۲۹۸ ح۶۶۷ عن بريد بن معاوية العجلي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۹۵ ح۵۷ و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;929&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: به خدا سوگند، اگر سنگى ما را دوست بدارد، خداوند او را نيز [در روز قيامت] با ما محشور خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;930&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عن أبي جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام: أنَّ قَوماً أتَوهُ مِن خُراسانَ، فَنَظَرَ إِلیٰ رَجُلٍ مِنهُم قَد تَشَقَّقَتا رِجلاهُ، فَقالَ لَهُ: ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بُعدُ المَسافَةِ يَا بنَ رَسولِ اللهِ، وَ وَ اللهِ ما جاءَ بي مِن حَيثُ جِئتُ إلّا مَحَبَّتُكُم أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: أبشِر، فَأَنتَ وَ اللهِ مَعَنا تُحشَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَعَكُم يَا بنَ رَسولِ اللهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، ما أَحَبَّنا عَبدٌ إلّا حَشَرَهُ اللهُ مَعَنا، وَ هَلِ الدّينُ إلّا الحُبُّ! قالَ اللهُ عزّ وجلّ: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;930&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: در بارۀ امام باقر علیه السلام نقل شده است که گروهى از خراسان، نزد ایشان آمدند. امام علیه السلام به مردى از آنان که پاهايش [بر اثر پياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى بسيار،] چاک چاک شده بود، نگريست و به او فرمود: «اين چيست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ داد: اى پسر پيامبر خدا! بر اثر مسافتِ بسيار است. به خدا سوگند، مرا از آن جا که آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، جز دوستى شما اهل بيت، بدين جا نياورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام به او فرمود: «مژده باد بر تو که به خدا سوگند، با ما محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: اى پسر پيامبر خدا! با شما!؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى! هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ما را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، جز آن که خداوند، او را با ما محشور خواهد کرد. مگر دين، چيزى جز دوستى است؟ خداوند عز وجل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (بگو: اگر شما خداوند را دوست داريد، از من پيروى کنيد تا خداوند، شما را دوست بدارد)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;931&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّيّ عن عبيدة بن زرارة: دَخَلتُ عَلىٰ أبي عَبدِ اللهِ عليه السلام وَ عِندَهُ البَقباقُ - يَعني أبا العَبّاسِ -، فَقُلتُ لَهُ: رَجُلٌ أَحَبَّ بَني أُمَيَّةَ، أ هُوَ مَعَهُم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَرَجُلٌ أَحَبَّكُم أ هُوَ مَعَكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقال لي: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّيّ: ج۲ ص۶۲۷ ح۶۱۷، الاُصول السّتة عشر (كتاب نوادر عليّ بن أسباط): ص۳۴۴ ح۵۷۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۱۳ ح۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;931&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّی - به نقل از عبیدة بن زراره -: خدمت امام صادق علیه السلام رسیدم، در حالی که بَقباق - یعنی ابو العبّاس - نزد ایشان بود. گفتم: کسی که بنی امیّه را دوست دارد، با ایشان است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آری».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس کسی که شما را دوست دارد، با شماست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «آری».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;932&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - في قَولِهِ تَعالیٰ: (و مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ فَأُوْلَـٰئِكَ مَعَ الَّذینَ أنعَمَ الله عَلَیهِم مِنَ النَّبیین...)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: قيلَ: نَزَلَت في ثَوبانَ مَولیٰ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، وَ کانَ شَديدَ الحُبِّ لِرَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله، قَليلَ الصَّبرِ عَنهُ، فَأَتاهُ ذاتَ يَومٍ وَ قَد تَغَيَّرَ لَونُهُ وَ نَحَلَ جِسمُهُ، فَقالَ صلّی اللّه عليه وآله: يا ثَوبانُ! ما غَيَّرَ لَونَكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، ما بي مِن مَرَضٍ وَ لا وَجَعٍ، غَيرَ أنّي إِذا لَم أرَكَ اشتَقتُ إِلَيكَ حَتّیٰ ألقاكَ، ثُمَّ ذَكَرتُ الآخرَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا «الآخر»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَخافُ أنّي لا أراكَ هُناكَ؛ لِأَنّي عَرَفتُ أنَّكَ تُرفَعُ مَعَ النَّبِيِّينَ، وَ أَنّي إن أُدخِلتُ الجَنَّةَ كُنتُ في مَنزِلَةٍ أدنیٰ مِن مَنزِلَتِكَ، وَ إن لَم أدخُلِ الجَنَّةَ فَذاكَ حَتّیٰ لا أراكَ أبَداً!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فلا أحسَبُ أن أراك أبداً».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَتِ الآيَةُ. ثُمَّ قالَ صلّی اللّه عليه وآله: وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لا يُؤمِنَنَّ عَبدٌ حَتّیٰ أكونَ أَحَبَّ إِلَيهِ مِن نَفسِهِ وَ أبَوَيهِ وَ أَهلِهِ وَ وُلدِهِ وَ النّاسِ أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۳ ص۱۱۰ عن قتادة و مسروق بن الأجدع، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۸۷ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;932&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (هر که از خدا و پيامبرش پيروى کند، پس آنان همراه کسانی خواهند بود که خدا نعمتشان داده است یعنی انبیا و...) -: گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که اين آيه در بارۀ ثوبان، غلام آزاد شدۀ پيامبر خدا، نازل شد. ثوبان، به شدّت، پيامبر خدا را دوست داشت و از دورى او بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. يک روز، در حالى که رنگش دگرگون و بدنش لاغر شده بود، خدمت پيامبر خدا آمد. فرمود: «اى ثوبان! چرا رنگت دگرگون شده است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ داد: اى پيامبر خدا! نه بيمارم و نه دردمند؛ ولی هر گاه تو را نبينم، شوق ديدارت مرا بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد تا تو را ببينم. سپس به ياد آخرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم تو را در آن جا نبينم؛ زيرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که تو را همراه پيامبران، در منزلتى والا جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و اگر مرا به بهشت در آورند، مرا در منزلتى فروتر از منزلت تو جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند [و تو را چندان نخواهم ديد] و اگر هم به بهشت وارد نشوم، تو را هرگز نخواهم ديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، اين آيه نازل شد. سپس پیامبر فرمود: «سوگند به آن که جانم در دست اوست، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، مگر آن که من نزد او از خودش و پدر و مادرش و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و فرزندانش و همۀ مردم، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;933&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن عبد الرزّاق بن قيس الرَّحبي: كُنتُ جالِساً مَعَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام عَلیٰ بابِ القَصرِ، حَتّیٰ ألجَأَتهُ الشَّمسُ إِلیٰ حائِطِ القَصرِ، فَوَثَبَ لِيَدخُلَ، فَقامَ رَجُلٌ مِن هَمْدانَ فَتَعَلَّقَ بِثَوبِهِ وَ قالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، حَدِّثني حَديثاً جامِعاً يَنفَعُنِي اللهُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أ وَ لَم يَكُن في حَديثٍ كَثيرٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلیٰ، وَ لٰكِن حَدِّثني حَديثاً جامِعاً يَنفَعُنِي اللهُ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدَّثَني خَليلي رَسولُ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله: أنّي أرِدُ أَنَا وَ شيعَتِي الحَوضَ رِواءً مَروِيِّينَ، مُبيَضَّةً وُجوهُهُم، وَ يَرِدُ عَدُوُّنا ظِماءً مُظمَئينَ، مُسوَدَّةً وُجوهُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُذها إِلَيكَ قَصيرَةٌ مِن طَويلَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الزبیدي: في المَثَل: «قَصیرَةٌ مِن طَویلَةٍ»... یُضرب في اختصار الکلام (تاج العروس: ج۷ ص۴۰۰ «قصر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أَنتَ مَعَ مَن أحبَبتَ، وَ لَكَ مَا اكتَسَبتَ. أرسِلني يا أخا هَمدانَ. ثُمَّ دَخَلَ القَصرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۳۳۸ ح۴، الأمالي للطوسي: ص۱۱۶ ح۱۷۹، بشارة المصطفى: ص۵۰، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۱ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;933&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، مفيد - به نقل از عبد الرزّاق بن قَيس رَحبى -: همراه على&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طالب علیه السلام بر درِ قصر (دار الحکومه) نشسته بوديم که تابش خورشيد، او را به پناه بردن به داخل قصر، ناگزير ساخت. امام علیه السلام برخاست تا داخل شود که مردى از قبيلۀ هَمْدان، چنگ در پيراهن ايشان زد و گفت: «اى امير مؤمنان! برايم حديثى جامع بازگو تا خداوند، بِدان سودم دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا اين سود، در احاديثِ بسيار نيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا؛ ولى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم حديثى جامع برايم باز گويى تا خداوند با آن به من سود رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دوستم، پيامبر خدا، برايم اين حديث را گفت که من و شيعيانم، سيراب و سيراب شده، با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سپيد بر حوض [کوثر]، وارد خواهيم شد. دشمنان ما نيز تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لب و تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کام و با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سياه، بر حوض [کوثر]، وارد خواهند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث را با کوتاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به جاى حديثى بلند بر گير. تو همراه کسى هستى که دوستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، همان است که به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. اينک،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برادر هَمْدانى! رهايم کن» و سپس داخل قصر شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يتبع-المحبة-من-المعايب-و-المكاره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۳: ما يَتبَعُ المَحَبَّةَ مِنَ المَعايِبِ وَ المَكارِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیامدهای ناخوشایند دوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;934&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: حُبُّكَ لِلشَّيءِ يُعمي وَ يُصِمُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳۸۰ ح۵۸۱۴، المجازات النبويّة: ص۱۷۵ ح۱۳۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۶۵ ح۲؛ سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۳۴ ح۵۱۳۰ عن أبي الدرداء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;934&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عشق تو به يک چيز، [تو را] کور و کَر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;935&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَينُ المُحِبِّ عَمِيَّةٌ عَن مَعايِبِ المَحبوبِ، وَ أُذُنُهُ صَمّاءُ عَن قُبحِ مَساويهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۳۵۶ ح۶۳۱۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۴۰ ح۵۸۰۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;935&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: ديدۀ عاشق، از ديدن عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معشوق، کور است و گوش او، از شنيدن زشتىِ معايبش، کَر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;936&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: الحُبُّ داعِي المَكارِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة: ص۲۹۹ ح۳۵، نزهة الناظر: ص۲۰۶ ح۴۴۸، أعلام الدين: ص۳۰۸، بحار الأنوار: ج۷۸&lt;br /&gt;<br /> ص ۳۵۵ ح۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;936&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: عشق، مايۀ گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;937&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قالَ السَّجّانُ لِيوسُفَ عليه السلام: إِنّي لَأُحِبُّكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَقالَ يوسُف عليه السلام: ما أصابَني بَلاءٌ إلّا مِنَ الحُبِّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! إن کانَت خالَتي أَحَبَّتني فَسَرَّقَتني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التسريق: النسبة إلى السرقة (القاموس المحيط: ج۳ ص۲۴۴ «سرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إن کانَ أبي أَحَبَّني فَحَسَدوني إخوَتي، وَ إن کانَتِ امرَأَةُ العَزيزِ أَحَبَّتني فَحَبَسَتني!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۳۵۴ عن العبّاس بن هلال، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۳۴۲ ح۲۰۹۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۲۴۷ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;937&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: زندانبان به يوسف علیه السلام گفت: من تو را دوست دارم. يوسف علیه السلام پاسخ داد: «هر بلايى که به من رسيده، از دوستى است. خاله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مرا دوست داشت و از این رو، به من، نسبت دزدی داد. پدرم مرا دوست داشت و در نتيجه، برادرانم به من حسادت کردند. زنِ عزيز [مصر]، مرا دوست داشت. پس به زندانم افکند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;938&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري - في قِصَّةِ يوسُفَ عليه السلام و ذِكرِ رُؤيَا الفَتَيانِ -: لَمّا رَأَى الفَتَيانِ يوسُفَ عليه السلام قالا: وَ اللهِ يا فَتیٰ، لَقَد أحبَبناكَ حينَ رَأَيناكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُما: أنشُدُكُمَا اللهَ أَن لا تُحِبّاني، فَوَ اللهِ ما أَحَبَّني أحَدٌ قَطُّ إلّا دَخَلَ عَلَيَّ مِن حُبِّهِ بَلاءٌ؛ لَقَد أَحَبَّتني عَمَّتي فَدَخَلَ عَلَيَّ مِن حُبِّها بَلاءٌ، ثُمَّ لَقَد أَحَبَّني أبي فَدَخَلَ عَلَيَّ بِحُبِّهِ بَلاءٌ، ثُمَّ لَقَد أَحَبَّتني زَوجَةُ صاحِبي هٰذا فَدَخَلَ عَلَيَّ بِحُبِّها إيّايَ بَلاءٌ، فَلا تُحِبّاني بارَكَ اللهُ فيكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج۷ الجزء ۱۲ ص۲۱۴؛ مجمع البیان: ج۵ ص۳۵۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;938&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى - در داستان يوسف علیه السلام و بیان خواب آن دو جوان زندانى -: چون آن دو جوان، يوسف را ديدند، گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جوان! به خدا سوگند، از وقتى تو را ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، دوستدارت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف به آن دو گفت: «شما را به خدا سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که مرا دوست نداشته باشيد. به خدا سوگند، هر که مرا دوست داشت، بر اثر دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بلايى به سرم آمد. عمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مرا دوست داشت. به سبب دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بلايى به سرم آمد. سپس پدرم مرا دوست داشت که به سبب دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بلايى به سرم آمد. آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه زن اربابم مرا دوست داشت که به سبب اين دوست داشتنش، بلايى به سرم آمد. پس خداوند به شما برکت دهد! مرا دوست نداشته باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-العشق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّامِن: العِشقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عشق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العشق-المذموم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱: العِشقُ المَذمومُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عشق نکوهیده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ عَسَیٰ أَن تُحِبُّوا شَيْـٔاً وَ هُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَ ٱللهُ يَعْلَمُ وَ أَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بسا چيزى را دوست داريد و آن براى شما بد است، و خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;939&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الهِجرانُ عُقوبَةُ العِشقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص۲۳۴؛ بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۱ ح۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;939&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هجران، کيفر عشق است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;940&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن المفضّل بن عمر: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ الصّادِقَ عليه السلام عَنِ العِشقِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قُلوبٌ خَلَت مِن ذِكرِ اللهِ، فَأَذاقَهَا اللهُ حُبَّ غَيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۱۴۰ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۷۶۵ ح۱۰۲۹، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۱۵۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;940&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از مفضّل بن عمر -: از ابو عبد اللّٰه جعفر بن محمّد صادق علیه السلام در بارۀ عشق پرسيدم. فرمود: «دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى هستند که از ياد خدا تهى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و خداوند هم محبّت غير خود را به آنها چشانيده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;941&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ صَبابَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّبابَة: الشّوق، و قیل: رقَّة الهَویٰ. صَبِبتُ إلیه صَبابَةً، فأنا صَبٌّ؛ أي عاشق مشتاق (اُنظر: لسان العرب: ج۱&lt;br /&gt;<br /> ص ۵۱۸ «صبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غُرِسَت مِن لَحظَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَحَظَهُ یَلحَظُهُ لَحظاً: أي نظر بمُؤخّر عَینَیه. و قیل: اللَّحظَة: النظرة من جانب الأُذُن (اُنظر: تاج العروس: ج۱۰&lt;br /&gt;<br /> ص ۴۸۹ «لحظ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۶۷ ح۵۳۱۴، عیون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;941&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: اى بسا [نهال] عشقى که از نيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاهى کاشته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;942&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: العِشقُ مَرَضٌ لَيسَ فيهِ أجرٌ وَ لا عِوَضٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۲۶۰ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;942&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: عشق، بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که نه پاداشى دارد و نه عوضى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;943&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: العِشقُ جَهدٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهد: المَشَقّة. و قیل: المبالغة و الغایة (النهایة: ج۱ ص۳۲۰ «جهد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عارِضٌ، صادَفَ قَلباً فارِغاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۳۲ ح۸۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;943&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: عشق، آفت و رنجى است که به دل فارغ [از انديشه و کار]، اصابت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند [و کارگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خصائص-العاشق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲: خَصائِصُ العاشِقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عاشق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَـرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ * فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَ أَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً وَ آتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ سِكِّينًا وَ قَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَاشَ لِلّٰهِ مَا هَذَا بَشَرًا إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۳۰ ـ ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(زنانى در شهر گفتند: «زن عزيز، از غلام خود، کام خواسته و [آن غلام،] شيفتۀ خود کرده است. ما او را در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى آشکارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيم». * پس چون مکرشان را شنيد، به سراغشان فرستاد و محفلى برايشان ترتيب داد و به هر يک، کاردى داد و [به يوسف] گفت: «بر آنان در آى». پس چون او را ديدند، بزرگش شمردند و دست خويش را بريدند و گفتند: «خدا منزّه است! اين بشر نيست. اين، جز فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگوار نيست»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;944&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام - في قَولِهِ: (قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا) -: قَد حَجَبَها حُبُّهُ عَنِ النّاسِ فَلا تَعقِلُ غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۳۵۷ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۲۵۳ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;944&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - در بارۀ آیۀ ([آن غلام،] او را شیفتۀ خود کرده)-: عشق يوسف، آن زن را از مردم، در حجاب و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر کرد، چندان که جز به او (یوسف) نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندیشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;945&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: لا تَستَشيروا أهلَ العِشقِ؛ فَلَيسَ لَهُم رَأيٌ، وَ إِنَّ قُلوبَهُم مُحتَرِقَةٌ، وَ فِكَرَهُم مُتَواصِلَةٌ، وَ عُقولَهُم سالِبَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۳۸ ح۷۳۸۹ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;945&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: از عشق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگان، مشورت نخواهيد که آنان، رأيى ندارند و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان سوزان و فکرشان جاى ديگر و خردهايشان از آنان، گرفته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;946&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن عَشِقَ شَيئاً أعشیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَشیٰ: العَمیٰ. و أعشاه: أعماه (اُنظر: تاج العروس: ج۱۹ ص۶۷۶ «عشو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَصَرَهُ، وَ أمرَضَ قَلبَهُ، فَهُوَ يَنظُرُ بِعَينٍ غَيرِ صَحيحَةٍ، وَ يَسمَعُ بِاُذُنٍ غَيرِ سَميعَةٍ، قَد خَرَقَتِ الشَّهَواتُ عَقلَهُ، وَ أماتَتِ الدُّنيا قَلبَهُ، وَ وَلِهَت عَلَيها نَفسُهُ، فَهُوَ عَبدٌ لَها وَ لِمَن في يَدَيهِ شَيءٌ مِنها، حَيثُما زالَت زالَ إلَيها، وَ حَيثُما أقبَلَت أقبَلَ عَلَيها، لا يَنزَجِرُ مِنَ اللهِ بِزاجِرٍ، وَ لا يَتَّعِظُ مِنهُ بِواعِظٍ، وَ هُوَ يَرَى المَأخوذينَ عَلَى الغِرَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِرَّة: الغفلة (النهایة: ج۳ ص۳۵۵ «غرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;946&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: هر که عاشق چيزى شود، [آن چيز،] ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سو (نابينا) و دلش را بيمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. در نتيجه، او با چشمى نادرست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و با گوشى ناشنوا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود. شهوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [پردۀ] خِردش را دريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دنيا، دلش را ميرانده و جانش شيفتۀ آن شده است. پس او بندۀ دنيا و بندۀ کسى است که از آن، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد و [دنيا] به هر جا رفت، او نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و به هر سو روى آورد، او نيز روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. در پىِ هيچ يک از فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بازدارندۀ خدا باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد و از هيچ پند دهنده از جانب او پند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، حال آن که خود، کسانى را که مرگ، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر، گرفتارشان ساخته است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;947&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إِلَيهِ -: ثَلاثَةُ أشياءَ لا دَوامَ لَها: المالُ في يَدِ المُبَذِّرِ، وَ سَحابَةُ الصَّيفِ، و غَضَبُ العاشِقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۲۰ ص۳۰۱ ح۴۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;947&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ایشان -: سه چيز را پايدارى نیست: مال در دستِ ريخت و پاش کننده، پارۀ ابرِ تابستانى، و خشمِ عاشق.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العاشق-العفيف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۳: العاشِقُ العَفيفُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عاشق پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;948&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: مَن عَشِقَ وَ كَتَمَ وَ عَفَّ ثُمَّ ماتَ، ماتَ شَهيداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۶ ص۵۱ الرقم ۳۰۷۵ و ج۵ ص۱۵۶ الرقم ۲۵۹۷ كلاهما عن ابن عبّاس، البداية و النهاية: ج۱۱ ص۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;948&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که عاشق شود [ولى عشق خود را] بپوشانَد و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنى ورزد و با اين حال بميرد، شهيد مُرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;949&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: مَن عَشِقَ وَ كَتَمَ وَ عَفَّ وَ صَبَرَ، غَفَرَ اللهُ لَهُ وَ أدخَلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۵ ص۲۶۲ الرقم۲۷۵۰ عن ابن عبّاس، تاریخ الإسلام للذهبي: ج۲۲ ص۲۶۵، سیر أعلام النبلاء: ج۱۱ ص۴۱۹ الرقم۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;949&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: هر که عاشق شود [ولى عشق خود را] بپوشانَد و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنى ورزد و شکيبايى کند، خداوند، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;950&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس عن ابن عبّاس عن رسول اللّٰه صلّی اللّه عليه وآله: خِيارُ اُمَّتِيَ الَّذينَ يَعِفّونَ إِذا آتاهُمُ اللّٰهُ عزّ وجلّ مِنَ البَلاءِ شَيئاً. (قالوا: وَ أَيُّ البَلاءِ؟ قالَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین القوسین لا یوجد في الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من كنز العمّال: ج۳ ص۳۷۳ ح۷۰۰۱ نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِشق.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۱۷۴ ح۲۸۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;950&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا فرمود: «بهترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امّت من، کسانى هستند که چون خداوند به چيزى از بلا دچارشان کند، پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنى ورزند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: کدام بلا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عشق».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;951&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: العِشقُ مِن غَيرِ ريبَةٍ كَفّارَةٌ لِلذُّنوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۳ ص۹۴ ح۴۲۶۶ عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;951&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: عشقِ پاک، کفّارۀ گناهان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العشق-الممدوح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۴: العِشقُ المَمدوحُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عشق ستوده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;952&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه عليه وآله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: إِذا کانَ الغالِبُ عَلیٰ عَبدِيَ الاِشتِغالَ بي، جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري، فَإِذا جَعَلتُ نَعيمَهُ وَ لَذَّتَهُ في ذِكري عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ، فَإِذا عَشِقَني وَ عَشِقتُهُ رَفَعتُ الحِجابَ في ما بَيني وَ بَينَهُ، وَ صِرتُ مَعالِمَ بَينَ عَينَيهِ، لا يَسهو إِذا سَهَا النّاسُ، اُولٰئِكَ كَلامُهُم كَلامُ الأَنبِياءِ، أُولٰئِكَ الأَبطالُ حَقّاً، أُولٰئِكَ الَّذينَ إِذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً وَ عَذاباً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ ذٰلِكَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۶ ص۱۶۵ الرقم۳۶۴ عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;952&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «هر گاه غالب حالات بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام پرداختن به من باشد، خوشى و لذّت او را در ياد کردنش از من قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، و هر گاه خوشى و ذلّتش را در يادم قرار دهم، او عاشق من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من، عاشق او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، و هر گاه او عاشق من شود و من عاشق او شوم، پردۀ ميان خودم و او را کنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى فراچشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، به طورى که هر گاه مردم دچار غفلت [و فراموشی] شوند، او دچار غفلت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [و همواره به یاد من است]. اين گونه بندگان، سخنشان، سخن پيامبران است. اينان، پهلوانان حقيقى اند. اينان، کسانى هستند که هر گاه بخواهم زمينيان را کيفر و عذاب کنم، به يادشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم و کيفر و عذاب را از مردمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;953&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه عليه وآله: أفضَلُ النّاسِ مَن عَشِقَ العِبادَةَ، فَعانَقَها وَ أَحَبَّها بِقَلبِهِ وَ باشَرَها بِجَسَدِهِ وَ تَفَرَّغَ لَها، فَهُوَ لا يُبالي عَلیٰ ما أصبَحَ مِنَ الدُّنيا؛ عَلیٰ عُسرٍ أم عَلیٰ يُسرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۳ ح۳ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص۲۰۳ ح۵۴۱ عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلّی اللّه عَليه وآلِه، الجعفريّات: ص۲۳۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۵۳ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;953&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی اللّه علیه وآله: برترينِ مردم، کسى است که عاشق عبادت شود، و ملازم آن گردد، و با جانش دوستش داشته باشد، و با بدنش انجامش دهد، و خود را براى [انجام دادن] آن، فارغ سازد. چنين کسى، در رخدادهاى دنيا با کی ندارد که با سختى يا آسانى، روزگار بگذارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;954&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: خَرَجَ عَلِيٌّ عليه السلام يَسيرُ بِالنّاسِ، حَتّىٰ إِذا كانَ مِن كَربَلاءَ عَلىٰ ميلَينِ أَو ميلٍ تَقَدَّمَ بَينَ أَيديهِم حَتَّى طافَ بِمَكانٍ يُقالُ لَهُ: المقذفان، فَقالَ: قُتِلَ فيها مِئَتا نَبِيٍّ وَ مِئَتا سِبطٍ كُلُّهُم شُهَداءُ، مُناخُ رِكابٍ، وَ مَصارِعُ [عُشّاق]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین القوسین لا یوجد في الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُهَداءَ، لَا يَسبِقُهُم مَن كانَ قَبلَهُم، وَ لا يَلحَقُهُم مَن بَعدَهُم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج۱ ص۱۸۳ ح۱۶، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۷۲ ح۱۳۸، كامل الزيارات: ص۴۵۳ ح۶۸۶ كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۴۱ ص۲۹۵ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;954&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: على علیه السلام همراه مردم از شهر خارج شد، تا این که به يک ميلى يا دو ميلى کربلا رسيد. آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه از آنان جلو افتاد، تا آن که جايى را که «مقذفان» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، دور زد و فرمود: «در اين جا، دويست پيامبر و دويست سِبط (پيامبرزاده) کشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان شهيدند و اين جا، محلّ فرو نشستن شتران و قتلگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [عاشقان و] شهیدانی است که نه پيش از آنان، کسى بر آنان پيشى گرفته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و نه پس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آنان،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرتبت آنان خواهد رسيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المحبة-في-غير-الإنسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۵: المَحَبَّةُ في غَيرِ الإِنسانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عشق در موجودات دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;955&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: خَرَجتُ مَعَ رَسولِ اللهِ صلّی اللّه عليه وآله إِلیٰ خَيبَرَ أخدُمُهُ، فَلَمّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه عليه وآله راجِعاً وَ بَدا لَهُ اُحُدٌ قالَ: هٰذا جَبَلٌ يُحِبُّنا وَ نُحِبُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۳ ص۱۰۵۸ ح۲۷۳۲؛ عوالي اللآلي: ج۱ ص۱۷۷ ح۲۱۹ و فيه «اُحُدٌ جَبَلٌ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحِبُّنا و نُحِبُّه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;955&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از اَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَس بن مالک -: همراه پيامبرخدا صلی اللّه علیه وآله به خيبر رفتم تا خدمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کنم. در راه بازگشت [به مدينه]، هنگامى که چشم پيامبر خدا به کوه اُحُد افتاد، فرمود: «اين، کوهى است که ما را دوست دارد و ما نيز آن را دوست داريم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;956&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَنِ اتَّخَذَ في بَيتِهِ طَيراً فَليَتَّخِذ وَرَشاناً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَرَشان: طائرٌ شبه الحمامة، و جمعه وِرشان. و هو ساقُ حُرٍّ (لسان العرب: ج۶ ص۳۷۲ «ورش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ أكثَرُ شَيئاً لِذِكرِ اللهِ عزّ وجلّ وَ أكثَرُ تَسبيحاً، وَ هُوَ طَيرٌ يُحِبُّنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۵۰ ح۱ عن أبي بكر الحضرمي، بحار الأنوار: ج۶۵ ص۲۱ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;956&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: هر کس خواست در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نگه دارد، کبوتر سفيد نگهدارى کند؛ زيرا اين پرنده، بيش از هر پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ذکر خدا و تسبيح او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که ما اهل بيت را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AD_%D8%AC_%D8%A8_/_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8&diff=369 2025-11-02T10:42:01Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ح &lt;span id=&quot;الحجاب-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجاب (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجاب&lt;/span&gt; &lt;span id=&quot;درآمد1&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین عبد الهادی مسعودی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; = &lt;span id=&quot;واژهشناسی-حجاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ح]]<br /> &lt;span id=&quot;الحجاب-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجاب (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درآمد1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین عبد الهادی مسعودی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-حجاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی «حجاب»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به گفتۀ خلیل فراهیدی و ابن فارس، مادّۀ «حجب» بر منع دلالت دارد و جوهری بر این معنا، «سَتر (پوشاندن)» را نیز افزوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحجاب: السِّتر... و حجبه: أي منعه عن الدخول... أو سَتَرَه سَتراً» (الصحاح: ج۱ ص۱۰۷ مادّۀ «حجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاربرد این مادّه در قرآن کریم نیز نشان از همین معنای منع و پوشیدگی دارد که گاه در موانع مادّی و گاه در موانع معنوی به کار رفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند: (وَ إِذا قَرَأتَ القُرآنَ جَعَلنا بَينَكَ وَ بَينَ الَّذينَ لا يُؤمِنُونَ بِالآخِرَةِ حِجاباً مَستُوراً) (اسرا: آیۀ ۴۵)، (فَاتَّخَذَت مِن دُونِهِم حِجاباً فَأَرسَلنا إِلَيها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا) (مریم: آیۀ ۱۷)، (كَلّا إِنَّهُم عَن رَبِّهِم يَومَئِذٍ لَمَحجُوبُونَ) (مطفّفین: آیۀ ۱۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روایات نیز همین گونه است؛ ولی مدخل پیش رو، ناظر به حجاب مادّی و پوشش شرعی است. این آیات و روایات بر لزوم پوشش همۀ زنان بالغ و عاقل و آزاد دلالت دارند و از آشکار کردن زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زینت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ناآشکار برای نامحرمان منع کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. گفتنی است به دلیل وجوب پوشش بر مردان، برخی روایات ناظر به آن نیز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند، هر چند بنا به مقتضیات طبیعی، شکل و اندازۀ حجاب مردان، متفاوت است. تعیین حدّ پوشش و چگونگی حجاب مردان و زنان، به عهدۀ این مدخل نیست و در عهدۀ دانش فقه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل یکم، متون قرآنی و حدیثیِ دلالت کننده بر لزوم پوشش و حجاب گرد آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در این فصل، ابتدا چهار آیۀ «حجاب»، «جِلباب»، «خِمار» و «تَبرُّج» به همراه روایات ناظر بر آنها آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در ادامۀ این فصل، اوامر و نواهی پیامبر صلی الله علیه وآله و امامان علیهم السلام در سه بخش، یاد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از جمله، لزوم حجاب، به بلوغ مقیّد شده است. متون این فصل به پوشش زن و مرد در نماز و وجوب ستر عورت بویژه هنگام قضای حاجت و نظافت و استحمام، اشاره دارند و از عریان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدن در مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عمومی و کشف عورت در منظر دیگران و همچنین پوشش نازک بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این فصل در ادامه، برخی از استثنائات حکم حجاب زنان را ذکر کرده است. بیشتر این استثناها در قرآن کریم آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مانند: زنان سالمند از کارافتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که امیدی به ازدواج ندارند و کسی به آنها رغبت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، یا آنچه از صورت و دست، آشکار است یا نزد محارم و کودکان و مردانی که درکی از امور جنسی یا گرایش طبیعی به آن ندارند. برخی استثناها نیز تنها در روایات ذکر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مانند حجاب زن در برابر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش که به دلیل عدم ابتلا به آن در روزگار معاصر، بررسی آن به دانش فقه واگذار شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این متون فراوان به روشنی نشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که مفهوم «حجاب» در اسلام، برآمده از متن دین است و فقیهان و عالمان اسلامی تنها آن را توضیح داده و تبیین نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بر پایۀ این آیات و روایات، فقیهان شیعه و اهل سنّت از ابتدا تا کنون به لزوم پوشش زنان در برابر نامحرمان فتوا داده و موارد استثنا را نیز روشن ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. توجّه به این متون، همچنین بیانگر آن است که برخی گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تاریخی در بارۀ بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجابی، ناظر به دورۀ تاریخی جاهلی و پیش از تشریع حجاب از سوی خداوند و اوامر و نواهی پیامبر خدا صلی الله علیه وآله بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. برخی گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز قابل استناد نیستند؛ زیرا افزون بر ضعف سند و منبع، ناظر به حالات خاصّی مانند ناداری و کمبود پوشش در صدر اسلام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الثاقب فی المناقب: ص۲۹۸، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۶۶ و ج۹۲ ص۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا حالات بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اختیاری مانند اسارت یا وضعیت روحی دشوار و موقّتی مانند مصیبت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بزرگ عاشورا هستند که برای بانوان مظلوم بنی هاشم پدید آمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الإرشاد: ج۲ ص۹۳، قرب الإسناد: ص۲۶ ح۸۸، الأمالی، صدوق: ص۲۳۰ ح۲۴۲، الملهوف: ص۱۸۹، بحار الأنوار: ج۴۵ ص۱۰۷، ۱۵۵ و ۱۶۹؛ الثقات، ابن حبّان: ج۲ ص۳۱۲، تذكرة الخواصّ: ص۲۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در عزاداری زنان داغدار مدینه نیز تجلّی نمود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: ص۲۲۶، مثير الأحزان: ص۱۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۵ ص۱۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از این فصل طولانی، فصل دوم با توجّه به برخی احکام «نگاه»، تدوین شده و به دلیل پیوستگی حکم حجاب با حکم نگاه، در این مدخل آمده است. قرآن کریم، مردان و زنان را به صراحت به «غضّ بصر (فرو خواباندن دیده)» فرمان داده است تا این دو جنس مخالف، به یکدیگر خیره و مغلوب تیرهای مسموم شیطان نشوند و زمینۀ ارتباط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ناسالم فراهم نیاید. در این جا نیز برخی استنثناها وجود دارد که در چهار بخش دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. تفصیل و تطبیق همۀ این احکام، نیازمند تفقّه و نگرش جامع فقیهانه است که در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فقهی باید آن را پی گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل سوم به پیشینۀ حجاب در صدر اسلام و پوشش همسران پیامبر صلی الله علیه وآله و دختر گرامی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فاطمۀ زهرا علیها السلام و برخی زنانی که با این خانواده رفت و آمد داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پرداخته شده است. این گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که امر الهی و فرمان پیامبر صلی الله علیه وآله به داشتن پوشش، از مرز قانون، فراتر رفته و زمینۀ شکلگیری فرهنگ حجاب را فراهم آورده است. در انتهای این فصل، پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینیِ محقّق شدۀ پیامبر خدا صلی الله علیه وآله و امیر مؤمنان علیه السلام در بارۀ کنار نهاده شدن حجاب از سوی امّت اسلامی آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پایان و در فصل چهارم، به حکمت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجاب و پوشش پرداخته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده و به فطری و عُقلایی بودن آن، تأثیرش بر پاکی و سلامت دل و نیز به ارمغان آوردن امنیت اخلاقی و اجتماعی اشاره شده است. همچنین پیامدهای ناگوار ترک حجاب در دنیا و آخرت گوشزد گردیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است مدخل «حجاب» افزون بر مدخل «نظر» با مدخل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگری (مانند: حیا، عفّت، لباس، غیرت، عبد، حمّام، زینت و خضاب) نیز مرتبط است که در همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه به گونۀ مستقل، پس از این خواهند آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-وجوب-الحجاب-و-التستر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وُجوبُ الحِجابِ و التَّستُّر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وجوب حجاب و پوشش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الآیات-الآمرة-بالحجاب-و-التستر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الآیاتُ الآمِرَةُ بِالحِجابِ و التَّسَتُّرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیاتی که به حجاب و پوشش فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آیة-الحجاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۱: آیَةُ الحِجابِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آیۀ حجاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَن يُؤْذَنَ لَكُم إِلىٰ طَعَامٍ غَيرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِن إِذَا دُعِيتُم فَادخُلُوا فَإِذَا طَعِمتُمْ فَانتَشِرُوا وَلَا مُستَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُم كَانَ يُؤذِي النَّـبِيَّ فَيَسْتَحيِي مِنكُم وَاللهُ لَا يَستَحيِي مِنَ الحَقِّ وَإِذَا سَأَلتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسأَلُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُم أَطهَرُ لِقُلُوبِكُم وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُم أَن تُؤذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَلَا أَن تَنكِحُوا أَزوَاجَهُ مِن بَعدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُم كَانَ عِندَ اللّٰهِ عَظِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه اسلام آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيامبر وارد نشويد، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه براى [خوردن] طعامى به شما اذن داده شود، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه [زودتر بروید و] منتظر وقتِ رسيدن آن باشيد؛ ولی آن گاه كه دعوت شديد، وارد شويد و چون غذا خورديد، پراكنده گرديد، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه [پس از خوردن،] سرگرم صحبت شويد. این، پيامبر را آزار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و او از شما شرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند [که چيزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد؛] و[لى] خداوند از بيان حق [و وظايف شما] شرم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و چون متاعى [از وسايل زندگى] از آنان (زنان پيامبر) خواستيد، از پشت پرده بخواهيد، كه آن، براى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، و شما را نرسد كه پيامبر را آزار برسانيد و نه هرگز همسران او را پس از او به همسرى گيريد. مسلّماً آن [كار] نزد خداوند، بس بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن ابن شهاب: أَخبَرَني أَنَسُ بنُ مالِكٍ أَنَّهُ كانَ ابنَ عَشرِ سِنينَ مَقدَمَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله المَدينَةَ، فَكانَ أُمَّهاتي يُواظِبنَني عَلىٰ خِدمَةِ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله، فَخَدَمتُهُ عَشرَ سِنينَ، وَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله وَ أَنَا ابنُ عِشرينَ سَنَةً، فَكُنتُ أَعلَمَ النّاسِ بِشَأنِ الحِجابِ حينَ أُنزِلَ، وَ كانَ أَوَّلَ ما أُنزِلَ في مُبتَنىٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الابتِناء و البناء: النکاح. و الأصل فیه أنّ الرجل کان إذا تزوّج امرأةً بنیٰ علیها قُبّة...، فیُقال بنی الرجل علیٰ أهله (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۱۵۸ «بنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله بِزَينَبَ بِنتِ جَحشٍ، أَصبَحَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله بِها عَروساً، فَدَعَا القَومَ فَأَصابوا مِن الطَّعامِ، ثُمَّ خَرَجوا، وَ بَقِيَ رَهطٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّهط من الرجال: ‌ما دونَ العَشرة (النهایة: ج۲ ص۲۸۳ «رهط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُم عِندَ النَّبِيِّ صلّی الله عليه وآله فَأَطالُوا المكثَ، فَقامَ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله فَخَرَجَ وَ خَرَجتُ مَعَهُ؛ لِكَي يَخرُجوا، فَمَشَى صلّی الله عليه وآله وَ مَشَيتُ، حَتّىٰ جاءَ عَتَبَةَ حُجرَةِ عائِشَةَ، ثُمَّ ظَنَّ أَنَّهُم خَرَجوا، فَرَجَعَ وَ رَجَعتُ مَعَهُ، حَتّىٰ إذا دَخَلَ عَلىٰ زَينَبَ، فَإذا هُم جُلوسٌ لَم يَقوموا، فَرَجَعَ&lt;br /&gt;<br /> النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله وَ رَجَعتُ مَعَهُ، حَتّىٰ إذا بَلَغَ عَتَبَةَ حُجرَةِ عائِشَةَ وَ ظَنَّ أَنَّهُم خَرَجوا، فَرَجَعَ وَ رَجَعتُ مَعَهُ، فَإذا هُم قَد خَرَجوا، فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله بَيني وَ بَينَهُ بِالسِّترِ، وَ أُنزِلَ الحِجابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۱۹۸۲ ح۴۸۷۱، صحيح مسلم: ج۲ ص۱۰۵۰ ح۹۳ نحوه؛ مجمع البیان: ج۸ ص۵۷۴ نحوه و راجع سنن الترمذي: ج۵ ص۳۵۶ ح۳۲۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابن شهاب -: اَنَس بن مالک به من گفت: وقتی پیامبر خدا صلی الله علیه وآله به مدینه آمد، من ده سال داشتم و مادرانم (همسران پیامبر) مرا به خدمت کردن به پیامبر وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند. من ده سال به او خدمت کردم و زمانی که پیامبر صلی الله علیه وآله از دنیا رفت، من بیست سال داشتم. بنا بر این، زمانی که آیۀ حجاب نازل شد، من آگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین شخص به موضوع حجاب بودم. این آیه نخستین بار در هنگام ازدواج پیامبر خدا صلی الله علیه وآله با زینب بنت جَحش نازل شد. هنگامی که پیامبر با او عروسی کرد، دعوتی کرد و مردم غذا خوردند و رفتند؛ امّا عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نزد پیامبر ماندند و ماندنشان طول کشید. برای این که بروند، پیامبر صلی الله علیه وآله برخاست و از اتاق بیرون رفت و من هم با او خارج شدم. تا دمِ درِ اتاق عایشه رفت و من نیز همراهش رفتم. سپس به گمان این که آنها رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، باز گشت و من نیز همراهش باز گشتم. چون وارد اتاق زینب شد، دید هنوز نشسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از این رو، باز گشت و من هم با او باز گشتم و چون دم درِ اتاق عایشه رسید، به گمان این که آن عدّه رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، باز گشت و من هم باز گشتم. این بار رفته بودند. پس پیامبر بین من و خودش پرده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و در این هنگام آیۀ حجاب نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن أَنَس: نَزَلَ الحِجابُ مُبتَنىٰ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله بِزَينَبَ بِنتِ جَحشٍ، وَ ذٰلِكَ سَنَةَ خَمسٍ مِنَ الهِجرَةِ، وَ حَجَبَ نِساءَهُ مِنّي يَومَئِذٍ وَ أَنَا ابنُ خَمسَ عَشرَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرىٰ: ج۸ ص۱۷۴ و راجع أُسد الغابة: ج۱ ص۱۳۱ و السيرة الحلبية: ج۲ ص۶۰۶ و فتح الباري: ج۸ ص۴۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از اَنَس -: آیۀ حجاب در هنگام عروسی پیامبر خدا صلی الله علیه وآله با زینب بنت جَحش نازل شد؛ یعنی در سال پنجم هجرت. در آن روز، پیامبر صلی الله علیه وآله میان من و همسرانش پرده زد و من پانزده سال داشتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري عن مجاهد: إنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله كانَ يَطعَمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یَطعَم:أي یأکل. یقال: طَعِمَ یَطعَم؛ إذا أکَلَ أو ذاقَ (اُنظر: لسان العرب: ج۱۲ ص۳۶۳ «طعم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَعَهُ بَعضُ أَصحابِهِ، فَأَصابَت يَدُ رَجُلٍ مِنهُم يَدَ عائِشَةَ، فَكَرِهَ ذٰلِكَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله، فَنَزَلَت آيَةُ الحِجابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري: ج۱۲ الجزء ۲۲ ص۳۹، تفسیر القرطبي: ج۱۴ ص۲۲۴؛ مجمع البیان: ج۸ ص۵۷۴ نحوه و راجع الأدب المفرد: ص۳۰۹ ح۱۰۵۳ و السنن الکبری للنسائي: ج۶ ص۴۳۵ ح۱۱۴۱۹ و المعجم الأوسط: ج۳ ص۲۱۲ ح۲۹۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از مجاهد -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله با عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از اصحابش غذا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد که دست یکی از آنها به دست عایشه خورد. پیامبر خدا ناراحت شد. پس، آیۀ حجاب نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آیة-الجلباب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۲: آیَةُ الجِلبابِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آیۀ جِلباب (روسری بلند)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ يُدنِينَ عَلَيهِنَّ مِن جَلاَبِيبِهِنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجلابیب: القُمُص و الخُمُر، الواحد جلباب (مفردات ألفاظ القرآن: ص۱۹۹ «جلب»). و قال الجزري: الجِلباب: الإزار و الرداء، و قیل: الملحَفة، و قیل: هو کالمقنعة تغطّي به المرأةُ رأسَها و ظهرها و صَدرها (النهایة: ج۱، ص۲۸۳ «جلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذٰلِكَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَدنىٰ أَن يُعرَفنَ فَلاٰ يُؤذَينَ وَ كٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردانِ مسلمان بگو روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلندشان را بر خود فرو افکنند [تا گردن و سینه و بازوان و ساق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان پوشیده شود]. این [کار] برای آن که [به پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی] شناخته شوند و مورد آزار [هوسبازان] قرار نگیرند، بهتر است و خداوند، همواره آمرزنده و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يٰا أَيُّهَا الـنَّبِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ يُدنِينَ عَلَيهِنَّ مِن جَـلاَبِيبِهِنَّ) -: فَإنَّهُ كانَ سَبَبُ نُزولِها أَنَّ النِّساءَ كُنَّ يَخرُجنَ إلَى المَسجِدِ وَ يُصَلّينَ خَلفَ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله، وإذا كانَ بِاللَّيلِ خَرَجنَ إلىٰ صَلاةِ المَغرِبِ وَ العِشاءِ الآخِرَةِ وَ الغَـداةِ، يَقعُدُ الشُّبّانُ لَهُنَّ في طَريقِهِنَّ فَيُؤذونَهُنَّ وَ يَتَعَرَّضـونَ لَهُنَّ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (يٰا أَيُّهَا النَّبـیِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ يُدنِينَ عَلَيهِنَّ مِن جَلاَبِيبِهِنَّ ذٰلِكَ أَدنىٰ أَن يُعرَفنَ فَلاٰ يُؤذَينَ وَ كٰانَ اللهُ غَفُوراً رَحِيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۲ ص۱۹۶، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۳ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در بارۀ این سخن خداوند:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردانِ مسلمان بگو روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلندشان را بر خود فرو افکنند) -: سبب نزولش این بود كه زنان از خانه خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و به مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و پشت سر پيامبر خدا صلی الله علیه وآله نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند و چون در شب براى نماز مغرب و عشا و صبح بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، جوانان بر سر راهشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستند و آنها را مورد آزار و تعرّض قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند. از اين رو خداوند نازل فرمود: (اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردانِ مسلمان بگو روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بلندشان را بر خود فرو افكنند. اين [كار] براى آن كه [به پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی] شناخته شوند و مورد آزار [هوسبازان] قرار نگیرند، بهتر است و خداوند، همواره آمرزنده و مهربان است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن مُعاوِية بن قُرّة: إنَّ ذُعّاراً مِن ذُعّارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في الطبعة التي بأیدینا بالذال المعجمة، و الظاهر انّه تصحیف و الصواب: «دُعّاراً» بالدال المهملة. قال الجزري: الدعارة: الفساد و الشرّ، و رجل داعِر: خبیث مُفسِد، و یُجمع علی دُعّار (النهایة: ج۲، ص۱۱۹ «دعر»). أو لعلّها بالزاي؛ من الزَّعارَة، و هي شَراسَةٌ و سوءُ خُلُقٍ (اُنظر: لسان العرب: ج۴ ص۳۲۴ «زعر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِ المَدينَةِ كانوا يَخرُجونَ بِاللَّيلِ فَيَنظُرونَ النِّساءَ وَ يَغمِزونَهُنَّ، وَ كانوا لا يَفعَلونَ ذٰلِكَ بِالحَرائِرِ، إنَّما يَفعَلونَ ذٰلِكَ بِالإماءِ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ هٰذِهِ الآيَةَ: (يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ) إلىٰ آخِرِ الآيةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۶ ص۶۶۰ نقلاً عن عبد بن حمید، تفسیر ابن کثیر: ج۶ ص۴۷۱ عن السدّي، الطبقات الکبریٰ: ج۸ ص۱۷۶ عن أبي مالك و کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از معاویة بن قُرّه -: عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از هرزگانِ مدینه شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و به زنان، چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرانی و تعرّض می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. آنها این کار را با زنان آزاد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و با کنیزان چنین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (ای پیامبر! به همسران و دخترانت و به زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردانِ مسلمان بگو...) (تا آخر آیه).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري عن أبي صالحٍ: قَدِمَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله المَدينَةَ عَلىٰ غَيرِ مَنزِلٍ، فَكانَ نِساءُ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله وَ غَيرُهُنَّ إذا كانَ اللَّيلُ خَرَجنَ يَقضينَ حَوائِجَهُنَّ، وَ كانَ رِجالٌ يَجلِسونَ عَلَى الطَّريقِ لِلغَزَلِ، فَأَنزَلَ اللهُ: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَ بَنَاتِكَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ)، يُقَنَّعنَ بِالجِلبابِ حَتّىٰ تُعرَفَ الأَمَةُ مِنَ الحُرَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري: ج۱۲ الجزء ۲۲ ص۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابو صالح -: زمانی که پیامبر صلی الله علیه وآله به مدینه آمد، منزلی نداشت. شب که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، زنان او و دیگر زنان برای انجام کارهای خود بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، و مردانی هم بودند که سر راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستند و به ریسندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند. پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مردانِ مسلمان بگو روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلندشان را بر خود فرو افکنند) [. یعنی] روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلند بپوشند تا کنیز از زنِ آزاد تشخیص داده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان عن الجُبّائي:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ) أَي ذٰلِكَ أَقرَبُ إلىٰ أَن يُعرَفنَ بِزِيِّهِنَّ أَنَّهُنَّ حَرائِرُ وَ لَسنَ بِإماءٍ، فَلا يُؤذيهِنَّ أَهلُ الرِّيبَةِ؛ فَإنَّهُم كانوا يُمازِحونَ الإماءَ، وَ رُبَّما كانَ يَتَجاوَزُ المُنافِقونَ إلىٰ مُمازَحَةِ الحَرائِرِ، فَإذا قيلَ لَهُم في ذٰلِكَ قالوا: حَسِبناهُنَّ إماءً! فَقَطَعَ اللّٰهُ عُذرَهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قيلَ: مَعناهُ: ذٰلِكَ أَقرَبُ إلىٰ أَن يُعرَفنَ بِالسِّترِ وَ الصَّلاحِ فَلا يُتَعَرَّضَ لَهُنَّ؛ لِأَنَّ الفاسِقَ إذا عَرَفَ امرَأَةً بِالسِّترِ وَ الصَّلاحِ لَم يَتَعَرَّض لَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ج۸ ص۵۸۰، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۱۸۶؛ أسباب النزول للواحدي: ص۳۷۷ ح۷۱۹ عن السدّي نحوه و راجع تفسير الآلوسي: ج۲۲ ص۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از جُبّایی -: (این [کار] برای آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که [به پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی] شناخته شوند و مورد آزار [هوسبازان] قرار نگیرند، بهتر است) یعنی با این پوششِ بیشتر، معلوم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که آنها آزاد هستند، نه کنیز و در نتیجه اهل فساد، آنان را آزار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؛ چون این افراد با کنیزان شوخی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و گاه افراد منافق (سُست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایمان)، کار را به شوخی کردن با زنان آزاد هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشاندند و اگر به آنان اعتراض می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: خیال کردیم کنیزند! پس، خداوند، بهانه را از دست آنان گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قولی، معنای آیه این است: این کار موجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که به پوشیدگی و درستکاری شناخته شوند و در نتیجه کسی مزاحمشان نشود؛ چرا که افراد فاسد وقتی بدانند زنی پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن و درستکار است، مزاحم او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن اُمّ سَلَمة: لَمّا نَزَلَت&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ)، خَرَجَ نِساءُ الأَنصارِ كَأَنَّ عَلىٰ رُؤوسِهِنَّ الغِربانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُبّهت الخُمُر في سوادها بالغِربان، جمع غُراب (النهایة: ج۳ ص۳۵۲ «غرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الأَكسِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۱ ح۴۱۰۱، تفسیر ابن کثیر: ج۶ ص۴۷۱، تفسير الآلوسي: ج۲۲ ص۸۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از اُمّ سلمه -: چون آیۀ (روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلند خود را بر خود فرو افکنند) نازل شد، زنان انصار از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بیرون آمدند، در حالی که جوری سرشان را با پارچه پوشانده بودند که انگار کلاغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی روی سرشان نشسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آیة-الخمار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۳: آیَةُ الخِمارِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آیۀ خِمار (روسری&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَقنعه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قُل لِلمُؤمِنٰاتِ يَغضُضنَ مِن أَبصٰارِهِنَّ وَ يَحفَظنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لاٰ يُبدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلّٰا مٰا ظَهَرَ مِنهٰا وَ ليَضرِبنَ بِخُمُرِهِنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصل الخَمر: ستر الشيء، و یقال لِما یُستَر بِهِ: خِمار، لکنّ الخِمار صار في التعارُف اسماً لِما تُغطّي به المرأة رآسها، و جمعُه خُمُر (مفردات ألفاظ القرآن: ص۲۹۸ «خمر»). الخمار: ما تُغطّي به المرأة رأسها. و تخمّرت بالخِمار و اختمَرَت: لَبِسته (لسان العرب: ج۴، ص۲۵۷ «خمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ جُيُوبِهِنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جیوبهنّ: أي صدورهن، و من هنا سُمّیت فتحة القمیص العلیا المقوّرة جَیباً. و قال ابن منظور: جِبتُ القمیص: قَوَّرتُ جَیبه. و کلّ شيء قُطِع وَسَطُه فهو مجیوب و مَجوب و مُجَوَّب (اُنظر: لسان العرب: ج۱ ص۲۸۵ - ۲۸۸ «جوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لاٰ يُبدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلّٰا لِبُعُولَتِهِنَّ أَو آبٰائِهِنَّ أَو آبٰاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَو أَبنٰائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و به زنان مسلمان بگو كه چشمان خود را [از نگاه هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود] فرو بندند و دامان خود را حفظ كنند و زينت [یعنی زیور و زیبایی] خود را جز آنچه نمایان است، آشكار نسازند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بايد روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر روى سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود بیندازند و زینت [یعنی زيور و زیبایی] خود را بر كسى آشكار نسازند، جز بر شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى همکیششان يا بردگانشان يا مردان وابستۀ خانواده كه نياز شهوانى ندارند يا كودكانى كه از آميزش با زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آگاهی ندارند، و [زنانى كه خلخال در پا دارند] پاهاى خود را [محكم] به زمين نزنند تا زينت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، معلوم گردد، و همگى شما - اى مسلمانان - به سوى خدا باز گرديد، باشد كه رستگار شويد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام - فـي قَـولِـهِ تــعالیٰ: (وَ لَا يُـبدِينَ زِيـنَتَـهُنَّ إِلَّا مَـا ظَـهَـرَ مِـنهَا) -: هِـيَ الـثِّيابُ، وَ الكُحلُ، و الخاتَمُ، و خِضابُ الكَفِّ، و السِّوارُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الزّينَةُ ثلاثٌ: زينَةٌ لِلنّاسِ، و زينَةٌ لِلمَحرَمِ، و زينَةٌ لِلزَّوجِ. فَأَمّا زينَةُ النّاسِ فقَد ذَكَرناهُ. وَ أَمّا زينةُ المَحرَمِ فَمَوضِعُ القِلادةِ فَما فَوقَها، وَالدُّملُجُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّملُوج: المعضَد، و كذلك الدُّملُج (الصحاح: ج۱ ص۳۱۶ «دملج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ما دونَهُ، وَ الخَلخالُ وَ ما أَسفَلَ مِنهُ. وَ أَمّا زينَةٌ لِلزَّوجِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «و أمّا زينَةُ الزَّوجِ»، و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالجَسَدُ كُلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۲ ص۱۰۱ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۳ ح۵ و راجع المصنّف لابن أبي شیبة: ج۳ ص۳۸۴ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - در بارۀ این سخن خدای متعال: (و زينت خود را آشكار نسازند، جز آنچه پيداست) -: آن [زینتی که پیداست]، جامه، سُرمه، انگشتر، خضاب کفِ دست، و دستبند است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زینت [که آشکار کردنش اشکالی ندارد]، سه نوع است: زینت برای مردم عادی، زینت برای مَحرم و زینت برای شوهر. زینتی که برای مردم [آشکار کردنش مُجاز] است، همان است که بیان کردیم؛ و زینتی که برای مَحرم است، جای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستن گردنبند و بالاتر از آن، محلّ بستن بازوبند و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن و محلّ بستن خلخال و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است؛ و زینتی که برای شوهر است، تمام بدن زن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن الفُضَيل بن يَسار: سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام عَنِ الذِّراعَينِ مِنَ المَرأَةِ، أَ هُما مِنَ الزِّينَةِ الَّتي قالَ اللّٰهُ تَبارَكَ وَ تَعالىٰ: (وَلا يُبدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، وَ ما دونَ الخِمارِ مِنَ الزّينَةِ، وَ ما دونَ السِّوارَينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني (رحمه الله): «ما دون&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخمار»: يعني ما يستره الخمار من الرأس و الرقبة، و هو ما سوى الوجه منهما. و «ما دون السوارين»: يعني من اليدين، و هو ما عدا الكفّين منهما (الوافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ص۸۱۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۰ ح۱، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۵ ح۲۵۴۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از فُضَیل بن يسار -: از امام صادق علیه السلام پرسيدم: آيا ساق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دست زن، جزو زينتى است كه خداوند - تبارک و تعالى - فرمود: (زينت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را جز براى همسرانشان آشكار نسازند)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله، و آنچه روسری، آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و نیز دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از محلّ دستبند (مچ) به بالا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - فِي قَولِ اللّٰهِ عزّ وجلّ: (إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا) -: الزّينَةُ الظّاهِرَةُ: الكُحلُ وَ الخاتَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۱ ح۳ عن زرارة، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۹۶ ح۱۷۲۳، مجمع البیان: ج۷ ص۲۱۷ عن ابن عبّاس من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ۳۶ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداوند عز وجل: (جز آنچه پیداست) -: زينت آشکار، سرمه و انگشتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللّهِ تَعالیٰ: (وَ لَا يُبدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنهَا)، قالَ: الخاتَمُ، وَ المَسَكَةُ؛ و هِيَ القُلبُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُلب: منَ الأسوِرَة، یقولون: سِوارٌ قُلب. أو هو السوار یکون من عاجٍ أو نحوه (اُنظر: تاج العروس: ج۲ ص۳۳۷ «قلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۱ ح۴، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۹۷ ح۱۷۲۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۶ ح۲۳؛ تفسیر الطبري: ج۱۰ الجزء ۱۸ ص۱۱۹ عن ابن عبّاس من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو بصير -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (و زيور خود را آشکار نسازند، جز آنچه پیداست) پرسیدم. فرمود: «[آنچه پیداست،] انگشتر و دستبند است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: أَيُّمَا امرَأَةٍ وَضَعَت خِمارَها في غَيرِ بَيتِ زَوجِها، فَقَد هَتَكَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِجابَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۲۱۵ ح۷۹۴، مستدرك الوسائل: ج۱۴ ص۲۸۰ ح۱۶۷۱۶؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص۶۹ عن عمر بن الخطّاب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هر زنی که در غیر خانۀ شوهرش روسری خود را از سرش بردارد، حجابش را شکسته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: إنَّما نُهِيَ النِّساءُ عَن خَمسٍ: عَنِ اتِّخاذِ الكِمامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکُمَّة و الکِمام: القَلَنسُوَة المدوّرة (اُنظر: المصباح المنیر: ص۵۴۱ «کمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لُبسِ النِّعالِ، وَ جُلوسٍ فِي المَجالِسِ، وَ خَطَرٍ بِالقَضيبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَطَران الرجُل: اهتزازه في المشي و تَبَختُره. و خَطَر بسیفه و رمحه و قضیبه و سَوطِه یَخطِر خَطَراناً: إذا رَفَعه مرّة و وضعَه اُخریٰ (لسان العرب: ج۴ ص۲۵۰ «خطر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لُبسِ الأُزُرِ وَ الأَردِيَةِ بِغَيرِ دِرعٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِرع المرأة: قمیصُها. و هو أیضاً الثوب الصغیر تلبسه الجاریة الصغیرة في بیتها. و في التهذیب [للأزهري]: الدِّرع: ثوب تجوبُ [أي تقطعُ أو تشقُّ] المرأةُ وسَطَه، و تجعل له یدین، و تخیط فَرجَیه (لسان العرب: ج۸ ص۸۲ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق: ج۱۶ ص۳۲۳ ح۳۹۴۰، کنز العمّال: ج۵ ص۸۶۱ ح۱۴۵۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: زنان از پنج کار نهی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: از کلاه گذاشتن، پوشیدن نعلین، نشستن در نشستنگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ی عمومی]، به دست گرفتن چوب، پوشیدن تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوش بدون روپوش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن عائشة: يَرحَمُ اللّهُ نِساءَ المُهاجِراتِ الأُوَلَ، لَمّا أَنزَلَ اللهُ (وَلْـيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ)، شَقَّقنَ مُروطَهُنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُروط: الأکسیة، الواحد مِرط، و یکون من صوف، و ربما کان من خزّ أو غیره (النهایة: ج۴ ص۳۱۹ «مرط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاختَمَرنَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۴ ص۱۷۸۲ ح۴۴۸۰، سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۱ ح۴۱۰۲ نحوه، السنن الکبری: ج۲ ص۳۳۰ ح۳۲۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از عایشه -: خدا رحمت کند زنان مهاجر نخستین را! وقتی خداوند [آیۀ]&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بايد روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر روى سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیندازند) فرو فرستاد، تکّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از شال کمر خود را کندند و با آن، سر و گردنشان را پوشاندند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن صفيَّة بنت شَيبة: ذَكَرَت [عائِشَةُ] نِساءَ الأَنصارِ فَأَثنَت عَلَيهِنَّ وَ قالَت لَهُنَّ مَعروفاً، وَ قالَت: لَمّا نَزَلَت سورَةُ النّورِ، عَمَدنَ إلىٰ حُجَزِ - أَو حُجُوزِ - مَناطِقِهِنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِنطَق: النطاق، و جمعه مناطق؛ و هو أن‌ تلبس المرأة ثوبها ثم تشدّ وسطها بشيء، و ترفع وسط ثوبها و ترسله علی أسفل عند معاناة الأشغال؛ لئلّا تعثر في ذیلها (النهایة: ج۵ ص۷۵ «نطق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَقَقنَهُ، ثُمَّ اتَّخَذنَ مِنهُ خُمُراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۹ ص۵۵۸ ح۲۵۶۰۸، سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۱ ح۴۱۰۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از صفیّه بنت شیبه -: عایشه از زنان انصار سخن به میان آورد و آنان را ستود و به نیکی از آنان یاد نمود و گفت: چون سورۀ نور نازل شد، زنان انصار، شال کمر خود را شکافتند و از آن برای خود روسری ساختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الباري عن صَفيّة: ذَکَرنا عِندَ عائِشَةَ نِساءَ قُرَيشٍ وَ فَضلَهُنَّ، فَقالَت: إنَّ نِساءَ قُرَيشٍ لَفُضلاءُ، وَ لٰكِنّي - وَ اللّٰهِ - ما رَأَيتُ أفضَلَ مِن نِساءِ الأَنصارِ؛ أَشَدَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في الطبعة المعتمدة للمصدر، و لعلّ الصواب: «و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشدّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَصديقاً بِكِتابِ اللّٰهِ، وَ لا إيماناً بِالتَّنزيلِ، لَقَد أُنزِلَت سورَةُ النّورِ: (وَلْيَـضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ) فَانقَلَبَ رِجالُهُنَّ إلَيهِنَّ يَتلونَ عَلَيهِنَّ ما أُنزِلَ فيها، ما مِنهُنَّ امرَأَةٌ إلّا قامَت إلىٰ مِرطِها، فَأَصبَحنَ يُصَلّينَ الصُّبحَ مُعتَجِراتٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاعتجار: لِبسة کالالتحاف. و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِعجَر: ثوب تعتجر به المرأة، أصغر من الرداء و أکبر من المقنعة (لسان العرب: ج۴، ص۵۴۴ «عجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَأَنَّ عَلىٰ رُؤوسِهِنَّ الغِربانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الباري: ج۸ ص۴۹۰ ذیل ح۴۷۵۹، تفسیر ابن کثیر: ج۶ ص۴۸، تفسیر ابن أبي حاتم: ج۸ ص۲۵۷۵ ح۱۴۴۰۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الباری - به نقل از صفیّه -: نزد عایشه، از زنان قریش و خوبی آنان سخن به میان آوردیم. او گفت: زنان قریش البتّه خوب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا به خدا سوگند که من در تصدیق کتاب خدا و ایمان به تنزیل، خوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از زنان انصار ندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. زمانی که [آیۀ] سورۀ نور: (و بايد روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر روى سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیندازند) نازل شد، مردان انصار، نزد زنانشان رفتند&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آنچه را در آن سوره نازل شده بود، برای آنها خواندند. هیچ زنی از آنها نبود، مگر این که سراغ ردایش رفت و صبح که شد، همگی چارقَد (مِعجَر) به سر - تو گویی کلاغ روی سرشان است -، نماز صبح می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۸۸ (ما ظهر من الزینة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص489 (زینت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که نمایان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آیة-التبرج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۴: آیَةُ التَّبَرُّجِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آیۀ تَبَرُّج (خودنمایی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(‌يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا * وَ قَرنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجنَ تَبَرُّجَ الجاهِلِيَّةِ الأُولى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَقِمنَ الصَّلاةَ وَ آتِينَ الزَّكاةَ وَ أَطِعنَ اللهَ وَ رَسُولَه‌).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى زنان پیامبر! اگر پرهيزگارى ورزيد، همانند هيچ يک از زنان نيستيد[؛ بلكه برتريد]. پس نرم [و هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیز] سخن نگوييد، مبادا آن کس كه بيماردل است، به طمع افتد و سخن به شايستگى بگوييد * و در خانۀ خود بمانید و مانند روزگار جاهليّتِ نخست، زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زیورهایتان را آشکار نکنید و نماز را بر پا داريد و زكات بپردازيد و از خدا و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش اطاعت کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام - في قَولِهِ تَعالىٰ‌: (وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِيَّةِ الْأُولىٰ‌)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ٣٣.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: أي سَيَكونُ جاهِلِيَّةٌ اُخرىٰ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القميّ‌: ج٢ ص١٩٣ عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۱۸۹ ح۱؛ تفسير ابن أبي حاتم: ج۹ ص۳۱۳۱ ح۱۷۶۷۲ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (و مانند روزگار جاهليّتِ نخست، زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زیورهایتان را آشكار نكنيد) -: يعنى جاهليّت ديگرى اتّفاق خواهد افتاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۲۶ (الإخبار بترك الحجاب في الاُمّة الإسلامیّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص527 (خبر دادن از ترک حجاب در امّت اسلامی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أوامر-النبی-صلی-الله-عليه-وآله-و-الأئمة-عليهم-السلام-بالحجاب-و-التستر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / 2: أوامِرُ النَبیّ صلّی الله عليه وآله وَ الأئمّةِ عليهم السلام بالحِجابِ وَ التَّسَتُّرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دستورهای پیامبر صلی الله علیه وآله و امامان علیهم السلام در بارۀ حجاب و پوشش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بالحجاب-بعد-البلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / 2 - 1: الأَمرُ بالحِجابِ بَعدَ البُلوغِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دستور به حجاب، پس از بلوغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عائشة: إنَّ أَسماءَ بِنتَ أبي بَكرٍ دَخَلَت عَلىٰ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله وَ عَلَيها ثِيابٌ رِقاقٌ، فَأَعرَضَ عَنها رَسولُ اللهِ صلّی الله عليه وآله، و قالَ: يا أسماءُ، إنَّ المَرأَةَ إذا بَلَغَتِ المَحيضَ لَم تَصلُح أَن يُرىٰ مِنها&lt;br /&gt;<br /> إلّا هٰذا و هٰذا - و أَشارَ إلىٰ وَجهِهِ وَ كَفَّيهِ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۲ ح۴۱۰۴، السنن الکبریٰ: ج۲ ص۳۱۹ ح۳۲۱۸، مسند الشامیّین: ج۴ ص۶۴ ح۲۷۳۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از عايشه -: اَسماء دختر ابو بكر، در حالى كه لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نازكى به تن داشت، نزد پيامبر خدا آمد. پيامبر خدا صلی الله علیه وآله از او روى گرداند و فرمود: «اى اسماء! زن وقتى به سنّ قاعدگى رسيد، ديگر درست نيست كه از او جز اين قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ديده شود»&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به صورت و دو دست خود تا مچ اشاره نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن محمّد: إنَّ عائِشَةَ نَزَلَت عَلىٰ صَفِيَّةَ أُمِّ طَلحَةَ الطَلَحاتِ، فَرَأَت بَناتٍ لَها فَقالَت: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلّی الله عليه وآله دَخَلَ وَ في حُجرَتي جارِيَةٌ، فَأَلقىٰ لي حَقوَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رمىٰ فلان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحَقوِه: أي بإزاره (کتاب العین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۲۵۵ «حقو»)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قالَ: شُقّيهِ بِشُقَّتَينِ، فَأَعطي هٰذِهِ نِصفاً وَ الفَتاةَ الَّتي عِندَ أُمِّ سَلَمَةَ نِصفاً، فَإنّي لا أَراها إلّا قَد حاضَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۷۳ ح۶۴۲، مسند ابن حنبل: ج۹ ص۳۸۹ ح۲۴۷۰۰ نحوه، السنن الكبرىٰ: ج۶ ص۹۵ ح۱۱۳۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از محمّد -: عایشه مهمان صفیّه مادر طلحةُ الطَلَحات شد. چشمش به دختران او افتاد. گفت: یک بار پیامبر خدا داخل اتاقم شد. دخترکی با من بود. ایشان جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به من داد و فرمود: «این را نصف کن. نصفش را به این بده و نصف دیگرش را به دختری که نزد اُمّ سلمه است؛ چون فکر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم او به سنّ قاعدگی رسیده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري عن ابن جُرَيج: قالَت عائِشَةُ: دَخَلَت عَلَيَّ ابنَةُ أَخي لِأُمّي عَبدِ اللّٰه بنِ الطُّفَيلِ مُزَيَّنَةً، فَدَخَلَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله، فَأَعرَضَ، فَقالَت عائِشَةُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، إنَّهَا ابنَةُ أَخي وَ جارِيَةٌ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا عَرَكَتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِراك: الحیض (لسان العرب: ج۱۰ ص۴۶۷ «عرك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَرأَةُ، لَم يَحِلَّ لَها أَن تُظهِرَ إلّا وَجهَها، وَ إلّا ما دونَ هٰذا - وَ قَبَضَ عَلىٰ ذِراعِ نَفسِهِ، فَتَرَكَ بَينَ قَبضَتِهِ وَ بَينَ الكَفِّ مِثلَ قَبضَةٍ أُخرىٰ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري: ج۱۰ الجزء ۱۸ ص۱۱۹، المغني لابن قدامة: ج۷ ص۴۶۲، الدرّ المنثور: ج۶ ص۱۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن جُرَیج -: عایشه گفت: دختر برادر مادری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، عبد اللّٰه بن طُفَیل، آرایش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرده نزد من آمد. پیامبر صلی الله علیه وآله وارد شد و صورتش را برگرداند. عایشه گفت: ای پیامبر خدا! این، برادرزادۀ من است و دختربچّه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زن از زمانی که عادت شد، برایش روا نیست جز صورتش و جز پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این قسمت پیدا باشد» و [برای توضیح،] ساق دست خود را گرفت و به اندازۀ یک قبضه تا مچ دستش را خالی گذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن جابر بن عبد اللّٰه: كُنّا عِندَ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله، فَقالَ: إنَّ خَيرَ نِسائِكُمُ الوَلودُ الوَدودُ العَفيفَةُ، العَزيزَةُ في أَهلِهَا الذَّليلَةُ مَعَ بَعلِها، المُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوجِهَا، الحَصانُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَصان: العفیفة. أحصنَتِ المرأةُ فهي محصِنَة و محصَنة (النهایة: ج۱ ص۳۹۷ «حصن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ غَيرِهِ، الَّتي تَسمَعُ قَولَهُ وَ تُطيعُ أَمرَهُ، وَ إذا خَلا بِها بَذَلَت لَهُ ما يُريدُ مِنها، وَ لَم تَبَذَّل كَتَبَذُّلِ الرَّجُلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۳۲۴ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۰۰ ح۱۵۹۷ و فیه «الستیرة» بدل «العفیفة»، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۳۸۹ ح۴۳۶۷، و فیه بزیادة «الستیرة» بعد «الودود»، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۳۵ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: نزد پيامبر صلی الله علیه وآله بوديم كه فرمود: «بهترينِ زنان شما، زنی است که زایا، مهربان، عفيف، عزّتمند در میان خانواده، فروتن در برابر شوهر، خودآرا براى همسر و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن در برابر بيگانه باشد؛ زنى كه از شوهرش حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوی دارد و از دستور او اطاعت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و هر گاه شوهر با او خلوت كند، به خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش تَن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و رفتارى مردانه از خود نشان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: إنَّ الجارِيَةَ إذا حاضَت لَم يَصلُح أَن يُرىٰ مِنها إلّا وَجهُها وَ يَداها إلَى المَفصِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسیل مع الأسانید: ص۲۱۵ ح۱ عن قتادة، نصب الراية: ج۱ ص۴۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: دختر، زمانی که به سنّ قاعدگی رسید، جایز نیست جایی از بدنش دیده شود، جز صورت و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش تا مچ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لا يَصلُحُ لِلجارِيَةِ إذا حاضَت إلّا أَن تَختَمِرَ، إلّا أَن لا تَجِدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۲ ح۱ عن محمّد بن مسلم و راجع دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: براى دختر، زمانی که به سنّ قاعدگی رسید، جز اين شايسته نيست كه موى خود را با مقنعه (/ روسری)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ گفتنی است پوشاندن مو منحصر به پوشاندن آن با خِمار (روسرى و مقنعه) نیست و به هر گونه که پوشانده شود و دیده نشود، کافی است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بپوشاند، مگر اين كه مقنعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نداشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: سَأَلَ يونُسُ بنُ يَعقوبَ أَبا عَبدِ اللّٰه عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُصَلّي في ثَوبٍ واحِدٍ، قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَالمَرأَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، وَ لا يَصلُحُ لِلحُرَّةِ إذا حاضَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَّا الخِمارُ، إلّا أَن لا تَجِدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۲، وسائل الشیعة: ج۳ ص۲۹۴ ح۵۵۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: یونس بن یعقوب از امام صادق علیه السلام پرسید: آیا جایز است مرد با یک لباس نماز بخواند؟ فرمود: «بله».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: زن چه طور؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه. زن آزاد، از زمانی که حیض شد، باید مقنعه (/ روسری) سر کند، مگر این که نداشته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن عبد الرحمان بن الحجّاج: سَأَلتُ أَبا إبراهيمَ عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي الإمام الکاظم عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الجارِيَةِ الَّتي لَم تُدرِك: مَتىٰ يَنبَغي لَها أَن تُغَطِّيَ رَأسَها مِمَّن لَيسَ بَينَها وَ بَينَهُ مَحرَمٌ؟ وَ مَتىٰ يَجِبُ عَلَيها أَن تُقَنِّعَ رَأسَها لِلصَّلاةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تُغَطّي رَأسَها حَتّىٰ تَحرُمَ عَلَيهَا الصَّلاةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): «حتّی تحرم علیها الصلاة» الظاهر أنّه کنایة عن الحیض، و یحتمل أن یکون حرمة الصلاة بدون القناع (مرآة العقول: ج۲۰ ص۳۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۳ ح۲، علل الشرائع: ص۵۶۵ ح۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۳۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج -: از امام كاظم علیه السلام پرسيدم: دخترى كه بالغ نشده، چه زمانی باید سرش را از نامحرم بپوشاند؟ و چه زمانی بر او واجب است كه در نماز، سرش را بپوشاند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تا زمانى كه [برای اوّلین بار، حیض شود و] نماز بر او حرام گردد، سرش را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بالحجاب-عند-الخصي-و-الخادم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / 2 - 2: الأمرُ بِالحِجابِ عِندَ الخَصِيِّ وَ الخادِمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دستور به حجاب، نزد اِخته و خادم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم عن عروة عن عائِشة: كانَ يَدخُلُ عَلىٰ أَزواجِ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله مُخَنَّثٌ، فَكانوا يَعُدّونَهُ مِن غَيرِ أُولِي الإربَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطریحي: قوله تعالی: (غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ): قیل: هم البُلهُ الذین لا یعرفون شیئاً من اُمور النساء، و هو مرويّ عن أبي عبدالله عليه السلام، و قیل: الخَصِيّ. و قیل: الشیخ الکبیر الفاني الذي لا حاجة له في النساء. و قیل: العبید الصغار... و في الحدیث: «اُولي الإربة من الرجال» الأحمق الذي لا یأتي النساء (مجمع البحرین: ج۱ ص۳۷ «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَدَخَلَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله يَوماً وَ هُوَ عِندَ بَعضِ نِسائِهِ وَ هُوَ يَنعَتُ امرَأَةً، قالَ: إذا أَقبَلَت أَقبَلَت بِأَربَعٍ، وَ إذا أَدبَرَت أَدبَرَت بِثَمانٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: أَ لا أَرىٰ هٰذا يَعرِفُ ما هاهُنا؟! لا يَدخُلَنَّ عَلَيكُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَحَجَبوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۴ ص۱۷۱۶ ح۳۳، سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۲ ح۴۱۰۷، السنن الکبری للنسائي: ج۵ ص۳۹۵ ح۹۲۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عروه، از عایشه -: شخص خُنثایی بود که با همسران پیامبر صلی الله علیه وآله رفت و آمد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و مردم، او را از افراد فاقد میل جنسی به شمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند.… روزی، پیامبر صلی الله علیه وآله داخل شد و دید او نزد یکی از همسرانش است و زنی را وصف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: وقتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، با چهار تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و وقتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، با هشت تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «حواستان باشد! به نظر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که او این چیزها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمد. دیگر پیش شما نیاید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، مردم، او را [از رفت و آمد با زنانشان] منع کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبيه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن آبائهِ عليهم السلام، قال: كانَ بِالمَدينَةِ رَجُلانِ، يُسَمّىٰ أَحَدُهُما: هِيتَ، وَ الآخَرُ: مانِعٌ، فَقالا لِرَجُلٍ - وَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله يَسمَعُ -: إذَا افتَتَحتُمُ الطّائِفَ إن شاءَ اللّٰه، فَعَلَيكَ بِابنَةِ غَيلانَ الثَّقَفِيَّةِ؛ فَإنَّها شَموعٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّموع: الجاریة اللَّعوب الضَّحوك. و قیل: هي المزّاحة الطیّبة الحدیث (أُنظر: لسان العرب: ج۸ ص۱۸۶ «شمع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَخلاءُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في کثیر من نسخ الکافي: ‌«نجلاء»، و کذلك في‌ الوافي و الوسائل و بحار الأنوار. قال ابن منظور: النَّجَلُ: سَعَة شقّ‌ العین مع حُسن. و عینٌ نَجلاء: أي واسعة (اُنظر: لسان العرب: ج۱۱ ص۶۴۷ «نجل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُبَتَّلَةٌ هَيفاءُ شَنباءُ، إذا جَلَسَت تَثَنَّت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله) في توضیح بعض ألفاظ الحدیث: مُبَتَّلَة: یقال: امرأة مُبَتَّلة - بتشدید التاء مفتوحة -: أي تامّة الخَلق... هیفاء: الهَیَف - مُحرّکة -: ضمر البطن و الکشح و دقّة الخاصرة... شنباء: الشَّنَب - بالتحریك -: البیاض و البریق و التحدید في الأسنان... تَـثَـنَّت: أي تردّ بعض أعضائها علی بعض... أو من ثنيِ العود؛ إذا عَطَفَه، و معناه: إذا جلست انعطَفت أعضاؤها و تمایلت کما هو شأن المتبختر و المتجبّر الفخور (بحار الأنوار: ج۲۲ ص۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ و إذا تَكَلَّمَت غَنَّت، تُقبِلُ بِأَربَعٍ، و تُدبِرُ بِثَمانٍ، بَينَ رِجلَيها مِثلُ القَدَحِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: لا أَراکُما مِن أُولِي الإربَةِ مِنَ الرِّجالِ! فَأَمَرَ بِهِما رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله فَغُرِّبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التغریب: النفي عن البلد... یقال: أغربته و غرّبته: إذا نحّته و أبعدته (النهایة: ج۳ ص۳۴۹ «غرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِما إلىٰ مَكانٍ يُقالُ لَهُ: العَرايا، و كانا يَتَسَوَّقانِ في كُلِّ جُمُعَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۳ ح۳ عن عبد اللّٰه بن میمون القدّاح، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۸۸ ح۴۲ و راجع الاستذكار لابن عبد البرّ: ج۷ ص۲۸۷ ح۱۴۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - به نقل از پدرش، از پدرانش علیهم السلام -: در مدينه دو مرد بودند: یکی به نام «هِيت» و دیگری به نام «مانع». یک روز، آن دو به مردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند- و پيامبر صلی الله علیه وآله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيد-: اگر خدا خواست و بر طائف چيره شديد، بر تو باد دختر غَيلان ثقفى كه دختری بسيار شوخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبع، درشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشم، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندام، باريک، و داراى دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سفيد است كه چون بنشيند، با تبختر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشيند و چون سخن بگويد، با ناز حرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. وقتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، با چهار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و وقتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، با هشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ در الوافى آمده است: «مراد از چهار، دو دست و دو پاست و مراد از هشت، آن چهار، به اضافۀ دو كتف و دو باسن است».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ما بین دو پایش مثل پیاله است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «من شما دو نفر را از مردانِ فاقد میل جنسی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم». سپس دستور داد آنها را به جايى به نام «عَرايا» روانه کنند و فقط در هر جمعه برای خرید [به مدینه] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ به نظر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد دو نفری که در این حدیث از آنان نام برده شده، در میان مردم به نداشتن میل جنسی مشهور بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از این رو، کسی از نشست و برخاست آنها با زنان ممانعت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد؛ امّا پس از آن که پیامبر صلی الله علیه وآله از آنان سخنانی را شنید که با باور مردم در بارۀ آنان ناسازگار بود، زمینۀ جدا کردن آن دو را از محافل زنانه فراهم نمود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَجلِسُ المَرأَةُ بَينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَصِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَصَیتُ العبدَ: سَلَلتُ خُصیَیهِ، فهو خَصِيّ (اُنظر: المصباح المنیر: ص۱۷۱ «خصي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَكشوفَةَ الرَّأسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۹۵ ح۱۷۱۶، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۴۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: زن نباید جلوی مرد خواجه (اَخته) سربرهنه بنشیند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن إسحاق: سَأَلتُ أَبَا الحَسَنِ مُوسىٰ عليه السلام قُلتُ: يَكونُ لِلرَّجُلِ الخَصِيُّ يَدخُلُ عَلىٰ نِسائِهِ، فَيُناوِلُهُنَّ الوَضوءَ، فَيَرىٰ شُعورَهُنَّ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۲ ح۲، تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۸۰ ح۱۹۲۵، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۴۶۹ ح۴۶۳۳، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۴۶ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن اسحاق -: از امام كاظم علیه السلام پرسيدم: مردى، خواجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (اَخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای) در خدمت خویش دارد. آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند بر زنانش وارد شود و آب به آنها بدهد و موهايشان را ببيند؟ فرمود: «نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسین عليه السلام: أُدخِلَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُختي سَكينَةَ بِنتِ عَليٍّ عليه السلام خادِمٌ، فَغَطَّت رَأسَها مِنهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقيلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها: إنَّهُ خادِمٌ! قالَت: هُوَ رَجُلٌ مُنِعَ شَهوَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۶۶ ح۷۸۰ عن عليّ بن رزین عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۴۵ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه السلام: برای خواهرم سکینه دختر علی علیه السلام، خادمی آوردند. سکینه سرش را از او پوشاند. به او گفتند: او خادم است. سکینه گفت: [در هر حال] او مرد است و فقط شهوتش از او گرفته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إثبات الوصیّة عن أبي الخِداش: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ [الجَوادِ] عليه السلام: جُعِلتُ فِداكَ!... الخَصّيُّ یَدخُلُ عَلَی النِّساءِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فحَوَّلَ عليه السلام وَجهَهُ، ثُمَّ استَدناني وَ قالَ: وَ ما نُقِصَ مِنهُ إلَّا الخِناثَةُ الواقِعَةُ عَلَیهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إثبات الوصیّة: ص۲۳۶ و راجع‌ دلائل الإمامة:‌ ص۳۹۰ ح۳۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إثبات الوصیّة - به نقل از ابو خِداش-: به امام جواد علیه السلام گفتم: فدایت شوم!... آیا شخص خواجه (اخته) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند بر زنان [نامحرم که حجاب شرعی] ندارند، وارد شود؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام رویش را برگرداند و سپس مرا به نزدیکش طلبید و فرمود: «او تنها نقصی که دارد، اختگی است [و از مردی خارج نشده است]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن القاسم الصَّيقَل عن الإمام الجواد عليه السلام، قال: كَتَبَت إلَيهِ أُمُّ عَليٍّ تَسأَلُ عَن كَشفِ الرَّأسِ بَينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخادِمِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قالَت لَهُ: إنَّ شيعَتَكَ اختَلَفوا عَلَيَّ في ذٰلِكَ، فَقالَ بَعضُهُم: لا بَأسَ، وَ قالَ بَعضُهُم: لا يَحِلُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ عليه السلام: سَأَلتِ عَن كَشفِ الرَّأسِ بَينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخادِمِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لا تَكشِفي رَأسَكِ بَينَ يَدَيهِ، فَإنَّ ذٰلِك مَكروهٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۵۷ ح۱۸۲۸، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۶۶ ح۲۵۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از قاسم صیقل -: اُمّ علی در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به امام جواد علیه السلام در بارۀ نپوشیدن سر از خادم پرسید و گفت: شیعیان شما در این باره به من دو جور پاسخ داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بعضی گفتند: اشکالی ندارد، و بعضی دیگر گفتند: جایز نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه السلام [در جوابش] نوشت: «دربارۀ نپوشیدن سر از خادم پرسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای. در جلوی او، سرت را برهنه نکن؛ زیرا این کار، ناپسند است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أوامر-شتی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 - 3: أوامِرُ شَتّیٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دستورهای دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أُمّ عطيّة: أمَرَنا رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله أن نُخرِجَهُنَّ فِي الفِطرِ و الأَضحىٰ؛ العَواتِقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العواتِق: جمع عاتق؛ و هي الشابّة أوّل ما تدرك (النهاية: ج۳ ص۱۷۸ «عتق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الحُيَّضَ و ذَواتَ الخُدورِ؛ فَأَمَّا الحُيَّضُ فَيَعتَزِلنَ الصَّلاةَ و يَشهَدنَ الخَيرَ و دَعوَةَ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، إحدانا لا يَكونُ لَها جِلبابٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِتُلبِسها أُختُها مِن جِلبابِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۲ ص۶۰۶ ح۱۲، مسند ابن حنبل: ج۷ ص۴۰۱ ح۲۰۸۱۹، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۴۱۴ ح۱۳۰۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اُمّ عطيّه -: پيامبر خدا صلی الله علیه وآله به ما فرمان داد كه دختران تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالغ، زنان حائض و زنان پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را در [عيد] فطر و [عید] قربان، بيرون آوريم و حائض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از نماز، كناره بگيرند و در ديگر كارهاى نيک و دعاى مسلمانان حضور يابند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! اگر یکی از ما روسرى بلند (چادر) ندارد [چه]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خواهرش [که در خانه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد] باید روسرى خود را به او بدهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبریٰ عن أسماء بنت عُمَيس: دَخَلَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عَلىٰ عائِشَةَ بِنتِ أَبي بَكرٍ وَ عِندَها أُختُها أَسماءُ بِنتُ أَبي بَكرٍ وَ عَلَيها ثِيابٌ شامِيَّةٌ واسِعَةُ الأَكمامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکُمُّ من الثَّوب: مدخل الید و مخرجها، و الجمع أکمام (لسان العرب: ج۱۲ ص۵۲۶ «کمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَمّا نَظَرَ إلَيها رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله قامَ فَخَرَجَ، فَقالَت لَها عائِشَةُ: تَنَحَّي فَقَد رَأىٰ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله أَمراً كَرِهَهُ، فَتَنَحَّت، فَدَخَلَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله، فَسَأَلَتهُ عائِشَةُ لِمَ قامَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَ وَ لَم تَري إلىٰ هَيأَتِها؟! إنَّهُ لَيسَ لِلمَرأَةِ المُسلِمَةِ أَن يَبدُوَ مِنها إلّا هٰذا وَ هٰذا - وَ أَخَذَ بِكَفَّيهِ فَغَطّىٰ بِهِما ظَهرَ كَفَّيهِ حَتّىٰ لَم يَبدُ مِن كَفِّهِ إلّا أَصابِعُهُ، ثُمَّ نَصَبَ كَفَّيهِ عَن صُدغَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّدغان: مابین لِحاظَي العینین إلی أصل الأُذُن (لسان العرب: ج۸ ص۴۳۹ «صدغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ لَم يَبدُ إلّا وَجهُهُ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبریٰ: ج۷ ص۱۳۸ ح۱۳۴۹۷، المعجم الکبیر: ج۲۴ ص۱۴۳ ح۳۷۸، المعجم الأوسط: ج۸ ص۱۹۹ ح۸۳۹۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری - به نقل از اسماء بنت عُمَیس -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله بر عایشه دختر ابو بکر وارد شد، در حالی که خواهرش اسماء دختر ابو بکر نزد او بود و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شامی آستین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشادی بر تن داشت. پیامبر خدا با دیدن او برخاست و از اتاق خارج شد. عایشه به اسماء گفت: از این جا برو؛ چون پیامبر خدا چیزی دید که خوشایندش نبود. اسماء بیرون رفت. پیامبر خدا به اتاق باز گشت. عایشه پرسید: چرا رفتید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قیافه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ندیدی؟! برای زن مسلمان جایز نیست از بدنش جز این و این نمایان باشد» و با کف دستانش پشت دستانش را پوشاند، به طوری که فقط انگشتانش نمایان بود. سپس کف دستانش را دو طرف شقیقۀ (گیجگاه) خود قرار داد، به طوری که فقط صورتش پیدا بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن دِحيَة بن خليفة الكلبي: أُتِيَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله بِقَباطِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَباطي: جمع قبطيّة، و تقدّم بيان معناها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَعطاني مِنها قِبطِيَّةً فَقالَ: اِصدَعها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدَعَ الشيءَ: شَقَّه بنصفَین (لسان العرب: ج۸ ص۱۹۴ «صدع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدعَينِ، فَاقطَع أحَدَهُما قَميصاً، و أَعطِ الآخَرَ امرَأَتَكَ تَختَمِرُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أدبَرَ قالَ: وَ أْمُرِ امرَأَتَكَ أَن تَجعَلَ تَحتَهُ ثَوباً لا يَصِفُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۴ ح۴۱۱۶، المعجم الکبیر: ج۴ ص۲۲۵ ح۴۱۹۹، تاریخ دمشق: ج۱۶ ص۳۰۳ ح۳۹۳۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از دِحْية بن خليفۀ كلبى -: براى پيامبر خدا صلی الله علیه وآله چند قواره پارچۀ قِبطی (نوعی پارچۀ کتانی سفید) آوردند. ايشان يكى از آنها را به من بخشيد و فرمود: «آن را دو پاره كن. يكى را پيراهن كن و ديگرى را به همسرت بده تا برای خود مقنعه کند» و چون بازگشت [که برود]، فرمود: «به همسرت بگو که زير آن، پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای قرار دهد تا بدنش نمایان نباشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عَن أُسامة بن زيد: كَساني رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله قِبطِيَّةً كَثيفَةً كانَت مِمّا أَهداها دِحيَةَ الكَلبِيَّ، فَكَسَوتُهَا امرَأَتي، فَقالَ لي رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله: ما لَكَ لَم تَلبَسِ القِبطِيَّةَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، كَسَوتُهَا امرَأَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله: مُرها فَلتَجعَل تَحتَها غِلالَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِلالة: الثوب الذي یُلبَس تحت الثیاب أو تحت دِرع الحدید. و اغتَلَلت الثوبَ: لبستُه تحت الثیاب (لسان العرب: ج۱۱ ص۵۰۲ «غلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ إنّي أَخافُ أَن تَصِفَ حَجمَ عِظامِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۸۴ ح۲۱۸۴۵، السنن الکبری: ج۲ ص۳۳۱ ح۳۲۶۲، المعجم الکبیر: ج۱ ص۱۶۰ ح۳۷۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از اُسامة بن زيد-: پيامبر خدا صلی الله علیه وآله جامۀ قِبطی ضخیمی، از همان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كه به دِحْيۀ كلبى هديه داده بود، به من داد که بپوشم. من آن را به همسرم دادم. پيامبر خدا صلی الله علیه وآله به من فرمود: «چرا آن جامۀ قِبطی را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! آن را به همسرم دادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله به من فرمود: «به او بگو زيرپوشى زير آن بپوشد؛ چون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم حجم استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش (هیکلش) را نمايان سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی الله عليه وآله: النِّساءُ عِيٌّ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العيّ‌: اللکنة، و العجز عن البيان، و عدم الضبط، و اللّوي، و التذمّر، و الأمل، و العطف؛ و العَیيّ عن حجّته: إذا لم یهتد لوجه عمله (اُنظر: تهذیب اللغة: ج۳ ص۱۶۳ ـ ۱۶۵ «عيي») و فیه إشارة إلی الآیة ۱۸ من سورة الزخرف.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ عَورَةٌ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العورة: ما يُستحىٰ منه و ينبغي ستره، و کلّ شيء إظهاره عارٌ لصاحبه (اُنظر: تهذیب اللغة: ج٣ ص٣١٨ «عور»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاستُروا عِيَّهُنَّ بِالسُّكوتِ‌، وَ استُروا عَوراتِهِنَّ بِالبُيوتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۳۵ ح۱ عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن الإمام علی عليهما السلام، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۳۹۰ ح۴۳۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ص۲۵۲ ح۵۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص۳۱۰ ح۵۵۷ عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، و راجع: الکافي: ج۱ ص۵۳۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: زنان، لُکنتی در زبان هستند و شرمگاهی پوشاندنی! پس لُکنت [و نارسایی] زبان آنان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آیۀ ۱۸ از سورۀ زخرف.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را با سکوت [خود] و ایمن نبودن شرمگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را با [ساختن یا فراهم کردن] خانه درمان کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في حَديثِ زَواجِ عَلِيٍّ و فاطِمَةَ عليها السلام -:... قالَ رَسولُ اللّه صلّی الله عليه وآله: يا اُمَّ سَلَمَةَ‌! هَلُمّي فاطِمَةَ. فَانطَلَقَت فَأتَت بِها و هِيَ تَسحَبُ أذيالَها، و قَد تَصَبَّبَت عَرَقاً حَياءً مِن رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله، فَعَثَرَت، فَقالَ لَها رَسولُ اللّٰه صلّی الله عليه وآله: أقالَكِ اللّهُ العَثرَةَ فِي الدُّنيا و الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَقَفَت بَينَ يَدَيهِ كَشَفَ الرِّداءَ عَن وَجهِها حَتّىٰ رَآها عَلِيٌّ عليه السلام ثُمَّ أخَذَ يَدَها فَوَضَعَها في يَدِ عَلِيٍّ عليه السلام، فَقالَ‌: بارَكَ اللّٰهُ لَكَ فِي ابنَةِ رَسولِ اللّٰهِ. يا عَلِيُّ‌، نِعمَ الزَّوجَةُ فاطِمَةُ‌. و يا فاطِمَةُ‌، نِعمَ البَعلُ عَلِيٌّ‌. اِنطَلِقا إلىٰ مَنزِلِكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; الأمالي للطوسي: ص۴۰ ح۴۵ عن يعقوب بن شعيب، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۹۵ ح۵ و راجع المناقب لابن شهر آشوب: ج۳ ص۳۵۳ و المناقب للخوارزمي: ص۳۵۰ ح۳۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در خبر ازدواج على و فاطمه علیها السلام -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «اى اُمّ سلمه! فاطمه را بياور». من رفتم و او را در حالى كه دامنش به زمين كشيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و از خجالت پیامبر خدا صلی الله علیه وآله عرق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريخت، آوردم. در آن حال، پاى فاطمه لغزيد. پیامبر خدا صلی الله علیه وآله به او فرمود: «خدا در دنيا و آخرت، لغزش را از تو باز دارد!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون [فاطمه] در برابر پيامبر صلی الله علیه وآله ايستاد، پیامبر خدا صلی الله علیه وآله چادر از صورتش به كنار زد تا آن كه على علیه السلام او را ديد. سپس دست فاطمه علیها السلام را گرفت و در دست على علیه السلام نهاد و فرمود: «خدا به تو از دختر پيامبر خدا بركت دهد! اى على! فاطمه چه نيكو همسرى است! و اى فاطمه! على چه نيكو شوهرى است! به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان برويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في رِسالَةِ أميرِ المُؤمِنينَ إلَى الحَسَنِ عليه السلام -: لا تُمَلِّكِ المَرأَةَ مِنَ الأمرِ ما يُجاوِزُ نَفسَها، فَإنَّ ذٰلِكَ أنعَمُ لِحالِها، و أرخىٰ لِبالِها، و أدوَمُ لِجَمالِها؛ فَإنَّ المَرأَةَ رَيحانَةٌ و لَيسَت بِقَهرَمانَةٍ. و لا تَعدُ بِكَرامَتِها نَفسَها، و اغضُض بَصَرَها بِسِترِكَ، و اكفُفها بِحِجابِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۱۰ ح۳ عن عبد الرحمان بن کثیر، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۳۱۱ ح۱۳۹ مرسلاً عن أمیر المؤمنین عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که امير مؤمنان علیه السلام به امام حسن علیه السلام نوشت -: بيش از توان زن، كار بر دوش او قرار نده كه اين، حال او را خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و دل او را آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و زيبايى او را بادوام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ چرا كه زن، گُل&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و خدمتکار نيست. نیز بيش از ظرفيتش او را تكريم نکن، كه اين نيز پيامدهاى ناگوارى دارد! و با فراهم کردن پوششی برای او، ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را [از ديدن نامحرم] ببند و خودت برای او حجاب باش [و نامحرم را از او باز دار].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَصلُحُ لِلمَرأَةِ المُسلِمَةِ أَن تَلبَسَ مِنَ الخُمُرِ وَ الدُّروعِ ما لا يُواري شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۳۹۶ ح۱۴ عن عبید اللّٰه بن عليّ الحلبي، تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۹ ح۸۶۱، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۲۱۱ ح۶۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شایسته نيست زن مسلمان، روسری و پیراهنی بپوشد كه جایی [از بدنش] را درست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی رحمه الله در مرآة العقول (ج ۱۵ ص۳۰۶) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «&amp;quot;ظاهر بدنش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند&amp;quot; بیانگر نپوشاندن رنگ بدن هم هست كه اجماعى است و اختلاف در پوشيدن لباسى است كه حجم بدن را نشان دهد، ولى رنگ آن را بپوشاند. احتياط، اين است كه لباس بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نما نپوشند، مگر در صورت ضرورت، كه با آن نماز هم خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَنبَغي لِلمَرأَةِ أَن تَنكَشِفَ بَينَ يَـدَيِ اليَهـودِيَّـةِ وَ النَّصـرانِيَّــةِ؛ فَـإنَّهُــنَّ يَصِفـنَ ذلِكَ لِأَزواجِهِنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۱۹ ح۵ عن حفص بن البختري، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۵۶۱ ح۴۹۲۸، الخصال: ص۵۸۷ ح۱۲ عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۵۵ ح۱ و راجع تفسیر القرطبي: ج۱۲ ص۲۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: شایسته نيست كه زن [مسلمان] جلوی زنان يهودى و مسيحى برهنه شود؛ زيرا آنان، وضع او را براى شوهرانشان وصف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن سعيدة و مِنَّة أُختَي محمّد بن أبي عُمَير بَيّاع السابُريّ: دَخَلنا عَلىٰ أَبي عَبدِ اللهِ عليه السلام فَقُلنا: تَعودُ المَرأَةُ أَخاها؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: تُصافِحُهُ؟ قالَ: مِن وَراءِ الثَّوبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت إحداهُما: إنَّ أُختي هٰذِهِ تَعودُ إخوَتَها، قالَ: إذا عُدتِ إخوَتَكِ فَلا تَلبَسِي المُصَبَّغَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني (رحمه الله): أراد بالأخ الأخ في الدّین، لا الأخ في النَّسَب. و المُصَبَّغَة: المُلَوَّنَة (الوافي: ج۲۲ ص۸۴۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۶ ح۳، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۵۲ ح۲۵۴۵۰ و راجع مشكاة الأنوار: ص۳۵۵ ح۱۱۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از سعيده و مِنّه، خواهران محمّد بن ابى عُمَير بَیّاع سابُری&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَیّاعِ سابُری: سابُری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروش. سابُری (/ سابوری/ شاپوری)، نوعی جامۀ ابریشمی بود که در شهر سابور (شاپور / بیشاپور) در حوالی کازرون امروزی تولید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: خدمت امام صادق علیه السلام رسيديم و گفتیم: آيا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به ديدار برادر [دینی] خود برود؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم: می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با او دست بدهد؟ فرمود: «از روی لباس».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکی از آنها گفت: این خواهرم به دیدن برادران [دینی] خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. فرمود: «زمانى كه به ديدار برادرانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى، لباس رنگين نپوش»&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَلبَسُ الحادُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَدَّتِ المَرأةُ علی زوجها تَحِدُّ حِداداً - بالکسر - فهي حادٌّ - بغیر هاء -: إذا حَزِنت علیه و لَبِست ثیاب الحزن و ترکت الزینة (مجمع البحرين: ج۱ ص۳۷۴ «حدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثِياباً مُصَبَّغَةً، وَ لا تَكتَحِلُ، وَ لا تَطَيَّبُ، وَ لا تَزَيَّنُ؛ حَتّىٰ تَنقَضِيَ عِدَّتُها. وَ لا بَأسَ أَن تَلبَسَ ثَوباً مَصبوغاً بِسَوادٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۳ ص۲۹۱ ح۱۰۹۶، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص۳۶۰ ح۱۸۵۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: زنی که عزادار شوهر خود است، نباید لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های رنگی بپوشد یا سرمه بکشد یا عطر بزند و یا آرایش کند، تا زمانی که عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش تمام شود؛ امّا پوشیدن لباس مشکی اشکالی ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: علَيكُم بالصَّفيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوبٌ صَفیق: مَتین. وقد صَفُقَ صَفاقةً: کثُف نَسجُه (لسان العرب: ج۱۰ ص۲۰۴ «صفق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن الثِّيابِ؛ فَإنَّهُ مَن رَقَّ ثَوبُهُ رَقَّ دينُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۲۳ ح۱۰ عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۳، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۸۴ ح۱۳؛ البدایة و النهایة: ج۹ ص۲۷۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ضخيم بر تن کنید؛ زيرا كسى كه جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نازک باشد، دينش نازک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: عنوان (الخضاب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: مدخل (خضاب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تستر-المرأة-في-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: تَسَتُّرُ المَرأَةِ فِي الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پوشش زن در نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: ثَمانِيَةٌ لا يَقبَلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاةً:... وَ تارِكُ الوُضوءِ، وَ المَرأَةُ المُدرِكَةُ تُصَلّي بِغَيرِ خِمارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۵۹ ح۱۳۱، الخصال: ص۴۰۷ ح۳، المحاسن: ج۱ ص۷۶ ح۳۶ کلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صَلّی الله عَليه وآلِه نحوه، بحار الأنوار: ج۸۸ ص۱۲۸ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هشت نفرند که خدا نماز آنان را قبول نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند:... کسی که بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وضو نماز بخواند، و زن [آزادِ] بالغی که بدون مقنعه نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لا يَقبَلُ اللّٰهُ صَلاةَ الجارِيَةِ قَد حاضَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَختَمِرَ، فَهٰذا فِي الحُرَّةِ، فَأَمَّا المَملوكَةُ فَلَيسَ عَلَيها أَن تَختَمِرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۷۷؛ بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۸۸ ح۱۷؛ المصنّف لابن أبي شیبة: ج۲ ص۱۳۳ ح۱۲ عن عائشة، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۳ ص۱۳۰ ح۵۰۳۸ و فیهما صدره إلی «حتی تختمر» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خدا نماز دختری را که به سنّ قاعدگی رسیده است، قبول نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، مگر این که مقنعه سر کُند. این، برای زنِ آزاد است؛ امّا برای کنیز، سر کردنِ مقنعه واجب نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لا يَقبَلُ اللّهُ صَلاةَ حائِضٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلاة الحائض: أي البالغة؛ سُمّیَت حائضاً لأنَّها بلغت سنّ الحیض (اُنظر: البحر الرائق لابن نجیم المصري: ج۱ ص۴۶۶ و المبسوط للسرخسي: ج۱ ص۲۱۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا بِخِمارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۷۳ ح۶۴۱ عن عائشة، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۲۱۵ ح۶۵۵؛ ذكرى الشيعة: ج۳ ص۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خدا نماز زنی را که به سنّ قاعدگی رسیده است، جز با سر کردن روسری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: عن اُمّ سلمة، أنَّها سَأَلَتِ النَّبيَّ صلّی الله عليه وآله: أ تُصَلِّي المَرأَةُ في دِرعٍ و خِمارٍ لَيسَ عَلَيها إزارٌ؟ قالَ صلّی الله عليه وآله: إذا كانَ الدِّرعُ سابِغاً يُغَطّي ظُهورَ قَدَمَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۷۳ ح۶۴۰، المستدرك علی الصحیحین: ج۱ ص۳۸۰ ح۹۱۵، السنن الكبریٰ: ج۲ ص۳۲۹ ح۳۲۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود: اُمّ سَلَمه از پیامبر صلی الله علیه وآله پرسید: آیا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در حالی که فقط یک پیراهن و یک روسری به تن دارد، بدون پوشیدن دامن (لُنگ) نماز بخواند؟ پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «اگر پیراهن، بلند باشد و پشت پاهایش را بپوشاند[، اشکالی ندارد]»&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق عن اُمّ الحسن: رَأَيتُ اُمَّ سَلَمَةَ زَوجَ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله تُصَلّي في دِرعٍ و خِمارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۳ ص۱۲۸ ح۵۰۲۷ و نقل شبه هذا في عائشة فراجع التاريخ الكبير: ج۶ ص۱۸۹ الرقم ۲۱۲۹ و المصنّف لابن أبي شيبة: ج۲ ص۱۳۰ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق - به نقل از اُمّ حسن -: دیدم که اُمّ سلمه، همسر پیامبر صلی الله علیه وآله، با یک پیراهن و روسری نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا حاضَتِ الجارِيَةُ فَلا تُصَلّي إلّا بِخِمارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۴۱ ح۵۰۶ عن الإمام الصادق عن أبیه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ص۱۲۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: هر گاه دختر به سنّ قاعدگی رسید، باید با روسری نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَرأَةُ تُصَلّي فِي الدِّرعِ وَ الخِمارِ إذا كانا كَثيفَينِ، فَإن كانَ مَعَهُما إزارٌ وَ مِلحَفَةٌ فَهُوَ أَفضَلُ لَها، وَ لا يُجزِي الحُرَّةَ أَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُصَلِّيَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِغَيرِ خِمارٍ أَو قِناعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۱۷۷، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۸۸ ح۱۷ و راجع مسائل عليّ بن جعفر: ص۱۱۳ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با پیراهن و مقنعه نماز بخواند، به شرط آن که ضخیم باشند؛ امّا اگر علاوه بر آن دو، دامن و مَلحفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای (چادری) هم داشته باشد، برایش بهتر است. برای زن آزاد، نماز خواندن بدون روسری یا مقنعه کافی نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحکام عن زرارة: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام عَن أدنىٰ ما تُصَلّي فيهِ المَرأَةُ، قالَ: دِرعٌ و مِلحَفَةٌ، فَتَنشُرُها عَلىٰ رَأسِها و تَتَجَلَّلُ بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۷ ح۸۵۳، الاستبصار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۸۸ ح۱۴۷۸، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۵ ح۵۵۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از زُراره -: از امام باقر علیه السلام پرسیدم: کمترین پوششی که زن با آن نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، چیست؟ فرمود: «پیراهنی و مَلحفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای (چادری) که آن را بر سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گستراند و خود را با آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام: المَرأَةُ تُصَلّي فِي الدِّرعِ وَ المِقنَعَةِ إذا كانَ الدِّرعُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَثيفاً - يَعني: إذا كانَ سَتيراً -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۳۹۴ ح۲، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۷ ح۸۵۵، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۷۲ ح۱۰۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی _ به نقل از محمّد بن مسلم -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام فرمود: «زن باید با پیراهن و مقنعه نماز بخواند، به شرط آن که پیراهن، ضخیم باشد». مقصود [امام]،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن است که بدن را بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: سَأَلَ يونُسُ بنُ يَعقوبَ أَبا عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُصَلّي في ثَوبٍ واحِدٍ، قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَالمَرأَةُ؟ قالَ عليه السلام: لا، وَ لا يَصلُحُ لِلحُرَّةِ إذا حاضَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَّا الخِمارُ، إلّا أَن لا تَجِدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۲، وسائل الشیعة: ج۳ ص۲۹۴ ح۵۵۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: يونس بن يعقوب از امام صادق علیه السلام سؤال كرد: آيا مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در يک جامه نماز بخواند؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: زن چه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور؟ فرمود: «نه. برای زن آزاد، هر گاه به سنّ قاعدگی رسيده باشد، نماز خواندن [با یک جامه] جائز نيست، جز با [افزودن] روسرى، مگر این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آن را نداشته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: صَلَّت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطِمَةُ عليها السلام في دِرعٍ وَ خِمارُها عَلىٰ رَأسِها، لَيسَ عَلَيها أَكثَرُ مِمّا وارَت بِهِ شَعرَها وَ أُذُنَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۲۵۷ ح۷۸۹ عن الفضیل، وسائل الشیعة: ج۳ ص۲۹۳ ح۵۵۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: فاطمه علیها السلام با پيراهنی و روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که به سر داشت و به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بود که فقط موها و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او را بپوشانَد، نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن ابن أبي يَعفور: قالَ أبو عَبدِ اللهِ عليه السلام: تُصَلِّي المَرأَةُ في ثَلاثَةِ أَثوابٍ: إزارٍ، وَ دِرعٍ، وَ خِمارٍ؛ وَ لا يَضُرُّها بِأَن تقَنَّعَ بِالخِمارِ، فَإن لَم تَجِد فَثَوبَينِ: تَتَّزِرُ بِأَحَدِهِما، وَ تَقَنَّعُ بِالآخَرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإن كانَ دِرعٌ وَ مِلحَفَةٌ، لَيسَ عَلَيها مِقنَعَةٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا بَأسَ إذا تَقَنَّعَت بِمِلحَفَةٍ، فَإن لَم تَكفِها فَلتَلبَسها طولاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۳۹۵ ح۱۱، تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۷ ح۸۵۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ص۱۸۶ ذیل ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابن ابی یَعفور -: امام صادق علیه السلام فرمود: «زن در سه تكّه لباس نماز بخواند: دامن و پیراهن و روسرى، و ضرری برایش ندارد كه با روسرى، سر و گردن و صورتش را بپوشاند، و اگر سه تكّه لباس نداشت، با دو تكّه نماز بخواند: با يكى بدنش را و با ديگرى سرش را بپوشاند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر پيراهنی و مَلحفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای (چادری) دارد، ولى روسرى ندارد، چه كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در صورتى که سرش را با مَلحفه بپوشاند، اشکال ندارد و اگر [برای این کار] كافى نبود، آن را به درازا بپوشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه عن المُعَلَّى بن خُنَيس عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ المَرأَةِ تُصَلّي في دِرعٍ وَ مِلحَفَةٍ، لَيسَ عَلَيها إزارٌ وَ لا مِقنَعَةٌ، قالَ: لا بَأسَ إذَا التَفَّت بِها، وَ إن لَم تَكُن تَكفيها عَرضاً جَعَلَتها طولاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۴، وسائل الشیعة: ج۳ ص۲۹۴ ح۵۵۳۹ و راجع تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۹ ح۸۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از معلّی بن خُنَیس -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آيا جايز است زن با یک پيراهن و مَلحَفه (چادر) نماز بخواند و دامن و مقنعه نداشته باشد؟ فرمود: «هر گاه خود را در آن [مَلحفه] بپيچد، اشكالى ندارد، و اگر از عرض، تمام بدن را فرا نگرفت، آن را از طول به خود بپيچد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن جمیل بن درّاج: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللَّهِ عليه السلام عَنِ المَرأَةِ تُصَلّي في دِرعٍ و خِمارٍ، فَقالَ: تَكونُ عَلَيها مِلحَفَةٌ تَضُمُّها عَلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۹ ح۸۶۰، منتقَى الجمان: ج۱ ص۴۶۶، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۵ ح۵۵۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از جمیل بن دَرّاج -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند فقط با پیراهن و روسری نماز بخواند؟ فرمود: «باید پوششی نیز داشته باشد که آن را به خود بپیچد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عَن سَماعة: سَأَلتُهُ عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي الإمام الصادق عليه السلام؛ لأنّ سماعة من أصحابه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ المَرأَةِ تُصَلّي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُتَنَقِّبَةً، قالَ: إذا كَشَفَت عَن مَوضِعِ السُّجودِ فَلا بَأسَ بِهِ، وَ إن أَسفَرَت فَهُوَ أَفضَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۳۰ ح۹۰۴، وسائل الشیعة: ج۳ ص۳۰۶ ح۵۵۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از سَماعه -: از امام [صادق] علیه السلام پرسیدم: آیا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با روبند (پوشیه) نماز بخواند؟ فرمود: «چنانچه محلّ سجده را کنار بزند، اشکالی ندارد و البتّه اگر صورتش باز باشد، بهتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسائل عليّ بن جعفر: سَأَلتُهُ [أيِ الإمامَ الكاظِمَ عليه السلام] عَنِ المَرأَةِ، هَل يَصلُحُ لَها أن تُصَلِّيَ في إزارٍ و مِلحَفَةٍ و مِقنَعَةٍ و لَها دِرعٌ؟ قالَ: إذا وَجَدَت فَلا يَصلُحُ لَها الصَّلاةُ إلّا و عَلَيها دِرعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسائل عليّ بن جعفر: ص۱۱۳ ح۳۴ و ۳۳ و ۳۵ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ص۱۹۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسائل علیّ بن جعفر: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: آیا زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در حالی که فقط دامن و مَلحفه (چادر) و روسری دارد، [بدون پیراهن] نماز بخواند، در حالی که پیراهنی نیز [در خانه] دارد؟ فرمود: «اگر آن را داشته باشد، نماز خواندن بدون پیراهن، صحیح نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: سَأَلَ عَليُّ بنُ جَعفَرٍ أَخاهُ موسَى بنَ جَعفَرٍ عليه السلام عَنِ المَرأَةِ لَيسَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها إلّا مِلحَفَةٌ واحِدَةٌ، كَيفَ تُصَلّي؟ قالَ: تَلتَفُّ فيها وَ تُغَطّي رَأسَها وَ تُصَلّي، فَإن خَرَجَت رِجلَيها وَ لَيسَ تَقدِرُ عَلىٰ غَيرِ ذٰلِكَ فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۳، مسائل عليّ بن جعفر: ص۱۷۲ ح۲۹۹، منتقَی الجمان: ج۱ ص۴۶۶، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۱۷۷ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: علی بن جعفر از برادرش [امام] موسی بن جعفر علیه السلام پرسید: هر گاه زن جز يک مَلحفه (چادر) نداشته باشد، چگونه نماز بگزارد؟ فرمود: «خود را در همان مَلحفه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيچد و سرش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و اگر پاهايش برهنه بيرون ماند و چيز ديگرى نيز براى پوشانيدن آنها نيافت، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الکاظم عليه السلام: لَيسَ عَلَى الإماءِ أن يَتَقَنَّعنَ فِي الصَّلاةِ، و لا يَنبَغي لِلمَرأَةِ أن تُصَلِّيَ إلّا في ثَوبَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۷ ح۸۵۴ عن عبد الرحمان بن الحجّاج، منتقَى الجمان: ج۱ ص۴۶۶، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۵ ح۵۵۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: کنیزان، ملزم نیستند در نماز، روسری سر کنند و شایسته نیست که زن نماز بخواند، مگر در دو لباس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا بَأسَ بِالمَرأَةِ المُسلِمَةِ الحُرَّةِ أَن تُصَلِّيَ و هِيَ مَكشوفَةُ الرَّأسِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۸ ح۸۵۷ عن عبد اللّٰه بن بكير، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۷۷ ح۴۴ و لیس فیه «الحرّة»، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۷ ح۵۵۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اشکالی ندارد که زن مسلمان آزاد، با سر برهنه نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا بَأسَ أَن تُصَلِّيَ المَرأَةُ المُسلِمَةُ وَ لَيسَ عَلىٰ رَأسِها قِناعٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۸ ح۸۵۸ عن عبد اللّٰه بن بكير، الاستبصار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۸۹ ح۱۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: اشکالی ندارد که زن مسلمان، بدون مقنعه نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشیخ الطوسي في تبیین هاتین الروایتین: فيحتَمل أن يَكون المراد بِهٰذينِ الخبرينِ: الصّغيرة من النّساء دون البالغات؛ لأنّه يجوز لهنّ أن يصلّين بِغير قناعٍ. و يحتمل أيضاً: أن يكون إِنّما سوِّغ لهنّ هٰذا في حال لم يتمكّنّ و لا يَقدرن على القناع، فحينئذٍ يجوز لهنّ أن يصلّين بِغير قناع. و يحتمل أيضاً أن يكون المراد بقوله: «تُصَلّي بِغَيرِ قِناعٍ» إذا كان عليها ثوبٌ يسترها من رأسها إِلىٰ قدميها. فأمّا الحديث الثّاني فليس فيه ذكر الحرّة و إنّما تضمّن ذكر المرأة المسلمة، و يجوز أن يكون المراد بِها أمةً؛ لأنّ الأمة لا يجب عليها القناع حسب ما ذكرنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۸، و الروایات المشار إلیها في تهذیب الأحکام: ج۲ ص۱۱۷ – ۱۱۸ ح۸۵۳ – ۸۵۸ و راجع: تهذیب الأحکام: ج۴ ص۲۸۱ ح۸۵۱، وسائل الشیعة: ج۴ ص۴۱۲ ح۵۵۶۴ و ۵۵۶۲ و المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۳۷ ح۱۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شیخ طوسی رحمه الله در توضیح این دو روایت گفته است: احتمال دارد مراد از این دو خبر، دختران خردسال باشند، نه زنان بالغ؛ زیرا برای دختران خردسال جایز است بدون مقنعه نماز بخوانند. احتمال هم دارد مراد، این باشد که در صورت دسترس نداشتن به مقنعه جایز است بدون آن نماز بخوانند. نیز احتمال دارد مراد از این که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند بدون مقنعه نماز بخواند، وقتی باشد که زن، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای داشته باشد که از سر تا پایش را بپوشاند. در این صورت، فقدان مقنعه موجب برهنه ماندن سر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در حدیث دوم هم سخنی از زن آزاد نیست؛ بلکه فقط گفته «زن مسلمان». از این رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند مراد از آن، کنیز باشد؛ زیرا بر حسب آنچه گفتیم، پوشیدن موی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سر [در نماز] برای کنیز، واجب نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تستر-الرجل-في-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / ۴: تَسَتُّرُ الرَّجُلِ فِي الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پوشش مرد در نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن سَلَمة بن الأَكوع: قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي رَجُلٌ أَصيدُ، أَ فَأُصَلّي فِي القَميصِ الواحِدِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلّی الله عليه وآله: نَعَم، وَ ازرُرهُ وَ لَو بِشَوكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۷۰ ح۶۳۲، السنن الكبرىٰ: ج۲ ص۳۳۹ ح۳۲۹۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج۱ ص۳۸۱ ح۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از سلمة بن اَکوَع -: گفتم: ای پیامبر خدا! من مردی شکارچی هستم. آیا با یک پیراهن نماز بخوانم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله. جلو آن را، حتّی اگر شده با یک خار، ببند (دُکمه کُن)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن مسلم: رَأَيتُ أَبا جَعفَرٍ عليه السلام صَلّىٰ في إزارٍ واحِدٍ لَيسَ بِواسِعٍ قَد عَقَدَهُ عَلىٰ عُنُقِهِ، فَقُلتُ لَهُ: ما تَرىٰ لِلرَّجُلِ يُصَلّي في قَميصٍ واحِدٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا كانَ كَثيفاً، فَلا بَأسَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۳۹۴ ح۲، تهذیب الأحکام: ج۲ ص۲۱۷ ح۸۵۵، منتقَی الجمان: ج۱ ص۴۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: امام باقر علیه السلام را ديدم كه با لُنگى بلند كه گشاد هم نبود و به گردن خود بسته بود، نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند. به ايشان گفتم: نظرتان در بارۀ نماز خواندن مرد با يک پيراهن چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چنانچه ضخيم باشد، اشكال ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر عن أخیه الإمام الکاظم عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ، هَل&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَصلُحُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُصَلِّيَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِروالٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واحِدٍ وَ هُوَ يُصيبُ ثَوباً؟ قالَ: لا يَصلُحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۹۱ ح۷۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ص۱۸۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از علی بن جعفر -: از [برادرم امام] موسی بن جعفر علیه السلام پرسیدم: آیا درست است مرد با آن که به پیراهن دسترس دارد، فقط با یک شلوار نماز بخواند؟ فرمود: «شایسته نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن عليّ بن جعفر عن أخیه الإمام الکاظم عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ عُريانٍ وَ حَضَرَتِ الصَّلاةُ، فَأَصابَ ثَوباً نِصفُهُ دَمٌ أَو كُلُّهُ، أَ يُصَلّي فيهِ أَو يُصَلّي عُرياناً؟ فَقالَ: إن وَجَدَ ماءً غَسَلَهُ، وَ إن لَم يَجِد ماءً صَلّىٰ فيهِ وَ لَم يُصَلِّ عُرياناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۲۴ ح۸۸۴، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۴۸ ح۷۵۵، قرب الإسناد: ص۱۹۱ ح۷۱۸، بحار الأنوار: ج۸۳ ص۲۶۱ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از علی بن جعفر -: از [برادرم امام] موسی بن جعفر علیه السلام پرسیدم: مردی برهنه است و وقت نماز فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و به جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد كه نيمى از آن، يا تمام آن خونی است. آیا با آن لباس، نماز بخواند يا نماز را برهنه به جا آورد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر آب پيدا كرد، آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد و اگر آبى نيافت، با همان لباس [خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود] نماز بخواند و برهنه نماز نخواند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الرَّجُلُ إذَا اتَّزَرَ بِثَوبٍ واحِدٍ إلىٰ ثُندُوَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثندوتان للرجل كالثديين للمرأة (النهاية: ج۱ ص۲۲۳ «ثند»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، صَلّىٰ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۴۰۱ ح۱۵ عن سفيان بن السمط، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۸۳ ح۵۴۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مرد، چنانچه لُنگی به دور خود ببندد که تا سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش بیاید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با آن نماز بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجوب-ستر-العورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / ۵: وُجوبُ سَترِ العَورَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وجوب پوشاندن عورت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: عَورَةُ الرَّجُلِ عَلَى الرَّجُلِ كَعَورَةِ المَرأَةِ عَلَى الرَّجُلِ، وَ عَورَةُ المَرأَةِ عَلَى المَرأَةِ كَعَورَةِ المَرأَةِ عَلَى الرَّجُلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۰۰ ح۷۳۵۹ عن عليّ بن عمر بن الإمام عليّ عليه السلام عن أبيه عن جدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الفردوس: ج۳ ص۴۴ ح۴۱۱۴ عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صَلّی الله عَليه وآلِه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: عورت مرد برای مرد، مانند عورت زن برای مرد است و عورت زن برای زن، مانند عورت زن برای مرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن سلیمان بن زیاد الحَضرَميّ: إنَّ عَبدَ اللّهِ بنَ الحارِثِ بنِ جَزءٍ الزُّبَيديَّ... مَرَّ وَ صاحِبٌ لَهُ بِأَيمَنَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مسند أبي یعلیٰ: «بأُمّ أیمنَ» و في شعب الإیمان: «و صحابٌ له یقال له: أیمَن».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ فِئَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مسند أبي یعلیٰ و شعب الإیمان: «و فتیةٌ» بدل «و فئة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قُرَيشٍ قَد حَلّوا أُزُرَهُم فَجَعَلوها مَخاريقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخاریق: جمع مِخراق؛ و هو ثَوبٌ یُلَفُّ و یضرِبُ به الصبیانُ بعضهم بعضاً (النهایة: ج۲ ص۲۶ «خرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَجتَلِدونَ بِها وَ هُم عُراةٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَبدُ اللّٰهِ:... ثُمَّ إنَّ رَسولَ اللّهِ صلّی الله عليه وآله خَرَجَ عَلَيهِم، فَلَمّا أَبصَروهُ تَبَدَّدوا. فَرَجَعَ رَسولُ اللّه صلّی الله عليه وآله مُغضِباً حَتّىٰ دَخَلَ، وَ كُنتُ أَنَا وَراءَ الحُجرَةِ فَسَمِعتُهُ صلّی الله عليه وآله يَقولُ: «سُبحانَ اللّهِ! لا مِنَ اللّهِ استَحيَوا، وَ لا مِن رَسولِهِ استَتَروا!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أُمُّ أَيمَنَ عِندَهُ تَقولُ: اِستَغفِر لَهُم يا رَسولَ اللّهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَبدُ اللّهِ: فَبِلَأيٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبِلَأيٍ: أي بعد مشقّة و جهد و إبطاء (النهایة: ج۴ ص۲۲۱ «لأي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما، اِستَغفَرَ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۶ ص۲۱۶ ح۱۷۷۲۸، مسند أبي یعلیٰ: ج۲ ص۲۰۷ ح۱۵۳۷، شعب الإيمان: ج۶ ص۱۵۴ ح۷۷۶۳ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از سلیمان بن زیاد حَضرَمی -: عبد اللّٰه بن حارث بن جَزء زُبَیدی [برایم گفت که] با یکی از دوستانش رد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد؛ دیدند که اَیمَن و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از جوانان قریش، لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را در آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برهنه، تُرنابازی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربی حدیث، «مَخاریق» (جمع مِخراق) آمده و مِخراق، همان: دُرّه، تُرّه، تُرنا و به معنای دو یا چند جامۀ در هم کلاف شده (به هم تافته) است که در بازی،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به یکدیگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوبند (ر.ک: لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ دهخدا: ذیل «تُرنا» و «مِخراق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله بیرون آمد و آن عدّه با دیدن ایشان پراکنده شدند. پیامبر خدا غضبناک، بازگشت و داخل خانه شد. من پشت اتاق ایشان بودم. شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «سبحان اللّٰه! نه از خدا شرم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و نه از پیامبر او خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ اَیمَن نزد ایشان بود و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: برایشان طلب آمرزش کن، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه وآله پس از قدری درنگ برای آنان طلب آمرزش کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحکام القرآن عن ابن عبّاس: اِطَّلىٰ رَسولُ اللّهِ صلّی الله عليه وآله، فَطَلاهُ رَجُلٌ، فَسَتَرَ عَورَتَهُ بِثَوبٍ وَ طَلَى الرَّجُلُ سائِرَ جَسَدِهِ. فَلَمّا فَرَغَ، قالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله: أُخرُج عَنّي. ثُمَّ طَلَى النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله عَورَتَهُ بِيَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحکام القرآن للجصّاص: ج۱ ص۸۱، إمتاع الأسماع: ج۷ ص۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحکام القرآن - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله خواست نوره بکشد. مردی برایش این کار را انجام داد. ایشان عورت خود را با لباسی پوشاند و آن مرد بقیّۀ بدن ایشان را نوره مالید و چون کارش تمام شد، پیامبر به او فرمود: «از من فاصله بگیر» و آن گاه عورتش را با دست خود، نوره مالید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن محمّد بن بياض: رُفِعتُ إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله في صِغَري&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَيَّ خِرقَةٌ و قَد كُشِفَت عَورَتي، فَقالَ صلّی الله عليه وآله: غَطّوا حُرمَةَ عَورَتِهِ؛ فَإنَّ حُرمَةَ عَورَةِ الصَّغيرِ كَحُرمَةِ عَورَةِ الكَبيرِ، وَ لا يَنظُرُ اللهُ إلىٰ كاشِفِ عَورَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۲۸۸ ح۵۱۱۹، الإصابة: ج۶ ص۲۵ الرقم ۷۸۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحَين - به نقل از محمّد بن بَياض -: در خردسالى، مرا خدمت پيامبر خدا صلی الله علیه وآله بردند. پاره لباسى بر تنم بود و عورتم دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. فرمود: «حريم عورتش را بپوشانيد كه حرمت عورت كودک، همانند حرمت عورت بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال است و خداوند، به آشكار كنندۀ عورت، نگاه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن المِسوَر بن المَخرَمة: حَمَلتُ حَجَراً ثَقيلاً، فَبَینا أَمشي فَسَقَطَ عَنّي ثَوبي، فَقالَ لي رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله: خُذ عَلَيكَ ثَوبَكَ، وَ لا تَمشوا عُراةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۴۰ ح۴۰۱۶، صحیح مسلم: ج۱ ص۲۶۸ ح۷۸، السنن الکبری: ج۲ ص۳۱۸ ح۳۲۱۲ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از مِسوَر بن مَخرَمه -: سنگ بزرگی برداشتم و در هنگام رفتن، لباسم از تنم افتاد. پیامبر خدا به من فرمود: «لباست را بپوش و برهنه راه نروید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عَن بَهز بن الحَكيم عن أبيه عن جدِّهِ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، عَوراتُنا، ما نَأتي مِنها وَ ما نَذَرُ؟ قالَ: اِحفَظ عَورَتَكَ، إلّا مِن زَوجَتِكَ أَو ما مَلَكَت يَمينُكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، إذا كانَ القَومُ بَعضُهُم في بَعضٍ؟ قالَ: إنِ استَطَعتَ ألّا يَرَيَنَّها أَحَدٌ فَلا يَرَيَنَّها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰه، إذا كانَ أَحَدُنا خالياً؟ قالَ: اللّٰهُ أَحَقُّ أَن يُستَحییٰ مِنهُ&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۴۰ ح۴۰۱۷، سنن الترمذي: ج۵ ص۹۷ ح۲۷۶۹، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۶۱۸ ح۱۹۲۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از بَهز بن حکیم، از پدرش، از جدّش -: [به پیامبر صلی الله علیه وآله] گفتم: ای پیامبر خدا! عورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را کجا بپوشانیم و کجا نپوشانیم؟ فرمود: «عورتت را از همه بجز زنت یا کنیزت بپوشان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ای پیامبر خدا! اگر مردم، قاطی هم بودند [مثلاً در جایی مانند حمّام عمومی، چه طور]؟ فرمود: «تا جایی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانی، سعی کن کسی آن را نبیند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ای پیامبر خدا! اگر کسی از ما خودش تنها باشد، چه؟ فرمود: «خدا سزاوارتر است که مردم از او حیا کنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري عن أبي سعید الخُدري: نَهىٰ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِبسَتَينِ.… وَ اللِّبسَتانِ: اِشتِمالُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشتَمَل بالثوب: إذا أداره علی جَسدِه کلّه (لسان العرب: ج۱۱ ص۳۶۸ «شمل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّمّاءِ؛ وَ الصَّمّاءُ: أَن يَجعَلَ ثَوبَهُ عَلىٰ أَحَدِ عاتِقَيهِ، فَيَبدو أَحَدُ شِقَّيهِ لَيسَ عَلَيهِ ثَوبٌ. وَ اللِّبسَةُ الأُخرىٰ: اِحتِباؤُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتباء: هو أن یضُمّ الإنسانُ رجلَیه إلی بطنه إذا جلَس، و یجمعهما بثَوبٍ إلی ظهره، و یشُدُّه علیه. و قد یکون الاحتباء بالیدین عِوضَ الثوب (النهایة: ج۱ ص۳۳۵ «حبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِثَوبِهِ وَ هُوَ جالِسٌ، لَيسَ عَلىٰ فَرجِهِ مِنهُ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاري: ج۵ ص۲۱۹۱ ح۵۴۸۲، السنن الكبرى: ج۵ ص۵۵۸ ح۱۰۸۶۸، سنن أبي داوود: ج۳ ص۲۵۴ ح۳۳۷۷ نحوه و راجع صحیح مسلم: ج۳ ص۱۶۶۱ ح۷۱ و سنن الترمذي: ج۵ ص۹۶ ح۲۷۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابو سعید خُدری -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله از دو نوع لباس پوشیدن و از دو نوع خرید و فروش نهی کرد.… آن دو نوع پوشیدن، یکی این است که کسی جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به یک طرف شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیندازد، به طوری که طرف دیگر پیکرش برهنه باشد و دیگری این که انسان، طوری دو ساق پا در دست (زانو به بغل) بنشیند که جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش عورتش را نپوشانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری للنَّسائي عن سالم عن أبيه: نَهىٰ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عَن لِبسَتَينِ: وَ هُوَ أَن يَلتَحِفَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ بِثَوبٍ لَيسَ عَلَيهِ غَيرُهُ، ثُمَّ يَرفَعُ جانِبَيهِ عَلىٰ مَنكِبَيهِ. أَو يَحتَبِيَ الرَّجُلُ فِي ثَوبٍ واحِدٍ لَيسَ بَينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «بینه فرجة»، و یبدو أنّه تصحیف، و الصحیح ما أثبتناه من کتاب الاستذکار لابن عبد البِرّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرجِهِ وَ بَينَ السَّماءِ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ؛ يَعنِي سِتراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبریٰ للنسائي: ج۵ ص۴۹۶ ح۹۷۴۹، الاستذکار لابن عبد البِرّ: ج۸ ص۳۱۷ ح۱۷۰۱، صحيح ابن حبّان: ج۱۴ ص۵۰۶ ح۶۵۵۹ نحوه و راجع مسند ابن حنبل: ج۳ ص۴۹۱ ح۹۹۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری، نسائی - به نقل از سالم، از پدرش -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله از دو نوع پوشیدن نهی کرد: یکی این که مرد فقط یک جامه دور خودش بپیچد و دو طرف آن را روی دو شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیندازد [چون در این حالت، پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برهنه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند] و دیگر این که جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای تنش باشد و ساق پا در دست (زانو به بَغَل) بنشیند، طوری که بین عورتش و آسمان، چیزی نباشد - یعنی عورتش برهنه باشد -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: نَهىٰ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله... عَنِ التَّعَرّي بِاللَّیلِ وَ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳ و۱۰ ح۴۹۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۲ ح۷۰۷ کلاهما عن الحسین بن زید عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مکارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۰ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۳۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله... از برهنه بودن، چه در شب و چه در روز، نهی فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَزالُ المَلَكُ مُوَلِّياً عَنِ العَبدِ ما دامَ بادِيَ العَورَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرطبي: ج۱۹ ص۲۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: فرشته[ی الهی] به بنده، تا زمانی که عورتش برهنه باشد، پشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا تَعَرَّى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَظَرَ إلَيهِ الشَّيطانُ فَطَمِعَ فيهِ؛ فَاستَتِروا، لَيسَ لِلرَّجُلِ أَن يَكشِفَ ثِيابَهُ عَن فَخِذِهِ وَ يَجلِسَ بَينَ قَومٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۰ ح۱۰، تهذیب الأحکام: ج۱ ص۳۷۳ ح۱۱۴۴ و فیه صدره إلی «فاستتروا» و کلاهما عن أبي بصیر عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص۱۱۹، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۰۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: زمانى كه انسان عريان شود، شيطان به او نگاه و در او طمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. پس پوشيده باشيد. روا نيست كه مرد، لباسش را از روى ران، كنار بزند و در حضور جمع بنشيند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - لَمّا بَعَثَهُ صلّی الله عليه وآله رَسولُ اللهِ بِسورَةِ بَراءَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزلت هذه السورة في السّنة التّاسعة للهجرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيَقرَأَها عَلَى النّاسِ فِي المَوسِمِ بِمَكَّةَ-: إنّي رَسولُ رَسولِ اللهِ صلّی الله عليه وآله إلیکم...، و قالَ: لا يَطوفُ بِالبَيتِ عُريانٌ و لا عُريانَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۱۴ ح۱۷۷۱ عن حریز عن الإمام الصادق عليه السلام، علل الشرائع: ص۱۹۰ ح۲ نحوه، وسائل الشيعة: ج۹ ص۴۶۳ ح۱۸۰۶۶؛ مسند ابن حنبل: ج۱ ص۱۷۲ ح۵۹۴ عن زید بن أثیع نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - هنگامی که آیات برائت نازل شد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این آیات، در سال نهم هجری نازل شده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر صلی الله علیه وآله وی را فرستاد تا آن آیات را در موسم حج برای مردم در مکّه قرائت کند -: [پس از این] هیچ مرد و زنی نباید برهنه طواف کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن سَماعة: سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَحتَبي بِثَوبٍ واحِدٍ، فَقالَ: إن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُغَطّي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَورَتَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۲ ص۶۶۳ ح۴، وسائل الشيعة: ج۸ ص۴۷۷ ح۱۵۷۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از سَماعه -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا جایز است مرد با یک جامه، ساق پا در دست (زانو به بَغَل) بنشیند؟ فرمود: «اگر [آن جامه] عورتش را پوشانده باشد، اشکالی ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الکاظم عليه السلام: كانَ أَبي عليه السلام يَقولُ: إنَّ حُرمَةَ عَورَةِ المُؤمِنِ وَ حُرمَةَ بَدَنِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ هُوَ مَيِّتٌ، كَحُرمَتِهِ وَ هُوَ حَيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۱۲ ح۱۲۱۶&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۴۴۵ ح۱۴۴۰ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ص۳۲۸ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام: پدرم علیه السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حرمت عورت مؤمن و حرمت بدن بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جانش، همانند حرمت آن در زمان زنده بودن اوست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التستر-فی-عند-التخلي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / ۶: التّسَّترُ فِی عِندَ التَخَلَي&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشش در هنگام قضای حاجت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: مَن أَتَى الغائِطَ فَليَستَتِر، فَإن لَم يَجِد إلّا أَن يَجمَعَ كثيباً مِن رَملٍ فَليَستَدبِرهُ؛ فَإنَّ الشَّيطانَ يَلعَبُ بِمَقاعِدِ بَني آدَمَ. مَن فَعَلَ فَقَد أَحسَنَ، وَ مَن لا فَلا حَرَجَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۹ ح۳۵ عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۳۰۵ ح۸۸۴۷، صحيح ابن حبّان: ج۴ ص۲۵۷ ح۱۴۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هر کس در وقت قضای حاجت، باید خودش را بپوشاند و اگر جایی نیافت، تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از شن درست کند و پشت آن پناه گیرد؛ زیرا شیطان با نشیمنگاه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدمیزاد، بازی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. هر کس چنین کرد، چه بهتر، هر کس هم نکرد، اشکالی ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لايَتَناجىٰ اثنانِ عَلىٰ غائِطِهِما، يَنظُرُ كُلُّ واحِدٍ مِنهُما إلىٰ عَورَةِ صاحِبِهِ؛ فَإنَّ اللَّهَ عزّ وجلّ يَمقُتُ عَلىٰ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۱ ص۱۲۳ ح۳۴۲ عن أبي سعید الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هیچ گاه، دو نفری که در حال قضای حاجت هستند، با هم صحبت نکنند و به عورت یکدیگر نگاه نکنند؛ زیرا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز وجل از این کار، نفرت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لا يَخرُجُ الرَّجُلانِ يَضرِبانِ الغائِطَ كاشِفَينِ عَن عَورَتِهِما يَتَحَدَّثانِ؛ فَإنَّ اللّهَ عزّ وجلّ يَمقُتُ عَلىٰ ذلِكَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۴ ح۱۵ عن أبي سعید الخُدري، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۷۲ ح۱۱۳۱۰، المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۲۶۰ ح۵۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: دو نفر که با هم برای قضای حاجت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، عورت خود را برهنه نکنند و به سخن گفتن با هم ننشینند، که خداوند عز وجل از این کار، نفرت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تشیر بعض الروايات الأخیرة إلیٰ وجود نوعٍ من التساهل لدى بعض عرب الجاهلية في ستر العورة، و إن كانت رواياتٌ تاريخيةٌ أُخرىٰ تدلّ على أنّ السلوك السائد لديهم كان الحرص على الستر؛ منها ما رواه الواقدي في واقعة هجرة النبيّ صلّی الله عليه وآله و اختبائه في الغار، إذ يروي أنّ رجلاً تتبّع أثر النبيّ حتى بلغ باب الغار، فلمّا رأى خيوط العنكبوت المنسوجة، ظنّ أن لا أحد فيه، فانصرف عن المطاردة، و قضى حاجته عند مدخل الغار. حینها کان أبو بكرٍ خائفاً من انكشاف أمرهما، فقال له النبيّ صلّی اللّه عليه وآله: «لو رآنا، لَم یَکشِف عَن فَرجِهِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... إنَّ رَجُلًا كَشَفَ عَن فَرجِهِ وَ جَلَسَ يَبولُ، فَقالَ أبو بَكرٍ: قَد رَآنا يا رَسولَ اللّٰهِ! قالَ صَلّی الله عَليه وآلِه: لَو رَآنَا لَم يَكشِف عَن فَرجِه». (المغازي: ج۱ ص۵۳۳، فتح الباري: ج۷ ص۱۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند روایت اخیر، نشان از سهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگاری برخی اعراب جاهلی در کشف عورت دارد، گر چه از روایات تاریخی دیگر آشکار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که رویّۀ عمومی آنان، پوشاندن عورت بوده است، مانند آنچه واقدی در ماجرای هجرت پیامبر صلی الله علیه وآله و پنهان شدن ایشان در غار آورده است. مردی در تعقیب ایشان تا ورودیِ غار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و چون تارهای تنیدۀ عنکبوت را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد که کسی درون غار نیست و از این رو، دست از جستجو و تعقیب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد و در جلوی غار، اقدام به قضای حاجت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. ابو بکر، هراسانِ دیده شدن خود و پیامبر است؛ ولی پیامبر صلی الله علیه وآله به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «اگر ما را دیده بود، کشف عورت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التستر-عند-الاغتسال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 7: التَّسَتُّرُ عِندَ الاِغتِسالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشش در هنگام حمّام کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: إنَّ اللّٰهَ عزّ وجلّ حَيِيٌّ سِتِّيرٌ، فَإذا أَرادَ أَحَدُكُم أَن يَغتَسِلَ فَليَتَوارَ بِشَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۶ ص۲۸۴ ح۱۷۹۹۲ عن يعلى بن اُميّة، سنن النسائي: ج۱ ص۲۰۰ نحوه، شعب الإيمان: ج۶ ص۱۶۱ ح۷۷۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خداوند عز وجل بسیار باحیا و پوشیده است. از این رو، هر یک از شما که خواست سراپایش را بشویَد، پشت چیزی پنهان شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: لا یَغتَسِلُ أَحَدُکُم بِفَلاةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفلاة: الصحراء، و الأرض القَفر التي لا ماء فیها (اُنظر: لسان العرب: ج۱۵ ص۱۶۴ «فلا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... إلّا أَن یَستَتِرَ بِشَجَرَةٍ أَو بِجِدارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۵ ص۱۱۶ ح۷۶۵۷ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هر گاه یکی از شما در بیابانی خودش را شُست...، حتماً پشت درختی یا دیواری پناه گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن یَعلیٰ: إنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله رَأىٰ رَجُلاً يَغتَسِلُ بِالبَرازِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَراز: الفضاء الواسع (النهایة: ج۱ ص۱۱۸ «برز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِلا إزارٍ، فَصَعِدَ المِنبَرَ، فَحَمِدَ اللهَ وَ أَثنىٰ عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ صلّی الله عليه وآله: إنَّ اللّهَ عزّ وجلّ حَيِيٌّ سِتّيرٌ يُحِبُّ الحَياءَ وَ السَّترَ؛ فَإذَا اغتَسَلَ أَحَدُكُم فَليَستَتِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۳۹ ح۴۰۱۲، سنن النسائي: ج۱ ص۲۰۰، السنن الکبریٰ: ج۱ ص۳۰۵ ح۹۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از یَعلیٰ -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله مردی را دید که در فضای باز و برهنه خودش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. پس منبر رفت و پس از حمد و ثنای خدا فرمود: «خداوند عز وجل بسیار باحیا و پوشیده است و حیا و پوشش را دوست دارد. بنا بر این، هر گاه یکی از شما خودش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید (حمّام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند)، خود را بپوشاند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّٰهَ يَنهاكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّعَرّي،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَحيوا مِنَ اللّهِ وَ الَّذينَ مَعَكُمُ الكِرامِ الكاتِبينَ الَّذينَ لا يُفارِقونَكُم إلّا عِندَ إحدىٰ ثَلاثِ حالاتٍ: الغائِطِ، وَ الجَنابَةِ، وَ الغُسلِ. فَإذَا اغتَسَلَ أَحَدُكُم بِالعَراءِ فَليَسَّتَّر بِثَوبِهِ أَو بِجِذمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِذْمِ حائط: أي بقیّة حائط، أو قطعة من حائط (النهایة: ج۱ ص۲۵۳ «جذم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حائِطٍ أَو بَعيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البدایة و النهایة: ج۱ ص۵۱، تفسیر ابن کثیر: ج۸ ص۳۶۶، المصنّف لعبد الرزّاق: ج۱ ص۲۸۵ ح۱۱۰۱ کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج۵۹ ص۲۰۰ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خدا شما را از برهنگی نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. بنا بر این، از خدا و از فرشتگان گرامیِ نویسندۀ اعمال - که جز در سه حالتِ: قضای حاجت و جنابت و غسل از شما جدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند -، حیا کنید. پس، هر گاه یکی از شما در فضای باز غسل کرد، خود را با جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش یا پشت دیواری یا پشت شترش بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن عبّاس: خَرَجَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عِندَ الظَّهيرَةِ، فَرَأىٰ رَجُلاً يَغتَسِلُ بِفَلاةٍ مِنَ الأَرضِ، فَحَمِدَ اللّهَ وَ أَثنىٰ عَلَيهِ ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَمّا بَعدُ، فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَكرِمُوا الكِرامَ الكاتِبينَ الَّذينَ مَعَكُم، لَيسَ يُفارِقونَكُم إلّا عِندَ إحدىٰ مَنزِلَتَينِ: حَيثُ يَكونُ الرَّجُلُ عَلىٰ خَلائِهِ، أَو يَكونُ مَعَ أَهلِهِ؛ لِأَنَّهُم كِرامٌ كَما سَمّاهُمُ اللّٰهُ. فَيَستَتِرُ أَحَدُكُم عِندَ ذٰلِكَ بِجِرمِ حائِطٍ أَو بَعيرِهِ؛ فَإنَّهُم لا يَنظُرونَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۸ ص۴۴۰ نقلاً عن ابن مردویه و راجع تفسیر القرطبي: ج۱۹ ص۲۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله در نیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز بیرون آمد. مردی را دید که در فضای باز، خودش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. پس خدا را حمد و ثنا گفت و سپس فرمود: «از خدا پروا کنید و احترام فرشتگان گرامیِ نویسندۀ اعمال را - که همیشه با شمایند و تنها در یکی از دو حالت از شما جدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند: در هنگام قضای حاجت یا هنگام خلوت با همسر - نگه دارید؛ زیرا آنها، همان طور که خدا توصیفشان کرده، گرامی هستند. بنا بر این، هر یک از شما در این هنگام، خودش را در پشت دیواری یا پشت شترش بپوشاند. در این صورت به او نگاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبیه عن آبائه عليهم السلام، قالَ: قالَ رَسولُ اللّٰه صلّی الله عليه وآله:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّٰهَ- تَبارَكَ وَ تَعالىٰ-كَرِهَ لَكُم - أَيَّتُهَا الأُمَّةُ- أربَعاً و عِشرینَ خَصلَةً و نَهاکُم عَنها:... وَ کَرِهَ الغُسلَ تَحتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّماءِ بِغَيرِ مِئزَرٍ...، وَ كَرِهَ دُخولَ الأَنهارِ بِلا مِئزَرٍ؛ وَ قالَ صلّی الله عليه وآله: فِي الأَنهارِ عُمّارٌ وَ سُكّانٌ مِنَ المَلائِكَةِ، وَ كَرِهَ دُخولَ الحَمّاماتِ إلّا بِمِئزَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۵۵۶ ح۴۹۱۴، الخصال: ص۵۲۰ ح۹ کلاهما عن عبد اللّٰه بن الحسین بن زید بن عليّ عن أبیه، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۵۰۱ ح۱۷۳۶ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صَلّی الله عَليه وآلِه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۶۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - به نقل از پدرش، از پدرانش علیهم السلام -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «خداوند عز وجل برای شما - ای امّت - بیست و چهار خصلت را ناخوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و از آن نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند...: ناخوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد غسل کردن در زیر آسمان را بدون لُنگ... و ناخوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد داخل نهر شدن را بدون لُنگ» و [پیامبر خدا صلی الله علیه وآله در بارۀ علّت این کراهت، چنین] فرمود: «در نهرها آباد کنندگان و ساکنانی از فرشتگان هستند، و نیز ناخوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد داخل شدن به حمّام [عمومی] را بدون لُنگ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّهُ صلّی الله عليه وآله نَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدخُلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الماءَ إلّا بِمِئزَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۱ ص۳۷۴ ح۱۱۴۵ عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق عليه السلام، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۳۱ ح۳۲۳؛ صحیح ابن خزیمة: ج۱ ص۱۲۴ ح۲۴۹ عن جابر عن رسول اللّٰه صَلّی الله عَليه وآلِه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: پیامبر صلی الله علیه وآله نهی کرد از این که مرد، بدون لُنگ، داخل آب شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ النَّبيَّ صلّی الله عليه وآله رَأىٰ قَوماً يَغتَسِلونَ فِي النَّهرِ عُراةً لَيسَ عَلَيهِم أُزُرٌ، فَوَقَفَ فَنادىٰ بِأَعلىٰ صَوتِهِ، فَقالَ: (مَا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلّٰهِ وَقَارًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوح: ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۱ ص۲۸۶ ح۱۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: پیامبر صلی الله علیه وآله عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را دید که در نهر، برهنه و بدون لُنگ، خود را شستشو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. پس ایستاد و فریاد زد: (چرا برای خدا عظمت قائل نیستید؟!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في ذِکرِ مَناهِي النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله -: قالَ: إذَا اغتَسَلَ أَحَدُكُم في فَضاءٍ مِنَ الأَرضِ فَليُحاذِر عَلىٰ عَورَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳ و۴ ح۴۹۶۸، الأمالي للصدوق: ص۷۰۹ ح۷۰۷ کلاهما عن الحسین بن زید عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مکارم الأخلاق: ج۲ ص۳۰۶ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه عليه السلام، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۲۹ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در بیان مواردی که پیامبر صلی الله علیه وآله آنها را ممنوع نموده -: هر گاه یکی از شما در فضای باز، خودش را شُست (حمّام کرد)، عورتش را بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أبي السَّمح: كُنتُ أَخدِمُ النَّبِيَّ صلّی الله عليه وآله، فَكانَ إذا أَرادَ أَن يَغتَسِلَ قالَ: «وَلِّنِي قَفاكَ»، فَأُوَلِّيهِ قَفايَ فَأَستُرُهُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۱ ص۱۰۲ ح۳۷۶، سنن النسائي: ج۱ ص۱۲۶، سنن ابن ماجة: ج۱ ص۲۰۱ ح۶۱۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود- به نقل از ابو السَّمْح -: من به پیامبر صلی الله علیه وآله خدمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم. هر گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست غسل کند (خودش را بشوید)، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرا پشتت قرار ده» و من ایشان را پشتم قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم و با این کار، او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاندم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: إنَّ موسَی بنَ عِمرانَ عليه السلام كانَ إذا أَرادَ أَن يَدخُلَ الماءَ، لَم يُلقِ ثَوبَهُ حَتّىٰ يُوارِيَ عَورَتَهُ فِي الماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۵۲۲ ح۱۳۷۶۶ عن أنس، فتح الباري: ج۶ ص۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: موسی بن عمران علیه السلام هر گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست داخل آب شود، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد تا آن گاه که عورتش در آب، ناپدید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق عن عامر بن ربيعة: أَتىٰ عَلَينا عَليٌّ عليه السلام وَ نَحنُ نَغتَسِلُ، يَصُبُّ بَعضُنا عَلىٰ بَعضٍ، فَقالَ: أَ تَغتَسِلونَ و لا تَستَتِرونَ؟! وَ اللّهِ، إنّي لَأَخشىٰ أَن تَكونوا خَلَفَ الشَّرِّ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج۱ ص۲۸۷ ح۱۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق - به نقل از عامر بن ربیعه -: مشغول شستشوی خود بودیم و روی یکدیگر آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریختیم که علی علیه السلام نزدمان آمد و فرمود: «آیا بدون پوشش، خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شویید؟ به خدا سوگند که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم شما نسل شر باشید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن حَنان بن سَدير عن أَبيه، قال: دَخَلتُ أَنا و أَبي و جَدّي و عَمّي حَمّاماً بِالمَدينَةِ، فَإذا رَجُلٌ في بَيتِ المَسلَخِ، فَقالَ لَنا: مِمَّنِ القَومُ؟ فَقُلنا: مِن أَهلِ العِراقِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ أَيُّ العِراقِ؟ قُلنا: كوفِيّونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَرحَباً بِكُم يا أَهلَ الكوفَةِ! أَنتُمُ الشِّعارُ دونَ الدِّثارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): قال في القاموس: الشِّعار: مایلي الجَسَد من الثیاب. و الدِّثار - بالکسر -: ما فوق الشعار من الثیاب. انتهی. و الغَرَض بیان غایة الاختصاص و المَحَرمیّة للأسرار (مرآة العقول: ج۲۲ ص۳۹۸). و قال الفیض الکاشاني (رحمه الله): یعني أنتم الخاصّة و البطانة؛ و ذلك لأنّ أکثر أهل الکوفة کانوا من شیعتهم عليهم السلام و إن قَصَّروا أوّلاً (الوافي: ج۶ ص۶۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: ما يَمنَعُكُم مِنَ الأُزُرِ؟ فَإنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله قالَ: «عَورَةُ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ حَرامٌ»!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَبَعَثَ إلىٰ أَبي كِرباسَةً، فَشَقَّها بِأَربَعَةٍ، ثُمَّ أَخَذَ كُلُّ واحِدٍ مِنّا واحِداً، ثُمَّ دَخَلنا فيها... فَلَمّا خَرَجنا مِنَ الحَمّامِ سَأَلنا عَنِ الرَّجُلِ، فَإذا هُوَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام و مَعَهُ ابنُهُ مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۶ ص۴۹۷ ح۸، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۱۸ ح۲۵۲، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۲۹ ح۳۲۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۱۴۱ ح۲۴ و راجع الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص۴۹۷ ح۷ و کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۱۱۷ ح۲۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حَنان بن سَدير، از پدرش -: من همراه پدر و پدربزرگ و عمويم به حمّامى در مدينه رفتیم. مردى در رختكن حمّام بود و به ما گفت: «اهل كجایید؟». گفتيم: اهل عراق.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «كجای عراق؟». گفتیم: كوفى هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «خوش آمديد، اى اهل کوفه! شما خودی و مَحرم اسرار ما هستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گفت: «چرا لُنگ نپوشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟ پيامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: عورت مؤمن بر مؤمن، حرام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه تكّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كرباس براى پدرم فرستاد و او آن را چهار پاره كرد و هر پاره را يكى از ما برداشتيم و با آنها وارد حمّام شديم.… چون از حمّام بیرون آمدیم، در بارۀ آن مرد، پرس و جو كرديم. متوجّه شديم او على بن الحسين (زین العابدین) علیه السلام است و پسرش محمّد بن على علیه السلام نيز همراهش بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن ابن أَبي يَعفور: سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام: أَ يَتَجَرَّدُ الرَّجُلُ عِندَ صَبِّ الماءِ تُرىٰ عَورَتُهُ أَو يُصَبُّ عَلَيهِ الماءُ، أَو يَرىٰ هُوَ عَورَةَ النّاسِ؟ فَقالَ: كانَ أَبي يَكرَهُ ذٰلِكَ مِن كُلِّ أَحَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۶ ص۵۰۲ ح۲۸، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۲۵ ح۳۰۰، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۷۸ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابن ابی یَعفور -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا جایز است مرد، هنگام شستن خود، لُخت شود، به طوری که عورتش دیده شود؟ یا کسی روی او آب بریزد؟ یا او عورت مردم را ببیند؟ فرمود: «پدرم این کار را از هیچ کسی خوش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن أبي بصیر: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ عليه السلام: يَغتَسِلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارِزاً؟ فَقالَ: إذا لَم يَرَهُ أَحَدٌ فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۱ ص۳۷۴ ح۱۱۴۸، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۱۳۲ ح۳۲۸، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۸۰ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو بصیر -: به امام صادق علیه السلام گفتم: آیا جایز است مرد در فضای باز، غسل (/ حمّام) کند؟ فرمود: «اگر کسی او را نبیند، اشکالی ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: عنوان (الحمّام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: مدخل (حمّام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضیح-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العورة في اللغة: كلّ ما يستحيي الإنسان من انكشافه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«العَورَةُ: السَّوءَةُ و كُلُّ ما يُستَحىٰ منه»&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(المحیط في اللّغة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۴۱ مادّۀ «عور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا في اصطلاح الروايات و الفقه، فهي تطلق على القُبُل و الدُّبُر، أي الأعضاء التناسلية للإنسان و مخرج الغائط منه. و بحسب فقه الشيعة و السنّة، فإنّ ستر العورة بهذا المعنىٰ واجب على الرجال و النساء معاً، و كشفها أو تعريضها لرؤية الأجانب، و نظرهم إلیها، محرّم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عَن أبي الحَسَنِ الماضي عليه السلام قالَ: العَورَةُ عَورَتانِ: القُبُلُ وَ الدُّبُرُ، فَأَمَّا الدُّبُرُ مَستورٌ بِالأَليَتَينِ، فَإذَا سَتَرتَ القَضيبَ وَ البَيضَتَينِ فَقَد سَتَرتَ العَورَةَ» (الکافي: ج۶ ص۵۰۱ ح۲۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بالنسبة إلى سائر أعضاء البدن، فثمّة فرق بين المرأة و الرجل؛ بِناءً على الروایات الواردة عن الفريقين، الشيعة والسنّة، يجب على النساء أن يسترن أجزاءً اُخرىٰ من أجسادهنّ عن نظر الأجانب&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حين لا يُطلب ذلك من الرجل على الوجه نفسه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۲۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا في الحالات التي يُعَدّ فيها تَفريطُ الرجال في ستر العورة من المُنكرات الشرعية؛ و مع ذلك، ففي المجتمعات التي تَفرض قوانينُها أو أعرافُها التزاماً أكبر بالحشمة في لباس الرجال، فإنّ التقيّدَ بذلك أولىٰ و أليق&lt;/span&gt;. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هذا الحكم مؤيَّد أيضاً في روايات أهل السنّة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالإضافة إلى ذلك، ورد في بعض روايات الفريقين (الشيعة&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَيسَ لِلرَّجُلِ أن يَكشِفَ ثِيابَهُ عَن فَخِذِهِ وَ يَجلِسَ بَينَ قَوم» (الخصال: ص۶۳۰ ح۱۰ و تحف العقول: ص۱۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و السنّة) اعتبار الفخذ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَخِذُ المَرءِ المُسلِمِ مِن عَورَتِهِ» (المعجم الكبير: ج۲ ص۲۷۳ ح۲۱۴۹ عن جرهد). «الفَخِذُ عَورَةٌ» (صحيح البخاري: ج۱ ص۱۴۵ ذیل ح۳۶۳ عن جرهد و ابن عبّاس و محمّد بن عبد اللّٰه بن جحش)، «غَطِّ فَخِذَكَ؛ فَإنَّ فَخِذَ الرَّجُلِ مِن عَورَتِهِ؛ ران خود را بپوشان» (مسند ابن حنبل: ج۱ ص۵۹۱ ح۲۴۹۳ عن ابن عبّاس)، «لا تَكشِف فَخِذَكَ، وَ لا تَنظُر إلىٰ فَخِذِ حَيٍّ وَ لا مَيِّتٍ» (سنن أبی داوود: ج۴ ص۴۰ ح۴۰۱۵ عن الإمام علی عليه السلام).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من العورة، كما ورد في بعض روايات أهل السنّة اعتبار ما بين السرّة و الركبة من عورة الرجل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صَلّی الله عَليه وآلِه: «عَورَةُ المُؤمِنِ ما بَینَ سُرَّتِهِ إلیٰ رُکبَتِهِ» (الجامع الصغير: ج۲ ص۱۸۳ ح۵۶۴۱)، «ما بَينَ السُّرَّةِ وَ الرُّكبَةِ عَورَةٌ» (المعجم الأوسط: ج۷ ص۳۷۲ ح۷۷۶۱ عن عبد اللّٰه بن جعفر)، «ما فَوقَ الرُّكبَتَينِ مِنَ العَورَةِ، وَ ما أسفَلَ مِنَ السُّرَّةِ مِنَ العَورَةِ» (السنن الكبرىٰ: ج۲ ص۳۲۴ ح۳۲۳۷ عن أبي أيّوب).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غير أنّ فقهاء الشيعة لا يذهبون إلى هذا الرأي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إنَّ الفَخِذَ لَیسَت مِنَ العَورَةِ» (تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۷۴ ح۱۱۵۰ و الوافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص۵۹۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و على هذا الأساس، فإنّ وجوب ستر هذه المناطق من الجسد - كما ورد في بعض الروايات - يُفهَم بوصفه توجيهاً أخلاقياً مناسباً لضرورات العُرف الاجتماعي، لا حكماً إلزامياً يترتّب عليه عقاب. و تفاصيل هذه المسألة تُبحث ضمن علم الفقه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عورت در لغت، هر آن چیزی است که انسان از آشکار شدنش خجالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد؛ امّا در دیدگاه احادیث و اصطلاح فقهی، به معنای پیش و پشت آدمی یا همان آلت جنسی و مخرج مدفوع (عورتَین) است. از دیدگاه شیعه و اهل سنّت، ستر عورت به این معنا بر مرد و زن، واجب و کشف و در معرض دید نامحرمان نهادن آن و نگریستن به عورت دیگران، حرام است. در بارۀ بقیّۀ اعضای بدن نیز میان مرد و زن تفاوت است. بر پایۀ احادیث شیعه و اهل سنّت، زنان باید بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگری از بدن خود را در برابر نامحرمان بپوشانند؛ ولی بر مردان چنین وجوبی نیست، مگر در جایی که کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوششی مردان، مُنکَر شرعی محسوب شود، هرچند در جوامعی که قانون یا عُرف آنها، پوشش بیشتری را برای مردان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزام کرده، بهتر است که مردان به آن پایبند باشند. این حکم بر پایۀ روایات اهل سنّت نیز چنین است. افزون بر این، برخی روایات شیعی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«جایز نیست مرد، لباسش را از ران خود کنار بزند و در میان جمعی بنشیند».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اهل سنّت، ران (فَخِذ) را&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ران مرد مسلمان، جزء عورت اوست»، «ران، عورت است»، «ران خود را بپوشان؛ چون ران مرد، جزء عورت اوست»، «ران خود را برهنه نکن و به ران کسی، زنده یا مرده، نگاه نکن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برخی روایات اهل سنّت، میانۀ ناف تا زانوی مردان را نیز عورت دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: «عورت مسلمان، از ناف تا زانوی اوست»، «از ناف تا زانو عورت است»، «بالای زانوها جزء عورت است و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ناف هم جزء عورت است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولی فقیهان شیعی، چنین نظری ندارند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ران، جزء عورت نیست».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر این پایه، حکم به ستر این بخش از بدن را - که در برخی روایات آمده است-، باید حکمی اخلاقی و مناسب اقتضائات اجتماعی دانست و نه حکمی الزامی و کیفردار. تفصیل بیشتر را باید در دانش فقه سراغ گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (عنوان «الحمّام» و عنوان «اللباس» / الدعاء عند ارتداء الثياب الجديدة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه: مدخل (حمّام) و مدخل (لباس / دعا هنگام پوشیدن لباس نو).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مستثنیات-الحجاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8: مُستَثنَیاتُ الحِجابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موارد استثنای پوشش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القواعد-من-النساء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8 - 1: القَواعِدُ مِنَ النِّساءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زنان از کار افتاده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ القَوٰاعِدُ مِنَ النِّسٰاءِ اللاّٰتِي لاٰ يَرجُونَ نِكٰاحاً فَلَيسَ عَلَيهِنَّ جُنٰاحٌ أَن يَضَعنَ ثِيٰابَهُنَّ غَيرَ مُتَبَرِّجٰاتٍ بِزِينَةٍ وَ أَن يَستَعفِفنَ خَيرٌ لَهُنَّ وَ اللّٰهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بر زنانِ از کار افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که [دیگر] امید زناشویی ندارند، گناهی نیست که لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را کنار بگذارند، به شرط این که زینتی (زیبایی و زیوری) را آشکار نکنند، و حتماً اگر عفّت بورزند، برای آنان بهتر است، و خداوند، شنوا و داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام - فِي قَولِهِ عزّ وجلّ: (وَالقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ الـلَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا) -: مَا الَّذِي يَصلُحُ لَهُنَّ أَن يَضَعنَ مِن ثِيابِهِنَّ؟ قالَ: الجِلبابُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَلابیب: القُمُصُ والخُمُر، الواحد جلباب (مفردات ألفاظ القرآن: ص۱۹۹ «جلب». و قال الجزري: الجلباب: الإزار و الرداء، و قیل: الملحفه، و قیل: هو کالمقنعة تغطّي به المرأة رأسها و ظهرها و صدرها (اُنظر: النهایة: ج۱ ص۲۸۳ «جلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۲ ح۳ عن محمّد بن مسلم، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۹۸ ح۱ عن الإمام الرضا عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۳۴ ح۱۲؛ السنن الکبریٰ: ج۷ ص۱۵۰ ح۱۳۵۳۳ عن ابن مسعود من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البیت عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: هنگامی که از امام باقر علیه السلام در بارۀ این سخن خداوند عز وجل: (و بر زنانِ از كار افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای كه [دیگر] امید زناشویى ندارند) سؤال شد: چه لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند كنار بگذارند؟ فرمود: «روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلند را».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في قَولِهِ تَعالی: (أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ) -: الجِلبابَ و الخِمارَ إذا كانَتِ المَرأَةُ مُسِنَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۲ ح۴ عن حريز بن عبد اللّٰه، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۳ و راجع مجمع البيان: ج۷ ص۲۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام – در بارۀ این سخن خداوند متعال: {و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را كنار بگذارند)-: مقصود، چارقَد (روسری بلند) و مقنعه (روسری معمولی) است، آن گاه كه زن، سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: القَواعِدُ مِنَ النِّساءِ لَيسَ عَلَيهِنَّ جُناحٌ أَن يَضَعنَ ثِيابَهُنَّ. - قالَ: - تَضَعُ الجِلبابَ وَحدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۲ ح۲ عن محمّد بن أبي حمزة، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۲ و راجع التبیان في تفسیر القرآن: ج۷ ص۴۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بارۀ زنانِ از كار افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که (گناهی نیست اگر لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را كنار نهند) -: تنها روسری بلند (چادر) را كنار بگذارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، فقط خود چادر (جِلباب) نیست؛ بلکه منظور این است که این بانوان سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده تنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های روی خود را نپوشند؛ ولی آنان نیز نباید بدن خود را در معرض نگاه نامحرمان قرار دهند (ر. ک: مرآة العقول: ج۲۰ ص۳۴۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن أبي الصباح الکناني: سَألتُ أبا عَبدِ اللهِ عليه السلام عَنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَواعِدِ مِنَ النِّساءِ: مَا الَّذِي يَصلُحُ لَهُنَّ أَن يَضَعنَ مِن ثِيابِهِنَّ؟ فَقالَ: الجِلبابُ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا أَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَكونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَمَةً، فَلَيسَ عَلَيها جُناحٌ أَن تَضَعَ خِمارَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۸۰ ح۱۹۲۸، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام- به نقل از ابو صباح کِنانی -: از امام صادق علیه السلام در بارۀ زنان از کار افتاده (یائسه) پرسیدم: مراد از لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند کنار بگذارند، چیست؟ فرمود: «مراد، روسری بلند (چادر) است، مگر این که کنیز باشد، که در این صورت، حتّی برداشتن روسری هم گناهی ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عَن الحلبي عن الإمام الصادق عليه السلام - و قَد قَرَأَ: (أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ) فَقالَ -: الخِمارَ وَ الجِلبابَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بَينَ يَدَي مَن كانَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام: بَينَ يَدَي مَن كانَ، غَيرَ مُتَبَرِّجَةٍ بِزِينَةٍ، فَإن لَم تَفعَل فَهُوَ خَيرٌ لَها، وَ الزّينَةُ الَّتي يُبدينَ لَهُنَّ شَيءٌ فِي الآيَةِ الأُخرىٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): قوله: «لَهنّ شيء» أي شيء یثبت لهنّ جوازُه في الآیة الاُخریٰ، و هي قوله عزّ وجلّ: (مَا ظَهَرَ مِنْهَا) [النور: ۳۱]؛ فإنّ ما سویٰ ذلك داخل في‌النهي عن التبرّج بها. و لا یبعد أن یکون «لَهُنّ» تصحیف «هي» (مرآة العقول: ج۲۰ ص۳۴۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۲ ح۱، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حلبى-: امام صادق علیه السلام آیۀ ([گناهی نیست كه] لباس خود را كنار نهند) را خواند و فرمود: «روسری و چادر».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: جلوى هر كس كه باشد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جلوى هر كس كه باشد؛ ولی زینتی را آشكار نسازد. البتّه اگر چنین نكند (لباس خود را کنار ننهد)، برایش بهتر است و آن زینتی كه [جایز است] آشكارش نمایند، چیز دیگری است که در آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول (ج ۲۰ ص۳۴۵) آمده است: «زینت آشكار، جوازش در آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دیگر [از همین سوره] بیان شده است: (وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنهَا؛ و زینت خویش را آشکار نسازند، مگر آنچه پیداست) [نور: آیۀ ۲۴] و جز زینت آشکار، بقیّۀ موارد، داخل در تبرّج است كه [در آیۀ ۶۰ از سورۀ نور] از آن نهى شده است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن يونُس بن عبد الرحمان: ذَكَرَ الحُسَينُ أَنَّهُ كَتَبَ إلَيهِ عليه السلام يَسأَلُهُ عَن حَدِّ القَواعِدِ مِنَ النِّساءِ اللّاتي إذا بَلَغَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جازَ لَها أَن تَكشِفَ رَأسَها وَ ذِراعَها؟ فَكَتَبَ عليه السلام: مَن قَعَدنَ عَنِ النِّكاحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۶۷ ح۱۸۷۱، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۴۷ ح۲۵۴۳۴ و راجع تفسیر الطبري: ج۱۰ الجزء ۱۸ ص۱۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از یونس بن عبد الرحمان -: حسین (راوی حدیث) گفت که به ایشان (امام علیه السلام) نامه نوشت و از سنّ زنانِ از کار افتاده - که چون به آن سن برسند، برایشان جایز است پوشش از سر و ساق دستشان بردارند - پرسید. امام علیه السلام نوشت: «کسانی که قادر به زناشویی نباشند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ: أَ يَحِلُّ لَهُ أَن يَنظُرَ إلىٰ شَعرِ أُختِ امرَأَتِهِ؟ فَقالَ: لا، إلّا أَن تَكونَ مِنَ القَواعِدِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: أُختُ امرَأَتِهِ وَ الغَرِيبَةُ سَواءٌ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَما لي مِنَ النَّظَرِ إلَيهِ مِنها؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي إذا کانت من القواعد من النساء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: شَعرُها وَ ذِراعُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۶۳ ح۱۳۰۰، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۴۴ ح۲۵۴۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از احمد بن محمّد بن ابی نصر -: از امام رضا علیه السلام پرسیدم: آیا برای مرد، جایز است که به موی خواهر زنش نگاه کند؟ فرمود: «نه، مگر این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که از زنان از کار افتاده (یائسه) باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتم: آیا خواهر زن و بیگانه یکی هستند؟ فرمود: «بله».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم به چه بخشی از آنان (زنان از کار افتاده) نگاه کنم؟ فرمود: «می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانی به مو و بازوی آنان (از آرنج تا سر انگشت) نگاه کنی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ظهر-من-الزینة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8 - 2: ما ظَهَرَ مِن الزّینَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زینت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که نمایان است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و زينت خود [یعنی زیبایی و زیورِ خود] را جز آنچه نمایان است، آشكار نسازند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - لمّا سُئِلَ عَمّا تُبدِي المَرأَةُ مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زِينَتِها -: الوَجهَ وَ الكَفَّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۸۲ ح۲۷۰ عن مسعدة بن زياد، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۳ ح۷ و راجع السنن الکبری: ج۲ ص۳۱۹ ح۳۲۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - هنگامی که از ایشان در بارۀ زینت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی پرسیده شد که زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آشکار سازد -: صورت و پشت و روی دو دست تا مچ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۴۰ (آیة الخمار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۴۱ (روسری و مقنعه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عند-المحارم-و-الطفل-و-غیر-اولي-الإربة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8 - 3: عِندَ المَحارِمِ و الطِّفلِ و غَیرِ اُولِي الإربَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نزد محارم، کودکان و مردانی که نیاز شهوانی ندارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و به زنان مسلمان بگو كه چشمان خود را [از نگاه هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود] فرو گیرند و دامان خود را حفظ كنند و زينت خود [یعنی زیبایی و زیور خود] را آشكار نسازند، جز آنچه پیداست، و بايد روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر روى گریبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بیندازند و زینت خود را آشكار نسازند، جز برای شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [همکیش]&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان يا برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان يا مردانِ وابستۀ خانواده كه نياز شهوانى ندارند يا كودكانى كه از آميزش با زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آگاهی ندارند، و [زنانى كه خلخال در پا دارند] پاهاى خود را [محكم] به زمين نزنند تا آنچه از زينت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، شناخته نشود، و همگى شما - اى مسلمانان - به سوى خدا باز گرديد، باشد كه رستگار شويد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: وَ أَمّا قَولُهُ:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(‌أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهُوَ الشَّيخُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَبيرُ الفانِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي لا حاجَةَ لَهُ فِي النِّساءِ، وَ الطِّفلِ الَّذي لَم يَظهَر عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَوراتِ النِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۲ ص۱۰۱ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۳ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: و امّا سخن خداوند: (مردانِ وابستۀ خانواده که نیاز شهوانی ندارند)، مراد، مردان پیر و سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده است که نیاز به زن ندارند و کودکانی که [هنوز] از مسائل جنسی زنان سر در نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند.&lt;/span&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن زرارة: سَأَلتُ أَبا جَعفَرٍ عليه السلام عَن قَولِ اللّٰهِ عزّ وجلّ:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ)، قالَ: الأَحمَقُ الَّذي لا يَأتِي النِّساءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۳ ح۱، تهذیب الأحکام: ج۷ ص۴۶۸ ح۱۸۷۳ عن الإمام الصادق عليه السلام، معاني الأخبار: ص۱۶۱ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۴ ح۱۳ و راجع تفسیر القرطبي: ج۱۲ ص۲۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از زُراره -: از امام باقر علیه السلام در بارۀ اين سخن خداوند عز وجل: (مردانِ وابستۀ خانواده که نیاز شهوانی ندارند) پرسیدم. فرمود: «کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردی كه به زنان شهوت ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سُئِلَ أَميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام عَنِ الصَّبِيِّ يَحجُمُ المَرأَةَ؟ قالَ عليه السلام: إن كانَ يُحسِنُ يَصِفُ، فَلا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۴ ح۱ عن السکوني، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۷۲ ح۲۵۵۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: از امير مؤمنان علیه السلام سؤال شد: آیا پسربچّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند زن را حجامت كند؟ فرمود: «اگر بتواند [ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بدن زن را] دقیق وصف کند، نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: يُؤخَذُ الغُلامُ بِالصَّلاةِ و هُوَ ابنُ سَبعِ سِنينَ، و لا تُغَطِّي المَرأَةُ شَعرَها مِنهُ حَتّىٰ يَحتَلِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۴۳۶ ح۴۵۰۷ عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، وسائل الشیعة: ج۱۴ ص۱۶۹ ح۲۵۴۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: پسر در هفت سالگى براى نماز، بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تا زمانى كه محتلم نشده است، لازم نيست زن، موى خود را از او بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تُغَطِّي المَرأَةُ رَأسَها مِنَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُلامِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ يَبلُغَ الغُلامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۳۸۵ ح۱۳۵۵ عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۵ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام: لازم نیست زن، سر خود را از پسری که به سنّ بلوغ نرسیده است، بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر عن الزُّبَيرِ بن بَكّار: كانَت صَفِيَّةُ بِنتُ عَبدِ المُطَّلِبِ لا تُغَطّي رَأسَها مِن رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله، وَ لا مِن عَشَرَةٍ مِنَ المُهاجِرِينَ الأَوَّلِينَ: حَمزَةُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ أَخوها، وَ جَعفَرٌ وَ عَلِيٌّ ابنا أَبي طالِبٍ ابنا أَخيها، وَ الزُّبَيرُ بنُ العَوّامِ ابنُها، وَ عُثمانُ بنُ عَفّانَ ابنُ ابنَةِ أُختِها، أُمُّهُ أَروىٰ بِنتُ كَريزٍ، وَ أُمُّهَا البَيضاءُ أُمُّ حَكيمٍ بِنتُ عَبدِ المُطَّلِبِ، وَ أَبو سَلَمَةَ بنُ عَبدِ الأَسَدِ وَ أَبو سَبرَةَ بنُ أَبي رُهمٍ ابنا أُختِها بَرَّةَ بِنتِ عَبدِ المُطَّلِبِ، وَ أُمُّ طُلَيبِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنِ نُمَيرِ بنِ وَهبِ بنِ عَبدِ قُصَيٍّ:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَروىٰ بِنتُ عَبدِ المُطَّلِبِ، وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمُّ عَبدِ اللّٰهِ وَ أَبِي أَحمَدَ الأَعمَى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «و اُمّ طُلَیب... و اُمّ عبد اللّٰه و أبي أحمد الأعمیٰ» الظاهر أنّ «طُلَیب» و «عبد اللّٰه» و «أبي أحمد الأعمیٰ» هؤلاء الثلاثة أیضاً لا تُغطّي صفیّةُ رأسَها منهم؛ لأنّها خالتهم، فیکون العدد عشرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشّاعِرِ وَ اسمُهُ عَبدُ بنُ جَحشِ بنِ رِئابِ بنِ يَعمُرَ بنِ حُبَيرَةَ بنِ مُرَّةَ بنِ غَنمِ بنِ دُودانَ بنِ أَسَدِ بنِ خُزَيمَةَ: أُمَيمَةُ بِنتُ عَبدِ المُطَّلِبِ، وَ تُوُفِّيَت صَفِيَّةُ فِي خِلافَةِ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۲۴ ص۳۱۹ ح۸۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از زبیر بن بکّار -: صفّیه دختر عبد المطّلب، از پیامبر خدا و ده نفر از مهاجران اوّلیه رو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت: از برادرش حمزة بن عبد المطّلب، از برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش جعفر و علی، پسران ابو طالب، از پسرش زبیر بن عوّام، از نوۀ دختری خواهرش عثمان بن عفّان - که مادرش اَرویٰ بنت کَریز و مادر اَرویٰ بیضاء اُمّ حکیم دختر عبد المطّلب است - و [از] ابو سلمة بن عبد الأسد و ابو سَبرة بن ابی رُهم، پسران خواهرش بَرّه دختر عبد المطّلب و مادر طُلَیب بن نُمَير بن وَهب بن عبد قُصَی [که همین] اَروىٰ بنت عبد المُطّلب [است] و مادر عبد اللّٰه و ابو احمدِ اَعمای شاعر- که نامش عبد بن جَحش بن رِئاب بن يَعمُر بن حُبَيرَة بن مُرّة بن غَنم بن دودان بن اَسد بن خُزَيمة است - [که همان] اُمَیمه دختر عبد المطّلب [است]. صفیّه در زمان خلافت عمر بن خطّاب از دنیا رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إضافةً إلى ما سبق ذكره، فإنّ الإماء مستثنياتٌ أيضاً من حكم وجوب الحجاب، و تدلّ على ذلك رواياتٌ عديدةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص۲۸۱ ح۸۵۱ و ۸۵۹ و ص۳۲۷ ح۱۰۱۵، المقنع للصدوق: ص۱۹۶، منتقى الجمان: ج۱ ص۴۶۷، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۹۷ ح۵۵۵۴ و ۵۵۵۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۳۹۴ ح۲ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۲۵ ح۲، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۷ ح۸۵۵ و ح۸۵۹، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۷۳ ح۱۰۸۵ و ۱۰۸۶، علل الشرائع: ص۳۴۵ ح۱ و ص۳۴۶ ح۳، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۳۷ ح۱۱۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ص۱۸۱ ح۶ و ۷ و ص۱۸۲ ح۹، وسائل الشيعة: ج۳ ص۲۸۱ ح۵۴۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كما أنّه - بناءً على بعض الآيات و الروايات - يجوز للمرأة ألّا تغطّي شعر رأسها و ساقيها أمام العبيد الذين تملكهم،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الكافي: ج۵ ص۵۳۱ ح۱ - ۴، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۴۶۹ ح۴۶۳۲، مجمع البيان: ج۸ ص۵۷۷، وسائل الشيعة: ج۲۰ ص۲۲۳ باب ۱۲۴: ما يحلّ للمملوك النظر إليه من مولاته.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن كانت الروايات متباينةً و مختلفةً بشأن جواز نظر العبد (المملوك) إلى سيّدته&lt;/span&gt;.&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ففي روایة عن الإمام عليّ عليه السلام - أنّهُ کانَ یَقولُ -: لا يَنظُرِ العَبدُ إلىٰ شَعرِ سَيِّدَتِهِ (قرب الإسناد: ص۱۰۳ ح۳۴۶ عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۴۴ ح۲ و راجع المصنّف لابن أبي شيبة: ج۳ ص۴۱۵ ح۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و من الجدير بالذكر أنّ هناك خلافاً في مدى شمول هذا الحكم للخدم، و كذلك للرجال المخنّثين والمخصيّين، رغم أنّ أكثر الفقهاء لم يقرّوا بهذا الشمول. و نظراً لكون هذه المسألة فقهيةً و نادرة الابتلاء في العصر الحاضر، فإنّنا نحيل المهتمّين بها إلى الكتب الحديثية و الفقهية لمزيدٍ من البحث و التفصيل&lt;/span&gt;.&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: وسائل الشیعة: ج۲ ص۲۲۵ باب ۱۲۵ «عدم جواز نظر الخصيّ إلى المرأة»، جواهر الکلام: ج۲۹ ص۹۰ و فیه: «(هل يجوز للخصيّ) البالغ (النظر إلى المرأة المالكة) له (أو الأجنبية) عنه و لو لكونه حرّاً و بالعكس؟ (قيل: نعم) يجوز، (و قيل: لا) يجوز...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر موارد یاد شده، کنیزان نیز از حکم وجوب حجاب، مستثنا هستند و روایات فراوانی بر این مطلب دلالت دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین بر پایۀ برخی آیات و روایات، زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند موی سر و نیز ساق دست و پای خود را از مردان برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که در تملّک دارد، نپوشاند، هر چند در جواز نگاه کردن بنده (مملوک) به بانویش، برخی روایات مختلف و متعارض در دست است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است در شمول این حکم نسبت به خادمان و و مردان مُخَنّث (عِنّین) و خَصیّ (اخته شده) نیز اختلاف شده است، هر چند بیشتر فقیهان، این شمول را نپذیرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از آن جا که این، مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فقهی و در روزگار کنونی کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابتلاست، علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندان را به کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فقهی ارجاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-بعض-أحکام-النظر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: بَعضُ أحکامِ النَّظَرِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برخی از احکام نگاه کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بغض-النظر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: الأمرُ بِغَضِّ النَظَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور به فرو گرفتن چشم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصٰارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذٰلِكَ أَزْكىٰ لَهُمْ إِنَّ اللّٰهَ خَبِيرٌ بِمٰا يَصْنَعُون * وَ قُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَىٰ عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَ لَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ٣٠ - ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به مردان مسلمان بگو که چشمان خود را [از دیدن آنچه حرام است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] فرو گیرند و شرمگاه خود را حفظ كنند. اين براى آنان پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. قطعاً خدا به كارهايى كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، آگاه است * و به زنان مسلمان بگو که چشمان خود را [از نگاه هوس آلود] فرو گیرند و شرمگاه خود را حفظ كنند و زينت خود [یعنی زیبایی و زیور خود] را آشکار نسازند، مگر مقدارى كه [به گونۀ عادی مانند انگشتر و حنا و سرمه، بر دست و صورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] پيداست و [براى پوشاندن گردن و سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را بر روى گريبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بيندازند و زیبایی و زیور خود را آشكار نكنند، جز برای شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان، يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های [همکيش] شان، يا برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان، يا مردانِ وابستۀ خانواده که نیاز شهوانی ندارند، يا کودکانی كه از آمیزش با زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آگاهی ندارند و [زنانی که خلخال در پا دارند] پاهای خود را [محکم] به زمين نزنند که آنچه از زينت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، [به وسيلۀ نامحرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] شناخته نشود، و همگی شما - اى مسلمانان - به سوى خدا باز گرديد، باشد که رستگار شويد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: استَقبَلَ شابٌّ من الأنصارِ امرَأةً بالمَدينَةِ، و كانَ النِّساءُ يَتَقَنَّعنَ خَلفَ آذانِهِنَّ، فنَظَرَ إلَيها و هِيَ مُقبِلَةٌ‌، فلَمّا جازَت نَظَرَ إلَيها و دَخَلَ في زُقاقٍ قد سَمّاهُ ببَني فُلانٍ‌، فجَعَلَ يَنظُرُ خَلفَها، وَ اعتَرَضَ وَجهَهُ عَظمٌ في الحائطِ أو زُجاجَةٌ فشَقَّ وَجهَهُ‌، فلَمّا مَضَتِ المَرأةُ نَظَرَ فإذا الدِّماءُ تَسيلُ على صَدرِهِ و ثَوبِهِ‌، فقالَ‌: وَ اللّهِ لَآتِيَن رَسولَ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله وَ لَاُخبِرَنَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: فَأَتاهُ، فَلَمّا رَآهُ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله قالَ لَهُ‌: ما هٰذا؟ فَأَخبَرَهُ‌، فَهَبَطَ جَبرَئيلُ عليه السلام بِهٰذِهِ الآيَةِ‌: (قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصٰارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذٰلِكَ أَزْكىٰ لَهُمْ إِنَّ اللّٰهَ خَـبِيرٌ بِمٰا يَصْنَعُونَ‌).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵٢١ ح۵ عن سعد الإسكاف، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۳۸ح۲۵۳۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام: جوانی از انصار در مدینه با زنی روبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو شد، در حالی که آن روزها زنان، روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را پشت گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستند. او به زن نگاه کرد - در حالی که زن به سوی او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد - و هنگامی که از کنار او گذشت، همچنان نگاهش را به دنبال او ادامه داد تا این&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که وارد کوچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شد که به نام بنی فلان شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. او همچنان به زن نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، تا این که صورتش به استخوان یا شیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که در دیوار بود، برخورد کرد و زخمی شد. وقتی زن رفت، نگاه کرد و دید که خون بر سینه و لباسش جاری است. گفت: به خدا سوگند، نزد پیامبر خدا صلی الله علیه وآله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم و او را باخبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد پیامبر صلی الله علیه وآله رفت. پیامبر خدا صلی الله علیه وآله هنگامی که او را دید، از او پرسید: «چه شده است؟». جوان، ماجرا را بازگو کرد. آن گاه جبرئیل علیه السلام این آیه را نازل کرد: (به مؤمنان بگو چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را فرو گیرند و شرمگاه خود را حفظ کنند. این برای آنان پاکیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. قطعاً خداوند به کارهایی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، آگاه است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلّی الله عليه وآله: أيُّها النّاسُ! إنّمَا النَّظَرُ مِن الشَّيطانِ، فَمَن وَجَدَ مِن ذٰلكَ شَيئاً فَليَأْتِ أهلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۴۹۴ ح۱ عن حمّاد بن عثمان عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۹ ح۴۹۷۵، بحار الأنوار: ج۱۶ ص۲۵۹ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: ای مردم! نگاه کردن [به نامَحرم]، از سوی شیطان است. پس هر کس چیزی از آن را در خود یافت، باید به سوی خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا نَظَرَ أحَدُكُم إلَى امرَأةٍ تُعجِبُهُ فليُلامِس أهلَهُ، فَإنَّمَا هِيَ امرَأةٌ كَامرَأتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۲۰، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۹ ح۴۳؛ ربيع الأبرار: ج۴ ص۲۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: هر گاه یکی از شما به زنی نگاه کرد و از او خوشش آمد، [برود و] با همسر خود نزدیکی کند؛ زیرا او نیز زنی مانند همسرش است&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَكُم أوّلُ نَظرَةٍ إلَى المَرأةِ، فلا تُتبِعوها بِنَظرَةٍ اُخریٰ و احذَروا الفِتنَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۲ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۳۵ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام: شما اجازه دارید نخستین نگاه را به زن داشته باشید؛ امّا آن را با نگاه دوم، دنبال نکنید و از فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بپرهیزید&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام - في ذِکرِ قِصَّةِ موسیٰ و سَقیهِ الماءَ لِابنَتَي شُعَیبٍ عليه السلام -: فَلَمّا رَجَعَتا ابنَتا شُعَيبٍ إلىٰ شُعَيبٍ عليه السلام، قالَ لَهُما: أسرَعتُمَا الرُّجوعَ‌! فَأَخبَرَتاهُ بِقِصَّةِ موسىٰ عليه السلام و لَم تَعرِفاهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ شُعَيبٌ لِواحِدَةٍ مِنهُنَّ‌: اذهَبي إلَيهِ فَادعيهِ لِنَجزِيَهُ أجرَ ما سَقىٰ لَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَت إلَيهِ كَما حَكَى‌اللّٰهُ تَعالىٰ (تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيٰاءٍ&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;/span&gt;)، فَقالَت: (إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مٰا سَقَيْتَ لَنٰا) فَقامَ موسىٰ عليه السلام مَعَها و مَشَت أمامَهُ، فَسَفَقَتهَا الرِّياحُ، فَبانَ عَجُزُها، فَقالَ لَها موسىٰ عليه السلام: تَأَخَّري و دُلّيني عَلَى الطَّريقِ بِحَصاةٍ تُلقيها أمامي أتبَعها؛ فَأنَا مِن قَومٍ لا يَنظُرونَ في أدبارِ النِّساءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا دَخَل عَلىٰ شُعَيبٍ قَصَّ عَلَيهِ قِصَّتَهُ‌. فَقالَ لَهُ شُعَيبٌ عليه السلام: (لاٰ تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظّٰالِمِينَ‌).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت إحدىٰ بَناتِ شُعَيبٍ‌: (يٰا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ&lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;‌&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ٢۵ و ٢۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها شُعَيبٌ‌: أمّا قُوَّتُهُ فَقَد عَرَفتيهِ أنَّهُ يَستَقِي الدَّلوَ وَحدَهُ‌، فَبِمَ عَرَفتِ أمانَتَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: إنَّهُ لَمّا قالَ لي: تَأَخَّري عَنّي و دُلّيني عَلَى الطّريقِ فَأَ نَا مِن قَومٍ لا يَنظُرونَ في أدبارِ النِّساءِ‌، عَرَفتُ أنَّهُ لَيسَ مِنَ القَومِ الَّذينَ يَنظُرونَ في أعجازِ النِّساءِ‌، فَهٰذِهِ أمانَتُهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج٢ ص١٣٨.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در بیان داستان موسی علیه السلام و آب کشیدن او برای دو دختر شعیب علیه السلام -: هنگامی که دختران شعیب نزد پدرشان باز گشتند، شعیب به آنها گفت: زود بر گشتید! آن دو، داستان موسی علیه السلام را برای او بیان کردند، بدون این که او را بشناسند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعیب به یکی از آنان گفت: نزد او برو و دعوتش کن تا مزد سیراب کردن گوسفندان ما را دریافت کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او نزد موسی علیه السلام رفت، همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که خداوند متعال توصیف کرده است: (با حیای کامل راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت). سپس گفت: (پدرم تو را دعوت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا مزد کاری را که برای ما انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، بدهد). موسی علیه السلام همراه او حرکت کرد و دختر در جلو راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت. باد لباسش را کنار زد و پشتش نمایان شد. موسی علیه السلام به او گفت: پشت سر من راه برو و مسیر را با انداختن سنگی نشان بده که من آن را دنبال کنم؛ زیرا ما قومی هستیم که به پشت سر زنان [هم] نگاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی که موسی علیه السلام نزد شعیب علیه السلام آمد، داستان [زندگی] خود را برای او بیان کرد. شعیب علیه السلام به او گفت: (نترس. از قوم ستمگر، نجات یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکی از دختران شعیب گفت: (پدر! او را استخدام کن؛ زیرا بهترین کسی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانی استخدام کنی، فرد نیرومند و امین است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعیب علیه السلام به او گفت: نیروی او را شناخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای؛ زیرا خودش دلو را کشید؛ امّا امانتداری او را از کجا دانستی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دختر پاسخ داد: هنگامی که به من گفت: «پشت سر من راه برو و مسیر را نشانم بده؛ زیرا ما قومی هستیم که به پشت سرِ زنان نگاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم»، فهمیدم که او از کسانی نیست که از پشت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سر به زنان نگاه کنند. این، نشانۀ امانتداری اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام - في قَضِيَّةِ موسىٰ عليه السلام و بِنتِ شُعَيبٍ -: قالَ لَها شُعَيبٌ عليه السلام: يا بُنَيَّةُ‌، هٰذا قَوِيٌّ قَد عَرَفتِهِ بِرَفعِ الصَّخرَةِ‌، الأَمينُ مِن أينَ عَرَفتِهِ؟! قالَت: يا أبَةِ‌، إنّي مَشَيتُ قُدّامَهُ‌، فَقالَ‌: امشي مِن خَلفي فَإن ضَلَلتُ فَأَرشِديني إلَى الطَّريقِ‌، فَإنّا قَومٌ لا نَنظُرُ في أدبارِ النِّساءِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص١٩ ح۴٩٧۴ عن صفوان بن يحيىٰ‌، فقه القرآن للراوندی: ج٢ ص١۴۵، بحار الأنوار: ج١٣ ص٣٢ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - در داستان موسی علیه السلام و دختر شعیب -: شعیب علیه السلام به دخترش گفت: دخترم! این مرد، نیرومند است که توانسته سنگ را بردارد؛ امّا از کجا دانستی که امین است؟ دختر پاسخ داد: پدر! من جلوتر از او راه رفتم؛ ولی او گفت: «پشت سر من حرکت کن. اگر راه را گم کردم، مرا راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کن؛ زیرا ما قومی هستیم که از پشت سر زنان [هم] به آنها نگاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام - مِمّا كَتَبَهُ إليٰ مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ في جَوابِ مَسائِلِهِ -: حُرِّمَ النَّظَرُ إلىٰ شُعورِ النِّساءِ المَحجُوباتِ بِالأَزواجِ و إلىٰ غَيرِهِنَّ مِنَ النِّساءِ لِما فيهِ مِن تَهيِيجِ الرِّجالِ، و ما يَدعُو التَّهيِيجُ إلَيهِ مِنَ الفَسادِ وَ الدُّخولِ في ما لا يَحِلُّ و لا يَجمُلُ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كَذٰلِكَ ما أشبَهَ الشُّعورَ، إلَّا الَّذي قالَ اللّهُ تَعالىٰ: (وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِي لا يَرْجُونَ نِكاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِينَةٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي غَيرَ الجِلبابِ، فَلا بَأْسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ شُعورِ مِثلِهِنَّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۸۸ و ۹۷ ح۱ عن محمّد بن سنان، علل الشرائع: ص۵۶۵ ح۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام - از جملۀ آنچه در پاسخ سؤال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محمّد بن سِنان نوشته است -: نگاه كردن به موى زنان شوهردار و ديگر زنان، به اين علّت حرام شده است كه موجب تحريک مردها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اين تحريک، به فساد و ارتكاب اعمال حرام و ناشايست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد. همچنين است دیگر چيزهايى كه [به لحاظ تحريک كنندگى] مانند مو هستند، مگر در مواردى كه خداى متعال فرموده است: (و بر زنانِ از كار افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه امید زناشویی ندارند، گناهى نيست كه پوشش خود را كنار نهند، [به شرطى كه] زينتى را آشكار نكنند)؛ یعنی بجز جامه [پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر را کنار نهند]. نگاه كردن به موهاى اين گونه زنان، اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أما يَخشَى الَّذينَ يَنظُرونَ في أدبارِ النِّساءِ‌، أن يُبتَلَوا بِذٰلِكَ في نِسائِهِم‌؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۵٣ ح٢ عن هشام بن سالم، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص١٩ ح۴٩٧٣، دعائم الإسلام: ج٢ ص٢٠٢ ح٧۴٠ و فيهما «ما يأمن» بدل «أما يخشىٰ»، وسائل الشيعة: ج١۴ ص١۴۵ ح٢۵۴٢۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: آیا کسانی که از پشت سر زنان به آنها نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند که همین، دامنگیر زنان خودشان شود؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مستثنیات-النظر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: مُستَثنَیاتُ النَّظَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موارد استثنای نگاه کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوجه-و-الكفان-و-القدمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2 - 1: الوَجهُ وَ الكَفّانِ وَ القَدَمانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صورت، کف دو دست و دو قدم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن مَروَك بن عُبَید عن بعض أصحابنا عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: ما يَحِلُّ لِلرَّجُلِ أن يَرىٰ مِنَ المَرأَةِ إذا لَم يَكُن مَحرَماً؟ قالَ: الوَجهُ، وَ الكَفّانِ، وَ القَدَمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۲۱ ح۲، الخصال: ص۳۰۲ ح۷۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۵ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از مَروَک بن عُبَید، از یکی از شیعیان -: به امام صادق علیه السلام گفتم: چه چيزى از زن نامحرم، رواست كه مرد ببيند؟ فرمود: «صورت، و پشت و روی دو دست، و دو قدم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر عن أخیه الإمام الکاظم عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ، ما يَصلُحُ لَهُ أن يَنظُرَ إلَيهِ مِنَ المَرأَةِ الَّتي لا تَحِلُّ لَهُ؟ قالَ: الوَجهُ، وَ الكَفُّ، و مَوضِعُ السِّوارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۲۲۷ ح۸۹۰، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۴ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد - به نقل از علی بن جعفر -: از او (برادرم امام کاظم علیه السلام) پرسیدم که: مرد به چه بخشی از بدن زنی که برایش حلال نیست، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند نگاه کند؟ فرمود: «صورت، پشت و روی دست، و جایگاه دستبند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الضرورات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2 - 2: الضَّروراتُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ضرورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن أبي حمزة الثُّماليّ عن الإمام الباقر عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ المَرأَةِ المُسلِمَةِ يُصيبُهَا البَلاءُ في جَسَدِها؛ إمّا كَسرٌ أو جِراحٌ في مَكانٍ لا يَصلُحُ النَّظَرُ إلَيهِ، و يَكونُ الرِّجالُ أرفَقَ بِعِلاجِهِ مِنَ النِّساءِ، أ يَصلُحُ لَهُ أن يَنظُرَ إلَيها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذَا اضطُرَّت إلَيهِ فَيُعالِجُها إن شاءَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو حمزۀ ثُمالی -: از امام باقر علیه السلام پرسيدم: زن مسلمانى جسمش آسيب ديده و در جايى كه نگاه كردن به آن شايسته نيست، دچار شكستگى يا زخم شده است و مردان در درمان او موفّق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از زنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آيا شايسته است كه مرد به او نگاه كند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نیست و زن، خودش خواست، [اشکالی ندارد که] مردی او را درمان كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن داوود بن فَرقد: سَمِعتُ صاحِباً لَنا يَسأَلُ أَبا عَبدِ اللَّهِ عليه السلام عَنِ المَرأَةِ تَموتُ مَعَ رِجالٍ لَيسَ مَعَهُم ذو مَحرَمٍ، هَل يُغَسِّلونَها و عَلَيها ثِيابُها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذاً يُدخَلَ عَلَيهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشیخ البهائي (رحمه الله): «یُدخَل» بالبناء للمفعول، أي یُعاب، و الدَّخَل - بالتحریك -: العیب. و الضمیر في «علیهم» یعود إلی أقارب المرأة، لدلالة ذکرها علیهم. و قد یُقرأ بالبناء للفاعل [یَدخُل] و تجعل الإشارة إلی التلذّذ، و ضمیر «علیهم» إلی الرجال الذین یغسلونها (مشرق الشمسین: ص۳۳۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لٰكِن يَغسِلُونَ كَفَّيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۱۵۸ ح۹، تهذیب الإحکام: ج۱ ص۴۴۲ ح۱۴۲۸، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۵۳ ح۴۲۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از داوود بن فَرقَد -: از دوستى شنيدم كه از امام صادق علیه السلام پرسيد: زنى در ميان مردان نامحرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد و كسى از مَحرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او نيست كه او را غسل دهد. آيا مردها او را با همان لباسش غسل بدهند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر چنین شود، [اين كار] براى خويشان زن، عار است؛ ولى دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بشويند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن مُفَضّل بن عمر: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللَّهِ عليه السلام: مَن غَسَّلَ فاطِمَةَ عليها السلام؟ قالَ: ذاكَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَأَنَّمَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «کأنّك»، و التصویب من بعض نسخ المصدر (اُنظر الکافي - طبعة دار الحدیث -: ج۵ ص۴۲۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَفظَعتُ ذٰلِكَ مِن قَولِهِ، فَقالَ لي: كَأَنَّكَ ضِقتَ مِمّا أخبَرتُكَ؟! فَقُلتُ: قَد كانَ ذٰلِكَ جُعِلتُ فِداكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: لا تَضيقَنَّ؛ فَإنَّها صِدّيقَةٌ، لَم يَكُن يُغَسِّلُها إلّا صِدّيقٌ. أ ما عَلِمتَ أنَّ مَريَمَ عليها السلام لَم يُغَسِّلها إلّا عيسىٰ عليه السلام؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، فَما تَقولُ فِي المَرأَةِ تَكونُ فِي السَّفَرِ مَعَ الرِّجالِ لَيسَ لَها مَعَهُم ذُو مَحرَمٍ و لا مَعَهُمُ امرَأَةٌ، فَتَموتُ المَرأَةُ، ما يُصنَعُ بِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُغسَلُ مِنها ما أوجَبَ اللّهُ عَلَيهِ التَّيَمُّمَ، و لا تُمَسُّ، و لا يُكشَفُ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ مِن مَحاسِنِهَا الَّذي أَمَرَ اللّهُ عزّ وجلّ بِسَترِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: كَيفَ يُصنَعُ بِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُغسَلُ بَطنُ كَفَّيها و وَجهُها، و يُغسَلُ ظَهرُ كَفَّيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۳ ص۱۵۹ ح۱۳، تهذيب الأحکام: ج۱ ص۴۴۰ ح۱۴۲۲، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۱ ص۱۵۶ ح۴۳۵ و لیس فیه صدره إلی «عیسی» نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ص۲۰۶ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از مُفَضَّل بن عُمَر -: به امام صادق علیه السلام گفتم: چه كسى فاطمه علیها السلام را غسل داد؟ فرمود: «امير مؤمنان علیه السلام بود كه او را غسل داد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين سخن امام علیه السلام به هم ريختم. امام علیه السلام به من فرمود: «گويى از اين حرف، دلت گرفت». گفتم: فدايت گردم! همين طور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ مباش؛ چرا كه او صدّيقه بود و بايد فقط صِدّيق، او را غسل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه مريم علیها السلام را جز عيسى علیه السلام كسى غسل نداد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايتان گردم! زنى در سفر با مردانى همراه است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد و هيچ كدام مَحرم او نيستند و زنى هم همراهشان نيست كه او را غسل بدهد. با او چه كنند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به مقدارى كه خداوند در تيمّمْ واجب كرده است، او را غسل بدهند و دست به او نزنند و جايى از زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدنش را - كه به فرمان خداوند عز وجل بايد پوشيده بماند - نبايد آشكار كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس با او چه كنند؟ فرمود: «كف دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش و صورتش و روی دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بشويند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام عن أبي سعيد: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللَّهِ عليه السلام يَقولُ: «المَرأَةُ إذا ماتَت مَعَ قَومٍ لَيسَ لَها فيهِم ذاتُ مَحرَمٍ، يَصُبّونَ الماءَ عَلَيها صَبّاً».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَجُلٌ ماتَ مَعَ نِسوَةٍ و لَيسَ فيهِنَّ لَهُ مَحرَمٌ، فَقالَ أَبو حَنيفَةَ: يَصبُبنَ الماءَ عَلَيهِ صَبّاً، فَقالَ أَبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: «بَل يَحِلُّ لَهُنَّ أَن يَمسَسنَ مِنهُ ما كانَ يَحِلُّ لَهُنَّ أن يَنظُرنَ مِنهُ إلَيهِ و هُوَ حَيٌّ، فَإذا بَلَغنَ المَوضِعَ الَّذي لا يَحِلُّ لَهُنَّ النَّظَرُ إلَيهِ و لا مَسُّهُ و هُوَ حَيٌّ، صَبَبنَ الماءَ عَلَيهِ صَبّاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۱ ص۳۴۲ ح۱۰۰۱، الاستبصار: ج۱ ص۲۰۵ ح۷۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو سعید -: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هنگامی که زنی در میان گروهی بمیرد که در میان آنان هیچ فرد مَحرم برای او وجود نداشته باشد، آب را [از روی لباس] بر او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مردی که در میان زنانی فوت کند که هیچ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کدام از آنها برای او مَحرم نیستند، ابو حنیفه گفت: زنان، آب را بر او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزند؛ امّا امام صادق علیه السلام فرمود: «برای آنان جایز است که از بدن او آن قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را لمس کنند که لمس آن یا نگاه کردن به آن در حال حیات او برایشان حلال بوده است؛ امّا هنگامی که به محلّی برسند که نگاه کردن یا لمس آن در حال حیات او جایز نیست، آب را [از روی لباس] بر آن قسمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مقدمة-الزواج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2 - 3: مُقَدِّمةُ الزَّواجِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مقدّمات ازدواج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی الله عليه وآله - لِلمُغيرَةِ بنِ شُعبَةَ و قَد خَطَبَ امرَأَةً -: لَو نَظَرتَ إلَيها، فَإنَّهُ أحرىٰ أن يُؤدَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال السیّد الرضي (رحمه الله) ما محصّله: أنّ قوله صَلّی الله عَليه وآلِه:‌ «أحریٰ أن یؤدَم بینکما» یحتمل أن یکون مأخوذاً من الطعام المأدوم؛ لأنّ طیبه و صلاحه إنّما یکون بالإدام؛ کالزیت و ما شاکله. فکأنّه صَلّی الله عَليه وآلِه أراد أنّ ذلك أحریٰ و أجدر أن یتوافقا کما یوافق الطعام إدامه أو کما یوافق الإدام خُبزَه. قال الکسائي: أدَمَ الله بینهما: إذا ألقیٰ بینهما المحبّة و الاتّفاق (المجازات النبویّة: ص۱۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌ بَينَكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبوية: ص۱۱۹ ح۸۱؛ سنن ابن ماجة: ج١ ص۵٩٩ ح١٨۶۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله - خطاب به مُغیرة بن شُعبه که از زنی خواستگاری کرده بود -: برو و او را ببين؛ زيرا اين كار، موجب محبّت [و سازش بيشتر] ميان شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله - لِصَحابِيٍّ خَطَبَ امرَأَةً-: اُنظُر إلَىٰ وَجهِها وَ كَفَّيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج٣ ص٣١۴ ح١۵۱ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۶۲ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله - خطاب به یکی از اصحاب که زنی را خواستگاری کرده بود -: به چهره و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های او نگاه کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: مَن تاقَت نَفسُهُ إلىٰ نِكاحِ امرَأَةٍ‌، فَليَنظُر مِنها إلىٰ ما يَدعوهُ إلىٰ نِكاحِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج٣ ص٣١۴ ح١۵٠ و راجع سنن أبي داوود: ج٢ ص٢٢٨ ح٢٠٨٢.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: كسى كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد با زنی ازدواج کند، [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند] به آن قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از بدن زن كه عاملِ بر اَنگیختن او به ازدواج با آن زن است، نگاه كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامام الکاظم عن آبائه عليهم السلام عن رسول الله صلّی الله عليه وآله: إذا أَرادَ أَحَدُكُم أَن يَتَزَوَّجَ المَرأَةَ، فَلا بَأْسَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن يَنظُرَ إلَىٰ ما يَدعوهُ إلَيهِ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه السلام: قالَ لَنا أَبي: ذَكَرتُ هَذا لِجابِرِ بنِ عَبدِ اللهِ الأَنصارِيِّ، فَقالَ لَنا جابِرٌ: لَمّا سَمِعتُ هٰذَا الحَديثَ مِن رَسولِ اللَّه صلّی الله عليه وآله اختَبَأْتُ بِجارِيَةٍ مِنَ الأَنصارِ فِي حائِطٍ لِأَبِيها، فَنَظَرتُ إلَىٰ ما أَرَدتُ وَ إلَىٰ ما لَم أُرِد، فَتَزَوَّجتُها فَكانَت خَيرَ امرَأَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۹۳، النوادر للراوندي: ص۱۱۷ ح۱۱۹ و ۱۲۰ و ۱۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۴۳ ح۳ و ۴ و ۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه السلام - به نقل از پدرانش علیهم السلام -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «اگر یکی از شما تصمیم به ازدواج با زنی گرفت، اشکالی ندارد که به آن جاهایی [از بدن آن زن] که او را به این ازدواج ترغیب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نگاه کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پدرم] جعفر بن محمّد علیه السلام فرمود: «پدرم گفت: &amp;quot;این حدیث را برای جابر بن عبد اللّٰه انصاری ذکر کردم. جابر گفت: هنگامی که این حدیث را از پیامبر خدا صلی الله علیه وآله شنیدم، در باغ پدر دختری از انصار پنهان شدم و به آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم و به آنچه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم نگاه کردم. سپس با او ازدواج کردم و او بهترین زن بود&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامام عليّ عليه السلام - فِي رَجُلٍ يَنظُرُ إلى مَحاسِنِ امرَأَةٍ يُريدُ أَن يَتَزَوَّجَها-: لا بَأْسَ، إنَّما هُوَ مُستامٌ، فَإن تَقَيَّضَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني (رحمه الله): المُستام: من السَّوم الذي في المبایَعة، یقال:‌سُمتُ بالسلعة و ساوَمت و استَمتُ بها و علیها؛ سألتُه سَومَها، و هي في معرض شِرائي. و «تَقَیّضَ»: تَقدَّرَ و تَسبَّبَ (الوافي: ج۲۱ ح۳۷۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَمرٌ يَكونُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص۴۳۵ ح۱۷۳۵ عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن أبيه عليهما السلام، قرب الإسناد: ص۱۵۹ ح۵۸۱ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۶۳ ح۷ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۴۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه السلام - در بارۀ مردی که به زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زنی نگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که قصد ازدواج با او را دارد -: اشکالی ندارد. او در حال ارزیابی است. اگر شرایطْ مناسب باشد، ازدواج صورت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن محمّد بن مسلم: سَأَلتُ أَبا جَعفَرٍ عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُريدُ أَن يَتَزَوَّجَ المَرأَةَ‌، أَ يَنظُرُ إلَيها؟ قالَ‌: نَعَم‌، إنَّما يَشتَريها بِأَغلَى الثَّمَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۳۶۵ ح۱، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۵۹ ح۲۵۱۰۰ و راجع صحيح مسلم: ج۲ ص۱۰۴۰ ح۷۴&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: از امام باقر علیه السلام در بارۀ مردی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد زنی را به همسری برگزیند، پرسیدم: آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به او نگاه کند؟ امام علیه السلام فرمود: «بله؛ او دارد چیزی را به بالاترین قیمت، خریداری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن الحسن بن السَّري عن الإمام الصادق عليه السلام: أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ‌: يَنظُرُ إلَى المَرأَةِ قَبلَ أَن يَتَزَوَّجَها؟ قالَ‌: نَعَم‌، فَلِمَ يُعطي مالَهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۳۶۵ ح۴، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۵۹ ح۲۵۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حسن بن سَری -: از امام صادق علیه السلام پرسید[م]: آیا مرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به زنی پیش از ازدواج با او نگاه کند؟ فرمود: «آری؛ پس برای چه مالش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن الحسن السَّري: قُلتُ لِأبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: الرجُلُ يُريدُ أن يتزوَّجَ المَرأةَ‌، يَتَأمَّلُها و يَنظُرُ إلىٰ خَلفِها وَ إلىٰ وَجهِها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، لا بَأسَ أن يَنظُرَ الرَّجُلُ إلَى المَرأةِ إذا أرادَ أن يَتَزَوَّجَها، يَنظُرُ إلىٰ خَلفِها وَ إلىٰ وَجهِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۳۶۵ ح۳، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۵۹ ح۲۵۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حسن بن سَری -: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی که قصد ازدواج دارد، آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به پشت و روی (هیکل و چهرۀ) زن نگاه کند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله؛ اشکالی ندارد که مردی هنگام تصمیم گرفتن برای ازدواج، به پشت و روی زن نگاه کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن يونس بن يعقوب: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللَّهِ عليه السلام: الرَّجُلُ يُريدُ أَن يَتَزَوَّجَ المَرأَةَ، يَجُوزُ أَن يَنظُرَ إلَيها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، وَ تُرَقِّقُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «ترفق»، و التصویب من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر، و کذلك أیضاً [بالقاف] في وسائل الشیعة: ج۲۰ ص۹۰ ح۲۵۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ الثِّيابَ؛ لِأَنَّهُ يُريدُ أَن يَشتَرِيَها بِأَغلىٰ ثَمَنٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۰۰ ح۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۴۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از یونس بن یعقوب -: به امام صادق علیه السلام گفتم: مردی که قصد ازدواج دارد، آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به زن نگاه کند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله؛ و زن، لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نازک برایش بپوشد؛ زیرا او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد زن را با بالاترین قیمت بخرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عبد الله بن سنان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللَّهِ عليه السلام: الرَّجُلُ يُريدُ أَن يَتَزَوَّجَ المَرأَةَ فَيَنظُرُ إلىٰ شَعرِها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم؛ إنَّما يُريدُ أَن يَشتَرِيَها بِأَغلَى الثَّمَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص۴۳۵ ح۱۷۳۴، کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۴۱۲ ح۴۴۳۹، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۳۱۴ ح۱۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از عبد اللّٰه بن سِنان -: به امام صادق علیه السلام گفتم: آیا مردی که قصد ازدواج دارد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به موی زن نگاه کند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله؛ زیرا او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد زن را با بالاترین قیمت خریداری کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن عبد اللّه بنِ الفضلِ عن أبيه عن رجل عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: أ يَنظُرُ الرَّجُلُ إلَى المَرأَةِ يُريدُ تَزويجَها، فَيَنظُرُ إلىٰ شَعرِها و مَحاسِنِها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا بَأْسَ بِذٰلِكَ إذا لَم يَكُن مُتَلَذِّذاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۳۶۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عبد اللّٰه بن فضل، از پدرش، از مردی -: به امام صادق علیه السلام گفتم: آيا مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به زنى كه قصد ازدواج با او را دارد، نگاه كند و به موها و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او بنگرد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مانعى ندارد، تا وقتی كه قصد لذّت بردن نداشته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا بَأْسَ بِأَن يَنظُرَ إلىٰ وَجهِها و مَعاصِمِها إذا أرادَ أن يَتَزَوَّجَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۳۶۵ ح۲ عن هشام بن سالم و حمّاد بن عثمان و حفص بن البختريّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: مانعى ندارد كه مرد، هنگامى كه قصد ازدواج دارد، به صورت و ساق پا و ساق دست زن نگاه كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الهداية الكبرى: ص3۵۴، مدینة المعاجز: ج8 ص21، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ص۲۵ ذیل ح37.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نساء-أهل-الذمة-و-من-إذا-نهین-لا-ینتهين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2 - ۴: نِساءُ أهلِ الذِّمَّةِ و مَن إذا نُهینَ لا یَنتَهين&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زنان اهل کتاب و زنانی که وقتی نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا يحضره الفقيه عن عَبّاد بن صُهَيب عن الإمام الصادق عليه السلام: لا بَأسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ شُعورِ نِساءِ أهلِ تِهامَةَ و الأعرابِ و أهلِ البَوادي مِن أهلِ الذِّمَّةِ و العُلوجِ؛ لِأنَّهُنَّ إذا نُهينَ لا يَنتَهينَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ المَجنونَةُ المَغلوبَةُ لا بَأسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ شَعرِها و جَسَدِها، ما لَم يَتَعَمَّد ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۴۶۹ ح۴۶۳۶، علل الشرائع: ص۵۶۵ ح۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص۴۵ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از عَبّاد بن صُهَیب -: امام صادق علیه السلام فرمود: «اشکالی ندارد که به موی زنان ساحل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینان و چادرنشینان و ساکنان صحراها، چه از اهل ذِمّه باشند و چه بَددین [و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دین]، نگاه شود؛ زیرا اگر از این عمل منع شوند، باز هم پرهیز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[نیز] فرمود: «همچنین نگاه به مو و بدن زن دیوانۀ ناتوانی که اختیار خودش را ندارد، اشکالی ندارد، البتّه تا آن هنگام که این کار به عمد انجام نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلّی الله عليه وآله: لا حُرمَةَ لِنِساءِ أهلِ الذِّمَّةِ أن يُنظَرَ إلىٰ شُعورِهِنَّ و أيديهِنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۲۴ ح۱ عن السکوني عن الإمام الصادق عليه السلام، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۴۹ ح۲۵۴۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: برای زنان اهل ذمّه حرمت و محدودیتی وجود ندارد که به موها و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان نگاه شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن عَبّاد بن صُهَيب عن الإمام الصادق عليه السلام: لا بَأسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ رُؤُوسِ أهلِ التِّهامَةِ و الأعرابِ و أهلِ السَّوادِ و العُلوجِ؛ لِأنَّهُم إذا نُهوا لا يَنتَهونَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ المَجنونَةِ و المَغلوبَةِ عَلىٰ عَقلِها، و لا بَأسَ بِالنَّظَرِ إلىٰ شَعرِها و جَسَدِها ما لَم يَتَعَمَّد ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۵۲۴ ح۱، وسائل الشيعة: ج۱۴ ص۱۴۹ ح۲۵۴۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عَبّاد بن صُهَيب -: امام صادق علیه السلام فرمود: «نگاه كردن به سر زنان اهل ساحل و چادرنشینان و روستائیان و بَددینان، ايرادى ندارد؛ زيرا اگر نهى شوند، دست بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[نیز] فرمود: «و همچنین زنان ديوانه و سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل، که نگاه كردن به مو و بدن اینها، اگر عمدى [و به قصد لذّت بردن] نباشد، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-الحجاب-في-صدر-الإسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الحِجابُ في صَدرِ الإسلامِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجاب در آغاز اسلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حجاب-نساء-النبي-صلی-الله-عليه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: حِجابُ نِساءِ النَّبِيّ صلّی الله عليه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجاب زنان پیامبر صلی الله علیه وآله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَرنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجنَ تَبَرُّجَ الجاهِلِيَّةِ الأُولى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَقِمنَ الصَّلاةَ وَ آتِينَ الزَّكاةَ وَ أَطِعنَ اللهَ وَ رَسُولَه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در خانۀ خود بمانید و مانند دوران جاهليّتِ نخست [با آرايش و زينت و بدون رعايت حجاب، ميان مردم] خودنمایی نکنید و نماز را بر پا داريد و زكات بپردازيد و از خدا و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش اطاعت کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عائشة: كانَ الرُّكبانُ يَمُرّونَ بِنا وَ نَحنُ مَعَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله مُحرِماتٌ، فَإذا حاذَوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَذوُ و الحِذاء: الإزاء و المقابل (النهایة: ج۱ ص۳۵۸ «حذا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِنا سَدَلَت إحدانا جِلبابَها مِن رَأسِها عَلىٰ وَجهِها، فَإذا جاوَزونا كَشَفناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۶۷ ح۱۸۳۳، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۹۷۹ ح۲۹۳۵ نحوه، مسند ابن حنبل: ج۹ ص۲۶۹ ح۲۴۰۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عايشه -: ما [همسران پيامبر]، مُحرِم و همراه پيامبر خدا صلی الله علیه وآله بوديم. سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از كنار ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتند و چون به رو به روى ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيدند، هر كداممان روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را از روى سرش بر صورتش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت و چون از ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتند، آن را از روى صورتمان بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری عن ابن عبّاس: لَمّا أَرادَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله أَن يَخرُجَ مِن خَيبَرَ، قالَ القَومُ: اَلآنَ نَعلَمُ أَ سُرِّيَّةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُرِّیَّة: أي جاریة (تاج العروس: ج۱۹ ص۵۲۱ «سرو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَفيَّةُ أَمِ امرَأَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي حُرّة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإن كانَتِ امرَأَةً فَإنَّهُ سَيَحجُبُها، وَ إلّا فَهِيَ سُرِّيَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا خَرَجَ، أَمَرَ بِسِترٍ فَسُتِرَ دونَها؛ فَعَرَفَ النّاسُ أَنَّهَا امرَأَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ: ج۲ ص۱۱۶، صفة الصفوة: ج۱ ص۴۶۹ الرقم ۴۰، تاریخ دمشق: ج۱۶ ص۴۵؛ بحار الأنوار: ج۲۱ ص۳۳ ذیل ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از ابن عبّاس -: چون پیامبر خدا صلی الله علیه وآله خواست ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار خیبر شود، مردم گفتند: اکنون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمیم که صفیّه کنیز است یا زن [آزاد]؛ زیرا اگر آزاد باشد، پیامبر خدا او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و اگر نپوشاند، او کنیز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا بیرون آمد، دستور داد پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای آوردند و صفیّه را در پرده نشاند. پس، مردم فهمیدند که او آزاد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ عن عبد اللّٰه بن عبد الرحمان بن أَبي صَعصعة: بَعَثَ المُقَوقِسُ- صاحِبُ الإسكَندَريَّةِ- إلىٰ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله - في سَنَةِ سَبعٍ مِنَ الهِجرَةِ - بِمارِيَةَ&lt;/span&gt; … &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ كانَ رَسولُ اللّٰهِ مُعجَباً بِاُمِّ إبراهيمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي مارِیَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ كانَت بَيضاءَ جَميلَةً. فَأَنزَلَها رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله فِي العالِيَةِ؛ فِي المالِ الَّذي يُقالُ لَهُ اليَومَ: مَشرَبَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَشرَبة: أرض لَیّنة لا یزال فیها نَبتٌ أخضرُ رَیّانُ. و المَشرَبَة و المَشرُبَة - بالفتح و الضمّ -: الغُرفَة. و المَشارب: العَلالي (لسان العرب: ج۱ ص۴۹۱ «شرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمِّ إبراهيمَ. وَ كانَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله يَختَلِفُ إلَيها هُناكَ، وَ ضَرَبَ عَلَيهَا الحِجابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ: ج۸ ص۲۱۲، تاریخ الطبري: ج۱۱ ص۶۱۷، المنتظم: ج۳ ص۲۹۹؛ بحار الأنوار: ج۲۱ ص۴۳ ذیل ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از عبد اللّٰه بن عبد الرحمان بن ابی صَعصَعه -: در سال هفتم هجرت، مُقَوقِس، فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روای اسکندریّه، ماریه را [که پس از آن، اُمّ ابراهیم نامیده شد] برای پیامبر خدا فرستاد... و پیامبر خدا از اُمّ ابراهیم خوشش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. او زنی سفید و زیبا بود. به همین سبب، او را در [منطقۀ] عالیه، در ملکی که امروز به آن «مشربۀ اُمّ ابراهیم» می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند، اسکان داد. پیامبر خدا در آن جا نزد او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و برایش پرده زده بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: عن وَهب مولىٰ أَبي أَحمد عن أُمّ سَلَمة، أنَّ النَّبيَّ صلّی الله عليه وآله دَخَلَ عَلَيها وَ هِيَ تَختَمِرُ، فَقالَ: لَيَّةً،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لیّة لا لیّتین: أي تلوي خمارها علی رأسها مرةً واحدة و لا تدیره مرّتین؛ لئلّا تتشبّه بالرجال إذا اعتمّوا (النهایة: ج۴ ص۲۷۹ «لوا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا لَيَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو داوودَ: مَعنیٰ قَولِهِ: «لَیَّةً، لا لَیَّتَینِ» یَقولُ: لا تَعتَمُّ مِثلَ الرَّجُلِ، لا تُکَرِّرُهُ طاقاً أو طاقَینِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۴ ح۴۱۱۵، المستدرك علی الصحیحین: ج۴ ص۲۱۶ ح۷۴۱۷، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۱۸۴ ح۲۶۶۰۰ و راجع الکافي: ج۵ ص۱۱۷ ح۲، تهذیب الأحکام: ج۶ ص۳۵۸ ح۱۰۲۷ في ما وصف الإمام الباقر عليه السلام کیفیة خروج اُمّ سلمة، بإذنٍ من النّبيّ صَلّی الله عَليه وآلِه لمناحة اُقیمت علی أحد أقاربها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود: وَهب، آزاد شدۀ ابو احمد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: پیامبر صلی الله علیه وآله نزد او (اُم سَلَمه) آمد و او مشغول سر کردنِ روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بود. فرمود: «یک دور، نه دو دور».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو داوود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: معنای «یک دور، نه دو دور» [یعنی] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را یک دور بپیچ، نه دو دور، تا شبیه دستار مردان نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ عن حُمَيد بن عبد اللّٰه الأصَمّ عن اُمّه: رَأَيتُ عَلىٰ عائِشَةَ خِماراً أَسوَدَ جَيشانِيّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَیشان: مِخلاف [ناحیة أو قریة] بالیمن (تاج العروس: ج۹ ص۷۸ «جیش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبریٰ: ج۸ ص۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از حُمَید بن عبد اللّٰه اَصَم، از مادرش -: بر سر عایشه روسری سیاه جَیشانی (منسوب به ناحیۀ جَیشان در یمن) دیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ عن أَمینَة: رَأَيتُ عَلىٰ عائِشَةَ مِلحَفَةً مُوَرَّسَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوب مُوَرَّس: مصبوغ بالوَرس. و الوَرس: نَبتٌ أصفر تُصبَغ به الثیابُ و غیرها (اُنظر: لسان العرب: ج۶ ص۲۵۴ «ورس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ خِماراً جَيشانِيّاً إلَى السَّوادِ ما هُوَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرىٰ: ج۸ ص۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از امینه -: بر سر عـایشه، چادر وَرسی (رنگ شده با وَرس و زعفرانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ) و روسری سیاه جَیشانی دیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن اُمّ سَلَمة: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله وَ عِندَهُ مَيمونَةُ، فَأَقبَلَ ابنُ أُمِّ مَكتومٍ، وَ ذٰلِكَ بَعدَ أَن أُمِرنا بِالحِجابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سائر المصادر هنا زیادة: «فَدَخَلَ عَلَینا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزلت آیة الحجاب في السنة الخامسة من الهجرة، بعد غزوة الأحزاب بقلیل (اُنظر: الصحیح من سیرة النبيّ الأعظم: ج۱۴ ص۱۲۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: اِحتَجِبا مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلنا: يا رَسولَ اللّٰهِ، أَ لَيسَ أَعمىٰ لا يُبصِرُنا وَ لا يَعرِفُنا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی الله عليه وآله: أَ فَعَمياوانِ أَنتُما؟ أَ لَستُما تُبصِرانِهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۶۳ ح۴۱۱۲، سنن الترمذي: ج۵ ص۱۰۲ ح۲۷۷۸ نحوه؛ مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۹۸ ح۱۷۲۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۷ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از اُمّ سلمه -: نزد پیامبر خدا بودم و میمونه هم نزد ایشان بود. در این هنگام، ابن اُمّ مکتوم آمد. این بعد از آن بود که امر به حجاب شده بودیم. پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «بروید پشت پرده».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم: ای پیامبر خدا! مگر نه این است که او نابیناست و ما را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «آیا شما دو نفر هم نابینایید؟! آیا نه این است که شما او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن أحمد بن أبي عبد اللّٰه: اِستَأذَنَ ابنُ أُمِّ مَكتومٍ عَلَى النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله وَ عِندَهُ عائِشَةُ و حَفصَةُ، فَقالَ لَهُما: قُوما، فَادخُلَا البَيتَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَتا: إنَّهُ أَعمىٰ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن لَم يَرَكُما، فَإنَّكُما تَرَيانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۳۴ ح۲، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۵۷ ح۸۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۲۴۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از احمد بن ابى عبد اللّٰه -: ابن اُمّ مكتوم از پیامبر صلی الله علیه وآله اجازۀ ورود خواست، در حالى كه عايشه و حفصه نزد ایشان بودند. به آن دو فرمود: «برخيزيد و به داخل اتاق بروید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: او نابيناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر او شما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند، شما كه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البدایة و النهایة عن عروة بن الزبير- في ذِكرِ وَفاةِ رَسولِ اللهِ صلّی الله عليه وآله -: و أقبَلَ أبو بَكرٍ مِنَ السُّنحِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَُخ:‌موضع قرُب المدینة المنوّرة علی ساکنها أفضل الصلاة و السلام، و فیه منازل بني الحارث بن الخزرج من الأنصار، کان به مسکن أبي بکر؛ لأنّه کانت له زوجة من بني الحارث بن الخزرج (اُنظر: تاج العروس: ج۴ ص۹۶ «سنخ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ دابَّتِهِ حَتّىٰ نَزَلَ بِبابِ المَسجِدِ، ثُمَّ أقبَلَ مَكروباً حَزيناً، فَاستَأذَنَ في بَيتِ ابنَتِهِ عائِشَةَ‌، فَأَذِنَت لَهُ‌، فَدَخَلَ و رَسولُ اللّه صلّی الله عليه وآله قَد تُوُفِّيَ عَلَى الفِراشِ و النِّسوَةُ حَولَهُ‌، فَخَمَّرنَ وُجوهَهُنَّ و استَتَرنَ مِن أبي بَكرٍ إلّا ما كانَ مِن عائِشَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النّبوّة للبيهقي: ج۷ ص۲۱۷، البداية و النهاية: ج۵ ص۲۴۳، السيرة النبويّة لابن كثير: ج۴ ص۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البدایة و النهایة - به نقل از عُروة بن زبیر، در بارۀ وفات پیامبر خدا صلی الله علیه وآله -: ابو بكر، سوار بر مركبش از سُنح آمد تا بر درِ مسجد پياده شد. سپس با نگرانی و اندوه، جلو آمد و بر درِ منزل دخترش عايشه [ايستاد و] اجازه خواست. عايشه به او اجازه داد. او داخل شد، در حالى كه پيامبر خدا بر بستر، وفات يافته بود و زنان، پيرامونش بودند. پس، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را پوشاندند و خود را از ابو بكر پنهان ساختند، مگر عايشه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حجاب-بنت-النبي-صلی-الله-عليه-وآله-فاطمة-عليها-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: حِجابُ بِنتِ النَّبيِّ صلّی الله عليه وآله، فاطِمَةَ عليها السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجاب دختر پیامبر صلی الله علیه وآله، فاطمه علیها السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ فاطِمَةَ بِنتَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله استَأذَنَ عَلَیها أَعمیٰ فَحَجَبَتهُ، فَقالَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: يا فاطِمَةُ، حَجَبتيهِ وَ هُوَ لا يَراكِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: يا رَسولَ اللّٰه، إن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَكُن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَراني&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنَا أَراهُ، وَ هُوَ يَشَمُّ الرّيحَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله: أَشهَدُ أَنَّكِ بَضعَةٌ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القویّة: ص۲۲۴ ح۱۶ عن الإمام الصادق عن أبیه عليهما السلام، الجعفریّات: ص۹۵ عن الإمام الکاظم عن آبائه عن الإمام الحسین عليهم السلام، النوادر للراوندي: ص۱۱۹ ح۲۶ عن الامام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۸ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: مردى نابينا از فاطمه دختر پیامبر خدا صلی الله علیه وآله اجازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[ی ورود به منزل] خواست. فاطمه از او حجاب گرفت. پيامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «ای فاطمه! از او حجاب گرفتى، با اين كه او تو را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه گفت: اى پیامبر خدا! اگر او مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند، من كه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم و او بو را استشمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله به او فرمود: «گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که تو پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از وجود من هستی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل فاطمة الزهراء للحاكم عن سعيد بن المسيّب عن الإمام عليّ عليه السلام - أنَّهُ قالَ لِفاطِمَةَ عليها السلام -: ما خَيرٌ لِلنِّساءِ؟ قالَت: ما لَهُنَّ خَيرٌ مِن ألّا يَرَينَ الرِّجالَ و لا يَرَونَهُنَّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: فَذَكَرتُ ذٰلِكَ لِلنَّبِيّ صلّی الله عليه وآله و أخبَرتُهُ بِقَولِ فاطِمَةَ عليها السلام، فَقالَ‌: إنَّ فاطِمَةَ بَضعَةٌ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل فاطمة الزهراء للحاكم: ص۵۴ ح٣٩، مسند البزّار: ج٢ ص١۶٠ ح۵٢۶ نحوه؛ مكارم الأخلاق: ج١ ص۴٩٧ ح١٧٢٧ عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۴٣ ص۵۴ ح۴٨.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائلُ فاطمةَ الزهراء، حاكم - به نقل از سعيد بن مُسَيَّب -: على علیه السلام به فاطمه علیها السلام گفت: «براى زنان، بهترين چيست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «براى آنان، بهتر از اين نيست كه آنان مردان را نبينند و مردان [نیز] آنان را».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه السلام گفت: من اين گفتۀ فاطمه را برای پيامبر صلی الله علیه وآله تعریف کردم. فرمود: «به راستی، فاطمه، پارۀ تن من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق عن الفُضَیل عن الإمام الباقر عليه السلام: فاطِمَةُ سَيِّدَةُ نِساءِ أَهلِ الجَنَّةِ، وَ ما كانَ خِمارُها إلّا هٰكَذا- وَ أَومَأَ بِيَدِهِ إلىٰ وَسَطِ عَضُدِهِ، وَ مَا استَثنىٰ أَحَداً-.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق: ج۱ ص۲۱۱ ح۶۲۸ عن الفضیل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از فُضَیل -: امام باقر علیه السلام فرمود: «فاطمه که بانوی بانوان بهشت است، روسری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش این گونه (تا این&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا) بود...» و با دستش به وسط بازویش اشاره کرد و هیچ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسی را استثنا نکرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام عن جابر بن عبد اللّه الأنصاريّ: خَرَجَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله يُريدُ فاطِمَةَ عليها السلام وَ أَنا مَعَهُ، فَلَمَّا انتَهَيتُ إلَى البابِ وَضَعَ يَدَهُ عَلَيهِ فَدَفَعَهُ، ثُمَّ قالَ: السَّلامُ عَلَيكُم. فَقالَت فاطِمَةُ عليها السلام: عَلَيكَ السَّلامُ يا رَسولَ اللّٰه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَدخُلُ؟ قالَت: اُدخُل يا رَسولَ اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَدخُلُ أَنا وَ مَن مَعي؟ فَقالَت: يا رَسولَ اللّٰه، لَيسَ عَلَيَّ قِناعٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا فاطِمَةُ، خُذي فَضلَ مِلحَفَتِكِ فَقَنِّعي بِهِ رَأسَكِ. فَفَعَلَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: السَّلامُ عَلَيكُم. فَقالَت فاطِمَةُ عليها السلام: و عَلَيكَ السَّلامُ يا رَسولَ اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَدخُلُ؟ قالَت: نَعَم يا رَسولَ اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أنا و مَن مَعي؟ قالَت: و مَن مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جابرٌ: فَدَخَل رَسولُ اللهِ صلّی الله عليه وآله وَ دَخَلتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۲۸ ح۵ عن جابر الجعفي، مشكاة الأنوار: ص۳۴۳ ح۱۰۹۹، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۶۲ ح۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه السلام - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصارى -: پيامبر خدا صلی الله علیه وآله به قصد ديدن فاطمه علیها السلام راه افتاد و من با ايشان بودم. هنگامى كه به درِ خانه[ی فاطمه] رسيدم، دستش را بر در نهاد و آن را کمی باز کرد و سپس فرمود: «سلام بر شما!». فاطمه علیها السلام گفت: و بر تو سلام، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «داخل شوم؟». فاطمه گفت: داخل شوید، اى پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «من و همراهم داخل شویم؟». گفت: اى پیامبر خدا! مَقنعه سرم نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى فاطمه! گوشۀ مَلحَفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بگير و سرت را با آن بپوشان» و فاطمه علیها السلام چنين كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله سپس فرمود: «سلام بر شما!». فاطمه گفت: و بر تو سلام، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا داخل شوم؟». گفت: آرى، اى پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من و همراهم؟». گفت: و همراهتان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله داخل شد و من نيز داخل شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء عن كثير النواء عن عِمران بن حُصَين: إنَّ النَّبِيَّ صلّی الله عليه وآله قالَ: أ لا تَنطَلِقُ بِنا نَعودُ فاطِمَةَ، فَإنَّها تَشتَكي؟ قُلتُ: بَلىٰ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَانطَلَقنا، حَتّىٰ إذَا انتَهَينا إلىٰ بابِها فَسَلَّمَ وَ استَأذَنَ، فَقالَ: أدخُلُ أنَا و مَن مَعِي؟ قالَت: نَعَم، و مَن مَعَكَ يا أبَتاهُ؟ فَوَ اللّهِ ما عَلَيَّ إلّا عَباءَةٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها: اِصنَعي بِها كَذا، وَ اصنَعي بِها كَذا. فَعَلَّمَها كَيفَ تَستَتِرُ. فَقالَت: وَ اللّهِ ما عَلىٰ رَأسي مِن خِمارٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأخَذَ خَلَقَ مُلاءَةٍ كانَت عَلَيهِ، فَقالَ: اِختَمِري بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أذِنَت لَهُما فَدَخَلا، فَقالَ: كَيفَ تَجِدينَكِ يا بُنَيَّةُ؟ قالَت: إنّي لَوَجِعَةٌ، و إنَّهُ لَيَزيدُ فِيَّ أنَّهُ ما لي طَعامٌ آكُلُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا بُنَيَّةُ، أ ما تَرضَينَ أنَّكِ سَيِّدَةُ نِساءِ العالَمينَ؟ قالَت: تَقُولُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و الظاهر أنّ کلمة «تقول» زائدة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا أبَتِ، فَأينَ مَريَمُ ابنَةُ عِمرانَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تِلكَ سَيِّدَةُ نِساءِ عالَمِها، و أنتِ سَيِّدَةُ نِساءِ عالَمِكِ. أما وَ اللّهِ، زَوَّجتُكِ سَيِّداً فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۲ ص۴۲ الرقم ۱۳۳، ما نُقل عن الرسول في فضل الزهراء البتول لأبي المعالي البغدادي: ص۳۵۸ ح۱۲؛ كشف اليقين: ص۴۴۵ ح۵۴۹، العدد القويّة: ص۲۲۵ ح۲۰ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۷ ص۶۸&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذیل ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء - به نقل از کثیر نَواء، از عِمران بن حُصَین -: پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی با ما بیایی تا به عیادت فاطمه برویم که او بیمار است؟». گفتم: چرا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس راه افتادیم تا این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که به درِ خانۀ فاطمه علیها السلام رسیدیم. پیامبر صلی الله علیه وآله سلام کرد و اجازهٔ ورود خواست. آن گاه فرمود: «آیا من و هر کس همراهم است، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانیم وارد شویم؟». فاطمه گفت: «بله؛ امّا چه کسانی همراهتان هستند، ای پدر؟ [اگر نامَحرم اند،] به خدا، جز عبایی بر تن ندارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پیامبر صلی الله علیه وآله به او نشان داد که چگونه از همان لباس برای پوشش [خود] استفاده کند و به او فرمود: «این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه کن و این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه کن». فاطمه علیها السلام گفت: به خدا، بر سرم نیز هیچ روسری نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پیامبر صلی الله علیه وآله شال کهنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را که بر کمر داشت، باز کرد و فرمود: «با این، خود را بپوشان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فاطمه علیها السلام اجازه داد و آنان وارد شدند. پیامبر صلی الله علیه وآله پرسید: «ای دخترم! حال تو چگونه است؟». فاطمه پاسخ داد: بسیار درد دارم و این که چیزی برای خوردن ندارم، حال مرا بدتر کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «ای دخترم! آیا راضی نیستی که سَرور زنان جهانیان هستی؟». فاطمه گفت: ای پدر! پس جایگاه مریم دختر عمران کجاست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «او سَرور زنان عصر خود بود و تو سَرور زنان عصر خود هستی. سوگند به خدا، تو را به همسریِ کسی در آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که سَرور دنیا و آخرت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کفایة الأثر عن أبي ذَرّ:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلىٰ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله في مَرَضِهِ الَّذي تُوُفِّيَ فيهِ، فَقالَ: يا أَبا ذَرٍّ، ايتِني بِابنَتي فاطِمَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُمتُ وَ دَخَلتُ عَلَيها وَ قُلتُ: يا سَيِّدَةَ النِّسوانِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَجيبي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَباكِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَبِسَت جِلبابَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة التي بأیدینا: «فلبت منحلها» بدل «فَلَبِسَت جِلبابَها»، و التصویب من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أَبرَزَت وَ خَرَجَت حَتّىٰ دَخَلَت عَلىٰ رَسولِ اللّٰه صلّی الله عليه وآله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص۳۶، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۲۸۸ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از ابو ذر -: در بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به درگذشت پیامبر خدا صلی الله علیه وآله انجامید، نزد ايشان رفتم. فرمود: «اى ابو ذر! دخترم فاطمه را نزدم بياور».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخاستم و نزد فاطمه علیها السلام رفتم و گفتم: اى سَرور بانوان! پدرتان شما را فرا خوانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه چادرش را سر کرد و بيرون آمد و راه افتاد و به خدمت پیامبر خدا رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج عن عبد اللّٰه بن الحسن عن آبائه عليهم السلام: إنَّهُ لَمَّا اجتمَعَ أَبوبَكرٍ و عُمَرُ عَلىٰ مَنعِ فاطِمَةَ عليها السلام فَدَكاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَك - بفتحتین -: قریة من قری الیهود، بینها و بین مدینة النبيّ یومان، و بینها و بین خیبر دون مرحلة، و هي ممّا أفاء اللّٰه علی رسوله. مُنصرف و غیر منصرف. و کانت لرسول اللّٰه صَلّی الله عَليه وآلِه... فلمّا نزل: (وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ)؛ أي أعطِ فاطمة فدَکاً، أعطاها رسول اللّٰه صَلّی الله عَليه وآلِه إیّاها. و کانت في یدِ فاطمة عليها السلام إلی أن تُوُفّي رسول اللّٰه صَلّی الله عَليه وآلِه، فأُخِذت من فاطمة عليها السلام (مجمع البحرین: ج۳، ص۱۳۷۰ «فدك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَلَغَها ذٰلِكَ، لاثَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللوث: الطَّيّ و الجمع. و لاث العمامة: شَدّها و ربطها. و لاثت خِمارها: لَفّته (اُنظر: النهایة: ج۴ ص۲۷۵ «لوث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِمارَها عَلىٰ رَأسِها، و اشتَمَلَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاِشتمال: افتعال من الشَّملَة؛ و هو کساء یُتَغَطّیٰ به و یُتَلَفَّف فیه (النهایة: ج۲ ص۵۰۱ «شمل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِجِلبابِها، و أقبَلَت في لُمَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في لُمَة: أي في جماعة (النهایة: ج۴ ص۲۷۴ «لمه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن حَفَدَتِها و نِساءِ قَومِها، تَطَأُ ذُيولَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي (رحمه الله): «تَطأ ذُيولَها» أي كانت أثوابها طويلة تستر قدميها، و تضع عليها قدمها عند المشي، و جمع الذيل باعتبار الأجزاء أو تعدّد الثياب (بحار الأنوار: ج۲۹ ص۲۴۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۱ ص۲۵۳ ح۴۹، دلائل الإمامة: ص۱۱۱ ح۳۶ عن زید بن عليّ بن الحسین عن آبائه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲۹ ص۲۲۰ ح۸؛ بلاغات النساء: ص۲۳ عن زید بن عليّ بن الحسین عن آبائه عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسر امام حسن علیه السلام، از پدرانش علیهم السلام -: هنگامى كه&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بكر و عمر، در ممانعت از فاطمه علیها السلام براى دخل و تصرّف در فدک، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان شدند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خبر آن به فاطمه رسيد، مقنعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را سرش کرد و چادرش را به خود پیچید و با جمعى از خدمتكاران و زنان طايفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به راه افتاد، در حالی که دامن لباسش به زمین کشیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد (زیر پا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن أبي هاشم: لَمّا اُخرِجَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعَلِيٍّ عليه السلام، خَرَجَت فاطِمَةُ عليها السلام واضِعَةً قَميصَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله عَلىٰ رَأسِها، آخِذَةً بِيَدَيِ ابنَيها، فَقالَت: ما لي و ما لَكَ يا أَبا بَكرٍ؟! تُريدُ أَن تُؤتِمَ ابنَيَّ وَ تُرمِلَني مِن زَوجي؟&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّٰهِ، لَو لا أَن تَكونَ سَيِّئَةٌ لَنَشَرتُ شَعري وَ لَصَرَختُ إلَىٰ رَبّي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَجُلٌ مِنَ القَومِ: ما تُريدُ إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هٰذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أَخَذَت بِيَدِهِ فَانطَلَقَت بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۳۷ ح۳۲۰، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۰۵ ح۱۷۵۶، الاختصاص: ص۱۸۶ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۸ ص۲۵۲ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو هاشم -: وقتى على علیه السلام [از خانه برای بیعت گرفتن از او] بيرون برده شد، فاطمه علیها السلام در حالی که پيراهن پیامبر خدا صلی الله علیه وآله را بر سر نهاده و دست دو پسرش را گرفته بود، بيرون آمد و گفت: «از جان من چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی، ای ابو بکر؟! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى این دو پسرم را يتيم و مرا بيوه كنى؟ به خدا سوگند، اگر گناه نبود، مويم را پريشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم و به درگاه پروردگارم ناله سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از میان جمعیت [به ابوبكر] گفت: با اين [مرد] چه كار دارى؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس [فاطمه علیها السلام] دست علی را گرفت و او را با خود برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن عمارة بن مهاجر عن اُمّ جعفر - في ذِکِر نَعشِ فاطِمَةَ عليها السلام -: إنَّ فاطِمَةَ بِنتَ رَسولِ اللّهِ صلّی الله عليه وآله قالَت: يا أَسماءُ، إنّي قَدِ استَقبَحتُ ما يُصنَعُ بِالنِّساءِ؛ إنَّهُ يُطرَحُ عَلَى المَرأَةِ الثَّوبُ فَيَصِفُها!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت أَسماءُ: يا بِنتَ رَسولِ اللّهِ، أَ لا أُريكِ شَيئاً رَأَيتُهُ بِأَرضِ الحَبَشَةِ؟ فَدَعَت بِجَرائِدَ رَطبَةٍ فَحَنَتها، ثُمَّ طَرَحَت عَلَيها ثَوباً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت فاطِمَةُ عليها السلام: ما أَحسَنَ هٰذا و أَجمَلَهُ! يُعرَفُ بِهِ الرَّجُلُ مِنَ المَرأَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرىٰ: ج۴ ص۵۶ ح۶۹۳۰، حلية الأولياء: ج۲ ص۴۳ الرقم۱۳۳ نحوه؛ كشف الغمّة: ج۲ ص۱۲۹ عن أسماء نحوه، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۱۸۹ ح۱۹ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۱۷۷ ح۴۷۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنَن الكبرى - به نقل از عُمارة بن مهاجر، از اُمّ جعفر، در بارۀ پیکر بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جان فاطمه علیها السلام -: فاطمه دختر پیامبر خدا صلی الله علیه وآله گفت: «اى اسماء! من از كارى كه با [جنازۀ] زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روى زن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند كه [برجستگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بدن] او را نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماء گفت: اى دختر پیامبر خدا! آيا چيزى را كه در حبشه ديدم، به شما نشان ندهم؟ سپس شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ترى خواست و آنها را خم كرد و پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر آنها انداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام گفت: «اين، چه خوب و زيباست! با اين [تابوت]، زن از مرد، باز شناخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أَوَّلُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَعشٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُحدِثَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الإسلامِ نَعشُ فاطِمَةَ عليها السلام؛ إنَّهَا اشتَكَت&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكوَتَهَا الَّتي قُبِضَت فيها، وَ قالَت لِأَسماءَ: إنّي نَحَلتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَحَلَ الجسمُ: سَقُم. و أنحَلَهُ الهَمّ. و النُّحول: الهُزال (المصباح المنیر: ص۵۹۵، لسان العرب: ج۱۱ ص۶۵۰ «نحل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ذَهَبَ لَحمي، أَ لا تَجعَلي لي شَيئاً يَستُرُني؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت أَسماءُ: إنّي كُنتُ بِأَرضِ الحَبَشَةِ رَأَيتُهُم يَصنَعونَ شَيئاً، أَ فَلا أَصنَعُ لَكِ؟ فَإن أَعجَبَكِ صَنَعتُ لَكِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت عليها السلام: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعَت بِسَرِيرٍ فَأَكَبَّتهُ لِوَجهِهِ، ثُمَّ دَعَت بِجَرائِدَ فَشَدَّتهُ عَلىٰ قَوائِمِهِ، ثُمَّ جَلَّلَتهُ ثَوباً، فَقالَت: هٰكَذا رَأَيتُهُم يَصنَعونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: اِصنَعي لي مِثلَهُ، اُستُريني سَتَرَكِ اللّٰهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۱ ص۴۶۹ ح۱۵۴۰ عن أبي عبد الرحمان الحذّاء، دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۳۲ عنه عن آبائه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۱۲ ح۴۳ و راجع الجعفريّات: ص۲۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: نخستين تابوتى كه در اسلام ساخته شد، تابوت فاطمه علیها السلام بود. او در بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای كه به وفاتش انجاميد، به اسماء گفت: «من لاغر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و گوشت بدنم آب شده است. براى من چيزى درست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى كه [هنگام تشييع،] بدنم را بپوشاند؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماء گفت: در حبشه كه بودم، ديدم مردمِ آن جا چيزى درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. آيا براى شما [همان را] درست نكنم؟ اگر خوشتان آمد، برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه فرمود: «باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس تختى خواست و به رو خواباند و شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را درخواست كرد و به پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن بست. سپس پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به آنها بست و گفت: ديدم اين گونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه فرمود: «براى من مثل همين را بساز. مرا بپوشان. خداوند، تو را از آتش [جهنّم] بپوشاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حجاب-النساء-في-عصر-النبي-صلی-الله-عليه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 /&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3: حِجابُ النِّساءِ في عَصرِ النَّبِيِّ صلّی الله عليه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حجاب زنان در عصر پیامبر صلی الله علیه وآله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن ابن عمر: قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله: مَن جَرَّ ثَوبَهُ خُيَلاءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُیَلاء و الخِیَلاء: الکِبر و العُجب (النهایة: ج۲، ص۹۳ «خیل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَم يَنظُرِ اللّهُ إلَيهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت أُمُّ سَلَمَةَ: فَكَيفَ يَصنَعنَ النِّساءُ بِذُيولِهِنَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُرخينَ شِبراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: إذاً تَنكَشِفَ أَقدامُهُنَّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُرخينَهُ ذِراعاً، لا يَزِدنَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۲۲۳ ح۱۷۳۱، سنن النسائي: ج۸ ص۲۰۹، مسند ابن حنبل: ج۲ ص۲۰۶ ح۴۴۸۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «هر کس از روی تکبّر دامن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشان راه برود، در روز قیامت، خدا به او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: پس زنان با پایین دامنشان چه کنند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «یک وجب [از زانو] فرو بگذارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: در این صورت، پاهایشان دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس یک ذراع (دو وجب معمولی) فرو بگذارند، نه بیشتر از آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ عن عَلقمة بن أَبي عَلقمة عن اُمّه: رَأَيتُ حَفصَةَ بِنتَ عَبدِ الرَّحمانِ بنِ أَبي بَكرٍ دَخَلَت عَلىٰ عائِشَةَ وَ عَلَيها خِمارٌ رَقيقٌ يَشِفُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَفَّ الثوبُ یَشِفُّ شُفوفاً: إذا بدا ما وراءه و لم یستُره (النهایة: ج۲ ص۴۸۷ «شفف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن جَيبِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَیبها: أي صدرها. و قد مرّ بیانه سابقاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَشَقَّتهُ عائِشَةُ عَلَيها وَ قالَت: أَ ما تَعلَمينَ ما أَنزَلَ اللّٰهُ في سورَةِ النّورِ؟! ثُمَّ دَعَت بِخِمارٍ فَكَسَتها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبریٰ: ج۸ ص۷۲، الموطّأ: ج۲ ص۹۱۳ ح۶، السنن الکبری: ج۲ ص۳۳۲ ح۳۲۶۵ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از علقمة بن ابی علقمه، از مادرش -: حفصه دخـتر عبـدالرحمـان بن ابی بکر را دیدم که نزد عایشه آمد، در حـالی که روسری نازکی بر سـر داشت، به طوری که گردنش دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. عایشه گفت: مگر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی که خدا در سورۀ نور چه نازل کرده است؟ سپس مقنعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای خواست و آن را بر حفصه پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب النساء عن أبی مروان عن عُمرة بنت عبد الرحمان: اِبتاعَت عائِشَةُ قُبطِيَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُبطیّة: الثوب من ثیاب مِصرَ، رقیقة بیضاء، و کأنّه منسوب إلی القِبط و هم اُهل مصر. و ضمّ القاف من تغییر النَّسب، و هذا في الثیاب، فأمّا في الناس فقِبطِيّ بالکسر (النهایة: ج۴ ص۶ «قبط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَرسَلَت بِها إلىٰ أَسماءَ أُختِها وَ قالَت: اِختَمِري بِها، وَ اجعَلي تَحتَها وِقايَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب النساء: ص۲۱۳ ذیل ح۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدب النساء - به نقل از ابو مروان، از عُمره دختر عبد الرحمان -: عایشه یک قُبطیّه خرید و آن را برای خواهرش اسماء فرستاد و گفت: با آن، سر و گردنت را بپوشان و زیر آن، لباس پوشیدۀ دیگری به تن کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كُنتُ قاعِداً فِي البَقيعِ مَعَ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله في يَومِ دَجنٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّجنَةُ: الظُلمَةُ (مجمع البحرين: ج۱ ص۵۷۸ «دجن»). أي: في یومٍ مُظلم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَطَرٍ، إذ مَرَّتِ امرَأَةٌ عَلىٰ حِمارٍ، فَهَوَت يَدُ الحِمارِ في وَهدَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَهدَة: المكان المنخفض، كأنّه حفرة (لسان العرب: ج۳ ص۴۷۱ «وهد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَقَطَتِ المَرأَةُ، فَأَعرَضَ النَّبيُّ صلّی الله عليه وآله بِوَجهِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّٰهِ! إنَّها مُتَسَروِلَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّٰهُمَّ اغفِر لِلمُتَسَروِلاتِ - لِاثاً - يا أَيُّهَا النّاسُ! اِتَّخِذُوا السَّراويلاتِ؛ فَإنَّها مِن أَستَرِ ثِيابِكُم، وَ حَصِّنوا بِها نِساءَكُم إذا خَرَجنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر: ج۲ ص۷۸، مستدرك الوسائل: ج۳ ص۲۴۵ ح۳۴۹۰؛ مسند البزّار: ج۳ ص۱۱۲ ح۸۹۸ عن الأصبغ بن نباتة و لیس فیه ذیله من «یا أیّها الناس» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: من و پيامبر خدا صلی الله علیه وآله در يک روز ابرى و بارانى در بقيع نشسته بوديم كه زنى سوار بر الاغ از آن جا گذشت. پای الاغ در گودالى فرو رفت و زن به زمين افتاد. پيامبر صلی الله علیه وآله رويش را برگرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاضران گفتند: اى پيامبر خدا! آن زن، شلوار به پا دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه وآله سه بار فرمود: «خدايا! زنان شلوارپوش را بيامرز» [و سپس] فرمود: «اى مردم! شلوار بپوشيد كه شلوار، پوشاننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شماست و زنان خود را در موقعى كه بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند، با شلوار حفظ كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا فَتَحَ رَسولُ اللّٰه صلّی الله عليه وآله مَكَّةَ، بايَعَ الرِّجالَ‌، ثُمَّ جاءَ النِّساءُ يُبايِعنَهُ‌، فَأَنزَلَ اللّهُ عزّ وجلّ: (يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذٰا جٰاءَكَ الْمُؤْمِنٰاتُ يُبٰايِعْنَكَ عَلىٰ أَنْ لاٰ يُشْرِكْنَ بِاللّٰهِ شَيْئاً وَ لاٰ يَـسْرِقْنَ وَ لاٰ يَزْنِينَ وَ لاٰ يَقْتُلْنَ أَوْلاٰدَهُنَّ وَ لاٰ يَأْتِينَ بِبُهْتٰانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لاٰ يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبٰايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌)، فَقالَت هِندُ: أمَّا الوَلَدُ فَقَد رَبَّينا صِغاراً و قَتَلتَهُم كِباراً. و قالَت اُمُّ حَكيمٍ بِنتُ الحارِثِ بنِ هِشامٍ - و كانَت عِندَ عِكرِمَةَ بنِ أبي جَهلٍ-: يا رَسولَ اللّٰهِ، ما ذٰلِكَ المَعروفُ الَّذي أمَرَنا اللّٰهُ ألّا نَعصِيَنَّكَ فيهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: لا تَلطِمنَ خَدّاً، و لا تَخمِشنَ وَجهاً، و لا تَنتِفنَ شَعراً، و لا تَشقُقنَ جَيباً، و لا تُسَوِّدنَ ثَوباً، و لا تَدعِينَ بِوَيلٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبايَعَهُنَّ رَسولُ اللّٰه صلّی الله عليه وآله عَلىٰ هٰذا. فَقالَت: يا رَسولَ اللّٰهِ، كَيفَ نُبايِعُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: إنَّني لا اُصافِحُ النِّساءَ. فَدَعا بِقَدَحٍ مِن ماءٍ فَأدخَلَ يَدَهُ ثُمَّ أخرَجَها، فَقالَ‌: أدخِلنَ أيدِيَكُنَّ فِي هٰذَا الماءِ فَهِيَ البَيعَةُ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵٢٧ ح۵ عن أبان، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۳۶۴ من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج٢١ ص١٣۴ ح٢٣ و راجع المصنّف لعبد الرزّاق: ج۶ ص۷ ح۹۸۲۶ و الطبقات الكبرىٰ: ج۸ ص۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: چون پيامبر خدا صلی الله علیه وآله مكّه را فتح كرد، با مردان بيعت نمود و سپس زنان براى بيعت كردن با ايشان آمدند. پس، خداوند عز وجل اين آيه را نازل فرمود: (اى پيامبر! چون زنان مسلمان به نزدت آيند تا با تو بيعت كنند كه چيزى را با خدا شريک نسازند و دزدى نكنند و زنا نكنند و فرزندان خود را نكشند و بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نامشروع را [كه به دنیا آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند] به شوهر خویش نبندند و در كار نيک، از تو نافرمانى نكنند، با آنان بيعت كن و از خدا برايِشان آمرزش بخواه. قطعاً خدا آمرزنده و مهربان است). هند [همسر ابو سفیان] گفت: فرزندان را ما به كودكى پرورديم و چون بزرگ شدند، تو آنها را كشتى. اُمّ حكيم، دختر حارث بن هشام - که همسر عِكرِمة بن ابى جهل بود - گفت: اى پيامبر خدا! آن كار نيكى كه خدا به ما امر كرده است تا در آن از تو نافرمانى نكنيم، چيست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[در عزا و ماتم] بر صورت خود، سيلى نزنيد، چهره مخراشيد، موى خود را نكَنيد، گريبان ندريد، جامۀ سياه [به نشانۀ عزا] نپوشيد، و شيون، سر ندهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پيامبر خدا صلی الله علیه وآله با آن زنان، بيعت كرد. اُمّ حكيم گفت: اى پيامبر خدا! چگونه با تو بيعت كنيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من با زنان، دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم». پس، قدحى آب خواست و دستش را در آن فرو برد و بيرون آورد و فرمود: «دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را در اين آب، فرو بريد. اين، بيعت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإخبار-بترك-الحجاب-في-الامة-الإسلامیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;/ ۴: الإخبارُ بِتَركِ الحِجابِ فِي الاُمَّةِ الإسلامِیَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خبر دادن از ترک حجاب در امّت اسلامی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: سَيَكونُ في آخِرِ أُمَّتي رِجالٌ يَركَبونَ عَلَى السُّروجِ كَأَشباهِ الرِّجالِ، يَنزِلونَ عَلىٰ أَبوابِ المَسجِدِ، نِساؤُهُم كاسِياتٌ عارِياتٌ، عَلىٰ رُؤوسِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و في صحیح ابن حبّان: «رؤوسهنّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَأَسنِمَةِ البُختِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخت من الجِمال: هی جمال طوال الأعناق (النهایة: ج۱ ص۱۰۱ «بخت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِجافِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِجاف: جمع عجفاء؛ و هي المهزولة (النهایة: ج۳ ص۱۸۶ «عجف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اِلعَنوهُنَّ فَإنَّهُنَّ مَلعوناتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۲ ص۶۹۱ ح۷۱۰۵ عن عبد اللّٰه بن عمرو، صحیح ابن حبّان: ج۱۳ ص۶۴ ح۵۷۵۳، المستدرك علی الصحیحین: ج۴ ص۴۸۳ ح۸۳۴۶ و فیه «البحت» بدل «البخت» و «المیاثر» بدل «السروج».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: در اواخر امّت من، مردانى خواهند آمد که بر زين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينند، مردنما هستند و بر درهاى مساجد، فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند. زنانشان، پوشيده و در عين حال، برهنه اند، و بر سرهايشان چيزى همانند كوهان شترهای نحيف بُختی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُختی، نام گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شتر است که گردن بلند دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. آنها را لعنت كنيد؛ چرا كه آنان ملعون اند (از رحمت خدا دورند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی الله عليه وآله: صِنفانِ مِن أَهلِ النّارِ لَم أَرَهُما: قَومٌ مَعَهُم سياطٌ كَأَذنابِ البَقَرِ يَضرِبونَ بِهَا النّاسَ، وَ نِساءٌ كاسِياتٌ عارِياتٌ مُميلاتٌ مائِلاتٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن منظور: یقول: یَمِلنَ بالخُیَلاء، و یُصبِینَ قلوبَ الرجال. و قیل: المائلات: المتبرّجات. و قیل: مائلات الرؤوس إلی الرجال. قال ابن الأثیر: المائلات: الزائغات عن طاعة اللّه و ما یَلزمُهُنّ حِفظه، و مُمِیلات: یُعَلّمنَ غیرَهُنّ الدخول في مثل فِعلِهنّ. و قیل: مائلات مُتَبخترات في المشي، مُمیلات لأکتافِهنّ و أعطافِهِنّ (لسان العرب: ج۱۱ ص۶۳۷ «میل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، رُؤوسُهُنَّ كَأَسنِمَةِ البُختِ المائِلَةِ، لا يَدخُلنَ الجَنَّةَ وَ لا يَجِدنَ ريحَها، وَ إنَّ ريحَها لَيوجَدُ مِن مَسيرَةِ كَذا وَ كَذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم: ج۳ ص۱۶۸۰ ح۱۲۵ عن أبي هریرة، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۷۴ ح۸۶۷۳، السنن الکبریٰ: ج۲ ص۳۳۱ ح۳۲۶۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه وآله: دو دسته، از اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه [هنوز] آنها را نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام [و در آينده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند]: عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از مردان اُمّتم] كه تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى مانند دُم گاو دارند و با آنها مردم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند، و زنانى كه پوشيده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در عين حال برهنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، منحرف كننده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «مميلات» در متن عربی حدیث، يعنى زنانى كه به ديگر زنان ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه [در بدحجابى] مانند آنها رفتار كنند، يا به اين معناست كه با تبختر و كرشمه راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خود، منحرف&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «مائلات» در متن عربى حديث، به معناى زنانى است كه با ناز و كرشمه، راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و دل مردان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُبايند، يا به معناى زنانى است كه روسرى و مقنعۀ خود را كج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و تا نيمهٔ سر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانند، يا به اين معناست كه بَزَک كرده، با زر و زيور بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و خود را به نمايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز بنا به قولى، «مائلات» يعنى زنانى كه مانند بدكاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، موهاى خود را شانه و آرايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و «مميلات» زنانى هستند كه ديگران را اين گونه آرايش و بَزَک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند (ر.ک: لسان العرب: ذيل «مائلات»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سرهايشان، همچون كوهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خمیدۀ شترهای بُختی است. اينان، به بهشت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و بوى آن را - كه از فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى چنين و چنان (بسيار دور) به مشام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد - نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: يَظهَرُ في آخِرِ الزَّمانِ وَ اقتِرابِ السّاعَةِ - وَ هُوَ شَرُّ الأَزمِنَةِ - نِسوَةٌ كاشِفاتٌ عارِياتٌ، مُتَبَرِّجاتٌ، [خارجاتٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بین المعقوفین لا یوجد في الطبعة التي بأیدینا، و أثبتناه من الوافي(ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ص۸۰۹)، و هو الذي یقتضیه السیاق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الدّينِ، داخِلاتٌ فِي الفِتَنِ، مائِلاتٌ إلَى الشَّهَواتِ، مُسرِعاتٌ إلَى اللَّذّاتِ، مُستَحِلّاتٌ لِلمُحَرَّماتِ، في جَهَنَّمَ خالِداتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۳ ص۳۹۰ ح۴۳۷۴ عن الأصبغ بن نباته، مکارم الأخلاق: ج۱ ص۴۴۰ ح۱۵۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: در آخِر الزمان و هنگام نزديكى قيامت - كه بدترينِ زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست -، زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برهنه و لُخت، آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند كه از دين، فاصله گرفته و در فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها داخل شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، تمايل به شهوات دارند و به سمت خوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و لذّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شتابان اند، محرّمات را حلال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرند و در دوزخ، جاودانه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ‌ح۱۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ح۱۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-حکمة-الحجاب-و-التستر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِع:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِکمَةُ الحِجابِ وَ التَّسَتُّرِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حکمت حجاب و پوشش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستجابة-لنداء-الفطرة-و-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ /۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الاِستِجابَةُ لِنِداءِ الفِطرَةِ وَ العَقلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاسخگویی به ندای فطرت و عقل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَيٰا آدَمُ اُسكُن أَنتَ وَ زَوجُكَ اَلجَنَّةَ فَكُلٰا مِن حَيـثُ شِـئتُمٰا وَ لاٰ تَــقرَبٰـا هٰـذِهِ اَلـشَّجَرَةَ فَـتَكُونٰا مِـنَ اَلظّٰالِمِينَ ٭ فَوَسوَسَ لَهُمَا الشَّيطٰانُ لِيُبدِيَ لَهُمٰا مٰا وُورِيَ عَنهُمٰا مِن سَوآتِهِمٰا وَ قٰالَ مٰا نَهٰاكُمٰا رَبُّكݠُمٰا عَن هٰذِهِ الشَّـجَرَةِ إِلّٰا أَن تَكُونٰا مَلَكَينِ أَو تَكُونٰا مِنَ الخٰالِدِينَ ٭ وَ قٰاسَمَهُمٰا إِنِّي لَكُمٰا لَمِنَ النّٰاصِحِينَ ٭ فَدَلّٰاهُمٰا بِغُرُورٍ فَلَمّٰا ذٰاقَا الشَّجَرَةَ بَدَت لَهُمٰا سَوآتُهُمٰا وَ طَفِقٰا يَخصِفٰانِ عَلَيهِمٰا مِن وَرَقِ الجَنَّةِ وَ نٰادٰاهُمٰا رَبُّهُمٰا أَ لَم أَنهَكُمٰا عَن تِلكُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُل لَكُمٰا إِنَّ الشَّيطٰانَ لَكُمٰا عَدُوٌّ مُبِینٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۹ - ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اى آدم! تو با همسرت در اين بهشت، سكونت گزين. پس، از هر جا[ی آن] كه خواستيد، بخوريد و به اين گیاه نزديک نگرديد، كه از ستمكاران خواهيد بود. * پس شيطان، آن دو را وسوسه كرد تا آنچه را از عورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بر آنها پوشيده بود، آشكار سازد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گفت: «پروردگارتان شما را از اين گیاه، منع نكرد، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه مبادا دو فرشته شويد يا از جاودانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گرديد» * و براى آن دو با تأکید، سوگند ياد كرد كه: «حتماً من براى شما از خيرخواهانم». * پس آن دو را با فریبی به سقوط کشانید. پس چون از آن گیاه چشيدند، برهنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بر آنها نمايان شد و در صدد بر آمدند تا با برگ درختان بهشت، خود را بپوشانند و پروردگارشان آنها را ندا داد: آيا شما را از آن گیاه، نهى نكردم و به شما نگفتم كه همانا شيطان، دشمن آشكار شماست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا بَنِي آدَمَ قَد أَنزَلنٰا عَلَيكُم لِبٰاساً يُوٰارِي سَوآتِكُم وَ رِيشاً وَ لِبٰاسُ التَّقوىٰ ذٰلِكَ خَيرٌ ذٰلِكَ مِن آيٰاتِ اللّٰهِ لَعَلَّهُم يَذَّكَّرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى فرزندان آدم! به يقين، بر شما لباسى كه عورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما را بپوشاند و زيور شما باشد، نازل كرديم و البتّه لباس تقوا (پرهیزگاری) بهتر است. اينها از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند [براى مردم] است. باشد كه متذكّر شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا بَنِي آدَمَ لاٰ يَفتِنَنَّكُمُ الشَّيطٰانُ كَمٰا أَخرَجَ أَبَوَيكُم مِنَ الجَنَّةِ يَنزِعُ عَنهُمٰا لِبٰاسَهُمٰا لِيُرِيَهُمٰا سَوآتِهِمٰا إِنَّهُ يَرٰاكُم هُوَ وَ قَبِيلُهُ مِن حَيثُ لاٰ تَرَونَهُم إِنّٰا جَعَلنَا الشَّيٰاطِينَ أَولِيٰاءَ لِلَّذِينَ لاٰ يُؤمِنُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای فرزندان آدم! شیطان، شما را نفریبد، آن گونه که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد و لباسشان را از تنشان بیرون ساخت تا برهنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را به آنها نشان دهد. همانا او و دار و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، شما را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند از جایی که شما آنها را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید؛ [امّا بدانید] ما شیاطین را اولیای کسانی قرار دادیم که ایمان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: إنَّ اللّهَ خَلَقَ آدَمَ عليه السلام رَجُلاً طُوالاً... فَلَمّا ذاقَ الشَّجَرَةَ سَقَطَ عَنهُ لِباسُهُ، فَأَوَّلُ ما بَدا مِنهُ عَورَتُهُ، فَلَمّا نَظَرَ إلىٰ عَورَتِهِ جَعَلَ يَشتَدُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّدّ: العَدْوُ [أي الرکض]، و الفِعل: اشتَدَّ؛ أي عَدا (لسان العرب: ج۳ ص۲۳۴ «شدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن کثیر: ج۱ ص۱۱۴ عن اُبيّ بن کعب، البدایة و النهایة: ج۱ ص۷۸، تفسیر ابن أبي حاتم: ج۱ ص۸۸ ح۳۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: خداوند، آدم را مردی بلندبالا آفرید... و چون از گیاه [ممنوعه] چشید، لباسش از تن او افتاد و نخستین جایی که از بدنش نمایان شد، عورتش بود. همین که چشمش به عورتش افتاد، شروع به دویدن در بهشت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: سُئِلَ الصّادِقُ عليه السلام عَن جَنَّةِ آدَمَ عليه السلام: أَ مِن جِنانِ الدُّنيا كانَت أَم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِنانِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآخِرَةِ؟ فَقالَ عليه السلام: كانَت مِن جِنانِ الدُّنيا، تَطلُعُ فيهَا الشَّمسُ وَ القَمَرُ، وَ لَو كانَت مِن جِنانِ الآخِرَةِ ما أُخرِجَ مِنها أَبَداً آدَمُ عليه السلام وَ لَم يَدخُلها إبليسُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَسكَنَهُ اللّهُ الجَنَّةَ وَ أَتىٰ جَهالَةً إلَى الشَّجَرَةِ، فَأَخرَجَهُ؛ لِأَنَّهُ خُلِقَ خِلقَةً لا تَبقىٰ إلّا بِالأَمرِ وَ النَّهيِ وَ اللِّباسِ وَ الأَكنانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأکنان: جمع الِکنّ؛ البیت (أُنظر: لسان العرب: ج۱۳ ص۳۶۰ «کنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ النِّكاحِ، وَ لا يُدرِكُ ما يَنفَعُهُ مِمّا يَضُرُّهُ إلّا بِالتَّوقِيفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوقیف: التبیین. و قد وقّفتُه و بَیَّنتُه کلاهما بمعنیً. و یقال أیضاً: وقَفَ فُلاناً علیٰ ذَنبِه و سوء صَنیعِه: إذا أطلَعَهُ علیه و أعلَمَهُ به. و هو مجاز. و التوقیفُ في الشرع کالنَّصّ (اُنظر: تاج العروس: ج۱۲ ص۵۳۰ «وقف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَهُ إبلِيسُ فَقالَ: إنَّكُما إن أَكَلتُما مِن هٰذِهِ الشَّجَرَةِ الَّتي نَهاكُمَا اللّٰهُ عَنها صِرتُما مَلَكَينِ، وَ بَقيتُما فِي الجَنَّةِ أَبَداً، وَ إن لَم تَأكُلا مِنها أَخرَجَكُمَا اللّٰهُ مِنَ الجَنَّةِ. وَ حَلَفَ لَهُما أَنَّهُ لَهُما ناصِحٌ، كَما قالَ اللّٰهُ تَعالىٰ حِكايَةً عَنهُ: (مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ * وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ)، فَقَبِلَ آدَمُ عليه السلام قَولَهُ، فَأَكَلا مِنَ الشَّجَرَةِ، فَكانَ كَما حَكَى اللّٰهُ (بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا) وَ سَقَطَ عَنهُما ما أَلبَسَهُمَا اللّٰهُ مِن لِباسِ الجَنَّةِ، وَ أَقبَلا يَستَتِرانِ بِوَرَقِ الجَنَّةِ (وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ)؟ فَقالا كَما حَكَى اللّٰهُ عزّ وجلّ عَنهُما: (رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّي: ج۱ ص۴۳، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۱۶۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی: از امام صادق علیه السلام در بارۀ بهشت آدم علیه السلام سؤال شد: آیا از بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا بوده، يا از بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آخرت؟ فرمود: «از بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا بوده است. آفتاب و ماه در آن طلوع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. اگر از بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آخرت بود، هرگز آدم از آن اخراج&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشده بود و هرگز ابلیس داخلش نشده بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز فرمود: «خداوند، آدم علیه السلام را در بهشت سُکنا داد و او از روی نادانی، به سراغ گیاه [ممنوعه] رفت و خدا هم او را بیرون کرد؛ چون او چنان خلق شده بود كه بدون امر و نهى و غذا و لباس و منزل و ازدواج نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست زندگى كند و جز با راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی خدا نفع و ضرر خود را تشخيص نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس نزد او [و همسرش] آمد و گفت: اگر از اين گیاهی كه خدا شما را از آن نهى كرده، بخوريد، فرشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد و براى هميشه در بهشت باقى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانيد؛ ولى اگر از آن نخوريد، خدا از بهشت، بيرونتان خواهد كرد. سپس برایشان سوگند خورد كه: من خيرخواه شمايم، چنان كه خدای متعال، داستان را از قول او بازگو كرده است: (پروردگارتان شما را از اين گیاه، نهی نكرد، مگر آن كه مبادا دو فرشته شويد يا از جاودانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گرديد * و براى آن دو با تأکید، سوگند یاد کرد كه: حتماً من براى شما از خيرخواهانم). آدم، حرف او را قبول کرد و هر دو از گیاه خوردند و چنان شد كه خداوند بازگو كرده است: (برهنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بر آنها آشکار شد)؛ يعنى لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشتى - كه خدا بر تن آنان پوشانده بود - فرو افتاد و شروع به پوشاندن خود با برگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های درختان بهشت کردند و پروردگارشان آنها را ندا داد که: (آیا شما را از آن گیاه، نهی نکردم و به شما نگفتم که همانا شیطان، دشمن آشکار شماست؟!). آن دو، چنان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که خداوند عز وجل بازگو کرده است، گفتند: (پروردگارا! ما به خود ستم كرديم و اگر تو ما را نيامرزى و رحم نكنى، حتماً از زيانكاران خواهيم بود)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام - في ذِکرِ جُنودِ العَقلِ وَ الجَهلِ -: فَکانَ مِمّا أَعطَی اللّهُ العَقلَ مِنَ الخَمسَةِ وَ السَّبعینَ الجُندَ الخَیرُ... و جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ...، وَ السَّترُ، وَ ضِدَّهُ التَّبَرُّجَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبرّج: إظهار الزینة للناس الأجانب، و هو المذموم، و أمّا للزوج فلا (النهایة: ج۱ ص۱۱۳ «برج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۱ ص۲۲ ح۱۴ عن سماعة بن مهران، الخصال: ص۵۹۰ ح۱۳، علل الشرائع: ص۱۱۵ ح۱۰، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۱۱ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام - در بيان لشكر خِرد و نادانی -: از جملۀ هفتاد و پنج سربازی که خداوند در اختیار عقل قرار داد، «خیر» است... و ضدّ آن را «شر» قرار داد... و [نیز] «پوشيدگى» و ضدّ آن را «خودنمايى» قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طهارة-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ /&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2: طَهارَةُ القَلبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاکیِ دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذٰا سَأَلتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسئَلُوهُنَّ مِن وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِكُم أَطهَرُ لِقُلُوبِكُم وَ قُلُوبِهِنَّ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای [از وسایل زندگی] را از آنان (همسران پیامبر) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، از پشت پرده درخواست کنید. این کار برای پاکی دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما و آنها بهتر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ لِلْمُؤْمِنينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُمْ إِنَّ اللهَ خَبيرٌ بِما يَصْنَعُون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۳۰ و راجع النور: ۲۷ ـ ۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به مردان مسلمان بگو: چشمان خود را [از آنچه دیدنش حرام است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] فرو بندند و شرمگاه خود را حفظ كنند. اين براى آنان پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. قطعاً خدا به كارهايى كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، آگاه است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمن-فی-الدنیا-و-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ /&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3: الأَمنُ فِی الدُّنیا وَ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امنیّت در دنیا و آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِأَزوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ المُؤمِنِينَ يُدنِينَ عَلَيهِنَّ مِن جَلاَبِيبِهِنَّ ذٰلِكَ أَدنىٰ أَن يُعرَفنَ فَلاٰ يُؤذَينَ وَ كٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردانِ مسلمان بگو: روسرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بلندشان را بر خود فرو افکنند. اين [كار] برای آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که [به پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنی] شناخته شوند و مورد آزار [هوسبازان] قرار نگیرند، بهتر است و خداوند همواره آمرزنده و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام - مِمّا كَتَبَ في جَوابِ مَسائِلِ مُحَمَّدِ بن سِنانٍ -: حُرِّمَ النَّظَرُ إلىٰ شُعورِ النِّساءِ المَحجوباتِ بالأزواجِ و غَيرِهِنَّ مِن النِّساءِ؛ لِما فيهِ مِن تَهييجِ الرِّجالِ، و ما يَدعو التَّهييجُ إلَی الفَسادِ و الدُّخولِ في ما لا يَحِلُّ وَ لا يَجمُلُ، وَ كَذٰلِكَ ما أَشبَهَ الشُّعورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۵۶۵ ح۱ عن محمّد بن سنان، عیون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۹۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۴ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه السلام - از آنچه در پاسخ سٶال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های محمّد بن سِنان نوشت -: نگاه کردن به موی زنان شوهردار و غیر شوهردار حرام شد؛ چون این کار، موجب تحریک مردان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و این تحریک، آنان را به فساد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشانَد و وارد کارهای حرام و ناپسند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. این موضوع در بارۀ هر چیز دیگری شبیه مو هم صادق است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۳۸ (آیة الجلباب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۳۹ (آیۀ جلباب «روسری بلند»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آثار-ترك-الحجاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴: آثارُ تَركِ الحِجابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آثار ترک حجاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی الله عليه وآله: هَلاكُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نِساءِ اُمَّتي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الأَحمَرَينِ: اَلذَّهَبِ، وَ الثِّيابِ الرِّقاقِ. وَ هَلاكُ رِجالِ اُمَّتي في تَركِ العِلمِ، وَ جَمعِ المالِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۸۳، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: هلاكت زنان امّت من، در گرو دو كالاى سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فام است: يكى طلا و ديگرى جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نازک، و هلاكت مردان امّتم در ترک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گردآورى ثروت است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلّی الله عليه وآله: مَن أَطاعَ امرَأَتَهُ، أَكَبَّهُ اللّٰهُ عَلىٰ وَجهِهِ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: و ما تِلكَ الطّاعَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَطلبُ مِنهُ الذَّهابَ إلىٰ الحَمّاماتِ، وَ العُرُساتِ، وَ العيداتِ، وَ النِّياحاتِ؛ وَ الثِّيابَ الرِّقاقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۵ ص۵۱۷ ح۳ عن السکوني، الخصال: ص۱۹۶ ح۲ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صَلّی الله عَليه وآلِه نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۴۳ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «هر كس به فرمان زنش گردن نهد، خدا او را با چهره در آتش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكَنَد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: و آن گردن نهادن، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه زنش از او [اجازه] بخواهد كه به حمّام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، عروسى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، جشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سوگوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برود و لباس نازک&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى آمده است: «منظور، جايى است كه پوشيدن لباس نازک، مفسده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيز باشد و محتمل است به جهت آشكار شدن جاهاى خاصّى از بدن و مختص به آن زمان يا بعضى از شهرها باشد». در مرآة العقول آمده است: «مراد، رفتن به حمّام و عروسى براى تفريح و سرگرمى است، و گر نه حمّام رفتن براى رفع نياز و رفتن به عروسی و عزا برای اداى حقوق خويشاوندى و همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، جايز، بلكه نيكوست».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بپوشد [و او اجازه دهد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلّی الله عليه وآله: المَرأةُ عَورَةٌ؛ فَإذا خَرَجَتِ استَشرَفَهَا الشَّيطانُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۳ ص۴۷۶ ح۱۱۷۳ عن عبد الله بن مسعود، صحيح ابن حبّان: ج۱۲ ص۴۱۳ ح۵۵۹۹؛ تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۱۹ بزیادة «سترها بيتُها» بعد «عورة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه وآله: زن، [وجودش] شرمگاهی پوشاندنی است، که هر گاه از جایگاه خود به در آید، شیطان به دنبال وی خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: دَخَلتُ أَنا وَ فاطِمَةُ عَلىٰ رَسولِ اللّٰهِ صلّی الله عليه وآله فَوَجَدتُهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَبكي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُكاءً شَديداً، فَقُلتُ: فِداكَ أَبي وَ أُمّي يا رَسولَ اللّٰهِ! مَا الَّذي أَبكاكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا عَلِيُّ، لَيلَةَ أُسرِيَ بي إلَى السَّماءِ رَأَيتُ نِساءً مِن أُمَّتي في عَذابٍ شَديدٍ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت فاطِمَةُ عليها السلام: حَبيبي وَ قُرَّةَ عَيني! أَخبِرني ما كانَ عَمَلُهُنَّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَمَّا المُعَلَّقَةُ بِشَعرِها، فَإنَّها كانَت لا تُغَطّي شَعرَها مِنَ الرِّجالِ...، وَ أَمَّا الَّتي كانَت تَأكُلُ لَحمَ جَسَدِها، فَإنَّها كانَت تُزَيِّنُ بَدَنَها لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون أخبار الرضا عليه السلام: ج۲ ص۱۰ و ۱۱ ح۲۴ عن عبد العظیم الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۹ ح۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه السلام: من و فاطمه بر پيامبر خدا صلی الله علیه وآله وارد شديم. ديدم ايشان به شدّت گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. گفتم: پدر و مادرم به فدايت، اى پيامبر خدا! چه چیزی موجب شده گریه کنید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! شبى كه به آسمان برده شدم، زنانى از امّتم را در عذاب شديد ديدم...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیها السلام گفت: اى پدر عزیز و نور چشمم! بفرما که اعمال آنها چه بوده است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن زنى كه از موهایش آويزان بود، [در دنیا] مویش را از مردان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند... و آن زنى كه گوشت بدن خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورْد، بدنش را برای مردم آرایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%88_%D8%B9_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%B9&diff=368 2025-08-30T09:44:31Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>&lt;span id=&quot;الجوع-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجوع (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درآمد1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد، به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین مهدی غلامعلی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-جوع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌شناسی «جوع»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «جوع» در فرهنگ‌نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عربی به معنای «گرسنگی» و «احساس نیاز به غذا» به کار رفته است. واژه‌شناسان، این کلمه را نیازمند توضیحات گسترده ندانسته و معمولاً با چند جملهٔ کوتاه و نظیر هم، آن را تبیین کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. جوع، مصدر عربی از ریشۀ «ج و ع» و از نظر معنا، در برابر «شِبَع / شَبْع (سیری)» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌شناسانی چون ابن فارس و جوهری در توصیف «جوع» با کلماتی کوتاه، نظیرِ «ضِدُّ الشَّبع»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللّغة: ج۱ ص۴۹۵ مادّهٔ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و«نقیضُ الشَّبع»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحاح: ج۳ ص۱۲۰۱ مادّهٔ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بیان کلی تقّابل این واژه با واژۀ «سیری» پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فراهیدی، «جوع» را واژه‌ای جامع برای خالی بودن شکم دانسته است و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَوْعُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اسمٌ جامعٌ لِلمَخمَصَة.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب العین: ص۱۵۶ مادّهٔ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارس، نیز برخلاف توضیحات همیشگی و کشف ریشه‌ها و گوهر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های معنایی، ذیل این واژه به توضیح مختصرِ «ضدّ سیری» اکتفا کرده و تنها اضافه کرده که به سال قحطی هم «عامُ مَجاعَةٍ و مَجوعَةٍ» گفته می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللّغة: ج۱ ص۴۹۵ مادّهٔ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر آنچه گذشت، «جوع» احساس نیاز به غذاست و البتّه گرسنگی و نیازمندی به غذا، مراتب و گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مختلفی دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای اصلی و حقیقی گرسنگی، همان نیازمندی موجودات زنده به غذای مادّی است؛ چرا که بقای حیات این موجودات بر خوردن غذا استوار است. گرسنگی برای همهٔ موجودات زنده، امری طبیعی است. هرچند این گرسنگی، گاهی در قالب‌هایی رخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایاند که جنبهٔ نکوهیده دارند. برای نمونه، ره‌آورد خشک‌سالی و قحطی، فراگیر شدن گرسنگی در میان مردم است که تحمّل آن، رنج‌آور و بسیار دشوار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل معنای اصلی گرسنگی، معنای مجازی آن نیز از دیرباز استفاده شده است. عرب‌زبانان برای بیان احساس نیاز به برخی امور مهم یا مورد علاقه، از واژهٔ «جوع» استفاده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. ابن منظور، کاربرد این واژه را برای علم بر شمرده است که به نظر می‌رسد کاربردی مجازی باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالوا: إِنّ للعِلمِ إضاعَةً و...استجاعَةً؛ إضاعَتُهُ: وضعُك إیّاهُ فی غیرِ أَهلِهِ، و استِجاعتُهُ: أن لا تَشبَعَ منه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته‌اند: دانش، ضایع شدنی و... خواستنی دارد. ضایع شدنش به این است که آن را در میان نااهلانش قرار دهی و خواستنش به این است که از آن سیر نشوی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همو با اشاره به کاربردهای دیگر، اشتها داشتن به ملاقات دیگری را که نشان از شدّت نیاز است، با واژۀ «جوع» و «عطش» مطرح کرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرَبُ تَقول: جُعتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ لِقائِك و عَطِشتُ إلی لِقائِك؛ قالَ ابنُ سیدَة: و جاعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلی لِقائِه: اشتَهاه، کعَطِشَ، علی المِثلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج۸ ص۶۱ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرب می‌گوید: گرسنه و تشنۀ دیدار تو هستم. ابن سیده گفته است: «جاع إلی لقائه» یعنی میل شدیدی برای دیدار او دارد، مانند تشنهٔ دیدار اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی، در احادیث، هم معنای مثبت و هم معنای نکوهیده دارد، و هم برای امور مادّی (طبیعی) و هم غیر مادّی (فراطبیعی) استفاده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوع-در-قرآن-و-حدیث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«جوع» در قرآن و حدیث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کلمات مشتق از «ج و ع» در قرآن، پنج بار آمده‌اند که در همهٔ آنها، معنا همان «گرسنگی» است، گرچه رویکردهای آنها متفاوت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سورۀ طه، وعدۀ خدای متعال به آدم علیه‌السلام این است که در بهشت گرسنه نخواهد شد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيهَا وَ لَا تَعْرَىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: آیۀ ۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و البتّه براى تو در این جا این [نعمت] هست که نه گرسنه شوى و نه برهنه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما در سورۀ بقره، ابتلا به «گرسنگی» در دنیا در کنار دیگر آزمون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، نوعی آزمایش الهی قلمداد شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَنَبْلُوَنَّکمْ بِـشَی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 بقره: آیۀ ۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حتماً شما را به اندکى از ترس و گرسنگى و کاهشى در مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و محصولات، آزمایش خواهیم کرد و شکیبایان را مژده بده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دو آیهٔ دیگر، «تنبّه و عذاب ناسپاسان» در گرسنگی جلوه کرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ضَـرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیةً کانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً یأْتیها رِزْقُها رَغَداً مِنْ کلِّ مَکانٍ فَکفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما کانُوا یصْنَعُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آیۀ ۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خداوند [برای عاقبت طغیان و کفران نعمت] مثلی زده: مجتمعی را که آسوده و آرام [از دشمن و حوادث] بود و روزیِ آن، فراوان از همه جا می‌رسید. پس نعمت‌های خدا را ناسپاسی کردند و خداوند هم به سزای آنچه می‌کردند، لباس گرسنگی و ترس را به آنها پوشانید و طعم آن را به آنها چشانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لٰا یُسْمِنُ وَ لٰا یُغْنی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنْ جُوعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 غاشیه: آیۀ ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که نه فربهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و نه از گرسنگى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سورهٔ قریش نیز خداوند به نعمت خویش بر اهل مکّه و قریش اشاره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که آنها را از گرسنگی و ناامنی نجات داده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الَّذی أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَ آمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قریش: آیۀ ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن [خدایى] که آنها را در گرسنگى طعام داد و از ترس، ایمنى بخشید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مجموع این آیات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان چنین نتیجه گرفت: از آن جا که بهشت، تبلور مجموعۀ نعمت‌های الهی است، گرسنگی به معنای گرفتاری و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احساس نیاز به غذا، در آن وجود ندارد؛ امّا خداوند در دنیا گاه برای آزمایش بندگان خویش و گاه برای تنبیه ناسپاسان، آنها را به گرسنگی یا قحطی و خشک‌سالی مبتلا می‌کند و در مقابل، از سر لطف خود، سرزمینی چون مکّه و قبیله‌ای چون قریش را از گرسنگی رهایی بخشیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به کاربردهای یاد شده روشن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که واژۀ «جوع» در قرآن، در معنای مثبت به کار نرفته است؛ چرا که خداوند در بهشت، همهٔ نعمت‌های خویش را گرد آورده در توصیف زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن - چنان که گذشت - می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: در بهشت، گرسنگی نیست. در مقابل، در جهنّم، گرسنگی وجود دارد. در دنیا نیز خدا گاه مردمی را که ناسپاسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند به خشک‌سالی و... گرفتار می‌سازد و در عوض، همین‌ها را از مردمی که دوست دارد، دور و دفع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احادیث، از واژهٔ «جوع» بسیار استفاده شده و گاه از آن پرهیز داده شده و پیشوایان دینی از ابتلا به گرسنگی به خدا پناه برده‌اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۳ ح۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گاه نیز گرسنگی، یکی از بهترین اسباب تقرّب به خداوند بر شمرده شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در گزارش حدیث معراج -: «قالَ اللهُ تَعالی:... یا أحمَدُ! لا تَزَیَّن بِلَیِّنِ اللِّباسِ وَ طَیِّبِ الطَّعامِ وَ لَیِّنِ الوِطاءِ؛ فَإنَّ النَّفسَ مَأویٰ کُلِّ شَرِّ... تَطغیٰ إذا شَبِعَت، وَ تَشکو إذا جاعَت؛ خداوند فرمود:... ای احمد! خودت را با لباس‌های لطیف و غذاهای لذیذ و فرش‌های نرم، میارای؛ چرا که نفْس، پناهگاه هر بدی است.… چون سیر شود، سرکشی می‌کند و چون گرسنه شود، شکایت» (إرشاد القلوب: ص۲۰۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به کاربردهای گوناگون این واژه، به نظر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد بررسی معنایی جوع در احادیث ضرورت داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چیستی-گرسنگی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چیستی گرسنگی&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای «جوع» در احادیث، نیز همسو با معنای لغوی آن (گرسنگی و احساس نیاز به غذا) است. از بررسی احادیث روشن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که این واژه در دو عرصهٔ گرسنگی مادّی (واقعی / طبیعی / حقیقی) و گرسنگی غیر مادّی تبلور یافته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف---گرسنگی-طبیعی-مادی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - گرسنگی طبیعی (مادّی)&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز انسان به غذا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گرسنگی مادّی یا طبیعی دانست. این احساس نیاز، گاه پسندیده و گاه نکوهیده است. هنگامی که انسان با اختیار به گرسنگی رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و برای رسیدن به اهداف ارزشمندی از خوردن غذا چشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان رویکرد او را پسندیده دانست. برای نمونه اگر انسان، تا وقتی که احساس نیاز به غذا نکرده، به سراغ طعام نرود و تا سیر نشده، دست از غذا بکشد، در این حالت، گرسنگی به معنای پرهیز از خوراک و تَرکِ اختیاریِ سیری و پسندیده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه نیز مقصود از «جوع»، رویکرد نکوهیدهٔ آن است. عذاب الهی در دنیا و آخرت، قحطی و... که در قالب گرسنگی رخ نشان می‌دهد، از نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های رویکرد نکوهیده در جوع‌ ‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---گرسنگی-فراطبیعی-غیر-مادی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - گرسنگی فراطبیعی (غیر مادّی)&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز مادّی بدن با خوردن غذا بر طرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امّا روح انسان نیز نیازهایی دارد که مانند غذا برای حیات، نشاط و بالندگی بدانها وابسته است. این گونه نیازها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گرسنگی فراطبیعی یا غیر مادّی دانست. اشتهای انسان به تحصیل علم و عبادت، نیازی واقعی است که البتّه در مقابل نیازهای مادّی باید آن را معنوی دانست. روح با دستیابی به این گونه غذاهای معنوی، تعالی می‌یابد و نیاز خویش را بر طرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان علیه‌السلام در توصیف انسان عاقل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «لا یَشبَعُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ العِلمِ دَهرَه؛ در تمام عمرش از دانش، سیر نمی‌شود»&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الکافی: ج۱ ص۱۹). تعبیر سیری، نشان‌ دهندهٔ معنای غیرمادّی آن در مقابل معنای غیرمادّی گرسنگی است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انواع-گرسنگی-طبیعی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انواع گرسنگی طبیعی&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-گرسنگی-اختیاری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. گرسنگی اختیاری&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی اختیاری یا کم‌خوری ارادی، به گرسنگی‌ای می‌گویند که فرد با اراده و اختیار خود و به روشی عُقلایی، از خوردن و نوشیدن آب و غذا چشمپوشی کند. این خویشتنداری غذایی، سبب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که هیچ گاه شکم وی پُر از خوردنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نباشد. بدین ‌سان، چنین فردی در هنگام غذا خوردن، به این اصل اوّلی پایبند است که پیش از آن که کاملاً سیر شود، دست از خوردن غذا بکشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصداق بارز گرسنگی اختیاری، «روزه» است؛ امّا از مجموع احادیث چنین بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید که گرسنگی اختیاری، نوعی مواظبت همیشگی است که به ملکه شدنِ خصلتِ خویشتنداری در انسان منجر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به گونه‌ای که انسان، آن چنان نفس خویش را تقویت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که همیشه به اندک، قانع باشد و خوراک خویش را کاملاً کنترل و بلکه با دیگران تقسیم کند. بنا بر این، این گونه کم‌خوری، اعم از روزه گرفتن و غیر آن، دشوارتر از سایر انواع گرسنگی است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمام پیشوایان دینی بر گرسنگی اختیاری مواظبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. پیامبر خدا - که بهترین الگوی بشر است - حتّی به هنگام داشتن توان مالی، به گرسنگی اختیاری پایبند بود. از همسر پیامبر خدا نقل است که ایشان هیچ گاه شکم خویش را از غذا پُر و سیر نکرد و گاه در طول شب، پیوسته گرسنه بود و این گرسنگی، موجب آن نمی‌شد که روز بعد را روزه نگیرد... و وقتی دلیل این ریاضت‌ها از ایشان پرسیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، پاسخ می‌داد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادرانم از پیامبران اولو العزم، بر دشوارى‌هایى سخت‌تر از این، شکیبایى کردند و بر همین حال، زندگى‌شان را به پایان بردند و به بارگاه پروردگارشان وارد شدند و خداوند، بازگشتشان را گرامى داشت و پاداششان را کامل پرداخت. من شرم دارم که در اثر رفاه‌طلبى در زندگى‌ام، در روز قیامت، مقامى فروتر از آنان بیابم، و هیچ چیز در نظرم، از ملحق شدن به برادران و دوستانم، محبوب‌تر نیست.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۲۱ ح۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این شیوه، پیروی از سبک زندگی پیامبران پیشین بوده است، چنان که در توصیف موسی علیه‌السلام آمده است که گاه، نیازش تنها به تکّه نانی بوده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۱۵ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در وصف عیسی علیه‌السلام نیز گفته شده که: نانْ‌خورشِ او گرسنگی بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص۶۱۷ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امامان: نیز پس از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله همواره به شیوۀ ایشان در گرسنگی اختیاری پایبند بوده‌اند. برای نمونه، امیر مؤمنان علیه‌السلام در ایّام خلافتش به عثمان بن حُنَیف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشید که هر پیرو را پیشوایى است که به وى اقتدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از نور دانش او، روشنایى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. آگاه باشید که پیشواى شما، از دنیاى خود، تنها به دو جامۀ فرسوده و از غذایش به دو گِرده نان، بسنده کرده است.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۲۳ ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر این، تردیدی نیست که گرسنگی اختیاری، از اعمال برجسته و پسندیده است، چنان که همۀ پیشوایان دینی بِدان اهتمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکمت و چرایی گرسنگی اختیاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند دلایل گوناگون عبادی، اجتماعی و پزشکی داشته باشد. کسی که به کمترین مقدار غذا اکتفا می‌کند و از پُرخوری می‌پرهیزد، هنگام گرسنگی، کمتر سراغ برخی گنا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و بیشتر خدا را یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21 ر.ک: ص۵۹۷ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنین افرادی، تهی‌دست‌ترین مردم را به راحتی درک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؛ چرا که طعم تلخ گرسنگی را چشیده‌اند و بهتر از دیگران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند با فقیران و نیازمندان همدردی و به آنان مساعدت کنند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۷ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یوسف علیه‌السلام در ایّامی که عزیز مصر بود، همچنان به کمترین غذا بسنده و گرسنگی را بر خود تحمیل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. به او گفته شد: گنجینه‌هاى زمین [مصر] در اختیار توست و تو گرسنگى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشى؟ او پاسخ داد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى‌ترسم سیر شوم و در نتیجه، گرسنگان را از یاد ببرم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23 ر.ک: ص۵۹۹ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکمت‌های پزشکی گرسنگی اختیاری، از جمله: استحکام یافتن بدن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۵ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوارا شدن غذا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25 ر.ک: ص۵۹۵ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پاک شدن بدن از بیماری‌ها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۹ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان بخشی از حکمت‌های خویشتنداری غذایی دانست. نه تنها در متون دینی، بلکه در نگاه دانشمندان حوزۀ سلامت و تغذیه نیز این مطلب ثابت شده است که کم‌خوردنی که مطابق موازین علمی باشد، سبب سلامت است و در مقابل، پرخوری، بیماری‌های گوناگون در پی دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فواید گرسنگی اختیاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی اختیاری، فواید بسیاری دارد که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به تقویت اراده،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27 ر.ک: ص۶۰۱ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کمک به رانده شدن شیطان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۳ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یاریگری برای عبادات،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29 ر.ک: ص۶۰۳ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نرم شدن قلب&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۳ ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آمادگی برای پذیرش دانش&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31 ر.ک: ص۶۰۵ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افراد کم‌خوراک که با هدف اطاعت فرمان الهی به این عمل شایسته اقدام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، از برکات اخروی از جمله دستیابی به جایگاه شایسته نزد حق ‌تعالی،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۷ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجابت دعا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33 ر.ک: ص۶۰۹ ح۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لقای حضرت حق،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۹ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَبُکی و آسانی حساب و کتاب در قیامت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35 ر.ک: ص۶۱۱ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سرانجام، ورود به بهشت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۱۱ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره‌مند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر آنچه گذشت، گرسنگی اختیاری از افعال پسندیده و ارزشمندی است که مؤمنان را به راه سعادت، ره‌نمون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌شود. با توجّه به نقشی که کم‌خوری در انجام فرائض، عبادات، نیکوکاری اجتماعی و دینداری افراد دارد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان این عمل را از مهم‌ترین اعمال برای تقرّب به خداوند دانست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۹ ح۵۴.نیز، ر.ک: تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۲۲: «جَوّعوا بُطونَکم... تُجاوِزوا المَلأَ الأعلیٰ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به مسلمانان فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نَفْس‌های خود، گرسنگی و تشنگی دهید.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹1 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، گرسنگی اختیاری، چنانچه با نیّت اطاعت از دستورهای الهی انجام شود، در شمار اعمال عبادی است به نوعی تقوا و پرهیزگاری محسوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص609 ح۵3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمار در خور توجّهی از اصحاب مؤمن پیامبر خدا صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص593 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شیعیان راستین امام علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص593 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دلیل روزه، کم‌خوری و مواظبت بر گرسنگی اختیاری، افرادی لاغر بوده‌اند. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله پیش‌تر به امام علی علیه‌السلام خبر داده بود که گرسنگان، دوستش خواهند داشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای علی!... گرسنگان و وارستگان و سختکوشان، برادران تو هستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص593 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر این، بر پایۀ تعالیم اسلام، برترین مردم، کسانی هستند که با تقویت ارادهٔ خویش، خوراک خود را اندک سازند و گرسنگی بکشند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص593 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بیان دیگر، کسانی سزاوار حضور در بهشت ‌اند که هیچ گاه شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از غذا انباشته نبوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المحجّة البیضاء: ج۵ ص۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-گرسنگی-غیر-اختیاری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. گرسنگی غیر اختیاری&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی غیر اختیاری یا اضطراری، در مقابل گرسنگی اختیاری است و انسان، خود، مستقیم در انتخاب این گرسنگی اختیاری ندارد؛ بلکه خواست خدا در حوادث و رخدادهای روزگار، تبلور یافته و دسترس آدمی را به غذا، اندک یا قطع کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای نمونه، خشک‌سالی، بی‌تدبیری یا فقر، سبب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که انسان به غذای کافی دست نیابد و ناچار، طعم گرسنگی را بچشد. گرسنگی اضطراری، مانند بسیاری دیگر از حوادث و رخدادهایی که قطع کنندۀ لذّت‌هایند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به دلایل گوناگون در قضای الهی رقم بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چرایی-گرسنگی-غیر-اختیاری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======= &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرایی گرسنگی غیر اختیاری&lt;/span&gt; =======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان که ابتلا به دردهای درمان‌ناپذیر، از دست دادن اموال و فرزندان و دیگر رخدادهای ناگوار به دلایلی چون: امتحان الهی، عذاب، یا تأدیب بندگان رخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، گرسنگی غیر اختیاری نیز امکان دارد به همین دلایل باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. امتحان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نظام ارزشی و تربیتی خداوند، برگزاری آزمون برای ارتقای بندگان، امری گریزناپذیر است. این سنّت الهی، برای همۀ انسان‌ها بویژه نیکان و پیشوایان، همیشگی بوده و خواهد بود. تنها تفاوت این آزمون‌ها، در نوع و درجۀ آنهاست. خداوند متعال در قرآن، تصریح کرده که یکی از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آزمایش بندگان که باید در آن شکیبایی پیشه سازند، «گرسنگی» است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَنَبْلُوَنَّکمْ بِشَی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آیۀ ۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حتماً&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندکى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترس&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاهشى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محصولات [درختان،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثمرات&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زندگى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزند]&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمایش&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهیم&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکیبایان&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مژده&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبیعی است در چنین حالتی، انسان به ارادۀ خود، گرسنگی را بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزیند، هرچند گاهی سبب آغازین آن، به اختیار خود انسان است. برای نمونه، وقتی انسان در راه اعتلای اسلام به رفتن به جهاد ناگزیر می‌شود، چه بسا رهاوردِ جهادش، گرسنگی، شهادتِ فرزندان و نزدیکان، از میان رفتن اموال و... در راه خدا باشد. این گونه رخدادها باید در جرگۀ آزمون الهی تحلیل شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه در آیهٔ شریف آمده است که این ابتلاها، همیشگی و همه‌جایی نیستند: (بِشَی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ...). مقصود از «بشیء» یعنی اندکی، چنان که طَبرِسی در مجمع البیان در این باره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی با مقداری از ترس، نه ترس همیشگی و همچنین به مقداری از گرسنگی و مقداری از نقصان اموال و مقداری از نفوس، و پروردگار متعال، این نکته را از این نظر تذکّر داد که افراد، خود را برای تحمّل مشکلات و مشقّت‌هایی که در راه کمک به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پیش می‌آمد، آماده کنند. ترس به این علّت پیش می‌آمد که دشمنانی از مشرکان، همواره قصد اذیّت آنان را داشتند و علّت گرسنگی این بود که در نتیجهٔ اشتغال به جهاد در راه خدا، به معاش و اقتصاد آنها لطمهٔ بزرگی وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. افزون‌تر، آن که لازم بود برای تأمین بودجۀ جهاد، از مال خود انفاق کنند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ج۱ ص۴۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن جا که آیۀ یاد شده در میان آیات جهاد آمده است، بعید نیست که این اندک بودن مصیبت‌ها بیشتر به رخدادهای مقطعی، مانند جهاد، اختصاص داشته باشد؛ چرا که در تاریخ بشر، بارها این گونه مصیبت‌ها به صورت طولانی و فراگیر و نه مقطعی نیز رخ داده‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احادیث، دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که ابتلا به گرسنگی، ‌به دو صورت مقطعی و دائمی بوده است و ابتلاهای مقطعی معمولاً بیشتر بوده‌اند. برخی کسان مانند موسی علیه‌السلام دست کم در سه مقطع به گرسنگی غیر اختیاری مبتلا شده‌اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۳۱ ح۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و اصحابش در برخی جنگ‌ها مانند خندق، به شدّت گرسنه شدند، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که پیامبر صلی الله علیه و آله سه روز به ناچار، گرسنگی را تحمّل کرد و از فرط گرسنگی سنگ به شکم بست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۳۵ ح۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گزارشی آمده است که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در ایّام زندگی در مکّه، به گرسنگی شدیدی مبتلا شد. از این رو، به مسجد الحرام آمد و پردهٔ کعبه را گرفت و عرضه داشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای خداوندگار محمّد! محمّد را بیش از این، گرسنگی مده.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۳۳ ح۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد یکی از آزمون‌های همیشگی بسیاری از پیامبران و نیکان روزگار، ابتلا به گرسنگی (مقطعی یا دائمی) بوده است. امام علی علیه‌السلام در توصیف انبیا و اولیای الهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِ اختَبَرَهُمُ اللّٰهُ بِالمَخمَصَةِ، وَ ابتَلاهُم بِالمَجهَدَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۳۰ ح۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، ایشان را با گرسنگى آزمود و با مشقّت، گرفتارشان ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تأدیب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. تأدیب&lt;/span&gt; ========<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمون‌های الهی گاه فراگیر و گاه ویژۀ گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های برگزیده و خاص هستند. در کنار این آزمون‌ها گاه حق‌ تعالی تنگناهایی نیز در زندگی برخی افراد ایجاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا آنها بیشتر خدا را یاد کنند. در این‌ گونه موارد، بنای کار خدا بر آزمایش نیست؛ بلکه فرد، کاری ناشایست انجام داده است که خداوند می‌خواهد او را به سبب آن، به گونه‌ای تنبیه کند. یکی از گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تأدیب و تنبیه الهی، ابتلای افراد به گرسنگی یا قحطی است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر این، دومین گونه از انواع گرسنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های غیر اختیاری، گرسنگی تأدیبی است.&lt;br /&gt;<br /> در این جا خداوند، بنای کیفر و عذاب ندارد؛ بلکه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد با تلنگری، به افراد، هشیاری دهد؛ چرا که اقدام به کاری ناشایست کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از این رو برای تأدیب به گرسنگی مبتلا می‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، چندین بار آل فرعون را به قحطی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مقطعی مبتلا ساخت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه طباطبایی از سیاق آیه و کلمهٔ «السنین» چنین برداشت کرده که آنها قحطی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مقطعی و نه پشت سر هم داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند (ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن: ج۸ ص۲۲۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا شاید عبرت گیرند و به یاد خدا روی آورند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آیۀ ۱۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر روایتی، خداوند برای آن که ادریس علیه‌السلام در حقّ مردم و امّتش دعا نکرده بود، او را سه شبانه‌روز گرسنه نگه داشت. او دست به دعا بلند کرد و عاجزانه از خدا دلیلش را خواست. خداوند به او چنین وحی کرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای ادریس! از این که سه شبانه‌روز خوراکت را نگه داشتم، بی‌تابی نمودی. بیست سال است که مردم آبادی‌ات گرسنگی و رنج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند و تو از آنها یادی نکردی و بی‌تابی ننمودی. از تو در بارهٔ رنج آنها و رحم آوردنم بر آنها پرسیدم و از تو خواستم که از من بخواهی برایشان باران بفرستم؛ ولی تو از من نخواستی و از درخواست کردن از من بخل ورزیدی! من هم تو را با گرسنگی تنبیه کردم؛ امّا تو کم‌شکیبایی و بی‌تابی نمودی. اکنون از این جا پایین برو و برای خودت طلب معاش کن؛ زیرا به دست آوردن آن را دیگر به چارۀ خودت واگذار کردم.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۴۳ ح۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این روایت، خداوند، تصریح می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که: «فَأَدَّبتُک بِالجوع». بنا بر این، این گرسنگی، نه برای آزمودن ادریس بوده و نه برای کیفر دادن او؛ بلکه تنها به جهت هشدار و تأدیب بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;کیفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. کیفر&lt;/span&gt; ========<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومین نوع از گرسنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های غیر اختیاری، گرسنگی‌ای است که از جانب خداوند عزّ و جلّ تنها به عنوان کیفرِ (مجازاتِ) اعمال رخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. کیفرهای خداوند، با نوع نافرمانی بندگان همگون است. بنا بر این، فرد یا جامعه‌ای که ناسپاسی اقتصادی کند، حق‌ تعالی نیز آنان را با مشکلات اقتصادی رو به ‌رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، یکی از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کیفر ناسپاسانِ نعمت‌ها و روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های الهی در دنیا، ابتلای آنان به گرسنگی، ترس، گرانی و کم‌فروشی است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیةً کانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً یأْتِیهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن کلِّ مَکانٍ فَکفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا کانُوا یصْنَعُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آیۀ ۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خدا [برای پندآموزی به ناسپاسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مَثَلی زده: مجتمعی را که آسوده و آرام بود و روزی، به فراوانی از همه جا می‌رسید. پس نعمت خدا را ناسپاسی کردند و خدا به سزای آنچه می‌کردند، لباس گرسنگی و ترس را به آنها پوشانید و طعم آن را به آنان چشانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهری که خداوند عزّ و جلّ مثل زده، دو صفت داشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ امنیت و آسایش: (کانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً)؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ فراوانی روزی: (یَأْتِیهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن کُلِّ مَکانٍ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم این شهر به جای «قدردانی و شکرگزاری»، به «ناسپاسی و کُفران» نعمت‌های الهی روی آوردند. خداوند در مقابل این عمل ناشایست آنان، دو کیفر همگون با عملکرد آنان را در دنیا در نظر گرفت: گرسنگی و ترس: (فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ)&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سنّت الهی برای هر قوم و شهری است که کفران نعمت کنند. امام صادق علیه‌السلام در توضیح این آیه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهی از بنی اسرائیل، از نعمت‌ها و روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متعدّد الهی بهره‌مند بودند؛ ولی ناسپاسی را به جایی رساندند که از نان برای پاک کردنِ خود از نجاست استفاده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. این کفران نعمت، سبب شد که خداوند، آنان را چنان به خشک‌سالی و گرسنگی کیفر دهد که برای زنده ماندن، به خوردن همان نان‌های آلوده روی آوردند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۴۵ ح۱۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سُنّت الهی همچنان نیز ادامه دارد و خداوند، مردمانی را که با کم‌فروشی و نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اقتصادی گناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، به کیفرهایی همگون با گناهانشان مبتلا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. کلام استوار پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بیانگر همین نکته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ مردمی از پیمانه و ترازوی خود کم نگذاشتند، مگر این که خداوند، گرسنگی را بر آنان مسلّط کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۴۷ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چگونگی رویارویی با گرسنگی غیر اختیاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گرسنگی اختیاری، انسان‌ها با ارادۀ خویش از خوردن پرهیز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. بنا بر این، هر کس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند گرسنگی خود را مدیریت کند؛ امّا در گرسنگی غیر اختیاری، ایجاد جوع از جانب خداست و انسان به راحتی نمی‌تواند از این گرفتاری رهایی یابد. آنچه مهم است، چگونگی رویارویی با گرسنگی غیر اختیاری است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این جا، فرد، جامعه و حاکمیت، هر یک وظایفی دارند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظیفۀ فرد: فردی که به گرسنگی غیر اختیاری مبتلا شده، نخست باید به خدا پناه ببرد و با دعا و نیایش از حق‌ تعالی بخواهد تا مشکل گرسنگی‌اش را رفع کند؛ چرا که خداوند، روزی دهنده است و همو نیز به دلایلی انسان‌ها را به گرسنگی مبتلا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. بنا بر این، گره این مشکل، تنها به ارادۀ او باز&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دومین وظیفهٔ انسان‌های مبتلا شده به گرسنگی غیر اختیاری، شکیبایی است. تمرین شکیبایی و بالا بردن آستانۀ تحمّل، از مهم‌ترین راهکارهای انسان‌ برای مقابله با تنش‌ها هستند. خداوند، وعده داده است که اگر آدمیان بر این سختی‌ها شکیبایی کنند، برای آنان گشایش ایجاد خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۷ ح۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظیفۀ جامعه: جامعۀ اسلامی نباید در قبال گرسنگان بی‌تفاوت باشد. جامعه دو وظیفه دارد: نخست، آن که برای همۀ مبتلایان به گرسنگی، دست به دعا بردارد و در حقّ ایشان دعا کند، چنان که عادت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله مداومت بر دعا برای نیازمندان و گرسنگان بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۳ ح۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دعای مشهور نبوی در ماه رمضان نیز ایشان برای همهٔ گرسنگان عالَم از خدا گشایش خواسته و تقاضای سیری کرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندا! هر نیازمندى را بى‌نیاز گردان. خداوندا! هر گرسنه‌اى را سیر کن.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۳ ح۱۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظیفهٔ دوم جامعه، آن است که توانمندان به گرسنگان رسیدگی کنند و آنان را در رهایی از این تنگنا یاری دهند. تأکید خداوند در قرآن و نیز سیره و تأکید پیشوایان دینی در دستگیری از گرسنگان، جامعه را به این یاری‌رسانی تشویق می‌کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۹ (تشویق به غذا دادن به گرسنه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند برای کسانی که به گرسنگان غذا دهند، ثواب‌های بی‌شماری از جمله بهره‌مند شدن از میوه‌ها و خوراک‌های بهشتی را وعده داده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۹ ح۱۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، جامعه‌ای که به نیازمندان خود کمک نکند، از عنایت خدا به دور است و ایمان افراد آن، دچار اشکال اساسی است. حتّی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بر این نکته این‌ گونه پافشاری نموده است که افراد باید از حال نیازمندان نزدیک و اطراف خویش با خبر بوده، یاریگر آنان باشند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من ایمان نیاورده است کسی که شب را با شکم سیر بخوابد و همسایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرسنه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهل هیچ منطقه‌ای نیست که شب را بگذرانند و در میان آنان گرسنه‌اى باشد، مگر این که روز قیامت، خداوند به آنان نظر رحمت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۶۹ ح۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظیفۀ حاکمیت: حکومت (اعم از حکومت اسلامی و دیگر حکومت‌ها) باید برای رفع محرومیت گرسنگان بکوشد. حکومت باید از طریق برقراری عدالت اقتصادی از ابتلا به فقر و ناداری و گرسنگی عمومی پیشگیری کند و در صورت بروز چنین رخدادهایی، در رفع آنها سریعاً اقدام کند؛ چرا که فقر و گرسنگی، ایمان اعتماد شهروندان را تباه می‌کند و به کفر و شورش می‌انجامد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: توسعۀ اقتصادی بر پایۀ قرآن و حدیث: ج۱ ص۱۱۲ ـ ۱۱۶ (فصل چهارم: زیان‌های واپس‌ماندگی اقتصادی / کفر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام در نامه‌ای به قُثَم بن عبّاس، کارگزار خویش در مکّه، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آنچه از اموال خدا نزد تو گرد آمده، بنگر و آنها را در اختیار عائله‌مندان و گرسنگان پیرامونت قرار ده [و تلاش کن] که به دست نیازمندان و تهى‌دستان برسد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۵ ح۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نیز در یکی از وصایای خویش فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُذَکِّرُ اللّٰهَ الوالِیَ مِن بَعدی عَلیٰ اُمَّتی إِلَّا یَرحَمُ عَلیٰ جَماعَةِ المُسلِمینَ،... و لَم یَضُرَّ بِهِم فَیُذِلَّهُم، و لَم یُفقِرهُم فَیُکفِرَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۱ ص۴۰۶ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به هر کس که پس از من بر اُمّتم حکمرانی می‌کند، خدا را یادآور می‌شوم که حتماً بر جماعت مسلمانان مهر بورزد،... و به آنان زیان نرساند که خوارشان می‌سازد، و به فقر دچارشان نسازد که کافرشان می‌کند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-الجوع-الإرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: الجوعُ الإراديُّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-على-الجوع-الإرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: الحَثُّ عَلَى الجوعِ الإراديِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق به گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارنده (ری‌شهری) مى‌گوید: این گونه توصیه‌ها، به ریاضت شرعى در خوردن و پوشیدن، اشاره دارند و مجوّزى براى ریاضت‌هاى نامشروع نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: طوبیٰ لِلَّذينَ يَجوعونَ و يَظمَؤونَ خُشوعاً، هُمُ الَّذينَ يُسقَونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «يَسبِقون» بدل «يُسقَون».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۵۰۱، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۳۰۴ ح‌۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیسى علیه‌السلام: خوشا کسانى که از سر خاکساری [در برابر خداوند]، گرسنگى و تشنگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند! آنان کسانی‌ اند که [در قیامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] سیراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: طوبیٰ لِمَن ظَمَأَ أو جاعَ لِلبِرِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وسائل الشيعة ج‌۱۰ ص‌۴۰۹ ح‌۱۳۷۲۰ نقلاً عن المصدر: «للّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «للبرّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اُولٰئِكَ الَّذينَ يَشبَعونَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنعة: ص‌۳۷۴ عن السکوني عن الإمام الصادق عن آبائه:، الجعفريّات: ص‌۱۶۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله، جامع الأحاديث: ص‌۹۶ و فيهما «طوى و» بدل «ظمأ أو»، بحار الأنوار: ج‌۷۵ ص‌۴۶۲ ح‌۱۷ نقلاً عن الإمامة و التبصرة عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله و فيهما «و صبر» بدل «للبرّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خوشا آنان که از بهر طاعت، تشنگی یا گرسنگی می‌کشند! آنان کسانی هستند که در روز قیامت، سیرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أولِياءُ اللهِ مِن خَلقِهِ أهلُ الجوعِ وَ العَطَشِ، فَمَن آذاهُمُ انتَقَمَ اللهُ مِنهُ و هَتَكَ سِترَهُ، و حَرَّمَ عَلَيهِ عَيشَهُ مِن جَنَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۴۸۲ ح‌۱۶۶۴۲ نقلاً عن ابن النجّار عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اهل گرسنگی و تشنگی، دوستان خدا در میان خلق اویند. پس هر کس ایشان را بیازارد، خداوند از او انتقام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد و پردۀ [آبروی] او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد و زندگی در بهشتش را بر او حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس: إنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله قالَ: عَلَيكُم بِالحُزنِ؛ فَإِنَّهُ مِفتاحُ القَلبِ. قالوا: يا رَسولَ اللهِ، كَيفَ الحُزنُ؟ قالَ: أجيعوا أنفُسَكُم بِالجوعِ و أَظمِئوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۱۳ ح‌۱۱۶۹۴، الفردوس: ج‌۳ ص‌۱۷ ح‌۴۰۸۲ نحوه، كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۴۹۰ ح‌۱۶۶۷۲ نقلاً عن شعب الإيمان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اندوهگین باشید؛ زیرا اندوه، کلید دل است». گفتند: چگونه اندوهی، ای پیامبر خدا؟ فرمود: «نَفْس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را گرسنگی و تشنگی دهید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: يا عَلِيُّ... إخوانُكُ كُلُّ طاوٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طاوٍ: أي خالي البطن جائع لم يأكل (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۴۶ «طوى»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زاكٍ و مُجتَهِدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج‌۲ ص‌۳۹۶ ح‌۷۴۵، تفسير فرات: ص‌۲۶۶ ح‌۳۶۰ و فيه «وباك» بدل «وزاك» و كلاهما عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۳۹ ص‌۳۰۶ ح‌۱۲۲ نقلاً عن فضائل الشيعة: ص‌۵۶ ح‌۱۷ و في النسخة التي بأيدينا «طاهر و زكيّ» بدل «طاوٍ و زاكٍ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: ای علی!... هر گرسنه و وارسته و سختکوشی، برادر توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: سَأَلقیٰ و شيعَتي رَبَّنا بِعُيونٍ مُرهٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «مرّة»، و هو تصحيف. يقال: مَرِهَت عَينُه تمرَهُ مَرَهاً؛ إذا فسدت لترك الكحل. و المَرَه ضدّ الكَحَل، و منه حديث عليّ علیه‌السلام: «خمص البطون من الصيام، مُرهُ العيون من البكاء» (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۵۴۰ «مره»). و في بحار الأنوار: «بعيون ساهرة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و بُطونٍ خِماصٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمصُ: الجوعُ و المجاعة، و الخميص: ظامر البطن، و ی: خماص (النهاية: ج‌۲ ص‌۸۰ «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۷۲۲ ح‌۹۸۸ عن المفضّل بن عمر عن الإمام الصادق عن آبائه:، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۳۹۵ ح‌۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به زودی، من و شیعیانم با چشمانى بی‌رمق [از شب‌زنده‌داری] و شکم‌هایى لاغر [از روزه‌داری و کم‌خوراکی]، پروردگارمان را ملاقات خواهیم کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ الشّيعَةِ -: خُمصُ البُطونِ مِنَ الطَّویٰ، يُبسُ الشِّفاهِ مِنَ الظَّماءِ، عُمشُ العُيونِ مِنَ البُكاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۴۴۳، تاريخ دمشق: ج‌۴۲ ص‌۴۹۱، كنز العمّال: ج‌۱۱ ص‌۳۲۵ ح‌۳۱۶۴۰؛ الإرشاد: ج‌۱ ص‌۲۳۷ و فيه «الدعاء» بدل «الظماء» نحوه، الأمالي للسيّد المرتضى: ج‌۱ ص‌۱۳، بحار الأنوار: ج‌۲۷ ص‌۱۴۴ ذيل ح‌۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در وصف شیعیان -: آنان، لاغرشکمان از گرسنگی، خشک‌لبان از تشنگی و کم‌سو چشمان از گریه اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ أصحابِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله -: مُرهُ العُيونِ مِنَ البُكاءِ، خُمصُ البُطونِ مِنَ الصِّيامِ، ذُبلُ الشِّفاهِ مِنَ الدُّعاءِ، صُفرُ الأَلوانِ مِنَ السَّهَرِ، عَلیٰ وُجوهِهِم غَبَرَةُ الخاشِعينَ، اُولٰئِكَ إخواني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۱، بحار الأنوار: ج‌۶۹ ص‌۳۰۸ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در وصف یاران پیامبر صلی الله علیه و آله -: آنان چشمانشان بی‌رمق از گریه [به درگاه خداوند] و لاغرشکمان از روزه‌دارى، خشک‌لبان از دعا، و رنگ‌پریدگان از شب‌زنده‌دارى اند و گرد ‌خاکسارى، بر چهره‌هایشان است. برادران من، آنان اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ أصحابِهِ -: مَضَوا... خامِصَةً بُطونُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص‌۱۲۰ ح‌۶۳ عن محمّد بن الحنفية، بحار الأنوار: ج‌۷ ص‌۲۱۹ ح‌۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در وصف یارانش -: آنان... با شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های لاغر [از دنیا] رفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ... أكلُهُ بِالجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص‌۲۱۵ و ۲۱۶ ح‌۵۳۲، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۱۷۴ ح‌۱۲۶۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مؤمن... خوردنش از سرِ گرسنگى است [نه شکمبارگی].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إلَيهِ -:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجَوَّع فَإِنَّ الجوعَ مِن عَمَلِ التُّقیٰ/&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّ طَويلَ الجوعِ يَوماً سَيَشبَعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ علیه‌السلام: ص‌۳۴۴ ح‌۲۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دیوان منسوب به ایشان ـ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود را گرسنه بدار که گرسنگى، کار پرهیزگاران است /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن که فراوان گرسنگى کشد، سرانجام، روزى (روز قیامت) سیر خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: يا أبَا المِقدامِ، إنَّما شيعَةُ عَلِيٍّ علیه‌السلام الشّاحِبونَ النّاحِلونَ الذّابِلونَ، ذابِلَةٌ شِفاهُهُم، خَميصَةٌ بُطونُهُم.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۴۴۴ ح‌۴۰، صفات الشيعة: ص‌۸۸ ح‌۱۹ و ص‌۹۲ ح‌۲۴، فلاح السائل: ص‌۴۶۸ ح‌۳۱۷ كلّها عن أبي المقدام، مشكاة الأنوار: ص‌۱۵۰ و ۱۵۱ ح‌۳۶۳، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۱۴۹ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: اى ابو مِقدام! شیعیان على علیه‌السلام، زردچهره و لاغر و افسرده‌رو هستند، که لب‌هایشان خشک و شکم‌هایشان لاغر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ شيعَةَ عَلِيٍّ كانوا خُمصَ البُطونِ، ذُبلَ الشِّفاهِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۳۳ ح‌۱۰، التمحيص: ص‌۶۶ ح‌۱۵۶ كلاهما عن ابن أبي يعفور، صفات الشيعة: ص‌۸۷ ح‌۱۸، مشكاة الأنوار: ص‌۱۲۷ ح‌۲۹۳، شرح الأخبار: ج‌۳ ص‌۵۰۳ ح‌۱۴۴۳ عن أبي يعقوب، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۱۸۸ ح‌۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شیعیان علی، لاغرشکمانِ خشکیده‌لب بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجوعُ وَ الخَوفُ أسرَعُ إلیٰ شيعَتِنا مِن رَكضِ البَراذينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِرذونُ: هو من الخيلِ الذي أبواه أعجميّان، و الجمع براذين (مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۱۳۷ «برذن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص‌۳۰ ح‌۲ عن كثير، بحار الأنوار: ج‌۶۷ ص‌۲۳۹ ح‌۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: گرسنگی و ترس به سوی شیعیان ما شتابنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از تاختن اسب تاتاری است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِعُنوانَ البَصرِيِّ -: اُوصيكَ بِتِسعَةِ أشياءَ، فَإِنَّها وَصِيَّتي لِمُريدِي الطَّريقِ إلَى اللّهِ عزّ و جلّ:... و لا تَأكُل إلّا عِندَ الجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص‌۵۶۴ ح‌۱۹۰۱ عن عنوان البصري، بحار الأنوار: ج‌۱ ص‌۲۲۶ ح‌۱۷ نقلاً عن خطّ الشيخ البهائي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در سفارش به عُنوان بصرى -: تو را به نُه چیز سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که آن، سفارش من به رهجویان سوی خداوند عزّ و جلّ است:... مخور، مگر هنگام گرسنگى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عليّ بن حديد، رفعه: قامَ عيسَى بنُ مَريَمَ علیه‌السلام خَطيباً في بَني إسرائيلَ، فَقالَ: يا بَني إسرائيلَ، لا تَأكُلوا حَتّیٰ تَجوعوا، و إذا جِعتُم فَكُلوا و لا تَشبَعوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج‌۲ ص‌۲۳۳ ح‌۱۷۱۲، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۳۷ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از على بن حدید، که سند حدیث را به معصوم علیه‌السلام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می‌رساند -: عیسى بن مریم علیه‌السلام در میان بنى اسرائیل به سخن ایستاد و فرمود: «اى بنى اسرائیل! تا گرسنه نشده‌اید، نخورید و چون گرسنه شُدید، بخورید؛ امّا خودتان را سیر نکنید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الأحاديث الطبّية: ج۲ ص۴۰۹ (الفصل الثالث: التجوّع).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش‌نامۀ احادیث پزشکی: ج۲ ص۲۹ (فصل سوم: گرسنگی کشیدن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمة-الجوع-الاختياري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: حِكمَةُ الجوعِ الاِختِياريِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حکمت گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشعور-بطيب-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۱: الشُّعورُ بِطيبِ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احساس کردن لذّت غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: فَكِّر يا مُفَضَّلُ... فَالجوعُ يَقتَضِي الطُّعمَ الَّذي بِهِ حَياةُ البَدَنِ و قِوامُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج‌۶۱ ص‌۲۵۵ ح‌۸ نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ای مفضّل! بیندیش...؛ زیرا گرسنگی، خوردن را که حیات و حفظ بدن به آن وابسته است، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهاديّ علیه‌السلام - في مَوعِظَتِهِ لِبَعضِ أصحابِهِ -: السَّهَرُ ألَذُّ لِلمَنامِ، وَ الجوعُ أزيَدُ في طيبِ الطَّعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص‌۴۲، نزهة الناظر: ص‌۲۱۸ ح‌۴۹۱، أعلام الدين: ص‌۳۱۱، الدرّ النظيم: ص‌۷۳۰، بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۳۶۹ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام - در اندرز ایشان به یکى از یاران خود -: شب‌بیدارى، خواب را لذّت‌بخش‌تر می‌سازد و گرسنگى، خوراک را خوشایندتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: نِعمَ الإِدامُ الجوعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۱۶۳ ح‌۹۹۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۴۹۴ ح‌۹۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى، چه نیکو خورشى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: تَأَدَّم بِالجوعِ، و تَأَدَّب بِالقُنوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۳ ص‌۳۱۲ ح‌۴۵۶۱، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۲۰۳ ح‌۴۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى را نانخورش [خود] ساز و قناعت را تنبیه‌گر [خویش].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشعور-بألم-جوع-الفقراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۲: الشُّعورُ بِأَلَمِ جوعِ الفُقَراءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پی بردن به رنج گرسنگی فقیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: سَأَلَ هِشامُ بنُ الحَكَمِ أبا عَبدِ اللهِ علیه‌السلام عَن عِلَّةِ الصِّيامِ، فَقالَ: إنَّما فَرَضَ اللهُ عزّ و جلّ الصِّيامَ لِيَستَوِيَ بِهِ الغَنِيُّ وَ الفَقيرُ؛ و ذٰلِكَ أنَّ الغَنِيَّ لَم يَكُن لِيَجِدَ مَسَّ الجوعِ فَيَرحَمَ الفَقيرَ؛ لِأَنَّ الغَنِيَّ كُلَّما أرادَ شَيئاً قَدَرَ عَلَيهِ، فَأَرادَ اللّهُ عزّ و جلّ أن يُسَوِّيَ بَينَ خَلقِهِ، و أن يُذيقَ الغَنِيَّ مَسَّ الجوعِ وَ الأَلَمِ؛ لِيَرِقَّ عَلَى الضَّعيفِ فَيَرحَمَ الجائِعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۷۳ ح‌۱۷۶۶، علل الشرائع: ص‌۳۷۸ ح‌۲، فضائل الأشهر الثلاثة: ص‌۱۰۲ ح‌۸۸، مجمع البيان: ج‌۲ ص‌۴۹۰ كلاهما نحوه، الإقبال: ج‌۱ ص‌۳۰، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۳۷۱ ح‌۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: هشام بن حکم از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ علّت روزه پرسید. فرمود: «خداوند عزّ و جلّ روزه را واجب ساخته است تا ثروتمند و تهى‌دست، [در نخوردن] برابر شوند؛ چون [بدون روزه] ثروتمند، رنج گرسنگى را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشید تا به تهی‌دست رحم آورد؛ زیرا ثروتمند هر گاه چیزى را بخواهد، بر [تهیّهٔ] آن تواناست. پس خداوند عزّ و جلّ خواست تا میان بندگانش برابرى پدید آورد و ثروتمند نیز مزۀ گرسنگى و رنج را بچشد تا بر ناتوان، دلسوزی کند و بر گرسنه رحم آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمزة بن محمّد: كَتَبتُ إلیٰ أبي مُحَمَّدٍ علیه‌السلام: لِمَ فَرَضَ اللهُ الصَّومَ؟ فَوَرَدَ الجَوابُ: لِيَجِدَ الغَنِيُّ مَضَضَ الجوعِ؛ فَيَحِنَّ عَلَى الفَقيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۱۸۱ ح‌۶، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۷۳ ح‌۱۷۶۸، الأمالي للصدوق: ص‌۹۷ ح‌۷۵ و فيهما «فيمنّ» بدل «فيحنّ»، كشف الغمّة: ج‌۳ ص‌۱۹۳ و فيه «ليحنّو» بدل «فيحنّ»، الدرّ النظيم: ص‌۷۴۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۳۳۹ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حمزة بن محمّد -: به ابو محمّد (امام عسکرى) علیه‌السلام نوشتم: چرا خداوند، روزه را واجب ساخته است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ آمد: «تا ثروتمند، سختى گرسنگى را دریابد و بر تهی‌دست، دلسوزى کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: سُئِلَ الحُسَينُ علیه‌السلام: لِمَ افتَرَضَ اللّهُ عزّ و جلّ عَلیٰ عَبيدِهِ الصَّومَ؟ قالَ: لِيَجِدَ الغَنِيُّ مَسَّ الجوعِ؛ فَيَعودَ بِالفَضلِ عَلَى المَساكينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۴ ص‌۶۸، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۳۷۵ ح‌۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: از امام حسین علیه‌السلام سؤال شد: چرا خداوند عزّ و جلّ روزه را بر بندگانش واجب ساخته است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تا توانگر، مزۀ گرسنگى را بچشد و به نعمت‌بخشی به بینوایان باز گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: كَتَبَ أبُو الحَسَنِ عَلِيُّ بنُ موسَى الرِّضا علیه‌السلام إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ فيما كَتَبَ مِن جَوابِ مَسائِلِهِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِلَّةُ الصَّومِ لِعِرفانِ مَسِّ الجوعِ وَ العَطَشِ؛ لِيَكونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «لیکونَ العبدُ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَليلاً مُستَكيناً مَأجوراً مُحتَسِباً صابِراً، و يَكونَ ذٰلِكَ دَليلاً لَهُ عَلیٰ شَدائِدِ الآخِرَةِ، مَعَ ما فيهِ مِنَ الاِنكِسارِ لَهُ عَنِ الشَّهَواتِ، و اعِظاً لَهُ فِي العاجِلِ، دَليلاً عَلَى الآجِلِ؛ لِيَعلَمَ شِدَّةَ مَبلَغِ ذٰلِكَ مِن أهلِ الفَقرِ وَ المَسكَنَةِ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۷۳ ح‌۱۷۶۷، علل الشرائع: ص‌۳۷۸ ح‌۱، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج‌۲ ص‌۹۱ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۶ ص‌۹۷ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: امام رضا علیه‌السلام در پاسخ به پرسش‌هاى محمّد بن سنان نوشت: علّت روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، دریافتن مزۀ گرسنگى و تشنگى است، تا [بندۀ خدا] فروتن، شکسته، پاداش‌یافته و داراى نیّت الهى و شکیبا شود و اینها راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى او بر سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قیامت باشند، افزون بر این که براى روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار، حالت فرو شکستن شهوت‌ها، پدید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و او را در دنیا پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى بر آخرت است، تا این‌ که بداند فقیران و بینوایان در دنیا و آخرت، چه سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: قيلَ [لِيوسُفَ علیه‌السلام]: تَجوعُ و بِيَدِكَ خَزائِنُ الأَرضِ؟! فَقالَ علیه‌السلام: أخافُ أن أشبَعَ فَأَنسَى الجِياعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۵ ص‌۳۷۳، تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۳، جامع الأخبار: ص‌۵۱۵ ح‌۱۴۵۵ كلاهما نحوه؛ شعب الإيمان: ج‌۵ ص‌۳۷ ح‌۵۶۸۳ عن الحسن، تفسیر القرطبي: ج‌۹ ص‌۲۱۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: [به یوسف علیه‌السلام] گفته شد: گنجینه‌هاى این سرزمین (مصر) در اختیار توست و تو، گرسنگى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى‌ترسم که سیر شوم و در نتیجه، گرسنگان را از یاد ببرم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوقاية-من-الأمراض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۳: الوِقايَةُ مِنَ الأَمراضِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیشگیری از بیماری‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَجتَمِعُ الجوعُ وَ المَرَضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۳۶۹ ح‌۱۰۵۶۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۳۳ ح‌۹۷۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى و بیمارى، با هم جمع نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن أرادَ ألّا يَضُرَّهُ طَعامٌ فَلا يَأكُل حَتّیٰ يَجوعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة لابني بسطام: ص‌۲۹ و ۶۰ كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۸۰ ح‌۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: هر که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد هیچ غذایی به او زیان نرساند، تا گرسنه نشده، نخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: التَّجَوُّعُ أنفَعُ الدَّواءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۱ ص‌۲۲۷ ح‌۹۰۳، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۱ ح‌۱۳۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى کشیدن، سودمندترین داروست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحميد-عند-الشبع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۴: التَّحميدُ عِندَ الشِّبَعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حمد گفتن، هنگام سیری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: عُرِضَت عَلَيَّ بَطحاءُ مَكَّةَ ذَهَباً فَقُلتُ: يا رَبِّ لا، و لٰكِن أشبَعُ يَوماً و أَجوعُ يَوماً، فَإِذا شَبِعتُ حَمِدتُكَ و شَكَرتُكَ، و إذا جُعتُ دَعَوتُكَ و ذَكَرتُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۱۳۱ ح‌۱۰۲، الأمالي للطوسي: ص‌۶۹۳ ح‌۱۴۷۲ كلاهما عن عبد المؤمن الأنصاري عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۷۹ ح‌۱۱۸؛ سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۵۷۵ ح‌۲۳۴۷، مسند ابن حنبل: ج‌۸ ص‌۲۸۰ ح‌۲۲۲۵۲ كلاهما عن أبي أمامة نحوه، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۱۹۳ ح‌۶۱۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به من پیشنهاد شد که وادی مکّه برایم طلا شود [و در رفاه کامل باشم]؛ ولی گفتم: ای پروردگار من! نه؛ بلکه یک روز سیر باشم و یک روز گرسنه [برایم بهتر است]، تا هر گاه سیر شوم، تو را حمد گویم و سپاس‌گزار باشم و هر گاه گرسنه شوم، به درگاه تو دعا کنم و تو را به یاد آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أتاني مَلَكٌ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ رَبَّكَ يُقرِئُكَ السَّلامَ و يَقولُ: إن شِئتَ جَعَلتُ لَكَ بَطحاءَ مَكَّةَ ذَهَباً. قالَ: فَرَفَعتُ رَأسي إلَى السَّماءِ و قُلتُ: يا رَبِّ، أشبَعُ يَوماً فَأَحمَدُكَ، و أَجوعُ يَوماً فَأَسأَ لُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص‌۱۲۴ ح‌۱ عن داوود بن سليمان الغازي عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام عليّ:، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج‌۲ ص‌۳۰ ح‌۳۶ عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله، الزهد للحسین بن سعید: ص‌۱۲۰ ح‌۱۴۲، الاُصول الستّة عشر: ص‌۱۷۷ ح‌۱۳۵ كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۲۰ ح‌۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد من آمد و گفت: «اى محمّد! پروردگارت تو را سلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: اگر بخواهى، وادى مکّه را برایت طلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم». سرم را به سوى آسمان بلند کردم و عرضه داشتم: ای پروردگار من! [این را دوست‌تر دارم که] یک روز سیر باشم و تو را سپاس گویم و یک روز گرسنه باشم و از تو درخواست کنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في دُعائِهِ لِليَومِ التّاسِعِ وَ العِشرينَ مِنَ الشَّهرِ -: الحَمدُ لِلهِ الَّذي أشبَعَنا فِي الجائِعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص‌۲۵۳، العدد القويّة: ص‌۳۶۷ من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت:، بحار الأنوار: ج‌۹۷ ص‌۲۲۲ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از دعای ایشان در روز بیست و نهم ماه -: سپاس، خداوندى را که در میان گرسنگان، سیرمان کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: الحَمدُ لِلهِ الَّذي أشبَعَنا في جائِعينَ، و أَروانا في ظامِئينَ، و آوانا في ضائِعينَ، و حَمَلَنا في راجِلينَ، و آمَنَنا في خائِفينَ، و أَخدَمَنا في عانينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاني: الأسير. و كلّ من ذلّ و استكان و خضع فقد عنا يعنو و هو عانٍ (النهاية: ج‌۳ ص‌۳۱۴ «عنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۶ ص‌۲۹۵ ح‌۱۶ عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، المحاسن: ج‌۲ ص‌۲۱۷ ح‌۱۶۵۰ عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۳۱۰ ح‌۹۹۰ عن الإمام الصادق علیه‌السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۷۷ ح‌۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سپاس، خداوندى را که در میان گرسنگان، سیرمان کرد و در میان تشنگان، سیرابمان ساخت و در میان بى‌خانمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سرپناهمان داد و در میان پیادگان، ما را سواره قرار داد و در میان بیمناکان، امنیّتمان بخشید و در میان اسیران، خدمتکار در اختیارمان نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في دُعائِهِ علیه السلام لِليَومِ السّادِسِ مِنَ الشَّهرِ -: الحَمدُ لِلهِ الَّذي أشبَعَ جوعَنا، و آمَنَ رَوعَتَنا، و أقالَ عَثرَتَنا، و كَبَتَ عَدُوَّنا، و ألَّفَ بَينَ قُلوبِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص‌۹۵ و ۱۸۵ عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۷ ص‌۱۴۴ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - از دعای ایشان در روز ششم ماه -: سپاس، خداوندى را که گرسنگى ما را به سیرى، و ترس ما را به امنیّت، بدل کرد و از لغزش ما گذشت و دشمن ما را سرکوب کرد و میان دل‌هایمان الفت نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الکتاب و السنّة: ج۳ ص۲۱۳ (الأكل / الفصل السابع: ما ينبغي بعد الأكل / شكر اللّٰه عزّ و جلّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) و ص۲۱۹ (الدعاء بالبركة) و ص۲۲۰ (الدعاء عند رفع المائدة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۵ ص۹ (غذا خوردن / فصل هفتم: نکاتی که بعد از خوردن باید رعایت شود / گزاردن شکر خدا) و ص۲۱ (دعای برکت) و ص۲۳ (دعا هنگام برچیدن سفره).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آثار-الجوع-الاختياري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: آثارُ الجوعِ الاِختِيارِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیامدهای گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;کف-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱: کَفُّ النَّفسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خویشتنداری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إنَّ العاقِلَ عَنِ اللهِ، الخائِفَ مِنهُ، العامِلَ لَهُ، لَيُمَرِّنُ نَفسَهُ و يُعَوِّدُهَا الجوعَ حَتّیٰ ما تَشتاقُ إلَى الشِّبَعِ، و كَذٰلِكَ تُضَمَّرُ الخَيلُ لِسَبقِ الرِّهانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۲۷۳، بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۱۲۹ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: کسى که خدا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسد و براى او کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نَفْس خود را بر گرسنگى تمرین و عادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، چندان که به سیرى شوقى نداشته باشد، چنان که اسب‌ها را نیز همین‌ گونه براى مسابقه ورزش می‌دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: شهر اللّٰه في الکتاب و السنة: ح۹۵ و ص۵۴ (الممانعة الطبیعیة للصیام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ماه خدا (پژوهشی جامع...): ح۹۵ و ج۱ ص۷۸ (طبیعت پیشگیرانۀ روزه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طرد-الشيطان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۲: طَردُ الشَّيطانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دور کردن شیطان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ الشَّيطانَ لَيَجري مِن ابنِ آدَمَ مَجرَى الدَّمِ، ألا فَضَيِّقوا مَجارِيَهُ بِالجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي: ج‌۱ ص‌۹۰، إحياء علوم الدين: ج‌۱ ص‌۳۴۷؛ مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۳۲۸، تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۱ من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:، عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۲۷۳ ح‌۹۷، بحار الأنوار: ج‌۶۳ ص‌۳۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: شیطان در وجود آدمى‌زاده مانند خون، در حرکت است. پس راه‌های حرکت او را با گرسنگى، تنگ کنید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: قالَ صلی الله علیه و آله لِعائِشَةَ: داوِمي قَرعَ بابِ الجَنَّةِ. فَقالَت: بِماذا؟ قالَ: بِالجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۲۷۳ ح‌۹۸ و ص‌۳۲۵ ح‌۶۷، تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۱ و فيه «أديموا» بدل «داومي» نحوه؛ إحياء علوم الدین: ج‌۱ ص‌۳۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالی اللآلی: پیامبر صلی الله علیه و آله به عایشه فرمود: «دَرِ بهشت را پیوسته بکوب». عایشه گفت: با چه؟ فرمود: «با گرسنگی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عون-الورع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۳: عَونُ الوَرَعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کمک به پارسایی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: نِعمَ عَونُ الوَرَعِ التَّجَوُّعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۱۶۴ ح‌۹۹۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى کشیدن، چه نیکو یاوری براى پارسایى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نِعمَ العَونُ عَلیٰ أشَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأشَرُ: البَطَرُ، و قيل: أشدّ البطر (النهاية: ج‌۱ ص‌۵۱ «أشر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفسِ و كَسرِ عادَتِها التَّجَوُّعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۱۶۶ ح‌۹۹۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۴۹۴ ح‌۹۱۱۳ و فيه «أسر» بدل «أشر».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى کشیدن، چه نیکو یاوری است برای سرخوشىِ نفْس و شکستن عادت آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رقة-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۴: رِقَّةُ القَلبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نازک‌دلی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: طَلَبتُ رِقَّةَ القَلبِ فَوَجَدتُها فِي الجوعِ وَ العَطَشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج‌۱۲ ص‌۱۷۳ ح‌۱۳۸۱۰ نقلاً عن مجموعة الشهيد الأوّل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نازک‌دلی (/ رقّت قلب) را جُستم و آن را در گرسنگی و تشنگی یافتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العلم-و-الحكمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۵: العِلمُ وَ الحِكمَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دانش و فرزانگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أوحَى اللهُ تَعالیٰ إلیٰ موسیٰ علیه‌السلام: ... و إنّي وَضَعتُ العِلمَ وَ الحِكمَةَ فِي الجوعِ، و هُم يَطلُبونَ فِي الشِّبَعِ، فَمَتیٰ يَجِدونَ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص‌۵۶۵ ح‌۱۹۰۳، جامع الأخبار: ص‌۵۱۷ ح‌۱۴۶۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدای متعال به موسی علیه‌السلام وحی فرمود: «... و من دانش و فرزانگی را در گرسنگی قرار دادم و آنان در سیری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند. پس کی [آن را] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ يَقولُ: ... وَضَعتُ العِلمَ فِي الجوعِ وَ الجَهدِ، وَ النّاسُ يَطلُبونَهُ فِي الشِّبَعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بالشبعة»، و ما أثبتناه من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الرّاحَةِ فَلا يَجِدونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج‌۴ ص‌۶۱ ح‌۱۱، عدّة الداعي: ص‌۱۶۶ من دون إسنادٍ إليه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۴۵۳ ح‌۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «... دانش را در گرسنگى و کوشش نهادم و مردم، آن را در پُرخورى و آسودگی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابندش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: القَلبُ يَتَحَمَّلُ الحِكمَةَ عِندَ خُلُوِّ البَطنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج‌۲ ص‌۱۱۹، إرشاد القلوب: ص‌۱۱۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و ليس فيه «القلب يتحمّل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: قلب، هنگام خالى بودن شکم، حکمت را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إذا رَأَيتُم أهلَ الجوعِ وَ التَّفَكُّرِ فَادنوا مِنهُم؛ فَإِنَّ الحِكمَةَ تَجري عَلیٰ ألسِنَتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج الفصاحة: ص‌۴۰ ح‌۲۰۹؛ كنز العمّال: ج‌۹ ص‌۳۷ ح‌۲۴۸۱۸ نقلاً عن الحاكم في تاريخه و الديلمي عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه اهل گرسنگی و اندیشیدن را دیدید، به آنها نزدیک شوید؛ زیرا حکمت بر زبانشان جاری می‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: نورُ الحِكمَةِ وَ المَعرِفَةِ الجوعُ، وَ التَّباعُدُ مِنَ اللهِ الشِّبَعُ، وَ القُربَةُ إلَى اللهِ حُبُّ المَساكينِ وَ الدُّنُوُّ مِنهُم. لا تَشبَعوا فَيُطفَأَ نورُ المَعرِفَةِ مِن قُلوبِكُم، و مَن باتَ يُصَلّي في خِفَّةٍ مِنَ الطَّعامِ، باتَ حورُ العَينِ حَولَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقال صلی الله علیه و آله: لا تُميتُوا القُلوبَ بِكَثرَةِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ، و إنَّ القُلوبَ تَموتُ كَالزَّرعِ إذا كَثُرَ عَلَيهِ الماءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: ص‌۵۰۰، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۳۲۰ ح‌۱۰۲۴ ـ ۱۰۲۶، جامع الأخبار: ص‌۵۱۵ ح‌۱۴۵۲ و ۱۴۵۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۳۱ ح‌۷؛ تاريخ دمشق: ج‌۱۹ ص‌۴۴۷ ح‌۴۵۴۶ عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۸۷۵ ح‌۴۳۴۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: «گرسنگی، نورِ حکمت و معرفت است، و سیری، دوری از خداست. دوست داشتن بینوایان و نزدیک شدن به آنها نزدیک شدن به خداست. سیر نخورید که نور معرفت در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان خاموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود هر کس شب را با خوراک اندک به نماز گزاردن بگذراند، حوریان بهشتی گرد او شب را به صبح می‌آورند» و...: «دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را با پُرخوری و پُرنوشی نمیرانید. دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرند، چنان که زراعت بر اثر آب زیاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ حَديثِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله -: قالَ اللهُ تَعالیٰ:... يا أحمَدُ، إنَّ العَبدَ إذا جاعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «أجاع» بدل «جاع».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَطنُهُ و حَفِظَ لِسانَهُ، عَلَّمتُهُ الحِكمَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ج‌۱ ص‌۱۹۹ ـ ۲۰۵، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۹ ح‌۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یادکرد از حدیث معراج پیامبر صلی الله علیه و آله -: خداى متعال فرمود:... اى احمد! بنده، هر گاه شکمش گرسنه باشد و زبانش را نگه دارد، به او حکمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انفتاح-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۶: انفِتاحُ القَلبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: باز شدن دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس: إنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله قالَ: عَلَيكُم بِالحُزنِ؛ فَإِنَّهُ مِفتاحُ القَلبِ. قالوا: يا رَسولَ اللهِ! كَيفَ الحُزنُ؟ قالَ: أجيعوا أنفُسَكُم بِالجوعِ و أَظمِئوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۱۳ ح‌۱۱۶۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اندوهگین باشید؛ چرا که اندوه، کلید دل است». گفتند: چگونه اندوهی، ای پیامبر خدا؟ فرمود: «نفْس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را گرسنه و تشنه بدارید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المنزلة-عند-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۷: المَنزِلَةُ عِندَ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: منزلت یافتن نزد خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أفضَلُكُم مَنزِلَةً عِندَ اللهِ تَعالیٰ أطوَلُكُم جوعاً و تَفَكُّراً، و أَبغَضُكُم إلَى اللهِ تَعالیٰ كُلُّ نَؤومٍ و أَكولٍ و شَروبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۰؛ إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: با منزلت‌ترینِ شما نزد خداوند متعال، کسى است که گرسنگى و اندیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش طولانى‌تر باشد، و منفورترینِ شما نزد خدای متعال، هر پُرخواب و پُرخور و پُرنوشى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - في وَصفِ قَومٍ في آخِرِ الزَّمانِ -: طَلَبُوا الجوعَ بَعدَ أن أشبَعَهُمُ اللهُ تَعالیٰ... إذا أرادَ اللهُ بِأَهلِ الأَرضِ عَذاباً فَنَظَرَ إلیٰ حالِهِم مِنَ الجوعِ وَ العَطَشِ، كَفَّ ذٰلِكَ العَذابَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج‌۵ ص‌۳۴۸ ح‌۸۳۹۲ عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۷۲۹ ح‌۸۵۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در وصف مردمانی در آخر الزمان -: زان پس که خداوند متعال آنان را سیر کرد، گرسنگی را می‌طلبند.… هر گاه خداوند عذابی برای اهل زمین بخواهد، به حال آنان از گرسنگی و تشنگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و آن عذاب را از ایشان (اهل زمین) باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: جاهِدوا أنفُسَكُم بِالجوعِ وَ العَطَشِ... إنَّهُ لَيسَ مِن عَمَلٍ أحَبُّ إلَى اللهِ مِن جوعٍ و عَطَشٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: با گرسنگی و تشنگی، به جهاد با نفْس‌هایتان بپردازید...؛ زیرا هیچ کاری نزد خدا محبوب‌تر از گرسنگی و تشنگی [کشیدن] نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ أكثَرَ النّاسِ عِندَ اللهِ مَنزِلَةً يَومَ القِيامَةِ و أَجزَلَهُم ثَواباً و أَكرَمَهُم مَآباً، مَن طالَ فِي الدُّنيا حُزنُهُ، و كَثُرَ فيها هَمُّهُ، و دامَ فيها غَمُّهُ، و كَثُرَ فيها جوعُهُ و عَطَشُهُ، اُولٰئِكَ الأَبرارُ الأَتقِياءُ الأَخيارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين لابن فهد: ص‌۲۲ ح‌۳۹ عن سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: با منزلت‌ترینِ مردم پیش خدا در روز قیامت و پُرثواب‌ترین و گرامى‌ترینِ آنها به هنگام بازگشت به سوى او، کسى است که در دنیا، ناراحتی‌اش طولانی، و اندوهش فراوان، و غمش همیشگی، و گرسنگى و تشنگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فراوان باشد. چنین کسانی نیکوکاران، پرهیزگاران و برگزیدگان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - لِاُسامَةَ بنِ زَيدٍ -: إنِ استَطَعتَ أن يَأتِيَكَ المَوتُ و أَنتَ جائِعٌ و كَبِدُكَ ظَمآنُ فَافعَل؛ فَإِنَّكَ تَنالُ بِذٰلِكَ أشرَفَ المَنازِلِ، و تَحُلُّ مَعَ الأَبرارِ وَ الشُّهَداءِ وَ الصّالِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين لابن فهد: ص‌۲۰ ح‌۳۹ عن سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - به اُسامة بن زید -: اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى کارى کنى که وقتى مرگت فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، گرسنه باشى و جگرت تشنه باشد، چنین کن؛ زیرا با این کار، به عالى‌ترین درجات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسى و با ابرار و شهیدان و شایستگان، هم‌نشین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أقرَبُ ما يَكونُ العَبدُ مِنَ اللهِ إذا ما خَفَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المحاسن: «جاف» بدل «خفّ»، و في بحار الأنوار نقلاً عن المحاسن: «جاع» بدل «خفّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَطنُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۶ ص‌۲۶۹ ح‌۴، المحاسن: ج‌۲ ص‌۲۳۱ ح‌۱۷۰۷ نحوه و كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۳۶ ح‌۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نزدیک‌ترین حالت بنده به خداوند، هنگامی است که شکم او سبک‌تر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إجابة-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۸: إجابَةُ الدُّعاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مستجاب شدن دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ موسَى بنَ عِمرانَ مَرَّ بِرَجُلٍ و هُوَ يَضطَرِبُ، فَقامَ يَدعُو اللهَ لَهُ أن يُعافِيَهُ، فَقيلَ لَهُ: يا موسیٰ! إنَّ الَّذي يُصيبُهُ لَيسَ هُوَ خَبطٌ مِن إبليسَ، و لٰكِن جَوَّعَ نَفسَهُ لي، فَهُوَ الَّذي تَریٰ، إنّي أنظُرُ إلَيهِ كُلَّ يَومٍ مَرّاتٍ، فَمُرهُ فَليَدعُ لَكَ، فَإِنَّ لَهُ عِندي كُلَّ يَومٍ دَعوَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج‌۳ ص‌۳۴۵ الرقم ۲۵۱، المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۱۴ ح‌۱۱۶۹۵، الفردوس: ج‌۱ ص‌۲۲۶ ح‌۸۶۶ كلّها عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۷۸۶ ح‌۴۳۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله : موسی بن عمران، مردی را دید که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لرزید. پس ایستاد و دعا کرد که خداوند، عافیتش بخشد. به او گفته شد: «ای موسی! این حالتی که در او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی، از صدمۀ شیطان [و گناه او] نیست؛ بلکه او خود را به خاطر من گرسنگی داده، و او چنین است که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی. من هر روز بارها به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم. به او بگو برایت دعا کند؛ زیرا او هر روز، یک دعا [ی پذیرفته] نزد من دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لقاء-الله-سبحانه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۹: لِقاءُ اللهِ سُبحانَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دیدار خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أجيعوا أكبادَكُم، و أَعروا صُوَرَكُم... لَعَلَّكُم تَرَونَ الحَقَّ بِقُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص‌۴۴۸ ح‌۱۵۰۳؛ إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۵ و ص‌۱۱۵ كلاهما عن عيسى علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جگرهاى خود را گرسنه و بدن‌هایتان را برهنه بدارید...،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارنده (ری‌شهری) مى‌گوید: این گونه توصیه‌ها، به ریاضت شرعى در خوردن و پوشیدن لباس اشاره دارند و مجوّزى براى ریاضت‌هاى نامشروع نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاید که حق را با قلب‌هایتان ببینید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تکفل-الله-بقبض-أرواحهم-عند-الموت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۰: تَکَفُّلُ اللهِ بِقَبضِ أرواحِهِم عِندَ المَوتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قبض روح شدن هنگام مرگ، به دست خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أهلُ الجوعِ فِي الدُّنيا هُمُ الَّذينَ يَقبِضُ اللهُ أرواحَهُم، و هُمُ الَّذينَ إذا غابوا لَم يُفتَقَدوا، و إن شَهِدوا لَم يَحضُروا، أخفِياءُ فِي الدُّنيا، مَعروفونَ فِي السَّماءِ، إذا رَآهُمُ الجاهِلُ ظَنَّ أنَّ بِهِم سُقماً، و ما بِهِم سُقمٌ إلَّا الخَوفُ مِنَ اللهِ، يَستَظِلّونَ يَومَ القِيامَةِ يَومَ لا ظِلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «ظلّه» بدل «ظِلّ»، و التصویب من كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا ظِلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج‌۱ ص‌۴۰۹ ح‌۱۶۵۴ عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۲۳۳ ح‌۶۳۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله : اهل گرسنگی در دنیا، همان کسانی اند که جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را خداوند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستاند و همان [گم‌نامان و] کسانی اند که هر گاه نباشند، کسی جویای آنان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر گاه باشند، کسی به دیدارشان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. گم‌نامان در دنیایند و نام‌برداران در آسمان. کسانی که آنان را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند، گمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند ایشان گرفتار بیماری اند، در حالی که بیماری‌ای ندارند مگر ترس از خدا. در قیامت، وقتی هیچ سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز سایۀ خدا نیست، آنان در سایه [سار لطف خدا] هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شبع-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۱: شِبَعُ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیری آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ أهلَ الجوعِ فِي الدُّنيا هُم أهلُ الشِّبَعِ فِي الآخِرَةِ، و إنَّ أبغَضَ النّاسِ إلَى اللهِ المُتَّخِمونَ المِلاءُ، و ما تَرَكَ العَبدُ أكلَةً يَشتَهيها إلّا كانَت لَهُ دَرجَةً فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۲ عن أنس؛ إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: گرسنگان در دنیا، همان سیران در آخرت‌ اند و منفورترینِ مردم نزد خداوند، پُرخوران آکنده‌شکم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بنده، لقمه‌های از سرِ اشتهایش را ترک نکرد، مگر این که آن لقمه برایش درجه‌ای در بهشت شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: طوبیٰ لِمَن طَویٰ و جاعَ، اُولٰئِكَ الَّذينَ يَشبَعونَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص‌۱۶۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، جامع الأحاديث: ص‌۹۶، بحار الأنوار: ج‌۷۵ ص‌۴۶۲ ح‌۱۷ نقلاً عن الإمامة و التبصرة عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله و فيهما بزيادة «و صبر» بعد «و جاع».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خوشا به حال آن که اندرون از طعام خالى دارد و گرسنگى بکشد. اینان کسانى‌ هستند که در روز قیامت، سیرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن ابن البُجَير: أصابَ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله جوعٌ فَوَضَعَ حَجَراً عَلیٰ بَطنِهِ، فَقالَ: ألا رُبَّ نَفسٍ طاعِمَةٍ ناعِمَةٍ فِي الدُّنيا جائِعَةٌ عارِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ! ألا رُبَّ نَفسٍ جائِعَةٍ عارِيَةٍ فِي الدُّنيا طاعِمَةٌ كاسِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج‌۶ ص‌۳۲۹ الرقم ۶۳۵۸، مسند الشهاب: ج‌۲ ص‌۳۰۸ ح‌۱۴۲۳، الطبقات الكبرى: ج‌۷ ص‌۴۲۳، الإصابة: ج‌۴ ص‌۴۲۳ الرقم ۵۵۹۸ و ليس فيها ذيله من «ألا ربّ نفس جائعة»، تاريخ دمشق: ج‌۴ ص‌۱۲۳ ح‌۹۴۷ و الثلاثة الأخيرة عن أبي البجير، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۸۸۳ ح‌۴۳۵۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از ابن بُجَیر ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله دچار گرسنگی شد و سنگی بر شکم خود نهاد و فرمود: «ای بسا نفْس سیر و نازپرورده در دنیا که در روز قیامت، گرسنه و برهنه است! ای بسا نفس گرسنه و برهنه در دنیا که در روز قیامت، سیر و پوشیده است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خفة-الحساب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۲: خِفَّةُ الحِسابِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسانی حسابرسی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إنَّ شِدَّةَ الجوعِ لا تُصيبُ الجائِعَ إذَا احتَسَبَ فِي الدّار الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج‌۳ ص‌۱۵۵ الرقم ۱۱۸۷، الفردوس: ج‌۵ ص‌۳۴۸ ح‌۸۳۹۳، البداية و النهاية: ج‌۱۰ ص‌۱۳۵، تاريخ دمشق: ج‌۶ ص‌۲۷۸ ح‌۱۵۴۷ و فيها «يوم القيامة» بدل «الجوع» و ج‌۲۳ ص‌۱۳۳ ح‌۵۰۲۵ و فيه «الحساب» بدل «الجوع» و كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۴۸۲ ح‌۱۶۶۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سختی گرسنگی [در آخرت] به کسی که در سرای دنیا برای خدا گرسنگی بکشد، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دخول-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۳: دُخولُ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر عن بعضهم عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله: أديموا قَرعَ بابِ الجَنَّةِ يُفتَح لَكُم. قُلتُ: و كَيفَ نُديمُ قَرعَ بابِ الجَنَّةِ؟ قال: بِالجوعِ وَ الظَّمَأِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۱، عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۲۷۳ ح‌۹۸ و ص‌۳۲۵ ح‌۶۷ كلاهما نحوه؛ إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۶ عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر - به نقل از یکى از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله -: پیامبر خدا فرمود: «درِ بهشت را پیوسته بکوبید تا به رویتان باز&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود». گفتم: چگونه درِ بهشت را پیوسته بکوبیم؟ فرمود: «با گرسنگى و تشنگى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ جَلَّ ثَناؤُهُ لَيُدخِلُ قَوماً الجَنَّةَ فَيُعطيهِم حَتّیٰ تَنتَهِيَ أمانِيُّهُم، و فَوقَهُم قَومٌ فِي الدَّرَجاتِ العُلیٰ، فَإِذا نَظَروا إلَيهِم عَرَفوهُم، فَيَقولونَ: رَبَّنا! إخوانُنا كُنّا مَعَهُم فِي الدُّنيا، فَبِمَ فَضَّلتَهُم عَلَينا؟ فَيُقالُ: هَيهاتَ! إنَّهُم كانوا يَجوعونَ حينَ تَشبَعونَ، و يَظمَؤونَ حينَ تَروَونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۲۸ ح‌۱۱۶۲، مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۶۵ ح‌۲۶۶۱ و فيه «يملّوا» بدل «تنتهى أمانيّهم»، أعلام الدين: ص‌۱۹۱ كلّها عن أبي ذرّ، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۷۷ ح‌۳؛ الزهد لابن المبارك: ص‌۳۳ ح‌۹۹، حلية الأولياء: ج‌۴ ص‌۲۴۷ الرقم ۲۸۱ كلاهما عن عون بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من دون إسنادٍ إليه صلی الله علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ گروهى را وارد بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به آنان چندان عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید که آرزوهایشان تمام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. بالاتر از آنها نیز گروهى دیگر در درجاتى عالى به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. این گروه، چون آن گروه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند، ایشان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! اینان، همان برادران ما هستند که در دنیا با هم بودیم. پس به چه سبب، ایشان را بر ما برترى داده‌اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «افسوس! زمانى که شما سیر بودید، آنان گرسنه بودند و زمانى که شما سیراب بودید، آنان تشنه بودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أبلوا أجسادَكُم بِالجوعِ وَ العَطَشِ، و أَفنوا لُحومَكُم و أَذيبوا شُحومَكُم؛ تَستَبدِلوا لُحوماً طَيِّبَةً مَحشُوَّةً بِالمِسكِ وَ الكافورِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج‌۱ ص‌۱۰۴ ح‌۳۵۰ عن أنس، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۷۸۴ ح‌۴۳۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بدن‌هایتان را با گرسنگی و تشنگی بفرسایید و گوشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را نابود و چربی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را ذوب کنید، که در این صورت، با گوشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پاکیزه و آکنده از مُشک و کافور بهشتی تعویض خواهند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - عِندَ رُؤیَةِ رَجُلٍٍ ماتَ فُجأَةً بَعدَ ما أسلَمَ -: إنّي رَأَيتُ مَلَكَينِ يَدُسّانِ في فيهِ مِن ثِمارِ الجَنَّةِ، فَعَلِمتُ أنَّهُ ماتَ جائِعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۵۹ ح‌۱۹۱۹۷، اُسد الغابة: ج‌۶ ص‌۴۰۱ الرقم ۶۵۷۲، شعب الإيمان: ج‌۴ ص‌۵۴ ح‌۴۳۱۸ كلّها عن جرير بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تاريخ بغداد: ج‌۲ ص‌۳۴۱ الرقم ۸۴۵ عن جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۴۹ ح‌۵۴۳۰ و راجع المعجم الكبير: ج‌۲ ص‌۳۲۰ ح‌۲۳۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - هنگام دیدن مردی که تازه اسلام آورده بود و به ناگهان در گذشت -: دیدم دو فرشته، از میوه‌هاى بهشت در دهانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند. پس دانستم که او گرسنه مرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - في قِصَّةِ أعرابِيٍّ قَدِمَ عَلَیهِ، فَأسلَمَ، ثُمَّ ماتَ قَبلَ أن یَعمَلَ بِواجِبٍ أو غَیرِهِ -: إنَّ هٰذَا الأَعرابِيَّ ماتَ و هُوَ جائِعٌ، و هُوَ مِمَّن آمَنَ و لَم يُلبِس إيمانَهُ بِظُلمٍ، فَابتَدَرَتهُ الحورُ العينُ بِثِمارِ الجَنَّةِ يَحشونَ بِهِا شِدقَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشدق: جانب الفم (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۱۷۲ «شدق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هٰذِهِ تَقولُ: يا رَسولَ اللهِ! اجعَلني في أزواجِهِ، و هٰذِهِ تَقولُ: یا رَسولَ اللهِ! اجعَلني في أزواجِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۸۸ ح‌۱۴۵ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۷۶ ح‌۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در داستان اَعرابی‌ای که نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و مسلمان شد و قبل از انجام دادن حتی یک واجب یا عمل دینیِ دیگر در گذشت -: این اعرابی، گرسنه مُرد. او از کسانی است که ایمان آورد و ایمانش را به ستم نیامیخت. از این رو، حوریان با میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بهشت به استقبالش آمدند و گوشۀ دهانش را با آنها پر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و فرشته‌ای می‌گفت: «ای پیامبر خدا! مرا از همسران او قرار بده، و دیگری می‌گفت: ای پیامبر خدا! مرا از همسران او قرار بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الآثار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۴: تِلكَ الآثارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آثار و نتایج دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في حَديثِ المِعراجِ -: قالَ [رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله]: يا رَبِّ، دُلَّني عَلیٰ عَمَلٍ أتَقَرَّبُ بِهِ إلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عزّ و جلّ: اِجعَل لَيلَكَ نَهاراً و نَهارَكَ لَيلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، كَيفَ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِجعَل نَومَكَ صَلاةً، و طَعامَكَ الجوعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحمَدُ، و عِزَّتي و جَلالي! ما مِن عَبدٍ ضَمِنَ لي بِأَربَعِ خِصالٍ إلّا أدخَلتُهُ الجَنَّةَ: يَطوي لِسانَهُ فَلا يَفتَحُهُ إلّا بِما يَعنيهِ، و يَحفَظُ قَلبَهُ مِنَ الوَسواسِ، و يَحفَظُ عِلمي و نَظَري إلَيهِ، و يَكونُ قُرَّةُ عَينَيهِ الجوعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحمَدُ، لَو ذُقتَ حَلاوَةَ الجوعِ وَ الصَّمتِ وَ الخَلوَةِ و ما وَرِثوا مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، ما ميراثُ الجوعِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الحِكمَةُ، و حِفظُ القَلبِ، وَ التَّقَرُّبُ إلَيَّ، وَ الحُزنُ الدّائِمُ، و خِفَّةُ المَؤونَةِ بَينَ النّاسِ، و قَولُ الحَقِّ، و لا يُبالي عاشَ بِيُسرٍ أم بِعُسرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحمَدُ، هَل تَدري بِأَيِّ وَقتٍ يَتَقَرَّبُ العَبدُ إلَيَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لٰا یا رَبَّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا كانَ جائِعاً أو ساجِداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص‌۲۰۰، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۲ ح‌۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در حدیث معراج -: پروردگارا! مرا به کارى راه‌نمایى کن که با آن به تو نزدیک شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «شبت را روز و روزت را شب بدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: پروردگارا! چگونه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خوابت را نماز گزاردن، و خوراکت را گرسنگى کشیدن قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! به عزّت و جلالم سوگند، هیچ بنده‌اى نیست که برایم چهار چیز را تضمین کند، جز این که او را به بهشت در می‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم: زبانش را فرو بندد و آن را جز بدانچه به وى مربوط است، نگشاید؛ دل خویش را از وسوسه حفظ کند؛ آگاهى من [به او] و زیر نظر من بودن [خود] را پاس بدارد؛ و نور دیدگانش گرسنگى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! کاش شیرینىِ گرسنگى، سکوت، خلوت و آنچه را از اینها به ارث برده‌اند، چشیده بودى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: پروردگارا! میراث گرسنگى چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حکمت، حفظ دل، تقرّب یافتن به من، اندوه پیوسته، کم هزینه بودن در میان مردم، حقگویى، و اهمّیت ندادن به این که در آسایش زندگی می‌کند یا در سختى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى چه وقت، بنده به من تقرّب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه، اى پروردگار!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن هنگام که گرسنه یا در سجده باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ علیه‌السلام -: الجوعُ إدامُ المُؤمِنينَ، و غِذاءٌ لِلرّوحِ، و طَعامٌ لِلقَلبِ، و صِحَّةٌ لِلبَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص‌۲۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در حدیثی که به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: گرسنگی، خورش مؤمنان است و غذای روح و خوراک دل و مایهٔ تن‌درستی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الکتاب و السنّة: ج۳ ص۱۱۵ (الأكل / الفصل الثالث: قلّة الأكل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۴ ص۳۴۹ (غذا خوردن / فصل سوم: کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوری).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القدوة-في-الجوع-الاختياري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: القُدوَةُ في الجوعِ الاِختِيارِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اُلگوهای گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ -: و لَقَد كانَ في رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله كافٍ لَكَ فِي الاُسوَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُسوَةُ: القُدوةُ (النهاية: ج‌۱ ص‌۵۰ «أسا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و دَليلٌ لَكَ عَلیٰ ذَمِّ الدُّنيا و عَيبِها و كَثرَةِ مَخازِيها و مَساوِيها، إذ قُبِضَت عَنهُ أطرافُها، و وُطِّئَت لِغَيرِهِ أكنافُها، و فُطِمَ عَن رَضاعِها، و زُوِيَ عَن زَخارِفِها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن شِئتَ ثَنَّيتُ بِمُوسیٰ كَليمِ اللهِ حَيثُ يَقولُ: (رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اللهِ، ما سَأَلَهُ إلّا خُبزاً يَأكُلُهُ؛ لأَنَّهُ كانَ يَأكُلُ بَقلَةَ الأَرض، و لَقَد كانَت خُضرَةُ البَقلِ تُریٰ مِن شَفيفِ صِفاقِ بَطنِهِ؛ لِهُزالِهِ و تَشَذُّبِ لَحمِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن شِئتَ ثَلَّثتُ بِداوودَ صاحِبِ المَزاميرِ و قارِئِ أهلِ الجَنَّةِ، فَلَقَد كانَ يَعمَلُ سَفائِفَ الخُوصِ بِيَدِهِ و يَقولُ لِجُلَسائِهِ: أيُّكُم يَكفيني بَيعَها، و يَأكُلُ قُرصَ الشَّعيرِ مِن ثَمَنِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن شِئتَ قُلتُ في عيسَى بنِ مَريَمَ علیه‌السلام، فَلَقَد كانَ يَتَوَسَّدُ الحَجَرَ و يَلبَسُ الخَشِنَ و يَأكُلُ الجَشِبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَشِبُ من الطعام: هو الغَليظُ الخِشنُ (النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۲ «جشب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و كانَ إدامُهُ الجُوعَ، و سِراجُهُ بِاللَّيلِ القَمَرَ، و ظِلالُهُ في الشِّتاءِ مَشارِقَ الأَرض و مَغارِبَها، و فاكِهَتُهُ و رَيحانُهُ ما تُنبِتُ الأَرضُ لِلبَهائِمِ. و لَم تَكُن لَهُ زَوجَةٌ تَفتِنُهُ، و لا وَلَدٌ يَحزُنُهُ، و لا مالٌ يَلفِتُهُ، و لا طَمَعٌ يُذِلُّهُ. دابَّتُهُ رِجلاهُ، و خادِمُهُ يَداهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَأَسَّ بِنَبِيِّكَ الأَطيَبِ الأَطهَرِ صلی الله علیه و آله؛ فَإِنَّ فيهِ اُسوَةً لِمَن تَأَسّیٰ، و عَزاءً لِمَن تَعَزّیٰ، و أَحَبُّ العِبادِ إلَى اللهِ المُتَأَسّي بِنَبِيِّهِ وَ المُقتَصُّ لِأَثَرِهِ، قَضَمَ الدُّنيا قَضماً و لَم يُعِرها طَرفاً، أهضَمُ أهلِ الدُّنيا كَشحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَشح: الخصر. و أهضمهم کَشحاً: أي أدقّهم خصراً (اُنظر: النهاية: ج‌۴ ص‌۱۷۶ «كشح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَخمَصُهُم مِنَ الدُّنيا بَطناً، عُرِضَت عَلَيهِ الدُّنيا فَأَبیٰ أن يَقبَلَها، و عَلِمَ أنَّ اللهَ سُبحانَهُ أبغَضَ شَيئاً فَأَبغَضَهُ، و حَقَّرَ شَيئاً فَحَقَّرَهُ، و صَغَّرَ شَيئاً فَصَغَّرَهُ. و لَو لَم يَكُن فينا إلّا حُبُّنا ما أبغَضَ اللهُ و رَسولُهُ، و تَعظيمُنا ما صَغَّرَ اللهُ و رَسولُهُ، لَكَفیٰ بِهِ شِقاقاً لِلهِ، و مُحادَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حادَ عن الشيء: تنحّیٰ و بَعُدَ (المصباح المنير: ص‌۱۵۸ «حاد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن أمرِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَقَد كانَ صلی الله علیه و آله يَأكُلُ عَلَى الأَرض، و يَجلِسُ جِلسَةَ العَبدِ، و يَخصِفُ بِيَدِهِ نَعلَهُ، و يَرقَعُ بِيَدِهِ ثَوبَهُ، و يَركَبُ الحِمارَ العارِيَ و يُردِفُ خَلفَهُ، و يَكونُ السِّترُ عَلیٰ بابِ بَيتِهِ فَتَكونُ فيهِ التَّصاويرُ، فَيَقولُ: يا فُلانَةُ - لِإِحدیٰ أزواجِهِ - غَيِّبيهِ عَنّي؛ فَإِنّي إذا نَظَرتُ إلَيهِ ذَكَرتُ الدُّنيا و زَخارِفَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعرَضَ عَنِ الدُّنيا بِقَلبِهِ، و أَماتَ ذِكرَها مِن نَفسِهِ، و أَحَبَّ أن تَغيبَ زِينَتُها عَن عَينِهِ؛ لِكَيلا يَتَّخِذَ مِنها رِياشاً، و لا يَعتَقِدَها قَراراً، و لا يَرجُوَ فيها مُقاماً، فَأَخرَجَها مِنَ النَّفسِ، و أَشخَصَها عَنِ القَلبِ، و غَيَّبَها عَنِ البَصَرِ، و كَذٰلِكَ مَن أبغَضَ شَيئاً أبغَضَ أن يَنظُرَ إلَيهِ و أن يُذكَرَ عِندَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَقَد كانَ في رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله ما يَدُلُّكَ عَلیٰ مَساوِئِ الدُّنيا و عُيوبِها، إذ جاعَ فيها مَعَ خاصَّتِهِ، و زُوِيَت عَنهُ زَخارِفُها مَعَ عَظيمِ زُلفَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزُلفة و الزُلفى: القُربة (المصباح المنير: ص‌۲۵۴ «زلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَليَنظُر ناظِرٌ بِعَقلِهِ: أكرَمَ اللهُ مُحَمَّداً بِذٰلِكَ أم أهانَهُ؟ فَإِن قالَ: أهانَهُ، فَقَد كَذَبَ وَ اللهِ العَظيمِ بِالإِفكِ العَظيمِ، و إن قالَ: أكرَمَهُ، فَليَعلَم أنَّ اللهَ قَد أهانَ غَيرَهُ حَيثُ بَسَطَ الدُّنيا لَهُ و زَواها عَن أقرَبِ النّاسِ مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَأَسّیٰ مُتَأَسٍّ بِنَبِيِّهِ، وَ اقتَصَّ أثَرَهُ و وَلَجَ مَولِجَهُ، و إلّا فَلا يَأمَنِ الهَلَكَةَ، فَإِنَّ اللهَ جَعَلَ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله عَلَماً لِلسّاعَةِ، و مُبَشِّراً بِالجَنَّةِ، و مُنذِراً بِالعُقوبَةِ. خَرَجَ مِنَ الدُّنيا خَميصاً، و وَرَدَ الآخِرَةَ سَليماً، لَم يَضَع حَجَراً عَلیٰ حَجَرٍ، حَتّیٰ مَضیٰ لِسَبيلِهِ و أَجابَ داعِيَ رَبِّهِ، فَما أعظَمَ مِنَّةَ اللهِ عِندَنا حينَ أنعَمَ عَلَينا بِهِ سَلَفاً نَتَّبِعُهُ، و قائِداً نَطَأُ عَقِبَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللهِ، لَقَد رَقَّعتُ مِدرَعَتي هٰذِهِ حَتَّى استَحيَيتُ مِن راقِعِها، و لَقَد قالَ لي قائِلٌ: ألا تَنبِذُها عَنكَ؟ فَقُلتُ: اُغرُب عَنّي! فَعِندَ الصَّباحِ يَحمَدُ القَومُ السُّریٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُّرى: السير بالليل (النهاية: ج‌۲ ص‌۳۶۴ «سري»). و قال المازندراني: قوله علیه‌السلام: «فعند الصباح... إلخ» مثل يُضرَب لمحتمل المشقّة ليصل إلى الراحة. و أصله أنّ القوم يسيرون بالليل، فيحمدون عاقبة ذلك لقرب المنزل إذا أصبحوا (شرح اُصول الكافي: ج‌۱ ص‌۲۲۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلاغة: الخطبة ۱۶۰، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۳۶، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۸۶ ح‌۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام ـ در یکی از سخنرانی‌های خود - پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در نمونه بودن، براى تو، کافى است و دلیلى است بر نکوهیدگى و عیبناکى دنیا و فراوانیِ زشتى‌ها و بدى‌هایش؛ زیرا اطراف دنیا از او گرفته و گوشه‌های آن براى غیر او مهیّا شد و از شیر دنیا باز گرفته و از زیورهاى آن، به دور داشته شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر نمونهٔ دیگری بخواهى، از موسى کلیم اللّٰه نام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم که می‌گفت: (پروردگارا! من به خیرى که برایم بفرستی، محتاجم). به خدا سوگند، او از خداوند، جز قرص نانى که بخورد، چیزى نخواست؛ چرا که او از سبزی‌هاى زمین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورْد، چندان که بر اثر لاغرى و آب شدن گوشتش، سبزى گیاهان از زیر پوست شکمش نمایان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر نمونۀ سومى بخواهى، از داوود، آن صاحب مزامیر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مزامیر داوود، همان زبور است (لغت‌نامهٔ دهخدا: ج۱۲ ص۱۸۳۱۷، ذیل «مزامیر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قارى اهل بهشت، نام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم که با دست خود، از لیف خرما زنبیل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بافت و به یارانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «کدام یک از شما اینها را براى من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشد؟» و با پول آنها نان جوین مى‌خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر بخواهى، از عیسى بن مریم علیه‌السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم که سنگ را بالش خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، جامۀ زبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشید و غذای سفت و سخت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد. خورش او، گرسنگى بود و چراغش در شب، ماه، و سرپناهش در زمستان، شرق و غرب زمین، و میوه و سبزى‌اش، روییدنی‌هایى بودند که زمین براى چارپایان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویاند. نه همسرى داشت که مایۀ گرفتارى او شود، و نه فرزندى که او را غصّه‌دار سازد، و نه مال و منالى که او را به خود مشغول سازد، و نه آزمندى‌اى که او را خوار گرداند. مرکب او، پاهایش بودند و خدمتکارش دستانش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس [از این نمونه‌ها] به پیامبرت صلی الله علیه و آله که وارسته‌ترین و پاک‌ترین [انسان] است، اقتدا کن؛ چرا که در او سرمشقی است براى جویندگان سرمشق، و آرامشی است براى آرامش‌جو و البتّه محبوب‌ترینِ بندگان نزد خدا، کسى است که از پیامبرش سرمشق بگیرد و در پى او حرکت کند. پیامبر صلی الله علیه و آله از دنیا به قدر ضرورت خورد، و نیم‌نگاهى هم به دنیا نکرد. بیش از همهٔ مردمِ دنیا گرسنگى کشید و [از شدّت گرسنگى،] لاغر شکم‌ترین بود. دنیا به او پیشنهاد شد؛ امّا از پذیرفتنش سر باز زد و [چون] دانست که خداوند سبحان از چه چیزى نفرت دارد او نیز از آن نفرت داشت، و&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست که خداوند [چه چیزى را کوچک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرد، او نیز آن را کوچک شمرد، و چه چیزى را خُرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، او نیز آن را خُرد دانست، و اگر در ما جز این خصلت نباشد که آنچه را خدا و پیامبرِ او دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، دوست بداریم و آنچه را خدا و پیامبرش کوچک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند، بزرگ شماریم، همین خود، کافى است که با خدا دشمنى و از فرمان خدا سرپیچى کرده باشیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او صلی الله علیه و آله [از سر فروتنی] روى زمین غذا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و همچون برده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشست و با دست خود، کفشش را وصله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و با دست خویش جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را پینه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و بر الاغِ بی‌پالان سوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و بر ترک خویش [کسی را] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و [آن گاه که]پرده‌اى نقش و نگاردار بر درِ اتاقش آویخته دید، به یکی از همسرانش فرمود: «فلانى! این پرده را از برابر چشم من دور کن؛ زیرا هر گاه نگاهم به آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد، به یاد دنیا و زیورهای آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدین سان، او واقعاً دل از دنیا بر کند و یاد آن را در جانش میراند و دوست داشت که زیور دنیا از چشمش دور بماند تا از آن، جامه‌اى فاخر بر نگیرد و آن را ماندگار نپندارد، و به ماندن در آن، امید نبندد. پس دنیا را از جان خویش بیرون راند و از دل، دورش کرد و از چشم، ناپدیدش ساخت. آرى، کسى که چیزى را دشمن بدارد، از این که به آن بنگرد و [یا] نامش در نزد او برده شود نیز نفرت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در [راه و رسم] پیامبر خدا صلی الله علیه و آله، نکته‌هایى هستند که تو را به شناخت زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و بدى‌هاى دنیا راه‌نمایى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؛ چرا که او با نزدیک‌ترین کسانش در دنیا گرسنه زیست، و با وجود مقام قُربى که [در پیشگاه خدا] داشت، زیورهاى دنیا از او دور نگه داشته شد. حال [با این توصیف]، آن که اهل نظر است، با دیدۀ خِردش بنگرد که آیا خداوند با این کارها، محمّد را ارج نهاده، یا خوارش شمرده است؟ اگر بگوید او را خوار شمرده، به خداى بزرگ سوگند که دروغ گفته و بهتانى بزرگ زده است، و اگر بگوید: او را ارج نهاده، پس بداند که خداوند، دیگران را خوار داشته که دنیا را برایشان گسترده، و آن را از مقرّب ترین افراد درگاه خود، دور ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، آن که در پى سرمشق است، باید از پیامبرش سرمشق گیرد و در پى او حرکت کند و هر جا او رفت، برود. در غیر این صورت، خویشتن را از نابودى در امان نداند؛ چرا که خداوند، محمّد صلی الله علیه و آله را نشانه‌اى براى قیامت، و نوید دهنده به بهشت و بیم دهنده از کیفر، قرار داد. او گرسنه از دنیا رفت و سالم به آخرت وارد شد و تا زمانى که از دنیا رفت و پیک پروردگارش را اجابت کرد، سنگى بر سنگى ننهاد [و بنایى براى خود نساخت]. خداوند، چه منّت بزرگى بر ما نهاد که نعمت وجود او را به ما ارزانى داشت؛ پیش‌رونده‌ای که از او پیروى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و رهبری که در پى او گام بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، این جامۀ پشمین خود را چندان پینه زده‌ام که دیگر از پینه زنندۀ آن، خجالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشم. گوینده‌ای مرا گفت: آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى آن را از خود دور کنی؟ گفتم: از من دور شو، که مردم در بامدادان، شبرو را می‌ستایند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این، ضرب المثلى است براى بیان ارزش آسایشی که تنها با رنج به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید (ر.ک: جمهرة الأمثال: ج۲&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص ۳۸ ش۱۲۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن أنس: كانَت لِرَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله شَربَةٌ يُفطِرُ عَلَيها و شَربَةٌ لِلسَّحَرِ، و رُبَّما كانَت واحِدَةً، و رُبَّما كانَت لَبَناً، و رُبَّما كانَتِ الشَّربَةُ خُبزاً يُماثُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُثت الشيء: إذا دُفته في الماء (النهاية: ج‌۴ ص‌۳۷۸ «مَيَثَ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهَيَّأتُها لَهُ صلی الله علیه و آله ذاتَ لَيلَةٍ، فَاحتُبِسَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله، فَظَنَنتُ أنَّ بَعضَ أصحابِهِ دَعاهُ، فَشَرِبتُها حينَ احتُبِسَ، فَجاءَ صلی الله علیه و آله بَعدَ العِشاءِ بِساعَةٍ، فَسَأَلتُ بَعضَ مَن كانَ مَعَهُ: هَل كانَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله أفطَرَ في مَكانٍ أو دَعاهُ أحَدٌ؟ فَقالَ: لا&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبِتُّ بِلَيلَةٍ لا يَعلَمُها إلَّا اللهُ [مِن]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين لم يُذكر في المصدر، و أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَمِّ أن يَطلُبَها مِنِّي النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله و لا يَجِدَها فَيَبيتَ جائِعاً، فَأَصبَحَ صائِماً و ما سَأَلَني عَنها و لا ذَكَرَها حَتَّى السّاعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۷۸ ح‌۱۲۲، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۴۷ ذيل ح‌۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از اَنَس بن مالک -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله با یک نوشیدنى، افطار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و با نوشیدنى دیگرى، سَحَرى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و گاهى هم [در هر دو وعده] یک نوشیدنى بود. گاه، آن نوشیدنی، شیر بود و گاه، نانِ حل شده در آب. شبى براى ایشان نوشیدنى تهیّه کردم؛ امّا پیامبر صلی الله علیه و آله نیامد. من گمان کردم یکى از اصحاب، ایشان را دعوت کرده است. از این رو، خودم آن را نوشیدم. ساعتى پس از نماز عشا، پیامبر صلی الله علیه و آله آمد. من از فردى که همراه ایشان بود، پرسیدم: آیا پیامبر صلی الله علیه و آله در جایى افطار کرد، یا کسى ایشان را دعوت کرد؟ گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، آن شب را از فکر این که پیامبر صلی الله علیه و آله نوشیدنى را از من بخواهد و آن را نیابد و گرسنه بخوابد، با چنان غم و اندوهى به سر بردم که جز خدا از آن خبر ندارد! پیامبر صلی الله علیه و آله صبحگاهان روزه داشت و در بارهٔ آن نوشیدنى از من سؤالى نکرد و تا کنون نیز از آن، سخنى به میان نیاورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا بتعريف المصطفى عن عائشة: لَم يَمتَلِئ جَوفُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله شِبَعاً قَطُّ، و لَم يَبُثَّ شَكویٰ إلیٰ أحَدٍ، و كانَتِ الفاقَةُ أحَبَّ إلَيهِ مِنَ الغِنیٰ، و إن كانَ لَيَظَلُّ جائِعاً يَلتَوي طولَ لَيلَتِهِ مِنَ الجوعِ، فَلا يَمنَعُهُ ذٰلِكَ صِيامَ يَومِهِ، و لَو شاءَ سَأَلَ رَبَّهُ جَميعَ كُنوزِ الأَرض و ثِمارَها و رَغَدَ عَيشِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار بزيادة: «لفعل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَقَد كُنتُ أبكي لَهُ رَحمَةً مِمّا أریٰ بِهِ، و أَمسَحُ بِيَدي عَلیٰ بَطنِهِ مِمّا بِهِ مِنَ الجوعِ،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَقولُ: نَفسي لَكَ الفِداءُ، لَو تَبَلَّغتَ مِنَ الدُّنيا بِما يَقوتُكَ، فَيَقولُ: يا عائِشَةُ، ما لي&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لِلدُّنيا، إخواني مِن اُولِي العَزمِ مِنَ الرُّسُلِ صَبَروا عَلیٰ ما هُوَ أشَدُّ مِن هٰذا فَمَضَوا&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ حالِهِم، فَقَدِموا عَلیٰ رَبِّهِم، فَأَكرَمَ مَآبَهُم، و أَجزَلَ ثَوابَهُم، فَأَجِدُني أستَحيي إن&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرَفَّهتُ في مَعيشَتي أن يُقَصَّرَ بي غَداً دونَهُم، و ما مِن شَيءٍ هُوَ أحَبُّ إلَيَّ مِنَ اللُّحوقِ بِإِخواني و أَخِلّائي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَما أقامَ بَعدُ إلّا شَهراً حَتّیٰ تُوُفِّيَ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا بتعريف المصطفى: ج‌۱ ص‌۱۴۲، تفسير الثعالبي: ج‌۵ ص‌۳۳۲، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۷ ص‌۴۱ نحوه؛ تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۱ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۳ ص‌۲۰۹ ذيل ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا بتعریف المصطفی - به نقل از عایشه -: هرگز شکم پیامبر صلی الله علیه و آله پر&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سیر [نبود و هرگز شکایت به کسی نبرد. او فقر را از توانگری خوش‌تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، و اگر گرسنه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و سراسر شب را از گرسنگی به خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیچید، این حالت او را از روزه‌داری [فردای] آن روز باز نمی‌داشت و اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، همۀ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ناز و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زمین را از پروردگارش درخواست می‌کرد [و خدا هم به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از سر ترحّم براى آنچه بر سر او می‌آید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریستم و با دستم شکم او را که از گرسنگی درد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید، مالش می‌دادم [تا شاید تسکین یابد] و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: جانم فدایت! اى کاش از دنیا به آنچه تو را نیرو دهد، بهره‌مند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدى! و او مى‌فرمود: «اى عایشه! مرا با دنیا چه کار؟ برادرانم از پیامبران اولو العزم، بر دشوارى‌هایى سخت‌تر از این، شکیبایى کردند و بر همین حال، زندگى‌شان را به پایان بردند و به بارگاه پروردگارشان وارد شدند، و خداوند، بازگشتشان را گرامى داشت و پاداششان را کامل داد. من شرم دارم که در اثر رفاه‌طلبى در زندگى‌ام، در روز قیامت، مقامى فروتر از آنان بیابم، و هیچ چیز در نظر من از ملحق شدن به برادران و دوستانم، محبوب‌تر نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، پیامبر صلی الله علیه و آله یک ماه بیش دوام نیاورد و از دنیا رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن ابن عبّاس: لَمّا كانَ يَومُ فَتحِ مَكَّةَ، دَخَلَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله عَلیٰ اُمِّ هانِئٍ بِنتِ أبي طالِبٍ و كانَ جائِعاً، فَقالَت لَهُ: يا رَسولَ اللهِ، إنَّ لي أصهاراً قَد لَجِئوا إلَيَّ، و إنَّ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ لا تَأخُذُهُ فِي اللهِ لَومَةُ لائِمٍ، و إنّي أخافُ أن يَعلَمَ بِهِمِ فَيَقتُلَهُم، فَاجعَل مَن دَخَلَ داري آمِناً حَتّیٰ يَسمَعوا كَلامَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَمَّنَهُم رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله. ثُمَّ قالَ: هَل عِندَكِ مِن طَعامٍ آكُلُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: إنَّ عِندي لَكِسَراً بائِتَةً، و إنّي لَأَستَحي أن اُقَرِّبَها إلَيكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هَلُمّيها. فَقَرَّبَتهُنَّ، و جاءَتهُ بِمِلحٍ، فَقالَ: يا اُمَّ هانِىٍٔ، هَل مِن إدامٍ؟ قالَت: ما عِندي إلّا شَيءٌ مِن خَلٍّ، قالَ: هَلُمّيهِ. فَلَمّا جاءَت بِهِ مَسَّهُ عَلیٰ طَعامِهِ ثُمَّ أكَلَ مِنهُ، ثُمَّ حَمِدَ اللهَ، ثُمَّ قالَ: نِعمَ الإِدامُ الخَلُّ، يا اُمَّ هانِئٍ، لا يَفقُرُ بَيتٌ فيهِ خَلٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج‌۷ ص‌۸۷ ح‌۶۹۳۴، المعجم الصغير: ج‌۲ ص‌۶۷، ذخائر العقبى: ص‌۳۷۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از ابن عبّاس -: در روز فتح مکّه، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله گرسنه شد و به خانهٔ اُمّ هانی دختر ابو طالب رفت. اُمّ هانی به ایشان گفت: ای پیامبر خدا! من دامادهایی دارم که به من پناه آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در حالی که&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادرم [علی بن ابی طالب هم در راه خدا ملاحظهٔ هیچ کس را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم از وجود آنها در خانه‌ام آگاه شود و آنها را بکشد. پس به کسانی که وارد خانه‌ام شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، امان بده تا این که کلام خدا را بشنوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به آنان امان داد. سپس فرمود: «آیا غذایی در خانه داری که بخورم؟»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی گفت: چند تکّه نان بیات هست و من خجالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشم آنها را برایتان بیاورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را بیاور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی نان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را با مقداری نمک آورد. پیامبر فرمود: «اُمّ هانی! آیا خورشتی هم داری؟» گفت: چیزی جز اندک سرکه‌ای ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همان را بیاور». چون سرکه را آورد، از آن به نانش مالید و تناول کرد. سپس خدا را حمد گفت و سپس فرمود: «چه خوب خورشی است سرکه! ای اُمّ هانی! خانه‌ای که در آن سرکه باشد، به فقر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: وَ اعلَم أنَّ إمامَكُم قَدِ اكتَفیٰ مِن دُنياهُ بِطِمرَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطِّمْرُ: الثَوبُ الخَلَقُ (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۳۸ «طمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَسُدُّ فَورَةَ جوعِهِ بِقُرصَيهِ، لا يَطعَمُ الفِلذَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفِلذَةُ: القِطعةُ من الكبد و اللحم (الصحاح: ج‌۲ ص‌۵۶۸ «فلذ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حَولَيهِ، إلّا في سَنَةِ اُضحِيَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۲ ص‌۵۴۲ ح‌۲، المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۱۰۱ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۰ ص‌۳۱۸ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بدان که امام شما از دنیایش به دو جامۀ کهنه (پیراهنی و پاجامه‌ای) بسنده کرده است و با دو قرص نان، سدّ جوع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و سال به سال، تکّه گوشتی هم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد، مگر در عید قربان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلیٰ عُثمانَ بنِ حُنَيفٍ -: ألا و إنَّ لِكُلِّ مَأمومٍ إماماً يَقتَدي بِهِ و يَستَضيءُ بِنورِ عِلمِهِ، ألا و إنَّ إمامَكُم قَدِ اكتَفَیٰ مِن دُنياهُ بِطِمرَيهِ، و مِن طُعمِهِ بِقُرصَيهِ... و لَو شِئتُ لَاهتَدَيتُ الطَّريقَ إلیٰ مُصَفّیٰ هٰذَا العَسَلِ، و لُبابِ هٰذَا القَمحِ، و نَسائِجِ هٰذَا القَزِّ، و لٰكِن هَيهاتَ أن يَغلِبَني هَوايَ، و يَقودَني جَشَعي إلیٰ تَخَيُّرِ الأطعِمَةِ، و لَعَلَّ بِالحِجازِ أوِ اليَمامَةِ مَن لا طَمَعَ لَهُ فِي القُرصِ، و لا عَهدَ لَهُ بِالشِّبَعِ، أو أبيتَ مِبطاناً و حَولي بُطونٌ غَرثیٰ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِرث: أيسرُ الجوع، و قیل: شدّتهُ، و قیل:‌ هو الجوع عامّةً. غَرِثٌ فهو غَرِثٌ و الأنثى غَرثى (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۷۲ «غرث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أكبادٌ حَرّیٰ، أو أكونَ كَما قالَ القائِلُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حَسْبُكَ داءً أن تَبيتَ بِبِطنَةٍ و حَولَكَ أكبادٌ تَحِنُّ إلَى القِدِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَدّ: جِلدُ السخلَة، کانوا یأکلونَه في الجَدْب (اُنظر: النهایة: ج‌۴ ص‌۲۲ «قدد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ أقنَعُ مِن نَفسي بِأن يُقالَ: «هٰذا أميرُ المُؤمِنينَ» و لا اُشارِكُهُم في مَكارِهِ الدَّهرِ، أو أكونَ اُسْوَةً لَهُم في جُشوبَةِ العَيشِ؟!.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ايمُ اللهِ! يَميناً أستَثني فيها بِمَشيئَةِ اللهِ، لأروضَنَّ نَفسي رِياضَةً تَهِشُّ مَعَها إلَى القُرصِ إذا قَدَرتُ عَلَيهِ مَطعوماً، و تَقنَعُ بِالمِلحِ مَأدوماً، و لَأدَعَنَّ مُقلَتي كَعَينِ ماءٍ نَضَبَ مَعينُها، مُستَفرِغَةً دُموعَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ تَمتَلِئُ السّائِمَةُ مِن رِعيِها فَتَبْرُكَ، و تَشبَعُ الرَّبيضَةُ مِن عُشبِها فَتَربِضَ، و يَأكُلُ عَلِيٌّ مِن زادِهِ فَيَهجَعَ؟! قَرَّت إذاً عَينُهُ إذَا اقتَدیٰ بَعدَ السِّنينَ المُتَطاوِلَةِ بِالبَهيمَةِ الهامِلَةِ وَ السّائِمَةِ المَرعِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۴۵، مختصر بصائر الدرجات: ص‌۱۵۴ و فيه صدره إلى «بقرصَيهِ»، بحار الأنوار: ج‌۴۰ ص‌۳۴۰ ح‌۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامهٔ خود به عثمان بن حُنَیف -: آگاه باشید که هر پیروى را پیشوایى است که به وى اقتدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از نور دانش او، روشنایى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. آگاه باشید که پیشواى شما، از دنیاى خود، به دو جامهٔ کهنه و از غذایش به دو گِرده نان، بسنده کرده است... و اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم، به سوی عسل مصفّا و مغز گندم و لباس ابریشمى، راه می‌یافتم؛ امّا هرگز مباد که هوسم بر من غلبه کند و گرسنگى‌ام مرا به گزینش خوراک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بکشاند، در حالى که شاید در حجاز، یا یمامه کسى باشد که امید [رسیدن به] گِرده نانى هم نداشته باشد و سیرى را نچشد! آیا من سیر بخوابم و در اطرافم شکم‌هاى گرسنه و جگرهاى سوخته باشند، یا چنان باشم که شاعر گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این درد، تو را بس که سیر بخوابى/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دور و برت شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آرزوى [خوردن] قطعه پوستِ بزغاله‌اى باشند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا خویش را به این دل‌خوش کنم که به من گفته شود «این امیر مؤمنان است» و در ناگوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روزگار، با آنان شریک نباشم؟! یا این که در سختى‌هاى زندگى، مقتدایی برایشان نباشم؟!...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند - سوگندى که در آن، [فقط]خواست خدا را استثنا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم -، که نفْس خویشتن را چنان ریاضت دهم که اگر بر گِرده نانى دست یابد، شادمان شود و به نمک، به عنوان خورش، بَسنده کند، و دیده‌ام را چنان وا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارم که چون چشمهٔ خشکیده، بى آب گردد و اشکش را خالی کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا چرنده، از چَرایش شکمْ‌ سیر کند و بخسبد و گوسفند پروارى، از علوفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش سیر بخورد و بیفتد و على هم از توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بخورد و بخوابد؟! چشمش روشن باد که پس از سالیان دراز، به گوسفند پروارى یا چرندۀ رها شده در چراگاه، اقتدا کند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ علیه‌السلام في خُطبَةٍ قامَ بِها في بَني إسرائيلَ: أصبَحتُ فيكُم و إدامِيَ الجوعُ، و طَعامي ما تُنبِتُ الأَرضُ لِلوُحوشِ وَ الأَنعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص‌۲۵۲ ح‌۵، مشكاة الأنوار: ص‌۲۲۷ ح‌۶۳۴ عن عيسى علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۳۲۱ ح‌۳۰ و راجع عدّة الداعي: ص‌۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عیسی بن مریم علیه‌السلام در سخنانی که برای بنی اسرائیل ایراد کرد، فرمود: «من در حالی میان شما زندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خورشتم گرسنگی است و نانم روییدنی‌های زمین برای وحوش و دام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-الجوع-اللا-إرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: الجوعُ اللّا إرادِيُّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گرسنگی ناخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سبب-الجوع-اللا-إرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: سَبَبُ الجوعِ اللّا إرادِيّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: علّت گرسنگیِ ناخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ فَرَضَ عَلیٰ أغنِياءِ المُسلِمينَ في أموالِهِم قَدرَ الَّذي يَسَعُ فُقَراءَهُم، و لَن يَجهَدَ الفُقَراءُ إلّا إذا جاعوا و عَروا مِمّا يَصنَعُ أغنِياؤُهُم، ألا و إنَّ اللهَ مُحاسِبُهُم يَومَ القِيامَةِ حِساباً شَديداً و مُعَذِّبُهُم عَذاباً نُكراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج‌۴ ص‌۴۹ ح‌۳۵۷۹ عن حرب بن سريج عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن محمّد بن الحنفية عن الإمام عليّ علیه‌السلام، السنن الكبرى: ج‌۷ ص‌۳۷ ح‌۱۳۲۰۶ عن أبي عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثقفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن محمّد بن عليّ عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه، كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۵۲۸ ح‌۱۶۸۴۰؛ تاريخ اليعقوبي: ج‌۲ ص‌۹۱، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۲۴۵ عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ: و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۲۸ ح‌۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند بر مسلمانان توانگر در اموالشان به اندازه‌ای که فقیرانشان را تأمین کند، [حق و سهمی] واجب فرموده است، و فقیران هرگز به رنج نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند، مگر آن گاه که بر اثر رفتارهای توانگرانشان گرسنه و برهنه شوند. بدانید که خداوند در روز قیامت از آنها (توانگران) حساب سختی خواهد کشید و به شدّت، عذابشان خواهد کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ اللهَ سُبحانَهُ فَرَضَ في أموالِ الأَغنِياءِ أقواتَ الفُقَراءِ، فَما جاعَ فَقيرٌ إلّا بِما مُتِّعَ بِهِ غَنِيٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخریٰ: «بما مَنَعَ غَنِيٌّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اللهُ تَعالیٰ سائِلُهُم عَن ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۲۸، مشكاة الأنوار: ص‌۲۲۸ ح‌۶۳۷، روضة الواعظين: ص‌۴۹۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۲۲ ح‌۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند سبحان، خوراک تهی‌دستان را در اموال توانگران قرار داده است. پس، هیچ تهی‌دستى گرسنه نمی‌ماند، مگر به سبب این که ثروتمندى از حقّ او بهره‌مند شده است و البتّه خداى بزرگ در این باره از آنان بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّما وُضِعَتِ الزَّكاةُ اختِباراً لِلأَغنِياءِ و مَعونَةً لِلفُقَراءِ، و لَو أنَّ النّاسَ أدَّوا زَكاةَ أموالِهِم ما بَقِيَ مُسلِمٌ فَقيراً مُحتاجاً، و لَاستَغنیٰ بِما فَرَضَ اللهُ عزّ و جلّ لَهُ، و إنَّ النّاسَ مَا افتَقَروا و لا احتاجوا و لا جاعوا و لا عَروا إلّا بِذُنوبِ الأَغنِياءِ، و حَقيقٌ عَلَى اللهِ عزّ و جلّ أن يَمنَعَ رَحمَتَهُ مَن مَنَعَ حَقَّ اللهِ في مالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۷ ص‌۱۵۷۹ عن معتب مولى الإمام الصادق علیه‌السلام، عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۳۷۰ ح‌۷۴ و راجع المحاسن: ج‌۲ ص‌۳۸ ح‌۱۱۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: زکات در حقیقت، برای آزمودن توانگران و کمک به مستمندان قرار داده شده است. اگر مردم زکات اموال خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند، هیچ مسلمانى فقیر و نیازمند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و به سبب آنچه خداوند عزّ و جلّ براى او [بر گردن توانگران] واجب کرده است، بى‌نیاز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. مردم، فقیر و نیازمند و گرسنه و برهنه نمی‌شوند، مگر به سبب گناهان ثروتمندان و بر خداوند، سزاوار است رحمتش را از کسی که حقّ خدا را از مالش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، باز دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللهَ فَرَضَ لِلفُقَراءِ في مالِ الأَغنِياءِ ما يَسَعُهُم، و لَو عَلِمَ أنَّ ذٰلِكَ لا يَسَعُهُم لَزادَهُم، إنَّهُم لَم يُؤتَوا مِن قِبَلِ فَريضَةِ اللهِ، و لٰكِن اُتُوا مِن مَنعِ مَن مَنَعَهُم حَقَّهُم لا مِمّا فَرَضَ اللهُ لَهُم، و لَو أنَّ النّاسَ أدَّوا حُقوقَهُم لَكانوا عائِشينَ بِخَيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۴۹۶ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۴۹ ح‌۱۲۸، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۶ ح‌۱۵۷۷ كلّها عن زرارة و محمّد بن مسلم، منتقى الجمان: ص‌۳۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند برای فقیران، در دارایی ثروتمندان، به اندازه‌ای که آنها را تأمین کند، سهم قرار داده است، و اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست این مقدار کفاف فقیران را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، حتماً برایشان بیشتر قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. فقیران به دلیل [اندک بودن] سهمی که خدا قرار داده، فقیر نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ بلکه به این سبب فقیر گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که ثروتمندان، حقّ آنان را پرداخت نکرده‌اند، نه به سبب سهمی که خداوند برایشان مقرر داشته است. اگر مردم حقوقشان را ادا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، آنان به خوبی زندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ فَرَضَ الزَّكاةَ كَما فَرَضَ الصَّلاةَ، و لَو أنَّ رَجُلاً حَمَلَ الزَّكاةَ فَأَعطاها عَلانِيَةً، لَم يَكُن عَلَيهِ في ذٰلِكَ عَيبٌ؛ و ذٰلِكَ أنَّ اللهَ عزّ و جلّ فَرَضَ في أموالِ الأَغنِياءِ لِلفُقَراءِ ما يَكتَفونَ بِهِ الفُقَراءُ، و لَو عَلِمَ أنَّ الَّذي فَرَضَ لَهُم لا يَكفيهِم لَزادَهُم، و إنَّما يُؤتَى الفُقَراءُ فيما اُتوا مِن مَنعِ [مَن]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين لم يُذكر في الطبعة المعتمدة، و أثبتناه من طبعة مؤسّسة دار الحدیث.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنَعَهُم حُقوقَهُم، لا مِنَ الفَريضَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۴۹۸ ح‌۷، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۳ ح‌۱۵۷۴، علل الشرائع: ص‌۳۶۸ ح‌۲ كلّها عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۲۴۵ و ليس فيه صدره إلى «و ذلك» نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۱۸ ح‌۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ زکات را هم مانند نماز، واجب فرمود. اگر مردی زکات را بر دوش کشد و آشکارا [به مستحقّ آن] بپردازد، این کار، عیبی بر او نیست؛ زیرا خداوند عزّ و جلّ در دارایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های توانگران برای نیازمندان به مقداری که آنان را تأمین کند، سهم قرار داده است، و اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست که این مقدار کفایتشان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، قطعاً بیشتر قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. فقیران از این جهت که دیگران حقوقشان را نداده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به فقر دچار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نه از [کمی] آن سهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمة-الجوع-اللا-إرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: حِكمَةُ الجوعِ اللّا إرادِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حکمت گرسنگی ناخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الابتلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۱: الاِبتِلاءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آزمایش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَ ٱلْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ ٱلأَمْوَ ٰلِ وَ ٱلأَنفُسِ وَ ٱلثَّمَرَ ٰتِ وَ بَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و حتماً شما را به اندکی از ترس و گرسنگی و کاستی‌ای در مال‌ها و جان‌ها و محصولات (درختان، یا ثمرات زندگی از زن و فرزند) آزمایش خواهیم نمود و شکیبایان را مژده بده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصفِ الأَنبِياءِ وَ الأَولِياءِ -: قَدِ اختَبَرَهُمُ اللهُ بِالمَخمَصَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَخمصةُ: الجوع؛ و هو خلاء البطن من الطعام جوعاً، و المجاعة (لسان العرب: ج‌۷ ص‌۳۰ «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ ابتَلاهُم بِالمَجهَدَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۲، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۴۶۸ ح‌۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف پیامبران و اولیا -: خداوند، آنان را با گرسنگى آزمود و با مشقّت، امتحانشان کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إن كانَ النَّبِيُّ مِنَ الأَنبِياءِ لَيُبتَلیٰ بِالجوعِ حَتّیٰ يَموتَ جوعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص‌۳۹ ح‌۶ عن أحمد بن سليمان القمّي الكوفي، بحار الأنوار: ج‌۱۱ ص‌۶۵ ح‌۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بودند برخی از پیامبران که به گرسنگی مبتلا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، تا جایی که از گرسنگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: دُفِنَ ما بَينَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ وَ الحَجَرِ الأَسوَدِ سَبعونَ نَبِيّاً، أماتَهُمُ اللهُ جوعاً و ضُرّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۱۴ ح‌۱۰ عن معاوية بن عمّار الدهني، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۴۶۴ ح‌۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: میان رکن یمانی و حجر الأسود، هفتاد پیامبر مدفون&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خداوند، آنها را بر اثر گرسنگی و رنجوری از دنیا برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ موسیٰ كَليمَ اللهِ حَيثُ سَقیٰ لَهُما [أي لاِبنَتَي شُعَيبٍ علیه‌السلام] ثُمَّ تَوَلیٰ إلَى الظِّلِّ، فَقالَ: (رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللهِ، ما سَأَلَ اللهَ إلّا خُبزاً يَأكُلُهُ؛ لِأَ‌ نَّهُ كانَ يَأكُلُ بَقلَةَ الأَرضِ، و لَقَد رَأَوا خُضرَةَ البَقلِ مِن صِفاقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصِّفاقُ: ما بين الجِلدِ و المصران (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۰۳ «صفق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَطنِهِ مِن هُزالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۳۸، نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۰، مجمع البيان: ج‌۷ ص‌۳۸۷، عدّة الداعي: ص‌۱۰۷ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۲۸ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: موسی کلیم اللّٰه پس از آن که برای آن دو [یعنی دختران شعیب علیه‌السلام] از چاه آب کشید و سپس به سایه پناه برد، گفت: (پروردگارا! من به هر خیری که تو سویم بفرستی، سخت نیازمندم). به خدا سوگند، او از خدا جز نانی که بخورد، نخواست؛ زیرا علف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زمین را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد، به حدّی که از لاغری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، سبزیِ علف را از [روی] پوست شکمش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: شَكا موسیٰ إلیٰ رَبِّهِ الجوعَ في ثَلاثَةِ مَواضِعَ: (ءَاتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِن سَفَرِنَا هٰذَا نَصَبًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (لَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۳۳۵ ح‌۵۰ عن ليث بن سليم، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۳۰۹ ح‌۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: موسی در سه جا از گرسنگی به پروردگارش شکایت کرد: [یکی آن جا که گفت:] (غذایمان را بیاور که به راستی، ما از این سفر، رنج بسیار دیدیم)، [دوم:] ([کاش] برای آن، مزدی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتی)، [و سوم:] (پروردگارا! من به هر خیری که تو سویم بفرستی، سخت نیازمندم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَقَد قالَ [أي موسیٰ علیه‌السلام]: (رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ)، و إنَّهُ لَمُحتاجٌ إلیٰ شِقِّ تَمرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص‌۱۵۱ ح‌۱۶۰، كمال الدين: ص‌۱۵۰ ح‌۱۳ من دون إسنادٍ إلى النبي صلی الله علیه و آله أو أحد من أهل البيت:، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۵۹ ذيل ح‌۲۱؛ البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۴۳، تفسير الثعلبي: ج‌۷ ص‌۲۴۴ كلاهما عن ابن عبّاس من دون إسناد إلى النبي صلی الله علیه و آله أو أحد من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: [موسی علیه‌السلام] گفت: (پروردگارا! من به هر خیری که تو سویم بفرستی، سخت نیازمندم). او به نصف خرمایی نیازمند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ موسیٰ علیه‌السلام لَذو جَوعاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۳۳۰ ح‌۴۴ عن الحفص بن البختري، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۳۰۴ ح‌۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: موسی علیه‌السلام گرسنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها کشید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: يُرویٰ أنَّهُ [موسیٰ علیه‌السلام] قالَ يَوماً: يا رَبِّ! إنّي جائِعٌ، فَقالَ اللهُ تَعالیٰ: أنَا أعلَمُ بِجوعِكَ، قال: رَبِّ! أطعِمني، قالَ: إلیٰ أن اُريدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص‌۱۰۷، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۳۶۱ ح‌۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعی: روایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که روزی موسی علیه‌السلام گفت: پروردگارا! من گرسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. خدای متعال فرمود: «من به گرسنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات آگاه‌ترم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! غذایم ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[صبر کن] تا آن گاه که من بخواهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: فيما أوحَى اللهُ إلیٰ موسیٰ علیه‌السلام:... يا موسیٰ! اِرضَ بِكُسَيرَةٍ مِن شَعيرٍ تَسُدُّ بِها جَوعَتَكَ، و بِخِرقَةٍ تُواري بِها عَورَتَكَ، وَ اصبِر عَلَى المَصائِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص‌۱۰۷، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۳۶۱ ح‌۷۶؛ كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۴۸۴ ح‌۱۶۶۵۱ نقلاً عن الديلمي عن أبي الدرداء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعی: از جمله وحی‌های خداوند به موسی علیه‌السلام این بود که: «...اى موسى! به پاره نانِ جوینى که با آن رفع گرسنگى کنی، خشنود باش و به تکّه جامه‌اى که عورتِ تو را بپوشاند، رضایت ده و بر مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شکیبا باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن ابن عبّاس عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَعاشِرَ أصحابي! أيَّ نَبِيٍّ كُنتُ لَكُم؟... أ لَم أربِط حَجَرَ المَجاعَةِ عَلیٰ بَطني؟ قالوا: بَلیٰ يا رَسولَ اللهِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۷۳۳ ح‌۱۰۰۴، روضة الواعظين: ص‌۸۴ كلاهما عن ابن عبّاس، المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۱ ص‌۲۳۵، الدرّ النظيم: ص‌۱۹۳، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۵۰۸ ح‌۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، صدوق - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ای گروه اصحاب من! من چگونه پیامبری برای شما بودم؟... آیا سنگ گرسنگی بر شکمم نبستم؟». همگی گفتند: چرا، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا اُسرِيَ بِالنَّبِيِّ صلی الله علیه و آله إلَى السَّماءِ قيلَ لَهُ: إنَّ اللهَ تَبارَكَ و تَعالیٰ يَختَبِرُكَ في ثَلاثٍ لِيَنظُرَ كَيفَ صَبرُكَ، قالَ: اُسَلِّمُ لِأَمرِكَ يا رَبِّ، و لا قُوَّةَ لي عَلَى الصَّبرِ إلّا بِكَ، فَما هُنَّ؟ قيلَ لَهُ: أوَّلُهُنَّ: الجوعُ وَ الأَثَرَةُ عَلیٰ نَفسِكَ و عَلیٰ أهلِكَ لِأَهلِ الحاجَةِ. قالَ: قَبِلتُ يا رَبِّ و رَضيتُ و سَلَّمتُ، و مِنكَ التَّوفيقُ وَ الصَّبرُ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص‌۵۴۸ ح‌۸۴۰، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۲ ص‌۸۸۰ ح‌۱۱ كلاهما عن حمّاد بن عثمان، بحار الأنوار: ج‌۲۸ ص‌۶۱ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شبى که پیامبر صلی الله علیه و آله به آسمان برده شد، به او گفته شد: «خداى - تبارک و تعالى - تو را در سه چیز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزماید تا بنگرد که شکیبایى تو چگونه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله گفت: اى پروردگار من! تسلیم فرمان تو هستم و مرا توانى بر شکیبایى نیست، مگر به کمک تو. آنها چه هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفته شد: «نخستینِ آنها، گرسنگى کشیدن و مقدّم داشتن نیازمندان بر خود و بر خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: پروردگارا! پذیرفتم و راضى و تسلیم هستم و توفیق و شکیبایى، تنها از توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن ابن عبّاس: جاعَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله جوعاً شَديداً، فَأَتَى الكَعبَةَ فَتَعَلَّقَ بِأَستارِها، فَقالَ: رَبَّ مُحَمَّدٍ، لا تُجِع مُحَمَّداً أكثَرَ مِمّا أجَعتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَبَطَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام و مَعَهُ لَوزَةٌ، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللهَ جَلَّ جَلالُهُ يَقرَأُ عَلَيكَ السَّلامَ. فَقالَ: يا جَبرَئيلُ، اللهُ السَّلامُ و مِنهُ السَّلامُ و إلَيهِ يَعودُ السَّلامُ. فَقالَ: إنَّ اللهَ يَأمُرُكَ أن تَفُكَّ عَن هٰذِهِ اللَّوزَةِ.فَفَكَّ عَنها فَإِذا فيها وَرَقَةٌ خَضراءُ نَضِرَةٌ مَكتوبٌ عَلَيها: لا إلٰهَ إلّا اللهُ، مُحَمَّدٌ رَسولُ اللهِ، أيَّدتُ مُحَمَّداً بِعَلِيٍّ و نَصَرتُهُ بِهِ، ما أنصَفَ اللهَ مِن نَفسِهِ مَنِ اتَّهَمَ اللهَ في قَضائِهِ وَ استَبطَأَهُ في رِزقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۶۴۸ ح‌۸۸۱، العمدة: ص‌۳۸۱ ح‌۷۴۹، المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۲۳۰، الدرّ النظيم: ص‌۳۱۲ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۹ ص‌۱۲۴ ح‌۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، صدوق - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر صلی الله علیه و آله سخت گرسنه شد و سوی کعبه آمد و پردهٔ آن را گرفت و گفت: ای پروردگار محمّد! محمّد را بیش از این گرسنگی که دادی، گرسنگی مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل علیه‌السلام فرود آمد و بادامی با خود داشت و گفت: ای محمّد! خداوند - جلّ جلاله - تو را سلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله گفت: ای جبرئیل! خدا سلام است و سلام از اوست و سلام به او باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل گفت: خدا به تو دستور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که این بادام را بشکنی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر، آن را شکست. در میان آن، برگ سبز و تازه‌ای بود و بر آن نوشته شده بود: لا إله إلّا اللّٰه، محمّد رسول اللّٰه. محمّد را با علی پشتیبانی و یاری کردم. آن که خدای را در قضایش متّهم سازد و در روزی‌رسانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کُند بداند، با خدا انصاف به خرج نداده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبيهقي عن جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لَمّا حَفَرَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله و أَصحابُهُ الخَندَقَ، أصابَ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله وَ المُسلِمينَ جَهدٌ شَديدٌ، فَمَكَثوا ثَلاثاً لا يَجِدونَ طَعاماً، حَتّیٰ رَبَطَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله عَلیٰ بَطنِهِ حَجَراً مِنَ الجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبيهقي: ج‌۳ ص‌۴۲۲، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۲۴ ح‌۱۴۲۲۴، المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۱۸ ح‌۳۲۷۶ و ليس فيهما «فمكثوا ثلاثاً لا يجدون طعاماً»، تاريخ دمشق: ج‌۴ ص‌۱۲۳ و فيه «حضر» بدل «حفر» و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۴۵ ح‌۳۰۰۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة، بیهقی - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه -: وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله و اصحابش خندق را حفر کردند، ایشان و مسلمانان سخت خسته شدند و سه روز گذراندند و غذایی نیافتند، تا جایی که پیامبر صلی الله علیه و آله از شدّت گرسنگی، سنگی را به شکم خود بست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن محمّد بن كعب القُرَظي: أنَّه رَأیٰ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام أثَرَ الجوعِ في وَجهِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله، فَأَخَذَ إهاباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإهابُ: الجِلدُ قبلَ الدبغِ (النهاية: ج‌۱ ص‌۸۳ «أهب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَحَویٰ وَسَطَهُ و أَدخَلَهُ في عُنُقِهِ، و شَدَّ وَسَطَهُ بِخُوصِ نَخلٍ و هُوَ شَديدُ الجوعِ. فَاطَّلَعَ عَلیٰ رَجُلٍ يَستَقي بِبَكرَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَكرُ: الفَتِيّ من الإبل، بمنزلة الغلام من الناس، و الاُنثى: بَكرَة (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۴۹ «بكر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هَل لَكَ في كُلِّ دَلوَةٍ بِتَمرَةٍ؟ فَقالَ: نَعَم، فَنَزَحَ لَهُ حَتّیٰ امتَلَأَ كَفُّهُ، ثُمَّ أرسَلَ الدَّلوَ، فَجاءَ بِها إلَى النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۱۲۵، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۳۹ ح‌۱۷؛ سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۶۴۵ ح‌۲۴۷۳ نحوه و راجع سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۸۱۸ ح‌۲۴۴۶ و المناقب للكوفي: ج‌۲ ص‌۵۸۶ ح‌۱۰۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از محمّد بن کعب قُرَظی ـ: همین که امیر مؤمنان علیه‌السلام اثر گرسنگی را در چهرهٔ پیامبر صلی الله علیه و آله دید، با این که سخت گرسنه بود، پوستی برداشت و وسطش را شکافت و در گردنش انداخت و کمرش را با شاخهٔ درخت خرمایی بست. پس سراغ مردی رفت که با شتر جوانی از چاه آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید. به او گفت: حاضری دلْوی یک خرما برایت آب بکشم؟ مرد گفت: آری. علی علیه‌السلام آن قدر برایش آب کشید که مشتش از خرما پر شد. سپس دلو را رها کرد و خرماها را برای پیامبر صلی الله علیه و آله آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: دَخَلتُ أنَا و خَمسَةُ رَهطٍ مِن أصحابِنا يَوماً عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، و قَد أصابَتنا مَجاعَةٌ شَديدَةٌ، و لَم يَكُن ذُقنا مُنذُ أربَعَةِ أشهُرٍ إلَّا الماءَ وَ اللَّبَنَ و وَرَقَ الشَّجَرِ، قُلنا: يا رَسولَ اللهِ، إلیٰ مَتیٰ نَحنُ عَلیٰ هٰذِهِ المَجاعَةِ الشَّديدَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: لا تَزالونَ فيها ما عِشتُم، فَأَحدِثوا لِلهِ شُكراً، فَإِنّي قَرَأتُ كِتابَ اللهِ الَّذي اُنزِلَ عَلَيَّ و عَلیٰ مَن كانَ قَبلي، فَما وَجَدتُ مَن يَدخُلونَ الجَنَّةَ إلَّا الصّابِرونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ! قالَ اللهُ تَعالیٰ: (إِنَّمَا يُوَفَّى ٱلصَّـٰبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (أُوْلَـئِكَ يُجْزَوْنَ ٱلْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنِّى جَزَيْتُهُمُ ٱلْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ! قَولُ اللهِ تَعالیٰ: (وَ جَزَاهُم بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَ حَرِيرًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (أُوْلَـٰئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: (أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا ٱلْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ ٱلَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ ٱلْبَأْسَاءُ وَ ٱلضَّرَّاءُ)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَ ٱلْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ ٱلْأَمْوَ ٰلِ وَ ٱلْأَنفُسِ وَ ٱلثَّمَرَ ٰتِ وَ بَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۳۸ ح‌۲۶۶۰، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۹۲ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: یک روز من و پنج گروه از یارانمان نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله رفتیم، در حالی که دچار قحطی شدیدی شده بودیم، به طوری که چهار ماه بود جز آب و شیر و برگ درخت، چیزی نخورده بودیم. گفتیم: ای پیامبر خدا! تا کی در این قطحی شدید خواهیم بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «تا وقتی زنده‌‌اید، در آن خواهید بود. پس خدا را شکر کنید؛ زیرا من کتاب خدا را - که بر من و بر پیشینیان من نازل شده -، خواندم و ندیدم کسی وارد بهشت شود، مگر شکیبایان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پسر مسعود! خداوند متعال فرمود: (بی تردید، شکیبایان، پاداش خود را بی‌حساب و کامل خواهند یافت) و (اینان اند که به پاس آن که شکیبایی کردند، غرفه‌ها [ی بهشت] را پاداش خواهند گرفت) و (من امروز به پاس آن که شکیبایی کردند، بدانان پاداش دادم. آری، ایشان همان رستگاران‌ اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پسر مسعود! این سخن خداوند متعال است [که فرمود]: (به پاس آن که شکیبایی کردند، بهشت و پرنیان، پاداششان داد) و (ایشان به پاس آن که شکیبایی کردند، دو بار پاداش خواهند یافت) و خداوند متعال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (آیا پنداشتید که به بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روید، حال آن که هنوز مانند آنچه بر سر پیشینیان شما آمد، بر سر شما نیامده است؟ آنان دچار سختی و زیان شدند)، (و حتماً شما را به اندکی از ترس و گرسنگی و کاستی در مال‌ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و محصولات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزماییم و شکیبایان را مژده ده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرطبی عن الحسن - في ذِكرِ غَزاةِ تَبوكَ -: كانَ النَّفَرُ يُخرِجونَ ما مَعَهُم - إلَّا التَّمَراتِ - بَينَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «یُخرِجون ما معهم من التمرات بینهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا بَلَغَ الجوعُ مِن أحَدِهِم أخَذَ التَّمرَةَ فَلاكَها حَتّیٰ يَجِدَ طَعمَها، ثُمَّ يُعطيها صاحِبَهُ حَتّی يَشرَبُ عَلَيها جُرعَةً مِن ماءٍ، كَذٰلِكَ حَتّیٰ تَأتي عَلیٰ آخِرِهِم، فَلا يَبقیٰ مِنَ التَّمرَةِ إلَّا النَّواةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القُرطُبي: ج۸ ص۲۷۹، تفسیر الثعلبي: ج۵ ص۱۰۴، تفسیر البغوي: ج۲ ص۳۳۳ کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج۲۱ ص۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القُرطُبی - به نقل از حسن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از «حسن» می‌تواند امام حسن علیه‌السلام یا حسن بَصری باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در یادکرد از جنگ تبوک -: هر دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آنها خرماهایی را که با خود داشتند، میان خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند و هر گاه گرسنگی به یکی از آنها فشار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، خرمایی را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکید و شیرینی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشید، خرما را به رفیقش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و او آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکید و سپس روی آن جرعه‌ای آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشید. به همین ترتیب، تا به نفر آخر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید و از خرما جز هسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أما وَ اللهِ لَقَد عَهِدتُ أقواماً عَلیٰ عَهدِ خَليلي رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، و إنَّهُم لَيُصبِحونَ و يُمسونَ شُعثاً غُبراً خُمصاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۳۶ ح‌۲۱، الأمالي للطوسي: ص‌۱۰۲ ح‌۱۵۷ كلاهما عن معروف بن خربوذ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۲۳۷ عن صعصعة بن صوحان و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۳۰۶ ح‌۵ و راجع نهج البلاغة: الخطبة ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: هان! به خدا سوگند، مردمانى را در روزگارِ دوستم پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به یاد دارم که شب و روزِ خود را ژولیده‌موى و پریده‌رنگ و با شکم‌هاى گرسنه، سپرى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نَحنُ أهلُ بَيتِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله... نَطوِي اللَّيالِيَ وَ الأَيّامَ جوعاً عامَّتُنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص‌۱۷۲، الخصال: ص‌۳۷۳ ح‌۵۸ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عنه۸ و ليس فيه «جوعاً»، شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۳۴۹ ح‌۳۱۵، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۱۷۵ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ما اهل بیت محمّد صلی الله علیه و آله... همگی، شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و روزها را گرسنه سپری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن الخدري و أبي هريرة: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام أصبَحَ ساغِباً، فَسَأَلَ فاطِمَةَ۳ طَعاماً، فَقالَت: ما كانَت إلّا ما أطعَمتُكَ مُنذُ يَومَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۷۷، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۳۰ ذيل ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از خُدْری و ابو هُرَیره -: علی علیه‌السلام گرسنه شد. از فاطمه۳ غذایی خواست. فاطمه گفت: از آن غذایی که دو روز پیش به تو دادم، تا اکنون، چیزی نداشته‌ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي علیه‌السلام: - بَعدَ أن أصابَ أهلَ العِراقِ أزمَةٌ دَعاهُم إلَی الصَّبرِ وَ بَشَّرَهُم بِالیُسرِ و ذَکَرَ شِدَّةَ جوعِهِ و بِشارَةَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله لَهُ بِالرَّخاءِ، فَقالَ -: یا أیُّها النّاسُ! أبشِروا، فَوَ اللهِ إنّي لَأرجو أن لا یَمُرَّ عَلَیکُم یَسیرٌ حَتیٰ تَرَوا ما یَسُرُّ کُم مِنَ الرَّخاءِ وَ الیُسرِ، و رَأَيتُني مَكَثتُ ثَلاثَةَ أيّامٍ مِنَ الدَّهرِ ما أجِدُ شَيئاً آكُلُهُ، حَتّیٰ خَشيتُ أن يَقتُلَنِي الجوعُ و أرسَلتُ فاطِمَةَ إلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله تَستَطعِمُهُ لي، فَقالَ: یا بُنَیَّةَ! وَ اللهِ ما فِي البَیتِ طَعامٌ یَأکُلُـهُ ذو کَبِـدٍ إلّا ما تَرَینَ - لِشَيءٍ قَلیلٍ بَینَ یَدَیهِ - و لٰکِنِ ارجِعي فَسَیَرزُقُکُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية: ج‌۳ ص‌۱۵۸ ح‌۳۱۳۹، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۱۹۸ ح‌۴۰۵۶۶ نقلاً عن العدني و كلاهما عن محمّد بن كعب القُرظي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما علی علیه‌السلام - پس از آن که مردم عراق دچار قحطی و خشک‌سالی شدند و آنها را به شکیبایی دعوت کرد و به برطرف شدن سختی بشارت داد و از شدّت گرسنگی‌ای که [در مدینه] داشت و بشارت پیامبر صلی الله علیه و آله به برطرف شدن آن یاد کرد -: ای مردم! بشارت بر شما باد! به خدا سوگند، من امید دارم که زمان اندکی نگذرد تا این که چنان گشایش و راحتی ببینید که مایۀ خوش‌حالی شما باشد. من هم [در مدینه در روزگار پیامبر صلی الله علیه و آله] سه روز چیزی برای خوردن نمی‌یافتم، تا جایی که ترسیدم گرسنگی مرا از پای در آورد. فاطمه۳ را برای طلب طعام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله فرستادم. ایشان فرمود: «دخترم! به خدا سوگند، در خانه خوراکی نیست که موجود شکم‌داری بتواند بخورد، بجز آنچه می‌بینی»؛ یعنی مقدار اندکی غذا که در مقابلش بود [و به اهل و عیالش هم نمی‌رسید! سپس افزود:] «لیکن باز گرد که خداوند به زودی به شما روزی خواهد داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جُعتُ مَرَّةً بِالمَدينَةِ جوعاً شَديداً، فَخَرَجتُ أطلُبُ العَمَلَ في عَوالِي المَدينَةِ، فَإِذا أنَا بِامرَأَةٍ قَد جَمَعَت مَدَراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدَرُ: الطينُ المُتماسِكُ (النهاية: ج‌۴ ص‌۳۰۹ «مدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَظَنَنتُها تُريدُ بَلَّهُ، فَأَتَيتُها فَقاطَعتُها كُلَّ ذَنوبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّنوبُ: الدلو العظيمة (النهاية: ج‌۲ ص‌۱۷۱ «ذنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ تَمرَةٍ، فَمَدَدتُ سِتَّةَ عَشَرَ ذَنوباً حَتّیٰ مَجَلَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَجَلت يداي: إذا ثَخُنَ جِلدها و تعجّر، و ظهر فيها ما يُشبِهُ البَثر (النهاية: ج‌۴ ص‌۳۰۰ «مجل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدايَ، ثُمَّ أتَيتُ الماءَ فَأَصَبتُ مِنهُ، ثُمَّ أتَيتُها فَقُلتُ بِكَفّي هٰكَذا بَينَ يَدَيها... فَعَدَّت لي سِتَّةَ عَشَرَ تَمرَةً. فَأَتَيتُ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله فَأَخبَرتُهُ، فَأَكَلَ مَعِيَ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۲۸۶ ح‌۱۱۳۵، ذخائر العقبى: ص‌۱۸۵ نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۳ ص‌۱۷۸ ح‌۳۶۵۳۲؛ كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۱۷۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۳۳ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: یک بار، در مدینه به شدّت گرسنه شدم. براى پیدا کردن کارى، به عوالی (بالاى) مدینه رفتم. زنى را دیدم که کلوخ جمع کرده است. حدس زدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد آنها را گِل کند. نزد آن زن رفتم و با او توافق کردم که براى هر دلو بزرگ آب، یک خرما بگیرم. شانزده دلو بزرگ، آب کشیدم تا دستانم تاول زدند. آن گاه سوی آب رفتم و مقداری نوشیدم. سپس نزد آن زن رفتم و با جلو بردن دو کف دستم به او اشاره کردم که اجرتم را بدهد.… زن، براى من شانزده خرما شمرد. نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدم و ماجرا را برای ایشان گفتم و پیامبر صلی الله علیه و آله از آن خرماها با من خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن محمّد بن الصمّة عن أبيه عن عمّه: رَأَيتُ فِي المَدينَةِ رَجُلاً عَلیٰ ظَهرِهِ قِربَةٌ و في يَدِهِ صَحفَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّحفَةُ: إناء كالقَصعة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۳ «صحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقولُ: اللّٰهُمَّ وَلِيَّ المُؤمِنينَ و إلٰهَ المُؤمِنینَ و جارَ المُؤمِنینَ، اقبَل قُربانِیَ اللَّیْلَةَ فَما أمسَیْتُ أَمْلِكُ سِوَی مَا فی صَحْفَتي و غَیْرَ ما یُواریني، فَإِنَّكَ تَعلَمُ أنّي مَنَعتُهُ نَفسي مَعَ شِدَّةِ سَغَبي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السغَبُ: الجوعُ (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۳۷۱ «سغب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في طَلَبِ القُربَةِ إلَيكَ غُنماً، اللّٰهُمَّ فَلا تُخلِق وَجهي و لا تَرُدَّ دَعوَتي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتَيتُهُ حَتّیٰ عَرَفتُهُ فَإِذا هُوَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، فَأَتیٰ رَجُلاً فَأَطعَمَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۷۶، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۲۹ ذيل ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از محمّد بن صِمّه، از پدرش، از عمویش -: در مدینه، مردى را دیدم که مَشکى0 بر پشت و سینى‌اى در دست دارد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «خدایا! اى مولای مؤمنان و ای خدای مؤمنان و ای پناه مؤمنان! قربانی امشب مرا بپذیر، که امشب جز آنچه در این سینی هست و جامۀ خود، چیزی ندارم. تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که با وجود شدّت گرسنگى‌ام، براى تقرّب به تو، این را از خویشتن دریغ داشتم. پس - اى خداوند - رویم را زمین مینداز و دعایم را رد مکن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزدیک آن مرد رفتم تا ببینم کیست. دیدم على بن ابى طالب علیه‌السلام است. پس نزد مردى رفت و به آن مرد، غذا داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِكرِ داوودَ علیه‌السلام و ما أوحَى اللهُ إلَيهِ مِن أنَّ قَرينَتَهُ فِي الجَنَّةِ خَلادَةُ بِنتُ أوسٍ -: فَانطَلَقَ داوودُ علیه‌السلام إلَيها، فَقَرَعَ البابَ عَلَيها، فَخَرَجَت إلَيهِ، فَقالَ:... خَبِّريني عَن سَريرَتِكِ ما هِيَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: أمّا هٰذا فَسَاُخبِرُكَ بِهِ؛ إنَّهُ لَم يُصِبني وَجَعٌ قَد نَزَلَ بي مِنَ اللهِ تَبارَكَ و تَعالیٰ كائِناً ما كانَ، و لا نَزَلَ بي مَرَضٌ أو جوعٌ إلّا صَبَرتُ عَلَيهِ، و لَم أسأَلِ اللهَ كَشفَهُ حَتّیٰ هُوَ يَكونُ الَّذي يُحَوِّلُهُ عَنّي إلَى العافِيَةِ وَ السَّعَةِ، لَم أطلُب بِها بَدَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص‌۶۰ ح‌۷۵، قصص الأنبياء للراوندي: ص‌۲۰۶ ح‌۲۶۸ كلاهما عن الحلبي، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۹۷ ح‌۶۴ و راجع مجمع البيان: ج‌۵ ص‌۲۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در یادکرد از داوود علیه‌السلام و این وحی خداوند به او که همسر او در بهشت، خَلاده دختر اَوس است -: داوود علیه‌السلام نزد آن زن رفت و درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را زد. خلاده بیرون آمد. داوود گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا از راز خود باخبر کن که چیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: حال که پرسیدی، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: هر دردی که از جانب خداوند ـ تبارک و تعالی ـ به من رسید - هر دردی که بود - و هر مرضی یا گرسنگی‌ای که بدان دچار شدم، در برابرش شکیبایی کردم و از خدا نخواستم برطرفش کند، تا این که خودش آن را به عافیت و گشایش بدل کرد. من هیچ گاه از او نخواستم بدل کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: كانَت لِأبي ذَرٍّ غُنَيماتٌ يَعيشُ هُوَ و عِيالُهُ مِنها، فَأَصابَها داءٌ يُقالُ لَهُ: النُّقازُ، فَماتَت كُلُّها، فَأَصابَ أبا ذَرٍّ وَ ابنَتَهُ الجوعُ، فَماتَت أهلُهُ، فَقالَتِ ابنَتُهُ: أصابَنَا الجوعُ و بَقينا ثَلاثَةَ أيّامٍ لَم نَأكُل شَيئاً، فَقالَ لي أبي: يا بُنَيَّةِ! قومي بِنا إلَى الرَّملِ نَطلُبُ القَتَّ - و هُوَ نَبتٌ لَهُ حَبٌّ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصِرنا إلَى الرَّملِ فَلَم نَجِد شَيئاً، فَجَمَعَ أبي رَملاً و وَضَعَ رَأسَهُ عَلَيهِ، و رَأَيتُ عَينَهُ قَدِ انقَلَبَت، فَبَكَيتُ و قُلتُ لَهُ: يا أبَتِ! كَيفَ أصنَعُ بِكَ و أَنَا وَحيدَةٌ؟ فَقالَ: يا بِنتي! لا تَخافي؛ فَإِنّي إذا مِتُّ جاءَكِ مِن أهلِ العِراقِ مَن يَكفيكِ أمري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۹۵، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۴۳۰ ح‌۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمی: ابو ذر، چند رأس برّه داشت و خودش و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از آنها گذران زندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. آن برّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به مرضی به نام نُقاز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیماری‌ای شبیه طاعون که حیوانات به آن مبتلا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرند (لسان العرب: ج۵ ص۴۱۹ «نقز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبتلا شدند و همگی مردند. در نتیجه، ابو ذر و دخترش سخت گرسنه شدند و همسرش هم جان سپرد. دخترش گفت: گرفتار گرسنگی شده‌ایم و سه روز چیزی نخوردیم. پدرم به من گفت: دخترم! به ریگستان برویم و قَت - که گیاهی است دانه‌دار -&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرب‌های بادیه‌نشین، این دانه‌های بیابانی را آرد کرده، می‌پزند و می‌خورند (مجمع البحرین: ‌ج۳ ص۱۴۳۸، مادّهٔ «قتت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیدا کنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ریگستان رفتیم و چیزی پیدا نکردیم. پدرم مقداری ریگ انباشت و سرش را روی آن گذاشت. دیدم چشمش بر گشت. گریستم و گفتم: پدرجان! منِ تنها با [جنازهٔ] تو چه کنم؟ گفت: نترس دخترم؛ زیرا وقتی من بمیرم، از سوی عراق، کسانی نزدت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند که کار کفن و دفن مرا انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التأديب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۲: التَّأديبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تنبیه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَقَدْ أَخَذْنَاءَالَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَ نَقْصٍ مِّنَ ٱلثَّمَرَ ٰتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا فرعونیان را [به عنوان آغاز وعدۀ بنی اسرائیل]، به قحطی‌ها و کمبود محصولات دچار کردیم، باشد که متذکّر شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس: إنَّ ابنَ أثالٍ الحَنَفِيَّ لَمّا أتَى النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله و هُوَ أسيرٌ فَخَلّیٰ سَبيلَهُ، فَلَحِقَ بِمَكَّةَ، فَحالَ بينَ أهلِ مَكَّةَ و بَينَ الميرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِيرَةُ: الطعامُ (النهاية: ج‌۴ ص‌۳۷۹ «مير»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ اليَمامَةِ، حَتّیٰ أكَلَت قُرَيشٌ العِلهِزَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِلهزُ: هو شيء يتّخذونَهُ في سني المجاعة، يخلطون الدمَ بأوبار الإبل ثمّ يشوونه بالنار و يأكلونه (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۹۳ «علهز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجاءَ أبو سُفيانَ إلَى النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ: ألَيسَ تَزعُمُ بِأَنَّكَ بُعِثتَ رَحمَةً لِلعالَمينَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَد قَتَلتَ الآباءَ بِالسَّيفِ وَ الأَبناءَ بِالجوعِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللهُ (وَ لَقَدْ أَخَذْنَاهُم بِالْعَذَابِ فَمَا ٱسْتَكَانُوا لِرَبِّهِمْ وَ مَا یتَضَرَّعُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج‌۱۰ الجزء ۱۸ ص‌۴۵، دلائل النبوّة للبيهقي: ج‌۴ ص‌۸۱، تفسير الفخر الرازي: ج‌۲۳ ص‌۱۱۴، تفسير الثعلبي: ج‌۷ ص‌۵۳، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۶ ص‌۷۲ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس -: ابن اَثال حنفی که [در نزد مشرکان] اسیر بود،&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرار کرد و [نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد. پیامبر، او را آزاد گذاشت. پس ابن اثال به [اطراف] مکّه رفت و از رفتن خواربار از یمامه به سوی اهالی مکّه جلوگیری کرد، تا جایی که قریش [از قحطی و گرسنگی] به خوردن&lt;br /&gt;<br /> عِلهِز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای این واژه، معناهای گوناگونی ذکر شده است، از جمله: کنۀ دُرشت، نوعی خوردنی از خون و پشم در سال قحطی، ماده‌شتر کهن‌سال، گیاهی در بلاد بنی سلیم (ر.ک: منتهی الأرب)، پشم شتر که با خون کهنه مخلوط باشد، خون خشک (ر.ک: لغت‌نامهٔ دهخدا: ج۱۰ ص۱۴۱۷۸ مدخل «علهز»)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی آوردند. ابو سفیان، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت: مگر تو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی که برانگیخته شده‌ای تا رحمتی برای جهانیان باشی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «چرا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو سفیان گفت: تو پدرها را با شمشیر کشتی و بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را با گرسنگی!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (و به راستی، ایشان را به عذاب گرفتار کردیم؛ ولی نسبت به پروردگارشان فروتنی نکردند و به زاری در نیامدند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: أوحَى اللهُ عزّ و جلّ إلَى المَلَكِ الَّذي أمَرَهُ أن يَأتِيَ إدريسَ بِطَعامِهِ كُلَّ مَساءٍ: أنِ احبِس عَن إدريسَ طَعامَهُ و لا تَأتِهِ بِهِ. فَلَمّا أمسیٰ إدريسُ في لَيلَةِ ذٰلِكَ اليَومِ فَلَم يُؤتَ بِطَعامِهِ حَزِنَ وجاعَ، فَصَبَرَ، فَلَمّا كانَ في لَيلَةِ اليَومِ الثّاني فَلَم يُؤتَ بِطَعامِهِ اشتَدَّ حُزنُهُ و جوعُهُ، فَلَمّا كانَتِ اللَّيلَةُ مِنَ اليَومِ الثّالِثِ فَلَم يُؤتَ بِطَعامِهِ اشتَدَّ جَهدُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهد: المَشقّة (المصباح المنیر: ص‌۱۱۲ «جهد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جوعُهُ و حُزنُهُ و قَلَّ صَبرُهُ، فَنادیٰ رَبَّهُ: يا رَبِّ، حَبَستَ عَنّي رِزقي مِن قَبلِ أن تَقِبضَ روحي؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللهُ عزّ و جلّ إلَيهِ: يا إدريسُ، جَزِعتَ أن حَبَستُ عَنكَ طَعامَكَ ثَلاثَةَ أيّامٍ و لَيالِيَها، و لَم تَجزَع و لَم تَذكُر جوعَ أهلِ قَريَتِكَ و جَهدَهُم مُنذُ عِشرينَ سَنَةً، ثُمَّ سَأَلتُكَ عَن جَهدِهِم و رَحمَتي إيّاهُم أن تَسأَلَني أن اُمطِرَ السَّماءَ عَلَيهِم، فَلَم تَسأَلني و بَخِلتَ عَلَيهِم بِمَسأَلَتِكَ إيّايَ! فَأَدَّبتُكَ بِالجوعِ، فَقَلَّ عِندَ ذٰلِكَ صَبرُكَ و ظَهَرَ جَزَعُكُ، فَاهبِط مِن مَوضِعِكَ فَاطلُبِ المَعاشَ لِنَفسِكَ، فَقَد وَكَلتُكَ في طَلَبِهِ إلیٰ حيلَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص‌۱۳۱ عن أبي البلاد، بحار الأنوار: ج‌۱۱ ص‌۲۷۴ ح‌۲ و راجع سعد السعود: ص‌۱۲۵ و قصص الأنبياء للراوندي: ص‌۷۵ ح‌۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ به فرشته‌ای که مأمورش کرده بود هر شامگاه برای ادریس علیه‌السلام غذا ببرد، دستور داد غذایش را نگه دارد و برایش نبرد. چون آن روز شب شد و غذایی برای ادریس برده نشد، اندوهگین و گرسنه شد؛ امّا شکیبایی کرد. شبِ روز دوم هم غذایش برده نشد و او بیشتر اندوهگین و گرسنه شد. شبِ روز سوم باز برایش غذا برده نشد و بر شدّت رنج و گرسنگی و اندوه او افزون شد و کم‌صبری کرد. پروردگارش را ندا داد و گفت: خداوندا! پیش از آن که جانم را بستانی، روزی‌ام را قطع کردی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به او وحی فرمود: «ای ادریس! از این که سه شبانه‌روز خوراکت را از تو باز داشتم، بی‌تابی کردی؛ ولی بیست سال است که مردم آبادی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات گرسنگی و رنج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند و تو از آنها یادی نکردی و بی‌تابی ننمودی. از تو در بارهٔ رنج آنها و رحم آوردنم بر آنها پرسیدم و از تو خواستم که از من بخواهی برایشان باران بفرستم؛ ولی [به خاطر کُفرشان] از من نخواستی و در درخواست از من بخل ورزیدی! من هم تو را با گرسنگی، گوشمالی دادم و تو در این آزمون، کم‌صبری و بی‌تابی کردی. اکنون از این جا پایین برو و برای خودت طلب معاش کن؛ زیرا&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این پسْ] به دست آوردن آن را به چاره‌سازی خودت وا گذارده‌ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۳: العِقابُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مجازات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ضَرَبَ ٱللهُ مَـثَلاً قَرْيَةً كَانَـتْ ءَامِـنَةً مُّطْـمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُـلِّ مَـكَانٍ فَكَـفَرَتْ بِأَنْعُـمِ ٱللهِ فَأَذَ ٰقَهَا ٱللهُ لِبَاسَ ٱلْجُوعِ وَ ٱلْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و خداوند [برای عاقبت طغیان و کفران نعمت]، آبادی‌ای را مثال زد که امن و آرام [از دشمن و حوادث] بود و روزی‌اش فراوان از هر جا می‌رسید. پس نعمت‌های خدا را ناسپاسی کردند و خداوند هم به سزای آنچه می‌کردند، جامهٔ گرسنگی و ترس بر آ‌نان پوشانید&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طعم آن را به آنها چشانید]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ أبي علیه‌السلام إذا رَأیٰ شَيئاً مِنَ الطَّعامِ في مَنزِلِهِ قَد رُمِيَ بِهِ، نَقَصَ مِن قوتِ أهلِهِ مِثلَهُ، و كانَ يَقولُ في قَولِ اللهِ عزّ و جلّ: (وَ ضَرَبَ ٱللهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ ٱللهِ فَأَذَ ٰقَهَا ٱللهُ لِبَاسَ ٱلْجُوعِ وَ ٱلْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ)، قالَ: هُم أهلُ قَريَةٍ كانَ اللهُ عزّ و جلّ قَد أوسَعَ عَلَيهِم في مَعايِشِهِم، فَاستَخشَنُوا الاِستِنجاءَ بِالحِجارَةِ، وَ استَعمَلوا مِن خُبزَةٍ مِثلِ الأَفهارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفِهرُ: الحَجَرُ مِل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء الكفّ (النهاية: ج‌۳ ص‌۴۸۱ «فهر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانوا يَستَنجونَ بِها، فَبَعَثَ اللهُ عَلَيهِم دَوابّاً أصغَرَ مِنَ الجَرادِ، فَلَم تَدَع لَهُم شَيئاً مِمّا خَلَقَهُ اللهُ مِن شَجَرٍ و لا نَباتٍ إلّا أكَلَتهُ، فَبَلَغَ بِهِمُ الجَهدُ إلیٰ أن رَجَعوا إلَى الَّذي كانوا يَستَنجونَ بِهِ مِنَ الخُبزِ فَيَأكُلونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۲ ص‌۱۱۴ و ص‌۳۷۹، تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۲۷۳ ح‌۷۹ عن زيد الشحّام و ليس فيه صدره إلى قوله تعالى: «يَصْنَعُونَ»نحوه، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۴۳۱ ح‌۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه پدرم علیه‌السلام در خانه‌اش تکّه نانى را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید که دور انداخته شده است، به همان اندازه، از توشهٔ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و در بارهٔ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (و خداوند، آبادى‌اى را مثال زد که امن و آرام بود و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فراوان از هر جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پس نعمت‌هاى خدا را ناسپاسى کردند و خداوند هم به سزاى آنچه کردند، جامهٔ گرسنگى و ترس را بر آنان چشانید) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: آنان اهل منطقه‌ای بودند که خداوند عزّ و جلّ به زندگى آنان، چندان گشایش داد که استنجا کردن (زدودن نجاست از خویش) با سنگ را سخت و خشن یافتند و از نان، شبیه قلوه‌سنگ ساختند و با آنها، استنجا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. از این رو، خداوند، حشراتى کوچک‌تر از ملخ را سراغشان فرستاد و آنها، هر درخت و گیاهى را که خداوند آفریده بود، همه را خوردند و چیزی برای آنان باقی نگذاشتند. پس کار به حدّى بر مردم سخت شد که به سراغ همان نان‌هایى که با آنها استنجا کرده بودند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و آنها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ قَوماً كانَ في بَني إسرائيلَ يُؤتیٰ لَهُم مِن طَعامِهِم حَتّیٰ جَعَلوا مِنهُ تَماثيلَ بِمُدُنٍ كانَت في بِلادِهِم يَستَنجونَ بِها، فَلَم يَزَلِ اللهُ بِهِم حَتَّى اضطُرّوا إلَى التَّماثيلِ يَتَّبِعونَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هکذا في المصدر، ‌و لعلّ الأصحّ: «یتَتَبَّعونها».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَأكُلونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «ويأكلونها» بدل «ويأكلون منها».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنها، و هُوَ قَولُ اللهِ: (وَ ضَرَبَ ٱللهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ ٱللهِ فَأَذَ ٰقَهَا ٱللهُ لِبَاسَ ٱلْجُوعِ وَ ٱلْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۲۷۳ ح‌۷۸ عن حفص بن سالم، بحار الأنوار: ج‌۸۰ ص‌۲۰۷ ح‌۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در میان بنى اسرائیل، قومى بودند که غذایشان [از آسمان] برایشان آورده می‌شد، تا این که [کفران نعمت کردند و] آن را به شکل تندیس‌هایى (مُهره‌هایی) در آوردند و جایی در شهرهاى سرزمین خود قرار دادند (انباشتند) و با آنها، نجاست خویش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدودند. پس خداوند، چنانشان کرد که از سرِ ناچارى، به همان پیکره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها روى آوردند و از همانها خوردند. این است سخن خداوند: (و خداوند، آبادی‌ای را مثال زد که امن و آرام بود، و روزىِ آن فراوان از هر جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پس نعمت‌هاى خدا را ناسپاسى کردند. پس خداوند هم به سزاى آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، جامۀ گرسنگى و ترس بر آنان پوشانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمرو بن شمر عن الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ قَوماً اُفرِغَت عَلَيهِمُ النِّعمَةُ - و هُم أهلُ الثَّرثارِ - فَعَمَدوا إلیٰ مُخِّ الحِنطَةِ فَجَعَلوها خُبزاً هَجاءً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة المجلسي=: هجاء: أي صالحاً لرفع الجوع، أو فعلوا ذلك حمقاً، و لا يبعد أن يكون تصحيف هجاناً؛ أي خياراً جياداً (مرآة العقول: ج‌۲۲ ص‌۱۱۹). و قرأها الشيخ الطريحي: «مِنجا» و قال: منجا ـ هو بالميم المكسورة و النون و الجيم بعدها ألف -: آلة يُستنجى بها. و قوله: «ينجون به صبيانهم» تفسير لذلك (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۷۵۶ «نجا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و جَعَلوا يُنجونَ بِهِ صِبيانَهُم، حَتَّى اجتَمَعَ مِن ذٰلِكَ جَبَلٌ عَظيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَرَّ بِهِم رَجُلٌ صالِحٌ، و إذَا امرَأَةٌ و هِيَ تَفعَلُ ذٰلِكَ بِصَبِيٍّ لَها، فَقالَ لَهُم: وَيحَكُم! اتَّقُوا اللهَ عزّ و جلّ و لا تُغَيِّروا ما بِكُم مِن نِعمَةٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت لَهُ: كَأَنَّكَ تُخَوِّفُنا بِالجوعِ! أمّا ما دامَ ثَرثارُنا تَجري فَإِنّا لا نَخافُ الجوعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَسِفَ اللهُ عزّ و جلّ فَأَضعَفَ لَهُمُ الثَّرثارَ، و حَبَسَ عَنهُم قَطرَ السَّماءِ و نَباتَ الأَرض، قالَ: فَاحتاجوا إلیٰ ذٰلِكَ الجَبَلِ، و إنَّهُ كانَ يُقَسَّمُ بَينَهُم بِالميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۶ ص‌۳۰۱ ح‌۱، المحاسن: ج‌۲ ص‌۴۱۷ ح‌۲۴۶۲ كلاهما عن عمرو بن شمر، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۱۴۴ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عمرو بن شَمِر - امام صادق علیه‌السلام فرمود: «قومی از اهالی ثَرثار، نعمت بسیار یافته بودند، چندان که از مغز گندم، نان مرغوبی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پختند و با آن، کودکانشان را نظافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، تا آن جا که تپّه‌ای بزرگ از آنها گرد آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى صالح بر ایشان گذشت و دید که زنى با فرزندش چنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. به آنان گفت: واى بر شما! از خدا پروا کنید و نعمتی را که خدا به شما داده، [به بلا] بدل نکنید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن زن گفت: گویا ما را از گرسنگى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسانی! تا زمانى که [رود] ثَرثارِ ما جریان دارد، از گرسنگى بیمى نداریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند عزّ و جلّ ناخشنود شد و [آب رود] ثرثار را کم کرد و بارش آسمان و رویِش زمین را از آنان باز داشت و آنان به همان تپّه [ی برآمده از نان‌های نجس] نیازمند شدند، چندان که همان هم با ترازو میان آنان تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ قَوماً فيمَن كانَ قَبلَكُم وَسَّعَ اللهُ عَلَيهِم في أرزاقِهِم، فَاتَّخَذوا مِنَ الخُبزِ النَّقِيِّ مِثلَ الأَفهارِ فَجَعَلوا يَستَنجونَ بِهِ، فَابتَلاهُمُ اللهُ عزّ و جلّ بِالسِّنينَ وَ الجوعِ، فَجَعَلوا يَتَتَبَّعونَ ما كانوا يَستَنجونَ بِهِ فَيَأكُلونَهُ! فَفيهِم نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (وَ ضَرَبَ ٱللهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ ٱللهِ فَأَذَ ٰقَهَا ٱللهُ لِبَاسَ ٱلْجُوعِ وَ ٱلْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۱۷۹، بحار الأنوار: ج‌۸۴ ص‌۹۸ ح‌۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیش از شما مردمانى بودند که خداوند، روزىِ آنها را برایشان گشایش داد. پس آنها از نان خالص، شبیه قلوه‌سنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند و با آن، استنجا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. از این رو، خداى عزّ و جلّ آنان را به قحطى و گرسنگى گرفتار ساخت، به طورى که دنبال همان [نان]هایى که با آنها استنجا کرده بودند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتند و آنها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردند. این آیه، در بارهٔ همین مردمان نازل شده است: (و خداوند، آبادى‌اى را مثال زد که امن و آرام بود و روزی‌اش، فراوان از هر جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پس نعمت‌هاى خدا را ناسپاسى کردند و خدا هم به سزاى آنچه کردند، جامهٔ گرسنگى و ترس (ناامنى) را بر آنان چشانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: خَمسٌ إن أدرَكتُموهُنَّ فَتَعَوَّذوا بِاللهِ مِنهُنَّ: لَم تَظهَرِ الفاحِشَةُ في قَومٍ حَتّیٰ يُعلِنوها إلّا ظَهَرَ فيهِمُ الطّاعونُ وَ الأَوجاعُ الَّتي لَم تَكُن في أسلافِهِمُ الَّذينَ مَضَوا. و لَم يَنقُصُوا المِكيالَ وَ الميزانَ إلّا اُخِذوا بِالسِّنينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّنَةُ: الجَدبُ. أخذتهم السَّنَةُ: إذا أجدبوا و قحطوا (النهاية: ج‌۲ ص‌۴۱۳ «سنه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شِدَّةِ المَؤونَةِ و جَورِ السُّلطانِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۳۷۳ ح‌۱ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، ثواب الأعمال: ص‌۳۰۱ ح‌۲ عن أبان الأحمر عن الإمام الباقر علیه‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، الدعوات للراوندي: ص‌۸۰ ح‌۱۹۷، بحار الأنوار: ج‌۷۳ ص‌۳۶۷ ح‌۲؛ المعجم الأوسط: ج‌۵ ص‌۶۲ ح‌۴۶۷۱، البداية و النهاية: ج‌۵ ص‌۲۲۰ كلاهما عن ابن عمر، كنز العمّال: ج‌۱۶ ص‌۸۰ ح‌۴۴۰۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پنج چیز است که اگر به آنها برخوردید، از آنها به خدا پناه ببرید: هیچ گاه در میان مردمى زنا پیدا نشد و آن را شایع نکردند، مگر آن که طاعون و دردهایى که در گذشتگانشان نبوده است، در میان آنان پدیدار گردید. و هیچ گاه از پیمانه و ترازو نکاستند [و کم‌فروشى نکردند]، مگر آن که به قحطى و سختى در معیشت و ستمِ حاکم دچار شدند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ما نَقَصَ قَومٌ المِكيالَ وَ الميزانَ إلّا سَلَّطَ اللهُ عَلَيهِمُ الجوعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۳۸۵ نقلاً عن ابن مردويه عن ابن مسعود و راجع تفسیر القرطبي: ج‌۷ ص‌۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هیچ مردمی از پیمانه و ترازوی خود کم نکردند، مگر این که خداوند، گرسنگی را بر آنها مسلّط کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في دُعائِهِ لِأَهلِ الثُّغورِ -: اللّٰهُمَّ اشغَلِ المُشرِكينَ بِالمُشرِكينَ... أصِبهُم بِالجوعِ المُقيمِ، وَ السُّقمِ الأَليمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص‌۱۱۳ و ۱۱۴ الدعاء ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در دعای خود برای مرزبانان -: بار خدایا! مشرکان را با مشرکان، سرگرم ساز.… آنها را به گرسنگیِ ماندگار و بیماری دردناک دچار فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - في وَصفِ مَن لَم يَكُن عَلیٰ دينِ الحَقِّ -: فَإِنَّهُمُ الخائِنونَ... فَأَذاقَهُمُ اللهُ لِباسَ الجوعِ وَ الخَوفِ بِما كانوا يَصنَعونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۱۲۵ ح‌۹۵ عن عليّ بن سويد، بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۳۳۰ ح‌۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام - در توصیف کسانی که بر دین حق نبودند -: آنان خیانتکار بودند.… پس خداوند به سزای کارهایی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، جامهٔ گرسنگی و ترس را بر آنان پوشانید (طعم گرسنگی و ترس را به آنها چشاندْ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مكافحة-الجوع-اللا-إرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: مُكافَحَةُ الجوعِ اللّا إرادِيِّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مبارزه با گرسنگیِ ناخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اللجوء-إلى-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: اللُّجوءُ إلَى اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پناه بردن به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَـٰذَا ٱلْبَيْتِ * ٱلَّذِى أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَ ءَامَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قريش: ۳ و ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس باید پروردگار این خانه (کعبه) را بپرستید * آن که آنها را در گرسنگی طعام داد و از ترس، ایمنی بخشید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱلَّذِى خَلَقَنِى فَهُوَ يَهْدِينِ * وَ ٱلَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَ يَسْقِينِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: ۷۸ و ۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همان کسی که مرا آفریده و همواره مرا [به سوی امور معاش و معادم] راه‌نمایی می‌کند * و همان که مرا طعام می‌دهد و سیرابم می‌کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: (لِإِیلَافِ قُرَیشٍ * إِیلَافِهِمْ رِحْلَةَ ٱلشِّتَاءِ وَ ٱلصَّیفِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قريش: ۱ و ۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَيحَكُم يا قُرَيشُ! اعبُدوا رَبَّ هٰذَا البَيتِ الَّذي أطعَمَكُم مِن جوعٍ و آمَنَكُم مِن خَوفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۴۴۴ ح‌۲۷۶۷۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۱۰ ص‌۳۴۶۷ ح‌۱۹۴۸۶ كلاهما عن أسماء بنت يزيد، تفسير ابن كثير: ج‌۸ ص‌۵۱۳ عن اُسامة بن زيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: (برای اُلفت دادن قریش * اُلفتشان در کوچ زمستان و تابستان). وای بر شما، ای قریش! پروردگارِ این خانه را که از گرسنگی و ترس (ناامنی) نجاتتان داد، بپرستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: قالَ اللهُ تَعالیٰ: يا عِبادي! كُلُّكُم جائِعٌ إلّا مَن أطعَمتُهُ، فَاستَطعِموني اُطعِمكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۱۹۹۴ ح‌۵۵، الأدب المفرد: ص‌۱۴۹ ح‌۴۹۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۴ ص‌۲۶۹ ح‌۷۶۰۶، السنن الكبرى: ج‌۶ ص‌۱۵۴ ح‌۱۱۵۰۳ كلّها عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۹۲۴ ح‌۴۳۵۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند متعال فرمود: «اى بندگان من! همۀ شما گرسنه ‌اید، مگر آن کس که من سیرش کنم. پس، خوراک را از من بخواهید تا شما را خوراک دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - فِي الدُّعاءِ -: أعوذُ بِكَ مِن شَرِّ الجوعِ؛ فَإِنَّهُ بِئسَ الضَّجيعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشريف الرضي بعد ذكره للحديث الشريف: «وهذا القول مجاز، و إنّما جعل - عليه الصلاة و السلام - الجوع بمنزلة الضجيع؛ لأنّ الإنسان إذا بات طاوياً كان كأنّه مُضاجع للجوع في مهاد، و مبايته على فراش؛ لأنّه يخلو في الليل به و ينفرد بمعاناته و مكابدته».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص‌۲۹۲ ح‌۲۴۷، الإقبال: ج۲ ص۲۱۸ عن الامام الصادق علیه‌السلام و فیه «فقر» بدل «الجوع» نحوه، مستدرك الوسائل: ج۱۳ ص۳۸۷ ح۱۵۶۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در دعا -: بار خدایا! من از شرّ گرسنگى به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم، که گرسنگى، بد هم‌بالینی است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أبي هريرة: كانَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الجوعِ؛ فَإِنَّهُ بِئسَ الضَّجيعُ، و أَعوذُ بِكَ مِنَ الخِيانَةِ؛ فَإِنَّها بِئسَتِ البِطانَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۲ ص‌۹۱ ح‌۱۵۴۷، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۱۱۱۳ ح‌۳۳۵۴، سنن النسائي: ج‌۸ ص‌۲۶۳، المستدرك على الصحيحين: ج‌۱ ص‌۷۱۶ ح‌۱۹۵۷ عن ابن مسعود نحوه، كنز العمّال: ج‌۲ ص‌۱۸۹ ح‌۳۶۸۹؛ الجعفریّات: ص۲۱۹ عن الإمام الکاظم عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله نحوه، مستدرك الوسائل: ج۹ ص۸۱ ح۱۰۲۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از ابو هریره -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله همواره می‌فرمود: «بار خدایا! من از گرسنگى به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم، که بد هم‌بالینی است و از خیانت، به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم، که بد همرازى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - في دُعاءٍ رُوِيَ عَنهُ لِشَهرِ رَمَضانَ -: ... اللّٰهُمَّ أغنِ كُلَّ فَقيرٍ، اللّٰهُمَّ أشبِع كُلَّ جائِعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص‌۸۱۶، بحار الأنوار: ج‌۹۸ ص‌۱۲۰ نقلاً عن خطّ محمّد بن عليّ الجبعي عن خطّ الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در دعایی که از ایشان برای ماه رمضان روایت شده است -:... خداوندا! هر نیازمندى را بى‌نیاز کن. خداوندا! هر گرسنه‌اى را سیر گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ -: اللّٰهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِحَقِّكَ العَظيمِ العَظيمِ، أن تُصَلِّيَ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ الطّاهِرينَ... و أَشبِعِ الجائِعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص‌۳۹۷ و ۳۹۸ عن أبي يحيى المدني، بحار الأنوار: ج‌۸۶ ص‌۵۹ ح‌۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در دعا -: بار خدایا! به حقّ تو که بزرگ و بزرگ است، از تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که بر محمّد و خاندان پاک محمّد، درود فرستی... و گرسنگان را سیر گردانی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد علیه‌السلام - فِي المُناجاةِ لِكَشفِ الظُّلمِ، وَ الَّتي دَفَعَها جَبرَئيلُ إلَى النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله -: اللّٰهُمَّ رَبِّ فَابتُرِ الظُّلمَ... و أَمِت حَياةَ المُنكَرِ، لِيُؤمَنَ المَخوفُ، و يَسكُنَ المَلهوفُ، و يَشبَعَ الجائِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص‌۳۱۵ عن الحارث النوفلي، بحار الأنوار: ج‌۹۴ ص‌۱۱۹ ح‌۱۷ نقلاً عن البلد الأمين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد علیه‌السلام - در مناجات برای رفع ستم، و آنچه جبرئیل علیه‌السلام به پیامبر صلی الله علیه و آله سپرد -: بار خدایا! ای پروردگار من! ستم را بی‌دنباله ساز... و زندگیِ منکَر را نابود ساز تا این که ترسان، امنیت یابد و غم‌دیده آرامش ببیند و گرسنه سیر شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين علیه‌السلام - في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ -: يا مَن دَعَوتُهُ مَريضاً فَشَفاني، و عُرياناً فَكَساني، و جائِعاً فَأَطعَمَني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج‌۲ ص‌۸۲، البلد الأمين: ص‌۲۵۵، بحار الأنوار: ج‌۹۸ ص‌۲۲۱ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام - در دعای روز عرفه -: اى آن که او را در حال بیمارى خواندم و او شفایم داد، و در حال برهنگى خواندم و او مرا پوشانید و در حال گرسنگى خواندم و او مرا خوراک داد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في دُعاءِ السَّحَرِ -: و ما أَنَا ـ یا سَیِّدي ـ و ما خطري ... أنَا الصَّغیرُ الَّذي رَبَّیتَهُ ... و الجائِعُ الَّذي أشبَعتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص‌۵۸۹ ح‌۶۹۱، الإقبال: ج‌۱ ص‌۱۶۵، المصباح للكفعمي: ص‌۷۸۸ كلّها عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج‌۹۸ ص‌۸۷ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام ـ در دعای سحر ـ : و من چه هستم ـ ای سرور من! ـ و چه ارزشی دارم؟! ... من همان کودک خردسالی هستم که تو پروراندی ... و آن گرسنه‌اى که سیرش کردى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ : ... و أنَا الجائِعُ الَّذي أشبَعتَ، رَبِّ فَلَكَ الحَمدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص‌۱۰۴، بحار الأنوار: ج‌۹۷ ص‌۱۴۹ ذيل ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام ـ در دعا ـ : ... منم آن گرسنه‌ای که سیرش کردی، ای پروردگار من! سپاس، از آنِ توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جاعَ فَليَتَوَضَّأ وَ ليُصَلِّ رَكعَتَينِ، ثُمَّ يَقولُ: «يا رَبِّ، إنّي جائِعٌ فَأَطعِمني»، فَإِنَّهُ يُطعَمُ مِن ساعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۴۷۵ ح‌۶، تهذيب الأحكام: ج‌۲ ص‌۲۳۷ ح‌۹۳۹ و ج‌۳ ص‌۳۱۳ ح‌۹۶۸ نحوه و كلّها عن شعيب العقرقوفي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس گرسنه شد [و غذایى نداشت]، وضو بگیرد و دو رکعت نماز بخواند و سپس بگوید: «پروردگارا! من گرسنه ام. غذایم ده». به راستی که در همان ساعت به او غذا داده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العدل-الاقتصادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: العَدلُ الاِقتِصادِيُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عدالت اقتصادی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ قُثَمَ بنِ العَبّاسِ و هُوَ عامِلُهُ عَلیٰ مَكَّةَ -: وَ انظُر إلیٰ مَا اجتَمَعَ عِندَكَ مِن مالِ اللهِ، فَاصرِفهُ إلیٰ مَن قِبَلَكَ مِن ذَوِي العِيالِ وَ المَجاعَةِ، مُصيباً بِهِ مَواضِعَ الفاقَةِ وَ الخَلّاتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَلّةُ - بالفتح -: الحاجَةُ و الفقر (النهاية: ج‌۲ ص‌۷۲ «خلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶۷، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۹۷ ح‌۷۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از نامۀ ایشان به قُثَم بن عبّاس، کارگزار ایشان در مکّه -: در آنچه از اموال خدا نزد تو گرد آمده است، بنگر. پس آنها را در اختیار عائله‌مندان و گرسنگانی که نزد تو هستند، قرار ده [و تلاش کن] که به دست نیازمندان و تهى‌دستان برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري علیه‌السلام - مِن دُعائِهِ فِي القُنوتِ -: اللّٰهُمَّ... و أَسفِر لَنا عَن نَهارِ العَدلِ، و أَرِناهُ سَرمَداً لا ظُلمَةَ فيهِ، و نوراً لا شَوبَ مَعَهُ، و أَهطِل عَلَينا ناشِئَتَهُ، و أَنزِل عَلَينا بَرَكَتَهُ... و أَشبِع بِهِ الخِماصَ السّاغِبَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص‌۸۷، مصباح المتهجّد: ص‌۱۵۸ من دون إسناد إلى النبي صلی الله علیه و آله أو أحد من أهل البيت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکری علیه‌السلام - از دعای ایشان در قنوت -: [خدایا!] از روز روشن عدالت، برای ما پرده برگیر و آن را براى همیشه و بى تاریکى و به صورت نورى بی هیچ آلایش، برای ما نمایان ساز و آغاز آن را بر ما فرو ریز و برکت آن را بر ما نازل فرما... و با [حکومت‌ دادگرِ] او شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گرسنه را سیر کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: الصَّبرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شکیبایی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لِلْفُقَرَاءِ ٱلَّذِينَ أُحْصِرُوا فِى سَبِيلِ ٱللهِ لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِى ٱلأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ ٱلْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ ٱلتَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِيمَـٰهُمْ لا يَسْـٔلُونَ ٱلنَّاسَ إِلْحَافا وَ مَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ ٱللهَ بِهِ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([صدقات] از آنِ فقیرانی است که در راه خدا گرفتار آمده‌اند و نمی‌توانند [برای تحصیل معاش خود] به هیچ گونه در روی زمین سفر کنند، و فرد ناآگاه، آنها را از شدّت محافظتی (مناعتی) که دارند، توانگر می‌پندارد. آنها را از نشانه‌شان می‌شناسی: از مردم به اصرار چیزی نمی‌خواهند، و البتّه هر چه از مال انفاق کنید، مسلّماً خداوند به آن داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن جاعَ أوِ حَبلاً ثُمَّ يَدخُلَ عَرضَ هٰذَا الوادي فَيَحتَطِبَ حَتّیٰ لا يَلتَقِيَ طَرَفاهُ، ثُمَّ يَدخُلَ السّوقَ فَيَبيعَهُ بِمُدٍّ مِن تَمرٍ و يَأخُذَ ثُلُثَهُ و يَتَصَدَّقَ بِثُلُثَيهِ، خَيرٌ لَهُ مِن أن يَسأَلَ النّاسَ، أعطَوهُ أو حَرَموهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۰ ح‌۳، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۴۰۹ ح‌۹ و راجع الخصال: ص‌۱۳۳ ح‌۱۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس گرسنه یا نیازمند شود و آن را از مردم پوشیده دارد و به خداوند عزّ و جلّ عرضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بدارد، بر خدای عزّ و جلّ است که توشۀ یک سال او را از حلال برایش کارگشایی کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الأَيدي ثَلاثٌ: يَدُ اللهِ العُليا، و يَدُ المُعطِي الَّتي تَليها، و يَدُ المُعطیٰ أسفَلُ الأَيدي، فَاستَعِفّوا عَنِ السُّؤالِ مَا استَطَعتُم، إنَّ الأَرزاقَ دونَها حُجُبٌ، فَمَن شاءَ قَنِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قني الحياء قنواً ـ كرضي و رمي ـ: لزمه (القاموس المحيط: ج‌۴ ص‌۳۸۰ «قني»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَياءَهُ و أَخَذَ رِزقَهُ، و مَن شاءَ هَتَكَ الحِجابَ و أَخَذَ رِزقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لأَن يَأخُذَ أحَدُكُم حَبلاً ثُمَّ يَدخُلَ عَرضَ هٰذَا الوادي فَيَحتَطِبَ حَتّیٰ لا يَلتَقِيَ طَرَفاهُ، ثُمَّ يَدخُلَ السّوقَ فَيَبيعَهُ بِمُدٍّ مِن تَمرٍ و يَأخُذَ ثُلُثَهُ و يَتَصَدَّقَ بِثُلُثَيهِ، خَيرٌ لَهُ مِن أن يَسأَلَ النّاسَ، أعطَوهُ أو حَرَموهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۰ ح‌۳، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۴۰۹ ح‌۹ و راجع الخصال: ص‌۱۳۳ ح‌۱۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سه گونه اند: دست والای خداوند، دستِ بخشنده - که پس از آن قرار دارد - و دست گیرنده - که پایین‌ترین دست‌هاست -. پس تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید، از درخواست خودداری کنید. روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در پس پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایند. پس هر که می‌خواهد، آبروی خویش را نگه دارد و روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بگیرد، و هر که می‌خواهد، پرده‌ [ی آبرویش] را بِدَرد و روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بگیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به آن که جانم در دست اوست، اگر کسی از شما ریسمانی برگیرد و به پهنۀ این وادی برود و هیزم جمع کند تا جایی که یک پُشته شود و سپس به بازار رود و آن را به یک چارَکْ خرما بفروشد و یک سوم آن را برای خودش بردارد و دوسومش را صدقه بدهد، برایش بهتر از آن است که از مردم درخواست کند، چه به او بدهند و چه ندهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ جَعَلَ الفَقرَ أمانَةً عِندَ خَلقِهِ، فَمَن سَتَرَهُ أعطاهُ اللهُ مِثلَ أجرِ الصّائِمِ القائِمِ، و مَن أفشاهُ إلیٰ مَن يَقدِرُ عَلیٰ قَضاءِ حاجَتِهِ فَلَم يَفعَل فَقَد قَتَلَهُ، أما إنَّهُ ما قَتَلَهُ بِسَيفٍ و لا رُمحٍ، و لٰكِنَّهُ قَتَلَهُ بِما نَكیٰ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكى: يقال: نكيت في العدوّ؛ إذا أكثرت فيهم الجراح و القتل، فوهنوا لذلك، و قد يُهمز لغة فيه، يقال: نكأت القرحة أنكؤها؛ إذا قشرتها؛ و المراد هنا جرح القلب و انكساره و وغر الصدر، و هو توقّده من الغيظ (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۱۱۷ «نكي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قَلبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۶۰ ح‌۳، ثواب الأعمال: ص‌۲۱۷ ح‌۱، مشكاة الأنوار: ص‌۲۲۶ ح‌۶۲۶، جامع الأخبار: ص‌۳۰۵ ح‌۸۳۵ و فيهما «أنكر» بدل «نكى» و كلّها عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۲ ص‌۸ ح‌۶ و راجع تاريخ دمشق: ج‌۴۳ ص‌۱۵۳ ح‌۹۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، فقر را نزد مخلوقش به امانت نهاده است. پس هر که آن را نهان بدارد، خداوند به او پاداشى همانند پاداشِ روزه‌دارِ شب‌زنده‌دار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. هر کس آن [فقر] را نزد کسى که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند حاجتش را برآورد، ابراز دارد و او برآورده نسازد، در حقیقت، او را [یعنی آن فقیر را] کشته است، نه با شمشیر و سرنیزه؛ بلکه با زخم زدن بر قلبش او را کشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحارث الهمدانيّ: سامَرتُ أميرَ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ -، فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، عَرَضَت لي حاجَةٌ، قالَ: فَرَأَيتَني لَها أهلاً؟ قُلتُ: نَعَم يا أميرَ المُؤمِنينَ! قالَ: جَزاكَ اللهُ عَنّي خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قامَ إلَى السِّراجِ فَأَغشاها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غشّاهُ: أي غطّاهُ (النهاية: ج‌۳ ص‌۳۶۹ «غشا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَلَسَ، ثُمَّ قالَ: إنَّما أغشَيتُ السِّراجَ لِئَلّا أریٰ ذُلَّ حاجَتِكَ في وَجهِكَ، فَتَكَلَّم؛ فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: «الحَوائِجُ أمانَةٌ مِنَ اللهِ في صُدورِ العِبادِ، فَمَن كَتَمَها كُتِبَت لَهُ عِبادَةٌ، و مَن أفشاها كانَ حَقّاً عَلیٰ مَن سَمِعَها أن يَعنِيَهُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «أن يُعينَهُ» بدل «أن يَعنِيَهُ». و عَنيتُ به: أي اهتَمَمتُ به (النهاية: ج‌۳ ص‌۳۱۴ «عنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۴ ح‌۴، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۳۶ ح‌۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حارث هَمْدانی -: شبی با امیر مؤمنان - که درودهای خدا بر او باد - به گفتگو نشستم و گفتم: ای امیر مؤمنان! حاجتی برایم پیش آمده است. فرمود: «مرا برای گفتن آن شایسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی؟». گفتم: آری، ای امیر مؤمنان! فرمود: «خدا به تو از جانب من خیر دهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به سوی چراغ رفت و آن را پوشاند و نشست و آن گاه فرمود: «چراغ را پوشاندم تا خواریِ نیازت را در چهره‌ات نبینم. حالا بگو؛ زیرا خود از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: نیازها، امانت خدا در سینه‌هاى بندگان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس هر که آنها را پوشیده بدارد، برایش عبادت نوشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر که آنها را آشکار سازد، کسى که آنها را شنید، باید به او کمک کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: يا مِهزَمُ! شيعَتُنا مَن لا يَعدو صَوتُهُ سَمعَهُ... و لا يَسأَلُ عَدُوَّنا و إن ماتَ جوعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۳۹ ح‌۲۷ عن مهزم الأسدي، صفات الشيعة: ص‌۹۵ ح‌۳۴ عن أبي بصير و فيه «غير إخوانه» بدل «عدوّنا»، تحف العقول: ص‌۳۷۸ و ليس فيه «عدوّنا»، الغيبة للنعماني: ص‌۲۰۳ ح‌۴ و فيه «الناس بكفّه» بدل «عدوّنا»، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۱۸۰ ح‌۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ای مِهزَم! شیعۀ ما کسی است که [بلندیِ] صدایش از گوشش فراتر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود... و از دشمن ما درخواستی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، هر چند از گرسنگی بمیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: رُوِيَ عَن لُقمانَ أنَّهُ قالَ لاِبنِهِ: يا بُنَيَّ، ذُقتُ الصَّبِرَ، و أَكَلتُ لِحاءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللحاء: قشر العود و الشجر (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۶۲۶ «لحا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّجَرِ، فَلَم أجِد شَيئاً هُوَ أمَرُّ مِنَ الفَقرِ، فَإِن بُليتَ بِهِ يَوماً فَلا تُظهِرِ النّاسَ عَلَيهِ فَيَستَهينوكَ و لا يَنفَعوكَ بِشَيءٍ، ارجِع إلَى الَّذِي ابتَلاكَ بِهِ فَهُوَ أقدَرُ عَلیٰ فَرَجِكَ و سَلهُ. مَن ذَا الَّذي سَأَلَهُ فَلَم يُعطِهِ، أو وَثِقَ بِهِ فَلَم يُنجِهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۲ ح‌۸، كنز الفوائد: ج‌۲ ص‌۶۶، أعلام الدين: ص‌۳۲۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۴۳۲ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: از لقمان روایت شده است که به پسرش گفت: پسرم! من [برگ] صبر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیاهى دارویى، داراى شیرۀ مخصوص و بسیار تلخ؛ آلوئه‌وِرا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشیدم و پوست درخت خوردم؛ امّا چیزى تلخ‌تر از فقر نیافتم. بنا بر این، اگر روزى به آن مبتلا گشتى، مردم را از آن آگاه مساز که تو را خوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و هیچ سودى هم به تو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانند. [بلکه] به همان کسى که تو را بِدان مبتلا ساخته است [یعنى خداوند]، مراجعه کن؛ زیرا او به ایجاد گشایش در کار تو تواناتر است و از او بخواه. کیست که از او درخواست کرده و او عطایش نکرده باشد، یا [کیست که] به او اعتماد کرده و او نجاتش نداده باشد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-علی-إطعام-الجائع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: الحَثُّ عَلیٰ إطعامِ الجائِعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق به غذا دادن به گرسنه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أطعَمَ مُؤمِناً مِن جوعٍ أطعَمَهُ اللهُ تَعالیٰ مِن ثِمارِ الجَنَّةِ، و مَن سَقاهُ مِن ظَمَأٍ سَقاهُ اللهُ مِنَ الرَّحيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحيق: من أسماء الخمر، يريد خمر الجنّة (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۰۸ «رحق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَختومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصادقة الإخوان: ص‌۱۴۵ ح‌۱ عن الإمام الصادق عن آبائه:، الأمالي للصدوق: ص‌۳۵۷ ح‌۴۳۹ عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله و فيه «شربة على عطش» بدل «من ظمأ»، الكافي: ج‌۲ ص‌۲۰۱ ح‌۵، ثواب الأعمال: ص‌۱۶۴ ح‌۲ كلاهما عن أبي حمزة عن الإمام زين العابدين علیه‌السلام و ص۱۷۹ ح‌۱ عن مسمع كردين عن الإمام الصادق علیه‌السلام و فيه «شربة ماء» بدل «من ظمأ»، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۳۷۳ ح‌۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر مسلمانی، مسلمان گرسنه‌ای را غذا دهد، خداوند به او از میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوراند و هر مسلمانی، مسلمان تشنه‌ای را آب دهد، خداوند از شرابِ سر به مُهر بهشتی به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أيُّما مُؤمن أطعَمَ مؤمناً عَلیٰ جوعٍ، أطعَمَهُ اللهُ یوم القیامة مِن ثِمارِ الجَنَّةِ. و أَيُّما مؤمن سَقیٰ مؤمناً عَلیٰ ظَمَأٍ، سَقاهُ اللهُ مِنَ الرَّحيقِ المَختومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۳۳ ح۲۴۴۹، سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۳۰ ح۱۶۸۲ و فیه «مسلم» بدل «مؤمن» في المواضع کلها، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۹ ح۱۱۱۰۱ کلها عن أبي سعید الخُدري، کنز العمال: ج۱۵ ص۸۲۶ ح۴۳۲۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس مؤمن گرسنه‌اى را غذا دهد، خداوند متعال از میوه‌هاى بهشت به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوراند و هر کس مؤمن تشنه‌اى را آب دهد، خداوند از شرابِ سر به مُهر بهشتى، به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أشبَعَ جائِعاً في يَومٍ سَغَبٍ، أدخَلَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ مِن بابٍ مِن أبوابِ الجَنَّةِ، لا يُدخِلُها إلّا مَن فَعَلَ مِثلَ ما فَعَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۱۰ ص‌۷۵۰ عن معاذ بن جبل، و راجع المحاسن: ج‌۲ ص‌۱۴۶ ح‌۱۳۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس در روز قحطی، گرسنه‌ای را سیر کند، خداوند در روز قیامت، او را از دری از درهای بهشت وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که فقط کسانی را که چنین کاری کرده باشند، از آن دَر وارد بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أفضَلُ الصَّدَقَةِ عَلَى الأَسيرِ المُخضَرِّ عَيناهُ مِنَ الجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۳۶۹ ح‌۶۰ نقلاً عن كتاب الغايات و في جامع الأحادیث للقمي (الغایات): ص۱۹۵ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الجعفريّات: ص‌۵۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: برترین صدقه، صدقه دادن به اسیرى است که چشمانش از گرسنگى، تیره و تار شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ هاشِمٌ [جَدُّ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله] إذا قَصَدَهُ قاصِدٌ أكرَمَهُ، و كانَ يَكسُو العُريانَ، و يُطعِمُ الجائِعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج‌۱۵ ص‌۳۷ ذيل ح‌۴۸ نقلاً عن الشيخ أبي الحسن البكري في كتابه الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هاشم [جدّ پیامبر صلی الله علیه و آله] هر گاه قاصدی نزدش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، او را گرامی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت. همواره برهنه را جامه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و گرسنه را اطعام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نَحنُ المُطعِمونَ في يَومِ الجوعِ؛ و هُوَ المَسغَبَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فیه اشارة إلی الآیة ۱۴ من سورة بلد: (أَوْ إِطْعَـٰمٌ فِى يَوْمٍ ذِى مَسْغَبَةٍ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۴۲۳ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج‌۲۴ ص‌۲۸۲ ح‌۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ماییم اطعام کنندگانِ [خَلق] در روز گرسنگی؛ یعنی همان روز قحطی.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عزّ و جلّ می‌فرماید: (یا طعام دادن در روز قحطی و گرسنگی) (بلد: آیۀ ۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف اليقين: رُوِيَ أنَّهُ [أي عَلِيّاً علیه‌السلام] اجتازَ لَيلَةً عَلَى امرَأَةٍ مِسكينَةٍ لَها أطفالٌ صِغارٌ يَبكونَ مِنَ الجوعِ، و هِيَ تُشاغِلُهُم و تُلهيهِم حَتّیٰ يَناموا، و كانَت قَد أشعَلَت ناراً تَحتَ قِدرٍ فيها ماءٌ لا غَيرُ، و أَوهَمَتهُم أنَّ فيها طَعاماً تَطبَخُهُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَرَفَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلامحالَها، فَمَشیٰ علیه‌السلام و مَعَهُ قَنبَرٌ إلیٰ مَنزِلِهِ، فَأَخرَجَ قوصَرَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوصرة: هي وعاء من قصب يُرفع فيه التمر. و يُشدّد و يخفّف (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۱۰۴ «قصر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَمرٍ و جِرابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جراب: هو وعاء من إهاب [: جلد] الشاء، لا يُوعى فيه إلّا يابس (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۶۱ «جرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَقيقٍ، و شَيئاً مِنَ الشَّحمِ وَ الأَرُزِّ وَ الخُبزِ، و حَمَلَهُ عَلیٰ كَتِفِهِ الشَّريفِ، فَطَلَبَ قَنبَرٌ حَملَهُ فَلَم يَفعَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَصَلَ إلیٰ بابِ المَرأَةِ استَأذَنَ عَلَيها، فَأَذِنَت لَهُ فِي الدُّخولِ، فَأَرمیٰ شَيئاً مِنَ الأَرُزِّ فِي القِدرِ و مَعَهُ شَيءٌ مِنَ الشَّحمِ، فَلَمّا فَرَغَ مِن نَضجِهِ عَرَّفَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في نسخة: «قرّبه» بدل «عرّفه» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلصِّغارِ و أَمَرَهُم بِأَكلِهِ، فَلَمّا شَبِعوا أخَذَ يَطوفُ بِالبَيتِ و يُبَعبِعُ لَهُم، فَأَخَذوا فِي الضِّحكِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا خَرَجَ علیه السلام قالَ لَهُ قَنبَرٌ: يا مَولايَ! رَأَيتُ اللَّيلَةَ شَيئاً عَجيباً قَد عَلِمتُ سَبَبَ بَعضِهِ و هُوَ حَملُكَ لِلزّادِ طَلَباً لِلثَّوابِ، أمّا طَوافُكَ بِالبَيتِ عَلیٰ يَدَيكَ و رِجلَيكَ وَ البَعبَعَةُ، فَما أدري سَبَبَ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ علیه‌السلام: يا قَنبَرُ، إنّي دَخَلتُ عَلیٰ هٰؤُلاءِ الأَطفالِ و هُم يَبكونَ مِن شِدَّةِ الجوعِ، فَأَحبَبتُ أن أخرُجَ عَنهُم و هُم يَضحَكونَ مَعَ الشِّبَعِ، فَلَم أجِد سَبباً سِویٰ ما فَعَلتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف اليقين: ص‌۱۳۶ ح‌۱۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشف الیقین: روایت شده که على علیه‌السلام، شبى به زنى تهى‌دست برخورد کرد که کودکانى خردسال داشت و از گرسنگى گریه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. آن زن، کودکان را مشغول و سرگرم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد تا بخوابند، و آتشى زیر دیگى که فقط آب داشت، برافروخته بود، تا کودکان گمان برند که در دیگ، غذایى است که برایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پَزَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان علیه‌السلام از حال زن آگاه شد و به سوى خانۀ خود رفت، در حالى که قنبر نیز با او بود. سپس زنبیلى خرما و کیسه‌اى آرد و مقدارى دُنبه، برنج و نان برداشت و بر دوشش نهاد. قنبر خواست آن را بر دوش کشد، که نگذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى به خانۀ زن رسید، از او اجازۀ ورود خواست. زن، اجازۀ ورود داد. پس مقدارى برنج در دیگ ریخت، با مقدارى دُنبه و وقتى از پختن آن فارغ شد، آن را در اختیار کودکان گذاشت و از آنان خواست که بخورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى سیر شدند، [علی علیه‌السلام] شروع کرد به دور اتاق گشتن و برای آنان صداى «بَع بَع» در آوردن، و آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندیدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى ایشان از خانه بیرون آمد، قنبر به وى گفت: سَرورم! امشب چیزهایی شگفت دیدم که علّت بعضى از آنها را دانستم و آن، بر دوش کشیدن توشه براى کسب ثواب بود؛ امّا علّت گشتن دور خانه روی دست و پا و صداى «بع بع» درآوردن را ندانستم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى قنبر! من نزد این کودکان رفتم، در حالی که از شدّت گرسنگى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریستند. دوست داشتم وقتی از پیش آنان می‌روم، خندان و سیر باشند و [براى خنداندن کودکان] راهى جز آنچه انجام دادم، نیافتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن أبي هريرة: كانَ فِي المَدينَةِ مَجاعَةٌ، و مَرَّ بي يَومٌ و لَيلَةٌ لَم أذُق شَيئاً، و سَأَلتُ أبا بَكرٍ آيَةً كُنتُ أعرَفَ بِتَأويلِها مِنهُ، و مَضَيتُ مَعَهُ إلیٰ بابِهِ و رَدَعَني، وَ انصَرَفتُ جائِعاً يَومي، و أَصبَحتُ و سَأَلتُ عُمَرَ آيَةً كُنتُ أعرَفَ مِنهُ بِها، فَصَنَعَ كَما صَنَعَ أبو بَكرٍ، فَجِئتُ فِي اليَومِ الثّالِثِ إلیٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام و سَأَلتُهُ ما يَعلَمُهُ فَقَط، فَلَمّا أرَدتُ أن أنصَرِفَ دَعاني إلیٰ بَيتِهِ فَأَطعَمَني رَغيفَينِ و سَمناً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا شَبِعتُ انصَرَفتُ إلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَلَمّا بَصُرَ بي ضَحِكَ في وَجهي و قالَ: أنتَ تُحَدِّثُني أم اُحَدِّثُكَ؟ ثُمَّ قَصَّ عَلَيَّ ما جَریٰ، و قالَ لي: جَبرَئيلُ عَرَّفَني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۷۳، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۲۷ ذيل ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از ابو هریره -: در مدینه قحطی آمد. یک شبانه‌روز گذشت و من چیزی نخوردم. از ابو بکر در بارۀ آیه‌ای پرسیدم که من خودم تفسیر آن را بهتر از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم و [به این بهانه] همراه او سوی خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رفتم؛ ولی او مرا به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش راه نداد و من آن روز گرسنه باز گشتم. روز بعد، از عمر در بارۀ آیه‌ای پرسیدم که خودم به آن آگاه‌تر از او بودم. او نیز همان کار ابو بکر را [با من] کرد. روز سوم نزد علی رفتم و از او چیزی پرسیدم که فقط او آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست. چون خواستم برگردم، مرا به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرا خواند و با دو گرده نان و اندکی روغن مرا اطعام کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون سیر شدم، نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله باز گشتم. مرا که دید، خندید و فرمود: «تو برایم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی یا من برایت بگویم؟» و سپس آنچه را رخ داده بود، برایم شرح داد و به من فرمود: «جبرئیل مرا آگاه ساخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خطر-الامتناع-من-إطعام-الجائع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: خَطَرُ الاِمتِناعِ مِن إطعامِ الجائِعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خطر خودداری از اطعام گرسنگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلا ٱقْتَحَمَ ٱلْعَقَبَةَ * وَ مَا أَدْرَاكَ مَا ٱلْعَقَبَةُ * فَكُّ رَقَبَةٍ * أَوْ إِطْعَـٰمٌ فِى يَوْمٍ ذِى مَسْغَبَةٍ * يَتِيما ذَا مَقْرَبَةٍ * أَوْ مِسْكِينا ذَا مَتْرَبَةٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: ۱۱ ـ ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس او راه دشوار را بالا نرفته * و تو چه می‌دانی که راه دشوار چیست؟! * آزاد کردن برده‌ای است * یا طعام دادن در روز قحطی و گرسنگی * به یتیمی خویشاوند * یا فقیری خاک‌نشین).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ * إِلَّا أَصْحَـٰبَ ٱلْيَمِينِ * فِى جَنَّـٰتٍ يَتَسَاءَلُونَ * عَنِ ٱلْمُجْرِمِينَ * مَا سَلَكَكُمْ فِى سَقَرَ * قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ ٱلْمُصَلِّينَ * وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ ٱلْمِسْكِينَ * وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ ٱلْخَآئِضِينَ * وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ ٱلدِّينِ * حَتَّى أَتَانَا ٱلْيَقِينُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المدَّثِّر: ۳۸ ـ ۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر کس در گروِ عمل خویش است * مگر اصحاب یمین (سمت راست) * که در بهشت‌ها و باغ‌ها از یکدیگر می‌پرسند * از حال گنهکاران * [سپس به آنها رو کرده، می‌گویند:] چه چیزی شما را به دوزخ در آورد؟ * می‌گویند: ما از نمازگزاران نبودیم * و به تهی‌دست، طعام نمی‌دادیم * و با اهل باطل [در کارها و گفتارهای بیهوده] همراهی می‌کردیم * و روز جزا را انکار می‌کردیم * تا آن که مرگ ما فرا رسید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ثُمَّ ٱلْجَحِيمَ صَلُّوهُ * ثُمَّ فِى سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعا فَاسْلُكُوهُ * إِنَّهُ كَانَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ ٱلْعَظِيمِ * وَ لا يَحُضُّ عَلیٰ طَعَامِ ٱلْمِسْكِينِ * فَلَيْسَ لَهُ ٱلْيَوْمَ هَـٰهُنَا حَمِيمٌ * وَ لا طَعَامٌ الأَ مِنْ غِسْلِينٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاقّة: ۳۱ ـ ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سپس او را در آتش فروزان در آورید و بسوزانید * سپس در زنجیری که درازایش هفتاد گز است، در بند کشیدش * [زیرا] او [در دنیا] به خدای بزرگ ایمان نمی‌آورْد * و هیچ گاه [خود و دیگران را] به دادن طعام به فقیر و مستمند ترغیب نمی‌کرد. * پس، امروز او را در این جا خویش و دوست مهربانی نیست * و نه خوراکی، مگر از چرکابۀ اهل آتش (/ چرک و خونی که از بدن دوزخیان می‌چکد)).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللهُ قَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ ءَامَنُوا أَنُطْعِمُ مَن لَّوْ يَشَاءُ ٱللهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنتُمْ الأَ فِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: ۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون به آنها گفته شود: از آنچه خدا به شما روزی کرده، [به مستحقّان] انفاق نمایید، کسانی که کفر ورزیده‌اند، به کسانی که ایمان آورده‌اند، می‌گویند: آیا کسی را اطعام کنیم که ا گر خدا می‌خواست، خودش به او طعام می‌داد؟ شما جز در گم‌راهی آشکاری نیستید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلّا بَل لا تُكْرِمُونَ ٱلْيَتِيمَ * وَ لا تَحَـٰضُّونَ عَلیٰ طَعَامِ ٱلْمِسْكِينِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفجر: ۱۷ ـ ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چنین نیست [که می‌پندارید زیادی نعمت، آزادی عمل دادن خداست و کمی آن، خواری‌ای از سوی خدا]؛ بلکه یتیم را گرامی نمی‌دارید * و یکدیگر را و بر اطعام فقیران ترغیب نمی‌کنید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لَيسَ المُؤمِنُ الَّذي يَشبَعُ و جارُهُ جائِعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص‌۴۶ ح‌۱۱۲، السنن الكبرى: ج‌۱۰ ص‌۵ ح‌۱۹۶۶۸ كلاهما عن ابن الزبير، كنز العمّال: ج‌۹ ص‌۵۳ ح‌۲۴۹۰۴؛ مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۲۹۷ ح‌۹۳۲، مشكاة الأنوار: ص‌۳۷۴ ح‌۱۲۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۳۹ ح‌۹۹۸۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام وفيه «أخوه» بدل «جاره».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مسلمان نیست کسی که سیر باشد و همسایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرسنه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لَعَن اللهُ وَ المَلائِكَةُ... رَجُلاً شَبِعَ مِنَ الطَّعامِ في يَومِ مَسغَبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج‌۶۴ ص‌۱۹۶، كنز العمّال: ج‌۱۶ ص‌۷۳ ح‌۴۳۹۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدا و فرشتگان، لعنت می‌کنند مردی را که... در دورۀ قحطی، سیر غذا بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ يَقولُ يَومَ القِيامَةِ: يَابنَ آدَمَ... اِستَطعَمتُكَ فَلَم تُطعِمني؟! قالَ: يا رَبِّ، و كَيفَ اُطعِمُكَ و أَنتَ رَبُّ العالَمينَ؟ قالَ: أما عَلِمتَ أنَّهُ استَطعَمَكَ عَبدي فُلانٌ فَلَم تُطعِمهُ؟ أما عَلِمتَ أنَّكَ لَو أطعَمتَهُ لَوَجَدتَ ذٰلِكَ عِندي؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۱۹۹۰ ح‌۴۳، صحيح ابن حبّان: ج‌۱ ص‌۵۰۳ ح‌۲۶۹ كلاهما عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۸۲۴ ح‌۴۳۲۷۷؛ الأمالي للطوسي: ص‌۶۳۰ ح‌۱۲۹۶، الطرائف: ص‌۳۲۳ كلاهما عن أبي هريرة نحوه، بحار الأنوار: ج‌۸۱ ص‌۲۲۰ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عز در روز قیامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «ای پسر آدم!... من از تو غذا خواستم و تو غذایم ندادی؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: پروردگارا! چگونه من تو را غذا دهم، در حالی که تو خود، پروردگار جهانیانی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «آیا فلان بنده‌ام از تو غذا نخواست و تو غذایش ندادی؟! آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستی که اگر او را غذا داده بودی، [پاداش] آن را نزد من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافتی؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَرِدُ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله... مَن شَبِعَ و جارُهُ المُؤمِنُ جائِعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۲ ص‌۳۵۱ ح‌۱۲۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: کسی که سیر باشد و همسایۀ مسلمانش گرسنه،... [روز قیامت] نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نمی‌رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: مَن باتَ شَبعاناً&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَبعانَ&lt;/span&gt;[ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بِحَضرَتِهِ مُؤمِنٌ طاوٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طاوٍ: أي خالي البطن جائع لم يأكل (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۴۶ «طوا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ اللهُ تَعالیٰ: مَلائِكَتي، اُشهِدُكُم عَلیٰ هٰذَا العَبدِ أنّي أمَرتُهُ فَعَصاني و أَطاعَ غَيري، فَوَكَلتُهُ إلیٰ عَمَلِهِ. و عِزَّتي و جَلالي! لا غَفَرتُ لَهُ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج‌۱ ص‌۱۸۲ ح‌۲۹۰، ثواب الأعمال: ص‌۲۹۸ ح‌۱ كلاهما عن فرات بن أحنف، عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۳۴۴ ح‌۱۲۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۳۸۷ ح‌۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: کسى که شب سیر بخوابد و در کنارش مسلمانی گرسنه باشد، خداوند متعال می‌فرماید: «اى فرشتگان من! شما را بر این بنده گواه می‌گیرم که من به او فرمان دادم و او از من نافرمانى کرد و از غیر من فرمان برد. پس من هم او را به عملش واگذار کردم. به عزّت و جلالم سوگند، او را هرگز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن مالك بن عطيّة عن [ثابت بن دینار أبي حمزة] الثمالي: صَلَّيتُ مَعَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ علیه‌السلام الفَجرَ بِالمَدينَةِ يَومَ الجُمُعَةِ، فَلَمّا فَرَغَ مِن صَلاتِهِ و سُبحَتِهِ نَهَضَ إلیٰ مَنزِلِهِ و أَنَا مَعَهُ، فَدَعا مَولاةً لَهُ تُسَمّیٰ سَكينَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «سَکینة» (بفتح السین و بدون الألف و اللام) اسمٌ مشترك بین لغة العرب و أخواتها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَها: لا يَعبُرُ عَلیٰ بابي سائِلٌ إلّا أطعَمتُموهُ، فَإِنَّ اليَومَ يَومُ الجُمُعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: لَيسَ كُلُّ مَن يَسأَلُ مُستَحِقّاً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا ثابِتُ، أخافُ أن يَكونَ بَعضُ مَن يَسأَ لُنا مُحِقّاً فَلا نُطعِمَهُ و نَرُدَّهُ، فَيَنزِلَ بِنا أهلَ البَيتِ ما نَزَلَ بِيَعقوبَ و آلِهِ! أطعِموهُم أطعِموهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ يَعقوبَ كانَ يَذبَحُ كُلَّ يَومٍ كَبشاً فَيَتَصَدَّقُ مِنهُ و يَأكُلُ هُوَ و عِيالُهُ مِنهُ، و إنَّ سائِلاً مُؤمِناً صَوّاماً مُحِقّاً، لَهُ عِندَ اللهِ مَنزِلَةٌ، و كانَ مُجتازاً غَريباً، اعتَرَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعترّهُ: إذا أتاه متعرّضاً لمعروفه (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۰۴ «عرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ بابِ يَعقوبَ عَشِيَّةَ جُمُعَةٍ عِندَ أوانِ إفطارِهِ يَهتِفُ عَلیٰ بابِهِ: أطعِمُوا السّائِلَ المُجتازَ الغَريبَ الجائِعَ مِن فَضلِ طَعامِكُم. يَهتِفُ بِذٰلِكَ عَلیٰ بابِهِ مِراراً، و هُم يَسمَعونَهُ و قَد جَهِلوا حَقَّهُ و لَم يُصَدِّقوا قَولَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا يَئِسَ أن يُطعِموهُ، و غَشِيَهُ اللَّيلُ، استَرجَعَ وَ استَعبَرَ و شَكا جوعَهُ إلَى اللهِ عزّ و جلّ، و باتَ طاوِياً، و أَصبَحَ صائِماً جائِعاً صابِراً حامِداً لِلهِ، و باتَ يَعقوبُ و آلُ يَعقوبَ شِباعاً بِطاناً، و أَصبَحوا و عِندَهُم فَضلَةٌ مِن طَعامِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَوحَى اللهُ عزّ و جلّ إلیٰ يَعقوبَ في صَبيحَةِ تِلكَ اللَّيلَةِ: لَقَد أذلَلتَ - يا يَعقوبُ - عَبدي ذِلَّةً استَجرَرتَ بِها غَضَبي، وَ استَوجَبتَ بِها أدَبي، و نُزولَ عُقوبَتي و بَلوايَ عَلَيكَ و عَلیٰ وَ لَدِكَ. يا يَعقوبُ، إنَّ أحَبَّ أنبِيائي إلَيَّ و أَكرَمَهُم عَلَيَّ، مَن رَحِمَ مَساكينَ عِبادي و قَرَّبَهُم إلَيهِ و أَطعَمَهُم، و كانَ لَهُم مَأوىً و مَلجَأً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا يَعقوبُ، أما رَحِمتَ ذِميالَ عَبدِيَ المُجتَهِدَ في عِبادَتِي القانِعَ بِاليَسيرِ مِن ظاهِرِ الدُّنيا عِشاءَ أمسِ، لَمَّا اعتَرَّ بِبابِكَ عِندَ أوانِ إفطارِهِ و هَتَفَ بِكُم: أطعِمُوا السّائِلَ الغَريبَ المُجتازَ القانِعَ، فَلَم تُطعِموهُ شَيئاً! فَاستَرجَعَ وَ استَعبَرَ و شَكا ما بِهِ إلَيَّ، و باتَ طاوِياً حامِداً لي، و أَصبَحَ لي صائِماً، و أَنتَ يا يَعقوبُ و وُلدُكَ شِباعٌ، و أَصبَحتَ و عِندَكُم فَضلَةٌ مِن طَعامِكُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَ ما عَلِمتَ - يا يَعقوبُ -: أنَّ العُقوبَةَ وَ البَلویٰ إلیٰ أولِيائي أسرَعُ مِنها إلیٰ أعدائي؟ و ذٰلِكَ حُسنُ النَّظَرِ مِنّي لِأَولِيائي وَ استِدراجٌ مِنّي لِأَعدائي. أما و عِزَّتي! لِأُنزِلُ عَلَيكَ بَلوايَ، و لأَجعَلَنَّكَ و وُلدَكَ عَرضاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «غَرَضاً».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمُصابي، و لَأُوذِيَنَّكَ بِعُقوبَتي، فَاستَعِدّوا لِبَلوايَ، وَ ارضَوا بِقَضائي، وَ اصبِروا لِلمَصائِبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لِعَلِيِّ بنِ الحُسَينِ علیه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، مَتیٰ رَأیٰ يوسُفُ الرُّؤيا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: في تِلكَ اللَّيلَةِ الَّتي باتَ فيها يَعقوبُ و آلُ يَعقوبَ شِباعاً، و باتَ فيها ذِميالُ طاوِياً جائِعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص‌۴۵ ح‌۱، تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۱۶۷ ح‌۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۲ ص‌۲۷۱ ح‌۴۸ و راجع: مجمع البيان: ج‌۵ ص‌۳۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از مالک بن عطیّه، از ثابت بن دینار (ابو حمزۀ ثُمالى) -: نماز صبح روز جمعه را در مدینه با امام زین العابدین علیه‌السلام خواندم. وقتى ایشان از نماز و تسبیحات فارغ شد، برخاست و به سوی منزل خود رفت، در حالی که من همراه او بودم. [به درِ منزل ایشان که رسیدیم،] کنیز خود به نام سَکینه را صدا زد و به او فرمود: «هر سائلى که از درِ خانۀ من عبور کرد، حتماً اطعامش کنید؛ چون امروز، روز جمعه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتم: هر کس که درخواست کند، مستحق نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ای ثابت! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم برخى سائلان، مستحق باشند و ما آنها را اطعام نکرده، رد کنیم و آنچه بر یعقوب و خاندان او نازل شد، بر ما خاندان نیز نازل شود. اطعامشان کنید، اطعامشان کنید!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعقوب، هر روز، قوچى ذبح می‌کرد و از آن، صدقه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و خود و عیالش نیز از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردند. شب جمعه‌اى، هنگام غروب، زمان افطار، سائلى مؤمن و روزه‌دار و مستحق که نزد خداوند، منزلتی داشت، در حالی که غریب و ناشناس بود، از خانۀ وى عبور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. ندا داد: سائلى غریب و گرسنه را از زیادىِ غذاى خود، غذا بدهید. چند بار، این خواسته را تکرار کرد و یعقوب و اهل خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنیدند و چون به استحقاقش واقف نبودند، [در دل،] گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را تصدیق نکردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سائل، چون از احسان آنها مأیوس شد و شب فرا رسید، کلمۀ استرجاع (إنّا للّٰه وإنّا إلیه راجعون) بر زبان جارى کرد و اشک ریخت و از گرسنگى خود به خداوند، شِکوه بُرد و آن شب را با گرسنگى و دهان روزه و با صبر و ستایش خداوند به صبح رساند. از سوى دیگر، یعقوب و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش سیر و با شکم پر، شب را به صبح رسانده بودند و زیادىِ غذایشان هم نزدشان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در صبح آن شب به یعقوب وحى فرمود: &amp;quot;اى یعقوب! بندۀ مرا به گونه‌ای خوار کردی که خشم مرا برانگیختى و مستوجب تنبیه من و نزول عذابم و گرفتارى خود و فرزاندانت شدى. اى یعقوب! محبوب‌ترینِ انبیا و گرامى‌ترینِ آنها نزد من، کسى است که به مساکینِ بندگانم ترحّم کند و آنها را به خود، نزدیک سازد و غذایشان بدهد و پشت و پناه آنها باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى یعقوب! چرا دیشب به بنده‌ام ذِمیال که در پرستش من سخت کوشاست و از ظاهر دنیا به اندکى بسنده کرده، و هنگام افطارش به درِ منزل تو رسید و فریاد زد: به سائل غریب ره‌گذر و بندۀ قانع، ترحّم کنید و غذا بدهید، چیزی ندادید؟! او پس از آن که مأیوس از درِ خانۀ تو گذشت، کلمۀ استرجاع بر زبان جارى کرد و اشک ریخت و شکایت حالش را نزد من آورد و شب را در حالى که مرا می‌ستود، با گرسنگى و روزه‌داری به صبح آورد؛ ولی تو - اى یعقوب - با فرزندانت سیر خوابیدید و شب را به صبح رساندید، حال آن که زیادىِ غذا هم نزدتان مانده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى یعقوب! آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که عقوبت و مؤاخذۀ من در بارۀ دوستانم، سریع‌تر و زودتر از تنبیه و عقوبت دشمنانم است؟ و این نیست، مگر از سر حُسن نظر من به دوستان خود و به تدریج گرفتار کردن دشمنانم. به عزّتم سوگند، بلایم را بر تو نازل خواهم کرد. تو و فرزندانت را در معرض مصیبت خود قرار خواهم داد و با عقوبتم آزارت خواهم کرد. پس آمادۀ بلاى من باشید و به قضاى من راضى و در مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شکیبا باشید&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام زین العابدین علیه‌السلام گفتم: فدایت شوم! یوسف در چه وقت، آن خواب را دید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در همان شبى که یعقوب و خاندانش سیر خوابیدند و ذمیال با شکمى خالى و گرسنه، شب را سپرى کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: ما آمَنَ بي مَن باتَ شَبعانَ و جارُهُ جائِعٌ. قالَ: و ما مِن أهلِ قَريَةٍ يَبيتُ فيهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «و فيهم»، و التصویب من طبعة مؤسسة دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جائِعٌ يَنظُرُ اللهُ إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۶۶۸ ح‌۱۴، المحاسن: ج‌۱ ص‌۱۸۲ ح‌۲۹۲ و فيه «أمسى» بدل «بات» و كلاهما عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوصافي، الأمالي للطوسي: ص‌۵۲۰ ح‌۱۱۴۵ عن المجاشعي عن الإمام الرضا عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله و ليس فيهما ذيله من «قال و ما» نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۳۶۹ ح‌۵۸؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۲۱۸ ح‌۸، البداية و النهاية: ج‌۸ ص‌۳۳۹ كلاهما عن ابن عبّاس و ليس فيهما ذيله من «قال و ما» نحوه، كنز العمّال: ج‌۹ ص‌۵۳ ح‌۲۴۹۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «به من ایمان نیاورده است کسی که شب را با شکم سیر بخوابد و همسایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرسنه باشد» و فرمود: «اهل هیچ منطقه‌اى نیست که گرسنه‌اى در میان آنان شب را بگذراند و خداوند، روز قیامت به آنان نظر رحمت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۶۵۸ (الحث علی إطعام الجائع).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۵۹ (تشویق به غذا دادن به گرسنه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:ج]]</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%88_%D8%B9_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%B9&diff=367 2025-08-30T09:43:26Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>&lt;span id=&quot;الجوع-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجوع (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درآمد1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد، به قلم پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمین مهدی غلامعلی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-جوع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌شناسی «جوع»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «جوع» در فرهنگ‌نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عربی به معنای «گرسنگی» و «احساس نیاز به غذا» به کار رفته است. واژه‌شناسان، این کلمه را نیازمند توضیحات گسترده ندانسته و معمولاً با چند جملهٔ کوتاه و نظیر هم، آن را تبیین کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. جوع، مصدر عربی از ریشۀ «ج و ع» و از نظر معنا، در برابر «شِبَع / شَبْع (سیری)» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌شناسانی چون ابن فارس و جوهری در توصیف «جوع» با کلماتی کوتاه، نظیرِ «ضِدُّ الشَّبع»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللّغة: ج۱ ص۴۹۵ مادّهٔ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و«نقیضُ الشَّبع»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحاح: ج۳ ص۱۲۰۱ مادّهٔ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بیان کلی تقّابل این واژه با واژۀ «سیری» پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فراهیدی، «جوع» را واژه‌ای جامع برای خالی بودن شکم دانسته است و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَوْعُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اسمٌ جامعٌ لِلمَخمَصَة.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب العین: ص۱۵۶ مادّهٔ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارس، نیز برخلاف توضیحات همیشگی و کشف ریشه‌ها و گوهر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های معنایی، ذیل این واژه به توضیح مختصرِ «ضدّ سیری» اکتفا کرده و تنها اضافه کرده که به سال قحطی هم «عامُ مَجاعَةٍ و مَجوعَةٍ» گفته می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللّغة: ج۱ ص۴۹۵ مادّهٔ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر آنچه گذشت، «جوع» احساس نیاز به غذاست و البتّه گرسنگی و نیازمندی به غذا، مراتب و گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مختلفی دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای اصلی و حقیقی گرسنگی، همان نیازمندی موجودات زنده به غذای مادّی است؛ چرا که بقای حیات این موجودات بر خوردن غذا استوار است. گرسنگی برای همهٔ موجودات زنده، امری طبیعی است. هرچند این گرسنگی، گاهی در قالب‌هایی رخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایاند که جنبهٔ نکوهیده دارند. برای نمونه، ره‌آورد خشک‌سالی و قحطی، فراگیر شدن گرسنگی در میان مردم است که تحمّل آن، رنج‌آور و بسیار دشوار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل معنای اصلی گرسنگی، معنای مجازی آن نیز از دیرباز استفاده شده است. عرب‌زبانان برای بیان احساس نیاز به برخی امور مهم یا مورد علاقه، از واژهٔ «جوع» استفاده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. ابن منظور، کاربرد این واژه را برای علم بر شمرده است که به نظر می‌رسد کاربردی مجازی باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالوا: إِنّ للعِلمِ إضاعَةً و...استجاعَةً؛ إضاعَتُهُ: وضعُك إیّاهُ فی غیرِ أَهلِهِ، و استِجاعتُهُ: أن لا تَشبَعَ منه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته‌اند: دانش، ضایع شدنی و... خواستنی دارد. ضایع شدنش به این است که آن را در میان نااهلانش قرار دهی و خواستنش به این است که از آن سیر نشوی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همو با اشاره به کاربردهای دیگر، اشتها داشتن به ملاقات دیگری را که نشان از شدّت نیاز است، با واژۀ «جوع» و «عطش» مطرح کرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرَبُ تَقول: جُعتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ لِقائِك و عَطِشتُ إلی لِقائِك؛ قالَ ابنُ سیدَة: و جاعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلی لِقائِه: اشتَهاه، کعَطِشَ، علی المِثلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج۸ ص۶۱ «جوع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرب می‌گوید: گرسنه و تشنۀ دیدار تو هستم. ابن سیده گفته است: «جاع إلی لقائه» یعنی میل شدیدی برای دیدار او دارد، مانند تشنهٔ دیدار اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی، در احادیث، هم معنای مثبت و هم معنای نکوهیده دارد، و هم برای امور مادّی (طبیعی) و هم غیر مادّی (فراطبیعی) استفاده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوع-در-قرآن-و-حدیث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«جوع» در قرآن و حدیث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کلمات مشتق از «ج و ع» در قرآن، پنج بار آمده‌اند که در همهٔ آنها، معنا همان «گرسنگی» است، گرچه رویکردهای آنها متفاوت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سورۀ طه، وعدۀ خدای متعال به آدم علیه‌السلام این است که در بهشت گرسنه نخواهد شد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيهَا وَ لَا تَعْرَىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: آیۀ ۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و البتّه براى تو در این جا این [نعمت] هست که نه گرسنه شوى و نه برهنه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما در سورۀ بقره، ابتلا به «گرسنگی» در دنیا در کنار دیگر آزمون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، نوعی آزمایش الهی قلمداد شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَنَبْلُوَنَّکمْ بِـشَی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 بقره: آیۀ ۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حتماً شما را به اندکى از ترس و گرسنگى و کاهشى در مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و محصولات، آزمایش خواهیم کرد و شکیبایان را مژده بده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دو آیهٔ دیگر، «تنبّه و عذاب ناسپاسان» در گرسنگی جلوه کرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ضَـرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیةً کانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً یأْتیها رِزْقُها رَغَداً مِنْ کلِّ مَکانٍ فَکفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما کانُوا یصْنَعُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آیۀ ۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خداوند [برای عاقبت طغیان و کفران نعمت] مثلی زده: مجتمعی را که آسوده و آرام [از دشمن و حوادث] بود و روزیِ آن، فراوان از همه جا می‌رسید. پس نعمت‌های خدا را ناسپاسی کردند و خداوند هم به سزای آنچه می‌کردند، لباس گرسنگی و ترس را به آنها پوشانید و طعم آن را به آنها چشانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لٰا یُسْمِنُ وَ لٰا یُغْنی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنْ جُوعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 غاشیه: آیۀ ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که نه فربهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و نه از گرسنگى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سورهٔ قریش نیز خداوند به نعمت خویش بر اهل مکّه و قریش اشاره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که آنها را از گرسنگی و ناامنی نجات داده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الَّذی أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَ آمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قریش: آیۀ ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن [خدایى] که آنها را در گرسنگى طعام داد و از ترس، ایمنى بخشید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مجموع این آیات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان چنین نتیجه گرفت: از آن جا که بهشت، تبلور مجموعۀ نعمت‌های الهی است، گرسنگی به معنای گرفتاری و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احساس نیاز به غذا، در آن وجود ندارد؛ امّا خداوند در دنیا گاه برای آزمایش بندگان خویش و گاه برای تنبیه ناسپاسان، آنها را به گرسنگی یا قحطی و خشک‌سالی مبتلا می‌کند و در مقابل، از سر لطف خود، سرزمینی چون مکّه و قبیله‌ای چون قریش را از گرسنگی رهایی بخشیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به کاربردهای یاد شده روشن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که واژۀ «جوع» در قرآن، در معنای مثبت به کار نرفته است؛ چرا که خداوند در بهشت، همهٔ نعمت‌های خویش را گرد آورده در توصیف زیبایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن - چنان که گذشت - می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: در بهشت، گرسنگی نیست. در مقابل، در جهنّم، گرسنگی وجود دارد. در دنیا نیز خدا گاه مردمی را که ناسپاسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند به خشک‌سالی و... گرفتار می‌سازد و در عوض، همین‌ها را از مردمی که دوست دارد، دور و دفع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احادیث، از واژهٔ «جوع» بسیار استفاده شده و گاه از آن پرهیز داده شده و پیشوایان دینی از ابتلا به گرسنگی به خدا پناه برده‌اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۳ ح۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گاه نیز گرسنگی، یکی از بهترین اسباب تقرّب به خداوند بر شمرده شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در گزارش حدیث معراج -: «قالَ اللهُ تَعالی:... یا أحمَدُ! لا تَزَیَّن بِلَیِّنِ اللِّباسِ وَ طَیِّبِ الطَّعامِ وَ لَیِّنِ الوِطاءِ؛ فَإنَّ النَّفسَ مَأویٰ کُلِّ شَرِّ... تَطغیٰ إذا شَبِعَت، وَ تَشکو إذا جاعَت؛ خداوند فرمود:... ای احمد! خودت را با لباس‌های لطیف و غذاهای لذیذ و فرش‌های نرم، میارای؛ چرا که نفْس، پناهگاه هر بدی است.… چون سیر شود، سرکشی می‌کند و چون گرسنه شود، شکایت» (إرشاد القلوب: ص۲۰۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به کاربردهای گوناگون این واژه، به نظر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد بررسی معنایی جوع در احادیث ضرورت داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چیستی-گرسنگی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چیستی گرسنگی&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای «جوع» در احادیث، نیز همسو با معنای لغوی آن (گرسنگی و احساس نیاز به غذا) است. از بررسی احادیث روشن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که این واژه در دو عرصهٔ گرسنگی مادّی (واقعی / طبیعی / حقیقی) و گرسنگی غیر مادّی تبلور یافته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف---گرسنگی-طبیعی-مادی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - گرسنگی طبیعی (مادّی)&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز انسان به غذا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گرسنگی مادّی یا طبیعی دانست. این احساس نیاز، گاه پسندیده و گاه نکوهیده است. هنگامی که انسان با اختیار به گرسنگی رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و برای رسیدن به اهداف ارزشمندی از خوردن غذا چشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان رویکرد او را پسندیده دانست. برای نمونه اگر انسان، تا وقتی که احساس نیاز به غذا نکرده، به سراغ طعام نرود و تا سیر نشده، دست از غذا بکشد، در این حالت، گرسنگی به معنای پرهیز از خوراک و تَرکِ اختیاریِ سیری و پسندیده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه نیز مقصود از «جوع»، رویکرد نکوهیدهٔ آن است. عذاب الهی در دنیا و آخرت، قحطی و... که در قالب گرسنگی رخ نشان می‌دهد، از نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های رویکرد نکوهیده در جوع‌ ‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---گرسنگی-فراطبیعی-غیر-مادی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - گرسنگی فراطبیعی (غیر مادّی)&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز مادّی بدن با خوردن غذا بر طرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امّا روح انسان نیز نیازهایی دارد که مانند غذا برای حیات، نشاط و بالندگی بدانها وابسته است. این گونه نیازها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گرسنگی فراطبیعی یا غیر مادّی دانست. اشتهای انسان به تحصیل علم و عبادت، نیازی واقعی است که البتّه در مقابل نیازهای مادّی باید آن را معنوی دانست. روح با دستیابی به این گونه غذاهای معنوی، تعالی می‌یابد و نیاز خویش را بر طرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان علیه‌السلام در توصیف انسان عاقل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «لا یَشبَعُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ العِلمِ دَهرَه؛ در تمام عمرش از دانش، سیر نمی‌شود»&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الکافی: ج۱ ص۱۹). تعبیر سیری، نشان‌ دهندهٔ معنای غیرمادّی آن در مقابل معنای غیرمادّی گرسنگی است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انواع-گرسنگی-طبیعی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انواع گرسنگی طبیعی&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-گرسنگی-اختیاری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. گرسنگی اختیاری&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی اختیاری یا کم‌خوری ارادی، به گرسنگی‌ای می‌گویند که فرد با اراده و اختیار خود و به روشی عُقلایی، از خوردن و نوشیدن آب و غذا چشمپوشی کند. این خویشتنداری غذایی، سبب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که هیچ گاه شکم وی پُر از خوردنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نباشد. بدین ‌سان، چنین فردی در هنگام غذا خوردن، به این اصل اوّلی پایبند است که پیش از آن که کاملاً سیر شود، دست از خوردن غذا بکشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصداق بارز گرسنگی اختیاری، «روزه» است؛ امّا از مجموع احادیث چنین بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید که گرسنگی اختیاری، نوعی مواظبت همیشگی است که به ملکه شدنِ خصلتِ خویشتنداری در انسان منجر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به گونه‌ای که انسان، آن چنان نفس خویش را تقویت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که همیشه به اندک، قانع باشد و خوراک خویش را کاملاً کنترل و بلکه با دیگران تقسیم کند. بنا بر این، این گونه کم‌خوری، اعم از روزه گرفتن و غیر آن، دشوارتر از سایر انواع گرسنگی است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمام پیشوایان دینی بر گرسنگی اختیاری مواظبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. پیامبر خدا - که بهترین الگوی بشر است - حتّی به هنگام داشتن توان مالی، به گرسنگی اختیاری پایبند بود. از همسر پیامبر خدا نقل است که ایشان هیچ گاه شکم خویش را از غذا پُر و سیر نکرد و گاه در طول شب، پیوسته گرسنه بود و این گرسنگی، موجب آن نمی‌شد که روز بعد را روزه نگیرد... و وقتی دلیل این ریاضت‌ها از ایشان پرسیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، پاسخ می‌داد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادرانم از پیامبران اولو العزم، بر دشوارى‌هایى سخت‌تر از این، شکیبایى کردند و بر همین حال، زندگى‌شان را به پایان بردند و به بارگاه پروردگارشان وارد شدند و خداوند، بازگشتشان را گرامى داشت و پاداششان را کامل پرداخت. من شرم دارم که در اثر رفاه‌طلبى در زندگى‌ام، در روز قیامت، مقامى فروتر از آنان بیابم، و هیچ چیز در نظرم، از ملحق شدن به برادران و دوستانم، محبوب‌تر نیست.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۲۱ ح۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این شیوه، پیروی از سبک زندگی پیامبران پیشین بوده است، چنان که در توصیف موسی علیه‌السلام آمده است که گاه، نیازش تنها به تکّه نانی بوده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۱۵ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در وصف عیسی علیه‌السلام نیز گفته شده که: نانْ‌خورشِ او گرسنگی بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص۶۱۷ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امامان: نیز پس از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله همواره به شیوۀ ایشان در گرسنگی اختیاری پایبند بوده‌اند. برای نمونه، امیر مؤمنان علیه‌السلام در ایّام خلافتش به عثمان بن حُنَیف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشید که هر پیرو را پیشوایى است که به وى اقتدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از نور دانش او، روشنایى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. آگاه باشید که پیشواى شما، از دنیاى خود، تنها به دو جامۀ فرسوده و از غذایش به دو گِرده نان، بسنده کرده است.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۲۳ ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر این، تردیدی نیست که گرسنگی اختیاری، از اعمال برجسته و پسندیده است، چنان که همۀ پیشوایان دینی بِدان اهتمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکمت و چرایی گرسنگی اختیاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند دلایل گوناگون عبادی، اجتماعی و پزشکی داشته باشد. کسی که به کمترین مقدار غذا اکتفا می‌کند و از پُرخوری می‌پرهیزد، هنگام گرسنگی، کمتر سراغ برخی گنا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و بیشتر خدا را یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21 ر.ک: ص۵۹۷ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنین افرادی، تهی‌دست‌ترین مردم را به راحتی درک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؛ چرا که طعم تلخ گرسنگی را چشیده‌اند و بهتر از دیگران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند با فقیران و نیازمندان همدردی و به آنان مساعدت کنند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۷ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یوسف علیه‌السلام در ایّامی که عزیز مصر بود، همچنان به کمترین غذا بسنده و گرسنگی را بر خود تحمیل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. به او گفته شد: گنجینه‌هاى زمین [مصر] در اختیار توست و تو گرسنگى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشى؟ او پاسخ داد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى‌ترسم سیر شوم و در نتیجه، گرسنگان را از یاد ببرم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23 ر.ک: ص۵۹۹ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکمت‌های پزشکی گرسنگی اختیاری، از جمله: استحکام یافتن بدن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۵ ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوارا شدن غذا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25 ر.ک: ص۵۹۵ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پاک شدن بدن از بیماری‌ها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹۹ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان بخشی از حکمت‌های خویشتنداری غذایی دانست. نه تنها در متون دینی، بلکه در نگاه دانشمندان حوزۀ سلامت و تغذیه نیز این مطلب ثابت شده است که کم‌خوردنی که مطابق موازین علمی باشد، سبب سلامت است و در مقابل، پرخوری، بیماری‌های گوناگون در پی دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فواید گرسنگی اختیاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی اختیاری، فواید بسیاری دارد که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به تقویت اراده،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27 ر.ک: ص۶۰۱ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کمک به رانده شدن شیطان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۳ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یاریگری برای عبادات،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29 ر.ک: ص۶۰۳ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نرم شدن قلب&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۳ ح۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آمادگی برای پذیرش دانش&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31 ر.ک: ص۶۰۵ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افراد کم‌خوراک که با هدف اطاعت فرمان الهی به این عمل شایسته اقدام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، از برکات اخروی از جمله دستیابی به جایگاه شایسته نزد حق ‌تعالی،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۷ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجابت دعا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33 ر.ک: ص۶۰۹ ح۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لقای حضرت حق،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۹ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَبُکی و آسانی حساب و کتاب در قیامت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35 ر.ک: ص۶۱۱ ح۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سرانجام، ورود به بهشت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۱۱ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره‌مند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر آنچه گذشت، گرسنگی اختیاری از افعال پسندیده و ارزشمندی است که مؤمنان را به راه سعادت، ره‌نمون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌شود. با توجّه به نقشی که کم‌خوری در انجام فرائض، عبادات، نیکوکاری اجتماعی و دینداری افراد دارد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان این عمل را از مهم‌ترین اعمال برای تقرّب به خداوند دانست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۰۹ ح۵۴.نیز، ر.ک: تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۲۲: «جَوّعوا بُطونَکم... تُجاوِزوا المَلأَ الأعلیٰ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خطاب به مسلمانان فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نَفْس‌های خود، گرسنگی و تشنگی دهید.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۹1 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، گرسنگی اختیاری، چنانچه با نیّت اطاعت از دستورهای الهی انجام شود، در شمار اعمال عبادی است به نوعی تقوا و پرهیزگاری محسوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص609 ح۵3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمار در خور توجّهی از اصحاب مؤمن پیامبر خدا صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص593 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شیعیان راستین امام علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص593 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دلیل روزه، کم‌خوری و مواظبت بر گرسنگی اختیاری، افرادی لاغر بوده‌اند. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله پیش‌تر به امام علی علیه‌السلام خبر داده بود که گرسنگان، دوستش خواهند داشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای علی!... گرسنگان و وارستگان و سختکوشان، برادران تو هستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص593 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر این، بر پایۀ تعالیم اسلام، برترین مردم، کسانی هستند که با تقویت ارادهٔ خویش، خوراک خود را اندک سازند و گرسنگی بکشند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص593 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بیان دیگر، کسانی سزاوار حضور در بهشت ‌اند که هیچ گاه شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از غذا انباشته نبوده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: المحجّة البیضاء: ج۵ ص۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-گرسنگی-غیر-اختیاری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. گرسنگی غیر اختیاری&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگی غیر اختیاری یا اضطراری، در مقابل گرسنگی اختیاری است و انسان، خود، مستقیم در انتخاب این گرسنگی اختیاری ندارد؛ بلکه خواست خدا در حوادث و رخدادهای روزگار، تبلور یافته و دسترس آدمی را به غذا، اندک یا قطع کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای نمونه، خشک‌سالی، بی‌تدبیری یا فقر، سبب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که انسان به غذای کافی دست نیابد و ناچار، طعم گرسنگی را بچشد. گرسنگی اضطراری، مانند بسیاری دیگر از حوادث و رخدادهایی که قطع کنندۀ لذّت‌هایند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به دلایل گوناگون در قضای الهی رقم بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چرایی-گرسنگی-غیر-اختیاری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======= &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرایی گرسنگی غیر اختیاری&lt;/span&gt; =======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان که ابتلا به دردهای درمان‌ناپذیر، از دست دادن اموال و فرزندان و دیگر رخدادهای ناگوار به دلایلی چون: امتحان الهی، عذاب، یا تأدیب بندگان رخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، گرسنگی غیر اختیاری نیز امکان دارد به همین دلایل باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. امتحان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نظام ارزشی و تربیتی خداوند، برگزاری آزمون برای ارتقای بندگان، امری گریزناپذیر است. این سنّت الهی، برای همۀ انسان‌ها بویژه نیکان و پیشوایان، همیشگی بوده و خواهد بود. تنها تفاوت این آزمون‌ها، در نوع و درجۀ آنهاست. خداوند متعال در قرآن، تصریح کرده که یکی از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آزمایش بندگان که باید در آن شکیبایی پیشه سازند، «گرسنگی» است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَنَبْلُوَنَّکمْ بِشَی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آیۀ ۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حتماً&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندکى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترس&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرسنگى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کاهشى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محصولات [درختان،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثمرات&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زندگى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزند]&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمایش&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهیم&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکیبایان&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مژده&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبیعی است در چنین حالتی، انسان به ارادۀ خود، گرسنگی را بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزیند، هرچند گاهی سبب آغازین آن، به اختیار خود انسان است. برای نمونه، وقتی انسان در راه اعتلای اسلام به رفتن به جهاد ناگزیر می‌شود، چه بسا رهاوردِ جهادش، گرسنگی، شهادتِ فرزندان و نزدیکان، از میان رفتن اموال و... در راه خدا باشد. این گونه رخدادها باید در جرگۀ آزمون الهی تحلیل شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه در آیهٔ شریف آمده است که این ابتلاها، همیشگی و همه‌جایی نیستند: (بِشَی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ...). مقصود از «بشیء» یعنی اندکی، چنان که طَبرِسی در مجمع البیان در این باره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی با مقداری از ترس، نه ترس همیشگی و همچنین به مقداری از گرسنگی و مقداری از نقصان اموال و مقداری از نفوس، و پروردگار متعال، این نکته را از این نظر تذکّر داد که افراد، خود را برای تحمّل مشکلات و مشقّت‌هایی که در راه کمک به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پیش می‌آمد، آماده کنند. ترس به این علّت پیش می‌آمد که دشمنانی از مشرکان، همواره قصد اذیّت آنان را داشتند و علّت گرسنگی این بود که در نتیجهٔ اشتغال به جهاد در راه خدا، به معاش و اقتصاد آنها لطمهٔ بزرگی وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. افزون‌تر، آن که لازم بود برای تأمین بودجۀ جهاد، از مال خود انفاق کنند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ج۱ ص۴۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن جا که آیۀ یاد شده در میان آیات جهاد آمده است، بعید نیست که این اندک بودن مصیبت‌ها بیشتر به رخدادهای مقطعی، مانند جهاد، اختصاص داشته باشد؛ چرا که در تاریخ بشر، بارها این گونه مصیبت‌ها به صورت طولانی و فراگیر و نه مقطعی نیز رخ داده‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احادیث، دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که ابتلا به گرسنگی، ‌به دو صورت مقطعی و دائمی بوده است و ابتلاهای مقطعی معمولاً بیشتر بوده‌اند. برخی کسان مانند موسی علیه‌السلام دست کم در سه مقطع به گرسنگی غیر اختیاری مبتلا شده‌اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۳۱ ح۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و اصحابش در برخی جنگ‌ها مانند خندق، به شدّت گرسنه شدند، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که پیامبر صلی الله علیه و آله سه روز به ناچار، گرسنگی را تحمّل کرد و از فرط گرسنگی سنگ به شکم بست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۳۵ ح۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گزارشی آمده است که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در ایّام زندگی در مکّه، به گرسنگی شدیدی مبتلا شد. از این رو، به مسجد الحرام آمد و پردهٔ کعبه را گرفت و عرضه داشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای خداوندگار محمّد! محمّد را بیش از این، گرسنگی مده.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۳۳ ح۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد یکی از آزمون‌های همیشگی بسیاری از پیامبران و نیکان روزگار، ابتلا به گرسنگی (مقطعی یا دائمی) بوده است. امام علی علیه‌السلام در توصیف انبیا و اولیای الهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِ اختَبَرَهُمُ اللّٰهُ بِالمَخمَصَةِ، وَ ابتَلاهُم بِالمَجهَدَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۳۰ ح۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، ایشان را با گرسنگى آزمود و با مشقّت، گرفتارشان ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تأدیب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. تأدیب&lt;/span&gt; ========<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمون‌های الهی گاه فراگیر و گاه ویژۀ گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های برگزیده و خاص هستند. در کنار این آزمون‌ها گاه حق‌ تعالی تنگناهایی نیز در زندگی برخی افراد ایجاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا آنها بیشتر خدا را یاد کنند. در این‌ گونه موارد، بنای کار خدا بر آزمایش نیست؛ بلکه فرد، کاری ناشایست انجام داده است که خداوند می‌خواهد او را به سبب آن، به گونه‌ای تنبیه کند. یکی از گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تأدیب و تنبیه الهی، ابتلای افراد به گرسنگی یا قحطی است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر این، دومین گونه از انواع گرسنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های غیر اختیاری، گرسنگی تأدیبی است.&lt;br /&gt;<br /> در این جا خداوند، بنای کیفر و عذاب ندارد؛ بلکه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد با تلنگری، به افراد، هشیاری دهد؛ چرا که اقدام به کاری ناشایست کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از این رو برای تأدیب به گرسنگی مبتلا می‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، چندین بار آل فرعون را به قحطی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مقطعی مبتلا ساخت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه طباطبایی از سیاق آیه و کلمهٔ «السنین» چنین برداشت کرده که آنها قحطی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مقطعی و نه پشت سر هم داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند (ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن: ج۸ ص۲۲۶).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا شاید عبرت گیرند و به یاد خدا روی آورند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آیۀ ۱۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر روایتی، خداوند برای آن که ادریس علیه‌السلام در حقّ مردم و امّتش دعا نکرده بود، او را سه شبانه‌روز گرسنه نگه داشت. او دست به دعا بلند کرد و عاجزانه از خدا دلیلش را خواست. خداوند به او چنین وحی کرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای ادریس! از این که سه شبانه‌روز خوراکت را نگه داشتم، بی‌تابی نمودی. بیست سال است که مردم آبادی‌ات گرسنگی و رنج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند و تو از آنها یادی نکردی و بی‌تابی ننمودی. از تو در بارهٔ رنج آنها و رحم آوردنم بر آنها پرسیدم و از تو خواستم که از من بخواهی برایشان باران بفرستم؛ ولی تو از من نخواستی و از درخواست کردن از من بخل ورزیدی! من هم تو را با گرسنگی تنبیه کردم؛ امّا تو کم‌شکیبایی و بی‌تابی نمودی. اکنون از این جا پایین برو و برای خودت طلب معاش کن؛ زیرا به دست آوردن آن را دیگر به چارۀ خودت واگذار کردم.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۴۳ ح۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این روایت، خداوند، تصریح می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که: «فَأَدَّبتُک بِالجوع». بنا بر این، این گرسنگی، نه برای آزمودن ادریس بوده و نه برای کیفر دادن او؛ بلکه تنها به جهت هشدار و تأدیب بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;کیفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ======== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. کیفر&lt;/span&gt; ========<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومین نوع از گرسنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های غیر اختیاری، گرسنگی‌ای است که از جانب خداوند عزّ و جلّ تنها به عنوان کیفرِ (مجازاتِ) اعمال رخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. کیفرهای خداوند، با نوع نافرمانی بندگان همگون است. بنا بر این، فرد یا جامعه‌ای که ناسپاسی اقتصادی کند، حق‌ تعالی نیز آنان را با مشکلات اقتصادی رو به ‌رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، یکی از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کیفر ناسپاسانِ نعمت‌ها و روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های الهی در دنیا، ابتلای آنان به گرسنگی، ترس، گرانی و کم‌فروشی است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیةً کانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً یأْتِیهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن کلِّ مَکانٍ فَکفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا کانُوا یصْنَعُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آیۀ ۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خدا [برای پندآموزی به ناسپاسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مَثَلی زده: مجتمعی را که آسوده و آرام بود و روزی، به فراوانی از همه جا می‌رسید. پس نعمت خدا را ناسپاسی کردند و خدا به سزای آنچه می‌کردند، لباس گرسنگی و ترس را به آنها پوشانید و طعم آن را به آنان چشانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهری که خداوند عزّ و جلّ مثل زده، دو صفت داشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ امنیت و آسایش: (کانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً)؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ فراوانی روزی: (یَأْتِیهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن کُلِّ مَکانٍ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم این شهر به جای «قدردانی و شکرگزاری»، به «ناسپاسی و کُفران» نعمت‌های الهی روی آوردند. خداوند در مقابل این عمل ناشایست آنان، دو کیفر همگون با عملکرد آنان را در دنیا در نظر گرفت: گرسنگی و ترس: (فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ)&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سنّت الهی برای هر قوم و شهری است که کفران نعمت کنند. امام صادق علیه‌السلام در توضیح این آیه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهی از بنی اسرائیل، از نعمت‌ها و روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متعدّد الهی بهره‌مند بودند؛ ولی ناسپاسی را به جایی رساندند که از نان برای پاک کردنِ خود از نجاست استفاده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. این کفران نعمت، سبب شد که خداوند، آنان را چنان به خشک‌سالی و گرسنگی کیفر دهد که برای زنده ماندن، به خوردن همان نان‌های آلوده روی آوردند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۴۵ ح۱۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سُنّت الهی همچنان نیز ادامه دارد و خداوند، مردمانی را که با کم‌فروشی و نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اقتصادی گناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، به کیفرهایی همگون با گناهانشان مبتلا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. کلام استوار پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بیانگر همین نکته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ مردمی از پیمانه و ترازوی خود کم نگذاشتند، مگر این که خداوند، گرسنگی را بر آنان مسلّط کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۴۷ ح۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چگونگی رویارویی با گرسنگی غیر اختیاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گرسنگی اختیاری، انسان‌ها با ارادۀ خویش از خوردن پرهیز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. بنا بر این، هر کس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند گرسنگی خود را مدیریت کند؛ امّا در گرسنگی غیر اختیاری، ایجاد جوع از جانب خداست و انسان به راحتی نمی‌تواند از این گرفتاری رهایی یابد. آنچه مهم است، چگونگی رویارویی با گرسنگی غیر اختیاری است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این جا، فرد، جامعه و حاکمیت، هر یک وظایفی دارند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظیفۀ فرد: فردی که به گرسنگی غیر اختیاری مبتلا شده، نخست باید به خدا پناه ببرد و با دعا و نیایش از حق‌ تعالی بخواهد تا مشکل گرسنگی‌اش را رفع کند؛ چرا که خداوند، روزی دهنده است و همو نیز به دلایلی انسان‌ها را به گرسنگی مبتلا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. بنا بر این، گره این مشکل، تنها به ارادۀ او باز&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دومین وظیفهٔ انسان‌های مبتلا شده به گرسنگی غیر اختیاری، شکیبایی است. تمرین شکیبایی و بالا بردن آستانۀ تحمّل، از مهم‌ترین راهکارهای انسان‌ برای مقابله با تنش‌ها هستند. خداوند، وعده داده است که اگر آدمیان بر این سختی‌ها شکیبایی کنند، برای آنان گشایش ایجاد خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۷ ح۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظیفۀ جامعه: جامعۀ اسلامی نباید در قبال گرسنگان بی‌تفاوت باشد. جامعه دو وظیفه دارد: نخست، آن که برای همۀ مبتلایان به گرسنگی، دست به دعا بردارد و در حقّ ایشان دعا کند، چنان که عادت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله مداومت بر دعا برای نیازمندان و گرسنگان بود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۳ ح۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دعای مشهور نبوی در ماه رمضان نیز ایشان برای همهٔ گرسنگان عالَم از خدا گشایش خواسته و تقاضای سیری کرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندا! هر نیازمندى را بى‌نیاز گردان. خداوندا! هر گرسنه‌اى را سیر کن.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۳ ح۱۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظیفهٔ دوم جامعه، آن است که توانمندان به گرسنگان رسیدگی کنند و آنان را در رهایی از این تنگنا یاری دهند. تأکید خداوند در قرآن و نیز سیره و تأکید پیشوایان دینی در دستگیری از گرسنگان، جامعه را به این یاری‌رسانی تشویق می‌کند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۹ (تشویق به غذا دادن به گرسنه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند برای کسانی که به گرسنگان غذا دهند، ثواب‌های بی‌شماری از جمله بهره‌مند شدن از میوه‌ها و خوراک‌های بهشتی را وعده داده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۹ ح۱۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، جامعه‌ای که به نیازمندان خود کمک نکند، از عنایت خدا به دور است و ایمان افراد آن، دچار اشکال اساسی است. حتّی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بر این نکته این‌ گونه پافشاری نموده است که افراد باید از حال نیازمندان نزدیک و اطراف خویش با خبر بوده، یاریگر آنان باشند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من ایمان نیاورده است کسی که شب را با شکم سیر بخوابد و همسایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرسنه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهل هیچ منطقه‌ای نیست که شب را بگذرانند و در میان آنان گرسنه‌اى باشد، مگر این که روز قیامت، خداوند به آنان نظر رحمت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۶۹ ح۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظیفۀ حاکمیت: حکومت (اعم از حکومت اسلامی و دیگر حکومت‌ها) باید برای رفع محرومیت گرسنگان بکوشد. حکومت باید از طریق برقراری عدالت اقتصادی از ابتلا به فقر و ناداری و گرسنگی عمومی پیشگیری کند و در صورت بروز چنین رخدادهایی، در رفع آنها سریعاً اقدام کند؛ چرا که فقر و گرسنگی، ایمان اعتماد شهروندان را تباه می‌کند و به کفر و شورش می‌انجامد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: توسعۀ اقتصادی بر پایۀ قرآن و حدیث: ج۱ ص۱۱۲ ـ ۱۱۶ (فصل چهارم: زیان‌های واپس‌ماندگی اقتصادی / کفر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام در نامه‌ای به قُثَم بن عبّاس، کارگزار خویش در مکّه، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آنچه از اموال خدا نزد تو گرد آمده، بنگر و آنها را در اختیار عائله‌مندان و گرسنگان پیرامونت قرار ده [و تلاش کن] که به دست نیازمندان و تهى‌دستان برسد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۵۵ ح۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نیز در یکی از وصایای خویش فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُذَکِّرُ اللّٰهَ الوالِیَ مِن بَعدی عَلیٰ اُمَّتی إِلَّا یَرحَمُ عَلیٰ جَماعَةِ المُسلِمینَ،... و لَم یَضُرَّ بِهِم فَیُذِلَّهُم، و لَم یُفقِرهُم فَیُکفِرَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۱ ص۴۰۶ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به هر کس که پس از من بر اُمّتم حکمرانی می‌کند، خدا را یادآور می‌شوم که حتماً بر جماعت مسلمانان مهر بورزد،... و به آنان زیان نرساند که خوارشان می‌سازد، و به فقر دچارشان نسازد که کافرشان می‌کند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-الجوع-الإرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: الجوعُ الإراديُّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-على-الجوع-الإرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: الحَثُّ عَلَى الجوعِ الإراديِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق به گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارنده (ری‌شهری) مى‌گوید: این گونه توصیه‌ها، به ریاضت شرعى در خوردن و پوشیدن، اشاره دارند و مجوّزى براى ریاضت‌هاى نامشروع نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: طوبیٰ لِلَّذينَ يَجوعونَ و يَظمَؤونَ خُشوعاً، هُمُ الَّذينَ يُسقَونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «يَسبِقون» بدل «يُسقَون».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۵۰۱، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۳۰۴ ح‌۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیسى علیه‌السلام: خوشا کسانى که از سر خاکساری [در برابر خداوند]، گرسنگى و تشنگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند! آنان کسانی‌ اند که [در قیامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] سیراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: طوبیٰ لِمَن ظَمَأَ أو جاعَ لِلبِرِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وسائل الشيعة ج‌۱۰ ص‌۴۰۹ ح‌۱۳۷۲۰ نقلاً عن المصدر: «للّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «للبرّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اُولٰئِكَ الَّذينَ يَشبَعونَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنعة: ص‌۳۷۴ عن السکوني عن الإمام الصادق عن آبائه:، الجعفريّات: ص‌۱۶۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله، جامع الأحاديث: ص‌۹۶ و فيهما «طوى و» بدل «ظمأ أو»، بحار الأنوار: ج‌۷۵ ص‌۴۶۲ ح‌۱۷ نقلاً عن الإمامة و التبصرة عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله و فيهما «و صبر» بدل «للبرّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خوشا آنان که از بهر طاعت، تشنگی یا گرسنگی می‌کشند! آنان کسانی هستند که در روز قیامت، سیرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أولِياءُ اللهِ مِن خَلقِهِ أهلُ الجوعِ وَ العَطَشِ، فَمَن آذاهُمُ انتَقَمَ اللهُ مِنهُ و هَتَكَ سِترَهُ، و حَرَّمَ عَلَيهِ عَيشَهُ مِن جَنَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۴۸۲ ح‌۱۶۶۴۲ نقلاً عن ابن النجّار عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اهل گرسنگی و تشنگی، دوستان خدا در میان خلق اویند. پس هر کس ایشان را بیازارد، خداوند از او انتقام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد و پردۀ [آبروی] او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد و زندگی در بهشتش را بر او حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس: إنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله قالَ: عَلَيكُم بِالحُزنِ؛ فَإِنَّهُ مِفتاحُ القَلبِ. قالوا: يا رَسولَ اللهِ، كَيفَ الحُزنُ؟ قالَ: أجيعوا أنفُسَكُم بِالجوعِ و أَظمِئوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۱۳ ح‌۱۱۶۹۴، الفردوس: ج‌۳ ص‌۱۷ ح‌۴۰۸۲ نحوه، كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۴۹۰ ح‌۱۶۶۷۲ نقلاً عن شعب الإيمان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اندوهگین باشید؛ زیرا اندوه، کلید دل است». گفتند: چگونه اندوهی، ای پیامبر خدا؟ فرمود: «نَفْس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را گرسنگی و تشنگی دهید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: يا عَلِيُّ... إخوانُكُ كُلُّ طاوٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طاوٍ: أي خالي البطن جائع لم يأكل (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۴۶ «طوى»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زاكٍ و مُجتَهِدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج‌۲ ص‌۳۹۶ ح‌۷۴۵، تفسير فرات: ص‌۲۶۶ ح‌۳۶۰ و فيه «وباك» بدل «وزاك» و كلاهما عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۳۹ ص‌۳۰۶ ح‌۱۲۲ نقلاً عن فضائل الشيعة: ص‌۵۶ ح‌۱۷ و في النسخة التي بأيدينا «طاهر و زكيّ» بدل «طاوٍ و زاكٍ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: ای علی!... هر گرسنه و وارسته و سختکوشی، برادر توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: سَأَلقیٰ و شيعَتي رَبَّنا بِعُيونٍ مُرهٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «مرّة»، و هو تصحيف. يقال: مَرِهَت عَينُه تمرَهُ مَرَهاً؛ إذا فسدت لترك الكحل. و المَرَه ضدّ الكَحَل، و منه حديث عليّ علیه‌السلام: «خمص البطون من الصيام، مُرهُ العيون من البكاء» (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۵۴۰ «مره»). و في بحار الأنوار: «بعيون ساهرة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و بُطونٍ خِماصٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمصُ: الجوعُ و المجاعة، و الخميص: ظامر البطن، و ی: خماص (النهاية: ج‌۲ ص‌۸۰ «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۷۲۲ ح‌۹۸۸ عن المفضّل بن عمر عن الإمام الصادق عن آبائه:، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۳۹۵ ح‌۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به زودی، من و شیعیانم با چشمانى بی‌رمق [از شب‌زنده‌داری] و شکم‌هایى لاغر [از روزه‌داری و کم‌خوراکی]، پروردگارمان را ملاقات خواهیم کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ الشّيعَةِ -: خُمصُ البُطونِ مِنَ الطَّویٰ، يُبسُ الشِّفاهِ مِنَ الظَّماءِ، عُمشُ العُيونِ مِنَ البُكاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۴۴۳، تاريخ دمشق: ج‌۴۲ ص‌۴۹۱، كنز العمّال: ج‌۱۱ ص‌۳۲۵ ح‌۳۱۶۴۰؛ الإرشاد: ج‌۱ ص‌۲۳۷ و فيه «الدعاء» بدل «الظماء» نحوه، الأمالي للسيّد المرتضى: ج‌۱ ص‌۱۳، بحار الأنوار: ج‌۲۷ ص‌۱۴۴ ذيل ح‌۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در وصف شیعیان -: آنان، لاغرشکمان از گرسنگی، خشک‌لبان از تشنگی و کم‌سو چشمان از گریه اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ أصحابِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله -: مُرهُ العُيونِ مِنَ البُكاءِ، خُمصُ البُطونِ مِنَ الصِّيامِ، ذُبلُ الشِّفاهِ مِنَ الدُّعاءِ، صُفرُ الأَلوانِ مِنَ السَّهَرِ، عَلیٰ وُجوهِهِم غَبَرَةُ الخاشِعينَ، اُولٰئِكَ إخواني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۱، بحار الأنوار: ج‌۶۹ ص‌۳۰۸ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در وصف یاران پیامبر صلی الله علیه و آله -: آنان چشمانشان بی‌رمق از گریه [به درگاه خداوند] و لاغرشکمان از روزه‌دارى، خشک‌لبان از دعا، و رنگ‌پریدگان از شب‌زنده‌دارى اند و گرد ‌خاکسارى، بر چهره‌هایشان است. برادران من، آنان اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ أصحابِهِ -: مَضَوا... خامِصَةً بُطونُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص‌۱۲۰ ح‌۶۳ عن محمّد بن الحنفية، بحار الأنوار: ج‌۷ ص‌۲۱۹ ح‌۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در وصف یارانش -: آنان... با شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های لاغر [از دنیا] رفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ... أكلُهُ بِالجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص‌۲۱۵ و ۲۱۶ ح‌۵۳۲، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۱۷۴ ح‌۱۲۶۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مؤمن... خوردنش از سرِ گرسنگى است [نه شکمبارگی].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إلَيهِ -:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجَوَّع فَإِنَّ الجوعَ مِن عَمَلِ التُّقیٰ/&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّ طَويلَ الجوعِ يَوماً سَيَشبَعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ علیه‌السلام: ص‌۳۴۴ ح‌۲۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دیوان منسوب به ایشان ـ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود را گرسنه بدار که گرسنگى، کار پرهیزگاران است /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن که فراوان گرسنگى کشد، سرانجام، روزى (روز قیامت) سیر خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: يا أبَا المِقدامِ، إنَّما شيعَةُ عَلِيٍّ علیه‌السلام الشّاحِبونَ النّاحِلونَ الذّابِلونَ، ذابِلَةٌ شِفاهُهُم، خَميصَةٌ بُطونُهُم.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۴۴۴ ح‌۴۰، صفات الشيعة: ص‌۸۸ ح‌۱۹ و ص‌۹۲ ح‌۲۴، فلاح السائل: ص‌۴۶۸ ح‌۳۱۷ كلّها عن أبي المقدام، مشكاة الأنوار: ص‌۱۵۰ و ۱۵۱ ح‌۳۶۳، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۱۴۹ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: اى ابو مِقدام! شیعیان على علیه‌السلام، زردچهره و لاغر و افسرده‌رو هستند، که لب‌هایشان خشک و شکم‌هایشان لاغر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ شيعَةَ عَلِيٍّ كانوا خُمصَ البُطونِ، ذُبلَ الشِّفاهِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۳۳ ح‌۱۰، التمحيص: ص‌۶۶ ح‌۱۵۶ كلاهما عن ابن أبي يعفور، صفات الشيعة: ص‌۸۷ ح‌۱۸، مشكاة الأنوار: ص‌۱۲۷ ح‌۲۹۳، شرح الأخبار: ج‌۳ ص‌۵۰۳ ح‌۱۴۴۳ عن أبي يعقوب، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۱۸۸ ح‌۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شیعیان علی، لاغرشکمانِ خشکیده‌لب بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجوعُ وَ الخَوفُ أسرَعُ إلیٰ شيعَتِنا مِن رَكضِ البَراذينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِرذونُ: هو من الخيلِ الذي أبواه أعجميّان، و الجمع براذين (مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۱۳۷ «برذن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص‌۳۰ ح‌۲ عن كثير، بحار الأنوار: ج‌۶۷ ص‌۲۳۹ ح‌۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: گرسنگی و ترس به سوی شیعیان ما شتابنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از تاختن اسب تاتاری است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِعُنوانَ البَصرِيِّ -: اُوصيكَ بِتِسعَةِ أشياءَ، فَإِنَّها وَصِيَّتي لِمُريدِي الطَّريقِ إلَى اللّهِ عزّ و جلّ:... و لا تَأكُل إلّا عِندَ الجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص‌۵۶۴ ح‌۱۹۰۱ عن عنوان البصري، بحار الأنوار: ج‌۱ ص‌۲۲۶ ح‌۱۷ نقلاً عن خطّ الشيخ البهائي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در سفارش به عُنوان بصرى -: تو را به نُه چیز سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که آن، سفارش من به رهجویان سوی خداوند عزّ و جلّ است:... مخور، مگر هنگام گرسنگى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عليّ بن حديد، رفعه: قامَ عيسَى بنُ مَريَمَ علیه‌السلام خَطيباً في بَني إسرائيلَ، فَقالَ: يا بَني إسرائيلَ، لا تَأكُلوا حَتّیٰ تَجوعوا، و إذا جِعتُم فَكُلوا و لا تَشبَعوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج‌۲ ص‌۲۳۳ ح‌۱۷۱۲، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۳۷ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از على بن حدید، که سند حدیث را به معصوم علیه‌السلام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می‌رساند -: عیسى بن مریم علیه‌السلام در میان بنى اسرائیل به سخن ایستاد و فرمود: «اى بنى اسرائیل! تا گرسنه نشده‌اید، نخورید و چون گرسنه شُدید، بخورید؛ امّا خودتان را سیر نکنید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الأحاديث الطبّية: ج۲ ص۴۰۹ (الفصل الثالث: التجوّع).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش‌نامۀ احادیث پزشکی: ج۲ ص۲۹ (فصل سوم: گرسنگی کشیدن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمة-الجوع-الاختياري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: حِكمَةُ الجوعِ الاِختِياريِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حکمت گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشعور-بطيب-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۱: الشُّعورُ بِطيبِ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احساس کردن لذّت غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: فَكِّر يا مُفَضَّلُ... فَالجوعُ يَقتَضِي الطُّعمَ الَّذي بِهِ حَياةُ البَدَنِ و قِوامُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج‌۶۱ ص‌۲۵۵ ح‌۸ نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ای مفضّل! بیندیش...؛ زیرا گرسنگی، خوردن را که حیات و حفظ بدن به آن وابسته است، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهاديّ علیه‌السلام - في مَوعِظَتِهِ لِبَعضِ أصحابِهِ -: السَّهَرُ ألَذُّ لِلمَنامِ، وَ الجوعُ أزيَدُ في طيبِ الطَّعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص‌۴۲، نزهة الناظر: ص‌۲۱۸ ح‌۴۹۱، أعلام الدين: ص‌۳۱۱، الدرّ النظيم: ص‌۷۳۰، بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۳۶۹ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام - در اندرز ایشان به یکى از یاران خود -: شب‌بیدارى، خواب را لذّت‌بخش‌تر می‌سازد و گرسنگى، خوراک را خوشایندتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: نِعمَ الإِدامُ الجوعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۱۶۳ ح‌۹۹۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۴۹۴ ح‌۹۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى، چه نیکو خورشى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: تَأَدَّم بِالجوعِ، و تَأَدَّب بِالقُنوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۳ ص‌۳۱۲ ح‌۴۵۶۱، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۲۰۳ ح‌۴۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى را نانخورش [خود] ساز و قناعت را تنبیه‌گر [خویش].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشعور-بألم-جوع-الفقراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۲: الشُّعورُ بِأَلَمِ جوعِ الفُقَراءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پی بردن به رنج گرسنگی فقیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: سَأَلَ هِشامُ بنُ الحَكَمِ أبا عَبدِ اللهِ علیه‌السلام عَن عِلَّةِ الصِّيامِ، فَقالَ: إنَّما فَرَضَ اللهُ عزّ و جلّ الصِّيامَ لِيَستَوِيَ بِهِ الغَنِيُّ وَ الفَقيرُ؛ و ذٰلِكَ أنَّ الغَنِيَّ لَم يَكُن لِيَجِدَ مَسَّ الجوعِ فَيَرحَمَ الفَقيرَ؛ لِأَنَّ الغَنِيَّ كُلَّما أرادَ شَيئاً قَدَرَ عَلَيهِ، فَأَرادَ اللّهُ عزّ و جلّ أن يُسَوِّيَ بَينَ خَلقِهِ، و أن يُذيقَ الغَنِيَّ مَسَّ الجوعِ وَ الأَلَمِ؛ لِيَرِقَّ عَلَى الضَّعيفِ فَيَرحَمَ الجائِعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۷۳ ح‌۱۷۶۶، علل الشرائع: ص‌۳۷۸ ح‌۲، فضائل الأشهر الثلاثة: ص‌۱۰۲ ح‌۸۸، مجمع البيان: ج‌۲ ص‌۴۹۰ كلاهما نحوه، الإقبال: ج‌۱ ص‌۳۰، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۳۷۱ ح‌۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: هشام بن حکم از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ علّت روزه پرسید. فرمود: «خداوند عزّ و جلّ روزه را واجب ساخته است تا ثروتمند و تهى‌دست، [در نخوردن] برابر شوند؛ چون [بدون روزه] ثروتمند، رنج گرسنگى را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشید تا به تهی‌دست رحم آورد؛ زیرا ثروتمند هر گاه چیزى را بخواهد، بر [تهیّهٔ] آن تواناست. پس خداوند عزّ و جلّ خواست تا میان بندگانش برابرى پدید آورد و ثروتمند نیز مزۀ گرسنگى و رنج را بچشد تا بر ناتوان، دلسوزی کند و بر گرسنه رحم آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمزة بن محمّد: كَتَبتُ إلیٰ أبي مُحَمَّدٍ علیه‌السلام: لِمَ فَرَضَ اللهُ الصَّومَ؟ فَوَرَدَ الجَوابُ: لِيَجِدَ الغَنِيُّ مَضَضَ الجوعِ؛ فَيَحِنَّ عَلَى الفَقيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۱۸۱ ح‌۶، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۷۳ ح‌۱۷۶۸، الأمالي للصدوق: ص‌۹۷ ح‌۷۵ و فيهما «فيمنّ» بدل «فيحنّ»، كشف الغمّة: ج‌۳ ص‌۱۹۳ و فيه «ليحنّو» بدل «فيحنّ»، الدرّ النظيم: ص‌۷۴۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۳۳۹ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از حمزة بن محمّد -: به ابو محمّد (امام عسکرى) علیه‌السلام نوشتم: چرا خداوند، روزه را واجب ساخته است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ آمد: «تا ثروتمند، سختى گرسنگى را دریابد و بر تهی‌دست، دلسوزى کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: سُئِلَ الحُسَينُ علیه‌السلام: لِمَ افتَرَضَ اللّهُ عزّ و جلّ عَلیٰ عَبيدِهِ الصَّومَ؟ قالَ: لِيَجِدَ الغَنِيُّ مَسَّ الجوعِ؛ فَيَعودَ بِالفَضلِ عَلَى المَساكينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۴ ص‌۶۸، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۳۷۵ ح‌۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: از امام حسین علیه‌السلام سؤال شد: چرا خداوند عزّ و جلّ روزه را بر بندگانش واجب ساخته است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تا توانگر، مزۀ گرسنگى را بچشد و به نعمت‌بخشی به بینوایان باز گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: كَتَبَ أبُو الحَسَنِ عَلِيُّ بنُ موسَى الرِّضا علیه‌السلام إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ فيما كَتَبَ مِن جَوابِ مَسائِلِهِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِلَّةُ الصَّومِ لِعِرفانِ مَسِّ الجوعِ وَ العَطَشِ؛ لِيَكونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «لیکونَ العبدُ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَليلاً مُستَكيناً مَأجوراً مُحتَسِباً صابِراً، و يَكونَ ذٰلِكَ دَليلاً لَهُ عَلیٰ شَدائِدِ الآخِرَةِ، مَعَ ما فيهِ مِنَ الاِنكِسارِ لَهُ عَنِ الشَّهَواتِ، و اعِظاً لَهُ فِي العاجِلِ، دَليلاً عَلَى الآجِلِ؛ لِيَعلَمَ شِدَّةَ مَبلَغِ ذٰلِكَ مِن أهلِ الفَقرِ وَ المَسكَنَةِ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۷۳ ح‌۱۷۶۷، علل الشرائع: ص‌۳۷۸ ح‌۱، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج‌۲ ص‌۹۱ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۶ ص‌۹۷ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه: امام رضا علیه‌السلام در پاسخ به پرسش‌هاى محمّد بن سنان نوشت: علّت روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، دریافتن مزۀ گرسنگى و تشنگى است، تا [بندۀ خدا] فروتن، شکسته، پاداش‌یافته و داراى نیّت الهى و شکیبا شود و اینها راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى او بر سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قیامت باشند، افزون بر این که براى روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار، حالت فرو شکستن شهوت‌ها، پدید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و او را در دنیا پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى بر آخرت است، تا این‌ که بداند فقیران و بینوایان در دنیا و آخرت، چه سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: قيلَ [لِيوسُفَ علیه‌السلام]: تَجوعُ و بِيَدِكَ خَزائِنُ الأَرضِ؟! فَقالَ علیه‌السلام: أخافُ أن أشبَعَ فَأَنسَى الجِياعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۵ ص‌۳۷۳، تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۳، جامع الأخبار: ص‌۵۱۵ ح‌۱۴۵۵ كلاهما نحوه؛ شعب الإيمان: ج‌۵ ص‌۳۷ ح‌۵۶۸۳ عن الحسن، تفسیر القرطبي: ج‌۹ ص‌۲۱۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: [به یوسف علیه‌السلام] گفته شد: گنجینه‌هاى این سرزمین (مصر) در اختیار توست و تو، گرسنگى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى‌ترسم که سیر شوم و در نتیجه، گرسنگان را از یاد ببرم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوقاية-من-الأمراض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۳: الوِقايَةُ مِنَ الأَمراضِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیشگیری از بیماری‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَجتَمِعُ الجوعُ وَ المَرَضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۳۶۹ ح‌۱۰۵۶۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۳۳ ح‌۹۷۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى و بیمارى، با هم جمع نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن أرادَ ألّا يَضُرَّهُ طَعامٌ فَلا يَأكُل حَتّیٰ يَجوعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة لابني بسطام: ص‌۲۹ و ۶۰ كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۸۰ ح‌۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: هر که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد هیچ غذایی به او زیان نرساند، تا گرسنه نشده، نخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: التَّجَوُّعُ أنفَعُ الدَّواءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۱ ص‌۲۲۷ ح‌۹۰۳، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۱ ح‌۱۳۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى کشیدن، سودمندترین داروست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحميد-عند-الشبع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۴: التَّحميدُ عِندَ الشِّبَعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ – ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حمد گفتن، هنگام سیری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: عُرِضَت عَلَيَّ بَطحاءُ مَكَّةَ ذَهَباً فَقُلتُ: يا رَبِّ لا، و لٰكِن أشبَعُ يَوماً و أَجوعُ يَوماً، فَإِذا شَبِعتُ حَمِدتُكَ و شَكَرتُكَ، و إذا جُعتُ دَعَوتُكَ و ذَكَرتُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۱۳۱ ح‌۱۰۲، الأمالي للطوسي: ص‌۶۹۳ ح‌۱۴۷۲ كلاهما عن عبد المؤمن الأنصاري عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۷۹ ح‌۱۱۸؛ سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۵۷۵ ح‌۲۳۴۷، مسند ابن حنبل: ج‌۸ ص‌۲۸۰ ح‌۲۲۲۵۲ كلاهما عن أبي أمامة نحوه، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۱۹۳ ح‌۶۱۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به من پیشنهاد شد که وادی مکّه برایم طلا شود [و در رفاه کامل باشم]؛ ولی گفتم: ای پروردگار من! نه؛ بلکه یک روز سیر باشم و یک روز گرسنه [برایم بهتر است]، تا هر گاه سیر شوم، تو را حمد گویم و سپاس‌گزار باشم و هر گاه گرسنه شوم، به درگاه تو دعا کنم و تو را به یاد آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أتاني مَلَكٌ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ رَبَّكَ يُقرِئُكَ السَّلامَ و يَقولُ: إن شِئتَ جَعَلتُ لَكَ بَطحاءَ مَكَّةَ ذَهَباً. قالَ: فَرَفَعتُ رَأسي إلَى السَّماءِ و قُلتُ: يا رَبِّ، أشبَعُ يَوماً فَأَحمَدُكَ، و أَجوعُ يَوماً فَأَسأَ لُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص‌۱۲۴ ح‌۱ عن داوود بن سليمان الغازي عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام عليّ:، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج‌۲ ص‌۳۰ ح‌۳۶ عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله، الزهد للحسین بن سعید: ص‌۱۲۰ ح‌۱۴۲، الاُصول الستّة عشر: ص‌۱۷۷ ح‌۱۳۵ كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۲۰ ح‌۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد من آمد و گفت: «اى محمّد! پروردگارت تو را سلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: اگر بخواهى، وادى مکّه را برایت طلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم». سرم را به سوى آسمان بلند کردم و عرضه داشتم: ای پروردگار من! [این را دوست‌تر دارم که] یک روز سیر باشم و تو را سپاس گویم و یک روز گرسنه باشم و از تو درخواست کنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في دُعائِهِ لِليَومِ التّاسِعِ وَ العِشرينَ مِنَ الشَّهرِ -: الحَمدُ لِلهِ الَّذي أشبَعَنا فِي الجائِعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص‌۲۵۳، العدد القويّة: ص‌۳۶۷ من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت:، بحار الأنوار: ج‌۹۷ ص‌۲۲۲ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از دعای ایشان در روز بیست و نهم ماه -: سپاس، خداوندى را که در میان گرسنگان، سیرمان کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: الحَمدُ لِلهِ الَّذي أشبَعَنا في جائِعينَ، و أَروانا في ظامِئينَ، و آوانا في ضائِعينَ، و حَمَلَنا في راجِلينَ، و آمَنَنا في خائِفينَ، و أَخدَمَنا في عانينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاني: الأسير. و كلّ من ذلّ و استكان و خضع فقد عنا يعنو و هو عانٍ (النهاية: ج‌۳ ص‌۳۱۴ «عنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۶ ص‌۲۹۵ ح‌۱۶ عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، المحاسن: ج‌۲ ص‌۲۱۷ ح‌۱۶۵۰ عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۳۱۰ ح‌۹۹۰ عن الإمام الصادق علیه‌السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۷۷ ح‌۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سپاس، خداوندى را که در میان گرسنگان، سیرمان کرد و در میان تشنگان، سیرابمان ساخت و در میان بى‌خانمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سرپناهمان داد و در میان پیادگان، ما را سواره قرار داد و در میان بیمناکان، امنیّتمان بخشید و در میان اسیران، خدمتکار در اختیارمان نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في دُعائِهِ علیه السلام لِليَومِ السّادِسِ مِنَ الشَّهرِ -: الحَمدُ لِلهِ الَّذي أشبَعَ جوعَنا، و آمَنَ رَوعَتَنا، و أقالَ عَثرَتَنا، و كَبَتَ عَدُوَّنا، و ألَّفَ بَينَ قُلوبِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص‌۹۵ و ۱۸۵ عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۷ ص‌۱۴۴ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - از دعای ایشان در روز ششم ماه -: سپاس، خداوندى را که گرسنگى ما را به سیرى، و ترس ما را به امنیّت، بدل کرد و از لغزش ما گذشت و دشمن ما را سرکوب کرد و میان دل‌هایمان الفت نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الکتاب و السنّة: ج۳ ص۲۱۳ (الأكل / الفصل السابع: ما ينبغي بعد الأكل / شكر اللّٰه عزّ و جلّ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) و ص۲۱۹ (الدعاء بالبركة) و ص۲۲۰ (الدعاء عند رفع المائدة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۵ ص۹ (غذا خوردن / فصل هفتم: نکاتی که بعد از خوردن باید رعایت شود / گزاردن شکر خدا) و ص۲۱ (دعای برکت) و ص۲۳ (دعا هنگام برچیدن سفره).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آثار-الجوع-الاختياري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: آثارُ الجوعِ الاِختِيارِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیامدهای گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;کف-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱: کَفُّ النَّفسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خویشتنداری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إنَّ العاقِلَ عَنِ اللهِ، الخائِفَ مِنهُ، العامِلَ لَهُ، لَيُمَرِّنُ نَفسَهُ و يُعَوِّدُهَا الجوعَ حَتّیٰ ما تَشتاقُ إلَى الشِّبَعِ، و كَذٰلِكَ تُضَمَّرُ الخَيلُ لِسَبقِ الرِّهانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۲۷۳، بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۱۲۹ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: کسى که خدا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسد و براى او کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نَفْس خود را بر گرسنگى تمرین و عادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، چندان که به سیرى شوقى نداشته باشد، چنان که اسب‌ها را نیز همین‌ گونه براى مسابقه ورزش می‌دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: شهر اللّٰه في الکتاب و السنة: ح۹۵ و ص۵۴ (الممانعة الطبیعیة للصیام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ماه خدا (پژوهشی جامع...): ح۹۵ و ج۱ ص۷۸ (طبیعت پیشگیرانۀ روزه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طرد-الشيطان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۲: طَردُ الشَّيطانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دور کردن شیطان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ الشَّيطانَ لَيَجري مِن ابنِ آدَمَ مَجرَى الدَّمِ، ألا فَضَيِّقوا مَجارِيَهُ بِالجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي: ج‌۱ ص‌۹۰، إحياء علوم الدين: ج‌۱ ص‌۳۴۷؛ مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۳۲۸، تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۱ من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:، عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۲۷۳ ح‌۹۷، بحار الأنوار: ج‌۶۳ ص‌۳۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: شیطان در وجود آدمى‌زاده مانند خون، در حرکت است. پس راه‌های حرکت او را با گرسنگى، تنگ کنید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: قالَ صلی الله علیه و آله لِعائِشَةَ: داوِمي قَرعَ بابِ الجَنَّةِ. فَقالَت: بِماذا؟ قالَ: بِالجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۲۷۳ ح‌۹۸ و ص‌۳۲۵ ح‌۶۷، تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۱ و فيه «أديموا» بدل «داومي» نحوه؛ إحياء علوم الدین: ج‌۱ ص‌۳۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالی اللآلی: پیامبر صلی الله علیه و آله به عایشه فرمود: «دَرِ بهشت را پیوسته بکوب». عایشه گفت: با چه؟ فرمود: «با گرسنگی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عون-الورع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۳: عَونُ الوَرَعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کمک به پارسایی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: نِعمَ عَونُ الوَرَعِ التَّجَوُّعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۱۶۴ ح‌۹۹۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى کشیدن، چه نیکو یاوری براى پارسایى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نِعمَ العَونُ عَلیٰ أشَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأشَرُ: البَطَرُ، و قيل: أشدّ البطر (النهاية: ج‌۱ ص‌۵۱ «أشر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفسِ و كَسرِ عادَتِها التَّجَوُّعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۱۶۶ ح‌۹۹۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۴۹۴ ح‌۹۱۱۳ و فيه «أسر» بدل «أشر».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرسنگى کشیدن، چه نیکو یاوری است برای سرخوشىِ نفْس و شکستن عادت آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رقة-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۴: رِقَّةُ القَلبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نازک‌دلی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: طَلَبتُ رِقَّةَ القَلبِ فَوَجَدتُها فِي الجوعِ وَ العَطَشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج‌۱۲ ص‌۱۷۳ ح‌۱۳۸۱۰ نقلاً عن مجموعة الشهيد الأوّل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نازک‌دلی (/ رقّت قلب) را جُستم و آن را در گرسنگی و تشنگی یافتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العلم-و-الحكمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۵: العِلمُ وَ الحِكمَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دانش و فرزانگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أوحَى اللهُ تَعالیٰ إلیٰ موسیٰ علیه‌السلام: ... و إنّي وَضَعتُ العِلمَ وَ الحِكمَةَ فِي الجوعِ، و هُم يَطلُبونَ فِي الشِّبَعِ، فَمَتیٰ يَجِدونَ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص‌۵۶۵ ح‌۱۹۰۳، جامع الأخبار: ص‌۵۱۷ ح‌۱۴۶۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدای متعال به موسی علیه‌السلام وحی فرمود: «... و من دانش و فرزانگی را در گرسنگی قرار دادم و آنان در سیری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند. پس کی [آن را] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ يَقولُ: ... وَضَعتُ العِلمَ فِي الجوعِ وَ الجَهدِ، وَ النّاسُ يَطلُبونَهُ فِي الشِّبَعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بالشبعة»، و ما أثبتناه من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الرّاحَةِ فَلا يَجِدونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج‌۴ ص‌۶۱ ح‌۱۱، عدّة الداعي: ص‌۱۶۶ من دون إسنادٍ إليه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۴۵۳ ح‌۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «... دانش را در گرسنگى و کوشش نهادم و مردم، آن را در پُرخورى و آسودگی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابندش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: القَلبُ يَتَحَمَّلُ الحِكمَةَ عِندَ خُلُوِّ البَطنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج‌۲ ص‌۱۱۹، إرشاد القلوب: ص‌۱۱۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و ليس فيه «القلب يتحمّل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: قلب، هنگام خالى بودن شکم، حکمت را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إذا رَأَيتُم أهلَ الجوعِ وَ التَّفَكُّرِ فَادنوا مِنهُم؛ فَإِنَّ الحِكمَةَ تَجري عَلیٰ ألسِنَتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج الفصاحة: ص‌۴۰ ح‌۲۰۹؛ كنز العمّال: ج‌۹ ص‌۳۷ ح‌۲۴۸۱۸ نقلاً عن الحاكم في تاريخه و الديلمي عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه اهل گرسنگی و اندیشیدن را دیدید، به آنها نزدیک شوید؛ زیرا حکمت بر زبانشان جاری می‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: نورُ الحِكمَةِ وَ المَعرِفَةِ الجوعُ، وَ التَّباعُدُ مِنَ اللهِ الشِّبَعُ، وَ القُربَةُ إلَى اللهِ حُبُّ المَساكينِ وَ الدُّنُوُّ مِنهُم. لا تَشبَعوا فَيُطفَأَ نورُ المَعرِفَةِ مِن قُلوبِكُم، و مَن باتَ يُصَلّي في خِفَّةٍ مِنَ الطَّعامِ، باتَ حورُ العَينِ حَولَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقال صلی الله علیه و آله: لا تُميتُوا القُلوبَ بِكَثرَةِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ، و إنَّ القُلوبَ تَموتُ كَالزَّرعِ إذا كَثُرَ عَلَيهِ الماءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: ص‌۵۰۰، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۳۲۰ ح‌۱۰۲۴ ـ ۱۰۲۶، جامع الأخبار: ص‌۵۱۵ ح‌۱۴۵۲ و ۱۴۵۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۳۱ ح‌۷؛ تاريخ دمشق: ج‌۱۹ ص‌۴۴۷ ح‌۴۵۴۶ عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۸۷۵ ح‌۴۳۴۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: «گرسنگی، نورِ حکمت و معرفت است، و سیری، دوری از خداست. دوست داشتن بینوایان و نزدیک شدن به آنها نزدیک شدن به خداست. سیر نخورید که نور معرفت در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان خاموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود هر کس شب را با خوراک اندک به نماز گزاردن بگذراند، حوریان بهشتی گرد او شب را به صبح می‌آورند» و...: «دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را با پُرخوری و پُرنوشی نمیرانید. دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرند، چنان که زراعت بر اثر آب زیاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ حَديثِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله -: قالَ اللهُ تَعالیٰ:... يا أحمَدُ، إنَّ العَبدَ إذا جاعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «أجاع» بدل «جاع».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَطنُهُ و حَفِظَ لِسانَهُ، عَلَّمتُهُ الحِكمَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ج‌۱ ص‌۱۹۹ ـ ۲۰۵، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۹ ح‌۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یادکرد از حدیث معراج پیامبر صلی الله علیه و آله -: خداى متعال فرمود:... اى احمد! بنده، هر گاه شکمش گرسنه باشد و زبانش را نگه دارد، به او حکمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آموزم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انفتاح-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۶: انفِتاحُ القَلبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: باز شدن دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس: إنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله قالَ: عَلَيكُم بِالحُزنِ؛ فَإِنَّهُ مِفتاحُ القَلبِ. قالوا: يا رَسولَ اللهِ! كَيفَ الحُزنُ؟ قالَ: أجيعوا أنفُسَكُم بِالجوعِ و أَظمِئوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۱۳ ح‌۱۱۶۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اندوهگین باشید؛ چرا که اندوه، کلید دل است». گفتند: چگونه اندوهی، ای پیامبر خدا؟ فرمود: «نفْس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را گرسنه و تشنه بدارید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المنزلة-عند-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۷: المَنزِلَةُ عِندَ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: منزلت یافتن نزد خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أفضَلُكُم مَنزِلَةً عِندَ اللهِ تَعالیٰ أطوَلُكُم جوعاً و تَفَكُّراً، و أَبغَضُكُم إلَى اللهِ تَعالیٰ كُلُّ نَؤومٍ و أَكولٍ و شَروبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۰؛ إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: با منزلت‌ترینِ شما نزد خداوند متعال، کسى است که گرسنگى و اندیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش طولانى‌تر باشد، و منفورترینِ شما نزد خدای متعال، هر پُرخواب و پُرخور و پُرنوشى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - في وَصفِ قَومٍ في آخِرِ الزَّمانِ -: طَلَبُوا الجوعَ بَعدَ أن أشبَعَهُمُ اللهُ تَعالیٰ... إذا أرادَ اللهُ بِأَهلِ الأَرضِ عَذاباً فَنَظَرَ إلیٰ حالِهِم مِنَ الجوعِ وَ العَطَشِ، كَفَّ ذٰلِكَ العَذابَ عَنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج‌۵ ص‌۳۴۸ ح‌۸۳۹۲ عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۷۲۹ ح‌۸۵۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در وصف مردمانی در آخر الزمان -: زان پس که خداوند متعال آنان را سیر کرد، گرسنگی را می‌طلبند.… هر گاه خداوند عذابی برای اهل زمین بخواهد، به حال آنان از گرسنگی و تشنگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و آن عذاب را از ایشان (اهل زمین) باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: جاهِدوا أنفُسَكُم بِالجوعِ وَ العَطَشِ... إنَّهُ لَيسَ مِن عَمَلٍ أحَبُّ إلَى اللهِ مِن جوعٍ و عَطَشٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: با گرسنگی و تشنگی، به جهاد با نفْس‌هایتان بپردازید...؛ زیرا هیچ کاری نزد خدا محبوب‌تر از گرسنگی و تشنگی [کشیدن] نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ أكثَرَ النّاسِ عِندَ اللهِ مَنزِلَةً يَومَ القِيامَةِ و أَجزَلَهُم ثَواباً و أَكرَمَهُم مَآباً، مَن طالَ فِي الدُّنيا حُزنُهُ، و كَثُرَ فيها هَمُّهُ، و دامَ فيها غَمُّهُ، و كَثُرَ فيها جوعُهُ و عَطَشُهُ، اُولٰئِكَ الأَبرارُ الأَتقِياءُ الأَخيارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين لابن فهد: ص‌۲۲ ح‌۳۹ عن سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: با منزلت‌ترینِ مردم پیش خدا در روز قیامت و پُرثواب‌ترین و گرامى‌ترینِ آنها به هنگام بازگشت به سوى او، کسى است که در دنیا، ناراحتی‌اش طولانی، و اندوهش فراوان، و غمش همیشگی، و گرسنگى و تشنگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فراوان باشد. چنین کسانی نیکوکاران، پرهیزگاران و برگزیدگان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - لِاُسامَةَ بنِ زَيدٍ -: إنِ استَطَعتَ أن يَأتِيَكَ المَوتُ و أَنتَ جائِعٌ و كَبِدُكَ ظَمآنُ فَافعَل؛ فَإِنَّكَ تَنالُ بِذٰلِكَ أشرَفَ المَنازِلِ، و تَحُلُّ مَعَ الأَبرارِ وَ الشُّهَداءِ وَ الصّالِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين لابن فهد: ص‌۲۰ ح‌۳۹ عن سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - به اُسامة بن زید -: اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى کارى کنى که وقتى مرگت فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، گرسنه باشى و جگرت تشنه باشد، چنین کن؛ زیرا با این کار، به عالى‌ترین درجات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسى و با ابرار و شهیدان و شایستگان، هم‌نشین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أقرَبُ ما يَكونُ العَبدُ مِنَ اللهِ إذا ما خَفَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المحاسن: «جاف» بدل «خفّ»، و في بحار الأنوار نقلاً عن المحاسن: «جاع» بدل «خفّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَطنُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۶ ص‌۲۶۹ ح‌۴، المحاسن: ج‌۲ ص‌۲۳۱ ح‌۱۷۰۷ نحوه و كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۳۳۶ ح‌۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نزدیک‌ترین حالت بنده به خداوند، هنگامی است که شکم او سبک‌تر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إجابة-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۸: إجابَةُ الدُّعاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مستجاب شدن دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ موسَى بنَ عِمرانَ مَرَّ بِرَجُلٍ و هُوَ يَضطَرِبُ، فَقامَ يَدعُو اللهَ لَهُ أن يُعافِيَهُ، فَقيلَ لَهُ: يا موسیٰ! إنَّ الَّذي يُصيبُهُ لَيسَ هُوَ خَبطٌ مِن إبليسَ، و لٰكِن جَوَّعَ نَفسَهُ لي، فَهُوَ الَّذي تَریٰ، إنّي أنظُرُ إلَيهِ كُلَّ يَومٍ مَرّاتٍ، فَمُرهُ فَليَدعُ لَكَ، فَإِنَّ لَهُ عِندي كُلَّ يَومٍ دَعوَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج‌۳ ص‌۳۴۵ الرقم ۲۵۱، المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۱۴ ح‌۱۱۶۹۵، الفردوس: ج‌۱ ص‌۲۲۶ ح‌۸۶۶ كلّها عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۷۸۶ ح‌۴۳۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله : موسی بن عمران، مردی را دید که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لرزید. پس ایستاد و دعا کرد که خداوند، عافیتش بخشد. به او گفته شد: «ای موسی! این حالتی که در او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی، از صدمۀ شیطان [و گناه او] نیست؛ بلکه او خود را به خاطر من گرسنگی داده، و او چنین است که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی. من هر روز بارها به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم. به او بگو برایت دعا کند؛ زیرا او هر روز، یک دعا [ی پذیرفته] نزد من دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لقاء-الله-سبحانه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۹: لِقاءُ اللهِ سُبحانَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دیدار خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أجيعوا أكبادَكُم، و أَعروا صُوَرَكُم... لَعَلَّكُم تَرَونَ الحَقَّ بِقُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص‌۴۴۸ ح‌۱۵۰۳؛ إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۵ و ص‌۱۱۵ كلاهما عن عيسى علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جگرهاى خود را گرسنه و بدن‌هایتان را برهنه بدارید...،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارنده (ری‌شهری) مى‌گوید: این گونه توصیه‌ها، به ریاضت شرعى در خوردن و پوشیدن لباس اشاره دارند و مجوّزى براى ریاضت‌هاى نامشروع نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاید که حق را با قلب‌هایتان ببینید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تکفل-الله-بقبض-أرواحهم-عند-الموت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۰: تَکَفُّلُ اللهِ بِقَبضِ أرواحِهِم عِندَ المَوتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قبض روح شدن هنگام مرگ، به دست خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أهلُ الجوعِ فِي الدُّنيا هُمُ الَّذينَ يَقبِضُ اللهُ أرواحَهُم، و هُمُ الَّذينَ إذا غابوا لَم يُفتَقَدوا، و إن شَهِدوا لَم يَحضُروا، أخفِياءُ فِي الدُّنيا، مَعروفونَ فِي السَّماءِ، إذا رَآهُمُ الجاهِلُ ظَنَّ أنَّ بِهِم سُقماً، و ما بِهِم سُقمٌ إلَّا الخَوفُ مِنَ اللهِ، يَستَظِلّونَ يَومَ القِيامَةِ يَومَ لا ظِلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «ظلّه» بدل «ظِلّ»، و التصویب من كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا ظِلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج‌۱ ص‌۴۰۹ ح‌۱۶۵۴ عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۲۳۳ ح‌۶۳۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله : اهل گرسنگی در دنیا، همان کسانی اند که جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را خداوند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستاند و همان [گم‌نامان و] کسانی اند که هر گاه نباشند، کسی جویای آنان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر گاه باشند، کسی به دیدارشان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. گم‌نامان در دنیایند و نام‌برداران در آسمان. کسانی که آنان را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند، گمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند ایشان گرفتار بیماری اند، در حالی که بیماری‌ای ندارند مگر ترس از خدا. در قیامت، وقتی هیچ سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز سایۀ خدا نیست، آنان در سایه [سار لطف خدا] هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شبع-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۱: شِبَعُ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیری آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ أهلَ الجوعِ فِي الدُّنيا هُم أهلُ الشِّبَعِ فِي الآخِرَةِ، و إنَّ أبغَضَ النّاسِ إلَى اللهِ المُتَّخِمونَ المِلاءُ، و ما تَرَكَ العَبدُ أكلَةً يَشتَهيها إلّا كانَت لَهُ دَرجَةً فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۲ عن أنس؛ إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: گرسنگان در دنیا، همان سیران در آخرت‌ اند و منفورترینِ مردم نزد خداوند، پُرخوران آکنده‌شکم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بنده، لقمه‌های از سرِ اشتهایش را ترک نکرد، مگر این که آن لقمه برایش درجه‌ای در بهشت شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: طوبیٰ لِمَن طَویٰ و جاعَ، اُولٰئِكَ الَّذينَ يَشبَعونَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص‌۱۶۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، جامع الأحاديث: ص‌۹۶، بحار الأنوار: ج‌۷۵ ص‌۴۶۲ ح‌۱۷ نقلاً عن الإمامة و التبصرة عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله و فيهما بزيادة «و صبر» بعد «و جاع».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خوشا به حال آن که اندرون از طعام خالى دارد و گرسنگى بکشد. اینان کسانى‌ هستند که در روز قیامت، سیرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن ابن البُجَير: أصابَ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله جوعٌ فَوَضَعَ حَجَراً عَلیٰ بَطنِهِ، فَقالَ: ألا رُبَّ نَفسٍ طاعِمَةٍ ناعِمَةٍ فِي الدُّنيا جائِعَةٌ عارِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ! ألا رُبَّ نَفسٍ جائِعَةٍ عارِيَةٍ فِي الدُّنيا طاعِمَةٌ كاسِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج‌۶ ص‌۳۲۹ الرقم ۶۳۵۸، مسند الشهاب: ج‌۲ ص‌۳۰۸ ح‌۱۴۲۳، الطبقات الكبرى: ج‌۷ ص‌۴۲۳، الإصابة: ج‌۴ ص‌۴۲۳ الرقم ۵۵۹۸ و ليس فيها ذيله من «ألا ربّ نفس جائعة»، تاريخ دمشق: ج‌۴ ص‌۱۲۳ ح‌۹۴۷ و الثلاثة الأخيرة عن أبي البجير، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۸۸۳ ح‌۴۳۵۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از ابن بُجَیر ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله دچار گرسنگی شد و سنگی بر شکم خود نهاد و فرمود: «ای بسا نفْس سیر و نازپرورده در دنیا که در روز قیامت، گرسنه و برهنه است! ای بسا نفس گرسنه و برهنه در دنیا که در روز قیامت، سیر و پوشیده است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خفة-الحساب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۲: خِفَّةُ الحِسابِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسانی حسابرسی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إنَّ شِدَّةَ الجوعِ لا تُصيبُ الجائِعَ إذَا احتَسَبَ فِي الدّار الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج‌۳ ص‌۱۵۵ الرقم ۱۱۸۷، الفردوس: ج‌۵ ص‌۳۴۸ ح‌۸۳۹۳، البداية و النهاية: ج‌۱۰ ص‌۱۳۵، تاريخ دمشق: ج‌۶ ص‌۲۷۸ ح‌۱۵۴۷ و فيها «يوم القيامة» بدل «الجوع» و ج‌۲۳ ص‌۱۳۳ ح‌۵۰۲۵ و فيه «الحساب» بدل «الجوع» و كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۴۸۲ ح‌۱۶۶۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سختی گرسنگی [در آخرت] به کسی که در سرای دنیا برای خدا گرسنگی بکشد، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دخول-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۳: دُخولُ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر عن بعضهم عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله: أديموا قَرعَ بابِ الجَنَّةِ يُفتَح لَكُم. قُلتُ: و كَيفَ نُديمُ قَرعَ بابِ الجَنَّةِ؟ قال: بِالجوعِ وَ الظَّمَأِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۱، عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۲۷۳ ح‌۹۸ و ص‌۳۲۵ ح‌۶۷ كلاهما نحوه؛ إحياء العلوم: ج‌۳ ص‌۱۲۶ عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر - به نقل از یکى از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله -: پیامبر خدا فرمود: «درِ بهشت را پیوسته بکوبید تا به رویتان باز&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود». گفتم: چگونه درِ بهشت را پیوسته بکوبیم؟ فرمود: «با گرسنگى و تشنگى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ جَلَّ ثَناؤُهُ لَيُدخِلُ قَوماً الجَنَّةَ فَيُعطيهِم حَتّیٰ تَنتَهِيَ أمانِيُّهُم، و فَوقَهُم قَومٌ فِي الدَّرَجاتِ العُلیٰ، فَإِذا نَظَروا إلَيهِم عَرَفوهُم، فَيَقولونَ: رَبَّنا! إخوانُنا كُنّا مَعَهُم فِي الدُّنيا، فَبِمَ فَضَّلتَهُم عَلَينا؟ فَيُقالُ: هَيهاتَ! إنَّهُم كانوا يَجوعونَ حينَ تَشبَعونَ، و يَظمَؤونَ حينَ تَروَونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۲۸ ح‌۱۱۶۲، مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۶۵ ح‌۲۶۶۱ و فيه «يملّوا» بدل «تنتهى أمانيّهم»، أعلام الدين: ص‌۱۹۱ كلّها عن أبي ذرّ، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۷۷ ح‌۳؛ الزهد لابن المبارك: ص‌۳۳ ح‌۹۹، حلية الأولياء: ج‌۴ ص‌۲۴۷ الرقم ۲۸۱ كلاهما عن عون بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من دون إسنادٍ إليه صلی الله علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ گروهى را وارد بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و به آنان چندان عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید که آرزوهایشان تمام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. بالاتر از آنها نیز گروهى دیگر در درجاتى عالى به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. این گروه، چون آن گروه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند، ایشان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! اینان، همان برادران ما هستند که در دنیا با هم بودیم. پس به چه سبب، ایشان را بر ما برترى داده‌اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «افسوس! زمانى که شما سیر بودید، آنان گرسنه بودند و زمانى که شما سیراب بودید، آنان تشنه بودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أبلوا أجسادَكُم بِالجوعِ وَ العَطَشِ، و أَفنوا لُحومَكُم و أَذيبوا شُحومَكُم؛ تَستَبدِلوا لُحوماً طَيِّبَةً مَحشُوَّةً بِالمِسكِ وَ الكافورِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج‌۱ ص‌۱۰۴ ح‌۳۵۰ عن أنس، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۷۸۴ ح‌۴۳۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بدن‌هایتان را با گرسنگی و تشنگی بفرسایید و گوشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را نابود و چربی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را ذوب کنید، که در این صورت، با گوشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پاکیزه و آکنده از مُشک و کافور بهشتی تعویض خواهند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - عِندَ رُؤیَةِ رَجُلٍٍ ماتَ فُجأَةً بَعدَ ما أسلَمَ -: إنّي رَأَيتُ مَلَكَينِ يَدُسّانِ في فيهِ مِن ثِمارِ الجَنَّةِ، فَعَلِمتُ أنَّهُ ماتَ جائِعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۵۹ ح‌۱۹۱۹۷، اُسد الغابة: ج‌۶ ص‌۴۰۱ الرقم ۶۵۷۲، شعب الإيمان: ج‌۴ ص‌۵۴ ح‌۴۳۱۸ كلّها عن جرير بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تاريخ بغداد: ج‌۲ ص‌۳۴۱ الرقم ۸۴۵ عن جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۴۹ ح‌۵۴۳۰ و راجع المعجم الكبير: ج‌۲ ص‌۳۲۰ ح‌۲۳۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - هنگام دیدن مردی که تازه اسلام آورده بود و به ناگهان در گذشت -: دیدم دو فرشته، از میوه‌هاى بهشت در دهانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند. پس دانستم که او گرسنه مرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - في قِصَّةِ أعرابِيٍّ قَدِمَ عَلَیهِ، فَأسلَمَ، ثُمَّ ماتَ قَبلَ أن یَعمَلَ بِواجِبٍ أو غَیرِهِ -: إنَّ هٰذَا الأَعرابِيَّ ماتَ و هُوَ جائِعٌ، و هُوَ مِمَّن آمَنَ و لَم يُلبِس إيمانَهُ بِظُلمٍ، فَابتَدَرَتهُ الحورُ العينُ بِثِمارِ الجَنَّةِ يَحشونَ بِهِا شِدقَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشدق: جانب الفم (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۱۷۲ «شدق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هٰذِهِ تَقولُ: يا رَسولَ اللهِ! اجعَلني في أزواجِهِ، و هٰذِهِ تَقولُ: یا رَسولَ اللهِ! اجعَلني في أزواجِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۸۸ ح‌۱۴۵ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۷۶ ح‌۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در داستان اَعرابی‌ای که نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و مسلمان شد و قبل از انجام دادن حتی یک واجب یا عمل دینیِ دیگر در گذشت -: این اعرابی، گرسنه مُرد. او از کسانی است که ایمان آورد و ایمانش را به ستم نیامیخت. از این رو، حوریان با میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بهشت به استقبالش آمدند و گوشۀ دهانش را با آنها پر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و فرشته‌ای می‌گفت: «ای پیامبر خدا! مرا از همسران او قرار بده، و دیگری می‌گفت: ای پیامبر خدا! مرا از همسران او قرار بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الآثار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۴: تِلكَ الآثارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳ – ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آثار و نتایج دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في حَديثِ المِعراجِ -: قالَ [رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله]: يا رَبِّ، دُلَّني عَلیٰ عَمَلٍ أتَقَرَّبُ بِهِ إلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عزّ و جلّ: اِجعَل لَيلَكَ نَهاراً و نَهارَكَ لَيلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، كَيفَ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِجعَل نَومَكَ صَلاةً، و طَعامَكَ الجوعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحمَدُ، و عِزَّتي و جَلالي! ما مِن عَبدٍ ضَمِنَ لي بِأَربَعِ خِصالٍ إلّا أدخَلتُهُ الجَنَّةَ: يَطوي لِسانَهُ فَلا يَفتَحُهُ إلّا بِما يَعنيهِ، و يَحفَظُ قَلبَهُ مِنَ الوَسواسِ، و يَحفَظُ عِلمي و نَظَري إلَيهِ، و يَكونُ قُرَّةُ عَينَيهِ الجوعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحمَدُ، لَو ذُقتَ حَلاوَةَ الجوعِ وَ الصَّمتِ وَ الخَلوَةِ و ما وَرِثوا مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، ما ميراثُ الجوعِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الحِكمَةُ، و حِفظُ القَلبِ، وَ التَّقَرُّبُ إلَيَّ، وَ الحُزنُ الدّائِمُ، و خِفَّةُ المَؤونَةِ بَينَ النّاسِ، و قَولُ الحَقِّ، و لا يُبالي عاشَ بِيُسرٍ أم بِعُسرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحمَدُ، هَل تَدري بِأَيِّ وَقتٍ يَتَقَرَّبُ العَبدُ إلَيَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لٰا یا رَبَّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا كانَ جائِعاً أو ساجِداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص‌۲۰۰، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۲ ح‌۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در حدیث معراج -: پروردگارا! مرا به کارى راه‌نمایى کن که با آن به تو نزدیک شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «شبت را روز و روزت را شب بدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: پروردگارا! چگونه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خوابت را نماز گزاردن، و خوراکت را گرسنگى کشیدن قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! به عزّت و جلالم سوگند، هیچ بنده‌اى نیست که برایم چهار چیز را تضمین کند، جز این که او را به بهشت در می‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم: زبانش را فرو بندد و آن را جز بدانچه به وى مربوط است، نگشاید؛ دل خویش را از وسوسه حفظ کند؛ آگاهى من [به او] و زیر نظر من بودن [خود] را پاس بدارد؛ و نور دیدگانش گرسنگى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! کاش شیرینىِ گرسنگى، سکوت، خلوت و آنچه را از اینها به ارث برده‌اند، چشیده بودى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: پروردگارا! میراث گرسنگى چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حکمت، حفظ دل، تقرّب یافتن به من، اندوه پیوسته، کم هزینه بودن در میان مردم، حقگویى، و اهمّیت ندادن به این که در آسایش زندگی می‌کند یا در سختى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى چه وقت، بنده به من تقرّب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه، اى پروردگار!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن هنگام که گرسنه یا در سجده باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ علیه‌السلام -: الجوعُ إدامُ المُؤمِنينَ، و غِذاءٌ لِلرّوحِ، و طَعامٌ لِلقَلبِ، و صِحَّةٌ لِلبَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص‌۲۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در حدیثی که به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: گرسنگی، خورش مؤمنان است و غذای روح و خوراک دل و مایهٔ تن‌درستی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الکتاب و السنّة: ج۳ ص۱۱۵ (الأكل / الفصل الثالث: قلّة الأكل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۴ ص۳۴۹ (غذا خوردن / فصل سوم: کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوری).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القدوة-في-الجوع-الاختياري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: القُدوَةُ في الجوعِ الاِختِيارِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اُلگوهای گرسنگیِ خودخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ -: و لَقَد كانَ في رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله كافٍ لَكَ فِي الاُسوَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُسوَةُ: القُدوةُ (النهاية: ج‌۱ ص‌۵۰ «أسا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و دَليلٌ لَكَ عَلیٰ ذَمِّ الدُّنيا و عَيبِها و كَثرَةِ مَخازِيها و مَساوِيها، إذ قُبِضَت عَنهُ أطرافُها، و وُطِّئَت لِغَيرِهِ أكنافُها، و فُطِمَ عَن رَضاعِها، و زُوِيَ عَن زَخارِفِها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن شِئتَ ثَنَّيتُ بِمُوسیٰ كَليمِ اللهِ حَيثُ يَقولُ: (رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اللهِ، ما سَأَلَهُ إلّا خُبزاً يَأكُلُهُ؛ لأَنَّهُ كانَ يَأكُلُ بَقلَةَ الأَرض، و لَقَد كانَت خُضرَةُ البَقلِ تُریٰ مِن شَفيفِ صِفاقِ بَطنِهِ؛ لِهُزالِهِ و تَشَذُّبِ لَحمِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن شِئتَ ثَلَّثتُ بِداوودَ صاحِبِ المَزاميرِ و قارِئِ أهلِ الجَنَّةِ، فَلَقَد كانَ يَعمَلُ سَفائِفَ الخُوصِ بِيَدِهِ و يَقولُ لِجُلَسائِهِ: أيُّكُم يَكفيني بَيعَها، و يَأكُلُ قُرصَ الشَّعيرِ مِن ثَمَنِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن شِئتَ قُلتُ في عيسَى بنِ مَريَمَ علیه‌السلام، فَلَقَد كانَ يَتَوَسَّدُ الحَجَرَ و يَلبَسُ الخَشِنَ و يَأكُلُ الجَشِبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَشِبُ من الطعام: هو الغَليظُ الخِشنُ (النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۲ «جشب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و كانَ إدامُهُ الجُوعَ، و سِراجُهُ بِاللَّيلِ القَمَرَ، و ظِلالُهُ في الشِّتاءِ مَشارِقَ الأَرض و مَغارِبَها، و فاكِهَتُهُ و رَيحانُهُ ما تُنبِتُ الأَرضُ لِلبَهائِمِ. و لَم تَكُن لَهُ زَوجَةٌ تَفتِنُهُ، و لا وَلَدٌ يَحزُنُهُ، و لا مالٌ يَلفِتُهُ، و لا طَمَعٌ يُذِلُّهُ. دابَّتُهُ رِجلاهُ، و خادِمُهُ يَداهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَأَسَّ بِنَبِيِّكَ الأَطيَبِ الأَطهَرِ صلی الله علیه و آله؛ فَإِنَّ فيهِ اُسوَةً لِمَن تَأَسّیٰ، و عَزاءً لِمَن تَعَزّیٰ، و أَحَبُّ العِبادِ إلَى اللهِ المُتَأَسّي بِنَبِيِّهِ وَ المُقتَصُّ لِأَثَرِهِ، قَضَمَ الدُّنيا قَضماً و لَم يُعِرها طَرفاً، أهضَمُ أهلِ الدُّنيا كَشحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَشح: الخصر. و أهضمهم کَشحاً: أي أدقّهم خصراً (اُنظر: النهاية: ج‌۴ ص‌۱۷۶ «كشح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَخمَصُهُم مِنَ الدُّنيا بَطناً، عُرِضَت عَلَيهِ الدُّنيا فَأَبیٰ أن يَقبَلَها، و عَلِمَ أنَّ اللهَ سُبحانَهُ أبغَضَ شَيئاً فَأَبغَضَهُ، و حَقَّرَ شَيئاً فَحَقَّرَهُ، و صَغَّرَ شَيئاً فَصَغَّرَهُ. و لَو لَم يَكُن فينا إلّا حُبُّنا ما أبغَضَ اللهُ و رَسولُهُ، و تَعظيمُنا ما صَغَّرَ اللهُ و رَسولُهُ، لَكَفیٰ بِهِ شِقاقاً لِلهِ، و مُحادَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حادَ عن الشيء: تنحّیٰ و بَعُدَ (المصباح المنير: ص‌۱۵۸ «حاد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن أمرِ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَقَد كانَ صلی الله علیه و آله يَأكُلُ عَلَى الأَرض، و يَجلِسُ جِلسَةَ العَبدِ، و يَخصِفُ بِيَدِهِ نَعلَهُ، و يَرقَعُ بِيَدِهِ ثَوبَهُ، و يَركَبُ الحِمارَ العارِيَ و يُردِفُ خَلفَهُ، و يَكونُ السِّترُ عَلیٰ بابِ بَيتِهِ فَتَكونُ فيهِ التَّصاويرُ، فَيَقولُ: يا فُلانَةُ - لِإِحدیٰ أزواجِهِ - غَيِّبيهِ عَنّي؛ فَإِنّي إذا نَظَرتُ إلَيهِ ذَكَرتُ الدُّنيا و زَخارِفَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعرَضَ عَنِ الدُّنيا بِقَلبِهِ، و أَماتَ ذِكرَها مِن نَفسِهِ، و أَحَبَّ أن تَغيبَ زِينَتُها عَن عَينِهِ؛ لِكَيلا يَتَّخِذَ مِنها رِياشاً، و لا يَعتَقِدَها قَراراً، و لا يَرجُوَ فيها مُقاماً، فَأَخرَجَها مِنَ النَّفسِ، و أَشخَصَها عَنِ القَلبِ، و غَيَّبَها عَنِ البَصَرِ، و كَذٰلِكَ مَن أبغَضَ شَيئاً أبغَضَ أن يَنظُرَ إلَيهِ و أن يُذكَرَ عِندَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَقَد كانَ في رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله ما يَدُلُّكَ عَلیٰ مَساوِئِ الدُّنيا و عُيوبِها، إذ جاعَ فيها مَعَ خاصَّتِهِ، و زُوِيَت عَنهُ زَخارِفُها مَعَ عَظيمِ زُلفَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزُلفة و الزُلفى: القُربة (المصباح المنير: ص‌۲۵۴ «زلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَليَنظُر ناظِرٌ بِعَقلِهِ: أكرَمَ اللهُ مُحَمَّداً بِذٰلِكَ أم أهانَهُ؟ فَإِن قالَ: أهانَهُ، فَقَد كَذَبَ وَ اللهِ العَظيمِ بِالإِفكِ العَظيمِ، و إن قالَ: أكرَمَهُ، فَليَعلَم أنَّ اللهَ قَد أهانَ غَيرَهُ حَيثُ بَسَطَ الدُّنيا لَهُ و زَواها عَن أقرَبِ النّاسِ مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَأَسّیٰ مُتَأَسٍّ بِنَبِيِّهِ، وَ اقتَصَّ أثَرَهُ و وَلَجَ مَولِجَهُ، و إلّا فَلا يَأمَنِ الهَلَكَةَ، فَإِنَّ اللهَ جَعَلَ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله عَلَماً لِلسّاعَةِ، و مُبَشِّراً بِالجَنَّةِ، و مُنذِراً بِالعُقوبَةِ. خَرَجَ مِنَ الدُّنيا خَميصاً، و وَرَدَ الآخِرَةَ سَليماً، لَم يَضَع حَجَراً عَلیٰ حَجَرٍ، حَتّیٰ مَضیٰ لِسَبيلِهِ و أَجابَ داعِيَ رَبِّهِ، فَما أعظَمَ مِنَّةَ اللهِ عِندَنا حينَ أنعَمَ عَلَينا بِهِ سَلَفاً نَتَّبِعُهُ، و قائِداً نَطَأُ عَقِبَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللهِ، لَقَد رَقَّعتُ مِدرَعَتي هٰذِهِ حَتَّى استَحيَيتُ مِن راقِعِها، و لَقَد قالَ لي قائِلٌ: ألا تَنبِذُها عَنكَ؟ فَقُلتُ: اُغرُب عَنّي! فَعِندَ الصَّباحِ يَحمَدُ القَومُ السُّریٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُّرى: السير بالليل (النهاية: ج‌۲ ص‌۳۶۴ «سري»). و قال المازندراني: قوله علیه‌السلام: «فعند الصباح... إلخ» مثل يُضرَب لمحتمل المشقّة ليصل إلى الراحة. و أصله أنّ القوم يسيرون بالليل، فيحمدون عاقبة ذلك لقرب المنزل إذا أصبحوا (شرح اُصول الكافي: ج‌۱ ص‌۲۲۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلاغة: الخطبة ۱۶۰، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۳۶، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۸۶ ح‌۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام ـ در یکی از سخنرانی‌های خود - پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در نمونه بودن، براى تو، کافى است و دلیلى است بر نکوهیدگى و عیبناکى دنیا و فراوانیِ زشتى‌ها و بدى‌هایش؛ زیرا اطراف دنیا از او گرفته و گوشه‌های آن براى غیر او مهیّا شد و از شیر دنیا باز گرفته و از زیورهاى آن، به دور داشته شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر نمونهٔ دیگری بخواهى، از موسى کلیم اللّٰه نام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم که می‌گفت: (پروردگارا! من به خیرى که برایم بفرستی، محتاجم). به خدا سوگند، او از خداوند، جز قرص نانى که بخورد، چیزى نخواست؛ چرا که او از سبزی‌هاى زمین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورْد، چندان که بر اثر لاغرى و آب شدن گوشتش، سبزى گیاهان از زیر پوست شکمش نمایان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر نمونۀ سومى بخواهى، از داوود، آن صاحب مزامیر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مزامیر داوود، همان زبور است (لغت‌نامهٔ دهخدا: ج۱۲ ص۱۸۳۱۷، ذیل «مزامیر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قارى اهل بهشت، نام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم که با دست خود، از لیف خرما زنبیل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بافت و به یارانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «کدام یک از شما اینها را براى من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشد؟» و با پول آنها نان جوین مى‌خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر بخواهى، از عیسى بن مریم علیه‌السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم که سنگ را بالش خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، جامۀ زبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشید و غذای سفت و سخت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد. خورش او، گرسنگى بود و چراغش در شب، ماه، و سرپناهش در زمستان، شرق و غرب زمین، و میوه و سبزى‌اش، روییدنی‌هایى بودند که زمین براى چارپایان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویاند. نه همسرى داشت که مایۀ گرفتارى او شود، و نه فرزندى که او را غصّه‌دار سازد، و نه مال و منالى که او را به خود مشغول سازد، و نه آزمندى‌اى که او را خوار گرداند. مرکب او، پاهایش بودند و خدمتکارش دستانش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس [از این نمونه‌ها] به پیامبرت صلی الله علیه و آله که وارسته‌ترین و پاک‌ترین [انسان] است، اقتدا کن؛ چرا که در او سرمشقی است براى جویندگان سرمشق، و آرامشی است براى آرامش‌جو و البتّه محبوب‌ترینِ بندگان نزد خدا، کسى است که از پیامبرش سرمشق بگیرد و در پى او حرکت کند. پیامبر صلی الله علیه و آله از دنیا به قدر ضرورت خورد، و نیم‌نگاهى هم به دنیا نکرد. بیش از همهٔ مردمِ دنیا گرسنگى کشید و [از شدّت گرسنگى،] لاغر شکم‌ترین بود. دنیا به او پیشنهاد شد؛ امّا از پذیرفتنش سر باز زد و [چون] دانست که خداوند سبحان از چه چیزى نفرت دارد او نیز از آن نفرت داشت، و&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست که خداوند [چه چیزى را کوچک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرد، او نیز آن را کوچک شمرد، و چه چیزى را خُرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، او نیز آن را خُرد دانست، و اگر در ما جز این خصلت نباشد که آنچه را خدا و پیامبرِ او دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، دوست بداریم و آنچه را خدا و پیامبرش کوچک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند، بزرگ شماریم، همین خود، کافى است که با خدا دشمنى و از فرمان خدا سرپیچى کرده باشیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او صلی الله علیه و آله [از سر فروتنی] روى زمین غذا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و همچون برده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشست و با دست خود، کفشش را وصله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و با دست خویش جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را پینه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و بر الاغِ بی‌پالان سوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و بر ترک خویش [کسی را] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و [آن گاه که]پرده‌اى نقش و نگاردار بر درِ اتاقش آویخته دید، به یکی از همسرانش فرمود: «فلانى! این پرده را از برابر چشم من دور کن؛ زیرا هر گاه نگاهم به آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد، به یاد دنیا و زیورهای آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدین سان، او واقعاً دل از دنیا بر کند و یاد آن را در جانش میراند و دوست داشت که زیور دنیا از چشمش دور بماند تا از آن، جامه‌اى فاخر بر نگیرد و آن را ماندگار نپندارد، و به ماندن در آن، امید نبندد. پس دنیا را از جان خویش بیرون راند و از دل، دورش کرد و از چشم، ناپدیدش ساخت. آرى، کسى که چیزى را دشمن بدارد، از این که به آن بنگرد و [یا] نامش در نزد او برده شود نیز نفرت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در [راه و رسم] پیامبر خدا صلی الله علیه و آله، نکته‌هایى هستند که تو را به شناخت زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و بدى‌هاى دنیا راه‌نمایى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؛ چرا که او با نزدیک‌ترین کسانش در دنیا گرسنه زیست، و با وجود مقام قُربى که [در پیشگاه خدا] داشت، زیورهاى دنیا از او دور نگه داشته شد. حال [با این توصیف]، آن که اهل نظر است، با دیدۀ خِردش بنگرد که آیا خداوند با این کارها، محمّد را ارج نهاده، یا خوارش شمرده است؟ اگر بگوید او را خوار شمرده، به خداى بزرگ سوگند که دروغ گفته و بهتانى بزرگ زده است، و اگر بگوید: او را ارج نهاده، پس بداند که خداوند، دیگران را خوار داشته که دنیا را برایشان گسترده، و آن را از مقرّب ترین افراد درگاه خود، دور ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، آن که در پى سرمشق است، باید از پیامبرش سرمشق گیرد و در پى او حرکت کند و هر جا او رفت، برود. در غیر این صورت، خویشتن را از نابودى در امان نداند؛ چرا که خداوند، محمّد صلی الله علیه و آله را نشانه‌اى براى قیامت، و نوید دهنده به بهشت و بیم دهنده از کیفر، قرار داد. او گرسنه از دنیا رفت و سالم به آخرت وارد شد و تا زمانى که از دنیا رفت و پیک پروردگارش را اجابت کرد، سنگى بر سنگى ننهاد [و بنایى براى خود نساخت]. خداوند، چه منّت بزرگى بر ما نهاد که نعمت وجود او را به ما ارزانى داشت؛ پیش‌رونده‌ای که از او پیروى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و رهبری که در پى او گام بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، این جامۀ پشمین خود را چندان پینه زده‌ام که دیگر از پینه زنندۀ آن، خجالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشم. گوینده‌ای مرا گفت: آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى آن را از خود دور کنی؟ گفتم: از من دور شو، که مردم در بامدادان، شبرو را می‌ستایند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این، ضرب المثلى است براى بیان ارزش آسایشی که تنها با رنج به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید (ر.ک: جمهرة الأمثال: ج۲&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص ۳۸ ش۱۲۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن أنس: كانَت لِرَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله شَربَةٌ يُفطِرُ عَلَيها و شَربَةٌ لِلسَّحَرِ، و رُبَّما كانَت واحِدَةً، و رُبَّما كانَت لَبَناً، و رُبَّما كانَتِ الشَّربَةُ خُبزاً يُماثُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُثت الشيء: إذا دُفته في الماء (النهاية: ج‌۴ ص‌۳۷۸ «مَيَثَ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهَيَّأتُها لَهُ صلی الله علیه و آله ذاتَ لَيلَةٍ، فَاحتُبِسَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله، فَظَنَنتُ أنَّ بَعضَ أصحابِهِ دَعاهُ، فَشَرِبتُها حينَ احتُبِسَ، فَجاءَ صلی الله علیه و آله بَعدَ العِشاءِ بِساعَةٍ، فَسَأَلتُ بَعضَ مَن كانَ مَعَهُ: هَل كانَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله أفطَرَ في مَكانٍ أو دَعاهُ أحَدٌ؟ فَقالَ: لا&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبِتُّ بِلَيلَةٍ لا يَعلَمُها إلَّا اللهُ [مِن]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين لم يُذكر في المصدر، و أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَمِّ أن يَطلُبَها مِنِّي النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله و لا يَجِدَها فَيَبيتَ جائِعاً، فَأَصبَحَ صائِماً و ما سَأَلَني عَنها و لا ذَكَرَها حَتَّى السّاعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۷۸ ح‌۱۲۲، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۴۷ ذيل ح‌۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از اَنَس بن مالک -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله با یک نوشیدنى، افطار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و با نوشیدنى دیگرى، سَحَرى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و گاهى هم [در هر دو وعده] یک نوشیدنى بود. گاه، آن نوشیدنی، شیر بود و گاه، نانِ حل شده در آب. شبى براى ایشان نوشیدنى تهیّه کردم؛ امّا پیامبر صلی الله علیه و آله نیامد. من گمان کردم یکى از اصحاب، ایشان را دعوت کرده است. از این رو، خودم آن را نوشیدم. ساعتى پس از نماز عشا، پیامبر صلی الله علیه و آله آمد. من از فردى که همراه ایشان بود، پرسیدم: آیا پیامبر صلی الله علیه و آله در جایى افطار کرد، یا کسى ایشان را دعوت کرد؟ گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، آن شب را از فکر این که پیامبر صلی الله علیه و آله نوشیدنى را از من بخواهد و آن را نیابد و گرسنه بخوابد، با چنان غم و اندوهى به سر بردم که جز خدا از آن خبر ندارد! پیامبر صلی الله علیه و آله صبحگاهان روزه داشت و در بارهٔ آن نوشیدنى از من سؤالى نکرد و تا کنون نیز از آن، سخنى به میان نیاورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا بتعريف المصطفى عن عائشة: لَم يَمتَلِئ جَوفُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله شِبَعاً قَطُّ، و لَم يَبُثَّ شَكویٰ إلیٰ أحَدٍ، و كانَتِ الفاقَةُ أحَبَّ إلَيهِ مِنَ الغِنیٰ، و إن كانَ لَيَظَلُّ جائِعاً يَلتَوي طولَ لَيلَتِهِ مِنَ الجوعِ، فَلا يَمنَعُهُ ذٰلِكَ صِيامَ يَومِهِ، و لَو شاءَ سَأَلَ رَبَّهُ جَميعَ كُنوزِ الأَرض و ثِمارَها و رَغَدَ عَيشِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار بزيادة: «لفعل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَقَد كُنتُ أبكي لَهُ رَحمَةً مِمّا أریٰ بِهِ، و أَمسَحُ بِيَدي عَلیٰ بَطنِهِ مِمّا بِهِ مِنَ الجوعِ،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَقولُ: نَفسي لَكَ الفِداءُ، لَو تَبَلَّغتَ مِنَ الدُّنيا بِما يَقوتُكَ، فَيَقولُ: يا عائِشَةُ، ما لي&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لِلدُّنيا، إخواني مِن اُولِي العَزمِ مِنَ الرُّسُلِ صَبَروا عَلیٰ ما هُوَ أشَدُّ مِن هٰذا فَمَضَوا&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ حالِهِم، فَقَدِموا عَلیٰ رَبِّهِم، فَأَكرَمَ مَآبَهُم، و أَجزَلَ ثَوابَهُم، فَأَجِدُني أستَحيي إن&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرَفَّهتُ في مَعيشَتي أن يُقَصَّرَ بي غَداً دونَهُم، و ما مِن شَيءٍ هُوَ أحَبُّ إلَيَّ مِنَ اللُّحوقِ بِإِخواني و أَخِلّائي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَما أقامَ بَعدُ إلّا شَهراً حَتّیٰ تُوُفِّيَ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا بتعريف المصطفى: ج‌۱ ص‌۱۴۲، تفسير الثعالبي: ج‌۵ ص‌۳۳۲، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۷ ص‌۴۱ نحوه؛ تنبيه الخواطر: ج‌۱ ص‌۱۰۱ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۳ ص‌۲۰۹ ذيل ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا بتعریف المصطفی - به نقل از عایشه -: هرگز شکم پیامبر صلی الله علیه و آله پر&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سیر [نبود و هرگز شکایت به کسی نبرد. او فقر را از توانگری خوش‌تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، و اگر گرسنه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و سراسر شب را از گرسنگی به خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیچید، این حالت او را از روزه‌داری [فردای] آن روز باز نمی‌داشت و اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، همۀ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ناز و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زمین را از پروردگارش درخواست می‌کرد [و خدا هم به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از سر ترحّم براى آنچه بر سر او می‌آید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریستم و با دستم شکم او را که از گرسنگی درد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید، مالش می‌دادم [تا شاید تسکین یابد] و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: جانم فدایت! اى کاش از دنیا به آنچه تو را نیرو دهد، بهره‌مند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدى! و او مى‌فرمود: «اى عایشه! مرا با دنیا چه کار؟ برادرانم از پیامبران اولو العزم، بر دشوارى‌هایى سخت‌تر از این، شکیبایى کردند و بر همین حال، زندگى‌شان را به پایان بردند و به بارگاه پروردگارشان وارد شدند، و خداوند، بازگشتشان را گرامى داشت و پاداششان را کامل داد. من شرم دارم که در اثر رفاه‌طلبى در زندگى‌ام، در روز قیامت، مقامى فروتر از آنان بیابم، و هیچ چیز در نظر من از ملحق شدن به برادران و دوستانم، محبوب‌تر نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، پیامبر صلی الله علیه و آله یک ماه بیش دوام نیاورد و از دنیا رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن ابن عبّاس: لَمّا كانَ يَومُ فَتحِ مَكَّةَ، دَخَلَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله عَلیٰ اُمِّ هانِئٍ بِنتِ أبي طالِبٍ و كانَ جائِعاً، فَقالَت لَهُ: يا رَسولَ اللهِ، إنَّ لي أصهاراً قَد لَجِئوا إلَيَّ، و إنَّ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ لا تَأخُذُهُ فِي اللهِ لَومَةُ لائِمٍ، و إنّي أخافُ أن يَعلَمَ بِهِمِ فَيَقتُلَهُم، فَاجعَل مَن دَخَلَ داري آمِناً حَتّیٰ يَسمَعوا كَلامَ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَمَّنَهُم رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله. ثُمَّ قالَ: هَل عِندَكِ مِن طَعامٍ آكُلُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: إنَّ عِندي لَكِسَراً بائِتَةً، و إنّي لَأَستَحي أن اُقَرِّبَها إلَيكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هَلُمّيها. فَقَرَّبَتهُنَّ، و جاءَتهُ بِمِلحٍ، فَقالَ: يا اُمَّ هانِىٍٔ، هَل مِن إدامٍ؟ قالَت: ما عِندي إلّا شَيءٌ مِن خَلٍّ، قالَ: هَلُمّيهِ. فَلَمّا جاءَت بِهِ مَسَّهُ عَلیٰ طَعامِهِ ثُمَّ أكَلَ مِنهُ، ثُمَّ حَمِدَ اللهَ، ثُمَّ قالَ: نِعمَ الإِدامُ الخَلُّ، يا اُمَّ هانِئٍ، لا يَفقُرُ بَيتٌ فيهِ خَلٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج‌۷ ص‌۸۷ ح‌۶۹۳۴، المعجم الصغير: ج‌۲ ص‌۶۷، ذخائر العقبى: ص‌۳۷۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از ابن عبّاس -: در روز فتح مکّه، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله گرسنه شد و به خانهٔ اُمّ هانی دختر ابو طالب رفت. اُمّ هانی به ایشان گفت: ای پیامبر خدا! من دامادهایی دارم که به من پناه آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در حالی که&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادرم [علی بن ابی طالب هم در راه خدا ملاحظهٔ هیچ کس را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم از وجود آنها در خانه‌ام آگاه شود و آنها را بکشد. پس به کسانی که وارد خانه‌ام شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، امان بده تا این که کلام خدا را بشنوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به آنان امان داد. سپس فرمود: «آیا غذایی در خانه داری که بخورم؟»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی گفت: چند تکّه نان بیات هست و من خجالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشم آنها را برایتان بیاورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را بیاور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی نان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را با مقداری نمک آورد. پیامبر فرمود: «اُمّ هانی! آیا خورشتی هم داری؟» گفت: چیزی جز اندک سرکه‌ای ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همان را بیاور». چون سرکه را آورد، از آن به نانش مالید و تناول کرد. سپس خدا را حمد گفت و سپس فرمود: «چه خوب خورشی است سرکه! ای اُمّ هانی! خانه‌ای که در آن سرکه باشد، به فقر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: وَ اعلَم أنَّ إمامَكُم قَدِ اكتَفیٰ مِن دُنياهُ بِطِمرَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطِّمْرُ: الثَوبُ الخَلَقُ (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۳۸ «طمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَسُدُّ فَورَةَ جوعِهِ بِقُرصَيهِ، لا يَطعَمُ الفِلذَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفِلذَةُ: القِطعةُ من الكبد و اللحم (الصحاح: ج‌۲ ص‌۵۶۸ «فلذ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حَولَيهِ، إلّا في سَنَةِ اُضحِيَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۲ ص‌۵۴۲ ح‌۲، المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۱۰۱ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۰ ص‌۳۱۸ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بدان که امام شما از دنیایش به دو جامۀ کهنه (پیراهنی و پاجامه‌ای) بسنده کرده است و با دو قرص نان، سدّ جوع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و سال به سال، تکّه گوشتی هم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد، مگر در عید قربان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلیٰ عُثمانَ بنِ حُنَيفٍ -: ألا و إنَّ لِكُلِّ مَأمومٍ إماماً يَقتَدي بِهِ و يَستَضيءُ بِنورِ عِلمِهِ، ألا و إنَّ إمامَكُم قَدِ اكتَفَیٰ مِن دُنياهُ بِطِمرَيهِ، و مِن طُعمِهِ بِقُرصَيهِ... و لَو شِئتُ لَاهتَدَيتُ الطَّريقَ إلیٰ مُصَفّیٰ هٰذَا العَسَلِ، و لُبابِ هٰذَا القَمحِ، و نَسائِجِ هٰذَا القَزِّ، و لٰكِن هَيهاتَ أن يَغلِبَني هَوايَ، و يَقودَني جَشَعي إلیٰ تَخَيُّرِ الأطعِمَةِ، و لَعَلَّ بِالحِجازِ أوِ اليَمامَةِ مَن لا طَمَعَ لَهُ فِي القُرصِ، و لا عَهدَ لَهُ بِالشِّبَعِ، أو أبيتَ مِبطاناً و حَولي بُطونٌ غَرثیٰ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِرث: أيسرُ الجوع، و قیل: شدّتهُ، و قیل:‌ هو الجوع عامّةً. غَرِثٌ فهو غَرِثٌ و الأنثى غَرثى (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۷۲ «غرث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أكبادٌ حَرّیٰ، أو أكونَ كَما قالَ القائِلُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حَسْبُكَ داءً أن تَبيتَ بِبِطنَةٍ و حَولَكَ أكبادٌ تَحِنُّ إلَى القِدِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَدّ: جِلدُ السخلَة، کانوا یأکلونَه في الجَدْب (اُنظر: النهایة: ج‌۴ ص‌۲۲ «قدد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ أقنَعُ مِن نَفسي بِأن يُقالَ: «هٰذا أميرُ المُؤمِنينَ» و لا اُشارِكُهُم في مَكارِهِ الدَّهرِ، أو أكونَ اُسْوَةً لَهُم في جُشوبَةِ العَيشِ؟!.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ايمُ اللهِ! يَميناً أستَثني فيها بِمَشيئَةِ اللهِ، لأروضَنَّ نَفسي رِياضَةً تَهِشُّ مَعَها إلَى القُرصِ إذا قَدَرتُ عَلَيهِ مَطعوماً، و تَقنَعُ بِالمِلحِ مَأدوماً، و لَأدَعَنَّ مُقلَتي كَعَينِ ماءٍ نَضَبَ مَعينُها، مُستَفرِغَةً دُموعَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ تَمتَلِئُ السّائِمَةُ مِن رِعيِها فَتَبْرُكَ، و تَشبَعُ الرَّبيضَةُ مِن عُشبِها فَتَربِضَ، و يَأكُلُ عَلِيٌّ مِن زادِهِ فَيَهجَعَ؟! قَرَّت إذاً عَينُهُ إذَا اقتَدیٰ بَعدَ السِّنينَ المُتَطاوِلَةِ بِالبَهيمَةِ الهامِلَةِ وَ السّائِمَةِ المَرعِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۴۵، مختصر بصائر الدرجات: ص‌۱۵۴ و فيه صدره إلى «بقرصَيهِ»، بحار الأنوار: ج‌۴۰ ص‌۳۴۰ ح‌۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامهٔ خود به عثمان بن حُنَیف -: آگاه باشید که هر پیروى را پیشوایى است که به وى اقتدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و از نور دانش او، روشنایى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. آگاه باشید که پیشواى شما، از دنیاى خود، به دو جامهٔ کهنه و از غذایش به دو گِرده نان، بسنده کرده است... و اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم، به سوی عسل مصفّا و مغز گندم و لباس ابریشمى، راه می‌یافتم؛ امّا هرگز مباد که هوسم بر من غلبه کند و گرسنگى‌ام مرا به گزینش خوراک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بکشاند، در حالى که شاید در حجاز، یا یمامه کسى باشد که امید [رسیدن به] گِرده نانى هم نداشته باشد و سیرى را نچشد! آیا من سیر بخوابم و در اطرافم شکم‌هاى گرسنه و جگرهاى سوخته باشند، یا چنان باشم که شاعر گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این درد، تو را بس که سیر بخوابى/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دور و برت شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آرزوى [خوردن] قطعه پوستِ بزغاله‌اى باشند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا خویش را به این دل‌خوش کنم که به من گفته شود «این امیر مؤمنان است» و در ناگوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روزگار، با آنان شریک نباشم؟! یا این که در سختى‌هاى زندگى، مقتدایی برایشان نباشم؟!...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند - سوگندى که در آن، [فقط]خواست خدا را استثنا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم -، که نفْس خویشتن را چنان ریاضت دهم که اگر بر گِرده نانى دست یابد، شادمان شود و به نمک، به عنوان خورش، بَسنده کند، و دیده‌ام را چنان وا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارم که چون چشمهٔ خشکیده، بى آب گردد و اشکش را خالی کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا چرنده، از چَرایش شکمْ‌ سیر کند و بخسبد و گوسفند پروارى، از علوفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش سیر بخورد و بیفتد و على هم از توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بخورد و بخوابد؟! چشمش روشن باد که پس از سالیان دراز، به گوسفند پروارى یا چرندۀ رها شده در چراگاه، اقتدا کند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ علیه‌السلام في خُطبَةٍ قامَ بِها في بَني إسرائيلَ: أصبَحتُ فيكُم و إدامِيَ الجوعُ، و طَعامي ما تُنبِتُ الأَرضُ لِلوُحوشِ وَ الأَنعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص‌۲۵۲ ح‌۵، مشكاة الأنوار: ص‌۲۲۷ ح‌۶۳۴ عن عيسى علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۳۲۱ ح‌۳۰ و راجع عدّة الداعي: ص‌۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عیسی بن مریم علیه‌السلام در سخنانی که برای بنی اسرائیل ایراد کرد، فرمود: «من در حالی میان شما زندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خورشتم گرسنگی است و نانم روییدنی‌های زمین برای وحوش و دام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-الجوع-اللا-إرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: الجوعُ اللّا إرادِيُّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گرسنگی ناخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سبب-الجوع-اللا-إرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: سَبَبُ الجوعِ اللّا إرادِيّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: علّت گرسنگیِ ناخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ فَرَضَ عَلیٰ أغنِياءِ المُسلِمينَ في أموالِهِم قَدرَ الَّذي يَسَعُ فُقَراءَهُم، و لَن يَجهَدَ الفُقَراءُ إلّا إذا جاعوا و عَروا مِمّا يَصنَعُ أغنِياؤُهُم، ألا و إنَّ اللهَ مُحاسِبُهُم يَومَ القِيامَةِ حِساباً شَديداً و مُعَذِّبُهُم عَذاباً نُكراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج‌۴ ص‌۴۹ ح‌۳۵۷۹ عن حرب بن سريج عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن محمّد بن الحنفية عن الإمام عليّ علیه‌السلام، السنن الكبرى: ج‌۷ ص‌۳۷ ح‌۱۳۲۰۶ عن أبي عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثقفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن محمّد بن عليّ عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه، كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۵۲۸ ح‌۱۶۸۴۰؛ تاريخ اليعقوبي: ج‌۲ ص‌۹۱، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۲۴۵ عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ: و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۲۸ ح‌۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند بر مسلمانان توانگر در اموالشان به اندازه‌ای که فقیرانشان را تأمین کند، [حق و سهمی] واجب فرموده است، و فقیران هرگز به رنج نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند، مگر آن گاه که بر اثر رفتارهای توانگرانشان گرسنه و برهنه شوند. بدانید که خداوند در روز قیامت از آنها (توانگران) حساب سختی خواهد کشید و به شدّت، عذابشان خواهد کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ اللهَ سُبحانَهُ فَرَضَ في أموالِ الأَغنِياءِ أقواتَ الفُقَراءِ، فَما جاعَ فَقيرٌ إلّا بِما مُتِّعَ بِهِ غَنِيٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخریٰ: «بما مَنَعَ غَنِيٌّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اللهُ تَعالیٰ سائِلُهُم عَن ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۲۸، مشكاة الأنوار: ص‌۲۲۸ ح‌۶۳۷، روضة الواعظين: ص‌۴۹۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۲۲ ح‌۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند سبحان، خوراک تهی‌دستان را در اموال توانگران قرار داده است. پس، هیچ تهی‌دستى گرسنه نمی‌ماند، مگر به سبب این که ثروتمندى از حقّ او بهره‌مند شده است و البتّه خداى بزرگ در این باره از آنان بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّما وُضِعَتِ الزَّكاةُ اختِباراً لِلأَغنِياءِ و مَعونَةً لِلفُقَراءِ، و لَو أنَّ النّاسَ أدَّوا زَكاةَ أموالِهِم ما بَقِيَ مُسلِمٌ فَقيراً مُحتاجاً، و لَاستَغنیٰ بِما فَرَضَ اللهُ عزّ و جلّ لَهُ، و إنَّ النّاسَ مَا افتَقَروا و لا احتاجوا و لا جاعوا و لا عَروا إلّا بِذُنوبِ الأَغنِياءِ، و حَقيقٌ عَلَى اللهِ عزّ و جلّ أن يَمنَعَ رَحمَتَهُ مَن مَنَعَ حَقَّ اللهِ في مالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۷ ص‌۱۵۷۹ عن معتب مولى الإمام الصادق علیه‌السلام، عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۳۷۰ ح‌۷۴ و راجع المحاسن: ج‌۲ ص‌۳۸ ح‌۱۱۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: زکات در حقیقت، برای آزمودن توانگران و کمک به مستمندان قرار داده شده است. اگر مردم زکات اموال خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند، هیچ مسلمانى فقیر و نیازمند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و به سبب آنچه خداوند عزّ و جلّ براى او [بر گردن توانگران] واجب کرده است، بى‌نیاز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. مردم، فقیر و نیازمند و گرسنه و برهنه نمی‌شوند، مگر به سبب گناهان ثروتمندان و بر خداوند، سزاوار است رحمتش را از کسی که حقّ خدا را از مالش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، باز دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللهَ فَرَضَ لِلفُقَراءِ في مالِ الأَغنِياءِ ما يَسَعُهُم، و لَو عَلِمَ أنَّ ذٰلِكَ لا يَسَعُهُم لَزادَهُم، إنَّهُم لَم يُؤتَوا مِن قِبَلِ فَريضَةِ اللهِ، و لٰكِن اُتُوا مِن مَنعِ مَن مَنَعَهُم حَقَّهُم لا مِمّا فَرَضَ اللهُ لَهُم، و لَو أنَّ النّاسَ أدَّوا حُقوقَهُم لَكانوا عائِشينَ بِخَيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۴۹۶ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۴۹ ح‌۱۲۸، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۶ ح‌۱۵۷۷ كلّها عن زرارة و محمّد بن مسلم، منتقى الجمان: ص‌۳۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند برای فقیران، در دارایی ثروتمندان، به اندازه‌ای که آنها را تأمین کند، سهم قرار داده است، و اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست این مقدار کفاف فقیران را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، حتماً برایشان بیشتر قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. فقیران به دلیل [اندک بودن] سهمی که خدا قرار داده، فقیر نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ بلکه به این سبب فقیر گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که ثروتمندان، حقّ آنان را پرداخت نکرده‌اند، نه به سبب سهمی که خداوند برایشان مقرر داشته است. اگر مردم حقوقشان را ادا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، آنان به خوبی زندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ فَرَضَ الزَّكاةَ كَما فَرَضَ الصَّلاةَ، و لَو أنَّ رَجُلاً حَمَلَ الزَّكاةَ فَأَعطاها عَلانِيَةً، لَم يَكُن عَلَيهِ في ذٰلِكَ عَيبٌ؛ و ذٰلِكَ أنَّ اللهَ عزّ و جلّ فَرَضَ في أموالِ الأَغنِياءِ لِلفُقَراءِ ما يَكتَفونَ بِهِ الفُقَراءُ، و لَو عَلِمَ أنَّ الَّذي فَرَضَ لَهُم لا يَكفيهِم لَزادَهُم، و إنَّما يُؤتَى الفُقَراءُ فيما اُتوا مِن مَنعِ [مَن]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين لم يُذكر في الطبعة المعتمدة، و أثبتناه من طبعة مؤسّسة دار الحدیث.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنَعَهُم حُقوقَهُم، لا مِنَ الفَريضَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۴۹۸ ح‌۷، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۳ ح‌۱۵۷۴، علل الشرائع: ص‌۳۶۸ ح‌۲ كلّها عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۲۴۵ و ليس فيه صدره إلى «و ذلك» نحوه، بحار الأنوار: ج‌۹۶ ص‌۱۸ ح‌۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ زکات را هم مانند نماز، واجب فرمود. اگر مردی زکات را بر دوش کشد و آشکارا [به مستحقّ آن] بپردازد، این کار، عیبی بر او نیست؛ زیرا خداوند عزّ و جلّ در دارایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های توانگران برای نیازمندان به مقداری که آنان را تأمین کند، سهم قرار داده است، و اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست که این مقدار کفایتشان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، قطعاً بیشتر قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. فقیران از این جهت که دیگران حقوقشان را نداده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به فقر دچار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نه از [کمی] آن سهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمة-الجوع-اللا-إرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: حِكمَةُ الجوعِ اللّا إرادِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حکمت گرسنگی ناخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الابتلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۱: الاِبتِلاءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آزمایش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَ ٱلْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ ٱلأَمْوَ ٰلِ وَ ٱلأَنفُسِ وَ ٱلثَّمَرَ ٰتِ وَ بَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و حتماً شما را به اندکی از ترس و گرسنگی و کاستی‌ای در مال‌ها و جان‌ها و محصولات (درختان، یا ثمرات زندگی از زن و فرزند) آزمایش خواهیم نمود و شکیبایان را مژده بده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصفِ الأَنبِياءِ وَ الأَولِياءِ -: قَدِ اختَبَرَهُمُ اللهُ بِالمَخمَصَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَخمصةُ: الجوع؛ و هو خلاء البطن من الطعام جوعاً، و المجاعة (لسان العرب: ج‌۷ ص‌۳۰ «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ ابتَلاهُم بِالمَجهَدَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۲، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۴۶۸ ح‌۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف پیامبران و اولیا -: خداوند، آنان را با گرسنگى آزمود و با مشقّت، امتحانشان کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إن كانَ النَّبِيُّ مِنَ الأَنبِياءِ لَيُبتَلیٰ بِالجوعِ حَتّیٰ يَموتَ جوعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص‌۳۹ ح‌۶ عن أحمد بن سليمان القمّي الكوفي، بحار الأنوار: ج‌۱۱ ص‌۶۵ ح‌۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بودند برخی از پیامبران که به گرسنگی مبتلا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، تا جایی که از گرسنگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: دُفِنَ ما بَينَ الرُّكنِ اليَمانِيِّ وَ الحَجَرِ الأَسوَدِ سَبعونَ نَبِيّاً، أماتَهُمُ اللهُ جوعاً و ضُرّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۱۴ ح‌۱۰ عن معاوية بن عمّار الدهني، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۴۶۴ ح‌۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: میان رکن یمانی و حجر الأسود، هفتاد پیامبر مدفون&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که خداوند، آنها را بر اثر گرسنگی و رنجوری از دنیا برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ موسیٰ كَليمَ اللهِ حَيثُ سَقیٰ لَهُما [أي لاِبنَتَي شُعَيبٍ علیه‌السلام] ثُمَّ تَوَلیٰ إلَى الظِّلِّ، فَقالَ: (رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللهِ، ما سَأَلَ اللهَ إلّا خُبزاً يَأكُلُهُ؛ لِأَ‌ نَّهُ كانَ يَأكُلُ بَقلَةَ الأَرضِ، و لَقَد رَأَوا خُضرَةَ البَقلِ مِن صِفاقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصِّفاقُ: ما بين الجِلدِ و المصران (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۰۳ «صفق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَطنِهِ مِن هُزالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۳۸، نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۰، مجمع البيان: ج‌۷ ص‌۳۸۷، عدّة الداعي: ص‌۱۰۷ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۲۸ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: موسی کلیم اللّٰه پس از آن که برای آن دو [یعنی دختران شعیب علیه‌السلام] از چاه آب کشید و سپس به سایه پناه برد، گفت: (پروردگارا! من به هر خیری که تو سویم بفرستی، سخت نیازمندم). به خدا سوگند، او از خدا جز نانی که بخورد، نخواست؛ زیرا علف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زمین را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد، به حدّی که از لاغری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، سبزیِ علف را از [روی] پوست شکمش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: شَكا موسیٰ إلیٰ رَبِّهِ الجوعَ في ثَلاثَةِ مَواضِعَ: (ءَاتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِن سَفَرِنَا هٰذَا نَصَبًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (لَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۳۳۵ ح‌۵۰ عن ليث بن سليم، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۳۰۹ ح‌۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: موسی در سه جا از گرسنگی به پروردگارش شکایت کرد: [یکی آن جا که گفت:] (غذایمان را بیاور که به راستی، ما از این سفر، رنج بسیار دیدیم)، [دوم:] ([کاش] برای آن، مزدی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتی)، [و سوم:] (پروردگارا! من به هر خیری که تو سویم بفرستی، سخت نیازمندم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَقَد قالَ [أي موسیٰ علیه‌السلام]: (رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ)، و إنَّهُ لَمُحتاجٌ إلیٰ شِقِّ تَمرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص‌۱۵۱ ح‌۱۶۰، كمال الدين: ص‌۱۵۰ ح‌۱۳ من دون إسنادٍ إلى النبي صلی الله علیه و آله أو أحد من أهل البيت:، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۵۹ ذيل ح‌۲۱؛ البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۴۳، تفسير الثعلبي: ج‌۷ ص‌۲۴۴ كلاهما عن ابن عبّاس من دون إسناد إلى النبي صلی الله علیه و آله أو أحد من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: [موسی علیه‌السلام] گفت: (پروردگارا! من به هر خیری که تو سویم بفرستی، سخت نیازمندم). او به نصف خرمایی نیازمند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ موسیٰ علیه‌السلام لَذو جَوعاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۳۳۰ ح‌۴۴ عن الحفص بن البختري، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۳۰۴ ح‌۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: موسی علیه‌السلام گرسنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها کشید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: يُرویٰ أنَّهُ [موسیٰ علیه‌السلام] قالَ يَوماً: يا رَبِّ! إنّي جائِعٌ، فَقالَ اللهُ تَعالیٰ: أنَا أعلَمُ بِجوعِكَ، قال: رَبِّ! أطعِمني، قالَ: إلیٰ أن اُريدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص‌۱۰۷، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۳۶۱ ح‌۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعی: روایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که روزی موسی علیه‌السلام گفت: پروردگارا! من گرسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. خدای متعال فرمود: «من به گرسنگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات آگاه‌ترم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! غذایم ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[صبر کن] تا آن گاه که من بخواهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: فيما أوحَى اللهُ إلیٰ موسیٰ علیه‌السلام:... يا موسیٰ! اِرضَ بِكُسَيرَةٍ مِن شَعيرٍ تَسُدُّ بِها جَوعَتَكَ، و بِخِرقَةٍ تُواري بِها عَورَتَكَ، وَ اصبِر عَلَى المَصائِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص‌۱۰۷، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۳۶۱ ح‌۷۶؛ كنز العمّال: ج‌۶ ص‌۴۸۴ ح‌۱۶۶۵۱ نقلاً عن الديلمي عن أبي الدرداء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعی: از جمله وحی‌های خداوند به موسی علیه‌السلام این بود که: «...اى موسى! به پاره نانِ جوینى که با آن رفع گرسنگى کنی، خشنود باش و به تکّه جامه‌اى که عورتِ تو را بپوشاند، رضایت ده و بر مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شکیبا باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن ابن عبّاس عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَعاشِرَ أصحابي! أيَّ نَبِيٍّ كُنتُ لَكُم؟... أ لَم أربِط حَجَرَ المَجاعَةِ عَلیٰ بَطني؟ قالوا: بَلیٰ يا رَسولَ اللهِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۷۳۳ ح‌۱۰۰۴، روضة الواعظين: ص‌۸۴ كلاهما عن ابن عبّاس، المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۱ ص‌۲۳۵، الدرّ النظيم: ص‌۱۹۳، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۵۰۸ ح‌۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، صدوق - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ای گروه اصحاب من! من چگونه پیامبری برای شما بودم؟... آیا سنگ گرسنگی بر شکمم نبستم؟». همگی گفتند: چرا، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا اُسرِيَ بِالنَّبِيِّ صلی الله علیه و آله إلَى السَّماءِ قيلَ لَهُ: إنَّ اللهَ تَبارَكَ و تَعالیٰ يَختَبِرُكَ في ثَلاثٍ لِيَنظُرَ كَيفَ صَبرُكَ، قالَ: اُسَلِّمُ لِأَمرِكَ يا رَبِّ، و لا قُوَّةَ لي عَلَى الصَّبرِ إلّا بِكَ، فَما هُنَّ؟ قيلَ لَهُ: أوَّلُهُنَّ: الجوعُ وَ الأَثَرَةُ عَلیٰ نَفسِكَ و عَلیٰ أهلِكَ لِأَهلِ الحاجَةِ. قالَ: قَبِلتُ يا رَبِّ و رَضيتُ و سَلَّمتُ، و مِنكَ التَّوفيقُ وَ الصَّبرُ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص‌۵۴۸ ح‌۸۴۰، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۲ ص‌۸۸۰ ح‌۱۱ كلاهما عن حمّاد بن عثمان، بحار الأنوار: ج‌۲۸ ص‌۶۱ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شبى که پیامبر صلی الله علیه و آله به آسمان برده شد، به او گفته شد: «خداى - تبارک و تعالى - تو را در سه چیز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزماید تا بنگرد که شکیبایى تو چگونه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله گفت: اى پروردگار من! تسلیم فرمان تو هستم و مرا توانى بر شکیبایى نیست، مگر به کمک تو. آنها چه هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفته شد: «نخستینِ آنها، گرسنگى کشیدن و مقدّم داشتن نیازمندان بر خود و بر خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: پروردگارا! پذیرفتم و راضى و تسلیم هستم و توفیق و شکیبایى، تنها از توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن ابن عبّاس: جاعَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله جوعاً شَديداً، فَأَتَى الكَعبَةَ فَتَعَلَّقَ بِأَستارِها، فَقالَ: رَبَّ مُحَمَّدٍ، لا تُجِع مُحَمَّداً أكثَرَ مِمّا أجَعتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَبَطَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام و مَعَهُ لَوزَةٌ، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللهَ جَلَّ جَلالُهُ يَقرَأُ عَلَيكَ السَّلامَ. فَقالَ: يا جَبرَئيلُ، اللهُ السَّلامُ و مِنهُ السَّلامُ و إلَيهِ يَعودُ السَّلامُ. فَقالَ: إنَّ اللهَ يَأمُرُكَ أن تَفُكَّ عَن هٰذِهِ اللَّوزَةِ.فَفَكَّ عَنها فَإِذا فيها وَرَقَةٌ خَضراءُ نَضِرَةٌ مَكتوبٌ عَلَيها: لا إلٰهَ إلّا اللهُ، مُحَمَّدٌ رَسولُ اللهِ، أيَّدتُ مُحَمَّداً بِعَلِيٍّ و نَصَرتُهُ بِهِ، ما أنصَفَ اللهَ مِن نَفسِهِ مَنِ اتَّهَمَ اللهَ في قَضائِهِ وَ استَبطَأَهُ في رِزقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۶۴۸ ح‌۸۸۱، العمدة: ص‌۳۸۱ ح‌۷۴۹، المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۲۳۰، الدرّ النظيم: ص‌۳۱۲ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۹ ص‌۱۲۴ ح‌۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، صدوق - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر صلی الله علیه و آله سخت گرسنه شد و سوی کعبه آمد و پردهٔ آن را گرفت و گفت: ای پروردگار محمّد! محمّد را بیش از این گرسنگی که دادی، گرسنگی مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل علیه‌السلام فرود آمد و بادامی با خود داشت و گفت: ای محمّد! خداوند - جلّ جلاله - تو را سلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلی الله علیه و آله گفت: ای جبرئیل! خدا سلام است و سلام از اوست و سلام به او باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل گفت: خدا به تو دستور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که این بادام را بشکنی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر، آن را شکست. در میان آن، برگ سبز و تازه‌ای بود و بر آن نوشته شده بود: لا إله إلّا اللّٰه، محمّد رسول اللّٰه. محمّد را با علی پشتیبانی و یاری کردم. آن که خدای را در قضایش متّهم سازد و در روزی‌رسانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کُند بداند، با خدا انصاف به خرج نداده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبيهقي عن جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لَمّا حَفَرَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله و أَصحابُهُ الخَندَقَ، أصابَ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله وَ المُسلِمينَ جَهدٌ شَديدٌ، فَمَكَثوا ثَلاثاً لا يَجِدونَ طَعاماً، حَتّیٰ رَبَطَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله عَلیٰ بَطنِهِ حَجَراً مِنَ الجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبيهقي: ج‌۳ ص‌۴۲۲، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۲۴ ح‌۱۴۲۲۴، المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۱۸ ح‌۳۲۷۶ و ليس فيهما «فمكثوا ثلاثاً لا يجدون طعاماً»، تاريخ دمشق: ج‌۴ ص‌۱۲۳ و فيه «حضر» بدل «حفر» و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۴۵ ح‌۳۰۰۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة، بیهقی - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه -: وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله و اصحابش خندق را حفر کردند، ایشان و مسلمانان سخت خسته شدند و سه روز گذراندند و غذایی نیافتند، تا جایی که پیامبر صلی الله علیه و آله از شدّت گرسنگی، سنگی را به شکم خود بست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن محمّد بن كعب القُرَظي: أنَّه رَأیٰ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام أثَرَ الجوعِ في وَجهِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله، فَأَخَذَ إهاباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإهابُ: الجِلدُ قبلَ الدبغِ (النهاية: ج‌۱ ص‌۸۳ «أهب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَحَویٰ وَسَطَهُ و أَدخَلَهُ في عُنُقِهِ، و شَدَّ وَسَطَهُ بِخُوصِ نَخلٍ و هُوَ شَديدُ الجوعِ. فَاطَّلَعَ عَلیٰ رَجُلٍ يَستَقي بِبَكرَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَكرُ: الفَتِيّ من الإبل، بمنزلة الغلام من الناس، و الاُنثى: بَكرَة (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۴۹ «بكر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هَل لَكَ في كُلِّ دَلوَةٍ بِتَمرَةٍ؟ فَقالَ: نَعَم، فَنَزَحَ لَهُ حَتّیٰ امتَلَأَ كَفُّهُ، ثُمَّ أرسَلَ الدَّلوَ، فَجاءَ بِها إلَى النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۱۲۵، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۳۹ ح‌۱۷؛ سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۶۴۵ ح‌۲۴۷۳ نحوه و راجع سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۸۱۸ ح‌۲۴۴۶ و المناقب للكوفي: ج‌۲ ص‌۵۸۶ ح‌۱۰۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از محمّد بن کعب قُرَظی ـ: همین که امیر مؤمنان علیه‌السلام اثر گرسنگی را در چهرهٔ پیامبر صلی الله علیه و آله دید، با این که سخت گرسنه بود، پوستی برداشت و وسطش را شکافت و در گردنش انداخت و کمرش را با شاخهٔ درخت خرمایی بست. پس سراغ مردی رفت که با شتر جوانی از چاه آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید. به او گفت: حاضری دلْوی یک خرما برایت آب بکشم؟ مرد گفت: آری. علی علیه‌السلام آن قدر برایش آب کشید که مشتش از خرما پر شد. سپس دلو را رها کرد و خرماها را برای پیامبر صلی الله علیه و آله آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: دَخَلتُ أنَا و خَمسَةُ رَهطٍ مِن أصحابِنا يَوماً عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، و قَد أصابَتنا مَجاعَةٌ شَديدَةٌ، و لَم يَكُن ذُقنا مُنذُ أربَعَةِ أشهُرٍ إلَّا الماءَ وَ اللَّبَنَ و وَرَقَ الشَّجَرِ، قُلنا: يا رَسولَ اللهِ، إلیٰ مَتیٰ نَحنُ عَلیٰ هٰذِهِ المَجاعَةِ الشَّديدَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: لا تَزالونَ فيها ما عِشتُم، فَأَحدِثوا لِلهِ شُكراً، فَإِنّي قَرَأتُ كِتابَ اللهِ الَّذي اُنزِلَ عَلَيَّ و عَلیٰ مَن كانَ قَبلي، فَما وَجَدتُ مَن يَدخُلونَ الجَنَّةَ إلَّا الصّابِرونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ! قالَ اللهُ تَعالیٰ: (إِنَّمَا يُوَفَّى ٱلصَّـٰبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (أُوْلَـئِكَ يُجْزَوْنَ ٱلْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنِّى جَزَيْتُهُمُ ٱلْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ! قَولُ اللهِ تَعالیٰ: (وَ جَزَاهُم بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَ حَرِيرًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (أُوْلَـٰئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقولُ اللهُ تَعالیٰ: (أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا ٱلْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ ٱلَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ ٱلْبَأْسَاءُ وَ ٱلضَّرَّاءُ)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَ ٱلْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ ٱلْأَمْوَ ٰلِ وَ ٱلْأَنفُسِ وَ ٱلثَّمَرَ ٰتِ وَ بَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۳۸ ح‌۲۶۶۰، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۹۲ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکارم الأخلاق - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: یک روز من و پنج گروه از یارانمان نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله رفتیم، در حالی که دچار قحطی شدیدی شده بودیم، به طوری که چهار ماه بود جز آب و شیر و برگ درخت، چیزی نخورده بودیم. گفتیم: ای پیامبر خدا! تا کی در این قطحی شدید خواهیم بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «تا وقتی زنده‌‌اید، در آن خواهید بود. پس خدا را شکر کنید؛ زیرا من کتاب خدا را - که بر من و بر پیشینیان من نازل شده -، خواندم و ندیدم کسی وارد بهشت شود، مگر شکیبایان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پسر مسعود! خداوند متعال فرمود: (بی تردید، شکیبایان، پاداش خود را بی‌حساب و کامل خواهند یافت) و (اینان اند که به پاس آن که شکیبایی کردند، غرفه‌ها [ی بهشت] را پاداش خواهند گرفت) و (من امروز به پاس آن که شکیبایی کردند، بدانان پاداش دادم. آری، ایشان همان رستگاران‌ اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پسر مسعود! این سخن خداوند متعال است [که فرمود]: (به پاس آن که شکیبایی کردند، بهشت و پرنیان، پاداششان داد) و (ایشان به پاس آن که شکیبایی کردند، دو بار پاداش خواهند یافت) و خداوند متعال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (آیا پنداشتید که به بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روید، حال آن که هنوز مانند آنچه بر سر پیشینیان شما آمد، بر سر شما نیامده است؟ آنان دچار سختی و زیان شدند)، (و حتماً شما را به اندکی از ترس و گرسنگی و کاستی در مال‌ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و محصولات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزماییم و شکیبایان را مژده ده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرطبی عن الحسن - في ذِكرِ غَزاةِ تَبوكَ -: كانَ النَّفَرُ يُخرِجونَ ما مَعَهُم - إلَّا التَّمَراتِ - بَينَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «یُخرِجون ما معهم من التمرات بینهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا بَلَغَ الجوعُ مِن أحَدِهِم أخَذَ التَّمرَةَ فَلاكَها حَتّیٰ يَجِدَ طَعمَها، ثُمَّ يُعطيها صاحِبَهُ حَتّی يَشرَبُ عَلَيها جُرعَةً مِن ماءٍ، كَذٰلِكَ حَتّیٰ تَأتي عَلیٰ آخِرِهِم، فَلا يَبقیٰ مِنَ التَّمرَةِ إلَّا النَّواةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القُرطُبي: ج۸ ص۲۷۹، تفسیر الثعلبي: ج۵ ص۱۰۴، تفسیر البغوي: ج۲ ص۳۳۳ کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج۲۱ ص۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القُرطُبی - به نقل از حسن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از «حسن» می‌تواند امام حسن علیه‌السلام یا حسن بَصری باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در یادکرد از جنگ تبوک -: هر دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آنها خرماهایی را که با خود داشتند، میان خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند و هر گاه گرسنگی به یکی از آنها فشار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، خرمایی را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکید و شیرینی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشید، خرما را به رفیقش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و او آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مکید و سپس روی آن جرعه‌ای آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشید. به همین ترتیب، تا به نفر آخر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید و از خرما جز هسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أما وَ اللهِ لَقَد عَهِدتُ أقواماً عَلیٰ عَهدِ خَليلي رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، و إنَّهُم لَيُصبِحونَ و يُمسونَ شُعثاً غُبراً خُمصاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۳۶ ح‌۲۱، الأمالي للطوسي: ص‌۱۰۲ ح‌۱۵۷ كلاهما عن معروف بن خربوذ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۲۳۷ عن صعصعة بن صوحان و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۳۰۶ ح‌۵ و راجع نهج البلاغة: الخطبة ۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: هان! به خدا سوگند، مردمانى را در روزگارِ دوستم پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به یاد دارم که شب و روزِ خود را ژولیده‌موى و پریده‌رنگ و با شکم‌هاى گرسنه، سپرى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نَحنُ أهلُ بَيتِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله... نَطوِي اللَّيالِيَ وَ الأَيّامَ جوعاً عامَّتُنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص‌۱۷۲، الخصال: ص‌۳۷۳ ح‌۵۸ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عنه۸ و ليس فيه «جوعاً»، شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۳۴۹ ح‌۳۱۵، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۱۷۵ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ما اهل بیت محمّد صلی الله علیه و آله... همگی، شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و روزها را گرسنه سپری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن الخدري و أبي هريرة: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام أصبَحَ ساغِباً، فَسَأَلَ فاطِمَةَ۳ طَعاماً، فَقالَت: ما كانَت إلّا ما أطعَمتُكَ مُنذُ يَومَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۷۷، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۳۰ ذيل ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از خُدْری و ابو هُرَیره -: علی علیه‌السلام گرسنه شد. از فاطمه۳ غذایی خواست. فاطمه گفت: از آن غذایی که دو روز پیش به تو دادم، تا اکنون، چیزی نداشته‌ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي علیه‌السلام: - بَعدَ أن أصابَ أهلَ العِراقِ أزمَةٌ دَعاهُم إلَی الصَّبرِ وَ بَشَّرَهُم بِالیُسرِ و ذَکَرَ شِدَّةَ جوعِهِ و بِشارَةَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله لَهُ بِالرَّخاءِ، فَقالَ -: یا أیُّها النّاسُ! أبشِروا، فَوَ اللهِ إنّي لَأرجو أن لا یَمُرَّ عَلَیکُم یَسیرٌ حَتیٰ تَرَوا ما یَسُرُّ کُم مِنَ الرَّخاءِ وَ الیُسرِ، و رَأَيتُني مَكَثتُ ثَلاثَةَ أيّامٍ مِنَ الدَّهرِ ما أجِدُ شَيئاً آكُلُهُ، حَتّیٰ خَشيتُ أن يَقتُلَنِي الجوعُ و أرسَلتُ فاطِمَةَ إلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله تَستَطعِمُهُ لي، فَقالَ: یا بُنَیَّةَ! وَ اللهِ ما فِي البَیتِ طَعامٌ یَأکُلُـهُ ذو کَبِـدٍ إلّا ما تَرَینَ - لِشَيءٍ قَلیلٍ بَینَ یَدَیهِ - و لٰکِنِ ارجِعي فَسَیَرزُقُکُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية: ج‌۳ ص‌۱۵۸ ح‌۳۱۳۹، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۱۹۸ ح‌۴۰۵۶۶ نقلاً عن العدني و كلاهما عن محمّد بن كعب القُرظي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما علی علیه‌السلام - پس از آن که مردم عراق دچار قحطی و خشک‌سالی شدند و آنها را به شکیبایی دعوت کرد و به برطرف شدن سختی بشارت داد و از شدّت گرسنگی‌ای که [در مدینه] داشت و بشارت پیامبر صلی الله علیه و آله به برطرف شدن آن یاد کرد -: ای مردم! بشارت بر شما باد! به خدا سوگند، من امید دارم که زمان اندکی نگذرد تا این که چنان گشایش و راحتی ببینید که مایۀ خوش‌حالی شما باشد. من هم [در مدینه در روزگار پیامبر صلی الله علیه و آله] سه روز چیزی برای خوردن نمی‌یافتم، تا جایی که ترسیدم گرسنگی مرا از پای در آورد. فاطمه۳ را برای طلب طعام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله فرستادم. ایشان فرمود: «دخترم! به خدا سوگند، در خانه خوراکی نیست که موجود شکم‌داری بتواند بخورد، بجز آنچه می‌بینی»؛ یعنی مقدار اندکی غذا که در مقابلش بود [و به اهل و عیالش هم نمی‌رسید! سپس افزود:] «لیکن باز گرد که خداوند به زودی به شما روزی خواهد داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جُعتُ مَرَّةً بِالمَدينَةِ جوعاً شَديداً، فَخَرَجتُ أطلُبُ العَمَلَ في عَوالِي المَدينَةِ، فَإِذا أنَا بِامرَأَةٍ قَد جَمَعَت مَدَراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدَرُ: الطينُ المُتماسِكُ (النهاية: ج‌۴ ص‌۳۰۹ «مدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَظَنَنتُها تُريدُ بَلَّهُ، فَأَتَيتُها فَقاطَعتُها كُلَّ ذَنوبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّنوبُ: الدلو العظيمة (النهاية: ج‌۲ ص‌۱۷۱ «ذنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ تَمرَةٍ، فَمَدَدتُ سِتَّةَ عَشَرَ ذَنوباً حَتّیٰ مَجَلَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَجَلت يداي: إذا ثَخُنَ جِلدها و تعجّر، و ظهر فيها ما يُشبِهُ البَثر (النهاية: ج‌۴ ص‌۳۰۰ «مجل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدايَ، ثُمَّ أتَيتُ الماءَ فَأَصَبتُ مِنهُ، ثُمَّ أتَيتُها فَقُلتُ بِكَفّي هٰكَذا بَينَ يَدَيها... فَعَدَّت لي سِتَّةَ عَشَرَ تَمرَةً. فَأَتَيتُ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله فَأَخبَرتُهُ، فَأَكَلَ مَعِيَ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۲۸۶ ح‌۱۱۳۵، ذخائر العقبى: ص‌۱۸۵ نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۳ ص‌۱۷۸ ح‌۳۶۵۳۲؛ كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۱۷۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۳۳ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: یک بار، در مدینه به شدّت گرسنه شدم. براى پیدا کردن کارى، به عوالی (بالاى) مدینه رفتم. زنى را دیدم که کلوخ جمع کرده است. حدس زدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد آنها را گِل کند. نزد آن زن رفتم و با او توافق کردم که براى هر دلو بزرگ آب، یک خرما بگیرم. شانزده دلو بزرگ، آب کشیدم تا دستانم تاول زدند. آن گاه سوی آب رفتم و مقداری نوشیدم. سپس نزد آن زن رفتم و با جلو بردن دو کف دستم به او اشاره کردم که اجرتم را بدهد.… زن، براى من شانزده خرما شمرد. نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدم و ماجرا را برای ایشان گفتم و پیامبر صلی الله علیه و آله از آن خرماها با من خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن محمّد بن الصمّة عن أبيه عن عمّه: رَأَيتُ فِي المَدينَةِ رَجُلاً عَلیٰ ظَهرِهِ قِربَةٌ و في يَدِهِ صَحفَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّحفَةُ: إناء كالقَصعة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۳ «صحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقولُ: اللّٰهُمَّ وَلِيَّ المُؤمِنينَ و إلٰهَ المُؤمِنینَ و جارَ المُؤمِنینَ، اقبَل قُربانِیَ اللَّیْلَةَ فَما أمسَیْتُ أَمْلِكُ سِوَی مَا فی صَحْفَتي و غَیْرَ ما یُواریني، فَإِنَّكَ تَعلَمُ أنّي مَنَعتُهُ نَفسي مَعَ شِدَّةِ سَغَبي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السغَبُ: الجوعُ (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۳۷۱ «سغب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في طَلَبِ القُربَةِ إلَيكَ غُنماً، اللّٰهُمَّ فَلا تُخلِق وَجهي و لا تَرُدَّ دَعوَتي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتَيتُهُ حَتّیٰ عَرَفتُهُ فَإِذا هُوَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، فَأَتیٰ رَجُلاً فَأَطعَمَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۷۶، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۲۹ ذيل ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از محمّد بن صِمّه، از پدرش، از عمویش -: در مدینه، مردى را دیدم که مَشکى0 بر پشت و سینى‌اى در دست دارد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «خدایا! اى مولای مؤمنان و ای خدای مؤمنان و ای پناه مؤمنان! قربانی امشب مرا بپذیر، که امشب جز آنچه در این سینی هست و جامۀ خود، چیزی ندارم. تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که با وجود شدّت گرسنگى‌ام، براى تقرّب به تو، این را از خویشتن دریغ داشتم. پس - اى خداوند - رویم را زمین مینداز و دعایم را رد مکن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزدیک آن مرد رفتم تا ببینم کیست. دیدم على بن ابى طالب علیه‌السلام است. پس نزد مردى رفت و به آن مرد، غذا داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِكرِ داوودَ علیه‌السلام و ما أوحَى اللهُ إلَيهِ مِن أنَّ قَرينَتَهُ فِي الجَنَّةِ خَلادَةُ بِنتُ أوسٍ -: فَانطَلَقَ داوودُ علیه‌السلام إلَيها، فَقَرَعَ البابَ عَلَيها، فَخَرَجَت إلَيهِ، فَقالَ:... خَبِّريني عَن سَريرَتِكِ ما هِيَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: أمّا هٰذا فَسَاُخبِرُكَ بِهِ؛ إنَّهُ لَم يُصِبني وَجَعٌ قَد نَزَلَ بي مِنَ اللهِ تَبارَكَ و تَعالیٰ كائِناً ما كانَ، و لا نَزَلَ بي مَرَضٌ أو جوعٌ إلّا صَبَرتُ عَلَيهِ، و لَم أسأَلِ اللهَ كَشفَهُ حَتّیٰ هُوَ يَكونُ الَّذي يُحَوِّلُهُ عَنّي إلَى العافِيَةِ وَ السَّعَةِ، لَم أطلُب بِها بَدَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص‌۶۰ ح‌۷۵، قصص الأنبياء للراوندي: ص‌۲۰۶ ح‌۲۶۸ كلاهما عن الحلبي، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۹۷ ح‌۶۴ و راجع مجمع البيان: ج‌۵ ص‌۲۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در یادکرد از داوود علیه‌السلام و این وحی خداوند به او که همسر او در بهشت، خَلاده دختر اَوس است -: داوود علیه‌السلام نزد آن زن رفت و درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را زد. خلاده بیرون آمد. داوود گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا از راز خود باخبر کن که چیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: حال که پرسیدی، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: هر دردی که از جانب خداوند ـ تبارک و تعالی ـ به من رسید - هر دردی که بود - و هر مرضی یا گرسنگی‌ای که بدان دچار شدم، در برابرش شکیبایی کردم و از خدا نخواستم برطرفش کند، تا این که خودش آن را به عافیت و گشایش بدل کرد. من هیچ گاه از او نخواستم بدل کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: كانَت لِأبي ذَرٍّ غُنَيماتٌ يَعيشُ هُوَ و عِيالُهُ مِنها، فَأَصابَها داءٌ يُقالُ لَهُ: النُّقازُ، فَماتَت كُلُّها، فَأَصابَ أبا ذَرٍّ وَ ابنَتَهُ الجوعُ، فَماتَت أهلُهُ، فَقالَتِ ابنَتُهُ: أصابَنَا الجوعُ و بَقينا ثَلاثَةَ أيّامٍ لَم نَأكُل شَيئاً، فَقالَ لي أبي: يا بُنَيَّةِ! قومي بِنا إلَى الرَّملِ نَطلُبُ القَتَّ - و هُوَ نَبتٌ لَهُ حَبٌّ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصِرنا إلَى الرَّملِ فَلَم نَجِد شَيئاً، فَجَمَعَ أبي رَملاً و وَضَعَ رَأسَهُ عَلَيهِ، و رَأَيتُ عَينَهُ قَدِ انقَلَبَت، فَبَكَيتُ و قُلتُ لَهُ: يا أبَتِ! كَيفَ أصنَعُ بِكَ و أَنَا وَحيدَةٌ؟ فَقالَ: يا بِنتي! لا تَخافي؛ فَإِنّي إذا مِتُّ جاءَكِ مِن أهلِ العِراقِ مَن يَكفيكِ أمري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۹۵، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۴۳۰ ح‌۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمی: ابو ذر، چند رأس برّه داشت و خودش و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از آنها گذران زندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. آن برّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به مرضی به نام نُقاز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیماری‌ای شبیه طاعون که حیوانات به آن مبتلا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرند (لسان العرب: ج۵ ص۴۱۹ «نقز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبتلا شدند و همگی مردند. در نتیجه، ابو ذر و دخترش سخت گرسنه شدند و همسرش هم جان سپرد. دخترش گفت: گرفتار گرسنگی شده‌ایم و سه روز چیزی نخوردیم. پدرم به من گفت: دخترم! به ریگستان برویم و قَت - که گیاهی است دانه‌دار -&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرب‌های بادیه‌نشین، این دانه‌های بیابانی را آرد کرده، می‌پزند و می‌خورند (مجمع البحرین: ‌ج۳ ص۱۴۳۸، مادّهٔ «قتت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیدا کنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ریگستان رفتیم و چیزی پیدا نکردیم. پدرم مقداری ریگ انباشت و سرش را روی آن گذاشت. دیدم چشمش بر گشت. گریستم و گفتم: پدرجان! منِ تنها با [جنازهٔ] تو چه کنم؟ گفت: نترس دخترم؛ زیرا وقتی من بمیرم، از سوی عراق، کسانی نزدت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند که کار کفن و دفن مرا انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التأديب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۲: التَّأديبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تنبیه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَقَدْ أَخَذْنَاءَالَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَ نَقْصٍ مِّنَ ٱلثَّمَرَ ٰتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا فرعونیان را [به عنوان آغاز وعدۀ بنی اسرائیل]، به قحطی‌ها و کمبود محصولات دچار کردیم، باشد که متذکّر شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس: إنَّ ابنَ أثالٍ الحَنَفِيَّ لَمّا أتَى النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله و هُوَ أسيرٌ فَخَلّیٰ سَبيلَهُ، فَلَحِقَ بِمَكَّةَ، فَحالَ بينَ أهلِ مَكَّةَ و بَينَ الميرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِيرَةُ: الطعامُ (النهاية: ج‌۴ ص‌۳۷۹ «مير»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ اليَمامَةِ، حَتّیٰ أكَلَت قُرَيشٌ العِلهِزَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِلهزُ: هو شيء يتّخذونَهُ في سني المجاعة، يخلطون الدمَ بأوبار الإبل ثمّ يشوونه بالنار و يأكلونه (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۹۳ «علهز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجاءَ أبو سُفيانَ إلَى النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ: ألَيسَ تَزعُمُ بِأَنَّكَ بُعِثتَ رَحمَةً لِلعالَمينَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَد قَتَلتَ الآباءَ بِالسَّيفِ وَ الأَبناءَ بِالجوعِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللهُ (وَ لَقَدْ أَخَذْنَاهُم بِالْعَذَابِ فَمَا ٱسْتَكَانُوا لِرَبِّهِمْ وَ مَا یتَضَرَّعُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج‌۱۰ الجزء ۱۸ ص‌۴۵، دلائل النبوّة للبيهقي: ج‌۴ ص‌۸۱، تفسير الفخر الرازي: ج‌۲۳ ص‌۱۱۴، تفسير الثعلبي: ج‌۷ ص‌۵۳، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۶ ص‌۷۲ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس -: ابن اَثال حنفی که [در نزد مشرکان] اسیر بود،&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرار کرد و [نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد. پیامبر، او را آزاد گذاشت. پس ابن اثال به [اطراف] مکّه رفت و از رفتن خواربار از یمامه به سوی اهالی مکّه جلوگیری کرد، تا جایی که قریش [از قحطی و گرسنگی] به خوردن&lt;br /&gt;<br /> عِلهِز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای این واژه، معناهای گوناگونی ذکر شده است، از جمله: کنۀ دُرشت، نوعی خوردنی از خون و پشم در سال قحطی، ماده‌شتر کهن‌سال، گیاهی در بلاد بنی سلیم (ر.ک: منتهی الأرب)، پشم شتر که با خون کهنه مخلوط باشد، خون خشک (ر.ک: لغت‌نامهٔ دهخدا: ج۱۰ ص۱۴۱۷۸ مدخل «علهز»)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی آوردند. ابو سفیان، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت: مگر تو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی که برانگیخته شده‌ای تا رحمتی برای جهانیان باشی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «چرا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو سفیان گفت: تو پدرها را با شمشیر کشتی و بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را با گرسنگی!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (و به راستی، ایشان را به عذاب گرفتار کردیم؛ ولی نسبت به پروردگارشان فروتنی نکردند و به زاری در نیامدند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: أوحَى اللهُ عزّ و جلّ إلَى المَلَكِ الَّذي أمَرَهُ أن يَأتِيَ إدريسَ بِطَعامِهِ كُلَّ مَساءٍ: أنِ احبِس عَن إدريسَ طَعامَهُ و لا تَأتِهِ بِهِ. فَلَمّا أمسیٰ إدريسُ في لَيلَةِ ذٰلِكَ اليَومِ فَلَم يُؤتَ بِطَعامِهِ حَزِنَ وجاعَ، فَصَبَرَ، فَلَمّا كانَ في لَيلَةِ اليَومِ الثّاني فَلَم يُؤتَ بِطَعامِهِ اشتَدَّ حُزنُهُ و جوعُهُ، فَلَمّا كانَتِ اللَّيلَةُ مِنَ اليَومِ الثّالِثِ فَلَم يُؤتَ بِطَعامِهِ اشتَدَّ جَهدُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهد: المَشقّة (المصباح المنیر: ص‌۱۱۲ «جهد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جوعُهُ و حُزنُهُ و قَلَّ صَبرُهُ، فَنادیٰ رَبَّهُ: يا رَبِّ، حَبَستَ عَنّي رِزقي مِن قَبلِ أن تَقِبضَ روحي؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللهُ عزّ و جلّ إلَيهِ: يا إدريسُ، جَزِعتَ أن حَبَستُ عَنكَ طَعامَكَ ثَلاثَةَ أيّامٍ و لَيالِيَها، و لَم تَجزَع و لَم تَذكُر جوعَ أهلِ قَريَتِكَ و جَهدَهُم مُنذُ عِشرينَ سَنَةً، ثُمَّ سَأَلتُكَ عَن جَهدِهِم و رَحمَتي إيّاهُم أن تَسأَلَني أن اُمطِرَ السَّماءَ عَلَيهِم، فَلَم تَسأَلني و بَخِلتَ عَلَيهِم بِمَسأَلَتِكَ إيّايَ! فَأَدَّبتُكَ بِالجوعِ، فَقَلَّ عِندَ ذٰلِكَ صَبرُكَ و ظَهَرَ جَزَعُكُ، فَاهبِط مِن مَوضِعِكَ فَاطلُبِ المَعاشَ لِنَفسِكَ، فَقَد وَكَلتُكَ في طَلَبِهِ إلیٰ حيلَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص‌۱۳۱ عن أبي البلاد، بحار الأنوار: ج‌۱۱ ص‌۲۷۴ ح‌۲ و راجع سعد السعود: ص‌۱۲۵ و قصص الأنبياء للراوندي: ص‌۷۵ ح‌۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ به فرشته‌ای که مأمورش کرده بود هر شامگاه برای ادریس علیه‌السلام غذا ببرد، دستور داد غذایش را نگه دارد و برایش نبرد. چون آن روز شب شد و غذایی برای ادریس برده نشد، اندوهگین و گرسنه شد؛ امّا شکیبایی کرد. شبِ روز دوم هم غذایش برده نشد و او بیشتر اندوهگین و گرسنه شد. شبِ روز سوم باز برایش غذا برده نشد و بر شدّت رنج و گرسنگی و اندوه او افزون شد و کم‌صبری کرد. پروردگارش را ندا داد و گفت: خداوندا! پیش از آن که جانم را بستانی، روزی‌ام را قطع کردی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به او وحی فرمود: «ای ادریس! از این که سه شبانه‌روز خوراکت را از تو باز داشتم، بی‌تابی کردی؛ ولی بیست سال است که مردم آبادی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات گرسنگی و رنج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند و تو از آنها یادی نکردی و بی‌تابی ننمودی. از تو در بارهٔ رنج آنها و رحم آوردنم بر آنها پرسیدم و از تو خواستم که از من بخواهی برایشان باران بفرستم؛ ولی [به خاطر کُفرشان] از من نخواستی و در درخواست از من بخل ورزیدی! من هم تو را با گرسنگی، گوشمالی دادم و تو در این آزمون، کم‌صبری و بی‌تابی کردی. اکنون از این جا پایین برو و برای خودت طلب معاش کن؛ زیرا&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این پسْ] به دست آوردن آن را به چاره‌سازی خودت وا گذارده‌ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۳: العِقابُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲ – ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مجازات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ضَرَبَ ٱللهُ مَـثَلاً قَرْيَةً كَانَـتْ ءَامِـنَةً مُّطْـمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُـلِّ مَـكَانٍ فَكَـفَرَتْ بِأَنْعُـمِ ٱللهِ فَأَذَ ٰقَهَا ٱللهُ لِبَاسَ ٱلْجُوعِ وَ ٱلْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و خداوند [برای عاقبت طغیان و کفران نعمت]، آبادی‌ای را مثال زد که امن و آرام [از دشمن و حوادث] بود و روزی‌اش فراوان از هر جا می‌رسید. پس نعمت‌های خدا را ناسپاسی کردند و خداوند هم به سزای آنچه می‌کردند، جامهٔ گرسنگی و ترس بر آ‌نان پوشانید&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طعم آن را به آنها چشانید]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ أبي علیه‌السلام إذا رَأیٰ شَيئاً مِنَ الطَّعامِ في مَنزِلِهِ قَد رُمِيَ بِهِ، نَقَصَ مِن قوتِ أهلِهِ مِثلَهُ، و كانَ يَقولُ في قَولِ اللهِ عزّ و جلّ: (وَ ضَرَبَ ٱللهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ ٱللهِ فَأَذَ ٰقَهَا ٱللهُ لِبَاسَ ٱلْجُوعِ وَ ٱلْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ)، قالَ: هُم أهلُ قَريَةٍ كانَ اللهُ عزّ و جلّ قَد أوسَعَ عَلَيهِم في مَعايِشِهِم، فَاستَخشَنُوا الاِستِنجاءَ بِالحِجارَةِ، وَ استَعمَلوا مِن خُبزَةٍ مِثلِ الأَفهارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفِهرُ: الحَجَرُ مِل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء الكفّ (النهاية: ج‌۳ ص‌۴۸۱ «فهر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانوا يَستَنجونَ بِها، فَبَعَثَ اللهُ عَلَيهِم دَوابّاً أصغَرَ مِنَ الجَرادِ، فَلَم تَدَع لَهُم شَيئاً مِمّا خَلَقَهُ اللهُ مِن شَجَرٍ و لا نَباتٍ إلّا أكَلَتهُ، فَبَلَغَ بِهِمُ الجَهدُ إلیٰ أن رَجَعوا إلَى الَّذي كانوا يَستَنجونَ بِهِ مِنَ الخُبزِ فَيَأكُلونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۲ ص‌۱۱۴ و ص‌۳۷۹، تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۲۷۳ ح‌۷۹ عن زيد الشحّام و ليس فيه صدره إلى قوله تعالى: «يَصْنَعُونَ»نحوه، بحار الأنوار: ج‌۶۶ ص‌۴۳۱ ح‌۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه پدرم علیه‌السلام در خانه‌اش تکّه نانى را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید که دور انداخته شده است، به همان اندازه، از توشهٔ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و در بارهٔ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (و خداوند، آبادى‌اى را مثال زد که امن و آرام بود و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فراوان از هر جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پس نعمت‌هاى خدا را ناسپاسى کردند و خداوند هم به سزاى آنچه کردند، جامهٔ گرسنگى و ترس را بر آنان چشانید) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: آنان اهل منطقه‌ای بودند که خداوند عزّ و جلّ به زندگى آنان، چندان گشایش داد که استنجا کردن (زدودن نجاست از خویش) با سنگ را سخت و خشن یافتند و از نان، شبیه قلوه‌سنگ ساختند و با آنها، استنجا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. از این رو، خداوند، حشراتى کوچک‌تر از ملخ را سراغشان فرستاد و آنها، هر درخت و گیاهى را که خداوند آفریده بود، همه را خوردند و چیزی برای آنان باقی نگذاشتند. پس کار به حدّى بر مردم سخت شد که به سراغ همان نان‌هایى که با آنها استنجا کرده بودند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و آنها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ قَوماً كانَ في بَني إسرائيلَ يُؤتیٰ لَهُم مِن طَعامِهِم حَتّیٰ جَعَلوا مِنهُ تَماثيلَ بِمُدُنٍ كانَت في بِلادِهِم يَستَنجونَ بِها، فَلَم يَزَلِ اللهُ بِهِم حَتَّى اضطُرّوا إلَى التَّماثيلِ يَتَّبِعونَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هکذا في المصدر، ‌و لعلّ الأصحّ: «یتَتَبَّعونها».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَأكُلونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «ويأكلونها» بدل «ويأكلون منها».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنها، و هُوَ قَولُ اللهِ: (وَ ضَرَبَ ٱللهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ ٱللهِ فَأَذَ ٰقَهَا ٱللهُ لِبَاسَ ٱلْجُوعِ وَ ٱلْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۲۷۳ ح‌۷۸ عن حفص بن سالم، بحار الأنوار: ج‌۸۰ ص‌۲۰۷ ح‌۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در میان بنى اسرائیل، قومى بودند که غذایشان [از آسمان] برایشان آورده می‌شد، تا این که [کفران نعمت کردند و] آن را به شکل تندیس‌هایى (مُهره‌هایی) در آوردند و جایی در شهرهاى سرزمین خود قرار دادند (انباشتند) و با آنها، نجاست خویش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدودند. پس خداوند، چنانشان کرد که از سرِ ناچارى، به همان پیکره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها روى آوردند و از همانها خوردند. این است سخن خداوند: (و خداوند، آبادی‌ای را مثال زد که امن و آرام بود، و روزىِ آن فراوان از هر جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پس نعمت‌هاى خدا را ناسپاسى کردند. پس خداوند هم به سزاى آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، جامۀ گرسنگى و ترس بر آنان پوشانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمرو بن شمر عن الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ قَوماً اُفرِغَت عَلَيهِمُ النِّعمَةُ - و هُم أهلُ الثَّرثارِ - فَعَمَدوا إلیٰ مُخِّ الحِنطَةِ فَجَعَلوها خُبزاً هَجاءً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة المجلسي=: هجاء: أي صالحاً لرفع الجوع، أو فعلوا ذلك حمقاً، و لا يبعد أن يكون تصحيف هجاناً؛ أي خياراً جياداً (مرآة العقول: ج‌۲۲ ص‌۱۱۹). و قرأها الشيخ الطريحي: «مِنجا» و قال: منجا ـ هو بالميم المكسورة و النون و الجيم بعدها ألف -: آلة يُستنجى بها. و قوله: «ينجون به صبيانهم» تفسير لذلك (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۷۵۶ «نجا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و جَعَلوا يُنجونَ بِهِ صِبيانَهُم، حَتَّى اجتَمَعَ مِن ذٰلِكَ جَبَلٌ عَظيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَرَّ بِهِم رَجُلٌ صالِحٌ، و إذَا امرَأَةٌ و هِيَ تَفعَلُ ذٰلِكَ بِصَبِيٍّ لَها، فَقالَ لَهُم: وَيحَكُم! اتَّقُوا اللهَ عزّ و جلّ و لا تُغَيِّروا ما بِكُم مِن نِعمَةٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت لَهُ: كَأَنَّكَ تُخَوِّفُنا بِالجوعِ! أمّا ما دامَ ثَرثارُنا تَجري فَإِنّا لا نَخافُ الجوعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَسِفَ اللهُ عزّ و جلّ فَأَضعَفَ لَهُمُ الثَّرثارَ، و حَبَسَ عَنهُم قَطرَ السَّماءِ و نَباتَ الأَرض، قالَ: فَاحتاجوا إلیٰ ذٰلِكَ الجَبَلِ، و إنَّهُ كانَ يُقَسَّمُ بَينَهُم بِالميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۶ ص‌۳۰۱ ح‌۱، المحاسن: ج‌۲ ص‌۴۱۷ ح‌۲۴۶۲ كلاهما عن عمرو بن شمر، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۱۴۴ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عمرو بن شَمِر - امام صادق علیه‌السلام فرمود: «قومی از اهالی ثَرثار، نعمت بسیار یافته بودند، چندان که از مغز گندم، نان مرغوبی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پختند و با آن، کودکانشان را نظافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، تا آن جا که تپّه‌ای بزرگ از آنها گرد آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى صالح بر ایشان گذشت و دید که زنى با فرزندش چنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. به آنان گفت: واى بر شما! از خدا پروا کنید و نعمتی را که خدا به شما داده، [به بلا] بدل نکنید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن زن گفت: گویا ما را از گرسنگى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسانی! تا زمانى که [رود] ثَرثارِ ما جریان دارد، از گرسنگى بیمى نداریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند عزّ و جلّ ناخشنود شد و [آب رود] ثرثار را کم کرد و بارش آسمان و رویِش زمین را از آنان باز داشت و آنان به همان تپّه [ی برآمده از نان‌های نجس] نیازمند شدند، چندان که همان هم با ترازو میان آنان تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ قَوماً فيمَن كانَ قَبلَكُم وَسَّعَ اللهُ عَلَيهِم في أرزاقِهِم، فَاتَّخَذوا مِنَ الخُبزِ النَّقِيِّ مِثلَ الأَفهارِ فَجَعَلوا يَستَنجونَ بِهِ، فَابتَلاهُمُ اللهُ عزّ و جلّ بِالسِّنينَ وَ الجوعِ، فَجَعَلوا يَتَتَبَّعونَ ما كانوا يَستَنجونَ بِهِ فَيَأكُلونَهُ! فَفيهِم نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (وَ ضَرَبَ ٱللهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ ٱللهِ فَأَذَ ٰقَهَا ٱللهُ لِبَاسَ ٱلْجُوعِ وَ ٱلْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۱۷۹، بحار الأنوار: ج‌۸۴ ص‌۹۸ ح‌۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیش از شما مردمانى بودند که خداوند، روزىِ آنها را برایشان گشایش داد. پس آنها از نان خالص، شبیه قلوه‌سنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند و با آن، استنجا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. از این رو، خداى عزّ و جلّ آنان را به قحطى و گرسنگى گرفتار ساخت، به طورى که دنبال همان [نان]هایى که با آنها استنجا کرده بودند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتند و آنها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردند. این آیه، در بارهٔ همین مردمان نازل شده است: (و خداوند، آبادى‌اى را مثال زد که امن و آرام بود و روزی‌اش، فراوان از هر جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پس نعمت‌هاى خدا را ناسپاسى کردند و خدا هم به سزاى آنچه کردند، جامهٔ گرسنگى و ترس (ناامنى) را بر آنان چشانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: خَمسٌ إن أدرَكتُموهُنَّ فَتَعَوَّذوا بِاللهِ مِنهُنَّ: لَم تَظهَرِ الفاحِشَةُ في قَومٍ حَتّیٰ يُعلِنوها إلّا ظَهَرَ فيهِمُ الطّاعونُ وَ الأَوجاعُ الَّتي لَم تَكُن في أسلافِهِمُ الَّذينَ مَضَوا. و لَم يَنقُصُوا المِكيالَ وَ الميزانَ إلّا اُخِذوا بِالسِّنينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّنَةُ: الجَدبُ. أخذتهم السَّنَةُ: إذا أجدبوا و قحطوا (النهاية: ج‌۲ ص‌۴۱۳ «سنه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شِدَّةِ المَؤونَةِ و جَورِ السُّلطانِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۳۷۳ ح‌۱ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، ثواب الأعمال: ص‌۳۰۱ ح‌۲ عن أبان الأحمر عن الإمام الباقر علیه‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، الدعوات للراوندي: ص‌۸۰ ح‌۱۹۷، بحار الأنوار: ج‌۷۳ ص‌۳۶۷ ح‌۲؛ المعجم الأوسط: ج‌۵ ص‌۶۲ ح‌۴۶۷۱، البداية و النهاية: ج‌۵ ص‌۲۲۰ كلاهما عن ابن عمر، كنز العمّال: ج‌۱۶ ص‌۸۰ ح‌۴۴۰۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پنج چیز است که اگر به آنها برخوردید، از آنها به خدا پناه ببرید: هیچ گاه در میان مردمى زنا پیدا نشد و آن را شایع نکردند، مگر آن که طاعون و دردهایى که در گذشتگانشان نبوده است، در میان آنان پدیدار گردید. و هیچ گاه از پیمانه و ترازو نکاستند [و کم‌فروشى نکردند]، مگر آن که به قحطى و سختى در معیشت و ستمِ حاکم دچار شدند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ما نَقَصَ قَومٌ المِكيالَ وَ الميزانَ إلّا سَلَّطَ اللهُ عَلَيهِمُ الجوعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۳۸۵ نقلاً عن ابن مردويه عن ابن مسعود و راجع تفسیر القرطبي: ج‌۷ ص‌۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هیچ مردمی از پیمانه و ترازوی خود کم نکردند، مگر این که خداوند، گرسنگی را بر آنها مسلّط کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في دُعائِهِ لِأَهلِ الثُّغورِ -: اللّٰهُمَّ اشغَلِ المُشرِكينَ بِالمُشرِكينَ... أصِبهُم بِالجوعِ المُقيمِ، وَ السُّقمِ الأَليمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص‌۱۱۳ و ۱۱۴ الدعاء ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در دعای خود برای مرزبانان -: بار خدایا! مشرکان را با مشرکان، سرگرم ساز.… آنها را به گرسنگیِ ماندگار و بیماری دردناک دچار فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - في وَصفِ مَن لَم يَكُن عَلیٰ دينِ الحَقِّ -: فَإِنَّهُمُ الخائِنونَ... فَأَذاقَهُمُ اللهُ لِباسَ الجوعِ وَ الخَوفِ بِما كانوا يَصنَعونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۱۲۵ ح‌۹۵ عن عليّ بن سويد، بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۳۳۰ ح‌۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام - در توصیف کسانی که بر دین حق نبودند -: آنان خیانتکار بودند.… پس خداوند به سزای کارهایی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، جامهٔ گرسنگی و ترس را بر آنان پوشانید (طعم گرسنگی و ترس را به آنها چشاندْ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مكافحة-الجوع-اللا-إرادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: مُكافَحَةُ الجوعِ اللّا إرادِيِّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مبارزه با گرسنگیِ ناخواسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اللجوء-إلى-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: اللُّجوءُ إلَى اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پناه بردن به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَـٰذَا ٱلْبَيْتِ * ٱلَّذِى أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَ ءَامَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قريش: ۳ و ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس باید پروردگار این خانه (کعبه) را بپرستید * آن که آنها را در گرسنگی طعام داد و از ترس، ایمنی بخشید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱلَّذِى خَلَقَنِى فَهُوَ يَهْدِينِ * وَ ٱلَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَ يَسْقِينِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: ۷۸ و ۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همان کسی که مرا آفریده و همواره مرا [به سوی امور معاش و معادم] راه‌نمایی می‌کند * و همان که مرا طعام می‌دهد و سیرابم می‌کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: (لِإِیلَافِ قُرَیشٍ * إِیلَافِهِمْ رِحْلَةَ ٱلشِّتَاءِ وَ ٱلصَّیفِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قريش: ۱ و ۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَيحَكُم يا قُرَيشُ! اعبُدوا رَبَّ هٰذَا البَيتِ الَّذي أطعَمَكُم مِن جوعٍ و آمَنَكُم مِن خَوفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۴۴۴ ح‌۲۷۶۷۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۱۰ ص‌۳۴۶۷ ح‌۱۹۴۸۶ كلاهما عن أسماء بنت يزيد، تفسير ابن كثير: ج‌۸ ص‌۵۱۳ عن اُسامة بن زيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: (برای اُلفت دادن قریش * اُلفتشان در کوچ زمستان و تابستان). وای بر شما، ای قریش! پروردگارِ این خانه را که از گرسنگی و ترس (ناامنی) نجاتتان داد، بپرستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: قالَ اللهُ تَعالیٰ: يا عِبادي! كُلُّكُم جائِعٌ إلّا مَن أطعَمتُهُ، فَاستَطعِموني اُطعِمكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۱۹۹۴ ح‌۵۵، الأدب المفرد: ص‌۱۴۹ ح‌۴۹۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۴ ص‌۲۶۹ ح‌۷۶۰۶، السنن الكبرى: ج‌۶ ص‌۱۵۴ ح‌۱۱۵۰۳ كلّها عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۹۲۴ ح‌۴۳۵۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند متعال فرمود: «اى بندگان من! همۀ شما گرسنه ‌اید، مگر آن کس که من سیرش کنم. پس، خوراک را از من بخواهید تا شما را خوراک دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - فِي الدُّعاءِ -: أعوذُ بِكَ مِن شَرِّ الجوعِ؛ فَإِنَّهُ بِئسَ الضَّجيعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشريف الرضي بعد ذكره للحديث الشريف: «وهذا القول مجاز، و إنّما جعل - عليه الصلاة و السلام - الجوع بمنزلة الضجيع؛ لأنّ الإنسان إذا بات طاوياً كان كأنّه مُضاجع للجوع في مهاد، و مبايته على فراش؛ لأنّه يخلو في الليل به و ينفرد بمعاناته و مكابدته».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص‌۲۹۲ ح‌۲۴۷، الإقبال: ج۲ ص۲۱۸ عن الامام الصادق علیه‌السلام و فیه «فقر» بدل «الجوع» نحوه، مستدرك الوسائل: ج۱۳ ص۳۸۷ ح۱۵۶۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در دعا -: بار خدایا! من از شرّ گرسنگى به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم، که گرسنگى، بد هم‌بالینی است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أبي هريرة: كانَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الجوعِ؛ فَإِنَّهُ بِئسَ الضَّجيعُ، و أَعوذُ بِكَ مِنَ الخِيانَةِ؛ فَإِنَّها بِئسَتِ البِطانَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۲ ص‌۹۱ ح‌۱۵۴۷، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۱۱۱۳ ح‌۳۳۵۴، سنن النسائي: ج‌۸ ص‌۲۶۳، المستدرك على الصحيحين: ج‌۱ ص‌۷۱۶ ح‌۱۹۵۷ عن ابن مسعود نحوه، كنز العمّال: ج‌۲ ص‌۱۸۹ ح‌۳۶۸۹؛ الجعفریّات: ص۲۱۹ عن الإمام الکاظم عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله نحوه، مستدرك الوسائل: ج۹ ص۸۱ ح۱۰۲۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از ابو هریره -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله همواره می‌فرمود: «بار خدایا! من از گرسنگى به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم، که بد هم‌بالینی است و از خیانت، به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم، که بد همرازى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - في دُعاءٍ رُوِيَ عَنهُ لِشَهرِ رَمَضانَ -: ... اللّٰهُمَّ أغنِ كُلَّ فَقيرٍ، اللّٰهُمَّ أشبِع كُلَّ جائِعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص‌۸۱۶، بحار الأنوار: ج‌۹۸ ص‌۱۲۰ نقلاً عن خطّ محمّد بن عليّ الجبعي عن خطّ الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در دعایی که از ایشان برای ماه رمضان روایت شده است -:... خداوندا! هر نیازمندى را بى‌نیاز کن. خداوندا! هر گرسنه‌اى را سیر گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ -: اللّٰهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِحَقِّكَ العَظيمِ العَظيمِ، أن تُصَلِّيَ عَلیٰ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ الطّاهِرينَ... و أَشبِعِ الجائِعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص‌۳۹۷ و ۳۹۸ عن أبي يحيى المدني، بحار الأنوار: ج‌۸۶ ص‌۵۹ ح‌۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در دعا -: بار خدایا! به حقّ تو که بزرگ و بزرگ است، از تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم که بر محمّد و خاندان پاک محمّد، درود فرستی... و گرسنگان را سیر گردانی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد علیه‌السلام - فِي المُناجاةِ لِكَشفِ الظُّلمِ، وَ الَّتي دَفَعَها جَبرَئيلُ إلَى النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله -: اللّٰهُمَّ رَبِّ فَابتُرِ الظُّلمَ... و أَمِت حَياةَ المُنكَرِ، لِيُؤمَنَ المَخوفُ، و يَسكُنَ المَلهوفُ، و يَشبَعَ الجائِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص‌۳۱۵ عن الحارث النوفلي، بحار الأنوار: ج‌۹۴ ص‌۱۱۹ ح‌۱۷ نقلاً عن البلد الأمين.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد علیه‌السلام - در مناجات برای رفع ستم، و آنچه جبرئیل علیه‌السلام به پیامبر صلی الله علیه و آله سپرد -: بار خدایا! ای پروردگار من! ستم را بی‌دنباله ساز... و زندگیِ منکَر را نابود ساز تا این که ترسان، امنیت یابد و غم‌دیده آرامش ببیند و گرسنه سیر شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين علیه‌السلام - في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ -: يا مَن دَعَوتُهُ مَريضاً فَشَفاني، و عُرياناً فَكَساني، و جائِعاً فَأَطعَمَني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج‌۲ ص‌۸۲، البلد الأمين: ص‌۲۵۵، بحار الأنوار: ج‌۹۸ ص‌۲۲۱ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام - در دعای روز عرفه -: اى آن که او را در حال بیمارى خواندم و او شفایم داد، و در حال برهنگى خواندم و او مرا پوشانید و در حال گرسنگى خواندم و او مرا خوراک داد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في دُعاءِ السَّحَرِ -: و ما أَنَا ـ یا سَیِّدي ـ و ما خطري ... أنَا الصَّغیرُ الَّذي رَبَّیتَهُ ... و الجائِعُ الَّذي أشبَعتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص‌۵۸۹ ح‌۶۹۱، الإقبال: ج‌۱ ص‌۱۶۵، المصباح للكفعمي: ص‌۷۸۸ كلّها عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج‌۹۸ ص‌۸۷ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام ـ در دعای سحر ـ : و من چه هستم ـ ای سرور من! ـ و چه ارزشی دارم؟! ... من همان کودک خردسالی هستم که تو پروراندی ... و آن گرسنه‌اى که سیرش کردى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ : ... و أنَا الجائِعُ الَّذي أشبَعتَ، رَبِّ فَلَكَ الحَمدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص‌۱۰۴، بحار الأنوار: ج‌۹۷ ص‌۱۴۹ ذيل ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام ـ در دعا ـ : ... منم آن گرسنه‌ای که سیرش کردی، ای پروردگار من! سپاس، از آنِ توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جاعَ فَليَتَوَضَّأ وَ ليُصَلِّ رَكعَتَينِ، ثُمَّ يَقولُ: «يا رَبِّ، إنّي جائِعٌ فَأَطعِمني»، فَإِنَّهُ يُطعَمُ مِن ساعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۴۷۵ ح‌۶، تهذيب الأحكام: ج‌۲ ص‌۲۳۷ ح‌۹۳۹ و ج‌۳ ص‌۳۱۳ ح‌۹۶۸ نحوه و كلّها عن شعيب العقرقوفي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر کس گرسنه شد [و غذایى نداشت]، وضو بگیرد و دو رکعت نماز بخواند و سپس بگوید: «پروردگارا! من گرسنه ام. غذایم ده». به راستی که در همان ساعت به او غذا داده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العدل-الاقتصادي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: العَدلُ الاِقتِصادِيُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عدالت اقتصادی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ قُثَمَ بنِ العَبّاسِ و هُوَ عامِلُهُ عَلیٰ مَكَّةَ -: وَ انظُر إلیٰ مَا اجتَمَعَ عِندَكَ مِن مالِ اللهِ، فَاصرِفهُ إلیٰ مَن قِبَلَكَ مِن ذَوِي العِيالِ وَ المَجاعَةِ، مُصيباً بِهِ مَواضِعَ الفاقَةِ وَ الخَلّاتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَلّةُ - بالفتح -: الحاجَةُ و الفقر (النهاية: ج‌۲ ص‌۷۲ «خلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶۷، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۹۷ ح‌۷۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از نامۀ ایشان به قُثَم بن عبّاس، کارگزار ایشان در مکّه -: در آنچه از اموال خدا نزد تو گرد آمده است، بنگر. پس آنها را در اختیار عائله‌مندان و گرسنگانی که نزد تو هستند، قرار ده [و تلاش کن] که به دست نیازمندان و تهى‌دستان برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري علیه‌السلام - مِن دُعائِهِ فِي القُنوتِ -: اللّٰهُمَّ... و أَسفِر لَنا عَن نَهارِ العَدلِ، و أَرِناهُ سَرمَداً لا ظُلمَةَ فيهِ، و نوراً لا شَوبَ مَعَهُ، و أَهطِل عَلَينا ناشِئَتَهُ، و أَنزِل عَلَينا بَرَكَتَهُ... و أَشبِع بِهِ الخِماصَ السّاغِبَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص‌۸۷، مصباح المتهجّد: ص‌۱۵۸ من دون إسناد إلى النبي صلی الله علیه و آله أو أحد من أهل البيت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکری علیه‌السلام - از دعای ایشان در قنوت -: [خدایا!] از روز روشن عدالت، برای ما پرده برگیر و آن را براى همیشه و بى تاریکى و به صورت نورى بی هیچ آلایش، برای ما نمایان ساز و آغاز آن را بر ما فرو ریز و برکت آن را بر ما نازل فرما... و با [حکومت‌ دادگرِ] او شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گرسنه را سیر کن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: الصَّبرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شکیبایی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لِلْفُقَرَاءِ ٱلَّذِينَ أُحْصِرُوا فِى سَبِيلِ ٱللهِ لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِى ٱلأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ ٱلْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ ٱلتَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِيمَـٰهُمْ لا يَسْـٔلُونَ ٱلنَّاسَ إِلْحَافا وَ مَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ ٱللهَ بِهِ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([صدقات] از آنِ فقیرانی است که در راه خدا گرفتار آمده‌اند و نمی‌توانند [برای تحصیل معاش خود] به هیچ گونه در روی زمین سفر کنند، و فرد ناآگاه، آنها را از شدّت محافظتی (مناعتی) که دارند، توانگر می‌پندارد. آنها را از نشانه‌شان می‌شناسی: از مردم به اصرار چیزی نمی‌خواهند، و البتّه هر چه از مال انفاق کنید، مسلّماً خداوند به آن داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن جاعَ أوِ حَبلاً ثُمَّ يَدخُلَ عَرضَ هٰذَا الوادي فَيَحتَطِبَ حَتّیٰ لا يَلتَقِيَ طَرَفاهُ، ثُمَّ يَدخُلَ السّوقَ فَيَبيعَهُ بِمُدٍّ مِن تَمرٍ و يَأخُذَ ثُلُثَهُ و يَتَصَدَّقَ بِثُلُثَيهِ، خَيرٌ لَهُ مِن أن يَسأَلَ النّاسَ، أعطَوهُ أو حَرَموهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۰ ح‌۳، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۴۰۹ ح‌۹ و راجع الخصال: ص‌۱۳۳ ح‌۱۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس گرسنه یا نیازمند شود و آن را از مردم پوشیده دارد و به خداوند عزّ و جلّ عرضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بدارد، بر خدای عزّ و جلّ است که توشۀ یک سال او را از حلال برایش کارگشایی کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الأَيدي ثَلاثٌ: يَدُ اللهِ العُليا، و يَدُ المُعطِي الَّتي تَليها، و يَدُ المُعطیٰ أسفَلُ الأَيدي، فَاستَعِفّوا عَنِ السُّؤالِ مَا استَطَعتُم، إنَّ الأَرزاقَ دونَها حُجُبٌ، فَمَن شاءَ قَنِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قني الحياء قنواً ـ كرضي و رمي ـ: لزمه (القاموس المحيط: ج‌۴ ص‌۳۸۰ «قني»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَياءَهُ و أَخَذَ رِزقَهُ، و مَن شاءَ هَتَكَ الحِجابَ و أَخَذَ رِزقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لأَن يَأخُذَ أحَدُكُم حَبلاً ثُمَّ يَدخُلَ عَرضَ هٰذَا الوادي فَيَحتَطِبَ حَتّیٰ لا يَلتَقِيَ طَرَفاهُ، ثُمَّ يَدخُلَ السّوقَ فَيَبيعَهُ بِمُدٍّ مِن تَمرٍ و يَأخُذَ ثُلُثَهُ و يَتَصَدَّقَ بِثُلُثَيهِ، خَيرٌ لَهُ مِن أن يَسأَلَ النّاسَ، أعطَوهُ أو حَرَموهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۰ ح‌۳، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۴۰۹ ح‌۹ و راجع الخصال: ص‌۱۳۳ ح‌۱۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سه گونه اند: دست والای خداوند، دستِ بخشنده - که پس از آن قرار دارد - و دست گیرنده - که پایین‌ترین دست‌هاست -. پس تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید، از درخواست خودداری کنید. روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در پس پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایند. پس هر که می‌خواهد، آبروی خویش را نگه دارد و روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بگیرد، و هر که می‌خواهد، پرده‌ [ی آبرویش] را بِدَرد و روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بگیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به آن که جانم در دست اوست، اگر کسی از شما ریسمانی برگیرد و به پهنۀ این وادی برود و هیزم جمع کند تا جایی که یک پُشته شود و سپس به بازار رود و آن را به یک چارَکْ خرما بفروشد و یک سوم آن را برای خودش بردارد و دوسومش را صدقه بدهد، برایش بهتر از آن است که از مردم درخواست کند، چه به او بدهند و چه ندهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ جَعَلَ الفَقرَ أمانَةً عِندَ خَلقِهِ، فَمَن سَتَرَهُ أعطاهُ اللهُ مِثلَ أجرِ الصّائِمِ القائِمِ، و مَن أفشاهُ إلیٰ مَن يَقدِرُ عَلیٰ قَضاءِ حاجَتِهِ فَلَم يَفعَل فَقَد قَتَلَهُ، أما إنَّهُ ما قَتَلَهُ بِسَيفٍ و لا رُمحٍ، و لٰكِنَّهُ قَتَلَهُ بِما نَكیٰ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكى: يقال: نكيت في العدوّ؛ إذا أكثرت فيهم الجراح و القتل، فوهنوا لذلك، و قد يُهمز لغة فيه، يقال: نكأت القرحة أنكؤها؛ إذا قشرتها؛ و المراد هنا جرح القلب و انكساره و وغر الصدر، و هو توقّده من الغيظ (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۱۱۷ «نكي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قَلبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۶۰ ح‌۳، ثواب الأعمال: ص‌۲۱۷ ح‌۱، مشكاة الأنوار: ص‌۲۲۶ ح‌۶۲۶، جامع الأخبار: ص‌۳۰۵ ح‌۸۳۵ و فيهما «أنكر» بدل «نكى» و كلّها عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۲ ص‌۸ ح‌۶ و راجع تاريخ دمشق: ج‌۴۳ ص‌۱۵۳ ح‌۹۱۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، فقر را نزد مخلوقش به امانت نهاده است. پس هر که آن را نهان بدارد، خداوند به او پاداشى همانند پاداشِ روزه‌دارِ شب‌زنده‌دار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. هر کس آن [فقر] را نزد کسى که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند حاجتش را برآورد، ابراز دارد و او برآورده نسازد، در حقیقت، او را [یعنی آن فقیر را] کشته است، نه با شمشیر و سرنیزه؛ بلکه با زخم زدن بر قلبش او را کشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحارث الهمدانيّ: سامَرتُ أميرَ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ -، فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، عَرَضَت لي حاجَةٌ، قالَ: فَرَأَيتَني لَها أهلاً؟ قُلتُ: نَعَم يا أميرَ المُؤمِنينَ! قالَ: جَزاكَ اللهُ عَنّي خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قامَ إلَى السِّراجِ فَأَغشاها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غشّاهُ: أي غطّاهُ (النهاية: ج‌۳ ص‌۳۶۹ «غشا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَلَسَ، ثُمَّ قالَ: إنَّما أغشَيتُ السِّراجَ لِئَلّا أریٰ ذُلَّ حاجَتِكَ في وَجهِكَ، فَتَكَلَّم؛ فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: «الحَوائِجُ أمانَةٌ مِنَ اللهِ في صُدورِ العِبادِ، فَمَن كَتَمَها كُتِبَت لَهُ عِبادَةٌ، و مَن أفشاها كانَ حَقّاً عَلیٰ مَن سَمِعَها أن يَعنِيَهُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «أن يُعينَهُ» بدل «أن يَعنِيَهُ». و عَنيتُ به: أي اهتَمَمتُ به (النهاية: ج‌۳ ص‌۳۱۴ «عنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۴ ح‌۴، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۳۶ ح‌۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حارث هَمْدانی -: شبی با امیر مؤمنان - که درودهای خدا بر او باد - به گفتگو نشستم و گفتم: ای امیر مؤمنان! حاجتی برایم پیش آمده است. فرمود: «مرا برای گفتن آن شایسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی؟». گفتم: آری، ای امیر مؤمنان! فرمود: «خدا به تو از جانب من خیر دهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به سوی چراغ رفت و آن را پوشاند و نشست و آن گاه فرمود: «چراغ را پوشاندم تا خواریِ نیازت را در چهره‌ات نبینم. حالا بگو؛ زیرا خود از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: نیازها، امانت خدا در سینه‌هاى بندگان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس هر که آنها را پوشیده بدارد، برایش عبادت نوشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر که آنها را آشکار سازد، کسى که آنها را شنید، باید به او کمک کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: يا مِهزَمُ! شيعَتُنا مَن لا يَعدو صَوتُهُ سَمعَهُ... و لا يَسأَلُ عَدُوَّنا و إن ماتَ جوعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۳۹ ح‌۲۷ عن مهزم الأسدي، صفات الشيعة: ص‌۹۵ ح‌۳۴ عن أبي بصير و فيه «غير إخوانه» بدل «عدوّنا»، تحف العقول: ص‌۳۷۸ و ليس فيه «عدوّنا»، الغيبة للنعماني: ص‌۲۰۳ ح‌۴ و فيه «الناس بكفّه» بدل «عدوّنا»، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۱۸۰ ح‌۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ای مِهزَم! شیعۀ ما کسی است که [بلندیِ] صدایش از گوشش فراتر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود... و از دشمن ما درخواستی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، هر چند از گرسنگی بمیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: رُوِيَ عَن لُقمانَ أنَّهُ قالَ لاِبنِهِ: يا بُنَيَّ، ذُقتُ الصَّبِرَ، و أَكَلتُ لِحاءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللحاء: قشر العود و الشجر (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۶۲۶ «لحا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّجَرِ، فَلَم أجِد شَيئاً هُوَ أمَرُّ مِنَ الفَقرِ، فَإِن بُليتَ بِهِ يَوماً فَلا تُظهِرِ النّاسَ عَلَيهِ فَيَستَهينوكَ و لا يَنفَعوكَ بِشَيءٍ، ارجِع إلَى الَّذِي ابتَلاكَ بِهِ فَهُوَ أقدَرُ عَلیٰ فَرَجِكَ و سَلهُ. مَن ذَا الَّذي سَأَلَهُ فَلَم يُعطِهِ، أو وَثِقَ بِهِ فَلَم يُنجِهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۲ ح‌۸، كنز الفوائد: ج‌۲ ص‌۶۶، أعلام الدين: ص‌۳۲۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۳ ص‌۴۳۲ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى: از لقمان روایت شده است که به پسرش گفت: پسرم! من [برگ] صبر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیاهى دارویى، داراى شیرۀ مخصوص و بسیار تلخ؛ آلوئه‌وِرا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشیدم و پوست درخت خوردم؛ امّا چیزى تلخ‌تر از فقر نیافتم. بنا بر این، اگر روزى به آن مبتلا گشتى، مردم را از آن آگاه مساز که تو را خوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و هیچ سودى هم به تو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانند. [بلکه] به همان کسى که تو را بِدان مبتلا ساخته است [یعنى خداوند]، مراجعه کن؛ زیرا او به ایجاد گشایش در کار تو تواناتر است و از او بخواه. کیست که از او درخواست کرده و او عطایش نکرده باشد، یا [کیست که] به او اعتماد کرده و او نجاتش نداده باشد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-علی-إطعام-الجائع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: الحَثُّ عَلیٰ إطعامِ الجائِعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق به غذا دادن به گرسنه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أطعَمَ مُؤمِناً مِن جوعٍ أطعَمَهُ اللهُ تَعالیٰ مِن ثِمارِ الجَنَّةِ، و مَن سَقاهُ مِن ظَمَأٍ سَقاهُ اللهُ مِنَ الرَّحيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحيق: من أسماء الخمر، يريد خمر الجنّة (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۰۸ «رحق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَختومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصادقة الإخوان: ص‌۱۴۵ ح‌۱ عن الإمام الصادق عن آبائه:، الأمالي للصدوق: ص‌۳۵۷ ح‌۴۳۹ عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله و فيه «شربة على عطش» بدل «من ظمأ»، الكافي: ج‌۲ ص‌۲۰۱ ح‌۵، ثواب الأعمال: ص‌۱۶۴ ح‌۲ كلاهما عن أبي حمزة عن الإمام زين العابدين علیه‌السلام و ص۱۷۹ ح‌۱ عن مسمع كردين عن الإمام الصادق علیه‌السلام و فيه «شربة ماء» بدل «من ظمأ»، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۳۷۳ ح‌۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر مسلمانی، مسلمان گرسنه‌ای را غذا دهد، خداوند به او از میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوراند و هر مسلمانی، مسلمان تشنه‌ای را آب دهد، خداوند از شرابِ سر به مُهر بهشتی به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أيُّما مُؤمن أطعَمَ مؤمناً عَلیٰ جوعٍ، أطعَمَهُ اللهُ یوم القیامة مِن ثِمارِ الجَنَّةِ. و أَيُّما مؤمن سَقیٰ مؤمناً عَلیٰ ظَمَأٍ، سَقاهُ اللهُ مِنَ الرَّحيقِ المَختومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۶۳۳ ح۲۴۴۹، سنن أبي داوود: ج۲ ص۱۳۰ ح۱۶۸۲ و فیه «مسلم» بدل «مؤمن» في المواضع کلها، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۹ ح۱۱۱۰۱ کلها عن أبي سعید الخُدري، کنز العمال: ج۱۵ ص۸۲۶ ح۴۳۲۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس مؤمن گرسنه‌اى را غذا دهد، خداوند متعال از میوه‌هاى بهشت به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوراند و هر کس مؤمن تشنه‌اى را آب دهد، خداوند از شرابِ سر به مُهر بهشتى، به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أشبَعَ جائِعاً في يَومٍ سَغَبٍ، أدخَلَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ مِن بابٍ مِن أبوابِ الجَنَّةِ، لا يُدخِلُها إلّا مَن فَعَلَ مِثلَ ما فَعَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۱۰ ص‌۷۵۰ عن معاذ بن جبل، و راجع المحاسن: ج‌۲ ص‌۱۴۶ ح‌۱۳۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر کس در روز قحطی، گرسنه‌ای را سیر کند، خداوند در روز قیامت، او را از دری از درهای بهشت وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که فقط کسانی را که چنین کاری کرده باشند، از آن دَر وارد بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أفضَلُ الصَّدَقَةِ عَلَى الأَسيرِ المُخضَرِّ عَيناهُ مِنَ الجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۳۶۹ ح‌۶۰ نقلاً عن كتاب الغايات و في جامع الأحادیث للقمي (الغایات): ص۱۹۵ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الجعفريّات: ص‌۵۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: برترین صدقه، صدقه دادن به اسیرى است که چشمانش از گرسنگى، تیره و تار شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ هاشِمٌ [جَدُّ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله] إذا قَصَدَهُ قاصِدٌ أكرَمَهُ، و كانَ يَكسُو العُريانَ، و يُطعِمُ الجائِعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج‌۱۵ ص‌۳۷ ذيل ح‌۴۸ نقلاً عن الشيخ أبي الحسن البكري في كتابه الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هاشم [جدّ پیامبر صلی الله علیه و آله] هر گاه قاصدی نزدش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، او را گرامی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت. همواره برهنه را جامه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و گرسنه را اطعام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نَحنُ المُطعِمونَ في يَومِ الجوعِ؛ و هُوَ المَسغَبَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فیه اشارة إلی الآیة ۱۴ من سورة بلد: (أَوْ إِطْعَـٰمٌ فِى يَوْمٍ ذِى مَسْغَبَةٍ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۴۲۳ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج‌۲۴ ص‌۲۸۲ ح‌۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ماییم اطعام کنندگانِ [خَلق] در روز گرسنگی؛ یعنی همان روز قحطی.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عزّ و جلّ می‌فرماید: (یا طعام دادن در روز قحطی و گرسنگی) (بلد: آیۀ ۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف اليقين: رُوِيَ أنَّهُ [أي عَلِيّاً علیه‌السلام] اجتازَ لَيلَةً عَلَى امرَأَةٍ مِسكينَةٍ لَها أطفالٌ صِغارٌ يَبكونَ مِنَ الجوعِ، و هِيَ تُشاغِلُهُم و تُلهيهِم حَتّیٰ يَناموا، و كانَت قَد أشعَلَت ناراً تَحتَ قِدرٍ فيها ماءٌ لا غَيرُ، و أَوهَمَتهُم أنَّ فيها طَعاماً تَطبَخُهُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَرَفَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلامحالَها، فَمَشیٰ علیه‌السلام و مَعَهُ قَنبَرٌ إلیٰ مَنزِلِهِ، فَأَخرَجَ قوصَرَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوصرة: هي وعاء من قصب يُرفع فيه التمر. و يُشدّد و يخفّف (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۱۰۴ «قصر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَمرٍ و جِرابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جراب: هو وعاء من إهاب [: جلد] الشاء، لا يُوعى فيه إلّا يابس (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۶۱ «جرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَقيقٍ، و شَيئاً مِنَ الشَّحمِ وَ الأَرُزِّ وَ الخُبزِ، و حَمَلَهُ عَلیٰ كَتِفِهِ الشَّريفِ، فَطَلَبَ قَنبَرٌ حَملَهُ فَلَم يَفعَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَصَلَ إلیٰ بابِ المَرأَةِ استَأذَنَ عَلَيها، فَأَذِنَت لَهُ فِي الدُّخولِ، فَأَرمیٰ شَيئاً مِنَ الأَرُزِّ فِي القِدرِ و مَعَهُ شَيءٌ مِنَ الشَّحمِ، فَلَمّا فَرَغَ مِن نَضجِهِ عَرَّفَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في نسخة: «قرّبه» بدل «عرّفه» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلصِّغارِ و أَمَرَهُم بِأَكلِهِ، فَلَمّا شَبِعوا أخَذَ يَطوفُ بِالبَيتِ و يُبَعبِعُ لَهُم، فَأَخَذوا فِي الضِّحكِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا خَرَجَ علیه السلام قالَ لَهُ قَنبَرٌ: يا مَولايَ! رَأَيتُ اللَّيلَةَ شَيئاً عَجيباً قَد عَلِمتُ سَبَبَ بَعضِهِ و هُوَ حَملُكَ لِلزّادِ طَلَباً لِلثَّوابِ، أمّا طَوافُكَ بِالبَيتِ عَلیٰ يَدَيكَ و رِجلَيكَ وَ البَعبَعَةُ، فَما أدري سَبَبَ ذٰلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ علیه‌السلام: يا قَنبَرُ، إنّي دَخَلتُ عَلیٰ هٰؤُلاءِ الأَطفالِ و هُم يَبكونَ مِن شِدَّةِ الجوعِ، فَأَحبَبتُ أن أخرُجَ عَنهُم و هُم يَضحَكونَ مَعَ الشِّبَعِ، فَلَم أجِد سَبباً سِویٰ ما فَعَلتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف اليقين: ص‌۱۳۶ ح‌۱۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشف الیقین: روایت شده که على علیه‌السلام، شبى به زنى تهى‌دست برخورد کرد که کودکانى خردسال داشت و از گرسنگى گریه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. آن زن، کودکان را مشغول و سرگرم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد تا بخوابند، و آتشى زیر دیگى که فقط آب داشت، برافروخته بود، تا کودکان گمان برند که در دیگ، غذایى است که برایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پَزَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان علیه‌السلام از حال زن آگاه شد و به سوى خانۀ خود رفت، در حالى که قنبر نیز با او بود. سپس زنبیلى خرما و کیسه‌اى آرد و مقدارى دُنبه، برنج و نان برداشت و بر دوشش نهاد. قنبر خواست آن را بر دوش کشد، که نگذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى به خانۀ زن رسید، از او اجازۀ ورود خواست. زن، اجازۀ ورود داد. پس مقدارى برنج در دیگ ریخت، با مقدارى دُنبه و وقتى از پختن آن فارغ شد، آن را در اختیار کودکان گذاشت و از آنان خواست که بخورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى سیر شدند، [علی علیه‌السلام] شروع کرد به دور اتاق گشتن و برای آنان صداى «بَع بَع» در آوردن، و آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندیدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى ایشان از خانه بیرون آمد، قنبر به وى گفت: سَرورم! امشب چیزهایی شگفت دیدم که علّت بعضى از آنها را دانستم و آن، بر دوش کشیدن توشه براى کسب ثواب بود؛ امّا علّت گشتن دور خانه روی دست و پا و صداى «بع بع» درآوردن را ندانستم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى قنبر! من نزد این کودکان رفتم، در حالی که از شدّت گرسنگى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریستند. دوست داشتم وقتی از پیش آنان می‌روم، خندان و سیر باشند و [براى خنداندن کودکان] راهى جز آنچه انجام دادم، نیافتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن أبي هريرة: كانَ فِي المَدينَةِ مَجاعَةٌ، و مَرَّ بي يَومٌ و لَيلَةٌ لَم أذُق شَيئاً، و سَأَلتُ أبا بَكرٍ آيَةً كُنتُ أعرَفَ بِتَأويلِها مِنهُ، و مَضَيتُ مَعَهُ إلیٰ بابِهِ و رَدَعَني، وَ انصَرَفتُ جائِعاً يَومي، و أَصبَحتُ و سَأَلتُ عُمَرَ آيَةً كُنتُ أعرَفَ مِنهُ بِها، فَصَنَعَ كَما صَنَعَ أبو بَكرٍ، فَجِئتُ فِي اليَومِ الثّالِثِ إلیٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام و سَأَلتُهُ ما يَعلَمُهُ فَقَط، فَلَمّا أرَدتُ أن أنصَرِفَ دَعاني إلیٰ بَيتِهِ فَأَطعَمَني رَغيفَينِ و سَمناً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا شَبِعتُ انصَرَفتُ إلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَلَمّا بَصُرَ بي ضَحِكَ في وَجهي و قالَ: أنتَ تُحَدِّثُني أم اُحَدِّثُكَ؟ ثُمَّ قَصَّ عَلَيَّ ما جَریٰ، و قالَ لي: جَبرَئيلُ عَرَّفَني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۲ ص‌۷۳، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۲۷ ذيل ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از ابو هریره -: در مدینه قحطی آمد. یک شبانه‌روز گذشت و من چیزی نخوردم. از ابو بکر در بارۀ آیه‌ای پرسیدم که من خودم تفسیر آن را بهتر از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم و [به این بهانه] همراه او سوی خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رفتم؛ ولی او مرا به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش راه نداد و من آن روز گرسنه باز گشتم. روز بعد، از عمر در بارۀ آیه‌ای پرسیدم که خودم به آن آگاه‌تر از او بودم. او نیز همان کار ابو بکر را [با من] کرد. روز سوم نزد علی رفتم و از او چیزی پرسیدم که فقط او آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست. چون خواستم برگردم، مرا به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرا خواند و با دو گرده نان و اندکی روغن مرا اطعام کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون سیر شدم، نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله باز گشتم. مرا که دید، خندید و فرمود: «تو برایم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی یا من برایت بگویم؟» و سپس آنچه را رخ داده بود، برایم شرح داد و به من فرمود: «جبرئیل مرا آگاه ساخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خطر-الامتناع-من-إطعام-الجائع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: خَطَرُ الاِمتِناعِ مِن إطعامِ الجائِعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خطر خودداری از اطعام گرسنگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلا ٱقْتَحَمَ ٱلْعَقَبَةَ * وَ مَا أَدْرَاكَ مَا ٱلْعَقَبَةُ * فَكُّ رَقَبَةٍ * أَوْ إِطْعَـٰمٌ فِى يَوْمٍ ذِى مَسْغَبَةٍ * يَتِيما ذَا مَقْرَبَةٍ * أَوْ مِسْكِينا ذَا مَتْرَبَةٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: ۱۱ ـ ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس او راه دشوار را بالا نرفته * و تو چه می‌دانی که راه دشوار چیست؟! * آزاد کردن برده‌ای است * یا طعام دادن در روز قحطی و گرسنگی * به یتیمی خویشاوند * یا فقیری خاک‌نشین).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ * إِلَّا أَصْحَـٰبَ ٱلْيَمِينِ * فِى جَنَّـٰتٍ يَتَسَاءَلُونَ * عَنِ ٱلْمُجْرِمِينَ * مَا سَلَكَكُمْ فِى سَقَرَ * قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ ٱلْمُصَلِّينَ * وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ ٱلْمِسْكِينَ * وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ ٱلْخَآئِضِينَ * وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ ٱلدِّينِ * حَتَّى أَتَانَا ٱلْيَقِينُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المدَّثِّر: ۳۸ ـ ۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر کس در گروِ عمل خویش است * مگر اصحاب یمین (سمت راست) * که در بهشت‌ها و باغ‌ها از یکدیگر می‌پرسند * از حال گنهکاران * [سپس به آنها رو کرده، می‌گویند:] چه چیزی شما را به دوزخ در آورد؟ * می‌گویند: ما از نمازگزاران نبودیم * و به تهی‌دست، طعام نمی‌دادیم * و با اهل باطل [در کارها و گفتارهای بیهوده] همراهی می‌کردیم * و روز جزا را انکار می‌کردیم * تا آن که مرگ ما فرا رسید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ثُمَّ ٱلْجَحِيمَ صَلُّوهُ * ثُمَّ فِى سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعا فَاسْلُكُوهُ * إِنَّهُ كَانَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ ٱلْعَظِيمِ * وَ لا يَحُضُّ عَلیٰ طَعَامِ ٱلْمِسْكِينِ * فَلَيْسَ لَهُ ٱلْيَوْمَ هَـٰهُنَا حَمِيمٌ * وَ لا طَعَامٌ الأَ مِنْ غِسْلِينٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاقّة: ۳۱ ـ ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سپس او را در آتش فروزان در آورید و بسوزانید * سپس در زنجیری که درازایش هفتاد گز است، در بند کشیدش * [زیرا] او [در دنیا] به خدای بزرگ ایمان نمی‌آورْد * و هیچ گاه [خود و دیگران را] به دادن طعام به فقیر و مستمند ترغیب نمی‌کرد. * پس، امروز او را در این جا خویش و دوست مهربانی نیست * و نه خوراکی، مگر از چرکابۀ اهل آتش (/ چرک و خونی که از بدن دوزخیان می‌چکد)).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللهُ قَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ ءَامَنُوا أَنُطْعِمُ مَن لَّوْ يَشَاءُ ٱللهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنتُمْ الأَ فِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: ۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون به آنها گفته شود: از آنچه خدا به شما روزی کرده، [به مستحقّان] انفاق نمایید، کسانی که کفر ورزیده‌اند، به کسانی که ایمان آورده‌اند، می‌گویند: آیا کسی را اطعام کنیم که ا گر خدا می‌خواست، خودش به او طعام می‌داد؟ شما جز در گم‌راهی آشکاری نیستید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلّا بَل لا تُكْرِمُونَ ٱلْيَتِيمَ * وَ لا تَحَـٰضُّونَ عَلیٰ طَعَامِ ٱلْمِسْكِينِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفجر: ۱۷ ـ ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چنین نیست [که می‌پندارید زیادی نعمت، آزادی عمل دادن خداست و کمی آن، خواری‌ای از سوی خدا]؛ بلکه یتیم را گرامی نمی‌دارید * و یکدیگر را و بر اطعام فقیران ترغیب نمی‌کنید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لَيسَ المُؤمِنُ الَّذي يَشبَعُ و جارُهُ جائِعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص‌۴۶ ح‌۱۱۲، السنن الكبرى: ج‌۱۰ ص‌۵ ح‌۱۹۶۶۸ كلاهما عن ابن الزبير، كنز العمّال: ج‌۹ ص‌۵۳ ح‌۲۴۹۰۴؛ مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۲۹۷ ح‌۹۳۲، مشكاة الأنوار: ص‌۳۷۴ ح‌۱۲۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۳۹ ح‌۹۹۸۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام وفيه «أخوه» بدل «جاره».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مسلمان نیست کسی که سیر باشد و همسایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرسنه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لَعَن اللهُ وَ المَلائِكَةُ... رَجُلاً شَبِعَ مِنَ الطَّعامِ في يَومِ مَسغَبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج‌۶۴ ص‌۱۹۶، كنز العمّال: ج‌۱۶ ص‌۷۳ ح‌۴۳۹۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدا و فرشتگان، لعنت می‌کنند مردی را که... در دورۀ قحطی، سیر غذا بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ يَقولُ يَومَ القِيامَةِ: يَابنَ آدَمَ... اِستَطعَمتُكَ فَلَم تُطعِمني؟! قالَ: يا رَبِّ، و كَيفَ اُطعِمُكَ و أَنتَ رَبُّ العالَمينَ؟ قالَ: أما عَلِمتَ أنَّهُ استَطعَمَكَ عَبدي فُلانٌ فَلَم تُطعِمهُ؟ أما عَلِمتَ أنَّكَ لَو أطعَمتَهُ لَوَجَدتَ ذٰلِكَ عِندي؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۱۹۹۰ ح‌۴۳، صحيح ابن حبّان: ج‌۱ ص‌۵۰۳ ح‌۲۶۹ كلاهما عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۵ ص‌۸۲۴ ح‌۴۳۲۷۷؛ الأمالي للطوسي: ص‌۶۳۰ ح‌۱۲۹۶، الطرائف: ص‌۳۲۳ كلاهما عن أبي هريرة نحوه، بحار الأنوار: ج‌۸۱ ص‌۲۲۰ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عز در روز قیامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «ای پسر آدم!... من از تو غذا خواستم و تو غذایم ندادی؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: پروردگارا! چگونه من تو را غذا دهم، در حالی که تو خود، پروردگار جهانیانی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «آیا فلان بنده‌ام از تو غذا نخواست و تو غذایش ندادی؟! آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستی که اگر او را غذا داده بودی، [پاداش] آن را نزد من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافتی؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَرِدُ عَلیٰ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله... مَن شَبِعَ و جارُهُ المُؤمِنُ جائِعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۲ ص‌۳۵۱ ح‌۱۲۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: کسی که سیر باشد و همسایۀ مسلمانش گرسنه،... [روز قیامت] نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نمی‌رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: مَن باتَ شَبعاناً&lt;/span&gt; ]&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَبعانَ&lt;/span&gt;[ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بِحَضرَتِهِ مُؤمِنٌ طاوٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طاوٍ: أي خالي البطن جائع لم يأكل (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۴۶ «طوا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ اللهُ تَعالیٰ: مَلائِكَتي، اُشهِدُكُم عَلیٰ هٰذَا العَبدِ أنّي أمَرتُهُ فَعَصاني و أَطاعَ غَيري، فَوَكَلتُهُ إلیٰ عَمَلِهِ. و عِزَّتي و جَلالي! لا غَفَرتُ لَهُ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج‌۱ ص‌۱۸۲ ح‌۲۹۰، ثواب الأعمال: ص‌۲۹۸ ح‌۱ كلاهما عن فرات بن أحنف، عوالي اللآلي: ج‌۱ ص‌۳۴۴ ح‌۱۲۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۳۸۷ ح‌۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: کسى که شب سیر بخوابد و در کنارش مسلمانی گرسنه باشد، خداوند متعال می‌فرماید: «اى فرشتگان من! شما را بر این بنده گواه می‌گیرم که من به او فرمان دادم و او از من نافرمانى کرد و از غیر من فرمان برد. پس من هم او را به عملش واگذار کردم. به عزّت و جلالم سوگند، او را هرگز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن مالك بن عطيّة عن [ثابت بن دینار أبي حمزة] الثمالي: صَلَّيتُ مَعَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ علیه‌السلام الفَجرَ بِالمَدينَةِ يَومَ الجُمُعَةِ، فَلَمّا فَرَغَ مِن صَلاتِهِ و سُبحَتِهِ نَهَضَ إلیٰ مَنزِلِهِ و أَنَا مَعَهُ، فَدَعا مَولاةً لَهُ تُسَمّیٰ سَكينَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «سَکینة» (بفتح السین و بدون الألف و اللام) اسمٌ مشترك بین لغة العرب و أخواتها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَها: لا يَعبُرُ عَلیٰ بابي سائِلٌ إلّا أطعَمتُموهُ، فَإِنَّ اليَومَ يَومُ الجُمُعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: لَيسَ كُلُّ مَن يَسأَلُ مُستَحِقّاً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا ثابِتُ، أخافُ أن يَكونَ بَعضُ مَن يَسأَ لُنا مُحِقّاً فَلا نُطعِمَهُ و نَرُدَّهُ، فَيَنزِلَ بِنا أهلَ البَيتِ ما نَزَلَ بِيَعقوبَ و آلِهِ! أطعِموهُم أطعِموهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ يَعقوبَ كانَ يَذبَحُ كُلَّ يَومٍ كَبشاً فَيَتَصَدَّقُ مِنهُ و يَأكُلُ هُوَ و عِيالُهُ مِنهُ، و إنَّ سائِلاً مُؤمِناً صَوّاماً مُحِقّاً، لَهُ عِندَ اللهِ مَنزِلَةٌ، و كانَ مُجتازاً غَريباً، اعتَرَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعترّهُ: إذا أتاه متعرّضاً لمعروفه (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۰۴ «عرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ بابِ يَعقوبَ عَشِيَّةَ جُمُعَةٍ عِندَ أوانِ إفطارِهِ يَهتِفُ عَلیٰ بابِهِ: أطعِمُوا السّائِلَ المُجتازَ الغَريبَ الجائِعَ مِن فَضلِ طَعامِكُم. يَهتِفُ بِذٰلِكَ عَلیٰ بابِهِ مِراراً، و هُم يَسمَعونَهُ و قَد جَهِلوا حَقَّهُ و لَم يُصَدِّقوا قَولَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا يَئِسَ أن يُطعِموهُ، و غَشِيَهُ اللَّيلُ، استَرجَعَ وَ استَعبَرَ و شَكا جوعَهُ إلَى اللهِ عزّ و جلّ، و باتَ طاوِياً، و أَصبَحَ صائِماً جائِعاً صابِراً حامِداً لِلهِ، و باتَ يَعقوبُ و آلُ يَعقوبَ شِباعاً بِطاناً، و أَصبَحوا و عِندَهُم فَضلَةٌ مِن طَعامِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَوحَى اللهُ عزّ و جلّ إلیٰ يَعقوبَ في صَبيحَةِ تِلكَ اللَّيلَةِ: لَقَد أذلَلتَ - يا يَعقوبُ - عَبدي ذِلَّةً استَجرَرتَ بِها غَضَبي، وَ استَوجَبتَ بِها أدَبي، و نُزولَ عُقوبَتي و بَلوايَ عَلَيكَ و عَلیٰ وَ لَدِكَ. يا يَعقوبُ، إنَّ أحَبَّ أنبِيائي إلَيَّ و أَكرَمَهُم عَلَيَّ، مَن رَحِمَ مَساكينَ عِبادي و قَرَّبَهُم إلَيهِ و أَطعَمَهُم، و كانَ لَهُم مَأوىً و مَلجَأً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا يَعقوبُ، أما رَحِمتَ ذِميالَ عَبدِيَ المُجتَهِدَ في عِبادَتِي القانِعَ بِاليَسيرِ مِن ظاهِرِ الدُّنيا عِشاءَ أمسِ، لَمَّا اعتَرَّ بِبابِكَ عِندَ أوانِ إفطارِهِ و هَتَفَ بِكُم: أطعِمُوا السّائِلَ الغَريبَ المُجتازَ القانِعَ، فَلَم تُطعِموهُ شَيئاً! فَاستَرجَعَ وَ استَعبَرَ و شَكا ما بِهِ إلَيَّ، و باتَ طاوِياً حامِداً لي، و أَصبَحَ لي صائِماً، و أَنتَ يا يَعقوبُ و وُلدُكَ شِباعٌ، و أَصبَحتَ و عِندَكُم فَضلَةٌ مِن طَعامِكُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَ ما عَلِمتَ - يا يَعقوبُ -: أنَّ العُقوبَةَ وَ البَلویٰ إلیٰ أولِيائي أسرَعُ مِنها إلیٰ أعدائي؟ و ذٰلِكَ حُسنُ النَّظَرِ مِنّي لِأَولِيائي وَ استِدراجٌ مِنّي لِأَعدائي. أما و عِزَّتي! لِأُنزِلُ عَلَيكَ بَلوايَ، و لأَجعَلَنَّكَ و وُلدَكَ عَرضاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «غَرَضاً».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمُصابي، و لَأُوذِيَنَّكَ بِعُقوبَتي، فَاستَعِدّوا لِبَلوايَ، وَ ارضَوا بِقَضائي، وَ اصبِروا لِلمَصائِبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لِعَلِيِّ بنِ الحُسَينِ علیه‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ، مَتیٰ رَأیٰ يوسُفُ الرُّؤيا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: في تِلكَ اللَّيلَةِ الَّتي باتَ فيها يَعقوبُ و آلُ يَعقوبَ شِباعاً، و باتَ فيها ذِميالُ طاوِياً جائِعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص‌۴۵ ح‌۱، تفسير العياشي: ج‌۲ ص‌۱۶۷ ح‌۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۲ ص‌۲۷۱ ح‌۴۸ و راجع: مجمع البيان: ج‌۵ ص‌۳۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از مالک بن عطیّه، از ثابت بن دینار (ابو حمزۀ ثُمالى) -: نماز صبح روز جمعه را در مدینه با امام زین العابدین علیه‌السلام خواندم. وقتى ایشان از نماز و تسبیحات فارغ شد، برخاست و به سوی منزل خود رفت، در حالی که من همراه او بودم. [به درِ منزل ایشان که رسیدیم،] کنیز خود به نام سَکینه را صدا زد و به او فرمود: «هر سائلى که از درِ خانۀ من عبور کرد، حتماً اطعامش کنید؛ چون امروز، روز جمعه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتم: هر کس که درخواست کند، مستحق نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ای ثابت! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم برخى سائلان، مستحق باشند و ما آنها را اطعام نکرده، رد کنیم و آنچه بر یعقوب و خاندان او نازل شد، بر ما خاندان نیز نازل شود. اطعامشان کنید، اطعامشان کنید!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعقوب، هر روز، قوچى ذبح می‌کرد و از آن، صدقه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و خود و عیالش نیز از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردند. شب جمعه‌اى، هنگام غروب، زمان افطار، سائلى مؤمن و روزه‌دار و مستحق که نزد خداوند، منزلتی داشت، در حالی که غریب و ناشناس بود، از خانۀ وى عبور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. ندا داد: سائلى غریب و گرسنه را از زیادىِ غذاى خود، غذا بدهید. چند بار، این خواسته را تکرار کرد و یعقوب و اهل خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنیدند و چون به استحقاقش واقف نبودند، [در دل،] گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را تصدیق نکردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سائل، چون از احسان آنها مأیوس شد و شب فرا رسید، کلمۀ استرجاع (إنّا للّٰه وإنّا إلیه راجعون) بر زبان جارى کرد و اشک ریخت و از گرسنگى خود به خداوند، شِکوه بُرد و آن شب را با گرسنگى و دهان روزه و با صبر و ستایش خداوند به صبح رساند. از سوى دیگر، یعقوب و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش سیر و با شکم پر، شب را به صبح رسانده بودند و زیادىِ غذایشان هم نزدشان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در صبح آن شب به یعقوب وحى فرمود: &amp;quot;اى یعقوب! بندۀ مرا به گونه‌ای خوار کردی که خشم مرا برانگیختى و مستوجب تنبیه من و نزول عذابم و گرفتارى خود و فرزاندانت شدى. اى یعقوب! محبوب‌ترینِ انبیا و گرامى‌ترینِ آنها نزد من، کسى است که به مساکینِ بندگانم ترحّم کند و آنها را به خود، نزدیک سازد و غذایشان بدهد و پشت و پناه آنها باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى یعقوب! چرا دیشب به بنده‌ام ذِمیال که در پرستش من سخت کوشاست و از ظاهر دنیا به اندکى بسنده کرده، و هنگام افطارش به درِ منزل تو رسید و فریاد زد: به سائل غریب ره‌گذر و بندۀ قانع، ترحّم کنید و غذا بدهید، چیزی ندادید؟! او پس از آن که مأیوس از درِ خانۀ تو گذشت، کلمۀ استرجاع بر زبان جارى کرد و اشک ریخت و شکایت حالش را نزد من آورد و شب را در حالى که مرا می‌ستود، با گرسنگى و روزه‌داری به صبح آورد؛ ولی تو - اى یعقوب - با فرزندانت سیر خوابیدید و شب را به صبح رساندید، حال آن که زیادىِ غذا هم نزدتان مانده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى یعقوب! آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که عقوبت و مؤاخذۀ من در بارۀ دوستانم، سریع‌تر و زودتر از تنبیه و عقوبت دشمنانم است؟ و این نیست، مگر از سر حُسن نظر من به دوستان خود و به تدریج گرفتار کردن دشمنانم. به عزّتم سوگند، بلایم را بر تو نازل خواهم کرد. تو و فرزندانت را در معرض مصیبت خود قرار خواهم داد و با عقوبتم آزارت خواهم کرد. پس آمادۀ بلاى من باشید و به قضاى من راضى و در مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شکیبا باشید&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام زین العابدین علیه‌السلام گفتم: فدایت شوم! یوسف در چه وقت، آن خواب را دید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در همان شبى که یعقوب و خاندانش سیر خوابیدند و ذمیال با شکمى خالى و گرسنه، شب را سپرى کرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: قالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: ما آمَنَ بي مَن باتَ شَبعانَ و جارُهُ جائِعٌ. قالَ: و ما مِن أهلِ قَريَةٍ يَبيتُ فيهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «و فيهم»، و التصویب من طبعة مؤسسة دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جائِعٌ يَنظُرُ اللهُ إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۶۶۸ ح‌۱۴، المحاسن: ج‌۱ ص‌۱۸۲ ح‌۲۹۲ و فيه «أمسى» بدل «بات» و كلاهما عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوصافي، الأمالي للطوسي: ص‌۵۲۰ ح‌۱۱۴۵ عن المجاشعي عن الإمام الرضا عن آبائه: عنه صلی الله علیه و آله و ليس فيهما ذيله من «قال و ما» نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۳۶۹ ح‌۵۸؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۲۱۸ ح‌۸، البداية و النهاية: ج‌۸ ص‌۳۳۹ كلاهما عن ابن عبّاس و ليس فيهما ذيله من «قال و ما» نحوه، كنز العمّال: ج‌۹ ص‌۵۳ ح‌۲۴۹۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «به من ایمان نیاورده است کسی که شب را با شکم سیر بخوابد و همسایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرسنه باشد» و فرمود: «اهل هیچ منطقه‌اى نیست که گرسنه‌اى در میان آنان شب را بگذراند و خداوند، روز قیامت به آنان نظر رحمت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۶۵۸ (الحث علی إطعام الجائع).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۵۹ (تشویق به غذا دادن به گرسنه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%87_%D9%84_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%84_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%84%D8%A9&diff=366 2025-08-17T06:28:42Z

<p>Khaleghitajabadi: /* الفَصلُ الأَوَّل: مَعنَی الجَهلِ وَ الجاهِلِ */</p> <hr /> <div>&lt;span id=&quot;الجهل-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهل (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهل&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-جهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی «جهل»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهل، مادّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دو معنایی است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللغة: الجيم و الهاء و اللام أصلان: أحدهما خِلاف العِلْم، و الآخر الخِفّة و خِلاف الطُّمَأْنِينة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که یک معنای آن ناآگاهی است. این معنا، مفهومی عدمی است و در برابر علم قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب العین: الجَهْل: نقيض العلم. تقول: جَهِلَ فلان حقّه، و جَهِلَ علَيّ، و جَهِلَ بهذا الأمر. و الجَهَالَة: أن تفعل فعلاً بغير علم. و الجاهِلِيَّة الجَهْلَاء: زمانُ الفَترةِ قَبلَ الإسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای دیگر جهل، سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سری (نابُردباری) و نابِخردی (سَفاهت) است که مفهومی وجودی و در برابر عقل است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح المنیر: جَهِلْتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ جَهْلًا و جَهَالَةً خِلَافُ عَلِمْتُهُ، و فِى الْمَثَلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَفَى بالشَّكّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهْلًا». و جَهِلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى غَيْرِهِ: سَفِهَ و أَخْطَأ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کدام از این دو معنا در قرآن و حدیث، فراوان دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، هر چند جهل به معنای نابُردباری و سَفاهت / نابخردی (تعقّل نَوَرزیدن)، بیشتر نکوهش شده و خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. بر پایۀ متون اسلامى، جهل به معنای دوم - که در برابر عقل است - همانند عقل، سربازان فراوانی دارد و در عرصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متعدّد و متنوّعی از زندگی آدمی نمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پایۀ دو معنایی بودن جهل، متون این مَدخل (عنوان)، در دو بخش (مبحث) کلّیِ «جهل در برابر علم» و «جهل در برابر عقل» آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. این البتّه به معنای جدایی و گسست کامل احادیثِ ناظر به این دو موضوع نیست. برخی روایات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند در هر دو بخش جای گیرند؛ ولی به دلیل گریز از تکرار، از آنها در یک جا استفاده گردیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بخش نخستِ این مَدخل و فصل اوّل آن، ابتدا به معناشناسی «جهل در برابر علم» پرداخته شده و سپس کسانی که در متون دینی، به این معنا «جاهل» خوانده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، معرّفی گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در فصل دوم، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های این جهل اشاره شده است. برخی ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آنها را نادیده گرفت. وظیفۀ آدمیان، زدودن این جهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. برخی جهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز اگر مفید نباشند، زیانی هم ندارند و با توجّه به عمر محدود آدمی و فرصت اندک او، نیازی به وقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری برای از میان بردن آنها نیست. فصل سوم در نکوهش جهل است که روشن است بیشتر متوجّه جهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زیانبار است. فصل چهارم به زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ناآگاهی اشاره دارد؛ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی و تباهی عمل و دچار گشتن به دشمنی با عالمان و برخی فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از پیامدهای ناگوار جهل است. فصل پنجم به وظایف جاهل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد. کسی که دانستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مورد نیاز خود را نیاموخته است، باید در آموختن آنها بکوشد و از اظهار نظر در بارۀ آنها بپرهیزد و به نادانی خویش اقرار کند، نه آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که با اظهار فضل دروغین خویش، دیگران را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کند. همچنین او نباید آنچه را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، انکار کند و در بارۀ آن، آگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نادرستی ارائه دهد. در این میان، روایاتی وجود دارند که در برخی جاها به جاهل تخفیف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در فصل ششم، به چگونگی تعامل با شخص ناآگاه اشاره شده است. بر آگاهان است که ناآگاهان را به خود، نزدیک سازند و دانش خویش را به آنان بیاموزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بخش دوم، متون ناظر به «جهل در برابر عقل» آمده است. در این جا نیز فصل نخست به معنای این «جهل» و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی آن اختصاص دارد: این که این «جهل» - که همان تعقّل نکردن و نابِخرَدی است - چگونه در رفتارهای آدمی نمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نابخردان چیست. در همین فصل به سربازان جهالت نیز پرداخته شده و از نابخردترین افراد، سخن به میان آمده است. فصل دوم، مختصّ نکوهش جهالت و جاهلان نابخرد است. فصل سوم نیز پیامدهای زیانبار این‌گونه جهالت را بازگو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. خودفریبی و نافرمانی الهی و کفر و لغزش و خواری و شرارت و مرگ روح و هلاکت جان (در عرصۀ فردی) و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتمادی و اختلاف و تفرقه (در عرصۀ اجتماعی)، همه از آثار سوء نابخردی هستند. فصل چهارم ویژۀ کارهایی است که سزاست فرد نابخرد به آنها بپردازد: ابتدا باید از گرفتار شدن به جهالت به خدا پناه ببریم؛ ولی اگر چنین نشد و در بند نابخردی خویش گرفتار شدیم، باید شیوۀ اعتذار و استغفار را پیش بگیریم و در همه حال، تقوا بورزیم. فصل پایانی و پنجم، وظایف دیگران را در برابر شخص نابخرد، معیّن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. رفتار ما در برابر نابخردی جاهلان، باید همراه با آرامش و سکوت و تعقّل و گریز از رویارویی باشد. باید با بردباری خویش، چنین افرادی را آرام کنیم، هر چند هیچ گاه نباید به نابخردان، اعتماد کامل نمود و لازم است فاصله ای ایمن را از آنان برای خود حفظ کنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبحث-الأولأ-الجهل-المضاد-للعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبحث الأوّل:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهلُ المُضادُّ لِلعِلمِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث یکم: جهل در مقابل علم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-معنی-الجهل-و-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: مَعنَی الجَهلِ وَ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: معنای جهل و جاهل (ناآگاهی و ناآگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَرَ أنَّ لِلهِ عِندَهُ نِعمَةً إلّا في مَطعَمٍ وَ مَشرَبٍ، قَلَّ عِلمُهُ و كَثُرَ جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴، نزهة الناظر: ص۳۰ ح۲۵ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ و راجع تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ و مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه نعمت خداوند را جز در خوراكى و نوشيدنى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند، دانشش اندک و نادانی‌اش بسيار است.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن قالَ: «أنَا عالِمٌ»، فَهُوَ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۴۶ عن ابن عمر؛ منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كه بگويد: «من عالِمم»، او شخص جاهلی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: كَفیٰ بِالمَرءِ فِقهاً إذا عَبَدَ اللهَ، و كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً إذا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُعجِبَ بِرَأيِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶9۸ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ الرقم ۳۲۳؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در دانایی مرد، همین بس که خدا را عبادت کند، و در نادانی مرد، همین بس که شیفتۀ رأی خود باشد.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: حَسبُكَ مِنَ الجَهلِ أن تُظهِرَ كُلَّ ما عَلِمتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲، مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۵ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: در نادانى تو، همين بس كه هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، اظهار كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا تَتَكَلَّم بِكُلِّ ما تَعلَمُ؛ فَكَفیٰ بِذٰلِكَ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۸ ح9۳9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به هر چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، زبان مگشا، كه اين كار، براى نادانى تو بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: حَسبُكَ مِنَ العِلمِ أن تَخشَى اللهَ، و حَسبُكَ مِنَ الجَهلِ أن تُعجَبَ بِعِلمِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن سليمان الغازي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ و فیه «بعقلك، أو قال: بعلمك»، بحار الأنوار: ج۲ ص۴۸ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از دانش، تو را همين بس كه از خدا بترسى و از نادانى، تو را همين بس كه به دانش خود ببالى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ ادَّعیٰ مِنَ العِلمِ غايَتَهُ، فَقَد أظهَرَ مِن جَهلِهِ نِهايَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۶۴ ح9۱9۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه ادّعا كند كه به پايانِ دانش رسيده است، اوج نادانی خود را نشان داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَعرِفُ العالِمَ؛ لِأَنَّهُ لَم يَكُن عالِماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۳ ص۱۵۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جاهل، عالِم را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؛ زيرا قبلاً عالِم نبوده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ يَنظُرُ بِقَلبِهِ و خاطِرِهِ، الجاهِلُ يَنظُرُ بِعَينِهِ و ناظِرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴9و ۱۱۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانا با دل و انديشۀ خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و نادان با چشم و ديدۀ خود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن كَتَمَ عِلماً فَكَأَنَّهُ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴9، نثر الدرّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲؛ جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ من دون إسناد إلى النبيّ صلّی الله علیه و آله أو أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس دانش را پنهان نگه دارد، مانند نادان خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: إنَّ امرَأً عَرَفَ حَقيقَةَ الأَمرِ و زَهِدَ فيهِ لَأَحمَقُ، و إنَّ امرَأً جَهِلَ حَقيقَةَ الأَمرِ مَعَ وُضوحِهِ لَجاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: اگر کسی حقیقت امر را بشناسد و به آن رغبت نورزد، احمق است و اگر کسی حقیقت امر را با وجود روشنی‌اش نشناسد، جاهل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ مَن عَرَفَ قَدرَهُ، و كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن لا يَعرِفَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۳، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ نحوه، إرشاد القلوب: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: عالِم، كسى است كه منزلت خود را بشناسد و آدمى را همين نادانى بس كه منزلت خود را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ مَن عَرَفَ قَدرَهُ، الجاهِلُ مَن جَهِلَ أمرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۸ و ۱۲۳9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۸ و ۴۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: عالم، كسى است كه قدر خويش را بشناسد و جاهل، كسى است كه شأن خود را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در ناآگاهى آدمى، همين بس كه قدر [و اندازۀ] خود را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَن جَهِلَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح۱۰۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، كسى است كه قدر خويش را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انسان را همين ناآگاهی بس كه خودش را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ عُيوبَ نَفسِهِ، و يَطعَنَ عَلَى النّاسِ بِما لا يَستَطيعُ التَّحَوُّلَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۷۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در ناآگاهى آدمى، همين بس كه عيب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود را نداند و از مردم بر كارى خرده گيرد كه خود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از آن دست بردارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ عَيبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در ناآگاهى آدمى، همين بس كه عيب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويش را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-أصناف-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: أصنافُ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع جهل (ناآگاهی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---ما-لا-یسع-الناس-جهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - ما لا یَسَعُ النَّاسَ جَهلُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - آنچه عذر مردم در ندانستنش پذیرفته نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن أبي ذرٍّ: أمَرَنا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله أن لا يَغلِبونا عَلىٰ ثَلاثٍ: أن نَأمُرَ بِالمَعروفِ، و نَنهىٰ عَنِ المُنكَرِ، و نُعَلِّمَ النّاسَ السُّنَنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۱۴۳ ح۵۴9، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۰۶ ح۲۱۵۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنَنُ الدّارِمى - به نقل از ابو ذر -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به ما فرمان داد كه در سه چيز بر ما چيره نگردند: به معروف فرمان دهيم، از منكَر باز داريم و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به مردم بياموزيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: و أمّا ما فَرَضَهُ اللّهُ عزّ و جلّ مِنَ الفَرائِضِ في كِتابِهِ فَدَعائِمُ الإِسلامِ، و هِيَ خَمسُ دَعائِمَ، و عَلىٰ هٰذِهِ الفَرائِضِ بُنِيَ الإِسلامُ، فَجَعَلَ سُبحانَهُ لِكُلِّ فَريضَةٍ مِن هٰذِهِ الفَرائِضِ أربَعَةَ حُدودٍ، لا يَسَعُ أحَداً جَهلُها: أوَّلُهَا الصَّلاةُ، ثُمَّ الزَّكاةُ، ثُمَّ الصِّيامُ، ثُمَّ الحَجُّ، ثُمَّ الوَلايَةُ؛ و هِيَ خاتِمَتُها وَ الحافِظَةُ لِجَميعِ الفَرائِضِ وَ السُّنَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسائل الشيعة: ج۱ ص۱۸ ح۳۵ نقلًا عن رسالة المحكم و المتشابه (تفسير النعماني)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳9 ۱ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: و آن فرايضى كه خداوند در كتابش واجب كرده است، پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه پنج عددند و اسلام، بر اين فرايض بنا شده است. خداوند سبحان، براى هر يک از اين فريضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها چهار حد معيّن كرده است كه كسى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آنها را ناديده انگارد. نخستين آنها نماز، سپس زكات و پس از آن، روزه و حج و در پايان، ولايت است كه نگاهبان همۀ فریضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العِلمُ عِلمانِ: عِلمٌ لا يَسَعُ النّاسَ إلَّا النَّظَرُ فيهِ و هُوَ صِبغَةُ الإِسلامِ، و عِلمٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَسَعُ النّاسَ تَركُ النَّظَرِ فيهِ و هُوَ قُدرَةُ اللّهِ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۱ ح۳۰، كتاب سُليم بن قيس: ج۲ ص9۵۴ ح۸۷ كلاهما عن سليم بن قيس الهلالي، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰9 ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانش، دو گونه است: دانشی که مردم، ناگزیر از فراگیری آن هستند و آن، دین اسلام است و دانشی که مردم، اجازه دارند آن را وا گذارند و آن، قدرت خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممكن است «قدرة» در متن عربى، تصحيف «قَدَر» به معناى تقدير اعمال باشد که چگونگى تعلّق گرفتن قدرت و دانش خدا به آن، مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيچيده و به تعبير امام على علیه‌السلام طريقی مُظلَم و بحری عميق است (ر. ک: بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَلَيكُم بِطاعَةِ مَن لا تُعذَرونَ بِجَهالَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۱۵۶، خصائص الأئمّة: ص۱۰۷، الإرشاد: ص۲۳۲ و زاد فيه «و المعرفة» بعد «بالطاعة»، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۰۰ ح۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر شما باد فرمانبرى از كسى كه در نشناختن او عذرتان پذيرفته نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلىٰ مُعاوِيَةَ -: اِتَّقِ اللّهَ في ما لَدَيكَ، وَ انظُر في حَقِّهِ عَلَيكَ، وَ ارجِع إلىٰ مَعرِفَةِ ما لا تُعذَرُ بِجَهالَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۰، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۸۳ ح۳9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به معاويه -: در آنچه نزد توست، تقوا داشته باش و در حقّش بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بنگر و به شناخت آنچه عذرى در ندانستنش ندارى، بازگرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عيسى بن السريّ أبي اليَسَع: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: أخبِرني بِدَعائِـمِ الإِسلامِ الَّتي لا يَسَعُ أحَداً التَّقصيرُ عَن مَعرِفَةِ شَيءٍ مِنهَا، الَّذي مَن قَصَّر َعَن مَعرِفَةِ شَيءٍ مِنها فَسَدَ عَلَيهِ دينُهُ‌، و لَم يَقبَلِ اللّٰهُ مِنهُ عَمَلَهُ‌، و مَن عَرَفَها و عَمِلَ بِها، صَلَحَ لَهُ دينُهُ و قَبِلَ مِنهُ عَمَلَهُ‌، و لَم يَضِق بِهِ مِمّا هُوَ فيهِ لِجَهلِ شَيءٍ مِنَ الاُمورِ جَهِلَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر و الطبعة الجديدة منه. و الصحيح: «إن جَهِلَهُ‌» كما في تفسير العيّاشي: ج١ ص٢۵٢ ح١٧۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ‌:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهادَةُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ‌، وَ الإِيمانُ بِأَنَّ مُحَمَّداً رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله، وَ الإِقرارُ بِما جاءَ بِهِ مِن عِندِ اللّٰهِ‌، و حَقٌّ فِي الأَموالِ الزَّكاةُ‌، وَ الوِلايَةُ الَّتي أمَرَ اللّٰهُ عزّ و جلّ بِها: وِلايَةُ آلِ مُحَمَّدِ صلی الله علیه و آله. قالَ‌: فَقُلتُ لَهُ‌: هَل فِي الوِلايَةِ شَيءٌ دونَ شَيءٍ‌، فَضلٌ يُعرَفُ لِمَن أخَذَ بِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: نَـعَـم، قــالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (يٰـا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيــعُوا اللّٰهَ وَ أَطِيــعُوا الرَّسُــولَ وَ أُولِي الْأَمْــرِ مِنْكُمْ‌)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء ۵9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ رَسولُ اللّٰهِ علیه‌السلام: مَن ماتَ و لا يَعرِفُ إمامَهُ ماتَ ميتَةً جاهِلِيَّةً‌، و كانَ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله، و كانَ عَلِيّاً علیه‌السلام، و قالَ الآخَرونَ‌: كانَ مُعاوِيَةَ‌، ثُمَّ كانَ الحَسَنَ علیه‌السلام، ثُمَّ كانَ الحُسَينَ علیه‌السلام، و قالَ الآخَرونَ‌: يَزيدُ بنُ مُعاوِيَةَ و حُسَينُ بنُ عَلِيٍّ‌، و لا سَواءَ و لا سَواءَ‌، قالَ‌: ثُمَّ سَكَتَ‌، ثُمَّ قالَ‌: أزيدُكَ؟ فَقالَ لَهُ حَكَمٌ الأَعوَرُ: نَعَم، جُعِلتُ فِداكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: ثُمَّ كانَ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ‌، ثُمَّ كانَ مُحَمَّدَ بنَ عَلِيٍّ أبا جَعفَرٍ، و كانَتِ الشّيعَةُ قَبلَ أن يَكونَ أبو جَعفَرٍ و هُم لا يَعرِفونَ مَناسِكَ حَجِّهِم، و حَلالَهُم و حَرامَهُم، حَتّىٰ كانَ أبو جَعفَرٍ فَفَتَحَ لَهُم و بَيَّنَ لَهُم مَناسِكَ حَجِّهِم، و حَلالَهُم و حَرامَهُم، حَتّىٰ صارَ النّاس يَحتاجونَ إلَيهِم مِن بَعدِ ما كانوا يَحتاجونَ إلَى النّاسِ‌، و هٰكَذا يَكونُ الأَمرُ، وَ الأَرضُ لا تَكونُ إلّا بِإِمامٍ‌، و مَن ماتَ لا يَعرِفُ إمامَهُ ماتَ ميتَةً جاهِلِيَّةً‌، و أَحوَجُ ما تَكونُ إلىٰ ما أنتَ عَلَيهِ إذ بَلَغَت نَفسُكَ هٰذِهِ - و أَهوىٰ بِيَدِهِ إلىٰ حَلقِهِ - وَ انقَطَعَت عَنكَ الدُّنيا، تَقولُ‌: لَقَد كُنتُ عَلىٰ أمرٍ حَسَنٍ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج٢ ص١٩ ح۶، تفسير العيّاشى: ج١ ص٢۵٢ ح١٧۵، رجال الكشّي: ج۲ ص۷۲۳ ح۷99 کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶٨ ص٣٣٧ ح١١.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو اليَسع، عيسى بن سَرىّ -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مرا از پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام خبر ده؛ پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه هيچ كس حق ندارد در شناخت هيچ يک از آنها كوتاهى كند؛ پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه هر كس در شناخت ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آنها كوتاهى كند دينش تباه می‌شود و خداوند عمل او را نمی‌پذيرد، و هر كس آن پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بشناسد و به آنها عمل كند دينش سامان می‌گیرد و عملش از او پذيرفته می‌گردد، و ندانستن چيزهای ديگر، او را به تنگنا نمى‌اندازد [و به دين او آسيبى نمی‌رساند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گواهى دادن به اين كه معبودى جز خدا نيست، و ايمان داشتن به اين كه محمد صلی الله علیه و آله فرستاده خداست، و گردن نهادن به آنچه او از نزد خدا آورده است، و حقّ زكات در اموال، و ولايت كه خداى عزّ و جلّ به آن فرمان داده است: [يعنى] ولايت خاندان محمد صلی الله علیه و آله».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان گفتم: آيا در بارۀ ولايت [از كتاب و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مستندی در دست است که اختصاصی باشد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی در مرآة العقول می‌گويد: «در جملۀ &amp;quot;آيا در بارۀ ولايت، چيزى هست&amp;quot;، دو وجه محتمل است. يكى اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه مراد، اين باشد كه آيا در باب امامت شرطى ويژه و امتيازى شناخته شده هست كه در فردى خاصو معيّن از خاندان محمّد وجود داشته باشد و اقتضا كند كه فقط او امام و ولىّ امر باشد؟... وجه دوم، اين است كه: آيا در بارۀ ولايت دليل خاصّى وجود دارد كه بر وجوب و لزوم آن دلالت بيشترى داشته باشد؟».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فضیلتی براى كسى كه به آن چنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، شناخته شده باشد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله، خداى عزّ و جلّ فرموده است: (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، از خدا فرمان بريد و از پيامبر و اولياى امرتان اطاعت كنيد). پيامبر خدا صلی الله علیه و آله هم فرموده است: كسى كه بميرد و امامش را نشناسد به مرگ جاهلى مرده است. امام، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بوده است و على علیه‌السلام. ديگران گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: معاويه بوده است، سپس حسن بود، سپس حسين بود. عدّه‌ای ديگر گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: يزيد بن معاويه و حسين بن على. [هرگز] يكسان نيستند و يكسان نيستند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی در الوافى گويد: «يعنى نه على و معاويه يكسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نه حسين و يزيد تا امتياز و برترى معلوم نشود و اشتباه پيش آيد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، سكوت كرد و سپس فرمود: «برايت بيشتر بگويم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَكَم اعور عرض كرد: آرى، فدايت گردم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سپس على بن حسين، سپس ابو جعفر محمّد بن على. تا قبل از ابو جعفر، شيعيان مناسک حجّ خود و حلال و حرامشان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، تا آن كه ابو جعفر آمد و [دَرِ علم و معرفت را] به رويشان باز كرد و مناسک حجّشان و حلال و حرامشان را براى آنها بيان فرمود، به طورى كه حالا مردم [غیر امامیّه] به آنان نياز دارند، در صورتى كه قبلاً آنان به مردم، محتاج بودند. قضيّه اين گونه است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسی در مرآة العقول می‌گويد: «يعنى مسألۀ امامت هميشه اين گونه است: يک طرفش معصومى از اهل بيت قرار دارد، كه برترى و پارسايى و عصمت او آشكار و معلوم است و طرف ديگرش فردى نادان و تبهكار از خلفاى جور و ستم است كه نادانى و تبهكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر همگان آشكار و معلوم است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمين، بدون امام نيست و هر كس بميرد و امامش را نشناسد، به مرگى جاهلى مرده است. بيشترين نياز تو به اين عقيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات (ولايت و امامت) زمانى است كه جانت به اين جا برسد» و دستش را سوى گلويش بُرد [و افزود:] «و دنيايت به سر آيد. [آن زمان] خواهى گفت: راستى كه در راهی درست (بر عقيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيكو) بودم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أبي حمزة عن أبي بصير، قال: سَمِعتُهُ يَسأَلُ أبا عَبدِاللهِ علیه‌السلام، فَقالَ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، أخبِرني عَنِ الدّينِ الَّذِي افتَرَضَ اللّهُ عَلَى العِبادِ ما لا يَسَعُهُم جَهلُهُ و لا يُقبَلُ مِنهُم غَيرُهُ، ما هُوَ؟.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: شَهادَةُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّهُ، و أنَّ مُحَمَّداً رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله، و إقامُ الصَّلاةِ، و إيتاءُ الزَّكاةِ، و حِجُّ البَيتِ مَنِ استَطاعَ إلَيهِ سَبيلًا، و صَومُ شَهرِ رَمَضانَ. ثُمَّ سَكَتَ قَليلًا، ثُمَّ قالَ: و الوَلايَةُ - مَرَّتَينِ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲ ح۱۱، بحار الأنوار: ج۶9 ص۱۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از على بن حمزه -: شنيدم كه ابو بصیر از امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: فدايت شوم! مرا از دينى كه خداوند عزّ و جلّ بر بندگانش واجب كرده است و اختيار نشناختن آن را ندارند و جز آن از ايشان پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، آگاه كن كه چيست.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گواهى به اين كه معبودی جز خداوند يگانه نيست و اين كه محمّد صلی الله علیه و آله پيامبر خداست و بر پا داشتن نماز و دادن زكات و حجّ خانه خدا براى كسى كه بِدان راهى دارد و روزۀ ماه رمضان». سپس اندكى خاموش ماند و دو بار فرمود: «و ولايت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أحسِنُوا النَّظَرَ في ما لا يَسَعُكُم جَهلُهُ، وَ انصَحوا لِأَنفُسِكُم، و جاهِدوا في طَلَبِ ما لا عُذرَ لَكُم في جَهلِهِ؛ فَإِنَّ لِدينِ اللّهِ أركاناً لا يَنفَعُ مَن جَهِلَها شِدَّةُ اجتِهادِهِ في طَلَبِ ظاهِرِ عِبادَتِهِ، و لا يَضُرُّ مَن عَرَفَها فَدانَ بِها حُسنُ اقتِصارٍ، و لا سَبيلَ لِأَحَدٍ إلىٰ ذٰلِكَ إلّا بِعَونٍ مِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهِ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۳۳، الإرشاد: ج۲ ص۲۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰9 ح۱۲ و راجع روضة الواعظين: ج۱ ص9۷ ح9۱ و أعلام الدين: ص۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در آنچه امكان ناديده گرفتنش را نداريد، نيک بنگريد و خيرخواه خود باشيد و در پىِ چيزى كه در نشناختنش عذرى نداريد، بكوشيد؛ چرا كه براى دين خدا، پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است كه اگر كسى آنها را نشناسد، سختكوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در عمل به عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ظاهرى، سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و آن كه آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و به آنها ايمان دارد، عمل (عبادت) اندكش به وى زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و كسى را به اين شناختْ راه نيست، جز با يارى خداوند عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الکاظم علیه‌السلام: أوجَبُ العِلمِ عَلَيكَ ما أنتَ مَسؤولٌ عَنِ العَمَلِ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۱۲۲ ح۳، عدّة الداعي: ص۶۸، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۵۴ عن الامام علی علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۲۰ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: لازم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين دانش بر تو آن است كه از عمل بِدان، پرسيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: كَيفَ يَصيرُ إلَى الجَنَّةِ مَن لا يُبصِرُ مَعالِمَ الدّينِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰9 ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى بن مريم علیه‌السلام: چگونه ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار بهشت شود كسى كه نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---ما-لا-یضر-من-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - ما لا یَضُرُّ مِنَ الجَهلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - آنچه ندانستنش زیانی ندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: عِلمُ النَّسَبِ عِلمٌ لا يَنفَعُ، و جَهالَةٌ لا تَضُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج۲ ص۱۶۰ ح۵۴۷۴ نقلًا عن ابن عبدالبرّ عن أبي هريرة؛ نثر الدرّ: ج۱ ص۲۶۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى، دانشى است كه سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ندانستنش زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل عن زيد بن أسلم: قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أعلَمَ فُلاناً! قالَ صلی الله علیه و آله: بِمَ؟ قالوا: بِأَنسابِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عِلمٌ لا يَنفَعُ، و جَهالَةٌ لا تَضُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل: ص۲۳۳ ح۱، الأنساب: ج۱ ص۲۲ الرقم۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل - به نقل از زيد بن اسلم -: گفته شد:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! فلانى چه قدر داناست! فرمود: «به چه چيز؟». گفتند: به نسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دانشى است كه سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ندانستنش زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم عن أبي هريرة: إنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله دَخَلَ المَسجِدَ فَرَأىٰ جَمعاً مِنَ النّاسِ عَلىٰ رَجُلٍ، فَقالَ: و ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، رَجُلٌ عَلّامَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و مَا العَلّامَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: أعلَمُ النّاسِ بِأَنسابِ العَرَبِ، و أعلَمُ النّاسِ بِعَرَبِيَّةٍ، و أعلَمُ النّاسِ بِشِعرٍ، و أعلَمُ النّاسِ بِمَا اختَلَفَ فيهِ العَرَبُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: هذا عِلمٌ لا يَنفَعُ، و جَهلٌ لا يَضُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج۲ ص۲۳، الأنساب: ج۱ ص۲۲ الرقم۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم - به نقل از ابو هريره -: پيامبر صلی الله علیه و آله داخل مسجد شد و ديد گروهى از مردم، گِرد مردى را گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فرمود: «چه خبر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! مردى علّامه آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه علّامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: داناترينِ مردم به نَسَب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرب و داناترينِ مردم به عربيّت و داناترينِ مردم به شعر و داناترينِ مردم به آنچه عرب در آن اختلاف كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «اين، دانشى است كه سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ندانستن آن هم زيانى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله المَسجِدَ فَإِذا جَماعَةٌ قَد أطافوا بِرَجُلٍ، فَقالَ: ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: عَلّامَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و مَا العَلّامَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا لَهُ: أعلَمُ النّاسِ بِأَنسابِ العَرَبِ و وَقائِعِها، و أيّامِ الجاهِلِيَّةِ، وَ الأَشعارِ العَرَبِيَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله: ذاكَ عِلمٌ لا يَضُرُّ مَن جَهِلَهُ، وَ لا يَنفَعُ مَن عَلِمَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۲ ح۱ عن إبراهيم بن عبد الحميد، معاني الأخبار: ص۱۴۱ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۳۴۰ ح۴۰۳، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۱ ح۵ و راجع منية المريد: ص۳۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله داخل مسجد شد و ديد گروهى بر گِرد مردى حلقه زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فرمود: «چه خبر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: علّامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه علّامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: داناترينِ مردم به نَسَب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرب و وقايع و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جاهليت و شعرهاى عربى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «اين، دانشى است كه به آن كه نداند، زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و به آن كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسکري علیه‌السلام - فِي التَّفسیرِ المَنسوبِ إلَیهِ -: لَقَد مَرَّ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه‌السلام عَلیٰ قَومٍ مِن أخلاطِ المُسلِمینَ... و هُم قُعودٌ في بَعضِ المَساجِدِ... إذا هُم یَخوضونَ في أمرِ القَدَرِ و غَیرِهِ مِمَّا اختَلَفَ النّاسُ فیهِ... فَوَقَفَ عَلَیهِم، فَسَلَّمَ، فَرَدُّوا عَلَیهِ و أوسَعوا و قاموا إلَیهِ یَسألونَهُ القُعودَ إلَیهِم، فَلَم یَحفِل بِهِم، ثُمَّ قالَ لَهُم - و ناداهُم -: «یا مَعشَرَ المُتَکَلَّمینَ في ما لا یَعنیهِم و لا یَرِدُ عَلَیهِم! أ لَم تَعلَموا أنَّ لِلهِ عِباداً قَد أسکَتَتهُم خَشیَتُهُ... و إنَّهُم لَهُمُ الفُصَحاءُ العُقَلاءُ الألِبّاءُ العالِمونَ بِاللهِ و أیّامِهِ؟!... فَأینَ أنتُم مِنهُم - یا مَعشَرَ المُبتَدِعینَ‌ -‌‌؟! أ لَم تَعلَموا أنَّ أعلَمَ النّاسِ بِالقَدَرِ أسکَتُهُم عَنُه، و أنَّ أجهَلَ النّاسِ بِالقَدَرِ أنطَقُهُم فیهِ؟!».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسر المنسوب إلی الإمام العسکری علیه‌السلام: ص۶۳۵ ح۳۷۱، بحار الأنوار: ج9۷ ص۵۵ ح۱. و راجع: المدخل ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکری علیه‌السلام - در تفسیر منسوب به ایشان -: امیر المؤمنین علیه‌السلام از کنار جماعتی - که از هر گروهی از مسلمانان، کسی در میانشان بود - عبور کرد... در حالی که آنها در مسجدی نشسته بودند... و در بارۀ مسئلۀ [قَضا و] قَدَر و چند مسئلۀ دیگر از مسائل اختلافیِ بین مسلمان‌ها، بحث می‌کردند.… ایشان بالای سرشان ایستاد و به آنها سلام کرد. آنها هم جواب سلام ایشان را دادند و برای ایشان جا باز کردند و پیش پایش بلند شدند و درخواست کردند که نزدشان بنشیند؛ اما ایشان به جمع آنها نپیوست؛ بلکه به آنها خطاب کرد و گفت: «ای گروهِ بحث‌کننده در موضوعاتی که به دردشان نمی‌‌خورد و ربطی به آنها ندارد! آیا نمی‌دانید که خداوند، بندگانی دارد که بیم از او، ساکتشان کرده است... در حالی که به یقین، زبان‌آور و خردمند و فهمیده و خداشناس و به روزهای خدا آگاه اند؟!... شما کجایید و آنها کجا - ای گروه بدعت‌گذار -! آیا نمی‌دانید که آگاه‌ترینِ مردم در موضوع قَدَر (تقدیر)، ساکت‌ترینِ آنها در این موضوع است و ناآگاه‌ترینِ مردم در موضوع قَدَر، پُرگوترینِ آنهاست؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیانٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورد في الروايتین المنسوبتین إلى أمير المؤمنين عليّ بن أبي طالب علیه‌السلام ما يدل على أن الجهل قد يكون مفيدًا في بعض المواقف.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: رُبَّ جاهِلٍ نَجاتُهُ جَهلُهُ (غرر الحكم: ح۵۳۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۵۱ و فيه «نجّاه» بدل «نجاته»)؛ و رُبَّ جَهلٍ أنفَعُ مِن علم (عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۷ ح۴۸۸9، غرر الحكم: ح۵۳۱9 و فيه «حلم» بدل «علم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كما ورد في نص آخر منسوب إليه أنّ عمل بعض الجهال قد يكون أيسر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: اثنانِ يَهونُ عَلَيهِما كُلُّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ: عالِمٌ عَرَفَ العَواقِبَ، وَ جاهِلٌ يَجهَلُ ما هُوَ فيهِ (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲9 ۱ ح۳۳۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هناك نصّ ثالث يرى أن الجهل ضروري لبدء بعض الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ العَقلُ تِسعَةَ أجزاءٍ احتاجَ إلى جُزءٍ مِن جَهلٍ لِيُقدِمَ بِهِ صاحِبُهُ عَلَى الاُمورِ، فَإِنَّ العاقِلَ أبَداً مُتَوانٍ مُتَرَقِّبٌ مُتَخَوِّفٌ (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲9۵ ح۳۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لكن، تجدر الإشارة إلى أنّ هذه الروايات و الآراء لا يوجد لها سند صحيح، و لم يعثر على أيّ دليل حديثي موثوق به يؤكد صحّتها. و لذلك، فقد تمّ الاكتفاء بذكرها في الهامش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو روایت علوی، جهل را گاه سودمند خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسی جاهل که نجاتش در جهلش است (غرر الحكم: ح۵۳۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۵۱)؛ چه بسا نادانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه از دانايى، سودمندتر است (عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۷ ح۴۸۸۹، غرر الحكم: ح۵۳۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در یک متن منسوب به امام علی علیه‌السلام نیز کار برخی جاهلان آسان دانسته شده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو نفرند كه همه چيز برايشان آسان است: دانايى كه پايان كارها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و نادانى كه موقعيت خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲۹۱ ح۳۳۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و متنی دیگر، جهل را برای اقدام به کارها لازم دانسته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خرد، نُه قسمت باشد، به يک قسمت نادانى [نيز] نياز دارد تا خردمند به كارها اقدام كند؛ زيرا خردمند، هميشه سهل‌انگار و مراقب و ترسان است (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲۹۵ ح۳۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ یک از این روایات و متون، سند و منبع معتبری ندارد و شواهد و مؤیّدات حدیثی برای آنها یافت نشد. از این رو، به نقل آنها در پانوشت اکتفا شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---ما-ینبغي-الجهل-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - ما یَنبَغِي الجَهلُ بِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - آنچه ندانستنش شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: مَنِ اقتَبَسَ عِلماً مِنَ النُّجومِ، اقتَبَسَ شُعبَةً مِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِّحرِ؛ زادَ ما زادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۶ ح۳9۰۵ عن ابن عبّاس؛ عوالی اللآلي: ج۱ ص۱۸۱ ح۲۴۲، بحار الأنوار: ج۵۸ ص۲۷۷ ح۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دانشى در بارۀ ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی (تنجیم) فرا بگيرد، شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از سِحر آموخته است؛ هر چه پیش‌تر، بيشتر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ! إيّاكُم و تَعَلُّمَ النُّجومِ، إلّا ما يُهتَدىٰ بِهِ في بَرٍّ أو بَحرٍ؛ فَإِنَّها تَدعو إلَى الكَهانَةِ، وَ المُنَجِّمُ كَالكاهِنِ، وَ الكاهِنُ كَالسّاحِرِ، وَ السّاحِرُ كَالكافِرِ، وَ الكافِرُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۷9، الاحتجاج: ج۱ ص۵۶۱ ح۱۳۶، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۳۶۲ ح۵9 ۶؛ ربیع الأبرار: ج۱ ص۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! زنهار از فراگيرى نجوم (ستاره‌گویی)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است آنچه در عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمّه علیهم‌السلام در میان اعراب با عنوان «علم نجوم» شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، ترکیبی از یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های علمی و بافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کاهنان بود که عمدتاً برای طالع‌بینی و آینده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی از روی ستارگان (که امروزه «تَنجیم / ستاره‌گویی» نامیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود) به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و نجوم به معنای علمی یا امروزین آن نبود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز آن اندازه كه در خشكى و دريا با آن، راهيابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ زيرا نجوم به كهانت، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و منجّم، چون كاهن است و كاهن، چون ساحر و ساحر، چون كافر و كافر، در آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في جَوابِ الزِّنديقِ لَمّا قالَ لَهُ: ما تَقولُ في عِلمِ النُّجومِ؟ -: هُوَ عِلمٌ قَلَّت مَنافِعُهُ وَ كَثُرَت مَضَرّاتُهُ؛ لِأَنَّهُ لا يُدفَعُ بِهِ المَقدورُ و لا يُتَّقىٰ بِهِ المَحذورُ، إن أخبَرَ المُنَجِّمُ بِالبَلاءِ لَم يُنجِهِ التَّحَرُّزُ مِنَ القَضاءِ، و إن أخبَرَ هُوَ بِخَيرٍ لَم يَستَطِع تَعجيلَهُ، و إن حَدَثَ بِهِ سوءٌ لَم يُمكِنهُ صَرفُهُ. وَ المُنَجِّمُ يُضادُّ اللّهَ في عِلمِهِ، بِزَعمِهِ أنَّهُ يَرُدُّ قَضاءَ اللّهِ عَن خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۲۴۲، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۸۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ غير مسلمانى كه از ايشان، در بارۀ ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى پرسيده بود -: دانشى است كه منافعش اندک و زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش فراوان است؛ زيرا با آن، نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان مقدّرات را دور كرد و نه از محذورات، حذر كرد. اگر منجّم از بلا خبر دهد، پرهيز، وى را از سرنوشتش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهانَد و اگر به امر خيرى خبر دهد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را جلو بيندازد و اگر حادثۀ بدى برايش پيش بيايد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را باز گرداند، و منجّم، با اين پندار كه قضاى الهى را از خلقش باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، در دانشش با خدا ضدّيت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن تَعَلَّمَ مِنَ السِّحرِ شَيئاً كانَ آخِرَ عَهدِهِ بِرَبِّهِ، و حَدُّهُ القَتلُ إلّا أَن يَتُوبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۴۸ ح۵۸۶ عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام، قرب الإسناد: ص۱۵۲ ح۵۵۴ عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبیه عنه علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج٢ ص٢١٠ ح٧٩.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه چيزى از جادو بياموزد، [اين] پايان عهد او با پروردگارش خواهد بود و كيفرش آن است كه كشته شود، مگر اين كه توبه كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن نصر بن قابوس: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه‌السلام يَقولُ: السّاحِرُ مَلعونٌ.… و قالَ علیه‌السلام: المُنَجِّمُ كَالكاهِنِ، وَ الكاهِنُ كَالسّاحِرِ، وَ السّاحِرُ كَالكافِرِ، وَ الكافِرُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲9۷ ح۶۷، بحار الأنوار: ج۵۸ ص۲۲۶ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از نصر بن قابوس -: شنيدم كه امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «ساحر، ملعون است...» و فرمود: «منجّم (ستاره‌گو)، مانند كاهن است و كاهن، مانند ساحر و ساحر، مانند كافر است و كافر، در آتش است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: شَرُّ العِلمِ ما أفسَدتَ بِهِ رَشادَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۶۷ ح۵۶9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۲9۴ ح۵۲۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترين دانش، آن است كه هدايتت را بِدان تباه كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ عِلمٍ أدّىٰ إلىٰ مَضَلَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۷۶ ح۵۳۵۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۷ ح۴9۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بسى دانش كه به گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ مَعرِفَةٍ أدَّت إلىٰ تَضليلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۷۵ ح۵۳۴9، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۵ ح۴۸۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بسى شناخت كه به گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشانَد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ عالِـمٍ قَتَلَهُ عِلمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۶۴ ح۵۳۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بسى دانشمند كه دانشش وى را كشته است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُلُّ عِلمٍ لا يُؤَيِّدُهُ عَقلٌ، مَضَلَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۳۲ ح۶۸۶9، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷۶ ح۶۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر دانشی که خرد، آن را تأیید نکند، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیانٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتبيّن من التأمّل في نصّ هذه الأحاديث أنّ المقصود من علم النجوم المحرّم تعلّمه ليس العلم بمفهومه المعاصر، بل المقصود هو تعلّم علم یعتقد تأثير النجوم في مصير الإنسان، وَ یزعم استطاعة التنبّؤ بالقضاء وَ القدر عن طريق النظر فی النجوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أمّا السحر فیحرم تعلّمه و تعلیمه فی أکثر الموارد، وَ لکن قد یجب تعلّمه للمقابلة مع السحرة الفجرة و التخلّص منهم. و للمزید راجع علم الفقه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دقّت در متن اين احاديث معلوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که مقصود از علم نجومى كه آموختن آن تحريم شده است، دانش ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى به مفهوم امروزى آن نيست؛ بلكه مقصود، علمی است که نقش ستارگان را در سرنوشت انسان باور دارد و ادّعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طریق نگریستن در ستارگان، از قضا و قدر خبر دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ سِحر نیز در بیشتر موارد، یادگیری و یاددهی آن حرام است؛ ولی گاه یادگیری آن برای رویارویی با ساحران بدکردار و رهایی از جادوی آنان واجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که تفصیل آن را باید در علم فقه جویا شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-ذم-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: ذَمُّ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش جهل (ناآگاهی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: قَلبٌ لَيسَ فيهِ شَيءٌ مِنَ الحِكمَةِ كَبَيتٍ خَرِبٍ، فَتَعَلَّموا و عَلِّموا، و تَفَقَّهوا و لا تَموتوا جُهّالاً، فَإِنَّ اللهَ عزّ و جلّ لا يَعذِرُ عَلَى الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵9۰ عن ابن عمر، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷۵۰ نقلاً عن ابن السنّي؛ مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵9 نحوه و ليس فيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دلى كه در آن چيزى از حكمت نباشد، مانند خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مخروبه است. پس، دانش بياموزيد و بياموزانيد و فهميدگى به دست آوريد و نادان نميريد؛ زيرا خداوند، عذرِ نادانستن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إذا أرادَ اللهُ بِقَومٍ خَيراً أكثَرَ فُقَهاءَهُم و قَلَّلَ جُهّالَهُم؛ حَتّیٰ إذا تَكَلَّمَ العالمُ وَجَدَ أعواناً، و إذا تَكَلَّمَ الجاهِلُ قُهِرَ. و إذا أرادَ اللهُ بِقَومٍ شَرّاً أكثَرَ جُهّالَهُم وَ قَلَّلَ فُقَهاءَهُم؛ حَتّیٰ إذا تَكَلَّمَ الجاهِلُ وَجَدَ أعواناً، و إذا تَكَلَّمَ الفَقيهُ قُهِرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفقیه و المتفقه: ج۱ ص۴۲، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح9 ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، هر گاه براى قومى خير بخواهد، دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانِ آنان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد و جاهلانشان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهد. پس هر گاه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس سخن بگويد، ياورانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و هر گاه جاهل لب به سخن بگشايد، طرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. و خداوند، هر گاه براى قومى بدى اراده كند، جاهلانِ آنان را افزايش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانشان را كم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. پس هر گاه جاهل سخن بگويد، ياورانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و هر گاه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس لب به سخن گشايد، طرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَا استَرذَلَ اللهُ عَبداً إلّا حَظَرَ عَنهُ العِلمَ وَ الأَدَبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۵ عن أبي هريرة؛ أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ولیس فيه «و الأدب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را پست نشمرْد، مگر آن كه او را از دانش و ادب محروم ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا أرذَلَ اللهُ عَبداً حَظَرَ عَلَيهِ العِلمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر گاه خداوند [بخواهد] بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را پست گرداند، او را از دانش، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِبنُ آدَمَ أشبَهُ شَيءٍ بِالمِعيارِ: إمّا ناقِصٌ بِجَهلٍ، أو راجِحٌ بِعِلمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲، كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۸ عن الإمام الجواد عنه علیهماالسلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آدمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاده، شبیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيز به ترازوست: يا سبُک است به خاطر نادانى، يا سنگين است به خاطر دانايى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ صَغيرٌ و إن كانَ شَيخاً، وَ العالِمُ كَبيرٌ و إن كانَ حَدَثاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸، أعلام الدین: ص۸۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نادان، كوچک است، هر چند بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال باشد و دانا بزرگ است، هر چند كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ كَزَلَّةِ العالِمِ صَوابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۲، عیون الحکم و المواعظ: ص۳۰۳ ح۵۳۸۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كارِ درستِ آدم نادان، در حدّ لغزش آدمِ داناست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عالِمٌ مُعانِدٌ خَيرٌ مِن جاهِلٍ مُساعِدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲9۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانای ستيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر، از نادانِ ياريگر بهتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ بِالفَضائِلِ مِن أقبَحِ الرَّذائِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نشناختن فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، از زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينْ رذيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفی بِالجَهلِ ذَمّاً أن يَبرَأ مِنهُ مَن هُوَ فيهِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷؛ الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص۵۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در زشتى ناآگاهى، همین بس كه ناآگاه از آن بيزارى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ حَيرانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، سرگردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا غِنیٰ لِجاهِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۵۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۶ ح9۸۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، براى نادان نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ حَيٌّ بَينَ المَوتیٰ، الجاهِلُ مَيِّتٌ بَينَ الأَحياءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۷ و ۲۱۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۷ و ۱۶۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانشمند، زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميان مردگان است و ناآگاه، مرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميان زندگان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: الجَهلُ بِالفَضائِلِ عِدلُ المَوتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: ناآگاهى از ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اخلاقی، برابر مرگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ صَخرَةٌ لا يَنفَجِرُ ماؤُها، و شَجَرَةٌ لا يَخضَرُّ عودُها، و أرضٌ لا يَظهَرُ عُشبُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، سنگى است كه از آن آب نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوشد و درختى است كه چوبش سبز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و زمينى است كه سبزه در آن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جَهلُ المَرءِ بِعُيوبِهِ مِن أكبَرِ ذُنوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج۱ ص۲99، کنز الفوائد: ج۱ ص۲۷9، کشف الیقین: ص۲۱9 ح۲۲9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاهى انسان از عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خويش، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين گناهان اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ قَلباً لَيسَ فيهِ شَيءٌ مِنَ العِلمِ، كَالبَيتِ الخَرابِ الَّذي لا عامِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۵ عن مسعدة بن زياد الربعي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵9، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۶9 عن الإمام الصادق عنه علیهماالسلام و کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: دلى كه در آن چيزى از دانش نباشد، مانند خانۀ ويرانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه آباد كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: لَأَن يَضرِبَكَ الحَكيمُ فَيُؤذِيَكَ، خَيرٌ مِن أن يُدهِنَكَ الجاهِلُ بِدُهنٍ طَيِّبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱؛ ربیع الأبرار: ج۱ ص۵۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: به راستى كه اگر حكيم، تو را بزند و رنجيده شوى، بهتر از اين است كه نادان، تو را با روغنِ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بو بمالد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-مضار-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرَّابِع: مَضارُّ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسیب‌های جهل (ناآگاهی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الضلالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الضَّلالَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الجَهلُ ضَلالَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الایمان: ج۵ ص۳۸۸ ح۷۰۴۰ عن عائشة؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ناآگاهی، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهُ لا يَقبِضُ العِلمَ انتِزاعاً يَنتَزِعُهُ مِنَ العِبادِ، و لٰكِن يَقبِضُ العِلمَ بِقَبضِ العُلَماءِ، حَتّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا لَم يُبقِ عالِماً، اتَّخَذَ النّاسُ رُؤوساً جُهّالاً، فَسُئِلوا فَأَفتَوا بِغَيرِ عِلمٍ، فَضَلّوا و أضَلّوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۵۰ ح۱۰۰ عن عبد اللّٰه بن عمرو بن العاص؛ الأمالي للمفيد: ص۲۰ ح۱ عن ابن عمر نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۲۱ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، علم را با كشيدن، از چنگ مردم، در نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوَرَد؛ بلكه با گرفتن علما از مردم، علم را از آنان پس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، و هر زمان كه عالمى باقى نگذارَد، مردم، ناآگاهان را بزرگان خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و از آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند و آنان نيز از روى جهل، پاسخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. بدين طريق، خود، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و ديگران را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن كَثُرَ نِزاعُهُ بِالجَهلِ، دامَ عَماهُ عَنِ الحَقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۱، روضة الواعظین: ج۱ ص۱۲۳ ح۱۴۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: کسی که از سر ناآگاهی، زیاد ستیزه کند، کوری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از حق، دوام می‌یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَزكو مَعَ الجَهلِ مَذهَبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۷ ح9۸۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ آيينى، با ناآگاهی رُشد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لا خَيرَ في مَن لا يَتَفَقَّهُ مِن أَصحابِنا. يا بَشيرُ، إِنَّ الرَّجُلَ مِنهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا لَم يَستَغنِ بِفِقهِهِ، احتاجَ إِلَيهِم، فَإِذَا احتاجَ إِلَيهِم، أَدخَلُوهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضلالَتِهِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هُوَ لا يَعلَمُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۳ ح۶ عن بشیر الدهان، منیة المرید: ص۳۷۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۲۰ ح۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر يک از ياران ما كه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس نباشد، خيرى در او نيست.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بشير! هر مردى از آنان كه در فقه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نباشد، به آنها (عالمان غير شيعه) نیازمند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر گاه به آنها نيازمند شود، او را بى آن كه متوجّه شود، در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى خويش وارد می‌سازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام - في حَديثٍ طَويلٍ -: قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ الصّادِقُ علیه‌السلام:... إنَّ مَنِ اتَّبَعَ هَواهُ و أُعجِبَ بِرَأيِهِ، كانَ كَرَجُلٍ سَمِعتُ غُثاءَ العامَّةِ تُعَظِّمُهُ وَ تَصِفُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «و تسفه»، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَحبَبتُ لِقاءَهُ مِن حَيثُ لا يَعرِفُني؛ لِأَنظُرَ مِقدارَهُ و مَحَلَّهُ، فَرَأَيتُهُ قَد أحدَقَ بِهِ خَلقٌ كَثيرٌ مِن غُثاءِ العامَّةِ، فَوَقَفتُ مُنتَبِذاً عَنهُم، مُتَغَشِّياً بِلِثامٍ أنظُرُ إِلَيهِ وإلَيهِم، فَما زالَ يُراوِغُهُم حَتّیٰ خالَفَ طَريقَهُم و فارَقَهُم، و لَم يَقِرَّ، فَتَفَرَّقَتِ العَوامُّ عَنهُ لِحَوائِجِهِم، و تَبِعتُهُ أَقتَفي أَثَرَهُ، فَلَم يَلبَث أَن مَرَّ بِخَبّازٍ، فَتَغَفَّلَهُ فَأَخَذَ مِن دُكّانِهِ رَغيفَينِ مُسارَقَةً، فَتَعَجَّبتُ مِنهُ، ثُمَّ قُلتُ في نَفسي: لَعَلَّهُ مُعامَلَةٌ! ثُمَّ مَرَّ بَعدَهُ بِصاحِبِ رُمّانٍ، فَما زالَ بِهِ حَتّیٰ تَغَفَّلَهُ فَأَخَذَ مِن عِندِهِ رُمّانَتَينِ مُسارَقَةً، فَتَعَجَّبتُ مِنهُ، ثُمَّ قُلتُ في نَفسي: لَعَلَّهُ مُعامَلَةٌ! ثُمَّ أقولُ: و ما حاجَتُهُ إذاً إلَى المُسارَقَةِ؟! ثُمَّ لَم أزَل أتبَعُهُ حَتّیٰ مَرَّ بِمَريضٍ فَوَضَعَ الرَّغيفَينِ وَ الرُّمّانَتَينِ بَينَ يَدَيهِ و مَضیٰ. و تَبِعتُهُ حَتَّى استَقَرَّ في بُقعَةٍ مِنَ الصَّحراءِ، فَقُلتُ لَهُ: يا عَبدَ اللّهِ، لَقَد سَمِعتُ بِكَ و أَحبَبتُ لِقاءَكَ فَلَقيتُكَ، و لٰكِنّي رَأَيتُ مِنكَ ما شَغَلَ قَلبي، و إنّي سائِلُكَ عَنهُ لِيَزولَ بِهِ شُغُلُ قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَأَيتُكَ مَرَرتَ بِخَبّازٍ و سَرَقتَ مِنهُ رَغيفَينِ، ثُمَّ بِصاحِبِ الرُّمّانِ و سَرَقتَ مِنهُ رُمّانَتَينِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي: قَبلَ كُلِّ شَيءٍ حَدِّثني مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَجُلٌ مِن وُلدِ آدَمَ علیه‌السلام مِن اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدِّثني مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَجُلٌ مِن أهلِ بَيتِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أينَ بَلَدُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: المَدينَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَعَلَّكَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ بنِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ:؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: فَما يَنفَعُكَ شَرَفُ أصلِكَ مَعَ جَهلِكَ بِما شُرِّفتَ بِهِ و تَركِكَ عِلمَ جَدِّكَ و أَبيكَ لِئَلّا تُنكِرَ ما يَجِبُ أن يُحمَدَ و يُمدَحَ عَلَيهِ فاعِلُهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: و ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: القُرآنُ، كِتابُ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: و مَا الَّذي جَهِلتُ مِنهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَولُ اللهِ عزّ و جلّ: (مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَهُ عَشرُ أمثالِها ومَن جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجزى إلّا مِثلَها)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنّي لَمّا سَرَقتُ الرَّغيفَينِ كانَت سَيِّئَتَينِ، و لَمّا سَرَقتُ الرُّمّانَتَينِ كانَت سَيِّئَتَينِ؛ فَهٰذِهِ أربَعُ سَيِّئاتٍ، فَلَمّا تَصَدَّقتُ بِكُلِّ واحِدٍ مِنهُما كانَ لي بِها أربَعينَ حَسَنَةً، فَانتَقَصَ مِن أربَعينَ حَسَنَةً أربَعٌ بِأَربَعِ سَيِّئاتٍ، بَقِيَ لي سِتٌّ وثَلاثونَ حَسَنَةً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ثَكِلَتكَ اُمُّكَ! أنتَ الجاهِلُ بِكِتابِ اللهِ، أما سَمِعتَ أنَّهُ عزّ و جلّ يَقولُ: (إنَّما يَتَقَبَّلُ اللهُ مِنَ المُتَّقينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ إنَّكَ لَمّا سَرَقتَ رَغيفَينِ كانَت سَيِّئَتَينِ، و لَمّا سَرَقتَ رُمّانَتَينِ كانَت أيضاً سَيِّئَتَينِ، و لَمّا دَفَعتَهُما إلیٰ غَيرِ صاحِبَيهِما بِغَيرِ أمرِ صاحِبَيهِما كُنتَ إنَّما أضَفتَ أربَعَ سَيِّئاتٍ إلیٰ أربَعِ سَيِّئاتٍ، و لَم تُضِف أربَعينَ حَسَنَةً إلیٰ أربَعِ سَيِّئاتٍ! فَجَعَلَ يُلاحِظُني! فَانصَرَفتُ و تَرَكتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الصّادِقُ علیه‌السلام: بِمِثلِ هٰذَا التَّأويلِ القَبيحِ المُستَكرَهِ يَضِلُّونَ و يُضِلُّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن محمّد بن زياد و محمّد بن يسار، الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳، تنبیه الخواطر: ج۲ ص9۶ کلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکری علیه‌السلام - در حدیثی طولانی -: جعفر بن محمّد [امام] صادق علیه‌السلام فرمود: «هر کس از هوای نفس خویش پیروی کند و نظر خود را بپسندد، مانند همان کسی است كه شنيده بودم مردم ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لوح، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايند و او را به بزرگى ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و من دوست داشتم او را ببينم، بی آن که مرا بشناسد تا شخصيّت او را ارزيابى كنم. روزى، او را ديدم كه جمعيّت زيادى از تودۀ مردم گِردش را گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را پوشاندم و دور از جمعیت به تماشای او و مردم ایستادم. او پيوسته به چپ و راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت تا این که راهش را از مردم جدا نمود و جایی نایستاد تا این که مردم از گِردش پراکنده شدند و در پی کار خود رفتند. من به دنبالش رفتم، طولی نکشید که به یک نانوا رسيد و از غفلتش سوء استفاده نمود و دو عدد نان دزديد. من تعجّب كردم؛ ولى با خود گفتم: شايد با نانوا داد و ستدى دارد. آن گاه به شخصى رسيد كه انار داشت. از غفلت او هم سوء استفاده کرد و دو عدد انار دزدانه برداشت. باز تعجّب کردم و با خود انديشيدم كه شايد با این هم داد و ستدی دارد. با خود گفتم: پس چه نیازی به دزدى داشت؟ پس همچنان به دنبال او رفتم تا به بيمارى رسيد. دو قرص نان و دو انار را جلوى او نهاد و رفت، من هم به دنبالش رفتم تا در جایی از بيابان ايستاد. [خود را به او رساندم و] گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندۀ خدا! آوازۀ نيكى تو را شنيده بودم و دوست داشتم كه تو را ملاقات کنم. ملاقاتت کردم؛ ولی از تو كارهای عجيبى دیدم كه فكرم را پريشان ساخته است. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم تا برايم توضيح دهى و خيالم آسوده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چه ديدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: دیدم كه به یک نانوا رسيدى و از او دو نان دزديدى! و سپس از کنار انارفروش گذشتى و از او نيز دو انار دزدیدى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او در پاسخ من گفت: پيش از هر چيز، به من بگو تو كيستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: يكى از فرزندان آدم علیه‌السلام از امّت محمّد صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار ديگر گفت: از چه كسانى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فردى از دودمان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد: در كجا زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مدينه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: شايد تو جعفر بن محمّد بن على بن حسين بن على بن ابی طالب هستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من گفت: ولى اين شرافت خانوادگى برايت سودى نخواهد داشت با اين ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به آنچه مايۀ شرافت توست و نیز کنار نهادن علم جدّ و پدرت، که اگر چنين نبود، چگونه عملى را ناپسند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمری كه انجام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شايستۀ ستودن و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: علم به چه چیزی را کنار نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ داد: كتاب خدا، قرآن را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چه چيز از آن را ندانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سخن خداوند: (هر كسی كه عمل نيكى انجام دهد، پاداشش ده برابر است و هر كسى كه به كردار زشتى دست يازد، كيفرش برابر با آن است). هنگامی که دو نان دزديدم، دو گناه کردم و براى دزديدن دو انار هم دو گناه نمودم و در مجموع، چهار گناه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. حال چون هر يک از آنها را در راه خدا صدقه دادم، چهل ثواب خواهم داشت. از چهل عمل نیک، چهار کردار زشت كم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سى و شش عمل نیک برايم باقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مادرت به عزايت بنشيند! تو هستی که به كتاب خدا جاهلی! مگر نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (خدا فقط از متّقیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد)؟ چون دو نان دزديدى، به دو گناه دچار گرديدى و برای سرقت دو انار هم دو گناه ديگر، و چون مال مردم را به جاى اين كه به خودشان باز گردانى، بدون رضايت آنان به ديگرى دادى، چهار گناه بر آن افزودى، نه آن که چهل عمل نیک به چهار گناه، افزوده باشی!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريست که از او روی گرداندم و باز گشتم و رهايش ساختم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام صادق علیه‌السلام] فرمود: «با اين گونه تفسيرهاى ناپسند است که گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---فساد-العمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - فَسادُ العَمَلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - تباهی عمل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ قَليلَ العَمَلِ يَنفَعُ مَعَ العِلمِ، و إنَّ كَثيرَ العَمَلِ لا يَنفَعُ مَعَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ عن أنس، مسند الشهاب: ج۲ ص۱۲۱ ح۱۰۱۵، العقد الفرید: ج۲ ص9 کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: عمل اندک همراه با دانش، سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و عمل فراوان با ناآگاهی، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ -: يا هِشامُ! قَليلُ العَمَلِ مِنَ العالِمِ مَقبولٌ مُضاعَفٌ، و كَثيرُ العَمَلِ مِن أهلِ الهَویٰ وَ الجَهلِ مَردودٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ و فيه «العاقل» بدل «العالم»، عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9 نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام - خطاب به هشام بن حكم -: اى هشام! عملِ (عبادتِ) اندک از عالِم، چند برابر، [حساب و] پذيرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و عملِ (عبادتِ) زياد از هواپرستان و نادانان پذيرفته نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: المُتَعَبِّدُ عَلیٰ غَيرِ فِقهٍ كَحِمارِ الطّاحونَةِ؛ يَدورُ و لا يَبرَحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما برحَ من مکانه: أي لم یفارقه (مجمع البحرین: ج۱ ص۱۳۴ «برح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! و رَكعَتانِ مِن عالِمٍ خَيرٌ مِن سَبعينَ رَكعَةً مِن جاهِلٍ؛ لِأَنَّ العالِمَ تَأتيهِ الفِتنَةُ فَيَخرُجُ مِنها بِعِلمِهِ، و تَأتِي الجاهِلَ فَتَنسِفُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فينسفه»، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَسفاً، و قَليلُ العَمَلِ مَعَ كَثيرِ العِلمِ خَيرٌ مِن كَثيرِ العَمَلِ مَعَ قَليلِ العِلمِ وَ الشَّكِّ وَ الشُّبهَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه بدون فهم (شناختْ) عبادت كند، مانند خرِ آسياست كه پيوسته به دور خودش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد و از آن جدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دو ركعت نماز عالم، بهتر از هفتاد ركعت نماز جاهل است؛ زيرا دانا، چون گرفتار فتنه شود، با دانش خويش از آن بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد؛ امّا همان فتنه، چون به نادان برسد، وى را از جا بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَنَد. و عملِ اندكى كه با علمِ بسيار همراه باشد، بهتر است از عملِ بسيارى كه با علمِ اندک و شک و شبهه همراه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---عداوة-ما-یجهلون-به-و-لا-یعرفونه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - عَداوَةُ ما یَجهَلونَ بِهِ و لا یَعرِفونَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - دشمنی با آنچه نمی‌دانند و نمی‌شناسند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: قُلتُ أربَعاً أنزَلَ اللهُ تَعالیٰ تَصديقي بِها في كِتابِهِ... قُلتُ: مَن جَهِلَ شَيئاً عاداهُ، فَأَنزَلَ اللهُ: (بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَاْتِهِمْ تَاْوِيلُهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یونس: ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴9۴ ح۱۰۸۲ عن عبد العظيم بن عبد اللّه الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۸۳ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چهار سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه خداوند، مرا در قرآن، تأييد فرموده است.… من گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام: هر كه چيزى را نداند، با آن دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد. پس خداوند نازل فرمود: (بلكه چيزى را دروغ شمردند كه به علم آن، احاطه ندارند و هنوز تفسيرش به آنان نرسيده است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: النّاسُ أعداءُ ما جَهِلوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۱۷۲ و ۴۳۸، خصائص الأئمّة علیهم‌السلام: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مردم، دشمن چيزى هستند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المَرءُ عَدُوُّ ما جَهِلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ عن الجاحظ؛ شرح ابن ميثم علَی المئة كلمة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انسان، دشمن چيزى است كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ شَيئاً عاداهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۲ عن عبد العظيم بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه علیهم‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام و فيه «أمراً» بدل «شيئاً»، كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه چيزى را نداند، با آن دشمنی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (الحُرّیة (۲) / ۳ـ۶. حریة الاطّلاع).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همین دانش‌نامه: مَدخل «آزادی (الحُریَّة ۲)» / ۳ - ۶. آزادی دسترس به اطلاعات.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ شَيئاً عابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ۰ عن الإمام الجواد علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۲۰ ص۳۰۸ ح۵۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه چيزى را نداند، بر آن خرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَصُرَ عَن مَعرِفَةِ شَيءٍ عابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱، کشف الیقین: ص۱۸۳، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه از شناخت چيزى در ماند، بر آن خرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما ضادَّ العُلَماءَ كَالجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ح9۶۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ كس مانند نادانان، با دانشمندان، مخالفت نكرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَخِفُّ بِالعِلمِ و أَهلِهِ إلّا أحمَقُ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۰۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى جز احمق ناآگاه، دانش و اهل دانش را خفيف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُعادوا ما تَجهَلونَ، فَإِنَّ أكثَرَ العِلمِ في ما لا تَعرِفونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، دشمنى نكنيد؛ زيرا بيشتر دانش در چيزهايى است كه شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: العُلَماءُ مِنَ الجُهّالِ في جَهدٍ و جِهادٍ؛ إن وَعَظَت قالُوا: طَغَت، و إن عَلَّمُوا الحَقَّ الَّذي تَرَكوا قالُوا: خالَفَت، و إنِ اعتَزَلوهُم قالُوا: فارَقَت، و إِن قالُوا: هاتُوا بُرهانَكُم عَلیٰ ما تُحَدِّثونَ قالُوا: نافَقَت، و إن أَطاعوهُم قالوا: عَصَتِ اللهَ عزّ و جلّ. فَهَلَكَ جُهّالٌ في ما لا يَعلَمونَ، اُمِّيُّونَ في ما يَتلونَ، يُصَدِّقونَ بِالكِتابِ عِندَ التَّعريفِ و يُكَذِّبونَ بِهِ عِندَ التَّحريفِ، فَلا يُنكِرُونَ، اُولٰئِكَ أَشباهُ الأَحبارِ وَ الرُّهبانِ، قادَةٌ فِي الهَویٰ، سادَةٌ فِي الرَّدیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: علما از دست اين ناآگاهان، به ستوه آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ [چرا كه] اگر اندرز دهند، [آن ناآگاهان] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ياغى شده است. اگر حق را - كه رهايش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - تعليم دهند [و به آن عمل كنند]، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: [با حق] به مخالفت برخاسته اند [؛ چرا كه فقط عقايد خودشان را بر حق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و سخنان دیگر را باطل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند] و اگر گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى اختيار كنند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: راه جدايى [از امّت] را در پيش گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و اگر بگويند: براى سخنان خود، برهان بياوريد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: منافق شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و اگر از آنها اطاعت كنند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: از خداوند، نافرمانى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هلاک شدند اين نادانان، در آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و [هلاک شدند] این ناآگاهان، در آنچه [از كتاب خدا] تلاوت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ چرا که اين كه به زبان، كتاب خدا را تصديق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ امّا با تحريف آن، در واقع، آن را تكذيب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و اين عمل خود را زشت هم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. اينان، شبيه همان اَحبار و راهبان اند؛ پيشاهنگان هوس اند و مهترانِ وادى هلاكت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۶۶ (ما یحرم علی الجاهل/ الإنکار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۷ (آنچه بر جاهل «ناآگاه» حرام است / انکار کردن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---الفتنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - الفِتنَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - فریب خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: قَطَعَ ظَهري رَجُلانِ مِنَ الدُّنيا: رَجُلٌ عَليمُ اللِّسانِ فاسِقٌ، و رَجُلٌ جاهِلُ القَلبِ ناسِكٌ؛ هٰذا يَصُدُّ بِلِسانِهِ عَن فِسقِهِ، و هٰذا بِنُسُكِهِ عَن جَهلِهِ، فَاتَّقُوا الفاسِقَ مِنَ العُلَماءِ، وَ الجاهِلَ مِنَ المُتَعَبِّدينَ، اُولٰئِكَ فِتنَةُ كُلِّ مَفتونٍ، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: «يا عَلِيُّ، هَلاكُ اُمَّتي عَلیٰ يَدَي كُلِّ مُنافِقٍ عَليمِ اللِّسانِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۷، أعلام الدين: ص9 ۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در دنيا دو كس پشت مرا شكستند: مرد زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازِ تبهكار و مرد نادانْ‌رَوانِ عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه. او با زبان خود، تبهكاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و اين با عبادتِ خود، نادانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را. پس، از علماىِ تبهكار و عبادت‌پيشگانِ نادان بپرهيزيد كه اينان مايۀ اغواى هر ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لوح اغوا شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستند. از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هلاكت امّت من به دست منافقان زبان‌باز است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَصَمَ ظَهري رَجُلانِ: عالِمٌ مُتَهَتِّكٌ، و جاهِلٌ مُتَنَسِّكٌ؛ هٰذا يُضِلُّ النّاسَ عَن عِلمِهِ بِتَهَتُّكِهِ، وَ هٰذا يَدعُوهُم إلىٰ جَهِلِهِ بِتَنَسُّكِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر (المكتبة المرتضوية): ص۲۶، منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دو كس كمر مرا شكستند: عالِم پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در و نادان عبادتگر. اين با پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى، مردم را از علمش گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آن با عبادتش، مردم را به نادانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُلُّ جاهِلٍ مَفتونٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۴۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳9۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر ناآگاهى، فتنه زده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إيّاكُم وَ الجُهّالَ مِنَ المُتَعَبِّدينَ، وَ الفُجّارَ مِنَ العُلَماءِ؛ فَإِنَّهُم فِتنَةُ كُلِّ مَفتونٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: زنهار از عابدانِ ناآگاه و علماىِ نابه‌كار؛ زيرا اينها مايۀ فريب هر فريب خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصفِ أقوامٍ -: قَد خاضُوا بِحارَ الفِتَنِ، و أَخَذوا بِالبِدَعِ دونَ السُّنَنِ، و تَوَغَّلُوا الجَهلَ، وَ اطَّرَحُوا العِلمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۸۷ و راجع نهج البلاغة: الخطبة ۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف برخی اقوام -: در درياهاى فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، فرو رفتند و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را رها كرده، بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرفتند و در ناآگاهى، غرقه گشتند و دانش را به دور افكندند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه---قلة-الصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - قِلّةُ الصَّبرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - کم‌صبری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ کَیفَ تَصبرُ علیٰ ما لَم تُحِط بِهِ خُبراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکهف: ۶۸، و راجع یونس: ۳۲، و راجع أیضاً: ح۱۵۲ و ۱۵۶ و ۱۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چگونه می‌توانی در برابر چیزی که به آن، احاطه [ی علمی] نداری، شکیبا باشی؟!)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و---النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و - النَوادِرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و - گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: العِلمُ وَ المالُ يَستُرانِ كُلَّ عَيبٍ، وَ الجَهلُ وَ الفَقرُ يَكشِفانِ كُلَّ عَيبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰۰ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دانش و دارايى، هر عيبى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانند و تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى و ناآگاهى، هر عيبى را آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَنفَعهُ فِقهُهُ ضَرَّهُ جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۵، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ۲ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه فهمش به او سود نرسانَد، ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به او آسيب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في بَيانِ الصِّفاتِ اللّازِمَةِ لِكاتِبِ الوالي -: لا يَجهَلُ مَبلَغَ قَدرِ نَفسِهِ فِي الاُمورِ؛ فَإِنَّ الجاهِلَ بِقَدرِ نَفسِهِ يَكونُ بِقَدرِ غَيرِهِ أَجهَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بيان ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لازم برای مُنشى حاكم -: به جایگاه خود در کارها ناآگاه نباشد؛ زیرا هر کس که جایگاه خود را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، به جایگاه دیگری ناآگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ نَفسَهُ كانَ بِغَيرِ نَفسِهِ أَجهَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۲۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه از خودش آگاه نیست(خود را نمی‌شناسد)، در شناخت دیگران، ناتوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَجهَل نَفسَكَ؛ فَإنَّ الجاهِلَ مَعرِفَةَ نَفسِهِ جاهِلٌ بِكُلِّ شَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ ح9۵۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به خويشتن ناآگاه مباش؛ زيرا كسى كه خود را نشناسد، هيچ چيز را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَجِبتُ لِمَن يَجهَلُ نَفسَهُ كَيفَ يَعرِفُ رَبَّهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در شگفتم از كسى كه خويشتن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، چگونه [توقّع دارد] پروردگارش را بشناسد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَيفَ يَعرِفُ غَيرَهُ مَن يَجهَلُ نَفسَهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶99۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، چگونه ديگرى را بشناسد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ قَدرَهُ جَهِلَ كُلَّ قَدرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۸۷ ح۸۸۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه قدر خود را نشناسد، قدر هر چیز دیگری را نیز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ قَدرَهُ عَدا طَورَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۶۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه قدر خود را نشناسد، پا از حدّ خويش فراتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن لَم يَعرِف نَفسَهُ بَعُدَ عَن سَبيلِ النَّجاةِ، و خَبَطَ فِي الضَّلالِ وَ الجَهالاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶ ح9۰۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه خود را نشناخت، از راه نجات، دور افتاد و در وادى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى و ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قدم نهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أَفضَلُ العَقلِ مَعرِفَةُ الإِنسانِ نَفسَهُ؛ فَمَن عَرَفَ نَفسَهُ عَقَلَ، و مَن جَهِلَها ضَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برترين خردورزى، آگاهی انسان از خویشتن است. پس، هر كه خود را شناخت، خردمند شد و هر كه خود را نشناخت، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن لَم يَهدِهِ العِلمُ أضَلَّهُ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱9۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: کسی را كه دانش ره ننمايد، ناآگاهى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَما أنَّ العِلمَ يَهدِي المَرءَ ويُنجيهِ، كَذٰلِكَ الجَهلُ يُضِلُّهُ و يُرديهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۱۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴۳ و فيه «يضرّه» بدل «يضلّه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه كه دانش، مرد را ره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، ناآگاهى نيز وى را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ العِلمَ يَهدي و يُرشِدُ و يُنجي، و إنَّ الجَهلَ يُغوي و يُضِلُّ و يُردي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانش، ره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و ارشاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ناآگاهى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به بيراهه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جَهلُ الغَنِيِّ يَضَعُهُ، و عِلمُ الفَقيرِ يَرفَعُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاهىِ توانگر، وى را پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و دانشِ نادار، او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افرازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: حِكمَةُ الدَّنِيِّ تَرفَعُهُ، و جَهلُ الشَّريفِ يَضَعُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حكمتِ فرودست، او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افرازد و نادانى فرادست، او را پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: مَوقِعُ الصَّوابِ مِنَ الجُهّالِ مِثلُ مَوقِعِ الخَطَأِ مِنَ العُلَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: جایگاه کار خوب ناآگاهان، مثل جایگاه خطای دانشمندان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ مَوضِعَ قَدَمِهِ زَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه نمی‌داند پايش را کجا می‌گذارد، خواهد لغزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يُزِلُّ القَدَمَ، و يورِثُ النَّدَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاهى، پا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغزاند و پشيمانى به جاى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ نَفسَهُ أَهمَلَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۱۷۸ ح۷۸۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نفس خود را نشناخت، به حال خود رهايش ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِکرِ مُناجاةِ اللهِ عزّ و جلّ لِمُوسیٰ علیه‌السلام -: إنَّ عِبادِيَ الصّالِحينَ زَهِدوا فِي الدُّنيا بِقَدرِ عِلمِهِم، و سائِرَ الخَلقِ رَغِبوا فيها بِقَدرِ جَهلِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷ ح9 عن حفص بن غياث، ثواب الأعمال: ص۲۶۳ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۷۶۵ ح۱۰۲۸ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان مناجات خداوند عزّ و جلّ با موسى علیه‌السلام -: بندگانِ نيک من، به اندازۀ دانششان [و شناختِ حقيقتِ دنيا] به دنيا زهد ورزيدند و ساير مردمان به اندازۀ ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان به آن مشتاق شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المِراءُ داءٌ دَوِيٌّ، و لَيسَ في الإِنسانِ خَصلَةٌ شَرٌّ مِنهُ، و هُوَ خُلُقُ إبليسَ و نِسبَتُهُ، فَلا يُماري في أَيِّ حالٍ كانَ إلّا مَن كانَ جاهِلاً بِنَفسِهِ و بِغَيرِهِ، مَحرُوماً مِن حَقائِقِ الدِّين.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بگومگو (ستیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گری زبانی)، دردی بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درمان است و در انسان، صفتى بدتر از آن نیست و آن، خوى ابلیس و شناس‌نامۀ اوست. پس بدانید جز آنان که به خود و دیگرى، ناآگاه و از حقایق دین، محروم اند، کسی نیست که در هر جایی بگومگو کند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد علیه‌السلام: مَن لَم يَعرِفِ المَوارِدَ أعيَتهُ المَصادِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9، نزهة الناظر: ص۲۰۸ ح۴۵۵، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد علیه‌السلام: هر كس نداند كارى را از كجا آغاز كند، در به سرانجام رساندن آن، درمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-أحکام-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسُ: أحکامُ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظایف جاهل (ناآگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-یجب-علی-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: ما یَجِبُ عَلَی الجاهِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه بر جاهل (ناآگاه)، واجب است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---التعـلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - التَّعَـلُّمُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - آموختن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لا يَنبَغي لِلعالِمِ أن يَسكُتَ عَلیٰ عِلمِهِ، و لا يَنبَغي لِلجاهِلِ أن يَسكُتَ عَلیٰ جَهلِهِ، قالَ اللهُ جَلَّ ذِكرُهُ: (فَسْـأٔلُواْ أهْلَ ٱلذِّكْرِ إن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۴۳، الأنبياء: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۶۵ عن جابر بن عبد اللّٰه، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: سزاوار نيست که عالِم با داشتن علم، خاموشى گزيند و سزاوار نيست ناآگاه با ناآگاهىِ خود، دست روی دست بگذارد. خداوند متعال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (پس اگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، از اهل اطلاع، جويا شويد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ذَنبُ العالِمِ [واحِدٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين سقط من المصدر و أثبتناه من كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸9۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و ذَنبُ الجاهِلِ ذَنبانِ؛ العالِمُ يُعَذَّبُ عَلیٰ رُكوبِهِ الذَّنبَ، وَ الجاهِلُ يُعَذَّبُ عَلیٰ رُكوبِهِ الذَّنبَ و تَركِ العِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶۵ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: گناه دانا، یکی و گناه نادان، دو تاست. دانا بر ارتکاب گناه، کیفر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نادان بر ارتکاب گناه و نیاموختن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَصبِر عَلیٰ ذُلِّ التَّعَلُّمِ ساعَةً، بَقِيَ في ذُلِّ الجَهلِ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس بر خوارىِ ساعتى دانش آموختن صبر نكند، براى هميشه در خوارى ناآگاهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ -: أيُّهَا النّاسُ، إنّا قَد أصبَحنا في دَهرٍ عَنودٍ، و زَمَنٍ كَنودٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُنود: كفر النعمة و الجحود (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ «كند»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يُعَدُّ فيهِ المُحسِنُ مُسيئاً، و يَزدادُ الظّالِمُ فيهِ عُتُوّاً، لا نَنتَفِعُ بِما عَلِمنا، و لا نَسأَلُ عَمّا جَهِلنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۳۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص9۸ ح9۴۳؛ مطالب السؤول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یکی از خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! ما در روزگارى منحرف و زمانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ناسپاس به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم. نيكوكار، بدكار به شمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و ستمكار، بيش از پيش بر طغيانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد. از آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللهِ، ما يَنفي عَنّي حُجَّةَ الجَهلِ؟ قالَ: العِلمُ، قالَ: فَما يَنفي عَنّي حُجَّةَ العِلمِ؟ قالَ: العَمَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱، ربیع الأبرار: ج۳ ص۱۶۱؛ تنبیه الخواطر: ج۱ ص۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مردى گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پیامبر خدا! چه چيز، حجّت ناآگاهى را از من دور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد؟ فرمود: «دانش». گفت: چه چيز، حجّت دانش را از من بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؟ فرمود: «عمل».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: تَعَلَّمُوا الفَرائِضَ و عَلِّموها، فَإِنَّهُ نِصفُ العِلمِ، و هُوَ يُنسىٰ، و هُوَ أوَّلُ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ يُنزَعُ مِن أُمَّتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص9۰۸ ح۲۷۱9 عن أبي هريرة؛ السرائر: ج۳ ص۲۲۶، كشف الغمّة: ج۱ ص۲۶۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: فرايض (احکام خدا) را ياد بگيريد و ياد بدهيد؛ چرا كه نيمى از دانش است و فراموش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نخستين چيزى است كه از امّتم رخت بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: تَعَلَّمُوا العِلمَ و عَلِّموهُ النّاسَ، تَعَلَّمُوا الفَرائِضَ و عَلِّموهُ النّاسَ، تَعَلَّمُوا القُرآنَ و عَلِّموهُ النّاسَ، فَإِنِّي امرُؤٌ مَقبوضٌ، وَ العِلمُ سَيُقبَضُ و تَظهَرُ الفِتَنُ حَتّىٰ يَختَلِفَ اثنانِ في فَريضَةٍ لا يَجِدانِ أحَداً يَفصِلُ بَينَهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدارمي: ج۱ ص۷۸ ح۲۲۵ عن ابن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسعود، مسند أبي يعلى: ج۵ ص۲9 ح۵۰۰۶ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۳۶9 ح۷9۵۰ والسرائر: ج۳ ص۲۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دانش را فرا گيريد و به مردم بياموزيد. فرايض (احکام خدا) را ياد بگيريد و به مردم ياد دهيد. قرآن را فرا گيريد و به مردم بياموزيد كه من، انسانى رفتنى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستم و دانش به زودى جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، تا آن جا كه دو تن در اجرای فريضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (حکمی الهی) اختلاف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و كسى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند تا ميان آن دو داورى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَستَحيِ الجاهِلُ إذا لَم يَعلَم أن يَتَعَلَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۴ عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، نهج البلاغة: الحكمة ۸۲، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح9۶ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، وقتى [چيزى را] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، نبايد از آموختن، شرم كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَحيِي الجاهِلُ إذا سُئِلَ عَمّا لا يَعلَمُ أن يَتَعَلَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح9 ۵، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ كلاهما عن أحمد الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص7۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ عن الإمام الصادق عن أبيه عنه علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر سؤالى از ناآگاه شد كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، از يادگيرى آن خجالت نكشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: عَلَيكُم بِمُذاكَرَةِ العِلمِ، فَإِنَّ بِالعِلمِ تَعرِفونَ الحَلالَ مِنَ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۰ ح۱9۵ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰۳ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: همواره در حال گفتگوى علمى باشيد؛ چرا كه با علم، حلال را از حرام، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: رَحِمَ اللّهُ مَن تَعَلَّمَ فَريضَةً أو فَريضَتَينِ فَعَمِلَ بِهِما أو عَلَّمَهُما مَن يَعمَلُ بِهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج۱ ص۴۲ عن أبي هريرة؛ تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، بيامرزد كسى را كه يک يا دو فريضه را فرا گرفت، پس به آنها عمل كرد و يا به كسى آموخت كه به آنها عمل كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِعلَموا أيُّهَا النّاسُ، أنَّهُ مَن لَم يَملِك لِسانَهُ يَندَم، و مَن لا يَتَعَلَّم يَجهَل، و مَن لا يَتَحَلَّم لا يَحلُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص9 ۴، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام و فیه: «لا يعلم» بدل «لا يتعلّم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! بدانيد هر كه زبانش را مهار نكند، پشيمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر كه نياموزد، ناآگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر كه خود را به بُردباری وا ندارد، بردبار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا كُنتَ جاهِلاً فَتَعَلَّم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر ناآگاهى، ياد بگير.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَنكِفَنَّ مَن لَم يَكُن يَعلَمُ أن يَتَعَلَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، هرگز از يادگيرى خوددارى نكند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عِلَّةُ الجَهلِ تُعرَضُ عَلَى العالِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بيمارى ناآگاهى، بر دانا عرضه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [تا او با دانایی خود، آن را درمان کند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُدُّوا الجَهلَ بِالعِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نادانی را با دانايى، پس بزنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ضادُّوا الجَهلَ بِالعِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به وسيلۀ دانش با ناآگاهى بستيزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قابَلَ جَهلَهُ بِعِلمِهِ فازَ بِالحَظِّ الأَسعَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۵9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر کس با دانش خویش به رویارویی ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برود، به بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختی دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: سَل عَمّا لا بُدَّ لَكَ مِن عِلمِهِ وَ لا تُعذَرُ في جَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵9۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آنچه را بايد بدانى سؤال کن و [بدان که] در ندانستن آن، عذر نداری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالی أوحیٰ إِلیٰ دانِيالَ:... إنَّ أحَبَّ عَبيدي إلَيَّ التَّقِيُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الجَزيلِ، اللّازِمُ لِلعُلَماءِ، التّابِعُ لِلحُلَماءِ، القابِلُ عَنِ الحُكَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن أبي حمزة؛ منية المريد: ص۱۱۱، جامع الأحاديث للقمّي: ص۱9۸ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالى - به دانيال وحى فرمود: «... محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگانم در نزد من، آن پرهيزگارى است كه پاداش بسيار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید، پيوسته با دانشوران است و پيرو بردباران و پذيرنده از فرزانگان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اجعَلنا مِنَ الَّذينَ اشتَغَلوا بِالذِّكرِ عَنِ الشَّهَواتِ، و خالَفوا دَواعِيَ العِزَّةِ بِواضِحاتِ المَعرِفَةِ، و قَطَعوا أستارَ نارِ الشَّهَواتِ بِنَضحِ ماءِ التَّوبَةِ، و غَسَلوا أوعِيَةَ الجَهلِ بِصَفوِ ماءِ الحَياةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه به جاى هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ياد تو مشغول اند، و به واسطۀ روشنايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت، با انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، مخالفت ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با ريختن آب توبه، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با زلال آب زندگى، ظرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جهل را شسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن عبد الغفّار بن القاسم عن الإمام الباقر علیه‌السلام: ألا إنَّ مَفاتيحَ العِلمِ السُّؤالُ. و أَنشَأَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شِفاءُ العَمی طولُ و إنَّما تَمامُ العَمی السُّكوتِ الجَهلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ عن عبد الغفّار بن القاسم، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از عبد الغفّار بن قاسم -: امام باقر علیه‌السلام فرمود: «هان! بدانيد كه كليد دانش، پرسيدن است» و اين شعر را خواند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«درمان نابينايى، استمرار پرسيدن است و /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمام نابينايى در استمرار سكوت بر ناآگاهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: سارِعُوا في طَلَبِ العِلمِ، فَوَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ، لَحَديثٌ واحِدٌ في حَلالٍ و حَرامٍ تَأخُذُهُ عَن صادِقٍ، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما حَمَلَت مِن ذَهَبٍ و فِضَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۶ ح۷۵۵ عن جابر الجعفي و ح۷۵۶ نحوه، مستطرفات السرائر: ص۱۵۷ ح۲۵ فيه «تنازعوا» بدل «سارعوا»، مشكاة&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص۲۳۶ ح۶۷۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در طلب دانش شتاب ورزيد كه سوگند به آن كه جانم در دست اوست، يک حديث در حلال و حرام كه از خبر دهندۀ راستگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى، بهتر از دنيا و همۀ زر و سيم آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام:تَفَقَّهوا فِي الحَلالِ وَ الحَرامِ، و إلّا فَأَنتُم أعرابٌ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي فأنتم في الجهل بالأحكام الشرعيّة كالأعراب الذين قال اللّه فيهم: (الْأَعْرابُ أَشَدُّ كُفْراً وَ نِفاقاً) الْآيَةَ. و الأعراب: سكّان البادية، (لسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العرب: ج۱ ص۵۸۶ و ۵۸۷ «عرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۶ ح۷۵۷ عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۴ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در حلال و حرام، ژرفکاوی كنيد، و گرنه شما نيز چون اعراب باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين خواهيد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام – و قَد سُئِلَ عَن قَولِهِ تَعالیٰ: (فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَة)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۴9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إنَّ اللهَ تَعالیٰ يَقولُ لِلعَبدِ يَومَ القِيامَةِ: عَبدي، أ كُنتَ عالِماً؟ فَإِن قالَ: نَعَم، قالَ لَهُ: أَ فَلا عَمِلتَ بِما عَلِمتَ؟ وَ إِن قالَ: كُنتُ جاهِلاً، قالَ لَهُ: أ فَلا تَعَلَّمتَ حَتّیٰ تَعمَلَ؟ فَيَخصِمُهُ، و ذٰلِكَ الحُجَّةُ البالِغَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ عن مسعدة بن زياد و ص۲9۲ ح۱ نحوه، الأمالي للطوسي: ص9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در توضيح سخن خداوند: (حجّت قاطع، ويژۀ خداست) -: خداوند متعال در روز قيامت به بنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بندۀ من! آيا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى؟». اگر پاسخ دهد: آرى، خداوند به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «پس چرا به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى، عمل نكردى؟!» و اگر پاسخ دهد: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم، به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «چرا نياموختى تا [بدانى و] عمل كنى». بدین ترتیب، آن بنده محكوم می‌شود و اين است آن حجّت قاطع.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِسأَلِ العُلَماءَ ما جَهِلتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۰۱، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ عن لقمان علیه‌السلام و فيه «تعلّم من» بدل «اسأل»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ عن عيسی علیه‌السلام و فيه «تعلّم من» بدل «اسأل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، از دانایان بپرس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَيتَ السِّياطَ عَلى رُؤوسِ أصحابي حَتّى يَتَفَقَّهوا فِي الحَلالِ وَ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۸ ح۷۶۵ عن إسحاق بن عمّار، الکافي: ج۱ ص۳۱ ح۸، منیة المرید: ص۱۱۲ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۳ ح۱۲ و راجع السنن الكبرى: ج۶ ص۳۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كاش تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بالای سرِ يارانم بود تا در حلال و حرام، ‌ژرف‌اندیشی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن زرارة و محمّد بن مسلم و بريد العجليّ: قالَ رَجُلٌ لِأَبي عَبدِاللّهِ علیه‌السلام: إنَّ لِيَ ابناً قَد أحَبَّ أن يَسأَلَكَ عَن حَلالٍ و حَرامٍ، لا يَسأَلُكَ عَمّا لا يَعنيهِ؟ فَقالَ: و هَل يَسأَلُ النّاسُ عَن شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ أفضَلَ مِنَ الحَلالِ وَ الحَرامِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳9 ۴ ص۱۰، المحاسن: ج۱ ص۳۵9 ح۷۶۸، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۳ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از زُراره و محمّد بن مسلم و بُرَيد عِجْلى -: مردى به امام صادق علیه‌السلام گفت: پسرى دارم كه دوست دارد در بارۀ حلال و حرام از تو بپرسد. [آيا چنين است كه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] از چيزهايى كه به كارش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا مردم از چیزی برتر از حلال و حرام پرسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---التوقف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - التَوَقُّفُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - باز ایستادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چیزی را که بِدان علم نداری، دنبال مکن؛ زیرا گوش و چشم و قلب، همه مورد پرسش واقع خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ تَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُم مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِ عِلْمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، چیزی را که بِدان علم ندارید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۸۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: نساء: آیۀ ۸۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، مِن صِفاتِ المُؤمِنِ أن يَكونَ... بَرِيّاً مِنَ المُحَرَّماتِ، واقِفاً عِندَ الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به على علیه‌السلام -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! از ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمن، آن است كه... از محرّمات به دور باشد و در برخورد با تردیدها، درنگ كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لا وَرَعَ كَالوُقوفِ عِندَ الشُّبهَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۳۰ ح۱9، نهج البلاغة: الحكمة ۱۱۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هيچ پارسايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى چون باز ايستادن به هنگام تردید نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الدُّنيا لَم تَكُن لِتَستَقِرَّ إلّا عَلیٰ ما جَعَلَهَا اللهُ عَلَيهِ مِنَ النَّعماءِ وَ الاِبتِلاءِ وَ الجَزاءِ فِي المَعادِ، أو ما شاءَ مِمّا لا تَعلَمُ، فَإِن أشكَلَ عَلَيكَ شَيءٌ مِن ذٰلِكَ فَاحمِلهُ عَلیٰ جَهالَتِكَ، فَإِنَّكَ أوَّلُ ما خُلِقتَ بِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر زيادة «به» كما في تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاهِلاً، ثُمَّ عُلِّمتَ، و ما أكثَرَ ما تَجهَلُ مِنَ الأَمرِ و يَتَحَيَّرُ فيهِ رَأيُكَ، و يَضِلُّ فيهِ بَصَرُكَ، ثُمَّ تُبصِرُهُ بَعدَ ذٰلِكَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دنيا پا بر جا نمانده، مگر بر پایه‌هایی که خدا مقرّر داشته، از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آزمايش و پاداش در روز رستاخيز يا بر پایه‌های دیگری که او خواسته و تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. پس اگر فهم چيزى از اين امور بر تو مشكل شد، فرض را بر ناآگاهى خود بگذار؛ زيرا تو در نخستين بار كه آفريده شدى، ناآگاه بودى و سپس دانا شدى؛ و چه بسيارند چيزهایى كه تو به آنها ناآگاهى و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در آنها سرگردان و بينايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در آنها سرگردان است و سپس در آنها بينا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أفضَلُ العِلمِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُقوفُ الرَّجُلِ عِندَ عِلمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بالاترين حق، ايستادن آدمى در همان جايى است كه علمش را دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إن وَضَحَ لَكَ أمرٌ فَاقبَلهُ، و إلّا فَاسكُت تَسلَم، و رُدَّ عِلمَهُ إلَى اللهِ؛ فَإِنَّكَ في أوسَعَ مِمّا بَينَ السَّماءِ وَ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب سليم بن قيس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۱ عن أبان بن أبي عيّاش، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: اگر چیزی (حقیقتی) برايت آشكار شد، آن را بپذير، و گرنه سكوت كن تا سالم بمانى و دانش آن را به خداوند بسپار؛ زيرا تو در وسعتى بيش از ميان آسمان و زمينى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: الوُقوفُ عِندَ الشُّبهَةِ خَيرٌ مِنَ الاِقتِحامِ فِي الهَلَكَةِ، و تَركُكَ حَديثاً لَم تُروَهُ خَيرٌ مِن رِوايَتِكَ حَديثاً لَم تُحصِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح9 عن أبي سعيد الزهري، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام و فیه صدره، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶99 عن الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: درنگ به هنگام شبهه، از فرو غلتيدن در هلاكت بهتر است و رها كردن حديثى كه خود، آن را روايت نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ كلمۀ «لم تُروَهُ» - که در متن عربی حدیث آمده - وجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگونى احتمال داده شده (ر.ک: حاشيۀ ميرزا رفيعا: ص۱۷۴، شرح المازندرانى: ج۲ ص۲۳۶، مرآة العقول: ج۱ ص۱۶۸). امّا همۀ آن احتمالات، مشتمل بر اين معناست كه اگر حديثى از همۀ جهات برايت روشن نيست و از مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های امر مشتبه است، باز ايستادن از آن و روايت نكردنش بهتر از روايت كردن آن است. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهتر است از روايت حديثى كه به حدود آن احاطه نداری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ أحَلَّ حَلالاً، و حَرَّمَ حَراماً، و فَرَضَ فَرائِضَ، و ضَرَبَ أمثالاً، و سَنَّ سُنَناً...، فَإِن كُنتَ عَلیٰ بَيِّنَةٍ مِن رَبِّكَ و يَقينٍ مِن أمرِكَ و تِبيانٍ مِن شَأنِكَ، فَشَأنُكَ، و إلّا فَلا تَرومَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رام الشيء: طلبه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸ «روم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمراً أنتَ مِنهُ في شَكٍّ و شُبهَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به راستى كه خداوندِ عزّ و جلّ، امورى را حلال و امورى ديگر را حرام كرد؛ كارهايى را واجب ساخت و مَثَل‌هايى را بيان نمود و سنّت‌هايى را پايه گذارى كرد.… اگر بيّنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از سوى خداوند دارى و به كارت يقين دارى و امورت روشن است، [دنبال كن] و گرنه دنبال امر مشکوک مرو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة بن أعين: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ علیه‌السلام: ما حَقُّ اللهِ عَلَى العِبادِ؟ قالَ: أن يَقولوا ما يَعلَمونَ، و يَقِفوا عِندَ ما لا يَعلَمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷، التوحيد: ص۴۵9 ح۲۷ و فيه «حجّة اللَّه» بدل «حقّ اللَّه»، الأمالي للصدوق: ص۵۰۶ ح۷۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از زراره -: از امام باقر علیه‌السلام پرسیدم: حقّ خدا بر بندگان چیست؟ فرمود: «این که آنچه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، بگویند و از آنچه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، زبان باز دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَو أنَّ العِبادَ إذا جَهِلوا وَقَفوا و لَم يَجحَدوا، لَم يَكفُروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 عن زرارة، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر بندگان، زمانى كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، درنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و به انكار بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستند، كافر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هاشم بن سالم: قُلتُ لِأَبي عَبدِاللهِ علیه‌السلام: ما حَقُّ اللهِ عَلیٰ خَلقِهِ؟ فَقالَ: أن يَقولوا ما يَعلَمونَ، و يَكُفّوا عَمّا لا يَعلَمونَ، فَإِذا فَعَلوا ذٰلِكَ فَقَد أدَّوا إلَى اللهِ حَقَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از هشام بن سالم -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: حقّ خداوند بر بندگان چيست؟ فرمود: «آنچه را كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، بر زبان آورند و از آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، باز ايستند. اگر چنين كنند، حقّ خداوند را ادا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام - فِي القَومِ الَّذينَ وصَفَهُم عَبدُ اللهِ بنُ جُندَبٍ بِأَنَّهُم كانوا لَهُ إِخواناً، ثُمَّ صارُوا مِن أهلِ الخِلافِ -: إنَّ هٰؤُلاءِ القَومَ سَنَحَ لَهُم شَيطانٌ اغتَرَّهُم بِالشُّبهَةِ، و لَبَّسَ عَلَيهِم أمرَ دينِهِم...، و أَرادُوا الهُدیٰ مِن تِلقاءِ أنفُسِهِم فَقالوا: لِمَ، و مَن، و كَيفَ؟ فَأَتاهُمُ الهُلكُ مِن مَأمَنِ احتِياطِهِم، و ذٰلِكَ بِما كَسَبَت أيديهِم، و ما رَبُّكَ بِظَلّامٍ لِلعَبيدِ. و لَم يَكُن ذٰلِكَ لَهُم و لا عَلَيهِم، بَل كانَ الفَرضُ عَلَيهِم وَالواجِبُ لَهُم مِن ذٰلِكَ الوُقوفَ عِندَ التَّحَيُّرِ، و رَدَّ ما جَهِلوهُ مِن ذٰلِكَ إلیٰ عالِمِهِ و مُستَنبِطِهِ؛ لِأَنَّ اللهَ يَقولُ في مُحكَمِ كِتابِهِ: (وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى ٱلرَّسُولِ وَ إِلی أُوْلِى ٱلَامْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ ٱلَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَعني آلَ مُحَمَّدٍ، و هُمُ الَّذينَ يَستَنبِطونَ مِن القُرآنَ، و يَعرِفونَ الحَلالَ وَ الحَرامَ، و هُمُ الحُجَّةُ لِلهِ عَلیٰ خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جندب، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در بارۀ کسانی كه به گفتۀ عبد اللَّه بن جُندَب شيعه بودند و سپس به مخالفان پيوستند -: شیطان بر اینان وارد شد و با شبهه، فریبشان داد و کار دینشان را بر آنان مشتبه ساخت... آنان در پی هدایت [من درآوردی] از پیش خودشان بودند و به همین خاطر، از چرایی و کیستی و چگونگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدند. پس هلاکتشان از همان جای امن احتیاطشان آمد و این به دلیل دستاوردهای گناه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود خودشان بود؛ چرا که خداوند به بندگانش ستم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. هدایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوییِ این گونه، نه حقّشان بود و نه بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان؛ بلکه وظيفۀ واجب آنان در اين باره، آن بود كه هنگام سرگردانى، درنگ كنند و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، به داناى آن و استنباط كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ارجاع دهند؛ چرا كه خداوند در كتاب استوارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (اگر آن را به پيامبر و اولياى امر خود ارجاع دهند، قطعاً از ميان آنان، كسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند درست و نادرستِ] آن را در يابند). مقصود، خاندان محمّد صلی الله علیه و آله است. اينان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كسانى كه از قرآن، استنباط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و حلال و حرام را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند. اينان، حجّت خدا بر خلق اويند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: میزان الحکمة: ج۵ ص۴۶ صلی الله علیه و آله (الشبهة / وجوب الوقوف عند الشبهة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: میزان الحکمة: ج۵ ص۴۶۹ (شبهه / وجوب درنگ در هنگام پیش‌ آمدن شبهه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---الاعتراف-بالجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - الاعتِرافُ بِالجَهلِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - اعتراف به ناآگاهی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِعلَم أنَّ الرَّاسِخينَ فِي العِلمِ: هُمُ الَّذينَ أغناهُم عَنِ اقتِحامِ السُّدَدِ المَضروبَةِ دونَ الغُيوبِ، الإِقرارُ بِجُملَةِ ما جَهِلوا تَفسيرَهُ مِنَ الغَيبِ المَحجُوبِ، فَمَدَحَ اللهُ تَعالَى اعتِرافَهُم بِالعَجزِ عَن تَناوُلِ ما لَم يُحيطوا بِهِ عِلماً، و سَمّیٰ تَركَهُمُ التَّعَمُّقَ في ما لَم يُكَلِّفهُمُ البَحثَ عَن كُنهِهِ رُسوخاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة9۱، التوحيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۵ کلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدان كه استواران در علم، كسانى هستند كه اقرار به همۀ آنچه در پس پردۀ غيب است و تفسيرش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، آنان را از اين كه بخواهند به زور از درهاى غيب وارد شوند، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز كرده است. پس، خداوند بزرگ، اعتراف آنان را به ناتوانى از رسيدن به آنچه در حيطۀ دانششان نيست، ستود و خوددارى آنان را از غور كردن در آنچه به بحث و جستجو از كُنه آن مكلّف نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، استوارى در علم ناميد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غايَةُ العَقلِ الاِعتِرافُ بِالجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۷۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نهايتِ خردمندى، اعتراف به ناآگاهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَحيِي الجاهِلُ إذا سُئِلَ عَمّا لا يَعلَمُ أن يَقولَ: لا أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵، الخصال: ص۳۱۵ ح9۵، صحیفة الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۸۱ ح۱۷۷ کلاهما نحوه و كلّها عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر سؤالى از جاهل شد در بارۀ چیزی كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، از اين كه بگويد «نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم»، خجالت نكشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ -: سَيِّدي أنَا الصَّغيرُ الَّذي رَبَّيتَهُ، و أنَا الجاهِلُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي عَلَّمتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۱ عن أبي حمزة الثمالي، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵، المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۸، بحار الأنوار: ج9۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام - در دعا -: سَرورم! منم آن كوچكى كه تربيتش كردى. منم آن ناآگاهى كه علمش آموختى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما عَلِمتُم فَقولوا، و ما لَم تَعلَموا فَقولوا: اللهُ أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن زياد بن أبي رجاء، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۰، تفسیر العیّاشي: ج۱ ص9۵ ح۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: آنچه را که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، بگوييد و آنچه را که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، بگوييد: «خداوند، داناتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-یحرم-علی-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: ما یَحرُمُ عَلَی الجاه&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه بر جاهل (ناآگاه)، حرام است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الإنكار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الإِنكارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - انکار کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بلكه چيزى را دروغ شمردند كه به علمِ آن احاطه نداشتند و تفسیرش به آنان نرسیده بود. کسانی که پیش از آنان بودند نیز پیامبران را به همین گونه دروغگو شمردند. پس بنگر که عاقبت ستمکاران، چگونه بوده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه‌السلام -: إنَّ الجاهِلَ مَن عَدَّ نَفسَهُ بِما جَهِلَ مِن مَعرِفَةِ العِلمِ عالِماً، و بِرَأيِهِ مُكتَفِياً، فَما يَزالُ لِلعُلَماءِ مُباعِداً، و عَلَيهِم زارِياً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَریٰ عليه زَرياً: عابَه و استهزأ به... و الزاري على الإنسان: هو الذي يُنكِر عليه و لا يعُدّه شيئاً (اُنظر: المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ «زري»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لِمَن خالَفَهُ مُخَطِّئاً، و لِما لَم يَعرِف مِنَ الاُمورِ مُضَلِّلاً، فَإِذا وَرَدَ عَلَيهِ مِنَ الاُمورِ ما لَم يَعرِفهُ أنكَرَهُ و كَذَّبَ بِهِ، و قالَ بِجَهالَتِهِ: ما أعرِفُ هٰذا، و ما أراهُ كانَ، و ما أظُنُّ أن يَكونَ، و أَنّیٰ كانَ؟! و ذٰلِكَ لِثِقَتِهِ بِرَأيِهِ، و قِلَّةِ مَعرِفَتِهِ بِجَهالَتِهِ. فَما يَنفَكُّ بِما يَریٰ مِمّا يَلتَبِسُ عَلَيهِ رَأيُهُ مِمّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فما ینفكّ ممّا یَریٰ في ما یلتبس علیه رأیه و ممّا...» و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَعرِفُ لِلجَهلِ مُستَفيداً، و لِلحَقِّ مُنكِراً، و فِي الجَهالَةِ مُتَحَيِّراً، و عَن طَلَبِ العِلمِ مُستَكبِراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ نقلاً عن كتاب الرسائل للكليني و فيه «و في اللجاجة متجرّياً» بدل «و في الجهالة متحيّراً».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش به فرزندش حسن علیه‌السلام -: به راستى كه نادان، كسى است كه خود را در آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، دانا بشمرد و به انديشه و رأى خويش، اكتفا ورزد، و هميشه از عالمان دورى گزيند و از آنان عیبجویی كند و آن را که با او مخالفت ورزد، خطاكار قلمداد كند و چیزهایی را که نمی‌شناسد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کننده معرّفی نماید. پس هر زمان كه برای او چیزی مطرح شود كه آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، انكار كند و دروغ شمرَد و از روى ناآگاهى بگويد: «اين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم» و «فکر نكنم در گذشته وجود داشته» و «گمان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که در آينده محقّق گردد» و «کجا چنین چیزی است؟!». اين همه بر پايۀ اعتماد به انديشه و شناخت اندكش به ناآگاهى خويش است. چنین کسی به علّت مشتبه شدن کار [بر او]، از آنچه معتقد است، جدا نمی‌گردد و از آنچه می‌بیند، برای [برطرف کردن] جهل خود، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نمی‌برد، و منكر حقيقت می‌گردد و در نادانى خويش سرگردان می‌شود و از طلب دانش، سر باز می‌زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَو حَدَّثتُكُم ما سَمِعتُ مِن فَمِ أبِي القاسِمِ صلی الله علیه و آله لَخَرَجتُم مِن عِندي و أنتُم تَقولونَ: إنَّ عَلِيّاً مِن أكذَبِ الكَذّابينَ و أفسَقِ الفاسِقينَ، قالَ تَعالیٰ: (بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ينابيع المودّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر آنچه را از زبان پيامبر صلی الله علیه و آله شنيدم، برايتان بگويم، از نزد من خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد، در حالى كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد: به راستى كه على، دروغگوترينِ دروغگويان و بدكارترينِ بدكاران است. خداوند متعال فرمود: (بلكه دروغ شمردند آنچه را به علمش احاطه نداشتند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---الإخبار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - الإِخبارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - خبردادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا خَيرَ فِي الصَّمتِ عَنِ الحُكمِ، كَما أنَّهُ لا خَيرَ فِي القَولِ بِالجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲؛ أنساب الأشراف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه عنه علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نگفتن حكمت، خيرى نيست، چنان كه در سخن گفتن از روى ناآگاهى خيرى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُخبِر بِما لَم تُحِط بِهِ عِلماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۷9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۰ ح9۴۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از آنچه احاطۀ علمى بِدان ندارى، خبر مده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَقولوا بِما لا تَعرِفونَ، فَإِنَّ أكثَرَ الحَقِّ في ما تُنكِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۷، أعلام الدین: ص۱۲۸، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۵۶ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد، بر زبان مرانيد؛ زيرا بيشترين حقيقت، در چيزى است كه انكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن... أن نَعضُدَ ظالِماً... أو نَقولَ فِي العِلمِ بِغَيرِ عِلمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ الدعاء۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۶ ص۱۸۵ عن الإمام عليّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: بار خدايا! به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه... به ستمگرى يارى رسانم... يا در مسئله‌ای علمی، سخنى ندانسته بر زبان آورم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ اللهَ خَصَّ عِبادَهُ بِآيَتَينِ مِن كِتابِهِ: ألّا يَقولوا حَتّیٰ يَعلَموا، و لا يَرُدّوا ما لَم يَعلَموا، و قالَ عزّ و جلّ: (ألَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِم مِّيثَـٰقُ ٱلْكِتَـٰبِ أن لَا يَقُولُواْ عَلَى ٱللهِ إلّا ٱلْحَقَّ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قالَ: (بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَاْتِهِمْ تَاْوِيلُهُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ عن أبي يعقوب بن إسحاق بن عبد اللّٰه، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۲ و فيه «عيّر» بدل «خصّ»، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۵۷ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند، بندگانش را به دو آيه از كتابش اختصاص داده است: اين كه تا ندانند، نگويند، و ندانسته چیزی را انکار نکنند، و خداوند عزّ و جلّ فرمود: (آيا از آنان، پيمان كتاب [آسمانى] گرفته نشده كه جز به حق، در بارۀ خدا سخن نگويند) و فرمود: (بلكه دروغ شمردند آنچه را به علمش احاطه پيدا نكردند و تأويلش به آنان نرسيد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---الإفتاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - الإِفتاءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - فتوا دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ، كانَ ما يُفسِدُهُ مِنَ الدّينِ أكثَرَ مِمّا يُصلِحُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲، مسند الرضا علیه‌السلام: ص۷9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه ندانسته به مردم فتوا دهد، آنچه را از دين تباه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، بيش از آن است كه اصلاح می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ، و هُوَ لا يَعلَمُ النّاسِخَ مِنَ المَنسوخِ وَ المُحكَمَ مِنَ المُتَشابِهِ، فَقَد هَلَكَ و أَهلَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح9، المحاسن: ج۱ ص۳۲۶ ح۶۵9، الأمالي للصدوق: ص۵۰۷ ح۷۰۳ کلاهما نحوه و کلّها عن ابن شرمة عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه ندانسته به مردم فتوا دهد، در حالى كه ناسخ و منسوخ، و محكم و متشابه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ لَعَنَتهُ مَلائِكَةُ السَّماواتِ وَ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷ عن الإمام الصادق عن أبيه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9 ۱۴ عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله و ليس فيه «الناس».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كه ندانسته براى مردم فتوا دهد، فرشتگان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين، او را نفرين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله:مَن أُفتِيَ بِفُتيا غَيرَ ثَبتٍ فَإِنَّما إثمُهُ عَلیٰ مَن أفتاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ عن أبي هريرة؛ منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه فتوايى تحقيق نشده به وى داده شود، همانا گناهش بر كسى است كه فتوا داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ و لا هُدىً مِنَ اللهِ لَعَنَتهُ مَلائِكَةُ الرَّحمَةِ و مَلائِكَةُ العَذابِ، و لَحِقَهُ وِزرُ مَن عَمِلَ بِفُتياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن أبي عبيدة، تهذیب الأحکام: ج۶ ص۲۲۳ ح۵۳۱، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۱۸ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: آن كه به مردم از روى ناآگاهى و بدون هدايتى الهى فتوا دهد، فرشتگان رحمت و فرشتگان عذاب، او را نفرين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و عقوبت كسانى كه بِدان فتوا عمل كنند، به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (الافتراء / الافتراء علی الله).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همین دانش‌نامه: (اِفترا / دروغ بستن به خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---ما-رفع-عن-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - ما رُفِعَ عَن الجاهِلِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - آنچه از گردن جاهل (ناآگاه) برداشته شده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: رُفِعَ عَن أُمَّتي تِسعَةٌ: الخَطَأُ، وَ النِّسيانُ، و ما اُكرِهُوا عَلَيهِ، و ما لا يَعلَمونَ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ ح9 عن حريز بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: [مسئوليت] نُه چيز، از امّت من برداشته شده است: خطا، فراموشى، آنچه بِدان مجبور شوند، آنچه ندانند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: رَفَعَ اللهُ عَن هٰذِهِ الأُمَّةِ أربَعاً: ما لا يَستَطيعونَ، و مَا استُكرِهوا عَلَيهِ، و ما نَسوا، و ما جَهِلوا حَتّیٰ يَعلَموا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند، چهار چیز را از این امّت برداشته است: آنچه را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند، آنچه را به آن وادار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، آنچه را فراموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، و آنچه را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند تا آن گاه که بدانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في حَديثٍ لَهُ عَنِ الحَجِّ -: أيُّ رَجُلٍ رَكِبَ أمراً بِجَهالَةٍ فَلا شَيءَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳9، عن عبد الصمد بن بشير.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در حدیثی در بارۀ حج -: هر کس کاری ناآگاهانه از او سر بزند، چیزی بر گردنش نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (الرُّخصَة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همین دانش‌نامه: مَدخل (رُخصت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشی از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار دین برای سعادتمند کردن مردمان، وضع احکام و پافشاری بر اجرای صحیح آنهاست. بر این پایه، نیاز است که مردم از این احکام آگاهی بیابند و سپس آنها را به عمل در آورند. در واقع، این وظیفۀ همۀ گروندگان به یک آیین است که برنامه‌ها و دستورهای آن را بگیرند و آنها را به گونۀ درست اجرا نمایند. برخی آیات شریف قرآن کریم و روایات متعدّدی از پیامبر و ائمّه: نیز آدمیان را به دانستن و پرسیدن و جستجوی معارف و احکام دینی ترغیب کرده و هیچ انسانِ قادر به آموختن را از این وظیفۀ دینی استثنا ننموده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای دیدن آیات و روایات این موضوع، ر.ک: ص۵۳ (فصل پنجم: وظایف جاهل «ناآگاه» / آنچه بر جاهل «ناآگاه» واجب است / آموختن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این میان و به دلیل برخی محدویت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بشری، مانند زمانبر بودن آموختن، دوری مسافت، در دسترس نبودن عالمان در همۀ زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و یا اشتغال فرد به اموری پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی نشده ولی لازم و حیاتی، زدودن جهل میسّر نیست. روشن است که چنین شخصی به اختیار و انتخاب خود، یا از سر کاهلی و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتنایی به دین، جاهل و بی اطّلاع از احکام دین نمانده است. با این حال، او وظیفه دارد در نخستین زمان ممکن، به آموختن دین، روی بیاورد و جهلش را بزداید. با این همه، او فقط تا زمانی که عذری مقبول نزد شارع مقدّس دارد، در عمل نکردن به تکلیف خویش یا انجام دادن نادرست آن، معذور خواهد بود. چنین فردی «جاهل قاصر» (و نه مقصّر) خوانده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به دلیل بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقصیر بودن و غیر اختیاری بودن جهلش، کیفر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: رسائل الشریف المرتضی: ج۲ ص۳۷۰ مسئله ۲۲، النور الساطع فی الفقه النافع: ص۹ - ۳۳ (معذورية الجاهل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایات اخیر ناظر به چنین فردی و چنین استثنایی هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر این، روایات یاد شده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند جهل به موضوع را نیز در بر بگیرند. توضیح کوتاه، این که: فقیهان، میان جهل به حکم و جهل به موضوع، فرق نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. ما مکلّف به دانستن احکام هستیم و مثلاً لازم است حکم طهارت و نجاست اشیاء و حرمت و حلّیت خوراکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بدانیم؛ ولی لزومی ندارد که تحقیق کنیم فلان چیز، نجس شده یا هنوز پاک مانده است، یا فلان گوسفند را قصّاب مسلمان به درستی ذبح کرده است یا نه. در این گونه موارد - که وضعیت موضوع حکم شرعی نامعلوم است -، فقیهان، برخی قواعد را از روایات استخراج کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که دستۀ بزرگی از جاهلان را معذور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد. نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متعدّدی را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در: ازدواج با زنان مطلّقه، صید حیوان در حالت احرام، استفاده از آب برای شرب یا وضو و از این قبیل ارائه داد که تفصیل آنها در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فقهی آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الحدائق الناضرة: ج۱ ص۱۳۴، عوائد الأیّام: ص۲۴۷، عائدة ۲۵ (فی بيان حكم الخاطئ و الجاهل فی الحكم و الموضوع)، المکاسب، شیخ انصاری: ج۴ ص۳۳۸، هدایة المسترشدین: ج۳ ص۷۱۳ - ۷۲۲ (الجاهل بالحکم و الموضوع).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-مواجهة-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِسُ: مُواجَهَةُ الجَاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رفتار با جاهل (ناآگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِزِيادِ بنِ النَّضِرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ -: تَعَلَّم مِن عالِمِهِم، و عَلِّم جاهِلَهُم، وَ احلُم عَن سَفيهِهِم؛ فَإِنَّكَ إنَّما تُدرِكُ الخَيرَ بِالعِلمِ و كَفِّ الأَذی وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱، وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ و فيه «بالحلم» بدل «بالعلم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶9؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱ و فيه «بالحلم» بدل «بالعلم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به زياد بن نضر، آن گاه كه او را پيشاپيش سپاه خود، به صفّين اعزام كرد -: از دانايشان دانش بياموز، به جاهلشان دانش بياموزان و با نابخردشان بردبارى كن؛ همانا خير را با دانش و پرهيز از آزار و از ناآگاهى، به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في مَوعِظَتِهِ لِهَمّامٍ -: يا هَمّامُ، المُؤمِنُ هُوَ الكَيِّسُ الفَطِنُ... مُعَلِّمٌ لِلجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ و ۲۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ كلاهما عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يونس عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص۳۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در اندرز خود به همّام -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همّام! مؤمن، زيرک و تيزهوش... و ياد دهنده به ناآگاه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قَرَأتُ في كِتابِ عَلِيٍّ علیه‌السلام: إنَّ اللهَ لَم يَأخُذ عَلَى الجُهّالِ عَهداً بِطَلَبِ العِلمِ، حَتّیٰ أخَذَ عَلَى العُلَماءِ عَهداً بِبَذلِ العِلمِ لِلجُهّالِ؛ لِأَنَّ العِلمَ كانَ قَبلَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن طلحة بن زيد، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه، منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در كتاب على علیه‌السلام خواندم كه خداوند از ناآگاهان، پيمان بر طلب علم نگرفت، مگر اين كه پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، از دانايان، پيمان گرفت كه به ناآگاهان علم بخشند؛ زيرا علم، بر جهل، مقدّم بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الرِّجالُ أربَعَةٌ‌: رَجُلٌ يَعلَمُ و يَعلَمُ أنَّهُ يَعلَمُ فَذاكَ عالِمٌ فَتَعَلَّموا مِنهُ‌، و رَجُلٌ يَعلَمُ و لا يَعلَمُ أنَّهُ يَعلَمُ فَذاكَ نائِمٌ فَأَنبِهوهُ‌، و رَجُلٌ لا يَعلَمُ و يَعلَمُ أنَّهُ لا يَعلَمُ فَذاكَ جاهِلٌ فَعَلِّموهُ‌، و رَجُلٌ لا يَعلَمُ و لا يَعلَمُ أنَّهُ لا يَعلَمُ فَذاكَ أحمَقٌ فَاجتَنِبوهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار الحمقى و المغفّلين: ص۴۶؛ معدن الجواهر: ص۱۳۰ ح۱۶۴ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، عوالي اللآلي: ج۴ ص۷9 ح۷۴ عن بعضهم و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۱9۵ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: انسان‌ها چهار دسته‌ اند: شخصى كه مى‌داند و مى‌داند كه مى‌داند. او عالِم است. از او بياموزيد؛ شخصى كه مى‌داند و نمى‌داند كه مى‌داند. اين شخص، خواب است. بيدارش كنيد؛ شخصى كه نمى‌داند و مى‌داند كه نمى‌داند. او ناآگاه است. تعليمش دهيد؛ شخصى كه نمى‌داند و نمى‌داند كه نمى‌داند. او احمق است. از او دورى كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ -: يا هِشامُ، تَعَلَّم مِنَ العِلمِ ما جَهِلتَ، و عَلِّمِ الجاهِلَ مِمّا عُلِّمتَ. عَظِّمِ العالِمَ لِعِلمِهِ و دَع مُنازَعَتَهُ، و صَغِّرِ الجاهِلَ لِجَهلِهِ، و لا تَطرُدهُ، و لٰكِن قَرِّبهُ و عَلِّمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۴ و ۵۰۲ عن عيسیٰ علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام - خطاب به هشام بن حكم -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هشام! آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، بياموز؛ از آنچه آموختى، به ناآگاه بياموز؛ عالم را براى علمش بزرگ شمار و با او بگومگو نکن، و ناآگاه را براى ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كوچک شمار؛ امّا او را طرد مكن؛ بلكه او را به خود، نزديک ساز و آموزش ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: طوبیٰ لِمَن تَعَلَّمَ مِنَ العُلَماءِ ما جَهِلَ، و عَلَّمَ الجاهِلَ مِمّا عُلِّمَ. طوبیٰ لِمَن عَظَّمَ العُلَماءَ لِعِلمِهِم و تَرَكَ مُنازَعَتَهُم، و صَغَّرَ الجُهّالَ لِجَهلِهِم، و لا يَطرُدُهُم و لٰكِن يُقَرِّبُهُم وَ يُعَلِّمُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: خوشا به حال كسى كه آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، از دانايان بياموزد و آنچه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، به ناآگاهان آموزش دهد! خوشا به حال كسى كه علما را به خاطر علمشان احترام نهد و از ستيزه کردن با آنان دست بردارد و ناآگاهان را به سبب ناآگاهي‌شان خُرد شمارد، اما آنان را طرد نكند، بلكه به خود نزديک كند و به آنان علم بياموزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلی مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ -: حَرَّمَ اللهُ عزّ و جلّ التَّعَرُّبَ بَعدَ الهِجرَةِ؛ لِلرُّجوعِ عَنِ الدّينِ، و تَركِ المُؤازَرَةِ لِلأَنبِياءِ وَ الحُجَجِ:، و ما في ذٰلِكَ مِنَ الفَسادِ و إبطالِ حَقِّ كُلِّ ذي حَقٍّ - لا لِعِلَّةِ سُكنَى البَدوِ؛ و لِذٰلِكَ لَو عَرَفَ الرَّجُلُ الدّينَ كامِلاً لَم يَجُز لَهُ مُساكَنَةُ أهلِ الجَهلِ -، وَ الخَوفِ عَلَيهِ؛ لِأَنَّهُ لا يُؤمَنُ أن يَقَعَ مِنهُ تَركُ العِلمِ وَ الدُّخولُ مَعَ أهلِ الجَهلِ وَ التَّمادي في ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۳۴، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ص9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در نامۀ خود به محمّد بن سنان -: خداوند عزّ و جلّ تعرّب (باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى) پس از هجرت را حرام كرد تا كسى از دين بر نگردد و از كمک كردن به پيامبران و پيشوايان، رها نشود و [نيز] براى آن كه اين، سبب تباهى و از ميان رفتن حقوق صاحبان حق است، نه از آن رو كه باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى، نارواست؛ بلکه بدين جهت که اگر كسى دين را به كمال بشناسد، روا نيست كه در ميان ناآگاهان، سُكنا گزيند. دليل اين نگرانى، آن است كه او مصون از آن نيست كه دانش را رها كند و در جرگۀ ناآگاهان قرار گيرد و در اين راه، پيش رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبحث-الثاني-الجهل-المضاد-للعقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبحث الثاني:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهلُ المُضادُّ لِلعَقلِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث دوم: جهل در مقابل عقل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-تبیین-الجهالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: تَبیینُ الجَهالَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تبیین جهل (نابخردی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهالة-و-علائمها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: الجَهالَةُ و عَلائِمُها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهل (نابخردی) و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: الرُّكونُ إلَى الدُّنيا مَعَ ما تُعايِنُ مِنها جَهلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۸۴، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۲9۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶؛ مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دل بستن به دنيا، با وجود آن همه [دگرگونی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی] كه از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: طاعَةُ الجَهولِ تَدُلُّ عَلَى الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۴۸ و فيه «الجاهل» بدل «الجهول».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فرمان بردن از نادان، نشانگر نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: طاعَةُ الجَهولِ و كَثرَةُ الفُضولِ تَدُلّانِ عَلَى الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵99۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پيروى از نادان و زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی فراوان، بر نابخردى دلالت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَعَدَ بِهِ العَقلُ قامَ بِهِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9، الصراط المستقيم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه را خردورزى بنشاند، نابخردى، او را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزاند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممکن است مراد، این باشد: «کسی که برای عقل و قیام به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های او برنخیزد و بنشیند، برخیزانَد او را جهل از برای قیام به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود» (شرح آقا جمال خوانساری بر غرر الحکم: ج۵ ص۳۵۰ ذیل ح۸۷۰۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ الزُّهدَ فِي الجَهلِ بِقَدرِ الرَّغبَةِ فِي العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به اندازۀ رغبت به خردورزی، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى به نابخردى حاصل می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يُنكِرَ عَلَى النّاسِ ما يَأتي مِثلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردى شخص، همين بس كه كارى را كه خود انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، براى مردم، زشت شمارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَرتَكِبَ ما نُهِيَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: براى نابخردى آدمى، همين بس كه آنچه را از آن نهى شده، انجام دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَرُدَّ عَلَى النّاسِ كُلَّ ما حَدَّثوكَ بِهِ، فَكَفیٰ بِذٰلِكَ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶9، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۲۱ ح9۴۸۲ و فيهما «حمقاً» بدل «جهلاً»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همۀ آنچه را مردم به تو گفتند، انكار منما كه براى نابخردى، همين بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَرضیٰ عَن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۴9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: براى نابخردى آدمى، همين بس كه از خود، راضى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَضحَكَ مِن غَيرِ عَجَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۰۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردى انسان، همين بس كه بدون شگفتی بخندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ مِنَ الجَهلِ النَّومَ مِن غَيرِ سَهَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى، خواب بدون شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَغبَتُكَ فِي المُستَحيلِ جَهلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آرزوى مُحال داشتن، از نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: وُقوعُكَ في ما لا يَعنيكَ جَهلٌ مُضِلٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح9۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پرداختنت به کار بیهوده، بی‌خِردی و موجب گم‌راهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ في ثَلاثٍ: في تَبَدُّلِ الإِخوانِ، وَ المُنابَذَةِ بِغَيرِ بَيانٍ، وَ التَّجَسُّسِ عَمّا لا يَعني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: نابخردی، در سه چیز است: در عوض کردن دوستان، مخالفت کردن بدون دلیل و برهان، و تجسّس در بارۀ چیزهای بیهوده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ -: أيُّهَا النّاسُ، أنَا اُخبِرُكُم عَن أخٍ لي كانَ مِن أعظَمِ النّاسِ في عَيني... كانَ خارِجاً مِن سُلطانِ الجَهالَةِ، فَلا يَمُدُّ يَدَهُ إلّا عَلیٰ ثِقَةٍ لِمَنفَعَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ و ۲۳۵، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۷ عن الإمام الحسن عن أبيه علیهماالسلام و فيه «لمنفعته» بدل «لمنفعة»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام - در یکی از سخنرانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -: به شما خبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم از برادرى كه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردمان در چشم من بود.… او از سيطرۀ نادانى رهيده بود. پس دست به کاری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، مگر بعد از کسب اطمینان از مفید بودن آن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين علیه‌السلام: مِن عَلاماتِ أسبابِ الجَهلِ المُماراةُ لِغَيرِ أهلِ الكُفرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسباب نابخردى، جَدَل کردن با غیر کافران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الجَهلُ في ثَلاثٍ: الكِبرِ، و شِدَّةِ المِراءِ، وَ الجَهلِ بِاللهِ، فَاُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نابخردى، در سه چیز است: خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی، جَدَل بسیار و نشناختن خداوند. اینان، همان زیانکاران اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ مِنَ الجَهلِ الضِّحكَ مِن غَيرِ عَجَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن السكوني، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷ عن الإمام العسكريّ علیه‌السلام، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى، خندۀ بدون شگفتى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: كَفیٰ بِكَ جَهلاً أن تَركَبَ ما نُهيتَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶، الدرّ النظیم: ص۶۷۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: براى نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات همين بس كه آنچه را از آن نهى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، انجام دهی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام - لِلحَوارِيّينَ -: اِعلَموا أنَّ فيكُم خَصلَتَينِ مِنَ الجَهلِ: الضِّحكَ مِن غَيرِ عَجَبٍ، وَ الصُّبحَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّبحَة: النوم أوّل النهار؛ لأنّه وقت الذِّكر ثمّ وقت طلب الكسب (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ «صبح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن غَيرِ سَهَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ عن عمران الكوفي، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۱، تنبیه الغافلین للسمرقندي: ص۱9۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام - خطاب به حواريان -: بدانيد در شما دو نشانه از نابخردى است: خنديدن بدون شگفت زدگى و خواب صبحگاهان، بدون شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: كَفیٰ بِكَ جَهلاً أن تَنهیٰ عَمّا تَركَبُ، وَ كَفیٰ بِكَ عَقلاً أن يَسلَمَ النّاسُ مِن شَرِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الرقم۳۳۳ عن كعب الأحبار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: براى ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، همين بس كه ديگران را از آنچه خود انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، نهى كنى و براى خردمندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، همين بس كه مردم از بدى تو در امان باشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ علیه‌السلام -: الجَهلُ صورَةٌ رُكِّبَت في بَني آدَمَ، إقبالُها ظُلمَةٌ و إدبارُها نورٌ، وَ العَبدُ مُتَقَلِّبٌ مَعَها كَتَقَلُّبِ الظِّلِّ مَعَ الشَّمسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي كما أنّ شعاع الشمس قد يغلب على الظلّ و يضيءُ مكانه، و قد يكون بالعكس، فكذلك العلم و العقل قد يستوليان على النفس فيظهر له عيوب نفسه، و يؤوّل بعقله عيوب غيره ما أمكنه، و قد يستولي الجهل فيرى محاسن غيره مساوئ، و مساوئ نفسه محاسن (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أَ لا تَریٰ إلَى الإِنسانِ تارَةً تَجِدُهُ جاهِلاً بِخِصالِ نَفسِهِ حامِداً لَها، عارِفاً بِعَيبِها في غَيرِهِ ساخِطاً لَها! وَ تارَةً تَجِدُهُ عالِماً بِطِباعِهِ ساخِطاً لَها، حامِداً لَها في غَيرِهِ! فَهُوَ مِنهُ مُتَقَلِّبٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «منقلب»، و التصويب من طبعة المصطفوي و بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ العِصمَةِ وَ الخِذلانِ؛ فَإِن قابَلَتهُ العِصمَةُ أصابَ، و إن قابَلَهُ الخِذلانُ أخطَأَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مِفتاحُ الجَهلِ الرِّضا وَ الاِعتِقادُ بِهِ، و مِفتاحُ العِلمِ الاِستِبدالُ مَعَ إصابَةِ&lt;br /&gt;<br /> مُوافَقَةِ التَّوفيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مفتاح الجهل الرضا بالجهل و الاعتقاد به، و بأنّه كمال لا ينبغي مفارقته، و مفتاح العلم طلب تحصيل العلم بدلاً عن الجهل، و الكمال بدلاً عن النقص، و ينبغي أن يعلم أنّ سعيه مع عدم مساعدة التوفيق لا ينفع، فيتوسّل بجنابه تعالى ليوفّقه (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و أَدنیٰ صِفَةِ الجاهِلِ دَعواهُ العِلمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بالعلم»، و الصواب ما أثبتناه کما في بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِلَا استِحقاقٍ، و أوسَطُهُ الجَهلُ بِالجَهلِ، و أَقصاهُ جُحودُهُ. و لَيسَ شَيءٌ إثباتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «إثباته»: أي عرفانه. قال الفيروزآبادي: أثبته: عرفه حقّ المعرفة. و ظاهر أنّ معرفة تلك الاُمور كما هي مستلزمة لتركها و نفيها، أو المعنى أنّ كلّ من أقرّ بثبوت تلك الأشياء لا محالة ينفيها عن نفسه، فالمراد بالدنيا حبّها. (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَقيقَةُ نَفيِهِ إلَا الجَهلُ وَ الدُّنيا وَ الحِرصُ، فَالكُلُّ مِنهُم كَواحِدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قوله: «فالكلّ كواحد»: لعلّ معناه أنّ هذه الخصال كخصلة واحدة؛ لتشابه مبادئها و انبعاث بعضها عن بعض و تقوّي بعضها ببعض، كما لا يخفى (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الواحِدُ مِنهُم كَالكُلِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در آنچه به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: نابخردی، آمیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است كه در فرزندان آدم نهاده شده است. روى آوردن آن، تاريكى است و بازگشتش روشنى. انسان با این آمیزه همیشه همراه است، مانند سايه با خورشيد. آيا انسان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه گاه به خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، ناآگاه است و خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستاید، با آن كه همان را در ديگران عیب می‌شمارد و آن را دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و گاه او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه سرشتى را در خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و آن را دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و همان را در ديگران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد!؟ پس اين انسان، ميان پارسایی و پَستی، در حركت است. اگر به پارسایی روى آورد، به مقصد [سعادت] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و اگر به پَستی روى آورد، راه را به خطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كليد نادانى، خودپسندی و خودباوری است و كليد دانایی، دگرگون کردن این خصلت است، به شرط همراهى توفيق. كم‌ترين خصلت نابخرد، ادّعاى دانایی است بی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که شایستۀ آن باشد و مرتبۀ بعد از آن، ناآگاهى او به جهل خويش است و بدتر از همه، انكار جهل خویش است. هيچ چيز نيست كه اثبات آن در حقيقت، نفى آن باشد، جز نادانى، دنيا [پرستی] و آزمندی. و همۀ آنها مانند يكى است و يكى از آنها، مانند همه است (همه هیچ اند و هیچ، بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهال-و-خصائصهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: الجُهّال و خَصائصُهُم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جاهلان (نابخردان) و ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إذْ قَالَ مُوسَی لِقَوْمِهِ إنَّ ٱللهَ يَاْمُرُكُمْ أن تَذْبَحُواْ بَقَرَةً قَالُواْ أتَتَّخِذُنَا هُزُوًا قَالَ أعُوذُ بِاللهِ أنْ أكُونَ مِنَ الْجاهِلين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و آن گاه كه موسى به قومش گفت: «خدا به شما دستور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه ماده گاوى را سر ببريد»، آنان گفتند: آيا ما را به ريشخند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى؟ گفت: «به خدا پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم [از اين] كه از نابخردان باشم»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جَـٰاوَزْنَا بِـبَنِى إِسْرَاءِيلَ ٱلْبَحْرَ فَأَتَوْاْ عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَّهُمْ قَالُواْ يَـمُوسَى ٱجْعَل لَّنَا إِلَـٰها كَمَا لَهُمْ ءَالِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بنى اسرائيل را از دريا گذرانديم. پس به گروهى رسيدند كه بر [پرستش] بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه داشتند، روى آورده و گرد آمده بودند. گفتند:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى! همان گونه كه آنها معبودهايى دارند، تو نيز براى ما معبودى قرار ده! گفت: حقّا كه شما گروهى هستيد كه نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و یـٰقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَیهِ مَالاً إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى ٱللهِ وَ مَا أَنَا بِطَارِدِ ٱلَّذِیـنَ ءَامَنُوا إِنَّهُم مُّـلَاقُوا رَبِّهِمْ وَ لَـٰكِنِّى أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قوم من! بر اين [رسالت]، مالی از شما درخواست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. مُزد من جز بر عهدۀ خدا نيست و کسانى را که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانم. بی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، آنان پروردگارشان را ديدار خواهند کرد؛ ولى شما را قومى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم که نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ يَـٰنُوحُ إنَّهُ لَيْسَ مِنْ أهْلِكَ إنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَـٰـلِحٍ فَلَا تَسْـٔلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إنِّى أعِظُكَ أن تَكُونَ مِنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۴۶.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهي عن السؤال بغير علمٍ لا يستلزم تحقّق السؤال... لأنّ النهي عن الشيء لا يستلزم الارتكاب قبلاً... و من الدليل عليه قول نوح علیه‌السلام: (رَبِّ إنِّى أعُوذُ بِكَ أنْ أسْـٔلَكَ مَا لَيْسَ لِى بِهِ عِلْمٌ) في الآية التالية، و لو كان سأل شيئاً لقال: أعوذ بك من سؤالي ذلك، ليفيد المصدر المضاف إلى المفعول التحقّق و الارتكاب (راجع الميزان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ و ۲۳۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فرمود:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوح! او در حقيقت، از خانوادۀ تو نيست. او كردارى ناشايست است. پس چيزى را كه بِدان علم ندارى، از من مخواه. من به تو اندرز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه مبادا از نابخردان باشى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ رَبِّ ٱلسِّجْنُ أحَبُّ إلَىَّ مِمَّا يَدْعُونَنِى إلَيْهِ وَ إلّا تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أصْبُ إلَيْهِنَّ وَ أكُن مِّنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(گفت: پروردگارا! زندان را از آنچه آنان مرا به آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند، دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و اگر مكر آنان را از من نگردانى، به آنان متمايل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و از نابخردان خواهم بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ ٱلرِّجَالَ شَهْوَةً مِّن دُونِ ٱلنِّسَاءِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آيا شما با مردها به جاى زنان به شهوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميزيد؟! بلكه شما گروهى هستيد كه جهالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ أَفَغَيْرَ ٱللهِ تَاْمُرُونِّى أَعْبُدُ أَيُّهَا ٱلْجَـٰهِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نابخردان! آيا مرا دستور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد كه جز خدا را بپرستم؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اذْكُرْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَخَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَادٍ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنذَرَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَوْمَهُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالْأَحْقَافِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَتِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّذُرُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينْ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيْهِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلْفِهِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَلَّا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعْبُدُواْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَّا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ إِنىّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَخَافُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيْكمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَذَابَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَوْمٍ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَظِيمٍ*قَالُواْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِئْتَنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِتَأْفِكَنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَالهَِتِنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأْتِنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعِدُنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّادِقِين* قَالَ إِنَّمَا ٱلْعِلْمُ عِندَ ٱللهِ وَ أُبَلِّغُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ وَ لَـٰكِنِّى أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: ۲۱-۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([سرگذشت هود] برادر قوم عاد را ياد كن، آن زمان كه قومش را در سرزمين «احقاف» بيم داد، در حالى كه پيامبران بسيارى قبل از او در گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دور و نزديک آمده بودند كه: جز خداى يگانه را نپرستيد [و] من بر شما از عذاب روزى بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم * آنها گفتند: آيا آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه ما را [با دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت] از معبودانمان باز گردانى؟! اگر راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى، عذابى را كه به ما وعده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، بياور * گفت: علم [آن]، تنها نزد خداست. من آنچه را به آن فرستاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانم؛ ولى شما را قومى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيم كه پيوسته در نابخردى هستيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۱7۰ ـ ۱7۱، المائدة: ۵۸، الحشر: ۱۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بقرة: آیۀ ۱۷۰ ـ ۱۷۱، مائده: آیۀ ۵۸، حشر: آیۀ ۱۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الدُّنيا دارُ مَن لا دارَ لَهُ، و مالُ مَن لا مالَ لَهُ، و لَها يَجمَعُ مَن لا عَقلَ لَهُ، و شَهَواتِها يَطلُبُ مَن لا فَهمَ لَهُ، و عَلَيها يُعادي مَن لا عِلمَ لَهُ، و عَلَيها يَحسُدُ مَن لا فِقهَ لَهُ، و لَها يَسعَىٰ مَن لا يَقينَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشکاة الأنوار: ص۴۶۷ ح۱۵۶۰، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۷۰، روضة الواعظين: ج۲ ص۴۱۶ ح۱۴۵۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دنيا سراىِ كسى است كه سرايى ندارد و مالِ كسى است كه مالى ندارد. كسى براى دنيا جمع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه خِرَد ندارد و کسی در پی خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دنیوی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که فهم ندارد، و كسى بر سر آن به دشمنى بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد كه از شناخت، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است و كسى به خاطر آن حسادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد كه دانایی ندارد و كسى براى آن تلاش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه [به آخرت] يقين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أطِع رَبَّكَ تُسَمّیٰ عاقِلاً، و لا تَعصِهِ تُسَمّیٰ جاهِلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ الرقم ۳9۴ عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبي هريرة و أبي سعيد الخدري، المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲9۷، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پروردگارت را اطاعت كن تا خردمند ناميده شوى، و او را نافرمانى مكن كه نابخرد ناميده می‌شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إنَّ الجاهِلَ مَن عَصَى اللهَ و إن كانَ جَميلَ المَنظَرِ عَظيمَ الخَطَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶، أعلام الدین: ص۱۶9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابخرد، كسى است كه خدا را نافرمانى كند، هر چند خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيما و بلندپايه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - لِمَن سَأَلَهُ عَن أعلامِ الجاهِلِ -: إن صَحِبتَهُ عَنّاكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: لَقِيتُ من فلانٍ عَنْيةً و عَناءً: أي تَعَباً (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ «عنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إنِ اعتَزَلتَهُ شَتَمَكَ، و إن أعطاكَ مَنَّ عَلَيكَ، و إن أعطَيتَهُ كَفَرَكَ، و إن أسرَرتَ إلَيهِ خانَكَ، و إن أسَرَّ إلَيكَ اتَّهَمَكَ، و إنِ استَغنیٰ بَطِرَ و كانَ فَظّاً غَليظاً، و إِنِ افتَقَرَ جَحَدَ نِعمَةَ اللهِ و لَم يَتَحَرَّج، و إن فَرِحَ أسرَفَ وَ طَغیٰ، و إن حَزِنَ أيِسَ، و إن ضَحِكَ فَهَقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَهَق: الامتلاء (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۵ «فهق»). و المراد به هنا أنّه فتح فاه و امتلأ من الضحك.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إن بَكیٰ خارَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خار الحَرُّ، و الرجل يخور خُؤُورةً: ضعف و انكسر. خار الثور يخور خواراً: صاح (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱ «خور»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقَعُ فِي الأَبرارِ، و لا يُحِبُّ اللهَ و لا يُراقِبُهُ، و لا يَستَحيي مِنَ اللهِ و لا يَذكُرُهُ، و إن أرضَيتَهُ مَدَحَكَ و قالَ فيكَ مِنَ الحَسَنَةِ ما لَيسَ فيكَ، و إن سَخِطَ عَلَيكَ ذَهَبَت مِدحَتُهُ و وَقَعَ مِنَ السّوءِ ما لَيسَ فيكَ؛ فَهٰذا مَجرَى الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - در پاسخ كسى كه از خُلق و خوى نابخرد پرسيده بود -: اگر با او هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شوى، تو را خسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر از او كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى كنى، تو را دشنام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و اگر چيزى به تو ببخشد، منّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و اگر چيزى را به او ببخشى، ناسپاسى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر رازى در اختيارش بگذارى، خيانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر رازى در اختيار تو نهد، تو را [به افشاى آن] متّهم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، و اگر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز شود، سرمستی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و سرسخت و خشن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اگر تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست شود، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروا نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا را انكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و اگر شاد باشد، زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى و طغيان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اگر غمين باشد، نااميد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، اگر بخندد، قهقهه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و اگر گريه كند، در هم شكسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از نیکان، بدگویی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خدا را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و در رفتارش مراقب او نیست. از خداوند، حيا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به ياد او نیست و اگر او را خشنود كنى، تو را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد و آنچه از خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در تو نيست، به تو نسبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اگر ناراضى گردد، ستايش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنچه از بدى در تو نيست، به تو نسبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اين، روش نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: صِفَةُ الجاهِلِ: أن يَظلِمَ مَن خالَطَهُ، و يَتَعَدّیٰ عَلیٰ مَن هُوَ دونَهُ، و يَتَطاوَلَ عَلیٰ مَن هُوَ فَوقَهُ، كَلامُهُ بِغَيرِ تَدَبُّرٍ، إن تَكَلَّمَ أثِمَ، و إن سَكَتَ سَها، و إن عَرَضَت لَهُ فِتنَةٌ سارَعَ إلَيها فَأَردَتهُ، و إن رَأیٰ فَضيلَةً أعرَضَ و أبطَأَ عَنها، لا يَخافُ ذُنوبَهُ القَديمَةَ، و لا يَرتَدِعُ فيما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ مِنَ الذُّنوبِ، يَتَوانیٰ عَنِ البِرِّ وَ يُبطِئُ عَنهُ، غَيرُ مُكتَرِثٍ لِما فاتَهُ مِن ذٰلِكَ أو ضَيَّعَهُ؛ فَتِلكَ عَشرُ خِصالٍ مِن صِفَةِ الجاهِلِ الَّذي حُرِمَ العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ويژگى نابخرد، آن است كه بر كسى كه با او رفت و آمد دارد، ستم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و بر زيردستان، تجاوز روا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و در برابر بالادستان، گردنكشى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. سخن او بدون انديشه است. اگر سخن بگويد، گناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر خاموش باشد، غفلت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد و اگر فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برايش پيش آيد، به سويش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابد و به دست آن هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و اگر فضيلتى را ببيند، از آن رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و كُند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از گناهان گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش هراس ندارد و در باقى ماندۀ عمر، از گناهان دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد. در كار نيک سُستى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و کاهلی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید و باکی ندارد که آن را انجام ندهد یا آن را تباه گرداند. اينها ده خصلت از ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخرد است كه از نعمت خرد، محروم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: سِتُّ خِصالٍ تُعرَفُ فِي الجاهِلِ: الغَضَبُ مِن غَيرِ شَرٍّ، وَ الكَلامُ في غَيرِ نَفعٍ، وَ العَطِيَّةُ في غَيرِ مَوضِعِها، و إفشاءُ السِّرِّ، وَ الثِّقَةُ بِكُلِّ أحَدٍ، و أن لا يَعرِفَ عَدُوَّهُ مِن صَديقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵9 ح۲۲۲؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۳ کلاهما عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: شش خصلت در نابخرد يافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: خشم بدون [زمينۀ] بدى، سخنِ بيهوده، بخشش در غير جايگاهش، آشكار ساختن راز، اعتماد به هر كس، و [این که] دوستش را از دشمنش باز نمی‌شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إنَّ الجاهِلَ لا يَكشِفُ إلّا عَن سَوأَةٍ و إن كانَ حَصيفاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحصيف: المحكم العقل (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۴ «حصف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظَريفاً عِندَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۸ عن أبي الدرداء، تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابخرد، تنها بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را آشكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، گرچه در ميان مردمان، دورانديش و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محضر به شمار آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَجتَرِئُ عَلَى اللّهِ إلّا جاهِلٌ شَقِيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، خصائص الأئمّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر خداوند جرئت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر نابخرد بدبخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة عن الإمام عليّ علیه‌السلام: أنَّهُ قيلَ لَهُ: صِف لَنَا العاقِلَ، فَقالَ علیه‌السلام: هُوَ الَّذي يَضَعُ الشَّيءَ مَواضِعَهُ. فَقيلَ: فَصِف لَنَا الجاهِلَ، فَقالَ: قَد فَعَلتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعني: أنّ الجاهل هو الذي لا يضع الشيء مواضعه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶؛ ربیع الأبرار: ج۳ ص۱۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: به امير مؤمنان گفته شد كه: خردمند را براى ما وصف كن. فرمود: «خردمند، كسى است كه هر چيز را بر جاى خود نهد». گفته شد: نابخرد را براى ما وصف كن. فرمود: «وصف كردم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: العاقِلُ مَن وَضَعَ الأَشياءَ مَواضِعَها، وَ الجاهِلُ ضِدُّ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، آن است كه هر چيز را بر جاى خود نهد و نابخرد، بر خلاف اين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ عَدُوُّ لَذَّتِهِ، الجاهِلُ عَبدُ شَهوَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸ و ۴۴9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۶ و ۵۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، دشمن لذّت خويش است و نابخرد، بندۀ هوس‌های خويش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا عَقلَ لِمَن يَتَجاوَزُ حَدَّهُ وَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۷۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸ ح99۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه از مرز و اندازۀ خويش بگذرد، خردمند نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مِن طَبائِعِ الجُهّالِ التَّسَرُّعُ إلَى الغَضَبِ في كُلِّ حالٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح9۳۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۵۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از خوى مردمان نابخرد، اين است كه در هر حالى زود خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ قُلوبَ الجُهّالِ تَستَفِزُّهَا الأَطماعُ، و تَرتَهِنُهَا المُنیٰ، و تَستَعلِقُهَا الخَدائِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردان را طمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزند و آرزوها گروگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و فريب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به دام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابِهِ إلیٰ عَوسَجَةَ بنِ شَدّادٍ -: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ جُهّالَ العِبادِ تُستَفَزُّ قُلوبُهُم بِالأَطماعِ، حَتّیٰ تَستَعلِقَ الخَدائِعَ، فَتَرينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رینَ بالرجل رَیناً: إذ ا وقع فیما لا یستطیع الخروج منه. و أصل الرَّین: الطَبع و التعطِیة (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱ «رین»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالمُنیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به عوسَجَة بن شدّاد -: امّا بعد، بندگان نابخرد، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان به طمع از جا کنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا این که به دام نیرنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند و سپس در آرزو گرفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ، اِعلَموا أنَّهُ لَيسَ بِعاقِلٍ مَنِ انزَعَجَ مِن قَولِ الزّورِ فيهِ، و لا بِحَكيمٍ مَن رَضِيَ بِثَناءِ الجاهِلِ عَلَيهِ. النّاسُ أبناءُ ما يُحسِنونَ، و قَدرُ كُلِّ امرِئٍ ما يُحسِنُ، فَتَكَلَّموا فِي العِلمِ تَبَیَّنْ أقدارُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! بدانيد كه به راستى، خردمند نيست آن كه از سخن ناروا در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناراحت گردد، و حكيم نيست، كسى كه از ستايش نادان خشنود گردد. مردم، فرزند چيزى هستند كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و منزلت هر شخص به اندازۀ دانش اوست. پس در [حوزۀ علم و] دانش سخن گوييد تا منزلَتتان آشكار گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالعالِمِ جَهلاً أن يُنافِيَ عِلمَهُ عَمَلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱9 و فيه «بالمرء» بدل «بالعالم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردى دانشمند، همين بس كه كردارش با دانشش منافات داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ في كتابِ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ: إنَّما مَثَلُ الدُّنيا كَمَثَلِ الحَيَّةِ؛ ما أليَنَ مَسَّها و في جَوفِهَا السَّمُّ النّاقِعُ، يَحذَرُهَا الرَّجُلُ العاقِلُ، و يَهوي إلَيهَا الصَّبِيُّ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۱9، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۳ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در کتاب علی - که درودهای خدا بر او باد - چنین آمده است: حكايت دنيا، در حقيقت، حكايت مار است كه پوستى بس نرم دارد؛ امّا در درونش زَهر كُشنده است. آدم خردمند، از آن پرهيز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا كودک بی‌خبر، دست به سويش دراز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصفِ المُقَصِّرينَ -: يُبادِرُ مِنَ الدُّنيا إلیٰ ما يَفنیٰ، و يَدَعُ جاهِلاً ما يَبقیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در توصیف مقصّران -: به سوی چیزی از دنیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابد که فانی است و چیزی را نابخردانه فرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد که باقی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَرعَوي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، پشيمان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از كار زشت، دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَنِ انخَدَعَ لِهَواهُ و غُرورِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه فريفتۀ هواى نفس و فريب آن شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَن خَدَعَتهُ المَطالِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9۰. عيون الحكم و المواعظ: ص۲9 ح۴۲9 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را فريب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّمَا الجاهِلُ مَنِ استَعبَدَتهُ المَطالِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، در حقيقت، كسى است كه خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را بردۀ خود كرده باشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَن أطاعَ هَواهُ في مَعصِيَةِ رَبِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه در معصيت پروردگارش از هواى نفس فرمان برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غُرورُ الجاهِلِ بِمُحالاتِ الباطِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳9۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، فريفتۀ كارهاى به دست نيامدنى و بيهوده گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ يَعتَمِدُ عَلیٰ عَمَلِهِ، الجاهِلُ يَعتَمِدُ عَلیٰ أمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ و ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، به عمل خويش تكيه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. نابخرد، به آرزوى خويش تكيه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَعتَمِدُ عَلیٰ أمَلِهِ، و يُقَصِّرُ في عَمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، به آرزويش تكيه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در عملش كوتاهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: طَلَبُ المَراتِبِ وَ الدَّرَجاتِ بِغَيرِ عَمَلٍ جَهلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵99۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جستجوى رتبه و مقام، بدون كار و تلاش، نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَغبَةُ العاقِلِ فِي الحِكمَةِ، و هِمَّةُ الجاهِلِ فِي الحَماقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ميلِ خردمند، به حكمت است و همتِ نابخرد، در کار حماقت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَميلُ إلیٰ شِكلِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِّکل: المِثل و المذهب (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۶ «شکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، به همتاى خود، گرايش دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ يَطلُبُ الكَمالَ، الجاهِلُ يَطلُبُ المالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۰ و ۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، در جستجوى كمال است و نابخرد، در جستجوى ثروت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَستَوحِشُ مِمّا يَأنَسُ بِهِ الحَكيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آنچه خردمند بِدان اُنس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، نابخرد از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِسانُ الجاهِلِ مِفتاحُ حَتفِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَتف: الموت... و الهلاك (لسان العرب: ج9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ «حتف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۱۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۸9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زبان نابخرد، كليد مرگ اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِسانُ الجَهلِ الخُرقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۱۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خشونت، زبان نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللِّسانُ مِعيارٌ أطاشَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطيش: الخِفّة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ «طيش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهلُ، و أَرجَحَهُ العَقلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷؛ ربيع الأبرار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زبان، ترازويى است كه كفّۀ آن را نابخردى، سبک و خردمندى، سنگين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَنِ استَغَشَّ النَّصيحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه خيرخواه [خویش] را نیرنگباز بشمارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَد جَهِلَ مَنِ استَنصَحَ أَعداءَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۶۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد است آن كه از دشمنانش خيرخواهى طلبد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: زُهدُكَ في راغِبٍ فيكَ نُقصانُ عَقلٍ، و رَغبَتُكَ في زاهِدٍ فيكَ ذُلُّ نَفسٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، نهج البلاغة: الحكمة ۴۵۱ و فیه «نُقصان حظٍّ» بدل «نُقصان عقلٍ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى تو به كسى كه به تو راغب است، كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقلی است، و رغبت تو به كسى كه به تو بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت است، [مايۀ] خوارى نفس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: الجاهِلُ يَذُمُّ الدُّنيا و لا يَسخو بِإِخراجِ أقَلِّها، يَمدَحُ الجودَ و يَبخَلُ بِالبَذلِ، يَتَمَنَّى التَّوبَةَ بِطولِ الأَمَلِ، و لا يُعَجِّلُها لِخَوفِ حُلولِ الأَجَلِ، يَرجو ثَوابَ عَمَلٍ لَم يَعمَل بِهِ، و يَفِرُّ مِنَ النّاسِ لِيُطلَبَ، و يُخفي شَخصَهُ لِيَشتَهِرَ، و يَذُمُّ نَفسَهُ لِيُمدَحَ، و يَنهیٰ عَن مَدحِهِ و هُوَ يُحِبُّ أن لا يُنتَهیٰ مِنَ الثَّناءِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نابخرد، دنيا را مذمّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا به بخشيدن كمترين مقدارش تن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ جود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد و از بخشش، بخل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد؛ با آرزوهاى طولانى در آرزوى توبه است و توبه را از ترس آمدن مرگ، جلو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد؛ به اميد پاداشِ كارى است كه انجام نداده است؛ از مردم فرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا طلبش كنند و خود را پنهان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد تا مشهور گردد؛ خود را سرزنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا مدحش گويند؛ و ديگران را از ثناگويى نهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، با آن كه دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد كه ستايش كردن از او ادامه یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَرَى الجاهِلَ إلّا مُفرِطاً أو مُفَرِّطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۷۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نادان را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، مگر در حال افراط یا تفریط.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يُرَى الجاهِلُ إلّا مُفَرِّطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۳ ص۱۵۴، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶9۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳9 ح999۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، جز در حال كوتاهى كردن ديده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب علیه‌السلام: ج۳ ص۵7۱ (دراسة حول المارقين وَ جذور انحرافهم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ امیر المؤمنین علیه‌السلام: ج۶ ص۲۹۳ (پژوهشی در بارۀ مارقین و ریشه‌های انحراف آنان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: إثباتُ الحُجَّةِ عَلَى الجاهِلِ سَهلٌ، و لٰكِنَّ إقرارَهُ بِها صَعبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: اقامۀ دلیل برای نابخرد، آسان است؛ امّا اقرار وی به آن، سخت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: يَمنَعُ الجاهِلَ أن يَجِدَ ألَمَ الحُمقِ المُستَقِرِّ في قَلبِهِ، ما يَمنَعُ السَّكرانَ أن يَجِدَ مَسَّ الشَّوكَةِ في يَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: آنچه نمی‌گذارد نابخرد، درد حماقت را در جان خود احساس کند، همان است که نمی‌گذارد مست، فرو رفتن خار را در دست خود، احساس كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مُعاداةُ الرِّجالِ مِن شِيَمِ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح9۷۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۸ ح9۰۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دشمنى با مردمان، از خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَعرِفُ تَقصيرَهُ، و لا يَقبَلُ مِنَ النَّصيحِ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كوتاهى خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و از خيرخواهش چیزی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: أوَّلُ رَأيِ العاقِلِ آخِرُ رَأيِ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: آغاز فکر خردمند، انتهای فکر نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما أعجَبَ بِرَأيِهِ إلّا جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح9۴۷۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: تنها جاهل است كه شيفتۀ رأى خويش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَرتَدِعُ، و بِالمَواعِظِ لا يَنتَفِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ و فيه صدره إلى قوله «لا يرتدع».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد (هيچ نهى‌ای در او اثر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند) و اندرزها سودش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه: مَن لَم يَرتَدِع يَجهَل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه [از گناهان] باز نايستد، نابخردى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: فِكرُ الجاهِلِ غَوايَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۳۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انديشۀ نابخرد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: غَضَبُ الجاهِلِ في قَولِهِ، و غَضَبُ العاقِلِ في فِعلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خشم نابخرد، در گفتار اوست و خشم خردمند در رفتارش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأيُ الجاهِلِ يُردي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انديشۀ (نظرِ) نابخرد، نابود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ضالَّةُ الجاهِلِ غَيرُ مَوجودَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدۀ نادان، وجود ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَثرَةُ الأَمانيِّ مِن فَسادِ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰9۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فراوانى آرزوها، از تباهى خرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الأَمانِيُّ هِمَّةُ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: آرزوها همّت نابخردان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غِنَى العاقِلِ بِعِلمِهِ، غِنَى الجاهِلِ بِمالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۸۱ و ۶۳۸۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۶۷ و ۵۸۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سرمايۀ خردمند، دانش اوست و سرمايۀ نابخرد، ثروت او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ثَروَةُ الجاهِلِ في مالِهِ و أمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ثروتِ نابخرد، در دارايى و آرزوى اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ الجاهِلَ مِن جَهلِهِ في إغواءٍ، و مِن هَواهُ في إغراءٍ، فَقَولُهُ سَقيمٌ و فِعلُهُ ذَميمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد از روى نابخردى در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كردن است و از روى هوا در فريب است. از اين رو، گفتار او بيمار و رفتارش نكوهيده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مِن أخلاقِ الجاهِلِ الإِجابَةُ قَبلَ أن يَسمَعَ، وَ المُعارَضَةُ قَبلَ أن يَفهَمَ، وَ الحُكمُ بِما لا يَعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، نزهة الناظر: ص۱۷۴ ح۳۶۴، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از ویژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخرد، پاسخ گفتن پیش از شنیدن و مخالفت کردن پیش از فهمیدن و حکم دادن به چیزى است که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: کَفَیٰ بِخَشیَةِ اللهِ عِلماً، و كَفَىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالاِغتِرارِ بِهِ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵؛ شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۶ عن ابن مسعود من دون إسنادٍ إلی أحد من أهل البیت علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بیم از خداوند، در دلالت بر دانایی بس است و فریفته شدن به [کَرَمِ] او، بر نابخردی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ غَفورٌ، وَ الجاهِلُ خَتورٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخترُ: شبيه بالغدر والخديعة، وقيل: هو الخديعة بعينها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲9 «ختر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خردمند، بخشاينده است و نابخرد، فريبكار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نَسَبَهُ إِلَى الإمام الصادق علیه‌السلام -: مَن حَكَمَ بِخَبَرٍ بِلا مُعايَنَةٍ فَهُوَ جاهِلٌ مَأخوذٌ بِجَهلِهِ، وَ مَأثومٌ بِحُكمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة علیه‌السلام - در سخنى که به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: هر کس بر پایۀ خبر و بدون دیدن [و آگاهی] حکم دهد، نابخردی است که به خاطر نابخردی‌اش بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در حکم دادنش گنهکار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: تَعَجُّبُ الجاهِلِ مِنَ العاقِلِ أكثَرُ مِن تَعَجُّبِ العاقِلِ مِنَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: شگفتىِ نابخرد از خردمند، بيشتر از شگفتىِ خردمند از نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي علیه‌السلام: الجاهِلُ أسيرُ لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۱۶ ح۴۸۲، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام: نابخرد، اسير زبان خويش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الهُزءُ فُكاهَةُ السُّفَهاءِ، و صِناعَةُ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۱۸ ح۴9۰، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام: مسخره كردن، شوخى ابلهان و كار نابخردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: بِحَقٍّ أقولُ لَكُم، إنَّ الحَكيمَ يَعتَبِرُ بِالجاهِلِ، وَ الجاهِلُ يَعتَبِرُ بِهَواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: به راستى به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: انسانِ حكيم از نابخرد، پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و نابخرد، از هواى نفْس خويش.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره به اين كه حكيم حتى از كارهايى كه نادان انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و از آن اجتناب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، ولى نادان تنها در پى هوس خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، تو گويى پند آموزى جز آن ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جنود-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: جُنُود الجَهلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لشکریان جهل (نابخردی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة بن مهران: كُنتُ عِندَ أبي عَبدِاللّهِ علیه‌السلام و عِندَهُ جَماعَةٌ مِن مَواليهِ، فَجَریٰ ذِكرُ العَقلِ وَ الجَهلِ، فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ علیه‌السلام: اِعرِفُوا العَقلَ و جُندَهُ وَ الجَهلَ و جُندَهُ، تَهتَدوا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ سَماعَةُ: فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، لا نَعرِفُ إلّا ما عَرَّفتَنا، فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ علیه‌السلام: إنَّ اللّهَ عزّ و جلّ خَلَقَ العَقلَ - و هُوَ أَوَّلُ خَلقٍ مِنَ الرّوحانِيّينَ عَن يَمينِ العَرشِ - مِن نورِهِ، فَقالَ لَهُ: أدبِر فَأَدبَرَ؛ ثُمَّ قالَ لَهُ: أَقبِل فَأَقبَلَ، فَقالَ اللّهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ: خَلَقتُكَ خَلقاً عَظيماً و كَرَّمتُكَ عَلیٰ جَميعِ خَلقي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ خَلَقَ الجَهلَ مِنَ البَحرِ الأُجاجِ ظُلمانِيّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لیس المراد بالجهل هنا الجهل المرکّب؛ أعني الصور العلمیة الغیر مطابقة للواقع، و لا الجهل البسیط؛ أعني عدم العلم عمّا من شأنه العلم؛ لأنّ إطاعته و عصیانه غیر متصوّرة... لأنّ الجهل بهذین المعنیین من جنود الجهل المذکور هنا، و جُند الشئ غیره، و لأنّ الجهل بالمعنی الثاني أمرٌ عدميّ، و الأعدام غیر مخلوقة، سواء کانت مسلوباتٍ محضةً أو ملکاتٍ. بل المراد به مبدأ الشرور و المقابح، کما أنّ المراد بالعقل مبدأ الخیرات و المحاسن(شرح اُصول الكافي للمازندراني: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶) و راجع: شرح حديث جنود عقل و جهل للسيّد روح اللّٰه الخمیني: ص۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَهُ: أدبِر فَأَدبَرَ، ثُمَّ قالَ لَهُ: أقبِل فَلَم يُقبِل، فَقالَ لَهُ: اِستَكبَرتَ، فَلَعَنَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جَعَلَ لِلعَقلِ خَمسَةً و سَبعينَ جُنداً، فَلَمّا رَأَى الجَهلُ ما أكرَمَ اللهُ بِهِ العَقلَ و ما أَعطاهُ، أضمَرَ لَهُ العَداوَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الجَهلُ: يا رَبِّ، هٰذا خَلقٌ مِثلي خَلَقتَهُ و كَرَّمتَهُ و قَوَّيتَهُ و أنَا ضِدُّهُ و لا قُوَّةَ لي بِهِ، فَأَعطِني مِنَ الجُندِ مِثلَ ما أعطَيتَهُ، فَقالَ: نَعَم، فَإِن عَصَيتَ بَعدَ ذٰلِكَ أخرَجتُكَ و جُندَكَ مِن رَحمَتي، قالَ: قَد رَضيتُ. فَأَعطاهُ خَمسَةً و سَبعينَ جُنداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ مِمّا أَعطَى العَقلَ مِنَ الخَمسَةِ وَ السَّبعينَ الجُندَ: الخَيرُ و هُوَ وَزيرُ العَقلِ، و جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ و هُوَ وَزيرُ الجَهلِ، وَ الإِيمانُ و ضِدَّهُ الكُفرَ، وَ التَّصديقُ و ضِدَّهُ الجُحودَ، وَ الرَّجاءُ و ضِدَّهُ القُنوطَ، وَ العَدلُ و ضِدَّهُ الجَورَ، وَ الرِّضا و ضِدَّهُ السَّخَطَ، وَ الشُّكرُ و ضِدَّهُ الكُفرانَ، وَ الطَّمَعُ و ضِدَّهُ اليَأسَ، وَ التَّوَكُّلُ و ضِدَّهُ الحِرصَ، وَ الرَّأفَةُ و ضِدَّهَا القَسوَةَ، وَ الرَّحمَةُ و ضِدَّهَا الغَضَبَ، وَ العِلمُ و ضِدَّهُ الجَهلَ، وَ الفَهمُ و ضِدَّهُ الحُمقَ، وَ العِفَّةُ و ضِدَّهَا التَّهَتُّكَ، وَ الزُّهدُ و ضِدَّهُ الرَّغبَةَ، وَ الرِّفقُ و ضِدَّهُ الخُرقَ، وَ الرَّهبَةُ و ضِدَّهُ الجُرأَةَ، وَ التَّواضُعُ و ضِدَّهُ الكِبرَ، وَ التُّؤَدَةُ و ضِدَّهَا التَّسَرُّعَ، وَ الحِلمُ و ضِدَّهَا السَّفَهَ، وَ الصَّمتُ و ضِدَّهُ الهَذَرَ، وَ الاِستِسلامُ و ضِدَّهُ الاِستِكبارَ، وَ التَّسليمُ و ضِدَّهُ الشَّكَّ، وَ الصَّبرُ و ضِدَّهُ الجَزَعَ، وَ الصَّفحُ و ضِدَّهُ الاِنتِقامَ، وَ الغِنیٰ و ضِدَّهُ الفَقرَ، وَ التَّذَكُّرُ و ضِدَّهُ السَّهوَ، وَ الحِفظُ و ضِدَّهُ النِّسيانَ، وَ التَّعَطُّفُ و ضِدَّهُ القَطيعَةَ، وَ القُنوعُ و ضِدَّهُ الحِرصَ، وَ المُؤاساةُ و ضِدَّهَا المَنعَ، وَ المَوَدَّةُ و ضِدَّهَا العَداوَةَ، وَ الوَفاءُ و ضِدَّهُ الغَدرَ، وَ الطّاعَةُ و ضِدَّهَا المَعصِيَةَ، وَ الخُضوعُ و ضِدَّهُ التَّطاوُلَ، وَ السَّلامَةُ و ضِدَّهَا البَلاءَ، وَ الحُبُّ و ضِدَّهُ البُغضَ، وَ الصِّدقُ و ضِدَّهُ الكَذِبَ، وَ الحَقُّ و ضِدَّهُ الباطِلَ، وَ الأَمانَةُ و ضِدَّهَا الخِيانَةَ، وَ الإِخلاصُ و ضِدَّهُ الشَّوبَ، وَ الشَّهامَةُ و ضِدَّهَا البَلادَةَ، وَ الفَهمُ و ضِدَّهُ الغَباوَةَ، وَ المَعرِفَةُ و ضِدَّهَا الإِنكارَ، وَ المُداراةُ و ضِدَّهَا المُكاشَفَةَ، و سَلامَةُ الغَيبِ و ضِدَّهَا المُماكَرَةَ، و الكِتمانُ و ضِدَّهُ الإِفشاءَ، و الصَّلاةُ و ضِدَّهَا الإِضاعَةَ، و الصَّومُ و ضِدَّهُ الإِفطارَ، و الجِهادُ و ضِدَّهُ النُّكولَ، و الحَجُّ و ضِدَّهُ نَبذَ الميثاقِ، و صَونُ الحَديثِ و ضِدَّهُ النَّميمَةَ، و بِرُّ الوالِدَينِ و ضِدَّهُ العُقوقَ، و الحَقيقَةُ و ضِدَّهَا الرِّياءَ، وَ المَعروفُ و ضِدَّهُ المُنكَرَ، و السَّترُ و ضِدَّهُ التَّبَرُّجَ، و التَّقِيَّةُ و ضِدَّهَا الإِذاعَةَ، وَ الإِنصافُ و ضِدَّهُ الحَمِيَّةَ، وَ التَّهيِئَةُ و ضِدَّهَا البَغيَ، و النَّظافَةُ و ضِدَّهَا القَذَرَ، و الحَياءُ و ضِدَّهَا الجَلَعَ، و القَصدُ و ضِدَّهُ العُدوانَ، و الرّاحَةُ و ضِدَّهَا التَّعَبَ، و السُّهولَةُ و ضِدَّهَا الصُّعوبَةَ، و البَرَكَةُ و ضِدَّهَا المَحقَ، و العافِيَةُ و ضِدَّهَا البَلاءَ، و القَوامُ و ضِدَّهُ المُكاثَرَةَ، و الحِكمَةُ و ضِدَّهَا الهَویٰ، و الوَقارُ و ضِدَّهُ الخِفَّةَ، و السَّعادَةُ و ضِدَّهَا الشَّقاوَةَ، و التَّوبَةُ و ضِدَّهَا الإِصرارَ، و الاِستِغفارُ و ضِدَّهُ الاِغتِرارَ، و المُحافَظَةُ و ضِدَّهَا التَّهاوُنَ، و الدُّعاءُ و ضِدَّهُ الاِستِنكافَ، و النَّشاطُ و ضِدَّهُ الكَسَلَ، و الفَرَحُ و ضِدَّهُ الحُزنَ، و الاُلفَةُ و ضِدَّهَا الفُرقَةَ، و السَّخاءُ و ضِدَّهُ البُخلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَجتَمِعُ هٰذِهِ الخِصالُ كُلُّها مِن أجنادِ العَقلِ إلّا في نَبِيٍّ أو وَصِيِّ نَبِيٍّ، أو مُؤمِنٍ قَدِ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ. و أمّا سائِرُ ذٰلِكَ مِن مَوالينا، فَإِنَّ أحَدَهُم لا يَخلو مِن أن يَكونَ فيهِ بَعضُ هٰذِهِ الجُنودِ حَتّیٰ يَستَكمِلَ و يَنقیٰ مِن جُنودِ الجَهلِ، فَعِندَ ذٰلِكَ يَكونُ فِي الدَّرَجَةِ العُليا مَعَ الأَنبِياءِ و الأَوصِياءِ، و إنَّما يُدرَكُ ذٰلِكَ بِمَعرِفَةِ العَقلِ و جُنودِهِ، و بِمُجانَبَةِ الجَهلِ و جُنودِهِ. وَفَّقَنَا اللهُ و إيّاكُم لِطاعَتِهِ و مَرضاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴، الخصال: ص۵۸9 ح۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي - به نقل از سَماعة بن مِهران -: در محضر امام صادق علیه‌السلام بودم و شمارى از دوستدارانش نيز نزد ايشان بودند. سخن از خرد و نابخردى به ميان آمد. امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خرد و نابخردى و سپاهيان هر يک از آن دو را بشناسيد تا در راه راست گام برداريد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت گردم! ما چيزى جز آنچه شما به ما آموخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند عزّ و جلّ خرد را - كه نخستين آفريده از روحانيانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، جوهرهاى نورانى است كه وجودشان به اجسام تعلق ندارد (ر.ک: شرح اُصول الکافی صدر المتألهين: ج۱ ص۴۰۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سمت راست عرش است - از نور خويش آفريد و به او فرمود: برگرد و او بر گشت. سپس فرمود: رو كن و او رو كرد. سپس خداوند - تبارک و تعالى - به او فرمود: تو را آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شگفت آفريدم، و بر همۀ آفريدگانم برترى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بخشيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس نابخردى را از درياى شور و تلخ، تاريک آفريد، و به او فرمود: برگرد و او بر گشت. سپس به او فرمود: رو كن و او رو نكرد. پس به او فرمود: بزرگى فروختى! و او را لعنت فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس براى خرد، هفتاد و پنج سرباز قرار داد. نابخردى، چون اين گراميداشت و دِهِش خداوند را به خرد ديد، دشمنى او را به دل گرفت و گفت: پروردگارا! اين نيز چون من، يک آفريده است. او را آفريدى و ارجمند داشتى و نيرومندش ساختى و من كه دشمن او هستم، در برابرش نيرويى ندارم. پس، آن اندازه سرباز كه به او دادى، به من نيز عطا كن. خدا فرمود: باشد؛ امّا اگر پس از آن، نافرمانى كردى، تو و سربازانت را از رحمتم بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. نابخردى گفت: پذيرفتم. پس، خداوند به او نيز هفتاد و پنج سرباز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در ادامه به تفصيل ذكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، هفتاد و هشت ويژگى است، و منافاتى هم ميان اين دو رقم نيست؛ زيرا يا مفهوم عدد، مورد نظر نيست، يا برخى سپاهيانى كه تكرار شده اند براى تأكيد است، يا از طرف ناسخان اضافه شده اند، يا ناسخان در برخى بندها هر دو وجه را آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، غافل از آن كه يكى بدل از ديگرى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن هفتاد و پنج سربازى كه در اختيار خرد نهاد، بدين شرح است: نيكى - كه وزير خرد است - و ضدّ آن را بدى نهاد - که آن وزير نابخردى است - و ايمان - و ضدّ آن را كفر [نهاد] - و تصديق - و ضدّ آن را انكار [نهاد] - و اميد - و ضدّ آن را نوميدى [نهاد] - و داد - و ضدّ آن را بيداد [نهاد] - و خرسندى - و ضدّ آن را ناخرسندى [نهاد] - و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى - و ضدّ آن را ناسپاسى [نهاد] - و چشمداشت - و ضدّ آن را يأس [نهاد] - و توكّل [به خدا] - و ضدّ آن را آزمندى [نهاد] - و نرمدلى - و ضدّ آن را سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلى [نهاد] - و مهر - و ضدّ آن را خشم [نهاد] - و دانش - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانشى [نهاد] - و فهم - و ضدّ آن را حماقت [نهاد] - و خوددارى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عفّت، عبارت است از اعتدال نيروى شهوانى در هر چيزى، بدون گرايش به افراط و تفريط، يا عبارت است از نگهدارى شكم و شهوت از امور حرام و شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناک. در برابر آن، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باكى است در ارتكاب امور حرام (ر.ک: الوافى: ج۱ ص۶۶، مرآة العقول: ج۱ ص۶۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن را پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى [نهاد] - و دنياگريزى - و ضدّ آن را دنياگزينى [نهاد] - و نرمش - و ضدّ آن را درشتى [نهاد] - و بيمناكى - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باكى [نهاد] - و فروتنى - و ضدّ آن را خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى [نهاد] - و درنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى - و ضدّ آن را شتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى [نهاد] - و بردبارى - و ضدّ آن را سَبُكى [نهاد] - و سكوت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى زبان در كام كشيدن از آنچه بِدان نياز و در آن سودى نيست (ر.ک: شرح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى الكافى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن را ورّاجى [نهاد] - و گردن نهادن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه فيض می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «استسلام يعنى اطاعت و انقياد از هر آنچه حق است، و تسليم يعنى اذعان به حق بدون تزلزل و اضطراب» (ر.ک: الوافى: ج۱ ص۶۷، شرح ملّا صالح مازندرانى: ج۱ ص۳۰۹، مرآة العقول: ج۱ ص۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن را گردنكشى [نهاد] - و پذيرفتن - و ضدّ آن، دودلى را [نهاد] - و شكيبايى - و ضدّ آن، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى را [نهاد] - و عفو كردن - و ضدّ آن، انتقام را [نهاد] - و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى و توانگرى، در اين جا، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى و توانگرى نفس است نه توانگرى مالى؛ زيرا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بسا خردمندى كه نادار و درويش است (ر.ک: حاشیۀ ميرزا رفيعا: ص۶۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن، گداصفتى را [نهاد] - و يادآورى - و ضدّ آن، غفلت را [نهاد] - و به ياد سپردن - و ضدّ آن، فراموشى را [نهاد] - و پيوستن - و ضدّ آن، بريدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد، پيوستن و ارتباط با خويشاوندان است كه ضدّ آن، بريدن از خويشاوندان است (ر.ک: لسان العرب: ج۸ ص۲۸۰ مادّۀ «قطع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را [نهاد] - و قناعت - و ضدّ آن، آزمندى را [نهاد] - و كمک كردن مالى - و ضدّ آن، دريغ ورزيدن را [نهاد] - و دوستى خالصانه - و ضدّ آن، دشمنى كينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزانه را [نهاد] - و پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى - و ضدّ آن، پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى را [نهاد] - و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى - و ضدّ آن، نافرمانى را [نهاد] - و خضوع - و ضدّ آن، برترى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويى (/ خودبرتربينى) را [نهاد] - و سلامت - و ضدّ آن را بلا [نهاد] - و عشق - و ضدّ آن را نفرت [نهاد] - و راستى - و ضدّ آن را دروغ [نهاد] - و درست - و ضدّ آن را نادرست [نهاد] - و امانت - و ضدّ آن را خيانت [نهاد] - و ناب و خالص بودن - و ضدّ آن را آميختگى و ناخالصى [نهاد] - و زيركى - و ضدّ آن را گولى [نهاد] - و فهميدگى - و ضدّ آن را ابلهى [نهاد] - و شناخت - و ضدّ آن را نشناختن [نهاد] - و مدارا - و ضدّ آن را ستيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى [نهاد] - و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگى - و ضدّ آن را نيرنگبازى [نهاد] - و پنهاندارى - و ضدّ آن را فاش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى [نهاد] - و نماز [درست] - و ضدّ آن را تباه كردن [نماز] [نهاد] - و روزه - و ضدّ آن را روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوارى [نهاد] - و جهاد - و ضدّ آن را خوددارى از جهاد [نهاد] - و حج - و ضدّ آن را وا نهادن اين پيمان [نهاد] - و سخندارى - و ضدّ آن را سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چينى [نهاد] - و فرمان بردن از پدر و مادر - و ضدّ آن را نافرمانى [نهاد] - و روراستى - و ضدّ آن را رياست [نهاد] - و معروف - و ضدّ آن را منكر [نهاد] - و پوشش - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجابى [نهاد] - و رازدارى - و ضدّ آن را پخش كردن [راز] [نهاد] - و انصاف - و ضدّ آن را جانبدارى [نهاد] - و آمادگى حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى - و ضدّ آن را از حد گذشتن [نهاد] - و پاكيزگى - و ضدّ آن را پستى [نهاد] - و آزرم - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرمى [نهاد] - و ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى - و ضدّ آن را زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى [نهاد] - آسودگى - و ضدّ آن را رنج و زحمت [نهاد] - و آسانى - و ضدّ آن را سختى [نهاد] - و بالندگى - و ضدّ آن را كاهندگى [نهاد] - و آسايش - و ضدّ آن را گرفتارى [نهاد] - و بسندگى - و ضدّ آن را فزونخواهى [نهاد] - و فرزانگى - و ضدّ آن را هوس [نهاد] - و سنگينى - و ضدّ آن را سبكى [نهاد] - و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختى - و ضدّ آن را شوربختى [نهاد] - و دست كشيدن از گناه - و ضدّ آن را ادامه دادن به گناه [نهاد] - و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى - و ضدّ آن را غفلت [نهاد] - و نگهدارى - و ضدّ آن را سهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگارى [نهاد] - و دعا كردن - و ضدّ آن را سر باز زدن [نهاد] - و كوشايى - و ضدّ آن را تنبلى [نهاد] - و شادى - و ضدّ آن را اندوه [نهاد] - و پيوستگى - و ضدّ آن را جدايى [نهاد] - و سخاوت - و ضد آن را بُخل نهاد -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سربازانِ خرد، تنها در پيامبر يا وصىّ پيامبر و يا مؤمنى كه خداوند دلش را براى ايمان خالص ساخته است، به طور كامل گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند؛ امّا بقيّۀ دوستداران ما، در هر يک از آنان، برخى از اين سربازان وجود دارند تا آن كه كامل گردد و از سربازان نابخردى پيراسته شود. در اين هنگام، با پيامبران و اوصيا در بالاترين درجه خواهد بود و اين، تنها با شناخت خرد و سربازانش و دورى كردن از نابخردى و سربازانش به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. خداوند، ما و شما را به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى از خويش و موجبات خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش موفّق بدارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: سِلاحُ الجَهلِ السَّفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۵۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزار نابخردى، سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الکتاب و السنَّة: ج۵ ص۴۳9 (الإنسان / تعریف الإنسان / ترکیب العقل و الشهوة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ قرآن و حدیث: ج۹ ص۲۹ (انسان / تعریف انسان / ترکیب خِرد و خواهش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أجهل-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: أَجهَلُ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جاهل‌ترینِ (نابخردترینِ) مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أنقَصُ النّاسِ عَقلاً أطوَعُهُم لِلشَّيطانِ و أعمَلُهُم بِطاعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ عن زيد بن علي عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ:، الأوائل للطبراني: ص۲۲، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردترينِ مردمان، رام ترينِ آنان در برابر شيطان و عامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آنان به دستورهاى وى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أنقَصُ النّاسِ عَقلاً أخوَفُهُم لِلسُّلطانِ و أَطوَعُهُم لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردترينِ مردم، كسى است كه از پادشاه، بیشتر بترسد و بيشتر، از او پيروى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أنقَصُ النّاسِ عَقلاً مَن ظَلَمَ دونَهُ، و لَم يَصفَح عَمَّنِ اعتَذَرَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، نزهة الناظر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۷۸ ح۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردترينِ مردم، كسى است كه به زيردستان، ستم روا دارد و از كسى كه عذر آورده، نگذرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ أجهَلَ النّاسِ مَن لَم يَعرِف قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۵ عن طليق؛ نهج البلاغة: الخطبة ۱۶، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابِخْردترينِ مردم، كسى است كه اندازۀ خود را نداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا جَهلَ أعظَمُ مِن تَعَدِّي القَدرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۷ ح99۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گذشتن از حد و اندازۀ خود نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أعظَمُ الجَهلِ جَهلُ الإِنسانِ أمرَ نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳9 ولیس فيه «أمر».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نابخردى، ناآگاهى انسان به نفسِ خويشتن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: أجهَلُ الجُهّالِ مَن عَثَرَ بِحَجَرٍ مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نابخردترينِ نابخردان، كسى است كه بر يک سنگ، دو بار بلغزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أجهَلُ النّاسِ مُسيءٌ مُستَأنِفٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردترينِ مردم، بدكارِ تكرار كننده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أعقَلُ النّاسِ مُحسِنٌ خائِفٌ، و أجهَلُهُم مُسيءٌ آمِنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، إرشاد القلوب: ص۱۱۳ نحوه و فیه «روي»، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۸۷ من دون إسنادٍ إلی النبيّ أو أحد من أهل البیت:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خردمندترينِ مردم، نيكوكارِ ترسان [از كيفر خدا] است و نابخردترينِ آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بدكارِ آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطر [از عذاب خدا].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أجهَلُ النّاسِ المُغتَرُّ بِقَولِ مادِحٍ مُتَمَلِّقٍ؛ يُحَسِّنُ لَهُ القَبيحَ و يُبَغِّضُ إلَيهِ النَّصيحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷9۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردترينِ مردم، كسى است كه فريفتۀ سخنان ستايندۀ چاپلوسى شود كه زشت را در نظر او زيبا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايانَد و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى خيرخواه را منفور او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غايَةُ الجَهلِ تَبَجُّحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتبجّح: أي يتعظّم و يفتخر (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۶ «بجح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَرءِ بِجَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۷۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اوج نابخردى، اين است كه آدمى به نادانى خود ببالد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غايَةُ الجَهالَةِ إِضاعَةُ الوُدِّ و خِيانَةُ العَهدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نهایت نابخردی، تباه کردن دوستی و پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأسُ الجَهلِ الخُرقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اوج نابخردی، درشتی [و بدخویی] کردن با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أعظَمُ الجَهلِ: مُعاداةُ القادِرِ، وَ مُصادَقَةُ الفاجِرِ، وَ الثِّقَةُ بِالغادِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نابخردى، دشمنى با توانمند، دوستى با تبهكار و اعتماد به نيرنگباز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأسُ الجَهلِ مُعاداةُ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اوج نابخردى، دشمنى با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: تَكَثُّرُكَ بِما لا يَبقیٰ لَكَ و لا تَبقیٰ لَهُ مِن أعظَمِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نابخردى، اين است كه آنچه را براى تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و تو براى آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانى، زياد جمع كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَثرَةُ الخَطَأِ تُنذِرُ بِوُفورِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰9۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فراوانی خطا، نابخردی فراوان را هشدار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأسُ الجَهلِ الجَورُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ستمگرى، اوج نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا جَهلَ كَالتَّبذيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۲ ح9۶۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هیچ نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای چون ولخرجی نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-ذم-الجهل-و-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: ذَمُّ الجَهلِ وَ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش جهل و جاهل (نابخردی و نابخرد)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إنَّا عَرَضْنَا ٱلَامَانَةَ عَلَى ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَ ٱلَارْضِ وَ ٱلْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أن يَحْمِلْنَهَا وَ أشْفَقْنَ مِنْهَا وَ حَمَلَهَا ٱلْإِنسَـٰنُ إنَّهُ كَانَ ظَـلُوما جَهُولاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ما امانت [الهى] را بر آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين و كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها عرضه داشتيم. آنها از پذيرفتنش خوددارى ورزيدند و از آن ترسيدند؛ ولى انسان، آن را پذيرفت. به راستى كه او ستمكارى نابخرد بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إنَّ شَرَّ ٱلدَّوَابِّ عِندَ ٱللهِ ٱلصُّمُّ ٱلْبُكْمُ ٱلَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قطعاً بدترين جنبندگان نزد خدا، كران و لالانى هستند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۶7، هود: ۲9و ۴۶، یوسف: ۸9، النمل: ۵۵، الزمر: ۶۴، الأحقاف: ۲۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۶۷، هود: آیۀ ۲۹ و ۴۶، یوسف: آیۀ ۸۹، نمل: آیۀ ۵۵، زمر: آیۀ ۶۴، احقاف: آیۀ ۲۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ كانَ يوصي بِهِ أصحابَهُ -: تَعاهَدوا أمرَ الصَّلاةِ... ثُمَّ أداءَ الأَمانَةِ، فَقَد خابَ مَن لَيسَ مِن أهلِها، إنَّها عُرِضَت عَلَى السَّماواتِ المَبنِيَّةِ، وَ الأَرَضينَ المَدحُوَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَحا يَدحو: بَسَطَ وَوَسّعَ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶ «دحا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الجِبالِ ذاتِ الطّولِ المَنصوبَةِ، فَلا أطوَلَ و لا أعرَضَ و لا أعلیٰ و لا أعظَمَ مِنها، و لَوِ امتَنَعَ شَيءٌ بِطولٍ أو عَرضٍ أو قُوَّةٍ أو عِزٍّ لَامتَنَعنَ، و لٰكِن أشفَقنَ مِنَ العُقوبَةِ، و عَقَلنَ ما جَهِلَ مَن هُوَ أضعَفُ مِنهُنَّ، و هُوَ الإِنسانُ، (إِنَّهُ كَانَ ظَـلُوما جَهُولاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱99، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن عقيل الخزاعي نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ايشان در سفارش به ياران خود -: از نماز، مراقبت كنيد... و ديگر، آن كه امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار باشيد؛ زيرا كسى كه امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار نيست، زيانكار است. امانت، به آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى افراشته و زمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گسترده و كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بلند، عرضه شد؛ زيرا چيزى بالاتر و گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و بلندتر و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اينها نبود. اگر بنا بود چيزى به خاطر درازى يا پهنى يا نيرومندى و يا صلابت، امانت را نپذيرد، هر آينه، اين سه بودند؛ امّا از عقوبت ترسيدند و چيزى را دانستند كه موجود ناتوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آنها ندانست، و او انسان است. (به راستى كه او ستمكارى نابخرد بود).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: صَديقُ كُلِّ امرِیءٍ عَقلُهُ، و عَدُوُّهُ جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۰ عن الحسن بن جهم عن الإمام الرضا علیه‌السلام، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ کلاهما عن الإمام الرضا علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دوست هر كس، خِرد اوست و دشمنش، نابخردى او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّما يُدرَكُ الخَيرُ كُلُّهُ بِالعَقلِ، و لا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴، غرر الحكم: ج۶ ص۴۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۶۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و ليس فيه صدره، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳؛ مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ عن مجمع بن جارية.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خير و خوبى، تماماً با خرد به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و كسى كه خرد ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: يا عَلِيُّ، لا فَقرَ أَشَدُّ مِنَ الجَهلِ، و لا مالَ أَعوَدُ مِنَ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ عن السريّ بن خالد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۷۲ ح۵۷۶۲ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۸ عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به على علیه‌السلام -: اى على! هيچ فقرى بدتر از نابخردى (عدم تعقّل) نيست و هيچ سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سودمندتر از خِرد نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أفضَلُ العِبادَةِ تَركُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص9۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۵۸۴ نقلاً عن الديلمي عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: برترین عبادت، ترک نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: طوبیٰ لِمَن تَرَكَ الجَهلَ، و آتَى الفَضلَ، و عَمِلَ بِالعَدلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ الرقم۲۴۵ عن زيد بن أسلم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خوشا به حال کسی که نابخردی را فرو گذارد و زیادی مالش را ببخشد و به عدالت رفتار کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: لا اُحِبُّ الشَّيخَ الجاهِلَ، و لَا الغَنِيَّ الظَّلومَ، و لَا الفَقيرَ المُختالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ عن ابن سنان عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قرب الاسناد: ص۸۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال نابخرد و توانگر ستمگر و فقیر متکبّر را دوست ندارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: الزّاهِدُ الجاهِلُ مَسخَرَةُ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پارساى نابخرد، بازیچۀ شيطان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا غِنیٰ كَالعَقلِ، و لا فَقرَ كَالجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۵۴، مشکاة الأنوار: ص۴۳۷ ح۱۴۶۸، روضة الواعظین: ج۱ ص۳۶ ح۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سان خردمندى نيست و هيچ تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مانند نابخردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا عَدُوَّ أضَرُّ مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴، كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵؛ حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ الرقم۲۴۲ عن عائذ بن حبيب عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ دشمنى، زيانبارتر از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عِبادَ اللهِ! لا تَركَنوا إلیٰ جَهالَتِكُم، و لا تَنقادوا لِأَهوائِكُم؛ فَإِنَّ النّازِلَ بِهٰذَا المَنزِلِ نازِلٌ بِشَفا جُرُفٍ هارٍ، يَنقُلُ الرَّدیٰ عَلیٰ ظَهرِهِ مِن مَوضِعٍ إلیٰ مَوضِعٍ لِرَأيٍ يُحدِثُهُ بَعدَ رَأيٍ، يُريدُ أن يُلصِقَ ما لا يَلتَصِقُ، و يُقَرِّبَ ما لا يَتَقارَبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ ح99۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بندگان خدا! به نابخردی خود اعتماد نکنید و در بند هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان نیفتید که اگر کسی به چنین منزلی وارد گردد، به کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند که بر کنارۀ راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبی ایستاده که سیل از زیر، آن را برده و سستش نموده است [و] هلاکتش را بر دوش به این سو و آن سو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد؛ چون نظرش بنیانی ندارد و پیوسته تغییر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد چیزی را بچسباند که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبد و چیزی را نزدیک کند که نزدیک نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ فِي الإِنسانِ أضَرُّ مِنَ الآكِلَةِ فِي البَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى براى انسان، زيانبارتر از [بيمارى] خوره (جُذام) براى بدن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أسوَأُ السُّقمِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناگوارترين بيمارى، نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ أدوَأُ الدّاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ح99۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردی، بدترين درد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا داءَ أعيیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَيَّ بالأمرِ و عَیِيَ: عجز عنه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ «عیا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰، مئة كلمة للجاحظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9؛ شرح ابن ميثم على المئة كلمة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، ناتوان كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از نابخردی (عدم تعقّل) نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ داءٌ و عَياءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸9، عیون الحکم و المواعظ: ص۳۰ ح۴۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، بيمارى و سستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: دولَةُ الجاهِلِ كَالغَريبِ المُتَحَرِّكِ إلَى النُّقلَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دولت نابخرد، مانند غريبى است كه براى نقل مكانْ در حركت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن لا عَقلَ لَهُ لا تَرتَجيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به آن كه از خِرَد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است، اميدوار مباش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِسانُ البَرِّ يَأبیٰ سَفَهَ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زبان نيكوكار، [مهار دارد و] به سانِ زبان نابخردان، سبکی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَردَعُ الجَهولَ إلّا حَدُّ الحُسامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۱۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد را جز تيزىِ شمشير، چیزی باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذَمِّ أهلِ البَصرَةِ بَعدَ وَقعَةِ الجَمَلِ -: أرضُكُم قَريبَةٌ مِنَ الماءِ، بَعيدَةٌ مِنَ السَّماءِ، خَفَّت عُقولُكُم، و سَفِهَت حُلومُكُم، فَأَنتُم غَرَضٌ لِنابِلٍ، و اُكلَةٌ لآكِلٍ، و فَريسَةٌ لِصائِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴، الجمل: ص۴۰۷، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷۶ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نكوهش بصريان، پس از جنگ جمل -: سرزمين شما به آب، نزديک و از آسمان، دور است. شما مردمانى سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغز و سست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد. از اين رو [همواره] هدفى براى تيرانداز و لقمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى خورنده و شكارى براى شكارچى هستید.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى الحديد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: قبلاً توضيح داديم و گفتيم كه بصره دو بار در آب درياى فارس غرق شد. مرادش از جملۀ «به آب، نزديک است» يعنى به غرق شدن و زير آب رفتن، نزديک است، و امّا جملۀ «از آسمان، دور است»، دانشمندان علم هيئت و دانش نجوم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند كه دورترين نقطۀ زمين از آسمان، «اُبُلّه» است و اين با سخن آنان سازگارى دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى دورى از آسمان در اين جا، دور بودن آن نقطۀ خاصّ زمين از دايرۀ معدّل النهار است. شهرها از اين جهت متفاوت اند. رصدها و ابزارهاى نجومى ثابت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه دورترين نقطۀ مسكونى از دايرۀ معدّل النهار، اُبُلّه است و ابلّه، همان كرسى بصره است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مطلب از اختصاصات امير مؤمنان علیه‌السلام است؛ زيرا او از موضوعى خبر داده كه عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با آن آشنايى نداشتند و متوجّه آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ بلكه فقط دانشمندان نكته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنج و باريک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بين، آن را در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و اين، از اسرار و مطالب غريبِ بديع آنان است» (شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ج۱ ص۲۶۸). احتمال هم دارد كه مراد از دورى بصره از آسمان، دورى از آسمان رحمت و آمادگى داشتن براى نزول عذاب باشد (ر.ک: بحار الأنوار: ج۳۲ ص۲۴۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أعظَمُ المَصائِبِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصيبت، نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مِن أشَدِّ المَصائِبِ غَلَبَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 ح9۳۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصيبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، غلبۀ نابخردى [بر انسان] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شَرُّ المَصائِبِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترينِ مصيبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، نابخردى (عدم تعقّل) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: سُلطانُ الجاهِلِ يُبدي مَعايِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سيطره (یافتنِ) نابخرد، عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را آشكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نِعمَةُ الجاهِلِ كَرَوضَةٍ عَلیٰ مَزبَلَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح99۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۷ ح9۱۵۷ و فيهما «نِعَم الجهّال» بدل «نعمة الجاهل»؛ ينابيع المودّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷، مئة كلمة للجاحظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نعمت در دست نابخرد، مانند گلزارى است در زباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُلَّما حَسُنَت نِعمَةُ الجاهِلِ ازدادَ قُبحاً فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱9۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶99؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ ح9۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که در دست نابخرد است، هر چه نیکوتر باشد، زشتی او در آن نعمت بیشتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَبيحٌ عاقِلٌ خَيرٌ مِن حَسَنٍ جاهِلٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقال المحدّث الأرموي في تعليقة على ضبط الحديث ما معناه: ويمكن أن تُقرأ بالإضافة؛ أي إضافة «قبيح» و «حسن»، فتكون «قبيحُ عاقلٍ خيرٌ من حُسنِ جاهِلٍ» فيكون المعنى حينئذٍ مختلفاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۰۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زشت خردمند، بهتر از زيباى نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَداوَةُ العاقِلِ خَيرٌ مِن صَداقَةِ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲9۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دشمنى خردمند، بهتر است از دوستى نابخرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أبغَضُ الخَلائِقِ إلَى اللهِ تَعالىٰ الجاهِلُ؛ لِأَنَّهُ حَرَمَهُ ما مَنَّ بِهِ عَلیٰ خَلقِهِ، و هُوَ العَقلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مبغوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان نزد خداوند متعال، نابخرد است؛ چرا كه خداوند، او را از نعمت عقل كه بر همۀ بندگانش ارزانى داشته، محروم كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما أوقَحَ الجاهِلَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ح9۵۸۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، چه قدر وقیح است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: وَيلٌ لِمَن تَمادیٰ في جَهلِهِ، و طوبیٰ لِمَن عَقِلَ وَ اهتَدیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۸9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۵ ح9۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: وای بر کسی که جهلش طول بکشد! و خوش به حال کسی که خرد (تعقّل) ورزد و هدایت یابد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَمَلُ الجاهِلِ وَبالٌ، و عِلمُهُ ضَلالٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كار نابخرد، مايۀ زيان است و دانش او، مايۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أشقَى النّاسِ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدفرجام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردمان، کسی است که تعقّل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (خِردوَرز نیست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِلجاهِلِ في كُلِّ حالَةٍ خُسرانٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد (آن که تعقّل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند)، در همه حال، بازنده (زيانكار) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ أنكیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبّه الجهل بالعدوّ الذي ینکیٰ فیك؛ أي یصیب منك ویقتل ویجرح إلی أن یؤدّي إلی الوَهَن. قال الزبیدي: نکیٰ العدوَّ ونکیٰ فیه ینکیٰ نِکایةً: إذا أصاب منه و قتل فیه و جرح فَوَهَنَ لذلك (تاج العروس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ «نکي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدُوٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابِخردی، كُشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين دشمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا سَوءَةَ أشيَنُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّین: العیب (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ «شین»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ ح9۷۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ كار زشتى، رسوايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بيش از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: ما أقبَحَ بِالصَّبيحِ الوَجهِ أن يَكونَ جاهِلاً! كَدارٍ حَسَنَةِ البِناءِ و ساكِنُها شَرٌّ، و كَجَنَّةٍ يَعمُرُها بومٌ، أو صِرمَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصِّرمَة: هي القطع من الإبل و الغنم (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ «صرم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَحرُسُها ذِئبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: چه قدر زشت است براى انسانِ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهره كه نابخرد باشد، مانند خانۀ زيبايى كه ساكنانش پليد باشند، و يا باغى كه جغد، آن را آباد كند، يا گلۀ شترانى كه گرگى از آن پاسدارى كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ هُوَ الكَيِّسُ الفَطِنُ... مَنفِيّاً جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ و ۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يونس عن الإمام الصادق علیه‌السلام، صفات الشيعة: ص99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ عن الإمام الصادق عن أبیه عنه علیهم‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ و فیهما ذیله و «متغيّباً» بدل «منفيّاً»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: مؤمن، انسانى زيرک و باهوش است... و نابخردى در او نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ أوحیٰ إلیٰ دانِيالَ: إنَّ أمقَتَ عَبيدي إلَيَّ الجاهِلُ المُستَخِفُّ بِحَقِّ أهلِ العِلمِ، التّارِكُ لِلاِقتِداءِ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن أبي حمزة، منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خداوند متعال به دانيال علیه‌السلام وحى فرمود كه: «منفورترينِ بندگانم در نزد من، آن نابِخْردی است كه حقّ [و حرمت] اهل دانش را سبُک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد و آنان را سرمشق خويش قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - مِن دُعائِهِ عِندَ الصَّباحِ -: و إِنّي لِنَفسي لَظَلومٌ، و بِعُذري لَجَهولٌ، إلّا أن تَرحَمَني و تَعودَ بِحِلمِكَ عَلَيَّ، و تَدرَأَ عِقابَكَ، و تَلحَظَني بِالعَينِ الَّتي هَدَيتَني بِها مِن حَيرَةِ الشَّكِّ، و رَفَعتَني بِها مِن هُوَّةِ الجَهلِ، و نَعَشتَني بِها مِن فِتنَةِ الضَّلالَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ نقلاً عن مجموع الدعوات لمحمّد بن هارون التلّعُكبري، مهج الدعوات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در دعای صباح -: و بی گمان، من بر خویش بسیار ستمگرم و عذری برای خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم، مگر آن که تو بر من رحم کنی و با بردباری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به سوی من باز گردی و کیفرت را از من برداری و به دیدۀ هدایت به من بنگری و مرا از سرگشتگی تردید برهانی و از قعر چاه جهل (نابِخْردی) بر فرازی و از فتنۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی بر کشی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا مُصيبَةَ أعظَمُ مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸ ح99۵۱ کلاهما عن الإمام عليّ علیه‌السلام و فيهما «أشدّ» بدل «أعظم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هيچ بدبختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ... يَكيعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطريحي: في حديث صفات المؤمن: «يَكيع عن الخنا و الجهل»؛ أي يهابهما و يجبن عنهما؛ يقال: كِعتُ عن الشيء، إذا هِبته وجَبُنت عنه (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰9 «كيع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الخَنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَنا: من قبيح الكلام، خَنا في منطقة يخنو خنا، مقصور. و الخَنا: الفُحش (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴ «خنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، صفات الشيعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ كلاهما بزيادة «الباطل» قبل «الخنا»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن... از هرزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى و نابخردی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام: رِياضَةُ الجاهِلِ و رَدُّ المُعتادِ عَن عادَتِهِ كَالمُعجِزِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: تربيت نابخرد و بازگرداندن آن كه به چيزى عادت كرده از عادتش، معجزه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر: قیلَ لِعیسیٰ علیه‌السلام: مَن أدَّبَكَ؟ قالَ: ما أدَّبَني أحَدٌ؛ رَأَيتُ قُبحَ الجَهلِ فَجانَبتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص9۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۶ ح۴۵؛ إحياء العلوم: ج۳ ص۱۰۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: به عيسى علیه‌السلام گفته شد: چه كسى تو را تربیت کرد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى مرا تربیت نکرد؛ بلكه زشتىِ نابخردى را ديدم و از آن دورى گزيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي علیه‌السلام: الجَهلُ وَ البُخلُ أذَمُّ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۱۸ ح۴۳9، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ و ليس فيه «الجهل»، الدرّ النظیم: ص۷۳۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام: نابخردی و بخل، نكوهيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ خوى‌ها هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام: الجَهلُ خَصمٌ، وَ الحِلمُ حُكمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴، نزهة الناظر: ص۲۲۶ ح۵۲۱، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: نابخردى، دشمن است و بردبارى، پادشاهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مضار-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِثُ: مَضارُّ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جهل (نابخردی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عصيان-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: عِصيانُ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نافرمانی از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَـٰهِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۸9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(گفت: آيا دانستيد وقتى كه نابخرد بوديد، با يوسف و برادرش چه كرديد؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالى: (وَإِنِّى لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَـٰـلِحا ثُمَّ ٱهْتَدَیٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: لِهٰذِهِ الآيَةِ تَفسيرٌ، يَدُلُّ ذٰلِكَ التَّفسيرُ عَلی أنَّ اللهَ لا يَقبَلُ مَن عَمِلَ عَمَلاً إلّا مِمَّن لَقِيَهُ بِالوَفاءِ مِنهُ بِذٰلِكَ التَّفسيرِ، و مَا اشتَرَطَ فيهِ عَلَى المُؤمِنينَ، قالَ: (إِنَّمَا ٱلتَّوْبَةُ عَلَى ٱللهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ ٱلسُّوءَ بِجَهَـٰـلَةٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَعني كُلَّ ذَنبٍ عَمِلَهُ العَبدُ و إن كانَ بِهِ عالِماً، فَهُوَ جاهِلٌ حينَ خاطَرَ بِنَفسِهِ في مَعصِيَةِ رَبِّهِ، و قَد قالَ في ذٰلِكَ تَبارَكَ و تَعالی يَحكي قَولَ يوسُفَ لِإخوَتِهِ: (هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَـٰهِلُونَ)؛ فَنَسَبَهُم إلَى الجَهلِ؛ لِمُخاطَرَتِهِم بِأَنفُسِهِم في مَعصِيَةِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح9۰۴ عن أبي عمرو الزبيري، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ و فيه ذيله من «كلّ ذنب»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱؛ تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ و فيه ذيله من «كلّ ذنب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (به يقين، من آمرزندۀ كسى هستم كه توبه كند و ايمان بياورد و كار شايسته نمايد و به راه راست، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود) -: اين آيه تفسيرى دارد و اين تفسير، دلالت بر آن دارد كه خداوند، فقط عمل كسى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد كه با به كار بستن آن تفسير و آنچه در آن بر مؤمنان شرط كرده است، او را ديدار كند، و فرمود: (خدا، فقط توبۀ كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد كه نابخردانه گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند)؛ يعنى هر گناهى كه بنده انجامش دهد، اگر چه آگاهانه باشد، باز نابخردى است؛ چون خود را در خطر معصيت پروردگارش انداخته است. خداوند - تبارک و تعالى - در نقل سخن يوسف علیه‌السلام به برادرانش كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (آيا دانستيد وقتى كه نابخرد بوديد، با يوسف و برادرش چه كرديد؟)، آنان را به نابخردى نسبت داده است؛ چون خود را در خطر معصيت خداوند انداختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - مِن دُعائِهِ في طَلَبِ العَفوِ وَ الاِستقالَةِ -:... و أنَا الَّذي بِجَهلِهِ عَصاكَ، و لَم تَكُن أهلاً مِنهُ لِذاكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ الدعاء ۱۶، المزار الكبير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ عن الإمام عليّ و عنه علیهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در دعای بخشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی و بازگشت -: من کسی هستم که به خاطر نابخردی‌اش نافرمانی&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کرد و تو سزاوار این نبودی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: وَيحَ العاصي ما أجهَلَهُ! و عَن حَظِّهِ ما أعدَلَهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح9۲۱۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰9۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: وای بر نافرمان، که چه قدر نابخرد است و چه قدر دور است از بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في دُعائِهِ -: أنتَ العالِمُ و أنَا الجاهِلُ، عَصَيتُكَ بِجَهلي، وَ ارتَكَبتُ الذُّنوبَ بِجَهلي، و أَلهَتنِي الدُّنيا بِجَهلي، و سَهَوتُ عَن ذِكرِكَ بِجَهلي، و رَكَنتُ إلَى الدُّنيا بِجَهلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴9، بحار الأنوار: ج9۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دعاى خود -: تو دانایی و من نادانم، به سبب نابخردی‌ام، تو را نافرمانى كردم و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مرتكب گناهان شدم و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، دنيا مرا به خود مشغول داشت و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، از ياد تو غافل گشتم و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به دنيا ميل كردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام – في ما وَعَظَ بِهِ جَماعَةً مِنَ الشّيعَةِ و هُم ساهونَ لاهونَ -:... وَيلَكَ! إنَّما أنتَ لِصٌّ مِن لُصوصِ الذُّنوبِ؛ كُلَّما عَرَضَت لَكَ شَهوَةٌ أوِ ارتِكابُ ذَنبٍ سارَعتَ إلَيهِ و أَقدَمتَ بِجَهلِكَ عَلَيهِ فَارتَكَبتَهُ، كَأَنَّكَ لَستَ بِعَينِ اللهِ، أو كَأَنَّ اللهَ لَيسَ لَكَ بِالمِرصادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در اندرز به گروهی از شیعیان، در حالی که بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّه و غافل بودند -: وای بر تو! تو دزدی از دزدان گناهی. هر گاه شهوتی برایت نمود یابد یا موقعیت گناهی پیش آید، به سویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابی و با نابخردی به سویش گام بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری و آن را مرتکب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی. گویی که در دیدرس خدا نیستی، یا این که خداوند در کمین تو ننشسته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الکفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: الکفر&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون به آنان گفته شود: «از آنچه خدا نازل كرده است، پيروى كنيد»، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «[نه؛] بلكه از چيزى كه پدران خود را بر آن يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم». آيا هر چند پدرانشان چيزى را درک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده و به راه صواب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [، باز در خور پيروى اند]؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ ٱلَّذِى يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إلّا دُعَاءً وَ نِدَاءً صُمُّم بُكْمٌ عُمْىٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و مَثَل [دعوت كنندۀ] كافران، چون مَثَل كسى است كه حيوانى را كه جز صدا و ندايى [مبهم، چيزى] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. [آرى،] كرند، لال اند، كورند و در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإذَا نَادَيْتُمْ إلَى ٱلصَّلَوٰةِ ٱتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبا ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامى كه مردم را به نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيد، آن را به مسخره و بازى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند؛ زيرا آنان مردمى نابخردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةَ وَ كَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى وَ حَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا مَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللهُ وَ لَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر ما فرشتگان را به سوى آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاديم و [اگر] مردگان با آنان به سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و همه چیز را دسته دسته در برابر آنان گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورديم، باز هم ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، جز اين که خدا بخواهد؛ ولى بيشترشان نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّما يُدرَكُ الخَيرُ كُلُّهُ بِالعَقلِ، و لا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۶۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و ليس فيه صدره، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳؛ مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ عن مجمع بن جارية.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: همۀ خير (خوبى)، با خرد به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و كسى كه خرد ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: قِوامُ المَرءِ عَقلُهُ، و لا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴۴ عن جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مايۀ آدمى، خرد اوست و كسى كه خرد ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: دينُ المَرءِ عَقلُهُ، و مَن لا عَقلَ لَهُ لا دينَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۴۲ نقلاً عن أبي الشيخ في الثواب وابن النجّار عن جابر بن عبد اللّٰه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ديندارى آدمى، به خرد اوست و آن كه خردمند نيست، دین ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما كَفَرَ الكافِرُ حَتّیٰ جَهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح9۵۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ كس كافر نگشت، مگر زمانی که نابخردی کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الكافِرُ خَبٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَبّ - بالفتح ـ: الخدّاع... الذي يسعى بين الناس بالفساد (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ «خبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَئيمٌ خَؤونٌ مَغرورٌ بِجَهلِهِ مَغبونٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كافر، حيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى پست و خيانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خودبين است كه فريفتۀ نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الكافِرُ فاجِرٌ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كافر، تبهكارى نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ إذا جَمَدَ وَجَدَ، و إذا وَجَدَ ألحَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳۴ و في نسخة: «الجاهل إذا جحد وحَّد، وإذا وحَّد ألحد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، هر گاه بخل ورزد، صاحب ثروت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و زمانى كه صاحب ثروت شود، سر از الحاد در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن خالد عن بعض أصحابنا عن الإمام الصادق علیه‌السلام: لَيسَ بَينَ الإِيمانِ وَ الكُفرِ إلّا قِلَّةُ العَقلِ. قيلَ: و كَيفَ ذاكَ - يَابنَ رَسولِ اللهِ -؟ قالَ: إنَّ العَبدَ يَرفَعُ رَغبَتَهُ إلیٰ مَخلوقٍ، فَلَو أخلَصَ نِيَّتَهُ لِلهِ لَأَتاهُ الَّذي يُريدُ في أسرَعَ مِن ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ و راجع المحاسن: ج۱ ص۳9۵ ح۸۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن خالد، از يكى از شيعيان -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «ميان ايمان و كفر، فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردى نيست». گفته شد: چگونه،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر پیامبر خدا؟ فرمود: «بنده، خواستِ خود را نزد مخلوق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، در حالى كه اگر نيّتش را براى خدا خالص می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، زودتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لاِبنِ جُندَبٍ -: يَابنَ جُندَبٍ، قَديماً عَمِرَ الجَهلُ و قَوِيَ أساسُهُ؛ و ذٰلِكَ لاِتِّخاذِهِم دينَ اللهِ لَعِباً، حَتّیٰ لَقَد كانَ المُتَقَرِّبُ مِنهُم إلَى اللهِ بِعِلمِهِ يُريدُ سِواهُ، اُولٰئِكَ هُمُ الظّالِمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در سفارش به ابن جُندَب -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابن جُندَب! ديرى است كه نابِخْرَدی، آباد و بنيانش نيرومند گرديده است و اين، از آن روست كه دين خدا را به بازى گرفتند تا بدان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه اگر كسى از ميان آنها با دانشش به خدا نزديكى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويد، [در واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] جز او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد. بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، آنان ستمكارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم: في ما وَعَظَ اللهُ عزّ و جلّ بِهِ عيسیٰ علیه‌السلام:... يا عيسیٰ، لا تُشرِك بي شَيئاً... و كُن مَعَ الحَقِّ حَيثُما كانَ و إن قُطِّعتَ و أُحرِقتَ بِالنّارِ، فَلا تَكفُر بي بَعدَ المَعرِفَةِ، فَلا تَكونَنَّ مِنَ الجاهِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ و ۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰ من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از على بن اسباط، از يكى از امامان: -: در پندهاى خداوند به عيسى علیه‌السلام چنين آمده: «... اى عيسى! چيزى را شريک من مساز... هميشه با حق باش، هر جا كه باشد، گرچه پاره پاره شوى و به آتش سوزانده شوى. پس از شناخت، به من كفر مَوَرز تا در زمرۀ نابخردان نباشى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاغترار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: الاغترار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فریب خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن صالح بن مسمار: بَلَغَني أنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله تَلا هٰذِهِ الآيَةَ (يَـٰأَيُّهَا ٱلْإِنسَـٰنُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ ٱلْكَرِيمِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الانفطار: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج۱۰ ص۱۴۶؛ مجمع البيان: ج۱۰ ص۶۸۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- به نقل از صالح بن مِسمار -: به من خبر رسيد كه پيامبر صلی الله علیه و آله اين آيه را: (اى انسان! چه چيز، تو را به پروردگار بزرگوارت، گستاخ كرده است؟) تلاوت كرد و فرمود: «نابخردى او».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامِهِ عِندَ تِلاوَتِهِ: (يَـأَيُّهَا ٱلْإِنسَـنُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ ٱلْكَرِيمِ) -: أدحَضُ مَسؤولٍ حُجَّةً، و أَقطَعُ مُغتَرٍّ مَعذِرَةً، لَقَد أبرَحَ جَهالَةً بِنَفسِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بيان معاني كلامه علیه‌السلام: قال علیه‌السلام: «أدحض مسؤول حجّةً»، المبتدأ محذوف، و الحجّة الداحضة الباطلة. و المعذِرة - بكسر الذال -: العُذر. و يقال: لقد أبرحَ فلانٌ جهالةً، و أبرحَ لُؤماً، و أبرحَ شجاعةً، و أتى بالبرح من ذلك: أي بالشديد العظيم... و جهالةً منصوب على التمييز (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنان خود به هنگام تلاوت آيۀ: (اى انسان! چه چيز، تو را به پروردگار بزرگوارت گستاخ كرده است؟) -: [انسانى كه در اين آيه مورد سؤال قرار گرفته است] هر دليلى را براى گستاخ شدنش به خدا بياورد، دليلش نادرست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ دليل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. عذر [و بهانۀ] او از عذر [و بهانۀ] هر فريب خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و نابخردى، وجود او را سخت فرا گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يَجلِبُ الغَرَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردی (عقل نَوَرزیدن)، فريب و زيان را جلب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ اغتَرَّ بِنَفسِهِ، و كانَ يَومُهُ شَرّاً مِن أمسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نابخرد باشد، فريب نفس خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و امروزش بدتر از ديروزش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَسبُ الجَهلِ الغَفلَةُ وَ الاِغتِرارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دستاورد نابخردى، غفلت و فريب خوردگى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین علیه‌السلام: أي رَبِّ! بِأَنفُسِنَا استَخفَفنا عِندَ مَعصِيَتِكَ لا بِعَظَمَتِكَ، و بِجَهلِنَا اغتَرَرنا لا بِحِلمِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: ای پروردگار من! هنگام نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، خود را حقیر کردیم، نه عظمت تو را، و از نابخردی خود فریب خوردیم، نه از بردباری تو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِکرِ جُنودِ العَقلِ وَ الجَهلِ -: وَ الاِستِغفارُ و ضِدُّهُ الاِغتِرارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۱ ص۲۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در ذکر سربازان عقل و جهل -: استغفار، سرباز عقل است و ضدّ آن، مغرور شدن [و استغفار نکردن، سرباز جهل است].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الذلة-و-الزلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: الذِّلَّةُ وَ الزَّلَّةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خواری و لغزش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ما أعَزَّ اللهُ بِجَهلٍ قَطُّ، و لا أذَلَّ بِحِلمٍ قَطُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، مشكاة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۵ كلاهما عن الإمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵؛ مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۱ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، هرگز [كسى را] به سبب نابخردى عزيز نكرد، و هرگز به سبب بردبارى خوار نساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن فاتَهُ العَقلُ لَم يَعدُهُ الذُّلُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه خرد را از دست دهد، خوارى، دست از سرش برنمی‌دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَم مِن عَزيزٍ أذَلَّهُ جَهلُهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چه بسيار عزيزانى كه نابخردى، خوارشان ساخت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ذِلَّةُ الجَهلِ أعظَمُ ذِلَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۳۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خوارى نابخردى، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خوارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أذَلُّ الذُّلِّ الجَهلُ؛ لِأَنَّ صاحِبَهُ أصَمُّ، أبكَمُ، أعمیٰ، حَيرانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ ح۱9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خوارترين خوارى، نابخردى است؛ چرا كه گرفتار آن، كر و لال و كور و سرگردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفی بِالجَهلِ ضَعَةً!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى (عَقلانیّت نداشتن)، براى خوارى و پستى، بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَرفَعُ نَفسَهُ فَيَتَّضِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، خود را بلند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؛ امّا پست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العَقلُ يَهدي و يُنجي، وَ الجَهلُ يُغوي و يُردي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خرد، هدايت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و رهايى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، و نابخردى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و پست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مَطِيَّةٌ شَموسٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَمَسَ الفرس شُموساً: أي مَنَع ظهرَه (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص9۴۰ «شمس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مَن رَكِبَها زَلَّ، و مَن صَحِبَها ضَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، مركبى چموش است؛ آن كه بر آن سوار شود، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغزد و هر كه با آن همراه شود، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الجَهلُ ذُلٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص۳۵۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۶9 ح۱۰9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نابخردی، خوارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: الشَّرُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بدی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الجَهلُ رَأسُ الشَّرِّ كُلِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۰۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح9 نقلاً عن الإمامة و التبصرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابخردى، بالاترينِ همۀ بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: شَرُّ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ مَعَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۱، روضة الواعظين: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بدىِ دنيا و آخرت، با نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا قَرينَ شَرٌّ مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص9۳، كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱9، أعلام الدین: ص۸۴ و فيهما «سوء شرّ» بدل «شرّ»، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ دوستى بدتر از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ أصلُ كُلِّ شَرٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، ريشۀ همۀ بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: بِالجَهلِ يُستَثارُ كُلُّ شَرٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با نابخردى، هر بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برانگيخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مَعدِنُ الشَّرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، سرچشمۀ بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الموت-و-الهلاك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: المَوتُ وَ الهَلاك&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مرگ و هلاکت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَنِ استَحكَمَت لي فيهِ خَصلَةٌ مِن خِصالِ الخَيرِ، احتَمَلتُهُ عَلَيها وَ اغتَفَرتُ فَقدَ ما سِواها، و لا أغتَفِرُ فَقدَ عَقلٍ و لا دينٍ؛ لِأَنَّ مُفارَقَةَ الدّينِ مُفارَقَةُ الأَمنِ، فَلا يُتَهَنَّأُ بِحَياةٍ مَعَ مَخافَةٍ، و فَقدُ العَقلِ فَقدُ الحَياةِ، و لا يُقاسُ إلّا بِالأَمواتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9، غرر الحكم: ج۳ ص۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه صفتى از صفات نيک در او پا بر جا شود، او را تحمّل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و نبودِ ساير خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم؛ امّا نبودِ خرد و دين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم؛ چرا كه از دست دادن دين، از ميان رفتن امنيت است و زندگى با ترس، گوارا نيست و از دست دادن خرد، از دست دادن زندگى است و جز با مردگان سنجيده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مُميتُ الأَحياءِ، و مُخَلِّدُ الشَّقاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميراند و بدبختى را جاودانه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مَوتٌ، التَّواني فَوتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ و ۴۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۴ و ۷۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، مرگ است و سستى، [موجب] دست نيافتن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَيِّتٌ و إن كانَ حَيّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، مرده است، گرچه زنده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَم مِن غَريقٍ هَلَكَ في بَحرِ الجَهالَةِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چه بسيار كسانى كه در درياى نابخردى، غرق و نابود شدند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يُرديكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّدیٰ: الهلاك... و أردَيتُه: أي أهلكتُه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ «ردي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، پستت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاختلاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / 7: الاِختِلافُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اختلاف (تفرقه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يُقَـٰتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إلّا فِى قُرًى مُّحَصَّنَةٍ أوْ مِن وَرَاءِ جُدُرِم بَاْسُهُم بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّیٰ ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آنان همه با شما نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند مگر در قريه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى داراى استحكامات، يا از پس ديوار. آنان سخت با يكديگر دشمن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. تو يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان و حال آن كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از هم جداست؛ زيرا آنان مردمى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَو سَكَتَ الجاهِلُ مَا اختَلَفَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۴ عن الإمام الجواد علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر نابخرد خاموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانْد، ميان مردم، اختلاف پديد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامِهِ لأَهلِ الكوفَةِ -: أيُّهَا القَومُ الشّاهِدَةُ أبدانُهُمُ، الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُمُ، المُختَلِفَةُ أهواؤُهُمُ، المُبتَلیٰ بِهِم اُمَراؤُهُم، صاحِبُكُم يُطيعُ اللهَ و أنتُم تَعصونَهُ! و صاحِبُ أهلِ الشّامِ يَعصِي اللهَ و هُم يُطيعونَهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة9۷، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷9، الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸9 و فيهما صدره إلى «أهواؤهم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح9 ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنان خود خطاب به كوفيان -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردمى كه پيكرهايشان پيداست و خردهايشان از وجود آنها رخت بر بسته است؛ خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هدف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان گونه گونه است و حاکمانشان به آنها گرفتار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! زمامدار شما خدا را فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و شما او را نافرمانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد؛ ولى زمامدار شاميان، خدا را نافرمانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنها از او فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيَّتُهَا النُّفوسُ المُختَلِفَةُ، وَ القُلوبُ المُتَشَتِّتَةُ، الشّاهِدَةُ أبدانُهُم، وَ الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُم، أَظأَرُكُم عَلَى الحَقِّ و أنتُم تَنفِرونَ عَنهُ نُفورَ المِعزیٰ مِن وَعوَعَةِ الَأَسَدِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ تذكرة الخواصّ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن صالح العجلي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گون و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پراكنده، كه پيكرهايشان پيداست و خردهايشان از آنان غايب است! شما را با مهر و محبّت به سوى حق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم؛ امّا شما از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رميد، همچون رميدن بز از نعرۀ شير!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-المضار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸: هٰذِهِ المَضارُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: عُقبَى الجَهلِ مَضَرَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پایان نابِخْرَدی، زیان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ وَبالٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَبال: من وَبُلَ المرتَع وَبالاً... بمعنى وَخُمَ... و لمّا كان عاقبة المرعىٰ الوخيم إلى شرّ، قيل في سوء العاقبة: وَ بال، و العَمَل السیئّ: وَ بال على صاحبِهِ (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۶ «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، بدفرجامی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ وَ البُخلُ مَساءَةٌ و مَضَرَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵۷ و فیه «الحسد» بدل «البخل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى و بخل، بدى و زيان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الحِرصُ وَ الشَّرَهُ وَ البُخلُ نَتيجَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آزمندى و سيرى ناپذيرى و بخل، زاييدۀ نابخردى اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما عَقَلَ مَن بَخِلَ بِإِحسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ح9۵۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۷۵ و فیه «مَا عَقَدَ إِيمَانَه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «ما عَقَلَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند نيست كسى كه از نيكى كردن، بخل ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الحُمقُ مِن ثِمارِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حماقت، از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الخُلُقُ المَذمومُ مِن ثِمارِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خوى نكوهيده، از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللَّهوُ مِن ثِمارِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سرگرمى (غفلت)، از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّكُم لَن تُحَصِّلوا بِالجَهلِ أرَباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأرَبُ: الحاجة (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لَن تَبلُغوا بِهِ مِنَ الخَيرِ سَبَباً، و لَن تُدرِكوا بِهِ مِنَ الآخِرَةِ مَطلَباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به راستى كه شما با نابخردى به هيچ خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد و با آن به هيچ سببى از اسباب خوبى دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابيد، و به هيچ مقصد آخرتى هم نائل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرديد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ صَديقٍ يُؤتیٰ مِن جَهلِهِ، لا مِن نِيَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بسی دوست که از نابخردی‌اش [به دوستانش] ضربه وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نه از خواست و نیّتش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ قَلَّ اعتِبارُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نابخرد باشد، پند گرفتنش اندک است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ اُهمِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نابخردی ورزد، [مردم] او را وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند [و رعایت او را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ استَطارَهُ الجَهلُ فَقَد عَصَى العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴9۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر کس که بی‌عقلی، او را بجنباند و از جای بر کند، عقل را نافرمانی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَلَّ عَقلُهُ ساءَ خِطابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خرد باشد، بد سخن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَلَّ عَقلُهُ كَثُرَ هَزلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه عقلش كم باشد، لودگی‌اش [و جدّى نبودنش] زياد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَثرَةُ الهَزلِ آيَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مسخرگى زياد، نشانۀ نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن كَثُرَ مِزاحُهُ استُجهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۸۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه زياد شوخى كند، نابخرد شمرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العامِلُ بِجَهلٍ كَالسّائِرِ عَلیٰ غَيرِ طَريقٍ؛ فَلا يَزیدُهُ جِدُّهُ فِي السَّيرِ إلّا بُعداً عَن حاجَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: عمل‌کننده از روی بی‌عقلی، مانند مسافر در بیراهه است که سرعت سیرش جز بر دوری او از حاجتش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام:الخِذلانُ مُمِدُّ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ ح۷۱9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خواری، مددكارِ نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: هٰذا كِتابُ اللهِ بَينَ أظهُرِنا، و عَهدُ رَسولِ اللهِ و سيرَتُهُ فينا، لا يَجهَلُ ذٰلِكَ إلّا جاهِلٌ عانِدٌ عَنِ الحَقِّ مُنكِرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اين كتاب خدا در ميان ماست و عهد و سيرۀ پيامبر خدا، در ميان ماست. از اين حقيقت، جز نابخردِ روگردان از حق و انكار كننده، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ كَثُرَ عِثارُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳9۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه نابخرد باشد، لغزش او زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: صَوابُ الجاهِلِ كَالزَّلَّةِ مِنَ العاقِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: درستى از جانب نابخرد، مثل لغزش از جانب خردمند است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يُفسِدُ المَعادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، آخرت را تباه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ فَسادُ كُلِّ أمرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ ح9۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، مايۀ تباهى همه چيز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: المُرُوَّةُ أن لا تَطمَعَ فَتَذِلَّ، و [لا]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۴ ح9۳۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسأَلَ فَتَقِلَّ، و لا تَبخَلَ فَتُشتَمَ، و لا تَجهَلَ فَتُخصَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: مردانگى، آن است که طمع نَوَرزى تا خوار نشوى، و خواهش نکنى تا نادار نشوى، و بخل نَوَرزى تا دشنام نشنوى، و نابخردى نکنى تا شکست نخورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-ما-ینبغي-للجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصْلُ الرَّابِعُ: ما یَنبَغِي لِلجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه برای جاهل (نابخرد)، سزاوار است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعاذة-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: الاِستِعاذَةُ بِاللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پناه بردن به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن اُمّ سلمة: إنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله كانَ إذا خَرَجَ مِن بَيتِهِ قالَ: بِاسمِ اللهِ، رَبِّ أعوذُ بِكَ مِن أن أزِلَّ أو أضِلَّ، أو أظلِمَ أو اُظلَمَ، أو أجهَلَ أو يُجهَلَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸؛ نزهة الناظر: ص۵۶ ح۱۱۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى - به نقل از اُمّ سَلَمه -: پيامبر صلی الله علیه و آله هر گاه از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «به نام خدا. پروردگارا! به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه بلغزم يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه شوم، يا ستم كنم يا به من ستم شود، يا نابخردى كنم يا با من به نابخردى رفتار شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إنّي... أعوذُ بِكَ مِنَ الجَهلِ وَ الهَزلِ، و مِن شَرِّ القَولِ وَ الفِعلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۱۳۲ عن محمّد بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النعمان الأحول عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بار خدايا! من... به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از نابخردى كردن و [بی جا] شوخى نمودن، و [نیز] از گفتار و كردار بد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إلٰهي... ألوذُ بِكَ مِن قسوَتي، و أعوذُ بِكَ مِن جُرأتي، و أستَجيرُ بِكَ مِن جَهلي، و أتَعَلَّقُ بِعُریٰ أسبابِكَ مِن ذَنبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإختیار لابن باقي: ج۱ ص۲۰۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: معبود من!... از نيروى خود، به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم و از گستاخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به تو پناهنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و از نابخردىِ خود، از تو امان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم و از گناه خويش، به دستگيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ريسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تو چنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ بِكَ نُمسي و بِكَ نُصبِحُ، و بِكَ نَحيا و بِكَ نَموتُ، و إلَيكَ نَصيرُ، و أعوذُ بِكَ مِن أن أُذِلَّ أو أُذَلَّ، أو أُضِلَّ أو اُضَلَّ، أَو أَظلِمَ أو اُظلَمَ، أو أجهَلَ أو يُجهَلَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷ ح9۸۲ عن عمّار بن موسیٰ، مصباح المتهجّد: ص۱۱۵ ح۱9۱، فلاح السائل: ص۴۷۵ كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بار خدايا! به يارى تو، روز را به شب و شب را به روز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانيم، و به كمک تو زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، و به قدرت تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميريم، و به سوى تو حركت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم. به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه خوار کنم يا خوارم کنند، يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کنم يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهم کنند، يا ستم كنم يا به من ستم شود، يا نابخردى كنم يا با من به نابخردى رفتار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبدالرّحمٰن بن سيابة: أعطاني أبو عَبدِاللهِ علیه‌السلام هٰذَا الدُّعاءَ: الحَمدُ لِلهِ وَلِيِّ الحَمدِ و أهلِهِ و مُنتَهاهُ وَ مَحَلِّهِ... و أعوذُ بِكَ مِن أن أشتَرِيَ الجَهلَ بِالعِلمِ، وَ الجَفاءَ بِالحِلمِ، وَ الجَورَ بِالعَدلِ، وَ القَطيعَةَ بِالبِرِّ، وَ الجَزَعَ بِالصَّبرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۰ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳، جمال الاُسبوع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد الرحمان بن سيابه -: امام صادق علیه‌السلام اين دعا را به من داد: «ستايش، خداوند را كه صاحب ستايش و سزامند آن و پايانه و جايگاه آن است... و [خدايا!] به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه نابخردى را به جاى دانايى بخرم، و تندى را به جاى بردبارى، و ستم را به جاى دادگرى، و بريدن از خويشان را به جاى نيكى به آنان، و ناشكيبى را به جاى شكيبايى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أعوذُ بِكَ رَبّي أن أشتَرِيَ الجَهلَ بِالعِلمِ كَمَا اشتَریٰ غَيري، أوِ السَّفَهَ بِالحِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶، بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى پروردگار من! به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه نابخردى را به جاى دانايى بخرم - چنان كه ديگران خريدند -، يا سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرى را به جاى بُردباری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستغفار-و-الاعتذار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: الاِستِغفارُ و الاِعتذار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: استغفار و اعتذار به درگاه خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: اللّٰهُمَّ اغفِر لي خَطيئَتي و جَهلي، و إِسرافي في أمري، و ما أَنتَ أَعلَمُ بِهِ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۳۶ عن أبي موسى الأشعري؛ مهج الدعوات: ص۱۶9 عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج9۵ ص۳9۴ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بار خدايا! خطا و نابخردى و زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى‌ام را در كارهايم و آنچه را تو بِدان از من داناترى، بر من ببخشاى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إلٰهي و سَيِّدي! فَأَسأَ لُكَ... أن تَهَبَ لي في هٰذِهِ اللَّيلَةِ، و في هٰذِهِ السّاعَةِ، كُلَّ جُرمٍ أجرَمتُهُ، و كُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ، و كُلَّ قَبيحٍ أسرَرتُهُ، و كُلَّ جَهلٍ عَمِلتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴ ح9۱۰، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، مصباح الزائر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: معبود من و سَرور من! از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم... که در اين شب و در اين ساعت، هر جرمى را که مرتکب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر گناهى را که انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که مخفى داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر کار جاهلانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، بر من ببخشی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ اغفِر لي خَطايايَ و عَمدي و جَهلي، و هَزلي و جِدّي، و كُلُّ ذٰلِكَ عِندي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9، بحار الأنوار: ج9۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بار خدايا! هر گناهى را كه به خطا يا به عمد، يا از سر نابخردى يا شوخى از من سر زده است، بر من بيامرز که همۀ اینها را دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إنّي أعتَذِرُ إلَيكَ مِن جَهلي، و أستَوهِبُكَ سوءَ فِعلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ الدعاء ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خدايا! از نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به تو عذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و از سوء رفتارم از تو طلب بخشش دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳: التَّقویٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرهیزگاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمامُ عليٌّ علیه‌السلام: إنَّ تَقوَى اللهِ دَواءُ دَاءِ قُلوبِكُم، و بَصَرُ عَمىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفئدتِكُم، و شِفاءُ مَرَضِ أجسادِكُم، و صَلاحُ فَسادِ صُدورِكُم، و طَهورُ دَنَسِ أنفُسِكُم، و جَلاءُ عَشا أبصارِكُم، و أمنُ فَزَعِ جَأشِكُم، و ضِياءُ سَوادِ ظُلمَتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱9۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۸۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همانا پروا کردن از خدا داروى درد قلب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شماست و بينا كنندۀ كورى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و شفابخش بيمارى جسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و برطرف كنندۀ تباهى سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و پاک كنندۀ آلودگى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و روشنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش ضعف چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و فرو نشانندۀ ترس و اضطراب دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و روشنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش سياهى ظُلمتتان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ يَقي بِالتَّقویٰ عَنِ العَبدِ ما عَزَبَ عَنهُ عَقلُهُ، و يَجلي بِالتَّقویٰ عَنهُ عَماهُ و جَهلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ به سببِ تقوا، آنچه را از چشمِ خِرد بنده دور ماند، نگه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و با تقوا، كورى و نابخردى را از او دور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-ما-ینبغي-في-مواجهة-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسُ: ما یَنبَغي في مُواجَهَةِ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه در رفتار با جاهل (نابخرد)، شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السلام-عند-المخاطبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: السَّلامُ عِندَ المُخاطَبَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کناره‌گیری مُلایم از گفتگو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ عِبَادُ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى ٱلَارْضِ هَوْنا وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بندگان [خداى] رحمان، كسانى هستند كه با فروتنى، روى زمين راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و چون كه نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند [، بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن النّعمان بن مُقرّن: سَبَّ رَجُلٌ رَجُلاً عِندَهُ صلی الله علیه و آله، فَجَعَلَ الرَّجُلُ المَسبوبُ يَقولُ: عَلَيكَ السَّلامُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: أما إنَّ مَلَكاً بَينَكُما يَذُبُّ عَنكَ، كُلَّما يَشتِمُكَ هٰذا قالَ لَهُ: بَل أنتَ، و أنتَ أحَقُّ بِهِ. و إذا قُلتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «قال» و هو تصحیف ظاهر، قد صحّحناه من کنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ: عَلَيكَ السَّلامُ، قالَ: لا، بَل لَكَ، أنتَ أحَقُّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸۰۶، تفسير ابن كثير: ج۶ ص۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از نعمان بن مُقرّن -: مردى، شخصى را در نزد پيامبر صلی الله علیه و آله دشنام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و او در جواب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بر تو سلام!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله [خطاب به فردى كه با سلام، به دشنام دهنده جواب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد،] فرمود: «آگاه باش! فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در ميان شما دو نفر است كه از تو دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. هر گاه او تو را دشنام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، فرشته [به او] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: تو چنينى؛ بلكه تو سزاوارترى، و وقتى تو در پاسخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى: بر تو سلام، [آن فرشته] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: نه؛ بلكه تو سزاوار سلام هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: اللّٰهُمَّ اجعَلنا مِنَ الَّذينَ إذا حَدَّثُوا صَدَقُوا... و إِذا جَهِلُوا رَجَعُوا... (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدایا! مرا از کسانی قرار ده که چون سخن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند، راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند... و چون نابخردی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، توبه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند... (و چون نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند [، بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - في وَصفِ الصّابِرينَ -: (و إذا خاطَبَهُمُ الجاهِلونَ قالُوا سَلاماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۰ عن ابن مسعود، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ من دون إسنادٍ إلی النبي صلّی الله علیه و آله أو أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در توصیف شکیبایان -: (و چون نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا كُمَيلُ، في كُلِّ صِنفٍ قَومٌ أرفَعُ مِن قَومٍ، فَإِيّاكَ و مُناظَرَةَ الخَسيسِ مِنهُم و إن أسمَعوكَ؛ وَ احتَمِل و كُن مِنَ الَّذينَ وَصَفَهُمُ اللهُ: (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲، بشارة المصطفیٰ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ عن كميل بن زياد، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ای کمیل! در هر دسته از مردم، گروهی برتر از گروهی دیگر هستند. مبادا که با فرومایگان آنان مناظره کنی، حتّی اگر چیزی به تو گفتند. تحمّل کن و از کسانی باش که خداوند متعال این گونه توصیفشان کرده است: (و چون نابخردان با آنان در گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت] خداحافظی کن).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ أصحابِهِ -: لَو رَأيتَهُم في نَهارِهِم إذاً لَرَأيتَ قَوماً (يَمْشُونَ عَلَى ٱلَارْضِ هَوْناً)، و يَقولونَ (لِلنّاسِ حُسناً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقره: ۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰما)، (وَ إذَا مَرُّواْ بِاللَّغْوِ مَرُّواْ كِرَاماً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ عن محمّد بن الحنفيّة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف ياران خود -: اگر در روز، آنان را ببينى، آنها را گروهى خواهى يافت كه (به نرمى بر زمين راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند) و با مردم به نيكى سخن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند (و اگر نابخردان با آنان در گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت] خدا حافظی می‌کنند) و (اگر به كارى لغو و بيهوده برخورد كنند به بزرگوارى از آن می‌گذرند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في وَصفِ شيعَةِ أهلِ البَيتِ: -: إن خاطَبَهُم جاهِلٌ سَلَّمُوا، و إن لَجَأَ إلَيهِم ذُو الحاجَةِ مِنهُم رَحِمُوا، و عِندَ المَوتِ هُم لا يَحزَنونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در توصیف شيعيان اهل بیت: -: اگر فرد نابخردى با آنان در گفتگو شود، [به او] سلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، و اگر نيازمندى به آنان پناه برد، بر او ترحّم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و در هنگام مرگ، غمگين نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأغاني: كانَ إبراهيمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو إبراهيم بن محمّد المهديّ، الخليفة العبّاسي، المكنّیٰ بأبي إسحاق (الأغاني: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَديدَ الاِنحِرافِ عَن عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، فَحَدَّثَ المَأمونَ يَوماً أنَّهُ رَأیٰ عَلِيّاً فِي النَّومِ، فَقالَ لَهُ: مَن أنتَ؟ فَأَخبَرَهُ أنَّهُ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ. فَمَشَينا حَتّیٰ جِئنا قَنطَرَةً، فَذَهَبَ يَتَقَدَّمُني لِعُبورِها، فَأَمسَكتُهُ وَ قُلتُ لَهُ: إنَّما أنتَ رَجُلٌ تَدَّعي هٰذَا الَأَمرَ بِإِمرَةٍ وَ نَحنُ أحَقُّ بِهِ مِنكَ! فَما رَأيتُ لَهُ فِي الجَوابِ بَلاغَةً كَما يوصَفُ عَنهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و أيُّ شَيءٍ قالَ لَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما زادَني عَلیٰ أن قالَ: سَلاماً سَلاماً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: قَد - وَ اللهِ - أجابَكَ أبلَغَ جَوابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كَيفَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَرَّفَكَ أنَّكَ جاهِلٌ لا يُجاوَبُ مِثلُكَ، قالَ اللهُ عزّ و جلّ: (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰما)!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَجِلَ إبراهيمُ، وقالَ: لَيتَني لَم اُحَدِّثكَ بِهٰذَا الحَديثِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأغاني: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷؛ المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأغانى: ابراهيم [فرزند مهدی خليفۀ عبّاسى]، بسيار با علی بن ابی طالب علیه‌السلام دشمن بود. روزى به مأمون گفت كه على علیه‌السلام را در خواب ديده است و از او پرسيده: «كيستى؟». جواب داده است كه على بن ابى طالب است. [ابراهيم گفت:] مقدارى راه رفتيم تا به پلى رسيديم. خواست زودتر از من عبور كند. او را گرفتم و گفتم: «تو ادّعاى فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايى دارى با آن كه ما بِدان شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر هستيم. او در جواب، پاسخى بليغانه، آن گونه كه او را وصف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، نداد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: مگر چه پاسخ داد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم گفت: چيزى نگفت جز: به سلامت! به سلامت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: به خدا سوگند، بليغ ترين پاسخ را داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم گفت: «چه طور؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: به تو فهمانده كه نابخردى و در خور گفتگو نيستى. خداوند عزّ و جلّ فرموده است: (و چون نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم شرمنده شد و گفت: «كاش اين قصّه را برايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة العقائد الإسلامية (المعرفة): ج۱ ص۲۸۰ ح۵۲۸ و ص۲۸۶ ح۵۸۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ عقاید اسلامی (معرفت‌شناسی): ج۱ ص۴۰۵ ح۵۲۸ و ص۴۱۶ ح۵۸۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السكوت-و-ترك-المنازعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: السُّكوتُ و تَركُ المُنازَعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سکوت و رها کردن نزاع&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ موسیٰ علیه‌السلام لَقِيَ الخِضرَ علیه‌السلام فَقالَ: أوصِني، فَقالَ الخِضرُ:... يا موسیٰ، تَفَرَّغ لِلعِلمِ إن كُنتَ تُريدُهُ، فَإِنَّمَا العِلمُ لِمَن تَفَرَّغَ لَهُ... و أعرِض عَنِ الجُهّالِ، وَ احلُم عَنِ السُّفَهاءِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ فَضلُ الحُلَماءِ و زَينُ العُلَماءِ، إذا شَتَمَكَ الجاهِلُ فَاسكُت عَنهُ سِلماً و جانِبهُ حَزماً، فَإِنَّ ما بَقِيَ مِن جَهلِهِ عَلَيكَ و شَتمِهِ إيّاكَ أكثَرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۱۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸؛ المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۰۸ عن عمر بن الخطّاب نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: موسى علیه‌السلام، خضر علیه‌السلام را ملاقات كرد و گفت: مرا پند ده. خضر علیه‌السلام گفت: «... اى موسى! اگر دانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، خودت را وقف آن ساز؛ زيرا دانش، از آنِ كسى است كه خود را وقف آن سازد... و از نابخردان، كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى كن و در برابر ابلهان، بردبار باش؛ زيرا اين براى بردباران، فضيلت و براى آگاهان، زينت است. اگر نابخردى تو را دشنام داد، به ملايمت سكوت كن و با دورانديشى، از او كناره بگير؛ زيرا ثوابى كه از نابخردى و دشنام او به تو برايت باقى مانده، بيشتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَلامُ العاقِلِ قوتٌ، و جَوابُ الجاهِلِ سُكوتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۲۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سخن خردمند، خوراک [جان] است و پاسخ به نابخرد، سكوت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: لا تُنازِع جاهِلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: با نابخرد، نزاع مكن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُنازِعِ السُّفَهاءَ و لا تَستَهتِر بِالنِّساءِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يُزري&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زریٰ علیه زَرْیاً من باب رَمی، و زریَةً و زرایَةً - بالکسر -: عابه و استهزأ به (المصباح المنیر: ص۲۵۳ «زري»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالعُقَلاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱9 ح9۴۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با ابلهان، نزاع مكن و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باختۀ زنان مشو؛ زيرا اين خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، خردمندان را خوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُعاتِبِ الجاهِلَ فَيَمقُتَكَ، و عاتِبِ العاقِلَ يُحبِبكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱9 ح9۴۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد را سرزنش مكن، كه دشمنت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و خردمند را سرزنش كن تا دوست تو شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: كَتَبَ أبو عَبدِ اللهِ علیه‌السلام إلَى الشّيعَةِ: لَيَعطِفَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مرآة العقول: ج۲۶ ص۱9: «قوله علیه‌السلام: ليعطفنّ، من العطف بمعنىٰ الميل و الشفقة، أي ليترحّموا و يعطفوا علىٰ ذوي الجهل بأن ينهوهم عمّا ارتكبوه من المنكرات. و في بعض النسخ: عن ذوي الجهل، فالمراد هجرانهم و إعراضهم عنهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَوُو السِّنِّ مِنكُم وَ النُّهیٰ عَلیٰ ذَوِي الجَهلِ و طُلاّبِ الرِّئاسَةِ، أو لَتُصيبَنَّكُم لَعنَتي أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۴۷، أعلام الدین: ص۲۳۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: امام صادق علیه‌السلام به شيعيان نوشت: «بايد بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترها و خردمندان شما براى افراد نابخرد و رياست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلب، دل بسوزانند [و نصيحت و ارشادشان كنند]، و گرنه نفرين من به همۀ شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عَن مُوسَى بنِ مُحَمَّدٍ المُحارِبِيِّ عَن رَجُلٍ ذَكَرَ اسمَهُ عَن الإمام الرِّضا علیه‌السلام: أنَّ المَأمونَ قالَ لَهُ: هَل رُويتَ مِنَ الشِّعرِ شَيئاً؟ فَقالَ: قَد رُويتُ مِنهُ الكَثيرَ،...&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَنشِدني أحسَنَ ما رُويتَهُ فِي السُّكوتِ عَنِ الجَاهِلِ، و تَركِ عِتابِ الصَّدِيقِ. فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي لَيَهجُرُنِي الصَّديقُ تَجَنُّباً فَأُريهِ أنَّ لِهَجرِهِ أسبابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَراهُ إن عاتَبتُهُ أغرَیتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي النسخة التی بایدینا: «أغربته»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَریٰ لَهُ تَركَ العِتابِ عِتَابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا بُلِيتُ بِجاهِلٍ مُتَحَكِّمٍ يَجِدُ المُحالَ مِنَ الاُمُورِ صَوابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أولَيتُهُ مِنِّي السُّكوتَ ورُبَّما كانَ السُّكوتُ عَنِ الجَوابِ جَوابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: ما أحسَنَ هٰذا! هٰذا مَن قالَهُ؟ فَقالَ: لِبَعضِ فِتيانِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از موسى بن محمّد مُحاربى، از مردى كه نامش را گفت -: مأمون به امام رضا علیه‌السلام گفت: آيا چیزی از شعر هم برایت روایت شده [و در خاطر داری]؟ فرمود: «بسيار برایم روایت شده [و در خاطر دارم]».…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: بهترين شعرى را كه در بارۀ سكوت در برابر نابخرد و نكوهش نكردن دوست برایت روایت شده، برايم بخوان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«دوستم مرا تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى من براى آن، علّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را در نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم كه اگر سرزنشش كنم، وى را برانگيخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام./&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس سرزنش نكردنش را خود، سرزنشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه گرفتار نابخردى زورگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه كارى ناشدنى را درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برابر او سكوت اختيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه بسا/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاموش ماندن از پاسخ، خود، پاسخ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: اين [شعر] چه زيبا بود! چه كسى آن را سروده است؟ فرمود: «برای يكى از جوانان ماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: الحِلم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بردباری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ثَلاثٌ مَن لَم يَكُنَّ فيهِ لَم يَتِمَّ لَهُ عَمَلٌ: وَرَعٌ يَحجِزُهُ عَن مَعاصِي اللهِ، و خُلُقٌ يُداري بِهِ النّاسَ، و حِلمٌ يَرُدُّ بِهِ جَهلَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9؛ شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۲۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: سه چيز است كه در هر كس نباشد، هيچ عملى از او كامل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد: پارسايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه او را از نافرمانى خدا باز دارد و خويى كه به وسيلۀ آن با مردم مدارا كند و بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه با آن نابخردی نادان را دفع سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: يا عَلِيُّ، ثَلاثٌ مِن مَكارِمِ الأَخلاقِ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ: أن تَعفُوَ عَمَّن ظَلَمَكَ، و تَصِلَ مَن قَطَعَكَ، و تَحلُمَ عَمَّن جَهِلَ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو و أنس بن محمّد عن أبيه جميعاً عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ عن الإمام الباقر علیه‌السلام و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! سه چيز در دنيا و آخرت، از اخلاق نيكوست: گذشت كنى از كسى كه به تو ستم كرده، و پيوند بر قرار كنى با كسى كه از تو بُريده، و بردبارى كنى با كسى كه در حقّ تو نابخردى كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ جَمَعَ اللهُ الخَلائِقَ في صَعيدٍ واحِدٍ... ثُمَّ يُنادي مُنادٍ آخَرُ يُسمِعُ آخِرَهُم كَما يُسمِعُ أوَّلَهُم، فَيَقولُ: أينَ أهلُ الفَضلِ؟ فَيَقومُ عُنُقٌ مِنَ النّاسِ، فَتَستَقبِلُهُم زُمرَةٌ مِنَ المَلائِكَةِ، فَيَقولونَ: ما فَضلُكُم هٰذَا الَّذي نودِيتُم بِهِ؟ فَيَقولونَ: كُنّا يُجهَلُ عَلَينا فِي الدُّنيا فَنَحتَمِلُ، و يُساءُ إلَينا فَنَعفو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُنادي مُنادٍ مِن عِندِ اللهِ تَعالیٰ: صَدَقَ عِبادي، خَلُّوا سَبيلَهُم لِيَدخُلُوا الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم‌السلام، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۰، دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۲۵ ح۱۲۲۶ کلاهما عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: چون روز قيامت شود، خداوند، خلايق را در یک صحرا گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد... سپس ندا دهندهٔ ديگرى از جانب خدا با صدايى كه آن را به همگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «كجايند اهل فضیلت؟». پس، شمارى از مردم بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزند. گروهى از فرشتگان، جلوی آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اين فضيلت شما كه در بارۀ آن بانگ زده شديد، چه بوده است؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما در دنيا چنان بوديم كه هر گاه با ما بابخردانه رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، تحمّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم و هر گاه به ما بدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، گذشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، ندا دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از جانب خداى بلندمرتبه، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «بندگانم راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. راه را بر آنان بگشاييد تا بدون حسابرسى، وارد بهشت شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن جَمَعَ القُرآنَ فَنَولُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّوْل: الأجر و الحَظّ (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۰ «نول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَجهَلُ مَعَ مَن يَجهَلُ عَلَيه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كسى كه قرآن را [در سينۀ خود] گِرد آورده، شايسته است كه در برابر كسى كه با او نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، نابخردى ننمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: صِفَةُ العاقِلِ أن يَحلُمَ عَمَّن جَهِلَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲؛ المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷۱ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ويژگى خردمند، اين است كه در برابر کسی که با وی رفتار نابخردانه دارد، بردباری نشان می‌دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة: إنَّ رَجُلاً قالَ: يا رَسولَ اللهِ، إنَّ لي قَرابَةً أصِلُهُم و يَقطَعوني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في أكثر المصادر، و في بعضها: «و يقطعون»، و في النهاية لابن الأثير في «ملل»: «و يقطعونَني».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُحسِنُ إلَيهِم و يُسيؤونَ إلَيَّ، و أحلُمُ عَنهُم و يَجهَلونَ عَلَيَّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَئِن كُنتَ كَما قُلتَ فَكَأنَّما تُسِفُّهُمُ المَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسفَفت الوَسْم: هو أن يُغرِز الجلدُ بإبرة ثمّ تُحشی المغارِزُ كُحلاً. و قيل: هو من سَفِفت الدواء أسَفُّه. و المَلّ و المَلّةُ: الرماد الحارّ الذي يُحمى لِيُدفَن فيه الخبز ليَنضج. أراد: إنّما تجعل المَلّة سُفوفاً يستَفّونَه؛ يعني أنّ عطاءك إيّاهم حرام عليهم، و نارٌ في بطونهم. أو أي تجعل وجوهَهم كلون الرماد (اُنظر النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ «سفف» و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ «ملل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا يَزالُ مَعَكَ مِنَ اللهِ ظَهيرٌ عَلَيهِم ما دُمتَ عَلیٰ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷99۸، الأدب المفرد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابو هریره -: مردی گفت: ای پیامبر خدا! من نزدیکانی دارم که با آنها پیوند بر قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ ولی آنها از من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرند. به آنان نیکی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ ولی آنها به من بدی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. با آنها بردباری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ ولی آنها با من نابخردانه رفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پیامبر خدا] فرمود: «اگر این گونه باشد که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی، تو باعث روسیاهی آنها [در پیشگاه خدا] هستی و همواره و تا هنگامی که این گونه باشی، پشتیبانی از سوی خداوند در برابر آنها داری».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان عن أبي أيّوب: وَقَفَ عَلَينا رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله، قالَ: اِبتَغُوا الرِّفعَةَ عِندَ اللهِ. قُلنا: و ما هِيَ يا رَسولَ اللهِ؟ قالَ: تَحلُمُ عَمَّن جَهِلَ عَلَيكَ، و تَصِلُ مَن قَطَعَكَ، و تُعطي مَن حَرَمَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۵ الرقم ۲۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ أصبهان - به نقل از ابو ایّوب -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بر سر ما ایستاد و فرمود: «والایی و بلندمرتبگی را نزد خدا بجویید». گفتیم: آن چیست، ای پیامبر خدا؟ فرمود: «در برابر کسی که با تو نابخردانه رفتار کرده است، بردباری کنی و با کسی که از تو بریده، پیوند بر قرار نمایی و به کسی که تو را محروم کرده است، عطا کنی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أرادَ أن يُشَرِّفَ اللهُ لَهُ البُنيانَ، و أن يَرفَعَ لَهُ الدَّرَجاتِ يَومَ القِيامَةِ فَليَعفُ عَمَّن ظَلَمَهُ، و ليُعطِ مَن حَرَمَهَ، وَ ليَصِل مَن قَطَعَهَ، و ليَحلُم عَلی مَن جَهِلَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰ الرقم ۲۳۱۳، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: هر کس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد که خدا او را برافرازد و درجاتش را در روز قیامت بالا ببرد، باید از کسی که به او ستم کرده، در گذرد و به کسی که محرومش کرده، عطا کند و با کسی که از او بریده است، پیوند بر قرار کند و با کسی که با او نابِخْردانه رفتار کرده است، بردباری نماید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سلام: إنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالی لَمّا أرادَ هُدیٰ زَيدِ بنِ سَعنَةَ، قالَ زَيدُ بنُ سَعنَةَ: ما مِن عَلاماتِ النُّبُوَّةِ شَيءٌ إلّا و قَد عَرَفتُها في وَجهِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله حينَ نَظَرتُ إلَيهِ، إلّا شَيئَينِ لَم أخبُرهُما&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَبَرتُ الشيءَ أخبُرُ: عَلِمتُهُ، فأنا خَبيرٌ به (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ «خبر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُ: هَل يَسبِقُ حِلمُهُ جَهلَهُ، و لا يَزيدُهُ شِدَّةُ الجَهلِ عَلَيهِ إلّا حِلماً؟ فَكُنتُ ألطُفُ لَهُ لَأن اُخالِطَهُ فَأَعرِفَ حِلمَهُ مِن جَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ زَيدُ بنُ سَعنَةَ: فَخَرَجَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يَوماً مِنَ الحُجُراتِ و مَعَهُ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، فَأَتاهُ رَجُلٌ عَلیٰ راحِلَتِهِ كَالبَدَوِيِّ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إنَّ بُصریٰ قَريَةُ بَني فُلانٍ قَد أسلَموا و دَخَلوا فِي الإِسلامِ، و كُنتُ حَدَّثتُهُم إن أسلَموا أتاهُمُ الرِّزقُ رَغَداً، و قَد أصابَتهُم سَنَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابتهم السَّنَة: يَعنون به السنَة المَجدِبَة (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۵ «سنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شِدَّةٌ و قُحوطٌ مِنَ الغَيثِ، فَأَنَا أَخشیٰ - يا رَسولَ اللهِ - أن يَخرُجوا مِنَ الإِسلامِ طَمَعاً كَما دَخَلوا فيهِ طَمَعاً، فَإِن رَأَيتَ أن تُرسِلَ إلَيهِم بِشَيءٍ تُعينُهُم بِهِ فَعَلتَ. فَنَظَرَ [أي رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله] إلیٰ رَجُلٍ و إلیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر زيادة الواو، و المناسب: «إلى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جانِبِهِ؛ أراهُ عَلِيّاً علیه‌السلام، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ! ما بَقِيَ مِنه شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ زَيدُ بنُ سَعنةَ: فَدَنَوتُ إلَيهِ فَقُلتُ: يا مُحَمَّدُ، هَل لَكَ أن تَبيعَني تَمراً مَعلوماً مِن حائِطِ بَني فُلانٍ إلیٰ أجَلِ كَذا وكَذا؟ فَقالَ: لا يا يَهودِيُّ، ولٰكِن أبيعُك تَمراً مَعلوماً إلی أجَلِ كَذا وكَذا، ولا اُسَمّي حائِطَ بَني فُلانٍ، فَقُلتُ: نَعَم، فَبايَعَني صلی الله علیه و آله، فَأَطلَقتُ هِمياني فَأَعطَيتُهُ ثَمانينَ مِثقالاً مِن ذَهَبٍ في تَمرٍ مَعلومٍ إلیٰ أجَلِ كَذا و كَذا، فَأَعطاهَا الرَّجُلَ فَقالَ: اِعدِل عَلَيهِم و أَعِنهُم بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ زَيدُ بنُ سَعنةَ: فَلَمّا كانَ قَبلَ مَحَلِّ الأَجَلِ بِيَومَينِ أو ثَلاثَةٍ، أتَيتُهُ فَأَخَذتُ بِمَجامِعِ قَميصِهِ و رِدائِهِ، و نَظَرتُ إلَيهِ بِوَجهٍ غَليظٍ، فَقُلتُ لَهُ: ألا تَقضيني يا مُحَمَّدُ حَقّي؟ فَوَاللهِ، ما عُلِمتُم - يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ - سَيِّئُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و لعلّ الصواب: «سَيِّئو».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَضاءِ مَطْلٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَطْل: التسويف و المدافعة بالعدة و الدَّين (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۴ «مطل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لَقَد كانَ لي بِمُخالَطَتِكُم عِلمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نَظَرتُ إلی عُمَرَ فَإذا عَيناهُ تَدورانِ في وَجهِهِ كَالفَلَكِ المُستَديرِ، ثُمَّ رَماني بِبَصَرِهِ فَقالَ: يا عَدُوَّ اللهِ! أ تَقولُ لِرَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله ما أسمَعُ و تَصنَعُ بِهِ ما أریٰ؟! فَوَ الَّذي بَعَثَهُ بِالحَقِّ، لَولا ما اُحاذِرُ قُوَّتَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و الظاهر أنّ الأصحّ: «فَوتَه» کما في صحیح ابن حبّان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَضَرَبتُ بِسَيفي رَأسَكَ! و رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يَنظُرُ إلی عُمَرَ في سُكونٍ و تُؤَدَةٍ و تَبَسُّمٍ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عُمَرُ، أنَا و هُوَ كُنّا أحوَجَ إلی غَيرِ هٰذا؛ أن تَأمُرَني بِحُسنِ الأَداءِ و تَأمُرَهُ بِحُسنِ التِّباعَةِ! اِذهَب بِهِ - يا عُمَرُ - فَأَعطِهِ حَقَّهُ و زِدهُ عِشرينَ صاعاً مِن تَمرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: ما هٰذِهِ الزِّيادَةُ - يا عُمَرُ -؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أمَرَني رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله أن أزيدَكَ مَكانَ ما نَقِمتُكُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أ تَعرِفُني - يا عُمَرُ -؟ قالَ: لا، مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: زَيدُ بنُ سَعنَةَ. قالَ: الحِبرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِبر و الحَبر: العالم ذِمِّيّاً كان أو مسلماً بعد أن يكون من أهل الكتاب... [و قال] الجوهري: الحِبر و الحَبر: واحد أحبار اليهود، و بالكسر أفصح (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ «حبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ قُلتُ: الحِبرُ، قالَ: فما دَعاكَ أن فَعَلتَ بِرَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله ما فَعَلتَ، وقُلتَ لَهُ ما قُلتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: يا عُمَرُ! لَم يَكُن لَهُ مِن عَلاماتِ النُّبُوَّةِ شَيءٌ إلّا و قَد عَرَفتُهُ في وَجهِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله حينَ نَظَرتُ إلَيهِ، إلّا اثنَينِ لَم أُخبُرهُما مِنهُ: هَل يَسبِقُ حِلمُهُ جَهلَهُ، و لا تَزيدُهُ شِدَّةُ الجَهلِ عَلَيهِ إلّا حِلماً؟ فَقَدِ اختَبَرتُهُما، فَاُشهِدُكَ يا عُمَرُ أنّي قَد رَضيتُ بِاللهِ رَبّاً، و بِالإِسلامِ ديناً، و بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله نَبِيّاً، و اُشهِدُكَ أنَّ شَطرَ مالي - فَإِنّي أكثَرُهُم مالاً - صَدَقَةٌ عَلی اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عُمَرُ: أو عَلیٰ بَعضِهِم؛ فَإِنَّكَ لا تَسَعُهُم! قُلتُ: أو عَلیٰ بَعضِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ زَيدٌ إلی رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَقالَ زَيدٌ: أشهَدُ أن لا إلٰهَ إلّا اللهُ، و أَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ. و آمَنَ بِهِ و صَدَّقَهُ و بايَعَهُ، و شَهِدَ مَعَهُ مَشاهِدَ كَثيرَةً، ثُمَّ تُوُفِّيَ زَيدٌ في غَزوَةِ تَبوكَ مُقبِلاً غَيرَ مُدبِرٍ، و رَحِمَ اللهُ زَيداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴۷، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ - ۵۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۸۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن سعنه گفت: روزى، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از حجره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [ى خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش] بيرون آمد و على بن ابى طالب علیه‌السلام هم همراهش بود. مردى مانند صحرانشينان سوار بر شترش [نزد پيامبر صلی الله علیه و آله] آمد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! [اهالى] روستاى بُصرا، مسلمان شده و به دين اسلام در آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من به آنها گفته بودم كه اگر اسلام بياورند، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان فراوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حال، خشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سالى و سختى و قحطى به آنها رسيده و من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا - كه از اسلام به طمع چيزهاى ديگر خارج شوند، همان گونه كه به اسلام نيز طمعكارانه وارد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! اگر صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، به آنها كمک [مالى] برسان. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به مردى در كنارش - كه فكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم على علیه‌السلام بود - نگريست. او گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! چيزى از آن [ذخيره] نمانده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن سعنه گفت: من به او (پيامبر صلی الله علیه و آله) نزديک شدم و به او گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مقدار معيّنى خرما از باغ فلان قبيله به من بفروشى [و پولش را اكنون بگيرى] و خرما را فلان زمان بدهى؟ فرمود: «نه،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يهودى! امّا مقدار معيّنى خرما [به طور كلّى] براى تحويل در فلان زمان به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشم و معيّن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه از كدام باغ است». من موافقت كردم. او با من معامله كرد و من هم كيسۀ پولم را گشودم و هشتاد مثقال طلا در برابر مقدار معيّنى خرما براى تحويل در زمانى مشخّص به او (پيامبر صلی الله علیه و آله) دادم، و او نیز آن را به آن مرد داد و گفت: «به سوى آنها برگرد و با اين پول به آنها كمک برسان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن سعنه گفت: دو سه روز به زمان تحويل مانده، به نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رفتم و جاى گرد آمدن پيراهن و ردايش را گرفتم و با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خشن به او نگريستم و سپس گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! آيا حقّ مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟ به خدا سوگند - اى فرزندان عبد المطّلب - مردم از شما بدحسابى و تأخير در پرداخت حق، سراغ ندارند و من هم با شما بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و اين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به عمر نگريستم كه چشمانش در صورتش مانند فَلَک دوّار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخيد. او چشمش را به من دوخت و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دشمن خدا! آيا آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم، به پيامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى و آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟! سوگند به آن كه او را به حق بر انگيخت، اگر از پيامبر خدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسيدم، با اين شمشيرم گردنت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدم! پيامبر خدا صلی الله علیه و آله با آرامش و حوصله و تبسّم به عمر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريست و سپس فرمود: «اى عمر! من و او به چيزى غير از اين كار تو، به تو نيازمندتريم. تو بايد مرا به نيكو ادا كردن [بدهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام] و او را به نيكو دادخواهى كردن، فرمان دهى. عمر! با او برو و حقّش را ادا كن و بيست مَن هم اضافه بر حقّش برايش بيفزاى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اين اضافه براى چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عمر] گفت: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به من فرمان داد در برابر كيفر كارى كه با تو كردم، برايت بيفزايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر! مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى؟ گفت: نه. تو كيستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من، زيد بن سعنه هستم. گفت: همان عالم [يهود]؟ گفتم: همان عالم. گفت: به چه انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، آن سخنان را به پيامبر خدا گفتى و با او چنان رفتار كردى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر! همۀ نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيامبرى را در چهرۀ پيامبر خدا به هنگام نگريستن به او ديدم، جز دو نشانه كه آنها را نيافته بودم: [اين كه] آيا بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر جهالتش پيشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و آيا شدّت نابخردى، بر بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد، كه اكنون آنها را آزمودم و من تو را -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر - شاهد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم كه به ربوبيت خداوند و به اين كه اسلام، دينم و محمّد، پيامبرم باشد، راضى شدم، و تو را گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم كه نيمى از دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام - كه من ثروتمندترينِ يهوديان [مدينه] هستم - صدقه براى امّت محمّد باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: براى برخى از آنان؛ چرا كه [دارايى] تو گنجايش همۀ آنها را ندارد! گفتم: براى برخى از امّت محمّد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله باز گشت و گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداى يگانه نيست و گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه محمّد، بنده و فرستادۀ اوست. آن گاه به او ايمان آورد و تصديقش كرد و با او بيعت نمود و همراه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در عرصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّدى حاضر شد و در جنگ تبوک، در همان هنگام كه به سوى دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و نه در باز گشت، از دنيا رفت. خدا زيد را رحمت كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا تَفضَحوا أنفُسَكُم لِتَشفوا غَيظَكُم، و إن جَهِلَ عَلَيكُم جاهِلٌ فَليَسَعهُ حِلمُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برای این كه خشم خود را فرو نشانيد، خود را رسوا مسازيد. اگر نادانى با شما نابخردى كرد، بردبارى شما بايد آن را بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِكُلِّ شَيءٍ زَكاةٌ، و زَكاةُ العَقلِ احتِمالُ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر چيزى را زكاتى است و زكات خِرَد، تحمّل كردن نابخردهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِحتِمالُ الجاهِلِ صَدَقَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون المعجزات: ص۳۶ ميثم التمارّ، نوادر المعجزات: ص۱۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: تحمّل نابخرد، صدقه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إذا حَلُمتَ عَنِ الجاهِلِ فَقَد أوسَعتَهُ جَواباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چون در برابر نابخردْ بردبارى نشان دهى، بی‌گمان، بهترين جواب را به او داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إِنّي لَأَرفَعُ نَفسي أن تَكونَ لَها حاجَةٌ لا يَسَعُها جودي، أو جَهلٌ لا يَسَعُهُ حِلمي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: من خود را برتر از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که نیازی در میان باشد و سخاوتم نتواند آن را بر طرف کند یا جهالتی باشد وبردباری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام از پسِ آن بر نیاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: وَصَفَ الحَسَنُ البَصرِيُّ عَلِيّاً علیه‌السلام، فَقالَ: كانَ لا يَجهَلُ، و إن جُهِلَ عَلَيهِ حَلُمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: حسن بصری، علی علیه‌السلام را توصیف نمود و گفت: ناسنجیده رفتار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و در برابر رفتار ناسنجیدۀ دیگران، بردباری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن وَصِيَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه‌السلام -: اُوصيكَ بِمَغفِرَةِ الذَّنبِ، و كَظمِ الغَيظِ، و صِلَةِ الرَّحِمِ، وَ الحِلمِ عِندَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۴ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲؛ البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۸ و ليس فيه صدره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش به فرزند خود، امام حسن علیه‌السلام -: سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تو را به بخشيدن گناه [ديگران در حقّ خودت] و فرو خوردن خشم، و رسیدگی به خویشاوندان، و بردبارى در برابر نابخرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: المُؤمِنُ حَليمٌ لا يَجهَلُ، و إن جُهِلَ عَلَيهِ يَحلُمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن، بردبار است و نابخردى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و اگر با نابخردى با او رفتار شود، بردبارى به خرج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: النّاسُ رَجُلانِ: مُؤمِنٌ و جاهِلٌ، فَلا تُؤذِ المُؤمِنَ، و لا تُجَهِّلِ الجاهِلَ فَتَكونَ مِثلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: مردمان، دو گروه اند: مؤمن و نادان. به مؤمن، آزار مرسان و به نادان، نسبت نادانی مده، كه مانند او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عن موسَی بنِ محمّدٍ المُحارِبي عَن رَجُلٍ ذَکَرَ اسمَهُ عَنِ الإمامِ الرِّضا علیه‌السلام: إنَّ المَأمونَ قالَ لَهُ علیه‌السلام: هَل رُويتَ مِنَ الشِّعرِ شَيئاً؟ فَقالَ: قَد رُويتُ مِنهُ الكَثيرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنشِدني أحسَنَ ما رُويتَهُ فِي الحِلمِ. فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ دوني مَن بُليتُ بِجَهلِهِ أبَيتُ لِنَفسي أن تُقابِلَ بِالجَهلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن كانَ مِثلي في مَحَلّي مِنَ النُّهیٰ أخَذتُ بِحِلمي كَي أجِلَّ عَنِ المِثلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن كُنتُ أدنیٰ مِنهُ فِي الفَضلِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالحِجیٰ عَرَفتُ لَهُ حَقَّ التَّقَدُّمِ وَالفَضلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: ما أحسَنَ هٰذا! مَن قالَهُ؟! فَقالَ: بَعضُ فِتيانِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از موسى بن محمّد مُحاربى، از مردى که نامش را گفت -: مأمون به امام رضا علیه‌السلام گفت: آيا چیزی از شعر هم روایت شده‌ای [و در خاطر داری]؟ فرمود: «بسيار روایت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام (به خاطر دارم)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بهترين شعرى كه در بارۀ بردبارى برایت روایت شده، بخوان. امام رضا علیه‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اگر به نابخردى پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خود، گرفتار گردم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانع از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم كه نفْسم با نابخردى پاسخ دهد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر با همتاى خود در خردمندى، برخورد كنم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردبارى پيشه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم تا از همانندم، برتر باشم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر با بالاتر از خويش در دانش و خرد، رو به رو شوم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى او حقّ پيشتازى و فضيلت قائلم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: این [شعر] چه زيبا بود! چه كسى آن را سروده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «برای یکی از جوانان ماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة العقائد الإسلامية (المعرفة): ج۲ ص۴۰۵ (الحلم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ عقاید اسلامی (معرفت‌شناسی): ج۳ ص۳۶۹ (بردباری).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-الوثوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: عَدَمُ الوُثوقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عدم اطمینان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يوثَقُ بِعَهدِ مَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۰۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به پيمان كسى كه خردمند نباشد، اعتماد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُن بِعَدُوِّكَ العاقِلِ أوثَقَ مِنكَ بِصَديقِكَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به دشمن داناى خود بيشتر اطمينان داشته باش تا به دوست نابخردت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَنتَصِح بِمَن فاتَهُ العَقلُ، و لا تَثِق بِمَن خانَهُ الأَصلُ؛ فَإِنَّ مَن فاتَهُ العَقلُ يَغُشُّ مِن حَيثُ يَنصَحُ، و مَن خانَهُ الأَصلُ يُفسِدُ مِن حَيثُ يُصلِحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳99، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح9۵9۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برای كسى كه از خرد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است، خيرخواهى مكن و به كسى كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، اعتماد منما؛ زيرا آن كه خرد ندارد، ضرر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند از جايى كه گمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه خيرخواهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و كسى كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، به جاى درست كردن، ويران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: اِنفَرِد بِسِرِّكَ و لا تودِعهُ حازِماً فَيَزِلَّ، و لا جاهِلاً فَيَخونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۳ ص۱۵۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۶؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: رازت را تنها براى خودت نگه دار و آن را [حتّى] به شخصى پخته مسپار، كه ممكن است بلغزد، و به نابخرد هم مسپار كه خيانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُسِرَّ إلَى الجاهِلِ ما لا يُطيقُ كِتمانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۶۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۸ ح9۶۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: رازت را به نابخردی که توان کتمانش را ندارد، نسپار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قالَ لُقمانُ: يا بُنَيَّ، لا تَتَّخِذِ الجاهِلَ رَسولاً، فَإِن لَم تُصِب عاقِلاً حَكيماً يَكونُ رَسولَكَ فَكُن أنتَ رَسولَ نَفسِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ عن يحيی بن سعيد القطّان، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: لقمان گفت: «اى پسرم! نابخرد را پيک خود انتخاب مكن. اگر شخص عاقل و حكيم كه فرستادۀ تو باشد، پيدا نكردى، خود، فرستادۀ خودت باش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإعراض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵: الإِعراضُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روگردانی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خُذِ ٱلْعَفْوَ وَ اْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أعْرِضْ عَنِ ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(گذشت پيشه کن و به [کار] پسنديده فرمان ده و از نابخردان، روی بگردان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إذَا سَمِعُواْ ٱللَّغْوَ أعْرَضُواْ عَنْهُ وَ قَالُواْ لَنَآ أعْمَـٰـلُنَا وَ لَكُمْ أعْمَـٰـلُكُمْ سَلَـٰمٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِى ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون [سخن] لغوى بشنوند، از آن روى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: كردارهاى ما از آنِ ما و كردارهاى شما از آنِ شماست. خدا نگهدارتان! جوياى [مصاحبت] نابخردان نيستيم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم:: في ما وَعَظَ اللهُ عزّ و جلّ بِهِ عيسیٰ علیه‌السلام:... و تَقَرَّب إِلَيَّ بِالمَوَدَّةِ جُهدَكَ، و أَعرِض عَنِ الجاهِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ و ۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، الأمالي للصدوق: ص۶۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از علی بن اسباط، از معصومان: -: در اندرزهای خدای عزّ و جلّ به عیسی علیه‌السلام این بود که: «... و تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى با محبّت ورزیدن، خودت را به من نزديک كن و از نابخردان، روى بگردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أحكَمُ النّاسِ مَن فَرَّ مِن جُهّالِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۴۰ عن يونس بن ظبيان عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: حكيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين انسان، كسى است كه از مردم نابخرد بگريزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: رُبَّ عابِدٍ جاهِلٍ، و رُبَّ عالِـمٍ فاجِرٍ؛ فَاحذَرُوا الجُهّالَ مِنَ العُبّادِ، وَ الفُجّارَ مِنَ العُلَماءِ، فَإنَّ ذٰلِكَ فِتنَةُ الفُتَناءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳۴ عن أبي اُمامة، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴9 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بسى عابد نابخرد و بَسی عالِمِ بدكار! پس، از عابدان نابخرد و عالمانِ بدكار بپرهيزيد كه اينان، اساس فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كُفرُ النِّعمَةِ لُؤمٌ، و صُحبَةُ الجاهِلِ شُؤمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناسپاسى نعمت، پستى است و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با نابخرد، بديُمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَرتَكِبَ ما نُهِيَ عَنهُ، و كَفیٰ بِهِ عَقلاً أن يُسلَمَ عَن شَرِّهِ، فَأَعرِض عَنِ الجَهلِ و أَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰، الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۴؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردی انسان، همین بس که آنچه را از آن نهی شده است، مرتکب شود و در خردورزی انسان، همین بس که از شرّش آسوده باشند. پس، از نابخردی و نابخردان دوری کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن وادَّ السَّخيفَ أعرَبَ عَن سُخفِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه با کم‌خِردْ دوستى كند، نشانۀ کم‌خِردی اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ اصطَنَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصطنعه: اتّخذه، و قوله تعالى: (وَٱصْطَنَعْتُكَ لِـنَفْسِي) تأويله: اخترتُك لإقامة حجّتي و جعلتُك بيني و بين خلقي. و قال الأزهري: أي ربّيتُك لخاصّة أمري(لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰9، الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۶ «صنع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاهِلاً بَرهَنَ عَن وُفورِ جَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه نابخرد را به دوستى برگزيند، بر زيادى نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دليل آورده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَطيعَةُ الجاهِلِ تَعدِلُ صِلَةَ العاقِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، خصائص الأئمّة علیهم‌السلام: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بريدن از نابخرد، برابر است با برقرارى ارتباط با خردمند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِحذَرِ العاقِلَ إذا أغضَبتَهُ، وَ الكَريمَ إذا أهَنتَهُ، وَ النَّذلَ إذا أكرَمتَهُ، وَ الجاهِلَ إذا صاحَبتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر حذر باش از خردمند، هنگامى كه او را به خشم آوردى، و از فرد بزرگوار، هنگامى كه به او اهانت كردى، و از فرومايه، هنگامى كه او را گرامى داشتى، و از نابخرد، هنگامى كه با او هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شدى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: لا يُؤمِنَنَّكَ مِن شَرِّ جاهِلٍ قَرابَةٌ و لا جِوارٌ، فَإِنَّ أخوَفَ ما تَكونُ لِحَريقِ النّارِ أقرَبُ ما تَكونُ إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۸؛ نثر الدرّ: ج۴ ص۲۰۰ من دون إسنادٍ إلی النبيّ أو أحد من أهل البیت علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نزديكى به نابخرد و همسايگى با او، تو را از شرّش ايمن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ زيرا هرچه به آتش نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشى، خطر سوختن برايت بيشتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مِن عَدَمِ العَقلِ مُصاحَبَةُ ذَوِي الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 ح9۲99، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با نادانان، از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَصحَب مَن فاتَهُ العَقلُ، و لا تَصطَنِع مَن خانَهُ الأَصلُ؛ فَإِنَّ مَن لا عَقلَ لَهُ يَضُرُّكَ مِن حَيثُ يَریٰ أنَّهُ يَنفَعُكَ، و مَن لا أصلَ لَهُ يُسيءُ إلیٰ مَن يُحسِنُ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۸۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ ح9۵۸۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با آن كه از خرد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است، مصاحبت مكن، و كسى را كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، ويژۀ خود مگردان؛ زيرا آن كه خردمند نيست، از جايى كه گمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، به تو آسيب خواهد رساند، و آن كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، به هر كه به او خوبى كند، بد خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شَرُّ مَن صاحَبتَ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶9۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترين كسى كه با او هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شَرُّ الأَصحابِ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۰9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترينِ ياران، نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن صَحِبَ جاهِلاً نَقَصَ مِن عَقلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه با نابخرد هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى كند، از خردش كاسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُوادُّوا الكافِرَ، و لا تُصاحِبُوا الجاهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با كافر دوستى مورزيد و با نابخرد هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى مكنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَوَدَّةُ الجُهّالِ مُتَغَيِّرَةُ الأَحوالِ، وَشيكَةُ الاِنتِقالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح9۸۳۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷ ح9۰۰۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوستى نابخردان تغيير می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و زود رخت بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مُصاحَبَةُ الجاهِلِ مِن أعظَمِ البَلاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح9۷۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸9 ح9۰۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مصاحبت با نابخرد، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِحذَر مُجالَسَةَ الجاهِلِ، كَما تَأمَنُ مِن مُصاحَبَةَ العاقِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینی با نابخرد، بر حذر باش، همان گونه که در همراهی با خردمند، آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: صَديقُ الجاهِلِ مَعرِضٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو تضبَط: «مُعَرَّضٌ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلعَطَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوستِ آدم نابخرد، در معرض نابودى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: صَديقُ الجاهِلِ مَتعوبٌ مَنكوبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوستِ آدم نابخرد، در رنج و سختى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَيسَ مَن جالَسَ الجاهِلَ بِذي مَعقولٍ، مَن جالَسَ الجاهِلَ فَليَستَعِدَّ لِقِيلٍ و قالٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، تحف العقول: ص9۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه با نابخرد بنشيند، خردمند نيست. كسى كه با نابخرد بنشيند، بايد خود را آمادۀ حرف و حدیث [مردم] كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - قالَهُ لِرَجُلٍ كَرِهَ لَهُ صُحبَةَ رَجُلٍ رَهِقٍ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَصحَب أخَا الجَهلِ و إيّاكَ و إيّاهُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَم مِن جاهِلٍ أردیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «أودى»، وما أثبتناه من المصادر الاُخرى. و الردى: الهلاك... و أرديته: أي أهلكتُه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ «ردي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَليماً حينَ آخاهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱، عیون الأخبار لابن قتیبة: ج۳ ص9۱، دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به مردی که دوست شدنش را با مردی سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل، خوش نداشت -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دوست نابخرد مصاحبت نکن/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از او بر حذر باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسی نابخرد که زمین زده است/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، بردبار را!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اجعَلنا مِمَّن جاسوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي طافوا في خلال الديار ينظرون هل بقي أحد لم يقتلوه. و في الصحاح: جاسوا خلال الديار؛ أي تخلّلوها فطلبوا ما فيها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ «جوس»)، إشارة إلی الآیة ۵ من سورة الإسراء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِلالَ دِيارِ الظّالِمينَ، وَ استَوحَشوا مِن مُؤانَسَةِ الجاهِلين.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي؛ المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱ من دون إسناد إلی النبيّ أو أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه درون خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ستمگران را [برای یافتن آنها و مجازات کردنشان] جستجو كردند و از همدلى با نابخردان رميدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: يا مِهزَمُ، شيعَتُنا مَن... إن لَقِيَ مُؤمِناً أكرَمَهُ، و إن لَقِيَ جاهِلاً هَجَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ عن مهزم الأسدي، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اى مِهزم! شيعۀ ما كسى است كه... اگر مؤمنى را ببيند، احترامش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر به نابخردى رسد، از او دورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: مُحادَثَةُ العالِـمِ عَلَى المَزابِلِ، خَيرٌ مِن مُحادَثَةِ الجاهِلِ عَلَى الزَّرابِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّرابِيّ: الوَسائد (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ «زرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن إبراهيم بن عبدالحميد، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: گفتگو با عالم در زباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بهتر از گفتگو با نابخرد بر فرش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زربافت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام: صَديقُ الجاهِلِ في تَعَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸9، خصائص الأئمّة: ص۱۱9 عن الإمام عليّ علیه‌السلام، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ عن الإمام الرضا علیه‌السلام و فیهما «في تعب» بدل «تعب»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: دوستِ فردِ نابخرد، رنجور است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: مُناجاةُ اللهِ عزّ و جلّ لِعيسيٰ علیه‌السلام: يا عيسیٰ... لا تَكُن مَعَ الجاهِلينَ؛ فَإنَّ الشَّيءَ يَكونُ مَعَ الشَّيءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۶ - ۵۰۰، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: مناجات خداوند با عیسی [این بود]: ای عیسی!... همراه نابخردان مباش، که هر چیز با همراهش سنجیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام - في ما وَعَظَ بِهِ وَلَدَهُ -: يا بُنَيَّ، لا تَرغَب في وُدِّ الجاهِلِ فَيَریٰ أنَّكَ تَرضیٰ عَمَلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۳۶، الزهد و الرقائق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام - در اندرز به فرزندش -: اى پسرم! در دوستى با نابخرد، رغبت نشان نده؛ زيرا او خيال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه تو از كار او خشنودى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: يَنبَغي لِلعاقِلِ أن يَمنَعَ مَعروفَهُ الجاهِلَ وَ اللَّئيمَ وَ السَّفيهَ؛ أمَّا الجاهِلُ فَلا يَعرِفُ المَعروفَ و لا يَشكُرُ عَلَيهِ، و أمَّا اللَّئيمُ فَأَرضٌ سَبخَةٌ لا تُنبِتُ، و أمَّا السَّفيهُ فَيَقولُ: إنَّما أعطاني فَرَقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَق - بالتحریك -: الخوف و الفزع (مجمع البحرین: ج۳ ص۱۳۸۸ «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن لِساني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲؛ نثر الدرّ: ج۴ ص۱۸9 من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت علیهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: سزاوار است كه خردمند، خوبى را از نابخرد و فرومايه و ابله دريغ دارد؛ چرا كه نابخرد، خوبى را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و آن را سپاس نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و فرومايه، [همچون] شوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زارى است كه قابلِ كِشت نيست و ابله خواهد گفت: از ترس زبانم، به من بخشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:ج]]</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%87_%D9%84_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%84_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%84%D8%A9&diff=365 2025-08-16T20:53:13Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>&lt;span id=&quot;الجهل-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهل (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهل&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-جهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی «جهل»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهل، مادّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دو معنایی است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللغة: الجيم و الهاء و اللام أصلان: أحدهما خِلاف العِلْم، و الآخر الخِفّة و خِلاف الطُّمَأْنِينة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که یک معنای آن ناآگاهی است. این معنا، مفهومی عدمی است و در برابر علم قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب العین: الجَهْل: نقيض العلم. تقول: جَهِلَ فلان حقّه، و جَهِلَ علَيّ، و جَهِلَ بهذا الأمر. و الجَهَالَة: أن تفعل فعلاً بغير علم. و الجاهِلِيَّة الجَهْلَاء: زمانُ الفَترةِ قَبلَ الإسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای دیگر جهل، سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سری (نابُردباری) و نابِخردی (سَفاهت) است که مفهومی وجودی و در برابر عقل است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح المنیر: جَهِلْتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ جَهْلًا و جَهَالَةً خِلَافُ عَلِمْتُهُ، و فِى الْمَثَلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَفَى بالشَّكّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهْلًا». و جَهِلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى غَيْرِهِ: سَفِهَ و أَخْطَأ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کدام از این دو معنا در قرآن و حدیث، فراوان دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، هر چند جهل به معنای نابُردباری و سَفاهت / نابخردی (تعقّل نَوَرزیدن)، بیشتر نکوهش شده و خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. بر پایۀ متون اسلامى، جهل به معنای دوم - که در برابر عقل است - همانند عقل، سربازان فراوانی دارد و در عرصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متعدّد و متنوّعی از زندگی آدمی نمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پایۀ دو معنایی بودن جهل، متون این مَدخل (عنوان)، در دو بخش (مبحث) کلّیِ «جهل در برابر علم» و «جهل در برابر عقل» آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. این البتّه به معنای جدایی و گسست کامل احادیثِ ناظر به این دو موضوع نیست. برخی روایات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند در هر دو بخش جای گیرند؛ ولی به دلیل گریز از تکرار، از آنها در یک جا استفاده گردیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بخش نخستِ این مَدخل و فصل اوّل آن، ابتدا به معناشناسی «جهل در برابر علم» پرداخته شده و سپس کسانی که در متون دینی، به این معنا «جاهل» خوانده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، معرّفی گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در فصل دوم، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های این جهل اشاره شده است. برخی ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آنها را نادیده گرفت. وظیفۀ آدمیان، زدودن این جهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. برخی جهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز اگر مفید نباشند، زیانی هم ندارند و با توجّه به عمر محدود آدمی و فرصت اندک او، نیازی به وقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری برای از میان بردن آنها نیست. فصل سوم در نکوهش جهل است که روشن است بیشتر متوجّه جهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زیانبار است. فصل چهارم به زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ناآگاهی اشاره دارد؛ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی و تباهی عمل و دچار گشتن به دشمنی با عالمان و برخی فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از پیامدهای ناگوار جهل است. فصل پنجم به وظایف جاهل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد. کسی که دانستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مورد نیاز خود را نیاموخته است، باید در آموختن آنها بکوشد و از اظهار نظر در بارۀ آنها بپرهیزد و به نادانی خویش اقرار کند، نه آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که با اظهار فضل دروغین خویش، دیگران را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کند. همچنین او نباید آنچه را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، انکار کند و در بارۀ آن، آگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نادرستی ارائه دهد. در این میان، روایاتی وجود دارند که در برخی جاها به جاهل تخفیف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در فصل ششم، به چگونگی تعامل با شخص ناآگاه اشاره شده است. بر آگاهان است که ناآگاهان را به خود، نزدیک سازند و دانش خویش را به آنان بیاموزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بخش دوم، متون ناظر به «جهل در برابر عقل» آمده است. در این جا نیز فصل نخست به معنای این «جهل» و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی آن اختصاص دارد: این که این «جهل» - که همان تعقّل نکردن و نابِخرَدی است - چگونه در رفتارهای آدمی نمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نابخردان چیست. در همین فصل به سربازان جهالت نیز پرداخته شده و از نابخردترین افراد، سخن به میان آمده است. فصل دوم، مختصّ نکوهش جهالت و جاهلان نابخرد است. فصل سوم نیز پیامدهای زیانبار این‌گونه جهالت را بازگو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. خودفریبی و نافرمانی الهی و کفر و لغزش و خواری و شرارت و مرگ روح و هلاکت جان (در عرصۀ فردی) و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتمادی و اختلاف و تفرقه (در عرصۀ اجتماعی)، همه از آثار سوء نابخردی هستند. فصل چهارم ویژۀ کارهایی است که سزاست فرد نابخرد به آنها بپردازد: ابتدا باید از گرفتار شدن به جهالت به خدا پناه ببریم؛ ولی اگر چنین نشد و در بند نابخردی خویش گرفتار شدیم، باید شیوۀ اعتذار و استغفار را پیش بگیریم و در همه حال، تقوا بورزیم. فصل پایانی و پنجم، وظایف دیگران را در برابر شخص نابخرد، معیّن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. رفتار ما در برابر نابخردی جاهلان، باید همراه با آرامش و سکوت و تعقّل و گریز از رویارویی باشد. باید با بردباری خویش، چنین افرادی را آرام کنیم، هر چند هیچ گاه نباید به نابخردان، اعتماد کامل نمود و لازم است فاصله ای ایمن را از آنان برای خود حفظ کنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبحث-الأولأ-الجهل-المضاد-للعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبحث الأوّل:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهلُ المُضادُّ لِلعِلمِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث یکم: جهل در مقابل علم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-معنی-الجهل-و-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: مَعنَی الجَهلِ وَ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: معنای جهل و جاهل (ناآگاهی و ناآگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَرَ أنَّ لِلهِ عِندَهُ نِعمَةً إلّا في مَطعَمٍ وَ مَشرَبٍ، قَلَّ عِلمُهُ و كَثُرَ جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴، نزهة الناظر: ص۳۰ ح۲۵ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ و راجع تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ و مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه نعمت خداوند را جز در خوراكى و نوشيدنى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند، دانشش اندک و نادانی‌اش بسيار است.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن قالَ: «أنَا عالِمٌ»، فَهُوَ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۴۶ عن ابن عمر؛ منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كه بگويد: «من عالِمم»، او شخص جاهلی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: كَفیٰ بِالمَرءِ فِقهاً إذا عَبَدَ اللهَ، و كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً إذا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُعجِبَ بِرَأيِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶9۸ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ الرقم ۳۲۳؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: حَسبُكَ مِنَ الجَهلِ أن تُظهِرَ كُلَّ ما عَلِمتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲، مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۵ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: در نادانى تو، همين بس كه هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، اظهار كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا تَتَكَلَّم بِكُلِّ ما تَعلَمُ؛ فَكَفیٰ بِذٰلِكَ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۸ ح9۳9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به هر چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، زبان مگشا، كه اين كار، براى نادانى تو بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: حَسبُكَ مِنَ العِلمِ أن تَخشَى اللهَ، و حَسبُكَ مِنَ الجَهلِ أن تُعجَبَ بِعِلمِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن سليمان الغازي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ و فیه «بعقلك، أو قال: بعلمك»، بحار الأنوار: ج۲ ص۴۸ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از دانش، تو را همين بس كه از خدا بترسى و از نادانى، تو را همين بس كه به دانش خود ببالى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ ادَّعیٰ مِنَ العِلمِ غايَتَهُ، فَقَد أظهَرَ مِن جَهلِهِ نِهايَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۶۴ ح9۱9۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه ادّعا كند كه به پايانِ دانش رسيده است، اوج نادانی خود را نشان داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَعرِفُ العالِمَ؛ لِأَنَّهُ لَم يَكُن عالِماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۳ ص۱۵۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جاهل، عالِم را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؛ زيرا قبلاً عالِم نبوده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ يَنظُرُ بِقَلبِهِ و خاطِرِهِ، الجاهِلُ يَنظُرُ بِعَينِهِ و ناظِرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴9و ۱۱۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانا با دل و انديشۀ خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و نادان با چشم و ديدۀ خود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن كَتَمَ عِلماً فَكَأَنَّهُ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴9، نثر الدرّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲؛ جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ من دون إسناد إلى النبيّ صلّی الله علیه و آله أو أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس دانش را پنهان نگه دارد، مانند نادان خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: إنَّ امرَأً عَرَفَ حَقيقَةَ الأَمرِ و زَهِدَ فيهِ لَأَحمَقُ، و إنَّ امرَأً جَهِلَ حَقيقَةَ الأَمرِ مَعَ وُضوحِهِ لَجاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: اگر کسی حقیقت امر را بشناسد و به آن رغبت نورزد، احمق است و اگر کسی حقیقت امر را با وجود روشنی‌اش نشناسد، جاهل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ مَن عَرَفَ قَدرَهُ، و كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن لا يَعرِفَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۳، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ نحوه، إرشاد القلوب: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: عالِم، كسى است كه منزلت خود را بشناسد و آدمى را همين نادانى بس كه منزلت خود را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ مَن عَرَفَ قَدرَهُ، الجاهِلُ مَن جَهِلَ أمرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۸ و ۱۲۳9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۸ و ۴۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: عالم، كسى است كه قدر خويش را بشناسد و جاهل، كسى است كه شأن خود را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در ناآگاهى آدمى، همين بس كه قدر [و اندازۀ] خود را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَن جَهِلَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح۱۰۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، كسى است كه قدر خويش را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انسان را همين ناآگاهی بس كه خودش را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ عُيوبَ نَفسِهِ، و يَطعَنَ عَلَى النّاسِ بِما لا يَستَطيعُ التَّحَوُّلَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۷۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در ناآگاهى آدمى، همين بس كه عيب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود را نداند و از مردم بر كارى خرده گيرد كه خود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از آن دست بردارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ عَيبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در ناآگاهى آدمى، همين بس كه عيب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويش را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-أصناف-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: أصنافُ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع جهل (ناآگاهی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---ما-لا-یسع-الناس-جهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - ما لا یَسَعُ النَّاسَ جَهلُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - آنچه عذر مردم در ندانستنش پذیرفته نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن أبي ذرٍّ: أمَرَنا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله أن لا يَغلِبونا عَلىٰ ثَلاثٍ: أن نَأمُرَ بِالمَعروفِ، و نَنهىٰ عَنِ المُنكَرِ، و نُعَلِّمَ النّاسَ السُّنَنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۱۴۳ ح۵۴9، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۰۶ ح۲۱۵۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنَنُ الدّارِمى - به نقل از ابو ذر -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به ما فرمان داد كه در سه چيز بر ما چيره نگردند: به معروف فرمان دهيم، از منكَر باز داريم و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به مردم بياموزيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: و أمّا ما فَرَضَهُ اللّهُ عزّ و جلّ مِنَ الفَرائِضِ في كِتابِهِ فَدَعائِمُ الإِسلامِ، و هِيَ خَمسُ دَعائِمَ، و عَلىٰ هٰذِهِ الفَرائِضِ بُنِيَ الإِسلامُ، فَجَعَلَ سُبحانَهُ لِكُلِّ فَريضَةٍ مِن هٰذِهِ الفَرائِضِ أربَعَةَ حُدودٍ، لا يَسَعُ أحَداً جَهلُها: أوَّلُهَا الصَّلاةُ، ثُمَّ الزَّكاةُ، ثُمَّ الصِّيامُ، ثُمَّ الحَجُّ، ثُمَّ الوَلايَةُ؛ و هِيَ خاتِمَتُها وَ الحافِظَةُ لِجَميعِ الفَرائِضِ وَ السُّنَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسائل الشيعة: ج۱ ص۱۸ ح۳۵ نقلًا عن رسالة المحكم و المتشابه (تفسير النعماني)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳9 ۱ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: و آن فرايضى كه خداوند در كتابش واجب كرده است، پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه پنج عددند و اسلام، بر اين فرايض بنا شده است. خداوند سبحان، براى هر يک از اين فريضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها چهار حد معيّن كرده است كه كسى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آنها را ناديده انگارد. نخستين آنها نماز، سپس زكات و پس از آن، روزه و حج و در پايان، ولايت است كه نگاهبان همۀ فریضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العِلمُ عِلمانِ: عِلمٌ لا يَسَعُ النّاسَ إلَّا النَّظَرُ فيهِ و هُوَ صِبغَةُ الإِسلامِ، و عِلمٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَسَعُ النّاسَ تَركُ النَّظَرِ فيهِ و هُوَ قُدرَةُ اللّهِ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۱ ح۳۰، كتاب سُليم بن قيس: ج۲ ص9۵۴ ح۸۷ كلاهما عن سليم بن قيس الهلالي، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰9 ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانش، دو گونه است: دانشی که مردم، ناگزیر از فراگیری آن هستند و آن، دین اسلام است و دانشی که مردم، اجازه دارند آن را وا گذارند و آن، قدرت خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممكن است «قدرة» در متن عربى، تصحيف «قَدَر» به معناى تقدير اعمال باشد که چگونگى تعلّق گرفتن قدرت و دانش خدا به آن، مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيچيده و به تعبير امام على علیه‌السلام طريقی مُظلَم و بحری عميق است (ر. ک: بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَلَيكُم بِطاعَةِ مَن لا تُعذَرونَ بِجَهالَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۱۵۶، خصائص الأئمّة: ص۱۰۷، الإرشاد: ص۲۳۲ و زاد فيه «و المعرفة» بعد «بالطاعة»، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۰۰ ح۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر شما باد فرمانبرى از كسى كه در نشناختن او عذرتان پذيرفته نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلىٰ مُعاوِيَةَ -: اِتَّقِ اللّهَ في ما لَدَيكَ، وَ انظُر في حَقِّهِ عَلَيكَ، وَ ارجِع إلىٰ مَعرِفَةِ ما لا تُعذَرُ بِجَهالَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۰، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۸۳ ح۳9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به معاويه -: در آنچه نزد توست، تقوا داشته باش و در حقّش بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بنگر و به شناخت آنچه عذرى در ندانستنش ندارى، بازگرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عيسى بن السريّ أبي اليَسَع: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: أخبِرني بِدَعائِـمِ الإِسلامِ الَّتي لا يَسَعُ أحَداً التَّقصيرُ عَن مَعرِفَةِ شَيءٍ مِنهَا، الَّذي مَن قَصَّر َعَن مَعرِفَةِ شَيءٍ مِنها فَسَدَ عَلَيهِ دينُهُ‌، و لَم يَقبَلِ اللّٰهُ مِنهُ عَمَلَهُ‌، و مَن عَرَفَها و عَمِلَ بِها، صَلَحَ لَهُ دينُهُ و قَبِلَ مِنهُ عَمَلَهُ‌، و لَم يَضِق بِهِ مِمّا هُوَ فيهِ لِجَهلِ شَيءٍ مِنَ الاُمورِ جَهِلَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر و الطبعة الجديدة منه. و الصحيح: «إن جَهِلَهُ‌» كما في تفسير العيّاشي: ج١ ص٢۵٢ ح١٧۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ‌:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهادَةُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ‌، وَ الإِيمانُ بِأَنَّ مُحَمَّداً رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله، وَ الإِقرارُ بِما جاءَ بِهِ مِن عِندِ اللّٰهِ‌، و حَقٌّ فِي الأَموالِ الزَّكاةُ‌، وَ الوِلايَةُ الَّتي أمَرَ اللّٰهُ عزّ و جلّ بِها: وِلايَةُ آلِ مُحَمَّدِ صلی الله علیه و آله. قالَ‌: فَقُلتُ لَهُ‌: هَل فِي الوِلايَةِ شَيءٌ دونَ شَيءٍ‌، فَضلٌ يُعرَفُ لِمَن أخَذَ بِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: نَـعَـم، قــالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (يٰـا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيــعُوا اللّٰهَ وَ أَطِيــعُوا الرَّسُــولَ وَ أُولِي الْأَمْــرِ مِنْكُمْ‌)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء ۵9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ رَسولُ اللّٰهِ علیه‌السلام: مَن ماتَ و لا يَعرِفُ إمامَهُ ماتَ ميتَةً جاهِلِيَّةً‌، و كانَ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله، و كانَ عَلِيّاً علیه‌السلام، و قالَ الآخَرونَ‌: كانَ مُعاوِيَةَ‌، ثُمَّ كانَ الحَسَنَ علیه‌السلام، ثُمَّ كانَ الحُسَينَ علیه‌السلام، و قالَ الآخَرونَ‌: يَزيدُ بنُ مُعاوِيَةَ و حُسَينُ بنُ عَلِيٍّ‌، و لا سَواءَ و لا سَواءَ‌، قالَ‌: ثُمَّ سَكَتَ‌، ثُمَّ قالَ‌: أزيدُكَ؟ فَقالَ لَهُ حَكَمٌ الأَعوَرُ: نَعَم، جُعِلتُ فِداكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: ثُمَّ كانَ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ‌، ثُمَّ كانَ مُحَمَّدَ بنَ عَلِيٍّ أبا جَعفَرٍ، و كانَتِ الشّيعَةُ قَبلَ أن يَكونَ أبو جَعفَرٍ و هُم لا يَعرِفونَ مَناسِكَ حَجِّهِم، و حَلالَهُم و حَرامَهُم، حَتّىٰ كانَ أبو جَعفَرٍ فَفَتَحَ لَهُم و بَيَّنَ لَهُم مَناسِكَ حَجِّهِم، و حَلالَهُم و حَرامَهُم، حَتّىٰ صارَ النّاس يَحتاجونَ إلَيهِم مِن بَعدِ ما كانوا يَحتاجونَ إلَى النّاسِ‌، و هٰكَذا يَكونُ الأَمرُ، وَ الأَرضُ لا تَكونُ إلّا بِإِمامٍ‌، و مَن ماتَ لا يَعرِفُ إمامَهُ ماتَ ميتَةً جاهِلِيَّةً‌، و أَحوَجُ ما تَكونُ إلىٰ ما أنتَ عَلَيهِ إذ بَلَغَت نَفسُكَ هٰذِهِ - و أَهوىٰ بِيَدِهِ إلىٰ حَلقِهِ - وَ انقَطَعَت عَنكَ الدُّنيا، تَقولُ‌: لَقَد كُنتُ عَلىٰ أمرٍ حَسَنٍ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج٢ ص١٩ ح۶، تفسير العيّاشى: ج١ ص٢۵٢ ح١٧۵، رجال الكشّي: ج۲ ص۷۲۳ ح۷99 کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶٨ ص٣٣٧ ح١١.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو اليَسع، عيسى بن سَرىّ -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مرا از پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام خبر ده؛ پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه هيچ كس حق ندارد در شناخت هيچ يک از آنها كوتاهى كند؛ پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه هر كس در شناخت ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آنها كوتاهى كند دينش تباه می‌شود و خداوند عمل او را نمی‌پذيرد، و هر كس آن پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بشناسد و به آنها عمل كند دينش سامان می‌گیرد و عملش از او پذيرفته می‌گردد، و ندانستن چيزهای ديگر، او را به تنگنا نمى‌اندازد [و به دين او آسيبى نمی‌رساند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گواهى دادن به اين كه معبودى جز خدا نيست، و ايمان داشتن به اين كه محمد صلی الله علیه و آله فرستاده خداست، و گردن نهادن به آنچه او از نزد خدا آورده است، و حقّ زكات در اموال، و ولايت كه خداى عزّ و جلّ به آن فرمان داده است: [يعنى] ولايت خاندان محمد صلی الله علیه و آله».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان گفتم: آيا در بارۀ ولايت [از كتاب و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مستندی در دست است که اختصاصی باشد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی در مرآة العقول می‌گويد: «در جملۀ &amp;quot;آيا در بارۀ ولايت، چيزى هست&amp;quot;، دو وجه محتمل است. يكى اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه مراد، اين باشد كه آيا در باب امامت شرطى ويژه و امتيازى شناخته شده هست كه در فردى خاصو معيّن از خاندان محمّد وجود داشته باشد و اقتضا كند كه فقط او امام و ولىّ امر باشد؟... وجه دوم، اين است كه: آيا در بارۀ ولايت دليل خاصّى وجود دارد كه بر وجوب و لزوم آن دلالت بيشترى داشته باشد؟».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فضیلتی براى كسى كه به آن چنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، شناخته شده باشد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله، خداى عزّ و جلّ فرموده است: (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، از خدا فرمان بريد و از پيامبر و اولياى امرتان اطاعت كنيد). پيامبر خدا صلی الله علیه و آله هم فرموده است: كسى كه بميرد و امامش را نشناسد به مرگ جاهلى مرده است. امام، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بوده است و على علیه‌السلام. ديگران گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: معاويه بوده است، سپس حسن بود، سپس حسين بود. عدّه‌ای ديگر گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: يزيد بن معاويه و حسين بن على. [هرگز] يكسان نيستند و يكسان نيستند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی در الوافى گويد: «يعنى نه على و معاويه يكسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نه حسين و يزيد تا امتياز و برترى معلوم نشود و اشتباه پيش آيد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، سكوت كرد و سپس فرمود: «برايت بيشتر بگويم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَكَم اعور عرض كرد: آرى، فدايت گردم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سپس على بن حسين، سپس ابو جعفر محمّد بن على. تا قبل از ابو جعفر، شيعيان مناسک حجّ خود و حلال و حرامشان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، تا آن كه ابو جعفر آمد و [دَرِ علم و معرفت را] به رويشان باز كرد و مناسک حجّشان و حلال و حرامشان را براى آنها بيان فرمود، به طورى كه حالا مردم [غیر امامیّه] به آنان نياز دارند، در صورتى كه قبلاً آنان به مردم، محتاج بودند. قضيّه اين گونه است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسی در مرآة العقول می‌گويد: «يعنى مسألۀ امامت هميشه اين گونه است: يک طرفش معصومى از اهل بيت قرار دارد، كه برترى و پارسايى و عصمت او آشكار و معلوم است و طرف ديگرش فردى نادان و تبهكار از خلفاى جور و ستم است كه نادانى و تبهكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر همگان آشكار و معلوم است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمين، بدون امام نيست و هر كس بميرد و امامش را نشناسد، به مرگى جاهلى مرده است. بيشترين نياز تو به اين عقيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات (ولايت و امامت) زمانى است كه جانت به اين جا برسد» و دستش را سوى گلويش بُرد [و افزود:] «و دنيايت به سر آيد. [آن زمان] خواهى گفت: راستى كه در راهی درست (بر عقيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيكو) بودم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أبي حمزة عن أبي بصير، قال: سَمِعتُهُ يَسأَلُ أبا عَبدِاللهِ علیه‌السلام، فَقالَ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، أخبِرني عَنِ الدّينِ الَّذِي افتَرَضَ اللّهُ عَلَى العِبادِ ما لا يَسَعُهُم جَهلُهُ و لا يُقبَلُ مِنهُم غَيرُهُ، ما هُوَ؟.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: شَهادَةُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّهُ، و أنَّ مُحَمَّداً رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله، و إقامُ الصَّلاةِ، و إيتاءُ الزَّكاةِ، و حِجُّ البَيتِ مَنِ استَطاعَ إلَيهِ سَبيلًا، و صَومُ شَهرِ رَمَضانَ. ثُمَّ سَكَتَ قَليلًا، ثُمَّ قالَ: و الوَلايَةُ - مَرَّتَينِ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲ ح۱۱، بحار الأنوار: ج۶9 ص۱۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از على بن حمزه -: شنيدم كه ابو بصیر از امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: فدايت شوم! مرا از دينى كه خداوند عزّ و جلّ بر بندگانش واجب كرده است و اختيار نشناختن آن را ندارند و جز آن از ايشان پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، آگاه كن كه چيست.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گواهى به اين كه معبودی جز خداوند يگانه نيست و اين كه محمّد صلی الله علیه و آله پيامبر خداست و بر پا داشتن نماز و دادن زكات و حجّ خانه خدا براى كسى كه بِدان راهى دارد و روزۀ ماه رمضان». سپس اندكى خاموش ماند و دو بار فرمود: «و ولايت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أحسِنُوا النَّظَرَ في ما لا يَسَعُكُم جَهلُهُ، وَ انصَحوا لِأَنفُسِكُم، و جاهِدوا في طَلَبِ ما لا عُذرَ لَكُم في جَهلِهِ؛ فَإِنَّ لِدينِ اللّهِ أركاناً لا يَنفَعُ مَن جَهِلَها شِدَّةُ اجتِهادِهِ في طَلَبِ ظاهِرِ عِبادَتِهِ، و لا يَضُرُّ مَن عَرَفَها فَدانَ بِها حُسنُ اقتِصارٍ، و لا سَبيلَ لِأَحَدٍ إلىٰ ذٰلِكَ إلّا بِعَونٍ مِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهِ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۳۳، الإرشاد: ج۲ ص۲۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰9 ح۱۲ و راجع روضة الواعظين: ج۱ ص9۷ ح9۱ و أعلام الدين: ص۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در آنچه امكان ناديده گرفتنش را نداريد، نيک بنگريد و خيرخواه خود باشيد و در پىِ چيزى كه در نشناختنش عذرى نداريد، بكوشيد؛ چرا كه براى دين خدا، پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است كه اگر كسى آنها را نشناسد، سختكوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در عمل به عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ظاهرى، سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و آن كه آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و به آنها ايمان دارد، عمل (عبادت) اندكش به وى زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و كسى را به اين شناختْ راه نيست، جز با يارى خداوند عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الکاظم علیه‌السلام: أوجَبُ العِلمِ عَلَيكَ ما أنتَ مَسؤولٌ عَنِ العَمَلِ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۱۲۲ ح۳، عدّة الداعي: ص۶۸، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۵۴ عن الامام علی علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۲۰ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: لازم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين دانش بر تو آن است كه از عمل بِدان، پرسيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: كَيفَ يَصيرُ إلَى الجَنَّةِ مَن لا يُبصِرُ مَعالِمَ الدّينِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰9 ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى بن مريم علیه‌السلام: چگونه ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار بهشت شود كسى كه نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---ما-لا-یضر-من-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - ما لا یَضُرُّ مِنَ الجَهلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - آنچه ندانستنش زیانی ندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: عِلمُ النَّسَبِ عِلمٌ لا يَنفَعُ، و جَهالَةٌ لا تَضُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج۲ ص۱۶۰ ح۵۴۷۴ نقلًا عن ابن عبدالبرّ عن أبي هريرة؛ نثر الدرّ: ج۱ ص۲۶۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى، دانشى است كه سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ندانستنش زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل عن زيد بن أسلم: قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أعلَمَ فُلاناً! قالَ صلی الله علیه و آله: بِمَ؟ قالوا: بِأَنسابِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عِلمٌ لا يَنفَعُ، و جَهالَةٌ لا تَضُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل: ص۲۳۳ ح۱، الأنساب: ج۱ ص۲۲ الرقم۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل - به نقل از زيد بن اسلم -: گفته شد:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! فلانى چه قدر داناست! فرمود: «به چه چيز؟». گفتند: به نسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دانشى است كه سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ندانستنش زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم عن أبي هريرة: إنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله دَخَلَ المَسجِدَ فَرَأىٰ جَمعاً مِنَ النّاسِ عَلىٰ رَجُلٍ، فَقالَ: و ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، رَجُلٌ عَلّامَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و مَا العَلّامَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: أعلَمُ النّاسِ بِأَنسابِ العَرَبِ، و أعلَمُ النّاسِ بِعَرَبِيَّةٍ، و أعلَمُ النّاسِ بِشِعرٍ، و أعلَمُ النّاسِ بِمَا اختَلَفَ فيهِ العَرَبُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: هذا عِلمٌ لا يَنفَعُ، و جَهلٌ لا يَضُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج۲ ص۲۳، الأنساب: ج۱ ص۲۲ الرقم۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم - به نقل از ابو هريره -: پيامبر صلی الله علیه و آله داخل مسجد شد و ديد گروهى از مردم، گِرد مردى را گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فرمود: «چه خبر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! مردى علّامه آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه علّامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: داناترينِ مردم به نَسَب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرب و داناترينِ مردم به عربيّت و داناترينِ مردم به شعر و داناترينِ مردم به آنچه عرب در آن اختلاف كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «اين، دانشى است كه سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ندانستن آن هم زيانى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله المَسجِدَ فَإِذا جَماعَةٌ قَد أطافوا بِرَجُلٍ، فَقالَ: ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: عَلّامَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و مَا العَلّامَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا لَهُ: أعلَمُ النّاسِ بِأَنسابِ العَرَبِ و وَقائِعِها، و أيّامِ الجاهِلِيَّةِ، وَ الأَشعارِ العَرَبِيَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله: ذاكَ عِلمٌ لا يَضُرُّ مَن جَهِلَهُ، وَ لا يَنفَعُ مَن عَلِمَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۲ ح۱ عن إبراهيم بن عبد الحميد، معاني الأخبار: ص۱۴۱ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۳۴۰ ح۴۰۳، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۱ ح۵ و راجع منية المريد: ص۳۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله داخل مسجد شد و ديد گروهى بر گِرد مردى حلقه زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فرمود: «چه خبر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: علّامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه علّامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: داناترينِ مردم به نَسَب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرب و وقايع و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جاهليت و شعرهاى عربى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «اين، دانشى است كه به آن كه نداند، زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و به آن كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسکري علیه‌السلام - فِي التَّفسیرِ المَنسوبِ إلَیهِ -: لَقَد مَرَّ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه‌السلام عَلیٰ قَومٍ مِن أخلاطِ المُسلِمینَ... و هُم قُعودٌ في بَعضِ المَساجِدِ... إذا هُم یَخوضونَ في أمرِ القَدَرِ و غَیرِهِ مِمَّا اختَلَفَ النّاسُ فیهِ... فَوَقَفَ عَلَیهِم، فَسَلَّمَ، فَرَدُّوا عَلَیهِ و أوسَعوا و قاموا إلَیهِ یَسألونَهُ القُعودَ إلَیهِم، فَلَم یَحفِل بِهِم، ثُمَّ قالَ لَهُم - و ناداهُم -: «یا مَعشَرَ المُتَکَلَّمینَ في ما لا یَعنیهِم و لا یَرِدُ عَلَیهِم! أ لَم تَعلَموا أنَّ لِلهِ عِباداً قَد أسکَتَتهُم خَشیَتُهُ... و إنَّهُم لَهُمُ الفُصَحاءُ العُقَلاءُ الألِبّاءُ العالِمونَ بِاللهِ و أیّامِهِ؟!... فَأینَ أنتُم مِنهُم - یا مَعشَرَ المُبتَدِعینَ‌ -‌‌؟! أ لَم تَعلَموا أنَّ أعلَمَ النّاسِ بِالقَدَرِ أسکَتُهُم عَنُه، و أنَّ أجهَلَ النّاسِ بِالقَدَرِ أنطَقُهُم فیهِ؟!».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسر المنسوب إلی الإمام العسکری علیه‌السلام: ص۶۳۵ ح۳۷۱، بحار الأنوار: ج9۷ ص۵۵ ح۱. و راجع: المدخل ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکری علیه‌السلام - در تفسیر منسوب به ایشان -: امیر المؤمنین علیه‌السلام از کنار جماعتی - که از هر گروهی از مسلمانان، کسی در میانشان بود - عبور کرد... در حالی که آنها در مسجدی نشسته بودند... و در بارۀ مسئلۀ [قَضا و] قَدَر و چند مسئلۀ دیگر از مسائل اختلافیِ بین مسلمان‌ها، بحث می‌کردند.… ایشان بالای سرشان ایستاد و به آنها سلام کرد. آنها هم جواب سلام ایشان را دادند و برای ایشان جا باز کردند و پیش پایش بلند شدند و درخواست کردند که نزدشان بنشیند؛ اما ایشان به جمع آنها نپیوست؛ بلکه به آنها خطاب کرد و گفت: «ای گروهِ بحث‌کننده در موضوعاتی که به دردشان نمی‌‌خورد و ربطی به آنها ندارد! آیا نمی‌دانید که خداوند، بندگانی دارد که بیم از او، ساکتشان کرده است... در حالی که به یقین، زبان‌آور و خردمند و فهمیده و خداشناس و به روزهای خدا آگاه اند؟!... شما کجایید و آنها کجا - ای گروه بدعت‌گذار -! آیا نمی‌دانید که آگاه‌ترینِ مردم در موضوع قَدَر (تقدیر)، ساکت‌ترینِ آنها در این موضوع است و ناآگاه‌ترینِ مردم در موضوع قَدَر، پُرگوترینِ آنهاست؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیانٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورد في الروايتین المنسوبتین إلى أمير المؤمنين عليّ بن أبي طالب علیه‌السلام ما يدل على أن الجهل قد يكون مفيدًا في بعض المواقف.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: رُبَّ جاهِلٍ نَجاتُهُ جَهلُهُ (غرر الحكم: ح۵۳۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۵۱ و فيه «نجّاه» بدل «نجاته»)؛ و رُبَّ جَهلٍ أنفَعُ مِن علم (عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۷ ح۴۸۸9، غرر الحكم: ح۵۳۱9 و فيه «حلم» بدل «علم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كما ورد في نص آخر منسوب إليه أنّ عمل بعض الجهال قد يكون أيسر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: اثنانِ يَهونُ عَلَيهِما كُلُّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ: عالِمٌ عَرَفَ العَواقِبَ، وَ جاهِلٌ يَجهَلُ ما هُوَ فيهِ (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲9 ۱ ح۳۳۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هناك نصّ ثالث يرى أن الجهل ضروري لبدء بعض الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ العَقلُ تِسعَةَ أجزاءٍ احتاجَ إلى جُزءٍ مِن جَهلٍ لِيُقدِمَ بِهِ صاحِبُهُ عَلَى الاُمورِ، فَإِنَّ العاقِلَ أبَداً مُتَوانٍ مُتَرَقِّبٌ مُتَخَوِّفٌ (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲9۵ ح۳۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لكن، تجدر الإشارة إلى أنّ هذه الروايات و الآراء لا يوجد لها سند صحيح، و لم يعثر على أيّ دليل حديثي موثوق به يؤكد صحّتها. و لذلك، فقد تمّ الاكتفاء بذكرها في الهامش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو روایت علوی، جهل را گاه سودمند خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسی جاهل که نجاتش در جهلش است (غرر الحكم: ح۵۳۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۵۱)؛ چه بسا نادانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه از دانايى، سودمندتر است (عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۷ ح۴۸۸۹، غرر الحكم: ح۵۳۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در یک متن منسوب به امام علی علیه‌السلام نیز کار برخی جاهلان آسان دانسته شده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو نفرند كه همه چيز برايشان آسان است: دانايى كه پايان كارها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و نادانى كه موقعيت خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲۹۱ ح۳۳۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و متنی دیگر، جهل را برای اقدام به کارها لازم دانسته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خرد، نُه قسمت باشد، به يک قسمت نادانى [نيز] نياز دارد تا خردمند به كارها اقدام كند؛ زيرا خردمند، هميشه سهل‌انگار و مراقب و ترسان است (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲۹۵ ح۳۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ یک از این روایات و متون، سند و منبع معتبری ندارد و شواهد و مؤیّدات حدیثی برای آنها یافت نشد. از این رو، به نقل آنها در پانوشت اکتفا شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---ما-ینبغي-الجهل-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - ما یَنبَغِي الجَهلُ بِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - آنچه ندانستنش شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: مَنِ اقتَبَسَ عِلماً مِنَ النُّجومِ، اقتَبَسَ شُعبَةً مِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِّحرِ؛ زادَ ما زادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۶ ح۳9۰۵ عن ابن عبّاس؛ عوالی اللآلي: ج۱ ص۱۸۱ ح۲۴۲، بحار الأنوار: ج۵۸ ص۲۷۷ ح۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دانشى در بارۀ ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی (تنجیم) فرا بگيرد، شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از سِحر آموخته است؛ هر چه پیش‌تر، بيشتر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ! إيّاكُم و تَعَلُّمَ النُّجومِ، إلّا ما يُهتَدىٰ بِهِ في بَرٍّ أو بَحرٍ؛ فَإِنَّها تَدعو إلَى الكَهانَةِ، وَ المُنَجِّمُ كَالكاهِنِ، وَ الكاهِنُ كَالسّاحِرِ، وَ السّاحِرُ كَالكافِرِ، وَ الكافِرُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۷9، الاحتجاج: ج۱ ص۵۶۱ ح۱۳۶، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۳۶۲ ح۵9 ۶؛ ربیع الأبرار: ج۱ ص۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! زنهار از فراگيرى نجوم (ستاره‌گویی)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است آنچه در عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمّه علیهم‌السلام در میان اعراب با عنوان «علم نجوم» شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، ترکیبی از یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های علمی و بافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کاهنان بود که عمدتاً برای طالع‌بینی و آینده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی از روی ستارگان (که امروزه «تَنجیم / ستاره‌گویی» نامیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود) به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و نجوم به معنای علمی یا امروزین آن نبود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز آن اندازه كه در خشكى و دريا با آن، راهيابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ زيرا نجوم به كهانت، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و منجّم، چون كاهن است و كاهن، چون ساحر و ساحر، چون كافر و كافر، در آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في جَوابِ الزِّنديقِ لَمّا قالَ لَهُ: ما تَقولُ في عِلمِ النُّجومِ؟ -: هُوَ عِلمٌ قَلَّت مَنافِعُهُ وَ كَثُرَت مَضَرّاتُهُ؛ لِأَنَّهُ لا يُدفَعُ بِهِ المَقدورُ و لا يُتَّقىٰ بِهِ المَحذورُ، إن أخبَرَ المُنَجِّمُ بِالبَلاءِ لَم يُنجِهِ التَّحَرُّزُ مِنَ القَضاءِ، و إن أخبَرَ هُوَ بِخَيرٍ لَم يَستَطِع تَعجيلَهُ، و إن حَدَثَ بِهِ سوءٌ لَم يُمكِنهُ صَرفُهُ. وَ المُنَجِّمُ يُضادُّ اللّهَ في عِلمِهِ، بِزَعمِهِ أنَّهُ يَرُدُّ قَضاءَ اللّهِ عَن خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۲۴۲، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۸۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ غير مسلمانى كه از ايشان، در بارۀ ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى پرسيده بود -: دانشى است كه منافعش اندک و زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش فراوان است؛ زيرا با آن، نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان مقدّرات را دور كرد و نه از محذورات، حذر كرد. اگر منجّم از بلا خبر دهد، پرهيز، وى را از سرنوشتش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهانَد و اگر به امر خيرى خبر دهد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را جلو بيندازد و اگر حادثۀ بدى برايش پيش بيايد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را باز گرداند، و منجّم، با اين پندار كه قضاى الهى را از خلقش باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، در دانشش با خدا ضدّيت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن تَعَلَّمَ مِنَ السِّحرِ شَيئاً كانَ آخِرَ عَهدِهِ بِرَبِّهِ، و حَدُّهُ القَتلُ إلّا أَن يَتُوبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۴۸ ح۵۸۶ عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام، قرب الإسناد: ص۱۵۲ ح۵۵۴ عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبیه عنه علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج٢ ص٢١٠ ح٧٩.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه چيزى از جادو بياموزد، [اين] پايان عهد او با پروردگارش خواهد بود و كيفرش آن است كه كشته شود، مگر اين كه توبه كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن نصر بن قابوس: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه‌السلام يَقولُ: السّاحِرُ مَلعونٌ.… و قالَ علیه‌السلام: المُنَجِّمُ كَالكاهِنِ، وَ الكاهِنُ كَالسّاحِرِ، وَ السّاحِرُ كَالكافِرِ، وَ الكافِرُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲9۷ ح۶۷، بحار الأنوار: ج۵۸ ص۲۲۶ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از نصر بن قابوس -: شنيدم كه امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «ساحر، ملعون است...» و فرمود: «منجّم (ستاره‌گو)، مانند كاهن است و كاهن، مانند ساحر و ساحر، مانند كافر است و كافر، در آتش است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: شَرُّ العِلمِ ما أفسَدتَ بِهِ رَشادَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۶۷ ح۵۶9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۲9۴ ح۵۲۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترين دانش، آن است كه هدايتت را بِدان تباه كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ عِلمٍ أدّىٰ إلىٰ مَضَلَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۷۶ ح۵۳۵۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۷ ح۴9۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بسى دانش كه به گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ مَعرِفَةٍ أدَّت إلىٰ تَضليلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۷۵ ح۵۳۴9، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۵ ح۴۸۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بسى شناخت كه به گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشانَد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ عالِـمٍ قَتَلَهُ عِلمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۶۴ ح۵۳۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بسى دانشمند كه دانشش وى را كشته است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُلُّ عِلمٍ لا يُؤَيِّدُهُ عَقلٌ، مَضَلَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۳۲ ح۶۸۶9، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷۶ ح۶۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر دانشی که خرد، آن را تأیید نکند، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیانٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتبيّن من التأمّل في نصّ هذه الأحاديث أنّ المقصود من علم النجوم المحرّم تعلّمه ليس العلم بمفهومه المعاصر، بل المقصود هو تعلّم علم یعتقد تأثير النجوم في مصير الإنسان، وَ یزعم استطاعة التنبّؤ بالقضاء وَ القدر عن طريق النظر فی النجوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أمّا السحر فیحرم تعلّمه و تعلیمه فی أکثر الموارد، وَ لکن قد یجب تعلّمه للمقابلة مع السحرة الفجرة و التخلّص منهم. و للمزید راجع علم الفقه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دقّت در متن اين احاديث معلوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که مقصود از علم نجومى كه آموختن آن تحريم شده است، دانش ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى به مفهوم امروزى آن نيست؛ بلكه مقصود، علمی است که نقش ستارگان را در سرنوشت انسان باور دارد و ادّعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طریق نگریستن در ستارگان، از قضا و قدر خبر دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ سِحر نیز در بیشتر موارد، یادگیری و یاددهی آن حرام است؛ ولی گاه یادگیری آن برای رویارویی با ساحران بدکردار و رهایی از جادوی آنان واجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که تفصیل آن را باید در علم فقه جویا شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-ذم-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: ذَمُّ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش جهل (ناآگاهی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: قَلبٌ لَيسَ فيهِ شَيءٌ مِنَ الحِكمَةِ كَبَيتٍ خَرِبٍ، فَتَعَلَّموا و عَلِّموا، و تَفَقَّهوا و لا تَموتوا جُهّالاً، فَإِنَّ اللهَ عزّ و جلّ لا يَعذِرُ عَلَى الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵9۰ عن ابن عمر، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷۵۰ نقلاً عن ابن السنّي؛ مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵9 نحوه و ليس فيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دلى كه در آن چيزى از حكمت نباشد، مانند خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مخروبه است. پس، دانش بياموزيد و بياموزانيد و فهميدگى به دست آوريد و نادان نميريد؛ زيرا خداوند، عذرِ نادانستن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إذا أرادَ اللهُ بِقَومٍ خَيراً أكثَرَ فُقَهاءَهُم و قَلَّلَ جُهّالَهُم؛ حَتّیٰ إذا تَكَلَّمَ العالمُ وَجَدَ أعواناً، و إذا تَكَلَّمَ الجاهِلُ قُهِرَ. و إذا أرادَ اللهُ بِقَومٍ شَرّاً أكثَرَ جُهّالَهُم وَ قَلَّلَ فُقَهاءَهُم؛ حَتّیٰ إذا تَكَلَّمَ الجاهِلُ وَجَدَ أعواناً، و إذا تَكَلَّمَ الفَقيهُ قُهِرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفقیه و المتفقه: ج۱ ص۴۲، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح9 ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، هر گاه براى قومى خير بخواهد، دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانِ آنان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد و جاهلانشان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهد. پس هر گاه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس سخن بگويد، ياورانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و هر گاه جاهل لب به سخن بگشايد، طرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. و خداوند، هر گاه براى قومى بدى اراده كند، جاهلانِ آنان را افزايش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانشان را كم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. پس هر گاه جاهل سخن بگويد، ياورانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و هر گاه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس لب به سخن گشايد، طرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَا استَرذَلَ اللهُ عَبداً إلّا حَظَرَ عَنهُ العِلمَ وَ الأَدَبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۵ عن أبي هريرة؛ أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ولیس فيه «و الأدب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را پست نشمرْد، مگر آن كه او را از دانش و ادب محروم ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا أرذَلَ اللهُ عَبداً حَظَرَ عَلَيهِ العِلمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر گاه خداوند [بخواهد] بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را پست گرداند، او را از دانش، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِبنُ آدَمَ أشبَهُ شَيءٍ بِالمِعيارِ: إمّا ناقِصٌ بِجَهلٍ، أو راجِحٌ بِعِلمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲، كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۸ عن الإمام الجواد عنه علیهماالسلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آدمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاده، شبیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيز به ترازوست: يا سبُک است به خاطر نادانى، يا سنگين است به خاطر دانايى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ صَغيرٌ و إن كانَ شَيخاً، وَ العالِمُ كَبيرٌ و إن كانَ حَدَثاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸، أعلام الدین: ص۸۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نادان، كوچک است، هر چند بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال باشد و دانا بزرگ است، هر چند كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ كَزَلَّةِ العالِمِ صَوابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۲، عیون الحکم و المواعظ: ص۳۰۳ ح۵۳۸۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كارِ درستِ آدم نادان، در حدّ لغزش آدمِ داناست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عالِمٌ مُعانِدٌ خَيرٌ مِن جاهِلٍ مُساعِدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲9۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانای ستيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر، از نادانِ ياريگر بهتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ بِالفَضائِلِ مِن أقبَحِ الرَّذائِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نشناختن فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، از زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينْ رذيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفی بِالجَهلِ ذَمّاً أن يَبرَأ مِنهُ مَن هُوَ فيهِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷؛ الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص۵۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در زشتى ناآگاهى، همین بس كه ناآگاه از آن بيزارى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ حَيرانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، سرگردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا غِنیٰ لِجاهِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۵۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۶ ح9۸۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، براى نادان نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ حَيٌّ بَينَ المَوتیٰ، الجاهِلُ مَيِّتٌ بَينَ الأَحياءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۷ و ۲۱۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۷ و ۱۶۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانشمند، زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميان مردگان است و ناآگاه، مرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميان زندگان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: الجَهلُ بِالفَضائِلِ عِدلُ المَوتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: ناآگاهى از ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اخلاقی، برابر مرگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ صَخرَةٌ لا يَنفَجِرُ ماؤُها، و شَجَرَةٌ لا يَخضَرُّ عودُها، و أرضٌ لا يَظهَرُ عُشبُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، سنگى است كه از آن آب نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوشد و درختى است كه چوبش سبز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و زمينى است كه سبزه در آن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جَهلُ المَرءِ بِعُيوبِهِ مِن أكبَرِ ذُنوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج۱ ص۲99، کنز الفوائد: ج۱ ص۲۷9، کشف الیقین: ص۲۱9 ح۲۲9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاهى انسان از عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خويش، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين گناهان اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ قَلباً لَيسَ فيهِ شَيءٌ مِنَ العِلمِ، كَالبَيتِ الخَرابِ الَّذي لا عامِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۵ عن مسعدة بن زياد الربعي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵9، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۶9 عن الإمام الصادق عنه علیهماالسلام و کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: دلى كه در آن چيزى از دانش نباشد، مانند خانۀ ويرانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه آباد كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: لَأَن يَضرِبَكَ الحَكيمُ فَيُؤذِيَكَ، خَيرٌ مِن أن يُدهِنَكَ الجاهِلُ بِدُهنٍ طَيِّبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱؛ ربیع الأبرار: ج۱ ص۵۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: به راستى كه اگر حكيم، تو را بزند و رنجيده شوى، بهتر از اين است كه نادان، تو را با روغنِ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بو بمالد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-مضار-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرَّابِع: مَضارُّ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسیب‌های جهل (ناآگاهی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الضلالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الضَّلالَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الجَهلُ ضَلالَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الایمان: ج۵ ص۳۸۸ ح۷۰۴۰ عن عائشة؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ناآگاهی، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهُ لا يَقبِضُ العِلمَ انتِزاعاً يَنتَزِعُهُ مِنَ العِبادِ، و لٰكِن يَقبِضُ العِلمَ بِقَبضِ العُلَماءِ، حَتّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا لَم يُبقِ عالِماً، اتَّخَذَ النّاسُ رُؤوساً جُهّالاً، فَسُئِلوا فَأَفتَوا بِغَيرِ عِلمٍ، فَضَلّوا و أضَلّوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۵۰ ح۱۰۰ عن عبد اللّٰه بن عمرو بن العاص؛ الأمالي للمفيد: ص۲۰ ح۱ عن ابن عمر نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۲۱ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، علم را با كشيدن، از چنگ مردم، در نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوَرَد؛ بلكه با گرفتن علما از مردم، علم را از آنان پس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، و هر زمان كه عالمى باقى نگذارَد، مردم، ناآگاهان را بزرگان خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و از آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند و آنان نيز از روى جهل، پاسخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. بدين طريق، خود، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و ديگران را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن كَثُرَ نِزاعُهُ بِالجَهلِ، دامَ عَماهُ عَنِ الحَقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۱، روضة الواعظین: ج۱ ص۱۲۳ ح۱۴۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: کسی که از سر ناآگاهی، زیاد ستیزه کند، کوری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از حق، دوام می‌یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَزكو مَعَ الجَهلِ مَذهَبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۷ ح9۸۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ آيينى، با ناآگاهی رُشد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لا خَيرَ في مَن لا يَتَفَقَّهُ مِن أَصحابِنا. يا بَشيرُ، إِنَّ الرَّجُلَ مِنهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا لَم يَستَغنِ بِفِقهِهِ، احتاجَ إِلَيهِم، فَإِذَا احتاجَ إِلَيهِم، أَدخَلُوهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضلالَتِهِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هُوَ لا يَعلَمُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۳ ح۶ عن بشیر الدهان، منیة المرید: ص۳۷۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۲۰ ح۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر يک از ياران ما كه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس نباشد، خيرى در او نيست.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بشير! هر مردى از آنان كه در فقه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نباشد، به آنها (عالمان غير شيعه) نیازمند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر گاه به آنها نيازمند شود، او را بى آن كه متوجّه شود، در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى خويش وارد می‌سازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام - في حَديثٍ طَويلٍ -: قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ الصّادِقُ علیه‌السلام:... إنَّ مَنِ اتَّبَعَ هَواهُ و أُعجِبَ بِرَأيِهِ، كانَ كَرَجُلٍ سَمِعتُ غُثاءَ العامَّةِ تُعَظِّمُهُ وَ تَصِفُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «و تسفه»، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَحبَبتُ لِقاءَهُ مِن حَيثُ لا يَعرِفُني؛ لِأَنظُرَ مِقدارَهُ و مَحَلَّهُ، فَرَأَيتُهُ قَد أحدَقَ بِهِ خَلقٌ كَثيرٌ مِن غُثاءِ العامَّةِ، فَوَقَفتُ مُنتَبِذاً عَنهُم، مُتَغَشِّياً بِلِثامٍ أنظُرُ إِلَيهِ وإلَيهِم، فَما زالَ يُراوِغُهُم حَتّیٰ خالَفَ طَريقَهُم و فارَقَهُم، و لَم يَقِرَّ، فَتَفَرَّقَتِ العَوامُّ عَنهُ لِحَوائِجِهِم، و تَبِعتُهُ أَقتَفي أَثَرَهُ، فَلَم يَلبَث أَن مَرَّ بِخَبّازٍ، فَتَغَفَّلَهُ فَأَخَذَ مِن دُكّانِهِ رَغيفَينِ مُسارَقَةً، فَتَعَجَّبتُ مِنهُ، ثُمَّ قُلتُ في نَفسي: لَعَلَّهُ مُعامَلَةٌ! ثُمَّ مَرَّ بَعدَهُ بِصاحِبِ رُمّانٍ، فَما زالَ بِهِ حَتّیٰ تَغَفَّلَهُ فَأَخَذَ مِن عِندِهِ رُمّانَتَينِ مُسارَقَةً، فَتَعَجَّبتُ مِنهُ، ثُمَّ قُلتُ في نَفسي: لَعَلَّهُ مُعامَلَةٌ! ثُمَّ أقولُ: و ما حاجَتُهُ إذاً إلَى المُسارَقَةِ؟! ثُمَّ لَم أزَل أتبَعُهُ حَتّیٰ مَرَّ بِمَريضٍ فَوَضَعَ الرَّغيفَينِ وَ الرُّمّانَتَينِ بَينَ يَدَيهِ و مَضیٰ. و تَبِعتُهُ حَتَّى استَقَرَّ في بُقعَةٍ مِنَ الصَّحراءِ، فَقُلتُ لَهُ: يا عَبدَ اللّهِ، لَقَد سَمِعتُ بِكَ و أَحبَبتُ لِقاءَكَ فَلَقيتُكَ، و لٰكِنّي رَأَيتُ مِنكَ ما شَغَلَ قَلبي، و إنّي سائِلُكَ عَنهُ لِيَزولَ بِهِ شُغُلُ قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَأَيتُكَ مَرَرتَ بِخَبّازٍ و سَرَقتَ مِنهُ رَغيفَينِ، ثُمَّ بِصاحِبِ الرُّمّانِ و سَرَقتَ مِنهُ رُمّانَتَينِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي: قَبلَ كُلِّ شَيءٍ حَدِّثني مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَجُلٌ مِن وُلدِ آدَمَ علیه‌السلام مِن اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدِّثني مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَجُلٌ مِن أهلِ بَيتِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أينَ بَلَدُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: المَدينَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَعَلَّكَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ بنِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ:؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: فَما يَنفَعُكَ شَرَفُ أصلِكَ مَعَ جَهلِكَ بِما شُرِّفتَ بِهِ و تَركِكَ عِلمَ جَدِّكَ و أَبيكَ لِئَلّا تُنكِرَ ما يَجِبُ أن يُحمَدَ و يُمدَحَ عَلَيهِ فاعِلُهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: و ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: القُرآنُ، كِتابُ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: و مَا الَّذي جَهِلتُ مِنهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَولُ اللهِ عزّ و جلّ: (مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَهُ عَشرُ أمثالِها ومَن جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجزى إلّا مِثلَها)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنّي لَمّا سَرَقتُ الرَّغيفَينِ كانَت سَيِّئَتَينِ، و لَمّا سَرَقتُ الرُّمّانَتَينِ كانَت سَيِّئَتَينِ؛ فَهٰذِهِ أربَعُ سَيِّئاتٍ، فَلَمّا تَصَدَّقتُ بِكُلِّ واحِدٍ مِنهُما كانَ لي بِها أربَعينَ حَسَنَةً، فَانتَقَصَ مِن أربَعينَ حَسَنَةً أربَعٌ بِأَربَعِ سَيِّئاتٍ، بَقِيَ لي سِتٌّ وثَلاثونَ حَسَنَةً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ثَكِلَتكَ اُمُّكَ! أنتَ الجاهِلُ بِكِتابِ اللهِ، أما سَمِعتَ أنَّهُ عزّ و جلّ يَقولُ: (إنَّما يَتَقَبَّلُ اللهُ مِنَ المُتَّقينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ إنَّكَ لَمّا سَرَقتَ رَغيفَينِ كانَت سَيِّئَتَينِ، و لَمّا سَرَقتَ رُمّانَتَينِ كانَت أيضاً سَيِّئَتَينِ، و لَمّا دَفَعتَهُما إلیٰ غَيرِ صاحِبَيهِما بِغَيرِ أمرِ صاحِبَيهِما كُنتَ إنَّما أضَفتَ أربَعَ سَيِّئاتٍ إلیٰ أربَعِ سَيِّئاتٍ، و لَم تُضِف أربَعينَ حَسَنَةً إلیٰ أربَعِ سَيِّئاتٍ! فَجَعَلَ يُلاحِظُني! فَانصَرَفتُ و تَرَكتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الصّادِقُ علیه‌السلام: بِمِثلِ هٰذَا التَّأويلِ القَبيحِ المُستَكرَهِ يَضِلُّونَ و يُضِلُّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن محمّد بن زياد و محمّد بن يسار، الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳، تنبیه الخواطر: ج۲ ص9۶ کلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکری علیه‌السلام - در حدیثی طولانی -: جعفر بن محمّد [امام] صادق علیه‌السلام فرمود: «هر کس از هوای نفس خویش پیروی کند و نظر خود را بپسندد، مانند همان کسی است كه شنيده بودم مردم ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لوح، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايند و او را به بزرگى ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و من دوست داشتم او را ببينم، بی آن که مرا بشناسد تا شخصيّت او را ارزيابى كنم. روزى، او را ديدم كه جمعيّت زيادى از تودۀ مردم گِردش را گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را پوشاندم و دور از جمعیت به تماشای او و مردم ایستادم. او پيوسته به چپ و راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت تا این که راهش را از مردم جدا نمود و جایی نایستاد تا این که مردم از گِردش پراکنده شدند و در پی کار خود رفتند. من به دنبالش رفتم، طولی نکشید که به یک نانوا رسيد و از غفلتش سوء استفاده نمود و دو عدد نان دزديد. من تعجّب كردم؛ ولى با خود گفتم: شايد با نانوا داد و ستدى دارد. آن گاه به شخصى رسيد كه انار داشت. از غفلت او هم سوء استفاده کرد و دو عدد انار دزدانه برداشت. باز تعجّب کردم و با خود انديشيدم كه شايد با این هم داد و ستدی دارد. با خود گفتم: پس چه نیازی به دزدى داشت؟ پس همچنان به دنبال او رفتم تا به بيمارى رسيد. دو قرص نان و دو انار را جلوى او نهاد و رفت، من هم به دنبالش رفتم تا در جایی از بيابان ايستاد. [خود را به او رساندم و] گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندۀ خدا! آوازۀ نيكى تو را شنيده بودم و دوست داشتم كه تو را ملاقات کنم. ملاقاتت کردم؛ ولی از تو كارهای عجيبى دیدم كه فكرم را پريشان ساخته است. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم تا برايم توضيح دهى و خيالم آسوده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چه ديدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: دیدم كه به یک نانوا رسيدى و از او دو نان دزديدى! و سپس از کنار انارفروش گذشتى و از او نيز دو انار دزدیدى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او در پاسخ من گفت: پيش از هر چيز، به من بگو تو كيستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: يكى از فرزندان آدم علیه‌السلام از امّت محمّد صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار ديگر گفت: از چه كسانى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فردى از دودمان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد: در كجا زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مدينه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: شايد تو جعفر بن محمّد بن على بن حسين بن على بن ابی طالب هستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من گفت: ولى اين شرافت خانوادگى برايت سودى نخواهد داشت با اين ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به آنچه مايۀ شرافت توست و نیز کنار نهادن علم جدّ و پدرت، که اگر چنين نبود، چگونه عملى را ناپسند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمری كه انجام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شايستۀ ستودن و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: علم به چه چیزی را کنار نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ داد: كتاب خدا، قرآن را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چه چيز از آن را ندانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سخن خداوند: (هر كسی كه عمل نيكى انجام دهد، پاداشش ده برابر است و هر كسى كه به كردار زشتى دست يازد، كيفرش برابر با آن است). هنگامی که دو نان دزديدم، دو گناه کردم و براى دزديدن دو انار هم دو گناه نمودم و در مجموع، چهار گناه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. حال چون هر يک از آنها را در راه خدا صدقه دادم، چهل ثواب خواهم داشت. از چهل عمل نیک، چهار کردار زشت كم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سى و شش عمل نیک برايم باقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مادرت به عزايت بنشيند! تو هستی که به كتاب خدا جاهلی! مگر نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (خدا فقط از متّقیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد)؟ چون دو نان دزديدى، به دو گناه دچار گرديدى و برای سرقت دو انار هم دو گناه ديگر، و چون مال مردم را به جاى اين كه به خودشان باز گردانى، بدون رضايت آنان به ديگرى دادى، چهار گناه بر آن افزودى، نه آن که چهل عمل نیک به چهار گناه، افزوده باشی!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريست که از او روی گرداندم و باز گشتم و رهايش ساختم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام صادق علیه‌السلام] فرمود: «با اين گونه تفسيرهاى ناپسند است که گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---فساد-العمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - فَسادُ العَمَلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - تباهی عمل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ قَليلَ العَمَلِ يَنفَعُ مَعَ العِلمِ، و إنَّ كَثيرَ العَمَلِ لا يَنفَعُ مَعَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ عن أنس، مسند الشهاب: ج۲ ص۱۲۱ ح۱۰۱۵، العقد الفرید: ج۲ ص9 کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: عمل اندک همراه با دانش، سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و عمل فراوان با ناآگاهی، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ -: يا هِشامُ! قَليلُ العَمَلِ مِنَ العالِمِ مَقبولٌ مُضاعَفٌ، و كَثيرُ العَمَلِ مِن أهلِ الهَویٰ وَ الجَهلِ مَردودٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ و فيه «العاقل» بدل «العالم»، عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9 نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام - خطاب به هشام بن حكم -: اى هشام! عملِ (عبادتِ) اندک از عالِم، چند برابر، [حساب و] پذيرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و عملِ (عبادتِ) زياد از هواپرستان و نادانان پذيرفته نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: المُتَعَبِّدُ عَلیٰ غَيرِ فِقهٍ كَحِمارِ الطّاحونَةِ؛ يَدورُ و لا يَبرَحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما برحَ من مکانه: أي لم یفارقه (مجمع البحرین: ج۱ ص۱۳۴ «برح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! و رَكعَتانِ مِن عالِمٍ خَيرٌ مِن سَبعينَ رَكعَةً مِن جاهِلٍ؛ لِأَنَّ العالِمَ تَأتيهِ الفِتنَةُ فَيَخرُجُ مِنها بِعِلمِهِ، و تَأتِي الجاهِلَ فَتَنسِفُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فينسفه»، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَسفاً، و قَليلُ العَمَلِ مَعَ كَثيرِ العِلمِ خَيرٌ مِن كَثيرِ العَمَلِ مَعَ قَليلِ العِلمِ وَ الشَّكِّ وَ الشُّبهَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه بدون فهم (شناختْ) عبادت كند، مانند خرِ آسياست كه پيوسته به دور خودش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد و از آن جدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دو ركعت نماز عالم، بهتر از هفتاد ركعت نماز جاهل است؛ زيرا دانا، چون گرفتار فتنه شود، با دانش خويش از آن بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد؛ امّا همان فتنه، چون به نادان برسد، وى را از جا بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَنَد. و عملِ اندكى كه با علمِ بسيار همراه باشد، بهتر است از عملِ بسيارى كه با علمِ اندک و شک و شبهه همراه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---عداوة-ما-یجهلون-به-و-لا-یعرفونه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - عَداوَةُ ما یَجهَلونَ بِهِ و لا یَعرِفونَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - دشمنی با آنچه نمی‌دانند و نمی‌شناسند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: قُلتُ أربَعاً أنزَلَ اللهُ تَعالیٰ تَصديقي بِها في كِتابِهِ... قُلتُ: مَن جَهِلَ شَيئاً عاداهُ، فَأَنزَلَ اللهُ: (بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَاْتِهِمْ تَاْوِيلُهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یونس: ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴9۴ ح۱۰۸۲ عن عبد العظيم بن عبد اللّه الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۸۳ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چهار سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه خداوند، مرا در قرآن، تأييد فرموده است.… من گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام: هر كه چيزى را نداند، با آن دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد. پس خداوند نازل فرمود: (بلكه چيزى را دروغ شمردند كه به علم آن، احاطه ندارند و هنوز تفسيرش به آنان نرسيده است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: النّاسُ أعداءُ ما جَهِلوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۱۷۲ و ۴۳۸، خصائص الأئمّة علیهم‌السلام: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مردم، دشمن چيزى هستند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المَرءُ عَدُوُّ ما جَهِلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ عن الجاحظ؛ شرح ابن ميثم علَی المئة كلمة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انسان، دشمن چيزى است كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ شَيئاً عاداهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۲ عن عبد العظيم بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه علیهم‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام و فيه «أمراً» بدل «شيئاً»، كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه چيزى را نداند، با آن دشمنی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (الحُرّیة (۲) / ۳ـ۶. حریة الاطّلاع).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همین دانش‌نامه: مَدخل «آزادی (الحُریَّة ۲)» / ۳ - ۶. آزادی دسترس به اطلاعات.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ شَيئاً عابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ۰ عن الإمام الجواد علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۲۰ ص۳۰۸ ح۵۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه چيزى را نداند، بر آن خرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَصُرَ عَن مَعرِفَةِ شَيءٍ عابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱، کشف الیقین: ص۱۸۳، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه از شناخت چيزى در ماند، بر آن خرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما ضادَّ العُلَماءَ كَالجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ح9۶۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ كس مانند نادانان، با دانشمندان، مخالفت نكرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَخِفُّ بِالعِلمِ و أَهلِهِ إلّا أحمَقُ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۰۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى جز احمق ناآگاه، دانش و اهل دانش را خفيف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُعادوا ما تَجهَلونَ، فَإِنَّ أكثَرَ العِلمِ في ما لا تَعرِفونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، دشمنى نكنيد؛ زيرا بيشتر دانش در چيزهايى است كه شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: العُلَماءُ مِنَ الجُهّالِ في جَهدٍ و جِهادٍ؛ إن وَعَظَت قالُوا: طَغَت، و إن عَلَّمُوا الحَقَّ الَّذي تَرَكوا قالُوا: خالَفَت، و إنِ اعتَزَلوهُم قالُوا: فارَقَت، و إِن قالُوا: هاتُوا بُرهانَكُم عَلیٰ ما تُحَدِّثونَ قالُوا: نافَقَت، و إن أَطاعوهُم قالوا: عَصَتِ اللهَ عزّ و جلّ. فَهَلَكَ جُهّالٌ في ما لا يَعلَمونَ، اُمِّيُّونَ في ما يَتلونَ، يُصَدِّقونَ بِالكِتابِ عِندَ التَّعريفِ و يُكَذِّبونَ بِهِ عِندَ التَّحريفِ، فَلا يُنكِرُونَ، اُولٰئِكَ أَشباهُ الأَحبارِ وَ الرُّهبانِ، قادَةٌ فِي الهَویٰ، سادَةٌ فِي الرَّدیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: علما از دست اين ناآگاهان، به ستوه آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ [چرا كه] اگر اندرز دهند، [آن ناآگاهان] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ياغى شده است. اگر حق را - كه رهايش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - تعليم دهند [و به آن عمل كنند]، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: [با حق] به مخالفت برخاسته اند [؛ چرا كه فقط عقايد خودشان را بر حق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و سخنان دیگر را باطل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند] و اگر گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى اختيار كنند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: راه جدايى [از امّت] را در پيش گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و اگر بگويند: براى سخنان خود، برهان بياوريد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: منافق شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و اگر از آنها اطاعت كنند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: از خداوند، نافرمانى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هلاک شدند اين نادانان، در آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و [هلاک شدند] این ناآگاهان، در آنچه [از كتاب خدا] تلاوت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ چرا که اين كه به زبان، كتاب خدا را تصديق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ امّا با تحريف آن، در واقع، آن را تكذيب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و اين عمل خود را زشت هم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. اينان، شبيه همان اَحبار و راهبان اند؛ پيشاهنگان هوس اند و مهترانِ وادى هلاكت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۶۶ (ما یحرم علی الجاهل/ الإنکار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۷ (آنچه بر جاهل «ناآگاه» حرام است / انکار کردن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---الفتنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - الفِتنَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - فریب خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: قَطَعَ ظَهري رَجُلانِ مِنَ الدُّنيا: رَجُلٌ عَليمُ اللِّسانِ فاسِقٌ، و رَجُلٌ جاهِلُ القَلبِ ناسِكٌ؛ هٰذا يَصُدُّ بِلِسانِهِ عَن فِسقِهِ، و هٰذا بِنُسُكِهِ عَن جَهلِهِ، فَاتَّقُوا الفاسِقَ مِنَ العُلَماءِ، وَ الجاهِلَ مِنَ المُتَعَبِّدينَ، اُولٰئِكَ فِتنَةُ كُلِّ مَفتونٍ، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: «يا عَلِيُّ، هَلاكُ اُمَّتي عَلیٰ يَدَي كُلِّ مُنافِقٍ عَليمِ اللِّسانِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۷، أعلام الدين: ص9 ۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در دنيا دو كس پشت مرا شكستند: مرد زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازِ تبهكار و مرد نادانْ‌رَوانِ عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه. او با زبان خود، تبهكاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و اين با عبادتِ خود، نادانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را. پس، از علماىِ تبهكار و عبادت‌پيشگانِ نادان بپرهيزيد كه اينان مايۀ اغواى هر ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لوح اغوا شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستند. از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هلاكت امّت من به دست منافقان زبان‌باز است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَصَمَ ظَهري رَجُلانِ: عالِمٌ مُتَهَتِّكٌ، و جاهِلٌ مُتَنَسِّكٌ؛ هٰذا يُضِلُّ النّاسَ عَن عِلمِهِ بِتَهَتُّكِهِ، وَ هٰذا يَدعُوهُم إلىٰ جَهِلِهِ بِتَنَسُّكِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر (المكتبة المرتضوية): ص۲۶، منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دو كس كمر مرا شكستند: عالِم پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در و نادان عبادتگر. اين با پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى، مردم را از علمش گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آن با عبادتش، مردم را به نادانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُلُّ جاهِلٍ مَفتونٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۴۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳9۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر ناآگاهى، فتنه زده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إيّاكُم وَ الجُهّالَ مِنَ المُتَعَبِّدينَ، وَ الفُجّارَ مِنَ العُلَماءِ؛ فَإِنَّهُم فِتنَةُ كُلِّ مَفتونٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: زنهار از عابدانِ ناآگاه و علماىِ نابه‌كار؛ زيرا اينها مايۀ فريب هر فريب خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصفِ أقوامٍ -: قَد خاضُوا بِحارَ الفِتَنِ، و أَخَذوا بِالبِدَعِ دونَ السُّنَنِ، و تَوَغَّلُوا الجَهلَ، وَ اطَّرَحُوا العِلمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۸۷ و راجع نهج البلاغة: الخطبة ۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف برخی اقوام -: در درياهاى فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، فرو رفتند و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را رها كرده، بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرفتند و در ناآگاهى، غرقه گشتند و دانش را به دور افكندند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه---قلة-الصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - قِلّةُ الصَّبرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - کم‌صبری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ کَیفَ تَصبرُ علیٰ ما لَم تُحِط بِهِ خُبراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکهف: ۶۸، و راجع یونس: ۳۲، و راجع أیضاً: ح۱۵۲ و ۱۵۶ و ۱۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چگونه می‌توانی در برابر چیزی که به آن، احاطه [ی علمی] نداری، شکیبا باشی؟!)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و---النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و - النَوادِرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و - گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: العِلمُ وَ المالُ يَستُرانِ كُلَّ عَيبٍ، وَ الجَهلُ وَ الفَقرُ يَكشِفانِ كُلَّ عَيبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰۰ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دانش و دارايى، هر عيبى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانند و تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى و ناآگاهى، هر عيبى را آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَنفَعهُ فِقهُهُ ضَرَّهُ جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۵، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ۲ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه فهمش به او سود نرسانَد، ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به او آسيب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في بَيانِ الصِّفاتِ اللّازِمَةِ لِكاتِبِ الوالي -: لا يَجهَلُ مَبلَغَ قَدرِ نَفسِهِ فِي الاُمورِ؛ فَإِنَّ الجاهِلَ بِقَدرِ نَفسِهِ يَكونُ بِقَدرِ غَيرِهِ أَجهَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بيان ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لازم برای مُنشى حاكم -: به جایگاه خود در کارها ناآگاه نباشد؛ زیرا هر کس که جایگاه خود را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، به جایگاه دیگری ناآگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ نَفسَهُ كانَ بِغَيرِ نَفسِهِ أَجهَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۲۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه از خودش آگاه نیست(خود را نمی‌شناسد)، در شناخت دیگران، ناتوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَجهَل نَفسَكَ؛ فَإنَّ الجاهِلَ مَعرِفَةَ نَفسِهِ جاهِلٌ بِكُلِّ شَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ ح9۵۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به خويشتن ناآگاه مباش؛ زيرا كسى كه خود را نشناسد، هيچ چيز را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَجِبتُ لِمَن يَجهَلُ نَفسَهُ كَيفَ يَعرِفُ رَبَّهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در شگفتم از كسى كه خويشتن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، چگونه [توقّع دارد] پروردگارش را بشناسد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَيفَ يَعرِفُ غَيرَهُ مَن يَجهَلُ نَفسَهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶99۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، چگونه ديگرى را بشناسد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ قَدرَهُ جَهِلَ كُلَّ قَدرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۸۷ ح۸۸۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه قدر خود را نشناسد، قدر هر چیز دیگری را نیز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ قَدرَهُ عَدا طَورَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۶۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه قدر خود را نشناسد، پا از حدّ خويش فراتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن لَم يَعرِف نَفسَهُ بَعُدَ عَن سَبيلِ النَّجاةِ، و خَبَطَ فِي الضَّلالِ وَ الجَهالاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶ ح9۰۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه خود را نشناخت، از راه نجات، دور افتاد و در وادى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى و ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قدم نهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أَفضَلُ العَقلِ مَعرِفَةُ الإِنسانِ نَفسَهُ؛ فَمَن عَرَفَ نَفسَهُ عَقَلَ، و مَن جَهِلَها ضَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برترين خردورزى، آگاهی انسان از خویشتن است. پس، هر كه خود را شناخت، خردمند شد و هر كه خود را نشناخت، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن لَم يَهدِهِ العِلمُ أضَلَّهُ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱9۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: کسی را كه دانش ره ننمايد، ناآگاهى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَما أنَّ العِلمَ يَهدِي المَرءَ ويُنجيهِ، كَذٰلِكَ الجَهلُ يُضِلُّهُ و يُرديهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۱۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴۳ و فيه «يضرّه» بدل «يضلّه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه كه دانش، مرد را ره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، ناآگاهى نيز وى را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ العِلمَ يَهدي و يُرشِدُ و يُنجي، و إنَّ الجَهلَ يُغوي و يُضِلُّ و يُردي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانش، ره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و ارشاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ناآگاهى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به بيراهه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جَهلُ الغَنِيِّ يَضَعُهُ، و عِلمُ الفَقيرِ يَرفَعُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاهىِ توانگر، وى را پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و دانشِ نادار، او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افرازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: حِكمَةُ الدَّنِيِّ تَرفَعُهُ، و جَهلُ الشَّريفِ يَضَعُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حكمتِ فرودست، او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افرازد و نادانى فرادست، او را پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: مَوقِعُ الصَّوابِ مِنَ الجُهّالِ مِثلُ مَوقِعِ الخَطَأِ مِنَ العُلَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: جایگاه کار خوب ناآگاهان، مثل جایگاه خطای دانشمندان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ مَوضِعَ قَدَمِهِ زَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه نمی‌داند پايش را کجا می‌گذارد، خواهد لغزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يُزِلُّ القَدَمَ، و يورِثُ النَّدَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاهى، پا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغزاند و پشيمانى به جاى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ نَفسَهُ أَهمَلَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۱۷۸ ح۷۸۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نفس خود را نشناخت، به حال خود رهايش ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِکرِ مُناجاةِ اللهِ عزّ و جلّ لِمُوسیٰ علیه‌السلام -: إنَّ عِبادِيَ الصّالِحينَ زَهِدوا فِي الدُّنيا بِقَدرِ عِلمِهِم، و سائِرَ الخَلقِ رَغِبوا فيها بِقَدرِ جَهلِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷ ح9 عن حفص بن غياث، ثواب الأعمال: ص۲۶۳ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۷۶۵ ح۱۰۲۸ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان مناجات خداوند عزّ و جلّ با موسى علیه‌السلام -: بندگانِ نيک من، به اندازۀ دانششان [و شناختِ حقيقتِ دنيا] به دنيا زهد ورزيدند و ساير مردمان به اندازۀ ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان به آن مشتاق شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المِراءُ داءٌ دَوِيٌّ، و لَيسَ في الإِنسانِ خَصلَةٌ شَرٌّ مِنهُ، و هُوَ خُلُقُ إبليسَ و نِسبَتُهُ، فَلا يُماري في أَيِّ حالٍ كانَ إلّا مَن كانَ جاهِلاً بِنَفسِهِ و بِغَيرِهِ، مَحرُوماً مِن حَقائِقِ الدِّين.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بگومگو (ستیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گری زبانی)، دردی بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درمان است و در انسان، صفتى بدتر از آن نیست و آن، خوى ابلیس و شناس‌نامۀ اوست. پس بدانید جز آنان که به خود و دیگرى، ناآگاه و از حقایق دین، محروم اند، کسی نیست که در هر جایی بگومگو کند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد علیه‌السلام: مَن لَم يَعرِفِ المَوارِدَ أعيَتهُ المَصادِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9، نزهة الناظر: ص۲۰۸ ح۴۵۵، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد علیه‌السلام: هر كس نداند كارى را از كجا آغاز كند، در به سرانجام رساندن آن، درمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-أحکام-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسُ: أحکامُ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظایف جاهل (ناآگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-یجب-علی-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: ما یَجِبُ عَلَی الجاهِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه بر جاهل (ناآگاه)، واجب است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---التعـلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - التَّعَـلُّمُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - آموختن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لا يَنبَغي لِلعالِمِ أن يَسكُتَ عَلیٰ عِلمِهِ، و لا يَنبَغي لِلجاهِلِ أن يَسكُتَ عَلیٰ جَهلِهِ، قالَ اللهُ جَلَّ ذِكرُهُ: (فَسْـأٔلُواْ أهْلَ ٱلذِّكْرِ إن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۴۳، الأنبياء: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۶۵ عن جابر بن عبد اللّٰه، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: سزاوار نيست که عالِم با داشتن علم، خاموشى گزيند و سزاوار نيست ناآگاه با ناآگاهىِ خود، دست روی دست بگذارد. خداوند متعال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (پس اگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، از اهل اطلاع، جويا شويد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ذَنبُ العالِمِ [واحِدٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين سقط من المصدر و أثبتناه من كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸9۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و ذَنبُ الجاهِلِ ذَنبانِ؛ العالِمُ يُعَذَّبُ عَلیٰ رُكوبِهِ الذَّنبَ، وَ الجاهِلُ يُعَذَّبُ عَلیٰ رُكوبِهِ الذَّنبَ و تَركِ العِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶۵ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: گناه دانا، یکی و گناه نادان، دو تاست. دانا بر ارتکاب گناه، کیفر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نادان بر ارتکاب گناه و نیاموختن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَصبِر عَلیٰ ذُلِّ التَّعَلُّمِ ساعَةً، بَقِيَ في ذُلِّ الجَهلِ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس بر خوارىِ ساعتى دانش آموختن صبر نكند، براى هميشه در خوارى ناآگاهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ -: أيُّهَا النّاسُ، إنّا قَد أصبَحنا في دَهرٍ عَنودٍ، و زَمَنٍ كَنودٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُنود: كفر النعمة و الجحود (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ «كند»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يُعَدُّ فيهِ المُحسِنُ مُسيئاً، و يَزدادُ الظّالِمُ فيهِ عُتُوّاً، لا نَنتَفِعُ بِما عَلِمنا، و لا نَسأَلُ عَمّا جَهِلنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۳۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص9۸ ح9۴۳؛ مطالب السؤول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یکی از خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! ما در روزگارى منحرف و زمانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ناسپاس به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم. نيكوكار، بدكار به شمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و ستمكار، بيش از پيش بر طغيانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد. از آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللهِ، ما يَنفي عَنّي حُجَّةَ الجَهلِ؟ قالَ: العِلمُ، قالَ: فَما يَنفي عَنّي حُجَّةَ العِلمِ؟ قالَ: العَمَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱، ربیع الأبرار: ج۳ ص۱۶۱؛ تنبیه الخواطر: ج۱ ص۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مردى گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پیامبر خدا! چه چيز، حجّت ناآگاهى را از من دور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد؟ فرمود: «دانش». گفت: چه چيز، حجّت دانش را از من بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؟ فرمود: «عمل».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: تَعَلَّمُوا الفَرائِضَ و عَلِّموها، فَإِنَّهُ نِصفُ العِلمِ، و هُوَ يُنسىٰ، و هُوَ أوَّلُ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ يُنزَعُ مِن أُمَّتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص9۰۸ ح۲۷۱9 عن أبي هريرة؛ السرائر: ج۳ ص۲۲۶، كشف الغمّة: ج۱ ص۲۶۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: فرايض (احکام خدا) را ياد بگيريد و ياد بدهيد؛ چرا كه نيمى از دانش است و فراموش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نخستين چيزى است كه از امّتم رخت بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: تَعَلَّمُوا العِلمَ و عَلِّموهُ النّاسَ، تَعَلَّمُوا الفَرائِضَ و عَلِّموهُ النّاسَ، تَعَلَّمُوا القُرآنَ و عَلِّموهُ النّاسَ، فَإِنِّي امرُؤٌ مَقبوضٌ، وَ العِلمُ سَيُقبَضُ و تَظهَرُ الفِتَنُ حَتّىٰ يَختَلِفَ اثنانِ في فَريضَةٍ لا يَجِدانِ أحَداً يَفصِلُ بَينَهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدارمي: ج۱ ص۷۸ ح۲۲۵ عن ابن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسعود، مسند أبي يعلى: ج۵ ص۲9 ح۵۰۰۶ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۳۶9 ح۷9۵۰ والسرائر: ج۳ ص۲۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دانش را فرا گيريد و به مردم بياموزيد. فرايض (احکام خدا) را ياد بگيريد و به مردم ياد دهيد. قرآن را فرا گيريد و به مردم بياموزيد كه من، انسانى رفتنى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستم و دانش به زودى جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، تا آن جا كه دو تن در اجرای فريضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (حکمی الهی) اختلاف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و كسى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند تا ميان آن دو داورى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَستَحيِ الجاهِلُ إذا لَم يَعلَم أن يَتَعَلَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۴ عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، نهج البلاغة: الحكمة ۸۲، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح9۶ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، وقتى [چيزى را] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، نبايد از آموختن، شرم كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَحيِي الجاهِلُ إذا سُئِلَ عَمّا لا يَعلَمُ أن يَتَعَلَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح9 ۵، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ كلاهما عن أحمد الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص7۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ عن الإمام الصادق عن أبيه عنه علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر سؤالى از ناآگاه شد كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، از يادگيرى آن خجالت نكشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: عَلَيكُم بِمُذاكَرَةِ العِلمِ، فَإِنَّ بِالعِلمِ تَعرِفونَ الحَلالَ مِنَ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۰ ح۱9۵ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰۳ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: همواره در حال گفتگوى علمى باشيد؛ چرا كه با علم، حلال را از حرام، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: رَحِمَ اللّهُ مَن تَعَلَّمَ فَريضَةً أو فَريضَتَينِ فَعَمِلَ بِهِما أو عَلَّمَهُما مَن يَعمَلُ بِهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج۱ ص۴۲ عن أبي هريرة؛ تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، بيامرزد كسى را كه يک يا دو فريضه را فرا گرفت، پس به آنها عمل كرد و يا به كسى آموخت كه به آنها عمل كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِعلَموا أيُّهَا النّاسُ، أنَّهُ مَن لَم يَملِك لِسانَهُ يَندَم، و مَن لا يَتَعَلَّم يَجهَل، و مَن لا يَتَحَلَّم لا يَحلُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص9 ۴، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام و فیه: «لا يعلم» بدل «لا يتعلّم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! بدانيد هر كه زبانش را مهار نكند، پشيمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر كه نياموزد، ناآگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر كه خود را به بُردباری وا ندارد، بردبار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا كُنتَ جاهِلاً فَتَعَلَّم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر ناآگاهى، ياد بگير.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَنكِفَنَّ مَن لَم يَكُن يَعلَمُ أن يَتَعَلَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، هرگز از يادگيرى خوددارى نكند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عِلَّةُ الجَهلِ تُعرَضُ عَلَى العالِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بيمارى ناآگاهى، بر دانا عرضه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [تا او با دانایی خود، آن را درمان کند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُدُّوا الجَهلَ بِالعِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نادانی را با دانايى، پس بزنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ضادُّوا الجَهلَ بِالعِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به وسيلۀ دانش با ناآگاهى بستيزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قابَلَ جَهلَهُ بِعِلمِهِ فازَ بِالحَظِّ الأَسعَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۵9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر کس با دانش خویش به رویارویی ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برود، به بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختی دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: سَل عَمّا لا بُدَّ لَكَ مِن عِلمِهِ وَ لا تُعذَرُ في جَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵9۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آنچه را بايد بدانى سؤال کن و [بدان که] در ندانستن آن، عذر نداری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالی أوحیٰ إِلیٰ دانِيالَ:... إنَّ أحَبَّ عَبيدي إلَيَّ التَّقِيُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الجَزيلِ، اللّازِمُ لِلعُلَماءِ، التّابِعُ لِلحُلَماءِ، القابِلُ عَنِ الحُكَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن أبي حمزة؛ منية المريد: ص۱۱۱، جامع الأحاديث للقمّي: ص۱9۸ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالى - به دانيال وحى فرمود: «... محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگانم در نزد من، آن پرهيزگارى است كه پاداش بسيار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید، پيوسته با دانشوران است و پيرو بردباران و پذيرنده از فرزانگان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اجعَلنا مِنَ الَّذينَ اشتَغَلوا بِالذِّكرِ عَنِ الشَّهَواتِ، و خالَفوا دَواعِيَ العِزَّةِ بِواضِحاتِ المَعرِفَةِ، و قَطَعوا أستارَ نارِ الشَّهَواتِ بِنَضحِ ماءِ التَّوبَةِ، و غَسَلوا أوعِيَةَ الجَهلِ بِصَفوِ ماءِ الحَياةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه به جاى هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ياد تو مشغول اند، و به واسطۀ روشنايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت، با انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، مخالفت ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با ريختن آب توبه، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با زلال آب زندگى، ظرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جهل را شسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن عبد الغفّار بن القاسم عن الإمام الباقر علیه‌السلام: ألا إنَّ مَفاتيحَ العِلمِ السُّؤالُ. و أَنشَأَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شِفاءُ العَمی طولُ و إنَّما تَمامُ العَمی السُّكوتِ الجَهلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ عن عبد الغفّار بن القاسم، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از عبد الغفّار بن قاسم -: امام باقر علیه‌السلام فرمود: «هان! بدانيد كه كليد دانش، پرسيدن است» و اين شعر را خواند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«درمان نابينايى، استمرار پرسيدن است و /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمام نابينايى در استمرار سكوت بر ناآگاهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: سارِعُوا في طَلَبِ العِلمِ، فَوَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ، لَحَديثٌ واحِدٌ في حَلالٍ و حَرامٍ تَأخُذُهُ عَن صادِقٍ، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما حَمَلَت مِن ذَهَبٍ و فِضَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۶ ح۷۵۵ عن جابر الجعفي و ح۷۵۶ نحوه، مستطرفات السرائر: ص۱۵۷ ح۲۵ فيه «تنازعوا» بدل «سارعوا»، مشكاة&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص۲۳۶ ح۶۷۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در طلب دانش شتاب ورزيد كه سوگند به آن كه جانم در دست اوست، يک حديث در حلال و حرام كه از خبر دهندۀ راستگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى، بهتر از دنيا و همۀ زر و سيم آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام:تَفَقَّهوا فِي الحَلالِ وَ الحَرامِ، و إلّا فَأَنتُم أعرابٌ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي فأنتم في الجهل بالأحكام الشرعيّة كالأعراب الذين قال اللّه فيهم: (الْأَعْرابُ أَشَدُّ كُفْراً وَ نِفاقاً) الْآيَةَ. و الأعراب: سكّان البادية، (لسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العرب: ج۱ ص۵۸۶ و ۵۸۷ «عرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۶ ح۷۵۷ عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۴ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در حلال و حرام، ژرفکاوی كنيد، و گرنه شما نيز چون اعراب باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين خواهيد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام – و قَد سُئِلَ عَن قَولِهِ تَعالیٰ: (فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَة)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۴9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إنَّ اللهَ تَعالیٰ يَقولُ لِلعَبدِ يَومَ القِيامَةِ: عَبدي، أ كُنتَ عالِماً؟ فَإِن قالَ: نَعَم، قالَ لَهُ: أَ فَلا عَمِلتَ بِما عَلِمتَ؟ وَ إِن قالَ: كُنتُ جاهِلاً، قالَ لَهُ: أ فَلا تَعَلَّمتَ حَتّیٰ تَعمَلَ؟ فَيَخصِمُهُ، و ذٰلِكَ الحُجَّةُ البالِغَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ عن مسعدة بن زياد و ص۲9۲ ح۱ نحوه، الأمالي للطوسي: ص9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در توضيح سخن خداوند: (حجّت قاطع، ويژۀ خداست) -: خداوند متعال در روز قيامت به بنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بندۀ من! آيا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى؟». اگر پاسخ دهد: آرى، خداوند به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «پس چرا به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى، عمل نكردى؟!» و اگر پاسخ دهد: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم، به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «چرا نياموختى تا [بدانى و] عمل كنى». بدین ترتیب، آن بنده محكوم می‌شود و اين است آن حجّت قاطع.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِسأَلِ العُلَماءَ ما جَهِلتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۰۱، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ عن لقمان علیه‌السلام و فيه «تعلّم من» بدل «اسأل»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ عن عيسی علیه‌السلام و فيه «تعلّم من» بدل «اسأل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، از دانایان بپرس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَيتَ السِّياطَ عَلى رُؤوسِ أصحابي حَتّى يَتَفَقَّهوا فِي الحَلالِ وَ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۸ ح۷۶۵ عن إسحاق بن عمّار، الکافي: ج۱ ص۳۱ ح۸، منیة المرید: ص۱۱۲ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۳ ح۱۲ و راجع السنن الكبرى: ج۶ ص۳۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كاش تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بالای سرِ يارانم بود تا در حلال و حرام، ‌ژرف‌اندیشی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن زرارة و محمّد بن مسلم و بريد العجليّ: قالَ رَجُلٌ لِأَبي عَبدِاللّهِ علیه‌السلام: إنَّ لِيَ ابناً قَد أحَبَّ أن يَسأَلَكَ عَن حَلالٍ و حَرامٍ، لا يَسأَلُكَ عَمّا لا يَعنيهِ؟ فَقالَ: و هَل يَسأَلُ النّاسُ عَن شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ أفضَلَ مِنَ الحَلالِ وَ الحَرامِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳9 ۴ ص۱۰، المحاسن: ج۱ ص۳۵9 ح۷۶۸، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۳ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از زُراره و محمّد بن مسلم و بُرَيد عِجْلى -: مردى به امام صادق علیه‌السلام گفت: پسرى دارم كه دوست دارد در بارۀ حلال و حرام از تو بپرسد. [آيا چنين است كه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] از چيزهايى كه به كارش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا مردم از چیزی برتر از حلال و حرام پرسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---التوقف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - التَوَقُّفُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - باز ایستادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چیزی را که بِدان علم نداری، دنبال مکن؛ زیرا گوش و چشم و قلب، همه مورد پرسش واقع خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ تَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُم مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِ عِلْمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، چیزی را که بِدان علم ندارید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۸۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: نساء: آیۀ ۸۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، مِن صِفاتِ المُؤمِنِ أن يَكونَ... بَرِيّاً مِنَ المُحَرَّماتِ، واقِفاً عِندَ الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به على علیه‌السلام -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! از ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمن، آن است كه... از محرّمات به دور باشد و در برخورد با تردیدها، درنگ كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لا وَرَعَ كَالوُقوفِ عِندَ الشُّبهَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۳۰ ح۱9، نهج البلاغة: الحكمة ۱۱۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هيچ پارسايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى چون باز ايستادن به هنگام تردید نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الدُّنيا لَم تَكُن لِتَستَقِرَّ إلّا عَلیٰ ما جَعَلَهَا اللهُ عَلَيهِ مِنَ النَّعماءِ وَ الاِبتِلاءِ وَ الجَزاءِ فِي المَعادِ، أو ما شاءَ مِمّا لا تَعلَمُ، فَإِن أشكَلَ عَلَيكَ شَيءٌ مِن ذٰلِكَ فَاحمِلهُ عَلیٰ جَهالَتِكَ، فَإِنَّكَ أوَّلُ ما خُلِقتَ بِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر زيادة «به» كما في تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاهِلاً، ثُمَّ عُلِّمتَ، و ما أكثَرَ ما تَجهَلُ مِنَ الأَمرِ و يَتَحَيَّرُ فيهِ رَأيُكَ، و يَضِلُّ فيهِ بَصَرُكَ، ثُمَّ تُبصِرُهُ بَعدَ ذٰلِكَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دنيا پا بر جا نمانده، مگر بر پایه‌هایی که خدا مقرّر داشته، از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آزمايش و پاداش در روز رستاخيز يا بر پایه‌های دیگری که او خواسته و تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. پس اگر فهم چيزى از اين امور بر تو مشكل شد، فرض را بر ناآگاهى خود بگذار؛ زيرا تو در نخستين بار كه آفريده شدى، ناآگاه بودى و سپس دانا شدى؛ و چه بسيارند چيزهایى كه تو به آنها ناآگاهى و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در آنها سرگردان و بينايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در آنها سرگردان است و سپس در آنها بينا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أفضَلُ العِلمِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُقوفُ الرَّجُلِ عِندَ عِلمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بالاترين حق، ايستادن آدمى در همان جايى است كه علمش را دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إن وَضَحَ لَكَ أمرٌ فَاقبَلهُ، و إلّا فَاسكُت تَسلَم، و رُدَّ عِلمَهُ إلَى اللهِ؛ فَإِنَّكَ في أوسَعَ مِمّا بَينَ السَّماءِ وَ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب سليم بن قيس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۱ عن أبان بن أبي عيّاش، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: اگر چیزی (حقیقتی) برايت آشكار شد، آن را بپذير، و گرنه سكوت كن تا سالم بمانى و دانش آن را به خداوند بسپار؛ زيرا تو در وسعتى بيش از ميان آسمان و زمينى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: الوُقوفُ عِندَ الشُّبهَةِ خَيرٌ مِنَ الاِقتِحامِ فِي الهَلَكَةِ، و تَركُكَ حَديثاً لَم تُروَهُ خَيرٌ مِن رِوايَتِكَ حَديثاً لَم تُحصِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح9 عن أبي سعيد الزهري، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام و فیه صدره، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶99 عن الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: درنگ به هنگام شبهه، از فرو غلتيدن در هلاكت بهتر است و رها كردن حديثى كه خود، آن را روايت نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ كلمۀ «لم تُروَهُ» - که در متن عربی حدیث آمده - وجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگونى احتمال داده شده (ر.ک: حاشيۀ ميرزا رفيعا: ص۱۷۴، شرح المازندرانى: ج۲ ص۲۳۶، مرآة العقول: ج۱ ص۱۶۸). امّا همۀ آن احتمالات، مشتمل بر اين معناست كه اگر حديثى از همۀ جهات برايت روشن نيست و از مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های امر مشتبه است، باز ايستادن از آن و روايت نكردنش بهتر از روايت كردن آن است. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهتر است از روايت حديثى كه به حدود آن احاطه نداری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ أحَلَّ حَلالاً، و حَرَّمَ حَراماً، و فَرَضَ فَرائِضَ، و ضَرَبَ أمثالاً، و سَنَّ سُنَناً...، فَإِن كُنتَ عَلیٰ بَيِّنَةٍ مِن رَبِّكَ و يَقينٍ مِن أمرِكَ و تِبيانٍ مِن شَأنِكَ، فَشَأنُكَ، و إلّا فَلا تَرومَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رام الشيء: طلبه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸ «روم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمراً أنتَ مِنهُ في شَكٍّ و شُبهَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به راستى كه خداوندِ عزّ و جلّ، امورى را حلال و امورى ديگر را حرام كرد؛ كارهايى را واجب ساخت و مَثَل‌هايى را بيان نمود و سنّت‌هايى را پايه گذارى كرد.… اگر بيّنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از سوى خداوند دارى و به كارت يقين دارى و امورت روشن است، [دنبال كن] و گرنه دنبال امر مشکوک مرو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة بن أعين: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ علیه‌السلام: ما حَقُّ اللهِ عَلَى العِبادِ؟ قالَ: أن يَقولوا ما يَعلَمونَ، و يَقِفوا عِندَ ما لا يَعلَمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷، التوحيد: ص۴۵9 ح۲۷ و فيه «حجّة اللَّه» بدل «حقّ اللَّه»، الأمالي للصدوق: ص۵۰۶ ح۷۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از زراره -: از امام باقر علیه‌السلام پرسیدم: حقّ خدا بر بندگان چیست؟ فرمود: «این که آنچه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، بگویند و از آنچه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، زبان باز دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَو أنَّ العِبادَ إذا جَهِلوا وَقَفوا و لَم يَجحَدوا، لَم يَكفُروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 عن زرارة، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر بندگان، زمانى كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، درنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و به انكار بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستند، كافر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هاشم بن سالم: قُلتُ لِأَبي عَبدِاللهِ علیه‌السلام: ما حَقُّ اللهِ عَلیٰ خَلقِهِ؟ فَقالَ: أن يَقولوا ما يَعلَمونَ، و يَكُفّوا عَمّا لا يَعلَمونَ، فَإِذا فَعَلوا ذٰلِكَ فَقَد أدَّوا إلَى اللهِ حَقَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از هشام بن سالم -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: حقّ خداوند بر بندگان چيست؟ فرمود: «آنچه را كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، بر زبان آورند و از آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، باز ايستند. اگر چنين كنند، حقّ خداوند را ادا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام - فِي القَومِ الَّذينَ وصَفَهُم عَبدُ اللهِ بنُ جُندَبٍ بِأَنَّهُم كانوا لَهُ إِخواناً، ثُمَّ صارُوا مِن أهلِ الخِلافِ -: إنَّ هٰؤُلاءِ القَومَ سَنَحَ لَهُم شَيطانٌ اغتَرَّهُم بِالشُّبهَةِ، و لَبَّسَ عَلَيهِم أمرَ دينِهِم...، و أَرادُوا الهُدیٰ مِن تِلقاءِ أنفُسِهِم فَقالوا: لِمَ، و مَن، و كَيفَ؟ فَأَتاهُمُ الهُلكُ مِن مَأمَنِ احتِياطِهِم، و ذٰلِكَ بِما كَسَبَت أيديهِم، و ما رَبُّكَ بِظَلّامٍ لِلعَبيدِ. و لَم يَكُن ذٰلِكَ لَهُم و لا عَلَيهِم، بَل كانَ الفَرضُ عَلَيهِم وَالواجِبُ لَهُم مِن ذٰلِكَ الوُقوفَ عِندَ التَّحَيُّرِ، و رَدَّ ما جَهِلوهُ مِن ذٰلِكَ إلیٰ عالِمِهِ و مُستَنبِطِهِ؛ لِأَنَّ اللهَ يَقولُ في مُحكَمِ كِتابِهِ: (وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى ٱلرَّسُولِ وَ إِلی أُوْلِى ٱلَامْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ ٱلَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَعني آلَ مُحَمَّدٍ، و هُمُ الَّذينَ يَستَنبِطونَ مِن القُرآنَ، و يَعرِفونَ الحَلالَ وَ الحَرامَ، و هُمُ الحُجَّةُ لِلهِ عَلیٰ خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جندب، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در بارۀ کسانی كه به گفتۀ عبد اللَّه بن جُندَب شيعه بودند و سپس به مخالفان پيوستند -: شیطان بر اینان وارد شد و با شبهه، فریبشان داد و کار دینشان را بر آنان مشتبه ساخت... آنان در پی هدایت [من درآوردی] از پیش خودشان بودند و به همین خاطر، از چرایی و کیستی و چگونگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدند. پس هلاکتشان از همان جای امن احتیاطشان آمد و این به دلیل دستاوردهای گناه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود خودشان بود؛ چرا که خداوند به بندگانش ستم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. هدایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوییِ این گونه، نه حقّشان بود و نه بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان؛ بلکه وظيفۀ واجب آنان در اين باره، آن بود كه هنگام سرگردانى، درنگ كنند و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، به داناى آن و استنباط كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ارجاع دهند؛ چرا كه خداوند در كتاب استوارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (اگر آن را به پيامبر و اولياى امر خود ارجاع دهند، قطعاً از ميان آنان، كسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند درست و نادرستِ] آن را در يابند). مقصود، خاندان محمّد صلی الله علیه و آله است. اينان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كسانى كه از قرآن، استنباط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و حلال و حرام را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند. اينان، حجّت خدا بر خلق اويند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: میزان الحکمة: ج۵ ص۴۶ صلی الله علیه و آله (الشبهة / وجوب الوقوف عند الشبهة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: میزان الحکمة: ج۵ ص۴۶۹ (شبهه / وجوب درنگ در هنگام پیش‌ آمدن شبهه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---الاعتراف-بالجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - الاعتِرافُ بِالجَهلِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - اعتراف به ناآگاهی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِعلَم أنَّ الرَّاسِخينَ فِي العِلمِ: هُمُ الَّذينَ أغناهُم عَنِ اقتِحامِ السُّدَدِ المَضروبَةِ دونَ الغُيوبِ، الإِقرارُ بِجُملَةِ ما جَهِلوا تَفسيرَهُ مِنَ الغَيبِ المَحجُوبِ، فَمَدَحَ اللهُ تَعالَى اعتِرافَهُم بِالعَجزِ عَن تَناوُلِ ما لَم يُحيطوا بِهِ عِلماً، و سَمّیٰ تَركَهُمُ التَّعَمُّقَ في ما لَم يُكَلِّفهُمُ البَحثَ عَن كُنهِهِ رُسوخاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة9۱، التوحيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۵ کلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدان كه استواران در علم، كسانى هستند كه اقرار به همۀ آنچه در پس پردۀ غيب است و تفسيرش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، آنان را از اين كه بخواهند به زور از درهاى غيب وارد شوند، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز كرده است. پس، خداوند بزرگ، اعتراف آنان را به ناتوانى از رسيدن به آنچه در حيطۀ دانششان نيست، ستود و خوددارى آنان را از غور كردن در آنچه به بحث و جستجو از كُنه آن مكلّف نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، استوارى در علم ناميد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غايَةُ العَقلِ الاِعتِرافُ بِالجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۷۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نهايتِ خردمندى، اعتراف به ناآگاهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَحيِي الجاهِلُ إذا سُئِلَ عَمّا لا يَعلَمُ أن يَقولَ: لا أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵، الخصال: ص۳۱۵ ح9۵، صحیفة الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۸۱ ح۱۷۷ کلاهما نحوه و كلّها عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر سؤالى از جاهل شد در بارۀ چیزی كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، از اين كه بگويد «نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم»، خجالت نكشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ -: سَيِّدي أنَا الصَّغيرُ الَّذي رَبَّيتَهُ، و أنَا الجاهِلُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي عَلَّمتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۱ عن أبي حمزة الثمالي، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵، المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۸، بحار الأنوار: ج9۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام - در دعا -: سَرورم! منم آن كوچكى كه تربيتش كردى. منم آن ناآگاهى كه علمش آموختى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما عَلِمتُم فَقولوا، و ما لَم تَعلَموا فَقولوا: اللهُ أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن زياد بن أبي رجاء، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۰، تفسیر العیّاشي: ج۱ ص9۵ ح۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: آنچه را که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، بگوييد و آنچه را که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، بگوييد: «خداوند، داناتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-یحرم-علی-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: ما یَحرُمُ عَلَی الجاه&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه بر جاهل (ناآگاه)، حرام است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الإنكار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الإِنكارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - انکار کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بلكه چيزى را دروغ شمردند كه به علمِ آن احاطه نداشتند و تفسیرش به آنان نرسیده بود. کسانی که پیش از آنان بودند نیز پیامبران را به همین گونه دروغگو شمردند. پس بنگر که عاقبت ستمکاران، چگونه بوده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه‌السلام -: إنَّ الجاهِلَ مَن عَدَّ نَفسَهُ بِما جَهِلَ مِن مَعرِفَةِ العِلمِ عالِماً، و بِرَأيِهِ مُكتَفِياً، فَما يَزالُ لِلعُلَماءِ مُباعِداً، و عَلَيهِم زارِياً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَریٰ عليه زَرياً: عابَه و استهزأ به... و الزاري على الإنسان: هو الذي يُنكِر عليه و لا يعُدّه شيئاً (اُنظر: المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ «زري»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لِمَن خالَفَهُ مُخَطِّئاً، و لِما لَم يَعرِف مِنَ الاُمورِ مُضَلِّلاً، فَإِذا وَرَدَ عَلَيهِ مِنَ الاُمورِ ما لَم يَعرِفهُ أنكَرَهُ و كَذَّبَ بِهِ، و قالَ بِجَهالَتِهِ: ما أعرِفُ هٰذا، و ما أراهُ كانَ، و ما أظُنُّ أن يَكونَ، و أَنّیٰ كانَ؟! و ذٰلِكَ لِثِقَتِهِ بِرَأيِهِ، و قِلَّةِ مَعرِفَتِهِ بِجَهالَتِهِ. فَما يَنفَكُّ بِما يَریٰ مِمّا يَلتَبِسُ عَلَيهِ رَأيُهُ مِمّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فما ینفكّ ممّا یَریٰ في ما یلتبس علیه رأیه و ممّا...» و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَعرِفُ لِلجَهلِ مُستَفيداً، و لِلحَقِّ مُنكِراً، و فِي الجَهالَةِ مُتَحَيِّراً، و عَن طَلَبِ العِلمِ مُستَكبِراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ نقلاً عن كتاب الرسائل للكليني و فيه «و في اللجاجة متجرّياً» بدل «و في الجهالة متحيّراً».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش به فرزندش حسن علیه‌السلام -: به راستى كه نادان، كسى است كه خود را در آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، دانا بشمرد و به انديشه و رأى خويش، اكتفا ورزد، و هميشه از عالمان دورى گزيند و از آنان عیبجویی كند و آن را که با او مخالفت ورزد، خطاكار قلمداد كند و چیزهایی را که نمی‌شناسد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کننده معرّفی نماید. پس هر زمان كه برای او چیزی مطرح شود كه آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، انكار كند و دروغ شمرَد و از روى ناآگاهى بگويد: «اين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم» و «فکر نكنم در گذشته وجود داشته» و «گمان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که در آينده محقّق گردد» و «کجا چنین چیزی است؟!». اين همه بر پايۀ اعتماد به انديشه و شناخت اندكش به ناآگاهى خويش است. چنین کسی به علّت مشتبه شدن کار [بر او]، از آنچه معتقد است، جدا نمی‌گردد و از آنچه می‌بیند، برای [برطرف کردن] جهل خود، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نمی‌برد، و منكر حقيقت می‌گردد و در نادانى خويش سرگردان می‌شود و از طلب دانش، سر باز می‌زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَو حَدَّثتُكُم ما سَمِعتُ مِن فَمِ أبِي القاسِمِ صلی الله علیه و آله لَخَرَجتُم مِن عِندي و أنتُم تَقولونَ: إنَّ عَلِيّاً مِن أكذَبِ الكَذّابينَ و أفسَقِ الفاسِقينَ، قالَ تَعالیٰ: (بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ينابيع المودّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر آنچه را از زبان پيامبر صلی الله علیه و آله شنيدم، برايتان بگويم، از نزد من خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد، در حالى كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد: به راستى كه على، دروغگوترينِ دروغگويان و بدكارترينِ بدكاران است. خداوند متعال فرمود: (بلكه دروغ شمردند آنچه را به علمش احاطه نداشتند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---الإخبار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - الإِخبارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - خبردادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا خَيرَ فِي الصَّمتِ عَنِ الحُكمِ، كَما أنَّهُ لا خَيرَ فِي القَولِ بِالجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲؛ أنساب الأشراف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه عنه علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نگفتن حكمت، خيرى نيست، چنان كه در سخن گفتن از روى ناآگاهى خيرى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُخبِر بِما لَم تُحِط بِهِ عِلماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۷9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۰ ح9۴۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از آنچه احاطۀ علمى بِدان ندارى، خبر مده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَقولوا بِما لا تَعرِفونَ، فَإِنَّ أكثَرَ الحَقِّ في ما تُنكِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۷، أعلام الدین: ص۱۲۸، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۵۶ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد، بر زبان مرانيد؛ زيرا بيشترين حقيقت، در چيزى است كه انكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن... أن نَعضُدَ ظالِماً... أو نَقولَ فِي العِلمِ بِغَيرِ عِلمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ الدعاء۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۶ ص۱۸۵ عن الإمام عليّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: بار خدايا! به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه... به ستمگرى يارى رسانم... يا در مسئله‌ای علمی، سخنى ندانسته بر زبان آورم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ اللهَ خَصَّ عِبادَهُ بِآيَتَينِ مِن كِتابِهِ: ألّا يَقولوا حَتّیٰ يَعلَموا، و لا يَرُدّوا ما لَم يَعلَموا، و قالَ عزّ و جلّ: (ألَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِم مِّيثَـٰقُ ٱلْكِتَـٰبِ أن لَا يَقُولُواْ عَلَى ٱللهِ إلّا ٱلْحَقَّ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قالَ: (بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَاْتِهِمْ تَاْوِيلُهُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ عن أبي يعقوب بن إسحاق بن عبد اللّٰه، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۲ و فيه «عيّر» بدل «خصّ»، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۵۷ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند، بندگانش را به دو آيه از كتابش اختصاص داده است: اين كه تا ندانند، نگويند، و ندانسته چیزی را انکار نکنند، و خداوند عزّ و جلّ فرمود: (آيا از آنان، پيمان كتاب [آسمانى] گرفته نشده كه جز به حق، در بارۀ خدا سخن نگويند) و فرمود: (بلكه دروغ شمردند آنچه را به علمش احاطه پيدا نكردند و تأويلش به آنان نرسيد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---الإفتاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - الإِفتاءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - فتوا دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ، كانَ ما يُفسِدُهُ مِنَ الدّينِ أكثَرَ مِمّا يُصلِحُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲، مسند الرضا علیه‌السلام: ص۷9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه ندانسته به مردم فتوا دهد، آنچه را از دين تباه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، بيش از آن است كه اصلاح می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ، و هُوَ لا يَعلَمُ النّاسِخَ مِنَ المَنسوخِ وَ المُحكَمَ مِنَ المُتَشابِهِ، فَقَد هَلَكَ و أَهلَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح9، المحاسن: ج۱ ص۳۲۶ ح۶۵9، الأمالي للصدوق: ص۵۰۷ ح۷۰۳ کلاهما نحوه و کلّها عن ابن شرمة عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه ندانسته به مردم فتوا دهد، در حالى كه ناسخ و منسوخ، و محكم و متشابه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ لَعَنَتهُ مَلائِكَةُ السَّماواتِ وَ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷ عن الإمام الصادق عن أبيه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9 ۱۴ عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله و ليس فيه «الناس».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كه ندانسته براى مردم فتوا دهد، فرشتگان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين، او را نفرين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله:مَن أُفتِيَ بِفُتيا غَيرَ ثَبتٍ فَإِنَّما إثمُهُ عَلیٰ مَن أفتاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ عن أبي هريرة؛ منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه فتوايى تحقيق نشده به وى داده شود، همانا گناهش بر كسى است كه فتوا داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ و لا هُدىً مِنَ اللهِ لَعَنَتهُ مَلائِكَةُ الرَّحمَةِ و مَلائِكَةُ العَذابِ، و لَحِقَهُ وِزرُ مَن عَمِلَ بِفُتياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن أبي عبيدة، تهذیب الأحکام: ج۶ ص۲۲۳ ح۵۳۱، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۱۸ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: آن كه به مردم از روى ناآگاهى و بدون هدايتى الهى فتوا دهد، فرشتگان رحمت و فرشتگان عذاب، او را نفرين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و عقوبت كسانى كه بِدان فتوا عمل كنند، به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (الافتراء / الافتراء علی الله).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همین دانش‌نامه: (اِفترا / دروغ بستن به خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---ما-رفع-عن-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - ما رُفِعَ عَن الجاهِلِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - آنچه از گردن جاهل (ناآگاه) برداشته شده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: رُفِعَ عَن أُمَّتي تِسعَةٌ: الخَطَأُ، وَ النِّسيانُ، و ما اُكرِهُوا عَلَيهِ، و ما لا يَعلَمونَ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ ح9 عن حريز بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: [مسئوليت] نُه چيز، از امّت من برداشته شده است: خطا، فراموشى، آنچه بِدان مجبور شوند، آنچه ندانند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: رَفَعَ اللهُ عَن هٰذِهِ الأُمَّةِ أربَعاً: ما لا يَستَطيعونَ، و مَا استُكرِهوا عَلَيهِ، و ما نَسوا، و ما جَهِلوا حَتّیٰ يَعلَموا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند، چهار چیز را از این امّت برداشته است: آنچه را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند، آنچه را به آن وادار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، آنچه را فراموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، و آنچه را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند تا آن گاه که بدانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في حَديثٍ لَهُ عَنِ الحَجِّ -: أيُّ رَجُلٍ رَكِبَ أمراً بِجَهالَةٍ فَلا شَيءَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳9، عن عبد الصمد بن بشير.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در حدیثی در بارۀ حج -: هر کس کاری ناآگاهانه از او سر بزند، چیزی بر گردنش نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (الرُّخصَة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همین دانش‌نامه: مَدخل (رُخصت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشی از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار دین برای سعادتمند کردن مردمان، وضع احکام و پافشاری بر اجرای صحیح آنهاست. بر این پایه، نیاز است که مردم از این احکام آگاهی بیابند و سپس آنها را به عمل در آورند. در واقع، این وظیفۀ همۀ گروندگان به یک آیین است که برنامه‌ها و دستورهای آن را بگیرند و آنها را به گونۀ درست اجرا نمایند. برخی آیات شریف قرآن کریم و روایات متعدّدی از پیامبر و ائمّه: نیز آدمیان را به دانستن و پرسیدن و جستجوی معارف و احکام دینی ترغیب کرده و هیچ انسانِ قادر به آموختن را از این وظیفۀ دینی استثنا ننموده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای دیدن آیات و روایات این موضوع، ر.ک: ص۵۳ (فصل پنجم: وظایف جاهل «ناآگاه» / آنچه بر جاهل «ناآگاه» واجب است / آموختن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این میان و به دلیل برخی محدویت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بشری، مانند زمانبر بودن آموختن، دوری مسافت، در دسترس نبودن عالمان در همۀ زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و یا اشتغال فرد به اموری پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی نشده ولی لازم و حیاتی، زدودن جهل میسّر نیست. روشن است که چنین شخصی به اختیار و انتخاب خود، یا از سر کاهلی و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتنایی به دین، جاهل و بی اطّلاع از احکام دین نمانده است. با این حال، او وظیفه دارد در نخستین زمان ممکن، به آموختن دین، روی بیاورد و جهلش را بزداید. با این همه، او فقط تا زمانی که عذری مقبول نزد شارع مقدّس دارد، در عمل نکردن به تکلیف خویش یا انجام دادن نادرست آن، معذور خواهد بود. چنین فردی «جاهل قاصر» (و نه مقصّر) خوانده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به دلیل بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقصیر بودن و غیر اختیاری بودن جهلش، کیفر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: رسائل الشریف المرتضی: ج۲ ص۳۷۰ مسئله ۲۲، النور الساطع فی الفقه النافع: ص۹ - ۳۳ (معذورية الجاهل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایات اخیر ناظر به چنین فردی و چنین استثنایی هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر این، روایات یاد شده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند جهل به موضوع را نیز در بر بگیرند. توضیح کوتاه، این که: فقیهان، میان جهل به حکم و جهل به موضوع، فرق نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. ما مکلّف به دانستن احکام هستیم و مثلاً لازم است حکم طهارت و نجاست اشیاء و حرمت و حلّیت خوراکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بدانیم؛ ولی لزومی ندارد که تحقیق کنیم فلان چیز، نجس شده یا هنوز پاک مانده است، یا فلان گوسفند را قصّاب مسلمان به درستی ذبح کرده است یا نه. در این گونه موارد - که وضعیت موضوع حکم شرعی نامعلوم است -، فقیهان، برخی قواعد را از روایات استخراج کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که دستۀ بزرگی از جاهلان را معذور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد. نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متعدّدی را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در: ازدواج با زنان مطلّقه، صید حیوان در حالت احرام، استفاده از آب برای شرب یا وضو و از این قبیل ارائه داد که تفصیل آنها در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فقهی آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الحدائق الناضرة: ج۱ ص۱۳۴، عوائد الأیّام: ص۲۴۷، عائدة ۲۵ (فی بيان حكم الخاطئ و الجاهل فی الحكم و الموضوع)، المکاسب، شیخ انصاری: ج۴ ص۳۳۸، هدایة المسترشدین: ج۳ ص۷۱۳ - ۷۲۲ (الجاهل بالحکم و الموضوع).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-مواجهة-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِسُ: مُواجَهَةُ الجَاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رفتار با جاهل (ناآگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِزِيادِ بنِ النَّضِرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ -: تَعَلَّم مِن عالِمِهِم، و عَلِّم جاهِلَهُم، وَ احلُم عَن سَفيهِهِم؛ فَإِنَّكَ إنَّما تُدرِكُ الخَيرَ بِالعِلمِ و كَفِّ الأَذی وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱، وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ و فيه «بالحلم» بدل «بالعلم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶9؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱ و فيه «بالحلم» بدل «بالعلم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به زياد بن نضر، آن گاه كه او را پيشاپيش سپاه خود، به صفّين اعزام كرد -: از دانايشان دانش بياموز، به جاهلشان دانش بياموزان و با نابخردشان بردبارى كن؛ همانا خير را با دانش و پرهيز از آزار و از ناآگاهى، به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في مَوعِظَتِهِ لِهَمّامٍ -: يا هَمّامُ، المُؤمِنُ هُوَ الكَيِّسُ الفَطِنُ... مُعَلِّمٌ لِلجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ و ۲۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ كلاهما عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يونس عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص۳۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در اندرز خود به همّام -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همّام! مؤمن، زيرک و تيزهوش... و ياد دهنده به ناآگاه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قَرَأتُ في كِتابِ عَلِيٍّ علیه‌السلام: إنَّ اللهَ لَم يَأخُذ عَلَى الجُهّالِ عَهداً بِطَلَبِ العِلمِ، حَتّیٰ أخَذَ عَلَى العُلَماءِ عَهداً بِبَذلِ العِلمِ لِلجُهّالِ؛ لِأَنَّ العِلمَ كانَ قَبلَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن طلحة بن زيد، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه، منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در كتاب على علیه‌السلام خواندم كه خداوند از ناآگاهان، پيمان بر طلب علم نگرفت، مگر اين كه پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، از دانايان، پيمان گرفت كه به ناآگاهان علم بخشند؛ زيرا علم، بر جهل، مقدّم بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الرِّجالُ أربَعَةٌ‌: رَجُلٌ يَعلَمُ و يَعلَمُ أنَّهُ يَعلَمُ فَذاكَ عالِمٌ فَتَعَلَّموا مِنهُ‌، و رَجُلٌ يَعلَمُ و لا يَعلَمُ أنَّهُ يَعلَمُ فَذاكَ نائِمٌ فَأَنبِهوهُ‌، و رَجُلٌ لا يَعلَمُ و يَعلَمُ أنَّهُ لا يَعلَمُ فَذاكَ جاهِلٌ فَعَلِّموهُ‌، و رَجُلٌ لا يَعلَمُ و لا يَعلَمُ أنَّهُ لا يَعلَمُ فَذاكَ أحمَقٌ فَاجتَنِبوهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار الحمقى و المغفّلين: ص۴۶؛ معدن الجواهر: ص۱۳۰ ح۱۶۴ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، عوالي اللآلي: ج۴ ص۷9 ح۷۴ عن بعضهم و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۱9۵ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: انسان‌ها چهار دسته‌ اند: شخصى كه مى‌داند و مى‌داند كه مى‌داند. او عالِم است. از او بياموزيد؛ شخصى كه مى‌داند و نمى‌داند كه مى‌داند. اين شخص، خواب است. بيدارش كنيد؛ شخصى كه نمى‌داند و مى‌داند كه نمى‌داند. او ناآگاه است. تعليمش دهيد؛ شخصى كه نمى‌داند و نمى‌داند كه نمى‌داند. او احمق است. از او دورى كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ -: يا هِشامُ، تَعَلَّم مِنَ العِلمِ ما جَهِلتَ، و عَلِّمِ الجاهِلَ مِمّا عُلِّمتَ. عَظِّمِ العالِمَ لِعِلمِهِ و دَع مُنازَعَتَهُ، و صَغِّرِ الجاهِلَ لِجَهلِهِ، و لا تَطرُدهُ، و لٰكِن قَرِّبهُ و عَلِّمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۴ و ۵۰۲ عن عيسیٰ علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام - خطاب به هشام بن حكم -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هشام! آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، بياموز؛ از آنچه آموختى، به ناآگاه بياموز؛ عالم را براى علمش بزرگ شمار و با او بگومگو نکن، و ناآگاه را براى ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كوچک شمار؛ امّا او را طرد مكن؛ بلكه او را به خود، نزديک ساز و آموزش ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: طوبیٰ لِمَن تَعَلَّمَ مِنَ العُلَماءِ ما جَهِلَ، و عَلَّمَ الجاهِلَ مِمّا عُلِّمَ. طوبیٰ لِمَن عَظَّمَ العُلَماءَ لِعِلمِهِم و تَرَكَ مُنازَعَتَهُم، و صَغَّرَ الجُهّالَ لِجَهلِهِم، و لا يَطرُدُهُم و لٰكِن يُقَرِّبُهُم وَ يُعَلِّمُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: خوشا به حال كسى كه آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، از دانايان بياموزد و آنچه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، به ناآگاهان آموزش دهد! خوشا به حال كسى كه علما را به خاطر علمشان احترام نهد و از ستيزه کردن با آنان دست بردارد و ناآگاهان را به سبب ناآگاهي‌شان خُرد شمارد، اما آنان را طرد نكند، بلكه به خود نزديک كند و به آنان علم بياموزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلی مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ -: حَرَّمَ اللهُ عزّ و جلّ التَّعَرُّبَ بَعدَ الهِجرَةِ؛ لِلرُّجوعِ عَنِ الدّينِ، و تَركِ المُؤازَرَةِ لِلأَنبِياءِ وَ الحُجَجِ:، و ما في ذٰلِكَ مِنَ الفَسادِ و إبطالِ حَقِّ كُلِّ ذي حَقٍّ - لا لِعِلَّةِ سُكنَى البَدوِ؛ و لِذٰلِكَ لَو عَرَفَ الرَّجُلُ الدّينَ كامِلاً لَم يَجُز لَهُ مُساكَنَةُ أهلِ الجَهلِ -، وَ الخَوفِ عَلَيهِ؛ لِأَنَّهُ لا يُؤمَنُ أن يَقَعَ مِنهُ تَركُ العِلمِ وَ الدُّخولُ مَعَ أهلِ الجَهلِ وَ التَّمادي في ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۳۴، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ص9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در نامۀ خود به محمّد بن سنان -: خداوند عزّ و جلّ تعرّب (باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى) پس از هجرت را حرام كرد تا كسى از دين بر نگردد و از كمک كردن به پيامبران و پيشوايان، رها نشود و [نيز] براى آن كه اين، سبب تباهى و از ميان رفتن حقوق صاحبان حق است، نه از آن رو كه باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى، نارواست؛ بلکه بدين جهت که اگر كسى دين را به كمال بشناسد، روا نيست كه در ميان ناآگاهان، سُكنا گزيند. دليل اين نگرانى، آن است كه او مصون از آن نيست كه دانش را رها كند و در جرگۀ ناآگاهان قرار گيرد و در اين راه، پيش رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبحث-الثاني-الجهل-المضاد-للعقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبحث الثاني:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهلُ المُضادُّ لِلعَقلِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث دوم: جهل در مقابل عقل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-تبیین-الجهالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: تَبیینُ الجَهالَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تبیین جهل (نابخردی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهالة-و-علائمها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: الجَهالَةُ و عَلائِمُها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهل (نابخردی) و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: الرُّكونُ إلَى الدُّنيا مَعَ ما تُعايِنُ مِنها جَهلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۸۴، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۲9۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶؛ مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دل بستن به دنيا، با وجود آن همه [دگرگونی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی] كه از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: طاعَةُ الجَهولِ تَدُلُّ عَلَى الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۴۸ و فيه «الجاهل» بدل «الجهول».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فرمان بردن از نادان، نشانگر نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: طاعَةُ الجَهولِ و كَثرَةُ الفُضولِ تَدُلّانِ عَلَى الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵99۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پيروى از نادان و زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی فراوان، بر نابخردى دلالت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَعَدَ بِهِ العَقلُ قامَ بِهِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9، الصراط المستقيم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه را خردورزى بنشاند، نابخردى، او را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزاند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممکن است مراد، این باشد: «کسی که برای عقل و قیام به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های او برنخیزد و بنشیند، برخیزانَد او را جهل از برای قیام به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود» (شرح آقا جمال خوانساری بر غرر الحکم: ج۵ ص۳۵۰ ذیل ح۸۷۰۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ الزُّهدَ فِي الجَهلِ بِقَدرِ الرَّغبَةِ فِي العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به اندازۀ رغبت به خردورزی، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى به نابخردى حاصل می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يُنكِرَ عَلَى النّاسِ ما يَأتي مِثلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردى شخص، همين بس كه كارى را كه خود انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، براى مردم، زشت شمارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَرتَكِبَ ما نُهِيَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: براى نابخردى آدمى، همين بس كه آنچه را از آن نهى شده، انجام دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَرُدَّ عَلَى النّاسِ كُلَّ ما حَدَّثوكَ بِهِ، فَكَفیٰ بِذٰلِكَ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶9، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۲۱ ح9۴۸۲ و فيهما «حمقاً» بدل «جهلاً»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همۀ آنچه را مردم به تو گفتند، انكار منما كه براى نابخردى، همين بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَرضیٰ عَن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۴9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: براى نابخردى آدمى، همين بس كه از خود، راضى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَضحَكَ مِن غَيرِ عَجَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۰۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردى انسان، همين بس كه بدون شگفتی بخندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ مِنَ الجَهلِ النَّومَ مِن غَيرِ سَهَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى، خواب بدون شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَغبَتُكَ فِي المُستَحيلِ جَهلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آرزوى مُحال داشتن، از نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: وُقوعُكَ في ما لا يَعنيكَ جَهلٌ مُضِلٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح9۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پرداختنت به کار بیهوده، بی‌خِردی و موجب گم‌راهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ في ثَلاثٍ: في تَبَدُّلِ الإِخوانِ، وَ المُنابَذَةِ بِغَيرِ بَيانٍ، وَ التَّجَسُّسِ عَمّا لا يَعني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: نابخردی، در سه چیز است: در عوض کردن دوستان، مخالفت کردن بدون دلیل و برهان، و تجسّس در بارۀ چیزهای بیهوده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ -: أيُّهَا النّاسُ، أنَا اُخبِرُكُم عَن أخٍ لي كانَ مِن أعظَمِ النّاسِ في عَيني... كانَ خارِجاً مِن سُلطانِ الجَهالَةِ، فَلا يَمُدُّ يَدَهُ إلّا عَلیٰ ثِقَةٍ لِمَنفَعَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ و ۲۳۵، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۷ عن الإمام الحسن عن أبيه علیهماالسلام و فيه «لمنفعته» بدل «لمنفعة»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام - در یکی از سخنرانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -: به شما خبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم از برادرى كه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردمان در چشم من بود.… او از سيطرۀ نادانى رهيده بود. پس دست به کاری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، مگر بعد از کسب اطمینان از مفید بودن آن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين علیه‌السلام: مِن عَلاماتِ أسبابِ الجَهلِ المُماراةُ لِغَيرِ أهلِ الكُفرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسباب نابخردى، جَدَل کردن با غیر کافران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الجَهلُ في ثَلاثٍ: الكِبرِ، و شِدَّةِ المِراءِ، وَ الجَهلِ بِاللهِ، فَاُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نابخردى، در سه چیز است: خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی، جَدَل بسیار و نشناختن خداوند. اینان، همان زیانکاران اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ مِنَ الجَهلِ الضِّحكَ مِن غَيرِ عَجَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن السكوني، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷ عن الإمام العسكريّ علیه‌السلام، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى، خندۀ بدون شگفتى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: كَفیٰ بِكَ جَهلاً أن تَركَبَ ما نُهيتَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶، الدرّ النظیم: ص۶۷۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: براى نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات همين بس كه آنچه را از آن نهى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، انجام دهی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام - لِلحَوارِيّينَ -: اِعلَموا أنَّ فيكُم خَصلَتَينِ مِنَ الجَهلِ: الضِّحكَ مِن غَيرِ عَجَبٍ، وَ الصُّبحَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّبحَة: النوم أوّل النهار؛ لأنّه وقت الذِّكر ثمّ وقت طلب الكسب (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ «صبح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن غَيرِ سَهَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ عن عمران الكوفي، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۱، تنبیه الغافلین للسمرقندي: ص۱9۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام - خطاب به حواريان -: بدانيد در شما دو نشانه از نابخردى است: خنديدن بدون شگفت زدگى و خواب صبحگاهان، بدون شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: كَفیٰ بِكَ جَهلاً أن تَنهیٰ عَمّا تَركَبُ، وَ كَفیٰ بِكَ عَقلاً أن يَسلَمَ النّاسُ مِن شَرِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الرقم۳۳۳ عن كعب الأحبار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: براى ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، همين بس كه ديگران را از آنچه خود انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، نهى كنى و براى خردمندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، همين بس كه مردم از بدى تو در امان باشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ علیه‌السلام -: الجَهلُ صورَةٌ رُكِّبَت في بَني آدَمَ، إقبالُها ظُلمَةٌ و إدبارُها نورٌ، وَ العَبدُ مُتَقَلِّبٌ مَعَها كَتَقَلُّبِ الظِّلِّ مَعَ الشَّمسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي كما أنّ شعاع الشمس قد يغلب على الظلّ و يضيءُ مكانه، و قد يكون بالعكس، فكذلك العلم و العقل قد يستوليان على النفس فيظهر له عيوب نفسه، و يؤوّل بعقله عيوب غيره ما أمكنه، و قد يستولي الجهل فيرى محاسن غيره مساوئ، و مساوئ نفسه محاسن (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أَ لا تَریٰ إلَى الإِنسانِ تارَةً تَجِدُهُ جاهِلاً بِخِصالِ نَفسِهِ حامِداً لَها، عارِفاً بِعَيبِها في غَيرِهِ ساخِطاً لَها! وَ تارَةً تَجِدُهُ عالِماً بِطِباعِهِ ساخِطاً لَها، حامِداً لَها في غَيرِهِ! فَهُوَ مِنهُ مُتَقَلِّبٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «منقلب»، و التصويب من طبعة المصطفوي و بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ العِصمَةِ وَ الخِذلانِ؛ فَإِن قابَلَتهُ العِصمَةُ أصابَ، و إن قابَلَهُ الخِذلانُ أخطَأَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مِفتاحُ الجَهلِ الرِّضا وَ الاِعتِقادُ بِهِ، و مِفتاحُ العِلمِ الاِستِبدالُ مَعَ إصابَةِ&lt;br /&gt;<br /> مُوافَقَةِ التَّوفيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مفتاح الجهل الرضا بالجهل و الاعتقاد به، و بأنّه كمال لا ينبغي مفارقته، و مفتاح العلم طلب تحصيل العلم بدلاً عن الجهل، و الكمال بدلاً عن النقص، و ينبغي أن يعلم أنّ سعيه مع عدم مساعدة التوفيق لا ينفع، فيتوسّل بجنابه تعالى ليوفّقه (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و أَدنیٰ صِفَةِ الجاهِلِ دَعواهُ العِلمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بالعلم»، و الصواب ما أثبتناه کما في بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِلَا استِحقاقٍ، و أوسَطُهُ الجَهلُ بِالجَهلِ، و أَقصاهُ جُحودُهُ. و لَيسَ شَيءٌ إثباتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «إثباته»: أي عرفانه. قال الفيروزآبادي: أثبته: عرفه حقّ المعرفة. و ظاهر أنّ معرفة تلك الاُمور كما هي مستلزمة لتركها و نفيها، أو المعنى أنّ كلّ من أقرّ بثبوت تلك الأشياء لا محالة ينفيها عن نفسه، فالمراد بالدنيا حبّها. (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَقيقَةُ نَفيِهِ إلَا الجَهلُ وَ الدُّنيا وَ الحِرصُ، فَالكُلُّ مِنهُم كَواحِدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قوله: «فالكلّ كواحد»: لعلّ معناه أنّ هذه الخصال كخصلة واحدة؛ لتشابه مبادئها و انبعاث بعضها عن بعض و تقوّي بعضها ببعض، كما لا يخفى (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الواحِدُ مِنهُم كَالكُلِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در آنچه به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: نابخردی، آمیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است كه در فرزندان آدم نهاده شده است. روى آوردن آن، تاريكى است و بازگشتش روشنى. انسان با این آمیزه همیشه همراه است، مانند سايه با خورشيد. آيا انسان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه گاه به خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، ناآگاه است و خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستاید، با آن كه همان را در ديگران عیب می‌شمارد و آن را دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و گاه او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه سرشتى را در خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و آن را دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و همان را در ديگران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد!؟ پس اين انسان، ميان پارسایی و پَستی، در حركت است. اگر به پارسایی روى آورد، به مقصد [سعادت] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و اگر به پَستی روى آورد، راه را به خطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كليد نادانى، خودپسندی و خودباوری است و كليد دانایی، دگرگون کردن این خصلت است، به شرط همراهى توفيق. كم‌ترين خصلت نابخرد، ادّعاى دانایی است بی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که شایستۀ آن باشد و مرتبۀ بعد از آن، ناآگاهى او به جهل خويش است و بدتر از همه، انكار جهل خویش است. هيچ چيز نيست كه اثبات آن در حقيقت، نفى آن باشد، جز نادانى، دنيا [پرستی] و آزمندی. و همۀ آنها مانند يكى است و يكى از آنها، مانند همه است (همه هیچ اند و هیچ، بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهال-و-خصائصهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: الجُهّال و خَصائصُهُم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جاهلان (نابخردان) و ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إذْ قَالَ مُوسَی لِقَوْمِهِ إنَّ ٱللهَ يَاْمُرُكُمْ أن تَذْبَحُواْ بَقَرَةً قَالُواْ أتَتَّخِذُنَا هُزُوًا قَالَ أعُوذُ بِاللهِ أنْ أكُونَ مِنَ الْجاهِلين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و آن گاه كه موسى به قومش گفت: «خدا به شما دستور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه ماده گاوى را سر ببريد»، آنان گفتند: آيا ما را به ريشخند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى؟ گفت: «به خدا پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم [از اين] كه از نابخردان باشم»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جَـٰاوَزْنَا بِـبَنِى إِسْرَاءِيلَ ٱلْبَحْرَ فَأَتَوْاْ عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَّهُمْ قَالُواْ يَـمُوسَى ٱجْعَل لَّنَا إِلَـٰها كَمَا لَهُمْ ءَالِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بنى اسرائيل را از دريا گذرانديم. پس به گروهى رسيدند كه بر [پرستش] بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه داشتند، روى آورده و گرد آمده بودند. گفتند:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى! همان گونه كه آنها معبودهايى دارند، تو نيز براى ما معبودى قرار ده! گفت: حقّا كه شما گروهى هستيد كه نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و یـٰقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَیهِ مَالاً إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى ٱللهِ وَ مَا أَنَا بِطَارِدِ ٱلَّذِیـنَ ءَامَنُوا إِنَّهُم مُّـلَاقُوا رَبِّهِمْ وَ لَـٰكِنِّى أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قوم من! بر اين [رسالت]، مالی از شما درخواست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. مُزد من جز بر عهدۀ خدا نيست و کسانى را که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانم. بی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، آنان پروردگارشان را ديدار خواهند کرد؛ ولى شما را قومى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم که نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ يَـٰنُوحُ إنَّهُ لَيْسَ مِنْ أهْلِكَ إنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَـٰـلِحٍ فَلَا تَسْـٔلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إنِّى أعِظُكَ أن تَكُونَ مِنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۴۶.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهي عن السؤال بغير علمٍ لا يستلزم تحقّق السؤال... لأنّ النهي عن الشيء لا يستلزم الارتكاب قبلاً... و من الدليل عليه قول نوح علیه‌السلام: (رَبِّ إنِّى أعُوذُ بِكَ أنْ أسْـٔلَكَ مَا لَيْسَ لِى بِهِ عِلْمٌ) في الآية التالية، و لو كان سأل شيئاً لقال: أعوذ بك من سؤالي ذلك، ليفيد المصدر المضاف إلى المفعول التحقّق و الارتكاب (راجع الميزان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ و ۲۳۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فرمود:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوح! او در حقيقت، از خانوادۀ تو نيست. او كردارى ناشايست است. پس چيزى را كه بِدان علم ندارى، از من مخواه. من به تو اندرز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه مبادا از نابخردان باشى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ رَبِّ ٱلسِّجْنُ أحَبُّ إلَىَّ مِمَّا يَدْعُونَنِى إلَيْهِ وَ إلّا تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أصْبُ إلَيْهِنَّ وَ أكُن مِّنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(گفت: پروردگارا! زندان را از آنچه آنان مرا به آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند، دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و اگر مكر آنان را از من نگردانى، به آنان متمايل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و از نابخردان خواهم بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ ٱلرِّجَالَ شَهْوَةً مِّن دُونِ ٱلنِّسَاءِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آيا شما با مردها به جاى زنان به شهوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميزيد؟! بلكه شما گروهى هستيد كه جهالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ أَفَغَيْرَ ٱللهِ تَاْمُرُونِّى أَعْبُدُ أَيُّهَا ٱلْجَـٰهِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نابخردان! آيا مرا دستور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد كه جز خدا را بپرستم؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اذْكُرْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَخَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَادٍ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنذَرَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَوْمَهُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالْأَحْقَافِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَتِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّذُرُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينْ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيْهِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلْفِهِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَلَّا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعْبُدُواْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَّا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ إِنىّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَخَافُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيْكمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَذَابَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَوْمٍ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَظِيمٍ*قَالُواْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِئْتَنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِتَأْفِكَنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَالهَِتِنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأْتِنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعِدُنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّادِقِين* قَالَ إِنَّمَا ٱلْعِلْمُ عِندَ ٱللهِ وَ أُبَلِّغُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ وَ لَـٰكِنِّى أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: ۲۱-۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([سرگذشت هود] برادر قوم عاد را ياد كن، آن زمان كه قومش را در سرزمين «احقاف» بيم داد، در حالى كه پيامبران بسيارى قبل از او در گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دور و نزديک آمده بودند كه: جز خداى يگانه را نپرستيد [و] من بر شما از عذاب روزى بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم * آنها گفتند: آيا آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه ما را [با دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت] از معبودانمان باز گردانى؟! اگر راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى، عذابى را كه به ما وعده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، بياور * گفت: علم [آن]، تنها نزد خداست. من آنچه را به آن فرستاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانم؛ ولى شما را قومى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيم كه پيوسته در نابخردى هستيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۱7۰ ـ ۱7۱، المائدة: ۵۸، الحشر: ۱۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بقرة: آیۀ ۱۷۰ ـ ۱۷۱، مائده: آیۀ ۵۸، حشر: آیۀ ۱۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الدُّنيا دارُ مَن لا دارَ لَهُ، و مالُ مَن لا مالَ لَهُ، و لَها يَجمَعُ مَن لا عَقلَ لَهُ، و شَهَواتِها يَطلُبُ مَن لا فَهمَ لَهُ، و عَلَيها يُعادي مَن لا عِلمَ لَهُ، و عَلَيها يَحسُدُ مَن لا فِقهَ لَهُ، و لَها يَسعَىٰ مَن لا يَقينَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشکاة الأنوار: ص۴۶۷ ح۱۵۶۰، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۷۰، روضة الواعظين: ج۲ ص۴۱۶ ح۱۴۵۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دنيا سراىِ كسى است كه سرايى ندارد و مالِ كسى است كه مالى ندارد. كسى براى دنيا جمع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه خِرَد ندارد و کسی در پی خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دنیوی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که فهم ندارد، و كسى بر سر آن به دشمنى بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد كه از شناخت، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است و كسى به خاطر آن حسادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد كه دانایی ندارد و كسى براى آن تلاش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه [به آخرت] يقين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أطِع رَبَّكَ تُسَمّیٰ عاقِلاً، و لا تَعصِهِ تُسَمّیٰ جاهِلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ الرقم ۳9۴ عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبي هريرة و أبي سعيد الخدري، المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲9۷، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پروردگارت را اطاعت كن تا خردمند ناميده شوى، و او را نافرمانى مكن كه نابخرد ناميده می‌شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إنَّ الجاهِلَ مَن عَصَى اللهَ و إن كانَ جَميلَ المَنظَرِ عَظيمَ الخَطَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶، أعلام الدین: ص۱۶9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابخرد، كسى است كه خدا را نافرمانى كند، هر چند خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيما و بلندپايه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - لِمَن سَأَلَهُ عَن أعلامِ الجاهِلِ -: إن صَحِبتَهُ عَنّاكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: لَقِيتُ من فلانٍ عَنْيةً و عَناءً: أي تَعَباً (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ «عنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إنِ اعتَزَلتَهُ شَتَمَكَ، و إن أعطاكَ مَنَّ عَلَيكَ، و إن أعطَيتَهُ كَفَرَكَ، و إن أسرَرتَ إلَيهِ خانَكَ، و إن أسَرَّ إلَيكَ اتَّهَمَكَ، و إنِ استَغنیٰ بَطِرَ و كانَ فَظّاً غَليظاً، و إِنِ افتَقَرَ جَحَدَ نِعمَةَ اللهِ و لَم يَتَحَرَّج، و إن فَرِحَ أسرَفَ وَ طَغیٰ، و إن حَزِنَ أيِسَ، و إن ضَحِكَ فَهَقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَهَق: الامتلاء (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۵ «فهق»). و المراد به هنا أنّه فتح فاه و امتلأ من الضحك.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إن بَكیٰ خارَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خار الحَرُّ، و الرجل يخور خُؤُورةً: ضعف و انكسر. خار الثور يخور خواراً: صاح (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱ «خور»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقَعُ فِي الأَبرارِ، و لا يُحِبُّ اللهَ و لا يُراقِبُهُ، و لا يَستَحيي مِنَ اللهِ و لا يَذكُرُهُ، و إن أرضَيتَهُ مَدَحَكَ و قالَ فيكَ مِنَ الحَسَنَةِ ما لَيسَ فيكَ، و إن سَخِطَ عَلَيكَ ذَهَبَت مِدحَتُهُ و وَقَعَ مِنَ السّوءِ ما لَيسَ فيكَ؛ فَهٰذا مَجرَى الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - در پاسخ كسى كه از خُلق و خوى نابخرد پرسيده بود -: اگر با او هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شوى، تو را خسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر از او كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى كنى، تو را دشنام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و اگر چيزى به تو ببخشد، منّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و اگر چيزى را به او ببخشى، ناسپاسى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر رازى در اختيارش بگذارى، خيانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر رازى در اختيار تو نهد، تو را [به افشاى آن] متّهم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، و اگر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز شود، سرمستی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و سرسخت و خشن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اگر تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست شود، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروا نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا را انكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و اگر شاد باشد، زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى و طغيان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اگر غمين باشد، نااميد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، اگر بخندد، قهقهه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و اگر گريه كند، در هم شكسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از نیکان، بدگویی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خدا را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و در رفتارش مراقب او نیست. از خداوند، حيا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به ياد او نیست و اگر او را خشنود كنى، تو را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد و آنچه از خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در تو نيست، به تو نسبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اگر ناراضى گردد، ستايش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنچه از بدى در تو نيست، به تو نسبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اين، روش نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: صِفَةُ الجاهِلِ: أن يَظلِمَ مَن خالَطَهُ، و يَتَعَدّیٰ عَلیٰ مَن هُوَ دونَهُ، و يَتَطاوَلَ عَلیٰ مَن هُوَ فَوقَهُ، كَلامُهُ بِغَيرِ تَدَبُّرٍ، إن تَكَلَّمَ أثِمَ، و إن سَكَتَ سَها، و إن عَرَضَت لَهُ فِتنَةٌ سارَعَ إلَيها فَأَردَتهُ، و إن رَأیٰ فَضيلَةً أعرَضَ و أبطَأَ عَنها، لا يَخافُ ذُنوبَهُ القَديمَةَ، و لا يَرتَدِعُ فيما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ مِنَ الذُّنوبِ، يَتَوانیٰ عَنِ البِرِّ وَ يُبطِئُ عَنهُ، غَيرُ مُكتَرِثٍ لِما فاتَهُ مِن ذٰلِكَ أو ضَيَّعَهُ؛ فَتِلكَ عَشرُ خِصالٍ مِن صِفَةِ الجاهِلِ الَّذي حُرِمَ العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ويژگى نابخرد، آن است كه بر كسى كه با او رفت و آمد دارد، ستم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و بر زيردستان، تجاوز روا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و در برابر بالادستان، گردنكشى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. سخن او بدون انديشه است. اگر سخن بگويد، گناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر خاموش باشد، غفلت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد و اگر فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برايش پيش آيد، به سويش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابد و به دست آن هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و اگر فضيلتى را ببيند، از آن رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و كُند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از گناهان گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش هراس ندارد و در باقى ماندۀ عمر، از گناهان دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد. در كار نيک سُستى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و کاهلی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید و باکی ندارد که آن را انجام ندهد یا آن را تباه گرداند. اينها ده خصلت از ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخرد است كه از نعمت خرد، محروم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: سِتُّ خِصالٍ تُعرَفُ فِي الجاهِلِ: الغَضَبُ مِن غَيرِ شَرٍّ، وَ الكَلامُ في غَيرِ نَفعٍ، وَ العَطِيَّةُ في غَيرِ مَوضِعِها، و إفشاءُ السِّرِّ، وَ الثِّقَةُ بِكُلِّ أحَدٍ، و أن لا يَعرِفَ عَدُوَّهُ مِن صَديقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵9 ح۲۲۲؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۳ کلاهما عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: شش خصلت در نابخرد يافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: خشم بدون [زمينۀ] بدى، سخنِ بيهوده، بخشش در غير جايگاهش، آشكار ساختن راز، اعتماد به هر كس، و [این که] دوستش را از دشمنش باز نمی‌شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إنَّ الجاهِلَ لا يَكشِفُ إلّا عَن سَوأَةٍ و إن كانَ حَصيفاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحصيف: المحكم العقل (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۴ «حصف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظَريفاً عِندَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۸ عن أبي الدرداء، تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابخرد، تنها بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را آشكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، گرچه در ميان مردمان، دورانديش و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محضر به شمار آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَجتَرِئُ عَلَى اللّهِ إلّا جاهِلٌ شَقِيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، خصائص الأئمّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر خداوند جرئت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر نابخرد بدبخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة عن الإمام عليّ علیه‌السلام: أنَّهُ قيلَ لَهُ: صِف لَنَا العاقِلَ، فَقالَ علیه‌السلام: هُوَ الَّذي يَضَعُ الشَّيءَ مَواضِعَهُ. فَقيلَ: فَصِف لَنَا الجاهِلَ، فَقالَ: قَد فَعَلتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعني: أنّ الجاهل هو الذي لا يضع الشيء مواضعه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶؛ ربیع الأبرار: ج۳ ص۱۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: به امير مؤمنان گفته شد كه: خردمند را براى ما وصف كن. فرمود: «خردمند، كسى است كه هر چيز را بر جاى خود نهد». گفته شد: نابخرد را براى ما وصف كن. فرمود: «وصف كردم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: العاقِلُ مَن وَضَعَ الأَشياءَ مَواضِعَها، وَ الجاهِلُ ضِدُّ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، آن است كه هر چيز را بر جاى خود نهد و نابخرد، بر خلاف اين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ عَدُوُّ لَذَّتِهِ، الجاهِلُ عَبدُ شَهوَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸ و ۴۴9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۶ و ۵۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، دشمن لذّت خويش است و نابخرد، بندۀ هوس‌های خويش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا عَقلَ لِمَن يَتَجاوَزُ حَدَّهُ وَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۷۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸ ح99۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه از مرز و اندازۀ خويش بگذرد، خردمند نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مِن طَبائِعِ الجُهّالِ التَّسَرُّعُ إلَى الغَضَبِ في كُلِّ حالٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح9۳۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۵۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از خوى مردمان نابخرد، اين است كه در هر حالى زود خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ قُلوبَ الجُهّالِ تَستَفِزُّهَا الأَطماعُ، و تَرتَهِنُهَا المُنیٰ، و تَستَعلِقُهَا الخَدائِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردان را طمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزند و آرزوها گروگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و فريب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به دام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابِهِ إلیٰ عَوسَجَةَ بنِ شَدّادٍ -: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ جُهّالَ العِبادِ تُستَفَزُّ قُلوبُهُم بِالأَطماعِ، حَتّیٰ تَستَعلِقَ الخَدائِعَ، فَتَرينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رینَ بالرجل رَیناً: إذ ا وقع فیما لا یستطیع الخروج منه. و أصل الرَّین: الطَبع و التعطِیة (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱ «رین»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالمُنیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به عوسَجَة بن شدّاد -: امّا بعد، بندگان نابخرد، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان به طمع از جا کنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا این که به دام نیرنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند و سپس در آرزو گرفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ، اِعلَموا أنَّهُ لَيسَ بِعاقِلٍ مَنِ انزَعَجَ مِن قَولِ الزّورِ فيهِ، و لا بِحَكيمٍ مَن رَضِيَ بِثَناءِ الجاهِلِ عَلَيهِ. النّاسُ أبناءُ ما يُحسِنونَ، و قَدرُ كُلِّ امرِئٍ ما يُحسِنُ، فَتَكَلَّموا فِي العِلمِ تَبَیَّنْ أقدارُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! بدانيد كه به راستى، خردمند نيست آن كه از سخن ناروا در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناراحت گردد، و حكيم نيست، كسى كه از ستايش نادان خشنود گردد. مردم، فرزند چيزى هستند كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و منزلت هر شخص به اندازۀ دانش اوست. پس در [حوزۀ علم و] دانش سخن گوييد تا منزلَتتان آشكار گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالعالِمِ جَهلاً أن يُنافِيَ عِلمَهُ عَمَلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱9 و فيه «بالمرء» بدل «بالعالم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردى دانشمند، همين بس كه كردارش با دانشش منافات داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ في كتابِ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ: إنَّما مَثَلُ الدُّنيا كَمَثَلِ الحَيَّةِ؛ ما أليَنَ مَسَّها و في جَوفِهَا السَّمُّ النّاقِعُ، يَحذَرُهَا الرَّجُلُ العاقِلُ، و يَهوي إلَيهَا الصَّبِيُّ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۱9، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۳ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در کتاب علی - که درودهای خدا بر او باد - چنین آمده است: حكايت دنيا، در حقيقت، حكايت مار است كه پوستى بس نرم دارد؛ امّا در درونش زَهر كُشنده است. آدم خردمند، از آن پرهيز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا كودک بی‌خبر، دست به سويش دراز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصفِ المُقَصِّرينَ -: يُبادِرُ مِنَ الدُّنيا إلیٰ ما يَفنیٰ، و يَدَعُ جاهِلاً ما يَبقیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در توصیف مقصّران -: به سوی چیزی از دنیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابد که فانی است و چیزی را نابخردانه فرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد که باقی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَرعَوي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، پشيمان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از كار زشت، دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَنِ انخَدَعَ لِهَواهُ و غُرورِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه فريفتۀ هواى نفس و فريب آن شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَن خَدَعَتهُ المَطالِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9۰. عيون الحكم و المواعظ: ص۲9 ح۴۲9 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را فريب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّمَا الجاهِلُ مَنِ استَعبَدَتهُ المَطالِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، در حقيقت، كسى است كه خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را بردۀ خود كرده باشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَن أطاعَ هَواهُ في مَعصِيَةِ رَبِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه در معصيت پروردگارش از هواى نفس فرمان برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غُرورُ الجاهِلِ بِمُحالاتِ الباطِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳9۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، فريفتۀ كارهاى به دست نيامدنى و بيهوده گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ يَعتَمِدُ عَلیٰ عَمَلِهِ، الجاهِلُ يَعتَمِدُ عَلیٰ أمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ و ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، به عمل خويش تكيه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. نابخرد، به آرزوى خويش تكيه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَعتَمِدُ عَلیٰ أمَلِهِ، و يُقَصِّرُ في عَمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، به آرزويش تكيه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در عملش كوتاهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: طَلَبُ المَراتِبِ وَ الدَّرَجاتِ بِغَيرِ عَمَلٍ جَهلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵99۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جستجوى رتبه و مقام، بدون كار و تلاش، نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَغبَةُ العاقِلِ فِي الحِكمَةِ، و هِمَّةُ الجاهِلِ فِي الحَماقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ميلِ خردمند، به حكمت است و همتِ نابخرد، در کار حماقت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَميلُ إلیٰ شِكلِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِّکل: المِثل و المذهب (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۶ «شکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، به همتاى خود، گرايش دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ يَطلُبُ الكَمالَ، الجاهِلُ يَطلُبُ المالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۰ و ۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، در جستجوى كمال است و نابخرد، در جستجوى ثروت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَستَوحِشُ مِمّا يَأنَسُ بِهِ الحَكيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آنچه خردمند بِدان اُنس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، نابخرد از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِسانُ الجاهِلِ مِفتاحُ حَتفِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَتف: الموت... و الهلاك (لسان العرب: ج9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ «حتف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۱۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۸9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زبان نابخرد، كليد مرگ اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِسانُ الجَهلِ الخُرقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۱۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خشونت، زبان نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللِّسانُ مِعيارٌ أطاشَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطيش: الخِفّة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ «طيش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهلُ، و أَرجَحَهُ العَقلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷؛ ربيع الأبرار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زبان، ترازويى است كه كفّۀ آن را نابخردى، سبک و خردمندى، سنگين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَنِ استَغَشَّ النَّصيحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه خيرخواه [خویش] را نیرنگباز بشمارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَد جَهِلَ مَنِ استَنصَحَ أَعداءَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۶۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد است آن كه از دشمنانش خيرخواهى طلبد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: زُهدُكَ في راغِبٍ فيكَ نُقصانُ عَقلٍ، و رَغبَتُكَ في زاهِدٍ فيكَ ذُلُّ نَفسٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، نهج البلاغة: الحكمة ۴۵۱ و فیه «نُقصان حظٍّ» بدل «نُقصان عقلٍ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى تو به كسى كه به تو راغب است، كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقلی است، و رغبت تو به كسى كه به تو بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت است، [مايۀ] خوارى نفس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: الجاهِلُ يَذُمُّ الدُّنيا و لا يَسخو بِإِخراجِ أقَلِّها، يَمدَحُ الجودَ و يَبخَلُ بِالبَذلِ، يَتَمَنَّى التَّوبَةَ بِطولِ الأَمَلِ، و لا يُعَجِّلُها لِخَوفِ حُلولِ الأَجَلِ، يَرجو ثَوابَ عَمَلٍ لَم يَعمَل بِهِ، و يَفِرُّ مِنَ النّاسِ لِيُطلَبَ، و يُخفي شَخصَهُ لِيَشتَهِرَ، و يَذُمُّ نَفسَهُ لِيُمدَحَ، و يَنهیٰ عَن مَدحِهِ و هُوَ يُحِبُّ أن لا يُنتَهیٰ مِنَ الثَّناءِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نابخرد، دنيا را مذمّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا به بخشيدن كمترين مقدارش تن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ جود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد و از بخشش، بخل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد؛ با آرزوهاى طولانى در آرزوى توبه است و توبه را از ترس آمدن مرگ، جلو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد؛ به اميد پاداشِ كارى است كه انجام نداده است؛ از مردم فرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا طلبش كنند و خود را پنهان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد تا مشهور گردد؛ خود را سرزنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا مدحش گويند؛ و ديگران را از ثناگويى نهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، با آن كه دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد كه ستايش كردن از او ادامه یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَرَى الجاهِلَ إلّا مُفرِطاً أو مُفَرِّطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۷۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نادان را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، مگر در حال افراط یا تفریط.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يُرَى الجاهِلُ إلّا مُفَرِّطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۳ ص۱۵۴، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶9۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳9 ح999۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، جز در حال كوتاهى كردن ديده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب علیه‌السلام: ج۳ ص۵7۱ (دراسة حول المارقين وَ جذور انحرافهم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ امیر المؤمنین علیه‌السلام: ج۶ ص۲۹۳ (پژوهشی در بارۀ مارقین و ریشه‌های انحراف آنان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: إثباتُ الحُجَّةِ عَلَى الجاهِلِ سَهلٌ، و لٰكِنَّ إقرارَهُ بِها صَعبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: اقامۀ دلیل برای نابخرد، آسان است؛ امّا اقرار وی به آن، سخت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: يَمنَعُ الجاهِلَ أن يَجِدَ ألَمَ الحُمقِ المُستَقِرِّ في قَلبِهِ، ما يَمنَعُ السَّكرانَ أن يَجِدَ مَسَّ الشَّوكَةِ في يَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: آنچه نمی‌گذارد نابخرد، درد حماقت را در جان خود احساس کند، همان است که نمی‌گذارد مست، فرو رفتن خار را در دست خود، احساس كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مُعاداةُ الرِّجالِ مِن شِيَمِ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح9۷۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۸ ح9۰۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دشمنى با مردمان، از خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَعرِفُ تَقصيرَهُ، و لا يَقبَلُ مِنَ النَّصيحِ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كوتاهى خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و از خيرخواهش چیزی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: أوَّلُ رَأيِ العاقِلِ آخِرُ رَأيِ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: آغاز فکر خردمند، انتهای فکر نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما أعجَبَ بِرَأيِهِ إلّا جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح9۴۷۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: تنها جاهل است كه شيفتۀ رأى خويش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَرتَدِعُ، و بِالمَواعِظِ لا يَنتَفِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ و فيه صدره إلى قوله «لا يرتدع».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد (هيچ نهى‌ای در او اثر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند) و اندرزها سودش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه: مَن لَم يَرتَدِع يَجهَل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه [از گناهان] باز نايستد، نابخردى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: فِكرُ الجاهِلِ غَوايَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۳۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انديشۀ نابخرد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: غَضَبُ الجاهِلِ في قَولِهِ، و غَضَبُ العاقِلِ في فِعلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خشم نابخرد، در گفتار اوست و خشم خردمند در رفتارش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأيُ الجاهِلِ يُردي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انديشۀ (نظرِ) نابخرد، نابود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ضالَّةُ الجاهِلِ غَيرُ مَوجودَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدۀ نادان، وجود ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَثرَةُ الأَمانيِّ مِن فَسادِ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰9۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فراوانى آرزوها، از تباهى خرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الأَمانِيُّ هِمَّةُ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: آرزوها همّت نابخردان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غِنَى العاقِلِ بِعِلمِهِ، غِنَى الجاهِلِ بِمالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۸۱ و ۶۳۸۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۶۷ و ۵۸۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سرمايۀ خردمند، دانش اوست و سرمايۀ نابخرد، ثروت او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ثَروَةُ الجاهِلِ في مالِهِ و أمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ثروتِ نابخرد، در دارايى و آرزوى اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ الجاهِلَ مِن جَهلِهِ في إغواءٍ، و مِن هَواهُ في إغراءٍ، فَقَولُهُ سَقيمٌ و فِعلُهُ ذَميمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد از روى نابخردى در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كردن است و از روى هوا در فريب است. از اين رو، گفتار او بيمار و رفتارش نكوهيده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مِن أخلاقِ الجاهِلِ الإِجابَةُ قَبلَ أن يَسمَعَ، وَ المُعارَضَةُ قَبلَ أن يَفهَمَ، وَ الحُكمُ بِما لا يَعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، نزهة الناظر: ص۱۷۴ ح۳۶۴، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از ویژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخرد، پاسخ گفتن پیش از شنیدن و مخالفت کردن پیش از فهمیدن و حکم دادن به چیزى است که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: کَفَیٰ بِخَشیَةِ اللهِ عِلماً، و كَفَىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالاِغتِرارِ بِهِ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵؛ شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۶ عن ابن مسعود من دون إسنادٍ إلی أحد من أهل البیت علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بیم از خداوند، در دلالت بر دانایی بس است و فریفته شدن به [کَرَمِ] او، بر نابخردی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ غَفورٌ، وَ الجاهِلُ خَتورٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخترُ: شبيه بالغدر والخديعة، وقيل: هو الخديعة بعينها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲9 «ختر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خردمند، بخشاينده است و نابخرد، فريبكار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نَسَبَهُ إِلَى الإمام الصادق علیه‌السلام -: مَن حَكَمَ بِخَبَرٍ بِلا مُعايَنَةٍ فَهُوَ جاهِلٌ مَأخوذٌ بِجَهلِهِ، وَ مَأثومٌ بِحُكمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة علیه‌السلام - در سخنى که به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: هر کس بر پایۀ خبر و بدون دیدن [و آگاهی] حکم دهد، نابخردی است که به خاطر نابخردی‌اش بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در حکم دادنش گنهکار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: تَعَجُّبُ الجاهِلِ مِنَ العاقِلِ أكثَرُ مِن تَعَجُّبِ العاقِلِ مِنَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: شگفتىِ نابخرد از خردمند، بيشتر از شگفتىِ خردمند از نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي علیه‌السلام: الجاهِلُ أسيرُ لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۱۶ ح۴۸۲، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام: نابخرد، اسير زبان خويش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الهُزءُ فُكاهَةُ السُّفَهاءِ، و صِناعَةُ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۱۸ ح۴9۰، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام: مسخره كردن، شوخى ابلهان و كار نابخردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: بِحَقٍّ أقولُ لَكُم، إنَّ الحَكيمَ يَعتَبِرُ بِالجاهِلِ، وَ الجاهِلُ يَعتَبِرُ بِهَواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: به راستى به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: انسانِ حكيم از نابخرد، پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و نابخرد، از هواى نفْس خويش.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره به اين كه حكيم حتى از كارهايى كه نادان انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و از آن اجتناب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، ولى نادان تنها در پى هوس خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، تو گويى پند آموزى جز آن ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جنود-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: جُنُود الجَهلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لشکریان جهل (نابخردی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة بن مهران: كُنتُ عِندَ أبي عَبدِاللّهِ علیه‌السلام و عِندَهُ جَماعَةٌ مِن مَواليهِ، فَجَریٰ ذِكرُ العَقلِ وَ الجَهلِ، فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ علیه‌السلام: اِعرِفُوا العَقلَ و جُندَهُ وَ الجَهلَ و جُندَهُ، تَهتَدوا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ سَماعَةُ: فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، لا نَعرِفُ إلّا ما عَرَّفتَنا، فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ علیه‌السلام: إنَّ اللّهَ عزّ و جلّ خَلَقَ العَقلَ - و هُوَ أَوَّلُ خَلقٍ مِنَ الرّوحانِيّينَ عَن يَمينِ العَرشِ - مِن نورِهِ، فَقالَ لَهُ: أدبِر فَأَدبَرَ؛ ثُمَّ قالَ لَهُ: أَقبِل فَأَقبَلَ، فَقالَ اللّهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ: خَلَقتُكَ خَلقاً عَظيماً و كَرَّمتُكَ عَلیٰ جَميعِ خَلقي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ خَلَقَ الجَهلَ مِنَ البَحرِ الأُجاجِ ظُلمانِيّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لیس المراد بالجهل هنا الجهل المرکّب؛ أعني الصور العلمیة الغیر مطابقة للواقع، و لا الجهل البسیط؛ أعني عدم العلم عمّا من شأنه العلم؛ لأنّ إطاعته و عصیانه غیر متصوّرة... لأنّ الجهل بهذین المعنیین من جنود الجهل المذکور هنا، و جُند الشئ غیره، و لأنّ الجهل بالمعنی الثاني أمرٌ عدميّ، و الأعدام غیر مخلوقة، سواء کانت مسلوباتٍ محضةً أو ملکاتٍ. بل المراد به مبدأ الشرور و المقابح، کما أنّ المراد بالعقل مبدأ الخیرات و المحاسن(شرح اُصول الكافي للمازندراني: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶) و راجع: شرح حديث جنود عقل و جهل للسيّد روح اللّٰه الخمیني: ص۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَهُ: أدبِر فَأَدبَرَ، ثُمَّ قالَ لَهُ: أقبِل فَلَم يُقبِل، فَقالَ لَهُ: اِستَكبَرتَ، فَلَعَنَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جَعَلَ لِلعَقلِ خَمسَةً و سَبعينَ جُنداً، فَلَمّا رَأَى الجَهلُ ما أكرَمَ اللهُ بِهِ العَقلَ و ما أَعطاهُ، أضمَرَ لَهُ العَداوَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الجَهلُ: يا رَبِّ، هٰذا خَلقٌ مِثلي خَلَقتَهُ و كَرَّمتَهُ و قَوَّيتَهُ و أنَا ضِدُّهُ و لا قُوَّةَ لي بِهِ، فَأَعطِني مِنَ الجُندِ مِثلَ ما أعطَيتَهُ، فَقالَ: نَعَم، فَإِن عَصَيتَ بَعدَ ذٰلِكَ أخرَجتُكَ و جُندَكَ مِن رَحمَتي، قالَ: قَد رَضيتُ. فَأَعطاهُ خَمسَةً و سَبعينَ جُنداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ مِمّا أَعطَى العَقلَ مِنَ الخَمسَةِ وَ السَّبعينَ الجُندَ: الخَيرُ و هُوَ وَزيرُ العَقلِ، و جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ و هُوَ وَزيرُ الجَهلِ، وَ الإِيمانُ و ضِدَّهُ الكُفرَ، وَ التَّصديقُ و ضِدَّهُ الجُحودَ، وَ الرَّجاءُ و ضِدَّهُ القُنوطَ، وَ العَدلُ و ضِدَّهُ الجَورَ، وَ الرِّضا و ضِدَّهُ السَّخَطَ، وَ الشُّكرُ و ضِدَّهُ الكُفرانَ، وَ الطَّمَعُ و ضِدَّهُ اليَأسَ، وَ التَّوَكُّلُ و ضِدَّهُ الحِرصَ، وَ الرَّأفَةُ و ضِدَّهَا القَسوَةَ، وَ الرَّحمَةُ و ضِدَّهَا الغَضَبَ، وَ العِلمُ و ضِدَّهُ الجَهلَ، وَ الفَهمُ و ضِدَّهُ الحُمقَ، وَ العِفَّةُ و ضِدَّهَا التَّهَتُّكَ، وَ الزُّهدُ و ضِدَّهُ الرَّغبَةَ، وَ الرِّفقُ و ضِدَّهُ الخُرقَ، وَ الرَّهبَةُ و ضِدَّهُ الجُرأَةَ، وَ التَّواضُعُ و ضِدَّهُ الكِبرَ، وَ التُّؤَدَةُ و ضِدَّهَا التَّسَرُّعَ، وَ الحِلمُ و ضِدَّهَا السَّفَهَ، وَ الصَّمتُ و ضِدَّهُ الهَذَرَ، وَ الاِستِسلامُ و ضِدَّهُ الاِستِكبارَ، وَ التَّسليمُ و ضِدَّهُ الشَّكَّ، وَ الصَّبرُ و ضِدَّهُ الجَزَعَ، وَ الصَّفحُ و ضِدَّهُ الاِنتِقامَ، وَ الغِنیٰ و ضِدَّهُ الفَقرَ، وَ التَّذَكُّرُ و ضِدَّهُ السَّهوَ، وَ الحِفظُ و ضِدَّهُ النِّسيانَ، وَ التَّعَطُّفُ و ضِدَّهُ القَطيعَةَ، وَ القُنوعُ و ضِدَّهُ الحِرصَ، وَ المُؤاساةُ و ضِدَّهَا المَنعَ، وَ المَوَدَّةُ و ضِدَّهَا العَداوَةَ، وَ الوَفاءُ و ضِدَّهُ الغَدرَ، وَ الطّاعَةُ و ضِدَّهَا المَعصِيَةَ، وَ الخُضوعُ و ضِدَّهُ التَّطاوُلَ، وَ السَّلامَةُ و ضِدَّهَا البَلاءَ، وَ الحُبُّ و ضِدَّهُ البُغضَ، وَ الصِّدقُ و ضِدَّهُ الكَذِبَ، وَ الحَقُّ و ضِدَّهُ الباطِلَ، وَ الأَمانَةُ و ضِدَّهَا الخِيانَةَ، وَ الإِخلاصُ و ضِدَّهُ الشَّوبَ، وَ الشَّهامَةُ و ضِدَّهَا البَلادَةَ، وَ الفَهمُ و ضِدَّهُ الغَباوَةَ، وَ المَعرِفَةُ و ضِدَّهَا الإِنكارَ، وَ المُداراةُ و ضِدَّهَا المُكاشَفَةَ، و سَلامَةُ الغَيبِ و ضِدَّهَا المُماكَرَةَ، و الكِتمانُ و ضِدَّهُ الإِفشاءَ، و الصَّلاةُ و ضِدَّهَا الإِضاعَةَ، و الصَّومُ و ضِدَّهُ الإِفطارَ، و الجِهادُ و ضِدَّهُ النُّكولَ، و الحَجُّ و ضِدَّهُ نَبذَ الميثاقِ، و صَونُ الحَديثِ و ضِدَّهُ النَّميمَةَ، و بِرُّ الوالِدَينِ و ضِدَّهُ العُقوقَ، و الحَقيقَةُ و ضِدَّهَا الرِّياءَ، وَ المَعروفُ و ضِدَّهُ المُنكَرَ، و السَّترُ و ضِدَّهُ التَّبَرُّجَ، و التَّقِيَّةُ و ضِدَّهَا الإِذاعَةَ، وَ الإِنصافُ و ضِدَّهُ الحَمِيَّةَ، وَ التَّهيِئَةُ و ضِدَّهَا البَغيَ، و النَّظافَةُ و ضِدَّهَا القَذَرَ، و الحَياءُ و ضِدَّهَا الجَلَعَ، و القَصدُ و ضِدَّهُ العُدوانَ، و الرّاحَةُ و ضِدَّهَا التَّعَبَ، و السُّهولَةُ و ضِدَّهَا الصُّعوبَةَ، و البَرَكَةُ و ضِدَّهَا المَحقَ، و العافِيَةُ و ضِدَّهَا البَلاءَ، و القَوامُ و ضِدَّهُ المُكاثَرَةَ، و الحِكمَةُ و ضِدَّهَا الهَویٰ، و الوَقارُ و ضِدَّهُ الخِفَّةَ، و السَّعادَةُ و ضِدَّهَا الشَّقاوَةَ، و التَّوبَةُ و ضِدَّهَا الإِصرارَ، و الاِستِغفارُ و ضِدَّهُ الاِغتِرارَ، و المُحافَظَةُ و ضِدَّهَا التَّهاوُنَ، و الدُّعاءُ و ضِدَّهُ الاِستِنكافَ، و النَّشاطُ و ضِدَّهُ الكَسَلَ، و الفَرَحُ و ضِدَّهُ الحُزنَ، و الاُلفَةُ و ضِدَّهَا الفُرقَةَ، و السَّخاءُ و ضِدَّهُ البُخلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَجتَمِعُ هٰذِهِ الخِصالُ كُلُّها مِن أجنادِ العَقلِ إلّا في نَبِيٍّ أو وَصِيِّ نَبِيٍّ، أو مُؤمِنٍ قَدِ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ. و أمّا سائِرُ ذٰلِكَ مِن مَوالينا، فَإِنَّ أحَدَهُم لا يَخلو مِن أن يَكونَ فيهِ بَعضُ هٰذِهِ الجُنودِ حَتّیٰ يَستَكمِلَ و يَنقیٰ مِن جُنودِ الجَهلِ، فَعِندَ ذٰلِكَ يَكونُ فِي الدَّرَجَةِ العُليا مَعَ الأَنبِياءِ و الأَوصِياءِ، و إنَّما يُدرَكُ ذٰلِكَ بِمَعرِفَةِ العَقلِ و جُنودِهِ، و بِمُجانَبَةِ الجَهلِ و جُنودِهِ. وَفَّقَنَا اللهُ و إيّاكُم لِطاعَتِهِ و مَرضاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴، الخصال: ص۵۸9 ح۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي - به نقل از سَماعة بن مِهران -: در محضر امام صادق علیه‌السلام بودم و شمارى از دوستدارانش نيز نزد ايشان بودند. سخن از خرد و نابخردى به ميان آمد. امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خرد و نابخردى و سپاهيان هر يک از آن دو را بشناسيد تا در راه راست گام برداريد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت گردم! ما چيزى جز آنچه شما به ما آموخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند عزّ و جلّ خرد را - كه نخستين آفريده از روحانيانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، جوهرهاى نورانى است كه وجودشان به اجسام تعلق ندارد (ر.ک: شرح اُصول الکافی صدر المتألهين: ج۱ ص۴۰۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سمت راست عرش است - از نور خويش آفريد و به او فرمود: برگرد و او بر گشت. سپس فرمود: رو كن و او رو كرد. سپس خداوند - تبارک و تعالى - به او فرمود: تو را آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شگفت آفريدم، و بر همۀ آفريدگانم برترى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بخشيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس نابخردى را از درياى شور و تلخ، تاريک آفريد، و به او فرمود: برگرد و او بر گشت. سپس به او فرمود: رو كن و او رو نكرد. پس به او فرمود: بزرگى فروختى! و او را لعنت فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس براى خرد، هفتاد و پنج سرباز قرار داد. نابخردى، چون اين گراميداشت و دِهِش خداوند را به خرد ديد، دشمنى او را به دل گرفت و گفت: پروردگارا! اين نيز چون من، يک آفريده است. او را آفريدى و ارجمند داشتى و نيرومندش ساختى و من كه دشمن او هستم، در برابرش نيرويى ندارم. پس، آن اندازه سرباز كه به او دادى، به من نيز عطا كن. خدا فرمود: باشد؛ امّا اگر پس از آن، نافرمانى كردى، تو و سربازانت را از رحمتم بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. نابخردى گفت: پذيرفتم. پس، خداوند به او نيز هفتاد و پنج سرباز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در ادامه به تفصيل ذكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، هفتاد و هشت ويژگى است، و منافاتى هم ميان اين دو رقم نيست؛ زيرا يا مفهوم عدد، مورد نظر نيست، يا برخى سپاهيانى كه تكرار شده اند براى تأكيد است، يا از طرف ناسخان اضافه شده اند، يا ناسخان در برخى بندها هر دو وجه را آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، غافل از آن كه يكى بدل از ديگرى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن هفتاد و پنج سربازى كه در اختيار خرد نهاد، بدين شرح است: نيكى - كه وزير خرد است - و ضدّ آن را بدى نهاد - که آن وزير نابخردى است - و ايمان - و ضدّ آن را كفر [نهاد] - و تصديق - و ضدّ آن را انكار [نهاد] - و اميد - و ضدّ آن را نوميدى [نهاد] - و داد - و ضدّ آن را بيداد [نهاد] - و خرسندى - و ضدّ آن را ناخرسندى [نهاد] - و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى - و ضدّ آن را ناسپاسى [نهاد] - و چشمداشت - و ضدّ آن را يأس [نهاد] - و توكّل [به خدا] - و ضدّ آن را آزمندى [نهاد] - و نرمدلى - و ضدّ آن را سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلى [نهاد] - و مهر - و ضدّ آن را خشم [نهاد] - و دانش - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانشى [نهاد] - و فهم - و ضدّ آن را حماقت [نهاد] - و خوددارى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عفّت، عبارت است از اعتدال نيروى شهوانى در هر چيزى، بدون گرايش به افراط و تفريط، يا عبارت است از نگهدارى شكم و شهوت از امور حرام و شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناک. در برابر آن، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باكى است در ارتكاب امور حرام (ر.ک: الوافى: ج۱ ص۶۶، مرآة العقول: ج۱ ص۶۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن را پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى [نهاد] - و دنياگريزى - و ضدّ آن را دنياگزينى [نهاد] - و نرمش - و ضدّ آن را درشتى [نهاد] - و بيمناكى - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باكى [نهاد] - و فروتنى - و ضدّ آن را خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى [نهاد] - و درنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى - و ضدّ آن را شتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى [نهاد] - و بردبارى - و ضدّ آن را سَبُكى [نهاد] - و سكوت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى زبان در كام كشيدن از آنچه بِدان نياز و در آن سودى نيست (ر.ک: شرح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى الكافى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن را ورّاجى [نهاد] - و گردن نهادن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه فيض می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «استسلام يعنى اطاعت و انقياد از هر آنچه حق است، و تسليم يعنى اذعان به حق بدون تزلزل و اضطراب» (ر.ک: الوافى: ج۱ ص۶۷، شرح ملّا صالح مازندرانى: ج۱ ص۳۰۹، مرآة العقول: ج۱ ص۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن را گردنكشى [نهاد] - و پذيرفتن - و ضدّ آن، دودلى را [نهاد] - و شكيبايى - و ضدّ آن، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى را [نهاد] - و عفو كردن - و ضدّ آن، انتقام را [نهاد] - و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى و توانگرى، در اين جا، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى و توانگرى نفس است نه توانگرى مالى؛ زيرا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بسا خردمندى كه نادار و درويش است (ر.ک: حاشیۀ ميرزا رفيعا: ص۶۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن، گداصفتى را [نهاد] - و يادآورى - و ضدّ آن، غفلت را [نهاد] - و به ياد سپردن - و ضدّ آن، فراموشى را [نهاد] - و پيوستن - و ضدّ آن، بريدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد، پيوستن و ارتباط با خويشاوندان است كه ضدّ آن، بريدن از خويشاوندان است (ر.ک: لسان العرب: ج۸ ص۲۸۰ مادّۀ «قطع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را [نهاد] - و قناعت - و ضدّ آن، آزمندى را [نهاد] - و كمک كردن مالى - و ضدّ آن، دريغ ورزيدن را [نهاد] - و دوستى خالصانه - و ضدّ آن، دشمنى كينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزانه را [نهاد] - و پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى - و ضدّ آن، پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى را [نهاد] - و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى - و ضدّ آن، نافرمانى را [نهاد] - و خضوع - و ضدّ آن، برترى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويى (/ خودبرتربينى) را [نهاد] - و سلامت - و ضدّ آن را بلا [نهاد] - و عشق - و ضدّ آن را نفرت [نهاد] - و راستى - و ضدّ آن را دروغ [نهاد] - و درست - و ضدّ آن را نادرست [نهاد] - و امانت - و ضدّ آن را خيانت [نهاد] - و ناب و خالص بودن - و ضدّ آن را آميختگى و ناخالصى [نهاد] - و زيركى - و ضدّ آن را گولى [نهاد] - و فهميدگى - و ضدّ آن را ابلهى [نهاد] - و شناخت - و ضدّ آن را نشناختن [نهاد] - و مدارا - و ضدّ آن را ستيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى [نهاد] - و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگى - و ضدّ آن را نيرنگبازى [نهاد] - و پنهاندارى - و ضدّ آن را فاش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى [نهاد] - و نماز [درست] - و ضدّ آن را تباه كردن [نماز] [نهاد] - و روزه - و ضدّ آن را روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوارى [نهاد] - و جهاد - و ضدّ آن را خوددارى از جهاد [نهاد] - و حج - و ضدّ آن را وا نهادن اين پيمان [نهاد] - و سخندارى - و ضدّ آن را سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چينى [نهاد] - و فرمان بردن از پدر و مادر - و ضدّ آن را نافرمانى [نهاد] - و روراستى - و ضدّ آن را رياست [نهاد] - و معروف - و ضدّ آن را منكر [نهاد] - و پوشش - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجابى [نهاد] - و رازدارى - و ضدّ آن را پخش كردن [راز] [نهاد] - و انصاف - و ضدّ آن را جانبدارى [نهاد] - و آمادگى حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى - و ضدّ آن را از حد گذشتن [نهاد] - و پاكيزگى - و ضدّ آن را پستى [نهاد] - و آزرم - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرمى [نهاد] - و ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى - و ضدّ آن را زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى [نهاد] - آسودگى - و ضدّ آن را رنج و زحمت [نهاد] - و آسانى - و ضدّ آن را سختى [نهاد] - و بالندگى - و ضدّ آن را كاهندگى [نهاد] - و آسايش - و ضدّ آن را گرفتارى [نهاد] - و بسندگى - و ضدّ آن را فزونخواهى [نهاد] - و فرزانگى - و ضدّ آن را هوس [نهاد] - و سنگينى - و ضدّ آن را سبكى [نهاد] - و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختى - و ضدّ آن را شوربختى [نهاد] - و دست كشيدن از گناه - و ضدّ آن را ادامه دادن به گناه [نهاد] - و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى - و ضدّ آن را غفلت [نهاد] - و نگهدارى - و ضدّ آن را سهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگارى [نهاد] - و دعا كردن - و ضدّ آن را سر باز زدن [نهاد] - و كوشايى - و ضدّ آن را تنبلى [نهاد] - و شادى - و ضدّ آن را اندوه [نهاد] - و پيوستگى - و ضدّ آن را جدايى [نهاد] - و سخاوت - و ضد آن را بُخل نهاد -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سربازانِ خرد، تنها در پيامبر يا وصىّ پيامبر و يا مؤمنى كه خداوند دلش را براى ايمان خالص ساخته است، به طور كامل گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند؛ امّا بقيّۀ دوستداران ما، در هر يک از آنان، برخى از اين سربازان وجود دارند تا آن كه كامل گردد و از سربازان نابخردى پيراسته شود. در اين هنگام، با پيامبران و اوصيا در بالاترين درجه خواهد بود و اين، تنها با شناخت خرد و سربازانش و دورى كردن از نابخردى و سربازانش به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. خداوند، ما و شما را به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى از خويش و موجبات خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش موفّق بدارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: سِلاحُ الجَهلِ السَّفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۵۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزار نابخردى، سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الکتاب و السنَّة: ج۵ ص۴۳9 (الإنسان / تعریف الإنسان / ترکیب العقل و الشهوة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ قرآن و حدیث: ج۹ ص۲۹ (انسان / تعریف انسان / ترکیب خِرد و خواهش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أجهل-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: أَجهَلُ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جاهل‌ترینِ (نابخردترینِ) مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أنقَصُ النّاسِ عَقلاً أطوَعُهُم لِلشَّيطانِ و أعمَلُهُم بِطاعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ عن زيد بن علي عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ:، الأوائل للطبراني: ص۲۲، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردترينِ مردمان، رام ترينِ آنان در برابر شيطان و عامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آنان به دستورهاى وى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أنقَصُ النّاسِ عَقلاً أخوَفُهُم لِلسُّلطانِ و أَطوَعُهُم لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردترينِ مردم، كسى است كه از پادشاه، بیشتر بترسد و بيشتر، از او پيروى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أنقَصُ النّاسِ عَقلاً مَن ظَلَمَ دونَهُ، و لَم يَصفَح عَمَّنِ اعتَذَرَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، نزهة الناظر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۷۸ ح۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردترينِ مردم، كسى است كه به زيردستان، ستم روا دارد و از كسى كه عذر آورده، نگذرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ أجهَلَ النّاسِ مَن لَم يَعرِف قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۵ عن طليق؛ نهج البلاغة: الخطبة ۱۶، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابِخْردترينِ مردم، كسى است كه اندازۀ خود را نداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا جَهلَ أعظَمُ مِن تَعَدِّي القَدرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۷ ح99۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گذشتن از حد و اندازۀ خود نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أعظَمُ الجَهلِ جَهلُ الإِنسانِ أمرَ نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳9 ولیس فيه «أمر».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نابخردى، ناآگاهى انسان به نفسِ خويشتن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: أجهَلُ الجُهّالِ مَن عَثَرَ بِحَجَرٍ مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نابخردترينِ نابخردان، كسى است كه بر يک سنگ، دو بار بلغزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أجهَلُ النّاسِ مُسيءٌ مُستَأنِفٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردترينِ مردم، بدكارِ تكرار كننده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أعقَلُ النّاسِ مُحسِنٌ خائِفٌ، و أجهَلُهُم مُسيءٌ آمِنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، إرشاد القلوب: ص۱۱۳ نحوه و فیه «روي»، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۸۷ من دون إسنادٍ إلی النبيّ أو أحد من أهل البیت:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خردمندترينِ مردم، نيكوكارِ ترسان [از كيفر خدا] است و نابخردترينِ آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بدكارِ آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطر [از عذاب خدا].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أجهَلُ النّاسِ المُغتَرُّ بِقَولِ مادِحٍ مُتَمَلِّقٍ؛ يُحَسِّنُ لَهُ القَبيحَ و يُبَغِّضُ إلَيهِ النَّصيحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷9۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردترينِ مردم، كسى است كه فريفتۀ سخنان ستايندۀ چاپلوسى شود كه زشت را در نظر او زيبا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايانَد و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى خيرخواه را منفور او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غايَةُ الجَهلِ تَبَجُّحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتبجّح: أي يتعظّم و يفتخر (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۶ «بجح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَرءِ بِجَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۷۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اوج نابخردى، اين است كه آدمى به نادانى خود ببالد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غايَةُ الجَهالَةِ إِضاعَةُ الوُدِّ و خِيانَةُ العَهدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نهایت نابخردی، تباه کردن دوستی و پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأسُ الجَهلِ الخُرقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اوج نابخردی، درشتی [و بدخویی] کردن با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أعظَمُ الجَهلِ: مُعاداةُ القادِرِ، وَ مُصادَقَةُ الفاجِرِ، وَ الثِّقَةُ بِالغادِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نابخردى، دشمنى با توانمند، دوستى با تبهكار و اعتماد به نيرنگباز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأسُ الجَهلِ مُعاداةُ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اوج نابخردى، دشمنى با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: تَكَثُّرُكَ بِما لا يَبقیٰ لَكَ و لا تَبقیٰ لَهُ مِن أعظَمِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نابخردى، اين است كه آنچه را براى تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و تو براى آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانى، زياد جمع كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَثرَةُ الخَطَأِ تُنذِرُ بِوُفورِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰9۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فراوانی خطا، نابخردی فراوان را هشدار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأسُ الجَهلِ الجَورُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ستمگرى، اوج نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا جَهلَ كَالتَّبذيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۲ ح9۶۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هیچ نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای چون ولخرجی نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-ذم-الجهل-و-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: ذَمُّ الجَهلِ وَ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش جهل و جاهل (نابخردی و نابخرد)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إنَّا عَرَضْنَا ٱلَامَانَةَ عَلَى ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَ ٱلَارْضِ وَ ٱلْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أن يَحْمِلْنَهَا وَ أشْفَقْنَ مِنْهَا وَ حَمَلَهَا ٱلْإِنسَـٰنُ إنَّهُ كَانَ ظَـلُوما جَهُولاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ما امانت [الهى] را بر آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين و كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها عرضه داشتيم. آنها از پذيرفتنش خوددارى ورزيدند و از آن ترسيدند؛ ولى انسان، آن را پذيرفت. به راستى كه او ستمكارى نابخرد بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إنَّ شَرَّ ٱلدَّوَابِّ عِندَ ٱللهِ ٱلصُّمُّ ٱلْبُكْمُ ٱلَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قطعاً بدترين جنبندگان نزد خدا، كران و لالانى هستند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۶7، هود: ۲9و ۴۶، یوسف: ۸9، النمل: ۵۵، الزمر: ۶۴، الأحقاف: ۲۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۶۷، هود: آیۀ ۲۹ و ۴۶، یوسف: آیۀ ۸۹، نمل: آیۀ ۵۵، زمر: آیۀ ۶۴، احقاف: آیۀ ۲۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ كانَ يوصي بِهِ أصحابَهُ -: تَعاهَدوا أمرَ الصَّلاةِ... ثُمَّ أداءَ الأَمانَةِ، فَقَد خابَ مَن لَيسَ مِن أهلِها، إنَّها عُرِضَت عَلَى السَّماواتِ المَبنِيَّةِ، وَ الأَرَضينَ المَدحُوَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَحا يَدحو: بَسَطَ وَوَسّعَ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶ «دحا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الجِبالِ ذاتِ الطّولِ المَنصوبَةِ، فَلا أطوَلَ و لا أعرَضَ و لا أعلیٰ و لا أعظَمَ مِنها، و لَوِ امتَنَعَ شَيءٌ بِطولٍ أو عَرضٍ أو قُوَّةٍ أو عِزٍّ لَامتَنَعنَ، و لٰكِن أشفَقنَ مِنَ العُقوبَةِ، و عَقَلنَ ما جَهِلَ مَن هُوَ أضعَفُ مِنهُنَّ، و هُوَ الإِنسانُ، (إِنَّهُ كَانَ ظَـلُوما جَهُولاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱99، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن عقيل الخزاعي نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ايشان در سفارش به ياران خود -: از نماز، مراقبت كنيد... و ديگر، آن كه امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار باشيد؛ زيرا كسى كه امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار نيست، زيانكار است. امانت، به آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى افراشته و زمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گسترده و كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بلند، عرضه شد؛ زيرا چيزى بالاتر و گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و بلندتر و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اينها نبود. اگر بنا بود چيزى به خاطر درازى يا پهنى يا نيرومندى و يا صلابت، امانت را نپذيرد، هر آينه، اين سه بودند؛ امّا از عقوبت ترسيدند و چيزى را دانستند كه موجود ناتوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آنها ندانست، و او انسان است. (به راستى كه او ستمكارى نابخرد بود).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: صَديقُ كُلِّ امرِیءٍ عَقلُهُ، و عَدُوُّهُ جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۰ عن الحسن بن جهم عن الإمام الرضا علیه‌السلام، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ کلاهما عن الإمام الرضا علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دوست هر كس، خِرد اوست و دشمنش، نابخردى او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّما يُدرَكُ الخَيرُ كُلُّهُ بِالعَقلِ، و لا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴، غرر الحكم: ج۶ ص۴۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۶۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و ليس فيه صدره، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳؛ مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ عن مجمع بن جارية.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خير و خوبى، تماماً با خرد به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و كسى كه خرد ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: يا عَلِيُّ، لا فَقرَ أَشَدُّ مِنَ الجَهلِ، و لا مالَ أَعوَدُ مِنَ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ عن السريّ بن خالد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۷۲ ح۵۷۶۲ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۸ عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به على علیه‌السلام -: اى على! هيچ فقرى بدتر از نابخردى (عدم تعقّل) نيست و هيچ سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سودمندتر از خِرد نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أفضَلُ العِبادَةِ تَركُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص9۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۵۸۴ نقلاً عن الديلمي عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: برترین عبادت، ترک نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: طوبیٰ لِمَن تَرَكَ الجَهلَ، و آتَى الفَضلَ، و عَمِلَ بِالعَدلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ الرقم۲۴۵ عن زيد بن أسلم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خوشا به حال کسی که نابخردی را فرو گذارد و زیادی مالش را ببخشد و به عدالت رفتار کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: لا اُحِبُّ الشَّيخَ الجاهِلَ، و لَا الغَنِيَّ الظَّلومَ، و لَا الفَقيرَ المُختالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ عن ابن سنان عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قرب الاسناد: ص۸۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال نابخرد و توانگر ستمگر و فقیر متکبّر را دوست ندارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: الزّاهِدُ الجاهِلُ مَسخَرَةُ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پارساى نابخرد، بازیچۀ شيطان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا غِنیٰ كَالعَقلِ، و لا فَقرَ كَالجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۵۴، مشکاة الأنوار: ص۴۳۷ ح۱۴۶۸، روضة الواعظین: ج۱ ص۳۶ ح۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سان خردمندى نيست و هيچ تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مانند نابخردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا عَدُوَّ أضَرُّ مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴، كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵؛ حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ الرقم۲۴۲ عن عائذ بن حبيب عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ دشمنى، زيانبارتر از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عِبادَ اللهِ! لا تَركَنوا إلیٰ جَهالَتِكُم، و لا تَنقادوا لِأَهوائِكُم؛ فَإِنَّ النّازِلَ بِهٰذَا المَنزِلِ نازِلٌ بِشَفا جُرُفٍ هارٍ، يَنقُلُ الرَّدیٰ عَلیٰ ظَهرِهِ مِن مَوضِعٍ إلیٰ مَوضِعٍ لِرَأيٍ يُحدِثُهُ بَعدَ رَأيٍ، يُريدُ أن يُلصِقَ ما لا يَلتَصِقُ، و يُقَرِّبَ ما لا يَتَقارَبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ ح99۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بندگان خدا! به نابخردی خود اعتماد نکنید و در بند هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان نیفتید که اگر کسی به چنین منزلی وارد گردد، به کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند که بر کنارۀ راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبی ایستاده که سیل از زیر، آن را برده و سستش نموده است [و] هلاکتش را بر دوش به این سو و آن سو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد؛ چون نظرش بنیانی ندارد و پیوسته تغییر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد چیزی را بچسباند که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبد و چیزی را نزدیک کند که نزدیک نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ فِي الإِنسانِ أضَرُّ مِنَ الآكِلَةِ فِي البَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى براى انسان، زيانبارتر از [بيمارى] خوره (جُذام) براى بدن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أسوَأُ السُّقمِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناگوارترين بيمارى، نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ أدوَأُ الدّاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ح99۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردی، بدترين درد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا داءَ أعيیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَيَّ بالأمرِ و عَیِيَ: عجز عنه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ «عیا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰، مئة كلمة للجاحظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9؛ شرح ابن ميثم على المئة كلمة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، ناتوان كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از نابخردی (عدم تعقّل) نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ داءٌ و عَياءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸9، عیون الحکم و المواعظ: ص۳۰ ح۴۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، بيمارى و سستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: دولَةُ الجاهِلِ كَالغَريبِ المُتَحَرِّكِ إلَى النُّقلَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دولت نابخرد، مانند غريبى است كه براى نقل مكانْ در حركت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن لا عَقلَ لَهُ لا تَرتَجيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به آن كه از خِرَد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است، اميدوار مباش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِسانُ البَرِّ يَأبیٰ سَفَهَ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زبان نيكوكار، [مهار دارد و] به سانِ زبان نابخردان، سبکی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَردَعُ الجَهولَ إلّا حَدُّ الحُسامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۱۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد را جز تيزىِ شمشير، چیزی باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذَمِّ أهلِ البَصرَةِ بَعدَ وَقعَةِ الجَمَلِ -: أرضُكُم قَريبَةٌ مِنَ الماءِ، بَعيدَةٌ مِنَ السَّماءِ، خَفَّت عُقولُكُم، و سَفِهَت حُلومُكُم، فَأَنتُم غَرَضٌ لِنابِلٍ، و اُكلَةٌ لآكِلٍ، و فَريسَةٌ لِصائِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴، الجمل: ص۴۰۷، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷۶ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نكوهش بصريان، پس از جنگ جمل -: سرزمين شما به آب، نزديک و از آسمان، دور است. شما مردمانى سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغز و سست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد. از اين رو [همواره] هدفى براى تيرانداز و لقمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى خورنده و شكارى براى شكارچى هستید.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى الحديد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: قبلاً توضيح داديم و گفتيم كه بصره دو بار در آب درياى فارس غرق شد. مرادش از جملۀ «به آب، نزديک است» يعنى به غرق شدن و زير آب رفتن، نزديک است، و امّا جملۀ «از آسمان، دور است»، دانشمندان علم هيئت و دانش نجوم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند كه دورترين نقطۀ زمين از آسمان، «اُبُلّه» است و اين با سخن آنان سازگارى دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى دورى از آسمان در اين جا، دور بودن آن نقطۀ خاصّ زمين از دايرۀ معدّل النهار است. شهرها از اين جهت متفاوت اند. رصدها و ابزارهاى نجومى ثابت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه دورترين نقطۀ مسكونى از دايرۀ معدّل النهار، اُبُلّه است و ابلّه، همان كرسى بصره است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مطلب از اختصاصات امير مؤمنان علیه‌السلام است؛ زيرا او از موضوعى خبر داده كه عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با آن آشنايى نداشتند و متوجّه آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ بلكه فقط دانشمندان نكته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنج و باريک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بين، آن را در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و اين، از اسرار و مطالب غريبِ بديع آنان است» (شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ج۱ ص۲۶۸). احتمال هم دارد كه مراد از دورى بصره از آسمان، دورى از آسمان رحمت و آمادگى داشتن براى نزول عذاب باشد (ر.ک: بحار الأنوار: ج۳۲ ص۲۴۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أعظَمُ المَصائِبِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصيبت، نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مِن أشَدِّ المَصائِبِ غَلَبَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 ح9۳۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصيبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، غلبۀ نابخردى [بر انسان] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شَرُّ المَصائِبِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترينِ مصيبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، نابخردى (عدم تعقّل) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: سُلطانُ الجاهِلِ يُبدي مَعايِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سيطره (یافتنِ) نابخرد، عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را آشكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نِعمَةُ الجاهِلِ كَرَوضَةٍ عَلیٰ مَزبَلَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح99۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۷ ح9۱۵۷ و فيهما «نِعَم الجهّال» بدل «نعمة الجاهل»؛ ينابيع المودّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷، مئة كلمة للجاحظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نعمت در دست نابخرد، مانند گلزارى است در زباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُلَّما حَسُنَت نِعمَةُ الجاهِلِ ازدادَ قُبحاً فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱9۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶99؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ ح9۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که در دست نابخرد است، هر چه نیکوتر باشد، زشتی او در آن نعمت بیشتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَبيحٌ عاقِلٌ خَيرٌ مِن حَسَنٍ جاهِلٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقال المحدّث الأرموي في تعليقة على ضبط الحديث ما معناه: ويمكن أن تُقرأ بالإضافة؛ أي إضافة «قبيح» و «حسن»، فتكون «قبيحُ عاقلٍ خيرٌ من حُسنِ جاهِلٍ» فيكون المعنى حينئذٍ مختلفاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۰۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زشت خردمند، بهتر از زيباى نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَداوَةُ العاقِلِ خَيرٌ مِن صَداقَةِ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲9۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دشمنى خردمند، بهتر است از دوستى نابخرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أبغَضُ الخَلائِقِ إلَى اللهِ تَعالىٰ الجاهِلُ؛ لِأَنَّهُ حَرَمَهُ ما مَنَّ بِهِ عَلیٰ خَلقِهِ، و هُوَ العَقلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مبغوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان نزد خداوند متعال، نابخرد است؛ چرا كه خداوند، او را از نعمت عقل كه بر همۀ بندگانش ارزانى داشته، محروم كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما أوقَحَ الجاهِلَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ح9۵۸۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، چه قدر وقیح است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: وَيلٌ لِمَن تَمادیٰ في جَهلِهِ، و طوبیٰ لِمَن عَقِلَ وَ اهتَدیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۸9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۵ ح9۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: وای بر کسی که جهلش طول بکشد! و خوش به حال کسی که خرد (تعقّل) ورزد و هدایت یابد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَمَلُ الجاهِلِ وَبالٌ، و عِلمُهُ ضَلالٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كار نابخرد، مايۀ زيان است و دانش او، مايۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أشقَى النّاسِ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدفرجام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردمان، کسی است که تعقّل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (خِردوَرز نیست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِلجاهِلِ في كُلِّ حالَةٍ خُسرانٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد (آن که تعقّل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند)، در همه حال، بازنده (زيانكار) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ أنكیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبّه الجهل بالعدوّ الذي ینکیٰ فیك؛ أي یصیب منك ویقتل ویجرح إلی أن یؤدّي إلی الوَهَن. قال الزبیدي: نکیٰ العدوَّ ونکیٰ فیه ینکیٰ نِکایةً: إذا أصاب منه و قتل فیه و جرح فَوَهَنَ لذلك (تاج العروس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ «نکي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدُوٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابِخردی، كُشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين دشمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا سَوءَةَ أشيَنُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّین: العیب (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ «شین»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ ح9۷۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ كار زشتى، رسوايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بيش از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: ما أقبَحَ بِالصَّبيحِ الوَجهِ أن يَكونَ جاهِلاً! كَدارٍ حَسَنَةِ البِناءِ و ساكِنُها شَرٌّ، و كَجَنَّةٍ يَعمُرُها بومٌ، أو صِرمَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصِّرمَة: هي القطع من الإبل و الغنم (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ «صرم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَحرُسُها ذِئبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: چه قدر زشت است براى انسانِ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهره كه نابخرد باشد، مانند خانۀ زيبايى كه ساكنانش پليد باشند، و يا باغى كه جغد، آن را آباد كند، يا گلۀ شترانى كه گرگى از آن پاسدارى كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ هُوَ الكَيِّسُ الفَطِنُ... مَنفِيّاً جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ و ۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يونس عن الإمام الصادق علیه‌السلام، صفات الشيعة: ص99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ عن الإمام الصادق عن أبیه عنه علیهم‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ و فیهما ذیله و «متغيّباً» بدل «منفيّاً»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: مؤمن، انسانى زيرک و باهوش است... و نابخردى در او نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ أوحیٰ إلیٰ دانِيالَ: إنَّ أمقَتَ عَبيدي إلَيَّ الجاهِلُ المُستَخِفُّ بِحَقِّ أهلِ العِلمِ، التّارِكُ لِلاِقتِداءِ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن أبي حمزة، منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خداوند متعال به دانيال علیه‌السلام وحى فرمود كه: «منفورترينِ بندگانم در نزد من، آن نابِخْردی است كه حقّ [و حرمت] اهل دانش را سبُک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد و آنان را سرمشق خويش قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - مِن دُعائِهِ عِندَ الصَّباحِ -: و إِنّي لِنَفسي لَظَلومٌ، و بِعُذري لَجَهولٌ، إلّا أن تَرحَمَني و تَعودَ بِحِلمِكَ عَلَيَّ، و تَدرَأَ عِقابَكَ، و تَلحَظَني بِالعَينِ الَّتي هَدَيتَني بِها مِن حَيرَةِ الشَّكِّ، و رَفَعتَني بِها مِن هُوَّةِ الجَهلِ، و نَعَشتَني بِها مِن فِتنَةِ الضَّلالَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ نقلاً عن مجموع الدعوات لمحمّد بن هارون التلّعُكبري، مهج الدعوات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در دعای صباح -: و بی گمان، من بر خویش بسیار ستمگرم و عذری برای خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم، مگر آن که تو بر من رحم کنی و با بردباری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به سوی من باز گردی و کیفرت را از من برداری و به دیدۀ هدایت به من بنگری و مرا از سرگشتگی تردید برهانی و از قعر چاه جهل (نابِخْردی) بر فرازی و از فتنۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی بر کشی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا مُصيبَةَ أعظَمُ مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸ ح99۵۱ کلاهما عن الإمام عليّ علیه‌السلام و فيهما «أشدّ» بدل «أعظم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هيچ بدبختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ... يَكيعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطريحي: في حديث صفات المؤمن: «يَكيع عن الخنا و الجهل»؛ أي يهابهما و يجبن عنهما؛ يقال: كِعتُ عن الشيء، إذا هِبته وجَبُنت عنه (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰9 «كيع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الخَنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَنا: من قبيح الكلام، خَنا في منطقة يخنو خنا، مقصور. و الخَنا: الفُحش (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴ «خنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، صفات الشيعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ كلاهما بزيادة «الباطل» قبل «الخنا»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن... از هرزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى و نابخردی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام: رِياضَةُ الجاهِلِ و رَدُّ المُعتادِ عَن عادَتِهِ كَالمُعجِزِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: تربيت نابخرد و بازگرداندن آن كه به چيزى عادت كرده از عادتش، معجزه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر: قیلَ لِعیسیٰ علیه‌السلام: مَن أدَّبَكَ؟ قالَ: ما أدَّبَني أحَدٌ؛ رَأَيتُ قُبحَ الجَهلِ فَجانَبتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص9۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۶ ح۴۵؛ إحياء العلوم: ج۳ ص۱۰۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: به عيسى علیه‌السلام گفته شد: چه كسى تو را تربیت کرد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى مرا تربیت نکرد؛ بلكه زشتىِ نابخردى را ديدم و از آن دورى گزيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي علیه‌السلام: الجَهلُ وَ البُخلُ أذَمُّ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۱۸ ح۴۳9، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ و ليس فيه «الجهل»، الدرّ النظیم: ص۷۳۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام: نابخردی و بخل، نكوهيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ خوى‌ها هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام: الجَهلُ خَصمٌ، وَ الحِلمُ حُكمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴، نزهة الناظر: ص۲۲۶ ح۵۲۱، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: نابخردى، دشمن است و بردبارى، پادشاهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مضار-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِثُ: مَضارُّ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جهل (نابخردی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عصيان-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: عِصيانُ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نافرمانی از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَـٰهِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۸9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(گفت: آيا دانستيد وقتى كه نابخرد بوديد، با يوسف و برادرش چه كرديد؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالى: (وَإِنِّى لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَـٰـلِحا ثُمَّ ٱهْتَدَیٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: لِهٰذِهِ الآيَةِ تَفسيرٌ، يَدُلُّ ذٰلِكَ التَّفسيرُ عَلی أنَّ اللهَ لا يَقبَلُ مَن عَمِلَ عَمَلاً إلّا مِمَّن لَقِيَهُ بِالوَفاءِ مِنهُ بِذٰلِكَ التَّفسيرِ، و مَا اشتَرَطَ فيهِ عَلَى المُؤمِنينَ، قالَ: (إِنَّمَا ٱلتَّوْبَةُ عَلَى ٱللهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ ٱلسُّوءَ بِجَهَـٰـلَةٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَعني كُلَّ ذَنبٍ عَمِلَهُ العَبدُ و إن كانَ بِهِ عالِماً، فَهُوَ جاهِلٌ حينَ خاطَرَ بِنَفسِهِ في مَعصِيَةِ رَبِّهِ، و قَد قالَ في ذٰلِكَ تَبارَكَ و تَعالی يَحكي قَولَ يوسُفَ لِإخوَتِهِ: (هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَـٰهِلُونَ)؛ فَنَسَبَهُم إلَى الجَهلِ؛ لِمُخاطَرَتِهِم بِأَنفُسِهِم في مَعصِيَةِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح9۰۴ عن أبي عمرو الزبيري، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ و فيه ذيله من «كلّ ذنب»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱؛ تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ و فيه ذيله من «كلّ ذنب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (به يقين، من آمرزندۀ كسى هستم كه توبه كند و ايمان بياورد و كار شايسته نمايد و به راه راست، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود) -: اين آيه تفسيرى دارد و اين تفسير، دلالت بر آن دارد كه خداوند، فقط عمل كسى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد كه با به كار بستن آن تفسير و آنچه در آن بر مؤمنان شرط كرده است، او را ديدار كند، و فرمود: (خدا، فقط توبۀ كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد كه نابخردانه گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند)؛ يعنى هر گناهى كه بنده انجامش دهد، اگر چه آگاهانه باشد، باز نابخردى است؛ چون خود را در خطر معصيت پروردگارش انداخته است. خداوند - تبارک و تعالى - در نقل سخن يوسف علیه‌السلام به برادرانش كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (آيا دانستيد وقتى كه نابخرد بوديد، با يوسف و برادرش چه كرديد؟)، آنان را به نابخردى نسبت داده است؛ چون خود را در خطر معصيت خداوند انداختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - مِن دُعائِهِ في طَلَبِ العَفوِ وَ الاِستقالَةِ -:... و أنَا الَّذي بِجَهلِهِ عَصاكَ، و لَم تَكُن أهلاً مِنهُ لِذاكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ الدعاء ۱۶، المزار الكبير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ عن الإمام عليّ و عنه علیهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در دعای بخشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی و بازگشت -: من کسی هستم که به خاطر نابخردی‌اش نافرمانی&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کرد و تو سزاوار این نبودی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: وَيحَ العاصي ما أجهَلَهُ! و عَن حَظِّهِ ما أعدَلَهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح9۲۱۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰9۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: وای بر نافرمان، که چه قدر نابخرد است و چه قدر دور است از بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في دُعائِهِ -: أنتَ العالِمُ و أنَا الجاهِلُ، عَصَيتُكَ بِجَهلي، وَ ارتَكَبتُ الذُّنوبَ بِجَهلي، و أَلهَتنِي الدُّنيا بِجَهلي، و سَهَوتُ عَن ذِكرِكَ بِجَهلي، و رَكَنتُ إلَى الدُّنيا بِجَهلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴9، بحار الأنوار: ج9۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دعاى خود -: تو دانایی و من نادانم، به سبب نابخردی‌ام، تو را نافرمانى كردم و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مرتكب گناهان شدم و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، دنيا مرا به خود مشغول داشت و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، از ياد تو غافل گشتم و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به دنيا ميل كردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام – في ما وَعَظَ بِهِ جَماعَةً مِنَ الشّيعَةِ و هُم ساهونَ لاهونَ -:... وَيلَكَ! إنَّما أنتَ لِصٌّ مِن لُصوصِ الذُّنوبِ؛ كُلَّما عَرَضَت لَكَ شَهوَةٌ أوِ ارتِكابُ ذَنبٍ سارَعتَ إلَيهِ و أَقدَمتَ بِجَهلِكَ عَلَيهِ فَارتَكَبتَهُ، كَأَنَّكَ لَستَ بِعَينِ اللهِ، أو كَأَنَّ اللهَ لَيسَ لَكَ بِالمِرصادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در اندرز به گروهی از شیعیان، در حالی که بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّه و غافل بودند -: وای بر تو! تو دزدی از دزدان گناهی. هر گاه شهوتی برایت نمود یابد یا موقعیت گناهی پیش آید، به سویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابی و با نابخردی به سویش گام بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری و آن را مرتکب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی. گویی که در دیدرس خدا نیستی، یا این که خداوند در کمین تو ننشسته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الکفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: الکفر&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون به آنان گفته شود: «از آنچه خدا نازل كرده است، پيروى كنيد»، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «[نه؛] بلكه از چيزى كه پدران خود را بر آن يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم». آيا هر چند پدرانشان چيزى را درک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده و به راه صواب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [، باز در خور پيروى اند]؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ ٱلَّذِى يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إلّا دُعَاءً وَ نِدَاءً صُمُّم بُكْمٌ عُمْىٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و مَثَل [دعوت كنندۀ] كافران، چون مَثَل كسى است كه حيوانى را كه جز صدا و ندايى [مبهم، چيزى] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. [آرى،] كرند، لال اند، كورند و در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإذَا نَادَيْتُمْ إلَى ٱلصَّلَوٰةِ ٱتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبا ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامى كه مردم را به نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيد، آن را به مسخره و بازى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند؛ زيرا آنان مردمى نابخردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةَ وَ كَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى وَ حَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا مَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللهُ وَ لَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر ما فرشتگان را به سوى آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاديم و [اگر] مردگان با آنان به سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و همه چیز را دسته دسته در برابر آنان گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورديم، باز هم ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، جز اين که خدا بخواهد؛ ولى بيشترشان نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّما يُدرَكُ الخَيرُ كُلُّهُ بِالعَقلِ، و لا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۶۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و ليس فيه صدره، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳؛ مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ عن مجمع بن جارية.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: همۀ خير (خوبى)، با خرد به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و كسى كه خرد ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: قِوامُ المَرءِ عَقلُهُ، و لا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴۴ عن جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مايۀ آدمى، خرد اوست و كسى كه خرد ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: دينُ المَرءِ عَقلُهُ، و مَن لا عَقلَ لَهُ لا دينَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۴۲ نقلاً عن أبي الشيخ في الثواب وابن النجّار عن جابر بن عبد اللّٰه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ديندارى آدمى، به خرد اوست و آن كه خردمند نيست، دین ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما كَفَرَ الكافِرُ حَتّیٰ جَهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح9۵۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ كس كافر نگشت، مگر زمانی که نابخردی کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الكافِرُ خَبٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَبّ - بالفتح ـ: الخدّاع... الذي يسعى بين الناس بالفساد (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ «خبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَئيمٌ خَؤونٌ مَغرورٌ بِجَهلِهِ مَغبونٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كافر، حيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى پست و خيانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خودبين است كه فريفتۀ نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الكافِرُ فاجِرٌ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كافر، تبهكارى نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ إذا جَمَدَ وَجَدَ، و إذا وَجَدَ ألحَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳۴ و في نسخة: «الجاهل إذا جحد وحَّد، وإذا وحَّد ألحد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، هر گاه بخل ورزد، صاحب ثروت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و زمانى كه صاحب ثروت شود، سر از الحاد در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن خالد عن بعض أصحابنا عن الإمام الصادق علیه‌السلام: لَيسَ بَينَ الإِيمانِ وَ الكُفرِ إلّا قِلَّةُ العَقلِ. قيلَ: و كَيفَ ذاكَ - يَابنَ رَسولِ اللهِ -؟ قالَ: إنَّ العَبدَ يَرفَعُ رَغبَتَهُ إلیٰ مَخلوقٍ، فَلَو أخلَصَ نِيَّتَهُ لِلهِ لَأَتاهُ الَّذي يُريدُ في أسرَعَ مِن ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ و راجع المحاسن: ج۱ ص۳9۵ ح۸۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن خالد، از يكى از شيعيان -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «ميان ايمان و كفر، فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردى نيست». گفته شد: چگونه،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر پیامبر خدا؟ فرمود: «بنده، خواستِ خود را نزد مخلوق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، در حالى كه اگر نيّتش را براى خدا خالص می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، زودتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لاِبنِ جُندَبٍ -: يَابنَ جُندَبٍ، قَديماً عَمِرَ الجَهلُ و قَوِيَ أساسُهُ؛ و ذٰلِكَ لاِتِّخاذِهِم دينَ اللهِ لَعِباً، حَتّیٰ لَقَد كانَ المُتَقَرِّبُ مِنهُم إلَى اللهِ بِعِلمِهِ يُريدُ سِواهُ، اُولٰئِكَ هُمُ الظّالِمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در سفارش به ابن جُندَب -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابن جُندَب! ديرى است كه نابِخْرَدی، آباد و بنيانش نيرومند گرديده است و اين، از آن روست كه دين خدا را به بازى گرفتند تا بدان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه اگر كسى از ميان آنها با دانشش به خدا نزديكى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويد، [در واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] جز او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد. بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، آنان ستمكارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم: في ما وَعَظَ اللهُ عزّ و جلّ بِهِ عيسیٰ علیه‌السلام:... يا عيسیٰ، لا تُشرِك بي شَيئاً... و كُن مَعَ الحَقِّ حَيثُما كانَ و إن قُطِّعتَ و أُحرِقتَ بِالنّارِ، فَلا تَكفُر بي بَعدَ المَعرِفَةِ، فَلا تَكونَنَّ مِنَ الجاهِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ و ۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰ من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از على بن اسباط، از يكى از امامان: -: در پندهاى خداوند به عيسى علیه‌السلام چنين آمده: «... اى عيسى! چيزى را شريک من مساز... هميشه با حق باش، هر جا كه باشد، گرچه پاره پاره شوى و به آتش سوزانده شوى. پس از شناخت، به من كفر مَوَرز تا در زمرۀ نابخردان نباشى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاغترار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: الاغترار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فریب خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن صالح بن مسمار: بَلَغَني أنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله تَلا هٰذِهِ الآيَةَ (يَـٰأَيُّهَا ٱلْإِنسَـٰنُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ ٱلْكَرِيمِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الانفطار: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج۱۰ ص۱۴۶؛ مجمع البيان: ج۱۰ ص۶۸۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- به نقل از صالح بن مِسمار -: به من خبر رسيد كه پيامبر صلی الله علیه و آله اين آيه را: (اى انسان! چه چيز، تو را به پروردگار بزرگوارت، گستاخ كرده است؟) تلاوت كرد و فرمود: «نابخردى او».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامِهِ عِندَ تِلاوَتِهِ: (يَـأَيُّهَا ٱلْإِنسَـنُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ ٱلْكَرِيمِ) -: أدحَضُ مَسؤولٍ حُجَّةً، و أَقطَعُ مُغتَرٍّ مَعذِرَةً، لَقَد أبرَحَ جَهالَةً بِنَفسِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بيان معاني كلامه علیه‌السلام: قال علیه‌السلام: «أدحض مسؤول حجّةً»، المبتدأ محذوف، و الحجّة الداحضة الباطلة. و المعذِرة - بكسر الذال -: العُذر. و يقال: لقد أبرحَ فلانٌ جهالةً، و أبرحَ لُؤماً، و أبرحَ شجاعةً، و أتى بالبرح من ذلك: أي بالشديد العظيم... و جهالةً منصوب على التمييز (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنان خود به هنگام تلاوت آيۀ: (اى انسان! چه چيز، تو را به پروردگار بزرگوارت گستاخ كرده است؟) -: [انسانى كه در اين آيه مورد سؤال قرار گرفته است] هر دليلى را براى گستاخ شدنش به خدا بياورد، دليلش نادرست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ دليل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. عذر [و بهانۀ] او از عذر [و بهانۀ] هر فريب خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و نابخردى، وجود او را سخت فرا گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يَجلِبُ الغَرَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردی (عقل نَوَرزیدن)، فريب و زيان را جلب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ اغتَرَّ بِنَفسِهِ، و كانَ يَومُهُ شَرّاً مِن أمسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نابخرد باشد، فريب نفس خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و امروزش بدتر از ديروزش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَسبُ الجَهلِ الغَفلَةُ وَ الاِغتِرارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دستاورد نابخردى، غفلت و فريب خوردگى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین علیه‌السلام: أي رَبِّ! بِأَنفُسِنَا استَخفَفنا عِندَ مَعصِيَتِكَ لا بِعَظَمَتِكَ، و بِجَهلِنَا اغتَرَرنا لا بِحِلمِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: ای پروردگار من! هنگام نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، خود را حقیر کردیم، نه عظمت تو را، و از نابخردی خود فریب خوردیم، نه از بردباری تو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِکرِ جُنودِ العَقلِ وَ الجَهلِ -: وَ الاِستِغفارُ و ضِدُّهُ الاِغتِرارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۱ ص۲۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در ذکر سربازان عقل و جهل -: استغفار، سرباز عقل است و ضدّ آن، مغرور شدن [و استغفار نکردن، سرباز جهل است].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الذلة-و-الزلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: الذِّلَّةُ وَ الزَّلَّةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خواری و لغزش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ما أعَزَّ اللهُ بِجَهلٍ قَطُّ، و لا أذَلَّ بِحِلمٍ قَطُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، مشكاة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۵ كلاهما عن الإمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵؛ مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۱ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، هرگز [كسى را] به سبب نابخردى عزيز نكرد، و هرگز به سبب بردبارى خوار نساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن فاتَهُ العَقلُ لَم يَعدُهُ الذُّلُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه خرد را از دست دهد، خوارى، دست از سرش برنمی‌دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَم مِن عَزيزٍ أذَلَّهُ جَهلُهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چه بسيار عزيزانى كه نابخردى، خوارشان ساخت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ذِلَّةُ الجَهلِ أعظَمُ ذِلَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۳۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خوارى نابخردى، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خوارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أذَلُّ الذُّلِّ الجَهلُ؛ لِأَنَّ صاحِبَهُ أصَمُّ، أبكَمُ، أعمیٰ، حَيرانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ ح۱9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خوارترين خوارى، نابخردى است؛ چرا كه گرفتار آن، كر و لال و كور و سرگردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفی بِالجَهلِ ضَعَةً!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى (عَقلانیّت نداشتن)، براى خوارى و پستى، بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَرفَعُ نَفسَهُ فَيَتَّضِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، خود را بلند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؛ امّا پست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العَقلُ يَهدي و يُنجي، وَ الجَهلُ يُغوي و يُردي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خرد، هدايت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و رهايى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، و نابخردى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و پست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مَطِيَّةٌ شَموسٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَمَسَ الفرس شُموساً: أي مَنَع ظهرَه (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص9۴۰ «شمس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مَن رَكِبَها زَلَّ، و مَن صَحِبَها ضَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، مركبى چموش است؛ آن كه بر آن سوار شود، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغزد و هر كه با آن همراه شود، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الجَهلُ ذُلٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص۳۵۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۶9 ح۱۰9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نابخردی، خوارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: الشَّرُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بدی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الجَهلُ رَأسُ الشَّرِّ كُلِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۰۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح9 نقلاً عن الإمامة و التبصرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابخردى، بالاترينِ همۀ بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: شَرُّ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ مَعَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۱، روضة الواعظين: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بدىِ دنيا و آخرت، با نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا قَرينَ شَرٌّ مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص9۳، كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱9، أعلام الدین: ص۸۴ و فيهما «سوء شرّ» بدل «شرّ»، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ دوستى بدتر از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ أصلُ كُلِّ شَرٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، ريشۀ همۀ بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: بِالجَهلِ يُستَثارُ كُلُّ شَرٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با نابخردى، هر بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برانگيخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مَعدِنُ الشَّرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، سرچشمۀ بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الموت-و-الهلاك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: المَوتُ وَ الهَلاك&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مرگ و هلاکت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَنِ استَحكَمَت لي فيهِ خَصلَةٌ مِن خِصالِ الخَيرِ، احتَمَلتُهُ عَلَيها وَ اغتَفَرتُ فَقدَ ما سِواها، و لا أغتَفِرُ فَقدَ عَقلٍ و لا دينٍ؛ لِأَنَّ مُفارَقَةَ الدّينِ مُفارَقَةُ الأَمنِ، فَلا يُتَهَنَّأُ بِحَياةٍ مَعَ مَخافَةٍ، و فَقدُ العَقلِ فَقدُ الحَياةِ، و لا يُقاسُ إلّا بِالأَمواتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9، غرر الحكم: ج۳ ص۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه صفتى از صفات نيک در او پا بر جا شود، او را تحمّل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و نبودِ ساير خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم؛ امّا نبودِ خرد و دين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم؛ چرا كه از دست دادن دين، از ميان رفتن امنيت است و زندگى با ترس، گوارا نيست و از دست دادن خرد، از دست دادن زندگى است و جز با مردگان سنجيده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مُميتُ الأَحياءِ، و مُخَلِّدُ الشَّقاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميراند و بدبختى را جاودانه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مَوتٌ، التَّواني فَوتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ و ۴۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۴ و ۷۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، مرگ است و سستى، [موجب] دست نيافتن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَيِّتٌ و إن كانَ حَيّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، مرده است، گرچه زنده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَم مِن غَريقٍ هَلَكَ في بَحرِ الجَهالَةِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چه بسيار كسانى كه در درياى نابخردى، غرق و نابود شدند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يُرديكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّدیٰ: الهلاك... و أردَيتُه: أي أهلكتُه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ «ردي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، پستت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاختلاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / 7: الاِختِلافُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اختلاف (تفرقه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يُقَـٰتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إلّا فِى قُرًى مُّحَصَّنَةٍ أوْ مِن وَرَاءِ جُدُرِم بَاْسُهُم بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّیٰ ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آنان همه با شما نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند مگر در قريه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى داراى استحكامات، يا از پس ديوار. آنان سخت با يكديگر دشمن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. تو يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان و حال آن كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از هم جداست؛ زيرا آنان مردمى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَو سَكَتَ الجاهِلُ مَا اختَلَفَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۴ عن الإمام الجواد علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر نابخرد خاموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانْد، ميان مردم، اختلاف پديد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامِهِ لأَهلِ الكوفَةِ -: أيُّهَا القَومُ الشّاهِدَةُ أبدانُهُمُ، الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُمُ، المُختَلِفَةُ أهواؤُهُمُ، المُبتَلیٰ بِهِم اُمَراؤُهُم، صاحِبُكُم يُطيعُ اللهَ و أنتُم تَعصونَهُ! و صاحِبُ أهلِ الشّامِ يَعصِي اللهَ و هُم يُطيعونَهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة9۷، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷9، الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸9 و فيهما صدره إلى «أهواؤهم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح9 ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنان خود خطاب به كوفيان -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردمى كه پيكرهايشان پيداست و خردهايشان از وجود آنها رخت بر بسته است؛ خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هدف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان گونه گونه است و حاکمانشان به آنها گرفتار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! زمامدار شما خدا را فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و شما او را نافرمانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد؛ ولى زمامدار شاميان، خدا را نافرمانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنها از او فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيَّتُهَا النُّفوسُ المُختَلِفَةُ، وَ القُلوبُ المُتَشَتِّتَةُ، الشّاهِدَةُ أبدانُهُم، وَ الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُم، أَظأَرُكُم عَلَى الحَقِّ و أنتُم تَنفِرونَ عَنهُ نُفورَ المِعزیٰ مِن وَعوَعَةِ الَأَسَدِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ تذكرة الخواصّ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن صالح العجلي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گون و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پراكنده، كه پيكرهايشان پيداست و خردهايشان از آنان غايب است! شما را با مهر و محبّت به سوى حق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم؛ امّا شما از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رميد، همچون رميدن بز از نعرۀ شير!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-المضار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸: هٰذِهِ المَضارُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: عُقبَى الجَهلِ مَضَرَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پایان نابِخْرَدی، زیان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ وَبالٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَبال: من وَبُلَ المرتَع وَبالاً... بمعنى وَخُمَ... و لمّا كان عاقبة المرعىٰ الوخيم إلى شرّ، قيل في سوء العاقبة: وَ بال، و العَمَل السیئّ: وَ بال على صاحبِهِ (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۶ «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، بدفرجامی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ وَ البُخلُ مَساءَةٌ و مَضَرَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵۷ و فیه «الحسد» بدل «البخل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى و بخل، بدى و زيان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الحِرصُ وَ الشَّرَهُ وَ البُخلُ نَتيجَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آزمندى و سيرى ناپذيرى و بخل، زاييدۀ نابخردى اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما عَقَلَ مَن بَخِلَ بِإِحسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ح9۵۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۷۵ و فیه «مَا عَقَدَ إِيمَانَه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «ما عَقَلَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند نيست كسى كه از نيكى كردن، بخل ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الحُمقُ مِن ثِمارِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حماقت، از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الخُلُقُ المَذمومُ مِن ثِمارِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خوى نكوهيده، از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللَّهوُ مِن ثِمارِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سرگرمى (غفلت)، از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّكُم لَن تُحَصِّلوا بِالجَهلِ أرَباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأرَبُ: الحاجة (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لَن تَبلُغوا بِهِ مِنَ الخَيرِ سَبَباً، و لَن تُدرِكوا بِهِ مِنَ الآخِرَةِ مَطلَباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به راستى كه شما با نابخردى به هيچ خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد و با آن به هيچ سببى از اسباب خوبى دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابيد، و به هيچ مقصد آخرتى هم نائل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرديد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ صَديقٍ يُؤتیٰ مِن جَهلِهِ، لا مِن نِيَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بسی دوست که از نابخردی‌اش [به دوستانش] ضربه وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نه از خواست و نیّتش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ قَلَّ اعتِبارُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نابخرد باشد، پند گرفتنش اندک است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ اُهمِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نابخردی ورزد، [مردم] او را وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند [و رعایت او را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ استَطارَهُ الجَهلُ فَقَد عَصَى العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴9۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر کس که بی‌عقلی، او را بجنباند و از جای بر کند، عقل را نافرمانی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَلَّ عَقلُهُ ساءَ خِطابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خرد باشد، بد سخن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَلَّ عَقلُهُ كَثُرَ هَزلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه عقلش كم باشد، لودگی‌اش [و جدّى نبودنش] زياد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَثرَةُ الهَزلِ آيَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مسخرگى زياد، نشانۀ نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن كَثُرَ مِزاحُهُ استُجهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۸۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه زياد شوخى كند، نابخرد شمرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العامِلُ بِجَهلٍ كَالسّائِرِ عَلیٰ غَيرِ طَريقٍ؛ فَلا يَزیدُهُ جِدُّهُ فِي السَّيرِ إلّا بُعداً عَن حاجَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: عمل‌کننده از روی بی‌عقلی، مانند مسافر در بیراهه است که سرعت سیرش جز بر دوری او از حاجتش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام:الخِذلانُ مُمِدُّ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ ح۷۱9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خواری، مددكارِ نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: هٰذا كِتابُ اللهِ بَينَ أظهُرِنا، و عَهدُ رَسولِ اللهِ و سيرَتُهُ فينا، لا يَجهَلُ ذٰلِكَ إلّا جاهِلٌ عانِدٌ عَنِ الحَقِّ مُنكِرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اين كتاب خدا در ميان ماست و عهد و سيرۀ پيامبر خدا، در ميان ماست. از اين حقيقت، جز نابخردِ روگردان از حق و انكار كننده، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ كَثُرَ عِثارُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳9۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه نابخرد باشد، لغزش او زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: صَوابُ الجاهِلِ كَالزَّلَّةِ مِنَ العاقِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: درستى از جانب نابخرد، مثل لغزش از جانب خردمند است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يُفسِدُ المَعادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، آخرت را تباه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ فَسادُ كُلِّ أمرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ ح9۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، مايۀ تباهى همه چيز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: المُرُوَّةُ أن لا تَطمَعَ فَتَذِلَّ، و [لا]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۴ ح9۳۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسأَلَ فَتَقِلَّ، و لا تَبخَلَ فَتُشتَمَ، و لا تَجهَلَ فَتُخصَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: مردانگى، آن است که طمع نَوَرزى تا خوار نشوى، و خواهش نکنى تا نادار نشوى، و بخل نَوَرزى تا دشنام نشنوى، و نابخردى نکنى تا شکست نخورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-ما-ینبغي-للجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصْلُ الرَّابِعُ: ما یَنبَغِي لِلجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه برای جاهل (نابخرد)، سزاوار است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعاذة-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: الاِستِعاذَةُ بِاللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پناه بردن به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن اُمّ سلمة: إنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله كانَ إذا خَرَجَ مِن بَيتِهِ قالَ: بِاسمِ اللهِ، رَبِّ أعوذُ بِكَ مِن أن أزِلَّ أو أضِلَّ، أو أظلِمَ أو اُظلَمَ، أو أجهَلَ أو يُجهَلَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸؛ نزهة الناظر: ص۵۶ ح۱۱۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى - به نقل از اُمّ سَلَمه -: پيامبر صلی الله علیه و آله هر گاه از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «به نام خدا. پروردگارا! به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه بلغزم يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه شوم، يا ستم كنم يا به من ستم شود، يا نابخردى كنم يا با من به نابخردى رفتار شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إنّي... أعوذُ بِكَ مِنَ الجَهلِ وَ الهَزلِ، و مِن شَرِّ القَولِ وَ الفِعلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۱۳۲ عن محمّد بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النعمان الأحول عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بار خدايا! من... به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از نابخردى كردن و [بی جا] شوخى نمودن، و [نیز] از گفتار و كردار بد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إلٰهي... ألوذُ بِكَ مِن قسوَتي، و أعوذُ بِكَ مِن جُرأتي، و أستَجيرُ بِكَ مِن جَهلي، و أتَعَلَّقُ بِعُریٰ أسبابِكَ مِن ذَنبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإختیار لابن باقي: ج۱ ص۲۰۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: معبود من!... از نيروى خود، به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم و از گستاخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به تو پناهنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و از نابخردىِ خود، از تو امان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم و از گناه خويش، به دستگيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ريسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تو چنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ بِكَ نُمسي و بِكَ نُصبِحُ، و بِكَ نَحيا و بِكَ نَموتُ، و إلَيكَ نَصيرُ، و أعوذُ بِكَ مِن أن أُذِلَّ أو أُذَلَّ، أو أُضِلَّ أو اُضَلَّ، أَو أَظلِمَ أو اُظلَمَ، أو أجهَلَ أو يُجهَلَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷ ح9۸۲ عن عمّار بن موسیٰ، مصباح المتهجّد: ص۱۱۵ ح۱9۱، فلاح السائل: ص۴۷۵ كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بار خدايا! به يارى تو، روز را به شب و شب را به روز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانيم، و به كمک تو زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، و به قدرت تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميريم، و به سوى تو حركت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم. به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه خوار کنم يا خوارم کنند، يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کنم يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهم کنند، يا ستم كنم يا به من ستم شود، يا نابخردى كنم يا با من به نابخردى رفتار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبدالرّحمٰن بن سيابة: أعطاني أبو عَبدِاللهِ علیه‌السلام هٰذَا الدُّعاءَ: الحَمدُ لِلهِ وَلِيِّ الحَمدِ و أهلِهِ و مُنتَهاهُ وَ مَحَلِّهِ... و أعوذُ بِكَ مِن أن أشتَرِيَ الجَهلَ بِالعِلمِ، وَ الجَفاءَ بِالحِلمِ، وَ الجَورَ بِالعَدلِ، وَ القَطيعَةَ بِالبِرِّ، وَ الجَزَعَ بِالصَّبرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۰ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳، جمال الاُسبوع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد الرحمان بن سيابه -: امام صادق علیه‌السلام اين دعا را به من داد: «ستايش، خداوند را كه صاحب ستايش و سزامند آن و پايانه و جايگاه آن است... و [خدايا!] به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه نابخردى را به جاى دانايى بخرم، و تندى را به جاى بردبارى، و ستم را به جاى دادگرى، و بريدن از خويشان را به جاى نيكى به آنان، و ناشكيبى را به جاى شكيبايى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أعوذُ بِكَ رَبّي أن أشتَرِيَ الجَهلَ بِالعِلمِ كَمَا اشتَریٰ غَيري، أوِ السَّفَهَ بِالحِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶، بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى پروردگار من! به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه نابخردى را به جاى دانايى بخرم - چنان كه ديگران خريدند -، يا سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرى را به جاى بُردباری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستغفار-و-الاعتذار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: الاِستِغفارُ و الاِعتذار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: استغفار و اعتذار به درگاه خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: اللّٰهُمَّ اغفِر لي خَطيئَتي و جَهلي، و إِسرافي في أمري، و ما أَنتَ أَعلَمُ بِهِ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۳۶ عن أبي موسى الأشعري؛ مهج الدعوات: ص۱۶9 عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج9۵ ص۳9۴ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بار خدايا! خطا و نابخردى و زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى‌ام را در كارهايم و آنچه را تو بِدان از من داناترى، بر من ببخشاى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إلٰهي و سَيِّدي! فَأَسأَ لُكَ... أن تَهَبَ لي في هٰذِهِ اللَّيلَةِ، و في هٰذِهِ السّاعَةِ، كُلَّ جُرمٍ أجرَمتُهُ، و كُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ، و كُلَّ قَبيحٍ أسرَرتُهُ، و كُلَّ جَهلٍ عَمِلتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴ ح9۱۰، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، مصباح الزائر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: معبود من و سَرور من! از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم... که در اين شب و در اين ساعت، هر جرمى را که مرتکب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر گناهى را که انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که مخفى داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر کار جاهلانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، بر من ببخشی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ اغفِر لي خَطايايَ و عَمدي و جَهلي، و هَزلي و جِدّي، و كُلُّ ذٰلِكَ عِندي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9، بحار الأنوار: ج9۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بار خدايا! هر گناهى را كه به خطا يا به عمد، يا از سر نابخردى يا شوخى از من سر زده است، بر من بيامرز که همۀ اینها را دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إنّي أعتَذِرُ إلَيكَ مِن جَهلي، و أستَوهِبُكَ سوءَ فِعلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ الدعاء ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خدايا! از نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به تو عذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و از سوء رفتارم از تو طلب بخشش دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳: التَّقویٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرهیزگاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمامُ عليٌّ علیه‌السلام: إنَّ تَقوَى اللهِ دَواءُ دَاءِ قُلوبِكُم، و بَصَرُ عَمىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفئدتِكُم، و شِفاءُ مَرَضِ أجسادِكُم، و صَلاحُ فَسادِ صُدورِكُم، و طَهورُ دَنَسِ أنفُسِكُم، و جَلاءُ عَشا أبصارِكُم، و أمنُ فَزَعِ جَأشِكُم، و ضِياءُ سَوادِ ظُلمَتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱9۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۸۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همانا پروا کردن از خدا داروى درد قلب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شماست و بينا كنندۀ كورى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و شفابخش بيمارى جسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و برطرف كنندۀ تباهى سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و پاک كنندۀ آلودگى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و روشنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش ضعف چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و فرو نشانندۀ ترس و اضطراب دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و روشنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش سياهى ظُلمتتان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ يَقي بِالتَّقویٰ عَنِ العَبدِ ما عَزَبَ عَنهُ عَقلُهُ، و يَجلي بِالتَّقویٰ عَنهُ عَماهُ و جَهلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ به سببِ تقوا، آنچه را از چشمِ خِرد بنده دور ماند، نگه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و با تقوا، كورى و نابخردى را از او دور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-ما-ینبغي-في-مواجهة-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسُ: ما یَنبَغي في مُواجَهَةِ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه در رفتار با جاهل (نابخرد)، شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السلام-عند-المخاطبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: السَّلامُ عِندَ المُخاطَبَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کناره‌گیری مُلایم از گفتگو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ عِبَادُ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى ٱلَارْضِ هَوْنا وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بندگان [خداى] رحمان، كسانى هستند كه با فروتنى، روى زمين راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و چون كه نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند [، بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن النّعمان بن مُقرّن: سَبَّ رَجُلٌ رَجُلاً عِندَهُ صلی الله علیه و آله، فَجَعَلَ الرَّجُلُ المَسبوبُ يَقولُ: عَلَيكَ السَّلامُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: أما إنَّ مَلَكاً بَينَكُما يَذُبُّ عَنكَ، كُلَّما يَشتِمُكَ هٰذا قالَ لَهُ: بَل أنتَ، و أنتَ أحَقُّ بِهِ. و إذا قُلتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «قال» و هو تصحیف ظاهر، قد صحّحناه من کنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ: عَلَيكَ السَّلامُ، قالَ: لا، بَل لَكَ، أنتَ أحَقُّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸۰۶، تفسير ابن كثير: ج۶ ص۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از نعمان بن مُقرّن -: مردى، شخصى را در نزد پيامبر صلی الله علیه و آله دشنام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و او در جواب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بر تو سلام!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله [خطاب به فردى كه با سلام، به دشنام دهنده جواب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد،] فرمود: «آگاه باش! فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در ميان شما دو نفر است كه از تو دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. هر گاه او تو را دشنام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، فرشته [به او] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: تو چنينى؛ بلكه تو سزاوارترى، و وقتى تو در پاسخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى: بر تو سلام، [آن فرشته] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: نه؛ بلكه تو سزاوار سلام هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: اللّٰهُمَّ اجعَلنا مِنَ الَّذينَ إذا حَدَّثُوا صَدَقُوا... و إِذا جَهِلُوا رَجَعُوا... (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدایا! مرا از کسانی قرار ده که چون سخن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند، راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند... و چون نابخردی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، توبه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند... (و چون نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند [، بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - في وَصفِ الصّابِرينَ -: (و إذا خاطَبَهُمُ الجاهِلونَ قالُوا سَلاماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۰ عن ابن مسعود، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ من دون إسنادٍ إلی النبي صلّی الله علیه و آله أو أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در توصیف شکیبایان -: (و چون نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا كُمَيلُ، في كُلِّ صِنفٍ قَومٌ أرفَعُ مِن قَومٍ، فَإِيّاكَ و مُناظَرَةَ الخَسيسِ مِنهُم و إن أسمَعوكَ؛ وَ احتَمِل و كُن مِنَ الَّذينَ وَصَفَهُمُ اللهُ: (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲، بشارة المصطفیٰ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ عن كميل بن زياد، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ای کمیل! در هر دسته از مردم، گروهی برتر از گروهی دیگر هستند. مبادا که با فرومایگان آنان مناظره کنی، حتّی اگر چیزی به تو گفتند. تحمّل کن و از کسانی باش که خداوند متعال این گونه توصیفشان کرده است: (و چون نابخردان با آنان در گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت] خداحافظی کن).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ أصحابِهِ -: لَو رَأيتَهُم في نَهارِهِم إذاً لَرَأيتَ قَوماً (يَمْشُونَ عَلَى ٱلَارْضِ هَوْناً)، و يَقولونَ (لِلنّاسِ حُسناً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقره: ۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰما)، (وَ إذَا مَرُّواْ بِاللَّغْوِ مَرُّواْ كِرَاماً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ عن محمّد بن الحنفيّة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف ياران خود -: اگر در روز، آنان را ببينى، آنها را گروهى خواهى يافت كه (به نرمى بر زمين راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند) و با مردم به نيكى سخن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند (و اگر نابخردان با آنان در گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت] خدا حافظی می‌کنند) و (اگر به كارى لغو و بيهوده برخورد كنند به بزرگوارى از آن می‌گذرند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في وَصفِ شيعَةِ أهلِ البَيتِ: -: إن خاطَبَهُم جاهِلٌ سَلَّمُوا، و إن لَجَأَ إلَيهِم ذُو الحاجَةِ مِنهُم رَحِمُوا، و عِندَ المَوتِ هُم لا يَحزَنونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در توصیف شيعيان اهل بیت: -: اگر فرد نابخردى با آنان در گفتگو شود، [به او] سلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، و اگر نيازمندى به آنان پناه برد، بر او ترحّم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و در هنگام مرگ، غمگين نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأغاني: كانَ إبراهيمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو إبراهيم بن محمّد المهديّ، الخليفة العبّاسي، المكنّیٰ بأبي إسحاق (الأغاني: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَديدَ الاِنحِرافِ عَن عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، فَحَدَّثَ المَأمونَ يَوماً أنَّهُ رَأیٰ عَلِيّاً فِي النَّومِ، فَقالَ لَهُ: مَن أنتَ؟ فَأَخبَرَهُ أنَّهُ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ. فَمَشَينا حَتّیٰ جِئنا قَنطَرَةً، فَذَهَبَ يَتَقَدَّمُني لِعُبورِها، فَأَمسَكتُهُ وَ قُلتُ لَهُ: إنَّما أنتَ رَجُلٌ تَدَّعي هٰذَا الَأَمرَ بِإِمرَةٍ وَ نَحنُ أحَقُّ بِهِ مِنكَ! فَما رَأيتُ لَهُ فِي الجَوابِ بَلاغَةً كَما يوصَفُ عَنهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و أيُّ شَيءٍ قالَ لَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما زادَني عَلیٰ أن قالَ: سَلاماً سَلاماً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: قَد - وَ اللهِ - أجابَكَ أبلَغَ جَوابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كَيفَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَرَّفَكَ أنَّكَ جاهِلٌ لا يُجاوَبُ مِثلُكَ، قالَ اللهُ عزّ و جلّ: (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰما)!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَجِلَ إبراهيمُ، وقالَ: لَيتَني لَم اُحَدِّثكَ بِهٰذَا الحَديثِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأغاني: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷؛ المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأغانى: ابراهيم [فرزند مهدی خليفۀ عبّاسى]، بسيار با علی بن ابی طالب علیه‌السلام دشمن بود. روزى به مأمون گفت كه على علیه‌السلام را در خواب ديده است و از او پرسيده: «كيستى؟». جواب داده است كه على بن ابى طالب است. [ابراهيم گفت:] مقدارى راه رفتيم تا به پلى رسيديم. خواست زودتر از من عبور كند. او را گرفتم و گفتم: «تو ادّعاى فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايى دارى با آن كه ما بِدان شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر هستيم. او در جواب، پاسخى بليغانه، آن گونه كه او را وصف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، نداد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: مگر چه پاسخ داد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم گفت: چيزى نگفت جز: به سلامت! به سلامت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: به خدا سوگند، بليغ ترين پاسخ را داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم گفت: «چه طور؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: به تو فهمانده كه نابخردى و در خور گفتگو نيستى. خداوند عزّ و جلّ فرموده است: (و چون نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم شرمنده شد و گفت: «كاش اين قصّه را برايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة العقائد الإسلامية (المعرفة): ج۱ ص۲۸۰ ح۵۲۸ و ص۲۸۶ ح۵۸۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ عقاید اسلامی (معرفت‌شناسی): ج۱ ص۴۰۵ ح۵۲۸ و ص۴۱۶ ح۵۸۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السكوت-و-ترك-المنازعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: السُّكوتُ و تَركُ المُنازَعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سکوت و رها کردن نزاع&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ موسیٰ علیه‌السلام لَقِيَ الخِضرَ علیه‌السلام فَقالَ: أوصِني، فَقالَ الخِضرُ:... يا موسیٰ، تَفَرَّغ لِلعِلمِ إن كُنتَ تُريدُهُ، فَإِنَّمَا العِلمُ لِمَن تَفَرَّغَ لَهُ... و أعرِض عَنِ الجُهّالِ، وَ احلُم عَنِ السُّفَهاءِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ فَضلُ الحُلَماءِ و زَينُ العُلَماءِ، إذا شَتَمَكَ الجاهِلُ فَاسكُت عَنهُ سِلماً و جانِبهُ حَزماً، فَإِنَّ ما بَقِيَ مِن جَهلِهِ عَلَيكَ و شَتمِهِ إيّاكَ أكثَرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۱۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸؛ المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۰۸ عن عمر بن الخطّاب نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: موسى علیه‌السلام، خضر علیه‌السلام را ملاقات كرد و گفت: مرا پند ده. خضر علیه‌السلام گفت: «... اى موسى! اگر دانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، خودت را وقف آن ساز؛ زيرا دانش، از آنِ كسى است كه خود را وقف آن سازد... و از نابخردان، كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى كن و در برابر ابلهان، بردبار باش؛ زيرا اين براى بردباران، فضيلت و براى آگاهان، زينت است. اگر نابخردى تو را دشنام داد، به ملايمت سكوت كن و با دورانديشى، از او كناره بگير؛ زيرا ثوابى كه از نابخردى و دشنام او به تو برايت باقى مانده، بيشتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَلامُ العاقِلِ قوتٌ، و جَوابُ الجاهِلِ سُكوتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۲۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سخن خردمند، خوراک [جان] است و پاسخ به نابخرد، سكوت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: لا تُنازِع جاهِلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: با نابخرد، نزاع مكن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُنازِعِ السُّفَهاءَ و لا تَستَهتِر بِالنِّساءِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يُزري&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زریٰ علیه زَرْیاً من باب رَمی، و زریَةً و زرایَةً - بالکسر -: عابه و استهزأ به (المصباح المنیر: ص۲۵۳ «زري»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالعُقَلاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱9 ح9۴۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با ابلهان، نزاع مكن و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باختۀ زنان مشو؛ زيرا اين خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، خردمندان را خوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُعاتِبِ الجاهِلَ فَيَمقُتَكَ، و عاتِبِ العاقِلَ يُحبِبكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱9 ح9۴۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد را سرزنش مكن، كه دشمنت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و خردمند را سرزنش كن تا دوست تو شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: كَتَبَ أبو عَبدِ اللهِ علیه‌السلام إلَى الشّيعَةِ: لَيَعطِفَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مرآة العقول: ج۲۶ ص۱9: «قوله علیه‌السلام: ليعطفنّ، من العطف بمعنىٰ الميل و الشفقة، أي ليترحّموا و يعطفوا علىٰ ذوي الجهل بأن ينهوهم عمّا ارتكبوه من المنكرات. و في بعض النسخ: عن ذوي الجهل، فالمراد هجرانهم و إعراضهم عنهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَوُو السِّنِّ مِنكُم وَ النُّهیٰ عَلیٰ ذَوِي الجَهلِ و طُلاّبِ الرِّئاسَةِ، أو لَتُصيبَنَّكُم لَعنَتي أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۴۷، أعلام الدین: ص۲۳۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: امام صادق علیه‌السلام به شيعيان نوشت: «بايد بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترها و خردمندان شما براى افراد نابخرد و رياست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلب، دل بسوزانند [و نصيحت و ارشادشان كنند]، و گرنه نفرين من به همۀ شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عَن مُوسَى بنِ مُحَمَّدٍ المُحارِبِيِّ عَن رَجُلٍ ذَكَرَ اسمَهُ عَن الإمام الرِّضا علیه‌السلام: أنَّ المَأمونَ قالَ لَهُ: هَل رُويتَ مِنَ الشِّعرِ شَيئاً؟ فَقالَ: قَد رُويتُ مِنهُ الكَثيرَ،...&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَنشِدني أحسَنَ ما رُويتَهُ فِي السُّكوتِ عَنِ الجَاهِلِ، و تَركِ عِتابِ الصَّدِيقِ. فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي لَيَهجُرُنِي الصَّديقُ تَجَنُّباً فَأُريهِ أنَّ لِهَجرِهِ أسبابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَراهُ إن عاتَبتُهُ أغرَیتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي النسخة التی بایدینا: «أغربته»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَریٰ لَهُ تَركَ العِتابِ عِتَابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا بُلِيتُ بِجاهِلٍ مُتَحَكِّمٍ يَجِدُ المُحالَ مِنَ الاُمُورِ صَوابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أولَيتُهُ مِنِّي السُّكوتَ ورُبَّما كانَ السُّكوتُ عَنِ الجَوابِ جَوابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: ما أحسَنَ هٰذا! هٰذا مَن قالَهُ؟ فَقالَ: لِبَعضِ فِتيانِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از موسى بن محمّد مُحاربى، از مردى كه نامش را گفت -: مأمون به امام رضا علیه‌السلام گفت: آيا چیزی از شعر هم برایت روایت شده [و در خاطر داری]؟ فرمود: «بسيار برایم روایت شده [و در خاطر دارم]».…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: بهترين شعرى را كه در بارۀ سكوت در برابر نابخرد و نكوهش نكردن دوست برایت روایت شده، برايم بخوان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«دوستم مرا تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى من براى آن، علّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را در نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم كه اگر سرزنشش كنم، وى را برانگيخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام./&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس سرزنش نكردنش را خود، سرزنشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه گرفتار نابخردى زورگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه كارى ناشدنى را درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برابر او سكوت اختيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه بسا/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاموش ماندن از پاسخ، خود، پاسخ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: اين [شعر] چه زيبا بود! چه كسى آن را سروده است؟ فرمود: «برای يكى از جوانان ماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: الحِلم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بردباری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ثَلاثٌ مَن لَم يَكُنَّ فيهِ لَم يَتِمَّ لَهُ عَمَلٌ: وَرَعٌ يَحجِزُهُ عَن مَعاصِي اللهِ، و خُلُقٌ يُداري بِهِ النّاسَ، و حِلمٌ يَرُدُّ بِهِ جَهلَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9؛ شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۲۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: سه چيز است كه در هر كس نباشد، هيچ عملى از او كامل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد: پارسايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه او را از نافرمانى خدا باز دارد و خويى كه به وسيلۀ آن با مردم مدارا كند و بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه با آن نابخردی نادان را دفع سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: يا عَلِيُّ، ثَلاثٌ مِن مَكارِمِ الأَخلاقِ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ: أن تَعفُوَ عَمَّن ظَلَمَكَ، و تَصِلَ مَن قَطَعَكَ، و تَحلُمَ عَمَّن جَهِلَ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو و أنس بن محمّد عن أبيه جميعاً عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ عن الإمام الباقر علیه‌السلام و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! سه چيز در دنيا و آخرت، از اخلاق نيكوست: گذشت كنى از كسى كه به تو ستم كرده، و پيوند بر قرار كنى با كسى كه از تو بُريده، و بردبارى كنى با كسى كه در حقّ تو نابخردى كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ جَمَعَ اللهُ الخَلائِقَ في صَعيدٍ واحِدٍ... ثُمَّ يُنادي مُنادٍ آخَرُ يُسمِعُ آخِرَهُم كَما يُسمِعُ أوَّلَهُم، فَيَقولُ: أينَ أهلُ الفَضلِ؟ فَيَقومُ عُنُقٌ مِنَ النّاسِ، فَتَستَقبِلُهُم زُمرَةٌ مِنَ المَلائِكَةِ، فَيَقولونَ: ما فَضلُكُم هٰذَا الَّذي نودِيتُم بِهِ؟ فَيَقولونَ: كُنّا يُجهَلُ عَلَينا فِي الدُّنيا فَنَحتَمِلُ، و يُساءُ إلَينا فَنَعفو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُنادي مُنادٍ مِن عِندِ اللهِ تَعالیٰ: صَدَقَ عِبادي، خَلُّوا سَبيلَهُم لِيَدخُلُوا الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم‌السلام، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۰، دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۲۵ ح۱۲۲۶ کلاهما عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: چون روز قيامت شود، خداوند، خلايق را در یک صحرا گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد... سپس ندا دهندهٔ ديگرى از جانب خدا با صدايى كه آن را به همگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «كجايند اهل فضیلت؟». پس، شمارى از مردم بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزند. گروهى از فرشتگان، جلوی آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اين فضيلت شما كه در بارۀ آن بانگ زده شديد، چه بوده است؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما در دنيا چنان بوديم كه هر گاه با ما بابخردانه رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، تحمّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم و هر گاه به ما بدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، گذشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، ندا دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از جانب خداى بلندمرتبه، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «بندگانم راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. راه را بر آنان بگشاييد تا بدون حسابرسى، وارد بهشت شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن جَمَعَ القُرآنَ فَنَولُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّوْل: الأجر و الحَظّ (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۰ «نول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَجهَلُ مَعَ مَن يَجهَلُ عَلَيه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كسى كه قرآن را [در سينۀ خود] گِرد آورده، شايسته است كه در برابر كسى كه با او نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، نابخردى ننمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: صِفَةُ العاقِلِ أن يَحلُمَ عَمَّن جَهِلَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲؛ المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷۱ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ويژگى خردمند، اين است كه در برابر کسی که با وی رفتار نابخردانه دارد، بردباری نشان می‌دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة: إنَّ رَجُلاً قالَ: يا رَسولَ اللهِ، إنَّ لي قَرابَةً أصِلُهُم و يَقطَعوني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في أكثر المصادر، و في بعضها: «و يقطعون»، و في النهاية لابن الأثير في «ملل»: «و يقطعونَني».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُحسِنُ إلَيهِم و يُسيؤونَ إلَيَّ، و أحلُمُ عَنهُم و يَجهَلونَ عَلَيَّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَئِن كُنتَ كَما قُلتَ فَكَأنَّما تُسِفُّهُمُ المَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسفَفت الوَسْم: هو أن يُغرِز الجلدُ بإبرة ثمّ تُحشی المغارِزُ كُحلاً. و قيل: هو من سَفِفت الدواء أسَفُّه. و المَلّ و المَلّةُ: الرماد الحارّ الذي يُحمى لِيُدفَن فيه الخبز ليَنضج. أراد: إنّما تجعل المَلّة سُفوفاً يستَفّونَه؛ يعني أنّ عطاءك إيّاهم حرام عليهم، و نارٌ في بطونهم. أو أي تجعل وجوهَهم كلون الرماد (اُنظر النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ «سفف» و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ «ملل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا يَزالُ مَعَكَ مِنَ اللهِ ظَهيرٌ عَلَيهِم ما دُمتَ عَلیٰ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷99۸، الأدب المفرد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابو هریره -: مردی گفت: ای پیامبر خدا! من نزدیکانی دارم که با آنها پیوند بر قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ ولی آنها از من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرند. به آنان نیکی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ ولی آنها به من بدی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. با آنها بردباری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ ولی آنها با من نابخردانه رفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پیامبر خدا] فرمود: «اگر این گونه باشد که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی، تو باعث روسیاهی آنها [در پیشگاه خدا] هستی و همواره و تا هنگامی که این گونه باشی، پشتیبانی از سوی خداوند در برابر آنها داری».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان عن أبي أيّوب: وَقَفَ عَلَينا رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله، قالَ: اِبتَغُوا الرِّفعَةَ عِندَ اللهِ. قُلنا: و ما هِيَ يا رَسولَ اللهِ؟ قالَ: تَحلُمُ عَمَّن جَهِلَ عَلَيكَ، و تَصِلُ مَن قَطَعَكَ، و تُعطي مَن حَرَمَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۵ الرقم ۲۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ أصبهان - به نقل از ابو ایّوب -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بر سر ما ایستاد و فرمود: «والایی و بلندمرتبگی را نزد خدا بجویید». گفتیم: آن چیست، ای پیامبر خدا؟ فرمود: «در برابر کسی که با تو نابخردانه رفتار کرده است، بردباری کنی و با کسی که از تو بریده، پیوند بر قرار نمایی و به کسی که تو را محروم کرده است، عطا کنی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أرادَ أن يُشَرِّفَ اللهُ لَهُ البُنيانَ، و أن يَرفَعَ لَهُ الدَّرَجاتِ يَومَ القِيامَةِ فَليَعفُ عَمَّن ظَلَمَهُ، و ليُعطِ مَن حَرَمَهَ، وَ ليَصِل مَن قَطَعَهَ، و ليَحلُم عَلی مَن جَهِلَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰ الرقم ۲۳۱۳، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: هر کس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد که خدا او را برافرازد و درجاتش را در روز قیامت بالا ببرد، باید از کسی که به او ستم کرده، در گذرد و به کسی که محرومش کرده، عطا کند و با کسی که از او بریده است، پیوند بر قرار کند و با کسی که با او نابِخْردانه رفتار کرده است، بردباری نماید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سلام: إنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالی لَمّا أرادَ هُدیٰ زَيدِ بنِ سَعنَةَ، قالَ زَيدُ بنُ سَعنَةَ: ما مِن عَلاماتِ النُّبُوَّةِ شَيءٌ إلّا و قَد عَرَفتُها في وَجهِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله حينَ نَظَرتُ إلَيهِ، إلّا شَيئَينِ لَم أخبُرهُما&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَبَرتُ الشيءَ أخبُرُ: عَلِمتُهُ، فأنا خَبيرٌ به (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ «خبر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُ: هَل يَسبِقُ حِلمُهُ جَهلَهُ، و لا يَزيدُهُ شِدَّةُ الجَهلِ عَلَيهِ إلّا حِلماً؟ فَكُنتُ ألطُفُ لَهُ لَأن اُخالِطَهُ فَأَعرِفَ حِلمَهُ مِن جَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ زَيدُ بنُ سَعنَةَ: فَخَرَجَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يَوماً مِنَ الحُجُراتِ و مَعَهُ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، فَأَتاهُ رَجُلٌ عَلیٰ راحِلَتِهِ كَالبَدَوِيِّ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إنَّ بُصریٰ قَريَةُ بَني فُلانٍ قَد أسلَموا و دَخَلوا فِي الإِسلامِ، و كُنتُ حَدَّثتُهُم إن أسلَموا أتاهُمُ الرِّزقُ رَغَداً، و قَد أصابَتهُم سَنَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابتهم السَّنَة: يَعنون به السنَة المَجدِبَة (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۵ «سنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شِدَّةٌ و قُحوطٌ مِنَ الغَيثِ، فَأَنَا أَخشیٰ - يا رَسولَ اللهِ - أن يَخرُجوا مِنَ الإِسلامِ طَمَعاً كَما دَخَلوا فيهِ طَمَعاً، فَإِن رَأَيتَ أن تُرسِلَ إلَيهِم بِشَيءٍ تُعينُهُم بِهِ فَعَلتَ. فَنَظَرَ [أي رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله] إلیٰ رَجُلٍ و إلیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر زيادة الواو، و المناسب: «إلى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جانِبِهِ؛ أراهُ عَلِيّاً علیه‌السلام، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ! ما بَقِيَ مِنه شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ زَيدُ بنُ سَعنةَ: فَدَنَوتُ إلَيهِ فَقُلتُ: يا مُحَمَّدُ، هَل لَكَ أن تَبيعَني تَمراً مَعلوماً مِن حائِطِ بَني فُلانٍ إلیٰ أجَلِ كَذا وكَذا؟ فَقالَ: لا يا يَهودِيُّ، ولٰكِن أبيعُك تَمراً مَعلوماً إلی أجَلِ كَذا وكَذا، ولا اُسَمّي حائِطَ بَني فُلانٍ، فَقُلتُ: نَعَم، فَبايَعَني صلی الله علیه و آله، فَأَطلَقتُ هِمياني فَأَعطَيتُهُ ثَمانينَ مِثقالاً مِن ذَهَبٍ في تَمرٍ مَعلومٍ إلیٰ أجَلِ كَذا و كَذا، فَأَعطاهَا الرَّجُلَ فَقالَ: اِعدِل عَلَيهِم و أَعِنهُم بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ زَيدُ بنُ سَعنةَ: فَلَمّا كانَ قَبلَ مَحَلِّ الأَجَلِ بِيَومَينِ أو ثَلاثَةٍ، أتَيتُهُ فَأَخَذتُ بِمَجامِعِ قَميصِهِ و رِدائِهِ، و نَظَرتُ إلَيهِ بِوَجهٍ غَليظٍ، فَقُلتُ لَهُ: ألا تَقضيني يا مُحَمَّدُ حَقّي؟ فَوَاللهِ، ما عُلِمتُم - يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ - سَيِّئُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و لعلّ الصواب: «سَيِّئو».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَضاءِ مَطْلٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَطْل: التسويف و المدافعة بالعدة و الدَّين (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۴ «مطل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لَقَد كانَ لي بِمُخالَطَتِكُم عِلمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نَظَرتُ إلی عُمَرَ فَإذا عَيناهُ تَدورانِ في وَجهِهِ كَالفَلَكِ المُستَديرِ، ثُمَّ رَماني بِبَصَرِهِ فَقالَ: يا عَدُوَّ اللهِ! أ تَقولُ لِرَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله ما أسمَعُ و تَصنَعُ بِهِ ما أریٰ؟! فَوَ الَّذي بَعَثَهُ بِالحَقِّ، لَولا ما اُحاذِرُ قُوَّتَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و الظاهر أنّ الأصحّ: «فَوتَه» کما في صحیح ابن حبّان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَضَرَبتُ بِسَيفي رَأسَكَ! و رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يَنظُرُ إلی عُمَرَ في سُكونٍ و تُؤَدَةٍ و تَبَسُّمٍ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عُمَرُ، أنَا و هُوَ كُنّا أحوَجَ إلی غَيرِ هٰذا؛ أن تَأمُرَني بِحُسنِ الأَداءِ و تَأمُرَهُ بِحُسنِ التِّباعَةِ! اِذهَب بِهِ - يا عُمَرُ - فَأَعطِهِ حَقَّهُ و زِدهُ عِشرينَ صاعاً مِن تَمرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: ما هٰذِهِ الزِّيادَةُ - يا عُمَرُ -؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أمَرَني رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله أن أزيدَكَ مَكانَ ما نَقِمتُكُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أ تَعرِفُني - يا عُمَرُ -؟ قالَ: لا، مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: زَيدُ بنُ سَعنَةَ. قالَ: الحِبرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِبر و الحَبر: العالم ذِمِّيّاً كان أو مسلماً بعد أن يكون من أهل الكتاب... [و قال] الجوهري: الحِبر و الحَبر: واحد أحبار اليهود، و بالكسر أفصح (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ «حبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ قُلتُ: الحِبرُ، قالَ: فما دَعاكَ أن فَعَلتَ بِرَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله ما فَعَلتَ، وقُلتَ لَهُ ما قُلتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: يا عُمَرُ! لَم يَكُن لَهُ مِن عَلاماتِ النُّبُوَّةِ شَيءٌ إلّا و قَد عَرَفتُهُ في وَجهِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله حينَ نَظَرتُ إلَيهِ، إلّا اثنَينِ لَم أُخبُرهُما مِنهُ: هَل يَسبِقُ حِلمُهُ جَهلَهُ، و لا تَزيدُهُ شِدَّةُ الجَهلِ عَلَيهِ إلّا حِلماً؟ فَقَدِ اختَبَرتُهُما، فَاُشهِدُكَ يا عُمَرُ أنّي قَد رَضيتُ بِاللهِ رَبّاً، و بِالإِسلامِ ديناً، و بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله نَبِيّاً، و اُشهِدُكَ أنَّ شَطرَ مالي - فَإِنّي أكثَرُهُم مالاً - صَدَقَةٌ عَلی اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عُمَرُ: أو عَلیٰ بَعضِهِم؛ فَإِنَّكَ لا تَسَعُهُم! قُلتُ: أو عَلیٰ بَعضِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ زَيدٌ إلی رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَقالَ زَيدٌ: أشهَدُ أن لا إلٰهَ إلّا اللهُ، و أَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ. و آمَنَ بِهِ و صَدَّقَهُ و بايَعَهُ، و شَهِدَ مَعَهُ مَشاهِدَ كَثيرَةً، ثُمَّ تُوُفِّيَ زَيدٌ في غَزوَةِ تَبوكَ مُقبِلاً غَيرَ مُدبِرٍ، و رَحِمَ اللهُ زَيداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴۷، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ - ۵۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۸۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن سعنه گفت: روزى، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از حجره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [ى خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش] بيرون آمد و على بن ابى طالب علیه‌السلام هم همراهش بود. مردى مانند صحرانشينان سوار بر شترش [نزد پيامبر صلی الله علیه و آله] آمد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! [اهالى] روستاى بُصرا، مسلمان شده و به دين اسلام در آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من به آنها گفته بودم كه اگر اسلام بياورند، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان فراوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حال، خشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سالى و سختى و قحطى به آنها رسيده و من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا - كه از اسلام به طمع چيزهاى ديگر خارج شوند، همان گونه كه به اسلام نيز طمعكارانه وارد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! اگر صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، به آنها كمک [مالى] برسان. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به مردى در كنارش - كه فكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم على علیه‌السلام بود - نگريست. او گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! چيزى از آن [ذخيره] نمانده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن سعنه گفت: من به او (پيامبر صلی الله علیه و آله) نزديک شدم و به او گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مقدار معيّنى خرما از باغ فلان قبيله به من بفروشى [و پولش را اكنون بگيرى] و خرما را فلان زمان بدهى؟ فرمود: «نه،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يهودى! امّا مقدار معيّنى خرما [به طور كلّى] براى تحويل در فلان زمان به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشم و معيّن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه از كدام باغ است». من موافقت كردم. او با من معامله كرد و من هم كيسۀ پولم را گشودم و هشتاد مثقال طلا در برابر مقدار معيّنى خرما براى تحويل در زمانى مشخّص به او (پيامبر صلی الله علیه و آله) دادم، و او نیز آن را به آن مرد داد و گفت: «به سوى آنها برگرد و با اين پول به آنها كمک برسان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن سعنه گفت: دو سه روز به زمان تحويل مانده، به نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رفتم و جاى گرد آمدن پيراهن و ردايش را گرفتم و با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خشن به او نگريستم و سپس گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! آيا حقّ مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟ به خدا سوگند - اى فرزندان عبد المطّلب - مردم از شما بدحسابى و تأخير در پرداخت حق، سراغ ندارند و من هم با شما بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و اين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به عمر نگريستم كه چشمانش در صورتش مانند فَلَک دوّار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخيد. او چشمش را به من دوخت و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دشمن خدا! آيا آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم، به پيامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى و آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟! سوگند به آن كه او را به حق بر انگيخت، اگر از پيامبر خدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسيدم، با اين شمشيرم گردنت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدم! پيامبر خدا صلی الله علیه و آله با آرامش و حوصله و تبسّم به عمر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريست و سپس فرمود: «اى عمر! من و او به چيزى غير از اين كار تو، به تو نيازمندتريم. تو بايد مرا به نيكو ادا كردن [بدهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام] و او را به نيكو دادخواهى كردن، فرمان دهى. عمر! با او برو و حقّش را ادا كن و بيست مَن هم اضافه بر حقّش برايش بيفزاى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اين اضافه براى چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عمر] گفت: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به من فرمان داد در برابر كيفر كارى كه با تو كردم، برايت بيفزايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر! مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى؟ گفت: نه. تو كيستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من، زيد بن سعنه هستم. گفت: همان عالم [يهود]؟ گفتم: همان عالم. گفت: به چه انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، آن سخنان را به پيامبر خدا گفتى و با او چنان رفتار كردى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر! همۀ نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيامبرى را در چهرۀ پيامبر خدا به هنگام نگريستن به او ديدم، جز دو نشانه كه آنها را نيافته بودم: [اين كه] آيا بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر جهالتش پيشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و آيا شدّت نابخردى، بر بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد، كه اكنون آنها را آزمودم و من تو را -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر - شاهد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم كه به ربوبيت خداوند و به اين كه اسلام، دينم و محمّد، پيامبرم باشد، راضى شدم، و تو را گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم كه نيمى از دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام - كه من ثروتمندترينِ يهوديان [مدينه] هستم - صدقه براى امّت محمّد باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: براى برخى از آنان؛ چرا كه [دارايى] تو گنجايش همۀ آنها را ندارد! گفتم: براى برخى از امّت محمّد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله باز گشت و گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداى يگانه نيست و گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه محمّد، بنده و فرستادۀ اوست. آن گاه به او ايمان آورد و تصديقش كرد و با او بيعت نمود و همراه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در عرصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّدى حاضر شد و در جنگ تبوک، در همان هنگام كه به سوى دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و نه در باز گشت، از دنيا رفت. خدا زيد را رحمت كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا تَفضَحوا أنفُسَكُم لِتَشفوا غَيظَكُم، و إن جَهِلَ عَلَيكُم جاهِلٌ فَليَسَعهُ حِلمُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برای این كه خشم خود را فرو نشانيد، خود را رسوا مسازيد. اگر نادانى با شما نابخردى كرد، بردبارى شما بايد آن را بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِكُلِّ شَيءٍ زَكاةٌ، و زَكاةُ العَقلِ احتِمالُ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر چيزى را زكاتى است و زكات خِرَد، تحمّل كردن نابخردهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِحتِمالُ الجاهِلِ صَدَقَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون المعجزات: ص۳۶ ميثم التمارّ، نوادر المعجزات: ص۱۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: تحمّل نابخرد، صدقه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إذا حَلُمتَ عَنِ الجاهِلِ فَقَد أوسَعتَهُ جَواباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چون در برابر نابخردْ بردبارى نشان دهى، بی‌گمان، بهترين جواب را به او داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إِنّي لَأَرفَعُ نَفسي أن تَكونَ لَها حاجَةٌ لا يَسَعُها جودي، أو جَهلٌ لا يَسَعُهُ حِلمي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: من خود را برتر از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که نیازی در میان باشد و سخاوتم نتواند آن را بر طرف کند یا جهالتی باشد وبردباری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام از پسِ آن بر نیاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: وَصَفَ الحَسَنُ البَصرِيُّ عَلِيّاً علیه‌السلام، فَقالَ: كانَ لا يَجهَلُ، و إن جُهِلَ عَلَيهِ حَلُمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: حسن بصری، علی علیه‌السلام را توصیف نمود و گفت: ناسنجیده رفتار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و در برابر رفتار ناسنجیدۀ دیگران، بردباری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن وَصِيَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه‌السلام -: اُوصيكَ بِمَغفِرَةِ الذَّنبِ، و كَظمِ الغَيظِ، و صِلَةِ الرَّحِمِ، وَ الحِلمِ عِندَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۴ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲؛ البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۸ و ليس فيه صدره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش به فرزند خود، امام حسن علیه‌السلام -: سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تو را به بخشيدن گناه [ديگران در حقّ خودت] و فرو خوردن خشم، و رسیدگی به خویشاوندان، و بردبارى در برابر نابخرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: المُؤمِنُ حَليمٌ لا يَجهَلُ، و إن جُهِلَ عَلَيهِ يَحلُمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن، بردبار است و نابخردى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و اگر با نابخردى با او رفتار شود، بردبارى به خرج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: النّاسُ رَجُلانِ: مُؤمِنٌ و جاهِلٌ، فَلا تُؤذِ المُؤمِنَ، و لا تُجَهِّلِ الجاهِلَ فَتَكونَ مِثلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: مردمان، دو گروه اند: مؤمن و نادان. به مؤمن، آزار مرسان و به نادان، نسبت نادانی مده، كه مانند او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عن موسَی بنِ محمّدٍ المُحارِبي عَن رَجُلٍ ذَکَرَ اسمَهُ عَنِ الإمامِ الرِّضا علیه‌السلام: إنَّ المَأمونَ قالَ لَهُ علیه‌السلام: هَل رُويتَ مِنَ الشِّعرِ شَيئاً؟ فَقالَ: قَد رُويتُ مِنهُ الكَثيرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنشِدني أحسَنَ ما رُويتَهُ فِي الحِلمِ. فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ دوني مَن بُليتُ بِجَهلِهِ أبَيتُ لِنَفسي أن تُقابِلَ بِالجَهلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن كانَ مِثلي في مَحَلّي مِنَ النُّهیٰ أخَذتُ بِحِلمي كَي أجِلَّ عَنِ المِثلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن كُنتُ أدنیٰ مِنهُ فِي الفَضلِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالحِجیٰ عَرَفتُ لَهُ حَقَّ التَّقَدُّمِ وَالفَضلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: ما أحسَنَ هٰذا! مَن قالَهُ؟! فَقالَ: بَعضُ فِتيانِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از موسى بن محمّد مُحاربى، از مردى که نامش را گفت -: مأمون به امام رضا علیه‌السلام گفت: آيا چیزی از شعر هم روایت شده‌ای [و در خاطر داری]؟ فرمود: «بسيار روایت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام (به خاطر دارم)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بهترين شعرى كه در بارۀ بردبارى برایت روایت شده، بخوان. امام رضا علیه‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اگر به نابخردى پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خود، گرفتار گردم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانع از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم كه نفْسم با نابخردى پاسخ دهد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر با همتاى خود در خردمندى، برخورد كنم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردبارى پيشه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم تا از همانندم، برتر باشم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر با بالاتر از خويش در دانش و خرد، رو به رو شوم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى او حقّ پيشتازى و فضيلت قائلم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: این [شعر] چه زيبا بود! چه كسى آن را سروده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «برای یکی از جوانان ماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة العقائد الإسلامية (المعرفة): ج۲ ص۴۰۵ (الحلم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ عقاید اسلامی (معرفت‌شناسی): ج۳ ص۳۶۹ (بردباری).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-الوثوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: عَدَمُ الوُثوقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عدم اطمینان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يوثَقُ بِعَهدِ مَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۰۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به پيمان كسى كه خردمند نباشد، اعتماد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُن بِعَدُوِّكَ العاقِلِ أوثَقَ مِنكَ بِصَديقِكَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به دشمن داناى خود بيشتر اطمينان داشته باش تا به دوست نابخردت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَنتَصِح بِمَن فاتَهُ العَقلُ، و لا تَثِق بِمَن خانَهُ الأَصلُ؛ فَإِنَّ مَن فاتَهُ العَقلُ يَغُشُّ مِن حَيثُ يَنصَحُ، و مَن خانَهُ الأَصلُ يُفسِدُ مِن حَيثُ يُصلِحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳99، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح9۵9۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برای كسى كه از خرد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است، خيرخواهى مكن و به كسى كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، اعتماد منما؛ زيرا آن كه خرد ندارد، ضرر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند از جايى كه گمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه خيرخواهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و كسى كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، به جاى درست كردن، ويران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: اِنفَرِد بِسِرِّكَ و لا تودِعهُ حازِماً فَيَزِلَّ، و لا جاهِلاً فَيَخونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۳ ص۱۵۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۶؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: رازت را تنها براى خودت نگه دار و آن را [حتّى] به شخصى پخته مسپار، كه ممكن است بلغزد، و به نابخرد هم مسپار كه خيانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُسِرَّ إلَى الجاهِلِ ما لا يُطيقُ كِتمانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۶۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۸ ح9۶۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: رازت را به نابخردی که توان کتمانش را ندارد، نسپار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قالَ لُقمانُ: يا بُنَيَّ، لا تَتَّخِذِ الجاهِلَ رَسولاً، فَإِن لَم تُصِب عاقِلاً حَكيماً يَكونُ رَسولَكَ فَكُن أنتَ رَسولَ نَفسِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ عن يحيی بن سعيد القطّان، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: لقمان گفت: «اى پسرم! نابخرد را پيک خود انتخاب مكن. اگر شخص عاقل و حكيم كه فرستادۀ تو باشد، پيدا نكردى، خود، فرستادۀ خودت باش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإعراض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵: الإِعراضُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روگردانی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خُذِ ٱلْعَفْوَ وَ اْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أعْرِضْ عَنِ ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(گذشت پيشه کن و به [کار] پسنديده فرمان ده و از نابخردان، روی بگردان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إذَا سَمِعُواْ ٱللَّغْوَ أعْرَضُواْ عَنْهُ وَ قَالُواْ لَنَآ أعْمَـٰـلُنَا وَ لَكُمْ أعْمَـٰـلُكُمْ سَلَـٰمٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِى ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون [سخن] لغوى بشنوند، از آن روى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: كردارهاى ما از آنِ ما و كردارهاى شما از آنِ شماست. خدا نگهدارتان! جوياى [مصاحبت] نابخردان نيستيم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم:: في ما وَعَظَ اللهُ عزّ و جلّ بِهِ عيسیٰ علیه‌السلام:... و تَقَرَّب إِلَيَّ بِالمَوَدَّةِ جُهدَكَ، و أَعرِض عَنِ الجاهِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ و ۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، الأمالي للصدوق: ص۶۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از علی بن اسباط، از معصومان: -: در اندرزهای خدای عزّ و جلّ به عیسی علیه‌السلام این بود که: «... و تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى با محبّت ورزیدن، خودت را به من نزديک كن و از نابخردان، روى بگردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أحكَمُ النّاسِ مَن فَرَّ مِن جُهّالِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۴۰ عن يونس بن ظبيان عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: حكيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين انسان، كسى است كه از مردم نابخرد بگريزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: رُبَّ عابِدٍ جاهِلٍ، و رُبَّ عالِـمٍ فاجِرٍ؛ فَاحذَرُوا الجُهّالَ مِنَ العُبّادِ، وَ الفُجّارَ مِنَ العُلَماءِ، فَإنَّ ذٰلِكَ فِتنَةُ الفُتَناءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳۴ عن أبي اُمامة، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴9 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بسى عابد نابخرد و بَسی عالِمِ بدكار! پس، از عابدان نابخرد و عالمانِ بدكار بپرهيزيد كه اينان، اساس فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كُفرُ النِّعمَةِ لُؤمٌ، و صُحبَةُ الجاهِلِ شُؤمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناسپاسى نعمت، پستى است و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با نابخرد، بديُمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَرتَكِبَ ما نُهِيَ عَنهُ، و كَفیٰ بِهِ عَقلاً أن يُسلَمَ عَن شَرِّهِ، فَأَعرِض عَنِ الجَهلِ و أَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰، الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۴؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردی انسان، همین بس که آنچه را از آن نهی شده است، مرتکب شود و در خردورزی انسان، همین بس که از شرّش آسوده باشند. پس، از نابخردی و نابخردان دوری کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن وادَّ السَّخيفَ أعرَبَ عَن سُخفِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه با کم‌خِردْ دوستى كند، نشانۀ کم‌خِردی اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ اصطَنَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصطنعه: اتّخذه، و قوله تعالى: (وَٱصْطَنَعْتُكَ لِـنَفْسِي) تأويله: اخترتُك لإقامة حجّتي و جعلتُك بيني و بين خلقي. و قال الأزهري: أي ربّيتُك لخاصّة أمري(لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰9، الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۶ «صنع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاهِلاً بَرهَنَ عَن وُفورِ جَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه نابخرد را به دوستى برگزيند، بر زيادى نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دليل آورده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَطيعَةُ الجاهِلِ تَعدِلُ صِلَةَ العاقِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، خصائص الأئمّة علیهم‌السلام: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بريدن از نابخرد، برابر است با برقرارى ارتباط با خردمند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِحذَرِ العاقِلَ إذا أغضَبتَهُ، وَ الكَريمَ إذا أهَنتَهُ، وَ النَّذلَ إذا أكرَمتَهُ، وَ الجاهِلَ إذا صاحَبتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر حذر باش از خردمند، هنگامى كه او را به خشم آوردى، و از فرد بزرگوار، هنگامى كه به او اهانت كردى، و از فرومايه، هنگامى كه او را گرامى داشتى، و از نابخرد، هنگامى كه با او هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شدى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: لا يُؤمِنَنَّكَ مِن شَرِّ جاهِلٍ قَرابَةٌ و لا جِوارٌ، فَإِنَّ أخوَفَ ما تَكونُ لِحَريقِ النّارِ أقرَبُ ما تَكونُ إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۸؛ نثر الدرّ: ج۴ ص۲۰۰ من دون إسنادٍ إلی النبيّ أو أحد من أهل البیت علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نزديكى به نابخرد و همسايگى با او، تو را از شرّش ايمن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ زيرا هرچه به آتش نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشى، خطر سوختن برايت بيشتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مِن عَدَمِ العَقلِ مُصاحَبَةُ ذَوِي الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 ح9۲99، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با نادانان، از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَصحَب مَن فاتَهُ العَقلُ، و لا تَصطَنِع مَن خانَهُ الأَصلُ؛ فَإِنَّ مَن لا عَقلَ لَهُ يَضُرُّكَ مِن حَيثُ يَریٰ أنَّهُ يَنفَعُكَ، و مَن لا أصلَ لَهُ يُسيءُ إلیٰ مَن يُحسِنُ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۸۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ ح9۵۸۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با آن كه از خرد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است، مصاحبت مكن، و كسى را كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، ويژۀ خود مگردان؛ زيرا آن كه خردمند نيست، از جايى كه گمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، به تو آسيب خواهد رساند، و آن كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، به هر كه به او خوبى كند، بد خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شَرُّ مَن صاحَبتَ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶9۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترين كسى كه با او هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شَرُّ الأَصحابِ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۰9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترينِ ياران، نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن صَحِبَ جاهِلاً نَقَصَ مِن عَقلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه با نابخرد هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى كند، از خردش كاسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُوادُّوا الكافِرَ، و لا تُصاحِبُوا الجاهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با كافر دوستى مورزيد و با نابخرد هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى مكنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَوَدَّةُ الجُهّالِ مُتَغَيِّرَةُ الأَحوالِ، وَشيكَةُ الاِنتِقالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح9۸۳۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷ ح9۰۰۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوستى نابخردان تغيير می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و زود رخت بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مُصاحَبَةُ الجاهِلِ مِن أعظَمِ البَلاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح9۷۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸9 ح9۰۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مصاحبت با نابخرد، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِحذَر مُجالَسَةَ الجاهِلِ، كَما تَأمَنُ مِن مُصاحَبَةَ العاقِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینی با نابخرد، بر حذر باش، همان گونه که در همراهی با خردمند، آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: صَديقُ الجاهِلِ مَعرِضٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو تضبَط: «مُعَرَّضٌ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلعَطَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوستِ آدم نابخرد، در معرض نابودى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: صَديقُ الجاهِلِ مَتعوبٌ مَنكوبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوستِ آدم نابخرد، در رنج و سختى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَيسَ مَن جالَسَ الجاهِلَ بِذي مَعقولٍ، مَن جالَسَ الجاهِلَ فَليَستَعِدَّ لِقِيلٍ و قالٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، تحف العقول: ص9۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه با نابخرد بنشيند، خردمند نيست. كسى كه با نابخرد بنشيند، بايد خود را آمادۀ حرف و حدیث [مردم] كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - قالَهُ لِرَجُلٍ كَرِهَ لَهُ صُحبَةَ رَجُلٍ رَهِقٍ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَصحَب أخَا الجَهلِ و إيّاكَ و إيّاهُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَم مِن جاهِلٍ أردیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «أودى»، وما أثبتناه من المصادر الاُخرى. و الردى: الهلاك... و أرديته: أي أهلكتُه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ «ردي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَليماً حينَ آخاهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱، عیون الأخبار لابن قتیبة: ج۳ ص9۱، دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به مردی که دوست شدنش را با مردی سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل، خوش نداشت -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دوست نابخرد مصاحبت نکن/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از او بر حذر باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسی نابخرد که زمین زده است/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، بردبار را!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اجعَلنا مِمَّن جاسوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي طافوا في خلال الديار ينظرون هل بقي أحد لم يقتلوه. و في الصحاح: جاسوا خلال الديار؛ أي تخلّلوها فطلبوا ما فيها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ «جوس»)، إشارة إلی الآیة ۵ من سورة الإسراء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِلالَ دِيارِ الظّالِمينَ، وَ استَوحَشوا مِن مُؤانَسَةِ الجاهِلين.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي؛ المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱ من دون إسناد إلی النبيّ أو أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه درون خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ستمگران را [برای یافتن آنها و مجازات کردنشان] جستجو كردند و از همدلى با نابخردان رميدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: يا مِهزَمُ، شيعَتُنا مَن... إن لَقِيَ مُؤمِناً أكرَمَهُ، و إن لَقِيَ جاهِلاً هَجَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ عن مهزم الأسدي، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اى مِهزم! شيعۀ ما كسى است كه... اگر مؤمنى را ببيند، احترامش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر به نابخردى رسد، از او دورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: مُحادَثَةُ العالِـمِ عَلَى المَزابِلِ، خَيرٌ مِن مُحادَثَةِ الجاهِلِ عَلَى الزَّرابِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّرابِيّ: الوَسائد (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ «زرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن إبراهيم بن عبدالحميد، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: گفتگو با عالم در زباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بهتر از گفتگو با نابخرد بر فرش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زربافت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام: صَديقُ الجاهِلِ في تَعَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸9، خصائص الأئمّة: ص۱۱9 عن الإمام عليّ علیه‌السلام، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ عن الإمام الرضا علیه‌السلام و فیهما «في تعب» بدل «تعب»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: دوستِ فردِ نابخرد، رنجور است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: مُناجاةُ اللهِ عزّ و جلّ لِعيسيٰ علیه‌السلام: يا عيسیٰ... لا تَكُن مَعَ الجاهِلينَ؛ فَإنَّ الشَّيءَ يَكونُ مَعَ الشَّيءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۶ - ۵۰۰، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: مناجات خداوند با عیسی [این بود]: ای عیسی!... همراه نابخردان مباش، که هر چیز با همراهش سنجیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام - في ما وَعَظَ بِهِ وَلَدَهُ -: يا بُنَيَّ، لا تَرغَب في وُدِّ الجاهِلِ فَيَریٰ أنَّكَ تَرضیٰ عَمَلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۳۶، الزهد و الرقائق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام - در اندرز به فرزندش -: اى پسرم! در دوستى با نابخرد، رغبت نشان نده؛ زيرا او خيال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه تو از كار او خشنودى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: يَنبَغي لِلعاقِلِ أن يَمنَعَ مَعروفَهُ الجاهِلَ وَ اللَّئيمَ وَ السَّفيهَ؛ أمَّا الجاهِلُ فَلا يَعرِفُ المَعروفَ و لا يَشكُرُ عَلَيهِ، و أمَّا اللَّئيمُ فَأَرضٌ سَبخَةٌ لا تُنبِتُ، و أمَّا السَّفيهُ فَيَقولُ: إنَّما أعطاني فَرَقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَق - بالتحریك -: الخوف و الفزع (مجمع البحرین: ج۳ ص۱۳۸۸ «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن لِساني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲؛ نثر الدرّ: ج۴ ص۱۸9 من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت علیهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: سزاوار است كه خردمند، خوبى را از نابخرد و فرومايه و ابله دريغ دارد؛ چرا كه نابخرد، خوبى را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و آن را سپاس نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و فرومايه، [همچون] شوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زارى است كه قابلِ كِشت نيست و ابله خواهد گفت: از ترس زبانم، به من بخشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:ج]]</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%87_%D9%84_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D9%84_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%84%D8%A9&diff=364 2025-08-16T20:51:48Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>&lt;span id=&quot;الجهل-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهل (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهل&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-جهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی «جهل»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهل، مادّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دو معنایی است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللغة: الجيم و الهاء و اللام أصلان: أحدهما خِلاف العِلْم، و الآخر الخِفّة و خِلاف الطُّمَأْنِينة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که یک معنای آن ناآگاهی است. این معنا، مفهومی عدمی است و در برابر علم قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب العین: الجَهْل: نقيض العلم. تقول: جَهِلَ فلان حقّه، و جَهِلَ علَيّ، و جَهِلَ بهذا الأمر. و الجَهَالَة: أن تفعل فعلاً بغير علم. و الجاهِلِيَّة الجَهْلَاء: زمانُ الفَترةِ قَبلَ الإسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای دیگر جهل، سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سری (نابُردباری) و نابِخردی (سَفاهت) است که مفهومی وجودی و در برابر عقل است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح المنیر: جَهِلْتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ جَهْلًا و جَهَالَةً خِلَافُ عَلِمْتُهُ، و فِى الْمَثَلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَفَى بالشَّكّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهْلًا». و جَهِلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى غَيْرِهِ: سَفِهَ و أَخْطَأ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کدام از این دو معنا در قرآن و حدیث، فراوان دیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، هر چند جهل به معنای نابُردباری و سَفاهت / نابخردی (تعقّل نَوَرزیدن)، بیشتر نکوهش شده و خطرناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. بر پایۀ متون اسلامى، جهل به معنای دوم - که در برابر عقل است - همانند عقل، سربازان فراوانی دارد و در عرصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متعدّد و متنوّعی از زندگی آدمی نمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-اجمالی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه اجمالی&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پایۀ دو معنایی بودن جهل، متون این مَدخل (عنوان)، در دو بخش (مبحث) کلّیِ «جهل در برابر علم» و «جهل در برابر عقل» آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. این البتّه به معنای جدایی و گسست کامل احادیثِ ناظر به این دو موضوع نیست. برخی روایات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند در هر دو بخش جای گیرند؛ ولی به دلیل گریز از تکرار، از آنها در یک جا استفاده گردیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بخش نخستِ این مَدخل و فصل اوّل آن، ابتدا به معناشناسی «جهل در برابر علم» پرداخته شده و سپس کسانی که در متون دینی، به این معنا «جاهل» خوانده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، معرّفی گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در فصل دوم، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های این جهل اشاره شده است. برخی ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آنها را نادیده گرفت. وظیفۀ آدمیان، زدودن این جهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. برخی جهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نیز اگر مفید نباشند، زیانی هم ندارند و با توجّه به عمر محدود آدمی و فرصت اندک او، نیازی به وقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری برای از میان بردن آنها نیست. فصل سوم در نکوهش جهل است که روشن است بیشتر متوجّه جهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زیانبار است. فصل چهارم به زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ناآگاهی اشاره دارد؛ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی و تباهی عمل و دچار گشتن به دشمنی با عالمان و برخی فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از پیامدهای ناگوار جهل است. فصل پنجم به وظایف جاهل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد. کسی که دانستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مورد نیاز خود را نیاموخته است، باید در آموختن آنها بکوشد و از اظهار نظر در بارۀ آنها بپرهیزد و به نادانی خویش اقرار کند، نه آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که با اظهار فضل دروغین خویش، دیگران را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کند. همچنین او نباید آنچه را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، انکار کند و در بارۀ آن، آگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نادرستی ارائه دهد. در این میان، روایاتی وجود دارند که در برخی جاها به جاهل تخفیف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در فصل ششم، به چگونگی تعامل با شخص ناآگاه اشاره شده است. بر آگاهان است که ناآگاهان را به خود، نزدیک سازند و دانش خویش را به آنان بیاموزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بخش دوم، متون ناظر به «جهل در برابر عقل» آمده است. در این جا نیز فصل نخست به معنای این «جهل» و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی آن اختصاص دارد: این که این «جهل» - که همان تعقّل نکردن و نابِخرَدی است - چگونه در رفتارهای آدمی نمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نابخردان چیست. در همین فصل به سربازان جهالت نیز پرداخته شده و از نابخردترین افراد، سخن به میان آمده است. فصل دوم، مختصّ نکوهش جهالت و جاهلان نابخرد است. فصل سوم نیز پیامدهای زیانبار این‌گونه جهالت را بازگو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. خودفریبی و نافرمانی الهی و کفر و لغزش و خواری و شرارت و مرگ روح و هلاکت جان (در عرصۀ فردی) و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتمادی و اختلاف و تفرقه (در عرصۀ اجتماعی)، همه از آثار سوء نابخردی هستند. فصل چهارم ویژۀ کارهایی است که سزاست فرد نابخرد به آنها بپردازد: ابتدا باید از گرفتار شدن به جهالت به خدا پناه ببریم؛ ولی اگر چنین نشد و در بند نابخردی خویش گرفتار شدیم، باید شیوۀ اعتذار و استغفار را پیش بگیریم و در همه حال، تقوا بورزیم. فصل پایانی و پنجم، وظایف دیگران را در برابر شخص نابخرد، معیّن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. رفتار ما در برابر نابخردی جاهلان، باید همراه با آرامش و سکوت و تعقّل و گریز از رویارویی باشد. باید با بردباری خویش، چنین افرادی را آرام کنیم، هر چند هیچ گاه نباید به نابخردان، اعتماد کامل نمود و لازم است فاصله ای ایمن را از آنان برای خود حفظ کنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبحث-الأولأ-الجهل-المضاد-للعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبحث الأوّلأ:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهلُ المُضادُّ لِلعِلمِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث یکم: جهل در مقابل علم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-معنی-الجهل-و-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: مَعنَی الجَهلِ وَ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: معنای جهل و جاهل (ناآگاهی و ناآگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَرَ أنَّ لِلهِ عِندَهُ نِعمَةً إلّا في مَطعَمٍ وَ مَشرَبٍ، قَلَّ عِلمُهُ و كَثُرَ جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴، نزهة الناظر: ص۳۰ ح۲۵ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ و راجع تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ و مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه نعمت خداوند را جز در خوراكى و نوشيدنى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند، دانشش اندک و نادانی‌اش بسيار است.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن قالَ: «أنَا عالِمٌ»، فَهُوَ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۴۶ عن ابن عمر؛ منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كه بگويد: «من عالِمم»، او شخص جاهلی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: كَفیٰ بِالمَرءِ فِقهاً إذا عَبَدَ اللهَ، و كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً إذا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُعجِبَ بِرَأيِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶9۸ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ الرقم ۳۲۳؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: حَسبُكَ مِنَ الجَهلِ أن تُظهِرَ كُلَّ ما عَلِمتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲، مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۵ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: در نادانى تو، همين بس كه هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، اظهار كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا تَتَكَلَّم بِكُلِّ ما تَعلَمُ؛ فَكَفیٰ بِذٰلِكَ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۸ ح9۳9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به هر چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، زبان مگشا، كه اين كار، براى نادانى تو بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: حَسبُكَ مِنَ العِلمِ أن تَخشَى اللهَ، و حَسبُكَ مِنَ الجَهلِ أن تُعجَبَ بِعِلمِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن سليمان الغازي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ و فیه «بعقلك، أو قال: بعلمك»، بحار الأنوار: ج۲ ص۴۸ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از دانش، تو را همين بس كه از خدا بترسى و از نادانى، تو را همين بس كه به دانش خود ببالى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ ادَّعیٰ مِنَ العِلمِ غايَتَهُ، فَقَد أظهَرَ مِن جَهلِهِ نِهايَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۴۶۴ ح9۱9۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه ادّعا كند كه به پايانِ دانش رسيده است، اوج نادانی خود را نشان داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَعرِفُ العالِمَ؛ لِأَنَّهُ لَم يَكُن عالِماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۳ ص۱۵۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جاهل، عالِم را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؛ زيرا قبلاً عالِم نبوده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ يَنظُرُ بِقَلبِهِ و خاطِرِهِ، الجاهِلُ يَنظُرُ بِعَينِهِ و ناظِرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴9و ۱۱۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانا با دل و انديشۀ خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و نادان با چشم و ديدۀ خود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن كَتَمَ عِلماً فَكَأَنَّهُ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴9، نثر الدرّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲؛ جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ من دون إسناد إلى النبيّ صلّی الله علیه و آله أو أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس دانش را پنهان نگه دارد، مانند نادان خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: إنَّ امرَأً عَرَفَ حَقيقَةَ الأَمرِ و زَهِدَ فيهِ لَأَحمَقُ، و إنَّ امرَأً جَهِلَ حَقيقَةَ الأَمرِ مَعَ وُضوحِهِ لَجاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: اگر کسی حقیقت امر را بشناسد و به آن رغبت نورزد، احمق است و اگر کسی حقیقت امر را با وجود روشنی‌اش نشناسد، جاهل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ مَن عَرَفَ قَدرَهُ، و كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن لا يَعرِفَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۳، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ نحوه، إرشاد القلوب: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: عالِم، كسى است كه منزلت خود را بشناسد و آدمى را همين نادانى بس كه منزلت خود را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ مَن عَرَفَ قَدرَهُ، الجاهِلُ مَن جَهِلَ أمرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۸ و ۱۲۳9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۸ و ۴۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: عالم، كسى است كه قدر خويش را بشناسد و جاهل، كسى است كه شأن خود را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در ناآگاهى آدمى، همين بس كه قدر [و اندازۀ] خود را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَن جَهِلَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح۱۰۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، كسى است كه قدر خويش را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انسان را همين ناآگاهی بس كه خودش را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ عُيوبَ نَفسِهِ، و يَطعَنَ عَلَى النّاسِ بِما لا يَستَطيعُ التَّحَوُّلَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۷۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در ناآگاهى آدمى، همين بس كه عيب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود را نداند و از مردم بر كارى خرده گيرد كه خود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از آن دست بردارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَجهَلَ عَيبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در ناآگاهى آدمى، همين بس كه عيب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويش را نشناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-أصناف-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: أصنافُ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع جهل (ناآگاهی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---ما-لا-یسع-الناس-جهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - ما لا یَسَعُ النَّاسَ جَهلُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - آنچه عذر مردم در ندانستنش پذیرفته نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن أبي ذرٍّ: أمَرَنا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله أن لا يَغلِبونا عَلىٰ ثَلاثٍ: أن نَأمُرَ بِالمَعروفِ، و نَنهىٰ عَنِ المُنكَرِ، و نُعَلِّمَ النّاسَ السُّنَنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۱ ص۱۴۳ ح۵۴9، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۱۰۶ ح۲۱۵۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنَنُ الدّارِمى - به نقل از ابو ذر -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به ما فرمان داد كه در سه چيز بر ما چيره نگردند: به معروف فرمان دهيم، از منكَر باز داريم و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به مردم بياموزيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: و أمّا ما فَرَضَهُ اللّهُ عزّ و جلّ مِنَ الفَرائِضِ في كِتابِهِ فَدَعائِمُ الإِسلامِ، و هِيَ خَمسُ دَعائِمَ، و عَلىٰ هٰذِهِ الفَرائِضِ بُنِيَ الإِسلامُ، فَجَعَلَ سُبحانَهُ لِكُلِّ فَريضَةٍ مِن هٰذِهِ الفَرائِضِ أربَعَةَ حُدودٍ، لا يَسَعُ أحَداً جَهلُها: أوَّلُهَا الصَّلاةُ، ثُمَّ الزَّكاةُ، ثُمَّ الصِّيامُ، ثُمَّ الحَجُّ، ثُمَّ الوَلايَةُ؛ و هِيَ خاتِمَتُها وَ الحافِظَةُ لِجَميعِ الفَرائِضِ وَ السُّنَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسائل الشيعة: ج۱ ص۱۸ ح۳۵ نقلًا عن رسالة المحكم و المتشابه (تفسير النعماني)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳9 ۱ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: و آن فرايضى كه خداوند در كتابش واجب كرده است، پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه پنج عددند و اسلام، بر اين فرايض بنا شده است. خداوند سبحان، براى هر يک از اين فريضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها چهار حد معيّن كرده است كه كسى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آنها را ناديده انگارد. نخستين آنها نماز، سپس زكات و پس از آن، روزه و حج و در پايان، ولايت است كه نگاهبان همۀ فریضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العِلمُ عِلمانِ: عِلمٌ لا يَسَعُ النّاسَ إلَّا النَّظَرُ فيهِ و هُوَ صِبغَةُ الإِسلامِ، و عِلمٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَسَعُ النّاسَ تَركُ النَّظَرِ فيهِ و هُوَ قُدرَةُ اللّهِ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۱ ح۳۰، كتاب سُليم بن قيس: ج۲ ص9۵۴ ح۸۷ كلاهما عن سليم بن قيس الهلالي، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰9 ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانش، دو گونه است: دانشی که مردم، ناگزیر از فراگیری آن هستند و آن، دین اسلام است و دانشی که مردم، اجازه دارند آن را وا گذارند و آن، قدرت خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممكن است «قدرة» در متن عربى، تصحيف «قَدَر» به معناى تقدير اعمال باشد که چگونگى تعلّق گرفتن قدرت و دانش خدا به آن، مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيچيده و به تعبير امام على علیه‌السلام طريقی مُظلَم و بحری عميق است (ر. ک: بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَلَيكُم بِطاعَةِ مَن لا تُعذَرونَ بِجَهالَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۱۵۶، خصائص الأئمّة: ص۱۰۷، الإرشاد: ص۲۳۲ و زاد فيه «و المعرفة» بعد «بالطاعة»، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۰۰ ح۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر شما باد فرمانبرى از كسى كه در نشناختن او عذرتان پذيرفته نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلىٰ مُعاوِيَةَ -: اِتَّقِ اللّهَ في ما لَدَيكَ، وَ انظُر في حَقِّهِ عَلَيكَ، وَ ارجِع إلىٰ مَعرِفَةِ ما لا تُعذَرُ بِجَهالَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۰، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۸۳ ح۳9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به معاويه -: در آنچه نزد توست، تقوا داشته باش و در حقّش بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بنگر و به شناخت آنچه عذرى در ندانستنش ندارى، بازگرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عيسى بن السريّ أبي اليَسَع: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: أخبِرني بِدَعائِـمِ الإِسلامِ الَّتي لا يَسَعُ أحَداً التَّقصيرُ عَن مَعرِفَةِ شَيءٍ مِنهَا، الَّذي مَن قَصَّر َعَن مَعرِفَةِ شَيءٍ مِنها فَسَدَ عَلَيهِ دينُهُ‌، و لَم يَقبَلِ اللّٰهُ مِنهُ عَمَلَهُ‌، و مَن عَرَفَها و عَمِلَ بِها، صَلَحَ لَهُ دينُهُ و قَبِلَ مِنهُ عَمَلَهُ‌، و لَم يَضِق بِهِ مِمّا هُوَ فيهِ لِجَهلِ شَيءٍ مِنَ الاُمورِ جَهِلَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر و الطبعة الجديدة منه. و الصحيح: «إن جَهِلَهُ‌» كما في تفسير العيّاشي: ج١ ص٢۵٢ ح١٧۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ‌:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهادَةُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ‌، وَ الإِيمانُ بِأَنَّ مُحَمَّداً رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله، وَ الإِقرارُ بِما جاءَ بِهِ مِن عِندِ اللّٰهِ‌، و حَقٌّ فِي الأَموالِ الزَّكاةُ‌، وَ الوِلايَةُ الَّتي أمَرَ اللّٰهُ عزّ و جلّ بِها: وِلايَةُ آلِ مُحَمَّدِ صلی الله علیه و آله. قالَ‌: فَقُلتُ لَهُ‌: هَل فِي الوِلايَةِ شَيءٌ دونَ شَيءٍ‌، فَضلٌ يُعرَفُ لِمَن أخَذَ بِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: نَـعَـم، قــالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (يٰـا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيــعُوا اللّٰهَ وَ أَطِيــعُوا الرَّسُــولَ وَ أُولِي الْأَمْــرِ مِنْكُمْ‌)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء ۵9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ رَسولُ اللّٰهِ علیه‌السلام: مَن ماتَ و لا يَعرِفُ إمامَهُ ماتَ ميتَةً جاهِلِيَّةً‌، و كانَ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله، و كانَ عَلِيّاً علیه‌السلام، و قالَ الآخَرونَ‌: كانَ مُعاوِيَةَ‌، ثُمَّ كانَ الحَسَنَ علیه‌السلام، ثُمَّ كانَ الحُسَينَ علیه‌السلام، و قالَ الآخَرونَ‌: يَزيدُ بنُ مُعاوِيَةَ و حُسَينُ بنُ عَلِيٍّ‌، و لا سَواءَ و لا سَواءَ‌، قالَ‌: ثُمَّ سَكَتَ‌، ثُمَّ قالَ‌: أزيدُكَ؟ فَقالَ لَهُ حَكَمٌ الأَعوَرُ: نَعَم، جُعِلتُ فِداكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: ثُمَّ كانَ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ‌، ثُمَّ كانَ مُحَمَّدَ بنَ عَلِيٍّ أبا جَعفَرٍ، و كانَتِ الشّيعَةُ قَبلَ أن يَكونَ أبو جَعفَرٍ و هُم لا يَعرِفونَ مَناسِكَ حَجِّهِم، و حَلالَهُم و حَرامَهُم، حَتّىٰ كانَ أبو جَعفَرٍ فَفَتَحَ لَهُم و بَيَّنَ لَهُم مَناسِكَ حَجِّهِم، و حَلالَهُم و حَرامَهُم، حَتّىٰ صارَ النّاس يَحتاجونَ إلَيهِم مِن بَعدِ ما كانوا يَحتاجونَ إلَى النّاسِ‌، و هٰكَذا يَكونُ الأَمرُ، وَ الأَرضُ لا تَكونُ إلّا بِإِمامٍ‌، و مَن ماتَ لا يَعرِفُ إمامَهُ ماتَ ميتَةً جاهِلِيَّةً‌، و أَحوَجُ ما تَكونُ إلىٰ ما أنتَ عَلَيهِ إذ بَلَغَت نَفسُكَ هٰذِهِ - و أَهوىٰ بِيَدِهِ إلىٰ حَلقِهِ - وَ انقَطَعَت عَنكَ الدُّنيا، تَقولُ‌: لَقَد كُنتُ عَلىٰ أمرٍ حَسَنٍ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج٢ ص١٩ ح۶، تفسير العيّاشى: ج١ ص٢۵٢ ح١٧۵، رجال الكشّي: ج۲ ص۷۲۳ ح۷99 کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶٨ ص٣٣٧ ح١١.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو اليَسع، عيسى بن سَرىّ -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مرا از پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام خبر ده؛ پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه هيچ كس حق ندارد در شناخت هيچ يک از آنها كوتاهى كند؛ پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه هر كس در شناخت ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آنها كوتاهى كند دينش تباه می‌شود و خداوند عمل او را نمی‌پذيرد، و هر كس آن پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بشناسد و به آنها عمل كند دينش سامان می‌گیرد و عملش از او پذيرفته می‌گردد، و ندانستن چيزهای ديگر، او را به تنگنا نمى‌اندازد [و به دين او آسيبى نمی‌رساند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گواهى دادن به اين كه معبودى جز خدا نيست، و ايمان داشتن به اين كه محمد صلی الله علیه و آله فرستاده خداست، و گردن نهادن به آنچه او از نزد خدا آورده است، و حقّ زكات در اموال، و ولايت كه خداى عزّ و جلّ به آن فرمان داده است: [يعنى] ولايت خاندان محمد صلی الله علیه و آله».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان گفتم: آيا در بارۀ ولايت [از كتاب و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مستندی در دست است که اختصاصی باشد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی در مرآة العقول می‌گويد: «در جملۀ &amp;quot;آيا در بارۀ ولايت، چيزى هست&amp;quot;، دو وجه محتمل است. يكى اين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه مراد، اين باشد كه آيا در باب امامت شرطى ويژه و امتيازى شناخته شده هست كه در فردى خاصو معيّن از خاندان محمّد وجود داشته باشد و اقتضا كند كه فقط او امام و ولىّ امر باشد؟... وجه دوم، اين است كه: آيا در بارۀ ولايت دليل خاصّى وجود دارد كه بر وجوب و لزوم آن دلالت بيشترى داشته باشد؟».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فضیلتی براى كسى كه به آن چنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، شناخته شده باشد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله، خداى عزّ و جلّ فرموده است: (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، از خدا فرمان بريد و از پيامبر و اولياى امرتان اطاعت كنيد). پيامبر خدا صلی الله علیه و آله هم فرموده است: كسى كه بميرد و امامش را نشناسد به مرگ جاهلى مرده است. امام، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بوده است و على علیه‌السلام. ديگران گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: معاويه بوده است، سپس حسن بود، سپس حسين بود. عدّه‌ای ديگر گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: يزيد بن معاويه و حسين بن على. [هرگز] يكسان نيستند و يكسان نيستند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی در الوافى گويد: «يعنى نه على و معاويه يكسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نه حسين و يزيد تا امتياز و برترى معلوم نشود و اشتباه پيش آيد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، سكوت كرد و سپس فرمود: «برايت بيشتر بگويم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَكَم اعور عرض كرد: آرى، فدايت گردم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سپس على بن حسين، سپس ابو جعفر محمّد بن على. تا قبل از ابو جعفر، شيعيان مناسک حجّ خود و حلال و حرامشان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، تا آن كه ابو جعفر آمد و [دَرِ علم و معرفت را] به رويشان باز كرد و مناسک حجّشان و حلال و حرامشان را براى آنها بيان فرمود، به طورى كه حالا مردم [غیر امامیّه] به آنان نياز دارند، در صورتى كه قبلاً آنان به مردم، محتاج بودند. قضيّه اين گونه است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسی در مرآة العقول می‌گويد: «يعنى مسألۀ امامت هميشه اين گونه است: يک طرفش معصومى از اهل بيت قرار دارد، كه برترى و پارسايى و عصمت او آشكار و معلوم است و طرف ديگرش فردى نادان و تبهكار از خلفاى جور و ستم است كه نادانى و تبهكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر همگان آشكار و معلوم است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمين، بدون امام نيست و هر كس بميرد و امامش را نشناسد، به مرگى جاهلى مرده است. بيشترين نياز تو به اين عقيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات (ولايت و امامت) زمانى است كه جانت به اين جا برسد» و دستش را سوى گلويش بُرد [و افزود:] «و دنيايت به سر آيد. [آن زمان] خواهى گفت: راستى كه در راهی درست (بر عقيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيكو) بودم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أبي حمزة عن أبي بصير، قال: سَمِعتُهُ يَسأَلُ أبا عَبدِاللهِ علیه‌السلام، فَقالَ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، أخبِرني عَنِ الدّينِ الَّذِي افتَرَضَ اللّهُ عَلَى العِبادِ ما لا يَسَعُهُم جَهلُهُ و لا يُقبَلُ مِنهُم غَيرُهُ، ما هُوَ؟.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: شَهادَةُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّهُ، و أنَّ مُحَمَّداً رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله، و إقامُ الصَّلاةِ، و إيتاءُ الزَّكاةِ، و حِجُّ البَيتِ مَنِ استَطاعَ إلَيهِ سَبيلًا، و صَومُ شَهرِ رَمَضانَ. ثُمَّ سَكَتَ قَليلًا، ثُمَّ قالَ: و الوَلايَةُ - مَرَّتَينِ -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۲ ح۱۱، بحار الأنوار: ج۶9 ص۱۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از على بن حمزه -: شنيدم كه ابو بصیر از امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: فدايت شوم! مرا از دينى كه خداوند عزّ و جلّ بر بندگانش واجب كرده است و اختيار نشناختن آن را ندارند و جز آن از ايشان پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، آگاه كن كه چيست.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گواهى به اين كه معبودی جز خداوند يگانه نيست و اين كه محمّد صلی الله علیه و آله پيامبر خداست و بر پا داشتن نماز و دادن زكات و حجّ خانه خدا براى كسى كه بِدان راهى دارد و روزۀ ماه رمضان». سپس اندكى خاموش ماند و دو بار فرمود: «و ولايت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أحسِنُوا النَّظَرَ في ما لا يَسَعُكُم جَهلُهُ، وَ انصَحوا لِأَنفُسِكُم، و جاهِدوا في طَلَبِ ما لا عُذرَ لَكُم في جَهلِهِ؛ فَإِنَّ لِدينِ اللّهِ أركاناً لا يَنفَعُ مَن جَهِلَها شِدَّةُ اجتِهادِهِ في طَلَبِ ظاهِرِ عِبادَتِهِ، و لا يَضُرُّ مَن عَرَفَها فَدانَ بِها حُسنُ اقتِصارٍ، و لا سَبيلَ لِأَحَدٍ إلىٰ ذٰلِكَ إلّا بِعَونٍ مِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهِ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج۲ ص۳۳، الإرشاد: ج۲ ص۲۰۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰9 ح۱۲ و راجع روضة الواعظين: ج۱ ص9۷ ح9۱ و أعلام الدين: ص۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در آنچه امكان ناديده گرفتنش را نداريد، نيک بنگريد و خيرخواه خود باشيد و در پىِ چيزى كه در نشناختنش عذرى نداريد، بكوشيد؛ چرا كه براى دين خدا، پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است كه اگر كسى آنها را نشناسد، سختكوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در عمل به عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ظاهرى، سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و آن كه آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و به آنها ايمان دارد، عمل (عبادت) اندكش به وى زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و كسى را به اين شناختْ راه نيست، جز با يارى خداوند عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الکاظم علیه‌السلام: أوجَبُ العِلمِ عَلَيكَ ما أنتَ مَسؤولٌ عَنِ العَمَلِ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۱۲۲ ح۳، عدّة الداعي: ص۶۸، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۵۴ عن الامام علی علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۲۰ ح۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: لازم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين دانش بر تو آن است كه از عمل بِدان، پرسيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: كَيفَ يَصيرُ إلَى الجَنَّةِ مَن لا يُبصِرُ مَعالِمَ الدّينِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۵۰۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۰9 ح۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى بن مريم علیه‌السلام: چگونه ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار بهشت شود كسى كه نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---ما-لا-یضر-من-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - ما لا یَضُرُّ مِنَ الجَهلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - آنچه ندانستنش زیانی ندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: عِلمُ النَّسَبِ عِلمٌ لا يَنفَعُ، و جَهالَةٌ لا تَضُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج۲ ص۱۶۰ ح۵۴۷۴ نقلًا عن ابن عبدالبرّ عن أبي هريرة؛ نثر الدرّ: ج۱ ص۲۶۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى، دانشى است كه سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ندانستنش زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل عن زيد بن أسلم: قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أعلَمَ فُلاناً! قالَ صلی الله علیه و آله: بِمَ؟ قالوا: بِأَنسابِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عِلمٌ لا يَنفَعُ، و جَهالَةٌ لا تَضُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل: ص۲۳۳ ح۱، الأنساب: ج۱ ص۲۲ الرقم۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل - به نقل از زيد بن اسلم -: گفته شد:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! فلانى چه قدر داناست! فرمود: «به چه چيز؟». گفتند: به نسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دانشى است كه سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ندانستنش زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم عن أبي هريرة: إنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله دَخَلَ المَسجِدَ فَرَأىٰ جَمعاً مِنَ النّاسِ عَلىٰ رَجُلٍ، فَقالَ: و ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، رَجُلٌ عَلّامَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و مَا العَلّامَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: أعلَمُ النّاسِ بِأَنسابِ العَرَبِ، و أعلَمُ النّاسِ بِعَرَبِيَّةٍ، و أعلَمُ النّاسِ بِشِعرٍ، و أعلَمُ النّاسِ بِمَا اختَلَفَ فيهِ العَرَبُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: هذا عِلمٌ لا يَنفَعُ، و جَهلٌ لا يَضُرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج۲ ص۲۳، الأنساب: ج۱ ص۲۲ الرقم۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم - به نقل از ابو هريره -: پيامبر صلی الله علیه و آله داخل مسجد شد و ديد گروهى از مردم، گِرد مردى را گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فرمود: «چه خبر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! مردى علّامه آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه علّامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: داناترينِ مردم به نَسَب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرب و داناترينِ مردم به عربيّت و داناترينِ مردم به شعر و داناترينِ مردم به آنچه عرب در آن اختلاف كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «اين، دانشى است كه سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ندانستن آن هم زيانى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله المَسجِدَ فَإِذا جَماعَةٌ قَد أطافوا بِرَجُلٍ، فَقالَ: ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: عَلّامَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و مَا العَلّامَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا لَهُ: أعلَمُ النّاسِ بِأَنسابِ العَرَبِ و وَقائِعِها، و أيّامِ الجاهِلِيَّةِ، وَ الأَشعارِ العَرَبِيَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله: ذاكَ عِلمٌ لا يَضُرُّ مَن جَهِلَهُ، وَ لا يَنفَعُ مَن عَلِمَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۲ ح۱ عن إبراهيم بن عبد الحميد، معاني الأخبار: ص۱۴۱ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۳۴۰ ح۴۰۳، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۱ ح۵ و راجع منية المريد: ص۳۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله داخل مسجد شد و ديد گروهى بر گِرد مردى حلقه زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فرمود: «چه خبر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: علّامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه علّامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: داناترينِ مردم به نَسَب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرب و وقايع و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جاهليت و شعرهاى عربى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «اين، دانشى است كه به آن كه نداند، زيانى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و به آن كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، سودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسکري علیه‌السلام - فِي التَّفسیرِ المَنسوبِ إلَیهِ -: لَقَد مَرَّ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه‌السلام عَلیٰ قَومٍ مِن أخلاطِ المُسلِمینَ... و هُم قُعودٌ في بَعضِ المَساجِدِ... إذا هُم یَخوضونَ في أمرِ القَدَرِ و غَیرِهِ مِمَّا اختَلَفَ النّاسُ فیهِ... فَوَقَفَ عَلَیهِم، فَسَلَّمَ، فَرَدُّوا عَلَیهِ و أوسَعوا و قاموا إلَیهِ یَسألونَهُ القُعودَ إلَیهِم، فَلَم یَحفِل بِهِم، ثُمَّ قالَ لَهُم - و ناداهُم -: «یا مَعشَرَ المُتَکَلَّمینَ في ما لا یَعنیهِم و لا یَرِدُ عَلَیهِم! أ لَم تَعلَموا أنَّ لِلهِ عِباداً قَد أسکَتَتهُم خَشیَتُهُ... و إنَّهُم لَهُمُ الفُصَحاءُ العُقَلاءُ الألِبّاءُ العالِمونَ بِاللهِ و أیّامِهِ؟!... فَأینَ أنتُم مِنهُم - یا مَعشَرَ المُبتَدِعینَ‌ -‌‌؟! أ لَم تَعلَموا أنَّ أعلَمَ النّاسِ بِالقَدَرِ أسکَتُهُم عَنُه، و أنَّ أجهَلَ النّاسِ بِالقَدَرِ أنطَقُهُم فیهِ؟!».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسر المنسوب إلی الإمام العسکری علیه‌السلام: ص۶۳۵ ح۳۷۱، بحار الأنوار: ج9۷ ص۵۵ ح۱. و راجع: المدخل ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکری علیه‌السلام - در تفسیر منسوب به ایشان -: امیر المؤمنین علیه‌السلام از کنار جماعتی - که از هر گروهی از مسلمانان، کسی در میانشان بود - عبور کرد... در حالی که آنها در مسجدی نشسته بودند... و در بارۀ مسئلۀ [قَضا و] قَدَر و چند مسئلۀ دیگر از مسائل اختلافیِ بین مسلمان‌ها، بحث می‌کردند.… ایشان بالای سرشان ایستاد و به آنها سلام کرد. آنها هم جواب سلام ایشان را دادند و برای ایشان جا باز کردند و پیش پایش بلند شدند و درخواست کردند که نزدشان بنشیند؛ اما ایشان به جمع آنها نپیوست؛ بلکه به آنها خطاب کرد و گفت: «ای گروهِ بحث‌کننده در موضوعاتی که به دردشان نمی‌‌خورد و ربطی به آنها ندارد! آیا نمی‌دانید که خداوند، بندگانی دارد که بیم از او، ساکتشان کرده است... در حالی که به یقین، زبان‌آور و خردمند و فهمیده و خداشناس و به روزهای خدا آگاه اند؟!... شما کجایید و آنها کجا - ای گروه بدعت‌گذار -! آیا نمی‌دانید که آگاه‌ترینِ مردم در موضوع قَدَر (تقدیر)، ساکت‌ترینِ آنها در این موضوع است و ناآگاه‌ترینِ مردم در موضوع قَدَر، پُرگوترینِ آنهاست؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیانٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورد في الروايتین المنسوبتین إلى أمير المؤمنين عليّ بن أبي طالب علیه‌السلام ما يدل على أن الجهل قد يكون مفيدًا في بعض المواقف.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: رُبَّ جاهِلٍ نَجاتُهُ جَهلُهُ (غرر الحكم: ح۵۳۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۵۱ و فيه «نجّاه» بدل «نجاته»)؛ و رُبَّ جَهلٍ أنفَعُ مِن علم (عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۷ ح۴۸۸9، غرر الحكم: ح۵۳۱9 و فيه «حلم» بدل «علم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كما ورد في نص آخر منسوب إليه أنّ عمل بعض الجهال قد يكون أيسر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: اثنانِ يَهونُ عَلَيهِما كُلُّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ: عالِمٌ عَرَفَ العَواقِبَ، وَ جاهِلٌ يَجهَلُ ما هُوَ فيهِ (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲9 ۱ ح۳۳۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هناك نصّ ثالث يرى أن الجهل ضروري لبدء بعض الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ العَقلُ تِسعَةَ أجزاءٍ احتاجَ إلى جُزءٍ مِن جَهلٍ لِيُقدِمَ بِهِ صاحِبُهُ عَلَى الاُمورِ، فَإِنَّ العاقِلَ أبَداً مُتَوانٍ مُتَرَقِّبٌ مُتَخَوِّفٌ (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲9۵ ح۳۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لكن، تجدر الإشارة إلى أنّ هذه الروايات و الآراء لا يوجد لها سند صحيح، و لم يعثر على أيّ دليل حديثي موثوق به يؤكد صحّتها. و لذلك، فقد تمّ الاكتفاء بذكرها في الهامش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو روایت علوی، جهل را گاه سودمند خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسی جاهل که نجاتش در جهلش است (غرر الحكم: ح۵۳۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۵۱)؛ چه بسا نادانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه از دانايى، سودمندتر است (عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۷ ح۴۸۸۹، غرر الحكم: ح۵۳۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در یک متن منسوب به امام علی علیه‌السلام نیز کار برخی جاهلان آسان دانسته شده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو نفرند كه همه چيز برايشان آسان است: دانايى كه پايان كارها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و نادانى كه موقعيت خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲۹۱ ح۳۳۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و متنی دیگر، جهل را برای اقدام به کارها لازم دانسته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خرد، نُه قسمت باشد، به يک قسمت نادانى [نيز] نياز دارد تا خردمند به كارها اقدام كند؛ زيرا خردمند، هميشه سهل‌انگار و مراقب و ترسان است (شرح نهج البلاغة لابن ابی الحدید: ج۲۰ ص۲۹۵ ح۳۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیچ یک از این روایات و متون، سند و منبع معتبری ندارد و شواهد و مؤیّدات حدیثی برای آنها یافت نشد. از این رو، به نقل آنها در پانوشت اکتفا شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---ما-ینبغي-الجهل-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - ما یَنبَغِي الجَهلُ بِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - آنچه ندانستنش شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: مَنِ اقتَبَسَ عِلماً مِنَ النُّجومِ، اقتَبَسَ شُعبَةً مِنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِّحرِ؛ زادَ ما زادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۶ ح۳9۰۵ عن ابن عبّاس؛ عوالی اللآلي: ج۱ ص۱۸۱ ح۲۴۲، بحار الأنوار: ج۵۸ ص۲۷۷ ح۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دانشى در بارۀ ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی (تنجیم) فرا بگيرد، شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از سِحر آموخته است؛ هر چه پیش‌تر، بيشتر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ! إيّاكُم و تَعَلُّمَ النُّجومِ، إلّا ما يُهتَدىٰ بِهِ في بَرٍّ أو بَحرٍ؛ فَإِنَّها تَدعو إلَى الكَهانَةِ، وَ المُنَجِّمُ كَالكاهِنِ، وَ الكاهِنُ كَالسّاحِرِ، وَ السّاحِرُ كَالكافِرِ، وَ الكافِرُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۷9، الاحتجاج: ج۱ ص۵۶۱ ح۱۳۶، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۳۶۲ ح۵9 ۶؛ ربیع الأبرار: ج۱ ص۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! زنهار از فراگيرى نجوم (ستاره‌گویی)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است آنچه در عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمّه علیهم‌السلام در میان اعراب با عنوان «علم نجوم» شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، ترکیبی از یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های علمی و بافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کاهنان بود که عمدتاً برای طالع‌بینی و آینده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی از روی ستارگان (که امروزه «تَنجیم / ستاره‌گویی» نامیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود) به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و نجوم به معنای علمی یا امروزین آن نبود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز آن اندازه كه در خشكى و دريا با آن، راهيابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ زيرا نجوم به كهانت، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و منجّم، چون كاهن است و كاهن، چون ساحر و ساحر، چون كافر و كافر، در آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في جَوابِ الزِّنديقِ لَمّا قالَ لَهُ: ما تَقولُ في عِلمِ النُّجومِ؟ -: هُوَ عِلمٌ قَلَّت مَنافِعُهُ وَ كَثُرَت مَضَرّاتُهُ؛ لِأَنَّهُ لا يُدفَعُ بِهِ المَقدورُ و لا يُتَّقىٰ بِهِ المَحذورُ، إن أخبَرَ المُنَجِّمُ بِالبَلاءِ لَم يُنجِهِ التَّحَرُّزُ مِنَ القَضاءِ، و إن أخبَرَ هُوَ بِخَيرٍ لَم يَستَطِع تَعجيلَهُ، و إن حَدَثَ بِهِ سوءٌ لَم يُمكِنهُ صَرفُهُ. وَ المُنَجِّمُ يُضادُّ اللّهَ في عِلمِهِ، بِزَعمِهِ أنَّهُ يَرُدُّ قَضاءَ اللّهِ عَن خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۲۴۲، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۸۳ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ غير مسلمانى كه از ايشان، در بارۀ ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى پرسيده بود -: دانشى است كه منافعش اندک و زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش فراوان است؛ زيرا با آن، نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان مقدّرات را دور كرد و نه از محذورات، حذر كرد. اگر منجّم از بلا خبر دهد، پرهيز، وى را از سرنوشتش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهانَد و اگر به امر خيرى خبر دهد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را جلو بيندازد و اگر حادثۀ بدى برايش پيش بيايد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را باز گرداند، و منجّم، با اين پندار كه قضاى الهى را از خلقش باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، در دانشش با خدا ضدّيت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن تَعَلَّمَ مِنَ السِّحرِ شَيئاً كانَ آخِرَ عَهدِهِ بِرَبِّهِ، و حَدُّهُ القَتلُ إلّا أَن يَتُوبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۱۴۸ ح۵۸۶ عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام، قرب الإسناد: ص۱۵۲ ح۵۵۴ عَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبیه عنه علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج٢ ص٢١٠ ح٧٩.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه چيزى از جادو بياموزد، [اين] پايان عهد او با پروردگارش خواهد بود و كيفرش آن است كه كشته شود، مگر اين كه توبه كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن نصر بن قابوس: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه‌السلام يَقولُ: السّاحِرُ مَلعونٌ.… و قالَ علیه‌السلام: المُنَجِّمُ كَالكاهِنِ، وَ الكاهِنُ كَالسّاحِرِ، وَ السّاحِرُ كَالكافِرِ، وَ الكافِرُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲9۷ ح۶۷، بحار الأنوار: ج۵۸ ص۲۲۶ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از نصر بن قابوس -: شنيدم كه امام صادق علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «ساحر، ملعون است...» و فرمود: «منجّم (ستاره‌گو)، مانند كاهن است و كاهن، مانند ساحر و ساحر، مانند كافر است و كافر، در آتش است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: شَرُّ العِلمِ ما أفسَدتَ بِهِ رَشادَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۱۶۷ ح۵۶9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۲9۴ ح۵۲۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترين دانش، آن است كه هدايتت را بِدان تباه كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ عِلمٍ أدّىٰ إلىٰ مَضَلَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۷۶ ح۵۳۵۲، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۷ ح۴9۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بسى دانش كه به گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ مَعرِفَةٍ أدَّت إلىٰ تَضليلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۷۵ ح۵۳۴9، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۵ ح۴۸۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بسى شناخت كه به گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشانَد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ عالِـمٍ قَتَلَهُ عِلمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۶۴ ح۵۳۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶۶ ح۴۸۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بسى دانشمند كه دانشش وى را كشته است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُلُّ عِلمٍ لا يُؤَيِّدُهُ عَقلٌ، مَضَلَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۳۲ ح۶۸۶9، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۷۶ ح۶۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر دانشی که خرد، آن را تأیید نکند، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیانٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتبيّن من التأمّل في نصّ هذه الأحاديث أنّ المقصود من علم النجوم المحرّم تعلّمه ليس العلم بمفهومه المعاصر، بل المقصود هو تعلّم علم یعتقد تأثير النجوم في مصير الإنسان، وَ یزعم استطاعة التنبّؤ بالقضاء وَ القدر عن طريق النظر فی النجوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أمّا السحر فیحرم تعلّمه و تعلیمه فی أکثر الموارد، وَ لکن قد یجب تعلّمه للمقابلة مع السحرة الفجرة و التخلّص منهم. و للمزید راجع علم الفقه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دقّت در متن اين احاديث معلوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که مقصود از علم نجومى كه آموختن آن تحريم شده است، دانش ستاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى به مفهوم امروزى آن نيست؛ بلكه مقصود، علمی است که نقش ستارگان را در سرنوشت انسان باور دارد و ادّعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طریق نگریستن در ستارگان، از قضا و قدر خبر دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ سِحر نیز در بیشتر موارد، یادگیری و یاددهی آن حرام است؛ ولی گاه یادگیری آن برای رویارویی با ساحران بدکردار و رهایی از جادوی آنان واجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که تفصیل آن را باید در علم فقه جویا شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-ذم-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: ذَمُّ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش جهل (ناآگاهی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: قَلبٌ لَيسَ فيهِ شَيءٌ مِنَ الحِكمَةِ كَبَيتٍ خَرِبٍ، فَتَعَلَّموا و عَلِّموا، و تَفَقَّهوا و لا تَموتوا جُهّالاً، فَإِنَّ اللهَ عزّ و جلّ لا يَعذِرُ عَلَى الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵9۰ عن ابن عمر، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷۵۰ نقلاً عن ابن السنّي؛ مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵9 نحوه و ليس فيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دلى كه در آن چيزى از حكمت نباشد، مانند خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مخروبه است. پس، دانش بياموزيد و بياموزانيد و فهميدگى به دست آوريد و نادان نميريد؛ زيرا خداوند، عذرِ نادانستن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إذا أرادَ اللهُ بِقَومٍ خَيراً أكثَرَ فُقَهاءَهُم و قَلَّلَ جُهّالَهُم؛ حَتّیٰ إذا تَكَلَّمَ العالمُ وَجَدَ أعواناً، و إذا تَكَلَّمَ الجاهِلُ قُهِرَ. و إذا أرادَ اللهُ بِقَومٍ شَرّاً أكثَرَ جُهّالَهُم وَ قَلَّلَ فُقَهاءَهُم؛ حَتّیٰ إذا تَكَلَّمَ الجاهِلُ وَجَدَ أعواناً، و إذا تَكَلَّمَ الفَقيهُ قُهِرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفقیه و المتفقه: ج۱ ص۴۲، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح9 ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، هر گاه براى قومى خير بخواهد، دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانِ آنان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد و جاهلانشان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهد. پس هر گاه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس سخن بگويد، ياورانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و هر گاه جاهل لب به سخن بگشايد، طرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. و خداوند، هر گاه براى قومى بدى اراده كند، جاهلانِ آنان را افزايش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسانشان را كم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. پس هر گاه جاهل سخن بگويد، ياورانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و هر گاه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس لب به سخن گشايد، طرد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَا استَرذَلَ اللهُ عَبداً إلّا حَظَرَ عَنهُ العِلمَ وَ الأَدَبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۵ عن أبي هريرة؛ أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ولیس فيه «و الأدب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را پست نشمرْد، مگر آن كه او را از دانش و ادب محروم ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا أرذَلَ اللهُ عَبداً حَظَرَ عَلَيهِ العِلمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر گاه خداوند [بخواهد] بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را پست گرداند، او را از دانش، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِبنُ آدَمَ أشبَهُ شَيءٍ بِالمِعيارِ: إمّا ناقِصٌ بِجَهلٍ، أو راجِحٌ بِعِلمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲، كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۸ عن الإمام الجواد عنه علیهماالسلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آدمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاده، شبیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيز به ترازوست: يا سبُک است به خاطر نادانى، يا سنگين است به خاطر دانايى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ صَغيرٌ و إن كانَ شَيخاً، وَ العالِمُ كَبيرٌ و إن كانَ حَدَثاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸، أعلام الدین: ص۸۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نادان، كوچک است، هر چند بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال باشد و دانا بزرگ است، هر چند كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ كَزَلَّةِ العالِمِ صَوابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۲، عیون الحکم و المواعظ: ص۳۰۳ ح۵۳۸۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كارِ درستِ آدم نادان، در حدّ لغزش آدمِ داناست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عالِمٌ مُعانِدٌ خَيرٌ مِن جاهِلٍ مُساعِدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲9۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانای ستيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر، از نادانِ ياريگر بهتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ بِالفَضائِلِ مِن أقبَحِ الرَّذائِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نشناختن فضيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، از زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينْ رذيلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفی بِالجَهلِ ذَمّاً أن يَبرَأ مِنهُ مَن هُوَ فيهِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷؛ الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص۵۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در زشتى ناآگاهى، همین بس كه ناآگاه از آن بيزارى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ حَيرانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، سرگردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا غِنیٰ لِجاهِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۵۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۶ ح9۸۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، براى نادان نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالِمُ حَيٌّ بَينَ المَوتیٰ، الجاهِلُ مَيِّتٌ بَينَ الأَحياءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۷ و ۲۱۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۷ و ۱۶۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانشمند، زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميان مردگان است و ناآگاه، مرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميان زندگان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: الجَهلُ بِالفَضائِلِ عِدلُ المَوتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: ناآگاهى از ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اخلاقی، برابر مرگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ صَخرَةٌ لا يَنفَجِرُ ماؤُها، و شَجَرَةٌ لا يَخضَرُّ عودُها، و أرضٌ لا يَظهَرُ عُشبُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، سنگى است كه از آن آب نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوشد و درختى است كه چوبش سبز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و زمينى است كه سبزه در آن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جَهلُ المَرءِ بِعُيوبِهِ مِن أكبَرِ ذُنوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج۱ ص۲99، کنز الفوائد: ج۱ ص۲۷9، کشف الیقین: ص۲۱9 ح۲۲9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاهى انسان از عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خويش، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين گناهان اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ قَلباً لَيسَ فيهِ شَيءٌ مِنَ العِلمِ، كَالبَيتِ الخَرابِ الَّذي لا عامِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۵ عن مسعدة بن زياد الربعي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵9، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۶9 عن الإمام الصادق عنه علیهماالسلام و کلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: دلى كه در آن چيزى از دانش نباشد، مانند خانۀ ويرانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه آباد كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: لَأَن يَضرِبَكَ الحَكيمُ فَيُؤذِيَكَ، خَيرٌ مِن أن يُدهِنَكَ الجاهِلُ بِدُهنٍ طَيِّبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱؛ ربیع الأبرار: ج۱ ص۵۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: به راستى كه اگر حكيم، تو را بزند و رنجيده شوى، بهتر از اين است كه نادان، تو را با روغنِ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بو بمالد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-مضار-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرَّابِع: مَضارُّ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسیب‌های جهل (ناآگاهی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الضلالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الضَّلالَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الجَهلُ ضَلالَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الایمان: ج۵ ص۳۸۸ ح۷۰۴۰ عن عائشة؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ناآگاهی، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إنَّ اللهُ لا يَقبِضُ العِلمَ انتِزاعاً يَنتَزِعُهُ مِنَ العِبادِ، و لٰكِن يَقبِضُ العِلمَ بِقَبضِ العُلَماءِ، حَتّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا لَم يُبقِ عالِماً، اتَّخَذَ النّاسُ رُؤوساً جُهّالاً، فَسُئِلوا فَأَفتَوا بِغَيرِ عِلمٍ، فَضَلّوا و أضَلّوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۱ ص۵۰ ح۱۰۰ عن عبد اللّٰه بن عمرو بن العاص؛ الأمالي للمفيد: ص۲۰ ح۱ عن ابن عمر نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۲۱ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، علم را با كشيدن، از چنگ مردم، در نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوَرَد؛ بلكه با گرفتن علما از مردم، علم را از آنان پس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، و هر زمان كه عالمى باقى نگذارَد، مردم، ناآگاهان را بزرگان خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و از آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند و آنان نيز از روى جهل، پاسخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. بدين طريق، خود، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و ديگران را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن كَثُرَ نِزاعُهُ بِالجَهلِ، دامَ عَماهُ عَنِ الحَقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۱، روضة الواعظین: ج۱ ص۱۲۳ ح۱۴۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: کسی که از سر ناآگاهی، زیاد ستیزه کند، کوری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از حق، دوام می‌یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَزكو مَعَ الجَهلِ مَذهَبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۷ ح9۸۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ آيينى، با ناآگاهی رُشد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لا خَيرَ في مَن لا يَتَفَقَّهُ مِن أَصحابِنا. يا بَشيرُ، إِنَّ الرَّجُلَ مِنهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا لَم يَستَغنِ بِفِقهِهِ، احتاجَ إِلَيهِم، فَإِذَا احتاجَ إِلَيهِم، أَدخَلُوهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضلالَتِهِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هُوَ لا يَعلَمُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۳ ح۶ عن بشیر الدهان، منیة المرید: ص۳۷۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۲۰ ح۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر يک از ياران ما كه دين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناس نباشد، خيرى در او نيست.&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بشير! هر مردى از آنان كه در فقه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نباشد، به آنها (عالمان غير شيعه) نیازمند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر گاه به آنها نيازمند شود، او را بى آن كه متوجّه شود، در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى خويش وارد می‌سازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام - في حَديثٍ طَويلٍ -: قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ الصّادِقُ علیه‌السلام:... إنَّ مَنِ اتَّبَعَ هَواهُ و أُعجِبَ بِرَأيِهِ، كانَ كَرَجُلٍ سَمِعتُ غُثاءَ العامَّةِ تُعَظِّمُهُ وَ تَصِفُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «و تسفه»، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَحبَبتُ لِقاءَهُ مِن حَيثُ لا يَعرِفُني؛ لِأَنظُرَ مِقدارَهُ و مَحَلَّهُ، فَرَأَيتُهُ قَد أحدَقَ بِهِ خَلقٌ كَثيرٌ مِن غُثاءِ العامَّةِ، فَوَقَفتُ مُنتَبِذاً عَنهُم، مُتَغَشِّياً بِلِثامٍ أنظُرُ إِلَيهِ وإلَيهِم، فَما زالَ يُراوِغُهُم حَتّیٰ خالَفَ طَريقَهُم و فارَقَهُم، و لَم يَقِرَّ، فَتَفَرَّقَتِ العَوامُّ عَنهُ لِحَوائِجِهِم، و تَبِعتُهُ أَقتَفي أَثَرَهُ، فَلَم يَلبَث أَن مَرَّ بِخَبّازٍ، فَتَغَفَّلَهُ فَأَخَذَ مِن دُكّانِهِ رَغيفَينِ مُسارَقَةً، فَتَعَجَّبتُ مِنهُ، ثُمَّ قُلتُ في نَفسي: لَعَلَّهُ مُعامَلَةٌ! ثُمَّ مَرَّ بَعدَهُ بِصاحِبِ رُمّانٍ، فَما زالَ بِهِ حَتّیٰ تَغَفَّلَهُ فَأَخَذَ مِن عِندِهِ رُمّانَتَينِ مُسارَقَةً، فَتَعَجَّبتُ مِنهُ، ثُمَّ قُلتُ في نَفسي: لَعَلَّهُ مُعامَلَةٌ! ثُمَّ أقولُ: و ما حاجَتُهُ إذاً إلَى المُسارَقَةِ؟! ثُمَّ لَم أزَل أتبَعُهُ حَتّیٰ مَرَّ بِمَريضٍ فَوَضَعَ الرَّغيفَينِ وَ الرُّمّانَتَينِ بَينَ يَدَيهِ و مَضیٰ. و تَبِعتُهُ حَتَّى استَقَرَّ في بُقعَةٍ مِنَ الصَّحراءِ، فَقُلتُ لَهُ: يا عَبدَ اللّهِ، لَقَد سَمِعتُ بِكَ و أَحبَبتُ لِقاءَكَ فَلَقيتُكَ، و لٰكِنّي رَأَيتُ مِنكَ ما شَغَلَ قَلبي، و إنّي سائِلُكَ عَنهُ لِيَزولَ بِهِ شُغُلُ قَلبي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَأَيتُكَ مَرَرتَ بِخَبّازٍ و سَرَقتَ مِنهُ رَغيفَينِ، ثُمَّ بِصاحِبِ الرُّمّانِ و سَرَقتَ مِنهُ رُمّانَتَينِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لي: قَبلَ كُلِّ شَيءٍ حَدِّثني مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَجُلٌ مِن وُلدِ آدَمَ علیه‌السلام مِن اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدِّثني مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: رَجُلٌ مِن أهلِ بَيتِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أينَ بَلَدُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: المَدينَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَعَلَّكَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ بنِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ:؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: بَلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: فَما يَنفَعُكَ شَرَفُ أصلِكَ مَعَ جَهلِكَ بِما شُرِّفتَ بِهِ و تَركِكَ عِلمَ جَدِّكَ و أَبيكَ لِئَلّا تُنكِرَ ما يَجِبُ أن يُحمَدَ و يُمدَحَ عَلَيهِ فاعِلُهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: و ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: القُرآنُ، كِتابُ اللهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: و مَا الَّذي جَهِلتُ مِنهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَولُ اللهِ عزّ و جلّ: (مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَهُ عَشرُ أمثالِها ومَن جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجزى إلّا مِثلَها)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنّي لَمّا سَرَقتُ الرَّغيفَينِ كانَت سَيِّئَتَينِ، و لَمّا سَرَقتُ الرُّمّانَتَينِ كانَت سَيِّئَتَينِ؛ فَهٰذِهِ أربَعُ سَيِّئاتٍ، فَلَمّا تَصَدَّقتُ بِكُلِّ واحِدٍ مِنهُما كانَ لي بِها أربَعينَ حَسَنَةً، فَانتَقَصَ مِن أربَعينَ حَسَنَةً أربَعٌ بِأَربَعِ سَيِّئاتٍ، بَقِيَ لي سِتٌّ وثَلاثونَ حَسَنَةً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ثَكِلَتكَ اُمُّكَ! أنتَ الجاهِلُ بِكِتابِ اللهِ، أما سَمِعتَ أنَّهُ عزّ و جلّ يَقولُ: (إنَّما يَتَقَبَّلُ اللهُ مِنَ المُتَّقينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ إنَّكَ لَمّا سَرَقتَ رَغيفَينِ كانَت سَيِّئَتَينِ، و لَمّا سَرَقتَ رُمّانَتَينِ كانَت أيضاً سَيِّئَتَينِ، و لَمّا دَفَعتَهُما إلیٰ غَيرِ صاحِبَيهِما بِغَيرِ أمرِ صاحِبَيهِما كُنتَ إنَّما أضَفتَ أربَعَ سَيِّئاتٍ إلیٰ أربَعِ سَيِّئاتٍ، و لَم تُضِف أربَعينَ حَسَنَةً إلیٰ أربَعِ سَيِّئاتٍ! فَجَعَلَ يُلاحِظُني! فَانصَرَفتُ و تَرَكتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الصّادِقُ علیه‌السلام: بِمِثلِ هٰذَا التَّأويلِ القَبيحِ المُستَكرَهِ يَضِلُّونَ و يُضِلُّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن محمّد بن زياد و محمّد بن يسار، الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳، تنبیه الخواطر: ج۲ ص9۶ کلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسکری علیه‌السلام - در حدیثی طولانی -: جعفر بن محمّد [امام] صادق علیه‌السلام فرمود: «هر کس از هوای نفس خویش پیروی کند و نظر خود را بپسندد، مانند همان کسی است كه شنيده بودم مردم ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لوح، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايند و او را به بزرگى ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و من دوست داشتم او را ببينم، بی آن که مرا بشناسد تا شخصيّت او را ارزيابى كنم. روزى، او را ديدم كه جمعيّت زيادى از تودۀ مردم گِردش را گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را پوشاندم و دور از جمعیت به تماشای او و مردم ایستادم. او پيوسته به چپ و راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت تا این که راهش را از مردم جدا نمود و جایی نایستاد تا این که مردم از گِردش پراکنده شدند و در پی کار خود رفتند. من به دنبالش رفتم، طولی نکشید که به یک نانوا رسيد و از غفلتش سوء استفاده نمود و دو عدد نان دزديد. من تعجّب كردم؛ ولى با خود گفتم: شايد با نانوا داد و ستدى دارد. آن گاه به شخصى رسيد كه انار داشت. از غفلت او هم سوء استفاده کرد و دو عدد انار دزدانه برداشت. باز تعجّب کردم و با خود انديشيدم كه شايد با این هم داد و ستدی دارد. با خود گفتم: پس چه نیازی به دزدى داشت؟ پس همچنان به دنبال او رفتم تا به بيمارى رسيد. دو قرص نان و دو انار را جلوى او نهاد و رفت، من هم به دنبالش رفتم تا در جایی از بيابان ايستاد. [خود را به او رساندم و] گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندۀ خدا! آوازۀ نيكى تو را شنيده بودم و دوست داشتم كه تو را ملاقات کنم. ملاقاتت کردم؛ ولی از تو كارهای عجيبى دیدم كه فكرم را پريشان ساخته است. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسم تا برايم توضيح دهى و خيالم آسوده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چه ديدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: دیدم كه به یک نانوا رسيدى و از او دو نان دزديدى! و سپس از کنار انارفروش گذشتى و از او نيز دو انار دزدیدى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او در پاسخ من گفت: پيش از هر چيز، به من بگو تو كيستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: يكى از فرزندان آدم علیه‌السلام از امّت محمّد صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار ديگر گفت: از چه كسانى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فردى از دودمان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد: در كجا زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مدينه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: شايد تو جعفر بن محمّد بن على بن حسين بن على بن ابی طالب هستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من گفت: ولى اين شرافت خانوادگى برايت سودى نخواهد داشت با اين ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به آنچه مايۀ شرافت توست و نیز کنار نهادن علم جدّ و پدرت، که اگر چنين نبود، چگونه عملى را ناپسند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمری كه انجام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شايستۀ ستودن و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: علم به چه چیزی را کنار نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ داد: كتاب خدا، قرآن را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چه چيز از آن را ندانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سخن خداوند: (هر كسی كه عمل نيكى انجام دهد، پاداشش ده برابر است و هر كسى كه به كردار زشتى دست يازد، كيفرش برابر با آن است). هنگامی که دو نان دزديدم، دو گناه کردم و براى دزديدن دو انار هم دو گناه نمودم و در مجموع، چهار گناه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. حال چون هر يک از آنها را در راه خدا صدقه دادم، چهل ثواب خواهم داشت. از چهل عمل نیک، چهار کردار زشت كم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سى و شش عمل نیک برايم باقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مادرت به عزايت بنشيند! تو هستی که به كتاب خدا جاهلی! مگر نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (خدا فقط از متّقیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد)؟ چون دو نان دزديدى، به دو گناه دچار گرديدى و برای سرقت دو انار هم دو گناه ديگر، و چون مال مردم را به جاى اين كه به خودشان باز گردانى، بدون رضايت آنان به ديگرى دادى، چهار گناه بر آن افزودى، نه آن که چهل عمل نیک به چهار گناه، افزوده باشی!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريست که از او روی گرداندم و باز گشتم و رهايش ساختم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام صادق علیه‌السلام] فرمود: «با اين گونه تفسيرهاى ناپسند است که گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---فساد-العمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - فَسادُ العَمَلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - تباهی عمل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ قَليلَ العَمَلِ يَنفَعُ مَعَ العِلمِ، و إنَّ كَثيرَ العَمَلِ لا يَنفَعُ مَعَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ عن أنس، مسند الشهاب: ج۲ ص۱۲۱ ح۱۰۱۵، العقد الفرید: ج۲ ص9 کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: عمل اندک همراه با دانش، سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و عمل فراوان با ناآگاهی، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ -: يا هِشامُ! قَليلُ العَمَلِ مِنَ العالِمِ مَقبولٌ مُضاعَفٌ، و كَثيرُ العَمَلِ مِن أهلِ الهَویٰ وَ الجَهلِ مَردودٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ و فيه «العاقل» بدل «العالم»، عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9 نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام - خطاب به هشام بن حكم -: اى هشام! عملِ (عبادتِ) اندک از عالِم، چند برابر، [حساب و] پذيرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و عملِ (عبادتِ) زياد از هواپرستان و نادانان پذيرفته نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: المُتَعَبِّدُ عَلیٰ غَيرِ فِقهٍ كَحِمارِ الطّاحونَةِ؛ يَدورُ و لا يَبرَحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما برحَ من مکانه: أي لم یفارقه (مجمع البحرین: ج۱ ص۱۳۴ «برح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! و رَكعَتانِ مِن عالِمٍ خَيرٌ مِن سَبعينَ رَكعَةً مِن جاهِلٍ؛ لِأَنَّ العالِمَ تَأتيهِ الفِتنَةُ فَيَخرُجُ مِنها بِعِلمِهِ، و تَأتِي الجاهِلَ فَتَنسِفُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فينسفه»، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَسفاً، و قَليلُ العَمَلِ مَعَ كَثيرِ العِلمِ خَيرٌ مِن كَثيرِ العَمَلِ مَعَ قَليلِ العِلمِ وَ الشَّكِّ وَ الشُّبهَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه بدون فهم (شناختْ) عبادت كند، مانند خرِ آسياست كه پيوسته به دور خودش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد و از آن جدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دو ركعت نماز عالم، بهتر از هفتاد ركعت نماز جاهل است؛ زيرا دانا، چون گرفتار فتنه شود، با دانش خويش از آن بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد؛ امّا همان فتنه، چون به نادان برسد، وى را از جا بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَنَد. و عملِ اندكى كه با علمِ بسيار همراه باشد، بهتر است از عملِ بسيارى كه با علمِ اندک و شک و شبهه همراه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---عداوة-ما-یجهلون-به-و-لا-یعرفونه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - عَداوَةُ ما یَجهَلونَ بِهِ و لا یَعرِفونَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - دشمنی با آنچه نمی‌دانند و نمی‌شناسند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: قُلتُ أربَعاً أنزَلَ اللهُ تَعالیٰ تَصديقي بِها في كِتابِهِ... قُلتُ: مَن جَهِلَ شَيئاً عاداهُ، فَأَنزَلَ اللهُ: (بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَاْتِهِمْ تَاْوِيلُهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یونس: ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴9۴ ح۱۰۸۲ عن عبد العظيم بن عبد اللّه الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۸۳ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چهار سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه خداوند، مرا در قرآن، تأييد فرموده است.… من گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام: هر كه چيزى را نداند، با آن دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد. پس خداوند نازل فرمود: (بلكه چيزى را دروغ شمردند كه به علم آن، احاطه ندارند و هنوز تفسيرش به آنان نرسيده است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: النّاسُ أعداءُ ما جَهِلوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۱۷۲ و ۴۳۸، خصائص الأئمّة علیهم‌السلام: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مردم، دشمن چيزى هستند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المَرءُ عَدُوُّ ما جَهِلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ عن الجاحظ؛ شرح ابن ميثم علَی المئة كلمة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انسان، دشمن چيزى است كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ شَيئاً عاداهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۲ عن عبد العظيم بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه علیهم‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام و فيه «أمراً» بدل «شيئاً»، كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه چيزى را نداند، با آن دشمنی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (الحُرّیة (۲) / ۳ـ۶. حریة الاطّلاع).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همین دانش‌نامه: مَدخل «آزادی (الحُریَّة ۲)» / ۳ - ۶. آزادی دسترس به اطلاعات.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ شَيئاً عابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ۰ عن الإمام الجواد علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۲۰ ص۳۰۸ ح۵۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه چيزى را نداند، بر آن خرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَصُرَ عَن مَعرِفَةِ شَيءٍ عابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱، کشف الیقین: ص۱۸۳، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه از شناخت چيزى در ماند، بر آن خرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما ضادَّ العُلَماءَ كَالجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ح9۶۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ كس مانند نادانان، با دانشمندان، مخالفت نكرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَخِفُّ بِالعِلمِ و أَهلِهِ إلّا أحمَقُ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۰۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى جز احمق ناآگاه، دانش و اهل دانش را خفيف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُعادوا ما تَجهَلونَ، فَإِنَّ أكثَرَ العِلمِ في ما لا تَعرِفونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، دشمنى نكنيد؛ زيرا بيشتر دانش در چيزهايى است كه شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: العُلَماءُ مِنَ الجُهّالِ في جَهدٍ و جِهادٍ؛ إن وَعَظَت قالُوا: طَغَت، و إن عَلَّمُوا الحَقَّ الَّذي تَرَكوا قالُوا: خالَفَت، و إنِ اعتَزَلوهُم قالُوا: فارَقَت، و إِن قالُوا: هاتُوا بُرهانَكُم عَلیٰ ما تُحَدِّثونَ قالُوا: نافَقَت، و إن أَطاعوهُم قالوا: عَصَتِ اللهَ عزّ و جلّ. فَهَلَكَ جُهّالٌ في ما لا يَعلَمونَ، اُمِّيُّونَ في ما يَتلونَ، يُصَدِّقونَ بِالكِتابِ عِندَ التَّعريفِ و يُكَذِّبونَ بِهِ عِندَ التَّحريفِ، فَلا يُنكِرُونَ، اُولٰئِكَ أَشباهُ الأَحبارِ وَ الرُّهبانِ، قادَةٌ فِي الهَویٰ، سادَةٌ فِي الرَّدیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: علما از دست اين ناآگاهان، به ستوه آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ [چرا كه] اگر اندرز دهند، [آن ناآگاهان] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ياغى شده است. اگر حق را - كه رهايش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - تعليم دهند [و به آن عمل كنند]، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: [با حق] به مخالفت برخاسته اند [؛ چرا كه فقط عقايد خودشان را بر حق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و سخنان دیگر را باطل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند] و اگر گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى اختيار كنند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: راه جدايى [از امّت] را در پيش گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و اگر بگويند: براى سخنان خود، برهان بياوريد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: منافق شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و اگر از آنها اطاعت كنند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: از خداوند، نافرمانى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هلاک شدند اين نادانان، در آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و [هلاک شدند] این ناآگاهان، در آنچه [از كتاب خدا] تلاوت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ چرا که اين كه به زبان، كتاب خدا را تصديق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ امّا با تحريف آن، در واقع، آن را تكذيب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و اين عمل خود را زشت هم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. اينان، شبيه همان اَحبار و راهبان اند؛ پيشاهنگان هوس اند و مهترانِ وادى هلاكت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۶۶ (ما یحرم علی الجاهل/ الإنکار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۶۷ (آنچه بر جاهل «ناآگاه» حرام است / انکار کردن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---الفتنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - الفِتنَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - فریب خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: قَطَعَ ظَهري رَجُلانِ مِنَ الدُّنيا: رَجُلٌ عَليمُ اللِّسانِ فاسِقٌ، و رَجُلٌ جاهِلُ القَلبِ ناسِكٌ؛ هٰذا يَصُدُّ بِلِسانِهِ عَن فِسقِهِ، و هٰذا بِنُسُكِهِ عَن جَهلِهِ، فَاتَّقُوا الفاسِقَ مِنَ العُلَماءِ، وَ الجاهِلَ مِنَ المُتَعَبِّدينَ، اُولٰئِكَ فِتنَةُ كُلِّ مَفتونٍ، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: «يا عَلِيُّ، هَلاكُ اُمَّتي عَلیٰ يَدَي كُلِّ مُنافِقٍ عَليمِ اللِّسانِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۷، أعلام الدين: ص9 ۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در دنيا دو كس پشت مرا شكستند: مرد زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازِ تبهكار و مرد نادانْ‌رَوانِ عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه. او با زبان خود، تبهكاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و اين با عبادتِ خود، نادانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را. پس، از علماىِ تبهكار و عبادت‌پيشگانِ نادان بپرهيزيد كه اينان مايۀ اغواى هر ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لوح اغوا شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستند. از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هلاكت امّت من به دست منافقان زبان‌باز است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَصَمَ ظَهري رَجُلانِ: عالِمٌ مُتَهَتِّكٌ، و جاهِلٌ مُتَنَسِّكٌ؛ هٰذا يُضِلُّ النّاسَ عَن عِلمِهِ بِتَهَتُّكِهِ، وَ هٰذا يَدعُوهُم إلىٰ جَهِلِهِ بِتَنَسُّكِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر (المكتبة المرتضوية): ص۲۶، منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دو كس كمر مرا شكستند: عالِم پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در و نادان عبادتگر. اين با پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى، مردم را از علمش گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آن با عبادتش، مردم را به نادانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُلُّ جاهِلٍ مَفتونٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۴۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳9۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر ناآگاهى، فتنه زده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إيّاكُم وَ الجُهّالَ مِنَ المُتَعَبِّدينَ، وَ الفُجّارَ مِنَ العُلَماءِ؛ فَإِنَّهُم فِتنَةُ كُلِّ مَفتونٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: زنهار از عابدانِ ناآگاه و علماىِ نابه‌كار؛ زيرا اينها مايۀ فريب هر فريب خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصفِ أقوامٍ -: قَد خاضُوا بِحارَ الفِتَنِ، و أَخَذوا بِالبِدَعِ دونَ السُّنَنِ، و تَوَغَّلُوا الجَهلَ، وَ اطَّرَحُوا العِلمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۸۷ و راجع نهج البلاغة: الخطبة ۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف برخی اقوام -: در درياهاى فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، فرو رفتند و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را رها كرده، بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرفتند و در ناآگاهى، غرقه گشتند و دانش را به دور افكندند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه---قلة-الصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - قِلّةُ الصَّبرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - کم‌صبری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ کَیفَ تَصبرُ علیٰ ما لَم تُحِط بِهِ خُبراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکهف: ۶۸، و راجع یونس: ۳۲، و راجع أیضاً: ح۱۵۲ و ۱۵۶ و ۱۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چگونه می‌توانی در برابر چیزی که به آن، احاطه [ی علمی] نداری، شکیبا باشی؟!)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و---النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و - النَوادِرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و - گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: العِلمُ وَ المالُ يَستُرانِ كُلَّ عَيبٍ، وَ الجَهلُ وَ الفَقرُ يَكشِفانِ كُلَّ عَيبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰۰ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دانش و دارايى، هر عيبى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانند و تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى و ناآگاهى، هر عيبى را آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَنفَعهُ فِقهُهُ ضَرَّهُ جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۵، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ۲ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه فهمش به او سود نرسانَد، ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به او آسيب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في بَيانِ الصِّفاتِ اللّازِمَةِ لِكاتِبِ الوالي -: لا يَجهَلُ مَبلَغَ قَدرِ نَفسِهِ فِي الاُمورِ؛ فَإِنَّ الجاهِلَ بِقَدرِ نَفسِهِ يَكونُ بِقَدرِ غَيرِهِ أَجهَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بيان ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لازم برای مُنشى حاكم -: به جایگاه خود در کارها ناآگاه نباشد؛ زیرا هر کس که جایگاه خود را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، به جایگاه دیگری ناآگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ نَفسَهُ كانَ بِغَيرِ نَفسِهِ أَجهَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۲۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه از خودش آگاه نیست(خود را نمی‌شناسد)، در شناخت دیگران، ناتوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَجهَل نَفسَكَ؛ فَإنَّ الجاهِلَ مَعرِفَةَ نَفسِهِ جاهِلٌ بِكُلِّ شَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ ح9۵۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به خويشتن ناآگاه مباش؛ زيرا كسى كه خود را نشناسد، هيچ چيز را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَجِبتُ لِمَن يَجهَلُ نَفسَهُ كَيفَ يَعرِفُ رَبَّهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در شگفتم از كسى كه خويشتن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، چگونه [توقّع دارد] پروردگارش را بشناسد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَيفَ يَعرِفُ غَيرَهُ مَن يَجهَلُ نَفسَهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶99۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، چگونه ديگرى را بشناسد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ قَدرَهُ جَهِلَ كُلَّ قَدرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۳۸۷ ح۸۸۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه قدر خود را نشناسد، قدر هر چیز دیگری را نیز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ قَدرَهُ عَدا طَورَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۶۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه قدر خود را نشناسد، پا از حدّ خويش فراتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن لَم يَعرِف نَفسَهُ بَعُدَ عَن سَبيلِ النَّجاةِ، و خَبَطَ فِي الضَّلالِ وَ الجَهالاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶ ح9۰۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه خود را نشناخت، از راه نجات، دور افتاد و در وادى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى و ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قدم نهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أَفضَلُ العَقلِ مَعرِفَةُ الإِنسانِ نَفسَهُ؛ فَمَن عَرَفَ نَفسَهُ عَقَلَ، و مَن جَهِلَها ضَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برترين خردورزى، آگاهی انسان از خویشتن است. پس، هر كه خود را شناخت، خردمند شد و هر كه خود را نشناخت، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه گشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن لَم يَهدِهِ العِلمُ أضَلَّهُ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱9۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: کسی را كه دانش ره ننمايد، ناآگاهى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَما أنَّ العِلمَ يَهدِي المَرءَ ويُنجيهِ، كَذٰلِكَ الجَهلُ يُضِلُّهُ و يُرديهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۱۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴۳ و فيه «يضرّه» بدل «يضلّه».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه كه دانش، مرد را ره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، ناآگاهى نيز وى را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ العِلمَ يَهدي و يُرشِدُ و يُنجي، و إنَّ الجَهلَ يُغوي و يُضِلُّ و يُردي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دانش، ره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و ارشاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و ناآگاهى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به بيراهه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جَهلُ الغَنِيِّ يَضَعُهُ، و عِلمُ الفَقيرِ يَرفَعُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاهىِ توانگر، وى را پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و دانشِ نادار، او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افرازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: حِكمَةُ الدَّنِيِّ تَرفَعُهُ، و جَهلُ الشَّريفِ يَضَعُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حكمتِ فرودست، او را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افرازد و نادانى فرادست، او را پست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: مَوقِعُ الصَّوابِ مِنَ الجُهّالِ مِثلُ مَوقِعِ الخَطَأِ مِنَ العُلَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: جایگاه کار خوب ناآگاهان، مثل جایگاه خطای دانشمندان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ مَوضِعَ قَدَمِهِ زَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه نمی‌داند پايش را کجا می‌گذارد، خواهد لغزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يُزِلُّ القَدَمَ، و يورِثُ النَّدَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاهى، پا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغزاند و پشيمانى به جاى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ نَفسَهُ أَهمَلَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۵ ص۱۷۸ ح۷۸۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نفس خود را نشناخت، به حال خود رهايش ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِکرِ مُناجاةِ اللهِ عزّ و جلّ لِمُوسیٰ علیه‌السلام -: إنَّ عِبادِيَ الصّالِحينَ زَهِدوا فِي الدُّنيا بِقَدرِ عِلمِهِم، و سائِرَ الخَلقِ رَغِبوا فيها بِقَدرِ جَهلِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷ ح9 عن حفص بن غياث، ثواب الأعمال: ص۲۶۳ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۷۶۵ ح۱۰۲۸ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان مناجات خداوند عزّ و جلّ با موسى علیه‌السلام -: بندگانِ نيک من، به اندازۀ دانششان [و شناختِ حقيقتِ دنيا] به دنيا زهد ورزيدند و ساير مردمان به اندازۀ ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان به آن مشتاق شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المِراءُ داءٌ دَوِيٌّ، و لَيسَ في الإِنسانِ خَصلَةٌ شَرٌّ مِنهُ، و هُوَ خُلُقُ إبليسَ و نِسبَتُهُ، فَلا يُماري في أَيِّ حالٍ كانَ إلّا مَن كانَ جاهِلاً بِنَفسِهِ و بِغَيرِهِ، مَحرُوماً مِن حَقائِقِ الدِّين.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بگومگو (ستیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گری زبانی)، دردی بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درمان است و در انسان، صفتى بدتر از آن نیست و آن، خوى ابلیس و شناس‌نامۀ اوست. پس بدانید جز آنان که به خود و دیگرى، ناآگاه و از حقایق دین، محروم اند، کسی نیست که در هر جایی بگومگو کند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد علیه‌السلام: مَن لَم يَعرِفِ المَوارِدَ أعيَتهُ المَصادِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9، نزهة الناظر: ص۲۰۸ ح۴۵۵، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد علیه‌السلام: هر كس نداند كارى را از كجا آغاز كند، در به سرانجام رساندن آن، درمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-أحکام-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسُ: أحکامُ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظایف جاهل (ناآگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-یجب-علی-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: ما یَجِبُ عَلَی الجاهِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه بر جاهل (ناآگاه)، واجب است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---التعـلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - التَّعَـلُّمُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - آموختن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لا يَنبَغي لِلعالِمِ أن يَسكُتَ عَلیٰ عِلمِهِ، و لا يَنبَغي لِلجاهِلِ أن يَسكُتَ عَلیٰ جَهلِهِ، قالَ اللهُ جَلَّ ذِكرُهُ: (فَسْـأٔلُواْ أهْلَ ٱلذِّكْرِ إن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۴۳، الأنبياء: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۶۵ عن جابر بن عبد اللّٰه، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: سزاوار نيست که عالِم با داشتن علم، خاموشى گزيند و سزاوار نيست ناآگاه با ناآگاهىِ خود، دست روی دست بگذارد. خداوند متعال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (پس اگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، از اهل اطلاع، جويا شويد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ذَنبُ العالِمِ [واحِدٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين سقط من المصدر و أثبتناه من كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸9۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و ذَنبُ الجاهِلِ ذَنبانِ؛ العالِمُ يُعَذَّبُ عَلیٰ رُكوبِهِ الذَّنبَ، وَ الجاهِلُ يُعَذَّبُ عَلیٰ رُكوبِهِ الذَّنبَ و تَركِ العِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶۵ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: گناه دانا، یکی و گناه نادان، دو تاست. دانا بر ارتکاب گناه، کیفر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نادان بر ارتکاب گناه و نیاموختن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَصبِر عَلیٰ ذُلِّ التَّعَلُّمِ ساعَةً، بَقِيَ في ذُلِّ الجَهلِ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس بر خوارىِ ساعتى دانش آموختن صبر نكند، براى هميشه در خوارى ناآگاهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ -: أيُّهَا النّاسُ، إنّا قَد أصبَحنا في دَهرٍ عَنودٍ، و زَمَنٍ كَنودٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُنود: كفر النعمة و الجحود (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ «كند»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يُعَدُّ فيهِ المُحسِنُ مُسيئاً، و يَزدادُ الظّالِمُ فيهِ عُتُوّاً، لا نَنتَفِعُ بِما عَلِمنا، و لا نَسأَلُ عَمّا جَهِلنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۳۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص9۸ ح9۴۳؛ مطالب السؤول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یکی از خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! ما در روزگارى منحرف و زمانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ناسپاس به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم. نيكوكار، بدكار به شمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و ستمكار، بيش از پيش بر طغيانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد. از آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللهِ، ما يَنفي عَنّي حُجَّةَ الجَهلِ؟ قالَ: العِلمُ، قالَ: فَما يَنفي عَنّي حُجَّةَ العِلمِ؟ قالَ: العَمَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱، ربیع الأبرار: ج۳ ص۱۶۱؛ تنبیه الخواطر: ج۱ ص۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مردى گفت:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پیامبر خدا! چه چيز، حجّت ناآگاهى را از من دور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد؟ فرمود: «دانش». گفت: چه چيز، حجّت دانش را از من بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؟ فرمود: «عمل».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: تَعَلَّمُوا الفَرائِضَ و عَلِّموها، فَإِنَّهُ نِصفُ العِلمِ، و هُوَ يُنسىٰ، و هُوَ أوَّلُ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ يُنزَعُ مِن أُمَّتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص9۰۸ ح۲۷۱9 عن أبي هريرة؛ السرائر: ج۳ ص۲۲۶، كشف الغمّة: ج۱ ص۲۶۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: فرايض (احکام خدا) را ياد بگيريد و ياد بدهيد؛ چرا كه نيمى از دانش است و فراموش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نخستين چيزى است كه از امّتم رخت بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: تَعَلَّمُوا العِلمَ و عَلِّموهُ النّاسَ، تَعَلَّمُوا الفَرائِضَ و عَلِّموهُ النّاسَ، تَعَلَّمُوا القُرآنَ و عَلِّموهُ النّاسَ، فَإِنِّي امرُؤٌ مَقبوضٌ، وَ العِلمُ سَيُقبَضُ و تَظهَرُ الفِتَنُ حَتّىٰ يَختَلِفَ اثنانِ في فَريضَةٍ لا يَجِدانِ أحَداً يَفصِلُ بَينَهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدارمي: ج۱ ص۷۸ ح۲۲۵ عن ابن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسعود، مسند أبي يعلى: ج۵ ص۲9 ح۵۰۰۶ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۳۶9 ح۷9۵۰ والسرائر: ج۳ ص۲۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دانش را فرا گيريد و به مردم بياموزيد. فرايض (احکام خدا) را ياد بگيريد و به مردم ياد دهيد. قرآن را فرا گيريد و به مردم بياموزيد كه من، انسانى رفتنى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستم و دانش به زودى جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، تا آن جا كه دو تن در اجرای فريضه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (حکمی الهی) اختلاف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و كسى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند تا ميان آن دو داورى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَستَحيِ الجاهِلُ إذا لَم يَعلَم أن يَتَعَلَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۴ عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، نهج البلاغة: الحكمة ۸۲، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح9۶ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناآگاه، وقتى [چيزى را] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، نبايد از آموختن، شرم كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَحيِي الجاهِلُ إذا سُئِلَ عَمّا لا يَعلَمُ أن يَتَعَلَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح9 ۵، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ كلاهما عن أحمد الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص7۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ عن الإمام الصادق عن أبيه عنه علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر سؤالى از ناآگاه شد كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، از يادگيرى آن خجالت نكشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: عَلَيكُم بِمُذاكَرَةِ العِلمِ، فَإِنَّ بِالعِلمِ تَعرِفونَ الحَلالَ مِنَ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۰ ح۱9۵ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۰۳ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: همواره در حال گفتگوى علمى باشيد؛ چرا كه با علم، حلال را از حرام، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: رَحِمَ اللّهُ مَن تَعَلَّمَ فَريضَةً أو فَريضَتَينِ فَعَمِلَ بِهِما أو عَلَّمَهُما مَن يَعمَلُ بِهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج۱ ص۴۲ عن أبي هريرة؛ تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، بيامرزد كسى را كه يک يا دو فريضه را فرا گرفت، پس به آنها عمل كرد و يا به كسى آموخت كه به آنها عمل كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِعلَموا أيُّهَا النّاسُ، أنَّهُ مَن لَم يَملِك لِسانَهُ يَندَم، و مَن لا يَتَعَلَّم يَجهَل، و مَن لا يَتَحَلَّم لا يَحلُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص9 ۴، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام و فیه: «لا يعلم» بدل «لا يتعلّم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! بدانيد هر كه زبانش را مهار نكند، پشيمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر كه نياموزد، ناآگاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر كه خود را به بُردباری وا ندارد، بردبار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا كُنتَ جاهِلاً فَتَعَلَّم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر ناآگاهى، ياد بگير.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَنكِفَنَّ مَن لَم يَكُن يَعلَمُ أن يَتَعَلَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، هرگز از يادگيرى خوددارى نكند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عِلَّةُ الجَهلِ تُعرَضُ عَلَى العالِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بيمارى ناآگاهى، بر دانا عرضه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [تا او با دانایی خود، آن را درمان کند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُدُّوا الجَهلَ بِالعِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نادانی را با دانايى، پس بزنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ضادُّوا الجَهلَ بِالعِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به وسيلۀ دانش با ناآگاهى بستيزيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قابَلَ جَهلَهُ بِعِلمِهِ فازَ بِالحَظِّ الأَسعَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۵9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر کس با دانش خویش به رویارویی ناآگاهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برود، به بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختی دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: سَل عَمّا لا بُدَّ لَكَ مِن عِلمِهِ وَ لا تُعذَرُ في جَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵9۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آنچه را بايد بدانى سؤال کن و [بدان که] در ندانستن آن، عذر نداری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالی أوحیٰ إِلیٰ دانِيالَ:... إنَّ أحَبَّ عَبيدي إلَيَّ التَّقِيُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الجَزيلِ، اللّازِمُ لِلعُلَماءِ، التّابِعُ لِلحُلَماءِ، القابِلُ عَنِ الحُكَماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن أبي حمزة؛ منية المريد: ص۱۱۱، جامع الأحاديث للقمّي: ص۱9۸ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالى - به دانيال وحى فرمود: «... محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگانم در نزد من، آن پرهيزگارى است كه پاداش بسيار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید، پيوسته با دانشوران است و پيرو بردباران و پذيرنده از فرزانگان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اجعَلنا مِنَ الَّذينَ اشتَغَلوا بِالذِّكرِ عَنِ الشَّهَواتِ، و خالَفوا دَواعِيَ العِزَّةِ بِواضِحاتِ المَعرِفَةِ، و قَطَعوا أستارَ نارِ الشَّهَواتِ بِنَضحِ ماءِ التَّوبَةِ، و غَسَلوا أوعِيَةَ الجَهلِ بِصَفوِ ماءِ الحَياةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه به جاى هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ياد تو مشغول اند، و به واسطۀ روشنايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت، با انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، مخالفت ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با ريختن آب توبه، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با زلال آب زندگى، ظرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جهل را شسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن عبد الغفّار بن القاسم عن الإمام الباقر علیه‌السلام: ألا إنَّ مَفاتيحَ العِلمِ السُّؤالُ. و أَنشَأَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شِفاءُ العَمی طولُ و إنَّما تَمامُ العَمی السُّكوتِ الجَهلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ عن عبد الغفّار بن القاسم، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از عبد الغفّار بن قاسم -: امام باقر علیه‌السلام فرمود: «هان! بدانيد كه كليد دانش، پرسيدن است» و اين شعر را خواند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«درمان نابينايى، استمرار پرسيدن است و /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمام نابينايى در استمرار سكوت بر ناآگاهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: سارِعُوا في طَلَبِ العِلمِ، فَوَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ، لَحَديثٌ واحِدٌ في حَلالٍ و حَرامٍ تَأخُذُهُ عَن صادِقٍ، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما حَمَلَت مِن ذَهَبٍ و فِضَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۶ ح۷۵۵ عن جابر الجعفي و ح۷۵۶ نحوه، مستطرفات السرائر: ص۱۵۷ ح۲۵ فيه «تنازعوا» بدل «سارعوا»، مشكاة&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص۲۳۶ ح۶۷۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۴۶ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در طلب دانش شتاب ورزيد كه سوگند به آن كه جانم در دست اوست، يک حديث در حلال و حرام كه از خبر دهندۀ راستگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى، بهتر از دنيا و همۀ زر و سيم آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام:تَفَقَّهوا فِي الحَلالِ وَ الحَرامِ، و إلّا فَأَنتُم أعرابٌ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي فأنتم في الجهل بالأحكام الشرعيّة كالأعراب الذين قال اللّه فيهم: (الْأَعْرابُ أَشَدُّ كُفْراً وَ نِفاقاً) الْآيَةَ. و الأعراب: سكّان البادية، (لسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العرب: ج۱ ص۵۸۶ و ۵۸۷ «عرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۶ ح۷۵۷ عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۴ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در حلال و حرام، ژرفکاوی كنيد، و گرنه شما نيز چون اعراب باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين خواهيد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام – و قَد سُئِلَ عَن قَولِهِ تَعالیٰ: (فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَة)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۴9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إنَّ اللهَ تَعالیٰ يَقولُ لِلعَبدِ يَومَ القِيامَةِ: عَبدي، أ كُنتَ عالِماً؟ فَإِن قالَ: نَعَم، قالَ لَهُ: أَ فَلا عَمِلتَ بِما عَلِمتَ؟ وَ إِن قالَ: كُنتُ جاهِلاً، قالَ لَهُ: أ فَلا تَعَلَّمتَ حَتّیٰ تَعمَلَ؟ فَيَخصِمُهُ، و ذٰلِكَ الحُجَّةُ البالِغَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ عن مسعدة بن زياد و ص۲9۲ ح۱ نحوه، الأمالي للطوسي: ص9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در توضيح سخن خداوند: (حجّت قاطع، ويژۀ خداست) -: خداوند متعال در روز قيامت به بنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بندۀ من! آيا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى؟». اگر پاسخ دهد: آرى، خداوند به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «پس چرا به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى، عمل نكردى؟!» و اگر پاسخ دهد: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم، به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «چرا نياموختى تا [بدانى و] عمل كنى». بدین ترتیب، آن بنده محكوم می‌شود و اين است آن حجّت قاطع.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِسأَلِ العُلَماءَ ما جَهِلتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۰۱، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ عن لقمان علیه‌السلام و فيه «تعلّم من» بدل «اسأل»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ عن عيسی علیه‌السلام و فيه «تعلّم من» بدل «اسأل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، از دانایان بپرس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَيتَ السِّياطَ عَلى رُؤوسِ أصحابي حَتّى يَتَفَقَّهوا فِي الحَلالِ وَ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۱ ص۳۵۸ ح۷۶۵ عن إسحاق بن عمّار، الکافي: ج۱ ص۳۱ ح۸، منیة المرید: ص۱۱۲ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۳ ح۱۲ و راجع السنن الكبرى: ج۶ ص۳۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كاش تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بالای سرِ يارانم بود تا در حلال و حرام، ‌ژرف‌اندیشی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن زرارة و محمّد بن مسلم و بريد العجليّ: قالَ رَجُلٌ لِأَبي عَبدِاللّهِ علیه‌السلام: إنَّ لِيَ ابناً قَد أحَبَّ أن يَسأَلَكَ عَن حَلالٍ و حَرامٍ، لا يَسأَلُكَ عَمّا لا يَعنيهِ؟ فَقالَ: و هَل يَسأَلُ النّاسُ عَن شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ أفضَلَ مِنَ الحَلالِ وَ الحَرامِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۳9 ۴ ص۱۰، المحاسن: ج۱ ص۳۵9 ح۷۶۸، بحار الأنوار: ج۱ ص۲۱۳ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع - به نقل از زُراره و محمّد بن مسلم و بُرَيد عِجْلى -: مردى به امام صادق علیه‌السلام گفت: پسرى دارم كه دوست دارد در بارۀ حلال و حرام از تو بپرسد. [آيا چنين است كه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] از چيزهايى كه به كارش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آیا مردم از چیزی برتر از حلال و حرام پرسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---التوقف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - التَوَقُّفُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - باز ایستادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چیزی را که بِدان علم نداری، دنبال مکن؛ زیرا گوش و چشم و قلب، همه مورد پرسش واقع خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ تَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُم مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِ عِلْمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، چیزی را که بِدان علم ندارید، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۸۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: نساء: آیۀ ۸۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، مِن صِفاتِ المُؤمِنِ أن يَكونَ... بَرِيّاً مِنَ المُحَرَّماتِ، واقِفاً عِندَ الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به على علیه‌السلام -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! از ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمن، آن است كه... از محرّمات به دور باشد و در برخورد با تردیدها، درنگ كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: لا وَرَعَ كَالوُقوفِ عِندَ الشُّبهَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۳۰ ح۱9، نهج البلاغة: الحكمة ۱۱۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هيچ پارسايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى چون باز ايستادن به هنگام تردید نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الدُّنيا لَم تَكُن لِتَستَقِرَّ إلّا عَلیٰ ما جَعَلَهَا اللهُ عَلَيهِ مِنَ النَّعماءِ وَ الاِبتِلاءِ وَ الجَزاءِ فِي المَعادِ، أو ما شاءَ مِمّا لا تَعلَمُ، فَإِن أشكَلَ عَلَيكَ شَيءٌ مِن ذٰلِكَ فَاحمِلهُ عَلیٰ جَهالَتِكَ، فَإِنَّكَ أوَّلُ ما خُلِقتَ بِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر زيادة «به» كما في تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاهِلاً، ثُمَّ عُلِّمتَ، و ما أكثَرَ ما تَجهَلُ مِنَ الأَمرِ و يَتَحَيَّرُ فيهِ رَأيُكَ، و يَضِلُّ فيهِ بَصَرُكَ، ثُمَّ تُبصِرُهُ بَعدَ ذٰلِكَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دنيا پا بر جا نمانده، مگر بر پایه‌هایی که خدا مقرّر داشته، از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آزمايش و پاداش در روز رستاخيز يا بر پایه‌های دیگری که او خواسته و تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. پس اگر فهم چيزى از اين امور بر تو مشكل شد، فرض را بر ناآگاهى خود بگذار؛ زيرا تو در نخستين بار كه آفريده شدى، ناآگاه بودى و سپس دانا شدى؛ و چه بسيارند چيزهایى كه تو به آنها ناآگاهى و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در آنها سرگردان و بينايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در آنها سرگردان است و سپس در آنها بينا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أفضَلُ العِلمِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُقوفُ الرَّجُلِ عِندَ عِلمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بالاترين حق، ايستادن آدمى در همان جايى است كه علمش را دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إن وَضَحَ لَكَ أمرٌ فَاقبَلهُ، و إلّا فَاسكُت تَسلَم، و رُدَّ عِلمَهُ إلَى اللهِ؛ فَإِنَّكَ في أوسَعَ مِمّا بَينَ السَّماءِ وَ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب سليم بن قيس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۱ عن أبان بن أبي عيّاش، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: اگر چیزی (حقیقتی) برايت آشكار شد، آن را بپذير، و گرنه سكوت كن تا سالم بمانى و دانش آن را به خداوند بسپار؛ زيرا تو در وسعتى بيش از ميان آسمان و زمينى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: الوُقوفُ عِندَ الشُّبهَةِ خَيرٌ مِنَ الاِقتِحامِ فِي الهَلَكَةِ، و تَركُكَ حَديثاً لَم تُروَهُ خَيرٌ مِن رِوايَتِكَ حَديثاً لَم تُحصِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح9 عن أبي سعيد الزهري، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام و فیه صدره، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶99 عن الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: درنگ به هنگام شبهه، از فرو غلتيدن در هلاكت بهتر است و رها كردن حديثى كه خود، آن را روايت نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ كلمۀ «لم تُروَهُ» - که در متن عربی حدیث آمده - وجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگونى احتمال داده شده (ر.ک: حاشيۀ ميرزا رفيعا: ص۱۷۴، شرح المازندرانى: ج۲ ص۲۳۶، مرآة العقول: ج۱ ص۱۶۸). امّا همۀ آن احتمالات، مشتمل بر اين معناست كه اگر حديثى از همۀ جهات برايت روشن نيست و از مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های امر مشتبه است، باز ايستادن از آن و روايت نكردنش بهتر از روايت كردن آن است. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهتر است از روايت حديثى كه به حدود آن احاطه نداری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ أحَلَّ حَلالاً، و حَرَّمَ حَراماً، و فَرَضَ فَرائِضَ، و ضَرَبَ أمثالاً، و سَنَّ سُنَناً...، فَإِن كُنتَ عَلیٰ بَيِّنَةٍ مِن رَبِّكَ و يَقينٍ مِن أمرِكَ و تِبيانٍ مِن شَأنِكَ، فَشَأنُكَ، و إلّا فَلا تَرومَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رام الشيء: طلبه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸ «روم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمراً أنتَ مِنهُ في شَكٍّ و شُبهَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به راستى كه خداوندِ عزّ و جلّ، امورى را حلال و امورى ديگر را حرام كرد؛ كارهايى را واجب ساخت و مَثَل‌هايى را بيان نمود و سنّت‌هايى را پايه گذارى كرد.… اگر بيّنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از سوى خداوند دارى و به كارت يقين دارى و امورت روشن است، [دنبال كن] و گرنه دنبال امر مشکوک مرو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة بن أعين: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ علیه‌السلام: ما حَقُّ اللهِ عَلَى العِبادِ؟ قالَ: أن يَقولوا ما يَعلَمونَ، و يَقِفوا عِندَ ما لا يَعلَمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷، التوحيد: ص۴۵9 ح۲۷ و فيه «حجّة اللَّه» بدل «حقّ اللَّه»، الأمالي للصدوق: ص۵۰۶ ح۷۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از زراره -: از امام باقر علیه‌السلام پرسیدم: حقّ خدا بر بندگان چیست؟ فرمود: «این که آنچه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، بگویند و از آنچه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، زبان باز دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَو أنَّ العِبادَ إذا جَهِلوا وَقَفوا و لَم يَجحَدوا، لَم يَكفُروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 عن زرارة، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر بندگان، زمانى كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، درنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و به انكار بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستند، كافر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هاشم بن سالم: قُلتُ لِأَبي عَبدِاللهِ علیه‌السلام: ما حَقُّ اللهِ عَلیٰ خَلقِهِ؟ فَقالَ: أن يَقولوا ما يَعلَمونَ، و يَكُفّوا عَمّا لا يَعلَمونَ، فَإِذا فَعَلوا ذٰلِكَ فَقَد أدَّوا إلَى اللهِ حَقَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از هشام بن سالم -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: حقّ خداوند بر بندگان چيست؟ فرمود: «آنچه را كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، بر زبان آورند و از آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، باز ايستند. اگر چنين كنند، حقّ خداوند را ادا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام - فِي القَومِ الَّذينَ وصَفَهُم عَبدُ اللهِ بنُ جُندَبٍ بِأَنَّهُم كانوا لَهُ إِخواناً، ثُمَّ صارُوا مِن أهلِ الخِلافِ -: إنَّ هٰؤُلاءِ القَومَ سَنَحَ لَهُم شَيطانٌ اغتَرَّهُم بِالشُّبهَةِ، و لَبَّسَ عَلَيهِم أمرَ دينِهِم...، و أَرادُوا الهُدیٰ مِن تِلقاءِ أنفُسِهِم فَقالوا: لِمَ، و مَن، و كَيفَ؟ فَأَتاهُمُ الهُلكُ مِن مَأمَنِ احتِياطِهِم، و ذٰلِكَ بِما كَسَبَت أيديهِم، و ما رَبُّكَ بِظَلّامٍ لِلعَبيدِ. و لَم يَكُن ذٰلِكَ لَهُم و لا عَلَيهِم، بَل كانَ الفَرضُ عَلَيهِم وَالواجِبُ لَهُم مِن ذٰلِكَ الوُقوفَ عِندَ التَّحَيُّرِ، و رَدَّ ما جَهِلوهُ مِن ذٰلِكَ إلیٰ عالِمِهِ و مُستَنبِطِهِ؛ لِأَنَّ اللهَ يَقولُ في مُحكَمِ كِتابِهِ: (وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى ٱلرَّسُولِ وَ إِلی أُوْلِى ٱلَامْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ ٱلَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَعني آلَ مُحَمَّدٍ، و هُمُ الَّذينَ يَستَنبِطونَ مِن القُرآنَ، و يَعرِفونَ الحَلالَ وَ الحَرامَ، و هُمُ الحُجَّةُ لِلهِ عَلیٰ خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جندب، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در بارۀ کسانی كه به گفتۀ عبد اللَّه بن جُندَب شيعه بودند و سپس به مخالفان پيوستند -: شیطان بر اینان وارد شد و با شبهه، فریبشان داد و کار دینشان را بر آنان مشتبه ساخت... آنان در پی هدایت [من درآوردی] از پیش خودشان بودند و به همین خاطر، از چرایی و کیستی و چگونگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسیدند. پس هلاکتشان از همان جای امن احتیاطشان آمد و این به دلیل دستاوردهای گناه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود خودشان بود؛ چرا که خداوند به بندگانش ستم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. هدایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوییِ این گونه، نه حقّشان بود و نه بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان؛ بلکه وظيفۀ واجب آنان در اين باره، آن بود كه هنگام سرگردانى، درنگ كنند و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، به داناى آن و استنباط كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ارجاع دهند؛ چرا كه خداوند در كتاب استوارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (اگر آن را به پيامبر و اولياى امر خود ارجاع دهند، قطعاً از ميان آنان، كسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند درست و نادرستِ] آن را در يابند). مقصود، خاندان محمّد صلی الله علیه و آله است. اينان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كسانى كه از قرآن، استنباط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و حلال و حرام را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند. اينان، حجّت خدا بر خلق اويند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: میزان الحکمة: ج۵ ص۴۶ صلی الله علیه و آله (الشبهة / وجوب الوقوف عند الشبهة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: میزان الحکمة: ج۵ ص۴۶۹ (شبهه / وجوب درنگ در هنگام پیش‌ آمدن شبهه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---الاعتراف-بالجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - الاعتِرافُ بِالجَهلِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - اعتراف به ناآگاهی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِعلَم أنَّ الرَّاسِخينَ فِي العِلمِ: هُمُ الَّذينَ أغناهُم عَنِ اقتِحامِ السُّدَدِ المَضروبَةِ دونَ الغُيوبِ، الإِقرارُ بِجُملَةِ ما جَهِلوا تَفسيرَهُ مِنَ الغَيبِ المَحجُوبِ، فَمَدَحَ اللهُ تَعالَى اعتِرافَهُم بِالعَجزِ عَن تَناوُلِ ما لَم يُحيطوا بِهِ عِلماً، و سَمّیٰ تَركَهُمُ التَّعَمُّقَ في ما لَم يُكَلِّفهُمُ البَحثَ عَن كُنهِهِ رُسوخاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة9۱، التوحيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۵ کلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدان كه استواران در علم، كسانى هستند كه اقرار به همۀ آنچه در پس پردۀ غيب است و تفسيرش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، آنان را از اين كه بخواهند به زور از درهاى غيب وارد شوند، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز كرده است. پس، خداوند بزرگ، اعتراف آنان را به ناتوانى از رسيدن به آنچه در حيطۀ دانششان نيست، ستود و خوددارى آنان را از غور كردن در آنچه به بحث و جستجو از كُنه آن مكلّف نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، استوارى در علم ناميد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غايَةُ العَقلِ الاِعتِرافُ بِالجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۷۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نهايتِ خردمندى، اعتراف به ناآگاهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَستَحيِي الجاهِلُ إذا سُئِلَ عَمّا لا يَعلَمُ أن يَقولَ: لا أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵، الخصال: ص۳۱۵ ح9۵، صحیفة الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۸۱ ح۱۷۷ کلاهما نحوه و كلّها عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر سؤالى از جاهل شد در بارۀ چیزی كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، از اين كه بگويد «نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم»، خجالت نكشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ -: سَيِّدي أنَا الصَّغيرُ الَّذي رَبَّيتَهُ، و أنَا الجاهِلُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي عَلَّمتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۱ عن أبي حمزة الثمالي، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵، المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۸، بحار الأنوار: ج9۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام - در دعا -: سَرورم! منم آن كوچكى كه تربيتش كردى. منم آن ناآگاهى كه علمش آموختى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما عَلِمتُم فَقولوا، و ما لَم تَعلَموا فَقولوا: اللهُ أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن زياد بن أبي رجاء، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۰، تفسیر العیّاشي: ج۱ ص9۵ ح۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: آنچه را که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، بگوييد و آنچه را که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد، بگوييد: «خداوند، داناتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-یحرم-علی-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: ما یَحرُمُ عَلَی الجاه&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه بر جاهل (ناآگاه)، حرام است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---الإنكار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - الإِنكارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - انکار کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بلكه چيزى را دروغ شمردند كه به علمِ آن احاطه نداشتند و تفسیرش به آنان نرسیده بود. کسانی که پیش از آنان بودند نیز پیامبران را به همین گونه دروغگو شمردند. پس بنگر که عاقبت ستمکاران، چگونه بوده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه‌السلام -: إنَّ الجاهِلَ مَن عَدَّ نَفسَهُ بِما جَهِلَ مِن مَعرِفَةِ العِلمِ عالِماً، و بِرَأيِهِ مُكتَفِياً، فَما يَزالُ لِلعُلَماءِ مُباعِداً، و عَلَيهِم زارِياً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَریٰ عليه زَرياً: عابَه و استهزأ به... و الزاري على الإنسان: هو الذي يُنكِر عليه و لا يعُدّه شيئاً (اُنظر: المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ «زري»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لِمَن خالَفَهُ مُخَطِّئاً، و لِما لَم يَعرِف مِنَ الاُمورِ مُضَلِّلاً، فَإِذا وَرَدَ عَلَيهِ مِنَ الاُمورِ ما لَم يَعرِفهُ أنكَرَهُ و كَذَّبَ بِهِ، و قالَ بِجَهالَتِهِ: ما أعرِفُ هٰذا، و ما أراهُ كانَ، و ما أظُنُّ أن يَكونَ، و أَنّیٰ كانَ؟! و ذٰلِكَ لِثِقَتِهِ بِرَأيِهِ، و قِلَّةِ مَعرِفَتِهِ بِجَهالَتِهِ. فَما يَنفَكُّ بِما يَریٰ مِمّا يَلتَبِسُ عَلَيهِ رَأيُهُ مِمّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فما ینفكّ ممّا یَریٰ في ما یلتبس علیه رأیه و ممّا...» و هو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَعرِفُ لِلجَهلِ مُستَفيداً، و لِلحَقِّ مُنكِراً، و فِي الجَهالَةِ مُتَحَيِّراً، و عَن طَلَبِ العِلمِ مُستَكبِراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ نقلاً عن كتاب الرسائل للكليني و فيه «و في اللجاجة متجرّياً» بدل «و في الجهالة متحيّراً».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش به فرزندش حسن علیه‌السلام -: به راستى كه نادان، كسى است كه خود را در آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، دانا بشمرد و به انديشه و رأى خويش، اكتفا ورزد، و هميشه از عالمان دورى گزيند و از آنان عیبجویی كند و آن را که با او مخالفت ورزد، خطاكار قلمداد كند و چیزهایی را که نمی‌شناسد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کننده معرّفی نماید. پس هر زمان كه برای او چیزی مطرح شود كه آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، انكار كند و دروغ شمرَد و از روى ناآگاهى بگويد: «اين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم» و «فکر نكنم در گذشته وجود داشته» و «گمان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که در آينده محقّق گردد» و «کجا چنین چیزی است؟!». اين همه بر پايۀ اعتماد به انديشه و شناخت اندكش به ناآگاهى خويش است. چنین کسی به علّت مشتبه شدن کار [بر او]، از آنچه معتقد است، جدا نمی‌گردد و از آنچه می‌بیند، برای [برطرف کردن] جهل خود، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نمی‌برد، و منكر حقيقت می‌گردد و در نادانى خويش سرگردان می‌شود و از طلب دانش، سر باز می‌زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَو حَدَّثتُكُم ما سَمِعتُ مِن فَمِ أبِي القاسِمِ صلی الله علیه و آله لَخَرَجتُم مِن عِندي و أنتُم تَقولونَ: إنَّ عَلِيّاً مِن أكذَبِ الكَذّابينَ و أفسَقِ الفاسِقينَ، قالَ تَعالیٰ: (بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ينابيع المودّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر آنچه را از زبان پيامبر صلی الله علیه و آله شنيدم، برايتان بگويم، از نزد من خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد، در حالى كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد: به راستى كه على، دروغگوترينِ دروغگويان و بدكارترينِ بدكاران است. خداوند متعال فرمود: (بلكه دروغ شمردند آنچه را به علمش احاطه نداشتند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---الإخبار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - الإِخبارُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - خبردادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا خَيرَ فِي الصَّمتِ عَنِ الحُكمِ، كَما أنَّهُ لا خَيرَ فِي القَولِ بِالجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲؛ أنساب الأشراف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه عنه علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نگفتن حكمت، خيرى نيست، چنان كه در سخن گفتن از روى ناآگاهى خيرى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُخبِر بِما لَم تُحِط بِهِ عِلماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۷9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۰ ح9۴۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از آنچه احاطۀ علمى بِدان ندارى، خبر مده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَقولوا بِما لا تَعرِفونَ، فَإِنَّ أكثَرَ الحَقِّ في ما تُنكِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۷، أعلام الدین: ص۱۲۸، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۵، بحار الأنوار: ج۲ ص۵۶ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد، بر زبان مرانيد؛ زيرا بيشترين حقيقت، در چيزى است كه انكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن... أن نَعضُدَ ظالِماً... أو نَقولَ فِي العِلمِ بِغَيرِ عِلمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ الدعاء۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۶ ص۱۸۵ عن الإمام عليّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: بار خدايا! به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه... به ستمگرى يارى رسانم... يا در مسئله‌ای علمی، سخنى ندانسته بر زبان آورم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ اللهَ خَصَّ عِبادَهُ بِآيَتَينِ مِن كِتابِهِ: ألّا يَقولوا حَتّیٰ يَعلَموا، و لا يَرُدّوا ما لَم يَعلَموا، و قالَ عزّ و جلّ: (ألَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِم مِّيثَـٰقُ ٱلْكِتَـٰبِ أن لَا يَقُولُواْ عَلَى ٱللهِ إلّا ٱلْحَقَّ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قالَ: (بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَاْتِهِمْ تَاْوِيلُهُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ عن أبي يعقوب بن إسحاق بن عبد اللّٰه، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۲ و فيه «عيّر» بدل «خصّ»، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۵۷ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند، بندگانش را به دو آيه از كتابش اختصاص داده است: اين كه تا ندانند، نگويند، و ندانسته چیزی را انکار نکنند، و خداوند عزّ و جلّ فرمود: (آيا از آنان، پيمان كتاب [آسمانى] گرفته نشده كه جز به حق، در بارۀ خدا سخن نگويند) و فرمود: (بلكه دروغ شمردند آنچه را به علمش احاطه پيدا نكردند و تأويلش به آنان نرسيد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---الإفتاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - الإِفتاءُ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - فتوا دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ، كانَ ما يُفسِدُهُ مِنَ الدّينِ أكثَرَ مِمّا يُصلِحُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲، مسند الرضا علیه‌السلام: ص۷9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه ندانسته به مردم فتوا دهد، آنچه را از دين تباه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، بيش از آن است كه اصلاح می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ، و هُوَ لا يَعلَمُ النّاسِخَ مِنَ المَنسوخِ وَ المُحكَمَ مِنَ المُتَشابِهِ، فَقَد هَلَكَ و أَهلَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح9، المحاسن: ج۱ ص۳۲۶ ح۶۵9، الأمالي للصدوق: ص۵۰۷ ح۷۰۳ کلاهما نحوه و کلّها عن ابن شرمة عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه ندانسته به مردم فتوا دهد، در حالى كه ناسخ و منسوخ، و محكم و متشابه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ لَعَنَتهُ مَلائِكَةُ السَّماواتِ وَ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷ عن الإمام الصادق عن أبيه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9 ۱۴ عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله و ليس فيه «الناس».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كه ندانسته براى مردم فتوا دهد، فرشتگان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين، او را نفرين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله:مَن أُفتِيَ بِفُتيا غَيرَ ثَبتٍ فَإِنَّما إثمُهُ عَلیٰ مَن أفتاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ عن أبي هريرة؛ منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه فتوايى تحقيق نشده به وى داده شود، همانا گناهش بر كسى است كه فتوا داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: مَن أفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ و لا هُدىً مِنَ اللهِ لَعَنَتهُ مَلائِكَةُ الرَّحمَةِ و مَلائِكَةُ العَذابِ، و لَحِقَهُ وِزرُ مَن عَمِلَ بِفُتياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن أبي عبيدة، تهذیب الأحکام: ج۶ ص۲۲۳ ح۵۳۱، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۱۸ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: آن كه به مردم از روى ناآگاهى و بدون هدايتى الهى فتوا دهد، فرشتگان رحمت و فرشتگان عذاب، او را نفرين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و عقوبت كسانى كه بِدان فتوا عمل كنند، به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (الافتراء / الافتراء علی الله).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همین دانش‌نامه: (اِفترا / دروغ بستن به خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---ما-رفع-عن-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - ما رُفِعَ عَن الجاهِلِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - آنچه از گردن جاهل (ناآگاه) برداشته شده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: رُفِعَ عَن أُمَّتي تِسعَةٌ: الخَطَأُ، وَ النِّسيانُ، و ما اُكرِهُوا عَلَيهِ، و ما لا يَعلَمونَ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ ح9 عن حريز بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: [مسئوليت] نُه چيز، از امّت من برداشته شده است: خطا، فراموشى، آنچه بِدان مجبور شوند، آنچه ندانند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: رَفَعَ اللهُ عَن هٰذِهِ الأُمَّةِ أربَعاً: ما لا يَستَطيعونَ، و مَا استُكرِهوا عَلَيهِ، و ما نَسوا، و ما جَهِلوا حَتّیٰ يَعلَموا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند، چهار چیز را از این امّت برداشته است: آنچه را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند، آنچه را به آن وادار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، آنچه را فراموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، و آنچه را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند تا آن گاه که بدانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في حَديثٍ لَهُ عَنِ الحَجِّ -: أيُّ رَجُلٍ رَكِبَ أمراً بِجَهالَةٍ فَلا شَيءَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳9، عن عبد الصمد بن بشير.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در حدیثی در بارۀ حج -: هر کس کاری ناآگاهانه از او سر بزند، چیزی بر گردنش نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: (الرُّخصَة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: همین دانش‌نامه: مَدخل (رُخصت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشی از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کار دین برای سعادتمند کردن مردمان، وضع احکام و پافشاری بر اجرای صحیح آنهاست. بر این پایه، نیاز است که مردم از این احکام آگاهی بیابند و سپس آنها را به عمل در آورند. در واقع، این وظیفۀ همۀ گروندگان به یک آیین است که برنامه‌ها و دستورهای آن را بگیرند و آنها را به گونۀ درست اجرا نمایند. برخی آیات شریف قرآن کریم و روایات متعدّدی از پیامبر و ائمّه: نیز آدمیان را به دانستن و پرسیدن و جستجوی معارف و احکام دینی ترغیب کرده و هیچ انسانِ قادر به آموختن را از این وظیفۀ دینی استثنا ننموده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای دیدن آیات و روایات این موضوع، ر.ک: ص۵۳ (فصل پنجم: وظایف جاهل «ناآگاه» / آنچه بر جاهل «ناآگاه» واجب است / آموختن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این میان و به دلیل برخی محدویت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بشری، مانند زمانبر بودن آموختن، دوری مسافت، در دسترس نبودن عالمان در همۀ زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مکان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و یا اشتغال فرد به اموری پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی نشده ولی لازم و حیاتی، زدودن جهل میسّر نیست. روشن است که چنین شخصی به اختیار و انتخاب خود، یا از سر کاهلی و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتنایی به دین، جاهل و بی اطّلاع از احکام دین نمانده است. با این حال، او وظیفه دارد در نخستین زمان ممکن، به آموختن دین، روی بیاورد و جهلش را بزداید. با این همه، او فقط تا زمانی که عذری مقبول نزد شارع مقدّس دارد، در عمل نکردن به تکلیف خویش یا انجام دادن نادرست آن، معذور خواهد بود. چنین فردی «جاهل قاصر» (و نه مقصّر) خوانده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به دلیل بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقصیر بودن و غیر اختیاری بودن جهلش، کیفر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: رسائل الشریف المرتضی: ج۲ ص۳۷۰ مسئله ۲۲، النور الساطع فی الفقه النافع: ص۹ - ۳۳ (معذورية الجاهل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایات اخیر ناظر به چنین فردی و چنین استثنایی هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر این، روایات یاد شده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند جهل به موضوع را نیز در بر بگیرند. توضیح کوتاه، این که: فقیهان، میان جهل به حکم و جهل به موضوع، فرق نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. ما مکلّف به دانستن احکام هستیم و مثلاً لازم است حکم طهارت و نجاست اشیاء و حرمت و حلّیت خوراکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بدانیم؛ ولی لزومی ندارد که تحقیق کنیم فلان چیز، نجس شده یا هنوز پاک مانده است، یا فلان گوسفند را قصّاب مسلمان به درستی ذبح کرده است یا نه. در این گونه موارد - که وضعیت موضوع حکم شرعی نامعلوم است -، فقیهان، برخی قواعد را از روایات استخراج کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که دستۀ بزرگی از جاهلان را معذور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد. نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متعدّدی را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در: ازدواج با زنان مطلّقه، صید حیوان در حالت احرام، استفاده از آب برای شرب یا وضو و از این قبیل ارائه داد که تفصیل آنها در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فقهی آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: الحدائق الناضرة: ج۱ ص۱۳۴، عوائد الأیّام: ص۲۴۷، عائدة ۲۵ (فی بيان حكم الخاطئ و الجاهل فی الحكم و الموضوع)، المکاسب، شیخ انصاری: ج۴ ص۳۳۸، هدایة المسترشدین: ج۳ ص۷۱۳ - ۷۲۲ (الجاهل بالحکم و الموضوع).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-مواجهة-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِسُ: مُواجَهَةُ الجَاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رفتار با جاهل (ناآگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِزِيادِ بنِ النَّضِرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ -: تَعَلَّم مِن عالِمِهِم، و عَلِّم جاهِلَهُم، وَ احلُم عَن سَفيهِهِم؛ فَإِنَّكَ إنَّما تُدرِكُ الخَيرَ بِالعِلمِ و كَفِّ الأَذی وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱، وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ و فيه «بالحلم» بدل «بالعلم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶9؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱ و فيه «بالحلم» بدل «بالعلم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به زياد بن نضر، آن گاه كه او را پيشاپيش سپاه خود، به صفّين اعزام كرد -: از دانايشان دانش بياموز، به جاهلشان دانش بياموزان و با نابخردشان بردبارى كن؛ همانا خير را با دانش و پرهيز از آزار و از ناآگاهى، به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في مَوعِظَتِهِ لِهَمّامٍ -: يا هَمّامُ، المُؤمِنُ هُوَ الكَيِّسُ الفَطِنُ... مُعَلِّمٌ لِلجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ و ۲۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ كلاهما عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يونس عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص۳۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در اندرز خود به همّام -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همّام! مؤمن، زيرک و تيزهوش... و ياد دهنده به ناآگاه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قَرَأتُ في كِتابِ عَلِيٍّ علیه‌السلام: إنَّ اللهَ لَم يَأخُذ عَلَى الجُهّالِ عَهداً بِطَلَبِ العِلمِ، حَتّیٰ أخَذَ عَلَى العُلَماءِ عَهداً بِبَذلِ العِلمِ لِلجُهّالِ؛ لِأَنَّ العِلمَ كانَ قَبلَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن طلحة بن زيد، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه، منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در كتاب على علیه‌السلام خواندم كه خداوند از ناآگاهان، پيمان بر طلب علم نگرفت، مگر اين كه پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، از دانايان، پيمان گرفت كه به ناآگاهان علم بخشند؛ زيرا علم، بر جهل، مقدّم بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الرِّجالُ أربَعَةٌ‌: رَجُلٌ يَعلَمُ و يَعلَمُ أنَّهُ يَعلَمُ فَذاكَ عالِمٌ فَتَعَلَّموا مِنهُ‌، و رَجُلٌ يَعلَمُ و لا يَعلَمُ أنَّهُ يَعلَمُ فَذاكَ نائِمٌ فَأَنبِهوهُ‌، و رَجُلٌ لا يَعلَمُ و يَعلَمُ أنَّهُ لا يَعلَمُ فَذاكَ جاهِلٌ فَعَلِّموهُ‌، و رَجُلٌ لا يَعلَمُ و لا يَعلَمُ أنَّهُ لا يَعلَمُ فَذاكَ أحمَقٌ فَاجتَنِبوهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار الحمقى و المغفّلين: ص۴۶؛ معدن الجواهر: ص۱۳۰ ح۱۶۴ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، عوالي اللآلي: ج۴ ص۷9 ح۷۴ عن بعضهم و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱ ص۱9۵ ح۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: انسان‌ها چهار دسته‌ اند: شخصى كه مى‌داند و مى‌داند كه مى‌داند. او عالِم است. از او بياموزيد؛ شخصى كه مى‌داند و نمى‌داند كه مى‌داند. اين شخص، خواب است. بيدارش كنيد؛ شخصى كه نمى‌داند و مى‌داند كه نمى‌داند. او ناآگاه است. تعليمش دهيد؛ شخصى كه نمى‌داند و نمى‌داند كه نمى‌داند. او احمق است. از او دورى كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ -: يا هِشامُ، تَعَلَّم مِنَ العِلمِ ما جَهِلتَ، و عَلِّمِ الجاهِلَ مِمّا عُلِّمتَ. عَظِّمِ العالِمَ لِعِلمِهِ و دَع مُنازَعَتَهُ، و صَغِّرِ الجاهِلَ لِجَهلِهِ، و لا تَطرُدهُ، و لٰكِن قَرِّبهُ و عَلِّمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۴ و ۵۰۲ عن عيسیٰ علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام - خطاب به هشام بن حكم -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هشام! آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، بياموز؛ از آنچه آموختى، به ناآگاه بياموز؛ عالم را براى علمش بزرگ شمار و با او بگومگو نکن، و ناآگاه را براى ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كوچک شمار؛ امّا او را طرد مكن؛ بلكه او را به خود، نزديک ساز و آموزش ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: طوبیٰ لِمَن تَعَلَّمَ مِنَ العُلَماءِ ما جَهِلَ، و عَلَّمَ الجاهِلَ مِمّا عُلِّمَ. طوبیٰ لِمَن عَظَّمَ العُلَماءَ لِعِلمِهِم و تَرَكَ مُنازَعَتَهُم، و صَغَّرَ الجُهّالَ لِجَهلِهِم، و لا يَطرُدُهُم و لٰكِن يُقَرِّبُهُم وَ يُعَلِّمُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: خوشا به حال كسى كه آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، از دانايان بياموزد و آنچه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، به ناآگاهان آموزش دهد! خوشا به حال كسى كه علما را به خاطر علمشان احترام نهد و از ستيزه کردن با آنان دست بردارد و ناآگاهان را به سبب ناآگاهي‌شان خُرد شمارد، اما آنان را طرد نكند، بلكه به خود نزديک كند و به آنان علم بياموزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلی مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ -: حَرَّمَ اللهُ عزّ و جلّ التَّعَرُّبَ بَعدَ الهِجرَةِ؛ لِلرُّجوعِ عَنِ الدّينِ، و تَركِ المُؤازَرَةِ لِلأَنبِياءِ وَ الحُجَجِ:، و ما في ذٰلِكَ مِنَ الفَسادِ و إبطالِ حَقِّ كُلِّ ذي حَقٍّ - لا لِعِلَّةِ سُكنَى البَدوِ؛ و لِذٰلِكَ لَو عَرَفَ الرَّجُلُ الدّينَ كامِلاً لَم يَجُز لَهُ مُساكَنَةُ أهلِ الجَهلِ -، وَ الخَوفِ عَلَيهِ؛ لِأَنَّهُ لا يُؤمَنُ أن يَقَعَ مِنهُ تَركُ العِلمِ وَ الدُّخولُ مَعَ أهلِ الجَهلِ وَ التَّمادي في ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۳۴، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ص9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - در نامۀ خود به محمّد بن سنان -: خداوند عزّ و جلّ تعرّب (باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى) پس از هجرت را حرام كرد تا كسى از دين بر نگردد و از كمک كردن به پيامبران و پيشوايان، رها نشود و [نيز] براى آن كه اين، سبب تباهى و از ميان رفتن حقوق صاحبان حق است، نه از آن رو كه باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى، نارواست؛ بلکه بدين جهت که اگر كسى دين را به كمال بشناسد، روا نيست كه در ميان ناآگاهان، سُكنا گزيند. دليل اين نگرانى، آن است كه او مصون از آن نيست كه دانش را رها كند و در جرگۀ ناآگاهان قرار گيرد و در اين راه، پيش رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبحث-الثاني-الجهل-المضاد-للعقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبحث الثاني:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهلُ المُضادُّ لِلعَقلِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبحث دوم: جهل در مقابل عقل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-تبیین-الجهالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: تَبیینُ الجَهالَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تبیین جهل (نابخردی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهالة-و-علائمها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: الجَهالَةُ و عَلائِمُها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهل (نابخردی) و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: الرُّكونُ إلَى الدُّنيا مَعَ ما تُعايِنُ مِنها جَهلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۸۴، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۲9۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶؛ مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دل بستن به دنيا، با وجود آن همه [دگرگونی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی] كه از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: طاعَةُ الجَهولِ تَدُلُّ عَلَى الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۴۸ و فيه «الجاهل» بدل «الجهول».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فرمان بردن از نادان، نشانگر نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: طاعَةُ الجَهولِ و كَثرَةُ الفُضولِ تَدُلّانِ عَلَى الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵99۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پيروى از نادان و زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی فراوان، بر نابخردى دلالت دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَعَدَ بِهِ العَقلُ قامَ بِهِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9، الصراط المستقيم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه را خردورزى بنشاند، نابخردى، او را بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزاند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممکن است مراد، این باشد: «کسی که برای عقل و قیام به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های او برنخیزد و بنشیند، برخیزانَد او را جهل از برای قیام به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود» (شرح آقا جمال خوانساری بر غرر الحکم: ج۵ ص۳۵۰ ذیل ح۸۷۰۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ الزُّهدَ فِي الجَهلِ بِقَدرِ الرَّغبَةِ فِي العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به اندازۀ رغبت به خردورزی، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى به نابخردى حاصل می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يُنكِرَ عَلَى النّاسِ ما يَأتي مِثلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردى شخص، همين بس كه كارى را كه خود انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، براى مردم، زشت شمارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَرتَكِبَ ما نُهِيَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: براى نابخردى آدمى، همين بس كه آنچه را از آن نهى شده، انجام دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَرُدَّ عَلَى النّاسِ كُلَّ ما حَدَّثوكَ بِهِ، فَكَفیٰ بِذٰلِكَ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶9، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۲۱ ح9۴۸۲ و فيهما «حمقاً» بدل «جهلاً»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همۀ آنچه را مردم به تو گفتند، انكار منما كه براى نابخردى، همين بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَرضیٰ عَن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۴9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: براى نابخردى آدمى، همين بس كه از خود، راضى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَضحَكَ مِن غَيرِ عَجَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۰۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردى انسان، همين بس كه بدون شگفتی بخندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ مِنَ الجَهلِ النَّومَ مِن غَيرِ سَهَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى، خواب بدون شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَغبَتُكَ فِي المُستَحيلِ جَهلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آرزوى مُحال داشتن، از نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: وُقوعُكَ في ما لا يَعنيكَ جَهلٌ مُضِلٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح9۲۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پرداختنت به کار بیهوده، بی‌خِردی و موجب گم‌راهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ في ثَلاثٍ: في تَبَدُّلِ الإِخوانِ، وَ المُنابَذَةِ بِغَيرِ بَيانٍ، وَ التَّجَسُّسِ عَمّا لا يَعني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: نابخردی، در سه چیز است: در عوض کردن دوستان، مخالفت کردن بدون دلیل و برهان، و تجسّس در بارۀ چیزهای بیهوده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ -: أيُّهَا النّاسُ، أنَا اُخبِرُكُم عَن أخٍ لي كانَ مِن أعظَمِ النّاسِ في عَيني... كانَ خارِجاً مِن سُلطانِ الجَهالَةِ، فَلا يَمُدُّ يَدَهُ إلّا عَلیٰ ثِقَةٍ لِمَنفَعَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ و ۲۳۵، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۷ عن الإمام الحسن عن أبيه علیهماالسلام و فيه «لمنفعته» بدل «لمنفعة»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام - در یکی از سخنرانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -: به شما خبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم از برادرى كه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردمان در چشم من بود.… او از سيطرۀ نادانى رهيده بود. پس دست به کاری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، مگر بعد از کسب اطمینان از مفید بودن آن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين علیه‌السلام: مِن عَلاماتِ أسبابِ الجَهلِ المُماراةُ لِغَيرِ أهلِ الكُفرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسباب نابخردى، جَدَل کردن با غیر کافران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الجَهلُ في ثَلاثٍ: الكِبرِ، و شِدَّةِ المِراءِ، وَ الجَهلِ بِاللهِ، فَاُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نابخردى، در سه چیز است: خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی، جَدَل بسیار و نشناختن خداوند. اینان، همان زیانکاران اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ مِنَ الجَهلِ الضِّحكَ مِن غَيرِ عَجَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن السكوني، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷ عن الإمام العسكريّ علیه‌السلام، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى، خندۀ بدون شگفتى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: كَفیٰ بِكَ جَهلاً أن تَركَبَ ما نُهيتَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶، الدرّ النظیم: ص۶۷۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: براى نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات همين بس كه آنچه را از آن نهى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، انجام دهی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام - لِلحَوارِيّينَ -: اِعلَموا أنَّ فيكُم خَصلَتَينِ مِنَ الجَهلِ: الضِّحكَ مِن غَيرِ عَجَبٍ، وَ الصُّبحَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّبحَة: النوم أوّل النهار؛ لأنّه وقت الذِّكر ثمّ وقت طلب الكسب (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ «صبح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن غَيرِ سَهَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ عن عمران الكوفي، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۱، تنبیه الغافلین للسمرقندي: ص۱9۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام - خطاب به حواريان -: بدانيد در شما دو نشانه از نابخردى است: خنديدن بدون شگفت زدگى و خواب صبحگاهان، بدون شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: كَفیٰ بِكَ جَهلاً أن تَنهیٰ عَمّا تَركَبُ، وَ كَفیٰ بِكَ عَقلاً أن يَسلَمَ النّاسُ مِن شَرِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الرقم۳۳۳ عن كعب الأحبار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام: براى ناآگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، همين بس كه ديگران را از آنچه خود انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، نهى كنى و براى خردمندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، همين بس كه مردم از بدى تو در امان باشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ علیه‌السلام -: الجَهلُ صورَةٌ رُكِّبَت في بَني آدَمَ، إقبالُها ظُلمَةٌ و إدبارُها نورٌ، وَ العَبدُ مُتَقَلِّبٌ مَعَها كَتَقَلُّبِ الظِّلِّ مَعَ الشَّمسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي كما أنّ شعاع الشمس قد يغلب على الظلّ و يضيءُ مكانه، و قد يكون بالعكس، فكذلك العلم و العقل قد يستوليان على النفس فيظهر له عيوب نفسه، و يؤوّل بعقله عيوب غيره ما أمكنه، و قد يستولي الجهل فيرى محاسن غيره مساوئ، و مساوئ نفسه محاسن (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أَ لا تَریٰ إلَى الإِنسانِ تارَةً تَجِدُهُ جاهِلاً بِخِصالِ نَفسِهِ حامِداً لَها، عارِفاً بِعَيبِها في غَيرِهِ ساخِطاً لَها! وَ تارَةً تَجِدُهُ عالِماً بِطِباعِهِ ساخِطاً لَها، حامِداً لَها في غَيرِهِ! فَهُوَ مِنهُ مُتَقَلِّبٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «منقلب»، و التصويب من طبعة المصطفوي و بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ العِصمَةِ وَ الخِذلانِ؛ فَإِن قابَلَتهُ العِصمَةُ أصابَ، و إن قابَلَهُ الخِذلانُ أخطَأَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مِفتاحُ الجَهلِ الرِّضا وَ الاِعتِقادُ بِهِ، و مِفتاحُ العِلمِ الاِستِبدالُ مَعَ إصابَةِ&lt;br /&gt;<br /> مُوافَقَةِ التَّوفيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مفتاح الجهل الرضا بالجهل و الاعتقاد به، و بأنّه كمال لا ينبغي مفارقته، و مفتاح العلم طلب تحصيل العلم بدلاً عن الجهل، و الكمال بدلاً عن النقص، و ينبغي أن يعلم أنّ سعيه مع عدم مساعدة التوفيق لا ينفع، فيتوسّل بجنابه تعالى ليوفّقه (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و أَدنیٰ صِفَةِ الجاهِلِ دَعواهُ العِلمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بالعلم»، و الصواب ما أثبتناه کما في بحار الأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِلَا استِحقاقٍ، و أوسَطُهُ الجَهلُ بِالجَهلِ، و أَقصاهُ جُحودُهُ. و لَيسَ شَيءٌ إثباتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «إثباته»: أي عرفانه. قال الفيروزآبادي: أثبته: عرفه حقّ المعرفة. و ظاهر أنّ معرفة تلك الاُمور كما هي مستلزمة لتركها و نفيها، أو المعنى أنّ كلّ من أقرّ بثبوت تلك الأشياء لا محالة ينفيها عن نفسه، فالمراد بالدنيا حبّها. (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَقيقَةُ نَفيِهِ إلَا الجَهلُ وَ الدُّنيا وَ الحِرصُ، فَالكُلُّ مِنهُم كَواحِدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قوله: «فالكلّ كواحد»: لعلّ معناه أنّ هذه الخصال كخصلة واحدة؛ لتشابه مبادئها و انبعاث بعضها عن بعض و تقوّي بعضها ببعض، كما لا يخفى (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الواحِدُ مِنهُم كَالكُلِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة - در آنچه به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: نابخردی، آمیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است كه در فرزندان آدم نهاده شده است. روى آوردن آن، تاريكى است و بازگشتش روشنى. انسان با این آمیزه همیشه همراه است، مانند سايه با خورشيد. آيا انسان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه گاه به خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، ناآگاه است و خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستاید، با آن كه همان را در ديگران عیب می‌شمارد و آن را دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و گاه او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه سرشتى را در خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و آن را دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و همان را در ديگران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد!؟ پس اين انسان، ميان پارسایی و پَستی، در حركت است. اگر به پارسایی روى آورد، به مقصد [سعادت] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و اگر به پَستی روى آورد، راه را به خطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كليد نادانى، خودپسندی و خودباوری است و كليد دانایی، دگرگون کردن این خصلت است، به شرط همراهى توفيق. كم‌ترين خصلت نابخرد، ادّعاى دانایی است بی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن که شایستۀ آن باشد و مرتبۀ بعد از آن، ناآگاهى او به جهل خويش است و بدتر از همه، انكار جهل خویش است. هيچ چيز نيست كه اثبات آن در حقيقت، نفى آن باشد، جز نادانى، دنيا [پرستی] و آزمندی. و همۀ آنها مانند يكى است و يكى از آنها، مانند همه است (همه هیچ اند و هیچ، بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهال-و-خصائصهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: الجُهّال و خَصائصُهُم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جاهلان (نابخردان) و ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إذْ قَالَ مُوسَی لِقَوْمِهِ إنَّ ٱللهَ يَاْمُرُكُمْ أن تَذْبَحُواْ بَقَرَةً قَالُواْ أتَتَّخِذُنَا هُزُوًا قَالَ أعُوذُ بِاللهِ أنْ أكُونَ مِنَ الْجاهِلين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و آن گاه كه موسى به قومش گفت: «خدا به شما دستور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه ماده گاوى را سر ببريد»، آنان گفتند: آيا ما را به ريشخند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى؟ گفت: «به خدا پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم [از اين] كه از نابخردان باشم»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جَـٰاوَزْنَا بِـبَنِى إِسْرَاءِيلَ ٱلْبَحْرَ فَأَتَوْاْ عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَّهُمْ قَالُواْ يَـمُوسَى ٱجْعَل لَّنَا إِلَـٰها كَمَا لَهُمْ ءَالِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بنى اسرائيل را از دريا گذرانديم. پس به گروهى رسيدند كه بر [پرستش] بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه داشتند، روى آورده و گرد آمده بودند. گفتند:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى! همان گونه كه آنها معبودهايى دارند، تو نيز براى ما معبودى قرار ده! گفت: حقّا كه شما گروهى هستيد كه نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و یـٰقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَیهِ مَالاً إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى ٱللهِ وَ مَا أَنَا بِطَارِدِ ٱلَّذِیـنَ ءَامَنُوا إِنَّهُم مُّـلَاقُوا رَبِّهِمْ وَ لَـٰكِنِّى أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قوم من! بر اين [رسالت]، مالی از شما درخواست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. مُزد من جز بر عهدۀ خدا نيست و کسانى را که ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانم. بی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، آنان پروردگارشان را ديدار خواهند کرد؛ ولى شما را قومى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم که نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ يَـٰنُوحُ إنَّهُ لَيْسَ مِنْ أهْلِكَ إنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَـٰـلِحٍ فَلَا تَسْـٔلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إنِّى أعِظُكَ أن تَكُونَ مِنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۴۶.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهي عن السؤال بغير علمٍ لا يستلزم تحقّق السؤال... لأنّ النهي عن الشيء لا يستلزم الارتكاب قبلاً... و من الدليل عليه قول نوح علیه‌السلام: (رَبِّ إنِّى أعُوذُ بِكَ أنْ أسْـٔلَكَ مَا لَيْسَ لِى بِهِ عِلْمٌ) في الآية التالية، و لو كان سأل شيئاً لقال: أعوذ بك من سؤالي ذلك، ليفيد المصدر المضاف إلى المفعول التحقّق و الارتكاب (راجع الميزان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ و ۲۳۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فرمود:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوح! او در حقيقت، از خانوادۀ تو نيست. او كردارى ناشايست است. پس چيزى را كه بِدان علم ندارى، از من مخواه. من به تو اندرز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه مبادا از نابخردان باشى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ رَبِّ ٱلسِّجْنُ أحَبُّ إلَىَّ مِمَّا يَدْعُونَنِى إلَيْهِ وَ إلّا تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أصْبُ إلَيْهِنَّ وَ أكُن مِّنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(گفت: پروردگارا! زندان را از آنچه آنان مرا به آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند، دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و اگر مكر آنان را از من نگردانى، به آنان متمايل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و از نابخردان خواهم بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ ٱلرِّجَالَ شَهْوَةً مِّن دُونِ ٱلنِّسَاءِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آيا شما با مردها به جاى زنان به شهوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميزيد؟! بلكه شما گروهى هستيد كه جهالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ أَفَغَيْرَ ٱللهِ تَاْمُرُونِّى أَعْبُدُ أَيُّهَا ٱلْجَـٰهِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نابخردان! آيا مرا دستور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد كه جز خدا را بپرستم؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اذْكُرْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَخَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَادٍ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنذَرَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَوْمَهُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالْأَحْقَافِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَتِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّذُرُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينْ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيْهِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلْفِهِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَلَّا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعْبُدُواْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَّا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ إِنىّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَخَافُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيْكمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَذَابَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَوْمٍ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَظِيمٍ*قَالُواْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِئْتَنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِتَأْفِكَنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَالهَِتِنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأْتِنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعِدُنَا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّادِقِين* قَالَ إِنَّمَا ٱلْعِلْمُ عِندَ ٱللهِ وَ أُبَلِّغُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ وَ لَـٰكِنِّى أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: ۲۱-۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([سرگذشت هود] برادر قوم عاد را ياد كن، آن زمان كه قومش را در سرزمين «احقاف» بيم داد، در حالى كه پيامبران بسيارى قبل از او در گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دور و نزديک آمده بودند كه: جز خداى يگانه را نپرستيد [و] من بر شما از عذاب روزى بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم * آنها گفتند: آيا آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه ما را [با دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت] از معبودانمان باز گردانى؟! اگر راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى، عذابى را كه به ما وعده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، بياور * گفت: علم [آن]، تنها نزد خداست. من آنچه را به آن فرستاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانم؛ ولى شما را قومى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيم كه پيوسته در نابخردى هستيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۱7۰ ـ ۱7۱، المائدة: ۵۸، الحشر: ۱۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بقرة: آیۀ ۱۷۰ ـ ۱۷۱، مائده: آیۀ ۵۸، حشر: آیۀ ۱۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الدُّنيا دارُ مَن لا دارَ لَهُ، و مالُ مَن لا مالَ لَهُ، و لَها يَجمَعُ مَن لا عَقلَ لَهُ، و شَهَواتِها يَطلُبُ مَن لا فَهمَ لَهُ، و عَلَيها يُعادي مَن لا عِلمَ لَهُ، و عَلَيها يَحسُدُ مَن لا فِقهَ لَهُ، و لَها يَسعَىٰ مَن لا يَقينَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشکاة الأنوار: ص۴۶۷ ح۱۵۶۰، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۷۰، روضة الواعظين: ج۲ ص۴۱۶ ح۱۴۵۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دنيا سراىِ كسى است كه سرايى ندارد و مالِ كسى است كه مالى ندارد. كسى براى دنيا جمع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه خِرَد ندارد و کسی در پی خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دنیوی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که فهم ندارد، و كسى بر سر آن به دشمنى بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد كه از شناخت، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است و كسى به خاطر آن حسادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد كه دانایی ندارد و كسى براى آن تلاش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه [به آخرت] يقين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أطِع رَبَّكَ تُسَمّیٰ عاقِلاً، و لا تَعصِهِ تُسَمّیٰ جاهِلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ الرقم ۳9۴ عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبي هريرة و أبي سعيد الخدري، المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲9۷، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پروردگارت را اطاعت كن تا خردمند ناميده شوى، و او را نافرمانى مكن كه نابخرد ناميده می‌شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إنَّ الجاهِلَ مَن عَصَى اللهَ و إن كانَ جَميلَ المَنظَرِ عَظيمَ الخَطَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶، أعلام الدین: ص۱۶9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابخرد، كسى است كه خدا را نافرمانى كند، هر چند خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيما و بلندپايه باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - لِمَن سَأَلَهُ عَن أعلامِ الجاهِلِ -: إن صَحِبتَهُ عَنّاكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: لَقِيتُ من فلانٍ عَنْيةً و عَناءً: أي تَعَباً (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ «عنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إنِ اعتَزَلتَهُ شَتَمَكَ، و إن أعطاكَ مَنَّ عَلَيكَ، و إن أعطَيتَهُ كَفَرَكَ، و إن أسرَرتَ إلَيهِ خانَكَ، و إن أسَرَّ إلَيكَ اتَّهَمَكَ، و إنِ استَغنیٰ بَطِرَ و كانَ فَظّاً غَليظاً، و إِنِ افتَقَرَ جَحَدَ نِعمَةَ اللهِ و لَم يَتَحَرَّج، و إن فَرِحَ أسرَفَ وَ طَغیٰ، و إن حَزِنَ أيِسَ، و إن ضَحِكَ فَهَقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَهَق: الامتلاء (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۵ «فهق»). و المراد به هنا أنّه فتح فاه و امتلأ من الضحك.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إن بَكیٰ خارَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خار الحَرُّ، و الرجل يخور خُؤُورةً: ضعف و انكسر. خار الثور يخور خواراً: صاح (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱ «خور»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقَعُ فِي الأَبرارِ، و لا يُحِبُّ اللهَ و لا يُراقِبُهُ، و لا يَستَحيي مِنَ اللهِ و لا يَذكُرُهُ، و إن أرضَيتَهُ مَدَحَكَ و قالَ فيكَ مِنَ الحَسَنَةِ ما لَيسَ فيكَ، و إن سَخِطَ عَلَيكَ ذَهَبَت مِدحَتُهُ و وَقَعَ مِنَ السّوءِ ما لَيسَ فيكَ؛ فَهٰذا مَجرَى الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - در پاسخ كسى كه از خُلق و خوى نابخرد پرسيده بود -: اگر با او هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شوى، تو را خسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر از او كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى كنى، تو را دشنام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و اگر چيزى به تو ببخشد، منّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و اگر چيزى را به او ببخشى، ناسپاسى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر رازى در اختيارش بگذارى، خيانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر رازى در اختيار تو نهد، تو را [به افشاى آن] متّهم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، و اگر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز شود، سرمستی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و سرسخت و خشن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اگر تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست شود، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروا نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا را انكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و اگر شاد باشد، زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى و طغيان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و اگر غمين باشد، نااميد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، اگر بخندد، قهقهه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و اگر گريه كند، در هم شكسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از نیکان، بدگویی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خدا را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و در رفتارش مراقب او نیست. از خداوند، حيا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به ياد او نیست و اگر او را خشنود كنى، تو را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد و آنچه از خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در تو نيست، به تو نسبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اگر ناراضى گردد، ستايش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنچه از بدى در تو نيست، به تو نسبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اين، روش نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: صِفَةُ الجاهِلِ: أن يَظلِمَ مَن خالَطَهُ، و يَتَعَدّیٰ عَلیٰ مَن هُوَ دونَهُ، و يَتَطاوَلَ عَلیٰ مَن هُوَ فَوقَهُ، كَلامُهُ بِغَيرِ تَدَبُّرٍ، إن تَكَلَّمَ أثِمَ، و إن سَكَتَ سَها، و إن عَرَضَت لَهُ فِتنَةٌ سارَعَ إلَيها فَأَردَتهُ، و إن رَأیٰ فَضيلَةً أعرَضَ و أبطَأَ عَنها، لا يَخافُ ذُنوبَهُ القَديمَةَ، و لا يَرتَدِعُ فيما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ مِنَ الذُّنوبِ، يَتَوانیٰ عَنِ البِرِّ وَ يُبطِئُ عَنهُ، غَيرُ مُكتَرِثٍ لِما فاتَهُ مِن ذٰلِكَ أو ضَيَّعَهُ؛ فَتِلكَ عَشرُ خِصالٍ مِن صِفَةِ الجاهِلِ الَّذي حُرِمَ العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ويژگى نابخرد، آن است كه بر كسى كه با او رفت و آمد دارد، ستم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و بر زيردستان، تجاوز روا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و در برابر بالادستان، گردنكشى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. سخن او بدون انديشه است. اگر سخن بگويد، گناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر خاموش باشد، غفلت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد و اگر فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برايش پيش آيد، به سويش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابد و به دست آن هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و اگر فضيلتى را ببيند، از آن رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و كُند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از گناهان گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش هراس ندارد و در باقى ماندۀ عمر، از گناهان دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد. در كار نيک سُستى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و کاهلی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید و باکی ندارد که آن را انجام ندهد یا آن را تباه گرداند. اينها ده خصلت از ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخرد است كه از نعمت خرد، محروم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: سِتُّ خِصالٍ تُعرَفُ فِي الجاهِلِ: الغَضَبُ مِن غَيرِ شَرٍّ، وَ الكَلامُ في غَيرِ نَفعٍ، وَ العَطِيَّةُ في غَيرِ مَوضِعِها، و إفشاءُ السِّرِّ، وَ الثِّقَةُ بِكُلِّ أحَدٍ، و أن لا يَعرِفَ عَدُوَّهُ مِن صَديقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵9 ح۲۲۲؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۳ کلاهما عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: شش خصلت در نابخرد يافت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: خشم بدون [زمينۀ] بدى، سخنِ بيهوده، بخشش در غير جايگاهش، آشكار ساختن راز، اعتماد به هر كس، و [این که] دوستش را از دشمنش باز نمی‌شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إنَّ الجاهِلَ لا يَكشِفُ إلّا عَن سَوأَةٍ و إن كانَ حَصيفاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحصيف: المحكم العقل (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۴ «حصف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظَريفاً عِندَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۸ عن أبي الدرداء، تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابخرد، تنها بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را آشكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، گرچه در ميان مردمان، دورانديش و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محضر به شمار آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يَجتَرِئُ عَلَى اللّهِ إلّا جاهِلٌ شَقِيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، خصائص الأئمّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر خداوند جرئت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر نابخرد بدبخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة عن الإمام عليّ علیه‌السلام: أنَّهُ قيلَ لَهُ: صِف لَنَا العاقِلَ، فَقالَ علیه‌السلام: هُوَ الَّذي يَضَعُ الشَّيءَ مَواضِعَهُ. فَقيلَ: فَصِف لَنَا الجاهِلَ، فَقالَ: قَد فَعَلتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعني: أنّ الجاهل هو الذي لا يضع الشيء مواضعه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶؛ ربیع الأبرار: ج۳ ص۱۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: به امير مؤمنان گفته شد كه: خردمند را براى ما وصف كن. فرمود: «خردمند، كسى است كه هر چيز را بر جاى خود نهد». گفته شد: نابخرد را براى ما وصف كن. فرمود: «وصف كردم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: العاقِلُ مَن وَضَعَ الأَشياءَ مَواضِعَها، وَ الجاهِلُ ضِدُّ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، آن است كه هر چيز را بر جاى خود نهد و نابخرد، بر خلاف اين است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ عَدُوُّ لَذَّتِهِ، الجاهِلُ عَبدُ شَهوَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸ و ۴۴9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۶ و ۵۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، دشمن لذّت خويش است و نابخرد، بندۀ هوس‌های خويش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا عَقلَ لِمَن يَتَجاوَزُ حَدَّهُ وَ قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۷۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸ ح99۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه از مرز و اندازۀ خويش بگذرد، خردمند نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مِن طَبائِعِ الجُهّالِ التَّسَرُّعُ إلَى الغَضَبِ في كُلِّ حالٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح9۳۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۵۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از خوى مردمان نابخرد، اين است كه در هر حالى زود خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ قُلوبَ الجُهّالِ تَستَفِزُّهَا الأَطماعُ، و تَرتَهِنُهَا المُنیٰ، و تَستَعلِقُهَا الخَدائِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردان را طمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزند و آرزوها گروگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و فريب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به دام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابِهِ إلیٰ عَوسَجَةَ بنِ شَدّادٍ -: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ جُهّالَ العِبادِ تُستَفَزُّ قُلوبُهُم بِالأَطماعِ، حَتّیٰ تَستَعلِقَ الخَدائِعَ، فَتَرينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رینَ بالرجل رَیناً: إذ ا وقع فیما لا یستطیع الخروج منه. و أصل الرَّین: الطَبع و التعطِیة (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱ «رین»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالمُنیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به عوسَجَة بن شدّاد -: امّا بعد، بندگان نابخرد، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان به طمع از جا کنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا این که به دام نیرنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند و سپس در آرزو گرفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ، اِعلَموا أنَّهُ لَيسَ بِعاقِلٍ مَنِ انزَعَجَ مِن قَولِ الزّورِ فيهِ، و لا بِحَكيمٍ مَن رَضِيَ بِثَناءِ الجاهِلِ عَلَيهِ. النّاسُ أبناءُ ما يُحسِنونَ، و قَدرُ كُلِّ امرِئٍ ما يُحسِنُ، فَتَكَلَّموا فِي العِلمِ تَبَیَّنْ أقدارُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! بدانيد كه به راستى، خردمند نيست آن كه از سخن ناروا در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناراحت گردد، و حكيم نيست، كسى كه از ستايش نادان خشنود گردد. مردم، فرزند چيزى هستند كه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و منزلت هر شخص به اندازۀ دانش اوست. پس در [حوزۀ علم و] دانش سخن گوييد تا منزلَتتان آشكار گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالعالِمِ جَهلاً أن يُنافِيَ عِلمَهُ عَمَلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱9 و فيه «بالمرء» بدل «بالعالم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردى دانشمند، همين بس كه كردارش با دانشش منافات داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ في كتابِ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ: إنَّما مَثَلُ الدُّنيا كَمَثَلِ الحَيَّةِ؛ ما أليَنَ مَسَّها و في جَوفِهَا السَّمُّ النّاقِعُ، يَحذَرُهَا الرَّجُلُ العاقِلُ، و يَهوي إلَيهَا الصَّبِيُّ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۱9، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۳ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در کتاب علی - که درودهای خدا بر او باد - چنین آمده است: حكايت دنيا، در حقيقت، حكايت مار است كه پوستى بس نرم دارد؛ امّا در درونش زَهر كُشنده است. آدم خردمند، از آن پرهيز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا كودک بی‌خبر، دست به سويش دراز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصفِ المُقَصِّرينَ -: يُبادِرُ مِنَ الدُّنيا إلیٰ ما يَفنیٰ، و يَدَعُ جاهِلاً ما يَبقیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در توصیف مقصّران -: به سوی چیزی از دنیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابد که فانی است و چیزی را نابخردانه فرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد که باقی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَرعَوي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، پشيمان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از كار زشت، دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَنِ انخَدَعَ لِهَواهُ و غُرورِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه فريفتۀ هواى نفس و فريب آن شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَن خَدَعَتهُ المَطالِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9۰. عيون الحكم و المواعظ: ص۲9 ح۴۲9 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را فريب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّمَا الجاهِلُ مَنِ استَعبَدَتهُ المَطالِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، در حقيقت، كسى است كه خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را بردۀ خود كرده باشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَن أطاعَ هَواهُ في مَعصِيَةِ رَبِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه در معصيت پروردگارش از هواى نفس فرمان برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غُرورُ الجاهِلِ بِمُحالاتِ الباطِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳9۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، فريفتۀ كارهاى به دست نيامدنى و بيهوده گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ يَعتَمِدُ عَلیٰ عَمَلِهِ، الجاهِلُ يَعتَمِدُ عَلیٰ أمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ و ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، به عمل خويش تكيه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. نابخرد، به آرزوى خويش تكيه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَعتَمِدُ عَلیٰ أمَلِهِ، و يُقَصِّرُ في عَمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، به آرزويش تكيه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در عملش كوتاهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: طَلَبُ المَراتِبِ وَ الدَّرَجاتِ بِغَيرِ عَمَلٍ جَهلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵99۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جستجوى رتبه و مقام، بدون كار و تلاش، نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَغبَةُ العاقِلِ فِي الحِكمَةِ، و هِمَّةُ الجاهِلِ فِي الحَماقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ميلِ خردمند، به حكمت است و همتِ نابخرد، در کار حماقت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَميلُ إلیٰ شِكلِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِّکل: المِثل و المذهب (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۶ «شکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، به همتاى خود، گرايش دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ يَطلُبُ الكَمالَ، الجاهِلُ يَطلُبُ المالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۰ و ۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند، در جستجوى كمال است و نابخرد، در جستجوى ثروت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَستَوحِشُ مِمّا يَأنَسُ بِهِ الحَكيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آنچه خردمند بِدان اُنس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، نابخرد از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِسانُ الجاهِلِ مِفتاحُ حَتفِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَتف: الموت... و الهلاك (لسان العرب: ج9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ «حتف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۱۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۸9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زبان نابخرد، كليد مرگ اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِسانُ الجَهلِ الخُرقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۱۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خشونت، زبان نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللِّسانُ مِعيارٌ أطاشَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطيش: الخِفّة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ «طيش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهلُ، و أَرجَحَهُ العَقلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷؛ ربيع الأبرار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زبان، ترازويى است كه كفّۀ آن را نابخردى، سبک و خردمندى، سنگين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَنِ استَغَشَّ النَّصيحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كسى است كه خيرخواه [خویش] را نیرنگباز بشمارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَد جَهِلَ مَنِ استَنصَحَ أَعداءَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۶۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد است آن كه از دشمنانش خيرخواهى طلبد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: زُهدُكَ في راغِبٍ فيكَ نُقصانُ عَقلٍ، و رَغبَتُكَ في زاهِدٍ فيكَ ذُلُّ نَفسٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، نهج البلاغة: الحكمة ۴۵۱ و فیه «نُقصان حظٍّ» بدل «نُقصان عقلٍ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى تو به كسى كه به تو راغب است، كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقلی است، و رغبت تو به كسى كه به تو بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت است، [مايۀ] خوارى نفس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: الجاهِلُ يَذُمُّ الدُّنيا و لا يَسخو بِإِخراجِ أقَلِّها، يَمدَحُ الجودَ و يَبخَلُ بِالبَذلِ، يَتَمَنَّى التَّوبَةَ بِطولِ الأَمَلِ، و لا يُعَجِّلُها لِخَوفِ حُلولِ الأَجَلِ، يَرجو ثَوابَ عَمَلٍ لَم يَعمَل بِهِ، و يَفِرُّ مِنَ النّاسِ لِيُطلَبَ، و يُخفي شَخصَهُ لِيَشتَهِرَ، و يَذُمُّ نَفسَهُ لِيُمدَحَ، و يَنهیٰ عَن مَدحِهِ و هُوَ يُحِبُّ أن لا يُنتَهیٰ مِنَ الثَّناءِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نابخرد، دنيا را مذمّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا به بخشيدن كمترين مقدارش تن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ جود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد و از بخشش، بخل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد؛ با آرزوهاى طولانى در آرزوى توبه است و توبه را از ترس آمدن مرگ، جلو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد؛ به اميد پاداشِ كارى است كه انجام نداده است؛ از مردم فرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا طلبش كنند و خود را پنهان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد تا مشهور گردد؛ خود را سرزنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا مدحش گويند؛ و ديگران را از ثناگويى نهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، با آن كه دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد كه ستايش كردن از او ادامه یابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَرَى الجاهِلَ إلّا مُفرِطاً أو مُفَرِّطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۷۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نادان را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، مگر در حال افراط یا تفریط.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يُرَى الجاهِلُ إلّا مُفَرِّطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۳ ص۱۵۴، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶9۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳9 ح999۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، جز در حال كوتاهى كردن ديده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب علیه‌السلام: ج۳ ص۵7۱ (دراسة حول المارقين وَ جذور انحرافهم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ امیر المؤمنین علیه‌السلام: ج۶ ص۲۹۳ (پژوهشی در بارۀ مارقین و ریشه‌های انحراف آنان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: إثباتُ الحُجَّةِ عَلَى الجاهِلِ سَهلٌ، و لٰكِنَّ إقرارَهُ بِها صَعبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: اقامۀ دلیل برای نابخرد، آسان است؛ امّا اقرار وی به آن، سخت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: يَمنَعُ الجاهِلَ أن يَجِدَ ألَمَ الحُمقِ المُستَقِرِّ في قَلبِهِ، ما يَمنَعُ السَّكرانَ أن يَجِدَ مَسَّ الشَّوكَةِ في يَدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: آنچه نمی‌گذارد نابخرد، درد حماقت را در جان خود احساس کند، همان است که نمی‌گذارد مست، فرو رفتن خار را در دست خود، احساس كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مُعاداةُ الرِّجالِ مِن شِيَمِ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح9۷۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۸ ح9۰۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دشمنى با مردمان، از خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَعرِفُ تَقصيرَهُ، و لا يَقبَلُ مِنَ النَّصيحِ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳9۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، كوتاهى خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و از خيرخواهش چیزی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: أوَّلُ رَأيِ العاقِلِ آخِرُ رَأيِ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: آغاز فکر خردمند، انتهای فکر نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما أعجَبَ بِرَأيِهِ إلّا جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح9۴۷۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: تنها جاهل است كه شيفتۀ رأى خويش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ لا يَرتَدِعُ، و بِالمَواعِظِ لا يَنتَفِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ و فيه صدره إلى قوله «لا يرتدع».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد (هيچ نهى‌ای در او اثر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند) و اندرزها سودش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه: مَن لَم يَرتَدِع يَجهَل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه [از گناهان] باز نايستد، نابخردى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: فِكرُ الجاهِلِ غَوايَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۳۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انديشۀ نابخرد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: غَضَبُ الجاهِلِ في قَولِهِ، و غَضَبُ العاقِلِ في فِعلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خشم نابخرد، در گفتار اوست و خشم خردمند در رفتارش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأيُ الجاهِلِ يُردي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: انديشۀ (نظرِ) نابخرد، نابود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ضالَّةُ الجاهِلِ غَيرُ مَوجودَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدۀ نادان، وجود ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَثرَةُ الأَمانيِّ مِن فَسادِ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰9۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فراوانى آرزوها، از تباهى خرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الأَمانِيُّ هِمَّةُ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: آرزوها همّت نابخردان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غِنَى العاقِلِ بِعِلمِهِ، غِنَى الجاهِلِ بِمالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۸۱ و ۶۳۸۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۶۷ و ۵۸۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سرمايۀ خردمند، دانش اوست و سرمايۀ نابخرد، ثروت او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ثَروَةُ الجاهِلِ في مالِهِ و أمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ثروتِ نابخرد، در دارايى و آرزوى اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ الجاهِلَ مِن جَهلِهِ في إغواءٍ، و مِن هَواهُ في إغراءٍ، فَقَولُهُ سَقيمٌ و فِعلُهُ ذَميمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد از روى نابخردى در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كردن است و از روى هوا در فريب است. از اين رو، گفتار او بيمار و رفتارش نكوهيده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مِن أخلاقِ الجاهِلِ الإِجابَةُ قَبلَ أن يَسمَعَ، وَ المُعارَضَةُ قَبلَ أن يَفهَمَ، وَ الحُكمُ بِما لا يَعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، نزهة الناظر: ص۱۷۴ ح۳۶۴، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از ویژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخرد، پاسخ گفتن پیش از شنیدن و مخالفت کردن پیش از فهمیدن و حکم دادن به چیزى است که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: کَفَیٰ بِخَشیَةِ اللهِ عِلماً، و كَفَىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالاِغتِرارِ بِهِ جَهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵؛ شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۶ عن ابن مسعود من دون إسنادٍ إلی أحد من أهل البیت علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بیم از خداوند، در دلالت بر دانایی بس است و فریفته شدن به [کَرَمِ] او، بر نابخردی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العاقِلُ غَفورٌ، وَ الجاهِلُ خَتورٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخترُ: شبيه بالغدر والخديعة، وقيل: هو الخديعة بعينها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲9 «ختر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خردمند، بخشاينده است و نابخرد، فريبكار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة - فيما نَسَبَهُ إِلَى الإمام الصادق علیه‌السلام -: مَن حَكَمَ بِخَبَرٍ بِلا مُعايَنَةٍ فَهُوَ جاهِلٌ مَأخوذٌ بِجَهلِهِ، وَ مَأثومٌ بِحُكمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشریعة علیه‌السلام - در سخنى که به امام صادق علیه‌السلام نسبت داده است -: هر کس بر پایۀ خبر و بدون دیدن [و آگاهی] حکم دهد، نابخردی است که به خاطر نابخردی‌اش بازخواست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در حکم دادنش گنهکار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: تَعَجُّبُ الجاهِلِ مِنَ العاقِلِ أكثَرُ مِن تَعَجُّبِ العاقِلِ مِنَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: شگفتىِ نابخرد از خردمند، بيشتر از شگفتىِ خردمند از نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي علیه‌السلام: الجاهِلُ أسيرُ لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۱۶ ح۴۸۲، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام: نابخرد، اسير زبان خويش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الهُزءُ فُكاهَةُ السُّفَهاءِ، و صِناعَةُ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۱۸ ح۴9۰، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام: مسخره كردن، شوخى ابلهان و كار نابخردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: بِحَقٍّ أقولُ لَكُم، إنَّ الحَكيمَ يَعتَبِرُ بِالجاهِلِ، وَ الجاهِلُ يَعتَبِرُ بِهَواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: به راستى به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: انسانِ حكيم از نابخرد، پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و نابخرد، از هواى نفْس خويش.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره به اين كه حكيم حتى از كارهايى كه نادان انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و از آن اجتناب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، ولى نادان تنها در پى هوس خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، تو گويى پند آموزى جز آن ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جنود-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: جُنُود الجَهلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لشکریان جهل (نابخردی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة بن مهران: كُنتُ عِندَ أبي عَبدِاللّهِ علیه‌السلام و عِندَهُ جَماعَةٌ مِن مَواليهِ، فَجَریٰ ذِكرُ العَقلِ وَ الجَهلِ، فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ علیه‌السلام: اِعرِفُوا العَقلَ و جُندَهُ وَ الجَهلَ و جُندَهُ، تَهتَدوا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ سَماعَةُ: فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، لا نَعرِفُ إلّا ما عَرَّفتَنا، فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ علیه‌السلام: إنَّ اللّهَ عزّ و جلّ خَلَقَ العَقلَ - و هُوَ أَوَّلُ خَلقٍ مِنَ الرّوحانِيّينَ عَن يَمينِ العَرشِ - مِن نورِهِ، فَقالَ لَهُ: أدبِر فَأَدبَرَ؛ ثُمَّ قالَ لَهُ: أَقبِل فَأَقبَلَ، فَقالَ اللّهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ: خَلَقتُكَ خَلقاً عَظيماً و كَرَّمتُكَ عَلیٰ جَميعِ خَلقي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ خَلَقَ الجَهلَ مِنَ البَحرِ الأُجاجِ ظُلمانِيّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لیس المراد بالجهل هنا الجهل المرکّب؛ أعني الصور العلمیة الغیر مطابقة للواقع، و لا الجهل البسیط؛ أعني عدم العلم عمّا من شأنه العلم؛ لأنّ إطاعته و عصیانه غیر متصوّرة... لأنّ الجهل بهذین المعنیین من جنود الجهل المذکور هنا، و جُند الشئ غیره، و لأنّ الجهل بالمعنی الثاني أمرٌ عدميّ، و الأعدام غیر مخلوقة، سواء کانت مسلوباتٍ محضةً أو ملکاتٍ. بل المراد به مبدأ الشرور و المقابح، کما أنّ المراد بالعقل مبدأ الخیرات و المحاسن(شرح اُصول الكافي للمازندراني: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶) و راجع: شرح حديث جنود عقل و جهل للسيّد روح اللّٰه الخمیني: ص۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَهُ: أدبِر فَأَدبَرَ، ثُمَّ قالَ لَهُ: أقبِل فَلَم يُقبِل، فَقالَ لَهُ: اِستَكبَرتَ، فَلَعَنَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جَعَلَ لِلعَقلِ خَمسَةً و سَبعينَ جُنداً، فَلَمّا رَأَى الجَهلُ ما أكرَمَ اللهُ بِهِ العَقلَ و ما أَعطاهُ، أضمَرَ لَهُ العَداوَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الجَهلُ: يا رَبِّ، هٰذا خَلقٌ مِثلي خَلَقتَهُ و كَرَّمتَهُ و قَوَّيتَهُ و أنَا ضِدُّهُ و لا قُوَّةَ لي بِهِ، فَأَعطِني مِنَ الجُندِ مِثلَ ما أعطَيتَهُ، فَقالَ: نَعَم، فَإِن عَصَيتَ بَعدَ ذٰلِكَ أخرَجتُكَ و جُندَكَ مِن رَحمَتي، قالَ: قَد رَضيتُ. فَأَعطاهُ خَمسَةً و سَبعينَ جُنداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ مِمّا أَعطَى العَقلَ مِنَ الخَمسَةِ وَ السَّبعينَ الجُندَ: الخَيرُ و هُوَ وَزيرُ العَقلِ، و جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ و هُوَ وَزيرُ الجَهلِ، وَ الإِيمانُ و ضِدَّهُ الكُفرَ، وَ التَّصديقُ و ضِدَّهُ الجُحودَ، وَ الرَّجاءُ و ضِدَّهُ القُنوطَ، وَ العَدلُ و ضِدَّهُ الجَورَ، وَ الرِّضا و ضِدَّهُ السَّخَطَ، وَ الشُّكرُ و ضِدَّهُ الكُفرانَ، وَ الطَّمَعُ و ضِدَّهُ اليَأسَ، وَ التَّوَكُّلُ و ضِدَّهُ الحِرصَ، وَ الرَّأفَةُ و ضِدَّهَا القَسوَةَ، وَ الرَّحمَةُ و ضِدَّهَا الغَضَبَ، وَ العِلمُ و ضِدَّهُ الجَهلَ، وَ الفَهمُ و ضِدَّهُ الحُمقَ، وَ العِفَّةُ و ضِدَّهَا التَّهَتُّكَ، وَ الزُّهدُ و ضِدَّهُ الرَّغبَةَ، وَ الرِّفقُ و ضِدَّهُ الخُرقَ، وَ الرَّهبَةُ و ضِدَّهُ الجُرأَةَ، وَ التَّواضُعُ و ضِدَّهُ الكِبرَ، وَ التُّؤَدَةُ و ضِدَّهَا التَّسَرُّعَ، وَ الحِلمُ و ضِدَّهَا السَّفَهَ، وَ الصَّمتُ و ضِدَّهُ الهَذَرَ، وَ الاِستِسلامُ و ضِدَّهُ الاِستِكبارَ، وَ التَّسليمُ و ضِدَّهُ الشَّكَّ، وَ الصَّبرُ و ضِدَّهُ الجَزَعَ، وَ الصَّفحُ و ضِدَّهُ الاِنتِقامَ، وَ الغِنیٰ و ضِدَّهُ الفَقرَ، وَ التَّذَكُّرُ و ضِدَّهُ السَّهوَ، وَ الحِفظُ و ضِدَّهُ النِّسيانَ، وَ التَّعَطُّفُ و ضِدَّهُ القَطيعَةَ، وَ القُنوعُ و ضِدَّهُ الحِرصَ، وَ المُؤاساةُ و ضِدَّهَا المَنعَ، وَ المَوَدَّةُ و ضِدَّهَا العَداوَةَ، وَ الوَفاءُ و ضِدَّهُ الغَدرَ، وَ الطّاعَةُ و ضِدَّهَا المَعصِيَةَ، وَ الخُضوعُ و ضِدَّهُ التَّطاوُلَ، وَ السَّلامَةُ و ضِدَّهَا البَلاءَ، وَ الحُبُّ و ضِدَّهُ البُغضَ، وَ الصِّدقُ و ضِدَّهُ الكَذِبَ، وَ الحَقُّ و ضِدَّهُ الباطِلَ، وَ الأَمانَةُ و ضِدَّهَا الخِيانَةَ، وَ الإِخلاصُ و ضِدَّهُ الشَّوبَ، وَ الشَّهامَةُ و ضِدَّهَا البَلادَةَ، وَ الفَهمُ و ضِدَّهُ الغَباوَةَ، وَ المَعرِفَةُ و ضِدَّهَا الإِنكارَ، وَ المُداراةُ و ضِدَّهَا المُكاشَفَةَ، و سَلامَةُ الغَيبِ و ضِدَّهَا المُماكَرَةَ، و الكِتمانُ و ضِدَّهُ الإِفشاءَ، و الصَّلاةُ و ضِدَّهَا الإِضاعَةَ، و الصَّومُ و ضِدَّهُ الإِفطارَ، و الجِهادُ و ضِدَّهُ النُّكولَ، و الحَجُّ و ضِدَّهُ نَبذَ الميثاقِ، و صَونُ الحَديثِ و ضِدَّهُ النَّميمَةَ، و بِرُّ الوالِدَينِ و ضِدَّهُ العُقوقَ، و الحَقيقَةُ و ضِدَّهَا الرِّياءَ، وَ المَعروفُ و ضِدَّهُ المُنكَرَ، و السَّترُ و ضِدَّهُ التَّبَرُّجَ، و التَّقِيَّةُ و ضِدَّهَا الإِذاعَةَ، وَ الإِنصافُ و ضِدَّهُ الحَمِيَّةَ، وَ التَّهيِئَةُ و ضِدَّهَا البَغيَ، و النَّظافَةُ و ضِدَّهَا القَذَرَ، و الحَياءُ و ضِدَّهَا الجَلَعَ، و القَصدُ و ضِدَّهُ العُدوانَ، و الرّاحَةُ و ضِدَّهَا التَّعَبَ، و السُّهولَةُ و ضِدَّهَا الصُّعوبَةَ، و البَرَكَةُ و ضِدَّهَا المَحقَ، و العافِيَةُ و ضِدَّهَا البَلاءَ، و القَوامُ و ضِدَّهُ المُكاثَرَةَ، و الحِكمَةُ و ضِدَّهَا الهَویٰ، و الوَقارُ و ضِدَّهُ الخِفَّةَ، و السَّعادَةُ و ضِدَّهَا الشَّقاوَةَ، و التَّوبَةُ و ضِدَّهَا الإِصرارَ، و الاِستِغفارُ و ضِدَّهُ الاِغتِرارَ، و المُحافَظَةُ و ضِدَّهَا التَّهاوُنَ، و الدُّعاءُ و ضِدَّهُ الاِستِنكافَ، و النَّشاطُ و ضِدَّهُ الكَسَلَ، و الفَرَحُ و ضِدَّهُ الحُزنَ، و الاُلفَةُ و ضِدَّهَا الفُرقَةَ، و السَّخاءُ و ضِدَّهُ البُخلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَجتَمِعُ هٰذِهِ الخِصالُ كُلُّها مِن أجنادِ العَقلِ إلّا في نَبِيٍّ أو وَصِيِّ نَبِيٍّ، أو مُؤمِنٍ قَدِ امتَحَنَ اللهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ. و أمّا سائِرُ ذٰلِكَ مِن مَوالينا، فَإِنَّ أحَدَهُم لا يَخلو مِن أن يَكونَ فيهِ بَعضُ هٰذِهِ الجُنودِ حَتّیٰ يَستَكمِلَ و يَنقیٰ مِن جُنودِ الجَهلِ، فَعِندَ ذٰلِكَ يَكونُ فِي الدَّرَجَةِ العُليا مَعَ الأَنبِياءِ و الأَوصِياءِ، و إنَّما يُدرَكُ ذٰلِكَ بِمَعرِفَةِ العَقلِ و جُنودِهِ، و بِمُجانَبَةِ الجَهلِ و جُنودِهِ. وَفَّقَنَا اللهُ و إيّاكُم لِطاعَتِهِ و مَرضاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴، الخصال: ص۵۸9 ح۱۳ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي - به نقل از سَماعة بن مِهران -: در محضر امام صادق علیه‌السلام بودم و شمارى از دوستدارانش نيز نزد ايشان بودند. سخن از خرد و نابخردى به ميان آمد. امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خرد و نابخردى و سپاهيان هر يک از آن دو را بشناسيد تا در راه راست گام برداريد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت گردم! ما چيزى جز آنچه شما به ما آموخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند عزّ و جلّ خرد را - كه نخستين آفريده از روحانيانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، جوهرهاى نورانى است كه وجودشان به اجسام تعلق ندارد (ر.ک: شرح اُصول الکافی صدر المتألهين: ج۱ ص۴۰۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سمت راست عرش است - از نور خويش آفريد و به او فرمود: برگرد و او بر گشت. سپس فرمود: رو كن و او رو كرد. سپس خداوند - تبارک و تعالى - به او فرمود: تو را آفريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شگفت آفريدم، و بر همۀ آفريدگانم برترى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بخشيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس نابخردى را از درياى شور و تلخ، تاريک آفريد، و به او فرمود: برگرد و او بر گشت. سپس به او فرمود: رو كن و او رو نكرد. پس به او فرمود: بزرگى فروختى! و او را لعنت فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس براى خرد، هفتاد و پنج سرباز قرار داد. نابخردى، چون اين گراميداشت و دِهِش خداوند را به خرد ديد، دشمنى او را به دل گرفت و گفت: پروردگارا! اين نيز چون من، يک آفريده است. او را آفريدى و ارجمند داشتى و نيرومندش ساختى و من كه دشمن او هستم، در برابرش نيرويى ندارم. پس، آن اندازه سرباز كه به او دادى، به من نيز عطا كن. خدا فرمود: باشد؛ امّا اگر پس از آن، نافرمانى كردى، تو و سربازانت را از رحمتم بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. نابخردى گفت: پذيرفتم. پس، خداوند به او نيز هفتاد و پنج سرباز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در ادامه به تفصيل ذكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، هفتاد و هشت ويژگى است، و منافاتى هم ميان اين دو رقم نيست؛ زيرا يا مفهوم عدد، مورد نظر نيست، يا برخى سپاهيانى كه تكرار شده اند براى تأكيد است، يا از طرف ناسخان اضافه شده اند، يا ناسخان در برخى بندها هر دو وجه را آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، غافل از آن كه يكى بدل از ديگرى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن هفتاد و پنج سربازى كه در اختيار خرد نهاد، بدين شرح است: نيكى - كه وزير خرد است - و ضدّ آن را بدى نهاد - که آن وزير نابخردى است - و ايمان - و ضدّ آن را كفر [نهاد] - و تصديق - و ضدّ آن را انكار [نهاد] - و اميد - و ضدّ آن را نوميدى [نهاد] - و داد - و ضدّ آن را بيداد [نهاد] - و خرسندى - و ضدّ آن را ناخرسندى [نهاد] - و سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى - و ضدّ آن را ناسپاسى [نهاد] - و چشمداشت - و ضدّ آن را يأس [نهاد] - و توكّل [به خدا] - و ضدّ آن را آزمندى [نهاد] - و نرمدلى - و ضدّ آن را سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلى [نهاد] - و مهر - و ضدّ آن را خشم [نهاد] - و دانش - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانشى [نهاد] - و فهم - و ضدّ آن را حماقت [نهاد] - و خوددارى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عفّت، عبارت است از اعتدال نيروى شهوانى در هر چيزى، بدون گرايش به افراط و تفريط، يا عبارت است از نگهدارى شكم و شهوت از امور حرام و شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناک. در برابر آن، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باكى است در ارتكاب امور حرام (ر.ک: الوافى: ج۱ ص۶۶، مرآة العقول: ج۱ ص۶۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن را پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى [نهاد] - و دنياگريزى - و ضدّ آن را دنياگزينى [نهاد] - و نرمش - و ضدّ آن را درشتى [نهاد] - و بيمناكى - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باكى [نهاد] - و فروتنى - و ضدّ آن را خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى [نهاد] - و درنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى - و ضدّ آن را شتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى [نهاد] - و بردبارى - و ضدّ آن را سَبُكى [نهاد] - و سكوت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى زبان در كام كشيدن از آنچه بِدان نياز و در آن سودى نيست (ر.ک: شرح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى الكافى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن را ورّاجى [نهاد] - و گردن نهادن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه فيض می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «استسلام يعنى اطاعت و انقياد از هر آنچه حق است، و تسليم يعنى اذعان به حق بدون تزلزل و اضطراب» (ر.ک: الوافى: ج۱ ص۶۷، شرح ملّا صالح مازندرانى: ج۱ ص۳۰۹، مرآة العقول: ج۱ ص۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن را گردنكشى [نهاد] - و پذيرفتن - و ضدّ آن، دودلى را [نهاد] - و شكيبايى - و ضدّ آن، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى را [نهاد] - و عفو كردن - و ضدّ آن، انتقام را [نهاد] - و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى و توانگرى، در اين جا، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى و توانگرى نفس است نه توانگرى مالى؛ زيرا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بسا خردمندى كه نادار و درويش است (ر.ک: حاشیۀ ميرزا رفيعا: ص۶۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- و ضدّ آن، گداصفتى را [نهاد] - و يادآورى - و ضدّ آن، غفلت را [نهاد] - و به ياد سپردن - و ضدّ آن، فراموشى را [نهاد] - و پيوستن - و ضدّ آن، بريدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد، پيوستن و ارتباط با خويشاوندان است كه ضدّ آن، بريدن از خويشاوندان است (ر.ک: لسان العرب: ج۸ ص۲۸۰ مادّۀ «قطع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را [نهاد] - و قناعت - و ضدّ آن، آزمندى را [نهاد] - و كمک كردن مالى - و ضدّ آن، دريغ ورزيدن را [نهاد] - و دوستى خالصانه - و ضدّ آن، دشمنى كينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزانه را [نهاد] - و پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى - و ضدّ آن، پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى را [نهاد] - و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى - و ضدّ آن، نافرمانى را [نهاد] - و خضوع - و ضدّ آن، برترى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويى (/ خودبرتربينى) را [نهاد] - و سلامت - و ضدّ آن را بلا [نهاد] - و عشق - و ضدّ آن را نفرت [نهاد] - و راستى - و ضدّ آن را دروغ [نهاد] - و درست - و ضدّ آن را نادرست [نهاد] - و امانت - و ضدّ آن را خيانت [نهاد] - و ناب و خالص بودن - و ضدّ آن را آميختگى و ناخالصى [نهاد] - و زيركى - و ضدّ آن را گولى [نهاد] - و فهميدگى - و ضدّ آن را ابلهى [نهاد] - و شناخت - و ضدّ آن را نشناختن [نهاد] - و مدارا - و ضدّ آن را ستيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى [نهاد] - و يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگى - و ضدّ آن را نيرنگبازى [نهاد] - و پنهاندارى - و ضدّ آن را فاش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى [نهاد] - و نماز [درست] - و ضدّ آن را تباه كردن [نماز] [نهاد] - و روزه - و ضدّ آن را روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوارى [نهاد] - و جهاد - و ضدّ آن را خوددارى از جهاد [نهاد] - و حج - و ضدّ آن را وا نهادن اين پيمان [نهاد] - و سخندارى - و ضدّ آن را سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چينى [نهاد] - و فرمان بردن از پدر و مادر - و ضدّ آن را نافرمانى [نهاد] - و روراستى - و ضدّ آن را رياست [نهاد] - و معروف - و ضدّ آن را منكر [نهاد] - و پوشش - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجابى [نهاد] - و رازدارى - و ضدّ آن را پخش كردن [راز] [نهاد] - و انصاف - و ضدّ آن را جانبدارى [نهاد] - و آمادگى حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى - و ضدّ آن را از حد گذشتن [نهاد] - و پاكيزگى - و ضدّ آن را پستى [نهاد] - و آزرم - و ضدّ آن را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرمى [نهاد] - و ميانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى - و ضدّ آن را زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى [نهاد] - آسودگى - و ضدّ آن را رنج و زحمت [نهاد] - و آسانى - و ضدّ آن را سختى [نهاد] - و بالندگى - و ضدّ آن را كاهندگى [نهاد] - و آسايش - و ضدّ آن را گرفتارى [نهاد] - و بسندگى - و ضدّ آن را فزونخواهى [نهاد] - و فرزانگى - و ضدّ آن را هوس [نهاد] - و سنگينى - و ضدّ آن را سبكى [نهاد] - و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختى - و ضدّ آن را شوربختى [نهاد] - و دست كشيدن از گناه - و ضدّ آن را ادامه دادن به گناه [نهاد] - و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى - و ضدّ آن را غفلت [نهاد] - و نگهدارى - و ضدّ آن را سهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگارى [نهاد] - و دعا كردن - و ضدّ آن را سر باز زدن [نهاد] - و كوشايى - و ضدّ آن را تنبلى [نهاد] - و شادى - و ضدّ آن را اندوه [نهاد] - و پيوستگى - و ضدّ آن را جدايى [نهاد] - و سخاوت - و ضد آن را بُخل نهاد -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سربازانِ خرد، تنها در پيامبر يا وصىّ پيامبر و يا مؤمنى كه خداوند دلش را براى ايمان خالص ساخته است، به طور كامل گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند؛ امّا بقيّۀ دوستداران ما، در هر يک از آنان، برخى از اين سربازان وجود دارند تا آن كه كامل گردد و از سربازان نابخردى پيراسته شود. در اين هنگام، با پيامبران و اوصيا در بالاترين درجه خواهد بود و اين، تنها با شناخت خرد و سربازانش و دورى كردن از نابخردى و سربازانش به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. خداوند، ما و شما را به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى از خويش و موجبات خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش موفّق بدارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: سِلاحُ الجَهلِ السَّفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۵۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزار نابخردى، سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الکتاب و السنَّة: ج۵ ص۴۳9 (الإنسان / تعریف الإنسان / ترکیب العقل و الشهوة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ قرآن و حدیث: ج۹ ص۲۹ (انسان / تعریف انسان / ترکیب خِرد و خواهش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أجهل-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: أَجهَلُ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جاهل‌ترینِ (نابخردترینِ) مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أنقَصُ النّاسِ عَقلاً أطوَعُهُم لِلشَّيطانِ و أعمَلُهُم بِطاعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ عن زيد بن علي عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ:، الأوائل للطبراني: ص۲۲، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردترينِ مردمان، رام ترينِ آنان در برابر شيطان و عامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آنان به دستورهاى وى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أنقَصُ النّاسِ عَقلاً أخوَفُهُم لِلسُّلطانِ و أَطوَعُهُم لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردترينِ مردم، كسى است كه از پادشاه، بیشتر بترسد و بيشتر، از او پيروى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أنقَصُ النّاسِ عَقلاً مَن ظَلَمَ دونَهُ، و لَم يَصفَح عَمَّنِ اعتَذَرَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، نزهة الناظر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۷۸ ح۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردترينِ مردم، كسى است كه به زيردستان، ستم روا دارد و از كسى كه عذر آورده، نگذرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ أجهَلَ النّاسِ مَن لَم يَعرِف قَدرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۵ عن طليق؛ نهج البلاغة: الخطبة ۱۶، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابِخْردترينِ مردم، كسى است كه اندازۀ خود را نداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا جَهلَ أعظَمُ مِن تَعَدِّي القَدرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۷ ح99۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گذشتن از حد و اندازۀ خود نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أعظَمُ الجَهلِ جَهلُ الإِنسانِ أمرَ نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳9 ولیس فيه «أمر».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نابخردى، ناآگاهى انسان به نفسِ خويشتن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: أجهَلُ الجُهّالِ مَن عَثَرَ بِحَجَرٍ مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نابخردترينِ نابخردان، كسى است كه بر يک سنگ، دو بار بلغزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أجهَلُ النّاسِ مُسيءٌ مُستَأنِفٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردترينِ مردم، بدكارِ تكرار كننده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أعقَلُ النّاسِ مُحسِنٌ خائِفٌ، و أجهَلُهُم مُسيءٌ آمِنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، إرشاد القلوب: ص۱۱۳ نحوه و فیه «روي»، تنبیه الخواطر: ج۱ ص۸۷ من دون إسنادٍ إلی النبيّ أو أحد من أهل البیت:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خردمندترينِ مردم، نيكوكارِ ترسان [از كيفر خدا] است و نابخردترينِ آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بدكارِ آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطر [از عذاب خدا].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أجهَلُ النّاسِ المُغتَرُّ بِقَولِ مادِحٍ مُتَمَلِّقٍ؛ يُحَسِّنُ لَهُ القَبيحَ و يُبَغِّضُ إلَيهِ النَّصيحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷9۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردترينِ مردم، كسى است كه فريفتۀ سخنان ستايندۀ چاپلوسى شود كه زشت را در نظر او زيبا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايانَد و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماى خيرخواه را منفور او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غايَةُ الجَهلِ تَبَجُّحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتبجّح: أي يتعظّم و يفتخر (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۶ «بجح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَرءِ بِجَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۷۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اوج نابخردى، اين است كه آدمى به نادانى خود ببالد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: غايَةُ الجَهالَةِ إِضاعَةُ الوُدِّ و خِيانَةُ العَهدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نهایت نابخردی، تباه کردن دوستی و پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأسُ الجَهلِ الخُرقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اوج نابخردی، درشتی [و بدخویی] کردن با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أعظَمُ الجَهلِ: مُعاداةُ القادِرِ، وَ مُصادَقَةُ الفاجِرِ، وَ الثِّقَةُ بِالغادِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نابخردى، دشمنى با توانمند، دوستى با تبهكار و اعتماد به نيرنگباز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأسُ الجَهلِ مُعاداةُ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اوج نابخردى، دشمنى با مردم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: تَكَثُّرُكَ بِما لا يَبقیٰ لَكَ و لا تَبقیٰ لَهُ مِن أعظَمِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۳ ص۳۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين نابخردى، اين است كه آنچه را براى تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و تو براى آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانى، زياد جمع كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَثرَةُ الخَطَأِ تُنذِرُ بِوُفورِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰9۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فراوانی خطا، نابخردی فراوان را هشدار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأسُ الجَهلِ الجَورُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ستمگرى، اوج نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا جَهلَ كَالتَّبذيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۶ ص۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۴۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۲ ح9۶۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هیچ نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای چون ولخرجی نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-ذم-الجهل-و-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: ذَمُّ الجَهلِ وَ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش جهل و جاهل (نابخردی و نابخرد)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إنَّا عَرَضْنَا ٱلَامَانَةَ عَلَى ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَ ٱلَارْضِ وَ ٱلْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أن يَحْمِلْنَهَا وَ أشْفَقْنَ مِنْهَا وَ حَمَلَهَا ٱلْإِنسَـٰنُ إنَّهُ كَانَ ظَـلُوما جَهُولاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ما امانت [الهى] را بر آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين و كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها عرضه داشتيم. آنها از پذيرفتنش خوددارى ورزيدند و از آن ترسيدند؛ ولى انسان، آن را پذيرفت. به راستى كه او ستمكارى نابخرد بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إنَّ شَرَّ ٱلدَّوَابِّ عِندَ ٱللهِ ٱلصُّمُّ ٱلْبُكْمُ ٱلَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قطعاً بدترين جنبندگان نزد خدا، كران و لالانى هستند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۶7، هود: ۲9و ۴۶، یوسف: ۸9، النمل: ۵۵، الزمر: ۶۴، الأحقاف: ۲۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۶۷، هود: آیۀ ۲۹ و ۴۶، یوسف: آیۀ ۸۹، نمل: آیۀ ۵۵، زمر: آیۀ ۶۴، احقاف: آیۀ ۲۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ كانَ يوصي بِهِ أصحابَهُ -: تَعاهَدوا أمرَ الصَّلاةِ... ثُمَّ أداءَ الأَمانَةِ، فَقَد خابَ مَن لَيسَ مِن أهلِها، إنَّها عُرِضَت عَلَى السَّماواتِ المَبنِيَّةِ، وَ الأَرَضينَ المَدحُوَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَحا يَدحو: بَسَطَ وَوَسّعَ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶ «دحا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الجِبالِ ذاتِ الطّولِ المَنصوبَةِ، فَلا أطوَلَ و لا أعرَضَ و لا أعلیٰ و لا أعظَمَ مِنها، و لَوِ امتَنَعَ شَيءٌ بِطولٍ أو عَرضٍ أو قُوَّةٍ أو عِزٍّ لَامتَنَعنَ، و لٰكِن أشفَقنَ مِنَ العُقوبَةِ، و عَقَلنَ ما جَهِلَ مَن هُوَ أضعَفُ مِنهُنَّ، و هُوَ الإِنسانُ، (إِنَّهُ كَانَ ظَـلُوما جَهُولاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱99، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن عقيل الخزاعي نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ايشان در سفارش به ياران خود -: از نماز، مراقبت كنيد... و ديگر، آن كه امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار باشيد؛ زيرا كسى كه امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار نيست، زيانكار است. امانت، به آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى افراشته و زمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گسترده و كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بلند، عرضه شد؛ زيرا چيزى بالاتر و گسترده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و بلندتر و بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اينها نبود. اگر بنا بود چيزى به خاطر درازى يا پهنى يا نيرومندى و يا صلابت، امانت را نپذيرد، هر آينه، اين سه بودند؛ امّا از عقوبت ترسيدند و چيزى را دانستند كه موجود ناتوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آنها ندانست، و او انسان است. (به راستى كه او ستمكارى نابخرد بود).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: صَديقُ كُلِّ امرِیءٍ عَقلُهُ، و عَدُوُّهُ جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۰ عن الحسن بن جهم عن الإمام الرضا علیه‌السلام، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ کلاهما عن الإمام الرضا علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: دوست هر كس، خِرد اوست و دشمنش، نابخردى او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّما يُدرَكُ الخَيرُ كُلُّهُ بِالعَقلِ، و لا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴، غرر الحكم: ج۶ ص۴۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۶۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و ليس فيه صدره، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳؛ مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ عن مجمع بن جارية.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خير و خوبى، تماماً با خرد به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و كسى كه خرد ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: يا عَلِيُّ، لا فَقرَ أَشَدُّ مِنَ الجَهلِ، و لا مالَ أَعوَدُ مِنَ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ عن السريّ بن خالد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، کتاب من لا یحضره الفقیه: ج۴ ص۳۷۲ ح۵۷۶۲ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۸ عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به على علیه‌السلام -: اى على! هيچ فقرى بدتر از نابخردى (عدم تعقّل) نيست و هيچ سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سودمندتر از خِرد نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أفضَلُ العِبادَةِ تَركُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص9۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۵۸۴ نقلاً عن الديلمي عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: برترین عبادت، ترک نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: طوبیٰ لِمَن تَرَكَ الجَهلَ، و آتَى الفَضلَ، و عَمِلَ بِالعَدلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ الرقم۲۴۵ عن زيد بن أسلم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خوشا به حال کسی که نابخردی را فرو گذارد و زیادی مالش را ببخشد و به عدالت رفتار کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: لا اُحِبُّ الشَّيخَ الجاهِلَ، و لَا الغَنِيَّ الظَّلومَ، و لَا الفَقيرَ المُختالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ عن ابن سنان عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قرب الاسناد: ص۸۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال نابخرد و توانگر ستمگر و فقیر متکبّر را دوست ندارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: الزّاهِدُ الجاهِلُ مَسخَرَةُ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: پارساى نابخرد، بازیچۀ شيطان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا غِنیٰ كَالعَقلِ، و لا فَقرَ كَالجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۵۴، مشکاة الأنوار: ص۴۳۷ ح۱۴۶۸، روضة الواعظین: ج۱ ص۳۶ ح۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سان خردمندى نيست و هيچ تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مانند نابخردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا عَدُوَّ أضَرُّ مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴، كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵؛ حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ الرقم۲۴۲ عن عائذ بن حبيب عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ دشمنى، زيانبارتر از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عِبادَ اللهِ! لا تَركَنوا إلیٰ جَهالَتِكُم، و لا تَنقادوا لِأَهوائِكُم؛ فَإِنَّ النّازِلَ بِهٰذَا المَنزِلِ نازِلٌ بِشَفا جُرُفٍ هارٍ، يَنقُلُ الرَّدیٰ عَلیٰ ظَهرِهِ مِن مَوضِعٍ إلیٰ مَوضِعٍ لِرَأيٍ يُحدِثُهُ بَعدَ رَأيٍ، يُريدُ أن يُلصِقَ ما لا يَلتَصِقُ، و يُقَرِّبَ ما لا يَتَقارَبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ ح99۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بندگان خدا! به نابخردی خود اعتماد نکنید و در بند هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان نیفتید که اگر کسی به چنین منزلی وارد گردد، به کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند که بر کنارۀ راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبی ایستاده که سیل از زیر، آن را برده و سستش نموده است [و] هلاکتش را بر دوش به این سو و آن سو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد؛ چون نظرش بنیانی ندارد و پیوسته تغییر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد چیزی را بچسباند که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبد و چیزی را نزدیک کند که نزدیک نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ فِي الإِنسانِ أضَرُّ مِنَ الآكِلَةِ فِي البَدَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى براى انسان، زيانبارتر از [بيمارى] خوره (جُذام) براى بدن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أسوَأُ السُّقمِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناگوارترين بيمارى، نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ أدوَأُ الدّاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ح99۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردی، بدترين درد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا داءَ أعيیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَيَّ بالأمرِ و عَیِيَ: عجز عنه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ «عیا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰، مئة كلمة للجاحظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9؛ شرح ابن ميثم على المئة كلمة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، ناتوان كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از نابخردی (عدم تعقّل) نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ داءٌ و عَياءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸9، عیون الحکم و المواعظ: ص۳۰ ح۴۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، بيمارى و سستى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: دولَةُ الجاهِلِ كَالغَريبِ المُتَحَرِّكِ إلَى النُّقلَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دولت نابخرد، مانند غريبى است كه براى نقل مكانْ در حركت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن لا عَقلَ لَهُ لا تَرتَجيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به آن كه از خِرَد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است، اميدوار مباش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِسانُ البَرِّ يَأبیٰ سَفَهَ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زبان نيكوكار، [مهار دارد و] به سانِ زبان نابخردان، سبکی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَردَعُ الجَهولَ إلّا حَدُّ الحُسامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۱۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد را جز تيزىِ شمشير، چیزی باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذَمِّ أهلِ البَصرَةِ بَعدَ وَقعَةِ الجَمَلِ -: أرضُكُم قَريبَةٌ مِنَ الماءِ، بَعيدَةٌ مِنَ السَّماءِ، خَفَّت عُقولُكُم، و سَفِهَت حُلومُكُم، فَأَنتُم غَرَضٌ لِنابِلٍ، و اُكلَةٌ لآكِلٍ، و فَريسَةٌ لِصائِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴، الجمل: ص۴۰۷، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷۶ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نكوهش بصريان، پس از جنگ جمل -: سرزمين شما به آب، نزديک و از آسمان، دور است. شما مردمانى سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغز و سست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد. از اين رو [همواره] هدفى براى تيرانداز و لقمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى خورنده و شكارى براى شكارچى هستید.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى الحديد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: قبلاً توضيح داديم و گفتيم كه بصره دو بار در آب درياى فارس غرق شد. مرادش از جملۀ «به آب، نزديک است» يعنى به غرق شدن و زير آب رفتن، نزديک است، و امّا جملۀ «از آسمان، دور است»، دانشمندان علم هيئت و دانش نجوم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند كه دورترين نقطۀ زمين از آسمان، «اُبُلّه» است و اين با سخن آنان سازگارى دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى دورى از آسمان در اين جا، دور بودن آن نقطۀ خاصّ زمين از دايرۀ معدّل النهار است. شهرها از اين جهت متفاوت اند. رصدها و ابزارهاى نجومى ثابت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه دورترين نقطۀ مسكونى از دايرۀ معدّل النهار، اُبُلّه است و ابلّه، همان كرسى بصره است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مطلب از اختصاصات امير مؤمنان علیه‌السلام است؛ زيرا او از موضوعى خبر داده كه عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با آن آشنايى نداشتند و متوجّه آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ بلكه فقط دانشمندان نكته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنج و باريک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بين، آن را در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و اين، از اسرار و مطالب غريبِ بديع آنان است» (شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ج۱ ص۲۶۸). احتمال هم دارد كه مراد از دورى بصره از آسمان، دورى از آسمان رحمت و آمادگى داشتن براى نزول عذاب باشد (ر.ک: بحار الأنوار: ج۳۲ ص۲۴۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أعظَمُ المَصائِبِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصيبت، نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مِن أشَدِّ المَصائِبِ غَلَبَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 ح9۳۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مصيبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، غلبۀ نابخردى [بر انسان] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شَرُّ المَصائِبِ الجَهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترينِ مصيبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، نابخردى (عدم تعقّل) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: سُلطانُ الجاهِلِ يُبدي مَعايِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سيطره (یافتنِ) نابخرد، عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را آشكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نِعمَةُ الجاهِلِ كَرَوضَةٍ عَلیٰ مَزبَلَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح99۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۷ ح9۱۵۷ و فيهما «نِعَم الجهّال» بدل «نعمة الجاهل»؛ ينابيع المودّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷، مئة كلمة للجاحظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نعمت در دست نابخرد، مانند گلزارى است در زباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُلَّما حَسُنَت نِعمَةُ الجاهِلِ ازدادَ قُبحاً فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱9۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶99؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ ح9۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که در دست نابخرد است، هر چه نیکوتر باشد، زشتی او در آن نعمت بیشتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَبيحٌ عاقِلٌ خَيرٌ مِن حَسَنٍ جاهِلٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقال المحدّث الأرموي في تعليقة على ضبط الحديث ما معناه: ويمكن أن تُقرأ بالإضافة؛ أي إضافة «قبيح» و «حسن»، فتكون «قبيحُ عاقلٍ خيرٌ من حُسنِ جاهِلٍ» فيكون المعنى حينئذٍ مختلفاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۰۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: زشت خردمند، بهتر از زيباى نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَداوَةُ العاقِلِ خَيرٌ مِن صَداقَةِ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲9۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دشمنى خردمند، بهتر است از دوستى نابخرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أبغَضُ الخَلائِقِ إلَى اللهِ تَعالىٰ الجاهِلُ؛ لِأَنَّهُ حَرَمَهُ ما مَنَّ بِهِ عَلیٰ خَلقِهِ، و هُوَ العَقلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مبغوض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان نزد خداوند متعال، نابخرد است؛ چرا كه خداوند، او را از نعمت عقل كه بر همۀ بندگانش ارزانى داشته، محروم كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما أوقَحَ الجاهِلَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ح9۵۸۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، چه قدر وقیح است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: وَيلٌ لِمَن تَمادیٰ في جَهلِهِ، و طوبیٰ لِمَن عَقِلَ وَ اهتَدیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۸9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۵ ح9۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: وای بر کسی که جهلش طول بکشد! و خوش به حال کسی که خرد (تعقّل) ورزد و هدایت یابد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَمَلُ الجاهِلِ وَبالٌ، و عِلمُهُ ضَلالٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كار نابخرد، مايۀ زيان است و دانش او، مايۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أشقَى النّاسِ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدفرجام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردمان، کسی است که تعقّل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (خِردوَرز نیست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِلجاهِلِ في كُلِّ حالَةٍ خُسرانٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد (آن که تعقّل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند)، در همه حال، بازنده (زيانكار) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ أنكیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبّه الجهل بالعدوّ الذي ینکیٰ فیك؛ أي یصیب منك ویقتل ویجرح إلی أن یؤدّي إلی الوَهَن. قال الزبیدي: نکیٰ العدوَّ ونکیٰ فیه ینکیٰ نِکایةً: إذا أصاب منه و قتل فیه و جرح فَوَهَنَ لذلك (تاج العروس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ «نکي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدُوٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابِخردی، كُشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين دشمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا سَوءَةَ أشيَنُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّین: العیب (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ «شین»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ ح9۷۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ كار زشتى، رسوايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بيش از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: ما أقبَحَ بِالصَّبيحِ الوَجهِ أن يَكونَ جاهِلاً! كَدارٍ حَسَنَةِ البِناءِ و ساكِنُها شَرٌّ، و كَجَنَّةٍ يَعمُرُها بومٌ، أو صِرمَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصِّرمَة: هي القطع من الإبل و الغنم (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ «صرم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَحرُسُها ذِئبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: چه قدر زشت است براى انسانِ خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهره كه نابخرد باشد، مانند خانۀ زيبايى كه ساكنانش پليد باشند، و يا باغى كه جغد، آن را آباد كند، يا گلۀ شترانى كه گرگى از آن پاسدارى كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ هُوَ الكَيِّسُ الفَطِنُ... مَنفِيّاً جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ و ۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يونس عن الإمام الصادق علیه‌السلام، صفات الشيعة: ص99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ عن الإمام الصادق عن أبیه عنه علیهم‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ و فیهما ذیله و «متغيّباً» بدل «منفيّاً»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: مؤمن، انسانى زيرک و باهوش است... و نابخردى در او نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ أوحیٰ إلیٰ دانِيالَ: إنَّ أمقَتَ عَبيدي إلَيَّ الجاهِلُ المُستَخِفُّ بِحَقِّ أهلِ العِلمِ، التّارِكُ لِلاِقتِداءِ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن أبي حمزة، منية المريد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خداوند متعال به دانيال علیه‌السلام وحى فرمود كه: «منفورترينِ بندگانم در نزد من، آن نابِخْردی است كه حقّ [و حرمت] اهل دانش را سبُک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد و آنان را سرمشق خويش قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - مِن دُعائِهِ عِندَ الصَّباحِ -: و إِنّي لِنَفسي لَظَلومٌ، و بِعُذري لَجَهولٌ، إلّا أن تَرحَمَني و تَعودَ بِحِلمِكَ عَلَيَّ، و تَدرَأَ عِقابَكَ، و تَلحَظَني بِالعَينِ الَّتي هَدَيتَني بِها مِن حَيرَةِ الشَّكِّ، و رَفَعتَني بِها مِن هُوَّةِ الجَهلِ، و نَعَشتَني بِها مِن فِتنَةِ الضَّلالَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ نقلاً عن مجموع الدعوات لمحمّد بن هارون التلّعُكبري، مهج الدعوات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در دعای صباح -: و بی گمان، من بر خویش بسیار ستمگرم و عذری برای خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم، مگر آن که تو بر من رحم کنی و با بردباری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات به سوی من باز گردی و کیفرت را از من برداری و به دیدۀ هدایت به من بنگری و مرا از سرگشتگی تردید برهانی و از قعر چاه جهل (نابِخْردی) بر فرازی و از فتنۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی بر کشی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا مُصيبَةَ أعظَمُ مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۷۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸ ح99۵۱ کلاهما عن الإمام عليّ علیه‌السلام و فيهما «أشدّ» بدل «أعظم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هيچ بدبختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ... يَكيعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطريحي: في حديث صفات المؤمن: «يَكيع عن الخنا و الجهل»؛ أي يهابهما و يجبن عنهما؛ يقال: كِعتُ عن الشيء، إذا هِبته وجَبُنت عنه (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰9 «كيع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الخَنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَنا: من قبيح الكلام، خَنا في منطقة يخنو خنا، مقصور. و الخَنا: الفُحش (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴ «خنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، صفات الشيعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ كلاهما بزيادة «الباطل» قبل «الخنا»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن... از هرزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى و نابخردی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام: رِياضَةُ الجاهِلِ و رَدُّ المُعتادِ عَن عادَتِهِ كَالمُعجِزِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸9، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: تربيت نابخرد و بازگرداندن آن كه به چيزى عادت كرده از عادتش، معجزه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر: قیلَ لِعیسیٰ علیه‌السلام: مَن أدَّبَكَ؟ قالَ: ما أدَّبَني أحَدٌ؛ رَأَيتُ قُبحَ الجَهلِ فَجانَبتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص9۶، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۶ ح۴۵؛ إحياء العلوم: ج۳ ص۱۰۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: به عيسى علیه‌السلام گفته شد: چه كسى تو را تربیت کرد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى مرا تربیت نکرد؛ بلكه زشتىِ نابخردى را ديدم و از آن دورى گزيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي علیه‌السلام: الجَهلُ وَ البُخلُ أذَمُّ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص۲۱۸ ح۴۳9، الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ و ليس فيه «الجهل»، الدرّ النظیم: ص۷۳۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام: نابخردی و بخل، نكوهيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ خوى‌ها هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام: الجَهلُ خَصمٌ، وَ الحِلمُ حُكمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴، نزهة الناظر: ص۲۲۶ ح۵۲۱، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: نابخردى، دشمن است و بردبارى، پادشاهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مضار-الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِثُ: مَضارُّ الجَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جهل (نابخردی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عصيان-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: عِصيانُ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نافرمانی از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَـٰهِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۸9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(گفت: آيا دانستيد وقتى كه نابخرد بوديد، با يوسف و برادرش چه كرديد؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالى: (وَإِنِّى لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَـٰـلِحا ثُمَّ ٱهْتَدَیٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: لِهٰذِهِ الآيَةِ تَفسيرٌ، يَدُلُّ ذٰلِكَ التَّفسيرُ عَلی أنَّ اللهَ لا يَقبَلُ مَن عَمِلَ عَمَلاً إلّا مِمَّن لَقِيَهُ بِالوَفاءِ مِنهُ بِذٰلِكَ التَّفسيرِ، و مَا اشتَرَطَ فيهِ عَلَى المُؤمِنينَ، قالَ: (إِنَّمَا ٱلتَّوْبَةُ عَلَى ٱللهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ ٱلسُّوءَ بِجَهَـٰـلَةٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَعني كُلَّ ذَنبٍ عَمِلَهُ العَبدُ و إن كانَ بِهِ عالِماً، فَهُوَ جاهِلٌ حينَ خاطَرَ بِنَفسِهِ في مَعصِيَةِ رَبِّهِ، و قَد قالَ في ذٰلِكَ تَبارَكَ و تَعالی يَحكي قَولَ يوسُفَ لِإخوَتِهِ: (هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَـٰهِلُونَ)؛ فَنَسَبَهُم إلَى الجَهلِ؛ لِمُخاطَرَتِهِم بِأَنفُسِهِم في مَعصِيَةِ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح9۰۴ عن أبي عمرو الزبيري، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ و فيه ذيله من «كلّ ذنب»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱؛ تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ و فيه ذيله من «كلّ ذنب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداوند متعال: (به يقين، من آمرزندۀ كسى هستم كه توبه كند و ايمان بياورد و كار شايسته نمايد و به راه راست، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود) -: اين آيه تفسيرى دارد و اين تفسير، دلالت بر آن دارد كه خداوند، فقط عمل كسى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد كه با به كار بستن آن تفسير و آنچه در آن بر مؤمنان شرط كرده است، او را ديدار كند، و فرمود: (خدا، فقط توبۀ كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد كه نابخردانه گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند)؛ يعنى هر گناهى كه بنده انجامش دهد، اگر چه آگاهانه باشد، باز نابخردى است؛ چون خود را در خطر معصيت پروردگارش انداخته است. خداوند - تبارک و تعالى - در نقل سخن يوسف علیه‌السلام به برادرانش كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (آيا دانستيد وقتى كه نابخرد بوديد، با يوسف و برادرش چه كرديد؟)، آنان را به نابخردى نسبت داده است؛ چون خود را در خطر معصيت خداوند انداختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - مِن دُعائِهِ في طَلَبِ العَفوِ وَ الاِستقالَةِ -:... و أنَا الَّذي بِجَهلِهِ عَصاكَ، و لَم تَكُن أهلاً مِنهُ لِذاكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ الدعاء ۱۶، المزار الكبير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ عن الإمام عليّ و عنه علیهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در دعای بخشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی و بازگشت -: من کسی هستم که به خاطر نابخردی‌اش نافرمانی&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کرد و تو سزاوار این نبودی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: وَيحَ العاصي ما أجهَلَهُ! و عَن حَظِّهِ ما أعدَلَهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح9۲۱۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰9۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: وای بر نافرمان، که چه قدر نابخرد است و چه قدر دور است از بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في دُعائِهِ -: أنتَ العالِمُ و أنَا الجاهِلُ، عَصَيتُكَ بِجَهلي، وَ ارتَكَبتُ الذُّنوبَ بِجَهلي، و أَلهَتنِي الدُّنيا بِجَهلي، و سَهَوتُ عَن ذِكرِكَ بِجَهلي، و رَكَنتُ إلَى الدُّنيا بِجَهلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴9، بحار الأنوار: ج9۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دعاى خود -: تو دانایی و من نادانم، به سبب نابخردی‌ام، تو را نافرمانى كردم و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مرتكب گناهان شدم و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، دنيا مرا به خود مشغول داشت و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، از ياد تو غافل گشتم و به سبب نابخردی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به دنيا ميل كردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام – في ما وَعَظَ بِهِ جَماعَةً مِنَ الشّيعَةِ و هُم ساهونَ لاهونَ -:... وَيلَكَ! إنَّما أنتَ لِصٌّ مِن لُصوصِ الذُّنوبِ؛ كُلَّما عَرَضَت لَكَ شَهوَةٌ أوِ ارتِكابُ ذَنبٍ سارَعتَ إلَيهِ و أَقدَمتَ بِجَهلِكَ عَلَيهِ فَارتَكَبتَهُ، كَأَنَّكَ لَستَ بِعَينِ اللهِ، أو كَأَنَّ اللهَ لَيسَ لَكَ بِالمِرصادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در اندرز به گروهی از شیعیان، در حالی که بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّه و غافل بودند -: وای بر تو! تو دزدی از دزدان گناهی. هر گاه شهوتی برایت نمود یابد یا موقعیت گناهی پیش آید، به سویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابی و با نابخردی به سویش گام بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری و آن را مرتکب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی. گویی که در دیدرس خدا نیستی، یا این که خداوند در کمین تو ننشسته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الکفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: الکفر&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون به آنان گفته شود: «از آنچه خدا نازل كرده است، پيروى كنيد»، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «[نه؛] بلكه از چيزى كه پدران خود را بر آن يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم». آيا هر چند پدرانشان چيزى را درک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده و به راه صواب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [، باز در خور پيروى اند]؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ ٱلَّذِى يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إلّا دُعَاءً وَ نِدَاءً صُمُّم بُكْمٌ عُمْىٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و مَثَل [دعوت كنندۀ] كافران، چون مَثَل كسى است كه حيوانى را كه جز صدا و ندايى [مبهم، چيزى] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. [آرى،] كرند، لال اند، كورند و در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإذَا نَادَيْتُمْ إلَى ٱلصَّلَوٰةِ ٱتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبا ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامى كه مردم را به نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيد، آن را به مسخره و بازى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند؛ زيرا آنان مردمى نابخردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةَ وَ كَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى وَ حَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا مَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللهُ وَ لَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر ما فرشتگان را به سوى آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاديم و [اگر] مردگان با آنان به سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و همه چیز را دسته دسته در برابر آنان گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورديم، باز هم ايمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، جز اين که خدا بخواهد؛ ولى بيشترشان نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّما يُدرَكُ الخَيرُ كُلُّهُ بِالعَقلِ، و لا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۶۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و ليس فيه صدره، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳؛ مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ عن مجمع بن جارية.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: همۀ خير (خوبى)، با خرد به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و كسى كه خرد ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: قِوامُ المَرءِ عَقلُهُ، و لا دينَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴۴ عن جابر بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مايۀ آدمى، خرد اوست و كسى كه خرد ندارد، دين ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: دينُ المَرءِ عَقلُهُ، و مَن لا عَقلَ لَهُ لا دينَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۴۲ نقلاً عن أبي الشيخ في الثواب وابن النجّار عن جابر بن عبد اللّٰه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ديندارى آدمى، به خرد اوست و آن كه خردمند نيست، دین ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما كَفَرَ الكافِرُ حَتّیٰ جَهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح9۵۵۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ كس كافر نگشت، مگر زمانی که نابخردی کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الكافِرُ خَبٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَبّ - بالفتح ـ: الخدّاع... الذي يسعى بين الناس بالفساد (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ «خبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَئيمٌ خَؤونٌ مَغرورٌ بِجَهلِهِ مَغبونٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كافر، حيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى پست و خيانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خودبين است كه فريفتۀ نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الكافِرُ فاجِرٌ جاهِلٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كافر، تبهكارى نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ إذا جَمَدَ وَجَدَ، و إذا وَجَدَ ألحَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳۴ و في نسخة: «الجاهل إذا جحد وحَّد، وإذا وحَّد ألحد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، هر گاه بخل ورزد، صاحب ثروت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و زمانى كه صاحب ثروت شود، سر از الحاد در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن خالد عن بعض أصحابنا عن الإمام الصادق علیه‌السلام: لَيسَ بَينَ الإِيمانِ وَ الكُفرِ إلّا قِلَّةُ العَقلِ. قيلَ: و كَيفَ ذاكَ - يَابنَ رَسولِ اللهِ -؟ قالَ: إنَّ العَبدَ يَرفَعُ رَغبَتَهُ إلیٰ مَخلوقٍ، فَلَو أخلَصَ نِيَّتَهُ لِلهِ لَأَتاهُ الَّذي يُريدُ في أسرَعَ مِن ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ و راجع المحاسن: ج۱ ص۳9۵ ح۸۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از محمّد بن خالد، از يكى از شيعيان -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «ميان ايمان و كفر، فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردى نيست». گفته شد: چگونه،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر پیامبر خدا؟ فرمود: «بنده، خواستِ خود را نزد مخلوق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، در حالى كه اگر نيّتش را براى خدا خالص می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، زودتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لاِبنِ جُندَبٍ -: يَابنَ جُندَبٍ، قَديماً عَمِرَ الجَهلُ و قَوِيَ أساسُهُ؛ و ذٰلِكَ لاِتِّخاذِهِم دينَ اللهِ لَعِباً، حَتّیٰ لَقَد كانَ المُتَقَرِّبُ مِنهُم إلَى اللهِ بِعِلمِهِ يُريدُ سِواهُ، اُولٰئِكَ هُمُ الظّالِمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در سفارش به ابن جُندَب -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابن جُندَب! ديرى است كه نابِخْرَدی، آباد و بنيانش نيرومند گرديده است و اين، از آن روست كه دين خدا را به بازى گرفتند تا بدان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا كه اگر كسى از ميان آنها با دانشش به خدا نزديكى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويد، [در واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] جز او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد. بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، آنان ستمكارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم: في ما وَعَظَ اللهُ عزّ و جلّ بِهِ عيسیٰ علیه‌السلام:... يا عيسیٰ، لا تُشرِك بي شَيئاً... و كُن مَعَ الحَقِّ حَيثُما كانَ و إن قُطِّعتَ و أُحرِقتَ بِالنّارِ، فَلا تَكفُر بي بَعدَ المَعرِفَةِ، فَلا تَكونَنَّ مِنَ الجاهِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ و ۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰ من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از على بن اسباط، از يكى از امامان: -: در پندهاى خداوند به عيسى علیه‌السلام چنين آمده: «... اى عيسى! چيزى را شريک من مساز... هميشه با حق باش، هر جا كه باشد، گرچه پاره پاره شوى و به آتش سوزانده شوى. پس از شناخت، به من كفر مَوَرز تا در زمرۀ نابخردان نباشى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاغترار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: الاغترار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فریب خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن صالح بن مسمار: بَلَغَني أنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله تَلا هٰذِهِ الآيَةَ (يَـٰأَيُّهَا ٱلْإِنسَـٰنُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ ٱلْكَرِيمِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الانفطار: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: جَهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج۱۰ ص۱۴۶؛ مجمع البيان: ج۱۰ ص۶۸۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- به نقل از صالح بن مِسمار -: به من خبر رسيد كه پيامبر صلی الله علیه و آله اين آيه را: (اى انسان! چه چيز، تو را به پروردگار بزرگوارت، گستاخ كرده است؟) تلاوت كرد و فرمود: «نابخردى او».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامِهِ عِندَ تِلاوَتِهِ: (يَـأَيُّهَا ٱلْإِنسَـنُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ ٱلْكَرِيمِ) -: أدحَضُ مَسؤولٍ حُجَّةً، و أَقطَعُ مُغتَرٍّ مَعذِرَةً، لَقَد أبرَحَ جَهالَةً بِنَفسِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بيان معاني كلامه علیه‌السلام: قال علیه‌السلام: «أدحض مسؤول حجّةً»، المبتدأ محذوف، و الحجّة الداحضة الباطلة. و المعذِرة - بكسر الذال -: العُذر. و يقال: لقد أبرحَ فلانٌ جهالةً، و أبرحَ لُؤماً، و أبرحَ شجاعةً، و أتى بالبرح من ذلك: أي بالشديد العظيم... و جهالةً منصوب على التمييز (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنان خود به هنگام تلاوت آيۀ: (اى انسان! چه چيز، تو را به پروردگار بزرگوارت گستاخ كرده است؟) -: [انسانى كه در اين آيه مورد سؤال قرار گرفته است] هر دليلى را براى گستاخ شدنش به خدا بياورد، دليلش نادرست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ دليل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. عذر [و بهانۀ] او از عذر [و بهانۀ] هر فريب خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و نابخردى، وجود او را سخت فرا گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يَجلِبُ الغَرَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردی (عقل نَوَرزیدن)، فريب و زيان را جلب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ اغتَرَّ بِنَفسِهِ، و كانَ يَومُهُ شَرّاً مِن أمسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نابخرد باشد، فريب نفس خود را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و امروزش بدتر از ديروزش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَسبُ الجَهلِ الغَفلَةُ وَ الاِغتِرارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۲۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دستاورد نابخردى، غفلت و فريب خوردگى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زین العابدین علیه‌السلام: أي رَبِّ! بِأَنفُسِنَا استَخفَفنا عِندَ مَعصِيَتِكَ لا بِعَظَمَتِكَ، و بِجَهلِنَا اغتَرَرنا لا بِحِلمِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: ای پروردگار من! هنگام نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، خود را حقیر کردیم، نه عظمت تو را، و از نابخردی خود فریب خوردیم، نه از بردباری تو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِکرِ جُنودِ العَقلِ وَ الجَهلِ -: وَ الاِستِغفارُ و ضِدُّهُ الاِغتِرارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۱ ص۲۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در ذکر سربازان عقل و جهل -: استغفار، سرباز عقل است و ضدّ آن، مغرور شدن [و استغفار نکردن، سرباز جهل است].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الذلة-و-الزلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: الذِّلَّةُ وَ الزَّلَّةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خواری و لغزش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ما أعَزَّ اللهُ بِجَهلٍ قَطُّ، و لا أذَلَّ بِحِلمٍ قَطُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، مشكاة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۵ كلاهما عن الإمام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵؛ مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۱ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، هرگز [كسى را] به سبب نابخردى عزيز نكرد، و هرگز به سبب بردبارى خوار نساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن فاتَهُ العَقلُ لَم يَعدُهُ الذُّلُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه خرد را از دست دهد، خوارى، دست از سرش برنمی‌دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَم مِن عَزيزٍ أذَلَّهُ جَهلُهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چه بسيار عزيزانى كه نابخردى، خوارشان ساخت!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ذِلَّةُ الجَهلِ أعظَمُ ذِلَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۳۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خوارى نابخردى، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خوارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أذَلُّ الذُّلِّ الجَهلُ؛ لِأَنَّ صاحِبَهُ أصَمُّ، أبكَمُ، أعمیٰ، حَيرانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ ح۱9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خوارترين خوارى، نابخردى است؛ چرا كه گرفتار آن، كر و لال و كور و سرگردان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفی بِالجَهلِ ضَعَةً!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۱۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى (عَقلانیّت نداشتن)، براى خوارى و پستى، بس است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ يَرفَعُ نَفسَهُ فَيَتَّضِعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، خود را بلند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؛ امّا پست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العَقلُ يَهدي و يُنجي، وَ الجَهلُ يُغوي و يُردي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۵۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خرد، هدايت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و رهايى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، و نابخردى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و پست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مَطِيَّةٌ شَموسٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَمَسَ الفرس شُموساً: أي مَنَع ظهرَه (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص9۴۰ «شمس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مَن رَكِبَها زَلَّ، و مَن صَحِبَها ضَلَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، مركبى چموش است؛ آن كه بر آن سوار شود، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغزد و هر كه با آن همراه شود، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الجَهلُ ذُلٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص۳۵۶، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۶9 ح۱۰9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نابخردی، خوارى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: الشَّرُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بدی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: الجَهلُ رَأسُ الشَّرِّ كُلِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۰۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح9 نقلاً عن الإمامة و التبصرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: نابخردى، بالاترينِ همۀ بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: شَرُّ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ مَعَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۱، روضة الواعظين: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بدىِ دنيا و آخرت، با نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا قَرينَ شَرٌّ مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص9۳، كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱9، أعلام الدین: ص۸۴ و فيهما «سوء شرّ» بدل «شرّ»، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هيچ دوستى بدتر از نابخردى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ أصلُ كُلِّ شَرٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، ريشۀ همۀ بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: بِالجَهلِ يُستَثارُ كُلُّ شَرٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با نابخردى، هر بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برانگيخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مَعدِنُ الشَّرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، سرچشمۀ بدی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الموت-و-الهلاك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: المَوتُ وَ الهَلاك&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مرگ و هلاکت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَنِ استَحكَمَت لي فيهِ خَصلَةٌ مِن خِصالِ الخَيرِ، احتَمَلتُهُ عَلَيها وَ اغتَفَرتُ فَقدَ ما سِواها، و لا أغتَفِرُ فَقدَ عَقلٍ و لا دينٍ؛ لِأَنَّ مُفارَقَةَ الدّينِ مُفارَقَةُ الأَمنِ، فَلا يُتَهَنَّأُ بِحَياةٍ مَعَ مَخافَةٍ، و فَقدُ العَقلِ فَقدُ الحَياةِ، و لا يُقاسُ إلّا بِالأَمواتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱9، غرر الحكم: ج۳ ص۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه صفتى از صفات نيک در او پا بر جا شود، او را تحمّل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و نبودِ ساير خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم؛ امّا نبودِ خرد و دين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم؛ چرا كه از دست دادن دين، از ميان رفتن امنيت است و زندگى با ترس، گوارا نيست و از دست دادن خرد، از دست دادن زندگى است و جز با مردگان سنجيده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مُميتُ الأَحياءِ، و مُخَلِّدُ الشَّقاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميراند و بدبختى را جاودانه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ مَوتٌ، التَّواني فَوتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ و ۴۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۴ و ۷۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، مرگ است و سستى، [موجب] دست نيافتن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجاهِلُ مَيِّتٌ و إن كانَ حَيّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد، مرده است، گرچه زنده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَم مِن غَريقٍ هَلَكَ في بَحرِ الجَهالَةِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چه بسيار كسانى كه در درياى نابخردى، غرق و نابود شدند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يُرديكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّدیٰ: الهلاك... و أردَيتُه: أي أهلكتُه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ «ردي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، پستت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاختلاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / 7: الاِختِلافُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اختلاف (تفرقه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يُقَـٰتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إلّا فِى قُرًى مُّحَصَّنَةٍ أوْ مِن وَرَاءِ جُدُرِم بَاْسُهُم بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّیٰ ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْقِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آنان همه با شما نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند مگر در قريه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى داراى استحكامات، يا از پس ديوار. آنان سخت با يكديگر دشمن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. تو يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان و حال آن كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از هم جداست؛ زيرا آنان مردمى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَو سَكَتَ الجاهِلُ مَا اختَلَفَ النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۴ عن الإمام الجواد علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر نابخرد خاموش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانْد، ميان مردم، اختلاف پديد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامِهِ لأَهلِ الكوفَةِ -: أيُّهَا القَومُ الشّاهِدَةُ أبدانُهُمُ، الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُمُ، المُختَلِفَةُ أهواؤُهُمُ، المُبتَلیٰ بِهِم اُمَراؤُهُم، صاحِبُكُم يُطيعُ اللهَ و أنتُم تَعصونَهُ! و صاحِبُ أهلِ الشّامِ يَعصِي اللهَ و هُم يُطيعونَهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة9۷، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷9، الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸9 و فيهما صدره إلى «أهواؤهم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح9 ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنان خود خطاب به كوفيان -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردمى كه پيكرهايشان پيداست و خردهايشان از وجود آنها رخت بر بسته است؛ خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هدف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان گونه گونه است و حاکمانشان به آنها گرفتار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! زمامدار شما خدا را فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و شما او را نافرمانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد؛ ولى زمامدار شاميان، خدا را نافرمانى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنها از او فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيَّتُهَا النُّفوسُ المُختَلِفَةُ، وَ القُلوبُ المُتَشَتِّتَةُ، الشّاهِدَةُ أبدانُهُم، وَ الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُم، أَظأَرُكُم عَلَى الحَقِّ و أنتُم تَنفِرونَ عَنهُ نُفورَ المِعزیٰ مِن وَعوَعَةِ الَأَسَدِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ تذكرة الخواصّ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن صالح العجلي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گون و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پراكنده، كه پيكرهايشان پيداست و خردهايشان از آنان غايب است! شما را با مهر و محبّت به سوى حق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم؛ امّا شما از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رميد، همچون رميدن بز از نعرۀ شير!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-المضار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸: هٰذِهِ المَضارُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آسیب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: عُقبَى الجَهلِ مَضَرَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پایان نابِخْرَدی، زیان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ وَبالٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَبال: من وَبُلَ المرتَع وَبالاً... بمعنى وَخُمَ... و لمّا كان عاقبة المرعىٰ الوخيم إلى شرّ، قيل في سوء العاقبة: وَ بال، و العَمَل السیئّ: وَ بال على صاحبِهِ (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۶ «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، بدفرجامی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ وَ البُخلُ مَساءَةٌ و مَضَرَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵۷ و فیه «الحسد» بدل «البخل».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى و بخل، بدى و زيان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الحِرصُ وَ الشَّرَهُ وَ البُخلُ نَتيجَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آزمندى و سيرى ناپذيرى و بخل، زاييدۀ نابخردى اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما عَقَلَ مَن بَخِلَ بِإِحسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ح9۵۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۷۵ و فیه «مَا عَقَدَ إِيمَانَه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «ما عَقَلَ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خردمند نيست كسى كه از نيكى كردن، بخل ورزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الحُمقُ مِن ثِمارِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: حماقت، از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الخُلُقُ المَذمومُ مِن ثِمارِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خوى نكوهيده، از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللَّهوُ مِن ثِمارِ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سرگرمى (غفلت)، از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّكُم لَن تُحَصِّلوا بِالجَهلِ أرَباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأرَبُ: الحاجة (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لَن تَبلُغوا بِهِ مِنَ الخَيرِ سَبَباً، و لَن تُدرِكوا بِهِ مِنَ الآخِرَةِ مَطلَباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به راستى كه شما با نابخردى به هيچ خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد و با آن به هيچ سببى از اسباب خوبى دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابيد، و به هيچ مقصد آخرتى هم نائل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرديد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رُبَّ صَديقٍ يُؤتیٰ مِن جَهلِهِ، لا مِن نِيَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بسی دوست که از نابخردی‌اش [به دوستانش] ضربه وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نه از خواست و نیّتش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ قَلَّ اعتِبارُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۳۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نابخرد باشد، پند گرفتنش اندک است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ اُهمِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۸۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه نابخردی ورزد، [مردم] او را وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند [و رعایت او را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ استَطارَهُ الجَهلُ فَقَد عَصَى العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴9۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر کس که بی‌عقلی، او را بجنباند و از جای بر کند، عقل را نافرمانی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَلَّ عَقلُهُ ساءَ خِطابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۸۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خرد باشد، بد سخن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن قَلَّ عَقلُهُ كَثُرَ هَزلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه عقلش كم باشد، لودگی‌اش [و جدّى نبودنش] زياد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَثرَةُ الهَزلِ آيَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مسخرگى زياد، نشانۀ نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن كَثُرَ مِزاحُهُ استُجهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۸۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه زياد شوخى كند، نابخرد شمرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العامِلُ بِجَهلٍ كَالسّائِرِ عَلیٰ غَيرِ طَريقٍ؛ فَلا يَزیدُهُ جِدُّهُ فِي السَّيرِ إلّا بُعداً عَن حاجَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: عمل‌کننده از روی بی‌عقلی، مانند مسافر در بیراهه است که سرعت سیرش جز بر دوری او از حاجتش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام:الخِذلانُ مُمِدُّ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ ح۷۱9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خواری، مددكارِ نابخردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: هٰذا كِتابُ اللهِ بَينَ أظهُرِنا، و عَهدُ رَسولِ اللهِ و سيرَتُهُ فينا، لا يَجهَلُ ذٰلِكَ إلّا جاهِلٌ عانِدٌ عَنِ الحَقِّ مُنكِرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اين كتاب خدا در ميان ماست و عهد و سيرۀ پيامبر خدا، در ميان ماست. از اين حقيقت، جز نابخردِ روگردان از حق و انكار كننده، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن جَهِلَ كَثُرَ عِثارُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳9۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه نابخرد باشد، لغزش او زياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: صَوابُ الجاهِلِ كَالزَّلَّةِ مِنَ العاقِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: درستى از جانب نابخرد، مثل لغزش از جانب خردمند است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ يُفسِدُ المَعادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، آخرت را تباه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجَهلُ فَسادُ كُلِّ أمرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ ح9۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخردى، مايۀ تباهى همه چيز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: المُرُوَّةُ أن لا تَطمَعَ فَتَذِلَّ، و [لا]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۴ ح9۳۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسأَلَ فَتَقِلَّ، و لا تَبخَلَ فَتُشتَمَ، و لا تَجهَلَ فَتُخصَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: مردانگى، آن است که طمع نَوَرزى تا خوار نشوى، و خواهش نکنى تا نادار نشوى، و بخل نَوَرزى تا دشنام نشنوى، و نابخردى نکنى تا شکست نخورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-ما-ینبغي-للجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصْلُ الرَّابِعُ: ما یَنبَغِي لِلجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه برای جاهل (نابخرد)، سزاوار است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعاذة-بالله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: الاِستِعاذَةُ بِاللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پناه بردن به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن اُمّ سلمة: إنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله كانَ إذا خَرَجَ مِن بَيتِهِ قالَ: بِاسمِ اللهِ، رَبِّ أعوذُ بِكَ مِن أن أزِلَّ أو أضِلَّ، أو أظلِمَ أو اُظلَمَ، أو أجهَلَ أو يُجهَلَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸؛ نزهة الناظر: ص۵۶ ح۱۱۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى - به نقل از اُمّ سَلَمه -: پيامبر صلی الله علیه و آله هر گاه از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «به نام خدا. پروردگارا! به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه بلغزم يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه شوم، يا ستم كنم يا به من ستم شود، يا نابخردى كنم يا با من به نابخردى رفتار شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إنّي... أعوذُ بِكَ مِنَ الجَهلِ وَ الهَزلِ، و مِن شَرِّ القَولِ وَ الفِعلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۱۳۲ عن محمّد بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النعمان الأحول عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بار خدايا! من... به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از نابخردى كردن و [بی جا] شوخى نمودن، و [نیز] از گفتار و كردار بد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إلٰهي... ألوذُ بِكَ مِن قسوَتي، و أعوذُ بِكَ مِن جُرأتي، و أستَجيرُ بِكَ مِن جَهلي، و أتَعَلَّقُ بِعُریٰ أسبابِكَ مِن ذَنبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإختیار لابن باقي: ج۱ ص۲۰۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: معبود من!... از نيروى خود، به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم و از گستاخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به تو پناهنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و از نابخردىِ خود، از تو امان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم و از گناه خويش، به دستگيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ريسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تو چنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ بِكَ نُمسي و بِكَ نُصبِحُ، و بِكَ نَحيا و بِكَ نَموتُ، و إلَيكَ نَصيرُ، و أعوذُ بِكَ مِن أن أُذِلَّ أو أُذَلَّ، أو أُضِلَّ أو اُضَلَّ، أَو أَظلِمَ أو اُظلَمَ، أو أجهَلَ أو يُجهَلَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷ ح9۸۲ عن عمّار بن موسیٰ، مصباح المتهجّد: ص۱۱۵ ح۱9۱، فلاح السائل: ص۴۷۵ كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بار خدايا! به يارى تو، روز را به شب و شب را به روز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانيم، و به كمک تو زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، و به قدرت تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميريم، و به سوى تو حركت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم. به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه خوار کنم يا خوارم کنند، يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کنم يا گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهم کنند، يا ستم كنم يا به من ستم شود، يا نابخردى كنم يا با من به نابخردى رفتار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبدالرّحمٰن بن سيابة: أعطاني أبو عَبدِاللهِ علیه‌السلام هٰذَا الدُّعاءَ: الحَمدُ لِلهِ وَلِيِّ الحَمدِ و أهلِهِ و مُنتَهاهُ وَ مَحَلِّهِ... و أعوذُ بِكَ مِن أن أشتَرِيَ الجَهلَ بِالعِلمِ، وَ الجَفاءَ بِالحِلمِ، وَ الجَورَ بِالعَدلِ، وَ القَطيعَةَ بِالبِرِّ، وَ الجَزَعَ بِالصَّبرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۰ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳، جمال الاُسبوع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد الرحمان بن سيابه -: امام صادق علیه‌السلام اين دعا را به من داد: «ستايش، خداوند را كه صاحب ستايش و سزامند آن و پايانه و جايگاه آن است... و [خدايا!] به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه نابخردى را به جاى دانايى بخرم، و تندى را به جاى بردبارى، و ستم را به جاى دادگرى، و بريدن از خويشان را به جاى نيكى به آنان، و ناشكيبى را به جاى شكيبايى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أعوذُ بِكَ رَبّي أن أشتَرِيَ الجَهلَ بِالعِلمِ كَمَا اشتَریٰ غَيري، أوِ السَّفَهَ بِالحِلمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶، بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى پروردگار من! به تو پناه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از اين كه نابخردى را به جاى دانايى بخرم - چنان كه ديگران خريدند -، يا سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرى را به جاى بُردباری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستغفار-و-الاعتذار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: الاِستِغفارُ و الاِعتذار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: استغفار و اعتذار به درگاه خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: اللّٰهُمَّ اغفِر لي خَطيئَتي و جَهلي، و إِسرافي في أمري، و ما أَنتَ أَعلَمُ بِهِ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۳۶ عن أبي موسى الأشعري؛ مهج الدعوات: ص۱۶9 عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج9۵ ص۳9۴ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بار خدايا! خطا و نابخردى و زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى‌ام را در كارهايم و آنچه را تو بِدان از من داناترى، بر من ببخشاى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إلٰهي و سَيِّدي! فَأَسأَ لُكَ... أن تَهَبَ لي في هٰذِهِ اللَّيلَةِ، و في هٰذِهِ السّاعَةِ، كُلَّ جُرمٍ أجرَمتُهُ، و كُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ، و كُلَّ قَبيحٍ أسرَرتُهُ، و كُلَّ جَهلٍ عَمِلتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴ ح9۱۰، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، مصباح الزائر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: معبود من و سَرور من! از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم... که در اين شب و در اين ساعت، هر جرمى را که مرتکب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر گناهى را که انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که مخفى داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و هر کار جاهلانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را که انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، بر من ببخشی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ اغفِر لي خَطايايَ و عَمدي و جَهلي، و هَزلي و جِدّي، و كُلُّ ذٰلِكَ عِندي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9، بحار الأنوار: ج9۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بار خدايا! هر گناهى را كه به خطا يا به عمد، يا از سر نابخردى يا شوخى از من سر زده است، بر من بيامرز که همۀ اینها را دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إنّي أعتَذِرُ إلَيكَ مِن جَهلي، و أستَوهِبُكَ سوءَ فِعلي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ الدعاء ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خدايا! از نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به تو عذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و از سوء رفتارم از تو طلب بخشش دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳: التَّقویٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرهیزگاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمامُ عليٌّ علیه‌السلام: إنَّ تَقوَى اللهِ دَواءُ دَاءِ قُلوبِكُم، و بَصَرُ عَمىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفئدتِكُم، و شِفاءُ مَرَضِ أجسادِكُم، و صَلاحُ فَسادِ صُدورِكُم، و طَهورُ دَنَسِ أنفُسِكُم، و جَلاءُ عَشا أبصارِكُم، و أمنُ فَزَعِ جَأشِكُم، و ضِياءُ سَوادِ ظُلمَتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱9۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۸۴ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همانا پروا کردن از خدا داروى درد قلب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شماست و بينا كنندۀ كورى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و شفابخش بيمارى جسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و برطرف كنندۀ تباهى سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و پاک كنندۀ آلودگى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و روشنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش ضعف چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و فرو نشانندۀ ترس و اضطراب دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان و روشنی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش سياهى ظُلمتتان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ اللهَ عزّ و جلّ يَقي بِالتَّقویٰ عَنِ العَبدِ ما عَزَبَ عَنهُ عَقلُهُ، و يَجلي بِالتَّقویٰ عَنهُ عَماهُ و جَهلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ به سببِ تقوا، آنچه را از چشمِ خِرد بنده دور ماند، نگه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و با تقوا، كورى و نابخردى را از او دور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-ما-ینبغي-في-مواجهة-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسُ: ما یَنبَغي في مُواجَهَةِ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه در رفتار با جاهل (نابخرد)، شایسته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السلام-عند-المخاطبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: السَّلامُ عِندَ المُخاطَبَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کناره‌گیری مُلایم از گفتگو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ عِبَادُ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى ٱلَارْضِ هَوْنا وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بندگان [خداى] رحمان، كسانى هستند كه با فروتنى، روى زمين راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و چون كه نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند [، بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن النّعمان بن مُقرّن: سَبَّ رَجُلٌ رَجُلاً عِندَهُ صلی الله علیه و آله، فَجَعَلَ الرَّجُلُ المَسبوبُ يَقولُ: عَلَيكَ السَّلامُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: أما إنَّ مَلَكاً بَينَكُما يَذُبُّ عَنكَ، كُلَّما يَشتِمُكَ هٰذا قالَ لَهُ: بَل أنتَ، و أنتَ أحَقُّ بِهِ. و إذا قُلتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «قال» و هو تصحیف ظاهر، قد صحّحناه من کنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ: عَلَيكَ السَّلامُ، قالَ: لا، بَل لَكَ، أنتَ أحَقُّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸۰۶، تفسير ابن كثير: ج۶ ص۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از نعمان بن مُقرّن -: مردى، شخصى را در نزد پيامبر صلی الله علیه و آله دشنام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و او در جواب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بر تو سلام!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله [خطاب به فردى كه با سلام، به دشنام دهنده جواب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد،] فرمود: «آگاه باش! فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در ميان شما دو نفر است كه از تو دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. هر گاه او تو را دشنام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، فرشته [به او] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: تو چنينى؛ بلكه تو سزاوارترى، و وقتى تو در پاسخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى: بر تو سلام، [آن فرشته] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: نه؛ بلكه تو سزاوار سلام هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: اللّٰهُمَّ اجعَلنا مِنَ الَّذينَ إذا حَدَّثُوا صَدَقُوا... و إِذا جَهِلُوا رَجَعُوا... (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدایا! مرا از کسانی قرار ده که چون سخن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند، راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند... و چون نابخردی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، توبه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند... (و چون نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند [، بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله - في وَصفِ الصّابِرينَ -: (و إذا خاطَبَهُمُ الجاهِلونَ قالُوا سَلاماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۰ عن ابن مسعود، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ من دون إسنادٍ إلی النبي صلّی الله علیه و آله أو أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در توصیف شکیبایان -: (و چون نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا كُمَيلُ، في كُلِّ صِنفٍ قَومٌ أرفَعُ مِن قَومٍ، فَإِيّاكَ و مُناظَرَةَ الخَسيسِ مِنهُم و إن أسمَعوكَ؛ وَ احتَمِل و كُن مِنَ الَّذينَ وَصَفَهُمُ اللهُ: (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲، بشارة المصطفیٰ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ عن كميل بن زياد، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ای کمیل! در هر دسته از مردم، گروهی برتر از گروهی دیگر هستند. مبادا که با فرومایگان آنان مناظره کنی، حتّی اگر چیزی به تو گفتند. تحمّل کن و از کسانی باش که خداوند متعال این گونه توصیفشان کرده است: (و چون نابخردان با آنان در گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت] خداحافظی کن).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ أصحابِهِ -: لَو رَأيتَهُم في نَهارِهِم إذاً لَرَأيتَ قَوماً (يَمْشُونَ عَلَى ٱلَارْضِ هَوْناً)، و يَقولونَ (لِلنّاسِ حُسناً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقره: ۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰما)، (وَ إذَا مَرُّواْ بِاللَّغْوِ مَرُّواْ كِرَاماً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ عن محمّد بن الحنفيّة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف ياران خود -: اگر در روز، آنان را ببينى، آنها را گروهى خواهى يافت كه (به نرمى بر زمين راه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند) و با مردم به نيكى سخن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند (و اگر نابخردان با آنان در گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت] خدا حافظی می‌کنند) و (اگر به كارى لغو و بيهوده برخورد كنند به بزرگوارى از آن می‌گذرند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في وَصفِ شيعَةِ أهلِ البَيتِ: -: إن خاطَبَهُم جاهِلٌ سَلَّمُوا، و إن لَجَأَ إلَيهِم ذُو الحاجَةِ مِنهُم رَحِمُوا، و عِندَ المَوتِ هُم لا يَحزَنونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در توصیف شيعيان اهل بیت: -: اگر فرد نابخردى با آنان در گفتگو شود، [به او] سلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، و اگر نيازمندى به آنان پناه برد، بر او ترحّم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و در هنگام مرگ، غمگين نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأغاني: كانَ إبراهيمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو إبراهيم بن محمّد المهديّ، الخليفة العبّاسي، المكنّیٰ بأبي إسحاق (الأغاني: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱9).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَديدَ الاِنحِرافِ عَن عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، فَحَدَّثَ المَأمونَ يَوماً أنَّهُ رَأیٰ عَلِيّاً فِي النَّومِ، فَقالَ لَهُ: مَن أنتَ؟ فَأَخبَرَهُ أنَّهُ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ. فَمَشَينا حَتّیٰ جِئنا قَنطَرَةً، فَذَهَبَ يَتَقَدَّمُني لِعُبورِها، فَأَمسَكتُهُ وَ قُلتُ لَهُ: إنَّما أنتَ رَجُلٌ تَدَّعي هٰذَا الَأَمرَ بِإِمرَةٍ وَ نَحنُ أحَقُّ بِهِ مِنكَ! فَما رَأيتُ لَهُ فِي الجَوابِ بَلاغَةً كَما يوصَفُ عَنهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و أيُّ شَيءٍ قالَ لَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما زادَني عَلیٰ أن قالَ: سَلاماً سَلاماً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: قَد - وَ اللهِ - أجابَكَ أبلَغَ جَوابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كَيفَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَرَّفَكَ أنَّكَ جاهِلٌ لا يُجاوَبُ مِثلُكَ، قالَ اللهُ عزّ و جلّ: (وَ إذَا خَاطَبَهُمُ ٱلْجَـٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَـٰما)!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَجِلَ إبراهيمُ، وقالَ: لَيتَني لَم اُحَدِّثكَ بِهٰذَا الحَديثِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأغاني: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷؛ المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأغانى: ابراهيم [فرزند مهدی خليفۀ عبّاسى]، بسيار با علی بن ابی طالب علیه‌السلام دشمن بود. روزى به مأمون گفت كه على علیه‌السلام را در خواب ديده است و از او پرسيده: «كيستى؟». جواب داده است كه على بن ابى طالب است. [ابراهيم گفت:] مقدارى راه رفتيم تا به پلى رسيديم. خواست زودتر از من عبور كند. او را گرفتم و گفتم: «تو ادّعاى فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايى دارى با آن كه ما بِدان شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر هستيم. او در جواب، پاسخى بليغانه، آن گونه كه او را وصف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، نداد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: مگر چه پاسخ داد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم گفت: چيزى نگفت جز: به سلامت! به سلامت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: به خدا سوگند، بليغ ترين پاسخ را داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم گفت: «چه طور؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: به تو فهمانده كه نابخردى و در خور گفتگو نيستى. خداوند عزّ و جلّ فرموده است: (و چون نابخردان با آنان وارد گفتگو شوند، [بزرگوارانه و با ملایمت]، خداحافظی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم شرمنده شد و گفت: «كاش اين قصّه را برايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة العقائد الإسلامية (المعرفة): ج۱ ص۲۸۰ ح۵۲۸ و ص۲۸۶ ح۵۸۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ عقاید اسلامی (معرفت‌شناسی): ج۱ ص۴۰۵ ح۵۲۸ و ص۴۱۶ ح۵۸۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السكوت-و-ترك-المنازعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: السُّكوتُ و تَركُ المُنازَعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سکوت و رها کردن نزاع&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إنَّ موسیٰ علیه‌السلام لَقِيَ الخِضرَ علیه‌السلام فَقالَ: أوصِني، فَقالَ الخِضرُ:... يا موسیٰ، تَفَرَّغ لِلعِلمِ إن كُنتَ تُريدُهُ، فَإِنَّمَا العِلمُ لِمَن تَفَرَّغَ لَهُ... و أعرِض عَنِ الجُهّالِ، وَ احلُم عَنِ السُّفَهاءِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ فَضلُ الحُلَماءِ و زَينُ العُلَماءِ، إذا شَتَمَكَ الجاهِلُ فَاسكُت عَنهُ سِلماً و جانِبهُ حَزماً، فَإِنَّ ما بَقِيَ مِن جَهلِهِ عَلَيكَ و شَتمِهِ إيّاكَ أكثَرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۱۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸؛ المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۰۸ عن عمر بن الخطّاب نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: موسى علیه‌السلام، خضر علیه‌السلام را ملاقات كرد و گفت: مرا پند ده. خضر علیه‌السلام گفت: «... اى موسى! اگر دانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، خودت را وقف آن ساز؛ زيرا دانش، از آنِ كسى است كه خود را وقف آن سازد... و از نابخردان، كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى كن و در برابر ابلهان، بردبار باش؛ زيرا اين براى بردباران، فضيلت و براى آگاهان، زينت است. اگر نابخردى تو را دشنام داد، به ملايمت سكوت كن و با دورانديشى، از او كناره بگير؛ زيرا ثوابى كه از نابخردى و دشنام او به تو برايت باقى مانده، بيشتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَلامُ العاقِلِ قوتٌ، و جَوابُ الجاهِلِ سُكوتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۲۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سخن خردمند، خوراک [جان] است و پاسخ به نابخرد، سكوت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: لا تُنازِع جاهِلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: با نابخرد، نزاع مكن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُنازِعِ السُّفَهاءَ و لا تَستَهتِر بِالنِّساءِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يُزري&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زریٰ علیه زَرْیاً من باب رَمی، و زریَةً و زرایَةً - بالکسر -: عابه و استهزأ به (المصباح المنیر: ص۲۵۳ «زري»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالعُقَلاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۲۲، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱9 ح9۴۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با ابلهان، نزاع مكن و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باختۀ زنان مشو؛ زيرا اين خصلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، خردمندان را خوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُعاتِبِ الجاهِلَ فَيَمقُتَكَ، و عاتِبِ العاقِلَ يُحبِبكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۱۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱9 ح9۴۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نابخرد را سرزنش مكن، كه دشمنت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و خردمند را سرزنش كن تا دوست تو شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: كَتَبَ أبو عَبدِ اللهِ علیه‌السلام إلَى الشّيعَةِ: لَيَعطِفَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مرآة العقول: ج۲۶ ص۱9: «قوله علیه‌السلام: ليعطفنّ، من العطف بمعنىٰ الميل و الشفقة، أي ليترحّموا و يعطفوا علىٰ ذوي الجهل بأن ينهوهم عمّا ارتكبوه من المنكرات. و في بعض النسخ: عن ذوي الجهل، فالمراد هجرانهم و إعراضهم عنهم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَوُو السِّنِّ مِنكُم وَ النُّهیٰ عَلیٰ ذَوِي الجَهلِ و طُلاّبِ الرِّئاسَةِ، أو لَتُصيبَنَّكُم لَعنَتي أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۴۷، أعلام الدین: ص۲۳۶ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از محمّد بن مسلم -: امام صادق علیه‌السلام به شيعيان نوشت: «بايد بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترها و خردمندان شما براى افراد نابخرد و رياست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلب، دل بسوزانند [و نصيحت و ارشادشان كنند]، و گرنه نفرين من به همۀ شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عَن مُوسَى بنِ مُحَمَّدٍ المُحارِبِيِّ عَن رَجُلٍ ذَكَرَ اسمَهُ عَن الإمام الرِّضا علیه‌السلام: أنَّ المَأمونَ قالَ لَهُ: هَل رُويتَ مِنَ الشِّعرِ شَيئاً؟ فَقالَ: قَد رُويتُ مِنهُ الكَثيرَ،...&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَنشِدني أحسَنَ ما رُويتَهُ فِي السُّكوتِ عَنِ الجَاهِلِ، و تَركِ عِتابِ الصَّدِيقِ. فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي لَيَهجُرُنِي الصَّديقُ تَجَنُّباً فَأُريهِ أنَّ لِهَجرِهِ أسبابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَراهُ إن عاتَبتُهُ أغرَیتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي النسخة التی بایدینا: «أغربته»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَریٰ لَهُ تَركَ العِتابِ عِتَابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا بُلِيتُ بِجاهِلٍ مُتَحَكِّمٍ يَجِدُ المُحالَ مِنَ الاُمُورِ صَوابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أولَيتُهُ مِنِّي السُّكوتَ ورُبَّما كانَ السُّكوتُ عَنِ الجَوابِ جَوابا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: ما أحسَنَ هٰذا! هٰذا مَن قالَهُ؟ فَقالَ: لِبَعضِ فِتيانِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از موسى بن محمّد مُحاربى، از مردى كه نامش را گفت -: مأمون به امام رضا علیه‌السلام گفت: آيا چیزی از شعر هم برایت روایت شده [و در خاطر داری]؟ فرمود: «بسيار برایم روایت شده [و در خاطر دارم]».…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: بهترين شعرى را كه در بارۀ سكوت در برابر نابخرد و نكوهش نكردن دوست برایت روایت شده، برايم بخوان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«دوستم مرا تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى من براى آن، علّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را در نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم كه اگر سرزنشش كنم، وى را برانگيخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام./&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس سرزنش نكردنش را خود، سرزنشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه گرفتار نابخردى زورگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه كارى ناشدنى را درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برابر او سكوت اختيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه بسا/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاموش ماندن از پاسخ، خود، پاسخ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: اين [شعر] چه زيبا بود! چه كسى آن را سروده است؟ فرمود: «برای يكى از جوانان ماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: الحِلم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بردباری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: ثَلاثٌ مَن لَم يَكُنَّ فيهِ لَم يَتِمَّ لَهُ عَمَلٌ: وَرَعٌ يَحجِزُهُ عَن مَعاصِي اللهِ، و خُلُقٌ يُداري بِهِ النّاسَ، و حِلمٌ يَرُدُّ بِهِ جَهلَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵9؛ شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۲۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: سه چيز است كه در هر كس نباشد، هيچ عملى از او كامل نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد: پارسايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه او را از نافرمانى خدا باز دارد و خويى كه به وسيلۀ آن با مردم مدارا كند و بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه با آن نابخردی نادان را دفع سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: يا عَلِيُّ، ثَلاثٌ مِن مَكارِمِ الأَخلاقِ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ: أن تَعفُوَ عَمَّن ظَلَمَكَ، و تَصِلَ مَن قَطَعَكَ، و تَحلُمَ عَمَّن جَهِلَ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو و أنس بن محمّد عن أبيه جميعاً عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ عن الإمام الباقر علیه‌السلام و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! سه چيز در دنيا و آخرت، از اخلاق نيكوست: گذشت كنى از كسى كه به تو ستم كرده، و پيوند بر قرار كنى با كسى كه از تو بُريده، و بردبارى كنى با كسى كه در حقّ تو نابخردى كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ جَمَعَ اللهُ الخَلائِقَ في صَعيدٍ واحِدٍ... ثُمَّ يُنادي مُنادٍ آخَرُ يُسمِعُ آخِرَهُم كَما يُسمِعُ أوَّلَهُم، فَيَقولُ: أينَ أهلُ الفَضلِ؟ فَيَقومُ عُنُقٌ مِنَ النّاسِ، فَتَستَقبِلُهُم زُمرَةٌ مِنَ المَلائِكَةِ، فَيَقولونَ: ما فَضلُكُم هٰذَا الَّذي نودِيتُم بِهِ؟ فَيَقولونَ: كُنّا يُجهَلُ عَلَينا فِي الدُّنيا فَنَحتَمِلُ، و يُساءُ إلَينا فَنَعفو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُنادي مُنادٍ مِن عِندِ اللهِ تَعالیٰ: صَدَقَ عِبادي، خَلُّوا سَبيلَهُم لِيَدخُلُوا الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم‌السلام، تنبیه الخواطر: ج۲ ص۱۸۰، دعائم الإسلام: ج۲ ص۳۲۵ ح۱۲۲۶ کلاهما عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: چون روز قيامت شود، خداوند، خلايق را در یک صحرا گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد... سپس ندا دهندهٔ ديگرى از جانب خدا با صدايى كه آن را به همگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «كجايند اهل فضیلت؟». پس، شمارى از مردم بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزند. گروهى از فرشتگان، جلوی آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اين فضيلت شما كه در بارۀ آن بانگ زده شديد، چه بوده است؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما در دنيا چنان بوديم كه هر گاه با ما بابخردانه رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، تحمّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم و هر گاه به ما بدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، گذشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، ندا دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از جانب خداى بلندمرتبه، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «بندگانم راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. راه را بر آنان بگشاييد تا بدون حسابرسى، وارد بهشت شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن جَمَعَ القُرآنَ فَنَولُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّوْل: الأجر و الحَظّ (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۰ «نول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَجهَلُ مَعَ مَن يَجهَلُ عَلَيه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: كسى كه قرآن را [در سينۀ خود] گِرد آورده، شايسته است كه در برابر كسى كه با او نابخردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، نابخردى ننمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: صِفَةُ العاقِلِ أن يَحلُمَ عَمَّن جَهِلَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲؛ المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷۱ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: ويژگى خردمند، اين است كه در برابر کسی که با وی رفتار نابخردانه دارد، بردباری نشان می‌دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة: إنَّ رَجُلاً قالَ: يا رَسولَ اللهِ، إنَّ لي قَرابَةً أصِلُهُم و يَقطَعوني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في أكثر المصادر، و في بعضها: «و يقطعون»، و في النهاية لابن الأثير في «ملل»: «و يقطعونَني».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُحسِنُ إلَيهِم و يُسيؤونَ إلَيَّ، و أحلُمُ عَنهُم و يَجهَلونَ عَلَيَّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَئِن كُنتَ كَما قُلتَ فَكَأنَّما تُسِفُّهُمُ المَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسفَفت الوَسْم: هو أن يُغرِز الجلدُ بإبرة ثمّ تُحشی المغارِزُ كُحلاً. و قيل: هو من سَفِفت الدواء أسَفُّه. و المَلّ و المَلّةُ: الرماد الحارّ الذي يُحمى لِيُدفَن فيه الخبز ليَنضج. أراد: إنّما تجعل المَلّة سُفوفاً يستَفّونَه؛ يعني أنّ عطاءك إيّاهم حرام عليهم، و نارٌ في بطونهم. أو أي تجعل وجوهَهم كلون الرماد (اُنظر النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ «سفف» و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ «ملل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا يَزالُ مَعَكَ مِنَ اللهِ ظَهيرٌ عَلَيهِم ما دُمتَ عَلیٰ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷99۸، الأدب المفرد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابو هریره -: مردی گفت: ای پیامبر خدا! من نزدیکانی دارم که با آنها پیوند بر قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ ولی آنها از من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرند. به آنان نیکی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ ولی آنها به من بدی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. با آنها بردباری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم؛ ولی آنها با من نابخردانه رفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پیامبر خدا] فرمود: «اگر این گونه باشد که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی، تو باعث روسیاهی آنها [در پیشگاه خدا] هستی و همواره و تا هنگامی که این گونه باشی، پشتیبانی از سوی خداوند در برابر آنها داری».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان عن أبي أيّوب: وَقَفَ عَلَينا رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله، قالَ: اِبتَغُوا الرِّفعَةَ عِندَ اللهِ. قُلنا: و ما هِيَ يا رَسولَ اللهِ؟ قالَ: تَحلُمُ عَمَّن جَهِلَ عَلَيكَ، و تَصِلُ مَن قَطَعَكَ، و تُعطي مَن حَرَمَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۵ الرقم ۲۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ أصبهان - به نقل از ابو ایّوب -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بر سر ما ایستاد و فرمود: «والایی و بلندمرتبگی را نزد خدا بجویید». گفتیم: آن چیست، ای پیامبر خدا؟ فرمود: «در برابر کسی که با تو نابخردانه رفتار کرده است، بردباری کنی و با کسی که از تو بریده، پیوند بر قرار نمایی و به کسی که تو را محروم کرده است، عطا کنی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: مَن أرادَ أن يُشَرِّفَ اللهُ لَهُ البُنيانَ، و أن يَرفَعَ لَهُ الدَّرَجاتِ يَومَ القِيامَةِ فَليَعفُ عَمَّن ظَلَمَهُ، و ليُعطِ مَن حَرَمَهَ، وَ ليَصِل مَن قَطَعَهَ، و ليَحلُم عَلی مَن جَهِلَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰ الرقم ۲۳۱۳، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: هر کس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد که خدا او را برافرازد و درجاتش را در روز قیامت بالا ببرد، باید از کسی که به او ستم کرده، در گذرد و به کسی که محرومش کرده، عطا کند و با کسی که از او بریده است، پیوند بر قرار کند و با کسی که با او نابِخْردانه رفتار کرده است، بردباری نماید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سلام: إنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالی لَمّا أرادَ هُدیٰ زَيدِ بنِ سَعنَةَ، قالَ زَيدُ بنُ سَعنَةَ: ما مِن عَلاماتِ النُّبُوَّةِ شَيءٌ إلّا و قَد عَرَفتُها في وَجهِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله حينَ نَظَرتُ إلَيهِ، إلّا شَيئَينِ لَم أخبُرهُما&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَبَرتُ الشيءَ أخبُرُ: عَلِمتُهُ، فأنا خَبيرٌ به (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ «خبر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُ: هَل يَسبِقُ حِلمُهُ جَهلَهُ، و لا يَزيدُهُ شِدَّةُ الجَهلِ عَلَيهِ إلّا حِلماً؟ فَكُنتُ ألطُفُ لَهُ لَأن اُخالِطَهُ فَأَعرِفَ حِلمَهُ مِن جَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ زَيدُ بنُ سَعنَةَ: فَخَرَجَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يَوماً مِنَ الحُجُراتِ و مَعَهُ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، فَأَتاهُ رَجُلٌ عَلیٰ راحِلَتِهِ كَالبَدَوِيِّ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، إنَّ بُصریٰ قَريَةُ بَني فُلانٍ قَد أسلَموا و دَخَلوا فِي الإِسلامِ، و كُنتُ حَدَّثتُهُم إن أسلَموا أتاهُمُ الرِّزقُ رَغَداً، و قَد أصابَتهُم سَنَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابتهم السَّنَة: يَعنون به السنَة المَجدِبَة (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۵ «سنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شِدَّةٌ و قُحوطٌ مِنَ الغَيثِ، فَأَنَا أَخشیٰ - يا رَسولَ اللهِ - أن يَخرُجوا مِنَ الإِسلامِ طَمَعاً كَما دَخَلوا فيهِ طَمَعاً، فَإِن رَأَيتَ أن تُرسِلَ إلَيهِم بِشَيءٍ تُعينُهُم بِهِ فَعَلتَ. فَنَظَرَ [أي رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله] إلیٰ رَجُلٍ و إلیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر زيادة الواو، و المناسب: «إلى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جانِبِهِ؛ أراهُ عَلِيّاً علیه‌السلام، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ! ما بَقِيَ مِنه شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ زَيدُ بنُ سَعنةَ: فَدَنَوتُ إلَيهِ فَقُلتُ: يا مُحَمَّدُ، هَل لَكَ أن تَبيعَني تَمراً مَعلوماً مِن حائِطِ بَني فُلانٍ إلیٰ أجَلِ كَذا وكَذا؟ فَقالَ: لا يا يَهودِيُّ، ولٰكِن أبيعُك تَمراً مَعلوماً إلی أجَلِ كَذا وكَذا، ولا اُسَمّي حائِطَ بَني فُلانٍ، فَقُلتُ: نَعَم، فَبايَعَني صلی الله علیه و آله، فَأَطلَقتُ هِمياني فَأَعطَيتُهُ ثَمانينَ مِثقالاً مِن ذَهَبٍ في تَمرٍ مَعلومٍ إلیٰ أجَلِ كَذا و كَذا، فَأَعطاهَا الرَّجُلَ فَقالَ: اِعدِل عَلَيهِم و أَعِنهُم بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ زَيدُ بنُ سَعنةَ: فَلَمّا كانَ قَبلَ مَحَلِّ الأَجَلِ بِيَومَينِ أو ثَلاثَةٍ، أتَيتُهُ فَأَخَذتُ بِمَجامِعِ قَميصِهِ و رِدائِهِ، و نَظَرتُ إلَيهِ بِوَجهٍ غَليظٍ، فَقُلتُ لَهُ: ألا تَقضيني يا مُحَمَّدُ حَقّي؟ فَوَاللهِ، ما عُلِمتُم - يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ - سَيِّئُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و لعلّ الصواب: «سَيِّئو».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَضاءِ مَطْلٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَطْل: التسويف و المدافعة بالعدة و الدَّين (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۴ «مطل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لَقَد كانَ لي بِمُخالَطَتِكُم عِلمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نَظَرتُ إلی عُمَرَ فَإذا عَيناهُ تَدورانِ في وَجهِهِ كَالفَلَكِ المُستَديرِ، ثُمَّ رَماني بِبَصَرِهِ فَقالَ: يا عَدُوَّ اللهِ! أ تَقولُ لِرَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله ما أسمَعُ و تَصنَعُ بِهِ ما أریٰ؟! فَوَ الَّذي بَعَثَهُ بِالحَقِّ، لَولا ما اُحاذِرُ قُوَّتَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا في المصدر، و الظاهر أنّ الأصحّ: «فَوتَه» کما في صحیح ابن حبّان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَضَرَبتُ بِسَيفي رَأسَكَ! و رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله يَنظُرُ إلی عُمَرَ في سُكونٍ و تُؤَدَةٍ و تَبَسُّمٍ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عُمَرُ، أنَا و هُوَ كُنّا أحوَجَ إلی غَيرِ هٰذا؛ أن تَأمُرَني بِحُسنِ الأَداءِ و تَأمُرَهُ بِحُسنِ التِّباعَةِ! اِذهَب بِهِ - يا عُمَرُ - فَأَعطِهِ حَقَّهُ و زِدهُ عِشرينَ صاعاً مِن تَمرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: ما هٰذِهِ الزِّيادَةُ - يا عُمَرُ -؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أمَرَني رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله أن أزيدَكَ مَكانَ ما نَقِمتُكُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أ تَعرِفُني - يا عُمَرُ -؟ قالَ: لا، مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: زَيدُ بنُ سَعنَةَ. قالَ: الحِبرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِبر و الحَبر: العالم ذِمِّيّاً كان أو مسلماً بعد أن يكون من أهل الكتاب... [و قال] الجوهري: الحِبر و الحَبر: واحد أحبار اليهود، و بالكسر أفصح (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ «حبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ قُلتُ: الحِبرُ، قالَ: فما دَعاكَ أن فَعَلتَ بِرَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله ما فَعَلتَ، وقُلتَ لَهُ ما قُلتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: يا عُمَرُ! لَم يَكُن لَهُ مِن عَلاماتِ النُّبُوَّةِ شَيءٌ إلّا و قَد عَرَفتُهُ في وَجهِ رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله حينَ نَظَرتُ إلَيهِ، إلّا اثنَينِ لَم أُخبُرهُما مِنهُ: هَل يَسبِقُ حِلمُهُ جَهلَهُ، و لا تَزيدُهُ شِدَّةُ الجَهلِ عَلَيهِ إلّا حِلماً؟ فَقَدِ اختَبَرتُهُما، فَاُشهِدُكَ يا عُمَرُ أنّي قَد رَضيتُ بِاللهِ رَبّاً، و بِالإِسلامِ ديناً، و بِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله نَبِيّاً، و اُشهِدُكَ أنَّ شَطرَ مالي - فَإِنّي أكثَرُهُم مالاً - صَدَقَةٌ عَلی اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عُمَرُ: أو عَلیٰ بَعضِهِم؛ فَإِنَّكَ لا تَسَعُهُم! قُلتُ: أو عَلیٰ بَعضِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ زَيدٌ إلی رَسولِ اللهِ صلی الله علیه و آله، فَقالَ زَيدٌ: أشهَدُ أن لا إلٰهَ إلّا اللهُ، و أَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ. و آمَنَ بِهِ و صَدَّقَهُ و بايَعَهُ، و شَهِدَ مَعَهُ مَشاهِدَ كَثيرَةً، ثُمَّ تُوُفِّيَ زَيدٌ في غَزوَةِ تَبوكَ مُقبِلاً غَيرَ مُدبِرٍ، و رَحِمَ اللهُ زَيداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴۷، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ - ۵۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۸۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن سعنه گفت: روزى، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از حجره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [ى خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش] بيرون آمد و على بن ابى طالب علیه‌السلام هم همراهش بود. مردى مانند صحرانشينان سوار بر شترش [نزد پيامبر صلی الله علیه و آله] آمد و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! [اهالى] روستاى بُصرا، مسلمان شده و به دين اسلام در آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من به آنها گفته بودم كه اگر اسلام بياورند، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان فراوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حال، خشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سالى و سختى و قحطى به آنها رسيده و من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا - كه از اسلام به طمع چيزهاى ديگر خارج شوند، همان گونه كه به اسلام نيز طمعكارانه وارد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! اگر صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، به آنها كمک [مالى] برسان. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به مردى در كنارش - كه فكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم على علیه‌السلام بود - نگريست. او گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر خدا! چيزى از آن [ذخيره] نمانده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن سعنه گفت: من به او (پيامبر صلی الله علیه و آله) نزديک شدم و به او گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مقدار معيّنى خرما از باغ فلان قبيله به من بفروشى [و پولش را اكنون بگيرى] و خرما را فلان زمان بدهى؟ فرمود: «نه،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يهودى! امّا مقدار معيّنى خرما [به طور كلّى] براى تحويل در فلان زمان به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشم و معيّن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه از كدام باغ است». من موافقت كردم. او با من معامله كرد و من هم كيسۀ پولم را گشودم و هشتاد مثقال طلا در برابر مقدار معيّنى خرما براى تحويل در زمانى مشخّص به او (پيامبر صلی الله علیه و آله) دادم، و او نیز آن را به آن مرد داد و گفت: «به سوى آنها برگرد و با اين پول به آنها كمک برسان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن سعنه گفت: دو سه روز به زمان تحويل مانده، به نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رفتم و جاى گرد آمدن پيراهن و ردايش را گرفتم و با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خشن به او نگريستم و سپس گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! آيا حقّ مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟ به خدا سوگند - اى فرزندان عبد المطّلب - مردم از شما بدحسابى و تأخير در پرداخت حق، سراغ ندارند و من هم با شما بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و اين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به عمر نگريستم كه چشمانش در صورتش مانند فَلَک دوّار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخيد. او چشمش را به من دوخت و گفت:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دشمن خدا! آيا آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم، به پيامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى و آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟! سوگند به آن كه او را به حق بر انگيخت، اگر از پيامبر خدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسيدم، با اين شمشيرم گردنت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدم! پيامبر خدا صلی الله علیه و آله با آرامش و حوصله و تبسّم به عمر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريست و سپس فرمود: «اى عمر! من و او به چيزى غير از اين كار تو، به تو نيازمندتريم. تو بايد مرا به نيكو ادا كردن [بدهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام] و او را به نيكو دادخواهى كردن، فرمان دهى. عمر! با او برو و حقّش را ادا كن و بيست مَن هم اضافه بر حقّش برايش بيفزاى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اين اضافه براى چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عمر] گفت: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به من فرمان داد در برابر كيفر كارى كه با تو كردم، برايت بيفزايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر! مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى؟ گفت: نه. تو كيستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من، زيد بن سعنه هستم. گفت: همان عالم [يهود]؟ گفتم: همان عالم. گفت: به چه انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، آن سخنان را به پيامبر خدا گفتى و با او چنان رفتار كردى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر! همۀ نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيامبرى را در چهرۀ پيامبر خدا به هنگام نگريستن به او ديدم، جز دو نشانه كه آنها را نيافته بودم: [اين كه] آيا بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر جهالتش پيشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و آيا شدّت نابخردى، بر بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد، كه اكنون آنها را آزمودم و من تو را -&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر - شاهد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم كه به ربوبيت خداوند و به اين كه اسلام، دينم و محمّد، پيامبرم باشد، راضى شدم، و تو را گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم كه نيمى از دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام - كه من ثروتمندترينِ يهوديان [مدينه] هستم - صدقه براى امّت محمّد باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: براى برخى از آنان؛ چرا كه [دارايى] تو گنجايش همۀ آنها را ندارد! گفتم: براى برخى از امّت محمّد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله باز گشت و گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداى يگانه نيست و گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه محمّد، بنده و فرستادۀ اوست. آن گاه به او ايمان آورد و تصديقش كرد و با او بيعت نمود و همراه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در عرصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّدى حاضر شد و در جنگ تبوک، در همان هنگام كه به سوى دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و نه در باز گشت، از دنيا رفت. خدا زيد را رحمت كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا تَفضَحوا أنفُسَكُم لِتَشفوا غَيظَكُم، و إن جَهِلَ عَلَيكُم جاهِلٌ فَليَسَعهُ حِلمُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۴۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برای این كه خشم خود را فرو نشانيد، خود را رسوا مسازيد. اگر نادانى با شما نابخردى كرد، بردبارى شما بايد آن را بپوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لِكُلِّ شَيءٍ زَكاةٌ، و زَكاةُ العَقلِ احتِمالُ الجُهّالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۰۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر چيزى را زكاتى است و زكات خِرَد، تحمّل كردن نابخردهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِحتِمالُ الجاهِلِ صَدَقَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون المعجزات: ص۳۶ ميثم التمارّ، نوادر المعجزات: ص۱۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: تحمّل نابخرد، صدقه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إذا حَلُمتَ عَنِ الجاهِلِ فَقَد أوسَعتَهُ جَواباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چون در برابر نابخردْ بردبارى نشان دهى، بی‌گمان، بهترين جواب را به او داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إِنّي لَأَرفَعُ نَفسي أن تَكونَ لَها حاجَةٌ لا يَسَعُها جودي، أو جَهلٌ لا يَسَعُهُ حِلمي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: من خود را برتر از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که نیازی در میان باشد و سخاوتم نتواند آن را بر طرف کند یا جهالتی باشد وبردباری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام از پسِ آن بر نیاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: وَصَفَ الحَسَنُ البَصرِيُّ عَلِيّاً علیه‌السلام، فَقالَ: كانَ لا يَجهَلُ، و إن جُهِلَ عَلَيهِ حَلُمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: حسن بصری، علی علیه‌السلام را توصیف نمود و گفت: ناسنجیده رفتار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و در برابر رفتار ناسنجیدۀ دیگران، بردباری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن وَصِيَّتِهِ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه‌السلام -: اُوصيكَ بِمَغفِرَةِ الذَّنبِ، و كَظمِ الغَيظِ، و صِلَةِ الرَّحِمِ، وَ الحِلمِ عِندَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9۴ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲؛ البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۸ و ليس فيه صدره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش به فرزند خود، امام حسن علیه‌السلام -: سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تو را به بخشيدن گناه [ديگران در حقّ خودت] و فرو خوردن خشم، و رسیدگی به خویشاوندان، و بردبارى در برابر نابخرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: المُؤمِنُ حَليمٌ لا يَجهَلُ، و إن جُهِلَ عَلَيهِ يَحلُمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن، بردبار است و نابخردى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و اگر با نابخردى با او رفتار شود، بردبارى به خرج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: النّاسُ رَجُلانِ: مُؤمِنٌ و جاهِلٌ، فَلا تُؤذِ المُؤمِنَ، و لا تُجَهِّلِ الجاهِلَ فَتَكونَ مِثلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: مردمان، دو گروه اند: مؤمن و نادان. به مؤمن، آزار مرسان و به نادان، نسبت نادانی مده، كه مانند او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عن موسَی بنِ محمّدٍ المُحارِبي عَن رَجُلٍ ذَکَرَ اسمَهُ عَنِ الإمامِ الرِّضا علیه‌السلام: إنَّ المَأمونَ قالَ لَهُ علیه‌السلام: هَل رُويتَ مِنَ الشِّعرِ شَيئاً؟ فَقالَ: قَد رُويتُ مِنهُ الكَثيرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنشِدني أحسَنَ ما رُويتَهُ فِي الحِلمِ. فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ دوني مَن بُليتُ بِجَهلِهِ أبَيتُ لِنَفسي أن تُقابِلَ بِالجَهلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن كانَ مِثلي في مَحَلّي مِنَ النُّهیٰ أخَذتُ بِحِلمي كَي أجِلَّ عَنِ المِثلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن كُنتُ أدنیٰ مِنهُ فِي الفَضلِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالحِجیٰ عَرَفتُ لَهُ حَقَّ التَّقَدُّمِ وَالفَضلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: ما أحسَنَ هٰذا! مَن قالَهُ؟! فَقالَ: بَعضُ فِتيانِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9 ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از موسى بن محمّد مُحاربى، از مردى که نامش را گفت -: مأمون به امام رضا علیه‌السلام گفت: آيا چیزی از شعر هم روایت شده‌ای [و در خاطر داری]؟ فرمود: «بسيار روایت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام (به خاطر دارم)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بهترين شعرى كه در بارۀ بردبارى برایت روایت شده، بخوان. امام رضا علیه‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اگر به نابخردى پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خود، گرفتار گردم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانع از آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم كه نفْسم با نابخردى پاسخ دهد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر با همتاى خود در خردمندى، برخورد كنم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردبارى پيشه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم تا از همانندم، برتر باشم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر با بالاتر از خويش در دانش و خرد، رو به رو شوم/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى او حقّ پيشتازى و فضيلت قائلم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: این [شعر] چه زيبا بود! چه كسى آن را سروده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «برای یکی از جوانان ماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة العقائد الإسلامية (المعرفة): ج۲ ص۴۰۵ (الحلم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ عقاید اسلامی (معرفت‌شناسی): ج۳ ص۳۶۹ (بردباری).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-الوثوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: عَدَمُ الوُثوقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عدم اطمینان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا يوثَقُ بِعَهدِ مَن لا عَقلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۰۴، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به پيمان كسى كه خردمند نباشد، اعتماد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كُن بِعَدُوِّكَ العاقِلِ أوثَقَ مِنكَ بِصَديقِكَ الجاهِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به دشمن داناى خود بيشتر اطمينان داشته باش تا به دوست نابخردت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَنتَصِح بِمَن فاتَهُ العَقلُ، و لا تَثِق بِمَن خانَهُ الأَصلُ؛ فَإِنَّ مَن فاتَهُ العَقلُ يَغُشُّ مِن حَيثُ يَنصَحُ، و مَن خانَهُ الأَصلُ يُفسِدُ مِن حَيثُ يُصلِحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳99، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح9۵9۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برای كسى كه از خرد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است، خيرخواهى مكن و به كسى كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، اعتماد منما؛ زيرا آن كه خرد ندارد، ضرر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند از جايى كه گمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه خيرخواهى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و كسى كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، به جاى درست كردن، ويران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: اِنفَرِد بِسِرِّكَ و لا تودِعهُ حازِماً فَيَزِلَّ، و لا جاهِلاً فَيَخونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج۳ ص۱۵۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۶؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: رازت را تنها براى خودت نگه دار و آن را [حتّى] به شخصى پخته مسپار، كه ممكن است بلغزد، و به نابخرد هم مسپار كه خيانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُسِرَّ إلَى الجاهِلِ ما لا يُطيقُ كِتمانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۶۵، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۸ ح9۶۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: رازت را به نابخردی که توان کتمانش را ندارد، نسپار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قالَ لُقمانُ: يا بُنَيَّ، لا تَتَّخِذِ الجاهِلَ رَسولاً، فَإِن لَم تُصِب عاقِلاً حَكيماً يَكونُ رَسولَكَ فَكُن أنتَ رَسولَ نَفسِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ عن يحيی بن سعيد القطّان، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: لقمان گفت: «اى پسرم! نابخرد را پيک خود انتخاب مكن. اگر شخص عاقل و حكيم كه فرستادۀ تو باشد، پيدا نكردى، خود، فرستادۀ خودت باش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإعراض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵: الإِعراضُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روگردانی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خُذِ ٱلْعَفْوَ وَ اْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أعْرِضْ عَنِ ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(گذشت پيشه کن و به [کار] پسنديده فرمان ده و از نابخردان، روی بگردان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إذَا سَمِعُواْ ٱللَّغْوَ أعْرَضُواْ عَنْهُ وَ قَالُواْ لَنَآ أعْمَـٰـلُنَا وَ لَكُمْ أعْمَـٰـلُكُمْ سَلَـٰمٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِى ٱلْجَـٰهِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون [سخن] لغوى بشنوند، از آن روى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: كردارهاى ما از آنِ ما و كردارهاى شما از آنِ شماست. خدا نگهدارتان! جوياى [مصاحبت] نابخردان نيستيم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم:: في ما وَعَظَ اللهُ عزّ و جلّ بِهِ عيسیٰ علیه‌السلام:... و تَقَرَّب إِلَيَّ بِالمَوَدَّةِ جُهدَكَ، و أَعرِض عَنِ الجاهِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ و ۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، الأمالي للصدوق: ص۶۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از علی بن اسباط، از معصومان: -: در اندرزهای خدای عزّ و جلّ به عیسی علیه‌السلام این بود که: «... و تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى با محبّت ورزیدن، خودت را به من نزديک كن و از نابخردان، روى بگردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: أحكَمُ النّاسِ مَن فَرَّ مِن جُهّالِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۴۰ عن يونس بن ظبيان عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلّی الله علیه و آله، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶9۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: حكيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين انسان، كسى است كه از مردم نابخرد بگريزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلی الله علیه و آله: رُبَّ عابِدٍ جاهِلٍ، و رُبَّ عالِـمٍ فاجِرٍ؛ فَاحذَرُوا الجُهّالَ مِنَ العُبّادِ، وَ الفُجّارَ مِنَ العُلَماءِ، فَإنَّ ذٰلِكَ فِتنَةُ الفُتَناءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳۴ عن أبي اُمامة، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴9 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله: بسى عابد نابخرد و بَسی عالِمِ بدكار! پس، از عابدان نابخرد و عالمانِ بدكار بپرهيزيد كه اينان، اساس فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كُفرُ النِّعمَةِ لُؤمٌ، و صُحبَةُ الجاهِلِ شُؤمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ناسپاسى نعمت، پستى است و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با نابخرد، بديُمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كَفیٰ بِالمَرءِ جَهلاً أن يَرتَكِبَ ما نُهِيَ عَنهُ، و كَفیٰ بِهِ عَقلاً أن يُسلَمَ عَن شَرِّهِ، فَأَعرِض عَنِ الجَهلِ و أَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰، الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۴؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در نابخردی انسان، همین بس که آنچه را از آن نهی شده است، مرتکب شود و در خردورزی انسان، همین بس که از شرّش آسوده باشند. پس، از نابخردی و نابخردان دوری کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن وادَّ السَّخيفَ أعرَبَ عَن سُخفِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه با کم‌خِردْ دوستى كند، نشانۀ کم‌خِردی اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ اصطَنَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصطنعه: اتّخذه، و قوله تعالى: (وَٱصْطَنَعْتُكَ لِـنَفْسِي) تأويله: اخترتُك لإقامة حجّتي و جعلتُك بيني و بين خلقي. و قال الأزهري: أي ربّيتُك لخاصّة أمري(لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰9، الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۶ «صنع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاهِلاً بَرهَنَ عَن وُفورِ جَهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۴۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه نابخرد را به دوستى برگزيند، بر زيادى نابخردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دليل آورده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: قَطيعَةُ الجاهِلِ تَعدِلُ صِلَةَ العاقِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، خصائص الأئمّة علیهم‌السلام: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بريدن از نابخرد، برابر است با برقرارى ارتباط با خردمند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِحذَرِ العاقِلَ إذا أغضَبتَهُ، وَ الكَريمَ إذا أهَنتَهُ، وَ النَّذلَ إذا أكرَمتَهُ، وَ الجاهِلَ إذا صاحَبتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر حذر باش از خردمند، هنگامى كه او را به خشم آوردى، و از فرد بزرگوار، هنگامى كه به او اهانت كردى، و از فرومايه، هنگامى كه او را گرامى داشتى، و از نابخرد، هنگامى كه با او هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين شدى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: لا يُؤمِنَنَّكَ مِن شَرِّ جاهِلٍ قَرابَةٌ و لا جِوارٌ، فَإِنَّ أخوَفَ ما تَكونُ لِحَريقِ النّارِ أقرَبُ ما تَكونُ إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۸؛ نثر الدرّ: ج۴ ص۲۰۰ من دون إسنادٍ إلی النبيّ أو أحد من أهل البیت علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان -: نزديكى به نابخرد و همسايگى با او، تو را از شرّش ايمن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ زيرا هرچه به آتش نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشى، خطر سوختن برايت بيشتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مِن عَدَمِ العَقلِ مُصاحَبَةُ ذَوِي الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 ح9۲99، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى با نادانان، از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تَصحَب مَن فاتَهُ العَقلُ، و لا تَصطَنِع مَن خانَهُ الأَصلُ؛ فَإِنَّ مَن لا عَقلَ لَهُ يَضُرُّكَ مِن حَيثُ يَریٰ أنَّهُ يَنفَعُكَ، و مَن لا أصلَ لَهُ يُسيءُ إلیٰ مَن يُحسِنُ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۸۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ ح9۵۸۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با آن كه از خرد بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره است، مصاحبت مكن، و كسى را كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، ويژۀ خود مگردان؛ زيرا آن كه خردمند نيست، از جايى كه گمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، به تو آسيب خواهد رساند، و آن كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه است، به هر كه به او خوبى كند، بد خواهد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شَرُّ مَن صاحَبتَ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶9۱، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترين كسى كه با او هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شَرُّ الأَصحابِ الجاهِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۰9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲9۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدترينِ ياران، نابخرد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن صَحِبَ جاهِلاً نَقَصَ مِن عَقلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱99، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه با نابخرد هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى كند، از خردش كاسته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا تُوادُّوا الكافِرَ، و لا تُصاحِبُوا الجاهِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۳۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۱ ح9۴۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با كافر دوستى مورزيد و با نابخرد هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى مكنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَوَدَّةُ الجُهّالِ مُتَغَيِّرَةُ الأَحوالِ، وَشيكَةُ الاِنتِقالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح9۸۳۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷ ح9۰۰۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوستى نابخردان تغيير می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و زود رخت بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مُصاحَبَةُ الجاهِلِ مِن أعظَمِ البَلاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲9 ح9۷۸۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸9 ح9۰۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مصاحبت با نابخرد، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِحذَر مُجالَسَةَ الجاهِلِ، كَما تَأمَنُ مِن مُصاحَبَةَ العاقِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینی با نابخرد، بر حذر باش، همان گونه که در همراهی با خردمند، آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: صَديقُ الجاهِلِ مَعرِضٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو تضبَط: «مُعَرَّضٌ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلعَطَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵۶، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوستِ آدم نابخرد، در معرض نابودى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: صَديقُ الجاهِلِ مَتعوبٌ مَنكوبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۲9، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوستِ آدم نابخرد، در رنج و سختى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَيسَ مَن جالَسَ الجاهِلَ بِذي مَعقولٍ، مَن جالَسَ الجاهِلَ فَليَستَعِدَّ لِقِيلٍ و قالٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، تحف العقول: ص9۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه با نابخرد بنشيند، خردمند نيست. كسى كه با نابخرد بنشيند، بايد خود را آمادۀ حرف و حدیث [مردم] كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - قالَهُ لِرَجُلٍ كَرِهَ لَهُ صُحبَةَ رَجُلٍ رَهِقٍ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَصحَب أخَا الجَهلِ و إيّاكَ و إيّاهُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَم مِن جاهِلٍ أردیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «أودى»، وما أثبتناه من المصادر الاُخرى. و الردى: الهلاك... و أرديته: أي أهلكتُه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ «ردي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَليماً حينَ آخاهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱، عیون الأخبار لابن قتیبة: ج۳ ص9۱، دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به مردی که دوست شدنش را با مردی سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل، خوش نداشت -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دوست نابخرد مصاحبت نکن/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از او بر حذر باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسی نابخرد که زمین زده است/&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دوستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، بردبار را!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اجعَلنا مِمَّن جاسوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي طافوا في خلال الديار ينظرون هل بقي أحد لم يقتلوه. و في الصحاح: جاسوا خلال الديار؛ أي تخلّلوها فطلبوا ما فيها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ «جوس»)، إشارة إلی الآیة ۵ من سورة الإسراء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِلالَ دِيارِ الظّالِمينَ، وَ استَوحَشوا مِن مُؤانَسَةِ الجاهِلين.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱9 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي؛ المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱ من دون إسناد إلی النبيّ أو أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه درون خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ستمگران را [برای یافتن آنها و مجازات کردنشان] جستجو كردند و از همدلى با نابخردان رميدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: يا مِهزَمُ، شيعَتُنا مَن... إن لَقِيَ مُؤمِناً أكرَمَهُ، و إن لَقِيَ جاهِلاً هَجَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ عن مهزم الأسدي، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اى مِهزم! شيعۀ ما كسى است كه... اگر مؤمنى را ببيند، احترامش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اگر به نابخردى رسد، از او دورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: مُحادَثَةُ العالِـمِ عَلَى المَزابِلِ، خَيرٌ مِن مُحادَثَةِ الجاهِلِ عَلَى الزَّرابِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّرابِيّ: الوَسائد (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ «زرب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳9 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن إبراهيم بن عبدالحميد، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: گفتگو با عالم در زباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بهتر از گفتگو با نابخرد بر فرش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زربافت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ علیه‌السلام: صَديقُ الجاهِلِ في تَعَبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸9، خصائص الأئمّة: ص۱۱9 عن الإمام عليّ علیه‌السلام، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ عن الإمام الرضا علیه‌السلام و فیهما «في تعب» بدل «تعب»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى علیه‌السلام: دوستِ فردِ نابخرد، رنجور است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: مُناجاةُ اللهِ عزّ و جلّ لِعيسيٰ علیه‌السلام: يا عيسیٰ... لا تَكُن مَعَ الجاهِلينَ؛ فَإنَّ الشَّيءَ يَكونُ مَعَ الشَّيءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴9۶ - ۵۰۰، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲99 ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: مناجات خداوند با عیسی [این بود]: ای عیسی!... همراه نابخردان مباش، که هر چیز با همراهش سنجیده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام - في ما وَعَظَ بِهِ وَلَدَهُ -: يا بُنَيَّ، لا تَرغَب في وُدِّ الجاهِلِ فَيَریٰ أنَّكَ تَرضیٰ عَمَلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۳۶، الزهد و الرقائق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان علیه‌السلام - در اندرز به فرزندش -: اى پسرم! در دوستى با نابخرد، رغبت نشان نده؛ زيرا او خيال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه تو از كار او خشنودى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ -: يَنبَغي لِلعاقِلِ أن يَمنَعَ مَعروفَهُ الجاهِلَ وَ اللَّئيمَ وَ السَّفيهَ؛ أمَّا الجاهِلُ فَلا يَعرِفُ المَعروفَ و لا يَشكُرُ عَلَيهِ، و أمَّا اللَّئيمُ فَأَرضٌ سَبخَةٌ لا تُنبِتُ، و أمَّا السَّفيهُ فَيَقولُ: إنَّما أعطاني فَرَقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَق - بالتحریك -: الخوف و الفزع (مجمع البحرین: ج۳ ص۱۳۸۸ «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن لِساني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲؛ نثر الدرّ: ج۴ ص۱۸9 من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت علیهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منسوب به ایشان -: سزاوار است كه خردمند، خوبى را از نابخرد و فرومايه و ابله دريغ دارد؛ چرا كه نابخرد، خوبى را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و آن را سپاس نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و فرومايه، [همچون] شوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زارى است كه قابلِ كِشت نيست و ابله خواهد گفت: از ترس زبانم، به من بخشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%87%D9%86%D9%91%D9%85&diff=363 2025-07-19T10:48:58Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>[[رده:ج]]<br /> &lt;span id=&quot;جهنم-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهنّم (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهنّم (دوزخ) نامی است برای کانون خشم خداوند بر جنایت‌پیشگان در آخرت و نماد بروز و تجلّیگاه عدالت الهی برای مجرمانی که در دنیا به خود و دیگران ستم کرده و جزایی در خور نیافته‌اند. تبهکارانی که از فرمان عقل و ره‌نمودهای فرستادگان الهی سرپیچی کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و فساد و تباهی، سراسر وجود و زندگی آنان را در بر گرفته است، پس از محاسبه و رسیدگی دقیق به پروندۀ اعمالشان در دوزخ مجازات خواهند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «جهنّم (دوزخ)» و واژگان مترادف یا ناظر به آن در قرآن بسیار پربسامدند، تا جایی که واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ناظر به آن و عذاب آن در آخرت، حدود ۲۵۰ بار در قرآن به کار رفته‌اند. «جهنّم» ۷۷ بار، «جحیم» ۲۵ بار، «نار» ۱۱۸ بار (و دو مورد در بارۀ آتش برزخ)، «سعیر» شانزده بار، «سَقَر» چهار بار، «حطمه» دو بار، «هاویه» یک بار، «لظیٰ» یک بار، «اَثام» یک بار، و «سجّین» دو بار به کار رفته است. گاه نیز با الفاظی همچون «دار البوار» به آن اشاره شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمار فراوان ترساندن بندگان از دوزخ، طبقات آن و ابعاد عذاب اخروی، نشان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهندۀ اثرپذیری بندگان از هشدار در بارۀ دوزخ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «جهنّم»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان در بارۀ ريشۀ واژۀ «جهنّم» اختلاف نظر دارند. برخى بر اين باورند كه اين واژه، عبرانى است و اصل آن، «كِهِنّام» بوده و با تعريب، «جهنّم» شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى، ريشۀ عبرانى آن را «جهينوم» يا «جحينوم» دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، كه محلّى در چهار كيلومترى قدس بوده و زباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شهر و لاشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حيوانات را در آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريختند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزاندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى اين كلمه را فارسى معرّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. به تونل زير حمّام كه حرارت در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دمند تا زمين حمّام را گرم كند نيز جهنّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد به دليل مشكوک بودن عربيت اين واژه، ابن فارس، آن را در مقاييس اللغة نياورده؛ امّا ابن منظور در علّت نام‌گذاری آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهنام: القعر البعید، و بئر جهنّم و جهنام، بکسر الجیم و الهاء: بعیدة القعر، و به سمّیت جهنّم لبعد قعرها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهنام: عمق زياد. چاه جهنّم و جِهنام، چاهى است كه ژرف باشد. جهنّم را به خاطر عمقش به اين نام ناميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهنم-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهنّم، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «جهنّم»، هر ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه داشته باشد، در قرآن و حديث، براى تبيين جايگاه مجازات تبهكاران به كار رفته و به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد كه عرب پيش از اسلام نيز با اين واژه آشنا بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «جهنّم» در قرآن، ۷۷ بار تكرار شده و در نُه مورد، مضافٌ إليه «نار» قرار گرفته است و در همۀ اين موارد، مقصود از آن، جايگاه مجازات تبهكاران در قيامت است (واژۀ «نار» در قرآن، كاربردهاى مختلفى دارد كه در جای خود خواهد آمد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تكرار اضافۀ «نار» به «جهنّم» در قرآن، بيانگر آن است كه «جهنّم» عين «نار» نيست و اين اضافه به اصطلاح، اضافۀ بيانيّه نيست. از سوى ديگر، جهنّم داراى معنايى متناسب با «نار» است. از اين رو معناى «بئر بعيدة القعر» كه لسان العرب براى آن ذكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، تقويت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چنان كه احاديثى با تعابيرى از قبيل «حُفَر النيران»، مؤيّد ديگرى براى اين تفسيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر «جهنّم (دوزخ)» و طبقات آن، پس از پایان فصل اوّل خواهد آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یاد کردن فراوان از جهنّم و عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن، سبب پدید آمدن پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی در بارۀ آن می‌‌گردد که به اجمال به چند مورد از آنها اشاره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسش اوّل: فراوانی یادکرد جهنّم و عذاب آن، برای چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند - تبارک و تعالی - ارحم الراحمین است و رحمت او بر غضبش پیشی گرفته است. رحمت او عام است و همۀ مخلوقات - حتّی غیر انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها - را در بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. با این وجود، فراوانی یادکرد دوزخ و عذاب آن، برای تذکّر و یادآوری به مؤمنان و غیر مؤمنان است که خود را ایمن نپندارند و از راه حق، پای بیرون ننهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان، فراموشکار است. همچنین وسوسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شیطانی زود در او اثر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و هوس‌ها نیز سبب لغزش او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و همین به تعدّی به حریم الهی و ظلم و تجاوز به دیگران می‌انجامد. از این رو باید همیشه به او یادآوری کرد که: ای انسان! تو در گرو اعمال خود هستی و شکستن حرمت الهی و سرپیچی از فرمان‌های او، عذاب اخروی را به دنبال دارد که فراتر از عذاب دنیوی است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسش دوم: حكمت خلقت زندان وحشتناكى به نام «جهنّم» با ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه براى آن ذكر شده، چيست؟ آيا بهتر نبود كه خداوند مهربان - كه مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مهربانان است -، چنين زندانى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفريد و همۀ مجرمان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشيد، يا در همين جهان با انواع مشكلات، آنان را مجازات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و يا در كيفر آنان به محروم كردنشان از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت جاويد، اكتفا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسش سوم: چه تناسبى ميان جُرم دنيايى و آن جزای دوزخی وجود دارد؛ چرا كه جرم محدود، هر قدر هم سنگين باشد، تناسبى با كيفر نامحدود در آن زندان وحشتناک ندارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسش چهارم: آفريدن چنين زندان ترسناکی، آيا با حكمت و رحمت آفريدگار، بلكه با عدل الهى، سازگار است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى پاسخ دادن به اين پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، شناخت انواع كيفرها و ماهيت جهنّم، ضرورى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انواع-كيفرها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انواع كيفرها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به طور كلّى، كيفر كارهاى ناشايست را به سه دسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان تقسيم كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كيفرهاى-قانونى-قراردادى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. كيفرهاى قانونى (قراردادى)&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستگاه اين نوع از كيفرها، قوانين و مقرّراتى است كه به وسيلۀ قانون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار با هدف ايجاد نظم، پيشگيرى از جرم، تربيت مجرم و حمايت از ستم‌ديده، وضع شده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بديهى است كه در اين نوع كيفرها براى رعايت عدالت، تناسب ميان جرم و جزا، ضرورى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كيفرهاى-تكوينى-دنيوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. كيفرهاى تكوينى دنيوى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستگاه اين نوع از كيفرها، قانون و مقرّرات نيست تا گفته شود: بايد عدل و تناسب جُرم و مجازات رعايت شود؛ بلكه اين نوع از كيفرها اثر طبيعى و ذاتى جرم و جنايت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اثر طبيعى خوردن سم، مرگ است. نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت كه «بين اين جُرم كه در مدّت زمان بسيار كوتاه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و محروم شدن هميشگى از نعمت زندگى، چه تناسبى وجود دارد؟!»؛ زيرا رابطۀ جرم و كيفر، قراردادى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كيفرهاى-تكوينى-اخروى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. كيفرهاى تكوينى اخروى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت که خاستگاه كيفرهاى جهان آخرت نيز مانند كيفرهاى تكوينى دنيوى، اعتبارى و قراردادى نيست؛ امّا رابطۀ تكوينى آنها با اعمال زشت و كردارهاى ناپسند، قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از رابطۀ كيفرهاى تكوينى دنيوى است، بدين معنا كه رابطۀ تكوينى كيفرهاى دنيوى، رابطۀ علّت و معلول است؛ ولى رابطۀ كيفرهاى تكوينى اخروى، رابطۀ اتّحاد ظاهر و باطن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در نصوص اسلامى، رابطۀ عمل و جزاى اخروى، دو گونه تصوير شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يک.-رابطۀ-كشت-و-درو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يک. رابطۀ كشت و درو&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شمارى از احاديث، رابطۀ عمل و جزاى اخروى، رابطۀ درخت و ميوۀ آن، معرّفى گرديده است، مانند آنچه از پيامبر صلی الله علیه و آله نقل شده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنیا مَزرَعَةُ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا، كشتزار آخرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن یَزرَع خَیراً یوشِکُ أن یَحصُدَ رَغبَةً، وَ مَن یَزرَع شَرّاً یوشِکُ أن یَحصُدَ نَدامَةً، وَ لِکُلِّ زارِعٍ ما زَرَعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه خوبى بكارد، زودا كه منفعت بِدرَوَد و هر كه بدى بكارد، به زودى پشيمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِرَود. و هر كشتگر، آن می‌دِرود كه كاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کَما لا یُجتَنى مِنَ الشَّوکِ العِنَبُ کَذٰلکَ لا یَنزِلُ الفُجّارُ مَنازِلَ الأَبرارِ، و هُما طَریقانِ، فَأَیَّهُما أخَذتُم أدرَکتُم إلَیهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان گونه كه از بوتۀ خار، انگور چيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بدكاران نيز در منازل نيكوكاران، فرود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند. دو راه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجود دارد. هر كدام را در پيش گيريد، به همان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز از امام على علیه‌السلام روايت شده است كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَرَةُ العَمَلِ الصّالِحِ کَأَصلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميوۀ كار نيک، همانند ريشۀ آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَرَةُ العَمَلِ السَّیِّئِ کَأَصلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميوۀ كار بد، همانند ريشۀ آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايۀ اين گونه احاديث، هر كار نيک يا بد انسان، همانند درختى است كه ميوۀ آن، پس از مرگ و در عالم آخرت ظاهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. بهشت، ميوۀ خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دوزخ، ميوۀ بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. بنا بر اين، باغ دل‌گشاى بهشت و زندان ترسناک جهنّم (دوزخ)، حاصل عمل خود انسان است، نه چيز ديگر، و همان طور كه حاصل درخت تيغ و حنظل، تيغ و حنظل است، نه ميوۀ انگور، محصول كفر و كارهاى زشت نيز زندان دوزخ است، نه باغ بهشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه كفر ورزد، كفرش به زيان اوست و كسانى كه كار شايسته كنند، [فرجام نيک را] به سود خودشان آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، كيفرهاى تكوينى اخروى، همانند كيفرهاى تكوينى دنيوى، محصول و معلول كارهاى ناشايست اند، با اين تفاوت كه برخى از اعمال، ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان زودرس است و در همين جهان آثار تكوينى آنها ظاهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؛ ولى برخى ديگر، ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان پس از مرگ و در عالم آخرت آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-رابطۀ-ظاهر-و-باطن-تجسم-اعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. رابطۀ ظاهر و باطن (تجسّم اعمال)&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل در شمارى از آيات و احاديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت كه رابطۀ تكوينى عمل و جزاى اخروى، بيش از رابطۀ علّت و معلول است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم و احاديث اسلامى، تعبيرهاى دقيق و لطيفى در مورد پاداش و كيفر اخروى دارند كه از آنها چنین استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه بهشت و جهنّم، تجسّم كارهاى نيک و بد انسان در دنيا هستند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف---پيش-فرستادن-و-پس-گرفتن-عمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - پيش فرستادن و پس گرفتن عمل&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن با قاطعيت تمام، عمل نيک و بد انسان را پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستادۀ خود او براى زندگىِ پس از مرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از خدا پروا كنيد، و هر كس بايد بنگرد [که براى فردايش] چه چيز از پيش فرستاده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه انسان در جهان آخرت عيناً كارهايى را كه پيش فرستاده، تحويل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، چنان كه در آيۀ ديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از روزى بپرهیزید كه در آن روز، شما را به سوى خدا باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند. سپس به هر كس آنچه انجام داده، به طور كامل باز پس داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به آنها ستم نخواهد شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب---حاضر-يافتن-عمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب - حاضر يافتن عمل&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارى از آيات به روشنى دلالت دارند كه انسان، عمل نيک و بد خود را در قيامت، حاضر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى كه هر كس آنچه را از كار نيک انجام داده، حاضر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند که ميان او و آنچه از اعمال بد انجام داده، فاصلۀ زمانى زيادى باشد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و همۀ اعمال خود را حاضر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند و پروردگارت به هيچ كس ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج---ديدن-عمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج - ديدن عمل&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سورۀ زلزال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم كه انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حتّى كوچک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين كار نيک و بد خود را می‌بینند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر كس هم‌وزن ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كار خير انجام دهد، آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند * و هر كس هم‌وزن ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كار بد انجام دهد، آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د---جزا-چيزى-جز-عمل-نيست&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د - جزا، چيزى جز عمل نيست&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بسيارى از موارد، هنگامى كه قرآن موضوع عذاب وحشتناک جهنّم (دوزخ) را مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد، براى دفع شبهۀ ظلم و عدم تناسب جرم و جزا، تصريح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه اين جزا، چيزى جز همان عمل دوزخيان نيست. در برخى از آيات، اين معنا به صورت سؤال، مطرح شده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و کسانی كه اعمال بدى انجام دهند، به صورت، در آتش افكنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. آيا جزايى جز آنچه عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديد، خواهيد داشت؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا جز آنچه را عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند، پاداش داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين در برخى آيات، تصريح شده كه آنچه تبهكاران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند، جزاى عمل آنهاست، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اصْلَوْهَا فَاصْبِرُوا أَوْ لَا تَصْبِرُوا سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آن (آتش) وارد شويد. صبر كنيد يا نكنيد، براى شما يكسان است؛ چرا كه تنها به اعمالتان جزا داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برخى آيات، تصريح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه دوزخيان به چيزى جز عمل، جزا داده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جز به آنچه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داديد، مجازات نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى نيز آمده است كه جبرئيل به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا مُحَمَّدُ! عِش ما شِئتَ فَإنَّکَ مَیِّتٌ، وَ أحبِب مَن أحبَبتَ فإنَّکَ مُفارِقُهُ، وَ اعمَل ما شِئتَ فإنَّکَ مُلاقیهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، زندگى كن، که سرانجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرى. هر كس را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى دوست بدار، که سرانجام از او جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، و هر كارى را كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، بكن؛ امّا بدان كه آن را ديدار خواهى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه---همراهى-هميشگى-عمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ - همراهى هميشگى عمل&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از قيس بن عاصم، يكى از اصحاب پيامبر خدا صلی الله علیه و آله، روايت شده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: روزى با گروهى از بنى تميم به حضور پیامبر رسيديم. من گفتم: اى پيامبر خدا! ما را نصيحتى كن كه از آن بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند گرديم؛ چرا كه ما گروهى هستيم كه در صحرا در گردشیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله در پاسخ، ضمن مطالبى فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ لا بُدَّ لَکَ یا قَیسُ مِن قَرینٍ یُدفَنُ مَعَکَ وَ هُوَ حَىٌّ، وَ تُدفَنُ مَعَهُ وَ أنتَ مَیِّتٌ، فَإن کانَ کَریماً أکرَمَکَ، وَ إن کانَ لَئیماً أسلَمَکَ، ثُمَّ لا یُحشَرُ إلّا مَعَکَ، وَ لا تُبعَثُ إلّا مَعَهُ، وَ لا تُسأَلُ إلّا عَنهُ، وَ لا تَجعَلهُ إلّا صالِحاً، فإنَّهُ إن صَلُحَ أنِستَ بِه، وَ إن فَسَدَ لا تَستَوحِشُ إلّا مِنهُ، وَ هُوَ فِعلُکَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قيس! ناچار، تو را همدمى است كه با تو دفن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و او زنده است و تو با او دفن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، در حالى كه تو مرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. اگر كريم و بزرگوار باشد، تو را گرامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و اگر پست و فرومايه باشد، تو را به زانو در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. سپس آن همدم جز با تو محشور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تو جز با آن، بر انگيخته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى و جز در بارۀ او از&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو بازخواست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس آن را جز شايسته و صالح قرار مده؛ زيرا اگر خوب باشد، با وى اُنس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى و اگر بد باشد، جز از او وحشت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى. آن همدم، كردار توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام على علیه‌السلام نيز روايت شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعمالُ العِبادِ فى عاجِلِهم، نُصبُ أعیُنِهِم فى آجالِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردار بندگان در دنياى آنان، پيش ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان در آخرت آنان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين گونه آيات و احاديث را كه به روشنى بر تجسّم اعمال دلالت دارند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان چنين تفسير كرد كه در قيامت، كارهاى نيک، زيبا مجسّم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و نيكوكاران در كنار ساير نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت، از همراهى آنها نيز بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارى از محقّقان نيز بر اين باورند كه اين آيات و احاديث، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه رابطۀ تكوينى عمل و جزا، رابطۀ وحدت ظاهر و باطن است و بهشت، تجسّم كارهاى نيک و دوزخ، تجسّم كارهاى زشت است و در جهان آخرت، اعمال انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به صورت بهشت و جهنّم به آنها باز گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چنان كه در حديثى، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّما هِىَ أعمالُکُم تُرَدُّ إلَیکُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز اين نيست كه آنها (نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قيامت)، كردار شمایند كه به سوى شما باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين باور، جزاى آخرت، در واقع، عين كردار دنياست و چيزى جدا از عمل نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت كه بى ترديد، بخشى از كيفرهاى اخروى، تكوينى و نتيجۀ كردار زشت انسان و يا تجسّم آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از اين رو، طرح شبهۀ تناسبِ جرم و جزا در مورد كيفرهاى اخروى، بمانند كيفرهاى تكوينى دنيوى، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه بايد ديد آيا همۀ كيفرهاى اخروى، تكوينى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، يا ممكن است بخشى از آنها قراردادى باشد، كه به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد دليل قاطعى براى نفى كيفرهاى قراردادى در آخرت، وجود ندارد. حكمت اين نوع كيفر (كيفر قراردادى)، آثار تربيتى آن در دنياست؛ زيرا اعتقاد به وجود مجازات شديد اخروى در مقابل كارهاى ناشايست و پاداش بهشت جاويد در برابر كارهاى شايسته يا حتّى احتمال مجازات و پاداش اخروى، انسان را به نيكوكارى و دادورزى در دنيا، وادار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد. در روايتى آمده است كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَقَ اللّهُ تَعالىٰ جَهَنَّمَ مِن فَضلِ رَحمَتِهِ سَوطاً یَسوقُ اللهُ بِهِ عِبادَهُ إلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال، جهنّم (دوزخ) را از فزونىِ رحمت خويش، به سان تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آفريد كه با آن، بندگانش را به سوى بهشت براند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه با توجّه به عدل الهى در كيفر مجرمان، تناسب جرم و جزا (مجازات) در موضوع كيفرهاى قراردادى اخروى، همانند كيفرهاى تكوينى، نه تنها منع عقلى ندارد، بلكه قطعى و غير قابل ترديد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكتۀ بسيار مهم و شایان توجّه در بارۀ تناسب معصيت الهى و كيفرهاى اخروى، اين است كه از منظر عقل، نافرمانى كسى كه نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش به انسان، نامتناهى است، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهايت قبيح است و نافرمان از او (گنهكار)، مستحقّ سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين كيفرهاست، چنان كه از امام زين العابدين علیه‌السلام نقل شده كه خطاب به خداوند متعال، عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا إلٰهى! لَو بَکَیتُ إلَیکَ حَتّىٰ تَسقُطَ أشفارُ عَینَىَّ، وَ انتَحَبتُ حَتّىٰ یَنقَطِعَ صَوتى وَ قُمتُ لَکَ حَتّىٰ تَنتَشِرَ قَدَماىَ وَ رَکَعتُ لَکَ حَتّىٰ یَنخَلِعَ صُلبى وَ سَجَدتُ لَکَ حَتّىٰ تَتَفَقَّأَ حَدَقَتاىَ، وَ أکَلتُ تُرابَ الأَرضِ طولَ عُمُرى وَ شَرِبتُ ماءَ الرَّمادِ آخِرَ دَهرى، وَ ذَکَرتُکَ فی خِلالِ ذلِکَ حَتّىٰ یَکِلَّ لِسانى، ثُمَّ لَم أرفَع طَرفى إلىٰ آفاقِ السَّماءِ استِحیاءً مِنکَ مَا استَوجَبتُ بِذٰلِکَ مَحوَ سَیّئَةٍ واحِدَةٍ مِن سَیِّئاتى وَ إن کُنتَ تَغفِرُ لى حینَ أستَوجِبُ مَغفِرَتَکَ، وَ تَعفو عنّى حینَ أستِحَقُّ عَفوَکَ فَإنَّ ذلِکَ غَیرُ واجِبٍ لى بِاستِحقاقٍ وَ لا أنَا أهلٌ لَهُ بِاستیجابٍ، إذ کانَ جَزائى مِنکَ فی أوّلِ ما عَصَیتُکَ النّارَ، فَإن تُعَذِّبنى فَأَنتَ غَیرُ ظالِمٍ لى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! اگر به درگاهت، چندان بنالم كه پلک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى چشمانم بيفتند و چندان زار بزنم كه صدايم بريده شود و چندان در برابرت بِايستم كه پاهايم ورم كنند و چندان برايت ركوع كنم كه استخوان پشتم از هم بگسلد و چندان برايت سجده كنم كه تخم چشمانم از كاسه در آيد و در همۀ عمر، خاک زمين بخورم و تا پايان زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام آب تيره بنوشم و در اين ميان، چندان به ياد تو گويا باشم كه زبانم از كار بيفتد و آن گاه از شرم تو، گوشۀ چشمم را به اطراف آسمان نيندازم، با اين همه، سزاوار آن نيستم كه گناهى از گناهان من، پاک شود. حال اگر مستوجب آمرزش تو شوم و تو مرا بيامرزى، و مستحقّ بخشش تو شوم و تو مرا ببخشايى، اين آمرزش و بخشايش، به سبب استحقاق من و سزاوار بودن من نيست؛ زيرا كيفرم از همان آغاز نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، آتش [دوزخ] بود. پس اگر عذابم كنى، به من ستم نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حقیقت-جهنم-دوزخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حقیقت جهنّم (دوزخ)&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهی از عالمان مسلمان، جهنّم (دوزخ) یا کیفرهای اخروی را تجسّم اعمال ناشایست انسان دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که چیزی غیر از مجازات قراردادی یا تکوینی است و رابطۀ کیفر / جهنّم با عمل ناشایست انسان، رابطۀ «اتّحاد» و «عینیت» است. استناد آنان به آیاتی همچون این دو آیه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! حریم خدا را پاس دارید و هر کس باید بنگرد که برای فردایش چه چیزی از پیش فرستاده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از روزی بترسید که به سوی خدا باز گردانده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. سپس به هر کس آنچه انجام داده، به گونۀ کامل، باز پس داده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به آنها ستم نخواهد شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این آیات و آیات دیگر معلوم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که جهنّم (دوزخ) و عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن، چیزی جز صورت باطنی آنچه خودمان ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، نیست، هر چند در دنیا آنها را نشناسیم. اگر کار زشت در وجود انسان به ملکه تبدیل شود، صورت باطنی آن - که عذاب اخروی است - نیز دائمی خواهد بود که به معنای خلود در دوزخ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه این ادّعا با ظاهر بسیاری از آیات ناسازگار است که بهشت را تفضّل الهی بر انسان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند که او با کار نیکوی خود، استحقاق دریافت آن را پیدا کرده است. همچنین خلقت بهشت و جهنّم قبل از خلقت آدم علیه‌السلام و حوّا و حضور آنان در بهشت، نشان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهندۀ جدا بودن نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بهشتی و عذاب جهنّم از وجود انسان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأمّل در آیات و روایات فراوان بهشت و جهنّم (دوزخ)، نشان ‌دهندۀ وجود مستقلّ این دو، فراتر از اعمال مکلّفان است که قبل از انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها وجود داشته و در قیامت، انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها داخل آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. آیات یاد شده نیز دلالت روشنی بر ادّعای مدّعیان ندارند، بلکه بیان زیبا، هنری و عالمانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هستند که نشان دهندۀ مطابقت جزا با عمل انسان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرش تجسّم اعمال - که برخی آیات بر آن دلالت دارند - نیز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند نفی کنندۀ وجود بهشت و جهنّم فراتر از باطن اعمال انسان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مباحث دیگری در بارۀ عذاب جهنّم - که عذاب روحانی یا عذاب جسمانی است - مطرح شده که ارتباط مستقیمی با جهنّم ندارند و در بحثِ عذاب، به آنها پرداخته خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-أسماء-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: أَسماءُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم: نام‌های دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: النّارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نار (آتش)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِى أُعِدَّت لِلكَافِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بترسید از آتشى که براى کافران آماده شده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَمَن زُحزِحَ عَنِ النَّارِ و أُدخِلَ الجَنَّةَ فَقَد فَازَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس هر که را از آتش به دور دارند و به بهشت در آورند، قطعاً کامیاب شده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله: اِعلَموا - عِبادَ اللّهِ - أَنَّ العَبدَ يُبعَثُ يَومَ القِيامَةِ عَلىٰ ما ماتَ، وَ قَد خَلَقَ اللهُ عزّ و جلّ الجَنَّةَ وَ النّارَ، فَمَنِ اختارَ النّارَ عَلَى الجَنَّةِ انقَلَبَ بِالخَيبَةِ، وَ مَنِ اختارَ الجَنَّةَ فَقَد فازَ وَ انقَلَبَ بِالفَوزِ؛ لِقَولِ اللّٰهِ عزّ و جلّ: (فَمَن زُحزِحَ عَنِ النَّارِ و أُدخِلَ الجَنَّةَ فَقَد فَازَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۴۶ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۲۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۷۳ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بدانيد - اى بندگان خدا - كه بنده در روز قيامت، بر همان حال كه مرده است، بر انگيخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خداوند بهشت و آتش را آفريد. پس هر آن كه آتش را بر بهشت برگزيند، ناكام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر آن كه بهشت را برگزيند، كامياب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به كاميابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، به دليل اين سخن خداوند: (پس هر که را از آتش به دور دارند و در بهشت در آورند، قطعاً کامیاب شده است).&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن الفضيل: أَشرَفتُ لَيلةً عَلىٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام وَ هُوَ في صَحنِ الدّارِ، وَ هُوَ يَقولُ: النّارُ، و مَتَى الخَلاصُ مِنَ النّارِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۸ ص۲9۷ الرقم ۴۳۰، تهذيب الكمال: ج۲۱ ص۱۰۰ الرقم ۴۱۲۱، سير أعلام النبلاء: ج۸ ص۴۴۴ الرقم ۱۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء - به نقل از فضيل -: شبى بر على علیه‌السلام در حالی که در حياط خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بود، سرک كشيدم و ديدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «آتش، و كِى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان از آتش، رهايى يافت؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجحيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲: الجَحيمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جَحیم (آتش افروخته)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ثُمَّ إِنَّهُم لَصَالُوا الجَحِيمِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطفّفين: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سپس به یقین، آنان به جَحیم (آتش افروخته) در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذَا الجَحِيمُ سُعِّرَت).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التكوير: ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و آن گاه که جَحیم (آتش افروخته) برافروخته شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: بِالمَوتِ تُختَمُ الدُّنيا، وَ بِالدُّنيا تُحرَزُ الآخِرَةُ، وَ بِالقِيامَةِ تُزلَفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزُلفَةُ و الزُلفیٰ: القُربَةُ. أزلفَهُ: قَرَّبَهُ (المصباح المنير: ص۲۵۴ «زلف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَّةُ [لِلمُتَّقينَ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين لا یوجد في نهج البلاغة، و أثبتناه من المصادر الأُخرى لاقتضاء السیاق. علماً أنّ النسخة التي اعتمدها ابن أبي الحدید في شرحه علی نهج البلاغة توجد فیها هذه الکلمة. أُنظر: شرح نهج البلاغة: ج9 ص۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ تُبَرَّزُ الجَحيمُ لِلغاوينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۵۶، الأمالي للمفيد: ص۲۷۷ ح۳، الأمالي للطوسي: ص۳۷ ح۴۰ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۶۷ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با مردن، دنيا به پايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و با دنيا، آخرت به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. با فرا رسيدن قيامت، بهشت [براى پرهيزگاران] نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و جَحیم (آتش افروخته) براى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان، آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: السَّعيرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سَعیر (آتش شُعله‌ور)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ * فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: ۱۰ - ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و می‌گویند: «اگر [آموزه‌های الهی را] شنیده بودیم یا تعقّل کرده بودیم، در میان اهلِ سَعیر (آتشِ شعله‌ور) نبودیم». * پس به گناهِ خود اعتراف می‌کنند. مرگ باد بر اهل سَعیر (آتش شُعله‌ور)!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إِنَّ في جَهَنَّمَ لَوادِياً يُقالُ لَهُ: سَعيرٌ؛ إِذا خَبَت جَهَنَّمُ فُتِحَ بِسَعيرِها، و هُوَ قَولُ اللّٰهِ: (كُلَّمَا خَبَت زِدنَاهُم سَعِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۳ ص۸۲ ح۲۶۱۱، تفسير القمّي: ج۲ ص۲9، بحار الأنوار: ج۸ ص۲9۱ ح۲9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: در دوزخ، درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه به آن، «سَعير (آتش شعله‌ور)» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و هر گاه آتش دوزخ فرو نشيند، درِ سَعیر (آتش شعله‌ور) باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اين، معناى سخن خداوند است كه: (و هر بار که آتش آن فرو نشیند، آتش شعله‌وری بر ایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاییم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحطمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: الحُطَمَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حُطَمه (آتش در هم شکننده)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَيلٌ لِّكُلِّ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ * الَّذِى جَمَعَ مَالًا وَ عَدَّدَهُ * يَحسَبُ أَنَّ مَالَهُ أَخلَدَهُ * كَلَّا لَيُنـبَذَنَّ فِى الحُطَمَةِ * وَ مَا أَدرَاكَ مَا الحُطَمَةُ * نَارُ اللهِ المُوقَدَةُ * الَّتِى تَطَّـلِعُ عَلَى الأَفْئِدَةِ * إِنَّهَا عَلَيهِم مُّؤصَدَةٌ * فِى عَمَدٍ مُّمَدَّدَةٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهمزة: ۱ - 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(واى بر هر بدگوى عیبجویى * که مالى گرد آورْد و آن را شمرد. * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارد که مالش او را جاوید کرده است * ولى نه! قطعاً در آتشِ در هم شکننده، فرو افکنده خواهد شد * و تو چه می‌دانی آتش در هم شکننده چیست * آتشِ افروختۀ خداست * که بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد؛ * آتشى که آنان را در میان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد * با ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى دراز).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسيرالقمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (كَلَّا لَيُنـبَذَنَّ فِى الحُطَمَةِ) -: الحُطَمَةُ: النّارُ الَّتي تُحَطِّمُ كُلَّ شَيءٍ. ثُمَّ قالَ: (وَ مَا أَدرَاكَ) يا مُحَمَّدُ (مَا الحُطَمَةُ * نَارُ اللهِ المُوقَدَةُ * الَّتِى تَطَّـلِعُ عَلَى الأَفئِدَةِ)، قال: تَلتَهِبُ عَلَى الفُؤادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسيرالقمّي: ج۲ ص۴۴۱؛ تفسير ابن كثير: ج۸ ص۵۰۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (هرگز! حتماً در حُطَمه فرو افکنده خواهد شد) -: حُطَمه، آتشى است كه همه چيز را در هم می‌شکند. سپس فرمود: (اى محمّد! تو چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى حُطَمه چیست؟ * آتش بر افروختۀ خداوند است * که بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد). فرمود: [يعنى] بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شعله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِعلَموا أَنَّهُ لَيسَ لِهذَا الجِلدِ الرَّقيقِ صَبرٌ عَلَى النّارِ،... أَ عَلِمتُم أَنَّ مالِكاً إِذا غَضِبَ عَلَى النّارِ حَطَمَ بَعضُها بَعضاً لِغَضَبِهِ، وَ إِذا زَجَرَها تَوَثَّبَت بَينَ أَبوابِها جَزَعاً مِن زَجرَتِهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۸۳، الدروع الواقية: ص۲۷۱، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۶۷، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۶ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بدانيد كه اين پوستِ نازک، تاب آتش ندارد.… آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد كه مالک (فرشتۀ دوزخيان) آن گاه كه بر آتش، خشم گيرد، از خشم او، آتش به تلاطم در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و آن گاه كه بر آن نهيب بزند، از نهيب او، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابانه ميان درهايش در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سقر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵: سَقَرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سَقَر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ المُجرِمِينَ فِى ضَلَالٍ وَ سُعُرٍ * يَومَ يُسحَبُونَ فِى النَّارِ عَلىٰ وُجُوهِهِم ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمر: ۴۷ - ۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قطعاً بزهکاران در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى و جنون&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند * روزى که در آتش به صورت، کشیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند [و به آنان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:] بچشید [طعم] سَقَر را).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إِنَّ في جَهَنَّمَ لَجَبَلاً يُقالُ لَهُ: الصَّعدىٰ، وَ إِنَّ فِي الصَّعدىٰ لَوادِياً يُقالُ لَهُ: سَقَرُ، وَ إِنَّ في سَقَرَ لَجُبّاً يُقالُ لَهُ: هَبهَبٌ؛ كُلَّما كُشِفَ غِطاءُ ذٰلِكَ الجُبِّ ضَجَّ أَهلُ النّارِ مِن حَرِّهِ، وَ ذٰلِكَ مَنازِلُ الجَبّارينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۲۴ ح۱ عن ميسر، المحاسن: ج۱ ص۲۱۴ ح۳9۰، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۷9 ح۱۱۵۱ و فيه «سعر» بدل «سقر» في الموضعين و فيهما «صعود» بدل «الصعدى»، بحار الأنوار: ج۸ ص۲9۷ ح۴9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در دوزخ، كوهى است كه به آن، «صَعدىٰ» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و در صعدىٰ، پرتگاهى است كه به آن، «سَقَر» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و در سقر، چاهى است كه به آن، «هَبهَب» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و هر بار كه درِ آن چاه برداشته شود، دوزخيان از حرارت آن، فرياد بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. اين چاه، جايگاه متكبّران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ في جَهَنَّمَ لَوادِياً لِلمُتَكَبِّرينَ يُقالُ لَهُ: سَقَرُ؛ شَكا إِلَی اللّٰهِ عزّ و جلّ شِدَّةَ حَرِّهِ، وَ سَأَلَهُ أَن يَأذَنَ لَهُ أَن يَتَنَفَّسَ، فَتَنَفَّسَ فَأَحرَقَ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۱۰ ح۱۰ عن ابن بكير، ثواب الأعمال: ص۲۶۵ ح۷، الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۰۳ ح۲۸۱، بحار الأنوار: ج۸ ص۲9۴ ح۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در دوزخ، درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مخصوص متكبّران است كه به آن، «سَقَر» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. آن از گرماى زياد خود، به خداوند شكايت كرد و از او درخواست نمود تا اجازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دهد نفس بكشد، و نفس كشيد و دوزخ را سوزاند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لظى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶: لَظىٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لَظیٰ (آتشِ زبانه‌کش)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلَّا إِنَّهَا لَظَىٰ * نَزَّاعَةً لِّلشَّوَىٰ * تَدعُوا مَن أَدبَرَ وَ تَوَلَّىٰ * وَ جَمَعَ فَأَوعَىٰ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعارج: ۱۵ - ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(نه چنین است [که می‌پندارند]! آن، آتشِ زبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کش است * بر کَنَندۀ پوست سر و اندام. * هر که را پشت کرده و روى بر تافته * و [مال حرام] گرد آورده و انباشته، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - يَذكُرُ أَخاهُ عَقيلاً حينَ طَلَبَ مِنهُ علیه‌السلام صاعاً مِن بُرٍّ مِن بَيتِ المالِ يَسُدُّ بِهِ جَوعَةَ صِبيَةٍ لَهُ -:... فَأَحمَيتُ لَهُ حَديدَةً، ثُمَّ أَدنَيتُها مِن جِسمِهِ لِيَعتَبِرَ بِها، فَضَجَّ ضَجيجَ ذي دَنَفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّنَف: المرضُ الملازِم. و قد دَنِفَ المريضُ: أي ثَقِلَ. و أدنَفَهُ المَرَضُ (الصحاح: ج۴ ص۱۳۶۰ «دنف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن أَلَمِها، وَ كادَ أَن يَحتَرِقَ مِن ميسَمِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الميسَم: الحديدةُ التي يُكویٰ بها (النهاية: ج۵ ص۱۸۶ «وسم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقُلتُ لَهُ: ثَكِلَتكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَكلَتكَ: أي فَقَدَتكَ (النهاية: ج۱ ص۲۱۷ «ثكل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّواكِلُ يا عَقيلُ! أَ تَئِنُّ مِن حَديدَةٍ أَحماها إِنسانُها لِلَعِبِهِ، وَ تَجُرُّني إِلىٰ نارٍ سَجَّرَها جَبّارُها لِغَضَبِهِ؟! أَ تَئِنُّ مِنَ الأَذىٰ، وَ لا أَئِنُّ مِن لَظىٰ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۲۴، الأمالي للصدوق: ص۷۲۱ ح9۸۸ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه علیهم‌السلام نحوه، إرشاد القلوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۲۱۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ص۳۴۷ ح۲9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یادکرد از برادرش عقيل كه از ايشان پيمانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از گندمِ بيت المال خواست تا با آن، شكم دخترش را سير كند -: آهنى را تفته كردم و سپس آن را به بدن او نزديک ساختم تا از آن عبرت بگيرد. او از حرارت آن، مانند بيمار مُشرِف به مرگ، فرياد بر آورد و نزديک بود از داغىِ آن بسوزد. به او گفتم: مادرانِ فرزندمرده، بر تو بگريند، اى عقيل! آيا خود از آهنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نالى كه انسانى از سرِ شوخى، تفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كرده و با اين حال، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مرا به سوى آتشى بكشانى كه پروردگار بزرگش، آن را با خشم خود، افروخته است؟! تو از گزندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نالى و من از آتشِ زبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كش ننالم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قالَ عيسَى ابنُ مَريَمَ علیه‌السلام: وَيلٌ لِلعُلَماءِ السَّوءِ كَيفَ تَلَظّىٰ عَلَيهِمُ النّارُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‬ الكافي: ج۱ ص۴۷ ح۲ عن حفص بن غياث، منية المريد: ص۱۴۱ و فيه «تَصلىٰ» بدل «كيف تلظّى» من دون إسنادٍ إلی الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۳9 ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عيسى بن مریم علیه‌السلام گفت: واى بر عالمانِ بد، كه آتش [دوزخ] چگونه براى آنان، زبانه می‌کشد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في دُعاءِ القُرآنِ -: اللّٰهُمَّ اجعَلهُ لَنا رَيّاً يَومَ الظَّمَإِ، و فَوزاً يَومَ الجَزاءِ، مِن نارٍ حامِيَةٍ قَليلَةِ البُقيا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‬ یقال: أبقَیتُ علیه أُبقي إبقاءً؛ إ ذا رَحِمتَهُ و أَشفَقتَ علیه. و الاسم البُقیا (النهایة: ج۱ ص۱۴۷ «بقی»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ مَن بِهَا اصْطَلىٰ، وَ بِحَرِّها تَلَظّىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‬ الکافي: ج۲ص ۵۷۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در دعای قرآن -: خدايا! آن را براى ما وسيلۀ سيرابى در روز تشنگى قرار ده و نيز مايۀ رهايى در روز پاداش، از آتش سوزانى كه به هر كس در آن سوزد و به شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرفتار آيد، رحم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الهاوية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / 7: الهاوِيَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هاویه (سیاه‌چال آتشین)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمَّا مَن خَفَّت مَوَازِينُهُ * فَأُمُّهُ هَاوِيَةٌ * وَ مَا أَدرَاكَ مَاهِيَه * نَارٌ حَامِيَةُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القارعة: ۸ - ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و امّا کسی که کارهای [نیک] او وزنی ندارد * جایش، هاویه (سیاه‌چال آتشین) است * و تو چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که آن چیست؟! * آتشى است سوزنده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أَلا وَ إِنَّ الدُّنيا دارٌ غَرّارَةٌ خَدّاعَةٌ، تَنكِحُ في كُلِّ يَومٍ بَعلاً، وَ تَقتُلُ في كُلِّ لَيلَةٍ أَهلاً، وَ تُفَرِّقُ في كُلِّ ساعَةٍ شَملاً، فَكَم مِن مُنافِسٍ فيها وَ راكِنٍ إِلَيها مِنَ الأُمَمِ السّالِفَةِ قَد قَذَفَتهُم فِي الهاوِيَةِ، وَ دَمَّرَتهُم تَدميراً، وَ تَبَّرَتهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَبَّرَهُ تَتبيراً: أي كَسَّرَهُ و أهلَكهُ (النهاية: ج۱ ص۱۷9 «تبر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَتبيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۸۵ ح۱۴۵۶ عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۷۴ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آگاه باشيد كه دنيا، سرايى فريبنده و حيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر است. هر روز، شويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و هر شب، همسرى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشد و هر ساعتى، جمعى را از هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكند. چه بسيارند امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه در گذشته، براى اين دنيا سخت كوشيدند و به آن روى آوردند؛ ولى دنيا آنان را در هاویه (سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چال آتشین) پرتاب نمود و به كلّى تباه و نابودشان كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأثام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸: الأَثامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اَثام (کیفرگاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ لَا يَدعُونَ مَعَ اللهِ إِلَـهًا ءَاخَرَ و لَا يَقتُلُونَ النَّفسَ الَّتِى حَرَّمَ اللهُ إِلَّا بِالحَقِّ وَ لَا يَزنُونَ وَ مَن يَفعَل ذٰلِكَ يَلقَ أَثَامًا * یُضَـٰعَفْ لَهُ العَذَابُ يَومَ القِيَـٰمَةِ و يَخلُد فِيهِ مُهَانًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۶۸ - ۶9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([بندگان خدا] کسانى هستند که با خداوند، معبود دیگرى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و جانى را که خدا [کشتنش را] حرام کرده، جز به حق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کُشند و زنا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، و هر که اینها را انجام دهد، به اَثام (کیفرگاه) در خواهد آمد. * در روز قیامت، عذابش دوچندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و در آن، خوار [و ذلیل]، ماندگار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن لقمان بن عامر: جِئتُ أَبا أُمامَةَ الباهِليَّ فَقُلتُ: حَدِّثنا ما سَمِعتَ مِن رَسُولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: لَو أَنَّ صَخرَةً وَزَنَت عَشرَ خَلِفاتٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَلِفَة: الحاملُ مِنَ النّوقِ و تُجمَعُ علیٰ خَلِفات و خَلائف (النهایة: ج۲ ص۶۸ «خلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُذِفَ بِها مِن شَفيرِ جَهَنَّمَ، ما بَلَغَت قَعرَها سَبعينَ خَريفاً، حَتّىٰ يَنتَهِىَ إِلىٰ غَيٍّ وَ أَثامٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: وَ ما غَيٌّ وَ أَثامٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِئرانِ في أَسفَلِ جَهَنَّمَ يَسيلُ مِنهُما صَديدُ أَهلِ النّارِ، وَ هُمَا اللَّذانِ ذَكَرَهُما اللهُ في كِتابِهِ: (أَضَاعُوا الصَّلَوٰةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوفَ يَلقَونَ غَيًّا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۵9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (وَ مَن يَفعَل ذٰلِكَ يَلقَ أَثَامًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۸ ص۱۷۵ ح۷۷۳۱، مسند الشاميّين: ج۲ ص۴۰۵ ح۱۵۸9، البعث و النشور: ص۲۷۴ ح۴۷۴ و فيه «نهران» بدل «بئران».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از لقمان بن عامر -: نزد ابو امامۀ باهلى رفتم و گفتم: برايمان حديثى بگو كه از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اگر تخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگى به وزن ده شتر حامله از لبۀ دوزخ&lt;br /&gt;<br /> [به درون آن] پرتاب شود، هفتاد خزان (و سال)، طول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد تا به غَى و اَثام، در قعر دوزخ برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: غَى و اَثام چيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دو چاه در ته دوزخ اند كه چركابۀ دوزخيان از آنها جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و اين دو، همان است كه خداوند متعال در كتابش فرموده است: (نماز را تباه ساختند و از هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیروى کردند. پس به زودى به غَى خواهند رسید)، (و هر کس این کارها را انجام دهد، به اَثام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سجين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / 9: سِجّينٌ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سِجّین (زندان ابدی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلَّا أَنَّ كِتَـٰبَ الفُجَّارِ لَفِى سِجِّينٍ * وَ مَا أَدرَاكَ مَا سِجِّينٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطفّفين: ۷ - ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(نه چنین است [که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند]! کارنامۀ بدکاران در «سجّین (زندان ابدی)» است * و تو چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که «سجّین» چیست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: أَنَّ المَلَكَ لَيَصعَدُ بِعَمَلِ العَبدِ مُبتَهِجاً بِهِ، فَإِذا صَعِدَ بِحَسَناتِهِ يَقولُ اللهُ عزّ و جلّ: اِجعَلوها في سِجّينٍ؛ إِنَّهُ لَيسَ إِيّايَ أَرادَ بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲9۵ ح۷ عن السّكوني عن الإمام الصّادق علیه‌السلام، منية المريد: ص۳۱۸ عن الإمام الصّادق علیه‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، الجعفريّات: ص۱۶۳ عن الإمام الصّادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۲۸۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: فرشته با خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالى، عمل بنده را [به درگاه خدا] بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و چون كارهاى نيک او را بالا برد، خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «آنها را در سجّين (زندان ابدی) بگذاريد. او اين كارها را براى من انجام نداده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-در-بارۀ-نامهاى-دوزخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى در بارۀ نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نگاه قرآن، تبهكارانى كه از فرمان عقل و ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودهاى فرستادگان الهى سرپيچى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و فساد و تباهى، سراسر زندگى آنها را فرا گرفته، در رستاخيز، پس از محاسبه و رسيدگى دقيق به پروندۀ اعمالشان، در جايگاهى كه انواع عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غير قابل تصوّر وجود دارد، مجازات خواهند شد. قرآن، از اين جايگاه با تعبيرهاى مختلفى ياد كرده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. جهنّم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این واژه در «درآمد» بررسی شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. نار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دومين نام دوزخ، «نار» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-نار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «نار»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «نار» و «نور» از نگاه برخى از واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان عرب، به يک ريشه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند. ابن فارس در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النون و الواو و الراء أصل صحيح يدلّ على إضاءة و اضطراب و قلّة ثبات. منه النور و النار، سمّيا بذلک من طريقة الإضاءة، و لأنّ ذلک يكون مضطرباً سريع الحركة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ن و ر، يک ريشۀ صحيح است كه بر روشنى و موج و كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثباتى دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. «نار» و «نور» از همين ريشه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و ناميده شدنشان به اين نام، از اين روست كه نورافشان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اين از آن جهت است كه موّاج و شتابان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از پژوهشگران در تبيين رابطۀ «نار» و «نور» گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ الضوء و الحرارة متلازمان؛ فإنّهما یتحصّلان من التموّج و الاهتزاز الشدید فى ذرّات الشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء و داخله. فإذا کان النظر إلى جهة الضوء یقال: إنّه نور و یطلق علیه النور، و إذا لوحظ النظر إلى جهة الحرارة یطلق علیه النار و یناسبها وجود الألف الدالّ على التشعشع و الارتفاع و التلألؤ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشنى و حرارت، همراه هميشگى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، كه از موج و حركت تند در ذرّات و داخل يک شى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند. وقتى به حيث نور آن نگريسته شود، می‌گویند آن نور است و بر آن، «نور» اطلاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و وقتى به حيث گرمايش آن نگريسته شود، به آن «نار» گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و وجود الف در نار، كه بر شعاع و رفعت و برافروختگى دلالت دارد، با آن مناسبت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نار-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نار، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، كلمۀ «نار» بدون الف و لام و با الف و لام، در مجموع، ۱۴۵ بار تكرار شده كه در ۱۱۸ مورد، آتش دوزخ، دو مورد، آتش برزخ و ۲۵ مورد، آتش دنيا، مراد است. كاربردهاى آتش در قرآن را بدين سان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان خلاصه كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱. آتش، يكى از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى توحيد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲. آتش، مبدأ آفرينش جن و شيطان؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. آتش، مبدأ مشاهدات موسى علیه‌السلام در آغاز نبوّت؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. آتش، آن چیزی كه ابراهيم علیه‌السلام در آن افكنده شد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. مَثَل زدن به آتش؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. آتش جنگ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷. آتش گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸. آتش گناه؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹. آتش برزخ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰. آتش دوزخ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در قرآن، كلمۀ «نار»، هنگامى كه براى آتش دوزخ به كار رفته، با كلمۀ «دوزخ» تركيب گرديده است. در احاديث نيز كلمۀ «نار» بارها در آتش دوزخ به كار رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جحيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳. جحيم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومين نام دوزخ، «جحيم» است كه لفظاً و معناً مشابه نام نخست آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-جحيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «جحيم»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «جحيم» در لغت، به معناى آتشى است كه به شدّت برافروخته شده باشد. خليل بن احمد در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجحیم: النار الشدید التأجّج و الالتهاب. و جاحم الحرب: شدّة القتل فى معرکتها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جحيم، آتش تند شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور و سركش است. جاحم الحرب، به معناى كشتار هولناک در جنگ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا جوهرى در تبيين واژۀ «جحيم» آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجحیم: اسم من أسماء النار و کلّ نارٍ عظیمة فی مهواة فهی جحیم، من قوله تعالى: (قَالُوا ابنُوا لَهُ بُنيَـنًا فَأَلقُوهُ فِى الجَحِيمِ) و الجاحم: المکان الشدید الحرّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جحيم، از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش است و هر آتش زياد داخل گودال را «جحيم» گويند كه برگرفته از اين سخن خداوند متعال است: (گفتند: براى او خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بسازيد و او را در آتشى بزرگ بيندازيد). جاحم، جاى بسيار داغ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد همان طور كه بسيارى از واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اصل در معناى «جحيم»، همان معناى اوّل يعنى آتشى است كه به شدّت برافروخته شده و آنچه جوهرى در معناى آن آورده، يكى از مصداق‌های آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جحيم-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جحيم، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كريم، واژۀ «جحيم»، ۲۶ بار تكرار شده كه ۲۵ بار، در آتش دوزخ و يک بار در آتشى كه نمروديان افروختند و ابراهيم علیه‌السلام را در آن افكندند، به كار رفته است. در احاديث نيز اين واژه، مكرّر در معناى آتش دوزخ، به كار رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، قرآن و حديث، اين واژه را در معناى لغوى آن، به كار برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴. سعير&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارمين نام دوزخ، «سعير» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-سعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «سعير»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين واژه در اصل به معناى افروخته شدن چيزى و بالا آمدن آن است. بدين جهت به آتشى كه زبانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد و بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، «سعير» گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. ابن فارس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السین و العین و الراء أصل واحد یدلّ على اشتعال الشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء و اتّقاده و ارتفاعه. من ذلک السعیر سعیر النار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;س ع ر، ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه بر شعله كشيدن، آتش زدن و بالا رفتن دلالت دارد. از همين واژه است سعير النار (شعلۀ آتش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سعير-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعير، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، واژۀ «سعير» شانزده بار و واژۀ «سُعِّرت» يک بار آمده است. در قرآن، واژۀ «سعير» گاهى در توصيف آتش دوزخ، به كار رفته است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَأْوَاهُمْ جّهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جايگاهشان دوزخ است. هر زمان آتش آن فرو نشيند، آتش شعله‌وری بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاييم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار گرفتن اين واژه در برابر «جنّت (بهشت)»، مانند: (فَرِيقٌ فِى الجَنَّةِ وَ فَرِيقٌ فِى السَّعِيرِ؛ گروهى در بهشت و گروهى در سَعیر (آتش شعله‌ور)ند). و تعبير «أصحاب السعير» در چند آيۀ ديگر، قرينه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه «سعير» علاوه بر معناى وصفى، يكى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ نيز هست. در احاديث نيز از دوزخ با عنوان «سعير» در ترکیباتی مانند: «حرّ السعير» و «عذاب السعير»، یاد شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حطمه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵. حُطَمه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنجمين نام دوزخ، «حُطَمه» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-حطمه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «حُطَمه»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حطمه، صيغۀ مبالغه است از مادّۀ «حطم» به معناى در هم شكستن. از اين رو به سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قحطى، «حُطمه (بر وزن لُقمه)» گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ زيرا همه چيز را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند. نيز به محلّى از اطراف كعبه كه ميان حجر الأسود و درِ خانه واقع شده، «حطيم» گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ زيرا در اثر ازدحام و فشار مردم، گويا استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند. ابن فارس در اين باره آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاء و الطاء و المیم أصل واحد، و هو کسر الشیء. یقال: حطمت الشیء حطماً: کسرته... و الحطمة: السنة الشدیدة، لأنّها تحطم کلّ شى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ط م، يک ريشه است و آن، شكستن چيزى است. گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «حطمتُ الشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء حطما»، يعنى: آن را شكستم. حُطمه، به معناى قحطى شديد است؛ چون همه چيز را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى دوزخ به «حُطمه» بدين جهت است كه آتش دوزخ، همه چيز را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند و متلاشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حطمه-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُطَمه، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «حُطَمه» دو بار در سورۀ هُمَزه، تكرار شده است. قرآن در توضيح اين نام، اوّلاً براى تصوير مبالغه و بيان عظمت آن، «نار (آتش)» را به «اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» اضافه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و ثانياً از ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد كه: آتشى است كه نه تنها ظاهر جسم، بلكه جان و دل را هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزاند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْحُطَمَةُ * نَارُ اللهِ الْمُوقَدَةُ * الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تو چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى «حطمه» چيست؟! * آتش برافروختۀ خداوند است * كه بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين بيان، مؤيّد آن است كه در كاربرد واژۀ «حطمه» براى دوزخ، به معناى لغوى آن توجّه شده است؛ چرا كه آتش دوزخ تا اعماق جان انسانِ تبهكار نفوذ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آن را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند. در حديثى آمده است كه آتش دوزخ، علاوه بر اين كه دوزخيان را به شدّت در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند و خرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، خودِ پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و توده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش نيز يكديگر را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنند. متن حديث چنين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُعرَضُ لِلنّاسِ جَهَنَّمُ کَأَنَّها سَرابٌ یَحطِمُ بَعضُها بَعضا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوزخ، چونان سرابى كه شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن بر يكديگر فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبند، بر مردم نمايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد رضى در توضيح اين حديث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين گفته، مَجاز است؛ زيرا منظور پيامبر خدا - كه درود و سلام بر او باد - شدّت شعله و در هم پيچيدن زبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش است، چنان كه گويى بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آن، بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبد؛ يعنى خرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند. «حَطم» به معناى شكستن است. احتمال هم دارد كه مراد، اين باشد كه دوزخ، تن عذاب شوندگان را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند و آنها را جزئى از دوزخ قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ زيرا آنان مدام در آن ماندگارند و از آن بيرون نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سقر-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶. سَقَر&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ششمين نام دوزخ، «سَقَر» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-سقر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «سَقَر»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «سقر» در اصل به معناى سوختن و دگرگون شدن به وسيلۀ آتش است. ابن فارِس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السين و القاف و الراء أصل يدلّ على إحراق أو تلويح بنار، يقال: سقرتهُ الشمس، إذا لوّحته.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;س ق ر، ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه بر سوزاندن يا داغ كردن با آتش، دلالت دارد. گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «سقرته الشمس»، يعنى آفتاب، او را داغ كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعضى اين واژه را عربى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و بر اين باورند كه وجه نام‌گذاری آتش دوزخ به «سقر»، اين است كه جسم را ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد؛ ولى برخى ديگر معتقدند كه اين نام، عجمى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سقر-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَقَر، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، چهار بار كلمۀ «سقر» به كار رفته و در همۀ موارد، مقصود از آن، آتش دوزخ است. در يكى از اين موارد، «سقر» چنين تعريف شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ * لَا تُبْقِی وَلَا تَذَرُ * لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تو چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى «سقر» چيست؟ * [آتشى است كه] نه چيزى را باقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و نه چيزى را رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد * پوست تن را به کلّی تغییر می‌دهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين تعريف، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه در نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى دوزخ به «سقر»، به ريشۀ لغوى آن توجّه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به اين كه آيات ياد شده، بيانگر جايگاه يكى از سران شرک و كفر (وليد بن مغيره) است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت: «سقر» در دوزخ، نام جايگاهى است كه عذاب آن، بيش از ساير مكان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ است. به اين معنا در شمارى از احاديث، تصريح شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لظى-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷. لَظىٰ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفتمين نام دوزخ، «لَظىٰ» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-لظى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «لظىٰ»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان، اين واژه را به زبانه و شعلۀ خالص آتش، تفسير كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و برخى از آنان، آن را به معناى آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. خليل بن احمد فراهيدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَظىٰ: هو اللهب الخالص.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَظىٰ، شعلۀ ناب (بدون دود) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا ابن منظور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللظى: النار، و قیل: اللهب الخالص... و لظى: اسم جهنّم، نعوذ باللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منها، غیر مصروف، و هى معرفة لا تنوّن و لا تنصرف للعلمیّة و التأنیث، و سمّیت بذلک لأنّها أشدّ النیران.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لظىٰ، آتش است و گفته شده شعلۀ خالص است... و لظىٰ، نام جهنّم است كه از آن به خدا پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم. اين كلمه، غير منصرف است و تنوين نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. غير منصرف بودنش به خاطر علم بودن و مؤنّت بودن است. ناميده شدن آن به «لظىٰ»، به سبب سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آتش بودن آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، از نظر واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى، كلمۀ «لظىٰ» اگر با تنوين بيايد، صفت آتش است؛ ولى اگر بدون تنوين بيايد، نام عام يا خاصّ آن است. البتّه از بعضى احاديث استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه لظىٰ، نام يكى از دركات دوزخ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لظى-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لظىٰ، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «لظىٰ»، تنها يک بار در قرآن آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلَا إِنَّهَا لَظَى * نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نه چنين است! آن، شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سوزان آتش است * بر كَنندۀ پوست سر و اندام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرجع ضمير «إنّها» در اين آيه، اگر «نار» باشد، «لظى» معناى وصفى آن را در بر دارد و ديگر، نام دوزخ نخواهد بود، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَأَنذَرتُكُم نَارًا تَلَظَّى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس شما را از آتشى كه زبانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد، بيم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا اگر ضمير «إنّها» ضمير مبهم يا ضمير قصّه باشد - چنان كه بسيارى از واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان و مفسّران گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند -، «لظىٰ» نامى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ است. گفتنى است كه برخى از احاديث نيز اين معنا را تأييد می‌کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هاويه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸. هاويه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هشتمين نام دوزخ، «هاويه» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-هاويه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «هاويه»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين واژه در اصل، از مادّۀ «هوى» به معناى افتادن به پايين و سقوط كردن از بلندى است. ابن فارس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهاء و الواو و الیاء أصل صحیح یدلّ على خلوّ و سقوط... و یقال: هوى الشیء یهوى: سقط. و هاویة: جهنّم، لأنّ الکافر یهوى فیها. و الهاویة: کلّ مهواة، و الهوّة: الوهدة العمیقة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه‍ و ى، ريشۀ صحيحى است كه بر رها شدن و فرو افتادن، دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «هوى الشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء يهوى»، يعنى: سقوط كرد. هاويه، دوزخ است؛ براى اين است كه كافر در آن، سقوط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. هاويه، به هر گودالى گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. هوّه، گودال عميق است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، ناميده شدن جهنّم به «هاويه»، بِدان جهت است كه تبهكاران در چنين جايگاه عميق و خطرناكى سقوط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هاويه-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاويه، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «هاويه» تنها يک بار در قرآن آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ * فَأُمُّهُ هَاوِيَةٌ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا هِيَهْ * نَارٌ حَامِيَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا كسى كه کارهای [نیک] او وزنی ندارد * جایش «هاويه (سیاه‌چال آتشین)» است * و تو چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى که آن چيست؟! * آتشى است سوزنده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمۀ «اُمّ» در اين آيه، به معناى جايگاه و قرارگاه است. بنا بر اين، معناى آيه، اين است كه جايگاه كسانى كه اعمال نيک آنان وزن و ارزشى ندارد، پرتگاه سوزان و عميق دوزخ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه از برخى احاديث نيز استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه در نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى دوزخ به «هاويه»، به عميق بودن دوزخ و سقوط دوزخيان در آن، عنايت بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اثام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹. اَثام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهمين نام دوزخ، «اَثام» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-اثام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «اَثام»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «اَثام» از ريشۀ «إثم» به معناى گناه است و «اَثام»، به معناى كيفر گناه است. خليل بن احمد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الأثام فى جملة التفسیر: عقوبة الإثم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اثام در تفاسير، كيفر گناه، معنا شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين ابن منظور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الأثام جزاء الإثم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَثام، كيفر گناه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، دوزخ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان «اَثام» ناميد؛ زيرا جايگاه كيفر گنهكاران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اثام-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَثام، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، يک بار كلمۀ «اَثام» آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ لَا يَدعُونَ مَعَ اللهِ إِلَـهًا ءَاخَرَ و لَا يَقتُلُونَ النَّفسَ الَّتِى حَرَّمَ اللهُ إِلّا بِالحَقِّ وَ لا يَزنُونَ و مَن يَفعَل ذَ لِكَ يَلقَ أَثَامًا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كسانى كه معبود ديگرى را با خداوند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و انسانى را كه خداوند خونش را حرام شمرده، جز به حق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشند و زنا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و هر كس چنين كند، مجازات سختى خواهد ديد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفسّران غالباً همانند واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان، «أثام» را به كيفر گناه، تفسير كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا يكى از آنان اين واژه را به وادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دوزخ تفسير كرده است. اين معنا از ابن عمر، قتاده، مجاهد، عكرمه و سعيد بن جبير نيز گزارش شده است. برخى نيز اين واژه را نامى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سجين-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰. سجّين&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهمين نام دوزخ، «سجّين» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-سجين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «سجّين»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «سجّین»، صيغۀ مبالغه از مادّۀ «سجن» به معناى زندان است. بنا بر اين، «سجّين» جايگاه ابدى تبهكاران است كه به دليل وجود انواع عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آن - كه قابل مقايسه با سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين زندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيوى نيست -، چنين ناميده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن منظور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سجّین: فِعّیل من السجن، و السجّین، السجن، و سجّین: وادٍ فى جهنّم، نعوذ باللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منها، مشتقٌّ من ذلک.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سجّين، صيغۀ مبالغه از «سجن» است. سجّين، همان سجن (زندان) است. سجّين، وادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دوزخ - كه از آن به خدا پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم -، از همين ريشه مشتق شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانى نيز اين واژه را چنين معنا كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و السجّین: اسم لجهنّم بإزاء عِلّیّین، و زید لفظه تنبیها على زیادة معناه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سجّين، نامى است براى جهنّم در برابر علّيّين. بر اصل آن، براى توجّه به زيادت معنايش [حروفى] افزوده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سجين-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سجّين، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، اين واژه دو بار به كار رفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلَّا إِنَّ كِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نه چنين است [كه آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند]! به يقين، نامۀ اعمال بدكاران، در «سجّين» است * و تو چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى سجّين چيست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمۀ «كتاب» در اين آيه، به معناى مكتوب است، ولی نه به معناى نوشتۀ چيزى با قلم در كاغذ؛ بلكه به معناى قضاى حتمى الهى است، بدين معنا كه سرنوشت قطعى تبهكاران، زندانى ابدى است كه به دليل وجود انواع سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آن، قابل توصيف نيست. بنا بر اين، آيۀ (وَمَا أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ)، تأكيد بر اين است كه عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زندان دوزخ، فوق ادراک و توصيف اند. برخى از روايات نيز به همين معنا اشاره دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چند-نظريه-در-بارۀ-نامهاى-دوزخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند نظريّه در بارۀ نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تبيين و تحليل نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ، چند نظريّه يا احتمال وجود دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-اشاره-به-ويژگىهاى-دوزخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. اشاره به ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسيارى از واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان و مفسّران، هر يک از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ را اشاره به بُعدى از ابعاد و ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. مثلاً دوزخ، «دوزخ» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چون آتش آن به سختى بر انسان حمله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، يا اين كه از عمق زيادى برخوردار است، يا «جحيم» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چون به شدّت، افروخته است، يا «لظى» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چون زبانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد، يا «سقر» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چون چهره را دگرگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد، يا «حطمه» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چون همه چيز را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند و در عمق جان نفوذ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، يا «هاويه» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چون تبهكاران در عمق آن سقوط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايند و يا.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-اشاره-به-طبقات-دوزخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. اشاره به طبقات دوزخ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريّۀ ديگر، اين است كه شمارى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ياد شده، به طبقات دوزخ اشاره دارند، چنان كه در حديثى از امام على علیه‌السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ جَهَنَّمَ لَها سَبَعَةُ أبوابٍ أطباقٍ بَعضُها فَوقَ بَعضٍ - و وَضَعَ إحدى یَدَیهِ عَلى الاُخرى، فَقالَ: هٰکَذا - و إنَّ اللهَ وَضَعَ الجِنانَ عَلى العَرضِ، وَ وَضَعَ النِّیرانَ بَعضَها فَوقَ بَعضٍ، فَأَسفَلُها جَهَنَّمَ، وَ فَوقُها لَظىٰ، وَ فَوقُها الحُطَمَةُ، وَ فَوقُها سَقَرُ، وَ فَوقُها الجَحِیمُ، وَ فَوقُها السَّعِیرُ، و فَوقُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها الهاوِیَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهنّم دارای هفت در [و به تعبیر دیگر: دارای هفت] طبقه است که روی یکدیگر قرار گرفته‌اند. این گونه (دستانش را بر روى هم گذاشت) خداوند، باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت را در كنار هم قرار داد و عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش را بر روى هم. طبقۀ زيرين آن، جهنّم است. بالاى آن، لظىٰ است. بالايش حُطَمه و بر بالاى آن، جحيم و بر روى آن، سعير و بالاى آن، هاويه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين روايت، درهاى دوزخ، با طبقات آن هماهنگند، بدين معنا كه براى هر طبقه، درِ ويژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است. اين معنا در احاديث ديگر نيز آمده است. البتّه طولى بودن طبقات دوزخ و عرضى بودن طبقات بهشت در اين حديث، مؤيّدى ندارد و با توجّه به ضعف سند آن، چرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند اثبات كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-اشاره-به-درهاى-دوزخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. اشاره به درهاى دوزخ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتمال سوم، اين است كه نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ياد شده به درهاى دوزخ اشاره دارند، بدين معنا كه درهاى هفتگانۀ دوزخ كه در قرآن آمده، به اين نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، ناميده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چهارم.-اشاره-به-مكانهایى-خاص-در-دوزخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم. اشاره به مكان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى خاص در دوزخ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارى از احاديث، دلالت دارند كه برخى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ياد شده، مانند سعير و سقر، نام درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاصّى در دوزخ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. با توجّه به اين احاديث، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت برخى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه توضيح داده شدند، نام همۀ دوزخ و برخى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، نام نقاط خاصّى از آن هستند، چنان كه در دوزخ، نقاط ديگرى نيز به نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى «حصينه»، «هبهب»، «غسّاق»، «صعدى» و... وجود دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه موارد ياد شده، احتمالاتى هستند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند چيزى را اثبات كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، اظهار نظر قطعى در مورد چگونگى نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ، ممكن نيست. آنچه به ذهن نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، اين است كه شمارى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ياد شده، نام دوزخ و شمارى، اوصاف آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چنان كه ناميده شدن بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از دوزخ به نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه بدانها اشاره شد، بعيد نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-خلق-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: خَلقُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آفرینش دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمة-خلق-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: حِكمَةُ خَلقِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حکمت آفرینش دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جزاء-للظالمین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱ - ۱: جَزاءٌ للظالِمین&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سزای کار بد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ وَذٰلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۲9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم تو با گناه من و گناه خودت [به سوى خدا] باز گردى و در نتیجه از اهل آتش باشى، و این است سزاى ستمکاران).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلٰهٌ مِنْ دُونِهِ فَذٰلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذٰلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبیاء: ۲9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هر کس از آنها بگوید: «من معبودی غیر او و در برابر او هستم»، او را به دوزخ کیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم. [آرى] ستمکاران را این گونه کیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَرَابِيلُهُمْ مِنْ قَطِرَانٍ وَ تَغشىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجُوهَهُمُ النَّارُ * لِيَجْزِيَ اللهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ أَنَّ اللهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهیم: ۵۰ - ۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از قَطران (مادّه‌ای قیر مانند، گداخته و بدبو) است و آتش، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد * تا خداوند به هر کس پاداش هر چه کرده است بدهد و خداوند حسابرسی سریع است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ذٰلِكَ جَزَاءُ أَعْدَاءِ اللهِ النَّارُ لَهُمْ فِيهَا دَارُ الْخُلْدِ جَزَاءً بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آن (آتش)، کیفر دشمنان خداست، که آنها را در [میان] آن، خانۀ جاودانه است، به سزاى آن‌ که نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را انکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَاؤُكُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: ۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([خداوند] گفت: برو که هر کس از آنان تو را پیروى کند، مسلّماً دوزخ جزاى شماست، جزایى کامل و فراوان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ اللهَ خَلَقَ الجَنَّةَ ثَواباً لِأَولِيائِهِ؛ فَحَفَّها بِالجودِ وَ الكَرَمِ، وَ خَلَقَ النّارَ عِقاباً لِأَعدائِهِ؛ فَحَفَّها بِاللُّؤمِ وَ البُخلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۱۵ ص۲۵9 ح۱۸۱۷۷ نقلاً عن كتاب الأخلاق لأبي القاسم الكوفي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، بهشت را پاداشى براى دوستانش آفرید و آن را در ميان بخشندگى و آقايى نهاد، و دوزخ را كيفرى براى دشمنانش آفرید و آن را در ميان پَستى و بخل قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَفىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالنّارِ عِقاباً وَ وَبالاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَبال في الأصل: الثقل و المکروه، و یرید به في الحدیث العذاب في الآخرة (اُنظر: النهایة: ج۵ ص۱۴۶ «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۳، تحف العقول: ص۲۱۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۲۷ ح۴۴؛ حلية الأولياء: ج۱ ص۷9 عن ابن عجلان عن جعفر بن محمّد عن أبيه عن جدّه علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آتش، خود، براى كيفر و مجازات، كافى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موعظة-للعباد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱ - ۲: مَوعِظَةٌ لِلعِبادِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پندآموزی بندگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُل أَنَّ الخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُم وَ أَهلِيهِم يَومَ القِيامَةِ أَلا ذٰلِكَ هُوَ الخُسرانُ المُبِينُ* لَهُم مِن فَوقِهِم ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ وَ مِن تَحتِهِم ظُلَلٌ ذٰلِكَ يُخَوِّفُ اللهُ بِهِ عِبادَهُ يا عِبادِ فَاتَّقُونِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۱۵ و ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: زیانکاران، در حقیقت، همان کسانى هستند که به خود و کسانشان در روز قیامت زیان رسانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آرى، این، همان زیان آشکار است. * آنان از بالاى سرشان، چترهایى از آتش خواهند داشت و از زیر پایشان، طبق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى [آتشین]. این، همان [کیفرى] است که خدا بندگانش را به آن بیم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اى بندگان من! از من بترسید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ اتَّقُوا النَّارَ الَّتي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُعِدَّت لِلكافِرينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بترسید از آتشى که براى کافران آماده شده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: عَجِبتُ لِمَن يَحتَمي مِنَ الطَّعامِ مَخافَةَ الدّاءِ، كَيفَ لا يَحتَمي مِنَ الذُّنوبِ مَخافَةَ النّارِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۳ ص۳۵9 ح۴۲۷۲، الأمالي للصدوق: ص۲۴۷ ح۲۶۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۳۱۵ ح۱۰۰۶، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۴۷ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در شگفتم از كسى كه از بيم بيمارى، از غذا پرهيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، چگونه از بيم آتش، از گناهان پرهيز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في تَوصِفَة الإِسلامِ ـ: فَالإيمانُ مِنهاجُهُ، وَ الصّالِحاتُ مَنارُهُ، وَ الفِقهُ مَصابيحُهُ، وَ الدُّنيا مِضمَارُهُ، وَ المَوتُ غَايَتُهُ، وَ القِيامَةُ حَلبَتُهُ، وَ الجَنَّةُ سُبقَتُهُ، وَ النّارُ نَقِمَتُهُ، وَ التَّقوىٰ عُدَّتُهُ، وَ المُحسِنونَ فُرسانُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۲ ص۴9 ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در توصیف اسلام -: پس ايمان، راهِ راستِ آن است و كارهاى شايسته، چراغِ خانۀ آن، و دانشمندى در دين، چراغ‌هاى آن، و دنيا ميدانِ آن، و مرگ، آخر و عاقبتِ آن، و قيامت، اسبانِ جمع شدۀ آن براى دوانيدن، و بهشت، پيشى گرفتنِ آن، و آتش دوزخ، سختىِ آن، و پرهيزگارى، اسباب و عدّۀ آن، و نيكوكاران، سوارانِ آن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: النّارُ مَوعِظَةُ المُتَّقينَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۲ ص۵۰ ح۱ عن جابر الجعفی عن الامام الباقر علیه‌السلام، الأمالي للمفيد: ص۲۷۶ ح۳ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص۳۵۰ ح۱۸؛ دستور معالم الحكم: ص9۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آتش [دوزخ]، مايۀ پند گرفتن پرهيزگاران است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن أَشفَقَ مِنَ النّارِ، رَجَعَ عَنِ المُحَرّمَاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۰ ح۱ عن جابر الجعفی عن الامام الباقر علیه‌السلام، تحف العقول: ص۱۶۴ نحوه، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۱۴۰، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۵۰ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: كسى كه از دوزخ بترسد، از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها روى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: بِتَمامِ الإِیمانِ دَخَلَ المُؤمِنونَ الجَنَّةَ، وَ بِالزِّيادَةِ فِي الإِیمانِ تَفاضَلَ المُؤمِنونَ بِالدَّرَجاتِ عِندَ اللهِ، وَ بِالنُّقصانِ دَخَلَ المُفَرِّطونَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۲ ص۳۷ح۱ عن أبی عمرو الزبيري، تفسير العيّاشي: ج۳ ص9۰ ح۲۶۳۶، دعائم الإسلام: ج۱ ص9 نحوه، بحار الأنوار: ج۶9 ص۲۸ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: به سبب كامل شدن ايمان، مؤمنان به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، و به سبب فزونى ايمان [يكى بر ديگرى]، درجات مؤمنان در نزد خدا، متفاوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به سبب كاسته شدن ايمان، كوتاهى كنندگان، به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحياء العلوم: فِي الخَبَرِ: خَلَقَ اللهُ تَعالیٰ جَهَنَّمَ مِن فَضلِ رَحمَتِهِ سَوطاً يَسوقُ اللهُ بِهِ عِبادَهُ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحياء العلوم: ج۴ ص۲۲۰؛ المحجّة البيضاء: ج۷ ص۲۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحیاء علوم الدین: در خبر است كه: «خداى بزرگ، دوزخ را از فزونىِ رحمت خويش، به سان تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آفريد كه با آن، بندگانش را سوى بهشت براند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: أَنَّ اللّهَ عزّ و جلّ لَمّا أَخرَجَ ذُرِّيَّةَ آدَمَ علیه‌السلام مِن ظَهرِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيَأخُذَ عَلَيهِمُ المِيثاقَ بِالرُّبوبِيَّة لَهُ وَ بِالنُّبُوَّةِ لِكُلِّ نَبِيٍّ، فَكانَ أَوَّلَ مَن أَخَذَ لَهُ عَلَيهِمُ المِيثاقَ بِنُبُوَّتِهِ مُحَمَّدُ بنُ عَبدِ اللهِ صلی الله علیه و آله ثُمَّ قَالَ اللّهُ عزّ و جلّ لِآِدَم:&lt;/span&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... أَنَا الخَالِقُ العالِمُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بِعِلمي خالَفتُ بَينَ خَلقِهِم، وَ بِمَشيئَتي يَمضي فيهِم أَمري، و إِلىٰ تَدبيري و تَقديري صائِرونَ، لا تَبديلَ لِخَلقي إِنَّما خَلَقتُ الجِنَّ وَ الإِنسَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيَعبُدُونِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ خَلَقتُ الجَنَّةَ لِمَن أَطاعَني وَ عَبَدَني مِنهُم وَ اتَّبَعَ رُسُلِي وَ لا أُبالي، وَ خَلَقتُ النّارَ لِمَن كَفَرَ بي وَ عَصانِي وَ لَم يَتَّبِع رُسُلي وَ لا أُبالي، وَ خَلَقتُكَ وَ خَلَقتُ ذُرِّيَّتَكَ مِن غَيرِ فاقَةٍ بي إِلَيكَ وَ إِلَيهِم، و إِنَّما خَلَقتُكَ و خَلَقتُهُم لِأَبلُوَكَ و أَبلُوَهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَيُّكُم أَحسَنُ عَمَلاً في دارِ الدُّنيَا في حَياتِكُم و قَبلَ مَماتِكُم، فَلِذٰلِكَ خَلَقتُ الدُّنيَا وَ الآخِرَةَ وَ الحَياةَ وَ المَوتَ وَ الطَّاعَةَ وَ المَعصِيَةَ وَ الجَنَّةَ وَ النّارَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج۲ ص۸ و 9 ح۲ عن حبيب السجستاني، علل الشرائع: ص۱۰ ح۴، الإختصاص: ص۳۳۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص۱۱۶ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: چون خداوند ذريّۀ آدم علیه‌السلام را از پشت او بيرون آورد تا از آنها براى پروردگارى خودش و [ايمان آوردن به] نبوّت هر پيامبرى پيمان بگيرد، نخستين كسى كه براى نبوّتش از آنها پيمان گرفت، محمّد بن عبد اللّه صلی الله علیه و آله بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خداوند به آدم فرمود: «... من آفريدگار دانا هستم. از سرِ دانايى خود، آنان را گونه‌گون آفريدم، و فرمان من بنا به خواست من، در ميان آنان محقّق مى‌شود، و همگى سر در [گرو] تدبير و تقدير من دارند، و آفرينش من دگرگونى نمى‌پذيرد. من، پرى و آدمى را در حقيقت، براى اين آفريدم كه بندگى‌ام نمايند، و بهشت را براى كسانى از آنها خلق كردم كه مرا اطاعت و بندگى كنند و از فرستادگانم پيروى نمايند و باک ندارم، و آتش را براى كسى خلق نمودم كه به من كافر شود و نافرمانى‌ام كند و از فرستادگانم پيروى ننمايد و باک ندارم، و تو را و ذريّۀ تو را آفريدم، بى آن كه به تو و آنان نيازى داشته باشم؛ بلكه تو و آنها را آفريدم تا آزمايشتان كنم كه كدامينتان در سراى دنيا، در زندگى و پيش از مردنتان، نيک‌كردارتريد. پس، دنيا و آخرت و زندگى و مرگ و طاعت و معصيت و بهشت و دوزخ را بدين منظور آفريدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خلق-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: خَلقُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آفرینش دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ بُرِّزَتِ الجَحِيمُ لِمَن يَرىٰ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النازعات: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و جَحیم (آتش افروخته) براى هر که ببیند، آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ اتَّقُوا النَّارَ الَّتي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُعِدَّت لِلكافِرينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بترسید از آتشى که براى کافران آماده شده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: خَلَقَ اللّهُ الجَنَّةَ قَبلَ النّارِ، وَ لَو خَلَقَ النّارَ قَبلَ الجَنَّةِ لَخَلَقَ العَذابَ قَبلَ الرَّحمَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۶۰ ص۲۵۷ نقلًا عن كتاب ذكر الأقاليم و البلدان و الجبال و الأنهار و الأشجار عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:خدا، بهشت را پيش از آتش [دوزخ] آفريد. اگر آتش را پيش از بهشت آفريده بود، در واقع، عذاب را پيش از رحمت آفريده بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِنَّ الجَنَّةَ فِي السَّماءِ، وَ إِنَّ النّارَ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۶۱۳ ح۸۶9۸ عن عبد اللّه بن سلام، شعب الإيمان: ج۱ ص۳۳۱ ح۳۶۶؛ التبيان في تفسير القرآن: ج۸ ص۴9۸ عن الحسن من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بهشت، در آسمان است و آتش [دوزخ]، در زمین.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد عن عبد السلام بن صالح الهَرَويّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- فِي مَسائِلَ سَأَلَ عَنهَا الإِمامَ الرِّضا علیه‌السلام -: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، فَأَخبِرني عَنِ الجَنَّةِ وَ النّارِ أَ هُمَا اليَومَ مَخلُوقَتانِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم، وَ أَنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله قَد دَخَلَ الجَنَّةَ وَ رَأَى النّارَ لَمّا عُرِجَ بِهِ إِلَى السَّماءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَالَ: فَقُلتُ لَهُ: أَنَّ قَوماً يَقولونَ: إِنَّهُمَا اليَومَ مُقَدَّرَتانِ غَيرُ مَخلُوقَتَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَالَ علیه‌السلام: ما أُولٰئِكَ مِنّا وَ لَا نَحنُ مِنهُم، مَن أَنكَرَ خَلقَ الجَنَّةِ وَ النّارِ فَقَد كَذَّبَ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله وَ كَذَّبَنا، وَ لا مِن وَلايَتِنا عَلىٰ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ، وَ يَخلُدُ في نارِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۱۱۸ ح۲۱، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۱ ص۱۱۶ ح۳، الاحتجاج: ج۲ ص۳۸۱ ح۲۸۶، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۸۴ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحید - به نقل از عبد السلام بن صالح هروی، در میان پرسش‌هایی که از امام رضا علیه‌السلام پرسید -: [گفتم:] اى پسر پيامبر خدا! بفرما كه آيا بهشت و دوزخ، هم‌اكنون آفريده شده‌اند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله زمانى كه به معراج برده شد، وارد بهشت گرديد و دوزخ را هم دید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: عدّه‌اى مى‌گويند: بهشت و دوزخ فعلاً مقدّرند و هنوز آفريده نشده‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين عدّه، از ما نيستند و ما از آنها نيستيم. هر كس آفريده شدن بهشت و دوزخ را منكِر شود، پيامبر صلی الله علیه و آله و ما را تكذيب كرده است و از ولايت ما بهره اى ندارد و در آتش دوزخ، جاودانه خواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حقیقة-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳: حَقیقَةُ جَهَنّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حقیقت دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ فَحَسِبَ الَّذينَ كَفَرُوا أَن يَتَّخِذُوا عِبادي مِن دُوني&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَولِياءَ إِنَّا أَعتَدنا جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلكافِرينَ نُزُلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکهف:۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس آیا کسانى که کفر ورزیدند، گمان کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که [اگر] بندگان من [مانند فرشتگان و عیسى و غیر آنها] را به جاى من، یاران و سرپرستان خود گیرند [آنها را سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد؟ هرگز!] بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، ما دوزخ را براى پذیرایى کافران آماده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَنُلقي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلُوبِ الَّذينَ كَفَرُوا الرُّعبَ بِما أَشرَكُوا بِاللهِ ما لَم يُنَزِّل بِهِ سُلطاناً وَ مَأواهُمُ النَّارُ وَ بِئسَ مَثوَى الظَّالِمينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به زودى، در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کسانى که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، وحشت خواهیم افکند؛ زیرا چیزى را با خدا شریک گردانیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که [خدا] بر [حقّانیت] آن، دلیلى نازل نکرده است و جایگاهشان آتش است و جایگاه ستمگران، چه بد است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا بِآياتِنا سَوفَ نُصليهِم ناراً كُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلناهُم جُلُوداً غَيرَها لِيَذُوقُوا العَذابَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنَّ اللهَ كانَ عَزيزاً حَكيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به زودى، کسانى را که به آیات ما کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در آتش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوریم که هر چه پوستشان بسوزد، پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دیگرى بر جایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهیم تا عذاب را بچشند. آرى! خداوند، تواناى حکیم است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَثَلُ الجَنَّةِ الَّتي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُعِدَ المُتَّقُونَ تَجري مِن تَحتِهَا الأَنهارُ أُكُلُها دائِمٌ وَ ظِلُّها تِلكَ عُقبَى الَّذينَ اتَّقَوا وَ عُقبَى الكافِرينَ النَّارُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: ۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وصف بهشتى که به پرهیزگاران وعده داده شده، این است که از زیر [ساختمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و درختان] آن، همواره نهرها در جریان است. میوه و خوراکى و روزىِ فراوان آن، دائمى و سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش همیشگى است. این، سرانجام کسانى است که تقوا ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و سرانجام کافران هم آتش است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذينَ كَفَرُوا لَهُم نارُ جَهَنَّمَ لا يُقضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّفُ عَنهُم مِن عَذابِها كَذٰلِكَ نَجزي كُلَّ كَفُورٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفاطر: ۳۶ ـ ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و[لى] کسانى که کافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آتش دوزخ براى آنان خواهد بود. حکم [مرگ] بر آنان جارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا بمیرند، و نه عذابِ آن از آنان کاسته می‌شود. [آرى،] هر ناسپاسى را چنین کیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَومَ يُحمیٰ عَلَيها في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ جَهَنَّمَ فَتُكوىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ٰ بِها جِباهُهُم وَ جُنُوبُهُم وَ ظُهُورُهُم هذا ما كَنَزتُم لِأَنفُسِكُم فَذُوقُوا ما كُنتُم تَكنِزُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۴ ـ ۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(روزى که آن [گنجینه]ها را در آتش دوزخ بگدازند، آن گاه پیشانى و پهلو و پشت آنان را با آنها داغ می‌کنند [و گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود] که: این است آنچه براى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندوختید. پس بچشید آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندوختید!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَومَ هُم عَلَى النَّارِ يُفتَنُونَ * ذُوقُوا فِتنَتَكُم هذَا الَّذي كُنتُم بِهِ تَستَعجِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاریات: ۱۳ ـ ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همان روز که آنان به آتش، عقوبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند * [به آنان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:] بچشید این عذابتان را که با شتاب، خواستار آن بودید!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لِيَميزَ اللهُ الخَبيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ يَجعَلَ الخَبيثَ بَعضَهُ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعضٍ فَيَركُمَهُ جَميعاً فَيَجعَلَهُ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([کفر و هزینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها سبب شده] تا خداوند، پلید را از پاک جدا سازد و [در آخرت] پلیدها را روى یکدیگر نهد. پس همه را انباشته سازد، آن گاه در دوزخ قرار دهد. [آرى!] آنها همان زیانکاران ‌اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَومَ يَقُولُ المُنافِقُونَ وَ المُنافِقاتُ لِلَّذينَ آمَنُوا انظُرُونا نَقتَبِس مِن نُورِكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ ارجِعُوا وَراءَكُم فَالتَمِسُوا نُوراً فَضُرِبَ بَينَهُم بِسُورٍ لَهُ بابٌ باطِنُهُ فيهِ الرَّحمَةُ وَ ظاهِرُهُ مِن قِبَلِهِ العَذابُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدید: ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(روزى که مردان و زنان منافق به کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: به ما بنگرید تا از نورتان روشنى گیریم. به آنها گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: به پشت سرتان (دنیا) باز گردید و [از آن جا] نورى بجویید. در این هنگام، میان آنان (مؤمنان و منافقان) دیوارى که داراى در است، بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در طرف داخل آن [که به سوى بهشت است] رحمت است و بیرونش [که به سوى دوزخ است] عذاب است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذينَ يَكتُمُونَ ما أَنزَلَ اللهُ مِنَ الكِتابِ وَ يَشتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَليلاً أُولٰئِكَ ما يَأكُلُونَ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُطُونِهِم إِلَّا النَّارَ وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِم وَ لَهُم عَذابٌ أَليمٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66 البقرة: ۱۷۴ ـ ۱۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که آنچه از کتاب را که خداوند نازل کرده، پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و بدان، بهاى ناچیزى به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، آنان، جز آتش در شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خویش فرو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و خداوند روز قیامت، با آنان سخن نخواهد گفت و پاکشان نخواهد کرد و عذابى دردناک خواهند داشت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذينَ يَأكُلُونَ أَموالَ اليَتامىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظُلماً إِنَّما يَأكُلُونَ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُطُونِهِم ناراً وَ سَيَصلَونَ سَعيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(در حقیقت، کسانى که اموال یتیمان را به ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند، جز این نیست که آتشى را در شکم خود فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و به زودى، وارد آتشی شعله‌ور خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالی: (إِنَّ الَّذِينَ يَأكُلُونَ أَموالَ اليَتامیٰ ظُلماً إِنَّما يَأكُلُونَ فِي بُطُونِهِم ناراً وَ سَيَصلَونَ سَعِيراً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68 النساء: ۱۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: و ذٰلِكَ أَنَّ آكِلَ مَالِ اليَتيمِ يَجي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءُ يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِيامَةِ وَ النّارُ تَلتَهِبُ فِي بَطنِهِ حَتّىٰ يَخرُجَ لَهَبُ النّارِ مِن فيهِ، حَتّىٰ يَعرِفَهُ كُلُّ أَهلِ الجَمعِ أَنَّهُ آكِلُ مالِ اليَتيمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۲ ص۳۱ ح۱ عن محمّد بن سالم، بحار الأنوار: ج۶9 ص۸9 ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (کسانى که دارایی یتیمان را به ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند، جز این نیست که آتشی را در شکم خود فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و به زودى، وارد آتشی شعله‌ور خواهند شد) -: روز قيامت، خورندۀ مال يتيم، در حالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد که آتش در شکم او شعله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد و زبانۀ آتش از دهانش بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، چنان که اهل محشر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند که او خورندۀ مال يتيم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الکاظم علیه‌السلام: قيلَ لِلصّادِقِ علیه‌السلام أَخبِرنا عَنِ الطّاعونِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَذابُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهِ لِقَومٍ، وَ رَحمَةٌ لِآخرِينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: و كَيفَ تَكونُ الرَّحمَةُ عَذاباً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَالَ: أَ ما تَعرِفونَ أَنَّ نيرانَ جَهَنَّمَ عَذابٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى الكفّارِ، و خَزَنَةُ جَهَنَّمَ مَعَهُم فيها فَهِيَ رَحمَةٌ عَلَيهِم؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۳ ح۵ عن أحمد بن الحسن الحسيني عن الإمام العسكري عن آبائه علیهم‌السلام و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۷۴ ح9 عن الإمام العسكري عن ابیه عن الامام الرضا عنه علیهم‌السلام علل الشرائع: ص۲9۸ ح۳ عن الإمام الجواد عن أبيه عنه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۶ ص۱۲۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: به [پدرم، امام] صادق علیه‌السلام گفته شد: از طاعون به ما خبر بده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، عذاب خداست و براى عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، رحمت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: چگونه رحمت، عذاب است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد كه آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ براى كافران عذاب است؛ امّا براى دوزخبانان كه با كافران در آن جا هستند، رحمت است [و عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند]؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شعور-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴: شُعورُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آگاهی و درک دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَعتَدنا لِمَن كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيراً* إِذا رَأَتهُم مِن مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۱۱ - ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(براى کسى که قیامت را تکذیب کند، آتشى شعله‌ور مهیّا کردیم. * هر گاه که آنها را از جایى دور ببیند، خشم و خروش آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ سُئِلَ عَن مَعنَى الآيَةِ: (ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ يَجعَلُ النّارَ كَالسَّمنِ الجامِدِ، وَ يَجمَعُ عَلَيهَا الخَلقَ، ثُمَّ يُنادِي المُنادي: أَن خُذي أَصحابَكِ وَ ذَري أَصحابي. قالَ صلی الله علیه و آله: فَوَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَهِيَ أَعرَفُ بِأَصحابِها مِنَ الوالِدَةِ بِوَلَدِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۶ ص۸۱۲، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: روايت شده است كه از پيامبر صلی الله علیه و آله در بارۀ معناى آيۀ (سپس کسانى را که پروا داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم و ستمگران را در آتش، به زانو در افتاده، رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازیم) سؤال شد. فرمود: «خداى متعال، آتش را مانند روغن جامد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و آفريدگان را بر روى آن گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. آن گاه، جارچى بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند كه: &amp;quot;يارانت را بگير و ياران مرا رها كن&amp;quot;». پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، آتش [دوزخ]، ياران خود را بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد تا مادر، فرزندش را».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كلام-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵: كَلامُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سخن دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَومَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امتَلَأتِ وَ تَقُولُ هَل مِن مَزِيدٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ق: ۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(روزى که به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم: «آیا پُر شدى؟»، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: آیا باز هم هست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: تُكَلِّمُ النّارُ يَومَ القِيامَةِ ثَلاثَةً: أَميراً، وَ قارِئاً، وَ ذا ثَروَةٍ مِنَ المالِ. فَتَقولُ لِلأَميرِ: يا مَن وَهَبَ اللهُ لَهُ سُلطاناً فَلَم يَعدِل! فَتَزدَرِدُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الازدراد: الابتلاع (لسان العرب: ج۳ ص۱9۴ «زرد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما يَزدَرِدُ الطَّيرُ حَبَّ السِّمسِمِ. وَ تَقولُ لِلقارِئِ: يا مَن تَزَيَّنَ لِلنّاسِ وَ بارَزَ اللهَ بِالمَعاصي! فَتَزدَرِدُهُ. وَ تَقولُ لِلغَنِيِّ: يا مَن وَهَبَ اللهُ لَه دُنياً كَثيرَةً واسِعَةً فَيضاً، وَ سَأَلَهُ الفَقيرُ اليَسيرَ قَرضاً، فَأَبىٰ إِلّا بُخلاً! فَتَزدَرِدُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۱۱ ح۸۴ عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۸ ص۲۸۵ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آتش [دوزخ] در روز رستاخيز، با سه كس سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روا، قارى قرآن، و توانگر مالدار. به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اى كسى كه خدا قدرتش بخشيد و دادگرى نكرد!». سپس او را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلعد، چنان كه مرغ، دانۀ كنجد را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلعد. به قارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اى كسى كه در ظاهر، خود را براى مردم آراست؛ ولى [در باطن] با گناهان به مبارزه با خدا بر خاست!» و او را نيز فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلعد، و به توانگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اى كسى كه خداوند، دنياى بسيار و سرشار به او بخشيد و نادار، اندكى وام از او خواست؛ ولى او بخل ورزيد!» و او را هم فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلعد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن سَأَلَ اللهَ الجَنَّةَ ثَلاثَ مَرّاتٍ قالَتِ الجَنَّةُ: اللّٰهُمَّ أَدخِلهُ الجَنَّةَ. وَ مَنِ استَجارَ مِنَ النّارِ ثَلاثَ مَرّاتٍ، قالَتِ النّارُ: اللّٰهُمَّ أَجِرهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۷۰۰ ح۲۵۷۲ عن أنس، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۴۵۳ ح۴۳۴۰، سنن النسائي:&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج۸ ص۲۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از خداوند، بهشت را سه بار درخواست كند، بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «بار خدايا! او را به بهشت در آور» و هر كس از آتش سه بار به خدا پناه برد، آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «بار خدايا! او را از آتش پناه ده».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن سَأَلَ اللهَ الجَنَّةَ، قالَتِ الجَنَّةُ: يا رَبِّ! أَعطِ عَبدَكَ ما سَأَلَهُ. وَ مَنِ استَجارَ مِنَ النّارِ، قالَتِ النّارُ: يا رَبِّ! أَجِر عَبدَكَ مِمَّا استَجارَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۱ ح۱۰ عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام تحف العقول: ص۱۲۰، عدّة الداعي: ص۱۵۲، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۰9 ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس از خدا بهشت را درخواست كند، بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «پروردگارا! آنچه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات خواست، به او عطا فرما» و هر كس از آتش به خدا پناه برد، آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «پروردگارا! بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از آنچه از تو زنهار خواست، زنهار ده».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۵۰ (الاستعاذة من جهنّم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۵۱ (پناه بردن به خدا از دوزخ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تسبيح-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶: تَسبِيحُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تسبیحگویی دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله - فِي الدُّعاءِ المَعروفِ بِالأَسماءِ الحُسنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: يا اللهُ وَ أَسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي أثبَتَّ بِهِ البَردَةَ مُطبِقَةً عَلَى النّارِ بِقُدرَتِكَ، فَهِيَ مُسَبِّحَةٌ لَكَ بِذٰلِكَ الاسمِ، لا تَفتُرُ مِنَ التَّسبيحِ وَ التَّقديسِ خَشيَةَ أَن تَذوبَ مِن وَهَجِ النّارِ الكُبرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا اللهُ وَ أَسأَلُكَ بِاسمِكَ الَّذي أَثبَتَّ بِهِ جَهَنَّمَ بِجَميعِ ما خَلَقتَ فيها عَلىٰ مَتنِ الرّيحِ فَاستَقَرَّت عَلَيهِ بِقُدرَتِكَ، فَهِيَ مُسَبِّحَةٌ لَكَ بِذٰلِكَ الاسمِ، لا تَفتُرُ مِنَ التَّسبيحِ وَ التَّقديسِ لِئَلّا تَختَرِقَ بِهَا الرّيحُ فَتَذرِيَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَرَتهُ الرّیحُ وَ أَذرَتهُ: إذا أَطارَته (النهایة: ج۲ ص۱۵9 «ذرا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۱۳، بحار الأنوار: ج9۳ ص۲۵۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در دعاى معروف به «أسماءُ الحُسنى» -: اى خداوند يكتا! از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، به نام تو كه با آن، برف را بر روى آتش، با قدرت خود، مستقر كردى و آن برف، به خاطر آن نام، تسبيحگوى توست و از تسبيح و تقديس تو، كوتاهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، از ترس اين كه مبادا از زبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش بزرگ، ذوب شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداوند يكتا! از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم به نام تو كه با آن، دوزخ را در ميان باد، مستقر كردى و با قدرت تو، در آن قرار گرفت و دوزخ به خاطر آن نام، تسبيحگوى توست و از تسبيح و تقديس، كوتاهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، تا مبادا آن باد، توفانى شود و دوزخ را بپراكَنَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-التحذير-من-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: التَّحذيرُ مِن جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بر حذر داشتن از دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإفصاح-عن-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: الإِفصاحُ عَن جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رونمایی از دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قُلِ الحَقُّ مِن رَبِّكُم فَمَن شاءَ فَليُؤمِن وَ مَن شاءَ فَليَكفُر إِنَّا أَعتَدنا لِلظَّالِمينَ ناراً أَحاطَ بِهِم سُرادِقُها وَ إِن يَستَغيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالمُهلِ يَشوِي الوُجُوهَ بِئسَ الشَّرابُ وَ ساءَت مُرتَفَقاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکهف: ۲9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بگو: حق، از پروردگارتان [رسیده] است. پس هر که خواست، بگرود و هر که خواست، انکار کند. ما براى ستمگران، آتشى آماده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم که سراپرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آنان را در بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و اگر فریادرسى جویند، به آبى چون مسِ گداخته که چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بریان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. وه، چه بد شرابى و چه زشت جایگاهى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَقُولُونَ مَتىٰ هذَا الوَعدُ إِن كُنتُم صادِقينَ * لَو يَعلَمُ الَّذينَ كَفَرُوا حينَ لا يَكُفُّونَ عَن وُجُوهِهِمُ النَّارَ وَ لا عَن ظُهُورِهِم وَ لا هُم يُنصَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبیاء: ۳۸ ـ ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و می‌گویند: «اگر راست می‌گویید، این وعده (قیامت) کِی خواهد بود؟!». * کاش آنان که کافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که آن هنگام، آتش را نه از چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود و نه از پشتشان باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند داشت و خود، مورد حمایت قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذا تُتلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم آياتُنا بَيِّناتٍ تَعرِفُ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجُوهِ الَّذينَ كَفَرُوا المُنكَرَ يَكادُونَ يَسطُونَ بِالَّذينَ يَتلُونَ عَلَيهِم آياتِنا قُل أَ فَأُنَبِّئُكُم بِشَرٍّ مِن ذلِكُمُ النَّارُ وَعَدَهَا اللهُ الَّذينَ كَفَرُوا وَ بِئسَ المَصيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هر گاه آیات روشن ما بر آنان خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، در چهرۀ کسانى که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، انکار را درمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابى. چیزى نمانده بر کسانى که آیات ما را بر ایشان تلاوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور شوند. بگو: آیا شما را به بدتر از این خبر دهم؛ همان آتشى که خدا آن را به کسانى که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، وعده داده است؟ و چه بدسرانجامى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ كَذٰلِكَ حَقَّت كَلِمَةُ رَبِّكَ عَلَى الَّذينَ كَفَرُوا أَنَّهُم أَصحابُ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بدین سان، فرمان پروردگارت در بارۀ کسانى که کفر ورزیدند، به حقیقت پیوست که آنان اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَومَ يُعرَضُ الَّذينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَ لَيسَ هذا بِالحَقِّ قالُوا بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ رَبِّنا قالَ فَذُوقُوا العَذابَ بِما كُنتُم تَكفُرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: ۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و روزى که کافران بر آتش [دوزخ] عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، [به آنها گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:] آیا این حق نیست؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: چرا، سوگند به پروردگارمان [که حق است]. [خداوند] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: پس این عذاب را بچشید به کیفر آن که کفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیدید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إلَّا مَن رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذٰلِكَ خَلَقَهُم وَ تَمَّت كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَملَأَنَّ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجمَعينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۱9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([و همۀ مردمان در اختلاف خواهند بود] مگر کسی را که پروردگارت به او رحم کند و آنها را برای همین آفرید و فرمان پروردگارت قطعی شده است [که]: دوزخ را از همۀ [سرکشانِ] جن و اِنس پُر خواهم کرد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ سيقَ الَّذينَ كَفَرُوا إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زُمَراً حَتّیٰ إِذا جاؤُوها فُتِحَت أَبوابُها وَ قالَ لَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِكُم رُسُلٌ مِنكُم يَتلُونَ عَلَيكُم آياتِ رَبِّكُم وَ يُنذِرُونَكُم لِقاءَ يَومِكُم هذا قالُوا بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لٰكِن حَقَّت كَلِمَةُ العَذابِ عَلَى الكافِرينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که کافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، گروه گروه به سوى دوزخ رانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا این که چون بِدان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند، درهاى آن گشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و نگهبانانش به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «مگر فرستادگانى از خودتان بر شما نیامدند که آیات پروردگارتان را بر شما بخوانند و شما را به دیدار چنین روزى هشدار دهند؟». مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «چرا»؛ ولى فرمان عذاب، بر کافران، واجب آمد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ، إِنَّ الرّائِدَ لا يَكذِبُ أَهلَهُ، وَ الَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ لَتَموتُنَّ كَما تَنامونَ، وَ لَتُبعَثُنَّ كَما تَستَيقِظونَ، وَ ما بَعدَ المَوتِ دارٌ إِلّا جَنَّةٌ أَو نارٌ، وَ خَلقُ جَميعِ الخَلقِ وَ بَعثُهُم عَلَى اللّهِ عزّ و جلّ كَخَلقِ نَفسٍ واحِدَةٍ و بَعثِها؛ قالَ اللّهُ تَعالىٰ: (ما خَلقُكُم وَ لا بَعثُكُم إِلّا كَنَفسٍ واحِدَةٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان: ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاعتقادات للصدوق (المطبوعة في مصنفات الشیخ المفید ج۵): ص۶۴ ح۱9، المناقب لابن شهر آشوب: ج۱ ص۴۶، بحار الأنوار: ج۷ ص۴۷ ح۳۱؛ أنساب الأشراف: ج۱ ص۱۳۴ عن جعفر بن عبد اللّٰه بن أبي الحكم نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى فرزندان عبد المطّلب! هيچ بَلَد و راه‌نمايى به خانواده‌اش دروغ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد. سوگند به آن كه مرا به حق بر انگيخته است، همان گونه كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابيد، خواهيد مُرد، و همان گونه كه از خواب بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزيد، برانگيخته خواهيد شد و پس از مرگ، خانه‌اى جز بهشت يا آتش نيست، و آفرينش و بر انگيختن تمام آفريده‌ها براى خداوند - تبارک و تعالی - به سان آفرينش و بر انگيختن يک آفريده است. خداوند متعال مى‌فرمايد: (آفرینش و بر انگیختن شما [در نزد ما]، جز مانند [آفرینش] یک تن نیست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا كانَتِ اللَّيلَةُ الَّتي أُصيبَ حَمزَةُ في يَومِها دَعاهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ: يا حَمزَةُ يا عَمَّ رَسولِ اللّهِ، يوشِكُ أَن تَغيبَ غَيبَةً بَعيدَةً، فَما تَقولُ لَو وَرَدتَ عَلَى اللّهِ تَبارَكَ و تَعالىٰ وَ سَأَلَكَ عَن شَرائِعِ الإِسلامِ وَ شُروطِ الإِيمانِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكىٰ حَمزَةُ وَ قالَ: بِأَبي أَنتَ وَ أُمّي! أَرشِدني وَ فَهِّمني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا حَمزَةُ تَشهَدُ أَن لا إلٰهَ إِلَّا اللّهُ مُخلِصاً، وَ أَنّي رَسولُ اللّهِ بَعَثَني بِالحَقِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ حَمزَةُ: شَهِدتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ أَنَّ الجَنَّةَ حَقٌّ، وَ أَنَّ النّارَ حَقٌّ، وَ أَنَّ السّاعَةَ آتِيَةٌ لا رَيبَ فيها، وَ الصِّراطَ حَقٌّ، وَ الميزانَ حَقٌّ، وَ (فَمَن يَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَهُ * وَ مَن يَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزلزلة: ۷ ـ ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ(فَرِيقٌ فِي الجَنَّةِ وَ فَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَنَّ عَلِيّاً أَميرُ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حَمزَةُ: شَهِدتُ وَ أقرَرتُ وَ آمَنتُ وَ صَدَّقتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرف من الأنباء و المناقب: ص۱۲۵، الصراط المستقيم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۸9 ح۳ کلاهما عن عيسى بن المستفاد عن الإمام الكاظم علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۲۷9 ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در شبِ آن روزى كه حمزه به شهادت رسيد، پيامبر خدا او را فرا خواند و فرمود: «اى حمزه، اى عموى پيامبر خدا! زودا كه تو از ميان ما مدّتی طولانی می‌روى. پس اگر بر خداوند - تبارک و تعالى - وارد شدى و از تو در بارۀ باورهاى اسلام و شروط ايمان پرسيد، چه مى‌گويى؟». حمزه گريست و گفت: پدر و مادرم به فدايت! مرا راه‌نمايى كن و به من تعليم ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «اى حمزه! از سرِ اخلاص، گواهى مى‌دهى كه معبودى جز خداى يگانه نيست و من، فرستادۀ خدايم و مرا به حق فرستاده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گفت: گواهى مى‌دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «و گواهى مى‌دهى كه بهشت، راست است و دوزخ، راست است و قيامت، آمدنى است و ترديدى در آن نيست، و صراط، راست است و ترازو، راست است و (هر کس هم‌وزن ذرّه‌اى کار نیک کند، آن را مى‌بیند و هر کس هم‌وزن ذرّه‌اى کار بد کند، آن را مى‌بیند) و (گروهى در بهشت اند و گروهى در آتش شعله‌ور)، و اين كه على، امير مؤمنان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گفت: [به همۀ اينها] شهادت مى‌دهم و گواهى مى‌دهم و ايمان دارم و تصديق مى‌كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: أَمّا عَلامَةُ المُوقِنِ فَسِتَّةٌ: أَيقَنَ باللّهِ حَقّاً فَآمَنَ بِهِ، وَ أَيقَنَ بِأَنَّ المَوتَ حَقٌّ فحَذِرَهُ، و أيقَنَ بِأَنَّ البَعثَ حَقٌّ فخافَ الفَضيحَةَ، وَ أَيقَنَ بِأَنَّ الجَنّةَ حَقٌّ فَاشتاقَ إِلَيها، و أَيقَنَ بَأَنَّ النّارَ حَقٌّ فَظَهَرَ سَعيُهُ لِلنَّجاةِ مِنها، وَ أَيقَنَ بِأَنَّ الحِسابَ حَقٌّ فَحاسَبَ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۰، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۲۰ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نشانۀ اهل يقين، شش چيز است: به حقّانیت خدا يقين پيدا كرده و از اين رو به او ايمان آورده است، يقين پيدا كرده كه مرگ راست است و از اين رو از آن در حذر است، يقين پيدا كرده كه رستاخيز، راست است و از اين رو، از رسوايى [در آن روز] مى‌ترسد، يقين پيدا كرده كه بهشت، راست است و از اين رو، مشتاق آن است، يقين پيدا كرده كه دوزخ راست است و از اين رو، براى نجات از آن مى‌كوشد، و يقين پيدا كرده كه حساب، راست است و از اين رو، از خود حساب مى‌كشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإنذار-و-التخویف-بجهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: الإِنذارُ وَ التَّخویفُ بِجَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هشدار دادن و ترساندن به دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَأَنذَرتُكُم ناراً تَلَظَّىٰ * لا يَصلاها إِلَّا الأَشقَى* الَّذِي كَذَّبَ وَ تَوَلَّىٰ * وَ سَيُجَنَّبُهَا الأَتقَىٰ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;‬ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: ۱۴ ـ ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس، شما را به آتشى که زبانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد، هشدار دادم. * جز نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین [مردم، کسى] در آن در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؛ * همان که تکذیب کرد و رُخ بر تافت * و پرهیزگارترین [مردم]، از آن دور داشته خواهد شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُل أَنَّ الخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُم وَ أَهلِيهِم يَومَ القِيامَةِ أَلا ذٰلِكَ هُوَ الخُسرانُ المُبِينُ* لَهُم مِن فَوقِهِم ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ وَ مِن تَحتِهِم ظُلَلٌ ذٰلِكَ يُخَوِّفُ اللهُ بِهِ عِبادَهُ يا عِبادِ فَاتَّقُونِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‬ الزّمر: ۱۵ ـ ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: زیانکاران، در حقیقت، همان کسانى هستند که به خود و کسانشان در روز قیامت زیان رسانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آرى، این، همان زیان آشکار است. * آنان از بالاى سرشان چترهایى از آتش خواهند داشت و از زیر پایشان نیز طبق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى [آتشین]. این، همان [کیفرى] است که خدا بندگانش را به آن بیم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اى بندگان من! از من بترسید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ اتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّت لِلكافِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‬ آل عمران: ۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بترسید از آتشى که براى کافران آماده شده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كُلُّ نَفسٍ ذائِقَةُ المَوتِ وَ إِنَّما تُوَفَّونَ أُجُورَكُم يَومَ القِيامَةِ فَمَن زُحزِحَ عَنِ النَّارِ وَ أُدخِلَ الجَنَّةَ فَقَد فازَ وَ مَا الحَياةُ الدُّنيا إِلَّا مَتاعُ الغُرُورِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‬ الأنبیاء: ۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر جاندارى، چشندۀ مرگ است و همانا روز رستاخیز، پاداش‌هایتان به طور کامل به شما داده مى‌شود. پس هر که از آتش به دورش دارند و او را به بهشت در آورند، قطعاً کامیاب شده است و زندگى دنیا، جز مایۀ فریب نیست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم: فيما وَعَظَ اللّهُ عزّ و جلّ بِهِ عيسىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام:... يا عيسىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اُهرُب إِلَيَّ مَعَ مَن يَهرُبُ، مِن نارٍ ذاتِ لَهَبٍ، وَ نارٍ ذاتِ أَغلالٍ وَ أَنكالٍ، لا يَدخُلُها رَوحٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوح: نسیم الریح (النهایة: ج۲ ص۲۷۲ «روح).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا يَخرُجُ مِنها غَمٌّ أَبَداً، قِطَعٌ كَقِطَعِ اللَّيلِ المُظلِمِ، مَن يَنجُ مِنها يَفُز، وَ لَن يَنجُوَ مِنها مَن كانَ مِنَ الهالِكينَ. هِيَ دارُ الجَبّارينَ وَ العُتاةِ الظّالِمينَ، وَ كُلِّ فَظٍّ غَليظٍ، وَ كُلِّ مُختالٍ فَخورٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عيسىٰ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِئسَتِ الدّارُ لِمَن رَكَنَ إِلَيها! وَ بِئسَ القَرارُ دارُ الظّالِمينَ، إِنّي أُحَذِّرُكَ نَفسَكَ فَكُن بي خَبيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۳۶ ح۱۰۳، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۴۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تحف العقول: ص۴9۸ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۲9۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن اسباط، از پيامبر صلی الله علیه و آله يا اهل بيت: -: در اندرزهاى خداوند به عيسى علیه‌السلام آمده است: «... اى عيسى! همراه با آنان كه از آتشِ شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور و آتشِ پر از غُل و زنجير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزند، به سوى من بگريز؛ آتشى كه هرگز هيچ شادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وارد آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هيچ اندوهى از آن خارج نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؛ آتشى كه پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش همچون پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شبِ تار است. هر كه از اين آتش بِرَهَد، كامياب است و آن كه از هلاک شوندگان باشد، هرگز از اين آتش نخواهد رَست. اين آتش، سراى متكبّران و سركشانِ ستمگر و هر سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل درشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خو و هر مغرور خودستايى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عيسى! چه بد سرايى است [اين سراى آتش] براى آن كه بِدان اعتماد كرده، و چه بد جايگاهى است سراى ستمگران! من هشدارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه مراقب خويش باشى. پس حواست به من باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن النُّعمان بن بشير: سَمِعتُ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله - و هُوَ عَلَى المِنبَرِ - يَقولُ: «أُنذِرُكُمُ النّارَ!» حَتّىٰ سَقَطَ إِحدىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِطفَي رِدائِهِ عَن مِنكَبَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج۸ ص9۴ ح۲۰، الزهد لهنّاد: ج۱ ص۱۶۸ ح۲۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه - به نقل از نعمان بن بشير -: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در حالى كه بر منبر بود، شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «شما را از آتش، زنهار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم!». [چندان اين جمله را با شور و حرارت فرمود كه] يكى از گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ردايش از دوشش افتاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: يا مَعشَرَ المُسلِمينَ! اِرغَبوا فيما رَغَّبَكُمُ اللّهُ فيهِ، وَ احذَروا مِمّا حَذَّرَكُمُ اللّهُ مِنهُ، وَ خافوا مِمّا خَوَّفَكُمُ اللّهُ بِهِ مِن عَذابِهِ و عِقابِهِ و مِن جَهَنَّمَ؛ فَإِنَّها لَو كانَت قَطرَةٌ مِنَ الجَنَّةِ مَعَكُم في دُنياكُمُ الَّتي أَنتُم فيها حَلَّتها لَكُم، وَ لَو كانَت قَطرَةٌ مِنَ النّارِ مَعَكُم في دُنياكُمُ الَّتي أَنتُم فيها خَبَّثَتها عَلَيكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البعث و النشور: ص۳۰۳ ح۵۴۶ عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى گروه مسلمانان! رغبت كنيد به چيزى كه خداوند، شما را بدان ترغيب كرده است و حذر كنيد از آنچه خداوند، شما را از آن بر حذر داشته است. از عذاب و كيفر خدا و از دوزخ - كه شما را از آن ترسانده است - بترسيد؛ زيرا در دنيايى كه در آن به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريد، اگر قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بهشت همراه شما باشد، دنيا را براى شما روا [و گوارا] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، و در دنيايى كه در آن به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريد، اگر قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آتش با شما باشد، دنيا را بر شما [تلخ و] ناپاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: ما رَأَيتُ مِثلَ النّارِ نامَ هارِبُها! وَ لا مِثلَ الجَنَّةِ نامَ طالِبُها!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۷۱۵ ح۲۶۰۱ عن أبي هريرة؛ نهج البلاغة: الخطبة ۲۸ نحوه، الإرشاد: ج۱ ص۲۳۶ کلاهما عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۳۳ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: چيزى را چون آتش [دوزخ] نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه گريزان از آن، خفته باشد، و نه چونان بهشت كه جويندۀ آن، خفته باشد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: كُلُّ نَعيمٍ دونَ الجَنَّةِ صَغيرٌ، وَ كُلُّ بَلاءٍ دونَ النّارِ يَسيرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۳۱۷ ح۸9۱، بحار الأنوار: ج۷۱ ص9۳ ح۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر نعمتى در برابر بهشت، خُرد است و هر رنج و بلايى در برابر آتش [دوزخ]، اندک.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله -: بَلَّغَ عَن رَبِّهِ مُعذِراً، و نَصَحَ لِأُمَّتِهِ مُنذِراً، و دَعا إِلَی الجَنَّةِ مُبَشِّراً، و خَوَّفَ مِنَ النّارِ مُحَذِّراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰9 و راجع غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۲۷۰ ح۴۴۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در يادكرد پيامبر صلی الله علیه و آله -: رسالت پروردگار خود را ابلاغ كرد تا بهانه‌اى نمانْد، و با هشدار دادن، براى امّت خود، خيرخواهى نمود، و با بشارت دادن، به بهشت فرا خواند و با هشدار دادن، از آتش ترساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اِتَّقوا ناراً حَرُّها شَديدٌ، وَ قَعرُها بَعيدٌ، وَ حِليَتُها حَديدٌ، وَ شَرابُها صَديدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۰، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۶ ح۶۷؛ البداية و النهاية: ج۸ ص۷ عن الأصبغ بن نباتة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بترسيد از آتشى كه گرمايَش سخت و ژرفايش دور است و زيورش آهن [تفته] و نوشيدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش چركابه!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في صِفَةِ نارِ جَهَنَّمَ -: فَاللّهَ اللّهَ عِبادَ اللّهِ! فَإِنَّ الدُّنيا ماضِيَةٌ بِكُم عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَنَنٍ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّنَن: الطريقة، و سننُ الطريق: مَحَجَّتُهُ (لسان العرب: ج۱۳ ص۲۲۶ «سنن»). و المراد إنّ الدنيا تفعل بكم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فعلها بمن سبقكم (صبحي الصالح).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أَنتُم وَ السّاعَةُ في قَرَنٍ وَ كَأَنَّها قَد جاءَت بِأَشراطِها، وَ أَزِفَت بِأَفراطِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرط: العَلَم المستقيم يُهتدىٰ به، و الفَرَط: الذي يتقدّم (مجمع البحرين: ج۳ ص۱۳۸۴ «فرط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ وَقَفَت بِكُم عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صِراطِها، وَ كَأَنَّها قَد أَشرَفَت بِزَلازِلِها، وَ أَناخَت بِكَلاكِلِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‬. الكَلْكَل: الصّدر من كلّ شي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء، و قيل: هو ما بين التّرقُوَتين (لسان العرب: ج۱۱ ص۵9۶ «كلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ انصَرَمَتِ الدُّنيا بِأَهلِها، وَ أَخرَجَتهُم مِن حِضنِها، فَكانَت كَيَومٍ مَضىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو شَهرٍ انقَضىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ صار جَديدُها رَثّاً، وَ سَمينُها غَثّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَثّ: أي مهزول (النهایة: ج۳ ص۳۴۲ «غثث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، في مَوقِفٍ ضَنكِ المَقامِ، وَ أُمورٍ مُشتَبِهَةٍ عِظامٍ، وَ نارٍ شَديدٍ كَلَبُها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَلَب: الغضب، و شيء شبیه بالجنون (اُنظر: لسان العرب: ج۱، ص۷۲۲ و ۷۲۳ «کلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، عالٍ لَجَبُها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّجَب: الصوت والصیاح والجَلَبَة (لسان العرب: ج۱ ص۷۳۰ «لجب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ساطِعٍ لَهَبُها، مُتَغَيِّظٍ زَفيرُها، مُتَأَجِّجٍ سَعيرُها، بَعيدٍ خُمودُها، ذاكٍ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَكتَ النار: اشتدّ لهبها و اشتعلت (لسان العرب: ج۱۴ ص۲۸۷ «ذكا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَقودُها، مَخوفٍ وَعيدُها، عَمٍ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من التعمية و الاخفاء و التلبيس (النهاية: ج۳ ص۳۰۴ «عما»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَرارُها، مُظلِمَةٍ أَقطارُها، حامِيَةٍ قُدورُها، فَظيعَةٍ أُمورُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱9۰، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۰۷ ح9۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف آتش دوزخ -: خدا را خدا را - اى بندگان خدا - كه دنيا همۀ شما را بر يک راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد [همان راه منتهى به آخرت كه گذشتگان نيز رفتند]، و شما و [زمانِ] قيامت، به يک ريسمان بسته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچون دو شتر، كه به یک ریسمان بسته شده باشند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تو گويى قيامت [هم‌اکنون] نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را آورده، پرچم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را نزديک ساخته و شما را بر گذرگاه صراط، نگه داشته است، و گويا [هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون] زلزله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را پيش آورده و [چونان اشترى] سينۀ خويش را بر زمين نهاده [و تحقّق يافته] است. دنيا از اهل خود، بريده و آنان را از آغوش خويش بيرون افكنده است. گويا روزى بود كه گذشت، يا ماهى بود كه به پايان رسيد. تازۀ آن، كهنه گرديده و فربۀ آن، لاغر گشته است؛ در جايگاهى تنگ، با كارهايى در هم و بزرگ و آتشى سخت گزنده كه هياهويش بلند است و زبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش سركش و خروشش خشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود و شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فروزان و فسرده شدنش دور و دير، و هيمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پرشعله و تهديدش خوف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيز، ژرفایَش ناپيدا، كران تا كرانش غرقه در تاريكى، ديگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش جوشان، و كارهايش وحشتناک است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِأَصحابِهِ -: أَلا وَ إِنَّهُ لا فَقرَ بَعدَ الجَنَّةِ، أَلا وَ إِنَّهُ لا غِنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ النّارِ؛ لا يُفَكُّ أَسيرُها، وَ لا يَبرَأُ ضَريرُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۲۱۶ ح۲، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۰۲ كلاهما عن أبي جميلة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۱۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش به ياران خود -: آگاه باشيد كه پس از [دستيابى به] بهشت، فقرى نيست. آگاه باشيد كه پس از [گرفتار شدن به] دوزخ، توانگرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست. اسير دوزخ، آزاد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و نابينايش بهبود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما شَرٌّ بِشَرٍّ بَعدَهُ الجَنَّةُ، وَ ما خَيرٌ بِخَيرٍ بَعدَهُ النّارُ. وَ كُلُّ نَعيمٍ دونَ الجَنَّةِ مَحقورٌ، وَ كُلُّ بَلاءٍ دونَ النّارِ عافيَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۴ ح۴ عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳9۲ ح۵۷۳۴، نهج البلاغة: الحكمة ۳۸۷، بحار الأنوار: ج۸ ص۱99 ح۲۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: شرّى كه بهشت را در پى داشته باشد، شر نيست، و خيرى كه در پىِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن، آتش باشد، خير نيست. هر نعمتى در قياس با بهشت، ناچيز است و هر بلا و رنجى در برابر دوزخ، عافيت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اعلَموا أَنَّهُ لَيسَ لِهٰذَا الجِلدِ الرَّقيقِ صَبرٌ عَلَى النّارِ، فَارحَموا نُفوسَكُم؛ فَإِنَّكُم قَد جَرَّبتُموها في مَصائِبِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَ فَرَأَيتُم جَزَعَ أَحَدِكُم مِنَ الشَّوكَةِ تُصيبُهُ، وَ العَثرَةِ تُدميهِ، وَ الرَّمضاءِ تُحرِقُهُ؟! فَكَيفَ إِذا كانَ بَينَ طابِقَينِ مِن نارٍ، ضَجيعَ حَجَرٍ، وَ قَرينَ شَيطانٍ! أَ عَلِمتُم أَنَّ مالِكاً إِذا غَضِبَ عَلَى النّارِ حَطَمَ بَعضُها بَعضاً لِغَضَبِهِ، وَ إِذا زَجَرَها تَوَثَّبَت بَينَ أَبوابِها جَزَعاً مِن زَجرَتِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَيُّها اليَفَنُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَفَنُ: الشيخ الكبير (النهاية: ج۵ ص۲99 «يفن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَبيرُ، الَّذي قَد لَهَزَهُ القَتِيرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهزَهُ القَتِير: خالطه الشيب (مجمع البحرين: ج۳ ص۱۶۵۱ «لهز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! كَيفَ أَنتَ إِذَا التَحَمَت أَطواقُ النّارِ بِعِظامِ الأَعناقِ! وَ نَشَبَتِ الجَوامِعُ حَتّىٰ أَكَلَت لُحومَ السَّواعِدِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۸۳، الدروع الواقية: ص۲۷۱، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۶۷، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۶ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدانيد كه اين پوستِ نازک، تاب آتش ندارد. پس بر خويشتن رحم كنيد، كه شما خود را در رنج و سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا آزموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد [و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد كه ياراى تحمّل كوچک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن را نداريد، چه رسد به آتش آخرت]!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه هر يک از شما، از خارى كه در بدن او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَد يا از لغزيدنى كه خونينش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند يا از ديگى داغ كه پايش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزاند، چه سان بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟ پس چگونه است آن گاه كه ميان دو لايه از آتش قرار گيرد و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستر سنگ باشد و همدم شيطان؟! آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد كه مالک (فرشتۀ دوزخيان) آن گاه كه بر آتش، خشم گيرد، از خشم او آتش به تلاطم در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، و آن گاه كه بر آن نهيب بزند، از نهيب او، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابانه ميان درهايش در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پير سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده، كه موى سپيد [و ناتوانىِ پيرى] وجودت را فرا گرفته است! چه حالى خواهى داشت آن گاه كه طوق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش به استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گردن فرو چسبد، و كُنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى آتشين] چنان فرو گيرند كه گوشت ساعدها را بخورند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-الحث-على-ذكر-جهنم-و-الاستعاذة-منها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِع: الحَثُّ عَلىٰ ذِكرِ جَهَنَّمَ وَ الاِستِعاذَةِ مِنها&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشویق به یاد کردن از دوزخ و پناه بردن از آن به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: ذِكرُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یاد کردن دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: اُذكُروا مِنَ النّارِ ما شِئتُم، فَلا تَذكُرونَ مِنها شَيئاً إِلّا وَ هِيَ أَشَدُّ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص۷۰ ح۵۸، سير أعلام النبلاء: ج۴ ص۴۰۶ عن محمّد بن عليّ من دون إسنادٍ إليه صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در بارۀ آتش هر چه خواستيد، بگوييد؛ زيرا هر چه از آن بگوييد، باز هم بدتر و سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن وجود دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: از سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و رنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ، هر چه بگویید، باز كم گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية عن عبد اللَّه بن عمر: سَمِعتُ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: لا تَنسَوُا العَظيمَينِ. قُلنا: وَ مَا العَظيمانِ؟ قالَ: الجَنَّةُ وَ النّارُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَكَرَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله ما ذَكَرَ ثُمَّ بَكىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ جَرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- أَو بَلَّ - الدَّمعُ جانِبَي لِحيَتِهِ، ثُمَّ قالَ: وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لَو تَعلَمونَ مِنَ الأَمرِ ما أَعلَمُ لَمَشَيتُم إِلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّعيدِ فَحَثَيتُم عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُؤوسِكُمُ التُّرابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية: ج۳ ص۲۱9 ح۳۳۰9، الرّقة و البكاء لابن أبي الدنيا: ص۱۰9 ح۱۰۲ نحوه، صفة النار لابن أبي الدنيا: ص۱۵ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالیة - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر -: از پيامبر صلی الله علیه و آله شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «دو بزرگ را فراموش نكنيد». گفتيم: دو بزرگ چيست؟ فرمود: «بهشت و آتش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله [از دوزخ] گفت و گفت. سپس چندان گريست كه اشک از دو گوشۀ محاسنش جارى شد (/ آنها را تر كرد). سپس فرمود: «سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست، اگر آنچه من در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم، شما نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستيد، سر به صحرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتيد و خاک بر سر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريختيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أَكثِر ذِكرَ الآخِرَةِ وَ ما فيها مِنَ النَّعيمِ وَ العَذابِ الأَليمِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يُزَهِّدُكَ فِي الدُّنيا وَ يُصَغِّرُها عِندَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۷۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۰۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از آخرت و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عذاب دردناک آن، بسيار ياد كن؛ زيرا اين كار، تو را به دنيا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و آن را در نزد تو، خوار و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ المُتَّقينَ -: هُم وَ الجَنَّةُ كَمَن قَد رَآها؛ فَهُم فيها مُنَعَّمونَ، وَ هُم وَ النّارُ كَمَن قَد رَآها؛ فَهُم فيها مُعَذَّبونَ... أَمَّا اللَّيلَ فَصافّونَ أَقدامَهُم، تالينَ لِأَجزاءِ القُرآنِ، يُرَتِّلونَها تَرتيلًا، يُحَزِّنونَ بِهِ أَنفُسَهُم، وَ يَستَثيرونَ بِهِ دَواءَ دائِهِم؛ فَإِذا مَرّوا بِآيَةٍ فيها تَشويقٌ رَكَنوا إِلَيها طَمَعاً، وَ تَطَلَّعَت نُفوسُهُم إِلَيها شَوقاً، وَ ظَنّوا أَنَّها نُصبُ أعيُنِهِم، وَ إِذا مَرّوا بِآيَةٍ فيها تَخويفٌ أَصغَوا إِلَيها مَسامِعَ قُلوبِهِم، وَ ظَنّوا أَنَّ زَفيرَ جَهَنَّمَ وَ شَهيقَها في أُصولِ آذانِهِم، فَهُم حانونَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَوساطِهِم، مُفتَرِشونَ لِجِباهِهِم وَ أَكُفِّهِم وَ رُكَبِهِم وَ أَطرافِ أَقدامِهِم يَطلُبونَ إِلَى اللهِ تَعالیٰ في فَكاكَ رِقابِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱9۳، صفات الشيعة: ص9۷ ح۳۵ عن الإمام الصادق عن أبيه عنه علیهم‌السلام تحف العقول: ص۱۵9، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۳۱۵ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف پرهيزگاران -: آنان به بهشت چنان باور دارند كه گويى آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند؛ پس، [از هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون] از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش برخوردارند، و آتش را چنان&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باور دارند كه گويا آن را می‌بینند؛ پس، [از هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينک] در آن، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند.… شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزند و آيات قرآن را شمرده و با درنگ، تلاوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. با آن، جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خويش را اندوهناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و داروى درد خود را در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند. پس، هر گاه به آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تشويق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميز برخورند، به آن اميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مشتاق آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن [نعمت] را در برابر ديدگان خويش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند و هر گاه به آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تهديدآميز رسند، گوش دل به آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارند و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند، كه خروشِ دم و بازدمِ دوزخ، در بيخ گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان است. پس، كمرهاى خويش را [به ركوع] خم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و پيشانى و دست و زانوان و سرانگشتان پاهاى خود را بر زمين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند و از خداوند، آزادىِ خويش را [از دوزخ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: أَلا وَ مَنِ اشتاقَ إِلَى الجَنَّةِ سَلا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَلا: أي صَبَرَ (اُنظر: مجمع البحرين: ج۲ ص۸۷۵ «سلا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الشَّهَواتِ، وَ مَن أَشفَقَ مِنَ النّارِ رَجَعَ عَنِ المُحَرَّماتِ، وَ مَن زَهِدَ فِي الدُّنيا هانَت عَلَيهِ المَصائِبُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَلا إِنَّ للّٰهِ عِباداً كَمَن رَأىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلَ الجَنَّةِ فِي الجَنَّةِ مُخَلَّدينَ، وَ كَمَن رأىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلَ النّارِ فِي النّارِ مُعَذَّبينَ، شُرورُهُم مَأمونَةٌ، وَ قُلوبُهُم مَحزونَةٌ، أَنفُسُهُم عَفيفَةٌ، وَ حَوائِجُهُم خَفيفَةٌ، صَبَروا أَيّاماً قَليلَةً، فَصاروا بِعُقبىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راحَةٍ طَويلَةٍ، أَمَّا اللَّيلَ فَصافّونَ أَقدامَهُم، تَجري دُموعُهُم عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُدودِهِم وَ هُم يَجأَرونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَأَرَ یَجأَرُ: رفَعَ صوته مع تضرّع و استغاثة (لسان العرب: ج۴ ص۱۱۲ «جأر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبِّهِم، يَسعَونَ في فَكاكَ رِقابِهِم، وَ أَمَّا النَّهارَ فَحُلَماءُ، عُلماءُ، بَرَرَةٌ، أَتقِياءُ، كَأَنَّهُمُ القِداحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِدح: السهم، یقال للسَّهم أوّل ما یقطع «قِطع»، ثم یُنحت و یُبریٰ فیسمّیٰ «بَرِیّاً»، ثم یُقَوّم فیسمّیٰ «قِدحاً»... (النهایة: ج۴ ص۲۰ «قدح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قَد بَراهُمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَریٰ العودَ و القَلَم و القِدحَ و غیرَها: تَحَتَهُ (لسان العرب: ج۱۴ ص۷۰ «بري»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَوفُ مِنَ العِبادَةِ، يَنظُرُ إِلَيهِمُ النّاظِرُ فَيَقولُ: مَرضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- وَ ما بِالقَومِ مِن مَرَضٍ - أَم خولِطوا! فَقَد خالَطَ القَومَ أَمرٌ عَظيمٌ؛ مِن ذِكرِ النّارِ وَ ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۳۲ ح۱۵ عن أبي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزة عن الإمام الباقر علیه‌السلام، تحف العقول: ص۲۸۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۴۳ ح۱۸؛ عيون الأخبار لابن قتيبة: ج۲ ص۳۵۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: بدانيد كه هر كس مشتاق بهشت باشد، از هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خويش غافل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن كه از آتش بهراسد، از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و آن كه به دنيا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت باشد، مصيبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر او آسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانيد كه خداوند، بندگانى دارد كه [در دنيا] چونان كسى هستند كه بهشتيان را در بهشت، جاويدان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و [نيز] چونان كسى هستند كه دوزخيان را در دوزخ، گرفتار عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند. گزندشان به كسی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان اندوهناک و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان خويشتندار و نيازهايشان اندک است. چند روزۀ اندک [دنيا] را تحمّل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در نتيجه، به فرجامى آسوده و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايان، دست يافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزند و اشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بر گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان روان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به پروردگار خويش پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و براى آزادىِ خود [از عذاب دوزخ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوشند؛ ولى هنگام روز، مردمانى هستند بردبار، دانا، نيكوكار و پرهيزگار. [از لاغرى و نحيفى،] گويى تيرهايى تراش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و ترس از عبادت، آنان را تراش داده است. ديگران كه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند، يا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «بيمار است» - در حالى كه اين طايفه را هيچ بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست - و يا [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند:] «قاطى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند!»، در صورتى كه پديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگ - يعنى ياد دوزخ و عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن -، با وجود آنان در آميخته است [و آنان را اين گونه، پريشان و در هم ساخته است].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: بَكىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبو ذَرٍّ مِن خَشيَةِ اللّٰهِ عزّ و جلّ حَتَّی اشتَكىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَصَرَهُ، فَقيلَ لَهُ: يا أَبا ذَرٍّ، لَو دَعَوتَ اللهَ أَن يَشفِيَ بَصَرَكَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِنّي عَنهُ لَمَشغولٌ، وَ ما هُوَ مِن أَكبَرِ هَمّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وَ ما يَشغَلُكَ عَنهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: العَظيمَتانِ: الجَنَّةُ وَ النّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۴۰ ح۲۵ عن إسماعيل بن أبي زياد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الأمالي للطوسي: ص۷۰۲ ح۱۵۰۰ عن موسى بن بكر عن العبد الصالح علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۴۳۱ ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: ابو ذر - كه خدايش رحمت كند - از ترس خداى چندان گريست كه ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آسيب ديد. به او گفته شد: اى ابو ذر! خوب است دعا كنى كه خداوند ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را شفا بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من از آن غافلم و ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين غم و اندوه من نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چه چيزى تو را از آن غافل ساخته است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آن دو امر بزرگ: بهشت و دوزخ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعاذة-من-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: الاِستِعاذَةُ مِن جَهَنّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پناه بردن به خدا از دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الَّذِينَ يَذكُرُونَ اللهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُنُوبِهِم وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلقِ السَّماواتِ وَ الأَرضِ رَبَّنا ما خَلَقتَ هذا باطِلًا سُبحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ* رَبَّنا إِنَّكَ مَن تُدخِلِ النَّارَ فَقَد أَخزَيتَهُ وَ ما لِلظَّالِمِينَ مِن أَنصارٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱9۱ - ۱9۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آنان که ایستاده و نشسته و به پهلو خفته، خدا را یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و در آفرینش آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندیشند[، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند]: اى پروردگار ما! اینها را بیهوده نیافریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، که تو [از بیهوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کارى] منزّهى. پس ما را از عذاب آتش، نگه دار. * اى پروردگار ما! تو هر که را در آتش ببرى، بى گمان، خوارش ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، و ستمکاران را هیچ یاورى نیست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصرِف عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ أَنَّ عَذابَها كانَ غَراماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: اى پروردگار ما! عذاب دوزخ را از ما بگردان که به راستى، عذابش سخت و دائمى است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا إِنَّنا آمَنَّا فَاغفِر لَنا ذُنُوبَنا وَ قِنا عَذابَ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: اى پروردگار ما! ما ایمان آوردیم. پس گناهانمان را بیامرز و از عذاب آتش، نگاهمان بدار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: عوذوا بِاللهِ مِن عَذابِ القَبرِ وَ مِن عَذابِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج۴ ص۴۶۲ ح۷9۴۶ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: از عذاب قبر و از عذاب دوزخ، به خدا پناه ببريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أَعوذُ بِاللهِ مِن حالِ أَهلِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۵۷۸ ح۳۵99 عن أبي هريرة، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۲۵۰ ح۳۸۰۴، مشكاة المصابيح: ج۱ ص۷۶۳ ح۲۴9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به خدا پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم از حال و روز دوزخيان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: اللّٰهُمَّ إِنّي أَعوذُ بِكَ مِنَ الفَقرِ، وَ مِن وَسواسِ الصَّدرِ، وَ مِن شَتاتِ الأَمرِ، وَ مِن عَذابِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۵۴۳ ح۳۱۳۵ عن معاوية بن عمّار عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الإقبال: ج۲ ص۱۸۰ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج9۸ ص۲۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بار خدايا! من از نادارى و از وسوسۀ سينه و از پراكندگى كار و از عذاب آتش، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة علیهاالسلام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في دُعائِها -: رَبِّ أَستَجيرُكَ مِنَ النّارِ فَأَجِرني، رَبِّ أَعوذُ بِكَ مِنَ النّارِ فَأَعِذني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۴۲۲ ح۲9۰، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۱۰۴ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیهاالسلام - در دعای خود -: پروردگارا! در برابر آتش، از تو حمايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم. پس مرا حمايت فرما. پروردگارا! از آتش، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. پس مرا پناه ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذکرِ أَحوالِ الآخِرَةِ -: وَ أَعظَمُ ما هُنالِكَ بَلِيَّةً نُزولُ الحَميمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَمیم: الماء الحارّ الشدید الحرارة، یُسقیٰ منه أهل النار، أو یُصبّ علی أبدانهم (مجمع البحرین: ج۱ ص۴۶۰ «حمم»). و عبارة الحدیث تدلّ علی نزولهم فیه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ تَصليَةُ الجَحيمِ، وَ فَوراتُ السَّعيرِ، وَ سَوراتُ الزَّفيرِ. لا فَترَةٌ مُريحَةٌ، وَ لا دَعَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّعَة: الراحة و خفض العَیش (المصباح المنیر: ص۶۵۳ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُزيحَةٌ، وَ لا قُوَّةٌ حاجِزَةٌ، وَ لا مَوتَةٌ ناجِزَةٌ، وَ لا سِنَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِّنَة: ثَقلَة النَّوم. و قیل النعاس؛ و هو أوّل النوم. و الوَسَن: أوّل النوم، و الهاء في السِّنَة عوض من الواو المحذوف (لسان العرب: ج۱۳ ص۴۴9 «وسن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُسَلِّيَةٌ، بَينَ أَطوارِ المَوتاتِ، وَ عَذابِ السّاعاتِ، إِنّا بِاللهِ عائِذونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۳، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۴۴ ح۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بیان احوال آخرت -: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين بلاى آن جا، پذيرايى شدن با آب جوشان و در افتادن در دوزخ فروزان و فَوَران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش سوزان و غليان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خروشان است. نه دَمى، آتش، فروكش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا آسايشى بيايد و نه رها شدنى در كار است تا رنج بزدايد، و نه نيرويى كه [عذاب را] باز دارد، و نه مرگى يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باره، و نه اندک خوابى كه آرامش بخشد؛ بلكه با انواع مرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [و شكنجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور] و عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پياپى، سپرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. ما به خدا پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِمّا كانَ يَدعو بِهِ في قُنوتِ صَلاةِ الوَترِ -: يا مَن كَرَّمَني وَ شَرَّفَني وَ نَعَّمَني، أَعوذُ بِكَ مِنَ الزَّقّومِ، وَ أَعوذُ بِكَ مِنَ الحَميمِ، وَ أَعوذُ بِكَ مِن مَقيلٍ فِي النّارِ، بَينَ أَطباقِ النّارِ، في ظِلالِ النّارِ، يَومَ النّارِ، يا رَبَّ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ مَقيلًا فِي الجَنَّةِ، بَينَ أَنهارِها وَ أَشجارِها وَ ثِمارِها وَ رَيحانِها وَ خَدَمِها وَ أَزواجِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ خَيرَ الخَيرِ: رِضوانَكَ وَ الجَنَّةَ، وَ أَعوذُ بِكَ مِن شَرِّ الشَّرِّ: سَخَطِكَ وَ النّارِ. هذا مَقامُ العائِذِ بِكَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۴9۲ ح۱۴۱۲، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۲۷۰ ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یکی از دعاهايى كه در قنوت نماز وَتْر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند -: اى آن كه مرا گرامى داشتى و شرافت بخشيدى و نعمتم دادى! از زَقّوم، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم و از آب جوشان، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم و - اى پروردگار آتش - از خفتن در آتش در ميان طبقات آتش، در سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش، در روز آتش، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! آسودن در بهشت را در ميان جويباران و درختان و ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خدمتكاران و همسران بهشتى، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بهترينِ بهترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را كه همان خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات و بهشت است، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم و از بدترينِ بدها كه همان، خشم تو و آتشت است، به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. اينک در پيشگاه تو، كسى ايستاده كه از آتش به تو پناه آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ إِنّي أَسأَلُكَ بِعَزائِمِ مَغفِرَتِكَ، وَ بِواجِبِ رَحمَتِكَ، السَّلامَةَ مِن كُلِّ إِثمٍ، وَ الغَنيمَةَ مِن كُلِّ بِرٍّ، وَ الفَوزَ بِالجِنَّةِ، وَ النَّجاةَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۳ ص۷۴ ح۲۳۳، الإقبال: ج۱ ص۱۰۱، بحار الأنوار: ج9۷ ص۳۷۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بار خدايا! به حقّ موجبات آمرزشت و به رحمتِ واجب گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات [بر خويش]، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم كه مرا از هر گناهى به سلامت دارى و از هر نيكى [و طاعتى] بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند سازى و به بهشت نائل گردانى و از آتش برهانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إِنَّ القُرآنَ لا يُقرَأُ هَذرَمَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَذْرَمَة: السرعة في القراءة (مجمع البحرين: ج۳ ص۱۸۶9 «هذرم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لٰكِنْ يُرَتَّلُ تَرتيلًا، فَإِذا مَرَرتَ بِآيَةٍ فيها ذِكرُ الجَنَّةِ فَقِف عِندَها وَ سَلِ اللّٰهَ عزّ و جلّ الجَنَّةَ، وَ إِذا مَرَرتَ بِآيَةٍ فيها ذِكرُ النّارِ فَقِف عِندَها وَ تَعَوَّذ بِاللهِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۱۷ ح۲ عن عليّ بن أبي حمزة و ص۶۱۸ ح۵، مجمع البيان: ج۱۰ ص۵۶9 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج9۲ ص۲۱۶ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: قرآن را نبايد تند تند خواند؛ بلكه بايد شمرده و با درنگ، تلاوت كرد. هر گاه به آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسيدى كه در آن از بهشت ياد شده است، لختى [از تلاوت] دست نگه دار و از خداوند بهشت را بخواه، و هر گاه به آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسيدى كه در آن از دوزخ ياد شده است، لختى دست نگه دار و از آتش به خدا پناه ببر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ ارحَمنا وَ أَعتِقنا مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۲9۰، البلد الأمين: ص۳9۳، بحار الأنوار: ج9۵ ص۴۵۰ ح۱ نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و بر ما رحمت آور و از آتش، آزادمان گردان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البکاء-لذکر-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳: البُکاءُ لِذِکرِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گریستن از ترس دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الامام الصادق علیه‌السلام لِمَن سَأَلَهُ عَنِ البُكاءِ فِي الصَّلاةِ أَ يَقطَعُ الصَّلاةَ؟: إِن بَكىٰ لِذِكرِ جَنَّةٍ أَو نارٍ فَذٰلِكَ هُوَ أَفضَلُ الأَعمالِ فِي الصَّلاةِ، وَ إِن كانَ ذَكَرَ مَيِّتًا لَهُ، فَصَلاتُهُ فاسِدَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التهذيب: ج۲ ص۳۱۷ ح۱۲9۴، الاستبصار: ج۱ ص۴۰۸ ح۱۵۵۸ كلاهما عن أَبي حنيفة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به کسی که پرسیده بود: آيا گریه در نماز، آن را باطل مى‌كند؟ -: اگر بر اثر به ياد آوردن بهشت يا دوزخ بگريد، اين، برترين اعمال در نماز است، و اگر به ياد مرده‌اش افتاده باشد، نمازش باطل است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأَخبار عن أَبي ذرٍّ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، فَما كانَت صُحُفُ موسىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ:كانَت عِبَراً كُلُّها: عَجِبتُ لِمَن أَيقَنَ بِالمَوتِ لِمَ يَفرَحُ؟! وَ لِمَن أَيقَنَ بِالنّارِ لِمَ يَضحَكُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۳۴ ح۱، الأمالي للطوسي: ص۵۴۰ ح۱۱۶۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۲ ص۷۱ ح۱۴؛ صحيح ابن حبّان: ج۲ ص۷۸ ح۳۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار - به نقل از ابو ذر -: گفتم: اى پيامبر خدا! نبشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى موسى علیه‌السلام چه بوده است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سراسر اندرز بوده است[، از جمله اين كه]: &amp;quot;در شگفتم چرا كسى كه به مردن يقين دارد، شادى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند! و چرا كسى كه به آتش يقين دارد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد!&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-مواصفات-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِس: مُواصَفاتُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ویژگی‌های دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبواب-جهنم-و-طبقاتها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: أَبوابُ جَهَنَّمَ وَ طَبَقاتُها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: درهای دوزخ و طبقه‌های آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَنَّ جَهَنَّمَ لَمَوعِدُهُم أَجمَعِينَ* لَها سَبعَةُ أَبوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنهُم جُزءٌ مَقسُومٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجر: ۴۳ - ۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و قطعاً وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه همۀ آنان، دوزخ است. * هفت در دارد و هر درى، [برای ورود] بخشى معیّن از آنان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ سِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ زُمَراً حَتّیٰ إِذا جاؤُوها فُتِحَت أَبوابُها وَ قالَ لَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِكُم رُسُلٌ مِنكُم يَتلُونَ عَلَيكُم آياتِ رَبِّكُم وَ يُنذِرُونَكُم لِقاءَ يَومِكُم هذا قالُوا بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لٰكِن حَقَّت كَلِمَةُ العَذابِ عَلَى الكافِرِينَ* قِيلَ ادخُلُوا أَبوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَبِئسَ مَثوَى المُتَكَبِّرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۷۱ - ۷۲ و راجع غافر: ۷۶، النّحل: ۲9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که کافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، گروه گروه به سوى دوزخ رانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا این که چون بِدان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند، درهاى آن گشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و نگهبانانش به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «مگر فرستادگانى از خودتان بر شما نیامدند که آیات پروردگارتان را بر شما بخوانند و شما را به دیدار چنین روزى هشدار دهند؟». مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «چرا»؛ ولى فرمان عذاب، بر کافران، واجب آمد * و گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «از درهاى دوزخ وارد شوید. جاودانه در آن بمانید». وه، که چه بد جایى است جاى سرکشان!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ لِلنّارِ سَبعَةَ أَبوابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۶۰۷ ح۸۶۸۳ عن لقيط بن عامر؛ الخصال: ص۳۶۱ ح۵۱ عن محمّد بن الفضل الزرقي عن الإمام الصادق عن أبیه عن جدّه علیهم‌السلام الأمالي للصدوق: ص۱۲۳ ح۱۱۳، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۷۰ ح۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آتش، هفت در دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أَبوابُ النّارِ بَعضُها فَوقَ بَعضٍ، يُبدَأُ بِالأَسفَلِ فَيُملَأُ؛ فَهُوَ أَسفَلُ سافِلينَ، ثُمَّ الَّذي يَليهِ، ثُمَّ الَّذي يَليهِ، حَتّىٰ يُملَأَ النّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج۸ ص9۲ ح۱۰ عن هبيرة، تفسير الطبري: ج۸ الجزء ۱۴ ص۳۵، الزهد لهنّاد: ج۱ ص۱۷۳ ح۲۴۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: درهاى دوزخ، يكى بر روى ديگرى است كه از پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين - كه همان اسفلُ السافلين است - آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. سپس نوبت ديگرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و سپس ديگرى، تا آن كه دوزخ [از دوزخيان] پر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لَمّا أُسرِيَ بي إِلَى السَّماءِ قالَ لي جَبرَئيلُ علیه‌السلام: قَد أُمِرتُ بِعَرضِ الجَنَّةِ وَ النّارِ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَأَيتُ الجَنَّةَ وَ ما فيها مِنَ النَّعيمِ، وَ رَأَيتُ النّارَ وَ ما فيها مِن عَذابٍ أَليمٍ... ثُمَّ رَأَيتُ أَبوابَ جَهَنَّمَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا عَلَى البابِ الأَوَّلِ مِنها مَكتوبٌ ثَلاثُ كَلِماتٍ، وَ هِيَ: مَن رَجَا اللهَ تَعالیٰ سَعِدَ، وَ مَن خافَ اللهَ تَعالیٰ أَمِنَ، وَ الهالِكُ المَغرورُ مَن رَجا غَيرَ اللهِ وَ خافَ سِواهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَى البابِ الثّاني مَكتوبٌ ثَلاثُ كَلِماتٍ: مَن أَرادَ أَن لا يَكونَ عُرياناً يَومَ القِيامَةِ فَليَكسُ الجُلودَ العارِيَةَ فِي الدُّنيا، وَ مَن أَرادَ أَن لا يَكونَ عَطشاناً يَومَ العَطَشِ فَليَسقِ العَطشانَ فِي الدُّنيا، وَ مَن أَرادَ أَن لا يَكونَ جائِعاً فِي القِيامَةِ فَليُطعِمِ البُطونَ الجائِعَةَ فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَى البابِ الثالِثِ مَكتوبٌ ثَلاثُ كَلِماتٍ: لَعَنَ اللهُ الكاذِبينَ، لَعَنَ اللهُ الباخِلينَ، لَعَنَ اللهُ الظّالِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَى البابِ الرّابِعِ مَكتوبٌ ثَلاثُ كَلِماتٍ: أَذَلَّ اللهُ مَن أَهانَ الإِسلامَ، أَذَلَّ اللهُ مَن أَهانَ أَهلَ بَيتِ النَّبِيِّ، لَعَنَ اللهُ مَن أَعانَ الظّالِمينَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظُلمِ المَخلوقينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَى البابِ الخامِسِ مَكتوبٌ ثَلاثُ كَلِماتٍ: لا تَتَّبِعِ الهَوىٰ؛&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّ الهَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُجانِبُ الإِيمانِ، وَ لا تُكثِر مَنطِقَكَ فيما لا يَعنيكَ؛ فَتَقنُطُ مِن رَحمَةِ اللهِ تَعالیٰ، وَ لا تَكُن عَوناً لِلظّالِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَى البابِ السّادِسِ مَكتوبٌ: أَنَا حَرامٌ عَلَى المُتَهَجِّدينَ، أَنَا حَرامٌ عَلَى المُتَصَدِّقينَ، أَنَا حَرامٌ عَلَى الصّائِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَى البابِ السّابِعِ مَكتوبٌ ثَلاثُ كَلِماتٍ: حاسِبوا أَنفُسَكُم قَبلَ أَن تُحاسَبوا، وَبِّخوا أَنفُسَكُم قَبلَ أَن تُوَبَّخوا، اُدعُوا اللّٰهَ عزّ و جلّ قَبلَ أَن تَرِدوا عَلَيهِ وَ لا تَقدِرونَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفضائل: ص۱۲۸ عن ابن مسعود، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۴۴ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: شبى كه مرا به آسمان بردند، جبرئيل علیه‌السلام به من گفت: «من مأمورم كه بهشت و آتش را به تو نشان دهم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس من، بهشت و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن را و آتش و عذاب دردناكى را كه در آن بود، دیدم.… سپس درهاى دوزخ را ديدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر نخستين درِ آن، سه جمله نوشته شده بود، چنين: «آن كه به خداى متعال اميدوار باشد، به سعادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. آن كه از خداى متعال بترسد، در امان است، و تباه شدۀ فريب خورده، كسى است كه به غير خدا اميدوار باشد و از غير او بترسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ دوم نيز اين سه جمله نوشته شده بود: «هر كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد در روز رستاخيز برهنه نباشد، بر بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برهنه در دنيا جامه بپوشاند. هر كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد در روز تشنگى تشنه نباشد، در دنيا تشنه را سيراب كند. هر كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد در روز رستاخيز گرسنه نباشد، در دنيا شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گرسنه را غذا دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ سوم، اين سه جمله نوشته شده بود: «لعنت خدا بر دروغگويان! لعنت خدا بر بخل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزان! لعنت خدا بر ستمكاران!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ چهارم، اين سه جمله نوشته شده بود: «خدا خوار گردانَد كسى را كه اسلام را خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند! خدا خوار گردانَد كسى را كه اهل بيت پيامبر صلی الله علیه و آله را خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند! خدا لعنت كند كسى را كه به ستمگران، در ستم كردن به آفریدگان، يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانَد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ پنجم، اين سه جمله نوشته شده بود: «پيروى هوس مكن؛ زيرا هوس، از ايمان به دور است. بيهوده بسيار سخن مگو؛ چرا كه از رحمت خداى متعال نوميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردى. و ياور ستمگران مباش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ ششم، اين [سه جمله] نوشته شده بود: «من بر شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران، حرام هستم. من بر صدقه دهندگان، حرام هستم. من بر روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيران، حرام هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ هفتم، اين سه جمله نوشته شده بود: «به حساب خود برسيد، پيش از آن كه به حساب شما رسيدگی شود. خويشتن را سرزنش كنيد، پيش از آن كه سرزنش شويد. خداى را بخوانيد، پيش از آن كه نزد او بياييد و ديگر توان اين كار (خواندن خداوند) را نداشته باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: لِلنّارِ سَبعَةُ أَبوابٍ: بابٌ يَدخُلُ مِنهُ فِرعونُ وَ هامانُ وَ قارونُ، وَ بابٌ يَدخُلُ مِنهُ المُشرِكونَ وَ الكُفّارُ مِمَّن لَم يُؤمِن بِاللهِ طَرفَةَ عَينٍ، وَ بابٌ يَدخُلُ مِنهُ بَنو أُمَيَّةَ؛ هُوَ لَهُم خاصَّةً لا يُزاحِمُهُم فيهِ أَحَدٌ وَ هُوَ بابُ لَظى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ هُوَ بابُ سَقَرَ، وَ هُوَ بابُ الهاوِيَةِ تَهوي سَبعينَ خَريفاً، وَ كُلَّما هَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِم سَبعينَ خَريفاً فارَ بِهِم فَورَةً قَذَفَ بِهِم في أَعلاها سَبعينَ خَريفاً، ثُمَّ تَهوي بِهِم كَذٰلِكَ سَبعينَ خَريفاً، فَلا يَزالونَ هٰكَذا أَبَداً خالِدينَ مُخَلَّدينَ، وَ بابٌ يَدخُلُ مِنهُ مُبغِضونا وَ مُحارِبونا وَ خاذِلونا، وَ إِنَّهُ لَأَعظَمُ الأَبوابِ وَ أَشَدُّها حَرّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۶۱ ح۵۱ عن محمّد بن الفضيل الزرقي عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۸۵ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: آتش، هفت در دارد كه از يک درِ آن، فرعون و هامان و قارون وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، از يک درش، مشركان و كافرانى داخل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند كه چشم بر هم زدنى به خدا ايمان نياورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و از يک درش، بنى اميّه داخل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و مختصّ آنان است و كسى ديگر با آنان از آن در، وارد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و [دو در ديگر] درِ آتشِ زبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌کش و درِ دوزخ است و [ششمى] درِ سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چال كه تا عمق آن، هفتاد سال راه است و هر بار كه پس از هفتاد سال در آن فرو افتند، چنان فَوَرانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه آنان را دوباره به بالاى آن پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اين نيز هفتاد سال طول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد [تا به بالاى سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چال برسند]. سپس بار ديگر در آن فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند و باز هفتاد سال طول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد تا به قعر آن برسند، و پيوسته و هميشه چنين خواهند بود و [در اين حالت،] جاويدان و ابدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از يک درِ ديگر [كه درِ هفتم است]، دشمنان ما و كسانى كه با ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند و [كسانى كه] تنهايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند، داخل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اين، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و سوزان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين درِ دوزخ است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاید مراد از «ابواب» در این جا، طبقات یا به تعبیر درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، دَرَكات دوزخ باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وقود-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: وَقودُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سوخت دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِن لَم تَفعَلُوا وَ لَن تَفعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الحِجارَةُ أُعِدَّت لِلكافِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس اگر این کار (آوردن یک سوره مانند قرآن) را نکنید - که نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید کرد -، پس بترسید از آتشى که سوخت آن، مردمان و سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایند و براى کافران، آماده گشته است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمَّا القاسِطُونَ فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجنّ: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و امّا کجروان، هیزم دوزخ خواهند بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ اقتَرَبَ الوَعدُ الحَقُّ فَإِذا هِيَ شاخِصَةٌ أَبصارُ الَّذِينَ كَفَرُوا يا وَيلَنا قَد كُنَّا فِي غَفلَةٍ مِن هٰذا بَل كُنَّا ظالِمِينَ* إِنَّكُم وَ ما تَعبُدُونَ مِن دُونِ اللهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنتُم لَها وارِدُونَ* لَو كانَ هٰؤُلاءِ آلِهَةً ما وَرَدُوها وَ كُلٌّ فِيها خالِدُونَ* لَهُم فِيها زَفِيرٌ وَ هُم فِيها لا يَسمَعُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 9۷ - ۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و وعدۀ حق نزدیک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. ناگهان دیدگان کسانى که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، خیره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند] که: «اى واى بر ما که از این روز در غفلت بودیم! بلکه ما ستمگر بودیم». * در حقیقت، شما و آنچه غیر از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستید، هیمۀ دوزخید. شما وارد آن خواهید شد. * اگر اینها خدایانى [واقعى] بودند، وارد آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و حال آن که جملگى در آن، ماندگارند. * آنان در آن جا، ناله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى زار دارند و در آن جا [چیزى] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: وَقودُ النّارِ يَومَ القِيامَةِ كُلُّ غَنِيٍّ بَخِلَ بِمالِهِ عَلَى الفُقَراءِ، وَ كُلُّ عالِمٍ باعَ الدّينَ بِالدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح۱۰۱۲۶، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۰۳ ح9۲۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سوخت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، هیمه و هیزم و هر چیزی است که مثل هیزم عمل می‌کند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آتش روز قيامت، هر توانگرى است كه از بخشيدن مال خويش به تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان، بخل ورزد و [نيز] هر عالِمى كه دين را به دنيا بفروشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عُثمانَ بنِ عيسىٰ عن رجلٍ عنِ الإمامِ الباقرِ علیه‌السلام: إِنَّهُ كانَت عِندَهُ امرَأَةٌ تُعجِبُهُ، وَ كانَ لَها مُحِبّاً، فَأَصبَحَ يَوماً وَ قَد طَلَّقَها وَ اغتَمَّ لِذٰلِكَ، فَقالَ لَهُ بَعضُ مَواليهِ: جُعِلتُ فِداكَ، لِمَ طَلَّقتَها؟ فَقالَ: إِنّي ذَكَرتُ عَلِيّاً علیه‌السلام فَتَنَقَّصَتهُ، فَكَرِهتُ أَن أُلصِقَ جَمرَةً مِن جَمرِ جَهَنَّمَ بِجِلدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۵ ح۱، وسائل الشيعة: ج۱۵ ص۲۶9 ح۲۷۸۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عثمان بن عيسى، از مردى ديگر -: امام باقر علیه‌السلام به يكى از همسران خود، علاقۀ شديدى داشت. روزى او را طلاق داد و از طلاق دادنش غمگين بود. يكى از خدمتكاران ايشان گفت: فدايت شوم! چرا طلاقش داديد؟ فرمود: «من از على علیه‌السلام ياد كردم و او از ايشان، بد گفت. بنا بر اين، خوش نداشتم كه اخگرى از اخگرهاى دوزخ را به پوستم بچسبانم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سرادق-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: سُرادِقُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سراپردۀ دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قُلِ الحَقُّ مِن رَبِّكُم فَمَن شاءَ فَليُؤمِن وَ مَن شاءَ فَليَكفُر إِنَّا أَعتَدنا لِلظَّالِمِينَ ناراً أَحاطَ بِهِم سُرادِقُها وَ إِن يَستَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالمُهلِ يَشوِي الوُجُوهَ بِئسَ الشَّرابُ وَ ساءَت مُرتَفَقاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۲9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بگو: حق، از پروردگارتان [رسیده] است. پس هر که خواست، بگرود و هر که خواست، انکار کند. ما براى ستمگران، آتشى آماده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم که سراپرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آنان را در بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و اگر فریادرسى جویند، به آبى چون مسِ گداخته که چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بریان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. وه، چه بد شرابى و چه زشت جایگاهى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - كانَ يَقولُ -: إِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ جُعِلَ سُرادِقُ مِن نارٍ، وَ جُعِلَ فيهِ أَعوانُ الظّالِمينَ، وَ تُجعَلُ لَهُم أَظافيرُ مِن حَديدٍ يَحُكّونَ بِها أَبدانَهُم، حَتّىٰ تَبدُوَ أَفئِدَتُهُم، وَ يَقولونَ: رَبَّنا، أَ لَم نَعبُدكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقالُ: بَلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لٰكِنَّكُم كُنتُم أَعواناً لِلظّالِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درر الأحاديث النبويّة: ص۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در سخنی همواره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود -: چون روز قيامت شود، سراپرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آتش بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و دستياران ستمگران را در آن، جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و ناخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آهن برايشان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه با آنها بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خارانند، چندان كه قلب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان نمايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: پروردگارا! مگر ما تو را عبادت نكرديم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «چرا؛ ولی شما يار ستمگران بوديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زياد ابن أَبي سَلَمَةَ: دَخَلتُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبِي الحَسَنِ موسىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام فَقالَ لي: يا زِيادُ، إِنَّكَ لَتَعمَلُ عَمَلَ السُّلطانِ؟ قالَ: قُلتُ: أَجَل.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي: وَ لِمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أَنَا رَجُلٌ لي مُرُوَّةٌ وَ عَلَيَّ عِيالٌ، وَ لَيسَ وَراءَ ظَهري شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: يا زِيادُ، لَأَن أَسقُطَ مِن حالِقٍ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «جالق» بالجیم، و الظاهر أنّه تصحیف إذ لم نعثر علی معنی مناسب له في قوامیس اللغة. فالصواب ما أثبتناه کما في طبعة دار الحدیث و جمیع المصادر الأُخری. قال ابن الأثیر: مِن حالِق: أي من جبل عالٍ (النهایة: ج۱ ص۴۲۶ «حلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتَقَطَّعَ قِطعَةً قِطعَةً، أَحَبُّ إِلَيَّ مِن أَن أَتَوَلّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِأَحَدٍ مِنهُم عَمَلاً، أَو أَطَأَ بِساطَ أَحَدِهِم، إِلّا لِماذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا أَدري جُعِلتُ فِداكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِلّا لِتَفريجِ كُربَةٍ عَن مُؤمِنٍ، أَو فَكِّ أَسرِهِ، أَو قَضاءِ دَينِهِ. يا زيادُ، أَنَّ أَهوَنَ ما يَصنَعُ اللهُ بِمَن تَوَلّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم عَمَلًا أَن يَضرِبَ عَلَيهِ سُرادِقٌ مِن نارٍ إِلیٰ أَن يَفرُغَ اللهُ مِن حِسابِ الخَلائِقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۰9 ح۱، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۳۳۳ ح9۲۴، بحار الأنوار: ج۴۸ ص۱۷۲ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زياد بن ابى سلمه -: خدمت امام كاظم علیه‌السلام رسيدم. به من فرمود: «اى زياد! تو براى حكومت، كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟». گفتم: بله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «چرا؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من مردى آبرومند و عيالوارم و پشتوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [مالى] هم ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «اى زياد! اگر از فراز كوهى بلند فرو افتم و تكّه تكّه شوم، برايم خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است كه براى يكى از اينها (ظالمان و حاکمان جور) عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار كارى شوم، يا بر فرش يكى از آنان قدم بگذارم، مگر براى چه؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم، قربانت گردم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مگر براى غم‌گساری از مؤمنى، يا آزاد كردن او از بند، يا اداى دَينش. اى زياد! هر كس براى اينان عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار كارى شود، كمترين كارى كه خدا با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، اين است كه خيمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آتش بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند تا آن گاه كه خداوند از حسابرسىِ خلايق، آسوده گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سموم-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: سَمومُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: باد سوزان دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَصـحابُ الشِّمـالِ مـا أَصحـابُ الشِّمـالِ* فِي سَـمُومٍ وَ حَمِيمٍ* وَ ظِلٍّ مِن يَحمُومٍ* لا بارِدٍ وَ لا كَرِيمٍ* إِنَّهُم كانُوا قَبلَ ذٰلِكَ مُترَفِينَ* وَ كانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الحِنثِ العَظِيمِ* وَ كانُوا يَقُولُونَ أَ إِذا مِتنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبعُوثُونَ* أَ وَ آباؤُنَا الأَوَّلُونَ* قُل أَنَّ الأَوَّلِينَ وَ الآخِرِينَ* لَمَجمُوعُونَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِيقاتِ يَومٍ مَعلُومٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواقعة: ۴۱ - ۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و دست‌چپی‌ها؛ دست‌چپی‌ها کیان اند؟! * در میان بادِ سوزان و آب جوشان * و در سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از دود تار * نه خنک و نه خوش. * آنان بودند که پیش از این، نازپروردگان بودند * و بر گناه بزرگ، پافشارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند * و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «آیا چون مُردیم و خاک و استخوان شدیم، واقعاً [باز] زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردیم؟ * و آیا پدران گذشتۀ ما [نیز زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند]؟». * بگو: در حقیقت، اوّلین و آخرین [آدمیان] * قطعاً همه در وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه روزى معلوم، گرد آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مقامع-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵: مَقامِعُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گُرزهای دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هذانِ خَصمانِ اختَصَمُوا فِي رَبِّهِم فَالَّذِينَ كَفَرُوا قُطِّعَت لَهُم ثِيابٌ مِن نارٍ يُصَبُّ مِن فَوقِ رُؤُسِهِمُ الحَمِيمُ* يُصهَرُ بِهِ ما فِي بُطُونِهِم وَ الجُلُودُ* وَ لَهُم مَقامِعُ مِن حَدِيدٍ* كُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها مِن غَمٍّ أُعِيدُوا فِيها وَ ذُوقُوا عَذابَ الحَرِيقِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۱9 - ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(این دو گروه، دشمنان یکدیگرند که در بارۀ پروردگارشان با هم ستیزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، و کسانى که کفر ورزیدند، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از آتش برایشان بریده شده و از بالاى سرشان، آب جوشان ریخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود * [تا] آنچه در شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنهاست با پوستشان، بِدان گداخته گردد * و براى آنان گرزهایى آهنین است * هر بار که بخواهند از اندوه آن بیرون آیند، به درون آن باز گردانیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و [به آنها گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:] بچشید آتش سوزان را!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لَو ضَرَبَ مِقمَعٌ مِن حَديدِ جَهَنَّمَ الجَبَلَ لَتَفَتَّتَ - كَما يُضرَبُ بِهِ أَهلُ النّارِ - فَصارَ رَماداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۶۴۴ ح۸۷۷۷ عن أبي سعيد الخدري، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۱۶۶ ح۱۱۷۸۶ نحوه؛ تنبيه الخواطر: ج۱ ص۳۰۱ عن أبي سعيد الخدري نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اگر يكى از گرزهاى آهنين دوزخ بر كوه كوبيده شود، از هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاشد - چنان كه با آن بر اهل دوزخ كوبيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود - و خاكستر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَو أَنَّ مِقماعاً واحِداً مِمّا ذَكَرَهُ اللهُ في كِتابِهِ وُضِعَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِبالِ الأَرضِ لَساخَت إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَسفَلِ سَبعِ أَرَضينَ، و لَما أَطاقَتهُ، فَكَيفَ بِمَن يُقمَعُ بِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ القِيامَةِ فِي النّارِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص۲۷۴ عن زيد بن عليّ عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۲ ح۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر يک گرز از گرزهايى كه خداوند در كتابش از آنها ياد كرده، بر كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زمين نهاده شود، كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به قعر زمين هفتم فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و آن را تحمّل نتوانند كرد، چه رسد به كسى كه در روز قيامت، با آن گرزها در آتش بر او بكوبند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَرَّ سَلمانُ عَلَى الحَدّادينَ بِالكوفَةِ، فَرَأَىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شابّاً صَعِقَ وَ النّاسُ قَدِ اجتَمَعوا حَولَهُ، فَقالوا لَهُ: يا أَبا عَبدِ اللّٰهِ، هذَا الشابُّ قَد صُرِعَ، فَلَو قَرَأتَ في أُذُنِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَدَنا مِنهُ سَلمانُ، فَلَمّا رَآهُ الشابُّ أَفاقَ، وَ قالَ: يا أَبا عَبدِ اللّٰهِ؛ لَيسَ بي ما يَقولُ هٰؤُلاءِ القَومُ، وَ لٰكِنّي مَرَرتُ بِهٰؤُلاءِ الحَدّادينَ وَ هُم يَضرِبونَ بِالمِرزَباتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِرزَبات: واحدتُها مِرزَبَة؛ وهي المِطرَقَة الکبیرة التي تکون للحَدّاد (اُنظر: النهایة: ج۲ ص۲۱9 «رزب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَذَكَرتُ قَولَهُ تَعالیٰ: (وَ لَهُم مَقامِعُ مِن حَدِيدٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبَ عَقلي خَوفاً مِن عِقابِ اللهِ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاتَّخَذَهُ سَلمانُ أَخاً، وَ دَخَلَ قَلبَهُ حَلاوَةُ مَحَبَّتِهِ فِي اللهِ تَعالیٰ، فَلَم يَزَل مَعَهُ حَتّىٰ مَرِضَ الشابُّ، فَجاءَهُ سَلمانُ فَجَلَسَ عِندَ رَأَسِهِ وَ هُوَ يَجودُ بِنَفسِهِ، فَقالَ: يا مَلَكَ المَوتِ ارفُق بِأَخي، فَقالَ: يا أَبا عَبدِ اللّٰهِ، إِنّي بِكُلِّ مُؤمِنٍ رَفيقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۳۶ ح۴ عن عمر بن يزيد، رجال الكشي: ج۱ ص۷۲ ح۳، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۳۸۵ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سلمان - که خداوند از او خشنود باد - در كوفه از بازار آهنگران گذر كرد. جوانى را ديد كه از هوش رفته و مردم، پيرامون او گرد آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به سلمان گفتند: اى ابو عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! اين جوان غش كرده. خوب است دعايى در گوش او بخوانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلمان، نزديک او رفت. چشم جوان كه به او افتاد، به هوش آمد و گفت: اى ابو عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! من آن طور كه اين جماعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، [صرعى] نيستم؛ بلكه چون گذرم بر اين آهنگران افتاد و ديدم كه با پتک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبند، به ياد اين سخن خداوند متعال افتادم كه: (و براى آنان گُرزهایى آهنین است). پس، از ترس كيفر خداى متعال، هوش از سرم رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، سلمان، او را به برادرى گرفت و شيرينىِ عشق او به خداوند متعال، در دل سلمان افتاد و هميشه با او بود، تا اين كه آن جوان بيمار شد. سلمان نزد او آمد و او در حال جان دادن بود. بر بالينش نشست و گفت: «اى فرشتۀ مرگ! با برادرم مدارا كن». فرشتۀ مرگ گفت: اى ابو عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! من با هر مؤمنى مدارا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سلاسل-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۶: سَلاسِلُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زنجیرهای دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّا أَعتَدنا لِلكافِرِينَ سَلاسِلَ وَ أَغلالًا وَ سَعِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّهر: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ما براى کافران، زنجیرها و کُندها و زبانۀ آتش، آماده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خُذُوهُ فَغُلُّوهُ* ثُمَّ الجَحِيمَ صَلُّوهُ* ثُمَّ فِي سِلسِلَةٍ ذَرعُها سَبعُونَ ذِراعاً فَاسلُكُوهُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاقّة: ۳۰ - ۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(او را بگیرید و به کند و زنجیرش کشید. * سپس او را به آتش افروخته در افکنید. * سپس به زنجیرى که درازاى آن هفتاد گز است، بکِشید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالكِتابِ وَ بِما أَرسَلنا بِهِ رُسُلَنا فَسَوفَ يَعلَمُونَ* إِذِ الأَغلالُ فِي أَعناقِهِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ السَّلاسِلُ يُسحَبُونَ* فِي الحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسجَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۷۰ - ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که کتاب را و آنچه فرستادگانمان را با آن فرستادیم، تکذیب کردند، به زودى خواهند دانست * آن گاه که کُندها در گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان [افتد] و با زنجیرها کشانیده شوند * در میان جوشاب سپس در آتش، برافروخته شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن علیه‌السلام: إِنَّ اللهَ تَعالیٰ لَم يَجعَلِ الأَغلالَ في أَعناقِ أَهلِ النّارِ لِأَنَّهُم أَعجَزوهُ، وَ لٰكِن إِذا أُطفِئَ بِهِمُ اللَّهَبُ أَرسَبَهُم في قَعرِها! ثُمَّ غُشيَ عَلَيهِ، فَلَمّا أَفاقَ مِن غَشوَتِهِ قالَ: يَابنَ آدَمَ، نَفسَكَ نَفسَكَ! فَإِنَّما هِيَ نَفسٌ واحِدَةٌ؛ إِن نَجَت نَجَوتَ، وَ إِن هَلَكَت لَم يَنفَعكَ نَجاةٌ مِن نَجاةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۳۶؛ الدّر المنثور: ج۴ ص۶۰۶ نقلاً عن ابن أبي شيبة و الخطيب نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام: اين كه خداى متعال، گردن دوزخيان را در كُند و زنجير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، به اين دليل نيست كه از عهدۀ مهار آنان بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد؛ بلكه هر گاه شعلۀ آتش خاموش گردد، آنان را به قعر دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد. سپس از هوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و چون به هوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى پسر آدم! جان خويش را در ياب، جان خويش را در ياب، كه يک جان بيش نيست. اگر به سلامت رست، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى و اگر تباه شد، هيچ چيز برای نجات تو سود نخواهد بخشيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كلاب-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / 7: كِلابُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سگ‌های دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله - في مَوعِظَتِهِ لِمُعاذِ بنِ جَبَلٍ -: لا تُمَزِّقِ النّاسَ فَيُمَزِّقَكَ كِلابُ أَهلِ النّارِ، قالَ اللهُ: (وَ النَّاشِطاتِ نَشطاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النازعات: ۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أَ تَدري مَا النّاشِطاتُ؟ كِلابُ أَهلِ النّارِ، تَنشِطُ اللَّحمَ وَ العَظمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص۲۳۱ ح۱۲۸ عن معاذ، عدّة الداعي: ص۲۲9، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۴۸ ح۲۰؛ الدّر المنثور: ج۸ ص۴۰۵ نقلاً عن ابن مردويه عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در اندرزهای خود به معاذ بن جبل -: مردم را از هم مَدَر كه [اگر چنين كنى،] سگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل دوزخ نيز تو را از هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درند. خداوند فرموده است: (سوگند به ناشطات!). آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى «ناشطات» چيست؟ سگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل دوزخ كه گوشت و استخوان را به دندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: لا تَجالَسوا مَعَ شارِبِ الخَمرِ، وَ لا تَعودوا مَرضاهُم، وَ لا تُشَيِّعوا جَنائِزَهُم،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لا تُصَلّوا عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَمواتِهِم؛ فَإِنَّهُم كِلابُ أَهلِ النّارِ، كَما قالَ اللهُ عزّ و جلّ: (قالَ اخسَؤُوا فِيها&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لا تُكَلِّمُونِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۴۲۴ ح۱۱۸۱، بحار الأنوار: ج۷9 ص۱۴۸ ح۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: با شرابخواران، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى نكنيد و اگر بيمار شدند، به عيادتشان نرويد و در تشييع جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان شركت ننماييد و بر مرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان نماز نخوانيد؛ زيرا آنها سگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و خداى عزّ و جلّ [در بارۀ آنان] فرموده است: (مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: در آن [آتش] گم شوید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آیۀ قرآن، واژۀ «اِخسأ» آمده كه بیشتر براى راندن حیوانات و از جمله سگ، به كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود؛ چِخ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با من سخن مگویید).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أشجار-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۸: أَشجارُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: درختان دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ ذٰلِكَ خَيرٌ نُزُلًا أَم شَجَرَةُ الزَّقُّومِ* إِنَّا جَعَلناها فِتنَةً لِلظَّالِمِينَ* إِنَّها شَجَرَةٌ تَخرُجُ فِي أَصلِ الجَحِيمِ* طَلعُها كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّياطِينِ* فَإِنَّهُم لَآكِلُونَ مِنها فَمالِؤُونَ مِنهَا البُطُونَ* ثُمَّ أَنَّ لَهُم عَلَيها لَشَوباً مِن حَمِيمٍ* ثُمَّ أَنَّ مَرجِعَهُم لَإِلَى الجَحِيمِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: ۶۲ - ۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا براى پذیرایى، این بهتر است یا درخت زقّوم؟! * ما آن را عذابى براى ستمکاران گردانیدیم. * آن، درختى است که از قعر جَحیم (آتش افروخته) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روید. * میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گویى چون کلّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دیوان است. * پس دوزخیان از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند و شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از آن پر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. * سپس بر سر آن، معجونى از آب جوشان براى آنان است. * سپس بازگشت آنان بى گمان، به سوى جحیم است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: رُبَّما خَوَّفَنا رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله فَيَقولُ: وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لَو أَنَّ قَطرَةً مِنَ الزَّقّومِ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَقُّوم: شجرة مُرّة كريهة الطعم و الرائحة، يُكره أهل النار على تناولها (مجمع البحرين: ج۲ ص۷۷۵ «زقم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطَرَت عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِبالِ الأَرضِ لَساخَت أَسفَلَ سَبعِ أَرَضينَ وَ لَما أَطاقَتهُ، فَكَيفَ بِمَن هُوَ طَعامُهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص۲۷۳ عن زيد بن عليّ عن أبيه عن جدّه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۲ ح۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گاه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله ما را بيم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست، اگر يک قطره از زقّوم بر كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زمين بچكد، كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به زير زمين هفتم فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و در برابر آن قطره، تاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. پس چگونه خواهد بود كسى كه زقّوم، خوراک اوست!؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: البُخلُ شَجَرَةٌ مِن أشجارِ النّارِ، لَها أغصانٌ مُتَدَلِيَّةٌ فِي الدُّنيا، فَمَن كانَ بَخيلًا تَعَلَّقَ بِغُصنٍ مِن أغصانِها، فَساقَهُ ذٰلِكَ الغُصنُ إلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۷۵ ح۱۰۳۶ عن سعيد بن مسلمة عن الإمام الصادق عن آبائه، قرب الإسناد: ص۱۱۷ ح۴۰9 عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلی الله علیه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۷۱ ح۱۱۴؛ شعب الأيمان: ج۷ ص۴۳۵ ح۱۰۸۷۵ عن سعيد بن مسلمة الأموي عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بُخل، درختى از درختان آتش (دوزخ) است كه شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آن در دنيا آويزان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس هر كه بخيل است، [در واقع،] به شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن درخت، آويخته است و آن شاخه او را به سوى آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۳۰ (طعامهم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۰۱ (خوراک آنان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أظلال-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / 9: أَظلالُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سایه‌های دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(انطَلِقُوا إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كُنتُم بِهِ تُكَذِّبُونَ* انطَلِقُوا إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظِلٍّ ذِي ثَلاثِ شُعَبٍ* لا ظَلِيلٍ وَ لا يُغنِي مِنَ اللّٰهَبِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المرسلات: ۲9 - ۳۱ و راجع الزمر: ۱۶، الواقعة: ۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بروید به سوى همان چیزى که تکذیبش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید. * بروید به سوى آن سایۀ سه‌شاخه * که نه سایه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و نه از شعله[ى آتش] نگه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إِذَا استَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلُ النّارِ إِلَی النّارِ لِيُنطَلقَ بِهِم قَبلَ أَن يَدخُلُوا النّارَ، فَيُقالُ لَهُم: ادخُلوا إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظِلٍّ ذي ثَلاثِ شُعَبٍ مِن دُخانِ النّارِ، فَيَحسَبونَ أَنَّهَا الجَنَّةُ، ثُمَّ يُدخَلونَ النّارَ أَفواجاً أَفواجاً، وَ ذٰلِكَ نِصفَ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۱۱۳ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۸ ص۱۲۴ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: آن گاه كه اهل آتش به سوى آتش صف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند تا بُرده شوند، پيش از آن كه وارد آتش گردند، به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «به سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سه‌شاخه از دود آتش برويد». آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند كه آن بهشت است. پس گروه گروه وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و آن، هنگام نيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قعر-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۰: قَعرُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ژرفای دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن أَبي سعيد الخُدريّ: سَمِعَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله صَوتاً هالَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَول: الخَوف و الأمر الشدید. و قد هالَهُ یَهولُه فهو هائل و مَهول (النهایة: ج۵ ص۲۸۲ «هول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَتاهُ جِبريلُ علیه‌السلام، فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: ما هذَا الصَّوتُ يا جِبريلُ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هٰذِهِ صَخرَةٌ هَوَت مِن شَفيرِ جَهَنَّمَ مِن سَبعينَ عاماً، فَهٰذا حينَ بَلَغَت قَعرَها؛ فَأَحَبَّ اللهُ أَن يُسمِعَكَ صَوتَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما رُؤِيَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله بَعدَ ذٰلِكَ اليَومِ ضاحِكاً مِل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ فيهِ حَتّىٰ قَبَضَهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۱ ص۲۴9 ح۸۱۵، تاريخ بغداد: ج۴ ص۲۷۰ الرقم ۲۰۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از ابو سعيد خُدرى -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله صدايى شنيد كه او را به وحشت انداخت. جبرئيل علیه‌السلام نزدش آمد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله پرسيد: «اين، چه صدايى بود، اى جبرئيل؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: تخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگى بود كه هفتاد سال پيش، از لبۀ دوزخ فرو افتاده بود و اكنون به قعر آن رسيد. خدا دوست داشت كه صداى آن را به گوش تو برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن روز به بعد، تا وقتى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله زنده بود، ديده نشد كه دهانش را كاملاً به خنده بگشايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواصفات-نار-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱: مُواصَفاتُ نارِ جَهَنَّم&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ویژگی‌های آتش دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حرارة-نار-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۱: حَرارَةُ نارِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سوزندگی دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَرِحَ المُخَلَّفُونَ بِمَقعَدِهِم خِلافَ رَسُولِ اللهِ وَ كَرِهُوا أَن يُجاهِدُوا بِأَموالِهِم وَ أَنفُسِهِم فِي سَبِيلِ اللهِ وَ قالُوا لا تَنفِرُوا فِي الحَرِّ قُل نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَو كانُوا يَفقَهُونَ* فَليَضحَكُوا قَلِيلًا وَ ليَبكُوا كَثِيراً جَزاءً بِما كانُوا يَكسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۱ -۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بر جاى ماندگان، به [در خانه] نشستنِ خود پس از پیامبر خدا [و همراه نشدن با او]، شادمان شدند و از این که با مال و جان خود در راه خدا جهاد کنند، کراهت داشتند و [به دیگر مسلمانان نیز] گفتند: «در این گرما بیرون نروید». بگو: «اگر در یابید، آتش دوزخ گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است». * از این پس، کم بخندند و به [جزاى] آنچه به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، بسیار بگریند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: نارُكُم هٰذِهِ جُزءٌ مِن سَبعينَ جُزءاً مِن نارِ جَهَنَّمَ، لِكُلِّ جُزءٍ مِنها حَرُّها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۷۱۰ ح۲۵9۰ عن أبي سعيد الخدري، سنن الدارمي: ج۲ ص۷9۷ ح۲۷۴۰ و ليس فيه ذيله، البعث و النشور: ص۲۸۴ ح۴9۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اين آتشِ [دنيايىِ] شما، يكى از هفتاد جزء آتش دوزخ است كه هر جزئى از آن، گرماى خود را دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: حرارت آتش دوزخ، هفتاد برابر بیشتر از آتش متعارف دنیوى است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: نارُكُم هٰذِهِ جُزءٌ مِن سَبعينَ جُزءاً مِن نارِ جَهَنَّمَ، وَ لَولا أَنَّها غُسِلَت بِسَبعينَ ماءً ما أَطاقَ آدَمِيٌّ أَن يُسعِرَها، وَ إِنَّ لَها يَومَ القِيامَةِ لَصَرخَةً لا يَبقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لا نَبِيٌّ مُرسَلٌ إِلّا جَثا عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُكبَتَيهِ مِن صَرخَتِها، وَ لَو أَنَّ رَجُلًا مِن أَهلِ النّارِ عُلِّقَ بِالمَشرِقِ لَاحتَرَقَ أَهلُ المَغرِبِ مِن حَرِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص۴۱۶ عن الإمام زين العابدين عن أبيه علیهماالسلام، الزهد للحسین بن سعید: ص۱۰۱ ح۲۷۵ عن زید بن عليّ عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۳۶۶ عن الإمام الصادق علیه‌السلام و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص۲۸۸ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اين آتش شما، جزئى از هفتاد جزء آتش دوزخ است، در حالى كه [همين آتش نيز] اگر با هفتاد آب شسته نشده بود، هيچ آدمى طاقت نداشت كه آن را بر افروزد. همين آتش در روز قيامت، [از داغىِ آتش دوزخ] چنان فريادى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد كه تمام فرشتگان مقرّب و پيامبران مرسل، از فرياد آن به زانو در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند. اگر مردى از اهل آتش [دوزخ]، در مشرق آويزان شود، اهالى مغرب از گرماى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سواد-نار-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۲: سَوادُ نارِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیاهی دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: تَحسَبونَ أَنَّ نارَ جَهَنَّمَ مِثلُ نارِكُم هٰذِهِ؟! هِيَ أَشَدُّ سَواداً مِنَ القارِ، هِيَ جُزءٌ مِن بِضعَةٍ وَ سِتّينَ جُزءاً مِنها، أَو نَيِّفٍ وَ أَربَعينَ جُزءاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البعث و النشور: ص۲۸۶ ح۵۰۱ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنداريد كه آتش دوزخ، همانند اين آتش شماست؟! [نه،] آن (آتش دوزخ)، از قير هم سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. اين آتش دنيا، جزئى است از شصت و اندى جزء آن، يا چهل و اندى جزء آن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: يُنشِئُ اللهُ سَحابَةً لِأَهلِ النّارِ سَوداءَ مُظلِمَةً، فَيُقالُ: يا أَهلَ النّارِ! أَيَّ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ تَطلُبونَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَذكُرونَ بِها سَحابَةَ الدُّنيا، فَيَقولونَ: يا رَبَّنَا الشَّرابَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُمطِرُهُم أَغلالًا تَزيدُ في أَغلالِهِم، وَ سَلاسِلَ تَزيدُ في سَلاسِلِهِم، وَ جَمراً تَلتَهِبُ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۴ ص۲۴۷ ح۴۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، ابر سياه تاريكى را براى اهل آتش پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «اى اهل آتش! چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيد؟». دوزخيان با ديدن آن، به ياد ابرهاى دنيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: پروردگارا! نوشيدنى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند بر آنان كُند و زنجيرهايى فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارانَد كه بر كُند و زنجيرهايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزايد، و اخگرهايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارانَد كه بر آنان شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القميّ عن أَبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللهِ خَوِّفني؛ فَإِنَّ قَلبي قَد قَسا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ علیه‌السلام: يا أَبا مُحَمَّدٍ، استَعِدَّ لِلحَياةِ الطَّويلَةِ؛ فَإِنَّ جَبرَئيلَ جاءَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ قاطِبٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُطوب: تَزَوّي ما بینَ العَینینِ عندَ العُبوسِ، یقال: رأیتُه غَضبانَ قاطِباً (لسان العرب: ج۱، ص۶۸۰ «قطب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ قَد كانَ قَبلَ ذٰلِكَ يَجي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءُ وَ هُوَ مُبتَسِمٌ، فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: يا جَبرَئيلُ، جِئتَنِي اليَومَ قاطِباً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، قَد وُضِعَت مَنافِخُ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ ما مَنافِخُ النّارِ يا جَبرَئيلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ أَمَرَ بِالنّارِ فَنُفِخَ عَلَيها أَلفَ عامٍ حَتَّی ابيَضَّت، وَ نُفِخَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيها أَلفَ عامٍ حَتَّی احمَرَّت، ثُمَّ نُفِخَ عَلَيها أَلفَ عامٍ حَتَّی اسوَدَّت، فَهِيَ سَوداءُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُظلِمَةٌ. لَو أَنَّ قَطرَةً مِنَ الضَّريعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّریع: نبات أخضر مُنتِن. و قال ابن الأثیر: هو نَبتٌ بالحجاز له شوك کبار یقال له: الشِّبرِق. و قیل: الضّریع طعام أهل النار، و هذا لا یعرفه العَرَب (اُنظر: لسان العرب: ج۸ ص۲۲۳ «ضرع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطَرَت في شَرابِ أَهلِ الدُّنيا لَماتَ أَهلُها مِن نَتنِها. وَ لَو أَنَّ حَلقَةً مِنَ السِّلسِلَةِ - الَّتي طولُها سَبعونَ ذِراعاً - وُضِعَت عَلَى الدُّنيا لَذابَتِ الدُّنيا مِن حَرِّها. وَ لَو أَنَّ سِربالًا مِن سَرابيلِ أَهلِ النّارِ عُلِّقَ بَينَ السَّماءِ وَ الأَرضِ لَماتَ أَهلُ الأَرضِ مِن ريحِهِ وَ وَهَجِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله وَ بَكىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبرَئيلُ. فَبَعَثَ اللهُ إِلَيهِما مَلَكاً، فَقالَ لَهُما: إِنَّ رَبَّكُما يُقرِئُكُمَا السَّلامَ وَ يَقولُ: قَد آمَنتُكُما أَن تُذنِبا ذَنباً أُعَذِّبُكُما عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أَبو عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: فَما رَأىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله جَبرَئيلَ علیه‌السلام مُبتَسِماً بَعدَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: إِنَّ أَهلَ النّارِ يُعَظِّمونَ النّارَ، وَ إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ يُعَظِّمونَ الجَنَّةَ وَ النَّعيمَ. وَ إِنَّ أَهلَ جَهَنَّمَ إِذا دَخَلوها هَوَوا فيها مَسيرَةَ سَبعينَ عاماً، فَإِذا بَلَغوا أَعلاها قُمِعوا بِمَقامِعِ الحَديدِ وَ أُعيدوا في دَرَكِها. هٰذِهِ حالُهُم، وَ هُوَ قَولُ اللّٰهِ عزّ و جلّ: (كُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها) الَخ، ثُمَّ تُبَدَّلُ جُلودُهُم جُلوداً غَيرَ الجُلودِ الَّتي كانَت عَلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أَبو عبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: حَسبُكَ يا أَبا مُحَمَّدٍ؟ قُلتُ: حَسبي، حَسبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۸۱، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۸۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - به نقل از ابو بصير -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: اى پسر پيامبر خدا! در من خوف ايجاد كن كه دلم سخت گشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو محمّد! براى زندگىِ طولانى آماده شو؛ چرا كه جبرئيل با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گرفته، نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد، در حالى كه پيش از آن، تبسّم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: &amp;quot;اى جبرئيل! [چرا] امروز با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گرفته، نزد من آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل گفت: اى محمّد! دَمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش نصب شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: &amp;quot;دمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش چيست، اى جبرئيل؟&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى محمّد! به دستور خداوند، هزار سال در آتش دميده شد تا سفيد گرديد و هزار سال ديگر در آن دميده شد تا سرخ گشت. سپس هزار سال در آن دميده شد تا سياه گرديد. بنا بر اين، آتش دوزخ، سياه و تاريک است. اگر قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از خارِ سم در نوشيدنىِ اهل دنيا بچكد، همۀ آنها از بوى تعفّن آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرند و اگر حلقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از زنجيرِ هفتاد گزى آن، بر اهل دنيا نهاده شود، همۀ آنان از حرارتش آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و اگر جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل آتش، ميان آسمان و زمين آويزان گردد، همۀ اهل زمين از بوى آن و از برافروختگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله گریست و جبرئيل گريست. پس خداوند، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را به سوى آن دو فرستاد كه به ايشان گفت: پروردگارتان به شما سلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: شما را از اين كه گناهى كنيد تا به سبب آن عذابتان كنم، مصون داشتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «از آن زمان به بعد، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله ديگر جبرئيل را متبسّم نديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهل آتش، آتش را بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند و اهل بهشت نيز بهشت و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن را بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند. اهل دوزخ چون وارد آن شوند، بعد از هفتاد سال در قعرش فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند و چون [دوباره] به بالاى آن رسند، با گرزهاى آهنى بر سرشان كوفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به قعر آن باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند، و پيوسته بر اين حال&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اين، همان سخن خداى است كه: (هر گاه بخواهند از آن خارج شوند،...). سپس پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به پوستى ديگر تبديل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «كافى است، اى ابو محمّد؟». گفتم: كافى است، كافى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زفير-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۳: زَفيرُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خروش دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِذا رَأَتهُم مِن مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر گاه [دوزخ] آنها را از فاصلۀ دور ببیند، خشم و خروش آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِم عَذابُ جَهَنَّمَ وَ بِئسَ المَصِيرُ* إِذا أُلقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقاً وَ هِيَ تَفُورُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: ۷ ـ ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سزاى کسانى که به پروردگارشان کافر شدند، عذاب دوزخ است، و بد جایگاهى است [دوزخ!] * آن گاه که در آن، افکنده شوند، خروشى از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوشد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في أَحوالِ الآخِرَةِ -: وَ أَعظَمُ ما هُنالِكَ بَلِيَّةً: نُزولُ الحَميمِ، وَ تَصليَةُ الجَحيمِ، وَ فَوراتُ السَّعيرِ، وَ سَوراتُ الزَّفيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۸۳، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۴۴ ح۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در احوال آخرت -: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين بلاى آن جا، پذيرايى شدن با آب&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوشان است و در افتادن در جَحیم (آتش افروخته) و فَوَران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سَعیر (آتش شعله‌ور) شعلۀ آتش و غليان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خروشان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في بَيانِ صِفَةِ عَذابِ الكافِرينَ يَومَ القِيامَةِ -: فَمِن ضيقِ مَنازِلِهِم عَلَيهِم، وَ مِن ريحِها وَ شِدَّةِ سَوادِها، وَ زَفيرِها وَ شَهيقِها وَ تَغَيُّظِها وَ نَتنِهَا؛ اسودَّت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجوهُهُم وَ عَظُمَت ديدانُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۳۶۲ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۲۱ ح99.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بيان چگونگى عذاب كافران در روز رستاخيز -: از تنگىِ جايگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، از بوى [تعفّن] آن جا، از شدّت سياهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، و از فرياد و خروش و خشم سختگيرانه و بوى گند آن جايگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان سياه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و كِرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان [كه در قبر يا در دوزخ، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند] بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۰۰ (مجي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء جهنّم) و ص۲۵۰ (الاستعاذة من جهنّم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۰۱ (آورده شدن دوزخ) و ص۲۵۱ (پناه بردن به خدا از دوزخ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شرر-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۴: شَرَرُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شرارۀ دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّها تَرمِي بِشَرَرٍ كَالقَصرِ* كَأَنَّهُ جِمالَتٌ صُفرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المرسلات: ۳۲ ـ ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([دوزخ] چون کاخى [بلند]، شراره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند؛ * [شراره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى که] گویى شتران زردرنگ اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لَو أَنَّ شَرَرَةً مِن شَرَرِ جَهَنَّمَ بِالمَشرِقِ، لَوَجَدَ حَرَّها مَن بِالمَغرِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۴ ص۸۸ ح۳۶۸۱ عن أنس، كنز العمّال: ج۱۴ ص۵۲۳ ح۳9۴۸۷ نقلاً عن ابن مردويه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اگر شراره‌ای از شراره‌های دوزخ در مشرق باشد، گرمايَش را كسى كه در مغرب است، حس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شواظ-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۵: شُواظُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زبانۀ دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يُرسَلُ عَلَيكُما شُواظٌ مِن نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنتَصِرانِ* فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمٰن: ۳۵ - ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس، بر سرِ شما از آتش و مس، فرو فرستاده خواهد شد و [از کسى] یارى نتوانید طلبید. * پس کدام یک از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پروردگارتان را انکار می‌کنید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَعاشِرَ النّاسِ! لا تَمُنّوا عَلَيَّ بِإِسلامِكُم، بَل لا تَمُنّوا عَلَى اللهِ فَيُحبِطَ عَمَلَكُم، وَ يَسخَطَ عَلَيكُم، وَ يَبتَلِيَكُم بِشُواظٍ مِن نارٍ و نُحاسٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الضحّاك بن مزاحم الهلالي - في ذِكرِ احتِجاجٍ جَرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ نافِعِ بنِ الأَزرَقِ وعَبدِ اللّٰهِ بنِ عَبّاسٍ -: قالَ لَهُ نافِعُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنُ الأَرزَقُ: أخبِرني عَن قَولِ اللّٰهِ عزّ و جلّ [الرحمن: ۳۵]: (يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ) مَا الشُّواظُ؟ قالَ: اللَّهَبُ الَّذي لا دُخانَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و هَل كانَتِ العَرَبُ تَعرِفُ ذٰلِكَ قَبلَ أن يَنزِلَ الكِتابُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله؟ قالَ: نَعَم، أ ما سَمِعتَ قَولَ أُمَيَّةَ بنِ أبِي الصَّلتِ:...&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَمانِيّاً يَظَلُّ يَشُبُّ كيراً و يَنفُخُ دائِباً لَهَبَ الشُّواظِ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(المعجم الكبير: ج۱۰ ص۲۴۸ ح۱۰۵9۷، تفسير ابن كثير: ج۷ ص۴۷۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إِنَّ رَبَّكُم لَبِالمِرصادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی الآیة ۱۴ من سورة الفجر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليقين: ص۳۵۴، الاحتجاج: ج۱ ص۱۵۰ كلاهما عن علقمة بن محمّد الحضرمي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، العدد القويّة: ص۱۷۶ ح۸ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۷ ص۲۱۱ ح۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى مردم! براى اسلام آوردنتان، بر من منّت مگذاريد و بلكه بر خدا هم منّت منهيد كه [در اين صورت،] عمل شما را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاصل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، بر شما خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و به شعله‌هایی از آتش و مس [گداخته]، گرفتارتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. به راستى كه پروردگار شما در كمين [گنهكاران] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-العذاب-النفسي-لأهل-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِس: العَذابُ النَّفسِيُّ لِأَهلِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دردهای روحی در آتش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شدة-الخزي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱: شِدَّةُ الخِزيِ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خواریِ بسیار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(رَبَّنا إِنَّكَ مَن تُدخِلِ النَّارَ فَقَد أَخزَيتَهُ وَ ما لِلظَّالِمِينَ مِن أَنصارٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱9۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پروردگارا! هر که را وارد آتش [دوزخ] کردى، به راستى که خوارش کردى، و ستمکاران، هیچ یاورى ندارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَعَذابُ الآخِرَةِ أَخزىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ هُم لا يُنصَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(عذاب آخرت، خوار کننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و به آنها، کمکى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ العارَ لَيَلزَمُ المَرءَ يَومَ القِيامَةِ حَتّىٰ يَقولَ: يا رَبِّ! لَإِرسالُكَ بي إِلَی النّارِ أَيسَرُ عَلَيَّ مِمّا أَلقىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وَ إِنَّهُ لَيَعلَمُ ما فيها مِن شِدَّةِ العَذابِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۶۲۰ ح۸۷۲۰ عن جابر بن عبد اللّٰه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: ننگ در روز قيامت، آدمى را رها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، چندان كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «پروردگارا! مرا به آتش بفرستى، برايم آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از اين حالى كه دارم»، با آن كه از سختىِ عذاب آن آگاه است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال عن أَمير المؤمنين وَ الأَئمّة من ولده:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في مُناجاةٍ كانوا يَدعونَ بِها في شَهرِ شَعبانَ -: إلٰهي! قَد سَتَرتَ عَلَيَّ ذُنوباً فِي الدُّنيا وَ أَنَا أَحوَجُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَترِها عَلَيَّ مِنكَ فِي الأُخرىٰ. إلٰهي! قَد أَحسَنتَ إِلَيَّ إِذ لَم تُظهِرها لِأَحَدٍ مِن عِبادِكَ الصّالِحينَ، فَلا تَفضَحني يَومَ القِيامَةِ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُؤوسِ الأَشهادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۳ ص۲9۷، المصباح للكفعمي: ص۴9۴، البلد الأمين: ص۳۱۶ كلاهما عن الإمام العسكري عن آبائه عن الإمام عليّ علیهم‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج9۴ ص9۷ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال - به نقل از امير مؤمنان و امامان از نسل او:، در مناجاتى كه در ماه شعبان داشتند -: معبود من! در دنيا گناهان بسيارى را از من پوشاندى كه من به پوشاندن آنها در آخرت، نيازمندترم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبود من! به من فراوان احسان كردى، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه براى هيچ يک از بندگان خوبت، آنها را بر ملا نكردى. پس در روز قيامت، در ملأ عام، رسوايم مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شدة-التحقير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲: شِدَّةُ التَّحقيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تحقیر بسیار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تَلفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُم فِيها كالِحُونَ* أَ لَم تَكُن آياتِي تُتلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم فَكُنتُم بِها تُكَذِّبُونَ* قالُوا رَبَّنا غَلَبَت عَلَينا شِقوَتُنا وَ كُنَّا قَوماً ضالِّينَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* رَبَّنا أَخرِجنا مِنها فَإِن عُدنا فَإِنَّا ظالِمُونَ* قالَ اخسَؤُوا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۱۰۴ - ۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آتش، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزاند و آنان در آن جا ترش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویند. * آیا آیات من بر شما&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و آن را تکذیب نمی کردید؟! * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پروردگارا! شقاوت ما، بر ما چیره&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و ما مردمى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه بودیم. * پروردگارا! ما را از این جا بیرون ببر. پس اگر باز هم [به بدى]&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر گشتیم، در آن صورت، ستمگر خواهیم بود». * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: در آن، گم شوید و با من&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن مگویید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أَنَس بن مالك: إِنَّ رَجُلاً قالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ! كَيفَ يُحشَرُ الكافِرُ عَلىٰ وَجهِهِ يَومَ القِيامَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: أَ لَيسَ الَّذي أَمشاهُ عَلىٰ رِجلَيهِ في الدُّنيا قادِراً عَلىٰ أَن يُمشِيَهُ عَلىٰ وَجهِهِ يَومَ القِيامَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۱۶۱ ح۵۴؛ مجمع البيان: ج۶ ص۶۸۲، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از انس بن مالک -: مردى گفت: اى پيامبر خدا! چگونه كافر در روز قيامت، واژگونه به محشر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا كسى كه او را در دنيا روى دو پايش راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، قادر نيست كه در روز قيامت وى را سرنگون راه ببرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا كُمَيلُ، مَن لا يُسكَنُ الجَنَّةَ فَبَشِّرهُ بِعَذابٍ أَليمٍ وَ خِزيٍ مُقيمٍ، وَ أَكبالٍ وَ مَقامِعَ وَ سَلاسِلَ طُوالٍ وَ مُقَطَّعاتِ النِّيرانِ... يا كُمَيلُ، ثُمَّ يُنادونَ اللهَ تَقَدَّسَت أَسماؤُهُ بَعدَ أَن يَمكُثُوا أَحقابَاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحقاباً: قوله تعالی: (لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا): هو جمع حُقُب - بضمّتین - و حُقب - مثل قُفل و أقفال -؛ أي ماکثینَ فیها زماناً کثیراً. و فیه أقوال: قیل: معناه أحقاباً لا انقطاع لها، کلّما مضی حُقبٌ جاء بعده حُقب آخر، و الحُقب ثمانون سنة من سِني الآخرة. و قیل: الأحقاب ثلاثة و أربعون حُقباً، کلّ حُقب سبعون خریفاً، کلّ خریف سبعمئة سنة، کلّ سنة ثلاثمئة و ستّون یوماً، کلّ یوم ألف سنة (مجمع البحرین: ج۱ ص۴۳۱ «حقب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اِجعَلنا عَلَى الرَّخاءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الرجا»، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَيُجيبُهُم: (اخسَؤُوا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ص۳۰ عن كميل بن زياد، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى كميل! كسى را كه در بهشت ساكن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به عذابى دردناک و خوارىِ پايدار و گرزها و زنجيرهاى ضخيم و بلند و پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش، بشارت ده.… ای کمیل! سپس، پس از آن كه دوران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى چند را در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند، خداوندِ پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام را ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه: «ما را در آرامش و رفاه قرار ده» و خدا پاسخشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: (در آن گم شوید و با من سخن مگویید).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲ صلی الله علیه و آله ۲ (قبح الوجوه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۹۳ (زشتی چهره).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شدة-الحزن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳: شِدَّةُ الحُزنِ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اندوه بسیار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها مِن غَمٍّ أُعِيدُوا فِيها وَ ذُوقُوا عَذابَ الحَرِيقِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر زمان که بخواهند از اندوهى از آن بیرون آیند، دو باره به آن باز گردانیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و [گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:] بچشید عذاب سوزان را).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلی الله علیه و آله: ما مِن هَمٍّ إِلّا وَ لَهُ فَرَجٌ، إِلّا هَمُّ أَهلِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۳۶۴ عن أبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۴۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هيچ اندوهى نيست، مگر آن كه [سرانجام،] گشايشى دارد، جز اندوه اهل آتش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن يَبتَغِ غَيرَ الإِسلامِ دِيناً تَتَحَقَّق شِقوَتُهُ، وَ تَنفَصِم عُروَتُهُ، وَ تَعظُم كَبوَتُهُ، وَ يَكُن مَآبُهُ إِلَی الحُزنِ الطَّويلِ وَ العَذابِ الوَبيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس دينى غير از اسلام بجويد، بدبختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش محقّق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دستگيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسلد و فرو افتادنش سخت و فرجامش اندوهِ دور و دراز و عذاب دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خراش خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شدة-الحسرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴: شِدَّةُ الحَسرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حسرت شدید&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَن تَقُولَ نَفسٌ يا حَسرَتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما فَرَّطتُ فِي جَنبِ اللهِ وَ إِن كُنتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تا آن که [مبادا] کسى بگوید: دریغا بر آنچه در حضور خدا کوتاهى ورزیدم. بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، من از ریشخند کنندگان بودم!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَذٰلِكَ يُرِيهِمُ اللهُ أَعمالَهُم حَسَراتٍ عَلَيهِم وَ ما هُم بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(این گونه خداوند کارهایشان را - که برایشان مایۀ حسرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست - به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایاند و از آتش بیرون آمدنى نیستند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَقُولُ يا لَيتَنِي قَدَّمتُ لِحَياتِي* فَيَومَئِذٍ لا يُعَذِّبُ عَذابَهُ أَحَدٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفجر: ۲۴ - ۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(می‌گوید: «کاش براى زندگانى خود، [چیزى] پیش فرستاده بودم!». * پس در آن روز، هیچ کس چون عذاب کردن او، عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَومَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيهِ يَقُولُ يا لَيتَنِي اتَّخَذتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و روزى است که ستمکار، دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گَزد [و] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: اى کاش با پیامبر، راهى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتم!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لا يَدخُلُ أَحَدٌ الجَنَّةَ إِلّا أُرِيَ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ لَو أَساءَ؛ لِيَزدادَ شُكراً. وَ لا يَدخُلُ النّارَ أَحَدٌ إِلّا أُرِيَ مَقعَدَهُ مِنَ الجَنَّةِ لَو أَحسَنَ؛ لِيَكونَ عَلَيهِ حَسرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۴۰۲ ح۶۲۰۰ عن أبي هريرة؛ مجمع البيان: ج۱۰ ص۴۵۰، جامع الأخبار: ص۵۱۵ ح۱۴۵۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هيچ كس نيست كه وارد بهشت شود، مگر آن كه جايگاهش در آتش - كه اگر بدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، به آن جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت - به او نشان داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش افزون شود، و هيچ كس نيست كه وارد آتش شود، مگر آن كه جايگاهش در بهشت - كه اگر كار نيک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، به آن جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت - به او نمايانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا مايۀ [افزايش] دريغ و افسوس او گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في صِفَةِ جَهَنَّمَ -: يا كُمَيلُ، فَعِندَها يَيأَسونَ مِنَ الكَرَّةِ، وَ اشتَدَّتِ الحَسرَةُ، وَ أَيقَنوا بِالهَلَكَةِ وَ المَكثِ جَزاءً بِما كَسَبوا وَ عُذِّبوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ص۳۰ عن كميل بن زياد، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف دوزخ -: اى كميل! در اين هنگام، از باز گشت، مأيوس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و دچار حسرت شديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و به هلاكت خويش و ماندگارى در آتش، يقين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، به سزاى اعمالى كه كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و عذاب و شكنجه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الجنّة و النار في الکتاب والسنّة: ص۳۱ صلی الله علیه و آله (وراثة أَهل الجنّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث: ج۱ ص۵۸۷ (وراثت بهشتیان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نار-الفراق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵: نارُ الفِراقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آتش جدایی [از پروردگار]&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلَّا إِنَّهُم عَن رَبِّهِم يَومَئِذٍ لَمَحجُوبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطفّفين: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(نه! آنان در آن روز، از پروردگارشان پوشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: نارُ الفُرقَةِ أَحَرُّ مِن نارِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229 المواعظ العدديّة: ص۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آتشِ جدايى، سوزان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آتش دوزخ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ المَعروفِ بِدُعاءِ كُمَيلٍ -: يا إلٰهي وَ رَبّي وَ سَيِّدي وَ مَولايَ! لِأَيِّ الأُمورِ إِلَیكَ أَشكو، وَ لِما مِنها أَضِجُّ وَ أَبكي؟ أَ لِأَليمِ العَذابِ وَ شِدَّتِهِ، أَم لِطولِ البَلاءِ وَ مُدَّتِهِ؟ فَلَئِن صَيَّرتَني لِلعُقوباتِ مَعَ أَعدائِكَ، وَ جَمَعتَ بَيني وَ بَينَ أَهلِ بَلائِكَ، وَ فَرَّقتَ بَيني وَ بَينَ أَحِبّائِكَ وَ أَولِيائِكَ، فَهَبني - يا إلٰهي وَ سَيِّدي وَ مَولايَ وَ رَبّي - صَبَرتُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَذابِكَ، فَكَيفَ أَصبِرُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِراقِكَ؟! وَ هَبني صَبَرتُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَرِّ نارِكَ، فَكَيفَ أَصبِرُ عَنِ النَّظَرِ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَرامَتِكَ؟! أَم كَيفَ أَسكُنُ فِي النّارِ وَ رَجائي عَفوُكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۴۷ ح9۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ ص۳۳۵، المصباح للكفعمي: ص۷۴۰، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۱9۶ ذیل ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دعاى معروف به دعاى كميل -: اى معبود و پروردگار من و اى آقا و سَرور من! از كدامين كار به تو شِكوه كنم و براى كدام يک از آنها بنالم و بگريم: براى دردناكى و سختىِ عذاب، يا براى درازناكى گرفتارى و بلا؟ كه اگر مرا با دشمنانت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كيفر گردانى و مرا با سزامندانِ گرفتارى و بلايت در يک جا گرد آورى، و بين من و دوستان و اوليايت جدايى افكنى، گيرم كه - اى معبود و آقای من و اى سَرور و پروردگارم - بر عذابت شكيب ورزيدم؛ امّا چگونه بر جدايى از تو شكيبايى كنم؟! گيرم كه بر سوز آتش تو شكيب ورزيدم؛ امّا چگونه بر محروم ماندن از ديدن كرامت تو شكيبايى كنم؟! يا چگونه در آتش جاى گيرم، در حالى كه به بخشايش تو اميد بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الجنّة و النار في الکتاب والسنّة: ص۵۴۳ (الفصل التاسع: أَحوال أَهل النّار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث: ج۲ ص۲۱۷ (فصل نهم: احوال دوزخیان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رهق-الذلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶: رَهَقُ الذِّلَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خواریِ فراگیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئاتِ جَزاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثلِها وَ تَرهَقُهُم ذِلَّةٌ ما لَهُم مِنَ اللهِ مِن عاصِمٍ كَأَنَّما أُغشِيَت وُجُوهُهُم قِطَعاً مِنَ اللَّيلِ مُظلِماً أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که مرتکب بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، [بدانند که] جزاى بدى، چیزى مانند آن است و خوارى، آنان را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. آنان در مقابل خدا، هیچ حمایتگرى ندارند. گویى چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان با پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از شب تار، پوشیده شده است. آنان همدم آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن جاودانه خواهند بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ الَّذِيـنَ كَسَبُوا السَّيِّئاتِ جَزاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثلِها وَ تَرهَقُهُم ذِلَّةٌ ما لَهُم مِنَ اللهِ مِن عاصِمٍ) -: هٰؤُلاءِ أَهلُ البِدَعِ وَ الشُّبُهاتِ وَ الشَّهَواتِ، يُسَوِّدُ اللهُ وُجوهَهُم ثُمَّ يَلقَونَهُ... وَ يُلبِسُهُمُ الذُّلَّ وَ الصَّغارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۳۱۱ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۲ ص۲9۸ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (و کسانى که مرتکب بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، [بدانند که] جزاى بدى، چیزى مانند آن است و خوارى، آنان را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. در مقابل خدا، هیچ حمایتگرى ندارند) -: اينان، همان بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاران و شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكنان و پيروان خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نفسانى هستند. خدا روى آنها را سياه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، سپس [با روسياهى] به ديدار او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند... و [خدا] جامۀ خوارى و خفّت را بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-خصائص-أهل-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِع: خَصائِصُ أَهلِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ویژگی‌های دوزخیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قبح-الوجوه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / ۱: قُبحُ الوُجوهِ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زشتی چهره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن خَفَّت مَوازِينُهُ فَأُولٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُم فِي جَهَنَّمَ خالِدُونَ* تَلفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُم فِيها كالِحُونَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* أَلَم تَكُن آياتِي تُتلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم فَكُنتُم بِها تُكَذِّبُونَ* قالُوا رَبَّنا غَلَبَت عَلَينا شِقوَتُنا وَ كُنَّا قَوماً ضالِّينَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* رَبَّنا أَخرِجنا مِنها فَإِن عُدنا فَإِنَّا ظالِمُونَ* قالَ اخسَؤُوا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۱۰۳ - ۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که کفۀ میزان [اعمال]شان سبک باشد، آنان به خویشتن زیان زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و همیشه در دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند. * آتش، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزاند و آنان در آن جا ترش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویند. * آیا آیات من بر شما خوانده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و آن را تکذیب نمی‌کردید؟! * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پروردگارا! شقاوت ما، بر ما چیره شد و ما مردمى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه بودیم. * پروردگارا! ما را از این جا بیرون بر. پس اگر دوباره [به بدى] بازگشتیم، در آن صورت، ستمگر خواهیم بود». * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: در آن، گم شوید و با من سخن مگویید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ اللهَ إِذا قالَ لِأَهلِ النّارِ: (اخسَؤُوا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ)،عادَت وُجوهُهُم قِطَعَ لَحمٍ لَيسَ فيها أَفواهٌ وَ لا مَناخِرُ، يَتَرَدَّدُ النَّفَسُ في أَجوافِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفة النار لابن أبي الدنيا: ص۷۳ ح9۶ عن حذيفة، الدّر المنثور: ج۶ ص۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن گاه كه خداوند به دوزخيان می‌گويد: (در آن، گم شوید و با من سخن مگویید)، صورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به قطعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گوشت تبديل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، آن سان كه در آن، نه دهانى باشد و نه حفرۀ بينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، و نَفَس در درونشان به شماره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سواد-الوجوه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / ۲: سَوادُ الوُجوهِ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیاهی چهره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئاتِ جَزاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثلِها وَ تَرهَقُهُم ذِلَّةٌ ما لَهُم مِنَ اللهِ مِن عاصِمٍ كَأَنَّما أُغشِيَت وُجُوهُهُم قِطَعاً مِنَ اللَّيلِ مُظلِماً أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که مرتکب بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، [بدانند که] جزاى بدى، چیزى مانند آن است و خوارى، آنان را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. آنان در مقابل خدا، هیچ حمایتگرى ندارند. گویى چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان با پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از شب تار، پوشیده شده است. آنان همدم آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن جاودانه خواهند بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِ اللّٰهِ عزّ و جلّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَأَنَّما أُغشِيَت وُجُوهُهُم قِطَعاً مِنَ اللَّيلِ مُظلِماً) -: أَ ما تَرَى البَيتَ إِذا كانَ اللَّيلُ كانَ أَشَدَّ سَواداً مِن خارِجٍ، فَلِذٰلِكَ هُم يَزدادونَ سَواداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۵۳ ح۳۵۵ عن أبي بصير، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۲۷۷ ح۱9۵۲، بحار الأنوار: ج۵9 ص۱۸ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: (گویى چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان با پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از شب تار، پوشیده شده است) -: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى اتاق را كه چون شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، از فضاى بيرون، سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و تاريک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ به همين سان، آنان سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و تاريک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يَبعَثُ اللهُ المُقَنِّطينَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُنوطُ: هو أشدُّ اليأس من الشي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء (النهاية: ج۴ ص۱۱۳ «قنط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ القِيامَةِ مُغَلَّبَةً وُجوهُهُم - يَعني غَلَبَةَ السَّوادِ عَلَى البَياضِ - فَيُقالُ لَهُم: هٰؤُلاءِ المُقَنِّطونَ مِن رَحمَةِ اللهِ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص۱۳۱ ح۱۶۳، جامع الأحاديث للقمّي: ص۱۴۰ و فيه «مغلّسة» بدل «مغلّبة»، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۳۳۸ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در روز رستاخيز، خداوند، نوميد كنندگان [مردم از رحمت حق] را در حالى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد كه سياهىِ روى آنان بر سفيدى آن، غالب است و گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «اينان، نوميد كنندگان از رحمت خداى متعال هستند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا أَهلَ الانحِرافِ وَ الصُّدودِ عَنِ اللهِ - عَزَّ ذِكرُهُ - وَ رَسولِهِ وَ صِراطِهِ وَ أَعلامِ الأَزمِنَةِ! أَيقِنوا بِسَوادِ وُجوهِكُم وَ غَضَبِ رَبِّكُم؛ جَزاءً بِما كُنتُم تَعمَلونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۲۵ ح۴ عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، المحتضر: ص۲۸۳ عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى كجروان و اى كسانى كه [مردم را] از خداى بلندنام و پيامبر او و [از] راه خدا و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا: بزرگانِ روزگاران؛ یعنى نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و حجّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند در طول روزگاران، كه همان اوصیا و ائمّه علیهم‌السلام هستند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد! يقين بداريد كه به سزاى كارهايى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، روسياهى و خشم پروردگارتان را براى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبدل-الجلود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / ۳: تَبَدُّلُ الجُلودِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پوست انداختن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِنا سَوفَ نُصلِيهِم ناراً كُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلناهُم جُلُوداً غَيرَها لِيَذُوقُوا العَذابَ أَنَّ اللهَ كانَ عَزِيزاً حَكِيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به زودى، کسانى را که به آیات ما کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در آتش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوریم [و] هر چه پوستشان بسوزد، پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دیگرى بر جایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهیم تا عذاب را بچشند. آرى! خداوند، پیروزمند فرزانه است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في قَولِهِ تَعالیٰ: (كُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلناهُم جُلُوداً غَيرَها لِيَذُوقُوا العَذابَ أَنَّ اللهَ كانَ عَزِيزاً حَكِيماً) -: قيلَ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: كَيفَ تُبَدَّلُ جُلودٌ غَيرَها؟ قالَ: أَ رَأَيتَ لَو أَخَذتَ لَبِنَةً فَكَسَرتَها وَ صَيَّرتَها تُراباً، ثُمَّ ضَرَبتَها فِي القالَبِ، أَ هِيَ الَّتي كانَت؟ إنَّما هيَ ذٰلِكَ، وَ حَدَثَ تَفسيراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، و في البحار نقلاً عنه: «تغيير»، و الظاهر أنّه الصّواب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آخَرَ وَ الأَصلُ واحِدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۱۴۱، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۸۸ ح۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (هر چه پوستشان بسوزد، پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دیگرى بر جایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهیم تا عذاب را بچشند. آرى! خداوند، تواناى حکیم است) -: به امام صادق علیه‌السلام گفته شد: چگونه پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگرى جاى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزين آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟ فرمود: «به من بگو كه اگر خشتى را بردارى و خُردش كنى و خاكش گردانى، سپس آن را [دوباره] قالب بزنى، آيا اين خشت، همان خشت اوّل است؟ بى گمان، همان خشت اوّل است؛ امّا تغييرى ديگر رخ داده است، ولی مادّه يكى است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العمی-و-البكم-و-الصمم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / ۴: العَمیٰ وَ البَكَمُ وَ الصَّمَمُ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کوری و گنگی و کری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَقَد ذَرَأنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الجِنِّ وَ الإِنسِ لَهُم قُلُوبٌ لا يَفقَهُونَ بِها وَ لَهُم أَعيُنٌ لا يُـبصِرُونَ بِها وَ لَهُم آذانٌ لا يَسمَعُونَ بِها أُولٰئِكَ كَالأَنعامِ بَل هُم أَضَلُّ أُولٰئِكَ هُمُ الغافِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۷9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ما بسیارى از جنّیان و انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را براى دوزخ آفریدیم. آنان، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى دارند که با آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندیشند، و چشمانى دارند که با آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند، و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى دارند که با آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند. آنان، همانند چارپایان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ بلکه بدترند. آنان، همان غافلان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ نَـحشُرُهُم يَومَ القِيامَةِ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجُوهِهِم عُمياً وَ بُكماً وَ صُمًّا مَأواهُم جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَت زِدناهُم سَعِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 9۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(روز قیامت، آنها را کور و لال و کَر، محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم. جایگاهشان، دوزخ است. هر گاه شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آرام شود، آن را شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ نَحشُرُهُ يَومَ القِيامَةِ أَعمىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(او را در قیامت، کور محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - لِعَمرِو بنِ ثابِتٍ -: إِنَّ أَهلَ النّارِ يَتَعاوَونَ فيها كَما يَتَعاوَى الكِلابُ وَ الذِّئابُ مِمّا يَلقَونَ مِن أَلَمِ العَذابِ، ما ظَنُّكَ يا عَمرُو بِقَومٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لا يُقضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّفُ عَنهُم مِن عَذابِها)، عِطاشٍ فيها جِياعٍ، كَليلَةٍ أَبصارُهُم، صُمٍّ بُكمٍ عُميٍ، مُسوَدَّةٍ وُجوهُهُم، خاسِئينَ فيها نادِمينَ، مَغضوبٍ عَلَيهِم فَلا يُرحَمونَ، وَ مِنَ العَذابِ لا يُخَفَّفُ عَنهُم، وَ فِي النّارِ يُسجَرونَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُسجَرُون: أي يُقذفون فيها ويوقد عليهم (مجمع البحرين: ج۲ ص۸۲۰ «سجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ مِنَ الحَميمِ يَشرَبونَ، وَ مِنَ الزَّقّومِ يَأكُلونَ، وَ بِكَلاليبِ النّارِ يُخطَمونَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِطَام: هو الحَبْل الذي يُقاد به البعير(النهاية: ج۲ ص۵۱ «خطم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ بِالمَقامِعِ يُضرَبونَ، وَ المَلائِكَةُ الغِلاظُ الشِّدادُ لايَرحَمونَ، فَهُم فِي النّارِ يُسحَبونَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجوهِهِم، وَ مَعَ الشَّياطينِ يُقرَنونَ، وَ فِي الأَنكالِ وَ الأَغلالِ يُصفَدونَ، إِن دَعَوا لَم يُستَجَب لَهُم، وَ إِن سَأَلُوا حاجَةً لَم تُقضَ لَهُم!! هٰذِهِ حالُ مَن دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۶۵۱ ح۸۸۶ عن عمرو بن ثابت، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۵۷، بحار الأنوار: ج۸&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص۲۸۱ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - خطاب به عمرو بن ثابت -: اهل آتش، از درد عذابى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند، در دوزخ مانند سگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها زوزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند. چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارى - اى عمرو - در بارۀ گروهى كه (نه فرمان مرگشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد تا بمیرند و نه از عذابشان در آتش کاسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود)؟! در آن، تشنه و گرسنه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. چشمانشان ناتوان گشته است. كر و لال و كورند، سيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويند، در آن جا مطرود و زبون و پشيمان اند، مورد خشم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هيچ رحمى به آنان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در عذابشان دمى تخفيف داده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ [بلكه] آتش آنان، بى وقفه شعله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد. از آب جوشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشند و از زقّوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند. با چنگک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتشين مهار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با گرز كوفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. فرشتگان دژخيم درشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوى، به آنان رحم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و در آتش، آنان را به رو در افتاده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِشند. با شيطان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به يک بند كشيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و آنان را به كُند و زنجير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند. اگر دعا كنند، دعايشان پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اگر چيزى بخواهند، درخواستشان برآورده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. اين است حال و روز كسى كه وارد آتش [دوزخ] گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: فَاتَّقُوا اللهَ وَ كُفُّوا أَلسِنَتَكُم إِلّا مِن خَيرٍ، وَ إيّاكُم أَن تُزلِقُوا أَلسِنَتَكُم بِقَولِ الزُّورِ وَ البُهتانِ وَ الإثمِ وَ العُدوانِ،فَإِنَّکُم إِن كَفَفتُم أَلسِنَتَكُم عَمّا يَكرَهُهُ اللهُ مِمّا نَهاكُم عَنهُ، كانَ خَيراً لَكُم عِندَ رَبِّكُم مِن أَن تُزلِقُوا أَلسِنَتَكُم بِهِ، فَإِنَّ زَلَقَ اللِّسانِ في ما يَكرَهُ اللهُ وَ ما يَنهىٰ عَنهُ مَرداةٌ لِلعَبدِ عِندَ اللّٰهِ، وَ مَقتٌ مِنَ اللهِ، وَ صَمَمٌ وَ عَمیً&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ بَكَمٌ يُورِثُهُ اللهُ إِیّاهُ يَومَ القِيامَةِ، فَتَصيروا كَما قالَ اللهُ: (صُمٌّ بُكمٌ عُميٌ فَهُم لا يَرجِعُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يعني لا يَنطِقونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لا يُؤذَنُ لَهُم فَيَعتَذِرُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المرسلات: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۳ ح۱ عن إسماعيل بن مخلّد السرّاج، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۱۱ ح9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از خدا بترسيد و زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را جز از خير، نگه داريد. مبادا زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را به سخن دروغ و بهتان و گناه و تجاوز بلغزانيد؛ زيرا اگر زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را از آنچه خدا ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و شما را از آن نهى كرده است، نگه داريد، اين از نظر پروردگارتان براى شما بهتر است از اين كه زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را به آن چيز بلغزانيد؛ چرا كه حركت دادن زبان به آنچه خداوند آن را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و شما را از آن نهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، از نظر خداوند، موجب هلاكت بنده و مايۀ خشم خداست، و خداوند در روز قيامت، آن بنده را كر و كور و لال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد كه خداوند فرموده است: (کرند، لال&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، کورند. پس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند) یعنى سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند (و رخصت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند تا پوزش بخواهند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-معيشة-أهل-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّامِن: مَعيشَةُ أَهلِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زندگی دوزخیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لباسهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱: لِباسُهُم&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پوشاک آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَرابِيلُهُم مِن قَطِرانٍ وَ تَغشىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجُوهَهُمُ النَّارُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: ۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از قَطران است و آتش، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (سَرابِيـلُهُم مِن قَطِرانٍ) -: هُوَ الصُّفرُ الحارُّ الذائِبُ، يَقولُ: انتَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَرُّهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انتهى الأمر: بلغ نهايته، و هي أقصى ما يمكن أن يبلغه (مجمع البحرين: ج۳ ص۱۸۴۲ «نهي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقولُ اللهُ: (وَ تَغشىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجُوهَهُمُ النَّارُ) سَربَلوا ذٰلِكَ الصُّفرَ فَتَغشَىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجوهَهُمُ النّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۳۷۲ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۸۸ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از قطران است) -: آن (قَطران)، مسِ داغِ ذوب شده است كه به نهايت درجۀ داغى رسيده است. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و آتش، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد). آن مس را بر تن پوشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آتش[آن]، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طعامهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲: طَعامُهُم&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوراک آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هَل أَتاكَ حَدِيثُ الغاشِيَةِ* وُجُوهٌ يَومَئِذٍ خاشِعَةٌ* عامِلَةٌ ناصِبَةٌ* تَصلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناراً حامِيَةً* تُسقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن عَينٍ آنِيَةٍ* لَيسَ لَهُم طَعامٌ إِلَّا مِن ضَرِيعٍ* لا يُسمِنُ وَ لا يُغنِي مِن جُوعٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغاشية: ۱ - ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا خبر «غاشیه» به تو رسیده است؟ * در آن روز، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى زبون&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند * که تلاش کرده و رنج برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. * [ناچار] در آتشى سوزان در می‌آیند. * از چشمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داغ نوشانیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. * خوراکى جز خار خشک ندارند که نه فربه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و نه گرسنگى را باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلَيسَ لَهُ اليَومَ هاهُنا حَمِيمٌ* وَ لا طَعامٌ إِلَّا مِن غِسلِينٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاقّة: ۳۵ - ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(در آن روز، آن جا، برایش دوستى صمیمى نیست* و غذایى جز چرکابه نیست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ* طَعامُ الأَثِيمِ* كَالمُهلِ يَغلِي فِي البُطُونِ* كَغَليِ الحَمِيمِ* خُذُوهُ فَاعتِلُوهُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَواءِ الجَحِيمِ* ثُمَّ صُبُّوا فَوقَ رَأسِهِ مِن عَـذابِ الحَمِيمِ* ذُق إِنَّكَ أَنتَ العَزِيزُ الكَرِيمُ* أَنَّ هذا ما كُنتُم بِهِ تَمتَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّخان: ۴۳ - ۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(درخت زقّوم * خوراک گناه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشه است * چون مس گداخته، در شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گدازد * همانند جوشش آب جوشان. * او را بگیرید و به میان آتش افروخته‌اش کشانید. * آن گاه، از عذاب آب جوشان بر سرش فرو ریزید. * [به او بگویید:] بچش که تو همان ارجمند بزرگوارى! * این است همان چیزى که در بارۀ آن تردید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ * لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ * فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ * فَشَارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ * فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ * هَذَا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواقعة: ۵۱ - ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سپس شما - اى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداز - * قطعاً از درختى از زقّوم خواهید خورد * و از آن، شکم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را خواهید آکند * و روى آن از آب جوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشید * مانند نوشیدن اُشتران تشنه. * این است پذیرایى آنان در روز جزا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ لَدَينا أَنكالًا وَ جَحِيماً* وَ طَعاماً ذا غُصَّةٍ وَ عَذاباً أَلِيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزّمّل: ۱۲ - ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(در حقیقت، پیش ما زنجیرها و آتش افروخته است * و غذایى گلوگیر و عذابى پردرد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: الضَّريعُ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ يَكونُ فِي النّارِ شِبهُ الشَّوكِ، أَمَرُّ مِنَ الصَّبِرِ، أَنتَنُ مِنَ الجيفَةِ، و أَشَدُّ حَرّاً مِنَ النّارِ، سَمّاهُ اللهُ الضَّريعَ. إِذا طَعِمَهُ صاحِبُهُ لا يَدخُلُ البَطنَ وَ لا يَرتَفِعُ إِلَی الفَمِ، فَيَبقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ ذٰلِكَ، وَ لا يُغني مِن جوعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج۲ ص۴۳۴ ح۳9۰۵ عن ابن عبّاس، تفسير القرطبي: ج۲۰ ص۳۰ و ليس فيه ذيله من «إذا طعمه صاحبه...»؛ مجمع البيان: ج۱۰ ص۷۲۶ عن ابن عبّاس و ليس فيه ذيله من «إذا طعمه صاحبه...»، بحار الأنوار: ج۷ ص۱۶9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: ضريع،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خارِ سُم یا شبرق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چيزى است در آتش، كه شبيه خار است و از صبر زرد، تلخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و از مردار، متعفّن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و از آتش، داغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. خداوند، آن را ضريع ناميده است. چيزى است كه هر گاه شخصى آن را بخورد، نه به شكم فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و نه به دهان، بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد؛ بلكه در بين آن دو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و گرسنگى را بر طرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن التّرمذي عن ابنِ عبّاسٍ: إِنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله قَرَأَ هٰذِهِ: (اتَّقُوا اللهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَـمُـوتُنَّ إِلَّا وَ أَنـتُم مُسلِمُونَ)، قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: لَو أَنَّ قَطرَةً مِنَ الزَّقّومِ قُطِرَت في دارِ الدُّنيا لَأَفسَدَت عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِ الدُّنيا مَعايِشَهُم، فَكَيفَ بِمَن يَكونُ طَعامُهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۷۰۶ ح۲۵۸۵، سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۴۴۶ ح۴۳۲۵، مسند ابن حنبل: ج۱ ص۶۴۴ ح۲۷۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمِذى - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله اين آيه را خواند: (از خدا چنان که سزامند پرواست، پروا بدارید و جز مسلمان نمیرید) و فرمود: (اگر قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از زقّوم در دنیا بچکد، زندگىِ مردم دنیا را بر آنان تباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند. پس چگونه است حال کسى که خوراکش زقّوم است؟!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لَو أَنَّ دَلواً صُبَّ مِن غِسلينٍ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِسلين: ما يَسيل من جلود أهل النار؛ كالقَيح و غيره. و قيل: ما انغَسَلَ من لحوم أهل النّار و دمائهم. و قال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكلبي: هو ما أنضجَت النار من لحومهم و سقط أكلوه. و قال الضحّاك: الغِسلينِ و الضريع شجرٌ في النار (لسان العرب: ج۱۱ ص۴9۵ «غسل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مَطلَعِ الشَّمسِ، لَغَلَت مِنهُ جَماجِمُ مَن في مَغرِبِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۳۳ ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۰ ح۲۶۶۱، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۲ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اگر يک سطل از چركاب دوزخيان در مشرق زمين ريخته شود، كاسۀ سر كسانى كه در مغرب زمين هستند، از آن به جوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲7۰ (أشجار جهنّم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۷۱ (درختان دوزخ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شرابهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۳: شَرابُهُم&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نوشیدنی آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُم شَرابٌ مِن حَمِيمٍ وَ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكفُرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که کافر شدند، به سزاى کفرشان، شربتى از آب جوشان و عذابى پردرد خواهند داشت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّعَ أَمعاءَهُم).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آبى جوشان نوشانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و روده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را از هم فرو می‌پاشد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ استَفتَحُوا وَ خابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ* مِن وَرائِهِ جَهَنَّمُ وَ يُسقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن ماءٍ صَدِيدٍ* يَتَجَرَّعُهُ وَ لا يَكادُ يُسِيغُهُ وَ يَأتِيهِ المَوتُ مِن كُلِّ مَكانٍ وَ ما هُوَ بِمَيِّتٍ وَ مِن وَرائِهِ عَذابٌ غَلِيظٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: ۱۵ - ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [پیامبران از خدا] گشایش خواستند و [سرانجام] هر زورگوى لجوجى نومید شد. * دوزخ پیش روى اوست و به او آبى از خونِ آمیخته به چرک نوشانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.‌* آن را جرعه جرعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشد و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را فرو بَـرَد و مرگ از هر سویى به جانبش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد و عذاب سخت به دنبال دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمَّا إِن كانَ مِنَ المُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ* فَنُزُلٌ مِن حَمِيمٍ* وَ تَصلِيَةُ جَحِيمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواقعة: 9۲ - 9۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و امّا اگر از دروغزنان گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه باشد * پس با آبى جوشان پذیرایى خواهد شد * و [با] افتادن در آتش افروخته).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الأنعام: 7۰، الكهف: ۱9، الصّافّات: ۶7، ص: ۵۶ - ۵7، الواقعة: ۴۲ و ۵۴ - ۵۵، النّبأ: ۲۱ – ۲۵، الغاشية: ۴ - ۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: انعام: آیۀ ۷۰، کهف: آیۀ ۱۹، صافّات: آیۀ ۶۷، ص: آیۀ ۵۶ - ۵۷، واقعه: آیۀ ۴۲و ۵۴ - ۵۵، نبأ: آیۀ ۲۱ - ۲۵، غاشیه: آیۀ ۴ - ۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يُسقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن ماءٍ صَدِيدٍ * يَتَجَرَّعُهُ) -: يُقَرَّبُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ فَيَكرَهُهُ، فَإِذا أُدنِيَ مِنهُ شَوىٰ وَجهَهُ وَ وَقَعَت فَروَةُ رَأسِهِ، فَإِذا شَرِبَهُ قَطَّعَ أَمعاءَهُ حَتّىٰ تَخرُجَ مِن دُبُرِهِ، يَقولُ اللهُ: (وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّعَ أَمعاءَهُم)، وَ يَقولُ: (وَ إِن يَستَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالمُهلِ يَشوِي الوُجُوهَ بِئسَ الشَّرابُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۷۰۵ ح۲۵۸۳ عن أبي أُمامة؛ التبيان في تفسير القرآن: ج۶ ص۲۸۴، مجمع البيان: ج۶ ص۴۷۴، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (و به او آبى از خونِ آميخته به چرک نوشانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. * آن را جرعه جرعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشد) -: [آن نوشيدنى،] نزديک دهانش برده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و او آن را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. چون به نزديكش برده شد، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بريان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و پوست سرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد، و همين كه آن را نوشيد، روده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را از هم فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاشد، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه از مخرجش بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و آبى جوشان نوشانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و روده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را از هم فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاشد) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و اگر فريادرسى جويند، با آبى چون مسِ گداخته يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند كه چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بريان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. چه بد نوشيدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِنَّ الحَميمَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَمِيمْ: الماء الحارّ الشديد الحرارة يُسقی منه أهل النار، أو يُصبّ على أبدانهم (مجمع البحرين: ج۱ ص۴۶۰ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيُصَبُّ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُؤوسِهِم، فَيَنفُذُ الحَميمُ حَتّىٰ يَخلُصَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَوفِهِ، فَيَسلِتَ ما في جَوفِهِ حَتّىٰ يَمرُقَ مِن قَدَمَيهِ وَ هُوَ الصَّهرُ، ثُمَّ يُعادُ كَما كانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۷۰۵ ح۲۵۸۲ عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۳۰9 ح۸۸۷۳ و فيه إلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قدميه»، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۴۲۰ ح۳۴۵۸ و فيهما «الجمجمة» بدل «الحميم» فی الموضع الأخیر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جوشاب بر سر آنان ريخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن جوشاب در سرشان فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود تا به شكمشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و آنچه را درون آن است، ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از پاهايش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود - و اين، همان «صَهَر (موادّ مذاب)» است - و دوباره از نو آغاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: لَعَنَ اللهُ الخَمرَ وَ غارِسَها وَ عاصِرَها وَ شارِبَها... مَن شَرِبَها لَم يَقبَلِ اللهُ لَهُ صَلاةً أَربَعينَ يَوماً، فَإِن ماتَ وَ في بَطنِهِ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ مِن ذٰلِكَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّٰهِ عزّ و جلّ أَن يَسقِيَهُ مِن طينَةِ خَبالٍ؛ وَ هِيَ صَديدُ أَهلِ النّارِ وَ ما يَخرُجُ مِن فُروجِ الزُّناةِ، فَيَجتَمِعُ ذٰلِكَ في قُدورِ جَهَنَّمَ فَيَشرَبُهُ أَهلُ النّارِ، فَيُصهَرُ بِهِ ما في بُطونِهِم وَ الجُلودُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۸ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۱ ح۷۰۷، مجمع البيان: ج۶ ص۴۷۴ نحوه و كلّها عن الحسين بن زيد عن الإمام الصّادق عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۷9 ص۱۲۶ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خدا لعنت كند شراب را و كِشت كنندۀ [درخت] آن را و افشرندۀ آن را و نوشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را...! كسى كه آن را بنوشد، خداوند تا چهل روز نمازش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و اگر بميرد و قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آن در شكمش باشد، بر خداوند است كه از «طينت خبال» به او بنوشاند و آن، زردابۀ بدن دوزخيان و چركابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه از فرج زنان زناكار، خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اينها در ديگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اهل آتش آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشند و معده و روده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها و پوستشان را ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن أَبي موسى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأشعري: قالَ رسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: ثَلاثَةٌ لا يَدخُلونَ الجَنَّةَ: مُدمِنُ خَمرٍ، وَ مُدمِنُ سِحرٍ، وَ قاطِعُ رَحِمٍ. وَ مَن ماتَ مُدمِنَ خَمرٍ سَقاهُ اللهُ عزّ و جلّ مِن نَهرِ الغُوطَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: وَ ما نَهرُ الغُوطَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلی الله علیه و آله: نَهرٌ يَجري مِن فُروجِ المومِساتِ، يُؤذي أَهلَ النّارِ ريحُهُنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۷9 ح۲۴۳، معاني الأخبار: ص۳۳۰ ح۱، بحار الأنوار: ج۷9 ص۱۲9 ح۱۵؛ مسند ابن حنبل: ج۷ ص۱۳9 ح۱9۵۸۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از ابو موسى اشعرى -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «سه كس به بهشت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند: باده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسار، جادوگر و بُرندۀ پيوند خويشاوندى. كسى كه باده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسار بميرد، خداوند از نهر غوطه به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشاند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: نهر غوطه چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نهرى است كه از چركابۀ فرج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زنان روسپى جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بوى آن، دوزخيان را آزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مكانهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۴: مَكانُهُم&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جایگاه آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصرِف عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ أَنَّ عَذابَها كانَ غَراماً* إِنَّها ساءَت مُستَقَرًّا وَ مُقاماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۶۵ -۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! عذاب دوزخ را از ما باز گردان، که عذابش دائمى است. * در حقیقت، آن، بد قرارگاه و جایگاهى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذا أُلقُوا مِنها مَكاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ دَعَوا هُنالِكَ ثُبُوراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون آنان را به زنجیر کشیده در تنگنایى از آن بیندازند، آن جاست که مرگ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰهِ صلی الله علیه و آله - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ إِذا أُلقُوا مِنها مَكاناً ضَيِّقاً) -: وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! إنَّهُم يُستَكرَهونَ فِي النّارِ كَما يُستَكرَهُ الوَتَدُ فِي الحائِطِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الفخر الرازي: ج۲۴ ص۵۶؛ مجمع البيان: ج۷ ص۲۵۷، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (و چون آنان را در تنگنایى بیندازند) -: سوگند به آن كه جانم در دست اوست، آنان را به زور در آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكنند، چنان كه ميخ را به زور در ديوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص278 (زفير جهنّم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۷۹ (خروش دوزخ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قرينهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۵: قَرينُهُم&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همبند آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن يَعشُ عَن ذِكرِ الرَّحمنِ نُقَيِّض لَهُ شَيطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ* وَ إِنَّهُم لَيَصُدُّونَهُم عَنِ السَّبِيلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ يَحسَبُونَ أَنَّهُم مُهتَدُونَ* حَتّیٰ إِذا جاءَنا قالَ يا لَيتَ بَينِي وَ بَينَكَ بُعدَ المَشرِقَينِ فَبِئسَ القَرِينُ* وَ لَن يَنفَعَكُمُ اليَومَ إِذ ظَلَمتُم أَنَّكُم فِي العَذابِ مُشتَرِكُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۳۶ - ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هر که از یاد خداى مهربان دل بگرداند، شیطانى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گماریم تا همبندى براى وى باشد * و مسلّماً آنها ایشان را از راه باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند که راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافتگان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند‌* تا آن گاه که او [با همبندش] به حضور ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، [خطاب به شیطان] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «اى کاش میان من و تو، فاصلۀ خاور تا باختر بود، که چه بد همبندى هستى!» * و امروز هرگز [پشیمانى] براى شما سود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد؛ چون ستم کردید. در حقیقت، شما در عذاب، مشترک خواهید بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَلقِيا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ* مَنَّاعٍ لِلخَيرِ مُعتَدٍ مُرِيبٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللهِ إِلهاً آخَرَ فَأَلقِياهُ فِي العَذابِ الشَّدِيدِ* قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطغَيتُهُ وَ لٰكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ* قالَ لا تَختَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَد قَدَّمتُ إِلَيكُم بِالوَعِيدِ* ما يُبَدَّلُ القَولُ لَدَيَّ وَ ما أَنَا بِظَلَّامٍ لِلعَبِيدِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ق: ۲۴ - ۲9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([به آن دو فرشته خطاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:] هر کافر سرسختى را در دوزخ فرو افکنید * هر باز دارنده از خیرى [و] هر متجاوز شکّاکى را * که با خداوند، معبودی دیگر قرار داد. او را در عذاب شدید فرو افکنید. * [شیطانِ] همبندش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: پروردگارا! من او را به عصیان وا نداشتم؛ بلکه خودش در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهىِ دور و درازى بود. * [خدا] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «در پیشگاه من، با یکدیگر مستیزید که از پیش، به شما هشدار داده بودم. * پیش من، حکم، دگرگون نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و من به بندگانم ستمکار نیستم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: مَن خَفَّ لِسُلطانٍ جائرٍ في حاجَةٍ، كانَ قَرينَهُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۱ ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۱، عوالي اللآلي: ج۱ ص۳۶۵ ح۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص۳۶۰ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس براى فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رواى ستمگرى در كارى بشتابد، همبند او در آتش خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أَ فَرَأَيتُم جَزَعَ أَحَدِكُم مِنَ الشَّوكَةِ تُصيبُهُ، وَ العَثرَةِ تُدميهِ، وَ الرَّمضاءِ تُحرِقُهُ؟ فَكَيفَ إِذا كانَ بَينَ طابِقَينِ مِن نارٍ، ضَجيعَ حَجَرٍ، وَ قَرينَ شَيطانٍ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۸۳، الدروع الواقية: ص۲۷۱، تنبيه الخواطر: ج۱ ص۶۷، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۶ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آيا ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه هر يک از شما وقتى خارى به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَد، يا پايش به جايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و خونى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، يا داغى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزاندش، چگونه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟ حال، چگونه خواهد بود آن گاه كه در ميان دو طبقه از آتش و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستر سنگى و همبند شيطانى باشد؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: في رِوايَةِ أَبي الجارودِ عَن أَبي جَعفَرٍ [الباقِرِ] علیه‌السلام في قَولِهِ: (وَ إِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَت)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التكوير: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: أَمّا أَهلُ الجَنَّةِ فَزُوِّجُوا الخَيراتِ الحِسانِ، وَ أَمّا أَهلُ النّارِ فَمَعَ كُلِّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنسانٍ مِنهُم شَيطانٌ. يَعني قُرِنَت نُفوسُ الكافِرينَ وَ المُنافِقينَ بِالشَّياطينِ فَهُم قُرَناؤُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۴۰۷، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۱۳ ح۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - به نقل از ابو الجارود، از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ اين سخن خداوند: (و آن گاه که جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها جفت گردانیده شوند) -: بهشتيان با زنان نكوخوى زيبا، جفت گردانيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، و دوزخيان، با هر نفرشان يک اهريمن همبند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ يعنى جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كافران و منافقان، با اهريمنان به يک بند، بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس، آنها همبند آنان‌&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳9۲ (الرّكون إلى الظّالم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۹۳ (گرایش به ستمگر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حياتهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۶: حَياتُهُم&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زندگی آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرىٰ * سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشىٰ * وَيَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى * الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرىٰ * ثُمَّ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيَا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعلى: 9 - ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس پند ده، اگر پند سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد. * آن کس که بترسد، به زودى عبرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد * و نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت، خود را از آن، دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد؛ * همان کس که در آتش بزرگ در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید. * سپس نه در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد و نه زندگانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّهُ مَن يَأتِ رَبَّهُ مُجرِماً فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لا يَمُوتُ فِيها وَ لا يَحْيَا&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر که به نزد پروردگارش گنهکار رود، دوزخ براى اوست که نه در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد و نه زندگانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مِن وَرائِهِ جَهَنَّمُ وَ يُسقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن ماءٍ صَدِيدٍ* يَتَجَرَّعُهُ وَ لا يَكادُ يُسِيغُهُ وَ يَأتِيهِ المَوتُ مِن كُلِّ مَكانٍ وَ ما هُوَ بِمَيِّتٍ وَ مِن وَرائِهِ عَذابٌ غَلِيظٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: ۱۶ - ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([آن کس که] دوزخ پیش روى اوست و به او از آبى آمیخته به خون و چرک نوشانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود * آن را جرعه جرعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشد و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را فرو بَرَد و مرگ از هر طرف به سویش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد و عذابى سنگین به دنبال دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إِنَّ أَهلَ النّارِ لَمّا غَلَى الزَّقّومُ وَ الضَّريعُ في بُطونِهِم كَغَليِ الحَميمِ، سَأَلُوا الشَّرابَ، فَأُتُوا بِشَرابٍ غَسّاقٍ وَ صَديدٍ (يَتَجَرَّعُهُ وَ لا يَكادُ يُسِيغُهُ وَ يَأتِيهِ المَوتُ مِن كُلِّ مَكانٍ وَ ما هُوَ بِمَيِّتٍ وَ مِن وَرائِهِ عَذابٌ غَلِيظٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ حَميمٌ تَغلي بِهِ جَهَنَّمُ مُنذُ خُلِقَت (كَالمُهلِ يَشوِي الوُجُوهَ بِئسَ الشَّرابُ وَ ساءَت مُرتَفَقاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۲9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص۴۰۴ ح۲۲۶۴ عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن أَبیه عن جده علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۲ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دوزخيان، چون زقّوم و خارِ خشک، در شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مانند آب جوش، به غلغل آمد، آب درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. پس نوشيدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از زردآب و چركاب برايشان آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه ([هر یک از آنان] آن را جرعه جرعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشد؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را فرو ببرد. مرگ از هر طرف به سویش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد و عذابى سخت به دنبال دارد) و نيز آبى جوشان كه از زمانى كه دوزخ آفريده شده است، (همچنان در آن جا همانند مسِ گداخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوشد و چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بریان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. چه بد نوشیدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است آن، و چه بد رامشگاهى است!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تنوع-العذاب-فی-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / 7: تَنَوُّعُ العَذابِ فی جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۷&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گوناگونی عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِمام عليّ علیه‌السلام: أَنَّ أَروَاحَ القَدَرِيَّةِ يُعرَضُونَ عَلَى النَّارِ غُدُوّاً وَ عَشِيّاً حَتَّی تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِذَا قَامَتِ السَّاعَةُ عُذِّبُوا مَعَ أَهلِ النَّارِ بِأَلوَانِ العَذَابِ،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقُولُونَ: يَا رَبَّنَا، عَذَّبتَنَا خَاصَّةً وَ تُعَذِّبُنَا عَامَّةً؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَرُدُّ عَلَيهِم: (ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ خَلَقناهُ بِقَدَرٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمر: ۴۸ - ۴9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الاعمال: ص۲۱۲&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ارواح قَدَريّه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصطلاح «قدریّه» گاهی به کسانی گفته می‌شود که قدرت بندگان را مستقل می‌دانند، به گونه‌ای که خداوند هیچ دخالتی در آن ندارد، مانند اکثر معتزله؛ و گاهی به کسانی گفته می‌شود که به عکس، جبرگرایند و هیچ قدرتی برای بندگان قائل نیستند، مانند اشاعره. در روایات ما، «قدریّه» بیشتر به معنای اول به کار رفته است (ر.ک: مرآة العقول: ج۲۵ ص۱۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح و شام بر آتش عرضه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا زمانى كه قيامت بر پا شود. پس از برپايى قيامت، همراه دوزخيان با انواع عذاب‌ها مجازات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. در اين هنگام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما را به طور مخصوصى عذاب نمودى و اكنون نيز با ساير دوزخيان عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به آنان پاسخ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: (طعم سَقَر را بچشيد * همانا هر چيزى را با اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى آفريديم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: فَاحذَروا نَاراً قَعرُها بَعيدٌ، وَ حَرُّها شَديدٌ، وَ عَذَابُها جَديدٌ، دارٌ لَيسَ فيهَا رَحمَةٌ، وَ لَا تُسمَعُ فيها دَعوَةٌ، وَ لا تُفَرَّجُ فيها كُربَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۲۷، الأمالي للمفيد: ص۲۶۰ ح۳، الأمالي للطوسي: ص۲9 ح۳۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۲۴ ح۱۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بترسيد از آتشى كه ژرفايش ناپيدا، گرمايش سخت و عذابش تازه است! سرايى است كه در آن، هيچ رحمى نيست، هيچ دعا و فريادى شنيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هيچ اندوهى گشاده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فی وَصفِ عَذابِ المُجرِمینَ فی النّار -: العَذابُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبَداً شَديدٌ، وَ العِقابُ أَبَداً جَديدٌ، لَا الدّارُ زائِلَةٌ فَتَفنىٰ، وَ لا آجالُ القَومِ تُقضىٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۲۸9، بحار الأنوار: ج۸ ص۲9۲ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بارۀ چگونگی کیفر مجرمان در آتش -: عذاب، ابدى و سخت است و كيفر، هميشگى و تازه. نه خانه از بين رفتنى است كه نابود شود و نه عمر دوزخيان به&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرآمدنى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - لِعَمرِو بنِ ثابِتٍ -: إِنَّ أَهلَ النّارِ يَتَعاوَونَ فيها كَما يَتَعاوَى الكِلابُ وَ الذِّئابُ مِمّا يَلقَونَ مِن أَلَمِ العَذابِ، ما ظَنُّكَ يا عَمرُو بِقَومٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لا يُقضى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّفُ عَنهُم مِن عَذابِها)، عِطاشٍ فيها جِياعٍ، كَليلَةٍ أَبصارُهُم، صُمٍّ بُكمٍ عُميٍ، مُسوَدَّةٍ وُجوهُهُم، خاسِئينَ فيها نادِمينَ، مَغضوبٍ عَلَيهِم فَلا يُرحَمونَ، وَ مِنَ العَذابِ لا يُخَفَّفُ عَنهُم، وَ فِي النّارِ يُسجَرونَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُسجَرُون: أي يُقذفون فيها و يوقد عليهم (مجمع البحرين: ج۲ ص۸۲۰ «سجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ مِنَ الحَميمِ يَشرَبونَ، وَ مِنَ الزَّقّومِ يَأكُلونَ، وَ بِكَلاليبِ النّارِ يُخطَمونَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِطَام: هو الحَبْل الذي يُقاد به البعير (النهاية: ج۲ ص۵۱ «خطم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ بِالمَقامِعِ يُضرَبونَ، وَ المَلائِكَةُ الغِلاظُ الشِّدادُ لا يَرحَمونَ، فَهُم فِي النّارِ يُسحَبونَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجوهِهِم، وَ مَعَ الشَّياطينِ يُقرَنونَ، وَ فِي الأَنكالِ وَ الأَغلالِ يُصفَدونَ، إِن دَعَوْا لَم يُستَجَب لَهُم، وَ إِن سَأَلُوا حاجَةً لَم تُقضَ لَهُم!! هٰذِهِ حالُ مَن دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۶۵۱ ح۸۸۶ عن عمرو بن ثابت، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۵۷، بحار الأنوار: ج۸&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص۲۸۱ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - خطاب به عمرو بن ثابت -: اهل آتش، از درد عذابى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند، در دوزخ مانند سگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها زوزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند. چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارى - اى عمرو - در بارۀ گروهى كه (نه فرمان مرگشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد تا بمیرند و نه از عذابشان در آتش کاسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود)؟! در آن، تشنه و گرسنه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چشمانشان ناتوان گشته است، كر و لال و كورند، سيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويند، در آن جا مطرود و زبون و پشيمان اند، مورد خشم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هيچ رحمى به آنان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در عذابشان دمى تخفيف داده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ [بلكه] آتش آنان، بى وقفه شعله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد. از آب جوشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشند و از زقّوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند. با چنگک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتشين مهار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با گرز كوفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. فرشتگان دژخيم درشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوى، به آنان رحم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و در آتش، آنان را به رو در افتاده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِشند. با شيطان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به يک بند كشيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و آنان را به كُند و زنجير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند. اگر دعا كنند، دعايشان پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اگر چيزى بخواهند، درخواستشان برآورده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. اين است حال و روز كسى كه وارد آتش دوزخ می‌گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخلود-فی-جهنم-و-الخروج-منها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۸: الخُلودُ فی جَهَنَّمَ و الخُروجُ مِنها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جاودانگی در دوزخ و بیرون آمدن از آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ لَم يَعلَمُوا أَنَّهُ مَن يُحادِدِ اللهَ وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِداً فيها ذٰلِكَ الخِزيُ العَظيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. التوبة: ۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا ندانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که هر کس با خدا و پیامبر او در افتد، برایش آتش دوزخ است که در آن، جاودانه خواهد بود. این، همان رسوایى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَعَدَ اللهُ المُنافِقينَ وَ المُنافِقاتِ وَ الكُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدينَ فيها هِيَ حَسبُهُم وَ لَعَنَهُمُ اللهُ وَ لَهُم عَذابٌ مُقيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خدا به مردان و زنان منافق و به کافران، آتش دوزخ را وعده داده است. در آن، جاودانه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [و] آن برایشان کافى است، و خدا لعنتشان کرده و براى آنان، عذابى ماندگار است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِن تَعجَب فَعَجَبٌ قَولُهُم أَ إِذا كُنَّا تُراباً أَ إِنَّا لَفي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلقٍ جَديدٍ أُولٰئِكَ الَّذينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِم وَ أُولٰئِكَ الأَغلالُ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَعناقِهِم وَ أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: ۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر تو در شگفت مى‌آیى، شگفت، این سخن آنان است که: آیا آن هنگام که خاک شویم، آفرینشى نو خواهیم داشت؟ اینان کسانى هستند که به پروردگارشان کفر ورزیده‌اند و بر گردن‌هایشان غُل‌هاست و آنان اهل آتش‌ اند و در آن، جاودانه اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن خَفَّت مَوازينُهُ فَأُولٰئِكَ الَّذينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُم في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که کفۀ میزان [اعمال]شان سبک باشد، آنان به خویشتن زیان زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و همیشه در دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ثُمَّ قيلَ لِلَّذينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ الخُلدِ هَل تُجزَونَ إِلَّا بِما كُنتُم تَكسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یونس: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سپس به کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «بچشید عذاب جاویدان را! آیا جز به کیفر آنچه به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردید، جزا داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید؟»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ذٰلِكَ جَزاءُ أَعداءِ اللهِ النَّارُ لَهُم فيها دارُ الخُلدِ جَزاءً بِما كانُوا بِآياتِنا يَجحَدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: ۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آن (آتش)، کیفر دشمنان خداست، که آنها را در آن، خانۀ جاودانه است، به سزاى آن که نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را انکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إلَّا بَلاغاً مِنَ اللهِ وَ رِسالاتِهِ وَ مَن يَعصِ اللهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِدينَ فيها أَبَداً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجن: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([وظیفۀ من نیست] مگر رساندن [توحید و شئون جلال و جمال] از جانب خداوند و [رساندن] رسالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى او و آنان که خدا و فرستادۀ او را نافرمانى کنند، بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید براى آنان آتش دوزخ است که جاودانه در آن ماندگار خواهند بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يُريدُونَ أَن يَخرُجُوا مِنَ النَّارِ وَ ما هُم بِخارِجينَ مِنها وَ لَهُم عَذابٌ مُقيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند که از آتش بیرون آیند، در حالى که از آن، بیرون آمدنى نیستند و برایشان عذابى پایدار خواهد بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَومَ يَحشُرُهُم جَميعاً يا مَعشَرَ الجِنِّ قَدِ استَكثَرتُم مِنَ الإِنسِ وَ قالَ أَولِياؤُهُم مِنَ الإِنسِ رَبَّنَا استَمتَعَ بَعضُنا بِبَعضٍ وَ بَلَغنا أَجَلَنَا الَّذي أَجَّلتَ لَنا قالَ النَّارُ مَثواكُم خالِدينَ فيها إِلَّا ما شاءَ اللهُ أَنَّ رَبَّكَ حَكيمٌ عَليمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [یاد کن] روزى را که همۀ آنان را گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد [و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید:] «اى گروه جنّیان! از آدمیان، [پیروانِ] فراوان یافتید» و هواخواهان آنها از [نوع] انسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! برخى از ما از برخى دیگر بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى کرد و به پایانى که براى ما معیّن کردى، رسیدیم. [خدا] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «جایگاه شما آتش است. در آن، ماندگار خواهید بود، مگر این که خدا بخواهد». آرى، پروردگار تو حکیم و داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَأَمَّا الَّذينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُم فيها زَفيرٌ وَ شَهيقٌ * خالِدينَ فيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الأَرضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ أَنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِما يُريدُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۰۶ ـ ۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(امّا کسانى که تیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در آتش، فریاد و ناله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارند. * تا آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین برجاست، در آن، ماندگار خواهند بود، مگر آنچه پروردگارت بخواهد؛ زیرا پروردگار تو، همان کند که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۳9، ۸۱، ۱۸۲، ۲۱7، ۲۵7، ۲7۵، آل عمران: ۸۸، ۱۱۶ النساء: ۱۴، 9۳، ۱۶9، المائده:۸۰، الأنعام: ۱۲۸، الأعراف: ۳۶، التوبة: ۱7، ۶۳، ۶۸، یونس: ۲7، الرعد: ۵، النحل: ۲9، الأنبیاء: 99، المؤمنون: ۱۰۳، الفرقان: ۶9، السّجدة: ۱۴، الأحزاب: ۶۵، الزمر: 7۲، غافر:۸۶، الزخرف:7۴، محمد: ۱۵، المجادله: ۱7، الحشر: ۱7، التغابن: ۱۰، البیّنه: ۶.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۳۹، ۸۱، ۱۸۲، ۲۱۷، ۲۵۷، ۲۷۵، آل عمران: آیۀ ۸۸، ۱۱۶، نساء: آیۀ ۱۴، ۹۳، ۱۶۹، مائده: آیۀ ۸۰، انعام: آیهٔ ۱۲۸، اعراف: آیۀ ۳۶، توبه: آیۀ ۱۷، ۶۳، ۶۸، یونس: آیۀ ۲۷، رعد: آیۀ ۵، نحل: آیۀ ۲۹، انبیا: آیۀ ۹۹، مومنون: آیۀ ۱۰۳، فرقان: آیۀ ۶۹، سجده: آیۀ ۱۴، احزاب: آیۀ ۶۵، زمر: آیۀ ۷۲، غافر: آیۀ ۸۶، زخرف: آیۀ ۷۴، محمد: آیۀ ۱۵، مجادله: آیۀ ۱۷، حشر: آیۀ ۱۷، تغابن: آیۀ ۱۰، بینه: آیۀ۶.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أَبي هاشم عن الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّما خُلِّدَ أَهلُ النّارِ فِي النّارِ لِأَنَّ نِيَّاتِهِم كانَت فِي الدُّنيا أَن لَو خُلِّدوا فِيها أَن يَعصُوا اللهَ أَبَداً، وَ إِنَّمَا خُلِّدَ أَهلُ الجَنَّةِ فِي الجَنَّةِ لِأَنَّ نِيّاتِـهِم كانَت فِي الدُّنيا أَن لَو بَقُوا فيها أَن يُطيعُوا اللهَ أَبَداً؛ فَبِالنِّيّاتِ خُلِّدَ هٰؤُلاءِ وَ هٰؤُلَاءِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا قَولَهُ تَعَالَىٰ (قُل كُلٌّ يَعمَلُ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاكِلَتِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: ۸۴. و كأَنّ الاستشهاد بالآية مبنيّ على أَنّ المدار في الأعمال على النيّة التابعة للحالة التي اتّصفت النفس بها من العقائد و الأَخلاق الحسنة و السيّئة، فإذا كانت النفس على العقائد الثابتة و الأَخلاق الحسنة الراسخة التي لا يتخلّف عنها الأعمال الصالحة الكاملة لو بقي في الدنيا أَبداً فبتلك الشاكلة و الحالة استحقّ الخلود في الجنّة، و إِن كانت النفس على خلاف ذلك استحقّ الخلود في النار (هامش الکافي).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قَالَ: عَلىٰ نِيَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۸۵ ح۵، علل الشرائع: ص۵۲۳ ح۱، المحاسن: ج۲ ص۵۶ ح۱۱۶۵، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۴۷ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو هاشم -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «دوزخيان از آن رو در دوزخ، جاويدان اند كه در دنيا نيّتشان آن بود كه اگر در دنيا جاويدان بمانند، تا ابد، خدا را نافرمانى كنند و بهشتيان نيز از آن رو در بهشت، جاويدان اند كه در دنيا نيّتشان آن بود كه اگر در دنيا جاويدان بمانند، تا ابد، خدا را فرمان برند. پس به سبب نيّت‌هاست كه آنان و اينان جاويدان اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس اين سخن خداى متعال را تلاوت نمود: (بگو: هر کس بر حسب شاکلۀ خویش عمل مى‌کند) و فرمود: «يعنى بر حسب نيّت خويش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يخلد-في-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۸ - ۱: مَن يُخَلَّدُ فِي جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۸ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آن که در دوزخ جاودانه می‌ماند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِن أَهلِ الكِتابِ وَ المُشرِكِينَ فِي نارِ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أُولٰئِكَ هُم شَرُّ البَرِيَّةِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيّنة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى از اهل کتاب که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و [نیز] مشرکان، در آتش دوزخ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [و] در آن، جاویدان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اینان، بدترین آفریدگان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن يَعصِ اللهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجنّ: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسى که از خدا و فرستادۀ او سرپیچى کند، برایش آتش دوزخ است و در آن براى همیشه ماندگار است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَعَدَ اللهُ المُنافِقِينَ وَ المُنافِقاتِ وَ الكُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها هِيَ حَسبُهُم وَ لَعَنَهُمُ اللهُ وَ لَهُم عَذابٌ مُقِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خدا به مردان و زنان منافق و به کافران، آتش دوزخ را وعده داده است. در آن، جاودانه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [و] آن برایشان کافى است، و خدا لعنتشان کرده و براى آنان، عذابى ماندگار است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ استَكبَرُوا عَنها أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که آیات ما را دروغ شمردند و از [پذیرش] آنها سر باز زدند، آنان اهل آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن، جاودانه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ استَكبَرُوا عَنها لا تُفَتَّحُ لَهُم أَبوابُ السَّماءِ وَ لا يَدخُلُونَ الجَنَّةَحتَّیٰ يَلِجَ الجَمَلُ فِي سَمِّ الخِياطِ وَ كَذٰلِكَ نَجزِي المُجرِمِينَ* لَهُم مِن جَهَنَّمَ مِهادٌ وَ مِن فَوقِهِم غَواش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ كَذٰلِكَ نَجزِي الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۴۰ - ۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که آیات ما را دروغ شمردند و در [پذیرش] آنها تکبّر ورزیدند، درهاى آسمان برایشان گشوده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به بهشت در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند، مگر آن که طناب در سوراخ سوزن داخل شود و بدین سان، مجرمان را سزا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم. * براى آنان از دوزخ، بسترى و از بالایشان پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و این گونه ستمگران را سزا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ المُجرِمِينَ فِي عَذابِ جَهَنَّمَ خالِدُونَ* لا يُفَتَّرُ عَنهُم وَ هُم فِيهِ مُبلِسُونَ* وَ ما ظَلَمناهُم وَ لٰكِن كانُوا هُمُ الظَّالِمِينَ* وَ نادَوا يا مالِكُ لِيَقضِ عَلَينا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُم ماكِثُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۷۴ - ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مجرمان در عذاب دوزخ، جاودانه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. * [عذاب] از آنان سبُک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنان در آن، نومیدند * و ما به آنان ستم نکردیم؛ بلکه خود ستمکارند * و ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که: «اى مالک! [بگو:] پروردگارت جان ما را بستاند!». پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: شما ماندگارید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ لَم يَعلَمُوا أَنَّهُ مَن يُحادِدِ اللهَ وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِداً فِيها ذٰلِكَ الخِزيُ العَظِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا ندانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که هر کس با خدا و پیامبر او در افتد، برایش آتش دوزخ است که در آن، جاودانه خواهد بود. این، همان رسوایى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَمَثَلِ الشَّيطانِ إِذ قالَ لِلإِنسانِ اكفُر فَلَمَّا كَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ مِنكَ إِنِّي أَخافُ اللهَ رَبَّ العالَمِينَ* فَكانَ عاقِبَتَهُما أَنَّهُما فِي النَّارِ خالِدَينِ فِيها وَ ذٰلِكَ جَزاءُ الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۱۶ - ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همچون حکایت شیطان، که به انسان گفت: «کافر شو» و چون وى کافر شد، گفت: «من از تو بیزارم؛ زیرا من از خدا، پروردگار جهانیان، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم» و فرجام هر دوشان، آن است که هر دو در آتش، جاویدان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند و سزاى ستمکاران، این است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أَمّا أَهلُ المَعصِيَةِ فَخُلِّدوا فِي النّارِ، وَ أُوثِقَ مِنهُمُ الأَقدامُ، وَ غُلَّ مِنهُمُ الأَيدي إِلَى الأَعناقِ، وَ أُلبِسَ أَجسادُهُم سَرابيلَ القَطِرانِ، وَ قُطِّعَت لَهُم مُقَطَّعاتٌ مِنَ النّارِ. هُم في عَذَابٍ قَدِ اشتَدَّ حَرُّهُ، وَ نارٌ قَد أُطبِقَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِها، فَلا يُفَتَّحُ عَنهُم أَبَداً، وَ لا يُدخَلُ عَلَيهِم ريحٌ أَبَداً، وَ لا يَنقَضي مِنهُمُ الغَمُّ أَبَداً، وَ العَذابُ أَبَداً شَديدٌ، وَ العِقابُ أَبَداً جَديدٌ، لَا الدّارُ زائِلَةً فَتَفنىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا آجالُ القَومِ تُقضىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۲۸9، بحار الأنوار: ج۸ ص۲9۲ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: معصيتكاران براى هميشه در آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند. پاهاى آنان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را به گردن در غُل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و پيراهن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى قطران (مادّه‌ای قیر مانند، گداخته و بدبو) بر تن آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانند و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آتش برايشان بريده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. آنان در عذابى هستند كه بسيار داغ است و در آتشى جاى دارند كه بر اهل خود، فرو بسته است و هرگز از هم باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هيچ گاه بادى بر آنان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزد و تا ابد، اندوهشان بر طرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و عذاب، ابدى و سخت است و كيفر، هميشگى و تازه. نه خانه از بين رفتنى است كه نابود شود و نه عمر دوزخيان به&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرآمدنى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ المَعروفِ بِدُعاءِ كُمَيلٍ -: فَبِاليَقينِ أَقطَعُ لَو لا ما حَكَمتَ بِهِ مِن تَعذيبِ جاحِديكَ، وَ قَضَيتَ بِهِ مِن إِخلادِ مُعانِديكَ، لَجَعَلتَ النّارَ كُلَّها بَرداً وَ سَلاماً، وَ ما كانَ لِأَحَدٍ فيها مَقَرّاً وَ لا مُقاماً، لٰكِنَّكَ تَقَدَّسَت أَسماؤُكَ أَقسَمتَ أَن تَملَأَها مِنَ الكافِرينَ، مِنَ الجِنَّةِ وَ النّاسِ أَجمَعينَ، وَ أَن تُخَلِّدَ فيهَا المُعانِدينَ، وَ أَنتَ جَلَّ ثَناؤُكَ قُلتَ مُبتَدِئاً، وَ تَطَوَّلتَ بِالإِنعامِ مُتَكَرِّماً: (أَ فَمَن كانَ مُؤمِناً كَمَن كانَ فاسِقاً لا يَستَوُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۴۸ ح9۱۰ عن كميل، المصباح للكفعمي: ص۷۴۲، البلد الأمين: ص۱9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دعاى معروف به دعاى كميل -: يقين دارم كه اگر نبود كه حكم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تا منكِرانِ تو عذاب شوند و عنادورزان با تو، [در آتش] جاودانه بمانند، بى گمان، تمام آتش [دوزخ] را سرد و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختى و هيچ كس را در آن، جا و مكانى نبود؛ امّا تو - كه نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت پاک اند -، سوگند ياد كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه آن را از كافرانِ جن و انس، آكنده سازى و عنادورزان را در آن، جاودانه دارى، و تو - كه ثنايت بزرگ است و از سر بخشندگى، بى دريغ، نعمت ارزانى داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى -، خود فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى: (آیا آن که مؤمن است، همانند کسى است که [بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایمان و] نافرمان است؟! یکسان نیستند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ و تَعالیٰ - لا يُدخِلُ النّارَ مُؤمِناً وَ قَد وُعِدَ الجَنَّةَ، وَ لا يُخرِجُ مِنَ النّارِ كافِراً وَ قَد أَوعَدَهُ النّارَ وَ الخُلودَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۰۸ ح9 عن الأعمش، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۱۲۵ ح۱ عن الإمام الرضا علیه‌السلام، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۲۶۷ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص۳۶۲ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالى - مؤمن را كه به او وعدۀ بهشت داده شده است، به آتش در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و كافر را كه به او وعدۀ آتش و جاودانگى در آن داده است، از آتش بيرون نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: لا يُخَلِّدُ اللهُ فِي النّارِ إِلّا أَهلَ الكُفرِ وَ الجُحودِ، وَ أَهلَ الضَّلالِ وَ الشِّركِ. ومَنِ اجتَنَبَ الكَبائِرَ مِنَ المُؤمِنينَ لَم يُسأَل عَنِ الصَّغائِرِ؛ قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: (إِن تَجتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنهَونَ عَنهُ نُكَفِّر عَنكُم سَيِّئاتِكُم وَ نُدخِلكُم مُدخَلًا كَرِيماً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۴۰۷ ح۶ عن محمّد بن أبي عمير، مشكاة الأنوار: ص۵۶۵ ح۱9۰۴، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۵۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: خداوند، جز كافران و منكِران و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان و مشركان را در آتش، جاودانه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و مؤمنانى كه از گناهان بزرگ دورى كنند، در بارۀ گناهان كوچک بازخواست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. خداوند - تبارک و تعالى - فرموده است: (اگر از گناهان بزرگ که از آنها نهى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، دورى کنید، بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما را از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زداییم و شما را در جایگاهى ارجمند در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوریم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الجنّة و النار في الکتاب والسنّة: ص۳۱۵ (خلود أَهل الجنّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بهشت و دوزخ از نگاه قرآن وحدیث: ج۱ ص۵۷۹ (جاودانگی بهشتیان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يخرج-من-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۸ - ۲: مَن يُخرَجُ مِن جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۸ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خارج شوندگان از دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَومَ يَحشُرُهُم جَمِيعاً يا مَعشَرَ الجِنِّ قَدِ استَكثَرتُم مِنَ الإِنسِ وَ قالَ أَولِياؤُهُم مِنَ الإِنسِ رَبَّنَا استَمتَعَ بَعضُنا بِبَعضٍ وَ بَلَغنا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلتَ لَنا قالَ النَّارُ مَثواكُم خالِدِينَ فِيها إِلَّا ما شاءَ اللهُ أَنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [یاد کن] روزى را که همۀ آنان را گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد [و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید:] «اى گروه جنّیان! از آدمیان، [پیروانِ] فراوان یافتید» و هواخواهان آنها از [نوع] انسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! برخى از ما از برخى دیگر بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى کردیم و به پایانى که براى ما معیّن کردى، رسیدیم. [خداوند] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «جایگاه شما آتش است. در آن، ماندگار خواهید بود، مگر آنچه را خدا بخواهد». آرى، پروردگار تو حکیم و داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُم فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ* خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الأَرضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ أَنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۰۶ - ۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(امّا کسانى که تیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در آتش، فریاد و ناله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارند. * تا آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین بر جایند، در آن، ماندگار خواهند بود، مگر آنچه پروردگارت بخواهد؛ زیرا پروردگار تو، همان کند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ جَهَنَّمَ كانَت مِرصاداً* لِلطَّاغِينَ مَآباً* لابِثِينَ فِيها أَحقاباً* لا يَذُوقُونَ فِيها بَرداً وَ لا شَراباً* إِلَّا حَمِيماً وَ غَسَّاقاً* جَزاءً وِفاقاً* إِنَّهُم كانُوا لا يَرجُونَ حِساباً* وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا كِذَّاباً* وَ كُلَّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ أَحصَيناهُ كِتاباً* فَذُوقُوا فَلَن نَزِيدَكُم إِلَّا عَذاباً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النبأ: ۲۱ - ۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آرى، دوزخ، کمینگاهى بوده * [و] براى سرکشان، بازگشتگاهى است * [که] روزگارانى در آن، درنگ کنند. * در آن جا نه خنکى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشند و نه شربتى * جز آب جوشان و چرکابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، * کیفری مناسب [با جُرم آنها]. * آنان بودند که به [روزِ] حساب، امید نداشتند * و آیات ما را سخت تکذیب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند * و حال آن که هر چیزى را بر شمرده، [به صورت] کتابى در آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. * پس بچشید که جز عذاب، هرگز بر شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاییم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لا يَخرُجُ مِنَ النّارِ مَن دَخَلَها حَتّىٰ يَمكُثَ فيها أَحقاباً، وَ الحُقبُ: بِضعٌ وَ سِتّونَ سَنَةً، وَ السَّنَةُ ثَلاثُمِئَةٍ وَ سِتّونَ يَوماً، كُلُّ يَومٍ كَأَلفِ سَنَةٍ مِمّا تَعُدّونَ، فَلا يَتَّكِلَنَّ أَحَدٌ أَن يَخرُجَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۱۰ ص۶۴۳ عن ابن عمر، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۷۶؛ الفردوس: ج۴ ص۳۵۸ ح۷۰۲9 عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: كسى كه وارد آتش گردد، از آن خارج نخواهد شد تا آن كه چندين حُقب را در آن بماند. حُقب، شصت و اندى سال است، و سال، سيصد و شصت روز كه هر روزى، به اندازۀ هزار سال از سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است كه شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شماريد. بنا بر اين، هيچ كس نبايد دل به اين خوش كند كه از آتش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِ اللّٰهِ عزّ و جلّ: (لابِثِينَ فِيها أَحقاباً) -: الأَحقابُ ثَمانِيَةُ أَحقابٍ، وَ الحُقبَةُ ثَمانونَ سَنَةً، وَ السَّنَةُ ثَلاثُمِئَةٍ وَ سِتّونَ يَوماً، وَ اليَومُ كَأَلفِ سَنَةٍ مِمّا تَعُدّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲۲۱ ح۱، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۸۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداوند: (حُقب‌هایی را در آن، درنگ کنند) -: حُقبه‌ها هشت حُقبه اند. حُقبه هشتاد سال است و سال، سيصد و شصت روز كه هر روزش به اندازۀ هزار سال از سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است كه شما حساب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن حُمران: سَأَلتُ أَبا جَعفَرٍ علیه‌السلام عَن هٰذِهِ الآيَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي قوله تعالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: (لابِثِينَ فِيها أَحْقاباً).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هٰذِهِ فِي الَّذينَ يَخرُجونَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۱۰ ص۶۴۳، تفسير القمّي: ج۲ ص۴۰۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام و فيه «لا يخرجون» بدل «يخرجون».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از حمران -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ اين آيه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پاره‌هایی از زمان را در آن، درنگ کنند).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم. فرمود: «اين در بارۀ كسانى است كه [سرانجام] از آتش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحُسين بنِ سَعيدٍ عن حُمرانَ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: إِنَّهُ بَلَغَنا أَنَّهُ يَأتي عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ يَصطَفِقَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَصطَفِقُ: أي تَضطَرِبُ (الصحاح: ج۴ ص۱۵۰۸ «صفق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبوابُها؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا وَ اللّٰهِ، إِنَّهُ الخُلودُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: (خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الأَرضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هٰذِهِ فِي الَّذينَ يُخرَجونَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۷۷ ح۲۶۸، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۳۲۴ ح۲۰۵۵ عن الإمام الباقر علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۴۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، حسين بن سعيد - به نقل از حمران -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: به ما [حديث] رسيده است كه دوزخ عمرش به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، به طورى كه درهايش باد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنایه از این كه دیگر كسى در دوزخ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند تا درهایش به روى او بسته شود و خالى از جمعیت خواهد شد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه به خدا! آن جا ابدى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: (تا آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین بر جایند، در آن ماندگار خواهند بود، مگر آنچه پروردگارت بخواهد)؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: پس معناى این آیه كه بیانگر عدم جاودانگى است، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين [آيه]، در بارۀ كسانى است كه [سرانجام] از آتش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند [و محكوم به عذاب ابدى نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يَدخُلُ النّارَ أَقوامٌ مِن أُمَّتي حَتّىٰ إِذا كانوا حُمَماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُمَمَةُ: الفَحمَةُ، وجَمعُها حُمَمٌ (النهاية: ج۱ ص۴۴۴ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُدخِلُوا الجَنَّةَ، فَيَقولُ أَهلُ الجَنَّةِ: مَن هٰؤُلاءِ؟ فَيُقالُ: هُمُ الجَهَنَّمِيّونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۵۱ ح۱۲۲۶۰ عن أنس، الزهد لابن المبارك: ص۴۴۷ ح۱۲۶۷، نوادر الأُصول: ج۱ ص۳۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مردمانى از امّت من، وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و هنگامى كه زغال شدند، آنها را به بهشت خواهند برد. اهل بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اينها كيستند؟ گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «اينان دوزخيان اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: وَ الَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ بَشيراً! لا يُعَذِّبُ اللهُ بِالنّارِ مُوَحِّداً أَبَداً، وَ إِنَّ أَهلَ التَّوحيدِ لَيَشفَعونَ فَيُشَفَّعونَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ علیه‌السلام: إِنَّهُ إِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ، أَمَرَ اللهُ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - بِقَومٍ ساءَت أَعمالُهُم في دارِ الدُّنيا إِلَى النَّارِ، فَيَقولونَ: يا رَبَّنا! كَيفَ تُدخِلُنَا النّارَ وَ قَد كُنّا نُوَحِّدُكَ في دارِ الدُّنيا؟ وَ كَيفَ تُحرِقُ بِالنّارِ أَلسِنَتَنا وَ قَد نَطَقَت بِتَوحيدِكَ في دارِ الدُّنيا؟ وَ كَيفَ تُحرِقُ قُلوبَنا وَ قَد عَقَدَت عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن لا إلٰهَ إِلّا أَنتَ؟ أَم كَيفَ تُحرِقُ وُجوهَنا وَ قَد عَفَّرناها لَكَ فِي التُّرابِ؟ أَم كَيفَ تُحرِقُ أَيدِيَنا وَ قَد رَفَعناها بِالدُّعاءِ إِلَيكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللهُ جَلَّ جَلالُهُ: عِبادي! ساءَت أَعمالُكُم في دارِ الدُّنيا، فَجَزاؤُكُم نارُ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: يا رَبَّنا! عَفوُكَ أَعظَمُ أَم خَطيئَتُنا؟ فَيَقولُ عزّ و جلّ: بَل عَفوي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: رَحمَتُكَ أَوسَعُ أَم ذُنوبُنا؟ فَيَقولُ عزّ و جلّ: بَل رَحمَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: إقرارُنا بِتَوحيدِكَ أَعظَمُ أَم ذُنوبُنا؟ فَيَقولُ عزّ و جلّ: بَل إِقرارُكُم بِتَوحيدي أَعظَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: يا رَبَّنا! فَليَسَعنا عَفوُكَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ رَحمَتُكَ الَّتي وَسِعَت كُلَّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللهُ جَلَّ جَلالُهُ: مَلائِكَتي، وَ عِزَّتي وَ جَلالي! ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِنَ المُقِرّينَ بِتَوحيدي وَ أَن لا إلٰهَ غَيري، وَ حَقٌّ عَلَىَّ أَن لا أُصلِيَ بِالنّارِ أَهلَ تَوحيدِي. أَدخِلوا عِبادِيَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲9 ح۳۱ عن ابن عبّاس، الأمالي للصدوق: ص۳۷۲ ح۴۶9، روضة الواعظين: ج۱ ص۱۱9 ح۱۳9، بحار الأنوار: ج۳ ص۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سوگند به آن كه مرا به حق، بشارت دهنده فرستاد، خداوند، هيچ يكتاپرستى را هرگز (/ براى هميشه و تا ابد) با آتش، عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. يكتاپرستان شفاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و شفاعتشان پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون روز رستاخيز شود، خداوند - تبارک و تعالى - دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد گروهى را كه در دنيا كردارهايشان بد بوده است، به آتش ببرند. آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: پروردگارا! چگونه ما را به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برى، حال آن كه ما در دنيا تو را يكتا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستيم؟ و چگونه زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را با آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى، در حالى كه در دنيا از يكتايىِ تو سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ و چگونه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى، حال آن كه به اين كه معبودی جز تو نيست، ايمان داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ يا چگونه چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى، در حالى كه آنها را براى تو بر خاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهاديم؟ يا چگونه دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايمان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى، در حالى كه آنها را به دعا، به سوى تو بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بندگان من! كردارهاى شما در دنيا بد بود و سزاى شما آتش دوزخ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: پروردگارا! بخشايش تو بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است يا خطاى ما؟ خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «البتّه كه بخشايش من».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: رحمت تو پهناورتر است يا گناهان ما؟ خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «البتّه كه رحمت من».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اقرار ما به يكتايىِ تو، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است يا گناهانمان؟ خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «البتّه كه اقرار شما به يكتايىِ من».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: پروردگارا! پس بخشايش و رحمت تو كه همه چيز را در بر گرفته است، بايد ما را نيز در بر بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «فرشتگان من! به عزّت و جلالم سوگند، هيچ مخلوقى نيافريدم كه نزد من، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از كسانى باشد كه به يكتايىِ من و اين كه معبودی جز من نيست، اقرار داشته باشند، و بر من است كه اهل توحيدم را به آتش نبرم. بندگان مرا به بهشت وارد سازید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِنَّهُ إِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ وَ سَكَنَ أَهلُ الجَنَّةِ الجَنَّةَ وَ أَهلُ النّارِ النّارَ، مَكَثَ عَبدٌ فِي النّارِ سَبعينَ خَريفاً - وَ الخَريفُ سَبعونَ سَنَةً -، ثُمَّ إِنَّهُ يَسأَلُ اللّٰهَ عزّ و جلّ وَ يُناديهِ فَيَقولُ: يا رَبِّ! أَسأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ أَهلِ بَيتِهِ لَمّا رَحِمتَنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُوحِى اللهُ - جَلَّ جَلالُهُ - إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبرَئيلَ علیه‌السلام: اِهبِط إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدي فَأَخرِجهُ. فَيَقولُ جَبرَئيلُ: وَ كَيفَ لي بِالهُبوطِ فِي النّارِ؟ فَيَقولُ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: إِنّي قَد أَمَرتُها أَن تَكونَ عَلَيكَ بَرداً وَ سَلاماً. قالَ: فَيَقولُ: يا رَبِّ! فَما عِلمي بِمَوضِعِهِ؟ فَيَقولُ: إِنَّهُ في جُبٍّ مِن سِجّينٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَهبِطُ جَبرَئيلُ علیه‌السلام إِلَى النّارِ فَيَجِدُهُ مَعقولًا عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجهِهِ، فَيُخرِجُهُ، فَيَقِفُ بَينَ يَدَىِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهِ عزّ و جلّ، فَيَقولُ اللهُ تَعالیٰ: يا عَبدي! كَم لَبِثتَ فِي النّارِ تُناشِدُني؟ فَيَقولُ: يا رَبِّ! ما أُحصيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللهُ عزّ و جلّ لَهُ: أَما وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَولا ما سَأَلتَني بِحَقِّهِم عِندي لَأَطَلتُ هَوانَكَ فِي النّارِ، وَ لٰكِنَّهُ حَتمٌ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسي أَن لا يَسأَلَني عَبدٌ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ أَهلِ بَيتِهِ إِلّا غَفَرتُ لَهُ ما كانَ بَيني وَ بَينَهُ، وَ قَد غَفَرتُ لَكَ اليَومَ. ثُمَّ يُؤمَرُ بِهِ إِلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۲۱۸ ح۶ عن جابر الجعفی عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۲۷ ص۳۱۲ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: چون روز رستاخيز شود و بهشتيان در بهشت و دوزخيان در دوزخ جاى گيرند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تا هفتاد پاييز - كه هر پاييز، هفتاد سال است -، در آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند. سپس از خداى عزّ و جلّ درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پروردگارا! به حقّ محمّد و خاندانش، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم تا بر من رحم آورى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عزّ و جلّ به جبرئيل علیه‌السلام وحى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه: «به سوى بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام فرود بيا و او را [از آتش] بيرون آور». جبرئيل علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: چگونه من به ميان آتش روم؟ خداوند - تبارک و تعالى - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «من به آتش فرمان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه براى تو، سرد و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزند شود». جبرئيل علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پروردگارا! جاى او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «او درون چاهى در سجّين (زندان ابدی) است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل علیه‌السلام به سوى آتش فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و او را به رو افكنده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. پس بيرونش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و او در برابر خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد. خداوند متعال به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى بندۀ من! چه مدّت است كه در آتش، مرا سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟». مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پروردگارا! حسابش را ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «به عزّت و جلالم سوگند كه اگر به حقّ آنان، از من درخواست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى، بى گمان، خوارىِ تو را در آتش به درازا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشاندم؛ ولى بر خويش لازم ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به حقّ محمّد و خاندانش از من درخواستى كند، گناهانى را كه ميان من و او بوده است، بر وى ببخشايم. امروز نيز تو را بخشيدم». سپس امر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه او را به بهشت ببرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: لَيَخرُجَنَّ قَومٌ مِن أُمَّتي مِنَ النّارِ بِشَفاعَتي، يُسَمَّونَ: «جَهَنَّمِيّونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۷۱۵ ح۲۶۰۰ عن عمران بن حصين، صحيح البخاري: ج۵ ص۲۴۰۱ ح۶۱9۸، سنن أبي داوود: ج۴ ص۲۳۶ ح۴۷۴۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به راستى، گروهى از امّتم با شفاعت من، از آتش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند كه به آنان «دوزخيان» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: ما مِن مُؤمِنٍ دَعا لِلمُؤمِنينَ وَ المُؤمِناتِ إِلّا رَدَّ اللهُ عزّ و جلّ عَلَيهِ مِثلَ الَّذي دَعا لَهُم بِهِ مِن كُلِّ مُؤمِنٍ وَ مُؤمِنَةٍ مَضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن أوَّلِ الدَّهرِ أَو هُوَ آتٍ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ العَبدَ لَيُؤمَرُ بِهِ إِلَى النّارِ يَومَ القِيامَةِ فَيُسحَبُ، فَيَقولُ المُؤمِنونَ وَ المُؤمِناتُ: يا رَبِّ! هٰذَا الَّذي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ يَدعو لَنا، فَشَفِّعنا فيهِ. فَيُشَفِّعُهُمُ اللهُ عزّ و جلّ فيهِ، فَيَنجو.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۰۸ ح۵ عن حسين بن علوان عن الإمام الصادق علیه‌السلام، ثواب الأعمال: ص۱9۴ ح۴ عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلی الله علیه و آله، الأمالي للطوسي: ص۴۸۱ ح۱۰۵۱ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج9۳ ص۳۸۵ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هيچ مؤمنى نيست كه براى مردان و زنان مؤمن دعا كند، مگر آن كه خداوند همانند آنچه براى آنها دعا كرده است، از جانب هر مرد و زن مؤمنى كه از آغاز روزگار بوده يا تا روز قيامت خواهد آمد، به او بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روز قيامت، دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد كه بنده را به آتش برند و او را كِشان كِشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند؛ امّا مردان و زنان مؤمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «پروردگارا! اين همان كسى است كه براى ما دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. پس شفاعت ما را در حقّ او بپذير» و خداوند عزّ و جلّ هم شفاعتشان را در بارۀ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و آن بنده نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: يَخرُجُ مِنَ النّارِ مَن كانَ في قَلبِهِ مِثقالُ ذَرَّةٍ مِنَ الإيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۴ ص۷۱۴ ح۲۵9۸ عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه در دلش به اندازۀ ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ايمان باشد، از آتش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: يَقولُ اللهُ عزّ و جلّ: أَخرِجوا مِنَ النّارِ مَن كانَ في قَلبِهِ مِقدارُ حَبَّةٍ مِن خَردَلٍ إيماناً. ثُمَّ يَقولُ: وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لا أَجعَلُ مَن آمَنَ بي ساعَةً مِن لَيلٍ أَو نَهارٍ مَعَ مَن لَم يُؤمِن بي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۰۷؛ المعجم الصغير: ج۲ ص۴۱ عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «هر كه را به اندازۀ دانۀ خردلى ايمان در دل اوست، از آتش بيرون آوريد». سپس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «به عزّت و جلالم سوگند، كسى را كه يک ساعت از شب يا روزى را به من ايمان آورده است، با كسى كه [هرگز] به من ايمان نياورده است، [در يک جايگاه] قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن أَبي سعيد الخُدريّ عن رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِذا دَخَلَ أَهلُ الجَنَّةِ الجنّةَ وَ أَهلُ النّارِ النّارَ، يَقولُ اللهُ عزّ و جلّ: مَن كانَ في قَلبِهِ مِثقالُ خَردَلَةٍ مِن خَيرٍ فَأَخرِجوهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُخرَجونَ قَدِ امتَحَشوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امتَحَشوا: أي احترقوا. و المَحش: احتراق الجلد و ظهور العظم (النهایة: ج۴ ص۳۰۲ «محش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ عادوا حُمَماً، قالَ: فَيُلقَونَ في نَهرٍ يُقالُ لَهُ: «نَهَرُ الحَياةِ»، قالَ: فَيَنبُتونَ فيهِ كَما تَنبُتُ الحَبَّةُ في حَميلِ السَّيلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: أَ لَم تَرَوا أَنَّها تَنبُتُ صَفراءَ مُلتَوِيَةً؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ج۱۰ ص۳۲۲ ح۲۰۷۷9، مسند أبي يعلى: ج۲ ص۷۴ ح۱۲۱۴ و فيه «إيمان» بدل «خير».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبرى - به نقل از ابو سعيد خُدرى -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «پس از آن كه بهشتيان به بهشت و دوزخيان به آتش رفتند، خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: هر كه در دلش به وزن خردلى خوبى هست، او را بيرون آوريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آنها را - كه از شدّت سوختگى، زغال شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و در نهرى به نام &amp;quot;نهر زندگانى&amp;quot; مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازند. آنان در آن نهر، مانند روييدنِ بذرهاى موجود در خس و خاشاک سيل، شروع به روييدن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «آيا نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه اين بذرها چگونه زرد و در هم پيچيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويند؟ [آزاد شدگان از آتش نيز همين گونه خواهند روييد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحُسينِ بنِ سَعيدٍ عن حُمرانَ: سَمِعتُ أَبا جَعفَرٍ علیه‌السلام يَقولُ: إِنَّ الكُفّارَ وَ المُشرِكينَ يَرَونَ أَهلَ التَّوحيدِ فِي النّارِ، فَيَقولونَ: ما نَرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَوحيدَكُم أَغنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنكُم شَيئاً، وَ ما أَنتُم وَ نَحنُ إِلّا سَواءٌ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَأنَفُ لَهُمُ الرَّبُّ عزّ و جلّ، فَيَقولُ لِلمَلائِكَةِ: اِشفَعوا، فَيَشفَعونَ لِمَن شاءَ اللهُ، وَ يَقولُ لِلمُؤمِنينَ مِثلَ ذٰلِكَ، حَتّىٰ إِذا لَم يَبقَ أَحَدٌ تَبلُغُهُ الشَّفاعَةُ، قالَ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: أَنَا أَرحَمُ الرّاحِمينَ، اُخرُجوا بِرَحمَتي. فَيَخرُجونَ كَما يَخرُجُ الفَراشُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قالَ أَبو جَعفَرٍ علیه‌السلام: ثُمَّ مُدَّتِ العَمَدُ وَ أُعمِدَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أُصمدت (خ. ل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم، وَ كانَ وَ اللهِ الخُلودُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۷۷ ح۲۶۴، مجمع البيان: ج۱۰ ص۸۱9 نحوه، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۷9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، حسين بن سعيد - به نقل&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از حمران -: از امام باقر علیه‌السلام شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «كافران و مشركان، اهل توحيد را در آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند (/سرزنش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيم كه توحيد شما به كارتان آمده باشد و ما و شما يکسانيم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگار به غيرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و به فرشتگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;شفاعت كنيد&amp;quot; و آنها براى هر كه خدا بخواهد شفاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. خداوند به مؤمنان نيز چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد و چون كسى نماند كه مشمول شفاعت شود، خداوند - تبارک و تعالى - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;من مهربان‌ترينِ مهربانانم. به مهرِ من، [اى دوزخيان اهل توحيد!] خارج شويد&amp;quot; و آنها پروانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وار بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام سپس فرمود: «آن گاه، ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كشيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و كافران و مشركان را در ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاید اشاره باشد به آیات ۸ و ۹ از سوره هُمَزه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به خدا سوگند كه از آن پس، جاودانگى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن سَعىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حاجَةِ أَخيهِ المُسلِمِ طَلَبَ وَجهِ اللّٰهِ، كَتَبَ اللهُ عزّ و جلّ لَهُ أَلفَ أَلفِ حَسَنَةٍ؛ يَغفِرُ فيها لِأَقارِبِهِ وَ جيرانِهِ وَ إِخوانِهِ وَ مَعارِفِهِ وَ مَن صَنَعَ إِلَیهِ مَعروفاً فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا، فَإِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ قيلَ لَهُ: اُدخُلِ النّارَ، فَمَن وَجَدتَهُ فيها صَنَعَ إِلَیكَ مَعروفاً فِي الدُّنيا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرِجهُ بِإِذنِ اللّٰهِ عزّ و جلّ، إِلّا أَن يَكونَ ناصِباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱9۷ ح۶ عن أبي أيّوب الخزّاز.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس كه براى خشنودى خدا، در رفع حاجت برادر مسلمانش بكوشد، خداوند برايش هزار هزار ثواب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد، از جمله آن كه خويشان و همسايگان و برادران [دينى] و آشنايان او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد. نيز اگر كسى در دنيا به او نيكى كرده باشد، در روز قيامت به او گفته خواهد شد: «وارد آتش شو و هر كس را يافتى كه در دنيا به تو نيكى كرده است،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اجازۀ خداوند بيرون بياور، مگر آن كه ناصبى (دشمن ائمّه:) باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أَصحابُ الحُدودِ فُسّاقٌ؛ لا مُؤمِنونَ وَ لا كافِرونَ، وَ لا يُخَلَّدونَ فِي النّارِ، وَ يُخرَجونَ مِنها يَوماً، وَ الشَّفاعَةُ جائِزَةٌ لَهُم وَ لِلمُستَضعَفينِ إِذَا ارتَضَى اللهُ عزّ و جلّ دينَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۰۸ ح9 عن الأعمش، بحار الأنوار: ج۸ ص۴۰ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: حَد خورندگان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: كسانى كه مرتكب گناهانى چون زنا و شرابخواری می‌شوند و مجازات حد بر آنها جاری می‌گردد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاسق (نافرمان) اند؛ نه مؤمن اند و نه كافر. آنها در آتش، جاويدان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند؛ بلكه [سرانجام،] روزى از آن خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، و شفاعت كردن در حقّ آنها امكان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير است و نيز در حقّ مستضعفان [كه گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان به سبب ظلم قدرتمندان بوده است]، البتّه چنانچه خداوند دين آنها را بپسندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: مُذنِبو أَهلِ التَّوحيدِ لا يُخَلَّدونَ فِي النّارِ وَ يُخرَجونَ مِنها، وَ الشَّفاعَةُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جائِزَةٌ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۱۲۵ ح۱ عن الفضل بن شاذان، بحار الأنوار: ج۸ ص۴۰ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: گنهكارانِ يكتاپرست، در آتش، جاويدان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند؛ بلكه [سرانجام] از آن، رهايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و شفاعت در حقّ آنان، امكان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-الاحتجاج-علی-أهل-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ التّاسِع: الاِحتِجاجُ عَلیٰ أَهلِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احتجاج‌ها بر دوزخیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احتجاج-الله-على-أهل-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / ۱: اِحتِجاجُ اللهِ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احتجاج خداوند بر دوزخیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُم نارُ جَهَنَّمَ لا يُقضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّفُ عَنهُم مِن عَذابِها كَذٰلِكَ نَجزِي كُلَّ كَفُورٍ* وَ هُم يَصطَرِخُونَ فِيها رَبَّنا أَخرِجنا نَعمَل صالِحاً غَـيرَ الَّذِي كُنَّا نَعمَلُ أَ وَ لَم نُعَمِّركُم ما يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَ جاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمِينَ مِن نَصِيرٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: ۳۶ ـ ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و[لى] کسانى که کافر شدند، آتش دوزخ براى آنان خواهد بود. [حکم مرگ] بر ایشان [جارى] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا بمیرند، و نه عذابِ آن از ایشان کاسته می‌شود. [آرى،] هر ناسپاسى را چنین کیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم * و آنان در آن جا فریاد بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند: «پروردگارا! ما را بیرون بیاور، تا غیر از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم، کار شایسته کنیم». مگر شما را [آن قدر] عمر دراز ندادیم که هر کس باید در آن عبرت گیرد، عبرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؟ و [آیا] براى شما هشدار دهنده نیامد؟ پس بچشید که براى ستمگران، یاورى نیست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ امتازُوا اليَومَ أَيُّهَا المُجرِمُونَ* أَ لَم أَعهَد إِلَيكُم يا بَنِي آدَمَ أَن لا تَعبُدُوا الشَّيطانَ إِنَّهُ لَكُم عَدُوٌّ مُبِينٌ* وَ أَنِ اعبُدُونِي هذا صِراطٌ مُستَقِيمٌ* وَ لَقَد أَضَلَّ مِنكُم جِبِلًّا كَثِيراً أَ فَلَم تَكُونُوا تَعقِلُونَ* هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنتُم تُوعَدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: ۵9 ـ ۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اى گناهکاران! امروز [از بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناهان] جدا شوید. * اى فرزندان آدم! مگر با شما عهد نکرده بودم که شیطان را مپرستید - که وى دشمن آشکار شماست - * و این که مرا بپرستید؟ این است راه راست! * و [او] گروهى انبوه از میان شما را سخت گم‌راه کرد. آیا تعقّل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید؟ * این است دوزخى که به شما وعده داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يُؤمَرُ يَومَ القيامَةِ بِناسٍ مِنَ النّاسِ إِلَی الجَنَّةِ، حَتّىٰ إِذا دَنَوا مِنها وَ استَنشَقوا رائِحَتَها وَ نَظَروا إِلیٰ قُصورِها وَ إِلیٰ ما أَعَدَّ اللهُ لِأَهلِها فيها نودوا أَنِ اصرِفوهُم عَنها، لا نَصيبَ لَهُم فيها!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَرجِعونَ بِحَسرَةٍ ما رَجَعَ الأَوَّلونَ بِمِثلِها، فَيَقولونَ: يا رَبَّنا! لَو أَدخَلتَنَا النّارَ قَبلَ أَن تُرِيَنا ما أَرَيتَنا مِن ثَوابِكَ وَ ما أَعدَدتَ فيها لِأُولٰئِكَ كانَ أَهوَنَ عَلَينا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذاكَ أَرَدتُ بِكُم، كُنتُم إِذا خَلَوتُم بارَزتُموني بِالعَظيمِ، وَ إِذا لَقيتُمُ النّاسَ لَقيتُموهُم مُخبِتينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخبات: الخشوع و التواضع (النهایة: ج۲ ص۴ «خبت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تُراؤونَ النّاسَ بِخِلافِ ما تُعطوني بِقُلوبِكُم، هِبتُمُ النّاسَ وَ لَم تَهابوني، وَ أَجلَلتُمُ النّاسَ وَ لَم تُجِلّوني، وَ تَرَكتُم لِلنّاسِ وَ لَم تَترُكوا لي! فَاليَومَ أُذيقُكُمُ العَذابَ الأَليمَ ما حَرَمتُكُم مِنَ الثَّوابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البعث و النشور: ص۳۲۸ ح۵99 عن عديّ بن حاتم، المعجم الكبير: ج۱۷ ص۸۶ ح۱99، المعجم الأوسط: ج۵ ص۳۳۶ ح۵۴۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در روز قيامت، امر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه گروهى از مردم را به سوى بهشت ببرند. هنگامى كه نزديک آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند و بوى بهشت را استشمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و چشمشان به كوشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن و ديگر چيزهايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد كه خداوند براى بهشتيان آماده كرده است، ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد كه: «آنان را برگردانيد كه بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در آن ندارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با چنان حسرت و افسوسى باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند كه هيچ كس با چنان حسرتى باز نگشته است. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: پروردگارا! اگر پيش از آن كه به ما نشان دهى آنچه را نشانمان دادى، از پاداشت و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه در بهشت آماده كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، ما را به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردى، برايمان آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اين كار را به عمد، با شما كردم؛ چرا كه شما در خلوت خود، با انجام گناهان به جنگ با من بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستيد؛ ولى هر گاه با مردم رو به رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شديد، فروتنانه برخورد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديد. به وارونه آنچه را در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان با من بوديد، به مردم وانمود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديد. از مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسيديد و از من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسيديد. مردم را بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتيد و مرا بزرگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتيد. به خاطر مردم، [گناه و خلاف را] ترک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديد و به خاطر من ترک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديد. پس، امروز با محروم كردنتان از پاداش، عذاب دردناکی را به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۶۴ و ۳۸۸ (الکفر) و ص۴۲۲ (الریاء) و ص۵۱۲ (أَوّل من يدخل جهنّم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۶۵ (کفر) و ص۴۲۳ (ریا) و ص۵۱۳ (نخستین کسی که وارد دوزخ می‌شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احتجاج-خزنة-جهنم-على-أهلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / ۲: اِحتِجاجُ خَزَنَةِ جَهَنَّمَ عَلىٰ أَهلِها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احتجاج نگهبانان دوزخ بر دوزخیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ سِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ زُمَراً حَتّیٰ إِذا جاؤُها فُتِحَت أَبوابُها وَ قالَ لَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِكُم رُسُلٌ مِنكُم يَتلُونَ عَلَيكُم آياتِ رَبِّكُم وَ يُنذِرُونَكُم لِقاءَ يَومِكُم هذا قالُوا بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لٰكِن حَقَّت كَلِمَةُ العَذابِ عَلَى الكافِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که کافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، گروه گروه به سوى دوزخ رانده می‌شوند، تا چون بِدان رسند، درهاى آن [به رویشان] گشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و نگهبانانش به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: مگر فرستادگانى از خودتان برای شما نیامدند که آیات پروردگارتان را بر شما بخوانند و شما را به دیدار چنین روزى هشدار دهند؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «چرا»؛ ولى فرمان عذاب بر کافران، واجب آمد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِم عَذابُ جَهَنَّمَ وَ بِئسَ المَصِيرُ* إِذا أُلقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقاً وَ هِيَ تَفُورُ* تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الغَيظِ كُلَّما أُلقِيَ فِيها فَوجٌ سَأَلَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِكُم نَذِيرٌ* قالُوا بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد جاءَنا نَذِيرٌ فَكَذَّبنا وَ قُلنا ما نَزَّلَ اللهُ مِن شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ إِن أَنتُم إِلَّا فِي ضَلالٍ كَبِيرٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: ۶ - 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که پروردگارشان را انکار کردند، عذاب دوزخ خواهند داشت و چه بد سرانجامى است! * چون در آن جا افکنده شوند، از آن خروشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند، در حالى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوشد. نزدیک است که از خشم، شکافته شود. هر بار که گروهى در آن افکنده شوند، نگاهبانان آن از آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند: مگر بیم‌دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سوی شما نیامد؟* مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «چرا، بیم ‌دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سوى ما آمد؛ امّا تکذیب کردیم و گفتیم: خدا چیزى فرو نفرستاده است. شما جز در گم‌راهى بزرگ نیستید»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: وَ أَنزَلَ في سورَةِ تَبارَكَ: (كُلَّما أُلقِيَ فِيها فَوجٌ سَأَلَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِكُم نَذِيرٌ* قالُوا بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد جاءَنا نَذِيرٌ فَكَذَّبنا وَ قُلنا ما نَزَّلَ اللهُ مِن شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ)، فَهٰؤُلاءِ مُشرِكونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۰ ح۱ عن محمّد بن سالم، بحار الأنوار: ج۶9 ص۸۷ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در سورۀ تبارک نازل فرمود: (هر بار که گروهی در آن (دوزخ) افکنده شوند، نگاهبانان آن از آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند: مگر بیم دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سوى شما نیامد؟ * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: چرا، بیم دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سوی آمد؛ امّا تکذیب کردیم و گفتیم: خدا چیزى فرو نفرستاده است). اینها مشرکان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - لَمّا سَأَلَهُ رَجُلٌ فَقالَ: لِأَيِّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ بَعَثَ اللهُ الأَنبِياءَ وَ الرُّسُلَ إِلَى النّاسِ؟ -: (لِئَلّا يَكونَ لِلنّاسِ عَلَى اللهِ حُجَّةٌ بَعدَ الرُّسُلِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّساء: ۱۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لِئَلّا يَقولوا (ما جاءَنا مِن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَشيرٍ وَ لا نَذيرٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لِيَكُونَ حُجَّةُ اللهِ عَلَيهِم. أَ لا تَسمَعُ اللّٰهَ عزّ و جلّ يَقولُ حِكايَةً عَن خَزَنَةِ جَهَنَّمَ وَ احتِجاجِهِم عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِ النّارِ بِالأَنبِياءِ وَ الرُّسُلِ: (أَ لَم يَأتِكُم نَذِيرٌ* قالُوا بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد جاءَنا نَذِيرٌ فَكَذَّبنا وَ قُلنا ما نَزَّلَ اللهُ مِن شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ إِن أَنتُم إِلَّا فِي ضَلالٍ كَبِيرٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: ۸ - 9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص۱۲۱ ح۴ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۳9 ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ سؤال مردى كه از ايشان پرسيد: براى چه خداوند، پيامبران و رسولان را به سوى مردم فرستاده است؟ -: براى اين كه با آمدن پيامبران، ديگر مردم را بر خداوند، حجّتى نباشد. نگويند: نويد دهنده و بيم دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزد ما نيامد! و خدا بر آنها حجّت داشته باشد. آيا نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداوند عزّ و جلّ از زبان دوزخبانان كه به وجود پيامبران و رسولان بر اهل دوزخ احتجاج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (آیا بیم دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى شما نیامد؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «چرا، بیم دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سوی ما آمد؛ امّا تکذیب کردیم و گفتیم: خدا چیزى فرو نفرستاده است. شما جز در گم‌راهى بزرگ نیستند»)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۵۲ (طلب الطعام وَ الشراب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۵۳ (درخواست غذا و نوشیدنی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهادة-جوارح-أهل-جهنم-عليهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / ۳: شَهادَةُ جَوارِحِ أَهلِ جَهَنَّمَ عَلَيهِم&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گواهی اعضای بدن دوزخیان بر ضدّ آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَومَ يُحشَرُ أَعداءُ اللهِ إِلَى النَّارِ فَهُم يُوزَعُونَ* حَتّیٰ إِذا ما جاؤُوها شَهِدَ عَلَيهِم سَمعُهُم وَ أَبصارُهُم وَ جُلُودُهُم بِما كانُوا يَعمَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: ۱9 - ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [یاد کن] روزى را که دشمنان خدا به سوى آتش گرد آورده و بازداشت [و دسته دسته تقسیم] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند * تا چون بِدان رسند، گوششان و دیدگانشان و پوستشان به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بر ضدّشان گواهى دهند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اليَومَ نَختِمُ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَفواهِهِم وَ تُكَلِّمُنا أَيدِيهِم وَ تَشهَدُ أَرجُلُهُم بِما كانُوا يَكسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: ۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(امروز بر دهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان مُهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهیم و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان با ما سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند و پاهایشان بدانچه فرا هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند، گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصّحيحين عن أَنس بن مالك: ضَحِكَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله ذاتَ يَومٍ أَو تَبَسَّمَ، فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: أَ لا تَسأَلونّي مِن أَيِّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ ضَحِكتُ؟ فَقالَ: عَجِبتُ مِن مُجادَلَةِ العَبدِ رَبَّهُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ القِيامَةِ، يَقُولُ: يا رَبِّ! أَ لَيسَ وَعَدتَني أَن لا تَظلِمَني؟ قالَ: بَلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: فَإِنّي لا أَقبَلُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيَّ شَهادَةَ شاهِدٍ إِلّا مِن نَفسي. فَيَقولُ: أَ وَ لَيسَ كَفىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بي شَهيداً وَ بِالمَلائِكَةِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِرامِ الكاتِبينَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُرَدِّدُ هذا الكَلامَ مَرّاتٍ، فَيَختِمُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ وَ تَكَلَّمُ أَركانُهُ بِما كانَ يَعمَلُ، فَيَقُولُ: بُعداً لَكُم وَ سُحقاً عَنكُم! كُنتُ أُجادِلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۶۴۴ ح۸۷۷۸، مسند أبي يعلى: ج۴ ص۱۰۵ ح۳9۶۲، تفسير الطبري: ج۱۲ الجزء ۲۴ ص۱۰۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از اَ نَس بن مالک -: روزی، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله خنديد يا تبسّم كرد و سپس فرمود: «آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد كه از چه چيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندم؟». فرمود: «از مجادله بنده با پروردگارش در روز قيامت تعجّب كردم. بنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پروردگارا! مگر تو مرا وعده ندادى كه به من ستم نكنى؟ خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: ̎چرا̎. بنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پس، من هم شهادت هيچ گواهى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرم، مگر اين كه آن گواه از خودم باشد. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: ̎آيا گواهىِ خود من و فرشتگان بزرگوار نويسندۀ اعمال، كافى نيست؟̎ و اين سخن را چند بار تكرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. سپس دهان او را مُهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش از آنچه انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. بنده به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: گم شويد، مرگتان باد! من از شما دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةٍ بَليغَةٍ خالِيَةٍ مِنَ الأَلِفِ؛ في أَحوالِ الإِنسانِ يَومَ القيامَةِ -: يُلجِمُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُلجِمُهم: يصل إلى أفواههم فيصير لهم بمنزلة اللجام يمنعهم من الكلام (النهاية: ج۴ ص۲۳۴ «لجم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَرَقُهُ، وَ يَحفِزُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَفَز: الحَثّ و الإعجال (النهاية: ج۱ ص۴۰۷ «حفز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَلَقُهُ، عَبَرتُهُ غَيرُ مَرحومَةٍ، وَ صَرخَتُهُ غَيرُ مَسموعَةٍ، وَ حُجَّتُهُ غَيرُ مَقبولَةٍ، وَ تَؤولُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل يَؤُول: أي رجع و صار إليه (النهاية: ج۱ ص۸۰ «أول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَحيفَتُهُ، وَ تُبَيَّنُ جَريرَتُهُ، وَ نَطَقَ كُلُّ عُضوٍ مِنهُ بِسوءِ عَمَلِهِ؛ فَشَهِدَت عَينُهُ بِنَظَرِهِ، وَ يَدُهُ بِبَطشِهِ، وَ رِجلُهُ بِخَطوِهِ، وَ جِلدُهُ بِمَسِّهِ، وَ فَرجُهُ بِلَمسِهِ، وَ يُهَدِّدُهُ مُنكَرٌ وَ نَكيرٌ، وَ كَشَفَ عَنهُ بَصيرٌ، فسُلسِلَ جِيدُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجيد: العُنُق (النهاية: ج۱ ص۳۲۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ غُلَّت يَدُهُ، وَ سيقَ يُسحَبُ وَحدَهُ، فَوَرَدَ جَهَنَّمَ بِكَربٍ شَديدٍ، وَ ظَلَّ يُعَذَّبُ في جَحيمٍ، وَ يُسقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَربَةً مِن حَميمٍ، تَشوي وَجهَهُ، وَ تَسلَخُ جِلدَهُ، يَضرِبُهُ زِبنِيَّتُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّبَانِيَة: الغلاظ الشداد واحدهم زِبنِيّة، و هم هؤلاء الملائکة الذین قال اللّٰه فیهم: (عَلَيها مَلائِكَةٌ غِـلاظٌ شِدادٌ) (تاج العروس: ج۱۸ ص۲۵۵ «زبن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمِقمَعٍ مِن حَديدٍ، يَعودُ جِلدُهُ بَعدَ نُضجِهِ بِجِلدٍ جَديدٍ، يَستَغيثُ فَيُعرِضُ عَنهُ خَزَنَةُ جَهَنَّمَ، وَ يَستَصرِخُ فَيَلبَثُ حُقُبَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقدّم بیان معناه في ذیل باب «شدّة التحقیر».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِنَدَمٍ، نَعوذُ بِرَبٍّ قَديرٍ مِن شَرِّ كُلِّ مَصيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص9۷۰، أعلام الدين: ص۷۳ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۳۴۲ ح۲۸، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۱9 ص۱۴۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسا و خالى از حرف الف، در بارۀ احوال انسان در روز رستاخيز -: عرقش بر گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دهانش سرازير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. تشويش و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرارى، طاقت از كف او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربايد؛ امّا نه بر اشک او رحمى آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نه فريادش شنيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه حجّتش پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. كارنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به دست او داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و جرم و گناهانش برای او آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. هر عضوى از او به كارهاى بدش گويا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: چشمش به نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [نامشروع] خويش گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، دستش به ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه زده، پايش به گامى كه برداشته، پوستش به تماسى كه برقرار كرده و شرمگاهش به آميزشى كه كرده است. منكر و نكير، تهديدش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و پرده از ديدش كنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بیشتر منابع، در متن عربی این حدیث، به جاى «كشف عنه بصیر»، جملۀ «كشف له حیث یصیر» یا «كشف له عن حیث یصیر» آمده كه معنایش این است: «آن جا كه به سویش روان است [یعنى جایگاهش در دوزخ]، برایش مكشوف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود» و ظاهراً این ضبط جمله، درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، و اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به گردنش زنجير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند و بر دستانش كُند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند. تک و تنها او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِشند و با غم و اندوهى سخت، وارد دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. پس در آتشِ افروخته (جحيم)، پيوسته عذاب و شكنجه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از جوشاب، چنان شربتى به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشانند كه چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بريان و پوستش كنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دوزخبانان با گرز آهنين، بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبند. پوست سوختۀ او دوباره از نو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويد. فرياد كمک سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ امّا نگهبانان دوزخ به او اعتنايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و [او باز] فرياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. پس روزگارى دراز، با پشيمانى درنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريم به پروردگار توانا از شرّ هر فرجامى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن أَبي مُعمَّر السّعديّ: أَتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلِيّاً علیه‌السلام رَجُلٌ فَقالَ: يا أَميرَ المُؤمِنينَ، إِنّي شَكَكتُ في كِتابِ اللهِ المُنزَلِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ علیه‌السلام: ثَكِلَتكَ أُمُّكَ! وَ كَيفَ شَكَكتَ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِتابِ اللهِ المُنزَلِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: لِأَنّي وَجَدتُ الكِتابَ يُكَذِّبُ بَعضُهُ بَعضاً وَ يَنقُضُ بَعضُهُ بَعضاً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهاتِ الَّذي شَكَكتَ فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّ اللهَ يَقُولُ: (يَومَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ المَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَن أَذِنَ لَهُ الرَّحمنُ وَ قالَ صَواباً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النبأ: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ يَقُولُ حَيثُ استُنطِقُوا، فَقالوا: (وَ اللهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشرِكِينَ)، فَصَوابٌ ذٰلِكَ؟ وَ يَقولُ: (يَومَ القِيامَةِ يَكفُرُ بَعضُكُم بِبَعضٍ وَ يَلعَنُ بَعضُكُم بَعضاً)، وَ يَقُولُ: (إِنَّ ذٰلِكَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهلِ النَّارِ)، وَ يَقُولُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لا تَختَصِمُوا لَدَيَّ)، وَ يَقُولُ: (اليَومَ نَختِمُ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَفواهِهِم وَ تُكَلِّمُنا أَيدِيهِم وَ تَشهَدُ أَرجُلُهُم بِما كانُوا يَكسِبُونَ)، فَمَرَّةً يَتَكَلَّمونَ، وَ مَرَّةً لا يَتَكَلَّمُونَ، وَ مَرَّةً يُنطِقُ الجُلودَ وَ الأَيدِيَ وَ الأَرجُلَ، وَ مَرَّةً لا يَتَكَلَّمُونَ إِلّا مَن أَذِنَ لَهُ الرَّحمٰنُ وَ قالَ صَواباً، فَأَنّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذٰلِكَ يا أَميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ علیه‌السلام: أَنَّ ذٰلِكَ لَيسَ في مَوطِنٍ واحِدٍ، وَ هِيَ في مَواطِنَ في ذٰلِكَ اليَومِ&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي مِقدارُهُ خَمسونَ أَلفَ سَنَةٍ، فَجَمَعَ اللهُ الخَلائِقَ في ذٰلِكَ اليَومِ في مَوطِنٍ يَتَعارَفونَ فيهِ، فَيُكَلِّمُ بَعضُهُم بَعضاً وَ يَستَغفِرُ بَعضُهُم لِبَعضٍ، أُولٰئِكَ الَّذينَ بَدَت مِنهُمُ الطّاعَةُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الرُّسُلِ وَ الأَتباعِ، وَ تَعاوَنوا عَلَى البِرِّ وَ التَّقوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في دارِ الدُّنيا. وَ يَلعَنُ أَهلُ المَعاصي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعضُهم بَعضاً مِنَ الَّذينَ بَدَت مِنهُمُ المَعاصي في دارِ الدُّنيا، وَ تَعاوَنوا عَلَى الظُّلمِ وَ العُدوانِ في دارِ الدُّنيا، وَ المُستَكبِرُونَ مِنهُم، وَ المُستَضعَفُونَ يَلعَنُ بَعضُهُم بَعضاً وَ يُكَفِّرُ بَعضُهُم بَعضاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يُجمَعُونَ في مَوطِنٍ يَفِرُّ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، وَ ذٰلِكَ قَولُهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَومَ يَفِرُّ المَرءُ مِن أَخِيهِ * وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ* وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِيهِ) إِذا تَعاوَنوا عَلَى الظُّلمِ وَ العُدوانِ في دارِ الدُّنيا، (لِكُلِّ امرِئٍ مِنهُم يَومَئِذٍ شَأنٌ يُغنِيهِ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يُجمَعونَ في مَوطِنٍ يَبكُونَ فيهِ، فَلَو أَنَّ تِلكَ الأَصواتِ بَدَت لِأَهلِ الدُّنيا لَأَذهَلَت جَميعَ الخَلائِقِ عَن مَعايِشِهم، وَ صَدَعَتِ الجِبالَ إِلّا ما شاءَ اللهُ، فَلا يَزالونَ يَبكونَ حَتّىٰ يَبكونَ الدَّمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَجتَمِعونَ في مَوطِنٍ يُستَنطَقُونَ فيهِ، فَيَقولونَ: (وَ اللهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشرِكِينَ) وَ لا يُقِرّونَ بِما عَمِلوا، فَيُختَمُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَفواهِهِم وَ يُستَنطَقُ الأَيدِي وَ الأَرجُلُ وَ الجُلُودُ، فَتَنطِقُ، فَتَشهَدُ بِكُلِّ مَعصِيَةٍ بَدَت مِنهُم، ثُمَّ يُرفَعُ الخاتَمُ عَن أَلسِنَتِهِم فَيَقولونَ لِجُلودِهِم وَ أَيديهِم وَ أَرجُلِهِم: لِمَ شَهِدتُم عَلَينا؟ فَتَقولُ: أَنطَقَنا اللهُ الَّذي أَنطَقَ كُلَّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَجتَمِعونَ في مَوطِنٍ يُستَنطَقُ فيهِ جَميعُ الخَلائِقِ، فَلا يَتَكلَّمُ أَحَدٌ (إِلَّا مَن أَذِنَ لَهُ الرَّحمٰنُ وَ قالَ صَواباً). وَ يَجتَمِعونَ في مَوطِنٍ يَختَصِمونَ فيهِ، وَ يُدانُ لِبَعضِ الخَلائِقِ مِن بَعضٍ، وَ هُوَ القَولُ. وَ ذٰلِكَ كُلُّهُ قَبلَ الحِسابِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أُخِذَ بِالحِسابِ، شُغِلَ كُلُّ امرِئٍ بِما لَدَيهِ. نَسأَلُ اللهَ بَرَكَةَ ذٰلِكَ اليَومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص9۳ ح۱۴۱۱، التوحيد: ص۲۵۵ ح۵ عن أبي المعمر السّعداني، الاحتجاج: ج۱ ص۵۶۱ ح۱۳۷ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص۳۱۳ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشى - به نقل از ابو معمّر سعدى -: مردى نزد على علیه‌السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من در كتاب آسمانى خدا، دچار شک شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام به او فرمود: «مادرت در سوگت بنشنيد! چگونه در كتاب آسمانى خدا، دچار شک شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد به ایشان گفت: چون&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملاحظه كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه آيات&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن، يكديگر را نفى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نقض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بگو آنچه را كه در آن شک كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (روزى که روح و فرشتگان، به صف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستند. هیچ کس سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید، مگر کسى که [خداى] مهربان به او اجازه دهد، و او حقیقت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید) و در جايى ديگر، از قول آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (به پروردگارمان خدا، سوگند که ما مشرک نبودیم) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (روز قیامت، بعضى از شما بعضى دیگر را انکار و برخى از شما برخى دیگر را لعنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (این مجادلۀ اهل آتش، قطعاً راست است) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (در حضور من مجادله مکنید) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (امروز بر دهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان مُهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهیم و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان با ما سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند و پاهایشان بدانچه فرا هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند). يک بار [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد كه] سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و يک بار، سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. يک بار پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پاها سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، يک بار سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، مگر آن كه [خداى] مهربان اجازه دهد و حقيقت را بگويند. اينها چگونه است، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «اينها در يک جا نيستند؛ بلكه هر كدام مربوط به موطنى از آن روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه پنجاه هزار سال طول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد. در آن روز، خداوند، خلايق را در موطنى گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و در آن جا خلايق با يكديگر آشنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با هم سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و هر يک براى ديگرى طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اينان كسانى هستند كه در سراى دنيا از پيامبران و پيروان آنها فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در كارهاى نيک و پرهيزگارى، همديگر را كمک رسانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا گنهكاران، يكديگر را لعنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و اينان كسانى هستند كه در سراى دنيا از آنان گناه سر زده و در ستم و تجاوز به يكديگر كمک كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اعم از مستكبران و مستضعفان. آنان يكديگر را لعنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و برخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان برخى ديگر را انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در موطنى ديگر گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند كه در آن جا از يكديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزند، و اين است سخن خدا كه: (روزى که آدمى از برادرش * و مادر و پدرش * و همسر و فرزندانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزد)؛ زيرا در سراى دنيا بر ستم و تجاوز همكارى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. (در آن روز، هر کسى از آنان را کارى است که او را به خود مشغول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در موطنى ديگر گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند كه در آن جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گِريند، به طورى كه اگر آن صداها براى مردم دنيا آشكار شود، همۀ خلايق را از زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكافند، مگر آنچه خدا بخواهد. پس پيوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريند تا جايى كه خون گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در موطنى ديگر گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و در آن جا از آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند كه سخن بگويند. پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: (به پروردگارمان خدا سوگند که ما مشرک نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم) و به كارهايى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اقرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. از اين رو، خداوند بر دهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مُهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پاها و پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد كه سخن بگويند، و آنها به سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و به هر گناهى كه از آنها سر زده است، گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. آن گاه مُهر از زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان برداشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پاهاى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: چرا عليه ما گواهى داديد؟! و آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما را همان خدايى به سخن آورد كه هر چيزى را به سخن آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در موطنى ديگر گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و از همۀ خلايق خواسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه سخن بگويند و هيچ كس زبان به سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد، (مگر کسى که [خداى] مهربان به او اجازه دهد و حقیقت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید). سپس در موطنى ديگر گرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و در آن جا با يكديگر مجادله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و برخى خلايق، برخى ديگر را محكوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و اين، همان گفتن [حقيقت در سخن خداوند] است. همۀ اينها پيش از حسابرسى است، و چون كار حسابرسى شروع شود، هر فردى به كار خود مشغول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. از خداوند، بركت آن روز را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: لَيسَت تَشهَدُ الجَوارِحُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُؤمِنٍ، إِنَّما تَشهَدُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن حَقَّت عَلَيهِ كَلِمَةُ العَذابِ، فَأَمَّا المُؤمِنُ فَيُعطیٰ كِتابَهُ بِيَمينِهِ، قالَ اللهُ عزّ و جلّ: (فَمَن أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولٰئِكَ يَقرَؤُونَ كِتابَهُم وَ لا يُظلَمُونَ فَتِيلًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۲ ح۱ عن محمّد بن سالم، بحار الأنوار: ج۷ ص۳۱۸ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: اعضاى بدن، عليه مؤمن شهادت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؛ بلكه عليه كسى شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه سزاوار عذاب است؛ امّا مؤمن، كارنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به دست راست او داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خداوند فرموده است: (کسى که کارنامۀ او به دست راستش داده شود، اینان کارنامۀ خویش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و به قدر نَخَک هستۀ خرمایى به آنها ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مكالمة-أهل-الجنة-و-النار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / ۴: مُكالَمَةُ أَهلِ الجَنَّةِ وَ النّارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گفتگوی بهشتیان و دوزخیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ نادىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَصحابُ الجَنَّةِ أَصحابَ النَّارِ أَن قَد وَجَدنا ما وَعَدَنا رَبُّنا حَقًّا فَهَل وَجَدتُم ما وَعَدَ رَبُّكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَقًّا قالُوا نَعَم فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَينَهُم أَن لَعنَةُ اللهِ عَلَى الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بهشتیان، دوزخیان را ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که: «ما آنچه را پروردگارمان به ما وعده داده بود، درست یافتیم. آیا شما [نیز] آنچه را پروردگارتان وعده داده بود، راست و درست یافتید؟». مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: آرى. پس آواز دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى میان آنان آواز در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که: لعنت خدا بر ستمکاران باد!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ نادىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَصحابُ النَّارِ أَصحابَ الجَنَّةِ أَن أَفِيضُوا عَلَينا مِنَ الماءِ أَو مِمَّا رَزَقَكُمُ اللهُ قالُوا أَنَّ اللهَ حَرَّمَهُما عَلَى الْكافِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و دوزخیان، بهشتیان را ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که: «از آن آب یا از آنچه خدا روزىِ شما کرده، بر ما فرو ریزید». مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: خدا آنها را بر کافران، حرام کرده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّروع الواقية: فيِ الحَديثِ عَنِ النَّبيِّ صلی الله علیه و آله: أَنَّهم يَعرِفونَ أَنَّ أَهلَ الجَنَّةِ في نَعيمٍ عَظيمٍ فَيُؤَمِّلونَ أَن يُطعِموهُم أَو يَسقوهُم لِيَخِفَّ عَنهُم بَعضُ العَذابِ الأَليمِ، كَما قالَ جَلَّ جَلالُهُ: (وَ نادىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَصحابُ النَّارِ أَصحابَ الجَنَّةِ أَن أَفِيضُوا عَلَينا مِنَ الماءِ أَو مِمَّا رَزَقَكُمُ اللهُ)، قالَ: فَيُحبَسُ عَنهُمُ الجَوابُ أَربَعينَ سَنَةً، ثُمَّ يُجيبونَهُم بِلِسانِ الاحتِقارِ وَ التَّهَوُّنِ: (إِنَّ اللهَ حَرَّمَهُما عَلَى الْكافِرِينَ)! فَيَرَونَ أَنَّ الخَزَنَةَ عِندَهُم يُشاهِدونَ ما قَد نَزَلَ بِهِم مِنَ المَصائِبِ، فَيُؤَمِّلونَ أَن يَجِدُوا عِندَهُم فَرَجاً بِسَبَبٍ مِنَ الأَسبابِ، فَقالَ اللهُ جَلَّ جَلالُهُ: (وَ قالَ الَّذِيـنَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادعُوا رَبَّكُم يُخَفِّف عَنَّا يَوماً مِنَ العَذابِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۴9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص۲۷۷، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۰۴ ح۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقیة: در حديث، از پيامبر صلی الله علیه و آله آمده است كه آنان (دوزخيان) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه بهشتيان در ناز و نعمتى بزرگ به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. پس آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه بهشتيان به آنها غذايى يا آبى دهند تا عذاب دردناک آنان، اندكى تخفيف يابد. خداوند در اين باره فرموده است: (و دوزخیان، بهشتیان را ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که: از آن آب یا از آنچه خدا روزىِ شما کرده، بر ما فرو ریزید)؛ امّا چهل سال پاسخى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند. سپس با زبان تحقير و خفّت به آنها جواب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند: (خدا آنها را بر کافران، حرام کرده است). پس چشمشان به دوزخبانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد كه شاهد بلاها و عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى هستند كه بر سرشان آمده است. آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند به سببى از اسباب، نزد آنان به گشايشى دست يابند. خداوند عزّ و جلّ [در اين باره] فرموده است: (و کسانى که در آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به نگهبانان دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارتان را بخوانید تا یک روز از این عذاب را به ما تخفیف دهد!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شدة-التخاصم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / ۵: شِدَّةُ التَّخاصُمِ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ستیزه‌گری بسیار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هَذَا وَإِنَّ لِلطَّاغِينَ لَشَرَّ مَآبٍ * جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمِهَادُ * هَذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ * وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ * هَذَا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ لَا مَرْحَبًا بِهِمْ إِنَّهُمْ صَالُوا النَّارِ * قَالُوا بَلْ أَنْتُمْ لَا مَرْحَبًا بِكُمْ أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنَا فَبِئْسَ الْقَرَارُ * قَالُوا رَبَّنَا مَنْ قَدَّمَ لَنَا هَذَا فَزِدْهُ عَذَابًا ضِعْفًا فِي النَّارِ * وَقَالُوا مَا لَنَا لَا نَرَىٰ رِجَالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرَارِ * أَتَّخَذْنَاهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصَارُ * أَنَّ ذَلِكَ لَحَقٌّ تَخَاصُمُ أَهْلِ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: ۵۵ - ۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(این است [حال بهشتیان] و براى طغیانگران، به راستى که بدفرجامى است * به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند که چه بد آرامگاهى است! * این، جوشاب و چرکاب است. باید آن را بچشند * و از همین گونه، انواع دیگر [عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها]. * اینها گروهى هستند که با شما به اجبار وارد [آتش] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. بدا به حال آنها! [زیرا] آنان داخل آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. * [به رؤساى خود] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «بلکه بر خود شما خوش مباد! این عذاب را شما خود براى ما از پیش فرا هم آوردید، و چه بد قرارگاهى است!». * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پروردگارا! هر کس این عذاب را از پیش براى ما فرا هم آورده، عذاب او را در آتش، دو چندان کن» * و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «ما را چه شده است که مردانى را نمی‌بینیم که ما آنان را از اشرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردیم * [و] آنان را [در دنیا] به ریشخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتیم، یا چشمان [ما] بر آنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد؟». * این ستیزۀ اهل آتش، قطعاً راست است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ وَمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ * مِنْ دُونِ اللهِ فَاهْدُوهُمْ إِلیٰ صِرَاطِ الْجَحِيمِ * وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ * مَا لَكُمْ لَا تَنَاصَرُونَ * بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ * وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ * قَالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْيَمِينِ * قَالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ * وَمَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بَلْ كُنْتُمْ قَوْمًا طَاغِينَ * فَحَقَّ عَلَيْنَا قَوْلُ رَبِّنَا إِنَّا لَذَائِقُونَ * فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ * فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ * إِنَّا كَذَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ * إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ يَسْتَكْبِرُونَ * وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُوا آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَجْنُونٍ * بَلْ جَاءَ بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ * إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ * وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: ۲۲ - ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(‌کسانى را که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ردیفانشان و آنچه غیر از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، گرد آورید * و همه را به راه جحیم (آتش افروخته) هدایت کنید * و آنان را باز دارید که آنها بازخواست خواهند شد. * شما را چه شده است که همدیگر را یارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؟! * [نه!] بلکه امروز، آنان [از روی ناگریزی] تسلیم و فرمانبرند * و بعضى به بعضى دیگر روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و از یکدیگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند. * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «شما [ظاهراً] از درِ راستى با ما در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدید». * [متّهمان] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «[نه!] بلکه شما باایمان نبودید * و ما هیچ تسلّطى بر شما نداشتیم؛ بلکه خودتان سرکش بودید. * پس فرمان پروردگارمان بر ما سزاوار آمد که ما واقعاً باید [عذاب را] بچشیم * و شما را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کردیم؛ زیرا خودمان گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه بودیم». * پس آنان در آن روز، در عذاب، شریک یکدیگرند. * آرى، ما با مجرمان چنین رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم * [چرا که] آنان بودند که وقتى به ایشان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد: «معبودی جز خداى یگانه نیست»، تکبّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیدند * و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «آیا ما براى شاعرى دیوانه، دست از خدایانمان بر داریم؟!» * ولى نه! [او] حقیقت را آورده و فرستادگان را تصدیق کرده است. * در واقع، شما عذاب پردرد را خواهید چشید * و جز آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، جزا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ استَكبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُم تَبَعاً فَهَل أَنتُم مُغنُونَ عَنَّا نَصِيباً مِنَ النَّارِ* قالَ الَّذِينَ استَكبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها أَنَّ اللهَ قَد حَكَمَ بَينَ العِبادِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۴۷ - ۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(‌و آن گاه که در آتش، شروع به آوردن حجّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، زیردستان به کسانى که گردنکش بودند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «ما پیرو شما بودیم. پس آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از این آتش را از ما دفع کنید؟». * کسانى که گردنکشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: اکنون همۀ ما در آن هستیم. خداست که میان بندگان، داورى کرده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغَاوِينَ * وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ * مِنْ دُونِ اللهِ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ * فَكُبْكِبُوا فِيهَا هُمْ وَالْغَاوُونَ * وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ * قَالُوا وَهُمْ فِيهَا يَخْتَصِمُونَ * تَاللهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ * إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ * وَمَا أَضَلَّنَا إِلَّا الْمُجْرِمُونَ * فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِينَ * وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ * فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ * أَنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 9۱ - ۱۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(‌و آتشِ افروخته، براى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان، نمودار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد * و به آنان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «کجایند آن چیزهایى که به جاى خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستیدید؟! * آیا یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، یا خود را یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؟». * پس آنها و همۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان در آن افکنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. * و [نیز] همۀ سپاهیان ابلیس * آنها در آن جا با یکدیگر ستیزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند * [و] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «سوگند به خدا که ما در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهىِ آشکارى بودیم * آن گاه که شما را با پروردگار جهانیان، برابر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم * و جز تبهکاران، ما را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نکردند * در نتیجه، نه شفاعتگرانى داریم * و نه دوستى نزدیک * و اى کاش بازگشتى داشتیم تا از مؤمنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدیم!». * به راستى که در این، عبرتى است؛ ولى بیشترشان مؤمن نبودند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قالَ ادخُلُوا فِي أُمَمٍ قَد خَلَت مِن قَبلِكُم مِنَ الجِنِّ وَ الإِنسِ فِي النَّارِ كُلَّما دَخَلَت أُمَّةٌ لَعَنَت أُختَها حَـتّیٰ إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً قالَت أُخراهُم لِأُولاهُم رَبَّنا هٰؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِم عَذاباً ضِعفاً مِنَ النَّارِ قالَ لِكُلٍّ ضِعفٌ وَ لٰكِنْ لا تَعلَمُونَ* وَ قالَت أُولاهُم لِأُخراهُم فَما كانَ لَكُم عَلَينا مِن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَضلٍ فَذُوقُوا العَذابَ بِما كُنتُم تَكسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۳۸ - ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(‌مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «به میان امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از پرى و آدمى بروید که پیش از شما وارد آتش شدند» و هر بار که امّتى وارد [آتش] شود، همتایش را لعنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تا آن که چون همگى در آن به هم پیوستند، پیروانشان در بارۀ پیشوایانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! اینان ما را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کردند. پس عذاب آتشى دو چندان به آنان بده. [خدا] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «براى هر کدام، دو چندان است؛ ولى شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید» * و پیشوایانشان به پیروانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: شما بر ما امتیازى ندارید. پس به سزاى آنچه به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردید، عذاب را بچشید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (كُلَّما دَخَـلَت أُمَّةٌ لَعَنَـت أُخـتَها حَـتَّىٰ إِذَا ادَّارَكُوا فِـيـها جَـمِيعاً) -: بَـرِئَ بَـعضُهُم مِن بَـعضٍ وَ لَعَـنَ بَـعضُهُم بَـعضاً، يُريدُ بَعضُهُم أَن يَحُجَّ بَعضاً رَجاءَ الفَلجِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَلج: الظفَر و الفَوز. و قد فَلَجَ الرجلُ علی خَصمِه یَفلُج فلجاً (لسان العرب: ج۲ ص۳۴۷ «فلج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُفلِتوا مِن عَظيمِ ما نَزَلَ بِهِم، وَ لَيسَ بِأَوانِ بَلویٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لَا اختِبارٍ وَ لا قَبولِ مَعذِرَةٍ، وَ لاتَ حينَ نَجاةٍ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۱ ح۱ عن محمّد بن سالم، بحار الأنوار: ج۶9 ص۸۸ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (هر بار که امّتى وارد [آتش] گردد، همتایش را لعنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، تا آن که چون همگى در آن به هم پیوستند) -: اين عدّه از آن عدّه بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند و آن عدّه اين عدّه را لعنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر احتجاج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، بدان اميد كه [در اين ستيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى] چيره شوند و از بلاى بزرگى كه بر آنان فرود آمده است، بِرَهَند، غافل از اين كه آن هنگام، نه موقع امتحان است، نه هنگام پذيرش پوزش، و نه هنگام رهايى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - لِأصحابِهِ -: إِذَا استَقَرَّ أَهلُ النّارِ فِي النّارِ يَفقِدونَكُم فَلا يَرَونَ مِنكُم أَحَداً، فَيَقولُ بَعضُهُم لِبَعضٍ: (ما لَنا لا نَرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِجالًا كُنَّا نَعُدُّهُم مِنَ الأَشرارِ* أَتَّخَذناهُم سِخرِيًّا أَم زاغَت عَنهُمُ الأَبصارُ)، قالَ: وَ ذٰلِكَ قَولُ اللّٰهِ عزّ و جلّ: (إِنَّ ذٰلِكَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهلِ النَّارِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: ۶۲ - ۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَتَخاصَمونَ فيكُم فيما كانوا يَقولونَ فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۴۱ ح۱۰۴ عن عنبسة، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۵۴ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - خطاب به ياران خود -: آن گاه كه دوزخيان در آتش قرار گيرند، شما [مؤمنان] را گم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و هيچ يک از شما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند. در اين هنگام، به يكديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: (ما را چه شده است که مردانى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینیم که ما آنان را از اشرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردیم * [و] آنان را [در دنیا] به ریشخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتیم، یا چشمان [ما] بر آنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد؟». * این، سخن خداى عزّ و جلّ است که: (این ستیزۀ اهل آتش، قطعاً راست است). آنان در بارۀ شما، در بارۀ آنچه در دنيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند، با يكديگر ستيزه (بگو مگو) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ملامة-أصحاب-الأعراف-أصحاب-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / ۶: مَلامَةُ أَصحابِ الأَعرافِ أَصحابَ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش دوزخیان از سوی اعرافیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذا صُرِفَت أَبصارُهُم تِلقاءَ أَصحابِ النَّارِ قالُوا رَبَّنا لا تَجعَلنا مَعَ القَومِ الظَّالِمِينَ* وَ نادىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَصحابُ الأَعرافِ رِجالًا يَعرِفُونَهُم بِسِيماهُم قالُوا ما أَغنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنكُم جَمعُكُم وَ ما كُنتُم تَستَكبِرُونَ* أَ هٰؤُلاءِ الَّذِينَ أَقسَمتُم لا يَنالُهُمُ اللهُ بِرَحمَةٍ ادخُلُوا الجَنَّةَ لا خَوفٌ عَلَيكُم وَ لا أَنتُم تَحزَنُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۴۷ - ۴9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون چشمانشان به سوى دوزخیان گردانیده شود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پروردگارا! ما را در زمرۀ گروه ستمکاران قرار مده» * و اهل اَعراف، مردانى را که آنان را از سیمایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند، ندا مى‌دهند [و] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «جمعیت شما و آن [همه] گردنکشى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، به حال شما سودى نداشت. * آیا اینان، همان کسان نبودند که سوگند یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید که خدا آنان را به رحمتى نخواهد رسانید؟ [اینک] به بهشت وارد شوید. نه بیمى بر شماست و نه اندوهگین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن ابن عبّاس: (وَ نادىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) أَي وَ سَيُنادي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَصحابُ الأَعرافِ رِجالًا) مِن أَصحابِ النّارِ (يَعرِفُونَهُم بِسِيماهُمْ) أَي بِصِفاتِهِم؛ يَدعونَهُم بِأَساميهِم وَ كُناهُم، وَ يُسَمّونَ رُؤَساءَ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۴ ص۶۵۴، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از ابن عبّاس -: (ندا دادند) یعنی: ندا می‌دهند (و اهل اعراف، مردانى را) از اهل آتش (که آنها را از سیمایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند) يعنى: با خصوصيّاتشان آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند و با نام و كنيه صدايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند و سرانِ مشركان را نام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أماني-أهل-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7: أَمانيُّ أَهلِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آرزوهای دوزخیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طلب-التخفيف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7 - ۱: طَلَبُ التَّخفيفِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: درخواست کاهش کیفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادعُوا رَبَّكُم يُخَفِّف عَنَّا يَوماً مِنَ العَذابِ* قالُوا أَ وَ لَم تَكُ تَأتِيكُم رُسُلُكُم بِالبَيِّناتِ قالُوا بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالُوا فَادعُوا وَ ما دُعاءُ الكافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلالٍ* إِنَّا لَنَنصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِينَ آمَنُوا فِي الحَياةِ الدُّنيا وَ يَومَ يَقُومُ الأَشهادُ* يَومَ لا يَنفَعُ الظَّالِمِينَ مَعذِرَتُهُم وَ لَهُمُ اللَّعنَةُ وَ لَهُم سُوءُ الدَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۴9 - ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که در آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به نگهبانان دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارتان را بخوانید تا یک روز از این عذاب را به ما تخفیف دهد. * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «مگر پیامبرانتان دلایل روشن به سوى شما نیاوردند؟». مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: چرا. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پس بخوانید؛ ولى دعاى کافران جز در بیراهه نیست». * در حقیقت، ما فرستادگان خود را و [نیز] کسانى را که گرویده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در زندگى دنیا و روزى که گواهان بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستند، یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم؛ * همان روزى که ستمگران را پوزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان سود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و براى آنان لعنت است و برایشان بدفرجامىِ آن سراى است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّر المنثور عن ابن جُرَيج: بَلَغَنا أَنَّ أَهلَ النّارِ نادَوا خَزَنَةَ جَهَنَّمَ أَنِ (ادعُوا رَبَّكُم يُخَفِّف عَنَّا يَوماً مِنَ العَذابِ)، فَلَم يُجيبوهُم ما شاءَ اللهُ، فَلَمّا أَجابوهُم بَعدَ حينٍ قالوا لَهُم: (فَادعُوا وَ ما دُعاءُ الكافِرِينَ إِلّا فِي ضَلالٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ (نَادَوْا يَا مَالِكُ) لِخازِنِ النّارِ (لِيَقضِ عَلَينا رَبُّكَ)، فَسَكَتَ عَنهُم مالِكٌ مِقدارَ أَربَعينَ سَنَةً، ثُمَّ أَجابَهُم فَقالَ: (إِنَّكُم ماكِثُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نادَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَشقِياءُ رَبَّهُم فَقالوا: (رَبَّنا أَخرِجنا مِنها فَإِن عُدنا فَإِنَّا ظالِمُونَ)، فسكَتَ عَنهُم... مِقدارَ الدُّنيا، ثُمَّ أَجابَهُم بَعدَ ذٰلِكَ: (اخسَؤُوا فِيها وَ لا تُكَلِّمُونِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۱۰۷ - ۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّر المنثور: ج۶ ص۱۲۰ نقلاً عن ابن جرير و ابن المنذر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن جُرَيج -: روايت شده است كه دوزخيان به نگهبانان دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند که: (پروردگارتان را بخوانید تا یک روز از این عذاب را به ما تخفیف دهد)؛ ولى آنان تا مدّتى كه خدا بخواهد، پاسخ دوزخيان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و پس از مدّتى كه پاسخشان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: (پس بخوانید؛ ولى دعاى کافران جز در بیراهه نیست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به نگهبان دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: (اى مالک! پروردگارت [را بخوان تا] جان ما را بستاند)؛ ولى مالک نيز تا چهل سال، پاسخ ايشان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و سپس در پاسخشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: (شما ماندگارید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس تيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختان، پروردگارشان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: (پروردگارا! ما را از این جا (آتش) بیرون بیاور. اگر دوباره [به بدى] باز گشتیم، در آن صورت، ستمگر خواهیم بود) و خدا به اندازۀ [عمرِ] دنيا... در پاسخ آنان سكوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و سپس پس از آن، پاسخشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه: (در آن، گم شوید و با من سخن مگویید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طلب-الشفيع-و-الصديق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7 - ۲: طَلَبُ الشَّفيعِ وَ الصَّديقِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: درخواست شفیع و دوست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَما لَنا مِن شافِعِينَ* وَ لا صَدِيقٍ حَمِيمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: ۱۰۰ - ۱۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس ما نه شفاعت کنندگانى داریم * و نه دوستى دلسوز).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَقَدعَظُمَت مَنزِلَةُ الصَّديقِ حَتّیٰ إِنَّ أَهلَ النّارِ لِيَستَغيثونَ بِهِ، وَ يَدعونَهُ فِي النّارِ قَبلَ القَريبِ وَ الحَميمِ؛ قالَ اللهُ عزّ و جلّ مُخبِراً عَنهُم: (فَما لَنا مِن شافِعِينَ* وَ لا صَدِيقٍ حَمِيمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۱۷ ح۱۱۳۳ عن الحسن بن صالح بن حيّ و ص۶۰9 ح۱۲۵9، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۷۶ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: به راستى كه دوست، چنان جايگاه والايى دارد كه حتّى دوزخيان نيز از او فريادخواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و قبل از خويشاوندان و نزديكان، او را در آتش به كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند. خداوند عزّ و جلّ به نقل از آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (ما نه شفاعت کنندگانى داریم * و نه دوستى دلسوز).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طلب-الطعام-والشراب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7 - ۳: طَلَبُ الطَّعامِ وَالشَّرابِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: درخواست غذا و نوشیدنی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ نادىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَصحابُ النَّارِ أَصحابَ الجَنَّةِ أَن أَفِيضُوا عَلَينا مِنَ الماءِ أَو مِمَّا رَزَقَكُمُ اللهُ قالُوا أَنَّ اللهَ حَرَّمَهُمَا عَلَى الْكَافِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و دوزخیان، بهشتیان را ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند که: «از آن آب یا از آنچه خدا روزى‌تان کرده، بر ما فرو ریزید». مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: خدا آنها را بر کافران، حرام کرده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِن يَستَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالمُهلِ يَشوِي الوُجُوهَ بِئسَ الشَّرابُ وَ ساءَت مُرتَفَقاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۲9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر فریادرسى جویند، به آبى چون مسِ گداخته به دادشان رسیده می‌شود که چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بریان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. چه بد نوشیدنی‌ای است و چه زشت جایگاهى!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زُرارةَ: سَأَلتُ أَبا جَعفَرٍ علیه‌السلام عَن قَولِ اللّٰهِ عزّ و جلّ: (يَومَ تُبَدَّلُ الأَرضُ غَيرَ الأَرضِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: ۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: تُبَدَّلُ خُبزَةً نَقِيَّةً يَأَكُلُ مِنهَا النّاسُ حَتّىٰ يَفرُغوا مِنَ الحِسابِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ قائِلٌ: إنَّهُم لَفي شُغُلٍ يَومَئِذٍ عَنِ الأَكلِ وَ الشُّربِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ خَلَقَ ابنَ آدَمَ أَجوَفَ، وَ لا بُدَّ لَهُ مِنَ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ. أَ هُم أَشَدُّ شُغلًا يَومَئِذٍ أَم مَن فِي النّارِ؟ فَقَدِ استَغاثوا، وَ اللهُ عزّ و جلّ يَقولُ: (وَ إِن يَستَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ كَالمُهلِ يَشوِي الوُجُوهَ بِئسَ الشَّرابُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۲۸۷ ح۴، المحاسن: ج۲ ص۱۵9 ح۱۴۳۴، تفسير العيّاشي: ج۳ ص9۴ ح۲۶۵۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص۱۰9 ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زراره -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ اين سخن خداوند عزّ و جلّ: (روزى که زمین به زمینى دیگر بَدَل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود) پرسیدم. فرمود: «به گِرده نانى خالص تبديل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مردم از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند تا آن گاه كه از حسابرسى فارغ شوند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى به ایشان گفت: در آن روز، آنان چندان گرفتارند كه به خوردن و آشاميدن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند آدمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاده را ميان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهى آفريده است و ناگزير از خوردن و آشاميدن است. آيا در آن روز، آنان گرفتارترند يا كسانى كه در آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ [حتّى] كسانى هم كه در آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آب [و غذا] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبند، و خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و اگر چیزی بطلبند، با آبى چون مسِ گداخته به دادشان رسيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بريان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. چه بد نوشيدنى‌ای است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهما السلام: أَنَّ أَهلَ النّارِ يَموتونَ عِطاشیٰ، و يَدخُلونَ قُبورَهُم عِطاشیٰ، و يُحشَرُونَ عِطاشیٰ، و يَدخُلونَ جَهَنَّمَ عِطاشیٰ، فَتُرفَعُ لَهُم قَراباتُهُم مِنَ الجَنَّةِ، فَيَقولونَ: (أَفِيضُوا عَلَينا مِنَ الماءِ أَو مِمَّا رَزَقَكُمُ اللهُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص۱۴9 ح۱۵9۱ عن إبراهيم بن عبد الحميد، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۳۸ ح۱۷ و راجع: تفسير الطبري: ج9 الجزء ۱۶ ص۱۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر یا امام صادق علیهما السلام: اهل آتش، تشنه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرند و تشنه وارد قبرهايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و تشنه به حشر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و تشنه داخل دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس، خويشاوندانشان را از دور در بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند و به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: (از آن آب یا از آنچه خدا روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان کرده است، بر ما فرو ریزید).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: (يَومَ التَّنادِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومٌ يُنادي أَهلُ النّارِ أَهلَ الجَنَّةِ: (أَن أَفِيضُوا عَلَينا مِنَ الماءِ أَو مِمَّا رَزَقَكُمُ اللهُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۱۵۶ ح۱ عن حفص بن غياث، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۱۵۰ ح۱۵9۲، تفسير القمّي: ج۲ ص۲۵۶ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۷ ص۵9 ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: (روزِ ندا دادن به یکدیگر) روزى است كه دوزخيان به بهشتيان ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند (که: از آن آب یا از آنچه خدا روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان کرده است، بر ما فرو ریزید).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تمني-الرجوع-إلی-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7 - ۴: تَمَنِّي الرُّجوعِ إِلَی الدُّنيا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آرزوی بازگشت به دنیا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِذ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا العَذابَ وَ تَقَطَّعَت بِهِمُ الأَسبابُ* وَ قالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَو أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنهُم كَما تَبَرَّؤُا مِنَّا كَذٰلِكَ يُرِيهِمُ اللهُ أَعمالَهُم حَسَراتٍ عَلَيهِم وَ ما هُم بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۶۶ - ۱۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آن گاه که پیشوایان از پیروان بیزارى جویند و عذاب را مشاهده کنند و میانشان پیوندها بریده گردد. * و پیروان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «کاش براى ما بازگشتى بود تا همان گونه که [آنان] از ما بیزارى جستند، [ما نیز] از آنان بیزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جستیم! این گونه خداوند، کارهایشان را - که براى آنان، مایۀ حسرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست - به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایاند و از آتش، بیرون آمدنى نیستند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَو تَرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقالُوا يا لَيتَنا نُرَدُّ وَ لا نُكَذِّبَ بِآياتِ رَبِّنا وَ نَكُونَ مِنَ المُؤمِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اى کاش [منکران را] هنگامى که بر آتش عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: کاش باز گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدیم و [دیگر] آیات پروردگارمان را تکذیب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم و از مؤمنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدیم!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلَو أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ المُؤمِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: ۱۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کاش که بازگشتى براى ما بود و از مؤمنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدیم!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الأحزاب: ۶۶، الفرقان: ۲ علیه‌السلام، الزمر: ۵۸ - ۶۰، الفجر: ۲۳ - ۲۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: احزاب: آیۀ ۶۶، فرقان: آیۀ ۲۷، زمر: آیۀ ۵۸ - ۶۰، فجر: آیۀ ۲۳ - ۲۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِذا ماتَ الكافِرُ شَيَّعَهُ سَبعونَ أَلفاً مِنَ الزَّبانِيَةِ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبرِهِ، وَ إِنَّهُ لَيُناشِدُ حامِليهِ بِصَوتٍ يَسمَعُهُ كُلُّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ إِلّا الثَّقَلانِ وَ يَقولُ: لَو أَنَّ لي كَرَّةً فَأَكونَ مِنَ المُؤمِنينَ! وَ يَقولُ: اِرجِعوني لَعَلّي أَعمَلُ صالِحاً فيما تَرَكتُ! فَتُجيبُهُ الزَّبانِيَّةُ: كَلّا إِنَّها كَلِمَةٌ أَنتَ قائِلُها! وَ يُناديهِم مَلَكٌ: لَو رُدَّ لَعادَ لِما نُهِيَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أُدخِلَ قَبرَهُ و فارَقَهُ النّاسُ، أَتاهُ مُنكَرٌ وَ نَكيرٌ في أَهوَلِ صورَةٍ، فَيُقيمانِهِ ثُمَّ يَقولانِ لَهُ: مَن رَبُّكَ، وَ ما دينُكَ، وَ مَن نَبِيُّكَ؟ فَيَتَلَجلَجُ لِسانُهُ وَ لا يَقدِرُ عَلَى الجَوابِ، فَيَضرِبانِهِ ضَربَةً مِن عَذابِ اللهِ يَذعَرُ لَها كُلُّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ. ثُمَّ يَقولانِ لَهُ: مَن رَبُّكَ، وَ ما دينُكَ، وَ مَن نَبِيُّكَ؟ فَيَقولُ: لا أَدري! فَيَقولانِ لَهُ: لا دَرَيتَ وَ لا هُديتَ وَ لا أَفلَحتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَفتَحانِ لَهُ باباً إِِلَی النّارِ، وَ يُنزِلانِ إِلَیهِ الحَميمَ مِن جَهَنَّمَ؛ وَ ذٰلِكَ قَولُ اللّٰهِ عزّ و جلّ:&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمَّا إِن كانَ مِنَ المُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ* فَنُزُلٌ مِن حَمِيمٍ) يَعني فِي القَبرِ (وَ تَصلِيَةُ جَحِيمٍ) يَعني فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۳۶۵ ح۴۵۵ عن سليمان بن مقبل المديني عن الإمام الكاظم علیه‌السلام، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۶۷ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، جامع الأخبار: ص۴۷۸ ح۱۳۳9، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۲۲ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه كافر بميرد، هفتاد هزار دوزخبان، او را به سوى قبرش تشييع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و او با صدايى كه جز پريان و آدميان، همۀ موجودات آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند، حاملان تابوتش را سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: كاش مرا بازگشتى [دوباره به دنيا]بود تا از مؤمنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم! و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: مرا بر گردانيد تا شايد در آنچه وا نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، كار نيكى انجام دهم؛ امّا دوزخبانان پاسخش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند: «هرگز! اين، سخنى است كه تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى» و فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به آنان ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «اگر هم باز گردانيده شود، باز همان كارهايى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه از آن نهى شده بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون او را در گورش نهند و مردم پراكنده شوند، نكير و منكر در هولناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چهره به نزدش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند. سپس به وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «پروردگارت كيست؟ دينت چيست؟ پيامبرت چه كسى است؟». او زبانش بند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند پاسخ دهد. پس منكر و نكير، چنان ضربتى از عذاب خدا بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبند كه همۀ موجودات، از آن به وحشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند. دوباره به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «پروردگارت كيست؟ دينت چيست؟ پيامبرت چه كسى است؟». او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم. نكير و منكر به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «نه دانستى و نه راه يافتى و نه رستگار شدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس درى به سوى آتش برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايند و از جوشاب دوزخ برايش فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. اين است سخن خداوند كه: (و امّا اگر از دروغزنانِ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه باشد * پس با آب جوشان پذیرایى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود) يعنى در قبر (و در آتش افروخته جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد) يعنى در آخرت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أَنَّ المَيِّتَ إِذا كانَ مِن أَهلِ الجَنَّةِ نادىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عَجِّلوا بي، وَ إِن كانَ مِن أَهلِ النّارِ نادىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رُدّوني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذكرى الشيعة: ج۱ ص۳9۴، بحار الأنوار: ج۸۱ ص۲۶۰ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ميّت اگر از اهل بهشت باشد، [به حاملانِ خود] صدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «زودتر مرا ببريد!» و اگر از اهل آتش باشد، صدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «مرا بر گردانيد!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تمني-الجهل-بحساب-أعمالهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7 - ۵: تَمَنِّي الجَهلِ بِحِسابِ أَعمالِهِم&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آرزوی ناآگاهی از پروندۀ اعمالشان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمَّا مَن أُوتِيَ كِتابَهُ بِشِمالِهِ فَيَقُولُ يا لَيتَنِي لَم أُوتَ كِتابِيَه* وَ لَم أَدرِ ما حِسابِيَه).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاقّة: ۲۵ - ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و آن کسى که نامۀ [عمل] او به دست چپش داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: اى کاش نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به من داده نشده بود * و از حسابم، خبردار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: وَ أُنزِلَ فِي الحاقَّةِ: (وَ أَمَّا مَن أُوتِيَ كِتابَهُ بِشِمالِهِ فَيَقُولُ يا لَيتَنِي لَم أُوتَ كِتابِيَه* وَ لَم أَدرِ ما حِسابِيَه* يا لَيتَها كانَتِ القاضِيَةَ* ما أَغنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِّي مالِيَه) إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَولِهِ (إِنَّهُ كانَ لا يُؤمِنُ بِاللهِ العَظِيمِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاقّة: ۲۵ - ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهٰذا مُشرِكٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۰ ح۱ عن محمّد بن سالم، بحار الأنوار: ج۶9 ص۸۸ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در سورۀ حاقّه نازل شده است: (و آن کسى که نامۀ [عمل] او به دست چپش داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: اى کاش نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به من داده نشده بود * و از حسابم، خبردار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم! * اى کاش آن (مرگ)، کار را تمام می‌کرد! * مالم سودى برایم نداشت) تا اين جا كه: (او به خداى بزرگ، ایمان نیاورده است). اين شخص، همان مشرک است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تمني-النجاة-و-لو-بفداء-ما-في-الأرض-و-أعز-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7 - ۶: تَمَنِّي النَّجاةِ وَ لَو بِفِداءِ ما فِي الأَرضِ وَ أَعَزِّ النّاسِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آرزوی رهایی، هر چند به قیمت فدا شدن بهترین داشته‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثنَتَينِ وَ أَحيَيتَنَا اثنَتَينِ فَاعتَرَفنا بِذُنُوبِنا فَهَل إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُرُوجٍ مِن سَبِيلٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پروردگارا! دو بار ما را به مرگ رساندى و دو بار ما را زنده گرداندى. به گناهانمان اعتراف کردیم. پس آیا راه بیرون&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدنى [از آتش] هست؟»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَو أَنَّ لَهُم ما فِي الأَرضِ جَمِيعاً وَ مِثلَهُ مَعَهُ لِيَفتَدُوا بِهِ مِن عَذابِ يَومِ القِيامَةِ ما تُقُبِّلَ مِنهُم وَ لَهُم عَذابٌ أَلِيمٌ* يُرِيدُونَ أَن يَخرُجُوا مِنَ النَّارِ وَ ما هُم بِخارِجِينَ مِنها وَ لَهُم عَذابٌ مُقِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۳۶ - ۳۷ و راجع آل عمران: 9۱، يونس: ۵۴، الزمر: ۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که کفر ورزیدند، اگر تمام آنچه در زمین است، براى آنان باشد و مانند آن را [نیز] با آن [داشته باشند] تا به وسیلۀ آن، خود را از عذاب روز قیامت باز خرند، از آنان پذیرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و عذابى پردرد خواهند داشت. * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند که از آتش بیرون آیند، در حالى که از آن، بیرون آمدنى نیستند و برایشان عذابى پایدار خواهد بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يُبَصَّرُونَهُم يَوَدُّ المُجرِمُ لَو يَفتَدِي مِن عَذابِ يَومِئِذٍ بِبَنِيهِ* وَ صاحِبَتِهِ وَ أَخِيهِ* وَ فَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤوِيهِ* وَ مَن فِي الأَرضِ جَمِيعاً ثُمَّ يُنجِيهِ* كَلَّا إِنَّها لَظىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* نَزَّاعَةً لِلشَّوىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعارج: ۱۱ - ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آنان را به ایشان نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. گنهکار، آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که کاش براى رهایى از عذاب آن روز، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست پسران خود را به عوض دهد * و [نیز] همسر و برادرش را * و قبیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را که به او پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند * و هر کس را که در روى زمین است، همه را [عوض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد] و آن گاه خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهانید. * هرگز! آن، آتش زبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کش است * [آتشى] بر کَنَندۀ پوست سر و اندام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لِلَّذِينَ استَجابُوا لِرَبِّهِمُ الحُسنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذِينَ لَم يَستَجِيبُوا لَهُ لَو أَنَّ لَهُم ما فِي الأَرضِ جَمِيعاً وَ مِثلَهُ مَعَهُ لَافتَدَوا بِهِ أُولٰئِكَ لَهُم سُوءُ الحِسابِ وَ مَأواهُم جَهَنَّمُ وَ بِئسَ المِهادُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(براى کسانى که پروردگارشان را اجابت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پاداشى بس نیکوست؛ ولى کسانى که وى را اجابت نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اگر سراسر آنچه در زمین است و مانند آن را با آن داشته باشند، قطعاً آن را براى بازخرید خود خواهند داد؛ [امّا] آنان به سختى بازخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و جایشان در دوزخ است و چه بد جایگاهى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يَقولُ اللهُ تَعالیٰ لِأَهوَنِ أَهلِ النّارِ عَذاباً يَومَ القِيامَةِ: لَو أَنَّ لَكَ ما فِي الأَرضِ مِن شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ أَ كُنتَ تَفتَدي بِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ: أَرَدتُ مِنكَ أَهوَنَ مِن هٰذا وَ أَنتَ في صُلبِ آدَمَ؛ أَلّا تُشرِكَ بي شَيئاً، فَأَبيتَ إِلّا أَن تُشرِكَ بي!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۳99 ح۶۱۸9 عن أنس، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۱۶۰ ح۵۱، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۲۵۶ ح۱۲۲9۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوندِ متعال در روز قيامت، به آن كس از اهل دوزخ كه عذابش از همه سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اگر هر آنچه در زمين است، از آنِ تو بود. آيا حاضر بودى آن را فديۀ خود دهى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «من از تو كمتر از اين را خواستم، در حالى كه تو در پشت آدم بودى؛ این كه چيزى را شريک من قرار ندهى؛ امّا تو نخواستى، جز اين كه به من شرک بورزى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: يُؤتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرَجُلٍ مِن أَهلِ النّارِ فَيَقولُ لَهُ: يَابنَ آدَمَ، كَيفَ وَجَدتَ مَنزِلَكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ: أَي رَبِّ! شَرَّ مَنزِلٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ: أَ تَفتَدي مِنهُ بِطِلاعِ الأَرضِ ذَهَباً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ: نَعَم أَي رَبِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ: كَذَبتَ! قَد سَأَلتُكَ ما هُوَ أَقَلُّ مِن ذٰلِكَ فَلَم تَفعَل. فَيُرَدُّ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۷۷ ح۱۳۵۱۱ عن أنس، المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۸۵ ح۲۴۰۵ و ليس فيه «فيردّ إلى النار»، البعث و النشور: ص۳۲۸ ح۶۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مردى از اهل آتش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و خداوند به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى پسر آدم! منزل خود را چگونه يافتى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پروردگارا! بدترين منزل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «آيا حاضرى به اندازۀ زمين، طلا بدهى تا خود را از اين منزل آزاد گردانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: آرى، اى پروردگار من!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى! كمتر از اين را از تو خواستم و تو ندادى». آن گاه، به سوى آتش بر گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص528 (أَهون الناس عذاباً).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۲۹ (کم‌عذاب‌ترینِ مردم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تمني-الموت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7 - 7: تَمَنِّي المَوتِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آرزوی مرگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ نادَوا يا مالِكُ لِيَقضِ عَلَينا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُم ماكِثُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و فریاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند: «اى مالک! [بگو:] پروردگارت جان ما را بستاند». [در پاسخ] می‌گوید: شما ماندگارید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمَّا مَن أُوتِيَ كِتابَهُ بِشِمالِهِ فَيَقُولُ يا لَيتَنِي لَم أُوتَ كِتابِيَه* وَ لَم أَدرِ ما حِسابِيَه* يا لَيتَها كانَتِ القاضِيَةَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاقّة: ۲۵ - ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسى که نامۀ [عمل] او به دست چپش داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: اى کاش نامه‌ام به من داده نشده بود * و از حسابم، خبردار نمی‌شدم! * اى کاش آن (مرگ)، کار را تمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن لا يَسكُنُ الجَنَّةَ فَبَشِّرهُ بِعَذابٍ أَليمٍ، وَ خِزيٍ مُقيمٍ، وَ أَكبالٍ وَ مَقامِعَ، وَ سَلاسِلَ طِوالٍ، وَ مُقَطَّعاتِ النّيرانِ، وَ مُقارِنَةِ كُلِّ شَيطانٍ. الشَّرابُ صَديدٌ، وَ اللِّباسُ حَديدٌ، وَ الخَزَنَةُ فَظَظَةٌ، وَ النّارُ مُلتَهِبَةٌ، وَ الأَبوابُ موثَقَةٌ مُطبَقَةٌ، يُنادونَ فَلا يُجابونَ، وَ يَستَغيثونَ فَلا يُرحَمونَ، نِداؤُهُم: (يا مـالِكُ لِيَقضِ عَلَينا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُم ماكِثُونَ * لَقَد جِئناكُم بِالحَقِّ وَ لٰكِنَّ أَكثَرَكُم لِلحَقِّ كارِهُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۷۷ و ۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى: ص۳۰ عن كميل، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲۷۶ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه در بهشت ساكن نشد، او را به عذاب پردرد و خوارىِ ماندگار، و دستبندها و گُرزها، و زنجيرهاى دراز و پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش، و همبند بودن با شيطان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نوید ده. [در آن جا] نوشيدنی، خون آميخته به چرک و جامه آهن و نگهبانان دژخيم و آتش شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشان است و درها سخت بسته و محكم اند. صدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند؛ امّا پاسخ داده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. فريادخواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ ولى به آنان رحم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. فريادشان اين است كه: (اى مالک! [بگو] پروردگارت ما را بمیراند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شما ماندگارید». * ما حق را براى شما آوردیم؛ ولی بیشترتان حق را ناخوش می‌داشتید).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: (إِنَّ المُجرِمِينَ فِي عَذابِ جَهَنَّمَ خالِدُونَ* لا يُفَتَّرُ عَنهُم وَ هُم فِيهِ مُبلِسُونَ) أَي آيِسُونَ مِنَ الخَيرِ، فَذٰلِكَ قَولُ أَميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: وَ أَمّا أَهلُ المَعصِيَةِ فَخَلَدُوا فِي النّارِ، وَ أُوثِقَ مِنهُمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَقدامُ، وَ غُلَّ مِنهُمُ الأَيدي إِلَى الأَعناقِ، وَ أُلبِسَ أَجسادُهُم سَرابيلَ القَطِرانِ، وَ قُطِّعَت لَهُم مُقَطَّعاتٌ مِنَ النّارِ، هُم في عَذابٍ قَدِ اشتَدَّ حَرُّهُ، وَ نارٍ قَد أُطبِقَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِها، فَلا يُفَتَّحُ عَنهُم أَبَداً، وَ لا يَدخُلُ عَلَيهِم ريحٌ أَبداً، وَ لا يَنقَضي مِنهُمُ الغَمُّ أَبَداً، وَ العَذابُ أَبَداً شَديدٌ، وَ العِقابُ أَبَداً جَديدٌ، لَا الدّارُ زائِلَةٌ فَتَفنىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لا آجالُ القَومِ تُقضیٰ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ حَكىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نِداءَ أَهلِ النّارِ فَقالَ: (وَ نادَوا يا مالِكُ لِيَقضِ عَلَينا رَبُّكَ)، قالَ: أَي نَموتُ، فَيَقولُ مالِكٌ: (إِنَّكُم ماكِثُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۲۸9، بحار الأنوار: ج۸ ص۲9۲ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى: (همانا مجرمان در عذاب دوزخ، ماندگارند. * عذاب از آنان تخفیف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و آنها در آن جا نومیدند) يعنى از خير نوميدند. اين، همان سخن امير مؤمنان علیه‌السلام است كه: «و گنهكاران در آتش، جاويدان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و پاهايشان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به كند و زنجير بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از قطران بر تن آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانند و تكّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آتش برايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرند و در عذابى سخت داغ و در آتشى هستند كه اهل خود را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و هرگز دَرَش به روى آنان باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هرگز بادى بر آنان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزد، و هرگز غم و اندوهشان پايان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد، و عذاب همواره سخت و شديد است، و هر دم كيفرى نو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند. نه خانه از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و نه عمر آنان به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خداوند، فرياد اهل آتش را بازگو كرده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و فریاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند: اى مالک! [بگو] پروردگارت بر ما حکم کند) يعنى بميريم، و مالک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: (شما ماندگارید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-العاشر-موجبات-دخول-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ العاشِر: موجِباتُ دُخولِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عوامل دوزخی شدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الموجبات-الاعتقادیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱: الموجِباتُ الاعتِقادِیَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عوامل اعتقادی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۱: الكُفرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ فَمَن كانَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَيِّنَةٍ مِن رَبِّهِ وَ يَتلُوهُ شاهِدٌ مِنهُ وَ مِن قَبلِهِ كِتابُ مُـوسىٰ إِماماً وَ رَحمَةً أُولٰئِكَ يُؤمِنُونَ بِهِ وَ مَن يَكفُر بِهِ مِنَ الأَحزابِ فَالنَّارُ مَوعِدُهُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا کسى که از جانب پروردگارش بر حجّتى روشن است و شاهدى از [خویشان] او، پیرو آن است، [دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بافد،] در حالى که پیش از وى نیز کتاب موسى راهبر و مایۀ رحمت بوده است؟! آنان [که در جستجوى حقیقت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند] به آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروند، و هر کس از گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى مخالف] به آن کفر ورزد، آتش، وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه اوست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ خالِدِينَ فِيها وَ بِئسَ المَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التغابن: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که کفر ورزیدند و آیات ما را تکذیب کردند، آنان اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن جاویدان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و چه بد فرجامى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که کافر شدند و آیات ما را تکذیب کردند، آنان اهل آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن جاویدان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِنا هُم أَصحابُ المَشأَمَةِ* عَلَيهِم نارٌ مُؤصَدَةٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤصدة: مطبقة، أوصدتُ الباب: أطبقته و أحكمته (مفردات ألفاظ القرآن: ص۸۷۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: ۱9 - ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که به آیات ما کفر ورزیدند، آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند ناخجستگان شوم. * بر آنان، آتشى سرپوشیده احاطه دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ كَذٰلِكَ حَقَّت كَلِمَةُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُم أَصحابُ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بدین سان، فرمان پروردگارت در بارۀ کسانى که کفر ورزیدند، به حقیقت پیوست که آنان اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولٰئِكَ أَصحابُ الجَحِيمِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۱۰ و ۸۶، الحديد: ۱9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که کفر ورزیدند و آیات ما را دروغ شمردند، ایشان سزاوار آتشِ افروخته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ الكافِرَ إِذا حَضَرَ، بُشِّرَ بِعَذابِ اللهِ وَ عُقوبَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۳۸۶ ح۶۱۴۲ عن عبادة بن الصامت، سنن الدارمي: ج۲ ص۷۶۸ ح۲۶۵۴، المعجم الأوسط: ج۴ ص۳۳۸ ح۴۳۷۰؛ بحار الأنوار: ج۸۱ ص۲۶۷ ذیل ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: كافر، چون مرگش فرا رسد، به عذاب خدا و كيفر او بشارت داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: الدُّنيا جَنَّةُ الكافِرِ، وَ القَبرُ سِجنُهُ، وَ النّارُ مَأواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص۲۰۴ عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام الخصال: ص۱۰۸ ح۷۴ عن الإمام الكاظم عن أبيه علیهم‌السلام تحف العقول: ص۳۶۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۴۶ ح۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: دنيا، بهشت كافر است؛ گور، زندان او و آتش، سراى او.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشرك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۲: الشِّركُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شرک&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَنُلقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعبَ بِما أَشرَكُوا بِاللهِ ما لَم يُنَزِّل بِهِ سُلطاناً وَ مَأواهُمُ النَّارُ وَ بِئسَ مَثوَى الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل ‬عمران: ۱۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به زودى، در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى کسانى که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، وحشت خواهیم افکند؛ زیرا چیزى را با خدا شریک گردانیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که [خدا] بر [حقّانیت] آن، دلیلى نازل نکرده است و جایگاهشان آتش است و جایگاه ستمگران، چه بد است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَقَد كَفَرَ الَّذِينَ قالُوا أَنَّ اللهَ هُوَ المَسِيحُ ابنُ مَريَمَ وَ قالَ المَسِيحُ يا بَنِي إِسرائِيلَ اعبُدُوا اللهَ رَبِّي وَ رَبَّكُم إِنَّهُ مَن يُشرِك بِاللهِ فَقَد حَرَّمَ اللهُ عَلَيهِ الجَنَّةَ وَ مَأواهُ النَّارُ وَ ما لِلظَّالِمِينَ مِن أَنصارٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر آینه کافر گشتند آنان که گفتند: «خدا همان مسیح پسر مریم است»، در حالى که مسیح، خود گفت: «اى بنى اسرائیل! خداوند را بپرستید که پروردگار من و پروردگار شماست. هر که به خدا شرک ورزد، هر آینه خدا بهشت را بر او حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و جایگاهش آتش است و ستمکاران یاورانى ندارند»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ذٰلِكَ مِمَّا أَوحىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَيكَ رَبُّكَ مِنَ الحِكمَةِ وَ لا تَجعَل مَعَ اللهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتُلقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي جَهَنَّمَ مَلُوماً مَدحُوراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإ‬سراء: ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(این [سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] از حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى است که پروردگارت به تو وحى کرده است و با خداى یگانه، معبودى دیگر قرار مده، و گرنه، نکوهیده و مطرود در دوزخ افکنده خواهى شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ يُحاسِبُ كُلَّ خَلقٍ إِلّا مَن أَشرَكَ بِاللّٰهِ؛ فَإِنَّهُ لا يُحاسَبُ يَومَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِيامَةِ وَ يُؤمَرُ بِهِ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۳۴ ح۶۶، صحيفة الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۱۰۰ ح۴۰ كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام جامع الأخبار: ص۵۰۰ ح۱۳۸۶، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۶۰ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند هر مخلوقى را حسابرسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر از كسى كه به خدا شرک ورزد. چنين كسى در روز قيامت حسابرسى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد كه او را [يک‌راست] به آتش برَند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن ماتَ يُشرِكُ بِاللهِ شَيئاً، دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۱ ص9۴ ح۱۵۱ عن جابر؛ التوحيد: ص۲۰ ح۸، ثواب الأعمال: ص۱۶ ح۲ كلاهما عن جابر، بحار الأنوار: ج9۳ ص۲۰۳ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس در حالِ شرک ورزيدن به خدا بميرد، وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّرّ المنثور عن جابر: سُئِلَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله عَنِ الموجِبَتَينِ، قالَ: (مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَهُ خَيرٌ مِنها وَ هُم مِن فَزَعٍ يَومَئِذٍ آمِنُونَ * وَ مَن جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّت وُجُوهُهُم فِي النَّارِ هَل تُـجزَونَ إِلَّا ما كُنـتُم تَعمَلُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّمل: ۸9 - 9۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: مَن لَقِيَ اللهَ لا يُشرِكُ بِهِ شَيئاً دَخَلَ الجَنَّةَ، وَ مَن لَقِيَ اللهَ يُشرِكُ بِهِ دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۶ ص۳۸۵ نقلاً عن ابن مردويه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از جابر -: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در بارۀ دو چيز واجب كننده[ى بهشت و دوزخ] سؤال شد. فرمود: (هر كس نيكى به ميان آورَد، پاداشى بهتر از آن خواهد داشت و آنان از هراس آن روز، ايمن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و هر كس بدى به ميان آورَد، به رو در آتش [دوزخ] سرنگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. آيا جز آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديد، سزا داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد؟!) و فرمود: «هر كس خدا را بدون آن كه بدو شرک بياورد، ملاقات كند، به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و هر كس با شرک به خدا او را ديدار كند، به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النفاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۳: النِّفاقُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دورویی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَعَدَ اللهُ المُنافِقِينَ وَ المُنافِقاتِ وَ الكُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها هِيَ حَسبُهُم وَ لَعَنَهُمُ اللهُ وَ لَهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَذابٌ مُقِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خدا به مردان و زنانِ دورو و کافران، آتش دوزخ را وعده داده است که در آن، جاودانه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آن برایشان کافى است، و خدا لعنتشان کرده و براى آنان عذابى پایدار است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يُعَذِّبَ المُنافِقِينَ وَ المُنافِقاتِ وَ المُشرِكِينَ وَ المُشرِكاتِ الظَّانِّينَ بِاللهِ ظَنَّ السَّوءِ عَلَيهِم دائِرَةُ السَّوءِ وَ غَضِبَ اللهُ عَلَيهِم وَ لَعَنَهُم وَ أَعَدَّ لَهُم جَهَنَّمَ وَ ساءَت مَصِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [تا] مردان و زنان دورو و مردان و زنان مشرک را که به خدا گمان بد برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، عذاب کند. بدِ زمانه بر آنان باد! و خدا بر آنان خشم نموده و لعنتشان کرده و دوزخ را براى آنان آماده گردانیده و [چه] بد سرانجامى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ لَم تَرَ إِلَى الَّذِينَ نافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخوانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِن أَهلِ الكِتابِ لَئِن أُخرِجتُم لَنَخرُجَنَّ مَعَكُم وَ لا نُطِيعُ فِيكُم أَحَداً أَبَداً وَ إِن قُوتِلتُم لَنَنصُرَنَّكُم وَ اللهُ يَشهَدُ إِنَّهُم لَكاذِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مگر کسانى را که دورویى کردند، ندیدى که به برادران اهل کتاب خود - که از درِ کفر در آمده بودند - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «اگر اخراج شدید، حتماً با شما بیرون خواهیم آمد و بر ضدّ شما هرگز از کسى فرمان نخواهیم برد، و اگر با شما جنگیدند، حتماً شما را یارى خواهیم کرد» و خدا گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که قطعاً آنان دروغگویان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ «لا إلٰهَ إِلّا اللهُ» كَلِمَةٌ عَظيمَةٌ كَريمَةٌ عَلَى اللّٰهِ عزّ و جلّ، مَن قالَها مُخلِصاً استَوجَبَ الجَنَّةَ، و مَن قالَها كاذِباً عَصَمَت مالَهُ وَ دَمَهُ وَ كانَ مَصيرُهُ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲۳ ح۱۸ عن أحمد بن عبد اللَّه الجويباري عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۳ ص۵ ح۱۳؛ كنز العمّال: ج۱ ص۶۲ ح۲۲۰ نقلاً عن ابن النجّار عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به راستى كه «لا إله إلّا اللّه (هیچ معبودی جز خداوند یکتا نیست)&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، شعارى بزرگ و ارجمند در نزد خداوند عزّ و جلّ است. هر كه آن را با اخلاص بگويد، شايستۀ بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر كه آن را به دروغ [و نه از صميم دل] بگويد، مال و جانش مصون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند؛ ولى فرجامش آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن كانَ لَهُ وَجهانِ فِي الدُّنيا، كانَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ لِسانانِ مِن نارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۸ ح۱۸ عن عمار، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۳۷9 ح۲۶۶۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۰۴ ح۷؛ سنن أبي داود: ج۴ ص۲۶۸ ح۴۸۷۳ عن عمار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: كسى كه در دنيا دو رو داشته باشد، در روز رستاخيز، دو زبان از جنس آتش خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: وَيلٌ لِلمُنافِقِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۲، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۲۲ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: واى بر منافق از آتش!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أُحَذِّرُكُم أَهلَ النِّفاقِ؛ فَإِنَّهُمُ الضّالّونَ المُضِلّونَ، وَ الزّالّونَ المُزِلّونَ؛ يَتَلَوَّنونَ أَلواناً، وَ يَفتَنّونَ افتِناناً، وَ يَعمِدونَكُم بِكُلِّ عِمادٍ، وَ يَرصُدونَكُم بِكُلِّ مِرصادٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: قوله: «يَفتَنّون»: يَتَشعّبون فُنوناً؛ أي ضروباً. «و يعمدونكم»: أي يهدّونكم و يفدحونكم؛ يقال: عمده المرض أي هَدَّهُ. «بعماد»: أي بأمر فادح وخَطب مؤلم. «و يرصدونكم»: يعدّون المكائد لكم، أرصدتُ: أعددت (شرح نهج البلاغة: ج۱۰ ص۱۶۶).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قُلوبُهُم دَويَّةٌ، وَ صِفاحُهُم نَقِيَّةٌ، يَمشونَ الخَفاءَ، وَ يَدِبّونَ الضَّرّاءَ، وَصفُهُم دَواءٌ، وَ قَولُهُم شِفاءٌ، وَ فِعلُهُمُ الدّاءُ العَياءُ. حَسَدَةُ الرَّخاءِ، وَ مُؤَكِّدُو البَلاءِ، وَ مُقَنِّطُو الرَّجاءِ. لَهُم بِكُلِّ طَريقٍ صَريعٌ، وَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلِّ قَلبٍ شَفيعٌ، وَ لِكُلِّ شَجوٍ دُموعٌ. يَتَقارَضونَ الثَّناءَ، وَ يَتَراقَبونَ الجَزاءَ. إِن سَأَلوا أَلحَفوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألحَفَ: إذا ألحَّ في المسألة و لزمها (النهاية: ج۴ ص۲۳۷ «لحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إِن عَذَلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَذلُ: المَلَامةُ، يقال: عَذَلتُ فلاناً فاعتذل؛ أي لام نفسه و أعتَبَ (الصحاح: ج۵ ص۱۷۶۲ «عذل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَشَفوا، وَ إِن حَكَموا أَسرَفوا. قَد أَعَدّوا لِكُلِّ حَقٍّ باطِلًا، وَ لِكُلِّ قائِمٍ مائِلًا، وَ لِكُلِّ حَيٍّ قاتِلًا، وَ لِكُلِّ بابٍ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِفتاحاً، وَ لِكُلِّ لَيلٍ مِصباحاً. يَتَوَصَّلونَ إِلَی الطَّمَعِ بِاليَأسِ؛ لِيُقيموا بِهِ أَسواقَهُم، وَ يُنفِقوا بِهِ أَعلاقَهُم. يَقولونَ فَيُشَبِّهونَ، وَ يَصِفونَ فَيُمَوِّهونَ. قَد هَوَّنُوا الطَّريقَ، وَ أضلَعُوا المَضيقَ؛ فَهُم لُمَةُ الشَّيطانِ، وَ حُمَةُ النّيرانِ: (أُولئِكَ حِزبُ الشَّيطانِ أَلا أَنَّ حِزبَ الشَّيطانِ هُمُ الخاسِرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱9۴، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۱۷۷ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: شما را از دورويان بر حذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم؛ زيرا آنان مردمانى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. خود لغزيده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و ديگران را نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لغزانند. هر دم به رنگى در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و هر گاه نيرنگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و با هر وسيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و از هر راهى، قصد [فريب و اغواى] شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و در هر كمينگاهى، به كمين شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينند. دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان پر از بيمارى، ولى چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [و ظاهر]شان آراسته و پاكيزه است. در نهان، راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و پنهانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنبند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبارت «یَدِبّون الضرّاء»، ضرب المثلى است براى كسى كه به دوستش نیرنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. ضرّاء، به معناى درخت انبوه و تنومند و در هم پیچیده است كه در پشت آن، مخفى شوند. شاید هم مراد این باشد كه آهسته و سر به زیر، راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند؛ ولى به ناگاه، زهر خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح و بيانشان دارو و گفتارشان شفاست؛ امّا كردارشان دردِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درمان است. حسودانِ نعمت و آسايش [ديگران] اند و به رنج و گرفتارى [مردمان] دامن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند و بذر نوميدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاشند. در هر راهى، به خاک هلاكت افكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارند و براى رخنه در هر دلى، وسيله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازى و تملّق]، و براى هر غم و اندوهى، اشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى [دروغين]. به يكديگر، مدح و ستايش قرض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و از يكديگر چشمداشت پاداش [متقابل] دارند. اگر چيزى بخواهند، پافشارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و هر گاه خرده‌گيرى كنند، پرده می‌درند و اگر حكم كنند، زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى [و ستم] مى‌کنند. در برابر هر حقّى، باطلى در چنته دارند و در برابر هر راستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، كژى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و براى هر زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، قاتلى و براى هر درى، كليدى و براى هر شبى، چراغى. چشم نداشتن و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازى را دستاويز طمع قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند تا از اين راه، بازار خود را داغ كنند و به كالاهايشان رونق بخشند. سخن كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، ايجاد شبهه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و هنگامى كه وصف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، حقيقت را وارونه جلوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. راه [ورود به مسير باطل] را آسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و تنگۀ[آن را] كج و پيچ در پيچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند [تا افراد به راحتى قدم به راه باطل گذارند. آن گاه، در پيچ و خم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن سرگردان شوند و بيرون شدن از آن، برايشان ناممكن يا دشوار گردد]. اينان، دار و دستۀ شيطان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و زبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انبوه آتش. (آنان، حزب شیطان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بدانید که حزب شیطان، زیانکارند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الارتداد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۴: الاِرتِدادُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برگشتن از دین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن يَرتَدِد مِنكُم عَن دِينِهِ فَيَمُت وَ هُوَ كافِرٌ فَأُولٰئِكَ حَبِطَت أَعمالُهُم فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ وَ أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و آن کس از شما که از دین خود برگردد و کافر بمیرد، چنین کسانى کردارهایشان در دنیا و آخرت تباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و آنان، اهل آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن جاویدان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يَرِدُ عَلَيَّ يَومَ القِيامَةِ رَهطٌ مِن أَصحابي فَيُجلَونَ عَنِ الحَوضِ، فَأَقولُ: يا رَبِّ أَصحابي! فَيَقولُ: إِنَّكَ لا عِلمَ لَكَ بِما أَحدَثوا بَعدَكَ! إِنَّهُمُ ارتَدّوا عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَدبارِهِمُ القَهقَرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۴۰۷ ح۶۲۱۳ عن أبي هريرة؛ مجمع البيان: ج۲ ص۸۰9، الإيضاح: ص۲۳۲، بحار الأنوار: ج۲۸ ص۲۴ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در روز رستاخيز، دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از يارانم نزد من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند؛ امّا آنها را از حوض [كوثر] دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: پروردگارا! آنها ياران من&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه پس از تو، چه كردند! آنها به عقب باز گشتند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي حازِم عن سهل بن سعد: قالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله: إِنّي فَرَطُكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَطُکُم علی الحوض: أي متقدِّمُکم إلیه (النهایة: ج۳ ص۴۳۴ «فرط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى الحَوضِ، مَن مَرَّ عَلَيَّ شَرِبَ، وَ مَن شَرِبَ لَم يَظمَأ أَبَداً. لَيَرِدَنَّ عَلَيَّ أَقوامٌ أَعرِفُهُم وَ يَعرِفونَني، ثُمَّ يُحالُ بَيني وَ بَينَهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أَبو حازِمٍ: فَسَمِعَنِي النُّعمانُ بنُ أَبي عَيّاشٍ، فَقالَ: هٰكَذا سَمِعتَ مِن سَهلٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أَشهَدُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبي سَعيدٍ الخُدرِيِّ لَسَمِعتُهُ وَ هُوَ يَزيدُ فيها:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقولُ: إِنَّهُم مِنّي؟ فَيُقالُ: إِنَّكَ لا تَدري ما أَحدَثوا بَعدَكَ! فَأَقولُ: سُحقاً سُحقاً لِمَن غَيَّرَ بَعدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۴۰۶ ح۶۲۱۲، صحيح مسلم: ج۴ ص۱۷9۳ ح۲۶ نحوه؛ الطرائف: ص۳۷۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۸ ص۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از ابو حازم -: سهل بن سعد گفت: پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «من پيشرو&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «فَرَط» كه در حدیث آمده، به معناى كسى است كه پیش از دیگران به سرچشمه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد تا دَلوها را آماده و حوضچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرد كند و آنها را آب بنوشاند؛ آن كه پیش از قوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود تا اسباب آبخور را درست كند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما در كنار حوض [كوثر] هستم. كسى كه [از آن] بنوشد، ديگر هرگز تشنه نخواهد شد. مردمانى بر من وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند كه هم من آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم و هم آنها مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند. سپس ميان من و آنان مانعى ايجاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعمان بن ابى عيّاش [اين حديث را] از من شنيد و گفت: اين گونه از سهل شنيدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه [من نیز همین را] از ابو سعيد خُدرى شنيدم؛ ولى [پیامبر صلی الله علیه و آله] اين عبارت را نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزود: «پس من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: [پروردگارا!] آنان از [امّت] من&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در جواب گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: &amp;quot;تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه پس از تو، چه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كردند&amp;quot; و من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: نابود باد، نابود باد آن كه پس از من، [آيين و سنّتم را] دگرگون ساخت!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَتُفَرَّقَنَّ هٰذِهِ الأُمَّةُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثٍ وَ سَبعينَ فِرقَةً، كُلُّها فِي النّارِ إِلّا فِرقَةً واحِدَةً: (وَ مِمَّن خَلَقنا أُمَّةٌ يَهدُونَ بِالحَقِّ وَ بِهِ يَعدِلُونَ)، فَهٰذِهِ الَّتي تَنجو مِن هٰذِهِ الأُمَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص۱۷۷ ح۱۶۶۵ عن ابن الصهبان البكري، مجمع البيان: ج۴ ص۷۷۳، بحار الأنوار: ج۲۸ ص۶ ح۸؛ الدرّ المنثور: ج۳ ص۶۱۷ نقلاً عن أبي الشيخ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و راجع الأمالي للمفيد: ص۲۱۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اين امّت به هفتاد و سه فرقه پراكنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند كه همۀ آنها در آتش اند، مگر يک فرقه: (و از کسانى که آفریدیم، امّتى هستند که به حق، هدایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و به حق، داورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایند). اين، همان فرقۀ نجات&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتۀ اين امّت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مخالفة-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۵: مُخالَفَةُ القُرآنِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مخالفت با قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ سَعَوا فِي آياتِنا مُعاجِزِينَ أُولٰئِكَ أَصحابُ الجَحِيمِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که در [ستیز با] آیات ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشند تا [به خیال خود،] عاجز کنندگان ما باشند، آنان اهل آتش افروخته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ لَم تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللهِ أَنّىٰ يُصرَفُونَ* الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالكِتابِ وَ بِما أَرسَلنا بِهِ رُسُلَنا فَسَوفَ يَعلَمُونَ* إِذِ الأَغلالُ فِي أَعناقِهِم وَ السَّلاسِلُ يُسحَبُونَ* فِي الحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسجَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۶9 - ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا کسانى را که در [ابطال] آیات خدا مجادله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، ندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که تا کجا منحرف شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ * کسانى که کتاب [خدا] و آنچه را که فرستادگان خود را بِدان گسیل داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، تکذیب کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به زودى خواهند دانست * هنگامى که غُل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد و با زنجیرها کشانیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند * در میان جوشاب، و آن گاه در آتش، بر افروخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: عَلَيكُم بِالقُرآنِ؛ فَإِنَّهُ شافِعٌ مُشَفَّعٌ، وَ ماحِلٌ مُصَدَّقٌ، وَ مَن جَعَلَهُ أَمامَهُ قادَه إِلَی الجَنَّةِ، وَ مَن جَعَلَهُ خَلفَهُ ساقَهُ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵99 ح۲ عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام تفسير العياشي: ج۱ ص۷۴ ح۱ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۱۳۴ ح۴۶؛ المعجم الكبير: ج۱۰ ص۱9۸ ح۱۰۴۵۰ عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به قرآن، چنگ در زنيد؛ زيرا قرآن، شفاعت كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه شفاعتش پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و خبر برنده‌ای است كه تصديق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: كسى كه از قرآن پیروى كند و به احكام و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن عمل نماید، قرآن، شفاعتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و شفاعتش در نزد خدا پذیرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى كسى كه به دستورهای آن عمل نكند و بر خلاف آنها رفتار نماید، قرآن نیز در قیامت، این رفتار او را گزارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و گزارش او تصدیق خواهد شد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه قرآن را پيشواى خود قرار دهد، قرآن او را به بهشت رهبرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ ولى هر كه آن را پشت سر خود قرار دهد، به سوى آتش ره‌سپارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: القُرآنُ هُدىً مِنَ الضَّلالَةِ، وَ تِبيانٌ مِنَ العَمىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ استِقالَةٌ مِنَ العَثرَةِ، وَ نورٌ مِنَ الظُّلمَةِ، وَ ضِياءٌ مِنَ الأَحداثِ، وَ عِصمَةٌ مِنَ الهَلَكَةِ، وَ رُشدٌ مِنَ الغَوايَةِ، وَ بَيانٌ مِنَ الفِتَنِ، وَ بَلاغٌ مِنَ الدُّنيا إِلَی الآخِرَةِ، وَ فيهِ كمالُ دينِكُم، وَ ما عَدَلَ أَحَدٌ عَنِ القُرآنِ إِلّا إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۰۰ ح۸، تفسير العياشي: ج۱ ص۷۸ ح۷ نحوه و کلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج9۲ ص۲۶ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: قرآن، در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماست و زدايندۀ كورى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نجات دهنده از لغزش است. نورى است در تاريكى و پرتوى در رخدادها [و بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها]. نگه دارنده از نابودى و ارشاد كننده در كج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهه‌هاست. در فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها روشنگر است و از [حضيضِ] دنيا به [سعادت] آخرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند. كمال دين شما، در آن است و هيچ كس از قرآن منحرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر آن كه به سوى دوزخ خواهد رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البدعة-في-الدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۶: البِدعَةُ فِي الدّينِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بدعت‌گذاری در دین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: أَصحابُ البِدَعِ كِلابُ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج۱ ص۲۱۸ ح۱۰9۴ نقلاً عن أبي حاتم الخزاعي في جزئه عن أبي أُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاران، سگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: كُلُّ بِدعَةٍ ضَلالَةٌ، وَ كُلُّ ضَلالَةٍ سَبيلُها إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۲۵۷ ح۱ عن عبد الرحمن بن سمرة، الكافي: ج۱ ص۵۶ ح۸، تهذيب الأحكام: ج۳ ص۶9 ح۲۲۶ کلاهما عن الإمام الباقر و الإمام الصادق علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۲۲۷ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر بدعتى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است و هر گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، راهش به سوى آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (الَّذِيـنَ اسوَدَّت وُجُوهُهُم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: إِنَّهُم أَهلُ البِدَعِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الأَهواءِ مِن هٰذِهِ الأُمَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۲ ص۸۰9؛ تاريخ دمشق: ج۴۳ ص۱۰ ح9۰۷۴ عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (کسانى که چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان سیاه گشته&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است) -: آنان بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاران و فرقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرايان اين امّت اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إِذا رَأَيتُمُ الرَّجُلَ قَد حَسُنَ سَمتُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّمْتُ: حُسْنُ النحو في مذهب الدين (تاج العروس: ج۳ ص۷۳ «سمت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ هَديُهُ، وَ تَماوَتَ في مَنطِقِهِ، وَ تَخاضَعَ في حَرَكاتِهِ، فَرُوَيداً لا يَغُرَّنَّكُم... حَتّىٰ تَنظُروا أَ مَعَ هَواهُ يَكونُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَقلِهِ، أَو يَكونُ مَعَ عَقلِهِ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَواهُ؟ وَ كَيفَ مَحَبَّتُهُ لِلرِّئاساتِ الباطِلَةِ، وَ زُهدُهُ فيها؟ فَإِنَّ فِي النّاسِ مَن خَسِرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةَ؛ يَترُكُ الدُّنيا لِلدُّنيا، وَ يَرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنَّ لَذَّةَ الرِّئاسَةِ الباطِلَةِ أَفضَلُ مِن لَذَّةِ الأَموالِ وَ النِّعَمِ المُباحَةِ المُحَلَّلَةِ، فَيَترُكُ ذٰلِكَ أَجمَعَ طَلَباً لِلرِّئاسَةِ الباطِلَةِ حَتّىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: (وَ إِذا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللهَ أَخَذَتهُ العِزَّةُ بِالإِثمِ فَحَسبُهُ جَهَنَّمُ وَ لَبِئسَ المِهادُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهُوَ يَخبِطُ خَبطَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَبَطَهُ خَبْطَ عشواء: ركبه على غير بصيرة (القاموس المحيط: ج۴ ص۳۶۲ «عشا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَشواءَ، يَقودُهُ أَوَّلُ باطِلٍ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبعَدِ غاياتِ الخَسارَةِ، وَ يُمِدُّهُ رَبُّهُ بَعدَ طَلَبِهِ لِما لا يَقدِرُ عَلَيهِ في طُغيانِهِ، فَهُوَ يُحِلُّ ما حَرَّمَ اللهُ، وَ يُحَرِّمُ ما أَحَلَّ اللهُ، لا يُبالي ما فاتَ مِن دينِهِ إِذا سَلِمَت لَهُ رِئاسَتُهُ الَّتي قَد شَقِيَ مِن أَجلِها، فَأُولٰئِكَ الَّذينَ غَضِبَ اللهُ عَلَيهِم وَ لَعَنَهُم وَ أَعَدَّ لَهُم عَذاباً مُهيناً. وَ لٰكِنَّ الرَّجُلَ كُلَّ الرَّجُلِ نِعمَ الرَّجُلُ هُوَ الَّذي جَعَلَ هَواهُ تَبَعاً لِأَمرِ اللّٰهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۱۵9 ح۱9۲ عن الإمام العسكري عن الإمام الرضا علیهماالسلام، تنبيه الخواطر: ج۲ ص99، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري علیه‌السلام: ص۵۳ ح۲۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۸۴ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: اگر ديديد مردى ظاهر الصلاح است، در گفتارش دم از زهد و پارسايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و در حركات و رفتارهايش فروتنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد، مراقب باشيد كه فريبتان ندهد... تا آن كه ببينيد آيا با هوس خويش است و مخالف خِرَدش، يا با خِرد خويش است و مخالف هَوَسش، و ببينيد كه عشق و علاقۀ او به رياست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دروغين يا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به آنها، چگونه است؛ زيرا در ميان مردم، كسانى هستند كه دنيا و آخرت، هر دو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازند. دنيا را براى دنيا رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و لذّت رياست پوچ را از لذّت ثروت و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روا و حلال، برتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. بنا بر اين، [چنين كسى] براى رسيدن به رياست پوچ، از همۀ آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد تا آن جا كه (چون به او گفته شود: «از خدا بترس!»، نخوت، او را به گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشانَد. پس دوزخ براى او بس است و چه بد بسترى است!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چنین کسی کورکورانه حرکت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. نخستین باطل، او را به دورترین پایانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های زیان و بازَندگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشاند و پروردگارش او را که در طلب چیزی بر آمده که توان به دست آوردنش را ندارد، در طغیانش فرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، به طوری که آنچه را خدا حرام کرده، او حلال می‌کند و آنچه را خدا حلال کرده، او حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و برایش مهم نیست که دینش از بین برود؛ مهم این است که آنچه برای به دست آوردنش رنج برده، برایش بماند. اینان، همان کسانی هستند که خداوند بر آنان خشم گرفته و لعنتشان کرده و عذابی خفّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور برایشان آماده ساخته است؛ بلکه مَرد، تمام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرد، نیکومَرد، آن کسی است که هوس خویش را پیرو فرمان خداوند گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مخالفة-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-و-أهل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - 7: مُخالَفَةُ النَّبيِّ صلی الله علیه و آله و أَهلِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مخالفت با پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ نَصَبَ عَلِيّاً عَلَماً بَينَهُ وَ بَينَ خَلقِهِ؛ فَمَن عَرَفَهُ كانَ مُؤمِناً، وَ مَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنكَرَهُ كانَ كافِراً، وَ مَن جَهِلَهُ كانَ ضالّاً، وَ مَن عَدَلَ بَينَهُ وَ بَينَ غَيرِهِ كانَ مُشرِكاً، وَ مَن جاءَ بِوَلايَتِهِ دَخَلَ الجَنَّةَ، وَ مَن جاءَ بِعَداوَتِهِ دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۸۷ ح۱۰۶۷ عن المفضّل بن عمر عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام الكافي: ج۲ ص۳۸۸ ح۲۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۳۸ ص۱۱9 ح۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند على را نشانى ميان خود و خلقش قرار داد. پس هر كه او را بشناسد [و به او معتقد باشد]، مؤمن است و هر كه انكارش كند، كافر است و هر كه او را نشناسد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه است و هر كه او را با ديگران همسنگ داند، مشرک است و هر كس ولايت او را داشته باشد، به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و هر كس با او دشمنى داشته باشد، به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن سَرَّهُ أَن يَعلَمَ أَنَّ اللهَ يُحِبُّهُ فَليَعمَل بِطاعَةِ اللهِ وَ ليَتَّبِعنا، أَ لَم يَسمَع قَولَ اللّٰهِ عزّ و جلّ لِنَبِيِّهِ صلی الله علیه و آله: (قُل إِن كُنتُم تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحبِبكُمُ اللهُ وَ يَغفِر لَكُم ذُنُوبَكُم)؟ وَ اللّٰهِ! لا يُطيعُ اللهَ عَبدٌ أَبَداً إِلّا أَدخَلَ اللهُ عَلَيهِ في طاعَتِهِ اتِّباعَنا، وَ لا وَ اللّٰهِ! لا يَتَّبِعُنا عَبدٌ أَبَداً إِلّا أَحَبَّهُ اللهُ، وَ لا وَ اللّٰهِ! لا يَدَعُ أَحَدٌ اتِّباعَنا أَبَداً إِلّا أَبغَضَنا، وَ لا وَ اللّٰهِ! لا يُبغِضُنا أَحَدٌ أَبَداً إِلّا عَصَى اللّٰهَ، وَ مَن ماتَ عاصِياً للَّهِ أَخزاهُ اللهُ وَ أَكَبَّهُ عَلىٰ وَجهِهِ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۴ ح۱ عن إسماعيل بن جابر و إسماعيل بن مخلّد السرّاج، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۴ ح9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه بداند خداوند او را دوست دارد، پس به فرمان خدا عمل كند و از ما پيروى نمايد. مگر سخن خداوند به پيامبرش را نشنيده است كه: (بگو: اگر خدا را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارید، از من پیروى کنید تا خدا نیز شما را دوست بدارد و گناهانتان را بیامرزد)؟ به خدا سوگند كه هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هرگز از خدا اطاعت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر آن كه خداوند، او را پيرو ما نيز قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. به خدا سوگند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هرگز از ما پيروى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر آن كه خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. به خدا سوگند، هرگز كسى پيروى از ما را رها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر آن كه ما را دشمن داشته است. به خدا سوگند، هرگز كسى ما را دشمن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر آن كه خدا را نافرمانى كرده است. هر كس با نافرمانىِ خدا بميرد، خداوند، او را خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و در آتش سرنگونش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي علیه‌السلام - فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ الَّتي یُزارُ بِهَا الأَئِمَّةُ: -: مَنِ اتَّبَعَكُم فَالجَنَّةُ مَأواهُ، وَ من خالَفَكُم فَالنّارُ مَثواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ ص9۸ ح۱۷۷ عن موسى بن عبد اللَّه النخعي، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱۳ ح۳۲۱۳، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۲۷۵ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۲ ص۱۳۰ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى علیه‌السلام - در زيارت جامعه كه با آن، امامان: را زيارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند -: هر كه از شما پيروى كند، بهشت، خانۀ اوست و هر كه با شما مخالفت ورزد، آتش، جايگاه اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بغض-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-و-أهل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۸: بُغضُ النَّبيِّ صلی الله علیه و آله و أَهلِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کینه‌توزی با پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لا يُبغِضُنا أَهلَ البَيتِ رَجُلٌ إِلّا أَدخَلَهُ اللهُ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج۱۵ ص۴۳۵ ح۶9۷۸ عن أبي سعيد الخدريّ، المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۱۶۲ ح۴۷۱۷، سير أعلام النبلاء: ج۲ ص۱۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سوگند به آن كه جان من در دست اوست، هيچ مردى كينۀ ما اهل بيت را در دل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، مگر آن كه خداوند، او را به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن سَبَّ عَلِيّاً فَقَد سَبَّني، وَ مَن سَبَّني فَقَد سَبَّ اللّٰهَ، وَ مَن سَبَّ اللهَ أَدخَلَهُ اللهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِداً فيها مُخَلَّداً وَ لَهُ عَذابٌ مُقيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۵۵ ح۱۵۴ عن الإمام الحسن علیه‌السلام، الفضائل: ص9۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۴۴ ص9۱ ح۵؛ المناقب للخوارزمي: ص۱۳۷ عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس به على ناسزا گويد، به من ناسزا گفته است و هر كه به من ناسزا گويد، به خدا ناسزا گفته است و هر كه به خدا ناسزا گويد، خداوند، او را وارد آتش دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در آن، جاويدان و ابدى خواهد بود و عذابى ماندگار خواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن أَحَبَّ فاطِمَةَ ابنَتي فَهُوَ فِي الجَنَّةِ مَعي، وَ مَن أَبغَضَها فَهُوَ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مئة منقبة: ص۱۱۶ عن سلمان، إرشاد القلوب: ص۲9۴، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱۱۶ ح9۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دخترم فاطمه را دوست داشته باشد، او در بهشت با من خواهد بود و هر كس او را دشمن بدارد، در آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: الحَسَنُ وَ الحُسَينُ ابنايَ؛ مَن أَحَبَّهُما أَحَبَّني، وَ مَن أَحَبَّني أَحَبَّهُ اللهُ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ أَدخَلَهُ الجَنَّةَ، وَ مَن أَبغَضَهُما أَبغَضَني، وَ مَن أَبغَضَني أَبغَضَهُ اللهُ، وَ مَن أَبغَضَهُ اللهُ أَدخَلَهُ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۳ ص۱۸۱ ح۴۷۷۶ عن سلمان؛ إعلام الورى: ج۱ ص۴۳۲ عن سلمان.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: حسن و حسين، فرزندان من&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هر كس آن دو را دوست داشته باشد، مرا دوست داشته است و هر كس مرا دوست بدارد، خدا او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و هر كه خدا دوستش بدارد، او را به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، و هر كس آن دو را دشمن داشته باشد، مرا دشمن داشته است و هر كه مرا دشمن بدارد، خداوند، او را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و هر كه خدا دشمنش بدارد، او را به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن ابنِ عُمَرَ: سَمِعتُ رَسولَ اللَّه صلی الله علیه و آله يَقولُ وَ هُوَ في حَجَّةِ الوَداعِ، وَ هُوَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناقَتِهِ وَ يَدُهُ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنكِبِ عَلِيٍّ: اللّٰهُمَّ هَل بَلَّغتُ، اللّٰهُمَّ هَل بَلَّغتُ؟ هذَا ابنُ عَمّي وَ أَبو وُلدِي، اللّٰهُمَّ كُبَّ مَن عاداهُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۶ ص۳۰۰ ح۶۴۶۸، كنز العمّال: ج۵ ص۲9۱ ح۱۲9۱۴ نقلاً عن ابن النجار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از ابن عمر -: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در حَجّة الوداع در حالى كه بر ناقۀ خويش سوار و دستش بر شانۀ على علیه‌السلام بود، شنيدم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بار خدايا! آيا [پيام را] رساندم؟ بار خدايا! آيا [پيام را] رساندم؟ اين، پسرعموى من و پدر فرزندان من است. بار خدايا! هر كس را كه با او دشمنى كند، در آتش سرنگون ساز».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن علیه‌السلام - لِمُعاوِيَةَ بنِ حُدَيجٍ -: يا مُعاوِيَةَ بنَ حُدَيجٍ، إِيّاكَ وَ بُغضَنا؛ فَإِنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله قالَ: «لا يُبغِضُنا وَ لا يَحسُدُنا أَحَدٌ إِلّا ذيدَ عَنِ الحَوضِ يَومَ القِيامَةِ بِسِياطٍ مِن نارٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج۳ ص۳9 ح۲۴۰۵ عن معاوية بن حديج، المعجم الكبير: ج۳ ص۸۱ ح۲۷۲۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام - خطاب به معاوية بن حُدَيج -: اى معاويه! از كين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى با ما بپرهيز؛ چرا كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هيچ كس با ما كين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزى نمی‌کند يا نسبت به ما بدخواهى نمی‌نماید، مگر آن كه در روز قيامت با تازيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى آتشين، [از حوض كوثر] دور رانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: مَن تَقَدَّمَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَلايَتِنا أُخِّرَ عَن سَقَرَ، وَ مَن تَأَخَّرَ عَنّا تَقَدَّمَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَقَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۳۴ ح9۱ عن محمّد بن الفضيل، مجمع البيان: ج۱۰ ص۵9۱، تأويل الآيات الظاهرة: ج۲ ص۷۳۷ ح۷، بحار الأنوار: ج۲۴ ص۳۳۸ ح۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: هر كس به ولايت ما نزديک شود، از دوزخ دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و هر كس از ما دور بماند، به دوزخ نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن امام كاظم علیه‌السلام، در تفسیر آیۀ (لِمَن شَآءَ مِنكُمْ أَن يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ؛ هر یک از شما كه بخواهد، مختار است كه جلو بیفتد یا عقب بماند) (مدّثّر: آیۀ ۳۷) است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن أَبغَضَنا فَقَد أَبغَضَ مُحَمَّداً، وَ مَن أَبغَضَ مُحَمَّداً فَقَد أَبغَضَ اللّٰهَ، وَ مَن أَبغَضَ اللّٰهَ عزّ و جلّ كانَ حَقّاً عَلَى اللهِ أَن يُصلِيَهُ النّارَ وَ ما لَهُ من نَصيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۵۵۳ ح۸۴۲ عن عبد الرحمٰن بن مسلم، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۱۲۲ ح۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: هر كس ما را دشمن بدارد، در واقع، محمّد صلی الله علیه و آله را دشمن داشته است و هر كس محمّد صلی الله علیه و آله را دشمن بدارد، در واقع، خدا را دشمن داشته است و هر كس خدای عزّ و جلّ را دشمن بدارد، بر خداست كه او را در آتش بكشاند، در حالى كه هيچ ياورى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ظلم-أهل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - 9: ظُلمُ أَهلِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ستم‌ورزی به اهل بیت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: الوَيلُ لِظالِمي أَهلِ بَيتي! كَأَنّي بِهِم غَداً مَعَ المُنافِقينَ فِي الدَّركِ الأَسفَلِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۴۷ ح۱۷۷، صحيفة الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۱۲۲ ح۸۰ كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام تأويل الآيات الظاهرة: ج۲ ص۷۶۸ ح۱۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۲۰۵ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: واى بر كسانى كه بر اهل بيت من ستم كنند! گويا آنان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم كه فرداى قيامت، با منافقان در طبقۀ زيرين آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في فَضلِ كَربَلاءَ وَ زِيارَةِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: يوحِي اللهُ إِلَی السَّماواتِ وَ الأَرضِ وَ الجِبالِ وَ البِحارِ وَ مَن فيهِنَّ:... وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأُعَذِّبَنَّ مَن وَتَرَ رَسولي وَ صَفِيّي، وَ انتَهَكَ حُرمَتَهُ، وَ قَتَلَ عِترَتَهُ، وَ نَبَذَ عَهدَهُ، وَ ظَلَمَ أَهلَ بَيتِهِ، عَذاباً لا أُعَذِّبُهُ أَحَداً مِنَ العالَمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۴۴۷(نقلًا عن هامش المصدر)، بحار الأنوار: ج۲۸ ص۵9 ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در بارۀ فضيلت كربلا و زيارت امام حسين علیه‌السلام -: خداوندِ آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين و كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و درياها و هر موجودى كه در آنهاست...، وحى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند: «به عزّت و جلالم سوگند، هر آن كس كه به فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و برگزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ستم كرد، حرمت او را زير پا نهاد، عترتش را كشت، پيمانش را دور افكنْد و به خاندانش ستم نمود، او را چنان عذابى می‌كنم كه هيچ كس از جهانيان را آن سان عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نكث-بيعة-الإمام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۱۰: نَكثُ بَيعَةِ الإِمامِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شکستن بیعت با امام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يَجي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءُ كُلُّ ناكِثٍ بَيعَةَ إِمامٍ أَجذَمَ، حَتّىٰ يَدخُلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۳۷ ح۲ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۰۱ ح۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس بيعت با امامى را بشكند، [در روز قيامت] دست‌بريده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، تا آن كه وارد آتش شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل عن الحارث بن سَريع: لَمّا ظَهَرَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِ البَصرَةِ وَ قَسَمَ ما حَواهُ العَسكَرُ، قامَ فيهِم خَطيباً، فَحَمِدَ اللهَ وَ أَثنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ وَ صَلّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِهِ، وَ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَيُّهَا النّاسُ! إِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ ذو رَحمَةٍ واسِعَةٍ وَ مَغفِرَةٍ دائِمَةٍ لِأَهلِ طاعَتِهِ، وَ قَضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنَّ نَقِمَتَهُ وَ عِقابَهُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِ مَعصِيَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أَهلَ البَصرَةِ! يا أَهلَ المُؤتَفِكَةِ! وَ يا جُندَ المَرأَةِ، وَ أَتباعَ البَهيمَةِ! رَغا فَأَجَبتُم، وَ عُقِرَ فَانهَزَمتُم، أَحلامُكُم دِقاقٌ، وَ عَهدُكُم شِقاقٌ، وَ دينُكُم نِفاقٌ، وَ أَنتُم فَسَقَةٌ مُرّاقٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أَهلَ البَصرَةِ! أَنتُم شَرُّ خَلقِ اللّٰهِ، أَرضُكُم قَريبَةٌ مِنَ الماءِ، بَعيدَةٌ مِنَ السَّماءِ. خَفَّت عُقولُكُم، وَ سَفِهَت أَحلامُكُم. شَهَرتُم سُيوفَكُم، وَ سَفَكتُم دِماءَكُم، وَ خالَفتُم إِمامَكُم. فَأَنتُم أَكلَةُ الآكِلِ، وَ فَريسَةُ الظّافِرِ، فَالنّارُ لَكُم مُدَّخَرٌ، وَ العارُ لَكُم مَفخَرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أَهلَ البَصرَةِ! نَكَثتُم بَيعَتي، وَ ظاهَرتُم عَلَيَّ ذَوي عَداوَتي، فَما ظَنُّكُم يا أَهلَ البَصرَةِ الآنَ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل: ص۴۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل - به نقل از حارث بن سريع -: [پس از جنگ جمل] هنگامى كه امير مؤمنان علیه‌السلام بر بصريان چيره شد و آنچه را سپاهيان به دست آورده بودند، تقسيم كرد، در ميان آنان به خطابه ايستاد و پس از حمد و ثناى الهى و درود فرستادن بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اى مردم! خداوند توانا و بزرگ، نسبت به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارانش مِهرى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كران و آمرزشى پاينده دارد و خشم و كيفرش را براى نافرمانانش رقم زده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بصريان! اى مردمِ شهرِ واژگون شده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤتفكه: شهرى كه خداوند، آن را به سبب غرق شدن مردمش در گناه، بر سر آنان آوار كرده باشد؛ زمینِ سوخته از خشكى و قحطى. مؤتفكات: شهرهایى كه خداوند، آنها را ویران و بر سر مردمش خراب كرد، مانند سدوم و عموره. در حدیث آمده كه بصره نیز یكى از مؤتفكات بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اى سپاهيانِ زن (عايشه) و اى پيروان حيوانِ (جَمَل) بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زبان كه بانگ بر آورْد و شما در پىِ آن روان گشتيد و چون پى شد، در هم شكستيد! انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان خام است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الاحتجاج، الغارات و...، به صورت: «أخلاقكم دقاق» آمده است؛ یعنى خُلق و خویتان پست و تباه است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پيمانتان سست، و دينتان نفاق، و خود مردمانى سركش و نافرمانيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بصريان! شما بدترينِ خلق خدا هستيد. سرزمينتان به آب، نزديک و از آسمان، به دور است. خردهايتان سبک و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان سست است. شمشيرهايتان را بر كشيديد، خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را ريختيد و با پيشوايتان ناسازگارى در پيش گرفتيد. پس شما طعمۀ خورنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و شكارِ پيروز شونده. آتش برايتان اندوخته شده و ننگ برايتان نازش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بصريان! شما بيعت خويش را با من، شكستيد و دشمنان مرا بر ضدّ من يارى داديد. پس اينک چه گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، اى بصريان؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محاربة-الإمام-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۱۱: مُحارَبَةُ الإِمامِ عَلِيٍّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جنگیدن با امام علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أبي أيّوب: سَمِعتُ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ لِعَمّارٍ: يا عَمّارُ، تَقتُلُكَ الفِئَةُ الباغيَةُ، وَ أَنتَ إِذ ذاكَ مَعَ الحَقِّ وَ الحَقُّ مَعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَمّارَ بنَ ياسِرٍ، إِن رَأَيتَ عَليًّا قَد سَلَكَ وادياً وَ سَلَكَ النّاسُ وادياً غَيرَهُ، فَاسلُك مَعَ عَليٍّ؛ فَإِنَّهُ لَن يُدليَكَ في رَدىً، وَ لَن يُخرِجَكَ مِن هُدىً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَمّارُ، مَن تَقَلَّدَ سَيفاً أَعانَ بِهِ عَليّاً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدُوِّهِ قَلَّدَهُ اللهُ يَومَ القيامَةِ وِشاحَينِ مِن دُرٍّ، وَ مَن تَقَلَّدَ سَيفاً أَعانَ بِهِ عَدُوَّ عَليٍّ عَلَيهِ قَلَّدَهُ اللهُ يَومَ القيامَةِ وِشاحَينِ مِن نارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج۱۳ ص۱۸۷ الرقم ۷۱۶۵؛ كشف اليقين: ص۲۶9 ح۳۰۶ نحوه، الطرائف: ص۱۰۴ ح۱۵۳، بحار الأنوار: ج۳۸ ص۳۲ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد - به نقل از ابو ايّوب -: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه به عمّار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى عمّار! گروه ياغى، در حالى تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند كه تو در آن هنگام، با حق هستى و حق با توست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمّار بن ياسر! اگر على را ديدى كه از راهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و مردم از راهى ديگر، تو با على برو؛ چرا كه او تو را به نابودى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشانَد و هرگز از راه درست بيرونت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمّار! هر كس شمشيرى حمايلِ كند تا با آن، على را در برابر دشمنش يارى دهد، خداوند در روز قيامت، بر او دو حمايل دُرنشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، و هر كس شمشيرى حمايل كند تا با آن، دشمن على را در برابرش يارى رساند، خداوند در روز قيامت، دو حمايل از آتش بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ كَتَبَهُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُعاوِيَةَ جَواباً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِتابٍ مِنهُ إِلَیهِ -: أَمّا طَلَبُكَ إِلَيَّ الشّامَ، فَإِنّي لَم أَكُن لِأُعطِيَكَ اليَومَ ما مَنَعتُكَ أَمسِ. وَ أَمّا قَولُكَ: «إنَّ الحَربَ قَد أَكَلَتِ العَرَبَ إِلّا حُشاشاتِ أَنفُسٍ بَقِيَت»، أَلا وَ مَن أَكَلَهُ الحَقُّ فَإِلَى الجَنَّةِ، وَ مَن أَكَلَهُ الباطِلُ فَإِلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۷، المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۱۷9، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۱۰۴ ح۴۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه‌ای که در پاسخ نامۀ معاويه نوشت -: امّا اين كه شام را از من خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [كه به تو واگذار کنم]، من كسى نيستم كه آنچه را ديروز از تو دريغ ورزيدم، امروز به تو ببخشم. و اين كه گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى: جنگ، عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را خورده و تنها نيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى باقى مانده است، آگاه باش كه هر كس حق، او را خورده [و در راه حق كشته شده]، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار بهشت گشته است، و هر كس كه باطل، او را طعمۀ خويش كرده، راه دوزخ را در پيش گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الموجبات-الأخلاقیة-و-العملیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲: الموجِباتُ الأَخلاقیَّةُ وَ العَمَلِیَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عوامل اخلاقی و عملی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغفلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱: الغَفلَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: غفلت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَقَد ذَرَأنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الجِنِّ وَ الإِنسِ لَهُم قُلُوبٌ لا يَفقَهُونَ بِها وَ لَهُم أَعيُنٌ لا يُبصِرُونَ بِها وَ لَهُم آذانٌ لا يَسمَعُونَ بِها أُولٰئِكَ كَالأَنعامِ بَل هُم أَضَلُّ أُولٰئِكَ هُمُ الغافِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۱۷9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ما بسیارى از جنّیان و انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را براى دوزخ آفریدیم. آنان، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى دارند که با آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندیشند، و چشمانى دارند که با آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند، و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى دارند که با آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند. آنان، همانند چارپایان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ بلکه بدتر. آنان، همان غافلان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذِينَ لا يَرجُونَ لِقاءَنا وَ رَضُوا بِالحَياةِ الدُّنيا وَ اطمَأَنُّوا بِها وَ الَّذِينَ هُم عَن آياتِنا غافِلُونَ*أُولٰئِكَ مَأواهُمُ النَّارُ بِما كانُوا يَكسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۷ - ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که امیدى به دیدار ما ندارند و به زندگىِ دنیا دل خوش کرده و بِدان اطمینان یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و کسانى که از آیات ما غافل&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آنان به کیفر آنچه به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، جایگاهشان آتش است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُتِلَ الخَرَّاصُونَ* الَّذِينَ هُم فِي غَمرَةٍ ساهُونَ* يَسئَلُونَ أَيَّانَ يَومُ الدِّينِ* يَومَ هُم عَلَى النَّارِ يُفتَنُونَ* ذُوقُوا فِتنَتَكُم هذَا الَّذِي كُنتُم بِهِ تَستَعجِلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: ۱۰ - ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مرگ بر دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازان؛ * همانان که در ورطۀ نادانى، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبرند. * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند: «روز پاداش، کى است؟» * همان روز که آنان به آتش، عقوبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. * [به آنان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:] بچشید این عذابتان را که با شتاب، خواستار آن بودید!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: أَلا رُبَّ مَسرورٍ وَ مَغبونٍ وَ هُوَ لا يَشعُرُ؛ يَأكُلُ وَ يَشرَبُ وَ يَضحَكُ، وَ حَقٌّ لَهُ مِنَ اللهِ أَن يَصلَى السَّعيرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۱ ص۲۲۱، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۱۶۸ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اى بسا شادمانى كه زيانكار است و خود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. در حالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد كه سزاوار است خداوند، او را در آتش شعله‌ور در افكند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لا تَكُن غافِلًا عَن دينِكَ، حَريصاً عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُنياكَ، مُستَكثِراً مِمّا لا يَبقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكَ، مُستَقِلّاً مِمّا يَبقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَكَ، فَيورِدُكَ ذٰلِكَ العَذابَ الشَّديدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح۱۰۴۰۷، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۲۷ ح9۵9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از دين خود غافل و به دنيايت آزمند مباش تا [مبادا] از آنچه برايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند، بسيار گرد آورى و از آنچه برايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند، اندک داشته باشى و در نتيجه، تو را به آن عذاب سخت در آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما بالُ مَن خالَفَكُم أَشَدُّ بَصيرَةً في ضَلالَتِهِم، وَ أَبذَلُ لِما في أَيدِيهِم مِنكُم؟! ما ذاكَ إِلّا أَنَّكُم رَكَنتُم إِلَی الدُّنيا؛ فَرَضيتُم بِالضَّيمِ، وَ شَحَحتُم عَلَى الحُطامِ، وَ فَرَّطتُم فيما فيه عِزُّكُم وَ سَعادَتُكُم وَ قُوَّتُكُم عَلیٰ مَن بَغىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم. لا مِن رَبِّكُم تَستَحيونَ فيما أَمَرَكُم بِهِ، وَ لا لِأَنفُسِكُم تَنظُرونَ، وَ أَنتُم في كُلِّ يَومٍ تُضامونَ، وَ لا تَنتَبِهونَ مِن رَقدَتِكُم، وَ لا يَنقَضي فُتورُكُم! أَ ما تَرونَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِلادِكُم وَ دينِكُم كُلَّ يَومٍ يَبلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَنتُم في غَفلَةِ الدُّنيا؟! يَقولُ اللهُ عزّ و جلّ: (وَ لا تَركَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَ ما لَكُم مِن دُونِ اللهِ مِن أَولِياءَ ثُمَّ لا تُنصَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۴ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام تفسير فرات: ص۳۶۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۱۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: چه شده است كه مخالفان شما، در گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بينش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارتر از شما هستند و در بذل و بخششِ آنچه دارند، گشاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از شمايند؟! اين نيست مگر از آن رو كه شما به دنيا دل بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و به ستم و خوارى رضايت داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، به حطام دنيا حريص گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و در آنچه مايۀ عزّت و سعادت شما و موجب قدرت شما در برابر كسى است كه بر شما سركشى و تعدّى كرده، كوتاهى ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد. نه از پروردگارتان در آنچه به شما فرمان داده است [و آن را به جا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوريد]، شرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريد و نه به فكر خويشتنيد. هر روز با شما بدرفتارى و ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى شما از خواب [غفلت] خود، بيدار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد و سستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان به سر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. آيا به سرزمينتان و دينتان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگريد كه هر روز كهنه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما همچنان در غفلت دنيازدگى به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريد؟! خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و به کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، متمایل مشوید که آتش به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و در برابر خدا براى شما دوستانى نخواهد بود و سرانجام، یارى نخواهید شد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستكبار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲: الِاستِكبارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خودبزرگ‌بینی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَأَمَّا الَّذِيـنَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَيُوَفِّيهِم أُجُورَهُم وَ يَزِيدُهُم مِن فَضلِهِ وَ أَمَّا الَّذِيـنَ استَنكَفُوا وَ استَكبَرُوا فَيُعَذِّبُهُم عَذاباً أَلِيماً وَ لا يَجِدُونَ لَهُم مِن دُونِ اللهِ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(امّا کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و کارهاى شایسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پاداششان را به تمام خواهد داد و از فضل خود، به ایشان افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، و امّا کسانى که [از پذیرش حق] خوددارى ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بزرگى (/تکبّر) فروخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آنان را به عذابى دردناک دچار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و در برابر خدا، براى خود، یار و یاورى نخواهند یافت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ استَكبَرُوا عَنها أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که آیات ما را دروغ انگاشتند و از پذیرش آنها تکبّر ورزیدند، آنان همدم آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن جاویدان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ استَكبَرُوا عَنها لا تُفَتَّحُ لَهُم أَبوابُ السَّماءِ وَ لا يَدخُلُونَ الجَنَّةَ حَتّیٰ يَلِجَ الجَمَلُ فِي سَمِّ الخِياطِ وَ كَذٰلِكَ نَجزِي المُجرِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که آیات ما را دروغ انگاشتند و از [پذیرفتن] آنها تکبّر ورزیدند، درهاى آسمان برایشان گشوده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و وارد بهشت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مگر شتر در سوراخ سوزن داخل شود،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «جمل» كه در متن عربی آیه آمده، هم به معناى شتر است (چنان‌که بسیاری از مترجمان قرآن، آن را برگزیده‌اند) و هم به طناب‌كِشتى گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از این رو، ترجمۀ آیه را چنین نیز گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: مگر طناب كشتى، از سوراخ سوزن بگذرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بزهکاران را این&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنین کیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَن تَقُولَ نَفسٌ يا حَسرَتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما فَرَّطتُ فِي جَنبِ اللهِ وَ إِن كُنتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ* أَو تَقُولَ لَو أَنَّ اللهَ هَدانِي لَكُنتُ مِنَ المُتَّقِينَ* أَو تَقُولَ حِينَ تَرَى العَذابَ لَو أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ المُحسِنِينَ* بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد جاءَتكَ آياتِي فَكَذَّبتَ بِها وَ استَكبَرتَ وَ كُنتَ مِنَ الكافِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۵۶ - ۵9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تا آن که [مبادا] کسى بگوید: «دریغا بر آنچه در حضور خدا کوتاهى نمودم! بى تردید، من از ریشخند کنندگان بودم» * یا بگوید: «اگر خدا هدایتم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، مسلّماً از پرهیزگاران بودم» * یا چون عذاب را ببیند، بگوید: «کاش مرا برگشتى بود تا از نیکوکاران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم!». * آرى، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من برای تو آمدند؛ ولى آنها را تکذیب کردى و تکبّر ورزیدى و از کافران شدى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: مَن تَكَبَّرَ عَلَى اللهِ دَرَجَةً، وَضَعَهُ اللهُ دَرَجَةً؛ حَتّىٰ يَجعَلَهُ في أَسفَلِ السّافِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۱۵۲ ح۱۱۷۲۴ عن أبي سعيد الخدري، مسند أبي يعلى: ج۲ ص۳۸ ح۱۱۰۴، موارد الضمآن: ص۴۷۸ ح۱9۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس در برابر خدا يک درجه بزرگى نمايد، خداوند، او را يک درجه پست و پايين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد [و اين ادامه دارد] تا جايى كه وى را در اسفل السافلين قرار دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أَنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ يَستَجيبُ لِكُلِّ مَن دَعاهُ، وَ يورِدُ النّارَ مَن عَصاهُ وَ كُلَّ مُستَكبِرٍ عَن عِبادَتِهِ، قالَ اللهُ عزّ و جلّ: (ادعُونِي أَستَجِب لَكُم أَنَّ الَّذِينَ يَستَكبِرُونَ عَن عِبادَتِي سَيَدخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۴۳۱ ح۱۲۶۳، مصباح المتهجّد: ص۳۸۲ ح۵۰۸ نحوه، الدعوات: ص۳۶ ح۸۵، بحار الأنوار: ج۸9 ص۲۳۸ ح۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند به هر كسى كه او را بخواند، پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و هر كه را نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كند و از عبادتش تكبّر ورزد، به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. خداوند عزّ و جلّ فرموده است: (مرا بخوانید تا پاسختان دهم. همانا کسانى که به عبادت من تکبّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند، زود است که با خوارى، وارد دوزخ شوند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: الكِبرُ مَطايَا النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۶۵ ح۶ عن سعد بن طريف.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: تكبّر، مَركبِ آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العِزُّ رِداءُ اللّٰهِ، وَ الكِبرُ إزارُهُ، فَمَن تَناوَلَ شَيئاً مِنهُ أَكَبَّهُ اللهُ في جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۰9 ح۳، ثواب الأعمال: ص۲۶۴ ح۱ كلاهما عن العلاء بن الفضيل عن الإمام الصادق علیه‌السلام، عوالي اللآلي: ج۱ ص۳۵9 ح۳۲ و فيه «جادل» بدل «تناول»، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۲۱۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: عزّت [و عظمت]، رداى خداوند و والايى (كبريا) پاى‌جامۀ اوست. پس هر كه چيزى از آن را [براى خود] بر گيرد، خداوند، او را در دوزخ سرنگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الكِبرُ رِداءُ اللّٰهِ، فَمَن نازَعَ اللهُ شَيئاً مِن ذٰلِكَ أَكَبَّهُ اللهُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۱۰ ح۵ عن ليث المرادي، الزهد للحسين بن سعيد: ص۶۲ ح۱۶۴، مشكاة الأنوار: ص۴۰۱ ح۱۳۲۸ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۲۱۵ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كبر [و بزرگى]، رداى خداست. بنا بر اين، هر كس در چيزى از آن با خداوند بستيزد، خداوند، او را در آتش سرنگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الظلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳: الظُّلمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ستم‌ورزی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَاليَومَ لا يَملِكُ بَعضُكُم لِبَعضٍ نَفعاً وَ لا ضَرًّا وَ نَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ الَّتِي كُنتُم بِها تُكَذِّبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: ۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اکنون براى یکدیگر، اختیاردارِ هیچ سود و زیانى نیستید و [ما] به کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم: بچشید عذاب آتشى را که آن را دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردید!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ الخُلدِ هَل تُجزَونَ إِلَّا بِما كُنتُم تَكسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سپس به کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «بچشید عذاب جاویدان را! آیا جز به کیفر آنچه به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردید، جزا داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید؟»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: قالَ رَبُّكُم: وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأَنتَقِمَنَّ مِنَ الظّالِمِ في عاجِلِهِ وَ آجِلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۰ ص۲۷۸ ح۱۰۶۵۲ عن ابن عبّاس، المعجم الأوسط: ج۱ ص۱۵ ح۳۶، تاريخ أصبهان: ج۲ ص۵ الرقم 9۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پروردگارتان فرمود: «به عزّت و جلالم سوگند، حتماً در دنيا و آخرت، از ظالم، انتقام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: الحَمدُ للَّهِ الَّذي... جَعَلَ الجَنَّةَ ثَوابَ المُتَّقينَ، وَ النّارَ عِقابَ الظّالِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل الإمامة: ص۸9 ح۲۴ عن جابر، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۷۰ ح۲۱ نقلاً عن مسند فاطمة علیهاالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: ستايش، خداوند را كه... بهشت را پاداش پرهيزگاران قرار داد و آتش را كيفر ستمكاران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أَهلُ الجَورِ وَ أَعوانُهُم فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۱۰۰ ح۷۰۰۷ عن حذيفة، الفردوس: ج۲ ص۴۷۰ ح۴۰۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: ستمگران و ياران آنان، در آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: الظُّلمُ يوجِبُ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح۷9۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۳۰ ح۴۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ستم، آتش را [بر ستمگر] واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: هَيهاتَ أَن يَنجوَ الظّالِمُ مِن أَليمِ عَذابِ اللهِ وَ عَظيمِ سَطَواتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح۱۰۰۴۴، عيون الحكم و المواعظ: ص۵۱۲ ح9۳۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هرگز چنين نخواهد شد كه ستمگر، از عذاب دردناک خداوند و كيفرهاى سهمگين او بِرَهَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن حَبَسَ حَقَّ المُؤمِنِ، أَقامَهُ اللهُ عزّ و جلّ يَومَ القِيامَةِ خَمسَمِئَةِ عامٍ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِجلَيهِ حَتّىٰ يَسيلَ عَرَقُهُ أَو دَمُهُ، وَ يُنادي مُنادٍ مِن عِندِ اللّٰهِ: «هٰذَا الظّالِمُ الَّذي حَبَسَ عَنِ اللهِ حَقَّهُ»، فَيُوَبَّخُ أَربَعينَ يَوماً، ثُمَّ يُؤمَرُ بِهِ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۶۷ ح۲ عن يونس بن ظبيان، الخصال: ص۳۲۸ ح۲۰، المحاسن: ج۱ ص۱۸۶ ح۳۰۳ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۰۱ ح۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس حقّ مؤمن را نگه دارد [و نپردازد]، خداوند در روز قيامت، پانصد سال او را سر پا نگه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، چندان كه عرق او يا خونش سرازير شود، و منادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از جانب خداوند، ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه: «اين، همان ستمكارى است كه حقّ خدا را از او باز داشت». وى تا چهل روز، توبيخ خواهد شد و سپس دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه او را به آتش ببرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم علیهم‌السلام: فيما وَعَظَ اللهُ عزّ و جلّ بِهِ عيسىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام:... يا عيسىٰ، بِئسَتِ الدّارُ لِمَن رَكَنَ إِلَيها، و بِئسَ القَرارُ دارُ الظّالِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۳۱ و ۱۳۶ ح۱۰۳، تحف العقول: ص۴9۸ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت: تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱۴۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۲9۳ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از على بن اسباط، از معصومان: -: در اندرزهاى خداوند به عيسى علیه‌السلام آمده است: «اى عيسى! بد سرايى است [دوزخ] براى كسى كه در آن سكونت گزيند و بد قرارگاهى است جايگاه ستمگران!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الركون-إلی-الظالم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴: الرُّكونُ إِلَی الظّالِمِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گرایش به ستمگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لا تَركَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَ ما لَكُم مِن دُونِ اللهِ مِن أَولِياءَ ثُمَّ لا تُنصَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و به سوى کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، متمایل مشوید، که آتش به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و در برابر خدا، دوستانى نخواهید داشت [که حمایتتان کنند] و سرانجام، یارى نخواهید شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَقَد أَرسَلنا مُوسىٰ بِآياتِنا وَ سُلطانٍ مُبِينٍ* إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِرعَونَ وَ مَلَائِهِ فَاتَّبَعُوا أَمرَ فِرعَونَ وَ ما أَمرُ فِرعَونَ بِرَشِيدٍ* يَقدُمُ قَومَهُ يَومَ القِيامَةِ فَأَورَدَهُمُ النَّارَ وَ بِئسَ الوِردُ المَورُودُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 9۶ - 9۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و به راستى، موسى را با آیات خود و حجّتى آشکار فرستادیم * به سوى فرعون و سران [قوم] وى؛ ولى [سران] از فرمان فرعون پیروى کردند، در حالى که فرمان فرعون، صواب نبود. * روز قیامت، [فرعون] پیشاپیش قومش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و آنان را به آتش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، و [دوزخ] چه ورودگاه بدى براى وارد شوندگان است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ لا تَركَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ) -: هُوَ الرَّجُلُ يَأتِي السُّلطانَ، فَيُحِبُّ بَقاءَهُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن يُدخِلَ يَدَهُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كيسِهِ فَيُعطِيَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۱۰۸ ح۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (و به کسانى که ستم کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، متمایل مشوید که آتش به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد) -: [حتّى در اين حد كه] شخص، نزد سلطان رود و دوست بدارد كه او زنده بماند تا دستش را در كيسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كند و به او دهشى كند [نيز تمايل به ستمگر است].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن تَوَلّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُصومَةَ ظالمٍ أَو أَعانَ عَلَيها، ثُمَّ نَزَلَ بِهِ مَلَكُ المَوتِ، قالَ لَهُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبشِر بِلَعنَةِ اللهِ وَ نارِ جَهَنَّمَ وَ بِئسَ المَصيرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۱ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۲ ح۷۰۷ کلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۱ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۶9 ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دفاع از [ادّعاى] ستمكارى را بر عهده بگيرد يا در آن دعوا به او كمک كند، هنگامى كه فرشتۀ مرگ بر او نازل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به او خواهد گفت: «بشارت باد تو را به لعنت خدا و آتش دوزخ! و چه بد سرانجامى است!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن مَدَحَ سُلطاناً جائِراً أَو تَخَفَّفَ وَ تَضَعضَعَ لَهُ طَمَعاً فيهِ، كانَ قَرينَهُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۱ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۲ ح۷۰۷ کلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۱ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۶9 ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس به اميد رسيدن به نوايى از سلطان ستمگر، او را مدح گويد يا خود را در برابرش خوار و خفيف گرداند، همدم او در آتش خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن وَلِيَ جائِراً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَورٍ، كانَ قَرينَ هامانَ في جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۱ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۲ ح۷۰۷ و فيه «دلّ» بدل «وَلي» و کلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۱ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۶9 ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس ستمگرى را در ستمش يارى رساند، همدم هامان در دوزخ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ نادىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُنادٍ: أَينَ الظَّلَمَةُ وَ أَعوانُ الظَلَمَةِ وَ أَشياعُ الظَلَمَةِ! حَتّىٰ مَن لاقَ لَهُم دَواةً، وَ حَتّىٰ مَن بَرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم قَلَماً. قالَ: فَيُجمَعونَ في تابوتٍ واحِدٍ، ثُمَّ يُقذَفونَ في نارِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب الورع لابن حنبل: ص9۳ عن ابن مسعود، تفسير القرطبي: ج۱۳ ص۲۶۳ نحوه؛ تنبيه الخواطر: ج۱ ص۵۴ عن ابن مسعود نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: چون روز قيامت شود، فريادگرى بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند كه: «كجايند ستمگران و ياوران ستمگران و پيروان ستمگران؛ حتّى كسى كه براى آنان (ستمگران)، دواتى را ليقه كرده و حتّى كسى كه برايشان قلمى تراشيده است؟». در اين هنگام، همۀ آنان را در يک تابوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و سپس در آتش دوزخ پرتابشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السعاية-إلى-الظالم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵: السِّعايَةُ إِلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظّالِمِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بدگویی نزد ستمگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن سَعىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِأَخيهِ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُلطانٍ لَم يَبدُ لَهُ مِنهُ سَوءٌ وَ لا مَكروهٌ، أَحبَطَ اللهُ عزّ و جلّ كُلَّ عَمَلٍ عَمِلَهُ، فَإِن وَصَلَ إِلَیهِ مِنهُ سَوءٌ أَو مَكروهٌ أَو أَذىً جَعَلَهُ اللهُ في طَبَقَةٍ مَعَ هامانَ في جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۷ ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۶، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۵9 ح۳۰؛ المطالب العالية: ج۲ ص۲۲۵ ح۲۰۸۳ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از برادرِ [مؤمنِ] خود نزد حاكمى بدگويى كند، حتّى اگر آن حاكم، بدى و رفتار ناخوشايندى با آن مؤمن نكند، خداوند عزّ و جلّ تمام اعمالى را كه انجام داده است، باطل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند. حال اگر از او به آن مؤمن، بدى يا ناگوارى يا آزارى رسد، خداوند، او را با هامان در يک طبقۀ دوزخ قرار خواهد داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن رَوَّعَ مُؤمِناً بِسُلطانٍ لِيُصيبَهُ مِنهُ مَكروهٌ فَلَم يُصِبهُ، فَهُوَ فِي النّارِ. وَ مَن رَوَّعَ مُؤمِناً بِسُلطانٍ لِيُصيبَهُ مِنهُ مَكروهٌ فَأَصابَهُ، فَهُوَ مَعَ فِرعَونَ وَ آلِ فِرعَونَ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۶۸ ح۲، ثواب الأعمال: ص۳۰۶ ح۱، الاختصاص: ص۲۳۸، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۴9 ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس مؤمنى را از فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايى بترساند تا از او به وى بدى و گزندى رسد امّا نرسد، چنان كسى در آتش است و هر كس مؤمنى را از سلطانى بترساند تا از او به وى بدى و گزندى برسد و برسد، چنان كسى با فرعون و فرعونيان در آتش خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البغي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۶: البَغي&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجاوز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن بَغىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيرٍ أَو تَطاوَلَ عَلَيهِ وَ استَحقَرَهُ، حَشَرَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ مِثلَ الذَّرَّةِ في صورَةِ رَجُلٍ حَتّىٰ يَدخُلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۵ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۵ نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۱۴ ح۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس به حقوق نادارى تجاوز كند، يا بر او دست يابد و كوچكش كند، خداوند در قيامت، او را همانند مورى خُرد در شكل مردى محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا وارد آتش [دوزخ] شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أَيُّهَا النّاسُ! إِنَّ البَغيَ يَقودُ أَصحابَهُ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۲۷ ح۴ و ج۸ ص۶۷ ح۲۳ كلاهما عن عليّ بن رئاب و يعقوب السّراج عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۷۷ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! شورش [بر پیشوای عادل]، اهلش را به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفسق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - 7: الفِسقُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بزهکاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأواهُمُ النَّارُ كُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها أُعِيدُوا فِيها وَ قِيلَ لَهُم ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ الَّذِي كُنتُم بِهِ تُكَذِّبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و امّا بزهکاران، پس جایگاهشان آتش است. هر بار که بخواهند از آن بیرون بیایند، به آن باز گردانیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و به آنان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بچشید عذاب آتشى را که دروغش مى‌شمردید!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: العَبدُ إِذا شَرِبَ شَربَةً مِنَ الخَمرِ، ابتَلاهُ اللهُ بِخَمسَةِ أَشياءَ: الأَوَّلُ: قَسا قَلبُهُ. وَ الثّاني: تَبَرَّأَ مِنهُ جَبرائيلُ وَ ميكائِيلُ وَ إِسرافيلُ وَ جَميعُ المَلائِكَةِ. وَ الثّالِثُ: تَبَرَّأَ مِنهُ جَميعُ الأَنبياءِ وَ الأَئِمَّةِ:. وَ الرّابِعُ: تَبَرَّأَ مِنهُ الجَبّارُ جَلَّ جَلالُهُ. وَ الخامِسُ: قَولُهُ عزّ و جلّ: (وَ أَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأواهُمُ النَّارُ كُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها أُعِيدُوا فِيها وَ قِيلَ لَهُم ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ الَّذِي كُنتُم بِهِ تُكَذِّبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۴۲۵ ح۱۱۸۴، بحار الأنوار: ج۷9 ص۱۴9 ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بنده هر گاه جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شراب بنوشد، خداوند، او را به پنج چيز مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد: اوّل: دلش سنگ می‌شود. دوم: جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و همۀ فرشتگان از او بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند. سوم: همۀ پيامبران و امامان: از او بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند. چهارم: خداوند بزرگ از او بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويد. و پنجم: اين سخن خداوند [شامل حال او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود]: (و امّا بزهکاران، جایگاهشان آتش است. هر بار که بخواهند از آن بیرون بیایند، به آن باز گردانیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و به آنان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بچشید عذاب آن آتشى را که دروغش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردید!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق علیه‌السلام: لا تَقبَل في ذي رَحِمِكَ وَ أَهلِ الرِّعايَةِ مِن أَهلِ بَيتِكَ قَولَ مَن حَرَّمَ اللهُ عَلَيهِ الجَنَّةَ وَ جَعَلَ مَأواهُ النّارَ، فَإِنَّ النَّمَّامَ شاهِدُ زورٍ وَ شَريكُ إِبليسَ فِي الإِغراءِ بَينَ النّاسِ، وَ قَد قالَ اللهُ تَعالیٰ: (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جاءَكُم فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُصِيبُوا قَوماً بِجَهالَةٍ فَتُصبِحُوا عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما فَعَلتُم نادِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۷۱۰ ح9۷۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص۲۶۴ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در بارۀ خويشاوندت و افراد خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، سخن كسى را كه خدا بهشت را بر او حرام كرده و آتش را جايگاهش قرار داده است، نپذير؛ زيرا سخن‌چين، گواهِ دروغگو و شريک شيطان در فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزى ميان مردم است. خداوند متعال فرموده است: (اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! اگر بزهکاری برایتان خبرى آورد، وارسى کنید که مبادا ندانسته به گروهى آسیب برسانید و آن گاه از آنچه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، پشیمان شوید).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإسراف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۸: الإِسرافُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زیاده‌روی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يا قَومِ ما لِي أَدعُوكُم إِلَى النَّجاةِ وَ تَدعُونَنِي إِلَى النَّارِ* تَدعُونَنِي لِأَكفُرَ بِاللهِ وَ أُشرِكَ بِهِ ما لَيسَ لِي بِهِ عِلمٌ وَ أَنَا أَدعُوكُم إِلَى العَزِيزِ الغَفَّارِ* لا جَرَمَ أَنَّما تَدعُونَنِي إِلَيهِ لَيسَ لَهُ دَعوَةٌ فِي الدُّنيا وَ لا فِي الآخِرَةِ وَ أَنَّ مَرَدَّنا إِلَى اللهِ وَ أَنَّ المُسرِفِينَ هُم أَصحابُ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۴۱ - ۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى قوم من! چه شده است که من شما را به نجات فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم ولى [شما] مرا به آتش فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانید؟! * مرا فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانید تا به خدا کفر ورزم و چیزى را که بدان علمى ندارم، شریک او گردانم؛ ولى من شما را به سوى آن ارجمند بسیار آمرزنده دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. * آنچه مرا به سوى آن دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، به ناچار، نه در دنیا [در خور] فراخواندن است و نه در آخرت، و در حقیقت، برگشت ما به سوى خداست. و زیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان، همدمان آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِعمَلوا وَ أَطيعوا، لا تَتَّكِلوا وَ لا تَستَصغِروا عُقوبَةَ اللّٰهِ عزّ و جلّ؛ فَإِنَّ مِنَ المُسرِفينَ مَن لا تَلحَقُهُ شَفاعَتُنا إِلّا بَعدَ عَذابِ ثَلاثِمِئَةِ أَلفِ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۲۸۸ ح۲ عن الحسن بن عليّ الناصري عن أبيه عن الإمام الجواد عن آبائه علیهم‌السلام الاعتقادات للصّدوق (المطبوعة فی مصنّفات الشیخ المفید ج۵): ص۵۱، بحار الأنوار: ج۶ ص۱۶۵ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: عمل كنيد و [از خدا و ما] فرمان ببريد، [و به غير اين دو] تكيه نكنيد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: تنها به عمل و طاعت خویش تكیه كنید و براى نجات خود از عذاب الهى، به این و آن و حتّى به شفاعت ما تكیه نكنید.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كيفر خداوند را دست كم نگيريد؛ زيرا در ميان زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: كسانى كه بر خویشتن اسراف و ستم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسانى هستند كه شفاعت ما به آنان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، مگر پس از سيصد هزار سال عذاب.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تولي-أعداء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - 9: تَوَلّي أَعداءِ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دوستی کردن با دشمنان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ لَم تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوا قَوماً غَضِبَ اللهُ عَلَيهِم ما هُم مِنكُم وَ لا مِنهُم وَ يَحلِفُونَ عَلَى الكَذِبِ وَ هُم يَعلَمُونَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* أَعَدَّ اللهُ لَهُم عَذاباً شَدِيداً إِنَّهُم ساءَ ما كانُوا يَعمَلُونَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* اتَّخَذُوا أَيمانَهُم جُنَّةً فَصَدُّوا عَن سَبِيلِ اللهِ فَلَهُم عَذابٌ مُهِينٌ* لَن تُغنِيَ عَنهُم أَموالُهُم وَ لا أَولادُهُم مِنَ اللهِ شَيئاً أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجادلة: ۱۴ - ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا ندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى کسانى را که قومى را که مورد خشم خدایند، به دوستى گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟ آنها نه از شمایند و نه از ایشان، و به دروغ، سوگند یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و خودشان هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. * خدا براى آنان عذابى سخت آماده کرده است. راستى که چه بد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند! * سوگندهاى خود را سپرى قرار داده بودند و از راه خدا باز داشتند و آنان عذابى خفّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور خواهند داشت. * در برابر خداوند، نه از اموالشان و نه از اولادشان، هرگز کارى ساخته نیست. آنها دوزخى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن، جاودانه خواهند بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تَرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَثِيراً مِنهُم يَتَوَلَّونَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَبِئسَ ما قَدَّمَت لَهُم أَنفُسُهُم أَن سَخِطَ اللهُ عَلَيهِم وَ فِي العَذابِ هُم خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بسیارى از آنان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى که با کسانى که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، دوستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. راستى چه زشت است آنچه براى خود پیش فرستادند! [در نتیجه] خدا بر آنان خشم گرفت و پیوسته در عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَو أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنهُم كَما تَبَرَّؤُا مِنَّا كَذٰلِكَ يُرِيهِمُ اللهُ أَعمالَهُم حَسَراتٍ عَلَيهِم وَ ما هُم بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و پیروان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «کاش براى ما بازگشتى بود تا همان گونه که آنان از ما بیزارى جستند، ما نیز از آنان بیزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جستیم!». این گونه خداوند، کارهایشان را - که برایشان مایۀ حسرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست - به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایاند و از آتش، بیرون آمدنى نیستند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله عن جبرئيل علیه‌السلام عن اللَّه تعالىٰ: وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَأُعَذِّبَنَّ كُلَّ رَعِيَّةٍ في الإِسلامِ دانَت بِوَلايَةِ إِمامٍ جائِرٍ لَيسَ مِنَ اللّٰهِ عزّ و جلّ وَ إِن كانَتِ الرَّعِيَّةُ في أَعمالِها بَرَّةً تَقِيَّةً، وَ لَأَعفُوَنَّ عَن كُلِّ رَعِيَّةٍ دانَت لِوَلايَةِ إِمامٍ عادِلٍ مِنَ اللهِ تَعالیٰ وَ إِن كانَتِ الرَّعِيَّهُ في أَعمالِها طالِحَةً مُسيئَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۳۴ ح۱۳۰۸ عن حبيب السجستاني عن الإمام الباقر عن آبائه علیهم‌السلام الكافي: ج۱ ص۳۷۶ ح۴، فضائل الشيعة: ص۵۴ ح۱۲ کلاهما عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۱9۳ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - به نقل از جبرئيل علیه‌السلام -: خداى متعال فرمود: «به عزّت و جلالم سوگند كه هر جامعۀ مسلمانى را كه به ولايت پيشواى ستمگرِ نامنصوب از جانب خداوند عزّ و جلّ گردن نهد، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، اگر چه كردار آن جامعه، نيک و پرهيزگارانه باشد و هر جامعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه به ولايت پيشواى دادگرِ منصوب از جانب خداوند متعال گردن نهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم، اگرچه كردار آن جامعه، بد و ناپسند باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ ما هُم بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ) -: أَعداءُ عَلِيٍّ علیه‌السلام هُمُ المُخَلَّدونَ فِي النّارِ أَبَدَ الآبِدينَ وَ دَهرَ الدّاهِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۱ ص۱۷۴ ح۲۵۱ عن منصور بن حازم، الزهد للحسين بن سعيد: ص9۶ ح۲۶۰ و فيه «لا تدركهم الشفاعة» بدل «أبد الآبدين و دهر الداهرين»، تفسير فرات: ص۱۲۲ ح۱۳۲، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۶۲ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ آيۀ (و از آتش، بیرون آمدنى نیستند) -: دشمنان على علیه‌السلام تا ابد و براى هميشه، در آتش، جاويدان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفساد-في-الأرض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۰: الفَسادُ فِي الأَرضِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فسادگری در زمین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَسعَونَ فِي الأَرضِ فَساداً أَن يُقَتَّلُوا أَو يُصَلَّبُوا أَو تُقَطَّعَ أَيدِيهِم وَ أَرجُلُهُم مِن خِلافٍ أَو يُنفَوا مِنَ الأَرضِ ذٰلِكَ لَهُم خِزيٌ فِي الدُّنيا وَ لَهُم فِي الآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سزاى کسانى که با خدا و پیامبر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند و در زمین به فساد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشند، جز این نیست که کشته شوند یا بر دار آویخته گردند یا دست و پایشان در خلاف جهت یکدیگر، بریده شود یا از آن سرزمین، تبعید گردند. این، رسوایىِ آنان در دنیاست و در آخرت نیز عذابى بزرگ خواهند داشت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن أبي هريرة: جاءَ رَجُلٌ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله، فَقالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ، أَ رَأَيتَ إِن عُدِيَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مالي؟ قالَ: فَأَنشِد بِاللّٰهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِن أَبَوْا عَلَيَّ؟ قالَ: فَأَنشِد بِاللّٰهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِن أَبَوْا عَلَيَّ؟ قالَ: فَأَنشِد بِاللّٰهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِن أَبَوْا عَليَّ؟ قالَ: فَقاتِل؛ فَإِن قُتِلتَ فَفِي الجَنَّةِ، وَ إِن قَتَلتَ فَفِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج۷ ص۱۱۴، مسند ابن حنبل: ج۳ ص۲۴۲ ح۸۴۸۳، السنن الكبرى: ج۸ ص۵۸۳ ح۱۷۶۴۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى - به نقل از ابو هريره -: مردى خدمت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! اگر به مال من تجاوز شود، چه كنم؟ فرمود: «[متجاوز را] به خدا سوگند ده [كه از تعدّى به مال تو، دست بر دارد و آن را پس دهد]».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اگر نپذيرفت، چه؟ فرمود: «باز به خدا سوگند ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اگر باز نپذيرفت؟ فرمود: «ديگر باره به خدا سوگند ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اگر باز هم نپذيرفت؟ فرمود: «بجنگ، كه اگر كشته شدى، در بهشتى، و اگر كشتى، [او] در آتش است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِذا أَشارَ المُسلِمُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَخيهِ المُسلِمِ بِالسِّلاحِ فَهُما عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُرُفِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر أنّ المراد هو أن يُشير كلٌّ منهما بالسلاح على صاحبه، فيستحقّا بذلك عذاب جهنّم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فإِذا قَتَلَهُ خَرّا جَميعاً فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج۷ ص۱۲۴ عن أبي بكرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه مسلمان با اسلحه به برادر مسلمانش اشاره كند [و او را نشانه بگيرد]، هر دو در لبۀ پرتگاه دوزخ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اگر او را كشت، هر دو در آتش فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهراً مراد، آن است كه هر دو قصد كشتن یكدیگر را داشته باشند، كه در این صورت، هر دو، مستحقّ عذاب خواهند شد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عبادة-الطاغوت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۱: عِبادَةُ الطّاغوتِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بندگی طاغوت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اللهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَولِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخرِجُونَهُم مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خدا سَرور کسانى است که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان را از تاریکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به سوى روشنایى به در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و کسانى که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، سَرورانشان طاغوت (عصیانگران) اند که آنان را از روشنایى، به سوى تاریکى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. آنان اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن، جاویدان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَقَد أَرسَلنا مُوسىٰ بِآياتِنا وَ سُلطانٍ مُبِينٍ* إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِرعَونَ وَ مَلَائِهِ فَاتَّبَعُوا أَمرَ فِرعَونَ وَ ما أَمرُ فِرعَونَ بِرَشِيدٍ* يَقدُمُ قَومَهُ يَومَ القِيامَةِ فَأَورَدَهُمُ النَّارَ وَ بِئسَ الوِردُ المَورُودُ* وَ أُتبِعُوا فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هٰذِهِ لَعنَةً وَ يَومَ القِيامَةِ بِئسَ الرِّفدُ المَرفُودُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 9۵ - 99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا ما موسى را با نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دلیل روشن فرستادیم * به سوى فرعون و سران [قوم] وى؛ ولى [آنان] از فرمان فرعون پیروى کردند و فرمان فرعون، مایۀ رشد و نجات نبود. * روز قیامت، پیشاپیش قومش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و آنان را وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و چه بد آبشخوری است که به آن وارد می‌شوند! در این [دنیا] و روز رستاخیز با لعنت بدرقه می‌شوند. چه بد داده‌ای به آنان داده می‌شود!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: بَينا عيسَى بنُ مَريَمَ علیه‌السلام في سِياحَتِهِ إِذ مَرَّ بِقَريَةٍ، فَوَجَدَ أَهلَها مَوتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الطَّريقِ وَ الدّورِ، فَقالَ: إِنَّ هٰؤُلاءِ ماتوا بِسَخطَةٍ، وَ لَو ماتوا بِغَيرِها تَدافَنوا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ أَصحابُهُ: وَدِدنا أَنّا عَرَفنا قِصَّتَهُم. فَقيلَ لَهُ: نادِهِم يا روحَ اللّٰهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا أَهلَ القَريَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَجابَهُ مُجيبٌ مِنهُم: لَبَّيكَ يا روحَ اللّٰهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما حالُكُم و ما قِصَّتُكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَصبَحنا في عافيَةٍ و بِتنا فِي الهاوِيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَا الهاوِيَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِحارٌ مِن نارٍ فيها جِبالٌ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما بَلَغَ بِكُم ما أَرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حُبُّ الدُّنيا وَ عِبادَةُ الطّاغوتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما بَلَغَ مِن حُبِّكُمُ الدُّنيا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَحُبِّ الصَّبِيِّ لِأُمِّهِ؛ إِذا أَقبَلَت فَرِحَ، وَ إِذا أَدبَرَت حَزِنَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ما بَلَغَ مِن عِبادَتِكُمُ الطّاغوتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كانوا إِذا أَمَرونا أَطَعناهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكَيفَ أَجَبتَني أَنتَ مِن دونِهِم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَنَّهُم مُلجَمونَ بِلُجُمٍ مِن نارٍ، عَلَيهِم مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ، وَ إِنّي كُنتُ فيهِم وَ لَم أَكُن مِنهُم، فَلَمّا أَصابَهُمُ العَذابُ أَصابَني مَعَهُم، فَأَنَا مُعَلَّقٌ بِشَعرَةٍ، أَخافَ أَن أُكَبكَبَ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ عيسىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام لِأَصحابِهِ: النَّومُ عَلَى المَزابِلِ وَ أَكلُ خُبزِ الشَّعيرِ يَسيرٌ مَعَ سَلامَةِ الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۰۳ ح۱ عن سهل الحلواني، معاني الأخبار: ص۳۴۱ ح۱، مشكاة الأنوار: ص۴۶۱ ح۱۵۳۸ عن الإمام الصادق عن أبیه علیهماالسلام و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۱۴ ص۳۲۲ ح۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عيسى بن مريم علیه‌السلام در حال گشت و گذار بود كه به آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسيد. ديد كه مردم آن، در كوچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها همگى مرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. گفت: «اينان بر اثر خشم [الهى] مرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ زيرا اگر به علّت چيزى جز آن مرده بودند، يكديگر را دفن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يارانش گفتند: دوست داريم داستان آنها را بدانيم. يكى به عيسى علیه‌السلام گفت: آنان را صدا بزن، اى روح خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام گفت: «اى مردمِ آبادى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ميان آنان، يكى جواب او را داد: بله، اى روح خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام فرمود: «در چه حاليد و داستان شما چه بوده؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ما در عافيت بوديم؛ ولى اكنون در سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چاليم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سياه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چال چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: درياهايى از آتش كه در آن، كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آتش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه چيزى شما را به اين جا كشاند كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: علاقه به دنيا و بندگى طاغوت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «علاقۀ شما به دنيا، تا چه اندازه بود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مانند علاقۀ كودک به مادرش كه هر گاه [نزد او] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، شاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و چون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، اندوهگين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بندگى شما نسبت به طاغوت، چه سان بود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [آن سان كه] هر گاه به ما فرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند، از آنان اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا تو جواب مرا دادى و نه ديگران؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چون بر [دهان] آنان، لگام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آتش زده شده و فرشتگانى دژخيم و درشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خو، بر آنها گماشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. من نيز در ميان آنان بودم، ولى از آنها نبودم؛ امّا چون عذاب به آنان رسيد، دامن مرا هم گرفت و اكنون من به مويى آويزانم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم كه در آتش فرو افتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام به يارانش فرمود: «خفتن در زباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خوردن نان جوين، با وجود سالم بودن دين، آسان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عصيان-الله-و-الرسول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۲: عِصيانُ اللهِ وَ الرَّسولِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نافرمانی از خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن يَعصِ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدخِلهُ ناراً خالِداً فِيها وَ لَهُ عَذابٌ مُهِينٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هر که از خدا و پیامبر او نافرمانى کند و از حدود مقرّر او تجاوز نماید، [خداوند] وى را در آتشى در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد که همواره در آن خواهد بود و عذابى خفّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور خواهد داشت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ذٰلِكَ بِأَنَّهُم شَاقُّوا اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَن يُشاقِقِ اللهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ اللهَ شَدِيدُ العِقابِ* ذلِكُم فَذُوقُوهُ وَ أَنَّ لِلكافِرِينَ عَذابَ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۱۳ ـ ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(این [کیفر]، بِدان سبب است که آنان با خدا و پیامبر او به مخالفت بر خاستند و هر که با خدا و پیامبر او به مخالفت بر خیزد، قطعاً خدا سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کیفر است. * این [عذاب دنیا] را بچشید و براى کافران، عذاب آتش خواهد بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن يُطِعِ الشَّيطانَ يَعصِ اللّٰهَ، وَ مَن يَعصِ اللهَ يُعَذِّبهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۸۲ ح۳9، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۳ ح۵۸۶۸ کلاهما عن أبي الصباح عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۴، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۴۸ ح۳9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كه از شيطان فرمان بَرد، خدا را نافرمانى كرده است و هر كه خدا را نافرمانى كند، خداوند عذابش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: النّارُ لِمَن رَكِبَ مُحَرَّماً، وَ الجَنَّةُ لِمَن تَرَكَ الحَلالَ، فَعَلَيكَ بِالزُّهدِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ مِمّا يُباهِي اللهُ بِهِ المَلائِكَةَ، وَ بِهِ يُقبِلُ اللهُ عَلَيكَ بِوَجهِهِ، وَ يُصَلّي عَلَيكَ الجَبّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۴۳ ح۲۶۶۰ عن ابن مسعود، بحار الأنوار: ج۷۷ ص9۶ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آتش، براى كسى است كه مرتكب حرامى شود و بهشت، از آنِ كسى است كه [نه فقط حرام، بلكه] حلال را ترک گويد. پس بر تو باد زهدورزى؛ زيرا زهد، از جمله چيزهايى است كه خداوند با آن، بر فرشتگان، مباهات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به سبب آن است كه خداوند به تو روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و خداى جبّار، بر تو درود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن يَعصِ اللهَ وَ رَسولَهُ فَقَد خَسِرَ خُسراناً مُبيناً، وَ استَحَقَّ عَذاباً أَليماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۱۴۲ ح۷ عن الحارث الأعور، التوحيد: ص۳۳ ح۱، بحار الأنوار: ج۴ ص۲۶۷ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه خدا و پيامبرش را نافرمانى كند، گرفتار زيانى آشكار شده و سزاوار عذابى دردآور گشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن لَم يَنتَهِ عَمّا نَهَى اللهُ عَنهُ فَقَد عَصاهُ، فَإِن ماتَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعصِيَتِهِ أَكَبَّهُ اللهُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجهِهِ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۱ ح۱ عن اسماعيل بن جابر و إسماعيل بن مخلّد السراج، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۰ ح9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كه از آنچه خداوند نهى كرده است، باز نايستد، در واقع، او را نافرمانى كرده است و اگر در حال نافرمانىِ خدا بميرد، خداوند او را در آتش سرنگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن أَبانَ بنِ عُثمانَ الأَحمَرِ عَنِ الإمامِ الصّادقِ علیه‌السلام: أَنَّهُ جاءَ إِلَیهِ رَجُلٌ، فَقالَ لَهُ: بِأَبي أَنتَ وَ أُمّي يَابنَ رَسولِ اللّٰهِ! عَلِّمنِي مَوعِظَةً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ علیه‌السلام: إِن كانَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ قَد تَكَفَّلَ بِالرِّزقِ، فَاهتِمامُكَ لِماذا؟ وَ إِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ الرِّزقُ مَقسوماً، فَالحِرصُ لِماذا؟ وَ إِن كانَ الحِسابُ حَقّاً، فَالجَمعُ لِماذا؟ وَ إِن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ الخَلَفُ مِنَ اللّٰهِ عزّ و جلّ حَقّاً، فَالبُخلُ لِماذا؟ وَ إِن كانَتِ العُقوبَةُ مِنَ اللّٰهِ عزّ و جلّ النّارَ،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالمَعصِيَةُ لِماذا؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۳9۳ ح۵۸۳۶، التوحيد: ص۳۷۶ ح۲۱، مختصر بصائر الدرجات: ص۱۳۸، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱9۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لایحضره الفقیه - به نقل از ابان بن عثمان احمر -: مردى خدمت امام صادق علیه‌السلام آمد و گفت: پدر و مادرم به فدايت، اى فرزند پيامبر خدا! به من اندرزى بياموز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «اگر خداوند - تبارک و تعالى - روزى را ضمانت كرده است، پس دلواپسى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات براى چيست؟ و اگر روزى قسمت شده است، پس حرص زدن براى چيست؟ و اگر حسابرسى [روز قيامت] حقيقت دارد، پس گرد آوردن [اموال] براى چيست؟ و اگر عوض دادن از جانب خداوند راست است، پس بخل ورزيدن براى چيست؟ و اگر كيفر خداوند آتش است، پس نافرمانى براى چيست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كثرة-الخطيئة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۳: كَثرَةُ الخَطيئَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فراوانیِ گناه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَسَبَ سَيِّئَةً وَ أَحاطَت بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آرى، کسى که بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به دست آورد و گناهش او را در میان بگیرد، پس چنین کسانى اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن، ماندگار خواهند بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَد أَضَلُّوا كَثِيراً وَ لا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلالًا * مِمَّا خَطِيئاتِهِم أُغرِقُوا فَأُدخِلُوا ناراً فَلَم يَجِدُوا لَهُم مِن دُونِ اللهِ أَنصاراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوح: ۲۴ ـ ۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بسیارى را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و [بار خدایا!] جز بر گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهىِ ستمکاران میفزا. * به سبب گناهانشان، غرقه گشتند و [پس از مرگ،] به درون آتشى برده شدند و براى خود، در برابر خدا یارانى نیافتند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن لَم يَحسِب كَلامَهُ مِن عَمَلِهِ؛ كَثُرَت خَطاياهُ، وَ حَضَرَ عَذابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۱۵ ح۱۵، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱9۰ كلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۰۴ ح۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس گفتارش را از كردارش به شمار نياورَد، گناهانش بسيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و عذابش حاضر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن كَثُرَ كَلامُهُ كَثُرَ خَطَؤُهُ، وَ مَن كَثُرَ خَطَؤُهُ قَلَّ حَياؤُهُ، وَ مَن قَلَّ حَياؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ، وَ مَن قَلَّ وَرَعُهُ ماتَ قَلبُهُ، وَ مَن ماتَ قَلبُهُ دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۴9، تحف العقول: ص۸9، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲9۱ ح۶۲؛ دستور معالم الحكم: ص۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه بسيار گويد، بسيار خطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و هر كه بسيار خطا كند، حيايش اندک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر كه حيايش اندک شود، پارسايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش اندک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر كه پارسايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش اندک شود، دلش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد و هر كه دلش بميرد، وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این نیز محتمل است كه مراد از «قلّت» - که در متن عربی حدیث آمده - فقدان باشد، چنان كه در زبان عرب، این معنا رایج است. در این صورت، قلّت حیا و قلّت ورع یعنى: بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حیایى و ناپارسایى.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إيّاكُم وَ مَعاصِيَ اللهِ أَن تَركَبوها؛ فَإِنَّهُ مَنِ انتَهَكَ مَعاصِيَ اللهَ فَرَكِبَها فَقَد أَبلَغَ فِي الإِساءَةِ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسِهِ، وَ لَيسَ بَينَ الإِحسانِ وَ الإِساءَةِ مَنزِلَةٌ، فَلِأَهلِ الإِحسانِ عِندَ رَبِّهِمُ الجَنَّةُ، وَ لِأَهلِ الإِساءَةِ عِندَ رَبِّهِمُ النّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۱ ح۱ عن إسماعيل بن جابر و إسماعيل بن مخلّد السراج، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۲۰ ح9۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: زنهار! خداوند را نافرمانى نكنيد؛ زيرا هر كس خداوند را نافرمانى كند، در حقيقت، به خويشتن بسى بد كرده است. ميان نيكى كردن و بدى كردن، حدّ وسطى نيست؛ نيكوكاران، نزد پروردگارشان بهشت دارند و بدى كنندگان، نزد پروردگارشان آتش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفجور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۴: الفُجورُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تبهکاری (هرزگی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَنَّ الفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الانفطار: ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانا تبهکاران، در آتشِ افروخته اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ الكَذِبَ يَهدي إِلَی الفُجورِ، وَ إِنَّ الفُجورَ يَهدي إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۶۱ ح۵۷۴۳ عن ابن مسعود؛ الأمالي للصدوق: ص۵۰۵ ح۶9۶ عن الحارث الأعور عن الإمام عليّ علیه‌السلام، جامع الأخبار: ص۴۱۷ ح۱۱۵۷، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۲۵9 ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: همانا دروغ گفتن، [آدمى را] به كجروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشاند و كجروى نيز به آتش ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن أبي هریرة: قالَ رسولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: لا تَغبِطَنَّ فاجِرَاً بِنِعمَةٍ؛ فَإِنَّ مِن وَرائِهِ طالِباً حَثيثَاً. وَ قَرَأَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: (مَأواهُم جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَت زِدناهُم سَعِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۵ ص۳۴۲ نقلاً عن شعب الإيمان، البداية و النهاية: ج۸ ص۱۱۰، تاريخ دمشق: ج۶۷ ص۳۶۴ كلاهما عن أبي هريرة من دون إسنادٍ إلى النبيّ صلی الله علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابو هریره -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هرگز براى نعمتى كه يک تبهکار (گناه‌پیشه) دارد، غبطه مخور؛ چرا كه جوينده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كوشا (مرگ)، در پى اوست». آن گاه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله [اين آيه را] تلاوت كرد: (جایگاه آنان دوزخ است. هر بار که آتش آن فرو نشیند، زبانه‌ای تازه برایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاییم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشقاوة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۵: الشَّقاوَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تیره‌بختی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُم فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(امّا کسانى که تیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در آتش، فریاد و ناله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَذَكِّر إِن نَفَعَتِ الذِّكرىٰ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* سَيَذَّكَّرُ مَن يَخشىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* وَ يَتَجَنَّبُهَا الأَشقَى * الَّذِي يَصلَى النَّارَ الكُبرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعلى: 9 ـ ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس اگر پند دادن سودمند باشد، پند ده. * هر کس اهل خشیت است، پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد * و هر کس اهل شقاوت است، از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد؛ * همان که به بزرگ‌ترین آتش وارد می‌شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَأَنذَرتُكُم ناراً تَلَظّىٰ * لا يَصلاها إِلَّا الأَشقَى* الَّذِي كَذَّبَ وَ تَوَلّیٰ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: ۱۴ ـ ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(شما را از آتشِ زبانه‌کش بیم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. * جز نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین [مردم]، در آن در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؛ * آن که دروغ پنداشت و روى گردانْد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن ابن عبّاس: إِنَّ رَجُلاً كانَت لَهُ نَخلَةٌ فَرعُها في دارِ رَجُلٍ فَقيرٍ ذي عِيالٍ، وَ كانَ الرَّجُلُ إِذا جاءَ فَدَخَلَ الدّارَ وَ صَعِدَ النَّخلَةَ لِيَأخُذَ مِنهَا التَّمرَ، فَرُبَّما سَقَطَتِ التَّمرَةُ فَيَأخُذُها صِبيانُ الفَقيرِ، فَيَنزِلُ الرَّجُلُ مِنَ النَّخلَةِ حَتّىٰ يَأخُذَ التَّمرَ مِن أَيديهِم، فَإِن وَجَدَها في فيّ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: في فَمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَحَدِهِم أَدخَلَ إِصبَعَهُ حَتّىٰ يَأَخُذَ التَّمرَةَ مِن فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَكا ذٰلِكَ الرَّجُلُ إِلَی النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله وَ أَخبَرَهُ بِما يَلقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن صاحِبِ النَّخلَةِ. فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله: «اِذهَب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَقِيَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله صاحِبَ النَّخلَةِ، فَقالَ: تُعطيني نَخلَتَكَ المائِلَةَ الَّتي فَرعُها في دارِ فُلانٍ وَ لَكَ بِها نَخلَةٌ فِي الجَنَّةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: إِنَّ لي نَخلاً كَثيراً، وَ ما فيهِ نَخلَةٌ أَعجَبُ إلَيَّ تَمرَةً مِنها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ ذَهَبَ الرَّجُلُ، فَقالَ رَجُلٌ كانَ يَسمَعُ الكَلامَ مِن رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: يا رَسولَ اللّٰهِ، أَ تُعطيني ما أَعطَيتَ الرَّجُلَ نَخلَةً فِي الجَنَّةِ إِن أَنَا أَخَذتُها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبَ الرَّجُلُ وَ لَقِيَ صاحِبَ النَّخلَةِ فَساوَمَها مِنهُ، فَقالَ لَهُ: أَ شَعَرتَ أَنَّ مُحَمَّداً أَعطاني بِها نَخلَةً فِي الجَنَّةِ، فَقُلتُ لَهُ: يُعجِبُني تَمرَتُها، وَ إِنَّ لي نَخلًا كَثيراً فَما فيهِ نَخلَةٌ أَعجَبُ إلَيَّ تَمرَةً مِنها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الآخَرُ: أَ تُريدُ بَيعَها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا، إِلّا أَن أُعطىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما لا أَظُنُّهُ أُعطىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما مُناكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَربَعونَ نَخلَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّجُلُ: جِئتَ بِعَظيمٍ! تَطلُبُ بِنَخلَتِكَ المائِلَةِ أَربَعينَ نَخلَةً؟! ثُمَّ سَكَتَ عَنهُ، فَقالَ لَهُ: أَنَا أُعطيكَ أَربَعينَ نَخلَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: أَشهِد إِن كُنتَ صادِقاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَرَّ إلى أُناسٍ فَدَعاهُم فَأَشهَدَ لَهُ بِأَربَعينَ نَخلَةً. ثُمَّ ذَهَبَ إِلَی النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ، إِنَّ النَّخلَةَ قَد صارَت في مِلكي، فَهِيَ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحِبِ الدّارِ، فَقالَ لَهُ: النَّخلَةُ لَكَ وَ لِعِيالِكَ. فَأَنزَلَ اللهُ تَعالیٰ: (وَ اللَّيلِ إِذا يَغشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: ۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّورَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وعَن عطاءٍ قالَ: اسمُ الرَّجُلِ أَبُو الدَّحداحِ، (فَأَمَّا مَن أَعطىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اتَّقىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: ۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ أَبُو الدَّحداحِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمَّا مَن بَخِلَ وَ استَغنىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;571 الليل: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ هُوَ صاحِبُ النَّخلَةِ، وَ قَولُهُ: (لا يَصلاها إِلّا الأَشقَىٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ هُوَ صاحِبُ النَّخلَةِ، (وَ سَيُجَنَّبُهَا الأَتقىٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;573 الليل: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ أَبُو الدَّحداحِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَسَوفَ يَرضىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا دَخَلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ كانَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله يَمُرُّ بِذٰلِكَ الحُشِّ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُشُّ: البُستان، و قيل: يقال لبستانِ النخل (المصباح المنير: ص۱۳۷ «حشّ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ عُذوقُهُ دانِيَةٌ، فَيَقولُ: عُذوقٌ وَ عُذوقٌ لِأَبِي الدَّحداحِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۱۰ ص۷۵9، بحار الأنوار: ج۲۲ ص۶۰؛ أسباب نزول القرآن: ص۴۷۷ ح۸۵۲ نحوه و ليس فيه ذيله من «عن عطاء...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ابن عبّاس گفت: مردى نخلى داشت كه شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در سراى مردى درويش و عيالوار، آويخته بود. هنگامى كه صاحب نخل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و وارد سرا[ى آن درويش] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد تا از درخت، بالا رود و خرماى آن را بچيند، گاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه خرمايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتاد و كودكان مرد درويش، آن را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند. صاحب نخل، از درخت، پايين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و خرما را از دستشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستاند و اگر يكى از آنها خرمايى در دهانش نهاده بود، انگشت خويش را در دهان او فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و خرما را بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد درويش، از اين كار، به پيامبر صلی الله علیه و آله شِكوه نمود و به ايشان گفت كه از دست صاحب نخل، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد. پيامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود: «اينک تو برو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله هنگامى كه صاحب نخل را ديد، به او فرمود: «آن نخل خميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را كه شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سراى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كس&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است، به من&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى تا به جاى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن، نخلى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بهشت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشته باشى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد به ایشان گفت: من نخل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بسيار دارم؛ ولى خرماى هيچ يک از آنها به نيكويىِ خرماى آن نخل نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد اين را گفت و رفت. مردى كه سخنان پيامبر خدا صلی الله علیه و آله را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيد، به ایشان گفت: اى پيامبر خدا! اگر من آن نخل را از او بگيرم، آيا نخلى را كه در بهشت به آن مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادى، به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد رفت و صاحب نخل را يافت و آن را از او خريدار شد. صاحب نخل به او گفت: آيا تو فهميدى كه محمّد به من گفته كه آماده است به جاى آن، نخلى در بهشت به من بدهد و من به او گفتم كه خرماى آن، خوشايند من است [نیز گفتم که] و من نخل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بسيارى دارم؛ ولى در ميان آنها خرماى هيچ نخلى، به نيكويىِ خرماى آن نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن ديگرى به صاحب نخل گفت: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى آن را بفروشى يا نه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه، مگر اين كه به من، آن بهايى را دهند كه گمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم بدهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مگر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چهل نخل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: سخن بزرگى گفتى! براى يک نخل خميده، چهل نخل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى!؟ سپس لختى خاموش ماند و آن گاه گفت: من چهل نخل به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب نخل گفت: گواه بگير، اگر راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، مرد خريدار، نزد عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رفت و آنان را فرا خواند و گواهشان گرفت كه چهل نخل، به آن مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. سپس به نزد پيامبر صلی الله علیه و آله رفت و گفت: اى پيامبر خدا! آن نخل، از آنِ من شد. پس اينک، از آنِ شما باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به نزد صاحبِ آن سرا رفت و به او فرمود: «آن نخل، از آنِ تو و خانوادۀ تو باشد». در اين هنگام، خداى متعال، سورۀ (سوگند به شب، آن گاه كه پرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكند) را فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از عطا نقل است كه گفت: نام آن مرد [خريدار]، ابو دَحداح است. (پس امّا آن که داد و پروا داشت)، يعنى ابو دحداح. (و امّا آن که بخل ورزید و خود را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز دید)، يعنى صاحب آن نخل، و سخن خدا: (جز نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین [مردم]، در آن [آتش] در نمی‌آید)، يعنى صاحب آن نخل. (و با پَرواترین [مردم]، از آن [آتش]، دور نگاه داشته خواهد شد)، يعنى ابو دحداح. (و قطعاً به زودى، خشنود خواهد شد)، يعنى زمانى كه به بهشت در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عطا گفت: پيامبر صلی الله علیه و آله هر گاه بر آن نخلستان كه [ابو دحداح به جاى آن يک نخل، به صاحب آن داده بود و] خوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش آويزان بود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از اين خوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها براى ابو دحداح در بهشت، بسيار خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن عبد الرحمٰن بن كثير عن الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَأَنذَرتُكُم ناراً تَلَظَىٰ* لا يَصلاها إِلَّا الأَشقَى* الَّذِي كَذَّبَ وَ تَوَلَّى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: ۱۴ - ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: في جَهَنَّمَ وادٍ فيهِ نارٌ لا يَصلاها إِلّا الأَشقىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الَّذي كَذَّبَ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله في عَلِيٍّ علیه‌السلام وَ تَوَلّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن وَلايَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ علیه‌السلام: النّيرانُ بَعضُها دونَ بَعضٍ، فَما كانَ مِن نارِ هٰذَا الوادي فَلِلنُّصّابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۴۲۶، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۱۳ ح۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - به نقل از عبد الرحمان بن كثير، از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ آيۀ (پس شما را از آتشى بیم می‌دهم که زبانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد * جز نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین [مردم]، در آن در نمی‌آید؛ * همان کسى که تکذیب کرد و رخ بر تافت) -: «در دوزخ، درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هست كه در آن، آتشى بر پاست و جز نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم، كسى در آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد؛ همان كسى كه سخن پيامبر خدا صلی الله علیه و آله را در بارۀ على علیه‌السلام تكذيب كرد و از ولايت او، رخ بر تافت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «طبقات آتش، يكى فروتر از ديگرى است. آتش آن درّه، مخصوص ناصبيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: السَّعادَةُ سَبَبُ خَيرٍ تَمَسَّكَ بِهِ السَّعيدُ فَيَجُرُّهُ إِلَی النَّجاةِ، وَ الشَّقاوَةُ سَبَبُ خِذلانٍ تَمَسَّكَ بِهِ الشَّقِيُّ فَيَجُرُّهُ إِلَی الهَلَكَةِ، وَ كُلٌّ بِعِلمِ اللّٰهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج۲ ص۲۴۳، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۸۴ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختى، رشتۀ خيرى است كه خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت، به آن چنگ زده و آن رشته او را به سوى نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشاند. بدبختى نيز رشتۀ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توفيقى است كه بدبخت، به آن آويخته و آن رشته او را به هلاكت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشاند، و اين هر دو، به علم خداى متعال است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القسوة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۶: القَسوَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سنگ‌دلی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: جاءَ رَجُلٌ إِلَی النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ: ما قَبَّلتُ صَبِيّاً قَطُّ. فَلَمّا وَلّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: هٰذا رَجُلٌ عِندي أَنَّهُ مِن أَهلِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۵۰ ح۷، تهذيب الأحكام: ج۸ ص۱۱۳ ح۳9۱، عدّة الداعي: ص۷9، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص99 ح۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مردى خدمت پيامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت: من هرگز كودكى را نبوسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. چون رفت، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اين، مردى است كه به نزد من، اهل آتش است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُسد الغابة عن أَبي عامر الأشعريّ: إِنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله عَن أَهلِ النّارِ، فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: لَقَد سَأَلَ عَن عَظيمٍ! كُلُّ شَديدٍ قَبَعثَرِيٍّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ مَا القَبَعثَرِيُّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الشَّديدُ عَلَى الصّاحِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُسد الغابة: ج۶ ص۱۸۵ الرقم ۶۰۴۶، كنز العمّال: ج۱۶ ص۱۰۲ ح۴۴۰۶۳ نقلاً عن الشيرازي في الألقاب و الديلمي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - به نقل از ابو عامر اشعرى -: مردى از پيامبر صلی الله علیه و آله در بارۀ اهل آتش پرسيد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «سؤال بزرگى كردى. هر درشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوى هَیولاصِفتی [اهل آتش است]».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: قَبَعثَرى كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سختگير بر يار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إيثار-الدنيا-على-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱7: إيثارُ الدُّنيا عَلَى الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ترجیح دادن دنیا بر آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الكُبرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* يَومَ يَتَذَكَّرُ الإِنسانُ ما سَعى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* وَ بُرِّزَتِ الجَحِيمُ لِمَن يَرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* فَأَمَّا مَن طَغى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* وَ آثَرَ الحَياةَ الدُّنيا* فَإِنَّ الجَحِيمَ هِيَ المَأوىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النازعات: ۳۴ - ۳9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس آن گاه که هنگامۀ بزرگ، فرا رسد * آن روز است که انسان، آنچه را در پىِ آن کوشیده است، به یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد * و جَحیم (آتش افروخته) براى هر که ببیند، آشکار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. * امّا هر که سرکشی کند * و زندگىِ [پستِ] دنیا را بر گزیند * پس جایگاه [او]، همان آتش افروخته است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَن كانَ يُرِيدُ الحَياةَ الدُّنيا وَ زِينَتَها نُوَفِّ إِلَيهِم أَعمالَهُم فِيها وَ هُم فِيها لا يُبخَسُونَ* أُولٰئِكَ الَّذِينَ لَيسَ لَهُم فِي الآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعمَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱۵ - ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که زندگى دنیا و زیور آن را بخواهند، [جزاى] کارهایشان را در آن جا به طور کامل به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم و به آنان در آن جا، کم داده نخواهد شد * اینان، کسانى هستند که در آخرت، جز آتش برایشان نخواهد بود و آنچه در آن جا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به هدر رفته و آنچه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، باطل گردیده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَومَ يُعرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذهَبتُم طَيِّباتِكُم فِي حَياتِكُمُ الدُّنيا وَ استَمتَعتُم بِها فَاليَومَ تُجزَونَ عَذابَ الهُونِ بِما كُنتُم تَستَكبِرُونَ فِي الأَرضِ بِغَيرِ الحَقِّ وَ بِما كُنتُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَفسُقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در آن روز، کسانى را که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بر آتش عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند [و به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند]: نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پاکیزۀ خود را در زندگىِ دنیایتان [خودخواهانه] صرف کردید و از آنها برخوردار شدید. پس امروز، به سزاى آن که در زمین، به ناحق، سرکشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودید و به سبب آن که نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، به عذاب خفّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور، کیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَن كانَ يُرِيدُ العاجِلَةَ عَجَّلنا لَهُ فِيها ما نَشاءُ لِمَن نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلنا لَهُ جَهَنَّمَ يَصلاها مَذمُوماً مَدحُوراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: ۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هر کس خواهان [دنیاى] زودگذر است، به زودى، هر که را بخواهیم، [نصیبى] از آن به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم. آن گاه، دوزخ را - که خوار و رانده، داخل آن خواهد شد - براى او مقرّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داریم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله: أَلا إِنَّ الدُّنيا حُلوَةٌ خَضِرَةٌ، فَرُبَّ مُتَخَوِّضٍ فِي الدُّنيا مِن مالِ اللهِ وَ رَسولِهِ لَيسَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ إِلَّا النّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۷۶ ح۶9۳۲ عن حمنة، مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۲99، صحيح ابن حبّان: ج۱۰ ص۳۷۰ ح۴۵۱۲ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هان! دنيا شيرين و خُرّم است. پس بسا كسى كه در دنيا فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و از مال خدا و پيامبر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد؛ امّا در روز قيامت، نصيبى جز آتش ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن عَرَضتَ لَهُ دُنيا وَ آخِرَةٌ، فَاختارَ الدُّنيا عَلَى الآخِرَةِ، لَقِيَ اللهَ يَومَ القيامَةِ وَ لَيسَت لَهُ حَسَنَةٌ يَتَّقي بِهَا النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۴ ح۴9۶۸ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام ثواب الأعمال: ص۳۳۴، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۴ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۲ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس امر دنيوى و اخروى برايش پيش آيد و او دنيا را بر آخرت بر گزيند، روز قيامت در حالى خدا را ديدار خواهد كرد كه هيچ كار نيكى ندارد تا با آن خود را از آتش حفظ نمايد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي عن النبيّ صلی الله علیه و آله: لَيَجيئَنَّ أَقوامٌ يَومَ القِيامَةِ لَهُم مِنَ الحَسَناتِ كَجِبالِ تِهامَةِ، فَيُؤمَرُ بِهِم إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا نَبِيَّ اللّٰهِ! أَ مُصَلّونَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كانوا يُصَلّونَ وَ يَصومونَ وَ يَأخُذونَ وَهناً مِنَ اللَّيلِ، لٰكِنَّهُم كانوا إِذا لاحَ لَهُم شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ مِنَ الدُّنيا وَثَبوا عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص۲9۵، التحصين لابن فهد: ص۲9 ح۵۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۸۶ ح۸؛ الفردوس: ج۵ ص۴9۸ ح۸۸۷۵ عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «در روز قيامت، مردمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند كه به اندازۀ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تِهامه كار نيک دارند؛ امّا امر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه آنان را به سوى آتش ببرند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! آيا از نمازگزاران بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها، هم نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند و هم روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند و هم پاسى از شب را به عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختند؛ امّا هر گاه چيزى از دنيا در دسترسشان قرار می‌گرفت، بر آن می‌جهیدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن عَظَّمَ صاحِبَ دُنيا وَ أَحَبَّهُ لِطَمَعِ دُنياهُ، سَخِطَ اللهُ عَلَيهِ وَ كانَ في دَرَجَةٍ مَعَ قارونَ فِي التّابوتِ الأَسفَلِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۱ ح۱ عن أبي هريرة و عبد اللَّه بن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۱، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۰ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دنيادارى را به چشمداشت دنيايش، احترام نهد و دوستش بدارد، خداوند بر او خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و با قارون در تابوتِ زيرين آتش، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درجه خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن الحسن بن أَبي الحسن البصري عن الإمام عليّ علیه‌السلام: إِنَّ كُلَّ عامِلٍ فِي الدُّنيا لِلآخِرَةِ لا بُدَّ أَن يُوَفّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَجرَ عَمَلِهِ فِي الآخِرَةِ، وَ كُلَّ عامِلِ دُنيا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في النسخة التي بأیدینا «ديناً»، و التصویب من بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۳۲ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلدُّنيا عُمالَتُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُمالَة: رِزق العامل الذي جُعل له على ما قُلِّدَ مِن العمل (لسان العرب: ج۱۱ ص۴۷۶ «عمل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الآخِرَةِ نارُ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا أَميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام قَولَهُ تَعالیٰ: (فَأَمَّا مَن طَغىٰ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* وَ آثَرَ الحَياةَ الدُّنيا* فَإِنَّ الجَحِيمَ هِيَ المَأوىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۲۰ ح۳، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۴۲۳ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، مفید - به نقل از حسن بن ابى الحسن بصرى -: امام على علیه‌السلام فرمود: «هر كس&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دنيا براى آخرت كار كند، قطعاً مزد كار خود را در آخرت به طور كامل دريافت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر كس به امور دينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش براى رسيدن به دنيا عمل كند، مزد او در آخرت، آتش دوزخ خواهد بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس امير مؤمنان علیه‌السلام اين سخن خداوند متعال را تلاوت كرد: (امّا آن کس که سرکشى کند و زندگى دنیا را بر گزیند * جایگاه [او]، همان جَحیم (آتش افروخته) است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتباع-الشهوات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۸: اِتِّباعُ الشَّهَواتِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هوسرانی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَخَلَفَ مِن بَعدِهِم خَلفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوفَ يَلقَونَ غَيًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۵9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آن گاه، پس از آنان جانشینانى به جاى ماندند که نماز را تباه ساختند و از هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیروى کردند و به زودى، [سزاى] گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهىِ خود را خواهند دید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلا يَصُدَّنَّكَ عَنها مَن لا يُؤمِنُ بِها وَ اتَّبَعَ هَواهُ فَتَردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس هرگز نباید کسى که به آن (قیامت) ایمان ندارد و از هوس خویش پیروى کرده است، تو را از [ایمان به] آن باز دارد، که هلاک خواهى شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يا داوُدُ إِنَّا جَعَلناكَ خَلِيفَةً فِي الأَرضِ فَاحكُم بَينَ النَّاسِ بِالحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الهَوىٰ فَيُضِلَّكَ عَن سَبِيلِ اللهِ أَنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَن سَبِيلِ اللهِ لَهُم عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَومَ الحِسابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى داوود! ما تو را در زمین، جانشین گردانیدیم. پس میان مردم به حق داورى کن و از هوس، پیروى مکن که تو را از راه خدا به در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. در حقیقت، کسانى که از راه خدا به در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، به سزاى آن که روز حساب را فراموش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، عذابى سخت خواهند داشت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله: أَكثَرُ ما تَلِجُ بِهِ أُمَّتِي النّارَ الأَجوَفانِ: البَطنُ وَ الفَرجُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۷9 ح۵ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الخصال: ص۷۸ ح۱۲۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۶9 ح۵؛ سنن الترمذي: ج۴ ص۳۶۳ ح۲۰۰۴ عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بيشترين چيزى كه امّت من به سبب آن به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، دو [عضو] ميان‌تهى است: شكم و فرج.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن قَبَّلَ غُلاماً مِن شَهوَةٍ، أَلجَمَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ بِلِجامٍ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۵۴۸ ح۱۰ عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۵۰۸ ح۱۷۶۸، إرشاد القلوب: ص۱9۰ نحوه، بحار الأنوار: ج۷9 ص۷۲ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس پسرى را از روى شهوت ببوسد، خداوند در روز قيامت، لگامى از آتش بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَنَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: الهَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقودُ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۵۱، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲9۱ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هوس، به سوى آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ - يا هِشامُ! رَحِمَ اللهُ مَنِ استَحيا مِنَ اللهِ حَقَّ الحَياءِ؛ فَحَفِظَ الرَّأسَ وَ ما حَوىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ البَطنَ وَ ما وَعىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ ذَكَرَ المَوتَ وَ البِلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ عَلِمَ أَنَّ الجَنَّةَ مَحفوفَةٌ بِالمَكارِهِ وَ النّارَ مَحفوفَةٌ بِالشَّهَواتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳9۰، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۴۲ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام - خطاب به هشام بن حكم -: اى هشام! رحمت خدا بر آن كه از خدا چنان كه بايد، شرم كند و سر و آنچه را كه سر در خود دارد، و شكم و آنچه را كه شكم در خود جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، نگهدارى كند [تا از بدانديشى و حرامخوارى، دور بماند] و به ياد مردن و پوسيده شدن باشد، و بداند كه بهشت را ناخوشايندها در بر گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آتش را هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الجنّة و النار في الکتاب والسنّة: ص۲۰7 (تجشّم المكاره).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث: ج۱ ص۳۷۳ (تحمّل ناملایمات).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكذب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱9: الكَذِبُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۱۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دروغ گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَجعَلُونَ لِلَّهِ ما يَكرَهُونَ وَ تَصِفُ أَلسِنَتُهُمُ الكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الحُسنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَ أَنَّهُم مُفرَطُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چیزى را که خوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، براى خدا قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، و زبانشان دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که سرانجامِ نیکو، از آنِ ایشان است. حقّا که آتش براى آنان است و به سوى آن، پیش فرستاده خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُتِلَ الخَرَّاصُونَ* الَّذِينَ هُم فِي غَمرَةٍ ساهُونَ* يَسئَلُونَ أَيَّانَ يَومُ الدِّينِ* يَومَ هُم عَلَى النَّارِ يُفتَنُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: ۱۰ - ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مرگ بر دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازان * همانان که در ورطۀ نادانى، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبرند * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند: روز پاداش، کِى است؟ * همان روز که آنان بر آتش، عقوبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: الكَذِبُ فِي العاجِلَةِ عارٌ، وَ فِي الآجِلَةِ عَذابُ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۳۱ ح۱۷۰۸، عيون الحكم و المواعظ: ص۲۶ ح۲99 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دروغ گفتن، در دنيا ننگ است و در آخرت، مايۀ عذاب آتش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۰: الرِّياءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ریا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: يُجاءُ بِعَبدٍ يَومَ القِيامَةِ قَد صَلّىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقولُ: يا رَبِّ! صَلَّيتُ ابتِغاءَ وَجهِكَ. فَيُقالُ لَهُ: بَل إنَّكَ صَلَّيتَ ليُقالَ: ما أَحسَنَ صَلاةَ فُلانٍ! اِذهَبوا بِهِ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويُجاءُ بِعَبدٍ قَد قاتَلَ، فَيَقولُ: يا رَبِّ! قاتَلتُ ابتِغاءَ وَجهِكَ. فَيُقالُ لَهُ: بَل قاتَلتَ لِيُقالَ ما أَشجَعَ فُلاناً! اِذهَبوا بِهِ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ يُجاءُ بِعَبدٍ قَد تَعَلَّمَ القُرآنَ، فَيَقولُ: يا رَبِّ! تَعَلَّمتُ القُرآنَ ابتِغاءَ وَجهِكَ. فَيُقالُ لَهُ: بَل تَعَلَّمتَ لِيُقالَ: ما أَحسَنَ صَوتَ فُلانٍ! اِذهَبوا بِهِ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ يُجاءُ بِعَبدٍ قَد أَنفَقَ مالَهُ، فَيَقولُ: يا رَبِّ! أَنفَقتُ مالي ابتِغاءَ وَجهِكَ. فَيُقالُ لَهُ: بَل أَنفَقتَهُ لَيُقالَ: ما أَسخىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فُلاناً! اِذهَبوا بِهِ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۳۱ ح۱۶9 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۳۰۱ ح۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: روز قيامت، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه نماز گزارده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «پروردگارا! من به خاطر تو، نماز خواندم»؛ امّا به او گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: نه؛ بلكه تو به خاطر اين نماز خواندى كه بگويند: «فلانى چه نماز خوبى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند!». او را به آتش ببريد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه جنگيده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «پروردگارا! من به خاطر تو جنگيدم»؛ امّا به او گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: نه؛ بلكه تو به خاطر اين جنگيدى كه بگويند: «فلانى، چه آدم شجاعى است!». او را به آتش ببريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه قرآن آموخته است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «پروردگارا! من به خاطر تو، قرآن آموختم»؛ امّا به او گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: نه؛ بلكه آموختى تا بگويند: «فلانى، چه آواز خوشى دارد!». او را به آتش ببريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه مالش را انفاق كرده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «پروردگارا! من به خاطر تو، اموالم را انفاق كردم»؛ امّا به او گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: نه؛ بلكه از آن انفاق كردى تا بگويند: «فلانى، چه سخاوتمند است!». او را به آتش ببريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الرِّياءُ مِنَ الجَفاءِ، وَ الجَفاءُ فِي النّارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر أنّ المراد من قوله علیه‌السلام: «و الجفاء في النار» أنّ الخلق سيُجزَون بنفس أعمالهم السيئة؛ و يشهد بذلك الآيات و الأَحاديث الدالّة على مسألة تجسّم الأَعمال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص۴۱۱ ح۱۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خودنمايى، نوعى جفا [در حقّ پروردگار] است و جفا، جايگاهش در آتش [دوزخ] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سوء-الخلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۱: سوءُ الخُلُقِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بداخلاقی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِيّاكُم وَ سوءَ الخُلُقِ؛ فَإِنَّ سوءَ الخُلُقِ فِي النّارِ لا مَحالَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۳۱ ح۴۱ عن داوود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام مجمع البيان: ج۱۰ ص۵۰۰ عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۸۶ ح۳۱؛ الفردوس: ج۳ ص۱9 ح۴۰۳۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: از بداخلاقى بپرهيزيد؛ زيرا بداخلاقى، قطعاً در آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - لمّا قيلَ لَهُ: إِنَّ فُلانَةَ تَقومُ اللَّيلَ وَ تَصومُ النَّهارَ وَ تَفعَلُ وَ تَصَدَّقُ، وَ تُؤذي جيرانَها بِلِسانِها! -: لا خَيرَ فيها، هِيَ مِن أَهلِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص۴۸ ح۱۱9 عن أبي هريرة؛ مشكاة الأنوار: ص۳۷۵ ح۱۲۳۵، تنبيه الخواطر: ج۱ ص9۰ كلاهما نحوه،&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳9۴ ح۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - هنگامى كه به ايشان گفته شد: فلان زن، شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذراند و روزها را روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و كار خير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و صدقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ ولى همسايگانش از زبان او در آزارند -: خيرى در او نيست. او از اهل آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۲: البُخلُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بُخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: البُخلُ شَجَرَةٌ مِن أَشجارِ النّارِ لَها أَغصانٌ مُتَدَلِّيَةٌ فِي الدُّنيا، فَمَن كانَ بَخيلًا تَعَلَّقَ بِغُصنٍ مِن أَغصانِها، فَساقَهُ ذٰلِكَ الغُصنُ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۷۵ ح۱۰۳۶ عن سعيد بن مسلمة عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام قرب الإسناد: ص۱۱۷ ح۴۰9 عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلی الله علیه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۳۰۳ ح۱۴؛ شعب الأيمان: ج۷ ص۴۳۵ ح۱۰۸۷۵ عن سعيد بن مسلمة عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بخل، درختى از درختان آتش [دوزخ] است و شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش در دنيا آويزان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس آن كه بخيل باشد، به شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن درخت، آويخته است و آن شاخه، او را به سوى آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أَيُّما مُؤمِنٍ بَخِلَ بِجاهِهِ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَخيهِ المُؤمِنِ وَ هُوَ أَوجَهُ جاهاً مِنهُ، إِلّا مَسَّهُ قَتَرٌ وَ ذِلَّةٌ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ، وَ أَصابَت وَجهَهُ يَومَ القِيامَةِ نَفَحاتُ النّيرانِ مُعَذَّباً كانَ أَو مَغفوراً لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۶۷۰ ح۱۴۱۱ عن الحسين، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۸۰، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۱۷ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هيچ مؤمنى نيست كه از برادر مؤمنش [نفوذ و] اعتبار بيشترى داشته باشد و آن را از او دريغ ورزد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى: از نفوذ و اعتبار خود، جهت كارگشایى براى برادرش استفاده نكند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مگر آن كه در دنيا و آخرت، دچار پستى و خوارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و روز قيامت، نَفَس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش بر چهرۀ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورَد، چه اهل عذاب باشد يا آمرزيده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغضب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۳: الغَضَبُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خشم گرفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: ما غَضِبَ أَحَدٌ إِلّا أَشفىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشْفى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أي أشرَفَ عليه، و لا يكاد يقال أشفى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا في الشرّ (النهاية: ج۲ ص۴۸9 «شفا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۳۲۰، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۲۶۷ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هيچ كس خشم نگرفت، مگر اين كه در آستانۀ دوزخ قرار گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إِنَّ الرَّجُلَ لَيَغضَبُ فَما يَرضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبَداً حَتّىٰ يَدخُلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۰۲ ح۲ عن ميسّر، الأمالي للصدوق: ص۴۲۰ ح۵۵۸ عن الإمام الصادق عنه علیهماالسلام، منية المريد: ص۳۲۰، بحار الأنوار: ج۷۳ ص۲۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: شخصى خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و هرگز [از طرف مقابلش] راضى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تا وارد آتش شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طلب-العلم-للدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۴: طَلَبُ العِلمِ للدُّنيا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دانش‌اندوزی، برای دنیا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن تَعَلَّمَ العِلمَ يُريدُ بِهِ الدُّنيا، وَ آثَرَ عَلَيهِ حُبَّ الدُّنيا وَ زينَتَهَا، اِستَوجَبَ سَخَطَ اللهِ عَلَيهِ، وَ كانَ فِي الدَّركِ الأَسفَلِ مِنَ النّارِ مَعَ اليَهودِ وَ النَّصارَى الَّذينَ نَبَذوا كِتابَ اللهِ تَعالیٰ. قالَ اللهُ تَعالیٰ: (فَلَمَّا جاءَهُم ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعنَةُ اللهِ عَلَى الكافِرِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۸9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۴۸ ح۲۶۶۰ عن ابن مسعود، ثواب الأعمال: ص۳۳۲ ح۱، أعلام الدين: ص۴۱۲ كلاهما نحوه و ليس فيهما الآية، بحار الأنوار: ج۷۷ ص99 ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دانش را براى دنيا بياموزد و علاقه به دنيا و زيور آن را بر دانش ترجيح دهد، مستوجب خشم خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و با يهود و نصارا - كه كتاب خداى متعال را دور افكندند -، در پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين طبقۀ دوزخ خواهد بود. خداوند متعال [در بارۀ يهود و نصارا] فرموده است: (پس چون آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختند، برايشان آمد، آن را انكار كردند. پس لعنت خدا بر كافران باد!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى علیه‌السلام: وَيلٌ لِلعُلَماءِ السَّوءِ كَيفَ تَلَظّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِمُ النّارُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۷ ح۲ عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، منية المريد: ص۱۴۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۳9 ح۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیسى علیه‌السلام: واى بر عالمانِ بد، كه آتش [دوزخ] چگونه براى آنان، زبانه می‌کشد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكفران&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۵: الكُفرانُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ناسپاسی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُم نارُ جَهَنَّمَ لا يُقضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّفُ عَنهُم مِن عَذابِها كَذٰلِكَ نَجزِي كُلَّ كَفُورٍ* وَ هُم يَصطَرِخُونَ فِيها رَبَّنا أَخرِجنا نَعمَل صالِحاً غَيرَ الَّذِي كُنَّا نَعمَلُ أَ وَ لَم نُعَمِّركُم ما يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَ جاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمِينَ مِن نَصِيرٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: ۳۶ - ۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و[لى] کسانى که کافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آتش دوزخ براى آنان خواهد بود. [حکم مرگ] بر آنان [جارى] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا بمیرند، و نه عذابِ آن از ایشان کاسته شود. این چنین، هر ناسپاسى را چنین کیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم * و آنان در آن جا فریاد بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند: «پروردگارا! ما را بیرون بیاور تا غیر از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم، کار شایسته کنیم». مگر شما را [آن قدر] عمر دراز ندادیم که هر کس که باید در آن عبرت گیرد، عبرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت، و [آیا] براى شما هشدار دهنده نیامد؟ پس بچشید که براى ستمگران، یاورى نیست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذا مَسَّ الإِنسانَ ضُرٌّ دَعا رَبَّهُ مُنِيباً إِلَيهِ ثُمَّ إِذا خَوَّلَهُ نِعمَةً مِنهُ نَسِيَ ما كانَ يَدعُوا إِلَيهِ مِن قَبلُ وَ جَعَلَ لِلَّهِ أَنداداً لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِهِ قُل تَمَتَّع بِكُفرِكَ قَلِيلًا إِنَّكَ مِن أَصحابِ النَّارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به انسان، هر گاه آسیبى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، پروردگارش را اِنابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد. سپس که نعمتى از او گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، آنچه را که پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانْد، از یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و براى خداوند، شریکانى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا از راه او گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کند. بگو: «با کفرت، اندکى بهره ببر. تو از اهل آتشى»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يُؤتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعَبدٍ يَومَ القِيامَةِ فَيوقَفُ بَينَ يَدَيِ اللّٰهِ عزّ و جلّ، فَيَأمُرُ بِهِ إِلَی النّارِ، فَيَقولُ: أَي رَبِّ! أَمَرتَ بي إِلَی النّارِ وَ قَد قَرَأتُ القُرآنَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللهُ: أَي عَبدي، إِنّي أَنعَمتُ عَلَيكَ وَ لَم تَشكُر نِعمَتي. فَيَقولُ: أَي رَبِّ! أَنعَمتَ عَلَيَّ بِكَذا فَشَكَرتُكَ بِكَذا، وَ أَنعَمتَ عَلَيَّ بِكَذا وَ شَكَرتُكَ بِكَذا. فَلا يَزالُ يُحصِي النِّعَمَةَ وَ يُعَدِّدُ الشُّكرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللهُ تَعالیٰ: صَدَقتَ عَبدي، إِلّا أَنَّكَ لَم تَشكُر مَن أَجرَيتُ لَكَ نِعمَتي عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيهِ، وَ إِنّي قَد آلَيتُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسي أَن لا أَقبَلَ شُكرَ عَبدٍ لِنِعمَةٍ أَنعَمتُها عَلَيهِ حَتّىٰ يَشكُرَ مَن ساقَها مِن خَلقي إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۴۵۰ ح۱۰۰۵ عن أبي الصلت الهروي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۷ ص۲۲۴ ح۱۴۱؛ تاريخ بغداد: ج۱۰ ص۳۴۳ الرقم ۵۴۷9 عن أبي الصلت الهروي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در روز قيامت آورده و در پيشگاه خداوند عزّ و جلّ نگه داشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دستور داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه وارد آتش گردد. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پروردگارا! دستور دادى وارد آتشم كنند، در حالى كه من، قرآن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندم!؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بندۀ من! من به تو نعمت ارزانى داشتم و تو سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى نكردى». او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: پروردگارا! به من، فلان مقدار، نعمت دادى. من هم فلان مقدار، سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى كردم. و همين طور نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شماره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از تعداد شكرگزارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بندۀ من! راست گفتى؛ امّا از كسى كه نعمت من از طريق او به دست تو رسيد، سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى نكردى، در حالى كه من با خودم عهد كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه شكرِ نعمتِ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه به او نعمتى داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، نپذيرم، مگر اين كه از كسى كه آن نعمت را به او رسانده، سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قتل-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۶: قَتلُ المُؤمِنِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کشتن مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن يَقتُل مُؤمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِيها وَ غَضِبَ اللهُ عَلَيهِ وَ لَعَنَهُ وَ أَعَدَّ لَهُ عَذاباً عَظِيماً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 9۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هر کس عمداً مؤمنى را بکشد، کیفرش دوزخ است که در آن، ماندگار خواهد بود، و خدا بر او خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و لعنتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و عذابى بزرگ برایش آماده ساخته است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: كُلُّ ذَنبٍ عَسَى اللهُ أَن يَغفِرَهُ، إِلّا مَن ماتَ مُشرِكاً، أَو مَن قَتَلَ مُؤمِناً مُتَعَمِّداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج۱۳ ص۳۱۸ ح۵9۸۰ عن أبي الدرداء، سنن أبي داوود: ج۴ ص۱۰۳ ح۴۲۷۰، المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۳9۱ ح۸۰۳۲ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در هر گناهى، اميدِ آن است كه خدا آن را ببخشايد، بجز [گناه] كسى را كه مشرک بميرد، يا مؤمنى را به عمد بكشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: وَ الَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ! لَو أَنَّ أَهلَ السَّماءِ وَ الأَرضِ شَرِكوا في دَمِ امرِئٍ مُسلِمٍ وَ رَضوا بِهِ، لَأَكَبَّهُمُ اللهُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَناخِرِهِم فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۲۷۲ ح۸، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص9۷ ح۵۱۷۰ کلاهما عن أبي حمزة عن أحدهما۸، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۸۳ ح۳؛ سنن الترمذي: ج۴ ص۱۷ ح۱۳9۸ عن أبي سعيد الخدري نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سوگند به آن كه مرا به حق بر انگيخت، اگر اهل آسمان و زمين در خون مرد مسلمانى شريک شوند و بدان رضايت دهند، خداوند، همۀ آنان را به بينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در آتش سرنگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (مَن قَتَلَ نَفساً بِغَيرِ نَفسٍ أَو فَسادٍ فِي الأَرضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: لَهُ فِي النّارِ مَقعَدٌ لَو قَتَلَ النّاسَ جَميعاً لَم يَرِد إِلّا إلیٰ ذٰلِكَ المَقعَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۲۷۲ ح۶ عن محمّد بن مسلم، تفسير العيّاشي: ج۲ ص۳۸ ح۱۲۴۷ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۸۰ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداوند: (هر که کسى را جز به قصاص قتل یا به [کیفر] فسادى در زمین، بکُشد، چنان است که گویى همۀ مردم را کشته است) -: [يعنى] چنين كسى، جايگاهى در آتش دارد كه اگر همۀ مردم را هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشت، باز به همان جايگاه وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أَبي حمزة عن الإمام الباقر أَو الإمام الصّادق۸: أُتِيَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله فَقيلَ لَهُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، قَتيلٌ في جُهَينَةَ! فَقامَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله يَمشي، حَتَّی انتَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَسجِدِهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ تَسامَعَ النّاسُ فَأَتَوهُ. فَقالَ: مَن قَتَلَ ذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّٰهِ، ما نَدري!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: قَتيلٌ بَينَ المُسلِمينَ لا يُدرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قَتَلَهُ؟! وَ الَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ! لَو أَنَّ أَهلَ السَّماءِ وَ الأَرضِ شَرِكوا في دَمِ امرِئٍ مُسلِمٍ وَ رَضوا بِهِ، لَأَكَبَّهُمُ اللهُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَناخِرِهِم فِي النّارِ - أَو قالَ: عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجوهِهِم -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۲۷۲ ح۸، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص9۷ ح۵۱۷۰، ثواب الأعمال: ص۳۲۸ ح۱، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۸۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو حمزه، از امام باقر يا امام صادق۸ -: نزد پيامبر خدا علیه‌السلام آمدند و گفتند: اى پيامبر خدا! در [محلّۀ قبيلۀ] جُهَينه، مقتولى افتاده است. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله بر خاست و پياده رفت تا به مسجد آنان رسيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر [آمدن پيامبر]، در ميان مردم پيچيد و نزد ايشان آمدند. فرمود: «چه كسى او را كشته است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در ميان مسلمانان است و معلوم نيست چه كسى او را كشته است؟! سوگند به آن كه مرا به حق بر انگيخت، اگر اهل آسمان و زمين [همگى] در خون مرد مسلمانى شريک شوند و به آن، رضايت دهند، خداوند، همۀ آنها را به بينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان - يا فرمود: به صورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان - در آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن زيدِ بنِ عليًّ عن آبائِهِ: قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: إِذَا التَقَى المُسلِمانِ بِسَيفِهِما&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، و في جميع المصادر الأُخرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: «بسيفيهما».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيرِ سُنَّةٍ، القاتِلُ وَ المَقتولُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا رَسولَ اللّٰهِ! القاتِلُ، فَما بالُ المَقتولِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلی الله علیه و آله: لِأَنَّهُ أَرادَ قَتلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ ص۱۷۴ ح۳۴۷، علل الشرائع: ص۴۶۲ ح۴، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۲۱ ح۱۰؛ صحيح البخاري: ج۱ ص۲۰ ح۳۱ عن أبي بكرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از زيد بن على، از پدرانش: -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر گاه دو مسلمان بر يكديگر شمشير كشند، بدون آن كه پاى [دفاع از] سنّتى در ميان باشد، قاتل و مقتول، هر دو در آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! قاتل آرى، مقتول چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون او هم قصد آدمکُشی داشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهادة-الزور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲7: شَهادَةُ الزُّورِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شهادت دروغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن شَهِدَ شَهادَةَ زورٍ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَحَدٍ مِنَ النّاسِ، عُلِّقَ بِلِسانِهِ مَعَ المُنافِقينَ فِي الدَّركِ الأَسفَلِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۵ ح۴9۶۸ عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام ثواب الأعمال: ص۳۳۶ ح۱ نحوه، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۵ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۱۰ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس به زيان یکی، از مردم شهادت دروغ دهد، همراه با منافقان در پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين طبقۀ آتش، به زبانش آويخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: شاهِدُ الزّورِ لا تَزولُ قَدَماهُ حَتّىٰ تَجِبَ لَهُ النّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۷ ص۳۸۳ ح۲ عن هشام بن سالم، ثواب الأعمال: ص۲۶۸ ح۱، الأمالي للصدوق: ص۵۷۰ ح۷۷۱، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۱۰ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: گواهى دهنده به دروغ، هنوز قدم از جاى خود بر نداشته كه آتش [دوزخ] بر او واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اقتطاع-حق-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۸: اِقتِطاعُ حَقِّ المُسلِمِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: به چنگ خود آوردن حقّ مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن أَبي أُمامَةَ: إِنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله قالَ: مَنِ اقتَطَعَ حَقَّ امرِئٍ مُسلِمِ بِيَمينِهِ، فَقَد أَوجَبَ اللهُ لَهُ النّارَ وَ حَرَّمَ عَلَيهِ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَجُلٌ: وَ إِن كانَ شَيئاً يَسيراً يا رَسولَ اللّٰهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: وَ إِن قَضيباً مِن أَراكٍ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَراكُ: شجر من الحمض يُستاك بقضبانِهِ (المصباح المنير: ص۱۲ «أرك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج۲ ص۷۱۸ ح۲۵۰۵؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص۲۸۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۲۰۷ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى - به نقل از ابو امامه -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر كس با سوگندِ خود، حقّ مسلمانى را از آنِ خود گرداند، خداوند، آتش را بر او واجب و بهشت را بر وى حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به ايشان گفت: اگر چه چيز اندكى باشد، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگرچه تكّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از شاخۀ درخت مسواک باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكل-مال-اليتيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲9: أَكلُ مالِ اليَتيمِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۲۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوردن مال یتیم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَ سَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(در حقیقت، کسانى که اموال یتیمان را به ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند، جز این نیست که آتشى در شکم خود فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و به زودى، وارد آتشی شعله‌ور خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن أَبي برزة: إِنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله قالَ: يُبعَثُ يَومَ القِيامَةِ قَومٌ مِن قُبورِهِم تَأَجَّجُ أَفواهُهُم ناراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: مَن هُم يا رَسولَ اللّٰهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَ لَم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرَ اللهَ يَقولُ: (إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج۱۲ ص۳۷۷ ح۵۵۶۶، مسند أبي يعلى: ج۶ ص۴۶۶ ح۷۴۰۳، موارد الظمآن: ص۶۳9 ح۲۵۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح ابن حبّان - به نقل از ابو برزه -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «در روز قيامت، گروهى از گورهايشان بر انگيخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند كه از دهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان آتش، شعله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: آنان چه كسانى هستند، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (در حقیقت، کسانى که اموال یتیمان را به ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند، جز این نیست که آتشى در شکم خود فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند)؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن أَبي بصير: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ علیه‌السلام: أَصلَحَكَ اللهُ، ما أَيسَرَ ما يَدخُلُ بِهِ العَبدُ النّارَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن أَكَلَ مِن مالِ اليَتيمِ دِرهَماً، وَ نَحنُ اليَتيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۴۱ ح۱۶۵۰، كمال الدين: ج۵۲۲ ح۵۰، تفسير العيّاشي: ج۱ ص۳۷۴ ح۸9۰، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۰ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لا یحضره الفقیه - به نقل از ابو بصير -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: به سلامت باشید! كمترين چيزى كه خدا به سبب آن، بنده را به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[كارِ] كسى كه يک دِرَم از مال يتيم را بخورد، و [مقصود از] يتيم، ما [اهل بيت] هستيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكل-مال-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۰: أَكلُ مالِ الحَرامِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوردن مال حرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يا أَيُّهَا الَّـذِينَ آمَـنُوا لا تَـأكُلُوا أَموالَكُـم بَـينَكُم بِـالباطِلِ إِلَّا أَن تَـكُونَ تِـجـارَةً عَـن تَـراضٍ مِـنكُـم وَ لا تَـقتُلُوا أَنفُسَـكُم أَنَّ اللهَ كانَ بِـكُم رَحِيماً* وَ مَـن يَـفعَل ذٰلِكَ عُدوانـاً وَ ظُلـماً فَسَوفَ نُصلِيهِ ناراً وَ كانَ ذٰلِكَ عَلَى اللهِ يَسِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۲9 ـ ۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! اموال یکدیگر را به ناروا نخورید، مگر آن که داد و ستدى با رضایت یکدیگر، میان شما انجام گرفته باشد، و خودتان را مکُشید؛ زیرا خدا همواره با شما مهربان است * و هر کس از روى تجاوز و ستم چنین کند، به زودى، وى را درون آتشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بریم و این کار، براى خدا آسان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ كَثِيراً مِنَ الأَحبارِ وَ الرُّهبانِ لَيَأكُلُونَ أَموالَ النَّاسِ بِالباطِلِ وَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللهِ وَ الَّذِينَ يَكنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الفِضَّةَ وَ لا يُنفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللهِ فَبَشِّرهُم بِعَذابٍ أَلِيمٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* يَومَ يُحمىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيها فِي نارِ جَهَنَّمَ فَتُكوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها جِباهُهُم وَ جُنُوبُهُم وَ ظُهُورُهُم هذا ما كَنَزتُم لِأَنفُسِكُم فَذُوقُوا ما كُنتُم تَكنِزُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۴ ـ ۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! بسیارى از دانشمندان یهود و راهبان، اموال مردم را به ناروا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند و از راه خدا باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، و کسانى که زر و سیم را گنجینه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و آن را در راه خدا هزینه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، آنان را به عذابى دردناک خبر ده * روزى که آن [گنجینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] را در آتش دوزخ بگدازند، آن گاه پیشانى و پهلو و پشت آنان را با آنها داغ کنند [و گفته&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که:] «این است آنچه براى خود اندوختید. پس بچشید آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندوختید!»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَنِ اكتَسَبَ مالًا مِن غَيرِ حِلِّهِ، كانَ رادَّهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في الطبعة المعتمدة للمصدر، و في بحار الأنوار و مستدرك الوسائل (ج ۱۳ ص۶۷) كلاهما نقلاً عن المصدر: «كان زادَه»، و في المستدرك (ج ۱۳ ص۲۲): «كان رائدَه»، و كلاهما محتمل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۴9، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۱۰ ح۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس مالى را از غير حلال به دست آورد، آن مال، او را به سوى آتش خواهد برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن لَم يُبالِ مِن أَينَ اكتَسَبَ المالَ، لَم يُبالِ اللهُ عزّ و جلّ مِن أَينَ أَدخَلَهُ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷۵ ح۲۶۶۱ عن أبي ذرّ، عدّة الداعي: ص۷۳، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۶۲، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس باكى نداشته باشد كه از چه راهى مال و ثروت به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، خداوند هم باكى ندارد كه از چه راهى او را به آتش ببرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: لا يُعجِبُكَ امرُؤٌ أَصابَ مالاً مِن غَيرِ حِلِّهِ، فَإِن أَنفَقَ مِنهُ لَم يُقبَل مِنهُ، وَ ما بَقِيَ كانَ زادَهُ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأُصول السّتة عشر (كتاب عاصم بن حميد): ص۱۵۸ عن أبي عبيدة عن الإمام الباقر علیه‌السلام؛ المعجم الكبير: ج۱۰ ص۱۰۷ ح۱۰۱۱۱ عن ابن مسعود نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مردى كه از ناروا به مال و ثروتى دست يافته است، تو را به تحسين وا ندارد؛ زيرا اگر از آن مال چيزى انفاق كند، از او پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنچه هم باقى بماند، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشۀ او به سوى آتش خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إِنَّ أَعظَمَ الحَسَراتِ يَومَ القِيامَةِ حَسرَةُ رَجُلٍ كَسَبَ مالًا في غَيرِ طاعَةِ اللّٰهِ، فَوَرِثَهُ رَجُلٌ فَأَنفَقَهُ في طاعَةِ اللهِ سُبحانَهُ؛ فَدَخَلَ بِهِ الجَنَّةَ وَ دَخَلَ الأَوَّلُ بِهِ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۲9، روضة الواعظين: ج۲ ص۵۲۶ ح۱۷۶۰، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۱۲ ح۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ افسوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در روز رستاخيز، افسوس مردى است كه مالى را به ناروا و در غير طاعت خدا گرد آورده باشد و آن مال، به مردى به ارث رسيده كه او آن را در راه طاعت خداوند سبحان خرج كرده باشد و بدان سبب، به بهشت برود و آن اوّلى به سبب همان مال، به دوزخ رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن أَكَلَ مالَ أَخيهِ ظُلماً وَ لَم يَرُدَّهُ إلَيهِ، أَكَلَ جَذوَةً مِنَ النّارِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۳۳ ح۱۵ عن أبي بصير، ثواب الأعمال: ص۳۲۲ ح۸، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۱۳ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس مال برادر [دينى] خود را به ستم بخورد و به او باز نگرداند، در روز قيامت، اخگرى از آتش خواهد خورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكل-الربا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۱: أَكلُ الرِّبا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوردن ربا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَحَلَّ اللهُ البَيعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا فَمَن جاءَهُ مَوعِظَةٌ مِن رَبِّهِ فَانتَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَهُ ما سَلَفَ وَ أَمرُهُ إِلَى اللهِ وَ مَن عادَ فَأُولٰئِكَ أَصحابُ النَّارِ هُم فِيها خالِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، داد و ستد را حلال و ربا را حرام گردانیده است. پس هر که اندرزى از جانب پروردگارش به او رسید و [از رباخوارى] باز ایستاد، آنچه گذشته، از آنِ اوست و کارش به خدا واگذار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى کسانى که [به رباخوارى] باز گردند، آنان اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن ماندگار خواهند بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن أَكَلَ الرِّبا، مَلَأَ اللهُ بَطنَهُ مِن نارِ جَهَنَّمَ بِقَدرِ ما أَكَلَ. وَ إِنِ اكتَسَبَ مِنهُ مالًا، لا يَقبَلُ اللهُ تَعالیٰ مِنهُ شَيئاً مِن عَمَلِهِ، وَ لَم يَزَل في لَعنَةِ اللهِ وَ المَلائِكَةِ ما كانَ عِندَهُ مِنهُ قيراطٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۶ ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۶، جامع الأخبار: ص۴۰۶ ح۱۱۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۷9 ص۳۶۴ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس ربا خورَد، خداوند به همان اندازه كه [ربا] خورده است، شكم او را از آتش دوزخ پر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و اگر از آن [ربا] مالى كسب كند، خداوند بزرگ، هيچ عملى را از او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و تا زمانى كه قيراطى از آن در نزد او باشد، پيوسته در لعنت خدا و فرشتگان خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ التَّوبَةَ مُطَهِّرَةٌ مِن دَنَسِ الخَطيئَةِ، قالَ: (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَ ذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِن كُنتُم مُؤمِنِينَ) إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَولِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لا تَظلِمُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۷۸ - ۲۷9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهٰذا ما دَعَا اللهُ إِلَیهِ عِبادَهُ مِنَ التَّوبَةِ، وَ وَعَدَ عَلَيها مِن ثَوابِهِ، فَمَن خالَفَ ما أَمَرَ اللهُ بِهِ مِنَ التَّوبَةِ سَخِطَ اللهُ عَلَيهِ، وَ كانَتِ النّارُ أَولىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ وَ أَحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۱ ص۲۷9 ح۶۱۷ عن أبي عمرو الزبيري، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۱۲۳ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: توبه، پاک كنندۀ آلودگى گناه است. [خداوند] فرموده است (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از خدا بترسيد و اگر مؤمنيد، آنچه را که از ربا باقى مانده است، وا گذاريد... نه ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد). در اين جا خداوند، بندگانش را به توبه فرا خوانده و به آن، وعدۀ پاداش داده است. بنا بر اين، هر كس كه از فرمان خدا به توبه، سرپيچى كند، خداوند بر او خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و آتش به او سزاوارتر و شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفرار-من-الزحف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۲: الفِرارُ مِنَ الزَّحفِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گریختن از میدان جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن يُوَلِّهِم يَومَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ أَو مُتَحَيِّزاً إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِئَةٍ فَقَد باءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللهِ وَ مَأواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئسَ المَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هر که در آن هنگام (هنگام نبرد) به آنان پشت کند - مگر کسى که هدفش کناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرى براى نبردى [مجدّد] یا پیوستن به جمعى [دیگر از همرزمانش] باشد - قطعاً گرفتار خشم خدا خواهد شد و جایگاهش دوزخ خواهد بود و چه بد سرانجامى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِستَحيوا مِنَ الفَرِّ! فَإِنَّهُ عارٌ فِي الأَعقابِ، وَ نارٌ يَومَ الحِسابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۶۶، خصائص الأئمّة علیهم‌السلام: ص۷۶، بحار الأنوار: ج۳۲ ص۶۰۵ ح۴۷۸؛ مروج الذهب: ج۲ ص۳۸9 عن ابن عبّاس و فيه «استقبحوا» بدل «استحيوا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از گريختن، شرم بداريد؛ زيرا اين كار، مايۀ ننگ براى فرزندان شما و آتش در روز حسابرسى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۳: تَركُ الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ترک نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ما سَلَكَكُم فِي سَقَرَ* قالُوا لَم نَكُ مِنَ المُصَلِّينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المدّثّر: ۴۲ - ۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چه چیزى شما را به دوزخ آورْد؟ * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: از نمازگزاران نبودیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لا تُضَيِّعوا صَلاتَكُم؛ فَإِنَّ مَن ضَيَّعَ صَلاتَهُ حُشِرَ مَعَ قارونَ وَ هامانَ، وَ كانَ حَقّاً عَلَى اللهِ أَن يُدخِلَهُ النّارَ مَعَ المُنافِقينَ، فَالوَيلُ لِمَن لَم يُحافِظ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاتِهِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۳۱ ح۴۶، صحيفة الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۱۵۲ ح9۱ كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام جامع الأخبار: ص۱۸۶ ح۴۵9 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۰۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نمازتان را فرو مگذاريد كه هر كس نمازش را فرو گذارَد، با قارون و هامان محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بر خداست كه او را با منافقان، وارد آتش كند. پس واى بر آن كس كه از نمازش مراقبت نكند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: تَعاهَدُوا الصَّلاةَ، وَ حافِظوا عَلَيها، وَ استَكثِروا مِنها، وَ تَقَرَّبوا بِها؛ فَإِنَّها كانَت عَلَى المُؤمِنينَ كِتاباً مَوقوتاً، وَ قَد عَلِمَ ذٰلِكَ الكُفّارُ حينَ سُئِلوا: (ما سَلَكَكُم فِي سَقَرَ* قالُوا لَم نَكُ مِنَ المُصَلِّينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۳۶ ح۱ عن عقيل الخزاعي، نهج البلاغة: الخطبة ۱99 نحوه، بحار الأنوار: ج۳۳ ص۴۴۶ ح۶۵9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به نماز اهتمام بورزيد و بر آن مواظبت كنيد، و بسيار نماز بگزاريد و با آن، خود را به خدا نزديک سازيد. نماز در وقت‌هایی معيّن، بر مؤمنان واجب گشته است. كافران نيز اين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ زيرا هنگامى كه از آنان سؤال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: (چه چیزى شما را به دوزخ آورْد؟ * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: از نمازگزاران نبودیم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإفتاء-بغير-علم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۴: الإِفتاءُ بِغَيرِ عِلمٍ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فتوا دادن بدون آگاهی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَومَ القِيامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللهِ وُجُوهُهُم مُسوَدَّةٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(روز قیامت، کسانى را که بر خدا دروغ بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، روسیاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن أَظلَمُ مِمَّنِ افتَرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى اللهِ كَذِباً أَو كَذَّبَ بِآياتِهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کیست ستمکارتر از آن که بر خدا دروغ ببندد، یا آیات او را دروغ شمارد؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ اللهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللهِ تَفْتَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: ۵9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا خدا به شما اجازه داده است، یا به خدا دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندید؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله: إِذا سُئِلتَ عَن عِلمٍ لا تَعلَمُهُ فَقُل: «لا أَعلَمُهُ»؛ تَنجُ مِن تَبِعَتِهِ. وَ لا تُفتِ النّاسَ بِما لا عِلمَ لَكَ بِهِ؛ تَنجُ مِن عَذابِ يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۲۷ ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۶۴ ح۲۶۶۱، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۵۳، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۷۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر گاه در بارۀ چيزى از تو سؤال شد كه آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، بگو: «نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم»&lt;br /&gt;<br /> تا از گناه [و مسئوليت] آن بِرَهى و براى مردم، ندانسته فتوا مده تا از عذاب روز قيامت، رهايى يابى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: مَن أَفتَى النّاسَ بِغَيرِ عِلمٍ وَ لا هُدىً، لَعَنَتهُ مَلائِكَةُ الرَّحمَةِ وَ مَلائِكَةُ العَذابِ، وَ لَحِقَهُ وِزرُ مَن عَمِلَ بِفُتياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۲ ح۳ عن أبي عبيدة الحذّاء، تهذيب الأحكام: ج۶ ص۲۲۳ ح۵۳۱، المحاسن: ج۱ ص۳۲۶ ح۶۵۸، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۱۸ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هر كس بدون دانش يا بدون هدايتى [از جانب خدا] براى مردم فتوا دهد، هم فرشتگان رحمت و هم فرشتگان عذاب، بر او نفرين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستند و گناه كسى كه به فتواى او عمل كند، بر عهدۀ اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قذف-المحصنات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۵: قَذفُ المُحصَناتِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تهمت زدن به زنان پاک‌دامن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذِينَ يَرمُونَ المُحصَناتِ الغافِلاتِ المُؤمِناتِ لُعِنُوا فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ وَ لَهُم عَذابٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که به زنان پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر [از همه جا] و باایمان، نسبت زِنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، در دنیا و آخرت، لعنت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و براى آنها، عذابى سخت خواهد بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لا يَقذِفُ امرَأَتَهُ إِلّا مَلعونٌ - أَو قالَ: مُنافِقٌ -؛ فَإِنَّ القَذفَ مِنَ الكُفرِ، وَ الكُفرُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۴۴۶ ح۱۲۵۷، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۴9 ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: به زن خود، تهمت [زنا] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، مگر شخص ملعون - یا منافق -؛ زيرا تهمت زدن، از كفر است و كفر، در آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شرب-المسكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۶: شُربُ المُسكِرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شرابخواری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: أَقسَمَ رَبّي أَن لا يَشرَبَ عَبدٌ لي فِي الدُّنيا خَمراً إِلّا سَقَيتُهُ مِثلَ ما شَرِبَ مِنها مِنَ الحَميمِ يَومَ القِيامَةِ؛ مُعَذَّباً أَو مَغفوراً لَهُ، وَ لا يَسقيها عَبدٌ لي صَبِيّاً صَغيراً أَو مَملوكاً إِلّا سَقَيتُهُ مِثلَ ما سَقاهُ مِنَ الحَميمِ يَومَ القيامَةِ؛ مُعَذَّباً بَعدُ أَو مَغفوراً لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۳9۶ ح۱ عن أبي الربيع الشامي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الأمالي للصدوق: ص۵۰۲ ح۶۸۸ عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلی الله علیه و آله و فيه صدره إلى «مغفوراً له»، روضة الواعظين: ج۲ ص۵۰9 ح۱۵۶۵ و ليس فيه ذيله من «و لا يسقيها...» و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷9 ص۱۲۵ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پروردگارم سوگند ياد كرده است كه: «بندۀ من در دنيا شرابى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد، مگر اين كه به همان اندازه از آبِ جوش [دوزخ] در قيامت، به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشانم، عذاب شود يا آمرزيده شود. هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگان من كه ساقى شراب باشد، كودک باشد يا برده، به همان اندازه در قيامت، آب جوش به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشانم، عذاب شود يا آمرزيده شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن عمّار عن إلامام الصّادق علیه‌السلام، قال: سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ إِذا شَرِبَ المُسكِرَ ما حالُهُ؟ قالَ: لا يَقبَلُ اللهُ صَلاتَهُ أَربَعينَ يَوماً، وَ لَيسَ لَهُ تَوبَةٌ فِي الأَربَعينَ، وَ إِن ماتَ فيها دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲9۲ ح۱۴، بحار الأنوار: ج۷9 ص۱۴۰ ح۴9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال - به نقل از عمّار -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ حال و روزِ كسى كه ميخوارگى كرده، پرسيده شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند تا چهل روز، نمازش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و تا چهل روز، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اگر در آن چهل روز بميرد، وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الکتابة-في-معصية-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳7: الکِتابَةُ في مَعصِيَةِ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قلم‌ زدن در نافرمانی خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يُؤتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِصاحِبِ القَلَمِ يَومَ القِيامَةِ في تابوتٍ مِن نارٍ مُقفَّلٍ عَلَيهِ بِأَقفالٍ مِن نارٍ، فَيُنظَرُ قَلَمُهُ فيمَ أَجراهُ؛ فَإِن كانَ أَجراهُ في طاعَةِ اللهِ وَ رِضوانِهِ فُكَّ عَنهُ التابوتُ، وَ إِن أَجراهُ في مَعصِيَةِ اللهِ هَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ التّابوتُ سَبعينَ خَريفاً؛ حَتّىٰ بارِي القَلَمِ وَ لائِقُ الدَّواةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۱ ص۱۵۱ ح۱۱۴۵۰ عن ابن عبّاس، المعجم الأوسط: ج۲ ص۲۶۰ ح۱9۳۲، الفردوس: ج۵ ص۴۶۱ ح۸۷۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: اهل قلم، در روز قيامت، در تابوتى آتشين كه قفل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعدّدِ آتشين دارد، آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا بررسى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود در بارۀ چه چيزى قلم زده است. اگر در راه طاعت و رضاى خدا نوشته باشد، تابوتش باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ امّا اگر در راه نافرمانى خدا نوشته باشد، تابوت، او را به مدّت هفتاد سال پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، حتّى قلم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تراش و ليقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازِ دوات را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۸: الغَدرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حیله‌گری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يَجي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءُ كُلُّ غادِرٍ يَومَ القِيامَةِ بِإِمامٍ مائِلٍ شِدقُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِّدق: جانب الفَم (لسان العرب: ج۱ ص۱۷۲ «شدق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّىٰ يَدخُلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۳۷ ح۲، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۰۱ ح۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر حیله‌گری (دغلكارى)، روز قيامت، با پيشواىِ لُپ افتاده [و چانهْ‌كج شدۀ خویش] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد تا وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳9: الغِشُّ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۳۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فریبکاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن غَشَّ أَخاهُ وَ حَقَّرَهُ وَ ناواهُ، جَعَلَ اللهُ النّارَ مَأواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳۰۳، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۲۸۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس برادرش را بفريبد و تحقير كند و با او دشمنى نمايد، خداوند، آتش را جايگاه او قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۰: الخِيانَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خیانت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن خانَ أَمانَةً فِي الدُّنيا وَ لَم يَرُدَّها عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَربابِها، ماتَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيرِ دينِ الإِسلامِ، وَ لَقِيَ اللّٰهَ عزّ و جلّ وَ هُوَ عَلَيهِ غَضَبانُ؛ فَيُؤمَرُ بِهِ إِلَی النّارِ فَيُهوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ في شَفيرِ جَهَنَّمَ أَبَدَ الآبِدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۶ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۶، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۴ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس در دنيا در امانتى خيانت كند و آن را به صاحبانش بر نگرداند، غير مسلمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد و با خداوند عزّ و جلّ ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، در حالى كه خدا از او خشمگين است و دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه در آتش افكنده شود و براى هميشه، در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از دوزخ رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيذاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۱: الإيذاءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آزار رساندن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: مَن كانَ مُؤذِياً لِجارِهِ مِن غَيرِ حَقٍّ، حَرَمَهُ اللهُ ريحَ الجَنَّةِ، وَ مَأواهُ النّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۳ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۳، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۲ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس به ناحق، همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بيازارد، خداوند، نسيم بهشت را بر او حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و جايگاهش آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: يُسَلِّطُ اللهُ الجَرَبَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِ النّارِ، فَيَحُكّونَ حَتّىٰ تَبدُوَ عِظامُهُم، فَيُقالُ لَهُم: هَل يُؤذيكُم هٰذا؟ فيَقولونَ: إي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّٰهِ! فَيُقالُ: هٰذا بِما كُنتُم تُؤذونَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۵۶؛ الفردوس: ج۵ ص۴۸9 ح۸۸۵۲ عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند بر دوزخيان، [بيمارىِ] گَرى مسلّط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، چندان كه از بس خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خارانند، استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس به آنها گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «آيا اين بلا شما را آزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؟» و آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: آرى، به خدا سوگند! گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «اين [بلا] به خاطرِ آزاری است که به مؤمنان می‌رساندید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النميمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۲: النَّميمَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سخن‌چینی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن مَشىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في نَميمَةٍ بَينَ اثنَينِ، سَلَّطَ اللهُ عَلَيهِ في قَبرِهِ ناراً تُحرِقُهُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومِ القِيامَةِ، وَ إِذا خَرَجَ مِن قَبرِهِ سَلَّطَ اللهُ عَلَيهِ تِنّيناً أَسوَدَ يَنهَشُ لَحمَهُ حَتّىٰ يَدخُلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۵ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۵، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۳ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس ميان دو كس به سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چينى بپردازد، خداوند، آتشى را در قبرش بر او مسلّط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه تا روز قيامت، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانَد و هنگامى كه از قبرش بيرون بيايد، خداوند، رُتِيلى سياه را بر او مسلّط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و او را نيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند تا وارد آتش شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: صاحِبُ النَّميمَةِ لا يَستَريحُ مِن عَذابِ اللّٰهِ عزّ و جلّ فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۳۷ ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۷9 ح۲۶۶۱، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۶۴، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۸9 ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چين، در آخرت، از عذاب خداوند آرام ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغيبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۳: الغيبَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: غیبت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: كانَ المُغتابُ فِي النّارِ خالِداً فيها وَ بِئسَ المَصيرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۱۶۴ ح۱۶۳۳ عن علقمة عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مشكاة الأنوار: ص۱۶۲ ح۶9، جامع الأخبار: ص۴۱۲ ح۱۱۴۳، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: غيبت كننده، همواره در آتش خواهد بود و آن، چه بد فرجامى است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن قالَ في مُؤمِنٍ ما رَأَتهُ عَيناهُ وَ سَمِعَتهُ أُذناهُ، فَهُوَ مِنَ الَّذينَ قالَ اللهُ عزّ و جلّ: (إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ الفاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُم عَذابٌ أَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۵۷ ح۲، الأمالي للصدوق: ص۴۱۷ ح۵۴9، الاختصاص: ص۲۲۷، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۴۰ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس در حقّ مؤمنى، آنچه را كه با چشمانش ديده و با گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش شنيده، بگويد، او از كسانى است كه خداوند در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان فرموده است: (آنان که دوست دارند فحشا در میان مؤمنان رایج شود، عذاب دردناکى برایشان هست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَنِ اغتابَ مُؤمِناً غازِياً أَو آذاهُ أَو خَلَفَهُ في أَهلِهِ بِسوءٍ، نُصِبَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ فَيَستَغرِقُ حَسَناتِهِ، ثُمَّ يُركَسُ فِي النّارِ؛ إِذا كانَ الغازي في طاعَةِ اللّٰهِ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۸ ح۱۰ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، ثواب الأعمال: ص۳۰۵ ح۱ عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلی الله علیه و آله، النوادر للراوندي: ص۱۴۱ ح۱9۲ نحوه و ليس فيه ذيله، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۱۲ ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از مؤمن رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غيبت كند يا آزارش دهد يا در غياب او به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بدى كند، روز قيامت، ترازويى براى [رسيدگى به اعمال] او نصب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حسناتش از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و آن گاه، وارونه در آتش انداخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تا زمانى كه آن رزمنده، در طاعت خداوند عزّ و جلّ باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۴: البُهتانُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بهتان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَنِ اغتابَ مُؤمِناً بِما لَيسَ فيهِ، انقَطَعَتِ العِصمَةُ بَينَهُما، وَ كانَ المُغتابُ فِي النّارِ خالِداً فيها وَ بِئسَ المَصيرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۱۶۴ ح۱۶۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام عن آبائه علیهم‌السلام قصص الأنبياء للراوندي: ص۲۰۳ ح۲۶۴، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص۳۱۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس پشت سر مؤمنى چيزى بگويد كه در او نيست، رشته[ی برادریِ] ميان آن دو، گسسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و غيبت كننده در آتش، جاويدان خواهد بود و اين، بد سرانجامى است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفحش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۵: الفُحشُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ناسزاگویی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ الفُحشَ مِنَ البَذاءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَذاء، الفُحش و الکلام القبیح (اُنظر: لسان العرب: ج۱۴ ص۶9 «بذا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ البَذاءُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۲۲ ص۴۱۴ ح۱۰۲۴ عن ابن مسعود عن فاطمة علیهاالسلام؛ دلائل الإمامة: ص۶۶ ح۱ عن ابن مسعود عن فاطمة علیهاالسلام عنه صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: ناسزاگويى، از بدزبانى است و بدزبانى، در آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن شانَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُسلِمٍ كَلِمَةً يَشينُهُ بِها بِغَيرِ حَقٍّ، أَشانَهُ اللهُ بِها فِي النّارِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۳۵۳ ح۷۸9۳ عن أبي ذرّ، شعب الأيمان: ج۷ ص۱۰۷ ح9۶۵۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس كلمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ننگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور، به ناحق در حقّ مسلمانى بگويد و او را رسوا كند، خداوند در قيامت در آتش، او را رسوا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعيير-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۶: تَعييرُ المُؤمِنِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن عابَ أَخاهُ بِعَيبٍ، فَهُوَ مِن أَهلِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۴۰، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۶۰ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس برادر مؤمنش را با عيبى، عيبناک نشان دهد، از اهل آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الامتناع-من-قضاء-حاجة-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴7: الاِمتِناعُ مِن قَضاءِ حاجَةِ المُؤمِنِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خودداری از تأمین نیاز مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أَيُّما مُؤمِنٍ مَنَعَ مُؤمِناً شَيئاً مِمّا يَحتاجُ إِلَیهِ وَ هُوَ يَقدِرُ عَلَيهِ مِن عِندِهِ أَو مِن عِندِ غَيرِهِ، أَقامَهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ مُسوَدّاً وَجهُهُ، مُزرَقَّةً عَيناهُ، مَغلولَةً يَداهُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُنُقِهِ، فَيُقالُ: هذَا الخائِنُ الَّذي خانَ اللهَ وَ رَسولَهُ! ثُمَّ يُؤمَرُ بِهِ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۶۷ ح۱ عن فرات بن أحنف، ثواب الأعمال: ص۲۸۶ ح۱، المحاسن: ج۱ ص۱۰۰ ح۷۱، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۰۱ ح۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر مؤمنى كه توانايى دارد نياز مؤمنى را خود يا از طريق ديگرى برآورده كند و نكند، خداوند در قيامت، او را روسياه، كبودچشم و دست بسته به گردن، محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. سپس گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «اين، آن خائنى است كه به خدا و پيامبر خدا، خيانت كرده است». آن گاه، دستور داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا وارد آتش [دوزخ] شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أَيُّما رَجُلٍ مِن شيعَتِنا أَتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلًا مِن إِخوانِهِ، فَاستَعانَ بِهِ في حاجَتِهِ فَلَم يُعِنهُ وَ هُوَ يَقدِرُ، إِلّا ابتَلاهُ اللهُ بِأَن يَقضِيَ حَوائِجَ غَيرِهِ مِن أَعدائِنا، يُعَذِّبُهُ اللهُ عَلَيها يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۶۶ ح۲ عن أبي بصير، ثواب الأعمال: ص۲9۷ ح۱، المحاسن: ج۱ ص۱۸۴ ح۲9۸، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۱ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر يک از شيعيان كه نزد يكى ديگر از برادرانش برود و از او براى تأمين نيازش از وى كمک بخواهد و او در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند كمک كند، كمک نكند، خداوند، او را به بر آوردن نيازهاى دشمنان ما مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خداوند، او را به خاطر آن در قيامت، كيفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تزيين-المرأة-لغير-زوجها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۸: تَزيينُ المَرأَةِ لِغَيرِ زَوجِها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آرایشِ زن برای غیر شوهرش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: نَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسوُل اللّٰهِ صلی الله علیه و آله... أَن تَتَزَيَّنَ [أَيِ المَرأَةُ] لِغَيرِ زَوجِها، فَإِن فَعَلَت كانَ حَقّاً عَلَى اللّٰهِ عزّ و جلّ أَن يُحرِقَها بِالنّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۶ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۰9 ح۷۰۷ كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۰۸ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۴۳ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله... از آرايش زن براى غير شوهرش منع فرمود و اگر زنى چنين كند، بر خداست كه او را با آتش بسوزانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قطع-الرحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴9: قَطعُ الرَّحِمِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۴۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قطع رابطه با خویشاوندان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ الرَّحِمَ لَها لِسانٌ يَومَ القِيامَةِ ذَلقٌ، تَقولُ: يا رَبِّ! صِل مَن وَصَلَني، وَ اقطَع مَن قَطَعَني. فَالرَّجُلُ لَيُرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسَبيلِ خَيرٍ، إِذا أَتَتهُ الرَّحِمُ الَّتي قَطَعَها فَتَهوي بِهِ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَسفَلِ قَعرٍ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۵۶ ح۲9 عن الوصّافي عن الإمام زين العابدين علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۱۳۰ ح9۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خويشاوندى، در قيامت، زبانى گوياست كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «پروردگارا! هر كسى كه با من پيوند داشته، با او پيوند داشته باش و هر كسى كه با من قطعِ پيوند كرده، با او قطعِ رابطه كن». پس به شخص، راه خوبى نشان داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تا اين كه خويشاوندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه او بُريده، نزدش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و او را به قعر آتش [دوزخ]، پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هجران-الإخوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۰: هِجرانُ الإِخوانِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قهر با برادران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن هَجَرَ أَخاهُ فَوقَ ثَلاثٍ فَهُوَ فِي النّارِ، إِلّا أَن يَتَدارَكَهُ اللهُ بِكَرامَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۱۸ ص۳۱۵ ح۸۱۵ عن فضالة بن عبيد، المصنّف لابن أبي شيبة: ج۶ ص9۵ ح۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس بيش از سه روز با برادرش قهر كند، در آتش [دوزخ] است، مگر اين كه خداوند با بزرگوارى خود، آن را جبران كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: نَهىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله... عَنِ الهِجرانِ، فَمَن كانَ لا بُدَّ فاعِلًا فَلا يَهجُر أَخاهُ أَكثَرَ مِن ثَلاثَةِ أَيّامٍ، فَمَن كانَ مُهاجِراً لِأَخيهِ أَكثَرَ مِن ذٰلِكَ كانَتِ النّارُ أَولىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۰ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۲ ح۷۰۷ كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۱ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۷۵ ص۱۸۸ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله... از قهر با برادران، نهى كرده است و [فرموده كه] اگر ناچار به آن شد، بيشتر از سه روز نباشد. اگر كسى بيش از سه روز با برادرش قهر كند، آتش [دوزخ] برايش سزاوارتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-حفظ-اللسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۱: عَدَمُ حِفظِ اللِّسانِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مهار نکردن زبان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن قيس أَبي إسماعيل رفعه: جاءَ رَجُلٌ إِلَی النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ، أَوصِني. فَقالَ صلی الله علیه و آله: اِحفَظ لِسانَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ، أَوصِنيِ. قالَ صلی الله علیه و آله: اِحفَظ لِسانَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ، أَوصِني. قالَ صلی الله علیه و آله: احفَظ لِسانَكَ. وَيحَكَ! وَ هَل يَكُبُّ النّاسَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَناخِرِهِم فِي النّارِ إِلّا حَصائِدُ أَلسِنَتِهِم؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۱۵ ح۱۴، تحف العقول: ص۵۶، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۰۳ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو اسماعيل قيس كه سند حديث را به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رسانده است -: مردى خدمت پيامبر صلی الله علیه و آله رسيد و گفت: اى پيامبر خدا! به من، سفارشى كن. فرمود: «زبانت را حفظ كن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[دوباره] گفت: اى پيامبر خدا! به من، سفارشى كن. فرمود: «زبانت را حفظ كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[باز] گفت: اى پيامبر خدا! به من، سفارشى كن. فرمود: «زبانت را حفظ كن. واى بر تو! آيا مردم را جز محصول زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، بر بينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: بِاللِّسانِ كُبَّ أَهلُ النّارِ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۵ ح۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۱۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به خاطر زبان، دوزخيان در آتش، انداخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: ما مِن يَومٍ إِلّا وَ كُلُّ عُضوٍ مِن أَعضاءِ الجَسَدِ يُكَفِّرُ اللِّسانَ، يَقولُ: نَشَدتُكَ اللهَ أَن نُعَذَّبَ فيكَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۱۵ ح۱۲، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۰۲ ح۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هيچ عضوى از بدن نيست، مگر اين كه هر روز، در برابر زبان، سرِ تعظيم فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «تو را به خدا سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم [كه خودت را نگه دار] تا به خاطر تو، عذاب نشويم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استماع-الغناء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۲: اِستِماعُ الغِناءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گوش سپردن به غِنا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر علیه‌السلام، قالَ: سَمِعتُهُ يَقولُ: الغِناءُ مِمّا وَعَدَ اللهُ عزّ و جلّ عَلَيهِ النّارَ. وَ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (وَ مِنَ النَّاسِ مَن يَشتَرِي لَهوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ اللهِ بِغَيرِ عِلمٍ وَ يَتَّخِذَها هُزُواً أُولٰئِكَ لَهُم عَذابٌ مُهِينٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۴۳۱ ح۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۵۸ ح۵۰9۲، فقه الرضا: ص۲۸۱ کلاهما من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت: بحار الأنوار: ج۷9 ص۲۴۶ ح۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از محمّد بن مسلم -: شنيدم كه امام باقر علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «غِنا، از چيزهايى است كه خداوند براى آن، وعدۀ آتش [دوزخ] داده است». سپس اين آيه را تلاوت فرمود: (و برخى از مردمان، کسانى هستند که سخنِ بیهوده را خریدارند تا [مردم را] بدون داشتن دانش، از راه خدا، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کنند و آن را به ریشخند گیرند. آنان، برایشان عذابى ذلّتبار است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السؤال-من-غیر-حاجة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۳: السُّؤالُ مِن غَیرِ حاجَةٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: درخواست بدون نیاز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: ما مِن عَبدٍ يَسأَلُ مِن غَيرِ حاجَةٍ، فَيَموتُ، حَتّىٰ يُحوِجَهُ اللهُ إِلَيها وَ يُثبِتُ اللهُ لَهُ بِهَا النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي ج۴ ص۱9 ح۳ عن مالك بن حصين السكوني، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۷۰ ح۱۷۵۴، مكارم الأخلاق: ج۱ ص۲9۶ ح9۲۷، بحار الأنوار: ج9۶ ص۱۵۴ ح۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس بدون نياز، درخواست كند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد، مگر اين كه خداوند، او را به آن محتاج نمايد و آتش [دوزخ] را برايش قطعى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-العمل-بالعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۴: تَركُ العَمَلِ بِالعِلمِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲ - ۵۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عمل نکردن به دانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: يَطَّلِعُ قَومٌ مِن أَهلِ الجَنَّةِ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَومٍ مِن أَهلِ النّارِ، فَيَقولونَ: ما أَدخَلَكُمُ النّارَ؟! وَ إِنَّما دَخَلنَا الجَنَّةَ بِفَضلِ تَأديبِكُم وَ تَعليمِكُم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: إِنّا كُنّا نَأمُرُكُم بِالخَيرِ وَ لا نَفعَلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۵۲۷ ح۱۱۶۲ عن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۶۴ ح۲۶۶۱، أعلام الدين: ص۱9۰، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۷۶ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: گروهى از بهشتيان، به گروهى از دوزخيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: چه چيزى موجب شد كه به آتش در آييد، در حالى كه ما به لطفِ تعليم و تربيت شما، وارد بهشت شديم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دوزخيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: [علّتش اين است كه] ما، شما را به كارهاى خوب توصيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم؛ ولى خودمان، آنها را انجام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِنَّ أَشَدَّ أَهلِ النّارِ نَدامَةً وَ حَسرَةً رَجُلٌ دَعا عَبداً إِلَی اللّٰهِ، فَاستَجابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنهُ فَأَطاعَ اللّٰهَ، فَأَدخَلَهُ اللهُ الجَنَّةَ، وَ أَدخَلَ الدّاعِيَ النّارَ بِتَركِهِ عِلمَهُ وَ اتِّباعِهِ الهَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ طولِ الأَمَلِ. أَمَّا اتِّباعُ الهَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَصُدُّ عَنِ الحَقِّ، وَ طولُ الأَمَلِ يُنسِي الآخِرَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۴ ح۱، الخصال: ص۵۱ ح۶۳ نحوه و كلاهما عن سليم بن قيس عن الإمام عليّ علیه‌السلام، منية المريد: ص۱۴۶ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۰۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: پشيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و پُرافسوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ دوزخيان، مردى است كه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را به سوى خدا فرا خوانده است و او دعوتش را پاسخ گفته و از او پذيرفته و خدا را اطاعت كرده است و خداوند نيز وى را به بهشت در آورده؛ ولى آن دعوتگر را به سبب عمل نكردن به علمش و پيروى كردنش از هواى نفس و داشتن آرزوى دراز، به آتش در آورده است؛ زيرا پيروى كردن از هواى نفس، از حق، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و آرزوى دراز، آخرت را از ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الحادي-عشر-موانع-دخول-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الحادِي عَشَر: مَوانِعُ دُخولِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع دوزخی شدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الموانع-الاعتقادیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱: المَوانِعُ الاِعتِقادیَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع اعتقادی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱ - ۱: الإيمانُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ایمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَل أَدُلُّكُم عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِجارَةٍ تُنجِيكُم مِن عَذابٍ أَلِيمٍ* تُؤمِنُونَ بِاللهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللهِ بِأَموالِكُم وَ أَنفُسِكُم ذلِكُم خَيرٌ لَكُم إِن كُنتُم تَعلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۱۰ - ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! آیا شما را به داد و ستدى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى کنم که از عذابى دردناک نجاتتان بخشد؟ * به خدا و فرستادۀ او، ایمان بیاورید و با مال و جان خود، در راه خدا جهاد کنید. این، براى شما بهتر است، اگر بدانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن ابن عمر: كُنّا مَعَ رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله في بَعضِ غَزَواتِهِ، فَمَرَّ بِقَومٍ، فَقالَ: مَنِ القَومُ؟ فَقالوا: نَحنُ المُسلِمونَ. وَ امرَأَةٌ تُحصِبُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَصَبُ: الحَطَبُ عامّة، و هي لغة أهل اليمن (تاج العروس: ج۱ ص۴۲۶ «حصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَنّورَها، وَ مَعَهَا ابنٌ لَها، فَإِذَا ارتَفَعَ وَهَجُ التَّنّورِ تَنَحَّت بِهِ، فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله فَقالَت: أَنتَ رَسولُ اللّٰهِ؟ قالَ: نَعَم. قالَت: بِأَبي أَنتَ وَ أُمّي! أَ لَيسَ اللهُ بِأَرحَمِ الرّاحِمينَ؟ قالَ: بَلىٰ. قالَت: أَ وَ لَيسَ اللهُ بِأَرحَمَ بِعِبادِهِ مِنَ الأُمِّ بِوَلَدِها؟ قالَ: بَلىٰ.، قالَت: فَإِنَّ الأُمَّ لا تُلقي وَلَدَها فِي النّارِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَكَبَّ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله يَبكي، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ إِلَيها فَقالَ: إِنَّ اللهَ لا يُعَذِّبُ مِن عِبادِهِ إِلّا المارِدَ المُتَمَرِّدَ، الَّذي يَتَمَرَّدُ عَلَى اللهِ وَ أَبىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن يَقولَ: لا إلٰهَ إِلّا اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج۲ ص۱۴۳۶ ح۴۲9۷، الفردوس: ج۱ ص۱۶۷ ح۶۱۸ و فيه ذيله من «إنّ اللّٰه لا يعذّب...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابن عمر -: همراه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به يكى از غزوه‌های ايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتيم كه بر مردمانى گذشت. پرسيد: «شما كيستيد؟». گفتند: ما مسلمانيم. زنى مشغول هيزم كردن به تنورش بود و پسربچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با خود داشت. شعلۀ تنور كه بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را از آن، دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. آن زن، نزد پيامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت: تو پيامبر خدايى؟ فرمود: «آرى». گفت: پدر و مادرم به فدايت! آيا خداوند، مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مهربانان نيست؟ فرمود: «چرا». گفت: آيا خداوند به بندگانش، مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از مادر به فرزندش نيست؟ فرمود: «چرا». زن گفت: ولى مادر، فرزندش را در آتش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شروع به گريستن كرد. سپس سرش را به طرف آن زن كرد و فرمود: «خداوند، از بندگانش تنها آن نافرمانِ سركشى را عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه در برابر خدا، سركشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و از گفتن &amp;quot;لا إله إلّا اللّه&amp;quot; امتناع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد عن ابن عبّاس: قالَ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: وَ الَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ بَشيراً! لا يُعَذِّبُ اللهُ بِالنّارِ مُوَحِّداً أَبَداً، وَ إِنَّ أَهلَ التَّوحيدِ لَيَشفَعونَ فَيُشَفَّعونَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ علیه‌السلام: إِنَّهُ إِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ، أَمَرَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ بِقَومٍ ساءَت أَعمالُهُم في دارِ الدُّنيا إِلَی النّارِ، فَيَقولونَ: يا رَبَّنا، كَيفَ تُدخِلُنَا النّارَ وَ قَد كُنّا نُوَحِّدُكَ في دارِ الدُّنيا؟! وَ كَيفَ تُحرِقُ بِالنّارِ أَلسِنَتَنا وَ قَد نَطَقَت بِتَوحيدِكَ في دارِ الدُّنيا؟! وَ كَيفَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُحرِقُ قُلوبَنا وَ قَد عَقَدَت عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن لا إلٰهَ إِلّا أَنتَ؟! أَم كَيفَ تُحرِقُ وُجوهَنا وَ قَد عَفَّرناها لَكَ فِي التُّرابِ؟! أَم كَيفَ تُحرِقُ أَيدِيَنا وَ قَد رَفَعناها بِالدُّعاءِ إِلَيكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللهُ جَلَّ جَلالُهُ: عِبادي! ساءَت أَعمالُكُم في دارِ الدُّنيا، فَجَزاؤُكُم نارُ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: يا رَبَّنا! عَفوُكَ أَعظَمُ أَم خَطيئَتُنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ عزّ و جلّ: بَل عَفوي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: رَحمَتُكَ أَوسَعُ أَم ذُنوبُنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ عزّ و جلّ: بَل رَحمَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: إِقرارُنا بِتَوحيدِكَ أَعظَمُ أَم ذُنوبُنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ عزّ و جلّ: بَل إِقرارُكُم بِتَوحيدي أَعظَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: يا رَبَّنا! فَليَسَعنا عَفوُكَ وَ رَحمَتُكَ الَّتي وَسِعَت كُلَّ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللهُ جَلَّ جَلالُهُ: مَلائِكَتي! وَ عِزَّتي وَ جَلالي، ما خَلَقتُ خَلقاً أَحَبَّ إِلَيَّ مِنَ المُقِرّينَ لي بِتَوحيدي، وَ أَن لا إلٰهَ غَيري، وَ حَقٌّ عَلَيَّ أَن لا أُصلِيَ بِالنّارِ أَهلَ تَوحيدي، أَدخِلوا عِبادِيَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲9 ح۳۱، الأمالي للصدوق: ص۳۷۲ ح۴۶9، روضة الواعظين: ج۱ ص۱۱9 ح۱۳9، بحار الأنوار: ج۳ ص۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحید - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «سوگند به آن كه مرا به راستى، نويد دهنده بر انگيخت، خداوند، هرگز هيچ يكتاپرستى را با آتش، عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و [بلكه] يكتاپرستان [براى ديگران] شفاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و شفاعتشان هم پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «چون روز قيامت شود، خداوند - تبارک و تعالى - دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه در سراى دنيا كردارهايشان بد بوده است، به سوى آتش ببرند. آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: پروردگارا! چگونه ما را به آتش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى، حال آن كه در سراى دنيا، تو را به يگانگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيديم؟! و چگونه زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايمان را در آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى، با آن كه در سراى دنيا به توحيد تو، گويا بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟! و چگونه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى، در حالى كه معتقد بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه معبودی جز تو نيست؟! يا چگونه چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى، با آن كه آنها را براى تو بر خاک نهاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم؟! يا چگونه دستان ما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى، در حالى كه آنها را به دعا، به سوى تو بلند كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;بندگان من! كردارهاى شما در سراى دنيا بد بود. پس سزاى شما، آتش دوزخ است&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: پروردگارا! بخشايش تو بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است يا خطاهاى ما؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;بخشايش من&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: رحمت تو، پهناورتر است يا گناهان ما؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot; رحمت من&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اقرار ما به يكتايى تو، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است يا گناهان ما؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;اقرار شما به يكتايى من، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: پروردگارا! پس بايد بخشايش و رحمت تو - كه همه چيز را در بر گرفته است -، ما را نيز در بر بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;فرشتگان من! به عزّت و جلالم سوگند، هيچ مخلوقى را نيافريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه نزد من، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از كسانى باشد كه به يكتايى من و اين كه معبودی جز من نيست، اقرار دارند. بر من است كه يكتاپرستانم را به آتش، در نياورم. بندگانم را به بهشت در آوريد!&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لَن يُوافِيَ عَبدٌ يَومَ القِيامَةِ يَقولُ: «لا إِلٰهَ إِلّا اللهُ» يَبتَغي بِها وَجهَ اللّٰهِ، إِلّا حَرَّمَ اللهُ عَلَيهِ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى: ج۵ ص۲۳۶۰ ح۶۰۵9 عن عتبان بن مالك، السنن الكبرى للنسائي: ج۶ ص۲۷۳ ح۱۰9۴۷، مسند ابن حنبل: ج9 ص۲۰۰ ح۲۳۸۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: روز قیامت، هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به قصد قربت، «لا إله إلّا اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» گفته باشد، چيزى دريافت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، جز اين كه خداوند، آتش را بر او حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ دَلَّكُم عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِجارَةٍ تُنجيكُم مِن عَذابٍ أَليمٍ، وَ تُشفي بِكُم عَلَى الخَيرِ: الإِیمانِ بِاللهِ وَ الجِهادِ في سَبيلِ اللّٰهِ، وَ جَعَلَ ثَوابَهُ مَغفِرَةً لِلذَّنبِ وَ مَساكِنَ طَيِّبَةً في جَنّاتِ عَدنٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۵ ص۳9 ح۴ عن مالك بن أعين، الإرشاد: ج۱ ص۲۶۵، بحار الأنوار: ج۳۲ ص۵۶۶ ح۴۷۱؛ تاريخ الطبري: ج۵ ص۱۶ عن أبي عمرة الأنصاري نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ شما را به داد و ستدى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى فرمود كه از عذاب دردناک، نجاتتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و به خير [و نيكى] نزديكتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. [که همان] ايمان آوردن به خدا و جهاد كردن در راه خدا[ست]، و پاداش آن را هم آمرزش گناه و سكونتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پاكيزۀ خود در بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جاويدان، قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ -: اللّٰهُمَّ أَلبِسني خُشوعَ الإِیمانِ بِالعِزِّ قَبلَ خُشوعِ الذُّلِّ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص۱۲9، مصباح المتهجّد: ص۵9۸ ح۶9۲، الإقبال: ج۱ ص۱۷۷ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج9۴ ص۲۳۸ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دعا -: بار خدايا! جامۀ خشوع و عزّتمندانۀ ايمان را بر من بپوشان، پيش از آن كه جامۀ خشوعِ خوارى در آتش [دوزخ]، بر من پوشانيده شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ المَعروفِ بِدُعاءِ كُمَيلٍ -: يا إِلٰهي وَ سَيِّدي وَ رَبّي! أَ تُراكَ مُعَذِّبي بِنارِكَ بَعدَ تَوحيدِكَ، وَ بَعدَ مَا انطَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ قَلبي مِن مَعرِفَتِكَ، وَ لَهِجَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهِج به: أُغْرِيَ به فَثَابَر عليه (القاموس المحيط: ج۱ ص۲۰۶ «لهج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ لِساني مِن ذِكرِكَ، وَ اعتَقَدَهُ ضَميري مِن حُبِّكَ، وَ بَعدَ صِدقِ اعتِرافي وَ دُعائي خاضِعاً لِرُبوبِيَّتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَيهاتَ! أَنتَ أَكرَمُ مِن أَن تُضَيِّعَ مَن رَبَّيتَهُ، أَو تُبَعِّدَ مَن أَدنَيتَهُ، أَو تُشَرِّدَ مَن آوَيتَهُ، أَو تُسَلِّمَ إِلَی البَلاءِ مَن كَفَيتَهُ وَ رَحِمتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَيتَ شِعري يا سَيِّدي وَ إِلٰهي وَ مَولايَ! أَ تُسَلِّطُ النّارَ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجوهٍ خَرَّت لِعَظَمَتِكَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساجِدَةً، وَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَلسُنٍ نَطَقَت بِتَوحيدِكَ صادِقَةً، وَ بِشُكرِكَ مادِحَةً، وَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلوبٍ اعتَرفَت بِإِلٰهِيَّتِكَ مُحَقِّقَةً، وَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَمائِرَ حَوَت مِنَ العِلمِ بِكَ حَتّىٰ صارَت خاشِعَةً، وَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَوارِحَ سَعَت إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَوطانِ تَعَبُّدِكَ طائِعَةً، وَ أَشارَت بِاستِغفارِكَ مُذعِنَةً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما هٰكَذَا الظَّنُّ بِكَ، وَ لا أُخبِرنا بِفَضلِكَ عَنكَ، يا كَريمُ يا رَبِّ، وَ أَنتَ تَعلَمُ ضَعفي عَن قَليلٍ مِن بَلاءِ الدُّنيا وَ عُقوباتِها، وَ ما يَجري فيها مِنَ المَكارِهِ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَهلِها، عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنَّ ذٰلِكَ بَلاءٌ وَ مَكروهٌ قَليلٌ مَكثُهُ، يَسيرٌ بَقاؤُهُ، قَصيرٌ مُدَّتُهُ، فَكَيفَ احتِمالي لِبَلاءِ الآخِرَةِ وَ جَليلِ وُقوعِ المَكارِهِ فيها؟! وَ هُوَ بَلاءٌ تَطولُ مُدَّتُهُ، وَ يَدومُ مَقامُهُ، وَ لا يُخَفَّفُ عَن أَهلِهِ؛ لِأَنَّهُ لا يَكونُ إِلّا عَن غَضَبِكَ وَ انتِقامِكَ وَ سَخَطِكَ، وَ هٰذا ما لا تَقومُ لَهُ السَّماواتُ وَ الأَرضُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا سَيِّدي، فَكَيفَ لي وَ أَنَا عَبدُكَ الضَّعيفُ الذَّليلُ الحَقيرُ المِسكينُ المُستَكينُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۴۶ ح9۱۰ عن كميل، الإقبال: ج۳ ص۳۳۴، البلد الأمين: ص۱۸9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دعاى معروف به «دعاى كميل» -: اى معبود من و اى سَرور و اى پروردگار من! آيا به راستى مرا با آتشت عذاب خواهى كرد، پس از آن كه به يكتايى تو اقرار كردم و پس از آن كه شناخت تو را در دل پروراندم و زبانم پيوسته از تو ياد كرد و عشق تو، با جانم در آميخت و از سرِ صدق به تو اعتراف كردم و تو را خواندم و در برابر پروردگارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، سرِ تسليم فرود آوردم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگز! تو بزرگوارتر از آنى كه آن را كه پرورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، تباه سازى، يا آن را كه به خود نزديک ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از خويشتن دور گردانى، يا آن را كه سرپناه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، آواره نمايى، يا كسى را كه در سايۀ حمايت و رحمت خود آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به دست بلا بسپارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم - اى آقا و معبود و سَرور من - كه آيا آتش را بر چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى چيره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانى كه در برابر عظمت تو، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنان، به خاک افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و بر زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه صادقانه، به يكتايىِ تو گويا شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و ستايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنان، به شُكرگزارى از تو پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه حقيقتاً به خدايىِ تو اعتراف كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و بر درون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه از شناخت تو آكنده شده، چندان كه خاشع گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و بر اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه دادخواهانه، به سوى جايگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عبوديت و پرستش تو دويده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اعتراف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنان [به گناهانشان]، از تو آمرزش طلبيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[هرگز] چنين گمانى به تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و به لطف تو، خبرى هم در اين باره، از تو به ما نرسيده است، اى بزرگوار، اى پروردگار! تو، ناتوانىِ مرا در برابر اندک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلا و كيفرهاى دنيا و ناملايماتى كه بر اهل آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، با آن كه اين بلاها و ناملايمات، درنگش اندک و دورانش ناچيز و مدّتش كوتاه است. پس چگونه تاب تحمّل بلاى آخرت و ناملايمات بزرگ آن جا را دارم، در حالى كه بلاى آن، مدّتش طولانى و درنگش هميشگى است و بر اهل آن (بلا و كيفر) تخفيف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد؛ زيرا آن بلا، از خشم و انتقام و ناخشنودى تو سرچشمه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و اين، چيزى است كه آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين، ياراى ايستادگى در برابرش را ندارند، چه رسد به من - اى سَرورم - كه من، بندۀ ناتوان و خوار و حقير و بيچاره و بينواى تواَم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ علیه‌السلام: يَدخُلُ النّارَ مُؤمِنٌ؟ قالَ: لا وَ اللّٰهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۸۵ ح۷، رجال الكشي: ج۱ ص۳۵۴ الرقم ۲۲۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۱۶۷ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از زُراره -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: مؤمن به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود؟ فرمود: «به خدا، نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: بِتَمامِ الإِیمانِ دَخَلَ المُؤمِنونَ الجَنَّةَ، وَ بِالزِّيادَةِ فِي الإِیمانِ تَفاضَلَ المُؤمِنونَ بِالدَّرَجاتِ عِندَ اللّٰهِ، وَ بِالنُّقصانِ دَخَلَ المُفَرِّطونَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۷ ح۱ عن أبي عمرو الزبيري، تفسير العيّاشي: ج۳ ص9۰ ح۲۶۳۶، دعائم الإسلام: ج۱ ص9، بحار الأنوار: ج۶9 ص۲۸ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: به سبب كامل شدن ايمان، مؤمنان به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، و به سبب فزونى ايمان [يكى بر ديگرى]، درجات مؤمنان در نزد خدا، متفاوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و به سبب كاسته شدن ايمان، كوتاهى كنندگان، به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد عن أَبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِ اللّٰهِ عزّ و جلّ: (هُوَ أَهلُ التَّقوى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَهلُ المَغفِرَةِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المدّثّر: ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: قالَ اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: أَنَا أَهلٌ أَن أُتَّقىٰ وَ لا يُشرِكَ بي عَبدي شَيئاً، وَ أَنَا أَهلٌ إِن لَم يُشرِك بي عَبدي شَيئاً أَن أُدخِلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ علیه‌السلام: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - أَقسَمَ بِعِزَّتِهِ وَ جَلالِهِ أَن لا يُعَذِّبَ أَهلَ تَوحيدِهِ بِالنّارِ أَبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲۰ ح۶، بحار الأنوار: ج۳ ص۴ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحید - به نقل از ابو بصير، از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ اين سخن خداوند: (او اهل پرهیزگارى و اهل آمرزش است) -: خداوند - تبارک و تعالى - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «من، سزاوار آنم كه از من، پروا داشته شود و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام چيزى را شريک من نگردانَد. من سزاوار آنم كه اگر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام چيزى را شريک من قرار ندهد، او را به بهشت در آورم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند - تبارک و تعالى - به فرّ و شُكوه خويش، سوگند ياد كرده است كه يكتاپرستانش را هرگز با آتش، عذاب نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ اللهَ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - حَرَّمَ أَجسادَ المُوَحِّدينَ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص۲۰ ح۷ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج۳ ص۴ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالى - پيكرهاى يكتاپرستان را بر آتش، حرام كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - لَمّا سُئِلَ: لِمَ سُمِّيَ المُؤمِنُ مُؤمِناً؟ -: لِأَنَّهُ اشتَقَّ لِلمُؤمِنِ اسماً مِن أَسمائِهِ تَعالیٰ، فَسَمّاهُ مُؤمِناً، وَ إِنَّما سُمِّيَ المُؤمِنُ لِأَنَّهُ يُؤمَنُ مِن عَذابِ اللهِ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاء حقوق المؤمنين: ص۳۸ ح۴۷، بحار الأنوار: ج۶۷ ص۶۳ ح۷ و راجع إرشاد القلوب: ص۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - آن گاه كه از ايشان پرسيدند: چرا مؤمن، مؤمن ناميده شده است؟ -: چون خداوند، نامى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را براى مؤمن بر گرفت و او را مؤمن ناميد. به اين دليل، مؤمن ناميده شده كه از عذاب خداوند متعال، در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن أَبي هاشم الجعفريّ: أَصابَتني ضيقَةٌ شَديدَةٌ، فصِرتُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبِي الحَسَنِ عَلِيِّ بنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام، فَاستأذَنتُ عَلَيهِ فَأَذِنَ لي، فَلَمّا جَلَستُ قالَ: يا أَبا هاشِمٍ، أَيَّ نِعَمِ اللّٰهِ عزّ و جلّ عَلَيكَ تُريدُ أَن تُؤَدِّيَ شُكرَها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أَبو هاشِمٍ: فَوَجَمتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوُجوم: السکوت علی غَیظ. و الواجم: الذي اشتدّ حُزنه حتی أمسك عن الکلام (لسان العرب: ج۱۲ ص۶۳۰ «وجم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم أَدرِ ما أَقولُ لَهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَابتَدَأَني علیه‌السلام، فَقالَ: إِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ رَزَقَكَ الإِيمانَ فَحَرَّمَ بِهِ بَدَنَكَ عَلَى النّارِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۱ ح۵۸۶۳، الأمالي للصدوق: ص۴9۷ ح۶۸۲، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۳۲۶ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب من لایحضره الفقیه - به نقل از ابو هاشم جعفرى -: من به شدّت، دچار تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى شدم. پس نزد امام هادى علیه‌السلام رفتم. مرا به حضور پذيرفت. چون نشستم، فرمود: «اى ابو هاشم! شُكر كدام يک از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى به جا بياورى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، زبانم بند آمد (/ خجالت كشيدم) و ندانستم كه به ايشان، چه بگويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام خود شروع كرد و فرمود: «به تو، ايمان، روزى نمود و به سبب آن، بدنت را بر آتش، حرام ساخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ولاية-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-و-أهل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱ - ۲: وَلايَةُ النَّبيِّ صلی الله علیه و آله و أَهلِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ولایت پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: وَلايَتي وَ وَلايَةُ أَهلِ بَيتي أَمانٌ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۵۶۰ ح۷۵۰ عن ابن عبّاس، بشارة المصطفى: ص۱۷۶ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۷ ص۸۸ ح۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: ولايت من و ولايت اهل بيت من، [مايۀ] امان از آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَا اختَلَطَ حُبّي بِقَلبِ عَبدٍ فَأَحَبَّني إِلّا حَرَّمَ اللهُ جَسَدَهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج۷ ص۲۵۵ الرقم ۳9۷ عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: محبّت من، با دل هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در نياميخت و مرا دوست نداشت، مگر آن كه خداوند، بدن او را بر آتش، حرام گردانيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله عن جبرئيل عن ميكائيل عن إسرافيلَ عن اللَّوحِ عن القلم، قالَ: يَقولُ اللهُ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ -: وَلايَةُ عَلِيِّ بنِ أَبي طالِبٍ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِ - حِصني، فَمَن دَخَلَ حِصني أَمِنَ ناري.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۳۷۱ ح۱، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۱۳۶ ح۱ کلاهما عن عليّ بن بلال عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۳9 ص۲۴۶ ح۱؛ شواهد التنزيل: ج۱ ص۱۷۰ ح۱۸۱ عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - به نقل از جبرئيل، از ميكائيل، از اسرافيل، از لوح، از قلم -: خداوند - تبارک و تعالى – می‌فرماید: «ولايت على بن ابى طالب - كه درودهاى خدا بر او باد - دژِ من است. هر كس به دژِ من وارد شود، از آتشم در امان خواهد بود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ وَ نُصِبَ الصِّراطُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ، لَم يَجُز عَلَيهِ إِلّا مَن مَعَهُ جَوازٌ فيهِ وَلايَةُ عَلِيِّ بنِ أَبي طالِبٍ، وَ ذٰلِكَ قَولُهُ تَعالیٰ: (وَ قِفُوهُم إِنَّهُم مَسؤُلُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَعني عَن وَلايَةِ عَليِّ بنِ أَبي طالِبٍ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۲9۰ ح۵۶۴ عن أنس، بشارة المصطفى: ص۱۴۴، بحار الأنوار: ج۸ ص۶۷ ح۱۱؛ المناقب لابن المغازلي: ص۲۴۲ ح۲۸9 عن أنس و ليس فيه ذيله من «و ذلك قوله تعالى...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: چون روز قيامت شود و [پُل] صراط بر روى دوزخ نصب گردد، تنها آن كس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد كه با خود، گذرنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داشته باشد كه در آن، ولايتِ على بن ابى طالب آمده باشد و اين، سخن خداوند متعال است كه: (آنان را نگه دارید که باید بازخواست شوند) يعنى در بارۀ ولايت على بن ابى طالب علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا حَمَلَ أهلُ وَلايَتِنا عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صِراطِ يَومِ القِيامَةِ، نادىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُنادٍ: يا نارُ اخمُدي! فَتَقولُ النّارُ: عَجِّلوا جوزوني؛ فَقَد أطفَأَ نورُكُم لَهَبي!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص۱۰۲ ح۳۴۳ عن ابن علوان عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۱۶ ح۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن گاه كه پيروان ولايت ما روز قيامت بر صراط قرار گيرند، منادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: «اى آتش، خاموش شو!» و آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «زود باشيد از من بگذريد كه نورتان، شعلۀ مرا خاموش كرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الموانع-الأخلاقیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲: المَوانِعُ الأَخلاقیَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: موانع اخلاقی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱: التَّقوىٰ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرهیزگاری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَأَنذَرتُكُم ناراً تَلَظّىٰ* لا يَصلاها إِلَّا الأَشقَى* الَّذِي كَذَّبَ وَ تَوَلَّى* وَ سَيُجَنَّبُهَا الأَتقَى).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: ۱۴ - ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس شما را از آتشى که زبانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد، هشدار دادم. * جز نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین [مردم] در آن وارد نمی‌شود؛ همان که تکذیب کرد و رُخ بر تافت * و پرهیزگارترین [مردم] از آن، دور داشته خواهد شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: مَنِ اشتاقَ إِلَی الجَنَّةِ سارَعَ إِلَی الخَيراتِ، وَ مَن أَشفَقَ مِنَ النّارِ لَهىٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهیٰ عن الشيء: إذا تشاغَلَ بغیره، یَلهیٰ (لسان العرب: ج۱۵ ص۲۵9 «لها»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الشَّهَواتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الأيمان: ج۷ ص۳۷۰ ح۱۰۶۱۸ عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام؛ الكافي: ج۲ ص۵۰ ح۱ عن جابر الجعفی عن الامام الباقر عن الامام عليّ علیهماالسلام، نهج البلاغة: الحكمة ۳۱ عن الإمام عليّ علیه‌السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۵۱ ح۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: كسى كه مشتاق بهشت است، به سوى كارهاى نيک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابد، و كسى كه از آتش [دوزخ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسد، از هَوَس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دست بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن عَرَضَت لَهُ فاحِشَةٌ أَو شَهوَةٌ فَاجتَنَبَها مِن مَخافَةِ اللّٰهِ عزّ و جلّ؛ حَرَّمَ اللهُ عَلَيهِ النّارَ، وَ آمَنَهُ مِنَ الفَزَعِ الأَكبَرِ، وَ أَنجَزَ لَهُ ما وَعَدَهُ في كِتابِهِ في قَولِهِ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ: (وَ لِمَن خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمٰن: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۴ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۴ ح۷۰۷ کلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۴ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصّادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷ ص۳۰۳ ح۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس [موقعيت] فحشا يا هَوَسبازی برايش پيش بيايد و از ترس خداوند عزّ و جلّ از آن دورى كند، خداوند، آتش را بر او حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و او را از آن وحشت سهمگين (روز قيامت) در امان می‌دارد و آنچه را در كتاب خود در آيۀ (و براى آن كه از مقام و عظمت پروردگارش بترسد، دو بهشت خواهد بود) به او وعده داده، برايش عملى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن خافَ النّارَ تَرَكَ الشَّهَواتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۴۱ ح۲۶۶۰ عن ابن مسعود، بحار الأنوار: ج۷۷ ص9۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آن كه از آتش [دوزخ] بترسد، هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را ترک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن مَلَكَ نَفسَهُ إِذا رَغِبَ، وَ إِذا رَهِبَ، وَ إِذَا اشتَهىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إِذا غَضِبَ، وَ إِذا رَضِيَ؛ حَرَّمَ اللهُ جَسَدَهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۴۰۰ ح۵۸۶۰ عن شعيب العقرقوفي، ثواب الأعمال: ص۱9۲ ح۱، تحف العقول: ص۳۶۱ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۵۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس در هنگام خواستن يا ترسيدن يا هوس يا خشم و يا خشنودى، خود را نگه دارد، خداوند، بدن او را بر آتش [دوزخ]، حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوبه-و-الاستغفار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲: التَّوبَهُ وَ الاستِغفارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توبه و آمرزش‌خواهی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَو أَنَّ النّاسَ حينَ عَصَوا تابوا وَ استَغفَروا؛ لَم يُعَذَّبوا وَ لَم يَهلِكوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص۱۱۳ ح۷۵۸۳، عيون الحكم والمواعظ: ص۴۱۷ ح۷۰۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر مردم، زمانى كه [خدا را] نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، توبه بنمايند و آمرزش بطلبند، عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و نابود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ! وَ أَستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ أَدناني مِن عَذابِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص۴۳، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۳۳۲ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بار خدايا! براى هر گناهى كه مرا به عذابت نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، از تو آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: «مُقامي فيكُم وَ الاستِغفارُ، لَكُم حِصنٌ حَصينٌ مِنَ العَذابِ»، فَمَضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَكبَرُ الحِصنَينِ وَ بَقِيَ الاستِغفارُ، فَأَكثِروا مِنهُ؛ فَإِنَّهُ مَمحاةٌ لِلذُّنوبِ، قالَ اللهُ عزّ و جلّ: (وَ ما كانَ اللهُ لِيُعَذِّبَهُم وَ أَنتَ فِيهِم وَ ما كانَ اللهُ مُعَذِّبَهُم وَ هُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَستَغفِرُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱9۷ ح۳ عن عبداللّٰه بن محمد الجعفي، تفسير العياشي: ج۲ ص۱9۲ ح۱۷۲۴ نحوه، جامع الأخبار: ص۱۴۶ ح۳۱9، بحار الأنوار: ج9۳ ص۲۷9 ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وجود من در ميان شما و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى [شما] براى خودتان، دژى استوار در برابر عذاب است». دژ بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، رفت و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، مانده است. پس تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيد، طلب آمرزش كنيد كه اين كار، گناهان را پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. خداوند فرموده است: (تا تو در میان آنان هستى، خداوند، عذابشان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و تا زمانى که طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، خداوند، آنان را عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: مَن أَشفَقَ مِنَ النّارِ، بادَرَ بِالتَّوبَةِ إِلَی اللهِ مِن ذُنوبِهِ، وَ راجَعَ عَنِ المَحارِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۲۸۱، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۳9 ح۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: هر كه از آتش [دوزخ] بترسد، از گناهان خود به درگاه خدا، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دست بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۳: ذِكرُ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یاد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: مَن أَكثَرَ ذِكرَ اللّٰهِ عزّ و جلّ أَحَبَّهُ اللهُ، وَ مَن ذَكَرَ اللهَ كَثيراً كُتِبَت لَهُ بَراءَتانِ: بَراءَةٌ مِنَ النّارِ، وَ بَراءَةٌ مِنَ النِّفاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۰۰ ح۳ عن داوود بن سرحان عن الإمام الصادق علیه‌السلام، وسائل الشيعة: ج۴ ص۱۱۸۱ ح۸9۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس خداوند را بسيار ياد كند، خداوند، او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و هر كس خدا را بسيار ياد كند، دو بَرات آزادى برايش نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بَرات آزادى از آتش و بَرات آزادى از نفاق.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن صَلَّى الفَجرَ ثُمَّ جَلَسَ في مَجلِسِهِ يَذكُرُ اللّٰهَ عزّ و جلّ حَتّىٰ تَطلُعَ الشَّمسُ؛ سَتَرَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهُ عزّ و جلّ مِنَ النّارِ، سَتَرَهُ اللهُ عزّ و جلّ مِنَ النّارِ، سَتَرَهُ اللهُ عزّ و جلّ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۶۷۲ ح9۰۱ عن عمير بن مأمون العطاردي عن الإمام الحسن علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۸۵ ص۳۲۰ ح۴؛ المعجم الأوسط: ج9 ص۱۸۲ ح9۴۸۳ عن الحكم بن عتيبة عن الإمام الحسن علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس نماز صبح را بخواند و سپس در جاى خود بنشيند و تا طلوع آفتاب، خداوند عزّ و جلّ را ياد كند، خداوند عزّ و جلّ او را از آتش [دوزخ] حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، خداوند عزّ و جلّ او را از آتش [دوزخ]، حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، خداوند عزّ و جلّ او را از آتش [دوزخ] حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أَفيضوا في ذِكرِ اللهِ - جَلَّ ذِكرُهُ - فَإِنَّهُ أَحسَنُ الذِّكرِ، وَ هُوَ أَمانٌ مِنَ النِّفاقِ، وَ بَراءَةٌ مِنَ النّارِ، وَ تَذكيرٌ لِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۱۴9، بحار الأنوار: ج۷۷ ص۲9۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند را - كه يادش بِشكوه باد - بسيار ياد كنيد؛ زيرا ياد او، بهترين ياد، ايمنى از نفاق، بَرات آزادى از آتش، و موجب ياد شدن از ياد كننده [در نزد ياد شونده، يعنى خداوند] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خشية-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۴: خَشيَةُ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خداترسی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن عَرَضَت لَهُ فاحِشَةٌ أَو شَهوَةٌ فَاجتَنَبَها مِن مَخافَةِ اللّٰهِ عزّ و جلّ؛ حَرَّمَ اللهُ عَلَيهِ النّارَ، وَ آمَنَهُ مِنَ الفَزَعِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۴ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۴ ح۷۰۷ کلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۴ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۷۰ ص۳۶۵ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس [موقعيت] فحشا يا شهوترانى برايش پيش آيد و از ترس خداوند عزّ و جلّ از آن دوری کند، خداوند، آتش [دوزخ] را بر او حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد او را از آن وحشت بزرگ (قيامت)، در امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن قَدَرَ عَلَى امرَأَةٍ أَو جارِيَةٍ حَراماً، فَتَرَكَها مَخافَةَ اللّٰهِ؛ حَرَّمَ اللهُ عزّ و جلّ عَلَيهِ النّارَ، وَ آمَنَهُ اللهُ تَعالیٰ مِنَ الفَزَعِ الأَكبَرِ، وَ أَدخَلَهُ اللهُ الجَنَّةَ. وَ إِن أَصابَها حَراماً؛ حَرَّمَ اللهُ عَلَيهِ الجَنَّةَ، وَ أَدخَلَهُ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۴ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۴، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۲ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس بتواند با زن يا كنيزى مرتكب حرامى شود، امّا از ترس خداوند عزّ و جلّ آن را رها كند، خداوند متعال، آتش را بر او حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و او را از وحشت بزرگ (قيامت) در امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و او را به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد، و اگر مرتكب حرام شود، خداوند، بهشت را بر او حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و وى را به آتش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إِنَّ أَنجاكُم مِن عَذابِ اللهِ أَشَدُّكُم خَشيَةً للَّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۶9 ح۲۴ عن أبي حمزة، مشكاة الأنوار: ص۱۴۳ ح۳۴۲، تحف العقول: ص۲۷9، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۳۶ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: رَهيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ شما از عذاب خداوند، كسى است كه ترس او از خداوند، بيشتر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-من-خشیة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۵: البُكاءُ مِن خَشیَةِ اللهِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گریستن برای خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن بَكىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَنبِهِ حَتّىٰ تَسيلَ دُموعُهُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِحيَتِهِ، حَرَّمَ اللهُ ديباجَةَ وَجهِهِ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۲ ص9۵ ح۲۲۶۷، روضة الواعظين: ج۲ ص۴۲۴ ح۱۴۷۳، بحار الأنوار: ج9۳ ص۳۳۶ ح۳۰؛ تاريخ أصبهان: ج۱ ص۲۱۰ الرقم ۳۰9 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس بر گناه خويش بگِريد، چندان كه اشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش بر ريش او جارى شود، خداوند، رُخسارۀ او را بر آتش، حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن ذَكَرَ اللهَ فَفَاضَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللهِ حَتّىٰ يُصيبَ الأَرضَ مِن دُموعِهِ، لَم يُعَذِّبهُ اللهُ تَعالیٰ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۴ ص۲۸9 ح۷۶۶۸ عن أنس، المعجم الأوسط: ج۲ ص۱۷۸ ح۱۶۴۱ و ج۶ ص۱9۶ ح۶۱۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس خدا را ياد كند و از ترس خداوند، اشک از چشمانش جارى شود، به طورى كه از اشک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش بر زمين بريزد، خداوند، روز قيامت، او را عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إِلٰهي! أَ تُحرِقُ بِالنّارِ عَيني وَ كانَت مِن خَوفِكَ باكِيَةً؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج9۴ ص۱۴۰ نقلاً عن بعض الكتب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: معبودا! آيا چشمان مرا كه از ترس تو گريان بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: لَمّا كَلَّمَ اللهُ موسَى بنَ عِمرانَ علیه‌السلام قالَ مُوسىٰ:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... إلٰهي! ما جَزاءُ مَن دَمَعَت عَيناهُ مِن خَشيَتِكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا موسىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، آمَنُ وَجهَهُ مِن حَرِّ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص۸۸ ح۶۸ عن زياد بن المنذر، الأمالي للصدوق: ص۲۷۷ ح۳۰۷ عن الإمام الهادي عن آبائه عن الإمام عليّ علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص9۴ ح۲۲۶۵ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۶9 ص۴۱۲ ح۱۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: آن گاه كه خداوند عزّ و جلّ با موسى بن عمران علیه‌السلام سخن گفت، موسى گفت:... معبودا! پاداش كسى كه چشمانش از ترس تو اشک بريزند، چيست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى موسى! چهرۀ او را از گرماى آتش، در امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: ما مِن عَينٍ إِلّا و هِيَ باكِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ إِلّا عَيناً بَكَت مِن خَوفِ اللّٰهِ، وَ مَا اغرَورَقَت عَينٌ بِمائِها مِن خَشيَةِ اللّٰهِ عزّ و جلّ إِلّا حَرَّمَ اللهُ عزّ و جلّ سائِرَ جَسَدِهِ عَلَى النّارِ، وَ لا فاضَت عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَدِّهِ فَرَهِقَ ذٰلِكَ الوَجهَ قَتَرٌ وَ لا ذِلَّةٌ. وَ ما مِن شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ إِلّا وَ لَهُ كَيلٌ وَ وَزنٌ، إِلّا الدَّمعَةُ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ يُطفي بِاليَسيرِ مِنهَا البِحارَ مِنَ النّارِ؛ فَلَو أَنَّ عَبداً بَكىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أُمَّةٍ لَرَحِمَ اللهُ عزّ و جلّ تِلكَ الأُمَّةَ بِبُكاءِ ذٰلِكَ العَبدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴۸۲ ح۲ عن محمّد بن مروان، الأمالي للمفيد: ص۱۴۳ ح۱، الزهد للحسين بن سعيد: ص۷۶ ح۲۰۵ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9۰ ص۳۳۵ ح۲9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هيچ چشمى نيست، مگر آن كه در روز قيامت، گريان است، بجز چشمى كه از خوف خدا گريسته باشد، و هيچ چشمى از ترس خداوند عزّ و جلّ اشكبار نگشت، مگر آن كه خداوند عزّ و جلّ بقيّۀ بدن او را نيز بر آتش، حرام كرد، و اگر اشكش بر رُخسارش سرازير شود، هرگز گرد زبونى و خوارى، بر آن رُخ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشيند. هر چيزى [و عملى از اعمال انسان] پيمانه و وزنى دارد، مگر اشک؛ چرا كه خداوند عزّ و جلّ با اندکِ آن، درياهاى آتش را خاموش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، و اگر در ميان امّتى يک بنده [از خوف خدا] بگِريد، خداوند عزّ و جلّ به واسطۀ گريۀ آن بنده، بر آن امّت، رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۶: مَحَبَّةُ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خدادوستی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا إلٰهي وَ سَيِّدي وَ رَبّي! أَ تُراكَ مُعَذِّبي بِنارِكَ بَعدَ تَوحيدِكَ، وَ بَعدَ مَا انطَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ قَلبي مِن مَعرِفَتِكَ، وَ لَهِجَ بِهِ لِساني مِن ذِكرِكَ، وَ اعتَقَدَهُ ضَميري مِن حُبِّكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص۸۴۶ ح9۱۰ عن كميل بن زياد، الإقبال: ج۳ ص۳۳۴، البلد الأمين: ص۱۸9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: معبودا، سَرورا، پروردگارا! آيا به راستى مرا با آتشت، عذاب خواهى كرد، پس از آن كه به يكتايى تو ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و پس از آن كه شناخت تو در قلبم آميخته است و زبانم به ياد و نام تو گويا گشته و نهادم با محبّت تو گِره خورده است؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أَبي حمزة: رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ علیهما السلام في فِناءِ الكَعبَةِ فِي اللَّيلِ و هُوَ يُصَلّي، فَأَطالَ القيامَ حَتّىٰ جَعَلَ مَرَّةً يَتَوَكَّأُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِجلِهِ اليُمنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَرَّةً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِجلِهِ اليُسرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ سَمِعتُهُ يَقولُ بِصَوتٍ كَأَنَّهُ باكٍ: يا سَيِّدي، تُعَذِّبُني وَ حُبُّكَ في قَلبي؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۵۷9 ح۱۰، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۱۰۷ ح۱۰۰ و راجع: جمال الأُسبوع: ص۱۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از ابو حمزه -: امام زين العابدين علیه‌السلام را شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، در آستان كعبه ديدم كه به نماز، ايستاده است و چندان قيام خود را به درازا كشانْد كه گاه بر پاى راست خود و گاه بر پاى چپش تکیه می‌داد. سپس شنيدم كه با صدايى اندوهناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اى سَرور من! آيا مرا عذاب خواهى كرد، در حالى كه مِهر تو در دلم جاى دارد؟!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ النّاسَ يَعبُدونَ اللّٰهَ عزّ و جلّ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةِ أَوجُهٍ: فَطَبَقَةٌ يَعبُدونَهُ رَغبَةً في ثَوابِهِ، فَتِلكَ عِبادَةُ الحُرَصاءِ؛ وَ هُوَ الطَّمَعُ، وَ آخَرونَ يَعبُدونَهُ فَرَقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَق: الخَوف و الفزَع (النهایة: ج۳ ص۴۳۸ «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّارِ، فَتِلكَ عِبادَةُ العَبيدِ؛ وَ هِيَ الرَّهبَةُ، وَ لٰكِنّي أَعبَدُهُ حُبّاً لَهُ عزّ و جلّ، فَتِلكَ عِبادَةُ الكِرامِ؛ وَ هُوَ الأَمنُ؛ لِقَولِهِ عزّ و جلّ: (وَ هُم مِن فَزَعٍ يَومَئِذٍ آمِنُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: ۸9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لِقَولِهِ عزّ و جلّ: (قُل إِن كُنتُم تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحبِبكُمُ اللهُ وَ يَغفِر لَكُم ذُنُوبَكُم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَن أَحَبَّ اللهَ أَحَبَّهُ اللهُ عزّ و جلّ، وَ مَن أَحَبَّهُ اللهُ عزّ و جلّ كانَ مِنَ الآمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۱۸۸ ص۲۵9 عن يونس بن ظبيان، علل الشرائع: ص۱۲ ح۸، مشكاة الأنوار: ص۲۲۰ ح۶۰۸، بحار الأنوار: ج۷۰ ص۲۰۵ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مردم، خداوند عزّ و جلّ را سه گونه عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند: يک طبقه، او را از سرِ اشتياق به پاداشش عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه اين، عبادت آزمندان است و اين، طمع است. گروهى ديگر، او را از ترس آتش، عبادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه اين، عبادتِ بندگان است و اين [نشئت گرفته از] بيم است؛ ولى من از سرِ محبّت به او عبادتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه اين، عبادتِ آزادگان است و اين، [مايۀ] امن [و امان] است، به دليل اين سخن خداى عزّ و جلّ كه: (و آنان از وحشت آن روز، در امان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند) و به دليل اين سخن خداى عزّ و جلّ: (بگو: اگر خدا را دوست دارید، از من پیروى کنید تا خداوند نیز دوستتان بدارد و گناهان شما را بر شما ببخشاید). پس هر كه خدا را دوست بدارد، خداوند عزّ و جلّ نيز او را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و هر كه خداوند عزّ و جلّ دوستش بدارد، از امان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتگان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الخلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - 7: حُسنُ الخُلُقِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش‌خویی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: مَن كانَ هَيِّناً لَيِّنا قَريباً، حَرَّمَهُ اللهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۱ ص۲۱۵ ح۴۳۵ عن أبي هريرة، السنن الكبرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ج۱۰ ص۳۲۷ ح۲۰۸۰۶ فيه «سهلًا» بدل «قريباً»، شعب الأيمان: ج۶ ص۲۷۱ ح۸۱۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس آرام و نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خو و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرم باشد، خداوند، او را بر آتش [دوزخ] حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: أَ لا أُخبِرُكُم بِمَن تَحرُمُ عَلَيهِ النّارُ غَداً؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَسولَ اللّٰهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الهَيِّنُ اللَّيِّنُ القَريبُ السَّهلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۲۳۸ ح۸۳ عن عبداللّٰه بن سنان، ثواب الأعمال: ص۲۰۵ ح۱، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۵۱ ح۴؛ سنن الترمذي: ج۴ ص۶۵۴ ح۲۴۸۸ عن ابن مسعود و ليس فيه «الليّن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «آيا شما را از كسى كه فردا[ى قيامت] آتش بر او حرام است، خبر ندهم؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شخص آرام و نرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خو و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرم و آسانگير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كظم-الغيظ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۸: كَظمُ الغَيظِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فرو خوردن خشم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن كَفَّ غَضَبَهُ عَنِ النّاسِ، كَفَّ اللهُ - تَبارَكَ وَ تَعالیٰ - عَنهُ عَذابَ يَومِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۳۰۵ ح۱۴ عن أبي حمزة عن الإمام الباقر علیه‌السلام، ثواب الأعمال: ص۱۶۱ ح۱، الزهد للحسين بن سعيد: ص۶ ح9 کلاهما عن الإمام الباقر علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۴۲۶ ح۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس خشم خود را از مردم باز بدارد، خداوند - تبارک و تعالى - عذاب روز قيامت را از او باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السخاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - 9: السَّخاءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بخشندگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: كانَ أَميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام يوصي أَصحابَهُ، يَقولُ:... وَ لْيَكُن... طَبيعَتُكُمُ السَّخاءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض النسخ: «وإيّاكم و البخل! و عليكم بالسّخاء» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ لا يَدخُلُ الجَنَّةَ بَخيلٌ، وَ لا يَدخُلُ النّارَ سَخِيٌّ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص۳9۰، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۳۰۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: امير مؤمنان علیه‌السلام به يارانش سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... بايد... سرشت شما، بخشندگى باشد؛ زيرا هيچ بخيلى وارد بهشت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هيچ بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به آتش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسعدة بن صدقة: قالَ أَبو عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام لِبَعضِ جُلَسائِهِ: أَ لا أُخبِرُكَ بِشَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ يُقَرِّبُ مِنَ اللّٰهِ، وَ يُقَرِّبُ مِنَ الجَنَّةِ، وَ يُباعِدُ مِنَ النّارِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بَلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَلَيكَ بِالسَّخاءِ؛ فَإِنَّ اللهَ خَلَقَ خَلقاً بِرَحمَتِهِ لِرَحمَتِهِ، فَجَعَلَهُم لِلمَعروفِ أَهلًا وَ لِلخَيرِ مَوضِعاً وَ لِلنّاسِ وَجهاً، يُسعىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلَيهِم لِكَي يُحيوهُم كَما يُحيِى المَطَرُ الأَرضَ المُجدِبَةَ، أُولٰئِكَ هُمُ المُؤمِنونَ الآمِنونَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱ ح۱۲، قرب الإسناد: ص۷۲ ح۲۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از مسعدة بن صدقه -: امام صادق علیه‌السلام به يكى از هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينانش فرمود: «آيا تو را از چيزى خبر ندهم كه به خدا و بهشت، نزديک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از آتش [دوزخ]، دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بخشنده باش؛ زيرا خداوند، به رحمت خويش، خَلقى را براى رحمت خويش آفريد و آنان را اهل نيكى كردن و جايگاه خير و محلّ توجّه [و مراجعۀ] مردم قرار داد كه براى مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوشند تا آنان را زنده كنند، همچنان كه باران، زمين خشک را زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اينان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند همان مؤمنانى كه روز قيامت، در امان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طاعة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۰: طَاعَةُ اللّٰهِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فرمانبری از خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: طاعَةُ الخالِقِ أَمانٌ مِنَ العَذابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۲۳9 ح۶۱۱ عن المسيّب عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۱۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: فرمانبرى از آفريدگار، [مايۀ] ايمنى از عذاب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: اِشتَغِلوا في هٰذِهِ الدُّنيا بِطاعَةِ اللّٰهِ، وَ اغتَنِموا أَيّامَها، وَ اسعَوا لِما فيهِ نَجاتُكُم غَداً مِن عَذابِ اللّٰهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۱۶ ح۲ عن أبي حمزة، الأمالي للمفيد: ص۲۰۲ ح۳۳، العدد القوية: ص۶۱ ح۷9، بحار الأنوار: ج۷۸ ص۱۵۰ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: در اين دنيا، به طاعت خدا مشغول شويد و روزهاى آن را غنيمت بشماريد و در آنچه فردا[ى قيامت]، شما را از عذاب خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهاند، بكوشيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - لِطاووسٍ الفقيه -: يا طاووسُ، دَع عَنّي حَديثَ أَبي وَ أُمّي وَ جَدّي! خَلَقَ اللهُ الجَنَّةَ لِمَن أَطاعَهُ وَ أَحسَنَ وَ لَو كانَ عَبداً حَبَشِيّاً، وَ خَلَقَ النّارَ لِمَن عَصاهُ وَ لَو كانَ قُرَشِيّاً؛ أَ ما سَمِعتَ قَولَهُ تَعالیٰ: (فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنسابَ بَينَهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: ۱۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ وَ اللّٰهِ! لا يَنفَعُكَ غَداً إِلّا تَقدِمَةٌ تُقَدِّمُها مِن عَمَلٍ صالِحٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج۴ ص۱۵۱، بحار الأنوار: ج۴۶ ص۸۲ ح۷۵؛ تاريخ دمشق: ج۴۱ ص۳۵9 عن الحسن بن الحسن بن عليّ بن أبي طالب علیهم‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - خطاب به طاووس فقيه -: اى طاووس! سخن گفتن از پدر و مادرم و جدّم را رها كن! خداوند، بهشت را براى كسى آفريد كه از او فرمان ببَرد و كار نيک انجام دهد، اگر چه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حبشى باشد؛ و آتش را براى كسى آفريد كه او را نافرمانى كند، اگر چه قُرَشى باشد. مگر نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سخن خداوند متعال را كه: (چون در شیپور [قیامت] دمیده شود، پس در آن روز، میانشان نسبت خویشاوندى نیست و از [حال] یکدیگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند)؟ به خدا سوگند، فرداى قیامت، تو را سود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، مگر همان کردار نیکى که پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر فرستاده باشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِذا هَمَمتَ بِشَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِنَ الخَيرَ فَلا تُؤَخِّرهُ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ رُبَّمَا اطَّلَعَ عَلَى العَبدِ و هُوَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِنَ الطّاعَةِ، فَيَقولُ: وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لا أُعَذِّبُكَ بَعدَها أَبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۴۳ ح۷ عن هشام بن سالم، الأمالي للمفيد: ص۲۰۵ ح۳۶، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۲۲۳ ح۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه آهنگِ كار نيكى كردى، [انجام دادن] آن را به تأخير ميفكن؛ زيرا خداوند عزّ و جلّ، گاه بنده را در حال طاعتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «به عزّت و جلالم سوگند كه بعد از اين، ديگر تو را عذاب نخواهم كرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۱: الصَّلاةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ للَّهِ مَلَكاً يُنادي عِندَ كُلِّ صَلاةٍ: يا بَني آدَمَ! قوموا إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيرانِكُمُ الَّتي أَوقَدتُموها عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنفُسِكُم، فَأَطفِئوها بِالصَّلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج9 ص۱۷۳ ح9۴۵۲ عن أنس، المعجم الصغير: ج۲ ص۱۳۰ نحوه؛ الإقبال: ج۳ ص۳۶۷ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت علیهم‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد كه به هنگام هر نماز، بانگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «اى فرزندان آدم! بر خيزيد و آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را كه براى خويش افروخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، با نماز خاموش كنيد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: تَكونُ صَلاةُ العَبدِ عِندَ المَحشَرِ تاجاً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأسِهِ، وَ نوراً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجهِهِ، وَ لِباساً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَدَنِهِ، وَ سَتراً بَينَهُ وَ بَينَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۵۲۲ ح۱۱ عن ضمرة بن حبيب، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۳۲ ح۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نماز بنده، در محشر، تاجى بر سرِ او، نورى بر چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر تَنَش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميان او و آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: حافِظوا عَلَى الصَّلَواتِ الخَمسِ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ إِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ يَدعُو العَبدَ، فَأَوَّلُ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ يَسأَلُ عَنهُ الصَّلاةُ، فَإِن جاءَ بِها تامَّةً وَ إِلّا زَخَّ بِهِ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفة الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۱۵۱ ح9۰، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۳۱ ح۴۵ و ليس فيه صدره و كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرّضا عن آبائه علیهم‌السلام جامع الأخبار: ص۱۸۶ ح۴۵۸، بحار الأنوار: ج۸۲ ص۲۰۲ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نمازهاى پنجگانه را پاس بداريد؛ زيرا چون روز قيامت شود، خداوند عزّ و جلّ بنده را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و از نخستين چيزى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد، نماز است. اگر آن را كامل آورده بود[، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد]، و گر نه، او را در آتش [دوزخ]، پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: ما مِن قَدَمٍ سَعَت إِلَی الجُمُعَةِ، إِلّا حَرَّمَ اللهُ جَسَدَها عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۴۴9 ح۶۰۵ عن عبداللّٰه بن بكير، روضة الواعظين: ج۲ ص۱۶۶ ح۸۷۲، بحار الأنوار: ج۸9 ص۱۸۴ ح۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هيچ گامى نيست كه به سوى نماز جمعه برداشته شود، جز آن كه خداوند، بدن او را بر آتش [دوزخ] حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: ما مِن عَبدٍ اهتَمَّ بِمَواقيتِ الصَّلاةِ وَ مَواضِعِ الشَّمسِ، إِلّا ضَمِنتُ لَهُ الرَّوحَ عِندَ المَوتِ، وَ انقِطاعَ الهُمومِ وَ الأَحزانِ، وَ النَّجاةَ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۱۳۶ ح۵ عن سويد بن غفلة عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۸۳ ص9 ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به اوقات نماز و وضعيت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خورشيد، توجّه نشان دهد، راحتى در وقت مُردن و بر طرف شدن غم و اندوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و رهايى از آتش [دوزخ] را برايش ضمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: صَلاةُ اللَّيلِ مَرضاةُ الرَّبِ، وَ حُبُّ المَلائِكَةِ، وَ سُنَّةُ الأَنبِياءِ، وَ نورُ المَعرِفَةِ، وَ أَصلُ الإيمانِ، وَ راحَةُ الأَبدانِ، وَ كَراهِيَةٌ لِلشَّيطانِ، وَ سِلاحٌ عَلَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَعداءِ، وَ إِجابَةٌ لِلدُّعاءِ، وَ قَبولٌ لِلأَعمالِ، وَ بَرَكَةٌ فِي الرِّزقِ، وَ شَفيعٌ بَينَ صاحِبِها وَ بَينَ مَلَكِ المَوتِ، وَ سِراجٌ في قَبرِهِ، وَ فِراشٌ تَحتَ جَنبَيهِ، وَ جَوابُ مُنكَرٍ و نَكيرٍ، وَ مونِسٌ وَ زائِرٌ في قَبرِهِ، فَإِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ كانَتِ الصّلاةُ ظِلّاً عَلَيهِ، وَ تاجاً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأسِهِ، وَ لِباساً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَدَنِهِ، وَ نوراً يَسعىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ يَدَيهِ، وَ سَتراً بَينَهُ وَ بَينَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱9۱ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۸۷ ص۱۶۱ ح۵۲ و راجع جامع الأخبار: ص۱۸۳ ح۴۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نماز شب، [مايۀ] خشنودى خداوند و محبّت فرشتگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سنّت پيامبران، نور معرفت، ريشۀ ايمان و [موجب] آسودگى بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نفرت شيطان و سلاحى در برابر دشمنان است و موجب اجابت دعا و پذيرش اعمال، بركت در روزى و شفيع ميان نمازِ شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوان و مَلَک الموت است و چراغى در گور او، بسترى در زير پهلويش، پاسخى براى منكر و نَكير، و مونس و بازديد كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در گور اوست. پس چون روز قيامت شود، نماز [شب]، سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر فراز او و تاجى بر سرش، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر تنش، نورى پيشاپيشِ او، و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميان او و آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: عَلَيكُم بِصَلاةِ اللَّيلِ؛ فَما مِن عَبدٍ يَقومُ في آخِرِ اللَّيلِ فَيُصَلّي ثَمانِيَ رَكَعاتٍ وَ رَكعَتَينِ لِلشَّفعِ وَ رَكعَةً لِلوَترِ، ثُمَّ قَنَتَ وَ استَغفَرَ اللهَ في قُنوتِهِ سَبعينَ مَرَّةً، إِلّا أُجيرَ مِن عَذابِ القَبرِ وَ عَذابِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص۲۷۲ ح۷۷۸، روضة الواعظين: ج۲ ص۱۴۱ ح۸۰۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۸۷ ص۱۶۱ ح۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: بر شما باد خواندن نماز شب؛ زيرا هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه در آخرِ شب بر خيزد و هشت ركعت [نماز]، دو ركعت [نماز] شَفع و يک ركعت [نماز] وَتر بگزارد، سپس قنوت بخواند و در قنوتش هفتاد بار از خدا آمرزش بخواهد، مگر آن كه از عذاب قبر و از عذاب آتش [دوزخ]، پناه داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصيام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۲: الصِّيامُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روزه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: الصَّومُ جُنَّةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُنَّة: الوِقایة (النهایة: ج۱ ص۳۰۸ «جنن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱9 ح۵ عن زرارة عن الإمام الباقر علیه&lt;/span&gt;‎&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌السلام، تهذيب الأحكام: ج۴ ص۱9۱ عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۶۸ ص۳۳۳ ح۱۰؛ سنن الترمذي: ج۳ ص۱۳۶ ح۷۶۴ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: روزه، سپرى در برابر آتش [دوزخ] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله لَمّا حَضَرَ شَهرُ رَمَضانَ، وَ ذٰلِكَ في ثَلاثٍ بَقينَ مِن شَعبانَ، قالَ لِبِلالٍ: نادِ فِي النّاسِ. فَجُمِعَ النّاسُ، ثُمَّ صَعِدَ المِنبَرَ، فَحَمِدَ اللهَ وَ أَثنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَيُّهَا النّاسُ! إِنَّ هٰذَا الشَّهرَ قَد خَصَّكُمُ اللهُ بِهِ وَ حَضَرَكُم، وَ هُوَ سَيِّدُ الشُّهورِ، لَيلَةٌ فيهِ خَيرٌ مِن أَلفِ شَهرٍ، تُغلَقُ فيهِ أَبوابُ النّارِ وَ تُفتَحُ فيهِ أَبوابُ الجِنانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۶۷ ح۵، تهذيب الأحكام: ج۴ ص۱9۲ ح۵۴9، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص9۶ ح۱۸۳۲، بحار الأنوار: ج9۶ ص۳۶۳ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در آستانۀ فرا رسيدن ماه رمضان، يعنى سه روز مانده از ماه شعبان، به بلال فرمود: «در ميان مردم، ندا بده [تا جمع گردند]». مردم جمع شدند. ايشان، بر منبر رفت و حمد و ثناى الهى را به جا آورد و سپس فرمود: «اى مردم! اين ماه كه خداوند، شما را بدان مفتخر ساخته است و به زودى از راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، آقاى ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. يک شب آن، از هزار ماه، بهتر است. در اين ماه، درهاى آتش [دوزخ]، بسته و درهاى بهشت، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إِنَّ أَفضَلَ ما يَتَوسَّلُ بِهِ المُتَوَسِّلونَ الإيمانُ بِاللهِ وَ رَسولِهِ، وَ الجِهادُ في سَبيلِ اللّٰهِ، وَ كَلِمَةُ الإِخلاصِ؛ فَإِنَّهَا الفِطرَةُ، وَ إِقامُ الصَّلاةِ؛ فَإِنَّهَا المِلَّةُ، وَ إيتاءُ الزَّكاةِ؛ فَإِنَّها مِن فَرائِضِ اللّٰهِ عزّ و جلّ، وَ الصَّومُ؛ فَإِنَّهُ جُنَّةٌ مِن عَذابِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۱ ص۲۰۵ ح۶۱۳، علل الشرائع: ص۲۴۷ ح۱، الزهد للحسين بن سعيد: ص۱۳، بحار الأنوار: ج۶9 ص۳۸۶ ح۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بهترين وسيلۀ تقرّب به خدا، براى آنان كه جوياى وسيلۀ تقرّب هستند، ايمان به خدا و پيامبرِ اوست و جهاد در راه خدا، و [اظهار] شعار اخلاص (توحيد) - كه [آواى] فطرت است - و بر پا داشتن نماز - كه عين دين است -، و دادن زكات - كه از واجبات خداوند عزّ و جلّ است -، و گرفتن روزه - كه سپرى در برابر عذاب اوست -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: حَقُّ الصَّومِ أَن تَعلَمَ أَنَّهُ حِجابٌ ضَرَبَهُ اللهُ عزّ و جلّ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِسانِكَ وَ سَمعِكَ وَ بَصَرِكَ وَ بَطنِكَ وَ فَرجِكَ لِيَستُرَكَ بِهِ مِنَ النّارِ، فَإِن تَرَكتَ الصَّومَ خَرَقتَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِترَ اللهِ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۲۰ ح۳۲۱۴ عن ثابت بن دينار، الخصال: ص۵۶۶ ح۱، تحف العقول: ص۲۵۸، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: حقّ روزه، اين است كه بدانى روزه، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه خداوند عزّ و جلّ بر زبان و گوش و چشم و شكم و شرمگاه تو زده است تا بدان وسيله، تو را از آتش [دوزخ] بپوشاند. پس اگر روزه را ترک كردى، پردۀ خدا را بر خود دريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ العَبدَ يَصومُ اليَومَ الحارَّ يُريدُ ما عِندَ اللّٰهِ، فَيُعتِقُهُ اللهُ بِهِ مِنَ النّارِ. وَ لا تَستَقِلَّ ما يُتَقَرَّبُ بِهِ إِلَی اللّٰهِ عزّ و جلّ وَ لَو شِقَّ تَمرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۴۲ ح۵ عن بشير بن يسار، تنبيه الخواطر: ج۲ ص۱9۶، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۲۲ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بنده، روز گرمى را براى پاداش خدا، روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و خدا به واسطۀ همان روزه، او را از آتش [دوزخ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهاند. آنچه را موجب تقرّب به خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، كوچک مشمار، اگر چه [صدقه دادنِ] نصف خرمايى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزكاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۳: الزَّكاةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زکات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إِنَّ الزَّكاةَ جُعِلَت مَعَ الصَّلاةِ قُرباناً لِأَهلِ الإِسلامِ، فَمَن أَعطاها طَيِّبَ النَّفسِ بِها فَإِنَّها تُجعَلُ لَهُ كَفّارَةً، وَ مِنَ النّارِ حِجازاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِجاباً (خ. ل).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ وِقايَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱99، بحار الأنوار: ج9۶ ص۲۳ ح۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در كنار نماز، براى نزديک شدن مسلمانان به خدا، زكات قرار داده شد. پس، آن كس كه زكات را با رضايتِ خاطر بپردازد، كفّارۀ گناهان او و باز دارنده و نگه دارندۀ او از آتش [دوزخ]، قرار داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإنفاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۴: الإِنفاقُ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انفاق کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: اِتَّقُوا النّارَ وَ لَو بِشِقِّ تَمرَةٍ! اِتَّقُوا النّارَ وَ لَو بِشَربَةٍ مِن ماءٍ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۱ ص۲9۶ ح۵۳، فضائل الأشهر الثلاثة: ص۷۸ ح۶۱، الإقبال: ج۱ ص۲۶ كلّها عن الحسن بن عليّ بن فضال عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج9۶ ص۳۱۷ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خود را از آتش [دوزخ]، حفظ كنيد، اگر چه با [انفاق] نصف خرمايى! خود را از آتش [دوزخ] حفظ كنيد، اگر چه با [انفاق] جرعۀ آبى!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: اِتَّقُوا النّارَ وَ لَو بِشِقِّ تَمرَةٍ، فَمَن لَم يَجِد فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۳9۵ ح۶۱۷۴ عن عديّ بن حاتم، صحيح مسلم: ج۲ ص۷۰۴ ح۶۸؛ الجعفریّات: ص۵۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9۶ ص۱۳۱ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خود را از آتش [دوزخ] نگه داريد، اگر چه با نصف خرمايى، و اگر كسى [آن را هم] نداشت، با گفتن سخن پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: الصَّدَقَةُ جُنَّةٌ عَظيمَةٌ مِنَ النّارِ لِلمُؤمنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۶۳۵ ح۱۰ عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام تحف العقول: ص۱۲۳، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۱۱۳ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: صدقه، سپر بزرگى براى مؤمن در برابر آتش [دوزخ] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِذا أَرَدتَ شَيئاً مِنَ الخَيرِ فَلا تُؤَخِّرهُ؛ فَإِنَّ العَبدَ لَيَصومُ اليَومَ الحارَّ يُريدُ بِهِ ما عِندَ اللّٰهِ عزّ و جلّ فَيُعتِقُهُ اللهُ مِنَ النّارِ، وَ يَتَصَدَّقُ بِصَدَقَةٍ يُريدُ بِها وَجهَ اللهِ فَيُعتِقُهُ اللهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۴۴۸ ح۶۰۲ عن بشار بن يسار، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۲۱۵ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه ارادۀ كار خيرى كردى، آن را به تأخير مينداز؛ زيرا بنده در يک روز داغ، به قصد پاداش خداوند عزّ و جلّ، روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و خداوند [به سبب همان]، او را از آتش [دوزخ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهاند و [يا] براى رضاى خدا صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و خداوند، او را [به سبب همان]، از آتش [دوزخ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۵: الجِهادُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: لا يَجتَمِعُ غُبارٌ في سَبيلِ اللهِ وَ دُخانُ جَهَنَّمَ في جَوفِ عَبدٍ أَبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج۶ ص۱۳ عن أبي هريرة، سنن ابن ماجة: ج۲ ص9۲۷ ح۲۷۷۴؛ عدّة الداعي: ص۱۵۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: غبار [جهاد] در راه خدا و دود دوزخ، هرگز در درون بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با هم جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: الغُزاةُ إِذا هَمّوا بِالغَزوِ كَتَبَ اللهُ لَهُم بَراءَةً مِنَ النّارِ، فَإِذا تَجَهَّزوا لِغَزوِهِم باهَى اللهُ بِهِمُ المَلائِكَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۲ ص۸۸۴ عن الإمام الرضا عن الإمام الحسين عن الإمام عليّ علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۱۲ ح۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: رزمندگان، آن گاه كه آهنگ نبرد كنند، خداوند برايشان بَرات آزادى از آتش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد و چون خود را براى نبرد تجهيز كنند، خداوند به وجود آنان بر فرشتگان، فخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحصيل-العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۶: تَحصيلُ العِلمِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آموختن دانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن أَحَبَّ أَن يَنظُرَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُتَقاءِ اللهِ مِنَ النّارِ فَلَينظُر إِلَی المُتَعَلِّمينَ، فَوَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! ما مِن مُتَعَلِّمٍ يَختَلِفُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بابِ العالِـمِ إِلّا كَتَبَ اللهُ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ عِبادَةَ سَنَةٍ، وَ بَنَى اللهُ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ مَدينَةً فِي الجَنَّةِ، وَ يَمشي عَلَى الأَرضِ وَ هِيَ تَستَغفِرُ لَهُ، وَ يُمسي وَ يُصبِحُ مَغفوراً لَهُ، وَ شَهِدَتِ المَلائِكَةُ أَنَّهُم عُتَقاءُ اللهِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۱۰۰، بحار الأنوار: ج۱ ص۱۸۴ ح9۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس دوست دارد که به آزادشدگانِ خدا از آتش بنگرد، به فراگيرندگان دانش نگاه كند؛ زيرا - سوگند به آن كه جانم در دست اوست - هيچ فراگيرندۀ دانشى نيست كه به درِ خانۀ عالِم، آمد و شد كند، مگر آن كه خداوند براى هر گامى، يک سال عبادت برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد و براى هر گامى، يک شهر در بهشت برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و هنگامى كه راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، زمين برايش طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. او شب و روز خود را با آمرزش الهى سپرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و فرشتگان، گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه آنان آزادشدگانِ خدا از آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تأليف-الكتاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱7: تَأليفُ الكِتابِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نگارش اثر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: المُؤمِنُ إِذا ماتَ وَ تَرَكَ وَرَقَةً واحِدَةً عَلَيها عِلمٌ، تَكونُ تِلكَ الوَرَقَةُ يَومَ القِيامَةِ سِتراً فيما بَينَهُ وَ بَينَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص9۱ ح۶۴ عن أنس، منية المريد: ص۳۴۱، عدّة الداعي: ص۶۸، بحار الأنوار: ج۲ص۱۴۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مؤمن هر گاه بميرد و يک برگ از علم به جاى بگذارد، در روز قيامت، آن برگ، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميان او و آتش خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وعي-القرآن-و-قراءته-و-العمل-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۸: وَعيُ القُرآنِ وَ قِراءَتُهُ وَ العَمَلُ بِهِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاسداری از قرآن و قرائت آن و عمل کردن به آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لا يُعَذِّبُ اللهُ قَلباً وَعَى القُرآنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۷ ح۷ عن عقبة بن عامر، بحار الأنوار: ج9۲ ص۱۷۸ ح۶؛ نوادر الأُصول: ج۲ ص۲۴۰ عن أبي أُمامة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، قلبى را كه قرآن را در خود جاى داده باشد، عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - لِسَلمانَ -: عَلَيكَ بِقِراءَةِ القُرآنِ؛ فَإِنَّ قِراءَتَهُ كَفّارَةٌ لِلذُّنوبِ، وَ سِترَةٌ مِنَ النّارِ، وَ أَمانٌ مِنَ العَذابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۱۳ ح۱9۷، بحار الأنوار: ج9۲ ص۱۷ ح۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به سلمان -: بر تو باد قرائت قرآن؛ زيرا قرائت آن، كفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى گناهان و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در برابر آتش دوزخ، و [مايۀ] ايمنى از عذاب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة-على-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱9: الصَّلاةُ عَلَى النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله وَ آلِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۱۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صلوات فرستادن بر پیامبر صلی الله علیه و آله و خاندان او&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: الصَّلاةُ عَلَيَّ نورٌ عَلَى الصِّراطِ، وَ مَن كانَ لَهُ عَلَى الصِّراطِ مِنَ النّورِ لَم يَكُن مِن أَهلِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۱۵۶ ح۳۶۳، بحار الأنوار: ج9۴ ص۶۴ ح۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: صلوات بر من، نورى بر روى صراط است و كسى كه در روى صراط، نور داشته باشد، از اهل آتش نخواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن ذُكِرتُ عِندَهُ فَلَم يُصَلِّ عَلَيَّ دَخَلَ النّارَ، فَأَبعَدَهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۴9۵ ح۱9، المحاسن: ج۱ ص۱۷9 ح۲۸۰، الأمالي للصدوق: ص۶۷۶ ح9۱۸ نحوه و كلّها عن محمّد بن هارون عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج9۴ ص۴9 ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس در نزد او از من نام برده شود و [و از سر بی‌اعتنایی] بر من صلوات نفرستد، به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و خداوند، او را [از رحمت خود] دور كناد!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز شاید این جمله، دعایى نباشد و بدین معنا باشد: «از رحمت خدا دور است» یا «خدا او را از رحمتش دور ساخته است». این دو وجه، در بارۀ احادیث بعدى نیز گفتنى است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن الصَّبّاح بن سَيابة عن الإمام الصادق علیه‌السلام: أَ لا أُعَلِّمُكَ شَيئاً يَقِي اللهُ بِهِ وَجهَكَ مِن حَرِّ جَهَنَّمَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: بلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُل بَعدَ الفَجرِ: «اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ» مِئَةَ مَرَّةٍ؛ يَقي بِهِ وَجهَكَ مِن حَرِّ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱۸۶ ح۱، بحار الأنوار: ج۸۶ ص۱۳۵ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال - به نقل از صبّاح بن سَيابه -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «آيا چيزى را به تو نياموزم كه چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از حرارت دورخ، نگه دارد؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس از نماز صبح، صد مرتبه بگو: &amp;quot;اللّٰهمّ صلّ على محمّد و آل محمّد&amp;quot;. گفتن آن، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از حرارت دوزخ، نگه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: نهج الذكر: ج۲ ص۴79 (الصلاة على النبيّ وَ آله وَ الأنبياء).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نهج الذکر: ج۴ ص۳۲۱ (صلوات فرستادن بر پیامبر و خاندان او و بر دیگر پیامبران).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيارة-قبور-أهل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۰: زِيارَةُ قُبورِ أَهلِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زیارت قبور اهل بیت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - لِابنِ مارِدٍ لَمّا سَأَلَهُ عَن ثَوابِ زِيارَةِ أَميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام -: يَابنَ مارِدٍ، مَن زارَ جَدّي عارِفاً بِحَقِّهِ كَتَبَ اللهُ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ حَجَّةً مَقبولَةً وَ عُمرَةً مَبرورَةً. وَ اللّٰهِ! يَابنَ مارِدٍ، ما يُطعِمُ اللهُ النّارَ قَدَماً اغبَرَّت في زِيارَةِ أَميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام ماشِياً كانَ أَو راكِباً. يَابنَ مارِدٍ، اكتُب هذَا الحَديثَ بِماءِ الذَّهَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج۶ ص۲۱ ح۴9، إرشاد القلوب: ص۴۴۲، فرحة الغري: ص۷۵، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص۲۶۰ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ سؤال ابن مارد در بارۀ ثواب زيارت امير مؤمنان علیه‌السلام -: اى پسر مارد! هر كس جدّ مرا با شناختِ حقّ او زيارت كند، خداوند براى هر گامى كه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، يک حج و يک عمرۀ پذيرفته شده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد. به خدا سوگند - اى پسر مارد - كه خداوند، قدمى را كه در راه رفتن به زيارت امير مؤمنان علیه‌السلام غبار گرفته باشد - چه پياده برود و چه سواره -، خوراک آتش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اى پسر مارد! اين حديث را با آب طلا بنويس.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن زارَ قَبرَ الحُسَينِ علیه‌السلام للَّهِ وَ فِي اللّٰهِ؛ أَعتَقَهُ اللهُ مِنَ النّارِ، وَ آمَنَهُ يَومَ الفَزَعِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۲۷۶ ح۴۳۰ عن حذيفة بن منصور، بحار الأنوار: ج۱۰۱ ص۲۰ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس براى خدا و در راه خدا، قبر حسين علیه‌السلام را زيارت كند، خداوند، او را از آتش، آزاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و در آن روز وحشت بزرگ، او را ايمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات عن عليّ بن ميمونٍ الصائغ عن الإمام الصادق علیه‌السلام: يا عَليُّ، زُرِ الحُسَينَ وَ لا تَدَعهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: ما لِمَن أَتاهُ مِنَ الثَّوابِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن أَتاهُ ماشِياً كَتَبَ اللهُ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ حَسَنَةً، وَ مَحا عَنهُ سَيِّئَةً، وَ رَفَعَ لَهُ دَرَجَةً. فَإِذا أَتاهُ وَكَّلَ اللهُ بِهِ مَلَكَينِ يَكتُبانِ ما خَرَجَ مِن فيهِ مِن خَيرٍ، وَ لا يَكتُبانِ ما يَخرُجُ مِن فيهِ مِن شَرٍّ وَ لا غَيرِ ذٰلِكَ. فَإِذَا انصَرَفَ وَدَّعوهُ وَ قالوا: يا وَلِيَّ اللهِ مَغفوراً لَكَ، أَنتَ مِن حِزبِ اللهِ وَ حِزبِ رَسولِهِ وَ حِزبِ أَهلِ بَيتِ رَسولِهِ. وَ اللّٰهِ! لا تَرَى النّارَ بِعَينِكَ أَبَداً، وَ لا تَراكَ وَ لا تَطعَمُكَ أَبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۲۵۵ ح۳۸۳، بحار الأنوار: ج۱۰۱ ص۲۴ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کامل الزیارات - به نقل از على بن ميمون صائغ -: امام صادق علیه‌السلام به من فرمود: «اى على! [قبر] حسين علیه‌السلام را زيارت كن و رهايش مكن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: كسى كه به زيارت او برود، چه پاداشى دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر كس پياده به زيارتش برود، خداوند براى هر گامى، يک ثواب برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد و يک گناه از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد و او را يک درجه بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، و چون نزد [قبر] او برسد، خداوند، دو فرشته بر وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد كه هر خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه از دهانش خارج شود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسند؛ ولى هر بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه از دهانش در آيد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسند - و از اين دو حال هم خارج نيست - و چون بر گردد، با او بدرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: &amp;quot;اى دوست خدا! تو آمرزيده شدى. تو از حزب خدا و حزب پيامبر او و حزب خاندان پيامبرش هستى. به خدا سوگند كه هرگز آتش را به چشم خود نخواهى ديد و آن نيز تو را نخواهد ديد، و هرگز آتش تو را نخواهد خورد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: سَتُدفَنُ بَضعَةٌ مِنّي بِأَرضِ خُراسانَ، لا يَزورُها مُؤمِنٌ إِلّا أَوجَبَ اللهُ لَهُ الجَنَّةَ، وَ حَرَّمَ جَسَدَهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۵۸۵ ح۳۱9۴، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۲۵۵ ح۴، الأمالي للصدوق: ص۱۱۶ ح۱۰۷ كلاهما عن محمد بن عمّارة عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۱۰۲ ص۳۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در آينده، پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از تن من، در خاک خراسان دفن خواهد شد. هر مؤمنى كه او را زيارت كند، خداوند عزّ و جلّ بهشت را براى وى واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و بدنش را بر آتش حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحمل-الأذى-في-أهل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۱: تَحَمُّلُ الأَذىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أَهلِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / 2 - ۲۱: تحمّل آزار در راه اهل بیت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: أَيُّما مُؤمِنٍ مَسَّهُ أَذىً فينا، فَدَمَعَت عَيناهُ حَتّىٰ تَسيلَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَدِّهِ مِن مَضاضَةِ ما أُوذِيَ فينا، صَرَفَ اللهُ عَن وَجهِهِ الأَذىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ آمَنَهُ يَومَ القِيامَةِ مِن سَخَطِهِ وَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱۰۸ ح۱، كامل الزيارات: ص۲۰۱ ح۲۸۵، تفسير القمّي: ج۲ ص۲9۲ كلّها عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۲۸۱ ح۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: هر مؤمنى كه به خاطر ما آزارى به او رسد و از درد آزارى كه در راه ما به او رسيده است، اشكش بر گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش جارى شود، خداوند، آن گزند و آزار را از چهرۀ او دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در روز قيامت، وى را از خشم خود و از آتش، در امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-على-مصائب-أهل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۲: البُكاءُ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَصائِبِ أَهلِ البَيتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گریستن بر آزردگی‌های اهل بیت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن ذُكِرنا عِندَهُ فَفاضَت عَيناهُ، حَرَّمَ اللهُ وَجهَهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص۲۰۷ ح۲9۶ عن فضيل بن فضالة، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۲۸۵ ح۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كه در نزد او از ما ياد شود و چشمانش اشكبار گردد، خداوند، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بر آتش، حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إحياء-ليلة-القدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۳: إِحياءُ لَيلَةِ القَدرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احیای شب قدر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن أَحيىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيلَةَ القَدرِ، حُوِّلَ عَنهُ العَذابُ إِلَی السَّنَةِ القابِلَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج۱ ص۳۴۵، بحار الأنوار: ج9۸ ص۱۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس شب قدر را احيا بدارد، تا سال آينده، عذاب از او برگردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غم-العيال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۴: غَمُّ العِيالِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: غمخواری برای خانواده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: غَمُّ العِيالِ سِترٌ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۲۳9 ح۶۱۱ عن المسيّب عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۱۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: غمخوارى براى خانواده، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در برابر آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: نِعمَ الوَلَدُ البَناتُ المُخَدَّراتُ، مَن كانَت عِندَهُ واحِدَةٌ جَعَلَهَا اللهُ سِتراً لَهُ مِنَ النّارِ، وَ مَن كانَت عِندَهُ اثنَتانِ أَدخَلَهُ اللهُ بِهِمَا الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج۱ ص۴۷۲ ح۱۶۱۳، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۴۶ ح۱۰۴۸، بحار الأنوار: ج۱۰۴ ص9۱ ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: چه خوش فرزندانى هستند دختران پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين (باحجاب و باحيا)! هر كس يک دختر [اين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنينى] داشته باشد، خداوند، او را براى وى، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در برابر آتش قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هر كس دو دختر داشته باشد، خداوند به واسطۀ آن دو، او را به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-من-كد-اليد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۵: الأَكلُ مِن كَدِّ اليَدِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوردن از دست‌رنج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن أَكَلَ مِن كَدِّ يَدِهِ، نَظَرَ اللهُ إِلَيهِ بِالرَّحمَةِ ثُمَّ لا يُعَذِّبُهُ أَبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۳9۰ ح۱۰۸۷، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص9 ح۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كه از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنج خويش بخورد، خداوند به او به مِهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و پس از آن [كه خداوند به او به مهر نگريست]، هرگز عذابش نخواهد كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خدمة-الزوج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۶: خِدمَةُ الزَّوجِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خدمت به شوهر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: أَيُّمَا امرَأَةٍ خَدَمَت زَوجَها سَبعَةَ أَيّامٍ، غَلَقَ اللهُ عَنها سَبعَةَ أَبوابِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۷۵، عوالي اللآلي: ج۱ ص۲۷۰ ح۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر زنى كه هفت روز به شوى خويش خدمت كند، خداوند، هفت درِ دوزخ را بر روى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أَيُّمَا امرَأَةٍ رَفَعَت مِن بَيتِ زَوجِها شَيئاً مِن مَوضِعٍ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَوضِعٍ تُريدُ بِهِ صَلاحاً، نَظَرَ اللهُ عزّ و جلّ إِلَيها، وَ مَن نَظَرَ اللهُ إِلَیهِ لَم يُعَذِّبهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۴9۶ ح۶۷۸ عن أبي خالد الكعبي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الأمالي للطوسي: ص۶۱۸ ح۱۲۷۳ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۱۰۳ ص۲۵۱ ح۴9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر زنى كه براى مرتّب كردن، چيزى را در خانۀ شوهرش جا به جا كند، خداى توانا و بزرگ به او نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خدا هر كس را كه بر او نظر كند، عذاب نخواهد كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البر-بالوالدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲7: البِرُّ بِالوالِدَينِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی به پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: لَن يَدخُلَ النّارَ البارُّ بِوالِدَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج۱۵ ص۱۷۵ ح۱۷9۰۸ نقلاً عن أبي القاسم الكوفي في كتاب الأخلاق و راجع كنز العمّال: ج۱۵ ص۸۴۲ ح۴۳۳۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: كسى كه به پدر و مادرش نيكى كند، هرگز به آتش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البر-بالإخوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۸: البِرُّ بِالإِخوانِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی به برادران دینی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ البارَّ بِالإِخوانِ لَيُحِبُّهُ الرَّحمٰنُ، وَ في ذٰلِكَ مَرغَمَةٌ لِلشَّيطانِ وَ تَزَحزُحٌ عَنِ النّيرانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۴ ص۴۱ ح۱۵ عن جميل بن درّاج، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۲ ص۶۱ ح۱۷۰۷، الأمالي للمفيد: ص۲9۱ ح9 نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۵۰ ح۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كسى كه با برادران [دينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش] مهربان باشد، خداى مهربان، او را دوست دارد. اين كار، بينىِ شيطان را به خاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مالد و آتش را دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قضاء-حاجة-الضرير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲9: قَضاءُ حاجَةِ الضَّريرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۲۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برآوردن نیاز نابینا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن كَفىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَريراً حاجَةً مِن حَوائِجِ الدُّنيا وَ مَشىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ فيها حَتّىٰ يَقضِيَ اللهُ لَهُ حاجَتَهُ، أَعطاهُ اللهُ بَراءَةً مِنَ النِّفاقِ وَ بَراءَةً مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۶ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۶ ح۷۰۷ كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۶ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۳۸۸ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس به نابينايى در رفع يكى از نيازهاى دنيایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كمک نمايد و در آن نياز، با او همراهى كند تا آن كه خداوند نيازش را بر آوَرَد، خداوند به او برات دوری از نفاق و برات دوری از آتش عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إقالة-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۳۰: إِقالَةُ المُسلِمِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۳۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پذیرش فسخ معاملۀ فرد پشیمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهما السلام: أَيُّما مُسلِمٌ أَقالَ مُسلِماً نَدامَةً في بَيعٍ، أَقالَهُ اللهُ عزّ و جلّ عَذابَ يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص۵۱ ح۱۲۵ عن أبي حمزة و راجع کتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص۱9۶ ح۳۷۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر يا امام صادق علیهما السلام: هر مسلمانى به تقاضاى مسلمانى كه [از معامله] پشيمان شده است، فسخ معامله را بپذيرد، خداوند عزّ و جلّ او را از عذاب روز قيامت، معاف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدفاع-عن-عرض-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۳۱: الدِّفاعُ عَن عِرضِ المُؤمِنِ&lt;/span&gt;‌ ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲ - ۳۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دفاع از آبروی مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن رَدَّ عَن عِرضِ أَخيهِ المُسلِمِ، كانَ حَقّاً عَلَى اللّٰهِ عزّ و جلّ أَن يَرُدَّ عَنهُ نارَ جَهَنَّمَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۱۰ ص۴۲۸ ح۲۷۶۰۶ عن أبي الدرداء؛ مجمع البيان: ج۸ ص۴۸۴ عن أمّ الدرداء، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۱۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر که از آبروى برادر مسلمانش دفاع كند، بر خداوند عزّ و جلّ است كه در روز قيامت، آتش دوزخ را از او دور كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن رَدَّ عَن عِرضِ أَخيهِ، كانَ لَهُ حِجاباً مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص۳۳۸ ح۲ عن أبي الدرداء، الأمالي للطوسي: ص۱۱۵ ح۱۷۷، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۵۳ ح۳۴؛ السنن الكبرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ج۸ ص۲9۰ ح۱۶۶۸۴ عن أبي الدرداء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از آبروى برادرش دفاع كند، اين كار، مانع او در برابر آتش [دوزخ] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-عشر-نظام-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني عَشَر: نِظامُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نظام دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواجهة-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۱: مُواجَهَةُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مواجه شدن با دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ رَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُواقِعُوها وَ لَمْ يَجِدُوا عَنْها مَصْرِفاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکهف: ۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و گنهکاران، آتش [دوزخ] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند. پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند که حتماً در آن وارد شدنى هستند و هیچ راه بازگشتى از آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَوْ يَعْلَمُ الَّذينَ كَفَرُوا حينَ لا يَكُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ وَ لا عَنْ ظُهُورِهِمْ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ.* بَلْ تَأْتيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلا يَسْتَطيعُونَ رَدَّها وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبیاء: ۳9 - ۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کاش آنان که کافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که آن هنگام، آتش را نه از چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود و نه از پشتشان باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند داشت و خود، مورد حمایت قرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند * بلکه آتش به طور ناگهانى به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و ایشان را بهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند آن را بر گردانند و نه به آنان، مهلت داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَوْمَ يُحْشَرُ أَعْداءُ اللهِ إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ * حَتّیٰ إِذا ما جاؤُوها شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَ أَبْصارُهُمْ وَ جُلُودُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: ۱9 - ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [یاد کن] روزى را که دشمنان خدا به سوى آتش، گرد آورده و بازداشت [و دسته دسته تقسیم] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند * تا چون بِدان رسند، گوششان و دیدگانشان و پوستشان به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بر ضدّشان گواهى دهند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ في&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَياتِكُمُ الدُّنْيا وَ اسْتَمْتَعْتُمْ بِها فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ بِما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در آن روز، کسانى را که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بر آتش عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند [و به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند]: نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پاکیزۀ خود را در زندگىِ دنیایتان [خودخواهانه] صرف کردید و از آنها برخوردار شدید. پس امروز، به سزاى آن که در زمین به ناحق، سرکشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودید و به سبب آن که نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، به عذاب خفّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور، کیفر می‌شوید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ قالُوا بَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ رَبِّنا قالَ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: ۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و روزى که کافران بر آتش [دوزخ] عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، [به آنها گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:] آیا این حق نیست؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: چرا، سوگند به پروردگارمان [که آن، حق است]. [خداوند] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: پس این عذاب را بچشید به کیفر آن که کفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیدید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ عَرَضْنا جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَوْمَئِذٍ لِلْكافِرينَ عَرْضاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکهف: ۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و آن روز، دوزخ را آشکارا به کافران بنمایانیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّياطينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِثِيًّا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مریم: ۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به پروردگارت سوگند که هر آینه آنان را با شیطان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها محشور خواهیم کرد. سپس در حالى که به زانو در آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آنان را گرداگرد دوزخ، حاضر خواهیم ساخت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ نَسُوقُ الْمُجْرِمينَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وِرْداً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مریم: ۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و مجرمان را تشنه به سوى دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مجيء-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۲: مَجي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۲:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورده شدن دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جِي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ يَومَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَومَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الإِنسانُ وَ أَنّىٰ لَهُ الذِّكرىٰ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* يَقُولُ يا لَيتَنِي قَدَّمتُ لِحَياتِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* فَيَومَئِذٍ لا يُعَذِّبُ عَذابَهُ أَحَدٌ* وَ لا يُوثِقُ وَثاقَهُ أَحَدٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفجر: ۲۳ - ۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و دوزخ را در آن روز می‌آورند. آن روز است که انسان پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد؛ ولى کجا او را جاى پند گرفتن است؟! * مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «کاش براى زندگانىِ خود، چیزى پیش فرستاده بودم». * پس در آن روز، هیچ کس چون عذاب کردن او، عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هیچ کس چون در بند کشیدن او، در بند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول الله صلی الله علیه و آله: أَخبَرَنِي الرّوحُ الأَمينُ أَنَّ اللهَ لا إِلٰهَ غَيرُهُ إِذا وَقَفَ الخَلائِقَ وَ جَمَعَ الأَوَّلينَ وَ الآخِرينَ، أُتِيَ بِجَهَنَّمَ تُقادُ بِأَلفِ زِمامٍ، أَخَذَ بِكُلِّ زِمامٍ مِئَةُ أَلفِ مَلَكٍ مِنَ الغِلاظِ الشِّدادِ، وَ لَها هَدَّةٌ وَ تَحَطُّمٌ وَ زَفيرٌ وَ شَهيقٌ، وَ إِنَّها لَتَزفِرُ الزَّفرَةَ فَلَولا أَنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ أَخَّرَها إِلَی الحِسابِ لَأَهلَكَتِ الجَميعَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَخرُجُ مِنها عُنُقٌ يُحيطُ بِالخَلائِقِ؛ البَرِّ مِنهُم وَ الفاجِرِ، فَما خَلَقَ اللهُ عَبداً مِن عِبادِهِ - مَلَكٍ وَ لا نَبِيٍّ - إِلّا وَ يُنادي: يا رَبِّ، نَفسي نَفسي!! وَ أَنتَ تَقولُ: يا رَبِّ، أُمَّتي أُمَّتي!!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۸ ص۳۱۲ ح۴۸۶، الأمالي للصدوق: ص۲۴۱ ح۲۵۶ كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام، تفسير القمّي: ج۲ ص۴۲۱ عن الإمام الباقر علیه‌السلام و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۷ ص۱۲۵ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: روح الأمين علیه‌السلام به من خبر داد كه خداوند يگانه و يكتا، هر گاه خلايق را به موقف آورَد و همۀ مردمان را، از اوّلين تا آخرين نفر، جمع كند، دوزخ را در حالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند كه هزار افسار بر اوست و هر افسارى را صد هزار فرشتۀ دژخيم و درشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند و او نيز لگد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبد و هر چيزى را در هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرّد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خروشد و آه و ناله سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و اگر نبود كه خداوند عزّ و جلّ آ[نا]ن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخی منابع همچون تفسیر القمّی (ج ۲ ص۴۲۱) در متن عربی حدیث، تعبیر «أخّرهم إلی الحساب» به جای «أخّرها إلی الحساب» ضبط شده که افزودۀ داخل کروشه مبتنی بر آن است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را تا پس از حسابرسى مهلت داده است، همگان را نابود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس تنوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آن بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند كه خلايق را از نيک و بد، در ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. خداوند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگانش را از فرشته و پیامبر نيافريده است، مگر آن كه [در اين هنگام] فرياد خواهد زد: «پروردگارا! به دادم برس، به دادم برس»؛ ولى تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى: «پروردگارا! امّتم را درياب، امّتم را در ياب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: هَل تَدرونَ ما تَفسيرُ هذِهِ الآيَةِ: (كَلَّا إِذا دُكَّتِ الأَرضُ دَكًّا)؟ قالَ: إِذا كانَ يَومُ القيامَةِ تُقادُ جَهَنَّمُ بِسَبعينَ أَلفَ زِمامٍ بِيَدِ سَبعينَ أَلفَ مَلَكٍ، فَتَشرُدُ شَردَةً، لَولا أَنَّ اللهَ تَعالیٰ حَبَسَها لَأَحرَقتِ السَّماواتِ وَ الأَرضَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۳۳۷ ح۶۸۴ عن داود بن سليمان عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام صحيفة الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۱۵۳ ح9۴، بحار الأنوار: ج۷ ص۱۲۶ ح۲؛ کنز العمّال: ج۲ ص۵۵۱ ح۴۷۰۴ نقلاً عن ابن مردويه عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد كه تفسير اين آيه: (‌نه چنان است، آن گاه که زمین سخت در هم کوبیده شود) چیست؟ چون روز قيامت شود، دوزخ را در حالى كه هفتاد هزار افسار دارد و هفتاد هزار فرشته آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و آن، چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد كه اگر خداوند آن را نگه ندارد، آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ورود-جهنم-و-الخروج-منها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۳: وُرودُ جَهَنَّمَ وَ الخُروجُ مِنها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وارد شدن به دوزخ و بیرون آمدن از آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَوَ رَبِّكَ لَنَحشُرَنَّهُم وَ الشَّياطِينَ ثُمَّ لَنُحضِرَنَّهُم حَولَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا* ثُمَّ لَنَنزِعَنَّ مِن كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُم أَشَدُّ عَلَى الرَّحمنِ عِتِيًّا* ثُمَّ لَنَحنُ أَعلَمُ بِالَّذِينَ هُم أَولى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها صِلِيًّا* وَ إِن مِنكُم إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبِّكَ حَتماً مَقضِيًّا* ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۶۸ - ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به پروردگارت سوگند که هر آینه آنان را با شیطان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها محشور خواهیم کرد. سپس در حالى که به زانو در آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آنان را گرداگرد دوزخ، حاضر خواهیم ساخت. * سپس، از هر دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، کسانى از آنان را که بر خداى مهربان سرکش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بیرون خواهیم کشید. * سپس، به کسانى که براى رفتن به آن (دوزخ) سزاوارترند، خود داناتریم * و هیچ کس از شما نیست، مگر این که وارد آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. این امر، همواره بر پروردگارت حکمى قطعى است. * سپس کسانى را که پرهیزگار بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهانیم و ستمکاران را در آن (دوزخ) به زانو در افتاده رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن جابر بن عبد اللَّه - في قَولِهِ تَعالیٰ: (‌وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلّا وَارِدُهَا) -: سَمِعتُ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: الوُرودُ الدُّخولُ؛ لا يَبقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرٌّ وَ لا فاجِرٌ إِلّا دَخَلَها، فَتَكونُ عَلَى المُؤمِنِ بَرداً وَ سَلاماً كَما كانَت عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِبراهيمَ، حَتّىٰ إِنَّ لِلنّارِ - أَو قالَ: لِجَهَنَّمَ - ضَجيجاً مِن بَردِهِم، ثُمَّ يُنَجِّي اللهُ الَّذينَ اتَّقَوا وَ يَذَرُ الظّالِمينَ فيها جِثِيّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۸۰ ح۱۴۵۲۷؛ مجمع البيان: ج۶ ص۸۱۲، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۴9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و هیچ کس از شما نیست، مگر این که وارد آن می‌شود) -: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «ورود، به معناى داخل شدن است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى كلمۀ «وارد» كه در آیۀ بالا آمده، به معناى «داخل شونده» است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ نيكوكار و بدكارى نيست، مگر اين كه به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود؛ امّا همچنان كه آتش بر ابراهيم سرد شد، دوزخ نيز بر مؤمن سرد و خنک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، تا جايى كه آتش - يا دوزخ - از سردىِ آنان فريادش بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. سپس خداوند، پرهيزگاران را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهاند و ستمكاران را به زانو در افتاده، در آن رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله - في قَولِ اللّٰهِ عزّ و جلّ: (‌وَ إِن مِنكُم إِلّا وارِدُها) -: يَرِدُ النّاسُ النّارَ، ثُمَّ يَصدُرونَ مِنها بِأَعمالِهِم؛ فَأَوَّلُهُم كَلَمحِ البَرقِ، ثُمَّ كَالرّيحِ، ثُمَّ كَحُضرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُضْر: العدْو (النهاية: ج۱ ص۳9۸ «حضر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَسِ، ثُمَّ كَالرّاكِبِ في رِجلِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كالرّاكِبِ في رِجْلِه: أي كعدوه و جريه (هامش المصدر). و لعلّ الصّواب: «كالراكب في رَحْلِهِ» كما في سنن الدارمي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ كَشَدِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَدّ: العَدو (النهاية: ج۲ ص۴۵۲ «شدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلِ، ثُمَّ كَمَشيِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۳۱۷ ح۳۱۵9 عن ابن مسعود؛ مجمع البيان: ج۶ ص۸۱۲، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۱۱ ح9۶۵ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۴9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و هیچ کس از شما نیست، مگر این که وارد آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود) -: مردم [به دوزخ] وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و سپس بر وفق كردارهايشان، از آن خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند: يكى چون برق جهان، يكى چون باد، يكى چون اسبِ تازان، يكى چون اشترسوار، يكى چون مردِ دوان، و يكى قدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِنَّ اللهَ يُعَذِّبُ المُوَحِّدينَ في جَهَنَّمَ بِقَدرِ نُقصانِ إيمانِهِم، ثُمَّ يَرُدُّهُم إِلَی الجَنَّةِ خُلوداً دائِماً بِإيمانِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج۳۵ ص۳۶۷ ح۷۲۱۸ عن أنس و ج۴9 ص۳۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند، يكتاپرستان را به اندازۀ كاستىِ ايمانشان در دوزخ، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. سپس آنان را به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد كه به سبب ايمانشان در آن، جاويدان و هميشگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ إِن مِنكُم إِلّا وارِدُها) -: أَ ما تَسمَعُ الرَّجُلَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ: وَرَدنا ماءَ بَني فُلانٍ؟ فَهُوَ الوِردُ وَ لَم يَدخُلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۵۲ عن الحسين بن أبي العلا، بحار الأنوار: ج۸ ص۲9۲ ح۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (و هیچ کس از شما نیست، مگر این که وارد آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود) -: مگر نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه شخص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «بر آب فلان قبيله وارد شديم»؟! يعنى به آن رسيديم، نه اين كه داخل آب شديم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صفة-حشر-المجرمين-إلى-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۴: صِفَةُ حَشرِ المُجرِمينَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چگونگی روانه‌ساختن بزهکاران به سوی دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الَّذِينَ يُحشَرُونَ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجُوهِهِم إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ أُولٰئِكَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضَلُّ سَبِيلًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که به رو در افتاده به سوى دوزخ رانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، آنان بدترین جاى و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین راه را دارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَن جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّت وُجُوهُهُم فِي النَّارِ هَل تُجزَونَ إِلَّا ما كُنتُم تَعمَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 9۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و کسانى که بدى آورند، به رو در آتش، سرنگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. آیا جز آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، سزا داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ نَسُوقُ المُجرِمِينَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَنَّمَ وِرداً* لا يَملِكُونَ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِندَ الرَّحمنِ عَهداً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۸۶ - ۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و مجرمان را تشنه به سوى دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانیم. * آنان اختیار شفاعت ندارند، جز آن کس که از جانب [خداى] مهربان، پیمان گرفته است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يُعرَفُ المُجرِمُونَ بِسِيماهُم فَيُؤخَذُ بِالنَّواصِي وَ الأَقدامِ* فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ* هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا المُجرِمُونَ* يَطُوفُونَ بَينَها وَ بَينَ حَمِيمٍ آنٍ* فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمٰن: ۴۱ - ۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بزهکاران از نشانشان شناخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس، از [ناحیۀ] پیشانى و پاهایشان گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. * پس کدام یک از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پروردگارتان را منکرید؟ * این است آن دوزخى که بزهکاران، آن را دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند. * میان آتش و میان آب جوشان، سرگردان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. * پس کدام یک از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پروردگارتان را منکرید؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ الَّذِينَ يُلحِدُونَ فِي آياتِنا لا يَخفَونَ عَلَينا أَ فَمَن يُلقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي النَّارِ خَيرٌ أَم مَن يَأتِي آمِناً يَومَ القِيامَةِ اعمَلُوا ما شِئتُم إِنَّهُ بِما تَعمَلُونَ بَصِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: ۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که در آیات ما کژ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، بر ما پوشیده نیستند. آیا کسى که در آتش افکنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بهتر است یا کسى که روز قیامت، آسوده‌خاطر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؟ هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، بکنید که او به آنچه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، بیناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَومَ تُبَدَّلُ الأَرضُ غَيرَ الأَرضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الواحِدِ القَهَّارِ* وَ تَرَى المُجرِمِينَ يَومَئِذٍ مُقَرَّنِينَ فِي الأَصفادِ* سَرابِيلُهُم مِن قَطِرانٍ وَ تَغشىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجُوهَهُمُ النَّارُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: ۴۸ - ۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(روزى که زمین به غیر این زمین، و آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [به غیر این آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] مبدّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و [مردم] در برابر خداى یگانه قهّار، ظاهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند * و در آن روز، بزهکاران را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى که با هم در زنجیرها بسته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. * تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از قطران (مادّه‌ای قیرمانند، گداخته و بدبو) است و چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أَنس: إِنَّ رَجُلًا قالَ: يا نَبِيَّ اللّٰهِ، كَيفَ يُحشَرُ الكافِرُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجهِهِ يَومَ القِيامَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال صلی الله علیه و آله: أَ لَيسَ الَّذي أَمشاهُ عَلَى الرِّجلَينِ فِي الدُّنيا قادِراً عَلىٰ أَن يُمشِيَهُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجهِهِ يَومَ القِيامَةِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۴ ص۱۷۸۴ ح۴۴۸۲، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۱۶۱ ح۵۴، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۴۵۶ ح۱۳۳9۱ و فيه «في النار» بدل «يوم القيامة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از اَ نَس -: مردى گفت: اى پيامبر خدا! چگونه در روز رستاخيز، كافر، وارونه محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا آن كس كه او را در دنيا بر دو پا راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، قادر نيست كه در روزِ رستاخيز، او را بر رويش راه برد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: الكافِرُ إِذا خَرَجَ مِن قَبرِهِ صُوِّرَ لَهُ عَمَلُهُ في صورَةٍ سَيِّئَةٍ وَ بِشارَةٍ سَيِّئَةٍ، فَيَقولُ: ما أَنتَ؟ فَوَ اللهِ إِنّي لَأَراكَ امرَأَ سَوءٍ! فَيَقولُ: أَنَا عَمَلُكَ. فَيَنطَلِقُ بِهِ حَتّىٰ يُدخِلَهُ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج۷ الجزء ۱۱ ص۸۸ عن قتادة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: وقتى كافر از گورش بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، كردارش با صورتى زشت و بشارتى بد در برابرش ظاهر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. كافر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: تو كيستى كه - به خدا سوگند - تو را بد آدمى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم؟ او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «من كردار تو هستم». پس او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرد و وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أَيُّما والٍ وَلِيَ أَمرَ أُمَّتي مِن بَعدي، أُقيمَ يَومَ القِيامَةِ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَدِّ الصِّراطِ وَ نَشَرَتِ المَلائِكَةُ صَحيفَتَهُ، فَإِن نَجا فَبِعَدلِهِ، وَ إِن جارَ انتَقَضَ بِهِ الصِّراطُ انتِقاضَةً تُزيلُ ما بَينَ مَفاصِلِهِ حَتّىٰ يَكونَ بَينَ كُلِّ عُضوٍ وَ عُضوٍ مِن أَعضائِهِ مَسيرَةُ مِئَةِ عامٍ يُخرَقُ بِهِ الصِّراطُ، فَأَوَّلُ ما يَلقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ النّارَ أَنفُهُ وَ حُرُّ وَجهِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص۷۲۸ ح۱۵۳۰ عن مالك بن أوس بن الحدثان عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۳۲ ص۱۷ ح۷؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج۷ ص۳۶ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلی الله علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر حكمرانى كه پس از من، زمام امور امّتم را به دست گيرد، روز قيامت، او را بر لبۀ صراط نگه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و فرشتگان، نامۀ اعمالش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايند. پس اگر [در دنيا] به عدالت رفتار كرده بود، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و اگر ستم كرده بود، صراط، او را چنان تكانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه بندهاى بدنش را از هم جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، به طورى كه هر عضوى از اعضايش به اندازۀ صد سال راه، از ديگرى فاصله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و صراط، شكاف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و نخستين جا از او كه به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، بينى و برآمدگى گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن قَرَأَ القُرآنَ يُريدُ بِهِ السُّمعَةَ وَ التِماسَ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ، لَقِيَ اللّٰهَ عزّ و جلّ يَومَ القِيامَةِ وَ وَجهُهُ عَظمٌ لَيسَ عَلَيهِ لَحمٌ، وَ زَجَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّجّ: الطعن بالزُّجّ؛ و هي الحدیدة التي ترکّب في أسفل الرمح، و السنان یُرَکّب في عالیته. زَجَّهُ یَزُجّه زَجّاً (اُنظر: تاج العروس: ج۳ ص۳۸۸ و ۳۸9 «زجج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُرآنُ في قَفاهُ حَتّىٰ يُدخِلَهُ النّارَ وَ يَهوي فيها مَعَ مَن يَهوي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۷ ح۱ عن أبي هريرة و عبد اللّٰه بن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۷، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۵ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس قرآن را به قصد شهرت و [يا] درخواست چيزى تلاوت كند، روز قيامت با چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از اسكلت بدون گوشت، خداوند عزّ و جلّ را ديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و قرآن او را از پشت سرش هُل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا آن كه او را به آتش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد و او در آن سقوط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در كنار ديگر سقوط كنندگان در آتش قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ أَهلَ النّارِ يُعَظِّمونَ النّارَ، وَ إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ يُعَظِّمونَ الجَنَّةَ وَ النَّعيمَ، وَ إِنَّ أَهلَ جَهَنَّمَ إِذا دَخَلوها هَوَوا فيها مَسيرَةَ سَبعينَ عاماً، فَإِذا بَلَغوا أَعلاها قُمِعوا بِمَقامِعِ الحَديدِ، وَ أُعيدوا في دَركِها، هٰذِهِ حالُهُم، وَ هُوَ قولُ اللّٰهِ عزّ و جلّ: (كُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها مِن غَمٍّ أُعِيدُوا فِيها وَ ذُوقُوا عَذابَ الحَرِيقِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;833 الحجّ: ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ تُبَدَّلُ جُلودُهُم جُلوداً غَيرَ الجُلودِ الَّتي كانَت عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۸۱ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۸۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اهل دوزخ، دوزخ را باعظمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند و اهل بهشت نيز بهشت و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن را باعظمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند. اهل دوزخ، هر گاه به دوزخ وارد شوند، مدّت هفتاد سال همچنان در حال سقوط&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و چون به بالاى آن رسيدند، با گرزهاى آهنى بر سرشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبند و دوباره به قعر آن فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند. اين وضع، همچنان تكرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اين، سخن خداوند عزّ و جلّ است، آن جا كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (هر بار بخواهند از [شدّت] غم، از آن بیرون روند، به آن باز گردانیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند [که]: بچشید عذاب آتش سوزان را!). سپس پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگرى غير از آنچه داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، تبديل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صفة-مواجهة-خزنة-جهنم-للمجرمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۵: صِفَةُ مُواجَهَةِ خَزَنَةِ جَهَنَّمَ لِلمُجرِمينَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چگونگی برخورد دوزخبانان با گنهکاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُم وَ أَهلِيكُم ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الحِجارَةُ عَلَيها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعصُونَ اللهَ ما أَمَرَهُم وَ يَفعَلُونَ ما يُؤمَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى کسانى که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! خودتان و کسانتان را از آتشى که سوختِ آن، مردم و سنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایند، حفظ کنید. بر آن آتش، فرشتگان خَشِن و سختگیر [گماشته شده]اند [که] از آنچه خدا به آنان دستور داده، سرپیچى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و آنچه را که مأمورند، انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَأُصلِيهِ سَقَرَ* وَ ما أَدراكَ ما سَقَرُ* لا تُبقِي وَ لا تَذَرُ* لَوَّاحَةٌ لِلبَشَرِ* عَلَيها تِسعَةَ عَشَرَ* وَ ما جَعَلنا أَصحابَ النَّارِ إِلَّا مَلائِكَةً وَ ما جَعَلنا عِدَّتَهُم إِلَّا فِتنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَستَيقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الكِتابَ وَ يَزدادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيماناً وَ لا يَرتابَ الَّذِينَ أُوتُوا الكِتابَ وَ المُؤمِنُونَ وَ لِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَرَضٌ وَ الكافِرُونَ ما ذا أَرادَ اللهُ بِهذا مَثَلًا كَذٰلِكَ يُضِلُّ اللهُ مَن يَشاءُ وَ يَهدِي مَن يَشاءُ وَ ما يَعلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَ ما هِيَ إِلَّا ذِكرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلبَشَرِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المدّثّر: ۲۶ - ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(زودا که او را به سَقَر در آورم! * و تو چه می دانی سَقَر چیست؟ * نه باقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و نه رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. * پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را سیاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند. * بر آن (دوزخ)، نوزده [نگهبان] است * و ما گماردگان بر آتش را جز فرشتگان نگردانیدیم و شمار آنها را جز آزمایشى براى کسانى که کافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قرار ندادیم تا آنان که اهل کتاب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، یقین کنند و بر ایمان مؤمنان افزوده شود و اهل کتاب و مؤمنان نیز به شک نیفتند، و تا کسانى که در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بیمارى است و [نیز] کافران بگویند: خدا از این وصف کردن، چه چیزى را اراده کرده است؟ این گونه، خدا هر که را بخواهد، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هر که را بخواهد، هدایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و [شمارِ] سپاهیان پروردگارت را جز او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، و این [آیات]، جز یادآورى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى بشر نیست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق علیه‌السلام عن رسول اللَّه صلی الله علیه و آله - في حَديثِ المِعراجِ -: سَمِعتُ صَوتاً أَفزَعَني، فَقالَ جَبرَئيلُ: أَ تَسمَعُ يا مُحَمَّدُ؟ قُلتُ: نَعَم، قالَ: هٰذِهِ صَخرَةٌ قَذَفتُها عَن شَفيرِ جَهَنَّمَ مُنذُ سَبعينَ عاماً فَهٰذا حينَ استَقَرَّت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَما ضَحِكَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله حَتّىٰ قُبِضَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَصَعِدَ جَبرَئيلُ وَ صَعِدتُ مَعَهُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَماءِ الدُّنيا وَ عَلَيها مَلَكٌ يُقالُ لَهُ: إِسماعيلُ، وَ هُوَ صاحِبُ الخَطفَةِ الَّتي قالَ اللهُ عزّ و جلّ: (إِلَّا مَن خَطِفَ الخَطفَةَ فَأَتبَعَهُ شِهابٌ ثاقِبٌ)، وَ تَحتَهُ سَبعونَ أَلفَ مَلَكٍ، تَحتَ كُلِّ مَلَكٍ سَبعونَ أَلفَ مَلَكٍ، فَقالَ: يا جَبرَئيلُ، مَن هٰذا مَعَكَ؟ فَقالَ: مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله. قالَ: أَ وَ قَد بُعِثَ؟ قالَ: نَعَم. فَفَتَحَ البابَ فَسَلَّمتُ عَلَيهِ وَ سَلَّمَ عَلَيَّ، وَ استَغفَرتُ لَهُ وَ استَغفَرَ لي، وَ قالَ: مَرحَباً بِالأَخِ النّاصِحِ، وَ النَّبِيِّ الصّالِحِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ تَلَقَّتنِي المَلائِكَةُ حَتّىٰ دَخَلتُ سَماءَ الدُّنيا، فَما لَقِيَني مَلَكٌ إِلّا كانَ ضاحِكاً مُستَبشِراً، حَتّىٰ لَقِيَني مَلَكٌ مِنَ المَلائِكَةِ لَم أَرَ أَعظَمَ خَلقاً مِنهُ، كَريهُ المَنظَرِ ظاهِرُ الغَضَبِ، فَقالَ لي مِثلَ ما قالوا مِنَ الدُّعاءِ إِلّا أَنَّهُ لَم يَضحَك، وَ لَم أَرَ فيهِ مِنَ الاستِبشارِ وَ ما رَأَيتُ مِمَّن ضَحِكَ مِنَ المَلائِكَةِ، فَقُلتُ: مَن هٰذا يا جَبرَئيلُ، فَإِنّي قَد فَزِعتُ؟ فَقالَ: يَجوزُ أَن تَفزَعَ مِنهُ، وَ كُلُّنا نَفزَعُ مِنهُ، هذا مالِكٌ خازِنُ النّارِ، لَم يَضحَك قَطُّ، وَ لَم يَزَل مُنذُ وَلّاهُ اللهُ جَهَنَّمَ يَزدادُ كُلَّ يَومٍ غَضَباً وَ غَيظاً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَعداءِ اللهِ وَ أَهلِ مَعصِيَتِهِ، فَيَنتَقِمُ اللهُ بِهِ مِنهُم، وَ لَو ضَحِكَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَحَدٍ قَبلَكَ أَو كانَ ضاحِكاً لِأَحَدٍ بَعدَكَ لَضَحِكَ إِلَيكَ، وَ لٰكِنَّهُ لا يَضحَكُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَلَّمتُ عَلَيهِ، فَرَدَّ عَلَيَّ السَّلامَ وَ بَشَّرَني بِالجَنَّةِ، فَقُلتُ لِجَبرَئيلِ - وَ جَبرَئيلُ بِالمَكانِ الَّذي وَصَفَهُ اللهَ (مُطاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التكوير: ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: أَ لا تَأمُرُهُ أَن يُرِيَنِي النّارَ؟ فَقالَ لَهُ جَبرَئيلُ: يا مالِكُ! أَرِ مُحَمَّداً النّارَ. فَكَشَفَ عَنها غِطاءَها وَ فَتَحَ باباً مِنها، فَخَرَجَ مِنها لَهَبٌ ساطِعٌ فِي السَّماءِ وَ فارَت، فَارتَعَدتُ حَتّىٰ ظَنَنتُ لَيَتَناوَلُني مِمّا رَأَيتُ، فَقُلتُ لَهُ: يا جَبرَئيلُ، قُل لَهُ فَليَرُدَّ عَلَيها غِطاءَها! فَأَمَرَها، فَقالَ لَها: اِرجِعي، فَرَجَعَت إِلیٰ مَكانِهَا الَّذي خَرَجَت مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۴، بحار الأنوار: ج۱۸ ص۳۲۰ ح۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - به نقل از هشام بن سالم، از امام صادق علیه‌السلام، در بيانِ حديث معراج -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «صدايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه مرا به وحشت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت. جبرئيل گفت: شنيدى، اى محمّد؟ گفتم: آرى. گفت: اين [صداى] خَرسنگى بود كه هفتاد سال پيش، از لبۀ دوزخ انداختم و اكنون به تهِ آن رسيد». [اصحاب] گفتند: از آن پس، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله تا زنده بود، خنده به لبانش نيامد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «پس، جبرئيل بالا رفت و من همراه او تا آسمان دنيا بالا رفتم. بر آن آسمان، فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گمارده شده بود كه به او اسماعيل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. او صاحب همان رُبايشى است كه خداوند عزّ و جلّ فرموده است: (مگر آن کسى که ربود، ربودنى. پس، بر او شعلۀ روشنى از پس در آمد) و در زير [فرمانِ] او، هفتاد هزار فرشته بودند و زير [فرمانِ] هر يک از آنها نيز هفتاد هزار فرشته. او (اسماعيل) گفت: اى جبرئيل! اين كه همراه توست، كيست؟ جبرئيل گفت: محمّد صلی الله علیه و آله. گفت: مگر برانگيخته شده است؟ گفت: آرى. پس، آن فرشته در را گشود و به او سلام كردم و او به من سلام كرد. برايش طلب آمرزش كردم و او نيز برايم طلب آمرزش كرد و گفت: خوش آمدى، اى برادر مخلص و اى پيامبر پاک!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرشتگان به استقبالم آمدند تا آن كه وارد آسمان دنيا شدم. به هر فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردم، خندان و شادان بود، تا آن كه به فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از فرشتگان بر خوردم كه هنوز مخلوقى تنومندتر از او نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى زشت و خشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود داشت. او نيز همانند ديگر فرشتگان برايم دعا كرد؛ امّا نخنديد و آن شادمانى و خنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه در ديگر فرشتگان ديدم، در او ندیدم. گفتم: اين كيست، اى جبرئيل؟ به راستى كه ترسيدم! گفت: جا دارد كه از او بترسى. همۀ ما از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسيم. اين، مالک، دوزخبان است. او هرگز نخنديده است&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از زمانى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه خداوند، او را بر دوزخ گماشته، هر روز، خشم و كين&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او بر دشمنان خدا و گنهكاران، افزوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خداوند به وسيلۀ او، از آنان انتقام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. اگر بنا بود پيش از تو يا پس از تو به روى كسى بخندد، قطعاً به روى تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خنديد؛ امّا او [هرگز] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او سلام كردم. سلامم را پاسخ گفت و به بهشت، نويدم داد. به جبرئيل - كه مقامش چنان است كه خداوند در وصف او فرموده: ([فرمانش] اطاعت شده و [نزد خداوند،] امين است) - گفتم: به او دستور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى كه آتش را به من نشان دهد؟ جبرئيل به او گفت: اى مالک! آتش را به محمّد، نشان بده. او درپوش آن را برداشت و درى از آن را گشود. شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى درخشان از آن به آسمان رفت و فوران كرد. چنان لرزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر من افتاد كه خيال كردم آنچه ديدم، مرا فرو خواهد گرفت. به جبرئيل گفتم: اى جبرئيل! به او بگو درپوش آن را بگذارد. مالک، دستور داد و به شعله گفت: بر گرد. شعله به جاى خود باز گشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إِنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله حَيثُ أُسرِيَ بِهِ إِلَی السَّماءِ لَم يَمُرَّ بِخَلقٍ مِن خَلقِ اللهِ إِلّا رَأىٰ مِنهُ ما يُحِبُّ مِنَ البِشرِ وَ اللُّطفِ وَ السُّرورِ بِهِ، حَتّىٰ مَرَّ بِخَلقٍ مِن خَلقِ اللهِ فَلَم يَلتَفِت إِلَیهِ وَ لَم يَقُل لَهُ شَيئاً، فَوَجَدَهُ قاطِباً عابِساً، فَقالَ: يا جَبرَئيلُ! ما مَرَرتُ بِخَلقٍ مِن خَلقِ اللهِ إِلّا رَأَيتُ البِشرَ وَ اللُّطفَ وَ السُّرورَ مِنهُ إِلّا هٰذا، فَمَن هٰذا؟ قالَ: هٰذا مالِكٌ خازِنُ النّارِ، وَ هٰكَذا خَلَقَهُ رَبُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أُحِبُّ أَن تَطلُبَ إِلَیهِ أَن يُرِيَنِي النّارَ. فَقالَ لَهُ جَبرَئيلُ: إِنَّ هٰذا مُحَمَّدٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاء في المصدر بالنصب، و الظاهر أنّ الأَصحّ بالرفع كما في جمیع المصادر الأُخری باعتباره خبر «إنّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولُ اللّٰهِ، وَ قَد سَأَلَني أَن أَطلُبَ إِلَیكَ أَن تُرِيَهُ النّارَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخَرجَ لَهُ عُنُقاً مِنها فَرَآها، فَمَا افتَرَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افْتَرَّ فلان ضاحكاً: أي أبدى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسنانه (الصحاح: ج۲ ص۷۸۰ «فرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضاحِكاً حَتّىٰ قَبَضَهُ اللهُ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص۶9۶ ح9۵۲ عن زرارة، الزهد للحسين بن سعيد: ص99 ح۲۷۱، تفسير العيّاشي: ج۳ ص۳۳ ح۲۴۵۲ کلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۸ ص۲۸۴ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در شبى كه به آسمان برده شد، بر هر مخلوقى از مخلوقات خدا كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويى و مهربانى و شادمانى را در او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد، تا آن كه بر مخلوقى از مخلوقات خدا گذشت؛ ولى آن مخلوق به پيامبر صلی الله علیه و آله توجّه نكرد و چيزى به ايشان نگفت. پيامبر صلی الله علیه و آله او را اخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده و ترش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو ديد. به جبرئيل فرمود: «اى جبرئيل! من بر هر مخلوقى از مخلوقات خدا كه گذشتم، او را خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو و مهربان و شادمان ديدم، بجز اين يكى. مگر او كيست؟». جبرئيل گفت: او مالک، دوزخبان است و پروردگارش او را اين گونه آفريده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «دوست دارم از او بخواهى آتش را به من نشان دهد». جبرئيل به مالک گفت: اين، محمّد، پيامبر خداست و از من خواسته كه از تو بخواهم آتش را به او نشان دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مالک، تنوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آن را براى پيامبر صلی الله علیه و آله بيرون آورد و ايشان آن را ديد و از آن پس، تا زمانى كه خداوند عزّ و جلّ جانش را ستاند، لبانش به خنده باز نشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ نيرانَ جَهَنَّمَ عَذابٌ عَلَى الكُفّارِ، وَ خَزَنَةُ جَهَنَّمَ مَعَهُم فيها، فَهِيَ رَحمَةُ اللهِ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۳ ح۵ عن أحمد بن الحسن الحسيني عن الإمام العسكري عن آبائه علیهم‌السلام علل الشرائع: ص۲9۸ ح۳ عن الإمام الجواد عن أبيه عن جدّه عن الإمام الصادق علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۶ ص۱۲۱ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ، براى كافران، عذاب است و نگهبانان دوزخ، با كافران، در آن هستند؛ امّا همين [دوزخ]، براى نگهبانانش رحمت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص350 (طلب التخفيف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۵۱ (درخواست کاهش کیفر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أول-من-يدخل-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۶: أَوّلُ مَن يَدخُلُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نخستین کسی که وارد دوزخ می‌شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله: أَوَّلُ مَن يَدخُلُ النّارَ أَميرٌ مُتَسَلِّطٌ لَم يَعدِل، وَ ذو ثَروَةٍ مِنَ المالِ لَم يُعطِ المالَ حَقَّهُ، وَ فَقيرٌ فَخورٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۲۸ ح۲۰، صحيفة الإمام الرضا علیه‌السلام: ص۸۳ ح۸ كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۷۳ ص۲9۰ ح۱۰؛ مسند ابن حنبل: ج۳ ص۴۱۲ ح9۴9۷ عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نخستين كسى كه به آتش وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رواى قدرتمندى است كه دادگرى نکرده است، و ثروتمندى كه حقوق مال خود را نپرداخته، و نيز تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست متكبّر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِنَّ فُقَراءَ المُسلِمينَ يَدخُلونَ الجَنَّةَ قَبلَ أَغنِيائِهِم بِمِقدارِ أَربَعينَ عاماً، حَتّىٰ يَتَمَنّىٰ أَغنِياءُ المُسلِمينَ يَومَ القِيامَةِ أَنَّهُم كانوا فُقَراءَ فِي الدُّنيا. وَ إِنَّ أَغنِياءَ الكُفّارِ لَيَدخُلونَ النّارَ قَبلَ فُقَرائِهِم بِمِقدارِ أَربَعينَ عاماً، حَتّىٰ يَتَمَنّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَغنِياءُ الكُفّارِ أَنَّهُم كانوا فِي الدُّنيا فُقَراءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنز العمّال: ج۶ ص۴۷۵ ح۱۶۶۲۰ نقلاً عن الديلمي عن أبي برزة الأسلمي، الفردوس: ج۱ ص۲۳۱ ح۸۸۳ و ليس فيه ذيله من «حتّى يتمنّى أغنياء الكفّار».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان مسلمان به اندازۀ چهل سال زودتر از توانگرانشان وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، تا جايى كه توانگران مسلمان، در روز قيامت، آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه كاش در دنيا تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست بودند؛ و توانگران كافر به اندازۀ چهل سال زودتر از تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستانشان وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا جايى كه توانگران كافر، آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه كاش در دنيا تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست بودند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أَيُّمَا امرَأَةٍ آذَت زَوجَها بِلِسانِها، لَم يَقبَلِ اللهُ عزّ و جلّ مِنها صَرفاً وَ لا عَدلًا وَ لا حَسَنَةً مِن عَمَلِها حَتّىٰ تُرضِيَهُ، وَ إِن صامَت نَهارَها وَ قامَت لَيلَها وَ أَعتَقَتِ الرِّقابَ وَ حَمَلَت عَلىٰ جِيادِ الخَيلِ في سَبيلِ اللّٰهِ، وَ كانَت في أَوَّلِ مَن يَرِدُ النّارَ. وَ كَذٰلِكَ الرَّجُلُ إِذا كانَ لَها ظالِماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۴ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۵ ح۷۰۷ كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۴ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۳۴ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر زنى كه شوهرش را با زبانش بيازارد، تا زمانى كه او را از خود راضى نگرداند، خداوند عزّ و جلّ از او هيچ هزينه و انفاق و هيچ كردار نيكى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد، هرچند روزها را روزه بگيرد و شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را به عبادت بگذراند و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آزاد كند و بهترين اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در راه خدا [به جهاد] بفرستد. او در زمرۀ نخستين كسانى خواهد بود كه به آتش وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. همچنين است مرد، اگر به زنش ستم كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إِنَّ أَوَّلَ أَهلِ النّارِ دُخولًا إِلَی النّارِ أَهلُ المُنكَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص9۵ ح۷9 عن عبداللّٰه بن الوليد الوصّافي، الأمالي للصدوق: ص۳۲۷ ح۳۸۳، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۵۰ ح۱۰۶۰، بحار الأنوار: ج۷۴ ص۴۰۷ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: نخستين دوزخيانى كه وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، کسانی اند که رفتارشان آلوده به گناه و ناشایست است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: أَوحَى اللهُ تَعالیٰ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام: مَن ماتَ تائِباً مِنَ الغيبَةِ فَهُوَ آخِرُ مَن يَدخُلُ الجَنَّةَ، وَ مَن ماتَ مُصِرّاً عَلَيها فَهُوَ أَوَّلُ مَن يَدخُلُ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج۱ ص۱۱۶، لبّ اللّباب للراوندي: ج۲ ص۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبیه الخواطر: خداى متعال به موسى علیه‌السلام وحى فرمود كه: «هر كس از غيبت، توبه كرده باشد و بميرد، آخرين كسى است كه وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر كس در حال ادامه بر آن از دنيا برود، نخستين كسى است كه وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌گردد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۳۶ (إبليس وَ أَتباعه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۳۷ (شیطان و پیروانش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أشد-الناس-عذابا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / 7: أَشَدُّ النّاسِ عَذاباً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سخت کیفرترینِ مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَوَقاهُ اللهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا وَ حاقَ بِآلِ فِرعَونَ سُوءُ العَذابِ* النَّارُ يُعرَضُونَ عَلَيها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَومَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدخِلُوا آلَ فِرعَونَ أَشَدَّ العَذابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۴۵ - ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس، خدا او را از پیامدهای بد نیرنگ آنان حفظ کرد و فرعونیان را عذاب سخت فرا گرفت * [این که:] هر صبح و شام بر آتش عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در روزى که رستاخیز بر پا می‌شود، [فریاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد:] فرعونیان را در سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین کیفر در آورید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ مِن أَشَدِّ النّاسِ عَذاباً، أَشَدَّهُم عَذاباً فِي الدُّنيا لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۵ ص۲۳۱ ح۱۵۳۳۳ عن هشام بن حكيم، مسند الشاميّين: ج۱ ص۴۴ ح۳۶، تاريخ دمشق: ج۴۷ ص۲۶۵ ح۱۰۲۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: از جمله سخت‌کیفرترین مردم [در قيامت]، افرادی هستند که مردم را در دنیا دچار سخت‌ترین عذاب [و اذیّت] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن دَلَّ سُلطاناً عَلَى الجَورِ قُرِنَ مَعَ هامانَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَامَان: من نواكر [أي خدم] فرعون (مجمع البحرين: ج۳ ص۱۸۸۳ «همن») و الظاهر أنّه کان وزیراً لفرعون.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ كانَ هُوَ وَ السُّلطانُ مِن أَشَدِّ أَهلِ النّارِ عَذاباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۱ ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۱، عوالي اللآلي: ج۱ ص۳۶۵ ح۵۸، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۰ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس حاکمی را به ستم راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى كند، هم‌نشین هامان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هامان، یکی از کارگزاران و مشاور ارشد فرعون بوده که در قرآن کریم، از وی چندین بار در ردیف فرعون یاد شده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و عذاب او و آن حاکم، از همۀ دوزخيان، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله - لَمّا سَأَلَهُ الإِمامُ عَلِيٌّ علیه‌السلام: ما مَنزِلةُ إِمامٍ جائِرٍ مُعتَدٍ لَم يُصلِح لِرَعِيَّتِهِ وَ لَم يَقُم فيهِم بِأَمرِ اللهِ تَعالیٰ؟ -: هُوَ رابِعُ أَربَعَةٍ مِن أَشَدِّ الناسِ عَذاباً يَومَ القِيامَةِ: إِبليسُ، و فِرعَونُ، وَ قاتِلُ النَّفسِ، وَ رابِعُهُم سُلطانٌ جائِرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳۸ ح۱ عن أبي هريرة و ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۱۸، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۶ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - هنگامی که امام على علیه‌السلام از ايشان پرسيد: پيشواى ستمگر و متجاوزى كه به اصلاح رعيّتش نپردازد و فرمان خداى متعال را در ميان آنها بر پا ندارد، چه جايگاهى دارد؟ -: او در روز قيامت، يكى از چهار نفرى است كه سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين عذاب را دارند: ابليس، فرعون، قاتل، و چهارمين آنها، حاکم ستمگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِنَّ أَشَدَّ النّاسِ عَذاباً يَومَ القِيامَةِ مَن قَتَلَ نَبِيّاً، أَو قَتَلَهُ نَبِيٌّ، أَو قَتَلَ أَحَدَ والِدَيهِ، وَ المُصَوِّرونَ، وَ عالِمٌ لَم يَنتَفِع بِعِلمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الأيمان: ج۶ ص۱9۷ ح۷۸۸۸ عن ابن عبّاس؛ روضة الواعظين: ج۱ ص۵۱ ح۵۴ و ليس فيه «أو قتله نبيّ» و «المصوّرون».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سخت‌کیفرترین مردم در روز قيامت، كسى است كه پيامبرى را بكشد يا به دست پيامبرى كشته شود، يا يكى از والدينش را بكشد، و [نيز براى] صورتگران و عالِمى كه از علم خود استفاده نكند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أَشَدُّ النّاسِ عَذاباً يَومَ القِيامَةِ عالِمٌ لَم يَنفَعهُ عِلمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج۱ ص۱۸۳ عن أبي هريرة؛ منية المريد: ص۱۵۳ و فيه «لم ينفعه اللّٰه بعلمه»، عدّة الداعي: ص۶۷ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۲ ص۳۸ ح۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سخت‌کیفرترينِ مردم در روز قيامت، دانشمندى است كه دانشش او را سود نبخشیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ يُريدُ بِهِ رِياءً وَ سُمعَةً، لِيُمارِيَ بِهِ السُّفَهاءَ، وَ يُباهِيَ بِهِ العُلَماءَ، وَ يَطلُبُ بِهِ الدُّنيا؛ بَدَّدَ اللهُ عزّ و جلّ عِظامَهُ يَومَ القِيامَةِ، وَ لَم يَكُن فِي النّارِ أَشَدُّ عَذاباً مِنهُ، وَ لَيسَ نَوعٌ مِن أَنواعِ العَذابِ إِلّا و يُعَذَّبُ بِهِ مِن شِدَّةِ غَضَبِ اللهِ عَلَيهِ وَ سَخَطِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۴۶ ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۲۶، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۷۲ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس قرآن را براى خودنمايى و شهرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى بياموزد تا با آن به مجادله با نادانان بپردازد و بر دانايان، فخر بفروشد و به وسيلۀ آن، دنيا را بجويد، خداوند&lt;/span&gt;&lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\Upsilon&lt;/math&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ و جلّ در روز قيامت، استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را خُرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در آتش، كسى سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از او عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هيچ نوع عذابى نيست، مگر اين كه از شدّت خشم و غضب خدا بر او، با آن، عذاب و شكنجه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله:أَشَدُّ الناسِ عَذابا يَومَ القِيامَةِ الَّذينَ يُضاهونَ بِخَلقِ اللّهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أراد المصوّرين، الذينَ يُضاهونَ خَلقَ اللّٰهِ وَ يُعارِضونَهُ (مجمع البحرين: ج۲ ص۱۰۸۸ «ضهى»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۲۲۱ ح۵۶۱۰، صحيح مسلم: ج۳ ص۱۶۶۸ ح9۲، سنن النسائي: ج۸ ص۲۱۴، مسند ابن حنبل: ج9 ص۲۸۰ ح۲۴۱۳۶، السنن الكبرى: ج۷ ص۴۳9 ح۱۴۵۷۳ كلّها عن عائشة، کنز العمّال: ج۴ ص۳۶ ح9۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سخت‌کیفر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مردم در روز قيامت، كسانى هستند كه براى مخلوقات خداوند، شبيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد، صورتگران (مجسّمه‌سازان و نقاشان) اند. توضیحی در بارۀ این گونه احادیث، در صفحۀ بعد آمده است. نیز، ر.ک: همین دانش‌نامه: مدخل (الحرفة «حرفه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-در-بارۀ-حكم-ساختن-مجسمه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى در بارۀ حكمِ ساختن مجسّمه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث فراوانى از پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله در کتاب‌های روايى شيعه و اهل سنّت و نيز احاديث متعدّدى از امامان اهل بيت: مبنى بر حرمت مجسّمه‌سازى انسان و حيوانات و موجودات زنده آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: شرح نووى بر صحیح مسلم: ج۱۳ ـ ۱۴ ص۳۲۹ ح۲۱۰۶، وسائل الشیعة: ج۳ ص۵۶۰ ـ ۵۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكثر فقهاى مذاهب اسلامى اعم از اهل سنّت و اماميّه، بر اساس اين روايات، به حرمت مجسّمه‌سازى موجود زنده، فتوا داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و حتّى برخى فقهاى شيعه مانند صاحب جواهر،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جواهر الكلام: ج۲۲ ص۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ انصارى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب المكاسب، شیخ انصارى: «النوع الرابع ما یحرم الاكتساب به لكونه عملاً محرّماً فى نفسه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كتاب المكاسب و آية&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويى در مصباح الفقاهة&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الفقاهة، آیة اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خویى: ج۱ ص۲۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فقهاى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهل سنّت مانند عبد الرحمن جزيرى در الفقه على المذاهب الأربعة&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفقه على المذاهب الأربعة: ج۲ ص۳۹ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دكتر وهبه زحيلى در الفقه الإسلامى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفقه الإسلامى و ادلّته: ج۴ ص۲۶۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ادّعاى اجماع كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا برخى فقهاى متقدّم اماميّه مانند شيخ طوسى در تفسير التبيان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبیان فى تفسیر القرآن: ج۱ ص۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طبرسى در مجمع البيان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: ج۱ ص۲۱۲ ذیل آیۀ ۵۱ سورۀ بقره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كراهت قائل شده و حرمت را به بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى اختصاص داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از معاصران نيز برخى از فقها همين گونه فتوا داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنوار الفقاهة (المكاسب المحرّمة): ص۱۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منشأ اين اختلاف فتوا، اختلاف برداشت در موقّت بودن حكم حرمت مجسّمه‌سازى (صورتگرى) است كه در احاديث متعدّد از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و امامان اهل بيت: رسيده است. گروه اوّل از فقها آن حكم را يک تكليف ثابت دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ امّا گروه دوم، آن را حكم موقّت و مختص به شرايط صدر اسلام می‌دانند كه هنوز رسوبات بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى در ذهن مسلمانان وجود داشته و احياناً با نقّاشى و مجسّمه‌سازى، معبودهاى مشركان و تكريم و احترام و تقديس آنان و جلوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شرک و بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى، گاه و بى گاه بروز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از فقهاى معاصر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهر گروهى از احاديث، آن است كه تحريم مجسّمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى و نقّاشى صُوَر انسان و حيوان به خاطر مبارزه با ترويج بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى آن زمان بوده است. شدّت لحن اين روايات در توبيخ صورتگرى و تعيين عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شديد براى نقّاشان و مجسّمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازان، شاهدى است بر اين‌ كه مقصود، صورتگرى عادى نيست، مانند: «أشَدُّ النّاسِ عَذاباً یَومَ القِیامَةِ رَجُلٌ قَتَلَ نَبیّاً أو قَتَلَهُ نَبیٌّ و رَجُلٌ یُضِلُّ النّاسَ بِغَیرِ عِلمٍ وَمُصَوِّرُ التَّماثیلِ؛ شديدترين عذاب روز قيامت، براى كسى است كه پيامبرى را به قتل برساند، يا پيامبرى او را مستحقّ قتل بداند و او را بكشد و كسى كه مردم را به خاطر جهل و ناآگاهى گم‌راه سازد، و نيز كسى كه مجسّمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى كند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مستدرک الوسائل: ج۱۳ ص۲۱۰ ح۴ باب ۷۵ (أبواب ما یكتسب به).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه اين عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بسيار سخت، تناسبى با هر نقّاشى و مجسّمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارد؛ زيرا اين كارها – که بر فرض گناه بودن، از آدمكُشى و زنا و شرابخوارى و ديگر كبائر بزرگ نیستند - چگونه می‌توانند هم‌تراز با پيامبركُشى باشند؟ بنا بر اين، مقصود از اين صورتگرى بايد چيزى باشد كه واقعاً همسنگ و برابر پيامبركشى و جنگ با خدا و خروج از دين باشد كه همان «بت‌سازى» است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المكاسب المحرّمه، امام خمینی: ج۱ ص۱۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نه هنرهایی مثل مجسّمه‌سازی و نقاشی امروز.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برگرفته از دائرة المعارف فقه مقارن، آیة اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناصر مكارم شیرازى: ج۱ ص۳۵۹ بند ۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: أَشَدُّ أَهلِ النّارِ عَذاباً مَن وَصَفَ عَدلًا ثُمَّ خالَفَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۲۳۳، الكافي: ج۲ ص۳۰۰ ح۲، مستطرفات السرائر: ص۱۶۳ ح۱ کلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۲۲۴ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سخت‌کیفرترينِ دوزخيان، كسى است كه از عدالت [و حق] سخن بگويد و خود، خلاف آن، عمل كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أَشَدُّ النّاسِ عَذاباً يَومَ القِيامَةِ المُتَسَخِّطُ لِقَضاءِ اللّٰهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۴۴۳ ح۳۲۲۵، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۱۵ ح۲۵۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سخت‌کیفرترينِ مردم در روز قيامت، كسى است كه از قضاى الهى ناخشنود باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أَشَدُّ النّاسِ عُقوبَةً رَجُلٌ كافَأَ الإِحسانَ بِالإِساءَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۴۴۱ ح۳۲۱۷، عيون الحكم و المواعظ: ص۱۱۶ ح۲۵۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين كيفر (مجازات) را مردى خواهد داشت كه نيكى را به بدى پاسخ دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ لا تَقرَبُوا الزِّنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً) -: مَعصِيَةً وَ مَقتاً، فَإِنَّ اللهَ يَمقُتُهُ وَ يُبغِضُهُ. قَولُهُ: (وَ ساءَ سَبِيلًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وَ هُوَ أَشَدُّ النّاسِ عَذاباً، وَ الزِّنا مِن أَكبَرِ الكَبائِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۱9 عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج۷9 ص۱9 ح۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ اين سخن خداى متعال: (به زنا نزدیک نشوید که فحشاست) -: يعنى معصيت است و منفور؛ چرا كه خدا آن را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و از آن نفرت دارد. فرمود: (و بد راهى است!) يعنى چنين كسى سخت‌کیفرترينِ مردم است. زنا از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين گناهان بزرگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: أَشَدُّ النّاسِ عَذاباً يَومَ القِيامَةِ مَن أَقَرَّ نُطفَتَهُ في رَحِمٍ مُحَرَّمٍ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۷ ح۱۵۶۲ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام الكافي: ج۵ ص۵۴۱ ح۱، ثواب الأعمال: ص۳۱۳ ح۷ كلاهما عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۷9 ص۲۶ ح۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: سخت‌کیفرترينِ مردم در روز قيامت،كسى است كه نطفۀ خود را در رحمى كه بر او حرام است، جاى دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث عن رِفاعة النَّحّاس: قالَ لي أَبوعَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: يا رِفاعَةُ، أَ لا أُحَدِّثُكَ بِأَشَدِّ أَهلِ النّارِ عَذاباً؟ قُلتُ: بَلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ: مَن أَعانَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُؤمِنٍ بِشَطرِ كَلِمَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أَ لا أُخبِرُكَ بِأَشَدَّ مِن هٰذا عَذاباً؟ قُلتُ: بَلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ: مَنِ ادَّخَرَ عَنهُ شَيئاً يَحتاجُ إِلَیهِ في دُنياهُ و آخِرَتِهِ، فَأُولٰئِكَ يَلعَنُهُمُ اللهُ وَ يَلعَنُهُمُ اللّاعِنونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أَ لا أُخبِرُكُم بِأَشَدَّ مِن هٰذَينِ؟ قُلتُ: بَلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ: مَنِ اغتابَ عَلَيهِ شَيئاً في قَولٍ لِكَي يَغتابَهُ وَ يَرُدَّ عَلَيهِ، فَهُوَ يَومَ القِيامَةِ مِمَّن قالَ اللهُ: (فَذُوقُوا فَلَن نَزِيدَكُم إِلَّا عَذاباً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي (الغایات): ص۲۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحادیث - به نقل از رِفاعۀ نَحّاس -: امام صادق علیه‌السلام به من فرمود: «اى رفاعه! آيا از سخت‌کیفرترينِ دوزخيان برايت نگويم؟». گفتم: بفرماييد. فرمود: «كسى كه [حتّى] نيم كلمه بر ضدّ مؤمن، كمک كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «آيا تو را از سخت‌کیفرتر از او خبر ندهم؟». گفتم: بفرماييد. فرمود: «كسى كه چيزى را كه مؤمن در دنيا و آخرتش بِدان نياز دارد، از او دريغ ورزد. اينان را خدا و لعنت كنندگان، لعنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «آيا تو را از سخت‌کیفرتر از اين دو، خبر ندهم؟». گفتم: بفرماييد. فرمود: «كسى كه در غياب مؤمن، سخنى بر ضدّ او بگويد، به طورى كه او نيز [وادار شود] از او غيبت كند و پاسخش را بدهد. چنين فردى در روز قيامت، از كسانى است كه خداوند فرموده است: (پس بچشید که جز بر عذابتان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاییم)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يضاعف-له-العذاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۸: مَن يُضاعَفُ لَهُ العَذابُ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کسانی که دو چندان عذاب می‌شوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الَّذِيـنَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللهِ وَ يَبغُونَها عِـوَجـاً وَ هُـم بِالآخِـرَةِ هُم كـافِـرُونَ* أُولٰئِكَ لَم يَكُونُوا مُعجِزِينَ فِي الأَرضِ وَ ما كانَ لَهُم مِن دُونِ اللهِ مِن أَولِياءَ يُضاعَفُ لَهُمُ العَذابُ ما كانُوا يَستَطِيعُونَ السَّمعَ وَ ما كانُوا يُبصِرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: ۱9 - ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(همانان که مردم را از راه خدا باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و آن را کج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند و به آخرت ناباورند * آنان در زمین، درمانده کنندگان [خدا] نیستند و جز خدا دوستانى ندارند. عذاب براى آنان، دو چندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. آنان توان شنیدن [حق را] نداشتند و [حق را] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ عِبادُ الرَّحمنِ الَّذِينَ يَمشُونَ عَلَى الأَرضِ هَوناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً* وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِم سُجَّداً وَ قِياماً* وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصرِف عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ أَنَّ عَذابَها كانَ غَراماً* إِنَّها ساءَت مُستَقَرًّا وَ مُقاماً* وَ الَّذِينَ إِذا أَنفَقُوا لَم يُسرِفُوا وَ لَم يَقتُرُوا وَ كانَ بَينَ ذٰلِكَ قَواماً* وَ الَّذِينَ لا يَدعُونَ مَعَ اللهِ إِلهاً آخَرَ وَ لا يَقتُلُونَ النَّفسَ الَّتِي حَرَّمَ اللهُ إِلّا بِالحَقِّ وَ لا يَزنُونَ وَ مَن يَفعَل ذٰلِكَ يَلقَ أَثاماً* يُضاعَف لَهُ العَذابُ يَومَ القِيامَةِ وَ يَخلُد فِيهِ مُهاناً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۶۳ - ۶9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و بندگان [خداى] مهربان، کسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند که روى زمین، به نرمى گام بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و چون نادانان، آنان را طرف خطاب قرار دهند، به ملایمت پاسخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند * و آنان [اند] که در حال سجده یا ایستاده، شب را به روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند * و کسانى که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پروردگارا! عذاب دوزخ را از ما باز گردان که عذابش سخت و دائمى است * و بد قرارگاه و جایگاهى است!» * و کسانى هستند که چون انفاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، نه ولخرجى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و نه تنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند و میان این دو [روش]، حدّ وسط را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزینند * و کسانى هستند که با خدا معبودى دیگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و کسى را که خدا [خونش را] حرام کرده است، جز به حق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند و زنا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و هر کس اینها را انجام دهد، سزایش را خواهد دید. * در روز قیامت، عذاب براى او دو چندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پیوسته در آن، خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَن سَبِيلِ اللهِ زِدناهُم عَذاباً فَوقَ العَذابِ بِما كانُوا يُفسِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانى که کفر ورزیدند و از راه خدا باز داشتند، به [سزاى] آن که فساد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، عذابى بر عذابشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاییم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قالَ ادخُلُوا فِي أُمَمٍ قَد خَلَت مِن قَبلِكُم مِنَ الجِنِّ وَ الإِنسِ فِي النَّارِ كُلَّما دَخَلَت أُمَّةٌ لَعَنَت أُختَها حَتّیٰ إِذَا ادَّارَكُوا فِيها جَمِيعاً قالَت أُخراهُم لِأُولاهُم رَبَّنا هٰؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِم عَذاباً ضِعفاً مِنَ النَّارِ قالَ لِكُلٍّ ضِعفٌ وَ لٰكِنْ لا تَعلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «در میان امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از جن و انس که پیش از شما بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، داخل آتش شوید». هر بار که امّتى [در آتش] در آید، همکیشان خود را لعنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا وقتى که همگى در آن به هم بپیوندند. [آن گاه] پیروانشان در بارۀ پیشوایانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پروردگارا! اینان ما را گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه کردند. پس دو برابر، عذاب آتش به آنان بده». [خدا] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: براى هر کدام [عذاب] دو چندان است؛ ولى شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يا نِساءَ النَّبِيِّ مَن يَأتِ مِنكُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضاعَف لَهَا العَذابُ ضِعفَينِ وَ كانَ ذٰلِكَ عَلَى اللهِ يَسِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى زنان پیامبر! هر کس از شما کار زشت آشکارى کند، عذابش دو چندان خواهد بود، و این بر خدا همواره آسان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن مَشىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في قَطيعَةٍ بَينَ اثنَينِ كانَ عَلَيهِ مِنَ الوِزرِ بِقَدرِ ما لِمَن أَصلَحَ بَينَ اثنَينِ مِنَ الأَجرِ، مَكتوبٌ عَلَيهِ لَعنَةُ اللهِ حَتّىٰ يَدخُلَ جَهَنَّمَ، فَيُضاعَفَ لَهُ العَذابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۳9 ح۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدين: ص۴۲۰، بحار الأنوار: ج۷۶ ص۳۶۷ ح۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس در جدايى انداختن ميان دو كس بكوشد، گناهش به اندازۀ پاداش كسى است كه ميان دو كس آشتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكند، و لعنت خدا بر او نوشته شده است تا آن كه به دوزخ وارد شود و دو چندان عذاب گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: لِمُسيئِنا ضِعفانِ مِنَ العَذابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص۱۰۶ ح۱ عن الحسن بن موسى الوشّاء البغدادي، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۲۳۲ ح۱، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۳۰ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: براى گنهكارِ [خاندان] ما، دو برابر عذاب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يخفف-عنه-العذاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / 9: مَن يُخَفَّفُ عَنهُ العَذابُ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کسانی که عذابشان تخفیف می‌یابد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلی الله علیه و آله - لِعَدِيِّ بنِ حاتِمٍ -: إِنَّ اللهَ دَفَعَ عَن أَبيكَ العَذابَ الشَّديدَ لِسَخاءِ نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص۲۵۳، فقه الرضا: ص۳۶۲ نحوه، بحار الأنوار: ج۷۱ ص۳۵۴ ح۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله - خطاب به عَدىّ بن حاتم -: خداوند، عذاب سخت را از پدرت، به خاطر سخاوتش برداشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن عبد اللّٰه بن مسعود: عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله قالَ: ما أَحسَنَ مُحسِنٌ مِن مُسلِمٍ وَ لا كافِرٍ إِلّا أَثابَهُ اللهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلنا: يا رَسولَ اللّٰهِ، ما إِثابَةُ اللهِ الكافِرَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إِن كانَ قَد وَصَلَ رَحِماً، أَو تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ، أَو عَمِلَ حَسَنَةً؛ أَثابَهُ اللهُ المالَ وَ الوَلَدَ وَ الصِّحَّةَ وَ أَشباهَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلنا: ما إِثابَتُهُ فِي الآخِرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَذاباً دونَ العَذابِ. قالَ: وَ قَرَأَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: (أَدخِلُوا آلَ فِرعَونَ أَشَدَّ العَذابِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۲۷۸ ح۳۰۰۱، تهذيب الكمال: ج۱۴ ص۷۴ ح۳۰۶۱، تفسير ابن كثير: ج۷ ص۱۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هيچ نيكوكارى از مسلمان و كافر، نيكى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر آن كه خداوند به او پاداش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: اى پيامبر خدا! پاداش خدا به كافر چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر صلۀ رحمى كرده يا صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داده يا كار نيكى كرده باشد، خداوند به او مال و فرزند و سلامت و مانند اينها پاداش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: پاداشش در آخرت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عذابى تخفيف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافته». سپس پيامبر خدا صلی الله علیه و آله اين آيه را خواند: (فرعونيان را در سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين عذاب در آوريد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: قِراءَةُ القُرآنِ فِي المُصحَفِ تُخَفِّفُ العَذابَ عَنِ الوالِدينَ وَ لَو كانا كافِرَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۶۱۳ ح۴ عن الحسن بن راشد عن جدّه، ثواب الأعمال: ص۱۲۸ ح۱، عدّة الداعي: ص۲۷۲ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج9۲ ص۱9۶ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خواندن قرآن از روى آن، عذاب پدر و مادر را سبُک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، اگرچه آن دو كافر باشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يتأذى-بهم-أهل-النار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۱۰: مَن يَتَأَذّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِم أَهلُ النّارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کسانی که دوزخیان، از دستشان آزار می‌بینند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: العُلَماءُ رَجُلانِ: رَجُلٌ عالِمٌ آخِذٌ بِعِلمِهِ؛ فَهذا ناجٍ. وَ عالِمٌ تارِكٌ لِعِلمِهِ؛ فَهـٰذا هالِكٌ. وَ إِنَّ أَهلَ النّارِ لَيَتَأَذَّونَ مِن ريحِ العالِمِ التّارِكِ لِعِلمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إِنَّ أَشَدَّ أَهلِ النّارِ نَدامَةً وَ حَسرَةً رَجُلٌ دَعا عَبداً إِلَی اللّٰهِ، فَاستَجابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنهُ، فَأَطاعَ اللّٰهَ، فَأَدخَلَهُ اللهُ الجَنَّةَ، وَ أَدخَلَ الدّاعيَ النّارَ بِتَركِهِ عِلمَهُ وَ اتِّباعِهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ طولِ الأَمَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۱ ص۴۴ ح۱، الخصال: ص۵۱ ح۶۳، منية المريد: ص۱۴۶ كلّها عن سليم بن قيس عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۰۶ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: عالمان، دو دسته&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: عالمى كه به علمش عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، او نجات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافته است، و عالمى كه به علمش بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتناست، او هلاک‌شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. اهل آتش، از بوى عالم بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمل، اذيّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين پشيمانى و حسرت در ميان اهل آتش، از آنِ مردى است كه كسى را به سوى خدا دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و او آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و قبول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از خدا اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و خدا او را به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد؛ امّا دعوت كننده را به خاطر ترک عملش و پيروى از هوس و آرزوى طولانى، به درون آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: مَنِ اغتابَ امرَءاً مُسلِماً بَطَلَ صَومُهُ، وَ نُقِضَ وُضوؤُهُ، وَ جاءَ يَومَ القيامَةِ تَفوحُ مِن فيهِ رائِحَةٌ أَنتَنُ مِنَ الجيفَةِ، يَتَأَذّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها أَهلُ المَوقِفِ، فَإِن ماتَ قَبلَ أَن يَتوبَ ماتَ مُستَحِلّاً لِما حَرَّمَ اللهُ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۵ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۵ ح۷۰۷ كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۰۶ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۲۴۷ ح۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس از مسلمانى غيبت كند، روزه و وضويش باطل است و روز قيامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، در حالى كه بوى گندى بدتر از بوى لاشه از دهانش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه اهل موقِف، از آن اذيّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اين شخص، اگر قبل از توبه بميرد، در حالى مُرده كه حرام خداوند عزّ و جلّ را حلال شمرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: يُؤتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالزّاني يَومَ القِيامَةِ حَتّىٰ يَكونَ فَوقَ أَهلِ النّارِ، فَيَقطُرُ قَطرَةٌ مِن فَرجِهِ فَيَتَأَذّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها أَهلُ جَهَنَّمَ مِن نَتنِها، فَيَقولُ أَهلُ جَهَنَّمَ لِلخُزّانِ: ما هٰذِهِ الرّائِحَةُ المُنتِنَةُ الَّتي قَد آذَتنا؟ فَيُقالُ لَهُم: هٰذِهِ رائِحَةُ زانٍ. و تُؤتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِامرَأَةٍ زانِيَةٍ فَيَقطُرُ قَطرَةٌ مِن فَرجِها، فَيَتَأَذّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها أَهلُ النّارِ مِن نَتنِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص99، النوادر للراوندي: ص۱۸۰ ح۳۰۶ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام دعائم الإسلام: ج۲ ص۴۴۸ ح۱۵۶۳، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۱۷ ح9۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: روز قيامت، مرد زناكار آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تا بالاى همۀ دوزخيان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.، قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از نرينگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چكد و دوزخيان، از گندش آزرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. دوزخيان به دوزخبانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اين بوى گند چیست كه ما را آزار داد؟ به آنان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: اين، بوى زناكار است. و زنى زناكار آورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از مادينگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چكد و دوزخيان، از گند آن، آزرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أَلا وَ مَن زَنا بِامرَأَةٍ مُسلِمَةٍ أَو يَهودِيَّةٍ أَو نَصرانِيَّةٍ أَو مَجوسِيَّةٍ، حُرَّةٍ أَو أَمَةٍ، ثُمَّ لَم يَتُب مِنهُ وَ ماتَ مُصِرّاً عَلَيهِ؛ فَتَحَ اللهُ لَهُ في قَبرِهِ ثَلاثَمِئَةِ بابٍ، تَخرُجُ مِنها حَيّاتٌ وَ عَقارِبُ وَ ثُعبانُ النّارِ، فَهُوَ يَحتَرِقُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومِ القِيامَةِ، فَإِذا بُعِثَ مِن قَبرِهِ تَأَذَّى النّاسُ مِن نَتنِ ريحِهِ، فَيُعرَفُ بِذٰلِكَ وَ بِما كانَ يَعمَلُ في دارِ الدُّنيا، حَتّىٰ يُؤمَرَ بِهِ إِلَی النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج۴ ص۱۲ ح۴9۶۸، الأمالي للصدوق: ص۵۱۳ ح۷۰۷ كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام مكارم الأخلاق: ج۲ ص۳۱۲ ح۲۶۵۵ عن الإمام الصادق عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله، بحار الأنوار: ج۷۵ ص۳۸9 ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: هر كس با زن مسلمان یا زن يهودى یا زن نصرانى و يا زن مجوسى - آزاده باشند يا كنيز - زنا كند و از آن كار، توبه ننمايد و بر آن اصرار بورزد، خداوند در قبرش، سيصد در باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از آنها، مارها و كژدُم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اژدهاى آتش [دوزخ]، بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند. او تا روز قيامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزد و زمانى كه از قبرش بيرون آورده شود، مردم از گند بويش آزرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با اين و با آنچه در دنيا عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده، شناخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تا دستور وارد شدن به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن زيد بن عليّ علیه‌السلام: قالَ أَميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: إِذا كانَ يومُ القِيامَةِ أَهَبَّ اللهُ ريحاً مُنتِنَةً يَتَأَذّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها أَهلُ الجَمعِ، حَتّىٰ إِذا هَمَّتَ أَن تُمسِكَ بِأَنفاسِ النّاسِ ناداهُم مُنادٍ: هَل تَدرونَ ما هٰذِهِ الرّيحُ الَّتي قَد آذَتكُم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: لا، فَقَد آذَتنا وَ بَلَغَت مِنّا كُلَّ مَبلَغٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُقالُ: هٰذِهِ الرّيحُ ريحُ فُروجِ الزُّناةِ الَّذينَ لَقُوا اللهَ بِالزِّنا ثُمَّ لَم يَتوبوا، فَالعَنوهُم لَعَنَهُمُ اللهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا يَبقىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي المَوقِفِ أَحَدٌ إِلّا قالَ: اللّٰهُمَّ العَنِ الزُّناةَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۱۲ ح۲، المحاسن: ج۱ ص۱9۴ ح۳۳۳، روضة الواعظين: ج۲ ص۴۴9 ح۱۵۵۷، بحار الأنوار: ج۷ ص۲۱۷ ح۱۲۱ و راجع: كنز العمّال: ج۵ ص۴۵۵ ح۱۳۵9۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال - به نقل از زيد بن على علیه‌السلام -: امير مؤمنان علیه‌السلام فرمود: «وقتى قيامت بر پا شود، خداوند، بادى بدبو را به جريان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد كه اهل قيامت با آن، اذيّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، تا جايى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد نفَس مردم را بند بياورد. منادى ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد كه اين، چه بويى بود كه شما را آزرد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: نه. ما را به سختى آزرد و به هر يک از ما، آسيبى جدّى رسانْد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: اين، بوى زناكاران است كه با زناى بدون توبه، به محضر خدا رسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس لعنتشان كنيد كه خدا، لعنتشان كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان فرمود: «در موقف، كسى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد، مگر اين كه زناكاران را لعنت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أهون-الناس-عذابا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۱۱: أَهوَنُ النّاسِ عَذاباً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کم‌عذاب‌ترینِ مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ أَهوَنَ أَهلِ النّارِ عَذاباً يَومَ القِيامَةِ لَرَجُلٌ توضَعُ في أَخمَصِ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخمَصُ من القدم: الموضع الذي لا يلصق بالأرض منها عند الوطء (النهاية: ج۲ ص۸۰ «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدَمَيهِ جَمرَةٌ يَغلي مِنها دِماغُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۵ ص۲۴۰۰ ح۶۱9۳ عن النعمان بن بشير، صحيح مسلم: ج۱ ص۱9۶ ح۳۶۳، سنن الترمذي: ج۴ ص۷۱۶ ح۲۶۰۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ دوزخيان در روز قيامت، كسى است كه در گودى كف پاهايش اخگرى آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند كه از [حرارت] آن، مغزش به جوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبيد اللَّه بن الوليد الوصّافي: سَمِعتُ أَبا جَعفَرٍ علیه‌السلام يَقولُ:... إِنَّ مُؤمِناً كانَ في مَملَكَةِ جَبّارٍ، فَوَلِعَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولِعَ بِه: أي لَجّ في أمره و حرص على إيذائه (تاج العروس: ج۱۱ ص۵۳۲ «ولع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ، فَهَرَبَ مِنهُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ الشِّركِ، فَنَزَلَ بِرَجُلٍ مِن أَهلِ الشِّركِ فَأَظَلَّهُ وَ أَرفَقَهُ وَ أَضافَهُ، فَلَمّا حَضَرَهُ المَوتُ أَوحَى اللهُ عزّ و جلّ إِلَيهِ: «وَ عِزَّتي وَ جَلالي! لَو كانَ لَكَ في جَنَّتي مَسكَنٌ لَأَسكَنتُكَ فيها، وَ لٰكِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ماتَ بي مُشرِكاً، وَ لٰكِن يا نارُ هيديهِ وَ لا تُؤذيهِ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي حرِّكِيه من غير أن تؤذيه؛ من قولهم علیهم‌السلام هُدتُ الشي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ: حرّكته (مجمع البحرين: ج۳ ص۱۸۱۳ «هيد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، وَ يُؤتىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرِزقِهِ طَرَفَيِ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مِنَ الجَنَّةِ؟ قالَ: مِن حَيثُ شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۲ ص۱۸9 ح۳، المؤمن: ص۵۰ ح۱۲۳، أعلام الدين: ص۴۴۳ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۱۴ ح9۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از عبید اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن وليد وصّافى -: از امام باقر علیه‌السلام شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «مؤمنى در كشور پادشاهى ستمگر، زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و آن پادشاه در آزار او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوشيد. آن مؤمن از دست او به سرزمين شرک گريخت و بر يكى از مشركان وارد شد و آن مشرک، او را سرپناه داد و با او مهربانى كرد و پذيرايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمود. پس چون مرگ آن مشرک فرا رسيد، خداوند عزّ و جلّ به او الهام فرمود كه: &amp;quot;به عزّت و جلالم سوگند، اگر در بهشتم براى تو مسكنى بود، هر آينه تو را در آن جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم؛ ولى بهشت بر كسى كه در حال شرک به من بميرد، حرام شده است؛ امّا - اى آتش - او را بترسان؛ ولى آزارش مده!&amp;quot;. روزىِ او، صبح و عصر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: از بهشت؟ فرمود: «از هر جا كه خدا بخواهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائِهِ: قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ أَهوَنَ أَهلِ النّارِ عَذاباً عَبدُ اللهِ بنُ جَذعانَ. فَقيلَ لَهُ: وَ لِمَ يا رَسولَ اللّٰهِ؟ قالَ: إِنَّهُ كانَ يُطعِمُ الطَّعامَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج۲ ص۱۴۶ ح۱۳۸۵ عن السكوني، الجعفريّات: ص۱9۱، النوادر للراوندي: ص۱۰۶ ح۷9 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۸ ص۳۱۶ ح9۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - به نقل از پدرانش: -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «در ميان اهل آتش، عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جذعان، عذابش از همه سبُک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است». گفته شد: چرا، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «چون مردم را اطعام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: كانَ في بَني إِسرائیلَ رَجُلٌ مُؤمِنٌ، وَ كانَ لَهُ جارٌ كافِرٌ، وَ كانَ يَرفُقُ بِالمُؤمِنِ وَ يُوَلِّيهِ المَعروفَ فِي الدُّنيا، فَلَمّا أَن ماتَ الكافِرُ بَنَى اللهُ لَه بَيتاً فِي النّارِ مِن طينٍ، فَكانَ يَقيهِ حَرَّها، وَ يَأتيهِ الرِّزقُ مِن غَيرِها، وَ قيلَ لَهُ: هذا بِما كُنتَ تُدخِلُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جارِكَ المُؤمِنِ فُلانِ بنِ فُلانٍ مِنَ الرِّفقِ، وَ تُوَلِّيهِ مِنَ المَعروفِ فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۰۳ ح۱ عن عليّ بن يقطين، بحار الأنوار: ج۸ ص۲9۷ ح۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: در ميان بنى اسرائيل، مردى مؤمن بود كه همسايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كافر داشت. او با آن مؤمن با مهربانى رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و به او نيكى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود. چون كافر از دنيا رفت، خداوند در آتش، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از گِل برايش ساخت كه او را از گرماى آن حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از غير آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد. به او گفته شد: «اين براى آن است كه تو در دنيا با همسايۀ مؤمنت، فلانی فرزند فلانی، با مهربانى رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى و به او نيكى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۲۴ (من يخفّف عنه العذاب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۲۵ (کسانی که عذابشان تخفیف می‌یابد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دركات-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۱۲: دَرَكاتُ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طبقات دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ المُنافِقِينَ فِي الدَّركِ الأَسفَلِ مِنَ النَّارِ وَ لَن تَجِدَ لَهُم نَصِيراً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(منافقان در پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین طبقۀ آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هرگز برایشان یاورى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كَلَّا لَيُنبَذَنَّ فِي الحُطَمَةِ* وَ ما أَدراكَ مَا الحُطَمَةُ* نارُ اللهِ المُوقَدَةُ* الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الأَفئِدَةِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهمزه: ۴ - ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(نه! قطعاً در آتشِ در هم شکننده، فرو افکنده خواهد شد * و تو چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى آتشِ در هم شکننده چیست؟ * آتش افروختۀ خداست * که به دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ النّارَ تَأكُلُ أَهلَها حَتّىٰ إِذَا اطَّلَعتَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَفئِدَتِهِمُ انتَهَت، ثُمَّ يَعودُ كَما كانَ، ثُمَّ يَستَقبِلُهُ أَيضاً، فَيَطَّلِعُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فُؤادِهِم، فَهُوَ كَذٰلِكَ أَبَداً؛ فَذٰلِكَ قَولُهُ: (نارُ اللهِ المُوقَدَةُ * الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الأَفئِدَةِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهمزه: ۶ - ۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك (الملحقات): ص۸۷ ح۳۰۶ عن خالد بن أبي عمران.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: آتش، اهل خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد تا اين كه به دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد. سپس دوزخيان به حال اوّل خود باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و آتش دوباره آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد تا به دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان برسد، و تا ابد، همين وضع ادامه دارد. اين است سخن خداى متعال كه: (آتش افروختۀ خداست * که به دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: «الوَيلُ» وادٍ في جَهَنَّمَ، يَهوي فيهِ الكافِرُ أَربَعينَ خَريفاً قَبلَ أَن يَبلُغَ قَعرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج۵ ص۳۲۰ ح۳۱۶۴ عن أبي سعيد الخدري، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۱۵۰ ح۱۱۷۱۲، صحيح ابن حبّان: ج۱۶ ص۵۰۸ ح۷۴۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: وَيل، پرتگاهى در دوزخ است كه كافر در آن سقوط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و چهل سال طول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد که به تهِ آن برسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: قال [رَسولُ اللهِ] صلی الله علیه و آله: استَعيذوا بِاللهِ مِن «جُبِّ الخِزيِ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: وَ ما هُوَ يا رَسولَ اللّٰهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وادٍ في جَهَنَّمَ أُعِدَّ لِلمُرائينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص۳۱۸، بحار الأنوار: ج۷۲ ص۳۰۳ ح۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منیة المُرید: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «از جُبّ الخِزى (چاهِ رسوايى و خوارى) به خدا پناه ببريد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: آن چيست، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است در دوزخ كه براى رياكاران، آماده شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: جاءَني جَبرَئيلُ مُتَغَيِّرَ اللَّونِ، فَقُلتُ: يا جَبرَئيلُ، ما لي أَراكَ مُتَغَيِّرَ اللَّونِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اطَّلَعتُ فِي النّارِ فَرَأَيتُ وادِياً في جَهَنَّمَ يَغلي، فَقُلتُ: يا مالِكُ، لِمَن هٰذا؟ فَقالَ: لِثَلاثِ نَفَرٍ: لِلمُحتَكِرينَ، وَ المُدمِنينَ عَلَى الخَمرِ، وَ القَوّادينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص۱۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: جبرئيل با رخسارى رنگ برگشته نزد من آمد. گفتم: «اى جبرئيل! چه شده است كه تو را رنگ برگشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به آتش نگريستم. درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را در دوزخ ديدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوشد. گفتم: اى مالک! اين براى چه كسانى است؟ گفت: براى سه دسته: احتكار كنندگان، دائم الخمرها و واسطه‌گران بی‌عفّتی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار عن أَنَسٍ: قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ في جَهَنَّمَ لَوَادِياً يَستَغيثُ مِنهُ أَهلُ النّارِ كُلَّ يَومٍ سَبعينَ أَلفَ مَرّةٍ، وَ في ذٰلِكَ الوادي بَيتٌ مِن نارٍ، وَ في ذٰلِكَ البَيتِ جُبٌّ مِن نارٍ، وَ في ذٰلِكَ الجُبِّ تابوتٌ مِن نارٍ، وَ في ذٰلِكَ التّابوتِ حَيَّةٌ لَها أَلفُ رَأسٍ، في كُلِّ رَأسٍ أَلفُ فَمٍ، في كُلِّ فَمٍ عَشَرَةُ آلافِ نابٍ، وَ كُلُّ نابٍ أَلفُ ذِراعٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أَنَسٌ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله، لِمَن يَكونُ هٰذَا العَذابُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلی الله علیه و آله: لِشارِبِ الخَمرِ مِن حَمَلَةِ القُرآنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص۴۲۲ ح۱۱۷۲، إرشاد القلوب: ص۱۷۳، بحار الأنوار: ج۷9 ص۱۴۸ ح۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار - به نقل از انس بن مالک -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «در دوزخ، درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه دوزخيان، روزى هفتاد هزار بار از آن [به درگاه خدا] فريادخواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. در آن درّه، اتاقى از آتش است و در آن اتاق، چاهى از آتش و در آن چاه، صندوقى از آتش و در آن صندوق، مارى هزار سر است كه در هر سرى، هزار دهان و در هر دهانى، ده هزار نيش و هر نيشى هزار گز است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! اين عذاب براى چه كسى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى قرآن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى است كه شراب بنوشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سَدير عن الإمام الباقر علیه‌السلام: يُؤتىٰ شارِبُ الخَمرِ يَومَ القِيامَةِ مُسوَدّاً وَجهُهُ، مُدلَعاً لِسانُهُ، يَسيلُ لُعابُهُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدرِهِ، وَ حَقٌّ عَلَى اللّٰهِ عزّ و جلّ أَن يَسقِيَهُ مِن طينَةِ خَبالٍ - أَو قالَ: مِن بِئرِ خَبالٍ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وَ ما بِئرُ خَبالٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِئرٌ يَسيلُ فيها صَديدُ الزُّناةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج۶ ص۳9۶ ح۳، تهذيب الأحكام: ج9 ص۱۰۳ ح۴۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافى - به نقل از سَدير -: امام باقر علیه‌السلام فرمود: «روز قيامت، شرابخوار را در حالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند كه رويش سياه و زبانش آويزان است و آب دهانش بر سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كش كرده است، و بر خداوند عزّ و جلّ است كه از زرداب دوزخيان به او بنوشاند» يا فرمود: «از چاه زرداب».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چاه زرداب چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چاهى است كه زردابِ [فرج] روسپيان، در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام قالَ: إِنَّ في جَهَنَّمَ رَحاً تَطحَنُ، أَ فَلا تَسأَلونّي ما طَحنُها؟ فَقيلَ: وَ ما طَحنُها يا أَميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ علیه‌السلام: العُلَماءُ الفَجَرَةُ، وَ القُرّاءُ الفَسَقَةُ، وَ الجَبابِرَةُ الظَّلَمَةُ، وَ الوُزَراءُ الخَوَنَةُ، وَ العُرَفاءُ الكَذَبَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّ فِي النّارِ لَمَدينَةً يُقالُ لَها: «الحَصينَةُ»، أَ فَلا تَسأَلونّي ما فيها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: وَ ما فيها يا أَميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال علیه‌السلام: فيها أَيدِي النّاكِثينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۳۰۲ ح۱ عن مسعدة بن زياد، الخصال: ص۲9۶ ح۶۵، أعلام الدين: ص9۶، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۱۱ ح۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: على علیه‌السلام فرمود: «در دوزخ، آسيابى است كه آرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. آيا از من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد كه چه آرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چه آرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عالمان تباهكار و قاريان گنهكار و حکومتگرانِ ستمگر و وزيران خيانتكار و خبرآوران&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «عُرَفاء» در متن عربى، جمع «عریف» است كه به شخصى در قبیله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند كه کارگزار رئیس قبیله است و اوضاع و اخبار مردمش را به وی گزارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دروغگو را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آتش دوزخ، شهرى است كه به آن، حَصينه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند. آيا از من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد كه در آن شهر چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفتند: در آن چيست، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بیعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنان در آن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إِنَّ فِي النّارِ لَناراً يَتَعَوَّذُ مِنها أَهلُ النّارِ، ما خُلِقَت إِلّا لِكُلِّ مُتَكَبِّرٍ جَبّارٍ عَنيدٍ، وَ لِكُلِّ شَيطانٍ مَريدٍ، وَ لِكُلِّ مُتَكَبِّرٍ لا يُؤمِنُ بِيَومِ الحِسابِ، وَ لِكُلِّ ناصِبِ العَداوَةِ لِآلِ مُحَمَّدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۲۵۷ عن منصور بن يونس، بحار الأنوار: ج۸ ص۲9۵ ح۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در آتش [دوزخ]، آتشى است كه اهل آتش از آن به خدا پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. آن آتش، فقط براى هر متكبّر مغرور خيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرى، و براى هر شيطان سركشى، و براى هر متكبّرى كه به روز حسابرسى ايمان ندارد، و براى هر دشمن كينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توز خاندان محمّد صلی الله علیه و آله، آفريده شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إِنَّ مِنَ العُلَماءِ مَن يُحِبُّ أَن يَخزُنَ عِلمَهُ وَ لا يُؤخَذَ عَنهُ، فَذاكَ فِي الدَّركِ الأَوَّلِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ العُلَماءِ مَن إِذا وُعِظَ أَنِفَ وَ إِذا وَعَظَ عَنَفَ، فَذاكَ فِي الدَّركِ الثّاني مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ العُلَماءِ مَن يَرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن يَضَعَ العِلمَ عِندَ ذَوِي الثَّروَةِ وَ الشَّرَفِ، وَ لا يَرىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ فِي المَساكينِ وَضعاً، فَذاكَ فِي الدَّركِ الثّالِثِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ العُلَماءِ مَن يَذهَبُ في عِلمِهِ مَذهَبَ الجَبابِرَةِ وَ السَّلاطينِ، فَإِن رُدَّ عَلَيهِ شَي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ مِن قَولِهِ أَو قُصِّرَ في شَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ مِن أَمرِهِ غَضِبَ، فَذاكَ فِي الدّرِكِ الرّابِعِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ العُلَماءِ مَن يَطلُبُ أَحاديثَ اليَهودِ وَ النَّصارىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيُعزَّرَ بِهِ وَ يَكثُرَ بِهِ حَديثُهُ، فَذاكَ فِي الدَّركِ الخامِسِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِنَ العُلَماءِ مَن يَضَعُ نَفسَهُ لِلفُتيا وَ يَقولُ: سَلوني، وَ لَعَلَّهُ لا يُصيبُ حَرفاً واحِداً، وَ اللهُ لا يُحِبُّ المُتَكَلِّفينَ، فَذاكَ فِي الدَّركِ السّادِسِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص۳۵۲ ح۳۳، منية المريد: ص۱۳9، أعلام الدين: ص9۷، بحار الأنوار: ج۲ ص۱۰۸ ح۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: در ميان عالِمان، كسانى هستند كه دوست دارند دانش خويش را پنهان بدارند و [كسى] از آنان نياموزد. چنين كسانى در دَرَکِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«دَرَک» و جمعش «دركات»، در مقابل «درجه» و جمع آن، «درجات» است. اوّلى را در مورد دوزخ به كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و به معناى طبقات زیرین یا تحتانى است، و دومى را در بارۀ بهشت به كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند كه به معناى طبقات بالایى و فوقانى است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلِ آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان عالمان، كسانى هستند كه هر گاه پندشان دهند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرند و چون پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، درشتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. چنين كسانى در دَرَک دوم آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در میان عالمان، كسانى هستند كه دانش [خود] را در اختيار ثروتمندان و بزرگان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و مستمندان را شايستۀ دانش خود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. چنين كسانى در دَرَک سوم آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در میان عالمان، كسانى هستند كه در علم خويش، چونان متكبّران و پادشاهان رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند [يعنى] اگر چيزى از گفتۀ او را رد كنند يا در [اطاعت] امر او كوتاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كنند، به خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. چنين كسانى در دَرَک چهارم آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در میان عالمان، كسانى هستند كه در جستجوى احاديث يهود و نصارا هستند تا بِدان وسيله، حديث خود را قوّت و افزونى بخشند. چنين كسانى در دَرَک پنجم آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در میان عالمان، كسانى هستند كه خويشتن را در مسند فتوا قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «از من بپرسيد»، در صورتى كه شايد حتّى يک كلمه درست نگويند و خدا مدّعيان بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلاحيّت را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. چنين كسانى در دَرَک ششم آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَخَلَفَ مِن بَعدِهِم خَلفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوفَ يَلقَونَ غَيًّا) -: هُوَ جَبَلٌ مِن صُفرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صُفْر - بالضمّ، و كسر الصاد لغة -: النُحاس(مجمع البحرين: ج۲ ص۱۰۳۵ «صفر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدورُ في وَسَطِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج۱ ص۳۰۵ ح۱۲ عن عيسى بن داوود النجّار، بحار الأنوار: ج۲۳ ص۲۲۴ ح۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام - در بارۀ اين سخنِ خداى متعال: (پس بعد از آنان، جانشینانى آمدند که نماز را تباه کردند و از هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیروى نمودند و زودا که غَى را خواهند دید) -: غَى، كوهى است از مس كه در ميانۀ دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-عشرطائفة-من-المبشرين-بجهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِثَ عَشَر:طائِفَةٌ مِنَ المُبَشَّرينَ بِجَهَنَّمَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سیزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گروهی از تهدید شدگان به دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إبليس-و-أتباعه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱: إِبليسُ وَ أَتباعُهُ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شیطان و پیروانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَسَجَدَ المَلائِكَةُ كُلُّهُم أَجمَعُونَ* إِلَّا إِبلِيسَ استَكبَرَ وَ كانَ مِنَ الكافِرِينَ*... قالَ فَالحَقُّ وَ الحَقَّ أَقُولُ* لَأَملَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكَ وَ مِمَّن تَبِعَكَ مِنهُم أَجمَعِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: ۷۳ - ۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس، همۀ فرشتگان سر به سجده کردند * مگر ابلیس که تکبّر نمود و از کافران شد*... [خداوند] فرمود: حق [از من] است و حق را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: * هر آینه دوزخ را از تو و از هر کس از آنان که تو را پیروى کند، از همگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان خواهم انباشت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۱۱۶ - ۱۲۱، الأعراف: ۱۸، الحجر: ۳۲ - ۴۰، الإسراء: ۶۱ - ۶۳، مريم: ۶۶ - ۶۸، الشعراء: 9۱ - 9۵، الصافّات: ۶۲ - ۶۵، الحشر: ۱۶ - ۱7.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: نساء: آیۀ ۱۱۶ - ۱۲۱، اعراف: آیۀ ۱۸، حجر: آیۀ ۳۲ - ۴۰، اسرا: آیۀ ۶۱ - ۶۳، مریم: آیۀ ۶۶ - ۶۸، شعرا: آیۀ ۹۱ - ۹۵، صافّات: آیۀ ۶۲ - ۶۵، حشر: آیۀ ۱۶ - ۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: أَوَّلُ مَن يُكسىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُلَّةً مِنَ النّارِ إِبليسُ، فَيَضَعُها عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاجِبِهِ وَ يَسحَبُها مِن خَلفِهِ، وَ ذُرِّيَّتُهُ مِن بَعدِه، وَ هُوَ يُنادي: «و ا ثُبوراه» وَ يُنادونَ: «يا ثُبورَهُم»، حَتّىٰ يَقِفوا عَلَى النّارِ، فَيَقولُ: «يا ثُبوراه» وَ يَقولونَ: «يا ثُبورَهُم»، فَيُقالُ لَهُم: (لا تَدعُوا اليَومَ ثُبُوراً واحِداً وَ ادعُوا ثُبُوراً كَثِيراً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۴ ص۳۰۴ ح۱۲۵۳۸ عن أنس، المصنّف لابن أبي شيبة: ج۸ ص۳۴۵ ح۱۷۵، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص۳۶۸ ح۱۲۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: نخستين كسى كه جُبّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آتش بر او پوشانيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، ابليس است كه آن جبّه را تا بالاى ابروى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و از پشت سرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد و فرزندانش در پى او حركت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. ابليس فرياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: «واى كه نابود شدم!» و فرزندانش نيز فرياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند: «واى كه نابود شديم!» تا آن كه به كنارۀ آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «واى كه نابود شدم!» و فرزندانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «واى كه نابود شديم!». به آنها گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: (امروز، [براى خود] يک بار نابودى مخواهيد؛ بلكه بسيار نابودى بخواهيد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۱۴ (أَشد النّاس عذاباً).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۵۱۵ (سخت کیفرترینِ مردم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قابيل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۲: قابيلُ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قابیل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنِّي أُرِيدُ أَن تَبُوءَ بِإِثمِي وَ إِثمِكَ فَتَكُونَ مِن أَصحابِ النَّارِ وَ ذٰلِكَ جَزاءُ الظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۲9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم تو با گناه من و گناه خودت [به سوى خدا] باز گردى و در نتیجه از اهل آتش باشى، و این است سزاى ستمکاران).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ صلی الله علیه و آله - في جَوابِ یَهودِيٍّ سَأَلَهُ بَعضَ الأَسئِلَةِ عَن مِعراجِ رَسولِ اللّٰه صلی الله علیه و آله -:... فَقالَ لَهُ جَبرَئیلُ: یا مالِكُ، هٰذا نَبِيُّ الرَّحمَةِ مُحَمَّدٌ... فَقالَ رَسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله: مُرهُ أَن يَكشِفَ طَبَقاً مِنَ النّارِ، فَكَشَفَ، فَإِذا قابيلُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «هابيل»، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ نُمرودُ وَ فِرعَونُ وَ هامانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنّعماني: ص۱۰۱ ح۳۰ عن أبي أيّوب المؤدّب عن أبيه، بحار الأنوار: ج۱۰ ص۲۵ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در پاسخ یهودی‌ای که در بارۀ معراج پیامبر خدا صلی الله علیه و آله پرسش‌هایی کرده بود -: جبرئیل به دوزخبان گفت: ای مالک! این پیامبر رحمت، محمّد صلی الله علیه و آله است... پیامبر خدا صلی الله علیه و آله [به جبرئیل] فرمود: «به او فرمان بده تا درِ طبقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آتش را كنار زند» و مالک آن را كنار زد. پس، قابيل و نمرود و فرعون و هامان در آن بودند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: أَنَّ قابيلَ بنَ آدَمَ مُعَلَّقٌ بِقُرونِهِ في عَينِ الشَّمسِ، تَدورُ بِهِ حَيثُ دارَت في زَمهَريرِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمهرير: شِدَّةُ البَردِ (النهاية: ج۲ ص۳۱۴ «زمهر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ حَميمِها إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومِ القِيامَةِ، فَإِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ صَيَّرَهُ اللهُ إِلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج۲ ص۳۵ ح۱۲۴۰ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۲۴۴ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: قابيل پسر آدم، با كاكل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش از قرص خورشيد، آويزان است و تا روز قيامت، خورشيد او را با خود در سرما و گرماى شديدش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخاند و چون روز قيامت شود، خداوند، وى را به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آل-فرعون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۳: آلُ فِرعَونَ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فرعونیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَقَد أَرسَلنا مُوسىٰ بِآياتِنا وَ سُلطانٍ مُبِينٍ* إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِرعَونَ وَ مَلَائِهِ فَاتَّبَعُوا أَمرَ فِرعَونَ وَ ما أَمرُ فِرعَونَ بِرَشِيدٍ* يَقدُمُ قَومَهُ يَومَ القِيامَةِ فَأَورَدَهُمُ النَّارَ وَ بِئسَ الوِردُ المَورُودُ* وَ أُتبِعُوا فِي هذِهِ لَعنَةً وَ يَومَ القِيامَةِ بِئسَ الرِّفدُ المَرفُودُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 9۶ - 99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وما موسى را با نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود و حجّتى نمایان فرستادیم * به سوى فرعون و سرانِ [قوم] او؛ ولى [سران] از فرمان فرعون پیروى کردند و فرمان فرعون، صواب نبود * روز قیامت، پیشاپیش قومش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و آنان را به آتش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و چه ورودگاه بدى براى واردان است! * و در این دنیا و روز قیامت به لعنت، بدرقه شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، و چه بد عطایى نصیب آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يا قَومِ ما لِي أَدعُوكُم إِلَى النَّجاةِ وَ تَدعُونَنِي إِلَى النَّارِ* تَدعُونَنِي لِأَكفُرَ بِاللهِ وَ أُشرِكَ بِهِ ما لَيسَ لِي بِهِ عِلمٌ وَ أَنَا أَدعُوكُم إِلَى العَزِيزِ الغَفَّارِ* لا جَرَمَ أَنَّما تَدعُونَنِي إِلَيهِ لَيسَ لَهُ دَعوَةٌ فِي الدُّنيا وَ لا فِي الآخِرَةِ وَ أَنَّ مَرَدَّنا إِلَى اللهِ وَ أَنَّ المُسرِفِينَ هُم أَصحابُ النَّارِ* فَسَتَذكُرُونَ ما أَقُولُ لَكُم وَ أُفَوِّضُ أَمرِي إِلَى اللهِ أَنَّ اللهَ بَصِيرٌ بِالعِبادِ * فَوَقاهُ اللهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا وَ حاقَ بِآلِ فِرعَونَ سُوءُ العَذابِ * النَّارُ يُعرَضُونَ عَلَيها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَومَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدخِلُوا آلَ فِرعَونَ أَشَدَّ العَذابِ* وَ إِذ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ استَكبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُم تَبَعاً فَهَل أَنتُم مُغنُونَ عَنَّا نَصِيباً مِنَ النَّارِ* قالَ الَّذِينَ استَكبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها أَنَّ اللهَ قَد حَكَمَ بَينَ العِبادِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: ۴۱ - ۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اى قوم من! چه شده است که من شما را به نجات فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم و شما مرا به آتش فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانید؟ * مرا فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانید تا به خدا کافر شوم و چیزى را که بدان علمى ندارم، با او شریک گردانم، و من شما را به سوى آن توانمندِ آمرزنده فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم * آنچه مرا به سوى آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانید، به ناچار، نه در دنیا و نه در آخرت [در خورِ] خواندن نیست و در حقیقت، بازگشت ما به سوى خداست و افراطگران، همدمان آتش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند * پس، به زودى آنچه را به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم، به یاد خواهید آورد و کارم را به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم. همانا خداست که به [حال] بندگان، بیناست * پس، خدا او را از عواقب سوء آنچه نیرنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، حمایت نمود و فرعونیان را عذاب سخت، فرا گرفت * صبح و شام بر آتش عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و روزى که رستاخیز بر پا شود[، فریاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که:] فرعونیان را در سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین عذاب در آورید * و آن گاه که در آتش شروع به حجّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، زیردستان به کسانى که گردنکش بودند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: ما پیرو شما بودیم. پس آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از این آتش را از ما دفع کنید؟ * کسانى که گردنکشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: اکنون همۀ ما در آن هستیم. خداست که میان بندگان داورى کرده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: قالَ رَجُلٌ لِأَبي عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: ما تَقولُ في قَولِ اللّٰهِ عزّ و جلّ: (النَّارُ يُعرَضُونَ عَلَيها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أَبو عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام: ما يَقولُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في النسخة الّتي بأيدينا: «تقول»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسُ فيها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَقولونَ إِنَّها في نارِ الخُلدِ، وَ هُم لا يُعَذَّبُونَ فيما بَينَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ علیه‌السلام: فَهُم مِنَ السُّعَداءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، فَكَيفَ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَال: إِنَّما هٰذا فِي الدُّنيا، وَ أَمّا فِي نارِ الخُلدِ فَهُوَ قَولُهُ: (وَ يَومَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدخِلُوا آلَ فِرعَونَ أَشَدَّ العَذابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۲۵۸، بحار الأنوار: ج۶ ص۲۸۵ ح۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى: مردى به امام صادق علیه‌السلام گفت: در بارۀ اين سخن خداوند عزّ و جلّ: (صبح و شام بر آتش عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند) چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «مردم در بارۀ آن چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: اين در مورد آتشِ جاويدان است و فرعونيان تا آن زمان، عذابى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «پس، آنها از نيک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: قربانت كردم! پس منظور چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين (عرضه شدن صبح و شام فرعونيان بر آتش) در دنياست؛ امّا در بارۀ آتش جاويدان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (و روزى که رستاخیز بر پا شود، [فریاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد که:] فرعونیان را در سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین عذاب در آورید)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۳۸ (قابيل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۳۹ (قابیل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;امرأة-نوح-و-امرأة-لوط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۴: اِمرَأَةُ نُوحٍ وَ امرَأَةُ لوطٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همسر نوح و همسر لوط&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ضَرَبَ اللهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امرَأَتَ نُوحٍ وَ امرَأَتَ لُوطٍ كانَتا تَحتَ عَبدَينِ مِن عِبادِنا صالِحَينِ فَخانَتاهُما فَلَم يُغنِيا عَنهُما مِنَ اللهِ شَيئاً وَ قِيلَ ادخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خدا براى کسانى که کفر ورزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، زن نوح و زن لوط را مَثَل آورده که هر دو در نکاح دو بنده از بندگان شایستۀ ما بودند و[لی] به آنها خیانت کردند، و کارى از دست [شوهران] آنها در برابر خدا ساخته نبود، و [به آن دو] گفته شد: با داخل شوندگان، داخل آتش شوید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصّحيحين عنِ ابنِ عبّاسٍ - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَخانَتاهُما) -: ما زَنَتا، أَمَّا امرَأَةُ نوحٍ فَكانَت تَقولُ لِلنّاسِ: إِنَّهُ مَجنونٌ، وَ أَمَّا امرَأَةُ لوطٍ فَكانَت تَدُلُّ عَلَى الضَّيفِ، فَذٰلِكَ خِيانَتُهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۵۳۸ ح۳۸۳۳؛ التبيان في تفسير القرآن: ج۱۰ ص۵۲، مجمع البيان: ج۱۰ ص۴۷9 كلاهما بزيادة «كافرة» بعد «امرأة نوح»، بحار الأنوار: ج۱۱ ص۳۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ اين سخن خداى متعال: (و به آن دو، خیانت کردند) -: آن دو (زن نوح و زن لوط) زنا ندادند؛ بلكه زن نوح به مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «اين مرد، ديوانه است» و زن لوط، مردم را از ورود ميهمانان، آگاه كرد. اين بود خيانت آن دو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبو-لهب-و-امرأته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۵: أَبُو لَهَبٍ وَ امرَأَتُهُ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ابو لهب و همسرش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تَبَّت يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ* ما أَغنىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ مالُهُ وَ ما كَسَبَ * سَيَصلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناراً ذاتَ لَهَبٍ * وَ امرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الحَطَبِ * فِي جِيدِها حَبلٌ مِن مَسَدٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسد: ۱ - ۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بریده باد دو دست ابو لهب و مرگش باد! * دارایى او و آنچه اندوخت، سودش نکرد. * به زودى در آتشی پُرزبانه در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید * و زنش، آن هیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کش [آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروز] * بر گردنش طنابى از لیف خرماست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن عبّاس: أَنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله خَرَجَ إِلَی البَطحاءِ، فَصَعِدَ إِلَى الجَبَلِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنادىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: «يا صَباحاه»، فَاجتَمَعَت إِلَيهِ قُرَيشٌ، فَقالَ: أَ رَأَيتُم إِن حَدَّثتُكُم أَنَّ العَدُوَّ مُصَبِّحُكُم أَو مُمَسِّيكُم أَ كُنتُم تُصَدِّقونَني؟ قالوا: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي نَذيرٌ لَكُم بَينَ يَدَي عَذابٍ شَديدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أَبو لَهَبٍ: أَ لِهٰذا جَمَعتَنا؟ تَبّاً لَكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللهُ عزّ و جلّ: (تَبَّت يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ) إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آخِرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۴ ص۱9۰۲ ح۴۶۸۸؛ مجمع البيان: ج۱۰ ص۸۵۱ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۸ ص۱۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر صلی الله علیه و آله به وادى بَطحا بيرون رفت و بالاى كوه رفت و فرياد زد: «هشدار، هشدار!». پس، قريش نزد او گرد آمدند. فرمود: «آيا اگر به شما بگويم كه دشمن بر شما روزخون و شبيخون زده است، سخنم را باور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد؟». گفتند: آرى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس اينک من پيشاپيش، شما را از عذابى سخت، هشدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو لهب گفت: براى همين ما را گرد آوردى؟ مرگت باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، خداوند عزّ و جلّ [سورۀ]: (بریده باد دو دست ابو لهب!) را تا آخرش فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق علیه‌السلام: إِذا قَرَأَتُم: (تَبَّت يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ) فَادعوا عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبي لَهَبٍ؛ فَإِنَّهُ كانَ مِنَ المُكَذِّبينَ الَّذينَ يُكَذِّبونَ بِالنَّبِيِّ صلی الله علیه و آله وَ ما جاءَ بِهِ مِن عِندِ اللّٰهِ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۱۵۵ ح۱، بحار الأنوار: ج۸۵ ص۴۸ ح۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر گاه سورۀ (تَبَّت يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ) را خواندید، بر ابو لهب نفرین بفرستید؛ زیرا او از تکذیب‌کنندگانی بود که پیامبر و آنچه را او از نزد خداوند عزّ و جلّ آورد، تکذیب می‌کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبو-جهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۶: أَبو جَهلٍ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ابو جهل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّرُّ المنثور عن ابن عبّاسٍ: مَرَّ أَبو جَهلٍ بِرَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ جالِسٌ، فَلَمّا نَفَذَ قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: (أَولىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَكَ فَأَولىٰ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* ثُمَّ أَولىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَكَ فَأَولىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القيامة: ۳۴ - ۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَسَمِعَ أَبو جَهلٍ فَقالَ: مَن تُوَعِّدُ يا مُحَمَّدُ؟ قالَ: إِيّاكَ. فَقالَ: بِمَ تُوَعِّدُني؟ فَقالَ: أُوَعِّدُكَ بِالعَزيزِ الكَريمِ. فَقالَ أَبو جَهلٍ: أَ لَيسَ أَنا العزيزَ الكَريمَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللهُ: (إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ * طَعامُ الأَثِيمِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدخان: ۴۳ - ۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَولِهِ: (ذُق إِنَّكَ أَنتَ العَزِيزُ الكَرِيمُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدخان: ۴9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا بَلَغَ أَبا جَهلٍ ما نَزَلَ فيهِ جَمَعَ أَصحابَهُ، فَأَخرَجَ إِلَيهِم زُبداً وَ تَمراً فَقالَ: تَزَقَّمُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَزَقَّموا: أي کُلوا. و قیل: أکل الزبد و التمر بلُغة إفریقیة: الزَّقّوم (النهایة: ج۲ ص۳۰۶ «زقم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا، فَوَ اللهِ ما يَتَوَعَّدُكُم مُحَمَّداً إِلّا بِهٰذا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللهُ: (إِنَّها شَجَرَةٌ تَخرُجُ فِي أَصلِ الجَحِيمِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: ۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَولِهِ: (ثُمَّ أَنَّ لَهُم عَلَيها لَشَوباً مِن حَمِيمٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ فِي الشَّوبِ: إِنَّها تَختَلِطُ بِاللَّبَنِ فَتَشُوبُهُ بِها، فَإِنَّ لَهُم عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يَأكُلُونَ لَشَوباً مِن حَميمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۷ ص9۶ نقلاً عن ابن مردويه و راجع تفسير الطبري: ج۱۳ الجزء ۲۵ ص۱۴۲ و زاد المسير: ج۵ ص۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدر المنثور - به نقل از ابن عباس -: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نشسته بود که ابوجهل بر ایشان گذشت. چون رد شد، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: (واى بر تو! واى بر تو! * باز هم واى بر تو! واى بر تو!). ابو جهل شنيد و گفت: چه كسى را بيم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى، اى محمّد؟ فرمود: «تو را». گفت: مرا از چه بيم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟ فرمود: «از ارجمند بزرگوار، بيمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم». ابو جهل گفت: مگر من ارجمند بزرگوار نيستم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، [آيۀ] (همانا درخت زقّوم * خوراک گنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشه است) تا آیۀ (بچش که تو همان ارجمند بزرگوارى) را فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون ابو جهل شنيد كه اين آيات در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نازل شده است، يارانش را گرد آورد و طعامى از كره و خرما برايشان تهيّه كرد و گفت: زقّوم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زقّوم: به زبان مردم شمال افریقا، غذایى تهیّه شده از كره و خرما است (النهایة: ج۲ ص۳۰۶ «زقم»)، هر چند در میان عرب حجاز، بر هر چیز تلخ و سَمّی اطلاق می‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخوريد؛ زيرا به خدا سوگند، محمّد، شما را به چيزى جز اين، بيم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، اين آيات را فرو فرستاد: (آن (زقّوم)، درختى است که از قعر آتش سوزان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روید) تا آيۀ (سپس آنان را بر سر آن، آمیغى از آب جوشان است). آميغ، آميختۀ زقّوم با شير است. پس، به آنان بعد از (/افزون بر) آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند، آميغى از آب جوشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في قَولِهِ تَعالى: (إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ* طَعامُ الأَثِيمِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدخان: ۴۳ - ۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: نَزَلَت في أَبي جَهلٍ. وَ قولُهُ: (كَالمُهلِ)، قالَ: المُهلُ الصُّفرُ المُذابُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَغلِي فِي البُطُونِ* كَغَليِ الحَمِيمِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدخان: ۴۵ - ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ هُوَ الَّذي قَد حَمِيَ وَ بَلَغَ المُنتَهىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: (خُذُوهُ فَاعتِلُوهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدخان: ۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَي اضغَطوهُ مِن كُلِّ جانِبٍ، ثُمَّ انزِلوا بِهِ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَواءِ الجَحيمِ، ثُمَّ يُصَبُّ عَلَيهِ ذٰلِكَ الحَميمُ، ثُمَّ يُقالُ لَهُ: (ذُق إِنَّكَ أَنتَ العَزِيزُ الكَرِيمُ)، فَلَفظُهُ خَبَرٌ وَ مَعناهُ حِكايَةٌ عَمَّن يَقولُ لَهُ ذٰلِكَ؛ وَ ذٰلِكَ أَنّ أَبا جَهلٍ كانَ يَقُولُ: أَنا العَزيزُ الكَريمُ، فَيُعَيَّرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة الّتي بأيدينا: «تعيّر»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِذٰلِكَ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۲9۲، بحار الأنوار: ج۸ ص۳۱۳ ح۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى: آيۀ (همانا درخت زقّوم * خوراک گناه‌پیشه است) در بارۀ ابو جهل نازل شد. (مانند مُهل)، مُهل، مس گداخته است. (در شکم‌ها می‌جوشد * همانند جوشش حمیم)، حميم، آبى است كه به نهايت داغى رسيده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: (خُذُوهُ فَاعتِلُوهُ) يعنى: او را [بگيريد و] از هر سو فشارش دهيد، آن گاه در ميان آتش دوزخش اندازيد. سپس آن آب جوشان بر او ريخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سپس به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: (بچش که تو همان ارجمند بزرگوارى). لفظ اين جمله (تو همان ارجمند بزرگوارى)، خبر است؛ امّا معنايش نقل قول از كسى است كه اين جمله به او گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چرا كه ابو جهل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «من ارجمند بزرگوارم». پس با اين جمله او را در آتش، سرزنش [و ريشخند] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;للنسائيّ عن ابن عبّاس: صَلَّى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله، فَجاءَ أَبو جَهلٍ فَقالَ: أَ لَم أَنهَكَ عَن هٰذا؟ وَ اللهِ إِنَّكَ لَتَعلَمُ ما بِها نادٍ أَكثَرُ مِنّي!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللهُ عزّ و جلّ: (فَليَدعُ نادِيَهُ* سَنَدعُ الزَّبانِيَةَ). قالَ ابنُ عَبّاسٍ: وَ اللهِ لَو دَعا نادِيَهُ لَأَخَذَتهُ الزَّبانِيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج۶ ص۵۱۸ ح۱۱۶۸۴، سنن الترمذي: ج۵ ص۴۴۴ ح۳۳۴9 نحوه؛ المناقب لابن شهر آشوب: ج۱ ص۵۴ نحوه، بحار الأنوار: ج۱۸ ص۲۰۱ ح۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبرى، نسایى - به نقل از ابن عبّاس -: پيامبر صلی الله علیه و آله مشغول نماز شد که ابو جهل آمد و گفت: مگر تو را از اين كار نهى نكردم؟ به خدا سوگند، تو خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه در مكّه انجمنى فزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از انجمن من نيست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند عزّ و جلّ اين آيات را فرو فرستاد: (پس [بگو] تا انجمن خود را بخواند. * به زودى، ما هم آتشبانان را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانیم). به خدا سوگند اگر ابو جهل قوم خود را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، آتشبانان، او را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النّبوّة للبيهقيّ عن الشَّعبيّ: أَنَّ رَجُلًا قالَ لِلنَّبِيِّ صلی الله علیه و آله: إِنّي مَرَرتُ بِبَدرٍ، فَرَأَيتُ رَجُلًا يَخرُجُ مِنَ الأَرضِ، فَيَضرِبُهُ رَجُلٌ بِمِقمَعَةٍ مَعَهُ حَتّىٰ يَغيبَ فِي الأَرضِ، ثُمَّ يَخرُجُ، فَيَفعَلُ بِهِ مِثلَ ذٰلِكَ، قالَ ذٰلِكَ مِراراً!.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: ذاكَ أَبو جَهلِ بنُ هِشامٍ، يُعَذَّبُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النّبوّة للبيهقي: ج۳ ص۸9، تاريخ الإسلام للذّهبي: ج۲ ص9۷، السّيرة النبويّة لابن كثير: ج۲ ص۴۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة، بیهقى - به نقل از شعبى -: مردی به پيامبر صلی الله علیه و آله گفت: من از بدر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتم كه ديدم مردى از زمين بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مردى ديگر با پتک بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبد، به طورى كه دوباره در زمين فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، و باز بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و دوباره با او چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بارها اين كار تكرار شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «او ابو جهل بن هشام است كه تا روز قيامت، همچنان عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبي-بن-خلف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / 7: أُبَيُّ بنُ خَلَفٍ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اُبَيّ بن خَلَف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النّبويّة لابن هشام: مَشىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُبَيُّ بنُ خَلَفٍ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله بِعَظمٍ بالٍ قَد أَرفَتَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَفَتَ و أرفَتَ: أي تَكسَّرَ (النهاية: ج۲ ص۲۴۱ «رفت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ! أَنتَ تَزعُمُ أَنَّ اللهَ يَبعَثُ هٰذا بَعدَما أَرَمَّ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرَمَّ: إذا بَلي (النهاية: ج۲ ص۲۶۶ «رمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! ثُمَّ فَتَّهُ في يَدِهِ، ثُمَّ نَفَخَهُ فِي الرّيحِ نَحوَ رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: نَعَم، أَنَا أَقُولُ ذٰلِكَ، يَبعَثُهُ اللهُ وَ إِيّاكَ بَعدَما تَكونانِ هٰكَذا، ثُمَّ يُدخِلُكَ اللهُ النّارَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللهُ تَعالیٰ فيهِ: (وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلقَهُ قالَ مَن يُحيِ العِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ* قُل يُحيِيهَا الَّذِي أَنشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلقٍ عَلِيمٌ* الَّذِي جَعَلَ لَكُم مِنَ الشَّجَرِ الأَخضَرِ ناراً فَإِذا أَنتُم مِنهُ تُوقِدُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: ۷۸ - ۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّيرة النبويّة لابن هشام: ج۱ ص۳۸۷، السّيرة النبويّة لابن كثير: ج۲ ص۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السیرة النبویّة، ابن هشام: اُبىَّ بن خَلَف با استخوانى پوسيده و خرد شده نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رفت و گفت: اى محمّد! تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى كه خداوند، اين را كه پوسيده شده، زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟ سپس آن را در دستش نرم كرد و به طرف پيامبر خدا به دست باد داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «آرى، من اين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم. خداوند، آن را و تو را پس از آن كه چنين شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند و آن گاه تو را به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند متعال، اين آيات را در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرو فرستاد: (و براى ما مَثَلى آورد و آفرینش خود را فراموش کرد. گفت: چه کسى این استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را که چنین پوسیده است، زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد؟ * بگو: همان کسى که نخستین بار، آن را پدید آورد و اوست که به هر گونه آفرینشى داناست * همو که برایتان از درخت سبزفام، اخگر نهاد که از آن آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّرّ المنثور عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يَومَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَدَيهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: أُبَيُّ بنُ خَلَفٍ وَ عُقبَةُ بنُ أَبي مُعَيطٍ، وَ هُما الخَليلانِ في جَهَنَّمَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنبَرٍ مِن نارٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج۶ ص۲۵۳ نقلاً عن ابن مردويه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ آيۀ: (و روزى که ستمگر، دستانش را به دندان می‌گزد) -: اُبىّ بن خلف و عُقبة بن ابى مُعَيط كه [در جاهليت] با هم دوست بودند، در دوزخ بر منبرى از آتش جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمية-بن-خلف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۸: أُمَيَّةُ بنُ خَلَفٍ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امیّة بن خلف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازيّ عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في قَولِهِ تَعالیٰ: (لا يَصلاها إِلّا الأَشقىٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: نَزَلَت في أُمَيَّةَ بنِ خَلَفٍ وَ أَمثالِهِ الَّذينَ كَذَّبُوا مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله وَ الأَنبياءَ قَبلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرّازي: ج۳۱ ص۲۰۳، تفسير القرطبي: ج۲۰ ص۸۷ و ليس فيه «و الأنبياء قبله».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الفخر الرازى - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ آيه (و به آن [دوزخ] وارد نشود، مگر نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين) -: در بارۀ اُميّة بن خَلَف و همتايان او كه محمّد صلی الله علیه و آله و پيامبران پيش از او را تكذيب كردند، نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النّبويّة لابن هشامٍ: أُمَيَّةُ بنُ خَلَفِ بنِ وَهبِ بنِ حُذافَةَ بنِ جُمَحٍ، كانَ إِذا رَأىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله هَمَزَهُ وَ لَمَزَهُ، فَأَنزَلَ اللهُ تَعالیٰ فيهِ: (وَيلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ * الَّذِي جَمَعَ مالاً وَ عَدَّدَهُ * يَحسَبُ أَنَّ مالَهُ أَخلَدَهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;* كَلَّا لَيُنبَذَنَّ فِي الحُطَمَةِ * وَ ما أَدراكَ مَا الحُطَمَةُ * نارُ اللهِ المُوقَدَةُ * الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الأَفئِدَةِ * إِنَّها عَلَيهِم مُؤصَدَةٌ * فِي عَمَدٍ مُمَدَّدَةٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهمزة: ۱ - 9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّيرة النبويّة لابن هشام: ج۱ ص۳۸۲، لباب النّقول: ص۲۱۶، سبل الهدى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الرّشاد: ج۲ ص۴۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السیرة النبویّة، ابن هشام: اميّة بن خَلَف بن وَهْب بن حُذافة بن جُمَح، هر گاه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديد، به ايشان زخم زبان و پوزخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد. پس خداوند متعال، اين سوره را در بارۀ او فرو فرستاد: (واى بر هر بدگوى عيبجويى * همو كه مالى گرد آورد و بر شمردش! * پندارد كه مالش او را جاويد كرده است * [ولى] نه! قطعاً در آتش خرد كننده فرو افكنده خواهد شد * و تو چه می‌دانى آتشِ خرد كننده چيست؟ * آتش افروختۀ خداست * آتشى كه به دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد * آن، آنان را در میان فرا می‌گیرد * در ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى دراز).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عتبة-بن-ربيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / 9: عُتبَةُ بنُ رَبيعَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عُتبة بن ربيعه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أَنس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أَنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله تَرَكَ قَتلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَدرٍ ثَلاثاً، ثُمَّ أَتاهُم فَقامَ عَلَيهِم فَناداهُم، فَقالَ: يا أَبا جَهلِ بنَ هِشامٍ، يا أُمَيَّةَ بنَ خَلَفٍ، يا عُتبَةَ بنَ رَبيعَةَ، يا شَيبَةَ بنَ رَبيعَةَ! أَ لَيسَ قَد وَجَدتُم ما وَعَدَ رَبُّكُم حَقّاً؟ فَإِنّي قَد وَجَدتُ ما وَعَدَني رَبّي حَقّاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَمِعَ عُمَرُ قَولَ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله، فَقالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ، كَيفَ يَسمَعوا وَ أَنّىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُجيبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في هامش المصدر: هکذا هو في عامّة النسخ المعتمدة: «کیف یَسمعوا، و أنّیٰ یُجیبوا» من غیر نون، و هي لغة صحیحة و إن کانت قلیلة الإستعمال، و سبق بیانها مرّات. انتهی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قَد جَيَّفوا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! ما أَنتُم بِأَسمَعَ لِما أَقولُ مِنهُم، وَ لٰكِنَّهُم لا يَقدِرونَ أَن يُجيبوا. ثُمَّ أَمَرَ بِهِم فَسُحِبوا فَأُلقوا في قَليبِ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَليبُ: البئر ما کانت. و قیل: هي البئر العادیّة القدیمة التي لا یُعلم لها ربٌّ و لا حافِر، تکون بالبراري (لسان العرب: ج۱ ص۶۸9 «قلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَدرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج۴ ص۲۲۰۳ ح۷۷، السنن الكبرى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;للنّسائي: ج۱ ص۶۶۵ ح۲۲۰۲، مسند ابن حنبل: ج۴ ص۵۷۲ ح۱۴۰۶۶ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از اَنَس بن مالک -: پيامبر خدا صلی الله علیه و آله كشتگان بدر را سه روز وا نهاد و سپس نزد آنها آمد و در كنارشان ايستاد و صدا زد: «اى ابو جهل بن هشام! اى اميّة بن خلف! اى عتبة بن ربيعه! اى شيبة بن ربيعه! آيا آنچه را پروردگارتان به شما وعده داد، راست نيافتيد؟ من كه آنچه را پروردگارم به من وعده داده بود، راست يافتم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر، سخن پيامبر صلی الله علیه و آله را شنيد. گفت: اى پيامبر خدا! چگونه بشنوند و چه سان پاسخ دهند، در حالى كه به مردارى تبديل شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، آنها سخنِ مرا همان گونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند كه شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويد؛ ولی نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند پاسخ دهند». سپس دستور داد جسد آنان را كشان كشان بردند و در چاه بدر انداختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاريّ عن قيس بن عَبّاد عن عليّ بن أَبي طالب علیه‌السلام - أَنَّهُ قالَ -: أَنا أَوَّلُ مَن يَجثو بَينَ يَدَيِ الرَّحمٰنِ لِلخُصومَةِ يَومَ القِيامَةِ. وَ قالَ قَيسُ بنُ عَبّادٍ: وَ فيهِم أُنزِلَت: (هذانِ خَصمانِ اختَصَمُوا فِي رَبِّهِم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۱9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُمُ الَّذينَ تَبارَزوا يَومَ بَدرٍ، حَمزَةُ وَ عَلِيٌّ وَ عُبَيدَةُ - أَو أَبو عُبَيدَةَ بنُ الحارِثِ -، وَ شَيبَةُ بنُ رَبيعَةَ وَ عُتبَةُ بنُ رَبيعَةَ وَ الوَليدُ بنُ عُتبَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج۴ ص۱۴۵۸ ح۳۷۴۷؛ العمدة: ص۳۱۱ ح۵۱9، سعد السّعود: ص۱۰۲، بحار الأنوار: ج۳۶ ص۲۲ ح۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از قيس بن عبّاد -: على بن ابى طالب علیه‌السلام فرمود: «روز قيامت، من نخستين كسى هستم كه در پيشگاه [خداى] مهربان براى شكايت زانو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم». آيۀ (اين دو [گروه] دشمنان يكديگرند كه در بارۀ پروردگارشان با يكديگر ستيزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند) در باره اين كسان نازل شد؛ همان كسانى كه در جنگ بدر با يكديگر به مبارزه برخاستند: حمزه و على و عبيده (/ ابو عبيدة بن حارث)، و شيبة بن ربيعه، عتبة بن ربيعه و وليد بن عتبه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السّعود عن ابن عبّاس: خَرَجَ عُتبَةُ وَ شَيبَةُ وَ الوَليدُ لِلبِرازِ، وَ خَرَجَ عُبَيدُ اللهِ بنُ رَواحَةَ مِن ناحِيَةٍ أُخرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: فَكَرِهَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله أَن تَكونَ الحَربُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في النسخة التي بأیدینا «بالجرّة»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَوَّلَ ما لَقِيَ بِالأَنصارِ، فَبَدَأَ بِأَهلِ بَيتِهِ فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: مُروهُم أَن يَرجِعُوا إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَصافّهِم، إِنَّما يُريدُ القَومُ بَني عَمِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعا رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله عَلِيّاً وَ حَمزَةَ وَ عُبَيدَةَ بنَ الحَرثِ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ، فَبَرَزوا بَينَ يَدَيهِ بِالسِّلاحِ، فَقالَ: اِجعَلاهُ بَينَكُما. وَ خافَ عَلَيهِ الحَداثَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِذهَبُوا فَقاتِلُوا عَن حَقِّكُم وَ بِالدّينِ الَّذي بُعِثَ بِهِ نَبِيُّكُم، إِذ جاؤُوا بِباطِلِهم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِیُطفِئوا نورَ اللهِ بِأَفواهِهِم، اِذهَبوا في حِفظِ اللهِ - أَو: في عَونِ اللهِ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجوا يَمشونَ، حَتّىٰ كانُوا قَريباً يَسمَعونَ الصَّوتَ، فَصاحَ بِهِم عُتبَةُ: انتَسِبوا نَعرِفكُم، فَإِن تَكُونُوا أَكفاءَ نُقاتِلُكُم. وَ فيهِم نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (هذانِ خَصمانِ اختَصَمُوا فِي رَبِّهِم فَالَّذِينَ كَفَرُوا قُطِّعَت لَهُم ثِيابٌ مِن نارٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السّعود: ص۱۰۳، بحار الأنوار: ج۱9 ص۳۱۳ ح۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود - به نقل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابن عبّاس -: عتبه و شيبه و وليد براى مبارزه به ميدان آمدند و عبيد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن رواحه از ديگر سو به ميدان آمد؛ امّا پيامبر خدا صلی الله علیه و آله خوش نداشت كه نخستين كشتۀ جنگ از انصار باشد. از اين رو، از خانوادۀ خودش آغاز كرد و فرمود: «به آنها بگوييد به صفوف خود، باز گردند. هدف آن جماعت، عموزادگانشان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله على و حمزه و عبيدة بن حارث بن عبد المطّلب را فرا خواند و آن سه با سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود در برابر ايشان حاضر شدند. پيامبر صلی الله علیه و آله [به حمزه و عبيده] فرمود: «او (على) را در وسط خود قرار دهيد» و نگران جوانى او بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «برويد و به خاطر حقّانيت خود و دينى كه خداوند، آن را به وسيلۀ پيامبرش فرستاده است، بجنگيد؛ چرا كه آنها با باطل خويش آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند تا نور خدا را با دهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، خاموش كنند. برويد در امان خدا (/ به يارى خدا)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن سه، روانۀ ميدان شدند و چندان نزديک شدند كه صداى يكديگر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدند. عتبه فرياد زد: خودتان را معرّفى كنيد تا شما را بشناسيم، كه اگر همسنگ ما باشيد، با شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگيم. پس آيۀ (اين دو [گروه]، دشمنان يكديگرند كه در بارۀ پروردگارشان با يكديگر ستيزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. پس كسانى كه كافر شدند، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آتش برايشان بريده شده است) در بارۀ اینان نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوليد-بن-المغيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۰: الوَليدُ بنُ المُغيرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ولید بن مُغیره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النّبويّة لابن هشام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أَنَّ الوَليدَ بنَ المُغيرَةِ اجتَمَعَ إِلَیهِ نَفَرٌ مِن قُرَيشٍ، وَ كانَ ذا سِنٍّ فيهِم، وَ قَد حَضَرَ المَوسِمُ، فَقالَ لَهُم: يا مَعشَرَ قُرَيشٍ! إِنَّهُ قَد حَضَرَ هذا المَوسِمُ، وَ إنّ وُفودَ العَرَبِ سَتَقدَمُ عَلَيكُم فيهِ، وَ قَد سَمِعوا بِأَمرِ صاحِبِكُم هٰذا، فَأَجمِعُوا فيه رَأياً واحِداً، وَ لا تَختَلِفوا فَيُكَذِّبَ بَعضُكُم بَعضاً وَ يَرُدَّ قَولُكُم بَعضُهُ بَعضاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَأَنتَ يا أَبا عَبدِ شَمسٍ، فَقُل وَ أَقِم لَنا رَأياً نَقولُ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَل أَنتُم فَقولوا أَسمَع.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: نَقُولُ: كاهِنٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا وَ اللهِ ما هُوَ بِكاهِنٍ، لَقَد رَأَينَا الكُهّانَ فَما هُوَ بِزَمزَمَةِ الكاهِنِ وَ لا سَجعِهِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَجَعَ الرجلُ کلامَه: إذا جعل لکلامه فَواصل کقوافي الشعر و لم یکن موزوناً (المصباح المنیر: ص۲۶۷ «سجع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَنَقولُ: مَجنُونٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما هُوَ بِمَجنُونٍ، لَقَد رَأَينَا الجُنونَ وَ عَرَفناهُ، فَما هُوَ بِخَنِقِهِ وَ لا تَخالُجِهِ وَ لا وَسوَسَتِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَنَقولُ: شاعِرٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما هُوَ بِشاعِرٍ، لَقَد عَرَفنَا الشِّعرَ كُلَّهُ رَجَزَهُ وَ هَزَجَهُ وَ قَريضَهُ وَ مَقبوضَهُ وَ مَبسوطَهُ، فَما هُوَ بِالشِّعرِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالُوا: فَنَقولُ: ساحِرٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما هُوَ بِساحِرٍ، لَقَد رَأَينَا السُّحّارَ وَ سِحرَهُم، فَما هُوَ بِنَفثِهِم وَ لا عَقدِهِم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَما نَقولُ يا أَبا عَبدِ شَمسٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ اللهِ أَنَّ لِقَولِهِ لَحَلاوَةً، وَ أَنَّ أَصلَهُ لَعَذقٌ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَذقُ: النخلة (لسان العرب: ج۱۰ ص۲۳۸ «عذق»). يُشبِّهُه بالنخلة التي ثبت أصلها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أَنَّ فَرعَهُ لَجَناةٌ، وَ ما أَنتُم بِقائِلينَ مِن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هٰذا شَيئاً إِلّا عُرِفَ أَنَّهُ باطِلٌ، وَ أَنَّ أَقرَبَ القَولِ فيهِ لَأَن تَقولوا «ساحِرٌ»، جاءَ بِقَولٍ هُوَ سِحرٌ يُفَرِّقُ بِهِ بَينَ المَرءِ وَ أَبيهِ، وَ بَينَ المَرءِ وَ أَخيهِ، وَ بَينَ المَرءِ وَ زَوجَتِهِ، وَ بَينَ المَرءِ وَ عَشيرَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَفَرَّقوا عَنهُ بِذٰلِكَ، فَجَعَلوا يَجلِسونَ بِسُبُلِ النّاسِ حينَ قَدِمُوا المَوسِمَ، لا يَمُرُّ بِهِم أَحَدٌ إِلّا حَذَّروهُ إِيّاهُ، وَ ذَكَروا لَهُم أَمرَهُ. فَأَنزَلَ اللهُ تَعالیٰ فِي الوَليدِ بنِ المُغيرَةِ وَ في ذٰلِكَ مِن قَولِهِ: (ذَرنِي وَ مَن خَلَقتُ وَحِيداً* وَ جَعَلتُ لَهُ مالًا مَمدُوداً* وَ بَنِينَ شُهُوداً* وَ مَهَّدتُ لَهُ تَمهِيداً* ثُمَّ يَطمَعُ أَن أَزِيدَ* كَلَّا إِنَّهُ كانَ لِآياتِنا عَنِيداً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المدّثّر: ۱۱ - ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَي خَصيماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّيرة النبويّة لابن هشام: ج۱ ص۲۸۸، تاريخ الإسلام للذّهبي: ج۱ ص۱۵۵، تفسير ابن كثير: ج۴ ص۴۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السیرة النبویّة، ابن هشام: موسم [حج] فرا رسيده بود. گروهى از قريش نزد وليد بن مغيره - كه از بقيّۀ آنان مسن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود -، جمع شدند. وليد به آنان گفت: اين موسم فرا رسيده است و به زودى، گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عرب بر شما وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. آنها قضيّۀ اين همشهرى شما (پيامبرى محمّد صلی الله علیه و آله) را شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس همگى در بارۀ او يک‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رأى شويد و به طورى كه يكى ديگرى را تكذيب كند و گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان متناقض باشد، اختلاف نكنيد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن عدّه گفتند: اى ابو عبد شمس! تو خود بگو و رأيى بياور كه ما نيز همان را بگوييم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليد گفت: نه، شما بگوييد. من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم او كاهن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليد گفت: نه به خدا، او كاهن نيست. ما كاهنان را ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم. او نه مانند كاهن، زير لب زمزمه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نه مانند آنها سجع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم جن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: او جن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده نيست؛ ما جن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان را ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم و با آن آشناييم، در حالى كه او نه دچار خفگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نه تشنّج و نه هذيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم شاعر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليد گفت: او شاعر نيست. ما انواع شعر را از رجَز و هزَج و قَريض و مَقبوض و مبسوط، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيم. سخنان او شعر نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم جادوگر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليد گفت: او جادوگر هم نيست. ما جادوگران و جادوى آنها را ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، در صورتى كه او نه مانند جادوگران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دمد و نه گره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پس چه بگوييم، اى ابو عبد شمس؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند كه سخن او حلاوتى دارد، ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش استوار و ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش چيدنى است. پس، هر يک از اينها را بگوييد، نادرستى آن دانسته می‌شود. بهترين سخن در بارۀ او، آن است كه بگوييد او جادوگر است. سخنانى آورده كه افسون است و به واسطۀ آن، ميان پدر و پسر و برادر و برادر و زن و شوهر و افراد عشيره جدايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، آن عدّه، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان بر اين رأى، از نزد وليد پراكنده شدند و بر سر راه مردمانى كه به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستند و هر كس را كه بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، از پيامبر صلی الله علیه و آله بر حذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند و از جادوگر بودن او برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. پس خداوند متعال در بارۀ وليد بن مغيره و اين ماجرا، اين آيات را فرو فرستاد: (مرا وا گذار با آن که [او را] تنها آفریدم * و دارایى بسیار به او بخشیدم * و پسرانى آماده [به خدمت، دادم] * و برایش [عیش خوش] آماده کردم. * باز هم طمع دارد که بیفزایم * ولى نه؛ چرا که او دشمن آیات ما بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصّحيحين عن ابن عبّاس: أَنَّ الوَليدَ بنَ المُغيرَةِ جاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله فَقَرَأَ عَلَيهِ القُرآنَ، فَكَأَنَّهُ رَقَّ لَهُ، فَبَلَغَ ذٰلِكَ أَبا جَهلٍ فَأَتاهُ، فَقالَ: يا عَمِّ، أَنَّ قَومَكَ يَرَونَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَن يَجمَعوا لَكَ مالًا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: لِمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: لِيُعطوكَهُ؛ فَإنَّكَ أَتَيتَ مُحَمَّداً لِتَعرِضَ لِما قِبَلَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَد عَلِمَت قُرَيشٌ أَنّي مِن أَكثَرِها مالًا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُل فيهِ قَولًا يَبلُغُ قَومَكَ أَنَّكَ مُنكِرٌ لَهُ أَو أنَّكَ كارِهٌ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ ماذا أَقولُ؟! فَوَاللهِ ما فيكُم رَجُلٌ أَعلَمُ بِالأَشعارِ مِنّي، وَ لا أَعلَمُ بِرَجزٍ وَ لا بِقَصيدَةٍ مِنّي، وَ لا بِأَشعارِ الجِنِّ، وَ اللّٰهِ! ما يُشبِهُ الَّذي يَقولُ شَيئاً مِن هٰذا. وَ وَ اللّٰهِ! أَنَّ لِقَولِهِ الَّذي يَقولُ حَلاوَةً، وَ أَنَّ عَلَيهِ لَطَلاوَةً، وَ إِنَّهُ لَمُثمِرٌ أَعلاهُ، مُغدِقٌ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُغدِق: من الغَدقِ و هو الماء الكثير - إشارة لكثرة الخير - (مجمع البحرين: ج۲ ص۱۳۰۶ «غدق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَسفَلُهُ، وَ إِنَّهُ لَيَعلو وَ ما يُعلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إِنَّهُ لَيَحطِمُ ما تَحتَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فی النسخة التی بأیدینا «فاتحته»، و الصواب ما أثبتناه كما في المصادر الأُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لايَرضىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنكَ قَومُكَ حَتّىٰ تَقُولَ فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَدَعني حَتّىٰ أُفَكِّرَ. فَلَمّا فَكَّرَ قالَ: هذا سِحرٌ يُؤثَرُ، يَأثُرُهُ عَن غَيرِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ذَرنِي وَ مَن خَلَقتُ وَحِيداً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج۲ ص۵۵۰ ح۳۸۷۲، تفسير الطبري: ج۱۴ الجزء ۲9 ص۱۵۶، أسباب النّزول: ص۴۶۸ ح۸۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحیحین - به نقل از ابن عبّاس -: وليد بن مغيره نزد پيامبر صلی الله علیه و آله آمد. ايشان برای او قرآن خواند و گويا او تحت تأثير قرار گرفت. خبر به ابو جهل رسيد. نزد وليد آمد و گفت: عمو جان! قومت در نظر دارند برايت مالى جمع كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليد گفت: چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو جهل گفت: تا به تو بدهند؛ چون تو نزد محمّد رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تا از جانب او به نوايى برسى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليد گفت: قريش، خوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه من ثروتمندترين مرد قريش هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو جهل گفت: پس در بارۀ او چيزى بگو كه قومت بدانند تو منكر او هستى يا او را خوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليد گفت: چه بگويم؟ به خدا سوگند، در ميان شما هيچ كس نيست كه به اندازۀ من شعر بشناسد و به رجز و قصيده و اشعار جنّيان، آگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از من باشد. به خدا سوگند كه آنچه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد، به هيچ يک از اينها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند. به خدا سوگند، سخن او، حلاوت و زيبايى خاصّى دارد و [چون درختى است كه] شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش پر از ميوه است و ريشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شاداب. بالاتر از هر سخنى است و بالاتر از آن وجود ندارد و آنچه را پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است، خُرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو جهل گفت: قومت از تو راضى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، تا آن كه در بارۀ او چيزى بگويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليد گفت: پس بگذار تا بينديشم. و چون انديشيد، گفت: سخنان او جادوست و تأثيرى متفاوت با ديگر جادوها دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، اين آيه نازل شد: (مرا با آن که [او را] تنها آفریدم، وا گذار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العاص-بن-وائل-بن-هشام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۱: العاصُ بنُ وائلِ بنِ هِشامٍ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عاص بن وائل بن هِشام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (أَ فَرَأَيتَ الَّذِي كَفَرَ بِآياتِنا وَ قالَ لَأُوتَيَنَّ مالًا وَ وَلَداً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: وَ ذٰلِكَ أَنَّ العاصَ بنَ وائِلِ بنِ هِشامٍ القُرَشِيَّ ثُمَّ السَّهمِيَّ وَ هُوَ أَحَدُ المُستَهزِئينَ، وَ كانَ لِخَبّابِ بنِ الأَرَتِّ عَلَى العاصِ بنِ وائِلٍ حَقٌّ فَأَتاهُ يَتَقاضاهُ، فَقالَ لَهُ العاصُ: أَ لَستُم تَزعُمونَ أَنَّ فِي الجَنَّةِ الذَّهَبَ وَ الفِضَّةَ وَ الحَريرَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَوعِدُ ما بَيني وَ بَينَكَ الجَنَّةُ، فَوَاللهِ لَأُوتَيَنَّ فيها خَيراً مِمّا أُوتيتُ فِي الدُّنيا! (كَلَّا سَيَكفُرُونَ بِعِبادَتِهِم وَ يَكُونُونَ عَلَيهِم ضِدًّا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: ۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الضِّدُّ القَرينُ الَّذي يَقتَرِنُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۵۴ عن أبي الجارود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (آیا دیدى کسى را که به آیات ما کفر ورزید و گفت: «قطعاً به من مال و فرزند بسیار داده خواهد شد»؟) -: عاص بن وائل بن هشام قرشى سهمى، يكى از مسخره كنندگان [پيامبر صلی الله علیه و آله] بود. خبّاب بن اَرَت از عاص بن وائل، طلبى داشت. نزد او رفت و آن را از او مطالبه نمود. عاص به او گفت: آيا شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييد كه در بهشت، طلا و نقره و حرير است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبّاب گفت: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عاص گفت: پس وعدۀ من و تو، در بهشت؛ زيرا - به خدا سوگند - در آن جا به من بهتر از اموالى كه در دنيا داده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، داده خواهد شد. (هرگز! به زودى [آن معبودان] عبادت آنان را انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و ضدّ آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند)، «ضد» يعنى چيزى كه با شخص، قرين و هم‌نشين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في سورَةِ الكَوثَرِ -: نَزَلَتِ السّورَةُ فِي العاصِ بنِ وائِلٍ السَّهمِيِّ، وَ ذٰلِكَ أَنَّهُ رَأىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله يَخرُجُ مِنَ المَسجِدِ، فَالتَقَيا عِندَ بابِ بَني سَهمٍ وَ تَحَدَّثا، وَ أُناسٌ مِن صَناديدِ قُرَيشٍ جُلوسٌ فِي المَسجِدِ، فَلَمّا دَخَلَ العاصُ قالوا: مَنِ الَّذي كُنتَ تَتَحَدَّثُ مَعَهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذٰلِكَ الأَبتَرُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ كانَ قَد تُوُفِّيَ قَبلَ ذٰلِكَ عَبدُ اللهِ ابنُ رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ مِن خَديجَةَ، وَ كانوا يُسَمّونَ مَن لَيسَ لَهُ ابنٌ أَبتَرَ، فَسَمَّتهُ قُرَيشٌ عِندَ مَوتِ ابنِهِ أَبتَرَ وَ صُنبوراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج۱۰ ص۸۳۶، بحار الأنوار: ج۱۷ ص۲۰۳؛ أسباب النّزول: ص۴9۴ ح۸۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ سورۀ كوثر -: اين سوره در بارۀ عاص بن وائل سهمى نازل شد و علّتش آن بود كه وى ديد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از مسجد [الحرام] خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. جلوى باب بنى سهم به هم رسيدند و به گفتگو پرداختند. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بزرگان قريش در مسجد نشسته بودند. چون عاص وارد مسجد شد، به او گفتند: با كه سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتى؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: با آن اَبتر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى‌دنباله، اجاق‌كور.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله از خديجه پسرى داشت به نام عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه قبلاً از دنيا رفته بود و آنها به كسى كه پسر نداشت، «ابتر» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. از اين رو، زمانى كه عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گذشت، قريش نام اَبتر يا صُنبور&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صُنبور: اَبتر، مردى كه نه فرزندى دارد و نه برادرى، به طورى كه با مردن او نامش از بین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، فرد ضعیف و خوار و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كس و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزند و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یاور (لسان العرب: مادّۀ «صنبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را بر پيامبر صلی الله علیه و آله گذاشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أَنَّ العاصَ بنَ وائِلٍ أَخَذَ عَظماً مِنَ البَطحاءِ فَفَتَّهُ بِيَدِهِ، ثُمَّ قالَ لِرَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: أَ يُحيِي اللهُ - تَعالیٰ - هٰذا بَعدَ ما أَرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: نَعَم، يُميتُكَ اللهُ، ثُمَّ يُحييكَ، ثُمَّ يُدخِلُكَ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج۶ ص۵۸۰، زاد المسير: ج۶ ص۲۸۳، تفسير ابن أبي حاتم: ج۱۰ ص۳۲۰۲ ح۱۸۱۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن کثیر - به نقل از ابن عبّاس -: عاص بن وائل، تكّه استخوانى از بَطحا برداشت و آن را با دستش نرم كرد. آن گاه به پيامبر خدا صلی الله علیه و آله گفت: آيا خداوند، اين [استخوان نرم شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] را كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «آرى، خداوند، تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميراند و سپس زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آن گاه تو را به دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عبد-الله-بن-أبي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۲: عَبدُ اللهِ بنُ أُبَيٍّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عبد الله بن اُبَی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في قَولِهِ تَعالیٰ: (استَغفِر لَهُم أَو لا تَستَغفِر لَهُم إِن تَستَغفِر لَهُم سَبعِينَ مَرَّةً فَلَن يَغفِرَ اللهُ لَهُم) -: إِنَّها نَزَلَت لَمّا رَجَعَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله إِلَى المَدينَةِ وَ مَرِضَ عَبدُ اللهِ بنُ أُبَيٍّ، وَ كانَ ابنُهُ عَبدُ اللهِ بنُ عَبدِ اللهِ مُؤمِناً، فَجاءَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله وَ أَبوهُ يَجودُ بِنَفسِهِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ، بِأَبي أَنتَ وَ أُمّي إِنَّكَ إِن لَم تَأتِ أَبي كانَ ذٰلِك عاراً عَلَينا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ إِلَيهِ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله وَ المُنافِقونَ عِندَهُ، فَقالَ ابنُهُ عَبدُ اللهِ بنُ عَبدِ اللّٰهِ: يا رَسولَ اللّٰهِ، استَغفِرِ اللهَ لَهُ، فَاستَغفَرَ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الثّاني: أَ لَم يَنهَكَ اللهُ يا رَسُولَ اللهِ أَن تُصَلِّيَ عَلَيهِم أَو تَستَغفِرَ لَهُم؟ فَأَعرَضَ عَنهُ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله، فَأَعادَ عَلَيهِ، فَقالَ لَهُ: وَيلَكَ! إِنّي خُيِّرتُ فَاختَرتُ، إِنَّ اللهَ يَقُولُ: (استَغفِر لَهُم أَو لا تَستَغفِر لَهُم إِن تَستَغفِر لَهُم سَبعِينَ مَرَّةً فَلَن يَغفِرَ اللهُ لَهُم)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا ماتَ عَبدُ اللّٰهِ، جاءَ ابنُهُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ: بِأَبي أَنتَ وَ أُمّي يا رَسولَ اللّٰهِ، إِن رَأَيتَ أَن تَحضُرَ جَنازَتَهُ. فَحَضَرَهُ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله وَ قامَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبرِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الثّاني: يا رَسولَ اللّٰهِ، أَ لَم يَنهَكَ اللهُ أَن تُصَلِّيَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَحَدٍ مِنهُم ماتَ أَبداً وَ أَن تَقومَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبرِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله: وَيلَكَ! وَ هَل تَدري ما قُلتُ؟ إِنَّما قُلتُ: اللّٰهُمَّ احشُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبرَهُ ناراً، وَ جَوفَهُ ناراً، وَ أَصلِهِ النّارَ. فَبَدا مِن رَسولِ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله ما لَم يَكُن يُحِبُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۱ ص۳۰۲، عوالي اللآلي: ج۲ ص۵9 ح۱۵۸ نحوه، بحار الأنوار: ج۲۲ ص9۶ ح۴9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (برایشان آمرزش بخواهى یا آمرزش نخواهى، اگر هفتاد بار هم برایشان آمرزش بخواهى، خدا هرگز آنان را نخواهد آمرزید) -: اين آيه هنگامى نازل شد كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به مدينه باز گشت و عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى [منافق] بيمار شد. فرزند او عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه فردى مؤمن بود، چون پدرش را در حال جان دادن ديد، نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! پدر و مادرم به فدايت! اگر به بالين پدرم نياييد، اين براى ما يک ننگ خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به نزد عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى رفت. منافقان نيز آن جا بودند. فرزندش عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پيامبر خدا! برايش از خدا طلب مغفرت كنيد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله برايش مغفرت طلبيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خليفۀ] دوم گفت: اى پيامبر خدا! مگر خداوند، شما را از نماز خواندن بر آنان (منافقان) يا طلب مغفرت برايشان نهى نكرده است؟ پيامبر خدا صلی الله علیه و آله رويش را از او بر گرداند. او گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را تكرار كرد. پيامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود: «واى بر تو! من مخيّر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و انتخاب كردم. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: (برایشان آمرزش بخواهى یا برایشان آمرزش نخواهى، اگر هفتاد بار هم برایشان آمرزش بخواهى، خدا هرگز آنان را نخواهد آمرزید)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُرد، فرزندش باز نزد پيامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد و گفت: پدر و مادرم به فدايت، اى پيامبر خدا! اگر صلاح بدانيد، بر جنازۀ او حاضر شويد. پيامبر خدا صلی الله علیه و آله حاضر شد و كنار قبرش ايستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خليفۀ] دوم باز گفت: اى پيامبر خدا! مگر خدا شما را نهى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكرده است&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هر گاه يكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آنها مُرد، بر او نماز نخوانى و كنار قبرش نايستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلی الله علیه و آله به او فرمود: «واى بر تو! آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى من چه گفتم؟ گفتم: خدايا! قبر او را و شكمش را آكنده از آتش گردان و او را در آتش افكن». بنا بر اين، از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله كارى سر زد كه دوست نداشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوليد-بن-عقبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۳: الوَليدُ بنُ عُقبَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ولید بن عُقبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطّبريّ عن عطاء بن يسار - في قَولِهِ تَعالیٰ: (أَ فَمَن كانَ مُؤمِناً كَمَن كانَ فاسِقاً لا يَستَوُونَ * أَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُم جَنَّاتُ المَأوىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُزُلًا بِما كانُوا يَعمَلُونَ* وَ أَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأواهُمُ النَّارُ كُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها أُعِيدُوا فِيها وَ قِيلَ لَهُم ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ الَّذِي كُنتُم بِهِ تُكَذِّبُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: ۱۸ - ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نَزَلَت بِالمَدينَةِ في عَلِيِّ بنِ أَبي طالِبٍ علیه‌السلام وَ الوَليدِ بنِ عُقبَةَ بنِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَبي مُعَيطٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ بَينَ الوَليدِ وَ بَينَ عَلِيٍّ علیه‌السلام كَلامٌ، فَقالَ الوَليدُ بنُ عُقبَةَ: أَنا أَبسَطُ مِنكَ لِساناً، وَ أَحَدُّ مِنك سِناناً، وَ أَرَدُّ مِنكَ لِلكَتيبَةِ. فَقالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: اُسكُت فَإِنّكَ فاسِقٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللهُ فيهِما: (أَ فَمَن كانَ مُؤمِناً كَمَن كانَ فاسِقاً لا يَستَوُونَ) إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَولِهِ: (بِهِ تُكَذِّبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج۱۱ الجزء ۲۱ ص۱۰۷؛ التبيان في تفسير القرآن: ج۸ ص۳۰۵، تفسير القمّي: ج۲ ص۱۷۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج۳۵ ص۳۳۷ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبرى - به نقل از عطاء بن يسار، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (آیا کسى که مؤمن است، همانند کسى است که نافرمان است؟ یکسان نیستند * کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به پاداش آنچه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند، در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى که در آنها جای‌گزین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، پذیرایى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند * و امّا کسانى که نافرمانى کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، جایگاهشان آتش است. هر بار که بخواهند از آن بیرون بیایند، در آن، باز گردانیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و به آنان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بچشید عذاب آن آتشى را که دروغش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردید!) -: اين آيات در مدينه و در بارۀ على بن ابى طالب علیه‌السلام و وليد بن عقبة بن ابى مُعَيط&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولید بن عقبة بن ابى معیط ابان بن ابى ذكوان بن امیّة بن عبد شمس بن عبد مناف اموى، برادر مادرى عثمان بن عفّان است. مادر این دو، اروى دختر كریز بن ربیعة بن حبیب بن عبد شمس است. كریز، كسى بود كه بر مسلمانان بسیار سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و به پیامبر صلی الله علیه و آله آزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند. او در جنگ بدر، اسیر و با فدیه آزاد شد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولید و برادرش عماره در فتح مكّه مسلمان شدند. ولید، از آن پس، تحت حمایت عثمان بزرگ شد و در زمان خلافت عثمان، با بركنارى سعد بن ابى وقّاص، به فرماندارى كوفه رسید. با كشته شدن عثمان، ولید به دنبال فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از فرماندارى بر كنار شد و پس از آن، دیگر نه با امام على علیه‌السلام و نه با غیر او همراه نشد؛ امّا معاویه را در جنگش با على علیه‌السلام با نگارش نامه و سرودن شعر، به جنگ تشویق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. ولید در دوران خلافت معاویه مُرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازل شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[ماجرا بدين شرح است كه] ميان وليد و على، سخنى در گرفت. وليد بن عقبه گفت: من از تو زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورتر و جنگاورتر و لشكرشكن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترم. على علیه‌السلام گفت: خاموش! كه تو نافرمانى. پس، خداوند، در بارۀ آن دو، اين آيات را فرو فرستاد: (آیا کسى که مؤمن است، همانند کسى است که نافرمان است؟ یکسان نیستند) تا (دروغش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمرو-بن-العاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۴: عَمرُو بنُ العاصِ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عمرو بن عاص&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَومَ يُدَعُّونَ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ جَهَنَّمَ دَعًّا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور: ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: قالَ رَسولُ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله لَمّا مَرَّ بِعَمرِو بنِ العاصِ وَ عُقبَةَ بنِ أَبي مُعَيطٍ وَ هُما في حائِطٍ يَشرَبانِ وَ يُغَنِّيانِ بِهذا البَيتِ في حَمزَةَ بنِ عَبدِ المُطَّلبِ حينَ قُتِلَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَم مِن حَوارِيٍّ تَلوحُ عِظامُهُ وَراءَ الحَربِ [عِند] أَن يُجَرَّ فَيُقبَرا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله: اللّٰهُمَّ العَنهُما وَ اركُسهُما&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَکَستُ الشيء رَکساً: قلَبته و ردَدتُ أوّلَه علی آخِره. و أرکستُه: ردَدتُه علی رأسه (المصباح المنیر: ص۲۳۷ «رکس»). و کلاهما یصحّ هنا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الفِتنَةِ رَكساً، وَ دُعَّهُما فِي النّارِ دَعّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج۲ ص۳۳۲، وقعة صفّين: ص۲۱9 نحوه، بحار الأنوار: ج۲۰ ص۷۶ ح۱۴؛ سير أعلام النبلاء: ج۳ ص۱۳۲ عن أبي برزة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - در بارۀ این سخن خدای متعال: (روزى که به سوى آتش دوزخ کشیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، چه کشیدنى) -: عمرو بن عاص&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرو بن عاص بن وائل سهمى قریشى، مادرش نابغه دختر خزیمه است. وى در دوران جاهلى، از سرسخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین دشمنان اسلام بود و در صلح حدیبیه اسلام آورد. پیامبر صلی الله علیه و آله او را به فرماندهى سپاه ذات السلاسل گماشت و ابو بكر و عمر را به معاونت وى برگزید. آن گاه او را به فرماندارى عُمان انتخاب كرد. عمرو، در دوران عمر، از فرماندهان سپاه در جهاد با شامیان بود. او قنسرین را فتح كرد و با مردم حلب و منبج و انطاكیه قرار مصالحه گذاشت. عمر، او را والى فلسطین و سپس والى مصر كرد و او آن را فتح نمود؛ ولى بعدها عثمان او را بر كنار كرد. در فتنۀ میان امام على علیه‌السلام و معاویه، او جانب معاویه را گرفت و معاویه او را در سال ۳۸ ق به استاندارى مصر برگزید و خراج آن جا را به مدّت شش سال به او واگذار نمود و بدین&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان، او اموال بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارى به دست آورد. عمرو سرانجام در قاهره مُرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عقبة بن ابى مُعَيط، در باغى مشغول نوشيدن شراب بودند و اين بيت را در باره حمزة بن عبد المطلّب - كه به شهادت رسيده بود -، به آواز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بسا يارى كه استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش پيداست /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پس جنگ و هنوز به گور سپرده نشده است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «بار خدايا! اين دو را در عذاب فرو افكن و سخت به سوى آتش بكشان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أَبي غادية: قُتِلَ عَمّارُ بنُ ياسِرٍ، فَأُخبِرَ عَمرُو بنُ العاصِ، قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله يَقولُ: «إِنَّ قاتِلَهُ وَ سالِبَهُ فِي النّارِ»، فَقيلَ لِعَمروٍ: فَإِنَّكَ هُوَ ذا تُقاتِلُهُ! قالَ: إِنَّما قالَ: قاتِلُهُ وَ سالِبُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج۶ ص۲۳۱ ح۱۷۷9۱، الطّبقات الكبرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ج۳ ص۲۶۱، أنساب الأشراف: ج۳ ص۱۰۱9 کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو غاديه -: عمّار بن ياسر كشته شد. خبر به عمرو بن عاص دادند. گفت: از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قاتل و غارتگر او، در آتش است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى به عمرو گفت: تو خودت قاتل او هستى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: فرمود: «قاتل و غارتگر او!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الساب-لعلی-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۵: السّابُّ لِعَلیٍّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ناسزاگو به علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عليّ بن أَبي طلحة مولى بني أُميّة: حَجَّ مُعاوِيَةُ بنُ أَبي سُفيانَ وَ حَجَّ مَعَهُ مُعاوِيَةُ بنُ حُدَيجٍ، وَ كانَ مِن أَسَبِّ النّاسِ لِعَلِيٍّ، فَمَرَّ فِي المَدينَةِ في مَسجِدِ الرَّسولِ صلی الله علیه و آله وَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ۸ جالِسٌ في نَفَرٍ مِن أَصحابِهِ، فَقيلَ لَهُ: هذا مُعاوِيَةُ بنُ حُدَيجٍ السّابُ لِعَلِيٍّ۸. فَقالَ: عَلَيَّ بِالرَّجُلِ. فَأَتاهُ الرَّسولُ فَقالَ: أجِب. قالَ: مَن؟ قالَ: الحَسَنُ بنُ عَلِيّ۸ يَدعوكَ. فَأَتاهُ فَسَلَّمَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ علیهما السلام: أَنتَ مُعاوِيَةُ بنُ حُدَيجٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم. فَرَدَّ عَلَيهِ ثَلاثاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحَسَنُ علیه‌السلام: السّابُّ لِعَلِيٍّ! فَكَأَنَّهُ استَحيىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحَسَنُ علیه‌السلام: أَمَ وَ اللّٰهِ! لَئِن وَرَدتَ عَلَيهِ الحَوضَ - وَ ما أَراكَ أَن تَرِدَهُ - لَتَجِدَنَّهُ مُشَمِّرَ الإِزارِ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساقٍ يَذودُ المُنافِقينَ ذَودَ غَريبَةِ الإِبِلِ، قَولَ الصّادِقِ المَصدُوقِ: (وَ قَد خابَ مَنِ افتَرىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج۳ ص9۱ ح۲۷۵۸، مسند أبي يعلى: ج۶ ص۱۷۵ ح۷۳۸، سير أعلام النبلاء: ج۳ ص۳9 الرقم۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از على بن ابى طلحه (وابستۀ بنى اميّه) -: سالى، معاوية بن ابى سفيان به حج رفت و معاوية بن حُدَيج نيز او را همراهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. او از ناسزاگوترين مردمان به على علیه‌السلام بود. روزى در مدينه از مسجد پيامبر صلی الله علیه و آله گذشت. حسن بن على علیه‌السلام با گروهى از يارانش نشسته بودند. به ايشان گفته شد: اين، معاوية بن حديج است كه به على علیه‌السلام ناسزاگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. حسن علیه‌السلام فرمود: «او را نزد من بياوريد». فرستادۀ حسن علیه‌السلام نزد معاويه بن حديج رفت و گفت: با تو كار دارد. گفت: چه كسى؟ گفت: حسن بن على. معاويه نزد حسن علیه‌السلام آمد و سلام كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن بن على علیه‌السلام به او فرمود: «تو معاوية بن حديج هستى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بله! و سه بار تكرار كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن علیه‌السلام به او فرمود: «همان كه به على ناسزا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد؟». گويا او خجالت كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن علیه‌السلام به او فرمود: «به خدا سوگند، اگر كنار حوض [كوثر] بر او وارد شوى - كه فكر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم وارد شوى - او را خواهى ديد كه دامان جامه‌اش را بالا زده است و منافقان را می‌راند، چنان كه شتر غريبه [از آب] رانده می‌شود. اين، سخن آن راستگوىِ تأييد شده به راستگويى است: (و زيان كرد هر كه دروغ بست)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قاتل-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۶: قاتِلُ عَليٍّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قاتل علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرّضا عن آبائه عن الإمام عليّ: أَنَّ رَسولَ اللّٰهِ صلی الله علیه و آله خَطَبَنا ذاتَ يَومٍ فَقالَ: أَيُّها النّاسُ! إِنَّهُ قَد أَقبَلَ إِلَيكُم شَهرُ اللّٰهِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُمتُ فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، ما أَفضَلُ الأَعمالِ في هٰذَا الشَّهرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا أَبَا الحَسَنِ، أَفضَلُ الأَعمالِ في هٰذَا الشَّهرِ الوَرَعُ عَن مَحارِمِ اللّٰهِ عزّ و جلّ، ثُمَّ بَكىٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ! ما يُبكيكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا عَلِيُّ، أَبكي لِما يُستَحَلُّ مِنكَ في هٰذَا الشَّهرِ! كَأَنّي بِكَ وَ أَنتَ تُصَلّي لِرَبِّكَ وَ قَد انبَعَثَ أَشقَى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَوَّلينَ وَ الآخِرينَ، شَقيقُ عاقِرِ ناقَةِ ثَمودَ، فَضَرَبَكَ ضَربَةً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَرنِكَ فَخَضَبَ مِنها لِحيَتَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّٰهِ، وَ ذٰلِكَ في سَلامَةٍ مِن ديني؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلی الله علیه و آله: في سَلامَةٍ مِن دينِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ صلی الله علیه و آله: يا عَلِيُّ! مَن قَتَلَكَ فَقَد قَتَلَني، وَ مَن أَبغَضَكَ فَقَد أَبغَضَني، وَ مَن سَبَّكَ فَقَد سَبَّني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۱ ص۲9۵ و ۲9۷ ح۵۳، الإقبال: ج۱ ص۲۷ نقلاً عن الطّبري في بشارة المصطفى و كلاهما عن الحسن بن علي بن فضّال عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام روضة الواعظين: ج۲ ص۱9۶ ح9۳۷، بحار الأنوار: ج۴۲ ص۱9۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام - به نقل از پدرانش، از امام على علیه‌السلام -: روزى، پيامبر خدا صلی الله علیه و آله براى ما خطبه خواند و فرمود: «اى مردم! ماه خدا به شما روى آورده است...».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من برخاستم و گفتم: اى پيامبر خدا! برترين اعمال در اين ماه چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو الحسن! برترين اعمال در اين ماه، خوددارى از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند عزّ و جلّ است» و سپس گريست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چرا گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! براى آن گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه در اين ماه، ريختن خون تو روا شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. گويا تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم كه در حال گزاردنِ نماز براى پروردگارت هستى و شقى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين انسان از آغاز تا پايان عالم، که همتای پى كنندۀ ناقۀ ثمود است، بر فرق تو ضربت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و محاسنت را از خون آن، رنگين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: اى پيامبر خدا! آيا آن هنگام در سلامت دينم هستم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در سلامت دينت هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اى على! هر كس تو را بكشد، مرا كشته است و هر كس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته و هر كس به تو ناسزا گويد، به من ناسزا گفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی عن عليّ بن إِبراهيم العَقيليّ يَرفعه، قال: لَمّا ضَرَبَ ابنُ مُلجَمٍ أَميرَ المُؤمِنينَ علیه‌السلام قالَ لِلحَسَنِ علیه‌السلام: يا بُنَيَّ، إِذا أَنَا مِتُّ فَاقتُلِ ابنَ مُلجَمٍ، وَ احفِر لَهُ فِي الكُناسَةِ - وَ وَصَفَ العَقيلِيُّ المَوضِعَ عَلى بابِ طاقِ المَحامِلِ، مَوضِعُ الشُّوَّاءِ وَ الرُّؤَّاسِ -، ثُمَّ ارْمِ بِهِ فيهِ؛ فَإِنَّهُ وادٍ مِن أَودِيَةِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۱ ص۳۰۰ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از على بن ابراهيم عقيلى كه سند حديث را به معصوم علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند -: چون ابن ملجم بر امير مؤمنان علیه‌السلام ضربت زد، به حسن فرمود: «پسرم! هر گاه مُردم، ابن ملجم را بكش و برايش در &amp;quot;كُناسه&amp;quot; چاله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بِكَن» و كناسه جايى است در &lt;span class=&quot;mark&quot;&gt;باب طاق المحامل&lt;/span&gt;، محلّ كبابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و كلّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاچه‌فروشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها). «سپس او را در آن بينداز؛ زيرا آن جا، درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دوزخ است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قاتل-الحسين-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱7: قاتِلُ الحُسَينِ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قاتل امام حسین علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: إِنَّ فِي النّارِ مَنزِلَةً لَم يَكُن يَستَحِقُّها أَحَدٌ مِنَ النّاسِ إِلّا بِقَتلِ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِما، وَ يَحيَى بنِ زَكَرِيّا علیهما السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۵۷ ح۲، كامل الزيارات: ص۱۶۲ ح۲۰۲ كلاهما عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۳۰۱ ح9.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خد صلی الله علیه و آله ا: در آتش، جايگاهى است كه هيچ انسانى سزاوار آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر با كشتن حسين بن على - كه درودهاى خدا بر آن دو باد - و كشتن يحيى بن زكريّا علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: إِنَّ قاتِلَ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ علیهما السلام في تابوتٍ مِن نارٍ، عَلَيهِ نِصفُ عَذابِ أَهلِ الدُّنيا، وَ قَد شُدَّت يَداهُ وَ رِجلاهُ بِسَلاسِلَ مِن نارٍ، مُنَكَّسٌ فِي النّارِ حَتّىٰ يَقَعَ في قَعرِ جَهَنَّمَ، وَ لَهُ ريحٌ يَتَعَوَّذُ أَهلُ النّارِ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبِّهِم مِن شِدَّةِ نَتنِهِ، وَ هُوَ فيها خالِدٌ ذائِقُ العَذابِ الأَليمِ، مَعَ جَميعِ مَن شايَعَ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَتلِهِ، كُلَّما نَضِجَت جُلودُهُم بَدَّلَ اللهُ عزّ و جلّ عَلَيهِمُ الجُلودَ حَتّىٰ يَذوقُوا العَذابَ الأَليمَ، لا يُفَتَّرُ عَنهُم ساعَةً، وَ يُسقَونَ مِن حَميمِ جَهَنَّمَ، فَالوَيلُ لَهُم مِن عَذابِ اللهِ تَعالیٰ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج۲ ص۴۷ ح۱۷۸، صحيفة الرضا علیه‌السلام: ص۱۲۳ ح۸۱ و ليس فيه «مع جميع من شايع على قتله» و كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام بحار الأنوار: ج۴۴ ص۳۰۰ ح۳؛ المناقب لابن المغازلي: ص۶۶ ح9۵ عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه علیهم‌السلام عنه صلی الله علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: قاتل حسين بن على علیه‌السلام، در تابوتى از آتش است و نصف عذاب اهل دنيا به او وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، در حالى كه دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پاهايش را با زنجيرهايى از آتش بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آتش سرنگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا آن كه به قعر دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد. بويى دارد كه اهل آتش از شدّت تعفّن آن به پروردگارشان پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. او و تمام كسانى كه در كشتن حسين شركت داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در آن، جاويدان اند و عذاب دردناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشند. هر بار كه پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزد، خداوند عزّ و جلّ پوست ديگرى بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روياند تا آن كه [پيوسته] عذاب دردناک را حس كنند! لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عذابشان سبُک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از جوشاب دوزخ به آنان نوشانيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس واى بر آنان از عذاب خداى متعال در آتش!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: وَلَدِيَ الحُسَينُ يُقتَلُ ظُلماً وَ عُدواناً، أَلا وَ مَن قَتَلَهُ يُدخَلُ في تابوتٍ مِن نارٍ، وَ يُعَذَّبُ بِعَذابِ نِصفِ أَهلِ النّارِ، وَ قَد غُلَّت يَداهُ وَ رِجلاهُ، وَ لَهُ رائِحَةٌ يَتَعَوَّذُ أَهلُ النّارِ مِنها هُوَ وَ مَن شايَعَ وَ بايَعَ أَو رَضِيَ بِذٰلِكَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلناهُم جُلُوداً غَيرَها لِيَذُوقُوا العَذابَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا يُفَتَّرُ عَنهُم ساعَةً وَ يُسقَونَ مِن حَميمِ جَهَنَّمَ، فَالوَيلُ لَهُم مِن عَذابِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج۴۵ ص۳۲۱ نقلاً عن السدّي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: فرزندم حسين، به ستم و تجاوز، كشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. آگاه باشيد كه هر كس او را بكشد، او را در صندوقى از آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و با عذابِ نصف اهل آتش، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، در حالى كه دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پاهايش را بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. چنان بوى متعفّنى دارد كه اهل آتش از آن بو به خدا پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. او (قاتل حسین علیه‌السلام ) و كسى كه [از او] پيروى كرده و با او بيعت كرده و به كار او رضايت داده است، پيوسته در عذاب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چنان كه (هر گاه پوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بسوزد، پوست دیگرى بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویانیم تا عذاب را بچشند) و لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عذاب از آنان سبُک نمی‌شود و از جوشاب دوزخ به آنان نوشانيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس واى بر آنان از عذاب دوزخ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلی الله علیه و آله: أَوحَى اللهُ تَبارَكَ وَ تَعالیٰ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبرَئيلَ علیه‌السلام أَنِ اهبِط إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَبِيّي مُحَمَّدٍ... وَ قُل لَهُ: يا مُحَمَّدُ... قاتِلُ الحُسَينِ أَنَا مِنهُ بَري&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ وَ هُوَ مِنّي بَري&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٌ؛ لِأَنَّهُ لا يَأتي يَومَ القِيامَةِ أَحَدٌ إِلّا وَ قاتِلُ الحُسَينِ علیه‌السلام أَعظَمُ جُرماً مِنهُ. قاتِلُ الحُسَينِ يَدخُلُ النّارَ يَومَ القِيامَةِ مَعَ الَّذينَ يَزعُمونَ أَنَّ مَعَ اللهِ إلٰهاً آخَرَ، وَ النّارُ أَشوَقُ إِلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاتِلِ الحُسَينِ مِمَّن أَطاعَ اللهَ إِلَی الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص۲۸۳ ح۳۶ عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج۴۳ ص۲۴9 ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خداوند - تبارک و تعالى - به جبرئيل علیه‌السلام وحى فرمود كه: «بر پيامبرم محمّد، فرود آى... و به او بگو: اى محمّد!... من از قاتل حسين، بيزارم و او (قاتل حسين علیه‌السلام) نيز از من بيزار است؛ زيرا در روز قيامت، هيچ كس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، مگر آن كه جرم قاتل حسين، از او بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. در روز قيامت، قاتل حسين به همراه كسانى كه براى خدا شريک قائل شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اشتياق آتش به قاتل حسين، بيشتر از اشتياق كسى كه خدا را اطاعت كرده، به بهشت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;- في قَضِيَّةِ مَجلِسِ يَزيدَ -: دَعا يَزيدُ بِقَضيبِ خَيزَرانٍ فَجَعَلَ يَنكُتُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَنكُتُ بِقضيبٍ: أي يضرب بطرفه (النهاية: ج۵ ص۱۱۳ «نكت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ ثَنايَا الحُسَينِ علیه‌السلام، فَأَقبَلَ عَلَيهِ أَبو بَرزَةَ الأَسلَمِيُّ، وَ قالَ: وَيحَكَ يا يَزيدُ! أَ تَنكُتُ بِقَضيبِكَ ثَغرَ الحُسَينِ بنِ فاطِمَةَ؟! أَشهَدُ لَقَد رَأَيتُ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله يَرشُفُ ثَناياهُ وَ ثَنايا أَخيهِ الحَسَنِ وَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَنتُما سَيِّدا شَبابِ أَهلِ الجَنَّةِ، قَتَلَ اللهُ قاتِليكُما وَ لَعَنَهُ، وَ أعَدَّ لَهُ جَهَنَّمَ وَ ساءَت مَصيراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الرّاوي: فَغَضِبَ يَزيدُ وَ أَمَرَ بِإِخراجِهِ. فَأُخرِجَ سَحباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: ص۲۱۴، مثير الأحزان: ص۱۰۰، بحار الأنوار: ج۴۵ ص۱۳۲؛ الفتوح: ج۵ ص۱۲9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف - در بيانِ ماجراى مجلس يزيد -: يزيد، چوب خيزرانى خواست و با آن به دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حسين علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد. ابو بَرزۀ اَسلمى رو به او كرد و گفت: واى بر تو، اى يزيد! با چوب خود به دهان حسين پسر فاطمه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنى؟! من با چشم خود ديدم كه پيامبر صلی الله علیه و آله دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيشين او و برادرش حسن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شما دو تن، سَروَر جوانان اهل بهشتيد. خدا قاتل شما را بكشد و لعنت كند و دوزخ را برايش آماده سازد كه بد بازگشتگاهى است!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يزيد، خشمگين شد و دستور داد او را [از مجلس] بيرون كنند و كشان كشان بيرونش بردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن عَيص بن القاسم: ذُكِرَ عِندَ أَبي عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام قاتِلُ الحُسينِ علیه‌السلام، فَقالَ بَعضُ أَصحابِهِ: كُنتُ أَشتَهي أَن يَنتَقِمَ اللهُ مِنهُ فِي الدُّنيا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَأَنَّكَ تَستَقِلُّ لَهُ عَذابَ اللّٰهِ؟ وَ ما عِندَ اللهِ أَشَدُّ عَذاباً وَ أشَدُّ نَكالاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۵۷ ح۱، بحار الأنوار: ج۴۴ ص۳۰۱ ح۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال - به نقل از عيص بن قاسم -: در محضر امام صادق علیه‌السلام از قاتل [امام] حسين علیه‌السلام ياد شد. يكى از ياران ايشان گفت: دلم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست كه خداوند در همين دنيا از او انتقام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «گويا تو عذاب خدا را براى او اندک شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، در حالى كه عذاب خدا [در آخرت] سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و زجرآورتر است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبو-الخطاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۸: أَبُو الخَطّابِ&lt;/span&gt;‌ ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ / ۱۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ابو الخطّاب&lt;/span&gt;‌<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق علیه‌السلام: لا يَدخُلُ المُغيرَةُ وَ أَبُو الخَطّابِ الجَنَّةَ إِلّا بَعدَ رَكَضاتٍ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۴9۴ ح۴۰۸ عن محمّد بن الصباح.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مغيره و ابو الخطّاب&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، مُغیرة بن سعید بِجِلی (صحابی امام باقر علیه‌السلام) و ابو الخَطّاب محمّد بن ابی زینب (صحابی امام صادق علیه‌السلام) است که در حقّ امامان علیهم‌السلام غُلُو می‌کردند و جایگاه أئمه را به صورتی افراطی بالا می‌بردند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بهشت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، مگر پس از آن كه مدّتى را در آتش، بالا و پایین بروند (جِلِز و وِلِز کنند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن حنان بن سدير عن الإمام الصادق علیه‌السلام: إِنّي لَأَنْفَسُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفِسَ به: أي ضَنَّ به. يقال نَفِست عليه الشي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ نفاسةً: إذا لم تره يستأهله (الصحاح: ج۳ ص9۸۵ «نفس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَجسادٍ أُصلِيَت مَعَهُ - يَعني أَبَا الخَطّابِ -&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظّاهر أنّ ما بين الشارحتين من كلام الرّاوي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج۲ ص۶۳۴ ح۶۳۸، خلاصة الأقوال: ص۲۱۸، التحرير الطّاووسي: ص۸۷ الرّقم ۱۲۰ و فيهما «أُصيبت» بدل «أُصليت»، بحار الأنوار: ج۲۵ ص۲۸۰ ح۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الکشّی - به نقل از حَنان بن سَدیر -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «براى كسانى كه همراه او (ابو الخطّاب) به آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، افسوس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%87_%D8%AF_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF_2&diff=362 2025-07-16T11:57:52Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>[[رده:ج]]<br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-الآداب-الخاصة-لأمراء-الأجناد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّامِنُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الآدابُ الخاصَّةُ لِأُمرَاءِ الأَجنادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب ویژۀ فرماندهان سپاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-أمراء-الأجناد-إزاء-المجاهدین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱: واجِباتُ أُمَراءِ الأَجنادِ إِزاءَ المُجاهِدینَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف فرماندهان سپاه در برابر رزمندگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاهتمام-بالجند-خاصة-السابقين-منهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱: الاِهتِمامُ بِالجُندِ، خاصَّةً السّابِقينَ مِنهُم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اهمّیت دادن به سپاهیان، بویژه به نیروهای باسابقه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن المُقاتلَينِ: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُكرِمُ أهلَ بَدرٍ مِنَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۹ ص‌۳۷۸، بحار الأنوار: ج‌۱۷ ص‌۲۴؛ أسباب النزول: ص‌۴۳۲ ح‌۷۹۵، تفسير القرطبي: ج‌۱۷ ص‌۲۹۶ كلاهما عن مقاتل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - به نقل از دو مقاتل (ابن حسّان و ابن سلیمان) -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شركت كنندگان در جنگ بدر را از مهاجر و انصار، گرامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن کِتابِهِ إلیٰ مالِكٍ الأشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: الجُنودُ بِإِذنِ اللّه حُصونُ الرَّعِيَّةِ، و زَينُ الوُلاةِ، و عِزُّ الدّينِ، و سُبُلُ الأَمنِ، و لَيسَ تَقومُ الرَّعِيَّةُ إلّا بِهِم. ثُمَّ لا قِوامَ لِلجُنودِ إلّا بِما يُخرِجُ اللّٰهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ الَّذي يَقوَونَ بِهِ عَلیٰ جِهادِ عَدُوِّهِم، و يَعتَمِدونَ عَلَيهِ فيما يُصلِحُهُم، و يَكونُ مِن وَراءِ حاجَتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که وی را بر مصر گماشت -: سپاهیان، به اذن خدا، دژهاى مردم و زیور زمامداران و قدرت دین و راه امنیّت و آرامش جامعه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مردم، جز در سایۀ آنان پایدار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند. پایدارى سپاهیان نیز جز با خراجى كه خداوند براى آنان قرار داده، نیست تا با آن ساز و برگ، جهاد با دشمنان را فرا هم آورند و بر آن، تكیه كنند و پشتوانۀ تأمین نیازهایشان باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالَمُ حَديقَةٌ سِياجُهَا الشَّريعَةُ، وَ الشَّريعَةُ سُلطانٌ تَجِبُ لَهُ الطّاعَةُ، وَ الطّاعَةُ سِياسَةٌ يَقومُ بِهَا المَلِكُ، وَ المَلِكُ راعٍ يَعضُدُهُ الجَيشُ، وَ الجَيشُ أعوانٌ يَكفُلُهُمُ المالُ، وَ المالُ رِزقٌ يَجمَعُهُ الرَّعِيَّةُ، وَ الرَّعِيَّةُ سَوادٌ يَستَعبِدُهُمُ العَدلُ، وَ العَدلُ أساسٌ بِهِ قِوامُ العالَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص‌۲۵۱؛ بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۸۳ ح‌۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جهان، باغى است كه دیوارش شریعت است و شریعت، شهریارى است كه فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برداری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش واجب است و فرمانبرى، سیاستى است كه پادشاه بِدان پایدار است و پادشاه، حكمرانى است كه لشكریان او را پشتیبانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و لشكریان، یارانى هستند كه مال، آنها را تأمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و مال، روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه رعیّت فرا هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و رعیّت، توده[ی مردم] هستند كه بندۀ عدالت اند و عدالت، شالوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه قوام جهان به آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن خَذَلَ جُندَهُ، نَصَرَ أضدادَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۵ ص‌۲۷۴ ح‌۸۳۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۴۴۶ ح‌۷۸۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس از یارى سپاه خود دست كشد، دشمنانش را یارى داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجُنودُ عِزُّ الدينِ، و حُصونُ الوُلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۸۹ ح‌۱۹۵۳، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۸ ح‌۱۴۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سربازان، مایۀ عزّت دین و دژهاى والیان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرشاد-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۲: إرشادُ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کردن سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن بريدة بن الحصيب الأسلمي: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ أميراً عَلیٰ سَرِيَّةٍ أو جَيشٍ، أوصاهُ بِتَقوَى اللّه في خاصَّةِ نَفسِهِ و بِمَن مَعَهُ مِنَ المُسلِمينَ خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۷ ح‌۲۶۱۲، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۲ ح‌۱۶۱۷؛ الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از بُریدة بن حُصَیب اَسلمی -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه کسی را به فرماندهی گردان یا لشکری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گماشت، او را در خصوص خودش به پروا داشتن از خدا و در بارۀ مسلمانانِ همراهش، به نیکی و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلَى الجُنودِ -: مِن عَبدِ اللّه عَلِيٍّ أميرِ المُؤمِنينَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ، فَإِنَّ اللّٰهَ جَعَلَكُم فِي الحَقِّ جَميعاً سَواءً، أسوَدَكُم و أَحمَرَكُم، و جَعَلَكُم مِنَ الوالي و جَعَلَ الوالِيَ مِنكُم بِمَنزِلَةِ الوالِدِ مِنَ الوَلَدِ و بِمَنزِلَةِ الوَلَدِ مِنَ الوالِدِ، الَّذي لا يَكفيهِم مَنعُهُ إيّاهُم طَلَبَ عَدُوِّهِ وَ التُّهَمَةَ بِهِ، ما سَمِعتُم و أَطَعتُم و قَضَيتُمُ الَّذي عَلَيكُم، و إنَّ حَقَّكُم عَلَيهِ إنصافُكُم وَ التَّعديلُ بَينَكُم، وَ الكَفُّ عَن فَيئِكُم، فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ مَعَكُم وَجَبَت عَلَيكُم طاعَتُهُ بِما وافَقَ الحَقَّ، و نُصرَتُهُ عَلیٰ سيرَتِهِ، وَ الدَّفعُ عَن سُلطانِ اللّه؛ فَإِنَّكُم وَزَعَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَزَعَة: جمع وازع، و هو الذي يكفّ الناس و يَحبِسُ أوّلهم على آخرهم (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۸۰ «وزع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّه فِي الأَرضِ، فَكونوا لَهُ أعواناً و لِدينِهِ أنصاراً، و لا تُفسِدوا فِي الأَرضِ بَعدَ إصلاحِها، إنَّ اللّٰهَ لا يُحِبُّ المُفسِدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۲۶، بحار الأنوار: ج‌۷۵ ص‌۳۵۶ ح‌۷۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به سپاهیان -: از بندۀ خدا علی امیر مؤمنان: امّا بعد، خداوند، همۀ شما را از سیاه و سفیدتان، در حق، برابر قرار داده است و شما را نسبت به والى و والى را نسبت به شما به منزلۀ پدر و فرزند و به منزلۀ فرزند و پدر قرار داد - پدری که حتّی جلوگیری کردن خود او، تکلیف پیگرد دشمنش و لطمه زدن به او را از فرزندانش ساقط نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - تا زمانی که حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوی و فرمانبری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید و وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را که بر عهدۀ شماست، انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، و البتّه حقّ شما بر والى، این است كه میان شما به دادگری و برابری رفتار کند و از بیت المال شما محافظت نماید. هنگامى كه با شما چنین كند، بر شما واجب است از او در آنچه مطابق حق است، اطاعت كنید و او را در راهش یارى نمایید و از حكومت خدا دفاع كنید؛ زیرا شما پاسداران خدا در زمین هستید. بنا بر این، کمک او و یاور دینش باشید و در زمین پس از اصلاح آن، فساد نكنید، كه خدا فسادگران را دوست ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ في حَثِّ أصحابِهِ عَلَى القِتالِ -: فَقَدِّمُوا الدّارِعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدارِع: لابس الدِّرع، و الدِّرع: لَبُوس الحديد، يلبس في الحرب (اُنظر: لسان العرب: ج‌۸ ص‌۸۱ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَخِّرُوا الحاسِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاسِر: خلاف الدارع، و هو الذي لا مغفر عليه و لا درع (اُنظر: لسان العرب: ج‌۴ ص‌۱۸۷ «حسر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و عَضُّوا عَلَى الأضراسِ؛ فَإِنَّهُ أنبیٰ لِلسُّيوفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبا حدّ السيف: إذا لم يقطع (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۱ «نبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الهامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض الكاشاني=: قيل: الوجه في ذلك: أنّ العضّ على الأضراس يشدّ شؤون الدماغ و رباطاته، فلا يبلغ السيف منه مبلغه (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰ ذيل ح‌۱۴۷۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ التَووا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: التوى الماء في مجراه و تَلَوّى، إذا انعطف و لم يجرِ على الاستقامة، و تلوّت الحيّة كذلك (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۶۳ «لوي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أطرافِ الرِّماحِ؛ فَإِنَّهُ أموَرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي۱: المَور: التحرّك و الاضطراب. أي إذا وصلت إلیکم أطراف الرماح فانعطِفوا؛ لیزلق و یتحرّك فلا ینفذ (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۷۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلأَسِنَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسِنَّة: جمع سنان، و هو نصل الرمح (اُنظر: لسان العرب: ج‌۹ ص‌۸۲ «سنن»). قال الفيض الكاشاني=: قيل: أمرهم بأن يلتووا إذا طعنوا؛ لأنّهم إذا فعلوا ذلك فبالحري أن يمور السنان؛ أي يتحرّك عن موضعه فيخرج زالقاً، و إذا لم يلتووا لم يمرّ السنان و لم يتحرّك عن موضعه، فيخرق و ينفذ و يقتل (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰ ذيل ح‌۱۴۷۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و غُضُّوا الأَبصارَ؛ فَإِنَّهُ أربَطُ لِلجَأشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَأش: القلب، و النفس، و الجَنان. يقال: رابط الجأش، أي ثابت القلب لا يرتاع و لا ينزعج للعظائم و الشدائد (النهاية: ج‌۱ ص‌۲۳۲ «جأش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَسكَنُ لِلقُلوبِ، و أَميتُوا الأَصواتَ؛ فَإِنَّهُ أطرَدُ لِلفَشَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني=: أَمَرهم بغضّ الأبصار في الحرب؛ لأنّه أربط للجأش، أي أثبت للقلب؛ لأنّ الغاضّ بصره في الحرب أحرى أن لا يدهش و لا يرتاع لهول ما ينظر. و أمرهم بإماتة الأصوات و إخفائها؛ لأنّه أطرد للفشل، و هو الجبن و الخوف، و ذلك لأنّ الجبان يرعد و يبرق و الشجاع صامت (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۴، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۶۶ ح‌۴۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ایشان در تشویق یاران خود به جنگیدن -: زرهداران را در صف جلو و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زرهان را در صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عقب قرار دهید و دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر هم بفشارید، كه این كار، تأثیر شمشیر را بر سر كمتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و در اطراف نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیچ و تاب خورید، كه با این كار در برابر نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان جا خالى كرد، و دیدگانتان را فرو اندازید كه این كار بیشتر قوّت قلب و آرامش دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، و صداهاى خود را خاموش كنید كه این كار در زدودن ترس و سستى مؤثّرتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ قالَهُ لِأَصحابِهِ لَيلَةَ الهَريرِ أو أوَّلَ اللِّقاءِ بِصِفّينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاء فی تاريخ دمشق عن ابن عبّاس: «عَقِمَ النِّساءُ أن يَأتينَ بِمِثلِ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام ! وَاللّٰهِ، ما رَأَيتُ و لا سَمِعتُ رَئيساً يوزَنُ بِهِ، لَرَأَيتُهُ يَومَ صفّين و عَلیٰ رَأسِهِ عِمامَةٌ قَد أرخیٰ طَرَفَيها، كَأَنَّ عَينَيهِ سِراجا سَليطٍ، و هُوَ يَقِفُ عَلیٰ شِر ذِمَةٍ شِر ذِمَةٍ يَحُضُّهُم، حَتَّى انتَهیٰ إلَيَّ و أَنَا في كَنَفٍ مِنَ النّاسِ، فَقالَ:...» فذکر الخطبة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: مَعاشِرَ المُسلِمينَ! استَشعِرُوا الخَشيَةَ، و تَجَلبَبُوا السَّكينَةَ، و عَضُّوا عَلَى النَّواجِذِ؛ فَإِنَّهُ أنبیٰ لِلسُّيوفِ عَنِ الهامِ، و أَكمِلُوا اللَأْمَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «و أكملوا اللأمة» اللأمة - بالهمزة -: الدرع، و الهمزة ساكنة على فعلة، مثل: النأمة للصوت. و إكمالها أن يزاد على البيضة و السواعد و نحوها. و يجوز أن يعبّر باللأمة عن جميع أداة الحرب، كالدرع و الرمح و السيف، يريد: أكملوا السلاح الذي تحاربون العدوّ به (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۵ ص‌۱۶۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قَلقِلُوا السُّيوفَ في أغمادِها قَبلَ سَلِّها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: «أَقلِقوا السيوفَ في الغمد»: أي حرّكوها في أغمادها قبل أن تحتاجوا إلى سلّها؛ ليسهل عند الحاجة إليها (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۰۳ «قلق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الحَظُوا الخَزرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَزَر - محرّكة -: النظر، كأنّه من أحد الشقّين، وهو علامة الغضب (اُنظر: مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۵۰۷ «خزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اطعُنُوا الشَّزرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّزَر: الطعن في الجوانب يميناً وشمالاً (اُنظر: لسان العرب: ج‌۴ ص‌۴۰۴ «شزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و نافِحوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نافحوا: أي دافعوا و ضاربوا (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۸۹ «نفح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالظُّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظُبا: جمع ظُبَةِ السيف، و هو طرفه وحدّه (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۵۶ «ظبي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و صِلُوا السُّيوفَ بِالخُطا، وَ اعلَموا أنَّكُم بِعَينِ اللّه، و مَعَ ابنِ عَمِّ رَسولِ اللّه، فَعاوِدُوا الكَرَّ، وَ استَحيوا مِنَ الفَرِّ؛ فَإِنَّهُ عارٌ فِي الأَعقابِ، و نارٌ يَومَ الحِسابِ، و طيبوا عَن أنفُسِكُم نَفساً، وَ امشوا إلَى المَوتِ مَشياً سُجُحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشية سجح، أي سهلة (اُنظر: لسان العرب: ج‌2 ص‌۴۷۶ «سجح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَيكُم بِهٰذَا السَّوادِ الأَعظَمِ، وَ الرِّواقِ المُطَنَّبِ، فَاضرِبوا ثَبَجَهُ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ كامِنٌ في كِسرِهِ، و قَد قَدَّمَ لِلوَثبَةِ يَداً و أَخَّرَ لِلنُّكوصِ رِجلاً، فَصَمداً صَمداً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید في شرح بعض هذه العبارات: السَّواد الأعظم: یعني به جمهور أهل الشام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: و الرِّواق المطَنَّب: یرید به مضرب معاویة ذا الأطناب [و الأطناب جمع طُنُب؛ و هو حَبلٌ یُشَدّ به سُرادق البیت]. و کان معاویة في مضربٍ علیه قُبّة عالیة و حَوله صنادید أهل الشام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثَبَجَهُ: وَسَطه. و ثَبَجُ الإنسان ما بین کاهله إلی ظهره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الکِسر: جانب الخباء. و قوله: فإنّ الشیطان کامن في کِسرِه؛ یحتمل وجهَین: أحدهما: أن یعني به الشیطان الحقیقي؛ و هو إبلیس. و الثاني: أن یعني به معاویة.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: قد قدّم للوثبة یداً و أخّر للنکوص رِجلاً: أي إن جبنتم وَثَبَ، و إن شجعتم نکص؛ أي تأخَّرَ و فَرّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقوله: فصَمداً صَمداً: أي اصمدوا صَمداً صَمداً. صَمَدتُ لفلان: أي قَصَدتُ له (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۵ ص‌17۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ يَنجَلِيَ لَكُم عَمودُ الحَقِّ (وَ أَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ وَ ٱللَّهُ مَعَكُمْ وَ لَن يَتِرَكُمْ أَعْمَـٰـلَكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 3۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۶۶، خصائص الأئمّة:: ص‌7۵، بحار الأنوار: ج‌32 ص‌۵۵۷ ح‌۴۶۵؛ تاريخ دمشق:&lt;br /&gt;<br /> ج ۴۲ ص‌۴۶۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از سخنان ایشان به یاران خود در لیلة الهریر یا نخستین رویارویی در صفّین -: اى جماعت مسلمانان! ترس [از خدا] را جامۀ زیرین خود سازید و آرامش را ردای خویش قرار دهید. دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر هم بفشارید - زیرا این كار، تأثیر شمشیرها را بر سر كندتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزارهاى خویش را مهیّا و كامل كنید و شمشیرها را پیش از آن كه بر کشید، در نیام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بجنبانید و از گوشۀ چشم و خشمناک بنگرید و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از چپ و راست در حركت آرید و با لبۀ تیز شمشیر بجنگید و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را با شمشیرهایتان هماهنگ ساخته، به پیش روید. بدانید كه خدا شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و همراه پسرعموی پیامبر خدا پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید. پس، پیاپى حمله كنید و از فرار شرم دارید؛ زیرا این کار مایۀ ننگ در میان اعقاب و سبب آتش [دوزخ] در روز حساب است. با رضایت خاطر بجنگید و سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بال به سوى مرگ گام بردارید. به قلب دشمن بتازید و بر آن خرگاهی كه طناب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش به اطراف كشیده شده، حمله برید و بر میان آن بزنید؛ زیرا شیطان در درون آن لانه كرده است و دستى پیش داشته كه حمله آورد و پایى واپس نهاده كه بگریزد. پس، به سوی هدف همچنان پیش روید تا پرتو حقیقت برایتان آشکار شود. (شما برتريد و خدا با شماست و از پاداش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان هیچ نخواهد كاست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِمّا کانَ یَقولُهُ لِأَصحابِهِ عِندَ الحَربِ -: لا تَشتَدَّنَّ عَلَيكُم فَرَّةٌ بَعدَها كَرَّةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: لا تستصعبوا فرّة تفرّونها بعدها كرّة تَجبرون بها ما تكسّر من حالكم، و إنّما الذي ينبغي لكم أن تستصعبوه فرّة لاكرّة بعدها. و هذا حضٌّ لهم على أن يكرّوا و يعودوا إلى الحرب إن وقعت عليهم كسرة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۱۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا جَولَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجولة: هزيمة قريبة ليست بالمُمعِنة. يقال: جال القوم جولة؛ إذا انكشفوا ثمّ كرّوا (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۱۳۱ «جول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَها حَملَةٌ، و أَعطُوا السُّيوفَ حُقوقَها، و وَطِّئوا لِلجُنوبِ مَصارِعَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وطّئوا: أي مهِّدوا. و الجُنوب: جمع جنب؛ وهو شقّ الإنسان وغيره. و مصارع الجُنوب: أماكن سقوطها، جمع مصرع؛ أي إذا ضربتم فاحكموا الضربَ لِيُصيبَ، فإذا فعلتم ذلك مهّدتهم للمضروب مصرعه (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۲۰۱ «وطأ»، لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۷۵ «جنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اذمُروا أنفُسَكُم عَلَى الطَّعنِ الدَّعسِيِّ وَ الضَّربِ الطِّلَحفِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: و اذ مروا أنفسكم: مِن ذَمَره على كذا؛ أي حَضَّه عليه. والطعنُ الدَّعسي: الذي يُحشىٰ به أجوافُ الأعداء، وأصل الدعس: الحشو، دعست الوعاء: حُشَوته. وضَربٌ طِلَحفي - بكسر الطاء وفتح اللام -: أي شديد، و اللام زائدة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۱۱۵ و اُنظر: لسان العرب: ج‌۶ ص‌۸۴ «دعس»، و ج‌۹ ص‌۲۲۳ «طلحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَميتُوا الأَصواتَ فَإِنَّهُ أطرَدُ لِلفَشَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۶، غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۳۴۲ ح‌۱۰۴۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۳۰ ح‌۹۶۴۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۰ ح‌۶۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ایشان كه هنگام نبرد به یاران خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود -: مبادا گریزى كه پس از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازگشت باشد، یا عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه پس از آن حمله باشد، بر شما سخت آید! حقّ شمشیرها را ادا كنید و پهلوها[ى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمن] را به خاک بمالید. بكوشید تا نیزه را هر چه كارگرتر فرو برید و ضربت را هر چه سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر وارد سازید، و صداها را پایین بیاورید که این کار، سستى و اضطراب را بیشتر کاهش می‌دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إن كانَت - و أَعوذُ بِاللّه - فيكُم هَزيمَةٌ فَتَداعَوا، وَ اذكُرُوا اللّٰهَ و ما تَوَعَّدَ بِهِ مَن فَرَّ مِنَ الزَّحفِ، و بَكِّتوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّبكيت: التقريع و التوبيخ. يقال له: يا فاسق، أما استحييت؟! أما اتّقيت اللّٰه؟! و قال بعضهم: و قد يكون باليد و العصا (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۴۸ «بكت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَأَيتُموهُ وَلّیٰ، وَ اجمَعُوا الأَلوِيَةَ وَ اعتَقِدوا، وَ ليُسرِعِ المُخِفّونَ في رَدِّ مَنِ انهَزَمَ إلَى الجَماعَةِ و إلَى المُعَسكَرِ، فَليَنفِر مَن فيهِ إلَيكُم، فَإِذَا اجتَمَعَ أطرافُكُم و أَتَت أمدادُكُم وَ انصَرَفَ فَلُّكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَلّ: القوم المنهزمون (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۵۰ «فلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَلحِقُوا النّاسَ بِقُوّادِهِم، و أَحكِموا تَعابِيَّهُم، و قاتِلوا وَ استَعينوا بِاللّه وَ اصبِروا، و فِي الثَّباتِ عِندَ الهَزيمَةِ، و حَملِ الرَّجُلِ الواحِدِ الواثِقِ بِشَجاعَتِهِ عَلَى الكَتيبَةِ فَضلٌ عَظيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر خداى ناكرده در میان شما شكستى رُخ داد، جمع شوید و خدا را یاد كنید و یاد آورید آنچه بر گُریختگان از نبرد، وعده[ی كیفر] داده شده است و آن را كه در حال پشت كردن به دشمن دیدید، نكوهش كنید و پرچم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرد آورده، یكى كنید. چابک‌سواران، در بازگرداندن فراریان به سوى جمعیت و لشكر، شتاب كنند و هر كس در مخفیگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، به سوى شما كوچ كند. وقتى كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لشكر گِرد آمد و نیرو و توان به شما رسید و حالت شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردگى از میان شما رخت بر بست، لشكر را به فرماندهان بسپارید و جهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها (یگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) را استوار سازید و نبرد كنید و از خداوند یارى جویید و شكیبایى كنید كه در پایدارى به هنگام شكست و نیز در یورش مردى دلاور بر دشمن، پاداشى بزرگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۸۸ (جوامع ما يجب علی اُمراء الأجناد) و ص۳۵۶ (جوامع ما لا يَنبَغي فِي القتال).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۸۹ (مواردی دیگر از وظایف فرماندهان سپاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۳۵۷ (مواردی دیگر از نابایسته‌های جنگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعداد-الجيش-للحرب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۳: إعدادُ الجَيشِ لِلحَربِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آماده‌سازی سپاهیان برای جنگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِکرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: عَبَّأَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، و قالَ: غُضّوا أبصارَكُم و لا تَبدَؤُوهُم بِالقِتالِ، و لا يَتَكَلَّمَنَّ أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۶۲، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۲۵۱ ح‌۳ و راجع تاريخ الإسلام للذهبي: ج‌۲ ص‌۴۴۲ و تاريخ دمشق: ج‌۴۶ ص‌۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - در یادكرد از جنگ بدر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را جلوى خویش آماده [و به صف] كرد و فرمود: «دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را فرو بخوابانید و جنگ را شما آغاز نكنید و هیچ كس سخن نگوید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - في ذِكرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: لَمّا أصبَحَ [صلّی اللّه علیه و آله] صَفَّ أصحابَهُ قَبلَ أن تَنزِلَ قُرَيشٌ، و طَلَعَت قُرَيشٌ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُصَفِّفُ أصحابَهُ و يُعَدِّلُهُم كَأَنَّما يُقَوِّمُ بِهِمُ القِدحَ، و مَعَهُ يَومَئِذٍ قِدحٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِدح: السهم قبل أن يُراش ويُركّب نصلُه. و قدح الميسر أيضاً (الصحاح: ج‌۱ ص‌۳۹۴ «قدح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُشيرُ بِهِ إلی هٰذا: تَقَدَّم، و إلی هٰذا: تَأَخَّر، حَتَّى استَوَوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۱۵، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۴ ص‌۳۳ و راجع أنساب الأشراف: ج‌۱ ص‌۳۵۱ و المغازي: ج‌۱ ص‌۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - در یادكرد از جنگ بدر -: هنگامى كه صبح شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را پیش از فرود آمدن قریش، به صف كرد و قریش كه پدیدار شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را به صف و مرتّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، گویى كه تیرها را [در تیردان] مرتّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در آن روز، تیرى به همراه داشت كه با آن اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جلوتر بیا» و به دیگرى اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عقب برو»، تا آن كه صاف و در یک ردیف شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف - في ذِكرِ أحداثِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: سَوّیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله صُفوفَ المُسلِمينَ و أَقامَها إقامَةَ القِدحِ، فَلَم يَزَل مَنكِبٌ عَلیٰ مَنكِبٍ، وَ اتَّخَذَ مَيمَنَةً و مَيسَرَةً، و خَطَبَ النّاسَ و رَغَّبَهُم فِي الجِهادِ، و حَثَّهُم عَلَى الصَّبرِ وَ اليَقينِ وَ الجِدِّ وَ النَّشاطِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف: ج‌۱ ص‌۳۸۷ و راجع شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف - در یادکرد از حوادث جنگ بدر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمانان را صاف كرد و آنها را مانند تیر [در تیردان] مرتّب نمود و همه شانه به شانه هم ایستادند، و براى سپاه، مِیمنه (جناح راست) و مِیسره (جناح چپ) قرار داد و براى مردم سخنرانى كرد و آنها را به جهاد ترغیب نمود و به پایدارى و یقین و جدّیت و نشاط بر انگیخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - فِي الإمامِ عَلِيٍّ علیه‌السلام -: إنَّهُ كانَ إذا زَحَفَ لِلقِتالِ جَعَلَ مَيمَنَةً و مَيسَرَةً، و قَلباً يَكونُ هُوَ فيهِ، و يَجعَلُ لَها رَوابِطَ، و يُقَدِّمُ عَلَيها مُقَدَّمينَ و يَأمُرُهُم بِخَفضِ الأَصواتِ وَ الدُّعاءِ، وَ اجتِماعِ القُلوبِ، و شَهرِ السُّيوفِ، و إظهارِ العُدَّةِ، و لُزومِ كُلِّ قَومٍ مَكانَهُم، و رُجوعِ كُلِّ مَن حَمَلَ إلیٰ مَصافِّهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي مكانه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الحَملَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۸۱ ح‌۱۲۴۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - در بارۀ امام على علیه‌السلام -: هنگامى كه براى نبرد آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، براى سپاه، [یگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى] راست و چپ و میانه قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه خود، در میانه بود و براى آنها رابط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى معیّن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و پیشروانى جلو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد و آنان را به آهسته سخن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راندن و نیایش و خاطرجمعى و بیرون كشیدن شمشیرها و آشكار ساختن توان و نیرو، دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و [نیز] به این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هر گروهى بر جاى خود قرار گیرد و این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هر كس یورش بَرَد، پس از یورش، به جاى خود برگردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - أنَّهُ وَصَفَ القِتالَ فَقالَ -: قَدِّمُوا الرَّجّالَةَ وَ الرُّماةَ فَليَرشُقوا بِالنَّبلِ، وَ ليَتَناوَشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُناوشة في القتال: تداني الفريقين، و أخذ بعضهم بعضاً (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۲۸ «نوش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنبانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجنب: الناحية (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۷۸ «جنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اجعَلُوا الخَيلَ الرَّوابِطَ وَ المُنتَجَبَةَ رِدءاً لِلِّواءِ وَ المُقَدِّمَةِ، و لا تَنشُزوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَشَزَ من مكانه: أي ارتفع عنه. و نَشَزَ الرجل من امرأته: تركها (المصباح المنير: ص‌۶۰۵ «نشز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن مَراكِزِكُم لِفارِسٍ شَذَّ مِنَ العَدُوِّ، و مَن رَأیٰ فُرصَةً فِي العَدُوِّ فَليَنشُز وَ ليَنتَهِزِ الفُرصَةَ بَعدَ إحكامِ مَركَزِهِ، فَإِذا قَضیٰ حاجَتَهُ عادَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أرَدتُمُ الحَملَةَ فَليَبدَأ صاحِبُ المُقَدِّمَةِ، فَإِن تَضَعضَعَ دَعَمَتهُ شُرطَةُ الخَميسِ، فَإِن تَضَعضَعوا حَمَلَتِ المُنتَجَبَةُ و رَشَقَتِ الرُّماةُ، و يَقِفُ الطَّلائِعُ وَ المَسالِحُ فِي الأَطرافِ وَ الغِياضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِياض: جمع غيضة، و هي الشجر المُلتفّ (لسان العرب: ج‌۷ ص‌۲۰۲ «غيض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الإِكامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِكام: جمع أَكَمة، و هي الرابية (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۲۱ «أكم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِلتَّحَفُّظِ مِنَ المَكامِنِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنِ ابتَدَأَكُمُ العَدُوُّ بِالحَملَةِ فَأَشرِعُوا الرِّماحَ وَ اثبُتوا وَ اصبِروا، وَلتَنضِحِ الرُّماةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لتَنضِحِ الرماة: أي و لتَرمِ الرماة بالنشّاب. يقال: نضحوهم بالنبل: إذا رموهم (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۷۰ «نضح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و حَرِّكُوا الرّاياتِ، و قَعقِعُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَعقَعةُ: حكاية أصوات السلاح (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۲۸۶ «قعقع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَف: ضرب من الترَسَة، واحدها حَجَفة. و قيل: هي من الجلود خاصة (لسان العرب: ج‌۹ ص‌۳۹ «حجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ ليَبرُز في وُجوهِهِم أصحابُ الجَواشِنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجواشِن: جمع جَوشَن؛ و هو الدِّرع، و قيل: الجوشن من السلاح: زَرَدٌ يلبسه الصدر و الحيزوم (لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۸۸ «جشن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الدُّروعِ، فَإِنِ انكَسَروا أدنیٰ كَسرَةٍ فَليَحمِل عَلَيهِمُ الأَوَّلُ فَالأَوَّلُ، و لا يَحمِلوا حَملَةً واحِدَةً ما قامَ مَن حَمَلَ بِأَمرِ العَدُوِّ، فَإِن لَم يَقُم فَادعَموهُ شَيئاً شَيئاً، وَ الزَموا مَصافَّكُم وَ اثبُتوا في مَواقِفِكُم، فَإِذَا استُحِقَّتِ الهَزيمَةُ فَاحمِلوا بِجَماعَتِكُم عَلَى التَّعابِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَعابي: جمع تعبية. و عبّى الجيشَ: أصلحه و هيّأه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۶ «عبي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، غَيرَ مُفتَرِقينَ و لا مُنفَضّينَ، و إذَا انصَرَفتُم مِنَ القِتالِ فَانصَرِفوا كَذٰلِكَ عَلَى التَّعابِيِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان چگونه جنگیدن -: پیادگان و تیراندازها را پیش دارید و آنان تیراندازی كنند و به جنگ تن به تن بپردازند. سوارانِ ورزیده و زبده را پناهِ جلوداران و پیشروان قرار دهید و جایگاه خود را به خاطر سوارى از دشمن كه تنها مانده، ترک نكنید؛ امّا هر کس فرصتی برای ضربه زدن به دشمن دید، زان پس که جایگاه خود را محکم کرد، آن فرصت را غنیمت شمارد و پس از این که کار خود را کرد، به جایگاهش باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستید حمله کنید، نخست فرمانده جلوداران حمله کند و اگر آنان کم آوردند نیروهای ویژه به کمکشان روند و اگر آنان نیز کم آوردند، سواران زبده حمله کنند و تیراندازان تیراندازی کنند و طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان در اطراف و بیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برای مراقبت از کمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دشمن موضع بگیرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر دشمنْ حمله به شما را آغاز کرد، شما با نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان نشانه روید و پایداری&lt;br /&gt;<br /> و شکیبایی ورزید. تیراندازان شروع به تیراندازی کنند و پرچم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به اهتزاز در آورید&lt;br /&gt;<br /> و با سپرها سر و صدا ایجاد کنید و جوشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران و زرهپوشان به مصاف دشمن روند و اگر کمترین شکستی به آنان راه یافت، صف بعدی و سپس صف بعدی به آنان حمله کند، و تا زمانی که کسی در برابر دشمن ایستاده است، همگی با هم حمله نکنید؛ امّا اگر نتوانست ایستادگی کند، به تدریج پشتیبانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کنید. در صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود بمانید و جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را ترک نکنید. هر گاه شکست قطعی شد، آن گاه همگی با هم، و نه به صورت پراکنده و جداگانه، حمله برید و هنگام بازگشت از جنگ نیز همین گونه با هم باز گردید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ وَصّیٰ بِها جَيشاً بَعَثَهُ إلَى العَدُوِّ -: فَإِذا نَزَلتُم بِعَدُوٍّ أو نَزَلَ بِكُم، فَليَكُن مُعَسكَرُكُم في قُبُلِ الأَشرافِ، أو سِفاحِ الجِبالِ، أو أثناءِ الأَنهارِ؛ كَيما يَكونَ لَكُم رِدءاً، و دونَكُم مَرَدّاً، وَلتَكُن مُقاتَلَتُكُم مِن وَجهٍ واحِدٍ أوِ اثنَينِ، وَ اجعَلوا لَكُم رُقَباءَ في صَياصِي الجِبالِ، و مَناكِبِ الهِضابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: صياصي الجبال: أعاليها و ما جرى مجرى الحصون منها. و أصل الصياصي: القرون، ثمّ استعير ذلك للحصون؛ لأنّه يمتنع بها كما يمتنع ذو القرن بقرنه. و مناكب الهضاب: أعاليها؛ لئلّا يأتيكم العدوّ؛ إمّا من حيث تأمنون أو من حيث تخافون (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِئَلّا يَأتِيَكُمُ العَدُوُّ مِن مَكانِ مَخافَةٍ أو أمنٍ. وَ اعلَموا أنَّ مُقَدِّمَةَ القَومِ عُيونُهُم، و عُيونَ المُقَدِّمَةَ طلائِعُهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إيّاكُم وَ التَّفَرُّقَ، فَإِذا نَزَلتُم فَانزِلوا جَميعاً، و إذَا ارتَحَلتُم فَارتَحِلوا جَميعاً، و إذا غَشِيَكُمُ اللَّيلُ فَاجعَلُوا الرِّماحَ كِفَّةً، و لا تَذوقُوا النَّومَ إلّا غِراراً أو مَضمَضَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: أمَرَهُم [أي الإمام أميرُ المؤمنين علیه‌السلام] أن يجعلوا الرماح كِفَّة إذا غشيهم الليل، و الكاف مكسورة؛ أي اجعلوها مستديرة حولكم كالدائرة... ثمّ نهاهم عن النوم إلّا غراراً أو مضمضمة، و كلا اللفظتين ما قلّ من النوم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۱، تحف العقول: ص‌۱۹۲، وقعة صفّین: ص‌۱۲۴ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۱ ح‌۳۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش خود به سپاه، هنگامى كه آن را به سوى دشمن گسیل داشت -: هر گاه بر دشمن فرود آمدید یا دشمن بر شما فرود آمد، لشكرگاهتان بر فراز بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها یا دامنۀ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها یا بین رودخانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باشد، تا براى شما پناه و براى دشمن، مانعى بر سر راه باشد، و جنگتان از یک سو یا دو سو باشد و براى خود، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى در قلّۀ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و فراز پشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بگمارید، تا مبادا دشمن از جایى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید و یا جایى كه از آن بیم ندارید، بر شما فرود آید، و بدانید كه پیشروان لشكر، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران لشكرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بپرهیزید از پراكندگى! پس هر گاه فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیید، با هم فرود آیید، و هر گاه كوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، با هم كوچ كنید، و هر گاه شب شما را فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گِرداگِرد خود، بر پا دارید، و جز اندک مخوابید، یا آن را مَزمَزه كنید (لَختى بخوابید و لَختى بیدار بمانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-للجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۴: الدُّعاءُ لِلجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعا برای سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ بِسَرِيَّةٍ دَعا لَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۷ عن السكوني، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۷۸ ح‌۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، برایش دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن ابن عمر: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا أشخَصَ السَّرايا، يَقولُ لِلشّاخِصِ: أستَودِعُ اللّٰهَ دينَكَ و أَمانَتَكَ و خَواتيمَ عَمَلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۴۳ ح‌۲۸۲۶، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۳۰ ح‌۱۰۳۴۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهی را اعزام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، به اعزام شونده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «دینت را و امانتت را و عواقب عملت را به خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخطمي: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله إذا أرادَ أن يَستَودِعَ الجَيشَ قالَ: أستَودِعُ اللّٰهَ دينَكُم و أَمانَتَكُم و خواتيمَ أعمالِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۰۴ ح‌۲۶۰۱، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۳۰ ح‌۱۰۳۴۱، المستدرك على الصحيحين: ج‌۲ ص‌۱۰۷ ح‌۲۴۷۸نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطمى -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه سپاه را بدرقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دینتان و امانتتان و عاقبت كارهایتان را به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةِ الجُمُعَةِ -: اللّٰهُمَّ انصُر جُيوشَ المُسلِمينَ و سَراياهُم و مُرابِطيهِم في مَشارِقِ الأَرضِ و مَغارِبِها، إنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۱ ص‌۴۳۲ ح‌۱۲۶۳، مصباح المتهجّد: ص‌۳۸۳ ح‌۵۰۹، بحار الأنوار: ج‌۸۹ ص‌۲۳۹ ح‌۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی ایشان در روز جمعه -: خدایا! لشكریان و گردان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمان و مرزبانان آنان را در سراسر شرق و غرب زمین، یارى ده، كه تو بر همه چیز، توانایى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۶۶ (الآداب الإیجابیّة / کثرة الذكر و الدعاء)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و موسوعة معارف الکتاب و السنّة: عنوان «الثغر»: الفصل الثاني: الدعاء&lt;br /&gt;<br /> للمرابطین / دعاء عليّ بن الحسين علیه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۶۷ (بایسته‌های جهاد / ذکر گفتن و دعا کردن بسیار)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۱۸ ص۱۷۹ (فصل دوم: دعا برای مرزبانان / دعای امام علی بن الحسین علیه‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المشورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۵: المَشوَرَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مشورت با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمْرُهُمْ شُورَی بَيْنَهُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و كارشان در ميان خودشان به مشاوره برگزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُكثِرُ مُشاوَرَتَهُم [أيِ النّاسَ] فِي الحَربِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۴۴۵ عن عاصم بن عمر بن قتادة و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي بكر بن عمرو بن حزم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازی: روش پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این بود که با یارانش در جنگ، بسیار مشورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن أبي هريرة: لَم أرَ أحَداً كانَ أكثَرَ مُشاوَرَةً لِأَصحابِهِ مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و كانَت مُشاوَرَتُهُ أصحابَهُ فِي الحَربِ فَقَط.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۵۸۰، إمتاع الأسماع: ج‌۹ ص‌۲۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از ابو هریره -: كسى را ندیدم كه بیش از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با یارانش مشورت كند و مشاوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش [در جنگ]، فقط باجنگاورانِ همراهش بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: كَتَبَ أبوبَكرٍ إلیٰ عَمرِو بنِ العاصِ: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله شاوَرَ في أمرِ الحَربِ، فَعَلَيكَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۶۳ ح‌۴۶، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: ابو بكر به عمرو بن عاص نامه نوشت كه: «پیامبر خدا در كار جنگ مشورت كرد. تو هم بكن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعاون-مع-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۶: التَّعاوُنُ مَعَ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همکاری با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن البراء: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ الأَحزابِ يَنقُلُ مَعَنَا التُّرابَ، و لَقَد وارَى التُّرابُ بَياضَ بَطنِهِ، و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّه لَولا أنتَ مَا اهتَدَينا و لا تَصَدَّقنا و لا صَلَّينا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزِلَن سَكينَةً عَلَينا إنَّ الاُلیٰ قَد أبَوا عَلَينا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و رُبَّما قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المَلا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملأ - مهموز مقصور -: هم أشراف القوم... و معنی أبوا علینا: امتنعوا من أجابتنا إلی الإسلام (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أبَوا عَلَينا إذا أرادوا فِتنَةً أبَينا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۴۳ ح‌۳۰۰۷۹...&lt;/span&gt;<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فأنزلن سكينة علينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> !<br /> ! &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثبّت الأقدام إن لاقينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |-<br /> | &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ الالى قد بغوا علينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |<br /> | &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن أرادوا فتنة أبينا.&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَرفَعُ بِها صَوتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۳۰ ح‌۱۲۵، صحيح البخاري: ج‌۶ ص‌۲۶۴۴ ح‌۶۸۰۹ نحوه؛ مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۱۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از بَراء -: در جنگ احزاب، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به همراه ما خاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشید و در حالى كه گَرد و غبار، سفیدى شكم ایشان را پوشانده بود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به خدا سوگند، اگر تو نبودى، ما هدایت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدیم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زكات نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و نماز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر ما آرامش فرو فرست /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا آنان (مشركان) از ما نپذیرفتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهى هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا این جماعت، از ما نپذیرفتند /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خواهان فتنه و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى باشند، ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیریم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این اشعار را با صداى بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن عاصم بن عمر بن قتادة: كانَ جُعَيلُ بنُ سُراقَةَ رَجُلاً صالِحاً، و كانَ ذَميماً قَبيحاً، و كانَ يَعمَلُ مَعَ المُسلِمينَ يَومَئِذٍ فِي الخَندَقِ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد غَيَّرَ اسمَهُ يَومَئِذٍ فَسَمّاهُ عَمراً، فَجَعَلَ المُسلِمونَ يَرتَجِزونَ و يَقولونَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمّاهُ مِن بَعدِ جُعَيلٍ عَمرا و كانَ لِلبائِسِ يَوماً ظَهرا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لا يَقولُ مِن ذٰلِكَ شَيئاً، إلّا أن يَقولَ: «عَمرا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: إذا وصلوا إلى آخر البيت قاله رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله، وإذا قالوا: «وكان للبائس يوماً ظهراً» قال رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: «ظهراً» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۴۴۷، دلائل النبوّة للبيهقي: ج‌۳ ص‌۴۰۹، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۲۲۷، البداية و النهاية: ج‌۴ ص‌۹۵ كلّها نحوه؛ المجازات النبويّة: ص‌۸۷ ح‌۴۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از عاصم بن عمر بن قتاده -: جُعَیل بن سُراقه، مردى شایسته، امّا زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو بود و در صورتش آبله داشت و در جنگ خندق، همراه مسلمانان كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله نام او را در آن روزها تغییر داده و او را عمرو نامیده بود و مسلمانان رجز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این به بعد، او را عمرو نامید /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و براى جنگجو، امروز پشتیبان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از این شعر، چیزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و فقط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عَمرا» [و «ظَهرا»، یعنى فقط دو كلمۀ آخر هر مصرع را تكرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواساة-الجیش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۷: مُواساةُ الجَیشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همدردی با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن جابر بن عبداللّٰه: لَمّا حَفَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله الخَندَقَ أصابَ المُسلِمينَ جَهدٌ شَديدٌ حَتّیٰ رَبَطَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ بَطنِهِ صَخرَةً مِنَ الجوعِ و أَصحابُهُ، فَذَبَحتُ عَناقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العناق: الاُنثى من المعز (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۷۴ «عنق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَمَرتُ أهلي فَخَبَزوا شَيئاً مِن شَعيرٍ كانَ عِندَهُم، و طَبَخُوا العَناقَ، ثُمَّ دَعَوتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله فَأَخبَرتُهُ بِالَّذي صَنَعتُ، فَقالَ: فَانطَلِق فَهَيِّئ ما عِندَكَ حَتّیٰ آتِيَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبتُ فَهَيَّأتُ ما كانَ عِندَنا، فَجاءَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله وَ الجَيشُ جَميعاً! قُلتُ: يا رَسولَ اللّه، إنَّما هِي عَناقٌ جَعَلتُها لَكَ و لِنَفَرٍ مِن أصحابِكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اِیتِ بِقَصعَةٍ. فَأَتَيتُهُ بِقَصعَةٍ. ثُمَّ قالَ: اِیدِم فيها. ثُمَّ دَعا عَلَيها بِالبَرَكَةِ، ثُمَّ قالَ: بِاسمِ اللّه، ثُمَّ قالَ: أدخِل عَشَرَةَ رِجالٍ، فَفَعَلتُ، فَإِذا طَعِموا و شَبِعوا خَرَجوا و أَدخَلتُ عَشَرَةً اُخریٰ، حَتّیٰ بَلَغَ الجَيشَ جَميعاً وَ الطَّعامُ كَما هُوَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۱۸ ح‌۳۲۷۶، صحيح البخاري: ج‌۴ ص‌۱۵۰۵ ح‌۳۸۷۵ و ۳۸۷۶، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۳۲ ح‌۴۳۲۴ کلاهما نحوه و راجع الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۲۳ ح‌۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه -: هنگامى كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خندق را حفر كرد، گرسنگى طاقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرسایى به مسلمانان رسید، تا آن جا كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و یارانش از شدّت گرسنگى، به شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان سنگ بستند. من بز مادّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را ذبح كردم و به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام فرمان دادم چیزى از جویى را كه داشتند، نان كنند و بز را بپزند. آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را از كارى كه كرده بودم، باخبر كردم. فرمود: «برو و هر چه دارى، آماده كن تا نزد تو بیایم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من رفتم و آنچه را داشتیم، آماده كردم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و همۀ لشكر آمدند. گفتم: اى پیامبر خدا! آن، تنها یک بز مادّه است كه براى تو و تنى چند از یارانت گذاشته بودم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «كاسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بیاور». كاسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برایش بردم. سپس فرمود: «نان و خورش را در آن بریز». آن گاه براى بركت یافتن آن، دعا كرد و سپس گفت: «به نام خدا» و پس از آن فرمود: «ده مرد را به درون بیاور». من چنین كردم. چون خوردند و سیر شدند، بیرون رفتند و ده تن دیگر به درون آوردم، تا آن كه غذا به همۀ لشكر رسید و هنوز دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ لَمّا جُرِحَ سَعدُ بنُ مُعاذٍ -: ضَرَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لَهُ فِي المَسجِدِ خَيمَةً، و كانَ يَتَعاهَدُهُ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۸۸، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۳۲ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در یادكرد از جنگ خندق، هنگامى كه سعد بن مُعاذ مجروح شد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله براى او خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در مسجد بر پا كرد و خود از او پرستاری مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن جابر - في حَديثٍ يَذكُرُ فيهِ بَعضَ آدابِهِ صلّی اللّه علیه و آله في غَزَواتِهِ -: و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في آخِرِنا في اُخرَياتِ النّاسِ، يُزجِي الضَّعيفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يزجي الضعيف: أي يسوقه لِيُلحقه بالرِّفاق (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۳۵۵ «زجو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُردِفُهُ، و يَدعو لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۵۵ ح‌۳۵، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۳۳ ح‌۳۵؛ تفسير ابن كثير: ج‌۴ ص‌۴۵۹، تاريخ دمشق: ج‌۱۱ ص‌۲۲۲ كلاهما نحوه و راجع صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۱۱۹ ح‌۲۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق - به نقل از جابر، در حدیثى كه برخى آداب پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را در [حركت به سوى] جنگ یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند -: و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در عقب مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد تا ضعیفان را پیش براند و [گاه] بر پشت خود بنشاند و برایشان دعا كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-بالإنصاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۸: الإِحسانُ بِالإِنصافِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن منصفانه به سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن کِتابٍ لَهُ إلیٰ قَیسِ بنِ سَعدِ بنِ عُبادَةَ، و هُوَ عامِلُهُ عَلىٰ أذَربيجانَ -: أمّا بَعدُ، فَأقبِل عَلىٰ خَراجِكَ بِالحَقِّ، و أَحسِن إلىٰ جُندِكَ بِالإِنصافِ، و عَلِّم مَن قِبَلَكَ مِمّا عَلَّمَكَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الیعقوبي: ج‌‌۲ ص‌۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به قیس بن سعد بن عُباده، به هنگام حكومت بر آذربایجان -: امّا بعد، مالیات را به حق [و اندازه] گِرد آور و مصرف كن و با سپاهیانت به انصاف، نیكویى كن و به مردمانت از آنچه خدا به تو آموخته است، بیاموز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجسس-أخبار-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۹: تَجَسُّسُ أَخبارِ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجسّس در بارۀ اخبار سپاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان عن بريدة: [إنَّ] النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ سَرِيَّةً، فَبَعَثَ مَعَها رَجُلاً يَكتُبُ إلَيهِ بِالأَخبارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج‌۱ ص‌۴۱۰ الرقم ۷۷۶، تاريخ دمشق: ج‌۲۳ ص‌۳۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان - به نقل از بریده -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لشكرى را روانه كرد و مردى را با آن فرستاد تا خبرها را برایش بنویسد و بفرستد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا وَجَّهَ جَيشاً فَاتَّهَمَ أميراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فأمّهم أمير».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بَعَثَ مَعَهُ مِن ثِقاتِهِ مَن يَتَجَسَّسُ لَهُ خَبَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص‌۳۴۲ ح‌۱۲۴۹ عن الريّان بن الصلت، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۶۱ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و به فرماندهى بدگمان بود،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بحار الأنوار به جای «و به فرماندهی بدگمان بود» آمده است: «و فرماندهى بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از افراد مورد اعتماد خود را همراه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد تا از احوال آن امیر، جست و جو کند و به اطّلاع پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ ما يَجِبُ لِلاُمَراءِ مِن أمرِ جُنودِهِ -: ثُمَّ لا تَدَع مَعَ ذٰلِكَ أن تَكونَ لَكَ عَلَيهِم عُيونٌ مِن أهلِ الأَمانَةِ وَ الصِّدقِ، يَحضُرونَهُم عِندَ اللِّقاءِ، و يَكتُبونَ بَلاءَ كُلٍّ مِنهُم حَتّیٰ كَأَنَّكَ شَهِدتَهُ، ثُمَّ اعرِف لِكُلِّ امرِئٍ مِنهُم ما كانَ مِنهُ، و لا تَجعَلَنَّ بَلاءَ امرِئٍ مِنهُم لِغَيرِهِ، و لا تَقصُرَنَّ بِهِ دونَ بَلائِهِ، و كافِ كُلَّ امرِئٍ مِنهُم بِقَدرِ ما كانَ مِنهُ، وَ اخصُصهُ بِكِتابٍ مِنكَ تَهُزُّهُ بِهِ، و تُنَبِّئُهُ بِما بَلَغَكَ عَنهُ، و لا يَحمِلَنَّكَ شَرَفُ امرِئٍ عَلیٰ أن تُعَظِّمَ مِن بَلائِهِ صَغيراً، و لا ضِعَةَ امرِئٍ أن تَستَخِفَّ بِبَلائِهِ إن كانَ جَسيماً، و لا تُفسِدَنَّ أحَداً مِنهُم عِندَكَ عِلَّةٌ عَرَضَت لَهُ أو نَبوَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبوَة: الجفوة (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۳۰۲ «نبو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَت مِنهُ قَد كانَ لَهُ قَبلَها حُسنُ بَلاءٍ؛ فَإِنَّ العِزَّ بِيَدِ اللّه يُعطيهِ إذا شاءَ، و يَكُفُّهُ إذا شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸، تحف العقول: ص‌۱۳۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان وظایف فرماندهان در قبال سربازانشان -: علاوه بر این، حتماً از میان افراد امانتدار و راستگو، نیروهای اطّلاعاتی بر آنان می‌گماری تا در هنگام رویارویی با دشمن با آنان حاضر باشند و جان‌فشانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های هر یک از آنان را برایت گزارش دهند، آن سان که گویی خود شاهد آن بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای. سپس آن را در همان اندازه که از او سر زده است، در نظر داشته باش. هرگز جان‌فشانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یکی را به حساب دیگری مگذار و [نیز] آن را کمتر از آنچه بوده است، مشمار؛ بلکه هر کسی را به اندازۀ رنجی که برده است، پاداش ده، و برای هر یک از آنان، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شورانگیز بنویس و او را از گزارشی که در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به تو رسیده است، آگاه ساز. زنهار! بلندپایگیِ کسی موجب نشود جان‌فشانی اندک او را بزرگ شماری و دون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایگیِ کسی موجب نگردد که جان‌فشانیِ او را اگر بزرگ بود، کوچک بینگاری. مبادا کسی از آنان که قبلاً خدمات شایانی داشته، اکنون بیماری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که پیدا کرده یا ناتوانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که نشان داده، او را در نظرت بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار کند؛ چرا که عزّت دست خداست و آن را به هر که بخواهد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و به هر که نخواهد، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إضفاء-الأمل-في-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۰: إضفاءُ الأَمَلِ فِي الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امیدآفرینی در میان سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا حَفَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخَنَدقَ مَرّوا بِكُديَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُدَية: قطعة غليظة صُلبة لا تعمل فيها الفأس (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۵۶ «كدا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَتَناوَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله المِعوَلَ مِن يَدِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام أو مِن يَدِ سَلمانَ۲، فَضَرَبَ بِها ضَربَةً فَتَفَرَّقَت بِثَلاثِ فِرَقٍ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد فُتِحَ عَلَيَّ في ضَربَتي هٰذِهِ كُنوزُ كِسریٰ و قَيصَرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أحَدُهُما لِصاحِبِهِ: يَعِدُنا بِكُنوزِ كِسریٰ و قَيصَرَ و ما يَقدِرُ أحَدُنا أن يَخرُجَ يَتَخَلّیٰ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۱۶ ح‌۲۶۴، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۷۰ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خندق را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَند، مسلمانان به تخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ سختى برخوردند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كلنگ را از دست امیر مؤمنان یا سلمان گرفت و ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر آن فرود آورد كه سه تكّه شد. در این هنگام، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خداوند با این ضربۀ من، گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كسرا و قیصر را برایم گشود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از افراد به رفیقش گفت: وعدۀ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كسرا و قیصر را به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، در حالى كه هیچ یک از ما [از بیم دشمن] قادر نیست براى قضاى حاجت، بیرون رود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن البراء بن عازب: لَمّا أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِحَفرِ الخَندَقِ، عَرَضَت لَهُ صَخرَةٌ عَظيمَةٌ شَديدَةٌ في عَرضِ الخَندَقِ، لا تَأخُذُ فيهَا المَعاوِلُ، فَجاءَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَلَمّا رَآها وَضَعَ ثَوبَهُ فَأخَذَ المِعوَلَ، و قال: «بِسمِ اللّه» و ضَرَبَ ضَربَةً فَكَسَرَ ثُلُثَها، فَقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ الشّامِ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ قُصورَهَا الحُمرَ السّاعَةَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ضَرَبَ الثّانِيَةَ فَقَال: «بِسمِ اللّه»، فَفَلَقَ ثُلُثاً آخَرَ، فَقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ فارِسَ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ قَصرَ المَدائِنِ الأَبيَضَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ضَرَبَ الثّالِثَةَ فَفَلَقَ بَقِيَّةَ الحَجَرِ، فقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ اليَمَنِ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ أبوابَ صَنعاءَ مِن مَکاني هٰذا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۱۶۲ ح‌۲۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۴۱ ح‌۴؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۰۱ ح‌۲۵، فتح الباري: ج‌۷ ص‌۳۹۷ ذيل ‌۴۱۰۲ نحوه و راجع مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از براء بن عازب -: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به حفر خندق [در جنگ احزاب] فرمان داد، صخرۀ بزرگى در سر راه پیدا شد كه كلنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آن كارگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتادند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و چون آن را دید، لباسش را در آورد و كلنگ را گرفت و فرمود: «به نام خدا» و یک ضربه زد و یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم صخره را شكست و فرمود: «اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى شام به من داده شد. به خدا سوگند، من كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فامشان را اكنون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس ضربۀ دوم را زد و فرمود: «به نام خدا» و یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم دیگر از صخره را شكست و فرمود: «اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى ایران به من داده شد. به خدا سوگند، كوشک سفید مدائن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه ضربۀ سوم را زد و بقیّۀ صخره را شكست و فرمود: «اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى یمن به من داده شد. به خدا سوگند، از همین جا دروازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صنعا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ بَعدَ إرجافِ المُنافِقينَ المَدينَةَ -: أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله المُسلِمينَ بِالثَّباتِ في مَكانِهِم و لُزومِ خَندَقِهِم، و بِإِدخالِ النِّساءِ وَ الوِلدانِ وَ الضُّعَفاءِ مِنَ الرِّجالِ في آطامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آطام المدينة: يعني ابنيتها المرتفعة كالحصون (النهاية: ج‌۱ ص‌۵۴ «أطم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدينَةِ و حُصونِها لِتَسكُنَ أنفُسُهُم، و وَعَدَهُم نَصرَ اللّه عزّ و جلّ إيّاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۲۹۲ ح‌۲۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - در یادكرد از جنگ خندق، پس از شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنى منافقان در مدینه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مسلمانان را به پایدارى در جاى خود و جدا نشدن از خندق فرمان داد و نیز به بردن زنان و كودكان و مردان كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مدینه و قلعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، تا جانشان آرام گیرد، و به آنها وعدۀ نصرت الهى داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختیار-یوم-الخمیس-للخروج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۱: اِختِیارُ یَومِ الخَمیسِ لِلخُروجِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انتخاب روز پنجشنبه برای حرکت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة عن الزهري: كانَ أحَبُّ الأَیّام إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أن يَعقِدَ فيهِ رايَتَهُ يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة: ج‌۱ ص‌۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون الأخبار، ابن قتیبه - به نقل از زهری -: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ روزها نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله برای این که پرچمش را در آن روز ببندد، روز پنجشنبه بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن كعب بن مالك: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ يَومَ الخَميسِ في غَزوَةِ تَبوكَ. و كانَ يُحِبُّ أن يَخرُجَ يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۸ ح‌۲۷۹۰، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۴۳ ح‌۸۷۸۵، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۳۴۹ ح‌۱۵۷۷۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از کعب بن مالک -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله روز پنجشنبه برای غزوۀ تبوک حرکت کرد. ایشان حرکت کردن در روز پنجشنبه را دوست داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختیار-الوقت-المناسب-لتحرك-الجیش-و-بدء-الهجوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۲: اِختِیارُ الوَقتِ المُناسِبِ لِتَحَرُّكِ الجَیشِ و بَدءِ الهُجومِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انتخاب زمان مناسب برای حرکت سپاهیان و آغاز حمله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن صخر الغامدي: عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله قالَ: «اللّٰهُمَّ بارِك لِاُمَّتي في بُكورِها». و كانَ إذا بَعَثَ سَرِيَّةً أو جَيشاً بَعَثَهُم في أوَّلِ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۵ ح‌۲۶۰۶، سنن الترمذي: ج‌۳ ص‌۵۱۷ ح‌۱۲۱۲، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۷۵۲ ح‌۲۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از صخر غامدى -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خدایا! به امّتم در صبح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خیزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بركت بده». پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سَریّه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سریّه: یگان نظامى؛ گروهى که براى مأموریت نظامى فرستاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا سپاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد، آن را در بامداد، اعزام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي أوفى: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحِبُّ أن يَنهَضَ إلیٰ عَدُوِّهِ عِندَ زَوالِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۵۳ ح‌۱۹۱۶۲، فتح الباري: ج‌۶ ص‌۱۲۰ ح‌۲۹۶۵، تاريخ دمشق: ج‌۳۸ ص‌۱۲۳ ح‌۷۶۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن ابی اوفی -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله دوست داشت که در هنگام نیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز به سوی دشمنش ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن النعمان بن مُقَرِّن: غَزَوتُ مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَكانَ إذا طَلَعَ الفَجرُ أمسَكَ حَتّیٰ تَطلُعَ الشَّمسُ، فَإِذا طَلَعَت قاتَلَ، فَإِذَا انتَصَفَ النَّهارُ أمسَكَ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، فَإِذا زالَتِ الشَّمسُ قاتَلَ حَتَّى العَصرِ، ثُمَّ أمسَكَ حَتّیٰ يُصَلِّيَ العَصرَ ثُمَّ يُقاتِلَ. قالَ: و كانَ يُقالُ: عِندَ ذٰلِكَ تَهيجُ رِياحُ النَّصرِ، و يَدعُو المُؤمِنونَ لِجُيوشِهِم في صَلاتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۵۹ ح‌۱۶۱۲، فتح الباري: ج‌۶ ص‌۱۲۱ ذيل ح‌۲۹۶۶، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از نعمان بن مُقَرِّن -: با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به جنگ رفتم. سپیدۀ صبح که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، ایشان دست از جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید تا طلوع آفتاب، و چون خورشید طلوع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، و روز که به نیمه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، باز دست از جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید تا زوال خورشید. خورشید که زوال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، تا عصر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. آن گاه جنگ را متوقّف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و نماز عصر را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود در این اوقات، بادهای پیروزی وزیدن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و مؤمنان در نمازهایشان برای سپاهیانشان دعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن النعمان بن مُقَرِّن: شَهِدتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا لَم يُقاتِل مِن أوَّلِ النَّهارِ، أخَّرَ القِتالَ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ و تَهُبَّ الرِّياحُ و يَنزِلَ النَّصرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۹ ح‌۲۶۵۵، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۰ ح‌۱۶۱۳، مسند ابن حنبل: ج‌۹ ص‌۱۹۱ ح‌۲۳۸۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از نعمان بن مُقَرِّن -: من شاهد بودم که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اگر از اوّل روز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، جنگ را به تأخیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت تا آن که خورشید زوال کند و بادها وزیدن گیرد و پیروزی نازل شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - أنَّهُ كانَ يَستَحِبُّ أن يَبدَأَ بِالقِتالِ بَعدَ زَوالِ الشَّمسِ، بَعدَ أن يُصَلِّيَ الظُّهرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: از علی - که درودهای خدا بر او باد - نقل شده است که دوست داشت بعد از زوال خورشید و خواندن نماز ظهر، جنگ را شروع کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ أميرُ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّٰهُ عَلَيهِ - لا يُقاتِلُ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، و يَقولُ: تُفتَحُ أبوابُ السَّماءِ، و تُقبِلُ الرَّحمَةُ، و يَنزِلُ النَّصرُ. و يَقولُ: هُوَ أقرَبُ إلَى اللَّيلِ، و أَجدَرُ أن يَقِلَّ القَتلُ، و يَرجِعَ الطّالِبُ و يُفلِتَ المُنهَزِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۸ ح‌۵، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۷۳ ح‌۳۴۱، علل الشرائع: ص‌۶۰۳ ح‌۷۰ و فيه «تقبل التوبة» بدل «تقبل الرحمة» و كلّها عن يحيى بن أبي العلاء، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۳ ح‌۶۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: امیر مؤمنان - كه درودهای خدا بر او باد - پیكار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، مگر بعد از زوال خورشید (ظهر) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این هنگام، درهاى آسمان، گشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، رحمت (مهربانى) روی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و پیروزى فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید» و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این زمان (بعد از ظهر)، به شب نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و مناسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است براى آن كه كشتار، كم شود و جنگجو [از تعقیب دشمن] باز گردد و شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردگان، نجات یابند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-الأسرار-الحربية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۳: كِتمانُ الأسرارِ الحَربِيَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پنهان نگه داشتن اسرار جنگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ اُمَراءِ جَيشِهِ -: ألا و إنَّ لَكُم عِندي ألّا أحتَجِزَ دونَكُم سِرّاً إلّا في حَربٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۰، الأمالي للطوسي: ص‌۲۱۷ ح‌۳۸۱ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۷۶ ح‌۳۹۹؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به فرماندهان لشكرش -: بدانید كه حقّ شما بر من، آن است كه رازى را از شما نپوشانم، مگر در مورد جنگ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الظَّفَرُ بِالحَزمِ، وَ الحَزمُ بِإِجالَةِ الرَّأيِ، وَ الرَّأيُ بِتَحصينِ الأَسرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۸، نزهة الناظر: ص‌۷۲ ح‌۱۴۲، مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۳۹۷، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۳۴۱ ح‌۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیروزى با دوراندیشى به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و دوراندیشى، با رایزنى و رایزنى، با رازدارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التخطيط-العسكري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۴: التَّخطيطُ العَسكَرِيُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طرّاحی نقشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نظامی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن كعب بن مالك: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَلَّما يُريدُ غَزوَةً يَغزوها إلّا وَرّیٰ بِغَيرِها، حَتّیٰ كانَت غَزوَةُ تَبوكَ، فَغَزاها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في حَرٍّ شَديدٍ، وَ استَقبَلَ سَفَراً بَعيداً و مَفازاً، وَ استَقبَلَ غَزوَ عَدُوٍّ كَثيرٍ، فَجَلّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جلّى: أي كشف (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۱۵۲ «جلي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلمُسلِمينَ أمرَهُم؛ لِيَتَأَهَّبوا اُهبَةَ عَدُوِّهِم، و أَخبَرَهُم بِوَجهِهِ الَّذي يُريدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۸ ح‌۲۷۸۸، صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۲۱۲۱ ح‌۵۳ نحوه، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۳۴۹ ح‌۱۵۷۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از كعب بن مالک -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در كمتر جنگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه [دشمن را نفریبد و] جایى دیگر غیر از مقصد اصلى خود را به عنوان مقصد حركتش نشان ندهد تا آن كه جنگ تبوک در رسید و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در گرمایى سوزان و براى رویارویى با دشمنانى فراوان، سفرى دور و دراز و از دل بیابان را در پیش گرفت. از این رو، وضعیت و مقصدش را براى مسلمانان آشكار كرد تا براى جنگ با دشمن، خوب آماده شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ بَعدَمَا انصَرَفَت قُرَيشٌ -: ثُمَّ بَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام فَقالَ: اُخرُج في آثارِ القَومِ، فَانظُر ماذا يَصنَعونَ و ما يُريدونَ؛ فَإِن كانوا قَد جَنَّبُوا الخَيلَ وَ امتَطَوُا الإِبِلَ فَإِنَّهُم يُريدونَ مَكَّةَ، و إن رَكِبُوا الخَيلَ و ساقُوا الإِبِلَ فَإِنَّهُم يُريدونَ المَدينَةَ. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَئِن أرادوها لَأَسيرَنَّ إلَيهِم فيها، ثُمَّ لَأُناجِزَنَّهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: فَخَرَجتُ في آثارِهِم أنظُرُ ماذا يَصنَعونَ، فَجَنَّبُوا الخَيلَ، وَ امتَطَوُا الإِبِلَ و وَجَّهوا إلیٰ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۱۰۰، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۷۶ نحوه؛ شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۲۸۰ ح‌۲۷۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۳۰۲ ذيل ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السیرة النبویّة، ابن هشام - در یادكرد از جنگ اُحُد و پس از بازگشت قریش -: سپس پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله على بن ابى طالب علیه‌السلام را فرستاد و فرمود: «در پىِ [این] گروه، بیرون برو و بنگر كه چه تصمیمى دارند. اگر اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از خود، دور كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بر شترها سوار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قصد [بازگشت به] مكّه را دارند، و اگر بر اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سوار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شترها را رانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قصد مدینه را دارند، و سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر قصد مدینه را داشته باشند، به سوى آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم و با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام گفت: در پىِ آنان بیرون رفتم تا بنگرم كه چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. آنان، اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از خود دور كردند و بر شتران سوار شدند و به مكّه رو نمودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن الحلبي: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَن قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ ٱلْعَـٰدِيَـٰتِ ضَبْحاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاديات: ۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: وَجَّهَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عُمَرَ بنَ الخَطّابِ في سَرِيَّةٍ، فَرَجَعَ مُنهَزِماً يُجَبِّنُ أصحابَهُ و يُجَبِّنونَهُ أصحابُهُ، فَلَمَّا انتَهیٰ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله قالَ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام: أنتَ صاحِبُ القَومِ، فَتَهَيَّأْ أنتَ و مَن تُريدُهُ مِن فُرسانِ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ. فَوَجَّهَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ لَهُ: اُكمُنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمن: أي استتر و استخفی (النهاية: ج‌۴ ص‌۲۰۱ «كمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّهارَ و سِرِ اللَّيلَ، و لا تُفارِقكَ العَينُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَانتَهیٰ عَلِيٌّ علیه‌السلام إلیٰ ما أمَرَهُ بِهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَسارَ إلَيهِم، فَلَمّا كانَ عِندَ وَجهِ الصُّبحِ أغارَ عَلَيهِم. فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ نَبِيِّهِ: (وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحًا) إلیٰ آخِرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۴۰۷ ح‌۹۱۳، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۷۵ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از حلبى -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (سوگند به اسبان دونده) سؤال كردم. فرمود: «پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله عمر بن خطّاب را به نبردى فرستاد. او شكست خورده بازگشت، در حالى كه او یارانش را به ترسویى متّهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و یارانش او را به ترسویى متّهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. وقتى خبر این ماجرا به پیامبر خدا رسید، به على علیه‌السلام فرمود: &amp;quot;تو اهل این كارى. آماده شو و هر آن كس از سواران مهاجر و انصار را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، برگزین&amp;quot;. آن گاه پیامبر خدا او را [براى نبرد] فرستاد و به او فرمود: &amp;quot;به هنگام روز، مخفى شو و شب حركت كن و بدون نیروی اطّلاعاتی [و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر] نمان&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام صادق علیه‌السلام] فرمود: «على علیه‌السلام به آنچه پیامبر خدا فرمان داده بود، عمل كرد و به سوى آنان حركت نمود و صبح به آنان یورش برد. پس خداوند در این هنگام، [سورۀ] (وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحًا) را بر پیامبرش نازل نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-ما-يجب-علی-امراء-الأجناد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۵: جَوامِعُ ما يَجِبُ عَلی اُمَراءِ الأَجنادِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ ما يَجِبُ لِأُمَراءِ الأَجنادِ إزاءَ المُجاهِدینَ -: و أَسبِغ عَلَيهِم فِي التَّعاوُنِ، و أفضِل عَلَيهِم فِي البَذلِ ما يَسَعُهُم و يَسَعُ مَن وَراءَهُم مِن أهاليهِم؛ حَتّیٰ يَكونَ هَمُّهُم خالِصاً في جِهادِ عَدُوِّكَ، و تَنقَطِعَ هُمومُهُم مِمّا سِویٰ ذٰلِكَ. و أَكثِر إعلامَهُم ذاتَ نَفسِكَ لَهُم مِنَ الأَثَرَةِ وَ التَّكرِمَةِ و حُسنِ الإِرصادِ، و حَقِّق ذٰلِكَ بِحُسنِ الآثارِ فيهِم، وَ اعطِف عَلَيكَ قُلوبَهُم بِاللُّطفِ؛ فَإِنَّ أفضَلَ قُرَّةِ أعيُنِ الوُلاةِ استِفاضَةُ الأَمنِ فِي البِلادِ و ظُهورُ مَوَدَّةِ الأَجنادِ، فَإِذا كانوا كَذٰلِكَ سَلِمَت صُدورُهُم، و صَحَّت بَصائِرُهُم، وَ اشتَدَّت حيطَتُهُم مِن وَراءِ اُمَرائِهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا تَكِل جُنودَكَ إلیٰ غَنائِمِهِم خاصَّةً، أحدِث لَهُم عِندَ كُلِّ مَغنَمٍ عَطِيَّةً مِن عِندِكَ تَستَضريهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَستَضریهِم بها: أي تولعهم بها (اُنظر: المصباح المنیر: ص‌۳۶۱ «ضري»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها، و تَكونُ داعِيَةً لَهُم إلیٰ مِثلِها، و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاخصُص أهلَ الشَّجاعَةِ وَ النَّجدَةِ بِكُلِّ عارِفَةٍ، وَ امدُد لَهُم أعيُنَهُم إلیٰ صُوَرِ عَميقاتِ ما عِندَهُم بِالبَذلِ في حُسنِ الثَّناءِ، و كَثرَةِ المَسأَلَةِ عَنهُم رَجُلاً رَجُلاً و ما أبلیٰ في كُلِّ مَشهَدٍ، و إظهارِ ذٰلِكَ مِنكَ عَنهُ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يَهُزُّ الشُّجاعَ و يُحَرِّضُ غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان وظایف فرماندهان لشکر در قبال مجاهدان -: به آنان کمک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شایان کن و به خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان چندان ببخش که در گشایش باشند تا اهتمامشان فقط جنگیدن با دشمن تو باشد و دغدغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز آن نداشته باشند. پیوسته به اطّلاع آنان برسان که نزد تو عزیز و ارجمند و مورد توجّه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و این را در عمل نیز به ایشان ثابت نما، و با لطف و مهربانی، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را به خود جلب کن؛ چرا که بهترین مایۀ شادمانی برای زمامداران، گسترش امنیت در کشور و آشکار شدن دوستی و محبّت سپاهیان است. اگر چنین شد، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سپاهیان [از کینه و نفرت به فرماندهان و زمامدارانشان] صاف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و بینش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان درست [و نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مثبت] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در حمایت از فرماندهانشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقط به سهمی که از غنائم به سپاهیانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهی، بسنده مکن؛ بلکه با هر غنیمتی، عطایی [و پاداشی] هم از جانب خود به آنان بده تا بِدان وسیله تشویقشان کرده باشی و انگیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای به دست آوردن دوبارۀ آن شود. هیچ نیرو و توانی نیست مگر از سوی خداوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلاوران و شیردلان سپاهت را از هر گونه دِهِشی (عطایی) بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند گردان و با ستایش بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دریغ از آنان و پرس و جوی فراوان در بارۀ یکایکشان و دلاوری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که در هر صحنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از خود نشان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بازگو کردن آنها برای دیگران، نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را به تصاویر (و ایده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های) ژرفی که در وجودشان هست، معطوف ساز؛ چرا که این کارها دلیر را به شور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و دیگران را به دلیری وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ كَتَبَهُ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: وَلِّ مِن جُنودِكَ أنصَحَهُم في نَفسِكَ لِلهِ و لِرَسولِهِ و لِإمامِكَ، و أَنقاهُم جَيباً، و أَفضَلَهُم حِلماً، مِمَّن يُبطِئُ عَنِ الغَضَبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی دعائم الإسلام: «وَلِّ أَمرَ جُنودِكَ أفضَلَهُم في نَفسِكَ حِلماً، و أَجمَعَهُم لِلعِلمِ و حُسنِ السِّياسَةِ و صالِحِ الأَخلاقِ، مِمَّن يُبطِئُ عَنِ الغَضَبِ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَستَريحُ إلَى العُذرِ، و يَرأَفُ بِالضُّعَفاءِ، و يَنبو عَلَى الأَقوِياءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنقاهم جیباً: أي عفیفاً أمیناً، و یکنّیٰ عن العفّة بطهارة ونقاء الجیب؛ لأنّ الذي یسرق یجعل المسروق في جیبه.…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و یستریح إلی العذر: أي یقبل أدنی عذر، و یستریح إلیه و یسکن عنده.…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ینبو عن الأقویاء: یتجافیٰ عهم و یبعد، أي لا یمکّنهم من الظلم و التعدّي علی الضعفاء (اُنظر: شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۷ ص‌۵۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مِمَّن لا يُثيرُهُ العُنفُ، و لا يَقعُدُ بِهِ الضَّعفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد هنا فی دعائم الإسلام: «وَ الصَق بِذَوِي الفِقهِ وَ الدّينِ وَ السَّوابِقِ الحَسَنَةِ، ثُمَّ بِأَهلِ الشَّجاعَةِ مِنهُم؛ فَإِنَّهُم جُمّاعٌ لِلكَرَمِ و شُعبَةٌ مِنَ العِزِّ، و دَليلٌ عَلیٰ حُسنِ الظَّنِّ بِاللّٰهِ وَ الإِيمانِ بِهِ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَفَقَّد مِن اُمورِهِم ما يَتَفَقَّدُ الوالِدانِ مِن وَلَدِهِما، و لا يَتَفاقَمَنَّ في نَفسِكَ شَيءٌ قَوَّيتَهُم بِهِ، و لا تَحقِرَنَّ لُطفاً تَعاهَدتَهُم بِهِ و إن قَلَّ؛ فَإِنَّهُ داعِيَةٌ لَهُم إلیٰ بَذلِ النَّصيحَةِ لَكَ و حُسنِ الظَّنِّ بِكَ، و لا تَدَع تَفَقُّدَ لَطيفِ اُمورِهِمُ اتِّكالاً عَلیٰ جَسيمِها؛ فَإِنَّ لِليَسيرِ مِن لُطفِكَ مَوضِعاً يَنتَفِعونَ بِهِ، و لِلجَسيمِ مَوقِعاً لا يَستَغنونَ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن آثَرُ رُؤُوسِ جُندِكَ عِندَكَ مَن واساهُم في مَعونَتِهِ، و أَفضَلَ عَلَيهِم مِن جِدَتِهِ بِما يَسَعُهُم و يَسَعُ مَن وَراءَهُم مِن خُلوفِ أهليهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشیخ محمد عبده: تفاقم الأمر: عظم؛ أي لا تعدّ شیئاً قوّیتهم به غایة في العظم زائداً عمّا یستحقّون، فکلّ شيء قوّیتهم به واجب علیك إتیانه، و هم مستحقّون لنیله.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آثَر: أي أفضل و أعلی منزلة، فلیکن أفضل رؤساء الجند مَن واسی الجند؛ أي ساعدهم بمعونته لهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أفضَلَ علیهم: أي أفاض و جاد من جدته. و الجِدة - بالکسرففتح -: الغِنیٰ. والمراد ما بیده من أرزاق الجند و ما سلّم إلیه من وظائف المجاهدین،‌لا یقتّر علیهم في الفرض و لا ینقصهم شیئاً ممّا فرض لهم، بل یجعل العطاء شاملاً لمن ترکوهم في الدیار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من خُلوف الأهلین: جمع خلف، و هو من یبقی في الحيّ من النساء و العجزة بعد سفر الرجال (نهج البلاغة، شرح محمّد عبده: ص‌۵۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ يَكونَ هَمُّهُم هَمّاً واحِداً في جِهادِ العَدُوِّ؛ فَإِنَّ عَطفَكَ عَلَيهِم يَعطِفُ قُلوبَهُم عَلَيكَ، و إنَّ أفضَلَ قُرَّةِ عَينِ الوُلاةِ استِقامَةُ العَدلِ فِي البِلادِ، و ظُهورُ مَوَدَّةِ الرَّعِيَّةِ، و إنَّهُ لا تَظهَرُ مَوَدَّتُهُم إلّا بِسَلامَةِ صُدورِهِم، و لا تَصِحُّ نَصيحَتُهُم إلّا بِحيطَتِهِم عَلیٰ وُلاةِ الاُمورِ، و قِلَّةِ استِثقالِ دُوَلِهِم، و تَركِ استِبطاءِ انقِطاعِ مُدَّتِهِم، فَافسَح في آمالِهِم و واصِل في حُسنِ الثَّناءِ عَلَيهِم، و تَعديدِ ما أبلیٰ ذَوُو البَلاءِ مِنهُم؛ فَإِنَّ كَثرَةَ الذِّكرِ لِحُسنِ أفعالِهِم تَهُزُّ الشُّجاعَ، و تُحَرِّضُ النّاكِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَکَلَ عن العدو نَکولاً: هو الجبن و التأخّر (المصباح المنیر: ص‌۶۲۵ «نکل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن شاءَ اللّٰهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا تَدفَعَنَّ صُلحاً دَعاكَ إلَيهِ عَدُوُّكَ و لِلهِ فيهِ رِضاً؛ فَإِنَّ فِي الصُّلحِ دَعَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّعَة: السعة و الراحة و الخفض في العيش (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۹۲۱ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِجُنودِكَ، و راحَةً مِن هُمومِكَ، و أَمناً لِبِلادِكَ، ولٰكِنِ الحَذَرَ كُلَّ الحَذَرِ مِن عَدُوِّكَ بَعدَ صُلحِهِ؛ فَإِنَّ العَدُوَّ رُبَّما قارَبَ لِيَتَغَفَّلَ، فَخُذ بِالحَزمِ وَاتَّهِم في ذَلِكَ حُسنَ الظَّنِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴ و راجع دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که او را به حکومت مصر گمارد -: از میان لشكریانت، آن را كه از نظر تو براى خدا و پیامبر و امام خود، خیرخواه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، به فرماندهى برگزین؛ كسى كه دامنش پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و بُردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیشتر است؛ از میان آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه دیر به خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و به پذیرش پوزش، تن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و بر ناتوانان رحمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و در برابر قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان، سر فرود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، و از آن كسان كه درشتى، آنان را بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد و ناتوانى، آنان را بر جاى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانَد.… سپس در كار سپاهیان، چنان بنگر كه پدر و مادر در كار فرزندشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند، و مباد آنچه آنان را بِدان نیرومند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، نزد تو بزرگ نماید. نیكویى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در بارۀ آنان، هرچند اندک باشد، خُرد نیاید كه آن نیكى، آنان را به خیرخواهى تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و گمانشان را در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نیكو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، و رسیدگى به كارهاى خُرد آنان را به اعتماد وارسى كارهاى بزرگ وا مگذار؛ چرا كه لطف كوچک را جایى است كه از آن بهره برگیرند و لطف بزرگ را جایى كه از آن، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز نباشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و باید گزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ سران سپاه در نزد تو، كسى باشد كه كمک خود را ارزانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان دارد و از آنچه دارد، بر آنان ببخشاید، آن اندازه كه آنان و كسانشان را كه باز مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، وسعت دهد، تا عزم آنان در نبرد با دشمن، یكى شود؛ چرا كه مهربانى تو به آنان، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بر تو مهربان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، و برترین چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشنىِ زمامداران، برقرارى عدالت در شهرها و پدیدار شدن دوستى میان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهروندان است، و دوستى آنان آشكار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر هنگامى كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان وارسته [از كینه] باشد، و خیرخواهى آنان راست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، مگر این كه گِرد زمامداران&lt;br /&gt;<br /> حلقه زنند و از وجود دولت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردان، احساس سنگینى نكنند و از دراز شدن دولت آنان، به ستوه نیایند. پس امیدشان را بر آور و ستودن آنان را به نیكى و بر شمردن رنج سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشیدگان آنان را پیوسته دار؛ چرا كه یاد كردن بسیار از كارهاى نیکشان، شجاع را بر انگیزد و بزدل را به كوشش وا دارد، اگر خدا بخواهد&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگز صلحى را كه دشمنت تو را بِدان فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و خشنودى خداوند در آن است، كنار مَزن؛ چرا كه در صلح، آسایش سپاهیان تو و آسودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از غصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و [نیز] امنیت شهرهایت است؛ لیكن زنهار، زنهار از دشمن خود پس از آشتى، كه بسا دشمن، نزدیک شود تا غفلتى یابد! پس دوراندیش باش و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمانى را در این امور، متّهم ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِزِيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ -: اِتَّقِ اللّٰهَ في كُلِّ مُمسىً و مُصبَحٍ، و خَف عَلیٰ نَفسِكَ الغُرورَ، و لا تَأمَنها عَلیٰ حالٍ مِنَ البَلاءِ، وَ اعلَم أنَّكَ إن لَم تَزَع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم تزع: لم تكفّ و لم تمنع (اُنظر: کتاب العين: ج‌۲ ص‌۲۰۷ «وزع»). وَزَعَهُ یَزَعُهُ وَزعاً فهو وازِع: إذا کَفَّهُ و مَنَعَه (النهایة: ج‌۵ ص‌۱۸۰ «وزع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسَكَ عَن كَثيرٍ مِمّا تُحِبُّ مَخافَةَ مَكروهِهِ، سَمَت بِكَ الأَهواءُ إلیٰ كَثيرٍ مِنَ الضُّرِّ حَتّیٰ تَظعَنَ، فَكُن لِنَفسِكَ مانِعاً وازِعاً عَنِ الظُّلمِ وَ الغَيِّ وَ البَغيِ وَ العُدوانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قد وَلَّيتُكَ هٰذَا الجُندَ فَلا تَستَذِلَّنَّهُم و لا تَستَطِل عَلَيهِم؛ فَإِنّ خَيرَكُم أتقاكُم. تَعَلَّم مِن عالِمِهِم، و عَلِّم جاهِلَهُم، وَاحلُم عَن سَفيهِهِم؛ فَإِنَّكَ إنَّما تُدرِكُ الخَيرَ بِالعِلمِ و كَفِّ الأَذیٰ وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۹۱، وقعة صفّين: ص‌۱۲۱ نحوه؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۴۰ نحوه و راجع نهج البلاغة: الكتاب ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در سفارش خود به زیاد بن نضر، آن گاه که او را به فرماندهی جلوداران سپاهش روانۀ صفّین کرد -: در هر بام و شام [همیشه و همه جا] از خدا پروا بدار و از غرّه شدن بر خود بترس و هیچ گاه خود را از بلا ایمن مپندار و بدان که تو اگر خود را از بسیاری از چیزهایی که دوست داری، از بیم پیامدهای ناخوشایندشان، باز نداری، هوس‌ها تو را به زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بسیاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشاند تا آن گاه که [از این عالم] رخت بر بندی. بنا بر این، خویشتن را از ستم و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی و زورگویی و تعدّی باز دار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، تو را به فرماندهى این لشكر گماشتم. پس مبادا آنان را به خواری بِکِشی و بر آنان گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرازى کنی؛ زیرا بهترینِ شما پرهیزگارترینِ شماست. از عالِم آنها بیاموز و به جاهلشان آموزش ده و در برابر سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغزشان بردبار باش؛ زیرا تو با كسب دانش و خوددارى از آزار و جهالت، به خیر دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فيما أرسَلَ إلَى الأَشتَرِ لِمُواجَهَةِ طَلیعَةِ جَیشِ الشّامِ -: و إيّاكَ أن تَبدَأَ القَومَ بِقِتالٍ إلّا أن يَبدَؤوكَ، حَتّیٰ تَلقاهُم فَتَدعُوَهُم و تَسمَعَ، و لا يَجرِمَنَّكَ شَنَآنُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُجرِمَنَّك: لا يُدخلنَّك في الجُرم. و الشنآن: البغض و العداوة (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۹۲ «جرم»، و اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۵۰۳ «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم مَرَّةً بَعدَ مَرَّةٍ، وَ اجعَل عَلیٰ مَيمَنَتِكَ زِياداً، و عَلیٰ مَيسَرَتِكَ شُرَيحاً، وقِف مِن أصحابِكَ وَسَطاً، و لا تَدنُ مِنهُم دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، و لا تَباعَد مِنهُم بُعدَ مَن يَهابُ البَأسَ، حَتّیٰ أقدَمَ عَلَيكَ، فَإِنّي حَثيثُ السَّيرِ في أثَرِكَ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۶۷ عن خالد بن قطن الحارثي، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۳۶۳ نحوه؛ وقعة صفّين: ص‌۱۵۳ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۴ ذيل ح‌۳۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مالک اشتر برای رویارویی با جلوداران سپاهیان شام -: مبادا آغاز كنندۀ جنگ باشى، مگر آن كه آنان جنگ را بیاغازند، [و مبادا به نبرد بپردازى] پیش از آن كه آنان را دیدار كنى و [به پیروی از حق] فرا خوانى و [سخنشان را] بشنوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمنى با آنان، نباید تو را به جنگ با آنان وا دارد، مگر آن كه نخست [به پیروی از حق] فرایشان بخوانى و چند بار بر آنان حجّت بیاورى. زیاد را بر جناح راست و شُرَیح را بر جناح چپ سپاهت بگمار و خود، میانۀ سپاهت را به دست گیر و همچون كسى كه قصد جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزى دارد، نزدیكشان مشو و [نیز] به سان كسى كه از ترسِ دشوارى و درگیرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزد، از ایشان دور نمان. [و چنین كن] تا خود به تو برسم؛ كه - اگر خدا بخواهد - شتابان به دنبالت خواهم آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي عن أبي خالد الوالبي: قَرَأتُ عَهدَ عَلِيٍّ لِجارِيَةَ بنِ قُدامَةَ: اُوصيكَ - يا جارِيَةُ - بِتَقوَى اللّه؛ فَإِنَّها جَموعُ الخَيرِ، و سِر عَلیٰ عَونِ اللّه، فَالقَ عَدُوَّكَ الَّذي وَجَّهتُكَ لَهُ، و لا تُقاتِل إلّا مَن قاتَلَكَ، و لا تُجهِز عَلیٰ جَريحٍ، و لا تُسَخِّرَنَّ دابَّةً و إن مَشَيتَ و مَشیٰ أصحابُكَ، و لا تَستَأثِر عَلیٰ أهلِ المِياهِ بِمِياهِهِم، و لا تَشرَبَنَّ إلّا فَضلَهُم عَن طيبِ نُفوسِهِم، و لا تَشتِمَنَّ مُسلِماً و لا مُسلِمَةً؛ فَتوجِبَ عَلیٰ نَفسِكَ ما لَعَلَّكَ تُؤَدِّبُ غَيرَكَ عَلَيهِ، و لا تَظلِمَنَّ مُعاهَداً و لا مُعاهَدَةً، وَ اذكُرِ اللّٰهَ و لا تَفتُر لَيلاً و لا نَهاراً، وَ احمِلوا رَجّالَتَكُم، و تَواسَوا في ذاتِ أيديكُم، و أَجدِدِ السَّيرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَدّ في السير: اهتمّ به و أسرَعَ فیه. و أجَدّ: إذا اجتهد (النهایة: ج‌۱ ص‌۲۴۴ «جدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَجلِ العَدُوَّ مِن حَيثُ كانَ، وَ اقتُلهُ مُقبِلاً، وَ اردُدهُ بِغَيظِهِ صاغِراً، وَ اسفِكِ الدَّمَ فِي الحَقِّ، وَ احقِنهُ فِي الحَقِّ، و مَن تابَ فَاقبَل تَوبَتَهُ، و أخبارَكَ في كُلِّ حينٍ بِكُلِّ حالٍ، وَ الصِّدقَ الصِّدقَ، فَلا رَأيَ لِكَذوبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج‌۲ ص‌۲۰۰و راجع الغارات: ج‌۲ ص‌۶۲۸ و بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۱۵ ذيل ح‌۹۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبى - به نقل از ابو خالد والبى -: فرمان على علیه‌السلام به جاریة بن قدامه را خواندم: «اى جاریه! تو را به پروا داشتن از خداوند كه فرا گیرندۀ خیر است، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. به یارى خدا حركت كن و با دشمنت كه تو را به سوى او گسیل دادم، رویارو شو و جز با كسى كه با تو می‌جنگد، نجنگ. بر زخمى حمله نكن و هر چند تو و یارانت پیاده باشید، چارپایی را از آنان به تصرّف مگیر. آب صاحبان آب را به خودت اختصاص مده و جز بازماندۀ آب آنان را آن هم از روى رضایتشان منوش. به زن و مرد مسلمان دشنام مده كه بر خویشتن همان فرا هم آورى كه به خاطر آن شاید دیگرى را ادب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى. به هیچ زن و مرد پیمان‌بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (اهل كتاب) ستم مكن. به یاد خدا باش و در آن، نه در شب و نه در روز، سستى مكن. پیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظام خود را سوار كنید و در آنچه در دست شماست، ایثار كنید. در كوه و دشت بشتاب و دشمن را از هر جا كه هست، بكوچان. اگر روى آورد، او را بكش و با خشم و خوارى برگردان. خون را به حق بریز و به حق نگه دار. هر كس توبه كرد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپذیر. در هر لحظه و هر حال، خبرها را برسان. راست باش، راست، كه دروغگو را اندیشه و فكرى نیست!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابٍ کَتَبَهُ لِزِيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ يُوصيهِ فيهِ و يُحَذِّرُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: اِعلَم أنَّ مُقَدِّمَةَ القَومِ عُيونُهُم، و عُيونَ المُقَدِّمَةِ طَلائِعُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَلائع: هم القوم الذين يُبعثون ليطّلِعوا طِلعَ العدوّ - كالجواسيس - واحدهم طليعة، و قد تطلق على الجماعة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۳۳ «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا أنتَ خَرَجتَ مِن بِلادِكَ و دَنَوتَ مِن عَدُوِّكَ فَلا تَسأَم مِن تَوجيهِ الطَّلائِعِ في كُلِّ ناحِيَةٍ، و في بَعضِ الشِّعابِ وَ الشَّجَرِ وَ الخَمَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمَر - بالتحريك -: ما واراك من شيء، يقال: توارى الصيدُ منّي في خَمَر الوادي (الصحاح: ج‌۲ ص‌۶۵۰ «خمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و في كُلِّ جانِبٍ؛ حَتّیٰ لا يُغيرَكُم عَدُوُّكُم، و يَكونَ لَكُم كَمينٌ، و لا تُسَيِّرِ الكَتائِبَ وَ القَبائِلَ مِن لَدُنِ الصَّباحِ إلَى المَساءِ إلّا تَعبِيَةً، فَإِن دَهَمَكُم أمرٌ أو غَشِيَكُم مَكروهٌ كُنتُم قَد تَقَدَّمتُم فِي التَّعبِيَةِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ احرُس عَسكَرَكَ بِنَفسِكَ، و إيّاكَ أن تَرقُدَ أو تُصبِحَ إلّا غِراراً أو مَضمَضَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بيان هذه الفقرة: نهاهم عن النوم إلّا غراراً أو مضمضة، و كلا اللفظتين: ما قلّ من النوم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ ليَكُن ذٰلِكَ شَأنَكَ و دَأبَكَ حَتّیٰ تَنتَهِيَ إلیٰ عَدُوِّكَ، و عَلَيكَ بِالتَّأَنّي في حَربِكَ، و إيّاكَ وَ العَجَلَةَ إلّا أن تُمكِنَكَ فُرصَةٌ، و إيّاكَ أن تُقاتِلَ إلّا أن يَبدَؤُوكَ أو يَأتِيَكَ أمري، وَ السَّلامُ عَلَيكَ و رَحمَةُ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۹۱، نهج البلاغة: الكتاب ۱۱، وقعة صفّین: ص‌۱۲۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۵ ح‌۶۸۰؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۴۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نوشتۀ خود به زیاد بن نضر، هنگامى كه او را پیشاپیش سپاه به صفّین گسیل داشت -: بدان كه پیشروان سپاه، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پیشروان نیروهای اطّلاعاتی اند. پس هنگامى كه از شهرهایت بیرون شدى و به دشمن نزدیک گشتى، بدون احساس خستگى، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان را به هر سو، بویژه شیار كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، لابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لاى درختان، كمینگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هر جاى دیگر بفرست، تا دشمن بر شما شبیخون نزند و براى شما كمین نگذاشته باشند. دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و واحدها را از صبح تا به شب، راه مَبَر، مگر براى آمادگى، كه اگر حادثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رُخ داد یا امر ناگوارى به شما رسید، پیشاپیش، خود را مهیّا كرده باشید.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود، لشكرت را نگاهبانى كن و بپرهیز از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه به خواب رَوى یا شب را به روز آورى، مگر با خوابِ اندک یا در حدّ چشیدن، و همین شیوه و روش را داشته باش تا به دشمن رسى. بر تو باد درنگ در جنگ، و بپرهیز از عجله، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه فرصتى مناسب فرا هم آید، و بپرهیز از این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه نبرد كنى، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان آغاز كنند یا دستور من به تو رسد. درود و رحمت خدا بر تو باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ وَصّیٰ بِها مَعقِلَ بنَ قَيسٍ الرِّياحِيَّ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ في ثَلاثَةِ آلافٍ مُقَدِّمَةً لَهُ -: اِتَّقِ اللّٰهَ الَّذي لابُدَّ لَكَ مِن لِقائِهِ، و لا مُنتَهیٰ لَكَ دونَهُ، و لا تُقاتِلَنَّ إلّا مَن قاتَلَكَ، و سِرِ البَردَينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَردان: الغداة و العشيّ. و قيل: ظِلّاهما (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۱۴ «برد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و غَوِّر بِالنّاسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: غوّر بالناس: انزل بهم القائلة، و المصدر التغوير. و يقال للقائلة: الغائرة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و رَفِّه فِي السَّيرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: رفّه في السير: أي دع الإبل ترد رفهاً، و هو أن ترد الماء كلّ يوم متى شاءت و لا ترهقها و تجشّمها السير. و يجوز أن يكون قوله: «و رفّه في السير» من قولك: رفّهت عن الغريم؛ أي نفّست عنه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تَسِر أوَّلَ اللَّيلِ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ جَعَلَهُ سَكَناً، و قَدَّرَهُ مُقاماً لا ظَعناً، فَأَرِح فيهِ بَدَنَكَ، و رَوِّح ظَهرَكَ، فَإِذا وَقَفتَ حينَ يَنبَطِحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ينبطح: أي ينبسط (اُنظر: النهاية: ج‌۱ ص‌۱۳۴ «بطح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّحَرُ، أو حينَ يَنفَجِرُ الفَجرُ، فَسِر عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا لَقيتَ العَدُوَّ فَقِف مِن أصحابِكَ وَسَطاً، و لا تَدنُ مِنَ القَومِ دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، و لا تَباعَد عَنهُم تَباعُدَ مَن يَهابُ البَأسَ، حَتّیٰ يَأتِيَكَ أمري، و لا يَحمِلَنَّكُم شَنَآنُهُم عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۲، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۶ ح‌۳۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سفارش ایشان به معقل بن قیس ریاحى، هنگامى كه او را با سه هزار [سپاهى] به عنوان پیشرو به سوى شام روانه كرد -: پروا دار از خدایى كه حتماً او را ملاقات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و پایانى جز او ندارى. نبرد مكن، مگر با آنانى كه با تو نبرد می‌كنند. در خُنُكى بامداد و عصر، حركت كن و در میانۀ روز، مردمان را فرود آور، و در حركت، رفاه و آسایش را منظور دار و سرِ شب، راه مرو كه خداوند، آن را براى آرامش و بار انداختن قرار داده، نه براى كوچ كردن. پس سرِ شب، خود را آسوده دار و مَركبت را نیز از خستگى بیرون آور. پس چون شب را آسودى، هنگامى كه سحر پدیدار می‌شود یا سپیدۀ بامداد آشكار می‌گردد، در پناه بركت خداوند، حركت كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون دشمن را دیدى، در میان لشكرت بِایست و به دشمن، نه چندان نزدیک شو، مانند كسى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد دست به جنگ آورد، و نه چنان دور باش، مانند كسى كه از كارزار بیم دارد، تا دستور من به تو رسد. و بدرفتارىِ آنان، شما را وا ندارد كه جنگ را آغاز كنید، پیش از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان را [به پیروی از حق] فرا خوانید و درِ عذر را به رویشان ببندید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فیما كَتَبَهُ إلیٰ اُمَراءِ الأَجنادِ -: بِسمِ اللّه الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، مِن عَبدِاللّه عَلِيٍّ أميرِالمُؤمِنينَ، أمّا بَعدُ: فَإِنّي أبرَأُ إلَيكُم و إلیٰ أهلِ الذِّمَّةِ مِن مَعَرَّةِ الجَيشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَرَّة الجَيش: هو أن يَنزِلوا بقوم فيأكلوا من زروعهم بغير علم. و قيل: هو قِتال الجيش دون إذن الأمير. و المَعرَّة: الأمر القبيح المكروه و الأذى، و هي مفعلة من العَرِّ (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۰۵ «عرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلّا مِن جَوعَةٍ إلیٰ شِبعَةٍ، و مِن فَقرٍ إلیٰ غِنىً، أو عَمىً إلیٰ هُدىً؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ عَلَيهِم، فَاعزِلُوا النّاسَ عَنِ الظُّلمِ وَ العُدوانِ، و خُذوا عَلیٰ أيدي سُفَهائِكُم، وَ احتَرِسوا أن تَعمَلوا أعمالاً لا يَرضَى اللّٰهُ بِها عَنّا؛ فَيَرُدَّ عَلَينا و عَلَيكُم دُعاءَنا، فَإِنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ يَقولُ: (قُـلْ مَـا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلاَ دُعَاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامَاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ اللّٰهَ إذا مَقَتَ قَوماً مِنَ السَّماءِ هَلَكوا فِي الأَرضِ، فَلا تَألوا أنفُسَكُم خَيراً، و لَا الجُندَ حُسنَ سيرَةٍ، و لَا الرَّعِيَّةَ مَعونَةً، و لا دينَ اللّه قُوَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة المجلسي۱: فلا تَألوا أنفسكم خيراً: أي لا تقصّروا في كسب الخير لأنفسكم، و لا في أمر الجند بحسن السيرة، و لا في إعانة الرعية، و لا في تقوية الدين (بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَبلوا في سَبيلِهِ مَا استَوجَبَ عَلَيكُم، فَإِنَّ اللّٰهَ قَدِ اصطَنَعَ عِندَنا و عِندَكُم ما (يَجِبُ عَلَينا أن) نَشكُرَهُ بِجُهدِنا؛ و أَن نَنصُرَهُ ما بَلَغَت قُوَّتُنا، و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۲۵؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۹۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از نامۀ خود به فرماندهان لشکر -: به نام خدای مهرگستر مهربان. از بندۀ خدا علی امیر مؤمنان: امّا بعد، من در نزد شما و اهل ذمّه از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سپاه به كشت و زراعت مردم اعلام برائت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، مگر بِدان اندازه كه گرسنگى شدید را فرو نشاند و از نیاز مبرم، به بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازى رساند یا نابینایى را به راهی رساند. این کار به گردن خود آنهاست. پس مردم را از ستم و تجاوز كردن به دور دارید و جلوى تعدّى نابخردانتان را بگیرید و از انجام دادن كارهایى كه مورد رضایت خداوند نیست، بپرهیزید، كه در غیر این صورت، دعاى ما را به خود ما و شما بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؛ چرا كه خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (بگو: اگر دعاى شما نباشد، پروردگارم به شما اعتنايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، كه شما [ناسپاسان، آيات حق را] تكذيب كرديد و زود به كيفر آن گرفتار خواهيد آمد). همانا خداوند، هر گاه از آسمان بر مردمى خشم گیرد، آنان در زمین هلاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس، از نیكى كردن در حقّ خویش، و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتارى با سپاهیان و كمک به مردم و تقویت دین خدا فرو نگذارید و آنچه بر شما واجب است، در راهش به جان بكوشید؛ زیرا خداوند به ما و شما چنان احسانى فرموده كه بر ما واجب است با تمام توان خود، سپاسش گزاریم و تا آن جا که نیرو داریم، یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسانیم، و نیرویى نیست جز از سوی خداوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن عَهدِهِ إلیٰ مالِكٍ الأَشتَرِ لمّا وَلّاهُ مِصرَ -: و إنِ استُشهِدَ أحَدٌ مِن جُنودِكَ و أَهلِ النِّكايَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَيتُ في العدوّ نِكايةً: إذا قتلت فيهم و جرحت (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۵۱۵ «نكي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَدُوِّكَ فَاخلُفُه في عِيالِهِ بِما يَخلُفُ بِهِ الوَصِيُّ الشَّفيقُ المُوَثَّقُ بِهِ؛ حَتّیٰ لا يُریٰ عَلَيهِم أثَرُ فَقدِهِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يَعطِفُ عَلَيكَ قُلوبَ شِيعَتِكَ، و يَستَشعِرونَ بِهِ طاعَتَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يستشعرون به طاعتك: أي يجعلون طاعتك به شعارهم (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۴۷۹ - ۴۸۰ «شعر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَسلَسونَ لِرُكوبِ مَعاريضِ التَّلَفِ الشَّديدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يسلسون: أي يلينون و ينقادون و يسهل عليهم ركوب التلف الشديد. و المعاريض: جمع معرض، و هو المحلّ و المورد (اُنظر: المصباح المنير: ص‌۲۸۵ «سلس»، کتاب العين: ج‌۱ ص‌۲۷۶ «عرض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وِلايَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۳۴، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۴۹ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که وی را بر مصر گماشت -: اگر یكى از سپاهیان و نیروهای دشمن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستیز تو شهید شد، در خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش همچون یک وصىّ مهربان و مورد وثوق باش تا اثر از دست دادن او در آنان مشاهده نشود؛ زیرا این رفتار، دل پیروانت را بر تو مهربان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و با جان و دل از تو فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانى در راه حكومت تو را به راحتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۶۳ (واجبات اُمراء الأجناد إزاء المجاهدین / إرشاد الجیش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۳۵۶ (جوامع ما لا يَنبَغي فِي القتال).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۶۳ (وظایف فرماندهان سپاه در برابر رزمندگان / راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کردن سپاهیان) و ص۳۵۷ (مواردی دیگر از نابایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جنگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-أمراء-الأجناد-إزاء-الأعداء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲: واجِباتُ أُمَراءِ الأَجنادِ إزاءَ الأَعداءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف فرماندهان سپاه در برابر دشمنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلی-القیم-الدینیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱: الدَّعوَةُ إلَی القِیَمِ الدّینِیَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعوت به ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دینی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مُخاطِباً فَروَةَ بنَ مُسَيكٍ المُرادِيَّ -: إذا أتَيتَ القَومَ فَادعُهُم، فَمَن أجابَكَ فَاقبَل، و مَن أبیٰ فَلا تَعجَل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تجعل»، وما اُثبت من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ تَجذِبَ إلَيَّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۶۴۵ ح‌۳ عن فروة بن مسيك المرادي، المعجم الكبير: ج‌۱۸ ص‌۳۲۵ ح‌۸۳۶، تهذيب الكمال: ج‌۲۳ ص‌۱۷۶ الرقم ۴۷۲۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - خطاب به فروة بن مُسَیک مرادى -: هنگامى كه نزد آن قوم آمدى، آنها را [به اسلام] فرا بخوان. هر كس پاسخت داد، بپذیر و هر كس خوددارى كرد، عجله نكن تا او را [با دعوت] به سوى من [به اسلام] بكشانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: ما قاتَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَوماً حَتّیٰ يَدعُوَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۴۹۸ ح‌۲۰۵۳، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۱۸۱ ح‌۱۸۲۳۲؛ الإقبال: ج‌۲ ص‌۳۱۱، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۲۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله تا قومى را [به اسلام] فرا نخوانْد، با آنها نجنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن عبد الرحمن بن عوف: لَمَّا افتَتَحَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ انصَرَفَ إلَى الطّائِفِ - يَعني مِن حُنَينٍ _، فَحاصَرَهُم ثَماني&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَشَرَة أو تِسعَ عَشَرَةَ فَلَم يَفتَتِحها، ثُمَّ أوغَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإیغال: السَّیر الشدید. یقال: أوغَلَ القَوم و تَوَغَّلوا؛ إذا أمعنوا في سَیرهم. و الوُغول: الدخول في الشيء (النهایة: ج‌۵ ص‌۲۰۹ «وغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَوحَةً أو غَدوَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوحَة و الغَدوَة: هي مسافة، و قد حدّدها الإمام الصادق علیه‌السلام في حدیث له بأربع فراسخ (أُنظر: الکافي: ج‌۵ ص‌۱۶۹ ح‌۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال المجلسي=: و الظاهر أنّ المسافر یسیر غالباً في الیوم ثمانیة فراسخ، و الغالب علیهم أنّهم یسیرون في الغداة [في أوّل النهار] خمس فراسخ، و في الرواح [أي بعد الزوال، أو آخر النهار، أو العشِيِّ] ثلاث فراسخ، و قد یسیر في الغداة أربعاً و في الرواح أربعاً (روضة المتّقین: ج‌۷ ص‌۲۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ نَزَلَ، ثُمَّ هَجَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَجَّرَ الرجلُ: إذا خرج بالهاجرة؛ وهي نصف النهار (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۲۵۵ «هجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! إنّي لَكُم فَرَطٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الحدیث: «أنا فَرَطُکم علی الحَوض: أي متقدّمُکم إلیه (النهایة: ج‌۳ ص‌۴۳۴ «فرط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إنَّ مَوعِدَكُمُ الحَوضُ، فَأُوصيكُم بِعِترَتي خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِيَدِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! لَتُقِيمُنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةَ و لَتُؤْتُنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّكاةَ أو لَأَبعَثَنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلاً مِنّي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - أو كَنَفسي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - فَلَيَضرِبَنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعناقَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُقاتِليكُم، و لَیَسبِیَنَّ ذَرارِيَّكُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَأىٰ أُناسٌ أنَّهُ يَعني أبا بَكرٍ أو عُمَرَ، و أخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ علیه‌السلام، فَقالَ: هُوَ هٰذَا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۰۴ ح‌١١۰۴؛ المستدرك على الصحيحين: ج‌٢ ص‌١٣١ ح‌٢۵۵٩، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌٧ ص‌۴۹۸ ح‌٢٣، مسند أبي يعلى: ج‌١ ص‌٣٩٣ ح‌۸۵۶ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، طوسی - به نقل از عبد الرحمان بن عوف -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، هنگامی که مكّه را فتح کرد، رو به طائف نهاد - یعنی از مسیر حُنَین - و آنان را دوازده یا نوزده روز محاصره كرد؛ اما نتوانست آن جا را فتح کند، تا این که عصرى یا صبحگاهی به آن جا نفوذ كرد. سپس فرود آمد و بعد، از آن جا هجرت كرد. آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه فرمود: «اى مردم! من بر شما پیشى خواهم گرفت و وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهتان حوض است. پس شما را در بارۀ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به نیكى سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس [خطاب به طائفیان] فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، هر آینه باید نماز به پا دارید و زكات بپردازید، وگر نه كسى را از خودم و یا كسى مثل خودم را گسیل خواهم داشت كه گردن جنگجویانتان را بزند و فرزندانتان را اسیر كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّه‌ای از مردم پنداشتند كه مرادش ابو بكر یا عمر است؛ و[لی] دست على علیه‌السلام را گرفت و فرمود: «آن شخص، این است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميراً لَهُ عَلیٰ سَرِيَّةٍ، أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه صلّی اللّه علیه و آله في خاصَّةِ نَفسِهِ، ثُمَّ في أصحابِهِ عامَّةً، ثُمَّ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُغزُ بِاسمِ اللّه و في سَبيلِ اللّه، قاتِلوا مَن كَفَرَ بِاللّه، و لا تَغدِروا و لا تَغُلّوا و تُمَثِّلوا، و لا تَقتُلوا وَليداً، و لا مُتَبَتِّلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبتّل: الانقطاع عن الدنيا إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الصحاح: ج‌۴ ص‌۱۶۳۰ «بتل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في شاهِقٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشاهق: الجبل المرتفع، و كلّ ما رفع من بناء أو غيره (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۱۹۲ «شهق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تُحرِقُوا النَّخلَ و لا تُغرِقوهُ بِالماءِ، و لا تَقطَعوا شَجَرَةً مُثمِرَةً، و لا تُحرِقوا زَرعاً؛ لِأَنَّكُم لا تَدرونَ لَعَلَّكُم تَحتاجونَ إلَيهِ، و لا تَعقِروا مِنَ البَهائِمِ مِمّا يُؤكَلُ لَحمُهُ إلّا ما لا بُدَّ لَكُم مِن أكلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إذا لَقيتُم عَدُوّاً لِلمُسلِمينَ فَادعوهُم إلیٰ إحدیٰ ثَلاثٍ، فَإِن هُم أجابوكُم إلَيها فَاقبَلوا مِنهُم و كُفّوا عَنهُم: اُدعوهُم إلَى الإِسلامِ؛ فَإِن دَخَلوا فيهِ فَاقبَلوهُ مِنهُم و كُفّوا عَنهُم، وَ ادعوهُم إلَى الهِجرَةِ بَعدَ الإِسلامِ؛ فَإِن فَعَلوا فَاقبَلوا مِنهُم و كُفّوا عَنهُم، و إن أبَوا أن يُهاجِروا وَ اختاروا دِيارَهُم، و أَبَوا أن يَدخُلوا في دارِ الهِجرَةِ، كانوا بِمَنزِلَةِ أعرابِ المُؤمِنينَ، يَجري عَلَيهِم ما يَجري عَلیٰ أعرابِ المُؤمِنينَ، و لا يَجري لَهُم فِي الفَيءِ و لا فِي القِسمَةِ شَيءٌ إلّا أن يُهاجِروا في سَبيلِ اللّه، فَإِن أبَوا هاتَينِ فَادعوهُم إلیٰ إعطاءِ الجِزيَةِ عَن يَدٍ و هُم صاغِرونَ؛ فَإِن أعطَوُا الجِزيَةَ فَاقبَل مِنهُم و كُفَّ عَنهُم، و إن أبَوا فَاستَعِنِ اللّٰهَ عزّ و جلّ عَلَيهِم و جاهِدهُم فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۲ كلاهما عن مسعدة بن صدقة؛ سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۷ ح‌۲۶۱۲، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۲ ح‌۱۶۱۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى فرماندهى از خود را بر سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، او را به رعایت پروامندی از خداوند در بارۀ خود و نیز در رفتار با عموم یارانش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به نام خدا و در راه خدا هجوم برید. با هر كس كه به خداوند كفر ورزید، جنگ كنید و پیمان نشكنید و خیانت نكنید و مُثله نكنید و كودكى را و [نیز] كسى را كه روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان از دنیا در یک بلندى، مشغول عبادت است، نكشید و نخلستان را آتش نزنید و آن را در آب غرق نكنید و درخت میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را قطع نكنید و زراعتى را آتش نزنید؛ زیرا شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید و شاید نیازمند آن شوید، و چیزى را از چارپایانى كه گوشت آنها خوردنى است، پى نكنید، مگر آنچه را ناگزیر به خوردن آن هستید&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هنگامى كه با دشمنانِ مسلمانان رو به رو شدید، آنان را به یكى از این سه چیز دعوت كنید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول (ج۱۸ ص۳۵۶) آمده است: «شاید در این، نوعى مجازگویى باشد؛ زیرا پذیرش هجرتِ تنها بدون اسلام و جزیه، سودى ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر خواستۀ شما را اجابت كردند، از آنان بپذیرید و دست بكشید: [نخست،] آنان را به اسلام دعوت كنید. پس اگر اسلام را پذیرفتند، از آنان بپذیرید و از ایشان دست بكشید. ایشان را پس از اسلام آوردن، به هجرت فرا بخوانید. اگر چنین كردند، بپذیرید و از آنان دست بكشید؛ ولى اگر نپذیرفتند كه مهاجرت كنند و سرزمین خود را ترجیح دادند و از ورود به سرزمین هجرت روى بر تافتند، به منزلۀ عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاىِ صحرانشینِ مسلمان خواهند بود و حكم آنان، همان است كه بر عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمان صحرانشین جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در فَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء و تقسیم [غنائم]، چیزى به آنان اختصاص نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد، مگر آن كه در راه خداوند، هجرت كنند. حال اگر این دو را نپذیرفتند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى (ج ۱۵ ص‌۹۴)، جملۀ «یعنى اسلام نیاوردند» در این جا آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان را به پرداختِ جزیه، در حالى كه رام و پذیرا هستند، دعوت كنید. پس اگر جزیه دادند، از آنان بپذیر و دست بكش؛ ولى اگر نپذیرفتند، از خداوند بر ضدّ آنان كمک بخواه و با آنان در راه خداوند، آن گونه كه حقّ جهاد است، جهاد كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن سهل بن سعد: قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَومَ خَيبَرَ: لَأُعطِيَنَّ الرّايَةَ غَداً رَجُلاً يُفتَحُ عَلیٰ يَدَيهِ، يُحِبُّ اللّٰهَ و رَسولَهُ، و يُحِبُّهُ اللّٰهُ و رَسولُهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَباتَ النّاسُ لَيلَتَهُم أيُّهُم يُعطیٰ؟ فَغَدَوا كُلُّهُم يَرجونَهُ، فَقالَ: أينَ عَلِيٌّ؟ فَقيلَ: يَشتَكي عَينَيهِ. فَبَصَقَ في عَينَيهِ و دَعا لَهُ، فَبَرَأَ كَأَن لَم يَكُن بِهِ وَجَعٌ، فَأَعطاهُ. فَقالَ: اُقاتِلُهُم حَتّیٰ يَكونوا مِثلَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُنفُذ عَلیٰ رِسلِكَ حَتّیٰ تَنزِلَ بِساحَتِهِم، ثُمَّ ادعُهُم إلَى الإِسلامِ و أَخبِرهُم بِما يَجِبُ عَلَيهِم، فَوَاللّه، لَأَن يَهدِيَ اللّٰهُ بِكَ رَجُلاً خَيرٌ لَكَ مِن أن يَكونَ لَكَ حُمرُ النَّعَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۹۶ ح‌۲۸۴۷، صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۱۸۷۲ ح‌۳۴ نحوه؛ العمدة: ص‌۱۴۵ ح‌۲۱۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از سهل بن سعد -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در روز [جنگ] خیبر فرمود: «فردا این پرچم را به دست مردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه به دستان او فتح صورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد؛ او خدا و پیامبرش را دوست دارد و خدا و پیامبرش هم او را دوست دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لشكریان، شب را با این فکر به سر بردند كه [فردا] پرچم به چه كسى داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. چون صبح شد، به نزد پیامبر خدا آمدند و هر كس امید داشت كه [پرچم] به او داده شود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «على كجاست؟». گفته شد: او چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد گرفته است. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در چشمان او آب دهان انداخت و برایش دعا كرد. چنان بهبود یافت كه گویى دردى نداشته است. آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرچم را به او داد. على علیه‌السلام گفت: آیا با آنان بجنگم تا مانند ما [مسلمان] شوند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرام برو تا به میدانگاهیِ آنان برسى. سپس آنان را به اسلام دعوت كن و از تکالیفی که بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان است، آگاهشان كن كه به خدا سوگند، اگر خداوند یک نفر را به دست تو هدایت كند، برایت بهتر از آن است که شتران سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مو داشته باشی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - في أحداثِ غَزوَةِ فَتحِ خَيبَرَ -: خَرَجَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الخَيمَةِ وَ الرّايَةُ في يَدِهِ، فَرَكَزَها و قالَ: أينَ عَلِيٌّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا رَسولَ اللهِ، هُوَ رَمِدٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّمَد: وَجَع العین و انتفاخها (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۱۸۵ «رمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعصوبُ العَينَينِ. قالَ: هاتوه إلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأُتِيَ بِهِ يُقادُ، فَفَتَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَينَيهِ ثُمَّ تَفَلَ فيهِما، فَكَأَنَّما لَم تُرمَدا قَطُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: «اللّٰهُمَّ أذهِب عَنهُ الحَرَّ وَ البَردَ»، فَكانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام يَقولُ: ما وَجَدتُ بَعدَ ذٰلِكَ حَرّاً و لا بَرداً في صَيفٍ و لا شِتاءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَفَعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّايَةَ،ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سِر فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُسلِمينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ بابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِصنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ادعُهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحدىٰ ثَلاثِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِصالٍ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إمّا أن يَدخُلوا فِي الإِسلامِ و لَهُم ما لِلمُسلِمينَ و عَلَيهِم ما عَلَيهِم، و أَموالُهُم لَهُم. و إمّا أن يُذعِنوا لِلجِزيَةِ وَ الصُّلحِ، و لَهُمُ الذِّمَّةُ و أَموالُهُم لَهُم. و إمَّا الحَربِ؛ فَإِن هُمُ اختارُوا الحَربَ فَحارِبهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَها و سارَ بِها، وَ المُسلِمونَ خَلفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۵۹ ح‌۲۴۹، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۲۸ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - در غزوۀ فتح خیبر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرچم به دست، از خیمه بیرون آمد. پرچم را در زمین نشاند و فرمود: «علی کجاست؟»&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: ای پیامبر خدا! او چشم‌درد دارد و به چشمانش دستمال بسته است. فرمود: «او را نزد من بیاورید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست او را گرفتند و آوردند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله چشمان علی را گشود و آب دهان مبارک را در آنها افکند و چشم‌درد علی علیه‌السلام چنان بهبود یافت که گویی درد نگرفته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «خدایا! گرما و سرما را از او باز دار». علی علیه‌السلام می‌گوید: پس از این دعا، در تابستان، گرما را و در زمستان، سرما را احساس نکردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرچم را به او سپرد و سپس فرمود: «با سربازان اسلام به دروازۀ قلعه برو و یهودیان را به یکی از این سه چیز فرا بخوان. یا اسلام بیاورند و در حقوق و وظایف، مانند دیگر مسلمانان شوند و اموالشان در دست خودشان بماند، یا صلح همراه جزیه دادن را بپذیرند و در عوض از آنان دفاع و حمایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و اموالشان در دست خودشان بماند، یا به جنگ در آیند که در این صورت با آنان بجنگ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام پرچم را گرفت و در حالی که مسلمانان پشت سرش حرکت می‌کردند، به سوی قلعه رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَمّا وَجَّهَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى اليَمَنِ قالَ: يا عَلِيُّ، لا تُقاتِل أحَداً حَتّیٰ تَدعُوَهُ إلَى الإِسلامِ، وَٱيمُ اللّه! لَأَن يَهدِيَ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلیٰ يَدَيكَ رَجُلاً، خَيرٌ لَكَ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ و غَرَبَت، و لَكَ وِلاؤُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۶ ح‌۲ عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق علیه‌السلام وص ۲۸ ح‌۴، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۱ ح‌۲۴۰ كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عنه: نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۳۶۱ ح‌۳ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۶۹۱ ح‌۶۵۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مرا به سوى یمن روانه ساخت، فرمود: «اى على! با هیچ كس پیش از آن كه او را به اسلام فرا خوانى، جنگ مكن. سوگند به خدا، اگر خداوند به دست تو انسانى را هدایت كند، از آنچه خورشید بر آن طلوع و غروب كرده، برایت بهتر است و تو بر او ولایت داری، اى على!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلىٰ مُعاوِيَةَ قَبلَ حَربِ صِفّينَ -: ألا و إنّي أدعوكُم إلىٰ كِتابِ اللّهِ و سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله، و حَقنِ دِماءِ هٰذِهِ الأُمَّةِ‌. فَإِن قَبِلتُم أصَبتُم رُشدَكُم، وَ اهتَدَيتُم لِحَظِّكُم. و إن أبَيتُم إلَّا الفُرقَةَ و شَقَّ عَصا هٰذِهِ الأُمَّةِ، فَلَن تَزدادوا مِنَ اللّهِ إلّا بُعداً، و لَن يَزدادَ الرَّبُّ عَلَيكُم إلّا سُخطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۵۰ عن أبي الوداك، الأمالي للطوسي: ص‌۱۸۴ ح‌٣٠٨.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به معاویه پیش از جنگ صفّین -: آگاه باشید! من شما را به كتاب خدا و سنّت پیامبرش و پاس داشتنِ خون این امّت فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. اگر بپذیرید، راه رشد را یافته و به پاداش [جاودان] خود، ره‌نمون شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، و اگر جز پراكنده ساختن و شكستنِ ابزار قدرت این امّت را نخواهید، پس، از خدا دورتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید و پروردگار، خشمش را بر شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید. و السّلام!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ لِمَعقِلِ بنِ قَيسٍ الرِّياحِيِّ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ في ثَلاثَةِ آلافٍ مُقَدِّمَةً لَهُ -: و لا يَحمِلَنَّكُم شَنَآنُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّناءَة: البُغض. شَنِئَ الشيءَ شَنَآناً: أبغَضَه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱ ص‌۱۰۱ «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۲، وقعة صفّين: ص‌۱۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۶ ح‌۳۶۷؛ تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۶۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سفارش خود به مَعقِل بن قیس ریاحى، هنگامى كه او را با سه هزار [سپاهى] به عنوان پیشرو به سوى شام روانه كرد -: و بدرفتارىِ آنان، شما را وا ندارد كه جنگ را آغاز كنید، پیش از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان را [به اسلام] فرا خوانید و درِ عذر را به رویشان ببندید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ علیه‌السلام و قَدِ استَبطَأَ أصحابُهُ إذنَهُ لَهُم فِي القِتالِ بِصِفّينَ -: أمّا قَولُكُم: «أ كُلَّ ذلِكَ كَراهِيَةَ المَوتِ؟»، فَوَاللّهِ ما أُبالي، دَخَلتُ إلَى المَوتِ أو خَرَجَ المَوتُ إلَيَّ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أمّا قَولُكُم: «شَكّاً في أهلِ الشّامِ‌»، فَوَاللّه ما دَفَعتُ الحَربَ يَوماً إلّا و أنَا أطمَعُ أن تَلحَقَ بي طائِفَةٌ فَتَهتَدِيَ بي، وتَعشُوَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعشو: يُبْصِرُ بها بَصَراً ضَعيفا (النهاية: ج‌٣ ص‌٢۴٣ «عشا»). و قال ابن أبي الحدید: عَشا إلی النار یعشو: استدلّ علیها ببصرٍ ضعیف... و هذا الکلام استعارة، شَبَّه من عَساه یلحق به من أهل الشام بمن یعشو لیلاً إلی النار؛ و ذلك لأن بصائر أهل الشام ضعیفة، فهم من الاهتداء بهداه علیه‌السلام کمن یعشو ببصر ضعیف إلی النار في اللیل (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۴ ص‌۱۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ ضَوئي، و ذٰلِكَ أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أقتُلَها عَلىٰ ضَلالِها، و إن كانَت تُبوءُ بِآثامِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۵۵، بحار الأنوار: ج‌٣٢ ص‌۵۵۶ ح‌۴۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در كلام ایشان، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه كه یارانش در خواستن اذن جنگ در صِفّین شتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیدند -: امّا این كه گفتید: آیا این همه [تأخیر] براى ناخوشایند داشتنِ مرگ است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ به خدا سوگند، برایم فرقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه من به سوى مرگ درآیم یا مرگ به سوى من روان شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا این سخنتان كه [شاید] در [جنگ با] شامیان به شک افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ به خدا سوگند كه هیچ روزى جنگ را به تأخیر نیفكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مگر از آن رو كه امیدوار بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از آنان] به من بپیوندند و هدایت پذیرند و از نورِ من بینایى گیرند و این، براى من دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است كه آنان را در حین گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بكُشم، هر چند اگر كشته شوند، به كیفر گناهانشان گرفتار خواهند گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن البَراءِ بن عازِب: بَعَثَني عَلِيٌّ علیه‌السلام إلَى النَّهرِ إلَى الخَوارِجِ‌، فَدَعَوتُهُم ثَلاثاً قَبلَ أن نُقاتِلَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج‌٨ ص‌٣٠٩ ح‌١۶٧٣٩.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى - به نقل از براء بن عازب -: على علیه‌السلام مرا به سوى خوارج در نهروان فرستاد. پیش از كارزار، سه مرتبه آنان را [به هدایت و حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] دعوت نمودم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام _ مِن كِتابِهِ إلىٰ مَن شاقَّ و غَدَرَ مِن أهلِ الجَنَدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَد - بالتحریك -: بَلَد بالیمن (القاموس المحیط: ج‌۱ ص‌۲۸۵ «جند»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و صَنعاءَ -: إذا أتاكُم رَسولي فَتَفَرَّقوا وَ انصَرِفوا إلىٰ رِحالِكُم؛ أعفُ عَنكُم. وَ اتَّقُوا اللّهَ وَ ارجِعوا إلَی الطّاعَةِ؛ أصفَح عَن جاهِلِكُم، و أحفَظ قاصِيَكُم، و أقُم فیکم بِالقِسطِ، و أَعمَل فيكُم بِكِتابِ‌ اللّهِ. و إن أبَیتُم و لَم تَفعَلوا؛ فَاستَعِدّوا لِقُدومِ جَيشٍ جَمِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَمّ و الجَمَم: الکثیر من کلّ شيء. و قیل: الجمّ: الکثر المجتمِع (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۱۰۴ «جمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفُرسانِ‌، عَظيمِ الأَركانِ‌، يَقصِدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَصَدتُ الشيءَ وقصَدتُ له و إلیه قصداً - من باب ضَرَب -: طلبته بعَینه (المصباح المنیر: ص‌۵۰۴ «قصد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن طَغىٰ و عَصىٰ، فَتُطحَنوا طَحناً كَطحنِ الرَّحا؛ فَمَن أحسَنَ فَلِنَفسِهِ‌، و مَن أساءَ فَعَلَيها، و ما رَبُّكَ بِظَلّامٍ لِلعَبيدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلى الآية ۴۶ من سورة فصّلت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات (طبعة دار الکتاب الإسلامي): ج‌۲ ص‌۴۰۷؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌٢ ص‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به كسانى از مردم صنعا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایتخت یمن. در جنوب حجاز و شمال عدن قرار گرفته است. صنعا از مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین شهرهاى شبه جزیرۀ عربستان در آن روزگار بوده است (ر. ک: تقویم البلدان: ص‌٩١).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَنَد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهرى در ۴۵ فرسخى صنعا که در آن، مسجد جامع معاذ بن جبل قرار دارد و بیشترِ ساکنان آن شیعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه دشمنى نمودند و پیمان شكستند -: هنگامى كه نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به شما رسید، پراكنده شوید و به محلّ سكونت خود باز گردید، که از شما در می گذرم و از خدا پروا کنید و به طاعت من در آیید. از نادانتان چشم می‌پوشم و از دور افتادۀ شما حمایت می‌كنم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در میان شما به عدالت رفتار می‌كنم و در بارۀ شما به حكم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن عمل می‌کنم. امّا اگر چنین نكنید و سرپیچی کنید، آمادۀ آمدن سپاهى نیرومند باشید، با انبوه سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سراغ كسانى بروند كه طغیان و نافرمانى كرده‌اند، و شما را همچون آسیاب، خرد خواهند كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الزّهري: دَخَلَ رِجالٌ مِن قُرَيشٍ عَلیٰ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِما -فَسَأَلوهُ: كَيفَ الدَّعوَةُ إلَى الدّينِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَقولُ: «بِسمِ اللّه الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، أدعوكُم إلَى اللّه عزّ و جلّ و إلیٰ دينِهِ»، و جِماعُهُ أمرانِ: أحَدُهُما: مَعرِفَةُ اللّه عزّ و جلّ، وَ الآخَرُ: العَمَلُ بِرِضوانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّ مَعرِفَةَ اللّه عزّ و جلّ أن يُعرَفَ بِالوَحدانِيَّةِ، وَ الرَّأفَةِ، وَ الرَّحمَةِ، وَ العِزَّةِ، وَ العِلمِ، وَ القُدرَةِ، وَ العُلُوِّ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ، و أَنَّهُ النّافِعُ الضّارُّ، القاهِرُ لِكُلِّ شَيءٍ، الَّذي لا تُدرِكُهُ الأَبصارُ و هُوَ يُدرِكُ الأَبصارَ، و هُوَ اللَّطيفُ الخَبيرُ، و أَنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، و أَنَّ ما جاءَ بِهِ هُوَ الحَقُّ مِن عِندِ اللّه عزّ و جلّ، و ما سِواهُ هُوَ الباطِلُ. فَإِذا أجابوا إلیٰ ذٰلِكَ فَلَهُم ما لِلمُسلِمينَ و عَلَيهِم ما عَلَى المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۶ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۱ ح‌۲۳۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از زُهرى -: مردانى از قریش به نزد امام زین العابدین علیه‌السلام آمدند و از ایشان پرسیدند: دعوت به دین، چگونه است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى: &amp;quot;به نام خداوند مهرگستر مهربان. من شما را به خداوند عزّ و جلّ و به دینش دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم&amp;quot; و همۀ آن، دو چیز است: نخست، شناخت خداوند عزّ و جلّ و دیگرى عمل به رضایت او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت خداوند عزّ و جلّ به این است كه او به یكتایى، مهربانى، رحمت، عزّت، علم، قدرت و برترى بر هر چیز، شناخته شود و به این كه او سود دهنده و زیان رساننده و قاهر بر هر چیز است و او كسى است كه دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند و او دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و او ریزبین و آگاه است، و به این كه محمّد، بنده و فرستادۀ اوست و آنچه از جانب خداوند عزّ و جلّ آورده، حق است و هر آنچه جز آن باشد، باطل است&amp;quot;. اگر آنان [كه به اسلامشان فرا خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید]، این دعوت را اجابت كردند، تمام حقوق مسلمانان، براى آنان نیز خواهد بود و هر آنچه بر عهدۀ مسلمانان است، بر عهدۀ آنان نیز خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في رِسالَةٍ إلیٰ بَعضِ خُلَفاءِ بَني اُمَيَّةَ -: و مِن ذٰلِكَ ما ضَيَّعَ الجِهادَ الَّذي فَضَّلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلَى الأَعمالِ... اِشتَرَطَ عَلَيهِم فيهِ حِفظَ الحُدودِ، و أَوَّلُ ذٰلِكَ الدُّعاءُ إلیٰ طاعَةِ اللّه عزّ و جلّ مِن طاعَةِ العِبادِ، و إلیٰ عِبادَةِ اللّه مِن عِبادَةِ العِبادِ، و إلیٰ وَلايَةِ اللّه مِن وَلايَةِ العِبادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در نامۀ خود به یكى از خلفاى اموى -: و از آن جمله است فرو گذاشتن جهاد، كه خداوند عزّ و جلّ آن را بر اعمال [دیگر] برترى داده است.… در این باره، با آنان شرط كرده كه حدود را حفظ كنند و قدم اوّلِ آن، دعوت به طاعت خدا به جاى طاعت بندگان است و [دعوت] به عبادت خدا به جاى عبادت بندگان و [دعوت] به حاكمیت خدا به جاى حاكمیت بندگان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجسس-أخبار-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۲: تَجَسُّسُ أخبارِ العَدُوِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجسّس در بارۀ موقعیّت دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - لَمّا رَأیٰ بِعثَةَ العُيونِ وَ الطَّلائِعِ بَينَ أيدِي الجُيوشِ -: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ عامَ الحُدَيبِيَةِ بَينَ يَدَيهِ عَيناً لَهُ مِن خُزاعَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام ـ هنگامی که در بارۀ فرستادن نیروهای اطّلاعاتی و طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران پیشاپیش سپاهیان نظر داد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [نیز] در سال حُدَیبیه یک نفر از قبیلۀ خُزاعه را به عنوان نیروی اطّلاعاتی خود، پیشاپیش فرستاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي اُمامة: إنَّ سَهلاً و عامِرَ بنَ رَبيعَةَ قالَ لَهُما رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اُخرُج يا سَهلَ بنَ حُنَيفٍ و يا عامِرَ بنَ رَبيعَةَ حَتّیٰ تَكونا لَنا عَيناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج‌۲۵ ص‌۳۲۷ ح‌۵۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق - به نقل از ابو امامه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به سهل و عامر بن ربیعه فرمود: «ای سهل بن حُنَیف و ای عامر بن ربیعه! شما دو نفر پیشاپیش ما حرکت کنید و برای ما تجسّس کنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: بَعَثَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أَنَا وَ الزُّبَيرَ وَ المِقدادَ بنَ الأَسوَدِ، قالَ: اِنطَلِقوا حَتّیٰ تَأتوا رَوضَةَ خاخٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة خاخ: موضع بين الحرمين (معجم البلدان: ج‌۲ ص‌۳۳۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ بِها ظَعينَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظَعنُ: النساء، مفردها ظعينة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۵۷ «ظعن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَعَها كِتابٌ، فَخُذوهُ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقنا تَعادیٰ بِنا خَيلُنا حَتَّى انتَهَينا إلَى الرَّوضَةِ، فَإِذا نَحنُ بِالظَّعينَةِ، فَقُلنا: أخرِجِي الكِتابَ. فَقالَت: ما مَعِيَ مِن كِتابٍ. فَقُلنا: لَتُخرِجِنَّ الكِتابَ أو لَنُلقِيَنَّ الثِّيابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سنن أبي داوود: «فقال عليّ علیه‌السلام: والّذي يُحلف به! لأقتلنّك أو لتخرجنّ الكتاب... فقال رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: صدقكم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! فَأَخرَجَتهُ مِن عِقاصِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَقيصَةُ: الشعر يُلوی و تدخل أطرافه في اُصوله (مجمع البحرين: ج‌۲ ص‌۱۲۴۸ «عقص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَأَتَينا بِهِ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَإِذا فيهِ: مِن حاطِبِ بنِ أبي بَلتَعَةَ إلیٰ اُناسٍ مِنَ المُشرِكينَ مِن أهلِ مَكَّةَ يُخبِرُهُم بِبَعضِ أمرِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا حاطِبُ، ما هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّه، لا تَعجَل عَلَيَّ، إنّي كُنتُ امرَأً مُلصَقاً في قُرَيشٍ و لَم أكُن مِن أنفُسِها، و كانَ مَن مَعَكَ مِنَ المُهاجِرينَ لَهمُ قَراباتٌ بِمَكَّةَ يَحمونَ بِها أهليهِم و أَموالَهُم، فَأَحبَبتُ إذ فاتَني ذٰلِكَ مِنَ النَّسَبِ فيهِم أن أتَّخِذَ عِندَهُم يَداً يَحمونَ بِها قَرابَتي، و ما فَعَلتُ كُفراً و لَا ارتِداداً و لا رِضاً بِالكُفرِ بَعدَ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۹۵ ح‌۲۸۴۵ عن عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي رافع، صحیح مسلم: ج۴ ص۱۹۴۱ ح۱۶۱، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۷ ح‌۲۶۵۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله من و زبیر و مقداد را مأمور كرد و فرمود: «بروید تا به منطقۀ روضۀ خاخ برسید. در آن جا زنى كجاوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه با خود، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد. آن نامه را از او بگیرید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما راه افتادیم و اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان به تاخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند، تا آن كه به همان منطقه رسیدیم و با آن زن كجاوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین رو به رو شدیم. گفتیم: نامه را بیرون آور. گفت: نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با من نیست. گفتیم: یا نامه را بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى، یا لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را بازرسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم. او [ناچار] نامه را از لا به لاى گیسوانش بیرون آورد. نامه را خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آوردیم. نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بود از حاطب بن ابى بَلتَعه به گروهى از مشركان، كه در آن، اطّلاعاتى در بارۀ كار پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنها داده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اى حاطب! این چیست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پیامبر خدا! در بارۀ [مجازات] من، شتاب مكن؛ زیرا من از قریش نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ بلكه وابستۀ آنها بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. مهاجرانِ همراه تو، خویشاوندانى در مكّه دارند كه از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دارایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان حمایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و من چون چنین خویشانى نداشتم، تصمیم گرفتم به آنها خدمتى كنم تا از خویشان من حمایت كنند. من این كار را از سرِ كفر و ارتداد و رضایت دادن به كفر پس از اسلام نكردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: لَمّا أصبَحوا بِذِي الحُلَیفَةِ... بَعَثَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَينَينِ لَهُ؛ أنَساً و مُؤنِساً ابنَي فَضالَةَ، لَيلَةَ الخَميسِ، فَاعتَرَضا لِقُرَيشٍ بِالعَقيقِ، فَسارا مَعَهُم حَتّیٰ نَزَلوا بِالوِطاءِ، فَأَتَيا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَأَخبَراهُ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا نَزَلوا و حَلُّوا العُقَدَ وَ اطمَأَنّوا، بَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الحُبابَ بنَ المُنذِرِ بنِ الجَموحِ إلَى القَومِ، فَدَخَلَ فيهِم و حَزَرَ و نَظَرَ إلیٰ جَميعِ ما يُريدُ، و بَعَثَهُ سِرّاً و قالَ لِلحُبابِ: لا تُخبِرني بَينَ أحَدٍ مِنَ المُسلِمينَ إلّا أن تَریٰ قِلَّةً، فَرَجَعَ إلَيهِ فَأَخبَرَهُ خالِياً.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۲۰۶، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۳۷ نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ اُحُد -: وقتی در ذو الحُلَیفه صبح کردند... پیامبر صلّی اللّه علیه و آله دو نیروی اطّلاعاتی به نام اَنَس و مونس، دو فرزند فَضاله، را شب پنجشنبه روانه كرد و آنها در عقیق به سپاه قریش رسیدند و همراه آنها حركت كردند تا در وِطاء فرود آمدند و نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رفتند و خبرهایشان را دادند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه مسلمانان فرود آمدند و بارها را گشودند و آرام گرفتند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله حُباب بن مُنذر بن جَموح را به سوى دشمن فرستاد و او به درون آنها رفت و [نفرات را] تخمین زد و به هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، با دقّت نگریست. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را پنهانى فرستاد و به حُباب فرمود: «اخبار را پیش روى هیچ یک از مسلمانان، به من مده، مگر آن كه آنان را کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعداد ببینى» و او باز گشت و در خلوت، اخبار را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المغازي: ج۱ ص۴۰۳ و ج۲ ص۴۶۰ و ۵۷۳ و ۶۴۰ و الطبقات الکبری: ج۲ ص۱۲ و ص۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: المغازی: ج۱ ص۴۰۳ و ج۲ ص۴۶۰ و ۵۷۳ و ۶۴۰ و الطبقات الکبری: ج۲ ص۱۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالمخبرین-السریین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۳‌: الاِستِعانةُ بِالمُخبِرین السِّرِّیّین&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کمک گرفتن از عوامل نفوذی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: إنَّ نُعَيمَ بنَ مَسعودٍ... أتیٰ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنّي قَد أسلَمتُ، و إنَّ قَومي لَم يَعلَموا بِإِسلامي، فَمُرني بِما شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنَّما أنتَ فينا رَجُلٌ واحِدٌ، فَخَذِّل عَنّا إنِ استَطَعتَ؛ فَإِنَّ الحَربَ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ حَتّیٰ أتیٰ بَني قُرَيظَةَ، و كانَ لَهُم نَديماً فِي الجاهِلِيَّةِ، فَقالَ: يا بَني قُرَيظَةَ، قَد عَرَفتُم وُدّي إيّاكُم، و خاصَّةَ ما بَيني و بَينَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: صَدَقتَ، لَستَ عِندَنا بِمُتَّهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم: إنَّ قُرَیشاً و غَطَفانَ لَيسوا كَأَنتُم، البَلَدُ بَلَدُكُم، فَبِهِ أموالُكُم و أَبناؤُكُم و نِساؤُكُم، لا تَقدِرونَ عَلیٰ أن تَحَوَّلوا مِنهُ إلیٰ غَيرِهِ، و إنَّ قُرَيشاً و غَطَفانَ قَد جاؤوا لِحَربِ مُحَمَّدٍ و أَصحابِهِ، و قَد ظاهَرتُموهُم عَلَيهِ، و بَلَدُهُم و أَموالُهُم و نِساؤُهُم بِغَيرِهِ، فَلَيسوا كَأَنتُم، فَإِن رَأَوا نُهزَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّهزة: الفرصة. وانتهزتها، إذا اغتنمتها (الصحاح: ج‌۳ ص‌۹۰۰ «نهز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابوها، و إن كانَ غَيرُ ذٰلِكَ لَحِقوا بِبِلادِهِم و خَلّوا بَينَكُم و بَينَ الرَّجُلِ بِبَلَدِكُم، و لا طاقَةَ لَكُم بِهِ إن خَلا بِكُم، فَلا تُقاتِلوا مَعَ القَومِ حَتّیٰ تَأخُذوا مِنهُم رُهُناً مِن أشرافِهِم، يَكونونَ بِأَيديكُم ثِقَةً لَكُم عَلیٰ أن تُقاتِلوا مَعَهُم مُحَمَّداً، حَتّیٰ تُناجِزوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا لَهُ: لَقَد أشَرتَ بِالرَّأيِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خَرَجَ حَتّیٰ أتیٰ قُرَيشاً، فَقالَ لِأَبي سُفيانَ بنِ حَربٍ و مَن مَعَهُ مِن رِجالِ قُرَيشٍ: قَد عَرَفتُم وُدّي لَكُم و فِراقي مُحَمَّداً، و إنَّهُ قَد بَلَغَني أمرٌ قَد رَأَيتُ عَلَيَّ حَقّاً أن اُبلِغَكُموهُ نُصحاً لَكُم، فَاكتُموا عَنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: نَفعَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَعَلَّموا أنَّ مَعشَرَ يَهودَ قَد نَدِموا عَلیٰ ما صَنَعوا فيما بَينَهُم و بَينَ مُحَمَّدٍ، و قَد أرسَلوا إلَيهِ: إنّا قَد نَدِمنا عَلیٰ ما فَعَلنا، فَهَل يُرضيكَ أن نَأخُذَ لَكَ مِنَ القَبيلَتَينِ - مِن قُرَيشٍ و غَطَفانَ - رِجالاً مِن أشرافِهِم فَنُعطِيَكَهُم فَتَضرِبَ أعناقَهُم، ثُمَّ نَكونَ مَعَكَ عَلیٰ مَن بَقِيَ مِنهُم حَتّیٰ نَستَأصِلَهُم؟ فَأَرسَلَ إلَيهِم: أن نَعَم. فَإِن بَعَثَت إلَيكُم يَهودُ يَلتَمِسونَ مِنكُم رُهُناً مِن رِجالِكُم فَلا تَدفَعوا إلَيهِم مِنكُم رَجُلاً واحِداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خَرَجَ حَتّیٰ أتیٰ غَطَفانَ، فَقالَ: يا مَعشَرَ غَطَفانَ! إنَّكُم أصلي و عَشيرَتي و أَحَبُّ النّاسِ إلَيَّ، و لا أراكُم تَتَّهِمُونّي. قالوا: صَدَقتَ، ما أنتَ عِندَنا بِمُتَّهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاكتُموا عَنّي. قالوا: نَفعَلُ، فَما أمرُكَ؟ ثُمَّ قالَ لَهُم مِثلَ ما قالَ لِقُرَيشٍ، و حَذَّرَهُم ما حَذَّرَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَت لَيلَةُ السَّبتِ مِن شَوّالٍ سَنَةَ خَمسٍ، و كانَ مِن صُنعِ اللّه لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله أن أرسَلَ أبو سُفيانَ بنُ حَربٍ و رُؤوسُ غَطَفانَ إلیٰ بَني قُرَيظَةَ عِكرِمَةَ بنَ أبي جَهلٍ في نَفَرٍ مِن قُرَيشٍ و غَطَفانَ، فَقالوا لَهُم: إنّا لَسنا بِدارِ مُقامٍ، قَد هَلَكَ الخُفُّ وَ الحافِرُ، فَاغدوا لِلقِتالِ حَتّیٰ نُناجِزَ مُحَمَّداً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلوا إلَيهِم: إنَّ اليَومَ يَومُ السَّبتِ، و هُوَ يَومٌ لا نَعمَلُ فيهِ شَيئاً... و لَسنا مَعَ ذٰلِكَ بِالَّذينَ نُقاتِلُ مَعَكُم مُحَمَّداً حَتّیٰ تُعطونا رُهُناً مِن رِجالِكُم، يَكونونَ بِأَيدينا ثِقَةً لَنا، حَتّیٰ نُناجِزَ مُحَمَّداً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَجَعَت إلَيهِمُ الرُّسُلُ بِما قالَت بَنو قُرَيظَةَ، قالَت قُرَيشٌ و غَطَفانُ: وَ اللّه، إنَّ الَّذي حَدَّثَكُم نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ لَحَقٌّ، فَأَرسَلوا إلیٰ بَني قُرَيظَةَ: إنّا - وَ اللّه - لا نَدفَعُ إلَيكُم رَجُلاً واحِداً مِن رِجالِنا.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت بَنو قُرَيظَةَ حينَ انتَهَتِ الرُّسُلُ إلَيهِم بِهٰذا: إنَّ الَّذي ذَكَرَ لَكُم نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ لَحَقٌّ... فَأَرسَلوا إلیٰ قُرَيشٍ و غَطَفانَ: إنّا - وَ اللّه - لا نُقاتِلُ مَعَكُم مُحَمَّداً حَتّیٰ تُعطونا رُهُناً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَبَوا عَلَيهِم، و خَذَّلَ اللّٰهُ بَينَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۲۴۰، تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۷۸، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۲۱۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام: نُعَیم بن مسعود... به حضور پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسید و گفت: اى پیامبر خدا! من مسلمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و قوم من از اسلام آوردنم خبر ندارند. بنا بر این، هر مأموریتى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، به من وا گذارید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «تو در میان ما یک تن بیش نیستى. پس به میان دشمن برو و هر تعداد را كه توانستى، از جنگ با ما منصرف كن [و اتّحاد احزاب شركت كننده در جنگ خندق را به هم بزن] كه جنگ یعنى نیرنگ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُعَیم بن مسعود، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را ترک گفت و نزد بنى قُرَیظه رفت. او در زمان جاهلیت با بنى قریظه رفاقت داشت. به آنان گفت: اى بنى قریظه! شما از دوستى من با خودتان و صمیمیتى كه با هم داریم، آگاهید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى. تو نزد ما بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار نیستى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم به آنها گفت: قریش و غَطَفان، وضعیت شما را ندارند. این شهر، شهر شماست و اموال و فرزندان و زنان شما در این جایند و شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید از این شهر به جاى دیگر بروید. قریش و غطفان براى جنگ با محمّد و یاران او آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما از آنان پشتیبانى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، در صورتى كه شهر و اموال و زن و فرزند آنها در جایى دیگرند. پس، موقعیت آنها با شما فرق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. آنها اگر فرصتى [براى حمله و پیروزى] بیابند، از آن استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و گرنه به شهر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و شما را با مردى كه در شهر شماست، تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و اگر تنها بمانید، توان مقابله با وى را نخواهید داشت. پس، در كنار این جماعت (مشركان) نجنگید، مگر آن كه تعدادى از بزرگان و سران آنها را به عنوان گروگان از آنها بگیرید كه به عنوان وثیقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دست شما باشند تا با اتّكا به آن در كنار قریش با محمّد بجنگید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى قریظه به او گفتند: نظر درستى دادى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم سپس از نزد بنى قریظه به میان قریش آمد و به ابو سفیان بن حرب و دیگر سران قریش كه با او بودند، گفت: شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید كه من با شما دوست هستم و مرا با محمّد كارى نیست. موضوعى شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه وظیفۀ خود دیدم از باب خیرخواهى، آن را به شما برسانم؛ امّا از من نشنیده بگیرید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم گفت: بدانید كه یهودیان از رفتار خود با محمّد پشیمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به او پیغام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه: «ما از كردۀ خود، پشیمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. آیا اگر تعدادى از اشراف و بزرگان دو قبیلۀ قریش و غطفان را بستانیم و به شما بدهیم تا گردنشان را بزنید و سپس در كنار شما با باقى ماندۀ آنها بجنگیم تا آن كه ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كن شوند، از ما خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى؟». محمّد نیز به آنها پیغام فرستاده كه: آرى. بنا بر این، اگر یهود از شما خواستند تعدادى از رجال خود را به عنوان گروگان در اختیارشان بگذارید، حتّى یک نفر را هم نفرستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم سپس نزد غطفان آمد و گفت: اى غطفانیان! شما ایل و تبار من هستید و بیشتر از همۀ مردم دوستتان دارم و فكر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم به من بدگمان باشید. گفتند: درست است. ما به تو بدگمان نیستیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پس، از من نشنیده بگیرید. گفتند: بسیار خوب! موضوع چیست؟ نعیم، همان سخنانى را كه به قریش گفته بود، به غطفان نیز گفت و از همان چیزى كه قریش را بر حذر داشته بود، آنان را نیز بر حذر داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب شنبه از ماه شوّال سال پنجم شد، از لطف خدا به پیامبرش، ابو سفیان بن حرب و سران غطفان، عِكرمة بن ابى جهل را با تعدادى از قریش و غطفان نزد بنى قریظه فرستادند. این عدّه به بنى قریظه گفتند: ما براى ماندن و استراحت كردن به این جا نیامده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. اسبان و شتران ما از بین رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فردا صبح، آمادۀ جنگ شوید تا با محمّد پیكار كنیم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى قریظه پیغام دادند: فردا شنبه است و ما در این روز، دست به هیچ كارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنیم.… وانگهى، ما زمانى در كنار شما با محمّد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم كه تعدادى از بزرگان و رجال خود را به ما گروگان دهید كه به عنوان وثیقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دست ما باشند. در این صورت با محمّد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى فرستادگان، پیغام بنى قریظه را براى قریش و غطفان آوردند، آنها گفتند: به خدا سوگند، حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه نعیم بن مسعود به شما گفته، راست است. پس براى بنى قریظه پیغام فرستادند كه: به خدا سوگند، ما حتّى یک نفر از افراد خود را در اختیار شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاریم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى فرستادگان قریش و غطفان، این پیام را به بنى قریظه رساندند، آنها گفتند: حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه نعیم بن مسعود به شما گفته، درست است.… پس به قریش و غطفان پیغام دادند: به خدا سوگند، تا گروگان در اختیار ما نگذارید، همراه شما با محمّد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم. و بدین سان از همكارى با آنها خوددارى كردند و خداوند، آنها را از یارى یکدیگر باز داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ بَنِي المُصطَلِقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يقال لها غزوة المريسيع، اسم ماء في ناحية قديد إلى الساحل، سار النبيّ صلّی اللّه علیه و آله في سنة خمس إلى بني المصطلق (معجم البلدان: ج‌۵ ص‌۱۱۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: كانَ رَأسُهُم و سَيِّدُهُم [أي بَنِي المُصطَلِقِ] الحارِثَ بنَ أبي ضِرارٍ، و كانَ قَد سارَ في قَومِهِ و مَن قَدَرَ عَلَيهِ مِنَ العَرَبِ فَدَعاهُم إلیٰ حَربِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَابتاعوا خَيلاً و سِلاحاً، و تَهَيَّؤوا لِلمَسيرِ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و جَعَلَتِ الرُّكبانُ تَقدَمُ مِن ناحِيَتِهِم فَيُخبِرونَ بِمَسيرِهِم، فَبَلَغَ ذٰلِكَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَبَعَثَ بُرَيدَةَ بنَ الحُصَيبِ الأسلَمِيَّ يَعلَمُ عِلمَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاستَأذَنَ النّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله أن يَقولَ، فَأَذِنَ لَهُ، فَخَرَجَ حَتّیٰ وَرَدَ عَلَيهِم ماءَهُم، فَوَجَدَ قَوماً مَغرورينَ قَد تَأَلَّبوا و جَمَعُوا الجُموعَ، فَقالوا: مَنِ الرَّجُلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَجُلٌ مِنكُم قَدِمتُ لَمّا بَلَغَني عَن جَمعِكُم لِهٰذَا الرَّجُلِ، فَأَسيرُ في قَومي و مَن أطاعَني، فَتَكونُ يَدُنا واحِدَةً حَتّیٰ نَستَأصِلَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الحارِثُ بنُ أبي ضِرارٍ: فَنَحنُ عَلیٰ ذٰلِكَ فَعَجِّل عَلَينا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بُرَيدَةُ: أركَبُ الآنَ فَآتيكُم بِجَمعٍ كَثيفٍ مِن قَومي و مَن أطاعَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُرّوا بِذٰلِكَ مِنهُ، و رَجَعَ إلیٰ رَسولِ اللّه فَأَخبَرَهُ خَبَرَ القَومِ. فَنَدَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله النّاسَ، و أَخبَرَهُم خَبَرَ عَدُوِّهِم، فَأَسرَعَ النّاسُ لِلخُروجِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۴۰۴، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۶۳ نحوه؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۹۵ ح‌۴ نقلاً عن الكازروني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ بنى مُصطَلِق -: رئیس بنى مصطلق، حارث بن ابى ضِرار، قوم خود و هر كدام از اعراب را كه توانست، به جنگ با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دعوت كرد و اسب و سلاح خریدند و براى حركت به سوى پیامبر خدا آماده شدند و قافله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه از منطقۀ آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، از حركت آنها خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند. خبر به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسید و ایشان، بُرَیدة بن حَصیب اسلمى را روانه نمود تا خبر قطعى در این باره بیاورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله اجازه گرفت تا آنچه را [براى فریب دشمن] لازم است، بگوید و بیرون آمد تا بر سر آبشان، بر آنها وارد شد و گروهى فریب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده را یافت كه گرد هم آمده و جمعیتى را جمع كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنها گفتند: تو كیستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بریده گفت: مردى از شما كه چون خبر گرد هم آمدنتان براى جنگ با این مرد (پیامبر صلّی اللّه علیه و آله) به من رسید، نزدتان آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از قوم خود و هر كس كه از من فرمان ببرد، كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم تا همه یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست بر او حمله و او را ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كن كنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارث بن ابى ضرار گفت: ما هم این قصد را داریم. به سوى ما بشتاب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بریده گفت: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون سوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و تعداد فراوانى از قومم و هر كه را از من فرمان ببرد، برایتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها از این سخن او خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدند. بریده نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله باز گشت و خبر آن قوم را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله داد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مردم را فرا خواند و خبر دشمنشان را به آنها داد و مردم به سرعت، آمادۀ بیرون رفتن شدند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - فِي العَبّاسِ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ -: قيلَ: إنَّهُ أسلَمَ قَبلَ الهِجرَةِ، و كانَ يَكتُمُ إسلامَهُ، و كانَ بِمَكَّةَ يَكتُبُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أخبارَ المُشرِكينَ، و كانَ مَن بِمَكَّةَ مِنَ المُسلِمينَ يَتَقَوَّون بِهِ، و كانَ لَهُم عَوناً عَلیٰ إسلامِهِم. و أَرادَ الهِجرَةَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «مُقامُكَ بِمَكَّةَ خَيرٌ»، فَلِذٰلِكَ قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ: «مَن لَقِيَ العَبّاسَ فَلا يَقتُلهُ؛ فَإِنَّهُ اُخرِجَ كُرهاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج‌۳ ص‌۱۶۴ الرقم ۲۷۹۹، الطبقات الكبرى: ج‌۴ ص‌۳۱، تهذيب الكمال: ج‌۱۴ ص‌۲۲۷ الرقم ۳۱۲۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - در بارۀ عبّاس بن عبد المطّلب -: گفته شده كه عبّاس قبل از هجرت [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله]، مسلمان شده بود؛ ولى اسلامش را پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و در مكّه، اخبار مشركان را به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشت و مسلمانان مكّه از حمایت و یارى او بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و چون خواست به مدینه هجرت كند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «ماندنت در مكّه، بهتر است». از این رو پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ بدر فرمود: «هر كس عبّاس را دید، او را نكشد، كه او را به اجبار آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: السیرة النبویة لابن هشام: ج۲ ص۲۶۷&lt;br /&gt;<br /> و المغازي للواقدي: ج۱ ص۱۹ و ج۳ ص۸۹۳&lt;br /&gt;<br /> و مسند ابن حنبل: ج۹ ص۹۳ ح۲۳۳۹۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: السیرة النبویّة، ابن هشام: ج۲ص۲۶۷ و المغازی، واقدی: ج۱ ص۱۹ و ج۳&lt;br /&gt;<br /> ص۸۹۳ و مسند ابن حنبل: ج۹ ص۹۳ ح۲۳۳۹۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرعاب-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۴‌: إرعابُ العَدُوِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وحشت انداختن در دل دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و َأَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَ مِن رِّبَاطِ ٱلْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ ٱللهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ ءَاخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لاَ تَعْلَمُونَهُمُ ٱللهُ يَعْلَمُهُمْ وَ مَا تُنفِقُواْ مِن شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ فِى سَبِيلِ ٱللهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَ أَنتُمْ لاَ تُظْـلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در برابر آنها آنچه توانستيد از نيرو و اسبان بسته و آماده شده آماده سازيد كه بدين وسيله دشمن خدا و دشمن خود و ديگرانى غير آنها را - كه شما آنها را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد [و] خداوند آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد - بترسانيد، و هر چيزى كه در راه خدا انفاق كنيد، [در روز جزا] به طور كامل به شما داده خواهد شد و بر شما هرگز ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: طافَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَعياً، و إنَّما طافَ لِيُرِيَ المُشرِكينَ قُوَّتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۶۶۶ ح‌۲۸۳۶، السنن الكبرى: ج‌۵ ص‌۱۷۹ ح‌۹۴۳۳، المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۴۴ ح‌۱۱۸۲۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله طواف را به صورت دویدن به جا آورد. او این کار را کرد تا در برابر مشرکان قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن عكرمة - في ذِکرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسدِ -: كانَ يَومُ اُحُدٍ يَومَ السَّبتِ لِلنِّصفِ مِن شَوّالٍ، فَلَمّا كانَ الغَدُ مِن يَومِ اُحُدٍ و ذٰلِكَ يَومُ الأَحَدِ لِسِتَّ عَشرَةَ لَيلَةً خَلَت مِن شَوّالٍ، أذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فِي النّاسِ بِطَلَبِ العَدُوِّ، و أَذَّنَ مُؤَذِّنُهُ ألّا يَخرُجَنَّ مَعَنا أحَدٌ إلّا مَن حَضَرَ يَومَنا بِالأَمسِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّما خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مُرهِباً لِلعَدُوِّ، و لِيَبلُغَهُم أنَّهُ خَرَجَ في طَلَبِهِم، لِيَظُنّوا بِهِ قُوَّةً، و أَنَّ الَّذي أصابَهُم لَم يوهِنهُم عَن عَدُوِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۳۴، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۱۰۶، فتح الباري: ج‌۷ ص‌۳۷۳ ذيل ح‌۴۰۷۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از عكرمه، در یاد کرد از جنگ حَمراء الأسَد -: جنگ اُحُد در روز شنبه پانزدهم شوّال بود و فرداى آن روز - یعنى یكشنبه شانزدهم شوّال - مؤذّن پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله میان مردم ندا داد كه باید در پى دشمن رفت و مؤذّن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ندا داد كه: هیچ كس با ما بیرون نیاید، مگر كسى كه دیروز در جنگ ما حضور داشته است.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیرون آمد تا دشمن را بترساند و به آنها بفهماند كه در تعقیب آنهاست و گمان برند كه هنوز نیرومند هستند و مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسیده به آنان، آنها را از رویارویى با دشمنشان سست نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسَدِ -: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَأمُرُهُم فِي النَّهارِ بِجَمعِ الحَطَبِ، فَإِذا أمسَوا أمَرَنا أن نوقِدَ النّيرانَ، فَيوقِدُ كُلُّ رَجُلٍ ناراً، فَلَقَد كُنّا تِلكَ اللَّيالي نوقِدُ خَمسَمِئَةِ نارٍ، حَتّیٰ تُریٰ مِنَ المَكانِ البَعيدِ، و ذَهَبَ ذِكرُ مُعَسكَرِنا و نيرانِنا في كُلِّ وَجهٍ، حَتّیٰ كانَ مِمّا كَبَتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَبَتَ اللّٰهُ العَدُوَّ كَبتاً - من باب ضرب -: أهانه وأذلّه (المصباح المنير: ص‌۵۲۳ «كبت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُ تَعالیٰ عَدُوَّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۳۳۸، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۴۹، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۴ ص‌۳۱۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ حمراء الأسد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آنها را در طول روز، به گرد آوردن هیزم فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و چون شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، به ما فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه آتش بیفروزیم و هر مردى [به تنهایى] آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروخت. ما در آن شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پانصد آتش [جداگانه] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروختیم تا از جاى دور نیز دیده شود و آوازۀ اردوگاهمان و آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان در همه جا بپیچد و خداى متعال، دشمنمان را با آن، خوار و ذلیل كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن ابن عبّاس - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: و نامَ المُسلِمونَ و بِهِمُ الكُلومُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلم: الجَرح (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۹۹ «كلم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فيهِم نَزَلَت: (إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ ٱلْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، و فيهِم نَزَلَت: (إِن تَكُونُواْ تَأْلَمُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ؛ لِأَنَّ اللّٰهَ أمَرَهُم عَلیٰ ما بِهِم مِنَ الجِراحِ أن يَتبَعوهُم، و أَرادَ بِذٰلِكَ إرهابَ المُشرِكينَ، و خَرَجوا إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، و بَلَغَ المُشرِكينَ ذٰلِكَ، فَأَسرَعوا حَتّیٰ دَخَلوا مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۳ ص‌۱۶۰، التبيان في تفسير القرآن: ج‌۳ ص‌۳۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۴۵؛ تفسير الطبري: ج‌۴ الجزء ۵ ص‌۲۶۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ جنگ اُحُد -: مسلمانان با وجود جراحاتی که برداشته بودند، خوابیدند و این آیه: (اگر به شما زخمی رسید، به آن جماعت نیز مانند شما زخم رسید) (تا پایان آیه) در بارۀ آنان نازل شد. همچنین آیۀ (اگر شما درد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشيد) (تا پایان آیه) در بارۀ ایشان نازل شد؛ چرا که خداوند به آنان دستور داد با وجود جراحاتشان، دشمن را تعقیب کنند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست با این کار، دشمن را بترساند. مسلمانان هم تا حمراء الأسد رفتند و این خبر به مشرکان رسید و با سرعت خود را به مکّه رساندند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسم-ما-يستخدمه-العدو-من-حرب-نفسية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۵‌: حسمُ ما يَستَخدِمُهُ العَدُوُّ مِن حَربٍ نَفسِيَّةٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مقابله با جنگ روانی دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَ ٱلْمُرْجِفُونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرجف القوم إرجافاً: أكثروا من الأخبار السيّئة واختلاق الأقوال الكاذبة حتّى يضطرب الناس (المصباح المنير: ص‌۲۲۰ «رجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِى ٱلْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً * مَّلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً * سُنَّةَ ٱللهِ فِى ٱلَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلُ وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّةِ ٱللهِ تَبْدِيلاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطبرسي في تفسيره: (لَّئِن لَّمْ يَنتَهِ الْمُنَافِقُونَ) أي لئن لم يمتنع المنافقون (وَ الَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ) أي فجور و ضعف في الإيمان، و هم الذين لا دين لهم عمّا ذكرناه من مراودة النساء و إيذائهنّ، (وَ الْمُرْجِفُونَ فِى الْمَدِينَةِ) و هم المنافقون أيضاً الذين كانوا يرجفون في المدينة بالأخبار الكاذبة المضعّفة لقلوب المسلمين، بأن يقولوا: اجتمع المشركون في موضع كذا؛ قاصدين لحرب المسلمين، و نحو ذلك، و يقولون لسرايا المسلمين: إنّهم قتلوا و هُزموا. و في الكلام حذف و تقديره: لئن لم ينته هؤلاء عن أذى المسلمين، و عن الإرجاف بما يشغل قلوبهم (مجمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان: ج‌۸ ص‌۵۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۶۰ - ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(البتّه اگر منافقان و كسانى كه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مرض است و شايعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنان در شهر كه در مردم ايجاد اضطراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، [از فسادگری‌شان] دست بر ندارند، حتماً تو را بر ضدّ آنها بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزيم. آن گاه در اين شهر، جز اندک مدّتى مجاور تو نخواهند بود * در حالى كه ملعون بوده، هر كجا يافته شوند، بايد دستگير و به طرزى بد و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعى كشته شوند. * [اين نوع عذاب] سنّت [جاریِ] خداست در بارۀ كسانى كه پيش از اين در گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هرگز در سنّت خدا تبديلى نخواهى يافت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: قَولُهُ: (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ)؛ أي شَكٌّ (وَ ٱلْمُرْجِفُونَ فِى ٱلْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً) نَزَلَت في قَومٍ مُنافِقينَ كانوا فِي المَدينَةِ يُرجِفونَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا خَرَجَ في بَعضِ غَزَواتِهِ، و يَقولونَ: قُتِلَ و اُسِرَ، فَيَغتَمُّ المُسلِمونَ لِذٰلِكَ و يَشكونَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَأَنزَلَ اللّٰهُ في ذٰلِكَ: (لَّـئِــن لَّمْ يَـنتَهِ ٱلْمُنَـافِــقُونَ) إلیٰ قَولِهِ: (ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً)؛ أي نَأمُرُكَ بِإِخراجِهِم مِنَ المَدينَةِ إلّا قَليلاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَّلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً). و في رِوايَةِ أبِي الجارودِ عَن أبي جَعفَرٍ علیه‌السلام، قالَ: مَلعونينَ، فَوَجَبت عَلَيهِمُ اللَّعنَةُ، يَقولُ اللّٰهُ بَعدَ اللَّعنَةِ: (أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۹۶، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۷۰ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: سخن خداوند: (البتّه اگر منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است، [از فسادگری‌شان] دست بر ندارند) (مقصود از بیمارى دل، شک است) (و [نیز] شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنان در مدینه، حتماً تو را بر ضدّ آنها بر می‌انگیزیم. آن گاه در این شهر، جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود) در بارۀ منافقانى نازل شد كه در مدینه براى پیامبر صلّی اللّه علیه و آله شایعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند و چون براى جنگى بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «كشته شد!» و «اسیر شد!» و مسلمانان از این خبرها، اندوهگین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و سپس به پیامبر خدا شكایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و خداوند هم در این باره نازل كرد: (اگر منافقان [از این كار خود] دست بر ندارند) تا (سپس جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود)؛ یعنى به تو فرمان خواهیم داد كه پس از اندكى، آنها را از مدینه اخراج كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از رحمت خدا دور گرديده و هر كجا يافته شوند، گرفته و سخت كشته خواهند شد). در روایت ابو جارود از امام باقر علیه‌السلام آمده است که فرمود: ملعونین، یعنی واجب اللعنه شدند. خداوند پس از لعنت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (هر كجا يافته شوند، گرفته و سخت كشته خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن قتادة - فِي تفسیر الآيَةِ (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ) -: الإِرجافُ: الكَذِبُ الَّذي كانَ يُذيعُهُ أهلُ النِّفاقِ، و يَقولونَ: قَد أتاكُم عَدَدٌ و عُدَّةٌ. و ذُكِرَ لَنا أنَّ المُنافِقينَ أرادوا أن يُظهِروا ما في قُلوبِهِم مِنَ النِّفاقِ، فَأَوعَدَهُمُ اللّٰهُ بِهٰذِهِ الآيَةِ (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ) إلیٰ قَولِهِ (لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ)؛ أي لَنَحمِلَنَّكَ عَلَيهِم و لَنُحَرِّشَنَّكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريش: الإغراء بين القوم (الصحاح: ج‌۳ ص‌۱۰۰۱ «حرش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِم. فَلَمّا أوعَدَهُمُ اللّٰهُ بِهٰذِهِ الآيَةِ كَتَموا ذٰلِكَ و أَسَرّوهُ (ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً)؛ أي بِالمَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۱۰ ص‌۳۱۵۵ ح‌۱۷۷۹۲، تفسير الطبري: ج‌۱۲ الجزء ۲۲ ص‌۴۸ نحوه، الدرّ المنثور: ج‌۶ ص‌۶۶۲ نقلاً عن ابن المنذر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبى حاتم - به نقل از قتاده، در بارۀ این سخن خداى متعال: (اگر منافقان [از كار خود] دست بر ندارند) -: ارجاف، یعنى دروغى كه منافقان، آن را شایع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: دشمن با عِدّه و عُدّه به سوى شما آمده است! و براى ما ذكر شده كه منافقان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند نفاقى را كه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان داشتند، آشكار كنند و خداوند هم با این آیه، آنها را تهدید كرد: (اگر منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است، [از كار خود] دست بر ندارند) تا (حتماً تو را بر ضدّ آنها بر می‌انگیزیم)؛ یعنى تو را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزیم تا بر ضدّ آنان اقدام كنى. و چون خداوند، آنها را با این آیه تهدید كرد، قصد خود را كتمان كردند و آن را پوشاندند. (سپس جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود)، یعنى در مدینه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخدعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۶‌: الخُدعَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیرنگ زدن به دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الحَربُ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۴ ص‌۳۷۸ ح‌۵۷۹۴، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۳۳۲ ح‌۱۱۳۴؛ صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۱۰۲ ح‌۲۸۶۶، صحیح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۶۱ ح‌۱۷ کلاهما عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جنگ، نیرنگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ سَمَّى الحَربَ عَلیٰ لِسانِ نَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله خُدعَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۱۹۶ ح‌۶۹۶ عن سعيد بن حدّان، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۷۲۹ ح‌۱، مسند أبي يعلى: ج‌۱ ص‌۲۶۰ ح‌۴۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: خداوند، بر زبان پیامبرش جنگ را نیرنگ نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن كعب بن مالك: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا أرادَ غَزوَةً وَرّیٰ غَيرَها، و كانَ يَقولُ: الحَربُ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۳ ح‌۲۶۳۷، صحيح ابن حبّان: ج‌۸ ص‌۱۵۶ ح‌۳۳۷۰ نحوه، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۲۵۳ ح‌۱۸۴۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از کعب بن مالک -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست جنگی را شروع کند، طوری وانمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد که قصد کار دیگری را دارد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جنگ، نیرنگ است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا يَصلُحُ الكَذِبُ إلّا في ثَلاثَةِ مَواطِنَ... و كَذِبُ الإِمامِ عَدُوَّهُ؛ فَإِنَّ الحَربَ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص‌۱۷۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۱۰۴ ح‌۱۲۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دروغ گفتن جایز نیست جز در سه جا:... و دروغ گفتن امام به دشمنش؛ زیرا جنگ، نیرنگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ثَلاثٌ يَحسُنُ فيهِنَّ الكَذِبُ: المَكيدَةُ فِي الحَربِ، وعِدَتُكَ زَوجَتَكَ، وَ الإِصلاحُ بَينَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۴ ص‌۳۵۹ ح‌۵۷۶۲ عن أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه:، الخصال: ص‌۸۷ ح‌۲۰ عن المحاربي عن الإمام الصادق عن آبائه:، مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۲۵ ح‌۲۶۵۶ عن الإمام الصادق عن آبائه:، تحف العقول: ص‌۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۲۱۳ ح‌۴۲۴۴، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۸ ح‌۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در سه جا دروغ، پسندیده است:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شایان ذکر است که دروغ، حرام است و دروغ گفتن، همانند سایر حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گناه است و میان آن و دیگر حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها تفاوتى وجود ندارد؛ امّا زمانى که دو کار مهم و مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر وجود دارد که باید یکى انتخاب شود، مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مقدّم است؛ زیرا عقل حکم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که در تزاحم میان دو حرام - که یکى از آن دو، جرم کمترى دارد و باید یکى را انتخاب کرد -، لازم است آنچه جرم کمترى دارد، انتخاب شود، مانند جایى که کسى در حال غرق شدن است و براى نجات وى باید حرامى مرتکب شد، که در این جا باید یکى را انتخاب کرد و نجات غریق، مقدّم است؛ چرا که مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. ادلّۀ چهارگانۀ کتاب، سنّت، اجماع و عقل هم بر همین دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكر در جنگ، وعده دادن تو به همسرت، و سازش بر قرار كردن در میان مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام كانَ يَقولُ: لَأَن تَخَطَّفَنِي الطَّيرُ أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أقولَ عَلیٰ رَسولِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله ما لَم يَقُل، سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ في يَومِ الخَندَقِ: الحَربُ خُدعَةٌ، يَقولُ: تَكَلَّموا بِما أرَدتُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۶۲ ح‌۲۹۸ عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به درستى كه على علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر پرندگان، مرا برُبایند، برایم دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه چیزى را به پیامبر خدا نسبت دهم كه نفرموده است. از پیامبر خدا شنیدم كه در روز [جنگ] خندق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;جنگ، نیرنگ است&amp;quot;. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;هر گونه كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، سخن بگویید&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن هشام بن عروة عن أبيه: كانَ رَجُلٌ نَمّاماً، فَذَكَرَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله حَديثاً فَقالَ: «لا تَذكُرهُ لِأَحَدٍ»، و كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحِبُّ أن يَذكُرَهُ، فَلَمّا أدبَرَ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «الحَربُ خُدعَةٌ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ الرَّجُلُ فَأَفشاهُ، و كادَ اللّٰهُ لِنَبِيِّهِ في بَني قُرَيظَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۲۶۱ ح‌۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، طوسی - به نقل از هشام بن عروه، از پدرش -: مردی سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چین بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مطلبی را به او گفت و فرمود: «این مطلب را به کسی نگو»؛ امّا هدفش این بود که آن مرد، آن مطلب را بازگو کند. مرد که رفت، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «جنگ، نیرنگ است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آن مرد رفت و سخن را فاش ساخت و خداوند به سود پیامبرش در جنگ با بنی قُریظه نیرنگ به کار برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عَدِيّ بن حاتِم: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ علیه‌السلام قالَ يَومَ التقَیٰ هُوَ و مُعاوِيَةُ بِصِفّينَ - و رَفَع بِها صَوتَه لِيُسمِعَ أصحابَهُ -: «وَاللّه، لَأَقتُلَنَّ مُعاوِيَةَ و أصحابَهُ»، ثُمَّ يَقولُ في آخِرِ قَولِهِ: «إن شاءَ اللّهُ» - يَخفِضُ بِها صَوتَهُ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُنتُ قَريباً مِنهُ، فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّكَ حَلَفتَ عَلیٰ ما فَعَلتَ، ثُمَّ استَثنَيتَ، فَما أرَدتَ بِذٰلِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: إنَّ الحَربَ خُدعَةٌ، و أنَا عِندَ المُؤمِنينَ غَيرُ كَذوبٍ، فَأَرَدتُ أن اُحَرِّضَ أصحابي عَلَيهِم؛ کي‌لا يَفشَلوا، وكَي يَطمَعوا فيهِم، فَأَفقَهُهُم يَنتَفِعُ بِها بَعدَ اليَومِ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۷ ص‌۴۶۰ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۶۳ ح‌۲۹۹، تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۶۰ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۷ ح‌۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عدى بن حاتم -: روزى كه امیر مؤمنان علیه‌السلام در صفّین با معاویه رو به رو شد، با صداى بلند كه یارانش بشنوند، فرمود: «به خدا سوگند، معاویه و یاران او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم». سپس در پایان این جمله، آهسته گفت: «إن شاء اللّٰه (اگر خدا بخواهد)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من كه نزدیک او بودم، گفتم: اى امیر مؤمنان! شما براى گفتۀ خود، سوگند خوردید و سپس «إن شاء اللّٰه» گفتید. منظورتان چه بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «همانا جنگ، نیرنگ است و من در نظر مؤمنان هرگز دروغگو نبوده‌ام و نیستم. خواستم یاران خود را بر ضدّ سپاه معاویه بر انگیزم، تا دچار سستى نشوند و به پیروزى امید بندند. پس در آینده، داناترین آنان، از این سخنْ سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد، إن شاء اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: قرب الإسناد: ص۱۳۳ ح۴۶۶ و تفسیر فرات: ص۵۹۳ ح۷۵۹ و المصنّف لابن أبي شیبه: ج۸ ص۴۹۹ ح۱۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: قرب الإسناد: ص۱۳۳ ح۴۶۶ و تفسیر فرات: ص۵۹۳ ح۷۵۹ و المصنّف، ابن ابی شیبه: ج۸ ص۴۹۹ ح۱۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغلظة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۷‌: الغِلظَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شدّت عمل در برابر دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ جَـٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ وَ ٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْوَٰهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ ٱلْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۳، التحريم: ۹ و راجع التوبة: ۱۲۳ و الفرقان: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! با كافران و منافقان جهاد كن و در برابر آنها شدّت عمل به خرج بده، و جايگاه آنان دوزخ است و آن بد جاى بازگشتى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قٰاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفّٰارِ وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً‌ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِين).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ١٢٣.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! با كسانى از كفّار پيكار كنيد كه به شما نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند و حتماً بايد در شما شدّت عمل ببینند، و بدانيد كه خداوند با پرهيزگاران است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى ٱلْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِم مَّنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس اگر در جنگ، بر آنها دست يافتى، با [شدّت عمل در مجازاتِ] آنان، كسانى را كه به دنبال آنها هستند، سخت پراكنده گردان. باشد كه متذكّر شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رعاية-العدل-في-نقض-العهد-عند-مخافة-الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۸‌: رِعايَةُ العَدلِ في نَقضِ العَهدِ عِندَ مَخافَةِ الخِيانَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رعایت عدالت در نقض پیمان، هنگام بیم داشتن از خیانت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوف (ترسیدن) به تنهایی نمی‌تواند مجوّز پیمان‌شکنی باشد؛ بلکه این خوف باید دارای منشأ عًقلایی باشد؛ یعنی قرائن و نشانه‌هایی از آنها ظاهر شده باشد و بیم خیانت آنها برود. از این رو خداوند متعال می‌فرماید: (أنْبِذْ إِلَيْهِمْ؛ پیش‌دستی کنید) امّا بلافاصله می‌فرماید (لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ)؛ یعنی مبادا بدون اعلام اِلغای پیمانشان، به آنها حمله کنی! (ر. ک: تفسیر نمونه: ج۷ ص۲۱۸). آیۀ ۹۰ از سورۀ نساء و آیات ۵۵ تا ۶۲ از سورۀ انفال و روایات ذیل عنوان نیز تأییدکنندۀ همین مطلب اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر از گروهى بيم خیانت دارى، [پیمانشان را] سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یکسان [بدانند که آن پیمان، گسسته است]. همانا خداوند، خیانتکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة: لَمّا خَرَجَ [النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله] إلیٰ غَزوَةِ تَبوكَ، و تَخَلَّفَ مَن تَخَلَّفَ مِنَ المُنافِقينَ و أَرجَفُوا الأَراجيفَ، جَعَلَ المُشرِكونَ يَنقُضونَ عُهودَهُم، و أَمَرَهُمُ اللّٰهُ بِإِلقاءِ عُهودِهِم إلَيهِم لِيَأذَنوا بِالحَربِ، و ذٰلِكَ قَولُهُ عزّ و جلّ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة لابن البِطریق: ص‌۱۶۴ ح‌۲۵۲؛ تفسير الثعلبي: ج‌۵ ص‌۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة: هنگامی که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به غزوۀ تبوک رفت و منافقان که در مدینه باقی مانده بودند، دست به شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازی و دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراکنی کردند، مشرکان شروع به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی کردند و خداوند هم به مسلمانان دستور داد متقابلاً پیمانشان با آنان را لغو کنند تا اعلام جنگ نمایند. این است [معنای] سخن خداوند عزّ و جلّ: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - فی ذِکرِ خِیانَةِ مُعاوِيَةَ -: فَقَدِمتُ الكوفَةَ و قَدِ اتَّسَقَت لِيَ الوُجوهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاتِّساق: الانتظام. و استوسَقَ لك الأمر: إذا أمکنك. و في حدیث النجاشي: استوسق علیه أمر الحبشة: أي اجتمعوا علی طاعته و استقرّ الملك فیه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۳۸۰ و ۳۸۱ «وسق»). و المعنی: انتظم لي جميعُ نواحي المسلمين، و انقادوا جميعهم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّها إلَّا الشّامَ، فَأَحبَبتُ أن أتَّخِذَ الحُجَّةَ و اُفضِيَ العُذرَ، و أَخَذتُ بِقَولِ اللّه تَعالیٰ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ)، فَبَعَثتُ جَريرَ بنَ عَبدِ اللّه إلیٰ مُعاوِيَةَ مُعذِراً إلَيهِ، مُتَّخِذاً لِلحُجَّةِ عَلَيهِ، فَرَدَّ كِتابي و جَحَدَ حَقّي و دَفَعَ بَيعَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف المحجّة: ص‌۲۶۱، بحار الأنوار: ج‌۳۰ ص‌۲۱ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان خیانتکاری معاویه -: من به کوفه در آمدم، در حالی که همۀ شهرها و نواحی در فرمان بودند بجز شام. بنا بر این، برای آن که حجّت داشته باشم و معذور باشم و به این سخن خداوند متعال: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]. همانا خدا خیانتکاران را دوست ندارد) عمل کرده باشم، جریر بن عبد اللّٰه را نزد معاویه فرستادم تا خود را نزد او معذور و در برابرش حجّت داشته باشم؛ امّا او دست رد به نامۀ من زد و حقّم را انکار کرد و حاضر نشد با من بیعت کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ) -: نَزَلَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد من النزول هنا هو تطبیق الآیة علی بعض مواردها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مُعاوِيَةَ لَمّا خانَ أميرَ المُؤمنِينَ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۷۹، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۶۱ ح‌۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - به نقل از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]) -: این آیه در بارۀ معاویه که به امیر مؤمنان علیه‌السلام خیانت کرد، نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، این است که آیه برای بیان حکم واقعه‌ای نازل شد که قرار بود در آینده اتّفاق بیفتد، یا نازل شد تا حکم چنین وقایعی را پیشاپیش، روشن سازد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: لا تُقاتِل عَدُوَّكَ حَتّیٰ تَنبِذَ إلَيهِم عَلیٰ سِواءٍ، إنَّ اللّٰهَ لا يُحِبُّ الخائِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۵ ص‌۱۷۲۱ ح‌۹۱۹۴، الدرّ المنثور: ج‌۴ ص‌۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: با دشمنت نجنگ تا آن گاه که به آنان اعلام کنی تو هم متقابلاً پیمانشان را شکسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای؛ زیرا خدا خیانتکاران (پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنان) را دوست ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۳۸ ( قتال الذِّمّي و المُعاهَد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۳۹ (جنگیدن با ذِمّی و هم‌پیمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-المعاملة-بعد-الغلبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۹‌: حُسنُ المُعامَلَةِ بَعدَ الغَلَبَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با دشمن پس از پیروزی بر او&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: إنَّ أهلَ مَكَّةَ دَخَلَها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَنوَةً، فَكانوا اُسراءَ في يَدِهِ، فَأَعتَقَهُم و قالَ: اِذهَبوا فَأَنتُمُ الطُّلَقاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۵۱۳ ح‌۲ عن صفوان بن يحيى و أحمد بن محمّد بن أبي نصر، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۳۸ ح‌۹۶ وص ۱۱۹ ح‌۳۴۱، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۱ ح‌۲۹ و راجع قرب الإسناد: ص‌۳۸۴ ح‌۱۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با نیروى نظامى، وارد مكّه شد و از این رو، اهالى مكّه اسیرانى در دست او شدند؛ امّا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آنها را آزاد كرد و فرمود: «بروید، كه شما آزادید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في ذِكرِ سيرَةِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ فَتحِ مَكَّةَ -: فَإِنَّهُ لَم يَسبِ لَهُم ذُرِّيَّةً، و قالَ: مَن أغلَقَ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۱۲ ح‌۲، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۱۱۶ ح‌۳۳۶، الخصال: ص‌۲۷۶ ح‌۱۸ كلّها عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۱۳۶ ح‌۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بیان سیرۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در روز فتح مکّه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرزندان آنان (مكّیان) را اسیر نكرد و فرمود: «هر كس درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببندد، در امان است. هر كس سلاحش را بیندازد، در امان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا قَدِمَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ يَومَ افتَتَحَها، فَتَحَ بابَ الكَعبَةِ فَأَمَرَ بِصُوَرٍ فِي الكَعبَةِ فَطُمِسَت، فَأَخَذَ بِعِضادَتَيِ البابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، صَدَقَ وَعدَهُ، و نَصَرَ عَبدَهُ، و هَزَمَ الأَحزابَ وَحدَهُ. ماذا تَقولونَ و ماذا تَظُنُّونَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَالوا: نَظُنُّ خَيراً و نَقولُ خَيراً؛ أخٌ كَريمٌ وَ ابنُ أخٍ كَريمٍ، و قَد قَدَرتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أقولُ كَما قالَ أخي يوسُفُ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لا تَثْرِيبَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۲۵ ح‌۳، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۱ ح‌۲۹؛ تاريخ الطبري: ج‌۳ ص‌۶۰، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۴ ص‌۵۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در فتح مكّه به آن شهر وارد شد، درِ كعبه را گشود و فرمان داد كه تمام نقش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى درون كعبه محو شوند. آن گاه دو لنگۀ در را گرفت و فرمود: «معبودى جز خداوند یكتاى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همتا نیست. وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش راست بود و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را یارى داد و به تنهایى، همۀ گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شكست داد. چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید؟ و چه گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: گمان خیر داریم و سخن نیكو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم. [تو] برادرى بزرگوار و فرزند برادرى بزرگوار هستى و توانایى [انتقام] یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «من همان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم كه برادرم یوسف گفت: (امروز، سرزنشى بر شما نیست. خداوند، شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و او مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن بعض آل عمر بن الخطّاب: لَمّا كانَ يَومُ الفَتحِ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِمَكَّةَ، أرسَلَ إلیٰ صَفوانَ بنِ اُمَيَّةَ بنِ خَلَفٍ و إلیٰ أبي سُفيانَ بنِ حَربٍ و إلَى الحارِثِ بنِ هِشامٍ. قالَ عُمَرُ: قُلتُ: قَد أمكَنَ اللّٰهُ مِنهُم، اُعَرِّفُهُم بِما صَنَعوا، حَتّیٰ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: مَثَلي و مَثَلُكُم كَما قالَ يوسُفُ لِإخوَتِهِ: (لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ ٱلْيَوْمَ يَغْفِرُ ٱللهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّ ٰحِمِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُمَرُ: فَانفَضَحتُ حَياءً مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كَراهِيَةً لِما كانَ مِنّي، و قَد قالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما قالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۱۴۱، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۵۶۴ الرقم ۱۱۹، تفسير القرطبي: ج‌۹ ص‌۲۵۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از یكى از خاندان عمر بن خطّاب -: چون روز فتح گردید و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مكّه وارد شد، در پىِ صفوان بن امیّه و ابو سفیان بن حرب و حارث بن هشام فرستاد. عمر گفت: من با خودم گفتم: خدا، آنها را به چنگ ما انداخت. سزاى اعمالشان را به آنها خواهم چشاند؛ امّا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنان فرمود: «قصّۀ، امروز من و شما، همانى است كه یوسف به برادرانش گفت: (امروز، سرزنشى بر شما نیست. خداوند، شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و او مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان است)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: من از این كه چنان فكرى در فكرم گذشت و پیامبر خدا به آنها چنین گفت، از پیامبر خدا شرمنده شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوفاء-بالعهود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱۰: الوفاءُ بالعهودِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پایبندی به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن وَصِيَّتِهِ لِمالِكٍ الأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: و إن عَقَدتَ بَينَكَ و بَينَ عَدُوِّكَ عُقدَةً أو ألبَستَهُ مِنكَ ذِمَّةً، فَحُط عَهدَكَ بِالوَفاءِ، وَارعَ ذِمَّتَكَ بِالأَمانَةِ، وَ اجعَل نَفسَكَ جُنَّةً دونَ ما أعطَيتَ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ مِن فَرائِضِ اللّه شَيءٌ النّاسُ أشَدُّ عَلَيهِ اجتِماعاً - مَعَ تَفَرُّقِ أهوائِهِم و تَشَتُّتِ آرائِهِم - مِن تَعظيمِ الوَفاءِ بِالعُهودِ، و قَد لَزِمَ ذٰلِكَ المُشرِكونَ فيما بَينَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي لزم المشركون مع شِركهم الوفاء بالعهود، و صار ذلك لهم شريعة و بينهم سنّة، فالإسلام أولى باللزوم و الوفاء (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۷ ص‌۱۰۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دونَ المُسلِمينَ لِمَا استَوبَلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَوبَلوا: وجدوه وبيلاً؛ أي ثقيلاً. و استَوبَلت البلد: أي استوخمته و استثقلته و لم يوافق مزاجك (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۱۴۶ «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن عَواقِبِ الغَدرِ؛ فَلا تَغدِرَنَّ بِذِمَّتِكَ، و لا تَخيسَنَّ بِعَهدِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تخيسنّ بعهدك: أي لا تنقضه. يقال: خاس بعهده يخيس، و خاس بوعده؛ إذا أخلفه (النهاية: ج‌۲ ص‌۹۲ «خيس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تَختِلَنَّ عَدُوَّكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تختلنّ عدوّك: أي لا تمكرنَّ به. يقال: خَتَله يختِله؛ إذا خدعه و راوغه. و خَتَل الذئبُ الصيدَ؛ إذا تخفّى له (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۹ «ختل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّهُ لا يَجتَرِئُ عَلَى اللّه إلّا جاهِلٌ شَقِيٌّ، و قَد جَعَلَ اللّٰهُ عَهدَهُ و ذِمَّتَهُ أمناً أفضاهُ بَينَ العِبادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضاه بين عباده: أي جعله مشتركاً بينهم، لا يختصّ به فريق دون فريق (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۷ ص‌۱۰۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرَحمَتِهِ، و حَريماً يَسكُنونَ إلیٰ مَنَعَتِهِ، و يَستَفيضونَ إلیٰ جِوارِهِ، فَلا إدغالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إدغال: أي لا إفساد. و أدغَلَ في الأمر: أدخل فيه ما يفسده و يخالفه (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۲۴۴ «دغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا مُدالَسَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا مُدالسة: أي لا خديعة. يقال: فلان لا يوالس و لا يدالس: أي لا يخادع و لا يخون (اُنظر: المصباح المنير: ص‌۱۹۸ «دلس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا خِداعَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، خصائص الأئمّة:: ص‌۱۲۳، تحف العقول: ص‌۱۴۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۷ ح‌۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، آن گاه كه او را به استاندارى مصر گماشت -: اگر با دشمنت پیمانى بستى یا به او امان دادى، به عهد خویش وفا كن و آنچه بر ذمّه دارى، ادا نما و خود را چون سپرى، برابرِ پیمانت قرار ده؛ چرا كه مردم، بر هیچ چیز از واجب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا، همچون بزرگ شمردن وفا به عهد، سختْ هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان نیستند، با خواسته‌های گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گون و رأى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مخالف یكدیگر كه دارند، و مشركان نیز جدا از مسلمانان، پایبندی به پیمان‌ها را لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردند، بدان جهت كه زیانِ فرجام ناگوار پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى را به دوش كشیدند. پس در آنچه به عهده گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، خیانت مكن و پیمانى را كه بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مشكن، و دشمنت را مفریب كه جز نادانِ بدبخت، بر خدا جرئت نمی‌ورزد، و خداوند، پیمان و ذمّۀ خود را امانى قرار داده و از روى رحمت خویش آن را میان بندگان، همگانى كرده است و آن را چون حریمى استوار ساخته، تا در سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیارامند و بِدان پناه بَرَند. پس در پیمان، خیانت، فریب و مكر، راه ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ التّاسِعُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الأمانُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قبول-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبولُ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پذیرش درخواست امان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِنْ أَحَدٌ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ٱسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّیٰ يَسْمَعَ كَلَـٰمَ ٱللهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُو ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر یکی از مشرکان از تو پناهندگی خواست، به او پناه ده تا سخن خدا را بشنود [و در آن بیندیشد]. سپس او را به محلّ امنش برسان؛ چرا که آنها گروهی هستند که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ سَرِيَّةً دَعا بِأَميرِها فَأَجلَسَهُ إلیٰ جَنبِهِ، و أَجلَسَ أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، ثُمَّ قالَ:... و أَيُّما رَجُلٍ مِن أدنَى المُسلِمينَ و أَفضَلِهِم نَظَرَ إلیٰ أحَدٍ مِنَ المُشرِكينَ فَهُوَ جارٌ حَتّیٰ يَسمَعَ كَلامَ اللّه، فَإِذا سَمِعَ كَلامَ اللّه عزّ و جلّ؛ فَإِن تَبِعَكُم فَأَخوكُم في دينِكُم، و إن أبیٰ فَاستَعينوا بِاللّه عَلَيهِ و أَبلِغوهُ مَأمَنَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳ كلّها عن محمّد بن حمران و ص‌۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، فرمانده آن را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و او را در كنار خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و یاران او را فراروى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هر مرد، از پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مسلمانان یا بالاترین آنان، كه به یكى از مشركان مهلت دهد، آن مشرک در امان است تا سخن خداوند را بشنود. آن گاه كه سخن خداوند را شنید، اگر از شما پیروى كرد، او برادر دینى شماست و اگر نپذیرفت، از خداوند بر ضدّ او كمک بخواهید و او را به محلّ امن او برسانید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: ما مَعنیٰ قَولِ النَّبِيِّ: «يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَو أنَّ جَيشاً مِنَ المُسلِمينَ حاصَروا قَوماً مِنَ المُشرِكينَ، فَأَشرَفَ رَجُلٌ فَقالَ: أعطُونِي الأَمانَ حَتّیٰ ألقیٰ صاحِبَكُم و اُناظِرَهُ، فَأَعطاهُ أدناهُمُ الأَمانَ، وَجَبَ عَلیٰ أفضَلِهِمُ الوَفاءُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از سكونى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: معناى این جملۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه: «كمترین آنها، از طرف همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد» چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر سپاهى از مسلمانان، گروهى از مشركان را محاصره كنند و در همین وضع، مردى از محاصره شدگان بیاید و بگوید: &amp;quot;به من، امان دهید تا بیایم و با فرمانده شما، دیدار و گفتگو كنم&amp;quot; و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین فرد سپاه مسلمانان، به آنان امان دهد، بر بالاترینِ آنان واجب است به آن وفادار باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حرمة-أمان-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۲: حُرمَةُ أمانِ المُسلِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حرمتْ داشتن امان یک مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُؤمِنونَ إخوَةٌ، تَتَكافیٰ دِماؤُهُم، و هُم يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن سفيان الثوري عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله نحوه، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي يعفور عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ عن أبي خالد القمّاط عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۳ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مؤمنان برادرند، خونشان برابر است، در برابر دیگران یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست اند و كمترین آنها كسى را به [امان و] تعهّد همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُسلِمونَ تَتَكافَأُ دِماؤُهُم، يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم، و يُجيرُ عَلَيهِم أقصاهُم، و هُم يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، يَرُدُّ مُشِدُّهُم عَلیٰ مُضعِفِهِم و مُتَسَرِّعُهُم عَلیٰ قاعِدِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۱، السنن الكبرى للبيهقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۱۳، المجموع للنووي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ كلّها عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبيدة، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان، خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است، کمترین ایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد [و بقیّه باید آن امان را رعایت کنند] و نیز دورترینشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طرف آنان پناه دهد، در برابر بیگانگان متّحدند، رزمندگان صاحب مرکب قوی، با رزمندگان صاحب مرکب ضعیف، در غنیمت شریک اند و نیز رزمندگان شرکت کننده در جنگ با رزمندگان پشتیبان آنها شریک اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ، يَسعیٰ بِها أدناهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۷۰، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱۶ كلاهما عن إبراهيم التيمي عن أبيه عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۳۱؛ دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، العمدة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ عن يزيد بن شريك بن طارق التيمي عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد مسلمانان، یکی است. کمترین فرد آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد [و بقیّه باید آن را مراعات کنند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُسلِمونَ إخوَةٌ، تَكافَأُ دِماؤُهُم، و يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم، فَإِذا آمَنَ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ أحَداً مِنَ المُشرِكينَ لَم يَجِب أن تُخفَرَ ذِمَّتُهُ، و تُعرَضُ عَلَيهِم شَرائِطُ الإِسلامِ، فَإِن قَبِلوا أن يُسلِموا أو يَكونوا ذِمَّةً، و إلّا رُدّوا إلیٰ مَأمَنِهِم و قوتِلوا، و إن قُتِلَ أحَدٌ مِنهُم دون ذٰلِكَ فَعَلیٰ مَن قَتَلَهُ ما قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (فَتَـحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ وَ دِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلیٰ أَهْلِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مسلمانان برادر همدیگرند و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است و کمترین آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد. پس هر گاه مسلمانی به مشرکی امان داد، نباید امان او نقض شود، بلکه شرایط اسلام به مشرکان پیشنهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر پذیرفتند که مسلمان شوند یا ذمّی باشند، [که بهتر!] و گر نه به مأمنشان باز گردانده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با آنها جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر قبل از این کار، فردی از مشرکان کشته شود، کسی که او را کشته است، باید طبق این دستور خدا عمل کند: (آزاد کردن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مؤمن و پرداخت دیه به اولیای دم او).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: قَرَأتُ في كِتابٍ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كَتَبَ كِتاباً بَينَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ و مَن لَحِقَ بِهِم مِن أهلِ يَثرِبَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ كُلَّ غازِيَةٍ غَزَت بِما يُعَقِّبُ بَعضُها بَعضاً بِالمَعروفِ وَ القِسطِ بَينَ المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ لا يَجوزُ حَربٌ إلّا بِإِذنِ أهلِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «غَزَت بما یعقّب»، لعلّ قوله: «بما» زیدَ من النسّاخ. و في التهذیب: «غَزَت معنا»، فقوله: «یُعَقّب» خبر. و علی ما في النسخ لعلّ قوله: «بالمعروف» بدل، أو بیان لقوله: «بما یعقّب»، و قوله: «فإنّه» خبر؛ أي: کلّ طائفة غازیة بما یعزم أن یعقّب و یتبع بعضها بعضاً فیه و هو المعروف و القسط بین المسلمین، فإنّه لا یجوز له حرب إلّا بإذن أهلها؛ أي أهل الغازیة. أو فلیعلم هذا الحکم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال في النهایة: و فیه: «إنّ کلّ غازیة غَزَت یعقّب بعضها بعضاً»؛ أي یکون الغزو بینهم نوباً، فإذا خرجت طائفة ثمّ عادت لم تکلّف أن تعود ثانیة حتی یعقبها غیرها. انتهی. و لا یخفی بُعده عمّا في تلک النسَخ (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۵۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إنَّ الجارَ كَالنَّفسِ غَيرَ مُضارٍّ و لا آثِمٍ، و حُرمَةَ الجارِ عَلَى الجارِ كَحُرمَةِ اُمِّهِ و أَبيهِ، لا يُسالِمُ مُؤمِنٌ دونَ مُؤمِنٍ في قِتالٍ في سَبيلِ اللّه إلّا عَلىٰ عَدلٍ و سَواءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۱ ح‌۵، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۰ ح‌۲۳۸ و فيه «لا يجار حرمة» بدل «يجوز حرب» و «مؤمن» بدل «مؤمنين» و كلاهما عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار لأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۶۷ ح‌۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در كتابى از [امیر مؤمنان] على علیه‌السلام خواندم كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى میان مهاجران و انصار و یک‌یکِ اهالى مدینه كه ملحق به آنان اند، نوشت: «هر گروه جنگجویى جنگید، گروه دیگرى، به نوبت، آن را پى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، با رعایت آنچه میان مسلمانان درست و عادلانه است؛ چون هیچ جنگى جز به اجازۀ اهلِ آن روا نیست و چون شخص پناهنده (پناه داده شده)، مانند &amp;quot;خود&amp;quot; پناه دهنده است كه نباید به او زیان رساند و در حقّش گناهى مرتکب شود. حرمت پناهنده بر پناه دهنده مانند حرمت مادر و پدرش است. هیچ مسلمانى بدون مسلمان دیگر در جنگ در راه خدا [با دشمن] صلح نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر بر پایۀ عدالت و برابری».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: لَمّا دَخَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ عامَ الفَتحِ، قامَ فِي النّاسِ خَطيباً فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّهُ ما كانَ مِن حِلفٍ فِي الجاهِلِيَّةِ فَإِنَّ الإِسلامَ لَم يَزِدهُ إلّا شِدَّةً، و لا حِلفَ فِي الإِسلامِ، وَ المُسلِمونَ يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، تَكافَأُ دِماؤُهُم، يُجيرُ عَلَيهِم أدناهُم، و يُرَدُّ عَلَيهِم أقصاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹۲۹، صحيح ابن خزيمة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۰، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۷ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴۵۵؛ الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن عمر -: در سال فتح، چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله وارد مکّه شد، در میان مردم سخنرانی کرد و فرمود: «ای مردم! هر پیمانی که در جاهلیت [برای دفاع از مظلوم] بوده، اسلام آن را با شدّت قبول کرده است و در اسلام، پیمانی وجود ندارد [و نباید بسته شود]. مسلمانان در برابر بیگانگان یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است. کم‌ترین، آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند امان دهد. دورترینشان هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طرف آنها پناه دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ عَلِیّاً أجازَ أمانَ عَبدٍ مَملوكٍ لِأَهلِ حِصنٍ مِنَ الحُصونِ، و قالَ: هُوَ مِنَ المُؤمِنینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج‌۵ ص‌۳۱ ح‌۲ عن مسعدة بن صدقة، تهذیب الأحکام: ج‌۶ ص‌۱۴۰ ح‌۲۳۵، قرب الإسناد: ص‌۱۳۸ ح‌۴۸۸، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۶ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: على علیه‌السلام امان دادن برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مملوک به [همۀ] ساكنان دژى را روا دانست [و قبول کرد] و گفت: او هم از مسلمانان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمان-المرأة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۳: أمانُ المَرأَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امان دادن زنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي هريرة عن النبيّ صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ المَرأَةَ لَتَأخُذُ لِلقَومِ؛ يَعني تُجيرُ عَلَى المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابو هریره -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند برای مردم بگیرد» یعنی از جانب مسلمانان امان دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَيسَ لِلعَبدِ مِنَ الغَنيمَةِ شَيءٌ إلّا خُرثِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُرثِيّ: أردأ المتاع و الغنائم، و هي سقط البيت من المتاع (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ «خرث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَتاعِ، و أَمانُهُ جائِزٌ، و أَمانُ المَرأَةِ جائِزٌ إذا هِيَ أعطَتِ القَومَ الأَمانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱۷۲ عن موسى بن إسماعيل عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۸۳؛ الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برای برده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چیزی از غنیمت نیست، مگر خرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزهای کالاها؛ امّا امان او نافذ است. امان زن هم هر گاه به دشمن امانی دهد، نافذ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام هانئ: أجَرتُ رَجُلَينِ مِن أحمائي، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: قَد أمَّنّا مَن أمَّنتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹۷۲، السنن الكبرى للبيهقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱۷۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۲، مسند إسحاق بن راهويه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی [خواهر علی بن ابی طالب علیه‌السلام] -: من به دو نفر از خویشانم امان دادم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به کسی که تو امان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، ما هم امان دادیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام هانئ: أنَّها أجارَت رَجُلاً مِنَ المُشرِكينَ يَومَ الفَتحِ، فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله فَذَكَرَت لَهُ ذٰلِكَ، فَقالَ: قَد أجَرنا مَن أجَرتِ، و أَمَّنّا مَن أمَّنتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۳، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹۵۷ نحوه، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۹، التمهيد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی -: او در روز فتح مکّه به مردی از مشرکان امان داد و نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رفت و موضوع را به ایشان گفت. فرمود: «به کسی که تو پناه و امان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، ما هم پناه و امان دادیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصناف-إعطاء-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۴: أصنافُ إِعطاءِ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الأَمانُ جائِزٌ بِأَيِّ لِسانٍ كانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: امان دادن، نافذ است، به هر زبانی که باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا أومَأَ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ أو أشارَ بِالأَمانِ إلیٰ أحَدٍ مِنَ المُشرِكينَ فَنَزَلَ عَلیٰ ذٰلِكَ، فَهُوَ في أمانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر مسلمانی به مشرکی با ایما یا اشاره امان بدهد و او بر اساس آن بیرون بیاید، در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا رَمیٰ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ إلیٰ أحَدٍ مِن أهلِ الحَربِ بِحَبلٍ، فَهُوَ أمانٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر مسلمانی به سوی یکی از مشرکان طنابی [به نشانۀ امان دادن] بیندازد، آن مشرک در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَو أنَّ قَوماً حاصَروا مَدينَةً فَسَأَلوهُمُ الأَمانَ، فَقالوا: لا، فَظَنّوا أنَّهُم قالوا: نَعَم، فَنَزَلوا إلَيهِم، كانوا آمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن محمّد بن الحكم، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹۰ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام و كلاهما عن محمّد بن حكيم، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر گروهى شهرى را محاصره كردند و اهل شهر از آنان امان خواستند و اینان گفتند: نه؛ امّا آنان گمان كردند كه اینان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: آرى و با این گمان از شهر بیرون آمدند و نزد آنان رفتند، در امان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أدب-إعطاء-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۵: أدَبُ إعطاءِ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميراً لَهُ عَلیٰ سَرِيَّةٍ أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه عزّ و جلّ في خاصَّةِ نَفسِهِ، ثُمَّ في أصحابِهِ عامَّةً، ثُمَّ يَقولُ:... و إذا حاصَرتُم أهلَ حِصنٍ، فَإِن آذَنوكَ عَلیٰ أن تُنزِلَهُم عَلیٰ ذِمَّةِ اللّه و ذِمَّةِ رَسولِهِ فَلا تُنزِلهُم، لٰكِن أنزِلهُم عَلیٰ ذِمَمِكُم و ذِمَمِ آبائِكُم و إخوانِكُم؛ فَإِنَّكُم إن تُخفِروا ذِمَمَكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخفَرَ الذمّة: لم يَفِ بها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ «خفر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذِمَمَ آبائِكُم و إخوانِكُم، كانَ أيسَرَ عَلَيكُم يَومَ القِيامَةِ مِن أن تُخفِروا ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ رَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۲ كلاهما عن مسعدة بن صدقة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷؛ السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۸۶، المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلّها عن سليمان بن بريدة عن أبيه عنه صلّی اللّه علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى فرماندهى از خود را بر سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، او را به پروا داشتن از خدا در بارۀ خود و نیز در رفتار با عموم یارانش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هنگامى كه اهل دژى را محاصره كردید، اگر به تو اعلام كردند كه به آنان از طرف خداوند و نیز از طرف پیامبرش تعهّد و امان دهید، قبول نکن؛ بلکه از طرف خودتان و پدران و برادرانتان تعهّد و امان دهید؛ زیرا شما اگر تعهّدات و امان خود یا پدران و برادران خود را بشكنید، در روز قیامت بر شما آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این كه تعهّد و امان خداوند و پیامبرش را بشكنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن بريدة: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا أمَّرَ أميراً عَلیٰ جَيشٍ أو سَرِيَّةٍ أوصاهُ في خاصَّتِهِ بِتَقوَى اللّه و مَن مَعَهُ مِنَ المُسلِمينَ خَيراً، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و إذا حاصَرتَ أهلَ حِصنٍ فَأَرادوكَ أن تَجعَلَ لَهُم ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، فَلا تَجعَل لَهُم ذِمَّةَ اللّه و لا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، ولٰكِنِ اجعَل لَهُم ذِمَّتَكَ و ذِمَّةَ أصحابِكَ؛ فَإِنَّكُم إن تُخفِروا ذِمَمَكُم و ذِمَمَ أصحابِكُم أهوَنُ مِن أن تُخفِروا ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ رَسولِهِ. و إذا حاصَرتَ أهلَ حِصنٍ فَأَرادوكَ أن تُنزِلَهُم عَلیٰ حُكمِ اللّه، فَلا تُنزِلهُم عَلیٰ حُكمِ اللّه و لٰكِن أنزِلُهم عَلیٰ حُكمِكَ؛ فَإِنَّكَ لا تَدري أ تُصيبُ حُكمَ اللّه فيهِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أم لا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۷، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۸۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۹۲ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از بریده -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه کسی را به فرماندهی لشکر یا سریّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای منصوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، نخست خودِ او را به پرهیزگاری و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با زیردستانش سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هر گاه ساکنان دژی را محاصره کردی و آنها از تو درخواست کردند که آنان را در امان خدا و امان پیامبرش قرار دهی، این کار را نکن؛ بلکه از جانب خودت و یارانت امانشان بده؛ زیرا اگر شما امان خود و یارانتان را بشکنید، آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این که امان خدا و پیامبر او را بشکنید، و هر گاه ساکنان دژی را محاصره کردید و گفتند حاضرند بر اساس حکم خدا از دژ به زیر آیند، بر اساس حکم خدا به زیرشان نیاور؛ بلکه بر اساس حکم خودت چنین کن؛ زیرا تو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی که رفتار تو با آنان واقعاً حکم خداست یا نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحريم-الغدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۶: تَحريمُ الغَدرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حرمت خیانت کردن در امان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا أمِنَكَ الرَّجُلُ عَلیٰ دَمِهِ فَلا تَقتُلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲۷۷ عن سليمان بن صرد، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۱۴نقلاً عن الطبراني عن رفاعة بن صرد نحوه، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹۵۴، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ كلاهما عن عمرو بن الحمق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اگر كسى تو را بر جان خود امین کرد، او را نكُش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أيُّما رَجُلٍ أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ ثُمَّ قَتَلَهُ، فَأَنَا مِنَ القاتِلِ بَريءٌ و إن كانَ المَقتولُ كافِراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۸۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۰۶ و فيه «مؤمن» بدل «رجل» و «مؤمناً» بدل «رجلاً» و ليس فيه «و إن كان المقتول كافراً»، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۲۲، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۱، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۷۹ نحوه و كلّها عن عمرو بن الحمق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كه كسى را امان دهد و سپس او را بكشد، من از آن قاتل بیزارم، اگر چه مقتول، كافر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَنِ ائتَمَنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ ثُمَّ خاسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاس به خوساً: غدر به و خان (القاموس المحيط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ «خوس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ، فَأَنَا مِنَ القاتِلِ بَريءٌ و إن كانَ المَقتولُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۹، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ كلاهما عن حبّة العرني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: هر کس مردی را بر جانش امان دهد و سپس به او خیانت کند، من از قاتلْ برائت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم، هر چند مقتول، دوزخی باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ يَسعیٰ بِها أدناهُم، فَمَن أخفَرَ مُسلِماً فَعَلَيهِ لَعنَةُ اللّه وَ المَلائِكَةِ وَ النّاسِ أجمَعينَ، لا يُقبَلُ مِنهُ صَرفٌ و لا عَدلٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يقبل منه صَرف و لا عدل: الصَّرف: التوبة. و العَدل: الفِدية (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶۱ «عدل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰۸، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ نحوه، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳۴، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱۶ كلّها عن إبراهيم التميمي عن أبيه عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۳۱؛ العمدة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ عن يزيد بن شريك بن طارق التيمي عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد [و امان دادن] مسلمانان، یکی است. کمترینِ آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند امان دهد [و امانش برای دیگران معتبر است]. پس، هر کس امان مسلمانی را نقض کند، لعنت خدا و فرشتگان و مردم، هر سه، بر او باد! نه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از او پذیرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه دیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ، فَإِذا جازَت عَلَيهِم جائِزَةٌ فَلا تُخفِروها؛ فَإِنَّ لِكُلِّ غادِرٍ لِواءً يُعرَفُ بِهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۲۶، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۷۵، مسند إسحاق بن راهويه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۶ و فيه «أجازت عليكم جارية» بدل «جارت عليهم جائزة»، التمهيد لابن عبد البرّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ كلّها عن عائشة، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد [و امان دادن] مسلمانان، یکی [و برای همه معتبر و الزامی] است. پس، هر گاه مسلمانی به آنها امانی داد، آن را نقض نکنید؛ زیرا در روز قیامت، برای هر عهدشکنی، پرچمی است که با آن شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما أقبَحَ القَطيعَةَ بَعدَ الصِّلَةِ، وَ الجَفاءَ بَعدَ الإِخاءِ، وَ العَداوَةَ بَعدَ المَوَدَّةِ، وَ الخِيانَةَ لِمَنِ ائتَمَنَكَ، و خُلفَ الظَّنِّ لِمَنِ ارتَجاكَ، وَ الغَدرَ بِمَنِ استَأمَنَ إلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰ و ص‌۲۲۹؛ دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: چه زشت است بریدن بعد از پیوند، و جفاکاری پس از برادرى، و دشمنى پس از دوستى، و خیانت کردن به کسی که تو را امین شمرده، و ناامید کردن کسی که به تو امید بسته، و فریب دادنِ کسی که از تو امان خواسته!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جزاء-الغادر-یوم-القیامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷: جَزاءُ الغادِرِ یَومَ القِیامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مجازات خیانت در روز قیامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أمَّنَ رَجُلاً فَقَتَلَهُ، وَجَبَت لَهُ النّارُ وإن كانَ المَقتولُ كافِراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۲۰ ص‌۴۲ ح‌۶۴، تاريخ الإسلام للذهبي: ج‌۱۳ ص‌۲۳۸ الرقم ۱۳۹، حلية الأولياء: ج‌۳ ح‌۳۲۴ الرقم ۲۵۰ كلاهما بزيادة «على دمه» بعد «رجلاً» و كلّها عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس مردى را [بر جانش] امان دهد و سپس او را بكشد، آتش [دوزخ] بر او واجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اگر چه آن کشته شده، کافر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ فَقَتَلَهُ، فَإِنَّهُ يَحمِلُ لِواءَ غَدرٍ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۳۹، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۰۵ كلّها عن عمرو بن الحمق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس مردى را بر جانش امان دهد و سپس او را بكشد، در روز رستاخیز، پرچم خیانت را حمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا جَمَعَ اللّٰهُ الأَوَّلينَ وَ الآخِرينَ يَومَ القِيامَةِ يُرفَعُ لِكُلِّ غادِرٍ لِواءٌ، فَقيلَ: هٰذِهِ غَدرَةُ فُلانِ بنِ فُلانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۵۹ ح‌۹، مسند ابن حنبل: ج‌۳ ص‌۲۶۳ ح‌۴۸۳۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۶۹۳ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هنگامی که خداوند، اوّلین تا آخرین انسان را در روز قیامت گرد هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، برای هر خیانتکاری پرچمی بلند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود این، خیانتِ فلانی فرزند&lt;br /&gt;<br /> فلانی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا أيُّهَا النّاسُ! لَولا كَراهِيَةُ الغَدرِ لَكُنتُ مِن أدهَى النّاسِ، ألا إنَّ لِكُلِّ غَدرَةٍ فَجرَةً، و لِكُلِّ فَجرَةٍ كَفرَةً، ألا و إنَّ الغَدرَ وَ الفُجورَ وَ الخِيانَةَ فِي النّارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۳۳۸ ح‌۶ عن الأصبغ بن نباتة، نهج البلاغة: الخطبة ۲۰۰، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۹۷ ح‌۴۸۳؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۶۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! اگر نبود كه پیمان‌شكنى، امرى زشت و ناپسند است، من از زیرک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردمان بودم. آگاه باشید كه هر پیمان‌شكنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، معصیت است و هر معصیتى، كفر [و ناسپاسى] است. بدانید كه پیمان‌شكنی و معصیت و خیانت، در آتش [دوزخ] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما مِن رَجُلٍ أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ ذِمَّةٍ ثُمَّ قَتَلَهُ، إلّا جاءَ يَومَ القِيامَةِ يَحمِلُ لِواءَ الغَدرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۴۳، و فیه «على دمه» بدل «على ذمّة» و کلاهما عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سليمان، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶، بحار الأنوار، ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هیچ كسى نیست كه جان فردى را امان دهد و بر عهده بگیرد و سپس او را بكشد، مگر آن كه در روز قیامت در حالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید كه پرچم خیانت را بر دوش گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی= مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «کنایه از شهرت وى به خیانتکارى است، یا مقصود، این است که پرچمى را به دست خواهد داشت که با آن شناخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود» (مرآة العقول: ج۱۸ ص۳۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-العاشر-الأسیر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ العاشِرُ: الأسیرُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-إلى-الأسير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱: الإِحسانُ إلَى الأَسيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احسان به اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و غذا [ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به فقیر و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا)، قالَ: هُوَ الأَسيرُ. و قالَ: الأَسيرُ يُطعَمُ و إن كانَ يُقَدَّمُ لِلقَتلِ. و قالَ: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام كانَ يُطعِمُ مَن خُلِّدَ فِي السِّجنِ مِن بَيتِ مالِ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو بصیر -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ سخن خداوند عزّ و جلّ: (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) پرسیدم. فرمود: «به اسیر باید غذا داد، اگر چه قرار است کشته شود» و فرمود: «علی علیه‌السلام به زندانیان محکوم به حبس ابد، از بیت المال مسلمانان غذا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا) -: فَإِنَّهُ حَدَّثَني أبي، عَن عَبدِ اللّه بنِ مَيمونٍ، عن أبي عَبدِ اللّه علیه‌السلام، قالَ: كانَ عِندَ فاطِمَةَ شَعيرٌ، فَجَعَلوهُ عَصيدَةً، فَلَمّا أنضَجوها و وَضَعوها بَينَ أيديهِم، جاءَ مِسكينٌ، فَقالَ المِسكينُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَبِثَ أن جاءَ يَتيمٌ، فَقالَ اليَتيمُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَهَا الثّانيَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَبِثَ أن جاءَ أسيرٌ، فَقالَ الأَسيرُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ الثُّلُثَ الباقِيَ، و ما ذاقوها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ فيهِم هٰذِهِ الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّيّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۸، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۲، العمدة لابن البِطریق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۸ عن ابن مهران الباهلي، تفسير فرات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۷، المناقب للكوفي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ كلاهما عن زيد بن أرقم و كلّها نحوه؛ أسباب النزول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بارۀ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن خداوند متعال: (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و يتيم و اسير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: پدرم به نقل از عبد اللّٰه بن میمون برایم حدیث کرد که امام صادق علیه‌السلام فرمود: «فاطمه۳ مقدارى جو داشت كه از آن كاچى فرا هم آوردند و چون آن را پختند و در برابر خود نهادند، مسكینى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ خوراک را به او داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طولى نكشید كه یتیمى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ دیگر را به او داد&lt;/span&gt;. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طولی نکشید که اسیرى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ باقى مانده را هم به او داد و خودشان از آن خوراک نچشیدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند سبحان در حقّ آنها این آیه را نازل نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن ابن جریج - في قَولِهِ عزّ و جلّ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا) -: لَم يَكُنِ الأَسيرُ عَلیٰ عَهدِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلّا مِنَ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱۵۷، غريب الحديث للهروي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵، إصلاح غلط المحدّثين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان - به نقل از ابن جریج، در بارۀ آیۀ (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و يتيم و اسير می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: در زمان پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اسیر فقط از مشرکان بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن نبيه بن وهب: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حينَ أقبَلَ بِالاُساریٰ فَرَّقَهُم في أصحابِهِ، و قالَ: اِستَوصوا بِالاُساریٰ خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۹، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۵، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الطبرى - به نقل از نبیه بن وهب -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه اسیران را آورد، آنها را میان یارانش توزیع كرد و فرمود: «شما را به نیكى با اسیران سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن حبّان بن جزء عن جزء: أنَّهُ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بِأَسيرٍ كانَ عِندَهُ مِن صَحابَةِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، كانوا أسَروهُ و هُم مُشرِكونَ، ثُمَّ أسلَموا، فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بِذاكَ الأَسيرِ، فَكَسا&lt;br /&gt;<br /> جَزءاً بُردَينِ، و أَسلَم جَزءٌ عِندَهُ. ثُمَّ قالَ: اُدخُل عَلیٰ عائِشَةَ، تُعطيكَ مِنَ الأَبرُدِ الَّتي عِندَها بُردَينِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ عَلیٰ عائِشَةَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمِّ المُؤمِنينَ فَقالَ: أي نَضَّرَكِ اللّٰهُ! اِختاري لي مِن هٰذِهِ الأَبرُدِ الَّتي عِندَكِ بُردَينِ، فَإِنَّ نَبِيَّ اللّٰهَ صلّی اللّه علیه و آله كَساني مِنها بُردَينِ. فَقالَت و مَدَّت سِواكاً مِن أراكٍ طَويلاً، فَقالَت: خُذ هٰذا و خُذ هٰذا. و كانَت نِساءُ العَرَبِ حينَئِذٍ لا يُرَينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۹۳۳ و راجع اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ الرقم ۷۴۲ و الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۷ الرقم ۱۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از حِبّان بن جَزء، در بارۀ [پدرش] جزء -: او با یک اسیر نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد. آن اسیر از اصحاب پیامبر بود و زمانی که [طایفۀ جزء] مشرک بودند، وی را اسیر کرده بودند و سپس اسلام آوردند. آنها آن اسیر را نزد پیامبر آوردند. جزء در محضر پیامبر، اسلام آورد. ایشان دو بُرد به او خلعت داد و به او فرمود: «نزد عایشه برو تا از بُردهایی که نزد اوست، دو عدد به تو عطا کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جزء بر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ المؤمنین عایشه وارد شد و گفت: آهای! خدایت برکت دهد! از آن بُردهایی که نزد توست، دو تا برایم جدا کن؛ زیرا پیامبر خدا دو بُرد از آنها را به من خلعت داده است. عایشه این کار را انجام داد و با چوب بلندی از [درخت] اراک اشاره [به بُردها] کرد و گفت: این و این را بردار. در آن زمان، زنان عرب دیده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إطعامُ الأَسيرِ وَ الإِحسانُ إلَيهِ حَقٌّ واجِبٌ و إن قَتَلتَهُ مِنَ الغَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۹ عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق علیه‌السلام عن أبيه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: غذا دادن به اسیر و احسان به او، حقّى واجب است، هر چند [بخواهى] فردا او را بكشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إطعامُ الأَسيرِ حَقٌّ عَلیٰ مَن أسَرَهُ و إن كانَ يُرادُ مِنَ الغَدِ قَتلُهُ، فَإِنَّهُ يَنبَغي أن يُطعَمَ و يُسقیٰ، و يُظَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي يُظلّل عليه من الحرّ و البرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُرفَقَ بِهِ؛ كافِراً كانَ أو غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن زرارة و ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن منصور بن حازم و ح‌۴ عن جرّاح المدائني، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ عن سليمان بن خالد، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: غذا دادن به اسیر حقّى است به گردن كسى كه او را به اسارت گرفته است، هر چند بنا باشد فردا كشته شود؛ چون شایسته است به اسیر، آب و خوراک داد و او را زیر سایه نگه داشت و با او مدارا كرد، كافر باشد یا غیر كافر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: يَجِبُ أن يُطعَمَ الأَسيرُ و يُسقیٰ و يُرفَقَ بِهِ و إن اُريدَ بِهِ القَتلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: غذا و آب دادن به اسیر و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با او واجب است، اگر چه قرار باشد کشته شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما مِن عَمَلٍ أفضَلَ يَومَ النَّحرِ مِن دَمٍ مَسفوكٍ، أو مَشيٍ في بِرِّ الوالِدَينِ، أو ذي رَحِمٍ قاطِعٍ يَأخُذُ عَلَيهِ بِالفَضلِ و يَبدَؤُهُ بِالسَّلامِ، أو رَجُلٍ أطعَمَ مِن صالِحِ نُسُكِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صالح نسکه: أي ذبیحته الطیّبة (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷، و اُنظر: مجمع البحرین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۹ «نسك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ دَعا إلیٰ بَقِيَّتِهِ جيرانَهُ مِنَ اليَتامیٰ و أَهلِ المَسكَنَةِ وَ المَملوكِ، و تَعاهَدَ الأُسَراءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸۹، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ عن أبان بن محمّد، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۱۴ ح۹۶۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در روز قربان، هیچ عملی بافضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این کارها نیست: قربانی کردن، یا نیکی کردن به والدین، یا رفتن به دیدن خویشاوندی که قطع رابطه کرده است و با لطف با او رفتار کردن و پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستی در سلام کردن به او، یا این که انسان از قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خوب گوشتِ قربانی اطعام کند و سپس همسایگان خود را از یتیم و فقیر و بَرده به باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ آن دعوت کند، و سر زدن به اسیران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فك-الأسير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲: فَكُّ الأَسيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آزاد کردن اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: فُكُّوا العانِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاني: الأسير (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ «عنو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَجيبُوا الدّاعِيَ، و عودُوا المَريضَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷۹، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰۵، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۹۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۵۳۴، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷۳ نحوه و كلّها عن أبي موسى الأشعري، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۴۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اسیر را آزاد كنید و دعوتِ دعوت كننده را بپذیرید و از بیمار عیادت كنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن فَدیٰ أسيراً مِن أيدِي العَدُوِّ فَأَنَا ذٰلِكَ الأَسيرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۱۶ كلاهما عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس با دادن فدیه اسیری را از دست دشمن آزاد کند، [گویی که] من آن اسیر هستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن عمران بن حصين: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فادیٰ رَجُلاً بِرَجُلَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸۲۶، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ و فيهما «فدى» بدل «فادى»، مسند الشافعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳، معرفة السنن و الآثار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶۹، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمی - به نقل از عمران بن حصین -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یک نفر اسیر را با دادن دو اسیر، آزاد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في دُعاءِ شَهرِ رَمَضانَ -: اللّٰهُمَّ فَرِّج عَن كُلِّ مَكروبٍ، اللّٰهُمَّ رُدَّ كُلَّ غَريبٍ، اللّٰهُمَّ فُكَّ كُلَّ أسيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ نقلاً عن خطّ الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در دعاى ماه رمضان -: خدایا! گرفتارىِ هر گرفتارى را بر طرف ساز. خدایا! هر غریبى را [به وطنش] باز گردان. خدایا! هر اسیرى را بِرهان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي رافع: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَفُكُّ مِن مالِها [أي خَديجَةَ۳] الغارِمَ وَ العانِيَ، و يَحمِلُ الكَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلّ: اليتيم. و الكَلّ: الذي هو عيال و ثِقل على صاحبه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۲ و ۵۹۴ «كلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يُعطي فِي النّائِبَةِ، و يُرفِدُ فُقَراءَ أصحابِهِ إذ كانَ بِمَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از ابو رافع -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با دارایى خدیجه، بدهكار و اسیر را از بند، رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و بار یتیمان و نانخوران را به دوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشید و در گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از آن عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و تا در مكّه بود، یاران فقیرش را یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - حينَ قالَ لَهُ عَلِيٌّ علیه‌السلام: يا رَسولَ اللّه، أيُّ الصَّدَقَةِ أفضَلُ؟ -: الأَسيرُ المُخضَرَّتا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اخضَرَّتا عيناه: أي اسودّتا عيناه من شدّة الجوع؛ فإنّ الذي يشتدّ جوعه يعلو عينيه شيء كالغبار أو الدخان فيسودّ في عينيه الهواء و غيره من الاُمور المنظورة (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ «خضر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَيناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - هنگامی که امام على علیه‌السلام پرسید: اى پیامبر خدا! كدام صدقه دادن، برتر است؟ -: به اسیرى كه چشمانش [از ضعفْ] تیره و تار شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الصَّدَقَةِ صَدَقَةُ اللِّسانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّه، و ما صَدَقَةُ اللِّسانِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الشَّفاعَةُ؛ تَفُكُّ بِهَا الأسيرَ، و تَحِقنُ بِهَا الدَّمَ، و تَجُرُّ بِهَا المَعروفَ إلیٰ أخيكَ، و تَدفَعُ بِهَا الكَريهَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲، الرسالة السعدية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۶۲، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷۹ كلاهما عن سمرة بن جندب، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «برترین صدقه، صدقۀ زبان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پیامبر خدا! صدقۀ زبان چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «میانجیگرى كردن، تا با آن، اسیرى را آزاد كنى و خونى را از به ناحق ریخته شدن، حفظ كنى و به برادرت خیرى برسانى و پیشامد ناگوارى را دفع كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن الشعبي: كانَت جُوَيرِيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هي جُوَیرِیَة بنت الحارث بن أبي ضرار المصطلقي، سباها النبيّ صلّی اللّه علیه و آله یوم المُرَیسیع في السنة الخامسة، و کان اسمها بَرّة فغیّره النبيّ صلّی اللّه علیه و آله (تاریخ الإسلام للذهبي: ج‌۴ ص‌۱۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِلكَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَأَعتَقَها و جَعَلَ عِتقَها صَداقَها و عِتقَ كُلِّ أسيرٍ مِن بَنِي المُصطَلِقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱۱۸، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ عن عامر، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ الرقم ۳۹۰ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از شَعبی -: جُوَیریه، مملوک پیامبر خدا [یعنی سهم پیامبر خدا از اسیران جنگ با بنی مُصطَلِق] بود و [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله] او را آزاد کرد و آزادی او و آزادی همۀ اسیران بنی مُصطَلِق را مهریّۀ او قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن كانَ مِنكُم لَهُ مالٌ فَليَصِل بِهِ القَرابَةَ، وَ ليُحسِن مِنهُ الضِّيافَةَ، وَليَفُكَّ بِهِ العانِيَ وَ الأَسيرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن أبي مخنف الأزدي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر یک از شما مالى دارد، باید با آن به خویشاوندان پیوند برسانَد، میهمانىِ نیكو ترتیب دهد و رنجور و اسیر را آزاد کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن آتاهُ اللّٰهُ مالاً فَليَصِل بِهِ القَرابَةَ، وَ ليُحسِن مِنهُ الضِّيافَةَ، وَ ليَفُكَّ بِهِ الأَسيرَ وَ العانِيَ، وَ ليُعطِ مِنهُ الفَقيرَ وَ الغارِمَ، وَ ليَصبِر نَفسَهُ عَلَى الحُقوقِ وَ النَّوائِبِ ابتِغاءَ الثَّوابِ؛ فَإِنَّ فَوزاً بِهٰذِهِ الخِصالِ شَرَفُ مَكارِمِ الدُّنيا و دَركُ فَضائِلِ الآخِرَةِ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴۲، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ و الثلاثة الأخيرة عن ربيعة و عمارة، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: کسی که خداوند، به او مالى می‌دهد، باید آن را به خویشاوندان برساند، میهمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نیكو بدهد، اسیر و گرفتار را از بند برهانَد، تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست و وامدار را بهره ببخشد و به امید پاداش، خویشتن را بر [اداى] حقوق و [تحمّل] بلاهاى سخت، شکیبا سازد؛ زیرا هر آینه، دستیابى به این ویژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور شدن از كرامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنیایى و فضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آخرتى است، اگر خدا بخواهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سيرة-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-في-الأسری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۳: سيرَةُ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله فِي الأَسریٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیرۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در رفتار با اسیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلأَسْرَیٰ إِن يَعْلَمِ ٱللهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِّمَّا أُخِذَ مِنكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای پیامبر! به اسیرانی که در دست شمایند، بگو: «اگر خدا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما خیری بداند [و نیّات پاکی داشته باشید]، بهتر از آنچه از شما گرفته شده، به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و شما را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و خداوند، آمرزنده و مهربان است»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن یكُونَ لَهُ أَسْرَىٰ حَتَّىٰ یُثْخِنَ فِى ٱلأَرْضِ تُرِیدُونَ عَرَضَ ٱلدُّنْیا وَ ٱللهُ یرِیدُ ٱلآخِرَةَ وَ ٱللهُ عَزِیزٌ حَكِیمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هیچ پیامبری حق ندارد اسیرانی [از دشمن] بگیرد تا کاملاً بر آنها پیروز گردد [و جای پای خود را در زمین محکم کند]. شما متاع ناپایدار دنیا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید [و مایلید اسیران بیشتری بگیرید و در برابر گرفتن فدیه آزادشان کنید]؛ ولی خداوند، سرای دیگر را [برای شما] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و خداوند، توانا و حکیم است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَضَرْبَ ٱلرِّقَابِ حَتَّیٰ إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّواْ ٱلْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنَّاً بَعْدُ وَ إِمَّا فِدَاءً حَتَّیٰ تَضَعَ ٱلْحَرْبُ أَوْزَارَهَا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که با کافران [جنایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشه در میدان جنگ] رو به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو شدید، گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بزنید [و این کار را همچنان ادامه دهید] تا به اندازۀ کافی، دشمن را در هم بکوبید. در این هنگام، اسیران را محکم ببندید. آن گاه یا بر آنان منّت گذارید [و آزادشان کنید]، یا در برابر آزادی، از آنان فدیه بگیرید [و این ادامه یابد] تا جنگ، بار سنگین خود را بر زمین نهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه [عن ابن عبّاس]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم يرد الراوي في كتاب من لا يحضره الفقيه، و أورده المصنّف في ثواب الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ أطلَقَ كُلَّ أسيرٍ، و أَعطیٰ كُلَّ سائِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۰، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲؛ الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه - به نقل از ابن عبّاس -: وقتى ماه رمضان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله همۀ اسیران را آزاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و به هر نیازمندى، بخشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن جريج - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا)ج&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: لَم يَكُنِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَأسِرُ أهلَ الإِسلامِ، ولٰكِنَّها نَزَلَت في اُساریٰ أهلِ الشِّركِ؛ كانوا يَأسِرونَهُم فِي الفِداءِ، فَنَزَلَت فيهِم، فَكانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَأمُرُ بِالإِصلاحِ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱ نقلاً عن ابن المنذر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن جریج، در بارۀ آیۀ (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله کسی نبود که مسلمانی را اسیر کند؛ بلکه این آیه در بارۀ اسیران اهل شرک نازل شد. مسلمانان، آنها را برای فدیه گرفتن اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. پس آیه در بارۀ این اسیران نازل شد و پیامبر دستور داد با آنها دوستانه رفتار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عاصم: دَخَلَ عَلَينا نُبَيشَةُ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَمّاهُ نُبَيشَةَ الخَيرِ؛ دَخَلَ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و عِندُهُ اُساریٰ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إمّا أن تَمُنَّ عَلَيهِم و إمّا أن تُفادِيَهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أمَرتَ بِخَيرٍ، أنتَ نُبَيشَةُ الخَيرِ بَعدَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۴۸، الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ الرقم ۸۷۰۱، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۴ الرقم ۵۱۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عاصم -: نُبَیشه بر ما وارد شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را نُبَیشة الخَیر نامید. بر پیامبر خدا وارد شد، در حالى كه اسیران نزدش بودند. گفت: اى پیامبر خدا! یا بر ایشان منّت بگذار و آزادشان كن، یا جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا بستان و آزادشان کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «به خیر و نیكى فرمان دادى. از این پس، تو نبیشة الخیر هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن ابن أبي عون - في ذِکرِ سَرِیَّةِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه‌السلام إلیٰ قَبیلَةِ طَيٍّ -: کانَ فِي السَّبيِ اُختُ عَدِيِّ بنِ حاتِمٍ لَم تُقسَم، فَأُنزِلَت دارَ رَملَةَ بِنتِ الحارِثِ، و كانَ عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ قَد هَرَبَ حينَ سَمِعَ بِحَرَكَةِ عَلِيٍّ علیه‌السلام، و كانَ لَهُ عَينٌ بِالمَدينَةِ فَحَذَّرَهُ فَخَرَجَ إلَى الشّامِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَت اُختُ عَدِيٍّ إذا مَرَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله تَقولُ: يا رَسولَ اللّه، هَلَكَ الوالِدُ و غابَ الوافِدُ، فَامنُن عَلَينا مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ! كُلُّ ذٰلِكَ يَسأَلُها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: مَن وافِدُكِ؟ فَتَقولُ: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ، فَيَقولُ: الفارُّ مِنَ اللّه و رَسولِهِ؟! حَتّیٰ يَئِسَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ يَومُ الرّابِعِ مَرَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله فَلَم تَكَلَّم، فَأَشارَ إلَيها رَجُلٌ: قومي فَكَلِّميهِ،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَلَّمَتهُ فَأَذِنَ لَها و وَصَلَها، و سَأَلَت عَنِ الرُّجَلِ الَّذي أشارَ إلَيها فَقيلَ: عَلِيٌّ، و هُوَ&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي سَباكُم، أما تَعرِفينَهُ؟ فَقالَت: لا وَ اللّه، ما زِلتُ مُدنِيَةً طَرَفَ ثَوبي عَلیٰ وَجهي&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طَرَفَ رِدائي عَلیٰ بُرقُعي مِن يومَ اُسِرتُ حَتّیٰ دَخَلتُ هٰذِهِ الدّارَ، و لا رَأَيتُ وَجهَهُ و لا وَجهَ أحَدٍ مِن أصحابِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۸، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴۹ و راجع اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ الرقم ۶۹۹۶ و السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از ابن ابى عون، در یادكرد از اعزام نیرو به فرماندهى على علیه‌السلام به قبیلۀ طَى -: در میان اسیران، خواهر عَدى بن حاتم، تقسیم نشد و او را در خانۀ رمله دختر حارث فرود آوردند، و عدىّ بن حاتم، هنگامى كه شنیده بود على علیه‌السلام حركت كرده است، گریخته بود. او جاسوسى در مدینه داشت كه به او هشدار داده و وى به سوى شام بیرون رفته بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهر عَدى چون بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پیامبر خدا! پدر از دنیا رفت و جانشین، غایب شد. بر ما منّت بگذار. خدا بر تو منّت بگذارد! و هر بار پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: «جانشین [پدرِ] تو كیست؟» و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: عَدىّ بن حاتم! و پیامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همان گریزان از خدا و پیامبرش؟»، تا آن جا كه خواهر عَدى، مأیوس شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز چهارم، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گذشت؛ ولى خواهر عَدى چیزى نگفت. مردى به او اشاره كرد: برخیز و با پیامبر سخن بگو! او برخاست و با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سخن گفت و پیامبر به او اجازه داد و او را [به برادرش] رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهر عَدى از نام مردى كه به او اشاره كرد [تا با پیامبر صحبت کند]، پرسید. گفته شد: على؛ همان كسى كه شما را اسیر كرد. آیا او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى؟ گفت: نه به خدا، من از روز اسارتم تا هنگام ورود به این خانه، پیوسته گوشۀ لباسم را به صورتم و سر ردایم را به روبندم نزدیک كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه صورت او را دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه صورت هیچ یک از همراهان او را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عبادة الطائي: هَرَبَ عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ مِن خَيلِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله حَتّیٰ لَحِقَ بِالشّامِ، و كانَ عَلَى النَّصرانِيَّةِ، و كانَ يَسيرُ في قَومِهِ بِالمِرباعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: ربعت القوم أربعهم، إذا أخذت رُبع أموالهم، و قد كان الملك [و الرئيس] في الجاهلية يأخذ الرُّبع من الغنيمة دون أصحابه، و يسمّیٰ ذلك الربع: المِرباع (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ «ربع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جُعِلَتِ ابنَةُ حاتِمٍ في حَظيرَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحظيرة: ما أحاط بالشيء، و هي تكون من قصب و خشب (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ «حظر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِبابِ المَسجِدِ، و كانَتِ امرَأَةً جَميلَةً جَزلَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امرأة جَزلَة: إذا كانت ذات رأي (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۵ «جزل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَرَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقامَت إلَيهِ فَقالَت: هَلَكَ الوالِدُ و غابَ الوافِدُ، فَامنُن عَلَيَّ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن وافِدُكِ؟ قالَت: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ. فَقالَ: الفارُّ مِنَ اللّه و مِن رَسولِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَدِمَ وَفدٌ مِن قُضاعَةَ مِنَ الشّامِ. قالَت: فَكَسانِي النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله و أَعطاني نَفَقَةً و حَمَلَني، و خَرَجتُ مَعَهُم حَتّیٰ قَدِمتُ الشّامَ عَلیٰ عَدِيٍّ، فَجَعَلتُ أقولُ لَهُ: القاطِعُ الظّالِمُ! اِحتَمَلتَ بِأَهلِكَ و وُلدِكَ و تَرَكتَ بَقِيَّةَ والِدِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقامَت عِندَهُ أيّاماً و قالَت لَهُ: أریٰ أن تَلحَقَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ عَدِيٌّ حَتّیٰ قَدِمَ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَسَلَّمَ عَلَيهِ و هُوَ فِي المَسجِدِ، فَقالَ: مَنِ الرَّجُلُ؟ قالَ: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ. فَانطَلَقَ بِهِ إلیٰ بَيتِهِ و أَلقیٰ لَهُ وِسادَةً مَحشُوَّةً بِليفٍ، و قالَ: اِجلِس عَلَيها. فَجَلَسَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلَى الأَرضِ، و عَرَضَ عَلَيهِ الإِسلامَ، فَأَسلَمَ عَدِيٌّ، وَ استَعمَلَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ صَدَقاتِ قَومِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ عن شيبان بن سعد الطائي، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ كلاهما نحوه، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عبادۀ طایى -: عَدى بن حاتم، از دست سواران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گریخت، تا آن كه به شام ملحق شد. او مسیحى و رئیس قومش بود و یک چهارمِ غنیمت را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خواهرش] دختر حاتم، [اسیر و] در پرچین جلوى مسجد گذاشته شد. او زنى زیبا و صاحب‌رأى بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه بر او گذشت، به سوى ایشان برخاست و گفت: پدر از دنیا رفت و جانشین [پدر]، غایب شد. بر من منّت بگذار. خدا بر تو منّت نهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «جانشین [پدر] تو كیست؟». گفت: عَدى بن حاتم. فرمود: «همان گریزان از خدا و پیامبرش؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیئت نمایندگى قبیلۀ قُضاعه از شام آمد. [دختر حاتم] گفت: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لباس به من پوشاند و توشه و هزینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به من داد و مرا بر مركبى نشاند و با آنها بیرون آمدم تا در شام بر عَدى وارد شدم. به او گفتم: اى بُرنده[ى پیوند خویشاوندى] و اى ستمكار! خانواده و فرزندانت را برداشتى و بردى و به جا ماندۀ پدرت را رها كردى؟ و آن زن، چند روزى نزد عَدى ماند و به او گفت: نظر من، این است كه به پیامبر خدا ملحق شوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدى بیرون آمد تا بر پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كه در مسجد بود، وارد شد و سلام داد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «كیستى؟». گفت: عَدى بن حاتم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برد و تشکِ پُر شده از لیف خرمایى برایش انداخت و فرمود: «بر آن بنشین» و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خود، روى زمین نشست و اسلام را بر او عرضه كرد و عَدى، مسلمان شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را بر زكات قومش گمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عمران بن حصين: كانَت ثَقيفٌ حُلَفاءَ لِبَني عَقيلٍ، فَأَسَرَت ثَقيفٌ رَجُلَينِ مِن أصحابِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أَسَرَ أصحابُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَجُلاً مِن بَني عَقيلٍ، و أَصابوا مَعَهُ العَضباءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أصابوا معه العَضباء: أي أخَذوها؛ و هي ناقةٌ نَجيبةٌ كانت لرجُلٍ من بَني عَقيل، ثمّ انتقلَت إلى رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتیٰ عَلَيهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ في الوَثاقِ. قالَ: يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِمَ أخَذتَني؟ و بِمَ أخَذتَ سابِقَةَ الحاجِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سابقَةَ الحاجّ: أراد بها العضباءَ؛ فإنّها كانت لا تُسبَق أو لا تكاد تُسبَق (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إعظاماً لِذٰلِكَ: أخَذتُكَ بِجَريرَةِ حُلَفائِكَ ثَقيفٍ. ثُمَّ انصَرَفَ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداهُ، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَحيماً رَقيقاً، فَرَجَعَ إلَيهِ، فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي مُسلِمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَو قُلتَها و أَنتَ تَملِكُ أمرَكَ أفلَحتَ كُلَّ الفَلاحِ. ثُمَّ انصَرَفَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداهُ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي جائِعٌ فَأَطعِمني و ظَمآنُ فَاسقِني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هٰذِهِ حاجَتُكَ. فَفُدِيَ بِالرَّجُلَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱۶، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۹۲ نحوه، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۰، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۱۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از عمران بن حصین -: قبیلۀ ثقیف، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى عقیل بودند و دو تن از یاران پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را به اسارت گرفتند و یاران پیامبر خدا نیز مردى از بنى عقیل را اسیر كردند و همراه او شترى [ارزشمند] به نام عَضبا را نیز به غنیمت گرفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا بر او - كه در بند بود -، وارد شد. او گفت: اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نزد او رفت و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به چه خاطر، مرا گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ و به چه خاطر، شتر تندروِ مرا گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از سر بزرگ داشتن این سخن (/ آن مرد) فرمود: «تو را به خاطر جرم و جنایت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمانانت، ثقیف، دستگیر نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسم عرب، این بود که اگر کسى در بارۀ جنایت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان خود، سکوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و جنایت او را جبران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود، شریک جرم شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. سپس از او روى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، ندایش داد و گفت: اى محمّد! اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مهربان و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازک بود. به سوى او باز گشت و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من مسلمانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اگر در حالى كه اختیاردار كارت بودى [و اسیر نشده بودى] این را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتى، به كمال كامیابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پیامبر صلّی اللّه علیه و آله باز گشت و آن مرد، دوباره ندا داد: اى محمّد! اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نزد او آمد و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گرسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، سیرم كن؛ و تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، سیرابم كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «این، نیازت است [و باید بر طرف شود]» و او با دو مسلمان اسیر، تبادل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اُتِيَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِسَبيٍ مِنَ اليَمَنِ، فَلَمّا بَلَغُوا الجُحفَةَ نَفِدَت نَفَقاتُهُم، فَباعوا جارِيَةً مِنَ السَّبِيِ كانَت اُمُّها مَعَهُم، فَلَمّا قَدِموا عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله سَمِعَ بُكاءَها فَقالَ: ما هٰذِهِ البُكاءُ؟ فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، احتَجنا إلیٰ نَفَقَةٍ فَبِعنَا ابنَتَها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَعَثَ بِثَمَنِها فَاُتِيَ بِها، و قالَ: بيعوهُما جَميعاً أو أمسِكوهُما جَميعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴، كتاب من لايحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۰، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ كلّها عن معاوية بن عمّار، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اسیرانى را از یمن به خدمت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آوردند. زمانى كه به جُحفه رسیدند، هزینۀ راهشان تمام شد. از این رو، یكى از كنیزان را كه مادرش هم با اسیران بود، فروختند. هنگامى كه به خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رسیدند، ایشان گریۀ آن مادر را شنید و فرمود: «این گریه براى چیست؟». گفتند: اى پیامبر خدا! ما در راه، نیازمند توشۀ راه شدیم و دختر او را فروختیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پول آن كنیز را فرستاد و او را آوردند و فرمود: «یا هر دو را با هم بفروشید یا هر دو را با هم نگه دارید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن الحسن: اِستَشارَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله النّاسَ فِي الأُساریٰ يَومَ بَدرٍ فَقالَ: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ قَد أمكَنَكُم مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، اِضرِب أعناقَهُم!! قالَ: فَأَعرَضَ عَنهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ عادَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّ اللّٰهَ قَد أمكَنَكُم مِنهُم، و إنَّما هُم إخوانُكُم بِالأَمسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ عُمَرُ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، اِضرِب أعناقَهُم!! فَأَعرَضَ عَنهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ عادَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ لِلنّاسِ مِثلَ ذٰلِكَ. فَقامَ أبو بَكرٍ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إن تریٰ أن تَعفُوَ عَنهُم و تَقبَلَ عَنهُمُ الفِداءَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَذَهَبَ عَن وَجهِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما كانَ فيهِ مِنَ الغَمِّ. قالَ: فَعَفا عَنهُم و قَبِلَ مِنهُمُ الفِداءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵۵۶، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ عن أنس، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از حسن -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در بارۀ اسیران جنگ بدر، با مردم مشورت كرد و فرمود: «خداوند آنها را به اختیار شما در آورده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر بن خطّاب برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! گردنشان را بزن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از او روى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دوباره فرمود: «اى مردم! خداوند، آنها را به اختیار شما در آورده است و آنها برادران دیروز شمایند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بزن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از او روى چرخاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پیامبر صلّی اللّه علیه و آله همان سخن را بار سوم فرمود و ابو بكر برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! اگر صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى، از آنها در گذر و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا از ایشان بپذیر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس غم از چهرۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رفت و از آنها در گذشت و از آنها جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا پذیرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن جابر: لَمّا كانَ يَومُ بَدرٍ اُتِيَ بِاُساریٰ، و اُتِيَ بِالعَبّاسِ و لَم يَكُن عَلَيهِ ثَوبٌ، فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله لَهُ قَميصاً، فَوَجَدوا قَميصَ عَبدِ اللّه بنِ اُبَيٍّ يَقدُرُ عَلَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدْرُ کلّ شيء و مقداره: مقیاسه. و قدَرَ الشيءَ: قاسَهُ (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۷۷ «قدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكَساهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله إيّاهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلِذٰلِكَ نَزَعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله قَميصَهُ الَّذي ألبَسَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی قضیّة نزع رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله قمیصه و إعطائه لعبد اللّٰه بن اُبيّ لیکفّن فیه حیث طلب منه ذلك، أو تکفینه به بعد موتة؛ علی اختلاف النقول (اُنظر المغازي للواقدي: ج‌۲ ص‌۱۰۵۷ و إمتاع الأسماع: ج‌۲ ص‌۹۰ و غیرهما).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ ابنُ عُيَينَةَ: كانَت لَهُ عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله يَدٌ فَأَحَبَّ أن يُكافِئَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۶، النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ و ليس فيهما ذيله من «قال ابن عيينة»؛ مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۴ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از جابر -: در جنگ بدر، اسیران را آوردند و عبّاس را بى آن كه لباس بر او باشد، آوردند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به دنبال لباسى براى او، چشم گرداند و پیراهن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى را اندازۀ او یافتند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آن را به وى پوشاند و از همین رو بود كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله [به هنگام دفن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى]، پیراهن خود را در آورد و به او پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عیینه گفت: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست با این كار، احسان او را به عمویش عبّاس، جبران كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن الكلبي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَشُدُّوا ٱلْوَثَاقَ) -: ثُمَّ نَزَلَت فِي العَبّاسِ لَمّا اُسِرَ في يَومِ بَدرٍ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اِفدِ نَفسَكَ وَ ابنَي أخيكَ - يَعني عَقيلاً و نَوفَلاً - و حَليفَكَ - يَعني عُتبَةَ بنَ أبي جَحدَرٍ - فَإِنَّكَ ذو مالٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ القَومَ استَكرَهوني و لا مالَ عِندي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَينَ المالُ الَّذي وَضَعتَهُ بِمَكَّةَ عِندَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفَضلِ حينَ خَرَجتَ و لَم يَكُن مَعَكُما أحَدٌ، و قُلتَ: إن اُصِبتُ في سَفَري فَلِلفَضلِ كَذا و كَذا، و لِعَبدِ اللّه كَذا، و لِقُثَمَ كَذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ نَبِيّاً، ما عَلِمَ بِهٰذا أحَدٌ غَيرُها! و إنّي لَأَعلَمُ أنَّكَ لَرَسولُ اللّه. فَفَدیٰ نَفسَهُ بِمِئَةِ اُوقِيَّةٍ، و كُلَّ واحِدٍ بِمِئَةِ اُوقِيَّةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَ: (يَا أَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلأَسْـرَیٰ) الآيَةَ، فَكانَ العَبّاسُ يَقولُ: صَدَقَ اللّٰهُ و صَدَقَ رَسولُهُ، فَإِنَّهُ كانَ مَعي عِشرونَ اُوقِيَّةً فَأُخِذَت، فَأَعطانِيَ اللّٰهُ مَكانَها عِشرينَ عَبداً، كُلٌّ مِنهُم يَضرِبُ بِمالٍ كَثيرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَرَبت في الأرض: إذا سافرت تبتغي الرزق. و الضَّرب یقع علی جمیع الأعمال إلّا قلیلاً؛ ضربَ في التجارة، و في الأرض، و في سبیل اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و المضاربة: أن تعطي إنساناً من مالِك ما یتّجر فیه علی أن یکون الربح بینکما أو یکون له سهم معلوم من الربح (تاج العروس: ج‌۲ ص‌۱۶۷ و ۱۷۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أدناهُم يَضرِبُ بِعِشرينَ ألفَ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷، قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ و ليس فيه ذيله من «فأخذت فأعطاني»، إعلام الورى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ و ليس فيه ذيله من «فنزل: يا أيّها» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹؛ مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱۰ عن ابن عبّاس، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ عن محمّد بن إسحاق و ليس فيهما ذيله من «فنزل: يا أيّها» نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از کلبی، در بارۀ این سخن خداوند متعال: ([اسیران را] در بند کشید) -: در بارۀ عبّاس نازل شد که در جنگ بدر اسیر شد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «برای خودت و دو برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات» یعنی عقیل و نوفل «و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمانت» یعنی عتبة بن ابی جحدر «فدیه بده. تو ثروتمندی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: این مردم مرا به زور به جنگ آوردند. پولی هم ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «پس آن پول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که وقتی خواستی بیایی، در مکّه نزد&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل گذاشتی، چه؟ نشانی‌اش، این که خودت بودی و او و گفتی اگر از این سفر باز نگشتم، فلان مقدارش برای فضل باشد، فلان مقدارش برای عبد اللّٰه و بهمان مقدارش برای قثم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: سوگند به آن که تو را به حق مبعوث کرد، از این موضوع کسی جز او (اُمّ الفضل) خبر نداشت. من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که تو فرستادۀ خدا هستی. آن گاه با صد اَوقیه، خودش را آزاد کرد و هر یک از آن افراد را هم با صد اوقیه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس این آیه نازل شد: (ای پیامبر! به اسیرانی که در دست شمایند، بگو) (تا پایان آیه). عبّاس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خدا و پیامبرش راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند. بیست اوقیه با خود داشتم که از من گرفته شد و در عوض، خداوند، بیست برده به من داد که هر یک از آنها با پول بسیاری تجارت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کم‌ترینشان با بیست هزار درهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: أمَّا العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ عَمُّ الرَّسولِ صلّی اللّه علیه و آله فَإِنَّهُ كانَ أسَنَّ بِثَلاثِ سِنينَ مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و لَم يُسلِم إلیٰ أن شَهِدَ بَدراً مَعَ مُشرِكي أهلِ مَكَّةَ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد قالَ لِلمُسلِمينَ يَومَ بَدرٍ: فَمَن قَدَرتُم أن تَأسِروهُ مِن بَني هاشِمٍ فَلا تَقتُلوهُ؛ فَإِنَّهُم اُخرِجوا كُرهاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاُسِرَ العَبّاسُ فيمَن اُسِرَ، و شُدَّ فِي الوَثاقِ، فَكانَ يَئِنُّ لِشِدَّةِ الرِّباطِ، فَإِذا سَمِعَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَئِنُّ. قالَ: اِحفَظوني فِي العَبّاسِ؛ فَإِنَّهُ عَمّي، و عَمُّ الرَّجُلِ صِنوُ أبيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَمّا أن مَنَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ مَن اُسِرَ مِنَ المُشرِكينَ يَومَ بَدرٍ عَلیٰ أن يَفدوا أنفُسَهُم، مَنَّ عَلَيهِ فيهِم، و قالَ صلّی اللّه علیه و آله لَهُ: اِفدِ نَفسَكَ وَ ابنَ أخيكَ عَقيلاً؛ فَإِنَّهُ لَيسَ لَهُ مالٌ - و كانَ قَد اُسِرَ مَعَهُ يَومَئِذٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنَا ما عِندي مالٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: فَأَينَ المالُ الَّذي دَفَعتَهُ يَومَ خُروجِكَ مِن مَكَّةَ إلیٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام الفَضلِ،&lt;br /&gt;<br /> و قُلتَ لَها: إن اُصِبتُ فَلِعَبدِ اللّه كَذا، و لِلفَضلِ كَذا، و لَكِ كَذا، و لِفُلانٍ كَذا؟!&lt;br /&gt;<br /> و ذَكَرَ لَهُ ما قالَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ العَبّاسُ: وَ اللّه، ما سَمِعَ مِنّي ذٰلِكَ غَيرُها، و ما أطلَعَكَ عَلیٰ ذٰلِكَ إلَّا اللّٰهُ. و أَسلَمَ، و فَدیٰ نَفسَهُ و عَقيلَ بنَ أبي طالِبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۲؛ الاستيعاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ الرقم ۱۳۸۶ نحوه و راجع المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: عبّاس بن عبد المطّلب، عموی پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، سه سال از پیامبر خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود. او اسلام نیاورد تا آن که در جنگ بدر، مشرکان مکّه را همراهی کرد. پیامبر خدا در روز بدر به مسلمانان گفته بود که هر یک از بنی هاشم را اسیر کردید، او را نکشید؛ چون به زور آورده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکی از کسانی که اسیر شد، عبّاس بود. او را هم در بند کشیدند و چون طناب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را سفت کرده بودند، از درد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نالید. پیامبر خدا چون نالۀ او را شنید، فرمود: «به خاطر من، مراقب او باشید. او عموی من است و عموی هر کس، مانند پدر اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا بر مشرکان اسیر در روز بدر منّت نهاد که با پرداخت فدیه آزاد شوند، به عبّاس نیز منّت نهاد و به او فرمود: «برای خودت و برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات عقیل فدیه بده؛ چون او پولی ندارد». عقیل نیز آن روز اسیر شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: من پولی ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به او فرمود: «پس آن پول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که وقتی خواستی مکّه را ترک کنی، به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل دادی و به او گفتی: اگر بلایی سرم آمد، فلان مقدارش برای عبد اللّٰه باشد، فلان مقدارش برای فضل و بهمان مقدارش برای خودت و فلان مقدار برای فلانی [چه]؟» و تمام حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را که عبّاس زده بود، برایش گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: به خدا سوگند، این چیزها را کسی جز او از من نشنید. اینها را فقط خدا به اطّلاع تو رسانده است. پس، اسلام آورد و برای خودش و عقیل بن ابی طالب فدیه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: رُوِيَ أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كَرِهَ أخذَ الفِداءِ حَتّیٰ رَأیٰ سَعدُ بنُ مُعاذٍ كَراهِيَةَ ذٰلِكَ في وَجهِهِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، هٰذا أوَّلُ حَربٍ لَقينا فيهِ المُشرِكينَ، وَ الإِثخانُ فِي القَتلِ أحَبُّ إلَينا مِنِ استِبقاءِ الرِّجالِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ: يا رَسولَ اللّه، كَذَّبوكَ و أَخرَجوكَ، فَقَدِّمهُم وَ اضرِب أعناقَهُم، و مَكِّن عَلِيّاً مِن عَقيلٍ فَيَضرِبَ عُنُقَهُ! و مَكِّنّي مِن فُلانٍ أضرِب عُنُقَهُ! فَإِنَّ هٰؤُلاءِ أئِمَّةُ الكُفرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو بَكرٍ: أهلُكَ و قَومُكَ استَأنِ بِهِم وَ استَبقِهِم، و خُذ مِنهُم فِديَةً تَكونُ لَنا قُوَّةً عَلَى الكُفّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو جَعفَرٍ الباقِرُ علیه‌السلام: كانَ الفِداءُ يَومَ بَدرٍ: كُلُّ رَجُلٍ مِنَ المُشرِكينَ بِأَربَعينَ اُوقِيَّةً، وَ الاُوقِيَّةُ أربَعونَ مِثقالاً، إلَّا العَبّاسُ فَإِنَّ فِداءَهُ كانَ مِئَةَ اُوقِيَّةً، و كانَ اُخِذَ مِنهُ حينَ اُسِرَ عِشرونَ اُوقِيَّةً ذَهَباً، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: ذٰلِكَ غَنيمَةٌ، فَفادِ نَفسَكَ وَ ابنَي أخيكَ نَوفَلاً و عَقيلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ مَعي شَيءٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أينَ الذَّهَبُ الَّذي سَلَّمتَهُ إلیٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام الفَضلِ، و قُلتَ: إن حَدَثَ بي حَدَثٌ فَهُوَ لَكِ و لِلفَضلِ و عَبدِاللّه و قُثَمَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَن أخبَرَكَ بِهٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّٰهُ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أشهَدُ أنَّكَ رَسولُ اللّه. وَ اللّه، مَا اطَّلَعَ عَلیٰ هٰذا أحَدٌ إلَّا اللّٰهُ تَعالیٰ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خاطَبَ اللّٰهُ سُبحانَهُ نَبِيَّهُ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم)، إنَّما ذَكَرَ الأَيدِيَ لِأَنَّ مَن كانَ في وَثاقِهِم فَهُوَ بِمَنزِلَةِ مَن يَكونُ في أيديهِم؛ لِاستيلائِهِم عَلَيهِ، (مِنَ ٱلأَسْرَیٰ) يَعني اُسراءَ بَدرٍ الَّذينَ اُخِذَ مِنهُمُ الفِداءُ، (إِن يَعْلَمِ ٱللهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًا) أي إسلاماً و إخلاصاً أو رَغبَةً فِي الإِيمانِ و صِحَّةَ نِيَّةٍ، (يُؤْتِكُمْ) أي يُعطِكُم، (خَيْرًا مِّمَّا أُخِذَ مِنكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الفِداءِ، إمّا فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ، و إمّا فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ نقلاً عن تفسير القمّي، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶، التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ كلاهما نحوه و راجع تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ و تاريخ المدينة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: روایت شده است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از گرفتن فدیه ناراحت بود، به حدّی که سعد بن معاذ این ناراحتی را در چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دید و گفت: ای پیامبر خدا! این نخستین جنگ ما با مشرکان است و ما در جنگ، کشتن را از زنده نگه داشتن مردان خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داریم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر بن خطاب گفت: ای پیامبر خدا! اینها تو را تکذیب و از شهر بیرونت کردند. یکایک آنها را پیش آور و گردن بزن. عقیل را بده علی گردن بزند و فلانی را بده من گردن بزنم! چون اینها سران کفر هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بکر گفت: اینها خانواده و قوم تو هستند. با ایشان مدارا کن و زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان نگه دار. از آنها فدیه بگیر تا پشتوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای ما در برابر کفّار باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امام باقر علیه‌السلام فرمود: در جنگ بدر، فدیۀ هر مردی از مشرکان، چهل اَوقیه بود و هر اَوقیه چهل مثقال، بجز عبّاس بن عبد المطّلب که فدیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش صد اَوقیه بود. زمانی که اسیر شد، بیست اَوقیه طلا از او گرفتند و پیامبر فرمود: «این، غنیمت است. برای خودت و پسرعموهایت، نوفل و عقیل، فدیه (جان‌فدا) پرداخت کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: من چیزی ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «پس آن طلاهایی که تحویل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل دادی و گفتی اگر برایم اتّفاقی افتاد، اینها مال تو و فضل و عبد اللّٰه و قُثَم باشد، چه؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: این را چه کسی به تو خبر داد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند متعال».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: گواهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که تو پیامبر خدا هستی. به خدا سوگند، از این موضوع، هیچ کس جز خدا خبر نداشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند سپس پیامبرش را مخاطب ساخت و فرمود: (ای پیامبر! به اسیرانی که&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دستان شمایند، بگو). فرمود: (دستان شما)؛ چون کسی که در بند آنها بود، مثل&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن است که در دستشان باشد؛ زیرا بر او استیلا داشتند. (اسیران) یعنی اسیران بدر که از آنان فدیه گرفته شد. (اگر خدا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما خیری بداند) یعنی اسلام و اخلاص یا رغبت به ایمان و نیّت پاک (به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد) یعنی عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (بهتر از آنچه از شما گرفته شده) یعنی از فدیه، در دنیا و آخرت یا در آخرت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ - في ذِكرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسَدِ -: و أَمّا مُعاوِيَةُ بنُ المُغيرَةِ بنِ أبِي العاصِ بنِ اُمَيَّةَ - و هُوَ الَّذي جَدَعَ أنفَ حَمزَةَ و مَثَّلَ بِهِ مَعَ مَن مَثَّلَ بِهِ - و كانَ قَد أخطَأَ الطَّريقَ، فَلَمّا أصبَحَ أتیٰ دارَ عُثمانَ بنِ عَفّانَ، فَلَمّا رَآهُ قالَ لَهُ عُثمانُ: أهلَكتَني و أَهلَكتَ نَفسَكَ! فَقالَ: أنتَ أقرَبُهُم مِنّي رَحِماً و قَد جِئتُكَ لِتُجيرَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَدخَلَهُ عُثمانُ دارَهُ و قَصَدَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لِيَشفَع فيهِ، فَسَمِعَ رَسولَ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «إنَّ مُعاوِيَةَ بِالمَدينَةِ فَاطلُبوهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجوهُ مِن مَنزِلِ عُثمانَ وَ انطَلَقوا بِهِ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ عُثمانُ: وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ! ما جِئتُ إلّا لِأَطلُبَ لَهُ الأَمانَ، فَهَبهُ لي. فَوَهَبَهُ لَهُ، و أَجَّلَهُ ثَلاثَةَ أيّامٍ، و أَقسَمَ لَئِن أقامَ بَعدَها لَيَقتُلَنَّهُ. فَجَهَّزَهُ عُثمانُ و قالَ لَهُ: اِرتَحِل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سارَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، و أَقامَ مُعاوِيَةُ لِيَعرِفَ أخبارَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَلَمّا كانَ اليَومُ الرّابِعُ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «إنَّ مُعاوِيَةَ أصبَحَ قَريباً و لَم يَبعُد فَاطلُبوهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطَلَبَهُ زَيدُ بنُ حارِثَةَ و عَمّارٌ، فَأَدرَكاهُ بِالحِماءِ فَقَتلاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۹، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ و راجع إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکامل فی التاریخ - در بیان غزوۀ حمراء الأسد -: معاویة بن مغیرة بن ابی العاص بن امیّه (همان کسی که بینی حمزه را برید و او را با عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر از مسلمانان مُثله کرد) راه را گم کرده بود. هوا که روشن شد، به خانۀ عثمان بن عفّان آمد. عثمان همین که او را دید،&lt;br /&gt;<br /> گفت: هم مرا و هم خودت را هلاک کردی! او گفت: تو از همۀ آنها با من خویشاوندتری. پیش تو آمدم که پناهم بدهی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان او را به داخل خانه برد و خودش نزد پیامبر خدا رفت تا برایش شفاعت کند. شنید پیامبر خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «معاویه در مدینه است. او را بیابید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم، او را از منزل عثمان بیرون کشیدند و نزد پیامبر بردند. عثمان گفت: سوگند به آن خدایی که تو را به حق بر انگیخت، این جا نیامدم، مگر این که برای او امان بطلبم. او را به من ببخش. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به عثمان بخشید و سه روز مهلتش داد و سوگند خورد که اگر پس از آن ببیندش، او را خواهد کشت. عثمان، اسباب سفر برای او مهیّا کرد و گفت: از این جا برو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به حمراء الأسد رفت. معاویه ماند تا از اخبار پیامبر آگاه شود [و جاسوسی کند]. روز چهارم که شد، پیامبر فرمود: «معاویه همین نزدیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. دور نشده است. پس او را بیابید». زید بن حارثه و عمّار گشتند و او را پیدا کردند و به قتلش رساندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة: حَدَّثَنا أبُو العَبّاسِ أحمَدُ المَعروفُ بِالأَشرَمِ المُقرِئُ الخَيّاطُ البَغدادِيُّ بِالبَصرَةِ، بِالإِسنادِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ حُنَينٍ؛ أنَّهُ لَمّا أصابَ مِن هَوازِنَ ما أصابَ مِن أموالِهِم و سَباياهُم أدرَكَتهُ هَوازِنُ بِالجِعرانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعرانة: هي ماء بين الطائف و مكّة، و هي إلی مكّة أقرب، نزلها النبيّ صلّی اللّه علیه و آله لمّا قسّم غنائم هوازن مرجعه من غزاة حنين و أحرم منها (معجم البلدان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أسلَموا، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، إنّا أهلٌ و عَشيرَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «إنّا أصلٌ و عَشيرةٌ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَد أصابَنا مِنَ البَلاءِ ما لَم يَخفَ عَلَيكَ، فَامنُن عَلَينا مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قامَ خَطيبُهُم زُهَيرُ بنُ صُرَدٍ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنَّما فِي الحَظائِرِ مِنَ النِّساءِ خالاتُكَ و عَمّاتُكَ و حَواضِنُكَ اللّاتي تَكَفَّلنَكَ، و لَو أنّا صابَحنَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صابحنا: أي أتيناه صباحاً، يقال: صَبَحنا أهلها خيراً أو شرّاً (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۲ «صبح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابنَ أبي شِمرٍ الغَسّانِيَّ أوِ النُّعمانَ بنَ المُنذِرِ، ثُمَّ أصابَنا مِنهُمُ الَّذي أصابَنا مِنكَ، رَجَونا عائِدَهُما أو عَطفَهُما، و أَنتَ خَيرُ المَكفولينَ. ثُمَّ أنشَدَهُ شِعراً:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمنُن عَلَينا رَسولَ اللّه في كَرَمٍ فَإِنَّكَ المَرءُ نَرجوهُ و نَنتَظِرُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمنُن عَلیٰ نِسوَةٍ قَد كُنتَ تَرضَعُها إذ فوكَ تَملَاهُ مِن مَحضِها دِرَرُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله هٰذَا الشِّعرَ، قالَ: ما كانَ لي و لِبَني عَبدِ المُطَّلِبِ فَهُوَ لَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت قُرَيشٌ: ما كانَ لَنا فَهُوَ للّٰـهِ عزّ و جلّ و لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله. فَأَطلَقَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة للتنوخي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰۷۴، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶ كلاهما عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ كلّها نحوه؛ إعلام الورى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة: ابو عبّاس احمد (معروف به اَشرَم مُقری خیّاط بغدادی)&lt;br /&gt;<br /> با اِسنادش تا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برایم در بصره روایت کرد: در جنگ حُنَین، چون پیامبر خدا از هوازن اموال و اسیر گرفت، هوازن، خود را در جِعرانه به ایشان رساندند و اسلام آوردند و گفتند: ای پیامبر خدا! ما برای خود، خانواده و عشیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هستیم و بلایی که بر سرمان آمده است، بر شما پوشیده نیست. پس بر ما منّت بنه، خداوند بر تو منّت نهد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطیبشان زهیر بن صُرَد برخاست و گفت: ای پیامبر خدا! این زنانی که در پرچین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها هستند، خاله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تو هستند که سرپرستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کردند. اگر ما پیش ابن ابی شمر غَسّانی یا نعمان بن مُنذر (دو پادشاه عرب) رفته بودیم و آن گاه این بلایی که از تو به ما رسید، از آنها رسیده بود، امید بخشش و عطوفت از آنها داشتیم، حال آن که تو بهترین کسی هستی که سرپرستی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این ابیات را خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فرستادۀ خدا! بزرگوارانه بر ما منّت بگذار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زیرا تو آن شخصی هستی که ما به او امید عطا داریم...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر زنانی که از آنها شیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردی، منّت بگذار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی که دهانت زیر شیر خالص چون مروارید پر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پس از شنیدن این ابیات فرمود: «آنچه سهم من و فرزندان عبد المطّلب است، از آنِ خودتان باد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قریش گفتند: سهم ما هم مال خدا و پیامبرش باشد و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله همۀ آنها را آزاد کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن إیاس بن سلمة بن الأكوع عن أبیه، قال: أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله عَينٌ مِنَ المُشرِكينَ و هُوَ في سَفَرٍ، فَجَلَسَ عِندَ أصحابِهِ يَتَحَدَّثُ، ثُمَّ انفَتَلَ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اُطلُبوهُ وَ اقتُلوهُ. فَقَتَلَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقَتَله: أي سلمةُ بن الأکوع (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَفَّلَهُ سَلَبَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفَل: الغنیمة. و نفّلتُه: وهبت له النَّفَل و غیره (المصباح المنیر: ص‌۶۱۹ «نفل»). و السَّلَب: هو ما یأخذُه أحَد القَرنَین في الحرب من قَرنه مما یکون علیه و معه من سلاح و ثیاب و دابّة و غیرها (النهایة: ج‌۲ ص‌۳۸۷ «سلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۶، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۳، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۴۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷۶۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷۲ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ایاس بن سلمة بن اكوع، از پدرش -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در سفرى بود كه جاسوسى از مشركان آمد و نزد یاران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نشست و با آنان سخن گفت [و اطّلاعات را گرفت] و در رفت. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «او را بجویید و بكشید». [سلمة بن اكوع] او را كشت و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لباس و سلاح او را به وى پاداش داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن عطاء: كانَ سُهَيلُ بنُ عَمرٍو رَجُلاً أعلَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعلم: الذي انشقّت شفته العليا (کتاب العين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ «علم»)، و لعلّه أطلق عليه أعلم مع كون الشقّ في الشفة السفلى تسامحاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - مِن شَفَتِهِ السُّفلیٰ -، فَقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ اُسِرَ بِبَدرٍ: يا رَسولَ اللّه، أنزِعُ ثَنِيَّتَيهِ السُّفلَیَينِ فَيَدلَعَ لِسانَهُ، فَلا يَقومَ عَلَيكَ خَطيباً بِمَوطِنٍ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا اُمَثِّلُ فَيُمَثِّلَ اللّٰهُ بي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابی شیبه - به نقل از عطاء -: سهیل بن عمرو از لب پایینش لب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکری بود. در روز بدر که اسیر شد، عمر بن خطّاب به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گفت: ای پیامبر خدا! دو لب پایینش را جر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که زبانش بیرون افتد و دیگر نتواند در جایی علیه شما سخنرانی کند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من کسی را مُثله نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خدا مرا مثله کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن المقداد بن عمرو: أنَا أسَرتُ الحَكَمَ بنَ كَيسانَ، فَأَرادَ أميرُنا ضَربَ عُنُقِهِ، فَقُلتُ: دَعهُ نَقدَم بِهِ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَدِمنا بِهِ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَدعوهُ إلَى الإِسلامِ، فَأَطالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله کَلامَهُ، فَقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ: تُكَلِّمُ هٰذا يا رَسولَ اللّه؟! وَ اللّه، لا يُسلِمُ هٰذا آخِرَ الأَبَدِ، دَعني أضرِب عُنُقَهُ و يَقدَمَ إلیٰ اُمِّهِ الهاوِيَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله لا يُقبِلُ عَلیٰ عُمَرَ حَتّیٰ أسلَمَ الحَكَمُ. فَقالَ عُمَرُ: فَما هُوَ إلّا أن رَأَيتُهُ قَد أسلَمَ و أخَذَني ما تَقَدَّمَ و ما تَأَخَّرَ، و قُلتُ: كَيفَ أرُدُّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله أمراً هُوَ أعلَمُ بِهِ مِنّي، ثُمَّ أقولُ: إنَّما أرَدتُ بِذٰلِكَ النَّصيحَةَ لِلهِ و لِرَسولِهِ!!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُمَرُ: فَأَسلَمَ وَ اللّه، فَحَسُنَ إسلامُهُ و جاهَدَ فِي اللّه، حَتّیٰ قُتِلَ شَهيداً یَومَ بِئرِ مَعونَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بئر معونة بين أرض بني عامر و صرّة بني سليم، و هي إلى حرّة بني سليم أقرب. و قيل: بئر معونة بين جبال يقال لها: أبلى، في طريق المُصعِد من المدينة إلى مكّة، و هي لبني سليم (معجم البلدان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله راضٍ عَنهُ، و دَخَلَ الجِنانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۱۵، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازی - به نقل از مقداد بن عمرو -: من، حَكَم بن كیسان را اسیر كردم. فرماندهمان خواست گردنش را بزند. گفتم: او را وا گذار تا بر پیامبر خدا واردش كنیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را آوردیم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را به اسلام فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانْد و [او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرفت و] پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سخن گفتن با او را ادامه داد. عمر بن خطّاب گفت: [براى چه] با این سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، اى پیامبر خدا؟ به خدا سوگند، این، تا ابد، اسلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. مرا وا گذار تا گردنش را بزنم و به دوزخش بفرستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به عمَر توجّه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد تا آن كه حَكَم، اسلام آورد. عمر گفت: هنگامى كه دیدم او اسلام آورده، از خودم ناراحت شدم و گفتم: من چگونه امرى را بر پیامبر، رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه از من به آن، داناتر است و آن گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: من از این كار، تنها خیر خدا و پیامبرش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: به خدا سوگند، او اسلام آورد و اسلامش نیكو شد و در راه خدا جهاد كرد، تا آن كه در روز بِئْر مَعونه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاجعۀ «بئر معونه» در سال چهارم هجرى رخ داد. ابو بَراء عامرى از پیامبر خدا۹ درخواست کرد مبلّغانى به منطقۀ نجد بفرستد و خود، حفاظت آنها را به عهده گرفت. چهل تن حافظ قرآن و احکام، عازم نجد شدند؛ امّا یکى از سران نجد به نام عامر بن طُفَیل، با همکارى برخى از قبیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اطراف نجد به آنها حمله برد و پس از جنگى خونین و نابرابر، همۀ آنان را به شهادت رساند. تنها کعب بن یزید از این واقعه نجات یافت که با بدنى مجروح، خبر را به مدینه رساند. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به شهادت رسید. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از او راضى بود و به بهشت رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ ثُمامَةَ بنَ اُثالٍ أسَرَتهُ خَيلُ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، و قَد كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قالَ: اللّٰهُمَّ أمكِنّي مِن ثُمامَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّي مُخَيِّرُكَ واحِدَةً مِن ثَلاثٍ: أقتُلُكَ؛ قالَ: إذاً تَقتُلَ عَظيماً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو اُفاديكَ؛ قالَ: إذاً تَجِدَني غالِياً. أو أمُنُّ عَلَيكَ؛ قالَ: إذاً تَجِدَني شاكِراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي قَد مَنَنتُ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أشهَدُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ، و أَنَّكَ مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّه، و قَد - وَ اللّه - عَلِمتُ أنَّكَ رَسولُ اللّه حَيثُ رَأَيتُكَ، و ما كُنتُ لِأَشهَدَ بِها و أَنَا فِي الوَثاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ عن زرارة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سوارانِ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ثُمامة بن اُثال را - كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از خداوند خواسته بود بر او دست یابد - اسیر كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «من تو را میان یكى از سه چیز، مخیّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم: یا تو را بكشم». او گفت: در این صورت، مرد بزرگى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا در برابر گرفتن جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا، آزادت كنم». گفت: در این صورت، مرا گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها خواهى یافت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا بر تو منّت نهم [و آزادت كنم]». گفت: در این صورت، مرا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار خواهى یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس بر تو منّت نهادم و آزادت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او هم گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداوند یگانه نیست و تو محمّد، پیامبر خدایى. به خدا سوگند، هنگامى كه تو را دیدم، دانستم كه پیامبر خدایى؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم تا آن گاه كه در بندم، به آن گواهى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اُتِيَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بِأُساریٰ فَأَمَرَ بِقَتلِهِم خَلا رَجُلٍ مِن بَينِهِم، فَقالَ الرَّجُلُ: بِأَبي أنتَ و اُمّي - يا مُحَمَّدُ - كَيفَ أطلَقتَ عَنّي مِن بَينِهِم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أخبَرَني جَبرَئيلُ عَنِ اللّه عزّ و جلّ أنَّ فيكَ خَمسَ خِصالِ يُحِبُّهَا اللّٰهُ عزّ و جلّ و رَسولُهُ: الغَيرَةُ الشَّديدَةُ عَلیٰ حَرَمِكَ، وَ السَّخاءُ، و حُسنُ الخُلُقِ، و صِدقُ اللِّسانِ، وَ الشَّجاعَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَهَا الرَّجُلُ أسلَمَ و حَسُنَ إسلامُهُ، و قاتَلَ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قِتالاً شَديداً حَتَّى استُشهِدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ عن أبي عبيدة الحذّاء، قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن هشام بن سالم نحوه، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۶۶ ح۱۱۱۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سوارانِ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ثُمامة بن اُثال را - كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از خداوند خواسته بود بر او دست یابد - اسیر كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «من تو را میان یكى از سه چیز، مخیّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم: یا تو را بكشم». او گفت: در این صورت، مرد بزرگى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا در برابر گرفتن جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا، آزادت كنم». گفت: در این صورت، مرا گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها خواهى یافت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا بر تو منّت نهم [و آزادت كنم]». گفت: در این صورت، مرا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار خواهى یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس بر تو منّت نهادم و آزادت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او هم گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداوند یگانه نیست و تو محمّد، پیامبر خدایى. به خدا سوگند، هنگامى كه تو را دیدم، دانستم كه پیامبر خدایى؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم تا آن گاه كه در بندم، به آن گواهى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سيرة-الإمام-علي-علیهالسلام-في-الأسری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۴: سيرَةُ الإمام عَلِيٍّ علیه‌السلام فِي الأَسریٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیرۀ امیر مؤمنان علیه‌السلام در رفتار با اسیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام إذا اُتِيَ بِأَسيرٍ يَومَ صِفّينَ أخَذَ دابَّتَهُ و سِلاحَهُ، و أَخَذَ عَلَيهِ ألّا يَعودَ، و خَلّیٰ سَبيلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ و ليس فيه «يوم» بعد «بأسير» و كلاهما عن محمّد بن إسحاق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در روز صفّین هر گاه اسیری نزد علی علیه‌السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، مرکب و سلاحش را ضبط می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و از او تعهّد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت که بر نگردد و رهایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عبد اللّٰه بن ميمون: اُتِيَ عَلِيٌّ علیه‌السلام بِأَسيرٍ يَومَ صِفّينَ فَبايَعَهُ، فَقالَ عَلِيُّ علیه‌السلام: لا أقتُلُكَ، إنّي أخافُ اللّٰهَ رَبَّ العالَمينَ. فَخَلّیٰ سَبيلَهُ و أَعطیٰ سَلَبَهُ الَّذي جاءَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ نحوه، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از عبد اللّٰه بن میمون -: در جنگ صفّین، اسیرى را نزد على علیه‌السلام آوردند. او با امام علیه‌السلام بیعت كرد. آن گاه علی علیه‌السلام فرمود: «تو را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم. من از خداوند، پروردگار جهانیان، بیم دارم». آن گاه، او را آزاد گذاشت و لباس و وسایلش را به او باز گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن يزيد بن بلال: شَهِدتُ مَعَ عَلِيٍّ علیه‌السلام يَومَ صِفّينَ، فَكانَ إذا اُتِيَ بِالأَسيرِ قالَ: لَن أقتُلَكَ صَبراً، إنّي أخافُ اللّٰهَ رَبَّ العالَمينَ. و كانَ يَأخُذُ سِلاحَهُ و يُحَلِّفُهُ لا يُقاتِلُهُ، و يُعطيهِ أربَعَةَ دَراهِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۵۴، المجموع للنووي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳، معرفة السنن و الأثار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰۲، الاُمّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ و الأربعة الأخيرة عن أبي فاختة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه - به نقل از یزید بن بلال -: به همراه على علیه‌السلام در صفّین حضور داشتم. وقتى اسیرى را نزد او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو را به زجر نخواهم کشت. به درستى كه از خداوند، پروردگار جهانیان، بیم دارم» و سلاح وى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و او را سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه [دیگر] با او پیكار نكند و به وى، چهار درهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن أبي جحيفة: كانَ مِن أهلِ الشّامِ بِصفّينَ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ: الأَصبَغُ بنُ ضِرارٍ الأَزدِيُّ، و كانَ يَكونُ طَليعَةً و مَسلَحَةً لِمُعاوِيَةَ، فَنَدَبَ عَلِيٌّ علیه‌السلام لَهُ الأَشتَرَ، فَأَخَذَهُ أسيراً مِن غَيرِ أن يُقاتِلَ، و كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام يَنهیٰ عَن قَتلِ الأَسيرِ الكافِّ، فَجاءَ بِهِ لَيلاً و شَدَّ وَثاقَهُ و أَلقاهُ عِندَ أصحابِهِ يَنتَظِرُ بِهِ الصَّباحَ، و كانَ الأَصبَغُ شاعِراً مُفَوَّهاً، و نامَ أصحابُهُ، فَرَفَعَ صَوتَهُ فَأَسمَعَ الأَشتَرَ...:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ أخشیٰ ولي فِي القَومِ رِحْمٌ قريبَةٌ أبىَ اللّٰهُ أن أخشیٰ وَ الأَشتَرُ جاري&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَغَدا بِهِ الأَشتَرُ عَلیٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، هٰذا رَجُلٌ مِنَ المَسلَحَةِ لَقيتُهُ بِالأَمسِ، فَوَاللّه، لَو عَلِمتُ أنَّ قَتلَهُ الحَقُّ قَتَلتُهُ، و قَد باتَ عِندَنَا اللَّيلَةَ و حَرَّكَنا بِشِعرِهِ، فَإِن كانَ فيهِ القَتلُ فَاقتُلهُ و إن غَضِبنا فيهِ، و إن ساغَ لَكَ العَفوُ عَنهُ فَهَبهُ لَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ لَكَ يا مالِكُ، فَإِذا أصَبتَ مِنهُم أسيراً فَلا تَقتُلهُ؛ فَإِنَّ أسيرَ أهلِ القِبلَةِ لا يُفادیٰ و لا يُقتَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ بِهِ الأَشتَرُ إلیٰ مَنزِلِهِ، و قالَ: لَكَ ما أخَذنا مِنكَ، لَيسَ لَكَ عِندَنا غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶؛ الفتوح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱، بغية الطلب في تاريخ حلب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲۵ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از ابو جحیفه -: از اهل شام در صفّین، مردی به نام اصبغ بن ضِرار اَزدی بود. او طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار و مرزبان معاویه بود. علی علیه‌السلام مالک اَشتر را به جنگ با او فرستاد و مالک بدون آن که بجنگد، اسیرش کرد. علی علیه‌السلام از کشتن اسیرِ تسلیم شده نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. اَشتر، شبانه او را آورد و بست و نزد دیگر یارانش انداخت تا صبح شود. اصبغ، شاعری توانا بود. یارانش که خوابیدند، با صدای بلند جوری که اشتر بشنود، گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا بترسم با آن که در میان این قوم، خویشی نزدیک دارم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا اِبا دارد که بترسم در حالی که اَشتر پناه من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح، اَشتر او را نزد علی برد و گفت: ای امیر مؤمنان! این مردی از مرزبانان است که دیروز با او رویارو شدم. به خدا سوگند اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم که کشتنش حق است، حتماً او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشتم. دیشب نزد ما بود و با شعرش ما را تکان داد. اگر مستحقّ قتل است، او را بکش، هر چند ما را ناراحت کند، و اگر خوش داری عفو و گذشت کنی، او را به من ببخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «او مال تو ای مالک! هر گاه اسیری از آنان گرفتی، او را نکش؛ زیرا اسیر اهل قبله نه فدیه دارد و نه قتل».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَشتر، آن مرد را به منزلش باز گرداند و گفت: آنچه از تو گرفتیم، مال خودت باشد. جز این، چیزی نزد ما نداری.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن الشعبيّ: أسَرَ عَلِيٌّ أسریٰ يَومَ صِفّينَ فَخَلّیٰ سَبيلَهُم، فَأَتَوا مُعاوِيَةَ، و قَد كانَ عَمرُو بنُ العاصِ يَقولُ لِأَسریٰ أسَرَهُم مُعاوِيَةُ: اُقتُلهُم. فَما شَعَروا إلّا بِأَسراهُم قَد خَلّیٰ سَبيلَهُم عَلِيٌّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ مُعاوِيَةُ: يا عَمرُو، لَو أطَعناكَ في هٰؤُلاءِ الأسریٰ لَوَقَعنا في قَبيحٍ مِنَ الأَمرِ! ألا تَراهُ قَد خَلّیٰ سَبيلَ أسرانا؟ فَأَمَرَ بِتَخلِيَةِ مَن في يَدَيهِ مِن أسریٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام.وكانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام إذا أخَذَ أسيراً مِن أهلِ الشّامِ خَلّیٰ سَبيلَهُ، إلّا أن يَكونَ قَد قَتَلَ أحَداً مِن أصحابِهِ فَيَقتُلُهُ بِهِ، فَإِذا خَلّیٰ سَبيلَهُ، فَإِن عادَ الثّانِيَةَ قَتَلَهُ و لَم يُخَلِّ سَبيلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از شعبی -: در روز صفّین، علی اسیرانی گرفت و آزادشان کرد. آنها نزد معاویه رفتند. معاویه هم اسیرانی گرفته بود و عمرو بن عاص به معاویه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آنها را بکش. ناگهان چشمشان به اسیرانی افتاد که علی آزادشان کرده بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاویه گفت: ای عمرو! اگر به حرف تو گوش کرده بودم، گرفتار کار زشتی شده بودیم! نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی او اسیران ما را آزاد کرده است؟ پس دستور داد اسیران سپاه علی را آزاد کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام هر گاه اسیری از شامیان نزدش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، آزادش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، مگر این که یکی از یارانش را کشته بود که در این صورت به قصاص او، آن اسیر را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت. هر گاه اسیری را آزاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، چنانچه دوباره اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت و آزادش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شريك عن أبيه: لَمّا هُزِمَ النّاسُ يَومَ الجَمَلِ، قالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: لا تَتبَعوا مُوَلِّياً، و لا تُجيزوا عَلیٰ جَريحٍ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ آمِنٌ. فَلَمّا كانَ يَومُ صِفّينَ قَتَلَ المُقبِلَ وَ المُدبِرَ، و أَجازَ عَلیٰ جَريحٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبانُ بنُ تَغلِبَ لِعَبدِ اللّه بنِ شَريكٍ: هٰذِهِ سيرَتانِ مُختَلِفَتانِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أهلَ الجَمَلِ قُتِلَ طَلحَةُ وَ الزُّبَيرُ، و إنَّ مُعاوِيَةَ كانَ قائِماً بِعَينِهِ و كانَ قائِدَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد اللّه بن شریک، از پدرش -: وقتى مردم (خوارج) در نبرد جمل شكست خوردند، امیر مؤمنان فرمود: «به دنبال پشت كردگان به جنگ نروید و زخم خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نكشید و آن كه درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، در امان است»؛ ولی چون نبرد صفّین شد، هم جنگجو و هم پشت كرده به جنگ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشت، و زخم خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نیز از پا در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابان بن تغلب به عبد اللّٰه بن شریک گفت: این، دو روشِ گوناگون است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عبد اللّٰه بن شریک] گفت: در جنگ جمل، [فرماندهان آنان] طلحه و زبیر، كشته شده بودند؛ ولى [در صفّین] معاویه، شخصاً سر پا بود و فرماندهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: سَأَلَهُ [أي عَلِيّاً علیه‌السلام] عَمّارٌ حينَ دَخَلَ البَصرَةَ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، بِأَيِّ شَيءٍ تَسيرُ في هٰؤُلاءِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِالمَنِّ وَ العَفوِ، كَما سارَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله في أهلِ مَكَّةَ حينَ افتَتَحَها بِالمَنِّ وَ العَفوِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۴، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: زمانی که [علی علیه‌السلام] وارد بصره شد، عمّار پرسید: ای امیر مؤمنان! با این جماعت با چه شیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای عمل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با منّت نهادن و عفو کردن؛ همان کاری که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در زمان فتح مکّه با مکّیان کرد: منّت نهاد و عفو کردن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: أمَرَ عَلِيٌّ علیه‌السلام مُنادِيَهُ فَنادیٰ يَومَ البَصرَةِ: لا يُتبَع مُدبِرٌ، و لا يُذَفَّف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّف: الإجهاز على الجريح، و كذلك الذفاف (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ «ذفف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ جَريحٍ، و لا يُقتَل أسيرٌ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ. و لَم يَأخُذ مِن مَتاعِهِم شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۴۷، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ كلاهما نحوه و كلّها عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶۷۲؛ الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ عن الفضيل بن عطاء، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: على علیه‌السلام به منادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در جنگ بصره (جمل) دستور داد كه فریاد زند: «فراریان از جنگ، دنبال نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. زخمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كشته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اسیران به قتل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند. هر كس درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببندد، در امان است و هر كس سلاحش را بر زمین اندازد، در امان است» و هیچ چیز از اموال آنان (جَمَلیان) را [به غنیمت] نگرفت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان که از احادیث ۲۲۶۵ و ۲۲۹۰ و... برداشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بازماندگان لشکر جمل، اجازه یافتند که اموالشان را با خود ببرند، اگر چه اثاث و اسلحۀ کشتگان و فراریانى که باز نگشتند، بر جاى ماند و امام۷ آنها را میان سپاه خویش، تقسیم نمود. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يُقاتَلُ أهلُ البَغيِ و يُقتَلونَ بِكُلِّ ما يُقتَلُ بِهِ المُشرِكونَ، و يُستَعانُ عَلَيهِم بِمَن أمكَنَ أن يُستَعانَ بِهِ عَلَيهِم مِن أهلِ القِبلَةِ، و يُؤسَرونَ كَما يُؤسَرُ المُشركِونَ إذا قُدِرَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با اهل بغى (گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى یاغى و سركش) به همان شدّت جنگ با مشركان، باید جنگید و از تمام امكانات و توانایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل قبله (مسلمانان) باید بر ضدّ آنان كمک گرفت و در صورت دسترس به ایشان، باید همچون مشركان اسیرشان كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن سلام: شَهِدتُ يَومَ الجَمَلِ... وَ انهَزَمَ أهلُ البَصرَةِ، و نادیٰ مُنادي عَلِيٍّ علیه‌السلام: لا تَتبَعوا مُدبِراً، و لا مَن ألقیٰ سِلاحَهُ، و لا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ؛ فَإِنَّ القَومَ قَد وَلَّوا و لَيسَت لَهُم فِئَةٌ يَلجَؤونَ إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَرَتِ السُّنَّةُ بِذٰلِكَ فِي المُسلِمينَ في قِتالِ أهلِ البَغيِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از سلام -: در جنگ جمل شرکت داشتم... و بصریان شکست خوردند و جارچیِ علی علیه‌السلام جار زد: «کسی را که پشت کرد، تعقیب نکنید. کسی را که سلاحش را انداخت، تعقیب نکنید. مجروح را نکشید، زیرا این جماعت گریختند و دار و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هم ندارند که به آن ملحق شوند». از آن پس، این، شیوۀ مسلمانان در جنگ با اهل بَغْی شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - و كانَ فيمَن اُسِرَ يَومَ الجَمَلِ، و حُبِسَ مَعَ مَن حُبِسَ مِنَ الاُساریٰ بِالبَصرَةِ -: كُنتُ في سِجنِ عَلِيٍّ بِالبَصرَةِ، حَتّیٰ سَمِعتُ المُنادِيَ يُنادي: أينَ موسَى بنُ طَلحَةَ بنِ عُبَيدِ اللّه؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَرجَعتُ وَ استَرجَعَ أهلُ السِّجنِ، و قالوا: يَقتُلُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجَني إلَيهِ، فَلَمّا وَقَفتُ بَينَ يَدَيهِ قالَ لي: يا موسیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لَبَّيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُل: «أستَغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَيهِ» ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: أستَغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَيهِ - ثَلاثَ مَرّاتٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لِمَن كانَ مَعي مِن رُسُلِهِ: خَلّوا عَنهُ. و قالَ لي: اِذهَب حَيثُ شِئتَ، و ما وَجَدتَ لَكَ في عَسكَرِنا مِن سِلاحٍ أو كُراعٍ فَخُذهُ، وَ اتَّقِ اللّٰهَ فيما تَستَقبِلُهُ مِن أمرِكَ، وَ اجلِس في بَيتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَكَرتُ لَهُ وَ انصَرَفتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ عَلِيٌّ صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ قَد غَنَّمَ أصحابَهُ ما أجلَبَ بِهِ أهلُ البَصرَةِ إلیٰ قِتالِهِ - و أَجلَبوا بِهِ يَعني: أتَوا بِهِ في عَسكَرِهِم - و لَم يَعرِض لِشَيءٍ غَيرِ ذٰلِكَ مِن أموالِهِم، و جَعَلَ ما سِویٰ ذٰلِكَ مِن أموالِ مَن قُتِلَ مِنهُم لِوَرَثَتِهِم، و خَمَّسَ ما اُغنِمَهُ مِمّا أجلَبوا بِهِ عَلَيهِ. فَجَرَت أيضاً بِذٰلِكَ السُّنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲۱ و راجع المناقب، لابن شهرآشوب: ج۲ ص۱۱۴..&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه، كه در جنگ جمل به اسارت در آمد و همراه اسیران دیگر، در بصره زندانى شد -:من در زندانِ على علیه‌السلام در بصره بودم. شنیدم منادى صدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه كجاست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و زندانیان، «إنّا للّٰه» گفتیم و زندانیان گفتند: تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام مرا به نزد خود خواست. وقتى در برابرش ایستادم، به من فرمود: «اى موسى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله، اى امیر مؤمنان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سه مرتبه بگو: أستغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَیه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه بار، آن را گفتم. آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه به كسانى از فرستادگانش كه همراه وى بودند، فرمود: «رهایش كنید!» و به من فرمود: «هر كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، برو و آنچه از اسلحه و حیوان در سپاه ما دارى، بردار و در آیندۀ زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از خدا بترس و در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بنشین».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از او سپاس‌گزارى كردم و رفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و على علیه‌السلام آنچه را که اهل بصره براى پیكار با على علیه‌السلام به لشكرگاه خود آورده بودند، به یارانش غنیمت داد؛ ولى متعرّض دیگر اموال آنان نشد. على علیه‌السلام جز آن مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، اموال كشتگان اهل بصره را براى ورثه‌شان باقى گذاشت و از آنچه [سپاهش] به عنوان غنیمت برداشتند، خمس گرفت و بدین ترتیب، سنّتْ جارى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن أبي البختري: لَمَّا انتَهیٰ عَلِيٌّ علیه‌السلام إلَى البَصرَةِ خَرَجَ أهلُها،... فَقاتَلوهُم و ظَهَرَ عَلَيهِم و وَلَّوا مُنهَزِمينَ، فَأَمَرَ عَلِيٌّ علیه‌السلام مُنادِياً يُنادي: لا تَطعُنوا في غَيرِ مُقبِلٍ، و لا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَطلُبوا مُدبِراً، و لا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمِنٌ، و ما كانَ فِي العَسكَرِ فَهُوَ لَكُم مَغنَمٌ، و ما كانَ فِي الدّورِ فَهُوَ ميراثٌ يُقَسَّمُ بَينَهُم عَلیٰ فَرائِضِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ إلَيهِ قَومٌ مِن أصحابِهِ فَقالوا: يا أميرَ المُؤمِنينَ، مِن أينَ أحلَلتَ لَنا دِماءَهُم و أَموالَهُم و حَرَّمتَ عَلَينا نِساءَهُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّ القَومَ عَلَى الفِطرَةِ، و كانَ لَهُم وَلاءٌ قَبلَ الفُرقَةِ، و كانَ نِكاحُهُم لِرِشدَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: هذا وَلَد رِشدَة: إذا کان لنکاحٍ صحیح. کما یقال في ضِدِّه: وَلَد زِنیة (النهایة: ج‌۲ ص‌۲۲۵ «رشد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يُرضِهِم ذٰلِكَ مِن كَلامِهِ علیه‌السلام. فَقالَ لَهُم: هٰذِهِ السّيرَةُ في أهلِ القِبلَةِ فَأَنكَرتُموها، فَانظُروا أيُّكُم يَأخُذُ عائِشَةَ في سَهمِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضوا بِما قالَ، وَ اعتَرَفوا بِصَوابِهِ، و سَلَّموا لِأَمرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از ابو البختری -: چون علی علیه‌السلام به بصره رسید، بصریان بیرون آمدند... و امام علیه‌السلام با آنان جنگید و بر آنان چیره آمد و بصریان گریختند. علی علیه‌السلام به جارزنی فرمود تا جار بزند: «به آن که با شما رویارویی ندارد، نیزه نزنید. آن را که پشت کرده، تعقیب نکنید و زخمی را نکشید. هر که سلاحش را افکند، در امان است و هر که درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بست، در امان است. آنچه در اردوگاه است، غنیمت شماست و آنچه در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، میراث است و بر اساس سهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی خداوند عزّ و جلّ، میانشان تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعی از یاران او به سویش رفتند و گفتند: ای امیر مؤمنان! به چه دلیل، خون و اموالشان را برای ما حلال کردی؛ امّا زنانشان را بر ما حرام ساختی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون آنها مسلمان اند و قبل از این تفرقه وفادار بودند و نکاحشان شرعی&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن امام علیه‌السلام، آنان را راضی نکرد. پس امام فرمود: «این شیوۀ رفتار با اهل&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قبله است. حال که قبولش ندارید، ببینید کدام یک از شما حاضر است عایشه [همسر پیامبرخدا] را جزء سهم خود بردارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این جا بود که قانع شدند و به درستیِ سخن امام، اعتراف کردند و فرمانش را گردن نهادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الحادی-عشر-الأمثال-العليا-في-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الحادِی عَشَرَ: الأَمثالُ العُليا فِي الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نمونه در جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رسول-الله-صلی-الله-علیه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱: رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَسَى ٱللهُ أَن يَكُفَّ بَأْسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا وَ ٱللهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَ أَشَدُّ تَنكِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس در راه خدا پيكار كن. تو عهده‌دارِ کسی جز خودت نيستى، و مؤمنان را نيز [به جهاد] ترغيب كن. اميد است كه خداوند، بلا و گزند كسانى را كه كفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند، [از سر شما] باز دارد، و خداوند، بلاانگيزتر و سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كيفرتر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ وَ أُوْلَـئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَ ٰتُ وَ أُوْلَـئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولی فرستادۀ خدا و كسانى كه با او ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان جهاد كردند، و آنهايند كه خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى دو جهان] از آنِ آنهاست و آنهايند كه رستگارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: ۱۵۳، التوبة: ۱۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: آل عمران: آیۀ ۱۵۳، توبه: آیۀ ۱۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ في صِفّينَ يَذكُرُ فيها رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله -:... حَتّیٰ مَضیٰ صلّی اللّه علیه و آله مُطيعاً لِلهِ، صابِراً عَلیٰ ما أصابَهُ، مُجاهِداً فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، عابِداً لِلهِ، حَتّیٰ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتاهُ اليَقينُ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۴۹۰ ح‌۶۶۸، وقعة صفّين: ص‌۳۱۳ كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام،&lt;br /&gt;<br /> بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۸۶ ح‌۴۲۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۲۴۸ عن جابر عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی ایشان در صِفّین که از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند -: تا آن كه در راه اطاعت خدا، در گذشت، در حالى كه بر مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسیده به او، شكیبا بود و آن گونه كه در خور خداوند بود، در راهش مجاهده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و آن قدر خدا را عبادت كرد تا اَجَلش فرا رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كُنّا إذَا أحمَرَّ البَأسُ اتَّقَينا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي إذا اشتدّت الحرب استقبلنا العدوّ به و جعلناه لنا وقايةً. و قيل: أراد إذا اضطرمت نار الحرب و تَسَعَّرت، كما يقال في الشرّ بين القوم: اضطرمت نارهم؛ تشبيهاً بحمرة النار و كثيراً ما يطلقون الحمرة على الشدّة (النهاية: ج‌۱ ص‌۴۳۸ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَم يَكُن أحَدٌ مِنّا أقرَبَ إلَى العَدُوِّ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: غريب كلامه: ح‌۹، مجمع البيان: ج‌۱ ص‌۴۷۸، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۵۳ ح‌۲۶، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۱۲۱ ح‌۴۴؛ مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۳۳۰ ح‌۱۳۴۶، مسند أبي يعلى: ج‌۱ ص‌۱۸۴ ح‌۲۹۷ كلاهما عن حارثة بن مضرب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: وقتى جنگ شدّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت، ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و هیچ كس به دشمن، نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از او نبود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَقَد رَأَيتُنا يَومَ بَدرٍ و نَحنُ نَلوذُ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ أقرَبُنا إلَى العَدُوِّ، و كانَ مِن أشَدِّ النّاسِ يَومَئِذٍ بَأساً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌١ ص‌١٨۶ ح‌۶۵۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌٧ ص‌۵٧٨ ح‌١، البداية و النهاية: ج‌٣ ص‌٢٧٩، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌٢ ص‌۴٢۵ كلّها عن حارثة بن مضرب، كنز العمّال: ج‌١٠ ص‌٣٩٧ ح‌٢٩٩۴٣؛ مكارم الأخلاق: ج‌١ ص‌۵٣ ح‌٢۵، بحار الأنوار: ج‌١۶ ص‌٢٣٢ ح‌٣۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در جنگ بدر، ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و او از همۀ ما به دشمن نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود و در آن روز، از همه، دلاورى بیشترى نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَمَّا انهَزَمَ النّاسُ يَومَ اُحُدٍ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، لَحِقَني مِنَ الجَزَعِ عَلَيهِ ما لَم أملِك نَفسي، و كُنتُ أمامَهُ أضرِبُ بِسَيفى بَينَ يَدَيهِ‌، فَرَجَعتُ أطلُبُهُ فَلَم أرَهُ‌، فَقُلتُ‌: ما كانَ رَسولُ اللّه لِيَفِرَّ، و ما رَأَيتُهُ فِي القَتلىٰ‌، و أَظُنُّهُ رُفِعَ مِن بَينِنا إلَى السَّماءِ‌، فَكَسَرتُ جَفنَ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجفن: غمد السيف (لسان العرب: ج‌١٣ ص‌٨٩ «جفن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيفي و قُلتُ في نَفسي: لَأُقاتِلَّنَ بِهِ عَنهُ حَتّىٰ اقتَلَ‌. و حَمَلتُ عَلَى القَومِ فَأَفرَجوا، فَإِذا أنَا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد وَقَعَ عَلَى الأَرضِ مَغشِيّاً عَلَيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج‌١ ص‌٨۶، إعلام الورى: ج‌١ ص‌٣٧٨، المناقب لابن شهر آشوب: ج‌٣ ص‌١٢۴ و ليس فيه صدره و كلّها عن عكرمة، بحار الأنوار: ج‌۴١ ص‌٨٣ ح‌١٠؛ مسند أبي يعلى: ج‌١ ص‌٢٧٨ ح‌۵۴٢، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص‌١٢۶ ح‌١۵۶ كلاهما عن عكرمة نحوه، كنز العمّال: ج‌١٠ ص‌۴٢۶ ح‌٣٠٠٢٧.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در روز اُحُد، هنگامى كه مردم از گرد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراكنده شدند، من چنان براى ایشان نگران و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاب گردیدم كه از خود، بىخود شده بودم. من، پیشاپیش پیامبر صلّی اللّه علیه و آله شمشیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدم. در جستجوى ایشان باز گشتم؛ امّا ایشان را ندیدم. با خود گفتم: پیامبر خدا، كسى نیست كه فرار كند. در میان كشتگان هم كه ایشان را ندیدم. گمان بردم كه از میان ما به آسمان برده شده است. پس نیام شمشیرم را شكستم و با خودم گفتم: با آن، چندان در راه پیامبر خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم تا كشته شوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر دشمن تاختم و آنها راه را باز كردند. دیدم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بر زمین افتاده و از حال رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن البراء: كُنّا - وَ اللّه - إذَا احمَرَّ البَأسُ نَتَّقي بِهِ صلّی اللّه علیه و آله، و إنَّ الشُّجاعَ مِنّا لَلَّذي يُحاذي بِهِ - يَعنِي النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۰۱ ذيل ح‌۷۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۵۷۸ ح‌۲ وج ۸ ص‌۵۵۰ ح‌۱، فتح الباري: ج‌۸ ص‌۳۱ ذيل ح‌۴۳۱۷، تفسير القرطبي: ج‌۸ ص‌۱۰۱، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۵۴۰ ح‌۳۰۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از بَراء بن عازب -: هر گاه جنگ بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت، به خدا سوگند،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و شجاع، كسى بود كه هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ردیف پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا نَزَلَت عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: (لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ)، كانَ أشجَعُ النّاسِ مَن لاذَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي كان علیه‌السلام بحيث يكون أشجع الناس من لحق به و لجأ إليه لأنّه كان أقرب الناس و أجرأهم عليهم، كما روي عن أمير المؤمنين علیه‌السلام أنه كان يقول: كنّا إذا احمرّ البأس اتَّقينا برسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله فما يكون أحد أقرب إلى العدوّ منه (بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۴۲۴ ح‌۱۰۵۷ عن أبان، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰ ح‌۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون آیۀ (تو عهده‌دار کسی جز خودت نیستی)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مضمون آیه، این است که: تو موظّف به جهاد هستی و این، تکلیفی از جانب خدا برای شخص توست؛ امّا دیگر مسلمانان، تو را ندارند و اگر یاری‌ات نکردند، تو باز هم مُکلّفی که به تنهایی جهاد کنی. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازل شد، شجاع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم، كسى به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد كه در پناه [و نزدیكى] پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [با دشمن] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما لَقِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ألقی»، و التصویب من طبعة أُخری للمصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله] سَرِيَّةً مُنذُ نَزَلَت عَلَيهِ: (فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ) إلّا وَلِيَ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۴۲۳ ح‌۱۰۵۶ عن زيد الشحّام، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از زمانی که آیۀ (پس، در راه خدا پيكار كن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نيستى) بر وی (پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله) نازل شد، هیچ سپاهی را اعزام نکرد، مگر این که خود، فرماندهی آن را بر عهده گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مرازم عن الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ كَلَّفَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما لَم يُكَلِّفهُ أحَداً مِن خَلقِهِ، كَلَّفَهُ أن يَخرُجَ عَلَى النّاسِ كُلِّهِم وَحدَهُ بِنَفسِهِ إن لَم يَجِد فِئَةً تُقاتِلُ مَعَهُ، و لَم يُكَلِّف هٰذا أحَداً مِن خَلقِهِ قَبلَهُ و لا بَعدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (فَقَاتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۷۴ ح‌۴۱۴، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۷۷ ح‌۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی - به نقل از مرازم -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را به چیزهایى مكلّف كرد كه هیچ یک از خلقش را به آنها مكلّف نكرده است. او را مكلّف كرد كه چنانچه یاورانى نیافت تا در كنارش بجنگند، خودش به تنهایى در برابر همۀ مردم بِایستد. هیچ یک از خلقش را چنین تكلیفى نكرد، نه پیش از او و نه پس از او».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این آیه را تلاوت كرد: (پس، در راه خدا پیکار کن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نيستى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - بَعدَ أن ذَكَرَ ما أعطَی اللّٰهُ مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الشَّرائِعِ و مَا افتَرَضَ عَلَيهِ مِنَ الفَرائِضِ -: ثُمَّ كُلِّفَ ما لَم يُكَلَّف أحَدٌ مِنَ الأَنبِياءِ، و اُنزِلَ عَلَيهِ سَيفٌ مِنَ السَّماءِ في غَيرِ غِمدٍ، و قيلَ لَهُ: (قاتِل في سَبيلِ اللّه لا تُكَلَّفُ إلّا نَفسَكَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۱۷ ح‌۱، المحاسن: ج‌۱ ص‌۴۴۸ ح‌۱۰۳۵، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۳۱۷ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - پس از بیان آنچه خداوند از شریعت به محمّد صلّی اللّه علیه و آله داده و واجباتی که بر او واجب کرده است -: سپس تكلیفى به او محوّل شد كه به هیچ یک از پیامبران، محوّل نشد و از آسمان، شمشیرى بدون غلاف برایش فرود آورده و به او گفته شد: (پس، در راه خدا پیکار کن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نیستى).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمام-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲: الإِمامُ عَلِيٌّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امام علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ جَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلْآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ وَ ٱللهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰـلِمِينَ * ٱلَّذِيـنَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِـيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللهِ وَ أُوْلَـئِكَ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ * يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَ رِضْوَ ٰنٍ وَ جَنَّـٰتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَـٰـلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ ٱللهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۹ - ۲۲ و انظر: الميزان في تفسير القرآن: ج‌۹ ص‌۲۰۳ - ۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;( آيا آب دادن به حاجيان و آبادسازى مسجد الحرام را همانند [ايمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه به خدا و روز واپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد كرده است؟! [اين دو] نزد خدا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيستند، و خدا گروه ستمكاران را هدايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. * کسانی كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نزد خدا مقامی هر چه والاتر دارند و آنها همان كاميابان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند * پروردگارشان آنها را از جانب خود به رحمت و خشنودی و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی [در بهشت] كه در آنها نعمتى پايدار دارند، مژده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد * جاودانه در آنها خواهند بود. در حقیقت، خداست كه نزد او پاداشى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن علیه‌السلام - في ذِكرِ فَضلِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام -:... و قَد قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (وَ ٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلْأَوَّلُونَ مِنَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَ ٱلْأَنصَارِ وَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحْسَـٰنٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهُوَ سابِقُ جَميعِ السّابِقينَ، فَكَما أنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ فَضَّلَ السّابِقينَ عَلَى المُتَخَلِّفينَ وَ المُتَأَخِّرينَ، فَكَذٰلِكَ فَضَّلَ سابِقَ السّابِقينَ عَلَى السّابِقينَ، و قَد قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللّه وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَ أبِيَ المُؤمِنَ بِاللّه وَ اليَومِ الآخِرِ، وَ المُجاهِدَ في سَبيلِ اللّه حَقّاً، و فيهِ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۶۱ ح‌۱۱۷۴ عن عبد الرحمٰن بن كثير عن الإمام الصادق عن آبائه:، تفسير فرات: ص‌۱۷۰ ح‌۲۱۷ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰ ص‌۱۴۱ ح‌۵؛ ينابيع المودّة: ج‌۳ ص‌۳۶۷ ح‌۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام - در بیان فضایل امیر مؤمنان علیه‌السلام -: خداوند متعال فرموده است: (و پیشتازانِ نخستین از مهاجران و انصار، و كسانى كه با نیكوكارى از آنان پیروى كردند). او پیشتازِ همۀ پیشتازان بود و خداوند، همان گونه كه پیشتازان را به بر جا ماندگان و پسینیان برترى داده، پیشتازِ پیشتازان را هم بر پیشتازان، برترى داده است؛ چرا که خداوند فرموده است: (آیا آب دادن به حاجیان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟!). پدرم مؤمن به خدا و روز قیامت و حقیقتاً مجاهد در راه خدا بود و این آیه در بارۀ وى نازل شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - قيلَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا بِأَفضَلِ مَناقِبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، كُنتُ أنَا و عَبّاسٌ و عُثمانُ بنُ أبي شَيبَةَ فِي المَسجِدِ الحَرامِ، قالَ عُثمانُ بنُ أبي شَيبَةَ: أعطاني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخِزانَةَ - يَعني مَفاتيحَ الكَعبَةِ -، و قالَ العَبّاسُ: أعطاني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله السِّقايَةَ - و هِيَ زَمزَمُ -، و لَم يُعطِكَ شَيئاً يا عَلِيُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۲۵ ح‌۱۸۰۱ عن أبي بصير، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۱۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۲۳۶ ح‌۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: به امیر مؤمنان - که درودهای خدا بر او باد - گفته شد: ای امیر مؤمنان! از برترین منقبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت به ما خبر ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «باشد. من و عبّاس و عثمان بن ابی شیبه در مسجد الحرام بودیم. عثمان بن ابی شیبه گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله منصب خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری - یعنی کلیدهای کعبه - را به من داد. عبّاس گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله منصب سِقایت - یعنی زمزم - را به من داد و به تو چیزی نداد، ای علی!...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از این بود که خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (آیا آب دادن به حاجیان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده؟! [این دو] نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ) -: نَزَلَت في عَلِيٍّ علیه‌السلام و حَمزَةَ وَ العَبّاسِ و شَيبَةَ؛ قالَ العَبّاسُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ سِقايَةَ الحاجِّ بِيَدي! و قالَ شَيبَةُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ حِجابَةَ البَيتِ بِيَدي! و قالَ حَمزَةُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ عِمارَةَ البَيتِ بِيَدي! و قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: أنَا أفضَلُ فَإِنّي آمَنتُ قَبلَكُم ثُمَّ هاجَرتُ و جاهَدتُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضوا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حَكَماً، فَأَنزَلَ اللّهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ) إلیٰ قَولِهِ: (عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۸۳، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۱ ص‌۲۰۱ ح‌۱۰ نحوه و كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۲۸۸ ح‌۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟ [اين دو] نزد خدا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيستند) -: این آیه در بارۀ علی و حمزه و عبّاس و شیبه نازل شد؛ چرا که عبّاس گفت: من برترم؛ چون منصب آب دادن به حاجیان در دست من است. شیبه گفت: من برترم؛ چون منصب تولیت کعبه در دست من است. حمزه گفت: من برترم؛ چون منصب آبادسازی خانۀ خدا در دست من است. علی علیه‌السلام فرمود: من برترم؛ چون من پیش از شما ایمان آوردم و سپس هجرت و جهاد کردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار گذاشتند پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را داور قرار دهند. پس، خداوند [آیاتِ] (آیا آب دادن به حاجیان و آباد کردن مسجد الحرام را) تا (در حقیقت، خداست که نزد او پاداشی بزرگ است) را فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: التوبة: ۱۹ - ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام: قَولُهُ: (كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰـلِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ وَصَفَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام: (ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللهِ وَ أُوْلَئِكَ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ وَصَفَ ما لِعَلِيٍّ علیه‌السلام عِندَهُ، فَقالَ: (يُـبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَ رِضْوَ ٰنٍ وَ جَنَّـٰتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَـٰـلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ ٱللهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۸۴ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۳۵ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: این آیه در بارۀ علی بن ابی طالب علیه‌السلام نازل شد: (همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟! [این دو] نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند، و خدا گروه ستمکاران را هدایت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در وصف علی بن ابی طالب فرمود: (كسانى كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نزد خدا مقامى هر چه والاتر دارند و آنان همان کامیابان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پاداشی را که علی در نزد خدا دارد، بیان فرمود: (پروردگارشان آنان را از جانب خود به رحمت و خشنودى و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى [در بهشت] كه در آنها نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى پايدار دارند، مژده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد * جاودانه در آنها خواهند بود، در حقيقت، خداست كه نزد او پاداشى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ) -: نَزَلَت في حَمزَةَ و عَلِيٍّ و جَعفَرٍ وَ العَبّاسِ و شَيبَةَ؛ إنَّهُم فَخَروا بِالسِّقايَةِ وَ الحِجابَةِ، فَأَنزَلَ اللّهُ عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ)، و كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام و حَمزَةُ و جَعفَرٌ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِمُ - الَّذينَ آمَنوا بِاللّه وَ اليَومِ الآخِرِ و جاهَدوا في سَبيلِ اللّه لا يَستَوونَ عِندَ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۰۳ ح‌۲۴۵، تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۲۶ ح‌۱۸۰۲ کلاهما عن أبي بصیر، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۳۵ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر یا امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده است؟!) -: در بارۀ حمزه و على و جعفر و عبّاس و شیبه نازل شد. آنها به آب دادن به حاجیان و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى كعبه فخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروختند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شرح ملّا صالح مازندرانى در بارۀ متن عربی این حدیث آمده: «ضمیر &amp;quot;إنّهم&amp;quot; به عبّاس بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد که منصب سقایت داشت، و به شَیبه که منصب حجابت و کلیددارى کعبه را داشت». در الوافى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «آب دادن به حاجیان در اختیار عبّاس بود و تولیت و کلیددارى کعبه و تعمیر مسجد الحرام در اختیار شیبه، و بدین جهت، این دو نفر از این بابت بر على و حمزه و جعفر، فخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروختند. از این رو، این آیه نازل شد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، خداى متعال آیۀ (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده است؟!) را فرو فرستاد. على و حمزه و جعفر - كه درودهاى خدا بر آنان باد - كسانى هستند كه به خدا و روز بازپسین ایمان آوردند و در راه خدا جهاد كردند. اینها نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن محمّد بن كعب القرظي - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ...) -: اِفتَخَرَ طَلحَةُ بنُ شَيبَةَ مِن بَني عَبدِ الدّارِ، و عَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ، و عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه‌السلام؛ فَقالَ طَلحَةُ: أنَا صاحِبُ البَيتِ مَعي مِفتاحُهُ، لَو أشاءُ بِتُّ فيهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عَبّاسٌ: أنَا صاحِبُ السِّقايَةِ وَ القائِمُ عَلَيها، و لَو أشاءُ بِتُّ فِي المَسجِدِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: ما أدري ما تَقولانِ، لَقَد صَلَّيتُ إلَى القِبلَةِ سِتَّةَ أشهُرٍ قَبلَ النّاسِ، و أَنَا صاحِبُ الجِهادِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ) الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج‌۶ الجزء ۱۰ ص‌۹۶، أسباب النزول: ص‌۲۴۸ ح‌۴۹۴ نحوه، تفسير ابن كثير: ج‌۴ ص‌۶۴، الدرّ المنثور: ج۴ ص۱۴۶؛ مجمع البيان: ج۵ ص۲۳، العمدة: ص۱۹۳ ح۲۹۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص۳۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى - به نقل از محمّد بن كعب قرظى، در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (آیا آب دادن به حاجیان و آبادسازی مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] کسی قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید که به خدا و روز واپسین ایمان آورده است؟!) -: طلحة بن شیبه از بنى عبد الدار، عبّاس بن عبد المطّلب و على بن ابى طالب علیه‌السلام افتخارات خود را بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. طلحه گفت: من متولّى خانۀ خدا هستم و كلید آن در دست من است. اگر بخواهم، شب را در آن به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: من متولّى آبدهى [به زائران] و عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار آن هستم و اگر بخواهم، شب را در مسجد الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم شما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید! من، شش ماه پیش از دیگران به سوى قبله نماز خواندم و اهل جهادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام) (تا پایان آیه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: لَمّا كانَ يَومُ اُحُدٍ وَ افتَرَقَ النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و ثَبَتَ مَعَهُ عَلِيٌّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ و عَلَى الأَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ -، و كانَ مِن أمرِ النّاسِ ما كانَ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لِعَلِيٍّ: اِذهَب يا عَلِيُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَيفَ أذهَبُ يا رَسولَ اللّه و أَدَعُكَ؟! بَل نَفسي دونَ نَفسِكَ، و دَمي دونَ دَمِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَثنیٰ عَلَيهِ خَيراً. ثُمَّ نَظَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ كَتيبَةٍ قَد أقبَلَت، فَقالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ هِشامَ بنَ اُمَيَّةَ المَخزومِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جاءَت كَتيبَةٌ اُخریٰ، فَقالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ عُمَرَ بنَ عَبدِ اللّه الجُمَحِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أقبَلَت كَتيبَةٌ اُخریٰ، قالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ شَيبَةَ بنَ مالِكٍ أخا بَني عامِرِ بنِ لُؤَيٍّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَبرَئيلُ علیه‌السلام مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام: يا مُحَمَّدُ، إنَّ هٰذِهِ لَلمُواساةُ! فَقالَ: يا جَبرَئيلُ، إنَّهُ مِنّي و أَنَا مِنهُ. فَقالَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام: و أَنَا مِنكُما يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۴، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۸۹ نحوه، بشارة المصطفى: ص‌۱۸۶ و ليس فيه صدره إلى «فأثنى عليه خيراً»، كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۳۶۹ عن الإمام الباقر عن أبيه علیهماالسلام و ليس فيه ذيله من «و جبريل» نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۸۸؛ تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۱۴ عن أبي رافع عن أبيه نحوه و راجع: المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۳۱۸ ح‌۹۴۱ و العمدة: ص‌۲۰۰ ح‌۳۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در جنگ اُحُد که مردم از اطراف پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراکنده شدند و علی - که درودهای خدا بر او و بر امامان از نسل او باد - با او ماند و از مردم، آن [رفتاری] سر زد که سر زد [و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید]، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به علی علیه‌السلام فرمود: «تو هم برو، ای علی!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چگونه شما را تنها بگذارم و بروم؟! جانم فدای جانت! خونم فدای خونت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را ستود. سپس چشم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به گروهی از سپاهیان دشمن افتاد که به سویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند. فرمود: «به آنان حمله کن، ای علی!». علی به آنها حمله برد و تار و مارشان کرد و هشام بن امیّۀ مخزومی را به قتل رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گروه دیگری آمدند. پیامبر فرمود: «به آنان حمله کن، ای علی!». علی به آنها حمله کرد و آنان را هم تار و مار ساخت و عمر بن عبد اللّٰه جُمَحی را به هلاکت رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گروه دیگری حمله آورد. پیامبر فرمود: «به اینها حمله کن، ای علی!». علی بر آنها نیز تاخت و تار و مارشان کرد و شیبة بن مالک برادر بنی عامر بن لؤی را کشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل که با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بود، گفت: ای محمّد! این است جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی! پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «ای جبرئیل! او از من است و من از او هستم». جبرئیل گفت: من نیز از شما دو تن هستم، ای محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن عمّار: كُنتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في بَعضِ غَزَواتِهِ، و قَتَلَ عَلِيٌّ علیه‌السلام أصحابَ الأَلوِيَةِ و فَرَّقَ جَمعَهُم، و قَتَلَ عَمرَو بنَ عَبدِ اللّه الجُمَحِيَّ، و قَتَلَ شَيبَةَ بنَ نافِعٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، صَلَّى اللّٰهُ عَلَيكَ، إنَّ عَلِيّاً قَد جاهَدَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّهُ مِنّي و أَنَا مِنهُ، واِرثُ عِلمي، و قاضي دَيني، و مُنجِزُ وَعدي، وَ الخَليفَةُ بَعدي.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص‌۱۲۰، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۸ ح‌۳۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از عمّار بن یاسر -: در یکی از غزوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با ایشان بودم. در آن غزوه، علی علیه‌السلام پرچمداران را به هلاکت رساند و دشمن را تار و مار کرد و عمرو بن عبد اللّٰه جُمَحی و شَیبة بن نافع را به قتل رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت پیامبر خدا رسیدم و گفتم: اى پیامبر خدا! درود خدا بر تو باد! على، در راه خدا آن گونه كه باید، مبارزه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «چون او از من است و من از اویم. وارث دانش من، پرداخت كنندۀ قرض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم، به جا آورنده تعهّدات من و جانشین [من] بعد از من است...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ألا و قَد أمَرَنِيَ اللّٰهُ بِقِتالِ أهلِ البَغيِ وَ النَّكثِ وَ الفَسادِ فِي الأَرضِ، فَأَمَّا النّاكِثونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الناکثون: أهل الجمل؛ لأنّهم نکَثوا البیعة؛ أي نقضوها، و استنزلوا عائشة و ساروا بها إلی البصرة، و هم عسکر الجمَل و رؤساؤه (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۸۳۰ «نکث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد قاتَلتُ، و أَمَّا القاسِطونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القاسطون: الذین قسَطوا؛ أي جاروا حین حاربوا إمام الحقّ؛ کمعاویة و أتباعه و أعوانه الذین عَدَلوا عن أمیر المؤمنین علیه‌السلام و حاربوه في وقعة صفّین (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۴۷۸ «قسط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد جاهَدتُ، و أَمَّا المارِقَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المارقون: هم الذین مَرَقوا من دین الله و استحلّوا القتال من خلیفة رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله [و هم الخوارج]، و کانت بینهم و بین أمیر المؤمنین وقعة، و تعرف تلك الوقعة بیوم النهروان (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۶۸۹ «مرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد دَوَّختُ، و أَمَّا شَيطانُ الرَّدهَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: أمّا شيطان الردهة فقد قال قَومٌ: إنّه ذو الثُّدَيّة صاحب النهروان، و رووا في ذلك خبراً عن النبيّ صلّی اللّه علیه و آله... و قال قوم: شيطان الردهة: أحد الأبالسة المَردَة من أعوان عدوّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبليس... (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد كُفيتُهُ بِصَعقَةٍ سُمِعَت لَها وَجبَةُ قَلبِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجبة قلبه: أي خفقانه (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۵۴ «وجب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَجَّةُ صَدرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَقِيَت بَقِيَّةٌ مِن أهلِ البَغيِ، و لَئِن أذِنَ اللّٰهُ فِي الكَرَّةِ عَلَيهِم لَأُديلَنَّ مِنهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لأُدیلَنّ منهم: أي لتکونَنّ الدولة لي علیهم. أدَلتُ من فلان: أي غلبتُه و قهرتُه و صِرت ذا دولَة علیه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلّا ما يَتَشذَّرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: يتشذّر في أطراف الأرض: يتمزّق و يتبدّد؛ و منه قولهم: ذهبوا شذَرَ مذَر (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أطرافِ البِلادِ تَشَذُّراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۲، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۱۰۹ ح‌۲۳۹۷، غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۳۴۳ ح‌۲۷۹۰ و ليس فيهما ذيله من «و بقيت بقيّة»، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۴۷۴ ح‌۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بدانید كه خداوند، مرا به پیكار با سرکشان و پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنان و فساد كنندگان در زمین فرمان داده است. با پیمان‌شکنان جنگیدم و با بیدادگران جهاد كردم و مُنحرفان را در هم شکستم و شیطان رَدهَه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شیطان رَدهه: بعضی گفته‌اند که مراد، «ذو الثُّدَیّه» است که رئیس خوارج در نهروان بود و یک دست او به شکل پستان زنان بود و به این اعتبار، او را «ذو الثُّدَیّه» می‌گفتند؛ یعنی صاحب پستان و بعضی گفته‌اند که شیطانی بوده از سرکشان شیاطینِ تبعۀ ابلیس (ر. ک: شرح غرر الحکم: ج۲ ص۳۴۴ و شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: ج۱۳ ص۱۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را هم با بانگی كه نشان آن بر تپش قلب و لرزش سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آشکار شد، از پا در آوردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنها ته مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از سرکشان باقی مانده‌اند که اگر خداوند مرا رخصت یورش بر آنان دهد، بی گمان، نابودشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، مگر اندک شماری که در گوشه و کنار بلاد پراکنده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: و لَقَد عَلِمَ المُستَحفَظونَ مِن أصحابِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله أنّي لَم أرُدَّ عَلَى اللّه و لا عَلیٰ رَسولِهِ ساعَةً قَطُّ، و لَقَد واسَيتُهُ بِنَفسي فِي المَواطِنِ الَّتي تَنكُصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّكوص: الإحجام عن الشيء. يقال: نَكَصَ على عَقِبَيه، أي رجع (الصحاح: ج‌۳ ص‌۱۰۶۰ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهَا الأَبطالُ و تَتَأَخَّرُ فيهَا الأَقدامُ؛ نَجدَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّجدَة: الشجاعة. و رجلٌ ذو نَجدة: أي ذو بأس (الصحاح: ج‌۲ ص‌۵۴۲ «نجد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكرَمَنِيَ اللّٰهُ بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۷، غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۲۵۰ ح‌۱۰۱۴۵، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۰۶ ح‌۹۲۸۶، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۱۸۰ ح‌۹۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان (/ رازداران / عالمانِ) از میان یاران محمّد صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه من هرگز و حتّى لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از فرمان خدا و پیامبر او سر باز نزدم، و در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه پهلوانان در آنها پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینند و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آنها وا پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، با جان خویش او را یارى رساندم و این، شجاعتى بود كه خداوند، مرا بِدان گرامى داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: زارَ زَينُ العابِدينَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ علیه‌السلام قَبرَ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، و وَقَفَ عَلَى القَبرِ فَبَكیٰ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّلامُ عَلَيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ و رَحمَةُ اللّه و بَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلَيكَ يا أمينَ اللّه في أرضِهِ، و حُجَّتَهُ عَلیٰ عِبادِهِ، أشهَدُ أنَّكَ جاهَدتَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص‌۹۲ ح‌۹۳ عن أبي عليّ بن مهديّ بن صدقة الرقّي عن الإمام الرضا عن أبيه عنه:، مصباح المتهجّد: ص‌۷۳۸ ح‌۸۲۹، المزار للشهيد: ص‌۱۱۴، فرحة الغريّ: ص‌۴۰ كلّها عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، المصباح للكفعمي: ص‌۶۳۸ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۶۴ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: زین العابدین علی بن الحسین علیه‌السلام قبر امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه‌السلام را زیارت كرد و بر كنار قبر ایستاد و گریست و سپس گفت: «سلام بر تو - اى امیر مؤمنان - و رحمت و بركات خدا بر تو باد! سلام بر تو، اى امین خدا در زمین خدا و حجّت او بر بندگانش! گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه تو در راه خدا، آن گونه که باید، جهاد کردی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمام-الحسين-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۳: الإمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امام حسین علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في زِيارَةِ رَأسِ الإِمامِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: أشهَدُ أنَّكَ قَد أقَمتَ الصَّلاةَ و آتَيتَ الزَّكاةَ، و أَمَرتَ بِالمَعروفِ و نَهَيتَ عَنِ المُنكَرِ، و تَلَوتَ الكِتابَ حَقَّ تِلاوَتِهِ، و جاهَدتَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، و صَبَرتَ عَلَى الأَذیٰ في جَنبِهِ مُحتَسِباً حَتّیٰ أتاكَ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص‌۴۱۵ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۵۸ ذيل ح‌۱۳۱، المقنعة: ص‌۴۶۹، المزار: ص‌۱۶۷ كلّها من دون إسناد إليه علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۹۳ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان زیارت سر مبارک امام حسین علیه‌السلام -: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه نماز را بر پا داشتى و زكات پرداختى و امر به معروف و نهى از منكر كردى و كتاب را، آن گونه كه شایستۀ آن بود، تلاوت كردى و در راه خدا، آن گونه كه باید، جهاد كردى و بر آزار آن، شكیب ورزیدى و به حساب خدا نهادى تا اَجَلت در رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء - في ذِكرِ أحوالِ الإمامِ الحُسَينِ علیه‌السلام يَومَ عاشوراءَ -: بَقِيَ عامَّةَ يَومِهِ لا يَقدَمُ عَلَيهِ أحَدٌ، حَتّیٰ أحاطَت بِهِ الرَّجّالَةُ و هُوَ رابِطُ الجَأشِ، يُقاتِلُ قِتالَ الفارِسِ الشُّجاعِ، إن كانَ لَيَشُدُّ عَلَيهِم فَيَنكَشِفونَ عَنهُ انكِشافَ المِعزیٰ شَدَّ فيهَا الأَسَدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء: ج‌۳ ص‌۳۰۲ الرقم ۴۸، الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة): ج‌۱ ص‌۴۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء - در یادكرد وقایع روز عاشورا -: در بقیّۀ روز شهادتش، كسى بر او در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد تا آن كه سربازان پیاده، گرداگردش را گرفتند و او در همان حال، با دلاورى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى استوار، مانند سوارى شجاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. اگر بر آنان یورش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد، از هم باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، به سان گلّۀ بزى كه شیر به آن حمله كرده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن حميد بن مسلم - في ذِكرِ وَقائِعِ يَومِ عاشوراءَ -:... و هُوَ [أيِ الإمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام] يُقاتِلُ عَلیٰ رِجلَيهِ قِتالَ الفارِسِ الشُّجاعِ، يَتَّقِي الرَّميَةَ، و يَفتَرِصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفُرصة: النَّهزة؛ يقال: افتَرَصَها، أي انتهَزَها. والعورة: هو كلّ عيب و خلل في شيء، يقال: أعوَرَ الفارس، إذا بدا فيه موضع خللٍ للضّرب (اُنظر: النهاية: ج‌۳ ص‌۴۳۲ «فرض» وص ۳۱۹ «عور»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَورَةَ، و يَشُدُّ عَلَى الخَيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۵۲، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۵۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از حمید بن مسلم، در یادكرد وقایع روز عاشورا -: حسین علیه‌السلام پیاده، مانند سواران شجاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، خودش را از تیرها حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، شكاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى صُفوف دشمن] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُست و بر سواران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خروشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام الحسين علیه‌السلام: ج۴ ص۳۸۳ (القسم الثامن / الفصل التاسع: مقتل سيّد الشهداء علیه‌السلام / قتال الإمام علیه‌السلام اعداءَه وحيداً).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ امام حسین علیه‌السلام: ج۷ ص۱۹۷ (بخش هشتم/فصل نهم: شهادت سیّد الشهداء علیه‌السلام / نبرد انفرادی امام علیه‌السلام با دشمنانش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العباس-بن-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۴: العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عبّاس بن علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: رَحِمَ اللّٰهُ العَبّاسَ‌! فَلَقَد آثَرَ و أبلىٰ و فَدىٰ أخاهُ بِنَفسِهِ حَتّىٰ قُطِعَت يَداهُ‌، فَأَبدَلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ بِهِما جَناحَينِ يَطيرُ بِهِما مَعَ المَلائِكَةِ فِي الجَنَّةِ‌، كَما جَعَلَ لِجَعفَرِ بنِ أبي طالِبٍ‌، و إنَّ لِلعَبّاسِ عِندَ اللّه تَبارَكَ و تَعالىٰ مَنزِلَةً يَغبِطُهُ بِها جَميعُ الشُّهَداءِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ القِيامَةِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۵۴٧ ح‌٧٣١، الخصال: ص‌۶٨ ح‌١٠١، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌٢٩٨ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خدا رحمت كند عبّاس را! او ایثار كرد و جانانه جنگید و جان خویش را فداى برادرش كرد، تا جایى كه دو دستش قطع شد، و خداوند به جاى آن دو، دو بال به او بخشید كه با آنها همراه فرشتگان در بهشت پرواز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، چنان كه به جعفر بن ابى طالب بخشید. عبّاس در نزد خداوند متعال، چنان منزلتى دارد كه در روز قیامت، همۀ شهیدان به آن غبطه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن الضحّاك بن عبد اللّٰه المشرقيّ - في خَبَرِ لَیلَةِ عاشوراءَ عِندَما أذِنَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام لِأصحابِهِ بِالرُّجوعِ -: فَقالَ لَهُ إخوَتُهُ و أبناؤُهُ و بَنو أخيهِ وَ ابنا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدِ اللّه بنِ جَعفَرٍ: لِمَ نَفعَلُ؟ لِنَبقىٰ بَعدَكَ‌! لا أرانَا اللّٰهُ ذٰلِكَ أبَداً. بَدَأَهُم بِهٰذَا القَولِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴١٩؛ الإرشاد: ج‌٢ ص‌٩١، الملهوف: ص‌١۵١.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ضحّاک بن عبد اللّٰه مَشرقى، هنگامى كه امام حسین علیه‌السلام در شب عاشورا به یارانش اجازۀ بازگشت داد -: برادران و فرزندان و برادرزادگانش و نیز دو پسر عبد اللّٰه بن جعفر، به حسین علیه‌السلام گفتند: چرا این كار را بكنیم؟ براى این كه پس از تو بمانیم؟! خداوند، چنین روزى را هیچ گاه به ما نشان ندهد! آغازگر این گونه سخنان، عبّاس بن على علیه‌السلام بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطوال: - في ذِکرِ یَومِ عاشوراءَ، و قَد قُتِلَ أصحابُ الحُسَینِ علیه‌السلام و کثیراً من أهلِ بَیتِهِ -: لَمّا رَأىٰ ذٰلِكَ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام، قالَ لِإِخوَتِهِ عَبدِ اللّه‌، و جَعفَرٍ، و عُثمانَ بَني عَلِيٍّ عَلَيهِ و عَلَيهِمُ السَّلامُ - و أُمُّهُم جَميعاً&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمّ البَنينَ العامِرِيَّةُ مِن آلِ الوَحيدِ -: تَقَدَّموا، بِنَفسي أنتُم! فَحاموا عَن سَيِّدِكُم حَتّىٰ تَموتوا دونَهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَقَدَّموا جَميعاً، فَصاروا أمامَ الحُسَينِ علیه‌السلام، يَقونَهُ بِوُجوهِهِم و نُحورِهِم... و بَقِيَ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام قائِماً أمامَ الحُسَينِ علیه‌السلام يُقاتِلُ دونَهُ‌، و يَميلُ مَعَهُ حَيثُ مالَ‌، حَتّىٰ قُتِلَ رَحمَةُ اللّه عَلَيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطوال: ص‌٢۵٧، تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۴٨، الكامل في التاريخ: ج‌٢ ص‌۵٧٠ كلاهما نحوه، بغية الطلب في تاريخ حلب: ج‌۶ ص‌٢۶٢٨.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطّوال - در بیان روز عاشورا، هنگامی که یاران و بیشتر خاندان امام علیه‌السلام شهید شده بودند -: هنگامى كه عبّاس بن على علیه‌السلام این [وضعیت] را دید، به برادرانش: عبد اللّٰه، جعفر و عثمان، پسران على - كه بر او و پسرانش درود باد - و مادر همگى آنها&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ البنین عامِرى - که از آل وحید بود - گفت: پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم شوید - فدایتان شوم - و از سَرورتان، حمایت كنید تا به پاى او جان دهید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، همگى پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم شدند و پیش روىِ حسین علیه‌السلام، با سر و گلوى خود، از او محافظت كردند... و عبّاس بن على علیه‌السلام باقى ماند و پیشِ روى حسین علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید و هر طرف که حسین علیه‌السلام روی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، به همان طرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت [تا از او محافظت کند] تا آن كه كشته شد. خدایش رحمت كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مسلم-بن-عقيل-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۵: مُسلِمُ بنُ عَقيلٍ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مسلم بن عقیل علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - في ذِکرِ ماجَریٰ عَلیٰ مُسلم بنِ عَقیلٍ علیه‌السلام فِي الکوفَةِ -: اِقتَحَموا عَلیٰ مُسلِمٍ الدّارَ، فَثارَ عَلَيهِم بِسَيفِهِ و شَدَّ عَلَيهِم؛ فَأَخرَجَهُم مِنَ الدّارِ، ثُمَّ حَمَلوا عَلَيهِ الثّانِيَةَ، فَشَدَّ عَلَيهِم و أخرَجَهُم أيضاً. فَلَمّا رَأَوا ذٰلِكَ عَلَوا ظَهرَ البُيوتِ، فَرَمَوهُ بِالحِجارَةِ، و جَعَلوا يُلهِبونَ النّارَ بِأَطرافِ القَصَبِ، ثُمَّ يُلقونَها عَلَيهِ مِن فَوقِ البُيوتِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأیٰ ذٰلِكَ قالَ: أكُلُّ ما أریٰ مِنَ الإِحلابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال للقوم إذا جاؤوا من كلِّ وَجهٍ، فاجتَمَعوا لحَربٍ أو غير ذلك: قد أحلَبوا. و أحلَبَ بنو فلانٍ مع بَني فلانٍ: إذا جاؤوا أنصاراً لهم (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۳۳۲ «حلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِقَتلِ مُسلِمِ بنِ عَقيلٍ؟! يا نَفسُ اخرُجي إلَى المَوتِ الَّذي لَيسَ عَنهُ مَحيصٌ. فَخَرَجَ إلَيهِم مُصلِتاً سَيفَهُ إلَى السِّكَّةِ فَقاتَلَهُم، وَ اختَلَفَ هُوَ و بُكَيرُ بنُ حُمرانَ الأَحمَرِيُّ ضَربَتَينِ: فَضَرَبَ بُكَيرٌ فَمَ مُسلِمٍ فَقَطَعَ السَّيفُ شَفَتَهُ العُليا و شَرَعَ فِي السُّفلیٰ، و ضَرَبَهُ مُسلِمٌ ضَربَةً مُنكَرَةً في رَأسِهِ، ثُمَّ ضَرَبَهُ اُخریٰ عَلیٰ حَبلِ العاتِقِ فَكادَ يَصِلُ إلیٰ جَوفِهِ، و هُوَ يَرتَجِزُ و يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُقسِــمُ لا اُقتَلُ إلّا حُرّا وإنَ رَأَيتُ المَوتَ شَيئاً مُرّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ امرِئٍ يَوماً مُلاقٍ شَرّا أخافُ أن اُكذَبَ أو اُغَرّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب: ج‌۳ ص‌۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - در بیان آنچه بر سر مسلم بن عقیل در کوفه آمده است -: بر خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که مسلم در آن بود، هجوم آوردند و مسلم با شمشیر برخاست و سخت با آنان درگیر شد و آنان را از خانه بیرون راند. آن گاه دوباره هجوم آوردند و مسلم بر آنان تاخت و دوباره آنان را بیرون راند. سپاهیان، چون اوضاع را چنین دیدند، بر بام خانه رفتند و به طرفش سنگ پرتاب كردند و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نِى را آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند و آنها را به طرفش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلم، چون اوضاع را چنین دید، گفت: تمام این لشكركشى، براى كشتن مسلم بن عقیل است؟ اى جان! به سوى مرگ بشتاب كه گریزى از آن نیست. آن گاه با شمشیرِ برهنه به كوچه آمد و با آنان به نبرد پرداخت. میان مسلم و بُكَیر بن حُمرانِ احمرى، دو ضربه رد و بدل شد. بُكَیر، ضربتى بر دهان مسلم زد و شمشیر، لب بالاى او را قطع كرد و بر لب پایین نشست، و مسلم نیز [از جایی که انتظار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت] ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ناگهانی بر سر او و ضربتى دیگر بر رگ گردنش زد كه نزدیک بود او را به هلاکت رساند و چنین رجز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه جز با آزادگى، كشته نشوم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرچه مرگ را تلخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كسى روزى، مرگ را ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند./&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم كه به من دروغ گویند، یا فریبم دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: أمَرَ ابنُ زِيادٍ خَليفَتَهُ عَمرَو بنَ حُرَيثٍ المَخزوِميَّ أن يَبعَثَ مَعَ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ ثَلاثَمِئَةِ رَجُلٍ مِن صَناديدِ أصحابِهِ، فَرَكِبَ مُحَمَّدُ بنُ الأَشعَثِ حَتّیٰ وافَى الدّارَ الّتي فيها مُسلِمُ بنُ عَقيلٍ، فَسَمِعَ مُسلِمٌ وَقعَ حَوافِرِ الخَيلِ و أصواتَ الرِّجالِ، فَعَلِمَ أنَّهُ قَد اُتِيَ، فَبادَرَ مُسرِعاً إلیٰ فَرَسِهِ، فَأَسرَجَهُ و ألجَمَهُ، وصَبَّ عَلَيهِ دِرعَهُ، وَ اعتَجَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعتَجَرَ الرَّجُل: لفّ العمامة علی رأسه (المصباح المنیر: ص‌۳۹۳ «عجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعِمامَتِهِ و تَقَلَّدَ سَيفَهُ، وَ القَومُ يَرمونَ الدّارَ بِالحِجارَةِ، و يُلهِبونَ النّارَ في هوارِي القَصَبِ، فَتَبَسَّمَ مُسلِمٌ ثُمَّ قالَ: يا نَفسِي، اخرُجي إلَى المَوتِ الَّذي لَيسَ مِنهُ مَحيصٌ و لا مَحيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لِلمَرأَةِ: رَحِمَكِ اللّٰهُ و جَزاكِ خَيراً، اِعلَمي إنِّي ابتُليتُ مِن قِبَلِ ابنِكِ، فَافتَحِي البابَ، فَفَتَحَتهُ، و خَرَجَ مُسلِمٌ في وُجوهِ القَومِ كَالأَسَدِ المُغضَبِ، فَجَعَلَ يُضارِبُهُم بِسَيفِهِ حَتّیٰ قَتَلَ جَماعَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَلَغَ ذٰلِكَ ابنَ زِيادٍ، فَأَرسَلَ إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ: سُبحانَ اللّه أبا عَبدِ الرَّحمٰنِ! بَعَثناكَ إلیٰ رَجُلٍ واحِدٍ لِتَأتِيَنا بِهِ، فَثَلَمَ مِن أصحابِكَ ثُلمَةً عَظيمَةً!!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَ إلَيهِ مُحَمَّدُ بنُ الأَشعَثِ: أيُّهَا الأَميرُ، أتَظُنُّ أنَّكَ بَعَثتَني إلیٰ بَقّالٍ مِن بَقاقيلِ الكوفَةِ، أو جُرمُقانِيٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَرامِقَة: قوم من العجم صاروا بالموصل كما في الصحاح - زاد غيره -: في أوائل الإسلام (تاج العروس: ج‌۱۳ ص‌۶۰ «جرمق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن جَرامِقَةِ الحيرَةِ؟ أفَلا تَعلَمُ أيُّهَا الأَميرُ، أنَّكَ بَعَثتَني إلیٰ أسَدٍ ضِرغامٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِّرْغام: هو الضاري الشديد المقدام من الأُسود (النهاية: ج‌۳ ص‌۸۶ «ضرغم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و بَطَلٍ هُمامٍ، في كَفِّهِ سَيفٌ حُسامٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُسامُ: السيف القاطع (الصحاح: ج‌۵ ص‌۱۸۹۹ «حسم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقطُرُ مِنهُ المَوتُ الزُّؤامُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موت زؤام: أي موت كريه، أو عاجل، أو سريع مُجهِزْ (تاج العروس: ج‌۱۶ ص‌۳۱۲ «زأم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَ إلَيهِ ابنُ زِيادٍ: أن أعطِهِ الأَمانَ؛ فَإِنَّكَ لَن تَقدِرَ عَلَيهِ إلّا بِالأَمانِ المُؤَكَّدِ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌۱ ص‌۲۰۸، الفتوح: ج‌۵ ص‌۵۳ نحوه؛ بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام، خوارزمى: ابن زیاد به جانشین خود، عمرو بن حُرَیث مخزومى، دستور داد كه سیصد مرد دلاور را از یاران خود، به همراه محمّد بن اشعث بفرستد. محمّد بن اشعث، سوار شد و به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه مسلم در آن بود، رسید. مسلم، صداى سُم اسبان و سر و صداى مردان را شنید و دانست كه به سراغش آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. با سرعت به سمت اسبش رفت و آن را زین كرد و زره پوشید و عمامه بر سر نهاد و شمشیر به كمر بست. سپاهیان، خانه را سنگباران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و با نى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش گرفته، آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكندند. مسلم، لبخندى زد و گفت: اى جان! به سمت مرگ بشتاب كه از آن، گریز و چاره‌ای نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به زن گفت: خدا، تو را رحمت كند و به تو پاداش خیر دهد! بدان كه من از جانب پسرت، گرفتار شدم. درِ خانه را بگشا. زن، در را گشود و مسلم مانند شیر خشمگین در برابر سپاهیان، قرار گرفت و با شمشیر بر آنان حمله بُرد و گروهى را كُشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر به ابن زیاد رسید. براى محمّد بن اشعث پیغام فرستاد: سبحان اللّٰه! اى ابو عبد الرحمان! ما تو را فرستادیم كه یک مرد را نزد ما بیاورى و اینک، گروهى از یارانت كشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن اشعث برایش چنین پاسخ فرستاد: اى امیر! گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى مرا به سوى یكى از بقّال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كوفه یا كفشدوزى از كفشدوزان حیره فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه مرا به سوى شیرى خطرناک و قهرمانى بزرگ فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در دست، شمشیرى بُرنده دارد كه از آن، مرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چكد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن زیاد برایش پیغام فرستاد كه: به وى امان بده؛ زیرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى بر او دست یابى، مگر با دادن امانى كه با قسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سنگین، همراه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيد-بن-علي-بن-الحسين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۶: زَيدُ بنُ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ:&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زید بن علی بن الحسین علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عن أبي عبدون: لَمّا حُمِلَ زَيدُ بنُ موسَى بنِ جَعفَرٍ الَى المَأمونِ، و قَد كانَ خَرَجَ بِالبَصرَةِ و أَحرَقَ دورَ وُلدِ العَبّاسِ، وَهَبَ المَأمونُ جُرمَهُ لِأَخيهِ عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا علیه‌السلام، و قالَ لَهُ: يا أبَا الحَسَنِ، لَئِن خَرَجَ أخوكَ و فَعَلَ ما فَعَلَ؛ لَقَد خَرَجَ قَبلَهُ زَيدُ بنُ عَلِيٍّ فَقُتِلَ، و لَولا مَكانُكَ مِنّي لَقَتَلتُهُ، فَلَيسَ ما أتاهُ بِصَغيرٍ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا علیه‌السلام: يا أميرَ المُؤمِنينَ، لا تَقِس أخي زَيداً إلیٰ زَيدِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام؛ فَإِنَّهُ كانَ مِن عُلَماءِ آلِ مُحَمَّدٍ، غَضِبَ لِلهِ عزّ و جلّ فَجاهَدَ أعداءَهُ حَتّیٰ قُتِلَ في سَبيلِهِ. و لَقَد حَدَّثَني أبي موسَى بنُ جَعفَرٍ علیه‌السلام أنَّهُ سَمِعَ أباهُ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام يَقولُ: «رَحِمَ اللّٰهُ عَمّي زَيداً،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ دَعا إلَى الرِّضا مِن آلِ مُحَمَّدٍ، و لَو ظَفِرَ لَوَفیٰ بِما دَعا إلَيهِ، و لَقَدِ استَشارَني في خُروجِهِ، فَقُلتُ لَهُ: يا عَمِّ، إن رَضيتَ أن تَكونَ المَقتولَ المَصلوبَ بِالكُناسَةِ فَشَأنَكَ!»، فَلَمّا وَلّیٰ قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ علیه‌السلام: «وَيلٌ لِمَن سَمِعَ واعِيَتَهُ فَلَم يُجِبهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: يا أبَا الحَسَنِ، ألَيسَ قَد جاءَ فيمَنِ ادَّعَى الإمامةَ بِغَيرِ حَقِّها ما جاءَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا علیه‌السلام: إنَّ زَيدَ بنَ عَلِيٍّ علیه‌السلام لَم يَدَّعِ ما لَيسَ لَهُ بِحَقٍّ، و إنَّهُ كانَ أتقیٰ لِلهِ تَعالیٰ مِن ذٰلِكَ، إنَّهُ قالَ: «أدعوكُم إلَى الرِّضا مِن آلِ مُحَمَّدٍ»، و إنَّما جاءَ ما جاءَ فيمَن يَدَّعي أنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ نَصَّ عَلَيهِ، ثُمَّ يَدعو إلیٰ غَيرِ دينِ اللّه، و يُضِلُّ عَن سَبيلِهِ بِغَيرِ عَلمٍ. و كانَ زَيدٌ - وَ اللّه - مِمَّن خوطِبَ بِهٰذِهِ الآيَةِ: (وَ جَـٰهِدُواْ فِى ٱللهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ ٱجْتَبــٰاكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج‌۱ ص‌۲۴۸ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۴۶ ص‌۱۷۴ ح‌۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از ابو عبدون -: چون زید بن موسى بن جعفر را - كه در بصره قیام كرده و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عبّاسیان را آتش زده بود - نزد مأمون آوردند، مأمون به خاطر على بن موسى الرضا علیه‌السلام از جرم او گذشت و گفت: اى ابو الحسن! اگر برادر شما خروج كرد و دست به چنین اعمالى زد، پیش از او زید بن على [بن الحسین] خروج كرد و كشته شد. اگر جایگاه شما در نزد من نبود، من هم این را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتم. كارى كه او كرده، كار كوچكى نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «اى امیر المؤمنین! برادرم زید را با زید بن على مقایسه مكن. او (زید بن على) از علماى خاندان محمّد بود. به خاطر خداوند خشم گرفت و با دشمنان او جنگید تا آن كه در راهش كشته شد. پدرم موسى بن جعفر علیه‌السلام برایم گفت كه از پدرش جعفر بن محمّد بن على علیه‌السلام شنیده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;خدا رحمت كند عمویم زید را!&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به شخص مورد رضایت [خداوند] از خاندان محمّد دعوت كرد و اگر پیروز شده بود، به آنچه بِدان دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، وفا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. در بارۀ قیامش با من مشورت كرد و من به او گفتم: عمو جان! اگر حاضرى كشته و در كُناسه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محلّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در کوفه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دار آویخته شوى، خود دانى! &amp;quot;و چون رفت [تا قیام كند]، جعفر بن محمّد [صادق] فرمود: &amp;quot;واى بر كسى كه فریاد او را بشنود و به یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نرود!&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: اى ابو الحسن! آیا نه این است كه در باره مدّعیانِ به ناحقّ امامت، روایاتى رسیده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «زید بن على، چیزى را كه حقّ او نبود، ادّعا نكرد. او پرهیزگارتر از آن بود كه چنین ادّعایى كند. او گفت: من شما را به شخص مورد رضایت [خداوند] از خاندان محمّد دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. آن روایاتِ رسیده در بارۀ كسى است كه ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند خداوند متعال، او را به امامت تعیین كرده؛ ولى به غیر دین خدا دعوت كند و نادانسته از راه خدا منحرف گرداند، در صورتى كه زید - به خدا سوگند - از مخاطبان این آیه: (در راه خدا چنان كه باید، جهاد كنید. او شما را برگزیده است) بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مالك-الأشتر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۷: مالِكٌ الأَشتَرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مالک اَشتر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ أهلِ مِصرَ لَمّا وَلّیٰ عَلَيهِمُ الأَشتَرَ النَّخَعِيَّ -:... أمّا بَعدُ، فَقَد بَعَثتُ إلَيكُم عَبداً مِن عِبادِ اللّه؛ لا يَنامُ أيّامَ الخَوفِ، و لا يَنكُلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَلَ: نكص. يقال: نكل عن العدوّ؛ أي جَبُن (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۶۷۷ «نکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الأَعداءِ ساعاتِ الرَّوعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوع: الفَزَع (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۱۳۵ «روع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أشَدَّ عَلَى الفُجّارِ مِن حَريقِ النّارِ، و هُوَ مالِكُ بنُ الحارِثِ أخو مَذحِجٍ، فَاسمَعوا لَهُ و أطيعوا أمرَهُ فيما طابَقَ الحَقَّ، فَإِنَّهُ سَيفٌ مِن سُيوفِ اللّه، لا كَليلُ الظُّبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَلَّ السيف: لم يقطع (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۵۹۱ «كلل»). و الظُّبَة: حدّ السيف والسنان والنصل والخَنجر وما أشبه ذلك (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۲ «ظبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا نابِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبا السيف: إذا لم يعمل في الضريبة (الصحاح: ج۶ ص۲۵۰۰) «نبا». نبا حَدّ السيف: إذا لم يقطع (النهاية: ج۵ ص۱۱ «نبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّريبَةِ، فِإِن أمَرَكُم أن تَنفِروا فَانفِروا، و إن أمَرَكُم أن تُقيموا فَأقيموا؛ فَإِنَّهُ لا يُقدِمُ و لا يُحجِمُ و لا يُؤَخِّرُ و لا يُقَدِّمُ إلّا عَن أمري، و قَد آثَرتُكُم بِهِ عَلیٰ نَفسي؛ لِنَصيحَتِهِ لَكُم، و شِدَّةِ شَكيمَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: فلان شديد الشكيمة؛ إذا كان عزيز النفس أبِيّاً قويّاً (النهاية: ج‌۲ ص‌۴۹۶ «شكم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ عَدُوِّكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۸، الاختصاص: ص‌۸۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر نحوه، الغارات: ج‌۱ ص‌۲۶۶، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۵۹۵ ح‌۷۴۱؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۹۶ نحوه، تاريخ دمشق: ج‌۵۶ ص‌۳۹۰ عن عامر الشعبى نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مردم مصر، آن هنگام كه اَشتر را بر آنان گمارد -: امّا بعد، من بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگان خدا را به سوى شما فرستادم كه در روزگارِ ترس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابد و در ساعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى وحشت، از دشمنان روى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و بر بدكاران، از سوزش آتش، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. او مالک بن حارث از قبیلۀ مَذحِج است. در آنچه حق است، سخن او را بشنوید و فرمان او را اطاعت كنید،كه او شمشیرى از شمشیرهاى خداست كه نه كُند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه از بُرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد. اگر فرمانتان داد كه براى جنگ روان شوید، روان شوید و اگر دستور داد كه بمانید، بمانید، كه پیش افتادن و باز گشتن و عقبگرد و پیشروى كردن او، همه به فرمان من است. در برخوردارى از او، شما را بر خودم برگزیدم؛ چرا كه خیرخواه شماست و سرسخت و سختگیر بر دشمنتان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذِكرِ الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ -: هُوَ سَيفُ اللّه، لا يَنبو عَنِ الضَّربِ، و لا كَليلُ الحَدِّ، و لا تَستَهويهِ بِدعَةٌ، و لا تَتيهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّیه: الصَّلَف و الکِبر (لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۴۸۲ «تیه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ غَوايَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَوی غَوایَةً: ضَلّ. و الغَيّ: الضلال و الانهماك في الباطل (النهایة: ج۳ ص۳۹۷ «غوا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۱۳ ح‌۹۳۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در یادکرد از اَشتر نخعی -: او شمشیر خداست که از ضربه زدن کند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تیغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرساید، هیچ بدعتی فریفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هیچ اغوایی سرگردانش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمار-بن-ياسر-و-هاشم-بن-عتبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۸: عَمّارُ بنُ ياسِرٍ و هاشِمُ بنُ عُتبَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عمّار بن یاسر و هاشم بن عُتبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن أبي عبد الرحمن السُّلَمي: شَهِدتُ صِفّينَ مَعَ عَلِيٍّ علیه‌السلام، فَنَظَرتُ إلیٰ عَمّارِ بنِ ياسِرٍ و قَد حَمَلَ فَأَبلیٰ، وَ انصَرَفَ و قَد ثُنِيَ سَيفُهُ مِنَ الضَّربِ، و كانَ مَعَ عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - جَماعَةٌ مِن أصحابِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد سَمِعوا قَولَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «يا عَمّارُ، تَقتُلُكَ الفِئَةُ الباغِيَةُ»، و كانَ لا يَسلُكُ وادِياً إلَّا اتَّبَعوهُ. فَنَظَرَ إلیٰ هاشِمِ بنِ عُتبَةَ صاحِبِ رايَةِ عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - و قَد رَكَزَ الرّايَةَ، و كانَ هاشِمٌ أعوَرَ، فَقالَ لَهُ عَمّارٌ: يا هاشِمُ، أعَوَراً وجُبناً؟ لا خَيرَ في أعوَرَ لا يَغشَى البَأسَ! اِحمِل بِنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانتَزَعَ هاشِمٌ الرّايَةَ و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعوَرُ يَبغي أهلَهُ مَحَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد عالَجَ الحَياةَ حَتّیٰ مَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لابُدَّ أن يَفُلَّ أو يُفَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَمّارٌ: أقدِم يا هاشِمُ، المَوتُ في أطرافِ الأَسَلِ، وَ الجَنَّةُ تَحتَ الأَبارِقَةِ، تَریٰ الحورَ العينَ مَعَ مُحَمَّدٍ و حِزبِهِ فِي الرَّفيقِ الأَعلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وحَمَلا فَما رَجَعا حَتّیٰ قُتِلا، رَحمَةُ اللّه عَلَيهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۹۲؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۴۴۵ ح‌۵۶۸۷، مجمع الزوائد: ج‌۷ ص‌۴۸۴ ح‌۱۲۰۴۸ كلّها نحوه و راجع كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - به نقل از ابو عبد الرحمن سُلَمی -: با علی علیه‌السلام در صفّین بودم. عمّار بن یاسر را دیدم که حمله برد و جنگی نمایان کرد و بر گشت، در حالی که شمشیرش بر اثر ضربات خمیده شده بود. جمعی از صحابۀ پیامبر خدا با علی - که درودهای خدا بر او باد - بودند. آنان این سخن را از پیامبر خدا شنیده بودند که: «ای عمّار! گروه سرکش، تو را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند». به هر درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های صفّین که عمّار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، آنها دنبالش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند. عَمّار، هاشم بن عتبه (پرچمدار علی علیه‌السلام) را دید که پرچمش را در زمین فرو برده است. هاشم، یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشم بود. عمّار به او گفت: ای هاشم! یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی و ترسویی؟! یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی که دلیری نکند، خوب نیست! با ما حمله کن. هاشم، پرچم را از جا بر کند و این رجز را خواند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی که برای کسان خود جایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چندان زیسته که به تنگ آمده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناچار باید بشکند یا شکسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمّار به او گفت: به پیش - ای هاشم - که مرگ، بر لبۀ نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و بهشت در زیر برق شمشیرها. امروز حوریان را با محمّد و حزب او در عالم بالا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر دو، حمله کردند و بر نگشتند تا کشته شدند. رحمت خدا بر آنان باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمرو-بن-الحمق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۹: عَمرُو بنُ الحَمِقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عَمرو بن حَمِق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شريك: قالَ عَمرُو بنُ الحَمِقِ: إنّي وَ اللّه يا أميرَ المُؤمِنينَ، ما أجَبتُكَ و لا بايَعتُكَ عَلیٰ قَرابَةٍ بَيني و بَينَكَ، و لا إرادَةِ مالٍ تُؤتينيهِ، و لَا التِماسِ سُلطانٍ يُرفَعُ ذِكري بِهِ؛ ولٰكِن أحبَبتُكَ لِخِصالٍ خَمسٍ: أنَّكَ ابنُ عَمِّ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أوَّلُ مَن آمَنَ بِهِ، و زَوجُ سَيِّدَةِ نِساءِ الأُمَّةِ فاطِمَةَ بِنتِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله، و أبُو الذُّرِّيَّةِ الَّتي بَقِيَت فينا مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أعظَمُ رَجُلٍ مِنَ المُهاجِرينَ سَهماً فِي الجِهادِ. فَلَو أنّي كُلِّفتُ نَقلَ الجِبالِ الرَّواسي، و نَزحَ البُحورِ الطَّوامي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَما الماءُ فهو طامٍ: إذا ارتفع و ملأ النهر (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۴۱۵ «طما»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ يَأتِيَ عَلَيَّ يَومي في أمرٍ اُقَوّي بِهِ وَلِيَّكَ و اُوهِنُ بِهِ عَدُوَّكَ، ما رَأَيتُ أنّي قَد أدَّيتُ فيهِ كُلَّ الَّذي يَحِقُّ عَلَيَّ مِن حَقِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ نَوِّر قَلبَهُ بِالتُّقیٰ، وَاهدِهِ إلیٰ صِراطٍ مُستَقيمٍ، لَيتَ أنَّ في جُندي مِئَةً مِثلَكَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۰۳، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۹ ح‌۳۷۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شریک -: عَمرو بن حَمِق گفت: اى امیر مؤمنان! به خدا سوگند كه من، نه از آن رو كه میان من و تو خویشاوندى است، اجابتت نمودم و با تو بیعت كردم، و نه به طمع مالى كه مرا بدهى، و نه به قصد قدرتى كه با آن آوازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى یابم؛ بلكه به پنج سبب، تو را دوست دارم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به جاى «اُحبُّکَ (دوستت دارم)»، عبارت «أجبتُکَ (دعوتت را اجابت کردم)» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این که پسرعموى پیامبر خدا هستى، و نخستین كسى هستى كه به او ایمان آوردى، و شوهر بانوى بانوان امّت، فاطمه دخت محمّد صلّی اللّه علیه و آله، هستى، و پدر ذریّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستى كه از پیامبر خدا در میان ما باقى مانده است، و در میان مهاجران، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین سهم را در جهاد دارى. پس، اگر [از سوى تو] مكلّف شوم كه كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استوار را از جا بر كَنَم و آب دریاهاى مالامال را بر كشَم تا چنین روزى [افتخارآمیزْ] مرا در رسَد كه با كارى، دوست تو را تقویت كنم و دشمنت را زبون سازم، باز، گمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه همۀ حقّ تو را - كه بر من دارى - گزارده باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان على علیه‌السلام فرمود: «بار خدایا! دل او را به نور پرهیزگاری روشن گردان و به راه راست، هدایتش فرما. اى كاش در سپاه من، صد تن چون تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المقداد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۰: المِقدادُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۰:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقداد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن طارق بن شهاب: إنَّ المِقدادَ قالَ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ: إنّا لا نَقولُ لَكَ كَما قالَت بَنو إسرائيلَ لِموسیٰ: (فَاذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ إِنَّا هَـٰهُنَا قَـٰعِدُونَ)، و لٰكِنِ اذهَب أنتَ و رَبُّكَ فَقاتِلا إنّا مَعَكُم مُقاتِلونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۶ ص‌۴۷۰ ح‌۱۸۸۴۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۰۵ ح‌۲ عن هشام عن أبيه، البدايه و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۲ ص‌۲۶۶، تاريخ دمشق: ج‌۶۰ ص‌۱۶۲، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۸۴ ح‌۳۰۱۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از طارق بن شهاب -: در روز بدر، مقداد به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفت: ما به تو چیزی را نمی‌گوییم که بنی اسرائیل به موسی گفتند، که: (تو و پروردگارت بروید بجنگید، ما این جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینیم)؛ بلکه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم: تو و پروردگارت بروید بجنگید، ما هم همراه شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن مسعود: شَهِدتُ مِنَ المِقدادِ بنِ الأَسوَدِ مَشهَداً لَأَن أكونَ صاحِبَهُ أحَبُّ إلَيَّ مِمّا عُدِلَ بِهِ؛ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ يَدعو عَلَى المُشرِكينَ، فَقالَ: لا نَقولُ كَما&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قَومُ موسیٰ: (اذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ) ولٰكِنّا نُقاتِلُ عَن يَمينِكَ و عَن شِمالِكَ و بَينَ يَدَيكَ و خَلفَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَأَيتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله أشرَقَ وَجهُهُ و سَرَّهُ؛ يَعني قَولَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۴ ص‌۱۴۵۶ ح‌۳۷۳۶، تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۴۳۴ نحوه، مسند ابن حنبل: ج‌۲ ص‌۳۸ ح‌۳۶۹۸، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۳۹۲ ح‌۵۴۸۶، البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابن مسعود -: شاهد صحنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از مقداد بن اسود بودم که حاضرم همۀ دنیا را بدهم و من صاحب آن صحنه باشم: او نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد، در حالی که ایشان مشرکان را نفرین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. گفت: ما به تو چیزی را نمی‌گوییم که قوم موسی گفتند، که: (تو و پروردگارت بروید بجنگید)؛ بلکه از راست و چپ و پیش رو و پشت سرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم. دیدم چهرۀ پیامبر شکفت و این سخن شادش کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبو-عرفاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۱: أبو عَرفاءَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ابو عَرفاء&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن البراء بن حيّان الذّهلي: إنَّ أبا عَرفاءَ جَبَلَةَ بنَ عَطِيَّةَ الذُّهلِيَّ قالَ لِلحُضَينِ يَومَ صِفّينَ: هَل لَكَ أن تُعطِيَني رايَتَكَ أحمِلُها؛ فَيَكونَ لَكَ ذِكرُها و يَكونَ لي أجرُها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحُضَينُ: و ما غِنايَ يا عَمِّ عَن أجرِها مَعَ ذِكرِها؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ: لا غِنیٰ بِكَ عَن ذٰلِكَ، أعِرها عَمَّكَ ساعَةً فَما أسرَعَ ما تَرجِعُ إلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَلِمَ أنَّهُ يُريدُ أن يَستَقتِلَ، قالَ: فَما شِئتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ الرّايَةَ أبو عَرفاءَ فَقالَ: يا أهلَ هٰذِهِ الرّايَةِ ! إنَّ عَمَلَ الجَنَّةِ كُرْهٌ كُلُّهُ و ثَقيلٌ، و إنَّ عَمَلَ النّارِ خِفٌّ كُلُّهُ و حَبيبٌ، و إنَّ الجَنَّةَ لا يَدخُلُها إلَّا الصّابِرونَ الَّذينَ صَبَروا أنفُسَهُم عَلیٰ فَرائِضِ اللّه و أَمرِهِ، و لَيسَ شَيءٌ مِمَّا افتَرَضَ اللّٰهُ عَلَى العِبادِ أشَدَّ مِنَ الجِهادِ، هُوَ أفضَلُ الأَعمالِ ثَواباً، فَإِذا رَأَيتُموني قَد شَدَدتُ فَشُدّوا. وَيحَكُم! أما تَشتاقونَ إلَى الجَنَّةِ؟ أما تُحِبّونَ أن يَغفِرَ اللّٰهُ لَكُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَدَّ و شَدّوا مَعَهُ، فَاقتَتَلُوا اقتِتالاً شَديداً، و أَخَذَ الحُضَينُ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُدّوا إذا ما شَدَّ بِاللِّواءِ ذاكَ الرَّقاشِيُّ أبو عَرْفاءِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقاتَلَ أبو عَرفاءَ حَتّیٰ قُتِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۳۰۴، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۸۱ ح‌۴۱۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۲۴۰ عن عمرو بن الزبير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از بَراء بن حَیّان ذُهَلی -: ابو عَرفا جَبَلَة بن عطیّۀ ذُهَلى، در جنگ صفّین به حُضَین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آیا پرچمت را به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى كه آن را برگیرم تا نامش براى تو و پاداشش از آنِ من باشد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُضَین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفت: اى عمو! مرا به نام بدون پاداش آن، چه نیازى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به وى گفت: آری، تو هم به آن [پاداش]، نیازمندی. آن را ساعتى به عمویت عاریه ده، خیلی زود به دستت باز می‌آید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[حُضَین] دانست كه او آهنگ جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی دارد. از این رو گفت: هر چه تو خواهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو عَرفا پرچم را گرفت و گفت: اى پیروان این پرچم! به راستى كه كار براى بهشت، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناخوشایند و سخت است و كردار براى سقوط به دوزخ، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آسان و خوشایند است. جز شكیبایان، به بهشت در نمی‌آیند؛ آنان كه خود را بر فرمان خدا و آنچه بر آنان واجب ساخته، پایدار داشتند، و از واجبات الهى بر بندگانش، هیچ چیزی سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از جهاد نیست. پاداشش هم از هر کاری بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. پس چون دیدید من [به دشمن] تاختم، شما هم بتازید. واى بر شما! مگر مشتاق بهشت نیستید؟ آیا دوست ندارید كه خداوند شما را بیامرزد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این را گفت و حمله کرد و دیگران هم با او حمله کردند و درگیر نبردى سخت شدند و حُضَین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون آن دلاور رَقاشى، ابو عَرفا /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با آن پرچم بر دشمن تاخت، شما نیز هجومى دلیرانه كنید&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو عرفا چندان جنگید تا كشته شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رجل-أعرابي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۲: رَجُلٌ أعرابِيٌّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عربی بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن شدّاد بن الهاد: إنَّ رَجُلاً مِنَ الأَعرابِ جاءَ إلَى النَّبِيِ صلّی اللّه علیه و آله فَآمَنَ بِهِ وَ اتَّبَعَهُ، ثُمَّ قالَ: اُهاجِرُ مَعَكَ. فَأَوصیٰ بِهِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بَعضَ أصحابِهِ. فَلَمّا كانَت غَزوَةٌ غَنِمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله سَبياً، فَقَسَمَ و قَسَمَ لَهُ، فَأَعطیٰ أصحابَهُ ما قَسَمَ لَهُ - و كانَ يَرعیٰ ظَهرَهُم - فَلَمّا جاءَ دَفَعوا إلَيهِ. فَقالَ: ما هٰذا؟ قالوا: قِسمٌ قَسَمَهُ لَكَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَهُ فَجاءَ بِهِ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: ما هٰذا؟ قالَ: قَسَمتُهُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما عَلیٰ هٰذَا اتَّبَعتُكَ، و لٰكِنِّي اتَّبَعتُكَ عَلیٰ أن اُرمیٰ إلیٰ هاهُنا - و أَشارَ إلیٰ حَلقِهِ - بِسَهمٍ، فَأَموتَ فَأَدخُلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن تَصدُقِ اللّٰهَ يَصدُقكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَبِثوا قَليلاً، ثُمَّ نَهَضوا في قِتالِ العَدُوِّ، فَاُتِيَ بِهِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحمَلُ قَد أصابَهُ سَهمٌ حَيثُ أشارَ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: أهُوَ هُوَ؟ قالوا: نَعَم. قالَ: صَدَقَ اللّٰهَ فَصَدَقَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ كَفَّنَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله في جُبَّةِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، ثُمَّ قَدَّمَهُ فَصلّیٰ عَلَيهِ، فَكانَ فيما ظَهَرَ مِن صَلاتِهِ: «اللّٰهُمَّ هٰذا عَبدُكَ خَرَجَ مُهاجِراً في سَبيلِكَ، فَقُتِلَ شَهيداً، أنَا شَهيدٌ عَلیٰ ذٰلِكَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج‌۴ ص‌۶۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۶۸۸ ح‌۶۵۲۷، السنن الكبرى: ج‌۴ ص‌۲۳ ح‌۶۸۱۷، المعجم الكبير: ج‌۷ ص‌۲۷۱ ح‌۷۱۰۸، المصنّف لعبد الرزّاق: ج‌۳ ص‌۵۴۵ ح‌۶۶۵۱ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۳۴۸ ح‌۶۸۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائی - به نقل از شدّاد بن هاد -: مردی از عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و به ایشان ایمان آورد و پیروش شد. سپس گفت: من هم با تو هجرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به یکی از یارانش سپرد. در یکی از غزوه‌ها، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله اسیرانی گرفت و آنها را میان رزمندگان قسمت کرد و سهمی هم برای آن بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین قرار داد و آن را در اختیار یارانش گذاشت - و آن مرد در بیرون مدینه مشغول چوپانی بود -. وقتی آمد، مسلمانان سهمش را به او دادند. گفت: این چیست؟ گفتند: سهمی از غنائم است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برای تو قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین آن را برداشت و نزد پیامبر آورد و گفت: این چیست؟ فرمود: «آن را سهم تو قرار دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من برای این چیزها پیرو تو نشدم؛ بلکه پیروت شدم تا تیری به این جا - اشاره به گلویش کرد - بخورد و بمیرم و به بهشت روم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اگر به خدا راست بگویی (با خدا صادق باشی)، خدا هم به تو راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید (با تو صادق است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چندی نگذشت که مسلمانان به جنگ با دشمن رفتند. [در این جنگ] پیکر او را نزد پیامبر آوردند، در حالی که تیری به همان جایی خورده بود که اشاره کرده بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «این همان مرد است؟». گفتند: بله. فرمود: «به خدا راست گفت، خدا هم به او راست گفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را در ردای خودش کفن کرد و پیش رویش قرار داد و بر او نماز خواند و از جمله چیزهای که در نمازش گفت، این بود: «بار خدایا! این بندۀ توست که در راه تو هجرت کرد و سپس شهید شد. من بر این مطلب، گواهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هؤلاء-الرجال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۳: هٰؤُلاءِ الرِّجالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: این مردان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَا عَـٰهَدُواْ ٱللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَیٰ نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۲۳ و راجع مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۱۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از میان مؤمنان، مردانى هستند كه به آنچه با خدا پيمان بستند [كه در جنگ تا مرگ ثابت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم باشند]، صادقانه وفا کردند. پس برخى از آنان به نذر خويش وفا كردند [و به شهادت رسیدند] و برخى از آنان در [همین] انتظارند و [هرگز عقیدۀ خود را] تبدیل نکردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في جَوابِ مَسائِلَ سَأَلَها رَأسُ اليَهودِ حينَ رُجوعِهِ علیه‌السلام مِن وَقعَةِ النَّهرَوانِ -:... و لَقَد كُنتُ عاهَدتُ اللّٰهَ عزّ و جلّ و رَسولَهُ صلّی اللّه علیه و آله أنَا و عَمّي حَمزَةُ و أَخي جَعفَرٌ وَ ابنُ عَمّي عُبَيدَةُ عَلیٰ أمرٍ وَفَينا بِهِ لِلهِ عزّ و جلّ و لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله، فَتَقَدَّمَني أصحابي، و تَخَلَّفتُ بَعدَهُم لِما أرادَ اللّٰهُ عزّ و جلّ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ فينا: (مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَا عَـٰهَدُواْ ٱللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَیٰ نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِيلاً)؛ حَمزَةُ و جَعفَرٌ و عُبَيدَةُ، و أَنَا - وَ اللّه - المُنتَظِرُ يا أخَا اليَهودِ، و ما بَدَّلتُ تَبديلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۳۷۶ ح‌۵۸ عن محمّد بن عليّ بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر بن أبي طالب، الاختصاص: ص‌۱۷۴، إرشاد القلوب: ص‌۳۵۳ عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج‌۳۵ ص‌۴۱۰ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در پاسخ سؤالاتی که رئیس یهودیان در هنگام بازگشتش از جنگ نهروان، از ایشان پرسید -: من و عمویم حمزه و برادرم جعفر و پسرعمویم عبیده با خداوند و فرستادۀ او، بر مرگ، پیمان بستیم و آن را براى خداوند و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به سرانجام رساندیم. یاران من بر من پیشى گرفتند و من برای کاری که خداوند خواسته بود، از آن جمع، باقی ماندم و خداوند در بارۀ ما این آیه را نازل كرد: (از ميان مؤمنان، مردانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه به آنچه با خدا پیمان بستند، صادقانه وفا كردند. پس برخى از آنان به نذر خویش وفا کردند [و به شهادت رسيدند] و برخى از آنان در [همين] انتظارند و [هرگز عقيدۀ خود را] تبديل نكردند). حمزه و جعفر و عبیده، [به شهادت رسیدند] و من - سوگند به خدا - آن منتظرم - اى برادر یهود - و هیچ چیزى را تبدیل نكردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى الخَندَقِ، فَإِذا المُهاجِرونَ وَ الأَنصارُ يَحفِرونَ في غَداةٍ بارِدَةٍ، فَلَم يَكُن لَهُم عَبيدٌ يَعمَلونَ ذٰلِكَ لَهُم، فَلَمّا رَأیٰ ما بِهِم مِنَ النَّصَبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَصِبَ الرجلُ نَصباً: أعییٰ و تعب (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۷۵۸ «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجوعِ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنَّ العَيشَ عَيشُ الآخِرَه فَاغفِر لِلأَنصارِ وَ المُهاجِرَه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا مُجيبينَ لَهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَحنُ الَّذينَ بايَعوا مُحَمَّدا عَلَى الجِهادِ ما بَقينا أبَدا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۴۳ ح‌۲۶۷۹، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۸۵ ح‌۸۳۱۷، مسند ابن حنبل: ج‌۴ ص‌۳۳۹ ح‌۱۲۷۳۲، السنن الكبرى: ج‌۷ ص‌۶۹ ح‌۱۳۲۹۲ و فيها «الخير خير» بدل «العيش عيش»، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۵۴۳ ح‌۲۲، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۵۶ ح‌۳۰۱۰۴؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۳۸ و فيه الأبيات فقط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از اَ نَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به جانب خَندق رفت. دید مهاجران و انصار در هوای سرد صبحگاهی، مشغول کندن آن هستند. در آن زمان، مسلمانان بنده (غلام) نداشتند که این کار را برایشان انجام دهد. پیامبر، وقتی رنج و گرسنگیِ آنان را دید، فرمود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! زندگی، زندگی آخرت است /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! انصــار و مـهاجران را بیامرز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان در جواب گفتند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما با محمّد بیعت کردیم که: /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي عن أنس: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سارَ إلیٰ بَدرٍ فَاستَشارَ المُسلِمينَ... فَقالَتِ الأَنصارُ: يا مَعشَرَ الأَنصارِ! إيّاكُم يُريدُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، قالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا، و الصواب: «قالوا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إذاً لا نَقولَ ما قالَت بَنو إسرائيلَ لِموسیٰ: (فَاذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ)، وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ! لَو ضَرَبتَ أكبادَها إلیٰ بِركِ الغُمادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برك الغماد - تُفتح الباء وتُكسر، وتُضمّ الغين وتكسر -: هو اسم موضعٍ باليمن، وقيل: هو موضع وراء مكّة بخمس ليالٍ (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۲۱ «برك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَاتَّبَعناكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۹۲ ح‌۸۳۴۸، السنن الكبرى: ج‌۱۰ ص‌۱۸۶ ح‌۲۰۳۰۲ نحوه، البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، تفسير ابن كثير: ج‌۳ ص‌۷۲، الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری، نسائی - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار بدر شد و با مسلمانان مشورت کرد.… انصار گفتند: ای گروه انصار! مراد پیامبر خدا شمایید. گفتند: ما آن چیزی را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم که بنی اسرائیل به موسی گفتند، که: (تو و خدایت بروید و بجنگید). سوگند به آن خدایی که تو را به حق مبعوث کرد، اگر تا بِرکُ الغِماد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام جایی در یمن است. مراد، آن است که تا هر کجا بروی، ما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آییم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برانی، ما به دنبالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آییم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن عبد الرحمن بن عبيد بن أبي الكنود: لَمّا أرادَ عَلِيٌّ المَسيرَ إلیٰ أهلِ الشّامِ، دَعا إلَيهِ مَن كانَ مَعَهُ مِنَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ، فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ و قالَ: أمّا بَعدُ، فَإِنَّكُم مَيامينُ الرَّأيِ، مَراجيحُ الحِلمِ، مَقاوِيلُ بِالحَقِّ، مُبارَكُو الفِعلِ وَ الأَمرِ. و قَد أرَدنَا المَسيرَ إلیٰ عَدُوِّنا و عَدُوِّكُم، فَأَشيروا عَلَينا بِرَأيِكُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ هاشِمُ بنُ عُتبَةَ بنِ أبي وَقّاصٍ، فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ بِما هُوَ أهلُهُ، ثُمَّ قالَ: أمّا بَعدُ يا أميرَ المُؤمِنينَ، فَأَنا بِالقَومِ جِدُّ خَبيرٍ، هُم لَكَ و لِأَشياعِكَ أعداءٌ، و هُم لِمَن يَطلُبُ حَرثَ الدُّنيا أولِياءُ، و هُم مُقاتِلوكَ و مُجاهِدوكَ، لا يُبقونَ جَهداً؛ مُشاحَّةً عَلَى الدُّنيا، و ضَنّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَنَّ بالشيء: بَخِلَ، فهو ضنين (المصباح المنير: ص‌۳۶۵ «ضنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِما في أيديهِم مِنها، و لَيسَ لَهُم إربَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإربَة: الحاجة (المصباح المنير: ص‌۱۱ «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيرُها، إلّا ما يَخدَعونَ بِهِ الجُهّالَ مِنَ الطَّلَبِ بِدَمِ عُثمانَ بنِ عَفّانَ. كَذَبوا! لَيسوا بِدَمِهِ يَثأَرونَ، و لٰكِنِ الدُّنيا يَطلُبونَ. فَسِر بِنا إلَيهِم، فَإِن أجابوا إلَى الحَقِّ فَلَيسَ بَعدَ الحَقِّ إلَّا الضَّلالُ، و إن أبَوا إلَّا الشِّقاقَ فَذٰلِكَ الظَّنُّ بِهِم. وَ اللّه، ما أراهُم يُبايِعونَ و فيهِم أحَدٌ مِمَّن يُطاعُ إذا نَهیٰ، و لا يُسمَعُ إذا أمَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین: ص‌۹۲، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۷ ح‌۳۶۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۷۱ و راجع نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صِفّين - به نقل از عبد الرحمان بن عبید بن ابى كنود -: چون على علیه‌السلام خواست به سوى شامیان حركت كند، كسانى از مهاجران و انصار را كه با او بودند، فرا خواند و پس از حمد و ثناى الهى فرمود: «امّا بعد، شما فرخنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رأى و خردمند و حقگویید و كار و فرمانتان مبارک است. ما آهنگ عزیمت به سوى دشمن خود و شما را داریم. نظر خود را به ما بگویید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشم بن عُتبة بن ابى وقّاص برخاست و خدا را - آن چنان كه شایستۀ اوست - ستود و سپس گفت: امّا بعد، اى امیر مؤمنان! من از این قوم به خوبى آگاهم. اینان با تو و پیروانت دشمن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با كسى كه محصول دنیا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید، دوست&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان در پیكار و جنگ با تو، از هیچ كوششى فروگذار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و این [مخالفت] به جهت بخل در نگه داشتن دنیا و براى حفظ آن چیزى از دنیاست كه در دست دارند و جز آن، هدف دیگرى ندارند و تنها دستاویزشان براى فریب نادانان، خونخواهى عثمان بن عفّان است. دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند و به خونخواهى عثمان بر نخاسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ بلكه دنیا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند. ما را به سوى آنان حركت بده. پس اگر به حق، پاسخ مثبت دادند، دیگر پس از حق، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باقى نخواهد ماند، و اگر جز دو دستگى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند - كه همین گمان هم به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود - [لشكركشى به سوى آنها صواب خواهد بود]. به خدا سوگند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم كه آنان بیعت كنند؛ زیرا كسى در میان آنان است كه اگر [از نیكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] باز دارد، اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (اطاعتشان از او در مسیر هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان است) و اگر همو [به نیكى] فرمان دهد، دیگر سخنش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ مُعاوِيَةَ جَواباً -: أ لا تَریٰ - غَيرَ مُخبِرٍ لَكَ، و لٰكِن بِنِعمَةِ اللّه اُحَدِّثُ - أنَّ قَوماً استُشهِدوا في سَبيلِ اللّه تَعالیٰ مِنَ المُهاجِرينَ، و لِكُلٍّ فَضلٌ، حَتّیٰ إذَا استُشهِدَ شَهيدُنا قيلَ: سَيِّدُ الشُّهَداءِ، و خَصَّهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِسَبعينَ تَكبيرَةً عِندَ صَلاتِهِ عَلَيهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ وَ لا تَریٰ أنَّ قَوماً قُطِّعَت أيديهِم في سَبيلِ اللّه، و لِكُلٍّ فَضلٌ، حَتّیٰ إذا فُعِلَ بِواحِدِنا ما فُعِلَ بِواحِدِهِم قيلَ: الطَّيّارُ فِي الجَنَّةِ، و ذُو الجَناحَينِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَولا ما نَهَى اللّٰهُ عَنهُ مِن تَزكِيَةِ المَرءِ نَفسَهُ لَذَكَرَ ذاكِرٌ فَضائِلَ جَمَّةً تَعرِفُها قُلوبُ المُؤمِنينَ، و لا تَمُجُّها آذانُ السّامِعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۲۸، الاحتجاج: ج‌۱ ص‌۴۱۹ ح‌۹۰، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۲۷۲ ح‌۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود در پاسخ معاویه -: آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى - هر چند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم براى تو بگویم، ولى بر آنم كه نعمت خدا را بر زبان برانم - گروهى از مهاجران و انصار، در راه خدا شهید شدند و هر یک را [در پیشگاه پروردگار] فضیلتى است، تا آن گاه كه شهید ما (حمزه) به شهادت رسید و «سیّد الشهدا (سَرور شهیدان)» خوانده شد و پیامبر خدا به هنگام نماز گزاردن بر وى، به هفتاد تكبیر ممتازش ساخت؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى گروهى، دستانشان در راه خدا قطع شد و هر یک را [در پیشگاه پروردگار] فضیلتى است، تا آن گاه كه آنچه در بارۀ آنان رخ داد، براى یكى از ما (جعفر بن ابى طالب) صورت پذیرفت و او «پرندۀ باغ بهشت» و نیز «دارندۀ دو بال» خوانده شد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خداوند، خودستایى را نهى نفرموده بود، [این] یاد آورنده، فضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوانى را یادآور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان با آنها آشناست و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شنوایان، آنها را ناخوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ مُعاوِيَةَ -... و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذَا احمَرَّ البَأسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احمَرَّ البأس: أي اشتدّ القتال، و کثیراً ما یطلقون الشدّة علی الحمرة، فیقال: موت أحمر؛ أي شدید، و سنة حمراء؛ أي شدیدة (اُنظر: مجمع البحرین: ج‌۱ ص‌۴۵۳ - ۴۵۴ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَحجَمَ النّاسُ قَدَّمَ أهلَ بَيتِهِ، فَوَقیٰ بِهِم أصحابَهُ حَرَّ السُّيوفِ وَ الأَسِنَّةِ، فَقُتِلَ عُبَيدَةُ بنُ الحارِثِ يَومَ بَدرٍ، و قُتِلَ حَمزَةُ يَومَ اُحُدٍ، و قُتِلَ جَعفَرٌ يَومَ مُؤتَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۹، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از نامۀ ایشان به معاویه -: هر گاه جنگ بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و مردم از ترس وا پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهادند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اعضاى خاندانش را پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت و به واسطۀ آنها، یاران خود را از سوزش شمشیرها و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود. از همین رو بود كه عبیدة بن حارث در جنگ بدر كشته شد و حمزه در جنگ اُحُد و جعفر در جنگ موته.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: نَزَلَت في عَلِيٍّ، و حَمزَةَ، و عُبَيدَةَ، و سَهلِ بنِ حُنَيفٍ، وَ الحارِثِ بنِ الصَّمَّةِ، و أَبي دُجانَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص‌۴۸۱ ح‌۶۲۶، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۲ ص‌۶۸۵ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۲۴ ح‌۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر فرات - به نقل از ابن عبّاس در بارۀ این سخن خداوند متعال: (به یقین، خداوند،‌پیکار کنندگان در راه او را - که گویی بنایی پولادین‌ اند - دوست دارد) -: این آیه در بارۀ علی و حمزه و عبیده و سهل بن حُنَیف و حارث بن صَمّه و ابو دُجانه نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: رُوِيَ عَن نَوفٍ البِكالِيِّ، قالَ: خَطَبَنا بِهٰذِهِ الخُطبَةِ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ علیه‌السلام بِالكوفَةِ و هُوَ قائِمٌ عَلیٰ حِجارَةٍ نَصَبَها لَهُ جَعدَةُ بنُ هُبَيرَةَ المَخزومِيُّ، و عَلَيهِ مِدرَعَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِدرَعَة: ثَوبٌ، كالدرّاعة، و لا يكون إلّا من صوفٍ خاصّة (تاج العروس: ج‌۱۱ ص‌۱۰۸ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن صوفٍ و حَمائِلُ سَيفِهِ ليفٌ، و في رِجلَيهِ نَعلانِ مِن ليفٍ، و کَأَنَّ جَبينَهُ ثَفِنَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حديث وصف سيّد العابدين علیه‌السلام «ذُو الثَّفِنات»؛ جمع ثَفِنَة: ما في ركبة البعير و صدره من كثرة مماسّة الأرض، و قد كان حصل في جبهته علیه‌السلام مثل ذلك من طول السجود و كثرته (مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۲۴۳ «ثفن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعیرٍ مِن أثَرِ السُّجودِ، فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ما ضَرَّ إخوانَنَا الَّذينَ سُفِكَت دِماؤُهُم و هُم بِصِفّينَ أن لا يَكونُوا اليَومَ أحياءً يُسيغونَ الغُصَصَ، و يَشرَبونَ الرَّنقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماءٌ رَنْق - بالتسكين -: أي كَدِر. و عَيشٌ رنق كذلك (اُنظر: الصحاح: ج‌۴ ص‌۱۴۸۵ «رنق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! قَد - وَ اللّه - لَقُوا اللّٰهَ فَوَفّاهُم اُجورَهُم، و أَحَلَّهُم دارَ الأَمنِ&lt;br /&gt;<br /> بَعدَ خَوفِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أينَ إخوانِيَ الَّذينَ رَكِبُوا الطَّريقَ وَ مضَوا عَلَى الحَقِّ؟ أينَ عَمّارٌ؟ و أَينَ ابنُ التَّيِّهانِ؟ و أَينَ ذُو الشَّهادَتَينِ؟ و أَينَ نُظَراؤُهُم مِن إخوانِهِمُ الَّذينَ تَعاقَدوا عَلَى المَنِيَّةِ، و اُبرِدَ بِرُؤوسِهِم إلَى الفَجَرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلیٰ لِحيَتِهِ الشَّريفَةِ الكَريمَةِ فَأَطالَ البُكاءَ، ثُمَّ قالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوِّه عَلیٰ إخوانِيَ الَّذينَ تَلَوُا القُرآنَ فَأَحكَموهُ، و تَدَبَّرُوا الفَرضَ فَأَقاموهُ، أحيَوُا السُّنَّةَ و أَماتُوا البِدعَةَ، دُعُوا لِلجِهادِ فَأَجابوا، و وَثِقوا بِالقائِدِ فَاتَّبَعوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۸۲، بحار الأنوار: ج‌۲۴ ص‌۱۲۷ ح‌۹۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: از نوف بِكالى نقل شده است که گفت: امیر مؤمنان على علیه‌السلام در كوفه، در حالى كه بر روى سنگى كه جَعدة بن هُبَیرۀ مخزومى برایش نصب كرده بود، ایستاده بود و جبّۀ پشمینى بر تن داشت و حمایل شمشیرش از لیف خرما بود و كفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از لیفِ خرما به پا داشت و در پیشانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر اثر سجده بود...، براى ما سخنرانى كرد و فرمود: «برادران ما را كه در صفّین، خونشان ریخته شد، چه زیان، اگر امروز زنده نیستند تا خوراكشان، اندوه باشد و نوشیدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، خون دل؟! به خدا سوگند كه آنان به لقاى خداوند، نایل آمدند و خدا مزد آنان را به كمال و تمام، عطایشان فرمود و پس از دوران ترس، در سراى امن و آرامش جایشان داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجایند آن برادران من كه گام در راه نهادند و طریق حق پوییدند؟ كجاست عمّار؟ كجاست ابن تَیِّهان؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو الهیثم مالک بن تیّهان، از صحابیان بزرگ پیامبر خدا بود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجاست ذو شهادتَین؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذو شهادتین، همان خُزَیمة بن ثابت انصارى است که در ماجرایى مشهور، پیامبر خدا، شهادت (گواهی) او را با شهادت دو مرد، یک‌سان قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجایند امثال اینان از برادرانشان كه بر مرگ، با یكدیگر، پیمان بستند و سرهاى بُریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان براى نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاران فرستاده شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس با دست بر محاسن شریف و گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كشید و گریه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى طولانى كرد و آن گاه فرمود: «دریغا بر آن برادرانم كه قرآن را خواندند و آن را نیک دریافتند، در واجبات [الهى] اندیشه كردند و آنها را بر پا داشتند و سنّت را زنده داشتند و بدعت را میراندند و به جهاد، فرا خوانده شدند و اجابت كردند و به رهبر، اطمینان كردند و از او پیروى نمودند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن عبد اللّٰه بن منصور عن جعفر بن محمّد بن عليّ بن الحسين عن أبيه عن جدّه [زين العابدين]:: لَمّا وَصَلَ الكِتابُ [مِن عُبَيدِ اللّه بنِ زِيادٍ] إلىٰ عُمَرَ بنِ سَعدٍ، أمَر مُنادِيَهُ‌، فَنادىٰ‌: إنّا قَد أجَّلنا حُسَيناً و أصحابَهُ يَومَهُم و لَيلَتَهُم. فَشَقَّ ذٰلِكَ عَلَى الحُسَينِ علیه‌السلام و عَلىٰ أصحابِهِ‌، فَقامَ الحُسَينُ علیه‌السلام في أصحابِهِ خَطيباً، فَقالَ‌:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي لا أعرِفُ أهلَ بَيتٍ أبَرَّ و لا أزكىٰ و لا أطهَرَ مِن أهلِ بَيتي، و لا أصحاباً هُم خَيرٌ مِن أصحابي، و قَد نَزَلَ بي ما قَد تَرَونَ‌، و أنتُم في حِلٍّ مِن بَيعَتي، لَيسَت لي في أعناقِكُم بَيعَةٌ‌، و لا لي عَلَيكُم ذِمَّةٌ‌، و هٰذَا اللَّيلُ قَد غَشِيَكُم، فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال للرجل إذا سریٰ لیلته جمعاء...: «اتخذ اللیل جَمَلاً»؛ کأنّه رکبه و لم ینم فیه (النهایة: ج‌۱ ص‌۲۹۸ «جمل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَفَرَّقوا في سَوادِهِ‌، فَإِنَّ القَومَ إنَّما يَطلُبونَني، و لَو ظَفِروا بي لَذَهَلوا عَن طَلَبِ غَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ إلَيهِ عَبدُ اللّه بنُ مُسلِمِ بنِ عَقيلِ بنِ أبي طالِبٍ‌، فَقالَ‌: يَابنَ رَسولِ اللّه‌، ماذا يَقولُ لَنَا النّاسُ إن نَحنُ خَذَلنا شَيخَنا و كَبيرَنا و سَيِّدَنا، وَ ابنَ سَيِّدِ الأَعمامِ‌، وَ ابنَ نَبِيِّنا سَيِّدِ الأَنبِياءِ‌، لَم نَضرِب مَعَهُ بِسَيفٍ‌، و لَم نُقاتِل مَعَهُ بِرُمحٍ؟! لا وَ اللّه، أو نَرِدَ مَورِدَكَ‌، و نَجعَلَ أنفُسَنا دونَ نَفَسِكَ‌، و دِماءَنا دونَ دَمِكَ‌، فَإِذا نَحنُ فَعَلنا ذٰلِكَ فَقَد قَضَينا ما عَلَينا، و خَرَجنا مِمّا لَزِمَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قامَ إلَيهِ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ زُهَيرُ بنُ القَينِ البَجَلِيُّ‌، فَقالَ‌: يَا بنَ رَسولِ اللّه‌، وَدِدتُ أنّي قُتِلتُ‌، ثُمَّ نُشِرتُ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُشِرتُ‌: أي أُحْيِيتُ‌، يُقال: أنْشَرَهُم اللّٰه: أي أحياهم (الصحاح: ج‌٢ ص‌٨٢٨ «نشر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قُتِلتُ‌، ثمَّ نُشِرتُ‌، ثُمَّ قُتِلتُ‌، ثُمّ نُشِرتُ فيكَ و فِي الَّذينَ مَعَكَ مِئَةَ قَتلَةٍ‌، و أنَّ اللّٰهَ دَفَعَ بي عَنكُم أهلَ البَيتِ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ و لِأَصحابِهِ‌: جُزِيتُم خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌٢٢٠ ح‌٢٣٩، بحار لأنوار: ج‌۴۴ ص‌٣١۵ ح‌١ و راجع تاريخ اليعقوبي: ج‌٢ ص‌٢۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق - به نقل از عبد اللّٰه بن منصور، از امام صادق، از پدرش امام باقر، از امام زین العابدین: -: هنگامى كه نامۀ عبید اللّه بن زیاد، به عمر بن سعد رسید، عمر به جارچى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرمان داد كه ندا دهد: ما امروز و امشب را به حسین و یارانش، مهلت دادیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این بر حسین علیه‌السلام و یارانش گران آمد. حسین علیه‌السلام در میان یارانش به سخن ایستاد و فرمود: «خدایا! من، نه خاندانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم كه از خاندانم، نیكوكارتر و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و پاكیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد و نه یارانى را كه بهتر از یاران من باشند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه چه شده است! شما از بیعت من آزادید و چیزى به گردنتان نیست و تعهّدى به من ندارید. این، شب است كه تاریكى آن، شما را فرا گرفته است. آن را مَرکب خود گیرید و در شهرها پراكنده شوید، كه این جماعت، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند و اگر به من دست یابند، از تعقیب دیگران، دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن مسلم بن عقیل بن ابى طالب برخاست و گفت: اى فرزند پیامبر خدا! اگر ما بزرگ و پیر و سَرورمان، زادۀ سَرور عموهایمان، فرزند پیامبرمان و سَرور پیامبران را وا بگذاریم و همراهش شمشیر نزنیم و با نیزه، همراهش نجنگیم، مردم به ما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟! به خدا سوگند، نه؛ تا آن كه به همان جایى در آییم كه تو در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را فداى تو كنیم و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را به پاى تو بریزیم، كه چون چنین كردیم، آنچه را بر عهدۀ ماست، ادا نموده و از عهدۀ وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان بیرون آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به نام زُهَیر بن قَین بَجَلى نیز برخاست و [به امام علیه‌السلام] گفت: اى فرزند پیامبر خدا! دوست داشتم كه كشته شوم و دوباره زنده شوم و سپس كشته شوم و دوباره زنده شوم و آن گاه، كشته شوم و باز، زنده شوم و تا صد بار به خاطر تو و همراهیانت كشته شوم و خدا با من، [مرگ را] از شما اهل بیت، دور بگردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به او و یارانش فرمود: «جزاى خیر ببینید!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن الضحّاك بن عبداللّٰه المشرقيّ‌: قَدِمتُ و مالِكُ بنُ النَّضرِ الأَرحَبِيُّ عَلَى الحُسَينِ علیه‌السلام، فَسَلَّمنا عَلَيهِ‌، ثُمَّ جَلَسنا إلَيهِ‌، فَرَدَّ عَلَينا، و رَحَّبَ بِنا.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ اللَّيلُ قالَ‌: هٰذَا اللَّيلُ قَد غَشِيَكُم، فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً، ثُمَّ لِيَأخُذ كُلُّ رَجُلٍ مِنكُم بِيَدِ رَجُلٍ مِن أهلِ بَيتي، تَفَرَّقوا في سَوادِكُم و مَدائِنِكُم حَتّىٰ يُفَرِّجَ اللّٰهُ‌، فَإِنَّ القَومَ إنَّما يَطلُبُوني، و لَو قَد أصابوني لَهَوا عَن طَلَبِ غَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ إخوَتُهُ و أبناؤُهُ و بَنو أخيهِ وَ ابنا عَبدِ اللّه بنِ جَعفَرٍ: لِمَ نَفعَلُ؟ لِنَبقىٰ بَعدَكَ؟ لا أرانَا اللّٰهُ ذٰلِكَ أبَداً. بَدَأَهُم بِهٰذَا القَولِ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام، ثُمَّ إنَّهُم تَكَلَّموا بِهٰذا و نَحوِهِ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الحُسَينُ علیه‌السلام: يا بَني عَقيلٍ‌! حَسبُكُم مِنَ القَتلِ بِمُسلِمٍ‌، اذهَبوا قَد أذِنتُ لَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَما يَقولُ النّاسُ؟! يَقولونَ إنّا تَرَكنا شَيخَنا و سَيِّدَنا و بَني عُمومَتِنا خَيرَ الأَعمامِ‌، و لَم نَرمِ مَعَهُم بِسَهمٍ‌، و لَم نَطعَن مَعَهُم بِرُمحٍ‌، و لَم نَضرِب مَعَهُم بِسَيفٍ‌، و لا نَدري ما صَنَعوا؟! لا وَ اللّه‌، لا نَفعَلُ‌، ولٰكِن تَفدِيكَ أنفُسُنا و أموالُنا و أهلُونا، و نُقاتِلُ مَعَكَ حَتّىٰ نَرِدَ مَورِدَكَ‌، فَقَبَّحَ اللّٰهُ العَيشَ بَعدَكَ‌.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: فَقامَ إلَيهِ مُسلِمُ بنُ عَوسَجَةَ الأَسَدِيُّ‌، فَقالَ‌: أنَحنُ نُخَلّي عَنكَ و لَمّا نُعذِر إلَى اللّه في أداءِ حَقِّكَ؟! أما وَ اللّه‌، حَتّىٰ أكسِرَ في صُدورِهِم رُمحي، و أضرِبَهُم بِسَيفي ما ثَبَتَ قائِمُهُ في يَدي، و لا اُفارِقُكَ‌، و لَو لَم يَكُن مَعي سِلاحٌ اُقاتِلُهُم بِهِ لَقَذَفتُهُم بِالحِجارَةِ دونَكَ حَتّىٰ أموتَ مَعَكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و قالَ سَعيدُ بنُ عَبدِ اللّه الحَنَفِيُّ‌: وَاللّه‌، لا نُخَلّيكَ حَتّىٰ يَعلَمَ اللّٰهُ أنّا حَفِظنا غَيبَةَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فيكَ‌. وَاللّه‌، لَو عَلِمتُ أنّي اُقتَلُ‌، ثُمَّ اُحيا، ثُمَّ اُحرَقُ حَيّاً، ثُمَّ اُذَرُّ، يُفعَلُ ذٰلِكَ بي سَبعينَ مَرَّةً؛ ما فارَقتُكَ حَتّىٰ ألقىٰ حِمامي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِمَامُ‌: الموت (النهاية: ج‌١ ص‌۴۴۶ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دونَكَ‌، فَكَيفَ لا أفعَلُ ذٰلِكَ‌! و إنَّما هِيَ قَتلَةٌ واحِدَةٌ‌، ثُمَّ هِيَ الكَرامَةُ الَّتي لَا انقِضاءَ لَها أبَداً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و قالَ زُهَيرُ بنُ القَينِ‌: وَ اللّه‌، لَوَدِدتُ أنّي قُتِلتُ‌، ثُمَّ نُشِرتُ‌، ثُمَّ قُتِلتُ حَتّىٰ اُقتَلَ كَذا ألفَ قَتلَةٍ‌، و أنَّ اللّٰهَ يَدفَعُ بِذٰلِكَ القَتلَ عَن نَفسِكَ و عَن أنفُسِ هٰؤُلاءِ الفِتيَةِ مِن أهلِ بَيتِكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و تَكَلَّمَ جَماعَةُ أصحابِهِ بِكَلامٍ يُشبِهُ بَعضُهُ بَعضاً في وَجهٍ واحِدٍ، فَقالوا:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّه‌، لا نُفارِقُكَ‌، و لٰكِنَّ أنفُسَنا لَكَ الفِداءُ‌، نَقِيكَ بِنُحورِنا وجِباهِنا و أيدينا، فَإِذا نَحنُ قُتِلنا كُنّا وَفَّينا، و قَضَينا ما عَلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴١٨، الكامل في التاريخ: ج‌٢ ص‌۵۵٩، البداية و النهاية: ج‌٨ ص‌١٧۶؛ الإرشاد: ج‌٢ ص‌٩١، الملهوف: ص‌١۵١، مثير الأحزان: ص‌۵٣، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۱۶، إعلام الورى: ج‌١ ص‌۴۵۵ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌٣٩٢ وراجع الفتوح: ج‌۵ ص‌٩۴ و مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌١ ص‌٢۴۶ و المنتظم: ج‌۵، ص‌٣٧٧ و المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۴ ص‌٩٩.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ضحّاک بن عبد اللّٰه مشرقى -: من و مالک بن نَضر اَرحَبى، بر حسین علیه‌السلام وارد شدیم. بر او سلام دادیم و نزدش نشستیم. پاسخ ما را داد و خوشامد گفت.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب شد، فرمود: «این، [سیاهىِ] شب است كه شما را پوشانده است. آن را مَركب خود گیرید و هر كدامتان، دست مردى از خاندانم را بگیرد و در دشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و شهرهایتان، پراكنده شوید تا خداوند، گشایشى دهد، كه این مردم، در پىِ من هستند و اگر به من دست بیابند، در پىِ دیگران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادران، پسران و برادرزادگان حسین علیه‌السلام و دو پسر عبد اللّٰه بن جعفر، به ایشان گفتند: چرا چنین كنیم؟ براى این كه پس از تو بمانیم؟! خداوند، هرگز آن [روز] را به ما نشان ندهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس بن على علیه‌السلام آغازگر این سخن بود و سپس بقیّۀ آنان، همین سخن و مانند آن را بر زبان آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسین علیه‌السلام فرمود: «اى فرزندان عقیل! كُشته شدن [برادرتان] مُسلم، براى شما كافى است. بروید كه من به شما، اجازه دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان گفتند: مردم، چه خواهند گفت؟! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند كه ما، بزرگ و سَرور خود را و بهترین عموزادگان خود را رها كردیم و همراه آنان، نه تیرى انداختیم و نه نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پَراندیم و نه شمشیرى زدیم، و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم چه كردند! به خدا سوگند، چنین نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم؛ بلكه جان و مال و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان را فداى تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و همراه تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم تا به سرانجام تو برسیم. خداوند، زندگى پس از تو را زشت گردانَد!.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، مسلم بن عَوسَجۀ اسدى برخاست و به حسین علیه‌السلام گفت: آیا ما تو را تنها بگذاریم، در حالى كه هنوز از عهدۀ اداى حقّ تو در برابر خدا، بیرون نیامده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؟! بدان كه - به خدا سوگند - با تو هستم تا آن جا كه نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را در سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بِشكنم! تا هر زمان كه قبضۀ شمشیرم را به دست دارم، با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم و از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و اگر سلاح نداشته باشم تا با آنان بجنگم، در دفاع از تو، به سوى آنان، سنگ پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تا همراه تو بمیرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس سعید بن عبد اللّٰه حنفى گفت: به خدا سوگند، تو را تنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاریم تا خدا بداند كه ما در غیاب پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله، تو را پاس داشتیم. به خدا سوگند، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم كه كشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و سپس زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، آن گاه زنده زنده، سوزانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و خاكسترم را بر باد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و این كار را هفتاد مرتبه با من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم تا مرگم را پیش روىِ تو ببینم! پس اكنون، چرا این كار را نكنم كه تنها یک بار كُشته شدن است و آن هم با كرامتى جاویدان در پىِ آن؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زُهَیر بن قَین گفت: به خدا سوگند، دوست داشتم كه كشته شوم و سپس زنده شوم و سپس كشته شوم و تا هزار مرتبه مرا بكشند؛ امّا خداوند با كشته شدن من، كشته شدن را از تو و از جانِ این جوانان خاندانت، دور بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عموم یاران حسین علیه‌السلام، سخنانى چنین و به همین صورت، بر زبان آوردند و گفتند: به خدا سوگند، از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شویم؛ بلكه جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان، فداى تو باد! ما از تو با دل و جان و دست و سر، محافظت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و چون كشته شویم، به عهد خود وفا و وظیفۀ خود را ادا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثانی-عشر-دور-النساء-في-جهاد-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّانِی عَشَرَ: دَورُ النِّساءِ في جِهادِ العَدُوِّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نقش زنان در جهاد با دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ بِالنِّساءِ فِي الحَربِ حَتّیٰ يُداوينَ الجَرحیٰ، و لَم يَقسِم لَهُنَّ مِنَ الفَيءِ شَيئاً، و لٰكِنَّهُ نَفَلَهُنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النافلة: العطيّة. و النَّفل و النافلة: ما يفعله الإنسان ممّا لا يجب عليه (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۶۷۱ - ۶۷۲ «نفل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۵ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۸ ح‌۲۶۰، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۴ ح‌۳۷ و راجع سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۷۴ ح‌۲۷۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام يا امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله زنان را همراه خود به جنگ برد تا مجروحان را مداوا كنند و از غنیمت، چیزى میان آنها تقسیم نكرد؛ امّا به آنان [اموالى] عطا فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن يزيد بن هرمز: إنَّ نَجدَةَ كَتَبَ إلَى ابنِ عَبّاسٍ يَسأَلُهُ:... هَل كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِالنِّساءِ؟ و هَل كانَ يَضرِبُ لَهُنَّ بِسَهمٍ؟.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إلَيهِ ابنُ عَبّاسٍ: كَتَبتَ تَسأَلُني: هَل كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِالنِّساءِ؟ و قَد كانَ يَغزو بِهِنَّ، فَيُداوينَ الجَرحیٰ، و يُحذَينَ مِنَ الغَنيمَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحذيته من الغنيمة: إذا أعطيته منها (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۳۱۱ «حذا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَمّا بِسَهمٍ فَلَم يَضرِب لَهُنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۴ ح‌۱۳۷، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۲۵ ح‌۱۵۵۶، مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۶۶۰ ح‌۲۸۱۲، السنن الكبرى: ج‌۶ ص‌۵۴۰ ح‌۱۲۹۱۳، المعجم الكبير: ج‌۱۰ ص‌۳۳۶ ح‌۱۰۸۳۳ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از یزید بن هرمز -: نجده به ابن عبّاس نامه نوشت و از او پرسید:... آیا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ، از زنان نیز كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؟ و آیا سهمى برایشان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس به او نوشت: «به من نوشتى و پرسیدى كه: آیا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در جنگ، از زنان كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؟ [آرى] از آنان در جنگ كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و آنها مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از غنیمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند؛ امّا سهمى مانند جنگجویان به آنان داده نشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس: إنَّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَيمٍ اتَّخَذَت يَومَ حُنَينٍ خِنجَراً، فَكانَ مَعَها، فَرَآها أبو طَلحَةَ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، هٰذِهِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَيمٍ مَعَها خِنجَرٌ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ما هٰذَا الخِنجَرُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: اِتَّخَذتُهُ، إن دَنا مِنّي أحَدٌ مِنَ المُشرِكينَ بَقَرتُ بِهِ بَطنَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَضحَكُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: يا رَسولَ اللّه، اُقتُل مَن بَعدَنا مِنَ الطُّلَقاءِ انهَزَموا بِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنهزَموا بك: الباء في «بك» هنا بمعنی عن؛ أي انهزموا عنك، علی حَدّ قوله تعالی: (فَاسْأَلْ بِهِ خَـبِيرًا) أي عنه. و ربما تکون للسببیّة؛ أي انهزموا بسببك لنفاقهم (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه: يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ سُلَيمٍ، إنَّ اللّٰهَ قَد كَفیٰ و أَحسَنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۲ ح‌۱۳۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۵۵ ح‌۱۷، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص‌۳۶۱ ح‌۱۲۰۲، الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۲۵ كلّها نحوه و راجع مسند ابن حنبل: ج‌۴ ص‌۳۸۰ ح‌۱۲۹۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اَنَس -:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم در جنگ حُنَین، خنجرى برداشت و همراهش برد. ابو طلحه او را دید و گفت: اى پیامبر خدا! این،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم است كه خنجرى همراه دارد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «این خنجر چیست؟».&lt;/span&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم گفت: آن را برداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا اگر یكى از مشركان به من نزدیک شد، شكمش را بدرم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شروع به خندیدن كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم گفت: ای پیامبر خدا! طُلَقایی (آزاد شدگانی) را که [در مکّه] ماندند و [در جنگ حُنَین] همراهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نکردند، بکُش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «ای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم! خدا [ما را] کفایت کرد و کار را به خوبی به پیش برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أنس: قالَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سَلَمَةَ: يا رَسولَ اللّه، أخرُجُ معَكَ إلَى الغَزوِ؟ قالَ: يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ سَلَمَةَ! إنَّهُ لَم يُكتَب عَلَى النِّساءِ الجِهادُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: اُداوِي الجَرحیٰ، و اُعالِجُ العَينَ، و أَسقِي الماءَ. قالَ: فَنَعَم إذَن.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۲۵۶ ح‌۷۴۰، المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۴۷ ح‌۳۳۶۳ و فيه «العير» بدل «العين»، المعجم الصغير: ج‌۱ ص‌۱۱۷، حلية الأولياء: ج‌۸ ص‌۲۶۵ الرقم ۴۱۳ و فيه «اُم سليم» بدل «اُمّ سلمة» نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۶ ص‌۴۱۰ ح‌۴۵۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از اَنَس -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: ای پیامبر خدا! آیا من هم با تو به جنگ بیایم؟ فرمود: «ای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه! جهاد بر زنان واجب نشده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: زخمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مداوا و چشم‌ها را درمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و [به رزمندگان،] آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانم. فرمود: «در این صورت، باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس: كانَ رَسولُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِأُمِّ سُلَيمٍ و نِسوَةٍ مِنَ الأَنصارِ مَعَهُ إذا غَزا؛ فَيَسقينَ الماءَ، و يُداوينَ الجَرحیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۳ ح‌۱۳۵، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۱۸ ح‌۲۵۳۱، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۳۹ ح‌۱۵۷۵، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۴ ص‌۳۶۹ ح‌۷۵۵۷، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۵۲ ح‌۱۷۸۵۵ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [مادرم]&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم و زنانى از انصار را با خود به پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و آنان آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: أسلَمَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سُلَيمٍ و بايَعَت رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و شَهِدَت يَومَ حُنَينٍ و هِيَ حامِلٌ بِعَبدِ اللّه بنِ أبي طَلحَةَ، و شَهِدَت قَبلَ ذٰلِكَ يَومَ اُحُدٍ؛ تَسقِي العَطشیٰ، و تُداوِي الجَرحیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۲۵ و راجع المعجم الكبير: ج‌۲۴ ص‌۲۱۶ ح‌۵۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم، اسلام آورد و با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیعت كرد و در نبرد حُنَین، در حالى كه به عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن ابى طلحه آبستن بود، حضور یافت. او پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر در نبرد اُحُد، شرکت کرده بود و به تشنگان، آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سنان الأسلميّة: لَمّا أرادَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخُروجَ إلیٰ خَيبَرَ، جِئتُهُ فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، أخرُجُ مَعَكَ في وَجهِكَ هٰذا؛ أخرُزُ السِّقاءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرزُ السقاء: هو کالخیاطة في الثیاب (اُنظر: المصباح المنیر: ص‌۱۶۶ «خرز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُداوِي المَريضَ وَ الجَريحَ إن كانَت جِراحٌ، و لا تَكونُ، و اُبصِرُ الرَّحلَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اُخرُجي عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه؛ فَإِنَّ لَكِ صَواحِبَ قَد كَلَّمنَني، و أَذنِتُ لَهُنَّ مِن قَومِكِ و مِن غَيرِهِم، فَإِن شِئتِ فَمَع قَومِكِ، و إن شِئتِ فَمَعنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكوني مَعَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمَةَ زَوجَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَكُنتُ مَعَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سِنان اَسلَمى -: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آهنگ خیبر داشت، به حضور وى رسیدم و گفتم: اى پیامبر خدا! آیا در این آهنگى كه دارى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم با تو روانه شوم تا در آن جا مَشکِ پاره شده را بدوزم و بیمار و مجروح را - اگر مجروحانى باشند - درمان كنم و نگهبان زاد و توشه باشم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به بركت خداوند، روانه شو؛ چرا كه بانوانى از دوستان تو، از خاندانت و از دیگر كسان، [پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر] با من سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من به آنان اجازه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. اگر خواستى، با خاندان خویش روانه شو و اگر هم خواستى، با ما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: با شما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس با&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمه، همسرم، همراه باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با او (اُمّ سلمه) بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن الرُّبَيّعِ بنت مُعَوِّذ: كُنّا نَغزو مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله؛ فَنَسقِي القَومَ و نَخدِمُهُم، و نَرُدُّ الجَرحیٰ وَ القَتلیٰ إلَى المَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۵۶ ح‌۲۷۲۷، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۷۸ ح‌۸۸۸۱، مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۲۸۹ ح‌۲۷۰۸۵، المعجم الكبير: ج‌۲۴ ص‌۲۷۶ ح‌۷۰۲، مسند إسحاق بن راهويه: ج‌۵ ص‌۱۳۹ ح‌۲۲۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از رُبَیِّع دختر معوِّذ -: ما همراه با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم و به مردم، آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندیم، به آنان خدمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردیم و مجروحان و كشتگان را به مدینه باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداندیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عطيّة الأنصاريّة: غَزَوتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَبعَ غَزَواتٍ، أخلُفُهُم في رِحالِهِم؛ فَأَصنَعُ لَهُمُ الطَّعامَ، و اُداوِي الجَرحیٰ، و أَقومُ عَلَى المَرضیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۷ ح‌۱۴۲، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۵۲ ح‌۲۸۵۶، مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۴۰۰ ح‌۲۰۸۱۸، سنن الدارمي: ج‌۲ ص۶۵۶ ح‌۲۳۳۳، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۷۸ ح‌۸۸۸۰ و ليس فيهما «و أقوم على المرضى» و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عطیّۀ انصارى -: همراه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در هفت جنگ، حضور یافتم. من در خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندم و برایشان غذا آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم، مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودم و بیماران را پرستارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن اُميّة بنت أبي الصَّلت عن امرأة من بني غفار و قد سمّاها لي، قالت: أتَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في نِسوَةٍ مِن بَني غِفارٍ، فَقُلنا لَهُ: يا رَسولَ اللّه، قَد أرَدنا أن نَخرُجَ مَعَكَ إلیٰ وَجهِكَ هٰذا - و هُوَ يَسيرُ إلیٰ خَيبَرَ - فَنُداوِيَ الجَرحیٰ، و نُعينَ المُسلِمينَ بِمَا استَطَعنا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَخَرَجنا مَعَهُ، و كُنتُ جارِيَةً حَديثَةً.… قالَت: فَلَمّا فَتَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله خَيبَرَ، رَضَخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّضخ: العطيّة القليلة (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۲۸ «رضخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنا مِنَ الفَيءِ، و أخَذَ هٰذِهِ القِلادَةَ الَّتي تَرَينَ في عُنُقي فَأَعطانيها، و جَعَلَها بِيَدِهِ في عُنُقي، فَوَ اللّه، لا تُفارِقُني أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كانَت في عُنُقِها حَتّیٰ ماتَت، ثُمَّ أوصَت أن تُدفَنَ مَعَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۳۲۴ ح‌۲۷۲۰۶، السنن الكبرى: ج‌۲ ص‌۵۷۰ ح‌۴۱۱۱، الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۹۳ كلاهما نحوه، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۳۵۷ و فيه «علّقها» بدل «جعلها»، اُسد الغابة: ج‌۷ ص‌۴۲۳ الرقم ۷۷۰۲ و فيه صدره إلى «على بركة اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از اُمیّه دختر ابو صَلت، از یكى از زنان خاندان بنى غِفار که نامش را هم برده بود -: همراه با شمارى از زنان بنى غِفار، به حضور پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسیدم. به ایشان گفتیم: اى پیامبر خدا! ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهیم در این پیكارى كه آهنگ آن كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آهنگ خیبر داشت)، با تو روانه شویم و آن جا مجروحان را درمان كنیم و به مسلمانان، با آنچه در توانمان است، یارى رسانیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در سایۀ بركت خداوند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با ایشان روانه شدیم و من در آن هنگام، جوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال بودم.… چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خیبر را گشود، از غنائم، قدرى نیز به ما بخشید. او این گردنبند را كه اكنون در گردن دارم، [از میان غنائم] برداشت و به من داد و به دست خویش، بر گردنم آویخت. به خدا سوگند، هرگز این گردنبند از من جدا نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گردنبند در گردن او بود تا از دنیا رفت و وصیّت کرد که با او دفن شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: أسلَمَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ و حَضَرَت لَيلَةَ العَقَبَةِ و بايَعَت رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و شَهِدَت اُحُداً وَ الحُدَيبِيَةَ و خَيبَرَ و عُمرَةَ القَضِيَّةِ و حُنيناً و يَومَ اليَمامَةِ، و قُطِعَت يَدُها، و سَمِعَت مِنَ النَّبِيِّ أحاديثَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۲، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۸ الرقم ۵۰ نحوه و ليس فيه صدره إلى «رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُماره، اسلام آورد و در شب عَقَبه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شب عقبه، همان شبى است که پیامبر۹ در آن با انصار، بر اسلام آوردن آنان و یارى رساندنشان به اسلام، در عقبۀ مِنا بیعت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حضور یافت و با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیعت كرد. او در نبردهاى اُحُد، حُدَیبیه، خیبر، عُمرة القضا،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرة القضیّه (عمرة القضاء) عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که پیامبر خدا۹ در سال هفتم هجرت، به جاى عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به جاى آورد که در سال ششم در جریان غزوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به «صلح حدیبیه» انجامید، قصد انجام دادن آن را داشت. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُنَین و یَمامه نیز حضور داشت و دستش قطع شد. از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله احادیثى نیز شنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن يحيى بن حبّان: جُرِحَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ بِأُحُدٍ اثنَي عَشَرَ جُرحاً، و قُطِعَت يَدُها بِاليَمامَةِ، و جُرِحَت يَومَ اليَمامَةِ سِویٰ يَدِها أحَدَ عَشَرَ جُرحاً، فَقَدِمَتِ المَدينَةَ و بِهَا الجِراحَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۶، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۸۱ الرقم ۵۰، تهذيب الكمال: ج‌۳۵ ص‌۳۷۲ الرقم ۷۹۹۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن یحیى بن حِبّان -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره در اُحُد، دوازده زخم برداشت و دستش در نبرد یَمامه، قطع شد. او افزون بر دستش، در نبرد یَمامه، یازده زخم دیگر برداشت و در حالى به مدینه باز گشت كه هنوز این زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر او بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عمارة بن غزيّة: قالَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ: قَد رَأَيتُني وَ انكَشَفَ النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَما بَقِيَ إلّا في نُفَيرٍ ما يُتِمّونَ عَشَرَةً، و أَنَا وَ ابنايَ و زَوجي بَينَ يَدَيهِ نَذُبُّ عَنهُ، وَ النّاسُ يَمُرّونَ بِهِ مُنهَزِمينَ، و رَآني و لا تُرسَ مَعي، فَرَأیٰ رَجُلاً مُوَلِّياً مَعَهُ تُرسٌ، فَقالَ لِصاحِبِ التُّرسِ: «ألقِ تُرسَكَ إلیٰ مَن يُقاتِلُ»، فَأَلقیٰ تُرسَهُ، فَأَخَذتُهُ فَجَعَلتُ أتَتَرَّسُ بِهِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و إنَّما فَعَلَ بِنَا الأَفاعيلَ أصحابُ الخَيلِ، لَو كانوا رَجّالَةً مِثلَنا أصَبناهُم إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقبِلُ رَجُلٌ عَلیٰ فَرَسٍ فَضَرَبَني، و تَتَرَّستُ لَهُ فَلَم يَصنَع سَيفُهُ شَيئاً، و وَلّیٰ، و أَضرِبُ عُرقوبَ فَرَسِهِ، فَوَقَعَ عَلیٰ ظَهرِهِ، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَصيحُ: «يَابنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ، اُمَّكَ اُمَّكَ!»، قالَت: فَعاوَنَني عَلَيهِ حَتّیٰ أورَدتُهُ شَعوبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعوب: اسم المنيّة، لا ينصرف، و لا تدخل فيه ألف و لام، لا يقال: هذه الشعوب (کتاب العين: ج‌۱ ص‌۲۶۲ «شعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۳، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۹ الرقم ۵۰ نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از عُمارة بن غَزیّه -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عماره گفت: من شاهد بودم که مردم از گرد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراکنده شدند و فقط چند نفری که به ده تن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدند، باقی مانده بودند. من و دو پسرم و شوهرم پیشاپیش او بودیم و از او دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم و بقیّه از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریختند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله که دید من سپر ندارم، به یک نفر که داشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریخت و با خود سپر داشت، فرمود: «سپرت را برای کسی بینداز که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد». او سپرش را انداخت و من سپر را برداشتم و با آن از پیامبر خدا دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم. سواران دشمن، ما را در تنگنای شدیدی قرار داده بودند، در صورتی که اگر مانند ما پیاده بودند، به خواست خدا، آنها را از پا در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردی سوار بر اسب به طرف من آمد و ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فرود آورد که من در برابرش سپر گرفتم و شمشیرش کارگر نیفتاد و چون بر گشت که برود، با ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای اسبش را پی کردم و او از اسب به پشت افتاد. پیامبر فریاد زد: «ای پسر&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره! مادرت، مادرت!». پسرم به کمکم آمد و من آن مرد را به درک واصل کردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زيد - في ذِکرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: جُرِحتُ يَومَئِذٍ جُرحاً في عَضُدِيَ اليُسریٰ، ضَرَبَني رَجُلٌ كَأَنَّهُ الرَّقلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّقلة: النخلة الطويلة، و جنسها الرّقل، و جمعها الرِّقال (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۵۳ «رقل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَم يُعَرِّج عَلَيَّ و مَضیٰ عَنّي، و جَعَلَ الدَّمُّ لا يَرقَأُ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «اِعصِب جُرحَكَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتُقبِلُ اُمّي إلَيَّ و مَعَها عَصائِبُ في حَقوَيها قَد أعَدَّتها لِلجِراحِ، فَرَبَطَت جُرحي، وَ النَّبِيُّ واقِفٌ يَنظُرُ إلَيَّ، ثُمَّ قالَت: اِنهَض بُنَيَّ فَضارِبِ القَومَ. فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «ومَن يُطيقُ ما تُطيقينَ يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: و أَقبَلَ الرَّجُلُ الَّذي ضَرَبَ ابني، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «هٰذا ضارِبُ ابنِكِ». قالَت: فَأَعتَرِضُ لَهُ فَأَضرِبُ ساقَهُ، فَبَرَكَ. قالَت: فَرَأَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَتَبَسَّمُ حَتّیٰ رَأَيتُ نَواجِذَهُ، و قالَ: «اِستَقَدتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوَد: القصاص، و قتل القاتل بدَل القتیل (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۳۷۲ «قود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ». ثُمَّ أقبَلنا نَعُلُّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: عَلَّهُ ضَرباً؛ أي تابع عليه الضرب (اُنظر: النهاية: ج‌۳ ص‌۲۹۱ «علل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالسِّلاحِ حَتّیٰ أتَينا عَلیٰ نَفسِهِ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «الحَمدُ لِلهِ الَّذي ظَفَّرَكِ و أَقَرَّ عَينَكِ مِن عَدُوِّكِ، و أَراكِ ثَأرَكِ بِعَينِكِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۴، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۸۰ الرقم ۵۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زید، در یادكرد از نبرد اُحُد -: در آن روز، دست چپم زخمى شد. مردى همانندِ تنۀ نخل، ضربتى بر من وارد آورد و بى آن كه كارم را یكسره كند، مرا فرو گذاشت. خون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریخت و توقّفى نداشت. در این هنگام، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «زخمت را ببند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس مادرم (اُمّ عُماره) كه باندهایى براى زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آماده ساخته و به كمر خویش بسته بود، به سراغم آمد و در حالى كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ایستاده بود و مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریست، زخم مرا بست و سپس [به من] گفت: پسرم! بر خیز و با این مردمان، پیكار كن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه این را دید، فرمود: «اى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره! چه كسى را این طاقت است كه تو دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[مادرم تعریف کرد و] گفت: آن گاه مردی که بر پسرم ضربه زده بود، رو آورد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «این، زنندۀ پسرت است». به او حمله کردم و ساق پایش را قطع کردم. به زانو افتاد. دیدم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد، به طوری که دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را دیدم. فرمود:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ای&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عَماره! قصاص کردی». آن گاه سپس با سلاح، ضربه‌های پیاپی بر او وارد آوردیم تا این که جانش را گرفتیم. آن گاه، پیامبر فرمود: «ستایش، خدایی را که تو را پیروز کرد و با کشتن دشمنت شادت نمود و انتقامت را به تو نشان داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن عمر: شَهِدَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ بِنتُ كَعبٍ اُحُداً مَعَ زَوجِها غَزِيَّةَ بنِ عَمرٍو وَ ابنَيها، و خَرَجَت مَعَهُم بِشَنٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّنّ: واحد الشّنان؛ و هي الأسقية الخَلْقَة، و هي أشدّ تبريداً للماء من الجُدُد (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۵۰۶ «شنن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها في أوَّلِ النَّهارِ تُريدُ أن تَسقِيَ الجَرحیٰ، فَقاتَلَت يَومَئِذٍ و أَبلَت بَلاءً حَسَناً، و جُرِحتُ اثنَي عَشَرَ جُرحاً بَينَ طَعنَةٍ بِرُمحٍ أو ضَربَةٍ بِسَيفٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سَعيدٍ بِنتُ سَعدِ بنِ رَبيعٍ تَقولُ: دَخَلتُ عَلَيها فَقُلتُ: حَدِّثيني خَبَرَكِ يَومَ اُحُدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: خَرَجتُ أوَّلَ النَّهارِ إلیٰ اُحُدٍ و أَنَا أنظُرُ ما يَصنَعُ النّاسُ، و مَعِيَ سِقاءٌ فيهِ ماءٌ، فَانتَهَيتُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ في أصحابِهِ، وَ الدَّولَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإدالة: الغَلَبَة، يقال: اُديل لَنا علیٰ أعدائنا، أي نُصِرنا عليهم و كانت الدَّولَة لنا. و الدَّولَة: الانتقال من حال الشدّة إلى الرخاء (النهاية: ج۲ ص‌۱۴۱ «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الرّيحُ لِلمُسلِمينَ، فَلَمَّا انهَزَمَ المُسلِمونَ انحَزتُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَجَعَلتُ اُباشِرُ القِتالَ و أذُبُّ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِالسَّيفِ، و أَرمِي بِالقَوسِ، حَتّیٰ خَلَصَت إلَيَّ الجِراحُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَرَأَيتُ عَلیٰ عاتِقِها جُرحاً لَهُ غَورٌ أجوَفُ، فَقُلتُ: يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ، مَن أصابَكِ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: أقبَلَ ابنُ قَميئَةَ، و قَد وَلَّى النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، يَصيحُ: دُلّوني عَلیٰ مُحَمَّدٍ، فَلا نَجَوتُ إن نَجا! فَاعتَرَضَ لَهُ مُصعَبُ بنُ عُمَيرٍ و ناسٌ مَعَهُ، فَكُنتُ فيهِم، فَضَرَبَني هٰذِهِ الضَّربَةَ، و لَقَد ضَرَبتُهُ عَلیٰ ذٰلِكَ ضَرَباتٍ و لٰكِنَّ عَدُوَّ اللّه كانَ عَلَيهِ درِعانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ ضَمرَةُ بنُ سَعيدٍ المازِنِيُّ يُحَدِّثُ عَن جَدَّتِهِ - و كانَت قَد شَهِدَت اُحُداً تَسقِي الماءَ - قالَت: سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «لَمُقامُ نَسيبَةَ بِنتِ كَعبٍ اليَومَ خَيرٌ مِن مُقامِ فُلانٍ و فُلانٍ»، و كانَ يَراها يَومَئِذٍ تُقاتِلُ أشَدَّ القِتالِ، و إنَّها لَحاجِزَةٌ ثَوبَها عَلیٰ وَسَطِها، حَتّیٰ جُرِحَت ثَلاثَةَ عَشَرَ جُرحاً، و كانَت تَقولُ: إنّي لَأَنظُرُ إلَى ابنِ قَميئَةَ و هُوَ يَضرِبُها عَلیٰ عاتِقِها، و كانَ أعظَمَ جِراحِها، فَداوَتهُ سَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نادیٰ مُنادي رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، فَشَدَّت عَلَيها ثِيابَها، فَمَا استَطاعَت مِن نَزفِ الدَّمِ، و لَقَد مَكَثنا لَيلَتَنا نُكَمِّدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَکمید العضو: تسخینه. بخرق و نحوها. و یقال: کَمَدتُ فُلاناً: إذا وَجِعَ بعضُ أعضائه فسخَّنتَ له ثوباً أو غیره و تابعت موضع الوجع فیجد له راحة (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۳۸۱ «کمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِراحَ حَتّیٰ أصبَحنا. فَلَمّا رَجَعَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الحَمراءِ ما وَصَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ بَيتِهِ حَتّیٰ أرسَلَ إلَيها عَبدَ اللّه بنَ كَعبٍ المازِنِيَّ يَسأَلُ عَنها، فَرَجَعَ إلَيهِ يُخبِرُهُ بِسَلامَتِها، فَسُرَّ بِذٰلِكَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۲، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۸۶ و فيه صدره إلى «كان عليه درعان»، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۸ الرقم ۵۰ و فيه من «فكان ضمرة بن سعيد المازني» إلى «نزف الدم»، الإصابة: ج‌۸ ص‌۳۳۴ الرقم ۱۱۸۱۳ و فيه من «اُمّ سعيد بنت سعد بن ربيع» إلى «أقبل ابن قميئة» و كلّها نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۵؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن عمر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره دختر كعب، همراه با شوهرش غَزیّة بن عَمرو و نیز دو پسرش در نبرد اُحُد حضور یافت. او اوّلِ روز، مَشكى با خود برداشت و با سپاه اسلام، همراه شد، بِدان هدف كه به مجروحان، آب برساند. وى در آن نبرد، پیكار كرد و جانانه جنگید و دوازده زخم از ضربۀ نیزه تا ضربۀ شمشیر برداشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سعید دختر سعد بن ربیع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [روزى] بر او وارد شدم و گفتم: از ماجراى خود در نبرد اُحُد برایم بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در آغاز روز، روانۀ اُحُد شدم، در حالى كه مَشک آبى به همراه داشتم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریستم كه مردم، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. در این میان به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسیدم، در حالى كه در میان یارانش بود و هنوز چیرگى و سرافرازى، از آنِ مسلمانان بود. هنگامى كه مسلمانان شكست خوردند، به سمت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رفتم و دست به پیكار زدم و با شمشیر زدن یا به وسیلۀ تیر افكندن، از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم تا زمانى كه آن زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به من رسید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سعید گفت: در شانۀ او (اُمّ عماره) زخم عمیق و گود افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیدم. گفتم: ای&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عماره! این زخم را چه کسی به تو زده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [در جنگ اُحُد] وقتی مسلمانان از اطراف پیامبر تار و مار شدند، ابن قَمیئه آمد و فریاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد: محمّد را به من نشان دهید! نجات نیابم اگر او نجات یابد! مُصعب بن عُمَیر و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر راه را بر او گرفتند. من هم یکی از آنان بودم. او این ضربه را به من زد. من هم متقابلاً چندین ضربه به او زدم؛ امّا این دشمن خدا دو زره بر تن داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَمرة بن سعید مازنی از مادربزرگش که در جنگ اُحُد حضور داشت و آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد، نقل کرد که گفت: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «امروز، مقام نسیبه دختر کعب، از مقام فلانی و فلانی بهتر است». [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید که او در حالی که چادرش را به کمرش بسته است، سخت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، به طوری که سیزده زخم برداشت. مادربزرگم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من دیدم که ابن قمیئه بر شانۀ او ضربه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. اثر آن ضربه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین زخم او بود، چنان که تا یک سال مداوایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس جارچیِ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله جار زد که: «پیش به سوی حمراء الأسد!». نسیبه زخم خود را با چادرش بست؛ امّا خون بند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. ما شب را ماندیم و زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نمدداغ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم تا این که صبح شد. چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از حمراء الأسد باز گشت، به محض آن که به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسید، عبد اللّٰه بن کعب مازنی را فرستاد تا از حال نسیبه جویا شود. عبد اللّٰه بر گشت و خبر سلامت او را به پیامبر داد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن عمر: حَضَرَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ أيمَنَ اُحُداً، و كانَت تَسقِي الماءَ و تُداوِي الجَرحیٰ، و شَهِدَت خَيبَرَ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۲۵، الإصابة: ج‌۸ ص‌۳۶۱ الرقم ۱۱۹۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن عمر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ اَیمَن در جنگ اُحُد حضور داشت. او آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. وى در نبرد خیبر نیز همراه با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله حضور یافت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن أبي مخنف: حَدّثَني أبو جَنابٍ، قالَ: كانَ مِنّا رَجُلٌ يُدعیٰ عَبدَ اللّه بنَ عُمَيرٍ، مِن بَني عُلَيمٍ، كانَ قَد نَزَلَ الكوفَةَ، وَ اتَّخَذَ عِندَ بِئرِ الجَعدِ مِن هَمدانَ داراً، و كانَت مَعَهُ امرَأَةٌ لَهُ مِنَ النَّمِرِ بنِ قاسِطٍ، يُقالُ لَها:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ وَهبٍ بِنتُ عَبدٍ، فَرَأَى القَومَ بِالنُّخَيلَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّخَيلة: موضع قرب الكوفة على سمت الشام (معجم البلدان: ج‌۵ ص‌۲۷۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُعرَضونَ لِيُسَرَّحوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرّحت فلاناً إلى موضع كذا: إذا أرسلته (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۴۷۹ «سرح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الحُسَينِ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلَ عَنهُم، فَقيلَ لَهُ: يُسَرَّحونَ إلیٰ حُسَينِ بنِ فاطِمَةَ بِنتِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ اللّه، لَقَد كُنتُ عَلیٰ جِهادِ أهلِ الشِّركِ حَريصاً، و إنّي لَأَرجو ألّا يَكونَ جِهادُ هٰؤُلاءِ الَّذينَ يَغزونَ ابنَ بِنتِ نَبِيِّهِم أيسَرَ ثَواباً عِندَ اللّه مِن ثَوابِهِ إيّايَ في جِهادِ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ إلَى امرَأَتِهِ فَأَخبَرَها بِما سَمِعَ، و أعلَمَها بِما يُريدُ، فَقالَت: أصَبتَ، أصابَ اللّٰهُ بِكَ أرشَدَ اُمورِكَ! افعَل و أخرِجني مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخَرَجَ بِها لَيلاً حَتّیٰ أتیٰ حُسَيناً علیه‌السلام، فَأَقامَ مَعَهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ وَهبٍ امرَأَتُهُ عَموداً، ثُمَّ أقبَلَت نَحوَ زَوجِها تَقولُ لَهُ: فِداكَ أبي و اُمّي! قاتِل دونَ الطَّيِّبينَ ذُرِّيَّةِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله. فَأَقبَلَ إلَيها يَرُدُّها نَحوَ النِّساءِ، فَأَخَذَت تُجاذِبُ ثَوبَهُ، ثُمَّ قالَت: إنّي لَن أدَعَكَ دونَ أن أموتَ مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداها حُسَينٌ علیه‌السلام فَقالَ: جُزيتُم مِن أهلِ بَيتٍ خَيراً، ارجِعي - رَحِمَكِ اللّٰهُ - إلَى النِّساءِ، فَاجلِسي مَعَهُنَّ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ عَلَى النِّساءِ قِتالٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانصَرَفَت إلَيهِنَّ... فَقُتِلَ الكَلبِيُّ، و قَد قَتَلَ رَجُلَينِ بَعدَ الرَّجُلَينِ الأَوَّلَينِ... و خَرَجَتِ امرَأَةُ الكَلبِيِّ تَمشي إلیٰ زَوجِها حَتّیٰ جَلَسَت عِندَ رَأسِهِ تَمسَحُ عَنهُ التُّرابَ و تَقولُ: هَنيئاً لَكَ الجَنَّةُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ شِمرُ بنُ ذِي الجَوشَنِ لِغُلامٍ يُسَمّیٰ رُستَمَ: اِضرِب رَأسَها بِالعَمودِ. فَضَرَبَ رَأسَها فَشَدَخَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدَختُ رأسه: كسَرتُه (المصباح المنير: ص‌۳۰۷ «شدخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَماتَت مَكانَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۲۹ ـ ۴۳۰ و ۴۳۶ و ۴۳۸، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۵۶۴ - ۵۶۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ابو مِخنَف -: ابو جَناب برایم گفت: از میان ما، مردى به نام عبد اللّه بن عُمَیر، از قبیلۀ بنى عُلَیم بود كه ساكن كوفه و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، نزدیک چاه جَعد، در محلّۀ قبیلۀ هَمْدان بود. همسرش به نام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب دختر عبد، از قبیلۀ نَمِر بن قاسط نیز با او بود. عبد اللّه، گروهى را در نُخَیله دید كه آمادۀ اعزام به سوى حسین علیه‌السلام هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرس و جو كرد. به او گفتند: به سوى حسین، فرزند فاطمه دختر پیامبر خدا، اعزام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، بر جهاد با مشركان، حریص بودم و اكنون امیدوارم كه پاداش جهاد با این افراد كه با فرزند دختر پیامبرشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، نزد خدا، كمتر از پاداشم در جهاد با مشركان نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد همسرش رفت و آنچه را شنیده بود، به او خبر داد و از قصد خود، آگاهش كرد. زن گفت: درست اندیشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. خداوند، تو را به درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین خواسته‌هایت برساند! چنین کُن و مرا نیز با خود ببر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، همراه همسرش به راه افتاد تا نزد حسین علیه‌السلام آمد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب، همسر او، نیز عمود خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را برداشت و به سوى شوهرش رفت و به او گفت: پدر و مادرم، فدایت باد! براى پاكانِ نسل محمّد صلّی اللّه علیه و آله بجنگ. او نیز به سوى زنش آمد و وى را نزد زنان، باز گردانْد؛ امّا زن، به لباس او چسبید و گفت: من، تو را وا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم تا آن كه همراه تو جان بدهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام آن زن را ندا داد و فرمود: «براى خانوادۀ شما، پاداش نیكو باد! خدا تو را رحمت كند! به نزد زنان، باز گرد و كنار آنان بنشین كه جنگ بر زنان، واجب نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب به سوى زنان، باز گشت...... و [عبد اللّٰه] كلبى، كشته شد، در حالی که افزون بر آن دو نفر نخست، دو تن دیگر را نیز كُشت. و... همسر كَلبى، به سوى شوهرش آمد و نزد او نشست و غبار را از او زُدود و گفت: بهشت، گوارایت باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمر بن ذى الجوشن، به غلامش رستم گفت: با عمود بر سرش بكوب. او نیز سرِ آن زن كوبید و سرش شكست. سپس همان جا، جان داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-عشر-من-لا-يجب-عليه-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِثَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مَن لا يَجِبُ عَلَيهِ الجِهادُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سیزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کسانی که جهاد بر آنان واجب نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَيْسَ عَلَى ٱلأَعْمَیٰ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ وَ مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْاَنْهَـٰرُ وَ مَن يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بر نابینا گناهی نیست و بر لنگ، گناهی نیست و بر بیمار گناهی نیست [که در میدان جهاد شرکت نکنند] و هر کس خدا و پیامبرش را اطاعت نماید، او را در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی [از بهشت] وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند که نهرها از زیر درختانش جاری اند و آن کس که سرپیچی کند، او را به عذابی دردناک گرفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرْضَیٰ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُواْ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ مَا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ٭ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّواْ وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُواْ مَا يُنفِقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۱ - ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بر ناتوانان و بیماران و آنها که چیزی برای انفاق [در راه جهاد] ندارند، گناهی نیست [که در میدان جنگ شرکت نجویند]، آن گاه که برای خدا و پیامبرش خیرخواهی کنند. بر نیکوکاران، راه مؤاخذه نیست و خداوند، آمرزنده و مهربان است ٭ و [نیز] گناهی نیست بر کسانی که چون نزد تو آمدند که آنان را [برای جهاد بر مرکبی] سوار کنی، گفتی: «چیزی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابم که شما را بر آن سوار کنم!». [از نزد تو] باز گشتند، در حالی که چشمانشان از اندوه، اشکبار بود که چیزی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند [در راه خدا] خرج کنند [و با آن به میدان بروند]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِى ٱلضَّرَرِ وَ ٱلْمُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ دَرَجَةً وَ كُلّاً وَعَدَ ٱللهُ ٱلْحُسْنَیٰ وَ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(یک‌سان نیستند مسلمانانِ به جهاد رفته، با جهادگرانی که در راه خدا با مال و جان خود جهاد کردند، یکسان نیستند. خداوند، جهادگرانی را که با مال و جان خود جهاد نمودند، بر (ترک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان جهاد)، برتری مهمّی بخشیده و خداوند به هر یک از این دو گروه [به نسبت اعمال نیکشان]، وعدۀ پاداش نیک داده و جهادگران را بر ترک کنندگان جهاد، با پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن زيد بن ثابت: كُنتُ أكتُبُ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و إنّي لَواضِعٌ القَلمَ عَلیٰ اُذُني إذ اُمِرَ بِالقِتالِ، إذ جاءَ أعمیٰ فَقالَ: كَيفَ بي و أنَا ذاهِبُ البَصَرِ؟ فَنَزَلَت: (لَيْسَ عَلَى ٱلَاعْمَیٰ حَرَجٌ...).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲۶، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۰۵، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱ نقلاً عن الدار قطني في الإفراد، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ كلّها نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از زید بن ثابت -: من، کاتب پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودم و زمانی که فرمان جهاد آمد، قلم را پشت گوشم گذاشتم. نابینایی آمد و گفت: تکلیف من نابینا چیست؟ پس این آیه نازل شد: (بر نابینا گناهی نیست...).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن ابن عبّاس: لَمّا نَزَلَت: (وَ إِن تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُم مِّن قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ أهلُ الزَّمانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمانة: العاهة (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹ «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كَيفَ بِنا يا رَسولَ اللّه؟! فَنَزَلَت: (لَّيْسَ عَلَى ٱلَاعْمَیٰ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ)؛ أي لا إثمَ عَلَيهِم فِي التَّخَلُّفِ عَنِ الجِهادِ؛ لِعَماهُم و زَمانَتِهِم و ضَعفِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرطبی - به نقل از ابن عبّاس -: چون آیۀ (و اگر همچنان كه پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر پشت كرديد [باز هم] روى بگردانيد، شما را به عذابى پردرد عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند) نازل شد، افراد معلول و بیمار (زمینگیران) گفتند: تکلیف ما چیست، ای پیامبر خدا؟ این آیه نازل شد: (بر نابينا گناهى نيست و بر لنگ، گناهى نيست و بر بيمار، گناهى نيست)؛ یعنی گناهی نیست که به جهاد نروند؛ چون نابینا و زمینگیر و ناتوان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: نَزَلَتِ الآيَةُ (لَا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ...)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كَعبِ بن مالِكٍ مِن بَني سَلِمَةَ، و مُرارَةَ بنِ رَبيعٍ مِن بَني عَمرِو بنِ عَوفٍ، و هِلالِ بنِ اُمَيَّةَ مِن بَني واقِفٍ؛ تَخَلَّفوا عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ تَبوكَ، و عَذَرَ اللّٰهُ اُولِي الضَّرَرِ؛ و هُوَ عَبدُ اللّه بنُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِّ مَكتومٍ. رَواهُ أبو حَمزَةَ الثُّمالِيُّ في تَفسيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷؛ تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: آیۀ (یک‌سان نیستند به جهاد نرفتگان...) در بارۀ کعب بن مالک از طایفۀ بنی سَلِمه، مُرارة بن ربیع از طایفۀ بنی عَمرو بن عوف، و هلال بن اُمیّه از طایفۀ بنی واقف نازل شد که در جنگ تبوک، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را همراهی نکردند و خداوند، آسیب دیدگان را معذور داشت و نمونه‌اش عبد اللّٰه بن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ مکتوم بود. این را ابو حمزۀ ثُمالی در تفسیرش روایت کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد خَلَّفتُم بِالمَدينَةِ أقواماً ما سِرتُم مَسيراً و لا قَطَعتُم وادِياً إلّا كانوا مَعَكُم؛ و هُمُ الَّذينَ صَحَّت نِيّاتُهُم، و نَصَحَت جُيوبُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجل ناصح الجيب: أي أمين. [وأيضاً]: نقيّ القلب (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ «جوب» و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ «نصح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و هَوَت أفئِدَتُهُم إلَى الجِهادِ، و قَد مَنَعَهُم مِنَ المَسيرِ ضَرَرٌ أو غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير جوامع الجامع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵؛ سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۸، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰۰۹ و الثلاثه الأخيره عن أنس نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شما در مدینه کسانی را جا گذاشتید که هیچ راهی را نرفتید و هیچ درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را نپیمودید، مگر این که آنها هم با شما بودند. آنان کسانی هستند که نیّتشان درست و دلشان پاک و میلشان به جهاد بود؛ ولی بیماری یا جز آن، مانع آمدنشان شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد خَلَّفتُم بِالمَدينَةِ رِجالاً ما قَطَعتُم وادِياً و لا سَلَكتُم طَريقاً إلّا شَرِكوكُم فِي الأَجرِ؛ حَبَسَهُمُ المَرَضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۱۲، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۵، مسند أبى يعلیٰ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۷ و فيهما «العذر» بدل «المرض»، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ كلّها عن جابر، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۴۷ عن أنس و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: [در هنگام بازگشت از جنگ تبوک،] شما مردانى در مدینه باقى گذاشتید كه از هیچ درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نگذشتید و هیچ راهى را نپیمودید، مگر این كه در پاداش با شما شریک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بیمارى، مانع آنها [از شركت در جنگ] شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي عن زيد بن ثابت: إنَّهُ لَم يَكُن في آيَةِ نَفيِ المُساواةِ بَينَ المُجاهِدينَ وَ القاعِدينَ استِثناءُ (غَيرِ اُولِي الضَّررِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجاءَ ابنُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِّ مَكتومٍ - و كانَ أعمیٰ - و هُوَ يَبكي، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، كَيفَ لِمَن لا يَستَطيعُ الجِهادَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَشِيَـهُ الوَحيُ ثانِياً، ثُمَّ اُسـرِيَ عَنهُ، فَقالَ: اِقرَأ: (غَـيْرُ أُوْلِى ٱلـضَّرَرِ)، فَأَلحَقتُها. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَكَأنّي أنظُرُ إلیٰ مُلحَقِها عِندَ صَدعٍ فِي الكَتِفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَتِف: عظم عَریض یکون في أصل کتف الحیوان من الناس و الدوابّ، کانوا یکتبون فیه لقلّة القراطیس عندهم (النهایة: ج‌۴ ص‌۱۴۹ «کتف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۲۷ و راجع صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالی اللآلی - به نقل از زید بن ثابت -: در آیۀ نفیِ برابری جهادگران و ترک کنندگان جهاد، استثنای (جز آسیب دیدگان) نبود. ابن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ مکتوم - که نابینا بود - گریان آمد و گفت: ای پیامبر خدا! تکلیف کسی که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جهاد کند، چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوباره سنگینی وحی، پیامبر را فرا گرفت و چون به خود آمد، این را قرائت کرد: (بجز آسیب دیدگان) و من آن را به دنبالۀ آیه ملحق کردم. سوگند به آن که جانم در دست اوست، گویا هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اکنون محلّ الحاق آن را که درزی در استخوان شانه بود، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عبد الرحمن بن حرب: لَمّا أقبَلَ النّاسُ مَعَ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام مِن صِفّينَ أقبَلنا مَعَهُ، فَأَخَذَ طَريقاً غَيرَ طَريقِنَا الَّذي أقبَلنا فيهِ، حَتّیٰ إذا جُزنَا النُّخَيلَةَ و رَأَينا أبياتَ الكوفَةِ إذا شَيخٌ جالِسٌ في ظِلِّ بَيتٍ و عَلیٰ وَجهِهِ أثَرُ المَرَضِ، فَأَقبَلَ إلَيهِ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام و نَحنُ مَعَهُ حَتّیٰ سَلَّمَ عَلَيهِ و سَلَّمنا مَعَهُ، فَرَدَّ رَدّاً حَسَناً، و ظَنَنّا أنَّهُ قَد عَرَفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام:... فَهَل شَهِدتَ مَعَنا غَزاتَنا هٰذِهِ؟ فَقالَ: لا، و لَقَد أرَدتُها و لٰكِن ما تَریٰ مِن لِحْبِ الحُمّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِحْبُ الحمّیٰ: إنحالها الجسم (اُنظر: مجمع البحرین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲۲ «لجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَذَلَني عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: (لَـيْسَ عَـلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَـلَى ٱلْمَـرْضَیٰ وَ لَا عَـلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ) إلیٰ آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح۱۸۶۶، وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۸ عن عبد الرحمن بن جندب نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ عن جندب نحوه و راجع المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از عبد الرحمان بن حرب -: چون مردم با امیر مؤمنان علیه‌السلام از صفّین باز گشتند، ما هم با او باز گشتیم. امام علیه‌السلام از راهی غیر راهی که آمدیم، حرکت کرد و چون از نُخَیله گذشتیم و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کوفه نمایان شد، به پیرمردی برخوردیم که در سایۀ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نشسته و آثار بیماری در چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بود. امیر مؤمنان به طرف او رفت و ما هم رفتیم. امام علیه‌السلام&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او سلام کرد و ما هم سلام کردیم. پیرمرد، جواب سلام ما را به خوبی داد. خیال کردیم او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان علیه‌السلام به او فرمود: «... آیا در این جنگِ ما با ما حضور داشتی؟». پیرمرد گفت: نه، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم بیایم؛ امّا بیماری تبی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی، مانع شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام این آیه را خواند: (بر ناتوانان و بیماران و... [گناهی نیست]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس: أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ النّاسَ أن يَنبَعِثوا غازينَ مَعَهُ، فَجاءَتهُ عِصابَةٌ مِن أصحابِهِ، فيهِم عَبدُ اللّه بنُ مُغَفَّلٍ المُزَنِيُّ، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، اِحمِلنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: وَ اللّه، ما أجِدُ ما أحمِلُكُم عَلَيهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَوَلَّوا و لَهُم بُكاءٌ، و عَزَّ عَلَيهِم أن يَجلِسوا عَنِ الجِهادِ، و لا يَجِدونَ نَفَقَةً و لا مَحمِلاً. فَلمّا رَأَى اللّٰهُ حِرصَهُم عَلیٰ مَحَبَّتِهِ و مَحَبَّةِ رَسولِهِ، أنزَلَ عُذرَهُم في كِتابِهِ فَقالَ (لَيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرْضَیٰ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ) إلیٰ قَولِهِ (فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۰۰، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ نقلاً عن ابن مردويه و كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مردم دستور داد که برای رفتن به جنگ آماده شوند. گروهی از اصحابش از جمله عبد اللّٰه بن مُغَفَّل مُزَنی نزدش آمدند و گفتند: ای پیامبر خدا! مرکبی در اختیارمان بگذار [تا در جهاد شرکت کنیم].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به خدا مرکبی ندارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها با چشمان گریان برگشتند و برایشان سخت بود که جهاد نروند، و هزینۀ راه و مرکبی هم نداشتند. خداوند چون علاقۀ شدید آنها را به خود و پیامبرش دید، با نازل کردن آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در کتابش آنان را معذور داشت: (بر ناتوانان و بیماران و آنها که چیزی برای انفاق [در راه جهاد] ندارند... گناهی نیست) تا (آنان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن حرام بن سعد بن مُحيِّصة: كانَ عُلبَةُ أحَدَ البَكّائينَ الَّذينَ أتَوا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حينَ أرادَ أن يَخرُجَ إلیٰ تَبوكَ يَسأَلونَهُ حُملاناً، فَقالَ: «لا أجِدُ ما أحمِلُكُم عَلَيهِ»، فَتَوَلَّوا و هُم يَبكونَ غَمّاً أن يَفوتَهُم غَزوَةٌ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلَيهِ فيهِم: (وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوا وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنفِقُونَ)، و كانَ عُلبَةُ بنُ يَزيدَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از حرام بن سعد بن مُحیِّصه -: عُلبه یکی از آن گریه کنندگانی بود که وقتی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خواست به تبوک برود، نزد او آمدند و تقاضای مرکب کردند و پیامبر فرمود: «مرکبی ندارم که سوارتان کنم!». آنها از غم از دست دادن جهاد در رکاب پیامبر خدا، گریان برگشتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را در بارۀ آنان نازل فرمود: (و [نیز] گناهى نیست بر كسانى كه چون نزد تو آمدند تا آنان را [برای جهاد بر مرکبی] سوار كنى، گفتى: «چیزى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابم که شما را بر آن سوار كنم!». باز گشتند، در حالی که چشمانشان از اندوه، اشکبار بود كه چیزى ندارند که [در راه خدا] خرج كنند) و یکی از آنان، عَلبة بن یزید بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: عَلَى النِّساءِ ما عَلَى الرِّجالِ، إلَّا الجُمُعَةَ وَ الجَنائِزَ وَ الجِهادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۷۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: زنان نیز همان تکالیفی را دارند که مردان دارند، به استثنای شرکت در نماز جمعه و تشییع جنازه و جهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في بَيانِ مَقتَلِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: و بَرَزَ... وَهبُ بنُ وَهبٍ، و كانَ نَصرانِيّاً أسلَمَ عَلیٰ يَدَيِ الحُسَينِ علیه‌السلام هُوَ و اُمُّهُ، فَاتَّبَعوهُ إلیٰ كَربَلاءَ، فَرَكِبَ فَرَساً و تَناوَلَ بِيَدِهِ عودَ الفُسطاطِ، فَقاتَلَ و قَتَلَ مِنَ القَومِ سَبعَةً أو ثِمانِيَةً، ثُمَّ استُؤسِرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأُتِيَ بِهِ عُمَرَ بنَ سَعدٍ لَعَنَهُ اللّٰهُ، فَأَمَرَ بِضَربِ عُنُقِهِ، فَضُرِبَت عُنُقُهُ، و رُمِيَ بِهِ إلیٰ عَسكَرِ الحُسَينِ علیه‌السلام. و أخَذَت اُمُّهُ سَيفَهُ و بَرَزَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ، اِجلِسي فَقَد وَضَعَ اللّٰهُ الجِهادَ عَنِ النِّساءِ، إنَّكِ وَ ابنَكِ مَعَ جَدّي مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۲۴ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در بیان شهادت امام حسین علیه‌السلام -: وَهْب بن وَهْب... به میدان آمد. او و مادرش مسیحى بودند و به دست حسین علیه‌السلام مسلمان شده و تا كربلا به دنبال او آمده بودند. وَهْب، بر اسب، سوار شد و با ورزیدگی، چوب خیمه را به دست گرفت و جنگید تا هفت یا هشت تن [از سپاه دشمن] را كُشت و سپس اسیر شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را نزد عمر بن سعد - كه خدا لعنتش كند - آوردند. فرمان داد تا گردنش را بزنند. او را گردن زدند و [سرش را] به سوى لشكر امام حسین علیه‌السلام انداختند. مادرش، شمشیر او را برداشت و به میدان آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسین علیه‌السلام به او فرمود: «اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب! بنشین كه خداوند، جهاد را از دوشِ زنان، برداشته است. تو و پسرت، با جدّم محمّد صلّی اللّه علیه و آله در بهشت خواهید بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ذَكَرَ مَجدُ الأَئِمَّةِ السَّرَخسَكِيُّ عَن أبي عَبدِ اللّه الحَدّادِ أنَّ وَهبَ بنَ عَبدِ اللّه هٰذا كانَ نَصرانِيّاً، فَأَسلَمَ هُوَ و اُمُّهُ عَلیٰ يَدِ الحُسَينِ علیه‌السلام، و أنَّهُ قَتَلَ فِي المُبارَزَةِ أربَعَةً و عِشرينَ رَجُلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، و الظاهر أنّ الصواب: «راجلاً».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اثنَي عَشَرَ فارِساً، فَأُخِذَ أسيراً و اُتِيَ بِهِ عُمَرَ بنَ سَعدٍ، فَقالَ لَهُ: ما أشَدَّ صَولَتَكَ؟ ثُمَّ أمَرَ فَضُرِبَ عُنُقُهُ و رُمِيَ بِرَأسِهِ إلیٰ عَسكَرِ الحُسَينِ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَت اُمُّهُ الرَّأسَ فَقَبَّلَتهُ، ثُمَّ شَدَّت بِعَمودِ الفُسطاطِ، فَقَتَلَت بِهِ رَجُلَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: اِرجِعي&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ! فَإِنَّ الجِهادَ مَرفوعٌ عَنِ النِّساءِ. فَرَجَعَت و هِيَ تَقولُ: إلٰهي لا تَقطَع رَجائي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: لا يَقطَعُ اللّٰهُ رَجاءَكَ يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ، أنتِ و وَلَدُكِ مَعَ رَسولِ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذُرِّيَّتِهِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۴؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام، خوارزمى: مجدُ الأئمّۀ سَرَخسَكى، از ابو عبد اللّٰه حدّاد نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه وَهْب بن عبد اللّٰه، مسیحى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بود كه همراه مادرش، به دست امام حسین علیه‌السلام اسلام آورده بود. وى در مبارزه، بیست و چهار تن پیاده و دوازده تن سواره [از سپاه دشمن] را كُشت و سپس اسیر شد. او را نزد عمر بن سعد آوردند. او به وَهْب گفت: حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، خیلى سخت بود! سپس فرمان داد تا گردنش را بزنند و [سرش را] به سوى لشكر حسین علیه‌السلام بیندازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادرش، سر وى را بر گرفت و آن را بوسید و با عمود خیمه، [به دشمن] حمله كرد و با آن، دو تن را كُشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: «اُمّ وَهْب! باز گرد كه جهاد، از دوش زنان، برداشته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او نیز باز گشت، در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: معبود من! امیدِ مرا نا امید مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: «خداوند، امیدت را نا امید نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب! تو و فرزندت، در بهشت، همراه پیامبر خدا و فرزندانش خواهى بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن نافع عن ابن عمر: عَرَضَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ اُحُدٍ فِي القِتالِ وَ أنَا ابنُ أربَعَ عَشرَةَ سَنَةً فَلَم يُجِزني، و عَرَضَني يَومَ الخَندَقِ و أَنَا ابنُ خَمسَ عَشَرَةَ سَنَةً فَأَجازَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ نافِعٌ: فَقَدِمتُ عَلیٰ عُمَرَ بنِ عَبدِ العَزيزِ - و هُوَ يَومَئِذٍ خَليفَةٌ - فَحَدَّثتُهُ هٰذَا الحَديثَ، فَقالَ: إنَّ هٰذا لَحَدٌّ بَينَ الصَّغيرِ وَ الكَبيرِ. فَكَتَبَ إلیٰ عُمّالِهِ أن يَفرِضوا لِمَن كانَ ابنَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، و مَن كانَ دونَ ذٰلِكَ فَاجعَلوهُ فِي العِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱، صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲۱ و ليس فيه ذيله من «و من كان دون ذلك»، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۹۷، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عبید اللّٰه، از نافع -: ابن عمر گفت: در روز اُحُد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از من برای جنگ، سان دید و من چهارده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله بودم و پیامبر به من اجازه[ی شرکت در جنگ] نداد. در روز خندق، از من که پانزده سال داشتم، سان دید و این بار اجازه داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد عمر بن عبد العزیز که در آن روزها خلیفه بود، رفتم و این حدیث را برایش گفتم. او گفت: این مرزِ میان صغیر و بالغ است. آن گاه به کارگزارانش نوشت به افراد پانزده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله روزیانه دهند و افراد زیر پانزده سال را جزء عائله[ی سرپرست وی] حساب کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَيسَ عَلَى العَبيدِ جِهادٌ مَا استُغنِيَ عَنهُم، و لا عَلَى النِّساءِ جَهادٌ، و لا عَلیٰ مَن لَم يَبلُغِ الحُلُمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بر غلامان تا زمانی که به آنان نیاز نشود، جهاد نیست. همچنین بر زنان و کودکان نابالغ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن سالم: سَأَلتُ [أبا عَبدِاللّه علیه‌السلام] عَنِ الأَعرابِ عَلَيهِم جِهادٌ؟ قالَ: لا، إلّا أن يُخافَ عَلَى الإِسلامِ، فَيُستَعانَ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۶ عن الحلبي، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از هشام بن سالم -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین پرسیدم: آیا جهادى بر عهدۀ آنان هست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، مگر این كه در بارۀ اسلام نگرانى وجود داشته باشد، كه در این صورت از آنان كمک گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-شروط-فردی-وجوب-جهاد-بر-مکلفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین شروط فردی وجوب جهاد بر مکلّفان&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُروط عمومی تکالیف الهی - یعنی: عقل، بلوغ، قدرت و اختیار - در وجوب جهاد نیز وجود دارند. افزون بر موارد بالا، فقیهان، مرد بودن را نیز به عنوان شرط وجوب جهاد ذکر کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بنا بر این، حضور در صحنۀ نبرد بر زنان، کودکان روشن است که توان بدنی رزمنده متناسب با جایگاه او در صحنۀ نبرد است. از این رو ممکن است فردی از ناحیۀ پا یا چشم دچار معلولیت باشد؛ ولی بتواند در ستاد فرماندهی یا پشتیبانی، وظایف خود را انجام دهد.و نیز مردان ناتوان، معلول اگر چه در روایات، برخی افراد (همانند افراد نابینا) از حضور در صحنۀ نبرد، منع شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ولی فضای صدور آن روایات، ناظر به حضور افراد به عنوان رزمنده در صحنۀ نبرد است (در روزگاری که صحنۀ نبرد، حدّ اکثر قلمرو جنگ بوده است) و توان شمشیرزنی، حدّ اقلّ شرایط مشارکت در نبرد، در حالی که در روزگار حاضر، افراد معلول و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نیز به عناوین متفاوت (شنود، رادار، اختلال سایبری، رسانه و...) در نبرد، شرکت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و گاه وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر را در پشت صحنۀ نبرد، بر عهده دارند.: گفتنی است که تهیّۀ مقدّمات، همچون: آمادگی رزمی، تخصّص و مهارت در رده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متفاوت نبرد، یادگیری تخصّص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های علمی مورد نیاز، طرّاحی و به روز کردن سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ادوات نبرد و... نیز وظیفۀ حاکمیت اسلامی است و در صورت اعلام نیاز حکومت، بر مکلّفان واجب خواهد بود.یا بیمار، واجب نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ شرط‌هایی که آوردیم، ناظر به جهاد ابتدایی است و دفاع در مقابل مهاجمان به دین و بلاد اسلامی مشروط به این امور نیست. دفاع از دین و سرزمین اسلامی، بدون هیچ شرطی، بر همگان واجب است و آماده کردن مقدّمات آن و انجام آن، نیازمند هیچ شرطی از شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یاد شده نیست.:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-عشر-ترك-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِعَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تَركُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهاردهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ترک جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-المخلفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۱: ذَمُّ المُخَلَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش تخلّف کنندگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَـٰفَ رَسُولِ ٱللهِ وَ كَرِهُواْ أَن يُجَـٰهِدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ قَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تخلّف&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان [از جنگ تبوک]، از مخالفت با پیامبر خدا خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدند و کراهت داشتند که با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، در راه خدا جهاد کنند و [به یکدیگر و به مؤمنان] گفتند: «در این گرما حرکت نکنید». بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَقُولُ لَكَ ٱلْمُخَلَّفُونَ مِنَ ٱلأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَ ٰلُنَا وَ أَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَيْسَ فِى قُلُوبِهِـمْ قُـلْ فَـمَن يَـمْلِكُ لَكُم مِّـنَ ٱللهِ شَيْـئا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعَـا بَـلْ كَانَ ٱللهُ بِـمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به زودی، تخلّف کنندگان از اعراب بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین [عذرتراشی کرده] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «[حفظ] اموال و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما، ما را به خود مشغول داشت [و نتوانستیم در سفر حُدَیبیه تو را همراهی کنیم]. برای ما طلب آمرزش کن». آنها به زبان خود، چیزی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند که در دل ندارند. بگو: «چه کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در برابر خداوند از شما دفاع کند، هر گاه زیانی برای شما بخواهد، و یا اگر نفعی اراده کند [مانع گردد]؟! البتّه خداوند به همۀ کارهایی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، آگاه است»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذْ قَالَت طَّـائِفَةٌ مِّنْهُمْ يَـٰأَهْلَ يَـثْرِبَ لَا مُـقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُواْ وَ يَسْتَــٔذِنُ فَرِيقٌ مِّنْهُمُ ٱلـنَّبِىَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَ مَا هِىَ بِعَوْرَةٍ إِن يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۱۳ و انظر الآيات: ۱۴ - ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [به خاطر آورید] زمانی را که گروهی از آنها گفتند: «ای اهل یثرب! این جا جای توقّف شما نیست. به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود باز گردید» و گروهی از آنان از پیامبر اجازۀ بازگشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفاظ است!»، در حالی که بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفاظ نبود. آنها فقط می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند [از جنگ] فرار کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جَاءَ ٱلْمُعَذِّرُونَ مِنَ ٱلأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ ٱلَّذِينَ كَذَبُواْ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ سَيُصِيبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و عذر آورندگان از اعراب، [نزد تو] آمدند که به آنها اجازه[ی شرکت نکردن در جهاد] داده شود و آنها که به خدا و پیامبرش دروغ گفتند، [بدون هیچ عذری در خانۀ خود] نشستند. به زودی، به کسانی از آنها که مخالفت کردند [و عذری نداشتند]، عذابی دردناک خواهد رسید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ ءَامِنُواْ بِاللّه وَ جَـٰهِدُواْ مَعَ رَسُولِهِ ٱسْتَـٔذَنَكَ أُوْلُواْ ٱلطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قَالُواْ ذَرْنَا نَكُن مَّعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ * رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ وَ طُبِعَ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۶ - ۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نازل شود [و به آنان دستور دهد] که: «به خدا ایمان آورید و همراه پیامبرش جهاد کنید»، افرادی از آنها (منافقان) که توانایی دارند، از تو اجازه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «بگذار ما با قاعدین (آنها که از جهاد، مُعاف اند) باشیم». * آنها راضی شدند که با بازماندگان (زنان و کودکان و بیماران) باشند و بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مُهر نهاده شده است. از این رو [چیزی] نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَوْ أَرَادُواْ ٱلْخُرُوجَ لَأَعَدُّواْ لَهُ عُدَّةً وَ لَـٰكِن كَرِهُ ٱللهُ ٱنبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَ قِيلَ ٱقْعُدُواْ مَعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر آنها اراده داشتند که [به سوی میدان جهاد] خارج شوند، وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای آن فرا هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند؛ ولی خدا از حرکت آنها کراهت داشت. از این رو [توفیقش را از آنان سلب کرد و] آنها را [از جهاد] باز داشت و به آنان گفته شد: «با معاف‌شدگان از جهاد، بنشینید»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِ اللّه تَعالیٰ: (رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ) -: مَعَ النِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۴، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۵ عن جابر، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹؛ فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵۳، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ عن ابن عبّاس، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ كلّها من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (راضی شدند که با بازماندگان باشند) -: یعنی با زنان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كانَت تَبوكُ آخِرَ غَزوَةٍ غَزاها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و هِيَ غَزوَةُ الحَرِّ؛ قالوا: (لَا تَنفِرُوا فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا)، و هِيَ غَزوَةُ العُسرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۳، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن عمرو بن ميمون، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: تبوک، آخرین غزوۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بود. این، همان غزوۀ گرماست که&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: (در گرما حرکت نکنید. بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است) و همان غزوۀ بسیار سخت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَـٰفَ رَسُولِ ٱللهِ) إلیٰ قَولِهِ: (يَفْقَهُونَ) -: و ذٰلِكَ أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ النّاسَ أن يَنبَعِثوا مَعَهُ، و ذٰلِكَ فِي الصَّيفِ، فَقالَ رِجالٌ: يا رَسولَ اللّه! الحَرُّ شَديدٌ و لا نَستَطيعُ الخُروجَ، فَلا تَنفِر فِي الحَرِّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّٰهُ: (قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ)، فَأَمَرَهُ اللّٰهُ بِالخُروجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۵، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس در بارۀ سخن خداوند متعال: (تخلّف کنندگان [از جنگ تبوک]، از مخالفت با پیامبر خدا خوش‌حال شدند) تا این سخن خداوند: (اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند) -: این، هنگامی بود که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مردم دستور داد با او حرکت کنند و این در تابستان بود. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای گفتند: ای پیامبر خدا! هوا گرم است و ما [در این هوای داغ] طاقت رفتن نداریم. در این گرما حرکت نکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: (بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند). پس، به او دستور&lt;br /&gt;<br /> حرکت داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن غير واحد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تاريخ الطبري: «حدّثنا ابن حميد، قال: حدّثنا سلمة، عن محمّد بن إسحاق، عن الزهري و يزيد بن رومان و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي بكر و عاصم بن عمر بن قتادة و غيرهم، كلٌّ قد حدّث في غزوة تبوك ما بلغه عنها، و بعض القوم يحدّث ما لم يحدّث بعض، و كلّ قد اجتمع حديثه في هذا الحديث أنّ رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله أمر أصحابه بالتهيّؤ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ أصحابَهُ بِالتَّهَيُّؤِ لِغَزوِ الرّومِ، و ذٰلِكَ في زَمَنِ عُسرَةٍ مِنَ النّاسِ و شِدَّةٍ مِنَ الحَرِّ و جَدبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَدْبُ: المَحْل، نَقيضُ الخِصْبِ. و في حديث الاستِسقاءِ: «هَلَكَتِ المَواشي و أَجْدَبَتِ البِلادُ»؛ أي قَحِطَتْ و غَلَتِ الأَسعارُ (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۵۴ «جدب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ البِلادِ، و حينَ طابَتِ الثِّمارُ و اُحِبَّتِ الظِّلالُ، فَالنّاسُ يُحِبّونَ المُقامَ في ثِمارِهِم و ظِلالِهِم، و يَكرَهونَ الشُّخوصَ عَنها عَلَى الحالِ مِنَ الزَّمانِ الَّذي هُم عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَلَّما يَخرُجُ في غَزوَةٍ إلّا كَنّیٰ عَنها و أَخبَرَ أنَّهُ يُريدُ غَيرَ الَّذي يَصمُدُ لَهُ، إلّا ما كانَ مِن غَزوَةِ تَبوكَ، فَإِنَّه بَيَّنَها لِلنّاسِ؛ لِبُعدِ الشُّقَّةِ و شِدَّةِ الزَّمانِ، و كَثرَةِ العَدُوِّ الَّذي يَصمُدُ لَهُ؛ لِيَتَأَهَّبَ النّاسُ لِذٰلِكَ اُهبَتَهُ، و أَمَرَ النّاسَ بِالجِهازِ و أَخبَرَهُم أنَّهُ يُريدُ الرّومَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَجَهَّزَ النّاسُ عَلیٰ ما في أنفُسِهِم مِنَ الكُرهِ لِذٰلِكَ الوَجهِ لِما فيهِ، مَعَ ما عَظَّموا مِن ذِكرِ الرّومِ و غَزوِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ذاتَ يَومٍ و هُوَ في جِهازِهِ ذٰلِكَ لِلجَدِّ بنِ قَيسٍ أخي بَني سَلِمَةَ: هَل لَكَ يا جَدُّ العامَ في جِلادِ بَنِي الأَصفَرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، أ وَ تَأذَنُ لي و لا تَفتِنّي، فَوَ اللّه لَقَد عَرَفَ قَومي ما رَجُلٌ أشَدَّ عَجَباً بِالنِّساءِ مِنّي، و إنّي أخشیٰ إن رَأَيتُ نِساءَ بَنِي الأَصفَرِ ألّا أصبِرَ عَنهُنَّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعرَضَ عَنهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و قالَ: قَد أذِنتُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفِي الجَدِّ بنِ قَيسٍ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (وَ مِنْهُم مَّن يَقُولُ ٱئْذَن لِّى وَ لَا تَـفْتِنِّى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، أي إن كانَ إنَّما يَخشَى الفِتنَةَ مِن نِساءِ بَنِي الأَصفَرِ - و لَيسَ ذٰلِكَ بِهِ - فَما سَقَطَ فيهِ مِنَ الفِتنَةِ بِتَخَلُّفِهِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله وَ الرَّغبَةِ بِنَفسِهِ عَن نَفسِهِ أعظَمُ، و إنَّ جَهَنَّمَ لَمِن وَرائِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ قائِلٌ مِنَ المُنافِقينَ لِبَعضٍ: لا تَنفِروا فِي الحَرِّ؛ زَهادَةً فِي الجِهادِ، و شَكّاً فِي الحَقِّ، و إرجافاً بِالرَّسولِ! فَأَنزَلَ اللّٰهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ فيهِم: (وَ قَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ قَولِهِ (جَزَاءً بِمَا كَانُوا یكْسِبُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الطبری - به نقل از چند نفر از راویان -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به یارانش دستور داد برای جنگ با روم آماده شوند و این، هنگامی بود که مردم در سختی به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند و هوا بسیار گرم و در بلاد قحطی بود، و فصل رسیدن خرماها و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیری سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بود و مردم دوست داشتند در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سارهای خود بمانند و خوش نداشتند در آن زمان و در آن شرایط برای جنگ، خارج شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه براى جنگى بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، مقصد را معلوم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد؛ بلكه [توریه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و] جایى جز آنچه را در نظر داشت، نام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، مگر در جنگ تبوک كه به دلیل دورى راه و دشوارى موقعیت و فراوانى دشمنى كه آهنگ آن را داشت، آشكارا مقصد را براى مردم گفت تا خود را براى آن آماده سازند. به مردم دستور داد مجهّز شوند و آنان را آگاه كرد كه آهنگ روم دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم با آن كه رفتن بِدان سوى را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند - زیرا رویارویى و جنگ با رومیان را سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدند -، ساز و برگ جنگ بر گرفتند و آماده شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک روز پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كه خود را براى جنگ آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، به جَدّ بن قیس سَلِمى فرمود: «اى جَد! آیا امسال به جنگ بنى اصفر (رومیان) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جد گفت: اى پیامبر خدا! اجازه دهید كه نیایم و مرا به فتنه میندازید؛ زیرا - به خدا سوگند - قوم من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه هیچ مردى به اندازۀ من، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستۀ زنان نیست و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم اگر چشمم به زنان بنى اصفر بیفتد، در برابرشان تاب نیاورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از او روى برگردانید و فرمود: «اجازه دادم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس این آیه در بارۀ جدّ بن قیس نازل شد: (و از آنان كسى است كه می‌گوید: به من اجازه بده و مرا به فتنه و گناه مینداز) (تا پایان آیه)؛ یعنى اگر او از گرفتار آمدن به زنان بنى اصفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید - كه در واقع چنین نبود [و فقط بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى فرار از جنگ بود] -، بر اثر نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و ترجیح دادن خود بر ایشان، در گرفتارى و فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر افتاد كه همان دوزخِ فراروى او بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از منافقان نیز به عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گفت: «در این گرما حركت نكنید»؛ چرا كه او به جهاد، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت بود و در حق شک داشت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست ضدّ پیامبر تحریک كند. پس خداوند - تبارک و تعالى - این آیه را در بارۀ آنان فرو فرستاد: (و گفتند: در اين گرما حركت نكنيد. بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند) تا (به سزاى اعمالى كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ المُجتَمِعَةُ أبدانُهُمُ المُختَلِفَةُ أهواؤُهُم! كَلامُكُم يوهِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَهَى الشيء: إذا ضعف أو سقط. و يتعدّیٰ بالهمزة فيقال: أوهيته (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴ «وهى»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّمَّ الصِّلابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «الصُّمُ» و «الصِّلاب» من أوصاف الحجارة. والصخرة الصَّمّاء: التي لیس فیها صَدع ولا خَرق (بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فِعلُكُم يُطمِعُ فيكُمُ الأَعداءَ، تَقولونَ فِي المَجالِسِ: كَيتَ و كَيتَ، فَإِذا جاءَ القِتالُ قُلتُم: حِيدي حَيادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «کیت و کیت»: کنایة عن القَول. [و] «حيدي حياد»: قال ابن أبي الحديد: هي كلمة يقولها الهارب الفارّ، و هي نظير قولهم: فيحي فَياح؛ أي اتَّسِعي. و قال ابن ميثم: حياد: اسم للغارة، و المعنى: اِعدِلي عنّا أيّتها الحرب. و يحتمل أن يكون «حياد» من أسماء الأفعال؛ كنَزال، فيكون قد أمر بالتنحّي مرّتين بلفظتين مختلفتين (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَزَّت دَعوَةُ مَن دَعاكُم، و لَا استَراحَ قَلبُ مَن قاساكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاساه:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي کابده (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ «قسو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أعاليلُ بِأَضاليلَ، و سَأَلتُمونِي التَّطويلَ، دِفاعَ ذِي الدّينِ المَطولِ، لا يَمنَعُ الضَّيمَ الذَّليلُ، و لا يُدرَكُ الحَقُّ إلّا بِالجِدِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيَّ دارٍ بَعدَ دارِكُم تَمنَعونَ؟! و مَعَ أيِّ إمامٍ بَعدي تُقاتِلونَ؟! المَغرورُ - وَ اللّه - مَن غَرَرتُموهُ، و مَن فازَ بِكُم فَقَد فازَ - وَ اللّه - بِالسَّهمِ الأَخيَبِ، و مَن رَمیٰ بِكُم فَقَد رَمیٰ بِأَفوَقَ ناصِلٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: رجع فلانٌ بأفوق ناصل: أي بسهمٍ مُنكَسِر لا نَصل فيه؛ أي رجع بحظٍّ ليس بتمام (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۶ «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصبَحتُ - وَ اللّه - لا اُصَدِّقُ قَولَكُم، و لا أطمَعُ في نَصرِكُم، و لا اُوعِدُ العَدُوَّ بِكُم. ما بالُكُم؟! ما دَواؤُكُم؟! ما طِبُّكُم؟! القَومُ رِجالٌ أمثالُكُم! أقَولاً بِغَيرِ عِلمٍ؟! و غَفلَةً مِن غَيرِ وَرَعٍ؟! و طَمَعاً في غَيرِ حَقٍّ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۹، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ عن جندب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأزدي، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱، الغارات: ج۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۳ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ عن خباب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردمى كه بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان در کنار هم، ولى خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان پراکنده است! سخنتان صخره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سخت را سست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد؛ ولى كارتان دشمنان را به طمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. در مجالس، چنین و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید؛ ولى جنگ كه پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید: [اى جنگ!] از من دور شو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه شما را به یارى خوانْد، شکست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذیر نشد و هر كه با شما سر و كار داشت، نیاسود. عذرها و بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى با گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آوردید! از من خواستید كه به تأخیر اندازم، همچون بدهكارى كه [بازپرداخت] بدهى خود را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهت به تأخیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. خوار و ذلیل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جلوى ستم را بگیرد و حق را هم جز با جدّیت نتوان گرفت. پس از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید از كدام خانه دفاع كنید؟ و پس از من با كدام پیشوا به جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روید؟ به خدا سوگند، فریب خورده، كسى است كه شما فریبش داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. كسى كه با شما بخواهد برنده شود، به خدا سوگند، با ناكام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین تیر، كامیاب شده است و هر كس با شما بخواهد به دشمن تیر اندازد، با تیر شكسته تیر انداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، چنان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه نه سخنتان را باور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و نه امید به یارى شما دارم و نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم با شما دشمن را تهدید كنم. شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! داروى دردتان چیست؟! درمان شما چگونه است؟! دشمنان نیز مردانى مثل شمایند. آیا سخنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید بدون آگاهى، و غفلتى دارید بدون پارسایى، و طمعى به غیر حق؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ يَستَنهِضُ بِهَا النّاسَ حينَ وَرَدَ خَبَرُ غَزوِ الأَنبارِ بِجَيشِ مُعاوِيَةَ فَلَم يَنهَضوا -: ألا و إنّي قَد دَعَوتُكُم إلیٰ قِتالِ هٰؤُلاءِ القَومِ لَيلاً و نَهاراً، و سِرّاً و إعلاناً، و قُلتُ لَكُم: اُغزوهُم قَبلَ أن يَغزوكُم؛ فَوَ اللّه ما غُزِيَ قَومُ قَطُّ في عُقرِ دارِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُقرُ الدار: أصلُها أو وسطها، و هو محلّة القوم (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۶ «عقر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا ذَلّوا، فَتَواكَلتُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواکل القوم: أي اتّکل بعضهم علی بعض و ترك الأمر إلیه (اُنظر: لسان العرب:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۵ «وکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تَخاذَلتُم حَتّیٰ شُنَّت عَلَيكُمُ الغاراتُ، و مُلِكَت عَلَيكُمُ الأَوطانُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هٰذا أخو غامِدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخو غامد: هو سفیان بن عوف الغامدي. و غامد: قبیلة من الیمن (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد وَرَدَت خَيلُهُ الأَنبارَ، و قَتَلَ حَسّانَ بنَ حَسّانَ البَكرِيَّ، و أَزالَ خَيلَكُم عَن مَسالِحِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسالِح: جمع مسلحة، و هي کالثغر و المَرقَب، یکون فیه أقوام یرقبون العدوّ؛ لئلّا یطرقهم علی غفلة، فإذا رأوه أعلموا أصحابهم لیتأهّبوا له (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ «سلح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و قَد بَلَغَني أنَّ الرَّجُلَ مِنهُم كانَ يَدخُلُ عَلَى المَرأَةِ المُسلِمَةِ وَ الأُخرَى المُعاهَدَةِ، فَيَنتَزِعُ حِجلَها و قُلبَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُلب: السِّوار (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ «قلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَلائِدَها و رِعاثَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّعاث: القِرَطَة؛ و هي من حُليّ الأُذُن (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ «رعث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما تُمنَعُ مِنهُ إلّا بِالاِستِرجاعِ وَ الاِستِرحامِ، ثُمَّ انصَرَفوا وافِرينَ، ما نالَ رَجُلاً مِنهُم كَلمٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَلم - بالفتح ثمّ السکون -: الجُرح (لسان العرب:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ «کلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا اُريقَ لَهُ دَمٌ! فَلَو أنَّ امرَءاً مُسلِماً ماتَ مِن بَعدِ هٰذا أسَفاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسف:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبالغة و الشدّة في الحزن و الغضب (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ «أسف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كانَ بِهِ مَلوماً، بَل كانَ عِندي بِهِ جَديراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيا عَجَباً! عَجَباً - وَ اللّه - يَميثُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماثَ الملحَ في الماء: أذابَه، و کذلك الطین (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۹۲ «میث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَلبَ، و يَجلِبُ الهَمَّ؛ مِنِ اجتِماعِ هٰؤُلاءِ عَلیٰ باطِلِهِم، و تَفَرُّقِكُم عَن حَقِّكُم! فَقُبحاً لَكُم و تَرَحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَرَّح: ضدّ الفرح، و هو الهلاك و الانقطاع أیضاً (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ «ترح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حينَ صِرتُم غَرَضاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَرَض: الهدف الذي یُرمی فیه (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۳ «غرض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُرمیٰ؛ يُغارُ عَلَيكُم و لا تُغيرونَ، و تُغزَونَ و لا تَغزونَ، و يُعصَى اللّٰهُ و تَرضَونَ! فَإِذا أمَرتُكُم بِالسَّيرِ إلَيهِم في أيّامِ الحَرِّ قُلتُم: هٰذِهِ حَمارَّةُ القَيظِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَمارّة القيظ: شدّة الحَرّ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أمهِلنا حَتّیٰ يُسَبَّخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسَبَّخَ الحَرُّ و الغَضبُ: سكن و فتر، و في حديث عليّ علیه‌السلام: «أمْهِلْنا يُسَبَّخْ عنّا الحَرُّ»؛ أي يَخِفّ (لسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ «سبخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنَّا الحَرُّ! و إذا أمَرتُكُم بِالسَّيرِ إلَيهِم فِي الشِّتاءِ قُلتُم: هٰذِهِ صَبارَّةُ القُرِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَبارَّةُ القُرّ: شدّة البرد و قُوّتُه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ «صبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أمهِلنا حَتّیٰ يَنسَلِخَ عَنَّا البَردُ! كُلُّ هٰذا فِراراً مِنَ الحَرِّ وَ القُرِّ؟! فَإِذا كُنتُم مِنَ الحَرِّ وَ القُرِّ تَفِرّونَ، فَأَنتُم وَ اللّه مِنَ السَّيفِ أفَرُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أشباهَ الرِّجالِ و لا رِجالَ! حُلومُ الأَطفالِ، و عُقولُ رَبّاتِ الحِجالِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربّات الحجال: أي صاحباتها. و الحجال:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعُ حَجَلةِ - بالتحریك - العَروسِ؛ و هي بیت یزیَّن بالثیاب و الأسرّة و الستور، و المراد بهنّ النساء العرائس (اُنظر: الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ «حجل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَوَدِدتُ أنّي لَم أرَكُم و لَم أعرِفكُم مَعرِفَةً - وَ اللّه - جَرَّت نَدَماً و أَعقَبَت ذَمّاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاتَلَكُمُ اللّٰهُ! لَقَد مَلَأتُم قَلبي قَيحاً، و شَحَنتُم صَدري غَيظاً، و جَرَّعتُموني نُغَبَ التَّهمامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: النُّغَب: جمع نُغبَة؛ و هي الجُرعة. و التَّهمام - بفتح التاء -: الهَمّ (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفاساً، و أَفسَدتُم عَلَيَّ رَأيي بِالعِصيانِ وَ الخِذلانِ؛ حَتّیٰ لَقَد قالَت قُرَيشٌ: إنَّ ابنَ أبي طالِبٍ رَجُلٌ شُجاعٌ ولٰكِن لا عِلمَ لَهُ بِالحَربِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ أبوهُم! و هَل أحَدٌ مِنهُم أشَدُّ لَها مِراساً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِراس: الممارسة و المعالجة (الصحاح:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۷ «مرس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَقدَمُ فيها مَقاماً مِنّي؟ لَقَد نَهَضتُ فيها و ما بَلَغتُ العِشرينَ، و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها أنا ذا قَد ذَرَّفتُ عَلَى السِّتّينَ، و لٰكِن لا رَأيَ لِمَن لا يُطاعُ!!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ عن عبد الرحمن السلمي، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۱؛ الأخبار الطوال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی خود، پس از شنیدن خبر حملۀ سپاه معاویه به شهر انبار و به خیزش فرا خواندن مردم -: هان! من شب و روز و در نهان و آشكار، شما را به جنگ با این جماعت فرا خواندم و به شما گفتم: پیش از آن كه بر شما حمله آورند، بر آنها بتازید؛ زیرا - به خدا سوگند - هیچ قومى هرگز در عمق خاكشان مورد حمله قرار نگرفتند، مگر آن كه خوار [و مغلوب] شدند؛ ولی شما [كار جنگ را] به یكدیگر حوالت دادید و دست از یارى هم باز گرفتید تا آن كه مورد حملات پیاپى قرار گرفتید و وطن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان از تصرّف شما خارج شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این، فرد غامدى است كه سواران او به [شهر] انبار در آمدند و حسّان بن حسّان بكرى را كشت و نیروهاى شما را از سنگرهاى مرزى خود كنار زده است. همچنین به من خبر رسیده كه مردِ آنان مزاحم زن مسلمان یا نامسلمانى كه در پیمان و پناه اسلام است، شده و خلخال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دستبندها و گردنبندها و گوشواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفته است و از زنان، جز با شیون و التماس، دفاعى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده است. پس از آن نیز، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه كسى از آنان زخمى بردارد یا خونى از او ریخته شود، با دست پُر بازگشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به خدا سوگند اگر پس از این، مرد مسلمانى، از شدّت اندوه بمیرد، سزاوار سرزنش نیست بلكه نزد من شایستۀ آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس شگفتا و شگفتا، به خدا سوگند، دل را آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اندوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد كه اینان بر باطل خود هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما از گرد حقّ خود پراكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. رویتان زشت و دلتان اندوهبار باد، وقتى هدف تیر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، بر شما تاخت و تاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما یورش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید، و به شما هجوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما هجوم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید، و از خداوند نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما رضایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید. وقتى در روزهاى گرم به شما فرمان گسیل به سوى آنان دادم، گفتید «اینک اوج گرماست. به ما مهلت بده تا گرما اندكى بر ما كاهش یابد» و وقتى در زمستان به شما فرمان حركت به سوى آنان دادم، گفتید «اینک اوج سرماست. به ما مهلت بده تا سرما از ما رخت بر بندد». [گیرم كه] همۀ اینها فرار از گرما و سرماست؛ امّا وقتى از گرما و سرما فرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، پس شما - به خدا سوگند - از شمشیر فرارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر هستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردْنمایانی كه مرد نیستید! [اى كسانى كه] خِردهایتان چون خِرد كودكان و عقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان چون عقل حجله‌نشینان است! بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، دوست داشتم كه شما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدم و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختم؛ شناختى كه - به خدا سوگند - پشیمانى به دست داد و نكوهش به دنبال آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا شما را بكشد، كه دلم را سراسر چركین كردید و سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را از خشم و كینْ آكنده ساختید، و جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اندوه را دم به دم به كام من ریختید، و با سركشى و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفایى، تدبیرم را بر من تباه ساختید تا جایى كه قریشیان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، پسر ابو طالب مردى دلیر است؛ امّا دانش جنگ ندارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست پدرشان درد نكند! آیا كسى از آنان هست كه از من در جنگ، تجربۀ بیشتر و سابقۀ جنگیدن فزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر داشته باشد؟ دست به كار جنگ شدم، در حالى كه هنوز به بیست سالگى نرسیده بودم و اینک من از شصت سال هم گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ امّا دریغا! كسى كه اطاعت نشود، تدبیرى هم ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذَمِّ أصحابِهِ لِتَركِهِمُ الجِهادَ -: أما وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَيَظهَرَنَّ هٰؤُلاءِ القَومُ عَلَيكُم، لَيسَ لِأَنَّهُم أولیٰ بِالحَقِّ مِنكُم، و لٰكِن لإِسراعِهِم إلیٰ باطِلِ صاحِبِهِم و إبطائِكُم عَن حَقّي. و لَقَد أصبَحَتِ الأُمَمُ تَخافُ ظُلمَ رُعاتِها، و أَصبَحتُ أخافُ ظُلمَ رَعِيَّتي!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِستَنفَرتُكُم لِلجِهادِ فَلَم تَنفِروا، و أَسمَعتُكُم فَلَم تَسمَعوا، و دَعَوتُكُم سِرّاً و جَهراً فَلَم تَستَجيبوا، و نَصَحتُ لَكُم فَلَم تَقبَلوا! أ شُهودٌ كَغُيّابٍ! و عَبيدٌ كَأَربابٍ! أتلو عَلَيكُمُ الحِكَمَ فَتَنفِرونَ مِنها، و أَعِظُكُم بِالمَوعِظَةِ البالِغَةِ فَتَتَفَرَّقونَ عَنها، و أَحُثُّكُم عَلیٰ جِهادِ أهلِ البَغيِ فَما آتي عَلیٰ آخِرِ قَولي حَتّیٰ أراكُم مُتَفَرِّقينَ أيادي سَبَأ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «أیادي سَبَأ»: مَثَل یُضرب للمتفرّقین، و أصله قوله تعالی: (وَمَزَّقْنَاهُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ)، وسَبَأ مهموز؛ و هو سَبَأ بن یشجُب بن یعرُب، و یقال: ذهبوا أیدي سبأ و أیادي سبأ؛ الیاء ساکنة و کذلك الألف، و هکذا نُقل المَثَل؛ أي ذهبوا متفرّقین، و هما اسمان جُعلا واحداً (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۷ ص‌۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تَرجِعونَ إلیٰ مَجالِسِكُم و تَتَخادَعونَ عَن مَواعِظِكُم، اُقَوِّمُكُم غُدوَةً و تَرجِعونَ إلَيَّ عَشِيَّةً، كَظَهرِ الحَنِيَّةِ؛ عَجَزَ المُقَوِّمُ، و أَعضَلَ المُقَوَّمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: «الحَنِيَّة»: القَوس. و قوله: «كظهر الحَنِيّة» يريد اعوجاجهم؛ كما أنّ ظهر القَوس معوَجّ. و«أعضل المقَوَّم»: أي أعضل داؤه؛ أي أعيا (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا القَومُ الشّاهِدَةُ أبدانُهُم، الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُم، المُختَلِفَةُ أهواؤُهُم، المُبتَلیٰ بِهِم اُمَراؤُهُم! صاحِبُكُم يُطيعُ اللّٰهَ و أَنتُم تَعصونَهُ، و صاحِبُ أهلِ الشّامِ يَعصِي اللّٰهَ و هُم يُطيعونَهُ! لَوَدِدتُ - وَ اللّه - أنَّ مُعاوِيَةَ صارَفَني بِكُم صَرفَ الدّينارِ بِالدِّرهَمِ، فَأَخَذَ مِنّي عَشَرَةً مِنكُم و أَعطاني رَجُلاً مِنهُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أهلَ الكوفَةِ! مُنيتُ مِنكُم بِثَلاثٍ وَ اثنَتَينِ: صُمٌّ ذَوو أسماعٍ، و بُكمٌ ذَوو كَلامٍ، و عُميٌ ذوو أبصارٍ! لا أحرارُ صِدقٍ عِندَ اللِّقاءِ، و لا إخوانُ ثِقَةٍ عِندَ البَلاءِ! تَرِبَت أيديكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرِبَ الرجلُ: إذا افتَقَر، أي لصق بالتراب، و هذه الكلمة جارية على ألسُن العرب لا يريدون بها الدعاء على المخاطَب و لا وقوع الأمر به. و قال بعضهم: هو دعاءٌ على الحقيقة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ «ترب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يا أشباهَ الإِبِلِ غابَ عَنها رُعاتُها؛ كُلَّما جُمِعَت مِن جانِبٍ تَفَرَّقَت مِن آخَرَ! وَ اللّه، لَكَأَنّي بِكُم فيما إخالُكُم أن لَو حَمِسَ الوَغیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَمِسَ الوَغى: أي اشتَدّ الحربُ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۰ «حمس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حَمِيَ الضِّرابُ قَدِ انفَرَجتُم عَنِ ابنِ أبي طالِبٍ انفِراجَ المَرأَةِ عَن قُبُلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۹۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نکوهش یاران خویش به خاطر روگردانی از جهاد -: آگاه باشید! سوگند به آن كه جانم در دست اوست، این گروه بر شما چیره خواهند شد، نه بدان جهت كه آنان نسبت به حق، از شما نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند؛ بلكه به خاطر شتابشان به سوى باطلِ پیشوایشان و كُندى شما از حقّ من. به یقین، همۀ امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از ستم حاكمانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند و من از ستم زیردستان خود بیمناكم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما را به جهاد بر انگیختم، نكوچیدید. پیام به گوشتان رساندم، نشنیدید. آشكار و نهان، شما را فرا خواندم، پاسخ ندادید. نصیحتتان كردم، نپذیرفتید. آیا شما شاهدانى همچون غایبان و بردگانى همچون خواجگانید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر شما باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم، از آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزید. با موعظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسا، پندتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكَنید. به پیكار با تجاوزگران فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانمتان، هنوز سخنم به پایان نرسیده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم كه همچون مردم سبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم سبا، مثلى (کنایه‌ای) است که عرب‌ها براى پراکنده شدگان به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. اساس این مثل، برگرفته از آیۀ (وَ مَزَّقْنَــٰـهُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ» است که شرح پراکندگىِ مردم سبا را بیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (ر. ک: شرح نهج البلاغة، ابن أبی الحدید: ج‌۷ ص‌۷۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنده شده، به مجالس خود باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید و با نیرنگ، یکدیگر را از پندها[یی که به شما داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام] بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانید. بامدادان، شما را راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم، شب مانندِ كمان خمیده به سویم بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید. هم راست كننده [و پند دهنده] ناتوان گشته است، هم راست شونده به ستوه آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروهى كه جسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان حاضر، ولى خِردهایتان پنهان و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان ناهمگون است و امیرانتان گرفتار شمایند! پیشواى شما فرمانبر خداست؛ امّا شما نافرمانید. در عوض، حاكم شامیان، خدا را نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا فرمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. به خدا سوگند، دوست دارم معاویه با من بر سرِ شما داد و ستد كند، مثل صرّافىِ درهم و دینار. ده نفر از شما را از من بگیرد و یک نفر از آنان را بدهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كوفیان! به سه چیز و دو چیز از شما گرفتار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. [آن سه چیز كه در شماست، این كه:] كَرانى هستید گوشدار، گُنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى هستید زباندار و كورانى هستید چشمدار. [آن دو خصلت كه در شما نیست، این كه:] نه هنگام كارزار، آزادگان صادقید و نه هنگام بلا، برادرانى مورد اعتماد. دستانتان خاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود و پریشان باد!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفرین است، کنایه از گرفتار شدن به خاک مذلّت و فقر. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همسانان شترانى كه ساربانشان را گم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، كه از هر سو جمعشان كنند، از سوى دیگر پراكنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند! به خدا سوگند، گویا شما را چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه اگر آتش جنگ برافروزد و درگیرى گرم شود، از دورِ پسر ابو طالب چنان جدا و پراكنده شوید كه زن [هنگام زایمان] از فرزندش جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ عَبدِ اللّه بنِ العَبّاسِ بَعدَ مَقتَلِ مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍ -: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ مِصرَ قَدِ افتُتِحَت، و مُحَمَّدُ بنُ أبي بَكرٍ= قَدِ استُشهِدَ... و قَد كُنتُ حَثَثتُ النّاسَ عَلیٰ لَحاقِهِ، و أَمَرتُهُم بِغِياثِهِ قَبلَ الوَقعَةِ، و دَعَوتُهُم سِرّاً و جَهراً و عَوداً و بَدءاً، فَمِنهُمُ الآتي كارِهاً، و مِنهُمُ المُعتَلُّ كاذِباً، و مِنهُمُ القاعِدُ خاذِلاً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسأَلُ اللّٰهَ تَعالیٰ أن يَجعَلَ لي مِنهُم فَرَجاً عاجِلاً، فَوَ اللّه لَولا طَمَعي عِندَ لِقائي عَدُوّي فِي الشَّهادَةِ، و تَوطيني نَفسي عَلَى المَنِيَّةِ، لأَحبَبتُ ألّا أبقیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ألقى» بدل «أبقى»، و التصویب من نسخ اُخری للمصدر و المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَ هٰؤُلاءِ يَوماً واحِداً، و لا ألتَقِيَ بِهِم أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۵، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به عبد اللّٰه بن عبّاس، پس از كشته شدن محمّد بن ابى بكر -: امّا بعد، مصر فتح شده و محمّد بن ابى بكر به شهادت رسیده است.… من مردم را بر پیوستن به او ترغیب كردم و دستور دادم پیش از واقعه به فریادش برسند و در نهان و آشكار و رفت و برگشت، آنان را فرا خواندم. برخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان آمدند، امّا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت و برخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان هم به دروغ، خود را به بیمارى زدند. برخى هم نشستند و از یارى دادنش دست كشیدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم كه براى من از دست این مردم به زودى [نجات و] گشایش قرار دهد. به خدا سوگند، اگر عشق به شهادت در برخورد با دشمن نبود و این كه خود را براى مرگ آماده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، دوست داشتم حتّى یک روز هم این مردم را نبینم و هرگز با آنان برخورد نكنم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۸۴ (توبة المُخَلَّفين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۸۵ (توبۀ تخلّف کنندگان از جهاد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موجبات-التخلف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۲: موجِباتُ التَّخَلُّفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زمینه‌های تخلّف از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَقُولُ ٱلْمُخَلَّفُونَ إِذَا ٱنطَـلَقْتُمْ إِلیٰ مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُواْ كَلَـٰمَ ٱللهِ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَ ٰلِكُمْ قَالَ ٱللهُ مِن قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا بَلْ كَانُواْ لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هنگامی که شما برای به دست آوردن غنائمی حرکت کنید، تخلّف کنندگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «بگذارید ما هم در پی شما بیاییم. آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند کلام خدا را تغییر دهند. بگو: «هرگز نباید به دنبال ما بیایید. این گونه خداوند از قبل گفته است!». آنها به زودی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «شما به ما حسد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزید»؛ ولی جز اندکی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ ٱنفِرُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ ٱثَّاقَلْتُمْ إِلَى ٱلَارْضِ أَرَضِيتُم بِالْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا مِنَ ٱلآخِرَةِ فَمَا مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فِى ٱلآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! چرا هنگامی که به شما گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «به سوی جهاد در راه خدا حرکت کنید»، بر زمین سنگینی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؟! آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، با این که متاع زندگی دنیا، در برابر آخرت، جز اندکی نیست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِن كَانَ ءَابَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَٱللهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و طایفۀ شما و اموالی که به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و تجارتی که از کساد شدنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که به آن علاقه دارید، در نظرتان از خداوند و پیامبرش و جهاد در راهش محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، در انتظار باشید که خداوند، عذابش را بر شما نازل کند و خداوند، جمعیّت نافرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردار را هدایت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۲۴۹، النساء: ۷۷، المائدة: ۲۲ – ۲۵، التوبة: ۴۴ ـ ۴۵ و ۸۶ ـ ۸۷ و ۹۳ و ۹۶، الأحزاب: ۱۲ – ۱۶، محمّد: ۲۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۲۴۹، نساء آیۀ: ۷۷، مائده: آیۀ ۲۲ - ۲۵؛ توبه: آیۀ ۴۴ - ۴۵ و۸۶ ـ ۸۷ و ۹۳ و ۹۶، احزاب: آیۀ ۱۲ - ۱۶، محمّد: آیۀ ۲۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أسلم أبي عمران مولى بني تُجيب: كُنّا بِالقُسطَنطينَةِ و عَلیٰ أهلِ مِصرَ عُقبَةُ بنُ عامِرٍ الجُهَنِيُّ، و عَلیٰ أهلِ الشّامِ فَضالَةُ بنُ عُبَيدٍ الأَنصارِيُّ، فَخَرَجَ صَفٌّ عَظيمٌ مِنَ الرّومِ، فَصَفَفنا لَهُم صَفّاً عَظيماً مِنَ المُسلِمينَ، فَحَمَلَ رَجُلٌ مِنَ المُسلِمينَ عَلیٰ صَفٍّ مِنَ الرّومِ حَتّیٰ دَخَلَ فيهِم، ثُمَّ خَرَجَ إلَينا مُقبِلاً، فَصاحَ فِي النّاسِ، فَقالوا: ألقیٰ بِيَدِهِ إلَى التَّهلُكَةِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی الآیة ۱۹۵ من سورة البقرة: (وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو أيّوبَ صاحِبُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّكُم تَتَأَوَّلونَ هٰذِهِ الآيَةَ عَلیٰ هٰذَا التَّأويلِ، و إنَّما نَزَلَت فينا مَعشَرَ الأَنصارِ؛ إنّا لَمّا أعَزَّ اللّٰهُ دينَهُ و كَثَّرَ ناصِريهِ، قالَ بَعضُنا لِبَعضِ سِرّاً مِن رَسولِ اللّه: إنَّ أموالَنا قَد ضاعَت، فَلَو أقَمنا فيها! فَرَدَّ اللّٰهُ عَلَينا ما هَمَمنا بِهِ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (وَ أَنفِقُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ لَا تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى ٱلتَّهْلُكَةِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَتِ التَّهلُكَةُ فِي الإِقامَةِ عَلیٰ أموالِنَا الَّتي أرَدنا، فَأَمَرَنا بِالغَزوِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما زالَ أبو أيّوبَ غازِياً في سَبيلِ اللّه حَتّیٰ قَبَضَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸۸، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷۲، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱۱، مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹، فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۶ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از اسلم ابو عمران وابستۀ بنی تُجیب -: ما در قسطنطنیه بودیم. فرمانده مصریان، عُقبة بن عامر جُهَنی بود و فرمانده شامیان، فَضالة بن عُبَید انصاری. پس صفی بزرگ از رومیان، حرکت کرد [و جلو آمد] و ما مسلمانان با صفی بزرگ به مقابلشان رفتیم. مردی از مسلمانان بر صف رومیان حمله برد و به دل آنها زد و سپس به سوی ما آمد و در میان مردم فریاد زد. مردم گفتند: او با دست خودش خود را به هلاکت کشاند!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آیۀ ۱۹۵ از سورۀ بقره: (با دست خود، خودتان را به هلاکت نیندازید).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ایّوب، صحابی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفت: ای مردم! شما این آیه را بر این مورد تأویل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، در صورتی که آیه در بارۀ ما انصار نازل شد. زمانی که خداوند، دینش را قدرت بخشید و یاورانش را افزون ساخت، برخی از ما پنهانی از پیامبر خدا به یکدیگر گفتند: اموالمان تلف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خوب است برای مراقبت از آنها بمانیم. پس خداوند در پاسخ این تصمیم ما این آیه را نازل کرد: (در راه خدا انفاق کنید و با دست خود، خودتان را به هلاکت نیندازید). بنا بر این، هلاکت، در ماندمان در اَراضی و اموالمان بود و خدا به ما دستور رفتن به جنگ داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ایّوب در راه خدا آن قدر جنگید تا جان به جان‌ٔآفرین بخشید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ الشَّيطانَ قَعَدَ لِابنِ آدَمَ بِأَطرُقِهِ؛ فَقَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الإِسلامِ، فَقالَ: تُسلِمُ و تَذَرُ دينَكَ و دينَ آبائِكَ و آباءِ آبائِكَ؟! فَعَصاهُ فَأَسلَمَ. ثُمَّ قَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الهِجرَةِ، فَقالَ: تُهاجِرُ و تَدَعُ أرضَكَ و سَماءَكَ، و إنَّما مَثَلُ المُهاجِرِ كَمَثَلِ الفَرَسِ فِي الطِّوَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطِّوَل: الحبل الطويل الذي يُشَدّ أحدُ طَرَفيه في وتد أو غيره و الطرف الآخر في يد الفرس؛ ليدور فيه و يرعیٰ و لا يذهب لوَجهه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ «طول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَعَصاهُ فَهاجَرَ. ثُمَّ قَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الجِهادِ، فَقالَ: تُجاهِدُ، فَهُوَ جَهدُ النَّفسِ وَ المالِ، فَتُقاتِلُ فَتُقتَلُ، فَتُنكَحُ المَرأَةُ و يُقسَمُ المالُ؟! فَعَصاهُ فَجاهَدَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَن فَعَلَ ذٰلِكَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه عزّ و جلّ أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و مَن قُتِلَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه عزّ و جلّ أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و إن غَرِقَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و إن وَ قَصَتهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَقص: كسر العُنُق (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۴ «وقص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دابَّتُهُ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۵۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۳ كلاهما نحوه، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۵۸ و ليس فيه ذيله و كلّها عن سبرة بن أبي فاكه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۶۹؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شیطان [برای گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه ساختن] آدمیزاد، بر سر راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگون او نشست: نخست بر سر راه اسلام آوردنش نشست و گفت: «اسلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوری و دین پدران و نیاکانت را رها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟!»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و اسلام آورد. سپس بر سر راه هجرتش نشست و گفت: «هجرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی و زمین و آسمان خودت را ترک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی؟! حکایت مهاجر، حکایت اسبی است که به ریسمانش بندند»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و هجرت نمود. سپس بر سر راه جهادش نشست و گفت: «به جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی؟! جهاد کردن، تلف کردن جان و مال است. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگی و کشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی و زنت به عقد دیگری در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و اموالت تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و به جهاد رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آری، هر که چنین عمل کند، بر خداوند عزّ و جلّ است که او را به بهشت برد، و هر که کشته شود، بر خداست که او را به بهشت برد، و اگر غرق شد، بر خداست که او را به بهشت برد، و اگر اسبش او را زمین زند و گردنش بشکند، بر خداست که او را به بهشت برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن زيد بن وهب: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام قالَ لِلنّاسِ - و هُوَ أوَّلُ كَلامٍ لَهُ بَعدَ النَّهرَوانِ -:... عِبادَ اللّه! ما لَكُم إذا أمَرتُكُم أن تَنفِرُوا اثّاقَلتُم إلَى الأَرضِ؟! أرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ ثَواباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتباس من قوله تعالی في سورة التوبة الآیة ۳۸: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! و بِالذُّلِّ وَ الهَوانِ مِنَ العِزِّ خَلَفاً؟! أ وَ كُلَّما نادَيتُكُم إلَى الجِهادِ دارَت أعيُنُكُم كَأَنَّكُم مِنَ المَوتِ في سَكرَةٍ، يُرتَجُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرتاج: الإغلاق. و يُرتَج عليهم: أي يُستغلق عليهم الكلام فلا يتكلّمون (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ «رتج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم فَتَبكُمونَ؛ فَكَأَنَّ قُلوبَكُم مَألوسَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الألَس: اختلاط العقل (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ «ألس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنتُم لا تَعقِلونَ، و كَأَنَّ أبصارَكُم كُمهٌ فَأَنتُم لا تُبصِرونَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ أنتُم! ما أنتُم إلّا اُسودُ الشَّریٰ فِي الدَّعَةِ، و ثَعالِبُ رَوّاغَةٌ حينَ تُدعَونَ، ما أنتُم بِرُكنٍ يُصالُ بِهِ، و لا زَوافِرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زافِرَة الرجل: أنصارُهُ و خاصّته (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ «زفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِزٍّ يُعتَصَمُ إلَيها، لَعَمرُ اللّه! لَبِئسَ حِشاشُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُشاش النار: ما تُحَشّ به؛ أي توقد... و روي: «حَشاش» بالفتح؛ و هو الحطب الذي یُلقی في النار قبل الجزل. و روي: «حُشّاش» بضمّ الحاء و تشدید الشین، جمع حاشّ؛ و هو المُوقد للنار (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۸ ص‌۱۰۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ الحَربِ أنتُم، إنَّكُم تُكادونَ و لا تَكيدونَ! و تُنتَقَصُ أطرافُكُم و لا تَتَحاشَونَ! و لا يُنامُ عَنكُم و أَنتُم في غَفلَةٍ ساهونَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أخَا الحَربِ اليَقظانُ، أودیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أودى: هَلَكَ (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴ «ودي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَفَلَ، و يَأتِي الذُّلُّ مَن وادَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وادَعتُه مُوادَعةً: صالَحتُه (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۳ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، غُلِبَ المُتَخاذِلونَ، وَ المَغلوبُ مَقهورٌ و مَسلوبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ و ۳۵ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۹؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰، أنساب الأشراف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴، الإمامة و السياسة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات - به نقل از زید بن وَهْب -: اوّلین سخنى كه على علیه‌السلام پس از واقعۀ نهروان به مردم گفت، چنین بود: «... بندگان خدا! شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه چون فرمان كوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، به زمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبید؟! آیا زندگى دنیا را بر ثواب آخرت، و ذلّت و خوارى را بر عزّت برگزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟! هر گاه شما را به جهاد فرا خواندم، چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان چرخید، گویی که در گیجىِ مرگید. زبانتان را بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و سخن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید یا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان آشفته است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمید، و گویا دیدگانتان كور است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا خیرتان دهد! شما وقتى به نبرد فرا خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید، در فرومایگى، جز مثل شیرانِ نافرمان و روباهان مكّار نیستید. شما هرگز مورد اعتماد من نیستید. شما مَركبى نیستید كه بتوان با شما بر دشمن حمله آورد و قدرتمندى نیستید كه بتوان به آن چنگ زد. به خدا سوگند كه شما جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزان بدى هستید! به شما نیرنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند و شما تدبیر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید. از قلمرو شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهند و ناراحت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. آنان بیدارند و شما در خواب غفلتید!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد جنگى، آن است كه بیدار و باخِرد باشد. آن كه سستى كند، خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنان كه همدیگر را وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و یاری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، شكست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند و هر كه شكست بخورد، از پا در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و غارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ فِي استِنفارِ النّاسِ إلیٰ أهلِ الشّامِ بَعدَ فَراغِهِ مِن أمرِ الخَوارِجِ، و فيها يَتَأَفَّفُ بِالنّاسِ، و يَنصَحُ لَهُم بِطَريقِ السَّدادِ -: اُفٍّ لَكُم! لَقَد سَئِمتُ عِتابَكُم! أرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ عِوَضاً؟! و بِالذُّلِّ مِنَ العِزِّ خَلَفاً؟! إذا دَعَوتُكُم إلیٰ جِهادِ عَدُوِّكُم دارَت أعيُنُكُم كَأَنَّكُم مِنَ المَوتِ في غَمرَةٍ، و مِنَ الذُّهولِ في سَكرَةٍ! يُرتَجُ عَلَيكُم حِواري فَتَعمَهونَ، و كَأَنَّ قُلوبَكُم مَألوسَةٌ فَأَنتُم لا تَعقِلونَ. ما أنتُم لي بِثِقَةٍ سَجيسَ اللَّيالي، و ما أنتُم بِرُكنٍ يُمالُ بِكُم، و لا زَوافِرُ عِزٍّ يُفتَقَرُ إلَيكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بیان بعض عبارات هذه الخطبة: «یُرتَجُ» یُغلَق. و الحِوار: المحاورة و المخاطبة. و «تعمهون» من العَمَه؛ و هو التحیّر و التردّد، الماضي: عَمِهَ - بالکسر -.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «ما أنتم لي بثقة سَجيسَ الليالي» كلمة تقال للأبد، تقول: لا أفعله سجيس الليالي، و سجيس عجيس، و سجيس الأوجس؛ معنى ذلك كلّه الدهر، و الزمان، و أبداً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «ما أنتم برُكن يُمالُ بكم» أي لستم بركنٍ يُستند إليكم و يُمال على العدوّ بعزّكم و قوّتكم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «و لا زوافرَ عِزٍّ» جمع زافِرَة، و زافرة الرجل: أنصاره و عشيرته. و يجوز أن يكون «زوافر عزٍّ» أي حوامل عزٍّ؛ زفرت الجمَلَ أزفره زَفراً: أي حملته (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما أنتُم إلّا كَإِبِلٍ ضَلَّ رُعاتُها، فَكُلَّما جُمِعَت مِن جانِبٍ انتَشَرَت مِن آخَرَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبِئسَ - لَعَمرُ اللّه - سُعرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُعر: جمع ساعر. و إسعار النار و سَعرها: إیقادها (منهاج البراعة: ج‌۴ ص‌۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ الحَربِ أنتُم، تُكادونَ و لا تَكيدونَ، و تُنتَقَصُ أطرافُكُم فَلا تَمتَعِضونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امتعضَ: غضب و شَقَّ عليه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ «معض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا يُنامُ عَنكم و أنتم في غفلةٍ ساهونَ، غُلِبَ - وَ اللّه - المُتَخاذِلونَ. وَ ٱيمُ اللّه! إنّي لَأَظُنُّ بِكُم أن لَو حَمِسَ الوَغیٰ وَ استَحَرَّ المَوتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استحرّ الموت: أي اشتدّ و كثر، و هو استفعل من الحرّ؛ أي الشدّة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ «حرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِ انفَرَجتُم عَنِ ابنِ أبي طالِبٍ انفِراجَ الرَّأسِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّه، إنَّ امرَءاً يُمَكِّنُ عَدُوَّهُ مِن نَفسِهِ يَعرُقُ لَحمَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرْق: العَظم إذا اُخذ عنه معظم اللحم، يقال: عَرَقتُ العَظم و اعترقته و تعرّقته؛ إذا أخذت عنه اللحم بأسنانك (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ «عرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَهشِمُ عَظمَهُ و يَفري جِلدَهُ، لَعَظيمٌ عَجزُهُ! ضَعيفٌ ما ضُمَّت عَلَيهِ جَوانِحُ صَدرِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ضعيف القلب؛ فهو الذي تضمّه جوانح الصدر؛ و هي الأضلاع ممّا يلي الصدر (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ «جنح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتَ فَكُن ذاكَ إن شِئتَ، فَأَمّا أنا فَوَ اللّه دونَ أن اُعطِيَ ذٰلِكَ ضَربٌ بِالمَشرَفِيَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المشرفيّة (السيوف المشرفيّة): سيوف تنسب إلى المشارف؛ و هي قرى من أرض اليمن، و قيل: من أرض العرب تدنو من الريف (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ «شرف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تَطيرُ مِنهُ فَراشُ الهامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَراش: عظامٌ رِقاق تلي قِحف الرأس. و الهام: جمع الهامة؛ و هو الرأس (اُنظر: لسان العرب: ج۶ ص۳۲۸ «فرش» و ج۱۲ ص۶۲۴ «هوم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَطيحُ السَّواعِدُ وَ الأَقدامُ، و يَفعَلُ اللّٰهُ بَعدَ ذٰلِكَ ما يَشاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲؛ مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در فرا خواندن مردم به جنگ با شامیان، پس از یكسره كردن كار خوارج، که در آن [از سستى مردم در جهاد با دشمن] اظهار ناراحتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنان را به راه درست ارشاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند -: اُف بر شما! از ملامت شما به ستوه آمدم. آیا زندگىِ دون را به جاى آخرت، و ذلّت را به جاى عزّت پسندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟ هر گاه به جهاد با دشمنتان فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم، چشمانتان [از اضطراب] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد، گویی که در سختى مرگ و سرمستىِ پریشانى به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید. راه سخنم بر شما بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حیران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. گویا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان دیوانه گشته و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمید. شما هرگز امین مورد اعتماد و تكیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه استوار نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، و نه یارانى ویژه و پُرتوان كه نیازى به شما افتد. شما جز مثل شتران بى‌ساربان نیستید كه از هر سو گردآورى شوند، از سوى دیگر پراكنده می‌گردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، براى افروختن آتش نبرد، بد مردمانى هستید! با شما حیله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند [و فریب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورید] ولی [شما] نیرنگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنید. شهرهاى اطراف شما از دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورید. دشمنانتان از شما غافل نیستند و شما در خواب غفلتید. به خدا سوگند، آنان كه یكدیگر را یارى نكنند، مغلوب اند. به خدا سوگند، چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه اگر شعلۀ جنگ بر افروزد و آتش مرگ داغ شود، آن گونه كه سر از بدن جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، شما از اطراف پسر&lt;br /&gt;<br /> ابو طالب جدا شوید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، هر كس زمینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز تسلّط دشمن شود، دشمن، گوشت او را از استخوان جدا می‌كند و استخوانش را می‌شكند و پوستش را می‌كَند. درماندگى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او، بس بزرگ و قلبش بس ناتوان خواهد بود. پس تو [اى شنونده!] اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى همو باش؛ امّا من، به خدا سوگند، پیش از آن كه چنین فرصتى به دشمن دهم، ضربت شمشیر مَشرَفى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَشرَف، نام منطقه‌اى است که شمشیرهاى بُرّان، منسوب به آن جاست. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد بود؛ ضربتى كه تکّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استخوان سر بپرد و بازوها و قدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قطع شوند و پس از آن، خدا آنچه بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ أرسَلَهُ إلیٰ أهلِ مِصرَ مَعَ مالِكٍ الأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ إمارَتَها -: أ لا تَرَونَ إلیٰ أطرافِكُم قَدِ انتَقَصَت، و إلیٰ أمصارِكُم قَدِ افتُتِحَت، و إلیٰ مَمالِكِكُم تُزویٰ، و إلى بِلادِكُم تُغزیٰ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِنفِروا - رَحِمَكُمُ اللّٰهُ - إلیٰ قِتالِ عَدُوِّكُم، و لا تَثّاقَلوا إلَى الأَرضِ؛ فَتُقِرّوا بِالخَسفِ، و تَبوؤوا بِالذُّلِّ، و يَكونَ نَصيبُكُمُ الأَخَسَّ، و إنَّ أخَا الحَربِ الأَرِقُ، و مَن نامَ لَم يُنَم عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶۲، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ عن جندب نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مردم مصر، هنگامی که مالک اشتر را بر آنها گمارد -: آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه نواحى و مرزهایتان، كاستى گرفته و شهرهایتان تصرّف شده است و ممالكتان گرفته و كشورتان اشغال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! پس - خدایتان رحمت كند - به جنگ با دشمنتان بشتابید و به زمین نچسبید كه در آن صورت، به خوارى، تن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید و پست‌ترین چیز دنیا (فرومایگى و ذلّت) نصیبتان خواهد شد. همانا سرباز رزمنده، بیدار است و آن [رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] كه در خواب غفلت به سر می‌برد، بداند كه دشمنش از او غافل نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دعاء-أمیر-المؤمنین-علیهالسلام-على-الناكصين-و-المبطئين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۳: دُعاءُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه‌السلام عَلَى النّاكِصينَ وَ المُبطِئينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نفرین امیر مؤمنان علیه‌السلام به تخلّف کنندگان و کوتاهی کنندگان از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ كانَ يَستَنهِضُ بِها أصحابَهُ إلیٰ جِهادِ أهلِ الشّامِ في زَمانِهِ -: اللّٰهُمَّ أيُّما عَبدٍ مِن عِبادِكَ سَمِعَ مَقالَتَنَا العادِلَةَ غَيرَ الجائِرَةِ، وَ المُصلِحَةَ غَيرَ المُفسِدَةِ، فِي الدّينِ وَ الدُّنيا، فَأَبیٰ بَعدَ سَمِعهِ لَها إلَّا النُّكوصَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّكوص: الرجوع (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن نُصرَتِكَ، وَ الإِبطاءَ عَن إعزازِ دينِكَ، فَإِنّا نَستَشهِدُكَ عَلَيهِ يا أكبَرَ الشّاهِدينَ شَهادَةً، و نَستَشهِدُ عَلَيهِ جَميعَ ما أسكَنتَهُ أرضَكَ و سَماواتِكَ، ثُمَّ أنتَ بَعدُ المُغني عَن نَصرِهِ، وَ الآخِذُ لَهُ بِذَنبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۸؛ المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی که یارانش را برای جهاد با شامیان بسیج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد -: بار خدایا! هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگانت كه سخن ما را شنید - سخنى كه از روى عدالت است، نه از روى ستم، و موجب اصلاح دین و دنیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و موجب تباهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد - و پس از شنیدن، از پذیرش آن، سر باز زد و از یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات دست كشید و در گرامیداشت دینت، سستى به خرج داد، بر ضدّ او تو را - اى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ گواهان - گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیریم و بر ضدّ او همۀ آنچه را كه در زمینت و آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت ساكن كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیریم و سپس تو بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز كنندۀ ما از یارى او هستى و او را در برابر گناهش كیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - و قَد تَواتَرَت عَلَيهِ الأَخبارُ بِاستيلاءِ أصحابِ مُعاوِيَةَ عَلَى البِلادِ، و قَدِمَ عَلَيهِ عامِلاهُ عَلَى اليَمَنِ و هُما عُبَيدُ اللّه بنُ العَبّاسِ و سَعيدُ بنُ نَمرانَ لَمّا غَلَبَ عَلَيهِما بُسرُ بنُ أبي أرطاةَ، فَقامَ علیه‌السلام عَلَى المِنبَرِ ضَجِراً بِتَثاقُلِ أصحابِهِ عَنِ الجِهادِ و مُخالَفَتِهِم لَهُ فِي الرَّأيِ،&lt;br /&gt;<br /> فَقالَ -:... اُنبِئتُ بُسراً قَد أطلَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَلَعَ الرجلُ علی القوم و أطلَعَ: هَجَم (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۲۳۶ «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمَنَ، و إنّي - وَ اللّه - لَأَظُنُّ أنَّ هٰؤُلاءِ القَومَ سَيُدالونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإدالَة: الغلبة، یقال:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُدیل لنا علی أعدائنا، أي نُصرنا علیهم و کانت الدولة لنا (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكُم بِاجتِماعِهِم عَلیٰ باطِلِهِم و تَفَرُّقِكُم عَن حَقِّكُم، و بِمَعصِيَتِكُم إمامَكُم فِي الحَقِّ و طاعَتِهِم إمامَهُم فِي الباطِلِ، و بِأَدائِهِمُ الأَمانَةَ إلیٰ صاحِبِهِم و خِيانَتِكُم، و بِصَلاحِهِم في بِلادِهِم و فَسادِكُم، فَلَوِ ائتَمَنتُ أحَدَكُم عَلیٰ قَعبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَعب: إناءٌ ضَخم كالقَصعَة (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰ «قعب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَخَشيتُ أن يَذهَبَ بِعِلاقَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِلاقَة السوط: ما في مقبضه من السیر، و کذلك عِلاقَة القدَح و المصحف و القوس و ما أشبه ذلك (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۶۵ «علق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي قَد مَلِلتُهُم و مَلّوني، و سَئِمتُهُم و سَئِموني، فَأَبدِلني بِهِم خَيراً مِنهُم، و أَبدِلهُم بي شَرّاً مِنّي. اللّٰهُمَّ مِث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماثَ الملحَ في الماء: أذابه، و کذلك الطین (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۹۲ «میث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلوبَهُم كَما يُماثُ المِلحُ فِي الماءِ. أما وَ اللّه، لَوَدِدتُ أنَّ لي بِكُم ألفَ فارِسٍ مِن بَني فِراسِ بنِ غَنمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنو فراس بن غَنْم - بفتح الغین و سکون النون -: حَيّ معروف بالشجاعة من بني کنانة؛ و هم بنو فراس بن غنم بن ثعلبة بن مالك بن کنانه (منهاج البراعة: ج‌۳ ص‌۳۴۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۵، الفصول المختارة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ و فيه ذيله من «اللّٰهمّ إنّي قد مللتهم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۰؛ الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶ كلاهما عن محمّد بن الحنفية، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي رافع و فيها ذيله من «اللّهمّ إنّي قد» نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - آن گاه که گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پیاپى رسید كه سربازان معاویه بر شهرها سلطه یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دو كارگزار امام در یمن، عبید اللّٰه بن عبّاس و سعید بن نمران كه مغلوب بُسر بن اَرطات شده بودند، نزد على علیه‌السلام باز گشتند و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ از سستى یارانش از جهاد و مخالفتشان با نظر وى، بر منبر ایستاد -: خبر یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه بُسر بر یَمَن وارد گشته است. به یقین و سوگند به خدا، چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه این قوم بر شما چیره شوند، به خاطر وحدتى كه بر باطلشان دارند و پراكندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه شما در راه حقّتان دارید، و به خاطر نافرمانى شما از پیشوایتان در راه حق، و پیروى آنان از پیشوایشان در راه باطل، و به خاطر امانتدارى آنان به پیشوایشان و خیانت شما، و به خاطر اصلاحگرى آنان در شهرهایشان و فسادانگیزى شما. من اگر یكى از شما را بر قدحى چوبى امین بشمارم، بیم آن دارم كه بند آن را برُباید!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اینان از من خسته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من هم از اینان به ستوه آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. من از آنان دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنان از من دل‌تنگ شده‌اند. مرا به بهتر از اینان جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین ببخش و اینان را به بدتر از من جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین بده. خدایا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را آب كن، آن گونه كه نمک در آب، ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. به خدا سوگند، دوست داشتم به جاى [انبوه] شما، [فقط] هزار سوار از فرزندان فراس بن غَنْم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى فراس، به غیرت و دلیرى معروف بودند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-ترك-الجهاد-و-التخلف-عنه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۴: مَضارُّ تَركِ الجِهادِ وَ التَّخَلُّفِ عَنهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ضررهای ترک جهاد و تخلّف از آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِلَّا تَنفِرُواْ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَ لَا تَضُرُّوهُ شَيْـٔا وَ ٱللهُ عَلیٰ كُلِّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ قَدِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر [به سوی میدان جهاد] حرکت نکنید، شما را مجازات دردناکی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و گروه دیگری غیر از شما را به جای شما قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هیچ زیانی به او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانید و خداوند بر هر چیزی تواناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا ٱنقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُواْ عَنْهُمْ فَأَعْرِضُواْ عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۵ و راجع التوبة: ۲۴ و ۸۱ و ۹۰، الفتح: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هنگامی که به سوی آنان باز گردید، برای شما به خدا سوگند یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، تا از آنها اعراض [و صرف نظر] کنید. از آنها اعراض کنید؛ چرا که پلیدند و جایگاهشان دوزخ است، به کیفر اعمالی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُواْ فِى ٱلأَرْضِ وَتُقَطِّعُواْ أَرْحَامَكُمْ * أُوْلَـٰـئِكَ ٱلَّذِينَ لَعَنَهُمُ ٱللهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمَیٰ أَبْصَـٰرَهُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۲۲ - ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر [از این دستورها] روگردان شوید، جز این انتظار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که در زمین، فساد و قطع پیوند خویشاوندی کنید؟ * آنها کسانی هستند که خداوند از رحمت خویش دورشان ساخته، گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را کر و چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را کور کرده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۷۲ - ۷۳، آل عمران: ۱۶۵ - ۱۶۸، التوبة: ۴۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نساء: آیۀ ۷۲ - ۷۳، آل عمران: آیۀ ۱۶۵ - ۱۶۸، توبه: آیۀ ۴۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ خُذُواْ حِذْرَكُمْ فَانفِرُواْ ثُبَاتٍ أَوِ ٱنفِرُواْ جَمِيعًا * وَ إِنَّ مِنكُمْ لَمَن لَّيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَـٰبَتْكُم مُّصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ ٱللهُ عَلَىَّ إِذْ لَمْ أَكُن مَّعَهُمْ شَهِيدًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۷۱ - ۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: وَ اللّه، لَو قالَ هٰذِهِ الكَلِمَةَ أهلُ الشَّرقِ وَ الغَربِ لَكانوا بِها خارِجينَ مِنَ الإِيمانِ، و لٰكِنَّ اللّٰهَ قَد سَمّاهُم مُؤمِنينَ بِإِقرارِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق - در بارۀ آیۀ (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! [در برابر دشمن] آماده باشيد و گروه گروه [به جهاد] بيرون رويد يا به طور جمعى روانه شويد * و قطعاً از ميان شما كسى است كه كُندی می‌کند. پس اگر آسيبى به شما رسد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: راستى خدا بر من نعمت بخشيد كه با آنان حاضر نبودم) -: به خدا سوگند اگر این سخن را اهل شرق و غرب گفته بودند، به سبب آن از ایمان خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ امّا خدا این افراد را به خاطر اقرارشان، مؤمن نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن لَقِيَ اللّٰهَ بِغَيرِ أثَرٍ مِنَ الجِهادِ، لَقِيَهُ و فيهِ ثُلمَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۳، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۶ كلاهما نحوه و کلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کسی که خدا را بدون اثری از جهاد دیدار کند، با رخنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در [ایمانِ] خود او را دیدار می‌کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن ماتَ و لَم يَغزُ و لَم يُحَدِّث بِهِ نَفسَهُ، ماتَ عَلیٰ شُعبَةٍ مِن نِفاقٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۲، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۷۴، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۹ كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه جهاد نكرده یا آرزوى جهاد نداشته باشد و بمیرد، با نوعى نفاق مُرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ما تَرَكَ قَومٌ الجِهادَ إلّا عَمَّهُمُ اللّٰهُ بِالعَذابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴۷ و فيه «ضربهم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بذلّ» بدل «عمّهم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالعذاب» نقلاً عن ابن مردويه و كلاهما عن أبي بكر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هیچ مردمى جهاد را ترک نكردند، مگر این كه خداوند، همۀ آنان را عذاب كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مُجاهَدَةُ العَدُوِّ فَرضٌ عَلیٰ جَميعِ الأُمَّةِ، و لَو تَرَكُوا الجِهادَ لَأَتاهُمُ العَذابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ كلاهما عن فضيل بن عياض، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۲ كلاهما عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مجاهده با دشمن، بر همۀ امّت واجب است و اگر جهاد را رها كنند، گرفتار عذاب خواهند شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا تَبايَعتُم بِالعِينَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العينة: هو أن يبيع من رجل سلعة بثمن معلوم إلى أجل مسمّىً، ثمّ يشتريها منه بأقلّ من الثمن الّذي باعها به (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ «عين»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَخَذتُم أذنابَ البَقَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخذتم أذناب البقر: أي الاشتغال بالحرث (نيل الأوطار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و رَضيتُم بِالزَّرعِ، و تَرَكتُمُ الجِهادَ؛ سَلَّطَ اللّٰهُ عَلَيكُم ذُلّاً لا يَنزِعُهُ حَتّیٰ تَرجِعوا إلیٰ دينِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶۲، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۰۳، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۷، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰ كلّها عن ابن عمر، تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر گاه به معاملۀ عَینه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عینه، معامله‌اى است که در آن، کسى کالایى را به قیمت معلوم و مدّت‌دار به فردى بفروشد و سپس همان را به قیمت کم‌تر و بدون مدّت از او بخرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشغول شدید و دُم گاوان را گرفتید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به اشتغال مفرط به پرورش گاو - که منشأ ثروت دنیایی بود -، توأم با غفلت از آخرت و جهاد در&lt;br /&gt;<br /> راه خدا.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زراعت را خوش داشتید، ولى جهاد را رها كردید، خداوند، خوارى جداناپذیرى را بر شما چیره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، تا این كه به دینتان باز گردید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَئِن أنتُمُ اتَّبَعتُم أذنابَ البَقَرِ، و تَبايَعتُم بِالعِينَةِ، و تَرَكتُمُ الجِهادَ في سَبيلِ اللّه؛ لَيُلزِمَنَّكُمُ اللّٰهُ مَذَلَّةً في أعناقِكُم، ثُمَّ لا تُنزَعُ مِنكُم حَتّیٰ تَرجِعونَ إلیٰ ما كُنتُم عَلَيهِ و تَتوبونَ إلَى اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۶۴ وص ۲۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰۷ نحوه، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ كلّها عن ابن عمر، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اگر شما دُم گاوان را گرفتید [و به شخم زدن زمین و کشاورزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان پرداختید] و به معاملۀ عَینه مشغول شدید و جهاد در راه خدا را رها كردید، خداوند، چنان ذلّتی را گریبانگیرتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد که رهایتان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا آن گاه به وضعی که داشتید (جهاد و مبارزه)، باز گردید و به درگاه خدا توبه کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن تَرَكَ الجِهادَ، ألبَسَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ ذُلاًّ و فَقراً في مَعيشَتِهِ، و مَحقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحق: النَّقص و المَحو و الإبطال (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ «محق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في دينِهِ. إنَّ اللّٰهَ أغنیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الأُخری کلّها: «أعزّ» بدل «أغنی».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّتي بِسَنابِكِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنبُك الدابّة: طرف حافِرِها، جَمعُها سنابك (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ «سنبك»). و الکلام علی المجاز کنایة عن الجهاد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيلِها و مَراكِزِ رِماحِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ عن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۶ كلاهما عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۳۲ ح۱۰۰۸ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس جهاد را وا گذارد، خداوند، جامۀ خوارى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش فقر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و دینش را از میان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. خداوند عزّ و جلّ امّت مرا با سُم اسبان [جنگى]شان و نوک نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در منابع دیگر، به جای «بی‌نیاز کرده است»، «عزّت داده است» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الجِهادَ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ... فَمَن تَرَكَهُ رَغبَةً عَنهُ ألبَسَهُ اللّٰهُ ثَوبَ الذُّلِّ، و شَمِلَهُ البَلاءُ، و فارَقَ الرِّضا، و دُيِّثَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُيّث: ذُلِّل (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ «ديث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالصَّغارِ وَ القَماءَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَماءُ: الحَقارة و الذُّلّ. و منه الحديث: «دُيِّثَ بالصَّغارِ و القَماءَة» (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱۱ «قمأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و ضُرِبَ عَلیٰ قَلبِهِ بِالأَسدادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسداد:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع سدّ، یقال: ضربت علیه الأرض بالأسداد؛ أي سدّت علیه الطریق و عمیت علیه مذاهبه (القاموس المحیط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰ «سدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُديلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُدیل: من الدولة؛ و هي الانتقال من حال الشدّة إلی الرخاء. والإدالة: الغلبة و النصرة، یقال: اُدیل لنا علی عدوّنا؛ أي نُصِرنا علیه و کانت الدولة لنا. و أدال منه و علیه: أي جعله مغلوباً بالخصمة، فیکون المراد هنا جعله مغلوباً للحقّ، فیصیبه وَخامة العاقبة لخذلان الحقِّ (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ «دول»، مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَقُّ مِنهُ بِتَضييعِ الجِهادِ، و سِيمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي کُلّف؛ من السوم بمعنی التکلیف. قال ابن منظور: «و أکثر ما تستعمل في العذاب و الشرّ و الظم». و قال ابن الأثیر: «أصله الواو، فقُلبت ضمّة السین کسرة، فانقلبت الواو یاء». و قرأه العلّامة المجلسي: «سُئم» على بناء المفعول؛ أي كُلِّف و اُلزِمَ (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶، لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ «سوم»، مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَسفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخسف: الذلّ و المشقّة (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ «خسف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مُنِعَ النَّصَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصَف: إعطاء الحقّ، و الاسم من الإنصاف، و هو العدل (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ «نصف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ كلاهما عن أبي عبد الرحمن السلمي، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلاهما نحوه، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، جهاد، یكى از درهاى بهشت است.… پس هر كه آن را از سر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میلى وا بگذارد، خداوند جامۀ خوارى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و بلا او را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و از رضامندى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نقل تهذیب الأحکام به جاى «الرضا (رضامندی)»، «الرخاء (آسایش)» آمده که با سیاق سخن سازگارى بیشترى دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و به خوارى و حقارت گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دل او بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و به سبب تباه ساختن جهاد، حق از او گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به رنج و سختى گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و از عدالت و انصاف محروم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ أخَا الحَربِ اليَقظانُ الأَرِقُ، و مَن نامَ لَم يُنَم عَنهُ، و مَن ضَعُفَ أودیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أودی: هلك (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴ «ودي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مَن تَرَكَ الجِهادَ فِي اللّه كانَ كَالمَغبونِ المَهينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ عن جندب، كشف المحجّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ الفتوح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مرد جنگى، بیدار و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز است. هر كس [غافلانه] بخوابد، [دشمنان] از او غافل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند و هر كه سست شود، نابود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و هر كس جهاد در راه خدا را وا گذارَد، زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده و خوار خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا مَعاشِرَ أهلِ الكوفَةِ! وَ اللّه، لَتَصبِرُنَّ عَلیٰ قِتالِ عَدُوِّكُم أو لَيُسَلِّطَنَّ اللّٰهُ عَلَيكُم قَوماً أنتُم أولیٰ بِالحَقِّ مِنهُم، فَلَيُعَذِّبُنَّكُم، وَ لَيُعَذِّبَنَّهُمُ اللّٰهُ بِأَيديكُم أو بِما شاءَ مِن عِندِهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفَمِن قِتلَةٍ بِالسَّيفِ تَحيدونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حادَ عن الشيء یَحید: مال عنه وعَدَل (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۱۵۹ «حید»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ مَوتَةٍ عَلَى الفِراشِ؟! فَاشهَدوا أنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «مَوتَةٌ عَلَى الفِراشِ أشَدُّ مِن ضَربَةِ ألفِ سَيفٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ عن فرقد البجلي؛ شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ عن سالم بن دينار الأزدي و فيه «معالجة ملك الموت» بدل «موتة» نحوه، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۰ و ليس فيه ذيله من «فليعذبنّكم...»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى كوفیان! شما را به خدا، بر پیكار با دشمنتان شكیبا باشید، و گرنه خداوند، كسانى را بر شما مسلّط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه شما از آنان به حق سزاوارترید و آن گاه، آنان شما را شكنجه خواهند داد. پس خداوند هم آنان را به دست شما یا هر گونه كه بخواهد، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. آیا از كشته شدن با شمشیر به مرگ در بستر روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید؟! گواه باشید كه از پیامبر خدا شنیدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرگ در بستر، دشوارتر از ضربت هزار شمشیر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ! لَو لَم تَتَخاذَلوا عَن نَصرِ الحَقِّ، و لَم تَهِنوا عَن تَوهينِ الباطِلِ، لَم يَطمَع فيكُم مَن لَيسَ مِثلَكُم، و لَم يَقوَ مَن قَوِيَ عَلَيكُم، لٰكِنَّكُم تِهتُم مَتاهَ بَني إسرائيلَ، و لَعَمري! لَيُضَعَّفَنَّ لَكُمُ التّيهُ مِن بَعدي أضعافاً؛ بِما خَلَّفتُمُ الحَقَّ وَراءَ ظُهورِكُم، و قَطَعتُمُ الأَدنیٰ و وَصَلتُمُ الأَبعَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ای مردم! اگر از یاری کردن حق کوتاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدید و در تضعیف باطل سستی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، بیگانگان در شما طمع نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و کسانی که بر شما چیره شدند، چیره نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ امّا شما به سرگردانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مانند سرگردانی بنی اسرائیل گرفتار شدید و به جانم سوگند که پس از من، این سرگردانی چند برابر خواهد شد؛ زیرا حق را پشت سر انداختید و از خویش بریدید و با بیگانه پیوستید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-المخلفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۵: تَوبَةُ المُخَلَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توبۀ تخلّف کنندگان از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَّقَد تَّابَ ٱللهُ عَلَى ٱلنَّبِىِّ وَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَ ٱلأَنصَارِ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ فِى سَاعَةِ ٱلْعُسْرَةِ مِن بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ * وَ عَلَى ٱلثَّلَـٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُواْ حَتَّیٰ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ ٱلأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَ ضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَ ظَنُّواْ أَن لَا مَلْجَأَ مِنَ ٱللهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُواْ إِنَّ ٱللهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۷ - ۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مسلّماً خداوند، رحمت خود را شامل حال پیامبر و مهاجران و انصار، که در زمان عسرت و شدّت [در جنگ تبوک] از او پیروی کردند، نمود، پس از آن که نزدیک بود دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گروهی از آنها، از حق منحرف شود [و از میدان جنگ باز گردند]. سپس خدا توبۀ آنها را پذیرفت، که او به آنان، رئوف و مهربان است * [همچنین] آن سه نفر که [از شرکت در جنگ تبوک] تخلّف جستند [و مسلمانان با آنان قطع رابطه نمودند]، تا آن حد که زمین با همۀ وسعتش بر آنها تنگ شد و در وجود خویش، جایی برای خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافتند و دانستند پناهگاهی از خدا جز به سوی او نیست. سپس خدا رحمتش را شامل حال آنها نمود [و به آنان توفیق داد] تا توبه کنند. خداوند، بسیار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صَـٰـلِحًا وَ ءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى ٱللهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ ٱللهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ * خُذْ مِنْ أَمْوَ ٰلِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِم بِهَا وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَ ٱللهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ * أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ هُوَ يَقْبَلُ ٱلتَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يأْخُذُ ٱلصَّدَقَـٰتِ وَ أَنَّ ٱللهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۲ - ۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و دیگرانی که به گناهانشان اعتراف کردند و کار خوب و بد را به هم آمیختند، امید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که خداوند، توبۀ آنها را بپذیرد. به یقین، خداوند، آمرزنده و مهربان است. * از اموال آنها صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای [به عنوان زکات] بگیر تا به وسیلۀ آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی و [به هنگام گرفتن زکات،] به آنها دعا کن، که دعای تو، مایۀ آرامش آنهاست و خداوند، شنوا و داناست. * آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که فقط خداوند، توبه را از بندگانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد و صدقات را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر و مهربان است؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ ءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ) - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بَلَغَنا أنَّهُم ثَلاثَةُ نَفَرٍ مِنَ الأَنصارِ: أبو لُبابَةَ بنُ عَبدِ المُنذِرِ، و ثَعلَبَةُ بنُ وَديعَةَ، و أَوسُ بنُ حِذامٍ؛ تَخَلَّفوا عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عِندَ مَخرَجِهِ إلیٰ تَبوكَ، فَلَمّا بَلَغَهُم ما أنزَلَ اللّٰهُ فيمَن تَخَلَّفَ عَن نَبِيِّهِ أيقَنوا بِالهَلاكِ، و أَوثَقوا أنفُسَهُم بِسَوارِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السارِیَة: الأُسطوانة، والجمع سَوارٍ (المصباح المنیر: ص‌۲۷۶ «سری»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسجِدِ، فَلَم يَزالوا كَذٰلِكَ حَتّیٰ قَدِمَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَسَأَلَ عَنهُم، فَذُكِرَ لَهُ أنَّهُم أقسَموا ألّا يَحُلّونَ أنفُسَهُم حَتّیٰ يَكونَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَحُلُّهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: و أَنَا اُقسِمُ: لا أكونُ أوَّلَ مَن حَلَّهُم إلّا أن اُؤمَرَ فيهِم بِأَمرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَـلَمّا نَزَلَ: (عَسَى ٱللهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ)، عَمَدَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَيهِم فَحَلَّهُم، فَانطَلَقوا، فَجاؤوا بِأَموالِهِم إلیٰ رَسولِ اللّه، فَقالوا: هٰذِهِ أموالُنَا الَّتي خَلَّفَتنا عَنكَ، فَخُذها و تَصَدَّق بِها عَنّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلّی اللّه علیه و آله: ما اُمِرتُ فيها. فَنَزَلَ: (خُذْ مِنْ أَمْوَ ٰلِهِمْ صَدَقَةً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - در تفسیر این سخن خدای متعال: (و دیگرانی که به گناهانشان اعتراف کردند) -: نقل شده است که اینان سه نفر از انصار بودند: ابو لُبابة بن عبد المنذر، ثعلبة بن ودیعه و اوس بن حِذام. این سه تن از رفتن با پیامبر خدا به جنگ تبوک خودداری کردند و چون خبر نازل شدن آیۀ مربوط به تخلّف کنندگان از پیامبرش به آنها رسید، یقین کردند که به هلاکت افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از این رو خود را به ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مسجد بستند و همچنان بودند تا آن که پیامبر خدا باز گشت و جویای آنان شد. گفتند آنها سوگند خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند خود را باز نکنند تا پیامبر خدا بازشان کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «من هم سوگند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورم اوّلین کسی نباشم که بازشان کنم، مگر این که دستوری در بارۀ آنان به من برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون [آیۀ] (امید است خدا توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بپذیرد) نازل شد، پیامبر خدا نزدشان رفت و بندهایشان را باز کرد و آن سه تن رفتند و اموال خود را نزد پیامبر خدا آوردند و گفتند: اینها همان اموال ماست که ما را از آمدن با شما باز داشت. بگیر و از طرف ما همه را صدقه بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این باره دستوری به من نرسیده است». پس، این آیه نازل شد: (از اموالشان صدقه بگیر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِكرِ غَزوَةِ تَبوكَ -: و قَد كانَ تَخَلَّفَ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَومٌ مِنَ المُنافِقينَ، و قَومٌ مِنَ المُؤمِنينَ مُستَبصِرينَ لَم يُعثَر عَلَيهِم في نِفاقٍ، مِنهُم: كَعبُ بنُ مالِكٍ الشّاعِرُ، و مُرارةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «مرادة»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر، و هکذا في المصادر الاُخری أیضاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنُ الرَّبيعِ، و هِلالُ بنُ اُمَيَّةَ الواقِفِيُّ (المُوافِقِيُّ).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا تابَ اللّٰهُ عَلَيهِم، قالَ كَعبٌ: ما كُنتُ قَطُّ أقویٰ مِنّي في ذٰلِكَ الوَقتِ الَّذي خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ تَبوكَ، و مَا اجتَمَعَت لي راحِلَتانِ قَطُّ إلّا في ذٰلِكَ اليَومِ، و كُنتُ أقولُ: أخرُجُ غَداً، أخرُجُ بَعدَ غَدٍ فَإِنّي قَوِيٌّ، و تَوانَيتُ، و بَقيتُ بَعدَ خُروجِ النَّبِيِ صلّی اللّه علیه و آله أيّاماً أدخُلُ السّوقَ فَلا أقضي حاجَةً. فَلَقيتُ هِلالَ بنَ اُمَيَّةَ و مُرارَةَ بنَ الرَّبيعِ و قَد كانا تَخَلّفا أيضاً، فَتَوافَقنا أن نُبَكِّرَ إلَى السّوقِ، و لَم نَقضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فَلَم تُقضَ لَنا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاجَةً، فَما زِلنا نَقولُ: نَخرُجُ غَداً، بَعدَ غَدٍ، حَتّیٰ بَلَغَنا إقبالُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَنَدِمنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وافیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله استَقبَلناهُ نُهَنِّئُهُ بِالسَّلامَةِ، فَسَلَّمنا عَلَيهِ فَلَم يَرُدَّ عَلَينَا السَّلامَ و أَعرَضَ عَنّا، و سَلَّمنا عَلیٰ إخوانِنا فَلَم يَرُدّوا عَلَينَا السَّلامَ، فَبَلَغَ ذٰلِكَ أهلونا فَقَطَعوا كَلامَنا، و كُنّا نَحضُرُ المَسجِدَ فَلا يُسَلِّمُ عَلَينا أحَدٌ و لا يُكَلِّمُنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجِئنَ نِساؤُنا إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقُلنَ: قَد بَلَغَنا سَخَطُكَ عَلیٰ أزواجِنا، فَنَعتَزِلُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تَعتَزِلنَهُم، ولٰكِن لا يَقرُبوكُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأیٰ كَعبُ بنُ مالِكٍ و صاحِباهُ ما قَد حَلَّ بِهِم، قالوا: ما يُقعِدُنا بِالمَدينَةِ و لا يُكَلِّمُنا رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و لا إخوانُنا و لا أهلونا؟! فَهَلُمّوا نَخرُج إلیٰ هٰذَا الجَبَلِ فَلا نَزالُ فيهِ حَتّیٰ يَتوبَ اللّٰهُ عَلَينا أو نَموتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجوا إلىٰ ذِنابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذِنابُ كلّ شيء: عقبه و مؤخّره (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۰ «ذنب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبَلٍ بِالمَدينَةِ، فَكانوا يَصومونَ، و كانَ أهلوهُم يَأتونَهُم بِالطَّعامِ فَيَضَعونَهُ ناحِيَةً، ثُمَّ يُوَلّونَ عَنهُم فَلا يُكَلِّمونَهُم، فَبَقوا عَلیٰ هٰذا أيّاماً كَثيرَةً يَبكونَ بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ و يَدعونَ اللّٰهَ أن يَغفِرَ لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا طالَ عَلَيهِمُ الأَمرُ قالَ لَهُم كَعبٌ: يا قَومُ! قَد سَخِطَ اللّٰهُ عَلَينا، و رَسولُهُ قَد سَخِطَ عَلَينا، و أَهلونا و إخوانُنا قد سَخِطوا عَلَينا، فَلا يُكَلِّمُنا أحَدٌ، فَلِمَ لا يَسخَطُ بَعضُنا عَلیٰ بَعضٍ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَفَرَّقوا فِي اللَّيلِ و حَلَفوا ألّا يُكَلِّمَ أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ حَتّیٰ يَموتَ أو يَتوبَ اللّٰهُ عَلَيهِ. فَبَقوا عَلیٰ هٰذِهِ ثَلاثَةَ أيّامٍ، كُلُّ واحِدٍ مِنهُم في ناحِيَةٍ مِنَ الجَبَلِ لا يَریٰ أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ و لا يُكَلِّمُهُ، فَلَّما كانَ فِي اللَّيلَةِ الثّالِثَةِ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في بَيتِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمَةَ، نَزَلَت تَوبَتُهُم عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ و راجع السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ -۱۸۱؛ الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ - ۳۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در بیان جنگ تبوک -: گروهى از منافقان و همچنین عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مؤمنان واقعى كه نفاقى در آنها دیده نشده بود، از جمله كعب بن مالکِ شاعر و مُرارة بن ربیع و هلال بن امیّۀ واقفى (/ مُوافقى) از رفتن با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خوددارى كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن كه خداوند، توبۀ این سه نفر را پذیرفت، كعب گفت: من هیچ گاه به اندازۀ زمانى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به تبوک رفت، قوى نبودم و هیچ گاه دو شتر نیرومند نداشتم، مگر در آن روز؛ امّا با خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «فردا می‌روم، پس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم. من كه قوى هستم» و بدین گونه، سستى نمودم و چند روز پس از رفتن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ماندم و به بازار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم؛ ولى كارى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستم انجام دهم [و حاجتم برآورده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت تا به هلال بن امیّه و مُرارة بن ربیع - كه آن دو نیز به جنگ نرفته بودند - برخوردم و با هم توافق كردیم كه صبح زود به بازار برویم؛ ولى کارهایمان به سرانجام نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پیوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم: «فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم، پس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم»، تا آن كه خبر بازگشت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را شنیدیم و پشیمان شدیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد، به پیشوازش رفتیم تا به او براى سلامتش [در جنگ] تبریک بگوییم. سلام كردیم؛ امّا ایشان جواب سلام ما را نداد و صورتش را از ما برگردانْد. به برادرانمان سلام كردیم، آنها هم جواب سلاممان را ندادند. خبر به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان رسید. آنها نیز دیگر با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند. به مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم؛ ولی هیچ كس به ما سلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنانمان نزد پیامبر خدا رفتند و گفتند: شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم شما از شوهران ما ناخشنودید. آیا از آنها كناره بگیریم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «از آنها كناره نگیرید؛ امّا به شما نزدیک نشوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كعب بن مالک و دو یارش با مشاهدۀ این وضع، گفتند: وقتى نه پیامبر خدا با ما سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید، نه برادرانمان و نه خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان، چرا در مدینه بمانیم؟ بیایید به این كوه برویم و آن قدر در آن بمانیم تا خداوند، توبۀ ما را بپذیرد یا این كه بمیریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به انتهاى كوهى در مدینه رفتند و روزها روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند و زنانشان براى آنها غذا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند و در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و با آنها سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. روزهاى بسیار بر این حال ماندند و شب و روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریستند و از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند كه آنها را ببخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون كار به طول انجامید، كعب به بقیّه گفت: اى دوستان! خدا بر ما خشم گرفته، پیامبرش بر ما خشم گرفته و خانواده و برادرانمان هم بر ما خشم گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هیچ كس با ما سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید. پس چرا ما خود بر یكدیگر خشم نگیریم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه در دلِ شب، پراكنده شدند و سوگند خوردند كه با یكدیگر سخن نگویند تا بمیرند یا خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بپذیرد. سه روز بدین منوال گذشت و هر كدام از آنها در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كوه بود و هیچ كدام از آنها آن دیگری را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید و با یكدیگر سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. چون شب سوم شد، پیامبر خدا در خانۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمه بود كه [پذیرفته شدن] توبۀ آنان بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: صحيح البخاري: ج۴ ص۱۶۰۳ - ۱۶۰۹ ح۴۱۵۶، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۱۲۱ - ۲۱۲۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: صحیح البخاری: ج۴ ص۱۶۰۳ - ۱۶۰۹ ح۴۱۵۶، صحیح مسلم: ج۴ص۲۱۲۱ - ۲۱۲۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-عشر-أنواع-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أنواعُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پانزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-بالأموال-و-الأنفس-و-الألسنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۱: الجِهادُ بِالأَموالِ وَ الأَنفُسِ وَ الأَلسِنَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد با مال و جان و زبان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ وَ أُوْلَـٰئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَ ٰتُ وَ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولی پیامبر و کسانی که با او ایمان آوردند، با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان جهاد کردند و همۀ نیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برای آنهاست و آنها همان رستگاران اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُواْ وَ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلصَّـٰدِقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۱۵ و راجع الميزان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ - ۳۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مؤمنان واقعی، تنها کسانی هستند که به خدا و پیامبرش ایمان آوردند و سپس هرگز شک و تردیدی به خود راه ندادند و با مال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود در راه خدا جهاد کردند. آنها راستگویان اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱنفِرُواْ خِفَافًا وَ ثِقَالاً وَ جَـٰهِدُواْ بِأَمْوَ ٰلِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ ذَ ٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۱ و راجع مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([همگی به سوی میدان جهاد] حرکت کنید، سبک‌بار باشید یا سنگین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار و با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، در راه خدا جهاد نمایید. این برای شما بهتر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نساء: آیۀ ۹۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أجوَدُ النّاسِ مَن جادَ بِنَفسِهِ و مالِهِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ و ليس فيهما «و ماله»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم، كسى است كه جان و مال خود را در راه خدا ببخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي سعيد الخدرى: قيلَ: يا رَسولَ اللّه، أيُّ النّاسِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: مُؤمِنٌ يُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه بِنَفسِهِ و مالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۲۲، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۷۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۹ و الثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابو سعید خُدری -: به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفته شد: ای پیامبر خدا! چه کسی برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «مؤمنی که با جان و مال خود در راه خدا جهاد می‌کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حبشي: قيلَ [لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله]: فَأَيُّ الجِهادِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن جاهَدَ المُشرِكينَ بِمالِهِ و نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۹، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۰۱، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۲۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۶۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از عبد اللّٰه بن حبشی -: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله سؤال شد: کدام جهاد، برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسی که با مال و جانش با مشرکان جهاد می‌کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي عن عمر: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و عِندَهُ قَبضٌ مِنَ النّاسِ، فَأَتاهُ رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، أيُّ النّاسِ خَيرٌ مَنزِلَةً عِندَ اللّه يَومَ القِيامَةِ بَعدَ أنبِيائِهِ و أَصفِيائِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه بِنَفسِهِ و مالِهِ، حَتّیٰ تَأتِيَهُ دَعوَةُ اللّه و هُوَ عَلیٰ مَتنِ فَرَسِهِ و آخِذٌ بِعِنانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطیالسی - به نقل از عمر -: نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودم و مشتی از مردم نیز نزدش بودند که مردی آمد و گفت: ای پیامبر خدا! در روز قیامت، پس از پیامبران و برگزیدگان خدا، چه کسی نزد او بامنزلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دیگران است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسی که با جان و مال خود، در راه خدا جهاد کند تا سوار بر اسب و عنان در دست، دعوت حق را لبّیک گوید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهَ اللّٰهَ فِي الجِهادِ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم، فَإِنَّما يُجاهِدُ رَجُلانِ: إمامُ هُدىً، أو مُطيعٌ لَهُ مُقتَدٍ بِهُداهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن عبدالرحمن بن الحجّاج عن الإمام الكاظم علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۳۳ كلاهما عن سليم بن قيس عنه علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱؛ المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: خدا را، خدا را در بارۀ جهاد كردن با مال و جان و زبان خود؛ زیرا در حقیقت، دو كس جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند: پیشواى هدایت یا كسى كه از او فرمان بَرَد و از رهبرى او پیروى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ تَبارَكَ و تَعالَى اطَّلَعَ إلَى الأَرضِ فَاختارَنا، وَ اختارَ لَنا شيعَةً يَنصُرونَنا، و يَفرَحونَ لِفَرَحِنا، و يَحزَنونَ لِحُزنِنا، و يَبذُلونَ أموالَهُم و أَنفُسَهُم فينا، فَأُولٰئِكَ مِنّا و إلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰، تأويل الآيات الظاهرة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ كلاهما عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه:، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۰، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالی - به زمین نگریست و ما را انتخاب كرد و براى ما پیروانى برگزید كه یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان كنند و از شادى ما، شادمان و از اندوه ما، اندوهناک شوند و در راه ما جان و مال خود را نثار كنند. آنان از مایند و رو به سوى ما دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ يُوَبِّخُ البُخَلاءَ بِالمالِ وَ النَّفسِ -: فَلا أموالَ بَذَلتُموها لِلَّذي رَزَقَها، و لا أنفُسَ خاطَرتُم بِها لِلَّذي خَلَقَها، تَكرُمونَ بِاللّه عَلیٰ عِبادِهِ، و لا تُكرِمونَ اللّٰهَ في عِبادِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید في شرح العبارة: ثمّ قال [علیه‌السلام]: من العجب أنّکم تطلبون من عباد اللّٰه أن یُکرموکم و یطیعوکم لأجل اللّٰه، ثمّ إنّکم أنتم لا تطیعون اللّٰه الذي تکلِّفون الناس أن یطیعوکم لأجله (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۷ ص‌۲۸۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَاعتَبِروا بِنُزولِكُم مَنازِلَ مَن كانَ قَبلَكُم، وَ انقِطاعِكُم عَن أوصَلِ إخوانِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در گفتاری در نکوهش کسانی که از بخشیدن مال و جان بخل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند -: نه مالی را در راه آن كس كه به شما روزی کرده، بذل كردید و نه جانی را برای كسى كه آن را آفریده، به خطر افكندید. شما به سبب لطف خداوند، در میان مردم، گرامی هستید؛ امّا خودتان خدا را در مورد بندگانش گرامى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارید [و به آنها كمک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید]. از قرار گرفتن در منازل پیشینیان خود و از جدا شدنتان از نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین برادرانتان عبرت بگیرید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدُوا المُشرِكينَ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۴، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ و فيه «و أيديكم» بدل «و أنفسكم»، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۴۸، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۷ كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: با مشرکان، با مال و جان و زبانتان جهاد کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ المُؤمِنَ يُجاهِدُ بِسَيفِهِ و لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۸۵، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰۸ وج ۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۰۹، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۷ كلّها عن كعب بن مالك، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: همانا مؤمن، با شمشیر و زبان خود، جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهَ اللّٰهَ فِي الجِهادِ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۴۷، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن عبدالرحمن بن الحجّاج عن الإمام الكاظم عنه علیهماالسلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ و ليس فيهما «في سبيل اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ عن إسماعيل بن راشد، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ و ليس فيهما «و ألسنتكم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداى را، خداى را در بارۀ جهاد با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان در راه خدا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في عَهدِهِ إلَى الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلاّهُ عَلیٰ مِصرَ -: هٰذا ما أمَرَ بِهِ عَبدُ اللّه عَلِيٌّ أمیرُ المُؤمِنینَ مالِكَ بنَ الحارِثِ الأَشتَرَ... أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه... و أَن يَنصُرَ اللّٰهَ سُبحانَهُ بِقَلبِهِ و يَدِهِ و لِسانِهِ، فَإِنَّهُ - جَلَّ اسمُهُ - قَد تَكَفَّلَ بِنَصرِ مَن نَصَرَهُ و إِعزازِ مَن أعَزَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام در عهدنامه‌ای خطاب به مالک اَشتر، آن گاه كه وی را به استاندارى و كارهاى مصر گماشت -: این، فرمانی است که بندۀ خدا علی، امیر مؤمنان، به مالک بن اَشتر ابلاغ کرد... او را فرمان داد به پروامندی از خدا... و این که خداوند سبحان را با دل و دست و زبان خود یارى رسانَد؛ زیرا خداوند - که نامش بلند باد - متعهّد شده است كه یارى كنندۀ خود را یارى كند و گرامى دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را گرامى بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أوَّلُ ما تُغلَبونَ عَلَيهِ مِنَ الجِهادِ الجِهادُ بِأَيديكُم، ثُمَّ بِأَلسِنَتِكُم، ثُمَّ بِقُلوبِكُم؛ فَمَن لَم يَعرِف بِقَلبِهِ مَعروفاً و لَم يُنكِر مُنكراً، قُلِبَ فَجُعِلَ أعلاهُ أسفَلَهُ و أَسفَلُهُ أعلاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۷۵ عن أبي جحيفة، مسند زيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۹ عن زيد بن عليّ عن أبيه عن جدّه عنه: نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ عن أبي جحيفة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۵۲ و راجع السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نخستین درجه از جهاد كه از آن باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانید، جهاد با دستان شماست، سپس جهاد با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان و آن گاه، جهاد با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان. پس، هر گاه كسى در دل خویش كار نیک را نیک نداند و ستایشش نكند و از كار زشتْ نفرت نورزد، [قلبش] واژگون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بالای آن، پایین و پایین قلب او بالا قرار خواهد گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ أوَّلَ ما يُغلَبونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یُقلَبونَ (خ.ل). و في البحار: «تقلبون»، و في مختصر بصائر الدرجات: «تُغلبون».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ مِنَ الجِهادِ الجِهادُ بِأَيديكُم، ثُمَّ الجِهادُ بِأَلسِنَتِكُم، ثُمَّ الجِهادُ بِقُلوبِكُم؛ فَمَن لَم يَعرِف قَلبُهُ مَعروفاً و لَم يُنكِر مُنكَراً، نُكِسَ قَلبُهُ فَجُعِلَ أسفَلُهُ أعلاهُ، فَلا يَقبَلُ خَيراً أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳، بصائر الدرجات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، مختصر بصائر الدرجات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: نخستین جهادی كه از شما سلب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، جهاد با دستانتان است، سپس جهاد با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان و آن گاه، جهاد با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان. پس، هر گاه كسى در دل خویش كار نیک را نیک نداند و كار زشت را زشت نشمارد، دلش واژگونه و زیر و زبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دیگر هرگز خیری را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جاهِدوا في سَبيلِ اللّه بِأَيديكُم، فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِأَلسِنَتِكُم، فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِقُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در راه خدا با دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید واگر نتوانستید، با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید و اگر باز هم نتوانستید، با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اُنصُرِ اللّٰهَ بِقَلبِكَ و يَدَيكَ و لِسانِكَ، فَإِنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ قَد تَكَفَّلَ بِنَصرِ مَن يَنصُرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خدا را با قلب و زبان و دستت یارى كن؛ زیرا خداوند متعال، یارى آن كس را كه او را یارى رسانَد، بر عهده گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا المُؤمِنونَ! إنَّهُ مَن رَأیٰ عُدواناً يُعمَلُ بِهِ و مُنكَراً يُدعیٰ إلَيهِ، فَأَنكَرَهُ بِقَلبِهِ، فَقَد سَلِمَ و بَرِئَ، و مَن أنكَرَهُ بِلِسانِهِ فَقَد اُجِرَ، و هُوَ أفضَلُ مِن صاحِبِهِ، و مَن أنكَرَهُ بِالسَّيفِ لِتَكونَ كَلِمَةُ اللّه هِيَ العُليا و كَلِمَةُ الظّالِمينَ هِيَ السُّفلیٰ، فَذٰلِكَ الَّذي أصابَ سَبيلَ الهُدیٰ، و قامَ عَلَى الطَّريقِ، و نَوَّرَ في قَلبِهِ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۷۳، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۳۶ ح۱۰۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ عن عبدالرحمن بن أبي ليلیٰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مؤمنان! هر كس دید به تجاوزى عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود یا به زشتكارى و خلافى فراخوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در دل خویش به آن اعتراض نمود، به سلامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهَد و وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را انجام داده است و هر كه با زبانش به آن اعتراض كند، پاداش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و از آن اوّلى، برتر است و هر كس با شمشیر به مبارزه با آن بر خیزد تا آرمان حق (حق‌گرایی)، پیشی گیرد و آرمان ستمگران (باطل‌گرایی) به پَستی گراید، هموست كه به راه راست رسیده و بر طریق حق شتافته و نور یقین را در دل خویش روشن كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في زِيارَةِ قَبرِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: أشهَدُ أنَّكَ قَد أقَمتَ الصَّلاةَ، و آتَيتَ الزَّكاةَ، و أَمَرتَ بِالمَعروفِ، و نَهَيتَ عَنِ المُنكَرِ، و جاهَدتَ في سَبيلِ رَبِّكَ بِالحِكمَةِ وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۱ عن أبي ناب بيّاع السابري، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ عن الإمام العسكري علیه‌السلام، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ عن صفوان بن مهران و ليس فيهما ذيله من «بالحكمة و الموعظه الحسنة»، المزار الكبير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در زیارت مزار امام حسین علیه‌السلام -: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه تو، نماز را بر پا داشتى و زكات را پرداختى و امر به معروف و نهى از منكر نمودى و در راه خدایت، با حكمت و اندرزِ نیكو، جهاد كردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-علی-أربعة-أوجه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۲: الجِهادُ عَلیٰ أربَعَةِ أوجُهٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چهار گونۀ جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن عياض: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه علیه‌السلام عَنِ الجِهادِ: سُنَّةٌ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُم فَريضَةٌ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقول الفیض= في الوافي: «الفریضة ما أمر الله به في کتابه و شدّد أمره، و هو إنّما یکون واجباً، و السنّة ما سَنَّهُ النبي صلّی اللّه علیه و آله و لیس بتلك المثابة من التشدید و هو قد یکون واجباً و قد یکون مستحبّاً» (الوافي: ج۱۵ ص۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الجِهادُ عَلیٰ أربَعَةِ أوجُهٍ: فَجِهادانِ فَرضٌ، و جِهادٌ سُنَّةٌ لا يُقامُ إلّا مَعَ الفَرضِ، [و جِهادٌ سُنَّةٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من طبعة دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَّا أحَدُ الفَرضَينِ فَمُجاهَدَةُ الرَّجُلِ نَفسَهُ عَن مَعاصِي اللّه عزّ و جلّ؛ و هُوَ مِن أعظَمِ الجِهادِ، و مُجاهَدَةُ الَّذينَ يَلونَكُم مِنَ الكُفّارِ فَرضٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا الجِهادُ الَّذي هُو سُنَّةٌ لا يُقامُ إلّا مَعَ فَرضٍ، فَإِنَّ مُجاهَدَةَ العَدُوِّ فَرضٌ عَلیٰ جَميعِ الاُمَّةِ، و لَو تَرَكُوا الجِهادَ لَأَتاهُمُ العَذابُ، و هٰذا هُوَ مِن عَذابِ الأُمَّةِ، و هُوَ سُنَّةٌ عَلَى الإمام وَحدَهُ أن يَأتِيَ العَدُوَّ مَعَ الأُمَّةِ فَيُجاهِدَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا الجِهادُ الَّذي هُوَ سُنَّةٌ فَكُلُّ سُنَّةٍ أقامَهَا الرَّجُلُ و جاهَدَ في إقامَتِها و بُلوغِها و إحيائِها، فَالعَمَلُ وَ السَّعيُ فيها مِن أفضَلِ الأَعمالِ؛ لأَنَّها إحياءُ سُنَّةٍ، و قَد قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «مَن سَنَّ سُنَّةَ حَسَنَةً فَلَهُ أجرُها و أَجرُ مَن عَمِلَ بِها إلیٰ يَومِ القِيامَةِ، مِن غَيرِ أن يُنقَصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷ عن حفص بن غياث، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ عن الإمام الحسين علیه‌السلام، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۲ عن جعفر بن حفص بن غياث، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از فضیل بن عیاض -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ جهاد پرسیدم: آیا سنّت است یا فریضه؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی= می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «فریضه، چیزى است که خداوند در قرآن به آن دستور داده و دستور خود را محکم ساخته است و تنها مشمولِ واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و سنت، چیزى است که پیامبر۹ بیان و مقرّر داشته است و در آن، سطحى از شدّت و تأکید نیست و خود، گاه واجب است و گاه مستحب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد، چهار گونه است: دو گونۀ جهاد، فریضه است و یک جهاد، سنّتى است كه تنها همراهِ فریضه بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و یک جهاد هم سنّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از دو جهاد فریضه، جهادِ انسان در برابر نفس با ترک نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از خداوند عزّ و جلّ است و این، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جهاد است و جهاد با كافرانى كه در برابر شما قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند [نیز] فریضه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا جهادى كه سنّت است و تنها همراه فریضه بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، مجاهده با دشمن بر همۀ امّت واجب است و اگر جهاد را رها كنند، گرفتار عذاب خواهند شد، و این خود، از عذابِ امّت است. چنین جهادی بر امام به تنهایى سنّت است كه همراه امّت، سراغ دشمن رود و با آنان جهاد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جهادى كه [فقط] سنّت است، هر سنّتى است كه انسان آن را بر پا دارد و در برپایى و گسترش و احیاى آن جهاد كند، و كار و تلاش براى آن، از برترینْ اعمال است؛ زیرا این كار، احیاى یک سنّت است و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرموده است: هر كس سنّتى نیک بگذارد، مزد همۀ كسانى را كه تا روز قیامت به آن عمل كنند خواهد داشت، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه از مزدِ آنان چیزى كاسته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-علی-أربع-شعب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۳: الجِهادُ عَلیٰ أربَعِ شُعَبٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چهار شعبۀ جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: سُئِلَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام عَنِ الإِيمانِ، فَقالَ: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ جَعَلَ الإِيمانَ عَلیٰ أربَعِ دَعائِمَ: عَلَى الصَّبرِ، وَ اليَقينِ، وَ العَدلِ، وَ الجِهادِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجِهادُ عَلیٰ أربَعِ شُعَبٍ: عَلَى الأَمرِ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيِ عَنِ المُنكَرِ، وَ الصِّدقِ فِي المَواطِنِ، و شَنَآنِ الفاسِقينَ؛ فَمَن أمَرَ بِالمَعروفِ شَدَّ ظَهرَ المُؤمِنِ، و مَن نَهیٰ عَنِ المُنكَرِ أرغَمَ أنفَ المُنافِقِ و أَمِنَ كَيدَهُ، و مَن صَدَقَ فِي المَواطِنِ قَضَى الَّذى عَلَيهِ، و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ غَضِبَ لِلهِ؛ و مَن غَضِبَ لِلهِ غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ و ۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن جابر، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵ و ۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن قبيصة بن جابر الأسدي، نهج البلاغة: الحكمة ۳۱، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ و ۲۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ عن الأصبغ بن نباتة و ليس فيهما ذيله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۵ عن قبيصة بن جابر الأسدي، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: از امیر مؤمنان علیه‌السلام در بارۀ ایمان پرسیده شد. فرمود: «خداوند عزّ و جلّ ایمان را بر چهار ستون نهاد: بر شكیب و یقین و دادگری و جهاد.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جهاد بر چهار شاخه است: بر توصیه كردن به خوبى‌ها، و نهى كردن از بدى‌ها، و پایدارى در آوردگاه‌ها، و دشمنى با بدكاران. هر كه به خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها فرمان دهد، مؤمن را پشتیبانى كرده است. هر كه از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باز دارد، بینىِ منافق را به خاک مالیده و از نیرنگ او در امان مانده است. هر كه در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پایدارى كند، وظیفه‌اش را به جا آورده است و هر كه با بدكاران دشمنى ورزد، به خاطر خدا خشم گرفته و آن كه براى خدا خشم گیرد، خداوند به خاطر او خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام عن رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الجِهادُ أربَعٌ: أمرٌ بِالمَعروفِ، و نَهيٌ عَنِ المُنكَرِ، وَ الصِّدقُ في مَواطِنِ الصَّبرِ، و شَنَآنُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَنِئتُهُ أشنَؤُهُ شَنَآناً: أبغضتُه (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ «شنئ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفاسِقينَ؛ فَمَن أمَرَ بِالمَعروفِ شَدَّ عَضُدَ المُؤمِنينَ، و مَن نَهیٰ عَنِ المُنكَرِ أرغَمَ أنفَ الفاسِقينَ، و مَن صَدَقَ في مَواطِنِ الصَّبرِ فَقَد قَضیٰ ما عَلَيهِ - زادَ غَيرُهُ: - و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ غَضِبَ لِلهِ و غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴۰ و ليس فيه ذيله من «زاد غيره» عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۱۳؛ معدن الجواهر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ ح۱۶۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأولیاء - به نقل از حارث، از امام علی علیه‌السلام -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «جهاد، چهار شاخه دارد: امر به معروف، نهى از منكر، پایدارى در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شکیبایی، و دشمنى با تبهكاران. هر كس امر به معروف كند، از مؤمنان پشتیبانى كرده است، و کسی كه نهى از منكر كند، بینى تبهکاران را به خاک مالیده است، و کسی كه در جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شکیبایی پایدارى ورزد، وظیفۀ خود را انجام داده است» و در نقلی دیگر افزوده شده است: «و کسی كه با تبهكاران دشمنى كند، براى خدا خشم گرفته است و خداوند نیز برایش خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد»&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-عشر-ما-فیه-ثواب-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِسَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ما فیهِ ثَوابُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل شانزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه ثواب جهاد دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إظهار-الحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۱: إظهارُ الحَقِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آشکار کردن حق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الحَقَّ أحسَنُ الحَديثِ، وَ الصّادِعَ بِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدَعتُ الشيء: أظهرته و بيّنته. يقال: صَدَعتُ بالحقّ؛ إذا تكلّمت به جهاراً (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲ «صدع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُجاهِدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹۲، بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵، إرشاد القلوب: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ كلّها عن الأصبغ بن نباتة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همانا حق، نیكوترین سخن است و كسى كه آشكارا حق بگوید، جهادگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-سر-الأئمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۲: كِتمانُ سِرِّ الأَئِمَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پنهان داشتن راز امامان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: نَفَسُ المَهمومِ لَنَا المُغتَمُّ لِظُلمِنا تَسبيحٌ، و هَمُّهُ لِأَمرِنا عِبادَةٌ، و كِتمانُهُ لِسِرِّنا جِهادٌ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ عن عيسى بن أبي منصور، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸، بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷ كلّها عن أبان بن تغلب، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كسى كه براى ما نگران و از ستمى كه بر ما رفته، غمگین باشد، نَفَس كشیدنش تسبیح است و دغدغه‌اش براى كار ما، عبادت به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و راز ما را نگه داشتن، برای او، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ مُجاهِدٌ؛ لِأَنَّهُ يُجاهِدُ أعداءَ اللّه تَعالیٰ في دَولَةِ الباطِلِ بِالتَّقِيَّةِ، و في دَولَةِ الحَقِّ بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ عن محمّد بن عمارة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن، همیشه جهادگر است؛ چون در دولت باطل، با تقیّه و در دولت حق، به وسیلۀ شمشیر، با دشمنان خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر-على-الفاقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۳: الصَّبرُ عَلَى الفاقَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شکیبایی بر ناداری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الصَّبرُ عَلَى الفاقَةِ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۱ عن المسيّب عن الإمام عليّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شکیبایی بر فقر (ناداری)، جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السعي-في-نفقة-العيال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۴: السَّعيُ في نَفَقَةِ العِيالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تلاش برای تأمین مخارج خانواده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الكادُّ عَلیٰ عِيالِهِ مِن حَلالٍ، كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۱، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن الحلبي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ و ليس فيهما «من حلال»، المقنع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت:، فقه الرضا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: آن كه خانوادۀ خویش را از حلال روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، مانند جهادگرِ راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن سَعیٰ في نَفَقَةِ عِيالِهِ و والِدَيهِ، فَهُوَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷۳۱ نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه براى تأمین هزینۀ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و پدر و مادرش تلاش كند، همانند جهادگرِ راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما غَدوَةُ أحَدِكُم في سَبيلِ اللّه بِأَعظَمَ مِن غَدوَتِهِ يَطلُبُ لِوَلَدِهِ و عِيالِهِ ما يُصلِحُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السرائر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شدنِ هر یک از شما در راه خداوند (جهاد)، مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از رفتنش در پى كسب معاش براى فرزندان و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: طَلَبتُ فَضلَ الجِهادِ فَوَجَدتُهُ فِي الكَسبِ لِلعِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸۱۰ نقلاً عن مجموعة الشهید.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ثواب جهاد را جُستم. پس، آن را در کسب روزی براى خانواده یافتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: مَن طَلَبَ هٰذَا الرِّزقَ مِن حِلِّهِ لِيَعودَ بِهِ عَلیٰ نَفسِهِ و عِيالِهِ، كانَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱، قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۵ كلّها عن موسى بن بكر، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: هر كس این روزى را از حلالش بجوید تا آن را براى خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرا هم آورَد، مانند جهادگرِ راه خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: الَّذي يَطلُبُ مِن فَضلِ اللّه عزّ و جلّ ما يَكُفُّ بِهِ عِيالَهُ، أعظَمُ أجراً مِنَ المُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن زكريّا بن آدم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: كسى كه براى تأمین زندگىِ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، به دنبال لطف خداوند عزّ و جلّ (روزی) می‌رود، اجرش بیشتر از جهادگرِ راه خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة-في-الصف-الأول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۵: الصَّلاةُ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نماز خواندن در صف اوّل جماعت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: إنَّ الصَّلاةَ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ، كَالجِهادِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴۰، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: نماز خواندن در صف اوّل [جماعت]، مانند جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بر-الوالدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۶: بِرُّ الوالِدَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن به پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر: أتیٰ رَجُلٌ رَسولَ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: إنّي رَجُلٌ شابٌّ نَشيطٌ و اُحِبُّ الجِهادَ، ولي والِدَةٌ تَكرَهُ ذٰلِكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اِرجِع فَكُن مَعَ والِدَتِكَ، فَوَالَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ نَبِيّاً! لَأُنسُها بِكَ لَيلَةً خَيرٌ مِن جِهادِكَ في سَبيلِ اللّه سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از جابر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر در مشایخ عمرو بن شمر، جابر بن یزید جعفى است و او از یاران امام باقر۷ و امام صادق۷ است. بنا بر این، روایتِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واسطۀ او از پیامبر۹ معنا ندارد. پس ظاهراً در سند، افتادگى یا ارسال صورت گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: مردى نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: من یک مرد جوان توانمندم و جهاد كردن را دوست دارم؛ ولى مادرى دارم كه به این كار راضى نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «برگرد و با مادرت باش؛ زیرا سوگند به آن كه مرا به حقْ پیامبر كرد، یک شب بودنِ تو در كنار مادرت از یک سال جهاد كردنت در راه خدا بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله يَستَأذِنُهُ فِي الجِهادِ، فَقالَ: أحَيٌّ والِداكَ؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَفيهِما فَجاهِد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۲، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲۹، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۱؛ عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از عبد اللّٰه بن عمرو -: مردی نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و اجازۀ جهاد خواست. فرمود: «آیا پدر و مادرت زنده هستند؟». گفت: آری. فرمود: «پس برای آنها بکوش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۷: هٰذِهِ الأَعمالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: این کارها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: نَصرُ المَظلومِ، وَ الأَمرُ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ؛ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یارى رساندن به ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیده و امر به معروف و نهى از منكر، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الحَجُّ جِهادُ الضَّعيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ عن جندب عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۰۴ عن زرارة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۳۶ و فيهما «كلّ ضعيف» بدل «الضعيف»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۰۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۸۲ و فيهما «كلّ ضعيف» بدل «الضعيف» و كلاهما عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: حج، جهاد ناتوان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الغُدُوُّ وَ الرَّواحُ إلیٰ هٰذِهِ المَساجِدِ، مِنَ الجِهادِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳۶۷، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۳۹، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۹، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰۱، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰۳ كلّها عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: آمد و شد به این مسجدها (مساجد عامّۀ مسلمانان) از جملۀ جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه علیه و آله - فِي فَضیلَةِ الحَجِّ -: هُوَ أَحَدُ الجِهادَينِ؛ هُوَ جِهادُ الضُّعَفاءِ، و نَحنُ الضُّعَفاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، تفسير العياشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۴ كلّها عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يحيى الكاهلي عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ عن الكناني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵۴ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در بارۀ فضیلت حج -: آن (حج)، یكى از دو جهاد است. آن، جهاد ضعیفان است و ما ضعیفانیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جِهادُ النِّساءِ حَجُّ هٰذَا البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹۴۲، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۹۴ كلاهما عن عائشة، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۷۷ عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد زنان، حجّ این خانه (کعبه) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جِهادُ الضُّعَفاءِ الحَجُّ، و جِهادُ المَرأَةِ حُسنُ التَّبَعُّلِ لِزَوجِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۰۴ عن زرارة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۳۶، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه: عن الإمام عليّ علیه‌السلام و كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱؛ مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد ناتوانان، حج است و جهاد زنان، نیکو شوهرداری کردن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: جِهادُ المَرأَةِ حُسنُ التَّبَعُّلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۸، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۲ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، الهداية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: جهاد زن، نیكو شوهردارى كردن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَتَبَ اللّٰهُ الجِهادَ عَلَى الرِّجالِ وَ النِّساءِ؛ فَجِهادُ الرَّجُلِ بَذلُ مالِهِ و نَفسِهِ حَتّیٰ يُقتَلَ في سَبيلِ اللّه، و جِهادُ المَرأَةِ أن تَصبِرَ عَلیٰ ما تَریٰ مِن أذیٰ زَوجِها و غَيرَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲ كلاهما عن الأصبغ بن نباتة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۶ عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند، جهاد را بر مردان و زنان، واجب كرده است. جهادِ مرد، بخشیدن مال و جان خویش است تا آن كه در راه خدا كشته شود، و جهاد زن، این است كه بر هر آزارى كه از همسر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و بر غیرت ورزیدنِ او در بارۀ خویش شكیبایى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ذَكَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الجِهادَ، فَقالَتِ امرَأَةٌ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا رَسولَ اللّه، فَما لِلنِّساءِ مِن هٰذا شَيءٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بَلیٰ، لِلمَرأَةِ ما بَينَ حَملِها إلیٰ وَضعِها إلیٰ فِطامِها مِنَ الأَجرِ كَالمُرابِطِ في سَبيلِ اللّه، فَإِن هَلَكَت فيما بَينَ ذٰلِكَ كانَ لَها مِثلُ مَنزِلَةِ الشَّهيدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲۶، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳۴ كلاهما عن زيد بن عليّ عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶؛ المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۱ عن ابن عمر نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از جهاد [و فضیلت آن] یاد کرد. زنی به ایشان گفت: ای پیامبر خدا! چیزی از اینها برای زنان هم هست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله، برای زنان از حاملگی تا وضع حمل و تا زمان از شیر گرفتن کودکش، اجری همانند اجر مجاهد در راه خداست. اگر در بین این فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از دنیا برود، منزلتی مانند منزلت شهید دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: السّاعي عَلَى الأَرمَلَةِ وَ المِسكينِ، كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه، أو القائِمِ اللَّيلَ الصّائِمِ النَّهارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳۸، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۴۰، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ و ليس فيه ذيله و كلّها عن أبي هريرة، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کمک کننده به بیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنان و مستمندان، مانند مجاهد در راه خداست، یا مانند کسی که شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به عبادت و روزها را به روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری بگذراند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: تَعَلَّمُوا العِلمَ؛ فَإِنَّ تَعَلُّمَهُ حَسَنَةٌ، و مُدارَسَتَهُ تَسبيحٌ، وَ البَحثَ عَنهُ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۲ عن الأصبغ بن نباته عن الإمام عليّ علیه‌السلام، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷ عن أنس، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷؛ تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ عن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دانش بیاموزید؛ چرا كه آموختن دانش، نیكى است و مباحثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، تسبیح [خدا] و جستجو كردن آن، جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: يَخرُجُ رَجُلٌ مِن وُلدِ موسَى اسمُهُ اسمُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام، فَيُدفَنُ في أرضِ طوسَ - و هِيَ مِن خُراسانَ - يُقتَلُ فيها بِالسَّمِّ، فَيُدفَنُ فيها غَريباً، فَمَن زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ أعطاهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ أجرَ مَن أنفَقَ مِن قَبلِ الفَتحِ و قاتَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸۳، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ و الثلاثة الأخيرة عن الإمام الصادق علیه‌السلام و كلّها عن الحسين بن زيد، روضة الواعظين: ج۱ ص۵۲۷ ح۵۱۷ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: از فرزندان موسی، مردی خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که همنام امیر مؤمنان علیه‌السلام است و در خاک طوس که - از سرزمین خراسان است - دفن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. او در آن جا با زهر، کشته و در غربت به خاک سپرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. هر که او را با اعتقاد به حقّانیتش زیارت کند، خداوند عزّ و جلّ به او اجر کسی را عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که پیش از فتح [مکّه] انفاق و جهاد کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: ألا فَمَن زارَني في غُربَتي؛ كَتَبَ اللّٰهُ عزّ و جلّ لَهُ أجرَ مِئَةِ ألفِ شَهيدٍ، و مِئَةِ ألفِ صِدّيقٍ، و مِئَةِ ألفِ حاجٍّ و مُعتَمِرٍ، و مِئَةِ ألفِ مُجاهِدٍ، و حُشِرَ في زُمرَتِنا، و جُعِلَ فِي الدَّرَجاتِ العُلیٰ مِنَ الجَنَّةِ رَفيقَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹۲، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ كلّها عن أبي الصلت عبد السلام بن صالح الهروي، روضة الواعظين: ج۱ ص۵۲۸ ح۵۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: آگاه باشید كه هر كس مرا در غربتم زیارت كند، خداوند عزّ و جلّ برایش اجر صدهزار شهید و صدهزار صدّیق و صدهزار حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و صدهزار مجاهد را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و در گروه ما محشور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در درجاتِ عالى بهشت، با ماست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مِن وَصِیَّتِهِ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، أنينُ المُؤمِنِ تَسبيحٌ، و صِياحُهُ تَهليلٌ، و نَومُهُ عَلَى الفِراشِ عِبادَةٌ، و تَقَلُّبُهُ مِن جَنبٍ إلیٰ جَنبٍ جِهادٌ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه:، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۶ عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ الرقم ۶۱۳ عن أبي هريرة و فيه «المريض» بدل «المؤمن»، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ الرقم ۵۴، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در سفارش خود به علی علیه‌السلام -: اى على! نالۀ مؤمن، «سبحان اللّٰه» گفتن است، فریادش «لا إله إلّا اللّٰه» گفتن است، خفتنش بر بستر، عبادت است و از پهلو به پهلو چرخیدنش، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-عشر-أفضل-الجهاد-ثوابا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِعَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أفضَلُ الجِهادِ ثَواباً&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برترین جهادها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهاد-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۱: جِهادُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد با نفْس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ بِسَرِيَّةٍ، فَلَمّا رَجَعوا قالَ: مَرحَباً بِقَومٍ قَضَوُا الجِهادَ الأَصغَرَ و بَقِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الأُخری: «وبَقِيَ عَلَيهِمُ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِهادُ الأَكبَرُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّه، و مَا الجِهادُ الأَكبَرُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جِهادُ النَّفسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن السكوني، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن إسماعيل بن موسى عن الإمام الكاظم عن آبائه:، الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سپاهى فرستاد و چون باز گشتند، فرمود: «خوش آمدند گروهى كه &amp;quot;جهاد اصغر&amp;quot; را به پایان بردند؛ ولى &amp;quot;جهاد اكبر&amp;quot; باقى ماند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پیامبر خدا! جهاد اكبر چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد با نفْس».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: نَروي أنَّ سَيِّدَنا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَأیٰ بَعضَ أصحابِهِ مُنصَرِفاً مِن بَعثٍ كانَ بَعَثَهُ فيهِ، و قَدِ انصَرَفَ بِشَعَثِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَعِثَ الشَّعرُ شَعَثا فهو شَعِثٌ: تغيَّرَ و تلبَّدَ لقلّة تعهُّده بالدُّهن. و رجل شَعِث: وَسِخُ الجسد. و رجُلٌ أشعَث: أغبَر (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ «شعث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و غُبارِ سَفَرِهِ، و سِلاحُهُ عَلَيهِ، يُريدُ مَنزِلَهُ، فَقالَ صلّی اللّه علیه و آله: اِنصَرَفَ مِنَ الجِهادِ الأَصغَرِ إلَى الجِهادِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: أوَ جِهادٌ فَوقَ الجِهادِ بِالسَّيفِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، جِهادُ المَرءِ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: روایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم كه سَرور ما، پیامبر خدا، یكى از اصحاب خود را دید كه از مأموریتى [جنگى] كه او را فرستاده بود، باز گشته و با موهاى ژولیده و غبار سفر بر سر و صورت مانده و با جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزارش، به سوى منزل خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. فرمود: «از جهاد اصغر، براى جهاد اكبر باز گشته است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آیا جهادى بالاتر از جهاد با شمشیر هم هست؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، جهاد انسان با نفْس خود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن جابر: قَدِمَ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله مِن غَزاةٍ لَهُ، فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: قَدِمتُم خَيرَ مَقدَمٍ، و قَدِمتُم مِنَ الجِهادِ الأَصغَرِ إلَى الجِهادِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: و مَا الجِهادُ الأَكبَرُ يا رَسولَ اللّه؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مُجاهَدَةُ العَبدِ هَواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۳، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶۰؛ تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ نحوه و راجع تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد - به نقل از جابر -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در بازگشتِ جمعی از رزمندگانش به آنها گفت: «خوش آمدید! شما از جهاد کوچک به جهاد بزرگ آمدید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: جهاد بزرگ چیست، ای پیامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد بنده با هوای نفْسش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن أبي ذرّ: سَأَلتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أيُّ الجِهادِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أن تُجاهِدَ نَفسَكَ و هَواكَ في ذاتِ اللّه تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ الرقم ۱۸۷، تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶۵ نقلاً عن الديلمي عن أبي ذرّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء - به نقل از ابو ذر -: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرسیدم: کدام جهاد برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این که با نفْس و هوس خود به خاطر خدای متعال جهاد کنی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الجِهادِ أن يُجاهِدَ الرَّجُلُ نَفسَهُ فِي اللّه، و هَواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶۲ نقلاً عن ابن النجّار، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ نحوه نقلاً عن البخاري و كلاهما عن أبي ذرّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد، این است كه انسان در راه خداوند متعال، با نفْس و هوس خود، جهاد كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كلمة-عدل-عند-إمام-جائر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۲: كَلِمَةُ عَدلٍ عِندَ إِمامٍ جائِرٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سخنی مطابق عدل گفتن در برابر حاکم ستمگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الجِهادِ كَلِمَةُ عَدلٍ عِندَ سُلطانٍ جائِرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۴۴، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷۴ نحوه، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۱۱ كلّها عن أبي سعيد الخدري، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ عن طارق بن شهاب نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۱۱؛ التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ عن الحسن بزيادة «يقتل عليها» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد، سخنی مطابق عدل گفتن در برابر پادشاه ستمگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسعدة بن صدقة: سُئِلَ [الإمامُ الصّادِقُ علیه‌السلام] عَنِ الحَديثِ الَّذي جاءَ عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله: «إنَّ أفضَلَ الجِهادِ كَلِمَةُ عَدلٍ عِندَ امامٍ جائِرٍ» ما مَعناهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ علیه‌السلام: هٰذا عَلیٰ أن يَأمُرَهُ بَعدَ مَعرِفَتِهِ، و هُوَ مَعَ ذٰلِكَ يَقبَلُ مِنهُ، و إلّا فَلا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۰ ح۲۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از مَسعَدة بن صَدَقه -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ حدیثى از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه: «بهترین جهاد، سخنی مطابق عدل گفتن در برابر پادشاه ستمگر است» پرسیده شد که: معنای آن چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این، در صورتى است كه امر كردن پادشاه به معروف، پس از شناخت حكم باشد و با این حال، سلطان از او بپذیرد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی: اوّلاً امر کننده به معروف، از آنچه به آن امر می‌کند، شناخت کافی داشته باشد و یقین داشته باشد که حکم خدا و مطلوب خداست، و ثانیاً احتمال معقولی بدهد که تذکّر او، در مخاطبش اثر دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گرنه لازم نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بالمعروف-و-النهي-عن-المنكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۳: الأَمرُ بِالمَعروفِ وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امر به معروف و نهی از منکر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أفضَلُ الجِهادِ الأَمرُ بِالمَعروفِ وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ، و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ و غَضِبَ لِلهِ غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشّاف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸، تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ و ليس فيه ذيله من «و من شنئ»، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: برترین جهاد، امر به معروف و نهی از منکر است، و هر که با فاسقان دشمنی کند و برای خدا خشم گیرد، خداوند هم برای او خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انتظار-الفرج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۴: اِنتِظارُ الفَرَجِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امیدِ گشایش داشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ جِهاد اُمَّتِي انتِظارُ الفَرَجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد امّتم، امیدِ گشایش داشتن (انتظار فَرَج)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که یکی از عالی‌ترین و ضروری‌ترین اَشکال انتظار فرج، امید داشتنِ هر روزه به گشایش کار اُمّت (و بلکه عالَم) با ظهور مهدی آل محمّد - صلوات الله علیهم - است. در این باره، ر. ک: دانش‌نامۀ امام مهدی۷: ج۵ ص۳۰۵ (انتظار فرج امام عصر۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عفة-البطن-و-الفرج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۵: عِفَّةُ البَطنِ وَ الفَرجِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاک نگه داشتن شکم و شرمگاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَا المُجاهِدُ الشَّهيدُ في سَبيلِ اللّه بِأَعظَمَ أجراً مِمَّن قَدَرَ فَعَفَّ. لَكادَ العَفيفُ أن يَكونَ مَلَكاً مِنَ المَلائِكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه در راه خدا جهاد كند و شهید شود، اجرش بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از كسى نیست كه بتواند گناه كند و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنى ورزد. انسان پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن، نزدیک است كه فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از فرشتگان خدا شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي بصير عن الإمام الباقر علیه‌السلام، قال: قالَ لَهُ رَجُلٌ: إنّي ضَعيفُ العَمَلِ، قَليلُ الصَّلاةِ، قَليلُ الصَّومِ، و لٰكِن أرجو أن لا آكُلَ إلّا حَلالاً، و لا أنكِحَ إلّا حَلالاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و أيُّ جِهادٍ أفضَلُ مِن عِفَّةِ بَطنٍ و فَرجٍ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۲، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ و فيه «الاجتهاد» بدل «جهاد»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ و فيهما ذيله نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابو بصیر -: مردی به امام باقر علیه‌السلام گفت: من در عمل، ناتوانم و نماز و روزه كم به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم؛ امّا سعى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم جز حلال نخورم و جز با حلال، نزدیكى نكنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه جهادى برتر از پاک نگه داشتن شكم و شرمگاه؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاهتمام-بترك-الظلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۶: الاِهتِمامُ بِتَركِ الظُّلمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اهتمام به ستم نکردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مِن وَصِیَّتِهِ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، أفضَلُ الجِهادِ مَن أصبَحَ لا يَهُمُّ بِظُلمِ أحَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه:، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲؛ الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سفارش خود به امام علی علیه‌السلام -: اى على! برترین جهاد، جهاد كسى است كه صبحِ خود را با این نیّت آغاز كند كه به هیچ كسى ستم روا ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصوم-في-الحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۷: الصَّومُ فِي الحَرِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روزه گرفتن در هوای گرم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أفضَلُ الجِهادِ الصَّومُ فِي الحَرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث (الغايات): ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: برترین جهاد، روزه گرفتن در هواى گرم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-آنچه-همتراز-جهاد-است&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین آنچه هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترازِ جهاد است&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای فهم مراد اصلی و پیام روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دو فصل گذشته، توضیح چند نکته سودمند است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. در همۀ فرهنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آیین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جوامع انسانی، برخی کارها یا افراد به عنوان شاخص و تراز برای سنجش خوبی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به کار گرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با تشبیه، ارزش یک کار یا فرد و قیمت و بهای آن بیان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. مثلاً یک ورزشکار خوب را به یک ورزشکار اسطوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای تشبیه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و همین گونه است در جانب کارهای بد و افراد ناصالح. برخی از ضرب المثل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فرهنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگون در همین راستا قرار دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فرهنگ اسلامی نیز بر مبنای همین قاعدۀ عقلایی و انسانی، برخی کارهای نیک یا شخصیت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به عنوان تراز و معیار سنجش معرّفی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. یکی از این عنوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پُربسامد و پُرکاربرد در فرهنگ اسلامی، «جهاد» است. گروهی از کارهای نیک و خوب که انجام دادن آنها با سختی و دشواری همراه است، در حکم «جهاد» قلمداد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با این توضیح که جهاد، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین کار زندگی انسانی است؛ چرا که آدمی باید آمادۀ از جان گذشتن و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی باشد و حُبّ نفس و ذات، ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارترین علاقه و وابستگی انسانی است و آدمیان به آسانی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند خود را در چنین شرایطی قرار دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های این دو فصل، بر پایۀ قاعدۀ یاد شده، به معرّفی تعدادی از مفاهیم مثبت به عنوان «جهاد نمادین» پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است که در فصل شانزدهم، بخشی از جهادهای نمادینِ هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تراز با جهاد، به لحاظ ثواب و ارزش واقعی عمل، ذکر شده که عبارت اند از: آشکار کردن حق، پنهان داشتن راز امامان:، شکیبایی بر ناداری، تلاش برای تأمین مخارج خانواده، نماز خواندن در صف اوّل جماعت، نیکی کردن به پدر و مادر و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین در فصل هفدهم، بخشی از جهادهای نمادین، مطرح شده‌اند که در روایات، از آنها به عنوان برترینْ جهادها یاد شده است، که عبارت اند از: جهاد با نفْس، سخنی مطابق عدل گفتن در برابر حاکم ستمگر، امر به معروف و نهی از منکر، انتظار فرج (گشایش)، پاک نگه داشتن شکم و شرمگاه، اهتمام به ستم نکردن، و روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری در هوای گرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری کارهای نیک و مثبت، به چند امر (بجز نیکی کار) وابسته است. برای نمونه، کمک به نیازمندان، کاری نیک است؛ امّا ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری این خوبی، بجز خوب بودن کار، به عوامل دیگری از قبیل نیّت و انگیزۀ کنندۀ کار و نیز زمان و مکان انجام فعل، وابسته است. اگر این کمک در شرایط دشوار فاعل باشد (نه در شرایط یُسر و وسعت او)، قطعاً از جهت ارزش، با همین کمک در شرایط راحتی و وسعت، یکسان ارزیابی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این هم قاعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای عقلایی و انسانی است که بر اساس آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت برخی از عنوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یاد شده در روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ممکن است با تغییر شرایط، تغییر کنند. مثلاً حج و عمره در زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گذشته - که هر سفر، شش ماه یا بیشتر به طول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامید و با مخاطرات فراوان همراه بود -، با حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاری در روزگار ما - که برای برخی افراد، از زندگی عادی و روزمرۀ خودشان هم راحت‌تر و بهتر است -، یکسان ارزیابی نخواهد شد. همچنین است زیارت امام رضا علیه‌السلام و نیز کمک به بینوایان برای فرد ثروتمند و تهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. بر پایۀ این دو قاعدۀ عقلایی، این تشبیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیشتر جنبۀ ترغیب و تشویق به نیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دارند، تا بیان هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزنی این کارها با جهاد در ثواب! بدین معنا که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند مسلمانان را به سمت کارهای نیکِ پرمشقّت، سوق دهند و ارزش بالایی را برای انجام آنها اعلام دارند؛ امّا در صدد نیستند که برابری از همۀ جهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بیان کنند. بنا بر این نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به استناد این روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گفت که فلان کار نیک حتماً ثواب اُخروی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به اندازۀ جهاد یا برتر از آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه چنان که در نکتۀ سوم گفتیم، ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری کارها، به عواملی چند وابسته است و البته بُعدی ندارد که یک کار نیک، ثوابی بیشتر از جهاد پیدا کند یا برتر از آن قرار گیرد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مدخل «جهاد با نفس» در همین دانش‌نامه که در روایت‌های آن، از جهاد با دشمن به «جهاد اصغر» و از جهاد با نفْس به «جهاد اکبر» تعبیر شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و این به خاطر شرایط ویژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که این کار در آن واقع شده است. بنا بر این، از بیشتر این روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیش از تشبیه کردن به جهاد و نیز ترغیب و تشویق به کارهای خوب دیگر، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان استفاده کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%87_%D8%AF_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF_2&diff=361 2025-07-16T11:55:34Z

<p>Khaleghitajabadi: /* الفَصلُ السّابِعَ عَشَرَ: أفضَلُ الجِهادِ ثَواباً */</p> <hr /> <div>[[رده:ج]]<br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-الآداب-الخاصة-لأمراء-الأجناد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّامِنُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الآدابُ الخاصَّةُ لِأُمرَاءِ الأَجنادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب ویژۀ فرماندهان سپاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-أمراء-الأجناد-إزاء-المجاهدین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱: واجِباتُ أُمَراءِ الأَجنادِ إِزاءَ المُجاهِدینَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف فرماندهان سپاه در برابر رزمندگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاهتمام-بالجند-خاصة-السابقين-منهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱: الاِهتِمامُ بِالجُندِ، خاصَّةً السّابِقينَ مِنهُم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اهمّیت دادن به سپاهیان، بویژه به نیروهای باسابقه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن المُقاتلَينِ: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُكرِمُ أهلَ بَدرٍ مِنَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۹ ص‌۳۷۸، بحار الأنوار: ج‌۱۷ ص‌۲۴؛ أسباب النزول: ص‌۴۳۲ ح‌۷۹۵، تفسير القرطبي: ج‌۱۷ ص‌۲۹۶ كلاهما عن مقاتل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - به نقل از دو مقاتل (ابن حسّان و ابن سلیمان) -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شركت كنندگان در جنگ بدر را از مهاجر و انصار، گرامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن کِتابِهِ إلیٰ مالِكٍ الأشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: الجُنودُ بِإِذنِ اللّه حُصونُ الرَّعِيَّةِ، و زَينُ الوُلاةِ، و عِزُّ الدّينِ، و سُبُلُ الأَمنِ، و لَيسَ تَقومُ الرَّعِيَّةُ إلّا بِهِم. ثُمَّ لا قِوامَ لِلجُنودِ إلّا بِما يُخرِجُ اللّٰهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ الَّذي يَقوَونَ بِهِ عَلیٰ جِهادِ عَدُوِّهِم، و يَعتَمِدونَ عَلَيهِ فيما يُصلِحُهُم، و يَكونُ مِن وَراءِ حاجَتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که وی را بر مصر گماشت -: سپاهیان، به اذن خدا، دژهاى مردم و زیور زمامداران و قدرت دین و راه امنیّت و آرامش جامعه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مردم، جز در سایۀ آنان پایدار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند. پایدارى سپاهیان نیز جز با خراجى كه خداوند براى آنان قرار داده، نیست تا با آن ساز و برگ، جهاد با دشمنان را فرا هم آورند و بر آن، تكیه كنند و پشتوانۀ تأمین نیازهایشان باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالَمُ حَديقَةٌ سِياجُهَا الشَّريعَةُ، وَ الشَّريعَةُ سُلطانٌ تَجِبُ لَهُ الطّاعَةُ، وَ الطّاعَةُ سِياسَةٌ يَقومُ بِهَا المَلِكُ، وَ المَلِكُ راعٍ يَعضُدُهُ الجَيشُ، وَ الجَيشُ أعوانٌ يَكفُلُهُمُ المالُ، وَ المالُ رِزقٌ يَجمَعُهُ الرَّعِيَّةُ، وَ الرَّعِيَّةُ سَوادٌ يَستَعبِدُهُمُ العَدلُ، وَ العَدلُ أساسٌ بِهِ قِوامُ العالَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص‌۲۵۱؛ بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۸۳ ح‌۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جهان، باغى است كه دیوارش شریعت است و شریعت، شهریارى است كه فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برداری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش واجب است و فرمانبرى، سیاستى است كه پادشاه بِدان پایدار است و پادشاه، حكمرانى است كه لشكریان او را پشتیبانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و لشكریان، یارانى هستند كه مال، آنها را تأمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و مال، روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه رعیّت فرا هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و رعیّت، توده[ی مردم] هستند كه بندۀ عدالت اند و عدالت، شالوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه قوام جهان به آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن خَذَلَ جُندَهُ، نَصَرَ أضدادَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۵ ص‌۲۷۴ ح‌۸۳۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۴۴۶ ح‌۷۸۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس از یارى سپاه خود دست كشد، دشمنانش را یارى داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجُنودُ عِزُّ الدينِ، و حُصونُ الوُلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۸۹ ح‌۱۹۵۳، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۸ ح‌۱۴۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سربازان، مایۀ عزّت دین و دژهاى والیان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرشاد-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۲: إرشادُ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کردن سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن بريدة بن الحصيب الأسلمي: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ أميراً عَلیٰ سَرِيَّةٍ أو جَيشٍ، أوصاهُ بِتَقوَى اللّه في خاصَّةِ نَفسِهِ و بِمَن مَعَهُ مِنَ المُسلِمينَ خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۷ ح‌۲۶۱۲، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۲ ح‌۱۶۱۷؛ الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از بُریدة بن حُصَیب اَسلمی -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه کسی را به فرماندهی گردان یا لشکری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گماشت، او را در خصوص خودش به پروا داشتن از خدا و در بارۀ مسلمانانِ همراهش، به نیکی و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلَى الجُنودِ -: مِن عَبدِ اللّه عَلِيٍّ أميرِ المُؤمِنينَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ، فَإِنَّ اللّٰهَ جَعَلَكُم فِي الحَقِّ جَميعاً سَواءً، أسوَدَكُم و أَحمَرَكُم، و جَعَلَكُم مِنَ الوالي و جَعَلَ الوالِيَ مِنكُم بِمَنزِلَةِ الوالِدِ مِنَ الوَلَدِ و بِمَنزِلَةِ الوَلَدِ مِنَ الوالِدِ، الَّذي لا يَكفيهِم مَنعُهُ إيّاهُم طَلَبَ عَدُوِّهِ وَ التُّهَمَةَ بِهِ، ما سَمِعتُم و أَطَعتُم و قَضَيتُمُ الَّذي عَلَيكُم، و إنَّ حَقَّكُم عَلَيهِ إنصافُكُم وَ التَّعديلُ بَينَكُم، وَ الكَفُّ عَن فَيئِكُم، فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ مَعَكُم وَجَبَت عَلَيكُم طاعَتُهُ بِما وافَقَ الحَقَّ، و نُصرَتُهُ عَلیٰ سيرَتِهِ، وَ الدَّفعُ عَن سُلطانِ اللّه؛ فَإِنَّكُم وَزَعَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَزَعَة: جمع وازع، و هو الذي يكفّ الناس و يَحبِسُ أوّلهم على آخرهم (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۸۰ «وزع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّه فِي الأَرضِ، فَكونوا لَهُ أعواناً و لِدينِهِ أنصاراً، و لا تُفسِدوا فِي الأَرضِ بَعدَ إصلاحِها، إنَّ اللّٰهَ لا يُحِبُّ المُفسِدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۲۶، بحار الأنوار: ج‌۷۵ ص‌۳۵۶ ح‌۷۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به سپاهیان -: از بندۀ خدا علی امیر مؤمنان: امّا بعد، خداوند، همۀ شما را از سیاه و سفیدتان، در حق، برابر قرار داده است و شما را نسبت به والى و والى را نسبت به شما به منزلۀ پدر و فرزند و به منزلۀ فرزند و پدر قرار داد - پدری که حتّی جلوگیری کردن خود او، تکلیف پیگرد دشمنش و لطمه زدن به او را از فرزندانش ساقط نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - تا زمانی که حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوی و فرمانبری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید و وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را که بر عهدۀ شماست، انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، و البتّه حقّ شما بر والى، این است كه میان شما به دادگری و برابری رفتار کند و از بیت المال شما محافظت نماید. هنگامى كه با شما چنین كند، بر شما واجب است از او در آنچه مطابق حق است، اطاعت كنید و او را در راهش یارى نمایید و از حكومت خدا دفاع كنید؛ زیرا شما پاسداران خدا در زمین هستید. بنا بر این، کمک او و یاور دینش باشید و در زمین پس از اصلاح آن، فساد نكنید، كه خدا فسادگران را دوست ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ في حَثِّ أصحابِهِ عَلَى القِتالِ -: فَقَدِّمُوا الدّارِعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدارِع: لابس الدِّرع، و الدِّرع: لَبُوس الحديد، يلبس في الحرب (اُنظر: لسان العرب: ج‌۸ ص‌۸۱ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَخِّرُوا الحاسِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاسِر: خلاف الدارع، و هو الذي لا مغفر عليه و لا درع (اُنظر: لسان العرب: ج‌۴ ص‌۱۸۷ «حسر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و عَضُّوا عَلَى الأضراسِ؛ فَإِنَّهُ أنبیٰ لِلسُّيوفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبا حدّ السيف: إذا لم يقطع (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۱ «نبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الهامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض الكاشاني=: قيل: الوجه في ذلك: أنّ العضّ على الأضراس يشدّ شؤون الدماغ و رباطاته، فلا يبلغ السيف منه مبلغه (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰ ذيل ح‌۱۴۷۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ التَووا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: التوى الماء في مجراه و تَلَوّى، إذا انعطف و لم يجرِ على الاستقامة، و تلوّت الحيّة كذلك (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۶۳ «لوي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أطرافِ الرِّماحِ؛ فَإِنَّهُ أموَرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي۱: المَور: التحرّك و الاضطراب. أي إذا وصلت إلیکم أطراف الرماح فانعطِفوا؛ لیزلق و یتحرّك فلا ینفذ (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۷۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلأَسِنَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسِنَّة: جمع سنان، و هو نصل الرمح (اُنظر: لسان العرب: ج‌۹ ص‌۸۲ «سنن»). قال الفيض الكاشاني=: قيل: أمرهم بأن يلتووا إذا طعنوا؛ لأنّهم إذا فعلوا ذلك فبالحري أن يمور السنان؛ أي يتحرّك عن موضعه فيخرج زالقاً، و إذا لم يلتووا لم يمرّ السنان و لم يتحرّك عن موضعه، فيخرق و ينفذ و يقتل (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰ ذيل ح‌۱۴۷۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و غُضُّوا الأَبصارَ؛ فَإِنَّهُ أربَطُ لِلجَأشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَأش: القلب، و النفس، و الجَنان. يقال: رابط الجأش، أي ثابت القلب لا يرتاع و لا ينزعج للعظائم و الشدائد (النهاية: ج‌۱ ص‌۲۳۲ «جأش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَسكَنُ لِلقُلوبِ، و أَميتُوا الأَصواتَ؛ فَإِنَّهُ أطرَدُ لِلفَشَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني=: أَمَرهم بغضّ الأبصار في الحرب؛ لأنّه أربط للجأش، أي أثبت للقلب؛ لأنّ الغاضّ بصره في الحرب أحرى أن لا يدهش و لا يرتاع لهول ما ينظر. و أمرهم بإماتة الأصوات و إخفائها؛ لأنّه أطرد للفشل، و هو الجبن و الخوف، و ذلك لأنّ الجبان يرعد و يبرق و الشجاع صامت (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۴، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۶۶ ح‌۴۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ایشان در تشویق یاران خود به جنگیدن -: زرهداران را در صف جلو و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زرهان را در صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عقب قرار دهید و دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر هم بفشارید، كه این كار، تأثیر شمشیر را بر سر كمتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و در اطراف نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیچ و تاب خورید، كه با این كار در برابر نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان جا خالى كرد، و دیدگانتان را فرو اندازید كه این كار بیشتر قوّت قلب و آرامش دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، و صداهاى خود را خاموش كنید كه این كار در زدودن ترس و سستى مؤثّرتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ قالَهُ لِأَصحابِهِ لَيلَةَ الهَريرِ أو أوَّلَ اللِّقاءِ بِصِفّينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاء فی تاريخ دمشق عن ابن عبّاس: «عَقِمَ النِّساءُ أن يَأتينَ بِمِثلِ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام ! وَاللّٰهِ، ما رَأَيتُ و لا سَمِعتُ رَئيساً يوزَنُ بِهِ، لَرَأَيتُهُ يَومَ صفّين و عَلیٰ رَأسِهِ عِمامَةٌ قَد أرخیٰ طَرَفَيها، كَأَنَّ عَينَيهِ سِراجا سَليطٍ، و هُوَ يَقِفُ عَلیٰ شِر ذِمَةٍ شِر ذِمَةٍ يَحُضُّهُم، حَتَّى انتَهیٰ إلَيَّ و أَنَا في كَنَفٍ مِنَ النّاسِ، فَقالَ:...» فذکر الخطبة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: مَعاشِرَ المُسلِمينَ! استَشعِرُوا الخَشيَةَ، و تَجَلبَبُوا السَّكينَةَ، و عَضُّوا عَلَى النَّواجِذِ؛ فَإِنَّهُ أنبیٰ لِلسُّيوفِ عَنِ الهامِ، و أَكمِلُوا اللَأْمَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «و أكملوا اللأمة» اللأمة - بالهمزة -: الدرع، و الهمزة ساكنة على فعلة، مثل: النأمة للصوت. و إكمالها أن يزاد على البيضة و السواعد و نحوها. و يجوز أن يعبّر باللأمة عن جميع أداة الحرب، كالدرع و الرمح و السيف، يريد: أكملوا السلاح الذي تحاربون العدوّ به (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۵ ص‌۱۶۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قَلقِلُوا السُّيوفَ في أغمادِها قَبلَ سَلِّها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: «أَقلِقوا السيوفَ في الغمد»: أي حرّكوها في أغمادها قبل أن تحتاجوا إلى سلّها؛ ليسهل عند الحاجة إليها (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۰۳ «قلق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الحَظُوا الخَزرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَزَر - محرّكة -: النظر، كأنّه من أحد الشقّين، وهو علامة الغضب (اُنظر: مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۵۰۷ «خزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اطعُنُوا الشَّزرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّزَر: الطعن في الجوانب يميناً وشمالاً (اُنظر: لسان العرب: ج‌۴ ص‌۴۰۴ «شزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و نافِحوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نافحوا: أي دافعوا و ضاربوا (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۸۹ «نفح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالظُّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظُبا: جمع ظُبَةِ السيف، و هو طرفه وحدّه (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۵۶ «ظبي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و صِلُوا السُّيوفَ بِالخُطا، وَ اعلَموا أنَّكُم بِعَينِ اللّه، و مَعَ ابنِ عَمِّ رَسولِ اللّه، فَعاوِدُوا الكَرَّ، وَ استَحيوا مِنَ الفَرِّ؛ فَإِنَّهُ عارٌ فِي الأَعقابِ، و نارٌ يَومَ الحِسابِ، و طيبوا عَن أنفُسِكُم نَفساً، وَ امشوا إلَى المَوتِ مَشياً سُجُحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشية سجح، أي سهلة (اُنظر: لسان العرب: ج‌2 ص‌۴۷۶ «سجح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَيكُم بِهٰذَا السَّوادِ الأَعظَمِ، وَ الرِّواقِ المُطَنَّبِ، فَاضرِبوا ثَبَجَهُ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ كامِنٌ في كِسرِهِ، و قَد قَدَّمَ لِلوَثبَةِ يَداً و أَخَّرَ لِلنُّكوصِ رِجلاً، فَصَمداً صَمداً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید في شرح بعض هذه العبارات: السَّواد الأعظم: یعني به جمهور أهل الشام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: و الرِّواق المطَنَّب: یرید به مضرب معاویة ذا الأطناب [و الأطناب جمع طُنُب؛ و هو حَبلٌ یُشَدّ به سُرادق البیت]. و کان معاویة في مضربٍ علیه قُبّة عالیة و حَوله صنادید أهل الشام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثَبَجَهُ: وَسَطه. و ثَبَجُ الإنسان ما بین کاهله إلی ظهره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الکِسر: جانب الخباء. و قوله: فإنّ الشیطان کامن في کِسرِه؛ یحتمل وجهَین: أحدهما: أن یعني به الشیطان الحقیقي؛ و هو إبلیس. و الثاني: أن یعني به معاویة.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: قد قدّم للوثبة یداً و أخّر للنکوص رِجلاً: أي إن جبنتم وَثَبَ، و إن شجعتم نکص؛ أي تأخَّرَ و فَرّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقوله: فصَمداً صَمداً: أي اصمدوا صَمداً صَمداً. صَمَدتُ لفلان: أي قَصَدتُ له (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۵ ص‌17۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ يَنجَلِيَ لَكُم عَمودُ الحَقِّ (وَ أَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ وَ ٱللَّهُ مَعَكُمْ وَ لَن يَتِرَكُمْ أَعْمَـٰـلَكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 3۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۶۶، خصائص الأئمّة:: ص‌7۵، بحار الأنوار: ج‌32 ص‌۵۵۷ ح‌۴۶۵؛ تاريخ دمشق:&lt;br /&gt;<br /> ج ۴۲ ص‌۴۶۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از سخنان ایشان به یاران خود در لیلة الهریر یا نخستین رویارویی در صفّین -: اى جماعت مسلمانان! ترس [از خدا] را جامۀ زیرین خود سازید و آرامش را ردای خویش قرار دهید. دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر هم بفشارید - زیرا این كار، تأثیر شمشیرها را بر سر كندتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزارهاى خویش را مهیّا و كامل كنید و شمشیرها را پیش از آن كه بر کشید، در نیام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بجنبانید و از گوشۀ چشم و خشمناک بنگرید و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از چپ و راست در حركت آرید و با لبۀ تیز شمشیر بجنگید و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را با شمشیرهایتان هماهنگ ساخته، به پیش روید. بدانید كه خدا شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و همراه پسرعموی پیامبر خدا پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید. پس، پیاپى حمله كنید و از فرار شرم دارید؛ زیرا این کار مایۀ ننگ در میان اعقاب و سبب آتش [دوزخ] در روز حساب است. با رضایت خاطر بجنگید و سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بال به سوى مرگ گام بردارید. به قلب دشمن بتازید و بر آن خرگاهی كه طناب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش به اطراف كشیده شده، حمله برید و بر میان آن بزنید؛ زیرا شیطان در درون آن لانه كرده است و دستى پیش داشته كه حمله آورد و پایى واپس نهاده كه بگریزد. پس، به سوی هدف همچنان پیش روید تا پرتو حقیقت برایتان آشکار شود. (شما برتريد و خدا با شماست و از پاداش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان هیچ نخواهد كاست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِمّا کانَ یَقولُهُ لِأَصحابِهِ عِندَ الحَربِ -: لا تَشتَدَّنَّ عَلَيكُم فَرَّةٌ بَعدَها كَرَّةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: لا تستصعبوا فرّة تفرّونها بعدها كرّة تَجبرون بها ما تكسّر من حالكم، و إنّما الذي ينبغي لكم أن تستصعبوه فرّة لاكرّة بعدها. و هذا حضٌّ لهم على أن يكرّوا و يعودوا إلى الحرب إن وقعت عليهم كسرة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۱۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا جَولَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجولة: هزيمة قريبة ليست بالمُمعِنة. يقال: جال القوم جولة؛ إذا انكشفوا ثمّ كرّوا (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۱۳۱ «جول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَها حَملَةٌ، و أَعطُوا السُّيوفَ حُقوقَها، و وَطِّئوا لِلجُنوبِ مَصارِعَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وطّئوا: أي مهِّدوا. و الجُنوب: جمع جنب؛ وهو شقّ الإنسان وغيره. و مصارع الجُنوب: أماكن سقوطها، جمع مصرع؛ أي إذا ضربتم فاحكموا الضربَ لِيُصيبَ، فإذا فعلتم ذلك مهّدتهم للمضروب مصرعه (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۲۰۱ «وطأ»، لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۷۵ «جنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اذمُروا أنفُسَكُم عَلَى الطَّعنِ الدَّعسِيِّ وَ الضَّربِ الطِّلَحفِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: و اذ مروا أنفسكم: مِن ذَمَره على كذا؛ أي حَضَّه عليه. والطعنُ الدَّعسي: الذي يُحشىٰ به أجوافُ الأعداء، وأصل الدعس: الحشو، دعست الوعاء: حُشَوته. وضَربٌ طِلَحفي - بكسر الطاء وفتح اللام -: أي شديد، و اللام زائدة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۱۱۵ و اُنظر: لسان العرب: ج‌۶ ص‌۸۴ «دعس»، و ج‌۹ ص‌۲۲۳ «طلحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَميتُوا الأَصواتَ فَإِنَّهُ أطرَدُ لِلفَشَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۶، غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۳۴۲ ح‌۱۰۴۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۳۰ ح‌۹۶۴۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۰ ح‌۶۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ایشان كه هنگام نبرد به یاران خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود -: مبادا گریزى كه پس از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازگشت باشد، یا عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه پس از آن حمله باشد، بر شما سخت آید! حقّ شمشیرها را ادا كنید و پهلوها[ى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمن] را به خاک بمالید. بكوشید تا نیزه را هر چه كارگرتر فرو برید و ضربت را هر چه سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر وارد سازید، و صداها را پایین بیاورید که این کار، سستى و اضطراب را بیشتر کاهش می‌دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إن كانَت - و أَعوذُ بِاللّه - فيكُم هَزيمَةٌ فَتَداعَوا، وَ اذكُرُوا اللّٰهَ و ما تَوَعَّدَ بِهِ مَن فَرَّ مِنَ الزَّحفِ، و بَكِّتوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّبكيت: التقريع و التوبيخ. يقال له: يا فاسق، أما استحييت؟! أما اتّقيت اللّٰه؟! و قال بعضهم: و قد يكون باليد و العصا (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۴۸ «بكت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَأَيتُموهُ وَلّیٰ، وَ اجمَعُوا الأَلوِيَةَ وَ اعتَقِدوا، وَ ليُسرِعِ المُخِفّونَ في رَدِّ مَنِ انهَزَمَ إلَى الجَماعَةِ و إلَى المُعَسكَرِ، فَليَنفِر مَن فيهِ إلَيكُم، فَإِذَا اجتَمَعَ أطرافُكُم و أَتَت أمدادُكُم وَ انصَرَفَ فَلُّكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَلّ: القوم المنهزمون (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۵۰ «فلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَلحِقُوا النّاسَ بِقُوّادِهِم، و أَحكِموا تَعابِيَّهُم، و قاتِلوا وَ استَعينوا بِاللّه وَ اصبِروا، و فِي الثَّباتِ عِندَ الهَزيمَةِ، و حَملِ الرَّجُلِ الواحِدِ الواثِقِ بِشَجاعَتِهِ عَلَى الكَتيبَةِ فَضلٌ عَظيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر خداى ناكرده در میان شما شكستى رُخ داد، جمع شوید و خدا را یاد كنید و یاد آورید آنچه بر گُریختگان از نبرد، وعده[ی كیفر] داده شده است و آن را كه در حال پشت كردن به دشمن دیدید، نكوهش كنید و پرچم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرد آورده، یكى كنید. چابک‌سواران، در بازگرداندن فراریان به سوى جمعیت و لشكر، شتاب كنند و هر كس در مخفیگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، به سوى شما كوچ كند. وقتى كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لشكر گِرد آمد و نیرو و توان به شما رسید و حالت شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردگى از میان شما رخت بر بست، لشكر را به فرماندهان بسپارید و جهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها (یگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) را استوار سازید و نبرد كنید و از خداوند یارى جویید و شكیبایى كنید كه در پایدارى به هنگام شكست و نیز در یورش مردى دلاور بر دشمن، پاداشى بزرگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۸۸ (جوامع ما يجب علی اُمراء الأجناد) و ص۳۵۶ (جوامع ما لا يَنبَغي فِي القتال).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۸۹ (مواردی دیگر از وظایف فرماندهان سپاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۳۵۷ (مواردی دیگر از نابایسته‌های جنگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعداد-الجيش-للحرب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۳: إعدادُ الجَيشِ لِلحَربِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آماده‌سازی سپاهیان برای جنگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِکرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: عَبَّأَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، و قالَ: غُضّوا أبصارَكُم و لا تَبدَؤُوهُم بِالقِتالِ، و لا يَتَكَلَّمَنَّ أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۶۲، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۲۵۱ ح‌۳ و راجع تاريخ الإسلام للذهبي: ج‌۲ ص‌۴۴۲ و تاريخ دمشق: ج‌۴۶ ص‌۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - در یادكرد از جنگ بدر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را جلوى خویش آماده [و به صف] كرد و فرمود: «دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را فرو بخوابانید و جنگ را شما آغاز نكنید و هیچ كس سخن نگوید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - في ذِكرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: لَمّا أصبَحَ [صلّی اللّه علیه و آله] صَفَّ أصحابَهُ قَبلَ أن تَنزِلَ قُرَيشٌ، و طَلَعَت قُرَيشٌ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُصَفِّفُ أصحابَهُ و يُعَدِّلُهُم كَأَنَّما يُقَوِّمُ بِهِمُ القِدحَ، و مَعَهُ يَومَئِذٍ قِدحٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِدح: السهم قبل أن يُراش ويُركّب نصلُه. و قدح الميسر أيضاً (الصحاح: ج‌۱ ص‌۳۹۴ «قدح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُشيرُ بِهِ إلی هٰذا: تَقَدَّم، و إلی هٰذا: تَأَخَّر، حَتَّى استَوَوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۱۵، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۴ ص‌۳۳ و راجع أنساب الأشراف: ج‌۱ ص‌۳۵۱ و المغازي: ج‌۱ ص‌۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - در یادكرد از جنگ بدر -: هنگامى كه صبح شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را پیش از فرود آمدن قریش، به صف كرد و قریش كه پدیدار شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را به صف و مرتّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، گویى كه تیرها را [در تیردان] مرتّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در آن روز، تیرى به همراه داشت كه با آن اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جلوتر بیا» و به دیگرى اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عقب برو»، تا آن كه صاف و در یک ردیف شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف - في ذِكرِ أحداثِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: سَوّیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله صُفوفَ المُسلِمينَ و أَقامَها إقامَةَ القِدحِ، فَلَم يَزَل مَنكِبٌ عَلیٰ مَنكِبٍ، وَ اتَّخَذَ مَيمَنَةً و مَيسَرَةً، و خَطَبَ النّاسَ و رَغَّبَهُم فِي الجِهادِ، و حَثَّهُم عَلَى الصَّبرِ وَ اليَقينِ وَ الجِدِّ وَ النَّشاطِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف: ج‌۱ ص‌۳۸۷ و راجع شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف - در یادکرد از حوادث جنگ بدر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمانان را صاف كرد و آنها را مانند تیر [در تیردان] مرتّب نمود و همه شانه به شانه هم ایستادند، و براى سپاه، مِیمنه (جناح راست) و مِیسره (جناح چپ) قرار داد و براى مردم سخنرانى كرد و آنها را به جهاد ترغیب نمود و به پایدارى و یقین و جدّیت و نشاط بر انگیخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - فِي الإمامِ عَلِيٍّ علیه‌السلام -: إنَّهُ كانَ إذا زَحَفَ لِلقِتالِ جَعَلَ مَيمَنَةً و مَيسَرَةً، و قَلباً يَكونُ هُوَ فيهِ، و يَجعَلُ لَها رَوابِطَ، و يُقَدِّمُ عَلَيها مُقَدَّمينَ و يَأمُرُهُم بِخَفضِ الأَصواتِ وَ الدُّعاءِ، وَ اجتِماعِ القُلوبِ، و شَهرِ السُّيوفِ، و إظهارِ العُدَّةِ، و لُزومِ كُلِّ قَومٍ مَكانَهُم، و رُجوعِ كُلِّ مَن حَمَلَ إلیٰ مَصافِّهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي مكانه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الحَملَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۸۱ ح‌۱۲۴۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - در بارۀ امام على علیه‌السلام -: هنگامى كه براى نبرد آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، براى سپاه، [یگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى] راست و چپ و میانه قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه خود، در میانه بود و براى آنها رابط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى معیّن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و پیشروانى جلو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد و آنان را به آهسته سخن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راندن و نیایش و خاطرجمعى و بیرون كشیدن شمشیرها و آشكار ساختن توان و نیرو، دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و [نیز] به این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هر گروهى بر جاى خود قرار گیرد و این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هر كس یورش بَرَد، پس از یورش، به جاى خود برگردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - أنَّهُ وَصَفَ القِتالَ فَقالَ -: قَدِّمُوا الرَّجّالَةَ وَ الرُّماةَ فَليَرشُقوا بِالنَّبلِ، وَ ليَتَناوَشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُناوشة في القتال: تداني الفريقين، و أخذ بعضهم بعضاً (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۲۸ «نوش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنبانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجنب: الناحية (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۷۸ «جنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اجعَلُوا الخَيلَ الرَّوابِطَ وَ المُنتَجَبَةَ رِدءاً لِلِّواءِ وَ المُقَدِّمَةِ، و لا تَنشُزوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَشَزَ من مكانه: أي ارتفع عنه. و نَشَزَ الرجل من امرأته: تركها (المصباح المنير: ص‌۶۰۵ «نشز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن مَراكِزِكُم لِفارِسٍ شَذَّ مِنَ العَدُوِّ، و مَن رَأیٰ فُرصَةً فِي العَدُوِّ فَليَنشُز وَ ليَنتَهِزِ الفُرصَةَ بَعدَ إحكامِ مَركَزِهِ، فَإِذا قَضیٰ حاجَتَهُ عادَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أرَدتُمُ الحَملَةَ فَليَبدَأ صاحِبُ المُقَدِّمَةِ، فَإِن تَضَعضَعَ دَعَمَتهُ شُرطَةُ الخَميسِ، فَإِن تَضَعضَعوا حَمَلَتِ المُنتَجَبَةُ و رَشَقَتِ الرُّماةُ، و يَقِفُ الطَّلائِعُ وَ المَسالِحُ فِي الأَطرافِ وَ الغِياضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِياض: جمع غيضة، و هي الشجر المُلتفّ (لسان العرب: ج‌۷ ص‌۲۰۲ «غيض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الإِكامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِكام: جمع أَكَمة، و هي الرابية (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۲۱ «أكم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِلتَّحَفُّظِ مِنَ المَكامِنِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنِ ابتَدَأَكُمُ العَدُوُّ بِالحَملَةِ فَأَشرِعُوا الرِّماحَ وَ اثبُتوا وَ اصبِروا، وَلتَنضِحِ الرُّماةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لتَنضِحِ الرماة: أي و لتَرمِ الرماة بالنشّاب. يقال: نضحوهم بالنبل: إذا رموهم (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۷۰ «نضح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و حَرِّكُوا الرّاياتِ، و قَعقِعُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَعقَعةُ: حكاية أصوات السلاح (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۲۸۶ «قعقع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَف: ضرب من الترَسَة، واحدها حَجَفة. و قيل: هي من الجلود خاصة (لسان العرب: ج‌۹ ص‌۳۹ «حجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ ليَبرُز في وُجوهِهِم أصحابُ الجَواشِنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجواشِن: جمع جَوشَن؛ و هو الدِّرع، و قيل: الجوشن من السلاح: زَرَدٌ يلبسه الصدر و الحيزوم (لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۸۸ «جشن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الدُّروعِ، فَإِنِ انكَسَروا أدنیٰ كَسرَةٍ فَليَحمِل عَلَيهِمُ الأَوَّلُ فَالأَوَّلُ، و لا يَحمِلوا حَملَةً واحِدَةً ما قامَ مَن حَمَلَ بِأَمرِ العَدُوِّ، فَإِن لَم يَقُم فَادعَموهُ شَيئاً شَيئاً، وَ الزَموا مَصافَّكُم وَ اثبُتوا في مَواقِفِكُم، فَإِذَا استُحِقَّتِ الهَزيمَةُ فَاحمِلوا بِجَماعَتِكُم عَلَى التَّعابِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَعابي: جمع تعبية. و عبّى الجيشَ: أصلحه و هيّأه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۶ «عبي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، غَيرَ مُفتَرِقينَ و لا مُنفَضّينَ، و إذَا انصَرَفتُم مِنَ القِتالِ فَانصَرِفوا كَذٰلِكَ عَلَى التَّعابِيِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان چگونه جنگیدن -: پیادگان و تیراندازها را پیش دارید و آنان تیراندازی كنند و به جنگ تن به تن بپردازند. سوارانِ ورزیده و زبده را پناهِ جلوداران و پیشروان قرار دهید و جایگاه خود را به خاطر سوارى از دشمن كه تنها مانده، ترک نكنید؛ امّا هر کس فرصتی برای ضربه زدن به دشمن دید، زان پس که جایگاه خود را محکم کرد، آن فرصت را غنیمت شمارد و پس از این که کار خود را کرد، به جایگاهش باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستید حمله کنید، نخست فرمانده جلوداران حمله کند و اگر آنان کم آوردند نیروهای ویژه به کمکشان روند و اگر آنان نیز کم آوردند، سواران زبده حمله کنند و تیراندازان تیراندازی کنند و طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان در اطراف و بیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برای مراقبت از کمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دشمن موضع بگیرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر دشمنْ حمله به شما را آغاز کرد، شما با نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان نشانه روید و پایداری&lt;br /&gt;<br /> و شکیبایی ورزید. تیراندازان شروع به تیراندازی کنند و پرچم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به اهتزاز در آورید&lt;br /&gt;<br /> و با سپرها سر و صدا ایجاد کنید و جوشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران و زرهپوشان به مصاف دشمن روند و اگر کمترین شکستی به آنان راه یافت، صف بعدی و سپس صف بعدی به آنان حمله کند، و تا زمانی که کسی در برابر دشمن ایستاده است، همگی با هم حمله نکنید؛ امّا اگر نتوانست ایستادگی کند، به تدریج پشتیبانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کنید. در صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود بمانید و جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را ترک نکنید. هر گاه شکست قطعی شد، آن گاه همگی با هم، و نه به صورت پراکنده و جداگانه، حمله برید و هنگام بازگشت از جنگ نیز همین گونه با هم باز گردید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ وَصّیٰ بِها جَيشاً بَعَثَهُ إلَى العَدُوِّ -: فَإِذا نَزَلتُم بِعَدُوٍّ أو نَزَلَ بِكُم، فَليَكُن مُعَسكَرُكُم في قُبُلِ الأَشرافِ، أو سِفاحِ الجِبالِ، أو أثناءِ الأَنهارِ؛ كَيما يَكونَ لَكُم رِدءاً، و دونَكُم مَرَدّاً، وَلتَكُن مُقاتَلَتُكُم مِن وَجهٍ واحِدٍ أوِ اثنَينِ، وَ اجعَلوا لَكُم رُقَباءَ في صَياصِي الجِبالِ، و مَناكِبِ الهِضابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: صياصي الجبال: أعاليها و ما جرى مجرى الحصون منها. و أصل الصياصي: القرون، ثمّ استعير ذلك للحصون؛ لأنّه يمتنع بها كما يمتنع ذو القرن بقرنه. و مناكب الهضاب: أعاليها؛ لئلّا يأتيكم العدوّ؛ إمّا من حيث تأمنون أو من حيث تخافون (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِئَلّا يَأتِيَكُمُ العَدُوُّ مِن مَكانِ مَخافَةٍ أو أمنٍ. وَ اعلَموا أنَّ مُقَدِّمَةَ القَومِ عُيونُهُم، و عُيونَ المُقَدِّمَةَ طلائِعُهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إيّاكُم وَ التَّفَرُّقَ، فَإِذا نَزَلتُم فَانزِلوا جَميعاً، و إذَا ارتَحَلتُم فَارتَحِلوا جَميعاً، و إذا غَشِيَكُمُ اللَّيلُ فَاجعَلُوا الرِّماحَ كِفَّةً، و لا تَذوقُوا النَّومَ إلّا غِراراً أو مَضمَضَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: أمَرَهُم [أي الإمام أميرُ المؤمنين علیه‌السلام] أن يجعلوا الرماح كِفَّة إذا غشيهم الليل، و الكاف مكسورة؛ أي اجعلوها مستديرة حولكم كالدائرة... ثمّ نهاهم عن النوم إلّا غراراً أو مضمضمة، و كلا اللفظتين ما قلّ من النوم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۱، تحف العقول: ص‌۱۹۲، وقعة صفّین: ص‌۱۲۴ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۱ ح‌۳۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش خود به سپاه، هنگامى كه آن را به سوى دشمن گسیل داشت -: هر گاه بر دشمن فرود آمدید یا دشمن بر شما فرود آمد، لشكرگاهتان بر فراز بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها یا دامنۀ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها یا بین رودخانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باشد، تا براى شما پناه و براى دشمن، مانعى بر سر راه باشد، و جنگتان از یک سو یا دو سو باشد و براى خود، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى در قلّۀ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و فراز پشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بگمارید، تا مبادا دشمن از جایى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید و یا جایى كه از آن بیم ندارید، بر شما فرود آید، و بدانید كه پیشروان لشكر، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران لشكرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بپرهیزید از پراكندگى! پس هر گاه فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیید، با هم فرود آیید، و هر گاه كوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، با هم كوچ كنید، و هر گاه شب شما را فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گِرداگِرد خود، بر پا دارید، و جز اندک مخوابید، یا آن را مَزمَزه كنید (لَختى بخوابید و لَختى بیدار بمانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-للجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۴: الدُّعاءُ لِلجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعا برای سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ بِسَرِيَّةٍ دَعا لَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۷ عن السكوني، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۷۸ ح‌۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، برایش دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن ابن عمر: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا أشخَصَ السَّرايا، يَقولُ لِلشّاخِصِ: أستَودِعُ اللّٰهَ دينَكَ و أَمانَتَكَ و خَواتيمَ عَمَلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۴۳ ح‌۲۸۲۶، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۳۰ ح‌۱۰۳۴۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهی را اعزام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، به اعزام شونده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «دینت را و امانتت را و عواقب عملت را به خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخطمي: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله إذا أرادَ أن يَستَودِعَ الجَيشَ قالَ: أستَودِعُ اللّٰهَ دينَكُم و أَمانَتَكُم و خواتيمَ أعمالِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۰۴ ح‌۲۶۰۱، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۳۰ ح‌۱۰۳۴۱، المستدرك على الصحيحين: ج‌۲ ص‌۱۰۷ ح‌۲۴۷۸نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطمى -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه سپاه را بدرقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دینتان و امانتتان و عاقبت كارهایتان را به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةِ الجُمُعَةِ -: اللّٰهُمَّ انصُر جُيوشَ المُسلِمينَ و سَراياهُم و مُرابِطيهِم في مَشارِقِ الأَرضِ و مَغارِبِها، إنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۱ ص‌۴۳۲ ح‌۱۲۶۳، مصباح المتهجّد: ص‌۳۸۳ ح‌۵۰۹، بحار الأنوار: ج‌۸۹ ص‌۲۳۹ ح‌۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی ایشان در روز جمعه -: خدایا! لشكریان و گردان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمان و مرزبانان آنان را در سراسر شرق و غرب زمین، یارى ده، كه تو بر همه چیز، توانایى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۶۶ (الآداب الإیجابیّة / کثرة الذكر و الدعاء)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و موسوعة معارف الکتاب و السنّة: عنوان «الثغر»: الفصل الثاني: الدعاء&lt;br /&gt;<br /> للمرابطین / دعاء عليّ بن الحسين علیه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۶۷ (بایسته‌های جهاد / ذکر گفتن و دعا کردن بسیار)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۱۸ ص۱۷۹ (فصل دوم: دعا برای مرزبانان / دعای امام علی بن الحسین علیه‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المشورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۵: المَشوَرَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مشورت با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمْرُهُمْ شُورَی بَيْنَهُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و كارشان در ميان خودشان به مشاوره برگزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُكثِرُ مُشاوَرَتَهُم [أيِ النّاسَ] فِي الحَربِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۴۴۵ عن عاصم بن عمر بن قتادة و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي بكر بن عمرو بن حزم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازی: روش پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این بود که با یارانش در جنگ، بسیار مشورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن أبي هريرة: لَم أرَ أحَداً كانَ أكثَرَ مُشاوَرَةً لِأَصحابِهِ مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و كانَت مُشاوَرَتُهُ أصحابَهُ فِي الحَربِ فَقَط.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۵۸۰، إمتاع الأسماع: ج‌۹ ص‌۲۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از ابو هریره -: كسى را ندیدم كه بیش از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با یارانش مشورت كند و مشاوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش [در جنگ]، فقط باجنگاورانِ همراهش بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: كَتَبَ أبوبَكرٍ إلیٰ عَمرِو بنِ العاصِ: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله شاوَرَ في أمرِ الحَربِ، فَعَلَيكَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۶۳ ح‌۴۶، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: ابو بكر به عمرو بن عاص نامه نوشت كه: «پیامبر خدا در كار جنگ مشورت كرد. تو هم بكن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعاون-مع-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۶: التَّعاوُنُ مَعَ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همکاری با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن البراء: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ الأَحزابِ يَنقُلُ مَعَنَا التُّرابَ، و لَقَد وارَى التُّرابُ بَياضَ بَطنِهِ، و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّه لَولا أنتَ مَا اهتَدَينا و لا تَصَدَّقنا و لا صَلَّينا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزِلَن سَكينَةً عَلَينا إنَّ الاُلیٰ قَد أبَوا عَلَينا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و رُبَّما قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المَلا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملأ - مهموز مقصور -: هم أشراف القوم... و معنی أبوا علینا: امتنعوا من أجابتنا إلی الإسلام (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أبَوا عَلَينا إذا أرادوا فِتنَةً أبَينا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۴۳ ح‌۳۰۰۷۹...&lt;/span&gt;<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فأنزلن سكينة علينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> !<br /> ! &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثبّت الأقدام إن لاقينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |-<br /> | &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ الالى قد بغوا علينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |<br /> | &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن أرادوا فتنة أبينا.&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَرفَعُ بِها صَوتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۳۰ ح‌۱۲۵، صحيح البخاري: ج‌۶ ص‌۲۶۴۴ ح‌۶۸۰۹ نحوه؛ مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۱۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از بَراء -: در جنگ احزاب، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به همراه ما خاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشید و در حالى كه گَرد و غبار، سفیدى شكم ایشان را پوشانده بود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به خدا سوگند، اگر تو نبودى، ما هدایت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدیم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زكات نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و نماز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر ما آرامش فرو فرست /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا آنان (مشركان) از ما نپذیرفتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهى هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا این جماعت، از ما نپذیرفتند /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خواهان فتنه و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى باشند، ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیریم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این اشعار را با صداى بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن عاصم بن عمر بن قتادة: كانَ جُعَيلُ بنُ سُراقَةَ رَجُلاً صالِحاً، و كانَ ذَميماً قَبيحاً، و كانَ يَعمَلُ مَعَ المُسلِمينَ يَومَئِذٍ فِي الخَندَقِ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد غَيَّرَ اسمَهُ يَومَئِذٍ فَسَمّاهُ عَمراً، فَجَعَلَ المُسلِمونَ يَرتَجِزونَ و يَقولونَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمّاهُ مِن بَعدِ جُعَيلٍ عَمرا و كانَ لِلبائِسِ يَوماً ظَهرا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لا يَقولُ مِن ذٰلِكَ شَيئاً، إلّا أن يَقولَ: «عَمرا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: إذا وصلوا إلى آخر البيت قاله رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله، وإذا قالوا: «وكان للبائس يوماً ظهراً» قال رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: «ظهراً» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۴۴۷، دلائل النبوّة للبيهقي: ج‌۳ ص‌۴۰۹، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۲۲۷، البداية و النهاية: ج‌۴ ص‌۹۵ كلّها نحوه؛ المجازات النبويّة: ص‌۸۷ ح‌۴۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از عاصم بن عمر بن قتاده -: جُعَیل بن سُراقه، مردى شایسته، امّا زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو بود و در صورتش آبله داشت و در جنگ خندق، همراه مسلمانان كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله نام او را در آن روزها تغییر داده و او را عمرو نامیده بود و مسلمانان رجز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این به بعد، او را عمرو نامید /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و براى جنگجو، امروز پشتیبان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از این شعر، چیزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و فقط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عَمرا» [و «ظَهرا»، یعنى فقط دو كلمۀ آخر هر مصرع را تكرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواساة-الجیش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۷: مُواساةُ الجَیشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همدردی با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن جابر بن عبداللّٰه: لَمّا حَفَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله الخَندَقَ أصابَ المُسلِمينَ جَهدٌ شَديدٌ حَتّیٰ رَبَطَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ بَطنِهِ صَخرَةً مِنَ الجوعِ و أَصحابُهُ، فَذَبَحتُ عَناقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العناق: الاُنثى من المعز (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۷۴ «عنق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَمَرتُ أهلي فَخَبَزوا شَيئاً مِن شَعيرٍ كانَ عِندَهُم، و طَبَخُوا العَناقَ، ثُمَّ دَعَوتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله فَأَخبَرتُهُ بِالَّذي صَنَعتُ، فَقالَ: فَانطَلِق فَهَيِّئ ما عِندَكَ حَتّیٰ آتِيَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبتُ فَهَيَّأتُ ما كانَ عِندَنا، فَجاءَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله وَ الجَيشُ جَميعاً! قُلتُ: يا رَسولَ اللّه، إنَّما هِي عَناقٌ جَعَلتُها لَكَ و لِنَفَرٍ مِن أصحابِكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اِیتِ بِقَصعَةٍ. فَأَتَيتُهُ بِقَصعَةٍ. ثُمَّ قالَ: اِیدِم فيها. ثُمَّ دَعا عَلَيها بِالبَرَكَةِ، ثُمَّ قالَ: بِاسمِ اللّه، ثُمَّ قالَ: أدخِل عَشَرَةَ رِجالٍ، فَفَعَلتُ، فَإِذا طَعِموا و شَبِعوا خَرَجوا و أَدخَلتُ عَشَرَةً اُخریٰ، حَتّیٰ بَلَغَ الجَيشَ جَميعاً وَ الطَّعامُ كَما هُوَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۱۸ ح‌۳۲۷۶، صحيح البخاري: ج‌۴ ص‌۱۵۰۵ ح‌۳۸۷۵ و ۳۸۷۶، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۳۲ ح‌۴۳۲۴ کلاهما نحوه و راجع الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۲۳ ح‌۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه -: هنگامى كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خندق را حفر كرد، گرسنگى طاقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرسایى به مسلمانان رسید، تا آن جا كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و یارانش از شدّت گرسنگى، به شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان سنگ بستند. من بز مادّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را ذبح كردم و به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام فرمان دادم چیزى از جویى را كه داشتند، نان كنند و بز را بپزند. آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را از كارى كه كرده بودم، باخبر كردم. فرمود: «برو و هر چه دارى، آماده كن تا نزد تو بیایم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من رفتم و آنچه را داشتیم، آماده كردم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و همۀ لشكر آمدند. گفتم: اى پیامبر خدا! آن، تنها یک بز مادّه است كه براى تو و تنى چند از یارانت گذاشته بودم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «كاسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بیاور». كاسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برایش بردم. سپس فرمود: «نان و خورش را در آن بریز». آن گاه براى بركت یافتن آن، دعا كرد و سپس گفت: «به نام خدا» و پس از آن فرمود: «ده مرد را به درون بیاور». من چنین كردم. چون خوردند و سیر شدند، بیرون رفتند و ده تن دیگر به درون آوردم، تا آن كه غذا به همۀ لشكر رسید و هنوز دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ لَمّا جُرِحَ سَعدُ بنُ مُعاذٍ -: ضَرَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لَهُ فِي المَسجِدِ خَيمَةً، و كانَ يَتَعاهَدُهُ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۸۸، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۳۲ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در یادكرد از جنگ خندق، هنگامى كه سعد بن مُعاذ مجروح شد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله براى او خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در مسجد بر پا كرد و خود از او پرستاری مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن جابر - في حَديثٍ يَذكُرُ فيهِ بَعضَ آدابِهِ صلّی اللّه علیه و آله في غَزَواتِهِ -: و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في آخِرِنا في اُخرَياتِ النّاسِ، يُزجِي الضَّعيفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يزجي الضعيف: أي يسوقه لِيُلحقه بالرِّفاق (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۳۵۵ «زجو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُردِفُهُ، و يَدعو لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۵۵ ح‌۳۵، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۳۳ ح‌۳۵؛ تفسير ابن كثير: ج‌۴ ص‌۴۵۹، تاريخ دمشق: ج‌۱۱ ص‌۲۲۲ كلاهما نحوه و راجع صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۱۱۹ ح‌۲۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق - به نقل از جابر، در حدیثى كه برخى آداب پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را در [حركت به سوى] جنگ یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند -: و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در عقب مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد تا ضعیفان را پیش براند و [گاه] بر پشت خود بنشاند و برایشان دعا كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-بالإنصاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۸: الإِحسانُ بِالإِنصافِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن منصفانه به سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن کِتابٍ لَهُ إلیٰ قَیسِ بنِ سَعدِ بنِ عُبادَةَ، و هُوَ عامِلُهُ عَلىٰ أذَربيجانَ -: أمّا بَعدُ، فَأقبِل عَلىٰ خَراجِكَ بِالحَقِّ، و أَحسِن إلىٰ جُندِكَ بِالإِنصافِ، و عَلِّم مَن قِبَلَكَ مِمّا عَلَّمَكَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الیعقوبي: ج‌‌۲ ص‌۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به قیس بن سعد بن عُباده، به هنگام حكومت بر آذربایجان -: امّا بعد، مالیات را به حق [و اندازه] گِرد آور و مصرف كن و با سپاهیانت به انصاف، نیكویى كن و به مردمانت از آنچه خدا به تو آموخته است، بیاموز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجسس-أخبار-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۹: تَجَسُّسُ أَخبارِ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجسّس در بارۀ اخبار سپاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان عن بريدة: [إنَّ] النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ سَرِيَّةً، فَبَعَثَ مَعَها رَجُلاً يَكتُبُ إلَيهِ بِالأَخبارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج‌۱ ص‌۴۱۰ الرقم ۷۷۶، تاريخ دمشق: ج‌۲۳ ص‌۳۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان - به نقل از بریده -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لشكرى را روانه كرد و مردى را با آن فرستاد تا خبرها را برایش بنویسد و بفرستد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا وَجَّهَ جَيشاً فَاتَّهَمَ أميراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فأمّهم أمير».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بَعَثَ مَعَهُ مِن ثِقاتِهِ مَن يَتَجَسَّسُ لَهُ خَبَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص‌۳۴۲ ح‌۱۲۴۹ عن الريّان بن الصلت، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۶۱ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و به فرماندهى بدگمان بود،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بحار الأنوار به جای «و به فرماندهی بدگمان بود» آمده است: «و فرماندهى بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از افراد مورد اعتماد خود را همراه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد تا از احوال آن امیر، جست و جو کند و به اطّلاع پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ ما يَجِبُ لِلاُمَراءِ مِن أمرِ جُنودِهِ -: ثُمَّ لا تَدَع مَعَ ذٰلِكَ أن تَكونَ لَكَ عَلَيهِم عُيونٌ مِن أهلِ الأَمانَةِ وَ الصِّدقِ، يَحضُرونَهُم عِندَ اللِّقاءِ، و يَكتُبونَ بَلاءَ كُلٍّ مِنهُم حَتّیٰ كَأَنَّكَ شَهِدتَهُ، ثُمَّ اعرِف لِكُلِّ امرِئٍ مِنهُم ما كانَ مِنهُ، و لا تَجعَلَنَّ بَلاءَ امرِئٍ مِنهُم لِغَيرِهِ، و لا تَقصُرَنَّ بِهِ دونَ بَلائِهِ، و كافِ كُلَّ امرِئٍ مِنهُم بِقَدرِ ما كانَ مِنهُ، وَ اخصُصهُ بِكِتابٍ مِنكَ تَهُزُّهُ بِهِ، و تُنَبِّئُهُ بِما بَلَغَكَ عَنهُ، و لا يَحمِلَنَّكَ شَرَفُ امرِئٍ عَلیٰ أن تُعَظِّمَ مِن بَلائِهِ صَغيراً، و لا ضِعَةَ امرِئٍ أن تَستَخِفَّ بِبَلائِهِ إن كانَ جَسيماً، و لا تُفسِدَنَّ أحَداً مِنهُم عِندَكَ عِلَّةٌ عَرَضَت لَهُ أو نَبوَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبوَة: الجفوة (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۳۰۲ «نبو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَت مِنهُ قَد كانَ لَهُ قَبلَها حُسنُ بَلاءٍ؛ فَإِنَّ العِزَّ بِيَدِ اللّه يُعطيهِ إذا شاءَ، و يَكُفُّهُ إذا شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸، تحف العقول: ص‌۱۳۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان وظایف فرماندهان در قبال سربازانشان -: علاوه بر این، حتماً از میان افراد امانتدار و راستگو، نیروهای اطّلاعاتی بر آنان می‌گماری تا در هنگام رویارویی با دشمن با آنان حاضر باشند و جان‌فشانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های هر یک از آنان را برایت گزارش دهند، آن سان که گویی خود شاهد آن بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای. سپس آن را در همان اندازه که از او سر زده است، در نظر داشته باش. هرگز جان‌فشانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یکی را به حساب دیگری مگذار و [نیز] آن را کمتر از آنچه بوده است، مشمار؛ بلکه هر کسی را به اندازۀ رنجی که برده است، پاداش ده، و برای هر یک از آنان، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شورانگیز بنویس و او را از گزارشی که در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به تو رسیده است، آگاه ساز. زنهار! بلندپایگیِ کسی موجب نشود جان‌فشانی اندک او را بزرگ شماری و دون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایگیِ کسی موجب نگردد که جان‌فشانیِ او را اگر بزرگ بود، کوچک بینگاری. مبادا کسی از آنان که قبلاً خدمات شایانی داشته، اکنون بیماری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که پیدا کرده یا ناتوانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که نشان داده، او را در نظرت بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار کند؛ چرا که عزّت دست خداست و آن را به هر که بخواهد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و به هر که نخواهد، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إضفاء-الأمل-في-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۰: إضفاءُ الأَمَلِ فِي الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امیدآفرینی در میان سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا حَفَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخَنَدقَ مَرّوا بِكُديَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُدَية: قطعة غليظة صُلبة لا تعمل فيها الفأس (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۵۶ «كدا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَتَناوَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله المِعوَلَ مِن يَدِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام أو مِن يَدِ سَلمانَ۲، فَضَرَبَ بِها ضَربَةً فَتَفَرَّقَت بِثَلاثِ فِرَقٍ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد فُتِحَ عَلَيَّ في ضَربَتي هٰذِهِ كُنوزُ كِسریٰ و قَيصَرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أحَدُهُما لِصاحِبِهِ: يَعِدُنا بِكُنوزِ كِسریٰ و قَيصَرَ و ما يَقدِرُ أحَدُنا أن يَخرُجَ يَتَخَلّیٰ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۱۶ ح‌۲۶۴، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۷۰ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خندق را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَند، مسلمانان به تخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ سختى برخوردند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كلنگ را از دست امیر مؤمنان یا سلمان گرفت و ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر آن فرود آورد كه سه تكّه شد. در این هنگام، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خداوند با این ضربۀ من، گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كسرا و قیصر را برایم گشود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از افراد به رفیقش گفت: وعدۀ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كسرا و قیصر را به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، در حالى كه هیچ یک از ما [از بیم دشمن] قادر نیست براى قضاى حاجت، بیرون رود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن البراء بن عازب: لَمّا أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِحَفرِ الخَندَقِ، عَرَضَت لَهُ صَخرَةٌ عَظيمَةٌ شَديدَةٌ في عَرضِ الخَندَقِ، لا تَأخُذُ فيهَا المَعاوِلُ، فَجاءَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَلَمّا رَآها وَضَعَ ثَوبَهُ فَأخَذَ المِعوَلَ، و قال: «بِسمِ اللّه» و ضَرَبَ ضَربَةً فَكَسَرَ ثُلُثَها، فَقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ الشّامِ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ قُصورَهَا الحُمرَ السّاعَةَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ضَرَبَ الثّانِيَةَ فَقَال: «بِسمِ اللّه»، فَفَلَقَ ثُلُثاً آخَرَ، فَقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ فارِسَ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ قَصرَ المَدائِنِ الأَبيَضَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ضَرَبَ الثّالِثَةَ فَفَلَقَ بَقِيَّةَ الحَجَرِ، فقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ اليَمَنِ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ أبوابَ صَنعاءَ مِن مَکاني هٰذا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۱۶۲ ح‌۲۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۴۱ ح‌۴؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۰۱ ح‌۲۵، فتح الباري: ج‌۷ ص‌۳۹۷ ذيل ‌۴۱۰۲ نحوه و راجع مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از براء بن عازب -: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به حفر خندق [در جنگ احزاب] فرمان داد، صخرۀ بزرگى در سر راه پیدا شد كه كلنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آن كارگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتادند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و چون آن را دید، لباسش را در آورد و كلنگ را گرفت و فرمود: «به نام خدا» و یک ضربه زد و یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم صخره را شكست و فرمود: «اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى شام به من داده شد. به خدا سوگند، من كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فامشان را اكنون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس ضربۀ دوم را زد و فرمود: «به نام خدا» و یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم دیگر از صخره را شكست و فرمود: «اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى ایران به من داده شد. به خدا سوگند، كوشک سفید مدائن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه ضربۀ سوم را زد و بقیّۀ صخره را شكست و فرمود: «اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى یمن به من داده شد. به خدا سوگند، از همین جا دروازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صنعا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ بَعدَ إرجافِ المُنافِقينَ المَدينَةَ -: أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله المُسلِمينَ بِالثَّباتِ في مَكانِهِم و لُزومِ خَندَقِهِم، و بِإِدخالِ النِّساءِ وَ الوِلدانِ وَ الضُّعَفاءِ مِنَ الرِّجالِ في آطامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آطام المدينة: يعني ابنيتها المرتفعة كالحصون (النهاية: ج‌۱ ص‌۵۴ «أطم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدينَةِ و حُصونِها لِتَسكُنَ أنفُسُهُم، و وَعَدَهُم نَصرَ اللّه عزّ و جلّ إيّاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۲۹۲ ح‌۲۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - در یادكرد از جنگ خندق، پس از شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنى منافقان در مدینه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مسلمانان را به پایدارى در جاى خود و جدا نشدن از خندق فرمان داد و نیز به بردن زنان و كودكان و مردان كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مدینه و قلعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، تا جانشان آرام گیرد، و به آنها وعدۀ نصرت الهى داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختیار-یوم-الخمیس-للخروج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۱: اِختِیارُ یَومِ الخَمیسِ لِلخُروجِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انتخاب روز پنجشنبه برای حرکت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة عن الزهري: كانَ أحَبُّ الأَیّام إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أن يَعقِدَ فيهِ رايَتَهُ يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة: ج‌۱ ص‌۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون الأخبار، ابن قتیبه - به نقل از زهری -: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ روزها نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله برای این که پرچمش را در آن روز ببندد، روز پنجشنبه بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن كعب بن مالك: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ يَومَ الخَميسِ في غَزوَةِ تَبوكَ. و كانَ يُحِبُّ أن يَخرُجَ يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۸ ح‌۲۷۹۰، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۴۳ ح‌۸۷۸۵، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۳۴۹ ح‌۱۵۷۷۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از کعب بن مالک -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله روز پنجشنبه برای غزوۀ تبوک حرکت کرد. ایشان حرکت کردن در روز پنجشنبه را دوست داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختیار-الوقت-المناسب-لتحرك-الجیش-و-بدء-الهجوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۲: اِختِیارُ الوَقتِ المُناسِبِ لِتَحَرُّكِ الجَیشِ و بَدءِ الهُجومِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انتخاب زمان مناسب برای حرکت سپاهیان و آغاز حمله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن صخر الغامدي: عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله قالَ: «اللّٰهُمَّ بارِك لِاُمَّتي في بُكورِها». و كانَ إذا بَعَثَ سَرِيَّةً أو جَيشاً بَعَثَهُم في أوَّلِ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۵ ح‌۲۶۰۶، سنن الترمذي: ج‌۳ ص‌۵۱۷ ح‌۱۲۱۲، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۷۵۲ ح‌۲۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از صخر غامدى -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خدایا! به امّتم در صبح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خیزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بركت بده». پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سَریّه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سریّه: یگان نظامى؛ گروهى که براى مأموریت نظامى فرستاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا سپاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد، آن را در بامداد، اعزام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي أوفى: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحِبُّ أن يَنهَضَ إلیٰ عَدُوِّهِ عِندَ زَوالِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۵۳ ح‌۱۹۱۶۲، فتح الباري: ج‌۶ ص‌۱۲۰ ح‌۲۹۶۵، تاريخ دمشق: ج‌۳۸ ص‌۱۲۳ ح‌۷۶۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن ابی اوفی -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله دوست داشت که در هنگام نیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز به سوی دشمنش ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن النعمان بن مُقَرِّن: غَزَوتُ مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَكانَ إذا طَلَعَ الفَجرُ أمسَكَ حَتّیٰ تَطلُعَ الشَّمسُ، فَإِذا طَلَعَت قاتَلَ، فَإِذَا انتَصَفَ النَّهارُ أمسَكَ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، فَإِذا زالَتِ الشَّمسُ قاتَلَ حَتَّى العَصرِ، ثُمَّ أمسَكَ حَتّیٰ يُصَلِّيَ العَصرَ ثُمَّ يُقاتِلَ. قالَ: و كانَ يُقالُ: عِندَ ذٰلِكَ تَهيجُ رِياحُ النَّصرِ، و يَدعُو المُؤمِنونَ لِجُيوشِهِم في صَلاتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۵۹ ح‌۱۶۱۲، فتح الباري: ج‌۶ ص‌۱۲۱ ذيل ح‌۲۹۶۶، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از نعمان بن مُقَرِّن -: با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به جنگ رفتم. سپیدۀ صبح که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، ایشان دست از جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید تا طلوع آفتاب، و چون خورشید طلوع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، و روز که به نیمه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، باز دست از جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید تا زوال خورشید. خورشید که زوال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، تا عصر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. آن گاه جنگ را متوقّف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و نماز عصر را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود در این اوقات، بادهای پیروزی وزیدن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و مؤمنان در نمازهایشان برای سپاهیانشان دعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن النعمان بن مُقَرِّن: شَهِدتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا لَم يُقاتِل مِن أوَّلِ النَّهارِ، أخَّرَ القِتالَ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ و تَهُبَّ الرِّياحُ و يَنزِلَ النَّصرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۹ ح‌۲۶۵۵، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۰ ح‌۱۶۱۳، مسند ابن حنبل: ج‌۹ ص‌۱۹۱ ح‌۲۳۸۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از نعمان بن مُقَرِّن -: من شاهد بودم که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اگر از اوّل روز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، جنگ را به تأخیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت تا آن که خورشید زوال کند و بادها وزیدن گیرد و پیروزی نازل شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - أنَّهُ كانَ يَستَحِبُّ أن يَبدَأَ بِالقِتالِ بَعدَ زَوالِ الشَّمسِ، بَعدَ أن يُصَلِّيَ الظُّهرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: از علی - که درودهای خدا بر او باد - نقل شده است که دوست داشت بعد از زوال خورشید و خواندن نماز ظهر، جنگ را شروع کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ أميرُ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّٰهُ عَلَيهِ - لا يُقاتِلُ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، و يَقولُ: تُفتَحُ أبوابُ السَّماءِ، و تُقبِلُ الرَّحمَةُ، و يَنزِلُ النَّصرُ. و يَقولُ: هُوَ أقرَبُ إلَى اللَّيلِ، و أَجدَرُ أن يَقِلَّ القَتلُ، و يَرجِعَ الطّالِبُ و يُفلِتَ المُنهَزِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۸ ح‌۵، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۷۳ ح‌۳۴۱، علل الشرائع: ص‌۶۰۳ ح‌۷۰ و فيه «تقبل التوبة» بدل «تقبل الرحمة» و كلّها عن يحيى بن أبي العلاء، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۳ ح‌۶۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: امیر مؤمنان - كه درودهای خدا بر او باد - پیكار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، مگر بعد از زوال خورشید (ظهر) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این هنگام، درهاى آسمان، گشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، رحمت (مهربانى) روی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و پیروزى فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید» و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این زمان (بعد از ظهر)، به شب نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و مناسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است براى آن كه كشتار، كم شود و جنگجو [از تعقیب دشمن] باز گردد و شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردگان، نجات یابند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-الأسرار-الحربية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۳: كِتمانُ الأسرارِ الحَربِيَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پنهان نگه داشتن اسرار جنگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ اُمَراءِ جَيشِهِ -: ألا و إنَّ لَكُم عِندي ألّا أحتَجِزَ دونَكُم سِرّاً إلّا في حَربٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۰، الأمالي للطوسي: ص‌۲۱۷ ح‌۳۸۱ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۷۶ ح‌۳۹۹؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به فرماندهان لشكرش -: بدانید كه حقّ شما بر من، آن است كه رازى را از شما نپوشانم، مگر در مورد جنگ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الظَّفَرُ بِالحَزمِ، وَ الحَزمُ بِإِجالَةِ الرَّأيِ، وَ الرَّأيُ بِتَحصينِ الأَسرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۸، نزهة الناظر: ص‌۷۲ ح‌۱۴۲، مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۳۹۷، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۳۴۱ ح‌۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیروزى با دوراندیشى به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و دوراندیشى، با رایزنى و رایزنى، با رازدارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التخطيط-العسكري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۴: التَّخطيطُ العَسكَرِيُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طرّاحی نقشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نظامی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن كعب بن مالك: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَلَّما يُريدُ غَزوَةً يَغزوها إلّا وَرّیٰ بِغَيرِها، حَتّیٰ كانَت غَزوَةُ تَبوكَ، فَغَزاها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في حَرٍّ شَديدٍ، وَ استَقبَلَ سَفَراً بَعيداً و مَفازاً، وَ استَقبَلَ غَزوَ عَدُوٍّ كَثيرٍ، فَجَلّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جلّى: أي كشف (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۱۵۲ «جلي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلمُسلِمينَ أمرَهُم؛ لِيَتَأَهَّبوا اُهبَةَ عَدُوِّهِم، و أَخبَرَهُم بِوَجهِهِ الَّذي يُريدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۸ ح‌۲۷۸۸، صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۲۱۲۱ ح‌۵۳ نحوه، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۳۴۹ ح‌۱۵۷۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از كعب بن مالک -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در كمتر جنگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه [دشمن را نفریبد و] جایى دیگر غیر از مقصد اصلى خود را به عنوان مقصد حركتش نشان ندهد تا آن كه جنگ تبوک در رسید و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در گرمایى سوزان و براى رویارویى با دشمنانى فراوان، سفرى دور و دراز و از دل بیابان را در پیش گرفت. از این رو، وضعیت و مقصدش را براى مسلمانان آشكار كرد تا براى جنگ با دشمن، خوب آماده شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ بَعدَمَا انصَرَفَت قُرَيشٌ -: ثُمَّ بَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام فَقالَ: اُخرُج في آثارِ القَومِ، فَانظُر ماذا يَصنَعونَ و ما يُريدونَ؛ فَإِن كانوا قَد جَنَّبُوا الخَيلَ وَ امتَطَوُا الإِبِلَ فَإِنَّهُم يُريدونَ مَكَّةَ، و إن رَكِبُوا الخَيلَ و ساقُوا الإِبِلَ فَإِنَّهُم يُريدونَ المَدينَةَ. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَئِن أرادوها لَأَسيرَنَّ إلَيهِم فيها، ثُمَّ لَأُناجِزَنَّهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: فَخَرَجتُ في آثارِهِم أنظُرُ ماذا يَصنَعونَ، فَجَنَّبُوا الخَيلَ، وَ امتَطَوُا الإِبِلَ و وَجَّهوا إلیٰ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۱۰۰، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۷۶ نحوه؛ شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۲۸۰ ح‌۲۷۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۳۰۲ ذيل ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السیرة النبویّة، ابن هشام - در یادكرد از جنگ اُحُد و پس از بازگشت قریش -: سپس پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله على بن ابى طالب علیه‌السلام را فرستاد و فرمود: «در پىِ [این] گروه، بیرون برو و بنگر كه چه تصمیمى دارند. اگر اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از خود، دور كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بر شترها سوار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قصد [بازگشت به] مكّه را دارند، و اگر بر اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سوار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شترها را رانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قصد مدینه را دارند، و سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر قصد مدینه را داشته باشند، به سوى آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم و با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام گفت: در پىِ آنان بیرون رفتم تا بنگرم كه چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. آنان، اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از خود دور كردند و بر شتران سوار شدند و به مكّه رو نمودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن الحلبي: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَن قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ ٱلْعَـٰدِيَـٰتِ ضَبْحاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاديات: ۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: وَجَّهَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عُمَرَ بنَ الخَطّابِ في سَرِيَّةٍ، فَرَجَعَ مُنهَزِماً يُجَبِّنُ أصحابَهُ و يُجَبِّنونَهُ أصحابُهُ، فَلَمَّا انتَهیٰ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله قالَ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام: أنتَ صاحِبُ القَومِ، فَتَهَيَّأْ أنتَ و مَن تُريدُهُ مِن فُرسانِ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ. فَوَجَّهَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ لَهُ: اُكمُنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمن: أي استتر و استخفی (النهاية: ج‌۴ ص‌۲۰۱ «كمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّهارَ و سِرِ اللَّيلَ، و لا تُفارِقكَ العَينُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَانتَهیٰ عَلِيٌّ علیه‌السلام إلیٰ ما أمَرَهُ بِهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَسارَ إلَيهِم، فَلَمّا كانَ عِندَ وَجهِ الصُّبحِ أغارَ عَلَيهِم. فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ نَبِيِّهِ: (وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحًا) إلیٰ آخِرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۴۰۷ ح‌۹۱۳، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۷۵ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از حلبى -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (سوگند به اسبان دونده) سؤال كردم. فرمود: «پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله عمر بن خطّاب را به نبردى فرستاد. او شكست خورده بازگشت، در حالى كه او یارانش را به ترسویى متّهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و یارانش او را به ترسویى متّهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. وقتى خبر این ماجرا به پیامبر خدا رسید، به على علیه‌السلام فرمود: &amp;quot;تو اهل این كارى. آماده شو و هر آن كس از سواران مهاجر و انصار را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، برگزین&amp;quot;. آن گاه پیامبر خدا او را [براى نبرد] فرستاد و به او فرمود: &amp;quot;به هنگام روز، مخفى شو و شب حركت كن و بدون نیروی اطّلاعاتی [و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر] نمان&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام صادق علیه‌السلام] فرمود: «على علیه‌السلام به آنچه پیامبر خدا فرمان داده بود، عمل كرد و به سوى آنان حركت نمود و صبح به آنان یورش برد. پس خداوند در این هنگام، [سورۀ] (وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحًا) را بر پیامبرش نازل نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-ما-يجب-علی-امراء-الأجناد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۵: جَوامِعُ ما يَجِبُ عَلی اُمَراءِ الأَجنادِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ ما يَجِبُ لِأُمَراءِ الأَجنادِ إزاءَ المُجاهِدینَ -: و أَسبِغ عَلَيهِم فِي التَّعاوُنِ، و أفضِل عَلَيهِم فِي البَذلِ ما يَسَعُهُم و يَسَعُ مَن وَراءَهُم مِن أهاليهِم؛ حَتّیٰ يَكونَ هَمُّهُم خالِصاً في جِهادِ عَدُوِّكَ، و تَنقَطِعَ هُمومُهُم مِمّا سِویٰ ذٰلِكَ. و أَكثِر إعلامَهُم ذاتَ نَفسِكَ لَهُم مِنَ الأَثَرَةِ وَ التَّكرِمَةِ و حُسنِ الإِرصادِ، و حَقِّق ذٰلِكَ بِحُسنِ الآثارِ فيهِم، وَ اعطِف عَلَيكَ قُلوبَهُم بِاللُّطفِ؛ فَإِنَّ أفضَلَ قُرَّةِ أعيُنِ الوُلاةِ استِفاضَةُ الأَمنِ فِي البِلادِ و ظُهورُ مَوَدَّةِ الأَجنادِ، فَإِذا كانوا كَذٰلِكَ سَلِمَت صُدورُهُم، و صَحَّت بَصائِرُهُم، وَ اشتَدَّت حيطَتُهُم مِن وَراءِ اُمَرائِهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا تَكِل جُنودَكَ إلیٰ غَنائِمِهِم خاصَّةً، أحدِث لَهُم عِندَ كُلِّ مَغنَمٍ عَطِيَّةً مِن عِندِكَ تَستَضريهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَستَضریهِم بها: أي تولعهم بها (اُنظر: المصباح المنیر: ص‌۳۶۱ «ضري»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها، و تَكونُ داعِيَةً لَهُم إلیٰ مِثلِها، و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاخصُص أهلَ الشَّجاعَةِ وَ النَّجدَةِ بِكُلِّ عارِفَةٍ، وَ امدُد لَهُم أعيُنَهُم إلیٰ صُوَرِ عَميقاتِ ما عِندَهُم بِالبَذلِ في حُسنِ الثَّناءِ، و كَثرَةِ المَسأَلَةِ عَنهُم رَجُلاً رَجُلاً و ما أبلیٰ في كُلِّ مَشهَدٍ، و إظهارِ ذٰلِكَ مِنكَ عَنهُ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يَهُزُّ الشُّجاعَ و يُحَرِّضُ غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان وظایف فرماندهان لشکر در قبال مجاهدان -: به آنان کمک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شایان کن و به خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان چندان ببخش که در گشایش باشند تا اهتمامشان فقط جنگیدن با دشمن تو باشد و دغدغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز آن نداشته باشند. پیوسته به اطّلاع آنان برسان که نزد تو عزیز و ارجمند و مورد توجّه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و این را در عمل نیز به ایشان ثابت نما، و با لطف و مهربانی، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را به خود جلب کن؛ چرا که بهترین مایۀ شادمانی برای زمامداران، گسترش امنیت در کشور و آشکار شدن دوستی و محبّت سپاهیان است. اگر چنین شد، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سپاهیان [از کینه و نفرت به فرماندهان و زمامدارانشان] صاف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و بینش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان درست [و نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مثبت] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در حمایت از فرماندهانشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقط به سهمی که از غنائم به سپاهیانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهی، بسنده مکن؛ بلکه با هر غنیمتی، عطایی [و پاداشی] هم از جانب خود به آنان بده تا بِدان وسیله تشویقشان کرده باشی و انگیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای به دست آوردن دوبارۀ آن شود. هیچ نیرو و توانی نیست مگر از سوی خداوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلاوران و شیردلان سپاهت را از هر گونه دِهِشی (عطایی) بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند گردان و با ستایش بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دریغ از آنان و پرس و جوی فراوان در بارۀ یکایکشان و دلاوری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که در هر صحنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از خود نشان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بازگو کردن آنها برای دیگران، نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را به تصاویر (و ایده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های) ژرفی که در وجودشان هست، معطوف ساز؛ چرا که این کارها دلیر را به شور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و دیگران را به دلیری وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ كَتَبَهُ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: وَلِّ مِن جُنودِكَ أنصَحَهُم في نَفسِكَ لِلهِ و لِرَسولِهِ و لِإمامِكَ، و أَنقاهُم جَيباً، و أَفضَلَهُم حِلماً، مِمَّن يُبطِئُ عَنِ الغَضَبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی دعائم الإسلام: «وَلِّ أَمرَ جُنودِكَ أفضَلَهُم في نَفسِكَ حِلماً، و أَجمَعَهُم لِلعِلمِ و حُسنِ السِّياسَةِ و صالِحِ الأَخلاقِ، مِمَّن يُبطِئُ عَنِ الغَضَبِ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَستَريحُ إلَى العُذرِ، و يَرأَفُ بِالضُّعَفاءِ، و يَنبو عَلَى الأَقوِياءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنقاهم جیباً: أي عفیفاً أمیناً، و یکنّیٰ عن العفّة بطهارة ونقاء الجیب؛ لأنّ الذي یسرق یجعل المسروق في جیبه.…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و یستریح إلی العذر: أي یقبل أدنی عذر، و یستریح إلیه و یسکن عنده.…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ینبو عن الأقویاء: یتجافیٰ عهم و یبعد، أي لا یمکّنهم من الظلم و التعدّي علی الضعفاء (اُنظر: شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۷ ص‌۵۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مِمَّن لا يُثيرُهُ العُنفُ، و لا يَقعُدُ بِهِ الضَّعفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد هنا فی دعائم الإسلام: «وَ الصَق بِذَوِي الفِقهِ وَ الدّينِ وَ السَّوابِقِ الحَسَنَةِ، ثُمَّ بِأَهلِ الشَّجاعَةِ مِنهُم؛ فَإِنَّهُم جُمّاعٌ لِلكَرَمِ و شُعبَةٌ مِنَ العِزِّ، و دَليلٌ عَلیٰ حُسنِ الظَّنِّ بِاللّٰهِ وَ الإِيمانِ بِهِ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَفَقَّد مِن اُمورِهِم ما يَتَفَقَّدُ الوالِدانِ مِن وَلَدِهِما، و لا يَتَفاقَمَنَّ في نَفسِكَ شَيءٌ قَوَّيتَهُم بِهِ، و لا تَحقِرَنَّ لُطفاً تَعاهَدتَهُم بِهِ و إن قَلَّ؛ فَإِنَّهُ داعِيَةٌ لَهُم إلیٰ بَذلِ النَّصيحَةِ لَكَ و حُسنِ الظَّنِّ بِكَ، و لا تَدَع تَفَقُّدَ لَطيفِ اُمورِهِمُ اتِّكالاً عَلیٰ جَسيمِها؛ فَإِنَّ لِليَسيرِ مِن لُطفِكَ مَوضِعاً يَنتَفِعونَ بِهِ، و لِلجَسيمِ مَوقِعاً لا يَستَغنونَ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن آثَرُ رُؤُوسِ جُندِكَ عِندَكَ مَن واساهُم في مَعونَتِهِ، و أَفضَلَ عَلَيهِم مِن جِدَتِهِ بِما يَسَعُهُم و يَسَعُ مَن وَراءَهُم مِن خُلوفِ أهليهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشیخ محمد عبده: تفاقم الأمر: عظم؛ أي لا تعدّ شیئاً قوّیتهم به غایة في العظم زائداً عمّا یستحقّون، فکلّ شيء قوّیتهم به واجب علیك إتیانه، و هم مستحقّون لنیله.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آثَر: أي أفضل و أعلی منزلة، فلیکن أفضل رؤساء الجند مَن واسی الجند؛ أي ساعدهم بمعونته لهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أفضَلَ علیهم: أي أفاض و جاد من جدته. و الجِدة - بالکسرففتح -: الغِنیٰ. والمراد ما بیده من أرزاق الجند و ما سلّم إلیه من وظائف المجاهدین،‌لا یقتّر علیهم في الفرض و لا ینقصهم شیئاً ممّا فرض لهم، بل یجعل العطاء شاملاً لمن ترکوهم في الدیار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من خُلوف الأهلین: جمع خلف، و هو من یبقی في الحيّ من النساء و العجزة بعد سفر الرجال (نهج البلاغة، شرح محمّد عبده: ص‌۵۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ يَكونَ هَمُّهُم هَمّاً واحِداً في جِهادِ العَدُوِّ؛ فَإِنَّ عَطفَكَ عَلَيهِم يَعطِفُ قُلوبَهُم عَلَيكَ، و إنَّ أفضَلَ قُرَّةِ عَينِ الوُلاةِ استِقامَةُ العَدلِ فِي البِلادِ، و ظُهورُ مَوَدَّةِ الرَّعِيَّةِ، و إنَّهُ لا تَظهَرُ مَوَدَّتُهُم إلّا بِسَلامَةِ صُدورِهِم، و لا تَصِحُّ نَصيحَتُهُم إلّا بِحيطَتِهِم عَلیٰ وُلاةِ الاُمورِ، و قِلَّةِ استِثقالِ دُوَلِهِم، و تَركِ استِبطاءِ انقِطاعِ مُدَّتِهِم، فَافسَح في آمالِهِم و واصِل في حُسنِ الثَّناءِ عَلَيهِم، و تَعديدِ ما أبلیٰ ذَوُو البَلاءِ مِنهُم؛ فَإِنَّ كَثرَةَ الذِّكرِ لِحُسنِ أفعالِهِم تَهُزُّ الشُّجاعَ، و تُحَرِّضُ النّاكِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَکَلَ عن العدو نَکولاً: هو الجبن و التأخّر (المصباح المنیر: ص‌۶۲۵ «نکل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن شاءَ اللّٰهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا تَدفَعَنَّ صُلحاً دَعاكَ إلَيهِ عَدُوُّكَ و لِلهِ فيهِ رِضاً؛ فَإِنَّ فِي الصُّلحِ دَعَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّعَة: السعة و الراحة و الخفض في العيش (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۹۲۱ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِجُنودِكَ، و راحَةً مِن هُمومِكَ، و أَمناً لِبِلادِكَ، ولٰكِنِ الحَذَرَ كُلَّ الحَذَرِ مِن عَدُوِّكَ بَعدَ صُلحِهِ؛ فَإِنَّ العَدُوَّ رُبَّما قارَبَ لِيَتَغَفَّلَ، فَخُذ بِالحَزمِ وَاتَّهِم في ذَلِكَ حُسنَ الظَّنِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴ و راجع دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که او را به حکومت مصر گمارد -: از میان لشكریانت، آن را كه از نظر تو براى خدا و پیامبر و امام خود، خیرخواه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، به فرماندهى برگزین؛ كسى كه دامنش پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و بُردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیشتر است؛ از میان آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه دیر به خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و به پذیرش پوزش، تن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و بر ناتوانان رحمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و در برابر قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان، سر فرود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، و از آن كسان كه درشتى، آنان را بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد و ناتوانى، آنان را بر جاى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانَد.… سپس در كار سپاهیان، چنان بنگر كه پدر و مادر در كار فرزندشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند، و مباد آنچه آنان را بِدان نیرومند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، نزد تو بزرگ نماید. نیكویى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در بارۀ آنان، هرچند اندک باشد، خُرد نیاید كه آن نیكى، آنان را به خیرخواهى تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و گمانشان را در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نیكو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، و رسیدگى به كارهاى خُرد آنان را به اعتماد وارسى كارهاى بزرگ وا مگذار؛ چرا كه لطف كوچک را جایى است كه از آن بهره برگیرند و لطف بزرگ را جایى كه از آن، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز نباشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و باید گزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ سران سپاه در نزد تو، كسى باشد كه كمک خود را ارزانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان دارد و از آنچه دارد، بر آنان ببخشاید، آن اندازه كه آنان و كسانشان را كه باز مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، وسعت دهد، تا عزم آنان در نبرد با دشمن، یكى شود؛ چرا كه مهربانى تو به آنان، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بر تو مهربان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، و برترین چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشنىِ زمامداران، برقرارى عدالت در شهرها و پدیدار شدن دوستى میان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهروندان است، و دوستى آنان آشكار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر هنگامى كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان وارسته [از كینه] باشد، و خیرخواهى آنان راست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، مگر این كه گِرد زمامداران&lt;br /&gt;<br /> حلقه زنند و از وجود دولت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردان، احساس سنگینى نكنند و از دراز شدن دولت آنان، به ستوه نیایند. پس امیدشان را بر آور و ستودن آنان را به نیكى و بر شمردن رنج سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشیدگان آنان را پیوسته دار؛ چرا كه یاد كردن بسیار از كارهاى نیکشان، شجاع را بر انگیزد و بزدل را به كوشش وا دارد، اگر خدا بخواهد&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگز صلحى را كه دشمنت تو را بِدان فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و خشنودى خداوند در آن است، كنار مَزن؛ چرا كه در صلح، آسایش سپاهیان تو و آسودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از غصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و [نیز] امنیت شهرهایت است؛ لیكن زنهار، زنهار از دشمن خود پس از آشتى، كه بسا دشمن، نزدیک شود تا غفلتى یابد! پس دوراندیش باش و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمانى را در این امور، متّهم ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِزِيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ -: اِتَّقِ اللّٰهَ في كُلِّ مُمسىً و مُصبَحٍ، و خَف عَلیٰ نَفسِكَ الغُرورَ، و لا تَأمَنها عَلیٰ حالٍ مِنَ البَلاءِ، وَ اعلَم أنَّكَ إن لَم تَزَع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم تزع: لم تكفّ و لم تمنع (اُنظر: کتاب العين: ج‌۲ ص‌۲۰۷ «وزع»). وَزَعَهُ یَزَعُهُ وَزعاً فهو وازِع: إذا کَفَّهُ و مَنَعَه (النهایة: ج‌۵ ص‌۱۸۰ «وزع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسَكَ عَن كَثيرٍ مِمّا تُحِبُّ مَخافَةَ مَكروهِهِ، سَمَت بِكَ الأَهواءُ إلیٰ كَثيرٍ مِنَ الضُّرِّ حَتّیٰ تَظعَنَ، فَكُن لِنَفسِكَ مانِعاً وازِعاً عَنِ الظُّلمِ وَ الغَيِّ وَ البَغيِ وَ العُدوانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قد وَلَّيتُكَ هٰذَا الجُندَ فَلا تَستَذِلَّنَّهُم و لا تَستَطِل عَلَيهِم؛ فَإِنّ خَيرَكُم أتقاكُم. تَعَلَّم مِن عالِمِهِم، و عَلِّم جاهِلَهُم، وَاحلُم عَن سَفيهِهِم؛ فَإِنَّكَ إنَّما تُدرِكُ الخَيرَ بِالعِلمِ و كَفِّ الأَذیٰ وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۹۱، وقعة صفّين: ص‌۱۲۱ نحوه؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۴۰ نحوه و راجع نهج البلاغة: الكتاب ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در سفارش خود به زیاد بن نضر، آن گاه که او را به فرماندهی جلوداران سپاهش روانۀ صفّین کرد -: در هر بام و شام [همیشه و همه جا] از خدا پروا بدار و از غرّه شدن بر خود بترس و هیچ گاه خود را از بلا ایمن مپندار و بدان که تو اگر خود را از بسیاری از چیزهایی که دوست داری، از بیم پیامدهای ناخوشایندشان، باز نداری، هوس‌ها تو را به زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بسیاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشاند تا آن گاه که [از این عالم] رخت بر بندی. بنا بر این، خویشتن را از ستم و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی و زورگویی و تعدّی باز دار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، تو را به فرماندهى این لشكر گماشتم. پس مبادا آنان را به خواری بِکِشی و بر آنان گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرازى کنی؛ زیرا بهترینِ شما پرهیزگارترینِ شماست. از عالِم آنها بیاموز و به جاهلشان آموزش ده و در برابر سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغزشان بردبار باش؛ زیرا تو با كسب دانش و خوددارى از آزار و جهالت، به خیر دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فيما أرسَلَ إلَى الأَشتَرِ لِمُواجَهَةِ طَلیعَةِ جَیشِ الشّامِ -: و إيّاكَ أن تَبدَأَ القَومَ بِقِتالٍ إلّا أن يَبدَؤوكَ، حَتّیٰ تَلقاهُم فَتَدعُوَهُم و تَسمَعَ، و لا يَجرِمَنَّكَ شَنَآنُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُجرِمَنَّك: لا يُدخلنَّك في الجُرم. و الشنآن: البغض و العداوة (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۹۲ «جرم»، و اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۵۰۳ «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم مَرَّةً بَعدَ مَرَّةٍ، وَ اجعَل عَلیٰ مَيمَنَتِكَ زِياداً، و عَلیٰ مَيسَرَتِكَ شُرَيحاً، وقِف مِن أصحابِكَ وَسَطاً، و لا تَدنُ مِنهُم دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، و لا تَباعَد مِنهُم بُعدَ مَن يَهابُ البَأسَ، حَتّیٰ أقدَمَ عَلَيكَ، فَإِنّي حَثيثُ السَّيرِ في أثَرِكَ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۶۷ عن خالد بن قطن الحارثي، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۳۶۳ نحوه؛ وقعة صفّين: ص‌۱۵۳ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۴ ذيل ح‌۳۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مالک اشتر برای رویارویی با جلوداران سپاهیان شام -: مبادا آغاز كنندۀ جنگ باشى، مگر آن كه آنان جنگ را بیاغازند، [و مبادا به نبرد بپردازى] پیش از آن كه آنان را دیدار كنى و [به پیروی از حق] فرا خوانى و [سخنشان را] بشنوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمنى با آنان، نباید تو را به جنگ با آنان وا دارد، مگر آن كه نخست [به پیروی از حق] فرایشان بخوانى و چند بار بر آنان حجّت بیاورى. زیاد را بر جناح راست و شُرَیح را بر جناح چپ سپاهت بگمار و خود، میانۀ سپاهت را به دست گیر و همچون كسى كه قصد جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزى دارد، نزدیكشان مشو و [نیز] به سان كسى كه از ترسِ دشوارى و درگیرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزد، از ایشان دور نمان. [و چنین كن] تا خود به تو برسم؛ كه - اگر خدا بخواهد - شتابان به دنبالت خواهم آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي عن أبي خالد الوالبي: قَرَأتُ عَهدَ عَلِيٍّ لِجارِيَةَ بنِ قُدامَةَ: اُوصيكَ - يا جارِيَةُ - بِتَقوَى اللّه؛ فَإِنَّها جَموعُ الخَيرِ، و سِر عَلیٰ عَونِ اللّه، فَالقَ عَدُوَّكَ الَّذي وَجَّهتُكَ لَهُ، و لا تُقاتِل إلّا مَن قاتَلَكَ، و لا تُجهِز عَلیٰ جَريحٍ، و لا تُسَخِّرَنَّ دابَّةً و إن مَشَيتَ و مَشیٰ أصحابُكَ، و لا تَستَأثِر عَلیٰ أهلِ المِياهِ بِمِياهِهِم، و لا تَشرَبَنَّ إلّا فَضلَهُم عَن طيبِ نُفوسِهِم، و لا تَشتِمَنَّ مُسلِماً و لا مُسلِمَةً؛ فَتوجِبَ عَلیٰ نَفسِكَ ما لَعَلَّكَ تُؤَدِّبُ غَيرَكَ عَلَيهِ، و لا تَظلِمَنَّ مُعاهَداً و لا مُعاهَدَةً، وَ اذكُرِ اللّٰهَ و لا تَفتُر لَيلاً و لا نَهاراً، وَ احمِلوا رَجّالَتَكُم، و تَواسَوا في ذاتِ أيديكُم، و أَجدِدِ السَّيرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَدّ في السير: اهتمّ به و أسرَعَ فیه. و أجَدّ: إذا اجتهد (النهایة: ج‌۱ ص‌۲۴۴ «جدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَجلِ العَدُوَّ مِن حَيثُ كانَ، وَ اقتُلهُ مُقبِلاً، وَ اردُدهُ بِغَيظِهِ صاغِراً، وَ اسفِكِ الدَّمَ فِي الحَقِّ، وَ احقِنهُ فِي الحَقِّ، و مَن تابَ فَاقبَل تَوبَتَهُ، و أخبارَكَ في كُلِّ حينٍ بِكُلِّ حالٍ، وَ الصِّدقَ الصِّدقَ، فَلا رَأيَ لِكَذوبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج‌۲ ص‌۲۰۰و راجع الغارات: ج‌۲ ص‌۶۲۸ و بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۱۵ ذيل ح‌۹۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبى - به نقل از ابو خالد والبى -: فرمان على علیه‌السلام به جاریة بن قدامه را خواندم: «اى جاریه! تو را به پروا داشتن از خداوند كه فرا گیرندۀ خیر است، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. به یارى خدا حركت كن و با دشمنت كه تو را به سوى او گسیل دادم، رویارو شو و جز با كسى كه با تو می‌جنگد، نجنگ. بر زخمى حمله نكن و هر چند تو و یارانت پیاده باشید، چارپایی را از آنان به تصرّف مگیر. آب صاحبان آب را به خودت اختصاص مده و جز بازماندۀ آب آنان را آن هم از روى رضایتشان منوش. به زن و مرد مسلمان دشنام مده كه بر خویشتن همان فرا هم آورى كه به خاطر آن شاید دیگرى را ادب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى. به هیچ زن و مرد پیمان‌بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (اهل كتاب) ستم مكن. به یاد خدا باش و در آن، نه در شب و نه در روز، سستى مكن. پیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظام خود را سوار كنید و در آنچه در دست شماست، ایثار كنید. در كوه و دشت بشتاب و دشمن را از هر جا كه هست، بكوچان. اگر روى آورد، او را بكش و با خشم و خوارى برگردان. خون را به حق بریز و به حق نگه دار. هر كس توبه كرد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپذیر. در هر لحظه و هر حال، خبرها را برسان. راست باش، راست، كه دروغگو را اندیشه و فكرى نیست!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابٍ کَتَبَهُ لِزِيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ يُوصيهِ فيهِ و يُحَذِّرُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: اِعلَم أنَّ مُقَدِّمَةَ القَومِ عُيونُهُم، و عُيونَ المُقَدِّمَةِ طَلائِعُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَلائع: هم القوم الذين يُبعثون ليطّلِعوا طِلعَ العدوّ - كالجواسيس - واحدهم طليعة، و قد تطلق على الجماعة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۳۳ «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا أنتَ خَرَجتَ مِن بِلادِكَ و دَنَوتَ مِن عَدُوِّكَ فَلا تَسأَم مِن تَوجيهِ الطَّلائِعِ في كُلِّ ناحِيَةٍ، و في بَعضِ الشِّعابِ وَ الشَّجَرِ وَ الخَمَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمَر - بالتحريك -: ما واراك من شيء، يقال: توارى الصيدُ منّي في خَمَر الوادي (الصحاح: ج‌۲ ص‌۶۵۰ «خمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و في كُلِّ جانِبٍ؛ حَتّیٰ لا يُغيرَكُم عَدُوُّكُم، و يَكونَ لَكُم كَمينٌ، و لا تُسَيِّرِ الكَتائِبَ وَ القَبائِلَ مِن لَدُنِ الصَّباحِ إلَى المَساءِ إلّا تَعبِيَةً، فَإِن دَهَمَكُم أمرٌ أو غَشِيَكُم مَكروهٌ كُنتُم قَد تَقَدَّمتُم فِي التَّعبِيَةِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ احرُس عَسكَرَكَ بِنَفسِكَ، و إيّاكَ أن تَرقُدَ أو تُصبِحَ إلّا غِراراً أو مَضمَضَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بيان هذه الفقرة: نهاهم عن النوم إلّا غراراً أو مضمضة، و كلا اللفظتين: ما قلّ من النوم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ ليَكُن ذٰلِكَ شَأنَكَ و دَأبَكَ حَتّیٰ تَنتَهِيَ إلیٰ عَدُوِّكَ، و عَلَيكَ بِالتَّأَنّي في حَربِكَ، و إيّاكَ وَ العَجَلَةَ إلّا أن تُمكِنَكَ فُرصَةٌ، و إيّاكَ أن تُقاتِلَ إلّا أن يَبدَؤُوكَ أو يَأتِيَكَ أمري، وَ السَّلامُ عَلَيكَ و رَحمَةُ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۹۱، نهج البلاغة: الكتاب ۱۱، وقعة صفّین: ص‌۱۲۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۵ ح‌۶۸۰؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۴۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نوشتۀ خود به زیاد بن نضر، هنگامى كه او را پیشاپیش سپاه به صفّین گسیل داشت -: بدان كه پیشروان سپاه، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پیشروان نیروهای اطّلاعاتی اند. پس هنگامى كه از شهرهایت بیرون شدى و به دشمن نزدیک گشتى، بدون احساس خستگى، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان را به هر سو، بویژه شیار كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، لابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لاى درختان، كمینگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هر جاى دیگر بفرست، تا دشمن بر شما شبیخون نزند و براى شما كمین نگذاشته باشند. دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و واحدها را از صبح تا به شب، راه مَبَر، مگر براى آمادگى، كه اگر حادثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رُخ داد یا امر ناگوارى به شما رسید، پیشاپیش، خود را مهیّا كرده باشید.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود، لشكرت را نگاهبانى كن و بپرهیز از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه به خواب رَوى یا شب را به روز آورى، مگر با خوابِ اندک یا در حدّ چشیدن، و همین شیوه و روش را داشته باش تا به دشمن رسى. بر تو باد درنگ در جنگ، و بپرهیز از عجله، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه فرصتى مناسب فرا هم آید، و بپرهیز از این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه نبرد كنى، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان آغاز كنند یا دستور من به تو رسد. درود و رحمت خدا بر تو باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ وَصّیٰ بِها مَعقِلَ بنَ قَيسٍ الرِّياحِيَّ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ في ثَلاثَةِ آلافٍ مُقَدِّمَةً لَهُ -: اِتَّقِ اللّٰهَ الَّذي لابُدَّ لَكَ مِن لِقائِهِ، و لا مُنتَهیٰ لَكَ دونَهُ، و لا تُقاتِلَنَّ إلّا مَن قاتَلَكَ، و سِرِ البَردَينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَردان: الغداة و العشيّ. و قيل: ظِلّاهما (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۱۴ «برد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و غَوِّر بِالنّاسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: غوّر بالناس: انزل بهم القائلة، و المصدر التغوير. و يقال للقائلة: الغائرة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و رَفِّه فِي السَّيرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: رفّه في السير: أي دع الإبل ترد رفهاً، و هو أن ترد الماء كلّ يوم متى شاءت و لا ترهقها و تجشّمها السير. و يجوز أن يكون قوله: «و رفّه في السير» من قولك: رفّهت عن الغريم؛ أي نفّست عنه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تَسِر أوَّلَ اللَّيلِ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ جَعَلَهُ سَكَناً، و قَدَّرَهُ مُقاماً لا ظَعناً، فَأَرِح فيهِ بَدَنَكَ، و رَوِّح ظَهرَكَ، فَإِذا وَقَفتَ حينَ يَنبَطِحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ينبطح: أي ينبسط (اُنظر: النهاية: ج‌۱ ص‌۱۳۴ «بطح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّحَرُ، أو حينَ يَنفَجِرُ الفَجرُ، فَسِر عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا لَقيتَ العَدُوَّ فَقِف مِن أصحابِكَ وَسَطاً، و لا تَدنُ مِنَ القَومِ دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، و لا تَباعَد عَنهُم تَباعُدَ مَن يَهابُ البَأسَ، حَتّیٰ يَأتِيَكَ أمري، و لا يَحمِلَنَّكُم شَنَآنُهُم عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۲، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۶ ح‌۳۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سفارش ایشان به معقل بن قیس ریاحى، هنگامى كه او را با سه هزار [سپاهى] به عنوان پیشرو به سوى شام روانه كرد -: پروا دار از خدایى كه حتماً او را ملاقات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و پایانى جز او ندارى. نبرد مكن، مگر با آنانى كه با تو نبرد می‌كنند. در خُنُكى بامداد و عصر، حركت كن و در میانۀ روز، مردمان را فرود آور، و در حركت، رفاه و آسایش را منظور دار و سرِ شب، راه مرو كه خداوند، آن را براى آرامش و بار انداختن قرار داده، نه براى كوچ كردن. پس سرِ شب، خود را آسوده دار و مَركبت را نیز از خستگى بیرون آور. پس چون شب را آسودى، هنگامى كه سحر پدیدار می‌شود یا سپیدۀ بامداد آشكار می‌گردد، در پناه بركت خداوند، حركت كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون دشمن را دیدى، در میان لشكرت بِایست و به دشمن، نه چندان نزدیک شو، مانند كسى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد دست به جنگ آورد، و نه چنان دور باش، مانند كسى كه از كارزار بیم دارد، تا دستور من به تو رسد. و بدرفتارىِ آنان، شما را وا ندارد كه جنگ را آغاز كنید، پیش از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان را [به پیروی از حق] فرا خوانید و درِ عذر را به رویشان ببندید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فیما كَتَبَهُ إلیٰ اُمَراءِ الأَجنادِ -: بِسمِ اللّه الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، مِن عَبدِاللّه عَلِيٍّ أميرِالمُؤمِنينَ، أمّا بَعدُ: فَإِنّي أبرَأُ إلَيكُم و إلیٰ أهلِ الذِّمَّةِ مِن مَعَرَّةِ الجَيشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَرَّة الجَيش: هو أن يَنزِلوا بقوم فيأكلوا من زروعهم بغير علم. و قيل: هو قِتال الجيش دون إذن الأمير. و المَعرَّة: الأمر القبيح المكروه و الأذى، و هي مفعلة من العَرِّ (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۰۵ «عرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلّا مِن جَوعَةٍ إلیٰ شِبعَةٍ، و مِن فَقرٍ إلیٰ غِنىً، أو عَمىً إلیٰ هُدىً؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ عَلَيهِم، فَاعزِلُوا النّاسَ عَنِ الظُّلمِ وَ العُدوانِ، و خُذوا عَلیٰ أيدي سُفَهائِكُم، وَ احتَرِسوا أن تَعمَلوا أعمالاً لا يَرضَى اللّٰهُ بِها عَنّا؛ فَيَرُدَّ عَلَينا و عَلَيكُم دُعاءَنا، فَإِنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ يَقولُ: (قُـلْ مَـا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلاَ دُعَاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامَاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ اللّٰهَ إذا مَقَتَ قَوماً مِنَ السَّماءِ هَلَكوا فِي الأَرضِ، فَلا تَألوا أنفُسَكُم خَيراً، و لَا الجُندَ حُسنَ سيرَةٍ، و لَا الرَّعِيَّةَ مَعونَةً، و لا دينَ اللّه قُوَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة المجلسي۱: فلا تَألوا أنفسكم خيراً: أي لا تقصّروا في كسب الخير لأنفسكم، و لا في أمر الجند بحسن السيرة، و لا في إعانة الرعية، و لا في تقوية الدين (بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَبلوا في سَبيلِهِ مَا استَوجَبَ عَلَيكُم، فَإِنَّ اللّٰهَ قَدِ اصطَنَعَ عِندَنا و عِندَكُم ما (يَجِبُ عَلَينا أن) نَشكُرَهُ بِجُهدِنا؛ و أَن نَنصُرَهُ ما بَلَغَت قُوَّتُنا، و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۲۵؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۹۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از نامۀ خود به فرماندهان لشکر -: به نام خدای مهرگستر مهربان. از بندۀ خدا علی امیر مؤمنان: امّا بعد، من در نزد شما و اهل ذمّه از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سپاه به كشت و زراعت مردم اعلام برائت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، مگر بِدان اندازه كه گرسنگى شدید را فرو نشاند و از نیاز مبرم، به بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازى رساند یا نابینایى را به راهی رساند. این کار به گردن خود آنهاست. پس مردم را از ستم و تجاوز كردن به دور دارید و جلوى تعدّى نابخردانتان را بگیرید و از انجام دادن كارهایى كه مورد رضایت خداوند نیست، بپرهیزید، كه در غیر این صورت، دعاى ما را به خود ما و شما بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؛ چرا كه خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (بگو: اگر دعاى شما نباشد، پروردگارم به شما اعتنايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، كه شما [ناسپاسان، آيات حق را] تكذيب كرديد و زود به كيفر آن گرفتار خواهيد آمد). همانا خداوند، هر گاه از آسمان بر مردمى خشم گیرد، آنان در زمین هلاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس، از نیكى كردن در حقّ خویش، و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتارى با سپاهیان و كمک به مردم و تقویت دین خدا فرو نگذارید و آنچه بر شما واجب است، در راهش به جان بكوشید؛ زیرا خداوند به ما و شما چنان احسانى فرموده كه بر ما واجب است با تمام توان خود، سپاسش گزاریم و تا آن جا که نیرو داریم، یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسانیم، و نیرویى نیست جز از سوی خداوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن عَهدِهِ إلیٰ مالِكٍ الأَشتَرِ لمّا وَلّاهُ مِصرَ -: و إنِ استُشهِدَ أحَدٌ مِن جُنودِكَ و أَهلِ النِّكايَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَيتُ في العدوّ نِكايةً: إذا قتلت فيهم و جرحت (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۵۱۵ «نكي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَدُوِّكَ فَاخلُفُه في عِيالِهِ بِما يَخلُفُ بِهِ الوَصِيُّ الشَّفيقُ المُوَثَّقُ بِهِ؛ حَتّیٰ لا يُریٰ عَلَيهِم أثَرُ فَقدِهِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يَعطِفُ عَلَيكَ قُلوبَ شِيعَتِكَ، و يَستَشعِرونَ بِهِ طاعَتَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يستشعرون به طاعتك: أي يجعلون طاعتك به شعارهم (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۴۷۹ - ۴۸۰ «شعر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَسلَسونَ لِرُكوبِ مَعاريضِ التَّلَفِ الشَّديدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يسلسون: أي يلينون و ينقادون و يسهل عليهم ركوب التلف الشديد. و المعاريض: جمع معرض، و هو المحلّ و المورد (اُنظر: المصباح المنير: ص‌۲۸۵ «سلس»، کتاب العين: ج‌۱ ص‌۲۷۶ «عرض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وِلايَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۳۴، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۴۹ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که وی را بر مصر گماشت -: اگر یكى از سپاهیان و نیروهای دشمن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستیز تو شهید شد، در خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش همچون یک وصىّ مهربان و مورد وثوق باش تا اثر از دست دادن او در آنان مشاهده نشود؛ زیرا این رفتار، دل پیروانت را بر تو مهربان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و با جان و دل از تو فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانى در راه حكومت تو را به راحتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۶۳ (واجبات اُمراء الأجناد إزاء المجاهدین / إرشاد الجیش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۳۵۶ (جوامع ما لا يَنبَغي فِي القتال).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۶۳ (وظایف فرماندهان سپاه در برابر رزمندگان / راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کردن سپاهیان) و ص۳۵۷ (مواردی دیگر از نابایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جنگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-أمراء-الأجناد-إزاء-الأعداء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲: واجِباتُ أُمَراءِ الأَجنادِ إزاءَ الأَعداءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف فرماندهان سپاه در برابر دشمنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلی-القیم-الدینیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱: الدَّعوَةُ إلَی القِیَمِ الدّینِیَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعوت به ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دینی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مُخاطِباً فَروَةَ بنَ مُسَيكٍ المُرادِيَّ -: إذا أتَيتَ القَومَ فَادعُهُم، فَمَن أجابَكَ فَاقبَل، و مَن أبیٰ فَلا تَعجَل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تجعل»، وما اُثبت من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ تَجذِبَ إلَيَّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۶۴۵ ح‌۳ عن فروة بن مسيك المرادي، المعجم الكبير: ج‌۱۸ ص‌۳۲۵ ح‌۸۳۶، تهذيب الكمال: ج‌۲۳ ص‌۱۷۶ الرقم ۴۷۲۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - خطاب به فروة بن مُسَیک مرادى -: هنگامى كه نزد آن قوم آمدى، آنها را [به اسلام] فرا بخوان. هر كس پاسخت داد، بپذیر و هر كس خوددارى كرد، عجله نكن تا او را [با دعوت] به سوى من [به اسلام] بكشانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: ما قاتَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَوماً حَتّیٰ يَدعُوَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۴۹۸ ح‌۲۰۵۳، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۱۸۱ ح‌۱۸۲۳۲؛ الإقبال: ج‌۲ ص‌۳۱۱، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۲۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله تا قومى را [به اسلام] فرا نخوانْد، با آنها نجنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن عبد الرحمن بن عوف: لَمَّا افتَتَحَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ انصَرَفَ إلَى الطّائِفِ - يَعني مِن حُنَينٍ _، فَحاصَرَهُم ثَماني&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَشَرَة أو تِسعَ عَشَرَةَ فَلَم يَفتَتِحها، ثُمَّ أوغَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإیغال: السَّیر الشدید. یقال: أوغَلَ القَوم و تَوَغَّلوا؛ إذا أمعنوا في سَیرهم. و الوُغول: الدخول في الشيء (النهایة: ج‌۵ ص‌۲۰۹ «وغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَوحَةً أو غَدوَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوحَة و الغَدوَة: هي مسافة، و قد حدّدها الإمام الصادق علیه‌السلام في حدیث له بأربع فراسخ (أُنظر: الکافي: ج‌۵ ص‌۱۶۹ ح‌۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال المجلسي=: و الظاهر أنّ المسافر یسیر غالباً في الیوم ثمانیة فراسخ، و الغالب علیهم أنّهم یسیرون في الغداة [في أوّل النهار] خمس فراسخ، و في الرواح [أي بعد الزوال، أو آخر النهار، أو العشِيِّ] ثلاث فراسخ، و قد یسیر في الغداة أربعاً و في الرواح أربعاً (روضة المتّقین: ج‌۷ ص‌۲۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ نَزَلَ، ثُمَّ هَجَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَجَّرَ الرجلُ: إذا خرج بالهاجرة؛ وهي نصف النهار (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۲۵۵ «هجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! إنّي لَكُم فَرَطٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الحدیث: «أنا فَرَطُکم علی الحَوض: أي متقدّمُکم إلیه (النهایة: ج‌۳ ص‌۴۳۴ «فرط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إنَّ مَوعِدَكُمُ الحَوضُ، فَأُوصيكُم بِعِترَتي خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِيَدِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! لَتُقِيمُنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةَ و لَتُؤْتُنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّكاةَ أو لَأَبعَثَنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلاً مِنّي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - أو كَنَفسي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - فَلَيَضرِبَنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعناقَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُقاتِليكُم، و لَیَسبِیَنَّ ذَرارِيَّكُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَأىٰ أُناسٌ أنَّهُ يَعني أبا بَكرٍ أو عُمَرَ، و أخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ علیه‌السلام، فَقالَ: هُوَ هٰذَا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۰۴ ح‌١١۰۴؛ المستدرك على الصحيحين: ج‌٢ ص‌١٣١ ح‌٢۵۵٩، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌٧ ص‌۴۹۸ ح‌٢٣، مسند أبي يعلى: ج‌١ ص‌٣٩٣ ح‌۸۵۶ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، طوسی - به نقل از عبد الرحمان بن عوف -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، هنگامی که مكّه را فتح کرد، رو به طائف نهاد - یعنی از مسیر حُنَین - و آنان را دوازده یا نوزده روز محاصره كرد؛ اما نتوانست آن جا را فتح کند، تا این که عصرى یا صبحگاهی به آن جا نفوذ كرد. سپس فرود آمد و بعد، از آن جا هجرت كرد. آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه فرمود: «اى مردم! من بر شما پیشى خواهم گرفت و وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهتان حوض است. پس شما را در بارۀ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به نیكى سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس [خطاب به طائفیان] فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، هر آینه باید نماز به پا دارید و زكات بپردازید، وگر نه كسى را از خودم و یا كسى مثل خودم را گسیل خواهم داشت كه گردن جنگجویانتان را بزند و فرزندانتان را اسیر كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّه‌ای از مردم پنداشتند كه مرادش ابو بكر یا عمر است؛ و[لی] دست على علیه‌السلام را گرفت و فرمود: «آن شخص، این است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميراً لَهُ عَلیٰ سَرِيَّةٍ، أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه صلّی اللّه علیه و آله في خاصَّةِ نَفسِهِ، ثُمَّ في أصحابِهِ عامَّةً، ثُمَّ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُغزُ بِاسمِ اللّه و في سَبيلِ اللّه، قاتِلوا مَن كَفَرَ بِاللّه، و لا تَغدِروا و لا تَغُلّوا و تُمَثِّلوا، و لا تَقتُلوا وَليداً، و لا مُتَبَتِّلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبتّل: الانقطاع عن الدنيا إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الصحاح: ج‌۴ ص‌۱۶۳۰ «بتل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في شاهِقٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشاهق: الجبل المرتفع، و كلّ ما رفع من بناء أو غيره (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۱۹۲ «شهق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تُحرِقُوا النَّخلَ و لا تُغرِقوهُ بِالماءِ، و لا تَقطَعوا شَجَرَةً مُثمِرَةً، و لا تُحرِقوا زَرعاً؛ لِأَنَّكُم لا تَدرونَ لَعَلَّكُم تَحتاجونَ إلَيهِ، و لا تَعقِروا مِنَ البَهائِمِ مِمّا يُؤكَلُ لَحمُهُ إلّا ما لا بُدَّ لَكُم مِن أكلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إذا لَقيتُم عَدُوّاً لِلمُسلِمينَ فَادعوهُم إلیٰ إحدیٰ ثَلاثٍ، فَإِن هُم أجابوكُم إلَيها فَاقبَلوا مِنهُم و كُفّوا عَنهُم: اُدعوهُم إلَى الإِسلامِ؛ فَإِن دَخَلوا فيهِ فَاقبَلوهُ مِنهُم و كُفّوا عَنهُم، وَ ادعوهُم إلَى الهِجرَةِ بَعدَ الإِسلامِ؛ فَإِن فَعَلوا فَاقبَلوا مِنهُم و كُفّوا عَنهُم، و إن أبَوا أن يُهاجِروا وَ اختاروا دِيارَهُم، و أَبَوا أن يَدخُلوا في دارِ الهِجرَةِ، كانوا بِمَنزِلَةِ أعرابِ المُؤمِنينَ، يَجري عَلَيهِم ما يَجري عَلیٰ أعرابِ المُؤمِنينَ، و لا يَجري لَهُم فِي الفَيءِ و لا فِي القِسمَةِ شَيءٌ إلّا أن يُهاجِروا في سَبيلِ اللّه، فَإِن أبَوا هاتَينِ فَادعوهُم إلیٰ إعطاءِ الجِزيَةِ عَن يَدٍ و هُم صاغِرونَ؛ فَإِن أعطَوُا الجِزيَةَ فَاقبَل مِنهُم و كُفَّ عَنهُم، و إن أبَوا فَاستَعِنِ اللّٰهَ عزّ و جلّ عَلَيهِم و جاهِدهُم فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۲ كلاهما عن مسعدة بن صدقة؛ سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۷ ح‌۲۶۱۲، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۲ ح‌۱۶۱۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى فرماندهى از خود را بر سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، او را به رعایت پروامندی از خداوند در بارۀ خود و نیز در رفتار با عموم یارانش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به نام خدا و در راه خدا هجوم برید. با هر كس كه به خداوند كفر ورزید، جنگ كنید و پیمان نشكنید و خیانت نكنید و مُثله نكنید و كودكى را و [نیز] كسى را كه روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان از دنیا در یک بلندى، مشغول عبادت است، نكشید و نخلستان را آتش نزنید و آن را در آب غرق نكنید و درخت میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را قطع نكنید و زراعتى را آتش نزنید؛ زیرا شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید و شاید نیازمند آن شوید، و چیزى را از چارپایانى كه گوشت آنها خوردنى است، پى نكنید، مگر آنچه را ناگزیر به خوردن آن هستید&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هنگامى كه با دشمنانِ مسلمانان رو به رو شدید، آنان را به یكى از این سه چیز دعوت كنید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول (ج۱۸ ص۳۵۶) آمده است: «شاید در این، نوعى مجازگویى باشد؛ زیرا پذیرش هجرتِ تنها بدون اسلام و جزیه، سودى ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر خواستۀ شما را اجابت كردند، از آنان بپذیرید و دست بكشید: [نخست،] آنان را به اسلام دعوت كنید. پس اگر اسلام را پذیرفتند، از آنان بپذیرید و از ایشان دست بكشید. ایشان را پس از اسلام آوردن، به هجرت فرا بخوانید. اگر چنین كردند، بپذیرید و از آنان دست بكشید؛ ولى اگر نپذیرفتند كه مهاجرت كنند و سرزمین خود را ترجیح دادند و از ورود به سرزمین هجرت روى بر تافتند، به منزلۀ عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاىِ صحرانشینِ مسلمان خواهند بود و حكم آنان، همان است كه بر عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمان صحرانشین جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در فَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء و تقسیم [غنائم]، چیزى به آنان اختصاص نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد، مگر آن كه در راه خداوند، هجرت كنند. حال اگر این دو را نپذیرفتند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى (ج ۱۵ ص‌۹۴)، جملۀ «یعنى اسلام نیاوردند» در این جا آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان را به پرداختِ جزیه، در حالى كه رام و پذیرا هستند، دعوت كنید. پس اگر جزیه دادند، از آنان بپذیر و دست بكش؛ ولى اگر نپذیرفتند، از خداوند بر ضدّ آنان كمک بخواه و با آنان در راه خداوند، آن گونه كه حقّ جهاد است، جهاد كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن سهل بن سعد: قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَومَ خَيبَرَ: لَأُعطِيَنَّ الرّايَةَ غَداً رَجُلاً يُفتَحُ عَلیٰ يَدَيهِ، يُحِبُّ اللّٰهَ و رَسولَهُ، و يُحِبُّهُ اللّٰهُ و رَسولُهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَباتَ النّاسُ لَيلَتَهُم أيُّهُم يُعطیٰ؟ فَغَدَوا كُلُّهُم يَرجونَهُ، فَقالَ: أينَ عَلِيٌّ؟ فَقيلَ: يَشتَكي عَينَيهِ. فَبَصَقَ في عَينَيهِ و دَعا لَهُ، فَبَرَأَ كَأَن لَم يَكُن بِهِ وَجَعٌ، فَأَعطاهُ. فَقالَ: اُقاتِلُهُم حَتّیٰ يَكونوا مِثلَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُنفُذ عَلیٰ رِسلِكَ حَتّیٰ تَنزِلَ بِساحَتِهِم، ثُمَّ ادعُهُم إلَى الإِسلامِ و أَخبِرهُم بِما يَجِبُ عَلَيهِم، فَوَاللّه، لَأَن يَهدِيَ اللّٰهُ بِكَ رَجُلاً خَيرٌ لَكَ مِن أن يَكونَ لَكَ حُمرُ النَّعَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۹۶ ح‌۲۸۴۷، صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۱۸۷۲ ح‌۳۴ نحوه؛ العمدة: ص‌۱۴۵ ح‌۲۱۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از سهل بن سعد -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در روز [جنگ] خیبر فرمود: «فردا این پرچم را به دست مردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه به دستان او فتح صورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد؛ او خدا و پیامبرش را دوست دارد و خدا و پیامبرش هم او را دوست دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لشكریان، شب را با این فکر به سر بردند كه [فردا] پرچم به چه كسى داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. چون صبح شد، به نزد پیامبر خدا آمدند و هر كس امید داشت كه [پرچم] به او داده شود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «على كجاست؟». گفته شد: او چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد گرفته است. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در چشمان او آب دهان انداخت و برایش دعا كرد. چنان بهبود یافت كه گویى دردى نداشته است. آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرچم را به او داد. على علیه‌السلام گفت: آیا با آنان بجنگم تا مانند ما [مسلمان] شوند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرام برو تا به میدانگاهیِ آنان برسى. سپس آنان را به اسلام دعوت كن و از تکالیفی که بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان است، آگاهشان كن كه به خدا سوگند، اگر خداوند یک نفر را به دست تو هدایت كند، برایت بهتر از آن است که شتران سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مو داشته باشی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - في أحداثِ غَزوَةِ فَتحِ خَيبَرَ -: خَرَجَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الخَيمَةِ وَ الرّايَةُ في يَدِهِ، فَرَكَزَها و قالَ: أينَ عَلِيٌّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا رَسولَ اللهِ، هُوَ رَمِدٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّمَد: وَجَع العین و انتفاخها (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۱۸۵ «رمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعصوبُ العَينَينِ. قالَ: هاتوه إلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأُتِيَ بِهِ يُقادُ، فَفَتَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَينَيهِ ثُمَّ تَفَلَ فيهِما، فَكَأَنَّما لَم تُرمَدا قَطُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: «اللّٰهُمَّ أذهِب عَنهُ الحَرَّ وَ البَردَ»، فَكانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام يَقولُ: ما وَجَدتُ بَعدَ ذٰلِكَ حَرّاً و لا بَرداً في صَيفٍ و لا شِتاءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَفَعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّايَةَ،ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سِر فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُسلِمينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ بابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِصنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ادعُهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحدىٰ ثَلاثِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِصالٍ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إمّا أن يَدخُلوا فِي الإِسلامِ و لَهُم ما لِلمُسلِمينَ و عَلَيهِم ما عَلَيهِم، و أَموالُهُم لَهُم. و إمّا أن يُذعِنوا لِلجِزيَةِ وَ الصُّلحِ، و لَهُمُ الذِّمَّةُ و أَموالُهُم لَهُم. و إمَّا الحَربِ؛ فَإِن هُمُ اختارُوا الحَربَ فَحارِبهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَها و سارَ بِها، وَ المُسلِمونَ خَلفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۵۹ ح‌۲۴۹، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۲۸ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - در غزوۀ فتح خیبر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرچم به دست، از خیمه بیرون آمد. پرچم را در زمین نشاند و فرمود: «علی کجاست؟»&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: ای پیامبر خدا! او چشم‌درد دارد و به چشمانش دستمال بسته است. فرمود: «او را نزد من بیاورید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست او را گرفتند و آوردند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله چشمان علی را گشود و آب دهان مبارک را در آنها افکند و چشم‌درد علی علیه‌السلام چنان بهبود یافت که گویی درد نگرفته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «خدایا! گرما و سرما را از او باز دار». علی علیه‌السلام می‌گوید: پس از این دعا، در تابستان، گرما را و در زمستان، سرما را احساس نکردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرچم را به او سپرد و سپس فرمود: «با سربازان اسلام به دروازۀ قلعه برو و یهودیان را به یکی از این سه چیز فرا بخوان. یا اسلام بیاورند و در حقوق و وظایف، مانند دیگر مسلمانان شوند و اموالشان در دست خودشان بماند، یا صلح همراه جزیه دادن را بپذیرند و در عوض از آنان دفاع و حمایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و اموالشان در دست خودشان بماند، یا به جنگ در آیند که در این صورت با آنان بجنگ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام پرچم را گرفت و در حالی که مسلمانان پشت سرش حرکت می‌کردند، به سوی قلعه رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَمّا وَجَّهَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى اليَمَنِ قالَ: يا عَلِيُّ، لا تُقاتِل أحَداً حَتّیٰ تَدعُوَهُ إلَى الإِسلامِ، وَٱيمُ اللّه! لَأَن يَهدِيَ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلیٰ يَدَيكَ رَجُلاً، خَيرٌ لَكَ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ و غَرَبَت، و لَكَ وِلاؤُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۶ ح‌۲ عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق علیه‌السلام وص ۲۸ ح‌۴، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۱ ح‌۲۴۰ كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عنه: نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۳۶۱ ح‌۳ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۶۹۱ ح‌۶۵۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مرا به سوى یمن روانه ساخت، فرمود: «اى على! با هیچ كس پیش از آن كه او را به اسلام فرا خوانى، جنگ مكن. سوگند به خدا، اگر خداوند به دست تو انسانى را هدایت كند، از آنچه خورشید بر آن طلوع و غروب كرده، برایت بهتر است و تو بر او ولایت داری، اى على!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلىٰ مُعاوِيَةَ قَبلَ حَربِ صِفّينَ -: ألا و إنّي أدعوكُم إلىٰ كِتابِ اللّهِ و سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله، و حَقنِ دِماءِ هٰذِهِ الأُمَّةِ‌. فَإِن قَبِلتُم أصَبتُم رُشدَكُم، وَ اهتَدَيتُم لِحَظِّكُم. و إن أبَيتُم إلَّا الفُرقَةَ و شَقَّ عَصا هٰذِهِ الأُمَّةِ، فَلَن تَزدادوا مِنَ اللّهِ إلّا بُعداً، و لَن يَزدادَ الرَّبُّ عَلَيكُم إلّا سُخطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۵۰ عن أبي الوداك، الأمالي للطوسي: ص‌۱۸۴ ح‌٣٠٨.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به معاویه پیش از جنگ صفّین -: آگاه باشید! من شما را به كتاب خدا و سنّت پیامبرش و پاس داشتنِ خون این امّت فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. اگر بپذیرید، راه رشد را یافته و به پاداش [جاودان] خود، ره‌نمون شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، و اگر جز پراكنده ساختن و شكستنِ ابزار قدرت این امّت را نخواهید، پس، از خدا دورتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید و پروردگار، خشمش را بر شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید. و السّلام!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ لِمَعقِلِ بنِ قَيسٍ الرِّياحِيِّ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ في ثَلاثَةِ آلافٍ مُقَدِّمَةً لَهُ -: و لا يَحمِلَنَّكُم شَنَآنُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّناءَة: البُغض. شَنِئَ الشيءَ شَنَآناً: أبغَضَه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱ ص‌۱۰۱ «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۲، وقعة صفّين: ص‌۱۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۶ ح‌۳۶۷؛ تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۶۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سفارش خود به مَعقِل بن قیس ریاحى، هنگامى كه او را با سه هزار [سپاهى] به عنوان پیشرو به سوى شام روانه كرد -: و بدرفتارىِ آنان، شما را وا ندارد كه جنگ را آغاز كنید، پیش از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان را [به اسلام] فرا خوانید و درِ عذر را به رویشان ببندید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ علیه‌السلام و قَدِ استَبطَأَ أصحابُهُ إذنَهُ لَهُم فِي القِتالِ بِصِفّينَ -: أمّا قَولُكُم: «أ كُلَّ ذلِكَ كَراهِيَةَ المَوتِ؟»، فَوَاللّهِ ما أُبالي، دَخَلتُ إلَى المَوتِ أو خَرَجَ المَوتُ إلَيَّ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أمّا قَولُكُم: «شَكّاً في أهلِ الشّامِ‌»، فَوَاللّه ما دَفَعتُ الحَربَ يَوماً إلّا و أنَا أطمَعُ أن تَلحَقَ بي طائِفَةٌ فَتَهتَدِيَ بي، وتَعشُوَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعشو: يُبْصِرُ بها بَصَراً ضَعيفا (النهاية: ج‌٣ ص‌٢۴٣ «عشا»). و قال ابن أبي الحدید: عَشا إلی النار یعشو: استدلّ علیها ببصرٍ ضعیف... و هذا الکلام استعارة، شَبَّه من عَساه یلحق به من أهل الشام بمن یعشو لیلاً إلی النار؛ و ذلك لأن بصائر أهل الشام ضعیفة، فهم من الاهتداء بهداه علیه‌السلام کمن یعشو ببصر ضعیف إلی النار في اللیل (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۴ ص‌۱۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ ضَوئي، و ذٰلِكَ أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أقتُلَها عَلىٰ ضَلالِها، و إن كانَت تُبوءُ بِآثامِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۵۵، بحار الأنوار: ج‌٣٢ ص‌۵۵۶ ح‌۴۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در كلام ایشان، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه كه یارانش در خواستن اذن جنگ در صِفّین شتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیدند -: امّا این كه گفتید: آیا این همه [تأخیر] براى ناخوشایند داشتنِ مرگ است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ به خدا سوگند، برایم فرقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه من به سوى مرگ درآیم یا مرگ به سوى من روان شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا این سخنتان كه [شاید] در [جنگ با] شامیان به شک افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ به خدا سوگند كه هیچ روزى جنگ را به تأخیر نیفكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مگر از آن رو كه امیدوار بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از آنان] به من بپیوندند و هدایت پذیرند و از نورِ من بینایى گیرند و این، براى من دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است كه آنان را در حین گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بكُشم، هر چند اگر كشته شوند، به كیفر گناهانشان گرفتار خواهند گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن البَراءِ بن عازِب: بَعَثَني عَلِيٌّ علیه‌السلام إلَى النَّهرِ إلَى الخَوارِجِ‌، فَدَعَوتُهُم ثَلاثاً قَبلَ أن نُقاتِلَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج‌٨ ص‌٣٠٩ ح‌١۶٧٣٩.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى - به نقل از براء بن عازب -: على علیه‌السلام مرا به سوى خوارج در نهروان فرستاد. پیش از كارزار، سه مرتبه آنان را [به هدایت و حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] دعوت نمودم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام _ مِن كِتابِهِ إلىٰ مَن شاقَّ و غَدَرَ مِن أهلِ الجَنَدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَد - بالتحریك -: بَلَد بالیمن (القاموس المحیط: ج‌۱ ص‌۲۸۵ «جند»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و صَنعاءَ -: إذا أتاكُم رَسولي فَتَفَرَّقوا وَ انصَرِفوا إلىٰ رِحالِكُم؛ أعفُ عَنكُم. وَ اتَّقُوا اللّهَ وَ ارجِعوا إلَی الطّاعَةِ؛ أصفَح عَن جاهِلِكُم، و أحفَظ قاصِيَكُم، و أقُم فیکم بِالقِسطِ، و أَعمَل فيكُم بِكِتابِ‌ اللّهِ. و إن أبَیتُم و لَم تَفعَلوا؛ فَاستَعِدّوا لِقُدومِ جَيشٍ جَمِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَمّ و الجَمَم: الکثیر من کلّ شيء. و قیل: الجمّ: الکثر المجتمِع (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۱۰۴ «جمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفُرسانِ‌، عَظيمِ الأَركانِ‌، يَقصِدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَصَدتُ الشيءَ وقصَدتُ له و إلیه قصداً - من باب ضَرَب -: طلبته بعَینه (المصباح المنیر: ص‌۵۰۴ «قصد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن طَغىٰ و عَصىٰ، فَتُطحَنوا طَحناً كَطحنِ الرَّحا؛ فَمَن أحسَنَ فَلِنَفسِهِ‌، و مَن أساءَ فَعَلَيها، و ما رَبُّكَ بِظَلّامٍ لِلعَبيدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلى الآية ۴۶ من سورة فصّلت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات (طبعة دار الکتاب الإسلامي): ج‌۲ ص‌۴۰۷؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌٢ ص‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به كسانى از مردم صنعا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایتخت یمن. در جنوب حجاز و شمال عدن قرار گرفته است. صنعا از مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین شهرهاى شبه جزیرۀ عربستان در آن روزگار بوده است (ر. ک: تقویم البلدان: ص‌٩١).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَنَد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهرى در ۴۵ فرسخى صنعا که در آن، مسجد جامع معاذ بن جبل قرار دارد و بیشترِ ساکنان آن شیعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه دشمنى نمودند و پیمان شكستند -: هنگامى كه نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به شما رسید، پراكنده شوید و به محلّ سكونت خود باز گردید، که از شما در می گذرم و از خدا پروا کنید و به طاعت من در آیید. از نادانتان چشم می‌پوشم و از دور افتادۀ شما حمایت می‌كنم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در میان شما به عدالت رفتار می‌كنم و در بارۀ شما به حكم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن عمل می‌کنم. امّا اگر چنین نكنید و سرپیچی کنید، آمادۀ آمدن سپاهى نیرومند باشید، با انبوه سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سراغ كسانى بروند كه طغیان و نافرمانى كرده‌اند، و شما را همچون آسیاب، خرد خواهند كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الزّهري: دَخَلَ رِجالٌ مِن قُرَيشٍ عَلیٰ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِما -فَسَأَلوهُ: كَيفَ الدَّعوَةُ إلَى الدّينِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَقولُ: «بِسمِ اللّه الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، أدعوكُم إلَى اللّه عزّ و جلّ و إلیٰ دينِهِ»، و جِماعُهُ أمرانِ: أحَدُهُما: مَعرِفَةُ اللّه عزّ و جلّ، وَ الآخَرُ: العَمَلُ بِرِضوانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّ مَعرِفَةَ اللّه عزّ و جلّ أن يُعرَفَ بِالوَحدانِيَّةِ، وَ الرَّأفَةِ، وَ الرَّحمَةِ، وَ العِزَّةِ، وَ العِلمِ، وَ القُدرَةِ، وَ العُلُوِّ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ، و أَنَّهُ النّافِعُ الضّارُّ، القاهِرُ لِكُلِّ شَيءٍ، الَّذي لا تُدرِكُهُ الأَبصارُ و هُوَ يُدرِكُ الأَبصارَ، و هُوَ اللَّطيفُ الخَبيرُ، و أَنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، و أَنَّ ما جاءَ بِهِ هُوَ الحَقُّ مِن عِندِ اللّه عزّ و جلّ، و ما سِواهُ هُوَ الباطِلُ. فَإِذا أجابوا إلیٰ ذٰلِكَ فَلَهُم ما لِلمُسلِمينَ و عَلَيهِم ما عَلَى المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۶ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۱ ح‌۲۳۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از زُهرى -: مردانى از قریش به نزد امام زین العابدین علیه‌السلام آمدند و از ایشان پرسیدند: دعوت به دین، چگونه است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى: &amp;quot;به نام خداوند مهرگستر مهربان. من شما را به خداوند عزّ و جلّ و به دینش دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم&amp;quot; و همۀ آن، دو چیز است: نخست، شناخت خداوند عزّ و جلّ و دیگرى عمل به رضایت او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت خداوند عزّ و جلّ به این است كه او به یكتایى، مهربانى، رحمت، عزّت، علم، قدرت و برترى بر هر چیز، شناخته شود و به این كه او سود دهنده و زیان رساننده و قاهر بر هر چیز است و او كسى است كه دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند و او دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و او ریزبین و آگاه است، و به این كه محمّد، بنده و فرستادۀ اوست و آنچه از جانب خداوند عزّ و جلّ آورده، حق است و هر آنچه جز آن باشد، باطل است&amp;quot;. اگر آنان [كه به اسلامشان فرا خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید]، این دعوت را اجابت كردند، تمام حقوق مسلمانان، براى آنان نیز خواهد بود و هر آنچه بر عهدۀ مسلمانان است، بر عهدۀ آنان نیز خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في رِسالَةٍ إلیٰ بَعضِ خُلَفاءِ بَني اُمَيَّةَ -: و مِن ذٰلِكَ ما ضَيَّعَ الجِهادَ الَّذي فَضَّلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلَى الأَعمالِ... اِشتَرَطَ عَلَيهِم فيهِ حِفظَ الحُدودِ، و أَوَّلُ ذٰلِكَ الدُّعاءُ إلیٰ طاعَةِ اللّه عزّ و جلّ مِن طاعَةِ العِبادِ، و إلیٰ عِبادَةِ اللّه مِن عِبادَةِ العِبادِ، و إلیٰ وَلايَةِ اللّه مِن وَلايَةِ العِبادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در نامۀ خود به یكى از خلفاى اموى -: و از آن جمله است فرو گذاشتن جهاد، كه خداوند عزّ و جلّ آن را بر اعمال [دیگر] برترى داده است.… در این باره، با آنان شرط كرده كه حدود را حفظ كنند و قدم اوّلِ آن، دعوت به طاعت خدا به جاى طاعت بندگان است و [دعوت] به عبادت خدا به جاى عبادت بندگان و [دعوت] به حاكمیت خدا به جاى حاكمیت بندگان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجسس-أخبار-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۲: تَجَسُّسُ أخبارِ العَدُوِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجسّس در بارۀ موقعیّت دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - لَمّا رَأیٰ بِعثَةَ العُيونِ وَ الطَّلائِعِ بَينَ أيدِي الجُيوشِ -: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ عامَ الحُدَيبِيَةِ بَينَ يَدَيهِ عَيناً لَهُ مِن خُزاعَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام ـ هنگامی که در بارۀ فرستادن نیروهای اطّلاعاتی و طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران پیشاپیش سپاهیان نظر داد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [نیز] در سال حُدَیبیه یک نفر از قبیلۀ خُزاعه را به عنوان نیروی اطّلاعاتی خود، پیشاپیش فرستاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي اُمامة: إنَّ سَهلاً و عامِرَ بنَ رَبيعَةَ قالَ لَهُما رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اُخرُج يا سَهلَ بنَ حُنَيفٍ و يا عامِرَ بنَ رَبيعَةَ حَتّیٰ تَكونا لَنا عَيناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج‌۲۵ ص‌۳۲۷ ح‌۵۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق - به نقل از ابو امامه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به سهل و عامر بن ربیعه فرمود: «ای سهل بن حُنَیف و ای عامر بن ربیعه! شما دو نفر پیشاپیش ما حرکت کنید و برای ما تجسّس کنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: بَعَثَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أَنَا وَ الزُّبَيرَ وَ المِقدادَ بنَ الأَسوَدِ، قالَ: اِنطَلِقوا حَتّیٰ تَأتوا رَوضَةَ خاخٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة خاخ: موضع بين الحرمين (معجم البلدان: ج‌۲ ص‌۳۳۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ بِها ظَعينَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظَعنُ: النساء، مفردها ظعينة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۵۷ «ظعن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَعَها كِتابٌ، فَخُذوهُ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقنا تَعادیٰ بِنا خَيلُنا حَتَّى انتَهَينا إلَى الرَّوضَةِ، فَإِذا نَحنُ بِالظَّعينَةِ، فَقُلنا: أخرِجِي الكِتابَ. فَقالَت: ما مَعِيَ مِن كِتابٍ. فَقُلنا: لَتُخرِجِنَّ الكِتابَ أو لَنُلقِيَنَّ الثِّيابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سنن أبي داوود: «فقال عليّ علیه‌السلام: والّذي يُحلف به! لأقتلنّك أو لتخرجنّ الكتاب... فقال رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: صدقكم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! فَأَخرَجَتهُ مِن عِقاصِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَقيصَةُ: الشعر يُلوی و تدخل أطرافه في اُصوله (مجمع البحرين: ج‌۲ ص‌۱۲۴۸ «عقص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَأَتَينا بِهِ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَإِذا فيهِ: مِن حاطِبِ بنِ أبي بَلتَعَةَ إلیٰ اُناسٍ مِنَ المُشرِكينَ مِن أهلِ مَكَّةَ يُخبِرُهُم بِبَعضِ أمرِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا حاطِبُ، ما هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّه، لا تَعجَل عَلَيَّ، إنّي كُنتُ امرَأً مُلصَقاً في قُرَيشٍ و لَم أكُن مِن أنفُسِها، و كانَ مَن مَعَكَ مِنَ المُهاجِرينَ لَهمُ قَراباتٌ بِمَكَّةَ يَحمونَ بِها أهليهِم و أَموالَهُم، فَأَحبَبتُ إذ فاتَني ذٰلِكَ مِنَ النَّسَبِ فيهِم أن أتَّخِذَ عِندَهُم يَداً يَحمونَ بِها قَرابَتي، و ما فَعَلتُ كُفراً و لَا ارتِداداً و لا رِضاً بِالكُفرِ بَعدَ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۹۵ ح‌۲۸۴۵ عن عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي رافع، صحیح مسلم: ج۴ ص۱۹۴۱ ح۱۶۱، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۷ ح‌۲۶۵۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله من و زبیر و مقداد را مأمور كرد و فرمود: «بروید تا به منطقۀ روضۀ خاخ برسید. در آن جا زنى كجاوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه با خود، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد. آن نامه را از او بگیرید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما راه افتادیم و اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان به تاخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند، تا آن كه به همان منطقه رسیدیم و با آن زن كجاوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین رو به رو شدیم. گفتیم: نامه را بیرون آور. گفت: نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با من نیست. گفتیم: یا نامه را بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى، یا لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را بازرسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم. او [ناچار] نامه را از لا به لاى گیسوانش بیرون آورد. نامه را خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آوردیم. نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بود از حاطب بن ابى بَلتَعه به گروهى از مشركان، كه در آن، اطّلاعاتى در بارۀ كار پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنها داده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اى حاطب! این چیست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پیامبر خدا! در بارۀ [مجازات] من، شتاب مكن؛ زیرا من از قریش نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ بلكه وابستۀ آنها بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. مهاجرانِ همراه تو، خویشاوندانى در مكّه دارند كه از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دارایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان حمایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و من چون چنین خویشانى نداشتم، تصمیم گرفتم به آنها خدمتى كنم تا از خویشان من حمایت كنند. من این كار را از سرِ كفر و ارتداد و رضایت دادن به كفر پس از اسلام نكردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: لَمّا أصبَحوا بِذِي الحُلَیفَةِ... بَعَثَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَينَينِ لَهُ؛ أنَساً و مُؤنِساً ابنَي فَضالَةَ، لَيلَةَ الخَميسِ، فَاعتَرَضا لِقُرَيشٍ بِالعَقيقِ، فَسارا مَعَهُم حَتّیٰ نَزَلوا بِالوِطاءِ، فَأَتَيا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَأَخبَراهُ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا نَزَلوا و حَلُّوا العُقَدَ وَ اطمَأَنّوا، بَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الحُبابَ بنَ المُنذِرِ بنِ الجَموحِ إلَى القَومِ، فَدَخَلَ فيهِم و حَزَرَ و نَظَرَ إلیٰ جَميعِ ما يُريدُ، و بَعَثَهُ سِرّاً و قالَ لِلحُبابِ: لا تُخبِرني بَينَ أحَدٍ مِنَ المُسلِمينَ إلّا أن تَریٰ قِلَّةً، فَرَجَعَ إلَيهِ فَأَخبَرَهُ خالِياً.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۲۰۶، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۳۷ نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ اُحُد -: وقتی در ذو الحُلَیفه صبح کردند... پیامبر صلّی اللّه علیه و آله دو نیروی اطّلاعاتی به نام اَنَس و مونس، دو فرزند فَضاله، را شب پنجشنبه روانه كرد و آنها در عقیق به سپاه قریش رسیدند و همراه آنها حركت كردند تا در وِطاء فرود آمدند و نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رفتند و خبرهایشان را دادند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه مسلمانان فرود آمدند و بارها را گشودند و آرام گرفتند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله حُباب بن مُنذر بن جَموح را به سوى دشمن فرستاد و او به درون آنها رفت و [نفرات را] تخمین زد و به هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، با دقّت نگریست. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را پنهانى فرستاد و به حُباب فرمود: «اخبار را پیش روى هیچ یک از مسلمانان، به من مده، مگر آن كه آنان را کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعداد ببینى» و او باز گشت و در خلوت، اخبار را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المغازي: ج۱ ص۴۰۳ و ج۲ ص۴۶۰ و ۵۷۳ و ۶۴۰ و الطبقات الکبری: ج۲ ص۱۲ و ص۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: المغازی: ج۱ ص۴۰۳ و ج۲ ص۴۶۰ و ۵۷۳ و ۶۴۰ و الطبقات الکبری: ج۲ ص۱۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالمخبرین-السریین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۳‌: الاِستِعانةُ بِالمُخبِرین السِّرِّیّین&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کمک گرفتن از عوامل نفوذی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: إنَّ نُعَيمَ بنَ مَسعودٍ... أتیٰ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنّي قَد أسلَمتُ، و إنَّ قَومي لَم يَعلَموا بِإِسلامي، فَمُرني بِما شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنَّما أنتَ فينا رَجُلٌ واحِدٌ، فَخَذِّل عَنّا إنِ استَطَعتَ؛ فَإِنَّ الحَربَ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ حَتّیٰ أتیٰ بَني قُرَيظَةَ، و كانَ لَهُم نَديماً فِي الجاهِلِيَّةِ، فَقالَ: يا بَني قُرَيظَةَ، قَد عَرَفتُم وُدّي إيّاكُم، و خاصَّةَ ما بَيني و بَينَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: صَدَقتَ، لَستَ عِندَنا بِمُتَّهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم: إنَّ قُرَیشاً و غَطَفانَ لَيسوا كَأَنتُم، البَلَدُ بَلَدُكُم، فَبِهِ أموالُكُم و أَبناؤُكُم و نِساؤُكُم، لا تَقدِرونَ عَلیٰ أن تَحَوَّلوا مِنهُ إلیٰ غَيرِهِ، و إنَّ قُرَيشاً و غَطَفانَ قَد جاؤوا لِحَربِ مُحَمَّدٍ و أَصحابِهِ، و قَد ظاهَرتُموهُم عَلَيهِ، و بَلَدُهُم و أَموالُهُم و نِساؤُهُم بِغَيرِهِ، فَلَيسوا كَأَنتُم، فَإِن رَأَوا نُهزَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّهزة: الفرصة. وانتهزتها، إذا اغتنمتها (الصحاح: ج‌۳ ص‌۹۰۰ «نهز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابوها، و إن كانَ غَيرُ ذٰلِكَ لَحِقوا بِبِلادِهِم و خَلّوا بَينَكُم و بَينَ الرَّجُلِ بِبَلَدِكُم، و لا طاقَةَ لَكُم بِهِ إن خَلا بِكُم، فَلا تُقاتِلوا مَعَ القَومِ حَتّیٰ تَأخُذوا مِنهُم رُهُناً مِن أشرافِهِم، يَكونونَ بِأَيديكُم ثِقَةً لَكُم عَلیٰ أن تُقاتِلوا مَعَهُم مُحَمَّداً، حَتّیٰ تُناجِزوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا لَهُ: لَقَد أشَرتَ بِالرَّأيِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خَرَجَ حَتّیٰ أتیٰ قُرَيشاً، فَقالَ لِأَبي سُفيانَ بنِ حَربٍ و مَن مَعَهُ مِن رِجالِ قُرَيشٍ: قَد عَرَفتُم وُدّي لَكُم و فِراقي مُحَمَّداً، و إنَّهُ قَد بَلَغَني أمرٌ قَد رَأَيتُ عَلَيَّ حَقّاً أن اُبلِغَكُموهُ نُصحاً لَكُم، فَاكتُموا عَنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: نَفعَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَعَلَّموا أنَّ مَعشَرَ يَهودَ قَد نَدِموا عَلیٰ ما صَنَعوا فيما بَينَهُم و بَينَ مُحَمَّدٍ، و قَد أرسَلوا إلَيهِ: إنّا قَد نَدِمنا عَلیٰ ما فَعَلنا، فَهَل يُرضيكَ أن نَأخُذَ لَكَ مِنَ القَبيلَتَينِ - مِن قُرَيشٍ و غَطَفانَ - رِجالاً مِن أشرافِهِم فَنُعطِيَكَهُم فَتَضرِبَ أعناقَهُم، ثُمَّ نَكونَ مَعَكَ عَلیٰ مَن بَقِيَ مِنهُم حَتّیٰ نَستَأصِلَهُم؟ فَأَرسَلَ إلَيهِم: أن نَعَم. فَإِن بَعَثَت إلَيكُم يَهودُ يَلتَمِسونَ مِنكُم رُهُناً مِن رِجالِكُم فَلا تَدفَعوا إلَيهِم مِنكُم رَجُلاً واحِداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خَرَجَ حَتّیٰ أتیٰ غَطَفانَ، فَقالَ: يا مَعشَرَ غَطَفانَ! إنَّكُم أصلي و عَشيرَتي و أَحَبُّ النّاسِ إلَيَّ، و لا أراكُم تَتَّهِمُونّي. قالوا: صَدَقتَ، ما أنتَ عِندَنا بِمُتَّهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاكتُموا عَنّي. قالوا: نَفعَلُ، فَما أمرُكَ؟ ثُمَّ قالَ لَهُم مِثلَ ما قالَ لِقُرَيشٍ، و حَذَّرَهُم ما حَذَّرَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَت لَيلَةُ السَّبتِ مِن شَوّالٍ سَنَةَ خَمسٍ، و كانَ مِن صُنعِ اللّه لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله أن أرسَلَ أبو سُفيانَ بنُ حَربٍ و رُؤوسُ غَطَفانَ إلیٰ بَني قُرَيظَةَ عِكرِمَةَ بنَ أبي جَهلٍ في نَفَرٍ مِن قُرَيشٍ و غَطَفانَ، فَقالوا لَهُم: إنّا لَسنا بِدارِ مُقامٍ، قَد هَلَكَ الخُفُّ وَ الحافِرُ، فَاغدوا لِلقِتالِ حَتّیٰ نُناجِزَ مُحَمَّداً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلوا إلَيهِم: إنَّ اليَومَ يَومُ السَّبتِ، و هُوَ يَومٌ لا نَعمَلُ فيهِ شَيئاً... و لَسنا مَعَ ذٰلِكَ بِالَّذينَ نُقاتِلُ مَعَكُم مُحَمَّداً حَتّیٰ تُعطونا رُهُناً مِن رِجالِكُم، يَكونونَ بِأَيدينا ثِقَةً لَنا، حَتّیٰ نُناجِزَ مُحَمَّداً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَجَعَت إلَيهِمُ الرُّسُلُ بِما قالَت بَنو قُرَيظَةَ، قالَت قُرَيشٌ و غَطَفانُ: وَ اللّه، إنَّ الَّذي حَدَّثَكُم نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ لَحَقٌّ، فَأَرسَلوا إلیٰ بَني قُرَيظَةَ: إنّا - وَ اللّه - لا نَدفَعُ إلَيكُم رَجُلاً واحِداً مِن رِجالِنا.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت بَنو قُرَيظَةَ حينَ انتَهَتِ الرُّسُلُ إلَيهِم بِهٰذا: إنَّ الَّذي ذَكَرَ لَكُم نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ لَحَقٌّ... فَأَرسَلوا إلیٰ قُرَيشٍ و غَطَفانَ: إنّا - وَ اللّه - لا نُقاتِلُ مَعَكُم مُحَمَّداً حَتّیٰ تُعطونا رُهُناً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَبَوا عَلَيهِم، و خَذَّلَ اللّٰهُ بَينَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۲۴۰، تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۷۸، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۲۱۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام: نُعَیم بن مسعود... به حضور پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسید و گفت: اى پیامبر خدا! من مسلمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و قوم من از اسلام آوردنم خبر ندارند. بنا بر این، هر مأموریتى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، به من وا گذارید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «تو در میان ما یک تن بیش نیستى. پس به میان دشمن برو و هر تعداد را كه توانستى، از جنگ با ما منصرف كن [و اتّحاد احزاب شركت كننده در جنگ خندق را به هم بزن] كه جنگ یعنى نیرنگ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُعَیم بن مسعود، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را ترک گفت و نزد بنى قُرَیظه رفت. او در زمان جاهلیت با بنى قریظه رفاقت داشت. به آنان گفت: اى بنى قریظه! شما از دوستى من با خودتان و صمیمیتى كه با هم داریم، آگاهید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى. تو نزد ما بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار نیستى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم به آنها گفت: قریش و غَطَفان، وضعیت شما را ندارند. این شهر، شهر شماست و اموال و فرزندان و زنان شما در این جایند و شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید از این شهر به جاى دیگر بروید. قریش و غطفان براى جنگ با محمّد و یاران او آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما از آنان پشتیبانى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، در صورتى كه شهر و اموال و زن و فرزند آنها در جایى دیگرند. پس، موقعیت آنها با شما فرق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. آنها اگر فرصتى [براى حمله و پیروزى] بیابند، از آن استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و گرنه به شهر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و شما را با مردى كه در شهر شماست، تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و اگر تنها بمانید، توان مقابله با وى را نخواهید داشت. پس، در كنار این جماعت (مشركان) نجنگید، مگر آن كه تعدادى از بزرگان و سران آنها را به عنوان گروگان از آنها بگیرید كه به عنوان وثیقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دست شما باشند تا با اتّكا به آن در كنار قریش با محمّد بجنگید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى قریظه به او گفتند: نظر درستى دادى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم سپس از نزد بنى قریظه به میان قریش آمد و به ابو سفیان بن حرب و دیگر سران قریش كه با او بودند، گفت: شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید كه من با شما دوست هستم و مرا با محمّد كارى نیست. موضوعى شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه وظیفۀ خود دیدم از باب خیرخواهى، آن را به شما برسانم؛ امّا از من نشنیده بگیرید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم گفت: بدانید كه یهودیان از رفتار خود با محمّد پشیمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به او پیغام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه: «ما از كردۀ خود، پشیمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. آیا اگر تعدادى از اشراف و بزرگان دو قبیلۀ قریش و غطفان را بستانیم و به شما بدهیم تا گردنشان را بزنید و سپس در كنار شما با باقى ماندۀ آنها بجنگیم تا آن كه ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كن شوند، از ما خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى؟». محمّد نیز به آنها پیغام فرستاده كه: آرى. بنا بر این، اگر یهود از شما خواستند تعدادى از رجال خود را به عنوان گروگان در اختیارشان بگذارید، حتّى یک نفر را هم نفرستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم سپس نزد غطفان آمد و گفت: اى غطفانیان! شما ایل و تبار من هستید و بیشتر از همۀ مردم دوستتان دارم و فكر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم به من بدگمان باشید. گفتند: درست است. ما به تو بدگمان نیستیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پس، از من نشنیده بگیرید. گفتند: بسیار خوب! موضوع چیست؟ نعیم، همان سخنانى را كه به قریش گفته بود، به غطفان نیز گفت و از همان چیزى كه قریش را بر حذر داشته بود، آنان را نیز بر حذر داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب شنبه از ماه شوّال سال پنجم شد، از لطف خدا به پیامبرش، ابو سفیان بن حرب و سران غطفان، عِكرمة بن ابى جهل را با تعدادى از قریش و غطفان نزد بنى قریظه فرستادند. این عدّه به بنى قریظه گفتند: ما براى ماندن و استراحت كردن به این جا نیامده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. اسبان و شتران ما از بین رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فردا صبح، آمادۀ جنگ شوید تا با محمّد پیكار كنیم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى قریظه پیغام دادند: فردا شنبه است و ما در این روز، دست به هیچ كارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنیم.… وانگهى، ما زمانى در كنار شما با محمّد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم كه تعدادى از بزرگان و رجال خود را به ما گروگان دهید كه به عنوان وثیقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دست ما باشند. در این صورت با محمّد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى فرستادگان، پیغام بنى قریظه را براى قریش و غطفان آوردند، آنها گفتند: به خدا سوگند، حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه نعیم بن مسعود به شما گفته، راست است. پس براى بنى قریظه پیغام فرستادند كه: به خدا سوگند، ما حتّى یک نفر از افراد خود را در اختیار شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاریم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى فرستادگان قریش و غطفان، این پیام را به بنى قریظه رساندند، آنها گفتند: حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه نعیم بن مسعود به شما گفته، درست است.… پس به قریش و غطفان پیغام دادند: به خدا سوگند، تا گروگان در اختیار ما نگذارید، همراه شما با محمّد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم. و بدین سان از همكارى با آنها خوددارى كردند و خداوند، آنها را از یارى یکدیگر باز داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ بَنِي المُصطَلِقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يقال لها غزوة المريسيع، اسم ماء في ناحية قديد إلى الساحل، سار النبيّ صلّی اللّه علیه و آله في سنة خمس إلى بني المصطلق (معجم البلدان: ج‌۵ ص‌۱۱۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: كانَ رَأسُهُم و سَيِّدُهُم [أي بَنِي المُصطَلِقِ] الحارِثَ بنَ أبي ضِرارٍ، و كانَ قَد سارَ في قَومِهِ و مَن قَدَرَ عَلَيهِ مِنَ العَرَبِ فَدَعاهُم إلیٰ حَربِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَابتاعوا خَيلاً و سِلاحاً، و تَهَيَّؤوا لِلمَسيرِ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و جَعَلَتِ الرُّكبانُ تَقدَمُ مِن ناحِيَتِهِم فَيُخبِرونَ بِمَسيرِهِم، فَبَلَغَ ذٰلِكَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَبَعَثَ بُرَيدَةَ بنَ الحُصَيبِ الأسلَمِيَّ يَعلَمُ عِلمَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاستَأذَنَ النّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله أن يَقولَ، فَأَذِنَ لَهُ، فَخَرَجَ حَتّیٰ وَرَدَ عَلَيهِم ماءَهُم، فَوَجَدَ قَوماً مَغرورينَ قَد تَأَلَّبوا و جَمَعُوا الجُموعَ، فَقالوا: مَنِ الرَّجُلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَجُلٌ مِنكُم قَدِمتُ لَمّا بَلَغَني عَن جَمعِكُم لِهٰذَا الرَّجُلِ، فَأَسيرُ في قَومي و مَن أطاعَني، فَتَكونُ يَدُنا واحِدَةً حَتّیٰ نَستَأصِلَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الحارِثُ بنُ أبي ضِرارٍ: فَنَحنُ عَلیٰ ذٰلِكَ فَعَجِّل عَلَينا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بُرَيدَةُ: أركَبُ الآنَ فَآتيكُم بِجَمعٍ كَثيفٍ مِن قَومي و مَن أطاعَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُرّوا بِذٰلِكَ مِنهُ، و رَجَعَ إلیٰ رَسولِ اللّه فَأَخبَرَهُ خَبَرَ القَومِ. فَنَدَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله النّاسَ، و أَخبَرَهُم خَبَرَ عَدُوِّهِم، فَأَسرَعَ النّاسُ لِلخُروجِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۴۰۴، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۶۳ نحوه؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۹۵ ح‌۴ نقلاً عن الكازروني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ بنى مُصطَلِق -: رئیس بنى مصطلق، حارث بن ابى ضِرار، قوم خود و هر كدام از اعراب را كه توانست، به جنگ با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دعوت كرد و اسب و سلاح خریدند و براى حركت به سوى پیامبر خدا آماده شدند و قافله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه از منطقۀ آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، از حركت آنها خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند. خبر به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسید و ایشان، بُرَیدة بن حَصیب اسلمى را روانه نمود تا خبر قطعى در این باره بیاورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله اجازه گرفت تا آنچه را [براى فریب دشمن] لازم است، بگوید و بیرون آمد تا بر سر آبشان، بر آنها وارد شد و گروهى فریب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده را یافت كه گرد هم آمده و جمعیتى را جمع كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنها گفتند: تو كیستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بریده گفت: مردى از شما كه چون خبر گرد هم آمدنتان براى جنگ با این مرد (پیامبر صلّی اللّه علیه و آله) به من رسید، نزدتان آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از قوم خود و هر كس كه از من فرمان ببرد، كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم تا همه یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست بر او حمله و او را ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كن كنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارث بن ابى ضرار گفت: ما هم این قصد را داریم. به سوى ما بشتاب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بریده گفت: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون سوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و تعداد فراوانى از قومم و هر كه را از من فرمان ببرد، برایتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها از این سخن او خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدند. بریده نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله باز گشت و خبر آن قوم را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله داد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مردم را فرا خواند و خبر دشمنشان را به آنها داد و مردم به سرعت، آمادۀ بیرون رفتن شدند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - فِي العَبّاسِ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ -: قيلَ: إنَّهُ أسلَمَ قَبلَ الهِجرَةِ، و كانَ يَكتُمُ إسلامَهُ، و كانَ بِمَكَّةَ يَكتُبُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أخبارَ المُشرِكينَ، و كانَ مَن بِمَكَّةَ مِنَ المُسلِمينَ يَتَقَوَّون بِهِ، و كانَ لَهُم عَوناً عَلیٰ إسلامِهِم. و أَرادَ الهِجرَةَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «مُقامُكَ بِمَكَّةَ خَيرٌ»، فَلِذٰلِكَ قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ: «مَن لَقِيَ العَبّاسَ فَلا يَقتُلهُ؛ فَإِنَّهُ اُخرِجَ كُرهاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج‌۳ ص‌۱۶۴ الرقم ۲۷۹۹، الطبقات الكبرى: ج‌۴ ص‌۳۱، تهذيب الكمال: ج‌۱۴ ص‌۲۲۷ الرقم ۳۱۲۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - در بارۀ عبّاس بن عبد المطّلب -: گفته شده كه عبّاس قبل از هجرت [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله]، مسلمان شده بود؛ ولى اسلامش را پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و در مكّه، اخبار مشركان را به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشت و مسلمانان مكّه از حمایت و یارى او بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و چون خواست به مدینه هجرت كند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «ماندنت در مكّه، بهتر است». از این رو پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ بدر فرمود: «هر كس عبّاس را دید، او را نكشد، كه او را به اجبار آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: السیرة النبویة لابن هشام: ج۲ ص۲۶۷&lt;br /&gt;<br /> و المغازي للواقدي: ج۱ ص۱۹ و ج۳ ص۸۹۳&lt;br /&gt;<br /> و مسند ابن حنبل: ج۹ ص۹۳ ح۲۳۳۹۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: السیرة النبویّة، ابن هشام: ج۲ص۲۶۷ و المغازی، واقدی: ج۱ ص۱۹ و ج۳&lt;br /&gt;<br /> ص۸۹۳ و مسند ابن حنبل: ج۹ ص۹۳ ح۲۳۳۹۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرعاب-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۴‌: إرعابُ العَدُوِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وحشت انداختن در دل دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و َأَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَ مِن رِّبَاطِ ٱلْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ ٱللهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ ءَاخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لاَ تَعْلَمُونَهُمُ ٱللهُ يَعْلَمُهُمْ وَ مَا تُنفِقُواْ مِن شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ فِى سَبِيلِ ٱللهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَ أَنتُمْ لاَ تُظْـلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در برابر آنها آنچه توانستيد از نيرو و اسبان بسته و آماده شده آماده سازيد كه بدين وسيله دشمن خدا و دشمن خود و ديگرانى غير آنها را - كه شما آنها را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد [و] خداوند آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد - بترسانيد، و هر چيزى كه در راه خدا انفاق كنيد، [در روز جزا] به طور كامل به شما داده خواهد شد و بر شما هرگز ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: طافَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَعياً، و إنَّما طافَ لِيُرِيَ المُشرِكينَ قُوَّتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۶۶۶ ح‌۲۸۳۶، السنن الكبرى: ج‌۵ ص‌۱۷۹ ح‌۹۴۳۳، المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۴۴ ح‌۱۱۸۲۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله طواف را به صورت دویدن به جا آورد. او این کار را کرد تا در برابر مشرکان قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن عكرمة - في ذِکرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسدِ -: كانَ يَومُ اُحُدٍ يَومَ السَّبتِ لِلنِّصفِ مِن شَوّالٍ، فَلَمّا كانَ الغَدُ مِن يَومِ اُحُدٍ و ذٰلِكَ يَومُ الأَحَدِ لِسِتَّ عَشرَةَ لَيلَةً خَلَت مِن شَوّالٍ، أذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فِي النّاسِ بِطَلَبِ العَدُوِّ، و أَذَّنَ مُؤَذِّنُهُ ألّا يَخرُجَنَّ مَعَنا أحَدٌ إلّا مَن حَضَرَ يَومَنا بِالأَمسِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّما خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مُرهِباً لِلعَدُوِّ، و لِيَبلُغَهُم أنَّهُ خَرَجَ في طَلَبِهِم، لِيَظُنّوا بِهِ قُوَّةً، و أَنَّ الَّذي أصابَهُم لَم يوهِنهُم عَن عَدُوِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۳۴، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۱۰۶، فتح الباري: ج‌۷ ص‌۳۷۳ ذيل ح‌۴۰۷۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از عكرمه، در یاد کرد از جنگ حَمراء الأسَد -: جنگ اُحُد در روز شنبه پانزدهم شوّال بود و فرداى آن روز - یعنى یكشنبه شانزدهم شوّال - مؤذّن پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله میان مردم ندا داد كه باید در پى دشمن رفت و مؤذّن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ندا داد كه: هیچ كس با ما بیرون نیاید، مگر كسى كه دیروز در جنگ ما حضور داشته است.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیرون آمد تا دشمن را بترساند و به آنها بفهماند كه در تعقیب آنهاست و گمان برند كه هنوز نیرومند هستند و مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسیده به آنان، آنها را از رویارویى با دشمنشان سست نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسَدِ -: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَأمُرُهُم فِي النَّهارِ بِجَمعِ الحَطَبِ، فَإِذا أمسَوا أمَرَنا أن نوقِدَ النّيرانَ، فَيوقِدُ كُلُّ رَجُلٍ ناراً، فَلَقَد كُنّا تِلكَ اللَّيالي نوقِدُ خَمسَمِئَةِ نارٍ، حَتّیٰ تُریٰ مِنَ المَكانِ البَعيدِ، و ذَهَبَ ذِكرُ مُعَسكَرِنا و نيرانِنا في كُلِّ وَجهٍ، حَتّیٰ كانَ مِمّا كَبَتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَبَتَ اللّٰهُ العَدُوَّ كَبتاً - من باب ضرب -: أهانه وأذلّه (المصباح المنير: ص‌۵۲۳ «كبت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُ تَعالیٰ عَدُوَّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۳۳۸، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۴۹، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۴ ص‌۳۱۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ حمراء الأسد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آنها را در طول روز، به گرد آوردن هیزم فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و چون شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، به ما فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه آتش بیفروزیم و هر مردى [به تنهایى] آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروخت. ما در آن شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پانصد آتش [جداگانه] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروختیم تا از جاى دور نیز دیده شود و آوازۀ اردوگاهمان و آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان در همه جا بپیچد و خداى متعال، دشمنمان را با آن، خوار و ذلیل كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن ابن عبّاس - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: و نامَ المُسلِمونَ و بِهِمُ الكُلومُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلم: الجَرح (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۹۹ «كلم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فيهِم نَزَلَت: (إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ ٱلْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، و فيهِم نَزَلَت: (إِن تَكُونُواْ تَأْلَمُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ؛ لِأَنَّ اللّٰهَ أمَرَهُم عَلیٰ ما بِهِم مِنَ الجِراحِ أن يَتبَعوهُم، و أَرادَ بِذٰلِكَ إرهابَ المُشرِكينَ، و خَرَجوا إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، و بَلَغَ المُشرِكينَ ذٰلِكَ، فَأَسرَعوا حَتّیٰ دَخَلوا مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۳ ص‌۱۶۰، التبيان في تفسير القرآن: ج‌۳ ص‌۳۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۴۵؛ تفسير الطبري: ج‌۴ الجزء ۵ ص‌۲۶۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ جنگ اُحُد -: مسلمانان با وجود جراحاتی که برداشته بودند، خوابیدند و این آیه: (اگر به شما زخمی رسید، به آن جماعت نیز مانند شما زخم رسید) (تا پایان آیه) در بارۀ آنان نازل شد. همچنین آیۀ (اگر شما درد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشيد) (تا پایان آیه) در بارۀ ایشان نازل شد؛ چرا که خداوند به آنان دستور داد با وجود جراحاتشان، دشمن را تعقیب کنند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست با این کار، دشمن را بترساند. مسلمانان هم تا حمراء الأسد رفتند و این خبر به مشرکان رسید و با سرعت خود را به مکّه رساندند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسم-ما-يستخدمه-العدو-من-حرب-نفسية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۵‌: حسمُ ما يَستَخدِمُهُ العَدُوُّ مِن حَربٍ نَفسِيَّةٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مقابله با جنگ روانی دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَ ٱلْمُرْجِفُونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرجف القوم إرجافاً: أكثروا من الأخبار السيّئة واختلاق الأقوال الكاذبة حتّى يضطرب الناس (المصباح المنير: ص‌۲۲۰ «رجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِى ٱلْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً * مَّلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً * سُنَّةَ ٱللهِ فِى ٱلَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلُ وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّةِ ٱللهِ تَبْدِيلاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطبرسي في تفسيره: (لَّئِن لَّمْ يَنتَهِ الْمُنَافِقُونَ) أي لئن لم يمتنع المنافقون (وَ الَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ) أي فجور و ضعف في الإيمان، و هم الذين لا دين لهم عمّا ذكرناه من مراودة النساء و إيذائهنّ، (وَ الْمُرْجِفُونَ فِى الْمَدِينَةِ) و هم المنافقون أيضاً الذين كانوا يرجفون في المدينة بالأخبار الكاذبة المضعّفة لقلوب المسلمين، بأن يقولوا: اجتمع المشركون في موضع كذا؛ قاصدين لحرب المسلمين، و نحو ذلك، و يقولون لسرايا المسلمين: إنّهم قتلوا و هُزموا. و في الكلام حذف و تقديره: لئن لم ينته هؤلاء عن أذى المسلمين، و عن الإرجاف بما يشغل قلوبهم (مجمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان: ج‌۸ ص‌۵۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۶۰ - ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(البتّه اگر منافقان و كسانى كه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مرض است و شايعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنان در شهر كه در مردم ايجاد اضطراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، [از فسادگری‌شان] دست بر ندارند، حتماً تو را بر ضدّ آنها بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزيم. آن گاه در اين شهر، جز اندک مدّتى مجاور تو نخواهند بود * در حالى كه ملعون بوده، هر كجا يافته شوند، بايد دستگير و به طرزى بد و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعى كشته شوند. * [اين نوع عذاب] سنّت [جاریِ] خداست در بارۀ كسانى كه پيش از اين در گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هرگز در سنّت خدا تبديلى نخواهى يافت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: قَولُهُ: (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ)؛ أي شَكٌّ (وَ ٱلْمُرْجِفُونَ فِى ٱلْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً) نَزَلَت في قَومٍ مُنافِقينَ كانوا فِي المَدينَةِ يُرجِفونَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا خَرَجَ في بَعضِ غَزَواتِهِ، و يَقولونَ: قُتِلَ و اُسِرَ، فَيَغتَمُّ المُسلِمونَ لِذٰلِكَ و يَشكونَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَأَنزَلَ اللّٰهُ في ذٰلِكَ: (لَّـئِــن لَّمْ يَـنتَهِ ٱلْمُنَـافِــقُونَ) إلیٰ قَولِهِ: (ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً)؛ أي نَأمُرُكَ بِإِخراجِهِم مِنَ المَدينَةِ إلّا قَليلاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَّلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً). و في رِوايَةِ أبِي الجارودِ عَن أبي جَعفَرٍ علیه‌السلام، قالَ: مَلعونينَ، فَوَجَبت عَلَيهِمُ اللَّعنَةُ، يَقولُ اللّٰهُ بَعدَ اللَّعنَةِ: (أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۹۶، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۷۰ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: سخن خداوند: (البتّه اگر منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است، [از فسادگری‌شان] دست بر ندارند) (مقصود از بیمارى دل، شک است) (و [نیز] شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنان در مدینه، حتماً تو را بر ضدّ آنها بر می‌انگیزیم. آن گاه در این شهر، جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود) در بارۀ منافقانى نازل شد كه در مدینه براى پیامبر صلّی اللّه علیه و آله شایعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند و چون براى جنگى بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «كشته شد!» و «اسیر شد!» و مسلمانان از این خبرها، اندوهگین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و سپس به پیامبر خدا شكایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و خداوند هم در این باره نازل كرد: (اگر منافقان [از این كار خود] دست بر ندارند) تا (سپس جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود)؛ یعنى به تو فرمان خواهیم داد كه پس از اندكى، آنها را از مدینه اخراج كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از رحمت خدا دور گرديده و هر كجا يافته شوند، گرفته و سخت كشته خواهند شد). در روایت ابو جارود از امام باقر علیه‌السلام آمده است که فرمود: ملعونین، یعنی واجب اللعنه شدند. خداوند پس از لعنت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (هر كجا يافته شوند، گرفته و سخت كشته خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن قتادة - فِي تفسیر الآيَةِ (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ) -: الإِرجافُ: الكَذِبُ الَّذي كانَ يُذيعُهُ أهلُ النِّفاقِ، و يَقولونَ: قَد أتاكُم عَدَدٌ و عُدَّةٌ. و ذُكِرَ لَنا أنَّ المُنافِقينَ أرادوا أن يُظهِروا ما في قُلوبِهِم مِنَ النِّفاقِ، فَأَوعَدَهُمُ اللّٰهُ بِهٰذِهِ الآيَةِ (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ) إلیٰ قَولِهِ (لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ)؛ أي لَنَحمِلَنَّكَ عَلَيهِم و لَنُحَرِّشَنَّكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريش: الإغراء بين القوم (الصحاح: ج‌۳ ص‌۱۰۰۱ «حرش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِم. فَلَمّا أوعَدَهُمُ اللّٰهُ بِهٰذِهِ الآيَةِ كَتَموا ذٰلِكَ و أَسَرّوهُ (ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً)؛ أي بِالمَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۱۰ ص‌۳۱۵۵ ح‌۱۷۷۹۲، تفسير الطبري: ج‌۱۲ الجزء ۲۲ ص‌۴۸ نحوه، الدرّ المنثور: ج‌۶ ص‌۶۶۲ نقلاً عن ابن المنذر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبى حاتم - به نقل از قتاده، در بارۀ این سخن خداى متعال: (اگر منافقان [از كار خود] دست بر ندارند) -: ارجاف، یعنى دروغى كه منافقان، آن را شایع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: دشمن با عِدّه و عُدّه به سوى شما آمده است! و براى ما ذكر شده كه منافقان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند نفاقى را كه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان داشتند، آشكار كنند و خداوند هم با این آیه، آنها را تهدید كرد: (اگر منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است، [از كار خود] دست بر ندارند) تا (حتماً تو را بر ضدّ آنها بر می‌انگیزیم)؛ یعنى تو را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزیم تا بر ضدّ آنان اقدام كنى. و چون خداوند، آنها را با این آیه تهدید كرد، قصد خود را كتمان كردند و آن را پوشاندند. (سپس جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود)، یعنى در مدینه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخدعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۶‌: الخُدعَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیرنگ زدن به دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الحَربُ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۴ ص‌۳۷۸ ح‌۵۷۹۴، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۳۳۲ ح‌۱۱۳۴؛ صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۱۰۲ ح‌۲۸۶۶، صحیح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۶۱ ح‌۱۷ کلاهما عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جنگ، نیرنگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ سَمَّى الحَربَ عَلیٰ لِسانِ نَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله خُدعَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۱۹۶ ح‌۶۹۶ عن سعيد بن حدّان، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۷۲۹ ح‌۱، مسند أبي يعلى: ج‌۱ ص‌۲۶۰ ح‌۴۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: خداوند، بر زبان پیامبرش جنگ را نیرنگ نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن كعب بن مالك: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا أرادَ غَزوَةً وَرّیٰ غَيرَها، و كانَ يَقولُ: الحَربُ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۳ ح‌۲۶۳۷، صحيح ابن حبّان: ج‌۸ ص‌۱۵۶ ح‌۳۳۷۰ نحوه، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۲۵۳ ح‌۱۸۴۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از کعب بن مالک -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست جنگی را شروع کند، طوری وانمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد که قصد کار دیگری را دارد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جنگ، نیرنگ است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا يَصلُحُ الكَذِبُ إلّا في ثَلاثَةِ مَواطِنَ... و كَذِبُ الإِمامِ عَدُوَّهُ؛ فَإِنَّ الحَربَ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص‌۱۷۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۱۰۴ ح‌۱۲۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دروغ گفتن جایز نیست جز در سه جا:... و دروغ گفتن امام به دشمنش؛ زیرا جنگ، نیرنگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ثَلاثٌ يَحسُنُ فيهِنَّ الكَذِبُ: المَكيدَةُ فِي الحَربِ، وعِدَتُكَ زَوجَتَكَ، وَ الإِصلاحُ بَينَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۴ ص‌۳۵۹ ح‌۵۷۶۲ عن أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه:، الخصال: ص‌۸۷ ح‌۲۰ عن المحاربي عن الإمام الصادق عن آبائه:، مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۲۵ ح‌۲۶۵۶ عن الإمام الصادق عن آبائه:، تحف العقول: ص‌۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۲۱۳ ح‌۴۲۴۴، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۸ ح‌۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در سه جا دروغ، پسندیده است:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شایان ذکر است که دروغ، حرام است و دروغ گفتن، همانند سایر حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گناه است و میان آن و دیگر حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها تفاوتى وجود ندارد؛ امّا زمانى که دو کار مهم و مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر وجود دارد که باید یکى انتخاب شود، مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مقدّم است؛ زیرا عقل حکم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که در تزاحم میان دو حرام - که یکى از آن دو، جرم کمترى دارد و باید یکى را انتخاب کرد -، لازم است آنچه جرم کمترى دارد، انتخاب شود، مانند جایى که کسى در حال غرق شدن است و براى نجات وى باید حرامى مرتکب شد، که در این جا باید یکى را انتخاب کرد و نجات غریق، مقدّم است؛ چرا که مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. ادلّۀ چهارگانۀ کتاب، سنّت، اجماع و عقل هم بر همین دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكر در جنگ، وعده دادن تو به همسرت، و سازش بر قرار كردن در میان مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام كانَ يَقولُ: لَأَن تَخَطَّفَنِي الطَّيرُ أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أقولَ عَلیٰ رَسولِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله ما لَم يَقُل، سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ في يَومِ الخَندَقِ: الحَربُ خُدعَةٌ، يَقولُ: تَكَلَّموا بِما أرَدتُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۶۲ ح‌۲۹۸ عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به درستى كه على علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر پرندگان، مرا برُبایند، برایم دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه چیزى را به پیامبر خدا نسبت دهم كه نفرموده است. از پیامبر خدا شنیدم كه در روز [جنگ] خندق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;جنگ، نیرنگ است&amp;quot;. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;هر گونه كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، سخن بگویید&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن هشام بن عروة عن أبيه: كانَ رَجُلٌ نَمّاماً، فَذَكَرَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله حَديثاً فَقالَ: «لا تَذكُرهُ لِأَحَدٍ»، و كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحِبُّ أن يَذكُرَهُ، فَلَمّا أدبَرَ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «الحَربُ خُدعَةٌ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ الرَّجُلُ فَأَفشاهُ، و كادَ اللّٰهُ لِنَبِيِّهِ في بَني قُرَيظَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۲۶۱ ح‌۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، طوسی - به نقل از هشام بن عروه، از پدرش -: مردی سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چین بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مطلبی را به او گفت و فرمود: «این مطلب را به کسی نگو»؛ امّا هدفش این بود که آن مرد، آن مطلب را بازگو کند. مرد که رفت، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «جنگ، نیرنگ است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آن مرد رفت و سخن را فاش ساخت و خداوند به سود پیامبرش در جنگ با بنی قُریظه نیرنگ به کار برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عَدِيّ بن حاتِم: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ علیه‌السلام قالَ يَومَ التقَیٰ هُوَ و مُعاوِيَةُ بِصِفّينَ - و رَفَع بِها صَوتَه لِيُسمِعَ أصحابَهُ -: «وَاللّه، لَأَقتُلَنَّ مُعاوِيَةَ و أصحابَهُ»، ثُمَّ يَقولُ في آخِرِ قَولِهِ: «إن شاءَ اللّهُ» - يَخفِضُ بِها صَوتَهُ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُنتُ قَريباً مِنهُ، فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّكَ حَلَفتَ عَلیٰ ما فَعَلتَ، ثُمَّ استَثنَيتَ، فَما أرَدتَ بِذٰلِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: إنَّ الحَربَ خُدعَةٌ، و أنَا عِندَ المُؤمِنينَ غَيرُ كَذوبٍ، فَأَرَدتُ أن اُحَرِّضَ أصحابي عَلَيهِم؛ کي‌لا يَفشَلوا، وكَي يَطمَعوا فيهِم، فَأَفقَهُهُم يَنتَفِعُ بِها بَعدَ اليَومِ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۷ ص‌۴۶۰ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۶۳ ح‌۲۹۹، تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۶۰ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۷ ح‌۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عدى بن حاتم -: روزى كه امیر مؤمنان علیه‌السلام در صفّین با معاویه رو به رو شد، با صداى بلند كه یارانش بشنوند، فرمود: «به خدا سوگند، معاویه و یاران او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم». سپس در پایان این جمله، آهسته گفت: «إن شاء اللّٰه (اگر خدا بخواهد)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من كه نزدیک او بودم، گفتم: اى امیر مؤمنان! شما براى گفتۀ خود، سوگند خوردید و سپس «إن شاء اللّٰه» گفتید. منظورتان چه بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «همانا جنگ، نیرنگ است و من در نظر مؤمنان هرگز دروغگو نبوده‌ام و نیستم. خواستم یاران خود را بر ضدّ سپاه معاویه بر انگیزم، تا دچار سستى نشوند و به پیروزى امید بندند. پس در آینده، داناترین آنان، از این سخنْ سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد، إن شاء اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: قرب الإسناد: ص۱۳۳ ح۴۶۶ و تفسیر فرات: ص۵۹۳ ح۷۵۹ و المصنّف لابن أبي شیبه: ج۸ ص۴۹۹ ح۱۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: قرب الإسناد: ص۱۳۳ ح۴۶۶ و تفسیر فرات: ص۵۹۳ ح۷۵۹ و المصنّف، ابن ابی شیبه: ج۸ ص۴۹۹ ح۱۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغلظة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۷‌: الغِلظَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شدّت عمل در برابر دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ جَـٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ وَ ٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْوَٰهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ ٱلْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۳، التحريم: ۹ و راجع التوبة: ۱۲۳ و الفرقان: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! با كافران و منافقان جهاد كن و در برابر آنها شدّت عمل به خرج بده، و جايگاه آنان دوزخ است و آن بد جاى بازگشتى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قٰاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفّٰارِ وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً‌ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِين).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ١٢٣.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! با كسانى از كفّار پيكار كنيد كه به شما نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند و حتماً بايد در شما شدّت عمل ببینند، و بدانيد كه خداوند با پرهيزگاران است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى ٱلْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِم مَّنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس اگر در جنگ، بر آنها دست يافتى، با [شدّت عمل در مجازاتِ] آنان، كسانى را كه به دنبال آنها هستند، سخت پراكنده گردان. باشد كه متذكّر شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رعاية-العدل-في-نقض-العهد-عند-مخافة-الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۸‌: رِعايَةُ العَدلِ في نَقضِ العَهدِ عِندَ مَخافَةِ الخِيانَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رعایت عدالت در نقض پیمان، هنگام بیم داشتن از خیانت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوف (ترسیدن) به تنهایی نمی‌تواند مجوّز پیمان‌شکنی باشد؛ بلکه این خوف باید دارای منشأ عًقلایی باشد؛ یعنی قرائن و نشانه‌هایی از آنها ظاهر شده باشد و بیم خیانت آنها برود. از این رو خداوند متعال می‌فرماید: (أنْبِذْ إِلَيْهِمْ؛ پیش‌دستی کنید) امّا بلافاصله می‌فرماید (لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ)؛ یعنی مبادا بدون اعلام اِلغای پیمانشان، به آنها حمله کنی! (ر. ک: تفسیر نمونه: ج۷ ص۲۱۸). آیۀ ۹۰ از سورۀ نساء و آیات ۵۵ تا ۶۲ از سورۀ انفال و روایات ذیل عنوان نیز تأییدکنندۀ همین مطلب اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر از گروهى بيم خیانت دارى، [پیمانشان را] سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یکسان [بدانند که آن پیمان، گسسته است]. همانا خداوند، خیانتکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة: لَمّا خَرَجَ [النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله] إلیٰ غَزوَةِ تَبوكَ، و تَخَلَّفَ مَن تَخَلَّفَ مِنَ المُنافِقينَ و أَرجَفُوا الأَراجيفَ، جَعَلَ المُشرِكونَ يَنقُضونَ عُهودَهُم، و أَمَرَهُمُ اللّٰهُ بِإِلقاءِ عُهودِهِم إلَيهِم لِيَأذَنوا بِالحَربِ، و ذٰلِكَ قَولُهُ عزّ و جلّ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة لابن البِطریق: ص‌۱۶۴ ح‌۲۵۲؛ تفسير الثعلبي: ج‌۵ ص‌۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة: هنگامی که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به غزوۀ تبوک رفت و منافقان که در مدینه باقی مانده بودند، دست به شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازی و دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراکنی کردند، مشرکان شروع به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی کردند و خداوند هم به مسلمانان دستور داد متقابلاً پیمانشان با آنان را لغو کنند تا اعلام جنگ نمایند. این است [معنای] سخن خداوند عزّ و جلّ: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - فی ذِکرِ خِیانَةِ مُعاوِيَةَ -: فَقَدِمتُ الكوفَةَ و قَدِ اتَّسَقَت لِيَ الوُجوهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاتِّساق: الانتظام. و استوسَقَ لك الأمر: إذا أمکنك. و في حدیث النجاشي: استوسق علیه أمر الحبشة: أي اجتمعوا علی طاعته و استقرّ الملك فیه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۳۸۰ و ۳۸۱ «وسق»). و المعنی: انتظم لي جميعُ نواحي المسلمين، و انقادوا جميعهم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّها إلَّا الشّامَ، فَأَحبَبتُ أن أتَّخِذَ الحُجَّةَ و اُفضِيَ العُذرَ، و أَخَذتُ بِقَولِ اللّه تَعالیٰ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ)، فَبَعَثتُ جَريرَ بنَ عَبدِ اللّه إلیٰ مُعاوِيَةَ مُعذِراً إلَيهِ، مُتَّخِذاً لِلحُجَّةِ عَلَيهِ، فَرَدَّ كِتابي و جَحَدَ حَقّي و دَفَعَ بَيعَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف المحجّة: ص‌۲۶۱، بحار الأنوار: ج‌۳۰ ص‌۲۱ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان خیانتکاری معاویه -: من به کوفه در آمدم، در حالی که همۀ شهرها و نواحی در فرمان بودند بجز شام. بنا بر این، برای آن که حجّت داشته باشم و معذور باشم و به این سخن خداوند متعال: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]. همانا خدا خیانتکاران را دوست ندارد) عمل کرده باشم، جریر بن عبد اللّٰه را نزد معاویه فرستادم تا خود را نزد او معذور و در برابرش حجّت داشته باشم؛ امّا او دست رد به نامۀ من زد و حقّم را انکار کرد و حاضر نشد با من بیعت کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ) -: نَزَلَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد من النزول هنا هو تطبیق الآیة علی بعض مواردها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مُعاوِيَةَ لَمّا خانَ أميرَ المُؤمنِينَ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۷۹، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۶۱ ح‌۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - به نقل از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]) -: این آیه در بارۀ معاویه که به امیر مؤمنان علیه‌السلام خیانت کرد، نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، این است که آیه برای بیان حکم واقعه‌ای نازل شد که قرار بود در آینده اتّفاق بیفتد، یا نازل شد تا حکم چنین وقایعی را پیشاپیش، روشن سازد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: لا تُقاتِل عَدُوَّكَ حَتّیٰ تَنبِذَ إلَيهِم عَلیٰ سِواءٍ، إنَّ اللّٰهَ لا يُحِبُّ الخائِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۵ ص‌۱۷۲۱ ح‌۹۱۹۴، الدرّ المنثور: ج‌۴ ص‌۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: با دشمنت نجنگ تا آن گاه که به آنان اعلام کنی تو هم متقابلاً پیمانشان را شکسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای؛ زیرا خدا خیانتکاران (پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنان) را دوست ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۳۸ ( قتال الذِّمّي و المُعاهَد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۳۹ (جنگیدن با ذِمّی و هم‌پیمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-المعاملة-بعد-الغلبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۹‌: حُسنُ المُعامَلَةِ بَعدَ الغَلَبَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با دشمن پس از پیروزی بر او&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: إنَّ أهلَ مَكَّةَ دَخَلَها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَنوَةً، فَكانوا اُسراءَ في يَدِهِ، فَأَعتَقَهُم و قالَ: اِذهَبوا فَأَنتُمُ الطُّلَقاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۵۱۳ ح‌۲ عن صفوان بن يحيى و أحمد بن محمّد بن أبي نصر، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۳۸ ح‌۹۶ وص ۱۱۹ ح‌۳۴۱، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۱ ح‌۲۹ و راجع قرب الإسناد: ص‌۳۸۴ ح‌۱۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با نیروى نظامى، وارد مكّه شد و از این رو، اهالى مكّه اسیرانى در دست او شدند؛ امّا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آنها را آزاد كرد و فرمود: «بروید، كه شما آزادید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في ذِكرِ سيرَةِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ فَتحِ مَكَّةَ -: فَإِنَّهُ لَم يَسبِ لَهُم ذُرِّيَّةً، و قالَ: مَن أغلَقَ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۱۲ ح‌۲، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۱۱۶ ح‌۳۳۶، الخصال: ص‌۲۷۶ ح‌۱۸ كلّها عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۱۳۶ ح‌۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بیان سیرۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در روز فتح مکّه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرزندان آنان (مكّیان) را اسیر نكرد و فرمود: «هر كس درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببندد، در امان است. هر كس سلاحش را بیندازد، در امان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا قَدِمَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ يَومَ افتَتَحَها، فَتَحَ بابَ الكَعبَةِ فَأَمَرَ بِصُوَرٍ فِي الكَعبَةِ فَطُمِسَت، فَأَخَذَ بِعِضادَتَيِ البابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، صَدَقَ وَعدَهُ، و نَصَرَ عَبدَهُ، و هَزَمَ الأَحزابَ وَحدَهُ. ماذا تَقولونَ و ماذا تَظُنُّونَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَالوا: نَظُنُّ خَيراً و نَقولُ خَيراً؛ أخٌ كَريمٌ وَ ابنُ أخٍ كَريمٍ، و قَد قَدَرتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أقولُ كَما قالَ أخي يوسُفُ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لا تَثْرِيبَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۲۵ ح‌۳، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۱ ح‌۲۹؛ تاريخ الطبري: ج‌۳ ص‌۶۰، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۴ ص‌۵۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در فتح مكّه به آن شهر وارد شد، درِ كعبه را گشود و فرمان داد كه تمام نقش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى درون كعبه محو شوند. آن گاه دو لنگۀ در را گرفت و فرمود: «معبودى جز خداوند یكتاى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همتا نیست. وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش راست بود و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را یارى داد و به تنهایى، همۀ گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شكست داد. چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید؟ و چه گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: گمان خیر داریم و سخن نیكو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم. [تو] برادرى بزرگوار و فرزند برادرى بزرگوار هستى و توانایى [انتقام] یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «من همان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم كه برادرم یوسف گفت: (امروز، سرزنشى بر شما نیست. خداوند، شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و او مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن بعض آل عمر بن الخطّاب: لَمّا كانَ يَومُ الفَتحِ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِمَكَّةَ، أرسَلَ إلیٰ صَفوانَ بنِ اُمَيَّةَ بنِ خَلَفٍ و إلیٰ أبي سُفيانَ بنِ حَربٍ و إلَى الحارِثِ بنِ هِشامٍ. قالَ عُمَرُ: قُلتُ: قَد أمكَنَ اللّٰهُ مِنهُم، اُعَرِّفُهُم بِما صَنَعوا، حَتّیٰ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: مَثَلي و مَثَلُكُم كَما قالَ يوسُفُ لِإخوَتِهِ: (لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ ٱلْيَوْمَ يَغْفِرُ ٱللهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّ ٰحِمِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُمَرُ: فَانفَضَحتُ حَياءً مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كَراهِيَةً لِما كانَ مِنّي، و قَد قالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما قالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۱۴۱، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۵۶۴ الرقم ۱۱۹، تفسير القرطبي: ج‌۹ ص‌۲۵۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از یكى از خاندان عمر بن خطّاب -: چون روز فتح گردید و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مكّه وارد شد، در پىِ صفوان بن امیّه و ابو سفیان بن حرب و حارث بن هشام فرستاد. عمر گفت: من با خودم گفتم: خدا، آنها را به چنگ ما انداخت. سزاى اعمالشان را به آنها خواهم چشاند؛ امّا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنان فرمود: «قصّۀ، امروز من و شما، همانى است كه یوسف به برادرانش گفت: (امروز، سرزنشى بر شما نیست. خداوند، شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و او مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان است)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: من از این كه چنان فكرى در فكرم گذشت و پیامبر خدا به آنها چنین گفت، از پیامبر خدا شرمنده شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوفاء-بالعهود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱۰: الوفاءُ بالعهودِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پایبندی به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن وَصِيَّتِهِ لِمالِكٍ الأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: و إن عَقَدتَ بَينَكَ و بَينَ عَدُوِّكَ عُقدَةً أو ألبَستَهُ مِنكَ ذِمَّةً، فَحُط عَهدَكَ بِالوَفاءِ، وَارعَ ذِمَّتَكَ بِالأَمانَةِ، وَ اجعَل نَفسَكَ جُنَّةً دونَ ما أعطَيتَ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ مِن فَرائِضِ اللّه شَيءٌ النّاسُ أشَدُّ عَلَيهِ اجتِماعاً - مَعَ تَفَرُّقِ أهوائِهِم و تَشَتُّتِ آرائِهِم - مِن تَعظيمِ الوَفاءِ بِالعُهودِ، و قَد لَزِمَ ذٰلِكَ المُشرِكونَ فيما بَينَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي لزم المشركون مع شِركهم الوفاء بالعهود، و صار ذلك لهم شريعة و بينهم سنّة، فالإسلام أولى باللزوم و الوفاء (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۷ ص‌۱۰۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دونَ المُسلِمينَ لِمَا استَوبَلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَوبَلوا: وجدوه وبيلاً؛ أي ثقيلاً. و استَوبَلت البلد: أي استوخمته و استثقلته و لم يوافق مزاجك (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۱۴۶ «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن عَواقِبِ الغَدرِ؛ فَلا تَغدِرَنَّ بِذِمَّتِكَ، و لا تَخيسَنَّ بِعَهدِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تخيسنّ بعهدك: أي لا تنقضه. يقال: خاس بعهده يخيس، و خاس بوعده؛ إذا أخلفه (النهاية: ج‌۲ ص‌۹۲ «خيس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تَختِلَنَّ عَدُوَّكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تختلنّ عدوّك: أي لا تمكرنَّ به. يقال: خَتَله يختِله؛ إذا خدعه و راوغه. و خَتَل الذئبُ الصيدَ؛ إذا تخفّى له (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۹ «ختل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّهُ لا يَجتَرِئُ عَلَى اللّه إلّا جاهِلٌ شَقِيٌّ، و قَد جَعَلَ اللّٰهُ عَهدَهُ و ذِمَّتَهُ أمناً أفضاهُ بَينَ العِبادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضاه بين عباده: أي جعله مشتركاً بينهم، لا يختصّ به فريق دون فريق (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۷ ص‌۱۰۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرَحمَتِهِ، و حَريماً يَسكُنونَ إلیٰ مَنَعَتِهِ، و يَستَفيضونَ إلیٰ جِوارِهِ، فَلا إدغالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إدغال: أي لا إفساد. و أدغَلَ في الأمر: أدخل فيه ما يفسده و يخالفه (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۲۴۴ «دغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا مُدالَسَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا مُدالسة: أي لا خديعة. يقال: فلان لا يوالس و لا يدالس: أي لا يخادع و لا يخون (اُنظر: المصباح المنير: ص‌۱۹۸ «دلس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا خِداعَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، خصائص الأئمّة:: ص‌۱۲۳، تحف العقول: ص‌۱۴۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۷ ح‌۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، آن گاه كه او را به استاندارى مصر گماشت -: اگر با دشمنت پیمانى بستى یا به او امان دادى، به عهد خویش وفا كن و آنچه بر ذمّه دارى، ادا نما و خود را چون سپرى، برابرِ پیمانت قرار ده؛ چرا كه مردم، بر هیچ چیز از واجب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا، همچون بزرگ شمردن وفا به عهد، سختْ هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان نیستند، با خواسته‌های گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گون و رأى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مخالف یكدیگر كه دارند، و مشركان نیز جدا از مسلمانان، پایبندی به پیمان‌ها را لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردند، بدان جهت كه زیانِ فرجام ناگوار پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى را به دوش كشیدند. پس در آنچه به عهده گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، خیانت مكن و پیمانى را كه بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مشكن، و دشمنت را مفریب كه جز نادانِ بدبخت، بر خدا جرئت نمی‌ورزد، و خداوند، پیمان و ذمّۀ خود را امانى قرار داده و از روى رحمت خویش آن را میان بندگان، همگانى كرده است و آن را چون حریمى استوار ساخته، تا در سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیارامند و بِدان پناه بَرَند. پس در پیمان، خیانت، فریب و مكر، راه ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ التّاسِعُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الأمانُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قبول-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبولُ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پذیرش درخواست امان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِنْ أَحَدٌ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ٱسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّیٰ يَسْمَعَ كَلَـٰمَ ٱللهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُو ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر یکی از مشرکان از تو پناهندگی خواست، به او پناه ده تا سخن خدا را بشنود [و در آن بیندیشد]. سپس او را به محلّ امنش برسان؛ چرا که آنها گروهی هستند که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ سَرِيَّةً دَعا بِأَميرِها فَأَجلَسَهُ إلیٰ جَنبِهِ، و أَجلَسَ أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، ثُمَّ قالَ:... و أَيُّما رَجُلٍ مِن أدنَى المُسلِمينَ و أَفضَلِهِم نَظَرَ إلیٰ أحَدٍ مِنَ المُشرِكينَ فَهُوَ جارٌ حَتّیٰ يَسمَعَ كَلامَ اللّه، فَإِذا سَمِعَ كَلامَ اللّه عزّ و جلّ؛ فَإِن تَبِعَكُم فَأَخوكُم في دينِكُم، و إن أبیٰ فَاستَعينوا بِاللّه عَلَيهِ و أَبلِغوهُ مَأمَنَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳ كلّها عن محمّد بن حمران و ص‌۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، فرمانده آن را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و او را در كنار خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و یاران او را فراروى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هر مرد، از پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مسلمانان یا بالاترین آنان، كه به یكى از مشركان مهلت دهد، آن مشرک در امان است تا سخن خداوند را بشنود. آن گاه كه سخن خداوند را شنید، اگر از شما پیروى كرد، او برادر دینى شماست و اگر نپذیرفت، از خداوند بر ضدّ او كمک بخواهید و او را به محلّ امن او برسانید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: ما مَعنیٰ قَولِ النَّبِيِّ: «يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَو أنَّ جَيشاً مِنَ المُسلِمينَ حاصَروا قَوماً مِنَ المُشرِكينَ، فَأَشرَفَ رَجُلٌ فَقالَ: أعطُونِي الأَمانَ حَتّیٰ ألقیٰ صاحِبَكُم و اُناظِرَهُ، فَأَعطاهُ أدناهُمُ الأَمانَ، وَجَبَ عَلیٰ أفضَلِهِمُ الوَفاءُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از سكونى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: معناى این جملۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه: «كمترین آنها، از طرف همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد» چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر سپاهى از مسلمانان، گروهى از مشركان را محاصره كنند و در همین وضع، مردى از محاصره شدگان بیاید و بگوید: &amp;quot;به من، امان دهید تا بیایم و با فرمانده شما، دیدار و گفتگو كنم&amp;quot; و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین فرد سپاه مسلمانان، به آنان امان دهد، بر بالاترینِ آنان واجب است به آن وفادار باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حرمة-أمان-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۲: حُرمَةُ أمانِ المُسلِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حرمتْ داشتن امان یک مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُؤمِنونَ إخوَةٌ، تَتَكافیٰ دِماؤُهُم، و هُم يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن سفيان الثوري عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله نحوه، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي يعفور عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ عن أبي خالد القمّاط عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۳ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مؤمنان برادرند، خونشان برابر است، در برابر دیگران یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست اند و كمترین آنها كسى را به [امان و] تعهّد همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُسلِمونَ تَتَكافَأُ دِماؤُهُم، يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم، و يُجيرُ عَلَيهِم أقصاهُم، و هُم يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، يَرُدُّ مُشِدُّهُم عَلیٰ مُضعِفِهِم و مُتَسَرِّعُهُم عَلیٰ قاعِدِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۱، السنن الكبرى للبيهقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۱۳، المجموع للنووي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ كلّها عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبيدة، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان، خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است، کمترین ایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد [و بقیّه باید آن امان را رعایت کنند] و نیز دورترینشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طرف آنان پناه دهد، در برابر بیگانگان متّحدند، رزمندگان صاحب مرکب قوی، با رزمندگان صاحب مرکب ضعیف، در غنیمت شریک اند و نیز رزمندگان شرکت کننده در جنگ با رزمندگان پشتیبان آنها شریک اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ، يَسعیٰ بِها أدناهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۷۰، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱۶ كلاهما عن إبراهيم التيمي عن أبيه عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۳۱؛ دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، العمدة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ عن يزيد بن شريك بن طارق التيمي عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد مسلمانان، یکی است. کمترین فرد آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد [و بقیّه باید آن را مراعات کنند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُسلِمونَ إخوَةٌ، تَكافَأُ دِماؤُهُم، و يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم، فَإِذا آمَنَ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ أحَداً مِنَ المُشرِكينَ لَم يَجِب أن تُخفَرَ ذِمَّتُهُ، و تُعرَضُ عَلَيهِم شَرائِطُ الإِسلامِ، فَإِن قَبِلوا أن يُسلِموا أو يَكونوا ذِمَّةً، و إلّا رُدّوا إلیٰ مَأمَنِهِم و قوتِلوا، و إن قُتِلَ أحَدٌ مِنهُم دون ذٰلِكَ فَعَلیٰ مَن قَتَلَهُ ما قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (فَتَـحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ وَ دِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلیٰ أَهْلِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مسلمانان برادر همدیگرند و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است و کمترین آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد. پس هر گاه مسلمانی به مشرکی امان داد، نباید امان او نقض شود، بلکه شرایط اسلام به مشرکان پیشنهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر پذیرفتند که مسلمان شوند یا ذمّی باشند، [که بهتر!] و گر نه به مأمنشان باز گردانده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با آنها جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر قبل از این کار، فردی از مشرکان کشته شود، کسی که او را کشته است، باید طبق این دستور خدا عمل کند: (آزاد کردن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مؤمن و پرداخت دیه به اولیای دم او).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: قَرَأتُ في كِتابٍ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كَتَبَ كِتاباً بَينَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ و مَن لَحِقَ بِهِم مِن أهلِ يَثرِبَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ كُلَّ غازِيَةٍ غَزَت بِما يُعَقِّبُ بَعضُها بَعضاً بِالمَعروفِ وَ القِسطِ بَينَ المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ لا يَجوزُ حَربٌ إلّا بِإِذنِ أهلِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «غَزَت بما یعقّب»، لعلّ قوله: «بما» زیدَ من النسّاخ. و في التهذیب: «غَزَت معنا»، فقوله: «یُعَقّب» خبر. و علی ما في النسخ لعلّ قوله: «بالمعروف» بدل، أو بیان لقوله: «بما یعقّب»، و قوله: «فإنّه» خبر؛ أي: کلّ طائفة غازیة بما یعزم أن یعقّب و یتبع بعضها بعضاً فیه و هو المعروف و القسط بین المسلمین، فإنّه لا یجوز له حرب إلّا بإذن أهلها؛ أي أهل الغازیة. أو فلیعلم هذا الحکم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال في النهایة: و فیه: «إنّ کلّ غازیة غَزَت یعقّب بعضها بعضاً»؛ أي یکون الغزو بینهم نوباً، فإذا خرجت طائفة ثمّ عادت لم تکلّف أن تعود ثانیة حتی یعقبها غیرها. انتهی. و لا یخفی بُعده عمّا في تلک النسَخ (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۵۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إنَّ الجارَ كَالنَّفسِ غَيرَ مُضارٍّ و لا آثِمٍ، و حُرمَةَ الجارِ عَلَى الجارِ كَحُرمَةِ اُمِّهِ و أَبيهِ، لا يُسالِمُ مُؤمِنٌ دونَ مُؤمِنٍ في قِتالٍ في سَبيلِ اللّه إلّا عَلىٰ عَدلٍ و سَواءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۱ ح‌۵، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۰ ح‌۲۳۸ و فيه «لا يجار حرمة» بدل «يجوز حرب» و «مؤمن» بدل «مؤمنين» و كلاهما عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار لأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۶۷ ح‌۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در كتابى از [امیر مؤمنان] على علیه‌السلام خواندم كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى میان مهاجران و انصار و یک‌یکِ اهالى مدینه كه ملحق به آنان اند، نوشت: «هر گروه جنگجویى جنگید، گروه دیگرى، به نوبت، آن را پى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، با رعایت آنچه میان مسلمانان درست و عادلانه است؛ چون هیچ جنگى جز به اجازۀ اهلِ آن روا نیست و چون شخص پناهنده (پناه داده شده)، مانند &amp;quot;خود&amp;quot; پناه دهنده است كه نباید به او زیان رساند و در حقّش گناهى مرتکب شود. حرمت پناهنده بر پناه دهنده مانند حرمت مادر و پدرش است. هیچ مسلمانى بدون مسلمان دیگر در جنگ در راه خدا [با دشمن] صلح نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر بر پایۀ عدالت و برابری».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: لَمّا دَخَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ عامَ الفَتحِ، قامَ فِي النّاسِ خَطيباً فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّهُ ما كانَ مِن حِلفٍ فِي الجاهِلِيَّةِ فَإِنَّ الإِسلامَ لَم يَزِدهُ إلّا شِدَّةً، و لا حِلفَ فِي الإِسلامِ، وَ المُسلِمونَ يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، تَكافَأُ دِماؤُهُم، يُجيرُ عَلَيهِم أدناهُم، و يُرَدُّ عَلَيهِم أقصاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹۲۹، صحيح ابن خزيمة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۰، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۷ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴۵۵؛ الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن عمر -: در سال فتح، چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله وارد مکّه شد، در میان مردم سخنرانی کرد و فرمود: «ای مردم! هر پیمانی که در جاهلیت [برای دفاع از مظلوم] بوده، اسلام آن را با شدّت قبول کرده است و در اسلام، پیمانی وجود ندارد [و نباید بسته شود]. مسلمانان در برابر بیگانگان یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است. کم‌ترین، آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند امان دهد. دورترینشان هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طرف آنها پناه دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ عَلِیّاً أجازَ أمانَ عَبدٍ مَملوكٍ لِأَهلِ حِصنٍ مِنَ الحُصونِ، و قالَ: هُوَ مِنَ المُؤمِنینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج‌۵ ص‌۳۱ ح‌۲ عن مسعدة بن صدقة، تهذیب الأحکام: ج‌۶ ص‌۱۴۰ ح‌۲۳۵، قرب الإسناد: ص‌۱۳۸ ح‌۴۸۸، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۶ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: على علیه‌السلام امان دادن برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مملوک به [همۀ] ساكنان دژى را روا دانست [و قبول کرد] و گفت: او هم از مسلمانان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمان-المرأة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۳: أمانُ المَرأَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امان دادن زنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي هريرة عن النبيّ صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ المَرأَةَ لَتَأخُذُ لِلقَومِ؛ يَعني تُجيرُ عَلَى المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابو هریره -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند برای مردم بگیرد» یعنی از جانب مسلمانان امان دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَيسَ لِلعَبدِ مِنَ الغَنيمَةِ شَيءٌ إلّا خُرثِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُرثِيّ: أردأ المتاع و الغنائم، و هي سقط البيت من المتاع (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ «خرث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَتاعِ، و أَمانُهُ جائِزٌ، و أَمانُ المَرأَةِ جائِزٌ إذا هِيَ أعطَتِ القَومَ الأَمانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱۷۲ عن موسى بن إسماعيل عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۸۳؛ الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برای برده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چیزی از غنیمت نیست، مگر خرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزهای کالاها؛ امّا امان او نافذ است. امان زن هم هر گاه به دشمن امانی دهد، نافذ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام هانئ: أجَرتُ رَجُلَينِ مِن أحمائي، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: قَد أمَّنّا مَن أمَّنتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹۷۲، السنن الكبرى للبيهقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱۷۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۲، مسند إسحاق بن راهويه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی [خواهر علی بن ابی طالب علیه‌السلام] -: من به دو نفر از خویشانم امان دادم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به کسی که تو امان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، ما هم امان دادیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام هانئ: أنَّها أجارَت رَجُلاً مِنَ المُشرِكينَ يَومَ الفَتحِ، فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله فَذَكَرَت لَهُ ذٰلِكَ، فَقالَ: قَد أجَرنا مَن أجَرتِ، و أَمَّنّا مَن أمَّنتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۳، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹۵۷ نحوه، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۹، التمهيد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی -: او در روز فتح مکّه به مردی از مشرکان امان داد و نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رفت و موضوع را به ایشان گفت. فرمود: «به کسی که تو پناه و امان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، ما هم پناه و امان دادیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصناف-إعطاء-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۴: أصنافُ إِعطاءِ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الأَمانُ جائِزٌ بِأَيِّ لِسانٍ كانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: امان دادن، نافذ است، به هر زبانی که باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا أومَأَ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ أو أشارَ بِالأَمانِ إلیٰ أحَدٍ مِنَ المُشرِكينَ فَنَزَلَ عَلیٰ ذٰلِكَ، فَهُوَ في أمانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر مسلمانی به مشرکی با ایما یا اشاره امان بدهد و او بر اساس آن بیرون بیاید، در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا رَمیٰ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ إلیٰ أحَدٍ مِن أهلِ الحَربِ بِحَبلٍ، فَهُوَ أمانٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر مسلمانی به سوی یکی از مشرکان طنابی [به نشانۀ امان دادن] بیندازد، آن مشرک در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَو أنَّ قَوماً حاصَروا مَدينَةً فَسَأَلوهُمُ الأَمانَ، فَقالوا: لا، فَظَنّوا أنَّهُم قالوا: نَعَم، فَنَزَلوا إلَيهِم، كانوا آمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن محمّد بن الحكم، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹۰ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام و كلاهما عن محمّد بن حكيم، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر گروهى شهرى را محاصره كردند و اهل شهر از آنان امان خواستند و اینان گفتند: نه؛ امّا آنان گمان كردند كه اینان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: آرى و با این گمان از شهر بیرون آمدند و نزد آنان رفتند، در امان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أدب-إعطاء-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۵: أدَبُ إعطاءِ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميراً لَهُ عَلیٰ سَرِيَّةٍ أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه عزّ و جلّ في خاصَّةِ نَفسِهِ، ثُمَّ في أصحابِهِ عامَّةً، ثُمَّ يَقولُ:... و إذا حاصَرتُم أهلَ حِصنٍ، فَإِن آذَنوكَ عَلیٰ أن تُنزِلَهُم عَلیٰ ذِمَّةِ اللّه و ذِمَّةِ رَسولِهِ فَلا تُنزِلهُم، لٰكِن أنزِلهُم عَلیٰ ذِمَمِكُم و ذِمَمِ آبائِكُم و إخوانِكُم؛ فَإِنَّكُم إن تُخفِروا ذِمَمَكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخفَرَ الذمّة: لم يَفِ بها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ «خفر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذِمَمَ آبائِكُم و إخوانِكُم، كانَ أيسَرَ عَلَيكُم يَومَ القِيامَةِ مِن أن تُخفِروا ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ رَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۲ كلاهما عن مسعدة بن صدقة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷؛ السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۸۶، المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلّها عن سليمان بن بريدة عن أبيه عنه صلّی اللّه علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى فرماندهى از خود را بر سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، او را به پروا داشتن از خدا در بارۀ خود و نیز در رفتار با عموم یارانش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هنگامى كه اهل دژى را محاصره كردید، اگر به تو اعلام كردند كه به آنان از طرف خداوند و نیز از طرف پیامبرش تعهّد و امان دهید، قبول نکن؛ بلکه از طرف خودتان و پدران و برادرانتان تعهّد و امان دهید؛ زیرا شما اگر تعهّدات و امان خود یا پدران و برادران خود را بشكنید، در روز قیامت بر شما آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این كه تعهّد و امان خداوند و پیامبرش را بشكنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن بريدة: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا أمَّرَ أميراً عَلیٰ جَيشٍ أو سَرِيَّةٍ أوصاهُ في خاصَّتِهِ بِتَقوَى اللّه و مَن مَعَهُ مِنَ المُسلِمينَ خَيراً، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و إذا حاصَرتَ أهلَ حِصنٍ فَأَرادوكَ أن تَجعَلَ لَهُم ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، فَلا تَجعَل لَهُم ذِمَّةَ اللّه و لا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، ولٰكِنِ اجعَل لَهُم ذِمَّتَكَ و ذِمَّةَ أصحابِكَ؛ فَإِنَّكُم إن تُخفِروا ذِمَمَكُم و ذِمَمَ أصحابِكُم أهوَنُ مِن أن تُخفِروا ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ رَسولِهِ. و إذا حاصَرتَ أهلَ حِصنٍ فَأَرادوكَ أن تُنزِلَهُم عَلیٰ حُكمِ اللّه، فَلا تُنزِلهُم عَلیٰ حُكمِ اللّه و لٰكِن أنزِلُهم عَلیٰ حُكمِكَ؛ فَإِنَّكَ لا تَدري أ تُصيبُ حُكمَ اللّه فيهِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أم لا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۷، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۸۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۹۲ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از بریده -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه کسی را به فرماندهی لشکر یا سریّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای منصوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، نخست خودِ او را به پرهیزگاری و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با زیردستانش سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هر گاه ساکنان دژی را محاصره کردی و آنها از تو درخواست کردند که آنان را در امان خدا و امان پیامبرش قرار دهی، این کار را نکن؛ بلکه از جانب خودت و یارانت امانشان بده؛ زیرا اگر شما امان خود و یارانتان را بشکنید، آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این که امان خدا و پیامبر او را بشکنید، و هر گاه ساکنان دژی را محاصره کردید و گفتند حاضرند بر اساس حکم خدا از دژ به زیر آیند، بر اساس حکم خدا به زیرشان نیاور؛ بلکه بر اساس حکم خودت چنین کن؛ زیرا تو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی که رفتار تو با آنان واقعاً حکم خداست یا نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحريم-الغدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۶: تَحريمُ الغَدرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حرمت خیانت کردن در امان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا أمِنَكَ الرَّجُلُ عَلیٰ دَمِهِ فَلا تَقتُلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲۷۷ عن سليمان بن صرد، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۱۴نقلاً عن الطبراني عن رفاعة بن صرد نحوه، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹۵۴، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ كلاهما عن عمرو بن الحمق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اگر كسى تو را بر جان خود امین کرد، او را نكُش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أيُّما رَجُلٍ أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ ثُمَّ قَتَلَهُ، فَأَنَا مِنَ القاتِلِ بَريءٌ و إن كانَ المَقتولُ كافِراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۸۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۰۶ و فيه «مؤمن» بدل «رجل» و «مؤمناً» بدل «رجلاً» و ليس فيه «و إن كان المقتول كافراً»، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۲۲، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۱، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۷۹ نحوه و كلّها عن عمرو بن الحمق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كه كسى را امان دهد و سپس او را بكشد، من از آن قاتل بیزارم، اگر چه مقتول، كافر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَنِ ائتَمَنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ ثُمَّ خاسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاس به خوساً: غدر به و خان (القاموس المحيط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ «خوس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ، فَأَنَا مِنَ القاتِلِ بَريءٌ و إن كانَ المَقتولُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۹، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ كلاهما عن حبّة العرني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: هر کس مردی را بر جانش امان دهد و سپس به او خیانت کند، من از قاتلْ برائت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم، هر چند مقتول، دوزخی باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ يَسعیٰ بِها أدناهُم، فَمَن أخفَرَ مُسلِماً فَعَلَيهِ لَعنَةُ اللّه وَ المَلائِكَةِ وَ النّاسِ أجمَعينَ، لا يُقبَلُ مِنهُ صَرفٌ و لا عَدلٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يقبل منه صَرف و لا عدل: الصَّرف: التوبة. و العَدل: الفِدية (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶۱ «عدل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰۸، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ نحوه، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳۴، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱۶ كلّها عن إبراهيم التميمي عن أبيه عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۳۱؛ العمدة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ عن يزيد بن شريك بن طارق التيمي عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد [و امان دادن] مسلمانان، یکی است. کمترینِ آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند امان دهد [و امانش برای دیگران معتبر است]. پس، هر کس امان مسلمانی را نقض کند، لعنت خدا و فرشتگان و مردم، هر سه، بر او باد! نه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از او پذیرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه دیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ، فَإِذا جازَت عَلَيهِم جائِزَةٌ فَلا تُخفِروها؛ فَإِنَّ لِكُلِّ غادِرٍ لِواءً يُعرَفُ بِهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۲۶، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۷۵، مسند إسحاق بن راهويه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۶ و فيه «أجازت عليكم جارية» بدل «جارت عليهم جائزة»، التمهيد لابن عبد البرّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ كلّها عن عائشة، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد [و امان دادن] مسلمانان، یکی [و برای همه معتبر و الزامی] است. پس، هر گاه مسلمانی به آنها امانی داد، آن را نقض نکنید؛ زیرا در روز قیامت، برای هر عهدشکنی، پرچمی است که با آن شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما أقبَحَ القَطيعَةَ بَعدَ الصِّلَةِ، وَ الجَفاءَ بَعدَ الإِخاءِ، وَ العَداوَةَ بَعدَ المَوَدَّةِ، وَ الخِيانَةَ لِمَنِ ائتَمَنَكَ، و خُلفَ الظَّنِّ لِمَنِ ارتَجاكَ، وَ الغَدرَ بِمَنِ استَأمَنَ إلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰ و ص‌۲۲۹؛ دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: چه زشت است بریدن بعد از پیوند، و جفاکاری پس از برادرى، و دشمنى پس از دوستى، و خیانت کردن به کسی که تو را امین شمرده، و ناامید کردن کسی که به تو امید بسته، و فریب دادنِ کسی که از تو امان خواسته!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جزاء-الغادر-یوم-القیامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷: جَزاءُ الغادِرِ یَومَ القِیامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مجازات خیانت در روز قیامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أمَّنَ رَجُلاً فَقَتَلَهُ، وَجَبَت لَهُ النّارُ وإن كانَ المَقتولُ كافِراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۲۰ ص‌۴۲ ح‌۶۴، تاريخ الإسلام للذهبي: ج‌۱۳ ص‌۲۳۸ الرقم ۱۳۹، حلية الأولياء: ج‌۳ ح‌۳۲۴ الرقم ۲۵۰ كلاهما بزيادة «على دمه» بعد «رجلاً» و كلّها عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس مردى را [بر جانش] امان دهد و سپس او را بكشد، آتش [دوزخ] بر او واجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اگر چه آن کشته شده، کافر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ فَقَتَلَهُ، فَإِنَّهُ يَحمِلُ لِواءَ غَدرٍ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۳۹، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۰۵ كلّها عن عمرو بن الحمق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس مردى را بر جانش امان دهد و سپس او را بكشد، در روز رستاخیز، پرچم خیانت را حمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا جَمَعَ اللّٰهُ الأَوَّلينَ وَ الآخِرينَ يَومَ القِيامَةِ يُرفَعُ لِكُلِّ غادِرٍ لِواءٌ، فَقيلَ: هٰذِهِ غَدرَةُ فُلانِ بنِ فُلانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۵۹ ح‌۹، مسند ابن حنبل: ج‌۳ ص‌۲۶۳ ح‌۴۸۳۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۶۹۳ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هنگامی که خداوند، اوّلین تا آخرین انسان را در روز قیامت گرد هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، برای هر خیانتکاری پرچمی بلند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود این، خیانتِ فلانی فرزند&lt;br /&gt;<br /> فلانی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا أيُّهَا النّاسُ! لَولا كَراهِيَةُ الغَدرِ لَكُنتُ مِن أدهَى النّاسِ، ألا إنَّ لِكُلِّ غَدرَةٍ فَجرَةً، و لِكُلِّ فَجرَةٍ كَفرَةً، ألا و إنَّ الغَدرَ وَ الفُجورَ وَ الخِيانَةَ فِي النّارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۳۳۸ ح‌۶ عن الأصبغ بن نباتة، نهج البلاغة: الخطبة ۲۰۰، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۹۷ ح‌۴۸۳؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۶۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! اگر نبود كه پیمان‌شكنى، امرى زشت و ناپسند است، من از زیرک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردمان بودم. آگاه باشید كه هر پیمان‌شكنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، معصیت است و هر معصیتى، كفر [و ناسپاسى] است. بدانید كه پیمان‌شكنی و معصیت و خیانت، در آتش [دوزخ] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما مِن رَجُلٍ أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ ذِمَّةٍ ثُمَّ قَتَلَهُ، إلّا جاءَ يَومَ القِيامَةِ يَحمِلُ لِواءَ الغَدرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۴۳، و فیه «على دمه» بدل «على ذمّة» و کلاهما عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سليمان، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶، بحار الأنوار، ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هیچ كسى نیست كه جان فردى را امان دهد و بر عهده بگیرد و سپس او را بكشد، مگر آن كه در روز قیامت در حالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید كه پرچم خیانت را بر دوش گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی= مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «کنایه از شهرت وى به خیانتکارى است، یا مقصود، این است که پرچمى را به دست خواهد داشت که با آن شناخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود» (مرآة العقول: ج۱۸ ص۳۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-العاشر-الأسیر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ العاشِرُ: الأسیرُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-إلى-الأسير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱: الإِحسانُ إلَى الأَسيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احسان به اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و غذا [ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به فقیر و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا)، قالَ: هُوَ الأَسيرُ. و قالَ: الأَسيرُ يُطعَمُ و إن كانَ يُقَدَّمُ لِلقَتلِ. و قالَ: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام كانَ يُطعِمُ مَن خُلِّدَ فِي السِّجنِ مِن بَيتِ مالِ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو بصیر -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ سخن خداوند عزّ و جلّ: (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) پرسیدم. فرمود: «به اسیر باید غذا داد، اگر چه قرار است کشته شود» و فرمود: «علی علیه‌السلام به زندانیان محکوم به حبس ابد، از بیت المال مسلمانان غذا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا) -: فَإِنَّهُ حَدَّثَني أبي، عَن عَبدِ اللّه بنِ مَيمونٍ، عن أبي عَبدِ اللّه علیه‌السلام، قالَ: كانَ عِندَ فاطِمَةَ شَعيرٌ، فَجَعَلوهُ عَصيدَةً، فَلَمّا أنضَجوها و وَضَعوها بَينَ أيديهِم، جاءَ مِسكينٌ، فَقالَ المِسكينُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَبِثَ أن جاءَ يَتيمٌ، فَقالَ اليَتيمُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَهَا الثّانيَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَبِثَ أن جاءَ أسيرٌ، فَقالَ الأَسيرُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ الثُّلُثَ الباقِيَ، و ما ذاقوها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ فيهِم هٰذِهِ الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّيّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۸، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۲، العمدة لابن البِطریق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۸ عن ابن مهران الباهلي، تفسير فرات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۷، المناقب للكوفي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ كلاهما عن زيد بن أرقم و كلّها نحوه؛ أسباب النزول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بارۀ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن خداوند متعال: (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و يتيم و اسير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: پدرم به نقل از عبد اللّٰه بن میمون برایم حدیث کرد که امام صادق علیه‌السلام فرمود: «فاطمه۳ مقدارى جو داشت كه از آن كاچى فرا هم آوردند و چون آن را پختند و در برابر خود نهادند، مسكینى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ خوراک را به او داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طولى نكشید كه یتیمى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ دیگر را به او داد&lt;/span&gt;. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طولی نکشید که اسیرى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ باقى مانده را هم به او داد و خودشان از آن خوراک نچشیدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند سبحان در حقّ آنها این آیه را نازل نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن ابن جریج - في قَولِهِ عزّ و جلّ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا) -: لَم يَكُنِ الأَسيرُ عَلیٰ عَهدِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلّا مِنَ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱۵۷، غريب الحديث للهروي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵، إصلاح غلط المحدّثين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان - به نقل از ابن جریج، در بارۀ آیۀ (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و يتيم و اسير می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: در زمان پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اسیر فقط از مشرکان بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن نبيه بن وهب: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حينَ أقبَلَ بِالاُساریٰ فَرَّقَهُم في أصحابِهِ، و قالَ: اِستَوصوا بِالاُساریٰ خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۹، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۵، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الطبرى - به نقل از نبیه بن وهب -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه اسیران را آورد، آنها را میان یارانش توزیع كرد و فرمود: «شما را به نیكى با اسیران سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن حبّان بن جزء عن جزء: أنَّهُ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بِأَسيرٍ كانَ عِندَهُ مِن صَحابَةِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، كانوا أسَروهُ و هُم مُشرِكونَ، ثُمَّ أسلَموا، فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بِذاكَ الأَسيرِ، فَكَسا&lt;br /&gt;<br /> جَزءاً بُردَينِ، و أَسلَم جَزءٌ عِندَهُ. ثُمَّ قالَ: اُدخُل عَلیٰ عائِشَةَ، تُعطيكَ مِنَ الأَبرُدِ الَّتي عِندَها بُردَينِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ عَلیٰ عائِشَةَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمِّ المُؤمِنينَ فَقالَ: أي نَضَّرَكِ اللّٰهُ! اِختاري لي مِن هٰذِهِ الأَبرُدِ الَّتي عِندَكِ بُردَينِ، فَإِنَّ نَبِيَّ اللّٰهَ صلّی اللّه علیه و آله كَساني مِنها بُردَينِ. فَقالَت و مَدَّت سِواكاً مِن أراكٍ طَويلاً، فَقالَت: خُذ هٰذا و خُذ هٰذا. و كانَت نِساءُ العَرَبِ حينَئِذٍ لا يُرَينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۹۳۳ و راجع اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ الرقم ۷۴۲ و الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۷ الرقم ۱۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از حِبّان بن جَزء، در بارۀ [پدرش] جزء -: او با یک اسیر نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد. آن اسیر از اصحاب پیامبر بود و زمانی که [طایفۀ جزء] مشرک بودند، وی را اسیر کرده بودند و سپس اسلام آوردند. آنها آن اسیر را نزد پیامبر آوردند. جزء در محضر پیامبر، اسلام آورد. ایشان دو بُرد به او خلعت داد و به او فرمود: «نزد عایشه برو تا از بُردهایی که نزد اوست، دو عدد به تو عطا کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جزء بر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ المؤمنین عایشه وارد شد و گفت: آهای! خدایت برکت دهد! از آن بُردهایی که نزد توست، دو تا برایم جدا کن؛ زیرا پیامبر خدا دو بُرد از آنها را به من خلعت داده است. عایشه این کار را انجام داد و با چوب بلندی از [درخت] اراک اشاره [به بُردها] کرد و گفت: این و این را بردار. در آن زمان، زنان عرب دیده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إطعامُ الأَسيرِ وَ الإِحسانُ إلَيهِ حَقٌّ واجِبٌ و إن قَتَلتَهُ مِنَ الغَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۹ عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق علیه‌السلام عن أبيه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: غذا دادن به اسیر و احسان به او، حقّى واجب است، هر چند [بخواهى] فردا او را بكشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إطعامُ الأَسيرِ حَقٌّ عَلیٰ مَن أسَرَهُ و إن كانَ يُرادُ مِنَ الغَدِ قَتلُهُ، فَإِنَّهُ يَنبَغي أن يُطعَمَ و يُسقیٰ، و يُظَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي يُظلّل عليه من الحرّ و البرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُرفَقَ بِهِ؛ كافِراً كانَ أو غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن زرارة و ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن منصور بن حازم و ح‌۴ عن جرّاح المدائني، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ عن سليمان بن خالد، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: غذا دادن به اسیر حقّى است به گردن كسى كه او را به اسارت گرفته است، هر چند بنا باشد فردا كشته شود؛ چون شایسته است به اسیر، آب و خوراک داد و او را زیر سایه نگه داشت و با او مدارا كرد، كافر باشد یا غیر كافر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: يَجِبُ أن يُطعَمَ الأَسيرُ و يُسقیٰ و يُرفَقَ بِهِ و إن اُريدَ بِهِ القَتلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: غذا و آب دادن به اسیر و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با او واجب است، اگر چه قرار باشد کشته شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما مِن عَمَلٍ أفضَلَ يَومَ النَّحرِ مِن دَمٍ مَسفوكٍ، أو مَشيٍ في بِرِّ الوالِدَينِ، أو ذي رَحِمٍ قاطِعٍ يَأخُذُ عَلَيهِ بِالفَضلِ و يَبدَؤُهُ بِالسَّلامِ، أو رَجُلٍ أطعَمَ مِن صالِحِ نُسُكِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صالح نسکه: أي ذبیحته الطیّبة (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷، و اُنظر: مجمع البحرین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۹ «نسك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ دَعا إلیٰ بَقِيَّتِهِ جيرانَهُ مِنَ اليَتامیٰ و أَهلِ المَسكَنَةِ وَ المَملوكِ، و تَعاهَدَ الأُسَراءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸۹، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ عن أبان بن محمّد، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۱۴ ح۹۶۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در روز قربان، هیچ عملی بافضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این کارها نیست: قربانی کردن، یا نیکی کردن به والدین، یا رفتن به دیدن خویشاوندی که قطع رابطه کرده است و با لطف با او رفتار کردن و پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستی در سلام کردن به او، یا این که انسان از قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خوب گوشتِ قربانی اطعام کند و سپس همسایگان خود را از یتیم و فقیر و بَرده به باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ آن دعوت کند، و سر زدن به اسیران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فك-الأسير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲: فَكُّ الأَسيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آزاد کردن اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: فُكُّوا العانِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاني: الأسير (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ «عنو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَجيبُوا الدّاعِيَ، و عودُوا المَريضَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷۹، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰۵، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۹۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۵۳۴، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷۳ نحوه و كلّها عن أبي موسى الأشعري، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۴۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اسیر را آزاد كنید و دعوتِ دعوت كننده را بپذیرید و از بیمار عیادت كنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن فَدیٰ أسيراً مِن أيدِي العَدُوِّ فَأَنَا ذٰلِكَ الأَسيرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۱۶ كلاهما عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس با دادن فدیه اسیری را از دست دشمن آزاد کند، [گویی که] من آن اسیر هستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن عمران بن حصين: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فادیٰ رَجُلاً بِرَجُلَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸۲۶، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ و فيهما «فدى» بدل «فادى»، مسند الشافعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳، معرفة السنن و الآثار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶۹، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمی - به نقل از عمران بن حصین -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یک نفر اسیر را با دادن دو اسیر، آزاد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في دُعاءِ شَهرِ رَمَضانَ -: اللّٰهُمَّ فَرِّج عَن كُلِّ مَكروبٍ، اللّٰهُمَّ رُدَّ كُلَّ غَريبٍ، اللّٰهُمَّ فُكَّ كُلَّ أسيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ نقلاً عن خطّ الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در دعاى ماه رمضان -: خدایا! گرفتارىِ هر گرفتارى را بر طرف ساز. خدایا! هر غریبى را [به وطنش] باز گردان. خدایا! هر اسیرى را بِرهان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي رافع: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَفُكُّ مِن مالِها [أي خَديجَةَ۳] الغارِمَ وَ العانِيَ، و يَحمِلُ الكَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلّ: اليتيم. و الكَلّ: الذي هو عيال و ثِقل على صاحبه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۲ و ۵۹۴ «كلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يُعطي فِي النّائِبَةِ، و يُرفِدُ فُقَراءَ أصحابِهِ إذ كانَ بِمَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از ابو رافع -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با دارایى خدیجه، بدهكار و اسیر را از بند، رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و بار یتیمان و نانخوران را به دوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشید و در گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از آن عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و تا در مكّه بود، یاران فقیرش را یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - حينَ قالَ لَهُ عَلِيٌّ علیه‌السلام: يا رَسولَ اللّه، أيُّ الصَّدَقَةِ أفضَلُ؟ -: الأَسيرُ المُخضَرَّتا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اخضَرَّتا عيناه: أي اسودّتا عيناه من شدّة الجوع؛ فإنّ الذي يشتدّ جوعه يعلو عينيه شيء كالغبار أو الدخان فيسودّ في عينيه الهواء و غيره من الاُمور المنظورة (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ «خضر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَيناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - هنگامی که امام على علیه‌السلام پرسید: اى پیامبر خدا! كدام صدقه دادن، برتر است؟ -: به اسیرى كه چشمانش [از ضعفْ] تیره و تار شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الصَّدَقَةِ صَدَقَةُ اللِّسانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّه، و ما صَدَقَةُ اللِّسانِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الشَّفاعَةُ؛ تَفُكُّ بِهَا الأسيرَ، و تَحِقنُ بِهَا الدَّمَ، و تَجُرُّ بِهَا المَعروفَ إلیٰ أخيكَ، و تَدفَعُ بِهَا الكَريهَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲، الرسالة السعدية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۶۲، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷۹ كلاهما عن سمرة بن جندب، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «برترین صدقه، صدقۀ زبان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پیامبر خدا! صدقۀ زبان چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «میانجیگرى كردن، تا با آن، اسیرى را آزاد كنى و خونى را از به ناحق ریخته شدن، حفظ كنى و به برادرت خیرى برسانى و پیشامد ناگوارى را دفع كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن الشعبي: كانَت جُوَيرِيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هي جُوَیرِیَة بنت الحارث بن أبي ضرار المصطلقي، سباها النبيّ صلّی اللّه علیه و آله یوم المُرَیسیع في السنة الخامسة، و کان اسمها بَرّة فغیّره النبيّ صلّی اللّه علیه و آله (تاریخ الإسلام للذهبي: ج‌۴ ص‌۱۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِلكَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَأَعتَقَها و جَعَلَ عِتقَها صَداقَها و عِتقَ كُلِّ أسيرٍ مِن بَنِي المُصطَلِقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱۱۸، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ عن عامر، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ الرقم ۳۹۰ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از شَعبی -: جُوَیریه، مملوک پیامبر خدا [یعنی سهم پیامبر خدا از اسیران جنگ با بنی مُصطَلِق] بود و [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله] او را آزاد کرد و آزادی او و آزادی همۀ اسیران بنی مُصطَلِق را مهریّۀ او قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن كانَ مِنكُم لَهُ مالٌ فَليَصِل بِهِ القَرابَةَ، وَ ليُحسِن مِنهُ الضِّيافَةَ، وَليَفُكَّ بِهِ العانِيَ وَ الأَسيرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن أبي مخنف الأزدي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر یک از شما مالى دارد، باید با آن به خویشاوندان پیوند برسانَد، میهمانىِ نیكو ترتیب دهد و رنجور و اسیر را آزاد کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن آتاهُ اللّٰهُ مالاً فَليَصِل بِهِ القَرابَةَ، وَ ليُحسِن مِنهُ الضِّيافَةَ، وَ ليَفُكَّ بِهِ الأَسيرَ وَ العانِيَ، وَ ليُعطِ مِنهُ الفَقيرَ وَ الغارِمَ، وَ ليَصبِر نَفسَهُ عَلَى الحُقوقِ وَ النَّوائِبِ ابتِغاءَ الثَّوابِ؛ فَإِنَّ فَوزاً بِهٰذِهِ الخِصالِ شَرَفُ مَكارِمِ الدُّنيا و دَركُ فَضائِلِ الآخِرَةِ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴۲، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ و الثلاثة الأخيرة عن ربيعة و عمارة، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: کسی که خداوند، به او مالى می‌دهد، باید آن را به خویشاوندان برساند، میهمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نیكو بدهد، اسیر و گرفتار را از بند برهانَد، تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست و وامدار را بهره ببخشد و به امید پاداش، خویشتن را بر [اداى] حقوق و [تحمّل] بلاهاى سخت، شکیبا سازد؛ زیرا هر آینه، دستیابى به این ویژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور شدن از كرامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنیایى و فضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آخرتى است، اگر خدا بخواهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سيرة-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-في-الأسری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۳: سيرَةُ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله فِي الأَسریٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیرۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در رفتار با اسیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلأَسْرَیٰ إِن يَعْلَمِ ٱللهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِّمَّا أُخِذَ مِنكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای پیامبر! به اسیرانی که در دست شمایند، بگو: «اگر خدا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما خیری بداند [و نیّات پاکی داشته باشید]، بهتر از آنچه از شما گرفته شده، به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و شما را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و خداوند، آمرزنده و مهربان است»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن یكُونَ لَهُ أَسْرَىٰ حَتَّىٰ یُثْخِنَ فِى ٱلأَرْضِ تُرِیدُونَ عَرَضَ ٱلدُّنْیا وَ ٱللهُ یرِیدُ ٱلآخِرَةَ وَ ٱللهُ عَزِیزٌ حَكِیمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هیچ پیامبری حق ندارد اسیرانی [از دشمن] بگیرد تا کاملاً بر آنها پیروز گردد [و جای پای خود را در زمین محکم کند]. شما متاع ناپایدار دنیا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید [و مایلید اسیران بیشتری بگیرید و در برابر گرفتن فدیه آزادشان کنید]؛ ولی خداوند، سرای دیگر را [برای شما] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و خداوند، توانا و حکیم است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَضَرْبَ ٱلرِّقَابِ حَتَّیٰ إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّواْ ٱلْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنَّاً بَعْدُ وَ إِمَّا فِدَاءً حَتَّیٰ تَضَعَ ٱلْحَرْبُ أَوْزَارَهَا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که با کافران [جنایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشه در میدان جنگ] رو به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو شدید، گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بزنید [و این کار را همچنان ادامه دهید] تا به اندازۀ کافی، دشمن را در هم بکوبید. در این هنگام، اسیران را محکم ببندید. آن گاه یا بر آنان منّت گذارید [و آزادشان کنید]، یا در برابر آزادی، از آنان فدیه بگیرید [و این ادامه یابد] تا جنگ، بار سنگین خود را بر زمین نهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه [عن ابن عبّاس]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم يرد الراوي في كتاب من لا يحضره الفقيه، و أورده المصنّف في ثواب الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ أطلَقَ كُلَّ أسيرٍ، و أَعطیٰ كُلَّ سائِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۰، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲؛ الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه - به نقل از ابن عبّاس -: وقتى ماه رمضان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله همۀ اسیران را آزاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و به هر نیازمندى، بخشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن جريج - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا)ج&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: لَم يَكُنِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَأسِرُ أهلَ الإِسلامِ، ولٰكِنَّها نَزَلَت في اُساریٰ أهلِ الشِّركِ؛ كانوا يَأسِرونَهُم فِي الفِداءِ، فَنَزَلَت فيهِم، فَكانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَأمُرُ بِالإِصلاحِ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱ نقلاً عن ابن المنذر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن جریج، در بارۀ آیۀ (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله کسی نبود که مسلمانی را اسیر کند؛ بلکه این آیه در بارۀ اسیران اهل شرک نازل شد. مسلمانان، آنها را برای فدیه گرفتن اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. پس آیه در بارۀ این اسیران نازل شد و پیامبر دستور داد با آنها دوستانه رفتار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عاصم: دَخَلَ عَلَينا نُبَيشَةُ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَمّاهُ نُبَيشَةَ الخَيرِ؛ دَخَلَ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و عِندُهُ اُساریٰ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إمّا أن تَمُنَّ عَلَيهِم و إمّا أن تُفادِيَهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أمَرتَ بِخَيرٍ، أنتَ نُبَيشَةُ الخَيرِ بَعدَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۴۸، الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ الرقم ۸۷۰۱، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۴ الرقم ۵۱۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عاصم -: نُبَیشه بر ما وارد شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را نُبَیشة الخَیر نامید. بر پیامبر خدا وارد شد، در حالى كه اسیران نزدش بودند. گفت: اى پیامبر خدا! یا بر ایشان منّت بگذار و آزادشان كن، یا جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا بستان و آزادشان کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «به خیر و نیكى فرمان دادى. از این پس، تو نبیشة الخیر هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن ابن أبي عون - في ذِکرِ سَرِیَّةِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه‌السلام إلیٰ قَبیلَةِ طَيٍّ -: کانَ فِي السَّبيِ اُختُ عَدِيِّ بنِ حاتِمٍ لَم تُقسَم، فَأُنزِلَت دارَ رَملَةَ بِنتِ الحارِثِ، و كانَ عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ قَد هَرَبَ حينَ سَمِعَ بِحَرَكَةِ عَلِيٍّ علیه‌السلام، و كانَ لَهُ عَينٌ بِالمَدينَةِ فَحَذَّرَهُ فَخَرَجَ إلَى الشّامِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَت اُختُ عَدِيٍّ إذا مَرَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله تَقولُ: يا رَسولَ اللّه، هَلَكَ الوالِدُ و غابَ الوافِدُ، فَامنُن عَلَينا مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ! كُلُّ ذٰلِكَ يَسأَلُها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: مَن وافِدُكِ؟ فَتَقولُ: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ، فَيَقولُ: الفارُّ مِنَ اللّه و رَسولِهِ؟! حَتّیٰ يَئِسَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ يَومُ الرّابِعِ مَرَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله فَلَم تَكَلَّم، فَأَشارَ إلَيها رَجُلٌ: قومي فَكَلِّميهِ،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَلَّمَتهُ فَأَذِنَ لَها و وَصَلَها، و سَأَلَت عَنِ الرُّجَلِ الَّذي أشارَ إلَيها فَقيلَ: عَلِيٌّ، و هُوَ&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي سَباكُم، أما تَعرِفينَهُ؟ فَقالَت: لا وَ اللّه، ما زِلتُ مُدنِيَةً طَرَفَ ثَوبي عَلیٰ وَجهي&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طَرَفَ رِدائي عَلیٰ بُرقُعي مِن يومَ اُسِرتُ حَتّیٰ دَخَلتُ هٰذِهِ الدّارَ، و لا رَأَيتُ وَجهَهُ و لا وَجهَ أحَدٍ مِن أصحابِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۸، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴۹ و راجع اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ الرقم ۶۹۹۶ و السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از ابن ابى عون، در یادكرد از اعزام نیرو به فرماندهى على علیه‌السلام به قبیلۀ طَى -: در میان اسیران، خواهر عَدى بن حاتم، تقسیم نشد و او را در خانۀ رمله دختر حارث فرود آوردند، و عدىّ بن حاتم، هنگامى كه شنیده بود على علیه‌السلام حركت كرده است، گریخته بود. او جاسوسى در مدینه داشت كه به او هشدار داده و وى به سوى شام بیرون رفته بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهر عَدى چون بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پیامبر خدا! پدر از دنیا رفت و جانشین، غایب شد. بر ما منّت بگذار. خدا بر تو منّت بگذارد! و هر بار پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: «جانشین [پدرِ] تو كیست؟» و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: عَدىّ بن حاتم! و پیامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همان گریزان از خدا و پیامبرش؟»، تا آن جا كه خواهر عَدى، مأیوس شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز چهارم، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گذشت؛ ولى خواهر عَدى چیزى نگفت. مردى به او اشاره كرد: برخیز و با پیامبر سخن بگو! او برخاست و با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سخن گفت و پیامبر به او اجازه داد و او را [به برادرش] رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهر عَدى از نام مردى كه به او اشاره كرد [تا با پیامبر صحبت کند]، پرسید. گفته شد: على؛ همان كسى كه شما را اسیر كرد. آیا او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى؟ گفت: نه به خدا، من از روز اسارتم تا هنگام ورود به این خانه، پیوسته گوشۀ لباسم را به صورتم و سر ردایم را به روبندم نزدیک كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه صورت او را دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه صورت هیچ یک از همراهان او را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عبادة الطائي: هَرَبَ عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ مِن خَيلِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله حَتّیٰ لَحِقَ بِالشّامِ، و كانَ عَلَى النَّصرانِيَّةِ، و كانَ يَسيرُ في قَومِهِ بِالمِرباعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: ربعت القوم أربعهم، إذا أخذت رُبع أموالهم، و قد كان الملك [و الرئيس] في الجاهلية يأخذ الرُّبع من الغنيمة دون أصحابه، و يسمّیٰ ذلك الربع: المِرباع (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ «ربع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جُعِلَتِ ابنَةُ حاتِمٍ في حَظيرَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحظيرة: ما أحاط بالشيء، و هي تكون من قصب و خشب (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ «حظر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِبابِ المَسجِدِ، و كانَتِ امرَأَةً جَميلَةً جَزلَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امرأة جَزلَة: إذا كانت ذات رأي (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۵ «جزل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَرَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقامَت إلَيهِ فَقالَت: هَلَكَ الوالِدُ و غابَ الوافِدُ، فَامنُن عَلَيَّ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن وافِدُكِ؟ قالَت: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ. فَقالَ: الفارُّ مِنَ اللّه و مِن رَسولِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَدِمَ وَفدٌ مِن قُضاعَةَ مِنَ الشّامِ. قالَت: فَكَسانِي النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله و أَعطاني نَفَقَةً و حَمَلَني، و خَرَجتُ مَعَهُم حَتّیٰ قَدِمتُ الشّامَ عَلیٰ عَدِيٍّ، فَجَعَلتُ أقولُ لَهُ: القاطِعُ الظّالِمُ! اِحتَمَلتَ بِأَهلِكَ و وُلدِكَ و تَرَكتَ بَقِيَّةَ والِدِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقامَت عِندَهُ أيّاماً و قالَت لَهُ: أریٰ أن تَلحَقَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ عَدِيٌّ حَتّیٰ قَدِمَ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَسَلَّمَ عَلَيهِ و هُوَ فِي المَسجِدِ، فَقالَ: مَنِ الرَّجُلُ؟ قالَ: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ. فَانطَلَقَ بِهِ إلیٰ بَيتِهِ و أَلقیٰ لَهُ وِسادَةً مَحشُوَّةً بِليفٍ، و قالَ: اِجلِس عَلَيها. فَجَلَسَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلَى الأَرضِ، و عَرَضَ عَلَيهِ الإِسلامَ، فَأَسلَمَ عَدِيٌّ، وَ استَعمَلَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ صَدَقاتِ قَومِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ عن شيبان بن سعد الطائي، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ كلاهما نحوه، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عبادۀ طایى -: عَدى بن حاتم، از دست سواران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گریخت، تا آن كه به شام ملحق شد. او مسیحى و رئیس قومش بود و یک چهارمِ غنیمت را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خواهرش] دختر حاتم، [اسیر و] در پرچین جلوى مسجد گذاشته شد. او زنى زیبا و صاحب‌رأى بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه بر او گذشت، به سوى ایشان برخاست و گفت: پدر از دنیا رفت و جانشین [پدر]، غایب شد. بر من منّت بگذار. خدا بر تو منّت نهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «جانشین [پدر] تو كیست؟». گفت: عَدى بن حاتم. فرمود: «همان گریزان از خدا و پیامبرش؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیئت نمایندگى قبیلۀ قُضاعه از شام آمد. [دختر حاتم] گفت: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لباس به من پوشاند و توشه و هزینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به من داد و مرا بر مركبى نشاند و با آنها بیرون آمدم تا در شام بر عَدى وارد شدم. به او گفتم: اى بُرنده[ى پیوند خویشاوندى] و اى ستمكار! خانواده و فرزندانت را برداشتى و بردى و به جا ماندۀ پدرت را رها كردى؟ و آن زن، چند روزى نزد عَدى ماند و به او گفت: نظر من، این است كه به پیامبر خدا ملحق شوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدى بیرون آمد تا بر پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كه در مسجد بود، وارد شد و سلام داد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «كیستى؟». گفت: عَدى بن حاتم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برد و تشکِ پُر شده از لیف خرمایى برایش انداخت و فرمود: «بر آن بنشین» و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خود، روى زمین نشست و اسلام را بر او عرضه كرد و عَدى، مسلمان شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را بر زكات قومش گمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عمران بن حصين: كانَت ثَقيفٌ حُلَفاءَ لِبَني عَقيلٍ، فَأَسَرَت ثَقيفٌ رَجُلَينِ مِن أصحابِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أَسَرَ أصحابُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَجُلاً مِن بَني عَقيلٍ، و أَصابوا مَعَهُ العَضباءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أصابوا معه العَضباء: أي أخَذوها؛ و هي ناقةٌ نَجيبةٌ كانت لرجُلٍ من بَني عَقيل، ثمّ انتقلَت إلى رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتیٰ عَلَيهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ في الوَثاقِ. قالَ: يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِمَ أخَذتَني؟ و بِمَ أخَذتَ سابِقَةَ الحاجِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سابقَةَ الحاجّ: أراد بها العضباءَ؛ فإنّها كانت لا تُسبَق أو لا تكاد تُسبَق (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إعظاماً لِذٰلِكَ: أخَذتُكَ بِجَريرَةِ حُلَفائِكَ ثَقيفٍ. ثُمَّ انصَرَفَ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداهُ، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَحيماً رَقيقاً، فَرَجَعَ إلَيهِ، فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي مُسلِمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَو قُلتَها و أَنتَ تَملِكُ أمرَكَ أفلَحتَ كُلَّ الفَلاحِ. ثُمَّ انصَرَفَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداهُ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي جائِعٌ فَأَطعِمني و ظَمآنُ فَاسقِني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هٰذِهِ حاجَتُكَ. فَفُدِيَ بِالرَّجُلَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱۶، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۹۲ نحوه، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۰، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۱۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از عمران بن حصین -: قبیلۀ ثقیف، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى عقیل بودند و دو تن از یاران پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را به اسارت گرفتند و یاران پیامبر خدا نیز مردى از بنى عقیل را اسیر كردند و همراه او شترى [ارزشمند] به نام عَضبا را نیز به غنیمت گرفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا بر او - كه در بند بود -، وارد شد. او گفت: اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نزد او رفت و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به چه خاطر، مرا گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ و به چه خاطر، شتر تندروِ مرا گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از سر بزرگ داشتن این سخن (/ آن مرد) فرمود: «تو را به خاطر جرم و جنایت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمانانت، ثقیف، دستگیر نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسم عرب، این بود که اگر کسى در بارۀ جنایت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان خود، سکوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و جنایت او را جبران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود، شریک جرم شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. سپس از او روى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، ندایش داد و گفت: اى محمّد! اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مهربان و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازک بود. به سوى او باز گشت و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من مسلمانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اگر در حالى كه اختیاردار كارت بودى [و اسیر نشده بودى] این را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتى، به كمال كامیابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پیامبر صلّی اللّه علیه و آله باز گشت و آن مرد، دوباره ندا داد: اى محمّد! اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نزد او آمد و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گرسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، سیرم كن؛ و تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، سیرابم كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «این، نیازت است [و باید بر طرف شود]» و او با دو مسلمان اسیر، تبادل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اُتِيَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِسَبيٍ مِنَ اليَمَنِ، فَلَمّا بَلَغُوا الجُحفَةَ نَفِدَت نَفَقاتُهُم، فَباعوا جارِيَةً مِنَ السَّبِيِ كانَت اُمُّها مَعَهُم، فَلَمّا قَدِموا عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله سَمِعَ بُكاءَها فَقالَ: ما هٰذِهِ البُكاءُ؟ فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، احتَجنا إلیٰ نَفَقَةٍ فَبِعنَا ابنَتَها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَعَثَ بِثَمَنِها فَاُتِيَ بِها، و قالَ: بيعوهُما جَميعاً أو أمسِكوهُما جَميعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴، كتاب من لايحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۰، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ كلّها عن معاوية بن عمّار، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اسیرانى را از یمن به خدمت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آوردند. زمانى كه به جُحفه رسیدند، هزینۀ راهشان تمام شد. از این رو، یكى از كنیزان را كه مادرش هم با اسیران بود، فروختند. هنگامى كه به خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رسیدند، ایشان گریۀ آن مادر را شنید و فرمود: «این گریه براى چیست؟». گفتند: اى پیامبر خدا! ما در راه، نیازمند توشۀ راه شدیم و دختر او را فروختیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پول آن كنیز را فرستاد و او را آوردند و فرمود: «یا هر دو را با هم بفروشید یا هر دو را با هم نگه دارید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن الحسن: اِستَشارَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله النّاسَ فِي الأُساریٰ يَومَ بَدرٍ فَقالَ: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ قَد أمكَنَكُم مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، اِضرِب أعناقَهُم!! قالَ: فَأَعرَضَ عَنهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ عادَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّ اللّٰهَ قَد أمكَنَكُم مِنهُم، و إنَّما هُم إخوانُكُم بِالأَمسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ عُمَرُ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، اِضرِب أعناقَهُم!! فَأَعرَضَ عَنهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ عادَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ لِلنّاسِ مِثلَ ذٰلِكَ. فَقامَ أبو بَكرٍ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إن تریٰ أن تَعفُوَ عَنهُم و تَقبَلَ عَنهُمُ الفِداءَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَذَهَبَ عَن وَجهِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما كانَ فيهِ مِنَ الغَمِّ. قالَ: فَعَفا عَنهُم و قَبِلَ مِنهُمُ الفِداءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵۵۶، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ عن أنس، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از حسن -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در بارۀ اسیران جنگ بدر، با مردم مشورت كرد و فرمود: «خداوند آنها را به اختیار شما در آورده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر بن خطّاب برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! گردنشان را بزن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از او روى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دوباره فرمود: «اى مردم! خداوند، آنها را به اختیار شما در آورده است و آنها برادران دیروز شمایند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بزن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از او روى چرخاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پیامبر صلّی اللّه علیه و آله همان سخن را بار سوم فرمود و ابو بكر برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! اگر صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى، از آنها در گذر و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا از ایشان بپذیر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس غم از چهرۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رفت و از آنها در گذشت و از آنها جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا پذیرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن جابر: لَمّا كانَ يَومُ بَدرٍ اُتِيَ بِاُساریٰ، و اُتِيَ بِالعَبّاسِ و لَم يَكُن عَلَيهِ ثَوبٌ، فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله لَهُ قَميصاً، فَوَجَدوا قَميصَ عَبدِ اللّه بنِ اُبَيٍّ يَقدُرُ عَلَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدْرُ کلّ شيء و مقداره: مقیاسه. و قدَرَ الشيءَ: قاسَهُ (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۷۷ «قدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكَساهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله إيّاهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلِذٰلِكَ نَزَعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله قَميصَهُ الَّذي ألبَسَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی قضیّة نزع رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله قمیصه و إعطائه لعبد اللّٰه بن اُبيّ لیکفّن فیه حیث طلب منه ذلك، أو تکفینه به بعد موتة؛ علی اختلاف النقول (اُنظر المغازي للواقدي: ج‌۲ ص‌۱۰۵۷ و إمتاع الأسماع: ج‌۲ ص‌۹۰ و غیرهما).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ ابنُ عُيَينَةَ: كانَت لَهُ عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله يَدٌ فَأَحَبَّ أن يُكافِئَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۶، النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ و ليس فيهما ذيله من «قال ابن عيينة»؛ مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۴ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از جابر -: در جنگ بدر، اسیران را آوردند و عبّاس را بى آن كه لباس بر او باشد، آوردند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به دنبال لباسى براى او، چشم گرداند و پیراهن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى را اندازۀ او یافتند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آن را به وى پوشاند و از همین رو بود كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله [به هنگام دفن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى]، پیراهن خود را در آورد و به او پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عیینه گفت: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست با این كار، احسان او را به عمویش عبّاس، جبران كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن الكلبي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَشُدُّوا ٱلْوَثَاقَ) -: ثُمَّ نَزَلَت فِي العَبّاسِ لَمّا اُسِرَ في يَومِ بَدرٍ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اِفدِ نَفسَكَ وَ ابنَي أخيكَ - يَعني عَقيلاً و نَوفَلاً - و حَليفَكَ - يَعني عُتبَةَ بنَ أبي جَحدَرٍ - فَإِنَّكَ ذو مالٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ القَومَ استَكرَهوني و لا مالَ عِندي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَينَ المالُ الَّذي وَضَعتَهُ بِمَكَّةَ عِندَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفَضلِ حينَ خَرَجتَ و لَم يَكُن مَعَكُما أحَدٌ، و قُلتَ: إن اُصِبتُ في سَفَري فَلِلفَضلِ كَذا و كَذا، و لِعَبدِ اللّه كَذا، و لِقُثَمَ كَذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ نَبِيّاً، ما عَلِمَ بِهٰذا أحَدٌ غَيرُها! و إنّي لَأَعلَمُ أنَّكَ لَرَسولُ اللّه. فَفَدیٰ نَفسَهُ بِمِئَةِ اُوقِيَّةٍ، و كُلَّ واحِدٍ بِمِئَةِ اُوقِيَّةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَ: (يَا أَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلأَسْـرَیٰ) الآيَةَ، فَكانَ العَبّاسُ يَقولُ: صَدَقَ اللّٰهُ و صَدَقَ رَسولُهُ، فَإِنَّهُ كانَ مَعي عِشرونَ اُوقِيَّةً فَأُخِذَت، فَأَعطانِيَ اللّٰهُ مَكانَها عِشرينَ عَبداً، كُلٌّ مِنهُم يَضرِبُ بِمالٍ كَثيرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَرَبت في الأرض: إذا سافرت تبتغي الرزق. و الضَّرب یقع علی جمیع الأعمال إلّا قلیلاً؛ ضربَ في التجارة، و في الأرض، و في سبیل اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و المضاربة: أن تعطي إنساناً من مالِك ما یتّجر فیه علی أن یکون الربح بینکما أو یکون له سهم معلوم من الربح (تاج العروس: ج‌۲ ص‌۱۶۷ و ۱۷۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أدناهُم يَضرِبُ بِعِشرينَ ألفَ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷، قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ و ليس فيه ذيله من «فأخذت فأعطاني»، إعلام الورى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ و ليس فيه ذيله من «فنزل: يا أيّها» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹؛ مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱۰ عن ابن عبّاس، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ عن محمّد بن إسحاق و ليس فيهما ذيله من «فنزل: يا أيّها» نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از کلبی، در بارۀ این سخن خداوند متعال: ([اسیران را] در بند کشید) -: در بارۀ عبّاس نازل شد که در جنگ بدر اسیر شد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «برای خودت و دو برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات» یعنی عقیل و نوفل «و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمانت» یعنی عتبة بن ابی جحدر «فدیه بده. تو ثروتمندی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: این مردم مرا به زور به جنگ آوردند. پولی هم ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «پس آن پول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که وقتی خواستی بیایی، در مکّه نزد&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل گذاشتی، چه؟ نشانی‌اش، این که خودت بودی و او و گفتی اگر از این سفر باز نگشتم، فلان مقدارش برای فضل باشد، فلان مقدارش برای عبد اللّٰه و بهمان مقدارش برای قثم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: سوگند به آن که تو را به حق مبعوث کرد، از این موضوع کسی جز او (اُمّ الفضل) خبر نداشت. من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که تو فرستادۀ خدا هستی. آن گاه با صد اَوقیه، خودش را آزاد کرد و هر یک از آن افراد را هم با صد اوقیه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس این آیه نازل شد: (ای پیامبر! به اسیرانی که در دست شمایند، بگو) (تا پایان آیه). عبّاس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خدا و پیامبرش راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند. بیست اوقیه با خود داشتم که از من گرفته شد و در عوض، خداوند، بیست برده به من داد که هر یک از آنها با پول بسیاری تجارت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کم‌ترینشان با بیست هزار درهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: أمَّا العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ عَمُّ الرَّسولِ صلّی اللّه علیه و آله فَإِنَّهُ كانَ أسَنَّ بِثَلاثِ سِنينَ مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و لَم يُسلِم إلیٰ أن شَهِدَ بَدراً مَعَ مُشرِكي أهلِ مَكَّةَ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد قالَ لِلمُسلِمينَ يَومَ بَدرٍ: فَمَن قَدَرتُم أن تَأسِروهُ مِن بَني هاشِمٍ فَلا تَقتُلوهُ؛ فَإِنَّهُم اُخرِجوا كُرهاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاُسِرَ العَبّاسُ فيمَن اُسِرَ، و شُدَّ فِي الوَثاقِ، فَكانَ يَئِنُّ لِشِدَّةِ الرِّباطِ، فَإِذا سَمِعَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَئِنُّ. قالَ: اِحفَظوني فِي العَبّاسِ؛ فَإِنَّهُ عَمّي، و عَمُّ الرَّجُلِ صِنوُ أبيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَمّا أن مَنَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ مَن اُسِرَ مِنَ المُشرِكينَ يَومَ بَدرٍ عَلیٰ أن يَفدوا أنفُسَهُم، مَنَّ عَلَيهِ فيهِم، و قالَ صلّی اللّه علیه و آله لَهُ: اِفدِ نَفسَكَ وَ ابنَ أخيكَ عَقيلاً؛ فَإِنَّهُ لَيسَ لَهُ مالٌ - و كانَ قَد اُسِرَ مَعَهُ يَومَئِذٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنَا ما عِندي مالٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: فَأَينَ المالُ الَّذي دَفَعتَهُ يَومَ خُروجِكَ مِن مَكَّةَ إلیٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام الفَضلِ،&lt;br /&gt;<br /> و قُلتَ لَها: إن اُصِبتُ فَلِعَبدِ اللّه كَذا، و لِلفَضلِ كَذا، و لَكِ كَذا، و لِفُلانٍ كَذا؟!&lt;br /&gt;<br /> و ذَكَرَ لَهُ ما قالَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ العَبّاسُ: وَ اللّه، ما سَمِعَ مِنّي ذٰلِكَ غَيرُها، و ما أطلَعَكَ عَلیٰ ذٰلِكَ إلَّا اللّٰهُ. و أَسلَمَ، و فَدیٰ نَفسَهُ و عَقيلَ بنَ أبي طالِبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۲؛ الاستيعاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ الرقم ۱۳۸۶ نحوه و راجع المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: عبّاس بن عبد المطّلب، عموی پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، سه سال از پیامبر خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود. او اسلام نیاورد تا آن که در جنگ بدر، مشرکان مکّه را همراهی کرد. پیامبر خدا در روز بدر به مسلمانان گفته بود که هر یک از بنی هاشم را اسیر کردید، او را نکشید؛ چون به زور آورده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکی از کسانی که اسیر شد، عبّاس بود. او را هم در بند کشیدند و چون طناب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را سفت کرده بودند، از درد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نالید. پیامبر خدا چون نالۀ او را شنید، فرمود: «به خاطر من، مراقب او باشید. او عموی من است و عموی هر کس، مانند پدر اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا بر مشرکان اسیر در روز بدر منّت نهاد که با پرداخت فدیه آزاد شوند، به عبّاس نیز منّت نهاد و به او فرمود: «برای خودت و برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات عقیل فدیه بده؛ چون او پولی ندارد». عقیل نیز آن روز اسیر شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: من پولی ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به او فرمود: «پس آن پول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که وقتی خواستی مکّه را ترک کنی، به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل دادی و به او گفتی: اگر بلایی سرم آمد، فلان مقدارش برای عبد اللّٰه باشد، فلان مقدارش برای فضل و بهمان مقدارش برای خودت و فلان مقدار برای فلانی [چه]؟» و تمام حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را که عبّاس زده بود، برایش گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: به خدا سوگند، این چیزها را کسی جز او از من نشنید. اینها را فقط خدا به اطّلاع تو رسانده است. پس، اسلام آورد و برای خودش و عقیل بن ابی طالب فدیه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: رُوِيَ أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كَرِهَ أخذَ الفِداءِ حَتّیٰ رَأیٰ سَعدُ بنُ مُعاذٍ كَراهِيَةَ ذٰلِكَ في وَجهِهِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، هٰذا أوَّلُ حَربٍ لَقينا فيهِ المُشرِكينَ، وَ الإِثخانُ فِي القَتلِ أحَبُّ إلَينا مِنِ استِبقاءِ الرِّجالِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ: يا رَسولَ اللّه، كَذَّبوكَ و أَخرَجوكَ، فَقَدِّمهُم وَ اضرِب أعناقَهُم، و مَكِّن عَلِيّاً مِن عَقيلٍ فَيَضرِبَ عُنُقَهُ! و مَكِّنّي مِن فُلانٍ أضرِب عُنُقَهُ! فَإِنَّ هٰؤُلاءِ أئِمَّةُ الكُفرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو بَكرٍ: أهلُكَ و قَومُكَ استَأنِ بِهِم وَ استَبقِهِم، و خُذ مِنهُم فِديَةً تَكونُ لَنا قُوَّةً عَلَى الكُفّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو جَعفَرٍ الباقِرُ علیه‌السلام: كانَ الفِداءُ يَومَ بَدرٍ: كُلُّ رَجُلٍ مِنَ المُشرِكينَ بِأَربَعينَ اُوقِيَّةً، وَ الاُوقِيَّةُ أربَعونَ مِثقالاً، إلَّا العَبّاسُ فَإِنَّ فِداءَهُ كانَ مِئَةَ اُوقِيَّةً، و كانَ اُخِذَ مِنهُ حينَ اُسِرَ عِشرونَ اُوقِيَّةً ذَهَباً، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: ذٰلِكَ غَنيمَةٌ، فَفادِ نَفسَكَ وَ ابنَي أخيكَ نَوفَلاً و عَقيلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ مَعي شَيءٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أينَ الذَّهَبُ الَّذي سَلَّمتَهُ إلیٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام الفَضلِ، و قُلتَ: إن حَدَثَ بي حَدَثٌ فَهُوَ لَكِ و لِلفَضلِ و عَبدِاللّه و قُثَمَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَن أخبَرَكَ بِهٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّٰهُ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أشهَدُ أنَّكَ رَسولُ اللّه. وَ اللّه، مَا اطَّلَعَ عَلیٰ هٰذا أحَدٌ إلَّا اللّٰهُ تَعالیٰ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خاطَبَ اللّٰهُ سُبحانَهُ نَبِيَّهُ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم)، إنَّما ذَكَرَ الأَيدِيَ لِأَنَّ مَن كانَ في وَثاقِهِم فَهُوَ بِمَنزِلَةِ مَن يَكونُ في أيديهِم؛ لِاستيلائِهِم عَلَيهِ، (مِنَ ٱلأَسْرَیٰ) يَعني اُسراءَ بَدرٍ الَّذينَ اُخِذَ مِنهُمُ الفِداءُ، (إِن يَعْلَمِ ٱللهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًا) أي إسلاماً و إخلاصاً أو رَغبَةً فِي الإِيمانِ و صِحَّةَ نِيَّةٍ، (يُؤْتِكُمْ) أي يُعطِكُم، (خَيْرًا مِّمَّا أُخِذَ مِنكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الفِداءِ، إمّا فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ، و إمّا فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ نقلاً عن تفسير القمّي، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶، التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ كلاهما نحوه و راجع تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ و تاريخ المدينة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: روایت شده است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از گرفتن فدیه ناراحت بود، به حدّی که سعد بن معاذ این ناراحتی را در چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دید و گفت: ای پیامبر خدا! این نخستین جنگ ما با مشرکان است و ما در جنگ، کشتن را از زنده نگه داشتن مردان خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داریم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر بن خطاب گفت: ای پیامبر خدا! اینها تو را تکذیب و از شهر بیرونت کردند. یکایک آنها را پیش آور و گردن بزن. عقیل را بده علی گردن بزند و فلانی را بده من گردن بزنم! چون اینها سران کفر هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بکر گفت: اینها خانواده و قوم تو هستند. با ایشان مدارا کن و زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان نگه دار. از آنها فدیه بگیر تا پشتوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای ما در برابر کفّار باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امام باقر علیه‌السلام فرمود: در جنگ بدر، فدیۀ هر مردی از مشرکان، چهل اَوقیه بود و هر اَوقیه چهل مثقال، بجز عبّاس بن عبد المطّلب که فدیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش صد اَوقیه بود. زمانی که اسیر شد، بیست اَوقیه طلا از او گرفتند و پیامبر فرمود: «این، غنیمت است. برای خودت و پسرعموهایت، نوفل و عقیل، فدیه (جان‌فدا) پرداخت کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: من چیزی ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «پس آن طلاهایی که تحویل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل دادی و گفتی اگر برایم اتّفاقی افتاد، اینها مال تو و فضل و عبد اللّٰه و قُثَم باشد، چه؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: این را چه کسی به تو خبر داد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند متعال».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: گواهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که تو پیامبر خدا هستی. به خدا سوگند، از این موضوع، هیچ کس جز خدا خبر نداشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند سپس پیامبرش را مخاطب ساخت و فرمود: (ای پیامبر! به اسیرانی که&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دستان شمایند، بگو). فرمود: (دستان شما)؛ چون کسی که در بند آنها بود، مثل&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن است که در دستشان باشد؛ زیرا بر او استیلا داشتند. (اسیران) یعنی اسیران بدر که از آنان فدیه گرفته شد. (اگر خدا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما خیری بداند) یعنی اسلام و اخلاص یا رغبت به ایمان و نیّت پاک (به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد) یعنی عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (بهتر از آنچه از شما گرفته شده) یعنی از فدیه، در دنیا و آخرت یا در آخرت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ - في ذِكرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسَدِ -: و أَمّا مُعاوِيَةُ بنُ المُغيرَةِ بنِ أبِي العاصِ بنِ اُمَيَّةَ - و هُوَ الَّذي جَدَعَ أنفَ حَمزَةَ و مَثَّلَ بِهِ مَعَ مَن مَثَّلَ بِهِ - و كانَ قَد أخطَأَ الطَّريقَ، فَلَمّا أصبَحَ أتیٰ دارَ عُثمانَ بنِ عَفّانَ، فَلَمّا رَآهُ قالَ لَهُ عُثمانُ: أهلَكتَني و أَهلَكتَ نَفسَكَ! فَقالَ: أنتَ أقرَبُهُم مِنّي رَحِماً و قَد جِئتُكَ لِتُجيرَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَدخَلَهُ عُثمانُ دارَهُ و قَصَدَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لِيَشفَع فيهِ، فَسَمِعَ رَسولَ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «إنَّ مُعاوِيَةَ بِالمَدينَةِ فَاطلُبوهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجوهُ مِن مَنزِلِ عُثمانَ وَ انطَلَقوا بِهِ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ عُثمانُ: وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ! ما جِئتُ إلّا لِأَطلُبَ لَهُ الأَمانَ، فَهَبهُ لي. فَوَهَبَهُ لَهُ، و أَجَّلَهُ ثَلاثَةَ أيّامٍ، و أَقسَمَ لَئِن أقامَ بَعدَها لَيَقتُلَنَّهُ. فَجَهَّزَهُ عُثمانُ و قالَ لَهُ: اِرتَحِل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سارَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، و أَقامَ مُعاوِيَةُ لِيَعرِفَ أخبارَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَلَمّا كانَ اليَومُ الرّابِعُ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «إنَّ مُعاوِيَةَ أصبَحَ قَريباً و لَم يَبعُد فَاطلُبوهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطَلَبَهُ زَيدُ بنُ حارِثَةَ و عَمّارٌ، فَأَدرَكاهُ بِالحِماءِ فَقَتلاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۹، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ و راجع إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکامل فی التاریخ - در بیان غزوۀ حمراء الأسد -: معاویة بن مغیرة بن ابی العاص بن امیّه (همان کسی که بینی حمزه را برید و او را با عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر از مسلمانان مُثله کرد) راه را گم کرده بود. هوا که روشن شد، به خانۀ عثمان بن عفّان آمد. عثمان همین که او را دید،&lt;br /&gt;<br /> گفت: هم مرا و هم خودت را هلاک کردی! او گفت: تو از همۀ آنها با من خویشاوندتری. پیش تو آمدم که پناهم بدهی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان او را به داخل خانه برد و خودش نزد پیامبر خدا رفت تا برایش شفاعت کند. شنید پیامبر خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «معاویه در مدینه است. او را بیابید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم، او را از منزل عثمان بیرون کشیدند و نزد پیامبر بردند. عثمان گفت: سوگند به آن خدایی که تو را به حق بر انگیخت، این جا نیامدم، مگر این که برای او امان بطلبم. او را به من ببخش. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به عثمان بخشید و سه روز مهلتش داد و سوگند خورد که اگر پس از آن ببیندش، او را خواهد کشت. عثمان، اسباب سفر برای او مهیّا کرد و گفت: از این جا برو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به حمراء الأسد رفت. معاویه ماند تا از اخبار پیامبر آگاه شود [و جاسوسی کند]. روز چهارم که شد، پیامبر فرمود: «معاویه همین نزدیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. دور نشده است. پس او را بیابید». زید بن حارثه و عمّار گشتند و او را پیدا کردند و به قتلش رساندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة: حَدَّثَنا أبُو العَبّاسِ أحمَدُ المَعروفُ بِالأَشرَمِ المُقرِئُ الخَيّاطُ البَغدادِيُّ بِالبَصرَةِ، بِالإِسنادِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ حُنَينٍ؛ أنَّهُ لَمّا أصابَ مِن هَوازِنَ ما أصابَ مِن أموالِهِم و سَباياهُم أدرَكَتهُ هَوازِنُ بِالجِعرانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعرانة: هي ماء بين الطائف و مكّة، و هي إلی مكّة أقرب، نزلها النبيّ صلّی اللّه علیه و آله لمّا قسّم غنائم هوازن مرجعه من غزاة حنين و أحرم منها (معجم البلدان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أسلَموا، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، إنّا أهلٌ و عَشيرَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «إنّا أصلٌ و عَشيرةٌ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَد أصابَنا مِنَ البَلاءِ ما لَم يَخفَ عَلَيكَ، فَامنُن عَلَينا مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قامَ خَطيبُهُم زُهَيرُ بنُ صُرَدٍ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنَّما فِي الحَظائِرِ مِنَ النِّساءِ خالاتُكَ و عَمّاتُكَ و حَواضِنُكَ اللّاتي تَكَفَّلنَكَ، و لَو أنّا صابَحنَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صابحنا: أي أتيناه صباحاً، يقال: صَبَحنا أهلها خيراً أو شرّاً (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۲ «صبح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابنَ أبي شِمرٍ الغَسّانِيَّ أوِ النُّعمانَ بنَ المُنذِرِ، ثُمَّ أصابَنا مِنهُمُ الَّذي أصابَنا مِنكَ، رَجَونا عائِدَهُما أو عَطفَهُما، و أَنتَ خَيرُ المَكفولينَ. ثُمَّ أنشَدَهُ شِعراً:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمنُن عَلَينا رَسولَ اللّه في كَرَمٍ فَإِنَّكَ المَرءُ نَرجوهُ و نَنتَظِرُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمنُن عَلیٰ نِسوَةٍ قَد كُنتَ تَرضَعُها إذ فوكَ تَملَاهُ مِن مَحضِها دِرَرُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله هٰذَا الشِّعرَ، قالَ: ما كانَ لي و لِبَني عَبدِ المُطَّلِبِ فَهُوَ لَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت قُرَيشٌ: ما كانَ لَنا فَهُوَ للّٰـهِ عزّ و جلّ و لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله. فَأَطلَقَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة للتنوخي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰۷۴، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶ كلاهما عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ كلّها نحوه؛ إعلام الورى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة: ابو عبّاس احمد (معروف به اَشرَم مُقری خیّاط بغدادی)&lt;br /&gt;<br /> با اِسنادش تا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برایم در بصره روایت کرد: در جنگ حُنَین، چون پیامبر خدا از هوازن اموال و اسیر گرفت، هوازن، خود را در جِعرانه به ایشان رساندند و اسلام آوردند و گفتند: ای پیامبر خدا! ما برای خود، خانواده و عشیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هستیم و بلایی که بر سرمان آمده است، بر شما پوشیده نیست. پس بر ما منّت بنه، خداوند بر تو منّت نهد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطیبشان زهیر بن صُرَد برخاست و گفت: ای پیامبر خدا! این زنانی که در پرچین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها هستند، خاله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تو هستند که سرپرستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کردند. اگر ما پیش ابن ابی شمر غَسّانی یا نعمان بن مُنذر (دو پادشاه عرب) رفته بودیم و آن گاه این بلایی که از تو به ما رسید، از آنها رسیده بود، امید بخشش و عطوفت از آنها داشتیم، حال آن که تو بهترین کسی هستی که سرپرستی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این ابیات را خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فرستادۀ خدا! بزرگوارانه بر ما منّت بگذار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زیرا تو آن شخصی هستی که ما به او امید عطا داریم...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر زنانی که از آنها شیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردی، منّت بگذار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی که دهانت زیر شیر خالص چون مروارید پر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پس از شنیدن این ابیات فرمود: «آنچه سهم من و فرزندان عبد المطّلب است، از آنِ خودتان باد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قریش گفتند: سهم ما هم مال خدا و پیامبرش باشد و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله همۀ آنها را آزاد کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن إیاس بن سلمة بن الأكوع عن أبیه، قال: أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله عَينٌ مِنَ المُشرِكينَ و هُوَ في سَفَرٍ، فَجَلَسَ عِندَ أصحابِهِ يَتَحَدَّثُ، ثُمَّ انفَتَلَ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اُطلُبوهُ وَ اقتُلوهُ. فَقَتَلَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقَتَله: أي سلمةُ بن الأکوع (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَفَّلَهُ سَلَبَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفَل: الغنیمة. و نفّلتُه: وهبت له النَّفَل و غیره (المصباح المنیر: ص‌۶۱۹ «نفل»). و السَّلَب: هو ما یأخذُه أحَد القَرنَین في الحرب من قَرنه مما یکون علیه و معه من سلاح و ثیاب و دابّة و غیرها (النهایة: ج‌۲ ص‌۳۸۷ «سلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۶، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۳، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۴۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷۶۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷۲ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ایاس بن سلمة بن اكوع، از پدرش -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در سفرى بود كه جاسوسى از مشركان آمد و نزد یاران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نشست و با آنان سخن گفت [و اطّلاعات را گرفت] و در رفت. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «او را بجویید و بكشید». [سلمة بن اكوع] او را كشت و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لباس و سلاح او را به وى پاداش داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن عطاء: كانَ سُهَيلُ بنُ عَمرٍو رَجُلاً أعلَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعلم: الذي انشقّت شفته العليا (کتاب العين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ «علم»)، و لعلّه أطلق عليه أعلم مع كون الشقّ في الشفة السفلى تسامحاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - مِن شَفَتِهِ السُّفلیٰ -، فَقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ اُسِرَ بِبَدرٍ: يا رَسولَ اللّه، أنزِعُ ثَنِيَّتَيهِ السُّفلَیَينِ فَيَدلَعَ لِسانَهُ، فَلا يَقومَ عَلَيكَ خَطيباً بِمَوطِنٍ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا اُمَثِّلُ فَيُمَثِّلَ اللّٰهُ بي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابی شیبه - به نقل از عطاء -: سهیل بن عمرو از لب پایینش لب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکری بود. در روز بدر که اسیر شد، عمر بن خطّاب به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گفت: ای پیامبر خدا! دو لب پایینش را جر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که زبانش بیرون افتد و دیگر نتواند در جایی علیه شما سخنرانی کند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من کسی را مُثله نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خدا مرا مثله کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن المقداد بن عمرو: أنَا أسَرتُ الحَكَمَ بنَ كَيسانَ، فَأَرادَ أميرُنا ضَربَ عُنُقِهِ، فَقُلتُ: دَعهُ نَقدَم بِهِ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَدِمنا بِهِ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَدعوهُ إلَى الإِسلامِ، فَأَطالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله کَلامَهُ، فَقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ: تُكَلِّمُ هٰذا يا رَسولَ اللّه؟! وَ اللّه، لا يُسلِمُ هٰذا آخِرَ الأَبَدِ، دَعني أضرِب عُنُقَهُ و يَقدَمَ إلیٰ اُمِّهِ الهاوِيَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله لا يُقبِلُ عَلیٰ عُمَرَ حَتّیٰ أسلَمَ الحَكَمُ. فَقالَ عُمَرُ: فَما هُوَ إلّا أن رَأَيتُهُ قَد أسلَمَ و أخَذَني ما تَقَدَّمَ و ما تَأَخَّرَ، و قُلتُ: كَيفَ أرُدُّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله أمراً هُوَ أعلَمُ بِهِ مِنّي، ثُمَّ أقولُ: إنَّما أرَدتُ بِذٰلِكَ النَّصيحَةَ لِلهِ و لِرَسولِهِ!!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُمَرُ: فَأَسلَمَ وَ اللّه، فَحَسُنَ إسلامُهُ و جاهَدَ فِي اللّه، حَتّیٰ قُتِلَ شَهيداً یَومَ بِئرِ مَعونَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بئر معونة بين أرض بني عامر و صرّة بني سليم، و هي إلى حرّة بني سليم أقرب. و قيل: بئر معونة بين جبال يقال لها: أبلى، في طريق المُصعِد من المدينة إلى مكّة، و هي لبني سليم (معجم البلدان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله راضٍ عَنهُ، و دَخَلَ الجِنانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۱۵، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازی - به نقل از مقداد بن عمرو -: من، حَكَم بن كیسان را اسیر كردم. فرماندهمان خواست گردنش را بزند. گفتم: او را وا گذار تا بر پیامبر خدا واردش كنیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را آوردیم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را به اسلام فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانْد و [او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرفت و] پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سخن گفتن با او را ادامه داد. عمر بن خطّاب گفت: [براى چه] با این سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، اى پیامبر خدا؟ به خدا سوگند، این، تا ابد، اسلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. مرا وا گذار تا گردنش را بزنم و به دوزخش بفرستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به عمَر توجّه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد تا آن كه حَكَم، اسلام آورد. عمر گفت: هنگامى كه دیدم او اسلام آورده، از خودم ناراحت شدم و گفتم: من چگونه امرى را بر پیامبر، رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه از من به آن، داناتر است و آن گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: من از این كار، تنها خیر خدا و پیامبرش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: به خدا سوگند، او اسلام آورد و اسلامش نیكو شد و در راه خدا جهاد كرد، تا آن كه در روز بِئْر مَعونه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاجعۀ «بئر معونه» در سال چهارم هجرى رخ داد. ابو بَراء عامرى از پیامبر خدا۹ درخواست کرد مبلّغانى به منطقۀ نجد بفرستد و خود، حفاظت آنها را به عهده گرفت. چهل تن حافظ قرآن و احکام، عازم نجد شدند؛ امّا یکى از سران نجد به نام عامر بن طُفَیل، با همکارى برخى از قبیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اطراف نجد به آنها حمله برد و پس از جنگى خونین و نابرابر، همۀ آنان را به شهادت رساند. تنها کعب بن یزید از این واقعه نجات یافت که با بدنى مجروح، خبر را به مدینه رساند. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به شهادت رسید. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از او راضى بود و به بهشت رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ ثُمامَةَ بنَ اُثالٍ أسَرَتهُ خَيلُ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، و قَد كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قالَ: اللّٰهُمَّ أمكِنّي مِن ثُمامَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّي مُخَيِّرُكَ واحِدَةً مِن ثَلاثٍ: أقتُلُكَ؛ قالَ: إذاً تَقتُلَ عَظيماً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو اُفاديكَ؛ قالَ: إذاً تَجِدَني غالِياً. أو أمُنُّ عَلَيكَ؛ قالَ: إذاً تَجِدَني شاكِراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي قَد مَنَنتُ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أشهَدُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ، و أَنَّكَ مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّه، و قَد - وَ اللّه - عَلِمتُ أنَّكَ رَسولُ اللّه حَيثُ رَأَيتُكَ، و ما كُنتُ لِأَشهَدَ بِها و أَنَا فِي الوَثاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ عن زرارة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سوارانِ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ثُمامة بن اُثال را - كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از خداوند خواسته بود بر او دست یابد - اسیر كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «من تو را میان یكى از سه چیز، مخیّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم: یا تو را بكشم». او گفت: در این صورت، مرد بزرگى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا در برابر گرفتن جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا، آزادت كنم». گفت: در این صورت، مرا گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها خواهى یافت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا بر تو منّت نهم [و آزادت كنم]». گفت: در این صورت، مرا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار خواهى یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس بر تو منّت نهادم و آزادت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او هم گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداوند یگانه نیست و تو محمّد، پیامبر خدایى. به خدا سوگند، هنگامى كه تو را دیدم، دانستم كه پیامبر خدایى؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم تا آن گاه كه در بندم، به آن گواهى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اُتِيَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بِأُساریٰ فَأَمَرَ بِقَتلِهِم خَلا رَجُلٍ مِن بَينِهِم، فَقالَ الرَّجُلُ: بِأَبي أنتَ و اُمّي - يا مُحَمَّدُ - كَيفَ أطلَقتَ عَنّي مِن بَينِهِم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أخبَرَني جَبرَئيلُ عَنِ اللّه عزّ و جلّ أنَّ فيكَ خَمسَ خِصالِ يُحِبُّهَا اللّٰهُ عزّ و جلّ و رَسولُهُ: الغَيرَةُ الشَّديدَةُ عَلیٰ حَرَمِكَ، وَ السَّخاءُ، و حُسنُ الخُلُقِ، و صِدقُ اللِّسانِ، وَ الشَّجاعَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَهَا الرَّجُلُ أسلَمَ و حَسُنَ إسلامُهُ، و قاتَلَ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قِتالاً شَديداً حَتَّى استُشهِدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ عن أبي عبيدة الحذّاء، قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن هشام بن سالم نحوه، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۶۶ ح۱۱۱۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سوارانِ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ثُمامة بن اُثال را - كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از خداوند خواسته بود بر او دست یابد - اسیر كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «من تو را میان یكى از سه چیز، مخیّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم: یا تو را بكشم». او گفت: در این صورت، مرد بزرگى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا در برابر گرفتن جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا، آزادت كنم». گفت: در این صورت، مرا گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها خواهى یافت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا بر تو منّت نهم [و آزادت كنم]». گفت: در این صورت، مرا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار خواهى یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس بر تو منّت نهادم و آزادت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او هم گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداوند یگانه نیست و تو محمّد، پیامبر خدایى. به خدا سوگند، هنگامى كه تو را دیدم، دانستم كه پیامبر خدایى؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم تا آن گاه كه در بندم، به آن گواهى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سيرة-الإمام-علي-علیهالسلام-في-الأسری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۴: سيرَةُ الإمام عَلِيٍّ علیه‌السلام فِي الأَسریٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیرۀ امیر مؤمنان علیه‌السلام در رفتار با اسیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام إذا اُتِيَ بِأَسيرٍ يَومَ صِفّينَ أخَذَ دابَّتَهُ و سِلاحَهُ، و أَخَذَ عَلَيهِ ألّا يَعودَ، و خَلّیٰ سَبيلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ و ليس فيه «يوم» بعد «بأسير» و كلاهما عن محمّد بن إسحاق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در روز صفّین هر گاه اسیری نزد علی علیه‌السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، مرکب و سلاحش را ضبط می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و از او تعهّد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت که بر نگردد و رهایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عبد اللّٰه بن ميمون: اُتِيَ عَلِيٌّ علیه‌السلام بِأَسيرٍ يَومَ صِفّينَ فَبايَعَهُ، فَقالَ عَلِيُّ علیه‌السلام: لا أقتُلُكَ، إنّي أخافُ اللّٰهَ رَبَّ العالَمينَ. فَخَلّیٰ سَبيلَهُ و أَعطیٰ سَلَبَهُ الَّذي جاءَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ نحوه، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از عبد اللّٰه بن میمون -: در جنگ صفّین، اسیرى را نزد على علیه‌السلام آوردند. او با امام علیه‌السلام بیعت كرد. آن گاه علی علیه‌السلام فرمود: «تو را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم. من از خداوند، پروردگار جهانیان، بیم دارم». آن گاه، او را آزاد گذاشت و لباس و وسایلش را به او باز گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن يزيد بن بلال: شَهِدتُ مَعَ عَلِيٍّ علیه‌السلام يَومَ صِفّينَ، فَكانَ إذا اُتِيَ بِالأَسيرِ قالَ: لَن أقتُلَكَ صَبراً، إنّي أخافُ اللّٰهَ رَبَّ العالَمينَ. و كانَ يَأخُذُ سِلاحَهُ و يُحَلِّفُهُ لا يُقاتِلُهُ، و يُعطيهِ أربَعَةَ دَراهِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۵۴، المجموع للنووي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳، معرفة السنن و الأثار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰۲، الاُمّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ و الأربعة الأخيرة عن أبي فاختة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه - به نقل از یزید بن بلال -: به همراه على علیه‌السلام در صفّین حضور داشتم. وقتى اسیرى را نزد او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو را به زجر نخواهم کشت. به درستى كه از خداوند، پروردگار جهانیان، بیم دارم» و سلاح وى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و او را سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه [دیگر] با او پیكار نكند و به وى، چهار درهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن أبي جحيفة: كانَ مِن أهلِ الشّامِ بِصفّينَ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ: الأَصبَغُ بنُ ضِرارٍ الأَزدِيُّ، و كانَ يَكونُ طَليعَةً و مَسلَحَةً لِمُعاوِيَةَ، فَنَدَبَ عَلِيٌّ علیه‌السلام لَهُ الأَشتَرَ، فَأَخَذَهُ أسيراً مِن غَيرِ أن يُقاتِلَ، و كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام يَنهیٰ عَن قَتلِ الأَسيرِ الكافِّ، فَجاءَ بِهِ لَيلاً و شَدَّ وَثاقَهُ و أَلقاهُ عِندَ أصحابِهِ يَنتَظِرُ بِهِ الصَّباحَ، و كانَ الأَصبَغُ شاعِراً مُفَوَّهاً، و نامَ أصحابُهُ، فَرَفَعَ صَوتَهُ فَأَسمَعَ الأَشتَرَ...:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ أخشیٰ ولي فِي القَومِ رِحْمٌ قريبَةٌ أبىَ اللّٰهُ أن أخشیٰ وَ الأَشتَرُ جاري&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَغَدا بِهِ الأَشتَرُ عَلیٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، هٰذا رَجُلٌ مِنَ المَسلَحَةِ لَقيتُهُ بِالأَمسِ، فَوَاللّه، لَو عَلِمتُ أنَّ قَتلَهُ الحَقُّ قَتَلتُهُ، و قَد باتَ عِندَنَا اللَّيلَةَ و حَرَّكَنا بِشِعرِهِ، فَإِن كانَ فيهِ القَتلُ فَاقتُلهُ و إن غَضِبنا فيهِ، و إن ساغَ لَكَ العَفوُ عَنهُ فَهَبهُ لَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ لَكَ يا مالِكُ، فَإِذا أصَبتَ مِنهُم أسيراً فَلا تَقتُلهُ؛ فَإِنَّ أسيرَ أهلِ القِبلَةِ لا يُفادیٰ و لا يُقتَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ بِهِ الأَشتَرُ إلیٰ مَنزِلِهِ، و قالَ: لَكَ ما أخَذنا مِنكَ، لَيسَ لَكَ عِندَنا غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶؛ الفتوح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱، بغية الطلب في تاريخ حلب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲۵ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از ابو جحیفه -: از اهل شام در صفّین، مردی به نام اصبغ بن ضِرار اَزدی بود. او طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار و مرزبان معاویه بود. علی علیه‌السلام مالک اَشتر را به جنگ با او فرستاد و مالک بدون آن که بجنگد، اسیرش کرد. علی علیه‌السلام از کشتن اسیرِ تسلیم شده نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. اَشتر، شبانه او را آورد و بست و نزد دیگر یارانش انداخت تا صبح شود. اصبغ، شاعری توانا بود. یارانش که خوابیدند، با صدای بلند جوری که اشتر بشنود، گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا بترسم با آن که در میان این قوم، خویشی نزدیک دارم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا اِبا دارد که بترسم در حالی که اَشتر پناه من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح، اَشتر او را نزد علی برد و گفت: ای امیر مؤمنان! این مردی از مرزبانان است که دیروز با او رویارو شدم. به خدا سوگند اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم که کشتنش حق است، حتماً او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشتم. دیشب نزد ما بود و با شعرش ما را تکان داد. اگر مستحقّ قتل است، او را بکش، هر چند ما را ناراحت کند، و اگر خوش داری عفو و گذشت کنی، او را به من ببخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «او مال تو ای مالک! هر گاه اسیری از آنان گرفتی، او را نکش؛ زیرا اسیر اهل قبله نه فدیه دارد و نه قتل».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَشتر، آن مرد را به منزلش باز گرداند و گفت: آنچه از تو گرفتیم، مال خودت باشد. جز این، چیزی نزد ما نداری.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن الشعبيّ: أسَرَ عَلِيٌّ أسریٰ يَومَ صِفّينَ فَخَلّیٰ سَبيلَهُم، فَأَتَوا مُعاوِيَةَ، و قَد كانَ عَمرُو بنُ العاصِ يَقولُ لِأَسریٰ أسَرَهُم مُعاوِيَةُ: اُقتُلهُم. فَما شَعَروا إلّا بِأَسراهُم قَد خَلّیٰ سَبيلَهُم عَلِيٌّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ مُعاوِيَةُ: يا عَمرُو، لَو أطَعناكَ في هٰؤُلاءِ الأسریٰ لَوَقَعنا في قَبيحٍ مِنَ الأَمرِ! ألا تَراهُ قَد خَلّیٰ سَبيلَ أسرانا؟ فَأَمَرَ بِتَخلِيَةِ مَن في يَدَيهِ مِن أسریٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام.وكانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام إذا أخَذَ أسيراً مِن أهلِ الشّامِ خَلّیٰ سَبيلَهُ، إلّا أن يَكونَ قَد قَتَلَ أحَداً مِن أصحابِهِ فَيَقتُلُهُ بِهِ، فَإِذا خَلّیٰ سَبيلَهُ، فَإِن عادَ الثّانِيَةَ قَتَلَهُ و لَم يُخَلِّ سَبيلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از شعبی -: در روز صفّین، علی اسیرانی گرفت و آزادشان کرد. آنها نزد معاویه رفتند. معاویه هم اسیرانی گرفته بود و عمرو بن عاص به معاویه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آنها را بکش. ناگهان چشمشان به اسیرانی افتاد که علی آزادشان کرده بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاویه گفت: ای عمرو! اگر به حرف تو گوش کرده بودم، گرفتار کار زشتی شده بودیم! نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی او اسیران ما را آزاد کرده است؟ پس دستور داد اسیران سپاه علی را آزاد کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام هر گاه اسیری از شامیان نزدش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، آزادش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، مگر این که یکی از یارانش را کشته بود که در این صورت به قصاص او، آن اسیر را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت. هر گاه اسیری را آزاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، چنانچه دوباره اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت و آزادش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شريك عن أبيه: لَمّا هُزِمَ النّاسُ يَومَ الجَمَلِ، قالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: لا تَتبَعوا مُوَلِّياً، و لا تُجيزوا عَلیٰ جَريحٍ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ آمِنٌ. فَلَمّا كانَ يَومُ صِفّينَ قَتَلَ المُقبِلَ وَ المُدبِرَ، و أَجازَ عَلیٰ جَريحٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبانُ بنُ تَغلِبَ لِعَبدِ اللّه بنِ شَريكٍ: هٰذِهِ سيرَتانِ مُختَلِفَتانِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أهلَ الجَمَلِ قُتِلَ طَلحَةُ وَ الزُّبَيرُ، و إنَّ مُعاوِيَةَ كانَ قائِماً بِعَينِهِ و كانَ قائِدَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد اللّه بن شریک، از پدرش -: وقتى مردم (خوارج) در نبرد جمل شكست خوردند، امیر مؤمنان فرمود: «به دنبال پشت كردگان به جنگ نروید و زخم خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نكشید و آن كه درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، در امان است»؛ ولی چون نبرد صفّین شد، هم جنگجو و هم پشت كرده به جنگ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشت، و زخم خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نیز از پا در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابان بن تغلب به عبد اللّٰه بن شریک گفت: این، دو روشِ گوناگون است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عبد اللّٰه بن شریک] گفت: در جنگ جمل، [فرماندهان آنان] طلحه و زبیر، كشته شده بودند؛ ولى [در صفّین] معاویه، شخصاً سر پا بود و فرماندهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: سَأَلَهُ [أي عَلِيّاً علیه‌السلام] عَمّارٌ حينَ دَخَلَ البَصرَةَ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، بِأَيِّ شَيءٍ تَسيرُ في هٰؤُلاءِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِالمَنِّ وَ العَفوِ، كَما سارَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله في أهلِ مَكَّةَ حينَ افتَتَحَها بِالمَنِّ وَ العَفوِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۴، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: زمانی که [علی علیه‌السلام] وارد بصره شد، عمّار پرسید: ای امیر مؤمنان! با این جماعت با چه شیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای عمل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با منّت نهادن و عفو کردن؛ همان کاری که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در زمان فتح مکّه با مکّیان کرد: منّت نهاد و عفو کردن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: أمَرَ عَلِيٌّ علیه‌السلام مُنادِيَهُ فَنادیٰ يَومَ البَصرَةِ: لا يُتبَع مُدبِرٌ، و لا يُذَفَّف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّف: الإجهاز على الجريح، و كذلك الذفاف (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ «ذفف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ جَريحٍ، و لا يُقتَل أسيرٌ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ. و لَم يَأخُذ مِن مَتاعِهِم شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۴۷، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ كلاهما نحوه و كلّها عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶۷۲؛ الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ عن الفضيل بن عطاء، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: على علیه‌السلام به منادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در جنگ بصره (جمل) دستور داد كه فریاد زند: «فراریان از جنگ، دنبال نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. زخمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كشته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اسیران به قتل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند. هر كس درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببندد، در امان است و هر كس سلاحش را بر زمین اندازد، در امان است» و هیچ چیز از اموال آنان (جَمَلیان) را [به غنیمت] نگرفت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان که از احادیث ۲۲۶۵ و ۲۲۹۰ و... برداشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بازماندگان لشکر جمل، اجازه یافتند که اموالشان را با خود ببرند، اگر چه اثاث و اسلحۀ کشتگان و فراریانى که باز نگشتند، بر جاى ماند و امام۷ آنها را میان سپاه خویش، تقسیم نمود. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يُقاتَلُ أهلُ البَغيِ و يُقتَلونَ بِكُلِّ ما يُقتَلُ بِهِ المُشرِكونَ، و يُستَعانُ عَلَيهِم بِمَن أمكَنَ أن يُستَعانَ بِهِ عَلَيهِم مِن أهلِ القِبلَةِ، و يُؤسَرونَ كَما يُؤسَرُ المُشركِونَ إذا قُدِرَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با اهل بغى (گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى یاغى و سركش) به همان شدّت جنگ با مشركان، باید جنگید و از تمام امكانات و توانایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل قبله (مسلمانان) باید بر ضدّ آنان كمک گرفت و در صورت دسترس به ایشان، باید همچون مشركان اسیرشان كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن سلام: شَهِدتُ يَومَ الجَمَلِ... وَ انهَزَمَ أهلُ البَصرَةِ، و نادیٰ مُنادي عَلِيٍّ علیه‌السلام: لا تَتبَعوا مُدبِراً، و لا مَن ألقیٰ سِلاحَهُ، و لا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ؛ فَإِنَّ القَومَ قَد وَلَّوا و لَيسَت لَهُم فِئَةٌ يَلجَؤونَ إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَرَتِ السُّنَّةُ بِذٰلِكَ فِي المُسلِمينَ في قِتالِ أهلِ البَغيِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از سلام -: در جنگ جمل شرکت داشتم... و بصریان شکست خوردند و جارچیِ علی علیه‌السلام جار زد: «کسی را که پشت کرد، تعقیب نکنید. کسی را که سلاحش را انداخت، تعقیب نکنید. مجروح را نکشید، زیرا این جماعت گریختند و دار و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هم ندارند که به آن ملحق شوند». از آن پس، این، شیوۀ مسلمانان در جنگ با اهل بَغْی شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - و كانَ فيمَن اُسِرَ يَومَ الجَمَلِ، و حُبِسَ مَعَ مَن حُبِسَ مِنَ الاُساریٰ بِالبَصرَةِ -: كُنتُ في سِجنِ عَلِيٍّ بِالبَصرَةِ، حَتّیٰ سَمِعتُ المُنادِيَ يُنادي: أينَ موسَى بنُ طَلحَةَ بنِ عُبَيدِ اللّه؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَرجَعتُ وَ استَرجَعَ أهلُ السِّجنِ، و قالوا: يَقتُلُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجَني إلَيهِ، فَلَمّا وَقَفتُ بَينَ يَدَيهِ قالَ لي: يا موسیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لَبَّيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُل: «أستَغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَيهِ» ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: أستَغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَيهِ - ثَلاثَ مَرّاتٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لِمَن كانَ مَعي مِن رُسُلِهِ: خَلّوا عَنهُ. و قالَ لي: اِذهَب حَيثُ شِئتَ، و ما وَجَدتَ لَكَ في عَسكَرِنا مِن سِلاحٍ أو كُراعٍ فَخُذهُ، وَ اتَّقِ اللّٰهَ فيما تَستَقبِلُهُ مِن أمرِكَ، وَ اجلِس في بَيتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَكَرتُ لَهُ وَ انصَرَفتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ عَلِيٌّ صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ قَد غَنَّمَ أصحابَهُ ما أجلَبَ بِهِ أهلُ البَصرَةِ إلیٰ قِتالِهِ - و أَجلَبوا بِهِ يَعني: أتَوا بِهِ في عَسكَرِهِم - و لَم يَعرِض لِشَيءٍ غَيرِ ذٰلِكَ مِن أموالِهِم، و جَعَلَ ما سِویٰ ذٰلِكَ مِن أموالِ مَن قُتِلَ مِنهُم لِوَرَثَتِهِم، و خَمَّسَ ما اُغنِمَهُ مِمّا أجلَبوا بِهِ عَلَيهِ. فَجَرَت أيضاً بِذٰلِكَ السُّنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲۱ و راجع المناقب، لابن شهرآشوب: ج۲ ص۱۱۴..&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه، كه در جنگ جمل به اسارت در آمد و همراه اسیران دیگر، در بصره زندانى شد -:من در زندانِ على علیه‌السلام در بصره بودم. شنیدم منادى صدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه كجاست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و زندانیان، «إنّا للّٰه» گفتیم و زندانیان گفتند: تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام مرا به نزد خود خواست. وقتى در برابرش ایستادم، به من فرمود: «اى موسى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله، اى امیر مؤمنان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سه مرتبه بگو: أستغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَیه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه بار، آن را گفتم. آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه به كسانى از فرستادگانش كه همراه وى بودند، فرمود: «رهایش كنید!» و به من فرمود: «هر كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، برو و آنچه از اسلحه و حیوان در سپاه ما دارى، بردار و در آیندۀ زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از خدا بترس و در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بنشین».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از او سپاس‌گزارى كردم و رفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و على علیه‌السلام آنچه را که اهل بصره براى پیكار با على علیه‌السلام به لشكرگاه خود آورده بودند، به یارانش غنیمت داد؛ ولى متعرّض دیگر اموال آنان نشد. على علیه‌السلام جز آن مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، اموال كشتگان اهل بصره را براى ورثه‌شان باقى گذاشت و از آنچه [سپاهش] به عنوان غنیمت برداشتند، خمس گرفت و بدین ترتیب، سنّتْ جارى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن أبي البختري: لَمَّا انتَهیٰ عَلِيٌّ علیه‌السلام إلَى البَصرَةِ خَرَجَ أهلُها،... فَقاتَلوهُم و ظَهَرَ عَلَيهِم و وَلَّوا مُنهَزِمينَ، فَأَمَرَ عَلِيٌّ علیه‌السلام مُنادِياً يُنادي: لا تَطعُنوا في غَيرِ مُقبِلٍ، و لا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَطلُبوا مُدبِراً، و لا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمِنٌ، و ما كانَ فِي العَسكَرِ فَهُوَ لَكُم مَغنَمٌ، و ما كانَ فِي الدّورِ فَهُوَ ميراثٌ يُقَسَّمُ بَينَهُم عَلیٰ فَرائِضِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ إلَيهِ قَومٌ مِن أصحابِهِ فَقالوا: يا أميرَ المُؤمِنينَ، مِن أينَ أحلَلتَ لَنا دِماءَهُم و أَموالَهُم و حَرَّمتَ عَلَينا نِساءَهُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّ القَومَ عَلَى الفِطرَةِ، و كانَ لَهُم وَلاءٌ قَبلَ الفُرقَةِ، و كانَ نِكاحُهُم لِرِشدَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: هذا وَلَد رِشدَة: إذا کان لنکاحٍ صحیح. کما یقال في ضِدِّه: وَلَد زِنیة (النهایة: ج‌۲ ص‌۲۲۵ «رشد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يُرضِهِم ذٰلِكَ مِن كَلامِهِ علیه‌السلام. فَقالَ لَهُم: هٰذِهِ السّيرَةُ في أهلِ القِبلَةِ فَأَنكَرتُموها، فَانظُروا أيُّكُم يَأخُذُ عائِشَةَ في سَهمِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضوا بِما قالَ، وَ اعتَرَفوا بِصَوابِهِ، و سَلَّموا لِأَمرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از ابو البختری -: چون علی علیه‌السلام به بصره رسید، بصریان بیرون آمدند... و امام علیه‌السلام با آنان جنگید و بر آنان چیره آمد و بصریان گریختند. علی علیه‌السلام به جارزنی فرمود تا جار بزند: «به آن که با شما رویارویی ندارد، نیزه نزنید. آن را که پشت کرده، تعقیب نکنید و زخمی را نکشید. هر که سلاحش را افکند، در امان است و هر که درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بست، در امان است. آنچه در اردوگاه است، غنیمت شماست و آنچه در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، میراث است و بر اساس سهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی خداوند عزّ و جلّ، میانشان تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعی از یاران او به سویش رفتند و گفتند: ای امیر مؤمنان! به چه دلیل، خون و اموالشان را برای ما حلال کردی؛ امّا زنانشان را بر ما حرام ساختی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون آنها مسلمان اند و قبل از این تفرقه وفادار بودند و نکاحشان شرعی&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن امام علیه‌السلام، آنان را راضی نکرد. پس امام فرمود: «این شیوۀ رفتار با اهل&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قبله است. حال که قبولش ندارید، ببینید کدام یک از شما حاضر است عایشه [همسر پیامبرخدا] را جزء سهم خود بردارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این جا بود که قانع شدند و به درستیِ سخن امام، اعتراف کردند و فرمانش را گردن نهادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الحادی-عشر-الأمثال-العليا-في-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الحادِی عَشَرَ: الأَمثالُ العُليا فِي الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نمونه در جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رسول-الله-صلی-الله-علیه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱: رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَسَى ٱللهُ أَن يَكُفَّ بَأْسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا وَ ٱللهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَ أَشَدُّ تَنكِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس در راه خدا پيكار كن. تو عهده‌دارِ کسی جز خودت نيستى، و مؤمنان را نيز [به جهاد] ترغيب كن. اميد است كه خداوند، بلا و گزند كسانى را كه كفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند، [از سر شما] باز دارد، و خداوند، بلاانگيزتر و سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كيفرتر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ وَ أُوْلَـئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَ ٰتُ وَ أُوْلَـئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولی فرستادۀ خدا و كسانى كه با او ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان جهاد كردند، و آنهايند كه خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى دو جهان] از آنِ آنهاست و آنهايند كه رستگارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: ۱۵۳، التوبة: ۱۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: آل عمران: آیۀ ۱۵۳، توبه: آیۀ ۱۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ في صِفّينَ يَذكُرُ فيها رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله -:... حَتّیٰ مَضیٰ صلّی اللّه علیه و آله مُطيعاً لِلهِ، صابِراً عَلیٰ ما أصابَهُ، مُجاهِداً فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، عابِداً لِلهِ، حَتّیٰ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتاهُ اليَقينُ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۴۹۰ ح‌۶۶۸، وقعة صفّين: ص‌۳۱۳ كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام،&lt;br /&gt;<br /> بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۸۶ ح‌۴۲۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۲۴۸ عن جابر عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی ایشان در صِفّین که از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند -: تا آن كه در راه اطاعت خدا، در گذشت، در حالى كه بر مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسیده به او، شكیبا بود و آن گونه كه در خور خداوند بود، در راهش مجاهده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و آن قدر خدا را عبادت كرد تا اَجَلش فرا رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كُنّا إذَا أحمَرَّ البَأسُ اتَّقَينا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي إذا اشتدّت الحرب استقبلنا العدوّ به و جعلناه لنا وقايةً. و قيل: أراد إذا اضطرمت نار الحرب و تَسَعَّرت، كما يقال في الشرّ بين القوم: اضطرمت نارهم؛ تشبيهاً بحمرة النار و كثيراً ما يطلقون الحمرة على الشدّة (النهاية: ج‌۱ ص‌۴۳۸ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَم يَكُن أحَدٌ مِنّا أقرَبَ إلَى العَدُوِّ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: غريب كلامه: ح‌۹، مجمع البيان: ج‌۱ ص‌۴۷۸، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۵۳ ح‌۲۶، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۱۲۱ ح‌۴۴؛ مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۳۳۰ ح‌۱۳۴۶، مسند أبي يعلى: ج‌۱ ص‌۱۸۴ ح‌۲۹۷ كلاهما عن حارثة بن مضرب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: وقتى جنگ شدّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت، ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و هیچ كس به دشمن، نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از او نبود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَقَد رَأَيتُنا يَومَ بَدرٍ و نَحنُ نَلوذُ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ أقرَبُنا إلَى العَدُوِّ، و كانَ مِن أشَدِّ النّاسِ يَومَئِذٍ بَأساً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌١ ص‌١٨۶ ح‌۶۵۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌٧ ص‌۵٧٨ ح‌١، البداية و النهاية: ج‌٣ ص‌٢٧٩، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌٢ ص‌۴٢۵ كلّها عن حارثة بن مضرب، كنز العمّال: ج‌١٠ ص‌٣٩٧ ح‌٢٩٩۴٣؛ مكارم الأخلاق: ج‌١ ص‌۵٣ ح‌٢۵، بحار الأنوار: ج‌١۶ ص‌٢٣٢ ح‌٣۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در جنگ بدر، ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و او از همۀ ما به دشمن نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود و در آن روز، از همه، دلاورى بیشترى نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَمَّا انهَزَمَ النّاسُ يَومَ اُحُدٍ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، لَحِقَني مِنَ الجَزَعِ عَلَيهِ ما لَم أملِك نَفسي، و كُنتُ أمامَهُ أضرِبُ بِسَيفى بَينَ يَدَيهِ‌، فَرَجَعتُ أطلُبُهُ فَلَم أرَهُ‌، فَقُلتُ‌: ما كانَ رَسولُ اللّه لِيَفِرَّ، و ما رَأَيتُهُ فِي القَتلىٰ‌، و أَظُنُّهُ رُفِعَ مِن بَينِنا إلَى السَّماءِ‌، فَكَسَرتُ جَفنَ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجفن: غمد السيف (لسان العرب: ج‌١٣ ص‌٨٩ «جفن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيفي و قُلتُ في نَفسي: لَأُقاتِلَّنَ بِهِ عَنهُ حَتّىٰ اقتَلَ‌. و حَمَلتُ عَلَى القَومِ فَأَفرَجوا، فَإِذا أنَا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد وَقَعَ عَلَى الأَرضِ مَغشِيّاً عَلَيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج‌١ ص‌٨۶، إعلام الورى: ج‌١ ص‌٣٧٨، المناقب لابن شهر آشوب: ج‌٣ ص‌١٢۴ و ليس فيه صدره و كلّها عن عكرمة، بحار الأنوار: ج‌۴١ ص‌٨٣ ح‌١٠؛ مسند أبي يعلى: ج‌١ ص‌٢٧٨ ح‌۵۴٢، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص‌١٢۶ ح‌١۵۶ كلاهما عن عكرمة نحوه، كنز العمّال: ج‌١٠ ص‌۴٢۶ ح‌٣٠٠٢٧.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در روز اُحُد، هنگامى كه مردم از گرد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراكنده شدند، من چنان براى ایشان نگران و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاب گردیدم كه از خود، بىخود شده بودم. من، پیشاپیش پیامبر صلّی اللّه علیه و آله شمشیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدم. در جستجوى ایشان باز گشتم؛ امّا ایشان را ندیدم. با خود گفتم: پیامبر خدا، كسى نیست كه فرار كند. در میان كشتگان هم كه ایشان را ندیدم. گمان بردم كه از میان ما به آسمان برده شده است. پس نیام شمشیرم را شكستم و با خودم گفتم: با آن، چندان در راه پیامبر خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم تا كشته شوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر دشمن تاختم و آنها راه را باز كردند. دیدم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بر زمین افتاده و از حال رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن البراء: كُنّا - وَ اللّه - إذَا احمَرَّ البَأسُ نَتَّقي بِهِ صلّی اللّه علیه و آله، و إنَّ الشُّجاعَ مِنّا لَلَّذي يُحاذي بِهِ - يَعنِي النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۰۱ ذيل ح‌۷۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۵۷۸ ح‌۲ وج ۸ ص‌۵۵۰ ح‌۱، فتح الباري: ج‌۸ ص‌۳۱ ذيل ح‌۴۳۱۷، تفسير القرطبي: ج‌۸ ص‌۱۰۱، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۵۴۰ ح‌۳۰۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از بَراء بن عازب -: هر گاه جنگ بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت، به خدا سوگند،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و شجاع، كسى بود كه هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ردیف پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا نَزَلَت عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: (لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ)، كانَ أشجَعُ النّاسِ مَن لاذَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي كان علیه‌السلام بحيث يكون أشجع الناس من لحق به و لجأ إليه لأنّه كان أقرب الناس و أجرأهم عليهم، كما روي عن أمير المؤمنين علیه‌السلام أنه كان يقول: كنّا إذا احمرّ البأس اتَّقينا برسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله فما يكون أحد أقرب إلى العدوّ منه (بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۴۲۴ ح‌۱۰۵۷ عن أبان، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰ ح‌۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون آیۀ (تو عهده‌دار کسی جز خودت نیستی)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مضمون آیه، این است که: تو موظّف به جهاد هستی و این، تکلیفی از جانب خدا برای شخص توست؛ امّا دیگر مسلمانان، تو را ندارند و اگر یاری‌ات نکردند، تو باز هم مُکلّفی که به تنهایی جهاد کنی. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازل شد، شجاع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم، كسى به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد كه در پناه [و نزدیكى] پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [با دشمن] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما لَقِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ألقی»، و التصویب من طبعة أُخری للمصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله] سَرِيَّةً مُنذُ نَزَلَت عَلَيهِ: (فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ) إلّا وَلِيَ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۴۲۳ ح‌۱۰۵۶ عن زيد الشحّام، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از زمانی که آیۀ (پس، در راه خدا پيكار كن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نيستى) بر وی (پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله) نازل شد، هیچ سپاهی را اعزام نکرد، مگر این که خود، فرماندهی آن را بر عهده گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مرازم عن الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ كَلَّفَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما لَم يُكَلِّفهُ أحَداً مِن خَلقِهِ، كَلَّفَهُ أن يَخرُجَ عَلَى النّاسِ كُلِّهِم وَحدَهُ بِنَفسِهِ إن لَم يَجِد فِئَةً تُقاتِلُ مَعَهُ، و لَم يُكَلِّف هٰذا أحَداً مِن خَلقِهِ قَبلَهُ و لا بَعدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (فَقَاتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۷۴ ح‌۴۱۴، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۷۷ ح‌۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی - به نقل از مرازم -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را به چیزهایى مكلّف كرد كه هیچ یک از خلقش را به آنها مكلّف نكرده است. او را مكلّف كرد كه چنانچه یاورانى نیافت تا در كنارش بجنگند، خودش به تنهایى در برابر همۀ مردم بِایستد. هیچ یک از خلقش را چنین تكلیفى نكرد، نه پیش از او و نه پس از او».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این آیه را تلاوت كرد: (پس، در راه خدا پیکار کن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نيستى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - بَعدَ أن ذَكَرَ ما أعطَی اللّٰهُ مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الشَّرائِعِ و مَا افتَرَضَ عَلَيهِ مِنَ الفَرائِضِ -: ثُمَّ كُلِّفَ ما لَم يُكَلَّف أحَدٌ مِنَ الأَنبِياءِ، و اُنزِلَ عَلَيهِ سَيفٌ مِنَ السَّماءِ في غَيرِ غِمدٍ، و قيلَ لَهُ: (قاتِل في سَبيلِ اللّه لا تُكَلَّفُ إلّا نَفسَكَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۱۷ ح‌۱، المحاسن: ج‌۱ ص‌۴۴۸ ح‌۱۰۳۵، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۳۱۷ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - پس از بیان آنچه خداوند از شریعت به محمّد صلّی اللّه علیه و آله داده و واجباتی که بر او واجب کرده است -: سپس تكلیفى به او محوّل شد كه به هیچ یک از پیامبران، محوّل نشد و از آسمان، شمشیرى بدون غلاف برایش فرود آورده و به او گفته شد: (پس، در راه خدا پیکار کن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نیستى).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمام-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲: الإِمامُ عَلِيٌّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امام علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ جَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلْآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ وَ ٱللهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰـلِمِينَ * ٱلَّذِيـنَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِـيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللهِ وَ أُوْلَـئِكَ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ * يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَ رِضْوَ ٰنٍ وَ جَنَّـٰتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَـٰـلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ ٱللهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۹ - ۲۲ و انظر: الميزان في تفسير القرآن: ج‌۹ ص‌۲۰۳ - ۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;( آيا آب دادن به حاجيان و آبادسازى مسجد الحرام را همانند [ايمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه به خدا و روز واپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد كرده است؟! [اين دو] نزد خدا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيستند، و خدا گروه ستمكاران را هدايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. * کسانی كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نزد خدا مقامی هر چه والاتر دارند و آنها همان كاميابان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند * پروردگارشان آنها را از جانب خود به رحمت و خشنودی و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی [در بهشت] كه در آنها نعمتى پايدار دارند، مژده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد * جاودانه در آنها خواهند بود. در حقیقت، خداست كه نزد او پاداشى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن علیه‌السلام - في ذِكرِ فَضلِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام -:... و قَد قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (وَ ٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلْأَوَّلُونَ مِنَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَ ٱلْأَنصَارِ وَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحْسَـٰنٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهُوَ سابِقُ جَميعِ السّابِقينَ، فَكَما أنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ فَضَّلَ السّابِقينَ عَلَى المُتَخَلِّفينَ وَ المُتَأَخِّرينَ، فَكَذٰلِكَ فَضَّلَ سابِقَ السّابِقينَ عَلَى السّابِقينَ، و قَد قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللّه وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَ أبِيَ المُؤمِنَ بِاللّه وَ اليَومِ الآخِرِ، وَ المُجاهِدَ في سَبيلِ اللّه حَقّاً، و فيهِ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۶۱ ح‌۱۱۷۴ عن عبد الرحمٰن بن كثير عن الإمام الصادق عن آبائه:، تفسير فرات: ص‌۱۷۰ ح‌۲۱۷ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰ ص‌۱۴۱ ح‌۵؛ ينابيع المودّة: ج‌۳ ص‌۳۶۷ ح‌۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام - در بیان فضایل امیر مؤمنان علیه‌السلام -: خداوند متعال فرموده است: (و پیشتازانِ نخستین از مهاجران و انصار، و كسانى كه با نیكوكارى از آنان پیروى كردند). او پیشتازِ همۀ پیشتازان بود و خداوند، همان گونه كه پیشتازان را به بر جا ماندگان و پسینیان برترى داده، پیشتازِ پیشتازان را هم بر پیشتازان، برترى داده است؛ چرا که خداوند فرموده است: (آیا آب دادن به حاجیان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟!). پدرم مؤمن به خدا و روز قیامت و حقیقتاً مجاهد در راه خدا بود و این آیه در بارۀ وى نازل شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - قيلَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا بِأَفضَلِ مَناقِبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، كُنتُ أنَا و عَبّاسٌ و عُثمانُ بنُ أبي شَيبَةَ فِي المَسجِدِ الحَرامِ، قالَ عُثمانُ بنُ أبي شَيبَةَ: أعطاني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخِزانَةَ - يَعني مَفاتيحَ الكَعبَةِ -، و قالَ العَبّاسُ: أعطاني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله السِّقايَةَ - و هِيَ زَمزَمُ -، و لَم يُعطِكَ شَيئاً يا عَلِيُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۲۵ ح‌۱۸۰۱ عن أبي بصير، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۱۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۲۳۶ ح‌۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: به امیر مؤمنان - که درودهای خدا بر او باد - گفته شد: ای امیر مؤمنان! از برترین منقبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت به ما خبر ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «باشد. من و عبّاس و عثمان بن ابی شیبه در مسجد الحرام بودیم. عثمان بن ابی شیبه گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله منصب خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری - یعنی کلیدهای کعبه - را به من داد. عبّاس گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله منصب سِقایت - یعنی زمزم - را به من داد و به تو چیزی نداد، ای علی!...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از این بود که خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (آیا آب دادن به حاجیان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده؟! [این دو] نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ) -: نَزَلَت في عَلِيٍّ علیه‌السلام و حَمزَةَ وَ العَبّاسِ و شَيبَةَ؛ قالَ العَبّاسُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ سِقايَةَ الحاجِّ بِيَدي! و قالَ شَيبَةُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ حِجابَةَ البَيتِ بِيَدي! و قالَ حَمزَةُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ عِمارَةَ البَيتِ بِيَدي! و قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: أنَا أفضَلُ فَإِنّي آمَنتُ قَبلَكُم ثُمَّ هاجَرتُ و جاهَدتُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضوا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حَكَماً، فَأَنزَلَ اللّهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ) إلیٰ قَولِهِ: (عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۸۳، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۱ ص‌۲۰۱ ح‌۱۰ نحوه و كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۲۸۸ ح‌۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟ [اين دو] نزد خدا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيستند) -: این آیه در بارۀ علی و حمزه و عبّاس و شیبه نازل شد؛ چرا که عبّاس گفت: من برترم؛ چون منصب آب دادن به حاجیان در دست من است. شیبه گفت: من برترم؛ چون منصب تولیت کعبه در دست من است. حمزه گفت: من برترم؛ چون منصب آبادسازی خانۀ خدا در دست من است. علی علیه‌السلام فرمود: من برترم؛ چون من پیش از شما ایمان آوردم و سپس هجرت و جهاد کردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار گذاشتند پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را داور قرار دهند. پس، خداوند [آیاتِ] (آیا آب دادن به حاجیان و آباد کردن مسجد الحرام را) تا (در حقیقت، خداست که نزد او پاداشی بزرگ است) را فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: التوبة: ۱۹ - ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام: قَولُهُ: (كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰـلِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ وَصَفَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام: (ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللهِ وَ أُوْلَئِكَ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ وَصَفَ ما لِعَلِيٍّ علیه‌السلام عِندَهُ، فَقالَ: (يُـبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَ رِضْوَ ٰنٍ وَ جَنَّـٰتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَـٰـلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ ٱللهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۸۴ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۳۵ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: این آیه در بارۀ علی بن ابی طالب علیه‌السلام نازل شد: (همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟! [این دو] نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند، و خدا گروه ستمکاران را هدایت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در وصف علی بن ابی طالب فرمود: (كسانى كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نزد خدا مقامى هر چه والاتر دارند و آنان همان کامیابان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پاداشی را که علی در نزد خدا دارد، بیان فرمود: (پروردگارشان آنان را از جانب خود به رحمت و خشنودى و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى [در بهشت] كه در آنها نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى پايدار دارند، مژده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد * جاودانه در آنها خواهند بود، در حقيقت، خداست كه نزد او پاداشى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ) -: نَزَلَت في حَمزَةَ و عَلِيٍّ و جَعفَرٍ وَ العَبّاسِ و شَيبَةَ؛ إنَّهُم فَخَروا بِالسِّقايَةِ وَ الحِجابَةِ، فَأَنزَلَ اللّهُ عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ)، و كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام و حَمزَةُ و جَعفَرٌ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِمُ - الَّذينَ آمَنوا بِاللّه وَ اليَومِ الآخِرِ و جاهَدوا في سَبيلِ اللّه لا يَستَوونَ عِندَ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۰۳ ح‌۲۴۵، تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۲۶ ح‌۱۸۰۲ کلاهما عن أبي بصیر، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۳۵ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر یا امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده است؟!) -: در بارۀ حمزه و على و جعفر و عبّاس و شیبه نازل شد. آنها به آب دادن به حاجیان و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى كعبه فخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروختند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شرح ملّا صالح مازندرانى در بارۀ متن عربی این حدیث آمده: «ضمیر &amp;quot;إنّهم&amp;quot; به عبّاس بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد که منصب سقایت داشت، و به شَیبه که منصب حجابت و کلیددارى کعبه را داشت». در الوافى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «آب دادن به حاجیان در اختیار عبّاس بود و تولیت و کلیددارى کعبه و تعمیر مسجد الحرام در اختیار شیبه، و بدین جهت، این دو نفر از این بابت بر على و حمزه و جعفر، فخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروختند. از این رو، این آیه نازل شد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، خداى متعال آیۀ (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده است؟!) را فرو فرستاد. على و حمزه و جعفر - كه درودهاى خدا بر آنان باد - كسانى هستند كه به خدا و روز بازپسین ایمان آوردند و در راه خدا جهاد كردند. اینها نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن محمّد بن كعب القرظي - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ...) -: اِفتَخَرَ طَلحَةُ بنُ شَيبَةَ مِن بَني عَبدِ الدّارِ، و عَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ، و عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه‌السلام؛ فَقالَ طَلحَةُ: أنَا صاحِبُ البَيتِ مَعي مِفتاحُهُ، لَو أشاءُ بِتُّ فيهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عَبّاسٌ: أنَا صاحِبُ السِّقايَةِ وَ القائِمُ عَلَيها، و لَو أشاءُ بِتُّ فِي المَسجِدِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: ما أدري ما تَقولانِ، لَقَد صَلَّيتُ إلَى القِبلَةِ سِتَّةَ أشهُرٍ قَبلَ النّاسِ، و أَنَا صاحِبُ الجِهادِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ) الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج‌۶ الجزء ۱۰ ص‌۹۶، أسباب النزول: ص‌۲۴۸ ح‌۴۹۴ نحوه، تفسير ابن كثير: ج‌۴ ص‌۶۴، الدرّ المنثور: ج۴ ص۱۴۶؛ مجمع البيان: ج۵ ص۲۳، العمدة: ص۱۹۳ ح۲۹۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص۳۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى - به نقل از محمّد بن كعب قرظى، در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (آیا آب دادن به حاجیان و آبادسازی مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] کسی قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید که به خدا و روز واپسین ایمان آورده است؟!) -: طلحة بن شیبه از بنى عبد الدار، عبّاس بن عبد المطّلب و على بن ابى طالب علیه‌السلام افتخارات خود را بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. طلحه گفت: من متولّى خانۀ خدا هستم و كلید آن در دست من است. اگر بخواهم، شب را در آن به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: من متولّى آبدهى [به زائران] و عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار آن هستم و اگر بخواهم، شب را در مسجد الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم شما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید! من، شش ماه پیش از دیگران به سوى قبله نماز خواندم و اهل جهادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام) (تا پایان آیه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: لَمّا كانَ يَومُ اُحُدٍ وَ افتَرَقَ النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و ثَبَتَ مَعَهُ عَلِيٌّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ و عَلَى الأَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ -، و كانَ مِن أمرِ النّاسِ ما كانَ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لِعَلِيٍّ: اِذهَب يا عَلِيُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَيفَ أذهَبُ يا رَسولَ اللّه و أَدَعُكَ؟! بَل نَفسي دونَ نَفسِكَ، و دَمي دونَ دَمِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَثنیٰ عَلَيهِ خَيراً. ثُمَّ نَظَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ كَتيبَةٍ قَد أقبَلَت، فَقالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ هِشامَ بنَ اُمَيَّةَ المَخزومِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جاءَت كَتيبَةٌ اُخریٰ، فَقالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ عُمَرَ بنَ عَبدِ اللّه الجُمَحِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أقبَلَت كَتيبَةٌ اُخریٰ، قالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ شَيبَةَ بنَ مالِكٍ أخا بَني عامِرِ بنِ لُؤَيٍّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَبرَئيلُ علیه‌السلام مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام: يا مُحَمَّدُ، إنَّ هٰذِهِ لَلمُواساةُ! فَقالَ: يا جَبرَئيلُ، إنَّهُ مِنّي و أَنَا مِنهُ. فَقالَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام: و أَنَا مِنكُما يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۴، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۸۹ نحوه، بشارة المصطفى: ص‌۱۸۶ و ليس فيه صدره إلى «فأثنى عليه خيراً»، كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۳۶۹ عن الإمام الباقر عن أبيه علیهماالسلام و ليس فيه ذيله من «و جبريل» نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۸۸؛ تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۱۴ عن أبي رافع عن أبيه نحوه و راجع: المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۳۱۸ ح‌۹۴۱ و العمدة: ص‌۲۰۰ ح‌۳۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در جنگ اُحُد که مردم از اطراف پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراکنده شدند و علی - که درودهای خدا بر او و بر امامان از نسل او باد - با او ماند و از مردم، آن [رفتاری] سر زد که سر زد [و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید]، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به علی علیه‌السلام فرمود: «تو هم برو، ای علی!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چگونه شما را تنها بگذارم و بروم؟! جانم فدای جانت! خونم فدای خونت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را ستود. سپس چشم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به گروهی از سپاهیان دشمن افتاد که به سویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند. فرمود: «به آنان حمله کن، ای علی!». علی به آنها حمله برد و تار و مارشان کرد و هشام بن امیّۀ مخزومی را به قتل رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گروه دیگری آمدند. پیامبر فرمود: «به آنان حمله کن، ای علی!». علی به آنها حمله کرد و آنان را هم تار و مار ساخت و عمر بن عبد اللّٰه جُمَحی را به هلاکت رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گروه دیگری حمله آورد. پیامبر فرمود: «به اینها حمله کن، ای علی!». علی بر آنها نیز تاخت و تار و مارشان کرد و شیبة بن مالک برادر بنی عامر بن لؤی را کشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل که با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بود، گفت: ای محمّد! این است جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی! پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «ای جبرئیل! او از من است و من از او هستم». جبرئیل گفت: من نیز از شما دو تن هستم، ای محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن عمّار: كُنتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في بَعضِ غَزَواتِهِ، و قَتَلَ عَلِيٌّ علیه‌السلام أصحابَ الأَلوِيَةِ و فَرَّقَ جَمعَهُم، و قَتَلَ عَمرَو بنَ عَبدِ اللّه الجُمَحِيَّ، و قَتَلَ شَيبَةَ بنَ نافِعٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، صَلَّى اللّٰهُ عَلَيكَ، إنَّ عَلِيّاً قَد جاهَدَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّهُ مِنّي و أَنَا مِنهُ، واِرثُ عِلمي، و قاضي دَيني، و مُنجِزُ وَعدي، وَ الخَليفَةُ بَعدي.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص‌۱۲۰، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۸ ح‌۳۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از عمّار بن یاسر -: در یکی از غزوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با ایشان بودم. در آن غزوه، علی علیه‌السلام پرچمداران را به هلاکت رساند و دشمن را تار و مار کرد و عمرو بن عبد اللّٰه جُمَحی و شَیبة بن نافع را به قتل رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت پیامبر خدا رسیدم و گفتم: اى پیامبر خدا! درود خدا بر تو باد! على، در راه خدا آن گونه كه باید، مبارزه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «چون او از من است و من از اویم. وارث دانش من، پرداخت كنندۀ قرض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم، به جا آورنده تعهّدات من و جانشین [من] بعد از من است...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ألا و قَد أمَرَنِيَ اللّٰهُ بِقِتالِ أهلِ البَغيِ وَ النَّكثِ وَ الفَسادِ فِي الأَرضِ، فَأَمَّا النّاكِثونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الناکثون: أهل الجمل؛ لأنّهم نکَثوا البیعة؛ أي نقضوها، و استنزلوا عائشة و ساروا بها إلی البصرة، و هم عسکر الجمَل و رؤساؤه (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۸۳۰ «نکث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد قاتَلتُ، و أَمَّا القاسِطونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القاسطون: الذین قسَطوا؛ أي جاروا حین حاربوا إمام الحقّ؛ کمعاویة و أتباعه و أعوانه الذین عَدَلوا عن أمیر المؤمنین علیه‌السلام و حاربوه في وقعة صفّین (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۴۷۸ «قسط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد جاهَدتُ، و أَمَّا المارِقَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المارقون: هم الذین مَرَقوا من دین الله و استحلّوا القتال من خلیفة رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله [و هم الخوارج]، و کانت بینهم و بین أمیر المؤمنین وقعة، و تعرف تلك الوقعة بیوم النهروان (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۶۸۹ «مرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد دَوَّختُ، و أَمَّا شَيطانُ الرَّدهَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: أمّا شيطان الردهة فقد قال قَومٌ: إنّه ذو الثُّدَيّة صاحب النهروان، و رووا في ذلك خبراً عن النبيّ صلّی اللّه علیه و آله... و قال قوم: شيطان الردهة: أحد الأبالسة المَردَة من أعوان عدوّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبليس... (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد كُفيتُهُ بِصَعقَةٍ سُمِعَت لَها وَجبَةُ قَلبِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجبة قلبه: أي خفقانه (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۵۴ «وجب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَجَّةُ صَدرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَقِيَت بَقِيَّةٌ مِن أهلِ البَغيِ، و لَئِن أذِنَ اللّٰهُ فِي الكَرَّةِ عَلَيهِم لَأُديلَنَّ مِنهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لأُدیلَنّ منهم: أي لتکونَنّ الدولة لي علیهم. أدَلتُ من فلان: أي غلبتُه و قهرتُه و صِرت ذا دولَة علیه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلّا ما يَتَشذَّرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: يتشذّر في أطراف الأرض: يتمزّق و يتبدّد؛ و منه قولهم: ذهبوا شذَرَ مذَر (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أطرافِ البِلادِ تَشَذُّراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۲، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۱۰۹ ح‌۲۳۹۷، غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۳۴۳ ح‌۲۷۹۰ و ليس فيهما ذيله من «و بقيت بقيّة»، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۴۷۴ ح‌۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بدانید كه خداوند، مرا به پیكار با سرکشان و پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنان و فساد كنندگان در زمین فرمان داده است. با پیمان‌شکنان جنگیدم و با بیدادگران جهاد كردم و مُنحرفان را در هم شکستم و شیطان رَدهَه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شیطان رَدهه: بعضی گفته‌اند که مراد، «ذو الثُّدَیّه» است که رئیس خوارج در نهروان بود و یک دست او به شکل پستان زنان بود و به این اعتبار، او را «ذو الثُّدَیّه» می‌گفتند؛ یعنی صاحب پستان و بعضی گفته‌اند که شیطانی بوده از سرکشان شیاطینِ تبعۀ ابلیس (ر. ک: شرح غرر الحکم: ج۲ ص۳۴۴ و شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: ج۱۳ ص۱۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را هم با بانگی كه نشان آن بر تپش قلب و لرزش سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آشکار شد، از پا در آوردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنها ته مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از سرکشان باقی مانده‌اند که اگر خداوند مرا رخصت یورش بر آنان دهد، بی گمان، نابودشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، مگر اندک شماری که در گوشه و کنار بلاد پراکنده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: و لَقَد عَلِمَ المُستَحفَظونَ مِن أصحابِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله أنّي لَم أرُدَّ عَلَى اللّه و لا عَلیٰ رَسولِهِ ساعَةً قَطُّ، و لَقَد واسَيتُهُ بِنَفسي فِي المَواطِنِ الَّتي تَنكُصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّكوص: الإحجام عن الشيء. يقال: نَكَصَ على عَقِبَيه، أي رجع (الصحاح: ج‌۳ ص‌۱۰۶۰ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهَا الأَبطالُ و تَتَأَخَّرُ فيهَا الأَقدامُ؛ نَجدَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّجدَة: الشجاعة. و رجلٌ ذو نَجدة: أي ذو بأس (الصحاح: ج‌۲ ص‌۵۴۲ «نجد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكرَمَنِيَ اللّٰهُ بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۷، غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۲۵۰ ح‌۱۰۱۴۵، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۰۶ ح‌۹۲۸۶، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۱۸۰ ح‌۹۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان (/ رازداران / عالمانِ) از میان یاران محمّد صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه من هرگز و حتّى لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از فرمان خدا و پیامبر او سر باز نزدم، و در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه پهلوانان در آنها پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینند و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آنها وا پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، با جان خویش او را یارى رساندم و این، شجاعتى بود كه خداوند، مرا بِدان گرامى داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: زارَ زَينُ العابِدينَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ علیه‌السلام قَبرَ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، و وَقَفَ عَلَى القَبرِ فَبَكیٰ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّلامُ عَلَيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ و رَحمَةُ اللّه و بَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلَيكَ يا أمينَ اللّه في أرضِهِ، و حُجَّتَهُ عَلیٰ عِبادِهِ، أشهَدُ أنَّكَ جاهَدتَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص‌۹۲ ح‌۹۳ عن أبي عليّ بن مهديّ بن صدقة الرقّي عن الإمام الرضا عن أبيه عنه:، مصباح المتهجّد: ص‌۷۳۸ ح‌۸۲۹، المزار للشهيد: ص‌۱۱۴، فرحة الغريّ: ص‌۴۰ كلّها عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، المصباح للكفعمي: ص‌۶۳۸ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۶۴ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: زین العابدین علی بن الحسین علیه‌السلام قبر امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه‌السلام را زیارت كرد و بر كنار قبر ایستاد و گریست و سپس گفت: «سلام بر تو - اى امیر مؤمنان - و رحمت و بركات خدا بر تو باد! سلام بر تو، اى امین خدا در زمین خدا و حجّت او بر بندگانش! گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه تو در راه خدا، آن گونه که باید، جهاد کردی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمام-الحسين-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۳: الإمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امام حسین علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في زِيارَةِ رَأسِ الإِمامِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: أشهَدُ أنَّكَ قَد أقَمتَ الصَّلاةَ و آتَيتَ الزَّكاةَ، و أَمَرتَ بِالمَعروفِ و نَهَيتَ عَنِ المُنكَرِ، و تَلَوتَ الكِتابَ حَقَّ تِلاوَتِهِ، و جاهَدتَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، و صَبَرتَ عَلَى الأَذیٰ في جَنبِهِ مُحتَسِباً حَتّیٰ أتاكَ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص‌۴۱۵ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۵۸ ذيل ح‌۱۳۱، المقنعة: ص‌۴۶۹، المزار: ص‌۱۶۷ كلّها من دون إسناد إليه علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۹۳ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان زیارت سر مبارک امام حسین علیه‌السلام -: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه نماز را بر پا داشتى و زكات پرداختى و امر به معروف و نهى از منكر كردى و كتاب را، آن گونه كه شایستۀ آن بود، تلاوت كردى و در راه خدا، آن گونه كه باید، جهاد كردى و بر آزار آن، شكیب ورزیدى و به حساب خدا نهادى تا اَجَلت در رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء - في ذِكرِ أحوالِ الإمامِ الحُسَينِ علیه‌السلام يَومَ عاشوراءَ -: بَقِيَ عامَّةَ يَومِهِ لا يَقدَمُ عَلَيهِ أحَدٌ، حَتّیٰ أحاطَت بِهِ الرَّجّالَةُ و هُوَ رابِطُ الجَأشِ، يُقاتِلُ قِتالَ الفارِسِ الشُّجاعِ، إن كانَ لَيَشُدُّ عَلَيهِم فَيَنكَشِفونَ عَنهُ انكِشافَ المِعزیٰ شَدَّ فيهَا الأَسَدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء: ج‌۳ ص‌۳۰۲ الرقم ۴۸، الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة): ج‌۱ ص‌۴۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء - در یادكرد وقایع روز عاشورا -: در بقیّۀ روز شهادتش، كسى بر او در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد تا آن كه سربازان پیاده، گرداگردش را گرفتند و او در همان حال، با دلاورى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى استوار، مانند سوارى شجاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. اگر بر آنان یورش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد، از هم باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، به سان گلّۀ بزى كه شیر به آن حمله كرده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن حميد بن مسلم - في ذِكرِ وَقائِعِ يَومِ عاشوراءَ -:... و هُوَ [أيِ الإمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام] يُقاتِلُ عَلیٰ رِجلَيهِ قِتالَ الفارِسِ الشُّجاعِ، يَتَّقِي الرَّميَةَ، و يَفتَرِصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفُرصة: النَّهزة؛ يقال: افتَرَصَها، أي انتهَزَها. والعورة: هو كلّ عيب و خلل في شيء، يقال: أعوَرَ الفارس، إذا بدا فيه موضع خللٍ للضّرب (اُنظر: النهاية: ج‌۳ ص‌۴۳۲ «فرض» وص ۳۱۹ «عور»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَورَةَ، و يَشُدُّ عَلَى الخَيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۵۲، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۵۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از حمید بن مسلم، در یادكرد وقایع روز عاشورا -: حسین علیه‌السلام پیاده، مانند سواران شجاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، خودش را از تیرها حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، شكاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى صُفوف دشمن] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُست و بر سواران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خروشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام الحسين علیه‌السلام: ج۴ ص۳۸۳ (القسم الثامن / الفصل التاسع: مقتل سيّد الشهداء علیه‌السلام / قتال الإمام علیه‌السلام اعداءَه وحيداً).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ امام حسین علیه‌السلام: ج۷ ص۱۹۷ (بخش هشتم/فصل نهم: شهادت سیّد الشهداء علیه‌السلام / نبرد انفرادی امام علیه‌السلام با دشمنانش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العباس-بن-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۴: العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عبّاس بن علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: رَحِمَ اللّٰهُ العَبّاسَ‌! فَلَقَد آثَرَ و أبلىٰ و فَدىٰ أخاهُ بِنَفسِهِ حَتّىٰ قُطِعَت يَداهُ‌، فَأَبدَلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ بِهِما جَناحَينِ يَطيرُ بِهِما مَعَ المَلائِكَةِ فِي الجَنَّةِ‌، كَما جَعَلَ لِجَعفَرِ بنِ أبي طالِبٍ‌، و إنَّ لِلعَبّاسِ عِندَ اللّه تَبارَكَ و تَعالىٰ مَنزِلَةً يَغبِطُهُ بِها جَميعُ الشُّهَداءِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ القِيامَةِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۵۴٧ ح‌٧٣١، الخصال: ص‌۶٨ ح‌١٠١، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌٢٩٨ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خدا رحمت كند عبّاس را! او ایثار كرد و جانانه جنگید و جان خویش را فداى برادرش كرد، تا جایى كه دو دستش قطع شد، و خداوند به جاى آن دو، دو بال به او بخشید كه با آنها همراه فرشتگان در بهشت پرواز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، چنان كه به جعفر بن ابى طالب بخشید. عبّاس در نزد خداوند متعال، چنان منزلتى دارد كه در روز قیامت، همۀ شهیدان به آن غبطه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن الضحّاك بن عبد اللّٰه المشرقيّ - في خَبَرِ لَیلَةِ عاشوراءَ عِندَما أذِنَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام لِأصحابِهِ بِالرُّجوعِ -: فَقالَ لَهُ إخوَتُهُ و أبناؤُهُ و بَنو أخيهِ وَ ابنا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدِ اللّه بنِ جَعفَرٍ: لِمَ نَفعَلُ؟ لِنَبقىٰ بَعدَكَ‌! لا أرانَا اللّٰهُ ذٰلِكَ أبَداً. بَدَأَهُم بِهٰذَا القَولِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴١٩؛ الإرشاد: ج‌٢ ص‌٩١، الملهوف: ص‌١۵١.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ضحّاک بن عبد اللّٰه مَشرقى، هنگامى كه امام حسین علیه‌السلام در شب عاشورا به یارانش اجازۀ بازگشت داد -: برادران و فرزندان و برادرزادگانش و نیز دو پسر عبد اللّٰه بن جعفر، به حسین علیه‌السلام گفتند: چرا این كار را بكنیم؟ براى این كه پس از تو بمانیم؟! خداوند، چنین روزى را هیچ گاه به ما نشان ندهد! آغازگر این گونه سخنان، عبّاس بن على علیه‌السلام بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطوال: - في ذِکرِ یَومِ عاشوراءَ، و قَد قُتِلَ أصحابُ الحُسَینِ علیه‌السلام و کثیراً من أهلِ بَیتِهِ -: لَمّا رَأىٰ ذٰلِكَ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام، قالَ لِإِخوَتِهِ عَبدِ اللّه‌، و جَعفَرٍ، و عُثمانَ بَني عَلِيٍّ عَلَيهِ و عَلَيهِمُ السَّلامُ - و أُمُّهُم جَميعاً&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمّ البَنينَ العامِرِيَّةُ مِن آلِ الوَحيدِ -: تَقَدَّموا، بِنَفسي أنتُم! فَحاموا عَن سَيِّدِكُم حَتّىٰ تَموتوا دونَهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَقَدَّموا جَميعاً، فَصاروا أمامَ الحُسَينِ علیه‌السلام، يَقونَهُ بِوُجوهِهِم و نُحورِهِم... و بَقِيَ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام قائِماً أمامَ الحُسَينِ علیه‌السلام يُقاتِلُ دونَهُ‌، و يَميلُ مَعَهُ حَيثُ مالَ‌، حَتّىٰ قُتِلَ رَحمَةُ اللّه عَلَيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطوال: ص‌٢۵٧، تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۴٨، الكامل في التاريخ: ج‌٢ ص‌۵٧٠ كلاهما نحوه، بغية الطلب في تاريخ حلب: ج‌۶ ص‌٢۶٢٨.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطّوال - در بیان روز عاشورا، هنگامی که یاران و بیشتر خاندان امام علیه‌السلام شهید شده بودند -: هنگامى كه عبّاس بن على علیه‌السلام این [وضعیت] را دید، به برادرانش: عبد اللّٰه، جعفر و عثمان، پسران على - كه بر او و پسرانش درود باد - و مادر همگى آنها&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ البنین عامِرى - که از آل وحید بود - گفت: پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم شوید - فدایتان شوم - و از سَرورتان، حمایت كنید تا به پاى او جان دهید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، همگى پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم شدند و پیش روىِ حسین علیه‌السلام، با سر و گلوى خود، از او محافظت كردند... و عبّاس بن على علیه‌السلام باقى ماند و پیشِ روى حسین علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید و هر طرف که حسین علیه‌السلام روی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، به همان طرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت [تا از او محافظت کند] تا آن كه كشته شد. خدایش رحمت كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مسلم-بن-عقيل-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۵: مُسلِمُ بنُ عَقيلٍ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مسلم بن عقیل علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - في ذِکرِ ماجَریٰ عَلیٰ مُسلم بنِ عَقیلٍ علیه‌السلام فِي الکوفَةِ -: اِقتَحَموا عَلیٰ مُسلِمٍ الدّارَ، فَثارَ عَلَيهِم بِسَيفِهِ و شَدَّ عَلَيهِم؛ فَأَخرَجَهُم مِنَ الدّارِ، ثُمَّ حَمَلوا عَلَيهِ الثّانِيَةَ، فَشَدَّ عَلَيهِم و أخرَجَهُم أيضاً. فَلَمّا رَأَوا ذٰلِكَ عَلَوا ظَهرَ البُيوتِ، فَرَمَوهُ بِالحِجارَةِ، و جَعَلوا يُلهِبونَ النّارَ بِأَطرافِ القَصَبِ، ثُمَّ يُلقونَها عَلَيهِ مِن فَوقِ البُيوتِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأیٰ ذٰلِكَ قالَ: أكُلُّ ما أریٰ مِنَ الإِحلابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال للقوم إذا جاؤوا من كلِّ وَجهٍ، فاجتَمَعوا لحَربٍ أو غير ذلك: قد أحلَبوا. و أحلَبَ بنو فلانٍ مع بَني فلانٍ: إذا جاؤوا أنصاراً لهم (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۳۳۲ «حلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِقَتلِ مُسلِمِ بنِ عَقيلٍ؟! يا نَفسُ اخرُجي إلَى المَوتِ الَّذي لَيسَ عَنهُ مَحيصٌ. فَخَرَجَ إلَيهِم مُصلِتاً سَيفَهُ إلَى السِّكَّةِ فَقاتَلَهُم، وَ اختَلَفَ هُوَ و بُكَيرُ بنُ حُمرانَ الأَحمَرِيُّ ضَربَتَينِ: فَضَرَبَ بُكَيرٌ فَمَ مُسلِمٍ فَقَطَعَ السَّيفُ شَفَتَهُ العُليا و شَرَعَ فِي السُّفلیٰ، و ضَرَبَهُ مُسلِمٌ ضَربَةً مُنكَرَةً في رَأسِهِ، ثُمَّ ضَرَبَهُ اُخریٰ عَلیٰ حَبلِ العاتِقِ فَكادَ يَصِلُ إلیٰ جَوفِهِ، و هُوَ يَرتَجِزُ و يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُقسِــمُ لا اُقتَلُ إلّا حُرّا وإنَ رَأَيتُ المَوتَ شَيئاً مُرّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ امرِئٍ يَوماً مُلاقٍ شَرّا أخافُ أن اُكذَبَ أو اُغَرّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب: ج‌۳ ص‌۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - در بیان آنچه بر سر مسلم بن عقیل در کوفه آمده است -: بر خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که مسلم در آن بود، هجوم آوردند و مسلم با شمشیر برخاست و سخت با آنان درگیر شد و آنان را از خانه بیرون راند. آن گاه دوباره هجوم آوردند و مسلم بر آنان تاخت و دوباره آنان را بیرون راند. سپاهیان، چون اوضاع را چنین دیدند، بر بام خانه رفتند و به طرفش سنگ پرتاب كردند و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نِى را آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند و آنها را به طرفش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلم، چون اوضاع را چنین دید، گفت: تمام این لشكركشى، براى كشتن مسلم بن عقیل است؟ اى جان! به سوى مرگ بشتاب كه گریزى از آن نیست. آن گاه با شمشیرِ برهنه به كوچه آمد و با آنان به نبرد پرداخت. میان مسلم و بُكَیر بن حُمرانِ احمرى، دو ضربه رد و بدل شد. بُكَیر، ضربتى بر دهان مسلم زد و شمشیر، لب بالاى او را قطع كرد و بر لب پایین نشست، و مسلم نیز [از جایی که انتظار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت] ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ناگهانی بر سر او و ضربتى دیگر بر رگ گردنش زد كه نزدیک بود او را به هلاکت رساند و چنین رجز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه جز با آزادگى، كشته نشوم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرچه مرگ را تلخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كسى روزى، مرگ را ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند./&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم كه به من دروغ گویند، یا فریبم دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: أمَرَ ابنُ زِيادٍ خَليفَتَهُ عَمرَو بنَ حُرَيثٍ المَخزوِميَّ أن يَبعَثَ مَعَ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ ثَلاثَمِئَةِ رَجُلٍ مِن صَناديدِ أصحابِهِ، فَرَكِبَ مُحَمَّدُ بنُ الأَشعَثِ حَتّیٰ وافَى الدّارَ الّتي فيها مُسلِمُ بنُ عَقيلٍ، فَسَمِعَ مُسلِمٌ وَقعَ حَوافِرِ الخَيلِ و أصواتَ الرِّجالِ، فَعَلِمَ أنَّهُ قَد اُتِيَ، فَبادَرَ مُسرِعاً إلیٰ فَرَسِهِ، فَأَسرَجَهُ و ألجَمَهُ، وصَبَّ عَلَيهِ دِرعَهُ، وَ اعتَجَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعتَجَرَ الرَّجُل: لفّ العمامة علی رأسه (المصباح المنیر: ص‌۳۹۳ «عجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعِمامَتِهِ و تَقَلَّدَ سَيفَهُ، وَ القَومُ يَرمونَ الدّارَ بِالحِجارَةِ، و يُلهِبونَ النّارَ في هوارِي القَصَبِ، فَتَبَسَّمَ مُسلِمٌ ثُمَّ قالَ: يا نَفسِي، اخرُجي إلَى المَوتِ الَّذي لَيسَ مِنهُ مَحيصٌ و لا مَحيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لِلمَرأَةِ: رَحِمَكِ اللّٰهُ و جَزاكِ خَيراً، اِعلَمي إنِّي ابتُليتُ مِن قِبَلِ ابنِكِ، فَافتَحِي البابَ، فَفَتَحَتهُ، و خَرَجَ مُسلِمٌ في وُجوهِ القَومِ كَالأَسَدِ المُغضَبِ، فَجَعَلَ يُضارِبُهُم بِسَيفِهِ حَتّیٰ قَتَلَ جَماعَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَلَغَ ذٰلِكَ ابنَ زِيادٍ، فَأَرسَلَ إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ: سُبحانَ اللّه أبا عَبدِ الرَّحمٰنِ! بَعَثناكَ إلیٰ رَجُلٍ واحِدٍ لِتَأتِيَنا بِهِ، فَثَلَمَ مِن أصحابِكَ ثُلمَةً عَظيمَةً!!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَ إلَيهِ مُحَمَّدُ بنُ الأَشعَثِ: أيُّهَا الأَميرُ، أتَظُنُّ أنَّكَ بَعَثتَني إلیٰ بَقّالٍ مِن بَقاقيلِ الكوفَةِ، أو جُرمُقانِيٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَرامِقَة: قوم من العجم صاروا بالموصل كما في الصحاح - زاد غيره -: في أوائل الإسلام (تاج العروس: ج‌۱۳ ص‌۶۰ «جرمق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن جَرامِقَةِ الحيرَةِ؟ أفَلا تَعلَمُ أيُّهَا الأَميرُ، أنَّكَ بَعَثتَني إلیٰ أسَدٍ ضِرغامٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِّرْغام: هو الضاري الشديد المقدام من الأُسود (النهاية: ج‌۳ ص‌۸۶ «ضرغم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و بَطَلٍ هُمامٍ، في كَفِّهِ سَيفٌ حُسامٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُسامُ: السيف القاطع (الصحاح: ج‌۵ ص‌۱۸۹۹ «حسم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقطُرُ مِنهُ المَوتُ الزُّؤامُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موت زؤام: أي موت كريه، أو عاجل، أو سريع مُجهِزْ (تاج العروس: ج‌۱۶ ص‌۳۱۲ «زأم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَ إلَيهِ ابنُ زِيادٍ: أن أعطِهِ الأَمانَ؛ فَإِنَّكَ لَن تَقدِرَ عَلَيهِ إلّا بِالأَمانِ المُؤَكَّدِ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌۱ ص‌۲۰۸، الفتوح: ج‌۵ ص‌۵۳ نحوه؛ بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام، خوارزمى: ابن زیاد به جانشین خود، عمرو بن حُرَیث مخزومى، دستور داد كه سیصد مرد دلاور را از یاران خود، به همراه محمّد بن اشعث بفرستد. محمّد بن اشعث، سوار شد و به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه مسلم در آن بود، رسید. مسلم، صداى سُم اسبان و سر و صداى مردان را شنید و دانست كه به سراغش آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. با سرعت به سمت اسبش رفت و آن را زین كرد و زره پوشید و عمامه بر سر نهاد و شمشیر به كمر بست. سپاهیان، خانه را سنگباران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و با نى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش گرفته، آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكندند. مسلم، لبخندى زد و گفت: اى جان! به سمت مرگ بشتاب كه از آن، گریز و چاره‌ای نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به زن گفت: خدا، تو را رحمت كند و به تو پاداش خیر دهد! بدان كه من از جانب پسرت، گرفتار شدم. درِ خانه را بگشا. زن، در را گشود و مسلم مانند شیر خشمگین در برابر سپاهیان، قرار گرفت و با شمشیر بر آنان حمله بُرد و گروهى را كُشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر به ابن زیاد رسید. براى محمّد بن اشعث پیغام فرستاد: سبحان اللّٰه! اى ابو عبد الرحمان! ما تو را فرستادیم كه یک مرد را نزد ما بیاورى و اینک، گروهى از یارانت كشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن اشعث برایش چنین پاسخ فرستاد: اى امیر! گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى مرا به سوى یكى از بقّال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كوفه یا كفشدوزى از كفشدوزان حیره فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه مرا به سوى شیرى خطرناک و قهرمانى بزرگ فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در دست، شمشیرى بُرنده دارد كه از آن، مرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چكد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن زیاد برایش پیغام فرستاد كه: به وى امان بده؛ زیرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى بر او دست یابى، مگر با دادن امانى كه با قسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سنگین، همراه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيد-بن-علي-بن-الحسين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۶: زَيدُ بنُ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ:&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زید بن علی بن الحسین علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عن أبي عبدون: لَمّا حُمِلَ زَيدُ بنُ موسَى بنِ جَعفَرٍ الَى المَأمونِ، و قَد كانَ خَرَجَ بِالبَصرَةِ و أَحرَقَ دورَ وُلدِ العَبّاسِ، وَهَبَ المَأمونُ جُرمَهُ لِأَخيهِ عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا علیه‌السلام، و قالَ لَهُ: يا أبَا الحَسَنِ، لَئِن خَرَجَ أخوكَ و فَعَلَ ما فَعَلَ؛ لَقَد خَرَجَ قَبلَهُ زَيدُ بنُ عَلِيٍّ فَقُتِلَ، و لَولا مَكانُكَ مِنّي لَقَتَلتُهُ، فَلَيسَ ما أتاهُ بِصَغيرٍ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا علیه‌السلام: يا أميرَ المُؤمِنينَ، لا تَقِس أخي زَيداً إلیٰ زَيدِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام؛ فَإِنَّهُ كانَ مِن عُلَماءِ آلِ مُحَمَّدٍ، غَضِبَ لِلهِ عزّ و جلّ فَجاهَدَ أعداءَهُ حَتّیٰ قُتِلَ في سَبيلِهِ. و لَقَد حَدَّثَني أبي موسَى بنُ جَعفَرٍ علیه‌السلام أنَّهُ سَمِعَ أباهُ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام يَقولُ: «رَحِمَ اللّٰهُ عَمّي زَيداً،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ دَعا إلَى الرِّضا مِن آلِ مُحَمَّدٍ، و لَو ظَفِرَ لَوَفیٰ بِما دَعا إلَيهِ، و لَقَدِ استَشارَني في خُروجِهِ، فَقُلتُ لَهُ: يا عَمِّ، إن رَضيتَ أن تَكونَ المَقتولَ المَصلوبَ بِالكُناسَةِ فَشَأنَكَ!»، فَلَمّا وَلّیٰ قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ علیه‌السلام: «وَيلٌ لِمَن سَمِعَ واعِيَتَهُ فَلَم يُجِبهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: يا أبَا الحَسَنِ، ألَيسَ قَد جاءَ فيمَنِ ادَّعَى الإمامةَ بِغَيرِ حَقِّها ما جاءَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا علیه‌السلام: إنَّ زَيدَ بنَ عَلِيٍّ علیه‌السلام لَم يَدَّعِ ما لَيسَ لَهُ بِحَقٍّ، و إنَّهُ كانَ أتقیٰ لِلهِ تَعالیٰ مِن ذٰلِكَ، إنَّهُ قالَ: «أدعوكُم إلَى الرِّضا مِن آلِ مُحَمَّدٍ»، و إنَّما جاءَ ما جاءَ فيمَن يَدَّعي أنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ نَصَّ عَلَيهِ، ثُمَّ يَدعو إلیٰ غَيرِ دينِ اللّه، و يُضِلُّ عَن سَبيلِهِ بِغَيرِ عَلمٍ. و كانَ زَيدٌ - وَ اللّه - مِمَّن خوطِبَ بِهٰذِهِ الآيَةِ: (وَ جَـٰهِدُواْ فِى ٱللهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ ٱجْتَبــٰاكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج‌۱ ص‌۲۴۸ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۴۶ ص‌۱۷۴ ح‌۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از ابو عبدون -: چون زید بن موسى بن جعفر را - كه در بصره قیام كرده و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عبّاسیان را آتش زده بود - نزد مأمون آوردند، مأمون به خاطر على بن موسى الرضا علیه‌السلام از جرم او گذشت و گفت: اى ابو الحسن! اگر برادر شما خروج كرد و دست به چنین اعمالى زد، پیش از او زید بن على [بن الحسین] خروج كرد و كشته شد. اگر جایگاه شما در نزد من نبود، من هم این را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتم. كارى كه او كرده، كار كوچكى نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «اى امیر المؤمنین! برادرم زید را با زید بن على مقایسه مكن. او (زید بن على) از علماى خاندان محمّد بود. به خاطر خداوند خشم گرفت و با دشمنان او جنگید تا آن كه در راهش كشته شد. پدرم موسى بن جعفر علیه‌السلام برایم گفت كه از پدرش جعفر بن محمّد بن على علیه‌السلام شنیده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;خدا رحمت كند عمویم زید را!&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به شخص مورد رضایت [خداوند] از خاندان محمّد دعوت كرد و اگر پیروز شده بود، به آنچه بِدان دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، وفا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. در بارۀ قیامش با من مشورت كرد و من به او گفتم: عمو جان! اگر حاضرى كشته و در كُناسه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محلّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در کوفه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دار آویخته شوى، خود دانى! &amp;quot;و چون رفت [تا قیام كند]، جعفر بن محمّد [صادق] فرمود: &amp;quot;واى بر كسى كه فریاد او را بشنود و به یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نرود!&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: اى ابو الحسن! آیا نه این است كه در باره مدّعیانِ به ناحقّ امامت، روایاتى رسیده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «زید بن على، چیزى را كه حقّ او نبود، ادّعا نكرد. او پرهیزگارتر از آن بود كه چنین ادّعایى كند. او گفت: من شما را به شخص مورد رضایت [خداوند] از خاندان محمّد دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. آن روایاتِ رسیده در بارۀ كسى است كه ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند خداوند متعال، او را به امامت تعیین كرده؛ ولى به غیر دین خدا دعوت كند و نادانسته از راه خدا منحرف گرداند، در صورتى كه زید - به خدا سوگند - از مخاطبان این آیه: (در راه خدا چنان كه باید، جهاد كنید. او شما را برگزیده است) بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مالك-الأشتر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۷: مالِكٌ الأَشتَرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مالک اَشتر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ أهلِ مِصرَ لَمّا وَلّیٰ عَلَيهِمُ الأَشتَرَ النَّخَعِيَّ -:... أمّا بَعدُ، فَقَد بَعَثتُ إلَيكُم عَبداً مِن عِبادِ اللّه؛ لا يَنامُ أيّامَ الخَوفِ، و لا يَنكُلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَلَ: نكص. يقال: نكل عن العدوّ؛ أي جَبُن (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۶۷۷ «نکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الأَعداءِ ساعاتِ الرَّوعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوع: الفَزَع (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۱۳۵ «روع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أشَدَّ عَلَى الفُجّارِ مِن حَريقِ النّارِ، و هُوَ مالِكُ بنُ الحارِثِ أخو مَذحِجٍ، فَاسمَعوا لَهُ و أطيعوا أمرَهُ فيما طابَقَ الحَقَّ، فَإِنَّهُ سَيفٌ مِن سُيوفِ اللّه، لا كَليلُ الظُّبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَلَّ السيف: لم يقطع (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۵۹۱ «كلل»). و الظُّبَة: حدّ السيف والسنان والنصل والخَنجر وما أشبه ذلك (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۲ «ظبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا نابِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبا السيف: إذا لم يعمل في الضريبة (الصحاح: ج۶ ص۲۵۰۰) «نبا». نبا حَدّ السيف: إذا لم يقطع (النهاية: ج۵ ص۱۱ «نبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّريبَةِ، فِإِن أمَرَكُم أن تَنفِروا فَانفِروا، و إن أمَرَكُم أن تُقيموا فَأقيموا؛ فَإِنَّهُ لا يُقدِمُ و لا يُحجِمُ و لا يُؤَخِّرُ و لا يُقَدِّمُ إلّا عَن أمري، و قَد آثَرتُكُم بِهِ عَلیٰ نَفسي؛ لِنَصيحَتِهِ لَكُم، و شِدَّةِ شَكيمَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: فلان شديد الشكيمة؛ إذا كان عزيز النفس أبِيّاً قويّاً (النهاية: ج‌۲ ص‌۴۹۶ «شكم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ عَدُوِّكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۸، الاختصاص: ص‌۸۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر نحوه، الغارات: ج‌۱ ص‌۲۶۶، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۵۹۵ ح‌۷۴۱؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۹۶ نحوه، تاريخ دمشق: ج‌۵۶ ص‌۳۹۰ عن عامر الشعبى نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مردم مصر، آن هنگام كه اَشتر را بر آنان گمارد -: امّا بعد، من بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگان خدا را به سوى شما فرستادم كه در روزگارِ ترس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابد و در ساعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى وحشت، از دشمنان روى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و بر بدكاران، از سوزش آتش، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. او مالک بن حارث از قبیلۀ مَذحِج است. در آنچه حق است، سخن او را بشنوید و فرمان او را اطاعت كنید،كه او شمشیرى از شمشیرهاى خداست كه نه كُند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه از بُرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد. اگر فرمانتان داد كه براى جنگ روان شوید، روان شوید و اگر دستور داد كه بمانید، بمانید، كه پیش افتادن و باز گشتن و عقبگرد و پیشروى كردن او، همه به فرمان من است. در برخوردارى از او، شما را بر خودم برگزیدم؛ چرا كه خیرخواه شماست و سرسخت و سختگیر بر دشمنتان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذِكرِ الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ -: هُوَ سَيفُ اللّه، لا يَنبو عَنِ الضَّربِ، و لا كَليلُ الحَدِّ، و لا تَستَهويهِ بِدعَةٌ، و لا تَتيهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّیه: الصَّلَف و الکِبر (لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۴۸۲ «تیه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ غَوايَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَوی غَوایَةً: ضَلّ. و الغَيّ: الضلال و الانهماك في الباطل (النهایة: ج۳ ص۳۹۷ «غوا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۱۳ ح‌۹۳۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در یادکرد از اَشتر نخعی -: او شمشیر خداست که از ضربه زدن کند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تیغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرساید، هیچ بدعتی فریفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هیچ اغوایی سرگردانش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمار-بن-ياسر-و-هاشم-بن-عتبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۸: عَمّارُ بنُ ياسِرٍ و هاشِمُ بنُ عُتبَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عمّار بن یاسر و هاشم بن عُتبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن أبي عبد الرحمن السُّلَمي: شَهِدتُ صِفّينَ مَعَ عَلِيٍّ علیه‌السلام، فَنَظَرتُ إلیٰ عَمّارِ بنِ ياسِرٍ و قَد حَمَلَ فَأَبلیٰ، وَ انصَرَفَ و قَد ثُنِيَ سَيفُهُ مِنَ الضَّربِ، و كانَ مَعَ عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - جَماعَةٌ مِن أصحابِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد سَمِعوا قَولَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «يا عَمّارُ، تَقتُلُكَ الفِئَةُ الباغِيَةُ»، و كانَ لا يَسلُكُ وادِياً إلَّا اتَّبَعوهُ. فَنَظَرَ إلیٰ هاشِمِ بنِ عُتبَةَ صاحِبِ رايَةِ عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - و قَد رَكَزَ الرّايَةَ، و كانَ هاشِمٌ أعوَرَ، فَقالَ لَهُ عَمّارٌ: يا هاشِمُ، أعَوَراً وجُبناً؟ لا خَيرَ في أعوَرَ لا يَغشَى البَأسَ! اِحمِل بِنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانتَزَعَ هاشِمٌ الرّايَةَ و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعوَرُ يَبغي أهلَهُ مَحَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد عالَجَ الحَياةَ حَتّیٰ مَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لابُدَّ أن يَفُلَّ أو يُفَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَمّارٌ: أقدِم يا هاشِمُ، المَوتُ في أطرافِ الأَسَلِ، وَ الجَنَّةُ تَحتَ الأَبارِقَةِ، تَریٰ الحورَ العينَ مَعَ مُحَمَّدٍ و حِزبِهِ فِي الرَّفيقِ الأَعلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وحَمَلا فَما رَجَعا حَتّیٰ قُتِلا، رَحمَةُ اللّه عَلَيهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۹۲؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۴۴۵ ح‌۵۶۸۷، مجمع الزوائد: ج‌۷ ص‌۴۸۴ ح‌۱۲۰۴۸ كلّها نحوه و راجع كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - به نقل از ابو عبد الرحمن سُلَمی -: با علی علیه‌السلام در صفّین بودم. عمّار بن یاسر را دیدم که حمله برد و جنگی نمایان کرد و بر گشت، در حالی که شمشیرش بر اثر ضربات خمیده شده بود. جمعی از صحابۀ پیامبر خدا با علی - که درودهای خدا بر او باد - بودند. آنان این سخن را از پیامبر خدا شنیده بودند که: «ای عمّار! گروه سرکش، تو را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند». به هر درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های صفّین که عمّار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، آنها دنبالش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند. عَمّار، هاشم بن عتبه (پرچمدار علی علیه‌السلام) را دید که پرچمش را در زمین فرو برده است. هاشم، یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشم بود. عمّار به او گفت: ای هاشم! یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی و ترسویی؟! یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی که دلیری نکند، خوب نیست! با ما حمله کن. هاشم، پرچم را از جا بر کند و این رجز را خواند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی که برای کسان خود جایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چندان زیسته که به تنگ آمده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناچار باید بشکند یا شکسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمّار به او گفت: به پیش - ای هاشم - که مرگ، بر لبۀ نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و بهشت در زیر برق شمشیرها. امروز حوریان را با محمّد و حزب او در عالم بالا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر دو، حمله کردند و بر نگشتند تا کشته شدند. رحمت خدا بر آنان باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمرو-بن-الحمق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۹: عَمرُو بنُ الحَمِقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عَمرو بن حَمِق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شريك: قالَ عَمرُو بنُ الحَمِقِ: إنّي وَ اللّه يا أميرَ المُؤمِنينَ، ما أجَبتُكَ و لا بايَعتُكَ عَلیٰ قَرابَةٍ بَيني و بَينَكَ، و لا إرادَةِ مالٍ تُؤتينيهِ، و لَا التِماسِ سُلطانٍ يُرفَعُ ذِكري بِهِ؛ ولٰكِن أحبَبتُكَ لِخِصالٍ خَمسٍ: أنَّكَ ابنُ عَمِّ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أوَّلُ مَن آمَنَ بِهِ، و زَوجُ سَيِّدَةِ نِساءِ الأُمَّةِ فاطِمَةَ بِنتِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله، و أبُو الذُّرِّيَّةِ الَّتي بَقِيَت فينا مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أعظَمُ رَجُلٍ مِنَ المُهاجِرينَ سَهماً فِي الجِهادِ. فَلَو أنّي كُلِّفتُ نَقلَ الجِبالِ الرَّواسي، و نَزحَ البُحورِ الطَّوامي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَما الماءُ فهو طامٍ: إذا ارتفع و ملأ النهر (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۴۱۵ «طما»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ يَأتِيَ عَلَيَّ يَومي في أمرٍ اُقَوّي بِهِ وَلِيَّكَ و اُوهِنُ بِهِ عَدُوَّكَ، ما رَأَيتُ أنّي قَد أدَّيتُ فيهِ كُلَّ الَّذي يَحِقُّ عَلَيَّ مِن حَقِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ نَوِّر قَلبَهُ بِالتُّقیٰ، وَاهدِهِ إلیٰ صِراطٍ مُستَقيمٍ، لَيتَ أنَّ في جُندي مِئَةً مِثلَكَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۰۳، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۹ ح‌۳۷۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شریک -: عَمرو بن حَمِق گفت: اى امیر مؤمنان! به خدا سوگند كه من، نه از آن رو كه میان من و تو خویشاوندى است، اجابتت نمودم و با تو بیعت كردم، و نه به طمع مالى كه مرا بدهى، و نه به قصد قدرتى كه با آن آوازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى یابم؛ بلكه به پنج سبب، تو را دوست دارم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به جاى «اُحبُّکَ (دوستت دارم)»، عبارت «أجبتُکَ (دعوتت را اجابت کردم)» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این که پسرعموى پیامبر خدا هستى، و نخستین كسى هستى كه به او ایمان آوردى، و شوهر بانوى بانوان امّت، فاطمه دخت محمّد صلّی اللّه علیه و آله، هستى، و پدر ذریّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستى كه از پیامبر خدا در میان ما باقى مانده است، و در میان مهاجران، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین سهم را در جهاد دارى. پس، اگر [از سوى تو] مكلّف شوم كه كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استوار را از جا بر كَنَم و آب دریاهاى مالامال را بر كشَم تا چنین روزى [افتخارآمیزْ] مرا در رسَد كه با كارى، دوست تو را تقویت كنم و دشمنت را زبون سازم، باز، گمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه همۀ حقّ تو را - كه بر من دارى - گزارده باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان على علیه‌السلام فرمود: «بار خدایا! دل او را به نور پرهیزگاری روشن گردان و به راه راست، هدایتش فرما. اى كاش در سپاه من، صد تن چون تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المقداد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۰: المِقدادُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۰:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقداد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن طارق بن شهاب: إنَّ المِقدادَ قالَ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ: إنّا لا نَقولُ لَكَ كَما قالَت بَنو إسرائيلَ لِموسیٰ: (فَاذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ إِنَّا هَـٰهُنَا قَـٰعِدُونَ)، و لٰكِنِ اذهَب أنتَ و رَبُّكَ فَقاتِلا إنّا مَعَكُم مُقاتِلونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۶ ص‌۴۷۰ ح‌۱۸۸۴۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۰۵ ح‌۲ عن هشام عن أبيه، البدايه و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۲ ص‌۲۶۶، تاريخ دمشق: ج‌۶۰ ص‌۱۶۲، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۸۴ ح‌۳۰۱۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از طارق بن شهاب -: در روز بدر، مقداد به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفت: ما به تو چیزی را نمی‌گوییم که بنی اسرائیل به موسی گفتند، که: (تو و پروردگارت بروید بجنگید، ما این جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینیم)؛ بلکه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم: تو و پروردگارت بروید بجنگید، ما هم همراه شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن مسعود: شَهِدتُ مِنَ المِقدادِ بنِ الأَسوَدِ مَشهَداً لَأَن أكونَ صاحِبَهُ أحَبُّ إلَيَّ مِمّا عُدِلَ بِهِ؛ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ يَدعو عَلَى المُشرِكينَ، فَقالَ: لا نَقولُ كَما&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قَومُ موسیٰ: (اذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ) ولٰكِنّا نُقاتِلُ عَن يَمينِكَ و عَن شِمالِكَ و بَينَ يَدَيكَ و خَلفَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَأَيتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله أشرَقَ وَجهُهُ و سَرَّهُ؛ يَعني قَولَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۴ ص‌۱۴۵۶ ح‌۳۷۳۶، تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۴۳۴ نحوه، مسند ابن حنبل: ج‌۲ ص‌۳۸ ح‌۳۶۹۸، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۳۹۲ ح‌۵۴۸۶، البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابن مسعود -: شاهد صحنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از مقداد بن اسود بودم که حاضرم همۀ دنیا را بدهم و من صاحب آن صحنه باشم: او نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد، در حالی که ایشان مشرکان را نفرین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. گفت: ما به تو چیزی را نمی‌گوییم که قوم موسی گفتند، که: (تو و پروردگارت بروید بجنگید)؛ بلکه از راست و چپ و پیش رو و پشت سرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم. دیدم چهرۀ پیامبر شکفت و این سخن شادش کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبو-عرفاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۱: أبو عَرفاءَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ابو عَرفاء&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن البراء بن حيّان الذّهلي: إنَّ أبا عَرفاءَ جَبَلَةَ بنَ عَطِيَّةَ الذُّهلِيَّ قالَ لِلحُضَينِ يَومَ صِفّينَ: هَل لَكَ أن تُعطِيَني رايَتَكَ أحمِلُها؛ فَيَكونَ لَكَ ذِكرُها و يَكونَ لي أجرُها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحُضَينُ: و ما غِنايَ يا عَمِّ عَن أجرِها مَعَ ذِكرِها؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ: لا غِنیٰ بِكَ عَن ذٰلِكَ، أعِرها عَمَّكَ ساعَةً فَما أسرَعَ ما تَرجِعُ إلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَلِمَ أنَّهُ يُريدُ أن يَستَقتِلَ، قالَ: فَما شِئتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ الرّايَةَ أبو عَرفاءَ فَقالَ: يا أهلَ هٰذِهِ الرّايَةِ ! إنَّ عَمَلَ الجَنَّةِ كُرْهٌ كُلُّهُ و ثَقيلٌ، و إنَّ عَمَلَ النّارِ خِفٌّ كُلُّهُ و حَبيبٌ، و إنَّ الجَنَّةَ لا يَدخُلُها إلَّا الصّابِرونَ الَّذينَ صَبَروا أنفُسَهُم عَلیٰ فَرائِضِ اللّه و أَمرِهِ، و لَيسَ شَيءٌ مِمَّا افتَرَضَ اللّٰهُ عَلَى العِبادِ أشَدَّ مِنَ الجِهادِ، هُوَ أفضَلُ الأَعمالِ ثَواباً، فَإِذا رَأَيتُموني قَد شَدَدتُ فَشُدّوا. وَيحَكُم! أما تَشتاقونَ إلَى الجَنَّةِ؟ أما تُحِبّونَ أن يَغفِرَ اللّٰهُ لَكُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَدَّ و شَدّوا مَعَهُ، فَاقتَتَلُوا اقتِتالاً شَديداً، و أَخَذَ الحُضَينُ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُدّوا إذا ما شَدَّ بِاللِّواءِ ذاكَ الرَّقاشِيُّ أبو عَرْفاءِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقاتَلَ أبو عَرفاءَ حَتّیٰ قُتِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۳۰۴، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۸۱ ح‌۴۱۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۲۴۰ عن عمرو بن الزبير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از بَراء بن حَیّان ذُهَلی -: ابو عَرفا جَبَلَة بن عطیّۀ ذُهَلى، در جنگ صفّین به حُضَین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آیا پرچمت را به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى كه آن را برگیرم تا نامش براى تو و پاداشش از آنِ من باشد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُضَین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفت: اى عمو! مرا به نام بدون پاداش آن، چه نیازى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به وى گفت: آری، تو هم به آن [پاداش]، نیازمندی. آن را ساعتى به عمویت عاریه ده، خیلی زود به دستت باز می‌آید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[حُضَین] دانست كه او آهنگ جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی دارد. از این رو گفت: هر چه تو خواهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو عَرفا پرچم را گرفت و گفت: اى پیروان این پرچم! به راستى كه كار براى بهشت، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناخوشایند و سخت است و كردار براى سقوط به دوزخ، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آسان و خوشایند است. جز شكیبایان، به بهشت در نمی‌آیند؛ آنان كه خود را بر فرمان خدا و آنچه بر آنان واجب ساخته، پایدار داشتند، و از واجبات الهى بر بندگانش، هیچ چیزی سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از جهاد نیست. پاداشش هم از هر کاری بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. پس چون دیدید من [به دشمن] تاختم، شما هم بتازید. واى بر شما! مگر مشتاق بهشت نیستید؟ آیا دوست ندارید كه خداوند شما را بیامرزد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این را گفت و حمله کرد و دیگران هم با او حمله کردند و درگیر نبردى سخت شدند و حُضَین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون آن دلاور رَقاشى، ابو عَرفا /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با آن پرچم بر دشمن تاخت، شما نیز هجومى دلیرانه كنید&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو عرفا چندان جنگید تا كشته شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رجل-أعرابي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۲: رَجُلٌ أعرابِيٌّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عربی بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن شدّاد بن الهاد: إنَّ رَجُلاً مِنَ الأَعرابِ جاءَ إلَى النَّبِيِ صلّی اللّه علیه و آله فَآمَنَ بِهِ وَ اتَّبَعَهُ، ثُمَّ قالَ: اُهاجِرُ مَعَكَ. فَأَوصیٰ بِهِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بَعضَ أصحابِهِ. فَلَمّا كانَت غَزوَةٌ غَنِمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله سَبياً، فَقَسَمَ و قَسَمَ لَهُ، فَأَعطیٰ أصحابَهُ ما قَسَمَ لَهُ - و كانَ يَرعیٰ ظَهرَهُم - فَلَمّا جاءَ دَفَعوا إلَيهِ. فَقالَ: ما هٰذا؟ قالوا: قِسمٌ قَسَمَهُ لَكَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَهُ فَجاءَ بِهِ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: ما هٰذا؟ قالَ: قَسَمتُهُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما عَلیٰ هٰذَا اتَّبَعتُكَ، و لٰكِنِّي اتَّبَعتُكَ عَلیٰ أن اُرمیٰ إلیٰ هاهُنا - و أَشارَ إلیٰ حَلقِهِ - بِسَهمٍ، فَأَموتَ فَأَدخُلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن تَصدُقِ اللّٰهَ يَصدُقكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَبِثوا قَليلاً، ثُمَّ نَهَضوا في قِتالِ العَدُوِّ، فَاُتِيَ بِهِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحمَلُ قَد أصابَهُ سَهمٌ حَيثُ أشارَ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: أهُوَ هُوَ؟ قالوا: نَعَم. قالَ: صَدَقَ اللّٰهَ فَصَدَقَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ كَفَّنَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله في جُبَّةِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، ثُمَّ قَدَّمَهُ فَصلّیٰ عَلَيهِ، فَكانَ فيما ظَهَرَ مِن صَلاتِهِ: «اللّٰهُمَّ هٰذا عَبدُكَ خَرَجَ مُهاجِراً في سَبيلِكَ، فَقُتِلَ شَهيداً، أنَا شَهيدٌ عَلیٰ ذٰلِكَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج‌۴ ص‌۶۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۶۸۸ ح‌۶۵۲۷، السنن الكبرى: ج‌۴ ص‌۲۳ ح‌۶۸۱۷، المعجم الكبير: ج‌۷ ص‌۲۷۱ ح‌۷۱۰۸، المصنّف لعبد الرزّاق: ج‌۳ ص‌۵۴۵ ح‌۶۶۵۱ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۳۴۸ ح‌۶۸۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائی - به نقل از شدّاد بن هاد -: مردی از عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و به ایشان ایمان آورد و پیروش شد. سپس گفت: من هم با تو هجرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به یکی از یارانش سپرد. در یکی از غزوه‌ها، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله اسیرانی گرفت و آنها را میان رزمندگان قسمت کرد و سهمی هم برای آن بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین قرار داد و آن را در اختیار یارانش گذاشت - و آن مرد در بیرون مدینه مشغول چوپانی بود -. وقتی آمد، مسلمانان سهمش را به او دادند. گفت: این چیست؟ گفتند: سهمی از غنائم است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برای تو قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین آن را برداشت و نزد پیامبر آورد و گفت: این چیست؟ فرمود: «آن را سهم تو قرار دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من برای این چیزها پیرو تو نشدم؛ بلکه پیروت شدم تا تیری به این جا - اشاره به گلویش کرد - بخورد و بمیرم و به بهشت روم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اگر به خدا راست بگویی (با خدا صادق باشی)، خدا هم به تو راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید (با تو صادق است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چندی نگذشت که مسلمانان به جنگ با دشمن رفتند. [در این جنگ] پیکر او را نزد پیامبر آوردند، در حالی که تیری به همان جایی خورده بود که اشاره کرده بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «این همان مرد است؟». گفتند: بله. فرمود: «به خدا راست گفت، خدا هم به او راست گفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را در ردای خودش کفن کرد و پیش رویش قرار داد و بر او نماز خواند و از جمله چیزهای که در نمازش گفت، این بود: «بار خدایا! این بندۀ توست که در راه تو هجرت کرد و سپس شهید شد. من بر این مطلب، گواهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هؤلاء-الرجال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۳: هٰؤُلاءِ الرِّجالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: این مردان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَا عَـٰهَدُواْ ٱللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَیٰ نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۲۳ و راجع مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۱۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از میان مؤمنان، مردانى هستند كه به آنچه با خدا پيمان بستند [كه در جنگ تا مرگ ثابت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم باشند]، صادقانه وفا کردند. پس برخى از آنان به نذر خويش وفا كردند [و به شهادت رسیدند] و برخى از آنان در [همین] انتظارند و [هرگز عقیدۀ خود را] تبدیل نکردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في جَوابِ مَسائِلَ سَأَلَها رَأسُ اليَهودِ حينَ رُجوعِهِ علیه‌السلام مِن وَقعَةِ النَّهرَوانِ -:... و لَقَد كُنتُ عاهَدتُ اللّٰهَ عزّ و جلّ و رَسولَهُ صلّی اللّه علیه و آله أنَا و عَمّي حَمزَةُ و أَخي جَعفَرٌ وَ ابنُ عَمّي عُبَيدَةُ عَلیٰ أمرٍ وَفَينا بِهِ لِلهِ عزّ و جلّ و لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله، فَتَقَدَّمَني أصحابي، و تَخَلَّفتُ بَعدَهُم لِما أرادَ اللّٰهُ عزّ و جلّ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ فينا: (مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَا عَـٰهَدُواْ ٱللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَیٰ نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِيلاً)؛ حَمزَةُ و جَعفَرٌ و عُبَيدَةُ، و أَنَا - وَ اللّه - المُنتَظِرُ يا أخَا اليَهودِ، و ما بَدَّلتُ تَبديلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۳۷۶ ح‌۵۸ عن محمّد بن عليّ بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر بن أبي طالب، الاختصاص: ص‌۱۷۴، إرشاد القلوب: ص‌۳۵۳ عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج‌۳۵ ص‌۴۱۰ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در پاسخ سؤالاتی که رئیس یهودیان در هنگام بازگشتش از جنگ نهروان، از ایشان پرسید -: من و عمویم حمزه و برادرم جعفر و پسرعمویم عبیده با خداوند و فرستادۀ او، بر مرگ، پیمان بستیم و آن را براى خداوند و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به سرانجام رساندیم. یاران من بر من پیشى گرفتند و من برای کاری که خداوند خواسته بود، از آن جمع، باقی ماندم و خداوند در بارۀ ما این آیه را نازل كرد: (از ميان مؤمنان، مردانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه به آنچه با خدا پیمان بستند، صادقانه وفا كردند. پس برخى از آنان به نذر خویش وفا کردند [و به شهادت رسيدند] و برخى از آنان در [همين] انتظارند و [هرگز عقيدۀ خود را] تبديل نكردند). حمزه و جعفر و عبیده، [به شهادت رسیدند] و من - سوگند به خدا - آن منتظرم - اى برادر یهود - و هیچ چیزى را تبدیل نكردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى الخَندَقِ، فَإِذا المُهاجِرونَ وَ الأَنصارُ يَحفِرونَ في غَداةٍ بارِدَةٍ، فَلَم يَكُن لَهُم عَبيدٌ يَعمَلونَ ذٰلِكَ لَهُم، فَلَمّا رَأیٰ ما بِهِم مِنَ النَّصَبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَصِبَ الرجلُ نَصباً: أعییٰ و تعب (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۷۵۸ «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجوعِ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنَّ العَيشَ عَيشُ الآخِرَه فَاغفِر لِلأَنصارِ وَ المُهاجِرَه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا مُجيبينَ لَهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَحنُ الَّذينَ بايَعوا مُحَمَّدا عَلَى الجِهادِ ما بَقينا أبَدا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۴۳ ح‌۲۶۷۹، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۸۵ ح‌۸۳۱۷، مسند ابن حنبل: ج‌۴ ص‌۳۳۹ ح‌۱۲۷۳۲، السنن الكبرى: ج‌۷ ص‌۶۹ ح‌۱۳۲۹۲ و فيها «الخير خير» بدل «العيش عيش»، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۵۴۳ ح‌۲۲، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۵۶ ح‌۳۰۱۰۴؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۳۸ و فيه الأبيات فقط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از اَ نَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به جانب خَندق رفت. دید مهاجران و انصار در هوای سرد صبحگاهی، مشغول کندن آن هستند. در آن زمان، مسلمانان بنده (غلام) نداشتند که این کار را برایشان انجام دهد. پیامبر، وقتی رنج و گرسنگیِ آنان را دید، فرمود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! زندگی، زندگی آخرت است /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! انصــار و مـهاجران را بیامرز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان در جواب گفتند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما با محمّد بیعت کردیم که: /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي عن أنس: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سارَ إلیٰ بَدرٍ فَاستَشارَ المُسلِمينَ... فَقالَتِ الأَنصارُ: يا مَعشَرَ الأَنصارِ! إيّاكُم يُريدُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، قالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا، و الصواب: «قالوا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إذاً لا نَقولَ ما قالَت بَنو إسرائيلَ لِموسیٰ: (فَاذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ)، وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ! لَو ضَرَبتَ أكبادَها إلیٰ بِركِ الغُمادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برك الغماد - تُفتح الباء وتُكسر، وتُضمّ الغين وتكسر -: هو اسم موضعٍ باليمن، وقيل: هو موضع وراء مكّة بخمس ليالٍ (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۲۱ «برك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَاتَّبَعناكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۹۲ ح‌۸۳۴۸، السنن الكبرى: ج‌۱۰ ص‌۱۸۶ ح‌۲۰۳۰۲ نحوه، البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، تفسير ابن كثير: ج‌۳ ص‌۷۲، الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری، نسائی - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار بدر شد و با مسلمانان مشورت کرد.… انصار گفتند: ای گروه انصار! مراد پیامبر خدا شمایید. گفتند: ما آن چیزی را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم که بنی اسرائیل به موسی گفتند، که: (تو و خدایت بروید و بجنگید). سوگند به آن خدایی که تو را به حق مبعوث کرد، اگر تا بِرکُ الغِماد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام جایی در یمن است. مراد، آن است که تا هر کجا بروی، ما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آییم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برانی، ما به دنبالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آییم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن عبد الرحمن بن عبيد بن أبي الكنود: لَمّا أرادَ عَلِيٌّ المَسيرَ إلیٰ أهلِ الشّامِ، دَعا إلَيهِ مَن كانَ مَعَهُ مِنَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ، فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ و قالَ: أمّا بَعدُ، فَإِنَّكُم مَيامينُ الرَّأيِ، مَراجيحُ الحِلمِ، مَقاوِيلُ بِالحَقِّ، مُبارَكُو الفِعلِ وَ الأَمرِ. و قَد أرَدنَا المَسيرَ إلیٰ عَدُوِّنا و عَدُوِّكُم، فَأَشيروا عَلَينا بِرَأيِكُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ هاشِمُ بنُ عُتبَةَ بنِ أبي وَقّاصٍ، فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ بِما هُوَ أهلُهُ، ثُمَّ قالَ: أمّا بَعدُ يا أميرَ المُؤمِنينَ، فَأَنا بِالقَومِ جِدُّ خَبيرٍ، هُم لَكَ و لِأَشياعِكَ أعداءٌ، و هُم لِمَن يَطلُبُ حَرثَ الدُّنيا أولِياءُ، و هُم مُقاتِلوكَ و مُجاهِدوكَ، لا يُبقونَ جَهداً؛ مُشاحَّةً عَلَى الدُّنيا، و ضَنّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَنَّ بالشيء: بَخِلَ، فهو ضنين (المصباح المنير: ص‌۳۶۵ «ضنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِما في أيديهِم مِنها، و لَيسَ لَهُم إربَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإربَة: الحاجة (المصباح المنير: ص‌۱۱ «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيرُها، إلّا ما يَخدَعونَ بِهِ الجُهّالَ مِنَ الطَّلَبِ بِدَمِ عُثمانَ بنِ عَفّانَ. كَذَبوا! لَيسوا بِدَمِهِ يَثأَرونَ، و لٰكِنِ الدُّنيا يَطلُبونَ. فَسِر بِنا إلَيهِم، فَإِن أجابوا إلَى الحَقِّ فَلَيسَ بَعدَ الحَقِّ إلَّا الضَّلالُ، و إن أبَوا إلَّا الشِّقاقَ فَذٰلِكَ الظَّنُّ بِهِم. وَ اللّه، ما أراهُم يُبايِعونَ و فيهِم أحَدٌ مِمَّن يُطاعُ إذا نَهیٰ، و لا يُسمَعُ إذا أمَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین: ص‌۹۲، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۷ ح‌۳۶۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۷۱ و راجع نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صِفّين - به نقل از عبد الرحمان بن عبید بن ابى كنود -: چون على علیه‌السلام خواست به سوى شامیان حركت كند، كسانى از مهاجران و انصار را كه با او بودند، فرا خواند و پس از حمد و ثناى الهى فرمود: «امّا بعد، شما فرخنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رأى و خردمند و حقگویید و كار و فرمانتان مبارک است. ما آهنگ عزیمت به سوى دشمن خود و شما را داریم. نظر خود را به ما بگویید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشم بن عُتبة بن ابى وقّاص برخاست و خدا را - آن چنان كه شایستۀ اوست - ستود و سپس گفت: امّا بعد، اى امیر مؤمنان! من از این قوم به خوبى آگاهم. اینان با تو و پیروانت دشمن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با كسى كه محصول دنیا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید، دوست&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان در پیكار و جنگ با تو، از هیچ كوششى فروگذار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و این [مخالفت] به جهت بخل در نگه داشتن دنیا و براى حفظ آن چیزى از دنیاست كه در دست دارند و جز آن، هدف دیگرى ندارند و تنها دستاویزشان براى فریب نادانان، خونخواهى عثمان بن عفّان است. دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند و به خونخواهى عثمان بر نخاسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ بلكه دنیا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند. ما را به سوى آنان حركت بده. پس اگر به حق، پاسخ مثبت دادند، دیگر پس از حق، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باقى نخواهد ماند، و اگر جز دو دستگى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند - كه همین گمان هم به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود - [لشكركشى به سوى آنها صواب خواهد بود]. به خدا سوگند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم كه آنان بیعت كنند؛ زیرا كسى در میان آنان است كه اگر [از نیكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] باز دارد، اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (اطاعتشان از او در مسیر هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان است) و اگر همو [به نیكى] فرمان دهد، دیگر سخنش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ مُعاوِيَةَ جَواباً -: أ لا تَریٰ - غَيرَ مُخبِرٍ لَكَ، و لٰكِن بِنِعمَةِ اللّه اُحَدِّثُ - أنَّ قَوماً استُشهِدوا في سَبيلِ اللّه تَعالیٰ مِنَ المُهاجِرينَ، و لِكُلٍّ فَضلٌ، حَتّیٰ إذَا استُشهِدَ شَهيدُنا قيلَ: سَيِّدُ الشُّهَداءِ، و خَصَّهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِسَبعينَ تَكبيرَةً عِندَ صَلاتِهِ عَلَيهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ وَ لا تَریٰ أنَّ قَوماً قُطِّعَت أيديهِم في سَبيلِ اللّه، و لِكُلٍّ فَضلٌ، حَتّیٰ إذا فُعِلَ بِواحِدِنا ما فُعِلَ بِواحِدِهِم قيلَ: الطَّيّارُ فِي الجَنَّةِ، و ذُو الجَناحَينِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَولا ما نَهَى اللّٰهُ عَنهُ مِن تَزكِيَةِ المَرءِ نَفسَهُ لَذَكَرَ ذاكِرٌ فَضائِلَ جَمَّةً تَعرِفُها قُلوبُ المُؤمِنينَ، و لا تَمُجُّها آذانُ السّامِعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۲۸، الاحتجاج: ج‌۱ ص‌۴۱۹ ح‌۹۰، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۲۷۲ ح‌۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود در پاسخ معاویه -: آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى - هر چند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم براى تو بگویم، ولى بر آنم كه نعمت خدا را بر زبان برانم - گروهى از مهاجران و انصار، در راه خدا شهید شدند و هر یک را [در پیشگاه پروردگار] فضیلتى است، تا آن گاه كه شهید ما (حمزه) به شهادت رسید و «سیّد الشهدا (سَرور شهیدان)» خوانده شد و پیامبر خدا به هنگام نماز گزاردن بر وى، به هفتاد تكبیر ممتازش ساخت؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى گروهى، دستانشان در راه خدا قطع شد و هر یک را [در پیشگاه پروردگار] فضیلتى است، تا آن گاه كه آنچه در بارۀ آنان رخ داد، براى یكى از ما (جعفر بن ابى طالب) صورت پذیرفت و او «پرندۀ باغ بهشت» و نیز «دارندۀ دو بال» خوانده شد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خداوند، خودستایى را نهى نفرموده بود، [این] یاد آورنده، فضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوانى را یادآور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان با آنها آشناست و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شنوایان، آنها را ناخوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ مُعاوِيَةَ -... و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذَا احمَرَّ البَأسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احمَرَّ البأس: أي اشتدّ القتال، و کثیراً ما یطلقون الشدّة علی الحمرة، فیقال: موت أحمر؛ أي شدید، و سنة حمراء؛ أي شدیدة (اُنظر: مجمع البحرین: ج‌۱ ص‌۴۵۳ - ۴۵۴ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَحجَمَ النّاسُ قَدَّمَ أهلَ بَيتِهِ، فَوَقیٰ بِهِم أصحابَهُ حَرَّ السُّيوفِ وَ الأَسِنَّةِ، فَقُتِلَ عُبَيدَةُ بنُ الحارِثِ يَومَ بَدرٍ، و قُتِلَ حَمزَةُ يَومَ اُحُدٍ، و قُتِلَ جَعفَرٌ يَومَ مُؤتَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۹، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از نامۀ ایشان به معاویه -: هر گاه جنگ بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و مردم از ترس وا پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهادند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اعضاى خاندانش را پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت و به واسطۀ آنها، یاران خود را از سوزش شمشیرها و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود. از همین رو بود كه عبیدة بن حارث در جنگ بدر كشته شد و حمزه در جنگ اُحُد و جعفر در جنگ موته.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: نَزَلَت في عَلِيٍّ، و حَمزَةَ، و عُبَيدَةَ، و سَهلِ بنِ حُنَيفٍ، وَ الحارِثِ بنِ الصَّمَّةِ، و أَبي دُجانَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص‌۴۸۱ ح‌۶۲۶، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۲ ص‌۶۸۵ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۲۴ ح‌۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر فرات - به نقل از ابن عبّاس در بارۀ این سخن خداوند متعال: (به یقین، خداوند،‌پیکار کنندگان در راه او را - که گویی بنایی پولادین‌ اند - دوست دارد) -: این آیه در بارۀ علی و حمزه و عبیده و سهل بن حُنَیف و حارث بن صَمّه و ابو دُجانه نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: رُوِيَ عَن نَوفٍ البِكالِيِّ، قالَ: خَطَبَنا بِهٰذِهِ الخُطبَةِ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ علیه‌السلام بِالكوفَةِ و هُوَ قائِمٌ عَلیٰ حِجارَةٍ نَصَبَها لَهُ جَعدَةُ بنُ هُبَيرَةَ المَخزومِيُّ، و عَلَيهِ مِدرَعَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِدرَعَة: ثَوبٌ، كالدرّاعة، و لا يكون إلّا من صوفٍ خاصّة (تاج العروس: ج‌۱۱ ص‌۱۰۸ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن صوفٍ و حَمائِلُ سَيفِهِ ليفٌ، و في رِجلَيهِ نَعلانِ مِن ليفٍ، و کَأَنَّ جَبينَهُ ثَفِنَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حديث وصف سيّد العابدين علیه‌السلام «ذُو الثَّفِنات»؛ جمع ثَفِنَة: ما في ركبة البعير و صدره من كثرة مماسّة الأرض، و قد كان حصل في جبهته علیه‌السلام مثل ذلك من طول السجود و كثرته (مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۲۴۳ «ثفن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعیرٍ مِن أثَرِ السُّجودِ، فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ما ضَرَّ إخوانَنَا الَّذينَ سُفِكَت دِماؤُهُم و هُم بِصِفّينَ أن لا يَكونُوا اليَومَ أحياءً يُسيغونَ الغُصَصَ، و يَشرَبونَ الرَّنقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماءٌ رَنْق - بالتسكين -: أي كَدِر. و عَيشٌ رنق كذلك (اُنظر: الصحاح: ج‌۴ ص‌۱۴۸۵ «رنق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! قَد - وَ اللّه - لَقُوا اللّٰهَ فَوَفّاهُم اُجورَهُم، و أَحَلَّهُم دارَ الأَمنِ&lt;br /&gt;<br /> بَعدَ خَوفِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أينَ إخوانِيَ الَّذينَ رَكِبُوا الطَّريقَ وَ مضَوا عَلَى الحَقِّ؟ أينَ عَمّارٌ؟ و أَينَ ابنُ التَّيِّهانِ؟ و أَينَ ذُو الشَّهادَتَينِ؟ و أَينَ نُظَراؤُهُم مِن إخوانِهِمُ الَّذينَ تَعاقَدوا عَلَى المَنِيَّةِ، و اُبرِدَ بِرُؤوسِهِم إلَى الفَجَرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلیٰ لِحيَتِهِ الشَّريفَةِ الكَريمَةِ فَأَطالَ البُكاءَ، ثُمَّ قالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوِّه عَلیٰ إخوانِيَ الَّذينَ تَلَوُا القُرآنَ فَأَحكَموهُ، و تَدَبَّرُوا الفَرضَ فَأَقاموهُ، أحيَوُا السُّنَّةَ و أَماتُوا البِدعَةَ، دُعُوا لِلجِهادِ فَأَجابوا، و وَثِقوا بِالقائِدِ فَاتَّبَعوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۸۲، بحار الأنوار: ج‌۲۴ ص‌۱۲۷ ح‌۹۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: از نوف بِكالى نقل شده است که گفت: امیر مؤمنان على علیه‌السلام در كوفه، در حالى كه بر روى سنگى كه جَعدة بن هُبَیرۀ مخزومى برایش نصب كرده بود، ایستاده بود و جبّۀ پشمینى بر تن داشت و حمایل شمشیرش از لیف خرما بود و كفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از لیفِ خرما به پا داشت و در پیشانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر اثر سجده بود...، براى ما سخنرانى كرد و فرمود: «برادران ما را كه در صفّین، خونشان ریخته شد، چه زیان، اگر امروز زنده نیستند تا خوراكشان، اندوه باشد و نوشیدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، خون دل؟! به خدا سوگند كه آنان به لقاى خداوند، نایل آمدند و خدا مزد آنان را به كمال و تمام، عطایشان فرمود و پس از دوران ترس، در سراى امن و آرامش جایشان داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجایند آن برادران من كه گام در راه نهادند و طریق حق پوییدند؟ كجاست عمّار؟ كجاست ابن تَیِّهان؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو الهیثم مالک بن تیّهان، از صحابیان بزرگ پیامبر خدا بود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجاست ذو شهادتَین؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذو شهادتین، همان خُزَیمة بن ثابت انصارى است که در ماجرایى مشهور، پیامبر خدا، شهادت (گواهی) او را با شهادت دو مرد، یک‌سان قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجایند امثال اینان از برادرانشان كه بر مرگ، با یكدیگر، پیمان بستند و سرهاى بُریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان براى نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاران فرستاده شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس با دست بر محاسن شریف و گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كشید و گریه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى طولانى كرد و آن گاه فرمود: «دریغا بر آن برادرانم كه قرآن را خواندند و آن را نیک دریافتند، در واجبات [الهى] اندیشه كردند و آنها را بر پا داشتند و سنّت را زنده داشتند و بدعت را میراندند و به جهاد، فرا خوانده شدند و اجابت كردند و به رهبر، اطمینان كردند و از او پیروى نمودند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن عبد اللّٰه بن منصور عن جعفر بن محمّد بن عليّ بن الحسين عن أبيه عن جدّه [زين العابدين]:: لَمّا وَصَلَ الكِتابُ [مِن عُبَيدِ اللّه بنِ زِيادٍ] إلىٰ عُمَرَ بنِ سَعدٍ، أمَر مُنادِيَهُ‌، فَنادىٰ‌: إنّا قَد أجَّلنا حُسَيناً و أصحابَهُ يَومَهُم و لَيلَتَهُم. فَشَقَّ ذٰلِكَ عَلَى الحُسَينِ علیه‌السلام و عَلىٰ أصحابِهِ‌، فَقامَ الحُسَينُ علیه‌السلام في أصحابِهِ خَطيباً، فَقالَ‌:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي لا أعرِفُ أهلَ بَيتٍ أبَرَّ و لا أزكىٰ و لا أطهَرَ مِن أهلِ بَيتي، و لا أصحاباً هُم خَيرٌ مِن أصحابي، و قَد نَزَلَ بي ما قَد تَرَونَ‌، و أنتُم في حِلٍّ مِن بَيعَتي، لَيسَت لي في أعناقِكُم بَيعَةٌ‌، و لا لي عَلَيكُم ذِمَّةٌ‌، و هٰذَا اللَّيلُ قَد غَشِيَكُم، فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال للرجل إذا سریٰ لیلته جمعاء...: «اتخذ اللیل جَمَلاً»؛ کأنّه رکبه و لم ینم فیه (النهایة: ج‌۱ ص‌۲۹۸ «جمل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَفَرَّقوا في سَوادِهِ‌، فَإِنَّ القَومَ إنَّما يَطلُبونَني، و لَو ظَفِروا بي لَذَهَلوا عَن طَلَبِ غَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ إلَيهِ عَبدُ اللّه بنُ مُسلِمِ بنِ عَقيلِ بنِ أبي طالِبٍ‌، فَقالَ‌: يَابنَ رَسولِ اللّه‌، ماذا يَقولُ لَنَا النّاسُ إن نَحنُ خَذَلنا شَيخَنا و كَبيرَنا و سَيِّدَنا، وَ ابنَ سَيِّدِ الأَعمامِ‌، وَ ابنَ نَبِيِّنا سَيِّدِ الأَنبِياءِ‌، لَم نَضرِب مَعَهُ بِسَيفٍ‌، و لَم نُقاتِل مَعَهُ بِرُمحٍ؟! لا وَ اللّه، أو نَرِدَ مَورِدَكَ‌، و نَجعَلَ أنفُسَنا دونَ نَفَسِكَ‌، و دِماءَنا دونَ دَمِكَ‌، فَإِذا نَحنُ فَعَلنا ذٰلِكَ فَقَد قَضَينا ما عَلَينا، و خَرَجنا مِمّا لَزِمَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قامَ إلَيهِ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ زُهَيرُ بنُ القَينِ البَجَلِيُّ‌، فَقالَ‌: يَا بنَ رَسولِ اللّه‌، وَدِدتُ أنّي قُتِلتُ‌، ثُمَّ نُشِرتُ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُشِرتُ‌: أي أُحْيِيتُ‌، يُقال: أنْشَرَهُم اللّٰه: أي أحياهم (الصحاح: ج‌٢ ص‌٨٢٨ «نشر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قُتِلتُ‌، ثمَّ نُشِرتُ‌، ثُمَّ قُتِلتُ‌، ثُمّ نُشِرتُ فيكَ و فِي الَّذينَ مَعَكَ مِئَةَ قَتلَةٍ‌، و أنَّ اللّٰهَ دَفَعَ بي عَنكُم أهلَ البَيتِ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ و لِأَصحابِهِ‌: جُزِيتُم خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌٢٢٠ ح‌٢٣٩، بحار لأنوار: ج‌۴۴ ص‌٣١۵ ح‌١ و راجع تاريخ اليعقوبي: ج‌٢ ص‌٢۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق - به نقل از عبد اللّٰه بن منصور، از امام صادق، از پدرش امام باقر، از امام زین العابدین: -: هنگامى كه نامۀ عبید اللّه بن زیاد، به عمر بن سعد رسید، عمر به جارچى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرمان داد كه ندا دهد: ما امروز و امشب را به حسین و یارانش، مهلت دادیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این بر حسین علیه‌السلام و یارانش گران آمد. حسین علیه‌السلام در میان یارانش به سخن ایستاد و فرمود: «خدایا! من، نه خاندانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم كه از خاندانم، نیكوكارتر و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و پاكیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد و نه یارانى را كه بهتر از یاران من باشند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه چه شده است! شما از بیعت من آزادید و چیزى به گردنتان نیست و تعهّدى به من ندارید. این، شب است كه تاریكى آن، شما را فرا گرفته است. آن را مَرکب خود گیرید و در شهرها پراكنده شوید، كه این جماعت، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند و اگر به من دست یابند، از تعقیب دیگران، دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن مسلم بن عقیل بن ابى طالب برخاست و گفت: اى فرزند پیامبر خدا! اگر ما بزرگ و پیر و سَرورمان، زادۀ سَرور عموهایمان، فرزند پیامبرمان و سَرور پیامبران را وا بگذاریم و همراهش شمشیر نزنیم و با نیزه، همراهش نجنگیم، مردم به ما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟! به خدا سوگند، نه؛ تا آن كه به همان جایى در آییم كه تو در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را فداى تو كنیم و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را به پاى تو بریزیم، كه چون چنین كردیم، آنچه را بر عهدۀ ماست، ادا نموده و از عهدۀ وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان بیرون آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به نام زُهَیر بن قَین بَجَلى نیز برخاست و [به امام علیه‌السلام] گفت: اى فرزند پیامبر خدا! دوست داشتم كه كشته شوم و دوباره زنده شوم و سپس كشته شوم و دوباره زنده شوم و آن گاه، كشته شوم و باز، زنده شوم و تا صد بار به خاطر تو و همراهیانت كشته شوم و خدا با من، [مرگ را] از شما اهل بیت، دور بگردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به او و یارانش فرمود: «جزاى خیر ببینید!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن الضحّاك بن عبداللّٰه المشرقيّ‌: قَدِمتُ و مالِكُ بنُ النَّضرِ الأَرحَبِيُّ عَلَى الحُسَينِ علیه‌السلام، فَسَلَّمنا عَلَيهِ‌، ثُمَّ جَلَسنا إلَيهِ‌، فَرَدَّ عَلَينا، و رَحَّبَ بِنا.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ اللَّيلُ قالَ‌: هٰذَا اللَّيلُ قَد غَشِيَكُم، فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً، ثُمَّ لِيَأخُذ كُلُّ رَجُلٍ مِنكُم بِيَدِ رَجُلٍ مِن أهلِ بَيتي، تَفَرَّقوا في سَوادِكُم و مَدائِنِكُم حَتّىٰ يُفَرِّجَ اللّٰهُ‌، فَإِنَّ القَومَ إنَّما يَطلُبُوني، و لَو قَد أصابوني لَهَوا عَن طَلَبِ غَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ إخوَتُهُ و أبناؤُهُ و بَنو أخيهِ وَ ابنا عَبدِ اللّه بنِ جَعفَرٍ: لِمَ نَفعَلُ؟ لِنَبقىٰ بَعدَكَ؟ لا أرانَا اللّٰهُ ذٰلِكَ أبَداً. بَدَأَهُم بِهٰذَا القَولِ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام، ثُمَّ إنَّهُم تَكَلَّموا بِهٰذا و نَحوِهِ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الحُسَينُ علیه‌السلام: يا بَني عَقيلٍ‌! حَسبُكُم مِنَ القَتلِ بِمُسلِمٍ‌، اذهَبوا قَد أذِنتُ لَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَما يَقولُ النّاسُ؟! يَقولونَ إنّا تَرَكنا شَيخَنا و سَيِّدَنا و بَني عُمومَتِنا خَيرَ الأَعمامِ‌، و لَم نَرمِ مَعَهُم بِسَهمٍ‌، و لَم نَطعَن مَعَهُم بِرُمحٍ‌، و لَم نَضرِب مَعَهُم بِسَيفٍ‌، و لا نَدري ما صَنَعوا؟! لا وَ اللّه‌، لا نَفعَلُ‌، ولٰكِن تَفدِيكَ أنفُسُنا و أموالُنا و أهلُونا، و نُقاتِلُ مَعَكَ حَتّىٰ نَرِدَ مَورِدَكَ‌، فَقَبَّحَ اللّٰهُ العَيشَ بَعدَكَ‌.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: فَقامَ إلَيهِ مُسلِمُ بنُ عَوسَجَةَ الأَسَدِيُّ‌، فَقالَ‌: أنَحنُ نُخَلّي عَنكَ و لَمّا نُعذِر إلَى اللّه في أداءِ حَقِّكَ؟! أما وَ اللّه‌، حَتّىٰ أكسِرَ في صُدورِهِم رُمحي، و أضرِبَهُم بِسَيفي ما ثَبَتَ قائِمُهُ في يَدي، و لا اُفارِقُكَ‌، و لَو لَم يَكُن مَعي سِلاحٌ اُقاتِلُهُم بِهِ لَقَذَفتُهُم بِالحِجارَةِ دونَكَ حَتّىٰ أموتَ مَعَكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و قالَ سَعيدُ بنُ عَبدِ اللّه الحَنَفِيُّ‌: وَاللّه‌، لا نُخَلّيكَ حَتّىٰ يَعلَمَ اللّٰهُ أنّا حَفِظنا غَيبَةَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فيكَ‌. وَاللّه‌، لَو عَلِمتُ أنّي اُقتَلُ‌، ثُمَّ اُحيا، ثُمَّ اُحرَقُ حَيّاً، ثُمَّ اُذَرُّ، يُفعَلُ ذٰلِكَ بي سَبعينَ مَرَّةً؛ ما فارَقتُكَ حَتّىٰ ألقىٰ حِمامي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِمَامُ‌: الموت (النهاية: ج‌١ ص‌۴۴۶ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دونَكَ‌، فَكَيفَ لا أفعَلُ ذٰلِكَ‌! و إنَّما هِيَ قَتلَةٌ واحِدَةٌ‌، ثُمَّ هِيَ الكَرامَةُ الَّتي لَا انقِضاءَ لَها أبَداً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و قالَ زُهَيرُ بنُ القَينِ‌: وَ اللّه‌، لَوَدِدتُ أنّي قُتِلتُ‌، ثُمَّ نُشِرتُ‌، ثُمَّ قُتِلتُ حَتّىٰ اُقتَلَ كَذا ألفَ قَتلَةٍ‌، و أنَّ اللّٰهَ يَدفَعُ بِذٰلِكَ القَتلَ عَن نَفسِكَ و عَن أنفُسِ هٰؤُلاءِ الفِتيَةِ مِن أهلِ بَيتِكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و تَكَلَّمَ جَماعَةُ أصحابِهِ بِكَلامٍ يُشبِهُ بَعضُهُ بَعضاً في وَجهٍ واحِدٍ، فَقالوا:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّه‌، لا نُفارِقُكَ‌، و لٰكِنَّ أنفُسَنا لَكَ الفِداءُ‌، نَقِيكَ بِنُحورِنا وجِباهِنا و أيدينا، فَإِذا نَحنُ قُتِلنا كُنّا وَفَّينا، و قَضَينا ما عَلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴١٨، الكامل في التاريخ: ج‌٢ ص‌۵۵٩، البداية و النهاية: ج‌٨ ص‌١٧۶؛ الإرشاد: ج‌٢ ص‌٩١، الملهوف: ص‌١۵١، مثير الأحزان: ص‌۵٣، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۱۶، إعلام الورى: ج‌١ ص‌۴۵۵ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌٣٩٢ وراجع الفتوح: ج‌۵ ص‌٩۴ و مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌١ ص‌٢۴۶ و المنتظم: ج‌۵، ص‌٣٧٧ و المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۴ ص‌٩٩.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ضحّاک بن عبد اللّٰه مشرقى -: من و مالک بن نَضر اَرحَبى، بر حسین علیه‌السلام وارد شدیم. بر او سلام دادیم و نزدش نشستیم. پاسخ ما را داد و خوشامد گفت.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب شد، فرمود: «این، [سیاهىِ] شب است كه شما را پوشانده است. آن را مَركب خود گیرید و هر كدامتان، دست مردى از خاندانم را بگیرد و در دشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و شهرهایتان، پراكنده شوید تا خداوند، گشایشى دهد، كه این مردم، در پىِ من هستند و اگر به من دست بیابند، در پىِ دیگران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادران، پسران و برادرزادگان حسین علیه‌السلام و دو پسر عبد اللّٰه بن جعفر، به ایشان گفتند: چرا چنین كنیم؟ براى این كه پس از تو بمانیم؟! خداوند، هرگز آن [روز] را به ما نشان ندهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس بن على علیه‌السلام آغازگر این سخن بود و سپس بقیّۀ آنان، همین سخن و مانند آن را بر زبان آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسین علیه‌السلام فرمود: «اى فرزندان عقیل! كُشته شدن [برادرتان] مُسلم، براى شما كافى است. بروید كه من به شما، اجازه دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان گفتند: مردم، چه خواهند گفت؟! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند كه ما، بزرگ و سَرور خود را و بهترین عموزادگان خود را رها كردیم و همراه آنان، نه تیرى انداختیم و نه نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پَراندیم و نه شمشیرى زدیم، و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم چه كردند! به خدا سوگند، چنین نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم؛ بلكه جان و مال و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان را فداى تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و همراه تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم تا به سرانجام تو برسیم. خداوند، زندگى پس از تو را زشت گردانَد!.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، مسلم بن عَوسَجۀ اسدى برخاست و به حسین علیه‌السلام گفت: آیا ما تو را تنها بگذاریم، در حالى كه هنوز از عهدۀ اداى حقّ تو در برابر خدا، بیرون نیامده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؟! بدان كه - به خدا سوگند - با تو هستم تا آن جا كه نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را در سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بِشكنم! تا هر زمان كه قبضۀ شمشیرم را به دست دارم، با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم و از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و اگر سلاح نداشته باشم تا با آنان بجنگم، در دفاع از تو، به سوى آنان، سنگ پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تا همراه تو بمیرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس سعید بن عبد اللّٰه حنفى گفت: به خدا سوگند، تو را تنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاریم تا خدا بداند كه ما در غیاب پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله، تو را پاس داشتیم. به خدا سوگند، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم كه كشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و سپس زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، آن گاه زنده زنده، سوزانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و خاكسترم را بر باد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و این كار را هفتاد مرتبه با من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم تا مرگم را پیش روىِ تو ببینم! پس اكنون، چرا این كار را نكنم كه تنها یک بار كُشته شدن است و آن هم با كرامتى جاویدان در پىِ آن؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زُهَیر بن قَین گفت: به خدا سوگند، دوست داشتم كه كشته شوم و سپس زنده شوم و سپس كشته شوم و تا هزار مرتبه مرا بكشند؛ امّا خداوند با كشته شدن من، كشته شدن را از تو و از جانِ این جوانان خاندانت، دور بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عموم یاران حسین علیه‌السلام، سخنانى چنین و به همین صورت، بر زبان آوردند و گفتند: به خدا سوگند، از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شویم؛ بلكه جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان، فداى تو باد! ما از تو با دل و جان و دست و سر، محافظت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و چون كشته شویم، به عهد خود وفا و وظیفۀ خود را ادا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثانی-عشر-دور-النساء-في-جهاد-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّانِی عَشَرَ: دَورُ النِّساءِ في جِهادِ العَدُوِّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نقش زنان در جهاد با دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ بِالنِّساءِ فِي الحَربِ حَتّیٰ يُداوينَ الجَرحیٰ، و لَم يَقسِم لَهُنَّ مِنَ الفَيءِ شَيئاً، و لٰكِنَّهُ نَفَلَهُنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النافلة: العطيّة. و النَّفل و النافلة: ما يفعله الإنسان ممّا لا يجب عليه (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۶۷۱ - ۶۷۲ «نفل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۵ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۸ ح‌۲۶۰، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۴ ح‌۳۷ و راجع سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۷۴ ح‌۲۷۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام يا امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله زنان را همراه خود به جنگ برد تا مجروحان را مداوا كنند و از غنیمت، چیزى میان آنها تقسیم نكرد؛ امّا به آنان [اموالى] عطا فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن يزيد بن هرمز: إنَّ نَجدَةَ كَتَبَ إلَى ابنِ عَبّاسٍ يَسأَلُهُ:... هَل كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِالنِّساءِ؟ و هَل كانَ يَضرِبُ لَهُنَّ بِسَهمٍ؟.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إلَيهِ ابنُ عَبّاسٍ: كَتَبتَ تَسأَلُني: هَل كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِالنِّساءِ؟ و قَد كانَ يَغزو بِهِنَّ، فَيُداوينَ الجَرحیٰ، و يُحذَينَ مِنَ الغَنيمَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحذيته من الغنيمة: إذا أعطيته منها (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۳۱۱ «حذا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَمّا بِسَهمٍ فَلَم يَضرِب لَهُنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۴ ح‌۱۳۷، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۲۵ ح‌۱۵۵۶، مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۶۶۰ ح‌۲۸۱۲، السنن الكبرى: ج‌۶ ص‌۵۴۰ ح‌۱۲۹۱۳، المعجم الكبير: ج‌۱۰ ص‌۳۳۶ ح‌۱۰۸۳۳ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از یزید بن هرمز -: نجده به ابن عبّاس نامه نوشت و از او پرسید:... آیا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ، از زنان نیز كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؟ و آیا سهمى برایشان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس به او نوشت: «به من نوشتى و پرسیدى كه: آیا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در جنگ، از زنان كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؟ [آرى] از آنان در جنگ كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و آنها مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از غنیمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند؛ امّا سهمى مانند جنگجویان به آنان داده نشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس: إنَّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَيمٍ اتَّخَذَت يَومَ حُنَينٍ خِنجَراً، فَكانَ مَعَها، فَرَآها أبو طَلحَةَ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، هٰذِهِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَيمٍ مَعَها خِنجَرٌ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ما هٰذَا الخِنجَرُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: اِتَّخَذتُهُ، إن دَنا مِنّي أحَدٌ مِنَ المُشرِكينَ بَقَرتُ بِهِ بَطنَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَضحَكُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: يا رَسولَ اللّه، اُقتُل مَن بَعدَنا مِنَ الطُّلَقاءِ انهَزَموا بِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنهزَموا بك: الباء في «بك» هنا بمعنی عن؛ أي انهزموا عنك، علی حَدّ قوله تعالی: (فَاسْأَلْ بِهِ خَـبِيرًا) أي عنه. و ربما تکون للسببیّة؛ أي انهزموا بسببك لنفاقهم (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه: يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ سُلَيمٍ، إنَّ اللّٰهَ قَد كَفیٰ و أَحسَنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۲ ح‌۱۳۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۵۵ ح‌۱۷، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص‌۳۶۱ ح‌۱۲۰۲، الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۲۵ كلّها نحوه و راجع مسند ابن حنبل: ج‌۴ ص‌۳۸۰ ح‌۱۲۹۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اَنَس -:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم در جنگ حُنَین، خنجرى برداشت و همراهش برد. ابو طلحه او را دید و گفت: اى پیامبر خدا! این،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم است كه خنجرى همراه دارد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «این خنجر چیست؟».&lt;/span&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم گفت: آن را برداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا اگر یكى از مشركان به من نزدیک شد، شكمش را بدرم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شروع به خندیدن كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم گفت: ای پیامبر خدا! طُلَقایی (آزاد شدگانی) را که [در مکّه] ماندند و [در جنگ حُنَین] همراهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نکردند، بکُش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «ای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم! خدا [ما را] کفایت کرد و کار را به خوبی به پیش برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أنس: قالَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سَلَمَةَ: يا رَسولَ اللّه، أخرُجُ معَكَ إلَى الغَزوِ؟ قالَ: يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ سَلَمَةَ! إنَّهُ لَم يُكتَب عَلَى النِّساءِ الجِهادُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: اُداوِي الجَرحیٰ، و اُعالِجُ العَينَ، و أَسقِي الماءَ. قالَ: فَنَعَم إذَن.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۲۵۶ ح‌۷۴۰، المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۴۷ ح‌۳۳۶۳ و فيه «العير» بدل «العين»، المعجم الصغير: ج‌۱ ص‌۱۱۷، حلية الأولياء: ج‌۸ ص‌۲۶۵ الرقم ۴۱۳ و فيه «اُم سليم» بدل «اُمّ سلمة» نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۶ ص‌۴۱۰ ح‌۴۵۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از اَنَس -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: ای پیامبر خدا! آیا من هم با تو به جنگ بیایم؟ فرمود: «ای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه! جهاد بر زنان واجب نشده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: زخمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مداوا و چشم‌ها را درمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و [به رزمندگان،] آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانم. فرمود: «در این صورت، باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس: كانَ رَسولُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِأُمِّ سُلَيمٍ و نِسوَةٍ مِنَ الأَنصارِ مَعَهُ إذا غَزا؛ فَيَسقينَ الماءَ، و يُداوينَ الجَرحیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۳ ح‌۱۳۵، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۱۸ ح‌۲۵۳۱، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۳۹ ح‌۱۵۷۵، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۴ ص‌۳۶۹ ح‌۷۵۵۷، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۵۲ ح‌۱۷۸۵۵ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [مادرم]&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم و زنانى از انصار را با خود به پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و آنان آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: أسلَمَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سُلَيمٍ و بايَعَت رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و شَهِدَت يَومَ حُنَينٍ و هِيَ حامِلٌ بِعَبدِ اللّه بنِ أبي طَلحَةَ، و شَهِدَت قَبلَ ذٰلِكَ يَومَ اُحُدٍ؛ تَسقِي العَطشیٰ، و تُداوِي الجَرحیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۲۵ و راجع المعجم الكبير: ج‌۲۴ ص‌۲۱۶ ح‌۵۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم، اسلام آورد و با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیعت كرد و در نبرد حُنَین، در حالى كه به عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن ابى طلحه آبستن بود، حضور یافت. او پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر در نبرد اُحُد، شرکت کرده بود و به تشنگان، آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سنان الأسلميّة: لَمّا أرادَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخُروجَ إلیٰ خَيبَرَ، جِئتُهُ فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، أخرُجُ مَعَكَ في وَجهِكَ هٰذا؛ أخرُزُ السِّقاءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرزُ السقاء: هو کالخیاطة في الثیاب (اُنظر: المصباح المنیر: ص‌۱۶۶ «خرز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُداوِي المَريضَ وَ الجَريحَ إن كانَت جِراحٌ، و لا تَكونُ، و اُبصِرُ الرَّحلَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اُخرُجي عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه؛ فَإِنَّ لَكِ صَواحِبَ قَد كَلَّمنَني، و أَذنِتُ لَهُنَّ مِن قَومِكِ و مِن غَيرِهِم، فَإِن شِئتِ فَمَع قَومِكِ، و إن شِئتِ فَمَعنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكوني مَعَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمَةَ زَوجَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَكُنتُ مَعَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سِنان اَسلَمى -: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آهنگ خیبر داشت، به حضور وى رسیدم و گفتم: اى پیامبر خدا! آیا در این آهنگى كه دارى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم با تو روانه شوم تا در آن جا مَشکِ پاره شده را بدوزم و بیمار و مجروح را - اگر مجروحانى باشند - درمان كنم و نگهبان زاد و توشه باشم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به بركت خداوند، روانه شو؛ چرا كه بانوانى از دوستان تو، از خاندانت و از دیگر كسان، [پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر] با من سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من به آنان اجازه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. اگر خواستى، با خاندان خویش روانه شو و اگر هم خواستى، با ما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: با شما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس با&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمه، همسرم، همراه باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با او (اُمّ سلمه) بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن الرُّبَيّعِ بنت مُعَوِّذ: كُنّا نَغزو مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله؛ فَنَسقِي القَومَ و نَخدِمُهُم، و نَرُدُّ الجَرحیٰ وَ القَتلیٰ إلَى المَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۵۶ ح‌۲۷۲۷، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۷۸ ح‌۸۸۸۱، مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۲۸۹ ح‌۲۷۰۸۵، المعجم الكبير: ج‌۲۴ ص‌۲۷۶ ح‌۷۰۲، مسند إسحاق بن راهويه: ج‌۵ ص‌۱۳۹ ح‌۲۲۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از رُبَیِّع دختر معوِّذ -: ما همراه با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم و به مردم، آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندیم، به آنان خدمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردیم و مجروحان و كشتگان را به مدینه باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداندیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عطيّة الأنصاريّة: غَزَوتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَبعَ غَزَواتٍ، أخلُفُهُم في رِحالِهِم؛ فَأَصنَعُ لَهُمُ الطَّعامَ، و اُداوِي الجَرحیٰ، و أَقومُ عَلَى المَرضیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۷ ح‌۱۴۲، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۵۲ ح‌۲۸۵۶، مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۴۰۰ ح‌۲۰۸۱۸، سنن الدارمي: ج‌۲ ص۶۵۶ ح‌۲۳۳۳، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۷۸ ح‌۸۸۸۰ و ليس فيهما «و أقوم على المرضى» و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عطیّۀ انصارى -: همراه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در هفت جنگ، حضور یافتم. من در خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندم و برایشان غذا آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم، مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودم و بیماران را پرستارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن اُميّة بنت أبي الصَّلت عن امرأة من بني غفار و قد سمّاها لي، قالت: أتَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في نِسوَةٍ مِن بَني غِفارٍ، فَقُلنا لَهُ: يا رَسولَ اللّه، قَد أرَدنا أن نَخرُجَ مَعَكَ إلیٰ وَجهِكَ هٰذا - و هُوَ يَسيرُ إلیٰ خَيبَرَ - فَنُداوِيَ الجَرحیٰ، و نُعينَ المُسلِمينَ بِمَا استَطَعنا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَخَرَجنا مَعَهُ، و كُنتُ جارِيَةً حَديثَةً.… قالَت: فَلَمّا فَتَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله خَيبَرَ، رَضَخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّضخ: العطيّة القليلة (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۲۸ «رضخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنا مِنَ الفَيءِ، و أخَذَ هٰذِهِ القِلادَةَ الَّتي تَرَينَ في عُنُقي فَأَعطانيها، و جَعَلَها بِيَدِهِ في عُنُقي، فَوَ اللّه، لا تُفارِقُني أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كانَت في عُنُقِها حَتّیٰ ماتَت، ثُمَّ أوصَت أن تُدفَنَ مَعَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۳۲۴ ح‌۲۷۲۰۶، السنن الكبرى: ج‌۲ ص‌۵۷۰ ح‌۴۱۱۱، الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۹۳ كلاهما نحوه، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۳۵۷ و فيه «علّقها» بدل «جعلها»، اُسد الغابة: ج‌۷ ص‌۴۲۳ الرقم ۷۷۰۲ و فيه صدره إلى «على بركة اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از اُمیّه دختر ابو صَلت، از یكى از زنان خاندان بنى غِفار که نامش را هم برده بود -: همراه با شمارى از زنان بنى غِفار، به حضور پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسیدم. به ایشان گفتیم: اى پیامبر خدا! ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهیم در این پیكارى كه آهنگ آن كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آهنگ خیبر داشت)، با تو روانه شویم و آن جا مجروحان را درمان كنیم و به مسلمانان، با آنچه در توانمان است، یارى رسانیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در سایۀ بركت خداوند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با ایشان روانه شدیم و من در آن هنگام، جوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال بودم.… چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خیبر را گشود، از غنائم، قدرى نیز به ما بخشید. او این گردنبند را كه اكنون در گردن دارم، [از میان غنائم] برداشت و به من داد و به دست خویش، بر گردنم آویخت. به خدا سوگند، هرگز این گردنبند از من جدا نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گردنبند در گردن او بود تا از دنیا رفت و وصیّت کرد که با او دفن شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: أسلَمَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ و حَضَرَت لَيلَةَ العَقَبَةِ و بايَعَت رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و شَهِدَت اُحُداً وَ الحُدَيبِيَةَ و خَيبَرَ و عُمرَةَ القَضِيَّةِ و حُنيناً و يَومَ اليَمامَةِ، و قُطِعَت يَدُها، و سَمِعَت مِنَ النَّبِيِّ أحاديثَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۲، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۸ الرقم ۵۰ نحوه و ليس فيه صدره إلى «رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُماره، اسلام آورد و در شب عَقَبه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شب عقبه، همان شبى است که پیامبر۹ در آن با انصار، بر اسلام آوردن آنان و یارى رساندنشان به اسلام، در عقبۀ مِنا بیعت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حضور یافت و با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیعت كرد. او در نبردهاى اُحُد، حُدَیبیه، خیبر، عُمرة القضا،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرة القضیّه (عمرة القضاء) عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که پیامبر خدا۹ در سال هفتم هجرت، به جاى عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به جاى آورد که در سال ششم در جریان غزوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به «صلح حدیبیه» انجامید، قصد انجام دادن آن را داشت. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُنَین و یَمامه نیز حضور داشت و دستش قطع شد. از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله احادیثى نیز شنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن يحيى بن حبّان: جُرِحَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ بِأُحُدٍ اثنَي عَشَرَ جُرحاً، و قُطِعَت يَدُها بِاليَمامَةِ، و جُرِحَت يَومَ اليَمامَةِ سِویٰ يَدِها أحَدَ عَشَرَ جُرحاً، فَقَدِمَتِ المَدينَةَ و بِهَا الجِراحَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۶، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۸۱ الرقم ۵۰، تهذيب الكمال: ج‌۳۵ ص‌۳۷۲ الرقم ۷۹۹۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن یحیى بن حِبّان -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره در اُحُد، دوازده زخم برداشت و دستش در نبرد یَمامه، قطع شد. او افزون بر دستش، در نبرد یَمامه، یازده زخم دیگر برداشت و در حالى به مدینه باز گشت كه هنوز این زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر او بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عمارة بن غزيّة: قالَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ: قَد رَأَيتُني وَ انكَشَفَ النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَما بَقِيَ إلّا في نُفَيرٍ ما يُتِمّونَ عَشَرَةً، و أَنَا وَ ابنايَ و زَوجي بَينَ يَدَيهِ نَذُبُّ عَنهُ، وَ النّاسُ يَمُرّونَ بِهِ مُنهَزِمينَ، و رَآني و لا تُرسَ مَعي، فَرَأیٰ رَجُلاً مُوَلِّياً مَعَهُ تُرسٌ، فَقالَ لِصاحِبِ التُّرسِ: «ألقِ تُرسَكَ إلیٰ مَن يُقاتِلُ»، فَأَلقیٰ تُرسَهُ، فَأَخَذتُهُ فَجَعَلتُ أتَتَرَّسُ بِهِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و إنَّما فَعَلَ بِنَا الأَفاعيلَ أصحابُ الخَيلِ، لَو كانوا رَجّالَةً مِثلَنا أصَبناهُم إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقبِلُ رَجُلٌ عَلیٰ فَرَسٍ فَضَرَبَني، و تَتَرَّستُ لَهُ فَلَم يَصنَع سَيفُهُ شَيئاً، و وَلّیٰ، و أَضرِبُ عُرقوبَ فَرَسِهِ، فَوَقَعَ عَلیٰ ظَهرِهِ، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَصيحُ: «يَابنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ، اُمَّكَ اُمَّكَ!»، قالَت: فَعاوَنَني عَلَيهِ حَتّیٰ أورَدتُهُ شَعوبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعوب: اسم المنيّة، لا ينصرف، و لا تدخل فيه ألف و لام، لا يقال: هذه الشعوب (کتاب العين: ج‌۱ ص‌۲۶۲ «شعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۳، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۹ الرقم ۵۰ نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از عُمارة بن غَزیّه -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عماره گفت: من شاهد بودم که مردم از گرد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراکنده شدند و فقط چند نفری که به ده تن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدند، باقی مانده بودند. من و دو پسرم و شوهرم پیشاپیش او بودیم و از او دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم و بقیّه از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریختند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله که دید من سپر ندارم، به یک نفر که داشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریخت و با خود سپر داشت، فرمود: «سپرت را برای کسی بینداز که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد». او سپرش را انداخت و من سپر را برداشتم و با آن از پیامبر خدا دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم. سواران دشمن، ما را در تنگنای شدیدی قرار داده بودند، در صورتی که اگر مانند ما پیاده بودند، به خواست خدا، آنها را از پا در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردی سوار بر اسب به طرف من آمد و ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فرود آورد که من در برابرش سپر گرفتم و شمشیرش کارگر نیفتاد و چون بر گشت که برود، با ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای اسبش را پی کردم و او از اسب به پشت افتاد. پیامبر فریاد زد: «ای پسر&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره! مادرت، مادرت!». پسرم به کمکم آمد و من آن مرد را به درک واصل کردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زيد - في ذِکرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: جُرِحتُ يَومَئِذٍ جُرحاً في عَضُدِيَ اليُسریٰ، ضَرَبَني رَجُلٌ كَأَنَّهُ الرَّقلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّقلة: النخلة الطويلة، و جنسها الرّقل، و جمعها الرِّقال (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۵۳ «رقل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَم يُعَرِّج عَلَيَّ و مَضیٰ عَنّي، و جَعَلَ الدَّمُّ لا يَرقَأُ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «اِعصِب جُرحَكَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتُقبِلُ اُمّي إلَيَّ و مَعَها عَصائِبُ في حَقوَيها قَد أعَدَّتها لِلجِراحِ، فَرَبَطَت جُرحي، وَ النَّبِيُّ واقِفٌ يَنظُرُ إلَيَّ، ثُمَّ قالَت: اِنهَض بُنَيَّ فَضارِبِ القَومَ. فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «ومَن يُطيقُ ما تُطيقينَ يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: و أَقبَلَ الرَّجُلُ الَّذي ضَرَبَ ابني، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «هٰذا ضارِبُ ابنِكِ». قالَت: فَأَعتَرِضُ لَهُ فَأَضرِبُ ساقَهُ، فَبَرَكَ. قالَت: فَرَأَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَتَبَسَّمُ حَتّیٰ رَأَيتُ نَواجِذَهُ، و قالَ: «اِستَقَدتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوَد: القصاص، و قتل القاتل بدَل القتیل (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۳۷۲ «قود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ». ثُمَّ أقبَلنا نَعُلُّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: عَلَّهُ ضَرباً؛ أي تابع عليه الضرب (اُنظر: النهاية: ج‌۳ ص‌۲۹۱ «علل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالسِّلاحِ حَتّیٰ أتَينا عَلیٰ نَفسِهِ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «الحَمدُ لِلهِ الَّذي ظَفَّرَكِ و أَقَرَّ عَينَكِ مِن عَدُوِّكِ، و أَراكِ ثَأرَكِ بِعَينِكِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۴، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۸۰ الرقم ۵۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زید، در یادكرد از نبرد اُحُد -: در آن روز، دست چپم زخمى شد. مردى همانندِ تنۀ نخل، ضربتى بر من وارد آورد و بى آن كه كارم را یكسره كند، مرا فرو گذاشت. خون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریخت و توقّفى نداشت. در این هنگام، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «زخمت را ببند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس مادرم (اُمّ عُماره) كه باندهایى براى زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آماده ساخته و به كمر خویش بسته بود، به سراغم آمد و در حالى كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ایستاده بود و مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریست، زخم مرا بست و سپس [به من] گفت: پسرم! بر خیز و با این مردمان، پیكار كن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه این را دید، فرمود: «اى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره! چه كسى را این طاقت است كه تو دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[مادرم تعریف کرد و] گفت: آن گاه مردی که بر پسرم ضربه زده بود، رو آورد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «این، زنندۀ پسرت است». به او حمله کردم و ساق پایش را قطع کردم. به زانو افتاد. دیدم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد، به طوری که دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را دیدم. فرمود:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ای&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عَماره! قصاص کردی». آن گاه سپس با سلاح، ضربه‌های پیاپی بر او وارد آوردیم تا این که جانش را گرفتیم. آن گاه، پیامبر فرمود: «ستایش، خدایی را که تو را پیروز کرد و با کشتن دشمنت شادت نمود و انتقامت را به تو نشان داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن عمر: شَهِدَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ بِنتُ كَعبٍ اُحُداً مَعَ زَوجِها غَزِيَّةَ بنِ عَمرٍو وَ ابنَيها، و خَرَجَت مَعَهُم بِشَنٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّنّ: واحد الشّنان؛ و هي الأسقية الخَلْقَة، و هي أشدّ تبريداً للماء من الجُدُد (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۵۰۶ «شنن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها في أوَّلِ النَّهارِ تُريدُ أن تَسقِيَ الجَرحیٰ، فَقاتَلَت يَومَئِذٍ و أَبلَت بَلاءً حَسَناً، و جُرِحتُ اثنَي عَشَرَ جُرحاً بَينَ طَعنَةٍ بِرُمحٍ أو ضَربَةٍ بِسَيفٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سَعيدٍ بِنتُ سَعدِ بنِ رَبيعٍ تَقولُ: دَخَلتُ عَلَيها فَقُلتُ: حَدِّثيني خَبَرَكِ يَومَ اُحُدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: خَرَجتُ أوَّلَ النَّهارِ إلیٰ اُحُدٍ و أَنَا أنظُرُ ما يَصنَعُ النّاسُ، و مَعِيَ سِقاءٌ فيهِ ماءٌ، فَانتَهَيتُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ في أصحابِهِ، وَ الدَّولَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإدالة: الغَلَبَة، يقال: اُديل لَنا علیٰ أعدائنا، أي نُصِرنا عليهم و كانت الدَّولَة لنا. و الدَّولَة: الانتقال من حال الشدّة إلى الرخاء (النهاية: ج۲ ص‌۱۴۱ «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الرّيحُ لِلمُسلِمينَ، فَلَمَّا انهَزَمَ المُسلِمونَ انحَزتُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَجَعَلتُ اُباشِرُ القِتالَ و أذُبُّ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِالسَّيفِ، و أَرمِي بِالقَوسِ، حَتّیٰ خَلَصَت إلَيَّ الجِراحُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَرَأَيتُ عَلیٰ عاتِقِها جُرحاً لَهُ غَورٌ أجوَفُ، فَقُلتُ: يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ، مَن أصابَكِ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: أقبَلَ ابنُ قَميئَةَ، و قَد وَلَّى النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، يَصيحُ: دُلّوني عَلیٰ مُحَمَّدٍ، فَلا نَجَوتُ إن نَجا! فَاعتَرَضَ لَهُ مُصعَبُ بنُ عُمَيرٍ و ناسٌ مَعَهُ، فَكُنتُ فيهِم، فَضَرَبَني هٰذِهِ الضَّربَةَ، و لَقَد ضَرَبتُهُ عَلیٰ ذٰلِكَ ضَرَباتٍ و لٰكِنَّ عَدُوَّ اللّه كانَ عَلَيهِ درِعانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ ضَمرَةُ بنُ سَعيدٍ المازِنِيُّ يُحَدِّثُ عَن جَدَّتِهِ - و كانَت قَد شَهِدَت اُحُداً تَسقِي الماءَ - قالَت: سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «لَمُقامُ نَسيبَةَ بِنتِ كَعبٍ اليَومَ خَيرٌ مِن مُقامِ فُلانٍ و فُلانٍ»، و كانَ يَراها يَومَئِذٍ تُقاتِلُ أشَدَّ القِتالِ، و إنَّها لَحاجِزَةٌ ثَوبَها عَلیٰ وَسَطِها، حَتّیٰ جُرِحَت ثَلاثَةَ عَشَرَ جُرحاً، و كانَت تَقولُ: إنّي لَأَنظُرُ إلَى ابنِ قَميئَةَ و هُوَ يَضرِبُها عَلیٰ عاتِقِها، و كانَ أعظَمَ جِراحِها، فَداوَتهُ سَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نادیٰ مُنادي رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، فَشَدَّت عَلَيها ثِيابَها، فَمَا استَطاعَت مِن نَزفِ الدَّمِ، و لَقَد مَكَثنا لَيلَتَنا نُكَمِّدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَکمید العضو: تسخینه. بخرق و نحوها. و یقال: کَمَدتُ فُلاناً: إذا وَجِعَ بعضُ أعضائه فسخَّنتَ له ثوباً أو غیره و تابعت موضع الوجع فیجد له راحة (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۳۸۱ «کمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِراحَ حَتّیٰ أصبَحنا. فَلَمّا رَجَعَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الحَمراءِ ما وَصَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ بَيتِهِ حَتّیٰ أرسَلَ إلَيها عَبدَ اللّه بنَ كَعبٍ المازِنِيَّ يَسأَلُ عَنها، فَرَجَعَ إلَيهِ يُخبِرُهُ بِسَلامَتِها، فَسُرَّ بِذٰلِكَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۲، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۸۶ و فيه صدره إلى «كان عليه درعان»، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۸ الرقم ۵۰ و فيه من «فكان ضمرة بن سعيد المازني» إلى «نزف الدم»، الإصابة: ج‌۸ ص‌۳۳۴ الرقم ۱۱۸۱۳ و فيه من «اُمّ سعيد بنت سعد بن ربيع» إلى «أقبل ابن قميئة» و كلّها نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۵؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن عمر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره دختر كعب، همراه با شوهرش غَزیّة بن عَمرو و نیز دو پسرش در نبرد اُحُد حضور یافت. او اوّلِ روز، مَشكى با خود برداشت و با سپاه اسلام، همراه شد، بِدان هدف كه به مجروحان، آب برساند. وى در آن نبرد، پیكار كرد و جانانه جنگید و دوازده زخم از ضربۀ نیزه تا ضربۀ شمشیر برداشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سعید دختر سعد بن ربیع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [روزى] بر او وارد شدم و گفتم: از ماجراى خود در نبرد اُحُد برایم بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در آغاز روز، روانۀ اُحُد شدم، در حالى كه مَشک آبى به همراه داشتم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریستم كه مردم، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. در این میان به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسیدم، در حالى كه در میان یارانش بود و هنوز چیرگى و سرافرازى، از آنِ مسلمانان بود. هنگامى كه مسلمانان شكست خوردند، به سمت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رفتم و دست به پیكار زدم و با شمشیر زدن یا به وسیلۀ تیر افكندن، از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم تا زمانى كه آن زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به من رسید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سعید گفت: در شانۀ او (اُمّ عماره) زخم عمیق و گود افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیدم. گفتم: ای&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عماره! این زخم را چه کسی به تو زده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [در جنگ اُحُد] وقتی مسلمانان از اطراف پیامبر تار و مار شدند، ابن قَمیئه آمد و فریاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد: محمّد را به من نشان دهید! نجات نیابم اگر او نجات یابد! مُصعب بن عُمَیر و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر راه را بر او گرفتند. من هم یکی از آنان بودم. او این ضربه را به من زد. من هم متقابلاً چندین ضربه به او زدم؛ امّا این دشمن خدا دو زره بر تن داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَمرة بن سعید مازنی از مادربزرگش که در جنگ اُحُد حضور داشت و آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد، نقل کرد که گفت: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «امروز، مقام نسیبه دختر کعب، از مقام فلانی و فلانی بهتر است». [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید که او در حالی که چادرش را به کمرش بسته است، سخت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، به طوری که سیزده زخم برداشت. مادربزرگم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من دیدم که ابن قمیئه بر شانۀ او ضربه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. اثر آن ضربه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین زخم او بود، چنان که تا یک سال مداوایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس جارچیِ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله جار زد که: «پیش به سوی حمراء الأسد!». نسیبه زخم خود را با چادرش بست؛ امّا خون بند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. ما شب را ماندیم و زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نمدداغ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم تا این که صبح شد. چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از حمراء الأسد باز گشت، به محض آن که به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسید، عبد اللّٰه بن کعب مازنی را فرستاد تا از حال نسیبه جویا شود. عبد اللّٰه بر گشت و خبر سلامت او را به پیامبر داد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن عمر: حَضَرَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ أيمَنَ اُحُداً، و كانَت تَسقِي الماءَ و تُداوِي الجَرحیٰ، و شَهِدَت خَيبَرَ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۲۵، الإصابة: ج‌۸ ص‌۳۶۱ الرقم ۱۱۹۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن عمر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ اَیمَن در جنگ اُحُد حضور داشت. او آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. وى در نبرد خیبر نیز همراه با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله حضور یافت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن أبي مخنف: حَدّثَني أبو جَنابٍ، قالَ: كانَ مِنّا رَجُلٌ يُدعیٰ عَبدَ اللّه بنَ عُمَيرٍ، مِن بَني عُلَيمٍ، كانَ قَد نَزَلَ الكوفَةَ، وَ اتَّخَذَ عِندَ بِئرِ الجَعدِ مِن هَمدانَ داراً، و كانَت مَعَهُ امرَأَةٌ لَهُ مِنَ النَّمِرِ بنِ قاسِطٍ، يُقالُ لَها:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ وَهبٍ بِنتُ عَبدٍ، فَرَأَى القَومَ بِالنُّخَيلَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّخَيلة: موضع قرب الكوفة على سمت الشام (معجم البلدان: ج‌۵ ص‌۲۷۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُعرَضونَ لِيُسَرَّحوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرّحت فلاناً إلى موضع كذا: إذا أرسلته (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۴۷۹ «سرح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الحُسَينِ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلَ عَنهُم، فَقيلَ لَهُ: يُسَرَّحونَ إلیٰ حُسَينِ بنِ فاطِمَةَ بِنتِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ اللّه، لَقَد كُنتُ عَلیٰ جِهادِ أهلِ الشِّركِ حَريصاً، و إنّي لَأَرجو ألّا يَكونَ جِهادُ هٰؤُلاءِ الَّذينَ يَغزونَ ابنَ بِنتِ نَبِيِّهِم أيسَرَ ثَواباً عِندَ اللّه مِن ثَوابِهِ إيّايَ في جِهادِ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ إلَى امرَأَتِهِ فَأَخبَرَها بِما سَمِعَ، و أعلَمَها بِما يُريدُ، فَقالَت: أصَبتَ، أصابَ اللّٰهُ بِكَ أرشَدَ اُمورِكَ! افعَل و أخرِجني مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخَرَجَ بِها لَيلاً حَتّیٰ أتیٰ حُسَيناً علیه‌السلام، فَأَقامَ مَعَهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ وَهبٍ امرَأَتُهُ عَموداً، ثُمَّ أقبَلَت نَحوَ زَوجِها تَقولُ لَهُ: فِداكَ أبي و اُمّي! قاتِل دونَ الطَّيِّبينَ ذُرِّيَّةِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله. فَأَقبَلَ إلَيها يَرُدُّها نَحوَ النِّساءِ، فَأَخَذَت تُجاذِبُ ثَوبَهُ، ثُمَّ قالَت: إنّي لَن أدَعَكَ دونَ أن أموتَ مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداها حُسَينٌ علیه‌السلام فَقالَ: جُزيتُم مِن أهلِ بَيتٍ خَيراً، ارجِعي - رَحِمَكِ اللّٰهُ - إلَى النِّساءِ، فَاجلِسي مَعَهُنَّ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ عَلَى النِّساءِ قِتالٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانصَرَفَت إلَيهِنَّ... فَقُتِلَ الكَلبِيُّ، و قَد قَتَلَ رَجُلَينِ بَعدَ الرَّجُلَينِ الأَوَّلَينِ... و خَرَجَتِ امرَأَةُ الكَلبِيِّ تَمشي إلیٰ زَوجِها حَتّیٰ جَلَسَت عِندَ رَأسِهِ تَمسَحُ عَنهُ التُّرابَ و تَقولُ: هَنيئاً لَكَ الجَنَّةُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ شِمرُ بنُ ذِي الجَوشَنِ لِغُلامٍ يُسَمّیٰ رُستَمَ: اِضرِب رَأسَها بِالعَمودِ. فَضَرَبَ رَأسَها فَشَدَخَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدَختُ رأسه: كسَرتُه (المصباح المنير: ص‌۳۰۷ «شدخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَماتَت مَكانَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۲۹ ـ ۴۳۰ و ۴۳۶ و ۴۳۸، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۵۶۴ - ۵۶۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ابو مِخنَف -: ابو جَناب برایم گفت: از میان ما، مردى به نام عبد اللّه بن عُمَیر، از قبیلۀ بنى عُلَیم بود كه ساكن كوفه و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، نزدیک چاه جَعد، در محلّۀ قبیلۀ هَمْدان بود. همسرش به نام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب دختر عبد، از قبیلۀ نَمِر بن قاسط نیز با او بود. عبد اللّه، گروهى را در نُخَیله دید كه آمادۀ اعزام به سوى حسین علیه‌السلام هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرس و جو كرد. به او گفتند: به سوى حسین، فرزند فاطمه دختر پیامبر خدا، اعزام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، بر جهاد با مشركان، حریص بودم و اكنون امیدوارم كه پاداش جهاد با این افراد كه با فرزند دختر پیامبرشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، نزد خدا، كمتر از پاداشم در جهاد با مشركان نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد همسرش رفت و آنچه را شنیده بود، به او خبر داد و از قصد خود، آگاهش كرد. زن گفت: درست اندیشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. خداوند، تو را به درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین خواسته‌هایت برساند! چنین کُن و مرا نیز با خود ببر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، همراه همسرش به راه افتاد تا نزد حسین علیه‌السلام آمد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب، همسر او، نیز عمود خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را برداشت و به سوى شوهرش رفت و به او گفت: پدر و مادرم، فدایت باد! براى پاكانِ نسل محمّد صلّی اللّه علیه و آله بجنگ. او نیز به سوى زنش آمد و وى را نزد زنان، باز گردانْد؛ امّا زن، به لباس او چسبید و گفت: من، تو را وا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم تا آن كه همراه تو جان بدهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام آن زن را ندا داد و فرمود: «براى خانوادۀ شما، پاداش نیكو باد! خدا تو را رحمت كند! به نزد زنان، باز گرد و كنار آنان بنشین كه جنگ بر زنان، واجب نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب به سوى زنان، باز گشت...... و [عبد اللّٰه] كلبى، كشته شد، در حالی که افزون بر آن دو نفر نخست، دو تن دیگر را نیز كُشت. و... همسر كَلبى، به سوى شوهرش آمد و نزد او نشست و غبار را از او زُدود و گفت: بهشت، گوارایت باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمر بن ذى الجوشن، به غلامش رستم گفت: با عمود بر سرش بكوب. او نیز سرِ آن زن كوبید و سرش شكست. سپس همان جا، جان داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-عشر-من-لا-يجب-عليه-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِثَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مَن لا يَجِبُ عَلَيهِ الجِهادُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سیزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کسانی که جهاد بر آنان واجب نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَيْسَ عَلَى ٱلأَعْمَیٰ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ وَ مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْاَنْهَـٰرُ وَ مَن يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بر نابینا گناهی نیست و بر لنگ، گناهی نیست و بر بیمار گناهی نیست [که در میدان جهاد شرکت نکنند] و هر کس خدا و پیامبرش را اطاعت نماید، او را در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی [از بهشت] وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند که نهرها از زیر درختانش جاری اند و آن کس که سرپیچی کند، او را به عذابی دردناک گرفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرْضَیٰ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُواْ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ مَا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ٭ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّواْ وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُواْ مَا يُنفِقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۱ - ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بر ناتوانان و بیماران و آنها که چیزی برای انفاق [در راه جهاد] ندارند، گناهی نیست [که در میدان جنگ شرکت نجویند]، آن گاه که برای خدا و پیامبرش خیرخواهی کنند. بر نیکوکاران، راه مؤاخذه نیست و خداوند، آمرزنده و مهربان است ٭ و [نیز] گناهی نیست بر کسانی که چون نزد تو آمدند که آنان را [برای جهاد بر مرکبی] سوار کنی، گفتی: «چیزی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابم که شما را بر آن سوار کنم!». [از نزد تو] باز گشتند، در حالی که چشمانشان از اندوه، اشکبار بود که چیزی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند [در راه خدا] خرج کنند [و با آن به میدان بروند]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِى ٱلضَّرَرِ وَ ٱلْمُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ دَرَجَةً وَ كُلّاً وَعَدَ ٱللهُ ٱلْحُسْنَیٰ وَ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(یک‌سان نیستند مسلمانانِ به جهاد رفته، با جهادگرانی که در راه خدا با مال و جان خود جهاد کردند، یکسان نیستند. خداوند، جهادگرانی را که با مال و جان خود جهاد نمودند، بر (ترک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان جهاد)، برتری مهمّی بخشیده و خداوند به هر یک از این دو گروه [به نسبت اعمال نیکشان]، وعدۀ پاداش نیک داده و جهادگران را بر ترک کنندگان جهاد، با پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن زيد بن ثابت: كُنتُ أكتُبُ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و إنّي لَواضِعٌ القَلمَ عَلیٰ اُذُني إذ اُمِرَ بِالقِتالِ، إذ جاءَ أعمیٰ فَقالَ: كَيفَ بي و أنَا ذاهِبُ البَصَرِ؟ فَنَزَلَت: (لَيْسَ عَلَى ٱلَاعْمَیٰ حَرَجٌ...).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲۶، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۰۵، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱ نقلاً عن الدار قطني في الإفراد، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ كلّها نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از زید بن ثابت -: من، کاتب پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودم و زمانی که فرمان جهاد آمد، قلم را پشت گوشم گذاشتم. نابینایی آمد و گفت: تکلیف من نابینا چیست؟ پس این آیه نازل شد: (بر نابینا گناهی نیست...).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن ابن عبّاس: لَمّا نَزَلَت: (وَ إِن تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُم مِّن قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ أهلُ الزَّمانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمانة: العاهة (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹ «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كَيفَ بِنا يا رَسولَ اللّه؟! فَنَزَلَت: (لَّيْسَ عَلَى ٱلَاعْمَیٰ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ)؛ أي لا إثمَ عَلَيهِم فِي التَّخَلُّفِ عَنِ الجِهادِ؛ لِعَماهُم و زَمانَتِهِم و ضَعفِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرطبی - به نقل از ابن عبّاس -: چون آیۀ (و اگر همچنان كه پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر پشت كرديد [باز هم] روى بگردانيد، شما را به عذابى پردرد عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند) نازل شد، افراد معلول و بیمار (زمینگیران) گفتند: تکلیف ما چیست، ای پیامبر خدا؟ این آیه نازل شد: (بر نابينا گناهى نيست و بر لنگ، گناهى نيست و بر بيمار، گناهى نيست)؛ یعنی گناهی نیست که به جهاد نروند؛ چون نابینا و زمینگیر و ناتوان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: نَزَلَتِ الآيَةُ (لَا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ...)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كَعبِ بن مالِكٍ مِن بَني سَلِمَةَ، و مُرارَةَ بنِ رَبيعٍ مِن بَني عَمرِو بنِ عَوفٍ، و هِلالِ بنِ اُمَيَّةَ مِن بَني واقِفٍ؛ تَخَلَّفوا عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ تَبوكَ، و عَذَرَ اللّٰهُ اُولِي الضَّرَرِ؛ و هُوَ عَبدُ اللّه بنُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِّ مَكتومٍ. رَواهُ أبو حَمزَةَ الثُّمالِيُّ في تَفسيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷؛ تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: آیۀ (یک‌سان نیستند به جهاد نرفتگان...) در بارۀ کعب بن مالک از طایفۀ بنی سَلِمه، مُرارة بن ربیع از طایفۀ بنی عَمرو بن عوف، و هلال بن اُمیّه از طایفۀ بنی واقف نازل شد که در جنگ تبوک، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را همراهی نکردند و خداوند، آسیب دیدگان را معذور داشت و نمونه‌اش عبد اللّٰه بن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ مکتوم بود. این را ابو حمزۀ ثُمالی در تفسیرش روایت کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد خَلَّفتُم بِالمَدينَةِ أقواماً ما سِرتُم مَسيراً و لا قَطَعتُم وادِياً إلّا كانوا مَعَكُم؛ و هُمُ الَّذينَ صَحَّت نِيّاتُهُم، و نَصَحَت جُيوبُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجل ناصح الجيب: أي أمين. [وأيضاً]: نقيّ القلب (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ «جوب» و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ «نصح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و هَوَت أفئِدَتُهُم إلَى الجِهادِ، و قَد مَنَعَهُم مِنَ المَسيرِ ضَرَرٌ أو غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير جوامع الجامع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵؛ سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۸، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰۰۹ و الثلاثه الأخيره عن أنس نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شما در مدینه کسانی را جا گذاشتید که هیچ راهی را نرفتید و هیچ درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را نپیمودید، مگر این که آنها هم با شما بودند. آنان کسانی هستند که نیّتشان درست و دلشان پاک و میلشان به جهاد بود؛ ولی بیماری یا جز آن، مانع آمدنشان شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد خَلَّفتُم بِالمَدينَةِ رِجالاً ما قَطَعتُم وادِياً و لا سَلَكتُم طَريقاً إلّا شَرِكوكُم فِي الأَجرِ؛ حَبَسَهُمُ المَرَضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۱۲، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۵، مسند أبى يعلیٰ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۷ و فيهما «العذر» بدل «المرض»، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ كلّها عن جابر، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۴۷ عن أنس و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: [در هنگام بازگشت از جنگ تبوک،] شما مردانى در مدینه باقى گذاشتید كه از هیچ درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نگذشتید و هیچ راهى را نپیمودید، مگر این كه در پاداش با شما شریک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بیمارى، مانع آنها [از شركت در جنگ] شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي عن زيد بن ثابت: إنَّهُ لَم يَكُن في آيَةِ نَفيِ المُساواةِ بَينَ المُجاهِدينَ وَ القاعِدينَ استِثناءُ (غَيرِ اُولِي الضَّررِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجاءَ ابنُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِّ مَكتومٍ - و كانَ أعمیٰ - و هُوَ يَبكي، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، كَيفَ لِمَن لا يَستَطيعُ الجِهادَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَشِيَـهُ الوَحيُ ثانِياً، ثُمَّ اُسـرِيَ عَنهُ، فَقالَ: اِقرَأ: (غَـيْرُ أُوْلِى ٱلـضَّرَرِ)، فَأَلحَقتُها. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَكَأنّي أنظُرُ إلیٰ مُلحَقِها عِندَ صَدعٍ فِي الكَتِفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَتِف: عظم عَریض یکون في أصل کتف الحیوان من الناس و الدوابّ، کانوا یکتبون فیه لقلّة القراطیس عندهم (النهایة: ج‌۴ ص‌۱۴۹ «کتف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۲۷ و راجع صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالی اللآلی - به نقل از زید بن ثابت -: در آیۀ نفیِ برابری جهادگران و ترک کنندگان جهاد، استثنای (جز آسیب دیدگان) نبود. ابن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ مکتوم - که نابینا بود - گریان آمد و گفت: ای پیامبر خدا! تکلیف کسی که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جهاد کند، چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوباره سنگینی وحی، پیامبر را فرا گرفت و چون به خود آمد، این را قرائت کرد: (بجز آسیب دیدگان) و من آن را به دنبالۀ آیه ملحق کردم. سوگند به آن که جانم در دست اوست، گویا هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اکنون محلّ الحاق آن را که درزی در استخوان شانه بود، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عبد الرحمن بن حرب: لَمّا أقبَلَ النّاسُ مَعَ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام مِن صِفّينَ أقبَلنا مَعَهُ، فَأَخَذَ طَريقاً غَيرَ طَريقِنَا الَّذي أقبَلنا فيهِ، حَتّیٰ إذا جُزنَا النُّخَيلَةَ و رَأَينا أبياتَ الكوفَةِ إذا شَيخٌ جالِسٌ في ظِلِّ بَيتٍ و عَلیٰ وَجهِهِ أثَرُ المَرَضِ، فَأَقبَلَ إلَيهِ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام و نَحنُ مَعَهُ حَتّیٰ سَلَّمَ عَلَيهِ و سَلَّمنا مَعَهُ، فَرَدَّ رَدّاً حَسَناً، و ظَنَنّا أنَّهُ قَد عَرَفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام:... فَهَل شَهِدتَ مَعَنا غَزاتَنا هٰذِهِ؟ فَقالَ: لا، و لَقَد أرَدتُها و لٰكِن ما تَریٰ مِن لِحْبِ الحُمّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِحْبُ الحمّیٰ: إنحالها الجسم (اُنظر: مجمع البحرین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲۲ «لجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَذَلَني عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: (لَـيْسَ عَـلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَـلَى ٱلْمَـرْضَیٰ وَ لَا عَـلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ) إلیٰ آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح۱۸۶۶، وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۸ عن عبد الرحمن بن جندب نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ عن جندب نحوه و راجع المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از عبد الرحمان بن حرب -: چون مردم با امیر مؤمنان علیه‌السلام از صفّین باز گشتند، ما هم با او باز گشتیم. امام علیه‌السلام از راهی غیر راهی که آمدیم، حرکت کرد و چون از نُخَیله گذشتیم و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کوفه نمایان شد، به پیرمردی برخوردیم که در سایۀ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نشسته و آثار بیماری در چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بود. امیر مؤمنان به طرف او رفت و ما هم رفتیم. امام علیه‌السلام&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او سلام کرد و ما هم سلام کردیم. پیرمرد، جواب سلام ما را به خوبی داد. خیال کردیم او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان علیه‌السلام به او فرمود: «... آیا در این جنگِ ما با ما حضور داشتی؟». پیرمرد گفت: نه، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم بیایم؛ امّا بیماری تبی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی، مانع شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام این آیه را خواند: (بر ناتوانان و بیماران و... [گناهی نیست]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس: أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ النّاسَ أن يَنبَعِثوا غازينَ مَعَهُ، فَجاءَتهُ عِصابَةٌ مِن أصحابِهِ، فيهِم عَبدُ اللّه بنُ مُغَفَّلٍ المُزَنِيُّ، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، اِحمِلنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: وَ اللّه، ما أجِدُ ما أحمِلُكُم عَلَيهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَوَلَّوا و لَهُم بُكاءٌ، و عَزَّ عَلَيهِم أن يَجلِسوا عَنِ الجِهادِ، و لا يَجِدونَ نَفَقَةً و لا مَحمِلاً. فَلمّا رَأَى اللّٰهُ حِرصَهُم عَلیٰ مَحَبَّتِهِ و مَحَبَّةِ رَسولِهِ، أنزَلَ عُذرَهُم في كِتابِهِ فَقالَ (لَيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرْضَیٰ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ) إلیٰ قَولِهِ (فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۰۰، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ نقلاً عن ابن مردويه و كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مردم دستور داد که برای رفتن به جنگ آماده شوند. گروهی از اصحابش از جمله عبد اللّٰه بن مُغَفَّل مُزَنی نزدش آمدند و گفتند: ای پیامبر خدا! مرکبی در اختیارمان بگذار [تا در جهاد شرکت کنیم].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به خدا مرکبی ندارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها با چشمان گریان برگشتند و برایشان سخت بود که جهاد نروند، و هزینۀ راه و مرکبی هم نداشتند. خداوند چون علاقۀ شدید آنها را به خود و پیامبرش دید، با نازل کردن آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در کتابش آنان را معذور داشت: (بر ناتوانان و بیماران و آنها که چیزی برای انفاق [در راه جهاد] ندارند... گناهی نیست) تا (آنان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن حرام بن سعد بن مُحيِّصة: كانَ عُلبَةُ أحَدَ البَكّائينَ الَّذينَ أتَوا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حينَ أرادَ أن يَخرُجَ إلیٰ تَبوكَ يَسأَلونَهُ حُملاناً، فَقالَ: «لا أجِدُ ما أحمِلُكُم عَلَيهِ»، فَتَوَلَّوا و هُم يَبكونَ غَمّاً أن يَفوتَهُم غَزوَةٌ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلَيهِ فيهِم: (وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوا وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنفِقُونَ)، و كانَ عُلبَةُ بنُ يَزيدَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از حرام بن سعد بن مُحیِّصه -: عُلبه یکی از آن گریه کنندگانی بود که وقتی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خواست به تبوک برود، نزد او آمدند و تقاضای مرکب کردند و پیامبر فرمود: «مرکبی ندارم که سوارتان کنم!». آنها از غم از دست دادن جهاد در رکاب پیامبر خدا، گریان برگشتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را در بارۀ آنان نازل فرمود: (و [نیز] گناهى نیست بر كسانى كه چون نزد تو آمدند تا آنان را [برای جهاد بر مرکبی] سوار كنى، گفتى: «چیزى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابم که شما را بر آن سوار كنم!». باز گشتند، در حالی که چشمانشان از اندوه، اشکبار بود كه چیزى ندارند که [در راه خدا] خرج كنند) و یکی از آنان، عَلبة بن یزید بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: عَلَى النِّساءِ ما عَلَى الرِّجالِ، إلَّا الجُمُعَةَ وَ الجَنائِزَ وَ الجِهادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۷۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: زنان نیز همان تکالیفی را دارند که مردان دارند، به استثنای شرکت در نماز جمعه و تشییع جنازه و جهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في بَيانِ مَقتَلِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: و بَرَزَ... وَهبُ بنُ وَهبٍ، و كانَ نَصرانِيّاً أسلَمَ عَلیٰ يَدَيِ الحُسَينِ علیه‌السلام هُوَ و اُمُّهُ، فَاتَّبَعوهُ إلیٰ كَربَلاءَ، فَرَكِبَ فَرَساً و تَناوَلَ بِيَدِهِ عودَ الفُسطاطِ، فَقاتَلَ و قَتَلَ مِنَ القَومِ سَبعَةً أو ثِمانِيَةً، ثُمَّ استُؤسِرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأُتِيَ بِهِ عُمَرَ بنَ سَعدٍ لَعَنَهُ اللّٰهُ، فَأَمَرَ بِضَربِ عُنُقِهِ، فَضُرِبَت عُنُقُهُ، و رُمِيَ بِهِ إلیٰ عَسكَرِ الحُسَينِ علیه‌السلام. و أخَذَت اُمُّهُ سَيفَهُ و بَرَزَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ، اِجلِسي فَقَد وَضَعَ اللّٰهُ الجِهادَ عَنِ النِّساءِ، إنَّكِ وَ ابنَكِ مَعَ جَدّي مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۲۴ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در بیان شهادت امام حسین علیه‌السلام -: وَهْب بن وَهْب... به میدان آمد. او و مادرش مسیحى بودند و به دست حسین علیه‌السلام مسلمان شده و تا كربلا به دنبال او آمده بودند. وَهْب، بر اسب، سوار شد و با ورزیدگی، چوب خیمه را به دست گرفت و جنگید تا هفت یا هشت تن [از سپاه دشمن] را كُشت و سپس اسیر شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را نزد عمر بن سعد - كه خدا لعنتش كند - آوردند. فرمان داد تا گردنش را بزنند. او را گردن زدند و [سرش را] به سوى لشكر امام حسین علیه‌السلام انداختند. مادرش، شمشیر او را برداشت و به میدان آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسین علیه‌السلام به او فرمود: «اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب! بنشین كه خداوند، جهاد را از دوشِ زنان، برداشته است. تو و پسرت، با جدّم محمّد صلّی اللّه علیه و آله در بهشت خواهید بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ذَكَرَ مَجدُ الأَئِمَّةِ السَّرَخسَكِيُّ عَن أبي عَبدِ اللّه الحَدّادِ أنَّ وَهبَ بنَ عَبدِ اللّه هٰذا كانَ نَصرانِيّاً، فَأَسلَمَ هُوَ و اُمُّهُ عَلیٰ يَدِ الحُسَينِ علیه‌السلام، و أنَّهُ قَتَلَ فِي المُبارَزَةِ أربَعَةً و عِشرينَ رَجُلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، و الظاهر أنّ الصواب: «راجلاً».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اثنَي عَشَرَ فارِساً، فَأُخِذَ أسيراً و اُتِيَ بِهِ عُمَرَ بنَ سَعدٍ، فَقالَ لَهُ: ما أشَدَّ صَولَتَكَ؟ ثُمَّ أمَرَ فَضُرِبَ عُنُقُهُ و رُمِيَ بِرَأسِهِ إلیٰ عَسكَرِ الحُسَينِ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَت اُمُّهُ الرَّأسَ فَقَبَّلَتهُ، ثُمَّ شَدَّت بِعَمودِ الفُسطاطِ، فَقَتَلَت بِهِ رَجُلَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: اِرجِعي&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ! فَإِنَّ الجِهادَ مَرفوعٌ عَنِ النِّساءِ. فَرَجَعَت و هِيَ تَقولُ: إلٰهي لا تَقطَع رَجائي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: لا يَقطَعُ اللّٰهُ رَجاءَكَ يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ، أنتِ و وَلَدُكِ مَعَ رَسولِ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذُرِّيَّتِهِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۴؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام، خوارزمى: مجدُ الأئمّۀ سَرَخسَكى، از ابو عبد اللّٰه حدّاد نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه وَهْب بن عبد اللّٰه، مسیحى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بود كه همراه مادرش، به دست امام حسین علیه‌السلام اسلام آورده بود. وى در مبارزه، بیست و چهار تن پیاده و دوازده تن سواره [از سپاه دشمن] را كُشت و سپس اسیر شد. او را نزد عمر بن سعد آوردند. او به وَهْب گفت: حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، خیلى سخت بود! سپس فرمان داد تا گردنش را بزنند و [سرش را] به سوى لشكر حسین علیه‌السلام بیندازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادرش، سر وى را بر گرفت و آن را بوسید و با عمود خیمه، [به دشمن] حمله كرد و با آن، دو تن را كُشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: «اُمّ وَهْب! باز گرد كه جهاد، از دوش زنان، برداشته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او نیز باز گشت، در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: معبود من! امیدِ مرا نا امید مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: «خداوند، امیدت را نا امید نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب! تو و فرزندت، در بهشت، همراه پیامبر خدا و فرزندانش خواهى بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن نافع عن ابن عمر: عَرَضَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ اُحُدٍ فِي القِتالِ وَ أنَا ابنُ أربَعَ عَشرَةَ سَنَةً فَلَم يُجِزني، و عَرَضَني يَومَ الخَندَقِ و أَنَا ابنُ خَمسَ عَشَرَةَ سَنَةً فَأَجازَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ نافِعٌ: فَقَدِمتُ عَلیٰ عُمَرَ بنِ عَبدِ العَزيزِ - و هُوَ يَومَئِذٍ خَليفَةٌ - فَحَدَّثتُهُ هٰذَا الحَديثَ، فَقالَ: إنَّ هٰذا لَحَدٌّ بَينَ الصَّغيرِ وَ الكَبيرِ. فَكَتَبَ إلیٰ عُمّالِهِ أن يَفرِضوا لِمَن كانَ ابنَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، و مَن كانَ دونَ ذٰلِكَ فَاجعَلوهُ فِي العِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱، صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲۱ و ليس فيه ذيله من «و من كان دون ذلك»، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۹۷، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عبید اللّٰه، از نافع -: ابن عمر گفت: در روز اُحُد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از من برای جنگ، سان دید و من چهارده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله بودم و پیامبر به من اجازه[ی شرکت در جنگ] نداد. در روز خندق، از من که پانزده سال داشتم، سان دید و این بار اجازه داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد عمر بن عبد العزیز که در آن روزها خلیفه بود، رفتم و این حدیث را برایش گفتم. او گفت: این مرزِ میان صغیر و بالغ است. آن گاه به کارگزارانش نوشت به افراد پانزده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله روزیانه دهند و افراد زیر پانزده سال را جزء عائله[ی سرپرست وی] حساب کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَيسَ عَلَى العَبيدِ جِهادٌ مَا استُغنِيَ عَنهُم، و لا عَلَى النِّساءِ جَهادٌ، و لا عَلیٰ مَن لَم يَبلُغِ الحُلُمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بر غلامان تا زمانی که به آنان نیاز نشود، جهاد نیست. همچنین بر زنان و کودکان نابالغ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن سالم: سَأَلتُ [أبا عَبدِاللّه علیه‌السلام] عَنِ الأَعرابِ عَلَيهِم جِهادٌ؟ قالَ: لا، إلّا أن يُخافَ عَلَى الإِسلامِ، فَيُستَعانَ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۶ عن الحلبي، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از هشام بن سالم -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین پرسیدم: آیا جهادى بر عهدۀ آنان هست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، مگر این كه در بارۀ اسلام نگرانى وجود داشته باشد، كه در این صورت از آنان كمک گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-شروط-فردی-وجوب-جهاد-بر-مکلفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین شروط فردی وجوب جهاد بر مکلّفان&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُروط عمومی تکالیف الهی - یعنی: عقل، بلوغ، قدرت و اختیار - در وجوب جهاد نیز وجود دارند. افزون بر موارد بالا، فقیهان، مرد بودن را نیز به عنوان شرط وجوب جهاد ذکر کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بنا بر این، حضور در صحنۀ نبرد بر زنان، کودکان روشن است که توان بدنی رزمنده متناسب با جایگاه او در صحنۀ نبرد است. از این رو ممکن است فردی از ناحیۀ پا یا چشم دچار معلولیت باشد؛ ولی بتواند در ستاد فرماندهی یا پشتیبانی، وظایف خود را انجام دهد.و نیز مردان ناتوان، معلول اگر چه در روایات، برخی افراد (همانند افراد نابینا) از حضور در صحنۀ نبرد، منع شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ولی فضای صدور آن روایات، ناظر به حضور افراد به عنوان رزمنده در صحنۀ نبرد است (در روزگاری که صحنۀ نبرد، حدّ اکثر قلمرو جنگ بوده است) و توان شمشیرزنی، حدّ اقلّ شرایط مشارکت در نبرد، در حالی که در روزگار حاضر، افراد معلول و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نیز به عناوین متفاوت (شنود، رادار، اختلال سایبری، رسانه و...) در نبرد، شرکت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و گاه وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر را در پشت صحنۀ نبرد، بر عهده دارند.: گفتنی است که تهیّۀ مقدّمات، همچون: آمادگی رزمی، تخصّص و مهارت در رده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متفاوت نبرد، یادگیری تخصّص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های علمی مورد نیاز، طرّاحی و به روز کردن سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ادوات نبرد و... نیز وظیفۀ حاکمیت اسلامی است و در صورت اعلام نیاز حکومت، بر مکلّفان واجب خواهد بود.یا بیمار، واجب نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ شرط‌هایی که آوردیم، ناظر به جهاد ابتدایی است و دفاع در مقابل مهاجمان به دین و بلاد اسلامی مشروط به این امور نیست. دفاع از دین و سرزمین اسلامی، بدون هیچ شرطی، بر همگان واجب است و آماده کردن مقدّمات آن و انجام آن، نیازمند هیچ شرطی از شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یاد شده نیست.:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-عشر-ترك-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِعَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تَركُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهاردهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ترک جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-المخلفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۱: ذَمُّ المُخَلَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش تخلّف کنندگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَـٰفَ رَسُولِ ٱللهِ وَ كَرِهُواْ أَن يُجَـٰهِدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ قَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تخلّف&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان [از جنگ تبوک]، از مخالفت با پیامبر خدا خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدند و کراهت داشتند که با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، در راه خدا جهاد کنند و [به یکدیگر و به مؤمنان] گفتند: «در این گرما حرکت نکنید». بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَقُولُ لَكَ ٱلْمُخَلَّفُونَ مِنَ ٱلأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَ ٰلُنَا وَ أَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَيْسَ فِى قُلُوبِهِـمْ قُـلْ فَـمَن يَـمْلِكُ لَكُم مِّـنَ ٱللهِ شَيْـئا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعَـا بَـلْ كَانَ ٱللهُ بِـمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به زودی، تخلّف کنندگان از اعراب بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین [عذرتراشی کرده] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «[حفظ] اموال و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما، ما را به خود مشغول داشت [و نتوانستیم در سفر حُدَیبیه تو را همراهی کنیم]. برای ما طلب آمرزش کن». آنها به زبان خود، چیزی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند که در دل ندارند. بگو: «چه کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در برابر خداوند از شما دفاع کند، هر گاه زیانی برای شما بخواهد، و یا اگر نفعی اراده کند [مانع گردد]؟! البتّه خداوند به همۀ کارهایی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، آگاه است»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذْ قَالَت طَّـائِفَةٌ مِّنْهُمْ يَـٰأَهْلَ يَـثْرِبَ لَا مُـقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُواْ وَ يَسْتَــٔذِنُ فَرِيقٌ مِّنْهُمُ ٱلـنَّبِىَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَ مَا هِىَ بِعَوْرَةٍ إِن يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۱۳ و انظر الآيات: ۱۴ - ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [به خاطر آورید] زمانی را که گروهی از آنها گفتند: «ای اهل یثرب! این جا جای توقّف شما نیست. به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود باز گردید» و گروهی از آنان از پیامبر اجازۀ بازگشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفاظ است!»، در حالی که بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفاظ نبود. آنها فقط می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند [از جنگ] فرار کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جَاءَ ٱلْمُعَذِّرُونَ مِنَ ٱلأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ ٱلَّذِينَ كَذَبُواْ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ سَيُصِيبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و عذر آورندگان از اعراب، [نزد تو] آمدند که به آنها اجازه[ی شرکت نکردن در جهاد] داده شود و آنها که به خدا و پیامبرش دروغ گفتند، [بدون هیچ عذری در خانۀ خود] نشستند. به زودی، به کسانی از آنها که مخالفت کردند [و عذری نداشتند]، عذابی دردناک خواهد رسید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ ءَامِنُواْ بِاللّه وَ جَـٰهِدُواْ مَعَ رَسُولِهِ ٱسْتَـٔذَنَكَ أُوْلُواْ ٱلطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قَالُواْ ذَرْنَا نَكُن مَّعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ * رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ وَ طُبِعَ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۶ - ۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نازل شود [و به آنان دستور دهد] که: «به خدا ایمان آورید و همراه پیامبرش جهاد کنید»، افرادی از آنها (منافقان) که توانایی دارند، از تو اجازه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «بگذار ما با قاعدین (آنها که از جهاد، مُعاف اند) باشیم». * آنها راضی شدند که با بازماندگان (زنان و کودکان و بیماران) باشند و بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مُهر نهاده شده است. از این رو [چیزی] نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَوْ أَرَادُواْ ٱلْخُرُوجَ لَأَعَدُّواْ لَهُ عُدَّةً وَ لَـٰكِن كَرِهُ ٱللهُ ٱنبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَ قِيلَ ٱقْعُدُواْ مَعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر آنها اراده داشتند که [به سوی میدان جهاد] خارج شوند، وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای آن فرا هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند؛ ولی خدا از حرکت آنها کراهت داشت. از این رو [توفیقش را از آنان سلب کرد و] آنها را [از جهاد] باز داشت و به آنان گفته شد: «با معاف‌شدگان از جهاد، بنشینید»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِ اللّه تَعالیٰ: (رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ) -: مَعَ النِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۴، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۵ عن جابر، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹؛ فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵۳، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ عن ابن عبّاس، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ كلّها من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (راضی شدند که با بازماندگان باشند) -: یعنی با زنان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كانَت تَبوكُ آخِرَ غَزوَةٍ غَزاها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و هِيَ غَزوَةُ الحَرِّ؛ قالوا: (لَا تَنفِرُوا فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا)، و هِيَ غَزوَةُ العُسرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۳، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن عمرو بن ميمون، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: تبوک، آخرین غزوۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بود. این، همان غزوۀ گرماست که&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: (در گرما حرکت نکنید. بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است) و همان غزوۀ بسیار سخت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَـٰفَ رَسُولِ ٱللهِ) إلیٰ قَولِهِ: (يَفْقَهُونَ) -: و ذٰلِكَ أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ النّاسَ أن يَنبَعِثوا مَعَهُ، و ذٰلِكَ فِي الصَّيفِ، فَقالَ رِجالٌ: يا رَسولَ اللّه! الحَرُّ شَديدٌ و لا نَستَطيعُ الخُروجَ، فَلا تَنفِر فِي الحَرِّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّٰهُ: (قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ)، فَأَمَرَهُ اللّٰهُ بِالخُروجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۵، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس در بارۀ سخن خداوند متعال: (تخلّف کنندگان [از جنگ تبوک]، از مخالفت با پیامبر خدا خوش‌حال شدند) تا این سخن خداوند: (اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند) -: این، هنگامی بود که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مردم دستور داد با او حرکت کنند و این در تابستان بود. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای گفتند: ای پیامبر خدا! هوا گرم است و ما [در این هوای داغ] طاقت رفتن نداریم. در این گرما حرکت نکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: (بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند). پس، به او دستور&lt;br /&gt;<br /> حرکت داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن غير واحد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تاريخ الطبري: «حدّثنا ابن حميد، قال: حدّثنا سلمة، عن محمّد بن إسحاق، عن الزهري و يزيد بن رومان و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي بكر و عاصم بن عمر بن قتادة و غيرهم، كلٌّ قد حدّث في غزوة تبوك ما بلغه عنها، و بعض القوم يحدّث ما لم يحدّث بعض، و كلّ قد اجتمع حديثه في هذا الحديث أنّ رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله أمر أصحابه بالتهيّؤ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ أصحابَهُ بِالتَّهَيُّؤِ لِغَزوِ الرّومِ، و ذٰلِكَ في زَمَنِ عُسرَةٍ مِنَ النّاسِ و شِدَّةٍ مِنَ الحَرِّ و جَدبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَدْبُ: المَحْل، نَقيضُ الخِصْبِ. و في حديث الاستِسقاءِ: «هَلَكَتِ المَواشي و أَجْدَبَتِ البِلادُ»؛ أي قَحِطَتْ و غَلَتِ الأَسعارُ (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۵۴ «جدب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ البِلادِ، و حينَ طابَتِ الثِّمارُ و اُحِبَّتِ الظِّلالُ، فَالنّاسُ يُحِبّونَ المُقامَ في ثِمارِهِم و ظِلالِهِم، و يَكرَهونَ الشُّخوصَ عَنها عَلَى الحالِ مِنَ الزَّمانِ الَّذي هُم عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَلَّما يَخرُجُ في غَزوَةٍ إلّا كَنّیٰ عَنها و أَخبَرَ أنَّهُ يُريدُ غَيرَ الَّذي يَصمُدُ لَهُ، إلّا ما كانَ مِن غَزوَةِ تَبوكَ، فَإِنَّه بَيَّنَها لِلنّاسِ؛ لِبُعدِ الشُّقَّةِ و شِدَّةِ الزَّمانِ، و كَثرَةِ العَدُوِّ الَّذي يَصمُدُ لَهُ؛ لِيَتَأَهَّبَ النّاسُ لِذٰلِكَ اُهبَتَهُ، و أَمَرَ النّاسَ بِالجِهازِ و أَخبَرَهُم أنَّهُ يُريدُ الرّومَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَجَهَّزَ النّاسُ عَلیٰ ما في أنفُسِهِم مِنَ الكُرهِ لِذٰلِكَ الوَجهِ لِما فيهِ، مَعَ ما عَظَّموا مِن ذِكرِ الرّومِ و غَزوِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ذاتَ يَومٍ و هُوَ في جِهازِهِ ذٰلِكَ لِلجَدِّ بنِ قَيسٍ أخي بَني سَلِمَةَ: هَل لَكَ يا جَدُّ العامَ في جِلادِ بَنِي الأَصفَرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، أ وَ تَأذَنُ لي و لا تَفتِنّي، فَوَ اللّه لَقَد عَرَفَ قَومي ما رَجُلٌ أشَدَّ عَجَباً بِالنِّساءِ مِنّي، و إنّي أخشیٰ إن رَأَيتُ نِساءَ بَنِي الأَصفَرِ ألّا أصبِرَ عَنهُنَّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعرَضَ عَنهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و قالَ: قَد أذِنتُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفِي الجَدِّ بنِ قَيسٍ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (وَ مِنْهُم مَّن يَقُولُ ٱئْذَن لِّى وَ لَا تَـفْتِنِّى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، أي إن كانَ إنَّما يَخشَى الفِتنَةَ مِن نِساءِ بَنِي الأَصفَرِ - و لَيسَ ذٰلِكَ بِهِ - فَما سَقَطَ فيهِ مِنَ الفِتنَةِ بِتَخَلُّفِهِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله وَ الرَّغبَةِ بِنَفسِهِ عَن نَفسِهِ أعظَمُ، و إنَّ جَهَنَّمَ لَمِن وَرائِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ قائِلٌ مِنَ المُنافِقينَ لِبَعضٍ: لا تَنفِروا فِي الحَرِّ؛ زَهادَةً فِي الجِهادِ، و شَكّاً فِي الحَقِّ، و إرجافاً بِالرَّسولِ! فَأَنزَلَ اللّٰهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ فيهِم: (وَ قَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ قَولِهِ (جَزَاءً بِمَا كَانُوا یكْسِبُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الطبری - به نقل از چند نفر از راویان -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به یارانش دستور داد برای جنگ با روم آماده شوند و این، هنگامی بود که مردم در سختی به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند و هوا بسیار گرم و در بلاد قحطی بود، و فصل رسیدن خرماها و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیری سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بود و مردم دوست داشتند در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سارهای خود بمانند و خوش نداشتند در آن زمان و در آن شرایط برای جنگ، خارج شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه براى جنگى بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، مقصد را معلوم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد؛ بلكه [توریه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و] جایى جز آنچه را در نظر داشت، نام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، مگر در جنگ تبوک كه به دلیل دورى راه و دشوارى موقعیت و فراوانى دشمنى كه آهنگ آن را داشت، آشكارا مقصد را براى مردم گفت تا خود را براى آن آماده سازند. به مردم دستور داد مجهّز شوند و آنان را آگاه كرد كه آهنگ روم دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم با آن كه رفتن بِدان سوى را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند - زیرا رویارویى و جنگ با رومیان را سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدند -، ساز و برگ جنگ بر گرفتند و آماده شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک روز پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كه خود را براى جنگ آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، به جَدّ بن قیس سَلِمى فرمود: «اى جَد! آیا امسال به جنگ بنى اصفر (رومیان) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جد گفت: اى پیامبر خدا! اجازه دهید كه نیایم و مرا به فتنه میندازید؛ زیرا - به خدا سوگند - قوم من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه هیچ مردى به اندازۀ من، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستۀ زنان نیست و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم اگر چشمم به زنان بنى اصفر بیفتد، در برابرشان تاب نیاورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از او روى برگردانید و فرمود: «اجازه دادم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس این آیه در بارۀ جدّ بن قیس نازل شد: (و از آنان كسى است كه می‌گوید: به من اجازه بده و مرا به فتنه و گناه مینداز) (تا پایان آیه)؛ یعنى اگر او از گرفتار آمدن به زنان بنى اصفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید - كه در واقع چنین نبود [و فقط بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى فرار از جنگ بود] -، بر اثر نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و ترجیح دادن خود بر ایشان، در گرفتارى و فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر افتاد كه همان دوزخِ فراروى او بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از منافقان نیز به عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گفت: «در این گرما حركت نكنید»؛ چرا كه او به جهاد، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت بود و در حق شک داشت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست ضدّ پیامبر تحریک كند. پس خداوند - تبارک و تعالى - این آیه را در بارۀ آنان فرو فرستاد: (و گفتند: در اين گرما حركت نكنيد. بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند) تا (به سزاى اعمالى كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ المُجتَمِعَةُ أبدانُهُمُ المُختَلِفَةُ أهواؤُهُم! كَلامُكُم يوهِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَهَى الشيء: إذا ضعف أو سقط. و يتعدّیٰ بالهمزة فيقال: أوهيته (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴ «وهى»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّمَّ الصِّلابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «الصُّمُ» و «الصِّلاب» من أوصاف الحجارة. والصخرة الصَّمّاء: التي لیس فیها صَدع ولا خَرق (بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فِعلُكُم يُطمِعُ فيكُمُ الأَعداءَ، تَقولونَ فِي المَجالِسِ: كَيتَ و كَيتَ، فَإِذا جاءَ القِتالُ قُلتُم: حِيدي حَيادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «کیت و کیت»: کنایة عن القَول. [و] «حيدي حياد»: قال ابن أبي الحديد: هي كلمة يقولها الهارب الفارّ، و هي نظير قولهم: فيحي فَياح؛ أي اتَّسِعي. و قال ابن ميثم: حياد: اسم للغارة، و المعنى: اِعدِلي عنّا أيّتها الحرب. و يحتمل أن يكون «حياد» من أسماء الأفعال؛ كنَزال، فيكون قد أمر بالتنحّي مرّتين بلفظتين مختلفتين (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَزَّت دَعوَةُ مَن دَعاكُم، و لَا استَراحَ قَلبُ مَن قاساكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاساه:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي کابده (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ «قسو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أعاليلُ بِأَضاليلَ، و سَأَلتُمونِي التَّطويلَ، دِفاعَ ذِي الدّينِ المَطولِ، لا يَمنَعُ الضَّيمَ الذَّليلُ، و لا يُدرَكُ الحَقُّ إلّا بِالجِدِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيَّ دارٍ بَعدَ دارِكُم تَمنَعونَ؟! و مَعَ أيِّ إمامٍ بَعدي تُقاتِلونَ؟! المَغرورُ - وَ اللّه - مَن غَرَرتُموهُ، و مَن فازَ بِكُم فَقَد فازَ - وَ اللّه - بِالسَّهمِ الأَخيَبِ، و مَن رَمیٰ بِكُم فَقَد رَمیٰ بِأَفوَقَ ناصِلٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: رجع فلانٌ بأفوق ناصل: أي بسهمٍ مُنكَسِر لا نَصل فيه؛ أي رجع بحظٍّ ليس بتمام (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۶ «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصبَحتُ - وَ اللّه - لا اُصَدِّقُ قَولَكُم، و لا أطمَعُ في نَصرِكُم، و لا اُوعِدُ العَدُوَّ بِكُم. ما بالُكُم؟! ما دَواؤُكُم؟! ما طِبُّكُم؟! القَومُ رِجالٌ أمثالُكُم! أقَولاً بِغَيرِ عِلمٍ؟! و غَفلَةً مِن غَيرِ وَرَعٍ؟! و طَمَعاً في غَيرِ حَقٍّ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۹، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ عن جندب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأزدي، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱، الغارات: ج۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۳ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ عن خباب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردمى كه بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان در کنار هم، ولى خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان پراکنده است! سخنتان صخره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سخت را سست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد؛ ولى كارتان دشمنان را به طمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. در مجالس، چنین و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید؛ ولى جنگ كه پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید: [اى جنگ!] از من دور شو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه شما را به یارى خوانْد، شکست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذیر نشد و هر كه با شما سر و كار داشت، نیاسود. عذرها و بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى با گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آوردید! از من خواستید كه به تأخیر اندازم، همچون بدهكارى كه [بازپرداخت] بدهى خود را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهت به تأخیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. خوار و ذلیل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جلوى ستم را بگیرد و حق را هم جز با جدّیت نتوان گرفت. پس از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید از كدام خانه دفاع كنید؟ و پس از من با كدام پیشوا به جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روید؟ به خدا سوگند، فریب خورده، كسى است كه شما فریبش داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. كسى كه با شما بخواهد برنده شود، به خدا سوگند، با ناكام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین تیر، كامیاب شده است و هر كس با شما بخواهد به دشمن تیر اندازد، با تیر شكسته تیر انداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، چنان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه نه سخنتان را باور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و نه امید به یارى شما دارم و نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم با شما دشمن را تهدید كنم. شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! داروى دردتان چیست؟! درمان شما چگونه است؟! دشمنان نیز مردانى مثل شمایند. آیا سخنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید بدون آگاهى، و غفلتى دارید بدون پارسایى، و طمعى به غیر حق؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ يَستَنهِضُ بِهَا النّاسَ حينَ وَرَدَ خَبَرُ غَزوِ الأَنبارِ بِجَيشِ مُعاوِيَةَ فَلَم يَنهَضوا -: ألا و إنّي قَد دَعَوتُكُم إلیٰ قِتالِ هٰؤُلاءِ القَومِ لَيلاً و نَهاراً، و سِرّاً و إعلاناً، و قُلتُ لَكُم: اُغزوهُم قَبلَ أن يَغزوكُم؛ فَوَ اللّه ما غُزِيَ قَومُ قَطُّ في عُقرِ دارِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُقرُ الدار: أصلُها أو وسطها، و هو محلّة القوم (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۶ «عقر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا ذَلّوا، فَتَواكَلتُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواکل القوم: أي اتّکل بعضهم علی بعض و ترك الأمر إلیه (اُنظر: لسان العرب:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۵ «وکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تَخاذَلتُم حَتّیٰ شُنَّت عَلَيكُمُ الغاراتُ، و مُلِكَت عَلَيكُمُ الأَوطانُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هٰذا أخو غامِدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخو غامد: هو سفیان بن عوف الغامدي. و غامد: قبیلة من الیمن (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد وَرَدَت خَيلُهُ الأَنبارَ، و قَتَلَ حَسّانَ بنَ حَسّانَ البَكرِيَّ، و أَزالَ خَيلَكُم عَن مَسالِحِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسالِح: جمع مسلحة، و هي کالثغر و المَرقَب، یکون فیه أقوام یرقبون العدوّ؛ لئلّا یطرقهم علی غفلة، فإذا رأوه أعلموا أصحابهم لیتأهّبوا له (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ «سلح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و قَد بَلَغَني أنَّ الرَّجُلَ مِنهُم كانَ يَدخُلُ عَلَى المَرأَةِ المُسلِمَةِ وَ الأُخرَى المُعاهَدَةِ، فَيَنتَزِعُ حِجلَها و قُلبَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُلب: السِّوار (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ «قلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَلائِدَها و رِعاثَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّعاث: القِرَطَة؛ و هي من حُليّ الأُذُن (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ «رعث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما تُمنَعُ مِنهُ إلّا بِالاِستِرجاعِ وَ الاِستِرحامِ، ثُمَّ انصَرَفوا وافِرينَ، ما نالَ رَجُلاً مِنهُم كَلمٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَلم - بالفتح ثمّ السکون -: الجُرح (لسان العرب:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ «کلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا اُريقَ لَهُ دَمٌ! فَلَو أنَّ امرَءاً مُسلِماً ماتَ مِن بَعدِ هٰذا أسَفاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسف:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبالغة و الشدّة في الحزن و الغضب (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ «أسف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كانَ بِهِ مَلوماً، بَل كانَ عِندي بِهِ جَديراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيا عَجَباً! عَجَباً - وَ اللّه - يَميثُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماثَ الملحَ في الماء: أذابَه، و کذلك الطین (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۹۲ «میث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَلبَ، و يَجلِبُ الهَمَّ؛ مِنِ اجتِماعِ هٰؤُلاءِ عَلیٰ باطِلِهِم، و تَفَرُّقِكُم عَن حَقِّكُم! فَقُبحاً لَكُم و تَرَحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَرَّح: ضدّ الفرح، و هو الهلاك و الانقطاع أیضاً (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ «ترح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حينَ صِرتُم غَرَضاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَرَض: الهدف الذي یُرمی فیه (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۳ «غرض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُرمیٰ؛ يُغارُ عَلَيكُم و لا تُغيرونَ، و تُغزَونَ و لا تَغزونَ، و يُعصَى اللّٰهُ و تَرضَونَ! فَإِذا أمَرتُكُم بِالسَّيرِ إلَيهِم في أيّامِ الحَرِّ قُلتُم: هٰذِهِ حَمارَّةُ القَيظِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَمارّة القيظ: شدّة الحَرّ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أمهِلنا حَتّیٰ يُسَبَّخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسَبَّخَ الحَرُّ و الغَضبُ: سكن و فتر، و في حديث عليّ علیه‌السلام: «أمْهِلْنا يُسَبَّخْ عنّا الحَرُّ»؛ أي يَخِفّ (لسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ «سبخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنَّا الحَرُّ! و إذا أمَرتُكُم بِالسَّيرِ إلَيهِم فِي الشِّتاءِ قُلتُم: هٰذِهِ صَبارَّةُ القُرِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَبارَّةُ القُرّ: شدّة البرد و قُوّتُه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ «صبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أمهِلنا حَتّیٰ يَنسَلِخَ عَنَّا البَردُ! كُلُّ هٰذا فِراراً مِنَ الحَرِّ وَ القُرِّ؟! فَإِذا كُنتُم مِنَ الحَرِّ وَ القُرِّ تَفِرّونَ، فَأَنتُم وَ اللّه مِنَ السَّيفِ أفَرُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أشباهَ الرِّجالِ و لا رِجالَ! حُلومُ الأَطفالِ، و عُقولُ رَبّاتِ الحِجالِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربّات الحجال: أي صاحباتها. و الحجال:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعُ حَجَلةِ - بالتحریك - العَروسِ؛ و هي بیت یزیَّن بالثیاب و الأسرّة و الستور، و المراد بهنّ النساء العرائس (اُنظر: الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ «حجل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَوَدِدتُ أنّي لَم أرَكُم و لَم أعرِفكُم مَعرِفَةً - وَ اللّه - جَرَّت نَدَماً و أَعقَبَت ذَمّاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاتَلَكُمُ اللّٰهُ! لَقَد مَلَأتُم قَلبي قَيحاً، و شَحَنتُم صَدري غَيظاً، و جَرَّعتُموني نُغَبَ التَّهمامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: النُّغَب: جمع نُغبَة؛ و هي الجُرعة. و التَّهمام - بفتح التاء -: الهَمّ (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفاساً، و أَفسَدتُم عَلَيَّ رَأيي بِالعِصيانِ وَ الخِذلانِ؛ حَتّیٰ لَقَد قالَت قُرَيشٌ: إنَّ ابنَ أبي طالِبٍ رَجُلٌ شُجاعٌ ولٰكِن لا عِلمَ لَهُ بِالحَربِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ أبوهُم! و هَل أحَدٌ مِنهُم أشَدُّ لَها مِراساً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِراس: الممارسة و المعالجة (الصحاح:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۷ «مرس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَقدَمُ فيها مَقاماً مِنّي؟ لَقَد نَهَضتُ فيها و ما بَلَغتُ العِشرينَ، و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها أنا ذا قَد ذَرَّفتُ عَلَى السِّتّينَ، و لٰكِن لا رَأيَ لِمَن لا يُطاعُ!!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ عن عبد الرحمن السلمي، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۱؛ الأخبار الطوال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی خود، پس از شنیدن خبر حملۀ سپاه معاویه به شهر انبار و به خیزش فرا خواندن مردم -: هان! من شب و روز و در نهان و آشكار، شما را به جنگ با این جماعت فرا خواندم و به شما گفتم: پیش از آن كه بر شما حمله آورند، بر آنها بتازید؛ زیرا - به خدا سوگند - هیچ قومى هرگز در عمق خاكشان مورد حمله قرار نگرفتند، مگر آن كه خوار [و مغلوب] شدند؛ ولی شما [كار جنگ را] به یكدیگر حوالت دادید و دست از یارى هم باز گرفتید تا آن كه مورد حملات پیاپى قرار گرفتید و وطن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان از تصرّف شما خارج شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این، فرد غامدى است كه سواران او به [شهر] انبار در آمدند و حسّان بن حسّان بكرى را كشت و نیروهاى شما را از سنگرهاى مرزى خود كنار زده است. همچنین به من خبر رسیده كه مردِ آنان مزاحم زن مسلمان یا نامسلمانى كه در پیمان و پناه اسلام است، شده و خلخال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دستبندها و گردنبندها و گوشواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفته است و از زنان، جز با شیون و التماس، دفاعى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده است. پس از آن نیز، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه كسى از آنان زخمى بردارد یا خونى از او ریخته شود، با دست پُر بازگشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به خدا سوگند اگر پس از این، مرد مسلمانى، از شدّت اندوه بمیرد، سزاوار سرزنش نیست بلكه نزد من شایستۀ آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس شگفتا و شگفتا، به خدا سوگند، دل را آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اندوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد كه اینان بر باطل خود هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما از گرد حقّ خود پراكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. رویتان زشت و دلتان اندوهبار باد، وقتى هدف تیر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، بر شما تاخت و تاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما یورش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید، و به شما هجوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما هجوم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید، و از خداوند نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما رضایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید. وقتى در روزهاى گرم به شما فرمان گسیل به سوى آنان دادم، گفتید «اینک اوج گرماست. به ما مهلت بده تا گرما اندكى بر ما كاهش یابد» و وقتى در زمستان به شما فرمان حركت به سوى آنان دادم، گفتید «اینک اوج سرماست. به ما مهلت بده تا سرما از ما رخت بر بندد». [گیرم كه] همۀ اینها فرار از گرما و سرماست؛ امّا وقتى از گرما و سرما فرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، پس شما - به خدا سوگند - از شمشیر فرارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر هستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردْنمایانی كه مرد نیستید! [اى كسانى كه] خِردهایتان چون خِرد كودكان و عقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان چون عقل حجله‌نشینان است! بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، دوست داشتم كه شما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدم و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختم؛ شناختى كه - به خدا سوگند - پشیمانى به دست داد و نكوهش به دنبال آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا شما را بكشد، كه دلم را سراسر چركین كردید و سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را از خشم و كینْ آكنده ساختید، و جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اندوه را دم به دم به كام من ریختید، و با سركشى و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفایى، تدبیرم را بر من تباه ساختید تا جایى كه قریشیان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، پسر ابو طالب مردى دلیر است؛ امّا دانش جنگ ندارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست پدرشان درد نكند! آیا كسى از آنان هست كه از من در جنگ، تجربۀ بیشتر و سابقۀ جنگیدن فزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر داشته باشد؟ دست به كار جنگ شدم، در حالى كه هنوز به بیست سالگى نرسیده بودم و اینک من از شصت سال هم گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ امّا دریغا! كسى كه اطاعت نشود، تدبیرى هم ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذَمِّ أصحابِهِ لِتَركِهِمُ الجِهادَ -: أما وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَيَظهَرَنَّ هٰؤُلاءِ القَومُ عَلَيكُم، لَيسَ لِأَنَّهُم أولیٰ بِالحَقِّ مِنكُم، و لٰكِن لإِسراعِهِم إلیٰ باطِلِ صاحِبِهِم و إبطائِكُم عَن حَقّي. و لَقَد أصبَحَتِ الأُمَمُ تَخافُ ظُلمَ رُعاتِها، و أَصبَحتُ أخافُ ظُلمَ رَعِيَّتي!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِستَنفَرتُكُم لِلجِهادِ فَلَم تَنفِروا، و أَسمَعتُكُم فَلَم تَسمَعوا، و دَعَوتُكُم سِرّاً و جَهراً فَلَم تَستَجيبوا، و نَصَحتُ لَكُم فَلَم تَقبَلوا! أ شُهودٌ كَغُيّابٍ! و عَبيدٌ كَأَربابٍ! أتلو عَلَيكُمُ الحِكَمَ فَتَنفِرونَ مِنها، و أَعِظُكُم بِالمَوعِظَةِ البالِغَةِ فَتَتَفَرَّقونَ عَنها، و أَحُثُّكُم عَلیٰ جِهادِ أهلِ البَغيِ فَما آتي عَلیٰ آخِرِ قَولي حَتّیٰ أراكُم مُتَفَرِّقينَ أيادي سَبَأ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «أیادي سَبَأ»: مَثَل یُضرب للمتفرّقین، و أصله قوله تعالی: (وَمَزَّقْنَاهُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ)، وسَبَأ مهموز؛ و هو سَبَأ بن یشجُب بن یعرُب، و یقال: ذهبوا أیدي سبأ و أیادي سبأ؛ الیاء ساکنة و کذلك الألف، و هکذا نُقل المَثَل؛ أي ذهبوا متفرّقین، و هما اسمان جُعلا واحداً (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۷ ص‌۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تَرجِعونَ إلیٰ مَجالِسِكُم و تَتَخادَعونَ عَن مَواعِظِكُم، اُقَوِّمُكُم غُدوَةً و تَرجِعونَ إلَيَّ عَشِيَّةً، كَظَهرِ الحَنِيَّةِ؛ عَجَزَ المُقَوِّمُ، و أَعضَلَ المُقَوَّمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: «الحَنِيَّة»: القَوس. و قوله: «كظهر الحَنِيّة» يريد اعوجاجهم؛ كما أنّ ظهر القَوس معوَجّ. و«أعضل المقَوَّم»: أي أعضل داؤه؛ أي أعيا (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا القَومُ الشّاهِدَةُ أبدانُهُم، الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُم، المُختَلِفَةُ أهواؤُهُم، المُبتَلیٰ بِهِم اُمَراؤُهُم! صاحِبُكُم يُطيعُ اللّٰهَ و أَنتُم تَعصونَهُ، و صاحِبُ أهلِ الشّامِ يَعصِي اللّٰهَ و هُم يُطيعونَهُ! لَوَدِدتُ - وَ اللّه - أنَّ مُعاوِيَةَ صارَفَني بِكُم صَرفَ الدّينارِ بِالدِّرهَمِ، فَأَخَذَ مِنّي عَشَرَةً مِنكُم و أَعطاني رَجُلاً مِنهُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أهلَ الكوفَةِ! مُنيتُ مِنكُم بِثَلاثٍ وَ اثنَتَينِ: صُمٌّ ذَوو أسماعٍ، و بُكمٌ ذَوو كَلامٍ، و عُميٌ ذوو أبصارٍ! لا أحرارُ صِدقٍ عِندَ اللِّقاءِ، و لا إخوانُ ثِقَةٍ عِندَ البَلاءِ! تَرِبَت أيديكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرِبَ الرجلُ: إذا افتَقَر، أي لصق بالتراب، و هذه الكلمة جارية على ألسُن العرب لا يريدون بها الدعاء على المخاطَب و لا وقوع الأمر به. و قال بعضهم: هو دعاءٌ على الحقيقة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ «ترب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يا أشباهَ الإِبِلِ غابَ عَنها رُعاتُها؛ كُلَّما جُمِعَت مِن جانِبٍ تَفَرَّقَت مِن آخَرَ! وَ اللّه، لَكَأَنّي بِكُم فيما إخالُكُم أن لَو حَمِسَ الوَغیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَمِسَ الوَغى: أي اشتَدّ الحربُ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۰ «حمس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حَمِيَ الضِّرابُ قَدِ انفَرَجتُم عَنِ ابنِ أبي طالِبٍ انفِراجَ المَرأَةِ عَن قُبُلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۹۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نکوهش یاران خویش به خاطر روگردانی از جهاد -: آگاه باشید! سوگند به آن كه جانم در دست اوست، این گروه بر شما چیره خواهند شد، نه بدان جهت كه آنان نسبت به حق، از شما نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند؛ بلكه به خاطر شتابشان به سوى باطلِ پیشوایشان و كُندى شما از حقّ من. به یقین، همۀ امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از ستم حاكمانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند و من از ستم زیردستان خود بیمناكم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما را به جهاد بر انگیختم، نكوچیدید. پیام به گوشتان رساندم، نشنیدید. آشكار و نهان، شما را فرا خواندم، پاسخ ندادید. نصیحتتان كردم، نپذیرفتید. آیا شما شاهدانى همچون غایبان و بردگانى همچون خواجگانید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر شما باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم، از آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزید. با موعظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسا، پندتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكَنید. به پیكار با تجاوزگران فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانمتان، هنوز سخنم به پایان نرسیده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم كه همچون مردم سبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم سبا، مثلى (کنایه‌ای) است که عرب‌ها براى پراکنده شدگان به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. اساس این مثل، برگرفته از آیۀ (وَ مَزَّقْنَــٰـهُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ» است که شرح پراکندگىِ مردم سبا را بیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (ر. ک: شرح نهج البلاغة، ابن أبی الحدید: ج‌۷ ص‌۷۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنده شده، به مجالس خود باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید و با نیرنگ، یکدیگر را از پندها[یی که به شما داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام] بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانید. بامدادان، شما را راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم، شب مانندِ كمان خمیده به سویم بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید. هم راست كننده [و پند دهنده] ناتوان گشته است، هم راست شونده به ستوه آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروهى كه جسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان حاضر، ولى خِردهایتان پنهان و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان ناهمگون است و امیرانتان گرفتار شمایند! پیشواى شما فرمانبر خداست؛ امّا شما نافرمانید. در عوض، حاكم شامیان، خدا را نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا فرمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. به خدا سوگند، دوست دارم معاویه با من بر سرِ شما داد و ستد كند، مثل صرّافىِ درهم و دینار. ده نفر از شما را از من بگیرد و یک نفر از آنان را بدهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كوفیان! به سه چیز و دو چیز از شما گرفتار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. [آن سه چیز كه در شماست، این كه:] كَرانى هستید گوشدار، گُنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى هستید زباندار و كورانى هستید چشمدار. [آن دو خصلت كه در شما نیست، این كه:] نه هنگام كارزار، آزادگان صادقید و نه هنگام بلا، برادرانى مورد اعتماد. دستانتان خاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود و پریشان باد!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفرین است، کنایه از گرفتار شدن به خاک مذلّت و فقر. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همسانان شترانى كه ساربانشان را گم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، كه از هر سو جمعشان كنند، از سوى دیگر پراكنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند! به خدا سوگند، گویا شما را چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه اگر آتش جنگ برافروزد و درگیرى گرم شود، از دورِ پسر ابو طالب چنان جدا و پراكنده شوید كه زن [هنگام زایمان] از فرزندش جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ عَبدِ اللّه بنِ العَبّاسِ بَعدَ مَقتَلِ مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍ -: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ مِصرَ قَدِ افتُتِحَت، و مُحَمَّدُ بنُ أبي بَكرٍ= قَدِ استُشهِدَ... و قَد كُنتُ حَثَثتُ النّاسَ عَلیٰ لَحاقِهِ، و أَمَرتُهُم بِغِياثِهِ قَبلَ الوَقعَةِ، و دَعَوتُهُم سِرّاً و جَهراً و عَوداً و بَدءاً، فَمِنهُمُ الآتي كارِهاً، و مِنهُمُ المُعتَلُّ كاذِباً، و مِنهُمُ القاعِدُ خاذِلاً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسأَلُ اللّٰهَ تَعالیٰ أن يَجعَلَ لي مِنهُم فَرَجاً عاجِلاً، فَوَ اللّه لَولا طَمَعي عِندَ لِقائي عَدُوّي فِي الشَّهادَةِ، و تَوطيني نَفسي عَلَى المَنِيَّةِ، لأَحبَبتُ ألّا أبقیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ألقى» بدل «أبقى»، و التصویب من نسخ اُخری للمصدر و المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَ هٰؤُلاءِ يَوماً واحِداً، و لا ألتَقِيَ بِهِم أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۵، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به عبد اللّٰه بن عبّاس، پس از كشته شدن محمّد بن ابى بكر -: امّا بعد، مصر فتح شده و محمّد بن ابى بكر به شهادت رسیده است.… من مردم را بر پیوستن به او ترغیب كردم و دستور دادم پیش از واقعه به فریادش برسند و در نهان و آشكار و رفت و برگشت، آنان را فرا خواندم. برخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان آمدند، امّا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت و برخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان هم به دروغ، خود را به بیمارى زدند. برخى هم نشستند و از یارى دادنش دست كشیدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم كه براى من از دست این مردم به زودى [نجات و] گشایش قرار دهد. به خدا سوگند، اگر عشق به شهادت در برخورد با دشمن نبود و این كه خود را براى مرگ آماده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، دوست داشتم حتّى یک روز هم این مردم را نبینم و هرگز با آنان برخورد نكنم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۸۴ (توبة المُخَلَّفين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۸۵ (توبۀ تخلّف کنندگان از جهاد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موجبات-التخلف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۲: موجِباتُ التَّخَلُّفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زمینه‌های تخلّف از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَقُولُ ٱلْمُخَلَّفُونَ إِذَا ٱنطَـلَقْتُمْ إِلیٰ مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُواْ كَلَـٰمَ ٱللهِ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَ ٰلِكُمْ قَالَ ٱللهُ مِن قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا بَلْ كَانُواْ لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هنگامی که شما برای به دست آوردن غنائمی حرکت کنید، تخلّف کنندگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «بگذارید ما هم در پی شما بیاییم. آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند کلام خدا را تغییر دهند. بگو: «هرگز نباید به دنبال ما بیایید. این گونه خداوند از قبل گفته است!». آنها به زودی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «شما به ما حسد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزید»؛ ولی جز اندکی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ ٱنفِرُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ ٱثَّاقَلْتُمْ إِلَى ٱلَارْضِ أَرَضِيتُم بِالْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا مِنَ ٱلآخِرَةِ فَمَا مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فِى ٱلآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! چرا هنگامی که به شما گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «به سوی جهاد در راه خدا حرکت کنید»، بر زمین سنگینی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؟! آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، با این که متاع زندگی دنیا، در برابر آخرت، جز اندکی نیست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِن كَانَ ءَابَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَٱللهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و طایفۀ شما و اموالی که به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و تجارتی که از کساد شدنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که به آن علاقه دارید، در نظرتان از خداوند و پیامبرش و جهاد در راهش محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، در انتظار باشید که خداوند، عذابش را بر شما نازل کند و خداوند، جمعیّت نافرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردار را هدایت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۲۴۹، النساء: ۷۷، المائدة: ۲۲ – ۲۵، التوبة: ۴۴ ـ ۴۵ و ۸۶ ـ ۸۷ و ۹۳ و ۹۶، الأحزاب: ۱۲ – ۱۶، محمّد: ۲۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۲۴۹، نساء آیۀ: ۷۷، مائده: آیۀ ۲۲ - ۲۵؛ توبه: آیۀ ۴۴ - ۴۵ و۸۶ ـ ۸۷ و ۹۳ و ۹۶، احزاب: آیۀ ۱۲ - ۱۶، محمّد: آیۀ ۲۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أسلم أبي عمران مولى بني تُجيب: كُنّا بِالقُسطَنطينَةِ و عَلیٰ أهلِ مِصرَ عُقبَةُ بنُ عامِرٍ الجُهَنِيُّ، و عَلیٰ أهلِ الشّامِ فَضالَةُ بنُ عُبَيدٍ الأَنصارِيُّ، فَخَرَجَ صَفٌّ عَظيمٌ مِنَ الرّومِ، فَصَفَفنا لَهُم صَفّاً عَظيماً مِنَ المُسلِمينَ، فَحَمَلَ رَجُلٌ مِنَ المُسلِمينَ عَلیٰ صَفٍّ مِنَ الرّومِ حَتّیٰ دَخَلَ فيهِم، ثُمَّ خَرَجَ إلَينا مُقبِلاً، فَصاحَ فِي النّاسِ، فَقالوا: ألقیٰ بِيَدِهِ إلَى التَّهلُكَةِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی الآیة ۱۹۵ من سورة البقرة: (وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو أيّوبَ صاحِبُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّكُم تَتَأَوَّلونَ هٰذِهِ الآيَةَ عَلیٰ هٰذَا التَّأويلِ، و إنَّما نَزَلَت فينا مَعشَرَ الأَنصارِ؛ إنّا لَمّا أعَزَّ اللّٰهُ دينَهُ و كَثَّرَ ناصِريهِ، قالَ بَعضُنا لِبَعضِ سِرّاً مِن رَسولِ اللّه: إنَّ أموالَنا قَد ضاعَت، فَلَو أقَمنا فيها! فَرَدَّ اللّٰهُ عَلَينا ما هَمَمنا بِهِ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (وَ أَنفِقُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ لَا تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى ٱلتَّهْلُكَةِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَتِ التَّهلُكَةُ فِي الإِقامَةِ عَلیٰ أموالِنَا الَّتي أرَدنا، فَأَمَرَنا بِالغَزوِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما زالَ أبو أيّوبَ غازِياً في سَبيلِ اللّه حَتّیٰ قَبَضَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸۸، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷۲، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱۱، مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹، فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۶ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از اسلم ابو عمران وابستۀ بنی تُجیب -: ما در قسطنطنیه بودیم. فرمانده مصریان، عُقبة بن عامر جُهَنی بود و فرمانده شامیان، فَضالة بن عُبَید انصاری. پس صفی بزرگ از رومیان، حرکت کرد [و جلو آمد] و ما مسلمانان با صفی بزرگ به مقابلشان رفتیم. مردی از مسلمانان بر صف رومیان حمله برد و به دل آنها زد و سپس به سوی ما آمد و در میان مردم فریاد زد. مردم گفتند: او با دست خودش خود را به هلاکت کشاند!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آیۀ ۱۹۵ از سورۀ بقره: (با دست خود، خودتان را به هلاکت نیندازید).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ایّوب، صحابی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفت: ای مردم! شما این آیه را بر این مورد تأویل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، در صورتی که آیه در بارۀ ما انصار نازل شد. زمانی که خداوند، دینش را قدرت بخشید و یاورانش را افزون ساخت، برخی از ما پنهانی از پیامبر خدا به یکدیگر گفتند: اموالمان تلف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خوب است برای مراقبت از آنها بمانیم. پس خداوند در پاسخ این تصمیم ما این آیه را نازل کرد: (در راه خدا انفاق کنید و با دست خود، خودتان را به هلاکت نیندازید). بنا بر این، هلاکت، در ماندمان در اَراضی و اموالمان بود و خدا به ما دستور رفتن به جنگ داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ایّوب در راه خدا آن قدر جنگید تا جان به جان‌ٔآفرین بخشید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ الشَّيطانَ قَعَدَ لِابنِ آدَمَ بِأَطرُقِهِ؛ فَقَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الإِسلامِ، فَقالَ: تُسلِمُ و تَذَرُ دينَكَ و دينَ آبائِكَ و آباءِ آبائِكَ؟! فَعَصاهُ فَأَسلَمَ. ثُمَّ قَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الهِجرَةِ، فَقالَ: تُهاجِرُ و تَدَعُ أرضَكَ و سَماءَكَ، و إنَّما مَثَلُ المُهاجِرِ كَمَثَلِ الفَرَسِ فِي الطِّوَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطِّوَل: الحبل الطويل الذي يُشَدّ أحدُ طَرَفيه في وتد أو غيره و الطرف الآخر في يد الفرس؛ ليدور فيه و يرعیٰ و لا يذهب لوَجهه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ «طول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَعَصاهُ فَهاجَرَ. ثُمَّ قَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الجِهادِ، فَقالَ: تُجاهِدُ، فَهُوَ جَهدُ النَّفسِ وَ المالِ، فَتُقاتِلُ فَتُقتَلُ، فَتُنكَحُ المَرأَةُ و يُقسَمُ المالُ؟! فَعَصاهُ فَجاهَدَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَن فَعَلَ ذٰلِكَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه عزّ و جلّ أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و مَن قُتِلَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه عزّ و جلّ أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و إن غَرِقَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و إن وَ قَصَتهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَقص: كسر العُنُق (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۴ «وقص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دابَّتُهُ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۵۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۳ كلاهما نحوه، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۵۸ و ليس فيه ذيله و كلّها عن سبرة بن أبي فاكه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۶۹؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شیطان [برای گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه ساختن] آدمیزاد، بر سر راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگون او نشست: نخست بر سر راه اسلام آوردنش نشست و گفت: «اسلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوری و دین پدران و نیاکانت را رها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟!»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و اسلام آورد. سپس بر سر راه هجرتش نشست و گفت: «هجرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی و زمین و آسمان خودت را ترک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی؟! حکایت مهاجر، حکایت اسبی است که به ریسمانش بندند»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و هجرت نمود. سپس بر سر راه جهادش نشست و گفت: «به جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی؟! جهاد کردن، تلف کردن جان و مال است. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگی و کشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی و زنت به عقد دیگری در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و اموالت تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و به جهاد رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آری، هر که چنین عمل کند، بر خداوند عزّ و جلّ است که او را به بهشت برد، و هر که کشته شود، بر خداست که او را به بهشت برد، و اگر غرق شد، بر خداست که او را به بهشت برد، و اگر اسبش او را زمین زند و گردنش بشکند، بر خداست که او را به بهشت برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن زيد بن وهب: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام قالَ لِلنّاسِ - و هُوَ أوَّلُ كَلامٍ لَهُ بَعدَ النَّهرَوانِ -:... عِبادَ اللّه! ما لَكُم إذا أمَرتُكُم أن تَنفِرُوا اثّاقَلتُم إلَى الأَرضِ؟! أرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ ثَواباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتباس من قوله تعالی في سورة التوبة الآیة ۳۸: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! و بِالذُّلِّ وَ الهَوانِ مِنَ العِزِّ خَلَفاً؟! أ وَ كُلَّما نادَيتُكُم إلَى الجِهادِ دارَت أعيُنُكُم كَأَنَّكُم مِنَ المَوتِ في سَكرَةٍ، يُرتَجُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرتاج: الإغلاق. و يُرتَج عليهم: أي يُستغلق عليهم الكلام فلا يتكلّمون (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ «رتج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم فَتَبكُمونَ؛ فَكَأَنَّ قُلوبَكُم مَألوسَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الألَس: اختلاط العقل (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ «ألس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنتُم لا تَعقِلونَ، و كَأَنَّ أبصارَكُم كُمهٌ فَأَنتُم لا تُبصِرونَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ أنتُم! ما أنتُم إلّا اُسودُ الشَّریٰ فِي الدَّعَةِ، و ثَعالِبُ رَوّاغَةٌ حينَ تُدعَونَ، ما أنتُم بِرُكنٍ يُصالُ بِهِ، و لا زَوافِرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زافِرَة الرجل: أنصارُهُ و خاصّته (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ «زفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِزٍّ يُعتَصَمُ إلَيها، لَعَمرُ اللّه! لَبِئسَ حِشاشُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُشاش النار: ما تُحَشّ به؛ أي توقد... و روي: «حَشاش» بالفتح؛ و هو الحطب الذي یُلقی في النار قبل الجزل. و روي: «حُشّاش» بضمّ الحاء و تشدید الشین، جمع حاشّ؛ و هو المُوقد للنار (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۸ ص‌۱۰۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ الحَربِ أنتُم، إنَّكُم تُكادونَ و لا تَكيدونَ! و تُنتَقَصُ أطرافُكُم و لا تَتَحاشَونَ! و لا يُنامُ عَنكُم و أَنتُم في غَفلَةٍ ساهونَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أخَا الحَربِ اليَقظانُ، أودیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أودى: هَلَكَ (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴ «ودي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَفَلَ، و يَأتِي الذُّلُّ مَن وادَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وادَعتُه مُوادَعةً: صالَحتُه (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۳ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، غُلِبَ المُتَخاذِلونَ، وَ المَغلوبُ مَقهورٌ و مَسلوبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ و ۳۵ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۹؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰، أنساب الأشراف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴، الإمامة و السياسة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات - به نقل از زید بن وَهْب -: اوّلین سخنى كه على علیه‌السلام پس از واقعۀ نهروان به مردم گفت، چنین بود: «... بندگان خدا! شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه چون فرمان كوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، به زمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبید؟! آیا زندگى دنیا را بر ثواب آخرت، و ذلّت و خوارى را بر عزّت برگزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟! هر گاه شما را به جهاد فرا خواندم، چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان چرخید، گویی که در گیجىِ مرگید. زبانتان را بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و سخن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید یا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان آشفته است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمید، و گویا دیدگانتان كور است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا خیرتان دهد! شما وقتى به نبرد فرا خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید، در فرومایگى، جز مثل شیرانِ نافرمان و روباهان مكّار نیستید. شما هرگز مورد اعتماد من نیستید. شما مَركبى نیستید كه بتوان با شما بر دشمن حمله آورد و قدرتمندى نیستید كه بتوان به آن چنگ زد. به خدا سوگند كه شما جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزان بدى هستید! به شما نیرنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند و شما تدبیر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید. از قلمرو شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهند و ناراحت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. آنان بیدارند و شما در خواب غفلتید!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد جنگى، آن است كه بیدار و باخِرد باشد. آن كه سستى كند، خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنان كه همدیگر را وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و یاری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، شكست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند و هر كه شكست بخورد، از پا در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و غارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ فِي استِنفارِ النّاسِ إلیٰ أهلِ الشّامِ بَعدَ فَراغِهِ مِن أمرِ الخَوارِجِ، و فيها يَتَأَفَّفُ بِالنّاسِ، و يَنصَحُ لَهُم بِطَريقِ السَّدادِ -: اُفٍّ لَكُم! لَقَد سَئِمتُ عِتابَكُم! أرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ عِوَضاً؟! و بِالذُّلِّ مِنَ العِزِّ خَلَفاً؟! إذا دَعَوتُكُم إلیٰ جِهادِ عَدُوِّكُم دارَت أعيُنُكُم كَأَنَّكُم مِنَ المَوتِ في غَمرَةٍ، و مِنَ الذُّهولِ في سَكرَةٍ! يُرتَجُ عَلَيكُم حِواري فَتَعمَهونَ، و كَأَنَّ قُلوبَكُم مَألوسَةٌ فَأَنتُم لا تَعقِلونَ. ما أنتُم لي بِثِقَةٍ سَجيسَ اللَّيالي، و ما أنتُم بِرُكنٍ يُمالُ بِكُم، و لا زَوافِرُ عِزٍّ يُفتَقَرُ إلَيكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بیان بعض عبارات هذه الخطبة: «یُرتَجُ» یُغلَق. و الحِوار: المحاورة و المخاطبة. و «تعمهون» من العَمَه؛ و هو التحیّر و التردّد، الماضي: عَمِهَ - بالکسر -.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «ما أنتم لي بثقة سَجيسَ الليالي» كلمة تقال للأبد، تقول: لا أفعله سجيس الليالي، و سجيس عجيس، و سجيس الأوجس؛ معنى ذلك كلّه الدهر، و الزمان، و أبداً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «ما أنتم برُكن يُمالُ بكم» أي لستم بركنٍ يُستند إليكم و يُمال على العدوّ بعزّكم و قوّتكم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «و لا زوافرَ عِزٍّ» جمع زافِرَة، و زافرة الرجل: أنصاره و عشيرته. و يجوز أن يكون «زوافر عزٍّ» أي حوامل عزٍّ؛ زفرت الجمَلَ أزفره زَفراً: أي حملته (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما أنتُم إلّا كَإِبِلٍ ضَلَّ رُعاتُها، فَكُلَّما جُمِعَت مِن جانِبٍ انتَشَرَت مِن آخَرَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبِئسَ - لَعَمرُ اللّه - سُعرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُعر: جمع ساعر. و إسعار النار و سَعرها: إیقادها (منهاج البراعة: ج‌۴ ص‌۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ الحَربِ أنتُم، تُكادونَ و لا تَكيدونَ، و تُنتَقَصُ أطرافُكُم فَلا تَمتَعِضونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امتعضَ: غضب و شَقَّ عليه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ «معض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا يُنامُ عَنكم و أنتم في غفلةٍ ساهونَ، غُلِبَ - وَ اللّه - المُتَخاذِلونَ. وَ ٱيمُ اللّه! إنّي لَأَظُنُّ بِكُم أن لَو حَمِسَ الوَغیٰ وَ استَحَرَّ المَوتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استحرّ الموت: أي اشتدّ و كثر، و هو استفعل من الحرّ؛ أي الشدّة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ «حرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِ انفَرَجتُم عَنِ ابنِ أبي طالِبٍ انفِراجَ الرَّأسِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّه، إنَّ امرَءاً يُمَكِّنُ عَدُوَّهُ مِن نَفسِهِ يَعرُقُ لَحمَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرْق: العَظم إذا اُخذ عنه معظم اللحم، يقال: عَرَقتُ العَظم و اعترقته و تعرّقته؛ إذا أخذت عنه اللحم بأسنانك (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ «عرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَهشِمُ عَظمَهُ و يَفري جِلدَهُ، لَعَظيمٌ عَجزُهُ! ضَعيفٌ ما ضُمَّت عَلَيهِ جَوانِحُ صَدرِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ضعيف القلب؛ فهو الذي تضمّه جوانح الصدر؛ و هي الأضلاع ممّا يلي الصدر (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ «جنح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتَ فَكُن ذاكَ إن شِئتَ، فَأَمّا أنا فَوَ اللّه دونَ أن اُعطِيَ ذٰلِكَ ضَربٌ بِالمَشرَفِيَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المشرفيّة (السيوف المشرفيّة): سيوف تنسب إلى المشارف؛ و هي قرى من أرض اليمن، و قيل: من أرض العرب تدنو من الريف (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ «شرف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تَطيرُ مِنهُ فَراشُ الهامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَراش: عظامٌ رِقاق تلي قِحف الرأس. و الهام: جمع الهامة؛ و هو الرأس (اُنظر: لسان العرب: ج۶ ص۳۲۸ «فرش» و ج۱۲ ص۶۲۴ «هوم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَطيحُ السَّواعِدُ وَ الأَقدامُ، و يَفعَلُ اللّٰهُ بَعدَ ذٰلِكَ ما يَشاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲؛ مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در فرا خواندن مردم به جنگ با شامیان، پس از یكسره كردن كار خوارج، که در آن [از سستى مردم در جهاد با دشمن] اظهار ناراحتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنان را به راه درست ارشاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند -: اُف بر شما! از ملامت شما به ستوه آمدم. آیا زندگىِ دون را به جاى آخرت، و ذلّت را به جاى عزّت پسندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟ هر گاه به جهاد با دشمنتان فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم، چشمانتان [از اضطراب] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد، گویی که در سختى مرگ و سرمستىِ پریشانى به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید. راه سخنم بر شما بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حیران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. گویا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان دیوانه گشته و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمید. شما هرگز امین مورد اعتماد و تكیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه استوار نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، و نه یارانى ویژه و پُرتوان كه نیازى به شما افتد. شما جز مثل شتران بى‌ساربان نیستید كه از هر سو گردآورى شوند، از سوى دیگر پراكنده می‌گردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، براى افروختن آتش نبرد، بد مردمانى هستید! با شما حیله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند [و فریب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورید] ولی [شما] نیرنگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنید. شهرهاى اطراف شما از دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورید. دشمنانتان از شما غافل نیستند و شما در خواب غفلتید. به خدا سوگند، آنان كه یكدیگر را یارى نكنند، مغلوب اند. به خدا سوگند، چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه اگر شعلۀ جنگ بر افروزد و آتش مرگ داغ شود، آن گونه كه سر از بدن جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، شما از اطراف پسر&lt;br /&gt;<br /> ابو طالب جدا شوید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، هر كس زمینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز تسلّط دشمن شود، دشمن، گوشت او را از استخوان جدا می‌كند و استخوانش را می‌شكند و پوستش را می‌كَند. درماندگى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او، بس بزرگ و قلبش بس ناتوان خواهد بود. پس تو [اى شنونده!] اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى همو باش؛ امّا من، به خدا سوگند، پیش از آن كه چنین فرصتى به دشمن دهم، ضربت شمشیر مَشرَفى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَشرَف، نام منطقه‌اى است که شمشیرهاى بُرّان، منسوب به آن جاست. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد بود؛ ضربتى كه تکّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استخوان سر بپرد و بازوها و قدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قطع شوند و پس از آن، خدا آنچه بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ أرسَلَهُ إلیٰ أهلِ مِصرَ مَعَ مالِكٍ الأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ إمارَتَها -: أ لا تَرَونَ إلیٰ أطرافِكُم قَدِ انتَقَصَت، و إلیٰ أمصارِكُم قَدِ افتُتِحَت، و إلیٰ مَمالِكِكُم تُزویٰ، و إلى بِلادِكُم تُغزیٰ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِنفِروا - رَحِمَكُمُ اللّٰهُ - إلیٰ قِتالِ عَدُوِّكُم، و لا تَثّاقَلوا إلَى الأَرضِ؛ فَتُقِرّوا بِالخَسفِ، و تَبوؤوا بِالذُّلِّ، و يَكونَ نَصيبُكُمُ الأَخَسَّ، و إنَّ أخَا الحَربِ الأَرِقُ، و مَن نامَ لَم يُنَم عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶۲، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ عن جندب نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مردم مصر، هنگامی که مالک اشتر را بر آنها گمارد -: آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه نواحى و مرزهایتان، كاستى گرفته و شهرهایتان تصرّف شده است و ممالكتان گرفته و كشورتان اشغال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! پس - خدایتان رحمت كند - به جنگ با دشمنتان بشتابید و به زمین نچسبید كه در آن صورت، به خوارى، تن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید و پست‌ترین چیز دنیا (فرومایگى و ذلّت) نصیبتان خواهد شد. همانا سرباز رزمنده، بیدار است و آن [رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] كه در خواب غفلت به سر می‌برد، بداند كه دشمنش از او غافل نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دعاء-أمیر-المؤمنین-علیهالسلام-على-الناكصين-و-المبطئين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۳: دُعاءُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه‌السلام عَلَى النّاكِصينَ وَ المُبطِئينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نفرین امیر مؤمنان علیه‌السلام به تخلّف کنندگان و کوتاهی کنندگان از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ كانَ يَستَنهِضُ بِها أصحابَهُ إلیٰ جِهادِ أهلِ الشّامِ في زَمانِهِ -: اللّٰهُمَّ أيُّما عَبدٍ مِن عِبادِكَ سَمِعَ مَقالَتَنَا العادِلَةَ غَيرَ الجائِرَةِ، وَ المُصلِحَةَ غَيرَ المُفسِدَةِ، فِي الدّينِ وَ الدُّنيا، فَأَبیٰ بَعدَ سَمِعهِ لَها إلَّا النُّكوصَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّكوص: الرجوع (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن نُصرَتِكَ، وَ الإِبطاءَ عَن إعزازِ دينِكَ، فَإِنّا نَستَشهِدُكَ عَلَيهِ يا أكبَرَ الشّاهِدينَ شَهادَةً، و نَستَشهِدُ عَلَيهِ جَميعَ ما أسكَنتَهُ أرضَكَ و سَماواتِكَ، ثُمَّ أنتَ بَعدُ المُغني عَن نَصرِهِ، وَ الآخِذُ لَهُ بِذَنبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۸؛ المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی که یارانش را برای جهاد با شامیان بسیج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد -: بار خدایا! هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگانت كه سخن ما را شنید - سخنى كه از روى عدالت است، نه از روى ستم، و موجب اصلاح دین و دنیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و موجب تباهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد - و پس از شنیدن، از پذیرش آن، سر باز زد و از یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات دست كشید و در گرامیداشت دینت، سستى به خرج داد، بر ضدّ او تو را - اى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ گواهان - گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیریم و بر ضدّ او همۀ آنچه را كه در زمینت و آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت ساكن كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیریم و سپس تو بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز كنندۀ ما از یارى او هستى و او را در برابر گناهش كیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - و قَد تَواتَرَت عَلَيهِ الأَخبارُ بِاستيلاءِ أصحابِ مُعاوِيَةَ عَلَى البِلادِ، و قَدِمَ عَلَيهِ عامِلاهُ عَلَى اليَمَنِ و هُما عُبَيدُ اللّه بنُ العَبّاسِ و سَعيدُ بنُ نَمرانَ لَمّا غَلَبَ عَلَيهِما بُسرُ بنُ أبي أرطاةَ، فَقامَ علیه‌السلام عَلَى المِنبَرِ ضَجِراً بِتَثاقُلِ أصحابِهِ عَنِ الجِهادِ و مُخالَفَتِهِم لَهُ فِي الرَّأيِ،&lt;br /&gt;<br /> فَقالَ -:... اُنبِئتُ بُسراً قَد أطلَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَلَعَ الرجلُ علی القوم و أطلَعَ: هَجَم (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۲۳۶ «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمَنَ، و إنّي - وَ اللّه - لَأَظُنُّ أنَّ هٰؤُلاءِ القَومَ سَيُدالونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإدالَة: الغلبة، یقال:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُدیل لنا علی أعدائنا، أي نُصرنا علیهم و کانت الدولة لنا (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكُم بِاجتِماعِهِم عَلیٰ باطِلِهِم و تَفَرُّقِكُم عَن حَقِّكُم، و بِمَعصِيَتِكُم إمامَكُم فِي الحَقِّ و طاعَتِهِم إمامَهُم فِي الباطِلِ، و بِأَدائِهِمُ الأَمانَةَ إلیٰ صاحِبِهِم و خِيانَتِكُم، و بِصَلاحِهِم في بِلادِهِم و فَسادِكُم، فَلَوِ ائتَمَنتُ أحَدَكُم عَلیٰ قَعبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَعب: إناءٌ ضَخم كالقَصعَة (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰ «قعب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَخَشيتُ أن يَذهَبَ بِعِلاقَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِلاقَة السوط: ما في مقبضه من السیر، و کذلك عِلاقَة القدَح و المصحف و القوس و ما أشبه ذلك (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۶۵ «علق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي قَد مَلِلتُهُم و مَلّوني، و سَئِمتُهُم و سَئِموني، فَأَبدِلني بِهِم خَيراً مِنهُم، و أَبدِلهُم بي شَرّاً مِنّي. اللّٰهُمَّ مِث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماثَ الملحَ في الماء: أذابه، و کذلك الطین (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۹۲ «میث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلوبَهُم كَما يُماثُ المِلحُ فِي الماءِ. أما وَ اللّه، لَوَدِدتُ أنَّ لي بِكُم ألفَ فارِسٍ مِن بَني فِراسِ بنِ غَنمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنو فراس بن غَنْم - بفتح الغین و سکون النون -: حَيّ معروف بالشجاعة من بني کنانة؛ و هم بنو فراس بن غنم بن ثعلبة بن مالك بن کنانه (منهاج البراعة: ج‌۳ ص‌۳۴۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۵، الفصول المختارة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ و فيه ذيله من «اللّٰهمّ إنّي قد مللتهم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۰؛ الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶ كلاهما عن محمّد بن الحنفية، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي رافع و فيها ذيله من «اللّهمّ إنّي قد» نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - آن گاه که گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پیاپى رسید كه سربازان معاویه بر شهرها سلطه یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دو كارگزار امام در یمن، عبید اللّٰه بن عبّاس و سعید بن نمران كه مغلوب بُسر بن اَرطات شده بودند، نزد على علیه‌السلام باز گشتند و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ از سستى یارانش از جهاد و مخالفتشان با نظر وى، بر منبر ایستاد -: خبر یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه بُسر بر یَمَن وارد گشته است. به یقین و سوگند به خدا، چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه این قوم بر شما چیره شوند، به خاطر وحدتى كه بر باطلشان دارند و پراكندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه شما در راه حقّتان دارید، و به خاطر نافرمانى شما از پیشوایتان در راه حق، و پیروى آنان از پیشوایشان در راه باطل، و به خاطر امانتدارى آنان به پیشوایشان و خیانت شما، و به خاطر اصلاحگرى آنان در شهرهایشان و فسادانگیزى شما. من اگر یكى از شما را بر قدحى چوبى امین بشمارم، بیم آن دارم كه بند آن را برُباید!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اینان از من خسته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من هم از اینان به ستوه آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. من از آنان دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنان از من دل‌تنگ شده‌اند. مرا به بهتر از اینان جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین ببخش و اینان را به بدتر از من جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین بده. خدایا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را آب كن، آن گونه كه نمک در آب، ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. به خدا سوگند، دوست داشتم به جاى [انبوه] شما، [فقط] هزار سوار از فرزندان فراس بن غَنْم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى فراس، به غیرت و دلیرى معروف بودند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-ترك-الجهاد-و-التخلف-عنه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۴: مَضارُّ تَركِ الجِهادِ وَ التَّخَلُّفِ عَنهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ضررهای ترک جهاد و تخلّف از آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِلَّا تَنفِرُواْ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَ لَا تَضُرُّوهُ شَيْـٔا وَ ٱللهُ عَلیٰ كُلِّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ قَدِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر [به سوی میدان جهاد] حرکت نکنید، شما را مجازات دردناکی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و گروه دیگری غیر از شما را به جای شما قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هیچ زیانی به او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانید و خداوند بر هر چیزی تواناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا ٱنقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُواْ عَنْهُمْ فَأَعْرِضُواْ عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۵ و راجع التوبة: ۲۴ و ۸۱ و ۹۰، الفتح: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هنگامی که به سوی آنان باز گردید، برای شما به خدا سوگند یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، تا از آنها اعراض [و صرف نظر] کنید. از آنها اعراض کنید؛ چرا که پلیدند و جایگاهشان دوزخ است، به کیفر اعمالی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُواْ فِى ٱلأَرْضِ وَتُقَطِّعُواْ أَرْحَامَكُمْ * أُوْلَـٰـئِكَ ٱلَّذِينَ لَعَنَهُمُ ٱللهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمَیٰ أَبْصَـٰرَهُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۲۲ - ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر [از این دستورها] روگردان شوید، جز این انتظار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که در زمین، فساد و قطع پیوند خویشاوندی کنید؟ * آنها کسانی هستند که خداوند از رحمت خویش دورشان ساخته، گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را کر و چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را کور کرده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۷۲ - ۷۳، آل عمران: ۱۶۵ - ۱۶۸، التوبة: ۴۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نساء: آیۀ ۷۲ - ۷۳، آل عمران: آیۀ ۱۶۵ - ۱۶۸، توبه: آیۀ ۴۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ خُذُواْ حِذْرَكُمْ فَانفِرُواْ ثُبَاتٍ أَوِ ٱنفِرُواْ جَمِيعًا * وَ إِنَّ مِنكُمْ لَمَن لَّيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَـٰبَتْكُم مُّصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ ٱللهُ عَلَىَّ إِذْ لَمْ أَكُن مَّعَهُمْ شَهِيدًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۷۱ - ۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: وَ اللّه، لَو قالَ هٰذِهِ الكَلِمَةَ أهلُ الشَّرقِ وَ الغَربِ لَكانوا بِها خارِجينَ مِنَ الإِيمانِ، و لٰكِنَّ اللّٰهَ قَد سَمّاهُم مُؤمِنينَ بِإِقرارِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق - در بارۀ آیۀ (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! [در برابر دشمن] آماده باشيد و گروه گروه [به جهاد] بيرون رويد يا به طور جمعى روانه شويد * و قطعاً از ميان شما كسى است كه كُندی می‌کند. پس اگر آسيبى به شما رسد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: راستى خدا بر من نعمت بخشيد كه با آنان حاضر نبودم) -: به خدا سوگند اگر این سخن را اهل شرق و غرب گفته بودند، به سبب آن از ایمان خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ امّا خدا این افراد را به خاطر اقرارشان، مؤمن نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن لَقِيَ اللّٰهَ بِغَيرِ أثَرٍ مِنَ الجِهادِ، لَقِيَهُ و فيهِ ثُلمَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۳، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۶ كلاهما نحوه و کلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کسی که خدا را بدون اثری از جهاد دیدار کند، با رخنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در [ایمانِ] خود او را دیدار می‌کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن ماتَ و لَم يَغزُ و لَم يُحَدِّث بِهِ نَفسَهُ، ماتَ عَلیٰ شُعبَةٍ مِن نِفاقٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۲، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۷۴، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۹ كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه جهاد نكرده یا آرزوى جهاد نداشته باشد و بمیرد، با نوعى نفاق مُرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ما تَرَكَ قَومٌ الجِهادَ إلّا عَمَّهُمُ اللّٰهُ بِالعَذابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴۷ و فيه «ضربهم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بذلّ» بدل «عمّهم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالعذاب» نقلاً عن ابن مردويه و كلاهما عن أبي بكر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هیچ مردمى جهاد را ترک نكردند، مگر این كه خداوند، همۀ آنان را عذاب كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مُجاهَدَةُ العَدُوِّ فَرضٌ عَلیٰ جَميعِ الأُمَّةِ، و لَو تَرَكُوا الجِهادَ لَأَتاهُمُ العَذابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ كلاهما عن فضيل بن عياض، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۲ كلاهما عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مجاهده با دشمن، بر همۀ امّت واجب است و اگر جهاد را رها كنند، گرفتار عذاب خواهند شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا تَبايَعتُم بِالعِينَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العينة: هو أن يبيع من رجل سلعة بثمن معلوم إلى أجل مسمّىً، ثمّ يشتريها منه بأقلّ من الثمن الّذي باعها به (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ «عين»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَخَذتُم أذنابَ البَقَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخذتم أذناب البقر: أي الاشتغال بالحرث (نيل الأوطار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و رَضيتُم بِالزَّرعِ، و تَرَكتُمُ الجِهادَ؛ سَلَّطَ اللّٰهُ عَلَيكُم ذُلّاً لا يَنزِعُهُ حَتّیٰ تَرجِعوا إلیٰ دينِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶۲، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۰۳، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۷، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰ كلّها عن ابن عمر، تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر گاه به معاملۀ عَینه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عینه، معامله‌اى است که در آن، کسى کالایى را به قیمت معلوم و مدّت‌دار به فردى بفروشد و سپس همان را به قیمت کم‌تر و بدون مدّت از او بخرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشغول شدید و دُم گاوان را گرفتید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به اشتغال مفرط به پرورش گاو - که منشأ ثروت دنیایی بود -، توأم با غفلت از آخرت و جهاد در&lt;br /&gt;<br /> راه خدا.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زراعت را خوش داشتید، ولى جهاد را رها كردید، خداوند، خوارى جداناپذیرى را بر شما چیره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، تا این كه به دینتان باز گردید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَئِن أنتُمُ اتَّبَعتُم أذنابَ البَقَرِ، و تَبايَعتُم بِالعِينَةِ، و تَرَكتُمُ الجِهادَ في سَبيلِ اللّه؛ لَيُلزِمَنَّكُمُ اللّٰهُ مَذَلَّةً في أعناقِكُم، ثُمَّ لا تُنزَعُ مِنكُم حَتّیٰ تَرجِعونَ إلیٰ ما كُنتُم عَلَيهِ و تَتوبونَ إلَى اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۶۴ وص ۲۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰۷ نحوه، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ كلّها عن ابن عمر، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اگر شما دُم گاوان را گرفتید [و به شخم زدن زمین و کشاورزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان پرداختید] و به معاملۀ عَینه مشغول شدید و جهاد در راه خدا را رها كردید، خداوند، چنان ذلّتی را گریبانگیرتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد که رهایتان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا آن گاه به وضعی که داشتید (جهاد و مبارزه)، باز گردید و به درگاه خدا توبه کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن تَرَكَ الجِهادَ، ألبَسَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ ذُلاًّ و فَقراً في مَعيشَتِهِ، و مَحقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحق: النَّقص و المَحو و الإبطال (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ «محق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في دينِهِ. إنَّ اللّٰهَ أغنیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الأُخری کلّها: «أعزّ» بدل «أغنی».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّتي بِسَنابِكِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنبُك الدابّة: طرف حافِرِها، جَمعُها سنابك (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ «سنبك»). و الکلام علی المجاز کنایة عن الجهاد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيلِها و مَراكِزِ رِماحِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ عن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۶ كلاهما عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۳۲ ح۱۰۰۸ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس جهاد را وا گذارد، خداوند، جامۀ خوارى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش فقر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و دینش را از میان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. خداوند عزّ و جلّ امّت مرا با سُم اسبان [جنگى]شان و نوک نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در منابع دیگر، به جای «بی‌نیاز کرده است»، «عزّت داده است» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الجِهادَ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ... فَمَن تَرَكَهُ رَغبَةً عَنهُ ألبَسَهُ اللّٰهُ ثَوبَ الذُّلِّ، و شَمِلَهُ البَلاءُ، و فارَقَ الرِّضا، و دُيِّثَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُيّث: ذُلِّل (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ «ديث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالصَّغارِ وَ القَماءَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَماءُ: الحَقارة و الذُّلّ. و منه الحديث: «دُيِّثَ بالصَّغارِ و القَماءَة» (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱۱ «قمأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و ضُرِبَ عَلیٰ قَلبِهِ بِالأَسدادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسداد:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع سدّ، یقال: ضربت علیه الأرض بالأسداد؛ أي سدّت علیه الطریق و عمیت علیه مذاهبه (القاموس المحیط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰ «سدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُديلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُدیل: من الدولة؛ و هي الانتقال من حال الشدّة إلی الرخاء. والإدالة: الغلبة و النصرة، یقال: اُدیل لنا علی عدوّنا؛ أي نُصِرنا علیه و کانت الدولة لنا. و أدال منه و علیه: أي جعله مغلوباً بالخصمة، فیکون المراد هنا جعله مغلوباً للحقّ، فیصیبه وَخامة العاقبة لخذلان الحقِّ (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ «دول»، مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَقُّ مِنهُ بِتَضييعِ الجِهادِ، و سِيمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي کُلّف؛ من السوم بمعنی التکلیف. قال ابن منظور: «و أکثر ما تستعمل في العذاب و الشرّ و الظم». و قال ابن الأثیر: «أصله الواو، فقُلبت ضمّة السین کسرة، فانقلبت الواو یاء». و قرأه العلّامة المجلسي: «سُئم» على بناء المفعول؛ أي كُلِّف و اُلزِمَ (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶، لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ «سوم»، مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَسفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخسف: الذلّ و المشقّة (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ «خسف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مُنِعَ النَّصَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصَف: إعطاء الحقّ، و الاسم من الإنصاف، و هو العدل (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ «نصف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ كلاهما عن أبي عبد الرحمن السلمي، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلاهما نحوه، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، جهاد، یكى از درهاى بهشت است.… پس هر كه آن را از سر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میلى وا بگذارد، خداوند جامۀ خوارى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و بلا او را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و از رضامندى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نقل تهذیب الأحکام به جاى «الرضا (رضامندی)»، «الرخاء (آسایش)» آمده که با سیاق سخن سازگارى بیشترى دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و به خوارى و حقارت گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دل او بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و به سبب تباه ساختن جهاد، حق از او گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به رنج و سختى گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و از عدالت و انصاف محروم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ أخَا الحَربِ اليَقظانُ الأَرِقُ، و مَن نامَ لَم يُنَم عَنهُ، و مَن ضَعُفَ أودیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أودی: هلك (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴ «ودي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مَن تَرَكَ الجِهادَ فِي اللّه كانَ كَالمَغبونِ المَهينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ عن جندب، كشف المحجّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ الفتوح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مرد جنگى، بیدار و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز است. هر كس [غافلانه] بخوابد، [دشمنان] از او غافل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند و هر كه سست شود، نابود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و هر كس جهاد در راه خدا را وا گذارَد، زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده و خوار خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا مَعاشِرَ أهلِ الكوفَةِ! وَ اللّه، لَتَصبِرُنَّ عَلیٰ قِتالِ عَدُوِّكُم أو لَيُسَلِّطَنَّ اللّٰهُ عَلَيكُم قَوماً أنتُم أولیٰ بِالحَقِّ مِنهُم، فَلَيُعَذِّبُنَّكُم، وَ لَيُعَذِّبَنَّهُمُ اللّٰهُ بِأَيديكُم أو بِما شاءَ مِن عِندِهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفَمِن قِتلَةٍ بِالسَّيفِ تَحيدونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حادَ عن الشيء یَحید: مال عنه وعَدَل (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۱۵۹ «حید»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ مَوتَةٍ عَلَى الفِراشِ؟! فَاشهَدوا أنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «مَوتَةٌ عَلَى الفِراشِ أشَدُّ مِن ضَربَةِ ألفِ سَيفٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ عن فرقد البجلي؛ شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ عن سالم بن دينار الأزدي و فيه «معالجة ملك الموت» بدل «موتة» نحوه، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۰ و ليس فيه ذيله من «فليعذبنّكم...»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى كوفیان! شما را به خدا، بر پیكار با دشمنتان شكیبا باشید، و گرنه خداوند، كسانى را بر شما مسلّط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه شما از آنان به حق سزاوارترید و آن گاه، آنان شما را شكنجه خواهند داد. پس خداوند هم آنان را به دست شما یا هر گونه كه بخواهد، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. آیا از كشته شدن با شمشیر به مرگ در بستر روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید؟! گواه باشید كه از پیامبر خدا شنیدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرگ در بستر، دشوارتر از ضربت هزار شمشیر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ! لَو لَم تَتَخاذَلوا عَن نَصرِ الحَقِّ، و لَم تَهِنوا عَن تَوهينِ الباطِلِ، لَم يَطمَع فيكُم مَن لَيسَ مِثلَكُم، و لَم يَقوَ مَن قَوِيَ عَلَيكُم، لٰكِنَّكُم تِهتُم مَتاهَ بَني إسرائيلَ، و لَعَمري! لَيُضَعَّفَنَّ لَكُمُ التّيهُ مِن بَعدي أضعافاً؛ بِما خَلَّفتُمُ الحَقَّ وَراءَ ظُهورِكُم، و قَطَعتُمُ الأَدنیٰ و وَصَلتُمُ الأَبعَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ای مردم! اگر از یاری کردن حق کوتاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدید و در تضعیف باطل سستی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، بیگانگان در شما طمع نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و کسانی که بر شما چیره شدند، چیره نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ امّا شما به سرگردانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مانند سرگردانی بنی اسرائیل گرفتار شدید و به جانم سوگند که پس از من، این سرگردانی چند برابر خواهد شد؛ زیرا حق را پشت سر انداختید و از خویش بریدید و با بیگانه پیوستید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-المخلفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۵: تَوبَةُ المُخَلَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توبۀ تخلّف کنندگان از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَّقَد تَّابَ ٱللهُ عَلَى ٱلنَّبِىِّ وَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَ ٱلأَنصَارِ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ فِى سَاعَةِ ٱلْعُسْرَةِ مِن بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ * وَ عَلَى ٱلثَّلَـٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُواْ حَتَّیٰ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ ٱلأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَ ضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَ ظَنُّواْ أَن لَا مَلْجَأَ مِنَ ٱللهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُواْ إِنَّ ٱللهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۷ - ۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مسلّماً خداوند، رحمت خود را شامل حال پیامبر و مهاجران و انصار، که در زمان عسرت و شدّت [در جنگ تبوک] از او پیروی کردند، نمود، پس از آن که نزدیک بود دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گروهی از آنها، از حق منحرف شود [و از میدان جنگ باز گردند]. سپس خدا توبۀ آنها را پذیرفت، که او به آنان، رئوف و مهربان است * [همچنین] آن سه نفر که [از شرکت در جنگ تبوک] تخلّف جستند [و مسلمانان با آنان قطع رابطه نمودند]، تا آن حد که زمین با همۀ وسعتش بر آنها تنگ شد و در وجود خویش، جایی برای خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافتند و دانستند پناهگاهی از خدا جز به سوی او نیست. سپس خدا رحمتش را شامل حال آنها نمود [و به آنان توفیق داد] تا توبه کنند. خداوند، بسیار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صَـٰـلِحًا وَ ءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى ٱللهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ ٱللهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ * خُذْ مِنْ أَمْوَ ٰلِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِم بِهَا وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَ ٱللهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ * أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ هُوَ يَقْبَلُ ٱلتَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يأْخُذُ ٱلصَّدَقَـٰتِ وَ أَنَّ ٱللهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۲ - ۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و دیگرانی که به گناهانشان اعتراف کردند و کار خوب و بد را به هم آمیختند، امید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که خداوند، توبۀ آنها را بپذیرد. به یقین، خداوند، آمرزنده و مهربان است. * از اموال آنها صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای [به عنوان زکات] بگیر تا به وسیلۀ آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی و [به هنگام گرفتن زکات،] به آنها دعا کن، که دعای تو، مایۀ آرامش آنهاست و خداوند، شنوا و داناست. * آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که فقط خداوند، توبه را از بندگانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد و صدقات را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر و مهربان است؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ ءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ) - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بَلَغَنا أنَّهُم ثَلاثَةُ نَفَرٍ مِنَ الأَنصارِ: أبو لُبابَةَ بنُ عَبدِ المُنذِرِ، و ثَعلَبَةُ بنُ وَديعَةَ، و أَوسُ بنُ حِذامٍ؛ تَخَلَّفوا عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عِندَ مَخرَجِهِ إلیٰ تَبوكَ، فَلَمّا بَلَغَهُم ما أنزَلَ اللّٰهُ فيمَن تَخَلَّفَ عَن نَبِيِّهِ أيقَنوا بِالهَلاكِ، و أَوثَقوا أنفُسَهُم بِسَوارِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السارِیَة: الأُسطوانة، والجمع سَوارٍ (المصباح المنیر: ص‌۲۷۶ «سری»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسجِدِ، فَلَم يَزالوا كَذٰلِكَ حَتّیٰ قَدِمَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَسَأَلَ عَنهُم، فَذُكِرَ لَهُ أنَّهُم أقسَموا ألّا يَحُلّونَ أنفُسَهُم حَتّیٰ يَكونَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَحُلُّهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: و أَنَا اُقسِمُ: لا أكونُ أوَّلَ مَن حَلَّهُم إلّا أن اُؤمَرَ فيهِم بِأَمرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَـلَمّا نَزَلَ: (عَسَى ٱللهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ)، عَمَدَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَيهِم فَحَلَّهُم، فَانطَلَقوا، فَجاؤوا بِأَموالِهِم إلیٰ رَسولِ اللّه، فَقالوا: هٰذِهِ أموالُنَا الَّتي خَلَّفَتنا عَنكَ، فَخُذها و تَصَدَّق بِها عَنّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلّی اللّه علیه و آله: ما اُمِرتُ فيها. فَنَزَلَ: (خُذْ مِنْ أَمْوَ ٰلِهِمْ صَدَقَةً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - در تفسیر این سخن خدای متعال: (و دیگرانی که به گناهانشان اعتراف کردند) -: نقل شده است که اینان سه نفر از انصار بودند: ابو لُبابة بن عبد المنذر، ثعلبة بن ودیعه و اوس بن حِذام. این سه تن از رفتن با پیامبر خدا به جنگ تبوک خودداری کردند و چون خبر نازل شدن آیۀ مربوط به تخلّف کنندگان از پیامبرش به آنها رسید، یقین کردند که به هلاکت افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از این رو خود را به ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مسجد بستند و همچنان بودند تا آن که پیامبر خدا باز گشت و جویای آنان شد. گفتند آنها سوگند خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند خود را باز نکنند تا پیامبر خدا بازشان کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «من هم سوگند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورم اوّلین کسی نباشم که بازشان کنم، مگر این که دستوری در بارۀ آنان به من برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون [آیۀ] (امید است خدا توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بپذیرد) نازل شد، پیامبر خدا نزدشان رفت و بندهایشان را باز کرد و آن سه تن رفتند و اموال خود را نزد پیامبر خدا آوردند و گفتند: اینها همان اموال ماست که ما را از آمدن با شما باز داشت. بگیر و از طرف ما همه را صدقه بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این باره دستوری به من نرسیده است». پس، این آیه نازل شد: (از اموالشان صدقه بگیر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِكرِ غَزوَةِ تَبوكَ -: و قَد كانَ تَخَلَّفَ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَومٌ مِنَ المُنافِقينَ، و قَومٌ مِنَ المُؤمِنينَ مُستَبصِرينَ لَم يُعثَر عَلَيهِم في نِفاقٍ، مِنهُم: كَعبُ بنُ مالِكٍ الشّاعِرُ، و مُرارةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «مرادة»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر، و هکذا في المصادر الاُخری أیضاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنُ الرَّبيعِ، و هِلالُ بنُ اُمَيَّةَ الواقِفِيُّ (المُوافِقِيُّ).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا تابَ اللّٰهُ عَلَيهِم، قالَ كَعبٌ: ما كُنتُ قَطُّ أقویٰ مِنّي في ذٰلِكَ الوَقتِ الَّذي خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ تَبوكَ، و مَا اجتَمَعَت لي راحِلَتانِ قَطُّ إلّا في ذٰلِكَ اليَومِ، و كُنتُ أقولُ: أخرُجُ غَداً، أخرُجُ بَعدَ غَدٍ فَإِنّي قَوِيٌّ، و تَوانَيتُ، و بَقيتُ بَعدَ خُروجِ النَّبِيِ صلّی اللّه علیه و آله أيّاماً أدخُلُ السّوقَ فَلا أقضي حاجَةً. فَلَقيتُ هِلالَ بنَ اُمَيَّةَ و مُرارَةَ بنَ الرَّبيعِ و قَد كانا تَخَلّفا أيضاً، فَتَوافَقنا أن نُبَكِّرَ إلَى السّوقِ، و لَم نَقضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فَلَم تُقضَ لَنا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاجَةً، فَما زِلنا نَقولُ: نَخرُجُ غَداً، بَعدَ غَدٍ، حَتّیٰ بَلَغَنا إقبالُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَنَدِمنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وافیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله استَقبَلناهُ نُهَنِّئُهُ بِالسَّلامَةِ، فَسَلَّمنا عَلَيهِ فَلَم يَرُدَّ عَلَينَا السَّلامَ و أَعرَضَ عَنّا، و سَلَّمنا عَلیٰ إخوانِنا فَلَم يَرُدّوا عَلَينَا السَّلامَ، فَبَلَغَ ذٰلِكَ أهلونا فَقَطَعوا كَلامَنا، و كُنّا نَحضُرُ المَسجِدَ فَلا يُسَلِّمُ عَلَينا أحَدٌ و لا يُكَلِّمُنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجِئنَ نِساؤُنا إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقُلنَ: قَد بَلَغَنا سَخَطُكَ عَلیٰ أزواجِنا، فَنَعتَزِلُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تَعتَزِلنَهُم، ولٰكِن لا يَقرُبوكُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأیٰ كَعبُ بنُ مالِكٍ و صاحِباهُ ما قَد حَلَّ بِهِم، قالوا: ما يُقعِدُنا بِالمَدينَةِ و لا يُكَلِّمُنا رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و لا إخوانُنا و لا أهلونا؟! فَهَلُمّوا نَخرُج إلیٰ هٰذَا الجَبَلِ فَلا نَزالُ فيهِ حَتّیٰ يَتوبَ اللّٰهُ عَلَينا أو نَموتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجوا إلىٰ ذِنابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذِنابُ كلّ شيء: عقبه و مؤخّره (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۰ «ذنب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبَلٍ بِالمَدينَةِ، فَكانوا يَصومونَ، و كانَ أهلوهُم يَأتونَهُم بِالطَّعامِ فَيَضَعونَهُ ناحِيَةً، ثُمَّ يُوَلّونَ عَنهُم فَلا يُكَلِّمونَهُم، فَبَقوا عَلیٰ هٰذا أيّاماً كَثيرَةً يَبكونَ بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ و يَدعونَ اللّٰهَ أن يَغفِرَ لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا طالَ عَلَيهِمُ الأَمرُ قالَ لَهُم كَعبٌ: يا قَومُ! قَد سَخِطَ اللّٰهُ عَلَينا، و رَسولُهُ قَد سَخِطَ عَلَينا، و أَهلونا و إخوانُنا قد سَخِطوا عَلَينا، فَلا يُكَلِّمُنا أحَدٌ، فَلِمَ لا يَسخَطُ بَعضُنا عَلیٰ بَعضٍ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَفَرَّقوا فِي اللَّيلِ و حَلَفوا ألّا يُكَلِّمَ أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ حَتّیٰ يَموتَ أو يَتوبَ اللّٰهُ عَلَيهِ. فَبَقوا عَلیٰ هٰذِهِ ثَلاثَةَ أيّامٍ، كُلُّ واحِدٍ مِنهُم في ناحِيَةٍ مِنَ الجَبَلِ لا يَریٰ أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ و لا يُكَلِّمُهُ، فَلَّما كانَ فِي اللَّيلَةِ الثّالِثَةِ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في بَيتِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمَةَ، نَزَلَت تَوبَتُهُم عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ و راجع السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ -۱۸۱؛ الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ - ۳۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در بیان جنگ تبوک -: گروهى از منافقان و همچنین عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مؤمنان واقعى كه نفاقى در آنها دیده نشده بود، از جمله كعب بن مالکِ شاعر و مُرارة بن ربیع و هلال بن امیّۀ واقفى (/ مُوافقى) از رفتن با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خوددارى كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن كه خداوند، توبۀ این سه نفر را پذیرفت، كعب گفت: من هیچ گاه به اندازۀ زمانى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به تبوک رفت، قوى نبودم و هیچ گاه دو شتر نیرومند نداشتم، مگر در آن روز؛ امّا با خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «فردا می‌روم، پس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم. من كه قوى هستم» و بدین گونه، سستى نمودم و چند روز پس از رفتن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ماندم و به بازار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم؛ ولى كارى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستم انجام دهم [و حاجتم برآورده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت تا به هلال بن امیّه و مُرارة بن ربیع - كه آن دو نیز به جنگ نرفته بودند - برخوردم و با هم توافق كردیم كه صبح زود به بازار برویم؛ ولى کارهایمان به سرانجام نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پیوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم: «فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم، پس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم»، تا آن كه خبر بازگشت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را شنیدیم و پشیمان شدیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد، به پیشوازش رفتیم تا به او براى سلامتش [در جنگ] تبریک بگوییم. سلام كردیم؛ امّا ایشان جواب سلام ما را نداد و صورتش را از ما برگردانْد. به برادرانمان سلام كردیم، آنها هم جواب سلاممان را ندادند. خبر به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان رسید. آنها نیز دیگر با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند. به مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم؛ ولی هیچ كس به ما سلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنانمان نزد پیامبر خدا رفتند و گفتند: شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم شما از شوهران ما ناخشنودید. آیا از آنها كناره بگیریم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «از آنها كناره نگیرید؛ امّا به شما نزدیک نشوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كعب بن مالک و دو یارش با مشاهدۀ این وضع، گفتند: وقتى نه پیامبر خدا با ما سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید، نه برادرانمان و نه خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان، چرا در مدینه بمانیم؟ بیایید به این كوه برویم و آن قدر در آن بمانیم تا خداوند، توبۀ ما را بپذیرد یا این كه بمیریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به انتهاى كوهى در مدینه رفتند و روزها روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند و زنانشان براى آنها غذا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند و در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و با آنها سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. روزهاى بسیار بر این حال ماندند و شب و روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریستند و از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند كه آنها را ببخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون كار به طول انجامید، كعب به بقیّه گفت: اى دوستان! خدا بر ما خشم گرفته، پیامبرش بر ما خشم گرفته و خانواده و برادرانمان هم بر ما خشم گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هیچ كس با ما سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید. پس چرا ما خود بر یكدیگر خشم نگیریم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه در دلِ شب، پراكنده شدند و سوگند خوردند كه با یكدیگر سخن نگویند تا بمیرند یا خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بپذیرد. سه روز بدین منوال گذشت و هر كدام از آنها در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كوه بود و هیچ كدام از آنها آن دیگری را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید و با یكدیگر سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. چون شب سوم شد، پیامبر خدا در خانۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمه بود كه [پذیرفته شدن] توبۀ آنان بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: صحيح البخاري: ج۴ ص۱۶۰۳ - ۱۶۰۹ ح۴۱۵۶، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۱۲۱ - ۲۱۲۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: صحیح البخاری: ج۴ ص۱۶۰۳ - ۱۶۰۹ ح۴۱۵۶، صحیح مسلم: ج۴ص۲۱۲۱ - ۲۱۲۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-عشر-أنواع-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أنواعُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پانزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-بالأموال-و-الأنفس-و-الألسنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۱: الجِهادُ بِالأَموالِ وَ الأَنفُسِ وَ الأَلسِنَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد با مال و جان و زبان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ وَ أُوْلَـٰئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَ ٰتُ وَ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولی پیامبر و کسانی که با او ایمان آوردند، با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان جهاد کردند و همۀ نیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برای آنهاست و آنها همان رستگاران اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُواْ وَ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلصَّـٰدِقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۱۵ و راجع الميزان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ - ۳۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مؤمنان واقعی، تنها کسانی هستند که به خدا و پیامبرش ایمان آوردند و سپس هرگز شک و تردیدی به خود راه ندادند و با مال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود در راه خدا جهاد کردند. آنها راستگویان اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱنفِرُواْ خِفَافًا وَ ثِقَالاً وَ جَـٰهِدُواْ بِأَمْوَ ٰلِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ ذَ ٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۱ و راجع مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([همگی به سوی میدان جهاد] حرکت کنید، سبک‌بار باشید یا سنگین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار و با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، در راه خدا جهاد نمایید. این برای شما بهتر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نساء: آیۀ ۹۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أجوَدُ النّاسِ مَن جادَ بِنَفسِهِ و مالِهِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ و ليس فيهما «و ماله»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم، كسى است كه جان و مال خود را در راه خدا ببخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي سعيد الخدرى: قيلَ: يا رَسولَ اللّه، أيُّ النّاسِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: مُؤمِنٌ يُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه بِنَفسِهِ و مالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۲۲، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۷۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۹ و الثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابو سعید خُدری -: به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفته شد: ای پیامبر خدا! چه کسی برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «مؤمنی که با جان و مال خود در راه خدا جهاد می‌کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حبشي: قيلَ [لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله]: فَأَيُّ الجِهادِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن جاهَدَ المُشرِكينَ بِمالِهِ و نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۹، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۰۱، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۲۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۶۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از عبد اللّٰه بن حبشی -: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله سؤال شد: کدام جهاد، برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسی که با مال و جانش با مشرکان جهاد می‌کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي عن عمر: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و عِندَهُ قَبضٌ مِنَ النّاسِ، فَأَتاهُ رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، أيُّ النّاسِ خَيرٌ مَنزِلَةً عِندَ اللّه يَومَ القِيامَةِ بَعدَ أنبِيائِهِ و أَصفِيائِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه بِنَفسِهِ و مالِهِ، حَتّیٰ تَأتِيَهُ دَعوَةُ اللّه و هُوَ عَلیٰ مَتنِ فَرَسِهِ و آخِذٌ بِعِنانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطیالسی - به نقل از عمر -: نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودم و مشتی از مردم نیز نزدش بودند که مردی آمد و گفت: ای پیامبر خدا! در روز قیامت، پس از پیامبران و برگزیدگان خدا، چه کسی نزد او بامنزلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دیگران است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسی که با جان و مال خود، در راه خدا جهاد کند تا سوار بر اسب و عنان در دست، دعوت حق را لبّیک گوید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهَ اللّٰهَ فِي الجِهادِ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم، فَإِنَّما يُجاهِدُ رَجُلانِ: إمامُ هُدىً، أو مُطيعٌ لَهُ مُقتَدٍ بِهُداهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن عبدالرحمن بن الحجّاج عن الإمام الكاظم علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۳۳ كلاهما عن سليم بن قيس عنه علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱؛ المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: خدا را، خدا را در بارۀ جهاد كردن با مال و جان و زبان خود؛ زیرا در حقیقت، دو كس جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند: پیشواى هدایت یا كسى كه از او فرمان بَرَد و از رهبرى او پیروى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ تَبارَكَ و تَعالَى اطَّلَعَ إلَى الأَرضِ فَاختارَنا، وَ اختارَ لَنا شيعَةً يَنصُرونَنا، و يَفرَحونَ لِفَرَحِنا، و يَحزَنونَ لِحُزنِنا، و يَبذُلونَ أموالَهُم و أَنفُسَهُم فينا، فَأُولٰئِكَ مِنّا و إلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰، تأويل الآيات الظاهرة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ كلاهما عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه:، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۰، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالی - به زمین نگریست و ما را انتخاب كرد و براى ما پیروانى برگزید كه یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان كنند و از شادى ما، شادمان و از اندوه ما، اندوهناک شوند و در راه ما جان و مال خود را نثار كنند. آنان از مایند و رو به سوى ما دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ يُوَبِّخُ البُخَلاءَ بِالمالِ وَ النَّفسِ -: فَلا أموالَ بَذَلتُموها لِلَّذي رَزَقَها، و لا أنفُسَ خاطَرتُم بِها لِلَّذي خَلَقَها، تَكرُمونَ بِاللّه عَلیٰ عِبادِهِ، و لا تُكرِمونَ اللّٰهَ في عِبادِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید في شرح العبارة: ثمّ قال [علیه‌السلام]: من العجب أنّکم تطلبون من عباد اللّٰه أن یُکرموکم و یطیعوکم لأجل اللّٰه، ثمّ إنّکم أنتم لا تطیعون اللّٰه الذي تکلِّفون الناس أن یطیعوکم لأجله (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۷ ص‌۲۸۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَاعتَبِروا بِنُزولِكُم مَنازِلَ مَن كانَ قَبلَكُم، وَ انقِطاعِكُم عَن أوصَلِ إخوانِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در گفتاری در نکوهش کسانی که از بخشیدن مال و جان بخل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند -: نه مالی را در راه آن كس كه به شما روزی کرده، بذل كردید و نه جانی را برای كسى كه آن را آفریده، به خطر افكندید. شما به سبب لطف خداوند، در میان مردم، گرامی هستید؛ امّا خودتان خدا را در مورد بندگانش گرامى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارید [و به آنها كمک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید]. از قرار گرفتن در منازل پیشینیان خود و از جدا شدنتان از نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین برادرانتان عبرت بگیرید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدُوا المُشرِكينَ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۴، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ و فيه «و أيديكم» بدل «و أنفسكم»، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۴۸، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۷ كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: با مشرکان، با مال و جان و زبانتان جهاد کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ المُؤمِنَ يُجاهِدُ بِسَيفِهِ و لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۸۵، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰۸ وج ۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۰۹، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۷ كلّها عن كعب بن مالك، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: همانا مؤمن، با شمشیر و زبان خود، جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهَ اللّٰهَ فِي الجِهادِ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۴۷، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن عبدالرحمن بن الحجّاج عن الإمام الكاظم عنه علیهماالسلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ و ليس فيهما «في سبيل اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ عن إسماعيل بن راشد، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ و ليس فيهما «و ألسنتكم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداى را، خداى را در بارۀ جهاد با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان در راه خدا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في عَهدِهِ إلَى الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلاّهُ عَلیٰ مِصرَ -: هٰذا ما أمَرَ بِهِ عَبدُ اللّه عَلِيٌّ أمیرُ المُؤمِنینَ مالِكَ بنَ الحارِثِ الأَشتَرَ... أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه... و أَن يَنصُرَ اللّٰهَ سُبحانَهُ بِقَلبِهِ و يَدِهِ و لِسانِهِ، فَإِنَّهُ - جَلَّ اسمُهُ - قَد تَكَفَّلَ بِنَصرِ مَن نَصَرَهُ و إِعزازِ مَن أعَزَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام در عهدنامه‌ای خطاب به مالک اَشتر، آن گاه كه وی را به استاندارى و كارهاى مصر گماشت -: این، فرمانی است که بندۀ خدا علی، امیر مؤمنان، به مالک بن اَشتر ابلاغ کرد... او را فرمان داد به پروامندی از خدا... و این که خداوند سبحان را با دل و دست و زبان خود یارى رسانَد؛ زیرا خداوند - که نامش بلند باد - متعهّد شده است كه یارى كنندۀ خود را یارى كند و گرامى دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را گرامى بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أوَّلُ ما تُغلَبونَ عَلَيهِ مِنَ الجِهادِ الجِهادُ بِأَيديكُم، ثُمَّ بِأَلسِنَتِكُم، ثُمَّ بِقُلوبِكُم؛ فَمَن لَم يَعرِف بِقَلبِهِ مَعروفاً و لَم يُنكِر مُنكراً، قُلِبَ فَجُعِلَ أعلاهُ أسفَلَهُ و أَسفَلُهُ أعلاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۷۵ عن أبي جحيفة، مسند زيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۹ عن زيد بن عليّ عن أبيه عن جدّه عنه: نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ عن أبي جحيفة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۵۲ و راجع السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نخستین درجه از جهاد كه از آن باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانید، جهاد با دستان شماست، سپس جهاد با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان و آن گاه، جهاد با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان. پس، هر گاه كسى در دل خویش كار نیک را نیک نداند و ستایشش نكند و از كار زشتْ نفرت نورزد، [قلبش] واژگون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بالای آن، پایین و پایین قلب او بالا قرار خواهد گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ أوَّلَ ما يُغلَبونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یُقلَبونَ (خ.ل). و في البحار: «تقلبون»، و في مختصر بصائر الدرجات: «تُغلبون».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ مِنَ الجِهادِ الجِهادُ بِأَيديكُم، ثُمَّ الجِهادُ بِأَلسِنَتِكُم، ثُمَّ الجِهادُ بِقُلوبِكُم؛ فَمَن لَم يَعرِف قَلبُهُ مَعروفاً و لَم يُنكِر مُنكَراً، نُكِسَ قَلبُهُ فَجُعِلَ أسفَلُهُ أعلاهُ، فَلا يَقبَلُ خَيراً أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳، بصائر الدرجات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، مختصر بصائر الدرجات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: نخستین جهادی كه از شما سلب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، جهاد با دستانتان است، سپس جهاد با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان و آن گاه، جهاد با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان. پس، هر گاه كسى در دل خویش كار نیک را نیک نداند و كار زشت را زشت نشمارد، دلش واژگونه و زیر و زبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دیگر هرگز خیری را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جاهِدوا في سَبيلِ اللّه بِأَيديكُم، فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِأَلسِنَتِكُم، فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِقُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در راه خدا با دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید واگر نتوانستید، با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید و اگر باز هم نتوانستید، با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اُنصُرِ اللّٰهَ بِقَلبِكَ و يَدَيكَ و لِسانِكَ، فَإِنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ قَد تَكَفَّلَ بِنَصرِ مَن يَنصُرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خدا را با قلب و زبان و دستت یارى كن؛ زیرا خداوند متعال، یارى آن كس را كه او را یارى رسانَد، بر عهده گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا المُؤمِنونَ! إنَّهُ مَن رَأیٰ عُدواناً يُعمَلُ بِهِ و مُنكَراً يُدعیٰ إلَيهِ، فَأَنكَرَهُ بِقَلبِهِ، فَقَد سَلِمَ و بَرِئَ، و مَن أنكَرَهُ بِلِسانِهِ فَقَد اُجِرَ، و هُوَ أفضَلُ مِن صاحِبِهِ، و مَن أنكَرَهُ بِالسَّيفِ لِتَكونَ كَلِمَةُ اللّه هِيَ العُليا و كَلِمَةُ الظّالِمينَ هِيَ السُّفلیٰ، فَذٰلِكَ الَّذي أصابَ سَبيلَ الهُدیٰ، و قامَ عَلَى الطَّريقِ، و نَوَّرَ في قَلبِهِ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۷۳، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۳۶ ح۱۰۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ عن عبدالرحمن بن أبي ليلیٰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مؤمنان! هر كس دید به تجاوزى عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود یا به زشتكارى و خلافى فراخوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در دل خویش به آن اعتراض نمود، به سلامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهَد و وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را انجام داده است و هر كه با زبانش به آن اعتراض كند، پاداش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و از آن اوّلى، برتر است و هر كس با شمشیر به مبارزه با آن بر خیزد تا آرمان حق (حق‌گرایی)، پیشی گیرد و آرمان ستمگران (باطل‌گرایی) به پَستی گراید، هموست كه به راه راست رسیده و بر طریق حق شتافته و نور یقین را در دل خویش روشن كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في زِيارَةِ قَبرِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: أشهَدُ أنَّكَ قَد أقَمتَ الصَّلاةَ، و آتَيتَ الزَّكاةَ، و أَمَرتَ بِالمَعروفِ، و نَهَيتَ عَنِ المُنكَرِ، و جاهَدتَ في سَبيلِ رَبِّكَ بِالحِكمَةِ وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۱ عن أبي ناب بيّاع السابري، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ عن الإمام العسكري علیه‌السلام، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ عن صفوان بن مهران و ليس فيهما ذيله من «بالحكمة و الموعظه الحسنة»، المزار الكبير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در زیارت مزار امام حسین علیه‌السلام -: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه تو، نماز را بر پا داشتى و زكات را پرداختى و امر به معروف و نهى از منكر نمودى و در راه خدایت، با حكمت و اندرزِ نیكو، جهاد كردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-علی-أربعة-أوجه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۲: الجِهادُ عَلیٰ أربَعَةِ أوجُهٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چهار گونۀ جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن عياض: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه علیه‌السلام عَنِ الجِهادِ: سُنَّةٌ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُم فَريضَةٌ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقول الفیض= في الوافي: «الفریضة ما أمر الله به في کتابه و شدّد أمره، و هو إنّما یکون واجباً، و السنّة ما سَنَّهُ النبي صلّی اللّه علیه و آله و لیس بتلك المثابة من التشدید و هو قد یکون واجباً و قد یکون مستحبّاً» (الوافي: ج۱۵ ص۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الجِهادُ عَلیٰ أربَعَةِ أوجُهٍ: فَجِهادانِ فَرضٌ، و جِهادٌ سُنَّةٌ لا يُقامُ إلّا مَعَ الفَرضِ، [و جِهادٌ سُنَّةٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من طبعة دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَّا أحَدُ الفَرضَينِ فَمُجاهَدَةُ الرَّجُلِ نَفسَهُ عَن مَعاصِي اللّه عزّ و جلّ؛ و هُوَ مِن أعظَمِ الجِهادِ، و مُجاهَدَةُ الَّذينَ يَلونَكُم مِنَ الكُفّارِ فَرضٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا الجِهادُ الَّذي هُو سُنَّةٌ لا يُقامُ إلّا مَعَ فَرضٍ، فَإِنَّ مُجاهَدَةَ العَدُوِّ فَرضٌ عَلیٰ جَميعِ الاُمَّةِ، و لَو تَرَكُوا الجِهادَ لَأَتاهُمُ العَذابُ، و هٰذا هُوَ مِن عَذابِ الأُمَّةِ، و هُوَ سُنَّةٌ عَلَى الإمام وَحدَهُ أن يَأتِيَ العَدُوَّ مَعَ الأُمَّةِ فَيُجاهِدَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا الجِهادُ الَّذي هُوَ سُنَّةٌ فَكُلُّ سُنَّةٍ أقامَهَا الرَّجُلُ و جاهَدَ في إقامَتِها و بُلوغِها و إحيائِها، فَالعَمَلُ وَ السَّعيُ فيها مِن أفضَلِ الأَعمالِ؛ لأَنَّها إحياءُ سُنَّةٍ، و قَد قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «مَن سَنَّ سُنَّةَ حَسَنَةً فَلَهُ أجرُها و أَجرُ مَن عَمِلَ بِها إلیٰ يَومِ القِيامَةِ، مِن غَيرِ أن يُنقَصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷ عن حفص بن غياث، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ عن الإمام الحسين علیه‌السلام، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۲ عن جعفر بن حفص بن غياث، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از فضیل بن عیاض -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ جهاد پرسیدم: آیا سنّت است یا فریضه؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی= می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «فریضه، چیزى است که خداوند در قرآن به آن دستور داده و دستور خود را محکم ساخته است و تنها مشمولِ واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و سنت، چیزى است که پیامبر۹ بیان و مقرّر داشته است و در آن، سطحى از شدّت و تأکید نیست و خود، گاه واجب است و گاه مستحب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد، چهار گونه است: دو گونۀ جهاد، فریضه است و یک جهاد، سنّتى است كه تنها همراهِ فریضه بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و یک جهاد هم سنّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از دو جهاد فریضه، جهادِ انسان در برابر نفس با ترک نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از خداوند عزّ و جلّ است و این، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جهاد است و جهاد با كافرانى كه در برابر شما قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند [نیز] فریضه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا جهادى كه سنّت است و تنها همراه فریضه بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، مجاهده با دشمن بر همۀ امّت واجب است و اگر جهاد را رها كنند، گرفتار عذاب خواهند شد، و این خود، از عذابِ امّت است. چنین جهادی بر امام به تنهایى سنّت است كه همراه امّت، سراغ دشمن رود و با آنان جهاد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جهادى كه [فقط] سنّت است، هر سنّتى است كه انسان آن را بر پا دارد و در برپایى و گسترش و احیاى آن جهاد كند، و كار و تلاش براى آن، از برترینْ اعمال است؛ زیرا این كار، احیاى یک سنّت است و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرموده است: هر كس سنّتى نیک بگذارد، مزد همۀ كسانى را كه تا روز قیامت به آن عمل كنند خواهد داشت، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه از مزدِ آنان چیزى كاسته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-علی-أربع-شعب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۳: الجِهادُ عَلیٰ أربَعِ شُعَبٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چهار شعبۀ جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: سُئِلَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام عَنِ الإِيمانِ، فَقالَ: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ جَعَلَ الإِيمانَ عَلیٰ أربَعِ دَعائِمَ: عَلَى الصَّبرِ، وَ اليَقينِ، وَ العَدلِ، وَ الجِهادِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجِهادُ عَلیٰ أربَعِ شُعَبٍ: عَلَى الأَمرِ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيِ عَنِ المُنكَرِ، وَ الصِّدقِ فِي المَواطِنِ، و شَنَآنِ الفاسِقينَ؛ فَمَن أمَرَ بِالمَعروفِ شَدَّ ظَهرَ المُؤمِنِ، و مَن نَهیٰ عَنِ المُنكَرِ أرغَمَ أنفَ المُنافِقِ و أَمِنَ كَيدَهُ، و مَن صَدَقَ فِي المَواطِنِ قَضَى الَّذى عَلَيهِ، و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ غَضِبَ لِلهِ؛ و مَن غَضِبَ لِلهِ غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ و ۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن جابر، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵ و ۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن قبيصة بن جابر الأسدي، نهج البلاغة: الحكمة ۳۱، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ و ۲۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ عن الأصبغ بن نباتة و ليس فيهما ذيله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۵ عن قبيصة بن جابر الأسدي، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: از امیر مؤمنان علیه‌السلام در بارۀ ایمان پرسیده شد. فرمود: «خداوند عزّ و جلّ ایمان را بر چهار ستون نهاد: بر شكیب و یقین و دادگری و جهاد.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جهاد بر چهار شاخه است: بر توصیه كردن به خوبى‌ها، و نهى كردن از بدى‌ها، و پایدارى در آوردگاه‌ها، و دشمنى با بدكاران. هر كه به خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها فرمان دهد، مؤمن را پشتیبانى كرده است. هر كه از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باز دارد، بینىِ منافق را به خاک مالیده و از نیرنگ او در امان مانده است. هر كه در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پایدارى كند، وظیفه‌اش را به جا آورده است و هر كه با بدكاران دشمنى ورزد، به خاطر خدا خشم گرفته و آن كه براى خدا خشم گیرد، خداوند به خاطر او خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام عن رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الجِهادُ أربَعٌ: أمرٌ بِالمَعروفِ، و نَهيٌ عَنِ المُنكَرِ، وَ الصِّدقُ في مَواطِنِ الصَّبرِ، و شَنَآنُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَنِئتُهُ أشنَؤُهُ شَنَآناً: أبغضتُه (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ «شنئ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفاسِقينَ؛ فَمَن أمَرَ بِالمَعروفِ شَدَّ عَضُدَ المُؤمِنينَ، و مَن نَهیٰ عَنِ المُنكَرِ أرغَمَ أنفَ الفاسِقينَ، و مَن صَدَقَ في مَواطِنِ الصَّبرِ فَقَد قَضیٰ ما عَلَيهِ - زادَ غَيرُهُ: - و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ غَضِبَ لِلهِ و غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴۰ و ليس فيه ذيله من «زاد غيره» عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۱۳؛ معدن الجواهر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ ح۱۶۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأولیاء - به نقل از حارث، از امام علی علیه‌السلام -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «جهاد، چهار شاخه دارد: امر به معروف، نهى از منكر، پایدارى در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شکیبایی، و دشمنى با تبهكاران. هر كس امر به معروف كند، از مؤمنان پشتیبانى كرده است، و کسی كه نهى از منكر كند، بینى تبهکاران را به خاک مالیده است، و کسی كه در جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شکیبایی پایدارى ورزد، وظیفۀ خود را انجام داده است» و در نقلی دیگر افزوده شده است: «و کسی كه با تبهكاران دشمنى كند، براى خدا خشم گرفته است و خداوند نیز برایش خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد»&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-عشر-ما-فیه-ثواب-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِسَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ما فیهِ ثَوابُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل شانزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه ثواب جهاد دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إظهار-الحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۱: إظهارُ الحَقِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آشکار کردن حق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الحَقَّ أحسَنُ الحَديثِ، وَ الصّادِعَ بِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدَعتُ الشيء: أظهرته و بيّنته. يقال: صَدَعتُ بالحقّ؛ إذا تكلّمت به جهاراً (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲ «صدع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُجاهِدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹۲، بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵، إرشاد القلوب: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ كلّها عن الأصبغ بن نباتة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همانا حق، نیكوترین سخن است و كسى كه آشكارا حق بگوید، جهادگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-سر-الأئمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۲: كِتمانُ سِرِّ الأَئِمَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پنهان داشتن راز امامان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: نَفَسُ المَهمومِ لَنَا المُغتَمُّ لِظُلمِنا تَسبيحٌ، و هَمُّهُ لِأَمرِنا عِبادَةٌ، و كِتمانُهُ لِسِرِّنا جِهادٌ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ عن عيسى بن أبي منصور، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸، بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷ كلّها عن أبان بن تغلب، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كسى كه براى ما نگران و از ستمى كه بر ما رفته، غمگین باشد، نَفَس كشیدنش تسبیح است و دغدغه‌اش براى كار ما، عبادت به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و راز ما را نگه داشتن، برای او، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ مُجاهِدٌ؛ لِأَنَّهُ يُجاهِدُ أعداءَ اللّه تَعالیٰ في دَولَةِ الباطِلِ بِالتَّقِيَّةِ، و في دَولَةِ الحَقِّ بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ عن محمّد بن عمارة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن، همیشه جهادگر است؛ چون در دولت باطل، با تقیّه و در دولت حق، به وسیلۀ شمشیر، با دشمنان خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر-على-الفاقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۳: الصَّبرُ عَلَى الفاقَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شکیبایی بر ناداری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الصَّبرُ عَلَى الفاقَةِ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۱ عن المسيّب عن الإمام عليّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شکیبایی بر فقر (ناداری)، جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السعي-في-نفقة-العيال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۴: السَّعيُ في نَفَقَةِ العِيالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تلاش برای تأمین مخارج خانواده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الكادُّ عَلیٰ عِيالِهِ مِن حَلالٍ، كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۱، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن الحلبي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ و ليس فيهما «من حلال»، المقنع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت:، فقه الرضا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: آن كه خانوادۀ خویش را از حلال روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، مانند جهادگرِ راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن سَعیٰ في نَفَقَةِ عِيالِهِ و والِدَيهِ، فَهُوَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷۳۱ نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه براى تأمین هزینۀ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و پدر و مادرش تلاش كند، همانند جهادگرِ راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما غَدوَةُ أحَدِكُم في سَبيلِ اللّه بِأَعظَمَ مِن غَدوَتِهِ يَطلُبُ لِوَلَدِهِ و عِيالِهِ ما يُصلِحُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السرائر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شدنِ هر یک از شما در راه خداوند (جهاد)، مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از رفتنش در پى كسب معاش براى فرزندان و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: طَلَبتُ فَضلَ الجِهادِ فَوَجَدتُهُ فِي الكَسبِ لِلعِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸۱۰ نقلاً عن مجموعة الشهید.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ثواب جهاد را جُستم. پس، آن را در کسب روزی براى خانواده یافتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: مَن طَلَبَ هٰذَا الرِّزقَ مِن حِلِّهِ لِيَعودَ بِهِ عَلیٰ نَفسِهِ و عِيالِهِ، كانَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱، قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۵ كلّها عن موسى بن بكر، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: هر كس این روزى را از حلالش بجوید تا آن را براى خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرا هم آورَد، مانند جهادگرِ راه خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: الَّذي يَطلُبُ مِن فَضلِ اللّه عزّ و جلّ ما يَكُفُّ بِهِ عِيالَهُ، أعظَمُ أجراً مِنَ المُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن زكريّا بن آدم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: كسى كه براى تأمین زندگىِ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، به دنبال لطف خداوند عزّ و جلّ (روزی) می‌رود، اجرش بیشتر از جهادگرِ راه خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة-في-الصف-الأول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۵: الصَّلاةُ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نماز خواندن در صف اوّل جماعت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: إنَّ الصَّلاةَ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ، كَالجِهادِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴۰، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: نماز خواندن در صف اوّل [جماعت]، مانند جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بر-الوالدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۶: بِرُّ الوالِدَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن به پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر: أتیٰ رَجُلٌ رَسولَ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: إنّي رَجُلٌ شابٌّ نَشيطٌ و اُحِبُّ الجِهادَ، ولي والِدَةٌ تَكرَهُ ذٰلِكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اِرجِع فَكُن مَعَ والِدَتِكَ، فَوَالَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ نَبِيّاً! لَأُنسُها بِكَ لَيلَةً خَيرٌ مِن جِهادِكَ في سَبيلِ اللّه سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از جابر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر در مشایخ عمرو بن شمر، جابر بن یزید جعفى است و او از یاران امام باقر۷ و امام صادق۷ است. بنا بر این، روایتِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واسطۀ او از پیامبر۹ معنا ندارد. پس ظاهراً در سند، افتادگى یا ارسال صورت گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: مردى نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: من یک مرد جوان توانمندم و جهاد كردن را دوست دارم؛ ولى مادرى دارم كه به این كار راضى نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «برگرد و با مادرت باش؛ زیرا سوگند به آن كه مرا به حقْ پیامبر كرد، یک شب بودنِ تو در كنار مادرت از یک سال جهاد كردنت در راه خدا بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله يَستَأذِنُهُ فِي الجِهادِ، فَقالَ: أحَيٌّ والِداكَ؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَفيهِما فَجاهِد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۲، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲۹، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۱؛ عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از عبد اللّٰه بن عمرو -: مردی نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و اجازۀ جهاد خواست. فرمود: «آیا پدر و مادرت زنده هستند؟». گفت: آری. فرمود: «پس برای آنها بکوش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۷: هٰذِهِ الأَعمالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: این کارها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: نَصرُ المَظلومِ، وَ الأَمرُ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ؛ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یارى رساندن به ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیده و امر به معروف و نهى از منكر، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الحَجُّ جِهادُ الضَّعيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ عن جندب عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۰۴ عن زرارة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۳۶ و فيهما «كلّ ضعيف» بدل «الضعيف»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۰۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۸۲ و فيهما «كلّ ضعيف» بدل «الضعيف» و كلاهما عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: حج، جهاد ناتوان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الغُدُوُّ وَ الرَّواحُ إلیٰ هٰذِهِ المَساجِدِ، مِنَ الجِهادِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳۶۷، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۳۹، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۹، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰۱، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰۳ كلّها عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: آمد و شد به این مسجدها (مساجد عامّۀ مسلمانان) از جملۀ جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه علیه و آله - فِي فَضیلَةِ الحَجِّ -: هُوَ أَحَدُ الجِهادَينِ؛ هُوَ جِهادُ الضُّعَفاءِ، و نَحنُ الضُّعَفاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، تفسير العياشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۴ كلّها عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يحيى الكاهلي عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ عن الكناني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵۴ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در بارۀ فضیلت حج -: آن (حج)، یكى از دو جهاد است. آن، جهاد ضعیفان است و ما ضعیفانیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جِهادُ النِّساءِ حَجُّ هٰذَا البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹۴۲، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۹۴ كلاهما عن عائشة، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۷۷ عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد زنان، حجّ این خانه (کعبه) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جِهادُ الضُّعَفاءِ الحَجُّ، و جِهادُ المَرأَةِ حُسنُ التَّبَعُّلِ لِزَوجِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۰۴ عن زرارة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۳۶، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه: عن الإمام عليّ علیه‌السلام و كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱؛ مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد ناتوانان، حج است و جهاد زنان، نیکو شوهرداری کردن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: جِهادُ المَرأَةِ حُسنُ التَّبَعُّلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۸، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۲ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، الهداية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: جهاد زن، نیكو شوهردارى كردن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَتَبَ اللّٰهُ الجِهادَ عَلَى الرِّجالِ وَ النِّساءِ؛ فَجِهادُ الرَّجُلِ بَذلُ مالِهِ و نَفسِهِ حَتّیٰ يُقتَلَ في سَبيلِ اللّه، و جِهادُ المَرأَةِ أن تَصبِرَ عَلیٰ ما تَریٰ مِن أذیٰ زَوجِها و غَيرَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲ كلاهما عن الأصبغ بن نباتة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۶ عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند، جهاد را بر مردان و زنان، واجب كرده است. جهادِ مرد، بخشیدن مال و جان خویش است تا آن كه در راه خدا كشته شود، و جهاد زن، این است كه بر هر آزارى كه از همسر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و بر غیرت ورزیدنِ او در بارۀ خویش شكیبایى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ذَكَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الجِهادَ، فَقالَتِ امرَأَةٌ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا رَسولَ اللّه، فَما لِلنِّساءِ مِن هٰذا شَيءٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بَلیٰ، لِلمَرأَةِ ما بَينَ حَملِها إلیٰ وَضعِها إلیٰ فِطامِها مِنَ الأَجرِ كَالمُرابِطِ في سَبيلِ اللّه، فَإِن هَلَكَت فيما بَينَ ذٰلِكَ كانَ لَها مِثلُ مَنزِلَةِ الشَّهيدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲۶، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳۴ كلاهما عن زيد بن عليّ عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶؛ المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۱ عن ابن عمر نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از جهاد [و فضیلت آن] یاد کرد. زنی به ایشان گفت: ای پیامبر خدا! چیزی از اینها برای زنان هم هست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله، برای زنان از حاملگی تا وضع حمل و تا زمان از شیر گرفتن کودکش، اجری همانند اجر مجاهد در راه خداست. اگر در بین این فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از دنیا برود، منزلتی مانند منزلت شهید دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: السّاعي عَلَى الأَرمَلَةِ وَ المِسكينِ، كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه، أو القائِمِ اللَّيلَ الصّائِمِ النَّهارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳۸، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۴۰، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ و ليس فيه ذيله و كلّها عن أبي هريرة، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کمک کننده به بیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنان و مستمندان، مانند مجاهد در راه خداست، یا مانند کسی که شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به عبادت و روزها را به روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری بگذراند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: تَعَلَّمُوا العِلمَ؛ فَإِنَّ تَعَلُّمَهُ حَسَنَةٌ، و مُدارَسَتَهُ تَسبيحٌ، وَ البَحثَ عَنهُ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۲ عن الأصبغ بن نباته عن الإمام عليّ علیه‌السلام، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷ عن أنس، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷؛ تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ عن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دانش بیاموزید؛ چرا كه آموختن دانش، نیكى است و مباحثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، تسبیح [خدا] و جستجو كردن آن، جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: يَخرُجُ رَجُلٌ مِن وُلدِ موسَى اسمُهُ اسمُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام، فَيُدفَنُ في أرضِ طوسَ - و هِيَ مِن خُراسانَ - يُقتَلُ فيها بِالسَّمِّ، فَيُدفَنُ فيها غَريباً، فَمَن زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ أعطاهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ أجرَ مَن أنفَقَ مِن قَبلِ الفَتحِ و قاتَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸۳، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ و الثلاثة الأخيرة عن الإمام الصادق علیه‌السلام و كلّها عن الحسين بن زيد، روضة الواعظين: ج۱ ص۵۲۷ ح۵۱۷ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: از فرزندان موسی، مردی خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که همنام امیر مؤمنان علیه‌السلام است و در خاک طوس که - از سرزمین خراسان است - دفن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. او در آن جا با زهر، کشته و در غربت به خاک سپرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. هر که او را با اعتقاد به حقّانیتش زیارت کند، خداوند عزّ و جلّ به او اجر کسی را عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که پیش از فتح [مکّه] انفاق و جهاد کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: ألا فَمَن زارَني في غُربَتي؛ كَتَبَ اللّٰهُ عزّ و جلّ لَهُ أجرَ مِئَةِ ألفِ شَهيدٍ، و مِئَةِ ألفِ صِدّيقٍ، و مِئَةِ ألفِ حاجٍّ و مُعتَمِرٍ، و مِئَةِ ألفِ مُجاهِدٍ، و حُشِرَ في زُمرَتِنا، و جُعِلَ فِي الدَّرَجاتِ العُلیٰ مِنَ الجَنَّةِ رَفيقَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹۲، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ كلّها عن أبي الصلت عبد السلام بن صالح الهروي، روضة الواعظين: ج۱ ص۵۲۸ ح۵۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: آگاه باشید كه هر كس مرا در غربتم زیارت كند، خداوند عزّ و جلّ برایش اجر صدهزار شهید و صدهزار صدّیق و صدهزار حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و صدهزار مجاهد را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و در گروه ما محشور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در درجاتِ عالى بهشت، با ماست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مِن وَصِیَّتِهِ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، أنينُ المُؤمِنِ تَسبيحٌ، و صِياحُهُ تَهليلٌ، و نَومُهُ عَلَى الفِراشِ عِبادَةٌ، و تَقَلُّبُهُ مِن جَنبٍ إلیٰ جَنبٍ جِهادٌ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه:، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۶ عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ الرقم ۶۱۳ عن أبي هريرة و فيه «المريض» بدل «المؤمن»، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ الرقم ۵۴، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در سفارش خود به علی علیه‌السلام -: اى على! نالۀ مؤمن، «سبحان اللّٰه» گفتن است، فریادش «لا إله إلّا اللّٰه» گفتن است، خفتنش بر بستر، عبادت است و از پهلو به پهلو چرخیدنش، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-عشر-أفضل-الجهاد-ثوابا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-الآداب-الخاصة-لأمراء-الأجناد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّامِنُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الآدابُ الخاصَّةُ لِأُمرَاءِ الأَجنادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب ویژۀ فرماندهان سپاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-أمراء-الأجناد-إزاء-المجاهدین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱: واجِباتُ أُمَراءِ الأَجنادِ إِزاءَ المُجاهِدینَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف فرماندهان سپاه در برابر رزمندگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاهتمام-بالجند-خاصة-السابقين-منهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱: الاِهتِمامُ بِالجُندِ، خاصَّةً السّابِقينَ مِنهُم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اهمّیت دادن به سپاهیان، بویژه به نیروهای باسابقه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن المُقاتلَينِ: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُكرِمُ أهلَ بَدرٍ مِنَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۹ ص‌۳۷۸، بحار الأنوار: ج‌۱۷ ص‌۲۴؛ أسباب النزول: ص‌۴۳۲ ح‌۷۹۵، تفسير القرطبي: ج‌۱۷ ص‌۲۹۶ كلاهما عن مقاتل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - به نقل از دو مقاتل (ابن حسّان و ابن سلیمان) -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شركت كنندگان در جنگ بدر را از مهاجر و انصار، گرامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن کِتابِهِ إلیٰ مالِكٍ الأشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: الجُنودُ بِإِذنِ اللّه حُصونُ الرَّعِيَّةِ، و زَينُ الوُلاةِ، و عِزُّ الدّينِ، و سُبُلُ الأَمنِ، و لَيسَ تَقومُ الرَّعِيَّةُ إلّا بِهِم. ثُمَّ لا قِوامَ لِلجُنودِ إلّا بِما يُخرِجُ اللّٰهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ الَّذي يَقوَونَ بِهِ عَلیٰ جِهادِ عَدُوِّهِم، و يَعتَمِدونَ عَلَيهِ فيما يُصلِحُهُم، و يَكونُ مِن وَراءِ حاجَتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که وی را بر مصر گماشت -: سپاهیان، به اذن خدا، دژهاى مردم و زیور زمامداران و قدرت دین و راه امنیّت و آرامش جامعه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مردم، جز در سایۀ آنان پایدار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند. پایدارى سپاهیان نیز جز با خراجى كه خداوند براى آنان قرار داده، نیست تا با آن ساز و برگ، جهاد با دشمنان را فرا هم آورند و بر آن، تكیه كنند و پشتوانۀ تأمین نیازهایشان باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالَمُ حَديقَةٌ سِياجُهَا الشَّريعَةُ، وَ الشَّريعَةُ سُلطانٌ تَجِبُ لَهُ الطّاعَةُ، وَ الطّاعَةُ سِياسَةٌ يَقومُ بِهَا المَلِكُ، وَ المَلِكُ راعٍ يَعضُدُهُ الجَيشُ، وَ الجَيشُ أعوانٌ يَكفُلُهُمُ المالُ، وَ المالُ رِزقٌ يَجمَعُهُ الرَّعِيَّةُ، وَ الرَّعِيَّةُ سَوادٌ يَستَعبِدُهُمُ العَدلُ، وَ العَدلُ أساسٌ بِهِ قِوامُ العالَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص‌۲۵۱؛ بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۸۳ ح‌۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جهان، باغى است كه دیوارش شریعت است و شریعت، شهریارى است كه فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برداری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش واجب است و فرمانبرى، سیاستى است كه پادشاه بِدان پایدار است و پادشاه، حكمرانى است كه لشكریان او را پشتیبانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و لشكریان، یارانى هستند كه مال، آنها را تأمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و مال، روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه رعیّت فرا هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و رعیّت، توده[ی مردم] هستند كه بندۀ عدالت اند و عدالت، شالوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه قوام جهان به آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن خَذَلَ جُندَهُ، نَصَرَ أضدادَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۵ ص‌۲۷۴ ح‌۸۳۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۴۴۶ ح‌۷۸۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس از یارى سپاه خود دست كشد، دشمنانش را یارى داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجُنودُ عِزُّ الدينِ، و حُصونُ الوُلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۸۹ ح‌۱۹۵۳، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۸ ح‌۱۴۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سربازان، مایۀ عزّت دین و دژهاى والیان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرشاد-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۲: إرشادُ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کردن سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن بريدة بن الحصيب الأسلمي: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ أميراً عَلیٰ سَرِيَّةٍ أو جَيشٍ، أوصاهُ بِتَقوَى اللّه في خاصَّةِ نَفسِهِ و بِمَن مَعَهُ مِنَ المُسلِمينَ خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۷ ح‌۲۶۱۲، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۲ ح‌۱۶۱۷؛ الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از بُریدة بن حُصَیب اَسلمی -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه کسی را به فرماندهی گردان یا لشکری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گماشت، او را در خصوص خودش به پروا داشتن از خدا و در بارۀ مسلمانانِ همراهش، به نیکی و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلَى الجُنودِ -: مِن عَبدِ اللّه عَلِيٍّ أميرِ المُؤمِنينَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ، فَإِنَّ اللّٰهَ جَعَلَكُم فِي الحَقِّ جَميعاً سَواءً، أسوَدَكُم و أَحمَرَكُم، و جَعَلَكُم مِنَ الوالي و جَعَلَ الوالِيَ مِنكُم بِمَنزِلَةِ الوالِدِ مِنَ الوَلَدِ و بِمَنزِلَةِ الوَلَدِ مِنَ الوالِدِ، الَّذي لا يَكفيهِم مَنعُهُ إيّاهُم طَلَبَ عَدُوِّهِ وَ التُّهَمَةَ بِهِ، ما سَمِعتُم و أَطَعتُم و قَضَيتُمُ الَّذي عَلَيكُم، و إنَّ حَقَّكُم عَلَيهِ إنصافُكُم وَ التَّعديلُ بَينَكُم، وَ الكَفُّ عَن فَيئِكُم، فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ مَعَكُم وَجَبَت عَلَيكُم طاعَتُهُ بِما وافَقَ الحَقَّ، و نُصرَتُهُ عَلیٰ سيرَتِهِ، وَ الدَّفعُ عَن سُلطانِ اللّه؛ فَإِنَّكُم وَزَعَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَزَعَة: جمع وازع، و هو الذي يكفّ الناس و يَحبِسُ أوّلهم على آخرهم (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۸۰ «وزع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّه فِي الأَرضِ، فَكونوا لَهُ أعواناً و لِدينِهِ أنصاراً، و لا تُفسِدوا فِي الأَرضِ بَعدَ إصلاحِها، إنَّ اللّٰهَ لا يُحِبُّ المُفسِدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۲۶، بحار الأنوار: ج‌۷۵ ص‌۳۵۶ ح‌۷۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به سپاهیان -: از بندۀ خدا علی امیر مؤمنان: امّا بعد، خداوند، همۀ شما را از سیاه و سفیدتان، در حق، برابر قرار داده است و شما را نسبت به والى و والى را نسبت به شما به منزلۀ پدر و فرزند و به منزلۀ فرزند و پدر قرار داد - پدری که حتّی جلوگیری کردن خود او، تکلیف پیگرد دشمنش و لطمه زدن به او را از فرزندانش ساقط نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - تا زمانی که حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوی و فرمانبری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید و وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را که بر عهدۀ شماست، انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، و البتّه حقّ شما بر والى، این است كه میان شما به دادگری و برابری رفتار کند و از بیت المال شما محافظت نماید. هنگامى كه با شما چنین كند، بر شما واجب است از او در آنچه مطابق حق است، اطاعت كنید و او را در راهش یارى نمایید و از حكومت خدا دفاع كنید؛ زیرا شما پاسداران خدا در زمین هستید. بنا بر این، کمک او و یاور دینش باشید و در زمین پس از اصلاح آن، فساد نكنید، كه خدا فسادگران را دوست ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ في حَثِّ أصحابِهِ عَلَى القِتالِ -: فَقَدِّمُوا الدّارِعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدارِع: لابس الدِّرع، و الدِّرع: لَبُوس الحديد، يلبس في الحرب (اُنظر: لسان العرب: ج‌۸ ص‌۸۱ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَخِّرُوا الحاسِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاسِر: خلاف الدارع، و هو الذي لا مغفر عليه و لا درع (اُنظر: لسان العرب: ج‌۴ ص‌۱۸۷ «حسر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و عَضُّوا عَلَى الأضراسِ؛ فَإِنَّهُ أنبیٰ لِلسُّيوفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبا حدّ السيف: إذا لم يقطع (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۱ «نبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الهامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض الكاشاني=: قيل: الوجه في ذلك: أنّ العضّ على الأضراس يشدّ شؤون الدماغ و رباطاته، فلا يبلغ السيف منه مبلغه (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰ ذيل ح‌۱۴۷۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ التَووا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: التوى الماء في مجراه و تَلَوّى، إذا انعطف و لم يجرِ على الاستقامة، و تلوّت الحيّة كذلك (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۶۳ «لوي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أطرافِ الرِّماحِ؛ فَإِنَّهُ أموَرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي۱: المَور: التحرّك و الاضطراب. أي إذا وصلت إلیکم أطراف الرماح فانعطِفوا؛ لیزلق و یتحرّك فلا ینفذ (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۷۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلأَسِنَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسِنَّة: جمع سنان، و هو نصل الرمح (اُنظر: لسان العرب: ج‌۹ ص‌۸۲ «سنن»). قال الفيض الكاشاني=: قيل: أمرهم بأن يلتووا إذا طعنوا؛ لأنّهم إذا فعلوا ذلك فبالحري أن يمور السنان؛ أي يتحرّك عن موضعه فيخرج زالقاً، و إذا لم يلتووا لم يمرّ السنان و لم يتحرّك عن موضعه، فيخرق و ينفذ و يقتل (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰ ذيل ح‌۱۴۷۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و غُضُّوا الأَبصارَ؛ فَإِنَّهُ أربَطُ لِلجَأشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَأش: القلب، و النفس، و الجَنان. يقال: رابط الجأش، أي ثابت القلب لا يرتاع و لا ينزعج للعظائم و الشدائد (النهاية: ج‌۱ ص‌۲۳۲ «جأش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَسكَنُ لِلقُلوبِ، و أَميتُوا الأَصواتَ؛ فَإِنَّهُ أطرَدُ لِلفَشَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني=: أَمَرهم بغضّ الأبصار في الحرب؛ لأنّه أربط للجأش، أي أثبت للقلب؛ لأنّ الغاضّ بصره في الحرب أحرى أن لا يدهش و لا يرتاع لهول ما ينظر. و أمرهم بإماتة الأصوات و إخفائها؛ لأنّه أطرد للفشل، و هو الجبن و الخوف، و ذلك لأنّ الجبان يرعد و يبرق و الشجاع صامت (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۴، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۶۶ ح‌۴۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ایشان در تشویق یاران خود به جنگیدن -: زرهداران را در صف جلو و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زرهان را در صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عقب قرار دهید و دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر هم بفشارید، كه این كار، تأثیر شمشیر را بر سر كمتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و در اطراف نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیچ و تاب خورید، كه با این كار در برابر نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان جا خالى كرد، و دیدگانتان را فرو اندازید كه این كار بیشتر قوّت قلب و آرامش دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، و صداهاى خود را خاموش كنید كه این كار در زدودن ترس و سستى مؤثّرتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ قالَهُ لِأَصحابِهِ لَيلَةَ الهَريرِ أو أوَّلَ اللِّقاءِ بِصِفّينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاء فی تاريخ دمشق عن ابن عبّاس: «عَقِمَ النِّساءُ أن يَأتينَ بِمِثلِ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام ! وَاللّٰهِ، ما رَأَيتُ و لا سَمِعتُ رَئيساً يوزَنُ بِهِ، لَرَأَيتُهُ يَومَ صفّين و عَلیٰ رَأسِهِ عِمامَةٌ قَد أرخیٰ طَرَفَيها، كَأَنَّ عَينَيهِ سِراجا سَليطٍ، و هُوَ يَقِفُ عَلیٰ شِر ذِمَةٍ شِر ذِمَةٍ يَحُضُّهُم، حَتَّى انتَهیٰ إلَيَّ و أَنَا في كَنَفٍ مِنَ النّاسِ، فَقالَ:...» فذکر الخطبة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: مَعاشِرَ المُسلِمينَ! استَشعِرُوا الخَشيَةَ، و تَجَلبَبُوا السَّكينَةَ، و عَضُّوا عَلَى النَّواجِذِ؛ فَإِنَّهُ أنبیٰ لِلسُّيوفِ عَنِ الهامِ، و أَكمِلُوا اللَأْمَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «و أكملوا اللأمة» اللأمة - بالهمزة -: الدرع، و الهمزة ساكنة على فعلة، مثل: النأمة للصوت. و إكمالها أن يزاد على البيضة و السواعد و نحوها. و يجوز أن يعبّر باللأمة عن جميع أداة الحرب، كالدرع و الرمح و السيف، يريد: أكملوا السلاح الذي تحاربون العدوّ به (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۵ ص‌۱۶۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قَلقِلُوا السُّيوفَ في أغمادِها قَبلَ سَلِّها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: «أَقلِقوا السيوفَ في الغمد»: أي حرّكوها في أغمادها قبل أن تحتاجوا إلى سلّها؛ ليسهل عند الحاجة إليها (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۰۳ «قلق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الحَظُوا الخَزرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَزَر - محرّكة -: النظر، كأنّه من أحد الشقّين، وهو علامة الغضب (اُنظر: مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۵۰۷ «خزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اطعُنُوا الشَّزرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّزَر: الطعن في الجوانب يميناً وشمالاً (اُنظر: لسان العرب: ج‌۴ ص‌۴۰۴ «شزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و نافِحوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نافحوا: أي دافعوا و ضاربوا (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۸۹ «نفح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالظُّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظُبا: جمع ظُبَةِ السيف، و هو طرفه وحدّه (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۵۶ «ظبي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و صِلُوا السُّيوفَ بِالخُطا، وَ اعلَموا أنَّكُم بِعَينِ اللّه، و مَعَ ابنِ عَمِّ رَسولِ اللّه، فَعاوِدُوا الكَرَّ، وَ استَحيوا مِنَ الفَرِّ؛ فَإِنَّهُ عارٌ فِي الأَعقابِ، و نارٌ يَومَ الحِسابِ، و طيبوا عَن أنفُسِكُم نَفساً، وَ امشوا إلَى المَوتِ مَشياً سُجُحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشية سجح، أي سهلة (اُنظر: لسان العرب: ج‌2 ص‌۴۷۶ «سجح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَيكُم بِهٰذَا السَّوادِ الأَعظَمِ، وَ الرِّواقِ المُطَنَّبِ، فَاضرِبوا ثَبَجَهُ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ كامِنٌ في كِسرِهِ، و قَد قَدَّمَ لِلوَثبَةِ يَداً و أَخَّرَ لِلنُّكوصِ رِجلاً، فَصَمداً صَمداً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید في شرح بعض هذه العبارات: السَّواد الأعظم: یعني به جمهور أهل الشام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: و الرِّواق المطَنَّب: یرید به مضرب معاویة ذا الأطناب [و الأطناب جمع طُنُب؛ و هو حَبلٌ یُشَدّ به سُرادق البیت]. و کان معاویة في مضربٍ علیه قُبّة عالیة و حَوله صنادید أهل الشام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثَبَجَهُ: وَسَطه. و ثَبَجُ الإنسان ما بین کاهله إلی ظهره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الکِسر: جانب الخباء. و قوله: فإنّ الشیطان کامن في کِسرِه؛ یحتمل وجهَین: أحدهما: أن یعني به الشیطان الحقیقي؛ و هو إبلیس. و الثاني: أن یعني به معاویة.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: قد قدّم للوثبة یداً و أخّر للنکوص رِجلاً: أي إن جبنتم وَثَبَ، و إن شجعتم نکص؛ أي تأخَّرَ و فَرّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقوله: فصَمداً صَمداً: أي اصمدوا صَمداً صَمداً. صَمَدتُ لفلان: أي قَصَدتُ له (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۵ ص‌17۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ يَنجَلِيَ لَكُم عَمودُ الحَقِّ (وَ أَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ وَ ٱللَّهُ مَعَكُمْ وَ لَن يَتِرَكُمْ أَعْمَـٰـلَكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 3۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۶۶، خصائص الأئمّة:: ص‌7۵، بحار الأنوار: ج‌32 ص‌۵۵۷ ح‌۴۶۵؛ تاريخ دمشق:&lt;br /&gt;<br /> ج ۴۲ ص‌۴۶۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از سخنان ایشان به یاران خود در لیلة الهریر یا نخستین رویارویی در صفّین -: اى جماعت مسلمانان! ترس [از خدا] را جامۀ زیرین خود سازید و آرامش را ردای خویش قرار دهید. دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر هم بفشارید - زیرا این كار، تأثیر شمشیرها را بر سر كندتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزارهاى خویش را مهیّا و كامل كنید و شمشیرها را پیش از آن كه بر کشید، در نیام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بجنبانید و از گوشۀ چشم و خشمناک بنگرید و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از چپ و راست در حركت آرید و با لبۀ تیز شمشیر بجنگید و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را با شمشیرهایتان هماهنگ ساخته، به پیش روید. بدانید كه خدا شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و همراه پسرعموی پیامبر خدا پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید. پس، پیاپى حمله كنید و از فرار شرم دارید؛ زیرا این کار مایۀ ننگ در میان اعقاب و سبب آتش [دوزخ] در روز حساب است. با رضایت خاطر بجنگید و سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بال به سوى مرگ گام بردارید. به قلب دشمن بتازید و بر آن خرگاهی كه طناب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش به اطراف كشیده شده، حمله برید و بر میان آن بزنید؛ زیرا شیطان در درون آن لانه كرده است و دستى پیش داشته كه حمله آورد و پایى واپس نهاده كه بگریزد. پس، به سوی هدف همچنان پیش روید تا پرتو حقیقت برایتان آشکار شود. (شما برتريد و خدا با شماست و از پاداش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان هیچ نخواهد كاست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِمّا کانَ یَقولُهُ لِأَصحابِهِ عِندَ الحَربِ -: لا تَشتَدَّنَّ عَلَيكُم فَرَّةٌ بَعدَها كَرَّةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: لا تستصعبوا فرّة تفرّونها بعدها كرّة تَجبرون بها ما تكسّر من حالكم، و إنّما الذي ينبغي لكم أن تستصعبوه فرّة لاكرّة بعدها. و هذا حضٌّ لهم على أن يكرّوا و يعودوا إلى الحرب إن وقعت عليهم كسرة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۱۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا جَولَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجولة: هزيمة قريبة ليست بالمُمعِنة. يقال: جال القوم جولة؛ إذا انكشفوا ثمّ كرّوا (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۱۳۱ «جول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَها حَملَةٌ، و أَعطُوا السُّيوفَ حُقوقَها، و وَطِّئوا لِلجُنوبِ مَصارِعَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وطّئوا: أي مهِّدوا. و الجُنوب: جمع جنب؛ وهو شقّ الإنسان وغيره. و مصارع الجُنوب: أماكن سقوطها، جمع مصرع؛ أي إذا ضربتم فاحكموا الضربَ لِيُصيبَ، فإذا فعلتم ذلك مهّدتهم للمضروب مصرعه (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۲۰۱ «وطأ»، لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۷۵ «جنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اذمُروا أنفُسَكُم عَلَى الطَّعنِ الدَّعسِيِّ وَ الضَّربِ الطِّلَحفِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: و اذ مروا أنفسكم: مِن ذَمَره على كذا؛ أي حَضَّه عليه. والطعنُ الدَّعسي: الذي يُحشىٰ به أجوافُ الأعداء، وأصل الدعس: الحشو، دعست الوعاء: حُشَوته. وضَربٌ طِلَحفي - بكسر الطاء وفتح اللام -: أي شديد، و اللام زائدة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۱۱۵ و اُنظر: لسان العرب: ج‌۶ ص‌۸۴ «دعس»، و ج‌۹ ص‌۲۲۳ «طلحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَميتُوا الأَصواتَ فَإِنَّهُ أطرَدُ لِلفَشَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۶، غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۳۴۲ ح‌۱۰۴۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۳۰ ح‌۹۶۴۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۰ ح‌۶۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ایشان كه هنگام نبرد به یاران خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود -: مبادا گریزى كه پس از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازگشت باشد، یا عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه پس از آن حمله باشد، بر شما سخت آید! حقّ شمشیرها را ادا كنید و پهلوها[ى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمن] را به خاک بمالید. بكوشید تا نیزه را هر چه كارگرتر فرو برید و ضربت را هر چه سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر وارد سازید، و صداها را پایین بیاورید که این کار، سستى و اضطراب را بیشتر کاهش می‌دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إن كانَت - و أَعوذُ بِاللّه - فيكُم هَزيمَةٌ فَتَداعَوا، وَ اذكُرُوا اللّٰهَ و ما تَوَعَّدَ بِهِ مَن فَرَّ مِنَ الزَّحفِ، و بَكِّتوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّبكيت: التقريع و التوبيخ. يقال له: يا فاسق، أما استحييت؟! أما اتّقيت اللّٰه؟! و قال بعضهم: و قد يكون باليد و العصا (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۴۸ «بكت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَأَيتُموهُ وَلّیٰ، وَ اجمَعُوا الأَلوِيَةَ وَ اعتَقِدوا، وَ ليُسرِعِ المُخِفّونَ في رَدِّ مَنِ انهَزَمَ إلَى الجَماعَةِ و إلَى المُعَسكَرِ، فَليَنفِر مَن فيهِ إلَيكُم، فَإِذَا اجتَمَعَ أطرافُكُم و أَتَت أمدادُكُم وَ انصَرَفَ فَلُّكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَلّ: القوم المنهزمون (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۵۰ «فلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَلحِقُوا النّاسَ بِقُوّادِهِم، و أَحكِموا تَعابِيَّهُم، و قاتِلوا وَ استَعينوا بِاللّه وَ اصبِروا، و فِي الثَّباتِ عِندَ الهَزيمَةِ، و حَملِ الرَّجُلِ الواحِدِ الواثِقِ بِشَجاعَتِهِ عَلَى الكَتيبَةِ فَضلٌ عَظيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر خداى ناكرده در میان شما شكستى رُخ داد، جمع شوید و خدا را یاد كنید و یاد آورید آنچه بر گُریختگان از نبرد، وعده[ی كیفر] داده شده است و آن را كه در حال پشت كردن به دشمن دیدید، نكوهش كنید و پرچم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرد آورده، یكى كنید. چابک‌سواران، در بازگرداندن فراریان به سوى جمعیت و لشكر، شتاب كنند و هر كس در مخفیگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، به سوى شما كوچ كند. وقتى كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لشكر گِرد آمد و نیرو و توان به شما رسید و حالت شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردگى از میان شما رخت بر بست، لشكر را به فرماندهان بسپارید و جهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها (یگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) را استوار سازید و نبرد كنید و از خداوند یارى جویید و شكیبایى كنید كه در پایدارى به هنگام شكست و نیز در یورش مردى دلاور بر دشمن، پاداشى بزرگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۸۸ (جوامع ما يجب علی اُمراء الأجناد) و ص۳۵۶ (جوامع ما لا يَنبَغي فِي القتال).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۸۹ (مواردی دیگر از وظایف فرماندهان سپاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۳۵۷ (مواردی دیگر از نابایسته‌های جنگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعداد-الجيش-للحرب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۳: إعدادُ الجَيشِ لِلحَربِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آماده‌سازی سپاهیان برای جنگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِکرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: عَبَّأَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، و قالَ: غُضّوا أبصارَكُم و لا تَبدَؤُوهُم بِالقِتالِ، و لا يَتَكَلَّمَنَّ أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۶۲، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۲۵۱ ح‌۳ و راجع تاريخ الإسلام للذهبي: ج‌۲ ص‌۴۴۲ و تاريخ دمشق: ج‌۴۶ ص‌۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - در یادكرد از جنگ بدر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را جلوى خویش آماده [و به صف] كرد و فرمود: «دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را فرو بخوابانید و جنگ را شما آغاز نكنید و هیچ كس سخن نگوید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - في ذِكرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: لَمّا أصبَحَ [صلّی اللّه علیه و آله] صَفَّ أصحابَهُ قَبلَ أن تَنزِلَ قُرَيشٌ، و طَلَعَت قُرَيشٌ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُصَفِّفُ أصحابَهُ و يُعَدِّلُهُم كَأَنَّما يُقَوِّمُ بِهِمُ القِدحَ، و مَعَهُ يَومَئِذٍ قِدحٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِدح: السهم قبل أن يُراش ويُركّب نصلُه. و قدح الميسر أيضاً (الصحاح: ج‌۱ ص‌۳۹۴ «قدح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُشيرُ بِهِ إلی هٰذا: تَقَدَّم، و إلی هٰذا: تَأَخَّر، حَتَّى استَوَوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۱۵، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۴ ص‌۳۳ و راجع أنساب الأشراف: ج‌۱ ص‌۳۵۱ و المغازي: ج‌۱ ص‌۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - در یادكرد از جنگ بدر -: هنگامى كه صبح شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را پیش از فرود آمدن قریش، به صف كرد و قریش كه پدیدار شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را به صف و مرتّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، گویى كه تیرها را [در تیردان] مرتّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در آن روز، تیرى به همراه داشت كه با آن اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جلوتر بیا» و به دیگرى اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عقب برو»، تا آن كه صاف و در یک ردیف شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف - في ذِكرِ أحداثِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: سَوّیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله صُفوفَ المُسلِمينَ و أَقامَها إقامَةَ القِدحِ، فَلَم يَزَل مَنكِبٌ عَلیٰ مَنكِبٍ، وَ اتَّخَذَ مَيمَنَةً و مَيسَرَةً، و خَطَبَ النّاسَ و رَغَّبَهُم فِي الجِهادِ، و حَثَّهُم عَلَى الصَّبرِ وَ اليَقينِ وَ الجِدِّ وَ النَّشاطِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف: ج‌۱ ص‌۳۸۷ و راجع شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف - در یادکرد از حوادث جنگ بدر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمانان را صاف كرد و آنها را مانند تیر [در تیردان] مرتّب نمود و همه شانه به شانه هم ایستادند، و براى سپاه، مِیمنه (جناح راست) و مِیسره (جناح چپ) قرار داد و براى مردم سخنرانى كرد و آنها را به جهاد ترغیب نمود و به پایدارى و یقین و جدّیت و نشاط بر انگیخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - فِي الإمامِ عَلِيٍّ علیه‌السلام -: إنَّهُ كانَ إذا زَحَفَ لِلقِتالِ جَعَلَ مَيمَنَةً و مَيسَرَةً، و قَلباً يَكونُ هُوَ فيهِ، و يَجعَلُ لَها رَوابِطَ، و يُقَدِّمُ عَلَيها مُقَدَّمينَ و يَأمُرُهُم بِخَفضِ الأَصواتِ وَ الدُّعاءِ، وَ اجتِماعِ القُلوبِ، و شَهرِ السُّيوفِ، و إظهارِ العُدَّةِ، و لُزومِ كُلِّ قَومٍ مَكانَهُم، و رُجوعِ كُلِّ مَن حَمَلَ إلیٰ مَصافِّهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي مكانه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الحَملَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۸۱ ح‌۱۲۴۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - در بارۀ امام على علیه‌السلام -: هنگامى كه براى نبرد آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، براى سپاه، [یگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى] راست و چپ و میانه قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه خود، در میانه بود و براى آنها رابط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى معیّن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و پیشروانى جلو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد و آنان را به آهسته سخن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راندن و نیایش و خاطرجمعى و بیرون كشیدن شمشیرها و آشكار ساختن توان و نیرو، دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و [نیز] به این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هر گروهى بر جاى خود قرار گیرد و این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هر كس یورش بَرَد، پس از یورش، به جاى خود برگردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - أنَّهُ وَصَفَ القِتالَ فَقالَ -: قَدِّمُوا الرَّجّالَةَ وَ الرُّماةَ فَليَرشُقوا بِالنَّبلِ، وَ ليَتَناوَشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُناوشة في القتال: تداني الفريقين، و أخذ بعضهم بعضاً (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۲۸ «نوش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنبانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجنب: الناحية (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۷۸ «جنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اجعَلُوا الخَيلَ الرَّوابِطَ وَ المُنتَجَبَةَ رِدءاً لِلِّواءِ وَ المُقَدِّمَةِ، و لا تَنشُزوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَشَزَ من مكانه: أي ارتفع عنه. و نَشَزَ الرجل من امرأته: تركها (المصباح المنير: ص‌۶۰۵ «نشز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن مَراكِزِكُم لِفارِسٍ شَذَّ مِنَ العَدُوِّ، و مَن رَأیٰ فُرصَةً فِي العَدُوِّ فَليَنشُز وَ ليَنتَهِزِ الفُرصَةَ بَعدَ إحكامِ مَركَزِهِ، فَإِذا قَضیٰ حاجَتَهُ عادَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أرَدتُمُ الحَملَةَ فَليَبدَأ صاحِبُ المُقَدِّمَةِ، فَإِن تَضَعضَعَ دَعَمَتهُ شُرطَةُ الخَميسِ، فَإِن تَضَعضَعوا حَمَلَتِ المُنتَجَبَةُ و رَشَقَتِ الرُّماةُ، و يَقِفُ الطَّلائِعُ وَ المَسالِحُ فِي الأَطرافِ وَ الغِياضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِياض: جمع غيضة، و هي الشجر المُلتفّ (لسان العرب: ج‌۷ ص‌۲۰۲ «غيض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الإِكامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِكام: جمع أَكَمة، و هي الرابية (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۲۱ «أكم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِلتَّحَفُّظِ مِنَ المَكامِنِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنِ ابتَدَأَكُمُ العَدُوُّ بِالحَملَةِ فَأَشرِعُوا الرِّماحَ وَ اثبُتوا وَ اصبِروا، وَلتَنضِحِ الرُّماةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لتَنضِحِ الرماة: أي و لتَرمِ الرماة بالنشّاب. يقال: نضحوهم بالنبل: إذا رموهم (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۷۰ «نضح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و حَرِّكُوا الرّاياتِ، و قَعقِعُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَعقَعةُ: حكاية أصوات السلاح (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۲۸۶ «قعقع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَف: ضرب من الترَسَة، واحدها حَجَفة. و قيل: هي من الجلود خاصة (لسان العرب: ج‌۹ ص‌۳۹ «حجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ ليَبرُز في وُجوهِهِم أصحابُ الجَواشِنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجواشِن: جمع جَوشَن؛ و هو الدِّرع، و قيل: الجوشن من السلاح: زَرَدٌ يلبسه الصدر و الحيزوم (لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۸۸ «جشن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الدُّروعِ، فَإِنِ انكَسَروا أدنیٰ كَسرَةٍ فَليَحمِل عَلَيهِمُ الأَوَّلُ فَالأَوَّلُ، و لا يَحمِلوا حَملَةً واحِدَةً ما قامَ مَن حَمَلَ بِأَمرِ العَدُوِّ، فَإِن لَم يَقُم فَادعَموهُ شَيئاً شَيئاً، وَ الزَموا مَصافَّكُم وَ اثبُتوا في مَواقِفِكُم، فَإِذَا استُحِقَّتِ الهَزيمَةُ فَاحمِلوا بِجَماعَتِكُم عَلَى التَّعابِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَعابي: جمع تعبية. و عبّى الجيشَ: أصلحه و هيّأه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۶ «عبي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، غَيرَ مُفتَرِقينَ و لا مُنفَضّينَ، و إذَا انصَرَفتُم مِنَ القِتالِ فَانصَرِفوا كَذٰلِكَ عَلَى التَّعابِيِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان چگونه جنگیدن -: پیادگان و تیراندازها را پیش دارید و آنان تیراندازی كنند و به جنگ تن به تن بپردازند. سوارانِ ورزیده و زبده را پناهِ جلوداران و پیشروان قرار دهید و جایگاه خود را به خاطر سوارى از دشمن كه تنها مانده، ترک نكنید؛ امّا هر کس فرصتی برای ضربه زدن به دشمن دید، زان پس که جایگاه خود را محکم کرد، آن فرصت را غنیمت شمارد و پس از این که کار خود را کرد، به جایگاهش باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستید حمله کنید، نخست فرمانده جلوداران حمله کند و اگر آنان کم آوردند نیروهای ویژه به کمکشان روند و اگر آنان نیز کم آوردند، سواران زبده حمله کنند و تیراندازان تیراندازی کنند و طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان در اطراف و بیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برای مراقبت از کمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دشمن موضع بگیرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر دشمنْ حمله به شما را آغاز کرد، شما با نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان نشانه روید و پایداری&lt;br /&gt;<br /> و شکیبایی ورزید. تیراندازان شروع به تیراندازی کنند و پرچم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به اهتزاز در آورید&lt;br /&gt;<br /> و با سپرها سر و صدا ایجاد کنید و جوشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران و زرهپوشان به مصاف دشمن روند و اگر کمترین شکستی به آنان راه یافت، صف بعدی و سپس صف بعدی به آنان حمله کند، و تا زمانی که کسی در برابر دشمن ایستاده است، همگی با هم حمله نکنید؛ امّا اگر نتوانست ایستادگی کند، به تدریج پشتیبانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کنید. در صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود بمانید و جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را ترک نکنید. هر گاه شکست قطعی شد، آن گاه همگی با هم، و نه به صورت پراکنده و جداگانه، حمله برید و هنگام بازگشت از جنگ نیز همین گونه با هم باز گردید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ وَصّیٰ بِها جَيشاً بَعَثَهُ إلَى العَدُوِّ -: فَإِذا نَزَلتُم بِعَدُوٍّ أو نَزَلَ بِكُم، فَليَكُن مُعَسكَرُكُم في قُبُلِ الأَشرافِ، أو سِفاحِ الجِبالِ، أو أثناءِ الأَنهارِ؛ كَيما يَكونَ لَكُم رِدءاً، و دونَكُم مَرَدّاً، وَلتَكُن مُقاتَلَتُكُم مِن وَجهٍ واحِدٍ أوِ اثنَينِ، وَ اجعَلوا لَكُم رُقَباءَ في صَياصِي الجِبالِ، و مَناكِبِ الهِضابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: صياصي الجبال: أعاليها و ما جرى مجرى الحصون منها. و أصل الصياصي: القرون، ثمّ استعير ذلك للحصون؛ لأنّه يمتنع بها كما يمتنع ذو القرن بقرنه. و مناكب الهضاب: أعاليها؛ لئلّا يأتيكم العدوّ؛ إمّا من حيث تأمنون أو من حيث تخافون (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِئَلّا يَأتِيَكُمُ العَدُوُّ مِن مَكانِ مَخافَةٍ أو أمنٍ. وَ اعلَموا أنَّ مُقَدِّمَةَ القَومِ عُيونُهُم، و عُيونَ المُقَدِّمَةَ طلائِعُهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إيّاكُم وَ التَّفَرُّقَ، فَإِذا نَزَلتُم فَانزِلوا جَميعاً، و إذَا ارتَحَلتُم فَارتَحِلوا جَميعاً، و إذا غَشِيَكُمُ اللَّيلُ فَاجعَلُوا الرِّماحَ كِفَّةً، و لا تَذوقُوا النَّومَ إلّا غِراراً أو مَضمَضَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: أمَرَهُم [أي الإمام أميرُ المؤمنين علیه‌السلام] أن يجعلوا الرماح كِفَّة إذا غشيهم الليل، و الكاف مكسورة؛ أي اجعلوها مستديرة حولكم كالدائرة... ثمّ نهاهم عن النوم إلّا غراراً أو مضمضمة، و كلا اللفظتين ما قلّ من النوم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۱، تحف العقول: ص‌۱۹۲، وقعة صفّین: ص‌۱۲۴ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۱ ح‌۳۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش خود به سپاه، هنگامى كه آن را به سوى دشمن گسیل داشت -: هر گاه بر دشمن فرود آمدید یا دشمن بر شما فرود آمد، لشكرگاهتان بر فراز بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها یا دامنۀ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها یا بین رودخانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باشد، تا براى شما پناه و براى دشمن، مانعى بر سر راه باشد، و جنگتان از یک سو یا دو سو باشد و براى خود، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى در قلّۀ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و فراز پشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بگمارید، تا مبادا دشمن از جایى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید و یا جایى كه از آن بیم ندارید، بر شما فرود آید، و بدانید كه پیشروان لشكر، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران لشكرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بپرهیزید از پراكندگى! پس هر گاه فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیید، با هم فرود آیید، و هر گاه كوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، با هم كوچ كنید، و هر گاه شب شما را فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گِرداگِرد خود، بر پا دارید، و جز اندک مخوابید، یا آن را مَزمَزه كنید (لَختى بخوابید و لَختى بیدار بمانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-للجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۴: الدُّعاءُ لِلجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعا برای سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ بِسَرِيَّةٍ دَعا لَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۷ عن السكوني، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۷۸ ح‌۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، برایش دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن ابن عمر: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا أشخَصَ السَّرايا، يَقولُ لِلشّاخِصِ: أستَودِعُ اللّٰهَ دينَكَ و أَمانَتَكَ و خَواتيمَ عَمَلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۴۳ ح‌۲۸۲۶، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۳۰ ح‌۱۰۳۴۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهی را اعزام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، به اعزام شونده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «دینت را و امانتت را و عواقب عملت را به خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخطمي: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله إذا أرادَ أن يَستَودِعَ الجَيشَ قالَ: أستَودِعُ اللّٰهَ دينَكُم و أَمانَتَكُم و خواتيمَ أعمالِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۰۴ ح‌۲۶۰۱، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۳۰ ح‌۱۰۳۴۱، المستدرك على الصحيحين: ج‌۲ ص‌۱۰۷ ح‌۲۴۷۸نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطمى -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه سپاه را بدرقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دینتان و امانتتان و عاقبت كارهایتان را به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةِ الجُمُعَةِ -: اللّٰهُمَّ انصُر جُيوشَ المُسلِمينَ و سَراياهُم و مُرابِطيهِم في مَشارِقِ الأَرضِ و مَغارِبِها، إنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۱ ص‌۴۳۲ ح‌۱۲۶۳، مصباح المتهجّد: ص‌۳۸۳ ح‌۵۰۹، بحار الأنوار: ج‌۸۹ ص‌۲۳۹ ح‌۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی ایشان در روز جمعه -: خدایا! لشكریان و گردان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمان و مرزبانان آنان را در سراسر شرق و غرب زمین، یارى ده، كه تو بر همه چیز، توانایى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۶۶ (الآداب الإیجابیّة / کثرة الذكر و الدعاء)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و موسوعة معارف الکتاب و السنّة: عنوان «الثغر»: الفصل الثاني: الدعاء&lt;br /&gt;<br /> للمرابطین / دعاء عليّ بن الحسين علیه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۶۷ (بایسته‌های جهاد / ذکر گفتن و دعا کردن بسیار)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۱۸ ص۱۷۹ (فصل دوم: دعا برای مرزبانان / دعای امام علی بن الحسین علیه‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المشورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۵: المَشوَرَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مشورت با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمْرُهُمْ شُورَی بَيْنَهُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و كارشان در ميان خودشان به مشاوره برگزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُكثِرُ مُشاوَرَتَهُم [أيِ النّاسَ] فِي الحَربِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۴۴۵ عن عاصم بن عمر بن قتادة و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي بكر بن عمرو بن حزم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازی: روش پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این بود که با یارانش در جنگ، بسیار مشورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن أبي هريرة: لَم أرَ أحَداً كانَ أكثَرَ مُشاوَرَةً لِأَصحابِهِ مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و كانَت مُشاوَرَتُهُ أصحابَهُ فِي الحَربِ فَقَط.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۵۸۰، إمتاع الأسماع: ج‌۹ ص‌۲۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از ابو هریره -: كسى را ندیدم كه بیش از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با یارانش مشورت كند و مشاوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش [در جنگ]، فقط باجنگاورانِ همراهش بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: كَتَبَ أبوبَكرٍ إلیٰ عَمرِو بنِ العاصِ: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله شاوَرَ في أمرِ الحَربِ، فَعَلَيكَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۶۳ ح‌۴۶، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: ابو بكر به عمرو بن عاص نامه نوشت كه: «پیامبر خدا در كار جنگ مشورت كرد. تو هم بكن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعاون-مع-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۶: التَّعاوُنُ مَعَ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همکاری با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن البراء: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ الأَحزابِ يَنقُلُ مَعَنَا التُّرابَ، و لَقَد وارَى التُّرابُ بَياضَ بَطنِهِ، و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّه لَولا أنتَ مَا اهتَدَينا و لا تَصَدَّقنا و لا صَلَّينا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزِلَن سَكينَةً عَلَينا إنَّ الاُلیٰ قَد أبَوا عَلَينا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و رُبَّما قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المَلا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملأ - مهموز مقصور -: هم أشراف القوم... و معنی أبوا علینا: امتنعوا من أجابتنا إلی الإسلام (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أبَوا عَلَينا إذا أرادوا فِتنَةً أبَينا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۴۳ ح‌۳۰۰۷۹...&lt;/span&gt;<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فأنزلن سكينة علينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> !<br /> ! &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثبّت الأقدام إن لاقينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |-<br /> | &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ الالى قد بغوا علينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |<br /> | &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن أرادوا فتنة أبينا.&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَرفَعُ بِها صَوتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۳۰ ح‌۱۲۵، صحيح البخاري: ج‌۶ ص‌۲۶۴۴ ح‌۶۸۰۹ نحوه؛ مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۱۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از بَراء -: در جنگ احزاب، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به همراه ما خاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشید و در حالى كه گَرد و غبار، سفیدى شكم ایشان را پوشانده بود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به خدا سوگند، اگر تو نبودى، ما هدایت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدیم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زكات نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و نماز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر ما آرامش فرو فرست /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا آنان (مشركان) از ما نپذیرفتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهى هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا این جماعت، از ما نپذیرفتند /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خواهان فتنه و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى باشند، ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیریم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این اشعار را با صداى بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن عاصم بن عمر بن قتادة: كانَ جُعَيلُ بنُ سُراقَةَ رَجُلاً صالِحاً، و كانَ ذَميماً قَبيحاً، و كانَ يَعمَلُ مَعَ المُسلِمينَ يَومَئِذٍ فِي الخَندَقِ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد غَيَّرَ اسمَهُ يَومَئِذٍ فَسَمّاهُ عَمراً، فَجَعَلَ المُسلِمونَ يَرتَجِزونَ و يَقولونَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمّاهُ مِن بَعدِ جُعَيلٍ عَمرا و كانَ لِلبائِسِ يَوماً ظَهرا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لا يَقولُ مِن ذٰلِكَ شَيئاً، إلّا أن يَقولَ: «عَمرا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: إذا وصلوا إلى آخر البيت قاله رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله، وإذا قالوا: «وكان للبائس يوماً ظهراً» قال رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: «ظهراً» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۴۴۷، دلائل النبوّة للبيهقي: ج‌۳ ص‌۴۰۹، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۲۲۷، البداية و النهاية: ج‌۴ ص‌۹۵ كلّها نحوه؛ المجازات النبويّة: ص‌۸۷ ح‌۴۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از عاصم بن عمر بن قتاده -: جُعَیل بن سُراقه، مردى شایسته، امّا زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو بود و در صورتش آبله داشت و در جنگ خندق، همراه مسلمانان كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله نام او را در آن روزها تغییر داده و او را عمرو نامیده بود و مسلمانان رجز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این به بعد، او را عمرو نامید /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و براى جنگجو، امروز پشتیبان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از این شعر، چیزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و فقط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عَمرا» [و «ظَهرا»، یعنى فقط دو كلمۀ آخر هر مصرع را تكرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواساة-الجیش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۷: مُواساةُ الجَیشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همدردی با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن جابر بن عبداللّٰه: لَمّا حَفَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله الخَندَقَ أصابَ المُسلِمينَ جَهدٌ شَديدٌ حَتّیٰ رَبَطَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ بَطنِهِ صَخرَةً مِنَ الجوعِ و أَصحابُهُ، فَذَبَحتُ عَناقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العناق: الاُنثى من المعز (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۷۴ «عنق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَمَرتُ أهلي فَخَبَزوا شَيئاً مِن شَعيرٍ كانَ عِندَهُم، و طَبَخُوا العَناقَ، ثُمَّ دَعَوتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله فَأَخبَرتُهُ بِالَّذي صَنَعتُ، فَقالَ: فَانطَلِق فَهَيِّئ ما عِندَكَ حَتّیٰ آتِيَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبتُ فَهَيَّأتُ ما كانَ عِندَنا، فَجاءَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله وَ الجَيشُ جَميعاً! قُلتُ: يا رَسولَ اللّه، إنَّما هِي عَناقٌ جَعَلتُها لَكَ و لِنَفَرٍ مِن أصحابِكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اِیتِ بِقَصعَةٍ. فَأَتَيتُهُ بِقَصعَةٍ. ثُمَّ قالَ: اِیدِم فيها. ثُمَّ دَعا عَلَيها بِالبَرَكَةِ، ثُمَّ قالَ: بِاسمِ اللّه، ثُمَّ قالَ: أدخِل عَشَرَةَ رِجالٍ، فَفَعَلتُ، فَإِذا طَعِموا و شَبِعوا خَرَجوا و أَدخَلتُ عَشَرَةً اُخریٰ، حَتّیٰ بَلَغَ الجَيشَ جَميعاً وَ الطَّعامُ كَما هُوَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۱۸ ح‌۳۲۷۶، صحيح البخاري: ج‌۴ ص‌۱۵۰۵ ح‌۳۸۷۵ و ۳۸۷۶، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۳۲ ح‌۴۳۲۴ کلاهما نحوه و راجع الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۲۳ ح‌۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه -: هنگامى كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خندق را حفر كرد، گرسنگى طاقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرسایى به مسلمانان رسید، تا آن جا كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و یارانش از شدّت گرسنگى، به شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان سنگ بستند. من بز مادّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را ذبح كردم و به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام فرمان دادم چیزى از جویى را كه داشتند، نان كنند و بز را بپزند. آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را از كارى كه كرده بودم، باخبر كردم. فرمود: «برو و هر چه دارى، آماده كن تا نزد تو بیایم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من رفتم و آنچه را داشتیم، آماده كردم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و همۀ لشكر آمدند. گفتم: اى پیامبر خدا! آن، تنها یک بز مادّه است كه براى تو و تنى چند از یارانت گذاشته بودم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «كاسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بیاور». كاسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برایش بردم. سپس فرمود: «نان و خورش را در آن بریز». آن گاه براى بركت یافتن آن، دعا كرد و سپس گفت: «به نام خدا» و پس از آن فرمود: «ده مرد را به درون بیاور». من چنین كردم. چون خوردند و سیر شدند، بیرون رفتند و ده تن دیگر به درون آوردم، تا آن كه غذا به همۀ لشكر رسید و هنوز دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ لَمّا جُرِحَ سَعدُ بنُ مُعاذٍ -: ضَرَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لَهُ فِي المَسجِدِ خَيمَةً، و كانَ يَتَعاهَدُهُ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۸۸، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۳۲ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در یادكرد از جنگ خندق، هنگامى كه سعد بن مُعاذ مجروح شد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله براى او خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در مسجد بر پا كرد و خود از او پرستاری مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن جابر - في حَديثٍ يَذكُرُ فيهِ بَعضَ آدابِهِ صلّی اللّه علیه و آله في غَزَواتِهِ -: و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في آخِرِنا في اُخرَياتِ النّاسِ، يُزجِي الضَّعيفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يزجي الضعيف: أي يسوقه لِيُلحقه بالرِّفاق (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۳۵۵ «زجو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُردِفُهُ، و يَدعو لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۵۵ ح‌۳۵، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۳۳ ح‌۳۵؛ تفسير ابن كثير: ج‌۴ ص‌۴۵۹، تاريخ دمشق: ج‌۱۱ ص‌۲۲۲ كلاهما نحوه و راجع صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۱۱۹ ح‌۲۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق - به نقل از جابر، در حدیثى كه برخى آداب پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را در [حركت به سوى] جنگ یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند -: و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در عقب مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد تا ضعیفان را پیش براند و [گاه] بر پشت خود بنشاند و برایشان دعا كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-بالإنصاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۸: الإِحسانُ بِالإِنصافِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن منصفانه به سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن کِتابٍ لَهُ إلیٰ قَیسِ بنِ سَعدِ بنِ عُبادَةَ، و هُوَ عامِلُهُ عَلىٰ أذَربيجانَ -: أمّا بَعدُ، فَأقبِل عَلىٰ خَراجِكَ بِالحَقِّ، و أَحسِن إلىٰ جُندِكَ بِالإِنصافِ، و عَلِّم مَن قِبَلَكَ مِمّا عَلَّمَكَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الیعقوبي: ج‌‌۲ ص‌۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به قیس بن سعد بن عُباده، به هنگام حكومت بر آذربایجان -: امّا بعد، مالیات را به حق [و اندازه] گِرد آور و مصرف كن و با سپاهیانت به انصاف، نیكویى كن و به مردمانت از آنچه خدا به تو آموخته است، بیاموز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجسس-أخبار-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۹: تَجَسُّسُ أَخبارِ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجسّس در بارۀ اخبار سپاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان عن بريدة: [إنَّ] النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ سَرِيَّةً، فَبَعَثَ مَعَها رَجُلاً يَكتُبُ إلَيهِ بِالأَخبارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج‌۱ ص‌۴۱۰ الرقم ۷۷۶، تاريخ دمشق: ج‌۲۳ ص‌۳۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان - به نقل از بریده -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لشكرى را روانه كرد و مردى را با آن فرستاد تا خبرها را برایش بنویسد و بفرستد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا وَجَّهَ جَيشاً فَاتَّهَمَ أميراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فأمّهم أمير».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بَعَثَ مَعَهُ مِن ثِقاتِهِ مَن يَتَجَسَّسُ لَهُ خَبَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص‌۳۴۲ ح‌۱۲۴۹ عن الريّان بن الصلت، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۶۱ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و به فرماندهى بدگمان بود،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بحار الأنوار به جای «و به فرماندهی بدگمان بود» آمده است: «و فرماندهى بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از افراد مورد اعتماد خود را همراه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد تا از احوال آن امیر، جست و جو کند و به اطّلاع پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ ما يَجِبُ لِلاُمَراءِ مِن أمرِ جُنودِهِ -: ثُمَّ لا تَدَع مَعَ ذٰلِكَ أن تَكونَ لَكَ عَلَيهِم عُيونٌ مِن أهلِ الأَمانَةِ وَ الصِّدقِ، يَحضُرونَهُم عِندَ اللِّقاءِ، و يَكتُبونَ بَلاءَ كُلٍّ مِنهُم حَتّیٰ كَأَنَّكَ شَهِدتَهُ، ثُمَّ اعرِف لِكُلِّ امرِئٍ مِنهُم ما كانَ مِنهُ، و لا تَجعَلَنَّ بَلاءَ امرِئٍ مِنهُم لِغَيرِهِ، و لا تَقصُرَنَّ بِهِ دونَ بَلائِهِ، و كافِ كُلَّ امرِئٍ مِنهُم بِقَدرِ ما كانَ مِنهُ، وَ اخصُصهُ بِكِتابٍ مِنكَ تَهُزُّهُ بِهِ، و تُنَبِّئُهُ بِما بَلَغَكَ عَنهُ، و لا يَحمِلَنَّكَ شَرَفُ امرِئٍ عَلیٰ أن تُعَظِّمَ مِن بَلائِهِ صَغيراً، و لا ضِعَةَ امرِئٍ أن تَستَخِفَّ بِبَلائِهِ إن كانَ جَسيماً، و لا تُفسِدَنَّ أحَداً مِنهُم عِندَكَ عِلَّةٌ عَرَضَت لَهُ أو نَبوَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبوَة: الجفوة (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۳۰۲ «نبو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَت مِنهُ قَد كانَ لَهُ قَبلَها حُسنُ بَلاءٍ؛ فَإِنَّ العِزَّ بِيَدِ اللّه يُعطيهِ إذا شاءَ، و يَكُفُّهُ إذا شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸، تحف العقول: ص‌۱۳۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان وظایف فرماندهان در قبال سربازانشان -: علاوه بر این، حتماً از میان افراد امانتدار و راستگو، نیروهای اطّلاعاتی بر آنان می‌گماری تا در هنگام رویارویی با دشمن با آنان حاضر باشند و جان‌فشانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های هر یک از آنان را برایت گزارش دهند، آن سان که گویی خود شاهد آن بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای. سپس آن را در همان اندازه که از او سر زده است، در نظر داشته باش. هرگز جان‌فشانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یکی را به حساب دیگری مگذار و [نیز] آن را کمتر از آنچه بوده است، مشمار؛ بلکه هر کسی را به اندازۀ رنجی که برده است، پاداش ده، و برای هر یک از آنان، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شورانگیز بنویس و او را از گزارشی که در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به تو رسیده است، آگاه ساز. زنهار! بلندپایگیِ کسی موجب نشود جان‌فشانی اندک او را بزرگ شماری و دون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایگیِ کسی موجب نگردد که جان‌فشانیِ او را اگر بزرگ بود، کوچک بینگاری. مبادا کسی از آنان که قبلاً خدمات شایانی داشته، اکنون بیماری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که پیدا کرده یا ناتوانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که نشان داده، او را در نظرت بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار کند؛ چرا که عزّت دست خداست و آن را به هر که بخواهد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و به هر که نخواهد، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إضفاء-الأمل-في-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۰: إضفاءُ الأَمَلِ فِي الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امیدآفرینی در میان سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا حَفَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخَنَدقَ مَرّوا بِكُديَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُدَية: قطعة غليظة صُلبة لا تعمل فيها الفأس (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۵۶ «كدا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَتَناوَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله المِعوَلَ مِن يَدِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام أو مِن يَدِ سَلمانَ۲، فَضَرَبَ بِها ضَربَةً فَتَفَرَّقَت بِثَلاثِ فِرَقٍ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد فُتِحَ عَلَيَّ في ضَربَتي هٰذِهِ كُنوزُ كِسریٰ و قَيصَرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أحَدُهُما لِصاحِبِهِ: يَعِدُنا بِكُنوزِ كِسریٰ و قَيصَرَ و ما يَقدِرُ أحَدُنا أن يَخرُجَ يَتَخَلّیٰ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۱۶ ح‌۲۶۴، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۷۰ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خندق را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَند، مسلمانان به تخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ سختى برخوردند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كلنگ را از دست امیر مؤمنان یا سلمان گرفت و ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر آن فرود آورد كه سه تكّه شد. در این هنگام، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خداوند با این ضربۀ من، گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كسرا و قیصر را برایم گشود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از افراد به رفیقش گفت: وعدۀ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كسرا و قیصر را به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، در حالى كه هیچ یک از ما [از بیم دشمن] قادر نیست براى قضاى حاجت، بیرون رود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن البراء بن عازب: لَمّا أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِحَفرِ الخَندَقِ، عَرَضَت لَهُ صَخرَةٌ عَظيمَةٌ شَديدَةٌ في عَرضِ الخَندَقِ، لا تَأخُذُ فيهَا المَعاوِلُ، فَجاءَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَلَمّا رَآها وَضَعَ ثَوبَهُ فَأخَذَ المِعوَلَ، و قال: «بِسمِ اللّه» و ضَرَبَ ضَربَةً فَكَسَرَ ثُلُثَها، فَقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ الشّامِ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ قُصورَهَا الحُمرَ السّاعَةَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ضَرَبَ الثّانِيَةَ فَقَال: «بِسمِ اللّه»، فَفَلَقَ ثُلُثاً آخَرَ، فَقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ فارِسَ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ قَصرَ المَدائِنِ الأَبيَضَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ضَرَبَ الثّالِثَةَ فَفَلَقَ بَقِيَّةَ الحَجَرِ، فقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ اليَمَنِ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ أبوابَ صَنعاءَ مِن مَکاني هٰذا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۱۶۲ ح‌۲۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۴۱ ح‌۴؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۰۱ ح‌۲۵، فتح الباري: ج‌۷ ص‌۳۹۷ ذيل ‌۴۱۰۲ نحوه و راجع مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از براء بن عازب -: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به حفر خندق [در جنگ احزاب] فرمان داد، صخرۀ بزرگى در سر راه پیدا شد كه كلنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آن كارگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتادند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و چون آن را دید، لباسش را در آورد و كلنگ را گرفت و فرمود: «به نام خدا» و یک ضربه زد و یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم صخره را شكست و فرمود: «اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى شام به من داده شد. به خدا سوگند، من كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فامشان را اكنون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس ضربۀ دوم را زد و فرمود: «به نام خدا» و یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم دیگر از صخره را شكست و فرمود: «اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى ایران به من داده شد. به خدا سوگند، كوشک سفید مدائن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه ضربۀ سوم را زد و بقیّۀ صخره را شكست و فرمود: «اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى یمن به من داده شد. به خدا سوگند، از همین جا دروازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صنعا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ بَعدَ إرجافِ المُنافِقينَ المَدينَةَ -: أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله المُسلِمينَ بِالثَّباتِ في مَكانِهِم و لُزومِ خَندَقِهِم، و بِإِدخالِ النِّساءِ وَ الوِلدانِ وَ الضُّعَفاءِ مِنَ الرِّجالِ في آطامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آطام المدينة: يعني ابنيتها المرتفعة كالحصون (النهاية: ج‌۱ ص‌۵۴ «أطم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدينَةِ و حُصونِها لِتَسكُنَ أنفُسُهُم، و وَعَدَهُم نَصرَ اللّه عزّ و جلّ إيّاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۲۹۲ ح‌۲۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - در یادكرد از جنگ خندق، پس از شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنى منافقان در مدینه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مسلمانان را به پایدارى در جاى خود و جدا نشدن از خندق فرمان داد و نیز به بردن زنان و كودكان و مردان كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مدینه و قلعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، تا جانشان آرام گیرد، و به آنها وعدۀ نصرت الهى داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختیار-یوم-الخمیس-للخروج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۱: اِختِیارُ یَومِ الخَمیسِ لِلخُروجِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انتخاب روز پنجشنبه برای حرکت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة عن الزهري: كانَ أحَبُّ الأَیّام إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أن يَعقِدَ فيهِ رايَتَهُ يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة: ج‌۱ ص‌۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون الأخبار، ابن قتیبه - به نقل از زهری -: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ روزها نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله برای این که پرچمش را در آن روز ببندد، روز پنجشنبه بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن كعب بن مالك: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ يَومَ الخَميسِ في غَزوَةِ تَبوكَ. و كانَ يُحِبُّ أن يَخرُجَ يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۸ ح‌۲۷۹۰، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۴۳ ح‌۸۷۸۵، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۳۴۹ ح‌۱۵۷۷۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از کعب بن مالک -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله روز پنجشنبه برای غزوۀ تبوک حرکت کرد. ایشان حرکت کردن در روز پنجشنبه را دوست داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختیار-الوقت-المناسب-لتحرك-الجیش-و-بدء-الهجوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۲: اِختِیارُ الوَقتِ المُناسِبِ لِتَحَرُّكِ الجَیشِ و بَدءِ الهُجومِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انتخاب زمان مناسب برای حرکت سپاهیان و آغاز حمله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن صخر الغامدي: عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله قالَ: «اللّٰهُمَّ بارِك لِاُمَّتي في بُكورِها». و كانَ إذا بَعَثَ سَرِيَّةً أو جَيشاً بَعَثَهُم في أوَّلِ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۵ ح‌۲۶۰۶، سنن الترمذي: ج‌۳ ص‌۵۱۷ ح‌۱۲۱۲، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۷۵۲ ح‌۲۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از صخر غامدى -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خدایا! به امّتم در صبح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خیزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بركت بده». پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سَریّه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سریّه: یگان نظامى؛ گروهى که براى مأموریت نظامى فرستاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا سپاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد، آن را در بامداد، اعزام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي أوفى: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحِبُّ أن يَنهَضَ إلیٰ عَدُوِّهِ عِندَ زَوالِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۵۳ ح‌۱۹۱۶۲، فتح الباري: ج‌۶ ص‌۱۲۰ ح‌۲۹۶۵، تاريخ دمشق: ج‌۳۸ ص‌۱۲۳ ح‌۷۶۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن ابی اوفی -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله دوست داشت که در هنگام نیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز به سوی دشمنش ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن النعمان بن مُقَرِّن: غَزَوتُ مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَكانَ إذا طَلَعَ الفَجرُ أمسَكَ حَتّیٰ تَطلُعَ الشَّمسُ، فَإِذا طَلَعَت قاتَلَ، فَإِذَا انتَصَفَ النَّهارُ أمسَكَ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، فَإِذا زالَتِ الشَّمسُ قاتَلَ حَتَّى العَصرِ، ثُمَّ أمسَكَ حَتّیٰ يُصَلِّيَ العَصرَ ثُمَّ يُقاتِلَ. قالَ: و كانَ يُقالُ: عِندَ ذٰلِكَ تَهيجُ رِياحُ النَّصرِ، و يَدعُو المُؤمِنونَ لِجُيوشِهِم في صَلاتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۵۹ ح‌۱۶۱۲، فتح الباري: ج‌۶ ص‌۱۲۱ ذيل ح‌۲۹۶۶، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از نعمان بن مُقَرِّن -: با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به جنگ رفتم. سپیدۀ صبح که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، ایشان دست از جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید تا طلوع آفتاب، و چون خورشید طلوع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، و روز که به نیمه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، باز دست از جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید تا زوال خورشید. خورشید که زوال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، تا عصر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. آن گاه جنگ را متوقّف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و نماز عصر را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود در این اوقات، بادهای پیروزی وزیدن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و مؤمنان در نمازهایشان برای سپاهیانشان دعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن النعمان بن مُقَرِّن: شَهِدتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا لَم يُقاتِل مِن أوَّلِ النَّهارِ، أخَّرَ القِتالَ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ و تَهُبَّ الرِّياحُ و يَنزِلَ النَّصرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۹ ح‌۲۶۵۵، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۰ ح‌۱۶۱۳، مسند ابن حنبل: ج‌۹ ص‌۱۹۱ ح‌۲۳۸۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از نعمان بن مُقَرِّن -: من شاهد بودم که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اگر از اوّل روز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، جنگ را به تأخیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت تا آن که خورشید زوال کند و بادها وزیدن گیرد و پیروزی نازل شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - أنَّهُ كانَ يَستَحِبُّ أن يَبدَأَ بِالقِتالِ بَعدَ زَوالِ الشَّمسِ، بَعدَ أن يُصَلِّيَ الظُّهرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: از علی - که درودهای خدا بر او باد - نقل شده است که دوست داشت بعد از زوال خورشید و خواندن نماز ظهر، جنگ را شروع کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ أميرُ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّٰهُ عَلَيهِ - لا يُقاتِلُ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، و يَقولُ: تُفتَحُ أبوابُ السَّماءِ، و تُقبِلُ الرَّحمَةُ، و يَنزِلُ النَّصرُ. و يَقولُ: هُوَ أقرَبُ إلَى اللَّيلِ، و أَجدَرُ أن يَقِلَّ القَتلُ، و يَرجِعَ الطّالِبُ و يُفلِتَ المُنهَزِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۸ ح‌۵، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۷۳ ح‌۳۴۱، علل الشرائع: ص‌۶۰۳ ح‌۷۰ و فيه «تقبل التوبة» بدل «تقبل الرحمة» و كلّها عن يحيى بن أبي العلاء، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۳ ح‌۶۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: امیر مؤمنان - كه درودهای خدا بر او باد - پیكار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، مگر بعد از زوال خورشید (ظهر) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این هنگام، درهاى آسمان، گشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، رحمت (مهربانى) روی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و پیروزى فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید» و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این زمان (بعد از ظهر)، به شب نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و مناسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است براى آن كه كشتار، كم شود و جنگجو [از تعقیب دشمن] باز گردد و شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردگان، نجات یابند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-الأسرار-الحربية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۳: كِتمانُ الأسرارِ الحَربِيَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پنهان نگه داشتن اسرار جنگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ اُمَراءِ جَيشِهِ -: ألا و إنَّ لَكُم عِندي ألّا أحتَجِزَ دونَكُم سِرّاً إلّا في حَربٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۰، الأمالي للطوسي: ص‌۲۱۷ ح‌۳۸۱ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۷۶ ح‌۳۹۹؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به فرماندهان لشكرش -: بدانید كه حقّ شما بر من، آن است كه رازى را از شما نپوشانم، مگر در مورد جنگ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الظَّفَرُ بِالحَزمِ، وَ الحَزمُ بِإِجالَةِ الرَّأيِ، وَ الرَّأيُ بِتَحصينِ الأَسرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۸، نزهة الناظر: ص‌۷۲ ح‌۱۴۲، مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۳۹۷، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۳۴۱ ح‌۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیروزى با دوراندیشى به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و دوراندیشى، با رایزنى و رایزنى، با رازدارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التخطيط-العسكري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۴: التَّخطيطُ العَسكَرِيُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طرّاحی نقشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نظامی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن كعب بن مالك: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَلَّما يُريدُ غَزوَةً يَغزوها إلّا وَرّیٰ بِغَيرِها، حَتّیٰ كانَت غَزوَةُ تَبوكَ، فَغَزاها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في حَرٍّ شَديدٍ، وَ استَقبَلَ سَفَراً بَعيداً و مَفازاً، وَ استَقبَلَ غَزوَ عَدُوٍّ كَثيرٍ، فَجَلّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جلّى: أي كشف (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۱۵۲ «جلي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلمُسلِمينَ أمرَهُم؛ لِيَتَأَهَّبوا اُهبَةَ عَدُوِّهِم، و أَخبَرَهُم بِوَجهِهِ الَّذي يُريدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۸ ح‌۲۷۸۸، صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۲۱۲۱ ح‌۵۳ نحوه، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۳۴۹ ح‌۱۵۷۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از كعب بن مالک -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در كمتر جنگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه [دشمن را نفریبد و] جایى دیگر غیر از مقصد اصلى خود را به عنوان مقصد حركتش نشان ندهد تا آن كه جنگ تبوک در رسید و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در گرمایى سوزان و براى رویارویى با دشمنانى فراوان، سفرى دور و دراز و از دل بیابان را در پیش گرفت. از این رو، وضعیت و مقصدش را براى مسلمانان آشكار كرد تا براى جنگ با دشمن، خوب آماده شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ بَعدَمَا انصَرَفَت قُرَيشٌ -: ثُمَّ بَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام فَقالَ: اُخرُج في آثارِ القَومِ، فَانظُر ماذا يَصنَعونَ و ما يُريدونَ؛ فَإِن كانوا قَد جَنَّبُوا الخَيلَ وَ امتَطَوُا الإِبِلَ فَإِنَّهُم يُريدونَ مَكَّةَ، و إن رَكِبُوا الخَيلَ و ساقُوا الإِبِلَ فَإِنَّهُم يُريدونَ المَدينَةَ. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَئِن أرادوها لَأَسيرَنَّ إلَيهِم فيها، ثُمَّ لَأُناجِزَنَّهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: فَخَرَجتُ في آثارِهِم أنظُرُ ماذا يَصنَعونَ، فَجَنَّبُوا الخَيلَ، وَ امتَطَوُا الإِبِلَ و وَجَّهوا إلیٰ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۱۰۰، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۷۶ نحوه؛ شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۲۸۰ ح‌۲۷۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۳۰۲ ذيل ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السیرة النبویّة، ابن هشام - در یادكرد از جنگ اُحُد و پس از بازگشت قریش -: سپس پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله على بن ابى طالب علیه‌السلام را فرستاد و فرمود: «در پىِ [این] گروه، بیرون برو و بنگر كه چه تصمیمى دارند. اگر اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از خود، دور كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بر شترها سوار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قصد [بازگشت به] مكّه را دارند، و اگر بر اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سوار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شترها را رانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قصد مدینه را دارند، و سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر قصد مدینه را داشته باشند، به سوى آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم و با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام گفت: در پىِ آنان بیرون رفتم تا بنگرم كه چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. آنان، اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از خود دور كردند و بر شتران سوار شدند و به مكّه رو نمودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن الحلبي: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَن قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ ٱلْعَـٰدِيَـٰتِ ضَبْحاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاديات: ۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: وَجَّهَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عُمَرَ بنَ الخَطّابِ في سَرِيَّةٍ، فَرَجَعَ مُنهَزِماً يُجَبِّنُ أصحابَهُ و يُجَبِّنونَهُ أصحابُهُ، فَلَمَّا انتَهیٰ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله قالَ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام: أنتَ صاحِبُ القَومِ، فَتَهَيَّأْ أنتَ و مَن تُريدُهُ مِن فُرسانِ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ. فَوَجَّهَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ لَهُ: اُكمُنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمن: أي استتر و استخفی (النهاية: ج‌۴ ص‌۲۰۱ «كمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّهارَ و سِرِ اللَّيلَ، و لا تُفارِقكَ العَينُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَانتَهیٰ عَلِيٌّ علیه‌السلام إلیٰ ما أمَرَهُ بِهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَسارَ إلَيهِم، فَلَمّا كانَ عِندَ وَجهِ الصُّبحِ أغارَ عَلَيهِم. فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ نَبِيِّهِ: (وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحًا) إلیٰ آخِرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۴۰۷ ح‌۹۱۳، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۷۵ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از حلبى -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (سوگند به اسبان دونده) سؤال كردم. فرمود: «پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله عمر بن خطّاب را به نبردى فرستاد. او شكست خورده بازگشت، در حالى كه او یارانش را به ترسویى متّهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و یارانش او را به ترسویى متّهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. وقتى خبر این ماجرا به پیامبر خدا رسید، به على علیه‌السلام فرمود: &amp;quot;تو اهل این كارى. آماده شو و هر آن كس از سواران مهاجر و انصار را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، برگزین&amp;quot;. آن گاه پیامبر خدا او را [براى نبرد] فرستاد و به او فرمود: &amp;quot;به هنگام روز، مخفى شو و شب حركت كن و بدون نیروی اطّلاعاتی [و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر] نمان&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام صادق علیه‌السلام] فرمود: «على علیه‌السلام به آنچه پیامبر خدا فرمان داده بود، عمل كرد و به سوى آنان حركت نمود و صبح به آنان یورش برد. پس خداوند در این هنگام، [سورۀ] (وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحًا) را بر پیامبرش نازل نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-ما-يجب-علی-امراء-الأجناد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۵: جَوامِعُ ما يَجِبُ عَلی اُمَراءِ الأَجنادِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ ما يَجِبُ لِأُمَراءِ الأَجنادِ إزاءَ المُجاهِدینَ -: و أَسبِغ عَلَيهِم فِي التَّعاوُنِ، و أفضِل عَلَيهِم فِي البَذلِ ما يَسَعُهُم و يَسَعُ مَن وَراءَهُم مِن أهاليهِم؛ حَتّیٰ يَكونَ هَمُّهُم خالِصاً في جِهادِ عَدُوِّكَ، و تَنقَطِعَ هُمومُهُم مِمّا سِویٰ ذٰلِكَ. و أَكثِر إعلامَهُم ذاتَ نَفسِكَ لَهُم مِنَ الأَثَرَةِ وَ التَّكرِمَةِ و حُسنِ الإِرصادِ، و حَقِّق ذٰلِكَ بِحُسنِ الآثارِ فيهِم، وَ اعطِف عَلَيكَ قُلوبَهُم بِاللُّطفِ؛ فَإِنَّ أفضَلَ قُرَّةِ أعيُنِ الوُلاةِ استِفاضَةُ الأَمنِ فِي البِلادِ و ظُهورُ مَوَدَّةِ الأَجنادِ، فَإِذا كانوا كَذٰلِكَ سَلِمَت صُدورُهُم، و صَحَّت بَصائِرُهُم، وَ اشتَدَّت حيطَتُهُم مِن وَراءِ اُمَرائِهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا تَكِل جُنودَكَ إلیٰ غَنائِمِهِم خاصَّةً، أحدِث لَهُم عِندَ كُلِّ مَغنَمٍ عَطِيَّةً مِن عِندِكَ تَستَضريهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَستَضریهِم بها: أي تولعهم بها (اُنظر: المصباح المنیر: ص‌۳۶۱ «ضري»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها، و تَكونُ داعِيَةً لَهُم إلیٰ مِثلِها، و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاخصُص أهلَ الشَّجاعَةِ وَ النَّجدَةِ بِكُلِّ عارِفَةٍ، وَ امدُد لَهُم أعيُنَهُم إلیٰ صُوَرِ عَميقاتِ ما عِندَهُم بِالبَذلِ في حُسنِ الثَّناءِ، و كَثرَةِ المَسأَلَةِ عَنهُم رَجُلاً رَجُلاً و ما أبلیٰ في كُلِّ مَشهَدٍ، و إظهارِ ذٰلِكَ مِنكَ عَنهُ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يَهُزُّ الشُّجاعَ و يُحَرِّضُ غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان وظایف فرماندهان لشکر در قبال مجاهدان -: به آنان کمک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شایان کن و به خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان چندان ببخش که در گشایش باشند تا اهتمامشان فقط جنگیدن با دشمن تو باشد و دغدغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز آن نداشته باشند. پیوسته به اطّلاع آنان برسان که نزد تو عزیز و ارجمند و مورد توجّه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و این را در عمل نیز به ایشان ثابت نما، و با لطف و مهربانی، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را به خود جلب کن؛ چرا که بهترین مایۀ شادمانی برای زمامداران، گسترش امنیت در کشور و آشکار شدن دوستی و محبّت سپاهیان است. اگر چنین شد، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سپاهیان [از کینه و نفرت به فرماندهان و زمامدارانشان] صاف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و بینش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان درست [و نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مثبت] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در حمایت از فرماندهانشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقط به سهمی که از غنائم به سپاهیانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهی، بسنده مکن؛ بلکه با هر غنیمتی، عطایی [و پاداشی] هم از جانب خود به آنان بده تا بِدان وسیله تشویقشان کرده باشی و انگیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای به دست آوردن دوبارۀ آن شود. هیچ نیرو و توانی نیست مگر از سوی خداوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلاوران و شیردلان سپاهت را از هر گونه دِهِشی (عطایی) بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند گردان و با ستایش بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دریغ از آنان و پرس و جوی فراوان در بارۀ یکایکشان و دلاوری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که در هر صحنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از خود نشان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بازگو کردن آنها برای دیگران، نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را به تصاویر (و ایده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های) ژرفی که در وجودشان هست، معطوف ساز؛ چرا که این کارها دلیر را به شور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و دیگران را به دلیری وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ كَتَبَهُ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: وَلِّ مِن جُنودِكَ أنصَحَهُم في نَفسِكَ لِلهِ و لِرَسولِهِ و لِإمامِكَ، و أَنقاهُم جَيباً، و أَفضَلَهُم حِلماً، مِمَّن يُبطِئُ عَنِ الغَضَبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی دعائم الإسلام: «وَلِّ أَمرَ جُنودِكَ أفضَلَهُم في نَفسِكَ حِلماً، و أَجمَعَهُم لِلعِلمِ و حُسنِ السِّياسَةِ و صالِحِ الأَخلاقِ، مِمَّن يُبطِئُ عَنِ الغَضَبِ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَستَريحُ إلَى العُذرِ، و يَرأَفُ بِالضُّعَفاءِ، و يَنبو عَلَى الأَقوِياءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنقاهم جیباً: أي عفیفاً أمیناً، و یکنّیٰ عن العفّة بطهارة ونقاء الجیب؛ لأنّ الذي یسرق یجعل المسروق في جیبه.…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و یستریح إلی العذر: أي یقبل أدنی عذر، و یستریح إلیه و یسکن عنده.…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ینبو عن الأقویاء: یتجافیٰ عهم و یبعد، أي لا یمکّنهم من الظلم و التعدّي علی الضعفاء (اُنظر: شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۷ ص‌۵۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مِمَّن لا يُثيرُهُ العُنفُ، و لا يَقعُدُ بِهِ الضَّعفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد هنا فی دعائم الإسلام: «وَ الصَق بِذَوِي الفِقهِ وَ الدّينِ وَ السَّوابِقِ الحَسَنَةِ، ثُمَّ بِأَهلِ الشَّجاعَةِ مِنهُم؛ فَإِنَّهُم جُمّاعٌ لِلكَرَمِ و شُعبَةٌ مِنَ العِزِّ، و دَليلٌ عَلیٰ حُسنِ الظَّنِّ بِاللّٰهِ وَ الإِيمانِ بِهِ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَفَقَّد مِن اُمورِهِم ما يَتَفَقَّدُ الوالِدانِ مِن وَلَدِهِما، و لا يَتَفاقَمَنَّ في نَفسِكَ شَيءٌ قَوَّيتَهُم بِهِ، و لا تَحقِرَنَّ لُطفاً تَعاهَدتَهُم بِهِ و إن قَلَّ؛ فَإِنَّهُ داعِيَةٌ لَهُم إلیٰ بَذلِ النَّصيحَةِ لَكَ و حُسنِ الظَّنِّ بِكَ، و لا تَدَع تَفَقُّدَ لَطيفِ اُمورِهِمُ اتِّكالاً عَلیٰ جَسيمِها؛ فَإِنَّ لِليَسيرِ مِن لُطفِكَ مَوضِعاً يَنتَفِعونَ بِهِ، و لِلجَسيمِ مَوقِعاً لا يَستَغنونَ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن آثَرُ رُؤُوسِ جُندِكَ عِندَكَ مَن واساهُم في مَعونَتِهِ، و أَفضَلَ عَلَيهِم مِن جِدَتِهِ بِما يَسَعُهُم و يَسَعُ مَن وَراءَهُم مِن خُلوفِ أهليهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشیخ محمد عبده: تفاقم الأمر: عظم؛ أي لا تعدّ شیئاً قوّیتهم به غایة في العظم زائداً عمّا یستحقّون، فکلّ شيء قوّیتهم به واجب علیك إتیانه، و هم مستحقّون لنیله.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آثَر: أي أفضل و أعلی منزلة، فلیکن أفضل رؤساء الجند مَن واسی الجند؛ أي ساعدهم بمعونته لهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أفضَلَ علیهم: أي أفاض و جاد من جدته. و الجِدة - بالکسرففتح -: الغِنیٰ. والمراد ما بیده من أرزاق الجند و ما سلّم إلیه من وظائف المجاهدین،‌لا یقتّر علیهم في الفرض و لا ینقصهم شیئاً ممّا فرض لهم، بل یجعل العطاء شاملاً لمن ترکوهم في الدیار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من خُلوف الأهلین: جمع خلف، و هو من یبقی في الحيّ من النساء و العجزة بعد سفر الرجال (نهج البلاغة، شرح محمّد عبده: ص‌۵۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ يَكونَ هَمُّهُم هَمّاً واحِداً في جِهادِ العَدُوِّ؛ فَإِنَّ عَطفَكَ عَلَيهِم يَعطِفُ قُلوبَهُم عَلَيكَ، و إنَّ أفضَلَ قُرَّةِ عَينِ الوُلاةِ استِقامَةُ العَدلِ فِي البِلادِ، و ظُهورُ مَوَدَّةِ الرَّعِيَّةِ، و إنَّهُ لا تَظهَرُ مَوَدَّتُهُم إلّا بِسَلامَةِ صُدورِهِم، و لا تَصِحُّ نَصيحَتُهُم إلّا بِحيطَتِهِم عَلیٰ وُلاةِ الاُمورِ، و قِلَّةِ استِثقالِ دُوَلِهِم، و تَركِ استِبطاءِ انقِطاعِ مُدَّتِهِم، فَافسَح في آمالِهِم و واصِل في حُسنِ الثَّناءِ عَلَيهِم، و تَعديدِ ما أبلیٰ ذَوُو البَلاءِ مِنهُم؛ فَإِنَّ كَثرَةَ الذِّكرِ لِحُسنِ أفعالِهِم تَهُزُّ الشُّجاعَ، و تُحَرِّضُ النّاكِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَکَلَ عن العدو نَکولاً: هو الجبن و التأخّر (المصباح المنیر: ص‌۶۲۵ «نکل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن شاءَ اللّٰهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا تَدفَعَنَّ صُلحاً دَعاكَ إلَيهِ عَدُوُّكَ و لِلهِ فيهِ رِضاً؛ فَإِنَّ فِي الصُّلحِ دَعَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّعَة: السعة و الراحة و الخفض في العيش (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۹۲۱ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِجُنودِكَ، و راحَةً مِن هُمومِكَ، و أَمناً لِبِلادِكَ، ولٰكِنِ الحَذَرَ كُلَّ الحَذَرِ مِن عَدُوِّكَ بَعدَ صُلحِهِ؛ فَإِنَّ العَدُوَّ رُبَّما قارَبَ لِيَتَغَفَّلَ، فَخُذ بِالحَزمِ وَاتَّهِم في ذَلِكَ حُسنَ الظَّنِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴ و راجع دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که او را به حکومت مصر گمارد -: از میان لشكریانت، آن را كه از نظر تو براى خدا و پیامبر و امام خود، خیرخواه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، به فرماندهى برگزین؛ كسى كه دامنش پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و بُردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیشتر است؛ از میان آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه دیر به خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و به پذیرش پوزش، تن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و بر ناتوانان رحمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و در برابر قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان، سر فرود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، و از آن كسان كه درشتى، آنان را بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد و ناتوانى، آنان را بر جاى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانَد.… سپس در كار سپاهیان، چنان بنگر كه پدر و مادر در كار فرزندشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند، و مباد آنچه آنان را بِدان نیرومند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، نزد تو بزرگ نماید. نیكویى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در بارۀ آنان، هرچند اندک باشد، خُرد نیاید كه آن نیكى، آنان را به خیرخواهى تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و گمانشان را در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نیكو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، و رسیدگى به كارهاى خُرد آنان را به اعتماد وارسى كارهاى بزرگ وا مگذار؛ چرا كه لطف كوچک را جایى است كه از آن بهره برگیرند و لطف بزرگ را جایى كه از آن، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز نباشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و باید گزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ سران سپاه در نزد تو، كسى باشد كه كمک خود را ارزانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان دارد و از آنچه دارد، بر آنان ببخشاید، آن اندازه كه آنان و كسانشان را كه باز مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، وسعت دهد، تا عزم آنان در نبرد با دشمن، یكى شود؛ چرا كه مهربانى تو به آنان، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بر تو مهربان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، و برترین چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشنىِ زمامداران، برقرارى عدالت در شهرها و پدیدار شدن دوستى میان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهروندان است، و دوستى آنان آشكار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر هنگامى كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان وارسته [از كینه] باشد، و خیرخواهى آنان راست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، مگر این كه گِرد زمامداران&lt;br /&gt;<br /> حلقه زنند و از وجود دولت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردان، احساس سنگینى نكنند و از دراز شدن دولت آنان، به ستوه نیایند. پس امیدشان را بر آور و ستودن آنان را به نیكى و بر شمردن رنج سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشیدگان آنان را پیوسته دار؛ چرا كه یاد كردن بسیار از كارهاى نیکشان، شجاع را بر انگیزد و بزدل را به كوشش وا دارد، اگر خدا بخواهد&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگز صلحى را كه دشمنت تو را بِدان فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و خشنودى خداوند در آن است، كنار مَزن؛ چرا كه در صلح، آسایش سپاهیان تو و آسودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از غصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و [نیز] امنیت شهرهایت است؛ لیكن زنهار، زنهار از دشمن خود پس از آشتى، كه بسا دشمن، نزدیک شود تا غفلتى یابد! پس دوراندیش باش و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمانى را در این امور، متّهم ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِزِيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ -: اِتَّقِ اللّٰهَ في كُلِّ مُمسىً و مُصبَحٍ، و خَف عَلیٰ نَفسِكَ الغُرورَ، و لا تَأمَنها عَلیٰ حالٍ مِنَ البَلاءِ، وَ اعلَم أنَّكَ إن لَم تَزَع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم تزع: لم تكفّ و لم تمنع (اُنظر: کتاب العين: ج‌۲ ص‌۲۰۷ «وزع»). وَزَعَهُ یَزَعُهُ وَزعاً فهو وازِع: إذا کَفَّهُ و مَنَعَه (النهایة: ج‌۵ ص‌۱۸۰ «وزع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسَكَ عَن كَثيرٍ مِمّا تُحِبُّ مَخافَةَ مَكروهِهِ، سَمَت بِكَ الأَهواءُ إلیٰ كَثيرٍ مِنَ الضُّرِّ حَتّیٰ تَظعَنَ، فَكُن لِنَفسِكَ مانِعاً وازِعاً عَنِ الظُّلمِ وَ الغَيِّ وَ البَغيِ وَ العُدوانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قد وَلَّيتُكَ هٰذَا الجُندَ فَلا تَستَذِلَّنَّهُم و لا تَستَطِل عَلَيهِم؛ فَإِنّ خَيرَكُم أتقاكُم. تَعَلَّم مِن عالِمِهِم، و عَلِّم جاهِلَهُم، وَاحلُم عَن سَفيهِهِم؛ فَإِنَّكَ إنَّما تُدرِكُ الخَيرَ بِالعِلمِ و كَفِّ الأَذیٰ وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۹۱، وقعة صفّين: ص‌۱۲۱ نحوه؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۴۰ نحوه و راجع نهج البلاغة: الكتاب ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در سفارش خود به زیاد بن نضر، آن گاه که او را به فرماندهی جلوداران سپاهش روانۀ صفّین کرد -: در هر بام و شام [همیشه و همه جا] از خدا پروا بدار و از غرّه شدن بر خود بترس و هیچ گاه خود را از بلا ایمن مپندار و بدان که تو اگر خود را از بسیاری از چیزهایی که دوست داری، از بیم پیامدهای ناخوشایندشان، باز نداری، هوس‌ها تو را به زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بسیاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشاند تا آن گاه که [از این عالم] رخت بر بندی. بنا بر این، خویشتن را از ستم و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی و زورگویی و تعدّی باز دار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، تو را به فرماندهى این لشكر گماشتم. پس مبادا آنان را به خواری بِکِشی و بر آنان گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرازى کنی؛ زیرا بهترینِ شما پرهیزگارترینِ شماست. از عالِم آنها بیاموز و به جاهلشان آموزش ده و در برابر سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغزشان بردبار باش؛ زیرا تو با كسب دانش و خوددارى از آزار و جهالت، به خیر دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فيما أرسَلَ إلَى الأَشتَرِ لِمُواجَهَةِ طَلیعَةِ جَیشِ الشّامِ -: و إيّاكَ أن تَبدَأَ القَومَ بِقِتالٍ إلّا أن يَبدَؤوكَ، حَتّیٰ تَلقاهُم فَتَدعُوَهُم و تَسمَعَ، و لا يَجرِمَنَّكَ شَنَآنُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُجرِمَنَّك: لا يُدخلنَّك في الجُرم. و الشنآن: البغض و العداوة (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۹۲ «جرم»، و اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۵۰۳ «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم مَرَّةً بَعدَ مَرَّةٍ، وَ اجعَل عَلیٰ مَيمَنَتِكَ زِياداً، و عَلیٰ مَيسَرَتِكَ شُرَيحاً، وقِف مِن أصحابِكَ وَسَطاً، و لا تَدنُ مِنهُم دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، و لا تَباعَد مِنهُم بُعدَ مَن يَهابُ البَأسَ، حَتّیٰ أقدَمَ عَلَيكَ، فَإِنّي حَثيثُ السَّيرِ في أثَرِكَ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۶۷ عن خالد بن قطن الحارثي، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۳۶۳ نحوه؛ وقعة صفّين: ص‌۱۵۳ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۴ ذيل ح‌۳۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مالک اشتر برای رویارویی با جلوداران سپاهیان شام -: مبادا آغاز كنندۀ جنگ باشى، مگر آن كه آنان جنگ را بیاغازند، [و مبادا به نبرد بپردازى] پیش از آن كه آنان را دیدار كنى و [به پیروی از حق] فرا خوانى و [سخنشان را] بشنوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمنى با آنان، نباید تو را به جنگ با آنان وا دارد، مگر آن كه نخست [به پیروی از حق] فرایشان بخوانى و چند بار بر آنان حجّت بیاورى. زیاد را بر جناح راست و شُرَیح را بر جناح چپ سپاهت بگمار و خود، میانۀ سپاهت را به دست گیر و همچون كسى كه قصد جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزى دارد، نزدیكشان مشو و [نیز] به سان كسى كه از ترسِ دشوارى و درگیرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزد، از ایشان دور نمان. [و چنین كن] تا خود به تو برسم؛ كه - اگر خدا بخواهد - شتابان به دنبالت خواهم آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي عن أبي خالد الوالبي: قَرَأتُ عَهدَ عَلِيٍّ لِجارِيَةَ بنِ قُدامَةَ: اُوصيكَ - يا جارِيَةُ - بِتَقوَى اللّه؛ فَإِنَّها جَموعُ الخَيرِ، و سِر عَلیٰ عَونِ اللّه، فَالقَ عَدُوَّكَ الَّذي وَجَّهتُكَ لَهُ، و لا تُقاتِل إلّا مَن قاتَلَكَ، و لا تُجهِز عَلیٰ جَريحٍ، و لا تُسَخِّرَنَّ دابَّةً و إن مَشَيتَ و مَشیٰ أصحابُكَ، و لا تَستَأثِر عَلیٰ أهلِ المِياهِ بِمِياهِهِم، و لا تَشرَبَنَّ إلّا فَضلَهُم عَن طيبِ نُفوسِهِم، و لا تَشتِمَنَّ مُسلِماً و لا مُسلِمَةً؛ فَتوجِبَ عَلیٰ نَفسِكَ ما لَعَلَّكَ تُؤَدِّبُ غَيرَكَ عَلَيهِ، و لا تَظلِمَنَّ مُعاهَداً و لا مُعاهَدَةً، وَ اذكُرِ اللّٰهَ و لا تَفتُر لَيلاً و لا نَهاراً، وَ احمِلوا رَجّالَتَكُم، و تَواسَوا في ذاتِ أيديكُم، و أَجدِدِ السَّيرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَدّ في السير: اهتمّ به و أسرَعَ فیه. و أجَدّ: إذا اجتهد (النهایة: ج‌۱ ص‌۲۴۴ «جدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَجلِ العَدُوَّ مِن حَيثُ كانَ، وَ اقتُلهُ مُقبِلاً، وَ اردُدهُ بِغَيظِهِ صاغِراً، وَ اسفِكِ الدَّمَ فِي الحَقِّ، وَ احقِنهُ فِي الحَقِّ، و مَن تابَ فَاقبَل تَوبَتَهُ، و أخبارَكَ في كُلِّ حينٍ بِكُلِّ حالٍ، وَ الصِّدقَ الصِّدقَ، فَلا رَأيَ لِكَذوبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج‌۲ ص‌۲۰۰و راجع الغارات: ج‌۲ ص‌۶۲۸ و بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۱۵ ذيل ح‌۹۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبى - به نقل از ابو خالد والبى -: فرمان على علیه‌السلام به جاریة بن قدامه را خواندم: «اى جاریه! تو را به پروا داشتن از خداوند كه فرا گیرندۀ خیر است، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. به یارى خدا حركت كن و با دشمنت كه تو را به سوى او گسیل دادم، رویارو شو و جز با كسى كه با تو می‌جنگد، نجنگ. بر زخمى حمله نكن و هر چند تو و یارانت پیاده باشید، چارپایی را از آنان به تصرّف مگیر. آب صاحبان آب را به خودت اختصاص مده و جز بازماندۀ آب آنان را آن هم از روى رضایتشان منوش. به زن و مرد مسلمان دشنام مده كه بر خویشتن همان فرا هم آورى كه به خاطر آن شاید دیگرى را ادب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى. به هیچ زن و مرد پیمان‌بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (اهل كتاب) ستم مكن. به یاد خدا باش و در آن، نه در شب و نه در روز، سستى مكن. پیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظام خود را سوار كنید و در آنچه در دست شماست، ایثار كنید. در كوه و دشت بشتاب و دشمن را از هر جا كه هست، بكوچان. اگر روى آورد، او را بكش و با خشم و خوارى برگردان. خون را به حق بریز و به حق نگه دار. هر كس توبه كرد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپذیر. در هر لحظه و هر حال، خبرها را برسان. راست باش، راست، كه دروغگو را اندیشه و فكرى نیست!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابٍ کَتَبَهُ لِزِيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ يُوصيهِ فيهِ و يُحَذِّرُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: اِعلَم أنَّ مُقَدِّمَةَ القَومِ عُيونُهُم، و عُيونَ المُقَدِّمَةِ طَلائِعُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَلائع: هم القوم الذين يُبعثون ليطّلِعوا طِلعَ العدوّ - كالجواسيس - واحدهم طليعة، و قد تطلق على الجماعة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۳۳ «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا أنتَ خَرَجتَ مِن بِلادِكَ و دَنَوتَ مِن عَدُوِّكَ فَلا تَسأَم مِن تَوجيهِ الطَّلائِعِ في كُلِّ ناحِيَةٍ، و في بَعضِ الشِّعابِ وَ الشَّجَرِ وَ الخَمَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمَر - بالتحريك -: ما واراك من شيء، يقال: توارى الصيدُ منّي في خَمَر الوادي (الصحاح: ج‌۲ ص‌۶۵۰ «خمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و في كُلِّ جانِبٍ؛ حَتّیٰ لا يُغيرَكُم عَدُوُّكُم، و يَكونَ لَكُم كَمينٌ، و لا تُسَيِّرِ الكَتائِبَ وَ القَبائِلَ مِن لَدُنِ الصَّباحِ إلَى المَساءِ إلّا تَعبِيَةً، فَإِن دَهَمَكُم أمرٌ أو غَشِيَكُم مَكروهٌ كُنتُم قَد تَقَدَّمتُم فِي التَّعبِيَةِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ احرُس عَسكَرَكَ بِنَفسِكَ، و إيّاكَ أن تَرقُدَ أو تُصبِحَ إلّا غِراراً أو مَضمَضَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بيان هذه الفقرة: نهاهم عن النوم إلّا غراراً أو مضمضة، و كلا اللفظتين: ما قلّ من النوم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ ليَكُن ذٰلِكَ شَأنَكَ و دَأبَكَ حَتّیٰ تَنتَهِيَ إلیٰ عَدُوِّكَ، و عَلَيكَ بِالتَّأَنّي في حَربِكَ، و إيّاكَ وَ العَجَلَةَ إلّا أن تُمكِنَكَ فُرصَةٌ، و إيّاكَ أن تُقاتِلَ إلّا أن يَبدَؤُوكَ أو يَأتِيَكَ أمري، وَ السَّلامُ عَلَيكَ و رَحمَةُ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۹۱، نهج البلاغة: الكتاب ۱۱، وقعة صفّین: ص‌۱۲۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۵ ح‌۶۸۰؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۴۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نوشتۀ خود به زیاد بن نضر، هنگامى كه او را پیشاپیش سپاه به صفّین گسیل داشت -: بدان كه پیشروان سپاه، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پیشروان نیروهای اطّلاعاتی اند. پس هنگامى كه از شهرهایت بیرون شدى و به دشمن نزدیک گشتى، بدون احساس خستگى، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان را به هر سو، بویژه شیار كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، لابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لاى درختان، كمینگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هر جاى دیگر بفرست، تا دشمن بر شما شبیخون نزند و براى شما كمین نگذاشته باشند. دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و واحدها را از صبح تا به شب، راه مَبَر، مگر براى آمادگى، كه اگر حادثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رُخ داد یا امر ناگوارى به شما رسید، پیشاپیش، خود را مهیّا كرده باشید.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود، لشكرت را نگاهبانى كن و بپرهیز از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه به خواب رَوى یا شب را به روز آورى، مگر با خوابِ اندک یا در حدّ چشیدن، و همین شیوه و روش را داشته باش تا به دشمن رسى. بر تو باد درنگ در جنگ، و بپرهیز از عجله، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه فرصتى مناسب فرا هم آید، و بپرهیز از این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه نبرد كنى، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان آغاز كنند یا دستور من به تو رسد. درود و رحمت خدا بر تو باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ وَصّیٰ بِها مَعقِلَ بنَ قَيسٍ الرِّياحِيَّ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ في ثَلاثَةِ آلافٍ مُقَدِّمَةً لَهُ -: اِتَّقِ اللّٰهَ الَّذي لابُدَّ لَكَ مِن لِقائِهِ، و لا مُنتَهیٰ لَكَ دونَهُ، و لا تُقاتِلَنَّ إلّا مَن قاتَلَكَ، و سِرِ البَردَينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَردان: الغداة و العشيّ. و قيل: ظِلّاهما (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۱۴ «برد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و غَوِّر بِالنّاسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: غوّر بالناس: انزل بهم القائلة، و المصدر التغوير. و يقال للقائلة: الغائرة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و رَفِّه فِي السَّيرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: رفّه في السير: أي دع الإبل ترد رفهاً، و هو أن ترد الماء كلّ يوم متى شاءت و لا ترهقها و تجشّمها السير. و يجوز أن يكون قوله: «و رفّه في السير» من قولك: رفّهت عن الغريم؛ أي نفّست عنه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تَسِر أوَّلَ اللَّيلِ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ جَعَلَهُ سَكَناً، و قَدَّرَهُ مُقاماً لا ظَعناً، فَأَرِح فيهِ بَدَنَكَ، و رَوِّح ظَهرَكَ، فَإِذا وَقَفتَ حينَ يَنبَطِحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ينبطح: أي ينبسط (اُنظر: النهاية: ج‌۱ ص‌۱۳۴ «بطح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّحَرُ، أو حينَ يَنفَجِرُ الفَجرُ، فَسِر عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا لَقيتَ العَدُوَّ فَقِف مِن أصحابِكَ وَسَطاً، و لا تَدنُ مِنَ القَومِ دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، و لا تَباعَد عَنهُم تَباعُدَ مَن يَهابُ البَأسَ، حَتّیٰ يَأتِيَكَ أمري، و لا يَحمِلَنَّكُم شَنَآنُهُم عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۲، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۶ ح‌۳۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سفارش ایشان به معقل بن قیس ریاحى، هنگامى كه او را با سه هزار [سپاهى] به عنوان پیشرو به سوى شام روانه كرد -: پروا دار از خدایى كه حتماً او را ملاقات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و پایانى جز او ندارى. نبرد مكن، مگر با آنانى كه با تو نبرد می‌كنند. در خُنُكى بامداد و عصر، حركت كن و در میانۀ روز، مردمان را فرود آور، و در حركت، رفاه و آسایش را منظور دار و سرِ شب، راه مرو كه خداوند، آن را براى آرامش و بار انداختن قرار داده، نه براى كوچ كردن. پس سرِ شب، خود را آسوده دار و مَركبت را نیز از خستگى بیرون آور. پس چون شب را آسودى، هنگامى كه سحر پدیدار می‌شود یا سپیدۀ بامداد آشكار می‌گردد، در پناه بركت خداوند، حركت كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون دشمن را دیدى، در میان لشكرت بِایست و به دشمن، نه چندان نزدیک شو، مانند كسى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد دست به جنگ آورد، و نه چنان دور باش، مانند كسى كه از كارزار بیم دارد، تا دستور من به تو رسد. و بدرفتارىِ آنان، شما را وا ندارد كه جنگ را آغاز كنید، پیش از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان را [به پیروی از حق] فرا خوانید و درِ عذر را به رویشان ببندید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فیما كَتَبَهُ إلیٰ اُمَراءِ الأَجنادِ -: بِسمِ اللّه الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، مِن عَبدِاللّه عَلِيٍّ أميرِالمُؤمِنينَ، أمّا بَعدُ: فَإِنّي أبرَأُ إلَيكُم و إلیٰ أهلِ الذِّمَّةِ مِن مَعَرَّةِ الجَيشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَرَّة الجَيش: هو أن يَنزِلوا بقوم فيأكلوا من زروعهم بغير علم. و قيل: هو قِتال الجيش دون إذن الأمير. و المَعرَّة: الأمر القبيح المكروه و الأذى، و هي مفعلة من العَرِّ (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۰۵ «عرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلّا مِن جَوعَةٍ إلیٰ شِبعَةٍ، و مِن فَقرٍ إلیٰ غِنىً، أو عَمىً إلیٰ هُدىً؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ عَلَيهِم، فَاعزِلُوا النّاسَ عَنِ الظُّلمِ وَ العُدوانِ، و خُذوا عَلیٰ أيدي سُفَهائِكُم، وَ احتَرِسوا أن تَعمَلوا أعمالاً لا يَرضَى اللّٰهُ بِها عَنّا؛ فَيَرُدَّ عَلَينا و عَلَيكُم دُعاءَنا، فَإِنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ يَقولُ: (قُـلْ مَـا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلاَ دُعَاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامَاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ اللّٰهَ إذا مَقَتَ قَوماً مِنَ السَّماءِ هَلَكوا فِي الأَرضِ، فَلا تَألوا أنفُسَكُم خَيراً، و لَا الجُندَ حُسنَ سيرَةٍ، و لَا الرَّعِيَّةَ مَعونَةً، و لا دينَ اللّه قُوَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة المجلسي۱: فلا تَألوا أنفسكم خيراً: أي لا تقصّروا في كسب الخير لأنفسكم، و لا في أمر الجند بحسن السيرة، و لا في إعانة الرعية، و لا في تقوية الدين (بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَبلوا في سَبيلِهِ مَا استَوجَبَ عَلَيكُم، فَإِنَّ اللّٰهَ قَدِ اصطَنَعَ عِندَنا و عِندَكُم ما (يَجِبُ عَلَينا أن) نَشكُرَهُ بِجُهدِنا؛ و أَن نَنصُرَهُ ما بَلَغَت قُوَّتُنا، و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۲۵؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۹۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از نامۀ خود به فرماندهان لشکر -: به نام خدای مهرگستر مهربان. از بندۀ خدا علی امیر مؤمنان: امّا بعد، من در نزد شما و اهل ذمّه از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سپاه به كشت و زراعت مردم اعلام برائت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، مگر بِدان اندازه كه گرسنگى شدید را فرو نشاند و از نیاز مبرم، به بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازى رساند یا نابینایى را به راهی رساند. این کار به گردن خود آنهاست. پس مردم را از ستم و تجاوز كردن به دور دارید و جلوى تعدّى نابخردانتان را بگیرید و از انجام دادن كارهایى كه مورد رضایت خداوند نیست، بپرهیزید، كه در غیر این صورت، دعاى ما را به خود ما و شما بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؛ چرا كه خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (بگو: اگر دعاى شما نباشد، پروردگارم به شما اعتنايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، كه شما [ناسپاسان، آيات حق را] تكذيب كرديد و زود به كيفر آن گرفتار خواهيد آمد). همانا خداوند، هر گاه از آسمان بر مردمى خشم گیرد، آنان در زمین هلاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس، از نیكى كردن در حقّ خویش، و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتارى با سپاهیان و كمک به مردم و تقویت دین خدا فرو نگذارید و آنچه بر شما واجب است، در راهش به جان بكوشید؛ زیرا خداوند به ما و شما چنان احسانى فرموده كه بر ما واجب است با تمام توان خود، سپاسش گزاریم و تا آن جا که نیرو داریم، یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسانیم، و نیرویى نیست جز از سوی خداوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن عَهدِهِ إلیٰ مالِكٍ الأَشتَرِ لمّا وَلّاهُ مِصرَ -: و إنِ استُشهِدَ أحَدٌ مِن جُنودِكَ و أَهلِ النِّكايَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَيتُ في العدوّ نِكايةً: إذا قتلت فيهم و جرحت (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۵۱۵ «نكي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَدُوِّكَ فَاخلُفُه في عِيالِهِ بِما يَخلُفُ بِهِ الوَصِيُّ الشَّفيقُ المُوَثَّقُ بِهِ؛ حَتّیٰ لا يُریٰ عَلَيهِم أثَرُ فَقدِهِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يَعطِفُ عَلَيكَ قُلوبَ شِيعَتِكَ، و يَستَشعِرونَ بِهِ طاعَتَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يستشعرون به طاعتك: أي يجعلون طاعتك به شعارهم (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۴۷۹ - ۴۸۰ «شعر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَسلَسونَ لِرُكوبِ مَعاريضِ التَّلَفِ الشَّديدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يسلسون: أي يلينون و ينقادون و يسهل عليهم ركوب التلف الشديد. و المعاريض: جمع معرض، و هو المحلّ و المورد (اُنظر: المصباح المنير: ص‌۲۸۵ «سلس»، کتاب العين: ج‌۱ ص‌۲۷۶ «عرض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وِلايَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۳۴، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۴۹ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که وی را بر مصر گماشت -: اگر یكى از سپاهیان و نیروهای دشمن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستیز تو شهید شد، در خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش همچون یک وصىّ مهربان و مورد وثوق باش تا اثر از دست دادن او در آنان مشاهده نشود؛ زیرا این رفتار، دل پیروانت را بر تو مهربان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و با جان و دل از تو فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانى در راه حكومت تو را به راحتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۶۳ (واجبات اُمراء الأجناد إزاء المجاهدین / إرشاد الجیش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۳۵۶ (جوامع ما لا يَنبَغي فِي القتال).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۶۳ (وظایف فرماندهان سپاه در برابر رزمندگان / راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کردن سپاهیان) و ص۳۵۷ (مواردی دیگر از نابایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جنگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-أمراء-الأجناد-إزاء-الأعداء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲: واجِباتُ أُمَراءِ الأَجنادِ إزاءَ الأَعداءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف فرماندهان سپاه در برابر دشمنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلی-القیم-الدینیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱: الدَّعوَةُ إلَی القِیَمِ الدّینِیَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعوت به ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دینی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مُخاطِباً فَروَةَ بنَ مُسَيكٍ المُرادِيَّ -: إذا أتَيتَ القَومَ فَادعُهُم، فَمَن أجابَكَ فَاقبَل، و مَن أبیٰ فَلا تَعجَل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تجعل»، وما اُثبت من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ تَجذِبَ إلَيَّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۶۴۵ ح‌۳ عن فروة بن مسيك المرادي، المعجم الكبير: ج‌۱۸ ص‌۳۲۵ ح‌۸۳۶، تهذيب الكمال: ج‌۲۳ ص‌۱۷۶ الرقم ۴۷۲۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - خطاب به فروة بن مُسَیک مرادى -: هنگامى كه نزد آن قوم آمدى، آنها را [به اسلام] فرا بخوان. هر كس پاسخت داد، بپذیر و هر كس خوددارى كرد، عجله نكن تا او را [با دعوت] به سوى من [به اسلام] بكشانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: ما قاتَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَوماً حَتّیٰ يَدعُوَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۴۹۸ ح‌۲۰۵۳، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۱۸۱ ح‌۱۸۲۳۲؛ الإقبال: ج‌۲ ص‌۳۱۱، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۲۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله تا قومى را [به اسلام] فرا نخوانْد، با آنها نجنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن عبد الرحمن بن عوف: لَمَّا افتَتَحَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ انصَرَفَ إلَى الطّائِفِ - يَعني مِن حُنَينٍ _، فَحاصَرَهُم ثَماني&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَشَرَة أو تِسعَ عَشَرَةَ فَلَم يَفتَتِحها، ثُمَّ أوغَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإیغال: السَّیر الشدید. یقال: أوغَلَ القَوم و تَوَغَّلوا؛ إذا أمعنوا في سَیرهم. و الوُغول: الدخول في الشيء (النهایة: ج‌۵ ص‌۲۰۹ «وغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَوحَةً أو غَدوَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوحَة و الغَدوَة: هي مسافة، و قد حدّدها الإمام الصادق علیه‌السلام في حدیث له بأربع فراسخ (أُنظر: الکافي: ج‌۵ ص‌۱۶۹ ح‌۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال المجلسي=: و الظاهر أنّ المسافر یسیر غالباً في الیوم ثمانیة فراسخ، و الغالب علیهم أنّهم یسیرون في الغداة [في أوّل النهار] خمس فراسخ، و في الرواح [أي بعد الزوال، أو آخر النهار، أو العشِيِّ] ثلاث فراسخ، و قد یسیر في الغداة أربعاً و في الرواح أربعاً (روضة المتّقین: ج‌۷ ص‌۲۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ نَزَلَ، ثُمَّ هَجَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَجَّرَ الرجلُ: إذا خرج بالهاجرة؛ وهي نصف النهار (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۲۵۵ «هجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! إنّي لَكُم فَرَطٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الحدیث: «أنا فَرَطُکم علی الحَوض: أي متقدّمُکم إلیه (النهایة: ج‌۳ ص‌۴۳۴ «فرط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إنَّ مَوعِدَكُمُ الحَوضُ، فَأُوصيكُم بِعِترَتي خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِيَدِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! لَتُقِيمُنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةَ و لَتُؤْتُنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّكاةَ أو لَأَبعَثَنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلاً مِنّي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - أو كَنَفسي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - فَلَيَضرِبَنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعناقَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُقاتِليكُم، و لَیَسبِیَنَّ ذَرارِيَّكُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَأىٰ أُناسٌ أنَّهُ يَعني أبا بَكرٍ أو عُمَرَ، و أخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ علیه‌السلام، فَقالَ: هُوَ هٰذَا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۰۴ ح‌١١۰۴؛ المستدرك على الصحيحين: ج‌٢ ص‌١٣١ ح‌٢۵۵٩، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌٧ ص‌۴۹۸ ح‌٢٣، مسند أبي يعلى: ج‌١ ص‌٣٩٣ ح‌۸۵۶ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، طوسی - به نقل از عبد الرحمان بن عوف -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، هنگامی که مكّه را فتح کرد، رو به طائف نهاد - یعنی از مسیر حُنَین - و آنان را دوازده یا نوزده روز محاصره كرد؛ اما نتوانست آن جا را فتح کند، تا این که عصرى یا صبحگاهی به آن جا نفوذ كرد. سپس فرود آمد و بعد، از آن جا هجرت كرد. آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه فرمود: «اى مردم! من بر شما پیشى خواهم گرفت و وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهتان حوض است. پس شما را در بارۀ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به نیكى سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس [خطاب به طائفیان] فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، هر آینه باید نماز به پا دارید و زكات بپردازید، وگر نه كسى را از خودم و یا كسى مثل خودم را گسیل خواهم داشت كه گردن جنگجویانتان را بزند و فرزندانتان را اسیر كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّه‌ای از مردم پنداشتند كه مرادش ابو بكر یا عمر است؛ و[لی] دست على علیه‌السلام را گرفت و فرمود: «آن شخص، این است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميراً لَهُ عَلیٰ سَرِيَّةٍ، أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه صلّی اللّه علیه و آله في خاصَّةِ نَفسِهِ، ثُمَّ في أصحابِهِ عامَّةً، ثُمَّ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُغزُ بِاسمِ اللّه و في سَبيلِ اللّه، قاتِلوا مَن كَفَرَ بِاللّه، و لا تَغدِروا و لا تَغُلّوا و تُمَثِّلوا، و لا تَقتُلوا وَليداً، و لا مُتَبَتِّلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبتّل: الانقطاع عن الدنيا إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الصحاح: ج‌۴ ص‌۱۶۳۰ «بتل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في شاهِقٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشاهق: الجبل المرتفع، و كلّ ما رفع من بناء أو غيره (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۱۹۲ «شهق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تُحرِقُوا النَّخلَ و لا تُغرِقوهُ بِالماءِ، و لا تَقطَعوا شَجَرَةً مُثمِرَةً، و لا تُحرِقوا زَرعاً؛ لِأَنَّكُم لا تَدرونَ لَعَلَّكُم تَحتاجونَ إلَيهِ، و لا تَعقِروا مِنَ البَهائِمِ مِمّا يُؤكَلُ لَحمُهُ إلّا ما لا بُدَّ لَكُم مِن أكلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إذا لَقيتُم عَدُوّاً لِلمُسلِمينَ فَادعوهُم إلیٰ إحدیٰ ثَلاثٍ، فَإِن هُم أجابوكُم إلَيها فَاقبَلوا مِنهُم و كُفّوا عَنهُم: اُدعوهُم إلَى الإِسلامِ؛ فَإِن دَخَلوا فيهِ فَاقبَلوهُ مِنهُم و كُفّوا عَنهُم، وَ ادعوهُم إلَى الهِجرَةِ بَعدَ الإِسلامِ؛ فَإِن فَعَلوا فَاقبَلوا مِنهُم و كُفّوا عَنهُم، و إن أبَوا أن يُهاجِروا وَ اختاروا دِيارَهُم، و أَبَوا أن يَدخُلوا في دارِ الهِجرَةِ، كانوا بِمَنزِلَةِ أعرابِ المُؤمِنينَ، يَجري عَلَيهِم ما يَجري عَلیٰ أعرابِ المُؤمِنينَ، و لا يَجري لَهُم فِي الفَيءِ و لا فِي القِسمَةِ شَيءٌ إلّا أن يُهاجِروا في سَبيلِ اللّه، فَإِن أبَوا هاتَينِ فَادعوهُم إلیٰ إعطاءِ الجِزيَةِ عَن يَدٍ و هُم صاغِرونَ؛ فَإِن أعطَوُا الجِزيَةَ فَاقبَل مِنهُم و كُفَّ عَنهُم، و إن أبَوا فَاستَعِنِ اللّٰهَ عزّ و جلّ عَلَيهِم و جاهِدهُم فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۲ كلاهما عن مسعدة بن صدقة؛ سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۷ ح‌۲۶۱۲، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۲ ح‌۱۶۱۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى فرماندهى از خود را بر سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، او را به رعایت پروامندی از خداوند در بارۀ خود و نیز در رفتار با عموم یارانش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به نام خدا و در راه خدا هجوم برید. با هر كس كه به خداوند كفر ورزید، جنگ كنید و پیمان نشكنید و خیانت نكنید و مُثله نكنید و كودكى را و [نیز] كسى را كه روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان از دنیا در یک بلندى، مشغول عبادت است، نكشید و نخلستان را آتش نزنید و آن را در آب غرق نكنید و درخت میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را قطع نكنید و زراعتى را آتش نزنید؛ زیرا شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید و شاید نیازمند آن شوید، و چیزى را از چارپایانى كه گوشت آنها خوردنى است، پى نكنید، مگر آنچه را ناگزیر به خوردن آن هستید&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هنگامى كه با دشمنانِ مسلمانان رو به رو شدید، آنان را به یكى از این سه چیز دعوت كنید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول (ج۱۸ ص۳۵۶) آمده است: «شاید در این، نوعى مجازگویى باشد؛ زیرا پذیرش هجرتِ تنها بدون اسلام و جزیه، سودى ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر خواستۀ شما را اجابت كردند، از آنان بپذیرید و دست بكشید: [نخست،] آنان را به اسلام دعوت كنید. پس اگر اسلام را پذیرفتند، از آنان بپذیرید و از ایشان دست بكشید. ایشان را پس از اسلام آوردن، به هجرت فرا بخوانید. اگر چنین كردند، بپذیرید و از آنان دست بكشید؛ ولى اگر نپذیرفتند كه مهاجرت كنند و سرزمین خود را ترجیح دادند و از ورود به سرزمین هجرت روى بر تافتند، به منزلۀ عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاىِ صحرانشینِ مسلمان خواهند بود و حكم آنان، همان است كه بر عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمان صحرانشین جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در فَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء و تقسیم [غنائم]، چیزى به آنان اختصاص نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد، مگر آن كه در راه خداوند، هجرت كنند. حال اگر این دو را نپذیرفتند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى (ج ۱۵ ص‌۹۴)، جملۀ «یعنى اسلام نیاوردند» در این جا آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان را به پرداختِ جزیه، در حالى كه رام و پذیرا هستند، دعوت كنید. پس اگر جزیه دادند، از آنان بپذیر و دست بكش؛ ولى اگر نپذیرفتند، از خداوند بر ضدّ آنان كمک بخواه و با آنان در راه خداوند، آن گونه كه حقّ جهاد است، جهاد كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن سهل بن سعد: قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَومَ خَيبَرَ: لَأُعطِيَنَّ الرّايَةَ غَداً رَجُلاً يُفتَحُ عَلیٰ يَدَيهِ، يُحِبُّ اللّٰهَ و رَسولَهُ، و يُحِبُّهُ اللّٰهُ و رَسولُهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَباتَ النّاسُ لَيلَتَهُم أيُّهُم يُعطیٰ؟ فَغَدَوا كُلُّهُم يَرجونَهُ، فَقالَ: أينَ عَلِيٌّ؟ فَقيلَ: يَشتَكي عَينَيهِ. فَبَصَقَ في عَينَيهِ و دَعا لَهُ، فَبَرَأَ كَأَن لَم يَكُن بِهِ وَجَعٌ، فَأَعطاهُ. فَقالَ: اُقاتِلُهُم حَتّیٰ يَكونوا مِثلَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُنفُذ عَلیٰ رِسلِكَ حَتّیٰ تَنزِلَ بِساحَتِهِم، ثُمَّ ادعُهُم إلَى الإِسلامِ و أَخبِرهُم بِما يَجِبُ عَلَيهِم، فَوَاللّه، لَأَن يَهدِيَ اللّٰهُ بِكَ رَجُلاً خَيرٌ لَكَ مِن أن يَكونَ لَكَ حُمرُ النَّعَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۹۶ ح‌۲۸۴۷، صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۱۸۷۲ ح‌۳۴ نحوه؛ العمدة: ص‌۱۴۵ ح‌۲۱۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از سهل بن سعد -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در روز [جنگ] خیبر فرمود: «فردا این پرچم را به دست مردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه به دستان او فتح صورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد؛ او خدا و پیامبرش را دوست دارد و خدا و پیامبرش هم او را دوست دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لشكریان، شب را با این فکر به سر بردند كه [فردا] پرچم به چه كسى داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. چون صبح شد، به نزد پیامبر خدا آمدند و هر كس امید داشت كه [پرچم] به او داده شود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «على كجاست؟». گفته شد: او چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد گرفته است. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در چشمان او آب دهان انداخت و برایش دعا كرد. چنان بهبود یافت كه گویى دردى نداشته است. آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرچم را به او داد. على علیه‌السلام گفت: آیا با آنان بجنگم تا مانند ما [مسلمان] شوند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرام برو تا به میدانگاهیِ آنان برسى. سپس آنان را به اسلام دعوت كن و از تکالیفی که بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان است، آگاهشان كن كه به خدا سوگند، اگر خداوند یک نفر را به دست تو هدایت كند، برایت بهتر از آن است که شتران سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مو داشته باشی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - في أحداثِ غَزوَةِ فَتحِ خَيبَرَ -: خَرَجَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الخَيمَةِ وَ الرّايَةُ في يَدِهِ، فَرَكَزَها و قالَ: أينَ عَلِيٌّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا رَسولَ اللهِ، هُوَ رَمِدٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّمَد: وَجَع العین و انتفاخها (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۱۸۵ «رمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعصوبُ العَينَينِ. قالَ: هاتوه إلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأُتِيَ بِهِ يُقادُ، فَفَتَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَينَيهِ ثُمَّ تَفَلَ فيهِما، فَكَأَنَّما لَم تُرمَدا قَطُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: «اللّٰهُمَّ أذهِب عَنهُ الحَرَّ وَ البَردَ»، فَكانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام يَقولُ: ما وَجَدتُ بَعدَ ذٰلِكَ حَرّاً و لا بَرداً في صَيفٍ و لا شِتاءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَفَعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّايَةَ،ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سِر فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُسلِمينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ بابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِصنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ادعُهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحدىٰ ثَلاثِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِصالٍ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إمّا أن يَدخُلوا فِي الإِسلامِ و لَهُم ما لِلمُسلِمينَ و عَلَيهِم ما عَلَيهِم، و أَموالُهُم لَهُم. و إمّا أن يُذعِنوا لِلجِزيَةِ وَ الصُّلحِ، و لَهُمُ الذِّمَّةُ و أَموالُهُم لَهُم. و إمَّا الحَربِ؛ فَإِن هُمُ اختارُوا الحَربَ فَحارِبهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَها و سارَ بِها، وَ المُسلِمونَ خَلفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۵۹ ح‌۲۴۹، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۲۸ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - در غزوۀ فتح خیبر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرچم به دست، از خیمه بیرون آمد. پرچم را در زمین نشاند و فرمود: «علی کجاست؟»&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: ای پیامبر خدا! او چشم‌درد دارد و به چشمانش دستمال بسته است. فرمود: «او را نزد من بیاورید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست او را گرفتند و آوردند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله چشمان علی را گشود و آب دهان مبارک را در آنها افکند و چشم‌درد علی علیه‌السلام چنان بهبود یافت که گویی درد نگرفته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «خدایا! گرما و سرما را از او باز دار». علی علیه‌السلام می‌گوید: پس از این دعا، در تابستان، گرما را و در زمستان، سرما را احساس نکردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرچم را به او سپرد و سپس فرمود: «با سربازان اسلام به دروازۀ قلعه برو و یهودیان را به یکی از این سه چیز فرا بخوان. یا اسلام بیاورند و در حقوق و وظایف، مانند دیگر مسلمانان شوند و اموالشان در دست خودشان بماند، یا صلح همراه جزیه دادن را بپذیرند و در عوض از آنان دفاع و حمایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و اموالشان در دست خودشان بماند، یا به جنگ در آیند که در این صورت با آنان بجنگ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام پرچم را گرفت و در حالی که مسلمانان پشت سرش حرکت می‌کردند، به سوی قلعه رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَمّا وَجَّهَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى اليَمَنِ قالَ: يا عَلِيُّ، لا تُقاتِل أحَداً حَتّیٰ تَدعُوَهُ إلَى الإِسلامِ، وَٱيمُ اللّه! لَأَن يَهدِيَ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلیٰ يَدَيكَ رَجُلاً، خَيرٌ لَكَ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ و غَرَبَت، و لَكَ وِلاؤُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۶ ح‌۲ عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق علیه‌السلام وص ۲۸ ح‌۴، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۱ ح‌۲۴۰ كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عنه: نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۳۶۱ ح‌۳ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۶۹۱ ح‌۶۵۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مرا به سوى یمن روانه ساخت، فرمود: «اى على! با هیچ كس پیش از آن كه او را به اسلام فرا خوانى، جنگ مكن. سوگند به خدا، اگر خداوند به دست تو انسانى را هدایت كند، از آنچه خورشید بر آن طلوع و غروب كرده، برایت بهتر است و تو بر او ولایت داری، اى على!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلىٰ مُعاوِيَةَ قَبلَ حَربِ صِفّينَ -: ألا و إنّي أدعوكُم إلىٰ كِتابِ اللّهِ و سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله، و حَقنِ دِماءِ هٰذِهِ الأُمَّةِ‌. فَإِن قَبِلتُم أصَبتُم رُشدَكُم، وَ اهتَدَيتُم لِحَظِّكُم. و إن أبَيتُم إلَّا الفُرقَةَ و شَقَّ عَصا هٰذِهِ الأُمَّةِ، فَلَن تَزدادوا مِنَ اللّهِ إلّا بُعداً، و لَن يَزدادَ الرَّبُّ عَلَيكُم إلّا سُخطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۵۰ عن أبي الوداك، الأمالي للطوسي: ص‌۱۸۴ ح‌٣٠٨.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به معاویه پیش از جنگ صفّین -: آگاه باشید! من شما را به كتاب خدا و سنّت پیامبرش و پاس داشتنِ خون این امّت فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. اگر بپذیرید، راه رشد را یافته و به پاداش [جاودان] خود، ره‌نمون شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، و اگر جز پراكنده ساختن و شكستنِ ابزار قدرت این امّت را نخواهید، پس، از خدا دورتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید و پروردگار، خشمش را بر شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید. و السّلام!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ لِمَعقِلِ بنِ قَيسٍ الرِّياحِيِّ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ في ثَلاثَةِ آلافٍ مُقَدِّمَةً لَهُ -: و لا يَحمِلَنَّكُم شَنَآنُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّناءَة: البُغض. شَنِئَ الشيءَ شَنَآناً: أبغَضَه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱ ص‌۱۰۱ «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۲، وقعة صفّين: ص‌۱۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۶ ح‌۳۶۷؛ تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۶۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سفارش خود به مَعقِل بن قیس ریاحى، هنگامى كه او را با سه هزار [سپاهى] به عنوان پیشرو به سوى شام روانه كرد -: و بدرفتارىِ آنان، شما را وا ندارد كه جنگ را آغاز كنید، پیش از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان را [به اسلام] فرا خوانید و درِ عذر را به رویشان ببندید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ علیه‌السلام و قَدِ استَبطَأَ أصحابُهُ إذنَهُ لَهُم فِي القِتالِ بِصِفّينَ -: أمّا قَولُكُم: «أ كُلَّ ذلِكَ كَراهِيَةَ المَوتِ؟»، فَوَاللّهِ ما أُبالي، دَخَلتُ إلَى المَوتِ أو خَرَجَ المَوتُ إلَيَّ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أمّا قَولُكُم: «شَكّاً في أهلِ الشّامِ‌»، فَوَاللّه ما دَفَعتُ الحَربَ يَوماً إلّا و أنَا أطمَعُ أن تَلحَقَ بي طائِفَةٌ فَتَهتَدِيَ بي، وتَعشُوَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعشو: يُبْصِرُ بها بَصَراً ضَعيفا (النهاية: ج‌٣ ص‌٢۴٣ «عشا»). و قال ابن أبي الحدید: عَشا إلی النار یعشو: استدلّ علیها ببصرٍ ضعیف... و هذا الکلام استعارة، شَبَّه من عَساه یلحق به من أهل الشام بمن یعشو لیلاً إلی النار؛ و ذلك لأن بصائر أهل الشام ضعیفة، فهم من الاهتداء بهداه علیه‌السلام کمن یعشو ببصر ضعیف إلی النار في اللیل (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۴ ص‌۱۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ ضَوئي، و ذٰلِكَ أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أقتُلَها عَلىٰ ضَلالِها، و إن كانَت تُبوءُ بِآثامِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۵۵، بحار الأنوار: ج‌٣٢ ص‌۵۵۶ ح‌۴۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در كلام ایشان، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه كه یارانش در خواستن اذن جنگ در صِفّین شتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیدند -: امّا این كه گفتید: آیا این همه [تأخیر] براى ناخوشایند داشتنِ مرگ است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ به خدا سوگند، برایم فرقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه من به سوى مرگ درآیم یا مرگ به سوى من روان شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا این سخنتان كه [شاید] در [جنگ با] شامیان به شک افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ به خدا سوگند كه هیچ روزى جنگ را به تأخیر نیفكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مگر از آن رو كه امیدوار بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از آنان] به من بپیوندند و هدایت پذیرند و از نورِ من بینایى گیرند و این، براى من دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است كه آنان را در حین گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بكُشم، هر چند اگر كشته شوند، به كیفر گناهانشان گرفتار خواهند گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن البَراءِ بن عازِب: بَعَثَني عَلِيٌّ علیه‌السلام إلَى النَّهرِ إلَى الخَوارِجِ‌، فَدَعَوتُهُم ثَلاثاً قَبلَ أن نُقاتِلَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج‌٨ ص‌٣٠٩ ح‌١۶٧٣٩.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى - به نقل از براء بن عازب -: على علیه‌السلام مرا به سوى خوارج در نهروان فرستاد. پیش از كارزار، سه مرتبه آنان را [به هدایت و حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] دعوت نمودم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام _ مِن كِتابِهِ إلىٰ مَن شاقَّ و غَدَرَ مِن أهلِ الجَنَدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَد - بالتحریك -: بَلَد بالیمن (القاموس المحیط: ج‌۱ ص‌۲۸۵ «جند»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و صَنعاءَ -: إذا أتاكُم رَسولي فَتَفَرَّقوا وَ انصَرِفوا إلىٰ رِحالِكُم؛ أعفُ عَنكُم. وَ اتَّقُوا اللّهَ وَ ارجِعوا إلَی الطّاعَةِ؛ أصفَح عَن جاهِلِكُم، و أحفَظ قاصِيَكُم، و أقُم فیکم بِالقِسطِ، و أَعمَل فيكُم بِكِتابِ‌ اللّهِ. و إن أبَیتُم و لَم تَفعَلوا؛ فَاستَعِدّوا لِقُدومِ جَيشٍ جَمِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَمّ و الجَمَم: الکثیر من کلّ شيء. و قیل: الجمّ: الکثر المجتمِع (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۱۰۴ «جمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفُرسانِ‌، عَظيمِ الأَركانِ‌، يَقصِدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَصَدتُ الشيءَ وقصَدتُ له و إلیه قصداً - من باب ضَرَب -: طلبته بعَینه (المصباح المنیر: ص‌۵۰۴ «قصد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن طَغىٰ و عَصىٰ، فَتُطحَنوا طَحناً كَطحنِ الرَّحا؛ فَمَن أحسَنَ فَلِنَفسِهِ‌، و مَن أساءَ فَعَلَيها، و ما رَبُّكَ بِظَلّامٍ لِلعَبيدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلى الآية ۴۶ من سورة فصّلت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات (طبعة دار الکتاب الإسلامي): ج‌۲ ص‌۴۰۷؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌٢ ص‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به كسانى از مردم صنعا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایتخت یمن. در جنوب حجاز و شمال عدن قرار گرفته است. صنعا از مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین شهرهاى شبه جزیرۀ عربستان در آن روزگار بوده است (ر. ک: تقویم البلدان: ص‌٩١).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَنَد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهرى در ۴۵ فرسخى صنعا که در آن، مسجد جامع معاذ بن جبل قرار دارد و بیشترِ ساکنان آن شیعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه دشمنى نمودند و پیمان شكستند -: هنگامى كه نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به شما رسید، پراكنده شوید و به محلّ سكونت خود باز گردید، که از شما در می گذرم و از خدا پروا کنید و به طاعت من در آیید. از نادانتان چشم می‌پوشم و از دور افتادۀ شما حمایت می‌كنم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در میان شما به عدالت رفتار می‌كنم و در بارۀ شما به حكم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن عمل می‌کنم. امّا اگر چنین نكنید و سرپیچی کنید، آمادۀ آمدن سپاهى نیرومند باشید، با انبوه سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سراغ كسانى بروند كه طغیان و نافرمانى كرده‌اند، و شما را همچون آسیاب، خرد خواهند كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الزّهري: دَخَلَ رِجالٌ مِن قُرَيشٍ عَلیٰ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِما -فَسَأَلوهُ: كَيفَ الدَّعوَةُ إلَى الدّينِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَقولُ: «بِسمِ اللّه الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، أدعوكُم إلَى اللّه عزّ و جلّ و إلیٰ دينِهِ»، و جِماعُهُ أمرانِ: أحَدُهُما: مَعرِفَةُ اللّه عزّ و جلّ، وَ الآخَرُ: العَمَلُ بِرِضوانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّ مَعرِفَةَ اللّه عزّ و جلّ أن يُعرَفَ بِالوَحدانِيَّةِ، وَ الرَّأفَةِ، وَ الرَّحمَةِ، وَ العِزَّةِ، وَ العِلمِ، وَ القُدرَةِ، وَ العُلُوِّ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ، و أَنَّهُ النّافِعُ الضّارُّ، القاهِرُ لِكُلِّ شَيءٍ، الَّذي لا تُدرِكُهُ الأَبصارُ و هُوَ يُدرِكُ الأَبصارَ، و هُوَ اللَّطيفُ الخَبيرُ، و أَنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، و أَنَّ ما جاءَ بِهِ هُوَ الحَقُّ مِن عِندِ اللّه عزّ و جلّ، و ما سِواهُ هُوَ الباطِلُ. فَإِذا أجابوا إلیٰ ذٰلِكَ فَلَهُم ما لِلمُسلِمينَ و عَلَيهِم ما عَلَى المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۶ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۱ ح‌۲۳۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از زُهرى -: مردانى از قریش به نزد امام زین العابدین علیه‌السلام آمدند و از ایشان پرسیدند: دعوت به دین، چگونه است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى: &amp;quot;به نام خداوند مهرگستر مهربان. من شما را به خداوند عزّ و جلّ و به دینش دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم&amp;quot; و همۀ آن، دو چیز است: نخست، شناخت خداوند عزّ و جلّ و دیگرى عمل به رضایت او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت خداوند عزّ و جلّ به این است كه او به یكتایى، مهربانى، رحمت، عزّت، علم، قدرت و برترى بر هر چیز، شناخته شود و به این كه او سود دهنده و زیان رساننده و قاهر بر هر چیز است و او كسى است كه دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند و او دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و او ریزبین و آگاه است، و به این كه محمّد، بنده و فرستادۀ اوست و آنچه از جانب خداوند عزّ و جلّ آورده، حق است و هر آنچه جز آن باشد، باطل است&amp;quot;. اگر آنان [كه به اسلامشان فرا خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید]، این دعوت را اجابت كردند، تمام حقوق مسلمانان، براى آنان نیز خواهد بود و هر آنچه بر عهدۀ مسلمانان است، بر عهدۀ آنان نیز خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في رِسالَةٍ إلیٰ بَعضِ خُلَفاءِ بَني اُمَيَّةَ -: و مِن ذٰلِكَ ما ضَيَّعَ الجِهادَ الَّذي فَضَّلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلَى الأَعمالِ... اِشتَرَطَ عَلَيهِم فيهِ حِفظَ الحُدودِ، و أَوَّلُ ذٰلِكَ الدُّعاءُ إلیٰ طاعَةِ اللّه عزّ و جلّ مِن طاعَةِ العِبادِ، و إلیٰ عِبادَةِ اللّه مِن عِبادَةِ العِبادِ، و إلیٰ وَلايَةِ اللّه مِن وَلايَةِ العِبادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در نامۀ خود به یكى از خلفاى اموى -: و از آن جمله است فرو گذاشتن جهاد، كه خداوند عزّ و جلّ آن را بر اعمال [دیگر] برترى داده است.… در این باره، با آنان شرط كرده كه حدود را حفظ كنند و قدم اوّلِ آن، دعوت به طاعت خدا به جاى طاعت بندگان است و [دعوت] به عبادت خدا به جاى عبادت بندگان و [دعوت] به حاكمیت خدا به جاى حاكمیت بندگان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجسس-أخبار-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۲: تَجَسُّسُ أخبارِ العَدُوِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجسّس در بارۀ موقعیّت دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - لَمّا رَأیٰ بِعثَةَ العُيونِ وَ الطَّلائِعِ بَينَ أيدِي الجُيوشِ -: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ عامَ الحُدَيبِيَةِ بَينَ يَدَيهِ عَيناً لَهُ مِن خُزاعَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام ـ هنگامی که در بارۀ فرستادن نیروهای اطّلاعاتی و طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران پیشاپیش سپاهیان نظر داد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [نیز] در سال حُدَیبیه یک نفر از قبیلۀ خُزاعه را به عنوان نیروی اطّلاعاتی خود، پیشاپیش فرستاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي اُمامة: إنَّ سَهلاً و عامِرَ بنَ رَبيعَةَ قالَ لَهُما رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اُخرُج يا سَهلَ بنَ حُنَيفٍ و يا عامِرَ بنَ رَبيعَةَ حَتّیٰ تَكونا لَنا عَيناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج‌۲۵ ص‌۳۲۷ ح‌۵۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق - به نقل از ابو امامه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به سهل و عامر بن ربیعه فرمود: «ای سهل بن حُنَیف و ای عامر بن ربیعه! شما دو نفر پیشاپیش ما حرکت کنید و برای ما تجسّس کنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: بَعَثَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أَنَا وَ الزُّبَيرَ وَ المِقدادَ بنَ الأَسوَدِ، قالَ: اِنطَلِقوا حَتّیٰ تَأتوا رَوضَةَ خاخٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة خاخ: موضع بين الحرمين (معجم البلدان: ج‌۲ ص‌۳۳۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ بِها ظَعينَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظَعنُ: النساء، مفردها ظعينة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۵۷ «ظعن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَعَها كِتابٌ، فَخُذوهُ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقنا تَعادیٰ بِنا خَيلُنا حَتَّى انتَهَينا إلَى الرَّوضَةِ، فَإِذا نَحنُ بِالظَّعينَةِ، فَقُلنا: أخرِجِي الكِتابَ. فَقالَت: ما مَعِيَ مِن كِتابٍ. فَقُلنا: لَتُخرِجِنَّ الكِتابَ أو لَنُلقِيَنَّ الثِّيابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سنن أبي داوود: «فقال عليّ علیه‌السلام: والّذي يُحلف به! لأقتلنّك أو لتخرجنّ الكتاب... فقال رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: صدقكم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! فَأَخرَجَتهُ مِن عِقاصِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَقيصَةُ: الشعر يُلوی و تدخل أطرافه في اُصوله (مجمع البحرين: ج‌۲ ص‌۱۲۴۸ «عقص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَأَتَينا بِهِ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَإِذا فيهِ: مِن حاطِبِ بنِ أبي بَلتَعَةَ إلیٰ اُناسٍ مِنَ المُشرِكينَ مِن أهلِ مَكَّةَ يُخبِرُهُم بِبَعضِ أمرِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا حاطِبُ، ما هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّه، لا تَعجَل عَلَيَّ، إنّي كُنتُ امرَأً مُلصَقاً في قُرَيشٍ و لَم أكُن مِن أنفُسِها، و كانَ مَن مَعَكَ مِنَ المُهاجِرينَ لَهمُ قَراباتٌ بِمَكَّةَ يَحمونَ بِها أهليهِم و أَموالَهُم، فَأَحبَبتُ إذ فاتَني ذٰلِكَ مِنَ النَّسَبِ فيهِم أن أتَّخِذَ عِندَهُم يَداً يَحمونَ بِها قَرابَتي، و ما فَعَلتُ كُفراً و لَا ارتِداداً و لا رِضاً بِالكُفرِ بَعدَ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۹۵ ح‌۲۸۴۵ عن عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي رافع، صحیح مسلم: ج۴ ص۱۹۴۱ ح۱۶۱، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۷ ح‌۲۶۵۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله من و زبیر و مقداد را مأمور كرد و فرمود: «بروید تا به منطقۀ روضۀ خاخ برسید. در آن جا زنى كجاوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه با خود، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد. آن نامه را از او بگیرید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما راه افتادیم و اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان به تاخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند، تا آن كه به همان منطقه رسیدیم و با آن زن كجاوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین رو به رو شدیم. گفتیم: نامه را بیرون آور. گفت: نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با من نیست. گفتیم: یا نامه را بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى، یا لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را بازرسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم. او [ناچار] نامه را از لا به لاى گیسوانش بیرون آورد. نامه را خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آوردیم. نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بود از حاطب بن ابى بَلتَعه به گروهى از مشركان، كه در آن، اطّلاعاتى در بارۀ كار پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنها داده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اى حاطب! این چیست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پیامبر خدا! در بارۀ [مجازات] من، شتاب مكن؛ زیرا من از قریش نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ بلكه وابستۀ آنها بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. مهاجرانِ همراه تو، خویشاوندانى در مكّه دارند كه از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دارایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان حمایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و من چون چنین خویشانى نداشتم، تصمیم گرفتم به آنها خدمتى كنم تا از خویشان من حمایت كنند. من این كار را از سرِ كفر و ارتداد و رضایت دادن به كفر پس از اسلام نكردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: لَمّا أصبَحوا بِذِي الحُلَیفَةِ... بَعَثَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَينَينِ لَهُ؛ أنَساً و مُؤنِساً ابنَي فَضالَةَ، لَيلَةَ الخَميسِ، فَاعتَرَضا لِقُرَيشٍ بِالعَقيقِ، فَسارا مَعَهُم حَتّیٰ نَزَلوا بِالوِطاءِ، فَأَتَيا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَأَخبَراهُ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا نَزَلوا و حَلُّوا العُقَدَ وَ اطمَأَنّوا، بَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الحُبابَ بنَ المُنذِرِ بنِ الجَموحِ إلَى القَومِ، فَدَخَلَ فيهِم و حَزَرَ و نَظَرَ إلیٰ جَميعِ ما يُريدُ، و بَعَثَهُ سِرّاً و قالَ لِلحُبابِ: لا تُخبِرني بَينَ أحَدٍ مِنَ المُسلِمينَ إلّا أن تَریٰ قِلَّةً، فَرَجَعَ إلَيهِ فَأَخبَرَهُ خالِياً.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۲۰۶، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۳۷ نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ اُحُد -: وقتی در ذو الحُلَیفه صبح کردند... پیامبر صلّی اللّه علیه و آله دو نیروی اطّلاعاتی به نام اَنَس و مونس، دو فرزند فَضاله، را شب پنجشنبه روانه كرد و آنها در عقیق به سپاه قریش رسیدند و همراه آنها حركت كردند تا در وِطاء فرود آمدند و نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رفتند و خبرهایشان را دادند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه مسلمانان فرود آمدند و بارها را گشودند و آرام گرفتند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله حُباب بن مُنذر بن جَموح را به سوى دشمن فرستاد و او به درون آنها رفت و [نفرات را] تخمین زد و به هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، با دقّت نگریست. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را پنهانى فرستاد و به حُباب فرمود: «اخبار را پیش روى هیچ یک از مسلمانان، به من مده، مگر آن كه آنان را کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعداد ببینى» و او باز گشت و در خلوت، اخبار را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المغازي: ج۱ ص۴۰۳ و ج۲ ص۴۶۰ و ۵۷۳ و ۶۴۰ و الطبقات الکبری: ج۲ ص۱۲ و ص۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: المغازی: ج۱ ص۴۰۳ و ج۲ ص۴۶۰ و ۵۷۳ و ۶۴۰ و الطبقات الکبری: ج۲ ص۱۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالمخبرین-السریین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۳‌: الاِستِعانةُ بِالمُخبِرین السِّرِّیّین&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کمک گرفتن از عوامل نفوذی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: إنَّ نُعَيمَ بنَ مَسعودٍ... أتیٰ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنّي قَد أسلَمتُ، و إنَّ قَومي لَم يَعلَموا بِإِسلامي، فَمُرني بِما شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنَّما أنتَ فينا رَجُلٌ واحِدٌ، فَخَذِّل عَنّا إنِ استَطَعتَ؛ فَإِنَّ الحَربَ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ حَتّیٰ أتیٰ بَني قُرَيظَةَ، و كانَ لَهُم نَديماً فِي الجاهِلِيَّةِ، فَقالَ: يا بَني قُرَيظَةَ، قَد عَرَفتُم وُدّي إيّاكُم، و خاصَّةَ ما بَيني و بَينَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: صَدَقتَ، لَستَ عِندَنا بِمُتَّهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم: إنَّ قُرَیشاً و غَطَفانَ لَيسوا كَأَنتُم، البَلَدُ بَلَدُكُم، فَبِهِ أموالُكُم و أَبناؤُكُم و نِساؤُكُم، لا تَقدِرونَ عَلیٰ أن تَحَوَّلوا مِنهُ إلیٰ غَيرِهِ، و إنَّ قُرَيشاً و غَطَفانَ قَد جاؤوا لِحَربِ مُحَمَّدٍ و أَصحابِهِ، و قَد ظاهَرتُموهُم عَلَيهِ، و بَلَدُهُم و أَموالُهُم و نِساؤُهُم بِغَيرِهِ، فَلَيسوا كَأَنتُم، فَإِن رَأَوا نُهزَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّهزة: الفرصة. وانتهزتها، إذا اغتنمتها (الصحاح: ج‌۳ ص‌۹۰۰ «نهز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابوها، و إن كانَ غَيرُ ذٰلِكَ لَحِقوا بِبِلادِهِم و خَلّوا بَينَكُم و بَينَ الرَّجُلِ بِبَلَدِكُم، و لا طاقَةَ لَكُم بِهِ إن خَلا بِكُم، فَلا تُقاتِلوا مَعَ القَومِ حَتّیٰ تَأخُذوا مِنهُم رُهُناً مِن أشرافِهِم، يَكونونَ بِأَيديكُم ثِقَةً لَكُم عَلیٰ أن تُقاتِلوا مَعَهُم مُحَمَّداً، حَتّیٰ تُناجِزوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا لَهُ: لَقَد أشَرتَ بِالرَّأيِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خَرَجَ حَتّیٰ أتیٰ قُرَيشاً، فَقالَ لِأَبي سُفيانَ بنِ حَربٍ و مَن مَعَهُ مِن رِجالِ قُرَيشٍ: قَد عَرَفتُم وُدّي لَكُم و فِراقي مُحَمَّداً، و إنَّهُ قَد بَلَغَني أمرٌ قَد رَأَيتُ عَلَيَّ حَقّاً أن اُبلِغَكُموهُ نُصحاً لَكُم، فَاكتُموا عَنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: نَفعَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَعَلَّموا أنَّ مَعشَرَ يَهودَ قَد نَدِموا عَلیٰ ما صَنَعوا فيما بَينَهُم و بَينَ مُحَمَّدٍ، و قَد أرسَلوا إلَيهِ: إنّا قَد نَدِمنا عَلیٰ ما فَعَلنا، فَهَل يُرضيكَ أن نَأخُذَ لَكَ مِنَ القَبيلَتَينِ - مِن قُرَيشٍ و غَطَفانَ - رِجالاً مِن أشرافِهِم فَنُعطِيَكَهُم فَتَضرِبَ أعناقَهُم، ثُمَّ نَكونَ مَعَكَ عَلیٰ مَن بَقِيَ مِنهُم حَتّیٰ نَستَأصِلَهُم؟ فَأَرسَلَ إلَيهِم: أن نَعَم. فَإِن بَعَثَت إلَيكُم يَهودُ يَلتَمِسونَ مِنكُم رُهُناً مِن رِجالِكُم فَلا تَدفَعوا إلَيهِم مِنكُم رَجُلاً واحِداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خَرَجَ حَتّیٰ أتیٰ غَطَفانَ، فَقالَ: يا مَعشَرَ غَطَفانَ! إنَّكُم أصلي و عَشيرَتي و أَحَبُّ النّاسِ إلَيَّ، و لا أراكُم تَتَّهِمُونّي. قالوا: صَدَقتَ، ما أنتَ عِندَنا بِمُتَّهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاكتُموا عَنّي. قالوا: نَفعَلُ، فَما أمرُكَ؟ ثُمَّ قالَ لَهُم مِثلَ ما قالَ لِقُرَيشٍ، و حَذَّرَهُم ما حَذَّرَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَت لَيلَةُ السَّبتِ مِن شَوّالٍ سَنَةَ خَمسٍ، و كانَ مِن صُنعِ اللّه لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله أن أرسَلَ أبو سُفيانَ بنُ حَربٍ و رُؤوسُ غَطَفانَ إلیٰ بَني قُرَيظَةَ عِكرِمَةَ بنَ أبي جَهلٍ في نَفَرٍ مِن قُرَيشٍ و غَطَفانَ، فَقالوا لَهُم: إنّا لَسنا بِدارِ مُقامٍ، قَد هَلَكَ الخُفُّ وَ الحافِرُ، فَاغدوا لِلقِتالِ حَتّیٰ نُناجِزَ مُحَمَّداً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلوا إلَيهِم: إنَّ اليَومَ يَومُ السَّبتِ، و هُوَ يَومٌ لا نَعمَلُ فيهِ شَيئاً... و لَسنا مَعَ ذٰلِكَ بِالَّذينَ نُقاتِلُ مَعَكُم مُحَمَّداً حَتّیٰ تُعطونا رُهُناً مِن رِجالِكُم، يَكونونَ بِأَيدينا ثِقَةً لَنا، حَتّیٰ نُناجِزَ مُحَمَّداً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَجَعَت إلَيهِمُ الرُّسُلُ بِما قالَت بَنو قُرَيظَةَ، قالَت قُرَيشٌ و غَطَفانُ: وَ اللّه، إنَّ الَّذي حَدَّثَكُم نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ لَحَقٌّ، فَأَرسَلوا إلیٰ بَني قُرَيظَةَ: إنّا - وَ اللّه - لا نَدفَعُ إلَيكُم رَجُلاً واحِداً مِن رِجالِنا.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت بَنو قُرَيظَةَ حينَ انتَهَتِ الرُّسُلُ إلَيهِم بِهٰذا: إنَّ الَّذي ذَكَرَ لَكُم نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ لَحَقٌّ... فَأَرسَلوا إلیٰ قُرَيشٍ و غَطَفانَ: إنّا - وَ اللّه - لا نُقاتِلُ مَعَكُم مُحَمَّداً حَتّیٰ تُعطونا رُهُناً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَبَوا عَلَيهِم، و خَذَّلَ اللّٰهُ بَينَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۲۴۰، تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۷۸، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۲۱۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام: نُعَیم بن مسعود... به حضور پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسید و گفت: اى پیامبر خدا! من مسلمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و قوم من از اسلام آوردنم خبر ندارند. بنا بر این، هر مأموریتى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، به من وا گذارید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «تو در میان ما یک تن بیش نیستى. پس به میان دشمن برو و هر تعداد را كه توانستى، از جنگ با ما منصرف كن [و اتّحاد احزاب شركت كننده در جنگ خندق را به هم بزن] كه جنگ یعنى نیرنگ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُعَیم بن مسعود، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را ترک گفت و نزد بنى قُرَیظه رفت. او در زمان جاهلیت با بنى قریظه رفاقت داشت. به آنان گفت: اى بنى قریظه! شما از دوستى من با خودتان و صمیمیتى كه با هم داریم، آگاهید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى. تو نزد ما بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار نیستى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم به آنها گفت: قریش و غَطَفان، وضعیت شما را ندارند. این شهر، شهر شماست و اموال و فرزندان و زنان شما در این جایند و شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید از این شهر به جاى دیگر بروید. قریش و غطفان براى جنگ با محمّد و یاران او آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما از آنان پشتیبانى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، در صورتى كه شهر و اموال و زن و فرزند آنها در جایى دیگرند. پس، موقعیت آنها با شما فرق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. آنها اگر فرصتى [براى حمله و پیروزى] بیابند، از آن استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و گرنه به شهر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و شما را با مردى كه در شهر شماست، تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و اگر تنها بمانید، توان مقابله با وى را نخواهید داشت. پس، در كنار این جماعت (مشركان) نجنگید، مگر آن كه تعدادى از بزرگان و سران آنها را به عنوان گروگان از آنها بگیرید كه به عنوان وثیقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دست شما باشند تا با اتّكا به آن در كنار قریش با محمّد بجنگید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى قریظه به او گفتند: نظر درستى دادى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم سپس از نزد بنى قریظه به میان قریش آمد و به ابو سفیان بن حرب و دیگر سران قریش كه با او بودند، گفت: شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید كه من با شما دوست هستم و مرا با محمّد كارى نیست. موضوعى شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه وظیفۀ خود دیدم از باب خیرخواهى، آن را به شما برسانم؛ امّا از من نشنیده بگیرید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم گفت: بدانید كه یهودیان از رفتار خود با محمّد پشیمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به او پیغام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه: «ما از كردۀ خود، پشیمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. آیا اگر تعدادى از اشراف و بزرگان دو قبیلۀ قریش و غطفان را بستانیم و به شما بدهیم تا گردنشان را بزنید و سپس در كنار شما با باقى ماندۀ آنها بجنگیم تا آن كه ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كن شوند، از ما خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى؟». محمّد نیز به آنها پیغام فرستاده كه: آرى. بنا بر این، اگر یهود از شما خواستند تعدادى از رجال خود را به عنوان گروگان در اختیارشان بگذارید، حتّى یک نفر را هم نفرستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم سپس نزد غطفان آمد و گفت: اى غطفانیان! شما ایل و تبار من هستید و بیشتر از همۀ مردم دوستتان دارم و فكر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم به من بدگمان باشید. گفتند: درست است. ما به تو بدگمان نیستیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پس، از من نشنیده بگیرید. گفتند: بسیار خوب! موضوع چیست؟ نعیم، همان سخنانى را كه به قریش گفته بود، به غطفان نیز گفت و از همان چیزى كه قریش را بر حذر داشته بود، آنان را نیز بر حذر داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب شنبه از ماه شوّال سال پنجم شد، از لطف خدا به پیامبرش، ابو سفیان بن حرب و سران غطفان، عِكرمة بن ابى جهل را با تعدادى از قریش و غطفان نزد بنى قریظه فرستادند. این عدّه به بنى قریظه گفتند: ما براى ماندن و استراحت كردن به این جا نیامده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. اسبان و شتران ما از بین رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فردا صبح، آمادۀ جنگ شوید تا با محمّد پیكار كنیم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى قریظه پیغام دادند: فردا شنبه است و ما در این روز، دست به هیچ كارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنیم.… وانگهى، ما زمانى در كنار شما با محمّد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم كه تعدادى از بزرگان و رجال خود را به ما گروگان دهید كه به عنوان وثیقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دست ما باشند. در این صورت با محمّد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى فرستادگان، پیغام بنى قریظه را براى قریش و غطفان آوردند، آنها گفتند: به خدا سوگند، حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه نعیم بن مسعود به شما گفته، راست است. پس براى بنى قریظه پیغام فرستادند كه: به خدا سوگند، ما حتّى یک نفر از افراد خود را در اختیار شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاریم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى فرستادگان قریش و غطفان، این پیام را به بنى قریظه رساندند، آنها گفتند: حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه نعیم بن مسعود به شما گفته، درست است.… پس به قریش و غطفان پیغام دادند: به خدا سوگند، تا گروگان در اختیار ما نگذارید، همراه شما با محمّد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم. و بدین سان از همكارى با آنها خوددارى كردند و خداوند، آنها را از یارى یکدیگر باز داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ بَنِي المُصطَلِقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يقال لها غزوة المريسيع، اسم ماء في ناحية قديد إلى الساحل، سار النبيّ صلّی اللّه علیه و آله في سنة خمس إلى بني المصطلق (معجم البلدان: ج‌۵ ص‌۱۱۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: كانَ رَأسُهُم و سَيِّدُهُم [أي بَنِي المُصطَلِقِ] الحارِثَ بنَ أبي ضِرارٍ، و كانَ قَد سارَ في قَومِهِ و مَن قَدَرَ عَلَيهِ مِنَ العَرَبِ فَدَعاهُم إلیٰ حَربِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَابتاعوا خَيلاً و سِلاحاً، و تَهَيَّؤوا لِلمَسيرِ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و جَعَلَتِ الرُّكبانُ تَقدَمُ مِن ناحِيَتِهِم فَيُخبِرونَ بِمَسيرِهِم، فَبَلَغَ ذٰلِكَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَبَعَثَ بُرَيدَةَ بنَ الحُصَيبِ الأسلَمِيَّ يَعلَمُ عِلمَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاستَأذَنَ النّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله أن يَقولَ، فَأَذِنَ لَهُ، فَخَرَجَ حَتّیٰ وَرَدَ عَلَيهِم ماءَهُم، فَوَجَدَ قَوماً مَغرورينَ قَد تَأَلَّبوا و جَمَعُوا الجُموعَ، فَقالوا: مَنِ الرَّجُلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَجُلٌ مِنكُم قَدِمتُ لَمّا بَلَغَني عَن جَمعِكُم لِهٰذَا الرَّجُلِ، فَأَسيرُ في قَومي و مَن أطاعَني، فَتَكونُ يَدُنا واحِدَةً حَتّیٰ نَستَأصِلَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الحارِثُ بنُ أبي ضِرارٍ: فَنَحنُ عَلیٰ ذٰلِكَ فَعَجِّل عَلَينا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بُرَيدَةُ: أركَبُ الآنَ فَآتيكُم بِجَمعٍ كَثيفٍ مِن قَومي و مَن أطاعَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُرّوا بِذٰلِكَ مِنهُ، و رَجَعَ إلیٰ رَسولِ اللّه فَأَخبَرَهُ خَبَرَ القَومِ. فَنَدَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله النّاسَ، و أَخبَرَهُم خَبَرَ عَدُوِّهِم، فَأَسرَعَ النّاسُ لِلخُروجِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۴۰۴، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۶۳ نحوه؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۹۵ ح‌۴ نقلاً عن الكازروني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ بنى مُصطَلِق -: رئیس بنى مصطلق، حارث بن ابى ضِرار، قوم خود و هر كدام از اعراب را كه توانست، به جنگ با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دعوت كرد و اسب و سلاح خریدند و براى حركت به سوى پیامبر خدا آماده شدند و قافله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه از منطقۀ آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، از حركت آنها خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند. خبر به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسید و ایشان، بُرَیدة بن حَصیب اسلمى را روانه نمود تا خبر قطعى در این باره بیاورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله اجازه گرفت تا آنچه را [براى فریب دشمن] لازم است، بگوید و بیرون آمد تا بر سر آبشان، بر آنها وارد شد و گروهى فریب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده را یافت كه گرد هم آمده و جمعیتى را جمع كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنها گفتند: تو كیستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بریده گفت: مردى از شما كه چون خبر گرد هم آمدنتان براى جنگ با این مرد (پیامبر صلّی اللّه علیه و آله) به من رسید، نزدتان آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از قوم خود و هر كس كه از من فرمان ببرد، كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم تا همه یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست بر او حمله و او را ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كن كنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارث بن ابى ضرار گفت: ما هم این قصد را داریم. به سوى ما بشتاب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بریده گفت: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون سوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و تعداد فراوانى از قومم و هر كه را از من فرمان ببرد، برایتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها از این سخن او خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدند. بریده نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله باز گشت و خبر آن قوم را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله داد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مردم را فرا خواند و خبر دشمنشان را به آنها داد و مردم به سرعت، آمادۀ بیرون رفتن شدند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - فِي العَبّاسِ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ -: قيلَ: إنَّهُ أسلَمَ قَبلَ الهِجرَةِ، و كانَ يَكتُمُ إسلامَهُ، و كانَ بِمَكَّةَ يَكتُبُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أخبارَ المُشرِكينَ، و كانَ مَن بِمَكَّةَ مِنَ المُسلِمينَ يَتَقَوَّون بِهِ، و كانَ لَهُم عَوناً عَلیٰ إسلامِهِم. و أَرادَ الهِجرَةَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «مُقامُكَ بِمَكَّةَ خَيرٌ»، فَلِذٰلِكَ قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ: «مَن لَقِيَ العَبّاسَ فَلا يَقتُلهُ؛ فَإِنَّهُ اُخرِجَ كُرهاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج‌۳ ص‌۱۶۴ الرقم ۲۷۹۹، الطبقات الكبرى: ج‌۴ ص‌۳۱، تهذيب الكمال: ج‌۱۴ ص‌۲۲۷ الرقم ۳۱۲۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - در بارۀ عبّاس بن عبد المطّلب -: گفته شده كه عبّاس قبل از هجرت [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله]، مسلمان شده بود؛ ولى اسلامش را پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و در مكّه، اخبار مشركان را به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشت و مسلمانان مكّه از حمایت و یارى او بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و چون خواست به مدینه هجرت كند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «ماندنت در مكّه، بهتر است». از این رو پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ بدر فرمود: «هر كس عبّاس را دید، او را نكشد، كه او را به اجبار آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: السیرة النبویة لابن هشام: ج۲ ص۲۶۷&lt;br /&gt;<br /> و المغازي للواقدي: ج۱ ص۱۹ و ج۳ ص۸۹۳&lt;br /&gt;<br /> و مسند ابن حنبل: ج۹ ص۹۳ ح۲۳۳۹۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: السیرة النبویّة، ابن هشام: ج۲ص۲۶۷ و المغازی، واقدی: ج۱ ص۱۹ و ج۳&lt;br /&gt;<br /> ص۸۹۳ و مسند ابن حنبل: ج۹ ص۹۳ ح۲۳۳۹۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرعاب-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۴‌: إرعابُ العَدُوِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وحشت انداختن در دل دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و َأَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَ مِن رِّبَاطِ ٱلْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ ٱللهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ ءَاخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لاَ تَعْلَمُونَهُمُ ٱللهُ يَعْلَمُهُمْ وَ مَا تُنفِقُواْ مِن شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ فِى سَبِيلِ ٱللهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَ أَنتُمْ لاَ تُظْـلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در برابر آنها آنچه توانستيد از نيرو و اسبان بسته و آماده شده آماده سازيد كه بدين وسيله دشمن خدا و دشمن خود و ديگرانى غير آنها را - كه شما آنها را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد [و] خداوند آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد - بترسانيد، و هر چيزى كه در راه خدا انفاق كنيد، [در روز جزا] به طور كامل به شما داده خواهد شد و بر شما هرگز ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: طافَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَعياً، و إنَّما طافَ لِيُرِيَ المُشرِكينَ قُوَّتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۶۶۶ ح‌۲۸۳۶، السنن الكبرى: ج‌۵ ص‌۱۷۹ ح‌۹۴۳۳، المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۴۴ ح‌۱۱۸۲۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله طواف را به صورت دویدن به جا آورد. او این کار را کرد تا در برابر مشرکان قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن عكرمة - في ذِکرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسدِ -: كانَ يَومُ اُحُدٍ يَومَ السَّبتِ لِلنِّصفِ مِن شَوّالٍ، فَلَمّا كانَ الغَدُ مِن يَومِ اُحُدٍ و ذٰلِكَ يَومُ الأَحَدِ لِسِتَّ عَشرَةَ لَيلَةً خَلَت مِن شَوّالٍ، أذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فِي النّاسِ بِطَلَبِ العَدُوِّ، و أَذَّنَ مُؤَذِّنُهُ ألّا يَخرُجَنَّ مَعَنا أحَدٌ إلّا مَن حَضَرَ يَومَنا بِالأَمسِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّما خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مُرهِباً لِلعَدُوِّ، و لِيَبلُغَهُم أنَّهُ خَرَجَ في طَلَبِهِم، لِيَظُنّوا بِهِ قُوَّةً، و أَنَّ الَّذي أصابَهُم لَم يوهِنهُم عَن عَدُوِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۳۴، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۱۰۶، فتح الباري: ج‌۷ ص‌۳۷۳ ذيل ح‌۴۰۷۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از عكرمه، در یاد کرد از جنگ حَمراء الأسَد -: جنگ اُحُد در روز شنبه پانزدهم شوّال بود و فرداى آن روز - یعنى یكشنبه شانزدهم شوّال - مؤذّن پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله میان مردم ندا داد كه باید در پى دشمن رفت و مؤذّن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ندا داد كه: هیچ كس با ما بیرون نیاید، مگر كسى كه دیروز در جنگ ما حضور داشته است.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیرون آمد تا دشمن را بترساند و به آنها بفهماند كه در تعقیب آنهاست و گمان برند كه هنوز نیرومند هستند و مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسیده به آنان، آنها را از رویارویى با دشمنشان سست نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسَدِ -: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَأمُرُهُم فِي النَّهارِ بِجَمعِ الحَطَبِ، فَإِذا أمسَوا أمَرَنا أن نوقِدَ النّيرانَ، فَيوقِدُ كُلُّ رَجُلٍ ناراً، فَلَقَد كُنّا تِلكَ اللَّيالي نوقِدُ خَمسَمِئَةِ نارٍ، حَتّیٰ تُریٰ مِنَ المَكانِ البَعيدِ، و ذَهَبَ ذِكرُ مُعَسكَرِنا و نيرانِنا في كُلِّ وَجهٍ، حَتّیٰ كانَ مِمّا كَبَتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَبَتَ اللّٰهُ العَدُوَّ كَبتاً - من باب ضرب -: أهانه وأذلّه (المصباح المنير: ص‌۵۲۳ «كبت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُ تَعالیٰ عَدُوَّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۳۳۸، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۴۹، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۴ ص‌۳۱۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ حمراء الأسد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آنها را در طول روز، به گرد آوردن هیزم فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و چون شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، به ما فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه آتش بیفروزیم و هر مردى [به تنهایى] آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروخت. ما در آن شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پانصد آتش [جداگانه] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروختیم تا از جاى دور نیز دیده شود و آوازۀ اردوگاهمان و آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان در همه جا بپیچد و خداى متعال، دشمنمان را با آن، خوار و ذلیل كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن ابن عبّاس - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: و نامَ المُسلِمونَ و بِهِمُ الكُلومُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلم: الجَرح (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۹۹ «كلم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فيهِم نَزَلَت: (إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ ٱلْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، و فيهِم نَزَلَت: (إِن تَكُونُواْ تَأْلَمُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ؛ لِأَنَّ اللّٰهَ أمَرَهُم عَلیٰ ما بِهِم مِنَ الجِراحِ أن يَتبَعوهُم، و أَرادَ بِذٰلِكَ إرهابَ المُشرِكينَ، و خَرَجوا إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، و بَلَغَ المُشرِكينَ ذٰلِكَ، فَأَسرَعوا حَتّیٰ دَخَلوا مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۳ ص‌۱۶۰، التبيان في تفسير القرآن: ج‌۳ ص‌۳۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۴۵؛ تفسير الطبري: ج‌۴ الجزء ۵ ص‌۲۶۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ جنگ اُحُد -: مسلمانان با وجود جراحاتی که برداشته بودند، خوابیدند و این آیه: (اگر به شما زخمی رسید، به آن جماعت نیز مانند شما زخم رسید) (تا پایان آیه) در بارۀ آنان نازل شد. همچنین آیۀ (اگر شما درد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشيد) (تا پایان آیه) در بارۀ ایشان نازل شد؛ چرا که خداوند به آنان دستور داد با وجود جراحاتشان، دشمن را تعقیب کنند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست با این کار، دشمن را بترساند. مسلمانان هم تا حمراء الأسد رفتند و این خبر به مشرکان رسید و با سرعت خود را به مکّه رساندند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسم-ما-يستخدمه-العدو-من-حرب-نفسية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۵‌: حسمُ ما يَستَخدِمُهُ العَدُوُّ مِن حَربٍ نَفسِيَّةٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مقابله با جنگ روانی دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَ ٱلْمُرْجِفُونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرجف القوم إرجافاً: أكثروا من الأخبار السيّئة واختلاق الأقوال الكاذبة حتّى يضطرب الناس (المصباح المنير: ص‌۲۲۰ «رجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِى ٱلْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً * مَّلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً * سُنَّةَ ٱللهِ فِى ٱلَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلُ وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّةِ ٱللهِ تَبْدِيلاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطبرسي في تفسيره: (لَّئِن لَّمْ يَنتَهِ الْمُنَافِقُونَ) أي لئن لم يمتنع المنافقون (وَ الَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ) أي فجور و ضعف في الإيمان، و هم الذين لا دين لهم عمّا ذكرناه من مراودة النساء و إيذائهنّ، (وَ الْمُرْجِفُونَ فِى الْمَدِينَةِ) و هم المنافقون أيضاً الذين كانوا يرجفون في المدينة بالأخبار الكاذبة المضعّفة لقلوب المسلمين، بأن يقولوا: اجتمع المشركون في موضع كذا؛ قاصدين لحرب المسلمين، و نحو ذلك، و يقولون لسرايا المسلمين: إنّهم قتلوا و هُزموا. و في الكلام حذف و تقديره: لئن لم ينته هؤلاء عن أذى المسلمين، و عن الإرجاف بما يشغل قلوبهم (مجمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان: ج‌۸ ص‌۵۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۶۰ - ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(البتّه اگر منافقان و كسانى كه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مرض است و شايعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنان در شهر كه در مردم ايجاد اضطراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، [از فسادگری‌شان] دست بر ندارند، حتماً تو را بر ضدّ آنها بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزيم. آن گاه در اين شهر، جز اندک مدّتى مجاور تو نخواهند بود * در حالى كه ملعون بوده، هر كجا يافته شوند، بايد دستگير و به طرزى بد و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعى كشته شوند. * [اين نوع عذاب] سنّت [جاریِ] خداست در بارۀ كسانى كه پيش از اين در گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هرگز در سنّت خدا تبديلى نخواهى يافت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: قَولُهُ: (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ)؛ أي شَكٌّ (وَ ٱلْمُرْجِفُونَ فِى ٱلْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً) نَزَلَت في قَومٍ مُنافِقينَ كانوا فِي المَدينَةِ يُرجِفونَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا خَرَجَ في بَعضِ غَزَواتِهِ، و يَقولونَ: قُتِلَ و اُسِرَ، فَيَغتَمُّ المُسلِمونَ لِذٰلِكَ و يَشكونَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَأَنزَلَ اللّٰهُ في ذٰلِكَ: (لَّـئِــن لَّمْ يَـنتَهِ ٱلْمُنَـافِــقُونَ) إلیٰ قَولِهِ: (ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً)؛ أي نَأمُرُكَ بِإِخراجِهِم مِنَ المَدينَةِ إلّا قَليلاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَّلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً). و في رِوايَةِ أبِي الجارودِ عَن أبي جَعفَرٍ علیه‌السلام، قالَ: مَلعونينَ، فَوَجَبت عَلَيهِمُ اللَّعنَةُ، يَقولُ اللّٰهُ بَعدَ اللَّعنَةِ: (أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۹۶، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۷۰ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: سخن خداوند: (البتّه اگر منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است، [از فسادگری‌شان] دست بر ندارند) (مقصود از بیمارى دل، شک است) (و [نیز] شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنان در مدینه، حتماً تو را بر ضدّ آنها بر می‌انگیزیم. آن گاه در این شهر، جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود) در بارۀ منافقانى نازل شد كه در مدینه براى پیامبر صلّی اللّه علیه و آله شایعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند و چون براى جنگى بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «كشته شد!» و «اسیر شد!» و مسلمانان از این خبرها، اندوهگین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و سپس به پیامبر خدا شكایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و خداوند هم در این باره نازل كرد: (اگر منافقان [از این كار خود] دست بر ندارند) تا (سپس جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود)؛ یعنى به تو فرمان خواهیم داد كه پس از اندكى، آنها را از مدینه اخراج كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از رحمت خدا دور گرديده و هر كجا يافته شوند، گرفته و سخت كشته خواهند شد). در روایت ابو جارود از امام باقر علیه‌السلام آمده است که فرمود: ملعونین، یعنی واجب اللعنه شدند. خداوند پس از لعنت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (هر كجا يافته شوند، گرفته و سخت كشته خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن قتادة - فِي تفسیر الآيَةِ (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ) -: الإِرجافُ: الكَذِبُ الَّذي كانَ يُذيعُهُ أهلُ النِّفاقِ، و يَقولونَ: قَد أتاكُم عَدَدٌ و عُدَّةٌ. و ذُكِرَ لَنا أنَّ المُنافِقينَ أرادوا أن يُظهِروا ما في قُلوبِهِم مِنَ النِّفاقِ، فَأَوعَدَهُمُ اللّٰهُ بِهٰذِهِ الآيَةِ (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ) إلیٰ قَولِهِ (لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ)؛ أي لَنَحمِلَنَّكَ عَلَيهِم و لَنُحَرِّشَنَّكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريش: الإغراء بين القوم (الصحاح: ج‌۳ ص‌۱۰۰۱ «حرش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِم. فَلَمّا أوعَدَهُمُ اللّٰهُ بِهٰذِهِ الآيَةِ كَتَموا ذٰلِكَ و أَسَرّوهُ (ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً)؛ أي بِالمَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۱۰ ص‌۳۱۵۵ ح‌۱۷۷۹۲، تفسير الطبري: ج‌۱۲ الجزء ۲۲ ص‌۴۸ نحوه، الدرّ المنثور: ج‌۶ ص‌۶۶۲ نقلاً عن ابن المنذر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبى حاتم - به نقل از قتاده، در بارۀ این سخن خداى متعال: (اگر منافقان [از كار خود] دست بر ندارند) -: ارجاف، یعنى دروغى كه منافقان، آن را شایع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: دشمن با عِدّه و عُدّه به سوى شما آمده است! و براى ما ذكر شده كه منافقان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند نفاقى را كه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان داشتند، آشكار كنند و خداوند هم با این آیه، آنها را تهدید كرد: (اگر منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است، [از كار خود] دست بر ندارند) تا (حتماً تو را بر ضدّ آنها بر می‌انگیزیم)؛ یعنى تو را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزیم تا بر ضدّ آنان اقدام كنى. و چون خداوند، آنها را با این آیه تهدید كرد، قصد خود را كتمان كردند و آن را پوشاندند. (سپس جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود)، یعنى در مدینه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخدعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۶‌: الخُدعَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیرنگ زدن به دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الحَربُ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۴ ص‌۳۷۸ ح‌۵۷۹۴، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۳۳۲ ح‌۱۱۳۴؛ صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۱۰۲ ح‌۲۸۶۶، صحیح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۶۱ ح‌۱۷ کلاهما عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جنگ، نیرنگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ سَمَّى الحَربَ عَلیٰ لِسانِ نَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله خُدعَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۱۹۶ ح‌۶۹۶ عن سعيد بن حدّان، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۷۲۹ ح‌۱، مسند أبي يعلى: ج‌۱ ص‌۲۶۰ ح‌۴۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: خداوند، بر زبان پیامبرش جنگ را نیرنگ نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن كعب بن مالك: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا أرادَ غَزوَةً وَرّیٰ غَيرَها، و كانَ يَقولُ: الحَربُ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۳ ح‌۲۶۳۷، صحيح ابن حبّان: ج‌۸ ص‌۱۵۶ ح‌۳۳۷۰ نحوه، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۲۵۳ ح‌۱۸۴۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از کعب بن مالک -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست جنگی را شروع کند، طوری وانمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد که قصد کار دیگری را دارد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جنگ، نیرنگ است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا يَصلُحُ الكَذِبُ إلّا في ثَلاثَةِ مَواطِنَ... و كَذِبُ الإِمامِ عَدُوَّهُ؛ فَإِنَّ الحَربَ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص‌۱۷۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۱۰۴ ح‌۱۲۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دروغ گفتن جایز نیست جز در سه جا:... و دروغ گفتن امام به دشمنش؛ زیرا جنگ، نیرنگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ثَلاثٌ يَحسُنُ فيهِنَّ الكَذِبُ: المَكيدَةُ فِي الحَربِ، وعِدَتُكَ زَوجَتَكَ، وَ الإِصلاحُ بَينَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۴ ص‌۳۵۹ ح‌۵۷۶۲ عن أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه:، الخصال: ص‌۸۷ ح‌۲۰ عن المحاربي عن الإمام الصادق عن آبائه:، مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۲۵ ح‌۲۶۵۶ عن الإمام الصادق عن آبائه:، تحف العقول: ص‌۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۲۱۳ ح‌۴۲۴۴، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۸ ح‌۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در سه جا دروغ، پسندیده است:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شایان ذکر است که دروغ، حرام است و دروغ گفتن، همانند سایر حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گناه است و میان آن و دیگر حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها تفاوتى وجود ندارد؛ امّا زمانى که دو کار مهم و مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر وجود دارد که باید یکى انتخاب شود، مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مقدّم است؛ زیرا عقل حکم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که در تزاحم میان دو حرام - که یکى از آن دو، جرم کمترى دارد و باید یکى را انتخاب کرد -، لازم است آنچه جرم کمترى دارد، انتخاب شود، مانند جایى که کسى در حال غرق شدن است و براى نجات وى باید حرامى مرتکب شد، که در این جا باید یکى را انتخاب کرد و نجات غریق، مقدّم است؛ چرا که مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. ادلّۀ چهارگانۀ کتاب، سنّت، اجماع و عقل هم بر همین دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكر در جنگ، وعده دادن تو به همسرت، و سازش بر قرار كردن در میان مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام كانَ يَقولُ: لَأَن تَخَطَّفَنِي الطَّيرُ أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أقولَ عَلیٰ رَسولِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله ما لَم يَقُل، سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ في يَومِ الخَندَقِ: الحَربُ خُدعَةٌ، يَقولُ: تَكَلَّموا بِما أرَدتُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۶۲ ح‌۲۹۸ عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به درستى كه على علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر پرندگان، مرا برُبایند، برایم دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه چیزى را به پیامبر خدا نسبت دهم كه نفرموده است. از پیامبر خدا شنیدم كه در روز [جنگ] خندق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;جنگ، نیرنگ است&amp;quot;. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;هر گونه كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، سخن بگویید&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن هشام بن عروة عن أبيه: كانَ رَجُلٌ نَمّاماً، فَذَكَرَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله حَديثاً فَقالَ: «لا تَذكُرهُ لِأَحَدٍ»، و كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحِبُّ أن يَذكُرَهُ، فَلَمّا أدبَرَ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «الحَربُ خُدعَةٌ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ الرَّجُلُ فَأَفشاهُ، و كادَ اللّٰهُ لِنَبِيِّهِ في بَني قُرَيظَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۲۶۱ ح‌۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، طوسی - به نقل از هشام بن عروه، از پدرش -: مردی سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چین بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مطلبی را به او گفت و فرمود: «این مطلب را به کسی نگو»؛ امّا هدفش این بود که آن مرد، آن مطلب را بازگو کند. مرد که رفت، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «جنگ، نیرنگ است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آن مرد رفت و سخن را فاش ساخت و خداوند به سود پیامبرش در جنگ با بنی قُریظه نیرنگ به کار برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عَدِيّ بن حاتِم: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ علیه‌السلام قالَ يَومَ التقَیٰ هُوَ و مُعاوِيَةُ بِصِفّينَ - و رَفَع بِها صَوتَه لِيُسمِعَ أصحابَهُ -: «وَاللّه، لَأَقتُلَنَّ مُعاوِيَةَ و أصحابَهُ»، ثُمَّ يَقولُ في آخِرِ قَولِهِ: «إن شاءَ اللّهُ» - يَخفِضُ بِها صَوتَهُ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُنتُ قَريباً مِنهُ، فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّكَ حَلَفتَ عَلیٰ ما فَعَلتَ، ثُمَّ استَثنَيتَ، فَما أرَدتَ بِذٰلِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: إنَّ الحَربَ خُدعَةٌ، و أنَا عِندَ المُؤمِنينَ غَيرُ كَذوبٍ، فَأَرَدتُ أن اُحَرِّضَ أصحابي عَلَيهِم؛ کي‌لا يَفشَلوا، وكَي يَطمَعوا فيهِم، فَأَفقَهُهُم يَنتَفِعُ بِها بَعدَ اليَومِ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۷ ص‌۴۶۰ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۶۳ ح‌۲۹۹، تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۶۰ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۷ ح‌۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عدى بن حاتم -: روزى كه امیر مؤمنان علیه‌السلام در صفّین با معاویه رو به رو شد، با صداى بلند كه یارانش بشنوند، فرمود: «به خدا سوگند، معاویه و یاران او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم». سپس در پایان این جمله، آهسته گفت: «إن شاء اللّٰه (اگر خدا بخواهد)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من كه نزدیک او بودم، گفتم: اى امیر مؤمنان! شما براى گفتۀ خود، سوگند خوردید و سپس «إن شاء اللّٰه» گفتید. منظورتان چه بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «همانا جنگ، نیرنگ است و من در نظر مؤمنان هرگز دروغگو نبوده‌ام و نیستم. خواستم یاران خود را بر ضدّ سپاه معاویه بر انگیزم، تا دچار سستى نشوند و به پیروزى امید بندند. پس در آینده، داناترین آنان، از این سخنْ سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد، إن شاء اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: قرب الإسناد: ص۱۳۳ ح۴۶۶ و تفسیر فرات: ص۵۹۳ ح۷۵۹ و المصنّف لابن أبي شیبه: ج۸ ص۴۹۹ ح۱۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: قرب الإسناد: ص۱۳۳ ح۴۶۶ و تفسیر فرات: ص۵۹۳ ح۷۵۹ و المصنّف، ابن ابی شیبه: ج۸ ص۴۹۹ ح۱۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغلظة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۷‌: الغِلظَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شدّت عمل در برابر دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ جَـٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ وَ ٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْوَٰهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ ٱلْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۳، التحريم: ۹ و راجع التوبة: ۱۲۳ و الفرقان: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! با كافران و منافقان جهاد كن و در برابر آنها شدّت عمل به خرج بده، و جايگاه آنان دوزخ است و آن بد جاى بازگشتى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قٰاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفّٰارِ وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً‌ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِين).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ١٢٣.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! با كسانى از كفّار پيكار كنيد كه به شما نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند و حتماً بايد در شما شدّت عمل ببینند، و بدانيد كه خداوند با پرهيزگاران است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى ٱلْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِم مَّنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس اگر در جنگ، بر آنها دست يافتى، با [شدّت عمل در مجازاتِ] آنان، كسانى را كه به دنبال آنها هستند، سخت پراكنده گردان. باشد كه متذكّر شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رعاية-العدل-في-نقض-العهد-عند-مخافة-الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۸‌: رِعايَةُ العَدلِ في نَقضِ العَهدِ عِندَ مَخافَةِ الخِيانَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رعایت عدالت در نقض پیمان، هنگام بیم داشتن از خیانت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوف (ترسیدن) به تنهایی نمی‌تواند مجوّز پیمان‌شکنی باشد؛ بلکه این خوف باید دارای منشأ عًقلایی باشد؛ یعنی قرائن و نشانه‌هایی از آنها ظاهر شده باشد و بیم خیانت آنها برود. از این رو خداوند متعال می‌فرماید: (أنْبِذْ إِلَيْهِمْ؛ پیش‌دستی کنید) امّا بلافاصله می‌فرماید (لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ)؛ یعنی مبادا بدون اعلام اِلغای پیمانشان، به آنها حمله کنی! (ر. ک: تفسیر نمونه: ج۷ ص۲۱۸). آیۀ ۹۰ از سورۀ نساء و آیات ۵۵ تا ۶۲ از سورۀ انفال و روایات ذیل عنوان نیز تأییدکنندۀ همین مطلب اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر از گروهى بيم خیانت دارى، [پیمانشان را] سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یکسان [بدانند که آن پیمان، گسسته است]. همانا خداوند، خیانتکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة: لَمّا خَرَجَ [النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله] إلیٰ غَزوَةِ تَبوكَ، و تَخَلَّفَ مَن تَخَلَّفَ مِنَ المُنافِقينَ و أَرجَفُوا الأَراجيفَ، جَعَلَ المُشرِكونَ يَنقُضونَ عُهودَهُم، و أَمَرَهُمُ اللّٰهُ بِإِلقاءِ عُهودِهِم إلَيهِم لِيَأذَنوا بِالحَربِ، و ذٰلِكَ قَولُهُ عزّ و جلّ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة لابن البِطریق: ص‌۱۶۴ ح‌۲۵۲؛ تفسير الثعلبي: ج‌۵ ص‌۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة: هنگامی که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به غزوۀ تبوک رفت و منافقان که در مدینه باقی مانده بودند، دست به شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازی و دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراکنی کردند، مشرکان شروع به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی کردند و خداوند هم به مسلمانان دستور داد متقابلاً پیمانشان با آنان را لغو کنند تا اعلام جنگ نمایند. این است [معنای] سخن خداوند عزّ و جلّ: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - فی ذِکرِ خِیانَةِ مُعاوِيَةَ -: فَقَدِمتُ الكوفَةَ و قَدِ اتَّسَقَت لِيَ الوُجوهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاتِّساق: الانتظام. و استوسَقَ لك الأمر: إذا أمکنك. و في حدیث النجاشي: استوسق علیه أمر الحبشة: أي اجتمعوا علی طاعته و استقرّ الملك فیه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۳۸۰ و ۳۸۱ «وسق»). و المعنی: انتظم لي جميعُ نواحي المسلمين، و انقادوا جميعهم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّها إلَّا الشّامَ، فَأَحبَبتُ أن أتَّخِذَ الحُجَّةَ و اُفضِيَ العُذرَ، و أَخَذتُ بِقَولِ اللّه تَعالیٰ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ)، فَبَعَثتُ جَريرَ بنَ عَبدِ اللّه إلیٰ مُعاوِيَةَ مُعذِراً إلَيهِ، مُتَّخِذاً لِلحُجَّةِ عَلَيهِ، فَرَدَّ كِتابي و جَحَدَ حَقّي و دَفَعَ بَيعَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف المحجّة: ص‌۲۶۱، بحار الأنوار: ج‌۳۰ ص‌۲۱ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان خیانتکاری معاویه -: من به کوفه در آمدم، در حالی که همۀ شهرها و نواحی در فرمان بودند بجز شام. بنا بر این، برای آن که حجّت داشته باشم و معذور باشم و به این سخن خداوند متعال: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]. همانا خدا خیانتکاران را دوست ندارد) عمل کرده باشم، جریر بن عبد اللّٰه را نزد معاویه فرستادم تا خود را نزد او معذور و در برابرش حجّت داشته باشم؛ امّا او دست رد به نامۀ من زد و حقّم را انکار کرد و حاضر نشد با من بیعت کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ) -: نَزَلَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد من النزول هنا هو تطبیق الآیة علی بعض مواردها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مُعاوِيَةَ لَمّا خانَ أميرَ المُؤمنِينَ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۷۹، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۶۱ ح‌۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - به نقل از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]) -: این آیه در بارۀ معاویه که به امیر مؤمنان علیه‌السلام خیانت کرد، نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، این است که آیه برای بیان حکم واقعه‌ای نازل شد که قرار بود در آینده اتّفاق بیفتد، یا نازل شد تا حکم چنین وقایعی را پیشاپیش، روشن سازد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: لا تُقاتِل عَدُوَّكَ حَتّیٰ تَنبِذَ إلَيهِم عَلیٰ سِواءٍ، إنَّ اللّٰهَ لا يُحِبُّ الخائِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۵ ص‌۱۷۲۱ ح‌۹۱۹۴، الدرّ المنثور: ج‌۴ ص‌۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: با دشمنت نجنگ تا آن گاه که به آنان اعلام کنی تو هم متقابلاً پیمانشان را شکسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای؛ زیرا خدا خیانتکاران (پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنان) را دوست ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۳۸ ( قتال الذِّمّي و المُعاهَد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۳۹ (جنگیدن با ذِمّی و هم‌پیمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-المعاملة-بعد-الغلبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۹‌: حُسنُ المُعامَلَةِ بَعدَ الغَلَبَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با دشمن پس از پیروزی بر او&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: إنَّ أهلَ مَكَّةَ دَخَلَها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَنوَةً، فَكانوا اُسراءَ في يَدِهِ، فَأَعتَقَهُم و قالَ: اِذهَبوا فَأَنتُمُ الطُّلَقاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۵۱۳ ح‌۲ عن صفوان بن يحيى و أحمد بن محمّد بن أبي نصر، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۳۸ ح‌۹۶ وص ۱۱۹ ح‌۳۴۱، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۱ ح‌۲۹ و راجع قرب الإسناد: ص‌۳۸۴ ح‌۱۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با نیروى نظامى، وارد مكّه شد و از این رو، اهالى مكّه اسیرانى در دست او شدند؛ امّا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آنها را آزاد كرد و فرمود: «بروید، كه شما آزادید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في ذِكرِ سيرَةِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ فَتحِ مَكَّةَ -: فَإِنَّهُ لَم يَسبِ لَهُم ذُرِّيَّةً، و قالَ: مَن أغلَقَ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۱۲ ح‌۲، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۱۱۶ ح‌۳۳۶، الخصال: ص‌۲۷۶ ح‌۱۸ كلّها عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۱۳۶ ح‌۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بیان سیرۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در روز فتح مکّه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرزندان آنان (مكّیان) را اسیر نكرد و فرمود: «هر كس درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببندد، در امان است. هر كس سلاحش را بیندازد، در امان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا قَدِمَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ يَومَ افتَتَحَها، فَتَحَ بابَ الكَعبَةِ فَأَمَرَ بِصُوَرٍ فِي الكَعبَةِ فَطُمِسَت، فَأَخَذَ بِعِضادَتَيِ البابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، صَدَقَ وَعدَهُ، و نَصَرَ عَبدَهُ، و هَزَمَ الأَحزابَ وَحدَهُ. ماذا تَقولونَ و ماذا تَظُنُّونَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَالوا: نَظُنُّ خَيراً و نَقولُ خَيراً؛ أخٌ كَريمٌ وَ ابنُ أخٍ كَريمٍ، و قَد قَدَرتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أقولُ كَما قالَ أخي يوسُفُ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لا تَثْرِيبَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۲۵ ح‌۳، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۱ ح‌۲۹؛ تاريخ الطبري: ج‌۳ ص‌۶۰، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۴ ص‌۵۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در فتح مكّه به آن شهر وارد شد، درِ كعبه را گشود و فرمان داد كه تمام نقش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى درون كعبه محو شوند. آن گاه دو لنگۀ در را گرفت و فرمود: «معبودى جز خداوند یكتاى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همتا نیست. وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش راست بود و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را یارى داد و به تنهایى، همۀ گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شكست داد. چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید؟ و چه گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: گمان خیر داریم و سخن نیكو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم. [تو] برادرى بزرگوار و فرزند برادرى بزرگوار هستى و توانایى [انتقام] یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «من همان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم كه برادرم یوسف گفت: (امروز، سرزنشى بر شما نیست. خداوند، شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و او مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن بعض آل عمر بن الخطّاب: لَمّا كانَ يَومُ الفَتحِ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِمَكَّةَ، أرسَلَ إلیٰ صَفوانَ بنِ اُمَيَّةَ بنِ خَلَفٍ و إلیٰ أبي سُفيانَ بنِ حَربٍ و إلَى الحارِثِ بنِ هِشامٍ. قالَ عُمَرُ: قُلتُ: قَد أمكَنَ اللّٰهُ مِنهُم، اُعَرِّفُهُم بِما صَنَعوا، حَتّیٰ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: مَثَلي و مَثَلُكُم كَما قالَ يوسُفُ لِإخوَتِهِ: (لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ ٱلْيَوْمَ يَغْفِرُ ٱللهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّ ٰحِمِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُمَرُ: فَانفَضَحتُ حَياءً مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كَراهِيَةً لِما كانَ مِنّي، و قَد قالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما قالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۱۴۱، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۵۶۴ الرقم ۱۱۹، تفسير القرطبي: ج‌۹ ص‌۲۵۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از یكى از خاندان عمر بن خطّاب -: چون روز فتح گردید و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مكّه وارد شد، در پىِ صفوان بن امیّه و ابو سفیان بن حرب و حارث بن هشام فرستاد. عمر گفت: من با خودم گفتم: خدا، آنها را به چنگ ما انداخت. سزاى اعمالشان را به آنها خواهم چشاند؛ امّا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنان فرمود: «قصّۀ، امروز من و شما، همانى است كه یوسف به برادرانش گفت: (امروز، سرزنشى بر شما نیست. خداوند، شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و او مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان است)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: من از این كه چنان فكرى در فكرم گذشت و پیامبر خدا به آنها چنین گفت، از پیامبر خدا شرمنده شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوفاء-بالعهود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱۰: الوفاءُ بالعهودِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پایبندی به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن وَصِيَّتِهِ لِمالِكٍ الأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: و إن عَقَدتَ بَينَكَ و بَينَ عَدُوِّكَ عُقدَةً أو ألبَستَهُ مِنكَ ذِمَّةً، فَحُط عَهدَكَ بِالوَفاءِ، وَارعَ ذِمَّتَكَ بِالأَمانَةِ، وَ اجعَل نَفسَكَ جُنَّةً دونَ ما أعطَيتَ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ مِن فَرائِضِ اللّه شَيءٌ النّاسُ أشَدُّ عَلَيهِ اجتِماعاً - مَعَ تَفَرُّقِ أهوائِهِم و تَشَتُّتِ آرائِهِم - مِن تَعظيمِ الوَفاءِ بِالعُهودِ، و قَد لَزِمَ ذٰلِكَ المُشرِكونَ فيما بَينَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي لزم المشركون مع شِركهم الوفاء بالعهود، و صار ذلك لهم شريعة و بينهم سنّة، فالإسلام أولى باللزوم و الوفاء (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۷ ص‌۱۰۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دونَ المُسلِمينَ لِمَا استَوبَلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَوبَلوا: وجدوه وبيلاً؛ أي ثقيلاً. و استَوبَلت البلد: أي استوخمته و استثقلته و لم يوافق مزاجك (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۱۴۶ «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن عَواقِبِ الغَدرِ؛ فَلا تَغدِرَنَّ بِذِمَّتِكَ، و لا تَخيسَنَّ بِعَهدِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تخيسنّ بعهدك: أي لا تنقضه. يقال: خاس بعهده يخيس، و خاس بوعده؛ إذا أخلفه (النهاية: ج‌۲ ص‌۹۲ «خيس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تَختِلَنَّ عَدُوَّكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تختلنّ عدوّك: أي لا تمكرنَّ به. يقال: خَتَله يختِله؛ إذا خدعه و راوغه. و خَتَل الذئبُ الصيدَ؛ إذا تخفّى له (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۹ «ختل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّهُ لا يَجتَرِئُ عَلَى اللّه إلّا جاهِلٌ شَقِيٌّ، و قَد جَعَلَ اللّٰهُ عَهدَهُ و ذِمَّتَهُ أمناً أفضاهُ بَينَ العِبادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضاه بين عباده: أي جعله مشتركاً بينهم، لا يختصّ به فريق دون فريق (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۷ ص‌۱۰۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرَحمَتِهِ، و حَريماً يَسكُنونَ إلیٰ مَنَعَتِهِ، و يَستَفيضونَ إلیٰ جِوارِهِ، فَلا إدغالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إدغال: أي لا إفساد. و أدغَلَ في الأمر: أدخل فيه ما يفسده و يخالفه (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۲۴۴ «دغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا مُدالَسَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا مُدالسة: أي لا خديعة. يقال: فلان لا يوالس و لا يدالس: أي لا يخادع و لا يخون (اُنظر: المصباح المنير: ص‌۱۹۸ «دلس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا خِداعَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، خصائص الأئمّة:: ص‌۱۲۳، تحف العقول: ص‌۱۴۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۷ ح‌۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، آن گاه كه او را به استاندارى مصر گماشت -: اگر با دشمنت پیمانى بستى یا به او امان دادى، به عهد خویش وفا كن و آنچه بر ذمّه دارى، ادا نما و خود را چون سپرى، برابرِ پیمانت قرار ده؛ چرا كه مردم، بر هیچ چیز از واجب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا، همچون بزرگ شمردن وفا به عهد، سختْ هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان نیستند، با خواسته‌های گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گون و رأى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مخالف یكدیگر كه دارند، و مشركان نیز جدا از مسلمانان، پایبندی به پیمان‌ها را لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردند، بدان جهت كه زیانِ فرجام ناگوار پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى را به دوش كشیدند. پس در آنچه به عهده گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، خیانت مكن و پیمانى را كه بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مشكن، و دشمنت را مفریب كه جز نادانِ بدبخت، بر خدا جرئت نمی‌ورزد، و خداوند، پیمان و ذمّۀ خود را امانى قرار داده و از روى رحمت خویش آن را میان بندگان، همگانى كرده است و آن را چون حریمى استوار ساخته، تا در سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیارامند و بِدان پناه بَرَند. پس در پیمان، خیانت، فریب و مكر، راه ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ التّاسِعُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الأمانُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قبول-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبولُ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پذیرش درخواست امان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِنْ أَحَدٌ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ٱسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّیٰ يَسْمَعَ كَلَـٰمَ ٱللهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُو ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر یکی از مشرکان از تو پناهندگی خواست، به او پناه ده تا سخن خدا را بشنود [و در آن بیندیشد]. سپس او را به محلّ امنش برسان؛ چرا که آنها گروهی هستند که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ سَرِيَّةً دَعا بِأَميرِها فَأَجلَسَهُ إلیٰ جَنبِهِ، و أَجلَسَ أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، ثُمَّ قالَ:... و أَيُّما رَجُلٍ مِن أدنَى المُسلِمينَ و أَفضَلِهِم نَظَرَ إلیٰ أحَدٍ مِنَ المُشرِكينَ فَهُوَ جارٌ حَتّیٰ يَسمَعَ كَلامَ اللّه، فَإِذا سَمِعَ كَلامَ اللّه عزّ و جلّ؛ فَإِن تَبِعَكُم فَأَخوكُم في دينِكُم، و إن أبیٰ فَاستَعينوا بِاللّه عَلَيهِ و أَبلِغوهُ مَأمَنَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳ كلّها عن محمّد بن حمران و ص‌۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، فرمانده آن را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و او را در كنار خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و یاران او را فراروى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هر مرد، از پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مسلمانان یا بالاترین آنان، كه به یكى از مشركان مهلت دهد، آن مشرک در امان است تا سخن خداوند را بشنود. آن گاه كه سخن خداوند را شنید، اگر از شما پیروى كرد، او برادر دینى شماست و اگر نپذیرفت، از خداوند بر ضدّ او كمک بخواهید و او را به محلّ امن او برسانید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: ما مَعنیٰ قَولِ النَّبِيِّ: «يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَو أنَّ جَيشاً مِنَ المُسلِمينَ حاصَروا قَوماً مِنَ المُشرِكينَ، فَأَشرَفَ رَجُلٌ فَقالَ: أعطُونِي الأَمانَ حَتّیٰ ألقیٰ صاحِبَكُم و اُناظِرَهُ، فَأَعطاهُ أدناهُمُ الأَمانَ، وَجَبَ عَلیٰ أفضَلِهِمُ الوَفاءُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از سكونى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: معناى این جملۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه: «كمترین آنها، از طرف همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد» چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر سپاهى از مسلمانان، گروهى از مشركان را محاصره كنند و در همین وضع، مردى از محاصره شدگان بیاید و بگوید: &amp;quot;به من، امان دهید تا بیایم و با فرمانده شما، دیدار و گفتگو كنم&amp;quot; و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین فرد سپاه مسلمانان، به آنان امان دهد، بر بالاترینِ آنان واجب است به آن وفادار باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حرمة-أمان-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۲: حُرمَةُ أمانِ المُسلِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حرمتْ داشتن امان یک مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُؤمِنونَ إخوَةٌ، تَتَكافیٰ دِماؤُهُم، و هُم يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن سفيان الثوري عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله نحوه، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي يعفور عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ عن أبي خالد القمّاط عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۳ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مؤمنان برادرند، خونشان برابر است، در برابر دیگران یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست اند و كمترین آنها كسى را به [امان و] تعهّد همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُسلِمونَ تَتَكافَأُ دِماؤُهُم، يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم، و يُجيرُ عَلَيهِم أقصاهُم، و هُم يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، يَرُدُّ مُشِدُّهُم عَلیٰ مُضعِفِهِم و مُتَسَرِّعُهُم عَلیٰ قاعِدِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۱، السنن الكبرى للبيهقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۱۳، المجموع للنووي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ كلّها عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبيدة، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان، خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است، کمترین ایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد [و بقیّه باید آن امان را رعایت کنند] و نیز دورترینشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طرف آنان پناه دهد، در برابر بیگانگان متّحدند، رزمندگان صاحب مرکب قوی، با رزمندگان صاحب مرکب ضعیف، در غنیمت شریک اند و نیز رزمندگان شرکت کننده در جنگ با رزمندگان پشتیبان آنها شریک اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ، يَسعیٰ بِها أدناهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۷۰، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱۶ كلاهما عن إبراهيم التيمي عن أبيه عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۳۱؛ دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، العمدة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ عن يزيد بن شريك بن طارق التيمي عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد مسلمانان، یکی است. کمترین فرد آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد [و بقیّه باید آن را مراعات کنند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُسلِمونَ إخوَةٌ، تَكافَأُ دِماؤُهُم، و يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم، فَإِذا آمَنَ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ أحَداً مِنَ المُشرِكينَ لَم يَجِب أن تُخفَرَ ذِمَّتُهُ، و تُعرَضُ عَلَيهِم شَرائِطُ الإِسلامِ، فَإِن قَبِلوا أن يُسلِموا أو يَكونوا ذِمَّةً، و إلّا رُدّوا إلیٰ مَأمَنِهِم و قوتِلوا، و إن قُتِلَ أحَدٌ مِنهُم دون ذٰلِكَ فَعَلیٰ مَن قَتَلَهُ ما قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (فَتَـحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ وَ دِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلیٰ أَهْلِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مسلمانان برادر همدیگرند و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است و کمترین آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد. پس هر گاه مسلمانی به مشرکی امان داد، نباید امان او نقض شود، بلکه شرایط اسلام به مشرکان پیشنهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر پذیرفتند که مسلمان شوند یا ذمّی باشند، [که بهتر!] و گر نه به مأمنشان باز گردانده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با آنها جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر قبل از این کار، فردی از مشرکان کشته شود، کسی که او را کشته است، باید طبق این دستور خدا عمل کند: (آزاد کردن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مؤمن و پرداخت دیه به اولیای دم او).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: قَرَأتُ في كِتابٍ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كَتَبَ كِتاباً بَينَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ و مَن لَحِقَ بِهِم مِن أهلِ يَثرِبَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ كُلَّ غازِيَةٍ غَزَت بِما يُعَقِّبُ بَعضُها بَعضاً بِالمَعروفِ وَ القِسطِ بَينَ المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ لا يَجوزُ حَربٌ إلّا بِإِذنِ أهلِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «غَزَت بما یعقّب»، لعلّ قوله: «بما» زیدَ من النسّاخ. و في التهذیب: «غَزَت معنا»، فقوله: «یُعَقّب» خبر. و علی ما في النسخ لعلّ قوله: «بالمعروف» بدل، أو بیان لقوله: «بما یعقّب»، و قوله: «فإنّه» خبر؛ أي: کلّ طائفة غازیة بما یعزم أن یعقّب و یتبع بعضها بعضاً فیه و هو المعروف و القسط بین المسلمین، فإنّه لا یجوز له حرب إلّا بإذن أهلها؛ أي أهل الغازیة. أو فلیعلم هذا الحکم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال في النهایة: و فیه: «إنّ کلّ غازیة غَزَت یعقّب بعضها بعضاً»؛ أي یکون الغزو بینهم نوباً، فإذا خرجت طائفة ثمّ عادت لم تکلّف أن تعود ثانیة حتی یعقبها غیرها. انتهی. و لا یخفی بُعده عمّا في تلک النسَخ (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۵۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إنَّ الجارَ كَالنَّفسِ غَيرَ مُضارٍّ و لا آثِمٍ، و حُرمَةَ الجارِ عَلَى الجارِ كَحُرمَةِ اُمِّهِ و أَبيهِ، لا يُسالِمُ مُؤمِنٌ دونَ مُؤمِنٍ في قِتالٍ في سَبيلِ اللّه إلّا عَلىٰ عَدلٍ و سَواءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۱ ح‌۵، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۰ ح‌۲۳۸ و فيه «لا يجار حرمة» بدل «يجوز حرب» و «مؤمن» بدل «مؤمنين» و كلاهما عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار لأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۶۷ ح‌۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در كتابى از [امیر مؤمنان] على علیه‌السلام خواندم كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى میان مهاجران و انصار و یک‌یکِ اهالى مدینه كه ملحق به آنان اند، نوشت: «هر گروه جنگجویى جنگید، گروه دیگرى، به نوبت، آن را پى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، با رعایت آنچه میان مسلمانان درست و عادلانه است؛ چون هیچ جنگى جز به اجازۀ اهلِ آن روا نیست و چون شخص پناهنده (پناه داده شده)، مانند &amp;quot;خود&amp;quot; پناه دهنده است كه نباید به او زیان رساند و در حقّش گناهى مرتکب شود. حرمت پناهنده بر پناه دهنده مانند حرمت مادر و پدرش است. هیچ مسلمانى بدون مسلمان دیگر در جنگ در راه خدا [با دشمن] صلح نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر بر پایۀ عدالت و برابری».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: لَمّا دَخَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ عامَ الفَتحِ، قامَ فِي النّاسِ خَطيباً فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّهُ ما كانَ مِن حِلفٍ فِي الجاهِلِيَّةِ فَإِنَّ الإِسلامَ لَم يَزِدهُ إلّا شِدَّةً، و لا حِلفَ فِي الإِسلامِ، وَ المُسلِمونَ يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، تَكافَأُ دِماؤُهُم، يُجيرُ عَلَيهِم أدناهُم، و يُرَدُّ عَلَيهِم أقصاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹۲۹، صحيح ابن خزيمة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۰، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۷ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴۵۵؛ الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن عمر -: در سال فتح، چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله وارد مکّه شد، در میان مردم سخنرانی کرد و فرمود: «ای مردم! هر پیمانی که در جاهلیت [برای دفاع از مظلوم] بوده، اسلام آن را با شدّت قبول کرده است و در اسلام، پیمانی وجود ندارد [و نباید بسته شود]. مسلمانان در برابر بیگانگان یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است. کم‌ترین، آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند امان دهد. دورترینشان هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طرف آنها پناه دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ عَلِیّاً أجازَ أمانَ عَبدٍ مَملوكٍ لِأَهلِ حِصنٍ مِنَ الحُصونِ، و قالَ: هُوَ مِنَ المُؤمِنینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج‌۵ ص‌۳۱ ح‌۲ عن مسعدة بن صدقة، تهذیب الأحکام: ج‌۶ ص‌۱۴۰ ح‌۲۳۵، قرب الإسناد: ص‌۱۳۸ ح‌۴۸۸، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۶ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: على علیه‌السلام امان دادن برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مملوک به [همۀ] ساكنان دژى را روا دانست [و قبول کرد] و گفت: او هم از مسلمانان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمان-المرأة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۳: أمانُ المَرأَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امان دادن زنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي هريرة عن النبيّ صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ المَرأَةَ لَتَأخُذُ لِلقَومِ؛ يَعني تُجيرُ عَلَى المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابو هریره -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند برای مردم بگیرد» یعنی از جانب مسلمانان امان دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَيسَ لِلعَبدِ مِنَ الغَنيمَةِ شَيءٌ إلّا خُرثِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُرثِيّ: أردأ المتاع و الغنائم، و هي سقط البيت من المتاع (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ «خرث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَتاعِ، و أَمانُهُ جائِزٌ، و أَمانُ المَرأَةِ جائِزٌ إذا هِيَ أعطَتِ القَومَ الأَمانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱۷۲ عن موسى بن إسماعيل عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۸۳؛ الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برای برده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چیزی از غنیمت نیست، مگر خرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزهای کالاها؛ امّا امان او نافذ است. امان زن هم هر گاه به دشمن امانی دهد، نافذ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام هانئ: أجَرتُ رَجُلَينِ مِن أحمائي، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: قَد أمَّنّا مَن أمَّنتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹۷۲، السنن الكبرى للبيهقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱۷۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۲، مسند إسحاق بن راهويه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی [خواهر علی بن ابی طالب علیه‌السلام] -: من به دو نفر از خویشانم امان دادم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به کسی که تو امان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، ما هم امان دادیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام هانئ: أنَّها أجارَت رَجُلاً مِنَ المُشرِكينَ يَومَ الفَتحِ، فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله فَذَكَرَت لَهُ ذٰلِكَ، فَقالَ: قَد أجَرنا مَن أجَرتِ، و أَمَّنّا مَن أمَّنتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۳، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹۵۷ نحوه، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۹، التمهيد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی -: او در روز فتح مکّه به مردی از مشرکان امان داد و نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رفت و موضوع را به ایشان گفت. فرمود: «به کسی که تو پناه و امان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، ما هم پناه و امان دادیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصناف-إعطاء-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۴: أصنافُ إِعطاءِ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الأَمانُ جائِزٌ بِأَيِّ لِسانٍ كانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: امان دادن، نافذ است، به هر زبانی که باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا أومَأَ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ أو أشارَ بِالأَمانِ إلیٰ أحَدٍ مِنَ المُشرِكينَ فَنَزَلَ عَلیٰ ذٰلِكَ، فَهُوَ في أمانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر مسلمانی به مشرکی با ایما یا اشاره امان بدهد و او بر اساس آن بیرون بیاید، در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا رَمیٰ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ إلیٰ أحَدٍ مِن أهلِ الحَربِ بِحَبلٍ، فَهُوَ أمانٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر مسلمانی به سوی یکی از مشرکان طنابی [به نشانۀ امان دادن] بیندازد، آن مشرک در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَو أنَّ قَوماً حاصَروا مَدينَةً فَسَأَلوهُمُ الأَمانَ، فَقالوا: لا، فَظَنّوا أنَّهُم قالوا: نَعَم، فَنَزَلوا إلَيهِم، كانوا آمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن محمّد بن الحكم، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹۰ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام و كلاهما عن محمّد بن حكيم، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر گروهى شهرى را محاصره كردند و اهل شهر از آنان امان خواستند و اینان گفتند: نه؛ امّا آنان گمان كردند كه اینان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: آرى و با این گمان از شهر بیرون آمدند و نزد آنان رفتند، در امان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أدب-إعطاء-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۵: أدَبُ إعطاءِ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميراً لَهُ عَلیٰ سَرِيَّةٍ أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه عزّ و جلّ في خاصَّةِ نَفسِهِ، ثُمَّ في أصحابِهِ عامَّةً، ثُمَّ يَقولُ:... و إذا حاصَرتُم أهلَ حِصنٍ، فَإِن آذَنوكَ عَلیٰ أن تُنزِلَهُم عَلیٰ ذِمَّةِ اللّه و ذِمَّةِ رَسولِهِ فَلا تُنزِلهُم، لٰكِن أنزِلهُم عَلیٰ ذِمَمِكُم و ذِمَمِ آبائِكُم و إخوانِكُم؛ فَإِنَّكُم إن تُخفِروا ذِمَمَكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخفَرَ الذمّة: لم يَفِ بها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ «خفر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذِمَمَ آبائِكُم و إخوانِكُم، كانَ أيسَرَ عَلَيكُم يَومَ القِيامَةِ مِن أن تُخفِروا ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ رَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۲ كلاهما عن مسعدة بن صدقة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷؛ السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۸۶، المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلّها عن سليمان بن بريدة عن أبيه عنه صلّی اللّه علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى فرماندهى از خود را بر سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، او را به پروا داشتن از خدا در بارۀ خود و نیز در رفتار با عموم یارانش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هنگامى كه اهل دژى را محاصره كردید، اگر به تو اعلام كردند كه به آنان از طرف خداوند و نیز از طرف پیامبرش تعهّد و امان دهید، قبول نکن؛ بلکه از طرف خودتان و پدران و برادرانتان تعهّد و امان دهید؛ زیرا شما اگر تعهّدات و امان خود یا پدران و برادران خود را بشكنید، در روز قیامت بر شما آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این كه تعهّد و امان خداوند و پیامبرش را بشكنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن بريدة: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا أمَّرَ أميراً عَلیٰ جَيشٍ أو سَرِيَّةٍ أوصاهُ في خاصَّتِهِ بِتَقوَى اللّه و مَن مَعَهُ مِنَ المُسلِمينَ خَيراً، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و إذا حاصَرتَ أهلَ حِصنٍ فَأَرادوكَ أن تَجعَلَ لَهُم ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، فَلا تَجعَل لَهُم ذِمَّةَ اللّه و لا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، ولٰكِنِ اجعَل لَهُم ذِمَّتَكَ و ذِمَّةَ أصحابِكَ؛ فَإِنَّكُم إن تُخفِروا ذِمَمَكُم و ذِمَمَ أصحابِكُم أهوَنُ مِن أن تُخفِروا ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ رَسولِهِ. و إذا حاصَرتَ أهلَ حِصنٍ فَأَرادوكَ أن تُنزِلَهُم عَلیٰ حُكمِ اللّه، فَلا تُنزِلهُم عَلیٰ حُكمِ اللّه و لٰكِن أنزِلُهم عَلیٰ حُكمِكَ؛ فَإِنَّكَ لا تَدري أ تُصيبُ حُكمَ اللّه فيهِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أم لا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۷، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۸۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۹۲ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از بریده -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه کسی را به فرماندهی لشکر یا سریّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای منصوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، نخست خودِ او را به پرهیزگاری و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با زیردستانش سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هر گاه ساکنان دژی را محاصره کردی و آنها از تو درخواست کردند که آنان را در امان خدا و امان پیامبرش قرار دهی، این کار را نکن؛ بلکه از جانب خودت و یارانت امانشان بده؛ زیرا اگر شما امان خود و یارانتان را بشکنید، آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این که امان خدا و پیامبر او را بشکنید، و هر گاه ساکنان دژی را محاصره کردید و گفتند حاضرند بر اساس حکم خدا از دژ به زیر آیند، بر اساس حکم خدا به زیرشان نیاور؛ بلکه بر اساس حکم خودت چنین کن؛ زیرا تو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی که رفتار تو با آنان واقعاً حکم خداست یا نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحريم-الغدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۶: تَحريمُ الغَدرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حرمت خیانت کردن در امان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا أمِنَكَ الرَّجُلُ عَلیٰ دَمِهِ فَلا تَقتُلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲۷۷ عن سليمان بن صرد، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۱۴نقلاً عن الطبراني عن رفاعة بن صرد نحوه، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹۵۴، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ كلاهما عن عمرو بن الحمق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اگر كسى تو را بر جان خود امین کرد، او را نكُش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أيُّما رَجُلٍ أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ ثُمَّ قَتَلَهُ، فَأَنَا مِنَ القاتِلِ بَريءٌ و إن كانَ المَقتولُ كافِراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۸۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۰۶ و فيه «مؤمن» بدل «رجل» و «مؤمناً» بدل «رجلاً» و ليس فيه «و إن كان المقتول كافراً»، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۲۲، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۱، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۷۹ نحوه و كلّها عن عمرو بن الحمق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كه كسى را امان دهد و سپس او را بكشد، من از آن قاتل بیزارم، اگر چه مقتول، كافر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَنِ ائتَمَنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ ثُمَّ خاسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاس به خوساً: غدر به و خان (القاموس المحيط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ «خوس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ، فَأَنَا مِنَ القاتِلِ بَريءٌ و إن كانَ المَقتولُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۹، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ كلاهما عن حبّة العرني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: هر کس مردی را بر جانش امان دهد و سپس به او خیانت کند، من از قاتلْ برائت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم، هر چند مقتول، دوزخی باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ يَسعیٰ بِها أدناهُم، فَمَن أخفَرَ مُسلِماً فَعَلَيهِ لَعنَةُ اللّه وَ المَلائِكَةِ وَ النّاسِ أجمَعينَ، لا يُقبَلُ مِنهُ صَرفٌ و لا عَدلٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يقبل منه صَرف و لا عدل: الصَّرف: التوبة. و العَدل: الفِدية (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶۱ «عدل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰۸، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ نحوه، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳۴، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱۶ كلّها عن إبراهيم التميمي عن أبيه عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۳۱؛ العمدة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ عن يزيد بن شريك بن طارق التيمي عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد [و امان دادن] مسلمانان، یکی است. کمترینِ آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند امان دهد [و امانش برای دیگران معتبر است]. پس، هر کس امان مسلمانی را نقض کند، لعنت خدا و فرشتگان و مردم، هر سه، بر او باد! نه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از او پذیرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه دیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ، فَإِذا جازَت عَلَيهِم جائِزَةٌ فَلا تُخفِروها؛ فَإِنَّ لِكُلِّ غادِرٍ لِواءً يُعرَفُ بِهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۲۶، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۷۵، مسند إسحاق بن راهويه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۶ و فيه «أجازت عليكم جارية» بدل «جارت عليهم جائزة»، التمهيد لابن عبد البرّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ كلّها عن عائشة، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد [و امان دادن] مسلمانان، یکی [و برای همه معتبر و الزامی] است. پس، هر گاه مسلمانی به آنها امانی داد، آن را نقض نکنید؛ زیرا در روز قیامت، برای هر عهدشکنی، پرچمی است که با آن شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما أقبَحَ القَطيعَةَ بَعدَ الصِّلَةِ، وَ الجَفاءَ بَعدَ الإِخاءِ، وَ العَداوَةَ بَعدَ المَوَدَّةِ، وَ الخِيانَةَ لِمَنِ ائتَمَنَكَ، و خُلفَ الظَّنِّ لِمَنِ ارتَجاكَ، وَ الغَدرَ بِمَنِ استَأمَنَ إلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰ و ص‌۲۲۹؛ دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: چه زشت است بریدن بعد از پیوند، و جفاکاری پس از برادرى، و دشمنى پس از دوستى، و خیانت کردن به کسی که تو را امین شمرده، و ناامید کردن کسی که به تو امید بسته، و فریب دادنِ کسی که از تو امان خواسته!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جزاء-الغادر-یوم-القیامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷: جَزاءُ الغادِرِ یَومَ القِیامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مجازات خیانت در روز قیامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أمَّنَ رَجُلاً فَقَتَلَهُ، وَجَبَت لَهُ النّارُ وإن كانَ المَقتولُ كافِراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۲۰ ص‌۴۲ ح‌۶۴، تاريخ الإسلام للذهبي: ج‌۱۳ ص‌۲۳۸ الرقم ۱۳۹، حلية الأولياء: ج‌۳ ح‌۳۲۴ الرقم ۲۵۰ كلاهما بزيادة «على دمه» بعد «رجلاً» و كلّها عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس مردى را [بر جانش] امان دهد و سپس او را بكشد، آتش [دوزخ] بر او واجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اگر چه آن کشته شده، کافر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ فَقَتَلَهُ، فَإِنَّهُ يَحمِلُ لِواءَ غَدرٍ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۳۹، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۰۵ كلّها عن عمرو بن الحمق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس مردى را بر جانش امان دهد و سپس او را بكشد، در روز رستاخیز، پرچم خیانت را حمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا جَمَعَ اللّٰهُ الأَوَّلينَ وَ الآخِرينَ يَومَ القِيامَةِ يُرفَعُ لِكُلِّ غادِرٍ لِواءٌ، فَقيلَ: هٰذِهِ غَدرَةُ فُلانِ بنِ فُلانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۵۹ ح‌۹، مسند ابن حنبل: ج‌۳ ص‌۲۶۳ ح‌۴۸۳۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۶۹۳ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هنگامی که خداوند، اوّلین تا آخرین انسان را در روز قیامت گرد هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، برای هر خیانتکاری پرچمی بلند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود این، خیانتِ فلانی فرزند&lt;br /&gt;<br /> فلانی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا أيُّهَا النّاسُ! لَولا كَراهِيَةُ الغَدرِ لَكُنتُ مِن أدهَى النّاسِ، ألا إنَّ لِكُلِّ غَدرَةٍ فَجرَةً، و لِكُلِّ فَجرَةٍ كَفرَةً، ألا و إنَّ الغَدرَ وَ الفُجورَ وَ الخِيانَةَ فِي النّارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۳۳۸ ح‌۶ عن الأصبغ بن نباتة، نهج البلاغة: الخطبة ۲۰۰، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۹۷ ح‌۴۸۳؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۶۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! اگر نبود كه پیمان‌شكنى، امرى زشت و ناپسند است، من از زیرک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردمان بودم. آگاه باشید كه هر پیمان‌شكنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، معصیت است و هر معصیتى، كفر [و ناسپاسى] است. بدانید كه پیمان‌شكنی و معصیت و خیانت، در آتش [دوزخ] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما مِن رَجُلٍ أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ ذِمَّةٍ ثُمَّ قَتَلَهُ، إلّا جاءَ يَومَ القِيامَةِ يَحمِلُ لِواءَ الغَدرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۴۳، و فیه «على دمه» بدل «على ذمّة» و کلاهما عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سليمان، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶، بحار الأنوار، ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هیچ كسى نیست كه جان فردى را امان دهد و بر عهده بگیرد و سپس او را بكشد، مگر آن كه در روز قیامت در حالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید كه پرچم خیانت را بر دوش گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی= مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «کنایه از شهرت وى به خیانتکارى است، یا مقصود، این است که پرچمى را به دست خواهد داشت که با آن شناخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود» (مرآة العقول: ج۱۸ ص۳۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-العاشر-الأسیر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ العاشِرُ: الأسیرُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-إلى-الأسير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱: الإِحسانُ إلَى الأَسيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احسان به اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و غذا [ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به فقیر و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا)، قالَ: هُوَ الأَسيرُ. و قالَ: الأَسيرُ يُطعَمُ و إن كانَ يُقَدَّمُ لِلقَتلِ. و قالَ: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام كانَ يُطعِمُ مَن خُلِّدَ فِي السِّجنِ مِن بَيتِ مالِ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو بصیر -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ سخن خداوند عزّ و جلّ: (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) پرسیدم. فرمود: «به اسیر باید غذا داد، اگر چه قرار است کشته شود» و فرمود: «علی علیه‌السلام به زندانیان محکوم به حبس ابد، از بیت المال مسلمانان غذا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا) -: فَإِنَّهُ حَدَّثَني أبي، عَن عَبدِ اللّه بنِ مَيمونٍ، عن أبي عَبدِ اللّه علیه‌السلام، قالَ: كانَ عِندَ فاطِمَةَ شَعيرٌ، فَجَعَلوهُ عَصيدَةً، فَلَمّا أنضَجوها و وَضَعوها بَينَ أيديهِم، جاءَ مِسكينٌ، فَقالَ المِسكينُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَبِثَ أن جاءَ يَتيمٌ، فَقالَ اليَتيمُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَهَا الثّانيَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَبِثَ أن جاءَ أسيرٌ، فَقالَ الأَسيرُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ الثُّلُثَ الباقِيَ، و ما ذاقوها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ فيهِم هٰذِهِ الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّيّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۸، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۲، العمدة لابن البِطریق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۸ عن ابن مهران الباهلي، تفسير فرات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۷، المناقب للكوفي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ كلاهما عن زيد بن أرقم و كلّها نحوه؛ أسباب النزول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بارۀ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن خداوند متعال: (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و يتيم و اسير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: پدرم به نقل از عبد اللّٰه بن میمون برایم حدیث کرد که امام صادق علیه‌السلام فرمود: «فاطمه۳ مقدارى جو داشت كه از آن كاچى فرا هم آوردند و چون آن را پختند و در برابر خود نهادند، مسكینى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ خوراک را به او داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طولى نكشید كه یتیمى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ دیگر را به او داد&lt;/span&gt;. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طولی نکشید که اسیرى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ باقى مانده را هم به او داد و خودشان از آن خوراک نچشیدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند سبحان در حقّ آنها این آیه را نازل نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن ابن جریج - في قَولِهِ عزّ و جلّ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا) -: لَم يَكُنِ الأَسيرُ عَلیٰ عَهدِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلّا مِنَ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱۵۷، غريب الحديث للهروي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵، إصلاح غلط المحدّثين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان - به نقل از ابن جریج، در بارۀ آیۀ (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و يتيم و اسير می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: در زمان پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اسیر فقط از مشرکان بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن نبيه بن وهب: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حينَ أقبَلَ بِالاُساریٰ فَرَّقَهُم في أصحابِهِ، و قالَ: اِستَوصوا بِالاُساریٰ خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۹، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۵، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الطبرى - به نقل از نبیه بن وهب -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه اسیران را آورد، آنها را میان یارانش توزیع كرد و فرمود: «شما را به نیكى با اسیران سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن حبّان بن جزء عن جزء: أنَّهُ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بِأَسيرٍ كانَ عِندَهُ مِن صَحابَةِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، كانوا أسَروهُ و هُم مُشرِكونَ، ثُمَّ أسلَموا، فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بِذاكَ الأَسيرِ، فَكَسا&lt;br /&gt;<br /> جَزءاً بُردَينِ، و أَسلَم جَزءٌ عِندَهُ. ثُمَّ قالَ: اُدخُل عَلیٰ عائِشَةَ، تُعطيكَ مِنَ الأَبرُدِ الَّتي عِندَها بُردَينِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ عَلیٰ عائِشَةَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمِّ المُؤمِنينَ فَقالَ: أي نَضَّرَكِ اللّٰهُ! اِختاري لي مِن هٰذِهِ الأَبرُدِ الَّتي عِندَكِ بُردَينِ، فَإِنَّ نَبِيَّ اللّٰهَ صلّی اللّه علیه و آله كَساني مِنها بُردَينِ. فَقالَت و مَدَّت سِواكاً مِن أراكٍ طَويلاً، فَقالَت: خُذ هٰذا و خُذ هٰذا. و كانَت نِساءُ العَرَبِ حينَئِذٍ لا يُرَينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۹۳۳ و راجع اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ الرقم ۷۴۲ و الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۷ الرقم ۱۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از حِبّان بن جَزء، در بارۀ [پدرش] جزء -: او با یک اسیر نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد. آن اسیر از اصحاب پیامبر بود و زمانی که [طایفۀ جزء] مشرک بودند، وی را اسیر کرده بودند و سپس اسلام آوردند. آنها آن اسیر را نزد پیامبر آوردند. جزء در محضر پیامبر، اسلام آورد. ایشان دو بُرد به او خلعت داد و به او فرمود: «نزد عایشه برو تا از بُردهایی که نزد اوست، دو عدد به تو عطا کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جزء بر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ المؤمنین عایشه وارد شد و گفت: آهای! خدایت برکت دهد! از آن بُردهایی که نزد توست، دو تا برایم جدا کن؛ زیرا پیامبر خدا دو بُرد از آنها را به من خلعت داده است. عایشه این کار را انجام داد و با چوب بلندی از [درخت] اراک اشاره [به بُردها] کرد و گفت: این و این را بردار. در آن زمان، زنان عرب دیده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إطعامُ الأَسيرِ وَ الإِحسانُ إلَيهِ حَقٌّ واجِبٌ و إن قَتَلتَهُ مِنَ الغَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۹ عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق علیه‌السلام عن أبيه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: غذا دادن به اسیر و احسان به او، حقّى واجب است، هر چند [بخواهى] فردا او را بكشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إطعامُ الأَسيرِ حَقٌّ عَلیٰ مَن أسَرَهُ و إن كانَ يُرادُ مِنَ الغَدِ قَتلُهُ، فَإِنَّهُ يَنبَغي أن يُطعَمَ و يُسقیٰ، و يُظَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي يُظلّل عليه من الحرّ و البرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُرفَقَ بِهِ؛ كافِراً كانَ أو غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن زرارة و ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن منصور بن حازم و ح‌۴ عن جرّاح المدائني، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ عن سليمان بن خالد، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: غذا دادن به اسیر حقّى است به گردن كسى كه او را به اسارت گرفته است، هر چند بنا باشد فردا كشته شود؛ چون شایسته است به اسیر، آب و خوراک داد و او را زیر سایه نگه داشت و با او مدارا كرد، كافر باشد یا غیر كافر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: يَجِبُ أن يُطعَمَ الأَسيرُ و يُسقیٰ و يُرفَقَ بِهِ و إن اُريدَ بِهِ القَتلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: غذا و آب دادن به اسیر و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با او واجب است، اگر چه قرار باشد کشته شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما مِن عَمَلٍ أفضَلَ يَومَ النَّحرِ مِن دَمٍ مَسفوكٍ، أو مَشيٍ في بِرِّ الوالِدَينِ، أو ذي رَحِمٍ قاطِعٍ يَأخُذُ عَلَيهِ بِالفَضلِ و يَبدَؤُهُ بِالسَّلامِ، أو رَجُلٍ أطعَمَ مِن صالِحِ نُسُكِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صالح نسکه: أي ذبیحته الطیّبة (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷، و اُنظر: مجمع البحرین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۹ «نسك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ دَعا إلیٰ بَقِيَّتِهِ جيرانَهُ مِنَ اليَتامیٰ و أَهلِ المَسكَنَةِ وَ المَملوكِ، و تَعاهَدَ الأُسَراءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸۹، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ عن أبان بن محمّد، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۱۴ ح۹۶۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در روز قربان، هیچ عملی بافضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این کارها نیست: قربانی کردن، یا نیکی کردن به والدین، یا رفتن به دیدن خویشاوندی که قطع رابطه کرده است و با لطف با او رفتار کردن و پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستی در سلام کردن به او، یا این که انسان از قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خوب گوشتِ قربانی اطعام کند و سپس همسایگان خود را از یتیم و فقیر و بَرده به باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ آن دعوت کند، و سر زدن به اسیران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فك-الأسير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲: فَكُّ الأَسيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آزاد کردن اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: فُكُّوا العانِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاني: الأسير (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ «عنو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَجيبُوا الدّاعِيَ، و عودُوا المَريضَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷۹، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰۵، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۹۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۵۳۴، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷۳ نحوه و كلّها عن أبي موسى الأشعري، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۴۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اسیر را آزاد كنید و دعوتِ دعوت كننده را بپذیرید و از بیمار عیادت كنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن فَدیٰ أسيراً مِن أيدِي العَدُوِّ فَأَنَا ذٰلِكَ الأَسيرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۱۶ كلاهما عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس با دادن فدیه اسیری را از دست دشمن آزاد کند، [گویی که] من آن اسیر هستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن عمران بن حصين: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فادیٰ رَجُلاً بِرَجُلَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸۲۶، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ و فيهما «فدى» بدل «فادى»، مسند الشافعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳، معرفة السنن و الآثار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶۹، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمی - به نقل از عمران بن حصین -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یک نفر اسیر را با دادن دو اسیر، آزاد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في دُعاءِ شَهرِ رَمَضانَ -: اللّٰهُمَّ فَرِّج عَن كُلِّ مَكروبٍ، اللّٰهُمَّ رُدَّ كُلَّ غَريبٍ، اللّٰهُمَّ فُكَّ كُلَّ أسيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ نقلاً عن خطّ الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در دعاى ماه رمضان -: خدایا! گرفتارىِ هر گرفتارى را بر طرف ساز. خدایا! هر غریبى را [به وطنش] باز گردان. خدایا! هر اسیرى را بِرهان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي رافع: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَفُكُّ مِن مالِها [أي خَديجَةَ۳] الغارِمَ وَ العانِيَ، و يَحمِلُ الكَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلّ: اليتيم. و الكَلّ: الذي هو عيال و ثِقل على صاحبه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۲ و ۵۹۴ «كلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يُعطي فِي النّائِبَةِ، و يُرفِدُ فُقَراءَ أصحابِهِ إذ كانَ بِمَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از ابو رافع -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با دارایى خدیجه، بدهكار و اسیر را از بند، رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و بار یتیمان و نانخوران را به دوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشید و در گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از آن عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و تا در مكّه بود، یاران فقیرش را یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - حينَ قالَ لَهُ عَلِيٌّ علیه‌السلام: يا رَسولَ اللّه، أيُّ الصَّدَقَةِ أفضَلُ؟ -: الأَسيرُ المُخضَرَّتا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اخضَرَّتا عيناه: أي اسودّتا عيناه من شدّة الجوع؛ فإنّ الذي يشتدّ جوعه يعلو عينيه شيء كالغبار أو الدخان فيسودّ في عينيه الهواء و غيره من الاُمور المنظورة (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ «خضر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَيناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - هنگامی که امام على علیه‌السلام پرسید: اى پیامبر خدا! كدام صدقه دادن، برتر است؟ -: به اسیرى كه چشمانش [از ضعفْ] تیره و تار شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الصَّدَقَةِ صَدَقَةُ اللِّسانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّه، و ما صَدَقَةُ اللِّسانِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الشَّفاعَةُ؛ تَفُكُّ بِهَا الأسيرَ، و تَحِقنُ بِهَا الدَّمَ، و تَجُرُّ بِهَا المَعروفَ إلیٰ أخيكَ، و تَدفَعُ بِهَا الكَريهَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲، الرسالة السعدية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۶۲، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷۹ كلاهما عن سمرة بن جندب، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «برترین صدقه، صدقۀ زبان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پیامبر خدا! صدقۀ زبان چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «میانجیگرى كردن، تا با آن، اسیرى را آزاد كنى و خونى را از به ناحق ریخته شدن، حفظ كنى و به برادرت خیرى برسانى و پیشامد ناگوارى را دفع كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن الشعبي: كانَت جُوَيرِيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هي جُوَیرِیَة بنت الحارث بن أبي ضرار المصطلقي، سباها النبيّ صلّی اللّه علیه و آله یوم المُرَیسیع في السنة الخامسة، و کان اسمها بَرّة فغیّره النبيّ صلّی اللّه علیه و آله (تاریخ الإسلام للذهبي: ج‌۴ ص‌۱۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِلكَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَأَعتَقَها و جَعَلَ عِتقَها صَداقَها و عِتقَ كُلِّ أسيرٍ مِن بَنِي المُصطَلِقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱۱۸، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ عن عامر، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ الرقم ۳۹۰ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از شَعبی -: جُوَیریه، مملوک پیامبر خدا [یعنی سهم پیامبر خدا از اسیران جنگ با بنی مُصطَلِق] بود و [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله] او را آزاد کرد و آزادی او و آزادی همۀ اسیران بنی مُصطَلِق را مهریّۀ او قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن كانَ مِنكُم لَهُ مالٌ فَليَصِل بِهِ القَرابَةَ، وَ ليُحسِن مِنهُ الضِّيافَةَ، وَليَفُكَّ بِهِ العانِيَ وَ الأَسيرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن أبي مخنف الأزدي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر یک از شما مالى دارد، باید با آن به خویشاوندان پیوند برسانَد، میهمانىِ نیكو ترتیب دهد و رنجور و اسیر را آزاد کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن آتاهُ اللّٰهُ مالاً فَليَصِل بِهِ القَرابَةَ، وَ ليُحسِن مِنهُ الضِّيافَةَ، وَ ليَفُكَّ بِهِ الأَسيرَ وَ العانِيَ، وَ ليُعطِ مِنهُ الفَقيرَ وَ الغارِمَ، وَ ليَصبِر نَفسَهُ عَلَى الحُقوقِ وَ النَّوائِبِ ابتِغاءَ الثَّوابِ؛ فَإِنَّ فَوزاً بِهٰذِهِ الخِصالِ شَرَفُ مَكارِمِ الدُّنيا و دَركُ فَضائِلِ الآخِرَةِ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴۲، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ و الثلاثة الأخيرة عن ربيعة و عمارة، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: کسی که خداوند، به او مالى می‌دهد، باید آن را به خویشاوندان برساند، میهمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نیكو بدهد، اسیر و گرفتار را از بند برهانَد، تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست و وامدار را بهره ببخشد و به امید پاداش، خویشتن را بر [اداى] حقوق و [تحمّل] بلاهاى سخت، شکیبا سازد؛ زیرا هر آینه، دستیابى به این ویژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور شدن از كرامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنیایى و فضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آخرتى است، اگر خدا بخواهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سيرة-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-في-الأسری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۳: سيرَةُ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله فِي الأَسریٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیرۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در رفتار با اسیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلأَسْرَیٰ إِن يَعْلَمِ ٱللهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِّمَّا أُخِذَ مِنكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای پیامبر! به اسیرانی که در دست شمایند، بگو: «اگر خدا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما خیری بداند [و نیّات پاکی داشته باشید]، بهتر از آنچه از شما گرفته شده، به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و شما را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و خداوند، آمرزنده و مهربان است»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن یكُونَ لَهُ أَسْرَىٰ حَتَّىٰ یُثْخِنَ فِى ٱلأَرْضِ تُرِیدُونَ عَرَضَ ٱلدُّنْیا وَ ٱللهُ یرِیدُ ٱلآخِرَةَ وَ ٱللهُ عَزِیزٌ حَكِیمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هیچ پیامبری حق ندارد اسیرانی [از دشمن] بگیرد تا کاملاً بر آنها پیروز گردد [و جای پای خود را در زمین محکم کند]. شما متاع ناپایدار دنیا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید [و مایلید اسیران بیشتری بگیرید و در برابر گرفتن فدیه آزادشان کنید]؛ ولی خداوند، سرای دیگر را [برای شما] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و خداوند، توانا و حکیم است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَضَرْبَ ٱلرِّقَابِ حَتَّیٰ إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّواْ ٱلْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنَّاً بَعْدُ وَ إِمَّا فِدَاءً حَتَّیٰ تَضَعَ ٱلْحَرْبُ أَوْزَارَهَا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که با کافران [جنایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشه در میدان جنگ] رو به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو شدید، گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بزنید [و این کار را همچنان ادامه دهید] تا به اندازۀ کافی، دشمن را در هم بکوبید. در این هنگام، اسیران را محکم ببندید. آن گاه یا بر آنان منّت گذارید [و آزادشان کنید]، یا در برابر آزادی، از آنان فدیه بگیرید [و این ادامه یابد] تا جنگ، بار سنگین خود را بر زمین نهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه [عن ابن عبّاس]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم يرد الراوي في كتاب من لا يحضره الفقيه، و أورده المصنّف في ثواب الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ أطلَقَ كُلَّ أسيرٍ، و أَعطیٰ كُلَّ سائِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۰، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲؛ الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه - به نقل از ابن عبّاس -: وقتى ماه رمضان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله همۀ اسیران را آزاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و به هر نیازمندى، بخشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن جريج - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا)ج&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: لَم يَكُنِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَأسِرُ أهلَ الإِسلامِ، ولٰكِنَّها نَزَلَت في اُساریٰ أهلِ الشِّركِ؛ كانوا يَأسِرونَهُم فِي الفِداءِ، فَنَزَلَت فيهِم، فَكانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَأمُرُ بِالإِصلاحِ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱ نقلاً عن ابن المنذر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن جریج، در بارۀ آیۀ (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله کسی نبود که مسلمانی را اسیر کند؛ بلکه این آیه در بارۀ اسیران اهل شرک نازل شد. مسلمانان، آنها را برای فدیه گرفتن اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. پس آیه در بارۀ این اسیران نازل شد و پیامبر دستور داد با آنها دوستانه رفتار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عاصم: دَخَلَ عَلَينا نُبَيشَةُ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَمّاهُ نُبَيشَةَ الخَيرِ؛ دَخَلَ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و عِندُهُ اُساریٰ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إمّا أن تَمُنَّ عَلَيهِم و إمّا أن تُفادِيَهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أمَرتَ بِخَيرٍ، أنتَ نُبَيشَةُ الخَيرِ بَعدَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۴۸، الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ الرقم ۸۷۰۱، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۴ الرقم ۵۱۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عاصم -: نُبَیشه بر ما وارد شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را نُبَیشة الخَیر نامید. بر پیامبر خدا وارد شد، در حالى كه اسیران نزدش بودند. گفت: اى پیامبر خدا! یا بر ایشان منّت بگذار و آزادشان كن، یا جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا بستان و آزادشان کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «به خیر و نیكى فرمان دادى. از این پس، تو نبیشة الخیر هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن ابن أبي عون - في ذِکرِ سَرِیَّةِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه‌السلام إلیٰ قَبیلَةِ طَيٍّ -: کانَ فِي السَّبيِ اُختُ عَدِيِّ بنِ حاتِمٍ لَم تُقسَم، فَأُنزِلَت دارَ رَملَةَ بِنتِ الحارِثِ، و كانَ عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ قَد هَرَبَ حينَ سَمِعَ بِحَرَكَةِ عَلِيٍّ علیه‌السلام، و كانَ لَهُ عَينٌ بِالمَدينَةِ فَحَذَّرَهُ فَخَرَجَ إلَى الشّامِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَت اُختُ عَدِيٍّ إذا مَرَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله تَقولُ: يا رَسولَ اللّه، هَلَكَ الوالِدُ و غابَ الوافِدُ، فَامنُن عَلَينا مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ! كُلُّ ذٰلِكَ يَسأَلُها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: مَن وافِدُكِ؟ فَتَقولُ: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ، فَيَقولُ: الفارُّ مِنَ اللّه و رَسولِهِ؟! حَتّیٰ يَئِسَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ يَومُ الرّابِعِ مَرَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله فَلَم تَكَلَّم، فَأَشارَ إلَيها رَجُلٌ: قومي فَكَلِّميهِ،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَلَّمَتهُ فَأَذِنَ لَها و وَصَلَها، و سَأَلَت عَنِ الرُّجَلِ الَّذي أشارَ إلَيها فَقيلَ: عَلِيٌّ، و هُوَ&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي سَباكُم، أما تَعرِفينَهُ؟ فَقالَت: لا وَ اللّه، ما زِلتُ مُدنِيَةً طَرَفَ ثَوبي عَلیٰ وَجهي&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طَرَفَ رِدائي عَلیٰ بُرقُعي مِن يومَ اُسِرتُ حَتّیٰ دَخَلتُ هٰذِهِ الدّارَ، و لا رَأَيتُ وَجهَهُ و لا وَجهَ أحَدٍ مِن أصحابِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۸، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴۹ و راجع اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ الرقم ۶۹۹۶ و السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از ابن ابى عون، در یادكرد از اعزام نیرو به فرماندهى على علیه‌السلام به قبیلۀ طَى -: در میان اسیران، خواهر عَدى بن حاتم، تقسیم نشد و او را در خانۀ رمله دختر حارث فرود آوردند، و عدىّ بن حاتم، هنگامى كه شنیده بود على علیه‌السلام حركت كرده است، گریخته بود. او جاسوسى در مدینه داشت كه به او هشدار داده و وى به سوى شام بیرون رفته بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهر عَدى چون بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پیامبر خدا! پدر از دنیا رفت و جانشین، غایب شد. بر ما منّت بگذار. خدا بر تو منّت بگذارد! و هر بار پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: «جانشین [پدرِ] تو كیست؟» و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: عَدىّ بن حاتم! و پیامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همان گریزان از خدا و پیامبرش؟»، تا آن جا كه خواهر عَدى، مأیوس شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز چهارم، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گذشت؛ ولى خواهر عَدى چیزى نگفت. مردى به او اشاره كرد: برخیز و با پیامبر سخن بگو! او برخاست و با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سخن گفت و پیامبر به او اجازه داد و او را [به برادرش] رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهر عَدى از نام مردى كه به او اشاره كرد [تا با پیامبر صحبت کند]، پرسید. گفته شد: على؛ همان كسى كه شما را اسیر كرد. آیا او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى؟ گفت: نه به خدا، من از روز اسارتم تا هنگام ورود به این خانه، پیوسته گوشۀ لباسم را به صورتم و سر ردایم را به روبندم نزدیک كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه صورت او را دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه صورت هیچ یک از همراهان او را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عبادة الطائي: هَرَبَ عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ مِن خَيلِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله حَتّیٰ لَحِقَ بِالشّامِ، و كانَ عَلَى النَّصرانِيَّةِ، و كانَ يَسيرُ في قَومِهِ بِالمِرباعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: ربعت القوم أربعهم، إذا أخذت رُبع أموالهم، و قد كان الملك [و الرئيس] في الجاهلية يأخذ الرُّبع من الغنيمة دون أصحابه، و يسمّیٰ ذلك الربع: المِرباع (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ «ربع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جُعِلَتِ ابنَةُ حاتِمٍ في حَظيرَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحظيرة: ما أحاط بالشيء، و هي تكون من قصب و خشب (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ «حظر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِبابِ المَسجِدِ، و كانَتِ امرَأَةً جَميلَةً جَزلَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امرأة جَزلَة: إذا كانت ذات رأي (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۵ «جزل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَرَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقامَت إلَيهِ فَقالَت: هَلَكَ الوالِدُ و غابَ الوافِدُ، فَامنُن عَلَيَّ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن وافِدُكِ؟ قالَت: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ. فَقالَ: الفارُّ مِنَ اللّه و مِن رَسولِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَدِمَ وَفدٌ مِن قُضاعَةَ مِنَ الشّامِ. قالَت: فَكَسانِي النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله و أَعطاني نَفَقَةً و حَمَلَني، و خَرَجتُ مَعَهُم حَتّیٰ قَدِمتُ الشّامَ عَلیٰ عَدِيٍّ، فَجَعَلتُ أقولُ لَهُ: القاطِعُ الظّالِمُ! اِحتَمَلتَ بِأَهلِكَ و وُلدِكَ و تَرَكتَ بَقِيَّةَ والِدِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقامَت عِندَهُ أيّاماً و قالَت لَهُ: أریٰ أن تَلحَقَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ عَدِيٌّ حَتّیٰ قَدِمَ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَسَلَّمَ عَلَيهِ و هُوَ فِي المَسجِدِ، فَقالَ: مَنِ الرَّجُلُ؟ قالَ: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ. فَانطَلَقَ بِهِ إلیٰ بَيتِهِ و أَلقیٰ لَهُ وِسادَةً مَحشُوَّةً بِليفٍ، و قالَ: اِجلِس عَلَيها. فَجَلَسَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلَى الأَرضِ، و عَرَضَ عَلَيهِ الإِسلامَ، فَأَسلَمَ عَدِيٌّ، وَ استَعمَلَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ صَدَقاتِ قَومِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ عن شيبان بن سعد الطائي، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ كلاهما نحوه، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عبادۀ طایى -: عَدى بن حاتم، از دست سواران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گریخت، تا آن كه به شام ملحق شد. او مسیحى و رئیس قومش بود و یک چهارمِ غنیمت را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خواهرش] دختر حاتم، [اسیر و] در پرچین جلوى مسجد گذاشته شد. او زنى زیبا و صاحب‌رأى بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه بر او گذشت، به سوى ایشان برخاست و گفت: پدر از دنیا رفت و جانشین [پدر]، غایب شد. بر من منّت بگذار. خدا بر تو منّت نهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «جانشین [پدر] تو كیست؟». گفت: عَدى بن حاتم. فرمود: «همان گریزان از خدا و پیامبرش؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیئت نمایندگى قبیلۀ قُضاعه از شام آمد. [دختر حاتم] گفت: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لباس به من پوشاند و توشه و هزینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به من داد و مرا بر مركبى نشاند و با آنها بیرون آمدم تا در شام بر عَدى وارد شدم. به او گفتم: اى بُرنده[ى پیوند خویشاوندى] و اى ستمكار! خانواده و فرزندانت را برداشتى و بردى و به جا ماندۀ پدرت را رها كردى؟ و آن زن، چند روزى نزد عَدى ماند و به او گفت: نظر من، این است كه به پیامبر خدا ملحق شوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدى بیرون آمد تا بر پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كه در مسجد بود، وارد شد و سلام داد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «كیستى؟». گفت: عَدى بن حاتم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برد و تشکِ پُر شده از لیف خرمایى برایش انداخت و فرمود: «بر آن بنشین» و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خود، روى زمین نشست و اسلام را بر او عرضه كرد و عَدى، مسلمان شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را بر زكات قومش گمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عمران بن حصين: كانَت ثَقيفٌ حُلَفاءَ لِبَني عَقيلٍ، فَأَسَرَت ثَقيفٌ رَجُلَينِ مِن أصحابِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أَسَرَ أصحابُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَجُلاً مِن بَني عَقيلٍ، و أَصابوا مَعَهُ العَضباءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أصابوا معه العَضباء: أي أخَذوها؛ و هي ناقةٌ نَجيبةٌ كانت لرجُلٍ من بَني عَقيل، ثمّ انتقلَت إلى رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتیٰ عَلَيهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ في الوَثاقِ. قالَ: يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِمَ أخَذتَني؟ و بِمَ أخَذتَ سابِقَةَ الحاجِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سابقَةَ الحاجّ: أراد بها العضباءَ؛ فإنّها كانت لا تُسبَق أو لا تكاد تُسبَق (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إعظاماً لِذٰلِكَ: أخَذتُكَ بِجَريرَةِ حُلَفائِكَ ثَقيفٍ. ثُمَّ انصَرَفَ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداهُ، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَحيماً رَقيقاً، فَرَجَعَ إلَيهِ، فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي مُسلِمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَو قُلتَها و أَنتَ تَملِكُ أمرَكَ أفلَحتَ كُلَّ الفَلاحِ. ثُمَّ انصَرَفَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداهُ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي جائِعٌ فَأَطعِمني و ظَمآنُ فَاسقِني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هٰذِهِ حاجَتُكَ. فَفُدِيَ بِالرَّجُلَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱۶، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۹۲ نحوه، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۰، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۱۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از عمران بن حصین -: قبیلۀ ثقیف، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى عقیل بودند و دو تن از یاران پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را به اسارت گرفتند و یاران پیامبر خدا نیز مردى از بنى عقیل را اسیر كردند و همراه او شترى [ارزشمند] به نام عَضبا را نیز به غنیمت گرفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا بر او - كه در بند بود -، وارد شد. او گفت: اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نزد او رفت و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به چه خاطر، مرا گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ و به چه خاطر، شتر تندروِ مرا گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از سر بزرگ داشتن این سخن (/ آن مرد) فرمود: «تو را به خاطر جرم و جنایت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمانانت، ثقیف، دستگیر نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسم عرب، این بود که اگر کسى در بارۀ جنایت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان خود، سکوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و جنایت او را جبران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود، شریک جرم شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. سپس از او روى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، ندایش داد و گفت: اى محمّد! اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مهربان و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازک بود. به سوى او باز گشت و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من مسلمانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اگر در حالى كه اختیاردار كارت بودى [و اسیر نشده بودى] این را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتى، به كمال كامیابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پیامبر صلّی اللّه علیه و آله باز گشت و آن مرد، دوباره ندا داد: اى محمّد! اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نزد او آمد و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گرسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، سیرم كن؛ و تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، سیرابم كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «این، نیازت است [و باید بر طرف شود]» و او با دو مسلمان اسیر، تبادل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اُتِيَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِسَبيٍ مِنَ اليَمَنِ، فَلَمّا بَلَغُوا الجُحفَةَ نَفِدَت نَفَقاتُهُم، فَباعوا جارِيَةً مِنَ السَّبِيِ كانَت اُمُّها مَعَهُم، فَلَمّا قَدِموا عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله سَمِعَ بُكاءَها فَقالَ: ما هٰذِهِ البُكاءُ؟ فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، احتَجنا إلیٰ نَفَقَةٍ فَبِعنَا ابنَتَها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَعَثَ بِثَمَنِها فَاُتِيَ بِها، و قالَ: بيعوهُما جَميعاً أو أمسِكوهُما جَميعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴، كتاب من لايحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۰، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ كلّها عن معاوية بن عمّار، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اسیرانى را از یمن به خدمت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آوردند. زمانى كه به جُحفه رسیدند، هزینۀ راهشان تمام شد. از این رو، یكى از كنیزان را كه مادرش هم با اسیران بود، فروختند. هنگامى كه به خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رسیدند، ایشان گریۀ آن مادر را شنید و فرمود: «این گریه براى چیست؟». گفتند: اى پیامبر خدا! ما در راه، نیازمند توشۀ راه شدیم و دختر او را فروختیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پول آن كنیز را فرستاد و او را آوردند و فرمود: «یا هر دو را با هم بفروشید یا هر دو را با هم نگه دارید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن الحسن: اِستَشارَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله النّاسَ فِي الأُساریٰ يَومَ بَدرٍ فَقالَ: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ قَد أمكَنَكُم مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، اِضرِب أعناقَهُم!! قالَ: فَأَعرَضَ عَنهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ عادَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّ اللّٰهَ قَد أمكَنَكُم مِنهُم، و إنَّما هُم إخوانُكُم بِالأَمسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ عُمَرُ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، اِضرِب أعناقَهُم!! فَأَعرَضَ عَنهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ عادَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ لِلنّاسِ مِثلَ ذٰلِكَ. فَقامَ أبو بَكرٍ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إن تریٰ أن تَعفُوَ عَنهُم و تَقبَلَ عَنهُمُ الفِداءَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَذَهَبَ عَن وَجهِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما كانَ فيهِ مِنَ الغَمِّ. قالَ: فَعَفا عَنهُم و قَبِلَ مِنهُمُ الفِداءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵۵۶، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ عن أنس، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از حسن -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در بارۀ اسیران جنگ بدر، با مردم مشورت كرد و فرمود: «خداوند آنها را به اختیار شما در آورده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر بن خطّاب برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! گردنشان را بزن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از او روى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دوباره فرمود: «اى مردم! خداوند، آنها را به اختیار شما در آورده است و آنها برادران دیروز شمایند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بزن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از او روى چرخاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پیامبر صلّی اللّه علیه و آله همان سخن را بار سوم فرمود و ابو بكر برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! اگر صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى، از آنها در گذر و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا از ایشان بپذیر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس غم از چهرۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رفت و از آنها در گذشت و از آنها جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا پذیرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن جابر: لَمّا كانَ يَومُ بَدرٍ اُتِيَ بِاُساریٰ، و اُتِيَ بِالعَبّاسِ و لَم يَكُن عَلَيهِ ثَوبٌ، فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله لَهُ قَميصاً، فَوَجَدوا قَميصَ عَبدِ اللّه بنِ اُبَيٍّ يَقدُرُ عَلَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدْرُ کلّ شيء و مقداره: مقیاسه. و قدَرَ الشيءَ: قاسَهُ (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۷۷ «قدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكَساهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله إيّاهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلِذٰلِكَ نَزَعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله قَميصَهُ الَّذي ألبَسَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی قضیّة نزع رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله قمیصه و إعطائه لعبد اللّٰه بن اُبيّ لیکفّن فیه حیث طلب منه ذلك، أو تکفینه به بعد موتة؛ علی اختلاف النقول (اُنظر المغازي للواقدي: ج‌۲ ص‌۱۰۵۷ و إمتاع الأسماع: ج‌۲ ص‌۹۰ و غیرهما).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ ابنُ عُيَينَةَ: كانَت لَهُ عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله يَدٌ فَأَحَبَّ أن يُكافِئَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۶، النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ و ليس فيهما ذيله من «قال ابن عيينة»؛ مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۴ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از جابر -: در جنگ بدر، اسیران را آوردند و عبّاس را بى آن كه لباس بر او باشد، آوردند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به دنبال لباسى براى او، چشم گرداند و پیراهن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى را اندازۀ او یافتند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آن را به وى پوشاند و از همین رو بود كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله [به هنگام دفن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى]، پیراهن خود را در آورد و به او پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عیینه گفت: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست با این كار، احسان او را به عمویش عبّاس، جبران كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن الكلبي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَشُدُّوا ٱلْوَثَاقَ) -: ثُمَّ نَزَلَت فِي العَبّاسِ لَمّا اُسِرَ في يَومِ بَدرٍ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اِفدِ نَفسَكَ وَ ابنَي أخيكَ - يَعني عَقيلاً و نَوفَلاً - و حَليفَكَ - يَعني عُتبَةَ بنَ أبي جَحدَرٍ - فَإِنَّكَ ذو مالٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ القَومَ استَكرَهوني و لا مالَ عِندي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَينَ المالُ الَّذي وَضَعتَهُ بِمَكَّةَ عِندَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفَضلِ حينَ خَرَجتَ و لَم يَكُن مَعَكُما أحَدٌ، و قُلتَ: إن اُصِبتُ في سَفَري فَلِلفَضلِ كَذا و كَذا، و لِعَبدِ اللّه كَذا، و لِقُثَمَ كَذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ نَبِيّاً، ما عَلِمَ بِهٰذا أحَدٌ غَيرُها! و إنّي لَأَعلَمُ أنَّكَ لَرَسولُ اللّه. فَفَدیٰ نَفسَهُ بِمِئَةِ اُوقِيَّةٍ، و كُلَّ واحِدٍ بِمِئَةِ اُوقِيَّةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَ: (يَا أَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلأَسْـرَیٰ) الآيَةَ، فَكانَ العَبّاسُ يَقولُ: صَدَقَ اللّٰهُ و صَدَقَ رَسولُهُ، فَإِنَّهُ كانَ مَعي عِشرونَ اُوقِيَّةً فَأُخِذَت، فَأَعطانِيَ اللّٰهُ مَكانَها عِشرينَ عَبداً، كُلٌّ مِنهُم يَضرِبُ بِمالٍ كَثيرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَرَبت في الأرض: إذا سافرت تبتغي الرزق. و الضَّرب یقع علی جمیع الأعمال إلّا قلیلاً؛ ضربَ في التجارة، و في الأرض، و في سبیل اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و المضاربة: أن تعطي إنساناً من مالِك ما یتّجر فیه علی أن یکون الربح بینکما أو یکون له سهم معلوم من الربح (تاج العروس: ج‌۲ ص‌۱۶۷ و ۱۷۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أدناهُم يَضرِبُ بِعِشرينَ ألفَ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷، قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ و ليس فيه ذيله من «فأخذت فأعطاني»، إعلام الورى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ و ليس فيه ذيله من «فنزل: يا أيّها» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹؛ مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱۰ عن ابن عبّاس، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ عن محمّد بن إسحاق و ليس فيهما ذيله من «فنزل: يا أيّها» نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از کلبی، در بارۀ این سخن خداوند متعال: ([اسیران را] در بند کشید) -: در بارۀ عبّاس نازل شد که در جنگ بدر اسیر شد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «برای خودت و دو برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات» یعنی عقیل و نوفل «و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمانت» یعنی عتبة بن ابی جحدر «فدیه بده. تو ثروتمندی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: این مردم مرا به زور به جنگ آوردند. پولی هم ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «پس آن پول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که وقتی خواستی بیایی، در مکّه نزد&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل گذاشتی، چه؟ نشانی‌اش، این که خودت بودی و او و گفتی اگر از این سفر باز نگشتم، فلان مقدارش برای فضل باشد، فلان مقدارش برای عبد اللّٰه و بهمان مقدارش برای قثم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: سوگند به آن که تو را به حق مبعوث کرد، از این موضوع کسی جز او (اُمّ الفضل) خبر نداشت. من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که تو فرستادۀ خدا هستی. آن گاه با صد اَوقیه، خودش را آزاد کرد و هر یک از آن افراد را هم با صد اوقیه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس این آیه نازل شد: (ای پیامبر! به اسیرانی که در دست شمایند، بگو) (تا پایان آیه). عبّاس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خدا و پیامبرش راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند. بیست اوقیه با خود داشتم که از من گرفته شد و در عوض، خداوند، بیست برده به من داد که هر یک از آنها با پول بسیاری تجارت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کم‌ترینشان با بیست هزار درهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: أمَّا العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ عَمُّ الرَّسولِ صلّی اللّه علیه و آله فَإِنَّهُ كانَ أسَنَّ بِثَلاثِ سِنينَ مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و لَم يُسلِم إلیٰ أن شَهِدَ بَدراً مَعَ مُشرِكي أهلِ مَكَّةَ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد قالَ لِلمُسلِمينَ يَومَ بَدرٍ: فَمَن قَدَرتُم أن تَأسِروهُ مِن بَني هاشِمٍ فَلا تَقتُلوهُ؛ فَإِنَّهُم اُخرِجوا كُرهاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاُسِرَ العَبّاسُ فيمَن اُسِرَ، و شُدَّ فِي الوَثاقِ، فَكانَ يَئِنُّ لِشِدَّةِ الرِّباطِ، فَإِذا سَمِعَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَئِنُّ. قالَ: اِحفَظوني فِي العَبّاسِ؛ فَإِنَّهُ عَمّي، و عَمُّ الرَّجُلِ صِنوُ أبيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَمّا أن مَنَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ مَن اُسِرَ مِنَ المُشرِكينَ يَومَ بَدرٍ عَلیٰ أن يَفدوا أنفُسَهُم، مَنَّ عَلَيهِ فيهِم، و قالَ صلّی اللّه علیه و آله لَهُ: اِفدِ نَفسَكَ وَ ابنَ أخيكَ عَقيلاً؛ فَإِنَّهُ لَيسَ لَهُ مالٌ - و كانَ قَد اُسِرَ مَعَهُ يَومَئِذٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنَا ما عِندي مالٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: فَأَينَ المالُ الَّذي دَفَعتَهُ يَومَ خُروجِكَ مِن مَكَّةَ إلیٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام الفَضلِ،&lt;br /&gt;<br /> و قُلتَ لَها: إن اُصِبتُ فَلِعَبدِ اللّه كَذا، و لِلفَضلِ كَذا، و لَكِ كَذا، و لِفُلانٍ كَذا؟!&lt;br /&gt;<br /> و ذَكَرَ لَهُ ما قالَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ العَبّاسُ: وَ اللّه، ما سَمِعَ مِنّي ذٰلِكَ غَيرُها، و ما أطلَعَكَ عَلیٰ ذٰلِكَ إلَّا اللّٰهُ. و أَسلَمَ، و فَدیٰ نَفسَهُ و عَقيلَ بنَ أبي طالِبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۲؛ الاستيعاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ الرقم ۱۳۸۶ نحوه و راجع المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: عبّاس بن عبد المطّلب، عموی پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، سه سال از پیامبر خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود. او اسلام نیاورد تا آن که در جنگ بدر، مشرکان مکّه را همراهی کرد. پیامبر خدا در روز بدر به مسلمانان گفته بود که هر یک از بنی هاشم را اسیر کردید، او را نکشید؛ چون به زور آورده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکی از کسانی که اسیر شد، عبّاس بود. او را هم در بند کشیدند و چون طناب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را سفت کرده بودند، از درد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نالید. پیامبر خدا چون نالۀ او را شنید، فرمود: «به خاطر من، مراقب او باشید. او عموی من است و عموی هر کس، مانند پدر اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا بر مشرکان اسیر در روز بدر منّت نهاد که با پرداخت فدیه آزاد شوند، به عبّاس نیز منّت نهاد و به او فرمود: «برای خودت و برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات عقیل فدیه بده؛ چون او پولی ندارد». عقیل نیز آن روز اسیر شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: من پولی ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به او فرمود: «پس آن پول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که وقتی خواستی مکّه را ترک کنی، به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل دادی و به او گفتی: اگر بلایی سرم آمد، فلان مقدارش برای عبد اللّٰه باشد، فلان مقدارش برای فضل و بهمان مقدارش برای خودت و فلان مقدار برای فلانی [چه]؟» و تمام حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را که عبّاس زده بود، برایش گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: به خدا سوگند، این چیزها را کسی جز او از من نشنید. اینها را فقط خدا به اطّلاع تو رسانده است. پس، اسلام آورد و برای خودش و عقیل بن ابی طالب فدیه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: رُوِيَ أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كَرِهَ أخذَ الفِداءِ حَتّیٰ رَأیٰ سَعدُ بنُ مُعاذٍ كَراهِيَةَ ذٰلِكَ في وَجهِهِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، هٰذا أوَّلُ حَربٍ لَقينا فيهِ المُشرِكينَ، وَ الإِثخانُ فِي القَتلِ أحَبُّ إلَينا مِنِ استِبقاءِ الرِّجالِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ: يا رَسولَ اللّه، كَذَّبوكَ و أَخرَجوكَ، فَقَدِّمهُم وَ اضرِب أعناقَهُم، و مَكِّن عَلِيّاً مِن عَقيلٍ فَيَضرِبَ عُنُقَهُ! و مَكِّنّي مِن فُلانٍ أضرِب عُنُقَهُ! فَإِنَّ هٰؤُلاءِ أئِمَّةُ الكُفرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو بَكرٍ: أهلُكَ و قَومُكَ استَأنِ بِهِم وَ استَبقِهِم، و خُذ مِنهُم فِديَةً تَكونُ لَنا قُوَّةً عَلَى الكُفّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو جَعفَرٍ الباقِرُ علیه‌السلام: كانَ الفِداءُ يَومَ بَدرٍ: كُلُّ رَجُلٍ مِنَ المُشرِكينَ بِأَربَعينَ اُوقِيَّةً، وَ الاُوقِيَّةُ أربَعونَ مِثقالاً، إلَّا العَبّاسُ فَإِنَّ فِداءَهُ كانَ مِئَةَ اُوقِيَّةً، و كانَ اُخِذَ مِنهُ حينَ اُسِرَ عِشرونَ اُوقِيَّةً ذَهَباً، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: ذٰلِكَ غَنيمَةٌ، فَفادِ نَفسَكَ وَ ابنَي أخيكَ نَوفَلاً و عَقيلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ مَعي شَيءٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أينَ الذَّهَبُ الَّذي سَلَّمتَهُ إلیٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام الفَضلِ، و قُلتَ: إن حَدَثَ بي حَدَثٌ فَهُوَ لَكِ و لِلفَضلِ و عَبدِاللّه و قُثَمَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَن أخبَرَكَ بِهٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّٰهُ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أشهَدُ أنَّكَ رَسولُ اللّه. وَ اللّه، مَا اطَّلَعَ عَلیٰ هٰذا أحَدٌ إلَّا اللّٰهُ تَعالیٰ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خاطَبَ اللّٰهُ سُبحانَهُ نَبِيَّهُ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم)، إنَّما ذَكَرَ الأَيدِيَ لِأَنَّ مَن كانَ في وَثاقِهِم فَهُوَ بِمَنزِلَةِ مَن يَكونُ في أيديهِم؛ لِاستيلائِهِم عَلَيهِ، (مِنَ ٱلأَسْرَیٰ) يَعني اُسراءَ بَدرٍ الَّذينَ اُخِذَ مِنهُمُ الفِداءُ، (إِن يَعْلَمِ ٱللهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًا) أي إسلاماً و إخلاصاً أو رَغبَةً فِي الإِيمانِ و صِحَّةَ نِيَّةٍ، (يُؤْتِكُمْ) أي يُعطِكُم، (خَيْرًا مِّمَّا أُخِذَ مِنكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الفِداءِ، إمّا فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ، و إمّا فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ نقلاً عن تفسير القمّي، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶، التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ كلاهما نحوه و راجع تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ و تاريخ المدينة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: روایت شده است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از گرفتن فدیه ناراحت بود، به حدّی که سعد بن معاذ این ناراحتی را در چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دید و گفت: ای پیامبر خدا! این نخستین جنگ ما با مشرکان است و ما در جنگ، کشتن را از زنده نگه داشتن مردان خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داریم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر بن خطاب گفت: ای پیامبر خدا! اینها تو را تکذیب و از شهر بیرونت کردند. یکایک آنها را پیش آور و گردن بزن. عقیل را بده علی گردن بزند و فلانی را بده من گردن بزنم! چون اینها سران کفر هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بکر گفت: اینها خانواده و قوم تو هستند. با ایشان مدارا کن و زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان نگه دار. از آنها فدیه بگیر تا پشتوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای ما در برابر کفّار باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امام باقر علیه‌السلام فرمود: در جنگ بدر، فدیۀ هر مردی از مشرکان، چهل اَوقیه بود و هر اَوقیه چهل مثقال، بجز عبّاس بن عبد المطّلب که فدیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش صد اَوقیه بود. زمانی که اسیر شد، بیست اَوقیه طلا از او گرفتند و پیامبر فرمود: «این، غنیمت است. برای خودت و پسرعموهایت، نوفل و عقیل، فدیه (جان‌فدا) پرداخت کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: من چیزی ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «پس آن طلاهایی که تحویل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل دادی و گفتی اگر برایم اتّفاقی افتاد، اینها مال تو و فضل و عبد اللّٰه و قُثَم باشد، چه؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: این را چه کسی به تو خبر داد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند متعال».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: گواهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که تو پیامبر خدا هستی. به خدا سوگند، از این موضوع، هیچ کس جز خدا خبر نداشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند سپس پیامبرش را مخاطب ساخت و فرمود: (ای پیامبر! به اسیرانی که&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دستان شمایند، بگو). فرمود: (دستان شما)؛ چون کسی که در بند آنها بود، مثل&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن است که در دستشان باشد؛ زیرا بر او استیلا داشتند. (اسیران) یعنی اسیران بدر که از آنان فدیه گرفته شد. (اگر خدا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما خیری بداند) یعنی اسلام و اخلاص یا رغبت به ایمان و نیّت پاک (به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد) یعنی عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (بهتر از آنچه از شما گرفته شده) یعنی از فدیه، در دنیا و آخرت یا در آخرت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ - في ذِكرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسَدِ -: و أَمّا مُعاوِيَةُ بنُ المُغيرَةِ بنِ أبِي العاصِ بنِ اُمَيَّةَ - و هُوَ الَّذي جَدَعَ أنفَ حَمزَةَ و مَثَّلَ بِهِ مَعَ مَن مَثَّلَ بِهِ - و كانَ قَد أخطَأَ الطَّريقَ، فَلَمّا أصبَحَ أتیٰ دارَ عُثمانَ بنِ عَفّانَ، فَلَمّا رَآهُ قالَ لَهُ عُثمانُ: أهلَكتَني و أَهلَكتَ نَفسَكَ! فَقالَ: أنتَ أقرَبُهُم مِنّي رَحِماً و قَد جِئتُكَ لِتُجيرَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَدخَلَهُ عُثمانُ دارَهُ و قَصَدَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لِيَشفَع فيهِ، فَسَمِعَ رَسولَ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «إنَّ مُعاوِيَةَ بِالمَدينَةِ فَاطلُبوهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجوهُ مِن مَنزِلِ عُثمانَ وَ انطَلَقوا بِهِ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ عُثمانُ: وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ! ما جِئتُ إلّا لِأَطلُبَ لَهُ الأَمانَ، فَهَبهُ لي. فَوَهَبَهُ لَهُ، و أَجَّلَهُ ثَلاثَةَ أيّامٍ، و أَقسَمَ لَئِن أقامَ بَعدَها لَيَقتُلَنَّهُ. فَجَهَّزَهُ عُثمانُ و قالَ لَهُ: اِرتَحِل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سارَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، و أَقامَ مُعاوِيَةُ لِيَعرِفَ أخبارَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَلَمّا كانَ اليَومُ الرّابِعُ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «إنَّ مُعاوِيَةَ أصبَحَ قَريباً و لَم يَبعُد فَاطلُبوهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطَلَبَهُ زَيدُ بنُ حارِثَةَ و عَمّارٌ، فَأَدرَكاهُ بِالحِماءِ فَقَتلاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۹، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ و راجع إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکامل فی التاریخ - در بیان غزوۀ حمراء الأسد -: معاویة بن مغیرة بن ابی العاص بن امیّه (همان کسی که بینی حمزه را برید و او را با عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر از مسلمانان مُثله کرد) راه را گم کرده بود. هوا که روشن شد، به خانۀ عثمان بن عفّان آمد. عثمان همین که او را دید،&lt;br /&gt;<br /> گفت: هم مرا و هم خودت را هلاک کردی! او گفت: تو از همۀ آنها با من خویشاوندتری. پیش تو آمدم که پناهم بدهی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان او را به داخل خانه برد و خودش نزد پیامبر خدا رفت تا برایش شفاعت کند. شنید پیامبر خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «معاویه در مدینه است. او را بیابید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم، او را از منزل عثمان بیرون کشیدند و نزد پیامبر بردند. عثمان گفت: سوگند به آن خدایی که تو را به حق بر انگیخت، این جا نیامدم، مگر این که برای او امان بطلبم. او را به من ببخش. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به عثمان بخشید و سه روز مهلتش داد و سوگند خورد که اگر پس از آن ببیندش، او را خواهد کشت. عثمان، اسباب سفر برای او مهیّا کرد و گفت: از این جا برو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به حمراء الأسد رفت. معاویه ماند تا از اخبار پیامبر آگاه شود [و جاسوسی کند]. روز چهارم که شد، پیامبر فرمود: «معاویه همین نزدیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. دور نشده است. پس او را بیابید». زید بن حارثه و عمّار گشتند و او را پیدا کردند و به قتلش رساندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة: حَدَّثَنا أبُو العَبّاسِ أحمَدُ المَعروفُ بِالأَشرَمِ المُقرِئُ الخَيّاطُ البَغدادِيُّ بِالبَصرَةِ، بِالإِسنادِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ حُنَينٍ؛ أنَّهُ لَمّا أصابَ مِن هَوازِنَ ما أصابَ مِن أموالِهِم و سَباياهُم أدرَكَتهُ هَوازِنُ بِالجِعرانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعرانة: هي ماء بين الطائف و مكّة، و هي إلی مكّة أقرب، نزلها النبيّ صلّی اللّه علیه و آله لمّا قسّم غنائم هوازن مرجعه من غزاة حنين و أحرم منها (معجم البلدان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أسلَموا، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، إنّا أهلٌ و عَشيرَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «إنّا أصلٌ و عَشيرةٌ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَد أصابَنا مِنَ البَلاءِ ما لَم يَخفَ عَلَيكَ، فَامنُن عَلَينا مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قامَ خَطيبُهُم زُهَيرُ بنُ صُرَدٍ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنَّما فِي الحَظائِرِ مِنَ النِّساءِ خالاتُكَ و عَمّاتُكَ و حَواضِنُكَ اللّاتي تَكَفَّلنَكَ، و لَو أنّا صابَحنَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صابحنا: أي أتيناه صباحاً، يقال: صَبَحنا أهلها خيراً أو شرّاً (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۲ «صبح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابنَ أبي شِمرٍ الغَسّانِيَّ أوِ النُّعمانَ بنَ المُنذِرِ، ثُمَّ أصابَنا مِنهُمُ الَّذي أصابَنا مِنكَ، رَجَونا عائِدَهُما أو عَطفَهُما، و أَنتَ خَيرُ المَكفولينَ. ثُمَّ أنشَدَهُ شِعراً:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمنُن عَلَينا رَسولَ اللّه في كَرَمٍ فَإِنَّكَ المَرءُ نَرجوهُ و نَنتَظِرُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمنُن عَلیٰ نِسوَةٍ قَد كُنتَ تَرضَعُها إذ فوكَ تَملَاهُ مِن مَحضِها دِرَرُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله هٰذَا الشِّعرَ، قالَ: ما كانَ لي و لِبَني عَبدِ المُطَّلِبِ فَهُوَ لَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت قُرَيشٌ: ما كانَ لَنا فَهُوَ للّٰـهِ عزّ و جلّ و لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله. فَأَطلَقَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة للتنوخي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰۷۴، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶ كلاهما عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ كلّها نحوه؛ إعلام الورى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة: ابو عبّاس احمد (معروف به اَشرَم مُقری خیّاط بغدادی)&lt;br /&gt;<br /> با اِسنادش تا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برایم در بصره روایت کرد: در جنگ حُنَین، چون پیامبر خدا از هوازن اموال و اسیر گرفت، هوازن، خود را در جِعرانه به ایشان رساندند و اسلام آوردند و گفتند: ای پیامبر خدا! ما برای خود، خانواده و عشیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هستیم و بلایی که بر سرمان آمده است، بر شما پوشیده نیست. پس بر ما منّت بنه، خداوند بر تو منّت نهد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطیبشان زهیر بن صُرَد برخاست و گفت: ای پیامبر خدا! این زنانی که در پرچین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها هستند، خاله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تو هستند که سرپرستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کردند. اگر ما پیش ابن ابی شمر غَسّانی یا نعمان بن مُنذر (دو پادشاه عرب) رفته بودیم و آن گاه این بلایی که از تو به ما رسید، از آنها رسیده بود، امید بخشش و عطوفت از آنها داشتیم، حال آن که تو بهترین کسی هستی که سرپرستی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این ابیات را خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فرستادۀ خدا! بزرگوارانه بر ما منّت بگذار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زیرا تو آن شخصی هستی که ما به او امید عطا داریم...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر زنانی که از آنها شیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردی، منّت بگذار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی که دهانت زیر شیر خالص چون مروارید پر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پس از شنیدن این ابیات فرمود: «آنچه سهم من و فرزندان عبد المطّلب است، از آنِ خودتان باد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قریش گفتند: سهم ما هم مال خدا و پیامبرش باشد و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله همۀ آنها را آزاد کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن إیاس بن سلمة بن الأكوع عن أبیه، قال: أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله عَينٌ مِنَ المُشرِكينَ و هُوَ في سَفَرٍ، فَجَلَسَ عِندَ أصحابِهِ يَتَحَدَّثُ، ثُمَّ انفَتَلَ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اُطلُبوهُ وَ اقتُلوهُ. فَقَتَلَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقَتَله: أي سلمةُ بن الأکوع (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَفَّلَهُ سَلَبَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفَل: الغنیمة. و نفّلتُه: وهبت له النَّفَل و غیره (المصباح المنیر: ص‌۶۱۹ «نفل»). و السَّلَب: هو ما یأخذُه أحَد القَرنَین في الحرب من قَرنه مما یکون علیه و معه من سلاح و ثیاب و دابّة و غیرها (النهایة: ج‌۲ ص‌۳۸۷ «سلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۶، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۳، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۴۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷۶۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷۲ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ایاس بن سلمة بن اكوع، از پدرش -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در سفرى بود كه جاسوسى از مشركان آمد و نزد یاران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نشست و با آنان سخن گفت [و اطّلاعات را گرفت] و در رفت. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «او را بجویید و بكشید». [سلمة بن اكوع] او را كشت و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لباس و سلاح او را به وى پاداش داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن عطاء: كانَ سُهَيلُ بنُ عَمرٍو رَجُلاً أعلَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعلم: الذي انشقّت شفته العليا (کتاب العين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ «علم»)، و لعلّه أطلق عليه أعلم مع كون الشقّ في الشفة السفلى تسامحاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - مِن شَفَتِهِ السُّفلیٰ -، فَقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ اُسِرَ بِبَدرٍ: يا رَسولَ اللّه، أنزِعُ ثَنِيَّتَيهِ السُّفلَیَينِ فَيَدلَعَ لِسانَهُ، فَلا يَقومَ عَلَيكَ خَطيباً بِمَوطِنٍ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا اُمَثِّلُ فَيُمَثِّلَ اللّٰهُ بي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابی شیبه - به نقل از عطاء -: سهیل بن عمرو از لب پایینش لب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکری بود. در روز بدر که اسیر شد، عمر بن خطّاب به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گفت: ای پیامبر خدا! دو لب پایینش را جر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که زبانش بیرون افتد و دیگر نتواند در جایی علیه شما سخنرانی کند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من کسی را مُثله نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خدا مرا مثله کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن المقداد بن عمرو: أنَا أسَرتُ الحَكَمَ بنَ كَيسانَ، فَأَرادَ أميرُنا ضَربَ عُنُقِهِ، فَقُلتُ: دَعهُ نَقدَم بِهِ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَدِمنا بِهِ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَدعوهُ إلَى الإِسلامِ، فَأَطالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله کَلامَهُ، فَقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ: تُكَلِّمُ هٰذا يا رَسولَ اللّه؟! وَ اللّه، لا يُسلِمُ هٰذا آخِرَ الأَبَدِ، دَعني أضرِب عُنُقَهُ و يَقدَمَ إلیٰ اُمِّهِ الهاوِيَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله لا يُقبِلُ عَلیٰ عُمَرَ حَتّیٰ أسلَمَ الحَكَمُ. فَقالَ عُمَرُ: فَما هُوَ إلّا أن رَأَيتُهُ قَد أسلَمَ و أخَذَني ما تَقَدَّمَ و ما تَأَخَّرَ، و قُلتُ: كَيفَ أرُدُّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله أمراً هُوَ أعلَمُ بِهِ مِنّي، ثُمَّ أقولُ: إنَّما أرَدتُ بِذٰلِكَ النَّصيحَةَ لِلهِ و لِرَسولِهِ!!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُمَرُ: فَأَسلَمَ وَ اللّه، فَحَسُنَ إسلامُهُ و جاهَدَ فِي اللّه، حَتّیٰ قُتِلَ شَهيداً یَومَ بِئرِ مَعونَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بئر معونة بين أرض بني عامر و صرّة بني سليم، و هي إلى حرّة بني سليم أقرب. و قيل: بئر معونة بين جبال يقال لها: أبلى، في طريق المُصعِد من المدينة إلى مكّة، و هي لبني سليم (معجم البلدان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله راضٍ عَنهُ، و دَخَلَ الجِنانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۱۵، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازی - به نقل از مقداد بن عمرو -: من، حَكَم بن كیسان را اسیر كردم. فرماندهمان خواست گردنش را بزند. گفتم: او را وا گذار تا بر پیامبر خدا واردش كنیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را آوردیم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را به اسلام فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانْد و [او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرفت و] پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سخن گفتن با او را ادامه داد. عمر بن خطّاب گفت: [براى چه] با این سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، اى پیامبر خدا؟ به خدا سوگند، این، تا ابد، اسلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. مرا وا گذار تا گردنش را بزنم و به دوزخش بفرستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به عمَر توجّه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد تا آن كه حَكَم، اسلام آورد. عمر گفت: هنگامى كه دیدم او اسلام آورده، از خودم ناراحت شدم و گفتم: من چگونه امرى را بر پیامبر، رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه از من به آن، داناتر است و آن گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: من از این كار، تنها خیر خدا و پیامبرش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: به خدا سوگند، او اسلام آورد و اسلامش نیكو شد و در راه خدا جهاد كرد، تا آن كه در روز بِئْر مَعونه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاجعۀ «بئر معونه» در سال چهارم هجرى رخ داد. ابو بَراء عامرى از پیامبر خدا۹ درخواست کرد مبلّغانى به منطقۀ نجد بفرستد و خود، حفاظت آنها را به عهده گرفت. چهل تن حافظ قرآن و احکام، عازم نجد شدند؛ امّا یکى از سران نجد به نام عامر بن طُفَیل، با همکارى برخى از قبیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اطراف نجد به آنها حمله برد و پس از جنگى خونین و نابرابر، همۀ آنان را به شهادت رساند. تنها کعب بن یزید از این واقعه نجات یافت که با بدنى مجروح، خبر را به مدینه رساند. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به شهادت رسید. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از او راضى بود و به بهشت رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ ثُمامَةَ بنَ اُثالٍ أسَرَتهُ خَيلُ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، و قَد كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قالَ: اللّٰهُمَّ أمكِنّي مِن ثُمامَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّي مُخَيِّرُكَ واحِدَةً مِن ثَلاثٍ: أقتُلُكَ؛ قالَ: إذاً تَقتُلَ عَظيماً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو اُفاديكَ؛ قالَ: إذاً تَجِدَني غالِياً. أو أمُنُّ عَلَيكَ؛ قالَ: إذاً تَجِدَني شاكِراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي قَد مَنَنتُ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أشهَدُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ، و أَنَّكَ مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّه، و قَد - وَ اللّه - عَلِمتُ أنَّكَ رَسولُ اللّه حَيثُ رَأَيتُكَ، و ما كُنتُ لِأَشهَدَ بِها و أَنَا فِي الوَثاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ عن زرارة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سوارانِ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ثُمامة بن اُثال را - كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از خداوند خواسته بود بر او دست یابد - اسیر كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «من تو را میان یكى از سه چیز، مخیّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم: یا تو را بكشم». او گفت: در این صورت، مرد بزرگى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا در برابر گرفتن جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا، آزادت كنم». گفت: در این صورت، مرا گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها خواهى یافت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا بر تو منّت نهم [و آزادت كنم]». گفت: در این صورت، مرا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار خواهى یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس بر تو منّت نهادم و آزادت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او هم گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداوند یگانه نیست و تو محمّد، پیامبر خدایى. به خدا سوگند، هنگامى كه تو را دیدم، دانستم كه پیامبر خدایى؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم تا آن گاه كه در بندم، به آن گواهى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اُتِيَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بِأُساریٰ فَأَمَرَ بِقَتلِهِم خَلا رَجُلٍ مِن بَينِهِم، فَقالَ الرَّجُلُ: بِأَبي أنتَ و اُمّي - يا مُحَمَّدُ - كَيفَ أطلَقتَ عَنّي مِن بَينِهِم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أخبَرَني جَبرَئيلُ عَنِ اللّه عزّ و جلّ أنَّ فيكَ خَمسَ خِصالِ يُحِبُّهَا اللّٰهُ عزّ و جلّ و رَسولُهُ: الغَيرَةُ الشَّديدَةُ عَلیٰ حَرَمِكَ، وَ السَّخاءُ، و حُسنُ الخُلُقِ، و صِدقُ اللِّسانِ، وَ الشَّجاعَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَهَا الرَّجُلُ أسلَمَ و حَسُنَ إسلامُهُ، و قاتَلَ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قِتالاً شَديداً حَتَّى استُشهِدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ عن أبي عبيدة الحذّاء، قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن هشام بن سالم نحوه، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۶۶ ح۱۱۱۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سوارانِ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ثُمامة بن اُثال را - كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از خداوند خواسته بود بر او دست یابد - اسیر كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «من تو را میان یكى از سه چیز، مخیّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم: یا تو را بكشم». او گفت: در این صورت، مرد بزرگى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا در برابر گرفتن جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا، آزادت كنم». گفت: در این صورت، مرا گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها خواهى یافت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا بر تو منّت نهم [و آزادت كنم]». گفت: در این صورت، مرا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار خواهى یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس بر تو منّت نهادم و آزادت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او هم گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداوند یگانه نیست و تو محمّد، پیامبر خدایى. به خدا سوگند، هنگامى كه تو را دیدم، دانستم كه پیامبر خدایى؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم تا آن گاه كه در بندم، به آن گواهى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سيرة-الإمام-علي-علیهالسلام-في-الأسری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۴: سيرَةُ الإمام عَلِيٍّ علیه‌السلام فِي الأَسریٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیرۀ امیر مؤمنان علیه‌السلام در رفتار با اسیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام إذا اُتِيَ بِأَسيرٍ يَومَ صِفّينَ أخَذَ دابَّتَهُ و سِلاحَهُ، و أَخَذَ عَلَيهِ ألّا يَعودَ، و خَلّیٰ سَبيلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ و ليس فيه «يوم» بعد «بأسير» و كلاهما عن محمّد بن إسحاق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در روز صفّین هر گاه اسیری نزد علی علیه‌السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، مرکب و سلاحش را ضبط می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و از او تعهّد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت که بر نگردد و رهایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عبد اللّٰه بن ميمون: اُتِيَ عَلِيٌّ علیه‌السلام بِأَسيرٍ يَومَ صِفّينَ فَبايَعَهُ، فَقالَ عَلِيُّ علیه‌السلام: لا أقتُلُكَ، إنّي أخافُ اللّٰهَ رَبَّ العالَمينَ. فَخَلّیٰ سَبيلَهُ و أَعطیٰ سَلَبَهُ الَّذي جاءَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ نحوه، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از عبد اللّٰه بن میمون -: در جنگ صفّین، اسیرى را نزد على علیه‌السلام آوردند. او با امام علیه‌السلام بیعت كرد. آن گاه علی علیه‌السلام فرمود: «تو را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم. من از خداوند، پروردگار جهانیان، بیم دارم». آن گاه، او را آزاد گذاشت و لباس و وسایلش را به او باز گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن يزيد بن بلال: شَهِدتُ مَعَ عَلِيٍّ علیه‌السلام يَومَ صِفّينَ، فَكانَ إذا اُتِيَ بِالأَسيرِ قالَ: لَن أقتُلَكَ صَبراً، إنّي أخافُ اللّٰهَ رَبَّ العالَمينَ. و كانَ يَأخُذُ سِلاحَهُ و يُحَلِّفُهُ لا يُقاتِلُهُ، و يُعطيهِ أربَعَةَ دَراهِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۵۴، المجموع للنووي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳، معرفة السنن و الأثار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰۲، الاُمّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ و الأربعة الأخيرة عن أبي فاختة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه - به نقل از یزید بن بلال -: به همراه على علیه‌السلام در صفّین حضور داشتم. وقتى اسیرى را نزد او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو را به زجر نخواهم کشت. به درستى كه از خداوند، پروردگار جهانیان، بیم دارم» و سلاح وى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و او را سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه [دیگر] با او پیكار نكند و به وى، چهار درهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن أبي جحيفة: كانَ مِن أهلِ الشّامِ بِصفّينَ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ: الأَصبَغُ بنُ ضِرارٍ الأَزدِيُّ، و كانَ يَكونُ طَليعَةً و مَسلَحَةً لِمُعاوِيَةَ، فَنَدَبَ عَلِيٌّ علیه‌السلام لَهُ الأَشتَرَ، فَأَخَذَهُ أسيراً مِن غَيرِ أن يُقاتِلَ، و كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام يَنهیٰ عَن قَتلِ الأَسيرِ الكافِّ، فَجاءَ بِهِ لَيلاً و شَدَّ وَثاقَهُ و أَلقاهُ عِندَ أصحابِهِ يَنتَظِرُ بِهِ الصَّباحَ، و كانَ الأَصبَغُ شاعِراً مُفَوَّهاً، و نامَ أصحابُهُ، فَرَفَعَ صَوتَهُ فَأَسمَعَ الأَشتَرَ...:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ أخشیٰ ولي فِي القَومِ رِحْمٌ قريبَةٌ أبىَ اللّٰهُ أن أخشیٰ وَ الأَشتَرُ جاري&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَغَدا بِهِ الأَشتَرُ عَلیٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، هٰذا رَجُلٌ مِنَ المَسلَحَةِ لَقيتُهُ بِالأَمسِ، فَوَاللّه، لَو عَلِمتُ أنَّ قَتلَهُ الحَقُّ قَتَلتُهُ، و قَد باتَ عِندَنَا اللَّيلَةَ و حَرَّكَنا بِشِعرِهِ، فَإِن كانَ فيهِ القَتلُ فَاقتُلهُ و إن غَضِبنا فيهِ، و إن ساغَ لَكَ العَفوُ عَنهُ فَهَبهُ لَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ لَكَ يا مالِكُ، فَإِذا أصَبتَ مِنهُم أسيراً فَلا تَقتُلهُ؛ فَإِنَّ أسيرَ أهلِ القِبلَةِ لا يُفادیٰ و لا يُقتَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ بِهِ الأَشتَرُ إلیٰ مَنزِلِهِ، و قالَ: لَكَ ما أخَذنا مِنكَ، لَيسَ لَكَ عِندَنا غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶؛ الفتوح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱، بغية الطلب في تاريخ حلب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲۵ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از ابو جحیفه -: از اهل شام در صفّین، مردی به نام اصبغ بن ضِرار اَزدی بود. او طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار و مرزبان معاویه بود. علی علیه‌السلام مالک اَشتر را به جنگ با او فرستاد و مالک بدون آن که بجنگد، اسیرش کرد. علی علیه‌السلام از کشتن اسیرِ تسلیم شده نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. اَشتر، شبانه او را آورد و بست و نزد دیگر یارانش انداخت تا صبح شود. اصبغ، شاعری توانا بود. یارانش که خوابیدند، با صدای بلند جوری که اشتر بشنود، گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا بترسم با آن که در میان این قوم، خویشی نزدیک دارم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا اِبا دارد که بترسم در حالی که اَشتر پناه من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح، اَشتر او را نزد علی برد و گفت: ای امیر مؤمنان! این مردی از مرزبانان است که دیروز با او رویارو شدم. به خدا سوگند اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم که کشتنش حق است، حتماً او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشتم. دیشب نزد ما بود و با شعرش ما را تکان داد. اگر مستحقّ قتل است، او را بکش، هر چند ما را ناراحت کند، و اگر خوش داری عفو و گذشت کنی، او را به من ببخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «او مال تو ای مالک! هر گاه اسیری از آنان گرفتی، او را نکش؛ زیرا اسیر اهل قبله نه فدیه دارد و نه قتل».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَشتر، آن مرد را به منزلش باز گرداند و گفت: آنچه از تو گرفتیم، مال خودت باشد. جز این، چیزی نزد ما نداری.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن الشعبيّ: أسَرَ عَلِيٌّ أسریٰ يَومَ صِفّينَ فَخَلّیٰ سَبيلَهُم، فَأَتَوا مُعاوِيَةَ، و قَد كانَ عَمرُو بنُ العاصِ يَقولُ لِأَسریٰ أسَرَهُم مُعاوِيَةُ: اُقتُلهُم. فَما شَعَروا إلّا بِأَسراهُم قَد خَلّیٰ سَبيلَهُم عَلِيٌّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ مُعاوِيَةُ: يا عَمرُو، لَو أطَعناكَ في هٰؤُلاءِ الأسریٰ لَوَقَعنا في قَبيحٍ مِنَ الأَمرِ! ألا تَراهُ قَد خَلّیٰ سَبيلَ أسرانا؟ فَأَمَرَ بِتَخلِيَةِ مَن في يَدَيهِ مِن أسریٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام.وكانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام إذا أخَذَ أسيراً مِن أهلِ الشّامِ خَلّیٰ سَبيلَهُ، إلّا أن يَكونَ قَد قَتَلَ أحَداً مِن أصحابِهِ فَيَقتُلُهُ بِهِ، فَإِذا خَلّیٰ سَبيلَهُ، فَإِن عادَ الثّانِيَةَ قَتَلَهُ و لَم يُخَلِّ سَبيلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از شعبی -: در روز صفّین، علی اسیرانی گرفت و آزادشان کرد. آنها نزد معاویه رفتند. معاویه هم اسیرانی گرفته بود و عمرو بن عاص به معاویه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آنها را بکش. ناگهان چشمشان به اسیرانی افتاد که علی آزادشان کرده بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاویه گفت: ای عمرو! اگر به حرف تو گوش کرده بودم، گرفتار کار زشتی شده بودیم! نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی او اسیران ما را آزاد کرده است؟ پس دستور داد اسیران سپاه علی را آزاد کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام هر گاه اسیری از شامیان نزدش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، آزادش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، مگر این که یکی از یارانش را کشته بود که در این صورت به قصاص او، آن اسیر را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت. هر گاه اسیری را آزاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، چنانچه دوباره اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت و آزادش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شريك عن أبيه: لَمّا هُزِمَ النّاسُ يَومَ الجَمَلِ، قالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: لا تَتبَعوا مُوَلِّياً، و لا تُجيزوا عَلیٰ جَريحٍ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ آمِنٌ. فَلَمّا كانَ يَومُ صِفّينَ قَتَلَ المُقبِلَ وَ المُدبِرَ، و أَجازَ عَلیٰ جَريحٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبانُ بنُ تَغلِبَ لِعَبدِ اللّه بنِ شَريكٍ: هٰذِهِ سيرَتانِ مُختَلِفَتانِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أهلَ الجَمَلِ قُتِلَ طَلحَةُ وَ الزُّبَيرُ، و إنَّ مُعاوِيَةَ كانَ قائِماً بِعَينِهِ و كانَ قائِدَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد اللّه بن شریک، از پدرش -: وقتى مردم (خوارج) در نبرد جمل شكست خوردند، امیر مؤمنان فرمود: «به دنبال پشت كردگان به جنگ نروید و زخم خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نكشید و آن كه درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، در امان است»؛ ولی چون نبرد صفّین شد، هم جنگجو و هم پشت كرده به جنگ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشت، و زخم خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نیز از پا در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابان بن تغلب به عبد اللّٰه بن شریک گفت: این، دو روشِ گوناگون است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عبد اللّٰه بن شریک] گفت: در جنگ جمل، [فرماندهان آنان] طلحه و زبیر، كشته شده بودند؛ ولى [در صفّین] معاویه، شخصاً سر پا بود و فرماندهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: سَأَلَهُ [أي عَلِيّاً علیه‌السلام] عَمّارٌ حينَ دَخَلَ البَصرَةَ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، بِأَيِّ شَيءٍ تَسيرُ في هٰؤُلاءِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِالمَنِّ وَ العَفوِ، كَما سارَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله في أهلِ مَكَّةَ حينَ افتَتَحَها بِالمَنِّ وَ العَفوِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۴، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: زمانی که [علی علیه‌السلام] وارد بصره شد، عمّار پرسید: ای امیر مؤمنان! با این جماعت با چه شیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای عمل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با منّت نهادن و عفو کردن؛ همان کاری که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در زمان فتح مکّه با مکّیان کرد: منّت نهاد و عفو کردن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: أمَرَ عَلِيٌّ علیه‌السلام مُنادِيَهُ فَنادیٰ يَومَ البَصرَةِ: لا يُتبَع مُدبِرٌ، و لا يُذَفَّف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّف: الإجهاز على الجريح، و كذلك الذفاف (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ «ذفف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ جَريحٍ، و لا يُقتَل أسيرٌ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ. و لَم يَأخُذ مِن مَتاعِهِم شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۴۷، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ كلاهما نحوه و كلّها عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶۷۲؛ الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ عن الفضيل بن عطاء، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: على علیه‌السلام به منادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در جنگ بصره (جمل) دستور داد كه فریاد زند: «فراریان از جنگ، دنبال نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. زخمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كشته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اسیران به قتل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند. هر كس درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببندد، در امان است و هر كس سلاحش را بر زمین اندازد، در امان است» و هیچ چیز از اموال آنان (جَمَلیان) را [به غنیمت] نگرفت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان که از احادیث ۲۲۶۵ و ۲۲۹۰ و... برداشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بازماندگان لشکر جمل، اجازه یافتند که اموالشان را با خود ببرند، اگر چه اثاث و اسلحۀ کشتگان و فراریانى که باز نگشتند، بر جاى ماند و امام۷ آنها را میان سپاه خویش، تقسیم نمود. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يُقاتَلُ أهلُ البَغيِ و يُقتَلونَ بِكُلِّ ما يُقتَلُ بِهِ المُشرِكونَ، و يُستَعانُ عَلَيهِم بِمَن أمكَنَ أن يُستَعانَ بِهِ عَلَيهِم مِن أهلِ القِبلَةِ، و يُؤسَرونَ كَما يُؤسَرُ المُشركِونَ إذا قُدِرَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با اهل بغى (گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى یاغى و سركش) به همان شدّت جنگ با مشركان، باید جنگید و از تمام امكانات و توانایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل قبله (مسلمانان) باید بر ضدّ آنان كمک گرفت و در صورت دسترس به ایشان، باید همچون مشركان اسیرشان كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن سلام: شَهِدتُ يَومَ الجَمَلِ... وَ انهَزَمَ أهلُ البَصرَةِ، و نادیٰ مُنادي عَلِيٍّ علیه‌السلام: لا تَتبَعوا مُدبِراً، و لا مَن ألقیٰ سِلاحَهُ، و لا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ؛ فَإِنَّ القَومَ قَد وَلَّوا و لَيسَت لَهُم فِئَةٌ يَلجَؤونَ إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَرَتِ السُّنَّةُ بِذٰلِكَ فِي المُسلِمينَ في قِتالِ أهلِ البَغيِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از سلام -: در جنگ جمل شرکت داشتم... و بصریان شکست خوردند و جارچیِ علی علیه‌السلام جار زد: «کسی را که پشت کرد، تعقیب نکنید. کسی را که سلاحش را انداخت، تعقیب نکنید. مجروح را نکشید، زیرا این جماعت گریختند و دار و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هم ندارند که به آن ملحق شوند». از آن پس، این، شیوۀ مسلمانان در جنگ با اهل بَغْی شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - و كانَ فيمَن اُسِرَ يَومَ الجَمَلِ، و حُبِسَ مَعَ مَن حُبِسَ مِنَ الاُساریٰ بِالبَصرَةِ -: كُنتُ في سِجنِ عَلِيٍّ بِالبَصرَةِ، حَتّیٰ سَمِعتُ المُنادِيَ يُنادي: أينَ موسَى بنُ طَلحَةَ بنِ عُبَيدِ اللّه؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَرجَعتُ وَ استَرجَعَ أهلُ السِّجنِ، و قالوا: يَقتُلُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجَني إلَيهِ، فَلَمّا وَقَفتُ بَينَ يَدَيهِ قالَ لي: يا موسیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لَبَّيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُل: «أستَغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَيهِ» ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: أستَغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَيهِ - ثَلاثَ مَرّاتٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لِمَن كانَ مَعي مِن رُسُلِهِ: خَلّوا عَنهُ. و قالَ لي: اِذهَب حَيثُ شِئتَ، و ما وَجَدتَ لَكَ في عَسكَرِنا مِن سِلاحٍ أو كُراعٍ فَخُذهُ، وَ اتَّقِ اللّٰهَ فيما تَستَقبِلُهُ مِن أمرِكَ، وَ اجلِس في بَيتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَكَرتُ لَهُ وَ انصَرَفتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ عَلِيٌّ صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ قَد غَنَّمَ أصحابَهُ ما أجلَبَ بِهِ أهلُ البَصرَةِ إلیٰ قِتالِهِ - و أَجلَبوا بِهِ يَعني: أتَوا بِهِ في عَسكَرِهِم - و لَم يَعرِض لِشَيءٍ غَيرِ ذٰلِكَ مِن أموالِهِم، و جَعَلَ ما سِویٰ ذٰلِكَ مِن أموالِ مَن قُتِلَ مِنهُم لِوَرَثَتِهِم، و خَمَّسَ ما اُغنِمَهُ مِمّا أجلَبوا بِهِ عَلَيهِ. فَجَرَت أيضاً بِذٰلِكَ السُّنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲۱ و راجع المناقب، لابن شهرآشوب: ج۲ ص۱۱۴..&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه، كه در جنگ جمل به اسارت در آمد و همراه اسیران دیگر، در بصره زندانى شد -:من در زندانِ على علیه‌السلام در بصره بودم. شنیدم منادى صدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه كجاست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و زندانیان، «إنّا للّٰه» گفتیم و زندانیان گفتند: تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام مرا به نزد خود خواست. وقتى در برابرش ایستادم، به من فرمود: «اى موسى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله، اى امیر مؤمنان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سه مرتبه بگو: أستغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَیه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه بار، آن را گفتم. آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه به كسانى از فرستادگانش كه همراه وى بودند، فرمود: «رهایش كنید!» و به من فرمود: «هر كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، برو و آنچه از اسلحه و حیوان در سپاه ما دارى، بردار و در آیندۀ زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از خدا بترس و در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بنشین».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از او سپاس‌گزارى كردم و رفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و على علیه‌السلام آنچه را که اهل بصره براى پیكار با على علیه‌السلام به لشكرگاه خود آورده بودند، به یارانش غنیمت داد؛ ولى متعرّض دیگر اموال آنان نشد. على علیه‌السلام جز آن مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، اموال كشتگان اهل بصره را براى ورثه‌شان باقى گذاشت و از آنچه [سپاهش] به عنوان غنیمت برداشتند، خمس گرفت و بدین ترتیب، سنّتْ جارى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن أبي البختري: لَمَّا انتَهیٰ عَلِيٌّ علیه‌السلام إلَى البَصرَةِ خَرَجَ أهلُها،... فَقاتَلوهُم و ظَهَرَ عَلَيهِم و وَلَّوا مُنهَزِمينَ، فَأَمَرَ عَلِيٌّ علیه‌السلام مُنادِياً يُنادي: لا تَطعُنوا في غَيرِ مُقبِلٍ، و لا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَطلُبوا مُدبِراً، و لا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمِنٌ، و ما كانَ فِي العَسكَرِ فَهُوَ لَكُم مَغنَمٌ، و ما كانَ فِي الدّورِ فَهُوَ ميراثٌ يُقَسَّمُ بَينَهُم عَلیٰ فَرائِضِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ إلَيهِ قَومٌ مِن أصحابِهِ فَقالوا: يا أميرَ المُؤمِنينَ، مِن أينَ أحلَلتَ لَنا دِماءَهُم و أَموالَهُم و حَرَّمتَ عَلَينا نِساءَهُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّ القَومَ عَلَى الفِطرَةِ، و كانَ لَهُم وَلاءٌ قَبلَ الفُرقَةِ، و كانَ نِكاحُهُم لِرِشدَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: هذا وَلَد رِشدَة: إذا کان لنکاحٍ صحیح. کما یقال في ضِدِّه: وَلَد زِنیة (النهایة: ج‌۲ ص‌۲۲۵ «رشد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يُرضِهِم ذٰلِكَ مِن كَلامِهِ علیه‌السلام. فَقالَ لَهُم: هٰذِهِ السّيرَةُ في أهلِ القِبلَةِ فَأَنكَرتُموها، فَانظُروا أيُّكُم يَأخُذُ عائِشَةَ في سَهمِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضوا بِما قالَ، وَ اعتَرَفوا بِصَوابِهِ، و سَلَّموا لِأَمرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از ابو البختری -: چون علی علیه‌السلام به بصره رسید، بصریان بیرون آمدند... و امام علیه‌السلام با آنان جنگید و بر آنان چیره آمد و بصریان گریختند. علی علیه‌السلام به جارزنی فرمود تا جار بزند: «به آن که با شما رویارویی ندارد، نیزه نزنید. آن را که پشت کرده، تعقیب نکنید و زخمی را نکشید. هر که سلاحش را افکند، در امان است و هر که درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بست، در امان است. آنچه در اردوگاه است، غنیمت شماست و آنچه در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، میراث است و بر اساس سهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی خداوند عزّ و جلّ، میانشان تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعی از یاران او به سویش رفتند و گفتند: ای امیر مؤمنان! به چه دلیل، خون و اموالشان را برای ما حلال کردی؛ امّا زنانشان را بر ما حرام ساختی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون آنها مسلمان اند و قبل از این تفرقه وفادار بودند و نکاحشان شرعی&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن امام علیه‌السلام، آنان را راضی نکرد. پس امام فرمود: «این شیوۀ رفتار با اهل&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قبله است. حال که قبولش ندارید، ببینید کدام یک از شما حاضر است عایشه [همسر پیامبرخدا] را جزء سهم خود بردارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این جا بود که قانع شدند و به درستیِ سخن امام، اعتراف کردند و فرمانش را گردن نهادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الحادی-عشر-الأمثال-العليا-في-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الحادِی عَشَرَ: الأَمثالُ العُليا فِي الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نمونه در جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رسول-الله-صلی-الله-علیه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱: رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَسَى ٱللهُ أَن يَكُفَّ بَأْسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا وَ ٱللهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَ أَشَدُّ تَنكِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس در راه خدا پيكار كن. تو عهده‌دارِ کسی جز خودت نيستى، و مؤمنان را نيز [به جهاد] ترغيب كن. اميد است كه خداوند، بلا و گزند كسانى را كه كفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند، [از سر شما] باز دارد، و خداوند، بلاانگيزتر و سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كيفرتر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ وَ أُوْلَـئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَ ٰتُ وَ أُوْلَـئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولی فرستادۀ خدا و كسانى كه با او ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان جهاد كردند، و آنهايند كه خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى دو جهان] از آنِ آنهاست و آنهايند كه رستگارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: ۱۵۳، التوبة: ۱۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: آل عمران: آیۀ ۱۵۳، توبه: آیۀ ۱۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ في صِفّينَ يَذكُرُ فيها رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله -:... حَتّیٰ مَضیٰ صلّی اللّه علیه و آله مُطيعاً لِلهِ، صابِراً عَلیٰ ما أصابَهُ، مُجاهِداً فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، عابِداً لِلهِ، حَتّیٰ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتاهُ اليَقينُ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۴۹۰ ح‌۶۶۸، وقعة صفّين: ص‌۳۱۳ كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام،&lt;br /&gt;<br /> بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۸۶ ح‌۴۲۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۲۴۸ عن جابر عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی ایشان در صِفّین که از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند -: تا آن كه در راه اطاعت خدا، در گذشت، در حالى كه بر مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسیده به او، شكیبا بود و آن گونه كه در خور خداوند بود، در راهش مجاهده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و آن قدر خدا را عبادت كرد تا اَجَلش فرا رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كُنّا إذَا أحمَرَّ البَأسُ اتَّقَينا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي إذا اشتدّت الحرب استقبلنا العدوّ به و جعلناه لنا وقايةً. و قيل: أراد إذا اضطرمت نار الحرب و تَسَعَّرت، كما يقال في الشرّ بين القوم: اضطرمت نارهم؛ تشبيهاً بحمرة النار و كثيراً ما يطلقون الحمرة على الشدّة (النهاية: ج‌۱ ص‌۴۳۸ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَم يَكُن أحَدٌ مِنّا أقرَبَ إلَى العَدُوِّ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: غريب كلامه: ح‌۹، مجمع البيان: ج‌۱ ص‌۴۷۸، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۵۳ ح‌۲۶، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۱۲۱ ح‌۴۴؛ مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۳۳۰ ح‌۱۳۴۶، مسند أبي يعلى: ج‌۱ ص‌۱۸۴ ح‌۲۹۷ كلاهما عن حارثة بن مضرب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: وقتى جنگ شدّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت، ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و هیچ كس به دشمن، نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از او نبود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَقَد رَأَيتُنا يَومَ بَدرٍ و نَحنُ نَلوذُ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ أقرَبُنا إلَى العَدُوِّ، و كانَ مِن أشَدِّ النّاسِ يَومَئِذٍ بَأساً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌١ ص‌١٨۶ ح‌۶۵۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌٧ ص‌۵٧٨ ح‌١، البداية و النهاية: ج‌٣ ص‌٢٧٩، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌٢ ص‌۴٢۵ كلّها عن حارثة بن مضرب، كنز العمّال: ج‌١٠ ص‌٣٩٧ ح‌٢٩٩۴٣؛ مكارم الأخلاق: ج‌١ ص‌۵٣ ح‌٢۵، بحار الأنوار: ج‌١۶ ص‌٢٣٢ ح‌٣۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در جنگ بدر، ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و او از همۀ ما به دشمن نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود و در آن روز، از همه، دلاورى بیشترى نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَمَّا انهَزَمَ النّاسُ يَومَ اُحُدٍ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، لَحِقَني مِنَ الجَزَعِ عَلَيهِ ما لَم أملِك نَفسي، و كُنتُ أمامَهُ أضرِبُ بِسَيفى بَينَ يَدَيهِ‌، فَرَجَعتُ أطلُبُهُ فَلَم أرَهُ‌، فَقُلتُ‌: ما كانَ رَسولُ اللّه لِيَفِرَّ، و ما رَأَيتُهُ فِي القَتلىٰ‌، و أَظُنُّهُ رُفِعَ مِن بَينِنا إلَى السَّماءِ‌، فَكَسَرتُ جَفنَ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجفن: غمد السيف (لسان العرب: ج‌١٣ ص‌٨٩ «جفن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيفي و قُلتُ في نَفسي: لَأُقاتِلَّنَ بِهِ عَنهُ حَتّىٰ اقتَلَ‌. و حَمَلتُ عَلَى القَومِ فَأَفرَجوا، فَإِذا أنَا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد وَقَعَ عَلَى الأَرضِ مَغشِيّاً عَلَيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج‌١ ص‌٨۶، إعلام الورى: ج‌١ ص‌٣٧٨، المناقب لابن شهر آشوب: ج‌٣ ص‌١٢۴ و ليس فيه صدره و كلّها عن عكرمة، بحار الأنوار: ج‌۴١ ص‌٨٣ ح‌١٠؛ مسند أبي يعلى: ج‌١ ص‌٢٧٨ ح‌۵۴٢، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص‌١٢۶ ح‌١۵۶ كلاهما عن عكرمة نحوه، كنز العمّال: ج‌١٠ ص‌۴٢۶ ح‌٣٠٠٢٧.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در روز اُحُد، هنگامى كه مردم از گرد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراكنده شدند، من چنان براى ایشان نگران و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاب گردیدم كه از خود، بىخود شده بودم. من، پیشاپیش پیامبر صلّی اللّه علیه و آله شمشیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدم. در جستجوى ایشان باز گشتم؛ امّا ایشان را ندیدم. با خود گفتم: پیامبر خدا، كسى نیست كه فرار كند. در میان كشتگان هم كه ایشان را ندیدم. گمان بردم كه از میان ما به آسمان برده شده است. پس نیام شمشیرم را شكستم و با خودم گفتم: با آن، چندان در راه پیامبر خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم تا كشته شوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر دشمن تاختم و آنها راه را باز كردند. دیدم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بر زمین افتاده و از حال رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن البراء: كُنّا - وَ اللّه - إذَا احمَرَّ البَأسُ نَتَّقي بِهِ صلّی اللّه علیه و آله، و إنَّ الشُّجاعَ مِنّا لَلَّذي يُحاذي بِهِ - يَعنِي النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۰۱ ذيل ح‌۷۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۵۷۸ ح‌۲ وج ۸ ص‌۵۵۰ ح‌۱، فتح الباري: ج‌۸ ص‌۳۱ ذيل ح‌۴۳۱۷، تفسير القرطبي: ج‌۸ ص‌۱۰۱، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۵۴۰ ح‌۳۰۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از بَراء بن عازب -: هر گاه جنگ بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت، به خدا سوگند،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و شجاع، كسى بود كه هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ردیف پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا نَزَلَت عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: (لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ)، كانَ أشجَعُ النّاسِ مَن لاذَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي كان علیه‌السلام بحيث يكون أشجع الناس من لحق به و لجأ إليه لأنّه كان أقرب الناس و أجرأهم عليهم، كما روي عن أمير المؤمنين علیه‌السلام أنه كان يقول: كنّا إذا احمرّ البأس اتَّقينا برسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله فما يكون أحد أقرب إلى العدوّ منه (بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۴۲۴ ح‌۱۰۵۷ عن أبان، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰ ح‌۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون آیۀ (تو عهده‌دار کسی جز خودت نیستی)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مضمون آیه، این است که: تو موظّف به جهاد هستی و این، تکلیفی از جانب خدا برای شخص توست؛ امّا دیگر مسلمانان، تو را ندارند و اگر یاری‌ات نکردند، تو باز هم مُکلّفی که به تنهایی جهاد کنی. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازل شد، شجاع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم، كسى به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد كه در پناه [و نزدیكى] پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [با دشمن] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما لَقِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ألقی»، و التصویب من طبعة أُخری للمصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله] سَرِيَّةً مُنذُ نَزَلَت عَلَيهِ: (فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ) إلّا وَلِيَ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۴۲۳ ح‌۱۰۵۶ عن زيد الشحّام، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از زمانی که آیۀ (پس، در راه خدا پيكار كن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نيستى) بر وی (پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله) نازل شد، هیچ سپاهی را اعزام نکرد، مگر این که خود، فرماندهی آن را بر عهده گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مرازم عن الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ كَلَّفَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما لَم يُكَلِّفهُ أحَداً مِن خَلقِهِ، كَلَّفَهُ أن يَخرُجَ عَلَى النّاسِ كُلِّهِم وَحدَهُ بِنَفسِهِ إن لَم يَجِد فِئَةً تُقاتِلُ مَعَهُ، و لَم يُكَلِّف هٰذا أحَداً مِن خَلقِهِ قَبلَهُ و لا بَعدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (فَقَاتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۷۴ ح‌۴۱۴، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۷۷ ح‌۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی - به نقل از مرازم -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را به چیزهایى مكلّف كرد كه هیچ یک از خلقش را به آنها مكلّف نكرده است. او را مكلّف كرد كه چنانچه یاورانى نیافت تا در كنارش بجنگند، خودش به تنهایى در برابر همۀ مردم بِایستد. هیچ یک از خلقش را چنین تكلیفى نكرد، نه پیش از او و نه پس از او».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این آیه را تلاوت كرد: (پس، در راه خدا پیکار کن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نيستى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - بَعدَ أن ذَكَرَ ما أعطَی اللّٰهُ مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الشَّرائِعِ و مَا افتَرَضَ عَلَيهِ مِنَ الفَرائِضِ -: ثُمَّ كُلِّفَ ما لَم يُكَلَّف أحَدٌ مِنَ الأَنبِياءِ، و اُنزِلَ عَلَيهِ سَيفٌ مِنَ السَّماءِ في غَيرِ غِمدٍ، و قيلَ لَهُ: (قاتِل في سَبيلِ اللّه لا تُكَلَّفُ إلّا نَفسَكَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۱۷ ح‌۱، المحاسن: ج‌۱ ص‌۴۴۸ ح‌۱۰۳۵، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۳۱۷ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - پس از بیان آنچه خداوند از شریعت به محمّد صلّی اللّه علیه و آله داده و واجباتی که بر او واجب کرده است -: سپس تكلیفى به او محوّل شد كه به هیچ یک از پیامبران، محوّل نشد و از آسمان، شمشیرى بدون غلاف برایش فرود آورده و به او گفته شد: (پس، در راه خدا پیکار کن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نیستى).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمام-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲: الإِمامُ عَلِيٌّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امام علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ جَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلْآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ وَ ٱللهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰـلِمِينَ * ٱلَّذِيـنَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِـيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللهِ وَ أُوْلَـئِكَ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ * يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَ رِضْوَ ٰنٍ وَ جَنَّـٰتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَـٰـلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ ٱللهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۹ - ۲۲ و انظر: الميزان في تفسير القرآن: ج‌۹ ص‌۲۰۳ - ۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;( آيا آب دادن به حاجيان و آبادسازى مسجد الحرام را همانند [ايمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه به خدا و روز واپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد كرده است؟! [اين دو] نزد خدا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيستند، و خدا گروه ستمكاران را هدايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. * کسانی كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نزد خدا مقامی هر چه والاتر دارند و آنها همان كاميابان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند * پروردگارشان آنها را از جانب خود به رحمت و خشنودی و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی [در بهشت] كه در آنها نعمتى پايدار دارند، مژده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد * جاودانه در آنها خواهند بود. در حقیقت، خداست كه نزد او پاداشى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن علیه‌السلام - في ذِكرِ فَضلِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام -:... و قَد قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (وَ ٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلْأَوَّلُونَ مِنَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَ ٱلْأَنصَارِ وَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحْسَـٰنٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهُوَ سابِقُ جَميعِ السّابِقينَ، فَكَما أنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ فَضَّلَ السّابِقينَ عَلَى المُتَخَلِّفينَ وَ المُتَأَخِّرينَ، فَكَذٰلِكَ فَضَّلَ سابِقَ السّابِقينَ عَلَى السّابِقينَ، و قَد قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللّه وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَ أبِيَ المُؤمِنَ بِاللّه وَ اليَومِ الآخِرِ، وَ المُجاهِدَ في سَبيلِ اللّه حَقّاً، و فيهِ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۶۱ ح‌۱۱۷۴ عن عبد الرحمٰن بن كثير عن الإمام الصادق عن آبائه:، تفسير فرات: ص‌۱۷۰ ح‌۲۱۷ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰ ص‌۱۴۱ ح‌۵؛ ينابيع المودّة: ج‌۳ ص‌۳۶۷ ح‌۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام - در بیان فضایل امیر مؤمنان علیه‌السلام -: خداوند متعال فرموده است: (و پیشتازانِ نخستین از مهاجران و انصار، و كسانى كه با نیكوكارى از آنان پیروى كردند). او پیشتازِ همۀ پیشتازان بود و خداوند، همان گونه كه پیشتازان را به بر جا ماندگان و پسینیان برترى داده، پیشتازِ پیشتازان را هم بر پیشتازان، برترى داده است؛ چرا که خداوند فرموده است: (آیا آب دادن به حاجیان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟!). پدرم مؤمن به خدا و روز قیامت و حقیقتاً مجاهد در راه خدا بود و این آیه در بارۀ وى نازل شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - قيلَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا بِأَفضَلِ مَناقِبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، كُنتُ أنَا و عَبّاسٌ و عُثمانُ بنُ أبي شَيبَةَ فِي المَسجِدِ الحَرامِ، قالَ عُثمانُ بنُ أبي شَيبَةَ: أعطاني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخِزانَةَ - يَعني مَفاتيحَ الكَعبَةِ -، و قالَ العَبّاسُ: أعطاني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله السِّقايَةَ - و هِيَ زَمزَمُ -، و لَم يُعطِكَ شَيئاً يا عَلِيُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۲۵ ح‌۱۸۰۱ عن أبي بصير، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۱۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۲۳۶ ح‌۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: به امیر مؤمنان - که درودهای خدا بر او باد - گفته شد: ای امیر مؤمنان! از برترین منقبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت به ما خبر ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «باشد. من و عبّاس و عثمان بن ابی شیبه در مسجد الحرام بودیم. عثمان بن ابی شیبه گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله منصب خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری - یعنی کلیدهای کعبه - را به من داد. عبّاس گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله منصب سِقایت - یعنی زمزم - را به من داد و به تو چیزی نداد، ای علی!...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از این بود که خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (آیا آب دادن به حاجیان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده؟! [این دو] نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ) -: نَزَلَت في عَلِيٍّ علیه‌السلام و حَمزَةَ وَ العَبّاسِ و شَيبَةَ؛ قالَ العَبّاسُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ سِقايَةَ الحاجِّ بِيَدي! و قالَ شَيبَةُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ حِجابَةَ البَيتِ بِيَدي! و قالَ حَمزَةُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ عِمارَةَ البَيتِ بِيَدي! و قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: أنَا أفضَلُ فَإِنّي آمَنتُ قَبلَكُم ثُمَّ هاجَرتُ و جاهَدتُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضوا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حَكَماً، فَأَنزَلَ اللّهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ) إلیٰ قَولِهِ: (عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۸۳، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۱ ص‌۲۰۱ ح‌۱۰ نحوه و كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۲۸۸ ح‌۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟ [اين دو] نزد خدا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيستند) -: این آیه در بارۀ علی و حمزه و عبّاس و شیبه نازل شد؛ چرا که عبّاس گفت: من برترم؛ چون منصب آب دادن به حاجیان در دست من است. شیبه گفت: من برترم؛ چون منصب تولیت کعبه در دست من است. حمزه گفت: من برترم؛ چون منصب آبادسازی خانۀ خدا در دست من است. علی علیه‌السلام فرمود: من برترم؛ چون من پیش از شما ایمان آوردم و سپس هجرت و جهاد کردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار گذاشتند پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را داور قرار دهند. پس، خداوند [آیاتِ] (آیا آب دادن به حاجیان و آباد کردن مسجد الحرام را) تا (در حقیقت، خداست که نزد او پاداشی بزرگ است) را فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: التوبة: ۱۹ - ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام: قَولُهُ: (كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰـلِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ وَصَفَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام: (ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللهِ وَ أُوْلَئِكَ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ وَصَفَ ما لِعَلِيٍّ علیه‌السلام عِندَهُ، فَقالَ: (يُـبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَ رِضْوَ ٰنٍ وَ جَنَّـٰتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَـٰـلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ ٱللهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۸۴ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۳۵ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: این آیه در بارۀ علی بن ابی طالب علیه‌السلام نازل شد: (همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟! [این دو] نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند، و خدا گروه ستمکاران را هدایت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در وصف علی بن ابی طالب فرمود: (كسانى كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نزد خدا مقامى هر چه والاتر دارند و آنان همان کامیابان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پاداشی را که علی در نزد خدا دارد، بیان فرمود: (پروردگارشان آنان را از جانب خود به رحمت و خشنودى و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى [در بهشت] كه در آنها نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى پايدار دارند، مژده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد * جاودانه در آنها خواهند بود، در حقيقت، خداست كه نزد او پاداشى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ) -: نَزَلَت في حَمزَةَ و عَلِيٍّ و جَعفَرٍ وَ العَبّاسِ و شَيبَةَ؛ إنَّهُم فَخَروا بِالسِّقايَةِ وَ الحِجابَةِ، فَأَنزَلَ اللّهُ عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ)، و كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام و حَمزَةُ و جَعفَرٌ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِمُ - الَّذينَ آمَنوا بِاللّه وَ اليَومِ الآخِرِ و جاهَدوا في سَبيلِ اللّه لا يَستَوونَ عِندَ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۰۳ ح‌۲۴۵، تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۲۶ ح‌۱۸۰۲ کلاهما عن أبي بصیر، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۳۵ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر یا امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده است؟!) -: در بارۀ حمزه و على و جعفر و عبّاس و شیبه نازل شد. آنها به آب دادن به حاجیان و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى كعبه فخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروختند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شرح ملّا صالح مازندرانى در بارۀ متن عربی این حدیث آمده: «ضمیر &amp;quot;إنّهم&amp;quot; به عبّاس بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد که منصب سقایت داشت، و به شَیبه که منصب حجابت و کلیددارى کعبه را داشت». در الوافى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «آب دادن به حاجیان در اختیار عبّاس بود و تولیت و کلیددارى کعبه و تعمیر مسجد الحرام در اختیار شیبه، و بدین جهت، این دو نفر از این بابت بر على و حمزه و جعفر، فخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروختند. از این رو، این آیه نازل شد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، خداى متعال آیۀ (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده است؟!) را فرو فرستاد. على و حمزه و جعفر - كه درودهاى خدا بر آنان باد - كسانى هستند كه به خدا و روز بازپسین ایمان آوردند و در راه خدا جهاد كردند. اینها نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن محمّد بن كعب القرظي - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ...) -: اِفتَخَرَ طَلحَةُ بنُ شَيبَةَ مِن بَني عَبدِ الدّارِ، و عَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ، و عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه‌السلام؛ فَقالَ طَلحَةُ: أنَا صاحِبُ البَيتِ مَعي مِفتاحُهُ، لَو أشاءُ بِتُّ فيهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عَبّاسٌ: أنَا صاحِبُ السِّقايَةِ وَ القائِمُ عَلَيها، و لَو أشاءُ بِتُّ فِي المَسجِدِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: ما أدري ما تَقولانِ، لَقَد صَلَّيتُ إلَى القِبلَةِ سِتَّةَ أشهُرٍ قَبلَ النّاسِ، و أَنَا صاحِبُ الجِهادِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ) الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج‌۶ الجزء ۱۰ ص‌۹۶، أسباب النزول: ص‌۲۴۸ ح‌۴۹۴ نحوه، تفسير ابن كثير: ج‌۴ ص‌۶۴، الدرّ المنثور: ج۴ ص۱۴۶؛ مجمع البيان: ج۵ ص۲۳، العمدة: ص۱۹۳ ح۲۹۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص۳۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى - به نقل از محمّد بن كعب قرظى، در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (آیا آب دادن به حاجیان و آبادسازی مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] کسی قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید که به خدا و روز واپسین ایمان آورده است؟!) -: طلحة بن شیبه از بنى عبد الدار، عبّاس بن عبد المطّلب و على بن ابى طالب علیه‌السلام افتخارات خود را بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. طلحه گفت: من متولّى خانۀ خدا هستم و كلید آن در دست من است. اگر بخواهم، شب را در آن به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: من متولّى آبدهى [به زائران] و عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار آن هستم و اگر بخواهم، شب را در مسجد الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم شما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید! من، شش ماه پیش از دیگران به سوى قبله نماز خواندم و اهل جهادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام) (تا پایان آیه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: لَمّا كانَ يَومُ اُحُدٍ وَ افتَرَقَ النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و ثَبَتَ مَعَهُ عَلِيٌّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ و عَلَى الأَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ -، و كانَ مِن أمرِ النّاسِ ما كانَ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لِعَلِيٍّ: اِذهَب يا عَلِيُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَيفَ أذهَبُ يا رَسولَ اللّه و أَدَعُكَ؟! بَل نَفسي دونَ نَفسِكَ، و دَمي دونَ دَمِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَثنیٰ عَلَيهِ خَيراً. ثُمَّ نَظَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ كَتيبَةٍ قَد أقبَلَت، فَقالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ هِشامَ بنَ اُمَيَّةَ المَخزومِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جاءَت كَتيبَةٌ اُخریٰ، فَقالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ عُمَرَ بنَ عَبدِ اللّه الجُمَحِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أقبَلَت كَتيبَةٌ اُخریٰ، قالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ شَيبَةَ بنَ مالِكٍ أخا بَني عامِرِ بنِ لُؤَيٍّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَبرَئيلُ علیه‌السلام مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام: يا مُحَمَّدُ، إنَّ هٰذِهِ لَلمُواساةُ! فَقالَ: يا جَبرَئيلُ، إنَّهُ مِنّي و أَنَا مِنهُ. فَقالَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام: و أَنَا مِنكُما يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۴، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۸۹ نحوه، بشارة المصطفى: ص‌۱۸۶ و ليس فيه صدره إلى «فأثنى عليه خيراً»، كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۳۶۹ عن الإمام الباقر عن أبيه علیهماالسلام و ليس فيه ذيله من «و جبريل» نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۸۸؛ تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۱۴ عن أبي رافع عن أبيه نحوه و راجع: المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۳۱۸ ح‌۹۴۱ و العمدة: ص‌۲۰۰ ح‌۳۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در جنگ اُحُد که مردم از اطراف پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراکنده شدند و علی - که درودهای خدا بر او و بر امامان از نسل او باد - با او ماند و از مردم، آن [رفتاری] سر زد که سر زد [و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید]، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به علی علیه‌السلام فرمود: «تو هم برو، ای علی!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چگونه شما را تنها بگذارم و بروم؟! جانم فدای جانت! خونم فدای خونت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را ستود. سپس چشم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به گروهی از سپاهیان دشمن افتاد که به سویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند. فرمود: «به آنان حمله کن، ای علی!». علی به آنها حمله برد و تار و مارشان کرد و هشام بن امیّۀ مخزومی را به قتل رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گروه دیگری آمدند. پیامبر فرمود: «به آنان حمله کن، ای علی!». علی به آنها حمله کرد و آنان را هم تار و مار ساخت و عمر بن عبد اللّٰه جُمَحی را به هلاکت رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گروه دیگری حمله آورد. پیامبر فرمود: «به اینها حمله کن، ای علی!». علی بر آنها نیز تاخت و تار و مارشان کرد و شیبة بن مالک برادر بنی عامر بن لؤی را کشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل که با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بود، گفت: ای محمّد! این است جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی! پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «ای جبرئیل! او از من است و من از او هستم». جبرئیل گفت: من نیز از شما دو تن هستم، ای محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن عمّار: كُنتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في بَعضِ غَزَواتِهِ، و قَتَلَ عَلِيٌّ علیه‌السلام أصحابَ الأَلوِيَةِ و فَرَّقَ جَمعَهُم، و قَتَلَ عَمرَو بنَ عَبدِ اللّه الجُمَحِيَّ، و قَتَلَ شَيبَةَ بنَ نافِعٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، صَلَّى اللّٰهُ عَلَيكَ، إنَّ عَلِيّاً قَد جاهَدَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّهُ مِنّي و أَنَا مِنهُ، واِرثُ عِلمي، و قاضي دَيني، و مُنجِزُ وَعدي، وَ الخَليفَةُ بَعدي.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص‌۱۲۰، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۸ ح‌۳۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از عمّار بن یاسر -: در یکی از غزوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با ایشان بودم. در آن غزوه، علی علیه‌السلام پرچمداران را به هلاکت رساند و دشمن را تار و مار کرد و عمرو بن عبد اللّٰه جُمَحی و شَیبة بن نافع را به قتل رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت پیامبر خدا رسیدم و گفتم: اى پیامبر خدا! درود خدا بر تو باد! على، در راه خدا آن گونه كه باید، مبارزه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «چون او از من است و من از اویم. وارث دانش من، پرداخت كنندۀ قرض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم، به جا آورنده تعهّدات من و جانشین [من] بعد از من است...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ألا و قَد أمَرَنِيَ اللّٰهُ بِقِتالِ أهلِ البَغيِ وَ النَّكثِ وَ الفَسادِ فِي الأَرضِ، فَأَمَّا النّاكِثونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الناکثون: أهل الجمل؛ لأنّهم نکَثوا البیعة؛ أي نقضوها، و استنزلوا عائشة و ساروا بها إلی البصرة، و هم عسکر الجمَل و رؤساؤه (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۸۳۰ «نکث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد قاتَلتُ، و أَمَّا القاسِطونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القاسطون: الذین قسَطوا؛ أي جاروا حین حاربوا إمام الحقّ؛ کمعاویة و أتباعه و أعوانه الذین عَدَلوا عن أمیر المؤمنین علیه‌السلام و حاربوه في وقعة صفّین (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۴۷۸ «قسط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد جاهَدتُ، و أَمَّا المارِقَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المارقون: هم الذین مَرَقوا من دین الله و استحلّوا القتال من خلیفة رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله [و هم الخوارج]، و کانت بینهم و بین أمیر المؤمنین وقعة، و تعرف تلك الوقعة بیوم النهروان (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۶۸۹ «مرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد دَوَّختُ، و أَمَّا شَيطانُ الرَّدهَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: أمّا شيطان الردهة فقد قال قَومٌ: إنّه ذو الثُّدَيّة صاحب النهروان، و رووا في ذلك خبراً عن النبيّ صلّی اللّه علیه و آله... و قال قوم: شيطان الردهة: أحد الأبالسة المَردَة من أعوان عدوّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبليس... (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد كُفيتُهُ بِصَعقَةٍ سُمِعَت لَها وَجبَةُ قَلبِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجبة قلبه: أي خفقانه (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۵۴ «وجب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَجَّةُ صَدرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَقِيَت بَقِيَّةٌ مِن أهلِ البَغيِ، و لَئِن أذِنَ اللّٰهُ فِي الكَرَّةِ عَلَيهِم لَأُديلَنَّ مِنهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لأُدیلَنّ منهم: أي لتکونَنّ الدولة لي علیهم. أدَلتُ من فلان: أي غلبتُه و قهرتُه و صِرت ذا دولَة علیه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلّا ما يَتَشذَّرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: يتشذّر في أطراف الأرض: يتمزّق و يتبدّد؛ و منه قولهم: ذهبوا شذَرَ مذَر (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أطرافِ البِلادِ تَشَذُّراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۲، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۱۰۹ ح‌۲۳۹۷، غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۳۴۳ ح‌۲۷۹۰ و ليس فيهما ذيله من «و بقيت بقيّة»، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۴۷۴ ح‌۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بدانید كه خداوند، مرا به پیكار با سرکشان و پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنان و فساد كنندگان در زمین فرمان داده است. با پیمان‌شکنان جنگیدم و با بیدادگران جهاد كردم و مُنحرفان را در هم شکستم و شیطان رَدهَه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شیطان رَدهه: بعضی گفته‌اند که مراد، «ذو الثُّدَیّه» است که رئیس خوارج در نهروان بود و یک دست او به شکل پستان زنان بود و به این اعتبار، او را «ذو الثُّدَیّه» می‌گفتند؛ یعنی صاحب پستان و بعضی گفته‌اند که شیطانی بوده از سرکشان شیاطینِ تبعۀ ابلیس (ر. ک: شرح غرر الحکم: ج۲ ص۳۴۴ و شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: ج۱۳ ص۱۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را هم با بانگی كه نشان آن بر تپش قلب و لرزش سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آشکار شد، از پا در آوردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنها ته مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از سرکشان باقی مانده‌اند که اگر خداوند مرا رخصت یورش بر آنان دهد، بی گمان، نابودشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، مگر اندک شماری که در گوشه و کنار بلاد پراکنده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: و لَقَد عَلِمَ المُستَحفَظونَ مِن أصحابِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله أنّي لَم أرُدَّ عَلَى اللّه و لا عَلیٰ رَسولِهِ ساعَةً قَطُّ، و لَقَد واسَيتُهُ بِنَفسي فِي المَواطِنِ الَّتي تَنكُصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّكوص: الإحجام عن الشيء. يقال: نَكَصَ على عَقِبَيه، أي رجع (الصحاح: ج‌۳ ص‌۱۰۶۰ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهَا الأَبطالُ و تَتَأَخَّرُ فيهَا الأَقدامُ؛ نَجدَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّجدَة: الشجاعة. و رجلٌ ذو نَجدة: أي ذو بأس (الصحاح: ج‌۲ ص‌۵۴۲ «نجد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكرَمَنِيَ اللّٰهُ بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۷، غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۲۵۰ ح‌۱۰۱۴۵، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۰۶ ح‌۹۲۸۶، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۱۸۰ ح‌۹۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان (/ رازداران / عالمانِ) از میان یاران محمّد صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه من هرگز و حتّى لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از فرمان خدا و پیامبر او سر باز نزدم، و در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه پهلوانان در آنها پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینند و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آنها وا پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، با جان خویش او را یارى رساندم و این، شجاعتى بود كه خداوند، مرا بِدان گرامى داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: زارَ زَينُ العابِدينَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ علیه‌السلام قَبرَ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، و وَقَفَ عَلَى القَبرِ فَبَكیٰ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّلامُ عَلَيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ و رَحمَةُ اللّه و بَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلَيكَ يا أمينَ اللّه في أرضِهِ، و حُجَّتَهُ عَلیٰ عِبادِهِ، أشهَدُ أنَّكَ جاهَدتَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص‌۹۲ ح‌۹۳ عن أبي عليّ بن مهديّ بن صدقة الرقّي عن الإمام الرضا عن أبيه عنه:، مصباح المتهجّد: ص‌۷۳۸ ح‌۸۲۹، المزار للشهيد: ص‌۱۱۴، فرحة الغريّ: ص‌۴۰ كلّها عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، المصباح للكفعمي: ص‌۶۳۸ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۶۴ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: زین العابدین علی بن الحسین علیه‌السلام قبر امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه‌السلام را زیارت كرد و بر كنار قبر ایستاد و گریست و سپس گفت: «سلام بر تو - اى امیر مؤمنان - و رحمت و بركات خدا بر تو باد! سلام بر تو، اى امین خدا در زمین خدا و حجّت او بر بندگانش! گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه تو در راه خدا، آن گونه که باید، جهاد کردی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمام-الحسين-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۳: الإمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امام حسین علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في زِيارَةِ رَأسِ الإِمامِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: أشهَدُ أنَّكَ قَد أقَمتَ الصَّلاةَ و آتَيتَ الزَّكاةَ، و أَمَرتَ بِالمَعروفِ و نَهَيتَ عَنِ المُنكَرِ، و تَلَوتَ الكِتابَ حَقَّ تِلاوَتِهِ، و جاهَدتَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، و صَبَرتَ عَلَى الأَذیٰ في جَنبِهِ مُحتَسِباً حَتّیٰ أتاكَ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص‌۴۱۵ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۵۸ ذيل ح‌۱۳۱، المقنعة: ص‌۴۶۹، المزار: ص‌۱۶۷ كلّها من دون إسناد إليه علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۹۳ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان زیارت سر مبارک امام حسین علیه‌السلام -: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه نماز را بر پا داشتى و زكات پرداختى و امر به معروف و نهى از منكر كردى و كتاب را، آن گونه كه شایستۀ آن بود، تلاوت كردى و در راه خدا، آن گونه كه باید، جهاد كردى و بر آزار آن، شكیب ورزیدى و به حساب خدا نهادى تا اَجَلت در رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء - في ذِكرِ أحوالِ الإمامِ الحُسَينِ علیه‌السلام يَومَ عاشوراءَ -: بَقِيَ عامَّةَ يَومِهِ لا يَقدَمُ عَلَيهِ أحَدٌ، حَتّیٰ أحاطَت بِهِ الرَّجّالَةُ و هُوَ رابِطُ الجَأشِ، يُقاتِلُ قِتالَ الفارِسِ الشُّجاعِ، إن كانَ لَيَشُدُّ عَلَيهِم فَيَنكَشِفونَ عَنهُ انكِشافَ المِعزیٰ شَدَّ فيهَا الأَسَدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء: ج‌۳ ص‌۳۰۲ الرقم ۴۸، الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة): ج‌۱ ص‌۴۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء - در یادكرد وقایع روز عاشورا -: در بقیّۀ روز شهادتش، كسى بر او در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد تا آن كه سربازان پیاده، گرداگردش را گرفتند و او در همان حال، با دلاورى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى استوار، مانند سوارى شجاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. اگر بر آنان یورش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد، از هم باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، به سان گلّۀ بزى كه شیر به آن حمله كرده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن حميد بن مسلم - في ذِكرِ وَقائِعِ يَومِ عاشوراءَ -:... و هُوَ [أيِ الإمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام] يُقاتِلُ عَلیٰ رِجلَيهِ قِتالَ الفارِسِ الشُّجاعِ، يَتَّقِي الرَّميَةَ، و يَفتَرِصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفُرصة: النَّهزة؛ يقال: افتَرَصَها، أي انتهَزَها. والعورة: هو كلّ عيب و خلل في شيء، يقال: أعوَرَ الفارس، إذا بدا فيه موضع خللٍ للضّرب (اُنظر: النهاية: ج‌۳ ص‌۴۳۲ «فرض» وص ۳۱۹ «عور»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَورَةَ، و يَشُدُّ عَلَى الخَيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۵۲، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۵۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از حمید بن مسلم، در یادكرد وقایع روز عاشورا -: حسین علیه‌السلام پیاده، مانند سواران شجاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، خودش را از تیرها حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، شكاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى صُفوف دشمن] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُست و بر سواران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خروشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام الحسين علیه‌السلام: ج۴ ص۳۸۳ (القسم الثامن / الفصل التاسع: مقتل سيّد الشهداء علیه‌السلام / قتال الإمام علیه‌السلام اعداءَه وحيداً).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ امام حسین علیه‌السلام: ج۷ ص۱۹۷ (بخش هشتم/فصل نهم: شهادت سیّد الشهداء علیه‌السلام / نبرد انفرادی امام علیه‌السلام با دشمنانش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العباس-بن-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۴: العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عبّاس بن علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: رَحِمَ اللّٰهُ العَبّاسَ‌! فَلَقَد آثَرَ و أبلىٰ و فَدىٰ أخاهُ بِنَفسِهِ حَتّىٰ قُطِعَت يَداهُ‌، فَأَبدَلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ بِهِما جَناحَينِ يَطيرُ بِهِما مَعَ المَلائِكَةِ فِي الجَنَّةِ‌، كَما جَعَلَ لِجَعفَرِ بنِ أبي طالِبٍ‌، و إنَّ لِلعَبّاسِ عِندَ اللّه تَبارَكَ و تَعالىٰ مَنزِلَةً يَغبِطُهُ بِها جَميعُ الشُّهَداءِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ القِيامَةِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۵۴٧ ح‌٧٣١، الخصال: ص‌۶٨ ح‌١٠١، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌٢٩٨ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خدا رحمت كند عبّاس را! او ایثار كرد و جانانه جنگید و جان خویش را فداى برادرش كرد، تا جایى كه دو دستش قطع شد، و خداوند به جاى آن دو، دو بال به او بخشید كه با آنها همراه فرشتگان در بهشت پرواز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، چنان كه به جعفر بن ابى طالب بخشید. عبّاس در نزد خداوند متعال، چنان منزلتى دارد كه در روز قیامت، همۀ شهیدان به آن غبطه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن الضحّاك بن عبد اللّٰه المشرقيّ - في خَبَرِ لَیلَةِ عاشوراءَ عِندَما أذِنَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام لِأصحابِهِ بِالرُّجوعِ -: فَقالَ لَهُ إخوَتُهُ و أبناؤُهُ و بَنو أخيهِ وَ ابنا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدِ اللّه بنِ جَعفَرٍ: لِمَ نَفعَلُ؟ لِنَبقىٰ بَعدَكَ‌! لا أرانَا اللّٰهُ ذٰلِكَ أبَداً. بَدَأَهُم بِهٰذَا القَولِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴١٩؛ الإرشاد: ج‌٢ ص‌٩١، الملهوف: ص‌١۵١.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ضحّاک بن عبد اللّٰه مَشرقى، هنگامى كه امام حسین علیه‌السلام در شب عاشورا به یارانش اجازۀ بازگشت داد -: برادران و فرزندان و برادرزادگانش و نیز دو پسر عبد اللّٰه بن جعفر، به حسین علیه‌السلام گفتند: چرا این كار را بكنیم؟ براى این كه پس از تو بمانیم؟! خداوند، چنین روزى را هیچ گاه به ما نشان ندهد! آغازگر این گونه سخنان، عبّاس بن على علیه‌السلام بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطوال: - في ذِکرِ یَومِ عاشوراءَ، و قَد قُتِلَ أصحابُ الحُسَینِ علیه‌السلام و کثیراً من أهلِ بَیتِهِ -: لَمّا رَأىٰ ذٰلِكَ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام، قالَ لِإِخوَتِهِ عَبدِ اللّه‌، و جَعفَرٍ، و عُثمانَ بَني عَلِيٍّ عَلَيهِ و عَلَيهِمُ السَّلامُ - و أُمُّهُم جَميعاً&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمّ البَنينَ العامِرِيَّةُ مِن آلِ الوَحيدِ -: تَقَدَّموا، بِنَفسي أنتُم! فَحاموا عَن سَيِّدِكُم حَتّىٰ تَموتوا دونَهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَقَدَّموا جَميعاً، فَصاروا أمامَ الحُسَينِ علیه‌السلام، يَقونَهُ بِوُجوهِهِم و نُحورِهِم... و بَقِيَ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام قائِماً أمامَ الحُسَينِ علیه‌السلام يُقاتِلُ دونَهُ‌، و يَميلُ مَعَهُ حَيثُ مالَ‌، حَتّىٰ قُتِلَ رَحمَةُ اللّه عَلَيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطوال: ص‌٢۵٧، تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۴٨، الكامل في التاريخ: ج‌٢ ص‌۵٧٠ كلاهما نحوه، بغية الطلب في تاريخ حلب: ج‌۶ ص‌٢۶٢٨.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطّوال - در بیان روز عاشورا، هنگامی که یاران و بیشتر خاندان امام علیه‌السلام شهید شده بودند -: هنگامى كه عبّاس بن على علیه‌السلام این [وضعیت] را دید، به برادرانش: عبد اللّٰه، جعفر و عثمان، پسران على - كه بر او و پسرانش درود باد - و مادر همگى آنها&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ البنین عامِرى - که از آل وحید بود - گفت: پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم شوید - فدایتان شوم - و از سَرورتان، حمایت كنید تا به پاى او جان دهید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، همگى پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم شدند و پیش روىِ حسین علیه‌السلام، با سر و گلوى خود، از او محافظت كردند... و عبّاس بن على علیه‌السلام باقى ماند و پیشِ روى حسین علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید و هر طرف که حسین علیه‌السلام روی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، به همان طرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت [تا از او محافظت کند] تا آن كه كشته شد. خدایش رحمت كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مسلم-بن-عقيل-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۵: مُسلِمُ بنُ عَقيلٍ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مسلم بن عقیل علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - في ذِکرِ ماجَریٰ عَلیٰ مُسلم بنِ عَقیلٍ علیه‌السلام فِي الکوفَةِ -: اِقتَحَموا عَلیٰ مُسلِمٍ الدّارَ، فَثارَ عَلَيهِم بِسَيفِهِ و شَدَّ عَلَيهِم؛ فَأَخرَجَهُم مِنَ الدّارِ، ثُمَّ حَمَلوا عَلَيهِ الثّانِيَةَ، فَشَدَّ عَلَيهِم و أخرَجَهُم أيضاً. فَلَمّا رَأَوا ذٰلِكَ عَلَوا ظَهرَ البُيوتِ، فَرَمَوهُ بِالحِجارَةِ، و جَعَلوا يُلهِبونَ النّارَ بِأَطرافِ القَصَبِ، ثُمَّ يُلقونَها عَلَيهِ مِن فَوقِ البُيوتِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأیٰ ذٰلِكَ قالَ: أكُلُّ ما أریٰ مِنَ الإِحلابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال للقوم إذا جاؤوا من كلِّ وَجهٍ، فاجتَمَعوا لحَربٍ أو غير ذلك: قد أحلَبوا. و أحلَبَ بنو فلانٍ مع بَني فلانٍ: إذا جاؤوا أنصاراً لهم (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۳۳۲ «حلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِقَتلِ مُسلِمِ بنِ عَقيلٍ؟! يا نَفسُ اخرُجي إلَى المَوتِ الَّذي لَيسَ عَنهُ مَحيصٌ. فَخَرَجَ إلَيهِم مُصلِتاً سَيفَهُ إلَى السِّكَّةِ فَقاتَلَهُم، وَ اختَلَفَ هُوَ و بُكَيرُ بنُ حُمرانَ الأَحمَرِيُّ ضَربَتَينِ: فَضَرَبَ بُكَيرٌ فَمَ مُسلِمٍ فَقَطَعَ السَّيفُ شَفَتَهُ العُليا و شَرَعَ فِي السُّفلیٰ، و ضَرَبَهُ مُسلِمٌ ضَربَةً مُنكَرَةً في رَأسِهِ، ثُمَّ ضَرَبَهُ اُخریٰ عَلیٰ حَبلِ العاتِقِ فَكادَ يَصِلُ إلیٰ جَوفِهِ، و هُوَ يَرتَجِزُ و يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُقسِــمُ لا اُقتَلُ إلّا حُرّا وإنَ رَأَيتُ المَوتَ شَيئاً مُرّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ امرِئٍ يَوماً مُلاقٍ شَرّا أخافُ أن اُكذَبَ أو اُغَرّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب: ج‌۳ ص‌۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - در بیان آنچه بر سر مسلم بن عقیل در کوفه آمده است -: بر خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که مسلم در آن بود، هجوم آوردند و مسلم با شمشیر برخاست و سخت با آنان درگیر شد و آنان را از خانه بیرون راند. آن گاه دوباره هجوم آوردند و مسلم بر آنان تاخت و دوباره آنان را بیرون راند. سپاهیان، چون اوضاع را چنین دیدند، بر بام خانه رفتند و به طرفش سنگ پرتاب كردند و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نِى را آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند و آنها را به طرفش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلم، چون اوضاع را چنین دید، گفت: تمام این لشكركشى، براى كشتن مسلم بن عقیل است؟ اى جان! به سوى مرگ بشتاب كه گریزى از آن نیست. آن گاه با شمشیرِ برهنه به كوچه آمد و با آنان به نبرد پرداخت. میان مسلم و بُكَیر بن حُمرانِ احمرى، دو ضربه رد و بدل شد. بُكَیر، ضربتى بر دهان مسلم زد و شمشیر، لب بالاى او را قطع كرد و بر لب پایین نشست، و مسلم نیز [از جایی که انتظار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت] ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ناگهانی بر سر او و ضربتى دیگر بر رگ گردنش زد كه نزدیک بود او را به هلاکت رساند و چنین رجز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه جز با آزادگى، كشته نشوم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرچه مرگ را تلخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كسى روزى، مرگ را ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند./&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم كه به من دروغ گویند، یا فریبم دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: أمَرَ ابنُ زِيادٍ خَليفَتَهُ عَمرَو بنَ حُرَيثٍ المَخزوِميَّ أن يَبعَثَ مَعَ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ ثَلاثَمِئَةِ رَجُلٍ مِن صَناديدِ أصحابِهِ، فَرَكِبَ مُحَمَّدُ بنُ الأَشعَثِ حَتّیٰ وافَى الدّارَ الّتي فيها مُسلِمُ بنُ عَقيلٍ، فَسَمِعَ مُسلِمٌ وَقعَ حَوافِرِ الخَيلِ و أصواتَ الرِّجالِ، فَعَلِمَ أنَّهُ قَد اُتِيَ، فَبادَرَ مُسرِعاً إلیٰ فَرَسِهِ، فَأَسرَجَهُ و ألجَمَهُ، وصَبَّ عَلَيهِ دِرعَهُ، وَ اعتَجَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعتَجَرَ الرَّجُل: لفّ العمامة علی رأسه (المصباح المنیر: ص‌۳۹۳ «عجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعِمامَتِهِ و تَقَلَّدَ سَيفَهُ، وَ القَومُ يَرمونَ الدّارَ بِالحِجارَةِ، و يُلهِبونَ النّارَ في هوارِي القَصَبِ، فَتَبَسَّمَ مُسلِمٌ ثُمَّ قالَ: يا نَفسِي، اخرُجي إلَى المَوتِ الَّذي لَيسَ مِنهُ مَحيصٌ و لا مَحيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لِلمَرأَةِ: رَحِمَكِ اللّٰهُ و جَزاكِ خَيراً، اِعلَمي إنِّي ابتُليتُ مِن قِبَلِ ابنِكِ، فَافتَحِي البابَ، فَفَتَحَتهُ، و خَرَجَ مُسلِمٌ في وُجوهِ القَومِ كَالأَسَدِ المُغضَبِ، فَجَعَلَ يُضارِبُهُم بِسَيفِهِ حَتّیٰ قَتَلَ جَماعَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَلَغَ ذٰلِكَ ابنَ زِيادٍ، فَأَرسَلَ إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ: سُبحانَ اللّه أبا عَبدِ الرَّحمٰنِ! بَعَثناكَ إلیٰ رَجُلٍ واحِدٍ لِتَأتِيَنا بِهِ، فَثَلَمَ مِن أصحابِكَ ثُلمَةً عَظيمَةً!!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَ إلَيهِ مُحَمَّدُ بنُ الأَشعَثِ: أيُّهَا الأَميرُ، أتَظُنُّ أنَّكَ بَعَثتَني إلیٰ بَقّالٍ مِن بَقاقيلِ الكوفَةِ، أو جُرمُقانِيٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَرامِقَة: قوم من العجم صاروا بالموصل كما في الصحاح - زاد غيره -: في أوائل الإسلام (تاج العروس: ج‌۱۳ ص‌۶۰ «جرمق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن جَرامِقَةِ الحيرَةِ؟ أفَلا تَعلَمُ أيُّهَا الأَميرُ، أنَّكَ بَعَثتَني إلیٰ أسَدٍ ضِرغامٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِّرْغام: هو الضاري الشديد المقدام من الأُسود (النهاية: ج‌۳ ص‌۸۶ «ضرغم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و بَطَلٍ هُمامٍ، في كَفِّهِ سَيفٌ حُسامٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُسامُ: السيف القاطع (الصحاح: ج‌۵ ص‌۱۸۹۹ «حسم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقطُرُ مِنهُ المَوتُ الزُّؤامُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موت زؤام: أي موت كريه، أو عاجل، أو سريع مُجهِزْ (تاج العروس: ج‌۱۶ ص‌۳۱۲ «زأم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَ إلَيهِ ابنُ زِيادٍ: أن أعطِهِ الأَمانَ؛ فَإِنَّكَ لَن تَقدِرَ عَلَيهِ إلّا بِالأَمانِ المُؤَكَّدِ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌۱ ص‌۲۰۸، الفتوح: ج‌۵ ص‌۵۳ نحوه؛ بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام، خوارزمى: ابن زیاد به جانشین خود، عمرو بن حُرَیث مخزومى، دستور داد كه سیصد مرد دلاور را از یاران خود، به همراه محمّد بن اشعث بفرستد. محمّد بن اشعث، سوار شد و به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه مسلم در آن بود، رسید. مسلم، صداى سُم اسبان و سر و صداى مردان را شنید و دانست كه به سراغش آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. با سرعت به سمت اسبش رفت و آن را زین كرد و زره پوشید و عمامه بر سر نهاد و شمشیر به كمر بست. سپاهیان، خانه را سنگباران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و با نى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش گرفته، آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكندند. مسلم، لبخندى زد و گفت: اى جان! به سمت مرگ بشتاب كه از آن، گریز و چاره‌ای نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به زن گفت: خدا، تو را رحمت كند و به تو پاداش خیر دهد! بدان كه من از جانب پسرت، گرفتار شدم. درِ خانه را بگشا. زن، در را گشود و مسلم مانند شیر خشمگین در برابر سپاهیان، قرار گرفت و با شمشیر بر آنان حمله بُرد و گروهى را كُشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر به ابن زیاد رسید. براى محمّد بن اشعث پیغام فرستاد: سبحان اللّٰه! اى ابو عبد الرحمان! ما تو را فرستادیم كه یک مرد را نزد ما بیاورى و اینک، گروهى از یارانت كشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن اشعث برایش چنین پاسخ فرستاد: اى امیر! گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى مرا به سوى یكى از بقّال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كوفه یا كفشدوزى از كفشدوزان حیره فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه مرا به سوى شیرى خطرناک و قهرمانى بزرگ فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در دست، شمشیرى بُرنده دارد كه از آن، مرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چكد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن زیاد برایش پیغام فرستاد كه: به وى امان بده؛ زیرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى بر او دست یابى، مگر با دادن امانى كه با قسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سنگین، همراه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيد-بن-علي-بن-الحسين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۶: زَيدُ بنُ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ:&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زید بن علی بن الحسین علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عن أبي عبدون: لَمّا حُمِلَ زَيدُ بنُ موسَى بنِ جَعفَرٍ الَى المَأمونِ، و قَد كانَ خَرَجَ بِالبَصرَةِ و أَحرَقَ دورَ وُلدِ العَبّاسِ، وَهَبَ المَأمونُ جُرمَهُ لِأَخيهِ عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا علیه‌السلام، و قالَ لَهُ: يا أبَا الحَسَنِ، لَئِن خَرَجَ أخوكَ و فَعَلَ ما فَعَلَ؛ لَقَد خَرَجَ قَبلَهُ زَيدُ بنُ عَلِيٍّ فَقُتِلَ، و لَولا مَكانُكَ مِنّي لَقَتَلتُهُ، فَلَيسَ ما أتاهُ بِصَغيرٍ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا علیه‌السلام: يا أميرَ المُؤمِنينَ، لا تَقِس أخي زَيداً إلیٰ زَيدِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام؛ فَإِنَّهُ كانَ مِن عُلَماءِ آلِ مُحَمَّدٍ، غَضِبَ لِلهِ عزّ و جلّ فَجاهَدَ أعداءَهُ حَتّیٰ قُتِلَ في سَبيلِهِ. و لَقَد حَدَّثَني أبي موسَى بنُ جَعفَرٍ علیه‌السلام أنَّهُ سَمِعَ أباهُ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام يَقولُ: «رَحِمَ اللّٰهُ عَمّي زَيداً،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ دَعا إلَى الرِّضا مِن آلِ مُحَمَّدٍ، و لَو ظَفِرَ لَوَفیٰ بِما دَعا إلَيهِ، و لَقَدِ استَشارَني في خُروجِهِ، فَقُلتُ لَهُ: يا عَمِّ، إن رَضيتَ أن تَكونَ المَقتولَ المَصلوبَ بِالكُناسَةِ فَشَأنَكَ!»، فَلَمّا وَلّیٰ قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ علیه‌السلام: «وَيلٌ لِمَن سَمِعَ واعِيَتَهُ فَلَم يُجِبهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: يا أبَا الحَسَنِ، ألَيسَ قَد جاءَ فيمَنِ ادَّعَى الإمامةَ بِغَيرِ حَقِّها ما جاءَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا علیه‌السلام: إنَّ زَيدَ بنَ عَلِيٍّ علیه‌السلام لَم يَدَّعِ ما لَيسَ لَهُ بِحَقٍّ، و إنَّهُ كانَ أتقیٰ لِلهِ تَعالیٰ مِن ذٰلِكَ، إنَّهُ قالَ: «أدعوكُم إلَى الرِّضا مِن آلِ مُحَمَّدٍ»، و إنَّما جاءَ ما جاءَ فيمَن يَدَّعي أنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ نَصَّ عَلَيهِ، ثُمَّ يَدعو إلیٰ غَيرِ دينِ اللّه، و يُضِلُّ عَن سَبيلِهِ بِغَيرِ عَلمٍ. و كانَ زَيدٌ - وَ اللّه - مِمَّن خوطِبَ بِهٰذِهِ الآيَةِ: (وَ جَـٰهِدُواْ فِى ٱللهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ ٱجْتَبــٰاكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج‌۱ ص‌۲۴۸ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۴۶ ص‌۱۷۴ ح‌۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از ابو عبدون -: چون زید بن موسى بن جعفر را - كه در بصره قیام كرده و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عبّاسیان را آتش زده بود - نزد مأمون آوردند، مأمون به خاطر على بن موسى الرضا علیه‌السلام از جرم او گذشت و گفت: اى ابو الحسن! اگر برادر شما خروج كرد و دست به چنین اعمالى زد، پیش از او زید بن على [بن الحسین] خروج كرد و كشته شد. اگر جایگاه شما در نزد من نبود، من هم این را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتم. كارى كه او كرده، كار كوچكى نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «اى امیر المؤمنین! برادرم زید را با زید بن على مقایسه مكن. او (زید بن على) از علماى خاندان محمّد بود. به خاطر خداوند خشم گرفت و با دشمنان او جنگید تا آن كه در راهش كشته شد. پدرم موسى بن جعفر علیه‌السلام برایم گفت كه از پدرش جعفر بن محمّد بن على علیه‌السلام شنیده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;خدا رحمت كند عمویم زید را!&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به شخص مورد رضایت [خداوند] از خاندان محمّد دعوت كرد و اگر پیروز شده بود، به آنچه بِدان دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، وفا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. در بارۀ قیامش با من مشورت كرد و من به او گفتم: عمو جان! اگر حاضرى كشته و در كُناسه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محلّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در کوفه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دار آویخته شوى، خود دانى! &amp;quot;و چون رفت [تا قیام كند]، جعفر بن محمّد [صادق] فرمود: &amp;quot;واى بر كسى كه فریاد او را بشنود و به یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نرود!&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: اى ابو الحسن! آیا نه این است كه در باره مدّعیانِ به ناحقّ امامت، روایاتى رسیده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «زید بن على، چیزى را كه حقّ او نبود، ادّعا نكرد. او پرهیزگارتر از آن بود كه چنین ادّعایى كند. او گفت: من شما را به شخص مورد رضایت [خداوند] از خاندان محمّد دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. آن روایاتِ رسیده در بارۀ كسى است كه ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند خداوند متعال، او را به امامت تعیین كرده؛ ولى به غیر دین خدا دعوت كند و نادانسته از راه خدا منحرف گرداند، در صورتى كه زید - به خدا سوگند - از مخاطبان این آیه: (در راه خدا چنان كه باید، جهاد كنید. او شما را برگزیده است) بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مالك-الأشتر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۷: مالِكٌ الأَشتَرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مالک اَشتر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ أهلِ مِصرَ لَمّا وَلّیٰ عَلَيهِمُ الأَشتَرَ النَّخَعِيَّ -:... أمّا بَعدُ، فَقَد بَعَثتُ إلَيكُم عَبداً مِن عِبادِ اللّه؛ لا يَنامُ أيّامَ الخَوفِ، و لا يَنكُلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَلَ: نكص. يقال: نكل عن العدوّ؛ أي جَبُن (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۶۷۷ «نکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الأَعداءِ ساعاتِ الرَّوعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوع: الفَزَع (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۱۳۵ «روع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أشَدَّ عَلَى الفُجّارِ مِن حَريقِ النّارِ، و هُوَ مالِكُ بنُ الحارِثِ أخو مَذحِجٍ، فَاسمَعوا لَهُ و أطيعوا أمرَهُ فيما طابَقَ الحَقَّ، فَإِنَّهُ سَيفٌ مِن سُيوفِ اللّه، لا كَليلُ الظُّبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَلَّ السيف: لم يقطع (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۵۹۱ «كلل»). و الظُّبَة: حدّ السيف والسنان والنصل والخَنجر وما أشبه ذلك (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۲ «ظبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا نابِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبا السيف: إذا لم يعمل في الضريبة (الصحاح: ج۶ ص۲۵۰۰) «نبا». نبا حَدّ السيف: إذا لم يقطع (النهاية: ج۵ ص۱۱ «نبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّريبَةِ، فِإِن أمَرَكُم أن تَنفِروا فَانفِروا، و إن أمَرَكُم أن تُقيموا فَأقيموا؛ فَإِنَّهُ لا يُقدِمُ و لا يُحجِمُ و لا يُؤَخِّرُ و لا يُقَدِّمُ إلّا عَن أمري، و قَد آثَرتُكُم بِهِ عَلیٰ نَفسي؛ لِنَصيحَتِهِ لَكُم، و شِدَّةِ شَكيمَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: فلان شديد الشكيمة؛ إذا كان عزيز النفس أبِيّاً قويّاً (النهاية: ج‌۲ ص‌۴۹۶ «شكم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ عَدُوِّكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۸، الاختصاص: ص‌۸۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر نحوه، الغارات: ج‌۱ ص‌۲۶۶، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۵۹۵ ح‌۷۴۱؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۹۶ نحوه، تاريخ دمشق: ج‌۵۶ ص‌۳۹۰ عن عامر الشعبى نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مردم مصر، آن هنگام كه اَشتر را بر آنان گمارد -: امّا بعد، من بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگان خدا را به سوى شما فرستادم كه در روزگارِ ترس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابد و در ساعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى وحشت، از دشمنان روى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و بر بدكاران، از سوزش آتش، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. او مالک بن حارث از قبیلۀ مَذحِج است. در آنچه حق است، سخن او را بشنوید و فرمان او را اطاعت كنید،كه او شمشیرى از شمشیرهاى خداست كه نه كُند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه از بُرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد. اگر فرمانتان داد كه براى جنگ روان شوید، روان شوید و اگر دستور داد كه بمانید، بمانید، كه پیش افتادن و باز گشتن و عقبگرد و پیشروى كردن او، همه به فرمان من است. در برخوردارى از او، شما را بر خودم برگزیدم؛ چرا كه خیرخواه شماست و سرسخت و سختگیر بر دشمنتان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذِكرِ الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ -: هُوَ سَيفُ اللّه، لا يَنبو عَنِ الضَّربِ، و لا كَليلُ الحَدِّ، و لا تَستَهويهِ بِدعَةٌ، و لا تَتيهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّیه: الصَّلَف و الکِبر (لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۴۸۲ «تیه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ غَوايَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَوی غَوایَةً: ضَلّ. و الغَيّ: الضلال و الانهماك في الباطل (النهایة: ج۳ ص۳۹۷ «غوا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۱۳ ح‌۹۳۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در یادکرد از اَشتر نخعی -: او شمشیر خداست که از ضربه زدن کند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تیغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرساید، هیچ بدعتی فریفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هیچ اغوایی سرگردانش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمار-بن-ياسر-و-هاشم-بن-عتبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۸: عَمّارُ بنُ ياسِرٍ و هاشِمُ بنُ عُتبَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عمّار بن یاسر و هاشم بن عُتبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن أبي عبد الرحمن السُّلَمي: شَهِدتُ صِفّينَ مَعَ عَلِيٍّ علیه‌السلام، فَنَظَرتُ إلیٰ عَمّارِ بنِ ياسِرٍ و قَد حَمَلَ فَأَبلیٰ، وَ انصَرَفَ و قَد ثُنِيَ سَيفُهُ مِنَ الضَّربِ، و كانَ مَعَ عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - جَماعَةٌ مِن أصحابِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد سَمِعوا قَولَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «يا عَمّارُ، تَقتُلُكَ الفِئَةُ الباغِيَةُ»، و كانَ لا يَسلُكُ وادِياً إلَّا اتَّبَعوهُ. فَنَظَرَ إلیٰ هاشِمِ بنِ عُتبَةَ صاحِبِ رايَةِ عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - و قَد رَكَزَ الرّايَةَ، و كانَ هاشِمٌ أعوَرَ، فَقالَ لَهُ عَمّارٌ: يا هاشِمُ، أعَوَراً وجُبناً؟ لا خَيرَ في أعوَرَ لا يَغشَى البَأسَ! اِحمِل بِنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانتَزَعَ هاشِمٌ الرّايَةَ و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعوَرُ يَبغي أهلَهُ مَحَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد عالَجَ الحَياةَ حَتّیٰ مَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لابُدَّ أن يَفُلَّ أو يُفَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَمّارٌ: أقدِم يا هاشِمُ، المَوتُ في أطرافِ الأَسَلِ، وَ الجَنَّةُ تَحتَ الأَبارِقَةِ، تَریٰ الحورَ العينَ مَعَ مُحَمَّدٍ و حِزبِهِ فِي الرَّفيقِ الأَعلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وحَمَلا فَما رَجَعا حَتّیٰ قُتِلا، رَحمَةُ اللّه عَلَيهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۹۲؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۴۴۵ ح‌۵۶۸۷، مجمع الزوائد: ج‌۷ ص‌۴۸۴ ح‌۱۲۰۴۸ كلّها نحوه و راجع كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - به نقل از ابو عبد الرحمن سُلَمی -: با علی علیه‌السلام در صفّین بودم. عمّار بن یاسر را دیدم که حمله برد و جنگی نمایان کرد و بر گشت، در حالی که شمشیرش بر اثر ضربات خمیده شده بود. جمعی از صحابۀ پیامبر خدا با علی - که درودهای خدا بر او باد - بودند. آنان این سخن را از پیامبر خدا شنیده بودند که: «ای عمّار! گروه سرکش، تو را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند». به هر درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های صفّین که عمّار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، آنها دنبالش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند. عَمّار، هاشم بن عتبه (پرچمدار علی علیه‌السلام) را دید که پرچمش را در زمین فرو برده است. هاشم، یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشم بود. عمّار به او گفت: ای هاشم! یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی و ترسویی؟! یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی که دلیری نکند، خوب نیست! با ما حمله کن. هاشم، پرچم را از جا بر کند و این رجز را خواند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی که برای کسان خود جایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چندان زیسته که به تنگ آمده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناچار باید بشکند یا شکسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمّار به او گفت: به پیش - ای هاشم - که مرگ، بر لبۀ نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و بهشت در زیر برق شمشیرها. امروز حوریان را با محمّد و حزب او در عالم بالا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر دو، حمله کردند و بر نگشتند تا کشته شدند. رحمت خدا بر آنان باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمرو-بن-الحمق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۹: عَمرُو بنُ الحَمِقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عَمرو بن حَمِق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شريك: قالَ عَمرُو بنُ الحَمِقِ: إنّي وَ اللّه يا أميرَ المُؤمِنينَ، ما أجَبتُكَ و لا بايَعتُكَ عَلیٰ قَرابَةٍ بَيني و بَينَكَ، و لا إرادَةِ مالٍ تُؤتينيهِ، و لَا التِماسِ سُلطانٍ يُرفَعُ ذِكري بِهِ؛ ولٰكِن أحبَبتُكَ لِخِصالٍ خَمسٍ: أنَّكَ ابنُ عَمِّ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أوَّلُ مَن آمَنَ بِهِ، و زَوجُ سَيِّدَةِ نِساءِ الأُمَّةِ فاطِمَةَ بِنتِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله، و أبُو الذُّرِّيَّةِ الَّتي بَقِيَت فينا مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أعظَمُ رَجُلٍ مِنَ المُهاجِرينَ سَهماً فِي الجِهادِ. فَلَو أنّي كُلِّفتُ نَقلَ الجِبالِ الرَّواسي، و نَزحَ البُحورِ الطَّوامي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَما الماءُ فهو طامٍ: إذا ارتفع و ملأ النهر (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۴۱۵ «طما»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ يَأتِيَ عَلَيَّ يَومي في أمرٍ اُقَوّي بِهِ وَلِيَّكَ و اُوهِنُ بِهِ عَدُوَّكَ، ما رَأَيتُ أنّي قَد أدَّيتُ فيهِ كُلَّ الَّذي يَحِقُّ عَلَيَّ مِن حَقِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ نَوِّر قَلبَهُ بِالتُّقیٰ، وَاهدِهِ إلیٰ صِراطٍ مُستَقيمٍ، لَيتَ أنَّ في جُندي مِئَةً مِثلَكَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۰۳، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۹ ح‌۳۷۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شریک -: عَمرو بن حَمِق گفت: اى امیر مؤمنان! به خدا سوگند كه من، نه از آن رو كه میان من و تو خویشاوندى است، اجابتت نمودم و با تو بیعت كردم، و نه به طمع مالى كه مرا بدهى، و نه به قصد قدرتى كه با آن آوازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى یابم؛ بلكه به پنج سبب، تو را دوست دارم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به جاى «اُحبُّکَ (دوستت دارم)»، عبارت «أجبتُکَ (دعوتت را اجابت کردم)» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این که پسرعموى پیامبر خدا هستى، و نخستین كسى هستى كه به او ایمان آوردى، و شوهر بانوى بانوان امّت، فاطمه دخت محمّد صلّی اللّه علیه و آله، هستى، و پدر ذریّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستى كه از پیامبر خدا در میان ما باقى مانده است، و در میان مهاجران، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین سهم را در جهاد دارى. پس، اگر [از سوى تو] مكلّف شوم كه كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استوار را از جا بر كَنَم و آب دریاهاى مالامال را بر كشَم تا چنین روزى [افتخارآمیزْ] مرا در رسَد كه با كارى، دوست تو را تقویت كنم و دشمنت را زبون سازم، باز، گمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه همۀ حقّ تو را - كه بر من دارى - گزارده باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان على علیه‌السلام فرمود: «بار خدایا! دل او را به نور پرهیزگاری روشن گردان و به راه راست، هدایتش فرما. اى كاش در سپاه من، صد تن چون تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المقداد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۰: المِقدادُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۰:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقداد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن طارق بن شهاب: إنَّ المِقدادَ قالَ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ: إنّا لا نَقولُ لَكَ كَما قالَت بَنو إسرائيلَ لِموسیٰ: (فَاذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ إِنَّا هَـٰهُنَا قَـٰعِدُونَ)، و لٰكِنِ اذهَب أنتَ و رَبُّكَ فَقاتِلا إنّا مَعَكُم مُقاتِلونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۶ ص‌۴۷۰ ح‌۱۸۸۴۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۰۵ ح‌۲ عن هشام عن أبيه، البدايه و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۲ ص‌۲۶۶، تاريخ دمشق: ج‌۶۰ ص‌۱۶۲، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۸۴ ح‌۳۰۱۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از طارق بن شهاب -: در روز بدر، مقداد به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفت: ما به تو چیزی را نمی‌گوییم که بنی اسرائیل به موسی گفتند، که: (تو و پروردگارت بروید بجنگید، ما این جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینیم)؛ بلکه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم: تو و پروردگارت بروید بجنگید، ما هم همراه شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن مسعود: شَهِدتُ مِنَ المِقدادِ بنِ الأَسوَدِ مَشهَداً لَأَن أكونَ صاحِبَهُ أحَبُّ إلَيَّ مِمّا عُدِلَ بِهِ؛ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ يَدعو عَلَى المُشرِكينَ، فَقالَ: لا نَقولُ كَما&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قَومُ موسیٰ: (اذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ) ولٰكِنّا نُقاتِلُ عَن يَمينِكَ و عَن شِمالِكَ و بَينَ يَدَيكَ و خَلفَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَأَيتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله أشرَقَ وَجهُهُ و سَرَّهُ؛ يَعني قَولَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۴ ص‌۱۴۵۶ ح‌۳۷۳۶، تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۴۳۴ نحوه، مسند ابن حنبل: ج‌۲ ص‌۳۸ ح‌۳۶۹۸، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۳۹۲ ح‌۵۴۸۶، البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابن مسعود -: شاهد صحنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از مقداد بن اسود بودم که حاضرم همۀ دنیا را بدهم و من صاحب آن صحنه باشم: او نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد، در حالی که ایشان مشرکان را نفرین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. گفت: ما به تو چیزی را نمی‌گوییم که قوم موسی گفتند، که: (تو و پروردگارت بروید بجنگید)؛ بلکه از راست و چپ و پیش رو و پشت سرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم. دیدم چهرۀ پیامبر شکفت و این سخن شادش کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبو-عرفاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۱: أبو عَرفاءَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ابو عَرفاء&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن البراء بن حيّان الذّهلي: إنَّ أبا عَرفاءَ جَبَلَةَ بنَ عَطِيَّةَ الذُّهلِيَّ قالَ لِلحُضَينِ يَومَ صِفّينَ: هَل لَكَ أن تُعطِيَني رايَتَكَ أحمِلُها؛ فَيَكونَ لَكَ ذِكرُها و يَكونَ لي أجرُها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحُضَينُ: و ما غِنايَ يا عَمِّ عَن أجرِها مَعَ ذِكرِها؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ: لا غِنیٰ بِكَ عَن ذٰلِكَ، أعِرها عَمَّكَ ساعَةً فَما أسرَعَ ما تَرجِعُ إلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَلِمَ أنَّهُ يُريدُ أن يَستَقتِلَ، قالَ: فَما شِئتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ الرّايَةَ أبو عَرفاءَ فَقالَ: يا أهلَ هٰذِهِ الرّايَةِ ! إنَّ عَمَلَ الجَنَّةِ كُرْهٌ كُلُّهُ و ثَقيلٌ، و إنَّ عَمَلَ النّارِ خِفٌّ كُلُّهُ و حَبيبٌ، و إنَّ الجَنَّةَ لا يَدخُلُها إلَّا الصّابِرونَ الَّذينَ صَبَروا أنفُسَهُم عَلیٰ فَرائِضِ اللّه و أَمرِهِ، و لَيسَ شَيءٌ مِمَّا افتَرَضَ اللّٰهُ عَلَى العِبادِ أشَدَّ مِنَ الجِهادِ، هُوَ أفضَلُ الأَعمالِ ثَواباً، فَإِذا رَأَيتُموني قَد شَدَدتُ فَشُدّوا. وَيحَكُم! أما تَشتاقونَ إلَى الجَنَّةِ؟ أما تُحِبّونَ أن يَغفِرَ اللّٰهُ لَكُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَدَّ و شَدّوا مَعَهُ، فَاقتَتَلُوا اقتِتالاً شَديداً، و أَخَذَ الحُضَينُ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُدّوا إذا ما شَدَّ بِاللِّواءِ ذاكَ الرَّقاشِيُّ أبو عَرْفاءِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقاتَلَ أبو عَرفاءَ حَتّیٰ قُتِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۳۰۴، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۸۱ ح‌۴۱۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۲۴۰ عن عمرو بن الزبير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از بَراء بن حَیّان ذُهَلی -: ابو عَرفا جَبَلَة بن عطیّۀ ذُهَلى، در جنگ صفّین به حُضَین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آیا پرچمت را به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى كه آن را برگیرم تا نامش براى تو و پاداشش از آنِ من باشد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُضَین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفت: اى عمو! مرا به نام بدون پاداش آن، چه نیازى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به وى گفت: آری، تو هم به آن [پاداش]، نیازمندی. آن را ساعتى به عمویت عاریه ده، خیلی زود به دستت باز می‌آید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[حُضَین] دانست كه او آهنگ جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی دارد. از این رو گفت: هر چه تو خواهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو عَرفا پرچم را گرفت و گفت: اى پیروان این پرچم! به راستى كه كار براى بهشت، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناخوشایند و سخت است و كردار براى سقوط به دوزخ، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آسان و خوشایند است. جز شكیبایان، به بهشت در نمی‌آیند؛ آنان كه خود را بر فرمان خدا و آنچه بر آنان واجب ساخته، پایدار داشتند، و از واجبات الهى بر بندگانش، هیچ چیزی سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از جهاد نیست. پاداشش هم از هر کاری بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. پس چون دیدید من [به دشمن] تاختم، شما هم بتازید. واى بر شما! مگر مشتاق بهشت نیستید؟ آیا دوست ندارید كه خداوند شما را بیامرزد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این را گفت و حمله کرد و دیگران هم با او حمله کردند و درگیر نبردى سخت شدند و حُضَین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون آن دلاور رَقاشى، ابو عَرفا /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با آن پرچم بر دشمن تاخت، شما نیز هجومى دلیرانه كنید&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو عرفا چندان جنگید تا كشته شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رجل-أعرابي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۲: رَجُلٌ أعرابِيٌّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عربی بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن شدّاد بن الهاد: إنَّ رَجُلاً مِنَ الأَعرابِ جاءَ إلَى النَّبِيِ صلّی اللّه علیه و آله فَآمَنَ بِهِ وَ اتَّبَعَهُ، ثُمَّ قالَ: اُهاجِرُ مَعَكَ. فَأَوصیٰ بِهِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بَعضَ أصحابِهِ. فَلَمّا كانَت غَزوَةٌ غَنِمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله سَبياً، فَقَسَمَ و قَسَمَ لَهُ، فَأَعطیٰ أصحابَهُ ما قَسَمَ لَهُ - و كانَ يَرعیٰ ظَهرَهُم - فَلَمّا جاءَ دَفَعوا إلَيهِ. فَقالَ: ما هٰذا؟ قالوا: قِسمٌ قَسَمَهُ لَكَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَهُ فَجاءَ بِهِ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: ما هٰذا؟ قالَ: قَسَمتُهُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما عَلیٰ هٰذَا اتَّبَعتُكَ، و لٰكِنِّي اتَّبَعتُكَ عَلیٰ أن اُرمیٰ إلیٰ هاهُنا - و أَشارَ إلیٰ حَلقِهِ - بِسَهمٍ، فَأَموتَ فَأَدخُلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن تَصدُقِ اللّٰهَ يَصدُقكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَبِثوا قَليلاً، ثُمَّ نَهَضوا في قِتالِ العَدُوِّ، فَاُتِيَ بِهِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحمَلُ قَد أصابَهُ سَهمٌ حَيثُ أشارَ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: أهُوَ هُوَ؟ قالوا: نَعَم. قالَ: صَدَقَ اللّٰهَ فَصَدَقَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ كَفَّنَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله في جُبَّةِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، ثُمَّ قَدَّمَهُ فَصلّیٰ عَلَيهِ، فَكانَ فيما ظَهَرَ مِن صَلاتِهِ: «اللّٰهُمَّ هٰذا عَبدُكَ خَرَجَ مُهاجِراً في سَبيلِكَ، فَقُتِلَ شَهيداً، أنَا شَهيدٌ عَلیٰ ذٰلِكَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج‌۴ ص‌۶۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۶۸۸ ح‌۶۵۲۷، السنن الكبرى: ج‌۴ ص‌۲۳ ح‌۶۸۱۷، المعجم الكبير: ج‌۷ ص‌۲۷۱ ح‌۷۱۰۸، المصنّف لعبد الرزّاق: ج‌۳ ص‌۵۴۵ ح‌۶۶۵۱ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۳۴۸ ح‌۶۸۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائی - به نقل از شدّاد بن هاد -: مردی از عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و به ایشان ایمان آورد و پیروش شد. سپس گفت: من هم با تو هجرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به یکی از یارانش سپرد. در یکی از غزوه‌ها، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله اسیرانی گرفت و آنها را میان رزمندگان قسمت کرد و سهمی هم برای آن بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین قرار داد و آن را در اختیار یارانش گذاشت - و آن مرد در بیرون مدینه مشغول چوپانی بود -. وقتی آمد، مسلمانان سهمش را به او دادند. گفت: این چیست؟ گفتند: سهمی از غنائم است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برای تو قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین آن را برداشت و نزد پیامبر آورد و گفت: این چیست؟ فرمود: «آن را سهم تو قرار دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من برای این چیزها پیرو تو نشدم؛ بلکه پیروت شدم تا تیری به این جا - اشاره به گلویش کرد - بخورد و بمیرم و به بهشت روم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اگر به خدا راست بگویی (با خدا صادق باشی)، خدا هم به تو راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید (با تو صادق است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چندی نگذشت که مسلمانان به جنگ با دشمن رفتند. [در این جنگ] پیکر او را نزد پیامبر آوردند، در حالی که تیری به همان جایی خورده بود که اشاره کرده بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «این همان مرد است؟». گفتند: بله. فرمود: «به خدا راست گفت، خدا هم به او راست گفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را در ردای خودش کفن کرد و پیش رویش قرار داد و بر او نماز خواند و از جمله چیزهای که در نمازش گفت، این بود: «بار خدایا! این بندۀ توست که در راه تو هجرت کرد و سپس شهید شد. من بر این مطلب، گواهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هؤلاء-الرجال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۳: هٰؤُلاءِ الرِّجالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: این مردان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَا عَـٰهَدُواْ ٱللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَیٰ نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۲۳ و راجع مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۱۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از میان مؤمنان، مردانى هستند كه به آنچه با خدا پيمان بستند [كه در جنگ تا مرگ ثابت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم باشند]، صادقانه وفا کردند. پس برخى از آنان به نذر خويش وفا كردند [و به شهادت رسیدند] و برخى از آنان در [همین] انتظارند و [هرگز عقیدۀ خود را] تبدیل نکردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في جَوابِ مَسائِلَ سَأَلَها رَأسُ اليَهودِ حينَ رُجوعِهِ علیه‌السلام مِن وَقعَةِ النَّهرَوانِ -:... و لَقَد كُنتُ عاهَدتُ اللّٰهَ عزّ و جلّ و رَسولَهُ صلّی اللّه علیه و آله أنَا و عَمّي حَمزَةُ و أَخي جَعفَرٌ وَ ابنُ عَمّي عُبَيدَةُ عَلیٰ أمرٍ وَفَينا بِهِ لِلهِ عزّ و جلّ و لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله، فَتَقَدَّمَني أصحابي، و تَخَلَّفتُ بَعدَهُم لِما أرادَ اللّٰهُ عزّ و جلّ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ فينا: (مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَا عَـٰهَدُواْ ٱللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَیٰ نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِيلاً)؛ حَمزَةُ و جَعفَرٌ و عُبَيدَةُ، و أَنَا - وَ اللّه - المُنتَظِرُ يا أخَا اليَهودِ، و ما بَدَّلتُ تَبديلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۳۷۶ ح‌۵۸ عن محمّد بن عليّ بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر بن أبي طالب، الاختصاص: ص‌۱۷۴، إرشاد القلوب: ص‌۳۵۳ عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج‌۳۵ ص‌۴۱۰ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در پاسخ سؤالاتی که رئیس یهودیان در هنگام بازگشتش از جنگ نهروان، از ایشان پرسید -: من و عمویم حمزه و برادرم جعفر و پسرعمویم عبیده با خداوند و فرستادۀ او، بر مرگ، پیمان بستیم و آن را براى خداوند و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به سرانجام رساندیم. یاران من بر من پیشى گرفتند و من برای کاری که خداوند خواسته بود، از آن جمع، باقی ماندم و خداوند در بارۀ ما این آیه را نازل كرد: (از ميان مؤمنان، مردانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه به آنچه با خدا پیمان بستند، صادقانه وفا كردند. پس برخى از آنان به نذر خویش وفا کردند [و به شهادت رسيدند] و برخى از آنان در [همين] انتظارند و [هرگز عقيدۀ خود را] تبديل نكردند). حمزه و جعفر و عبیده، [به شهادت رسیدند] و من - سوگند به خدا - آن منتظرم - اى برادر یهود - و هیچ چیزى را تبدیل نكردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى الخَندَقِ، فَإِذا المُهاجِرونَ وَ الأَنصارُ يَحفِرونَ في غَداةٍ بارِدَةٍ، فَلَم يَكُن لَهُم عَبيدٌ يَعمَلونَ ذٰلِكَ لَهُم، فَلَمّا رَأیٰ ما بِهِم مِنَ النَّصَبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَصِبَ الرجلُ نَصباً: أعییٰ و تعب (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۷۵۸ «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجوعِ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنَّ العَيشَ عَيشُ الآخِرَه فَاغفِر لِلأَنصارِ وَ المُهاجِرَه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا مُجيبينَ لَهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَحنُ الَّذينَ بايَعوا مُحَمَّدا عَلَى الجِهادِ ما بَقينا أبَدا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۴۳ ح‌۲۶۷۹، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۸۵ ح‌۸۳۱۷، مسند ابن حنبل: ج‌۴ ص‌۳۳۹ ح‌۱۲۷۳۲، السنن الكبرى: ج‌۷ ص‌۶۹ ح‌۱۳۲۹۲ و فيها «الخير خير» بدل «العيش عيش»، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۵۴۳ ح‌۲۲، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۵۶ ح‌۳۰۱۰۴؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۳۸ و فيه الأبيات فقط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از اَ نَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به جانب خَندق رفت. دید مهاجران و انصار در هوای سرد صبحگاهی، مشغول کندن آن هستند. در آن زمان، مسلمانان بنده (غلام) نداشتند که این کار را برایشان انجام دهد. پیامبر، وقتی رنج و گرسنگیِ آنان را دید، فرمود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! زندگی، زندگی آخرت است /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! انصــار و مـهاجران را بیامرز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان در جواب گفتند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما با محمّد بیعت کردیم که: /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي عن أنس: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سارَ إلیٰ بَدرٍ فَاستَشارَ المُسلِمينَ... فَقالَتِ الأَنصارُ: يا مَعشَرَ الأَنصارِ! إيّاكُم يُريدُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، قالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا، و الصواب: «قالوا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إذاً لا نَقولَ ما قالَت بَنو إسرائيلَ لِموسیٰ: (فَاذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ)، وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ! لَو ضَرَبتَ أكبادَها إلیٰ بِركِ الغُمادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برك الغماد - تُفتح الباء وتُكسر، وتُضمّ الغين وتكسر -: هو اسم موضعٍ باليمن، وقيل: هو موضع وراء مكّة بخمس ليالٍ (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۲۱ «برك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَاتَّبَعناكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۹۲ ح‌۸۳۴۸، السنن الكبرى: ج‌۱۰ ص‌۱۸۶ ح‌۲۰۳۰۲ نحوه، البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، تفسير ابن كثير: ج‌۳ ص‌۷۲، الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری، نسائی - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار بدر شد و با مسلمانان مشورت کرد.… انصار گفتند: ای گروه انصار! مراد پیامبر خدا شمایید. گفتند: ما آن چیزی را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم که بنی اسرائیل به موسی گفتند، که: (تو و خدایت بروید و بجنگید). سوگند به آن خدایی که تو را به حق مبعوث کرد، اگر تا بِرکُ الغِماد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام جایی در یمن است. مراد، آن است که تا هر کجا بروی، ما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آییم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برانی، ما به دنبالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آییم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن عبد الرحمن بن عبيد بن أبي الكنود: لَمّا أرادَ عَلِيٌّ المَسيرَ إلیٰ أهلِ الشّامِ، دَعا إلَيهِ مَن كانَ مَعَهُ مِنَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ، فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ و قالَ: أمّا بَعدُ، فَإِنَّكُم مَيامينُ الرَّأيِ، مَراجيحُ الحِلمِ، مَقاوِيلُ بِالحَقِّ، مُبارَكُو الفِعلِ وَ الأَمرِ. و قَد أرَدنَا المَسيرَ إلیٰ عَدُوِّنا و عَدُوِّكُم، فَأَشيروا عَلَينا بِرَأيِكُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ هاشِمُ بنُ عُتبَةَ بنِ أبي وَقّاصٍ، فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ بِما هُوَ أهلُهُ، ثُمَّ قالَ: أمّا بَعدُ يا أميرَ المُؤمِنينَ، فَأَنا بِالقَومِ جِدُّ خَبيرٍ، هُم لَكَ و لِأَشياعِكَ أعداءٌ، و هُم لِمَن يَطلُبُ حَرثَ الدُّنيا أولِياءُ، و هُم مُقاتِلوكَ و مُجاهِدوكَ، لا يُبقونَ جَهداً؛ مُشاحَّةً عَلَى الدُّنيا، و ضَنّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَنَّ بالشيء: بَخِلَ، فهو ضنين (المصباح المنير: ص‌۳۶۵ «ضنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِما في أيديهِم مِنها، و لَيسَ لَهُم إربَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإربَة: الحاجة (المصباح المنير: ص‌۱۱ «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيرُها، إلّا ما يَخدَعونَ بِهِ الجُهّالَ مِنَ الطَّلَبِ بِدَمِ عُثمانَ بنِ عَفّانَ. كَذَبوا! لَيسوا بِدَمِهِ يَثأَرونَ، و لٰكِنِ الدُّنيا يَطلُبونَ. فَسِر بِنا إلَيهِم، فَإِن أجابوا إلَى الحَقِّ فَلَيسَ بَعدَ الحَقِّ إلَّا الضَّلالُ، و إن أبَوا إلَّا الشِّقاقَ فَذٰلِكَ الظَّنُّ بِهِم. وَ اللّه، ما أراهُم يُبايِعونَ و فيهِم أحَدٌ مِمَّن يُطاعُ إذا نَهیٰ، و لا يُسمَعُ إذا أمَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین: ص‌۹۲، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۷ ح‌۳۶۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۷۱ و راجع نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صِفّين - به نقل از عبد الرحمان بن عبید بن ابى كنود -: چون على علیه‌السلام خواست به سوى شامیان حركت كند، كسانى از مهاجران و انصار را كه با او بودند، فرا خواند و پس از حمد و ثناى الهى فرمود: «امّا بعد، شما فرخنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رأى و خردمند و حقگویید و كار و فرمانتان مبارک است. ما آهنگ عزیمت به سوى دشمن خود و شما را داریم. نظر خود را به ما بگویید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشم بن عُتبة بن ابى وقّاص برخاست و خدا را - آن چنان كه شایستۀ اوست - ستود و سپس گفت: امّا بعد، اى امیر مؤمنان! من از این قوم به خوبى آگاهم. اینان با تو و پیروانت دشمن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با كسى كه محصول دنیا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید، دوست&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان در پیكار و جنگ با تو، از هیچ كوششى فروگذار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و این [مخالفت] به جهت بخل در نگه داشتن دنیا و براى حفظ آن چیزى از دنیاست كه در دست دارند و جز آن، هدف دیگرى ندارند و تنها دستاویزشان براى فریب نادانان، خونخواهى عثمان بن عفّان است. دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند و به خونخواهى عثمان بر نخاسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ بلكه دنیا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند. ما را به سوى آنان حركت بده. پس اگر به حق، پاسخ مثبت دادند، دیگر پس از حق، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باقى نخواهد ماند، و اگر جز دو دستگى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند - كه همین گمان هم به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود - [لشكركشى به سوى آنها صواب خواهد بود]. به خدا سوگند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم كه آنان بیعت كنند؛ زیرا كسى در میان آنان است كه اگر [از نیكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] باز دارد، اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (اطاعتشان از او در مسیر هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان است) و اگر همو [به نیكى] فرمان دهد، دیگر سخنش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ مُعاوِيَةَ جَواباً -: أ لا تَریٰ - غَيرَ مُخبِرٍ لَكَ، و لٰكِن بِنِعمَةِ اللّه اُحَدِّثُ - أنَّ قَوماً استُشهِدوا في سَبيلِ اللّه تَعالیٰ مِنَ المُهاجِرينَ، و لِكُلٍّ فَضلٌ، حَتّیٰ إذَا استُشهِدَ شَهيدُنا قيلَ: سَيِّدُ الشُّهَداءِ، و خَصَّهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِسَبعينَ تَكبيرَةً عِندَ صَلاتِهِ عَلَيهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ وَ لا تَریٰ أنَّ قَوماً قُطِّعَت أيديهِم في سَبيلِ اللّه، و لِكُلٍّ فَضلٌ، حَتّیٰ إذا فُعِلَ بِواحِدِنا ما فُعِلَ بِواحِدِهِم قيلَ: الطَّيّارُ فِي الجَنَّةِ، و ذُو الجَناحَينِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَولا ما نَهَى اللّٰهُ عَنهُ مِن تَزكِيَةِ المَرءِ نَفسَهُ لَذَكَرَ ذاكِرٌ فَضائِلَ جَمَّةً تَعرِفُها قُلوبُ المُؤمِنينَ، و لا تَمُجُّها آذانُ السّامِعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۲۸، الاحتجاج: ج‌۱ ص‌۴۱۹ ح‌۹۰، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۲۷۲ ح‌۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود در پاسخ معاویه -: آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى - هر چند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم براى تو بگویم، ولى بر آنم كه نعمت خدا را بر زبان برانم - گروهى از مهاجران و انصار، در راه خدا شهید شدند و هر یک را [در پیشگاه پروردگار] فضیلتى است، تا آن گاه كه شهید ما (حمزه) به شهادت رسید و «سیّد الشهدا (سَرور شهیدان)» خوانده شد و پیامبر خدا به هنگام نماز گزاردن بر وى، به هفتاد تكبیر ممتازش ساخت؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى گروهى، دستانشان در راه خدا قطع شد و هر یک را [در پیشگاه پروردگار] فضیلتى است، تا آن گاه كه آنچه در بارۀ آنان رخ داد، براى یكى از ما (جعفر بن ابى طالب) صورت پذیرفت و او «پرندۀ باغ بهشت» و نیز «دارندۀ دو بال» خوانده شد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خداوند، خودستایى را نهى نفرموده بود، [این] یاد آورنده، فضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوانى را یادآور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان با آنها آشناست و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شنوایان، آنها را ناخوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ مُعاوِيَةَ -... و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذَا احمَرَّ البَأسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احمَرَّ البأس: أي اشتدّ القتال، و کثیراً ما یطلقون الشدّة علی الحمرة، فیقال: موت أحمر؛ أي شدید، و سنة حمراء؛ أي شدیدة (اُنظر: مجمع البحرین: ج‌۱ ص‌۴۵۳ - ۴۵۴ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَحجَمَ النّاسُ قَدَّمَ أهلَ بَيتِهِ، فَوَقیٰ بِهِم أصحابَهُ حَرَّ السُّيوفِ وَ الأَسِنَّةِ، فَقُتِلَ عُبَيدَةُ بنُ الحارِثِ يَومَ بَدرٍ، و قُتِلَ حَمزَةُ يَومَ اُحُدٍ، و قُتِلَ جَعفَرٌ يَومَ مُؤتَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۹، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از نامۀ ایشان به معاویه -: هر گاه جنگ بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و مردم از ترس وا پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهادند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اعضاى خاندانش را پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت و به واسطۀ آنها، یاران خود را از سوزش شمشیرها و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود. از همین رو بود كه عبیدة بن حارث در جنگ بدر كشته شد و حمزه در جنگ اُحُد و جعفر در جنگ موته.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: نَزَلَت في عَلِيٍّ، و حَمزَةَ، و عُبَيدَةَ، و سَهلِ بنِ حُنَيفٍ، وَ الحارِثِ بنِ الصَّمَّةِ، و أَبي دُجانَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص‌۴۸۱ ح‌۶۲۶، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۲ ص‌۶۸۵ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۲۴ ح‌۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر فرات - به نقل از ابن عبّاس در بارۀ این سخن خداوند متعال: (به یقین، خداوند،‌پیکار کنندگان در راه او را - که گویی بنایی پولادین‌ اند - دوست دارد) -: این آیه در بارۀ علی و حمزه و عبیده و سهل بن حُنَیف و حارث بن صَمّه و ابو دُجانه نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: رُوِيَ عَن نَوفٍ البِكالِيِّ، قالَ: خَطَبَنا بِهٰذِهِ الخُطبَةِ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ علیه‌السلام بِالكوفَةِ و هُوَ قائِمٌ عَلیٰ حِجارَةٍ نَصَبَها لَهُ جَعدَةُ بنُ هُبَيرَةَ المَخزومِيُّ، و عَلَيهِ مِدرَعَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِدرَعَة: ثَوبٌ، كالدرّاعة، و لا يكون إلّا من صوفٍ خاصّة (تاج العروس: ج‌۱۱ ص‌۱۰۸ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن صوفٍ و حَمائِلُ سَيفِهِ ليفٌ، و في رِجلَيهِ نَعلانِ مِن ليفٍ، و کَأَنَّ جَبينَهُ ثَفِنَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حديث وصف سيّد العابدين علیه‌السلام «ذُو الثَّفِنات»؛ جمع ثَفِنَة: ما في ركبة البعير و صدره من كثرة مماسّة الأرض، و قد كان حصل في جبهته علیه‌السلام مثل ذلك من طول السجود و كثرته (مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۲۴۳ «ثفن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعیرٍ مِن أثَرِ السُّجودِ، فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ما ضَرَّ إخوانَنَا الَّذينَ سُفِكَت دِماؤُهُم و هُم بِصِفّينَ أن لا يَكونُوا اليَومَ أحياءً يُسيغونَ الغُصَصَ، و يَشرَبونَ الرَّنقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماءٌ رَنْق - بالتسكين -: أي كَدِر. و عَيشٌ رنق كذلك (اُنظر: الصحاح: ج‌۴ ص‌۱۴۸۵ «رنق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! قَد - وَ اللّه - لَقُوا اللّٰهَ فَوَفّاهُم اُجورَهُم، و أَحَلَّهُم دارَ الأَمنِ&lt;br /&gt;<br /> بَعدَ خَوفِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أينَ إخوانِيَ الَّذينَ رَكِبُوا الطَّريقَ وَ مضَوا عَلَى الحَقِّ؟ أينَ عَمّارٌ؟ و أَينَ ابنُ التَّيِّهانِ؟ و أَينَ ذُو الشَّهادَتَينِ؟ و أَينَ نُظَراؤُهُم مِن إخوانِهِمُ الَّذينَ تَعاقَدوا عَلَى المَنِيَّةِ، و اُبرِدَ بِرُؤوسِهِم إلَى الفَجَرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلیٰ لِحيَتِهِ الشَّريفَةِ الكَريمَةِ فَأَطالَ البُكاءَ، ثُمَّ قالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوِّه عَلیٰ إخوانِيَ الَّذينَ تَلَوُا القُرآنَ فَأَحكَموهُ، و تَدَبَّرُوا الفَرضَ فَأَقاموهُ، أحيَوُا السُّنَّةَ و أَماتُوا البِدعَةَ، دُعُوا لِلجِهادِ فَأَجابوا، و وَثِقوا بِالقائِدِ فَاتَّبَعوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۸۲، بحار الأنوار: ج‌۲۴ ص‌۱۲۷ ح‌۹۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: از نوف بِكالى نقل شده است که گفت: امیر مؤمنان على علیه‌السلام در كوفه، در حالى كه بر روى سنگى كه جَعدة بن هُبَیرۀ مخزومى برایش نصب كرده بود، ایستاده بود و جبّۀ پشمینى بر تن داشت و حمایل شمشیرش از لیف خرما بود و كفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از لیفِ خرما به پا داشت و در پیشانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر اثر سجده بود...، براى ما سخنرانى كرد و فرمود: «برادران ما را كه در صفّین، خونشان ریخته شد، چه زیان، اگر امروز زنده نیستند تا خوراكشان، اندوه باشد و نوشیدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، خون دل؟! به خدا سوگند كه آنان به لقاى خداوند، نایل آمدند و خدا مزد آنان را به كمال و تمام، عطایشان فرمود و پس از دوران ترس، در سراى امن و آرامش جایشان داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجایند آن برادران من كه گام در راه نهادند و طریق حق پوییدند؟ كجاست عمّار؟ كجاست ابن تَیِّهان؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو الهیثم مالک بن تیّهان، از صحابیان بزرگ پیامبر خدا بود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجاست ذو شهادتَین؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذو شهادتین، همان خُزَیمة بن ثابت انصارى است که در ماجرایى مشهور، پیامبر خدا، شهادت (گواهی) او را با شهادت دو مرد، یک‌سان قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجایند امثال اینان از برادرانشان كه بر مرگ، با یكدیگر، پیمان بستند و سرهاى بُریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان براى نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاران فرستاده شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس با دست بر محاسن شریف و گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كشید و گریه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى طولانى كرد و آن گاه فرمود: «دریغا بر آن برادرانم كه قرآن را خواندند و آن را نیک دریافتند، در واجبات [الهى] اندیشه كردند و آنها را بر پا داشتند و سنّت را زنده داشتند و بدعت را میراندند و به جهاد، فرا خوانده شدند و اجابت كردند و به رهبر، اطمینان كردند و از او پیروى نمودند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن عبد اللّٰه بن منصور عن جعفر بن محمّد بن عليّ بن الحسين عن أبيه عن جدّه [زين العابدين]:: لَمّا وَصَلَ الكِتابُ [مِن عُبَيدِ اللّه بنِ زِيادٍ] إلىٰ عُمَرَ بنِ سَعدٍ، أمَر مُنادِيَهُ‌، فَنادىٰ‌: إنّا قَد أجَّلنا حُسَيناً و أصحابَهُ يَومَهُم و لَيلَتَهُم. فَشَقَّ ذٰلِكَ عَلَى الحُسَينِ علیه‌السلام و عَلىٰ أصحابِهِ‌، فَقامَ الحُسَينُ علیه‌السلام في أصحابِهِ خَطيباً، فَقالَ‌:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي لا أعرِفُ أهلَ بَيتٍ أبَرَّ و لا أزكىٰ و لا أطهَرَ مِن أهلِ بَيتي، و لا أصحاباً هُم خَيرٌ مِن أصحابي، و قَد نَزَلَ بي ما قَد تَرَونَ‌، و أنتُم في حِلٍّ مِن بَيعَتي، لَيسَت لي في أعناقِكُم بَيعَةٌ‌، و لا لي عَلَيكُم ذِمَّةٌ‌، و هٰذَا اللَّيلُ قَد غَشِيَكُم، فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال للرجل إذا سریٰ لیلته جمعاء...: «اتخذ اللیل جَمَلاً»؛ کأنّه رکبه و لم ینم فیه (النهایة: ج‌۱ ص‌۲۹۸ «جمل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَفَرَّقوا في سَوادِهِ‌، فَإِنَّ القَومَ إنَّما يَطلُبونَني، و لَو ظَفِروا بي لَذَهَلوا عَن طَلَبِ غَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ إلَيهِ عَبدُ اللّه بنُ مُسلِمِ بنِ عَقيلِ بنِ أبي طالِبٍ‌، فَقالَ‌: يَابنَ رَسولِ اللّه‌، ماذا يَقولُ لَنَا النّاسُ إن نَحنُ خَذَلنا شَيخَنا و كَبيرَنا و سَيِّدَنا، وَ ابنَ سَيِّدِ الأَعمامِ‌، وَ ابنَ نَبِيِّنا سَيِّدِ الأَنبِياءِ‌، لَم نَضرِب مَعَهُ بِسَيفٍ‌، و لَم نُقاتِل مَعَهُ بِرُمحٍ؟! لا وَ اللّه، أو نَرِدَ مَورِدَكَ‌، و نَجعَلَ أنفُسَنا دونَ نَفَسِكَ‌، و دِماءَنا دونَ دَمِكَ‌، فَإِذا نَحنُ فَعَلنا ذٰلِكَ فَقَد قَضَينا ما عَلَينا، و خَرَجنا مِمّا لَزِمَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قامَ إلَيهِ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ زُهَيرُ بنُ القَينِ البَجَلِيُّ‌، فَقالَ‌: يَا بنَ رَسولِ اللّه‌، وَدِدتُ أنّي قُتِلتُ‌، ثُمَّ نُشِرتُ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُشِرتُ‌: أي أُحْيِيتُ‌، يُقال: أنْشَرَهُم اللّٰه: أي أحياهم (الصحاح: ج‌٢ ص‌٨٢٨ «نشر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قُتِلتُ‌، ثمَّ نُشِرتُ‌، ثُمَّ قُتِلتُ‌، ثُمّ نُشِرتُ فيكَ و فِي الَّذينَ مَعَكَ مِئَةَ قَتلَةٍ‌، و أنَّ اللّٰهَ دَفَعَ بي عَنكُم أهلَ البَيتِ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ و لِأَصحابِهِ‌: جُزِيتُم خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌٢٢٠ ح‌٢٣٩، بحار لأنوار: ج‌۴۴ ص‌٣١۵ ح‌١ و راجع تاريخ اليعقوبي: ج‌٢ ص‌٢۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق - به نقل از عبد اللّٰه بن منصور، از امام صادق، از پدرش امام باقر، از امام زین العابدین: -: هنگامى كه نامۀ عبید اللّه بن زیاد، به عمر بن سعد رسید، عمر به جارچى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرمان داد كه ندا دهد: ما امروز و امشب را به حسین و یارانش، مهلت دادیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این بر حسین علیه‌السلام و یارانش گران آمد. حسین علیه‌السلام در میان یارانش به سخن ایستاد و فرمود: «خدایا! من، نه خاندانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم كه از خاندانم، نیكوكارتر و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و پاكیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد و نه یارانى را كه بهتر از یاران من باشند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه چه شده است! شما از بیعت من آزادید و چیزى به گردنتان نیست و تعهّدى به من ندارید. این، شب است كه تاریكى آن، شما را فرا گرفته است. آن را مَرکب خود گیرید و در شهرها پراكنده شوید، كه این جماعت، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند و اگر به من دست یابند، از تعقیب دیگران، دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن مسلم بن عقیل بن ابى طالب برخاست و گفت: اى فرزند پیامبر خدا! اگر ما بزرگ و پیر و سَرورمان، زادۀ سَرور عموهایمان، فرزند پیامبرمان و سَرور پیامبران را وا بگذاریم و همراهش شمشیر نزنیم و با نیزه، همراهش نجنگیم، مردم به ما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟! به خدا سوگند، نه؛ تا آن كه به همان جایى در آییم كه تو در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را فداى تو كنیم و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را به پاى تو بریزیم، كه چون چنین كردیم، آنچه را بر عهدۀ ماست، ادا نموده و از عهدۀ وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان بیرون آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به نام زُهَیر بن قَین بَجَلى نیز برخاست و [به امام علیه‌السلام] گفت: اى فرزند پیامبر خدا! دوست داشتم كه كشته شوم و دوباره زنده شوم و سپس كشته شوم و دوباره زنده شوم و آن گاه، كشته شوم و باز، زنده شوم و تا صد بار به خاطر تو و همراهیانت كشته شوم و خدا با من، [مرگ را] از شما اهل بیت، دور بگردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به او و یارانش فرمود: «جزاى خیر ببینید!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن الضحّاك بن عبداللّٰه المشرقيّ‌: قَدِمتُ و مالِكُ بنُ النَّضرِ الأَرحَبِيُّ عَلَى الحُسَينِ علیه‌السلام، فَسَلَّمنا عَلَيهِ‌، ثُمَّ جَلَسنا إلَيهِ‌، فَرَدَّ عَلَينا، و رَحَّبَ بِنا.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ اللَّيلُ قالَ‌: هٰذَا اللَّيلُ قَد غَشِيَكُم، فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً، ثُمَّ لِيَأخُذ كُلُّ رَجُلٍ مِنكُم بِيَدِ رَجُلٍ مِن أهلِ بَيتي، تَفَرَّقوا في سَوادِكُم و مَدائِنِكُم حَتّىٰ يُفَرِّجَ اللّٰهُ‌، فَإِنَّ القَومَ إنَّما يَطلُبُوني، و لَو قَد أصابوني لَهَوا عَن طَلَبِ غَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ إخوَتُهُ و أبناؤُهُ و بَنو أخيهِ وَ ابنا عَبدِ اللّه بنِ جَعفَرٍ: لِمَ نَفعَلُ؟ لِنَبقىٰ بَعدَكَ؟ لا أرانَا اللّٰهُ ذٰلِكَ أبَداً. بَدَأَهُم بِهٰذَا القَولِ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام، ثُمَّ إنَّهُم تَكَلَّموا بِهٰذا و نَحوِهِ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الحُسَينُ علیه‌السلام: يا بَني عَقيلٍ‌! حَسبُكُم مِنَ القَتلِ بِمُسلِمٍ‌، اذهَبوا قَد أذِنتُ لَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَما يَقولُ النّاسُ؟! يَقولونَ إنّا تَرَكنا شَيخَنا و سَيِّدَنا و بَني عُمومَتِنا خَيرَ الأَعمامِ‌، و لَم نَرمِ مَعَهُم بِسَهمٍ‌، و لَم نَطعَن مَعَهُم بِرُمحٍ‌، و لَم نَضرِب مَعَهُم بِسَيفٍ‌، و لا نَدري ما صَنَعوا؟! لا وَ اللّه‌، لا نَفعَلُ‌، ولٰكِن تَفدِيكَ أنفُسُنا و أموالُنا و أهلُونا، و نُقاتِلُ مَعَكَ حَتّىٰ نَرِدَ مَورِدَكَ‌، فَقَبَّحَ اللّٰهُ العَيشَ بَعدَكَ‌.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: فَقامَ إلَيهِ مُسلِمُ بنُ عَوسَجَةَ الأَسَدِيُّ‌، فَقالَ‌: أنَحنُ نُخَلّي عَنكَ و لَمّا نُعذِر إلَى اللّه في أداءِ حَقِّكَ؟! أما وَ اللّه‌، حَتّىٰ أكسِرَ في صُدورِهِم رُمحي، و أضرِبَهُم بِسَيفي ما ثَبَتَ قائِمُهُ في يَدي، و لا اُفارِقُكَ‌، و لَو لَم يَكُن مَعي سِلاحٌ اُقاتِلُهُم بِهِ لَقَذَفتُهُم بِالحِجارَةِ دونَكَ حَتّىٰ أموتَ مَعَكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و قالَ سَعيدُ بنُ عَبدِ اللّه الحَنَفِيُّ‌: وَاللّه‌، لا نُخَلّيكَ حَتّىٰ يَعلَمَ اللّٰهُ أنّا حَفِظنا غَيبَةَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فيكَ‌. وَاللّه‌، لَو عَلِمتُ أنّي اُقتَلُ‌، ثُمَّ اُحيا، ثُمَّ اُحرَقُ حَيّاً، ثُمَّ اُذَرُّ، يُفعَلُ ذٰلِكَ بي سَبعينَ مَرَّةً؛ ما فارَقتُكَ حَتّىٰ ألقىٰ حِمامي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِمَامُ‌: الموت (النهاية: ج‌١ ص‌۴۴۶ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دونَكَ‌، فَكَيفَ لا أفعَلُ ذٰلِكَ‌! و إنَّما هِيَ قَتلَةٌ واحِدَةٌ‌، ثُمَّ هِيَ الكَرامَةُ الَّتي لَا انقِضاءَ لَها أبَداً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و قالَ زُهَيرُ بنُ القَينِ‌: وَ اللّه‌، لَوَدِدتُ أنّي قُتِلتُ‌، ثُمَّ نُشِرتُ‌، ثُمَّ قُتِلتُ حَتّىٰ اُقتَلَ كَذا ألفَ قَتلَةٍ‌، و أنَّ اللّٰهَ يَدفَعُ بِذٰلِكَ القَتلَ عَن نَفسِكَ و عَن أنفُسِ هٰؤُلاءِ الفِتيَةِ مِن أهلِ بَيتِكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و تَكَلَّمَ جَماعَةُ أصحابِهِ بِكَلامٍ يُشبِهُ بَعضُهُ بَعضاً في وَجهٍ واحِدٍ، فَقالوا:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّه‌، لا نُفارِقُكَ‌، و لٰكِنَّ أنفُسَنا لَكَ الفِداءُ‌، نَقِيكَ بِنُحورِنا وجِباهِنا و أيدينا، فَإِذا نَحنُ قُتِلنا كُنّا وَفَّينا، و قَضَينا ما عَلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴١٨، الكامل في التاريخ: ج‌٢ ص‌۵۵٩، البداية و النهاية: ج‌٨ ص‌١٧۶؛ الإرشاد: ج‌٢ ص‌٩١، الملهوف: ص‌١۵١، مثير الأحزان: ص‌۵٣، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۱۶، إعلام الورى: ج‌١ ص‌۴۵۵ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌٣٩٢ وراجع الفتوح: ج‌۵ ص‌٩۴ و مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌١ ص‌٢۴۶ و المنتظم: ج‌۵، ص‌٣٧٧ و المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۴ ص‌٩٩.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ضحّاک بن عبد اللّٰه مشرقى -: من و مالک بن نَضر اَرحَبى، بر حسین علیه‌السلام وارد شدیم. بر او سلام دادیم و نزدش نشستیم. پاسخ ما را داد و خوشامد گفت.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب شد، فرمود: «این، [سیاهىِ] شب است كه شما را پوشانده است. آن را مَركب خود گیرید و هر كدامتان، دست مردى از خاندانم را بگیرد و در دشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و شهرهایتان، پراكنده شوید تا خداوند، گشایشى دهد، كه این مردم، در پىِ من هستند و اگر به من دست بیابند، در پىِ دیگران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادران، پسران و برادرزادگان حسین علیه‌السلام و دو پسر عبد اللّٰه بن جعفر، به ایشان گفتند: چرا چنین كنیم؟ براى این كه پس از تو بمانیم؟! خداوند، هرگز آن [روز] را به ما نشان ندهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس بن على علیه‌السلام آغازگر این سخن بود و سپس بقیّۀ آنان، همین سخن و مانند آن را بر زبان آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسین علیه‌السلام فرمود: «اى فرزندان عقیل! كُشته شدن [برادرتان] مُسلم، براى شما كافى است. بروید كه من به شما، اجازه دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان گفتند: مردم، چه خواهند گفت؟! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند كه ما، بزرگ و سَرور خود را و بهترین عموزادگان خود را رها كردیم و همراه آنان، نه تیرى انداختیم و نه نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پَراندیم و نه شمشیرى زدیم، و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم چه كردند! به خدا سوگند، چنین نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم؛ بلكه جان و مال و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان را فداى تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و همراه تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم تا به سرانجام تو برسیم. خداوند، زندگى پس از تو را زشت گردانَد!.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، مسلم بن عَوسَجۀ اسدى برخاست و به حسین علیه‌السلام گفت: آیا ما تو را تنها بگذاریم، در حالى كه هنوز از عهدۀ اداى حقّ تو در برابر خدا، بیرون نیامده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؟! بدان كه - به خدا سوگند - با تو هستم تا آن جا كه نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را در سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بِشكنم! تا هر زمان كه قبضۀ شمشیرم را به دست دارم، با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم و از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و اگر سلاح نداشته باشم تا با آنان بجنگم، در دفاع از تو، به سوى آنان، سنگ پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تا همراه تو بمیرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس سعید بن عبد اللّٰه حنفى گفت: به خدا سوگند، تو را تنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاریم تا خدا بداند كه ما در غیاب پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله، تو را پاس داشتیم. به خدا سوگند، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم كه كشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و سپس زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، آن گاه زنده زنده، سوزانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و خاكسترم را بر باد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و این كار را هفتاد مرتبه با من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم تا مرگم را پیش روىِ تو ببینم! پس اكنون، چرا این كار را نكنم كه تنها یک بار كُشته شدن است و آن هم با كرامتى جاویدان در پىِ آن؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زُهَیر بن قَین گفت: به خدا سوگند، دوست داشتم كه كشته شوم و سپس زنده شوم و سپس كشته شوم و تا هزار مرتبه مرا بكشند؛ امّا خداوند با كشته شدن من، كشته شدن را از تو و از جانِ این جوانان خاندانت، دور بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عموم یاران حسین علیه‌السلام، سخنانى چنین و به همین صورت، بر زبان آوردند و گفتند: به خدا سوگند، از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شویم؛ بلكه جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان، فداى تو باد! ما از تو با دل و جان و دست و سر، محافظت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و چون كشته شویم، به عهد خود وفا و وظیفۀ خود را ادا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثانی-عشر-دور-النساء-في-جهاد-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّانِی عَشَرَ: دَورُ النِّساءِ في جِهادِ العَدُوِّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نقش زنان در جهاد با دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ بِالنِّساءِ فِي الحَربِ حَتّیٰ يُداوينَ الجَرحیٰ، و لَم يَقسِم لَهُنَّ مِنَ الفَيءِ شَيئاً، و لٰكِنَّهُ نَفَلَهُنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النافلة: العطيّة. و النَّفل و النافلة: ما يفعله الإنسان ممّا لا يجب عليه (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۶۷۱ - ۶۷۲ «نفل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۵ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۸ ح‌۲۶۰، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۴ ح‌۳۷ و راجع سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۷۴ ح‌۲۷۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام يا امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله زنان را همراه خود به جنگ برد تا مجروحان را مداوا كنند و از غنیمت، چیزى میان آنها تقسیم نكرد؛ امّا به آنان [اموالى] عطا فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن يزيد بن هرمز: إنَّ نَجدَةَ كَتَبَ إلَى ابنِ عَبّاسٍ يَسأَلُهُ:... هَل كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِالنِّساءِ؟ و هَل كانَ يَضرِبُ لَهُنَّ بِسَهمٍ؟.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إلَيهِ ابنُ عَبّاسٍ: كَتَبتَ تَسأَلُني: هَل كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِالنِّساءِ؟ و قَد كانَ يَغزو بِهِنَّ، فَيُداوينَ الجَرحیٰ، و يُحذَينَ مِنَ الغَنيمَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحذيته من الغنيمة: إذا أعطيته منها (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۳۱۱ «حذا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَمّا بِسَهمٍ فَلَم يَضرِب لَهُنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۴ ح‌۱۳۷، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۲۵ ح‌۱۵۵۶، مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۶۶۰ ح‌۲۸۱۲، السنن الكبرى: ج‌۶ ص‌۵۴۰ ح‌۱۲۹۱۳، المعجم الكبير: ج‌۱۰ ص‌۳۳۶ ح‌۱۰۸۳۳ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از یزید بن هرمز -: نجده به ابن عبّاس نامه نوشت و از او پرسید:... آیا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ، از زنان نیز كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؟ و آیا سهمى برایشان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس به او نوشت: «به من نوشتى و پرسیدى كه: آیا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در جنگ، از زنان كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؟ [آرى] از آنان در جنگ كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و آنها مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از غنیمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند؛ امّا سهمى مانند جنگجویان به آنان داده نشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس: إنَّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَيمٍ اتَّخَذَت يَومَ حُنَينٍ خِنجَراً، فَكانَ مَعَها، فَرَآها أبو طَلحَةَ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، هٰذِهِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَيمٍ مَعَها خِنجَرٌ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ما هٰذَا الخِنجَرُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: اِتَّخَذتُهُ، إن دَنا مِنّي أحَدٌ مِنَ المُشرِكينَ بَقَرتُ بِهِ بَطنَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَضحَكُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: يا رَسولَ اللّه، اُقتُل مَن بَعدَنا مِنَ الطُّلَقاءِ انهَزَموا بِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنهزَموا بك: الباء في «بك» هنا بمعنی عن؛ أي انهزموا عنك، علی حَدّ قوله تعالی: (فَاسْأَلْ بِهِ خَـبِيرًا) أي عنه. و ربما تکون للسببیّة؛ أي انهزموا بسببك لنفاقهم (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه: يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ سُلَيمٍ، إنَّ اللّٰهَ قَد كَفیٰ و أَحسَنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۲ ح‌۱۳۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۵۵ ح‌۱۷، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص‌۳۶۱ ح‌۱۲۰۲، الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۲۵ كلّها نحوه و راجع مسند ابن حنبل: ج‌۴ ص‌۳۸۰ ح‌۱۲۹۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اَنَس -:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم در جنگ حُنَین، خنجرى برداشت و همراهش برد. ابو طلحه او را دید و گفت: اى پیامبر خدا! این،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم است كه خنجرى همراه دارد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «این خنجر چیست؟».&lt;/span&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم گفت: آن را برداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا اگر یكى از مشركان به من نزدیک شد، شكمش را بدرم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شروع به خندیدن كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم گفت: ای پیامبر خدا! طُلَقایی (آزاد شدگانی) را که [در مکّه] ماندند و [در جنگ حُنَین] همراهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نکردند، بکُش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «ای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم! خدا [ما را] کفایت کرد و کار را به خوبی به پیش برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أنس: قالَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سَلَمَةَ: يا رَسولَ اللّه، أخرُجُ معَكَ إلَى الغَزوِ؟ قالَ: يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ سَلَمَةَ! إنَّهُ لَم يُكتَب عَلَى النِّساءِ الجِهادُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: اُداوِي الجَرحیٰ، و اُعالِجُ العَينَ، و أَسقِي الماءَ. قالَ: فَنَعَم إذَن.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۲۵۶ ح‌۷۴۰، المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۴۷ ح‌۳۳۶۳ و فيه «العير» بدل «العين»، المعجم الصغير: ج‌۱ ص‌۱۱۷، حلية الأولياء: ج‌۸ ص‌۲۶۵ الرقم ۴۱۳ و فيه «اُم سليم» بدل «اُمّ سلمة» نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۶ ص‌۴۱۰ ح‌۴۵۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از اَنَس -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: ای پیامبر خدا! آیا من هم با تو به جنگ بیایم؟ فرمود: «ای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه! جهاد بر زنان واجب نشده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: زخمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مداوا و چشم‌ها را درمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و [به رزمندگان،] آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانم. فرمود: «در این صورت، باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس: كانَ رَسولُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِأُمِّ سُلَيمٍ و نِسوَةٍ مِنَ الأَنصارِ مَعَهُ إذا غَزا؛ فَيَسقينَ الماءَ، و يُداوينَ الجَرحیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۳ ح‌۱۳۵، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۱۸ ح‌۲۵۳۱، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۳۹ ح‌۱۵۷۵، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۴ ص‌۳۶۹ ح‌۷۵۵۷، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۵۲ ح‌۱۷۸۵۵ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [مادرم]&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم و زنانى از انصار را با خود به پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و آنان آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: أسلَمَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سُلَيمٍ و بايَعَت رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و شَهِدَت يَومَ حُنَينٍ و هِيَ حامِلٌ بِعَبدِ اللّه بنِ أبي طَلحَةَ، و شَهِدَت قَبلَ ذٰلِكَ يَومَ اُحُدٍ؛ تَسقِي العَطشیٰ، و تُداوِي الجَرحیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۲۵ و راجع المعجم الكبير: ج‌۲۴ ص‌۲۱۶ ح‌۵۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم، اسلام آورد و با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیعت كرد و در نبرد حُنَین، در حالى كه به عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن ابى طلحه آبستن بود، حضور یافت. او پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر در نبرد اُحُد، شرکت کرده بود و به تشنگان، آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سنان الأسلميّة: لَمّا أرادَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخُروجَ إلیٰ خَيبَرَ، جِئتُهُ فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، أخرُجُ مَعَكَ في وَجهِكَ هٰذا؛ أخرُزُ السِّقاءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرزُ السقاء: هو کالخیاطة في الثیاب (اُنظر: المصباح المنیر: ص‌۱۶۶ «خرز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُداوِي المَريضَ وَ الجَريحَ إن كانَت جِراحٌ، و لا تَكونُ، و اُبصِرُ الرَّحلَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اُخرُجي عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه؛ فَإِنَّ لَكِ صَواحِبَ قَد كَلَّمنَني، و أَذنِتُ لَهُنَّ مِن قَومِكِ و مِن غَيرِهِم، فَإِن شِئتِ فَمَع قَومِكِ، و إن شِئتِ فَمَعنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكوني مَعَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمَةَ زَوجَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَكُنتُ مَعَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سِنان اَسلَمى -: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آهنگ خیبر داشت، به حضور وى رسیدم و گفتم: اى پیامبر خدا! آیا در این آهنگى كه دارى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم با تو روانه شوم تا در آن جا مَشکِ پاره شده را بدوزم و بیمار و مجروح را - اگر مجروحانى باشند - درمان كنم و نگهبان زاد و توشه باشم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به بركت خداوند، روانه شو؛ چرا كه بانوانى از دوستان تو، از خاندانت و از دیگر كسان، [پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر] با من سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من به آنان اجازه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. اگر خواستى، با خاندان خویش روانه شو و اگر هم خواستى، با ما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: با شما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس با&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمه، همسرم، همراه باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با او (اُمّ سلمه) بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن الرُّبَيّعِ بنت مُعَوِّذ: كُنّا نَغزو مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله؛ فَنَسقِي القَومَ و نَخدِمُهُم، و نَرُدُّ الجَرحیٰ وَ القَتلیٰ إلَى المَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۵۶ ح‌۲۷۲۷، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۷۸ ح‌۸۸۸۱، مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۲۸۹ ح‌۲۷۰۸۵، المعجم الكبير: ج‌۲۴ ص‌۲۷۶ ح‌۷۰۲، مسند إسحاق بن راهويه: ج‌۵ ص‌۱۳۹ ح‌۲۲۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از رُبَیِّع دختر معوِّذ -: ما همراه با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم و به مردم، آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندیم، به آنان خدمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردیم و مجروحان و كشتگان را به مدینه باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداندیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عطيّة الأنصاريّة: غَزَوتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَبعَ غَزَواتٍ، أخلُفُهُم في رِحالِهِم؛ فَأَصنَعُ لَهُمُ الطَّعامَ، و اُداوِي الجَرحیٰ، و أَقومُ عَلَى المَرضیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۷ ح‌۱۴۲، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۵۲ ح‌۲۸۵۶، مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۴۰۰ ح‌۲۰۸۱۸، سنن الدارمي: ج‌۲ ص۶۵۶ ح‌۲۳۳۳، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۷۸ ح‌۸۸۸۰ و ليس فيهما «و أقوم على المرضى» و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عطیّۀ انصارى -: همراه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در هفت جنگ، حضور یافتم. من در خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندم و برایشان غذا آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم، مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودم و بیماران را پرستارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن اُميّة بنت أبي الصَّلت عن امرأة من بني غفار و قد سمّاها لي، قالت: أتَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في نِسوَةٍ مِن بَني غِفارٍ، فَقُلنا لَهُ: يا رَسولَ اللّه، قَد أرَدنا أن نَخرُجَ مَعَكَ إلیٰ وَجهِكَ هٰذا - و هُوَ يَسيرُ إلیٰ خَيبَرَ - فَنُداوِيَ الجَرحیٰ، و نُعينَ المُسلِمينَ بِمَا استَطَعنا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَخَرَجنا مَعَهُ، و كُنتُ جارِيَةً حَديثَةً.… قالَت: فَلَمّا فَتَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله خَيبَرَ، رَضَخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّضخ: العطيّة القليلة (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۲۸ «رضخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنا مِنَ الفَيءِ، و أخَذَ هٰذِهِ القِلادَةَ الَّتي تَرَينَ في عُنُقي فَأَعطانيها، و جَعَلَها بِيَدِهِ في عُنُقي، فَوَ اللّه، لا تُفارِقُني أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كانَت في عُنُقِها حَتّیٰ ماتَت، ثُمَّ أوصَت أن تُدفَنَ مَعَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۳۲۴ ح‌۲۷۲۰۶، السنن الكبرى: ج‌۲ ص‌۵۷۰ ح‌۴۱۱۱، الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۹۳ كلاهما نحوه، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۳۵۷ و فيه «علّقها» بدل «جعلها»، اُسد الغابة: ج‌۷ ص‌۴۲۳ الرقم ۷۷۰۲ و فيه صدره إلى «على بركة اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از اُمیّه دختر ابو صَلت، از یكى از زنان خاندان بنى غِفار که نامش را هم برده بود -: همراه با شمارى از زنان بنى غِفار، به حضور پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسیدم. به ایشان گفتیم: اى پیامبر خدا! ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهیم در این پیكارى كه آهنگ آن كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آهنگ خیبر داشت)، با تو روانه شویم و آن جا مجروحان را درمان كنیم و به مسلمانان، با آنچه در توانمان است، یارى رسانیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در سایۀ بركت خداوند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با ایشان روانه شدیم و من در آن هنگام، جوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال بودم.… چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خیبر را گشود، از غنائم، قدرى نیز به ما بخشید. او این گردنبند را كه اكنون در گردن دارم، [از میان غنائم] برداشت و به من داد و به دست خویش، بر گردنم آویخت. به خدا سوگند، هرگز این گردنبند از من جدا نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گردنبند در گردن او بود تا از دنیا رفت و وصیّت کرد که با او دفن شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: أسلَمَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ و حَضَرَت لَيلَةَ العَقَبَةِ و بايَعَت رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و شَهِدَت اُحُداً وَ الحُدَيبِيَةَ و خَيبَرَ و عُمرَةَ القَضِيَّةِ و حُنيناً و يَومَ اليَمامَةِ، و قُطِعَت يَدُها، و سَمِعَت مِنَ النَّبِيِّ أحاديثَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۲، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۸ الرقم ۵۰ نحوه و ليس فيه صدره إلى «رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُماره، اسلام آورد و در شب عَقَبه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شب عقبه، همان شبى است که پیامبر۹ در آن با انصار، بر اسلام آوردن آنان و یارى رساندنشان به اسلام، در عقبۀ مِنا بیعت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حضور یافت و با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیعت كرد. او در نبردهاى اُحُد، حُدَیبیه، خیبر، عُمرة القضا،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرة القضیّه (عمرة القضاء) عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که پیامبر خدا۹ در سال هفتم هجرت، به جاى عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به جاى آورد که در سال ششم در جریان غزوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به «صلح حدیبیه» انجامید، قصد انجام دادن آن را داشت. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُنَین و یَمامه نیز حضور داشت و دستش قطع شد. از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله احادیثى نیز شنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن يحيى بن حبّان: جُرِحَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ بِأُحُدٍ اثنَي عَشَرَ جُرحاً، و قُطِعَت يَدُها بِاليَمامَةِ، و جُرِحَت يَومَ اليَمامَةِ سِویٰ يَدِها أحَدَ عَشَرَ جُرحاً، فَقَدِمَتِ المَدينَةَ و بِهَا الجِراحَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۶، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۸۱ الرقم ۵۰، تهذيب الكمال: ج‌۳۵ ص‌۳۷۲ الرقم ۷۹۹۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن یحیى بن حِبّان -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره در اُحُد، دوازده زخم برداشت و دستش در نبرد یَمامه، قطع شد. او افزون بر دستش، در نبرد یَمامه، یازده زخم دیگر برداشت و در حالى به مدینه باز گشت كه هنوز این زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر او بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عمارة بن غزيّة: قالَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ: قَد رَأَيتُني وَ انكَشَفَ النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَما بَقِيَ إلّا في نُفَيرٍ ما يُتِمّونَ عَشَرَةً، و أَنَا وَ ابنايَ و زَوجي بَينَ يَدَيهِ نَذُبُّ عَنهُ، وَ النّاسُ يَمُرّونَ بِهِ مُنهَزِمينَ، و رَآني و لا تُرسَ مَعي، فَرَأیٰ رَجُلاً مُوَلِّياً مَعَهُ تُرسٌ، فَقالَ لِصاحِبِ التُّرسِ: «ألقِ تُرسَكَ إلیٰ مَن يُقاتِلُ»، فَأَلقیٰ تُرسَهُ، فَأَخَذتُهُ فَجَعَلتُ أتَتَرَّسُ بِهِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و إنَّما فَعَلَ بِنَا الأَفاعيلَ أصحابُ الخَيلِ، لَو كانوا رَجّالَةً مِثلَنا أصَبناهُم إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقبِلُ رَجُلٌ عَلیٰ فَرَسٍ فَضَرَبَني، و تَتَرَّستُ لَهُ فَلَم يَصنَع سَيفُهُ شَيئاً، و وَلّیٰ، و أَضرِبُ عُرقوبَ فَرَسِهِ، فَوَقَعَ عَلیٰ ظَهرِهِ، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَصيحُ: «يَابنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ، اُمَّكَ اُمَّكَ!»، قالَت: فَعاوَنَني عَلَيهِ حَتّیٰ أورَدتُهُ شَعوبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعوب: اسم المنيّة، لا ينصرف، و لا تدخل فيه ألف و لام، لا يقال: هذه الشعوب (کتاب العين: ج‌۱ ص‌۲۶۲ «شعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۳، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۹ الرقم ۵۰ نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از عُمارة بن غَزیّه -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عماره گفت: من شاهد بودم که مردم از گرد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراکنده شدند و فقط چند نفری که به ده تن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدند، باقی مانده بودند. من و دو پسرم و شوهرم پیشاپیش او بودیم و از او دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم و بقیّه از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریختند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله که دید من سپر ندارم، به یک نفر که داشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریخت و با خود سپر داشت، فرمود: «سپرت را برای کسی بینداز که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد». او سپرش را انداخت و من سپر را برداشتم و با آن از پیامبر خدا دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم. سواران دشمن، ما را در تنگنای شدیدی قرار داده بودند، در صورتی که اگر مانند ما پیاده بودند، به خواست خدا، آنها را از پا در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردی سوار بر اسب به طرف من آمد و ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فرود آورد که من در برابرش سپر گرفتم و شمشیرش کارگر نیفتاد و چون بر گشت که برود، با ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای اسبش را پی کردم و او از اسب به پشت افتاد. پیامبر فریاد زد: «ای پسر&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره! مادرت، مادرت!». پسرم به کمکم آمد و من آن مرد را به درک واصل کردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زيد - في ذِکرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: جُرِحتُ يَومَئِذٍ جُرحاً في عَضُدِيَ اليُسریٰ، ضَرَبَني رَجُلٌ كَأَنَّهُ الرَّقلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّقلة: النخلة الطويلة، و جنسها الرّقل، و جمعها الرِّقال (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۵۳ «رقل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَم يُعَرِّج عَلَيَّ و مَضیٰ عَنّي، و جَعَلَ الدَّمُّ لا يَرقَأُ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «اِعصِب جُرحَكَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتُقبِلُ اُمّي إلَيَّ و مَعَها عَصائِبُ في حَقوَيها قَد أعَدَّتها لِلجِراحِ، فَرَبَطَت جُرحي، وَ النَّبِيُّ واقِفٌ يَنظُرُ إلَيَّ، ثُمَّ قالَت: اِنهَض بُنَيَّ فَضارِبِ القَومَ. فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «ومَن يُطيقُ ما تُطيقينَ يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: و أَقبَلَ الرَّجُلُ الَّذي ضَرَبَ ابني، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «هٰذا ضارِبُ ابنِكِ». قالَت: فَأَعتَرِضُ لَهُ فَأَضرِبُ ساقَهُ، فَبَرَكَ. قالَت: فَرَأَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَتَبَسَّمُ حَتّیٰ رَأَيتُ نَواجِذَهُ، و قالَ: «اِستَقَدتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوَد: القصاص، و قتل القاتل بدَل القتیل (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۳۷۲ «قود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ». ثُمَّ أقبَلنا نَعُلُّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: عَلَّهُ ضَرباً؛ أي تابع عليه الضرب (اُنظر: النهاية: ج‌۳ ص‌۲۹۱ «علل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالسِّلاحِ حَتّیٰ أتَينا عَلیٰ نَفسِهِ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «الحَمدُ لِلهِ الَّذي ظَفَّرَكِ و أَقَرَّ عَينَكِ مِن عَدُوِّكِ، و أَراكِ ثَأرَكِ بِعَينِكِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۴، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۸۰ الرقم ۵۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زید، در یادكرد از نبرد اُحُد -: در آن روز، دست چپم زخمى شد. مردى همانندِ تنۀ نخل، ضربتى بر من وارد آورد و بى آن كه كارم را یكسره كند، مرا فرو گذاشت. خون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریخت و توقّفى نداشت. در این هنگام، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «زخمت را ببند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس مادرم (اُمّ عُماره) كه باندهایى براى زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آماده ساخته و به كمر خویش بسته بود، به سراغم آمد و در حالى كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ایستاده بود و مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریست، زخم مرا بست و سپس [به من] گفت: پسرم! بر خیز و با این مردمان، پیكار كن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه این را دید، فرمود: «اى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره! چه كسى را این طاقت است كه تو دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[مادرم تعریف کرد و] گفت: آن گاه مردی که بر پسرم ضربه زده بود، رو آورد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «این، زنندۀ پسرت است». به او حمله کردم و ساق پایش را قطع کردم. به زانو افتاد. دیدم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد، به طوری که دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را دیدم. فرمود:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ای&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عَماره! قصاص کردی». آن گاه سپس با سلاح، ضربه‌های پیاپی بر او وارد آوردیم تا این که جانش را گرفتیم. آن گاه، پیامبر فرمود: «ستایش، خدایی را که تو را پیروز کرد و با کشتن دشمنت شادت نمود و انتقامت را به تو نشان داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن عمر: شَهِدَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ بِنتُ كَعبٍ اُحُداً مَعَ زَوجِها غَزِيَّةَ بنِ عَمرٍو وَ ابنَيها، و خَرَجَت مَعَهُم بِشَنٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّنّ: واحد الشّنان؛ و هي الأسقية الخَلْقَة، و هي أشدّ تبريداً للماء من الجُدُد (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۵۰۶ «شنن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها في أوَّلِ النَّهارِ تُريدُ أن تَسقِيَ الجَرحیٰ، فَقاتَلَت يَومَئِذٍ و أَبلَت بَلاءً حَسَناً، و جُرِحتُ اثنَي عَشَرَ جُرحاً بَينَ طَعنَةٍ بِرُمحٍ أو ضَربَةٍ بِسَيفٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سَعيدٍ بِنتُ سَعدِ بنِ رَبيعٍ تَقولُ: دَخَلتُ عَلَيها فَقُلتُ: حَدِّثيني خَبَرَكِ يَومَ اُحُدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: خَرَجتُ أوَّلَ النَّهارِ إلیٰ اُحُدٍ و أَنَا أنظُرُ ما يَصنَعُ النّاسُ، و مَعِيَ سِقاءٌ فيهِ ماءٌ، فَانتَهَيتُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ في أصحابِهِ، وَ الدَّولَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإدالة: الغَلَبَة، يقال: اُديل لَنا علیٰ أعدائنا، أي نُصِرنا عليهم و كانت الدَّولَة لنا. و الدَّولَة: الانتقال من حال الشدّة إلى الرخاء (النهاية: ج۲ ص‌۱۴۱ «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الرّيحُ لِلمُسلِمينَ، فَلَمَّا انهَزَمَ المُسلِمونَ انحَزتُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَجَعَلتُ اُباشِرُ القِتالَ و أذُبُّ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِالسَّيفِ، و أَرمِي بِالقَوسِ، حَتّیٰ خَلَصَت إلَيَّ الجِراحُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَرَأَيتُ عَلیٰ عاتِقِها جُرحاً لَهُ غَورٌ أجوَفُ، فَقُلتُ: يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ، مَن أصابَكِ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: أقبَلَ ابنُ قَميئَةَ، و قَد وَلَّى النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، يَصيحُ: دُلّوني عَلیٰ مُحَمَّدٍ، فَلا نَجَوتُ إن نَجا! فَاعتَرَضَ لَهُ مُصعَبُ بنُ عُمَيرٍ و ناسٌ مَعَهُ، فَكُنتُ فيهِم، فَضَرَبَني هٰذِهِ الضَّربَةَ، و لَقَد ضَرَبتُهُ عَلیٰ ذٰلِكَ ضَرَباتٍ و لٰكِنَّ عَدُوَّ اللّه كانَ عَلَيهِ درِعانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ ضَمرَةُ بنُ سَعيدٍ المازِنِيُّ يُحَدِّثُ عَن جَدَّتِهِ - و كانَت قَد شَهِدَت اُحُداً تَسقِي الماءَ - قالَت: سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «لَمُقامُ نَسيبَةَ بِنتِ كَعبٍ اليَومَ خَيرٌ مِن مُقامِ فُلانٍ و فُلانٍ»، و كانَ يَراها يَومَئِذٍ تُقاتِلُ أشَدَّ القِتالِ، و إنَّها لَحاجِزَةٌ ثَوبَها عَلیٰ وَسَطِها، حَتّیٰ جُرِحَت ثَلاثَةَ عَشَرَ جُرحاً، و كانَت تَقولُ: إنّي لَأَنظُرُ إلَى ابنِ قَميئَةَ و هُوَ يَضرِبُها عَلیٰ عاتِقِها، و كانَ أعظَمَ جِراحِها، فَداوَتهُ سَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نادیٰ مُنادي رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، فَشَدَّت عَلَيها ثِيابَها، فَمَا استَطاعَت مِن نَزفِ الدَّمِ، و لَقَد مَكَثنا لَيلَتَنا نُكَمِّدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَکمید العضو: تسخینه. بخرق و نحوها. و یقال: کَمَدتُ فُلاناً: إذا وَجِعَ بعضُ أعضائه فسخَّنتَ له ثوباً أو غیره و تابعت موضع الوجع فیجد له راحة (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۳۸۱ «کمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِراحَ حَتّیٰ أصبَحنا. فَلَمّا رَجَعَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الحَمراءِ ما وَصَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ بَيتِهِ حَتّیٰ أرسَلَ إلَيها عَبدَ اللّه بنَ كَعبٍ المازِنِيَّ يَسأَلُ عَنها، فَرَجَعَ إلَيهِ يُخبِرُهُ بِسَلامَتِها، فَسُرَّ بِذٰلِكَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۲، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۸۶ و فيه صدره إلى «كان عليه درعان»، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۸ الرقم ۵۰ و فيه من «فكان ضمرة بن سعيد المازني» إلى «نزف الدم»، الإصابة: ج‌۸ ص‌۳۳۴ الرقم ۱۱۸۱۳ و فيه من «اُمّ سعيد بنت سعد بن ربيع» إلى «أقبل ابن قميئة» و كلّها نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۵؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن عمر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره دختر كعب، همراه با شوهرش غَزیّة بن عَمرو و نیز دو پسرش در نبرد اُحُد حضور یافت. او اوّلِ روز، مَشكى با خود برداشت و با سپاه اسلام، همراه شد، بِدان هدف كه به مجروحان، آب برساند. وى در آن نبرد، پیكار كرد و جانانه جنگید و دوازده زخم از ضربۀ نیزه تا ضربۀ شمشیر برداشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سعید دختر سعد بن ربیع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [روزى] بر او وارد شدم و گفتم: از ماجراى خود در نبرد اُحُد برایم بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در آغاز روز، روانۀ اُحُد شدم، در حالى كه مَشک آبى به همراه داشتم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریستم كه مردم، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. در این میان به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسیدم، در حالى كه در میان یارانش بود و هنوز چیرگى و سرافرازى، از آنِ مسلمانان بود. هنگامى كه مسلمانان شكست خوردند، به سمت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رفتم و دست به پیكار زدم و با شمشیر زدن یا به وسیلۀ تیر افكندن، از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم تا زمانى كه آن زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به من رسید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سعید گفت: در شانۀ او (اُمّ عماره) زخم عمیق و گود افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیدم. گفتم: ای&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عماره! این زخم را چه کسی به تو زده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [در جنگ اُحُد] وقتی مسلمانان از اطراف پیامبر تار و مار شدند، ابن قَمیئه آمد و فریاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد: محمّد را به من نشان دهید! نجات نیابم اگر او نجات یابد! مُصعب بن عُمَیر و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر راه را بر او گرفتند. من هم یکی از آنان بودم. او این ضربه را به من زد. من هم متقابلاً چندین ضربه به او زدم؛ امّا این دشمن خدا دو زره بر تن داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَمرة بن سعید مازنی از مادربزرگش که در جنگ اُحُد حضور داشت و آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد، نقل کرد که گفت: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «امروز، مقام نسیبه دختر کعب، از مقام فلانی و فلانی بهتر است». [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید که او در حالی که چادرش را به کمرش بسته است، سخت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، به طوری که سیزده زخم برداشت. مادربزرگم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من دیدم که ابن قمیئه بر شانۀ او ضربه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. اثر آن ضربه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین زخم او بود، چنان که تا یک سال مداوایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس جارچیِ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله جار زد که: «پیش به سوی حمراء الأسد!». نسیبه زخم خود را با چادرش بست؛ امّا خون بند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. ما شب را ماندیم و زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نمدداغ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم تا این که صبح شد. چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از حمراء الأسد باز گشت، به محض آن که به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسید، عبد اللّٰه بن کعب مازنی را فرستاد تا از حال نسیبه جویا شود. عبد اللّٰه بر گشت و خبر سلامت او را به پیامبر داد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن عمر: حَضَرَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ أيمَنَ اُحُداً، و كانَت تَسقِي الماءَ و تُداوِي الجَرحیٰ، و شَهِدَت خَيبَرَ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۲۵، الإصابة: ج‌۸ ص‌۳۶۱ الرقم ۱۱۹۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن عمر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ اَیمَن در جنگ اُحُد حضور داشت. او آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. وى در نبرد خیبر نیز همراه با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله حضور یافت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن أبي مخنف: حَدّثَني أبو جَنابٍ، قالَ: كانَ مِنّا رَجُلٌ يُدعیٰ عَبدَ اللّه بنَ عُمَيرٍ، مِن بَني عُلَيمٍ، كانَ قَد نَزَلَ الكوفَةَ، وَ اتَّخَذَ عِندَ بِئرِ الجَعدِ مِن هَمدانَ داراً، و كانَت مَعَهُ امرَأَةٌ لَهُ مِنَ النَّمِرِ بنِ قاسِطٍ، يُقالُ لَها:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ وَهبٍ بِنتُ عَبدٍ، فَرَأَى القَومَ بِالنُّخَيلَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّخَيلة: موضع قرب الكوفة على سمت الشام (معجم البلدان: ج‌۵ ص‌۲۷۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُعرَضونَ لِيُسَرَّحوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرّحت فلاناً إلى موضع كذا: إذا أرسلته (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۴۷۹ «سرح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الحُسَينِ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلَ عَنهُم، فَقيلَ لَهُ: يُسَرَّحونَ إلیٰ حُسَينِ بنِ فاطِمَةَ بِنتِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ اللّه، لَقَد كُنتُ عَلیٰ جِهادِ أهلِ الشِّركِ حَريصاً، و إنّي لَأَرجو ألّا يَكونَ جِهادُ هٰؤُلاءِ الَّذينَ يَغزونَ ابنَ بِنتِ نَبِيِّهِم أيسَرَ ثَواباً عِندَ اللّه مِن ثَوابِهِ إيّايَ في جِهادِ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ إلَى امرَأَتِهِ فَأَخبَرَها بِما سَمِعَ، و أعلَمَها بِما يُريدُ، فَقالَت: أصَبتَ، أصابَ اللّٰهُ بِكَ أرشَدَ اُمورِكَ! افعَل و أخرِجني مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخَرَجَ بِها لَيلاً حَتّیٰ أتیٰ حُسَيناً علیه‌السلام، فَأَقامَ مَعَهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ وَهبٍ امرَأَتُهُ عَموداً، ثُمَّ أقبَلَت نَحوَ زَوجِها تَقولُ لَهُ: فِداكَ أبي و اُمّي! قاتِل دونَ الطَّيِّبينَ ذُرِّيَّةِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله. فَأَقبَلَ إلَيها يَرُدُّها نَحوَ النِّساءِ، فَأَخَذَت تُجاذِبُ ثَوبَهُ، ثُمَّ قالَت: إنّي لَن أدَعَكَ دونَ أن أموتَ مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداها حُسَينٌ علیه‌السلام فَقالَ: جُزيتُم مِن أهلِ بَيتٍ خَيراً، ارجِعي - رَحِمَكِ اللّٰهُ - إلَى النِّساءِ، فَاجلِسي مَعَهُنَّ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ عَلَى النِّساءِ قِتالٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانصَرَفَت إلَيهِنَّ... فَقُتِلَ الكَلبِيُّ، و قَد قَتَلَ رَجُلَينِ بَعدَ الرَّجُلَينِ الأَوَّلَينِ... و خَرَجَتِ امرَأَةُ الكَلبِيِّ تَمشي إلیٰ زَوجِها حَتّیٰ جَلَسَت عِندَ رَأسِهِ تَمسَحُ عَنهُ التُّرابَ و تَقولُ: هَنيئاً لَكَ الجَنَّةُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ شِمرُ بنُ ذِي الجَوشَنِ لِغُلامٍ يُسَمّیٰ رُستَمَ: اِضرِب رَأسَها بِالعَمودِ. فَضَرَبَ رَأسَها فَشَدَخَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدَختُ رأسه: كسَرتُه (المصباح المنير: ص‌۳۰۷ «شدخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَماتَت مَكانَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۲۹ ـ ۴۳۰ و ۴۳۶ و ۴۳۸، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۵۶۴ - ۵۶۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ابو مِخنَف -: ابو جَناب برایم گفت: از میان ما، مردى به نام عبد اللّه بن عُمَیر، از قبیلۀ بنى عُلَیم بود كه ساكن كوفه و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، نزدیک چاه جَعد، در محلّۀ قبیلۀ هَمْدان بود. همسرش به نام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب دختر عبد، از قبیلۀ نَمِر بن قاسط نیز با او بود. عبد اللّه، گروهى را در نُخَیله دید كه آمادۀ اعزام به سوى حسین علیه‌السلام هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرس و جو كرد. به او گفتند: به سوى حسین، فرزند فاطمه دختر پیامبر خدا، اعزام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، بر جهاد با مشركان، حریص بودم و اكنون امیدوارم كه پاداش جهاد با این افراد كه با فرزند دختر پیامبرشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، نزد خدا، كمتر از پاداشم در جهاد با مشركان نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد همسرش رفت و آنچه را شنیده بود، به او خبر داد و از قصد خود، آگاهش كرد. زن گفت: درست اندیشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. خداوند، تو را به درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین خواسته‌هایت برساند! چنین کُن و مرا نیز با خود ببر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، همراه همسرش به راه افتاد تا نزد حسین علیه‌السلام آمد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب، همسر او، نیز عمود خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را برداشت و به سوى شوهرش رفت و به او گفت: پدر و مادرم، فدایت باد! براى پاكانِ نسل محمّد صلّی اللّه علیه و آله بجنگ. او نیز به سوى زنش آمد و وى را نزد زنان، باز گردانْد؛ امّا زن، به لباس او چسبید و گفت: من، تو را وا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم تا آن كه همراه تو جان بدهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام آن زن را ندا داد و فرمود: «براى خانوادۀ شما، پاداش نیكو باد! خدا تو را رحمت كند! به نزد زنان، باز گرد و كنار آنان بنشین كه جنگ بر زنان، واجب نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب به سوى زنان، باز گشت...... و [عبد اللّٰه] كلبى، كشته شد، در حالی که افزون بر آن دو نفر نخست، دو تن دیگر را نیز كُشت. و... همسر كَلبى، به سوى شوهرش آمد و نزد او نشست و غبار را از او زُدود و گفت: بهشت، گوارایت باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمر بن ذى الجوشن، به غلامش رستم گفت: با عمود بر سرش بكوب. او نیز سرِ آن زن كوبید و سرش شكست. سپس همان جا، جان داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-عشر-من-لا-يجب-عليه-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِثَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مَن لا يَجِبُ عَلَيهِ الجِهادُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سیزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کسانی که جهاد بر آنان واجب نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَيْسَ عَلَى ٱلأَعْمَیٰ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ وَ مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْاَنْهَـٰرُ وَ مَن يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بر نابینا گناهی نیست و بر لنگ، گناهی نیست و بر بیمار گناهی نیست [که در میدان جهاد شرکت نکنند] و هر کس خدا و پیامبرش را اطاعت نماید، او را در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی [از بهشت] وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند که نهرها از زیر درختانش جاری اند و آن کس که سرپیچی کند، او را به عذابی دردناک گرفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرْضَیٰ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُواْ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ مَا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ٭ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّواْ وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُواْ مَا يُنفِقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۱ - ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بر ناتوانان و بیماران و آنها که چیزی برای انفاق [در راه جهاد] ندارند، گناهی نیست [که در میدان جنگ شرکت نجویند]، آن گاه که برای خدا و پیامبرش خیرخواهی کنند. بر نیکوکاران، راه مؤاخذه نیست و خداوند، آمرزنده و مهربان است ٭ و [نیز] گناهی نیست بر کسانی که چون نزد تو آمدند که آنان را [برای جهاد بر مرکبی] سوار کنی، گفتی: «چیزی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابم که شما را بر آن سوار کنم!». [از نزد تو] باز گشتند، در حالی که چشمانشان از اندوه، اشکبار بود که چیزی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند [در راه خدا] خرج کنند [و با آن به میدان بروند]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِى ٱلضَّرَرِ وَ ٱلْمُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ دَرَجَةً وَ كُلّاً وَعَدَ ٱللهُ ٱلْحُسْنَیٰ وَ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(یک‌سان نیستند مسلمانانِ به جهاد رفته، با جهادگرانی که در راه خدا با مال و جان خود جهاد کردند، یکسان نیستند. خداوند، جهادگرانی را که با مال و جان خود جهاد نمودند، بر (ترک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان جهاد)، برتری مهمّی بخشیده و خداوند به هر یک از این دو گروه [به نسبت اعمال نیکشان]، وعدۀ پاداش نیک داده و جهادگران را بر ترک کنندگان جهاد، با پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن زيد بن ثابت: كُنتُ أكتُبُ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و إنّي لَواضِعٌ القَلمَ عَلیٰ اُذُني إذ اُمِرَ بِالقِتالِ، إذ جاءَ أعمیٰ فَقالَ: كَيفَ بي و أنَا ذاهِبُ البَصَرِ؟ فَنَزَلَت: (لَيْسَ عَلَى ٱلَاعْمَیٰ حَرَجٌ...).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲۶، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۰۵، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱ نقلاً عن الدار قطني في الإفراد، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ كلّها نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از زید بن ثابت -: من، کاتب پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودم و زمانی که فرمان جهاد آمد، قلم را پشت گوشم گذاشتم. نابینایی آمد و گفت: تکلیف من نابینا چیست؟ پس این آیه نازل شد: (بر نابینا گناهی نیست...).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن ابن عبّاس: لَمّا نَزَلَت: (وَ إِن تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُم مِّن قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ أهلُ الزَّمانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمانة: العاهة (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹ «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كَيفَ بِنا يا رَسولَ اللّه؟! فَنَزَلَت: (لَّيْسَ عَلَى ٱلَاعْمَیٰ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ)؛ أي لا إثمَ عَلَيهِم فِي التَّخَلُّفِ عَنِ الجِهادِ؛ لِعَماهُم و زَمانَتِهِم و ضَعفِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرطبی - به نقل از ابن عبّاس -: چون آیۀ (و اگر همچنان كه پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر پشت كرديد [باز هم] روى بگردانيد، شما را به عذابى پردرد عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند) نازل شد، افراد معلول و بیمار (زمینگیران) گفتند: تکلیف ما چیست، ای پیامبر خدا؟ این آیه نازل شد: (بر نابينا گناهى نيست و بر لنگ، گناهى نيست و بر بيمار، گناهى نيست)؛ یعنی گناهی نیست که به جهاد نروند؛ چون نابینا و زمینگیر و ناتوان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: نَزَلَتِ الآيَةُ (لَا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ...)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كَعبِ بن مالِكٍ مِن بَني سَلِمَةَ، و مُرارَةَ بنِ رَبيعٍ مِن بَني عَمرِو بنِ عَوفٍ، و هِلالِ بنِ اُمَيَّةَ مِن بَني واقِفٍ؛ تَخَلَّفوا عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ تَبوكَ، و عَذَرَ اللّٰهُ اُولِي الضَّرَرِ؛ و هُوَ عَبدُ اللّه بنُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِّ مَكتومٍ. رَواهُ أبو حَمزَةَ الثُّمالِيُّ في تَفسيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷؛ تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: آیۀ (یک‌سان نیستند به جهاد نرفتگان...) در بارۀ کعب بن مالک از طایفۀ بنی سَلِمه، مُرارة بن ربیع از طایفۀ بنی عَمرو بن عوف، و هلال بن اُمیّه از طایفۀ بنی واقف نازل شد که در جنگ تبوک، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را همراهی نکردند و خداوند، آسیب دیدگان را معذور داشت و نمونه‌اش عبد اللّٰه بن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ مکتوم بود. این را ابو حمزۀ ثُمالی در تفسیرش روایت کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد خَلَّفتُم بِالمَدينَةِ أقواماً ما سِرتُم مَسيراً و لا قَطَعتُم وادِياً إلّا كانوا مَعَكُم؛ و هُمُ الَّذينَ صَحَّت نِيّاتُهُم، و نَصَحَت جُيوبُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجل ناصح الجيب: أي أمين. [وأيضاً]: نقيّ القلب (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ «جوب» و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ «نصح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و هَوَت أفئِدَتُهُم إلَى الجِهادِ، و قَد مَنَعَهُم مِنَ المَسيرِ ضَرَرٌ أو غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير جوامع الجامع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵؛ سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۸، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰۰۹ و الثلاثه الأخيره عن أنس نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شما در مدینه کسانی را جا گذاشتید که هیچ راهی را نرفتید و هیچ درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را نپیمودید، مگر این که آنها هم با شما بودند. آنان کسانی هستند که نیّتشان درست و دلشان پاک و میلشان به جهاد بود؛ ولی بیماری یا جز آن، مانع آمدنشان شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد خَلَّفتُم بِالمَدينَةِ رِجالاً ما قَطَعتُم وادِياً و لا سَلَكتُم طَريقاً إلّا شَرِكوكُم فِي الأَجرِ؛ حَبَسَهُمُ المَرَضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۱۲، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۵، مسند أبى يعلیٰ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۷ و فيهما «العذر» بدل «المرض»، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ كلّها عن جابر، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۴۷ عن أنس و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: [در هنگام بازگشت از جنگ تبوک،] شما مردانى در مدینه باقى گذاشتید كه از هیچ درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نگذشتید و هیچ راهى را نپیمودید، مگر این كه در پاداش با شما شریک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بیمارى، مانع آنها [از شركت در جنگ] شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي عن زيد بن ثابت: إنَّهُ لَم يَكُن في آيَةِ نَفيِ المُساواةِ بَينَ المُجاهِدينَ وَ القاعِدينَ استِثناءُ (غَيرِ اُولِي الضَّررِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجاءَ ابنُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِّ مَكتومٍ - و كانَ أعمیٰ - و هُوَ يَبكي، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، كَيفَ لِمَن لا يَستَطيعُ الجِهادَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَشِيَـهُ الوَحيُ ثانِياً، ثُمَّ اُسـرِيَ عَنهُ، فَقالَ: اِقرَأ: (غَـيْرُ أُوْلِى ٱلـضَّرَرِ)، فَأَلحَقتُها. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَكَأنّي أنظُرُ إلیٰ مُلحَقِها عِندَ صَدعٍ فِي الكَتِفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَتِف: عظم عَریض یکون في أصل کتف الحیوان من الناس و الدوابّ، کانوا یکتبون فیه لقلّة القراطیس عندهم (النهایة: ج‌۴ ص‌۱۴۹ «کتف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۲۷ و راجع صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالی اللآلی - به نقل از زید بن ثابت -: در آیۀ نفیِ برابری جهادگران و ترک کنندگان جهاد، استثنای (جز آسیب دیدگان) نبود. ابن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ مکتوم - که نابینا بود - گریان آمد و گفت: ای پیامبر خدا! تکلیف کسی که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جهاد کند، چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوباره سنگینی وحی، پیامبر را فرا گرفت و چون به خود آمد، این را قرائت کرد: (بجز آسیب دیدگان) و من آن را به دنبالۀ آیه ملحق کردم. سوگند به آن که جانم در دست اوست، گویا هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اکنون محلّ الحاق آن را که درزی در استخوان شانه بود، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عبد الرحمن بن حرب: لَمّا أقبَلَ النّاسُ مَعَ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام مِن صِفّينَ أقبَلنا مَعَهُ، فَأَخَذَ طَريقاً غَيرَ طَريقِنَا الَّذي أقبَلنا فيهِ، حَتّیٰ إذا جُزنَا النُّخَيلَةَ و رَأَينا أبياتَ الكوفَةِ إذا شَيخٌ جالِسٌ في ظِلِّ بَيتٍ و عَلیٰ وَجهِهِ أثَرُ المَرَضِ، فَأَقبَلَ إلَيهِ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام و نَحنُ مَعَهُ حَتّیٰ سَلَّمَ عَلَيهِ و سَلَّمنا مَعَهُ، فَرَدَّ رَدّاً حَسَناً، و ظَنَنّا أنَّهُ قَد عَرَفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام:... فَهَل شَهِدتَ مَعَنا غَزاتَنا هٰذِهِ؟ فَقالَ: لا، و لَقَد أرَدتُها و لٰكِن ما تَریٰ مِن لِحْبِ الحُمّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِحْبُ الحمّیٰ: إنحالها الجسم (اُنظر: مجمع البحرین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲۲ «لجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَذَلَني عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: (لَـيْسَ عَـلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَـلَى ٱلْمَـرْضَیٰ وَ لَا عَـلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ) إلیٰ آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح۱۸۶۶، وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۸ عن عبد الرحمن بن جندب نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ عن جندب نحوه و راجع المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از عبد الرحمان بن حرب -: چون مردم با امیر مؤمنان علیه‌السلام از صفّین باز گشتند، ما هم با او باز گشتیم. امام علیه‌السلام از راهی غیر راهی که آمدیم، حرکت کرد و چون از نُخَیله گذشتیم و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کوفه نمایان شد، به پیرمردی برخوردیم که در سایۀ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نشسته و آثار بیماری در چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بود. امیر مؤمنان به طرف او رفت و ما هم رفتیم. امام علیه‌السلام&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او سلام کرد و ما هم سلام کردیم. پیرمرد، جواب سلام ما را به خوبی داد. خیال کردیم او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان علیه‌السلام به او فرمود: «... آیا در این جنگِ ما با ما حضور داشتی؟». پیرمرد گفت: نه، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم بیایم؛ امّا بیماری تبی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی، مانع شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام این آیه را خواند: (بر ناتوانان و بیماران و... [گناهی نیست]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس: أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ النّاسَ أن يَنبَعِثوا غازينَ مَعَهُ، فَجاءَتهُ عِصابَةٌ مِن أصحابِهِ، فيهِم عَبدُ اللّه بنُ مُغَفَّلٍ المُزَنِيُّ، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، اِحمِلنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: وَ اللّه، ما أجِدُ ما أحمِلُكُم عَلَيهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَوَلَّوا و لَهُم بُكاءٌ، و عَزَّ عَلَيهِم أن يَجلِسوا عَنِ الجِهادِ، و لا يَجِدونَ نَفَقَةً و لا مَحمِلاً. فَلمّا رَأَى اللّٰهُ حِرصَهُم عَلیٰ مَحَبَّتِهِ و مَحَبَّةِ رَسولِهِ، أنزَلَ عُذرَهُم في كِتابِهِ فَقالَ (لَيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرْضَیٰ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ) إلیٰ قَولِهِ (فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۰۰، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ نقلاً عن ابن مردويه و كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مردم دستور داد که برای رفتن به جنگ آماده شوند. گروهی از اصحابش از جمله عبد اللّٰه بن مُغَفَّل مُزَنی نزدش آمدند و گفتند: ای پیامبر خدا! مرکبی در اختیارمان بگذار [تا در جهاد شرکت کنیم].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به خدا مرکبی ندارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها با چشمان گریان برگشتند و برایشان سخت بود که جهاد نروند، و هزینۀ راه و مرکبی هم نداشتند. خداوند چون علاقۀ شدید آنها را به خود و پیامبرش دید، با نازل کردن آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در کتابش آنان را معذور داشت: (بر ناتوانان و بیماران و آنها که چیزی برای انفاق [در راه جهاد] ندارند... گناهی نیست) تا (آنان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن حرام بن سعد بن مُحيِّصة: كانَ عُلبَةُ أحَدَ البَكّائينَ الَّذينَ أتَوا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حينَ أرادَ أن يَخرُجَ إلیٰ تَبوكَ يَسأَلونَهُ حُملاناً، فَقالَ: «لا أجِدُ ما أحمِلُكُم عَلَيهِ»، فَتَوَلَّوا و هُم يَبكونَ غَمّاً أن يَفوتَهُم غَزوَةٌ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلَيهِ فيهِم: (وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوا وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنفِقُونَ)، و كانَ عُلبَةُ بنُ يَزيدَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از حرام بن سعد بن مُحیِّصه -: عُلبه یکی از آن گریه کنندگانی بود که وقتی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خواست به تبوک برود، نزد او آمدند و تقاضای مرکب کردند و پیامبر فرمود: «مرکبی ندارم که سوارتان کنم!». آنها از غم از دست دادن جهاد در رکاب پیامبر خدا، گریان برگشتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را در بارۀ آنان نازل فرمود: (و [نیز] گناهى نیست بر كسانى كه چون نزد تو آمدند تا آنان را [برای جهاد بر مرکبی] سوار كنى، گفتى: «چیزى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابم که شما را بر آن سوار كنم!». باز گشتند، در حالی که چشمانشان از اندوه، اشکبار بود كه چیزى ندارند که [در راه خدا] خرج كنند) و یکی از آنان، عَلبة بن یزید بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: عَلَى النِّساءِ ما عَلَى الرِّجالِ، إلَّا الجُمُعَةَ وَ الجَنائِزَ وَ الجِهادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۷۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: زنان نیز همان تکالیفی را دارند که مردان دارند، به استثنای شرکت در نماز جمعه و تشییع جنازه و جهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في بَيانِ مَقتَلِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: و بَرَزَ... وَهبُ بنُ وَهبٍ، و كانَ نَصرانِيّاً أسلَمَ عَلیٰ يَدَيِ الحُسَينِ علیه‌السلام هُوَ و اُمُّهُ، فَاتَّبَعوهُ إلیٰ كَربَلاءَ، فَرَكِبَ فَرَساً و تَناوَلَ بِيَدِهِ عودَ الفُسطاطِ، فَقاتَلَ و قَتَلَ مِنَ القَومِ سَبعَةً أو ثِمانِيَةً، ثُمَّ استُؤسِرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأُتِيَ بِهِ عُمَرَ بنَ سَعدٍ لَعَنَهُ اللّٰهُ، فَأَمَرَ بِضَربِ عُنُقِهِ، فَضُرِبَت عُنُقُهُ، و رُمِيَ بِهِ إلیٰ عَسكَرِ الحُسَينِ علیه‌السلام. و أخَذَت اُمُّهُ سَيفَهُ و بَرَزَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ، اِجلِسي فَقَد وَضَعَ اللّٰهُ الجِهادَ عَنِ النِّساءِ، إنَّكِ وَ ابنَكِ مَعَ جَدّي مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۲۴ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در بیان شهادت امام حسین علیه‌السلام -: وَهْب بن وَهْب... به میدان آمد. او و مادرش مسیحى بودند و به دست حسین علیه‌السلام مسلمان شده و تا كربلا به دنبال او آمده بودند. وَهْب، بر اسب، سوار شد و با ورزیدگی، چوب خیمه را به دست گرفت و جنگید تا هفت یا هشت تن [از سپاه دشمن] را كُشت و سپس اسیر شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را نزد عمر بن سعد - كه خدا لعنتش كند - آوردند. فرمان داد تا گردنش را بزنند. او را گردن زدند و [سرش را] به سوى لشكر امام حسین علیه‌السلام انداختند. مادرش، شمشیر او را برداشت و به میدان آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسین علیه‌السلام به او فرمود: «اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب! بنشین كه خداوند، جهاد را از دوشِ زنان، برداشته است. تو و پسرت، با جدّم محمّد صلّی اللّه علیه و آله در بهشت خواهید بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ذَكَرَ مَجدُ الأَئِمَّةِ السَّرَخسَكِيُّ عَن أبي عَبدِ اللّه الحَدّادِ أنَّ وَهبَ بنَ عَبدِ اللّه هٰذا كانَ نَصرانِيّاً، فَأَسلَمَ هُوَ و اُمُّهُ عَلیٰ يَدِ الحُسَينِ علیه‌السلام، و أنَّهُ قَتَلَ فِي المُبارَزَةِ أربَعَةً و عِشرينَ رَجُلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، و الظاهر أنّ الصواب: «راجلاً».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اثنَي عَشَرَ فارِساً، فَأُخِذَ أسيراً و اُتِيَ بِهِ عُمَرَ بنَ سَعدٍ، فَقالَ لَهُ: ما أشَدَّ صَولَتَكَ؟ ثُمَّ أمَرَ فَضُرِبَ عُنُقُهُ و رُمِيَ بِرَأسِهِ إلیٰ عَسكَرِ الحُسَينِ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَت اُمُّهُ الرَّأسَ فَقَبَّلَتهُ، ثُمَّ شَدَّت بِعَمودِ الفُسطاطِ، فَقَتَلَت بِهِ رَجُلَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: اِرجِعي&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ! فَإِنَّ الجِهادَ مَرفوعٌ عَنِ النِّساءِ. فَرَجَعَت و هِيَ تَقولُ: إلٰهي لا تَقطَع رَجائي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: لا يَقطَعُ اللّٰهُ رَجاءَكَ يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ، أنتِ و وَلَدُكِ مَعَ رَسولِ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذُرِّيَّتِهِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۴؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام، خوارزمى: مجدُ الأئمّۀ سَرَخسَكى، از ابو عبد اللّٰه حدّاد نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه وَهْب بن عبد اللّٰه، مسیحى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بود كه همراه مادرش، به دست امام حسین علیه‌السلام اسلام آورده بود. وى در مبارزه، بیست و چهار تن پیاده و دوازده تن سواره [از سپاه دشمن] را كُشت و سپس اسیر شد. او را نزد عمر بن سعد آوردند. او به وَهْب گفت: حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، خیلى سخت بود! سپس فرمان داد تا گردنش را بزنند و [سرش را] به سوى لشكر حسین علیه‌السلام بیندازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادرش، سر وى را بر گرفت و آن را بوسید و با عمود خیمه، [به دشمن] حمله كرد و با آن، دو تن را كُشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: «اُمّ وَهْب! باز گرد كه جهاد، از دوش زنان، برداشته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او نیز باز گشت، در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: معبود من! امیدِ مرا نا امید مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: «خداوند، امیدت را نا امید نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب! تو و فرزندت، در بهشت، همراه پیامبر خدا و فرزندانش خواهى بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن نافع عن ابن عمر: عَرَضَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ اُحُدٍ فِي القِتالِ وَ أنَا ابنُ أربَعَ عَشرَةَ سَنَةً فَلَم يُجِزني، و عَرَضَني يَومَ الخَندَقِ و أَنَا ابنُ خَمسَ عَشَرَةَ سَنَةً فَأَجازَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ نافِعٌ: فَقَدِمتُ عَلیٰ عُمَرَ بنِ عَبدِ العَزيزِ - و هُوَ يَومَئِذٍ خَليفَةٌ - فَحَدَّثتُهُ هٰذَا الحَديثَ، فَقالَ: إنَّ هٰذا لَحَدٌّ بَينَ الصَّغيرِ وَ الكَبيرِ. فَكَتَبَ إلیٰ عُمّالِهِ أن يَفرِضوا لِمَن كانَ ابنَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، و مَن كانَ دونَ ذٰلِكَ فَاجعَلوهُ فِي العِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱، صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲۱ و ليس فيه ذيله من «و من كان دون ذلك»، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۹۷، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عبید اللّٰه، از نافع -: ابن عمر گفت: در روز اُحُد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از من برای جنگ، سان دید و من چهارده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله بودم و پیامبر به من اجازه[ی شرکت در جنگ] نداد. در روز خندق، از من که پانزده سال داشتم، سان دید و این بار اجازه داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد عمر بن عبد العزیز که در آن روزها خلیفه بود، رفتم و این حدیث را برایش گفتم. او گفت: این مرزِ میان صغیر و بالغ است. آن گاه به کارگزارانش نوشت به افراد پانزده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله روزیانه دهند و افراد زیر پانزده سال را جزء عائله[ی سرپرست وی] حساب کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَيسَ عَلَى العَبيدِ جِهادٌ مَا استُغنِيَ عَنهُم، و لا عَلَى النِّساءِ جَهادٌ، و لا عَلیٰ مَن لَم يَبلُغِ الحُلُمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بر غلامان تا زمانی که به آنان نیاز نشود، جهاد نیست. همچنین بر زنان و کودکان نابالغ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن سالم: سَأَلتُ [أبا عَبدِاللّه علیه‌السلام] عَنِ الأَعرابِ عَلَيهِم جِهادٌ؟ قالَ: لا، إلّا أن يُخافَ عَلَى الإِسلامِ، فَيُستَعانَ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۶ عن الحلبي، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از هشام بن سالم -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین پرسیدم: آیا جهادى بر عهدۀ آنان هست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، مگر این كه در بارۀ اسلام نگرانى وجود داشته باشد، كه در این صورت از آنان كمک گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-شروط-فردی-وجوب-جهاد-بر-مکلفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین شروط فردی وجوب جهاد بر مکلّفان&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُروط عمومی تکالیف الهی - یعنی: عقل، بلوغ، قدرت و اختیار - در وجوب جهاد نیز وجود دارند. افزون بر موارد بالا، فقیهان، مرد بودن را نیز به عنوان شرط وجوب جهاد ذکر کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بنا بر این، حضور در صحنۀ نبرد بر زنان، کودکان روشن است که توان بدنی رزمنده متناسب با جایگاه او در صحنۀ نبرد است. از این رو ممکن است فردی از ناحیۀ پا یا چشم دچار معلولیت باشد؛ ولی بتواند در ستاد فرماندهی یا پشتیبانی، وظایف خود را انجام دهد.و نیز مردان ناتوان، معلول اگر چه در روایات، برخی افراد (همانند افراد نابینا) از حضور در صحنۀ نبرد، منع شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ولی فضای صدور آن روایات، ناظر به حضور افراد به عنوان رزمنده در صحنۀ نبرد است (در روزگاری که صحنۀ نبرد، حدّ اکثر قلمرو جنگ بوده است) و توان شمشیرزنی، حدّ اقلّ شرایط مشارکت در نبرد، در حالی که در روزگار حاضر، افراد معلول و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نیز به عناوین متفاوت (شنود، رادار، اختلال سایبری، رسانه و...) در نبرد، شرکت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و گاه وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر را در پشت صحنۀ نبرد، بر عهده دارند.: گفتنی است که تهیّۀ مقدّمات، همچون: آمادگی رزمی، تخصّص و مهارت در رده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متفاوت نبرد، یادگیری تخصّص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های علمی مورد نیاز، طرّاحی و به روز کردن سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ادوات نبرد و... نیز وظیفۀ حاکمیت اسلامی است و در صورت اعلام نیاز حکومت، بر مکلّفان واجب خواهد بود.یا بیمار، واجب نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ شرط‌هایی که آوردیم، ناظر به جهاد ابتدایی است و دفاع در مقابل مهاجمان به دین و بلاد اسلامی مشروط به این امور نیست. دفاع از دین و سرزمین اسلامی، بدون هیچ شرطی، بر همگان واجب است و آماده کردن مقدّمات آن و انجام آن، نیازمند هیچ شرطی از شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یاد شده نیست.:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-عشر-ترك-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِعَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تَركُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهاردهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ترک جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-المخلفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۱: ذَمُّ المُخَلَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش تخلّف کنندگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَـٰفَ رَسُولِ ٱللهِ وَ كَرِهُواْ أَن يُجَـٰهِدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ قَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تخلّف&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان [از جنگ تبوک]، از مخالفت با پیامبر خدا خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدند و کراهت داشتند که با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، در راه خدا جهاد کنند و [به یکدیگر و به مؤمنان] گفتند: «در این گرما حرکت نکنید». بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَقُولُ لَكَ ٱلْمُخَلَّفُونَ مِنَ ٱلأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَ ٰلُنَا وَ أَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَيْسَ فِى قُلُوبِهِـمْ قُـلْ فَـمَن يَـمْلِكُ لَكُم مِّـنَ ٱللهِ شَيْـئا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعَـا بَـلْ كَانَ ٱللهُ بِـمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به زودی، تخلّف کنندگان از اعراب بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین [عذرتراشی کرده] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «[حفظ] اموال و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما، ما را به خود مشغول داشت [و نتوانستیم در سفر حُدَیبیه تو را همراهی کنیم]. برای ما طلب آمرزش کن». آنها به زبان خود، چیزی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند که در دل ندارند. بگو: «چه کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در برابر خداوند از شما دفاع کند، هر گاه زیانی برای شما بخواهد، و یا اگر نفعی اراده کند [مانع گردد]؟! البتّه خداوند به همۀ کارهایی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، آگاه است»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذْ قَالَت طَّـائِفَةٌ مِّنْهُمْ يَـٰأَهْلَ يَـثْرِبَ لَا مُـقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُواْ وَ يَسْتَــٔذِنُ فَرِيقٌ مِّنْهُمُ ٱلـنَّبِىَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَ مَا هِىَ بِعَوْرَةٍ إِن يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۱۳ و انظر الآيات: ۱۴ - ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [به خاطر آورید] زمانی را که گروهی از آنها گفتند: «ای اهل یثرب! این جا جای توقّف شما نیست. به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود باز گردید» و گروهی از آنان از پیامبر اجازۀ بازگشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفاظ است!»، در حالی که بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفاظ نبود. آنها فقط می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند [از جنگ] فرار کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جَاءَ ٱلْمُعَذِّرُونَ مِنَ ٱلأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ ٱلَّذِينَ كَذَبُواْ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ سَيُصِيبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و عذر آورندگان از اعراب، [نزد تو] آمدند که به آنها اجازه[ی شرکت نکردن در جهاد] داده شود و آنها که به خدا و پیامبرش دروغ گفتند، [بدون هیچ عذری در خانۀ خود] نشستند. به زودی، به کسانی از آنها که مخالفت کردند [و عذری نداشتند]، عذابی دردناک خواهد رسید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ ءَامِنُواْ بِاللّه وَ جَـٰهِدُواْ مَعَ رَسُولِهِ ٱسْتَـٔذَنَكَ أُوْلُواْ ٱلطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قَالُواْ ذَرْنَا نَكُن مَّعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ * رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ وَ طُبِعَ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۶ - ۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نازل شود [و به آنان دستور دهد] که: «به خدا ایمان آورید و همراه پیامبرش جهاد کنید»، افرادی از آنها (منافقان) که توانایی دارند، از تو اجازه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «بگذار ما با قاعدین (آنها که از جهاد، مُعاف اند) باشیم». * آنها راضی شدند که با بازماندگان (زنان و کودکان و بیماران) باشند و بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مُهر نهاده شده است. از این رو [چیزی] نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَوْ أَرَادُواْ ٱلْخُرُوجَ لَأَعَدُّواْ لَهُ عُدَّةً وَ لَـٰكِن كَرِهُ ٱللهُ ٱنبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَ قِيلَ ٱقْعُدُواْ مَعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر آنها اراده داشتند که [به سوی میدان جهاد] خارج شوند، وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای آن فرا هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند؛ ولی خدا از حرکت آنها کراهت داشت. از این رو [توفیقش را از آنان سلب کرد و] آنها را [از جهاد] باز داشت و به آنان گفته شد: «با معاف‌شدگان از جهاد، بنشینید»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِ اللّه تَعالیٰ: (رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ) -: مَعَ النِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۴، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۵ عن جابر، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹؛ فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵۳، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ عن ابن عبّاس، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ كلّها من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (راضی شدند که با بازماندگان باشند) -: یعنی با زنان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كانَت تَبوكُ آخِرَ غَزوَةٍ غَزاها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و هِيَ غَزوَةُ الحَرِّ؛ قالوا: (لَا تَنفِرُوا فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا)، و هِيَ غَزوَةُ العُسرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۳، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن عمرو بن ميمون، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: تبوک، آخرین غزوۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بود. این، همان غزوۀ گرماست که&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: (در گرما حرکت نکنید. بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است) و همان غزوۀ بسیار سخت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَـٰفَ رَسُولِ ٱللهِ) إلیٰ قَولِهِ: (يَفْقَهُونَ) -: و ذٰلِكَ أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ النّاسَ أن يَنبَعِثوا مَعَهُ، و ذٰلِكَ فِي الصَّيفِ، فَقالَ رِجالٌ: يا رَسولَ اللّه! الحَرُّ شَديدٌ و لا نَستَطيعُ الخُروجَ، فَلا تَنفِر فِي الحَرِّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّٰهُ: (قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ)، فَأَمَرَهُ اللّٰهُ بِالخُروجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۵، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس در بارۀ سخن خداوند متعال: (تخلّف کنندگان [از جنگ تبوک]، از مخالفت با پیامبر خدا خوش‌حال شدند) تا این سخن خداوند: (اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند) -: این، هنگامی بود که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مردم دستور داد با او حرکت کنند و این در تابستان بود. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای گفتند: ای پیامبر خدا! هوا گرم است و ما [در این هوای داغ] طاقت رفتن نداریم. در این گرما حرکت نکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: (بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند). پس، به او دستور&lt;br /&gt;<br /> حرکت داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن غير واحد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تاريخ الطبري: «حدّثنا ابن حميد، قال: حدّثنا سلمة، عن محمّد بن إسحاق، عن الزهري و يزيد بن رومان و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي بكر و عاصم بن عمر بن قتادة و غيرهم، كلٌّ قد حدّث في غزوة تبوك ما بلغه عنها، و بعض القوم يحدّث ما لم يحدّث بعض، و كلّ قد اجتمع حديثه في هذا الحديث أنّ رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله أمر أصحابه بالتهيّؤ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ أصحابَهُ بِالتَّهَيُّؤِ لِغَزوِ الرّومِ، و ذٰلِكَ في زَمَنِ عُسرَةٍ مِنَ النّاسِ و شِدَّةٍ مِنَ الحَرِّ و جَدبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَدْبُ: المَحْل، نَقيضُ الخِصْبِ. و في حديث الاستِسقاءِ: «هَلَكَتِ المَواشي و أَجْدَبَتِ البِلادُ»؛ أي قَحِطَتْ و غَلَتِ الأَسعارُ (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۵۴ «جدب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ البِلادِ، و حينَ طابَتِ الثِّمارُ و اُحِبَّتِ الظِّلالُ، فَالنّاسُ يُحِبّونَ المُقامَ في ثِمارِهِم و ظِلالِهِم، و يَكرَهونَ الشُّخوصَ عَنها عَلَى الحالِ مِنَ الزَّمانِ الَّذي هُم عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَلَّما يَخرُجُ في غَزوَةٍ إلّا كَنّیٰ عَنها و أَخبَرَ أنَّهُ يُريدُ غَيرَ الَّذي يَصمُدُ لَهُ، إلّا ما كانَ مِن غَزوَةِ تَبوكَ، فَإِنَّه بَيَّنَها لِلنّاسِ؛ لِبُعدِ الشُّقَّةِ و شِدَّةِ الزَّمانِ، و كَثرَةِ العَدُوِّ الَّذي يَصمُدُ لَهُ؛ لِيَتَأَهَّبَ النّاسُ لِذٰلِكَ اُهبَتَهُ، و أَمَرَ النّاسَ بِالجِهازِ و أَخبَرَهُم أنَّهُ يُريدُ الرّومَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَجَهَّزَ النّاسُ عَلیٰ ما في أنفُسِهِم مِنَ الكُرهِ لِذٰلِكَ الوَجهِ لِما فيهِ، مَعَ ما عَظَّموا مِن ذِكرِ الرّومِ و غَزوِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ذاتَ يَومٍ و هُوَ في جِهازِهِ ذٰلِكَ لِلجَدِّ بنِ قَيسٍ أخي بَني سَلِمَةَ: هَل لَكَ يا جَدُّ العامَ في جِلادِ بَنِي الأَصفَرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، أ وَ تَأذَنُ لي و لا تَفتِنّي، فَوَ اللّه لَقَد عَرَفَ قَومي ما رَجُلٌ أشَدَّ عَجَباً بِالنِّساءِ مِنّي، و إنّي أخشیٰ إن رَأَيتُ نِساءَ بَنِي الأَصفَرِ ألّا أصبِرَ عَنهُنَّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعرَضَ عَنهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و قالَ: قَد أذِنتُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفِي الجَدِّ بنِ قَيسٍ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (وَ مِنْهُم مَّن يَقُولُ ٱئْذَن لِّى وَ لَا تَـفْتِنِّى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، أي إن كانَ إنَّما يَخشَى الفِتنَةَ مِن نِساءِ بَنِي الأَصفَرِ - و لَيسَ ذٰلِكَ بِهِ - فَما سَقَطَ فيهِ مِنَ الفِتنَةِ بِتَخَلُّفِهِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله وَ الرَّغبَةِ بِنَفسِهِ عَن نَفسِهِ أعظَمُ، و إنَّ جَهَنَّمَ لَمِن وَرائِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ قائِلٌ مِنَ المُنافِقينَ لِبَعضٍ: لا تَنفِروا فِي الحَرِّ؛ زَهادَةً فِي الجِهادِ، و شَكّاً فِي الحَقِّ، و إرجافاً بِالرَّسولِ! فَأَنزَلَ اللّٰهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ فيهِم: (وَ قَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ قَولِهِ (جَزَاءً بِمَا كَانُوا یكْسِبُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الطبری - به نقل از چند نفر از راویان -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به یارانش دستور داد برای جنگ با روم آماده شوند و این، هنگامی بود که مردم در سختی به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند و هوا بسیار گرم و در بلاد قحطی بود، و فصل رسیدن خرماها و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیری سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بود و مردم دوست داشتند در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سارهای خود بمانند و خوش نداشتند در آن زمان و در آن شرایط برای جنگ، خارج شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه براى جنگى بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، مقصد را معلوم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد؛ بلكه [توریه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و] جایى جز آنچه را در نظر داشت، نام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، مگر در جنگ تبوک كه به دلیل دورى راه و دشوارى موقعیت و فراوانى دشمنى كه آهنگ آن را داشت، آشكارا مقصد را براى مردم گفت تا خود را براى آن آماده سازند. به مردم دستور داد مجهّز شوند و آنان را آگاه كرد كه آهنگ روم دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم با آن كه رفتن بِدان سوى را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند - زیرا رویارویى و جنگ با رومیان را سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدند -، ساز و برگ جنگ بر گرفتند و آماده شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک روز پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كه خود را براى جنگ آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، به جَدّ بن قیس سَلِمى فرمود: «اى جَد! آیا امسال به جنگ بنى اصفر (رومیان) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جد گفت: اى پیامبر خدا! اجازه دهید كه نیایم و مرا به فتنه میندازید؛ زیرا - به خدا سوگند - قوم من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه هیچ مردى به اندازۀ من، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستۀ زنان نیست و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم اگر چشمم به زنان بنى اصفر بیفتد، در برابرشان تاب نیاورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از او روى برگردانید و فرمود: «اجازه دادم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس این آیه در بارۀ جدّ بن قیس نازل شد: (و از آنان كسى است كه می‌گوید: به من اجازه بده و مرا به فتنه و گناه مینداز) (تا پایان آیه)؛ یعنى اگر او از گرفتار آمدن به زنان بنى اصفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید - كه در واقع چنین نبود [و فقط بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى فرار از جنگ بود] -، بر اثر نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و ترجیح دادن خود بر ایشان، در گرفتارى و فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر افتاد كه همان دوزخِ فراروى او بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از منافقان نیز به عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گفت: «در این گرما حركت نكنید»؛ چرا كه او به جهاد، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت بود و در حق شک داشت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست ضدّ پیامبر تحریک كند. پس خداوند - تبارک و تعالى - این آیه را در بارۀ آنان فرو فرستاد: (و گفتند: در اين گرما حركت نكنيد. بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند) تا (به سزاى اعمالى كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ المُجتَمِعَةُ أبدانُهُمُ المُختَلِفَةُ أهواؤُهُم! كَلامُكُم يوهِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَهَى الشيء: إذا ضعف أو سقط. و يتعدّیٰ بالهمزة فيقال: أوهيته (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴ «وهى»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّمَّ الصِّلابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «الصُّمُ» و «الصِّلاب» من أوصاف الحجارة. والصخرة الصَّمّاء: التي لیس فیها صَدع ولا خَرق (بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فِعلُكُم يُطمِعُ فيكُمُ الأَعداءَ، تَقولونَ فِي المَجالِسِ: كَيتَ و كَيتَ، فَإِذا جاءَ القِتالُ قُلتُم: حِيدي حَيادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «کیت و کیت»: کنایة عن القَول. [و] «حيدي حياد»: قال ابن أبي الحديد: هي كلمة يقولها الهارب الفارّ، و هي نظير قولهم: فيحي فَياح؛ أي اتَّسِعي. و قال ابن ميثم: حياد: اسم للغارة، و المعنى: اِعدِلي عنّا أيّتها الحرب. و يحتمل أن يكون «حياد» من أسماء الأفعال؛ كنَزال، فيكون قد أمر بالتنحّي مرّتين بلفظتين مختلفتين (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَزَّت دَعوَةُ مَن دَعاكُم، و لَا استَراحَ قَلبُ مَن قاساكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاساه:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي کابده (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ «قسو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أعاليلُ بِأَضاليلَ، و سَأَلتُمونِي التَّطويلَ، دِفاعَ ذِي الدّينِ المَطولِ، لا يَمنَعُ الضَّيمَ الذَّليلُ، و لا يُدرَكُ الحَقُّ إلّا بِالجِدِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيَّ دارٍ بَعدَ دارِكُم تَمنَعونَ؟! و مَعَ أيِّ إمامٍ بَعدي تُقاتِلونَ؟! المَغرورُ - وَ اللّه - مَن غَرَرتُموهُ، و مَن فازَ بِكُم فَقَد فازَ - وَ اللّه - بِالسَّهمِ الأَخيَبِ، و مَن رَمیٰ بِكُم فَقَد رَمیٰ بِأَفوَقَ ناصِلٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: رجع فلانٌ بأفوق ناصل: أي بسهمٍ مُنكَسِر لا نَصل فيه؛ أي رجع بحظٍّ ليس بتمام (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۶ «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصبَحتُ - وَ اللّه - لا اُصَدِّقُ قَولَكُم، و لا أطمَعُ في نَصرِكُم، و لا اُوعِدُ العَدُوَّ بِكُم. ما بالُكُم؟! ما دَواؤُكُم؟! ما طِبُّكُم؟! القَومُ رِجالٌ أمثالُكُم! أقَولاً بِغَيرِ عِلمٍ؟! و غَفلَةً مِن غَيرِ وَرَعٍ؟! و طَمَعاً في غَيرِ حَقٍّ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۹، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ عن جندب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأزدي، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱، الغارات: ج۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۳ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ عن خباب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردمى كه بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان در کنار هم، ولى خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان پراکنده است! سخنتان صخره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سخت را سست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد؛ ولى كارتان دشمنان را به طمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. در مجالس، چنین و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید؛ ولى جنگ كه پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید: [اى جنگ!] از من دور شو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه شما را به یارى خوانْد، شکست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذیر نشد و هر كه با شما سر و كار داشت، نیاسود. عذرها و بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى با گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آوردید! از من خواستید كه به تأخیر اندازم، همچون بدهكارى كه [بازپرداخت] بدهى خود را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهت به تأخیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. خوار و ذلیل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جلوى ستم را بگیرد و حق را هم جز با جدّیت نتوان گرفت. پس از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید از كدام خانه دفاع كنید؟ و پس از من با كدام پیشوا به جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روید؟ به خدا سوگند، فریب خورده، كسى است كه شما فریبش داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. كسى كه با شما بخواهد برنده شود، به خدا سوگند، با ناكام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین تیر، كامیاب شده است و هر كس با شما بخواهد به دشمن تیر اندازد، با تیر شكسته تیر انداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، چنان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه نه سخنتان را باور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و نه امید به یارى شما دارم و نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم با شما دشمن را تهدید كنم. شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! داروى دردتان چیست؟! درمان شما چگونه است؟! دشمنان نیز مردانى مثل شمایند. آیا سخنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید بدون آگاهى، و غفلتى دارید بدون پارسایى، و طمعى به غیر حق؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ يَستَنهِضُ بِهَا النّاسَ حينَ وَرَدَ خَبَرُ غَزوِ الأَنبارِ بِجَيشِ مُعاوِيَةَ فَلَم يَنهَضوا -: ألا و إنّي قَد دَعَوتُكُم إلیٰ قِتالِ هٰؤُلاءِ القَومِ لَيلاً و نَهاراً، و سِرّاً و إعلاناً، و قُلتُ لَكُم: اُغزوهُم قَبلَ أن يَغزوكُم؛ فَوَ اللّه ما غُزِيَ قَومُ قَطُّ في عُقرِ دارِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُقرُ الدار: أصلُها أو وسطها، و هو محلّة القوم (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۶ «عقر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا ذَلّوا، فَتَواكَلتُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواکل القوم: أي اتّکل بعضهم علی بعض و ترك الأمر إلیه (اُنظر: لسان العرب:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۵ «وکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تَخاذَلتُم حَتّیٰ شُنَّت عَلَيكُمُ الغاراتُ، و مُلِكَت عَلَيكُمُ الأَوطانُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هٰذا أخو غامِدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخو غامد: هو سفیان بن عوف الغامدي. و غامد: قبیلة من الیمن (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد وَرَدَت خَيلُهُ الأَنبارَ، و قَتَلَ حَسّانَ بنَ حَسّانَ البَكرِيَّ، و أَزالَ خَيلَكُم عَن مَسالِحِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسالِح: جمع مسلحة، و هي کالثغر و المَرقَب، یکون فیه أقوام یرقبون العدوّ؛ لئلّا یطرقهم علی غفلة، فإذا رأوه أعلموا أصحابهم لیتأهّبوا له (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ «سلح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و قَد بَلَغَني أنَّ الرَّجُلَ مِنهُم كانَ يَدخُلُ عَلَى المَرأَةِ المُسلِمَةِ وَ الأُخرَى المُعاهَدَةِ، فَيَنتَزِعُ حِجلَها و قُلبَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُلب: السِّوار (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ «قلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَلائِدَها و رِعاثَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّعاث: القِرَطَة؛ و هي من حُليّ الأُذُن (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ «رعث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما تُمنَعُ مِنهُ إلّا بِالاِستِرجاعِ وَ الاِستِرحامِ، ثُمَّ انصَرَفوا وافِرينَ، ما نالَ رَجُلاً مِنهُم كَلمٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَلم - بالفتح ثمّ السکون -: الجُرح (لسان العرب:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ «کلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا اُريقَ لَهُ دَمٌ! فَلَو أنَّ امرَءاً مُسلِماً ماتَ مِن بَعدِ هٰذا أسَفاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسف:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبالغة و الشدّة في الحزن و الغضب (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ «أسف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كانَ بِهِ مَلوماً، بَل كانَ عِندي بِهِ جَديراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيا عَجَباً! عَجَباً - وَ اللّه - يَميثُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماثَ الملحَ في الماء: أذابَه، و کذلك الطین (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۹۲ «میث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَلبَ، و يَجلِبُ الهَمَّ؛ مِنِ اجتِماعِ هٰؤُلاءِ عَلیٰ باطِلِهِم، و تَفَرُّقِكُم عَن حَقِّكُم! فَقُبحاً لَكُم و تَرَحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَرَّح: ضدّ الفرح، و هو الهلاك و الانقطاع أیضاً (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ «ترح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حينَ صِرتُم غَرَضاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَرَض: الهدف الذي یُرمی فیه (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۳ «غرض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُرمیٰ؛ يُغارُ عَلَيكُم و لا تُغيرونَ، و تُغزَونَ و لا تَغزونَ، و يُعصَى اللّٰهُ و تَرضَونَ! فَإِذا أمَرتُكُم بِالسَّيرِ إلَيهِم في أيّامِ الحَرِّ قُلتُم: هٰذِهِ حَمارَّةُ القَيظِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَمارّة القيظ: شدّة الحَرّ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أمهِلنا حَتّیٰ يُسَبَّخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسَبَّخَ الحَرُّ و الغَضبُ: سكن و فتر، و في حديث عليّ علیه‌السلام: «أمْهِلْنا يُسَبَّخْ عنّا الحَرُّ»؛ أي يَخِفّ (لسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ «سبخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنَّا الحَرُّ! و إذا أمَرتُكُم بِالسَّيرِ إلَيهِم فِي الشِّتاءِ قُلتُم: هٰذِهِ صَبارَّةُ القُرِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَبارَّةُ القُرّ: شدّة البرد و قُوّتُه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ «صبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أمهِلنا حَتّیٰ يَنسَلِخَ عَنَّا البَردُ! كُلُّ هٰذا فِراراً مِنَ الحَرِّ وَ القُرِّ؟! فَإِذا كُنتُم مِنَ الحَرِّ وَ القُرِّ تَفِرّونَ، فَأَنتُم وَ اللّه مِنَ السَّيفِ أفَرُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أشباهَ الرِّجالِ و لا رِجالَ! حُلومُ الأَطفالِ، و عُقولُ رَبّاتِ الحِجالِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربّات الحجال: أي صاحباتها. و الحجال:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعُ حَجَلةِ - بالتحریك - العَروسِ؛ و هي بیت یزیَّن بالثیاب و الأسرّة و الستور، و المراد بهنّ النساء العرائس (اُنظر: الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ «حجل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَوَدِدتُ أنّي لَم أرَكُم و لَم أعرِفكُم مَعرِفَةً - وَ اللّه - جَرَّت نَدَماً و أَعقَبَت ذَمّاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاتَلَكُمُ اللّٰهُ! لَقَد مَلَأتُم قَلبي قَيحاً، و شَحَنتُم صَدري غَيظاً، و جَرَّعتُموني نُغَبَ التَّهمامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: النُّغَب: جمع نُغبَة؛ و هي الجُرعة. و التَّهمام - بفتح التاء -: الهَمّ (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفاساً، و أَفسَدتُم عَلَيَّ رَأيي بِالعِصيانِ وَ الخِذلانِ؛ حَتّیٰ لَقَد قالَت قُرَيشٌ: إنَّ ابنَ أبي طالِبٍ رَجُلٌ شُجاعٌ ولٰكِن لا عِلمَ لَهُ بِالحَربِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ أبوهُم! و هَل أحَدٌ مِنهُم أشَدُّ لَها مِراساً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِراس: الممارسة و المعالجة (الصحاح:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۷ «مرس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَقدَمُ فيها مَقاماً مِنّي؟ لَقَد نَهَضتُ فيها و ما بَلَغتُ العِشرينَ، و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها أنا ذا قَد ذَرَّفتُ عَلَى السِّتّينَ، و لٰكِن لا رَأيَ لِمَن لا يُطاعُ!!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ عن عبد الرحمن السلمي، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۱؛ الأخبار الطوال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی خود، پس از شنیدن خبر حملۀ سپاه معاویه به شهر انبار و به خیزش فرا خواندن مردم -: هان! من شب و روز و در نهان و آشكار، شما را به جنگ با این جماعت فرا خواندم و به شما گفتم: پیش از آن كه بر شما حمله آورند، بر آنها بتازید؛ زیرا - به خدا سوگند - هیچ قومى هرگز در عمق خاكشان مورد حمله قرار نگرفتند، مگر آن كه خوار [و مغلوب] شدند؛ ولی شما [كار جنگ را] به یكدیگر حوالت دادید و دست از یارى هم باز گرفتید تا آن كه مورد حملات پیاپى قرار گرفتید و وطن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان از تصرّف شما خارج شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این، فرد غامدى است كه سواران او به [شهر] انبار در آمدند و حسّان بن حسّان بكرى را كشت و نیروهاى شما را از سنگرهاى مرزى خود كنار زده است. همچنین به من خبر رسیده كه مردِ آنان مزاحم زن مسلمان یا نامسلمانى كه در پیمان و پناه اسلام است، شده و خلخال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دستبندها و گردنبندها و گوشواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفته است و از زنان، جز با شیون و التماس، دفاعى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده است. پس از آن نیز، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه كسى از آنان زخمى بردارد یا خونى از او ریخته شود، با دست پُر بازگشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به خدا سوگند اگر پس از این، مرد مسلمانى، از شدّت اندوه بمیرد، سزاوار سرزنش نیست بلكه نزد من شایستۀ آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس شگفتا و شگفتا، به خدا سوگند، دل را آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اندوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد كه اینان بر باطل خود هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما از گرد حقّ خود پراكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. رویتان زشت و دلتان اندوهبار باد، وقتى هدف تیر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، بر شما تاخت و تاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما یورش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید، و به شما هجوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما هجوم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید، و از خداوند نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما رضایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید. وقتى در روزهاى گرم به شما فرمان گسیل به سوى آنان دادم، گفتید «اینک اوج گرماست. به ما مهلت بده تا گرما اندكى بر ما كاهش یابد» و وقتى در زمستان به شما فرمان حركت به سوى آنان دادم، گفتید «اینک اوج سرماست. به ما مهلت بده تا سرما از ما رخت بر بندد». [گیرم كه] همۀ اینها فرار از گرما و سرماست؛ امّا وقتى از گرما و سرما فرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، پس شما - به خدا سوگند - از شمشیر فرارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر هستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردْنمایانی كه مرد نیستید! [اى كسانى كه] خِردهایتان چون خِرد كودكان و عقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان چون عقل حجله‌نشینان است! بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، دوست داشتم كه شما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدم و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختم؛ شناختى كه - به خدا سوگند - پشیمانى به دست داد و نكوهش به دنبال آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا شما را بكشد، كه دلم را سراسر چركین كردید و سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را از خشم و كینْ آكنده ساختید، و جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اندوه را دم به دم به كام من ریختید، و با سركشى و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفایى، تدبیرم را بر من تباه ساختید تا جایى كه قریشیان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، پسر ابو طالب مردى دلیر است؛ امّا دانش جنگ ندارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست پدرشان درد نكند! آیا كسى از آنان هست كه از من در جنگ، تجربۀ بیشتر و سابقۀ جنگیدن فزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر داشته باشد؟ دست به كار جنگ شدم، در حالى كه هنوز به بیست سالگى نرسیده بودم و اینک من از شصت سال هم گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ امّا دریغا! كسى كه اطاعت نشود، تدبیرى هم ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذَمِّ أصحابِهِ لِتَركِهِمُ الجِهادَ -: أما وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَيَظهَرَنَّ هٰؤُلاءِ القَومُ عَلَيكُم، لَيسَ لِأَنَّهُم أولیٰ بِالحَقِّ مِنكُم، و لٰكِن لإِسراعِهِم إلیٰ باطِلِ صاحِبِهِم و إبطائِكُم عَن حَقّي. و لَقَد أصبَحَتِ الأُمَمُ تَخافُ ظُلمَ رُعاتِها، و أَصبَحتُ أخافُ ظُلمَ رَعِيَّتي!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِستَنفَرتُكُم لِلجِهادِ فَلَم تَنفِروا، و أَسمَعتُكُم فَلَم تَسمَعوا، و دَعَوتُكُم سِرّاً و جَهراً فَلَم تَستَجيبوا، و نَصَحتُ لَكُم فَلَم تَقبَلوا! أ شُهودٌ كَغُيّابٍ! و عَبيدٌ كَأَربابٍ! أتلو عَلَيكُمُ الحِكَمَ فَتَنفِرونَ مِنها، و أَعِظُكُم بِالمَوعِظَةِ البالِغَةِ فَتَتَفَرَّقونَ عَنها، و أَحُثُّكُم عَلیٰ جِهادِ أهلِ البَغيِ فَما آتي عَلیٰ آخِرِ قَولي حَتّیٰ أراكُم مُتَفَرِّقينَ أيادي سَبَأ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «أیادي سَبَأ»: مَثَل یُضرب للمتفرّقین، و أصله قوله تعالی: (وَمَزَّقْنَاهُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ)، وسَبَأ مهموز؛ و هو سَبَأ بن یشجُب بن یعرُب، و یقال: ذهبوا أیدي سبأ و أیادي سبأ؛ الیاء ساکنة و کذلك الألف، و هکذا نُقل المَثَل؛ أي ذهبوا متفرّقین، و هما اسمان جُعلا واحداً (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۷ ص‌۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تَرجِعونَ إلیٰ مَجالِسِكُم و تَتَخادَعونَ عَن مَواعِظِكُم، اُقَوِّمُكُم غُدوَةً و تَرجِعونَ إلَيَّ عَشِيَّةً، كَظَهرِ الحَنِيَّةِ؛ عَجَزَ المُقَوِّمُ، و أَعضَلَ المُقَوَّمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: «الحَنِيَّة»: القَوس. و قوله: «كظهر الحَنِيّة» يريد اعوجاجهم؛ كما أنّ ظهر القَوس معوَجّ. و«أعضل المقَوَّم»: أي أعضل داؤه؛ أي أعيا (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا القَومُ الشّاهِدَةُ أبدانُهُم، الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُم، المُختَلِفَةُ أهواؤُهُم، المُبتَلیٰ بِهِم اُمَراؤُهُم! صاحِبُكُم يُطيعُ اللّٰهَ و أَنتُم تَعصونَهُ، و صاحِبُ أهلِ الشّامِ يَعصِي اللّٰهَ و هُم يُطيعونَهُ! لَوَدِدتُ - وَ اللّه - أنَّ مُعاوِيَةَ صارَفَني بِكُم صَرفَ الدّينارِ بِالدِّرهَمِ، فَأَخَذَ مِنّي عَشَرَةً مِنكُم و أَعطاني رَجُلاً مِنهُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أهلَ الكوفَةِ! مُنيتُ مِنكُم بِثَلاثٍ وَ اثنَتَينِ: صُمٌّ ذَوو أسماعٍ، و بُكمٌ ذَوو كَلامٍ، و عُميٌ ذوو أبصارٍ! لا أحرارُ صِدقٍ عِندَ اللِّقاءِ، و لا إخوانُ ثِقَةٍ عِندَ البَلاءِ! تَرِبَت أيديكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرِبَ الرجلُ: إذا افتَقَر، أي لصق بالتراب، و هذه الكلمة جارية على ألسُن العرب لا يريدون بها الدعاء على المخاطَب و لا وقوع الأمر به. و قال بعضهم: هو دعاءٌ على الحقيقة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ «ترب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يا أشباهَ الإِبِلِ غابَ عَنها رُعاتُها؛ كُلَّما جُمِعَت مِن جانِبٍ تَفَرَّقَت مِن آخَرَ! وَ اللّه، لَكَأَنّي بِكُم فيما إخالُكُم أن لَو حَمِسَ الوَغیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَمِسَ الوَغى: أي اشتَدّ الحربُ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۰ «حمس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حَمِيَ الضِّرابُ قَدِ انفَرَجتُم عَنِ ابنِ أبي طالِبٍ انفِراجَ المَرأَةِ عَن قُبُلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۹۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نکوهش یاران خویش به خاطر روگردانی از جهاد -: آگاه باشید! سوگند به آن كه جانم در دست اوست، این گروه بر شما چیره خواهند شد، نه بدان جهت كه آنان نسبت به حق، از شما نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند؛ بلكه به خاطر شتابشان به سوى باطلِ پیشوایشان و كُندى شما از حقّ من. به یقین، همۀ امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از ستم حاكمانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند و من از ستم زیردستان خود بیمناكم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما را به جهاد بر انگیختم، نكوچیدید. پیام به گوشتان رساندم، نشنیدید. آشكار و نهان، شما را فرا خواندم، پاسخ ندادید. نصیحتتان كردم، نپذیرفتید. آیا شما شاهدانى همچون غایبان و بردگانى همچون خواجگانید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر شما باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم، از آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزید. با موعظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسا، پندتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكَنید. به پیكار با تجاوزگران فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانمتان، هنوز سخنم به پایان نرسیده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم كه همچون مردم سبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم سبا، مثلى (کنایه‌ای) است که عرب‌ها براى پراکنده شدگان به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. اساس این مثل، برگرفته از آیۀ (وَ مَزَّقْنَــٰـهُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ» است که شرح پراکندگىِ مردم سبا را بیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (ر. ک: شرح نهج البلاغة، ابن أبی الحدید: ج‌۷ ص‌۷۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنده شده، به مجالس خود باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید و با نیرنگ، یکدیگر را از پندها[یی که به شما داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام] بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانید. بامدادان، شما را راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم، شب مانندِ كمان خمیده به سویم بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید. هم راست كننده [و پند دهنده] ناتوان گشته است، هم راست شونده به ستوه آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروهى كه جسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان حاضر، ولى خِردهایتان پنهان و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان ناهمگون است و امیرانتان گرفتار شمایند! پیشواى شما فرمانبر خداست؛ امّا شما نافرمانید. در عوض، حاكم شامیان، خدا را نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا فرمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. به خدا سوگند، دوست دارم معاویه با من بر سرِ شما داد و ستد كند، مثل صرّافىِ درهم و دینار. ده نفر از شما را از من بگیرد و یک نفر از آنان را بدهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كوفیان! به سه چیز و دو چیز از شما گرفتار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. [آن سه چیز كه در شماست، این كه:] كَرانى هستید گوشدار، گُنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى هستید زباندار و كورانى هستید چشمدار. [آن دو خصلت كه در شما نیست، این كه:] نه هنگام كارزار، آزادگان صادقید و نه هنگام بلا، برادرانى مورد اعتماد. دستانتان خاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود و پریشان باد!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفرین است، کنایه از گرفتار شدن به خاک مذلّت و فقر. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همسانان شترانى كه ساربانشان را گم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، كه از هر سو جمعشان كنند، از سوى دیگر پراكنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند! به خدا سوگند، گویا شما را چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه اگر آتش جنگ برافروزد و درگیرى گرم شود، از دورِ پسر ابو طالب چنان جدا و پراكنده شوید كه زن [هنگام زایمان] از فرزندش جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ عَبدِ اللّه بنِ العَبّاسِ بَعدَ مَقتَلِ مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍ -: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ مِصرَ قَدِ افتُتِحَت، و مُحَمَّدُ بنُ أبي بَكرٍ= قَدِ استُشهِدَ... و قَد كُنتُ حَثَثتُ النّاسَ عَلیٰ لَحاقِهِ، و أَمَرتُهُم بِغِياثِهِ قَبلَ الوَقعَةِ، و دَعَوتُهُم سِرّاً و جَهراً و عَوداً و بَدءاً، فَمِنهُمُ الآتي كارِهاً، و مِنهُمُ المُعتَلُّ كاذِباً، و مِنهُمُ القاعِدُ خاذِلاً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسأَلُ اللّٰهَ تَعالیٰ أن يَجعَلَ لي مِنهُم فَرَجاً عاجِلاً، فَوَ اللّه لَولا طَمَعي عِندَ لِقائي عَدُوّي فِي الشَّهادَةِ، و تَوطيني نَفسي عَلَى المَنِيَّةِ، لأَحبَبتُ ألّا أبقیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ألقى» بدل «أبقى»، و التصویب من نسخ اُخری للمصدر و المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَ هٰؤُلاءِ يَوماً واحِداً، و لا ألتَقِيَ بِهِم أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۵، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به عبد اللّٰه بن عبّاس، پس از كشته شدن محمّد بن ابى بكر -: امّا بعد، مصر فتح شده و محمّد بن ابى بكر به شهادت رسیده است.… من مردم را بر پیوستن به او ترغیب كردم و دستور دادم پیش از واقعه به فریادش برسند و در نهان و آشكار و رفت و برگشت، آنان را فرا خواندم. برخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان آمدند، امّا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت و برخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان هم به دروغ، خود را به بیمارى زدند. برخى هم نشستند و از یارى دادنش دست كشیدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم كه براى من از دست این مردم به زودى [نجات و] گشایش قرار دهد. به خدا سوگند، اگر عشق به شهادت در برخورد با دشمن نبود و این كه خود را براى مرگ آماده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، دوست داشتم حتّى یک روز هم این مردم را نبینم و هرگز با آنان برخورد نكنم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۸۴ (توبة المُخَلَّفين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۸۵ (توبۀ تخلّف کنندگان از جهاد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موجبات-التخلف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۲: موجِباتُ التَّخَلُّفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زمینه‌های تخلّف از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَقُولُ ٱلْمُخَلَّفُونَ إِذَا ٱنطَـلَقْتُمْ إِلیٰ مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُواْ كَلَـٰمَ ٱللهِ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَ ٰلِكُمْ قَالَ ٱللهُ مِن قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا بَلْ كَانُواْ لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هنگامی که شما برای به دست آوردن غنائمی حرکت کنید، تخلّف کنندگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «بگذارید ما هم در پی شما بیاییم. آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند کلام خدا را تغییر دهند. بگو: «هرگز نباید به دنبال ما بیایید. این گونه خداوند از قبل گفته است!». آنها به زودی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «شما به ما حسد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزید»؛ ولی جز اندکی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ ٱنفِرُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ ٱثَّاقَلْتُمْ إِلَى ٱلَارْضِ أَرَضِيتُم بِالْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا مِنَ ٱلآخِرَةِ فَمَا مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فِى ٱلآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! چرا هنگامی که به شما گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «به سوی جهاد در راه خدا حرکت کنید»، بر زمین سنگینی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؟! آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، با این که متاع زندگی دنیا، در برابر آخرت، جز اندکی نیست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِن كَانَ ءَابَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَٱللهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و طایفۀ شما و اموالی که به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و تجارتی که از کساد شدنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که به آن علاقه دارید، در نظرتان از خداوند و پیامبرش و جهاد در راهش محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، در انتظار باشید که خداوند، عذابش را بر شما نازل کند و خداوند، جمعیّت نافرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردار را هدایت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۲۴۹، النساء: ۷۷، المائدة: ۲۲ – ۲۵، التوبة: ۴۴ ـ ۴۵ و ۸۶ ـ ۸۷ و ۹۳ و ۹۶، الأحزاب: ۱۲ – ۱۶، محمّد: ۲۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۲۴۹، نساء آیۀ: ۷۷، مائده: آیۀ ۲۲ - ۲۵؛ توبه: آیۀ ۴۴ - ۴۵ و۸۶ ـ ۸۷ و ۹۳ و ۹۶، احزاب: آیۀ ۱۲ - ۱۶، محمّد: آیۀ ۲۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أسلم أبي عمران مولى بني تُجيب: كُنّا بِالقُسطَنطينَةِ و عَلیٰ أهلِ مِصرَ عُقبَةُ بنُ عامِرٍ الجُهَنِيُّ، و عَلیٰ أهلِ الشّامِ فَضالَةُ بنُ عُبَيدٍ الأَنصارِيُّ، فَخَرَجَ صَفٌّ عَظيمٌ مِنَ الرّومِ، فَصَفَفنا لَهُم صَفّاً عَظيماً مِنَ المُسلِمينَ، فَحَمَلَ رَجُلٌ مِنَ المُسلِمينَ عَلیٰ صَفٍّ مِنَ الرّومِ حَتّیٰ دَخَلَ فيهِم، ثُمَّ خَرَجَ إلَينا مُقبِلاً، فَصاحَ فِي النّاسِ، فَقالوا: ألقیٰ بِيَدِهِ إلَى التَّهلُكَةِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی الآیة ۱۹۵ من سورة البقرة: (وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو أيّوبَ صاحِبُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّكُم تَتَأَوَّلونَ هٰذِهِ الآيَةَ عَلیٰ هٰذَا التَّأويلِ، و إنَّما نَزَلَت فينا مَعشَرَ الأَنصارِ؛ إنّا لَمّا أعَزَّ اللّٰهُ دينَهُ و كَثَّرَ ناصِريهِ، قالَ بَعضُنا لِبَعضِ سِرّاً مِن رَسولِ اللّه: إنَّ أموالَنا قَد ضاعَت، فَلَو أقَمنا فيها! فَرَدَّ اللّٰهُ عَلَينا ما هَمَمنا بِهِ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (وَ أَنفِقُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ لَا تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى ٱلتَّهْلُكَةِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَتِ التَّهلُكَةُ فِي الإِقامَةِ عَلیٰ أموالِنَا الَّتي أرَدنا، فَأَمَرَنا بِالغَزوِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما زالَ أبو أيّوبَ غازِياً في سَبيلِ اللّه حَتّیٰ قَبَضَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸۸، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷۲، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱۱، مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹، فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۶ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از اسلم ابو عمران وابستۀ بنی تُجیب -: ما در قسطنطنیه بودیم. فرمانده مصریان، عُقبة بن عامر جُهَنی بود و فرمانده شامیان، فَضالة بن عُبَید انصاری. پس صفی بزرگ از رومیان، حرکت کرد [و جلو آمد] و ما مسلمانان با صفی بزرگ به مقابلشان رفتیم. مردی از مسلمانان بر صف رومیان حمله برد و به دل آنها زد و سپس به سوی ما آمد و در میان مردم فریاد زد. مردم گفتند: او با دست خودش خود را به هلاکت کشاند!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آیۀ ۱۹۵ از سورۀ بقره: (با دست خود، خودتان را به هلاکت نیندازید).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ایّوب، صحابی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفت: ای مردم! شما این آیه را بر این مورد تأویل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، در صورتی که آیه در بارۀ ما انصار نازل شد. زمانی که خداوند، دینش را قدرت بخشید و یاورانش را افزون ساخت، برخی از ما پنهانی از پیامبر خدا به یکدیگر گفتند: اموالمان تلف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خوب است برای مراقبت از آنها بمانیم. پس خداوند در پاسخ این تصمیم ما این آیه را نازل کرد: (در راه خدا انفاق کنید و با دست خود، خودتان را به هلاکت نیندازید). بنا بر این، هلاکت، در ماندمان در اَراضی و اموالمان بود و خدا به ما دستور رفتن به جنگ داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ایّوب در راه خدا آن قدر جنگید تا جان به جان‌ٔآفرین بخشید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ الشَّيطانَ قَعَدَ لِابنِ آدَمَ بِأَطرُقِهِ؛ فَقَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الإِسلامِ، فَقالَ: تُسلِمُ و تَذَرُ دينَكَ و دينَ آبائِكَ و آباءِ آبائِكَ؟! فَعَصاهُ فَأَسلَمَ. ثُمَّ قَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الهِجرَةِ، فَقالَ: تُهاجِرُ و تَدَعُ أرضَكَ و سَماءَكَ، و إنَّما مَثَلُ المُهاجِرِ كَمَثَلِ الفَرَسِ فِي الطِّوَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطِّوَل: الحبل الطويل الذي يُشَدّ أحدُ طَرَفيه في وتد أو غيره و الطرف الآخر في يد الفرس؛ ليدور فيه و يرعیٰ و لا يذهب لوَجهه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ «طول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَعَصاهُ فَهاجَرَ. ثُمَّ قَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الجِهادِ، فَقالَ: تُجاهِدُ، فَهُوَ جَهدُ النَّفسِ وَ المالِ، فَتُقاتِلُ فَتُقتَلُ، فَتُنكَحُ المَرأَةُ و يُقسَمُ المالُ؟! فَعَصاهُ فَجاهَدَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَن فَعَلَ ذٰلِكَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه عزّ و جلّ أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و مَن قُتِلَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه عزّ و جلّ أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و إن غَرِقَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و إن وَ قَصَتهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَقص: كسر العُنُق (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۴ «وقص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دابَّتُهُ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۵۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۳ كلاهما نحوه، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۵۸ و ليس فيه ذيله و كلّها عن سبرة بن أبي فاكه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۶۹؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شیطان [برای گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه ساختن] آدمیزاد، بر سر راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگون او نشست: نخست بر سر راه اسلام آوردنش نشست و گفت: «اسلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوری و دین پدران و نیاکانت را رها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟!»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و اسلام آورد. سپس بر سر راه هجرتش نشست و گفت: «هجرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی و زمین و آسمان خودت را ترک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی؟! حکایت مهاجر، حکایت اسبی است که به ریسمانش بندند»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و هجرت نمود. سپس بر سر راه جهادش نشست و گفت: «به جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی؟! جهاد کردن، تلف کردن جان و مال است. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگی و کشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی و زنت به عقد دیگری در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و اموالت تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و به جهاد رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آری، هر که چنین عمل کند، بر خداوند عزّ و جلّ است که او را به بهشت برد، و هر که کشته شود، بر خداست که او را به بهشت برد، و اگر غرق شد، بر خداست که او را به بهشت برد، و اگر اسبش او را زمین زند و گردنش بشکند، بر خداست که او را به بهشت برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن زيد بن وهب: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام قالَ لِلنّاسِ - و هُوَ أوَّلُ كَلامٍ لَهُ بَعدَ النَّهرَوانِ -:... عِبادَ اللّه! ما لَكُم إذا أمَرتُكُم أن تَنفِرُوا اثّاقَلتُم إلَى الأَرضِ؟! أرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ ثَواباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتباس من قوله تعالی في سورة التوبة الآیة ۳۸: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! و بِالذُّلِّ وَ الهَوانِ مِنَ العِزِّ خَلَفاً؟! أ وَ كُلَّما نادَيتُكُم إلَى الجِهادِ دارَت أعيُنُكُم كَأَنَّكُم مِنَ المَوتِ في سَكرَةٍ، يُرتَجُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرتاج: الإغلاق. و يُرتَج عليهم: أي يُستغلق عليهم الكلام فلا يتكلّمون (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ «رتج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم فَتَبكُمونَ؛ فَكَأَنَّ قُلوبَكُم مَألوسَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الألَس: اختلاط العقل (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ «ألس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنتُم لا تَعقِلونَ، و كَأَنَّ أبصارَكُم كُمهٌ فَأَنتُم لا تُبصِرونَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ أنتُم! ما أنتُم إلّا اُسودُ الشَّریٰ فِي الدَّعَةِ، و ثَعالِبُ رَوّاغَةٌ حينَ تُدعَونَ، ما أنتُم بِرُكنٍ يُصالُ بِهِ، و لا زَوافِرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زافِرَة الرجل: أنصارُهُ و خاصّته (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ «زفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِزٍّ يُعتَصَمُ إلَيها، لَعَمرُ اللّه! لَبِئسَ حِشاشُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُشاش النار: ما تُحَشّ به؛ أي توقد... و روي: «حَشاش» بالفتح؛ و هو الحطب الذي یُلقی في النار قبل الجزل. و روي: «حُشّاش» بضمّ الحاء و تشدید الشین، جمع حاشّ؛ و هو المُوقد للنار (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۸ ص‌۱۰۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ الحَربِ أنتُم، إنَّكُم تُكادونَ و لا تَكيدونَ! و تُنتَقَصُ أطرافُكُم و لا تَتَحاشَونَ! و لا يُنامُ عَنكُم و أَنتُم في غَفلَةٍ ساهونَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أخَا الحَربِ اليَقظانُ، أودیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أودى: هَلَكَ (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴ «ودي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَفَلَ، و يَأتِي الذُّلُّ مَن وادَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وادَعتُه مُوادَعةً: صالَحتُه (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۳ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، غُلِبَ المُتَخاذِلونَ، وَ المَغلوبُ مَقهورٌ و مَسلوبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ و ۳۵ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۹؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰، أنساب الأشراف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴، الإمامة و السياسة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات - به نقل از زید بن وَهْب -: اوّلین سخنى كه على علیه‌السلام پس از واقعۀ نهروان به مردم گفت، چنین بود: «... بندگان خدا! شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه چون فرمان كوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، به زمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبید؟! آیا زندگى دنیا را بر ثواب آخرت، و ذلّت و خوارى را بر عزّت برگزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟! هر گاه شما را به جهاد فرا خواندم، چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان چرخید، گویی که در گیجىِ مرگید. زبانتان را بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و سخن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید یا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان آشفته است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمید، و گویا دیدگانتان كور است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا خیرتان دهد! شما وقتى به نبرد فرا خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید، در فرومایگى، جز مثل شیرانِ نافرمان و روباهان مكّار نیستید. شما هرگز مورد اعتماد من نیستید. شما مَركبى نیستید كه بتوان با شما بر دشمن حمله آورد و قدرتمندى نیستید كه بتوان به آن چنگ زد. به خدا سوگند كه شما جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزان بدى هستید! به شما نیرنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند و شما تدبیر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید. از قلمرو شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهند و ناراحت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. آنان بیدارند و شما در خواب غفلتید!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد جنگى، آن است كه بیدار و باخِرد باشد. آن كه سستى كند، خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنان كه همدیگر را وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و یاری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، شكست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند و هر كه شكست بخورد، از پا در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و غارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ فِي استِنفارِ النّاسِ إلیٰ أهلِ الشّامِ بَعدَ فَراغِهِ مِن أمرِ الخَوارِجِ، و فيها يَتَأَفَّفُ بِالنّاسِ، و يَنصَحُ لَهُم بِطَريقِ السَّدادِ -: اُفٍّ لَكُم! لَقَد سَئِمتُ عِتابَكُم! أرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ عِوَضاً؟! و بِالذُّلِّ مِنَ العِزِّ خَلَفاً؟! إذا دَعَوتُكُم إلیٰ جِهادِ عَدُوِّكُم دارَت أعيُنُكُم كَأَنَّكُم مِنَ المَوتِ في غَمرَةٍ، و مِنَ الذُّهولِ في سَكرَةٍ! يُرتَجُ عَلَيكُم حِواري فَتَعمَهونَ، و كَأَنَّ قُلوبَكُم مَألوسَةٌ فَأَنتُم لا تَعقِلونَ. ما أنتُم لي بِثِقَةٍ سَجيسَ اللَّيالي، و ما أنتُم بِرُكنٍ يُمالُ بِكُم، و لا زَوافِرُ عِزٍّ يُفتَقَرُ إلَيكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بیان بعض عبارات هذه الخطبة: «یُرتَجُ» یُغلَق. و الحِوار: المحاورة و المخاطبة. و «تعمهون» من العَمَه؛ و هو التحیّر و التردّد، الماضي: عَمِهَ - بالکسر -.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «ما أنتم لي بثقة سَجيسَ الليالي» كلمة تقال للأبد، تقول: لا أفعله سجيس الليالي، و سجيس عجيس، و سجيس الأوجس؛ معنى ذلك كلّه الدهر، و الزمان، و أبداً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «ما أنتم برُكن يُمالُ بكم» أي لستم بركنٍ يُستند إليكم و يُمال على العدوّ بعزّكم و قوّتكم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «و لا زوافرَ عِزٍّ» جمع زافِرَة، و زافرة الرجل: أنصاره و عشيرته. و يجوز أن يكون «زوافر عزٍّ» أي حوامل عزٍّ؛ زفرت الجمَلَ أزفره زَفراً: أي حملته (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما أنتُم إلّا كَإِبِلٍ ضَلَّ رُعاتُها، فَكُلَّما جُمِعَت مِن جانِبٍ انتَشَرَت مِن آخَرَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبِئسَ - لَعَمرُ اللّه - سُعرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُعر: جمع ساعر. و إسعار النار و سَعرها: إیقادها (منهاج البراعة: ج‌۴ ص‌۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ الحَربِ أنتُم، تُكادونَ و لا تَكيدونَ، و تُنتَقَصُ أطرافُكُم فَلا تَمتَعِضونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امتعضَ: غضب و شَقَّ عليه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ «معض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا يُنامُ عَنكم و أنتم في غفلةٍ ساهونَ، غُلِبَ - وَ اللّه - المُتَخاذِلونَ. وَ ٱيمُ اللّه! إنّي لَأَظُنُّ بِكُم أن لَو حَمِسَ الوَغیٰ وَ استَحَرَّ المَوتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استحرّ الموت: أي اشتدّ و كثر، و هو استفعل من الحرّ؛ أي الشدّة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ «حرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِ انفَرَجتُم عَنِ ابنِ أبي طالِبٍ انفِراجَ الرَّأسِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّه، إنَّ امرَءاً يُمَكِّنُ عَدُوَّهُ مِن نَفسِهِ يَعرُقُ لَحمَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرْق: العَظم إذا اُخذ عنه معظم اللحم، يقال: عَرَقتُ العَظم و اعترقته و تعرّقته؛ إذا أخذت عنه اللحم بأسنانك (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ «عرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَهشِمُ عَظمَهُ و يَفري جِلدَهُ، لَعَظيمٌ عَجزُهُ! ضَعيفٌ ما ضُمَّت عَلَيهِ جَوانِحُ صَدرِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ضعيف القلب؛ فهو الذي تضمّه جوانح الصدر؛ و هي الأضلاع ممّا يلي الصدر (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ «جنح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتَ فَكُن ذاكَ إن شِئتَ، فَأَمّا أنا فَوَ اللّه دونَ أن اُعطِيَ ذٰلِكَ ضَربٌ بِالمَشرَفِيَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المشرفيّة (السيوف المشرفيّة): سيوف تنسب إلى المشارف؛ و هي قرى من أرض اليمن، و قيل: من أرض العرب تدنو من الريف (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ «شرف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تَطيرُ مِنهُ فَراشُ الهامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَراش: عظامٌ رِقاق تلي قِحف الرأس. و الهام: جمع الهامة؛ و هو الرأس (اُنظر: لسان العرب: ج۶ ص۳۲۸ «فرش» و ج۱۲ ص۶۲۴ «هوم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَطيحُ السَّواعِدُ وَ الأَقدامُ، و يَفعَلُ اللّٰهُ بَعدَ ذٰلِكَ ما يَشاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲؛ مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در فرا خواندن مردم به جنگ با شامیان، پس از یكسره كردن كار خوارج، که در آن [از سستى مردم در جهاد با دشمن] اظهار ناراحتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنان را به راه درست ارشاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند -: اُف بر شما! از ملامت شما به ستوه آمدم. آیا زندگىِ دون را به جاى آخرت، و ذلّت را به جاى عزّت پسندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟ هر گاه به جهاد با دشمنتان فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم، چشمانتان [از اضطراب] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد، گویی که در سختى مرگ و سرمستىِ پریشانى به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید. راه سخنم بر شما بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حیران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. گویا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان دیوانه گشته و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمید. شما هرگز امین مورد اعتماد و تكیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه استوار نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، و نه یارانى ویژه و پُرتوان كه نیازى به شما افتد. شما جز مثل شتران بى‌ساربان نیستید كه از هر سو گردآورى شوند، از سوى دیگر پراكنده می‌گردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، براى افروختن آتش نبرد، بد مردمانى هستید! با شما حیله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند [و فریب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورید] ولی [شما] نیرنگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنید. شهرهاى اطراف شما از دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورید. دشمنانتان از شما غافل نیستند و شما در خواب غفلتید. به خدا سوگند، آنان كه یكدیگر را یارى نكنند، مغلوب اند. به خدا سوگند، چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه اگر شعلۀ جنگ بر افروزد و آتش مرگ داغ شود، آن گونه كه سر از بدن جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، شما از اطراف پسر&lt;br /&gt;<br /> ابو طالب جدا شوید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، هر كس زمینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز تسلّط دشمن شود، دشمن، گوشت او را از استخوان جدا می‌كند و استخوانش را می‌شكند و پوستش را می‌كَند. درماندگى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او، بس بزرگ و قلبش بس ناتوان خواهد بود. پس تو [اى شنونده!] اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى همو باش؛ امّا من، به خدا سوگند، پیش از آن كه چنین فرصتى به دشمن دهم، ضربت شمشیر مَشرَفى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَشرَف، نام منطقه‌اى است که شمشیرهاى بُرّان، منسوب به آن جاست. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد بود؛ ضربتى كه تکّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استخوان سر بپرد و بازوها و قدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قطع شوند و پس از آن، خدا آنچه بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ أرسَلَهُ إلیٰ أهلِ مِصرَ مَعَ مالِكٍ الأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ إمارَتَها -: أ لا تَرَونَ إلیٰ أطرافِكُم قَدِ انتَقَصَت، و إلیٰ أمصارِكُم قَدِ افتُتِحَت، و إلیٰ مَمالِكِكُم تُزویٰ، و إلى بِلادِكُم تُغزیٰ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِنفِروا - رَحِمَكُمُ اللّٰهُ - إلیٰ قِتالِ عَدُوِّكُم، و لا تَثّاقَلوا إلَى الأَرضِ؛ فَتُقِرّوا بِالخَسفِ، و تَبوؤوا بِالذُّلِّ، و يَكونَ نَصيبُكُمُ الأَخَسَّ، و إنَّ أخَا الحَربِ الأَرِقُ، و مَن نامَ لَم يُنَم عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶۲، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ عن جندب نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مردم مصر، هنگامی که مالک اشتر را بر آنها گمارد -: آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه نواحى و مرزهایتان، كاستى گرفته و شهرهایتان تصرّف شده است و ممالكتان گرفته و كشورتان اشغال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! پس - خدایتان رحمت كند - به جنگ با دشمنتان بشتابید و به زمین نچسبید كه در آن صورت، به خوارى، تن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید و پست‌ترین چیز دنیا (فرومایگى و ذلّت) نصیبتان خواهد شد. همانا سرباز رزمنده، بیدار است و آن [رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] كه در خواب غفلت به سر می‌برد، بداند كه دشمنش از او غافل نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دعاء-أمیر-المؤمنین-علیهالسلام-على-الناكصين-و-المبطئين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۳: دُعاءُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه‌السلام عَلَى النّاكِصينَ وَ المُبطِئينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نفرین امیر مؤمنان علیه‌السلام به تخلّف کنندگان و کوتاهی کنندگان از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ كانَ يَستَنهِضُ بِها أصحابَهُ إلیٰ جِهادِ أهلِ الشّامِ في زَمانِهِ -: اللّٰهُمَّ أيُّما عَبدٍ مِن عِبادِكَ سَمِعَ مَقالَتَنَا العادِلَةَ غَيرَ الجائِرَةِ، وَ المُصلِحَةَ غَيرَ المُفسِدَةِ، فِي الدّينِ وَ الدُّنيا، فَأَبیٰ بَعدَ سَمِعهِ لَها إلَّا النُّكوصَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّكوص: الرجوع (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن نُصرَتِكَ، وَ الإِبطاءَ عَن إعزازِ دينِكَ، فَإِنّا نَستَشهِدُكَ عَلَيهِ يا أكبَرَ الشّاهِدينَ شَهادَةً، و نَستَشهِدُ عَلَيهِ جَميعَ ما أسكَنتَهُ أرضَكَ و سَماواتِكَ، ثُمَّ أنتَ بَعدُ المُغني عَن نَصرِهِ، وَ الآخِذُ لَهُ بِذَنبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۸؛ المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی که یارانش را برای جهاد با شامیان بسیج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد -: بار خدایا! هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگانت كه سخن ما را شنید - سخنى كه از روى عدالت است، نه از روى ستم، و موجب اصلاح دین و دنیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و موجب تباهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد - و پس از شنیدن، از پذیرش آن، سر باز زد و از یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات دست كشید و در گرامیداشت دینت، سستى به خرج داد، بر ضدّ او تو را - اى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ گواهان - گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیریم و بر ضدّ او همۀ آنچه را كه در زمینت و آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت ساكن كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیریم و سپس تو بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز كنندۀ ما از یارى او هستى و او را در برابر گناهش كیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - و قَد تَواتَرَت عَلَيهِ الأَخبارُ بِاستيلاءِ أصحابِ مُعاوِيَةَ عَلَى البِلادِ، و قَدِمَ عَلَيهِ عامِلاهُ عَلَى اليَمَنِ و هُما عُبَيدُ اللّه بنُ العَبّاسِ و سَعيدُ بنُ نَمرانَ لَمّا غَلَبَ عَلَيهِما بُسرُ بنُ أبي أرطاةَ، فَقامَ علیه‌السلام عَلَى المِنبَرِ ضَجِراً بِتَثاقُلِ أصحابِهِ عَنِ الجِهادِ و مُخالَفَتِهِم لَهُ فِي الرَّأيِ،&lt;br /&gt;<br /> فَقالَ -:... اُنبِئتُ بُسراً قَد أطلَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَلَعَ الرجلُ علی القوم و أطلَعَ: هَجَم (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۲۳۶ «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمَنَ، و إنّي - وَ اللّه - لَأَظُنُّ أنَّ هٰؤُلاءِ القَومَ سَيُدالونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإدالَة: الغلبة، یقال:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُدیل لنا علی أعدائنا، أي نُصرنا علیهم و کانت الدولة لنا (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكُم بِاجتِماعِهِم عَلیٰ باطِلِهِم و تَفَرُّقِكُم عَن حَقِّكُم، و بِمَعصِيَتِكُم إمامَكُم فِي الحَقِّ و طاعَتِهِم إمامَهُم فِي الباطِلِ، و بِأَدائِهِمُ الأَمانَةَ إلیٰ صاحِبِهِم و خِيانَتِكُم، و بِصَلاحِهِم في بِلادِهِم و فَسادِكُم، فَلَوِ ائتَمَنتُ أحَدَكُم عَلیٰ قَعبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَعب: إناءٌ ضَخم كالقَصعَة (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰ «قعب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَخَشيتُ أن يَذهَبَ بِعِلاقَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِلاقَة السوط: ما في مقبضه من السیر، و کذلك عِلاقَة القدَح و المصحف و القوس و ما أشبه ذلك (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۶۵ «علق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي قَد مَلِلتُهُم و مَلّوني، و سَئِمتُهُم و سَئِموني، فَأَبدِلني بِهِم خَيراً مِنهُم، و أَبدِلهُم بي شَرّاً مِنّي. اللّٰهُمَّ مِث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماثَ الملحَ في الماء: أذابه، و کذلك الطین (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۹۲ «میث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلوبَهُم كَما يُماثُ المِلحُ فِي الماءِ. أما وَ اللّه، لَوَدِدتُ أنَّ لي بِكُم ألفَ فارِسٍ مِن بَني فِراسِ بنِ غَنمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنو فراس بن غَنْم - بفتح الغین و سکون النون -: حَيّ معروف بالشجاعة من بني کنانة؛ و هم بنو فراس بن غنم بن ثعلبة بن مالك بن کنانه (منهاج البراعة: ج‌۳ ص‌۳۴۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۵، الفصول المختارة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ و فيه ذيله من «اللّٰهمّ إنّي قد مللتهم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۰؛ الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶ كلاهما عن محمّد بن الحنفية، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي رافع و فيها ذيله من «اللّهمّ إنّي قد» نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - آن گاه که گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پیاپى رسید كه سربازان معاویه بر شهرها سلطه یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دو كارگزار امام در یمن، عبید اللّٰه بن عبّاس و سعید بن نمران كه مغلوب بُسر بن اَرطات شده بودند، نزد على علیه‌السلام باز گشتند و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ از سستى یارانش از جهاد و مخالفتشان با نظر وى، بر منبر ایستاد -: خبر یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه بُسر بر یَمَن وارد گشته است. به یقین و سوگند به خدا، چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه این قوم بر شما چیره شوند، به خاطر وحدتى كه بر باطلشان دارند و پراكندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه شما در راه حقّتان دارید، و به خاطر نافرمانى شما از پیشوایتان در راه حق، و پیروى آنان از پیشوایشان در راه باطل، و به خاطر امانتدارى آنان به پیشوایشان و خیانت شما، و به خاطر اصلاحگرى آنان در شهرهایشان و فسادانگیزى شما. من اگر یكى از شما را بر قدحى چوبى امین بشمارم، بیم آن دارم كه بند آن را برُباید!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اینان از من خسته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من هم از اینان به ستوه آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. من از آنان دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنان از من دل‌تنگ شده‌اند. مرا به بهتر از اینان جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین ببخش و اینان را به بدتر از من جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین بده. خدایا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را آب كن، آن گونه كه نمک در آب، ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. به خدا سوگند، دوست داشتم به جاى [انبوه] شما، [فقط] هزار سوار از فرزندان فراس بن غَنْم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى فراس، به غیرت و دلیرى معروف بودند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-ترك-الجهاد-و-التخلف-عنه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۴: مَضارُّ تَركِ الجِهادِ وَ التَّخَلُّفِ عَنهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ضررهای ترک جهاد و تخلّف از آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِلَّا تَنفِرُواْ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَ لَا تَضُرُّوهُ شَيْـٔا وَ ٱللهُ عَلیٰ كُلِّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ قَدِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر [به سوی میدان جهاد] حرکت نکنید، شما را مجازات دردناکی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و گروه دیگری غیر از شما را به جای شما قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هیچ زیانی به او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانید و خداوند بر هر چیزی تواناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا ٱنقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُواْ عَنْهُمْ فَأَعْرِضُواْ عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۵ و راجع التوبة: ۲۴ و ۸۱ و ۹۰، الفتح: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هنگامی که به سوی آنان باز گردید، برای شما به خدا سوگند یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، تا از آنها اعراض [و صرف نظر] کنید. از آنها اعراض کنید؛ چرا که پلیدند و جایگاهشان دوزخ است، به کیفر اعمالی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُواْ فِى ٱلأَرْضِ وَتُقَطِّعُواْ أَرْحَامَكُمْ * أُوْلَـٰـئِكَ ٱلَّذِينَ لَعَنَهُمُ ٱللهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمَیٰ أَبْصَـٰرَهُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۲۲ - ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر [از این دستورها] روگردان شوید، جز این انتظار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که در زمین، فساد و قطع پیوند خویشاوندی کنید؟ * آنها کسانی هستند که خداوند از رحمت خویش دورشان ساخته، گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را کر و چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را کور کرده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۷۲ - ۷۳، آل عمران: ۱۶۵ - ۱۶۸، التوبة: ۴۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نساء: آیۀ ۷۲ - ۷۳، آل عمران: آیۀ ۱۶۵ - ۱۶۸، توبه: آیۀ ۴۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ خُذُواْ حِذْرَكُمْ فَانفِرُواْ ثُبَاتٍ أَوِ ٱنفِرُواْ جَمِيعًا * وَ إِنَّ مِنكُمْ لَمَن لَّيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَـٰبَتْكُم مُّصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ ٱللهُ عَلَىَّ إِذْ لَمْ أَكُن مَّعَهُمْ شَهِيدًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۷۱ - ۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: وَ اللّه، لَو قالَ هٰذِهِ الكَلِمَةَ أهلُ الشَّرقِ وَ الغَربِ لَكانوا بِها خارِجينَ مِنَ الإِيمانِ، و لٰكِنَّ اللّٰهَ قَد سَمّاهُم مُؤمِنينَ بِإِقرارِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق - در بارۀ آیۀ (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! [در برابر دشمن] آماده باشيد و گروه گروه [به جهاد] بيرون رويد يا به طور جمعى روانه شويد * و قطعاً از ميان شما كسى است كه كُندی می‌کند. پس اگر آسيبى به شما رسد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: راستى خدا بر من نعمت بخشيد كه با آنان حاضر نبودم) -: به خدا سوگند اگر این سخن را اهل شرق و غرب گفته بودند، به سبب آن از ایمان خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ امّا خدا این افراد را به خاطر اقرارشان، مؤمن نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن لَقِيَ اللّٰهَ بِغَيرِ أثَرٍ مِنَ الجِهادِ، لَقِيَهُ و فيهِ ثُلمَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۳، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۶ كلاهما نحوه و کلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کسی که خدا را بدون اثری از جهاد دیدار کند، با رخنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در [ایمانِ] خود او را دیدار می‌کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن ماتَ و لَم يَغزُ و لَم يُحَدِّث بِهِ نَفسَهُ، ماتَ عَلیٰ شُعبَةٍ مِن نِفاقٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۲، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۷۴، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۹ كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه جهاد نكرده یا آرزوى جهاد نداشته باشد و بمیرد، با نوعى نفاق مُرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ما تَرَكَ قَومٌ الجِهادَ إلّا عَمَّهُمُ اللّٰهُ بِالعَذابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴۷ و فيه «ضربهم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بذلّ» بدل «عمّهم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالعذاب» نقلاً عن ابن مردويه و كلاهما عن أبي بكر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هیچ مردمى جهاد را ترک نكردند، مگر این كه خداوند، همۀ آنان را عذاب كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مُجاهَدَةُ العَدُوِّ فَرضٌ عَلیٰ جَميعِ الأُمَّةِ، و لَو تَرَكُوا الجِهادَ لَأَتاهُمُ العَذابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ كلاهما عن فضيل بن عياض، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۲ كلاهما عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مجاهده با دشمن، بر همۀ امّت واجب است و اگر جهاد را رها كنند، گرفتار عذاب خواهند شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا تَبايَعتُم بِالعِينَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العينة: هو أن يبيع من رجل سلعة بثمن معلوم إلى أجل مسمّىً، ثمّ يشتريها منه بأقلّ من الثمن الّذي باعها به (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ «عين»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَخَذتُم أذنابَ البَقَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخذتم أذناب البقر: أي الاشتغال بالحرث (نيل الأوطار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و رَضيتُم بِالزَّرعِ، و تَرَكتُمُ الجِهادَ؛ سَلَّطَ اللّٰهُ عَلَيكُم ذُلّاً لا يَنزِعُهُ حَتّیٰ تَرجِعوا إلیٰ دينِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶۲، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۰۳، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۷، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰ كلّها عن ابن عمر، تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر گاه به معاملۀ عَینه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عینه، معامله‌اى است که در آن، کسى کالایى را به قیمت معلوم و مدّت‌دار به فردى بفروشد و سپس همان را به قیمت کم‌تر و بدون مدّت از او بخرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشغول شدید و دُم گاوان را گرفتید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به اشتغال مفرط به پرورش گاو - که منشأ ثروت دنیایی بود -، توأم با غفلت از آخرت و جهاد در&lt;br /&gt;<br /> راه خدا.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زراعت را خوش داشتید، ولى جهاد را رها كردید، خداوند، خوارى جداناپذیرى را بر شما چیره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، تا این كه به دینتان باز گردید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَئِن أنتُمُ اتَّبَعتُم أذنابَ البَقَرِ، و تَبايَعتُم بِالعِينَةِ، و تَرَكتُمُ الجِهادَ في سَبيلِ اللّه؛ لَيُلزِمَنَّكُمُ اللّٰهُ مَذَلَّةً في أعناقِكُم، ثُمَّ لا تُنزَعُ مِنكُم حَتّیٰ تَرجِعونَ إلیٰ ما كُنتُم عَلَيهِ و تَتوبونَ إلَى اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۶۴ وص ۲۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰۷ نحوه، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ كلّها عن ابن عمر، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اگر شما دُم گاوان را گرفتید [و به شخم زدن زمین و کشاورزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان پرداختید] و به معاملۀ عَینه مشغول شدید و جهاد در راه خدا را رها كردید، خداوند، چنان ذلّتی را گریبانگیرتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد که رهایتان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا آن گاه به وضعی که داشتید (جهاد و مبارزه)، باز گردید و به درگاه خدا توبه کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن تَرَكَ الجِهادَ، ألبَسَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ ذُلاًّ و فَقراً في مَعيشَتِهِ، و مَحقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحق: النَّقص و المَحو و الإبطال (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ «محق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في دينِهِ. إنَّ اللّٰهَ أغنیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الأُخری کلّها: «أعزّ» بدل «أغنی».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّتي بِسَنابِكِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنبُك الدابّة: طرف حافِرِها، جَمعُها سنابك (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ «سنبك»). و الکلام علی المجاز کنایة عن الجهاد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيلِها و مَراكِزِ رِماحِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ عن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۶ كلاهما عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۳۲ ح۱۰۰۸ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس جهاد را وا گذارد، خداوند، جامۀ خوارى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش فقر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و دینش را از میان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. خداوند عزّ و جلّ امّت مرا با سُم اسبان [جنگى]شان و نوک نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در منابع دیگر، به جای «بی‌نیاز کرده است»، «عزّت داده است» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الجِهادَ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ... فَمَن تَرَكَهُ رَغبَةً عَنهُ ألبَسَهُ اللّٰهُ ثَوبَ الذُّلِّ، و شَمِلَهُ البَلاءُ، و فارَقَ الرِّضا، و دُيِّثَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُيّث: ذُلِّل (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ «ديث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالصَّغارِ وَ القَماءَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَماءُ: الحَقارة و الذُّلّ. و منه الحديث: «دُيِّثَ بالصَّغارِ و القَماءَة» (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱۱ «قمأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و ضُرِبَ عَلیٰ قَلبِهِ بِالأَسدادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسداد:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع سدّ، یقال: ضربت علیه الأرض بالأسداد؛ أي سدّت علیه الطریق و عمیت علیه مذاهبه (القاموس المحیط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰ «سدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُديلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُدیل: من الدولة؛ و هي الانتقال من حال الشدّة إلی الرخاء. والإدالة: الغلبة و النصرة، یقال: اُدیل لنا علی عدوّنا؛ أي نُصِرنا علیه و کانت الدولة لنا. و أدال منه و علیه: أي جعله مغلوباً بالخصمة، فیکون المراد هنا جعله مغلوباً للحقّ، فیصیبه وَخامة العاقبة لخذلان الحقِّ (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ «دول»، مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَقُّ مِنهُ بِتَضييعِ الجِهادِ، و سِيمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي کُلّف؛ من السوم بمعنی التکلیف. قال ابن منظور: «و أکثر ما تستعمل في العذاب و الشرّ و الظم». و قال ابن الأثیر: «أصله الواو، فقُلبت ضمّة السین کسرة، فانقلبت الواو یاء». و قرأه العلّامة المجلسي: «سُئم» على بناء المفعول؛ أي كُلِّف و اُلزِمَ (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶، لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ «سوم»، مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَسفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخسف: الذلّ و المشقّة (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ «خسف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مُنِعَ النَّصَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصَف: إعطاء الحقّ، و الاسم من الإنصاف، و هو العدل (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ «نصف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ كلاهما عن أبي عبد الرحمن السلمي، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلاهما نحوه، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، جهاد، یكى از درهاى بهشت است.… پس هر كه آن را از سر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میلى وا بگذارد، خداوند جامۀ خوارى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و بلا او را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و از رضامندى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نقل تهذیب الأحکام به جاى «الرضا (رضامندی)»، «الرخاء (آسایش)» آمده که با سیاق سخن سازگارى بیشترى دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و به خوارى و حقارت گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دل او بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و به سبب تباه ساختن جهاد، حق از او گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به رنج و سختى گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و از عدالت و انصاف محروم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ أخَا الحَربِ اليَقظانُ الأَرِقُ، و مَن نامَ لَم يُنَم عَنهُ، و مَن ضَعُفَ أودیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أودی: هلك (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴ «ودي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مَن تَرَكَ الجِهادَ فِي اللّه كانَ كَالمَغبونِ المَهينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ عن جندب، كشف المحجّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ الفتوح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مرد جنگى، بیدار و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز است. هر كس [غافلانه] بخوابد، [دشمنان] از او غافل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند و هر كه سست شود، نابود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و هر كس جهاد در راه خدا را وا گذارَد، زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده و خوار خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا مَعاشِرَ أهلِ الكوفَةِ! وَ اللّه، لَتَصبِرُنَّ عَلیٰ قِتالِ عَدُوِّكُم أو لَيُسَلِّطَنَّ اللّٰهُ عَلَيكُم قَوماً أنتُم أولیٰ بِالحَقِّ مِنهُم، فَلَيُعَذِّبُنَّكُم، وَ لَيُعَذِّبَنَّهُمُ اللّٰهُ بِأَيديكُم أو بِما شاءَ مِن عِندِهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفَمِن قِتلَةٍ بِالسَّيفِ تَحيدونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حادَ عن الشيء یَحید: مال عنه وعَدَل (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۱۵۹ «حید»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ مَوتَةٍ عَلَى الفِراشِ؟! فَاشهَدوا أنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «مَوتَةٌ عَلَى الفِراشِ أشَدُّ مِن ضَربَةِ ألفِ سَيفٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ عن فرقد البجلي؛ شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ عن سالم بن دينار الأزدي و فيه «معالجة ملك الموت» بدل «موتة» نحوه، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۰ و ليس فيه ذيله من «فليعذبنّكم...»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى كوفیان! شما را به خدا، بر پیكار با دشمنتان شكیبا باشید، و گرنه خداوند، كسانى را بر شما مسلّط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه شما از آنان به حق سزاوارترید و آن گاه، آنان شما را شكنجه خواهند داد. پس خداوند هم آنان را به دست شما یا هر گونه كه بخواهد، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. آیا از كشته شدن با شمشیر به مرگ در بستر روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید؟! گواه باشید كه از پیامبر خدا شنیدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرگ در بستر، دشوارتر از ضربت هزار شمشیر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ! لَو لَم تَتَخاذَلوا عَن نَصرِ الحَقِّ، و لَم تَهِنوا عَن تَوهينِ الباطِلِ، لَم يَطمَع فيكُم مَن لَيسَ مِثلَكُم، و لَم يَقوَ مَن قَوِيَ عَلَيكُم، لٰكِنَّكُم تِهتُم مَتاهَ بَني إسرائيلَ، و لَعَمري! لَيُضَعَّفَنَّ لَكُمُ التّيهُ مِن بَعدي أضعافاً؛ بِما خَلَّفتُمُ الحَقَّ وَراءَ ظُهورِكُم، و قَطَعتُمُ الأَدنیٰ و وَصَلتُمُ الأَبعَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ای مردم! اگر از یاری کردن حق کوتاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدید و در تضعیف باطل سستی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، بیگانگان در شما طمع نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و کسانی که بر شما چیره شدند، چیره نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ امّا شما به سرگردانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مانند سرگردانی بنی اسرائیل گرفتار شدید و به جانم سوگند که پس از من، این سرگردانی چند برابر خواهد شد؛ زیرا حق را پشت سر انداختید و از خویش بریدید و با بیگانه پیوستید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-المخلفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۵: تَوبَةُ المُخَلَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توبۀ تخلّف کنندگان از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَّقَد تَّابَ ٱللهُ عَلَى ٱلنَّبِىِّ وَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَ ٱلأَنصَارِ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ فِى سَاعَةِ ٱلْعُسْرَةِ مِن بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ * وَ عَلَى ٱلثَّلَـٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُواْ حَتَّیٰ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ ٱلأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَ ضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَ ظَنُّواْ أَن لَا مَلْجَأَ مِنَ ٱللهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُواْ إِنَّ ٱللهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۷ - ۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مسلّماً خداوند، رحمت خود را شامل حال پیامبر و مهاجران و انصار، که در زمان عسرت و شدّت [در جنگ تبوک] از او پیروی کردند، نمود، پس از آن که نزدیک بود دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گروهی از آنها، از حق منحرف شود [و از میدان جنگ باز گردند]. سپس خدا توبۀ آنها را پذیرفت، که او به آنان، رئوف و مهربان است * [همچنین] آن سه نفر که [از شرکت در جنگ تبوک] تخلّف جستند [و مسلمانان با آنان قطع رابطه نمودند]، تا آن حد که زمین با همۀ وسعتش بر آنها تنگ شد و در وجود خویش، جایی برای خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافتند و دانستند پناهگاهی از خدا جز به سوی او نیست. سپس خدا رحمتش را شامل حال آنها نمود [و به آنان توفیق داد] تا توبه کنند. خداوند، بسیار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صَـٰـلِحًا وَ ءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى ٱللهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ ٱللهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ * خُذْ مِنْ أَمْوَ ٰلِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِم بِهَا وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَ ٱللهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ * أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ هُوَ يَقْبَلُ ٱلتَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يأْخُذُ ٱلصَّدَقَـٰتِ وَ أَنَّ ٱللهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۲ - ۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و دیگرانی که به گناهانشان اعتراف کردند و کار خوب و بد را به هم آمیختند، امید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که خداوند، توبۀ آنها را بپذیرد. به یقین، خداوند، آمرزنده و مهربان است. * از اموال آنها صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای [به عنوان زکات] بگیر تا به وسیلۀ آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی و [به هنگام گرفتن زکات،] به آنها دعا کن، که دعای تو، مایۀ آرامش آنهاست و خداوند، شنوا و داناست. * آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که فقط خداوند، توبه را از بندگانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد و صدقات را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر و مهربان است؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ ءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ) - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بَلَغَنا أنَّهُم ثَلاثَةُ نَفَرٍ مِنَ الأَنصارِ: أبو لُبابَةَ بنُ عَبدِ المُنذِرِ، و ثَعلَبَةُ بنُ وَديعَةَ، و أَوسُ بنُ حِذامٍ؛ تَخَلَّفوا عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عِندَ مَخرَجِهِ إلیٰ تَبوكَ، فَلَمّا بَلَغَهُم ما أنزَلَ اللّٰهُ فيمَن تَخَلَّفَ عَن نَبِيِّهِ أيقَنوا بِالهَلاكِ، و أَوثَقوا أنفُسَهُم بِسَوارِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السارِیَة: الأُسطوانة، والجمع سَوارٍ (المصباح المنیر: ص‌۲۷۶ «سری»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسجِدِ، فَلَم يَزالوا كَذٰلِكَ حَتّیٰ قَدِمَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَسَأَلَ عَنهُم، فَذُكِرَ لَهُ أنَّهُم أقسَموا ألّا يَحُلّونَ أنفُسَهُم حَتّیٰ يَكونَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَحُلُّهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: و أَنَا اُقسِمُ: لا أكونُ أوَّلَ مَن حَلَّهُم إلّا أن اُؤمَرَ فيهِم بِأَمرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَـلَمّا نَزَلَ: (عَسَى ٱللهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ)، عَمَدَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَيهِم فَحَلَّهُم، فَانطَلَقوا، فَجاؤوا بِأَموالِهِم إلیٰ رَسولِ اللّه، فَقالوا: هٰذِهِ أموالُنَا الَّتي خَلَّفَتنا عَنكَ، فَخُذها و تَصَدَّق بِها عَنّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلّی اللّه علیه و آله: ما اُمِرتُ فيها. فَنَزَلَ: (خُذْ مِنْ أَمْوَ ٰلِهِمْ صَدَقَةً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - در تفسیر این سخن خدای متعال: (و دیگرانی که به گناهانشان اعتراف کردند) -: نقل شده است که اینان سه نفر از انصار بودند: ابو لُبابة بن عبد المنذر، ثعلبة بن ودیعه و اوس بن حِذام. این سه تن از رفتن با پیامبر خدا به جنگ تبوک خودداری کردند و چون خبر نازل شدن آیۀ مربوط به تخلّف کنندگان از پیامبرش به آنها رسید، یقین کردند که به هلاکت افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از این رو خود را به ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مسجد بستند و همچنان بودند تا آن که پیامبر خدا باز گشت و جویای آنان شد. گفتند آنها سوگند خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند خود را باز نکنند تا پیامبر خدا بازشان کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «من هم سوگند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورم اوّلین کسی نباشم که بازشان کنم، مگر این که دستوری در بارۀ آنان به من برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون [آیۀ] (امید است خدا توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بپذیرد) نازل شد، پیامبر خدا نزدشان رفت و بندهایشان را باز کرد و آن سه تن رفتند و اموال خود را نزد پیامبر خدا آوردند و گفتند: اینها همان اموال ماست که ما را از آمدن با شما باز داشت. بگیر و از طرف ما همه را صدقه بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این باره دستوری به من نرسیده است». پس، این آیه نازل شد: (از اموالشان صدقه بگیر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِكرِ غَزوَةِ تَبوكَ -: و قَد كانَ تَخَلَّفَ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَومٌ مِنَ المُنافِقينَ، و قَومٌ مِنَ المُؤمِنينَ مُستَبصِرينَ لَم يُعثَر عَلَيهِم في نِفاقٍ، مِنهُم: كَعبُ بنُ مالِكٍ الشّاعِرُ، و مُرارةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «مرادة»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر، و هکذا في المصادر الاُخری أیضاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنُ الرَّبيعِ، و هِلالُ بنُ اُمَيَّةَ الواقِفِيُّ (المُوافِقِيُّ).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا تابَ اللّٰهُ عَلَيهِم، قالَ كَعبٌ: ما كُنتُ قَطُّ أقویٰ مِنّي في ذٰلِكَ الوَقتِ الَّذي خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ تَبوكَ، و مَا اجتَمَعَت لي راحِلَتانِ قَطُّ إلّا في ذٰلِكَ اليَومِ، و كُنتُ أقولُ: أخرُجُ غَداً، أخرُجُ بَعدَ غَدٍ فَإِنّي قَوِيٌّ، و تَوانَيتُ، و بَقيتُ بَعدَ خُروجِ النَّبِيِ صلّی اللّه علیه و آله أيّاماً أدخُلُ السّوقَ فَلا أقضي حاجَةً. فَلَقيتُ هِلالَ بنَ اُمَيَّةَ و مُرارَةَ بنَ الرَّبيعِ و قَد كانا تَخَلّفا أيضاً، فَتَوافَقنا أن نُبَكِّرَ إلَى السّوقِ، و لَم نَقضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فَلَم تُقضَ لَنا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاجَةً، فَما زِلنا نَقولُ: نَخرُجُ غَداً، بَعدَ غَدٍ، حَتّیٰ بَلَغَنا إقبالُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَنَدِمنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وافیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله استَقبَلناهُ نُهَنِّئُهُ بِالسَّلامَةِ، فَسَلَّمنا عَلَيهِ فَلَم يَرُدَّ عَلَينَا السَّلامَ و أَعرَضَ عَنّا، و سَلَّمنا عَلیٰ إخوانِنا فَلَم يَرُدّوا عَلَينَا السَّلامَ، فَبَلَغَ ذٰلِكَ أهلونا فَقَطَعوا كَلامَنا، و كُنّا نَحضُرُ المَسجِدَ فَلا يُسَلِّمُ عَلَينا أحَدٌ و لا يُكَلِّمُنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجِئنَ نِساؤُنا إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقُلنَ: قَد بَلَغَنا سَخَطُكَ عَلیٰ أزواجِنا، فَنَعتَزِلُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تَعتَزِلنَهُم، ولٰكِن لا يَقرُبوكُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأیٰ كَعبُ بنُ مالِكٍ و صاحِباهُ ما قَد حَلَّ بِهِم، قالوا: ما يُقعِدُنا بِالمَدينَةِ و لا يُكَلِّمُنا رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و لا إخوانُنا و لا أهلونا؟! فَهَلُمّوا نَخرُج إلیٰ هٰذَا الجَبَلِ فَلا نَزالُ فيهِ حَتّیٰ يَتوبَ اللّٰهُ عَلَينا أو نَموتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجوا إلىٰ ذِنابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذِنابُ كلّ شيء: عقبه و مؤخّره (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۰ «ذنب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبَلٍ بِالمَدينَةِ، فَكانوا يَصومونَ، و كانَ أهلوهُم يَأتونَهُم بِالطَّعامِ فَيَضَعونَهُ ناحِيَةً، ثُمَّ يُوَلّونَ عَنهُم فَلا يُكَلِّمونَهُم، فَبَقوا عَلیٰ هٰذا أيّاماً كَثيرَةً يَبكونَ بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ و يَدعونَ اللّٰهَ أن يَغفِرَ لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا طالَ عَلَيهِمُ الأَمرُ قالَ لَهُم كَعبٌ: يا قَومُ! قَد سَخِطَ اللّٰهُ عَلَينا، و رَسولُهُ قَد سَخِطَ عَلَينا، و أَهلونا و إخوانُنا قد سَخِطوا عَلَينا، فَلا يُكَلِّمُنا أحَدٌ، فَلِمَ لا يَسخَطُ بَعضُنا عَلیٰ بَعضٍ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَفَرَّقوا فِي اللَّيلِ و حَلَفوا ألّا يُكَلِّمَ أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ حَتّیٰ يَموتَ أو يَتوبَ اللّٰهُ عَلَيهِ. فَبَقوا عَلیٰ هٰذِهِ ثَلاثَةَ أيّامٍ، كُلُّ واحِدٍ مِنهُم في ناحِيَةٍ مِنَ الجَبَلِ لا يَریٰ أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ و لا يُكَلِّمُهُ، فَلَّما كانَ فِي اللَّيلَةِ الثّالِثَةِ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في بَيتِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمَةَ، نَزَلَت تَوبَتُهُم عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ و راجع السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ -۱۸۱؛ الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ - ۳۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در بیان جنگ تبوک -: گروهى از منافقان و همچنین عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مؤمنان واقعى كه نفاقى در آنها دیده نشده بود، از جمله كعب بن مالکِ شاعر و مُرارة بن ربیع و هلال بن امیّۀ واقفى (/ مُوافقى) از رفتن با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خوددارى كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن كه خداوند، توبۀ این سه نفر را پذیرفت، كعب گفت: من هیچ گاه به اندازۀ زمانى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به تبوک رفت، قوى نبودم و هیچ گاه دو شتر نیرومند نداشتم، مگر در آن روز؛ امّا با خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «فردا می‌روم، پس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم. من كه قوى هستم» و بدین گونه، سستى نمودم و چند روز پس از رفتن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ماندم و به بازار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم؛ ولى كارى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستم انجام دهم [و حاجتم برآورده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت تا به هلال بن امیّه و مُرارة بن ربیع - كه آن دو نیز به جنگ نرفته بودند - برخوردم و با هم توافق كردیم كه صبح زود به بازار برویم؛ ولى کارهایمان به سرانجام نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پیوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم: «فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم، پس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم»، تا آن كه خبر بازگشت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را شنیدیم و پشیمان شدیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد، به پیشوازش رفتیم تا به او براى سلامتش [در جنگ] تبریک بگوییم. سلام كردیم؛ امّا ایشان جواب سلام ما را نداد و صورتش را از ما برگردانْد. به برادرانمان سلام كردیم، آنها هم جواب سلاممان را ندادند. خبر به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان رسید. آنها نیز دیگر با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند. به مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم؛ ولی هیچ كس به ما سلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنانمان نزد پیامبر خدا رفتند و گفتند: شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم شما از شوهران ما ناخشنودید. آیا از آنها كناره بگیریم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «از آنها كناره نگیرید؛ امّا به شما نزدیک نشوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كعب بن مالک و دو یارش با مشاهدۀ این وضع، گفتند: وقتى نه پیامبر خدا با ما سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید، نه برادرانمان و نه خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان، چرا در مدینه بمانیم؟ بیایید به این كوه برویم و آن قدر در آن بمانیم تا خداوند، توبۀ ما را بپذیرد یا این كه بمیریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به انتهاى كوهى در مدینه رفتند و روزها روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند و زنانشان براى آنها غذا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند و در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و با آنها سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. روزهاى بسیار بر این حال ماندند و شب و روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریستند و از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند كه آنها را ببخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون كار به طول انجامید، كعب به بقیّه گفت: اى دوستان! خدا بر ما خشم گرفته، پیامبرش بر ما خشم گرفته و خانواده و برادرانمان هم بر ما خشم گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هیچ كس با ما سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید. پس چرا ما خود بر یكدیگر خشم نگیریم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه در دلِ شب، پراكنده شدند و سوگند خوردند كه با یكدیگر سخن نگویند تا بمیرند یا خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بپذیرد. سه روز بدین منوال گذشت و هر كدام از آنها در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كوه بود و هیچ كدام از آنها آن دیگری را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید و با یكدیگر سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. چون شب سوم شد، پیامبر خدا در خانۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمه بود كه [پذیرفته شدن] توبۀ آنان بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: صحيح البخاري: ج۴ ص۱۶۰۳ - ۱۶۰۹ ح۴۱۵۶، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۱۲۱ - ۲۱۲۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: صحیح البخاری: ج۴ ص۱۶۰۳ - ۱۶۰۹ ح۴۱۵۶، صحیح مسلم: ج۴ص۲۱۲۱ - ۲۱۲۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-عشر-أنواع-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أنواعُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پانزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-بالأموال-و-الأنفس-و-الألسنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۱: الجِهادُ بِالأَموالِ وَ الأَنفُسِ وَ الأَلسِنَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد با مال و جان و زبان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ وَ أُوْلَـٰئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَ ٰتُ وَ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولی پیامبر و کسانی که با او ایمان آوردند، با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان جهاد کردند و همۀ نیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برای آنهاست و آنها همان رستگاران اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُواْ وَ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلصَّـٰدِقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۱۵ و راجع الميزان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ - ۳۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مؤمنان واقعی، تنها کسانی هستند که به خدا و پیامبرش ایمان آوردند و سپس هرگز شک و تردیدی به خود راه ندادند و با مال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود در راه خدا جهاد کردند. آنها راستگویان اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱنفِرُواْ خِفَافًا وَ ثِقَالاً وَ جَـٰهِدُواْ بِأَمْوَ ٰلِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ ذَ ٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۱ و راجع مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([همگی به سوی میدان جهاد] حرکت کنید، سبک‌بار باشید یا سنگین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار و با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، در راه خدا جهاد نمایید. این برای شما بهتر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نساء: آیۀ ۹۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أجوَدُ النّاسِ مَن جادَ بِنَفسِهِ و مالِهِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ و ليس فيهما «و ماله»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم، كسى است كه جان و مال خود را در راه خدا ببخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي سعيد الخدرى: قيلَ: يا رَسولَ اللّه، أيُّ النّاسِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: مُؤمِنٌ يُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه بِنَفسِهِ و مالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۲۲، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۷۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۹ و الثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابو سعید خُدری -: به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفته شد: ای پیامبر خدا! چه کسی برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «مؤمنی که با جان و مال خود در راه خدا جهاد می‌کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حبشي: قيلَ [لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله]: فَأَيُّ الجِهادِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن جاهَدَ المُشرِكينَ بِمالِهِ و نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۹، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۰۱، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۲۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۶۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از عبد اللّٰه بن حبشی -: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله سؤال شد: کدام جهاد، برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسی که با مال و جانش با مشرکان جهاد می‌کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي عن عمر: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و عِندَهُ قَبضٌ مِنَ النّاسِ، فَأَتاهُ رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، أيُّ النّاسِ خَيرٌ مَنزِلَةً عِندَ اللّه يَومَ القِيامَةِ بَعدَ أنبِيائِهِ و أَصفِيائِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه بِنَفسِهِ و مالِهِ، حَتّیٰ تَأتِيَهُ دَعوَةُ اللّه و هُوَ عَلیٰ مَتنِ فَرَسِهِ و آخِذٌ بِعِنانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطیالسی - به نقل از عمر -: نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودم و مشتی از مردم نیز نزدش بودند که مردی آمد و گفت: ای پیامبر خدا! در روز قیامت، پس از پیامبران و برگزیدگان خدا، چه کسی نزد او بامنزلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دیگران است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسی که با جان و مال خود، در راه خدا جهاد کند تا سوار بر اسب و عنان در دست، دعوت حق را لبّیک گوید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهَ اللّٰهَ فِي الجِهادِ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم، فَإِنَّما يُجاهِدُ رَجُلانِ: إمامُ هُدىً، أو مُطيعٌ لَهُ مُقتَدٍ بِهُداهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن عبدالرحمن بن الحجّاج عن الإمام الكاظم علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۳۳ كلاهما عن سليم بن قيس عنه علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱؛ المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: خدا را، خدا را در بارۀ جهاد كردن با مال و جان و زبان خود؛ زیرا در حقیقت، دو كس جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند: پیشواى هدایت یا كسى كه از او فرمان بَرَد و از رهبرى او پیروى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ تَبارَكَ و تَعالَى اطَّلَعَ إلَى الأَرضِ فَاختارَنا، وَ اختارَ لَنا شيعَةً يَنصُرونَنا، و يَفرَحونَ لِفَرَحِنا، و يَحزَنونَ لِحُزنِنا، و يَبذُلونَ أموالَهُم و أَنفُسَهُم فينا، فَأُولٰئِكَ مِنّا و إلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰، تأويل الآيات الظاهرة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ كلاهما عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه:، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۰، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالی - به زمین نگریست و ما را انتخاب كرد و براى ما پیروانى برگزید كه یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان كنند و از شادى ما، شادمان و از اندوه ما، اندوهناک شوند و در راه ما جان و مال خود را نثار كنند. آنان از مایند و رو به سوى ما دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ يُوَبِّخُ البُخَلاءَ بِالمالِ وَ النَّفسِ -: فَلا أموالَ بَذَلتُموها لِلَّذي رَزَقَها، و لا أنفُسَ خاطَرتُم بِها لِلَّذي خَلَقَها، تَكرُمونَ بِاللّه عَلیٰ عِبادِهِ، و لا تُكرِمونَ اللّٰهَ في عِبادِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید في شرح العبارة: ثمّ قال [علیه‌السلام]: من العجب أنّکم تطلبون من عباد اللّٰه أن یُکرموکم و یطیعوکم لأجل اللّٰه، ثمّ إنّکم أنتم لا تطیعون اللّٰه الذي تکلِّفون الناس أن یطیعوکم لأجله (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۷ ص‌۲۸۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَاعتَبِروا بِنُزولِكُم مَنازِلَ مَن كانَ قَبلَكُم، وَ انقِطاعِكُم عَن أوصَلِ إخوانِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در گفتاری در نکوهش کسانی که از بخشیدن مال و جان بخل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند -: نه مالی را در راه آن كس كه به شما روزی کرده، بذل كردید و نه جانی را برای كسى كه آن را آفریده، به خطر افكندید. شما به سبب لطف خداوند، در میان مردم، گرامی هستید؛ امّا خودتان خدا را در مورد بندگانش گرامى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارید [و به آنها كمک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید]. از قرار گرفتن در منازل پیشینیان خود و از جدا شدنتان از نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین برادرانتان عبرت بگیرید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدُوا المُشرِكينَ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۴، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ و فيه «و أيديكم» بدل «و أنفسكم»، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۴۸، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۷ كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: با مشرکان، با مال و جان و زبانتان جهاد کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ المُؤمِنَ يُجاهِدُ بِسَيفِهِ و لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۸۵، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰۸ وج ۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۰۹، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۷ كلّها عن كعب بن مالك، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: همانا مؤمن، با شمشیر و زبان خود، جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهَ اللّٰهَ فِي الجِهادِ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۴۷، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن عبدالرحمن بن الحجّاج عن الإمام الكاظم عنه علیهماالسلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ و ليس فيهما «في سبيل اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ عن إسماعيل بن راشد، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ و ليس فيهما «و ألسنتكم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداى را، خداى را در بارۀ جهاد با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان در راه خدا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في عَهدِهِ إلَى الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلاّهُ عَلیٰ مِصرَ -: هٰذا ما أمَرَ بِهِ عَبدُ اللّه عَلِيٌّ أمیرُ المُؤمِنینَ مالِكَ بنَ الحارِثِ الأَشتَرَ... أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه... و أَن يَنصُرَ اللّٰهَ سُبحانَهُ بِقَلبِهِ و يَدِهِ و لِسانِهِ، فَإِنَّهُ - جَلَّ اسمُهُ - قَد تَكَفَّلَ بِنَصرِ مَن نَصَرَهُ و إِعزازِ مَن أعَزَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام در عهدنامه‌ای خطاب به مالک اَشتر، آن گاه كه وی را به استاندارى و كارهاى مصر گماشت -: این، فرمانی است که بندۀ خدا علی، امیر مؤمنان، به مالک بن اَشتر ابلاغ کرد... او را فرمان داد به پروامندی از خدا... و این که خداوند سبحان را با دل و دست و زبان خود یارى رسانَد؛ زیرا خداوند - که نامش بلند باد - متعهّد شده است كه یارى كنندۀ خود را یارى كند و گرامى دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را گرامى بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أوَّلُ ما تُغلَبونَ عَلَيهِ مِنَ الجِهادِ الجِهادُ بِأَيديكُم، ثُمَّ بِأَلسِنَتِكُم، ثُمَّ بِقُلوبِكُم؛ فَمَن لَم يَعرِف بِقَلبِهِ مَعروفاً و لَم يُنكِر مُنكراً، قُلِبَ فَجُعِلَ أعلاهُ أسفَلَهُ و أَسفَلُهُ أعلاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۷۵ عن أبي جحيفة، مسند زيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۹ عن زيد بن عليّ عن أبيه عن جدّه عنه: نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ عن أبي جحيفة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۵۲ و راجع السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نخستین درجه از جهاد كه از آن باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانید، جهاد با دستان شماست، سپس جهاد با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان و آن گاه، جهاد با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان. پس، هر گاه كسى در دل خویش كار نیک را نیک نداند و ستایشش نكند و از كار زشتْ نفرت نورزد، [قلبش] واژگون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بالای آن، پایین و پایین قلب او بالا قرار خواهد گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ أوَّلَ ما يُغلَبونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یُقلَبونَ (خ.ل). و في البحار: «تقلبون»، و في مختصر بصائر الدرجات: «تُغلبون».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ مِنَ الجِهادِ الجِهادُ بِأَيديكُم، ثُمَّ الجِهادُ بِأَلسِنَتِكُم، ثُمَّ الجِهادُ بِقُلوبِكُم؛ فَمَن لَم يَعرِف قَلبُهُ مَعروفاً و لَم يُنكِر مُنكَراً، نُكِسَ قَلبُهُ فَجُعِلَ أسفَلُهُ أعلاهُ، فَلا يَقبَلُ خَيراً أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳، بصائر الدرجات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، مختصر بصائر الدرجات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: نخستین جهادی كه از شما سلب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، جهاد با دستانتان است، سپس جهاد با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان و آن گاه، جهاد با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان. پس، هر گاه كسى در دل خویش كار نیک را نیک نداند و كار زشت را زشت نشمارد، دلش واژگونه و زیر و زبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دیگر هرگز خیری را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جاهِدوا في سَبيلِ اللّه بِأَيديكُم، فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِأَلسِنَتِكُم، فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِقُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در راه خدا با دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید واگر نتوانستید، با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید و اگر باز هم نتوانستید، با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اُنصُرِ اللّٰهَ بِقَلبِكَ و يَدَيكَ و لِسانِكَ، فَإِنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ قَد تَكَفَّلَ بِنَصرِ مَن يَنصُرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خدا را با قلب و زبان و دستت یارى كن؛ زیرا خداوند متعال، یارى آن كس را كه او را یارى رسانَد، بر عهده گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا المُؤمِنونَ! إنَّهُ مَن رَأیٰ عُدواناً يُعمَلُ بِهِ و مُنكَراً يُدعیٰ إلَيهِ، فَأَنكَرَهُ بِقَلبِهِ، فَقَد سَلِمَ و بَرِئَ، و مَن أنكَرَهُ بِلِسانِهِ فَقَد اُجِرَ، و هُوَ أفضَلُ مِن صاحِبِهِ، و مَن أنكَرَهُ بِالسَّيفِ لِتَكونَ كَلِمَةُ اللّه هِيَ العُليا و كَلِمَةُ الظّالِمينَ هِيَ السُّفلیٰ، فَذٰلِكَ الَّذي أصابَ سَبيلَ الهُدیٰ، و قامَ عَلَى الطَّريقِ، و نَوَّرَ في قَلبِهِ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۷۳، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۳۶ ح۱۰۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ عن عبدالرحمن بن أبي ليلیٰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مؤمنان! هر كس دید به تجاوزى عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود یا به زشتكارى و خلافى فراخوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در دل خویش به آن اعتراض نمود، به سلامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهَد و وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را انجام داده است و هر كه با زبانش به آن اعتراض كند، پاداش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و از آن اوّلى، برتر است و هر كس با شمشیر به مبارزه با آن بر خیزد تا آرمان حق (حق‌گرایی)، پیشی گیرد و آرمان ستمگران (باطل‌گرایی) به پَستی گراید، هموست كه به راه راست رسیده و بر طریق حق شتافته و نور یقین را در دل خویش روشن كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في زِيارَةِ قَبرِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: أشهَدُ أنَّكَ قَد أقَمتَ الصَّلاةَ، و آتَيتَ الزَّكاةَ، و أَمَرتَ بِالمَعروفِ، و نَهَيتَ عَنِ المُنكَرِ، و جاهَدتَ في سَبيلِ رَبِّكَ بِالحِكمَةِ وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۱ عن أبي ناب بيّاع السابري، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ عن الإمام العسكري علیه‌السلام، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ عن صفوان بن مهران و ليس فيهما ذيله من «بالحكمة و الموعظه الحسنة»، المزار الكبير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در زیارت مزار امام حسین علیه‌السلام -: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه تو، نماز را بر پا داشتى و زكات را پرداختى و امر به معروف و نهى از منكر نمودى و در راه خدایت، با حكمت و اندرزِ نیكو، جهاد كردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-علی-أربعة-أوجه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۲: الجِهادُ عَلیٰ أربَعَةِ أوجُهٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چهار گونۀ جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن عياض: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه علیه‌السلام عَنِ الجِهادِ: سُنَّةٌ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُم فَريضَةٌ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقول الفیض= في الوافي: «الفریضة ما أمر الله به في کتابه و شدّد أمره، و هو إنّما یکون واجباً، و السنّة ما سَنَّهُ النبي صلّی اللّه علیه و آله و لیس بتلك المثابة من التشدید و هو قد یکون واجباً و قد یکون مستحبّاً» (الوافي: ج۱۵ ص۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الجِهادُ عَلیٰ أربَعَةِ أوجُهٍ: فَجِهادانِ فَرضٌ، و جِهادٌ سُنَّةٌ لا يُقامُ إلّا مَعَ الفَرضِ، [و جِهادٌ سُنَّةٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من طبعة دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَّا أحَدُ الفَرضَينِ فَمُجاهَدَةُ الرَّجُلِ نَفسَهُ عَن مَعاصِي اللّه عزّ و جلّ؛ و هُوَ مِن أعظَمِ الجِهادِ، و مُجاهَدَةُ الَّذينَ يَلونَكُم مِنَ الكُفّارِ فَرضٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا الجِهادُ الَّذي هُو سُنَّةٌ لا يُقامُ إلّا مَعَ فَرضٍ، فَإِنَّ مُجاهَدَةَ العَدُوِّ فَرضٌ عَلیٰ جَميعِ الاُمَّةِ، و لَو تَرَكُوا الجِهادَ لَأَتاهُمُ العَذابُ، و هٰذا هُوَ مِن عَذابِ الأُمَّةِ، و هُوَ سُنَّةٌ عَلَى الإمام وَحدَهُ أن يَأتِيَ العَدُوَّ مَعَ الأُمَّةِ فَيُجاهِدَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا الجِهادُ الَّذي هُوَ سُنَّةٌ فَكُلُّ سُنَّةٍ أقامَهَا الرَّجُلُ و جاهَدَ في إقامَتِها و بُلوغِها و إحيائِها، فَالعَمَلُ وَ السَّعيُ فيها مِن أفضَلِ الأَعمالِ؛ لأَنَّها إحياءُ سُنَّةٍ، و قَد قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «مَن سَنَّ سُنَّةَ حَسَنَةً فَلَهُ أجرُها و أَجرُ مَن عَمِلَ بِها إلیٰ يَومِ القِيامَةِ، مِن غَيرِ أن يُنقَصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷ عن حفص بن غياث، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ عن الإمام الحسين علیه‌السلام، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۲ عن جعفر بن حفص بن غياث، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از فضیل بن عیاض -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ جهاد پرسیدم: آیا سنّت است یا فریضه؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی= می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «فریضه، چیزى است که خداوند در قرآن به آن دستور داده و دستور خود را محکم ساخته است و تنها مشمولِ واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و سنت، چیزى است که پیامبر۹ بیان و مقرّر داشته است و در آن، سطحى از شدّت و تأکید نیست و خود، گاه واجب است و گاه مستحب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد، چهار گونه است: دو گونۀ جهاد، فریضه است و یک جهاد، سنّتى است كه تنها همراهِ فریضه بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و یک جهاد هم سنّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از دو جهاد فریضه، جهادِ انسان در برابر نفس با ترک نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از خداوند عزّ و جلّ است و این، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جهاد است و جهاد با كافرانى كه در برابر شما قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند [نیز] فریضه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا جهادى كه سنّت است و تنها همراه فریضه بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، مجاهده با دشمن بر همۀ امّت واجب است و اگر جهاد را رها كنند، گرفتار عذاب خواهند شد، و این خود، از عذابِ امّت است. چنین جهادی بر امام به تنهایى سنّت است كه همراه امّت، سراغ دشمن رود و با آنان جهاد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جهادى كه [فقط] سنّت است، هر سنّتى است كه انسان آن را بر پا دارد و در برپایى و گسترش و احیاى آن جهاد كند، و كار و تلاش براى آن، از برترینْ اعمال است؛ زیرا این كار، احیاى یک سنّت است و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرموده است: هر كس سنّتى نیک بگذارد، مزد همۀ كسانى را كه تا روز قیامت به آن عمل كنند خواهد داشت، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه از مزدِ آنان چیزى كاسته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-علی-أربع-شعب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۳: الجِهادُ عَلیٰ أربَعِ شُعَبٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چهار شعبۀ جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: سُئِلَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام عَنِ الإِيمانِ، فَقالَ: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ جَعَلَ الإِيمانَ عَلیٰ أربَعِ دَعائِمَ: عَلَى الصَّبرِ، وَ اليَقينِ، وَ العَدلِ، وَ الجِهادِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجِهادُ عَلیٰ أربَعِ شُعَبٍ: عَلَى الأَمرِ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيِ عَنِ المُنكَرِ، وَ الصِّدقِ فِي المَواطِنِ، و شَنَآنِ الفاسِقينَ؛ فَمَن أمَرَ بِالمَعروفِ شَدَّ ظَهرَ المُؤمِنِ، و مَن نَهیٰ عَنِ المُنكَرِ أرغَمَ أنفَ المُنافِقِ و أَمِنَ كَيدَهُ، و مَن صَدَقَ فِي المَواطِنِ قَضَى الَّذى عَلَيهِ، و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ غَضِبَ لِلهِ؛ و مَن غَضِبَ لِلهِ غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ و ۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن جابر، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵ و ۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن قبيصة بن جابر الأسدي، نهج البلاغة: الحكمة ۳۱، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ و ۲۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ عن الأصبغ بن نباتة و ليس فيهما ذيله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۵ عن قبيصة بن جابر الأسدي، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: از امیر مؤمنان علیه‌السلام در بارۀ ایمان پرسیده شد. فرمود: «خداوند عزّ و جلّ ایمان را بر چهار ستون نهاد: بر شكیب و یقین و دادگری و جهاد.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جهاد بر چهار شاخه است: بر توصیه كردن به خوبى‌ها، و نهى كردن از بدى‌ها، و پایدارى در آوردگاه‌ها، و دشمنى با بدكاران. هر كه به خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها فرمان دهد، مؤمن را پشتیبانى كرده است. هر كه از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باز دارد، بینىِ منافق را به خاک مالیده و از نیرنگ او در امان مانده است. هر كه در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پایدارى كند، وظیفه‌اش را به جا آورده است و هر كه با بدكاران دشمنى ورزد، به خاطر خدا خشم گرفته و آن كه براى خدا خشم گیرد، خداوند به خاطر او خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام عن رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الجِهادُ أربَعٌ: أمرٌ بِالمَعروفِ، و نَهيٌ عَنِ المُنكَرِ، وَ الصِّدقُ في مَواطِنِ الصَّبرِ، و شَنَآنُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَنِئتُهُ أشنَؤُهُ شَنَآناً: أبغضتُه (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ «شنئ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفاسِقينَ؛ فَمَن أمَرَ بِالمَعروفِ شَدَّ عَضُدَ المُؤمِنينَ، و مَن نَهیٰ عَنِ المُنكَرِ أرغَمَ أنفَ الفاسِقينَ، و مَن صَدَقَ في مَواطِنِ الصَّبرِ فَقَد قَضیٰ ما عَلَيهِ - زادَ غَيرُهُ: - و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ غَضِبَ لِلهِ و غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴۰ و ليس فيه ذيله من «زاد غيره» عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۱۳؛ معدن الجواهر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ ح۱۶۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأولیاء - به نقل از حارث، از امام علی علیه‌السلام -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «جهاد، چهار شاخه دارد: امر به معروف، نهى از منكر، پایدارى در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شکیبایی، و دشمنى با تبهكاران. هر كس امر به معروف كند، از مؤمنان پشتیبانى كرده است، و کسی كه نهى از منكر كند، بینى تبهکاران را به خاک مالیده است، و کسی كه در جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شکیبایی پایدارى ورزد، وظیفۀ خود را انجام داده است» و در نقلی دیگر افزوده شده است: «و کسی كه با تبهكاران دشمنى كند، براى خدا خشم گرفته است و خداوند نیز برایش خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد»&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-عشر-ما-فیه-ثواب-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِسَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ما فیهِ ثَوابُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل شانزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه ثواب جهاد دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إظهار-الحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۱: إظهارُ الحَقِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آشکار کردن حق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الحَقَّ أحسَنُ الحَديثِ، وَ الصّادِعَ بِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدَعتُ الشيء: أظهرته و بيّنته. يقال: صَدَعتُ بالحقّ؛ إذا تكلّمت به جهاراً (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲ «صدع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُجاهِدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹۲، بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵، إرشاد القلوب: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ كلّها عن الأصبغ بن نباتة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همانا حق، نیكوترین سخن است و كسى كه آشكارا حق بگوید، جهادگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-سر-الأئمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۲: كِتمانُ سِرِّ الأَئِمَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پنهان داشتن راز امامان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: نَفَسُ المَهمومِ لَنَا المُغتَمُّ لِظُلمِنا تَسبيحٌ، و هَمُّهُ لِأَمرِنا عِبادَةٌ، و كِتمانُهُ لِسِرِّنا جِهادٌ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ عن عيسى بن أبي منصور، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸، بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷ كلّها عن أبان بن تغلب، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كسى كه براى ما نگران و از ستمى كه بر ما رفته، غمگین باشد، نَفَس كشیدنش تسبیح است و دغدغه‌اش براى كار ما، عبادت به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و راز ما را نگه داشتن، برای او، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ مُجاهِدٌ؛ لِأَنَّهُ يُجاهِدُ أعداءَ اللّه تَعالیٰ في دَولَةِ الباطِلِ بِالتَّقِيَّةِ، و في دَولَةِ الحَقِّ بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ عن محمّد بن عمارة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن، همیشه جهادگر است؛ چون در دولت باطل، با تقیّه و در دولت حق، به وسیلۀ شمشیر، با دشمنان خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر-على-الفاقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۳: الصَّبرُ عَلَى الفاقَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شکیبایی بر ناداری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الصَّبرُ عَلَى الفاقَةِ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۱ عن المسيّب عن الإمام عليّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شکیبایی بر فقر (ناداری)، جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السعي-في-نفقة-العيال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۴: السَّعيُ في نَفَقَةِ العِيالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تلاش برای تأمین مخارج خانواده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الكادُّ عَلیٰ عِيالِهِ مِن حَلالٍ، كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۱، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن الحلبي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ و ليس فيهما «من حلال»، المقنع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت:، فقه الرضا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: آن كه خانوادۀ خویش را از حلال روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، مانند جهادگرِ راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن سَعیٰ في نَفَقَةِ عِيالِهِ و والِدَيهِ، فَهُوَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷۳۱ نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه براى تأمین هزینۀ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و پدر و مادرش تلاش كند، همانند جهادگرِ راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما غَدوَةُ أحَدِكُم في سَبيلِ اللّه بِأَعظَمَ مِن غَدوَتِهِ يَطلُبُ لِوَلَدِهِ و عِيالِهِ ما يُصلِحُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السرائر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شدنِ هر یک از شما در راه خداوند (جهاد)، مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از رفتنش در پى كسب معاش براى فرزندان و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: طَلَبتُ فَضلَ الجِهادِ فَوَجَدتُهُ فِي الكَسبِ لِلعِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸۱۰ نقلاً عن مجموعة الشهید.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ثواب جهاد را جُستم. پس، آن را در کسب روزی براى خانواده یافتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: مَن طَلَبَ هٰذَا الرِّزقَ مِن حِلِّهِ لِيَعودَ بِهِ عَلیٰ نَفسِهِ و عِيالِهِ، كانَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱، قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۵ كلّها عن موسى بن بكر، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: هر كس این روزى را از حلالش بجوید تا آن را براى خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرا هم آورَد، مانند جهادگرِ راه خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: الَّذي يَطلُبُ مِن فَضلِ اللّه عزّ و جلّ ما يَكُفُّ بِهِ عِيالَهُ، أعظَمُ أجراً مِنَ المُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن زكريّا بن آدم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: كسى كه براى تأمین زندگىِ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، به دنبال لطف خداوند عزّ و جلّ (روزی) می‌رود، اجرش بیشتر از جهادگرِ راه خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة-في-الصف-الأول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۵: الصَّلاةُ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نماز خواندن در صف اوّل جماعت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: إنَّ الصَّلاةَ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ، كَالجِهادِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴۰، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: نماز خواندن در صف اوّل [جماعت]، مانند جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بر-الوالدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۶: بِرُّ الوالِدَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن به پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر: أتیٰ رَجُلٌ رَسولَ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: إنّي رَجُلٌ شابٌّ نَشيطٌ و اُحِبُّ الجِهادَ، ولي والِدَةٌ تَكرَهُ ذٰلِكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اِرجِع فَكُن مَعَ والِدَتِكَ، فَوَالَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ نَبِيّاً! لَأُنسُها بِكَ لَيلَةً خَيرٌ مِن جِهادِكَ في سَبيلِ اللّه سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از جابر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر در مشایخ عمرو بن شمر، جابر بن یزید جعفى است و او از یاران امام باقر۷ و امام صادق۷ است. بنا بر این، روایتِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واسطۀ او از پیامبر۹ معنا ندارد. پس ظاهراً در سند، افتادگى یا ارسال صورت گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: مردى نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: من یک مرد جوان توانمندم و جهاد كردن را دوست دارم؛ ولى مادرى دارم كه به این كار راضى نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «برگرد و با مادرت باش؛ زیرا سوگند به آن كه مرا به حقْ پیامبر كرد، یک شب بودنِ تو در كنار مادرت از یک سال جهاد كردنت در راه خدا بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله يَستَأذِنُهُ فِي الجِهادِ، فَقالَ: أحَيٌّ والِداكَ؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَفيهِما فَجاهِد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۲، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲۹، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۱؛ عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از عبد اللّٰه بن عمرو -: مردی نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و اجازۀ جهاد خواست. فرمود: «آیا پدر و مادرت زنده هستند؟». گفت: آری. فرمود: «پس برای آنها بکوش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۷: هٰذِهِ الأَعمالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: این کارها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: نَصرُ المَظلومِ، وَ الأَمرُ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ؛ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یارى رساندن به ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیده و امر به معروف و نهى از منكر، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الحَجُّ جِهادُ الضَّعيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ عن جندب عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۰۴ عن زرارة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۳۶ و فيهما «كلّ ضعيف» بدل «الضعيف»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۰۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۸۲ و فيهما «كلّ ضعيف» بدل «الضعيف» و كلاهما عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: حج، جهاد ناتوان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الغُدُوُّ وَ الرَّواحُ إلیٰ هٰذِهِ المَساجِدِ، مِنَ الجِهادِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳۶۷، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۳۹، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۹، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰۱، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰۳ كلّها عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: آمد و شد به این مسجدها (مساجد عامّۀ مسلمانان) از جملۀ جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه علیه و آله - فِي فَضیلَةِ الحَجِّ -: هُوَ أَحَدُ الجِهادَينِ؛ هُوَ جِهادُ الضُّعَفاءِ، و نَحنُ الضُّعَفاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، تفسير العياشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۴ كلّها عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يحيى الكاهلي عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ عن الكناني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵۴ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در بارۀ فضیلت حج -: آن (حج)، یكى از دو جهاد است. آن، جهاد ضعیفان است و ما ضعیفانیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جِهادُ النِّساءِ حَجُّ هٰذَا البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹۴۲، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۹۴ كلاهما عن عائشة، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۷۷ عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد زنان، حجّ این خانه (کعبه) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جِهادُ الضُّعَفاءِ الحَجُّ، و جِهادُ المَرأَةِ حُسنُ التَّبَعُّلِ لِزَوجِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۰۴ عن زرارة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۳۶، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه: عن الإمام عليّ علیه‌السلام و كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱؛ مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد ناتوانان، حج است و جهاد زنان، نیکو شوهرداری کردن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: جِهادُ المَرأَةِ حُسنُ التَّبَعُّلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۸، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۲ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، الهداية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: جهاد زن، نیكو شوهردارى كردن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَتَبَ اللّٰهُ الجِهادَ عَلَى الرِّجالِ وَ النِّساءِ؛ فَجِهادُ الرَّجُلِ بَذلُ مالِهِ و نَفسِهِ حَتّیٰ يُقتَلَ في سَبيلِ اللّه، و جِهادُ المَرأَةِ أن تَصبِرَ عَلیٰ ما تَریٰ مِن أذیٰ زَوجِها و غَيرَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲ كلاهما عن الأصبغ بن نباتة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۶ عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند، جهاد را بر مردان و زنان، واجب كرده است. جهادِ مرد، بخشیدن مال و جان خویش است تا آن كه در راه خدا كشته شود، و جهاد زن، این است كه بر هر آزارى كه از همسر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و بر غیرت ورزیدنِ او در بارۀ خویش شكیبایى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ذَكَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الجِهادَ، فَقالَتِ امرَأَةٌ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا رَسولَ اللّه، فَما لِلنِّساءِ مِن هٰذا شَيءٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بَلیٰ، لِلمَرأَةِ ما بَينَ حَملِها إلیٰ وَضعِها إلیٰ فِطامِها مِنَ الأَجرِ كَالمُرابِطِ في سَبيلِ اللّه، فَإِن هَلَكَت فيما بَينَ ذٰلِكَ كانَ لَها مِثلُ مَنزِلَةِ الشَّهيدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲۶، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳۴ كلاهما عن زيد بن عليّ عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶؛ المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۱ عن ابن عمر نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از جهاد [و فضیلت آن] یاد کرد. زنی به ایشان گفت: ای پیامبر خدا! چیزی از اینها برای زنان هم هست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله، برای زنان از حاملگی تا وضع حمل و تا زمان از شیر گرفتن کودکش، اجری همانند اجر مجاهد در راه خداست. اگر در بین این فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از دنیا برود، منزلتی مانند منزلت شهید دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: السّاعي عَلَى الأَرمَلَةِ وَ المِسكينِ، كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه، أو القائِمِ اللَّيلَ الصّائِمِ النَّهارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳۸، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۴۰، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ و ليس فيه ذيله و كلّها عن أبي هريرة، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کمک کننده به بیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنان و مستمندان، مانند مجاهد در راه خداست، یا مانند کسی که شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به عبادت و روزها را به روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری بگذراند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: تَعَلَّمُوا العِلمَ؛ فَإِنَّ تَعَلُّمَهُ حَسَنَةٌ، و مُدارَسَتَهُ تَسبيحٌ، وَ البَحثَ عَنهُ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۲ عن الأصبغ بن نباته عن الإمام عليّ علیه‌السلام، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷ عن أنس، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷؛ تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ عن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دانش بیاموزید؛ چرا كه آموختن دانش، نیكى است و مباحثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، تسبیح [خدا] و جستجو كردن آن، جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: يَخرُجُ رَجُلٌ مِن وُلدِ موسَى اسمُهُ اسمُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام، فَيُدفَنُ في أرضِ طوسَ - و هِيَ مِن خُراسانَ - يُقتَلُ فيها بِالسَّمِّ، فَيُدفَنُ فيها غَريباً، فَمَن زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ أعطاهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ أجرَ مَن أنفَقَ مِن قَبلِ الفَتحِ و قاتَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸۳، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ و الثلاثة الأخيرة عن الإمام الصادق علیه‌السلام و كلّها عن الحسين بن زيد، روضة الواعظين: ج۱ ص۵۲۷ ح۵۱۷ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: از فرزندان موسی، مردی خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که همنام امیر مؤمنان علیه‌السلام است و در خاک طوس که - از سرزمین خراسان است - دفن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. او در آن جا با زهر، کشته و در غربت به خاک سپرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. هر که او را با اعتقاد به حقّانیتش زیارت کند، خداوند عزّ و جلّ به او اجر کسی را عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که پیش از فتح [مکّه] انفاق و جهاد کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: ألا فَمَن زارَني في غُربَتي؛ كَتَبَ اللّٰهُ عزّ و جلّ لَهُ أجرَ مِئَةِ ألفِ شَهيدٍ، و مِئَةِ ألفِ صِدّيقٍ، و مِئَةِ ألفِ حاجٍّ و مُعتَمِرٍ، و مِئَةِ ألفِ مُجاهِدٍ، و حُشِرَ في زُمرَتِنا، و جُعِلَ فِي الدَّرَجاتِ العُلیٰ مِنَ الجَنَّةِ رَفيقَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹۲، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ كلّها عن أبي الصلت عبد السلام بن صالح الهروي، روضة الواعظين: ج۱ ص۵۲۸ ح۵۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: آگاه باشید كه هر كس مرا در غربتم زیارت كند، خداوند عزّ و جلّ برایش اجر صدهزار شهید و صدهزار صدّیق و صدهزار حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و صدهزار مجاهد را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و در گروه ما محشور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در درجاتِ عالى بهشت، با ماست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مِن وَصِیَّتِهِ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، أنينُ المُؤمِنِ تَسبيحٌ، و صِياحُهُ تَهليلٌ، و نَومُهُ عَلَى الفِراشِ عِبادَةٌ، و تَقَلُّبُهُ مِن جَنبٍ إلیٰ جَنبٍ جِهادٌ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه:، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۶ عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ الرقم ۶۱۳ عن أبي هريرة و فيه «المريض» بدل «المؤمن»، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ الرقم ۵۴، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در سفارش خود به علی علیه‌السلام -: اى على! نالۀ مؤمن، «سبحان اللّٰه» گفتن است، فریادش «لا إله إلّا اللّٰه» گفتن است، خفتنش بر بستر، عبادت است و از پهلو به پهلو چرخیدنش، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-عشر-أفضل-الجهاد-ثوابا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِعَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أفضَلُ الجِهادِ ثَواباً&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برترین جهادها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهاد-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۱: جِهادُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد با نفْس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ بِسَرِيَّةٍ، فَلَمّا رَجَعوا قالَ: مَرحَباً بِقَومٍ قَضَوُا الجِهادَ الأَصغَرَ و بَقِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الأُخری: «وبَقِيَ عَلَيهِمُ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِهادُ الأَكبَرُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّه، و مَا الجِهادُ الأَكبَرُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جِهادُ النَّفسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن السكوني، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن إسماعيل بن موسى عن الإمام الكاظم عن آبائه:، الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سپاهى فرستاد و چون باز گشتند، فرمود: «خوش آمدند گروهى كه &amp;quot;جهاد اصغر&amp;quot; را به پایان بردند؛ ولى &amp;quot;جهاد اكبر&amp;quot; باقى ماند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پیامبر خدا! جهاد اكبر چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد با نفْس».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: نَروي أنَّ سَيِّدَنا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَأیٰ بَعضَ أصحابِهِ مُنصَرِفاً مِن بَعثٍ كانَ بَعَثَهُ فيهِ، و قَدِ انصَرَفَ بِشَعَثِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَعِثَ الشَّعرُ شَعَثا فهو شَعِثٌ: تغيَّرَ و تلبَّدَ لقلّة تعهُّده بالدُّهن. و رجل شَعِث: وَسِخُ الجسد. و رجُلٌ أشعَث: أغبَر (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ «شعث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و غُبارِ سَفَرِهِ، و سِلاحُهُ عَلَيهِ، يُريدُ مَنزِلَهُ، فَقالَ صلّی اللّه علیه و آله: اِنصَرَفَ مِنَ الجِهادِ الأَصغَرِ إلَى الجِهادِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: أوَ جِهادٌ فَوقَ الجِهادِ بِالسَّيفِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، جِهادُ المَرءِ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: روایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم كه سَرور ما، پیامبر خدا، یكى از اصحاب خود را دید كه از مأموریتى [جنگى] كه او را فرستاده بود، باز گشته و با موهاى ژولیده و غبار سفر بر سر و صورت مانده و با جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزارش، به سوى منزل خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. فرمود: «از جهاد اصغر، براى جهاد اكبر باز گشته است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آیا جهادى بالاتر از جهاد با شمشیر هم هست؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، جهاد انسان با نفْس خود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن جابر: قَدِمَ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله مِن غَزاةٍ لَهُ، فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: قَدِمتُم خَيرَ مَقدَمٍ، و قَدِمتُم مِنَ الجِهادِ الأَصغَرِ إلَى الجِهادِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: و مَا الجِهادُ الأَكبَرُ يا رَسولَ اللّه؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مُجاهَدَةُ العَبدِ هَواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۳، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶۰؛ تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ نحوه و راجع تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد - به نقل از جابر -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در بازگشتِ جمعی از رزمندگانش به آنها گفت: «خوش آمدید! شما از جهاد کوچک به جهاد بزرگ آمدید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: جهاد بزرگ چیست، ای پیامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد بنده با هوای نفْسش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن أبي ذرّ: سَأَلتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أيُّ الجِهادِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أن تُجاهِدَ نَفسَكَ و هَواكَ في ذاتِ اللّه تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ الرقم ۱۸۷، تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶۵ نقلاً عن الديلمي عن أبي ذرّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء - به نقل از ابو ذر -: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرسیدم: کدام جهاد برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این که با نفْس و هوس خود به خاطر خدای متعال جهاد کنی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الجِهادِ أن يُجاهِدَ الرَّجُلُ نَفسَهُ فِي اللّه، و هَواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶۲ نقلاً عن ابن النجّار، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ نحوه نقلاً عن البخاري و كلاهما عن أبي ذرّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد، این است كه انسان در راه خداوند متعال، با نفْس و هوس خود، جهاد كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كلمة-عدل-عند-إمام-جائر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۲: كَلِمَةُ عَدلٍ عِندَ إِمامٍ جائِرٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سخنی مطابق عدل گفتن در برابر حاکم ستمگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الجِهادِ كَلِمَةُ عَدلٍ عِندَ سُلطانٍ جائِرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۴۴، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷۴ نحوه، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۱۱ كلّها عن أبي سعيد الخدري، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ عن طارق بن شهاب نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۱۱؛ التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ عن الحسن بزيادة «يقتل عليها» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد، سخنی مطابق عدل گفتن در برابر پادشاه ستمگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسعدة بن صدقة: سُئِلَ [الإمامُ الصّادِقُ علیه‌السلام] عَنِ الحَديثِ الَّذي جاءَ عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله: «إنَّ أفضَلَ الجِهادِ كَلِمَةُ عَدلٍ عِندَ امامٍ جائِرٍ» ما مَعناهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ علیه‌السلام: هٰذا عَلیٰ أن يَأمُرَهُ بَعدَ مَعرِفَتِهِ، و هُوَ مَعَ ذٰلِكَ يَقبَلُ مِنهُ، و إلّا فَلا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۰ ح۲۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از مَسعَدة بن صَدَقه -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ حدیثى از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه: «بهترین جهاد، سخنی مطابق عدل گفتن در برابر پادشاه ستمگر است» پرسیده شد که: معنای آن چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این، در صورتى است كه امر كردن پادشاه به معروف، پس از شناخت حكم باشد و با این حال، سلطان از او بپذیرد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی: اوّلاً امر کننده به معروف، از آنچه به آن امر می‌کند، شناخت کافی داشته باشد و یقین داشته باشد که حکم خدا و مطلوب خداست، و ثانیاً احتمال معقولی بدهد که تذکّر او، در مخاطبش اثر دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گرنه لازم نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بالمعروف-و-النهي-عن-المنكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۳: الأَمرُ بِالمَعروفِ وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امر به معروف و نهی از منکر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أفضَلُ الجِهادِ الأَمرُ بِالمَعروفِ وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ، و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ و غَضِبَ لِلهِ غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشّاف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸، تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ و ليس فيه ذيله من «و من شنئ»، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: برترین جهاد، امر به معروف و نهی از منکر است، و هر که با فاسقان دشمنی کند و برای خدا خشم گیرد، خداوند هم برای او خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انتظار-الفرج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۴: اِنتِظارُ الفَرَجِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امیدِ گشایش داشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ جِهاد اُمَّتِي انتِظارُ الفَرَجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد امّتم، امیدِ گشایش داشتن (انتظار فَرَج)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که یکی از عالی‌ترین و ضروری‌ترین اَشکال انتظار فرج، امید داشتنِ هر روزه به گشایش کار اُمّت (و بلکه عالَم) با ظهور مهدی آل محمّد - صلوات الله علیهم - است. در این باره، ر. ک: دانش‌نامۀ امام مهدی۷: ج۵ ص۳۰۵ (انتظار فرج امام عصر۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عفة-البطن-و-الفرج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۵: عِفَّةُ البَطنِ وَ الفَرجِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاک نگه داشتن شکم و شرمگاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَا المُجاهِدُ الشَّهيدُ في سَبيلِ اللّه بِأَعظَمَ أجراً مِمَّن قَدَرَ فَعَفَّ. لَكادَ العَفيفُ أن يَكونَ مَلَكاً مِنَ المَلائِكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه در راه خدا جهاد كند و شهید شود، اجرش بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از كسى نیست كه بتواند گناه كند و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنى ورزد. انسان پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن، نزدیک است كه فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از فرشتگان خدا شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي بصير عن الإمام الباقر علیه‌السلام، قال: قالَ لَهُ رَجُلٌ: إنّي ضَعيفُ العَمَلِ، قَليلُ الصَّلاةِ، قَليلُ الصَّومِ، و لٰكِن أرجو أن لا آكُلَ إلّا حَلالاً، و لا أنكِحَ إلّا حَلالاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و أيُّ جِهادٍ أفضَلُ مِن عِفَّةِ بَطنٍ و فَرجٍ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۲، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ و فيه «الاجتهاد» بدل «جهاد»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ و فيهما ذيله نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابو بصیر -: مردی به امام باقر علیه‌السلام گفت: من در عمل، ناتوانم و نماز و روزه كم به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم؛ امّا سعى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم جز حلال نخورم و جز با حلال، نزدیكى نكنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه جهادى برتر از پاک نگه داشتن شكم و شرمگاه؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاهتمام-بترك-الظلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۶: الاِهتِمامُ بِتَركِ الظُّلمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اهتمام به ستم نکردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مِن وَصِیَّتِهِ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، أفضَلُ الجِهادِ مَن أصبَحَ لا يَهُمُّ بِظُلمِ أحَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه:، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲؛ الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سفارش خود به امام علی علیه‌السلام -: اى على! برترین جهاد، جهاد كسى است كه صبحِ خود را با این نیّت آغاز كند كه به هیچ كسى ستم روا ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصوم-في-الحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۷: الصَّومُ فِي الحَرِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روزه گرفتن در هوای گرم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أفضَلُ الجِهادِ الصَّومُ فِي الحَرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث (الغايات): ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: برترین جهاد، روزه گرفتن در هواى گرم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-آنچه-همتراز-جهاد-است&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین آنچه هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترازِ جهاد است&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای فهم مراد اصلی و پیام روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دو فصل گذشته، توضیح چند نکته سودمند است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. در همۀ فرهنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آیین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جوامع انسانی، برخی کارها یا افراد به عنوان شاخص و تراز برای سنجش خوبی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به کار گرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با تشبیه، ارزش یک کار یا فرد و قیمت و بهای آن بیان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. مثلاً یک ورزشکار خوب را به یک ورزشکار اسطوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای تشبیه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و همین گونه است در جانب کارهای بد و افراد ناصالح. برخی از ضرب المثل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فرهنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگون در همین راستا قرار دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فرهنگ اسلامی نیز بر مبنای همین قاعدۀ عقلایی و انسانی، برخی کارهای نیک یا شخصیت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به عنوان تراز و معیار سنجش معرّفی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. یکی از این عنوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پُربسامد و پُرکاربرد در فرهنگ اسلامی، «جهاد» است. گروهی از کارهای نیک و خوب که انجام دادن آنها با سختی و دشواری همراه است، در حکم «جهاد» قلمداد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با این توضیح که جهاد، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین کار زندگی انسانی است؛ چرا که آدمی باید آمادۀ از جان گذشتن و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی باشد و حُبّ نفس و ذات، ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارترین علاقه و وابستگی انسانی است و آدمیان به آسانی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند خود را در چنین شرایطی قرار دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های این دو فصل، بر پایۀ قاعدۀ یاد شده، به معرّفی تعدادی از مفاهیم مثبت به عنوان «جهاد نمادین» پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است که در فصل شانزدهم، بخشی از جهادهای نمادینِ هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تراز با جهاد، به لحاظ ثواب و ارزش واقعی عمل، ذکر شده که عبارت اند از: آشکار کردن حق، پنهان داشتن راز امامان:، شکیبایی بر ناداری، تلاش برای تأمین مخارج خانواده، نماز خواندن در صف اوّل جماعت، نیکی کردن به پدر و مادر و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین در فصل هفدهم، بخشی از جهادهای نمادین، مطرح شده‌اند که در روایات، از آنها به عنوان برترینْ جهادها یاد شده است، که عبارت اند از: جهاد با نفْس، سخنی مطابق عدل گفتن در برابر حاکم ستمگر، امر به معروف و نهی از منکر، انتظار فرج (گشایش)، پاک نگه داشتن شکم و شرمگاه، اهتمام به ستم نکردن، و روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری در هوای گرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری کارهای نیک و مثبت، به چند امر (بجز نیکی کار) وابسته است. برای نمونه، کمک به نیازمندان، کاری نیک است؛ امّا ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری این خوبی، بجز خوب بودن کار، به عوامل دیگری از قبیل نیّت و انگیزۀ کنندۀ کار و نیز زمان و مکان انجام فعل، وابسته است. اگر این کمک در شرایط دشوار فاعل باشد (نه در شرایط یُسر و وسعت او)، قطعاً از جهت ارزش، با همین کمک در شرایط راحتی و وسعت، یکسان ارزیابی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این هم قاعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای عقلایی و انسانی است که بر اساس آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت برخی از عنوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یاد شده در روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ممکن است با تغییر شرایط، تغییر کنند. مثلاً حج و عمره در زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گذشته - که هر سفر، شش ماه یا بیشتر به طول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامید و با مخاطرات فراوان همراه بود -، با حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاری در روزگار ما - که برای برخی افراد، از زندگی عادی و روزمرۀ خودشان هم راحت‌تر و بهتر است -، یکسان ارزیابی نخواهد شد. همچنین است زیارت امام رضا علیه‌السلام و نیز کمک به بینوایان برای فرد ثروتمند و تهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. بر پایۀ این دو قاعدۀ عقلایی، این تشبیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیشتر جنبۀ ترغیب و تشویق به نیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دارند، تا بیان هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزنی این کارها با جهاد در ثواب! بدین معنا که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند مسلمانان را به سمت کارهای نیکِ پرمشقّت، سوق دهند و ارزش بالایی را برای انجام آنها اعلام دارند؛ امّا در صدد نیستند که برابری از همۀ جهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بیان کنند. بنا بر این نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به استناد این روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گفت که فلان کار نیک حتماً ثواب اُخروی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به اندازۀ جهاد یا برتر از آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه چنان که در نکتۀ سوم گفتیم، ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری کارها، به عواملی چند وابسته است و البته بُعدی ندارد که یک کار نیک، ثوابی بیشتر از جهاد پیدا کند یا برتر از آن قرار گیرد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مدخل «جهاد با نفس» در همین دانش‌نامه که در روایت‌های آن، از جهاد با دشمن به «جهاد اصغر» و از جهاد با نفْس به «جهاد اکبر» تعبیر شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و این به خاطر شرایط ویژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که این کار در آن واقع شده است. بنا بر این، از بیشتر این روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیش از تشبیه کردن به جهاد و نیز ترغیب و تشویق به کارهای خوب دیگر، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان استفاده کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%87_%D8%AF_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF_2&diff=360 2025-06-30T04:01:20Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>[[رده:ج]]<br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-الآداب-الخاصة-لأمراء-الأجناد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّامِنُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الآدابُ الخاصَّةُ لِأُمرَاءِ الأَجنادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب ویژۀ فرماندهان سپاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-أمراء-الأجناد-إزاء-المجاهدین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱: واجِباتُ أُمَراءِ الأَجنادِ إِزاءَ المُجاهِدینَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف فرماندهان سپاه در برابر رزمندگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاهتمام-بالجند-خاصة-السابقين-منهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱: الاِهتِمامُ بِالجُندِ، خاصَّةً السّابِقينَ مِنهُم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اهمّیت دادن به سپاهیان، بویژه به نیروهای باسابقه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;531&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن المُقاتلَينِ: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُكرِمُ أهلَ بَدرٍ مِنَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۹ ص‌۳۷۸، بحار الأنوار: ج‌۱۷ ص‌۲۴؛ أسباب النزول: ص‌۴۳۲ ح‌۷۹۵، تفسير القرطبي: ج‌۱۷ ص‌۲۹۶ كلاهما عن مقاتل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - به نقل از دو مقاتل (ابن حسّان و ابن سلیمان) -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شركت كنندگان در جنگ بدر را از مهاجر و انصار، گرامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;532&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن کِتابِهِ إلیٰ مالِكٍ الأشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: الجُنودُ بِإِذنِ اللّه حُصونُ الرَّعِيَّةِ، و زَينُ الوُلاةِ، و عِزُّ الدّينِ، و سُبُلُ الأَمنِ، و لَيسَ تَقومُ الرَّعِيَّةُ إلّا بِهِم. ثُمَّ لا قِوامَ لِلجُنودِ إلّا بِما يُخرِجُ اللّٰهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ الَّذي يَقوَونَ بِهِ عَلیٰ جِهادِ عَدُوِّهِم، و يَعتَمِدونَ عَلَيهِ فيما يُصلِحُهُم، و يَكونُ مِن وَراءِ حاجَتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که وی را بر مصر گماشت -: سپاهیان، به اذن خدا، دژهاى مردم و زیور زمامداران و قدرت دین و راه امنیّت و آرامش جامعه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مردم، جز در سایۀ آنان پایدار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند. پایدارى سپاهیان نیز جز با خراجى كه خداوند براى آنان قرار داده، نیست تا با آن ساز و برگ، جهاد با دشمنان را فرا هم آورند و بر آن، تكیه كنند و پشتوانۀ تأمین نیازهایشان باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;533&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: العالَمُ حَديقَةٌ سِياجُهَا الشَّريعَةُ، وَ الشَّريعَةُ سُلطانٌ تَجِبُ لَهُ الطّاعَةُ، وَ الطّاعَةُ سِياسَةٌ يَقومُ بِهَا المَلِكُ، وَ المَلِكُ راعٍ يَعضُدُهُ الجَيشُ، وَ الجَيشُ أعوانٌ يَكفُلُهُمُ المالُ، وَ المالُ رِزقٌ يَجمَعُهُ الرَّعِيَّةُ، وَ الرَّعِيَّةُ سَوادٌ يَستَعبِدُهُمُ العَدلُ، وَ العَدلُ أساسٌ بِهِ قِوامُ العالَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج۱ ص‌۲۵۱؛ بحار الأنوار: ج‌۷۸ ص‌۸۳ ح‌۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جهان، باغى است كه دیوارش شریعت است و شریعت، شهریارى است كه فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برداری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش واجب است و فرمانبرى، سیاستى است كه پادشاه بِدان پایدار است و پادشاه، حكمرانى است كه لشكریان او را پشتیبانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و لشكریان، یارانى هستند كه مال، آنها را تأمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و مال، روزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه رعیّت فرا هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و رعیّت، توده[ی مردم] هستند كه بندۀ عدالت اند و عدالت، شالوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه قوام جهان به آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;534&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن خَذَلَ جُندَهُ، نَصَرَ أضدادَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۵ ص‌۲۷۴ ح‌۸۳۲۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۴۴۶ ح‌۷۸۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس از یارى سپاه خود دست كشد، دشمنانش را یارى داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;535&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجُنودُ عِزُّ الدينِ، و حُصونُ الوُلاةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۸۹ ح‌۱۹۵۳، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۸ ح‌۱۴۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: سربازان، مایۀ عزّت دین و دژهاى والیان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرشاد-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۲: إرشادُ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کردن سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;536&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن بريدة بن الحصيب الأسلمي: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ أميراً عَلیٰ سَرِيَّةٍ أو جَيشٍ، أوصاهُ بِتَقوَى اللّه في خاصَّةِ نَفسِهِ و بِمَن مَعَهُ مِنَ المُسلِمينَ خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۷ ح‌۲۶۱۲، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۲ ح‌۱۶۱۷؛ الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۲ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از بُریدة بن حُصَیب اَسلمی -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه کسی را به فرماندهی گردان یا لشکری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گماشت، او را در خصوص خودش به پروا داشتن از خدا و در بارۀ مسلمانانِ همراهش، به نیکی و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;537&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلَى الجُنودِ -: مِن عَبدِ اللّه عَلِيٍّ أميرِ المُؤمِنينَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ، فَإِنَّ اللّٰهَ جَعَلَكُم فِي الحَقِّ جَميعاً سَواءً، أسوَدَكُم و أَحمَرَكُم، و جَعَلَكُم مِنَ الوالي و جَعَلَ الوالِيَ مِنكُم بِمَنزِلَةِ الوالِدِ مِنَ الوَلَدِ و بِمَنزِلَةِ الوَلَدِ مِنَ الوالِدِ، الَّذي لا يَكفيهِم مَنعُهُ إيّاهُم طَلَبَ عَدُوِّهِ وَ التُّهَمَةَ بِهِ، ما سَمِعتُم و أَطَعتُم و قَضَيتُمُ الَّذي عَلَيكُم، و إنَّ حَقَّكُم عَلَيهِ إنصافُكُم وَ التَّعديلُ بَينَكُم، وَ الكَفُّ عَن فَيئِكُم، فَإِذا فَعَلَ ذٰلِكَ مَعَكُم وَجَبَت عَلَيكُم طاعَتُهُ بِما وافَقَ الحَقَّ، و نُصرَتُهُ عَلیٰ سيرَتِهِ، وَ الدَّفعُ عَن سُلطانِ اللّه؛ فَإِنَّكُم وَزَعَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَزَعَة: جمع وازع، و هو الذي يكفّ الناس و يَحبِسُ أوّلهم على آخرهم (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۸۰ «وزع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّه فِي الأَرضِ، فَكونوا لَهُ أعواناً و لِدينِهِ أنصاراً، و لا تُفسِدوا فِي الأَرضِ بَعدَ إصلاحِها، إنَّ اللّٰهَ لا يُحِبُّ المُفسِدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۲۶، بحار الأنوار: ج‌۷۵ ص‌۳۵۶ ح‌۷۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به سپاهیان -: از بندۀ خدا علی امیر مؤمنان: امّا بعد، خداوند، همۀ شما را از سیاه و سفیدتان، در حق، برابر قرار داده است و شما را نسبت به والى و والى را نسبت به شما به منزلۀ پدر و فرزند و به منزلۀ فرزند و پدر قرار داد - پدری که حتّی جلوگیری کردن خود او، تکلیف پیگرد دشمنش و لطمه زدن به او را از فرزندانش ساقط نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - تا زمانی که حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوی و فرمانبری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید و وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را که بر عهدۀ شماست، انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، و البتّه حقّ شما بر والى، این است كه میان شما به دادگری و برابری رفتار کند و از بیت المال شما محافظت نماید. هنگامى كه با شما چنین كند، بر شما واجب است از او در آنچه مطابق حق است، اطاعت كنید و او را در راهش یارى نمایید و از حكومت خدا دفاع كنید؛ زیرا شما پاسداران خدا در زمین هستید. بنا بر این، کمک او و یاور دینش باشید و در زمین پس از اصلاح آن، فساد نكنید، كه خدا فسادگران را دوست ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;538&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ في حَثِّ أصحابِهِ عَلَى القِتالِ -: فَقَدِّمُوا الدّارِعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدارِع: لابس الدِّرع، و الدِّرع: لَبُوس الحديد، يلبس في الحرب (اُنظر: لسان العرب: ج‌۸ ص‌۸۱ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَخِّرُوا الحاسِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاسِر: خلاف الدارع، و هو الذي لا مغفر عليه و لا درع (اُنظر: لسان العرب: ج‌۴ ص‌۱۸۷ «حسر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و عَضُّوا عَلَى الأضراسِ؛ فَإِنَّهُ أنبیٰ لِلسُّيوفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبا حدّ السيف: إذا لم يقطع (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۱ «نبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الهامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض الكاشاني=: قيل: الوجه في ذلك: أنّ العضّ على الأضراس يشدّ شؤون الدماغ و رباطاته، فلا يبلغ السيف منه مبلغه (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰ ذيل ح‌۱۴۷۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ التَووا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: التوى الماء في مجراه و تَلَوّى، إذا انعطف و لم يجرِ على الاستقامة، و تلوّت الحيّة كذلك (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۶۳ «لوي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أطرافِ الرِّماحِ؛ فَإِنَّهُ أموَرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي۱: المَور: التحرّك و الاضطراب. أي إذا وصلت إلیکم أطراف الرماح فانعطِفوا؛ لیزلق و یتحرّك فلا ینفذ (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۷۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلأَسِنَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسِنَّة: جمع سنان، و هو نصل الرمح (اُنظر: لسان العرب: ج‌۹ ص‌۸۲ «سنن»). قال الفيض الكاشاني=: قيل: أمرهم بأن يلتووا إذا طعنوا؛ لأنّهم إذا فعلوا ذلك فبالحري أن يمور السنان؛ أي يتحرّك عن موضعه فيخرج زالقاً، و إذا لم يلتووا لم يمرّ السنان و لم يتحرّك عن موضعه، فيخرق و ينفذ و يقتل (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰ ذيل ح‌۱۴۷۶۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و غُضُّوا الأَبصارَ؛ فَإِنَّهُ أربَطُ لِلجَأشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَأش: القلب، و النفس، و الجَنان. يقال: رابط الجأش، أي ثابت القلب لا يرتاع و لا ينزعج للعظائم و الشدائد (النهاية: ج‌۱ ص‌۲۳۲ «جأش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَسكَنُ لِلقُلوبِ، و أَميتُوا الأَصواتَ؛ فَإِنَّهُ أطرَدُ لِلفَشَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني=: أَمَرهم بغضّ الأبصار في الحرب؛ لأنّه أربط للجأش، أي أثبت للقلب؛ لأنّ الغاضّ بصره في الحرب أحرى أن لا يدهش و لا يرتاع لهول ما ينظر. و أمرهم بإماتة الأصوات و إخفائها؛ لأنّه أطرد للفشل، و هو الجبن و الخوف، و ذلك لأنّ الجبان يرعد و يبرق و الشجاع صامت (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۱۱۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۴، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۶۶ ح‌۴۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ایشان در تشویق یاران خود به جنگیدن -: زرهداران را در صف جلو و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زرهان را در صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عقب قرار دهید و دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر هم بفشارید، كه این كار، تأثیر شمشیر را بر سر كمتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و در اطراف نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پیچ و تاب خورید، كه با این كار در برابر نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان جا خالى كرد، و دیدگانتان را فرو اندازید كه این كار بیشتر قوّت قلب و آرامش دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، و صداهاى خود را خاموش كنید كه این كار در زدودن ترس و سستى مؤثّرتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;539&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ قالَهُ لِأَصحابِهِ لَيلَةَ الهَريرِ أو أوَّلَ اللِّقاءِ بِصِفّينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاء فی تاريخ دمشق عن ابن عبّاس: «عَقِمَ النِّساءُ أن يَأتينَ بِمِثلِ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام ! وَاللّٰهِ، ما رَأَيتُ و لا سَمِعتُ رَئيساً يوزَنُ بِهِ، لَرَأَيتُهُ يَومَ صفّين و عَلیٰ رَأسِهِ عِمامَةٌ قَد أرخیٰ طَرَفَيها، كَأَنَّ عَينَيهِ سِراجا سَليطٍ، و هُوَ يَقِفُ عَلیٰ شِر ذِمَةٍ شِر ذِمَةٍ يَحُضُّهُم، حَتَّى انتَهیٰ إلَيَّ و أَنَا في كَنَفٍ مِنَ النّاسِ، فَقالَ:...» فذکر الخطبة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: مَعاشِرَ المُسلِمينَ! استَشعِرُوا الخَشيَةَ، و تَجَلبَبُوا السَّكينَةَ، و عَضُّوا عَلَى النَّواجِذِ؛ فَإِنَّهُ أنبیٰ لِلسُّيوفِ عَنِ الهامِ، و أَكمِلُوا اللَأْمَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «و أكملوا اللأمة» اللأمة - بالهمزة -: الدرع، و الهمزة ساكنة على فعلة، مثل: النأمة للصوت. و إكمالها أن يزاد على البيضة و السواعد و نحوها. و يجوز أن يعبّر باللأمة عن جميع أداة الحرب، كالدرع و الرمح و السيف، يريد: أكملوا السلاح الذي تحاربون العدوّ به (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۵ ص‌۱۶۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قَلقِلُوا السُّيوفَ في أغمادِها قَبلَ سَلِّها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: «أَقلِقوا السيوفَ في الغمد»: أي حرّكوها في أغمادها قبل أن تحتاجوا إلى سلّها؛ ليسهل عند الحاجة إليها (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۰۳ «قلق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الحَظُوا الخَزرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَزَر - محرّكة -: النظر، كأنّه من أحد الشقّين، وهو علامة الغضب (اُنظر: مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۵۰۷ «خزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اطعُنُوا الشَّزرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّزَر: الطعن في الجوانب يميناً وشمالاً (اُنظر: لسان العرب: ج‌۴ ص‌۴۰۴ «شزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و نافِحوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نافحوا: أي دافعوا و ضاربوا (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۸۹ «نفح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالظُّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظُبا: جمع ظُبَةِ السيف، و هو طرفه وحدّه (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۵۶ «ظبي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و صِلُوا السُّيوفَ بِالخُطا، وَ اعلَموا أنَّكُم بِعَينِ اللّه، و مَعَ ابنِ عَمِّ رَسولِ اللّه، فَعاوِدُوا الكَرَّ، وَ استَحيوا مِنَ الفَرِّ؛ فَإِنَّهُ عارٌ فِي الأَعقابِ، و نارٌ يَومَ الحِسابِ، و طيبوا عَن أنفُسِكُم نَفساً، وَ امشوا إلَى المَوتِ مَشياً سُجُحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشية سجح، أي سهلة (اُنظر: لسان العرب: ج‌2 ص‌۴۷۶ «سجح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عَلَيكُم بِهٰذَا السَّوادِ الأَعظَمِ، وَ الرِّواقِ المُطَنَّبِ، فَاضرِبوا ثَبَجَهُ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ كامِنٌ في كِسرِهِ، و قَد قَدَّمَ لِلوَثبَةِ يَداً و أَخَّرَ لِلنُّكوصِ رِجلاً، فَصَمداً صَمداً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید في شرح بعض هذه العبارات: السَّواد الأعظم: یعني به جمهور أهل الشام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: و الرِّواق المطَنَّب: یرید به مضرب معاویة ذا الأطناب [و الأطناب جمع طُنُب؛ و هو حَبلٌ یُشَدّ به سُرادق البیت]. و کان معاویة في مضربٍ علیه قُبّة عالیة و حَوله صنادید أهل الشام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثَبَجَهُ: وَسَطه. و ثَبَجُ الإنسان ما بین کاهله إلی ظهره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الکِسر: جانب الخباء. و قوله: فإنّ الشیطان کامن في کِسرِه؛ یحتمل وجهَین: أحدهما: أن یعني به الشیطان الحقیقي؛ و هو إبلیس. و الثاني: أن یعني به معاویة.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: قد قدّم للوثبة یداً و أخّر للنکوص رِجلاً: أي إن جبنتم وَثَبَ، و إن شجعتم نکص؛ أي تأخَّرَ و فَرّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقوله: فصَمداً صَمداً: أي اصمدوا صَمداً صَمداً. صَمَدتُ لفلان: أي قَصَدتُ له (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۵ ص‌17۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ يَنجَلِيَ لَكُم عَمودُ الحَقِّ (وَ أَنتُمُ ٱلْأَعْلَوْنَ وَ ٱللَّهُ مَعَكُمْ وَ لَن يَتِرَكُمْ أَعْمَـٰـلَكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 3۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۶۶، خصائص الأئمّة:: ص‌7۵، بحار الأنوار: ج‌32 ص‌۵۵۷ ح‌۴۶۵؛ تاريخ دمشق:&lt;br /&gt;<br /> ج ۴۲ ص‌۴۶۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از سخنان ایشان به یاران خود در لیلة الهریر یا نخستین رویارویی در صفّین -: اى جماعت مسلمانان! ترس [از خدا] را جامۀ زیرین خود سازید و آرامش را ردای خویش قرار دهید. دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر هم بفشارید - زیرا این كار، تأثیر شمشیرها را بر سر كندتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - و جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزارهاى خویش را مهیّا و كامل كنید و شمشیرها را پیش از آن كه بر کشید، در نیام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بجنبانید و از گوشۀ چشم و خشمناک بنگرید و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از چپ و راست در حركت آرید و با لبۀ تیز شمشیر بجنگید و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را با شمشیرهایتان هماهنگ ساخته، به پیش روید. بدانید كه خدا شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد و همراه پسرعموی پیامبر خدا پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید. پس، پیاپى حمله كنید و از فرار شرم دارید؛ زیرا این کار مایۀ ننگ در میان اعقاب و سبب آتش [دوزخ] در روز حساب است. با رضایت خاطر بجنگید و سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بال به سوى مرگ گام بردارید. به قلب دشمن بتازید و بر آن خرگاهی كه طناب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش به اطراف كشیده شده، حمله برید و بر میان آن بزنید؛ زیرا شیطان در درون آن لانه كرده است و دستى پیش داشته كه حمله آورد و پایى واپس نهاده كه بگریزد. پس، به سوی هدف همچنان پیش روید تا پرتو حقیقت برایتان آشکار شود. (شما برتريد و خدا با شماست و از پاداش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان هیچ نخواهد كاست).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;540&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِمّا کانَ یَقولُهُ لِأَصحابِهِ عِندَ الحَربِ -: لا تَشتَدَّنَّ عَلَيكُم فَرَّةٌ بَعدَها كَرَّةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: لا تستصعبوا فرّة تفرّونها بعدها كرّة تَجبرون بها ما تكسّر من حالكم، و إنّما الذي ينبغي لكم أن تستصعبوه فرّة لاكرّة بعدها. و هذا حضٌّ لهم على أن يكرّوا و يعودوا إلى الحرب إن وقعت عليهم كسرة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۱۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا جَولَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجولة: هزيمة قريبة ليست بالمُمعِنة. يقال: جال القوم جولة؛ إذا انكشفوا ثمّ كرّوا (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۱۳۱ «جول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَها حَملَةٌ، و أَعطُوا السُّيوفَ حُقوقَها، و وَطِّئوا لِلجُنوبِ مَصارِعَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وطّئوا: أي مهِّدوا. و الجُنوب: جمع جنب؛ وهو شقّ الإنسان وغيره. و مصارع الجُنوب: أماكن سقوطها، جمع مصرع؛ أي إذا ضربتم فاحكموا الضربَ لِيُصيبَ، فإذا فعلتم ذلك مهّدتهم للمضروب مصرعه (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۲۰۱ «وطأ»، لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۷۵ «جنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اذمُروا أنفُسَكُم عَلَى الطَّعنِ الدَّعسِيِّ وَ الضَّربِ الطِّلَحفِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: و اذ مروا أنفسكم: مِن ذَمَره على كذا؛ أي حَضَّه عليه. والطعنُ الدَّعسي: الذي يُحشىٰ به أجوافُ الأعداء، وأصل الدعس: الحشو، دعست الوعاء: حُشَوته. وضَربٌ طِلَحفي - بكسر الطاء وفتح اللام -: أي شديد، و اللام زائدة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۱۱۵ و اُنظر: لسان العرب: ج‌۶ ص‌۸۴ «دعس»، و ج‌۹ ص‌۲۲۳ «طلحف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَميتُوا الأَصواتَ فَإِنَّهُ أطرَدُ لِلفَشَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۶، غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۳۴۲ ح‌۱۰۴۳۰، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۳۰ ح‌۹۶۴۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۰ ح‌۶۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنان ایشان كه هنگام نبرد به یاران خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود -: مبادا گریزى كه پس از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازگشت باشد، یا عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه پس از آن حمله باشد، بر شما سخت آید! حقّ شمشیرها را ادا كنید و پهلوها[ى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمن] را به خاک بمالید. بكوشید تا نیزه را هر چه كارگرتر فرو برید و ضربت را هر چه سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر وارد سازید، و صداها را پایین بیاورید که این کار، سستى و اضطراب را بیشتر کاهش می‌دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;541&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إن كانَت - و أَعوذُ بِاللّه - فيكُم هَزيمَةٌ فَتَداعَوا، وَ اذكُرُوا اللّٰهَ و ما تَوَعَّدَ بِهِ مَن فَرَّ مِنَ الزَّحفِ، و بَكِّتوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّبكيت: التقريع و التوبيخ. يقال له: يا فاسق، أما استحييت؟! أما اتّقيت اللّٰه؟! و قال بعضهم: و قد يكون باليد و العصا (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۴۸ «بكت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَأَيتُموهُ وَلّیٰ، وَ اجمَعُوا الأَلوِيَةَ وَ اعتَقِدوا، وَ ليُسرِعِ المُخِفّونَ في رَدِّ مَنِ انهَزَمَ إلَى الجَماعَةِ و إلَى المُعَسكَرِ، فَليَنفِر مَن فيهِ إلَيكُم، فَإِذَا اجتَمَعَ أطرافُكُم و أَتَت أمدادُكُم وَ انصَرَفَ فَلُّكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَلّ: القوم المنهزمون (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۵۰ «فلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَلحِقُوا النّاسَ بِقُوّادِهِم، و أَحكِموا تَعابِيَّهُم، و قاتِلوا وَ استَعينوا بِاللّه وَ اصبِروا، و فِي الثَّباتِ عِندَ الهَزيمَةِ، و حَملِ الرَّجُلِ الواحِدِ الواثِقِ بِشَجاعَتِهِ عَلَى الكَتيبَةِ فَضلٌ عَظيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر خداى ناكرده در میان شما شكستى رُخ داد، جمع شوید و خدا را یاد كنید و یاد آورید آنچه بر گُریختگان از نبرد، وعده[ی كیفر] داده شده است و آن را كه در حال پشت كردن به دشمن دیدید، نكوهش كنید و پرچم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرد آورده، یكى كنید. چابک‌سواران، در بازگرداندن فراریان به سوى جمعیت و لشكر، شتاب كنند و هر كس در مخفیگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، به سوى شما كوچ كند. وقتى كناره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لشكر گِرد آمد و نیرو و توان به شما رسید و حالت شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردگى از میان شما رخت بر بست، لشكر را به فرماندهان بسپارید و جهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها (یگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) را استوار سازید و نبرد كنید و از خداوند یارى جویید و شكیبایى كنید كه در پایدارى به هنگام شكست و نیز در یورش مردى دلاور بر دشمن، پاداشى بزرگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۸۸ (جوامع ما يجب علی اُمراء الأجناد) و ص۳۵۶ (جوامع ما لا يَنبَغي فِي القتال).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۸۹ (مواردی دیگر از وظایف فرماندهان سپاه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۳۵۷ (مواردی دیگر از نابایسته‌های جنگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعداد-الجيش-للحرب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۳: إعدادُ الجَيشِ لِلحَربِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آماده‌سازی سپاهیان برای جنگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;542&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِکرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: عَبَّأَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، و قالَ: غُضّوا أبصارَكُم و لا تَبدَؤُوهُم بِالقِتالِ، و لا يَتَكَلَّمَنَّ أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۶۲، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۲۵۱ ح‌۳ و راجع تاريخ الإسلام للذهبي: ج‌۲ ص‌۴۴۲ و تاريخ دمشق: ج‌۴۶ ص‌۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّى - در یادكرد از جنگ بدر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را جلوى خویش آماده [و به صف] كرد و فرمود: «دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را فرو بخوابانید و جنگ را شما آغاز نكنید و هیچ كس سخن نگوید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;543&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - في ذِكرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: لَمّا أصبَحَ [صلّی اللّه علیه و آله] صَفَّ أصحابَهُ قَبلَ أن تَنزِلَ قُرَيشٌ، و طَلَعَت قُرَيشٌ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُصَفِّفُ أصحابَهُ و يُعَدِّلُهُم كَأَنَّما يُقَوِّمُ بِهِمُ القِدحَ، و مَعَهُ يَومَئِذٍ قِدحٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِدح: السهم قبل أن يُراش ويُركّب نصلُه. و قدح الميسر أيضاً (الصحاح: ج‌۱ ص‌۳۹۴ «قدح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُشيرُ بِهِ إلی هٰذا: تَقَدَّم، و إلی هٰذا: تَأَخَّر، حَتَّى استَوَوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۱۵، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۴ ص‌۳۳ و راجع أنساب الأشراف: ج‌۱ ص‌۳۵۱ و المغازي: ج‌۱ ص‌۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - در یادكرد از جنگ بدر -: هنگامى كه صبح شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را پیش از فرود آمدن قریش، به صف كرد و قریش كه پدیدار شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یارانش را به صف و مرتّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، گویى كه تیرها را [در تیردان] مرتّب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و در آن روز، تیرى به همراه داشت كه با آن اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جلوتر بیا» و به دیگرى اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عقب برو»، تا آن كه صاف و در یک ردیف شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;544&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف - في ذِكرِ أحداثِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: سَوّیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله صُفوفَ المُسلِمينَ و أَقامَها إقامَةَ القِدحِ، فَلَم يَزَل مَنكِبٌ عَلیٰ مَنكِبٍ، وَ اتَّخَذَ مَيمَنَةً و مَيسَرَةً، و خَطَبَ النّاسَ و رَغَّبَهُم فِي الجِهادِ، و حَثَّهُم عَلَى الصَّبرِ وَ اليَقينِ وَ الجِدِّ وَ النَّشاطِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف: ج‌۱ ص‌۳۸۷ و راجع شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف - در یادکرد از حوادث جنگ بدر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمانان را صاف كرد و آنها را مانند تیر [در تیردان] مرتّب نمود و همه شانه به شانه هم ایستادند، و براى سپاه، مِیمنه (جناح راست) و مِیسره (جناح چپ) قرار داد و براى مردم سخنرانى كرد و آنها را به جهاد ترغیب نمود و به پایدارى و یقین و جدّیت و نشاط بر انگیخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;545&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - فِي الإمامِ عَلِيٍّ علیه‌السلام -: إنَّهُ كانَ إذا زَحَفَ لِلقِتالِ جَعَلَ مَيمَنَةً و مَيسَرَةً، و قَلباً يَكونُ هُوَ فيهِ، و يَجعَلُ لَها رَوابِطَ، و يُقَدِّمُ عَلَيها مُقَدَّمينَ و يَأمُرُهُم بِخَفضِ الأَصواتِ وَ الدُّعاءِ، وَ اجتِماعِ القُلوبِ، و شَهرِ السُّيوفِ، و إظهارِ العُدَّةِ، و لُزومِ كُلِّ قَومٍ مَكانَهُم، و رُجوعِ كُلِّ مَن حَمَلَ إلیٰ مَصافِّهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي مكانه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الحَملَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۸۱ ح‌۱۲۴۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - در بارۀ امام على علیه‌السلام -: هنگامى كه براى نبرد آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، براى سپاه، [یگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى] راست و چپ و میانه قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه خود، در میانه بود و براى آنها رابط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى معیّن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و پیشروانى جلو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد و آنان را به آهسته سخن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راندن و نیایش و خاطرجمعى و بیرون كشیدن شمشیرها و آشكار ساختن توان و نیرو، دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و [نیز] به این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هر گروهى بر جاى خود قرار گیرد و این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هر كس یورش بَرَد، پس از یورش، به جاى خود برگردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;546&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - أنَّهُ وَصَفَ القِتالَ فَقالَ -: قَدِّمُوا الرَّجّالَةَ وَ الرُّماةَ فَليَرشُقوا بِالنَّبلِ، وَ ليَتَناوَشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُناوشة في القتال: تداني الفريقين، و أخذ بعضهم بعضاً (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۲۸ «نوش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنبانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجنب: الناحية (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۷۸ «جنب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اجعَلُوا الخَيلَ الرَّوابِطَ وَ المُنتَجَبَةَ رِدءاً لِلِّواءِ وَ المُقَدِّمَةِ، و لا تَنشُزوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَشَزَ من مكانه: أي ارتفع عنه. و نَشَزَ الرجل من امرأته: تركها (المصباح المنير: ص‌۶۰۵ «نشز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن مَراكِزِكُم لِفارِسٍ شَذَّ مِنَ العَدُوِّ، و مَن رَأیٰ فُرصَةً فِي العَدُوِّ فَليَنشُز وَ ليَنتَهِزِ الفُرصَةَ بَعدَ إحكامِ مَركَزِهِ، فَإِذا قَضیٰ حاجَتَهُ عادَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أرَدتُمُ الحَملَةَ فَليَبدَأ صاحِبُ المُقَدِّمَةِ، فَإِن تَضَعضَعَ دَعَمَتهُ شُرطَةُ الخَميسِ، فَإِن تَضَعضَعوا حَمَلَتِ المُنتَجَبَةُ و رَشَقَتِ الرُّماةُ، و يَقِفُ الطَّلائِعُ وَ المَسالِحُ فِي الأَطرافِ وَ الغِياضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِياض: جمع غيضة، و هي الشجر المُلتفّ (لسان العرب: ج‌۷ ص‌۲۰۲ «غيض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الإِكامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِكام: جمع أَكَمة، و هي الرابية (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۲۱ «أكم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِلتَّحَفُّظِ مِنَ المَكامِنِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنِ ابتَدَأَكُمُ العَدُوُّ بِالحَملَةِ فَأَشرِعُوا الرِّماحَ وَ اثبُتوا وَ اصبِروا، وَلتَنضِحِ الرُّماةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لتَنضِحِ الرماة: أي و لتَرمِ الرماة بالنشّاب. يقال: نضحوهم بالنبل: إذا رموهم (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۷۰ «نضح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و حَرِّكُوا الرّاياتِ، و قَعقِعُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَعقَعةُ: حكاية أصوات السلاح (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۲۸۶ «قعقع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَف: ضرب من الترَسَة، واحدها حَجَفة. و قيل: هي من الجلود خاصة (لسان العرب: ج‌۹ ص‌۳۹ «حجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ ليَبرُز في وُجوهِهِم أصحابُ الجَواشِنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجواشِن: جمع جَوشَن؛ و هو الدِّرع، و قيل: الجوشن من السلاح: زَرَدٌ يلبسه الصدر و الحيزوم (لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۸۸ «جشن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الدُّروعِ، فَإِنِ انكَسَروا أدنیٰ كَسرَةٍ فَليَحمِل عَلَيهِمُ الأَوَّلُ فَالأَوَّلُ، و لا يَحمِلوا حَملَةً واحِدَةً ما قامَ مَن حَمَلَ بِأَمرِ العَدُوِّ، فَإِن لَم يَقُم فَادعَموهُ شَيئاً شَيئاً، وَ الزَموا مَصافَّكُم وَ اثبُتوا في مَواقِفِكُم، فَإِذَا استُحِقَّتِ الهَزيمَةُ فَاحمِلوا بِجَماعَتِكُم عَلَى التَّعابِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَعابي: جمع تعبية. و عبّى الجيشَ: أصلحه و هيّأه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۶ «عبي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، غَيرَ مُفتَرِقينَ و لا مُنفَضّينَ، و إذَا انصَرَفتُم مِنَ القِتالِ فَانصَرِفوا كَذٰلِكَ عَلَى التَّعابِيِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان چگونه جنگیدن -: پیادگان و تیراندازها را پیش دارید و آنان تیراندازی كنند و به جنگ تن به تن بپردازند. سوارانِ ورزیده و زبده را پناهِ جلوداران و پیشروان قرار دهید و جایگاه خود را به خاطر سوارى از دشمن كه تنها مانده، ترک نكنید؛ امّا هر کس فرصتی برای ضربه زدن به دشمن دید، زان پس که جایگاه خود را محکم کرد، آن فرصت را غنیمت شمارد و پس از این که کار خود را کرد، به جایگاهش باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستید حمله کنید، نخست فرمانده جلوداران حمله کند و اگر آنان کم آوردند نیروهای ویژه به کمکشان روند و اگر آنان نیز کم آوردند، سواران زبده حمله کنند و تیراندازان تیراندازی کنند و طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان در اطراف و بیشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برای مراقبت از کمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دشمن موضع بگیرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر دشمنْ حمله به شما را آغاز کرد، شما با نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان نشانه روید و پایداری&lt;br /&gt;<br /> و شکیبایی ورزید. تیراندازان شروع به تیراندازی کنند و پرچم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به اهتزاز در آورید&lt;br /&gt;<br /> و با سپرها سر و صدا ایجاد کنید و جوشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران و زرهپوشان به مصاف دشمن روند و اگر کمترین شکستی به آنان راه یافت، صف بعدی و سپس صف بعدی به آنان حمله کند، و تا زمانی که کسی در برابر دشمن ایستاده است، همگی با هم حمله نکنید؛ امّا اگر نتوانست ایستادگی کند، به تدریج پشتیبانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کنید. در صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود بمانید و جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را ترک نکنید. هر گاه شکست قطعی شد، آن گاه همگی با هم، و نه به صورت پراکنده و جداگانه، حمله برید و هنگام بازگشت از جنگ نیز همین گونه با هم باز گردید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;547&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ وَصّیٰ بِها جَيشاً بَعَثَهُ إلَى العَدُوِّ -: فَإِذا نَزَلتُم بِعَدُوٍّ أو نَزَلَ بِكُم، فَليَكُن مُعَسكَرُكُم في قُبُلِ الأَشرافِ، أو سِفاحِ الجِبالِ، أو أثناءِ الأَنهارِ؛ كَيما يَكونَ لَكُم رِدءاً، و دونَكُم مَرَدّاً، وَلتَكُن مُقاتَلَتُكُم مِن وَجهٍ واحِدٍ أوِ اثنَينِ، وَ اجعَلوا لَكُم رُقَباءَ في صَياصِي الجِبالِ، و مَناكِبِ الهِضابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: صياصي الجبال: أعاليها و ما جرى مجرى الحصون منها. و أصل الصياصي: القرون، ثمّ استعير ذلك للحصون؛ لأنّه يمتنع بها كما يمتنع ذو القرن بقرنه. و مناكب الهضاب: أعاليها؛ لئلّا يأتيكم العدوّ؛ إمّا من حيث تأمنون أو من حيث تخافون (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِئَلّا يَأتِيَكُمُ العَدُوُّ مِن مَكانِ مَخافَةٍ أو أمنٍ. وَ اعلَموا أنَّ مُقَدِّمَةَ القَومِ عُيونُهُم، و عُيونَ المُقَدِّمَةَ طلائِعُهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إيّاكُم وَ التَّفَرُّقَ، فَإِذا نَزَلتُم فَانزِلوا جَميعاً، و إذَا ارتَحَلتُم فَارتَحِلوا جَميعاً، و إذا غَشِيَكُمُ اللَّيلُ فَاجعَلُوا الرِّماحَ كِفَّةً، و لا تَذوقُوا النَّومَ إلّا غِراراً أو مَضمَضَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: أمَرَهُم [أي الإمام أميرُ المؤمنين علیه‌السلام] أن يجعلوا الرماح كِفَّة إذا غشيهم الليل، و الكاف مكسورة؛ أي اجعلوها مستديرة حولكم كالدائرة... ثمّ نهاهم عن النوم إلّا غراراً أو مضمضمة، و كلا اللفظتين ما قلّ من النوم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۱، تحف العقول: ص‌۱۹۲، وقعة صفّین: ص‌۱۲۴ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۱ ح‌۳۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش خود به سپاه، هنگامى كه آن را به سوى دشمن گسیل داشت -: هر گاه بر دشمن فرود آمدید یا دشمن بر شما فرود آمد، لشكرگاهتان بر فراز بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها یا دامنۀ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها یا بین رودخانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باشد، تا براى شما پناه و براى دشمن، مانعى بر سر راه باشد، و جنگتان از یک سو یا دو سو باشد و براى خود، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى در قلّۀ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و فراز پشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بگمارید، تا مبادا دشمن از جایى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید و یا جایى كه از آن بیم ندارید، بر شما فرود آید، و بدانید كه پیشروان لشكر، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران لشكرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بپرهیزید از پراكندگى! پس هر گاه فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیید، با هم فرود آیید، و هر گاه كوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، با هم كوچ كنید، و هر گاه شب شما را فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گِرداگِرد خود، بر پا دارید، و جز اندک مخوابید، یا آن را مَزمَزه كنید (لَختى بخوابید و لَختى بیدار بمانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-للجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۴: الدُّعاءُ لِلجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعا برای سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;548&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ بِسَرِيَّةٍ دَعا لَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۷ عن السكوني، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۷۸ ح‌۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، برایش دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;549&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن ابن عمر: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا أشخَصَ السَّرايا، يَقولُ لِلشّاخِصِ: أستَودِعُ اللّٰهَ دينَكَ و أَمانَتَكَ و خَواتيمَ عَمَلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۴۳ ح‌۲۸۲۶، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۳۰ ح‌۱۰۳۴۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهی را اعزام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، به اعزام شونده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «دینت را و امانتت را و عواقب عملت را به خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;550&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخطمي: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله إذا أرادَ أن يَستَودِعَ الجَيشَ قالَ: أستَودِعُ اللّٰهَ دينَكُم و أَمانَتَكُم و خواتيمَ أعمالِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۰۴ ح‌۲۶۰۱، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۳۰ ح‌۱۰۳۴۱، المستدرك على الصحيحين: ج‌۲ ص‌۱۰۷ ح‌۲۴۷۸نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطمى -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه سپاه را بدرقه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دینتان و امانتتان و عاقبت كارهایتان را به خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;551&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةِ الجُمُعَةِ -: اللّٰهُمَّ انصُر جُيوشَ المُسلِمينَ و سَراياهُم و مُرابِطيهِم في مَشارِقِ الأَرضِ و مَغارِبِها، إنَّكَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۱ ص‌۴۳۲ ح‌۱۲۶۳، مصباح المتهجّد: ص‌۳۸۳ ح‌۵۰۹، بحار الأنوار: ج‌۸۹ ص‌۲۳۹ ح‌۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی ایشان در روز جمعه -: خدایا! لشكریان و گردان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمان و مرزبانان آنان را در سراسر شرق و غرب زمین، یارى ده، كه تو بر همه چیز، توانایى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۶۶ (الآداب الإیجابیّة / کثرة الذكر و الدعاء)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و موسوعة معارف الکتاب و السنّة: عنوان «الثغر»: الفصل الثاني: الدعاء&lt;br /&gt;<br /> للمرابطین / دعاء عليّ بن الحسين علیه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۶۷ (بایسته‌های جهاد / ذکر گفتن و دعا کردن بسیار)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۱۸ ص۱۷۹ (فصل دوم: دعا برای مرزبانان / دعای امام علی بن الحسین علیه‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المشورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۵: المَشوَرَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مشورت با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَمْرُهُمْ شُورَی بَيْنَهُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و كارشان در ميان خودشان به مشاوره برگزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;552&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُكثِرُ مُشاوَرَتَهُم [أيِ النّاسَ] فِي الحَربِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۴۴۵ عن عاصم بن عمر بن قتادة و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي بكر بن عمرو بن حزم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازی: روش پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این بود که با یارانش در جنگ، بسیار مشورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;553&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن أبي هريرة: لَم أرَ أحَداً كانَ أكثَرَ مُشاوَرَةً لِأَصحابِهِ مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و كانَت مُشاوَرَتُهُ أصحابَهُ فِي الحَربِ فَقَط.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۵۸۰، إمتاع الأسماع: ج‌۹ ص‌۲۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از ابو هریره -: كسى را ندیدم كه بیش از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با یارانش مشورت كند و مشاوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش [در جنگ]، فقط باجنگاورانِ همراهش بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;554&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: كَتَبَ أبوبَكرٍ إلیٰ عَمرِو بنِ العاصِ: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله شاوَرَ في أمرِ الحَربِ، فَعَلَيكَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۶۳ ح‌۴۶، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: ابو بكر به عمرو بن عاص نامه نوشت كه: «پیامبر خدا در كار جنگ مشورت كرد. تو هم بكن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعاون-مع-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۶: التَّعاوُنُ مَعَ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همکاری با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;555&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن البراء: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ الأَحزابِ يَنقُلُ مَعَنَا التُّرابَ، و لَقَد وارَى التُّرابُ بَياضَ بَطنِهِ، و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّه لَولا أنتَ مَا اهتَدَينا و لا تَصَدَّقنا و لا صَلَّينا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزِلَن سَكينَةً عَلَينا إنَّ الاُلیٰ قَد أبَوا عَلَينا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و رُبَّما قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المَلا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملأ - مهموز مقصور -: هم أشراف القوم... و معنی أبوا علینا: امتنعوا من أجابتنا إلی الإسلام (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أبَوا عَلَينا إذا أرادوا فِتنَةً أبَينا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۴۳ ح‌۳۰۰۷۹...&lt;/span&gt;<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فأنزلن سكينة علينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> !<br /> ! &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثبّت الأقدام إن لاقينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |-<br /> | &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ الالى قد بغوا علينا&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |<br /> | &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن أرادوا فتنة أبينا.&lt;br /&gt;<br /> &lt;/span&gt;<br /> |}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَرفَعُ بِها صَوتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۳۰ ح‌۱۲۵، صحيح البخاري: ج‌۶ ص‌۲۶۴۴ ح‌۶۸۰۹ نحوه؛ مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۳۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۱۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از بَراء -: در جنگ احزاب، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به همراه ما خاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشید و در حالى كه گَرد و غبار، سفیدى شكم ایشان را پوشانده بود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به خدا سوگند، اگر تو نبودى، ما هدایت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدیم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زكات نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و نماز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر ما آرامش فرو فرست /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا آنان (مشركان) از ما نپذیرفتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهى هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا این جماعت، از ما نپذیرفتند /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خواهان فتنه و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى باشند، ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیریم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این اشعار را با صداى بلند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;556&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن عاصم بن عمر بن قتادة: كانَ جُعَيلُ بنُ سُراقَةَ رَجُلاً صالِحاً، و كانَ ذَميماً قَبيحاً، و كانَ يَعمَلُ مَعَ المُسلِمينَ يَومَئِذٍ فِي الخَندَقِ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد غَيَّرَ اسمَهُ يَومَئِذٍ فَسَمّاهُ عَمراً، فَجَعَلَ المُسلِمونَ يَرتَجِزونَ و يَقولونَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمّاهُ مِن بَعدِ جُعَيلٍ عَمرا و كانَ لِلبائِسِ يَوماً ظَهرا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لا يَقولُ مِن ذٰلِكَ شَيئاً، إلّا أن يَقولَ: «عَمرا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: إذا وصلوا إلى آخر البيت قاله رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله، وإذا قالوا: «وكان للبائس يوماً ظهراً» قال رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: «ظهراً» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۲ ص‌۴۴۷، دلائل النبوّة للبيهقي: ج‌۳ ص‌۴۰۹، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۲۲۷، البداية و النهاية: ج‌۴ ص‌۹۵ كلّها نحوه؛ المجازات النبويّة: ص‌۸۷ ح‌۴۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از عاصم بن عمر بن قتاده -: جُعَیل بن سُراقه، مردى شایسته، امّا زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو بود و در صورتش آبله داشت و در جنگ خندق، همراه مسلمانان كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله نام او را در آن روزها تغییر داده و او را عمرو نامیده بود و مسلمانان رجز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این به بعد، او را عمرو نامید /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و براى جنگجو، امروز پشتیبان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از این شعر، چیزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و فقط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عَمرا» [و «ظَهرا»، یعنى فقط دو كلمۀ آخر هر مصرع را تكرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواساة-الجیش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۷: مُواساةُ الجَیشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: همدردی با سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;557&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن جابر بن عبداللّٰه: لَمّا حَفَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله الخَندَقَ أصابَ المُسلِمينَ جَهدٌ شَديدٌ حَتّیٰ رَبَطَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ بَطنِهِ صَخرَةً مِنَ الجوعِ و أَصحابُهُ، فَذَبَحتُ عَناقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العناق: الاُنثى من المعز (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۷۴ «عنق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَمَرتُ أهلي فَخَبَزوا شَيئاً مِن شَعيرٍ كانَ عِندَهُم، و طَبَخُوا العَناقَ، ثُمَّ دَعَوتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله فَأَخبَرتُهُ بِالَّذي صَنَعتُ، فَقالَ: فَانطَلِق فَهَيِّئ ما عِندَكَ حَتّیٰ آتِيَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبتُ فَهَيَّأتُ ما كانَ عِندَنا، فَجاءَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله وَ الجَيشُ جَميعاً! قُلتُ: يا رَسولَ اللّه، إنَّما هِي عَناقٌ جَعَلتُها لَكَ و لِنَفَرٍ مِن أصحابِكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اِیتِ بِقَصعَةٍ. فَأَتَيتُهُ بِقَصعَةٍ. ثُمَّ قالَ: اِیدِم فيها. ثُمَّ دَعا عَلَيها بِالبَرَكَةِ، ثُمَّ قالَ: بِاسمِ اللّه، ثُمَّ قالَ: أدخِل عَشَرَةَ رِجالٍ، فَفَعَلتُ، فَإِذا طَعِموا و شَبِعوا خَرَجوا و أَدخَلتُ عَشَرَةً اُخریٰ، حَتّیٰ بَلَغَ الجَيشَ جَميعاً وَ الطَّعامُ كَما هُوَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۱۸ ح‌۳۲۷۶، صحيح البخاري: ج‌۴ ص‌۱۵۰۵ ح‌۳۸۷۵ و ۳۸۷۶، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۳۲ ح‌۴۳۲۴ کلاهما نحوه و راجع الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۲۳ ح‌۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط - به نقل از جابر بن عبد اللّٰه -: هنگامى كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خندق را حفر كرد، گرسنگى طاقت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرسایى به مسلمانان رسید، تا آن جا كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و یارانش از شدّت گرسنگى، به شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان سنگ بستند. من بز مادّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را ذبح كردم و به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام فرمان دادم چیزى از جویى را كه داشتند، نان كنند و بز را بپزند. آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را از كارى كه كرده بودم، باخبر كردم. فرمود: «برو و هر چه دارى، آماده كن تا نزد تو بیایم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من رفتم و آنچه را داشتیم، آماده كردم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و همۀ لشكر آمدند. گفتم: اى پیامبر خدا! آن، تنها یک بز مادّه است كه براى تو و تنى چند از یارانت گذاشته بودم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «كاسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بیاور». كاسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برایش بردم. سپس فرمود: «نان و خورش را در آن بریز». آن گاه براى بركت یافتن آن، دعا كرد و سپس گفت: «به نام خدا» و پس از آن فرمود: «ده مرد را به درون بیاور». من چنین كردم. چون خوردند و سیر شدند، بیرون رفتند و ده تن دیگر به درون آوردم، تا آن كه غذا به همۀ لشكر رسید و هنوز دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;558&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ لَمّا جُرِحَ سَعدُ بنُ مُعاذٍ -: ضَرَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لَهُ فِي المَسجِدِ خَيمَةً، و كانَ يَتَعاهَدُهُ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۸۸، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۳۲ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در یادكرد از جنگ خندق، هنگامى كه سعد بن مُعاذ مجروح شد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله براى او خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در مسجد بر پا كرد و خود از او پرستاری مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;559&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن جابر - في حَديثٍ يَذكُرُ فيهِ بَعضَ آدابِهِ صلّی اللّه علیه و آله في غَزَواتِهِ -: و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في آخِرِنا في اُخرَياتِ النّاسِ، يُزجِي الضَّعيفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يزجي الضعيف: أي يسوقه لِيُلحقه بالرِّفاق (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۳۵۵ «زجو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُردِفُهُ، و يَدعو لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۵۵ ح‌۳۵، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۲۳۳ ح‌۳۵؛ تفسير ابن كثير: ج‌۴ ص‌۴۵۹، تاريخ دمشق: ج‌۱۱ ص‌۲۲۲ كلاهما نحوه و راجع صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۱۱۹ ح‌۲۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق - به نقل از جابر، در حدیثى كه برخى آداب پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را در [حركت به سوى] جنگ یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند -: و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در عقب مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد تا ضعیفان را پیش براند و [گاه] بر پشت خود بنشاند و برایشان دعا كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-بالإنصاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۸: الإِحسانُ بِالإِنصافِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن منصفانه به سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;560&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن کِتابٍ لَهُ إلیٰ قَیسِ بنِ سَعدِ بنِ عُبادَةَ، و هُوَ عامِلُهُ عَلىٰ أذَربيجانَ -: أمّا بَعدُ، فَأقبِل عَلىٰ خَراجِكَ بِالحَقِّ، و أَحسِن إلىٰ جُندِكَ بِالإِنصافِ، و عَلِّم مَن قِبَلَكَ مِمّا عَلَّمَكَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الیعقوبي: ج‌‌۲ ص‌۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به قیس بن سعد بن عُباده، به هنگام حكومت بر آذربایجان -: امّا بعد، مالیات را به حق [و اندازه] گِرد آور و مصرف كن و با سپاهیانت به انصاف، نیكویى كن و به مردمانت از آنچه خدا به تو آموخته است، بیاموز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجسس-أخبار-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۹: تَجَسُّسُ أَخبارِ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجسّس در بارۀ اخبار سپاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;561&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان عن بريدة: [إنَّ] النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ سَرِيَّةً، فَبَعَثَ مَعَها رَجُلاً يَكتُبُ إلَيهِ بِالأَخبارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج‌۱ ص‌۴۱۰ الرقم ۷۷۶، تاريخ دمشق: ج‌۲۳ ص‌۳۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان - به نقل از بریده -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لشكرى را روانه كرد و مردى را با آن فرستاد تا خبرها را برایش بنویسد و بفرستد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;562&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا وَجَّهَ جَيشاً فَاتَّهَمَ أميراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فأمّهم أمير».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بَعَثَ مَعَهُ مِن ثِقاتِهِ مَن يَتَجَسَّسُ لَهُ خَبَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص‌۳۴۲ ح‌۱۲۴۹ عن الريّان بن الصلت، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۶۱ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت و به فرماندهى بدگمان بود،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بحار الأنوار به جای «و به فرماندهی بدگمان بود» آمده است: «و فرماندهى بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از افراد مورد اعتماد خود را همراه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد تا از احوال آن امیر، جست و جو کند و به اطّلاع پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;563&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ ما يَجِبُ لِلاُمَراءِ مِن أمرِ جُنودِهِ -: ثُمَّ لا تَدَع مَعَ ذٰلِكَ أن تَكونَ لَكَ عَلَيهِم عُيونٌ مِن أهلِ الأَمانَةِ وَ الصِّدقِ، يَحضُرونَهُم عِندَ اللِّقاءِ، و يَكتُبونَ بَلاءَ كُلٍّ مِنهُم حَتّیٰ كَأَنَّكَ شَهِدتَهُ، ثُمَّ اعرِف لِكُلِّ امرِئٍ مِنهُم ما كانَ مِنهُ، و لا تَجعَلَنَّ بَلاءَ امرِئٍ مِنهُم لِغَيرِهِ، و لا تَقصُرَنَّ بِهِ دونَ بَلائِهِ، و كافِ كُلَّ امرِئٍ مِنهُم بِقَدرِ ما كانَ مِنهُ، وَ اخصُصهُ بِكِتابٍ مِنكَ تَهُزُّهُ بِهِ، و تُنَبِّئُهُ بِما بَلَغَكَ عَنهُ، و لا يَحمِلَنَّكَ شَرَفُ امرِئٍ عَلیٰ أن تُعَظِّمَ مِن بَلائِهِ صَغيراً، و لا ضِعَةَ امرِئٍ أن تَستَخِفَّ بِبَلائِهِ إن كانَ جَسيماً، و لا تُفسِدَنَّ أحَداً مِنهُم عِندَكَ عِلَّةٌ عَرَضَت لَهُ أو نَبوَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبوَة: الجفوة (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۳۰۲ «نبو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَت مِنهُ قَد كانَ لَهُ قَبلَها حُسنُ بَلاءٍ؛ فَإِنَّ العِزَّ بِيَدِ اللّه يُعطيهِ إذا شاءَ، و يَكُفُّهُ إذا شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸، تحف العقول: ص‌۱۳۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان وظایف فرماندهان در قبال سربازانشان -: علاوه بر این، حتماً از میان افراد امانتدار و راستگو، نیروهای اطّلاعاتی بر آنان می‌گماری تا در هنگام رویارویی با دشمن با آنان حاضر باشند و جان‌فشانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های هر یک از آنان را برایت گزارش دهند، آن سان که گویی خود شاهد آن بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای. سپس آن را در همان اندازه که از او سر زده است، در نظر داشته باش. هرگز جان‌فشانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یکی را به حساب دیگری مگذار و [نیز] آن را کمتر از آنچه بوده است، مشمار؛ بلکه هر کسی را به اندازۀ رنجی که برده است، پاداش ده، و برای هر یک از آنان، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شورانگیز بنویس و او را از گزارشی که در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به تو رسیده است، آگاه ساز. زنهار! بلندپایگیِ کسی موجب نشود جان‌فشانی اندک او را بزرگ شماری و دون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایگیِ کسی موجب نگردد که جان‌فشانیِ او را اگر بزرگ بود، کوچک بینگاری. مبادا کسی از آنان که قبلاً خدمات شایانی داشته، اکنون بیماری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که پیدا کرده یا ناتوانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که نشان داده، او را در نظرت بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار کند؛ چرا که عزّت دست خداست و آن را به هر که بخواهد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و به هر که نخواهد، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إضفاء-الأمل-في-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۰: إضفاءُ الأَمَلِ فِي الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امیدآفرینی در میان سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;564&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا حَفَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخَنَدقَ مَرّوا بِكُديَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُدَية: قطعة غليظة صُلبة لا تعمل فيها الفأس (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۵۶ «كدا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَتَناوَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله المِعوَلَ مِن يَدِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام أو مِن يَدِ سَلمانَ۲، فَضَرَبَ بِها ضَربَةً فَتَفَرَّقَت بِثَلاثِ فِرَقٍ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد فُتِحَ عَلَيَّ في ضَربَتي هٰذِهِ كُنوزُ كِسریٰ و قَيصَرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أحَدُهُما لِصاحِبِهِ: يَعِدُنا بِكُنوزِ كِسریٰ و قَيصَرَ و ما يَقدِرُ أحَدُنا أن يَخرُجَ يَتَخَلّیٰ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۱۶ ح‌۲۶۴، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۷۰ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خندق را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَند، مسلمانان به تخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ سختى برخوردند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كلنگ را از دست امیر مؤمنان یا سلمان گرفت و ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر آن فرود آورد كه سه تكّه شد. در این هنگام، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خداوند با این ضربۀ من، گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كسرا و قیصر را برایم گشود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از افراد به رفیقش گفت: وعدۀ گنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كسرا و قیصر را به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، در حالى كه هیچ یک از ما [از بیم دشمن] قادر نیست براى قضاى حاجت، بیرون رود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;565&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن البراء بن عازب: لَمّا أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِحَفرِ الخَندَقِ، عَرَضَت لَهُ صَخرَةٌ عَظيمَةٌ شَديدَةٌ في عَرضِ الخَندَقِ، لا تَأخُذُ فيهَا المَعاوِلُ، فَجاءَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَلَمّا رَآها وَضَعَ ثَوبَهُ فَأخَذَ المِعوَلَ، و قال: «بِسمِ اللّه» و ضَرَبَ ضَربَةً فَكَسَرَ ثُلُثَها، فَقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ الشّامِ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ قُصورَهَا الحُمرَ السّاعَةَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ضَرَبَ الثّانِيَةَ فَقَال: «بِسمِ اللّه»، فَفَلَقَ ثُلُثاً آخَرَ، فَقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ فارِسَ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ قَصرَ المَدائِنِ الأَبيَضَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ضَرَبَ الثّالِثَةَ فَفَلَقَ بَقِيَّةَ الحَجَرِ، فقالَ: «اللّٰهُ أكبَرُ، اُعطيتُ مَفاتيحَ اليَمَنِ، وَ اللّه، إنّي لَأُبصِرُ أبوابَ صَنعاءَ مِن مَکاني هٰذا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۱۶۲ ح‌۲۱۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۴۱ ح‌۴؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۰۱ ح‌۲۵، فتح الباري: ج‌۷ ص‌۳۹۷ ذيل ‌۴۱۰۲ نحوه و راجع مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از براء بن عازب -: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به حفر خندق [در جنگ احزاب] فرمان داد، صخرۀ بزرگى در سر راه پیدا شد كه كلنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آن كارگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتادند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و چون آن را دید، لباسش را در آورد و كلنگ را گرفت و فرمود: «به نام خدا» و یک ضربه زد و یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم صخره را شكست و فرمود: «اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى شام به من داده شد. به خدا سوگند، من كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فامشان را اكنون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس ضربۀ دوم را زد و فرمود: «به نام خدا» و یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم دیگر از صخره را شكست و فرمود: «اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى ایران به من داده شد. به خدا سوگند، كوشک سفید مدائن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه ضربۀ سوم را زد و بقیّۀ صخره را شكست و فرمود: «اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكبر. كلیدهاى یمن به من داده شد. به خدا سوگند، از همین جا دروازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صنعا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;566&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ بَعدَ إرجافِ المُنافِقينَ المَدينَةَ -: أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله المُسلِمينَ بِالثَّباتِ في مَكانِهِم و لُزومِ خَندَقِهِم، و بِإِدخالِ النِّساءِ وَ الوِلدانِ وَ الضُّعَفاءِ مِنَ الرِّجالِ في آطامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آطام المدينة: يعني ابنيتها المرتفعة كالحصون (النهاية: ج‌۱ ص‌۵۴ «أطم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدينَةِ و حُصونِها لِتَسكُنَ أنفُسُهُم، و وَعَدَهُم نَصرَ اللّه عزّ و جلّ إيّاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۲۹۲ ح‌۲۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - در یادكرد از جنگ خندق، پس از شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنى منافقان در مدینه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مسلمانان را به پایدارى در جاى خود و جدا نشدن از خندق فرمان داد و نیز به بردن زنان و كودكان و مردان كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مدینه و قلعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، تا جانشان آرام گیرد، و به آنها وعدۀ نصرت الهى داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختیار-یوم-الخمیس-للخروج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۱: اِختِیارُ یَومِ الخَمیسِ لِلخُروجِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انتخاب روز پنجشنبه برای حرکت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;567&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة عن الزهري: كانَ أحَبُّ الأَیّام إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أن يَعقِدَ فيهِ رايَتَهُ يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة: ج‌۱ ص‌۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عیون الأخبار، ابن قتیبه - به نقل از زهری -: محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ روزها نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله برای این که پرچمش را در آن روز ببندد، روز پنجشنبه بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;568&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن كعب بن مالك: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ يَومَ الخَميسِ في غَزوَةِ تَبوكَ. و كانَ يُحِبُّ أن يَخرُجَ يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۸ ح‌۲۷۹۰، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۴۳ ح‌۸۷۸۵، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۳۴۹ ح‌۱۵۷۷۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از کعب بن مالک -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله روز پنجشنبه برای غزوۀ تبوک حرکت کرد. ایشان حرکت کردن در روز پنجشنبه را دوست داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختیار-الوقت-المناسب-لتحرك-الجیش-و-بدء-الهجوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۲: اِختِیارُ الوَقتِ المُناسِبِ لِتَحَرُّكِ الجَیشِ و بَدءِ الهُجومِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انتخاب زمان مناسب برای حرکت سپاهیان و آغاز حمله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;569&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن صخر الغامدي: عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله قالَ: «اللّٰهُمَّ بارِك لِاُمَّتي في بُكورِها». و كانَ إذا بَعَثَ سَرِيَّةً أو جَيشاً بَعَثَهُم في أوَّلِ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۵ ح‌۲۶۰۶، سنن الترمذي: ج‌۳ ص‌۵۱۷ ح‌۱۲۱۲، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۷۵۲ ح‌۲۲۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از صخر غامدى -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خدایا! به امّتم در صبح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خیزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بركت بده». پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه سَریّه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سریّه: یگان نظامى؛ گروهى که براى مأموریت نظامى فرستاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا سپاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد، آن را در بامداد، اعزام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;570&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي أوفى: كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحِبُّ أن يَنهَضَ إلیٰ عَدُوِّهِ عِندَ زَوالِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۵۳ ح‌۱۹۱۶۲، فتح الباري: ج‌۶ ص‌۱۲۰ ح‌۲۹۶۵، تاريخ دمشق: ج‌۳۸ ص‌۱۲۳ ح‌۷۶۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن ابی اوفی -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله دوست داشت که در هنگام نیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز به سوی دشمنش ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;571&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن النعمان بن مُقَرِّن: غَزَوتُ مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَكانَ إذا طَلَعَ الفَجرُ أمسَكَ حَتّیٰ تَطلُعَ الشَّمسُ، فَإِذا طَلَعَت قاتَلَ، فَإِذَا انتَصَفَ النَّهارُ أمسَكَ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، فَإِذا زالَتِ الشَّمسُ قاتَلَ حَتَّى العَصرِ، ثُمَّ أمسَكَ حَتّیٰ يُصَلِّيَ العَصرَ ثُمَّ يُقاتِلَ. قالَ: و كانَ يُقالُ: عِندَ ذٰلِكَ تَهيجُ رِياحُ النَّصرِ، و يَدعُو المُؤمِنونَ لِجُيوشِهِم في صَلاتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۵۹ ح‌۱۶۱۲، فتح الباري: ج‌۶ ص‌۱۲۱ ذيل ح‌۲۹۶۶، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از نعمان بن مُقَرِّن -: با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به جنگ رفتم. سپیدۀ صبح که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، ایشان دست از جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید تا طلوع آفتاب، و چون خورشید طلوع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، و روز که به نیمه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، باز دست از جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید تا زوال خورشید. خورشید که زوال می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، تا عصر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. آن گاه جنگ را متوقّف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و نماز عصر را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود در این اوقات، بادهای پیروزی وزیدن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و مؤمنان در نمازهایشان برای سپاهیانشان دعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;572&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن النعمان بن مُقَرِّن: شَهِدتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا لَم يُقاتِل مِن أوَّلِ النَّهارِ، أخَّرَ القِتالَ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ و تَهُبَّ الرِّياحُ و يَنزِلَ النَّصرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۹ ح‌۲۶۵۵، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۰ ح‌۱۶۱۳، مسند ابن حنبل: ج‌۹ ص‌۱۹۱ ح‌۲۳۸۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از نعمان بن مُقَرِّن -: من شاهد بودم که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اگر از اوّل روز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، جنگ را به تأخیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت تا آن که خورشید زوال کند و بادها وزیدن گیرد و پیروزی نازل شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;573&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - أنَّهُ كانَ يَستَحِبُّ أن يَبدَأَ بِالقِتالِ بَعدَ زَوالِ الشَّمسِ، بَعدَ أن يُصَلِّيَ الظُّهرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: از علی - که درودهای خدا بر او باد - نقل شده است که دوست داشت بعد از زوال خورشید و خواندن نماز ظهر، جنگ را شروع کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;574&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ أميرُ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّٰهُ عَلَيهِ - لا يُقاتِلُ حَتّیٰ تَزولَ الشَّمسُ، و يَقولُ: تُفتَحُ أبوابُ السَّماءِ، و تُقبِلُ الرَّحمَةُ، و يَنزِلُ النَّصرُ. و يَقولُ: هُوَ أقرَبُ إلَى اللَّيلِ، و أَجدَرُ أن يَقِلَّ القَتلُ، و يَرجِعَ الطّالِبُ و يُفلِتَ المُنهَزِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۸ ح‌۵، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۷۳ ح‌۳۴۱، علل الشرائع: ص‌۶۰۳ ح‌۷۰ و فيه «تقبل التوبة» بدل «تقبل الرحمة» و كلّها عن يحيى بن أبي العلاء، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۳ ح‌۶۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: امیر مؤمنان - كه درودهای خدا بر او باد - پیكار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، مگر بعد از زوال خورشید (ظهر) و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این هنگام، درهاى آسمان، گشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، رحمت (مهربانى) روی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و پیروزى فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید» و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این زمان (بعد از ظهر)، به شب نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و مناسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است براى آن كه كشتار، كم شود و جنگجو [از تعقیب دشمن] باز گردد و شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردگان، نجات یابند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-الأسرار-الحربية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۳: كِتمانُ الأسرارِ الحَربِيَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پنهان نگه داشتن اسرار جنگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;575&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ اُمَراءِ جَيشِهِ -: ألا و إنَّ لَكُم عِندي ألّا أحتَجِزَ دونَكُم سِرّاً إلّا في حَربٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۰، الأمالي للطوسي: ص‌۲۱۷ ح‌۳۸۱ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۷۶ ح‌۳۹۹؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به فرماندهان لشكرش -: بدانید كه حقّ شما بر من، آن است كه رازى را از شما نپوشانم، مگر در مورد جنگ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;576&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الظَّفَرُ بِالحَزمِ، وَ الحَزمُ بِإِجالَةِ الرَّأيِ، وَ الرَّأيُ بِتَحصينِ الأَسرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۸، نزهة الناظر: ص‌۷۲ ح‌۱۴۲، مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۳۹۷، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۳۴۱ ح‌۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیروزى با دوراندیشى به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و دوراندیشى، با رایزنى و رایزنى، با رازدارى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التخطيط-العسكري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۴: التَّخطيطُ العَسكَرِيُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طرّاحی نقشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نظامی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;577&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن كعب بن مالك: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَلَّما يُريدُ غَزوَةً يَغزوها إلّا وَرّیٰ بِغَيرِها، حَتّیٰ كانَت غَزوَةُ تَبوكَ، فَغَزاها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في حَرٍّ شَديدٍ، وَ استَقبَلَ سَفَراً بَعيداً و مَفازاً، وَ استَقبَلَ غَزوَ عَدُوٍّ كَثيرٍ، فَجَلّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جلّى: أي كشف (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۱۵۲ «جلي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلمُسلِمينَ أمرَهُم؛ لِيَتَأَهَّبوا اُهبَةَ عَدُوِّهِم، و أَخبَرَهُم بِوَجهِهِ الَّذي يُريدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۸ ح‌۲۷۸۸، صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۲۱۲۱ ح‌۵۳ نحوه، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۳۴۹ ح‌۱۵۷۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخارى - به نقل از كعب بن مالک -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در كمتر جنگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه [دشمن را نفریبد و] جایى دیگر غیر از مقصد اصلى خود را به عنوان مقصد حركتش نشان ندهد تا آن كه جنگ تبوک در رسید و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در گرمایى سوزان و براى رویارویى با دشمنانى فراوان، سفرى دور و دراز و از دل بیابان را در پیش گرفت. از این رو، وضعیت و مقصدش را براى مسلمانان آشكار كرد تا براى جنگ با دشمن، خوب آماده شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;578&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ بَعدَمَا انصَرَفَت قُرَيشٌ -: ثُمَّ بَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام فَقالَ: اُخرُج في آثارِ القَومِ، فَانظُر ماذا يَصنَعونَ و ما يُريدونَ؛ فَإِن كانوا قَد جَنَّبُوا الخَيلَ وَ امتَطَوُا الإِبِلَ فَإِنَّهُم يُريدونَ مَكَّةَ، و إن رَكِبُوا الخَيلَ و ساقُوا الإِبِلَ فَإِنَّهُم يُريدونَ المَدينَةَ. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَئِن أرادوها لَأَسيرَنَّ إلَيهِم فيها، ثُمَّ لَأُناجِزَنَّهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: فَخَرَجتُ في آثارِهِم أنظُرُ ماذا يَصنَعونَ، فَجَنَّبُوا الخَيلَ، وَ امتَطَوُا الإِبِلَ و وَجَّهوا إلیٰ مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۱۰۰، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۷۶ نحوه؛ شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۲۸۰ ح‌۲۷۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۳۰۲ ذيل ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السیرة النبویّة، ابن هشام - در یادكرد از جنگ اُحُد و پس از بازگشت قریش -: سپس پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله على بن ابى طالب علیه‌السلام را فرستاد و فرمود: «در پىِ [این] گروه، بیرون برو و بنگر كه چه تصمیمى دارند. اگر اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از خود، دور كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بر شترها سوار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قصد [بازگشت به] مكّه را دارند، و اگر بر اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سوار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شترها را رانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قصد مدینه را دارند، و سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر قصد مدینه را داشته باشند، به سوى آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم و با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام گفت: در پىِ آنان بیرون رفتم تا بنگرم كه چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. آنان، اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از خود دور كردند و بر شتران سوار شدند و به مكّه رو نمودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;579&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن الحلبي: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَن قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ ٱلْعَـٰدِيَـٰتِ ضَبْحاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاديات: ۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: وَجَّهَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عُمَرَ بنَ الخَطّابِ في سَرِيَّةٍ، فَرَجَعَ مُنهَزِماً يُجَبِّنُ أصحابَهُ و يُجَبِّنونَهُ أصحابُهُ، فَلَمَّا انتَهیٰ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله قالَ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام: أنتَ صاحِبُ القَومِ، فَتَهَيَّأْ أنتَ و مَن تُريدُهُ مِن فُرسانِ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ. فَوَجَّهَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ لَهُ: اُكمُنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمن: أي استتر و استخفی (النهاية: ج‌۴ ص‌۲۰۱ «كمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّهارَ و سِرِ اللَّيلَ، و لا تُفارِقكَ العَينُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَانتَهیٰ عَلِيٌّ علیه‌السلام إلیٰ ما أمَرَهُ بِهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَسارَ إلَيهِم، فَلَمّا كانَ عِندَ وَجهِ الصُّبحِ أغارَ عَلَيهِم. فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ نَبِيِّهِ: (وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحًا) إلیٰ آخِرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۴۰۷ ح‌۹۱۳، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۷۵ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از حلبى -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (سوگند به اسبان دونده) سؤال كردم. فرمود: «پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله عمر بن خطّاب را به نبردى فرستاد. او شكست خورده بازگشت، در حالى كه او یارانش را به ترسویى متّهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و یارانش او را به ترسویى متّهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. وقتى خبر این ماجرا به پیامبر خدا رسید، به على علیه‌السلام فرمود: &amp;quot;تو اهل این كارى. آماده شو و هر آن كس از سواران مهاجر و انصار را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، برگزین&amp;quot;. آن گاه پیامبر خدا او را [براى نبرد] فرستاد و به او فرمود: &amp;quot;به هنگام روز، مخفى شو و شب حركت كن و بدون نیروی اطّلاعاتی [و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر] نمان&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام صادق علیه‌السلام] فرمود: «على علیه‌السلام به آنچه پیامبر خدا فرمان داده بود، عمل كرد و به سوى آنان حركت نمود و صبح به آنان یورش برد. پس خداوند در این هنگام، [سورۀ] (وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحًا) را بر پیامبرش نازل نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-ما-يجب-علی-امراء-الأجناد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۵: جَوامِعُ ما يَجِبُ عَلی اُمَراءِ الأَجنادِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۱ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;580&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ ما يَجِبُ لِأُمَراءِ الأَجنادِ إزاءَ المُجاهِدینَ -: و أَسبِغ عَلَيهِم فِي التَّعاوُنِ، و أفضِل عَلَيهِم فِي البَذلِ ما يَسَعُهُم و يَسَعُ مَن وَراءَهُم مِن أهاليهِم؛ حَتّیٰ يَكونَ هَمُّهُم خالِصاً في جِهادِ عَدُوِّكَ، و تَنقَطِعَ هُمومُهُم مِمّا سِویٰ ذٰلِكَ. و أَكثِر إعلامَهُم ذاتَ نَفسِكَ لَهُم مِنَ الأَثَرَةِ وَ التَّكرِمَةِ و حُسنِ الإِرصادِ، و حَقِّق ذٰلِكَ بِحُسنِ الآثارِ فيهِم، وَ اعطِف عَلَيكَ قُلوبَهُم بِاللُّطفِ؛ فَإِنَّ أفضَلَ قُرَّةِ أعيُنِ الوُلاةِ استِفاضَةُ الأَمنِ فِي البِلادِ و ظُهورُ مَوَدَّةِ الأَجنادِ، فَإِذا كانوا كَذٰلِكَ سَلِمَت صُدورُهُم، و صَحَّت بَصائِرُهُم، وَ اشتَدَّت حيطَتُهُم مِن وَراءِ اُمَرائِهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا تَكِل جُنودَكَ إلیٰ غَنائِمِهِم خاصَّةً، أحدِث لَهُم عِندَ كُلِّ مَغنَمٍ عَطِيَّةً مِن عِندِكَ تَستَضريهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَستَضریهِم بها: أي تولعهم بها (اُنظر: المصباح المنیر: ص‌۳۶۱ «ضري»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها، و تَكونُ داعِيَةً لَهُم إلیٰ مِثلِها، و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاخصُص أهلَ الشَّجاعَةِ وَ النَّجدَةِ بِكُلِّ عارِفَةٍ، وَ امدُد لَهُم أعيُنَهُم إلیٰ صُوَرِ عَميقاتِ ما عِندَهُم بِالبَذلِ في حُسنِ الثَّناءِ، و كَثرَةِ المَسأَلَةِ عَنهُم رَجُلاً رَجُلاً و ما أبلیٰ في كُلِّ مَشهَدٍ، و إظهارِ ذٰلِكَ مِنكَ عَنهُ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يَهُزُّ الشُّجاعَ و يُحَرِّضُ غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان وظایف فرماندهان لشکر در قبال مجاهدان -: به آنان کمک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شایان کن و به خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان چندان ببخش که در گشایش باشند تا اهتمامشان فقط جنگیدن با دشمن تو باشد و دغدغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز آن نداشته باشند. پیوسته به اطّلاع آنان برسان که نزد تو عزیز و ارجمند و مورد توجّه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و این را در عمل نیز به ایشان ثابت نما، و با لطف و مهربانی، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را به خود جلب کن؛ چرا که بهترین مایۀ شادمانی برای زمامداران، گسترش امنیت در کشور و آشکار شدن دوستی و محبّت سپاهیان است. اگر چنین شد، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سپاهیان [از کینه و نفرت به فرماندهان و زمامدارانشان] صاف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و بینش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان درست [و نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مثبت] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در حمایت از فرماندهانشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقط به سهمی که از غنائم به سپاهیانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهی، بسنده مکن؛ بلکه با هر غنیمتی، عطایی [و پاداشی] هم از جانب خود به آنان بده تا بِدان وسیله تشویقشان کرده باشی و انگیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای به دست آوردن دوبارۀ آن شود. هیچ نیرو و توانی نیست مگر از سوی خداوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلاوران و شیردلان سپاهت را از هر گونه دِهِشی (عطایی) بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند گردان و با ستایش بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دریغ از آنان و پرس و جوی فراوان در بارۀ یکایکشان و دلاوری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که در هر صحنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از خود نشان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بازگو کردن آنها برای دیگران، نگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را به تصاویر (و ایده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های) ژرفی که در وجودشان هست، معطوف ساز؛ چرا که این کارها دلیر را به شور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و دیگران را به دلیری وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;581&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ كَتَبَهُ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: وَلِّ مِن جُنودِكَ أنصَحَهُم في نَفسِكَ لِلهِ و لِرَسولِهِ و لِإمامِكَ، و أَنقاهُم جَيباً، و أَفضَلَهُم حِلماً، مِمَّن يُبطِئُ عَنِ الغَضَبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی دعائم الإسلام: «وَلِّ أَمرَ جُنودِكَ أفضَلَهُم في نَفسِكَ حِلماً، و أَجمَعَهُم لِلعِلمِ و حُسنِ السِّياسَةِ و صالِحِ الأَخلاقِ، مِمَّن يُبطِئُ عَنِ الغَضَبِ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَستَريحُ إلَى العُذرِ، و يَرأَفُ بِالضُّعَفاءِ، و يَنبو عَلَى الأَقوِياءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنقاهم جیباً: أي عفیفاً أمیناً، و یکنّیٰ عن العفّة بطهارة ونقاء الجیب؛ لأنّ الذي یسرق یجعل المسروق في جیبه.…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و یستریح إلی العذر: أي یقبل أدنی عذر، و یستریح إلیه و یسکن عنده.…&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ینبو عن الأقویاء: یتجافیٰ عهم و یبعد، أي لا یمکّنهم من الظلم و التعدّي علی الضعفاء (اُنظر: شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۷ ص‌۵۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مِمَّن لا يُثيرُهُ العُنفُ، و لا يَقعُدُ بِهِ الضَّعفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد هنا فی دعائم الإسلام: «وَ الصَق بِذَوِي الفِقهِ وَ الدّينِ وَ السَّوابِقِ الحَسَنَةِ، ثُمَّ بِأَهلِ الشَّجاعَةِ مِنهُم؛ فَإِنَّهُم جُمّاعٌ لِلكَرَمِ و شُعبَةٌ مِنَ العِزِّ، و دَليلٌ عَلیٰ حُسنِ الظَّنِّ بِاللّٰهِ وَ الإِيمانِ بِهِ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَفَقَّد مِن اُمورِهِم ما يَتَفَقَّدُ الوالِدانِ مِن وَلَدِهِما، و لا يَتَفاقَمَنَّ في نَفسِكَ شَيءٌ قَوَّيتَهُم بِهِ، و لا تَحقِرَنَّ لُطفاً تَعاهَدتَهُم بِهِ و إن قَلَّ؛ فَإِنَّهُ داعِيَةٌ لَهُم إلیٰ بَذلِ النَّصيحَةِ لَكَ و حُسنِ الظَّنِّ بِكَ، و لا تَدَع تَفَقُّدَ لَطيفِ اُمورِهِمُ اتِّكالاً عَلیٰ جَسيمِها؛ فَإِنَّ لِليَسيرِ مِن لُطفِكَ مَوضِعاً يَنتَفِعونَ بِهِ، و لِلجَسيمِ مَوقِعاً لا يَستَغنونَ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَكُن آثَرُ رُؤُوسِ جُندِكَ عِندَكَ مَن واساهُم في مَعونَتِهِ، و أَفضَلَ عَلَيهِم مِن جِدَتِهِ بِما يَسَعُهُم و يَسَعُ مَن وَراءَهُم مِن خُلوفِ أهليهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشیخ محمد عبده: تفاقم الأمر: عظم؛ أي لا تعدّ شیئاً قوّیتهم به غایة في العظم زائداً عمّا یستحقّون، فکلّ شيء قوّیتهم به واجب علیك إتیانه، و هم مستحقّون لنیله.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آثَر: أي أفضل و أعلی منزلة، فلیکن أفضل رؤساء الجند مَن واسی الجند؛ أي ساعدهم بمعونته لهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أفضَلَ علیهم: أي أفاض و جاد من جدته. و الجِدة - بالکسرففتح -: الغِنیٰ. والمراد ما بیده من أرزاق الجند و ما سلّم إلیه من وظائف المجاهدین،‌لا یقتّر علیهم في الفرض و لا ینقصهم شیئاً ممّا فرض لهم، بل یجعل العطاء شاملاً لمن ترکوهم في الدیار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من خُلوف الأهلین: جمع خلف، و هو من یبقی في الحيّ من النساء و العجزة بعد سفر الرجال (نهج البلاغة، شرح محمّد عبده: ص‌۵۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ يَكونَ هَمُّهُم هَمّاً واحِداً في جِهادِ العَدُوِّ؛ فَإِنَّ عَطفَكَ عَلَيهِم يَعطِفُ قُلوبَهُم عَلَيكَ، و إنَّ أفضَلَ قُرَّةِ عَينِ الوُلاةِ استِقامَةُ العَدلِ فِي البِلادِ، و ظُهورُ مَوَدَّةِ الرَّعِيَّةِ، و إنَّهُ لا تَظهَرُ مَوَدَّتُهُم إلّا بِسَلامَةِ صُدورِهِم، و لا تَصِحُّ نَصيحَتُهُم إلّا بِحيطَتِهِم عَلیٰ وُلاةِ الاُمورِ، و قِلَّةِ استِثقالِ دُوَلِهِم، و تَركِ استِبطاءِ انقِطاعِ مُدَّتِهِم، فَافسَح في آمالِهِم و واصِل في حُسنِ الثَّناءِ عَلَيهِم، و تَعديدِ ما أبلیٰ ذَوُو البَلاءِ مِنهُم؛ فَإِنَّ كَثرَةَ الذِّكرِ لِحُسنِ أفعالِهِم تَهُزُّ الشُّجاعَ، و تُحَرِّضُ النّاكِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَکَلَ عن العدو نَکولاً: هو الجبن و التأخّر (المصباح المنیر: ص‌۶۲۵ «نکل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن شاءَ اللّٰهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا تَدفَعَنَّ صُلحاً دَعاكَ إلَيهِ عَدُوُّكَ و لِلهِ فيهِ رِضاً؛ فَإِنَّ فِي الصُّلحِ دَعَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّعَة: السعة و الراحة و الخفض في العيش (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۹۲۱ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِجُنودِكَ، و راحَةً مِن هُمومِكَ، و أَمناً لِبِلادِكَ، ولٰكِنِ الحَذَرَ كُلَّ الحَذَرِ مِن عَدُوِّكَ بَعدَ صُلحِهِ؛ فَإِنَّ العَدُوَّ رُبَّما قارَبَ لِيَتَغَفَّلَ، فَخُذ بِالحَزمِ وَاتَّهِم في ذَلِكَ حُسنَ الظَّنِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴ و راجع دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که او را به حکومت مصر گمارد -: از میان لشكریانت، آن را كه از نظر تو براى خدا و پیامبر و امام خود، خیرخواه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، به فرماندهى برگزین؛ كسى كه دامنش پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و بُردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیشتر است؛ از میان آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه دیر به خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و به پذیرش پوزش، تن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و بر ناتوانان رحمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و در برابر قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان، سر فرود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند، و از آن كسان كه درشتى، آنان را بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد و ناتوانى، آنان را بر جاى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانَد.… سپس در كار سپاهیان، چنان بنگر كه پدر و مادر در كار فرزندشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرند، و مباد آنچه آنان را بِدان نیرومند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، نزد تو بزرگ نماید. نیكویى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در بارۀ آنان، هرچند اندک باشد، خُرد نیاید كه آن نیكى، آنان را به خیرخواهى تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و گمانشان را در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نیكو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، و رسیدگى به كارهاى خُرد آنان را به اعتماد وارسى كارهاى بزرگ وا مگذار؛ چرا كه لطف كوچک را جایى است كه از آن بهره برگیرند و لطف بزرگ را جایى كه از آن، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز نباشند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و باید گزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ سران سپاه در نزد تو، كسى باشد كه كمک خود را ارزانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان دارد و از آنچه دارد، بر آنان ببخشاید، آن اندازه كه آنان و كسانشان را كه باز مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، وسعت دهد، تا عزم آنان در نبرد با دشمن، یكى شود؛ چرا كه مهربانى تو به آنان، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بر تو مهربان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، و برترین چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشنىِ زمامداران، برقرارى عدالت در شهرها و پدیدار شدن دوستى میان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهروندان است، و دوستى آنان آشكار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر هنگامى كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان وارسته [از كینه] باشد، و خیرخواهى آنان راست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، مگر این كه گِرد زمامداران&lt;br /&gt;<br /> حلقه زنند و از وجود دولت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردان، احساس سنگینى نكنند و از دراز شدن دولت آنان، به ستوه نیایند. پس امیدشان را بر آور و ستودن آنان را به نیكى و بر شمردن رنج سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشیدگان آنان را پیوسته دار؛ چرا كه یاد كردن بسیار از كارهاى نیکشان، شجاع را بر انگیزد و بزدل را به كوشش وا دارد، اگر خدا بخواهد&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگز صلحى را كه دشمنت تو را بِدان فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و خشنودى خداوند در آن است، كنار مَزن؛ چرا كه در صلح، آسایش سپاهیان تو و آسودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از غصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و [نیز] امنیت شهرهایت است؛ لیكن زنهار، زنهار از دشمن خود پس از آشتى، كه بسا دشمن، نزدیک شود تا غفلتى یابد! پس دوراندیش باش و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمانى را در این امور، متّهم ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;582&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِزِيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ -: اِتَّقِ اللّٰهَ في كُلِّ مُمسىً و مُصبَحٍ، و خَف عَلیٰ نَفسِكَ الغُرورَ، و لا تَأمَنها عَلیٰ حالٍ مِنَ البَلاءِ، وَ اعلَم أنَّكَ إن لَم تَزَع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم تزع: لم تكفّ و لم تمنع (اُنظر: کتاب العين: ج‌۲ ص‌۲۰۷ «وزع»). وَزَعَهُ یَزَعُهُ وَزعاً فهو وازِع: إذا کَفَّهُ و مَنَعَه (النهایة: ج‌۵ ص‌۱۸۰ «وزع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسَكَ عَن كَثيرٍ مِمّا تُحِبُّ مَخافَةَ مَكروهِهِ، سَمَت بِكَ الأَهواءُ إلیٰ كَثيرٍ مِنَ الضُّرِّ حَتّیٰ تَظعَنَ، فَكُن لِنَفسِكَ مانِعاً وازِعاً عَنِ الظُّلمِ وَ الغَيِّ وَ البَغيِ وَ العُدوانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قد وَلَّيتُكَ هٰذَا الجُندَ فَلا تَستَذِلَّنَّهُم و لا تَستَطِل عَلَيهِم؛ فَإِنّ خَيرَكُم أتقاكُم. تَعَلَّم مِن عالِمِهِم، و عَلِّم جاهِلَهُم، وَاحلُم عَن سَفيهِهِم؛ فَإِنَّكَ إنَّما تُدرِكُ الخَيرَ بِالعِلمِ و كَفِّ الأَذیٰ وَ الجَهلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۹۱، وقعة صفّين: ص‌۱۲۱ نحوه؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۴۰ نحوه و راجع نهج البلاغة: الكتاب ۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در سفارش خود به زیاد بن نضر، آن گاه که او را به فرماندهی جلوداران سپاهش روانۀ صفّین کرد -: در هر بام و شام [همیشه و همه جا] از خدا پروا بدار و از غرّه شدن بر خود بترس و هیچ گاه خود را از بلا ایمن مپندار و بدان که تو اگر خود را از بسیاری از چیزهایی که دوست داری، از بیم پیامدهای ناخوشایندشان، باز نداری، هوس‌ها تو را به زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بسیاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشاند تا آن گاه که [از این عالم] رخت بر بندی. بنا بر این، خویشتن را از ستم و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی و زورگویی و تعدّی باز دار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، تو را به فرماندهى این لشكر گماشتم. پس مبادا آنان را به خواری بِکِشی و بر آنان گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرازى کنی؛ زیرا بهترینِ شما پرهیزگارترینِ شماست. از عالِم آنها بیاموز و به جاهلشان آموزش ده و در برابر سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغزشان بردبار باش؛ زیرا تو با كسب دانش و خوددارى از آزار و جهالت، به خیر دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;583&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فيما أرسَلَ إلَى الأَشتَرِ لِمُواجَهَةِ طَلیعَةِ جَیشِ الشّامِ -: و إيّاكَ أن تَبدَأَ القَومَ بِقِتالٍ إلّا أن يَبدَؤوكَ، حَتّیٰ تَلقاهُم فَتَدعُوَهُم و تَسمَعَ، و لا يَجرِمَنَّكَ شَنَآنُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُجرِمَنَّك: لا يُدخلنَّك في الجُرم. و الشنآن: البغض و العداوة (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۹۲ «جرم»، و اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۵۰۳ «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم مَرَّةً بَعدَ مَرَّةٍ، وَ اجعَل عَلیٰ مَيمَنَتِكَ زِياداً، و عَلیٰ مَيسَرَتِكَ شُرَيحاً، وقِف مِن أصحابِكَ وَسَطاً، و لا تَدنُ مِنهُم دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، و لا تَباعَد مِنهُم بُعدَ مَن يَهابُ البَأسَ، حَتّیٰ أقدَمَ عَلَيكَ، فَإِنّي حَثيثُ السَّيرِ في أثَرِكَ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۶۷ عن خالد بن قطن الحارثي، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۳۶۳ نحوه؛ وقعة صفّين: ص‌۱۵۳ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۴ ذيل ح‌۳۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مالک اشتر برای رویارویی با جلوداران سپاهیان شام -: مبادا آغاز كنندۀ جنگ باشى، مگر آن كه آنان جنگ را بیاغازند، [و مبادا به نبرد بپردازى] پیش از آن كه آنان را دیدار كنى و [به پیروی از حق] فرا خوانى و [سخنشان را] بشنوى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمنى با آنان، نباید تو را به جنگ با آنان وا دارد، مگر آن كه نخست [به پیروی از حق] فرایشان بخوانى و چند بار بر آنان حجّت بیاورى. زیاد را بر جناح راست و شُرَیح را بر جناح چپ سپاهت بگمار و خود، میانۀ سپاهت را به دست گیر و همچون كسى كه قصد جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزى دارد، نزدیكشان مشو و [نیز] به سان كسى كه از ترسِ دشوارى و درگیرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزد، از ایشان دور نمان. [و چنین كن] تا خود به تو برسم؛ كه - اگر خدا بخواهد - شتابان به دنبالت خواهم آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;584&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي عن أبي خالد الوالبي: قَرَأتُ عَهدَ عَلِيٍّ لِجارِيَةَ بنِ قُدامَةَ: اُوصيكَ - يا جارِيَةُ - بِتَقوَى اللّه؛ فَإِنَّها جَموعُ الخَيرِ، و سِر عَلیٰ عَونِ اللّه، فَالقَ عَدُوَّكَ الَّذي وَجَّهتُكَ لَهُ، و لا تُقاتِل إلّا مَن قاتَلَكَ، و لا تُجهِز عَلیٰ جَريحٍ، و لا تُسَخِّرَنَّ دابَّةً و إن مَشَيتَ و مَشیٰ أصحابُكَ، و لا تَستَأثِر عَلیٰ أهلِ المِياهِ بِمِياهِهِم، و لا تَشرَبَنَّ إلّا فَضلَهُم عَن طيبِ نُفوسِهِم، و لا تَشتِمَنَّ مُسلِماً و لا مُسلِمَةً؛ فَتوجِبَ عَلیٰ نَفسِكَ ما لَعَلَّكَ تُؤَدِّبُ غَيرَكَ عَلَيهِ، و لا تَظلِمَنَّ مُعاهَداً و لا مُعاهَدَةً، وَ اذكُرِ اللّٰهَ و لا تَفتُر لَيلاً و لا نَهاراً، وَ احمِلوا رَجّالَتَكُم، و تَواسَوا في ذاتِ أيديكُم، و أَجدِدِ السَّيرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَدّ في السير: اهتمّ به و أسرَعَ فیه. و أجَدّ: إذا اجتهد (النهایة: ج‌۱ ص‌۲۴۴ «جدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَجلِ العَدُوَّ مِن حَيثُ كانَ، وَ اقتُلهُ مُقبِلاً، وَ اردُدهُ بِغَيظِهِ صاغِراً، وَ اسفِكِ الدَّمَ فِي الحَقِّ، وَ احقِنهُ فِي الحَقِّ، و مَن تابَ فَاقبَل تَوبَتَهُ، و أخبارَكَ في كُلِّ حينٍ بِكُلِّ حالٍ، وَ الصِّدقَ الصِّدقَ، فَلا رَأيَ لِكَذوبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج‌۲ ص‌۲۰۰و راجع الغارات: ج‌۲ ص‌۶۲۸ و بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۱۵ ذيل ح‌۹۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبى - به نقل از ابو خالد والبى -: فرمان على علیه‌السلام به جاریة بن قدامه را خواندم: «اى جاریه! تو را به پروا داشتن از خداوند كه فرا گیرندۀ خیر است، فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. به یارى خدا حركت كن و با دشمنت كه تو را به سوى او گسیل دادم، رویارو شو و جز با كسى كه با تو می‌جنگد، نجنگ. بر زخمى حمله نكن و هر چند تو و یارانت پیاده باشید، چارپایی را از آنان به تصرّف مگیر. آب صاحبان آب را به خودت اختصاص مده و جز بازماندۀ آب آنان را آن هم از روى رضایتشان منوش. به زن و مرد مسلمان دشنام مده كه بر خویشتن همان فرا هم آورى كه به خاطر آن شاید دیگرى را ادب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى. به هیچ زن و مرد پیمان‌بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (اهل كتاب) ستم مكن. به یاد خدا باش و در آن، نه در شب و نه در روز، سستى مكن. پیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظام خود را سوار كنید و در آنچه در دست شماست، ایثار كنید. در كوه و دشت بشتاب و دشمن را از هر جا كه هست، بكوچان. اگر روى آورد، او را بكش و با خشم و خوارى برگردان. خون را به حق بریز و به حق نگه دار. هر كس توبه كرد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپذیر. در هر لحظه و هر حال، خبرها را برسان. راست باش، راست، كه دروغگو را اندیشه و فكرى نیست!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;585&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابٍ کَتَبَهُ لِزِيادِ بنِ النَّضرِ حينَ أنفَذَهُ عَلیٰ مُقَدِّمَتِهِ إلیٰ صِفّينَ يُوصيهِ فيهِ و يُحَذِّرُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: اِعلَم أنَّ مُقَدِّمَةَ القَومِ عُيونُهُم، و عُيونَ المُقَدِّمَةِ طَلائِعُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَلائع: هم القوم الذين يُبعثون ليطّلِعوا طِلعَ العدوّ - كالجواسيس - واحدهم طليعة، و قد تطلق على الجماعة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۳۳ «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا أنتَ خَرَجتَ مِن بِلادِكَ و دَنَوتَ مِن عَدُوِّكَ فَلا تَسأَم مِن تَوجيهِ الطَّلائِعِ في كُلِّ ناحِيَةٍ، و في بَعضِ الشِّعابِ وَ الشَّجَرِ وَ الخَمَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمَر - بالتحريك -: ما واراك من شيء، يقال: توارى الصيدُ منّي في خَمَر الوادي (الصحاح: ج‌۲ ص‌۶۵۰ «خمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و في كُلِّ جانِبٍ؛ حَتّیٰ لا يُغيرَكُم عَدُوُّكُم، و يَكونَ لَكُم كَمينٌ، و لا تُسَيِّرِ الكَتائِبَ وَ القَبائِلَ مِن لَدُنِ الصَّباحِ إلَى المَساءِ إلّا تَعبِيَةً، فَإِن دَهَمَكُم أمرٌ أو غَشِيَكُم مَكروهٌ كُنتُم قَد تَقَدَّمتُم فِي التَّعبِيَةِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ احرُس عَسكَرَكَ بِنَفسِكَ، و إيّاكَ أن تَرقُدَ أو تُصبِحَ إلّا غِراراً أو مَضمَضَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بيان هذه الفقرة: نهاهم عن النوم إلّا غراراً أو مضمضة، و كلا اللفظتين: ما قلّ من النوم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ ليَكُن ذٰلِكَ شَأنَكَ و دَأبَكَ حَتّیٰ تَنتَهِيَ إلیٰ عَدُوِّكَ، و عَلَيكَ بِالتَّأَنّي في حَربِكَ، و إيّاكَ وَ العَجَلَةَ إلّا أن تُمكِنَكَ فُرصَةٌ، و إيّاكَ أن تُقاتِلَ إلّا أن يَبدَؤُوكَ أو يَأتِيَكَ أمري، وَ السَّلامُ عَلَيكَ و رَحمَةُ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۹۱، نهج البلاغة: الكتاب ۱۱، وقعة صفّین: ص‌۱۲۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۵ ح‌۶۸۰؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۴۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نوشتۀ خود به زیاد بن نضر، هنگامى كه او را پیشاپیش سپاه به صفّین گسیل داشت -: بدان كه پیشروان سپاه، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پیشروان نیروهای اطّلاعاتی اند. پس هنگامى كه از شهرهایت بیرون شدى و به دشمن نزدیک گشتى، بدون احساس خستگى، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان را به هر سو، بویژه شیار كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، لابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لاى درختان، كمینگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هر جاى دیگر بفرست، تا دشمن بر شما شبیخون نزند و براى شما كمین نگذاشته باشند. دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و واحدها را از صبح تا به شب، راه مَبَر، مگر براى آمادگى، كه اگر حادثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رُخ داد یا امر ناگوارى به شما رسید، پیشاپیش، خود را مهیّا كرده باشید.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود، لشكرت را نگاهبانى كن و بپرهیز از آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه به خواب رَوى یا شب را به روز آورى، مگر با خوابِ اندک یا در حدّ چشیدن، و همین شیوه و روش را داشته باش تا به دشمن رسى. بر تو باد درنگ در جنگ، و بپرهیز از عجله، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه فرصتى مناسب فرا هم آید، و بپرهیز از این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه نبرد كنى، مگر آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان آغاز كنند یا دستور من به تو رسد. درود و رحمت خدا بر تو باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;586&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ وَصّیٰ بِها مَعقِلَ بنَ قَيسٍ الرِّياحِيَّ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ في ثَلاثَةِ آلافٍ مُقَدِّمَةً لَهُ -: اِتَّقِ اللّٰهَ الَّذي لابُدَّ لَكَ مِن لِقائِهِ، و لا مُنتَهیٰ لَكَ دونَهُ، و لا تُقاتِلَنَّ إلّا مَن قاتَلَكَ، و سِرِ البَردَينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَردان: الغداة و العشيّ. و قيل: ظِلّاهما (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۱۴ «برد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و غَوِّر بِالنّاسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: غوّر بالناس: انزل بهم القائلة، و المصدر التغوير. و يقال للقائلة: الغائرة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و رَفِّه فِي السَّيرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: رفّه في السير: أي دع الإبل ترد رفهاً، و هو أن ترد الماء كلّ يوم متى شاءت و لا ترهقها و تجشّمها السير. و يجوز أن يكون قوله: «و رفّه في السير» من قولك: رفّهت عن الغريم؛ أي نفّست عنه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۵ ص‌۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تَسِر أوَّلَ اللَّيلِ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ جَعَلَهُ سَكَناً، و قَدَّرَهُ مُقاماً لا ظَعناً، فَأَرِح فيهِ بَدَنَكَ، و رَوِّح ظَهرَكَ، فَإِذا وَقَفتَ حينَ يَنبَطِحُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ينبطح: أي ينبسط (اُنظر: النهاية: ج‌۱ ص‌۱۳۴ «بطح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّحَرُ، أو حينَ يَنفَجِرُ الفَجرُ، فَسِر عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا لَقيتَ العَدُوَّ فَقِف مِن أصحابِكَ وَسَطاً، و لا تَدنُ مِنَ القَومِ دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، و لا تَباعَد عَنهُم تَباعُدَ مَن يَهابُ البَأسَ، حَتّیٰ يَأتِيَكَ أمري، و لا يَحمِلَنَّكُم شَنَآنُهُم عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۲، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۶ ح‌۳۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سفارش ایشان به معقل بن قیس ریاحى، هنگامى كه او را با سه هزار [سپاهى] به عنوان پیشرو به سوى شام روانه كرد -: پروا دار از خدایى كه حتماً او را ملاقات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و پایانى جز او ندارى. نبرد مكن، مگر با آنانى كه با تو نبرد می‌كنند. در خُنُكى بامداد و عصر، حركت كن و در میانۀ روز، مردمان را فرود آور، و در حركت، رفاه و آسایش را منظور دار و سرِ شب، راه مرو كه خداوند، آن را براى آرامش و بار انداختن قرار داده، نه براى كوچ كردن. پس سرِ شب، خود را آسوده دار و مَركبت را نیز از خستگى بیرون آور. پس چون شب را آسودى، هنگامى كه سحر پدیدار می‌شود یا سپیدۀ بامداد آشكار می‌گردد، در پناه بركت خداوند، حركت كن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون دشمن را دیدى، در میان لشكرت بِایست و به دشمن، نه چندان نزدیک شو، مانند كسى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد دست به جنگ آورد، و نه چنان دور باش، مانند كسى كه از كارزار بیم دارد، تا دستور من به تو رسد. و بدرفتارىِ آنان، شما را وا ندارد كه جنگ را آغاز كنید، پیش از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان را [به پیروی از حق] فرا خوانید و درِ عذر را به رویشان ببندید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;587&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - فیما كَتَبَهُ إلیٰ اُمَراءِ الأَجنادِ -: بِسمِ اللّه الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، مِن عَبدِاللّه عَلِيٍّ أميرِالمُؤمِنينَ، أمّا بَعدُ: فَإِنّي أبرَأُ إلَيكُم و إلیٰ أهلِ الذِّمَّةِ مِن مَعَرَّةِ الجَيشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَرَّة الجَيش: هو أن يَنزِلوا بقوم فيأكلوا من زروعهم بغير علم. و قيل: هو قِتال الجيش دون إذن الأمير. و المَعرَّة: الأمر القبيح المكروه و الأذى، و هي مفعلة من العَرِّ (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۰۵ «عرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلّا مِن جَوعَةٍ إلیٰ شِبعَةٍ، و مِن فَقرٍ إلیٰ غِنىً، أو عَمىً إلیٰ هُدىً؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ عَلَيهِم، فَاعزِلُوا النّاسَ عَنِ الظُّلمِ وَ العُدوانِ، و خُذوا عَلیٰ أيدي سُفَهائِكُم، وَ احتَرِسوا أن تَعمَلوا أعمالاً لا يَرضَى اللّٰهُ بِها عَنّا؛ فَيَرُدَّ عَلَينا و عَلَيكُم دُعاءَنا، فَإِنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ يَقولُ: (قُـلْ مَـا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلاَ دُعَاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامَاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ اللّٰهَ إذا مَقَتَ قَوماً مِنَ السَّماءِ هَلَكوا فِي الأَرضِ، فَلا تَألوا أنفُسَكُم خَيراً، و لَا الجُندَ حُسنَ سيرَةٍ، و لَا الرَّعِيَّةَ مَعونَةً، و لا دينَ اللّه قُوَّةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة المجلسي۱: فلا تَألوا أنفسكم خيراً: أي لا تقصّروا في كسب الخير لأنفسكم، و لا في أمر الجند بحسن السيرة، و لا في إعانة الرعية، و لا في تقوية الدين (بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَبلوا في سَبيلِهِ مَا استَوجَبَ عَلَيكُم، فَإِنَّ اللّٰهَ قَدِ اصطَنَعَ عِندَنا و عِندَكُم ما (يَجِبُ عَلَينا أن) نَشكُرَهُ بِجُهدِنا؛ و أَن نَنصُرَهُ ما بَلَغَت قُوَّتُنا، و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۲۵؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۹۴ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از نامۀ خود به فرماندهان لشکر -: به نام خدای مهرگستر مهربان. از بندۀ خدا علی امیر مؤمنان: امّا بعد، من در نزد شما و اهل ذمّه از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سپاه به كشت و زراعت مردم اعلام برائت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، مگر بِدان اندازه كه گرسنگى شدید را فرو نشاند و از نیاز مبرم، به بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازى رساند یا نابینایى را به راهی رساند. این کار به گردن خود آنهاست. پس مردم را از ستم و تجاوز كردن به دور دارید و جلوى تعدّى نابخردانتان را بگیرید و از انجام دادن كارهایى كه مورد رضایت خداوند نیست، بپرهیزید، كه در غیر این صورت، دعاى ما را به خود ما و شما بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند؛ چرا كه خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (بگو: اگر دعاى شما نباشد، پروردگارم به شما اعتنايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، كه شما [ناسپاسان، آيات حق را] تكذيب كرديد و زود به كيفر آن گرفتار خواهيد آمد). همانا خداوند، هر گاه از آسمان بر مردمى خشم گیرد، آنان در زمین هلاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. پس، از نیكى كردن در حقّ خویش، و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتارى با سپاهیان و كمک به مردم و تقویت دین خدا فرو نگذارید و آنچه بر شما واجب است، در راهش به جان بكوشید؛ زیرا خداوند به ما و شما چنان احسانى فرموده كه بر ما واجب است با تمام توان خود، سپاسش گزاریم و تا آن جا که نیرو داریم، یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسانیم، و نیرویى نیست جز از سوی خداوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;588&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن عَهدِهِ إلیٰ مالِكٍ الأَشتَرِ لمّا وَلّاهُ مِصرَ -: و إنِ استُشهِدَ أحَدٌ مِن جُنودِكَ و أَهلِ النِّكايَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَيتُ في العدوّ نِكايةً: إذا قتلت فيهم و جرحت (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۵۱۵ «نكي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَدُوِّكَ فَاخلُفُه في عِيالِهِ بِما يَخلُفُ بِهِ الوَصِيُّ الشَّفيقُ المُوَثَّقُ بِهِ؛ حَتّیٰ لا يُریٰ عَلَيهِم أثَرُ فَقدِهِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ يَعطِفُ عَلَيكَ قُلوبَ شِيعَتِكَ، و يَستَشعِرونَ بِهِ طاعَتَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يستشعرون به طاعتك: أي يجعلون طاعتك به شعارهم (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۴۷۹ - ۴۸۰ «شعر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يَسلَسونَ لِرُكوبِ مَعاريضِ التَّلَفِ الشَّديدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يسلسون: أي يلينون و ينقادون و يسهل عليهم ركوب التلف الشديد. و المعاريض: جمع معرض، و هو المحلّ و المورد (اُنظر: المصباح المنير: ص‌۲۸۵ «سلس»، کتاب العين: ج‌۱ ص‌۲۷۶ «عرض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وِلايَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص‌۱۳۴، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۵۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۲۴۹ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که وی را بر مصر گماشت -: اگر یكى از سپاهیان و نیروهای دشمن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستیز تو شهید شد، در خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش همچون یک وصىّ مهربان و مورد وثوق باش تا اثر از دست دادن او در آنان مشاهده نشود؛ زیرا این رفتار، دل پیروانت را بر تو مهربان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و با جان و دل از تو فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانى در راه حكومت تو را به راحتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۶۳ (واجبات اُمراء الأجناد إزاء المجاهدین / إرشاد الجیش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص۳۵۶ (جوامع ما لا يَنبَغي فِي القتال).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۶۳ (وظایف فرماندهان سپاه در برابر رزمندگان / راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کردن سپاهیان) و ص۳۵۷ (مواردی دیگر از نابایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جنگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واجبات-أمراء-الأجناد-إزاء-الأعداء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲: واجِباتُ أُمَراءِ الأَجنادِ إزاءَ الأَعداءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وظایف فرماندهان سپاه در برابر دشمنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلی-القیم-الدینیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱: الدَّعوَةُ إلَی القِیَمِ الدّینِیَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دعوت به ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دینی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;589&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مُخاطِباً فَروَةَ بنَ مُسَيكٍ المُرادِيَّ -: إذا أتَيتَ القَومَ فَادعُهُم، فَمَن أجابَكَ فَاقبَل، و مَن أبیٰ فَلا تَعجَل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تجعل»، وما اُثبت من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّیٰ تَجذِبَ إلَيَّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۶۴۵ ح‌۳ عن فروة بن مسيك المرادي، المعجم الكبير: ج‌۱۸ ص‌۳۲۵ ح‌۸۳۶، تهذيب الكمال: ج‌۲۳ ص‌۱۷۶ الرقم ۴۷۲۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - خطاب به فروة بن مُسَیک مرادى -: هنگامى كه نزد آن قوم آمدى، آنها را [به اسلام] فرا بخوان. هر كس پاسخت داد، بپذیر و هر كس خوددارى كرد، عجله نكن تا او را [با دعوت] به سوى من [به اسلام] بكشانى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;590&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: ما قاتَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَوماً حَتّیٰ يَدعُوَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۴۹۸ ح‌۲۰۵۳، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۱۸۱ ح‌۱۸۲۳۲؛ الإقبال: ج‌۲ ص‌۳۱۱، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۲۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله تا قومى را [به اسلام] فرا نخوانْد، با آنها نجنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;591&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن عبد الرحمن بن عوف: لَمَّا افتَتَحَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ انصَرَفَ إلَى الطّائِفِ - يَعني مِن حُنَينٍ _، فَحاصَرَهُم ثَماني&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَشَرَة أو تِسعَ عَشَرَةَ فَلَم يَفتَتِحها، ثُمَّ أوغَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإیغال: السَّیر الشدید. یقال: أوغَلَ القَوم و تَوَغَّلوا؛ إذا أمعنوا في سَیرهم. و الوُغول: الدخول في الشيء (النهایة: ج‌۵ ص‌۲۰۹ «وغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَوحَةً أو غَدوَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوحَة و الغَدوَة: هي مسافة، و قد حدّدها الإمام الصادق علیه‌السلام في حدیث له بأربع فراسخ (أُنظر: الکافي: ج‌۵ ص‌۱۶۹ ح‌۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال المجلسي=: و الظاهر أنّ المسافر یسیر غالباً في الیوم ثمانیة فراسخ، و الغالب علیهم أنّهم یسیرون في الغداة [في أوّل النهار] خمس فراسخ، و في الرواح [أي بعد الزوال، أو آخر النهار، أو العشِيِّ] ثلاث فراسخ، و قد یسیر في الغداة أربعاً و في الرواح أربعاً (روضة المتّقین: ج‌۷ ص‌۲۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ نَزَلَ، ثُمَّ هَجَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَجَّرَ الرجلُ: إذا خرج بالهاجرة؛ وهي نصف النهار (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۲۵۵ «هجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! إنّي لَكُم فَرَطٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الحدیث: «أنا فَرَطُکم علی الحَوض: أي متقدّمُکم إلیه (النهایة: ج‌۳ ص‌۴۳۴ «فرط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إنَّ مَوعِدَكُمُ الحَوضُ، فَأُوصيكُم بِعِترَتي خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِيَدِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! لَتُقِيمُنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةَ و لَتُؤْتُنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّكاةَ أو لَأَبعَثَنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيكُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلاً مِنّي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - أو كَنَفسي&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - فَلَيَضرِبَنَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعناقَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُقاتِليكُم، و لَیَسبِیَنَّ ذَرارِيَّكُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَأىٰ أُناسٌ أنَّهُ يَعني أبا بَكرٍ أو عُمَرَ، و أخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ علیه‌السلام، فَقالَ: هُوَ هٰذَا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۰۴ ح‌١١۰۴؛ المستدرك على الصحيحين: ج‌٢ ص‌١٣١ ح‌٢۵۵٩، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌٧ ص‌۴۹۸ ح‌٢٣، مسند أبي يعلى: ج‌١ ص‌٣٩٣ ح‌۸۵۶ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، طوسی - به نقل از عبد الرحمان بن عوف -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، هنگامی که مكّه را فتح کرد، رو به طائف نهاد - یعنی از مسیر حُنَین - و آنان را دوازده یا نوزده روز محاصره كرد؛ اما نتوانست آن جا را فتح کند، تا این که عصرى یا صبحگاهی به آن جا نفوذ كرد. سپس فرود آمد و بعد، از آن جا هجرت كرد. آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه فرمود: «اى مردم! من بر شما پیشى خواهم گرفت و وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاهتان حوض است. پس شما را در بارۀ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به نیكى سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس [خطاب به طائفیان] فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، هر آینه باید نماز به پا دارید و زكات بپردازید، وگر نه كسى را از خودم و یا كسى مثل خودم را گسیل خواهم داشت كه گردن جنگجویانتان را بزند و فرزندانتان را اسیر كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّه‌ای از مردم پنداشتند كه مرادش ابو بكر یا عمر است؛ و[لی] دست على علیه‌السلام را گرفت و فرمود: «آن شخص، این است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;592&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميراً لَهُ عَلیٰ سَرِيَّةٍ، أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه صلّی اللّه علیه و آله في خاصَّةِ نَفسِهِ، ثُمَّ في أصحابِهِ عامَّةً، ثُمَّ يَقولُ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُغزُ بِاسمِ اللّه و في سَبيلِ اللّه، قاتِلوا مَن كَفَرَ بِاللّه، و لا تَغدِروا و لا تَغُلّوا و تُمَثِّلوا، و لا تَقتُلوا وَليداً، و لا مُتَبَتِّلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبتّل: الانقطاع عن الدنيا إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الصحاح: ج‌۴ ص‌۱۶۳۰ «بتل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في شاهِقٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشاهق: الجبل المرتفع، و كلّ ما رفع من بناء أو غيره (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۱۹۲ «شهق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تُحرِقُوا النَّخلَ و لا تُغرِقوهُ بِالماءِ، و لا تَقطَعوا شَجَرَةً مُثمِرَةً، و لا تُحرِقوا زَرعاً؛ لِأَنَّكُم لا تَدرونَ لَعَلَّكُم تَحتاجونَ إلَيهِ، و لا تَعقِروا مِنَ البَهائِمِ مِمّا يُؤكَلُ لَحمُهُ إلّا ما لا بُدَّ لَكُم مِن أكلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إذا لَقيتُم عَدُوّاً لِلمُسلِمينَ فَادعوهُم إلیٰ إحدیٰ ثَلاثٍ، فَإِن هُم أجابوكُم إلَيها فَاقبَلوا مِنهُم و كُفّوا عَنهُم: اُدعوهُم إلَى الإِسلامِ؛ فَإِن دَخَلوا فيهِ فَاقبَلوهُ مِنهُم و كُفّوا عَنهُم، وَ ادعوهُم إلَى الهِجرَةِ بَعدَ الإِسلامِ؛ فَإِن فَعَلوا فَاقبَلوا مِنهُم و كُفّوا عَنهُم، و إن أبَوا أن يُهاجِروا وَ اختاروا دِيارَهُم، و أَبَوا أن يَدخُلوا في دارِ الهِجرَةِ، كانوا بِمَنزِلَةِ أعرابِ المُؤمِنينَ، يَجري عَلَيهِم ما يَجري عَلیٰ أعرابِ المُؤمِنينَ، و لا يَجري لَهُم فِي الفَيءِ و لا فِي القِسمَةِ شَيءٌ إلّا أن يُهاجِروا في سَبيلِ اللّه، فَإِن أبَوا هاتَينِ فَادعوهُم إلیٰ إعطاءِ الجِزيَةِ عَن يَدٍ و هُم صاغِرونَ؛ فَإِن أعطَوُا الجِزيَةَ فَاقبَل مِنهُم و كُفَّ عَنهُم، و إن أبَوا فَاستَعِنِ اللّٰهَ عزّ و جلّ عَلَيهِم و جاهِدهُم فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۲ كلاهما عن مسعدة بن صدقة؛ سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۷ ح‌۲۶۱۲، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۲ ح‌۱۶۱۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى فرماندهى از خود را بر سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، او را به رعایت پروامندی از خداوند در بارۀ خود و نیز در رفتار با عموم یارانش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به نام خدا و در راه خدا هجوم برید. با هر كس كه به خداوند كفر ورزید، جنگ كنید و پیمان نشكنید و خیانت نكنید و مُثله نكنید و كودكى را و [نیز] كسى را كه روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان از دنیا در یک بلندى، مشغول عبادت است، نكشید و نخلستان را آتش نزنید و آن را در آب غرق نكنید و درخت میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را قطع نكنید و زراعتى را آتش نزنید؛ زیرا شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید و شاید نیازمند آن شوید، و چیزى را از چارپایانى كه گوشت آنها خوردنى است، پى نكنید، مگر آنچه را ناگزیر به خوردن آن هستید&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هنگامى كه با دشمنانِ مسلمانان رو به رو شدید، آنان را به یكى از این سه چیز دعوت كنید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول (ج۱۸ ص۳۵۶) آمده است: «شاید در این، نوعى مجازگویى باشد؛ زیرا پذیرش هجرتِ تنها بدون اسلام و جزیه، سودى ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر خواستۀ شما را اجابت كردند، از آنان بپذیرید و دست بكشید: [نخست،] آنان را به اسلام دعوت كنید. پس اگر اسلام را پذیرفتند، از آنان بپذیرید و از ایشان دست بكشید. ایشان را پس از اسلام آوردن، به هجرت فرا بخوانید. اگر چنین كردند، بپذیرید و از آنان دست بكشید؛ ولى اگر نپذیرفتند كه مهاجرت كنند و سرزمین خود را ترجیح دادند و از ورود به سرزمین هجرت روى بر تافتند، به منزلۀ عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاىِ صحرانشینِ مسلمان خواهند بود و حكم آنان، همان است كه بر عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمان صحرانشین جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در فَى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء و تقسیم [غنائم]، چیزى به آنان اختصاص نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد، مگر آن كه در راه خداوند، هجرت كنند. حال اگر این دو را نپذیرفتند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الوافى (ج ۱۵ ص‌۹۴)، جملۀ «یعنى اسلام نیاوردند» در این جا آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان را به پرداختِ جزیه، در حالى كه رام و پذیرا هستند، دعوت كنید. پس اگر جزیه دادند، از آنان بپذیر و دست بكش؛ ولى اگر نپذیرفتند، از خداوند بر ضدّ آنان كمک بخواه و با آنان در راه خداوند، آن گونه كه حقّ جهاد است، جهاد كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;593&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن سهل بن سعد: قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَومَ خَيبَرَ: لَأُعطِيَنَّ الرّايَةَ غَداً رَجُلاً يُفتَحُ عَلیٰ يَدَيهِ، يُحِبُّ اللّٰهَ و رَسولَهُ، و يُحِبُّهُ اللّٰهُ و رَسولُهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَباتَ النّاسُ لَيلَتَهُم أيُّهُم يُعطیٰ؟ فَغَدَوا كُلُّهُم يَرجونَهُ، فَقالَ: أينَ عَلِيٌّ؟ فَقيلَ: يَشتَكي عَينَيهِ. فَبَصَقَ في عَينَيهِ و دَعا لَهُ، فَبَرَأَ كَأَن لَم يَكُن بِهِ وَجَعٌ، فَأَعطاهُ. فَقالَ: اُقاتِلُهُم حَتّیٰ يَكونوا مِثلَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُنفُذ عَلیٰ رِسلِكَ حَتّیٰ تَنزِلَ بِساحَتِهِم، ثُمَّ ادعُهُم إلَى الإِسلامِ و أَخبِرهُم بِما يَجِبُ عَلَيهِم، فَوَاللّه، لَأَن يَهدِيَ اللّٰهُ بِكَ رَجُلاً خَيرٌ لَكَ مِن أن يَكونَ لَكَ حُمرُ النَّعَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۹۶ ح‌۲۸۴۷، صحيح مسلم: ج‌۴ ص‌۱۸۷۲ ح‌۳۴ نحوه؛ العمدة: ص‌۱۴۵ ح‌۲۱۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از سهل بن سعد -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در روز [جنگ] خیبر فرمود: «فردا این پرچم را به دست مردى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه به دستان او فتح صورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد؛ او خدا و پیامبرش را دوست دارد و خدا و پیامبرش هم او را دوست دارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لشكریان، شب را با این فکر به سر بردند كه [فردا] پرچم به چه كسى داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. چون صبح شد، به نزد پیامبر خدا آمدند و هر كس امید داشت كه [پرچم] به او داده شود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «على كجاست؟». گفته شد: او چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد گرفته است. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در چشمان او آب دهان انداخت و برایش دعا كرد. چنان بهبود یافت كه گویى دردى نداشته است. آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرچم را به او داد. على علیه‌السلام گفت: آیا با آنان بجنگم تا مانند ما [مسلمان] شوند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرام برو تا به میدانگاهیِ آنان برسى. سپس آنان را به اسلام دعوت كن و از تکالیفی که بر عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان است، آگاهشان كن كه به خدا سوگند، اگر خداوند یک نفر را به دست تو هدایت كند، برایت بهتر از آن است که شتران سرخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مو داشته باشی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;594&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - في أحداثِ غَزوَةِ فَتحِ خَيبَرَ -: خَرَجَ رَسولُ اللهِ صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الخَيمَةِ وَ الرّايَةُ في يَدِهِ، فَرَكَزَها و قالَ: أينَ عَلِيٌّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا رَسولَ اللهِ، هُوَ رَمِدٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّمَد: وَجَع العین و انتفاخها (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۱۸۵ «رمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعصوبُ العَينَينِ. قالَ: هاتوه إلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأُتِيَ بِهِ يُقادُ، فَفَتَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَينَيهِ ثُمَّ تَفَلَ فيهِما، فَكَأَنَّما لَم تُرمَدا قَطُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: «اللّٰهُمَّ أذهِب عَنهُ الحَرَّ وَ البَردَ»، فَكانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام يَقولُ: ما وَجَدتُ بَعدَ ذٰلِكَ حَرّاً و لا بَرداً في صَيفٍ و لا شِتاءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَفَعَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّايَةَ،ثُمَّ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سِر فِي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُسلِمينَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ بابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِصنِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ادعُهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحدىٰ ثَلاثِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِصالٍ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إمّا أن يَدخُلوا فِي الإِسلامِ و لَهُم ما لِلمُسلِمينَ و عَلَيهِم ما عَلَيهِم، و أَموالُهُم لَهُم. و إمّا أن يُذعِنوا لِلجِزيَةِ وَ الصُّلحِ، و لَهُمُ الذِّمَّةُ و أَموالُهُم لَهُم. و إمَّا الحَربِ؛ فَإِن هُمُ اختارُوا الحَربَ فَحارِبهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَها و سارَ بِها، وَ المُسلِمونَ خَلفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۵۹ ح‌۲۴۹، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۲۸ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - در غزوۀ فتح خیبر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرچم به دست، از خیمه بیرون آمد. پرچم را در زمین نشاند و فرمود: «علی کجاست؟»&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: ای پیامبر خدا! او چشم‌درد دارد و به چشمانش دستمال بسته است. فرمود: «او را نزد من بیاورید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست او را گرفتند و آوردند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله چشمان علی را گشود و آب دهان مبارک را در آنها افکند و چشم‌درد علی علیه‌السلام چنان بهبود یافت که گویی درد نگرفته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «خدایا! گرما و سرما را از او باز دار». علی علیه‌السلام می‌گوید: پس از این دعا، در تابستان، گرما را و در زمستان، سرما را احساس نکردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرچم را به او سپرد و سپس فرمود: «با سربازان اسلام به دروازۀ قلعه برو و یهودیان را به یکی از این سه چیز فرا بخوان. یا اسلام بیاورند و در حقوق و وظایف، مانند دیگر مسلمانان شوند و اموالشان در دست خودشان بماند، یا صلح همراه جزیه دادن را بپذیرند و در عوض از آنان دفاع و حمایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و اموالشان در دست خودشان بماند، یا به جنگ در آیند که در این صورت با آنان بجنگ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام پرچم را گرفت و در حالی که مسلمانان پشت سرش حرکت می‌کردند، به سوی قلعه رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;595&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَمّا وَجَّهَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى اليَمَنِ قالَ: يا عَلِيُّ، لا تُقاتِل أحَداً حَتّیٰ تَدعُوَهُ إلَى الإِسلامِ، وَٱيمُ اللّه! لَأَن يَهدِيَ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلیٰ يَدَيكَ رَجُلاً، خَيرٌ لَكَ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ و غَرَبَت، و لَكَ وِلاؤُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۶ ح‌۲ عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق علیه‌السلام وص ۲۸ ح‌۴، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۱ ح‌۲۴۰ كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عنه: نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۳۶۱ ح‌۳ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۶۹۱ ح‌۶۵۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مرا به سوى یمن روانه ساخت، فرمود: «اى على! با هیچ كس پیش از آن كه او را به اسلام فرا خوانى، جنگ مكن. سوگند به خدا، اگر خداوند به دست تو انسانى را هدایت كند، از آنچه خورشید بر آن طلوع و غروب كرده، برایت بهتر است و تو بر او ولایت داری، اى على!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;596&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلىٰ مُعاوِيَةَ قَبلَ حَربِ صِفّينَ -: ألا و إنّي أدعوكُم إلىٰ كِتابِ اللّهِ و سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله، و حَقنِ دِماءِ هٰذِهِ الأُمَّةِ‌. فَإِن قَبِلتُم أصَبتُم رُشدَكُم، وَ اهتَدَيتُم لِحَظِّكُم. و إن أبَيتُم إلَّا الفُرقَةَ و شَقَّ عَصا هٰذِهِ الأُمَّةِ، فَلَن تَزدادوا مِنَ اللّهِ إلّا بُعداً، و لَن يَزدادَ الرَّبُّ عَلَيكُم إلّا سُخطاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۵۰ عن أبي الوداك، الأمالي للطوسي: ص‌۱۸۴ ح‌٣٠٨.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به معاویه پیش از جنگ صفّین -: آگاه باشید! من شما را به كتاب خدا و سنّت پیامبرش و پاس داشتنِ خون این امّت فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم. اگر بپذیرید، راه رشد را یافته و به پاداش [جاودان] خود، ره‌نمون شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، و اگر جز پراكنده ساختن و شكستنِ ابزار قدرت این امّت را نخواهید، پس، از خدا دورتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید و پروردگار، خشمش را بر شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید. و السّلام!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;597&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ لِمَعقِلِ بنِ قَيسٍ الرِّياحِيِّ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ في ثَلاثَةِ آلافٍ مُقَدِّمَةً لَهُ -: و لا يَحمِلَنَّكُم شَنَآنُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّناءَة: البُغض. شَنِئَ الشيءَ شَنَآناً: أبغَضَه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱ ص‌۱۰۱ «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَ الإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۲، وقعة صفّين: ص‌۱۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۶ ح‌۳۶۷؛ تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۶۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سفارش خود به مَعقِل بن قیس ریاحى، هنگامى كه او را با سه هزار [سپاهى] به عنوان پیشرو به سوى شام روانه كرد -: و بدرفتارىِ آنان، شما را وا ندارد كه جنگ را آغاز كنید، پیش از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه آنان را [به اسلام] فرا خوانید و درِ عذر را به رویشان ببندید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;598&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ علیه‌السلام و قَدِ استَبطَأَ أصحابُهُ إذنَهُ لَهُم فِي القِتالِ بِصِفّينَ -: أمّا قَولُكُم: «أ كُلَّ ذلِكَ كَراهِيَةَ المَوتِ؟»، فَوَاللّهِ ما أُبالي، دَخَلتُ إلَى المَوتِ أو خَرَجَ المَوتُ إلَيَّ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أمّا قَولُكُم: «شَكّاً في أهلِ الشّامِ‌»، فَوَاللّه ما دَفَعتُ الحَربَ يَوماً إلّا و أنَا أطمَعُ أن تَلحَقَ بي طائِفَةٌ فَتَهتَدِيَ بي، وتَعشُوَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعشو: يُبْصِرُ بها بَصَراً ضَعيفا (النهاية: ج‌٣ ص‌٢۴٣ «عشا»). و قال ابن أبي الحدید: عَشا إلی النار یعشو: استدلّ علیها ببصرٍ ضعیف... و هذا الکلام استعارة، شَبَّه من عَساه یلحق به من أهل الشام بمن یعشو لیلاً إلی النار؛ و ذلك لأن بصائر أهل الشام ضعیفة، فهم من الاهتداء بهداه علیه‌السلام کمن یعشو ببصر ضعیف إلی النار في اللیل (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۴ ص‌۱۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىٰ ضَوئي، و ذٰلِكَ أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أقتُلَها عَلىٰ ضَلالِها، و إن كانَت تُبوءُ بِآثامِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۵۵، بحار الأنوار: ج‌٣٢ ص‌۵۵۶ ح‌۴۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در كلام ایشان، آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه كه یارانش در خواستن اذن جنگ در صِفّین شتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیدند -: امّا این كه گفتید: آیا این همه [تأخیر] براى ناخوشایند داشتنِ مرگ است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ به خدا سوگند، برایم فرقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه من به سوى مرگ درآیم یا مرگ به سوى من روان شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا این سخنتان كه [شاید] در [جنگ با] شامیان به شک افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ به خدا سوگند كه هیچ روزى جنگ را به تأخیر نیفكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مگر از آن رو كه امیدوار بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از آنان] به من بپیوندند و هدایت پذیرند و از نورِ من بینایى گیرند و این، براى من دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن است كه آنان را در حین گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بكُشم، هر چند اگر كشته شوند، به كیفر گناهانشان گرفتار خواهند گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;599&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن البَراءِ بن عازِب: بَعَثَني عَلِيٌّ علیه‌السلام إلَى النَّهرِ إلَى الخَوارِجِ‌، فَدَعَوتُهُم ثَلاثاً قَبلَ أن نُقاتِلَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج‌٨ ص‌٣٠٩ ح‌١۶٧٣٩.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى - به نقل از براء بن عازب -: على علیه‌السلام مرا به سوى خوارج در نهروان فرستاد. پیش از كارزار، سه مرتبه آنان را [به هدایت و حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] دعوت نمودم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;600&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام _ مِن كِتابِهِ إلىٰ مَن شاقَّ و غَدَرَ مِن أهلِ الجَنَدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَد - بالتحریك -: بَلَد بالیمن (القاموس المحیط: ج‌۱ ص‌۲۸۵ «جند»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و صَنعاءَ -: إذا أتاكُم رَسولي فَتَفَرَّقوا وَ انصَرِفوا إلىٰ رِحالِكُم؛ أعفُ عَنكُم. وَ اتَّقُوا اللّهَ وَ ارجِعوا إلَی الطّاعَةِ؛ أصفَح عَن جاهِلِكُم، و أحفَظ قاصِيَكُم، و أقُم فیکم بِالقِسطِ، و أَعمَل فيكُم بِكِتابِ‌ اللّهِ. و إن أبَیتُم و لَم تَفعَلوا؛ فَاستَعِدّوا لِقُدومِ جَيشٍ جَمِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَمّ و الجَمَم: الکثیر من کلّ شيء. و قیل: الجمّ: الکثر المجتمِع (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۱۰۴ «جمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفُرسانِ‌، عَظيمِ الأَركانِ‌، يَقصِدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَصَدتُ الشيءَ وقصَدتُ له و إلیه قصداً - من باب ضَرَب -: طلبته بعَینه (المصباح المنیر: ص‌۵۰۴ «قصد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن طَغىٰ و عَصىٰ، فَتُطحَنوا طَحناً كَطحنِ الرَّحا؛ فَمَن أحسَنَ فَلِنَفسِهِ‌، و مَن أساءَ فَعَلَيها، و ما رَبُّكَ بِظَلّامٍ لِلعَبيدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلى الآية ۴۶ من سورة فصّلت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات (طبعة دار الکتاب الإسلامي): ج‌۲ ص‌۴۰۷؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌٢ ص‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به كسانى از مردم صنعا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پایتخت یمن. در جنوب حجاز و شمال عدن قرار گرفته است. صنعا از مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین شهرهاى شبه جزیرۀ عربستان در آن روزگار بوده است (ر. ک: تقویم البلدان: ص‌٩١).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَنَد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهرى در ۴۵ فرسخى صنعا که در آن، مسجد جامع معاذ بن جبل قرار دارد و بیشترِ ساکنان آن شیعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه دشمنى نمودند و پیمان شكستند -: هنگامى كه نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به شما رسید، پراكنده شوید و به محلّ سكونت خود باز گردید، که از شما در می گذرم و از خدا پروا کنید و به طاعت من در آیید. از نادانتان چشم می‌پوشم و از دور افتادۀ شما حمایت می‌كنم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در میان شما به عدالت رفتار می‌كنم و در بارۀ شما به حكم&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن عمل می‌کنم. امّا اگر چنین نكنید و سرپیچی کنید، آمادۀ آمدن سپاهى نیرومند باشید، با انبوه سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سراغ كسانى بروند كه طغیان و نافرمانى كرده‌اند، و شما را همچون آسیاب، خرد خواهند كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;601&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الزّهري: دَخَلَ رِجالٌ مِن قُرَيشٍ عَلیٰ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ - صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِما -فَسَأَلوهُ: كَيفَ الدَّعوَةُ إلَى الدّينِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَقولُ: «بِسمِ اللّه الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، أدعوكُم إلَى اللّه عزّ و جلّ و إلیٰ دينِهِ»، و جِماعُهُ أمرانِ: أحَدُهُما: مَعرِفَةُ اللّه عزّ و جلّ، وَ الآخَرُ: العَمَلُ بِرِضوانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّ مَعرِفَةَ اللّه عزّ و جلّ أن يُعرَفَ بِالوَحدانِيَّةِ، وَ الرَّأفَةِ، وَ الرَّحمَةِ، وَ العِزَّةِ، وَ العِلمِ، وَ القُدرَةِ، وَ العُلُوِّ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ، و أَنَّهُ النّافِعُ الضّارُّ، القاهِرُ لِكُلِّ شَيءٍ، الَّذي لا تُدرِكُهُ الأَبصارُ و هُوَ يُدرِكُ الأَبصارَ، و هُوَ اللَّطيفُ الخَبيرُ، و أَنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، و أَنَّ ما جاءَ بِهِ هُوَ الحَقُّ مِن عِندِ اللّه عزّ و جلّ، و ما سِواهُ هُوَ الباطِلُ. فَإِذا أجابوا إلیٰ ذٰلِكَ فَلَهُم ما لِلمُسلِمينَ و عَلَيهِم ما عَلَى المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۶ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۱ ح‌۲۳۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از زُهرى -: مردانى از قریش به نزد امام زین العابدین علیه‌السلام آمدند و از ایشان پرسیدند: دعوت به دین، چگونه است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى: &amp;quot;به نام خداوند مهرگستر مهربان. من شما را به خداوند عزّ و جلّ و به دینش دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم&amp;quot; و همۀ آن، دو چیز است: نخست، شناخت خداوند عزّ و جلّ و دیگرى عمل به رضایت او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت خداوند عزّ و جلّ به این است كه او به یكتایى، مهربانى، رحمت، عزّت، علم، قدرت و برترى بر هر چیز، شناخته شود و به این كه او سود دهنده و زیان رساننده و قاهر بر هر چیز است و او كسى است كه دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها او را در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند و او دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد و او ریزبین و آگاه است، و به این كه محمّد، بنده و فرستادۀ اوست و آنچه از جانب خداوند عزّ و جلّ آورده، حق است و هر آنچه جز آن باشد، باطل است&amp;quot;. اگر آنان [كه به اسلامشان فرا خوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید]، این دعوت را اجابت كردند، تمام حقوق مسلمانان، براى آنان نیز خواهد بود و هر آنچه بر عهدۀ مسلمانان است، بر عهدۀ آنان نیز خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;602&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في رِسالَةٍ إلیٰ بَعضِ خُلَفاءِ بَني اُمَيَّةَ -: و مِن ذٰلِكَ ما ضَيَّعَ الجِهادَ الَّذي فَضَّلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلَى الأَعمالِ... اِشتَرَطَ عَلَيهِم فيهِ حِفظَ الحُدودِ، و أَوَّلُ ذٰلِكَ الدُّعاءُ إلیٰ طاعَةِ اللّه عزّ و جلّ مِن طاعَةِ العِبادِ، و إلیٰ عِبادَةِ اللّه مِن عِبادَةِ العِبادِ، و إلیٰ وَلايَةِ اللّه مِن وَلايَةِ العِبادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در نامۀ خود به یكى از خلفاى اموى -: و از آن جمله است فرو گذاشتن جهاد، كه خداوند عزّ و جلّ آن را بر اعمال [دیگر] برترى داده است.… در این باره، با آنان شرط كرده كه حدود را حفظ كنند و قدم اوّلِ آن، دعوت به طاعت خدا به جاى طاعت بندگان است و [دعوت] به عبادت خدا به جاى عبادت بندگان و [دعوت] به حاكمیت خدا به جاى حاكمیت بندگان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجسس-أخبار-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۲: تَجَسُّسُ أخبارِ العَدُوِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجسّس در بارۀ موقعیّت دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;603&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - لَمّا رَأیٰ بِعثَةَ العُيونِ وَ الطَّلائِعِ بَينَ أيدِي الجُيوشِ -: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ عامَ الحُدَيبِيَةِ بَينَ يَدَيهِ عَيناً لَهُ مِن خُزاعَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام ـ هنگامی که در بارۀ فرستادن نیروهای اطّلاعاتی و طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران پیشاپیش سپاهیان نظر داد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [نیز] در سال حُدَیبیه یک نفر از قبیلۀ خُزاعه را به عنوان نیروی اطّلاعاتی خود، پیشاپیش فرستاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;604&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي اُمامة: إنَّ سَهلاً و عامِرَ بنَ رَبيعَةَ قالَ لَهُما رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اُخرُج يا سَهلَ بنَ حُنَيفٍ و يا عامِرَ بنَ رَبيعَةَ حَتّیٰ تَكونا لَنا عَيناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج‌۲۵ ص‌۳۲۷ ح‌۵۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق - به نقل از ابو امامه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به سهل و عامر بن ربیعه فرمود: «ای سهل بن حُنَیف و ای عامر بن ربیعه! شما دو نفر پیشاپیش ما حرکت کنید و برای ما تجسّس کنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;605&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: بَعَثَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أَنَا وَ الزُّبَيرَ وَ المِقدادَ بنَ الأَسوَدِ، قالَ: اِنطَلِقوا حَتّیٰ تَأتوا رَوضَةَ خاخٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة خاخ: موضع بين الحرمين (معجم البلدان: ج‌۲ ص‌۳۳۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ بِها ظَعينَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظَعنُ: النساء، مفردها ظعينة (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۵۷ «ظعن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَعَها كِتابٌ، فَخُذوهُ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقنا تَعادیٰ بِنا خَيلُنا حَتَّى انتَهَينا إلَى الرَّوضَةِ، فَإِذا نَحنُ بِالظَّعينَةِ، فَقُلنا: أخرِجِي الكِتابَ. فَقالَت: ما مَعِيَ مِن كِتابٍ. فَقُلنا: لَتُخرِجِنَّ الكِتابَ أو لَنُلقِيَنَّ الثِّيابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سنن أبي داوود: «فقال عليّ علیه‌السلام: والّذي يُحلف به! لأقتلنّك أو لتخرجنّ الكتاب... فقال رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: صدقكم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! فَأَخرَجَتهُ مِن عِقاصِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَقيصَةُ: الشعر يُلوی و تدخل أطرافه في اُصوله (مجمع البحرين: ج‌۲ ص‌۱۲۴۸ «عقص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَأَتَينا بِهِ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَإِذا فيهِ: مِن حاطِبِ بنِ أبي بَلتَعَةَ إلیٰ اُناسٍ مِنَ المُشرِكينَ مِن أهلِ مَكَّةَ يُخبِرُهُم بِبَعضِ أمرِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا حاطِبُ، ما هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّه، لا تَعجَل عَلَيَّ، إنّي كُنتُ امرَأً مُلصَقاً في قُرَيشٍ و لَم أكُن مِن أنفُسِها، و كانَ مَن مَعَكَ مِنَ المُهاجِرينَ لَهمُ قَراباتٌ بِمَكَّةَ يَحمونَ بِها أهليهِم و أَموالَهُم، فَأَحبَبتُ إذ فاتَني ذٰلِكَ مِنَ النَّسَبِ فيهِم أن أتَّخِذَ عِندَهُم يَداً يَحمونَ بِها قَرابَتي، و ما فَعَلتُ كُفراً و لَا ارتِداداً و لا رِضاً بِالكُفرِ بَعدَ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۹۵ ح‌۲۸۴۵ عن عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي رافع، صحیح مسلم: ج۴ ص۱۹۴۱ ح۱۶۱، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۷ ح‌۲۶۵۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله من و زبیر و مقداد را مأمور كرد و فرمود: «بروید تا به منطقۀ روضۀ خاخ برسید. در آن جا زنى كجاوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه با خود، نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد. آن نامه را از او بگیرید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما راه افتادیم و اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان به تاخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند، تا آن كه به همان منطقه رسیدیم و با آن زن كجاوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین رو به رو شدیم. گفتیم: نامه را بیرون آور. گفت: نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با من نیست. گفتیم: یا نامه را بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى، یا لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را بازرسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم. او [ناچار] نامه را از لا به لاى گیسوانش بیرون آورد. نامه را خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آوردیم. نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بود از حاطب بن ابى بَلتَعه به گروهى از مشركان، كه در آن، اطّلاعاتى در بارۀ كار پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنها داده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اى حاطب! این چیست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پیامبر خدا! در بارۀ [مجازات] من، شتاب مكن؛ زیرا من از قریش نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ بلكه وابستۀ آنها بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. مهاجرانِ همراه تو، خویشاوندانى در مكّه دارند كه از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دارایى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان حمایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و من چون چنین خویشانى نداشتم، تصمیم گرفتم به آنها خدمتى كنم تا از خویشان من حمایت كنند. من این كار را از سرِ كفر و ارتداد و رضایت دادن به كفر پس از اسلام نكردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;606&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: لَمّا أصبَحوا بِذِي الحُلَیفَةِ... بَعَثَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَينَينِ لَهُ؛ أنَساً و مُؤنِساً ابنَي فَضالَةَ، لَيلَةَ الخَميسِ، فَاعتَرَضا لِقُرَيشٍ بِالعَقيقِ، فَسارا مَعَهُم حَتّیٰ نَزَلوا بِالوِطاءِ، فَأَتَيا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَأَخبَراهُ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا نَزَلوا و حَلُّوا العُقَدَ وَ اطمَأَنّوا، بَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الحُبابَ بنَ المُنذِرِ بنِ الجَموحِ إلَى القَومِ، فَدَخَلَ فيهِم و حَزَرَ و نَظَرَ إلیٰ جَميعِ ما يُريدُ، و بَعَثَهُ سِرّاً و قالَ لِلحُبابِ: لا تُخبِرني بَينَ أحَدٍ مِنَ المُسلِمينَ إلّا أن تَریٰ قِلَّةً، فَرَجَعَ إلَيهِ فَأَخبَرَهُ خالِياً.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۲۰۶، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۳۷ نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ اُحُد -: وقتی در ذو الحُلَیفه صبح کردند... پیامبر صلّی اللّه علیه و آله دو نیروی اطّلاعاتی به نام اَنَس و مونس، دو فرزند فَضاله، را شب پنجشنبه روانه كرد و آنها در عقیق به سپاه قریش رسیدند و همراه آنها حركت كردند تا در وِطاء فرود آمدند و نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رفتند و خبرهایشان را دادند.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه مسلمانان فرود آمدند و بارها را گشودند و آرام گرفتند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله حُباب بن مُنذر بن جَموح را به سوى دشمن فرستاد و او به درون آنها رفت و [نفرات را] تخمین زد و به هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، با دقّت نگریست. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را پنهانى فرستاد و به حُباب فرمود: «اخبار را پیش روى هیچ یک از مسلمانان، به من مده، مگر آن كه آنان را کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعداد ببینى» و او باز گشت و در خلوت، اخبار را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المغازي: ج۱ ص۴۰۳ و ج۲ ص۴۶۰ و ۵۷۳ و ۶۴۰ و الطبقات الکبری: ج۲ ص۱۲ و ص۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: المغازی: ج۱ ص۴۰۳ و ج۲ ص۴۶۰ و ۵۷۳ و ۶۴۰ و الطبقات الکبری: ج۲ ص۱۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالمخبرین-السریین&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۳‌: الاِستِعانةُ بِالمُخبِرین السِّرِّیّین&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کمک گرفتن از عوامل نفوذی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;607&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: إنَّ نُعَيمَ بنَ مَسعودٍ... أتیٰ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنّي قَد أسلَمتُ، و إنَّ قَومي لَم يَعلَموا بِإِسلامي، فَمُرني بِما شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنَّما أنتَ فينا رَجُلٌ واحِدٌ، فَخَذِّل عَنّا إنِ استَطَعتَ؛ فَإِنَّ الحَربَ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ حَتّیٰ أتیٰ بَني قُرَيظَةَ، و كانَ لَهُم نَديماً فِي الجاهِلِيَّةِ، فَقالَ: يا بَني قُرَيظَةَ، قَد عَرَفتُم وُدّي إيّاكُم، و خاصَّةَ ما بَيني و بَينَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: صَدَقتَ، لَستَ عِندَنا بِمُتَّهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم: إنَّ قُرَیشاً و غَطَفانَ لَيسوا كَأَنتُم، البَلَدُ بَلَدُكُم، فَبِهِ أموالُكُم و أَبناؤُكُم و نِساؤُكُم، لا تَقدِرونَ عَلیٰ أن تَحَوَّلوا مِنهُ إلیٰ غَيرِهِ، و إنَّ قُرَيشاً و غَطَفانَ قَد جاؤوا لِحَربِ مُحَمَّدٍ و أَصحابِهِ، و قَد ظاهَرتُموهُم عَلَيهِ، و بَلَدُهُم و أَموالُهُم و نِساؤُهُم بِغَيرِهِ، فَلَيسوا كَأَنتُم، فَإِن رَأَوا نُهزَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّهزة: الفرصة. وانتهزتها، إذا اغتنمتها (الصحاح: ج‌۳ ص‌۹۰۰ «نهز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابوها، و إن كانَ غَيرُ ذٰلِكَ لَحِقوا بِبِلادِهِم و خَلّوا بَينَكُم و بَينَ الرَّجُلِ بِبَلَدِكُم، و لا طاقَةَ لَكُم بِهِ إن خَلا بِكُم، فَلا تُقاتِلوا مَعَ القَومِ حَتّیٰ تَأخُذوا مِنهُم رُهُناً مِن أشرافِهِم، يَكونونَ بِأَيديكُم ثِقَةً لَكُم عَلیٰ أن تُقاتِلوا مَعَهُم مُحَمَّداً، حَتّیٰ تُناجِزوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا لَهُ: لَقَد أشَرتَ بِالرَّأيِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خَرَجَ حَتّیٰ أتیٰ قُرَيشاً، فَقالَ لِأَبي سُفيانَ بنِ حَربٍ و مَن مَعَهُ مِن رِجالِ قُرَيشٍ: قَد عَرَفتُم وُدّي لَكُم و فِراقي مُحَمَّداً، و إنَّهُ قَد بَلَغَني أمرٌ قَد رَأَيتُ عَلَيَّ حَقّاً أن اُبلِغَكُموهُ نُصحاً لَكُم، فَاكتُموا عَنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: نَفعَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَعَلَّموا أنَّ مَعشَرَ يَهودَ قَد نَدِموا عَلیٰ ما صَنَعوا فيما بَينَهُم و بَينَ مُحَمَّدٍ، و قَد أرسَلوا إلَيهِ: إنّا قَد نَدِمنا عَلیٰ ما فَعَلنا، فَهَل يُرضيكَ أن نَأخُذَ لَكَ مِنَ القَبيلَتَينِ - مِن قُرَيشٍ و غَطَفانَ - رِجالاً مِن أشرافِهِم فَنُعطِيَكَهُم فَتَضرِبَ أعناقَهُم، ثُمَّ نَكونَ مَعَكَ عَلیٰ مَن بَقِيَ مِنهُم حَتّیٰ نَستَأصِلَهُم؟ فَأَرسَلَ إلَيهِم: أن نَعَم. فَإِن بَعَثَت إلَيكُم يَهودُ يَلتَمِسونَ مِنكُم رُهُناً مِن رِجالِكُم فَلا تَدفَعوا إلَيهِم مِنكُم رَجُلاً واحِداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خَرَجَ حَتّیٰ أتیٰ غَطَفانَ، فَقالَ: يا مَعشَرَ غَطَفانَ! إنَّكُم أصلي و عَشيرَتي و أَحَبُّ النّاسِ إلَيَّ، و لا أراكُم تَتَّهِمُونّي. قالوا: صَدَقتَ، ما أنتَ عِندَنا بِمُتَّهَمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاكتُموا عَنّي. قالوا: نَفعَلُ، فَما أمرُكَ؟ ثُمَّ قالَ لَهُم مِثلَ ما قالَ لِقُرَيشٍ، و حَذَّرَهُم ما حَذَّرَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَت لَيلَةُ السَّبتِ مِن شَوّالٍ سَنَةَ خَمسٍ، و كانَ مِن صُنعِ اللّه لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله أن أرسَلَ أبو سُفيانَ بنُ حَربٍ و رُؤوسُ غَطَفانَ إلیٰ بَني قُرَيظَةَ عِكرِمَةَ بنَ أبي جَهلٍ في نَفَرٍ مِن قُرَيشٍ و غَطَفانَ، فَقالوا لَهُم: إنّا لَسنا بِدارِ مُقامٍ، قَد هَلَكَ الخُفُّ وَ الحافِرُ، فَاغدوا لِلقِتالِ حَتّیٰ نُناجِزَ مُحَمَّداً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلوا إلَيهِم: إنَّ اليَومَ يَومُ السَّبتِ، و هُوَ يَومٌ لا نَعمَلُ فيهِ شَيئاً... و لَسنا مَعَ ذٰلِكَ بِالَّذينَ نُقاتِلُ مَعَكُم مُحَمَّداً حَتّیٰ تُعطونا رُهُناً مِن رِجالِكُم، يَكونونَ بِأَيدينا ثِقَةً لَنا، حَتّیٰ نُناجِزَ مُحَمَّداً.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَجَعَت إلَيهِمُ الرُّسُلُ بِما قالَت بَنو قُرَيظَةَ، قالَت قُرَيشٌ و غَطَفانُ: وَ اللّه، إنَّ الَّذي حَدَّثَكُم نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ لَحَقٌّ، فَأَرسَلوا إلیٰ بَني قُرَيظَةَ: إنّا - وَ اللّه - لا نَدفَعُ إلَيكُم رَجُلاً واحِداً مِن رِجالِنا.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت بَنو قُرَيظَةَ حينَ انتَهَتِ الرُّسُلُ إلَيهِم بِهٰذا: إنَّ الَّذي ذَكَرَ لَكُم نُعَيمُ بنُ مَسعودٍ لَحَقٌّ... فَأَرسَلوا إلیٰ قُرَيشٍ و غَطَفانَ: إنّا - وَ اللّه - لا نُقاتِلُ مَعَكُم مُحَمَّداً حَتّیٰ تُعطونا رُهُناً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَبَوا عَلَيهِم، و خَذَّلَ اللّٰهُ بَينَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۲۴۰، تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۷۸، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۲۱۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام: نُعَیم بن مسعود... به حضور پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسید و گفت: اى پیامبر خدا! من مسلمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و قوم من از اسلام آوردنم خبر ندارند. بنا بر این، هر مأموریتى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، به من وا گذارید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «تو در میان ما یک تن بیش نیستى. پس به میان دشمن برو و هر تعداد را كه توانستى، از جنگ با ما منصرف كن [و اتّحاد احزاب شركت كننده در جنگ خندق را به هم بزن] كه جنگ یعنى نیرنگ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُعَیم بن مسعود، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را ترک گفت و نزد بنى قُرَیظه رفت. او در زمان جاهلیت با بنى قریظه رفاقت داشت. به آنان گفت: اى بنى قریظه! شما از دوستى من با خودتان و صمیمیتى كه با هم داریم، آگاهید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: درست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى. تو نزد ما بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار نیستى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم به آنها گفت: قریش و غَطَفان، وضعیت شما را ندارند. این شهر، شهر شماست و اموال و فرزندان و زنان شما در این جایند و شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید از این شهر به جاى دیگر بروید. قریش و غطفان براى جنگ با محمّد و یاران او آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما از آنان پشتیبانى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، در صورتى كه شهر و اموال و زن و فرزند آنها در جایى دیگرند. پس، موقعیت آنها با شما فرق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. آنها اگر فرصتى [براى حمله و پیروزى] بیابند، از آن استفاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و گرنه به شهر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و شما را با مردى كه در شهر شماست، تنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و اگر تنها بمانید، توان مقابله با وى را نخواهید داشت. پس، در كنار این جماعت (مشركان) نجنگید، مگر آن كه تعدادى از بزرگان و سران آنها را به عنوان گروگان از آنها بگیرید كه به عنوان وثیقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دست شما باشند تا با اتّكا به آن در كنار قریش با محمّد بجنگید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى قریظه به او گفتند: نظر درستى دادى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم سپس از نزد بنى قریظه به میان قریش آمد و به ابو سفیان بن حرب و دیگر سران قریش كه با او بودند، گفت: شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید كه من با شما دوست هستم و مرا با محمّد كارى نیست. موضوعى شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه وظیفۀ خود دیدم از باب خیرخواهى، آن را به شما برسانم؛ امّا از من نشنیده بگیرید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم گفت: بدانید كه یهودیان از رفتار خود با محمّد پشیمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به او پیغام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه: «ما از كردۀ خود، پشیمان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. آیا اگر تعدادى از اشراف و بزرگان دو قبیلۀ قریش و غطفان را بستانیم و به شما بدهیم تا گردنشان را بزنید و سپس در كنار شما با باقى ماندۀ آنها بجنگیم تا آن كه ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كن شوند، از ما خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى؟». محمّد نیز به آنها پیغام فرستاده كه: آرى. بنا بر این، اگر یهود از شما خواستند تعدادى از رجال خود را به عنوان گروگان در اختیارشان بگذارید، حتّى یک نفر را هم نفرستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعیم سپس نزد غطفان آمد و گفت: اى غطفانیان! شما ایل و تبار من هستید و بیشتر از همۀ مردم دوستتان دارم و فكر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم به من بدگمان باشید. گفتند: درست است. ما به تو بدگمان نیستیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پس، از من نشنیده بگیرید. گفتند: بسیار خوب! موضوع چیست؟ نعیم، همان سخنانى را كه به قریش گفته بود، به غطفان نیز گفت و از همان چیزى كه قریش را بر حذر داشته بود، آنان را نیز بر حذر داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب شنبه از ماه شوّال سال پنجم شد، از لطف خدا به پیامبرش، ابو سفیان بن حرب و سران غطفان، عِكرمة بن ابى جهل را با تعدادى از قریش و غطفان نزد بنى قریظه فرستادند. این عدّه به بنى قریظه گفتند: ما براى ماندن و استراحت كردن به این جا نیامده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم. اسبان و شتران ما از بین رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. فردا صبح، آمادۀ جنگ شوید تا با محمّد پیكار كنیم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى قریظه پیغام دادند: فردا شنبه است و ما در این روز، دست به هیچ كارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنیم.… وانگهى، ما زمانى در كنار شما با محمّد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم كه تعدادى از بزرگان و رجال خود را به ما گروگان دهید كه به عنوان وثیقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دست ما باشند. در این صورت با محمّد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى فرستادگان، پیغام بنى قریظه را براى قریش و غطفان آوردند، آنها گفتند: به خدا سوگند، حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه نعیم بن مسعود به شما گفته، راست است. پس براى بنى قریظه پیغام فرستادند كه: به خدا سوگند، ما حتّى یک نفر از افراد خود را در اختیار شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاریم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى فرستادگان قریش و غطفان، این پیام را به بنى قریظه رساندند، آنها گفتند: حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه نعیم بن مسعود به شما گفته، درست است.… پس به قریش و غطفان پیغام دادند: به خدا سوگند، تا گروگان در اختیار ما نگذارید، همراه شما با محمّد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم. و بدین سان از همكارى با آنها خوددارى كردند و خداوند، آنها را از یارى یکدیگر باز داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;608&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ بَنِي المُصطَلِقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يقال لها غزوة المريسيع، اسم ماء في ناحية قديد إلى الساحل، سار النبيّ صلّی اللّه علیه و آله في سنة خمس إلى بني المصطلق (معجم البلدان: ج‌۵ ص‌۱۱۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: كانَ رَأسُهُم و سَيِّدُهُم [أي بَنِي المُصطَلِقِ] الحارِثَ بنَ أبي ضِرارٍ، و كانَ قَد سارَ في قَومِهِ و مَن قَدَرَ عَلَيهِ مِنَ العَرَبِ فَدَعاهُم إلیٰ حَربِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَابتاعوا خَيلاً و سِلاحاً، و تَهَيَّؤوا لِلمَسيرِ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و جَعَلَتِ الرُّكبانُ تَقدَمُ مِن ناحِيَتِهِم فَيُخبِرونَ بِمَسيرِهِم، فَبَلَغَ ذٰلِكَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَبَعَثَ بُرَيدَةَ بنَ الحُصَيبِ الأسلَمِيَّ يَعلَمُ عِلمَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاستَأذَنَ النّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله أن يَقولَ، فَأَذِنَ لَهُ، فَخَرَجَ حَتّیٰ وَرَدَ عَلَيهِم ماءَهُم، فَوَجَدَ قَوماً مَغرورينَ قَد تَأَلَّبوا و جَمَعُوا الجُموعَ، فَقالوا: مَنِ الرَّجُلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَجُلٌ مِنكُم قَدِمتُ لَمّا بَلَغَني عَن جَمعِكُم لِهٰذَا الرَّجُلِ، فَأَسيرُ في قَومي و مَن أطاعَني، فَتَكونُ يَدُنا واحِدَةً حَتّیٰ نَستَأصِلَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الحارِثُ بنُ أبي ضِرارٍ: فَنَحنُ عَلیٰ ذٰلِكَ فَعَجِّل عَلَينا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بُرَيدَةُ: أركَبُ الآنَ فَآتيكُم بِجَمعٍ كَثيفٍ مِن قَومي و مَن أطاعَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُرّوا بِذٰلِكَ مِنهُ، و رَجَعَ إلیٰ رَسولِ اللّه فَأَخبَرَهُ خَبَرَ القَومِ. فَنَدَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله النّاسَ، و أَخبَرَهُم خَبَرَ عَدُوِّهِم، فَأَسرَعَ النّاسُ لِلخُروجِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۴۰۴، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۶۳ نحوه؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۹۵ ح‌۴ نقلاً عن الكازروني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ بنى مُصطَلِق -: رئیس بنى مصطلق، حارث بن ابى ضِرار، قوم خود و هر كدام از اعراب را كه توانست، به جنگ با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دعوت كرد و اسب و سلاح خریدند و براى حركت به سوى پیامبر خدا آماده شدند و قافله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه از منطقۀ آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند، از حركت آنها خبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند. خبر به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسید و ایشان، بُرَیدة بن حَصیب اسلمى را روانه نمود تا خبر قطعى در این باره بیاورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله اجازه گرفت تا آنچه را [براى فریب دشمن] لازم است، بگوید و بیرون آمد تا بر سر آبشان، بر آنها وارد شد و گروهى فریب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده را یافت كه گرد هم آمده و جمعیتى را جمع كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنها گفتند: تو كیستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بریده گفت: مردى از شما كه چون خبر گرد هم آمدنتان براى جنگ با این مرد (پیامبر صلّی اللّه علیه و آله) به من رسید، نزدتان آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از قوم خود و هر كس كه از من فرمان ببرد، كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم تا همه یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست بر او حمله و او را ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كن كنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارث بن ابى ضرار گفت: ما هم این قصد را داریم. به سوى ما بشتاب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بریده گفت: هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون سوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و تعداد فراوانى از قومم و هر كه را از من فرمان ببرد، برایتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها از این سخن او خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدند. بریده نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله باز گشت و خبر آن قوم را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله داد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مردم را فرا خواند و خبر دشمنشان را به آنها داد و مردم به سرعت، آمادۀ بیرون رفتن شدند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;609&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - فِي العَبّاسِ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ -: قيلَ: إنَّهُ أسلَمَ قَبلَ الهِجرَةِ، و كانَ يَكتُمُ إسلامَهُ، و كانَ بِمَكَّةَ يَكتُبُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أخبارَ المُشرِكينَ، و كانَ مَن بِمَكَّةَ مِنَ المُسلِمينَ يَتَقَوَّون بِهِ، و كانَ لَهُم عَوناً عَلیٰ إسلامِهِم. و أَرادَ الهِجرَةَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «مُقامُكَ بِمَكَّةَ خَيرٌ»، فَلِذٰلِكَ قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ: «مَن لَقِيَ العَبّاسَ فَلا يَقتُلهُ؛ فَإِنَّهُ اُخرِجَ كُرهاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج‌۳ ص‌۱۶۴ الرقم ۲۷۹۹، الطبقات الكبرى: ج‌۴ ص‌۳۱، تهذيب الكمال: ج‌۱۴ ص‌۲۲۷ الرقم ۳۱۲۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - در بارۀ عبّاس بن عبد المطّلب -: گفته شده كه عبّاس قبل از هجرت [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله]، مسلمان شده بود؛ ولى اسلامش را پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و در مكّه، اخبار مشركان را به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشت و مسلمانان مكّه از حمایت و یارى او بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و چون خواست به مدینه هجرت كند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «ماندنت در مكّه، بهتر است». از این رو پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ بدر فرمود: «هر كس عبّاس را دید، او را نكشد، كه او را به اجبار آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: السیرة النبویة لابن هشام: ج۲ ص۲۶۷&lt;br /&gt;<br /> و المغازي للواقدي: ج۱ ص۱۹ و ج۳ ص۸۹۳&lt;br /&gt;<br /> و مسند ابن حنبل: ج۹ ص۹۳ ح۲۳۳۹۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: السیرة النبویّة، ابن هشام: ج۲ص۲۶۷ و المغازی، واقدی: ج۱ ص۱۹ و ج۳&lt;br /&gt;<br /> ص۸۹۳ و مسند ابن حنبل: ج۹ ص۹۳ ح۲۳۳۹۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرعاب-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۴‌: إرعابُ العَدُوِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وحشت انداختن در دل دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و َأَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَ مِن رِّبَاطِ ٱلْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ ٱللهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ ءَاخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لاَ تَعْلَمُونَهُمُ ٱللهُ يَعْلَمُهُمْ وَ مَا تُنفِقُواْ مِن شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ فِى سَبِيلِ ٱللهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَ أَنتُمْ لاَ تُظْـلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در برابر آنها آنچه توانستيد از نيرو و اسبان بسته و آماده شده آماده سازيد كه بدين وسيله دشمن خدا و دشمن خود و ديگرانى غير آنها را - كه شما آنها را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد [و] خداوند آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد - بترسانيد، و هر چيزى كه در راه خدا انفاق كنيد، [در روز جزا] به طور كامل به شما داده خواهد شد و بر شما هرگز ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;610&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: طافَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَعياً، و إنَّما طافَ لِيُرِيَ المُشرِكينَ قُوَّتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۶۶۶ ح‌۲۸۳۶، السنن الكبرى: ج‌۵ ص‌۱۷۹ ح‌۹۴۳۳، المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۲۴۴ ح‌۱۱۸۲۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله طواف را به صورت دویدن به جا آورد. او این کار را کرد تا در برابر مشرکان قدرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;611&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن عكرمة - في ذِکرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسدِ -: كانَ يَومُ اُحُدٍ يَومَ السَّبتِ لِلنِّصفِ مِن شَوّالٍ، فَلَمّا كانَ الغَدُ مِن يَومِ اُحُدٍ و ذٰلِكَ يَومُ الأَحَدِ لِسِتَّ عَشرَةَ لَيلَةً خَلَت مِن شَوّالٍ، أذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فِي النّاسِ بِطَلَبِ العَدُوِّ، و أَذَّنَ مُؤَذِّنُهُ ألّا يَخرُجَنَّ مَعَنا أحَدٌ إلّا مَن حَضَرَ يَومَنا بِالأَمسِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّما خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مُرهِباً لِلعَدُوِّ، و لِيَبلُغَهُم أنَّهُ خَرَجَ في طَلَبِهِم، لِيَظُنّوا بِهِ قُوَّةً، و أَنَّ الَّذي أصابَهُم لَم يوهِنهُم عَن عَدُوِّهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۳۴، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۱۰۶، فتح الباري: ج‌۷ ص‌۳۷۳ ذيل ح‌۴۰۷۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از عكرمه، در یاد کرد از جنگ حَمراء الأسَد -: جنگ اُحُد در روز شنبه پانزدهم شوّال بود و فرداى آن روز - یعنى یكشنبه شانزدهم شوّال - مؤذّن پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله میان مردم ندا داد كه باید در پى دشمن رفت و مؤذّن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ندا داد كه: هیچ كس با ما بیرون نیاید، مگر كسى كه دیروز در جنگ ما حضور داشته است.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیرون آمد تا دشمن را بترساند و به آنها بفهماند كه در تعقیب آنهاست و گمان برند كه هنوز نیرومند هستند و مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسیده به آنان، آنها را از رویارویى با دشمنشان سست نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;612&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي - في ذِكرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسَدِ -: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَأمُرُهُم فِي النَّهارِ بِجَمعِ الحَطَبِ، فَإِذا أمسَوا أمَرَنا أن نوقِدَ النّيرانَ، فَيوقِدُ كُلُّ رَجُلٍ ناراً، فَلَقَد كُنّا تِلكَ اللَّيالي نوقِدُ خَمسَمِئَةِ نارٍ، حَتّیٰ تُریٰ مِنَ المَكانِ البَعيدِ، و ذَهَبَ ذِكرُ مُعَسكَرِنا و نيرانِنا في كُلِّ وَجهٍ، حَتّیٰ كانَ مِمّا كَبَتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَبَتَ اللّٰهُ العَدُوَّ كَبتاً - من باب ضرب -: أهانه وأذلّه (المصباح المنير: ص‌۵۲۳ «كبت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُ تَعالیٰ عَدُوَّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۳۳۸، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۴۹، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۴ ص‌۳۱۰ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - در یادكرد از جنگ حمراء الأسد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آنها را در طول روز، به گرد آوردن هیزم فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و چون شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، به ما فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه آتش بیفروزیم و هر مردى [به تنهایى] آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروخت. ما در آن شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پانصد آتش [جداگانه] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروختیم تا از جاى دور نیز دیده شود و آوازۀ اردوگاهمان و آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان در همه جا بپیچد و خداى متعال، دشمنمان را با آن، خوار و ذلیل كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;613&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن ابن عبّاس - في ذِكرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: و نامَ المُسلِمونَ و بِهِمُ الكُلومُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلم: الجَرح (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۹۹ «كلم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فيهِم نَزَلَت: (إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ ٱلْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، و فيهِم نَزَلَت: (إِن تَكُونُواْ تَأْلَمُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ؛ لِأَنَّ اللّٰهَ أمَرَهُم عَلیٰ ما بِهِم مِنَ الجِراحِ أن يَتبَعوهُم، و أَرادَ بِذٰلِكَ إرهابَ المُشرِكينَ، و خَرَجوا إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، و بَلَغَ المُشرِكينَ ذٰلِكَ، فَأَسرَعوا حَتّیٰ دَخَلوا مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۳ ص‌۱۶۰، التبيان في تفسير القرآن: ج‌۳ ص‌۳۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۴۵؛ تفسير الطبري: ج‌۴ الجزء ۵ ص‌۲۶۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ جنگ اُحُد -: مسلمانان با وجود جراحاتی که برداشته بودند، خوابیدند و این آیه: (اگر به شما زخمی رسید، به آن جماعت نیز مانند شما زخم رسید) (تا پایان آیه) در بارۀ آنان نازل شد. همچنین آیۀ (اگر شما درد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشيد) (تا پایان آیه) در بارۀ ایشان نازل شد؛ چرا که خداوند به آنان دستور داد با وجود جراحاتشان، دشمن را تعقیب کنند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست با این کار، دشمن را بترساند. مسلمانان هم تا حمراء الأسد رفتند و این خبر به مشرکان رسید و با سرعت خود را به مکّه رساندند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسم-ما-يستخدمه-العدو-من-حرب-نفسية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۵‌: حسمُ ما يَستَخدِمُهُ العَدُوُّ مِن حَربٍ نَفسِيَّةٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مقابله با جنگ روانی دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَ ٱلْمُرْجِفُونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرجف القوم إرجافاً: أكثروا من الأخبار السيّئة واختلاق الأقوال الكاذبة حتّى يضطرب الناس (المصباح المنير: ص‌۲۲۰ «رجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِى ٱلْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً * مَّلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً * سُنَّةَ ٱللهِ فِى ٱلَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلُ وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّةِ ٱللهِ تَبْدِيلاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الطبرسي في تفسيره: (لَّئِن لَّمْ يَنتَهِ الْمُنَافِقُونَ) أي لئن لم يمتنع المنافقون (وَ الَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ) أي فجور و ضعف في الإيمان، و هم الذين لا دين لهم عمّا ذكرناه من مراودة النساء و إيذائهنّ، (وَ الْمُرْجِفُونَ فِى الْمَدِينَةِ) و هم المنافقون أيضاً الذين كانوا يرجفون في المدينة بالأخبار الكاذبة المضعّفة لقلوب المسلمين، بأن يقولوا: اجتمع المشركون في موضع كذا؛ قاصدين لحرب المسلمين، و نحو ذلك، و يقولون لسرايا المسلمين: إنّهم قتلوا و هُزموا. و في الكلام حذف و تقديره: لئن لم ينته هؤلاء عن أذى المسلمين، و عن الإرجاف بما يشغل قلوبهم (مجمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان: ج‌۸ ص‌۵۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۶۰ - ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(البتّه اگر منافقان و كسانى كه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مرض است و شايعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنان در شهر كه در مردم ايجاد اضطراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، [از فسادگری‌شان] دست بر ندارند، حتماً تو را بر ضدّ آنها بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزيم. آن گاه در اين شهر، جز اندک مدّتى مجاور تو نخواهند بود * در حالى كه ملعون بوده، هر كجا يافته شوند، بايد دستگير و به طرزى بد و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعى كشته شوند. * [اين نوع عذاب] سنّت [جاریِ] خداست در بارۀ كسانى كه پيش از اين در گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هرگز در سنّت خدا تبديلى نخواهى يافت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;614&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: قَولُهُ: (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ)؛ أي شَكٌّ (وَ ٱلْمُرْجِفُونَ فِى ٱلْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً) نَزَلَت في قَومٍ مُنافِقينَ كانوا فِي المَدينَةِ يُرجِفونَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا خَرَجَ في بَعضِ غَزَواتِهِ، و يَقولونَ: قُتِلَ و اُسِرَ، فَيَغتَمُّ المُسلِمونَ لِذٰلِكَ و يَشكونَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَأَنزَلَ اللّٰهُ في ذٰلِكَ: (لَّـئِــن لَّمْ يَـنتَهِ ٱلْمُنَـافِــقُونَ) إلیٰ قَولِهِ: (ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً)؛ أي نَأمُرُكَ بِإِخراجِهِم مِنَ المَدينَةِ إلّا قَليلاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَّلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً). و في رِوايَةِ أبِي الجارودِ عَن أبي جَعفَرٍ علیه‌السلام، قالَ: مَلعونينَ، فَوَجَبت عَلَيهِمُ اللَّعنَةُ، يَقولُ اللّٰهُ بَعدَ اللَّعنَةِ: (أَيْنَمَا ثُقِفُواْ أُخِذُواْ وَ قُتِّلُواْ تَقْتِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۱۹۶، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۷۰ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: سخن خداوند: (البتّه اگر منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است، [از فسادگری‌شان] دست بر ندارند) (مقصود از بیمارى دل، شک است) (و [نیز] شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنان در مدینه، حتماً تو را بر ضدّ آنها بر می‌انگیزیم. آن گاه در این شهر، جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود) در بارۀ منافقانى نازل شد كه در مدینه براى پیامبر صلّی اللّه علیه و آله شایعه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند و چون براى جنگى بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «كشته شد!» و «اسیر شد!» و مسلمانان از این خبرها، اندوهگین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و سپس به پیامبر خدا شكایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و خداوند هم در این باره نازل كرد: (اگر منافقان [از این كار خود] دست بر ندارند) تا (سپس جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود)؛ یعنى به تو فرمان خواهیم داد كه پس از اندكى، آنها را از مدینه اخراج كنى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از رحمت خدا دور گرديده و هر كجا يافته شوند، گرفته و سخت كشته خواهند شد). در روایت ابو جارود از امام باقر علیه‌السلام آمده است که فرمود: ملعونین، یعنی واجب اللعنه شدند. خداوند پس از لعنت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (هر كجا يافته شوند، گرفته و سخت كشته خواهند شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;615&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن قتادة - فِي تفسیر الآيَةِ (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ) -: الإِرجافُ: الكَذِبُ الَّذي كانَ يُذيعُهُ أهلُ النِّفاقِ، و يَقولونَ: قَد أتاكُم عَدَدٌ و عُدَّةٌ. و ذُكِرَ لَنا أنَّ المُنافِقينَ أرادوا أن يُظهِروا ما في قُلوبِهِم مِنَ النِّفاقِ، فَأَوعَدَهُمُ اللّٰهُ بِهٰذِهِ الآيَةِ (لَّـئِن لَّمْ يَنتَهِ ٱلْمُنَـٰفِقُونَ وَ ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ) إلیٰ قَولِهِ (لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ)؛ أي لَنَحمِلَنَّكَ عَلَيهِم و لَنُحَرِّشَنَّكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريش: الإغراء بين القوم (الصحاح: ج‌۳ ص‌۱۰۰۱ «حرش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِم. فَلَمّا أوعَدَهُمُ اللّٰهُ بِهٰذِهِ الآيَةِ كَتَموا ذٰلِكَ و أَسَرّوهُ (ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلاً)؛ أي بِالمَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۱۰ ص‌۳۱۵۵ ح‌۱۷۷۹۲، تفسير الطبري: ج‌۱۲ الجزء ۲۲ ص‌۴۸ نحوه، الدرّ المنثور: ج‌۶ ص‌۶۶۲ نقلاً عن ابن المنذر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبى حاتم - به نقل از قتاده، در بارۀ این سخن خداى متعال: (اگر منافقان [از كار خود] دست بر ندارند) -: ارجاف، یعنى دروغى كه منافقان، آن را شایع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: دشمن با عِدّه و عُدّه به سوى شما آمده است! و براى ما ذكر شده كه منافقان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند نفاقى را كه در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان داشتند، آشكار كنند و خداوند هم با این آیه، آنها را تهدید كرد: (اگر منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است، [از كار خود] دست بر ندارند) تا (حتماً تو را بر ضدّ آنها بر می‌انگیزیم)؛ یعنى تو را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزیم تا بر ضدّ آنان اقدام كنى. و چون خداوند، آنها را با این آیه تهدید كرد، قصد خود را كتمان كردند و آن را پوشاندند. (سپس جز مدّتى كوتاه مجاور تو نخواهند بود)، یعنى در مدینه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخدعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۶‌: الخُدعَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیرنگ زدن به دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;616&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الحَربُ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۴ ص‌۳۷۸ ح‌۵۷۹۴، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۳۳۲ ح‌۱۱۳۴؛ صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۱۰۲ ح‌۲۸۶۶، صحیح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۶۱ ح‌۱۷ کلاهما عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جنگ، نیرنگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;617&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ سَمَّى الحَربَ عَلیٰ لِسانِ نَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله خُدعَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۱۹۶ ح‌۶۹۶ عن سعيد بن حدّان، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۷۲۹ ح‌۱، مسند أبي يعلى: ج‌۱ ص‌۲۶۰ ح‌۴۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: خداوند، بر زبان پیامبرش جنگ را نیرنگ نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;618&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن كعب بن مالك: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا أرادَ غَزوَةً وَرّیٰ غَيرَها، و كانَ يَقولُ: الحَربُ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۳ ح‌۲۶۳۷، صحيح ابن حبّان: ج‌۸ ص‌۱۵۶ ح‌۳۳۷۰ نحوه، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۲۵۳ ح‌۱۸۴۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از کعب بن مالک -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هر گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست جنگی را شروع کند، طوری وانمود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد که قصد کار دیگری را دارد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جنگ، نیرنگ است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;619&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا يَصلُحُ الكَذِبُ إلّا في ثَلاثَةِ مَواطِنَ... و كَذِبُ الإِمامِ عَدُوَّهُ؛ فَإِنَّ الحَربَ خُدعَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص‌۱۷۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۱۰۴ ح‌۱۲۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دروغ گفتن جایز نیست جز در سه جا:... و دروغ گفتن امام به دشمنش؛ زیرا جنگ، نیرنگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;620&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ثَلاثٌ يَحسُنُ فيهِنَّ الكَذِبُ: المَكيدَةُ فِي الحَربِ، وعِدَتُكَ زَوجَتَكَ، وَ الإِصلاحُ بَينَ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۴ ص‌۳۵۹ ح‌۵۷۶۲ عن أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه:، الخصال: ص‌۸۷ ح‌۲۰ عن المحاربي عن الإمام الصادق عن آبائه:، مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۲۵ ح‌۲۶۵۶ عن الإمام الصادق عن آبائه:، تحف العقول: ص‌۹، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۲۱۳ ح‌۴۲۴۴، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۸ ح‌۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در سه جا دروغ، پسندیده است:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شایان ذکر است که دروغ، حرام است و دروغ گفتن، همانند سایر حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گناه است و میان آن و دیگر حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها تفاوتى وجود ندارد؛ امّا زمانى که دو کار مهم و مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر وجود دارد که باید یکى انتخاب شود، مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مقدّم است؛ زیرا عقل حکم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که در تزاحم میان دو حرام - که یکى از آن دو، جرم کمترى دارد و باید یکى را انتخاب کرد -، لازم است آنچه جرم کمترى دارد، انتخاب شود، مانند جایى که کسى در حال غرق شدن است و براى نجات وى باید حرامى مرتکب شد، که در این جا باید یکى را انتخاب کرد و نجات غریق، مقدّم است؛ چرا که مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. ادلّۀ چهارگانۀ کتاب، سنّت، اجماع و عقل هم بر همین دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكر در جنگ، وعده دادن تو به همسرت، و سازش بر قرار كردن در میان مردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;621&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام كانَ يَقولُ: لَأَن تَخَطَّفَنِي الطَّيرُ أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أقولَ عَلیٰ رَسولِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله ما لَم يَقُل، سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ في يَومِ الخَندَقِ: الحَربُ خُدعَةٌ، يَقولُ: تَكَلَّموا بِما أرَدتُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۶۲ ح‌۲۹۸ عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: به درستى كه على علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر پرندگان، مرا برُبایند، برایم دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه چیزى را به پیامبر خدا نسبت دهم كه نفرموده است. از پیامبر خدا شنیدم كه در روز [جنگ] خندق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;جنگ، نیرنگ است&amp;quot;. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;هر گونه كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید، سخن بگویید&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;622&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن هشام بن عروة عن أبيه: كانَ رَجُلٌ نَمّاماً، فَذَكَرَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله حَديثاً فَقالَ: «لا تَذكُرهُ لِأَحَدٍ»، و كانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحِبُّ أن يَذكُرَهُ، فَلَمّا أدبَرَ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «الحَربُ خُدعَةٌ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ الرَّجُلُ فَأَفشاهُ، و كادَ اللّٰهُ لِنَبِيِّهِ في بَني قُرَيظَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۲۶۱ ح‌۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، طوسی - به نقل از هشام بن عروه، از پدرش -: مردی سخن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چین بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مطلبی را به او گفت و فرمود: «این مطلب را به کسی نگو»؛ امّا هدفش این بود که آن مرد، آن مطلب را بازگو کند. مرد که رفت، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «جنگ، نیرنگ است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آن مرد رفت و سخن را فاش ساخت و خداوند به سود پیامبرش در جنگ با بنی قُریظه نیرنگ به کار برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;623&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عَدِيّ بن حاتِم: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ علیه‌السلام قالَ يَومَ التقَیٰ هُوَ و مُعاوِيَةُ بِصِفّينَ - و رَفَع بِها صَوتَه لِيُسمِعَ أصحابَهُ -: «وَاللّه، لَأَقتُلَنَّ مُعاوِيَةَ و أصحابَهُ»، ثُمَّ يَقولُ في آخِرِ قَولِهِ: «إن شاءَ اللّهُ» - يَخفِضُ بِها صَوتَهُ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُنتُ قَريباً مِنهُ، فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّكَ حَلَفتَ عَلیٰ ما فَعَلتَ، ثُمَّ استَثنَيتَ، فَما أرَدتَ بِذٰلِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: إنَّ الحَربَ خُدعَةٌ، و أنَا عِندَ المُؤمِنينَ غَيرُ كَذوبٍ، فَأَرَدتُ أن اُحَرِّضَ أصحابي عَلَيهِم؛ کي‌لا يَفشَلوا، وكَي يَطمَعوا فيهِم، فَأَفقَهُهُم يَنتَفِعُ بِها بَعدَ اليَومِ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۷ ص‌۴۶۰ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۶۳ ح‌۲۹۹، تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۶۰ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۷ ح‌۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عدى بن حاتم -: روزى كه امیر مؤمنان علیه‌السلام در صفّین با معاویه رو به رو شد، با صداى بلند كه یارانش بشنوند، فرمود: «به خدا سوگند، معاویه و یاران او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم». سپس در پایان این جمله، آهسته گفت: «إن شاء اللّٰه (اگر خدا بخواهد)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من كه نزدیک او بودم، گفتم: اى امیر مؤمنان! شما براى گفتۀ خود، سوگند خوردید و سپس «إن شاء اللّٰه» گفتید. منظورتان چه بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «همانا جنگ، نیرنگ است و من در نظر مؤمنان هرگز دروغگو نبوده‌ام و نیستم. خواستم یاران خود را بر ضدّ سپاه معاویه بر انگیزم، تا دچار سستى نشوند و به پیروزى امید بندند. پس در آینده، داناترین آنان، از این سخنْ سود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد، إن شاء اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: قرب الإسناد: ص۱۳۳ ح۴۶۶ و تفسیر فرات: ص۵۹۳ ح۷۵۹ و المصنّف لابن أبي شیبه: ج۸ ص۴۹۹ ح۱۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: قرب الإسناد: ص۱۳۳ ح۴۶۶ و تفسیر فرات: ص۵۹۳ ح۷۵۹ و المصنّف، ابن ابی شیبه: ج۸ ص۴۹۹ ح۱۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغلظة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۷‌: الغِلظَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شدّت عمل در برابر دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ جَـٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَ ٱلْمُنَـٰفِقِينَ وَ ٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْوَٰهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ ٱلْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۳، التحريم: ۹ و راجع التوبة: ۱۲۳ و الفرقان: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! با كافران و منافقان جهاد كن و در برابر آنها شدّت عمل به خرج بده، و جايگاه آنان دوزخ است و آن بد جاى بازگشتى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قٰاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفّٰارِ وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً‌ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِين).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ١٢٣.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! با كسانى از كفّار پيكار كنيد كه به شما نزديک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند و حتماً بايد در شما شدّت عمل ببینند، و بدانيد كه خداوند با پرهيزگاران است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى ٱلْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِم مَّنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس اگر در جنگ، بر آنها دست يافتى، با [شدّت عمل در مجازاتِ] آنان، كسانى را كه به دنبال آنها هستند، سخت پراكنده گردان. باشد كه متذكّر شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رعاية-العدل-في-نقض-العهد-عند-مخافة-الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۸‌: رِعايَةُ العَدلِ في نَقضِ العَهدِ عِندَ مَخافَةِ الخِيانَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رعایت عدالت در نقض پیمان، هنگام بیم داشتن از خیانت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوف (ترسیدن) به تنهایی نمی‌تواند مجوّز پیمان‌شکنی باشد؛ بلکه این خوف باید دارای منشأ عًقلایی باشد؛ یعنی قرائن و نشانه‌هایی از آنها ظاهر شده باشد و بیم خیانت آنها برود. از این رو خداوند متعال می‌فرماید: (أنْبِذْ إِلَيْهِمْ؛ پیش‌دستی کنید) امّا بلافاصله می‌فرماید (لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ)؛ یعنی مبادا بدون اعلام اِلغای پیمانشان، به آنها حمله کنی! (ر. ک: تفسیر نمونه: ج۷ ص۲۱۸). آیۀ ۹۰ از سورۀ نساء و آیات ۵۵ تا ۶۲ از سورۀ انفال و روایات ذیل عنوان نیز تأییدکنندۀ همین مطلب اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر از گروهى بيم خیانت دارى، [پیمانشان را] سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یکسان [بدانند که آن پیمان، گسسته است]. همانا خداوند، خیانتکاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;624&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة: لَمّا خَرَجَ [النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله] إلیٰ غَزوَةِ تَبوكَ، و تَخَلَّفَ مَن تَخَلَّفَ مِنَ المُنافِقينَ و أَرجَفُوا الأَراجيفَ، جَعَلَ المُشرِكونَ يَنقُضونَ عُهودَهُم، و أَمَرَهُمُ اللّٰهُ بِإِلقاءِ عُهودِهِم إلَيهِم لِيَأذَنوا بِالحَربِ، و ذٰلِكَ قَولُهُ عزّ و جلّ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة لابن البِطریق: ص‌۱۶۴ ح‌۲۵۲؛ تفسير الثعلبي: ج‌۵ ص‌۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمدة: هنگامی که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به غزوۀ تبوک رفت و منافقان که در مدینه باقی مانده بودند، دست به شایعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازی و دروغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراکنی کردند، مشرکان شروع به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی کردند و خداوند هم به مسلمانان دستور داد متقابلاً پیمانشان با آنان را لغو کنند تا اعلام جنگ نمایند. این است [معنای] سخن خداوند عزّ و جلّ: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;625&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - فی ذِکرِ خِیانَةِ مُعاوِيَةَ -: فَقَدِمتُ الكوفَةَ و قَدِ اتَّسَقَت لِيَ الوُجوهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاتِّساق: الانتظام. و استوسَقَ لك الأمر: إذا أمکنك. و في حدیث النجاشي: استوسق علیه أمر الحبشة: أي اجتمعوا علی طاعته و استقرّ الملك فیه (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۳۸۰ و ۳۸۱ «وسق»). و المعنی: انتظم لي جميعُ نواحي المسلمين، و انقادوا جميعهم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّها إلَّا الشّامَ، فَأَحبَبتُ أن أتَّخِذَ الحُجَّةَ و اُفضِيَ العُذرَ، و أَخَذتُ بِقَولِ اللّه تَعالیٰ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَائِنِينَ)، فَبَعَثتُ جَريرَ بنَ عَبدِ اللّه إلیٰ مُعاوِيَةَ مُعذِراً إلَيهِ، مُتَّخِذاً لِلحُجَّةِ عَلَيهِ، فَرَدَّ كِتابي و جَحَدَ حَقّي و دَفَعَ بَيعَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف المحجّة: ص‌۲۶۱، بحار الأنوار: ج‌۳۰ ص‌۲۱ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان خیانتکاری معاویه -: من به کوفه در آمدم، در حالی که همۀ شهرها و نواحی در فرمان بودند بجز شام. بنا بر این، برای آن که حجّت داشته باشم و معذور باشم و به این سخن خداوند متعال: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]. همانا خدا خیانتکاران را دوست ندارد) عمل کرده باشم، جریر بن عبد اللّٰه را نزد معاویه فرستادم تا خود را نزد او معذور و در برابرش حجّت داشته باشم؛ امّا او دست رد به نامۀ من زد و حقّم را انکار کرد و حاضر نشد با من بیعت کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;626&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلی سَوَاءٍ) -: نَزَلَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد من النزول هنا هو تطبیق الآیة علی بعض مواردها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مُعاوِيَةَ لَمّا خانَ أميرَ المُؤمنِينَ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۷۹، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۶۱ ح‌۴۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - به نقل از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و اگر از گروهى بیمِ خیانت دارى، [پیمانشان را] به سویشان بینداز [تا طرفین] به طور یكسان [بدانند كه آن پیمان، گسسته است]) -: این آیه در بارۀ معاویه که به امیر مؤمنان علیه‌السلام خیانت کرد، نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، این است که آیه برای بیان حکم واقعه‌ای نازل شد که قرار بود در آینده اتّفاق بیفتد، یا نازل شد تا حکم چنین وقایعی را پیشاپیش، روشن سازد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;627&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: لا تُقاتِل عَدُوَّكَ حَتّیٰ تَنبِذَ إلَيهِم عَلیٰ سِواءٍ، إنَّ اللّٰهَ لا يُحِبُّ الخائِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۵ ص‌۱۷۲۱ ح‌۹۱۹۴، الدرّ المنثور: ج‌۴ ص‌۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام: با دشمنت نجنگ تا آن گاه که به آنان اعلام کنی تو هم متقابلاً پیمانشان را شکسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای؛ زیرا خدا خیانتکاران (پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنان) را دوست ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۳۸ ( قتال الذِّمّي و المُعاهَد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۳۹ (جنگیدن با ذِمّی و هم‌پیمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-المعاملة-بعد-الغلبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۹‌: حُسنُ المُعامَلَةِ بَعدَ الغَلَبَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با دشمن پس از پیروزی بر او&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;628&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: إنَّ أهلَ مَكَّةَ دَخَلَها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَنوَةً، فَكانوا اُسراءَ في يَدِهِ، فَأَعتَقَهُم و قالَ: اِذهَبوا فَأَنتُمُ الطُّلَقاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۳ ص‌۵۱۳ ح‌۲ عن صفوان بن يحيى و أحمد بن محمّد بن أبي نصر، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۳۸ ح‌۹۶ وص ۱۱۹ ح‌۳۴۱، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۱ ح‌۲۹ و راجع قرب الإسناد: ص‌۳۸۴ ح‌۱۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با نیروى نظامى، وارد مكّه شد و از این رو، اهالى مكّه اسیرانى در دست او شدند؛ امّا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آنها را آزاد كرد و فرمود: «بروید، كه شما آزادید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;629&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في ذِكرِ سيرَةِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ فَتحِ مَكَّةَ -: فَإِنَّهُ لَم يَسبِ لَهُم ذُرِّيَّةً، و قالَ: مَن أغلَقَ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۱۲ ح‌۲، تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۱۱۶ ح‌۳۳۶، الخصال: ص‌۲۷۶ ح‌۱۸ كلّها عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۱۳۶ ح‌۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بیان سیرۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در روز فتح مکّه -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرزندان آنان (مكّیان) را اسیر نكرد و فرمود: «هر كس درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببندد، در امان است. هر كس سلاحش را بیندازد، در امان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;630&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا قَدِمَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ يَومَ افتَتَحَها، فَتَحَ بابَ الكَعبَةِ فَأَمَرَ بِصُوَرٍ فِي الكَعبَةِ فَطُمِسَت، فَأَخَذَ بِعِضادَتَيِ البابِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، صَدَقَ وَعدَهُ، و نَصَرَ عَبدَهُ، و هَزَمَ الأَحزابَ وَحدَهُ. ماذا تَقولونَ و ماذا تَظُنُّونَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَالوا: نَظُنُّ خَيراً و نَقولُ خَيراً؛ أخٌ كَريمٌ وَ ابنُ أخٍ كَريمٍ، و قَد قَدَرتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أقولُ كَما قالَ أخي يوسُفُ:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لا تَثْرِيبَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۴ ص‌۲۲۵ ح‌۳، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۱ ح‌۲۹؛ تاريخ الطبري: ج‌۳ ص‌۶۰، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۴ ص‌۵۴ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در فتح مكّه به آن شهر وارد شد، درِ كعبه را گشود و فرمان داد كه تمام نقش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى درون كعبه محو شوند. آن گاه دو لنگۀ در را گرفت و فرمود: «معبودى جز خداوند یكتاى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همتا نیست. وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش راست بود و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را یارى داد و به تنهایى، همۀ گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شكست داد. چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید؟ و چه گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: گمان خیر داریم و سخن نیكو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم. [تو] برادرى بزرگوار و فرزند برادرى بزرگوار هستى و توانایى [انتقام] یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «من همان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم كه برادرم یوسف گفت: (امروز، سرزنشى بر شما نیست. خداوند، شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و او مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;631&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن بعض آل عمر بن الخطّاب: لَمّا كانَ يَومُ الفَتحِ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِمَكَّةَ، أرسَلَ إلیٰ صَفوانَ بنِ اُمَيَّةَ بنِ خَلَفٍ و إلیٰ أبي سُفيانَ بنِ حَربٍ و إلَى الحارِثِ بنِ هِشامٍ. قالَ عُمَرُ: قُلتُ: قَد أمكَنَ اللّٰهُ مِنهُم، اُعَرِّفُهُم بِما صَنَعوا، حَتّیٰ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: مَثَلي و مَثَلُكُم كَما قالَ يوسُفُ لِإخوَتِهِ: (لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ ٱلْيَوْمَ يَغْفِرُ ٱللهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّ ٰحِمِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُمَرُ: فَانفَضَحتُ حَياءً مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كَراهِيَةً لِما كانَ مِنّي، و قَد قالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما قالَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۱۴۱، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۵۶۴ الرقم ۱۱۹، تفسير القرطبي: ج‌۹ ص‌۲۵۸ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از یكى از خاندان عمر بن خطّاب -: چون روز فتح گردید و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مكّه وارد شد، در پىِ صفوان بن امیّه و ابو سفیان بن حرب و حارث بن هشام فرستاد. عمر گفت: من با خودم گفتم: خدا، آنها را به چنگ ما انداخت. سزاى اعمالشان را به آنها خواهم چشاند؛ امّا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنان فرمود: «قصّۀ، امروز من و شما، همانى است كه یوسف به برادرانش گفت: (امروز، سرزنشى بر شما نیست. خداوند، شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و او مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مهربانان است)».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: من از این كه چنان فكرى در فكرم گذشت و پیامبر خدا به آنها چنین گفت، از پیامبر خدا شرمنده شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوفاء-بالعهود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱۰: الوفاءُ بالعهودِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ / ۲ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پایبندی به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;632&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن وَصِيَّتِهِ لِمالِكٍ الأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ عَلیٰ مِصرَ -: و إن عَقَدتَ بَينَكَ و بَينَ عَدُوِّكَ عُقدَةً أو ألبَستَهُ مِنكَ ذِمَّةً، فَحُط عَهدَكَ بِالوَفاءِ، وَارعَ ذِمَّتَكَ بِالأَمانَةِ، وَ اجعَل نَفسَكَ جُنَّةً دونَ ما أعطَيتَ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ مِن فَرائِضِ اللّه شَيءٌ النّاسُ أشَدُّ عَلَيهِ اجتِماعاً - مَعَ تَفَرُّقِ أهوائِهِم و تَشَتُّتِ آرائِهِم - مِن تَعظيمِ الوَفاءِ بِالعُهودِ، و قَد لَزِمَ ذٰلِكَ المُشرِكونَ فيما بَينَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي لزم المشركون مع شِركهم الوفاء بالعهود، و صار ذلك لهم شريعة و بينهم سنّة، فالإسلام أولى باللزوم و الوفاء (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۷ ص‌۱۰۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دونَ المُسلِمينَ لِمَا استَوبَلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَوبَلوا: وجدوه وبيلاً؛ أي ثقيلاً. و استَوبَلت البلد: أي استوخمته و استثقلته و لم يوافق مزاجك (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۱۴۶ «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن عَواقِبِ الغَدرِ؛ فَلا تَغدِرَنَّ بِذِمَّتِكَ، و لا تَخيسَنَّ بِعَهدِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تخيسنّ بعهدك: أي لا تنقضه. يقال: خاس بعهده يخيس، و خاس بوعده؛ إذا أخلفه (النهاية: ج‌۲ ص‌۹۲ «خيس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تَختِلَنَّ عَدُوَّكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تختلنّ عدوّك: أي لا تمكرنَّ به. يقال: خَتَله يختِله؛ إذا خدعه و راوغه. و خَتَل الذئبُ الصيدَ؛ إذا تخفّى له (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۹ «ختل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّهُ لا يَجتَرِئُ عَلَى اللّه إلّا جاهِلٌ شَقِيٌّ، و قَد جَعَلَ اللّٰهُ عَهدَهُ و ذِمَّتَهُ أمناً أفضاهُ بَينَ العِبادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضاه بين عباده: أي جعله مشتركاً بينهم، لا يختصّ به فريق دون فريق (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۷ ص‌۱۰۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرَحمَتِهِ، و حَريماً يَسكُنونَ إلیٰ مَنَعَتِهِ، و يَستَفيضونَ إلیٰ جِوارِهِ، فَلا إدغالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إدغال: أي لا إفساد. و أدغَلَ في الأمر: أدخل فيه ما يفسده و يخالفه (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۲۴۴ «دغل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا مُدالَسَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا مُدالسة: أي لا خديعة. يقال: فلان لا يوالس و لا يدالس: أي لا يخادع و لا يخون (اُنظر: المصباح المنير: ص‌۱۹۸ «دلس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا خِداعَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، خصائص الأئمّة:: ص‌۱۲۳، تحف العقول: ص‌۱۴۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۷ ح‌۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، آن گاه كه او را به استاندارى مصر گماشت -: اگر با دشمنت پیمانى بستى یا به او امان دادى، به عهد خویش وفا كن و آنچه بر ذمّه دارى، ادا نما و خود را چون سپرى، برابرِ پیمانت قرار ده؛ چرا كه مردم، بر هیچ چیز از واجب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا، همچون بزرگ شمردن وفا به عهد، سختْ هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان نیستند، با خواسته‌های گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گون و رأى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مخالف یكدیگر كه دارند، و مشركان نیز جدا از مسلمانان، پایبندی به پیمان‌ها را لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمردند، بدان جهت كه زیانِ فرجام ناگوار پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى را به دوش كشیدند. پس در آنچه به عهده گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، خیانت مكن و پیمانى را كه بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مشكن، و دشمنت را مفریب كه جز نادانِ بدبخت، بر خدا جرئت نمی‌ورزد، و خداوند، پیمان و ذمّۀ خود را امانى قرار داده و از روى رحمت خویش آن را میان بندگان، همگانى كرده است و آن را چون حریمى استوار ساخته، تا در سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیارامند و بِدان پناه بَرَند. پس در پیمان، خیانت، فریب و مكر، راه ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ التّاسِعُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الأمانُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قبول-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۱:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبولُ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پذیرش درخواست امان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِنْ أَحَدٌ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ٱسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّیٰ يَسْمَعَ كَلَـٰمَ ٱللهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُو ذَ ٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر یکی از مشرکان از تو پناهندگی خواست، به او پناه ده تا سخن خدا را بشنود [و در آن بیندیشد]. سپس او را به محلّ امنش برسان؛ چرا که آنها گروهی هستند که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;633&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ سَرِيَّةً دَعا بِأَميرِها فَأَجلَسَهُ إلیٰ جَنبِهِ، و أَجلَسَ أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، ثُمَّ قالَ:... و أَيُّما رَجُلٍ مِن أدنَى المُسلِمينَ و أَفضَلِهِم نَظَرَ إلیٰ أحَدٍ مِنَ المُشرِكينَ فَهُوَ جارٌ حَتّیٰ يَسمَعَ كَلامَ اللّه، فَإِذا سَمِعَ كَلامَ اللّه عزّ و جلّ؛ فَإِن تَبِعَكُم فَأَخوكُم في دينِكُم، و إن أبیٰ فَاستَعينوا بِاللّه عَلَيهِ و أَبلِغوهُ مَأمَنَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳ كلّها عن محمّد بن حمران و ص‌۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، فرمانده آن را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و او را در كنار خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و یاران او را فراروى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هر مرد، از پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مسلمانان یا بالاترین آنان، كه به یكى از مشركان مهلت دهد، آن مشرک در امان است تا سخن خداوند را بشنود. آن گاه كه سخن خداوند را شنید، اگر از شما پیروى كرد، او برادر دینى شماست و اگر نپذیرفت، از خداوند بر ضدّ او كمک بخواهید و او را به محلّ امن او برسانید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;634&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: ما مَعنیٰ قَولِ النَّبِيِّ: «يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَو أنَّ جَيشاً مِنَ المُسلِمينَ حاصَروا قَوماً مِنَ المُشرِكينَ، فَأَشرَفَ رَجُلٌ فَقالَ: أعطُونِي الأَمانَ حَتّیٰ ألقیٰ صاحِبَكُم و اُناظِرَهُ، فَأَعطاهُ أدناهُمُ الأَمانَ، وَجَبَ عَلیٰ أفضَلِهِمُ الوَفاءُ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از سكونى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: معناى این جملۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه: «كمترین آنها، از طرف همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد» چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر سپاهى از مسلمانان، گروهى از مشركان را محاصره كنند و در همین وضع، مردى از محاصره شدگان بیاید و بگوید: &amp;quot;به من، امان دهید تا بیایم و با فرمانده شما، دیدار و گفتگو كنم&amp;quot; و پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین فرد سپاه مسلمانان، به آنان امان دهد، بر بالاترینِ آنان واجب است به آن وفادار باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حرمة-أمان-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۲: حُرمَةُ أمانِ المُسلِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حرمتْ داشتن امان یک مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;635&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُؤمِنونَ إخوَةٌ، تَتَكافیٰ دِماؤُهُم، و هُم يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن سفيان الثوري عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله نحوه، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي يعفور عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ عن أبي خالد القمّاط عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۳ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مؤمنان برادرند، خونشان برابر است، در برابر دیگران یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست اند و كمترین آنها كسى را به [امان و] تعهّد همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;636&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُسلِمونَ تَتَكافَأُ دِماؤُهُم، يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم، و يُجيرُ عَلَيهِم أقصاهُم، و هُم يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، يَرُدُّ مُشِدُّهُم عَلیٰ مُضعِفِهِم و مُتَسَرِّعُهُم عَلیٰ قاعِدِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۱، السنن الكبرى للبيهقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۱۳، المجموع للنووي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ كلّها عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبيدة، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان، خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است، کمترین ایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد [و بقیّه باید آن امان را رعایت کنند] و نیز دورترینشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طرف آنان پناه دهد، در برابر بیگانگان متّحدند، رزمندگان صاحب مرکب قوی، با رزمندگان صاحب مرکب ضعیف، در غنیمت شریک اند و نیز رزمندگان شرکت کننده در جنگ با رزمندگان پشتیبان آنها شریک اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;637&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ، يَسعیٰ بِها أدناهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۷۰، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱۶ كلاهما عن إبراهيم التيمي عن أبيه عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۳۱؛ دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، العمدة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ عن يزيد بن شريك بن طارق التيمي عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد مسلمانان، یکی است. کمترین فرد آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد [و بقیّه باید آن را مراعات کنند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;638&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: المُسلِمونَ إخوَةٌ، تَكافَأُ دِماؤُهُم، و يَسعیٰ بِذِمَّتِهِم أدناهُم، فَإِذا آمَنَ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ أحَداً مِنَ المُشرِكينَ لَم يَجِب أن تُخفَرَ ذِمَّتُهُ، و تُعرَضُ عَلَيهِم شَرائِطُ الإِسلامِ، فَإِن قَبِلوا أن يُسلِموا أو يَكونوا ذِمَّةً، و إلّا رُدّوا إلیٰ مَأمَنِهِم و قوتِلوا، و إن قُتِلَ أحَدٌ مِنهُم دون ذٰلِكَ فَعَلیٰ مَن قَتَلَهُ ما قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (فَتَـحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ وَ دِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلیٰ أَهْلِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مسلمانان برادر همدیگرند و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است و کمترین آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند [به دشمن] امان دهد. پس هر گاه مسلمانی به مشرکی امان داد، نباید امان او نقض شود، بلکه شرایط اسلام به مشرکان پیشنهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر پذیرفتند که مسلمان شوند یا ذمّی باشند، [که بهتر!] و گر نه به مأمنشان باز گردانده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با آنها جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر قبل از این کار، فردی از مشرکان کشته شود، کسی که او را کشته است، باید طبق این دستور خدا عمل کند: (آزاد کردن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مؤمن و پرداخت دیه به اولیای دم او).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;639&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: قَرَأتُ في كِتابٍ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كَتَبَ كِتاباً بَينَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ و مَن لَحِقَ بِهِم مِن أهلِ يَثرِبَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ كُلَّ غازِيَةٍ غَزَت بِما يُعَقِّبُ بَعضُها بَعضاً بِالمَعروفِ وَ القِسطِ بَينَ المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ لا يَجوزُ حَربٌ إلّا بِإِذنِ أهلِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «غَزَت بما یعقّب»، لعلّ قوله: «بما» زیدَ من النسّاخ. و في التهذیب: «غَزَت معنا»، فقوله: «یُعَقّب» خبر. و علی ما في النسخ لعلّ قوله: «بالمعروف» بدل، أو بیان لقوله: «بما یعقّب»، و قوله: «فإنّه» خبر؛ أي: کلّ طائفة غازیة بما یعزم أن یعقّب و یتبع بعضها بعضاً فیه و هو المعروف و القسط بین المسلمین، فإنّه لا یجوز له حرب إلّا بإذن أهلها؛ أي أهل الغازیة. أو فلیعلم هذا الحکم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قال في النهایة: و فیه: «إنّ کلّ غازیة غَزَت یعقّب بعضها بعضاً»؛ أي یکون الغزو بینهم نوباً، فإذا خرجت طائفة ثمّ عادت لم تکلّف أن تعود ثانیة حتی یعقبها غیرها. انتهی. و لا یخفی بُعده عمّا في تلک النسَخ (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۵۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و إنَّ الجارَ كَالنَّفسِ غَيرَ مُضارٍّ و لا آثِمٍ، و حُرمَةَ الجارِ عَلَى الجارِ كَحُرمَةِ اُمِّهِ و أَبيهِ، لا يُسالِمُ مُؤمِنٌ دونَ مُؤمِنٍ في قِتالٍ في سَبيلِ اللّه إلّا عَلىٰ عَدلٍ و سَواءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۱ ح‌۵، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۰ ح‌۲۳۸ و فيه «لا يجار حرمة» بدل «يجوز حرب» و «مؤمن» بدل «مؤمنين» و كلاهما عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار لأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۶۷ ح‌۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در كتابى از [امیر مؤمنان] على علیه‌السلام خواندم كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى میان مهاجران و انصار و یک‌یکِ اهالى مدینه كه ملحق به آنان اند، نوشت: «هر گروه جنگجویى جنگید، گروه دیگرى، به نوبت، آن را پى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، با رعایت آنچه میان مسلمانان درست و عادلانه است؛ چون هیچ جنگى جز به اجازۀ اهلِ آن روا نیست و چون شخص پناهنده (پناه داده شده)، مانند &amp;quot;خود&amp;quot; پناه دهنده است كه نباید به او زیان رساند و در حقّش گناهى مرتکب شود. حرمت پناهنده بر پناه دهنده مانند حرمت مادر و پدرش است. هیچ مسلمانى بدون مسلمان دیگر در جنگ در راه خدا [با دشمن] صلح نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر بر پایۀ عدالت و برابری».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;640&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: لَمّا دَخَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مَكَّةَ عامَ الفَتحِ، قامَ فِي النّاسِ خَطيباً فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّهُ ما كانَ مِن حِلفٍ فِي الجاهِلِيَّةِ فَإِنَّ الإِسلامَ لَم يَزِدهُ إلّا شِدَّةً، و لا حِلفَ فِي الإِسلامِ، وَ المُسلِمونَ يَدٌ عَلیٰ مَن سِواهُم، تَكافَأُ دِماؤُهُم، يُجيرُ عَلَيهِم أدناهُم، و يُرَدُّ عَلَيهِم أقصاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹۲۹، صحيح ابن خزيمة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۰، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۷ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴۵۵؛ الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن عمر -: در سال فتح، چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله وارد مکّه شد، در میان مردم سخنرانی کرد و فرمود: «ای مردم! هر پیمانی که در جاهلیت [برای دفاع از مظلوم] بوده، اسلام آن را با شدّت قبول کرده است و در اسلام، پیمانی وجود ندارد [و نباید بسته شود]. مسلمانان در برابر بیگانگان یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان برابر است. کم‌ترین، آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند امان دهد. دورترینشان هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طرف آنها پناه دهد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;641&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ عَلِیّاً أجازَ أمانَ عَبدٍ مَملوكٍ لِأَهلِ حِصنٍ مِنَ الحُصونِ، و قالَ: هُوَ مِنَ المُؤمِنینَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج‌۵ ص‌۳۱ ح‌۲ عن مسعدة بن صدقة، تهذیب الأحکام: ج‌۶ ص‌۱۴۰ ح‌۲۳۵، قرب الإسناد: ص‌۱۳۸ ح‌۴۸۸، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۶ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: على علیه‌السلام امان دادن برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مملوک به [همۀ] ساكنان دژى را روا دانست [و قبول کرد] و گفت: او هم از مسلمانان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمان-المرأة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۳: أمانُ المَرأَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امان دادن زنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;642&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي هريرة عن النبيّ صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ المَرأَةَ لَتَأخُذُ لِلقَومِ؛ يَعني تُجيرُ عَلَى المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابو هریره -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «زن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند برای مردم بگیرد» یعنی از جانب مسلمانان امان دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;643&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَيسَ لِلعَبدِ مِنَ الغَنيمَةِ شَيءٌ إلّا خُرثِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُرثِيّ: أردأ المتاع و الغنائم، و هي سقط البيت من المتاع (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ «خرث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَتاعِ، و أَمانُهُ جائِزٌ، و أَمانُ المَرأَةِ جائِزٌ إذا هِيَ أعطَتِ القَومَ الأَمانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱۷۲ عن موسى بن إسماعيل عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۸۳؛ الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برای برده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چیزی از غنیمت نیست، مگر خرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزهای کالاها؛ امّا امان او نافذ است. امان زن هم هر گاه به دشمن امانی دهد، نافذ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;644&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام هانئ: أجَرتُ رَجُلَينِ مِن أحمائي، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: قَد أمَّنّا مَن أمَّنتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹۷۲، السنن الكبرى للبيهقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱۷۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۲، مسند إسحاق بن راهويه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی [خواهر علی بن ابی طالب علیه‌السلام] -: من به دو نفر از خویشانم امان دادم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به کسی که تو امان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، ما هم امان دادیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;645&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام هانئ: أنَّها أجارَت رَجُلاً مِنَ المُشرِكينَ يَومَ الفَتحِ، فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله فَذَكَرَت لَهُ ذٰلِكَ، فَقالَ: قَد أجَرنا مَن أجَرتِ، و أَمَّنّا مَن أمَّنتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۳، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹۵۷ نحوه، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۹، التمهيد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ هانی -: او در روز فتح مکّه به مردی از مشرکان امان داد و نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رفت و موضوع را به ایشان گفت. فرمود: «به کسی که تو پناه و امان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، ما هم پناه و امان دادیم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصناف-إعطاء-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۴: أصنافُ إِعطاءِ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;646&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الأَمانُ جائِزٌ بِأَيِّ لِسانٍ كانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: امان دادن، نافذ است، به هر زبانی که باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;647&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا أومَأَ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ أو أشارَ بِالأَمانِ إلیٰ أحَدٍ مِنَ المُشرِكينَ فَنَزَلَ عَلیٰ ذٰلِكَ، فَهُوَ في أمانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر مسلمانی به مشرکی با ایما یا اشاره امان بدهد و او بر اساس آن بیرون بیاید، در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;648&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إذا رَمیٰ أحَدٌ مِنَ المُسلِمينَ إلیٰ أحَدٍ مِن أهلِ الحَربِ بِحَبلٍ، فَهُوَ أمانٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: اگر مسلمانی به سوی یکی از مشرکان طنابی [به نشانۀ امان دادن] بیندازد، آن مشرک در امان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;649&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَو أنَّ قَوماً حاصَروا مَدينَةً فَسَأَلوهُمُ الأَمانَ، فَقالوا: لا، فَظَنّوا أنَّهُم قالوا: نَعَم، فَنَزَلوا إلَيهِم، كانوا آمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ عن محمّد بن الحكم، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹۰ عن الإمام الكاظم علیه‌السلام و كلاهما عن محمّد بن حكيم، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر گروهى شهرى را محاصره كردند و اهل شهر از آنان امان خواستند و اینان گفتند: نه؛ امّا آنان گمان كردند كه اینان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: آرى و با این گمان از شهر بیرون آمدند و نزد آنان رفتند، در امان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أدب-إعطاء-الأمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۵: أدَبُ إعطاءِ الأَمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب امان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;650&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميراً لَهُ عَلیٰ سَرِيَّةٍ أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه عزّ و جلّ في خاصَّةِ نَفسِهِ، ثُمَّ في أصحابِهِ عامَّةً، ثُمَّ يَقولُ:... و إذا حاصَرتُم أهلَ حِصنٍ، فَإِن آذَنوكَ عَلیٰ أن تُنزِلَهُم عَلیٰ ذِمَّةِ اللّه و ذِمَّةِ رَسولِهِ فَلا تُنزِلهُم، لٰكِن أنزِلهُم عَلیٰ ذِمَمِكُم و ذِمَمِ آبائِكُم و إخوانِكُم؛ فَإِنَّكُم إن تُخفِروا ذِمَمَكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخفَرَ الذمّة: لم يَفِ بها (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ «خفر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذِمَمَ آبائِكُم و إخوانِكُم، كانَ أيسَرَ عَلَيكُم يَومَ القِيامَةِ مِن أن تُخفِروا ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ رَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۲ كلاهما عن مسعدة بن صدقة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷؛ السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۸۶، المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلّها عن سليمان بن بريدة عن أبيه عنه صلّی اللّه علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى فرماندهى از خود را بر سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، او را به پروا داشتن از خدا در بارۀ خود و نیز در رفتار با عموم یارانش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هنگامى كه اهل دژى را محاصره كردید، اگر به تو اعلام كردند كه به آنان از طرف خداوند و نیز از طرف پیامبرش تعهّد و امان دهید، قبول نکن؛ بلکه از طرف خودتان و پدران و برادرانتان تعهّد و امان دهید؛ زیرا شما اگر تعهّدات و امان خود یا پدران و برادران خود را بشكنید، در روز قیامت بر شما آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این كه تعهّد و امان خداوند و پیامبرش را بشكنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;651&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن بريدة: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا أمَّرَ أميراً عَلیٰ جَيشٍ أو سَرِيَّةٍ أوصاهُ في خاصَّتِهِ بِتَقوَى اللّه و مَن مَعَهُ مِنَ المُسلِمينَ خَيراً، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و إذا حاصَرتَ أهلَ حِصنٍ فَأَرادوكَ أن تَجعَلَ لَهُم ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، فَلا تَجعَل لَهُم ذِمَّةَ اللّه و لا ذِمَّةَ نَبِيِّهِ، ولٰكِنِ اجعَل لَهُم ذِمَّتَكَ و ذِمَّةَ أصحابِكَ؛ فَإِنَّكُم إن تُخفِروا ذِمَمَكُم و ذِمَمَ أصحابِكُم أهوَنُ مِن أن تُخفِروا ذِمَّةَ اللّه و ذِمَّةَ رَسولِهِ. و إذا حاصَرتَ أهلَ حِصنٍ فَأَرادوكَ أن تُنزِلَهُم عَلیٰ حُكمِ اللّه، فَلا تُنزِلهُم عَلیٰ حُكمِ اللّه و لٰكِن أنزِلُهم عَلیٰ حُكمِكَ؛ فَإِنَّكَ لا تَدري أ تُصيبُ حُكمَ اللّه فيهِم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أم لا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۷، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۸۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۹۲ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از بریده -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه کسی را به فرماندهی لشکر یا سریّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای منصوب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، نخست خودِ او را به پرهیزگاری و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با زیردستانش سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هر گاه ساکنان دژی را محاصره کردی و آنها از تو درخواست کردند که آنان را در امان خدا و امان پیامبرش قرار دهی، این کار را نکن؛ بلکه از جانب خودت و یارانت امانشان بده؛ زیرا اگر شما امان خود و یارانتان را بشکنید، آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این که امان خدا و پیامبر او را بشکنید، و هر گاه ساکنان دژی را محاصره کردید و گفتند حاضرند بر اساس حکم خدا از دژ به زیر آیند، بر اساس حکم خدا به زیرشان نیاور؛ بلکه بر اساس حکم خودت چنین کن؛ زیرا تو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی که رفتار تو با آنان واقعاً حکم خداست یا نه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحريم-الغدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۶: تَحريمُ الغَدرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حرمت خیانت کردن در امان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;652&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا أمِنَكَ الرَّجُلُ عَلیٰ دَمِهِ فَلا تَقتُلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲۷۷ عن سليمان بن صرد، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۱۴نقلاً عن الطبراني عن رفاعة بن صرد نحوه، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹۵۴، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ كلاهما عن عمرو بن الحمق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اگر كسى تو را بر جان خود امین کرد، او را نكُش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;653&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أيُّما رَجُلٍ أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ ثُمَّ قَتَلَهُ، فَأَنَا مِنَ القاتِلِ بَريءٌ و إن كانَ المَقتولُ كافِراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۸۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۰۶ و فيه «مؤمن» بدل «رجل» و «مؤمناً» بدل «رجلاً» و ليس فيه «و إن كان المقتول كافراً»، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۲۲، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۸۱، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۷۹ نحوه و كلّها عن عمرو بن الحمق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كه كسى را امان دهد و سپس او را بكشد، من از آن قاتل بیزارم، اگر چه مقتول، كافر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;654&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَنِ ائتَمَنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ ثُمَّ خاسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاس به خوساً: غدر به و خان (القاموس المحيط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ «خوس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ، فَأَنَا مِنَ القاتِلِ بَريءٌ و إن كانَ المَقتولُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۹، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ كلاهما عن حبّة العرني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: هر کس مردی را بر جانش امان دهد و سپس به او خیانت کند، من از قاتلْ برائت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم، هر چند مقتول، دوزخی باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;655&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ يَسعیٰ بِها أدناهُم، فَمَن أخفَرَ مُسلِماً فَعَلَيهِ لَعنَةُ اللّه وَ المَلائِكَةِ وَ النّاسِ أجمَعينَ، لا يُقبَلُ مِنهُ صَرفٌ و لا عَدلٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يقبل منه صَرف و لا عدل: الصَّرف: التوبة. و العَدل: الفِدية (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶۱ «عدل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰۸، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ نحوه، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳۴، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱۶ كلّها عن إبراهيم التميمي عن أبيه عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۳۱؛ العمدة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ عن يزيد بن شريك بن طارق التيمي عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد [و امان دادن] مسلمانان، یکی است. کمترینِ آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند امان دهد [و امانش برای دیگران معتبر است]. پس، هر کس امان مسلمانی را نقض کند، لعنت خدا و فرشتگان و مردم، هر سه، بر او باد! نه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از او پذیرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه دیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;656&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِمَّةُ المُسلِمينَ واحِدَةٌ، فَإِذا جازَت عَلَيهِم جائِزَةٌ فَلا تُخفِروها؛ فَإِنَّ لِكُلِّ غادِرٍ لِواءً يُعرَفُ بِهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۲۶، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۷۵، مسند إسحاق بن راهويه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۶ و فيه «أجازت عليكم جارية» بدل «جارت عليهم جائزة»، التمهيد لابن عبد البرّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ كلّها عن عائشة، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تعهّد [و امان دادن] مسلمانان، یکی [و برای همه معتبر و الزامی] است. پس، هر گاه مسلمانی به آنها امانی داد، آن را نقض نکنید؛ زیرا در روز قیامت، برای هر عهدشکنی، پرچمی است که با آن شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;657&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما أقبَحَ القَطيعَةَ بَعدَ الصِّلَةِ، وَ الجَفاءَ بَعدَ الإِخاءِ، وَ العَداوَةَ بَعدَ المَوَدَّةِ، وَ الخِيانَةَ لِمَنِ ائتَمَنَكَ، و خُلفَ الظَّنِّ لِمَنِ ارتَجاكَ، وَ الغَدرَ بِمَنِ استَأمَنَ إلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰ و ص‌۲۲۹؛ دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: چه زشت است بریدن بعد از پیوند، و جفاکاری پس از برادرى، و دشمنى پس از دوستى، و خیانت کردن به کسی که تو را امین شمرده، و ناامید کردن کسی که به تو امید بسته، و فریب دادنِ کسی که از تو امان خواسته!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جزاء-الغادر-یوم-القیامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷: جَزاءُ الغادِرِ یَومَ القِیامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مجازات خیانت در روز قیامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;658&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أمَّنَ رَجُلاً فَقَتَلَهُ، وَجَبَت لَهُ النّارُ وإن كانَ المَقتولُ كافِراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۲۰ ص‌۴۲ ح‌۶۴، تاريخ الإسلام للذهبي: ج‌۱۳ ص‌۲۳۸ الرقم ۱۳۹، حلية الأولياء: ج‌۳ ح‌۳۲۴ الرقم ۲۵۰ كلاهما بزيادة «على دمه» بعد «رجلاً» و كلّها عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس مردى را [بر جانش] امان دهد و سپس او را بكشد، آتش [دوزخ] بر او واجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اگر چه آن کشته شده، کافر باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;659&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ دَمِهِ فَقَتَلَهُ، فَإِنَّهُ يَحمِلُ لِواءَ غَدرٍ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۳۹، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۰۵ كلّها عن عمرو بن الحمق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس مردى را بر جانش امان دهد و سپس او را بكشد، در روز رستاخیز، پرچم خیانت را حمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;660&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا جَمَعَ اللّٰهُ الأَوَّلينَ وَ الآخِرينَ يَومَ القِيامَةِ يُرفَعُ لِكُلِّ غادِرٍ لِواءٌ، فَقيلَ: هٰذِهِ غَدرَةُ فُلانِ بنِ فُلانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۵۹ ح‌۹، مسند ابن حنبل: ج‌۳ ص‌۲۶۳ ح‌۴۸۳۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۶۹۳ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هنگامی که خداوند، اوّلین تا آخرین انسان را در روز قیامت گرد هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، برای هر خیانتکاری پرچمی بلند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود این، خیانتِ فلانی فرزند&lt;br /&gt;<br /> فلانی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;661&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا أيُّهَا النّاسُ! لَولا كَراهِيَةُ الغَدرِ لَكُنتُ مِن أدهَى النّاسِ، ألا إنَّ لِكُلِّ غَدرَةٍ فَجرَةً، و لِكُلِّ فَجرَةٍ كَفرَةً، ألا و إنَّ الغَدرَ وَ الفُجورَ وَ الخِيانَةَ فِي النّارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۳۳۸ ح‌۶ عن الأصبغ بن نباتة، نهج البلاغة: الخطبة ۲۰۰، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۹۷ ح‌۴۸۳؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۶۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! اگر نبود كه پیمان‌شكنى، امرى زشت و ناپسند است، من از زیرک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردمان بودم. آگاه باشید كه هر پیمان‌شكنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، معصیت است و هر معصیتى، كفر [و ناسپاسى] است. بدانید كه پیمان‌شكنی و معصیت و خیانت، در آتش [دوزخ] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;662&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما مِن رَجُلٍ أمَّنَ رَجُلاً عَلیٰ ذِمَّةٍ ثُمَّ قَتَلَهُ، إلّا جاءَ يَومَ القِيامَةِ يَحمِلُ لِواءَ الغَدرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۴۳، و فیه «على دمه» بدل «على ذمّة» و کلاهما عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سليمان، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶، بحار الأنوار، ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: هیچ كسى نیست كه جان فردى را امان دهد و بر عهده بگیرد و سپس او را بكشد، مگر آن كه در روز قیامت در حالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید كه پرچم خیانت را بر دوش گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی= مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «کنایه از شهرت وى به خیانتکارى است، یا مقصود، این است که پرچمى را به دست خواهد داشت که با آن شناخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود» (مرآة العقول: ج۱۸ ص۳۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-العاشر-الأسیر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ العاشِرُ: الأسیرُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإحسان-إلى-الأسير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱: الإِحسانُ إلَى الأَسيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: احسان به اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و غذا [ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به فقیر و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;663&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا)، قالَ: هُوَ الأَسيرُ. و قالَ: الأَسيرُ يُطعَمُ و إن كانَ يُقَدَّمُ لِلقَتلِ. و قالَ: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام كانَ يُطعِمُ مَن خُلِّدَ فِي السِّجنِ مِن بَيتِ مالِ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از ابو بصیر -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ سخن خداوند عزّ و جلّ: (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) پرسیدم. فرمود: «به اسیر باید غذا داد، اگر چه قرار است کشته شود» و فرمود: «علی علیه‌السلام به زندانیان محکوم به حبس ابد، از بیت المال مسلمانان غذا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;664&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا) -: فَإِنَّهُ حَدَّثَني أبي، عَن عَبدِ اللّه بنِ مَيمونٍ، عن أبي عَبدِ اللّه علیه‌السلام، قالَ: كانَ عِندَ فاطِمَةَ شَعيرٌ، فَجَعَلوهُ عَصيدَةً، فَلَمّا أنضَجوها و وَضَعوها بَينَ أيديهِم، جاءَ مِسكينٌ، فَقالَ المِسكينُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَبِثَ أن جاءَ يَتيمٌ، فَقالَ اليَتيمُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَهَا الثّانيَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما لَبِثَ أن جاءَ أسيرٌ، فَقالَ الأَسيرُ: رَحِمَكُمُ اللّٰهُ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّٰهُ. فَقامَ عَلِيٌّ علیه‌السلام فَأَعطاهُ الثُّلُثَ الباقِيَ، و ما ذاقوها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ فيهِم هٰذِهِ الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّيّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۸، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۲، العمدة لابن البِطریق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۸ عن ابن مهران الباهلي، تفسير فرات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۷، المناقب للكوفي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ كلاهما عن زيد بن أرقم و كلّها نحوه؛ أسباب النزول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بارۀ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن خداوند متعال: (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و يتيم و اسير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: پدرم به نقل از عبد اللّٰه بن میمون برایم حدیث کرد که امام صادق علیه‌السلام فرمود: «فاطمه۳ مقدارى جو داشت كه از آن كاچى فرا هم آوردند و چون آن را پختند و در برابر خود نهادند، مسكینى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ خوراک را به او داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طولى نكشید كه یتیمى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ دیگر را به او داد&lt;/span&gt;. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طولی نکشید که اسیرى آمد و گفت: خدایتان رحمت كند! از آنچه خداوند روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان كرده، به ما هم بخورانید. على علیه‌السلام برخاست و یک سومِ باقى مانده را هم به او داد و خودشان از آن خوراک نچشیدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند سبحان در حقّ آنها این آیه را نازل نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;665&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن ابن جریج - في قَولِهِ عزّ و جلّ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا) -: لَم يَكُنِ الأَسيرُ عَلیٰ عَهدِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلّا مِنَ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱۵۷، غريب الحديث للهروي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵، إصلاح غلط المحدّثين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان - به نقل از ابن جریج، در بارۀ آیۀ (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و يتيم و اسير می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: در زمان پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اسیر فقط از مشرکان بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;666&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن نبيه بن وهب: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حينَ أقبَلَ بِالاُساریٰ فَرَّقَهُم في أصحابِهِ، و قالَ: اِستَوصوا بِالاُساریٰ خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۹، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۵، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الطبرى - به نقل از نبیه بن وهب -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه اسیران را آورد، آنها را میان یارانش توزیع كرد و فرمود: «شما را به نیكى با اسیران سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;667&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن حبّان بن جزء عن جزء: أنَّهُ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بِأَسيرٍ كانَ عِندَهُ مِن صَحابَةِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، كانوا أسَروهُ و هُم مُشرِكونَ، ثُمَّ أسلَموا، فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بِذاكَ الأَسيرِ، فَكَسا&lt;br /&gt;<br /> جَزءاً بُردَينِ، و أَسلَم جَزءٌ عِندَهُ. ثُمَّ قالَ: اُدخُل عَلیٰ عائِشَةَ، تُعطيكَ مِنَ الأَبرُدِ الَّتي عِندَها بُردَينِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ عَلیٰ عائِشَةَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمِّ المُؤمِنينَ فَقالَ: أي نَضَّرَكِ اللّٰهُ! اِختاري لي مِن هٰذِهِ الأَبرُدِ الَّتي عِندَكِ بُردَينِ، فَإِنَّ نَبِيَّ اللّٰهَ صلّی اللّه علیه و آله كَساني مِنها بُردَينِ. فَقالَت و مَدَّت سِواكاً مِن أراكٍ طَويلاً، فَقالَت: خُذ هٰذا و خُذ هٰذا. و كانَت نِساءُ العَرَبِ حينَئِذٍ لا يُرَينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۹۳۳ و راجع اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ الرقم ۷۴۲ و الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۷ الرقم ۱۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از حِبّان بن جَزء، در بارۀ [پدرش] جزء -: او با یک اسیر نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد. آن اسیر از اصحاب پیامبر بود و زمانی که [طایفۀ جزء] مشرک بودند، وی را اسیر کرده بودند و سپس اسلام آوردند. آنها آن اسیر را نزد پیامبر آوردند. جزء در محضر پیامبر، اسلام آورد. ایشان دو بُرد به او خلعت داد و به او فرمود: «نزد عایشه برو تا از بُردهایی که نزد اوست، دو عدد به تو عطا کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جزء بر&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ المؤمنین عایشه وارد شد و گفت: آهای! خدایت برکت دهد! از آن بُردهایی که نزد توست، دو تا برایم جدا کن؛ زیرا پیامبر خدا دو بُرد از آنها را به من خلعت داده است. عایشه این کار را انجام داد و با چوب بلندی از [درخت] اراک اشاره [به بُردها] کرد و گفت: این و این را بردار. در آن زمان، زنان عرب دیده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;668&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إطعامُ الأَسيرِ وَ الإِحسانُ إلَيهِ حَقٌّ واجِبٌ و إن قَتَلتَهُ مِنَ الغَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۹ عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق علیه‌السلام عن أبيه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: غذا دادن به اسیر و احسان به او، حقّى واجب است، هر چند [بخواهى] فردا او را بكشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;669&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إطعامُ الأَسيرِ حَقٌّ عَلیٰ مَن أسَرَهُ و إن كانَ يُرادُ مِنَ الغَدِ قَتلُهُ، فَإِنَّهُ يَنبَغي أن يُطعَمَ و يُسقیٰ، و يُظَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي يُظلّل عليه من الحرّ و البرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يُرفَقَ بِهِ؛ كافِراً كانَ أو غَيرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن زرارة و ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن منصور بن حازم و ح‌۴ عن جرّاح المدائني، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ عن سليمان بن خالد، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: غذا دادن به اسیر حقّى است به گردن كسى كه او را به اسارت گرفته است، هر چند بنا باشد فردا كشته شود؛ چون شایسته است به اسیر، آب و خوراک داد و او را زیر سایه نگه داشت و با او مدارا كرد، كافر باشد یا غیر كافر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;670&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: يَجِبُ أن يُطعَمَ الأَسيرُ و يُسقیٰ و يُرفَقَ بِهِ و إن اُريدَ بِهِ القَتلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: غذا و آب دادن به اسیر و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری با او واجب است، اگر چه قرار باشد کشته شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;671&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: ما مِن عَمَلٍ أفضَلَ يَومَ النَّحرِ مِن دَمٍ مَسفوكٍ، أو مَشيٍ في بِرِّ الوالِدَينِ، أو ذي رَحِمٍ قاطِعٍ يَأخُذُ عَلَيهِ بِالفَضلِ و يَبدَؤُهُ بِالسَّلامِ، أو رَجُلٍ أطعَمَ مِن صالِحِ نُسُكِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صالح نسکه: أي ذبیحته الطیّبة (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷، و اُنظر: مجمع البحرین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۹ «نسك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ دَعا إلیٰ بَقِيَّتِهِ جيرانَهُ مِنَ اليَتامیٰ و أَهلِ المَسكَنَةِ وَ المَملوكِ، و تَعاهَدَ الأُسَراءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸۹، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ عن أبان بن محمّد، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۱۴ ح۹۶۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در روز قربان، هیچ عملی بافضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از این کارها نیست: قربانی کردن، یا نیکی کردن به والدین، یا رفتن به دیدن خویشاوندی که قطع رابطه کرده است و با لطف با او رفتار کردن و پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستی در سلام کردن به او، یا این که انسان از قسمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خوب گوشتِ قربانی اطعام کند و سپس همسایگان خود را از یتیم و فقیر و بَرده به باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ آن دعوت کند، و سر زدن به اسیران.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فك-الأسير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲: فَكُّ الأَسيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آزاد کردن اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;672&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: فُكُّوا العانِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاني: الأسير (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ «عنو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَجيبُوا الدّاعِيَ، و عودُوا المَريضَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۷۹، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰۵، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۹۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۵۳۴، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷۳ نحوه و كلّها عن أبي موسى الأشعري، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۴۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اسیر را آزاد كنید و دعوتِ دعوت كننده را بپذیرید و از بیمار عیادت كنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;673&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن فَدیٰ أسيراً مِن أيدِي العَدُوِّ فَأَنَا ذٰلِكَ الأَسيرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۱۶ كلاهما عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس با دادن فدیه اسیری را از دست دشمن آزاد کند، [گویی که] من آن اسیر هستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;674&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن عمران بن حصين: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فادیٰ رَجُلاً بِرَجُلَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸۲۶، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ و فيهما «فدى» بدل «فادى»، مسند الشافعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳، معرفة السنن و الآثار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶۹، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمی - به نقل از عمران بن حصین -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یک نفر اسیر را با دادن دو اسیر، آزاد کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;675&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في دُعاءِ شَهرِ رَمَضانَ -: اللّٰهُمَّ فَرِّج عَن كُلِّ مَكروبٍ، اللّٰهُمَّ رُدَّ كُلَّ غَريبٍ، اللّٰهُمَّ فُكَّ كُلَّ أسيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۷، البلد الأمين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ نقلاً عن خطّ الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در دعاى ماه رمضان -: خدایا! گرفتارىِ هر گرفتارى را بر طرف ساز. خدایا! هر غریبى را [به وطنش] باز گردان. خدایا! هر اسیرى را بِرهان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;676&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي رافع: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَفُكُّ مِن مالِها [أي خَديجَةَ۳] الغارِمَ وَ العانِيَ، و يَحمِلُ الكَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلّ: اليتيم. و الكَلّ: الذي هو عيال و ثِقل على صاحبه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۲ و ۵۹۴ «كلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يُعطي فِي النّائِبَةِ، و يُرفِدُ فُقَراءَ أصحابِهِ إذ كانَ بِمَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى - به نقل از ابو رافع -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با دارایى خدیجه، بدهكار و اسیر را از بند، رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و بار یتیمان و نانخوران را به دوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشید و در گرفتارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از آن عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و تا در مكّه بود، یاران فقیرش را یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;677&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - حينَ قالَ لَهُ عَلِيٌّ علیه‌السلام: يا رَسولَ اللّه، أيُّ الصَّدَقَةِ أفضَلُ؟ -: الأَسيرُ المُخضَرَّتا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اخضَرَّتا عيناه: أي اسودّتا عيناه من شدّة الجوع؛ فإنّ الذي يشتدّ جوعه يعلو عينيه شيء كالغبار أو الدخان فيسودّ في عينيه الهواء و غيره من الاُمور المنظورة (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ «خضر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَيناهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - هنگامی که امام على علیه‌السلام پرسید: اى پیامبر خدا! كدام صدقه دادن، برتر است؟ -: به اسیرى كه چشمانش [از ضعفْ] تیره و تار شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;678&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الصَّدَقَةِ صَدَقَةُ اللِّسانِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّه، و ما صَدَقَةُ اللِّسانِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الشَّفاعَةُ؛ تَفُكُّ بِهَا الأسيرَ، و تَحِقنُ بِهَا الدَّمَ، و تَجُرُّ بِهَا المَعروفَ إلیٰ أخيكَ، و تَدفَعُ بِهَا الكَريهَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲، الرسالة السعدية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۶۲، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷۹ كلاهما عن سمرة بن جندب، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «برترین صدقه، صدقۀ زبان است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پیامبر خدا! صدقۀ زبان چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «میانجیگرى كردن، تا با آن، اسیرى را آزاد كنى و خونى را از به ناحق ریخته شدن، حفظ كنى و به برادرت خیرى برسانى و پیشامد ناگوارى را دفع كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;679&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن الشعبي: كانَت جُوَيرِيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هي جُوَیرِیَة بنت الحارث بن أبي ضرار المصطلقي، سباها النبيّ صلّی اللّه علیه و آله یوم المُرَیسیع في السنة الخامسة، و کان اسمها بَرّة فغیّره النبيّ صلّی اللّه علیه و آله (تاریخ الإسلام للذهبي: ج‌۴ ص‌۱۸۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِلكَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَأَعتَقَها و جَعَلَ عِتقَها صَداقَها و عِتقَ كُلِّ أسيرٍ مِن بَنِي المُصطَلِقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱۱۸، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ عن عامر، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ الرقم ۳۹۰ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از شَعبی -: جُوَیریه، مملوک پیامبر خدا [یعنی سهم پیامبر خدا از اسیران جنگ با بنی مُصطَلِق] بود و [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله] او را آزاد کرد و آزادی او و آزادی همۀ اسیران بنی مُصطَلِق را مهریّۀ او قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;680&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن كانَ مِنكُم لَهُ مالٌ فَليَصِل بِهِ القَرابَةَ، وَ ليُحسِن مِنهُ الضِّيافَةَ، وَليَفُكَّ بِهِ العانِيَ وَ الأَسيرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن أبي مخنف الأزدي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر یک از شما مالى دارد، باید با آن به خویشاوندان پیوند برسانَد، میهمانىِ نیكو ترتیب دهد و رنجور و اسیر را آزاد کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;681&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَن آتاهُ اللّٰهُ مالاً فَليَصِل بِهِ القَرابَةَ، وَ ليُحسِن مِنهُ الضِّيافَةَ، وَ ليَفُكَّ بِهِ الأَسيرَ وَ العانِيَ، وَ ليُعطِ مِنهُ الفَقيرَ وَ الغارِمَ، وَ ليَصبِر نَفسَهُ عَلَى الحُقوقِ وَ النَّوائِبِ ابتِغاءَ الثَّوابِ؛ فَإِنَّ فَوزاً بِهٰذِهِ الخِصالِ شَرَفُ مَكارِمِ الدُّنيا و دَركُ فَضائِلِ الآخِرَةِ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴۲، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ و الثلاثة الأخيرة عن ربيعة و عمارة، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: کسی که خداوند، به او مالى می‌دهد، باید آن را به خویشاوندان برساند، میهمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نیكو بدهد، اسیر و گرفتار را از بند برهانَد، تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست و وامدار را بهره ببخشد و به امید پاداش، خویشتن را بر [اداى] حقوق و [تحمّل] بلاهاى سخت، شکیبا سازد؛ زیرا هر آینه، دستیابى به این ویژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور شدن از كرامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنیایى و فضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آخرتى است، اگر خدا بخواهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سيرة-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-في-الأسری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۳: سيرَةُ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله فِي الأَسریٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیرۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در رفتار با اسیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلأَسْرَیٰ إِن يَعْلَمِ ٱللهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِّمَّا أُخِذَ مِنكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای پیامبر! به اسیرانی که در دست شمایند، بگو: «اگر خدا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما خیری بداند [و نیّات پاکی داشته باشید]، بهتر از آنچه از شما گرفته شده، به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و شما را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و خداوند، آمرزنده و مهربان است»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن یكُونَ لَهُ أَسْرَىٰ حَتَّىٰ یُثْخِنَ فِى ٱلأَرْضِ تُرِیدُونَ عَرَضَ ٱلدُّنْیا وَ ٱللهُ یرِیدُ ٱلآخِرَةَ وَ ٱللهُ عَزِیزٌ حَكِیمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هیچ پیامبری حق ندارد اسیرانی [از دشمن] بگیرد تا کاملاً بر آنها پیروز گردد [و جای پای خود را در زمین محکم کند]. شما متاع ناپایدار دنیا را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید [و مایلید اسیران بیشتری بگیرید و در برابر گرفتن فدیه آزادشان کنید]؛ ولی خداوند، سرای دیگر را [برای شما] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و خداوند، توانا و حکیم است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَضَرْبَ ٱلرِّقَابِ حَتَّیٰ إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّواْ ٱلْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنَّاً بَعْدُ وَ إِمَّا فِدَاءً حَتَّیٰ تَضَعَ ٱلْحَرْبُ أَوْزَارَهَا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که با کافران [جنایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشه در میدان جنگ] رو به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو شدید، گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بزنید [و این کار را همچنان ادامه دهید] تا به اندازۀ کافی، دشمن را در هم بکوبید. در این هنگام، اسیران را محکم ببندید. آن گاه یا بر آنان منّت گذارید [و آزادشان کنید]، یا در برابر آزادی، از آنان فدیه بگیرید [و این ادامه یابد] تا جنگ، بار سنگین خود را بر زمین نهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;682&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه [عن ابن عبّاس]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم يرد الراوي في كتاب من لا يحضره الفقيه، و أورده المصنّف في ثواب الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ أطلَقَ كُلَّ أسيرٍ، و أَعطیٰ كُلَّ سائِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۰، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲؛ الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه - به نقل از ابن عبّاس -: وقتى ماه رمضان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله همۀ اسیران را آزاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و به هر نیازمندى، بخشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;683&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن جريج - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ يُطْعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلیٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا)ج&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: ۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: لَم يَكُنِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَأسِرُ أهلَ الإِسلامِ، ولٰكِنَّها نَزَلَت في اُساریٰ أهلِ الشِّركِ؛ كانوا يَأسِرونَهُم فِي الفِداءِ، فَنَزَلَت فيهِم، فَكانَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَأمُرُ بِالإِصلاحِ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱ نقلاً عن ابن المنذر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن جریج، در بارۀ آیۀ (و غذا[ی خود] را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند) -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله کسی نبود که مسلمانی را اسیر کند؛ بلکه این آیه در بارۀ اسیران اهل شرک نازل شد. مسلمانان، آنها را برای فدیه گرفتن اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند. پس آیه در بارۀ این اسیران نازل شد و پیامبر دستور داد با آنها دوستانه رفتار شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;684&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عاصم: دَخَلَ عَلَينا نُبَيشَةُ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَمّاهُ نُبَيشَةَ الخَيرِ؛ دَخَلَ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و عِندُهُ اُساریٰ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إمّا أن تَمُنَّ عَلَيهِم و إمّا أن تُفادِيَهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أمَرتَ بِخَيرٍ، أنتَ نُبَيشَةُ الخَيرِ بَعدَ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۴۸، الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ الرقم ۸۷۰۱، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۴ الرقم ۵۱۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عاصم -: نُبَیشه بر ما وارد شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را نُبَیشة الخَیر نامید. بر پیامبر خدا وارد شد، در حالى كه اسیران نزدش بودند. گفت: اى پیامبر خدا! یا بر ایشان منّت بگذار و آزادشان كن، یا جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا بستان و آزادشان کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «به خیر و نیكى فرمان دادى. از این پس، تو نبیشة الخیر هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;685&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن ابن أبي عون - في ذِکرِ سَرِیَّةِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه‌السلام إلیٰ قَبیلَةِ طَيٍّ -: کانَ فِي السَّبيِ اُختُ عَدِيِّ بنِ حاتِمٍ لَم تُقسَم، فَأُنزِلَت دارَ رَملَةَ بِنتِ الحارِثِ، و كانَ عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ قَد هَرَبَ حينَ سَمِعَ بِحَرَكَةِ عَلِيٍّ علیه‌السلام، و كانَ لَهُ عَينٌ بِالمَدينَةِ فَحَذَّرَهُ فَخَرَجَ إلَى الشّامِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَت اُختُ عَدِيٍّ إذا مَرَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله تَقولُ: يا رَسولَ اللّه، هَلَكَ الوالِدُ و غابَ الوافِدُ، فَامنُن عَلَينا مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ! كُلُّ ذٰلِكَ يَسأَلُها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: مَن وافِدُكِ؟ فَتَقولُ: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ، فَيَقولُ: الفارُّ مِنَ اللّه و رَسولِهِ؟! حَتّیٰ يَئِسَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ يَومُ الرّابِعِ مَرَّ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله فَلَم تَكَلَّم، فَأَشارَ إلَيها رَجُلٌ: قومي فَكَلِّميهِ،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَلَّمَتهُ فَأَذِنَ لَها و وَصَلَها، و سَأَلَت عَنِ الرُّجَلِ الَّذي أشارَ إلَيها فَقيلَ: عَلِيٌّ، و هُوَ&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي سَباكُم، أما تَعرِفينَهُ؟ فَقالَت: لا وَ اللّه، ما زِلتُ مُدنِيَةً طَرَفَ ثَوبي عَلیٰ وَجهي&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طَرَفَ رِدائي عَلیٰ بُرقُعي مِن يومَ اُسِرتُ حَتّیٰ دَخَلتُ هٰذِهِ الدّارَ، و لا رَأَيتُ وَجهَهُ و لا وَجهَ أحَدٍ مِن أصحابِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۸، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴۹ و راجع اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ الرقم ۶۹۹۶ و السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى - به نقل از ابن ابى عون، در یادكرد از اعزام نیرو به فرماندهى على علیه‌السلام به قبیلۀ طَى -: در میان اسیران، خواهر عَدى بن حاتم، تقسیم نشد و او را در خانۀ رمله دختر حارث فرود آوردند، و عدىّ بن حاتم، هنگامى كه شنیده بود على علیه‌السلام حركت كرده است، گریخته بود. او جاسوسى در مدینه داشت كه به او هشدار داده و وى به سوى شام بیرون رفته بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهر عَدى چون بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پیامبر خدا! پدر از دنیا رفت و جانشین، غایب شد. بر ما منّت بگذار. خدا بر تو منّت بگذارد! و هر بار پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسید: «جانشین [پدرِ] تو كیست؟» و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: عَدىّ بن حاتم! و پیامبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همان گریزان از خدا و پیامبرش؟»، تا آن جا كه خواهر عَدى، مأیوس شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز چهارم، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گذشت؛ ولى خواهر عَدى چیزى نگفت. مردى به او اشاره كرد: برخیز و با پیامبر سخن بگو! او برخاست و با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سخن گفت و پیامبر به او اجازه داد و او را [به برادرش] رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهر عَدى از نام مردى كه به او اشاره كرد [تا با پیامبر صحبت کند]، پرسید. گفته شد: على؛ همان كسى كه شما را اسیر كرد. آیا او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى؟ گفت: نه به خدا، من از روز اسارتم تا هنگام ورود به این خانه، پیوسته گوشۀ لباسم را به صورتم و سر ردایم را به روبندم نزدیک كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه صورت او را دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نه صورت هیچ یک از همراهان او را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;686&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عبادة الطائي: هَرَبَ عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ مِن خَيلِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله حَتّیٰ لَحِقَ بِالشّامِ، و كانَ عَلَى النَّصرانِيَّةِ، و كانَ يَسيرُ في قَومِهِ بِالمِرباعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: ربعت القوم أربعهم، إذا أخذت رُبع أموالهم، و قد كان الملك [و الرئيس] في الجاهلية يأخذ الرُّبع من الغنيمة دون أصحابه، و يسمّیٰ ذلك الربع: المِرباع (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ «ربع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جُعِلَتِ ابنَةُ حاتِمٍ في حَظيرَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحظيرة: ما أحاط بالشيء، و هي تكون من قصب و خشب (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ «حظر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِبابِ المَسجِدِ، و كانَتِ امرَأَةً جَميلَةً جَزلَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امرأة جَزلَة: إذا كانت ذات رأي (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۵ «جزل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَرَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقامَت إلَيهِ فَقالَت: هَلَكَ الوالِدُ و غابَ الوافِدُ، فَامنُن عَلَيَّ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن وافِدُكِ؟ قالَت: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ. فَقالَ: الفارُّ مِنَ اللّه و مِن رَسولِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَدِمَ وَفدٌ مِن قُضاعَةَ مِنَ الشّامِ. قالَت: فَكَسانِي النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله و أَعطاني نَفَقَةً و حَمَلَني، و خَرَجتُ مَعَهُم حَتّیٰ قَدِمتُ الشّامَ عَلیٰ عَدِيٍّ، فَجَعَلتُ أقولُ لَهُ: القاطِعُ الظّالِمُ! اِحتَمَلتَ بِأَهلِكَ و وُلدِكَ و تَرَكتَ بَقِيَّةَ والِدِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقامَت عِندَهُ أيّاماً و قالَت لَهُ: أریٰ أن تَلحَقَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ عَدِيٌّ حَتّیٰ قَدِمَ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَسَلَّمَ عَلَيهِ و هُوَ فِي المَسجِدِ، فَقالَ: مَنِ الرَّجُلُ؟ قالَ: عَدِيُّ بنُ حاتِمٍ. فَانطَلَقَ بِهِ إلیٰ بَيتِهِ و أَلقیٰ لَهُ وِسادَةً مَحشُوَّةً بِليفٍ، و قالَ: اِجلِس عَلَيها. فَجَلَسَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلَى الأَرضِ، و عَرَضَ عَلَيهِ الإِسلامَ، فَأَسلَمَ عَدِيٌّ، وَ استَعمَلَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ صَدَقاتِ قَومِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ عن شيبان بن سعد الطائي، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ كلاهما نحوه، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عبادۀ طایى -: عَدى بن حاتم، از دست سواران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گریخت، تا آن كه به شام ملحق شد. او مسیحى و رئیس قومش بود و یک چهارمِ غنیمت را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خواهرش] دختر حاتم، [اسیر و] در پرچین جلوى مسجد گذاشته شد. او زنى زیبا و صاحب‌رأى بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه بر او گذشت، به سوى ایشان برخاست و گفت: پدر از دنیا رفت و جانشین [پدر]، غایب شد. بر من منّت بگذار. خدا بر تو منّت نهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «جانشین [پدر] تو كیست؟». گفت: عَدى بن حاتم. فرمود: «همان گریزان از خدا و پیامبرش؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هیئت نمایندگى قبیلۀ قُضاعه از شام آمد. [دختر حاتم] گفت: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لباس به من پوشاند و توشه و هزینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به من داد و مرا بر مركبى نشاند و با آنها بیرون آمدم تا در شام بر عَدى وارد شدم. به او گفتم: اى بُرنده[ى پیوند خویشاوندى] و اى ستمكار! خانواده و فرزندانت را برداشتى و بردى و به جا ماندۀ پدرت را رها كردى؟ و آن زن، چند روزى نزد عَدى ماند و به او گفت: نظر من، این است كه به پیامبر خدا ملحق شوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدى بیرون آمد تا بر پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كه در مسجد بود، وارد شد و سلام داد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «كیستى؟». گفت: عَدى بن حاتم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برد و تشکِ پُر شده از لیف خرمایى برایش انداخت و فرمود: «بر آن بنشین» و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خود، روى زمین نشست و اسلام را بر او عرضه كرد و عَدى، مسلمان شد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را بر زكات قومش گمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;687&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عمران بن حصين: كانَت ثَقيفٌ حُلَفاءَ لِبَني عَقيلٍ، فَأَسَرَت ثَقيفٌ رَجُلَينِ مِن أصحابِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أَسَرَ أصحابُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَجُلاً مِن بَني عَقيلٍ، و أَصابوا مَعَهُ العَضباءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أصابوا معه العَضباء: أي أخَذوها؛ و هي ناقةٌ نَجيبةٌ كانت لرجُلٍ من بَني عَقيل، ثمّ انتقلَت إلى رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتیٰ عَلَيهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ في الوَثاقِ. قالَ: يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِمَ أخَذتَني؟ و بِمَ أخَذتَ سابِقَةَ الحاجِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سابقَةَ الحاجّ: أراد بها العضباءَ؛ فإنّها كانت لا تُسبَق أو لا تكاد تُسبَق (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إعظاماً لِذٰلِكَ: أخَذتُكَ بِجَريرَةِ حُلَفائِكَ ثَقيفٍ. ثُمَّ انصَرَفَ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداهُ، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَحيماً رَقيقاً، فَرَجَعَ إلَيهِ، فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي مُسلِمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَو قُلتَها و أَنتَ تَملِكُ أمرَكَ أفلَحتَ كُلَّ الفَلاحِ. ثُمَّ انصَرَفَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداهُ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ فَقالَ: ما شَأنُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي جائِعٌ فَأَطعِمني و ظَمآنُ فَاسقِني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هٰذِهِ حاجَتُكَ. فَفُدِيَ بِالرَّجُلَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱۶، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۹۲ نحوه، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۰، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۱۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از عمران بن حصین -: قبیلۀ ثقیف، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بنى عقیل بودند و دو تن از یاران پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را به اسارت گرفتند و یاران پیامبر خدا نیز مردى از بنى عقیل را اسیر كردند و همراه او شترى [ارزشمند] به نام عَضبا را نیز به غنیمت گرفتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا بر او - كه در بند بود -، وارد شد. او گفت: اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نزد او رفت و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به چه خاطر، مرا گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ و به چه خاطر، شتر تندروِ مرا گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از سر بزرگ داشتن این سخن (/ آن مرد) فرمود: «تو را به خاطر جرم و جنایت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمانانت، ثقیف، دستگیر نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسم عرب، این بود که اگر کسى در بارۀ جنایت هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان خود، سکوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و جنایت او را جبران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود، شریک جرم شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. سپس از او روى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، ندایش داد و گفت: اى محمّد! اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مهربان و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازک بود. به سوى او باز گشت و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من مسلمانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اگر در حالى كه اختیاردار كارت بودى [و اسیر نشده بودى] این را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتى، به كمال كامیابى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پیامبر صلّی اللّه علیه و آله باز گشت و آن مرد، دوباره ندا داد: اى محمّد! اى محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نزد او آمد و فرمود: «چه كار دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گرسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، سیرم كن؛ و تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، سیرابم كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «این، نیازت است [و باید بر طرف شود]» و او با دو مسلمان اسیر، تبادل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;688&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اُتِيَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِسَبيٍ مِنَ اليَمَنِ، فَلَمّا بَلَغُوا الجُحفَةَ نَفِدَت نَفَقاتُهُم، فَباعوا جارِيَةً مِنَ السَّبِيِ كانَت اُمُّها مَعَهُم، فَلَمّا قَدِموا عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله سَمِعَ بُكاءَها فَقالَ: ما هٰذِهِ البُكاءُ؟ فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، احتَجنا إلیٰ نَفَقَةٍ فَبِعنَا ابنَتَها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَعَثَ بِثَمَنِها فَاُتِيَ بِها، و قالَ: بيعوهُما جَميعاً أو أمسِكوهُما جَميعاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴، كتاب من لايحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱۰، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ كلّها عن معاوية بن عمّار، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اسیرانى را از یمن به خدمت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آوردند. زمانى كه به جُحفه رسیدند، هزینۀ راهشان تمام شد. از این رو، یكى از كنیزان را كه مادرش هم با اسیران بود، فروختند. هنگامى كه به خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رسیدند، ایشان گریۀ آن مادر را شنید و فرمود: «این گریه براى چیست؟». گفتند: اى پیامبر خدا! ما در راه، نیازمند توشۀ راه شدیم و دختر او را فروختیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پول آن كنیز را فرستاد و او را آوردند و فرمود: «یا هر دو را با هم بفروشید یا هر دو را با هم نگه دارید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;689&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن الحسن: اِستَشارَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله النّاسَ فِي الأُساریٰ يَومَ بَدرٍ فَقالَ: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ قَد أمكَنَكُم مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، اِضرِب أعناقَهُم!! قالَ: فَأَعرَضَ عَنهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ عادَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّ اللّٰهَ قَد أمكَنَكُم مِنهُم، و إنَّما هُم إخوانُكُم بِالأَمسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ عُمَرُ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، اِضرِب أعناقَهُم!! فَأَعرَضَ عَنهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ عادَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ لِلنّاسِ مِثلَ ذٰلِكَ. فَقامَ أبو بَكرٍ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إن تریٰ أن تَعفُوَ عَنهُم و تَقبَلَ عَنهُمُ الفِداءَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَذَهَبَ عَن وَجهِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما كانَ فيهِ مِنَ الغَمِّ. قالَ: فَعَفا عَنهُم و قَبِلَ مِنهُمُ الفِداءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵۵۶، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ عن أنس، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از حسن -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در بارۀ اسیران جنگ بدر، با مردم مشورت كرد و فرمود: «خداوند آنها را به اختیار شما در آورده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر بن خطّاب برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! گردنشان را بزن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از او روى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دوباره فرمود: «اى مردم! خداوند، آنها را به اختیار شما در آورده است و آنها برادران دیروز شمایند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را بزن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از او روى چرخاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پیامبر صلّی اللّه علیه و آله همان سخن را بار سوم فرمود و ابو بكر برخاست و گفت: اى پیامبر خدا! اگر صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى، از آنها در گذر و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا از ایشان بپذیر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس غم از چهرۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رفت و از آنها در گذشت و از آنها جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا پذیرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;690&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن جابر: لَمّا كانَ يَومُ بَدرٍ اُتِيَ بِاُساریٰ، و اُتِيَ بِالعَبّاسِ و لَم يَكُن عَلَيهِ ثَوبٌ، فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله لَهُ قَميصاً، فَوَجَدوا قَميصَ عَبدِ اللّه بنِ اُبَيٍّ يَقدُرُ عَلَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدْرُ کلّ شيء و مقداره: مقیاسه. و قدَرَ الشيءَ: قاسَهُ (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۷۷ «قدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكَساهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله إيّاهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلِذٰلِكَ نَزَعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله قَميصَهُ الَّذي ألبَسَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی قضیّة نزع رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله قمیصه و إعطائه لعبد اللّٰه بن اُبيّ لیکفّن فیه حیث طلب منه ذلك، أو تکفینه به بعد موتة؛ علی اختلاف النقول (اُنظر المغازي للواقدي: ج‌۲ ص‌۱۰۵۷ و إمتاع الأسماع: ج‌۲ ص‌۹۰ و غیرهما).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ ابنُ عُيَينَةَ: كانَت لَهُ عِندَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله يَدٌ فَأَحَبَّ أن يُكافِئَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۶، النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ و ليس فيهما ذيله من «قال ابن عيينة»؛ مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۴ و راجع المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از جابر -: در جنگ بدر، اسیران را آوردند و عبّاس را بى آن كه لباس بر او باشد، آوردند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به دنبال لباسى براى او، چشم گرداند و پیراهن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى را اندازۀ او یافتند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آن را به وى پوشاند و از همین رو بود كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله [به هنگام دفن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن اُبَى]، پیراهن خود را در آورد و به او پوشاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عیینه گفت: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست با این كار، احسان او را به عمویش عبّاس، جبران كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;691&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن الكلبي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَشُدُّوا ٱلْوَثَاقَ) -: ثُمَّ نَزَلَت فِي العَبّاسِ لَمّا اُسِرَ في يَومِ بَدرٍ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اِفدِ نَفسَكَ وَ ابنَي أخيكَ - يَعني عَقيلاً و نَوفَلاً - و حَليفَكَ - يَعني عُتبَةَ بنَ أبي جَحدَرٍ - فَإِنَّكَ ذو مالٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ القَومَ استَكرَهوني و لا مالَ عِندي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَينَ المالُ الَّذي وَضَعتَهُ بِمَكَّةَ عِندَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفَضلِ حينَ خَرَجتَ و لَم يَكُن مَعَكُما أحَدٌ، و قُلتَ: إن اُصِبتُ في سَفَري فَلِلفَضلِ كَذا و كَذا، و لِعَبدِ اللّه كَذا، و لِقُثَمَ كَذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ نَبِيّاً، ما عَلِمَ بِهٰذا أحَدٌ غَيرُها! و إنّي لَأَعلَمُ أنَّكَ لَرَسولُ اللّه. فَفَدیٰ نَفسَهُ بِمِئَةِ اُوقِيَّةٍ، و كُلَّ واحِدٍ بِمِئَةِ اُوقِيَّةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَ: (يَا أَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلأَسْـرَیٰ) الآيَةَ، فَكانَ العَبّاسُ يَقولُ: صَدَقَ اللّٰهُ و صَدَقَ رَسولُهُ، فَإِنَّهُ كانَ مَعي عِشرونَ اُوقِيَّةً فَأُخِذَت، فَأَعطانِيَ اللّٰهُ مَكانَها عِشرينَ عَبداً، كُلٌّ مِنهُم يَضرِبُ بِمالٍ كَثيرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَرَبت في الأرض: إذا سافرت تبتغي الرزق. و الضَّرب یقع علی جمیع الأعمال إلّا قلیلاً؛ ضربَ في التجارة، و في الأرض، و في سبیل اللّٰه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و المضاربة: أن تعطي إنساناً من مالِك ما یتّجر فیه علی أن یکون الربح بینکما أو یکون له سهم معلوم من الربح (تاج العروس: ج‌۲ ص‌۱۶۷ و ۱۷۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أدناهُم يَضرِبُ بِعِشرينَ ألفَ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷، قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ و ليس فيه ذيله من «فأخذت فأعطاني»، إعلام الورى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ و ليس فيه ذيله من «فنزل: يا أيّها» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹؛ مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱۰ عن ابن عبّاس، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ عن محمّد بن إسحاق و ليس فيهما ذيله من «فنزل: يا أيّها» نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از کلبی، در بارۀ این سخن خداوند متعال: ([اسیران را] در بند کشید) -: در بارۀ عبّاس نازل شد که در جنگ بدر اسیر شد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «برای خودت و دو برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات» یعنی عقیل و نوفل «و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمانت» یعنی عتبة بن ابی جحدر «فدیه بده. تو ثروتمندی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: این مردم مرا به زور به جنگ آوردند. پولی هم ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «پس آن پول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که وقتی خواستی بیایی، در مکّه نزد&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل گذاشتی، چه؟ نشانی‌اش، این که خودت بودی و او و گفتی اگر از این سفر باز نگشتم، فلان مقدارش برای فضل باشد، فلان مقدارش برای عبد اللّٰه و بهمان مقدارش برای قثم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: سوگند به آن که تو را به حق مبعوث کرد، از این موضوع کسی جز او (اُمّ الفضل) خبر نداشت. من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که تو فرستادۀ خدا هستی. آن گاه با صد اَوقیه، خودش را آزاد کرد و هر یک از آن افراد را هم با صد اوقیه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس این آیه نازل شد: (ای پیامبر! به اسیرانی که در دست شمایند، بگو) (تا پایان آیه). عبّاس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خدا و پیامبرش راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند. بیست اوقیه با خود داشتم که از من گرفته شد و در عوض، خداوند، بیست برده به من داد که هر یک از آنها با پول بسیاری تجارت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و کم‌ترینشان با بیست هزار درهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;692&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: أمَّا العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ عَمُّ الرَّسولِ صلّی اللّه علیه و آله فَإِنَّهُ كانَ أسَنَّ بِثَلاثِ سِنينَ مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و لَم يُسلِم إلیٰ أن شَهِدَ بَدراً مَعَ مُشرِكي أهلِ مَكَّةَ، و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد قالَ لِلمُسلِمينَ يَومَ بَدرٍ: فَمَن قَدَرتُم أن تَأسِروهُ مِن بَني هاشِمٍ فَلا تَقتُلوهُ؛ فَإِنَّهُم اُخرِجوا كُرهاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاُسِرَ العَبّاسُ فيمَن اُسِرَ، و شُدَّ فِي الوَثاقِ، فَكانَ يَئِنُّ لِشِدَّةِ الرِّباطِ، فَإِذا سَمِعَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَئِنُّ. قالَ: اِحفَظوني فِي العَبّاسِ؛ فَإِنَّهُ عَمّي، و عَمُّ الرَّجُلِ صِنوُ أبيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَمّا أن مَنَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ مَن اُسِرَ مِنَ المُشرِكينَ يَومَ بَدرٍ عَلیٰ أن يَفدوا أنفُسَهُم، مَنَّ عَلَيهِ فيهِم، و قالَ صلّی اللّه علیه و آله لَهُ: اِفدِ نَفسَكَ وَ ابنَ أخيكَ عَقيلاً؛ فَإِنَّهُ لَيسَ لَهُ مالٌ - و كانَ قَد اُسِرَ مَعَهُ يَومَئِذٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنَا ما عِندي مالٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: فَأَينَ المالُ الَّذي دَفَعتَهُ يَومَ خُروجِكَ مِن مَكَّةَ إلیٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام الفَضلِ،&lt;br /&gt;<br /> و قُلتَ لَها: إن اُصِبتُ فَلِعَبدِ اللّه كَذا، و لِلفَضلِ كَذا، و لَكِ كَذا، و لِفُلانٍ كَذا؟!&lt;br /&gt;<br /> و ذَكَرَ لَهُ ما قالَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ العَبّاسُ: وَ اللّه، ما سَمِعَ مِنّي ذٰلِكَ غَيرُها، و ما أطلَعَكَ عَلیٰ ذٰلِكَ إلَّا اللّٰهُ. و أَسلَمَ، و فَدیٰ نَفسَهُ و عَقيلَ بنَ أبي طالِبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۲؛ الاستيعاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ الرقم ۱۳۸۶ نحوه و راجع المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: عبّاس بن عبد المطّلب، عموی پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، سه سال از پیامبر خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود. او اسلام نیاورد تا آن که در جنگ بدر، مشرکان مکّه را همراهی کرد. پیامبر خدا در روز بدر به مسلمانان گفته بود که هر یک از بنی هاشم را اسیر کردید، او را نکشید؛ چون به زور آورده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکی از کسانی که اسیر شد، عبّاس بود. او را هم در بند کشیدند و چون طناب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را سفت کرده بودند، از درد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نالید. پیامبر خدا چون نالۀ او را شنید، فرمود: «به خاطر من، مراقب او باشید. او عموی من است و عموی هر کس، مانند پدر اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا بر مشرکان اسیر در روز بدر منّت نهاد که با پرداخت فدیه آزاد شوند، به عبّاس نیز منّت نهاد و به او فرمود: «برای خودت و برادرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات عقیل فدیه بده؛ چون او پولی ندارد». عقیل نیز آن روز اسیر شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: من پولی ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به او فرمود: «پس آن پول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که وقتی خواستی مکّه را ترک کنی، به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل دادی و به او گفتی: اگر بلایی سرم آمد، فلان مقدارش برای عبد اللّٰه باشد، فلان مقدارش برای فضل و بهمان مقدارش برای خودت و فلان مقدار برای فلانی [چه]؟» و تمام حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را که عبّاس زده بود، برایش گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: به خدا سوگند، این چیزها را کسی جز او از من نشنید. اینها را فقط خدا به اطّلاع تو رسانده است. پس، اسلام آورد و برای خودش و عقیل بن ابی طالب فدیه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;693&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: رُوِيَ أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كَرِهَ أخذَ الفِداءِ حَتّیٰ رَأیٰ سَعدُ بنُ مُعاذٍ كَراهِيَةَ ذٰلِكَ في وَجهِهِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، هٰذا أوَّلُ حَربٍ لَقينا فيهِ المُشرِكينَ، وَ الإِثخانُ فِي القَتلِ أحَبُّ إلَينا مِنِ استِبقاءِ الرِّجالِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ: يا رَسولَ اللّه، كَذَّبوكَ و أَخرَجوكَ، فَقَدِّمهُم وَ اضرِب أعناقَهُم، و مَكِّن عَلِيّاً مِن عَقيلٍ فَيَضرِبَ عُنُقَهُ! و مَكِّنّي مِن فُلانٍ أضرِب عُنُقَهُ! فَإِنَّ هٰؤُلاءِ أئِمَّةُ الكُفرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو بَكرٍ: أهلُكَ و قَومُكَ استَأنِ بِهِم وَ استَبقِهِم، و خُذ مِنهُم فِديَةً تَكونُ لَنا قُوَّةً عَلَى الكُفّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ أبو جَعفَرٍ الباقِرُ علیه‌السلام: كانَ الفِداءُ يَومَ بَدرٍ: كُلُّ رَجُلٍ مِنَ المُشرِكينَ بِأَربَعينَ اُوقِيَّةً، وَ الاُوقِيَّةُ أربَعونَ مِثقالاً، إلَّا العَبّاسُ فَإِنَّ فِداءَهُ كانَ مِئَةَ اُوقِيَّةً، و كانَ اُخِذَ مِنهُ حينَ اُسِرَ عِشرونَ اُوقِيَّةً ذَهَباً، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: ذٰلِكَ غَنيمَةٌ، فَفادِ نَفسَكَ وَ ابنَي أخيكَ نَوفَلاً و عَقيلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ مَعي شَيءٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أينَ الذَّهَبُ الَّذي سَلَّمتَهُ إلیٰ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام الفَضلِ، و قُلتَ: إن حَدَثَ بي حَدَثٌ فَهُوَ لَكِ و لِلفَضلِ و عَبدِاللّه و قُثَمَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَن أخبَرَكَ بِهٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّٰهُ تَعالیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أشهَدُ أنَّكَ رَسولُ اللّه. وَ اللّه، مَا اطَّلَعَ عَلیٰ هٰذا أحَدٌ إلَّا اللّٰهُ تَعالیٰ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خاطَبَ اللّٰهُ سُبحانَهُ نَبِيَّهُ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِى أَيْدِيكُم)، إنَّما ذَكَرَ الأَيدِيَ لِأَنَّ مَن كانَ في وَثاقِهِم فَهُوَ بِمَنزِلَةِ مَن يَكونُ في أيديهِم؛ لِاستيلائِهِم عَلَيهِ، (مِنَ ٱلأَسْرَیٰ) يَعني اُسراءَ بَدرٍ الَّذينَ اُخِذَ مِنهُمُ الفِداءُ، (إِن يَعْلَمِ ٱللهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًا) أي إسلاماً و إخلاصاً أو رَغبَةً فِي الإِيمانِ و صِحَّةَ نِيَّةٍ، (يُؤْتِكُمْ) أي يُعطِكُم، (خَيْرًا مِّمَّا أُخِذَ مِنكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الفِداءِ، إمّا فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ، و إمّا فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱ نقلاً عن تفسير القمّي، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶، التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ كلاهما نحوه و راجع تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ و تاريخ المدينة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: روایت شده است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از گرفتن فدیه ناراحت بود، به حدّی که سعد بن معاذ این ناراحتی را در چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دید و گفت: ای پیامبر خدا! این نخستین جنگ ما با مشرکان است و ما در جنگ، کشتن را از زنده نگه داشتن مردان خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داریم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر بن خطاب گفت: ای پیامبر خدا! اینها تو را تکذیب و از شهر بیرونت کردند. یکایک آنها را پیش آور و گردن بزن. عقیل را بده علی گردن بزند و فلانی را بده من گردن بزنم! چون اینها سران کفر هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بکر گفت: اینها خانواده و قوم تو هستند. با ایشان مدارا کن و زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان نگه دار. از آنها فدیه بگیر تا پشتوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای ما در برابر کفّار باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امام باقر علیه‌السلام فرمود: در جنگ بدر، فدیۀ هر مردی از مشرکان، چهل اَوقیه بود و هر اَوقیه چهل مثقال، بجز عبّاس بن عبد المطّلب که فدیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش صد اَوقیه بود. زمانی که اسیر شد، بیست اَوقیه طلا از او گرفتند و پیامبر فرمود: «این، غنیمت است. برای خودت و پسرعموهایت، نوفل و عقیل، فدیه (جان‌فدا) پرداخت کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گفت: من چیزی ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «پس آن طلاهایی که تحویل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ الفضل دادی و گفتی اگر برایم اتّفاقی افتاد، اینها مال تو و فضل و عبد اللّٰه و قُثَم باشد، چه؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: این را چه کسی به تو خبر داد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند متعال».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: گواهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که تو پیامبر خدا هستی. به خدا سوگند، از این موضوع، هیچ کس جز خدا خبر نداشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند سپس پیامبرش را مخاطب ساخت و فرمود: (ای پیامبر! به اسیرانی که&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دستان شمایند، بگو). فرمود: (دستان شما)؛ چون کسی که در بند آنها بود، مثل&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن است که در دستشان باشد؛ زیرا بر او استیلا داشتند. (اسیران) یعنی اسیران بدر که از آنان فدیه گرفته شد. (اگر خدا در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما خیری بداند) یعنی اسلام و اخلاص یا رغبت به ایمان و نیّت پاک (به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد) یعنی عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (بهتر از آنچه از شما گرفته شده) یعنی از فدیه، در دنیا و آخرت یا در آخرت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;694&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ - في ذِكرِ غَزوَةِ حَمراءِ الأَسَدِ -: و أَمّا مُعاوِيَةُ بنُ المُغيرَةِ بنِ أبِي العاصِ بنِ اُمَيَّةَ - و هُوَ الَّذي جَدَعَ أنفَ حَمزَةَ و مَثَّلَ بِهِ مَعَ مَن مَثَّلَ بِهِ - و كانَ قَد أخطَأَ الطَّريقَ، فَلَمّا أصبَحَ أتیٰ دارَ عُثمانَ بنِ عَفّانَ، فَلَمّا رَآهُ قالَ لَهُ عُثمانُ: أهلَكتَني و أَهلَكتَ نَفسَكَ! فَقالَ: أنتَ أقرَبُهُم مِنّي رَحِماً و قَد جِئتُكَ لِتُجيرَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَدخَلَهُ عُثمانُ دارَهُ و قَصَدَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لِيَشفَع فيهِ، فَسَمِعَ رَسولَ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «إنَّ مُعاوِيَةَ بِالمَدينَةِ فَاطلُبوهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجوهُ مِن مَنزِلِ عُثمانَ وَ انطَلَقوا بِهِ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ عُثمانُ: وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ! ما جِئتُ إلّا لِأَطلُبَ لَهُ الأَمانَ، فَهَبهُ لي. فَوَهَبَهُ لَهُ، و أَجَّلَهُ ثَلاثَةَ أيّامٍ، و أَقسَمَ لَئِن أقامَ بَعدَها لَيَقتُلَنَّهُ. فَجَهَّزَهُ عُثمانُ و قالَ لَهُ: اِرتَحِل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سارَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، و أَقامَ مُعاوِيَةُ لِيَعرِفَ أخبارَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَلَمّا كانَ اليَومُ الرّابِعُ قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «إنَّ مُعاوِيَةَ أصبَحَ قَريباً و لَم يَبعُد فَاطلُبوهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطَلَبَهُ زَيدُ بنُ حارِثَةَ و عَمّارٌ، فَأَدرَكاهُ بِالحِماءِ فَقَتلاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۹، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ و راجع إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکامل فی التاریخ - در بیان غزوۀ حمراء الأسد -: معاویة بن مغیرة بن ابی العاص بن امیّه (همان کسی که بینی حمزه را برید و او را با عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر از مسلمانان مُثله کرد) راه را گم کرده بود. هوا که روشن شد، به خانۀ عثمان بن عفّان آمد. عثمان همین که او را دید،&lt;br /&gt;<br /> گفت: هم مرا و هم خودت را هلاک کردی! او گفت: تو از همۀ آنها با من خویشاوندتری. پیش تو آمدم که پناهم بدهی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان او را به داخل خانه برد و خودش نزد پیامبر خدا رفت تا برایش شفاعت کند. شنید پیامبر خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «معاویه در مدینه است. او را بیابید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم، او را از منزل عثمان بیرون کشیدند و نزد پیامبر بردند. عثمان گفت: سوگند به آن خدایی که تو را به حق بر انگیخت، این جا نیامدم، مگر این که برای او امان بطلبم. او را به من ببخش. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به عثمان بخشید و سه روز مهلتش داد و سوگند خورد که اگر پس از آن ببیندش، او را خواهد کشت. عثمان، اسباب سفر برای او مهیّا کرد و گفت: از این جا برو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به حمراء الأسد رفت. معاویه ماند تا از اخبار پیامبر آگاه شود [و جاسوسی کند]. روز چهارم که شد، پیامبر فرمود: «معاویه همین نزدیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. دور نشده است. پس او را بیابید». زید بن حارثه و عمّار گشتند و او را پیدا کردند و به قتلش رساندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;695&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة: حَدَّثَنا أبُو العَبّاسِ أحمَدُ المَعروفُ بِالأَشرَمِ المُقرِئُ الخَيّاطُ البَغدادِيُّ بِالبَصرَةِ، بِالإِسنادِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ حُنَينٍ؛ أنَّهُ لَمّا أصابَ مِن هَوازِنَ ما أصابَ مِن أموالِهِم و سَباياهُم أدرَكَتهُ هَوازِنُ بِالجِعرانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعرانة: هي ماء بين الطائف و مكّة، و هي إلی مكّة أقرب، نزلها النبيّ صلّی اللّه علیه و آله لمّا قسّم غنائم هوازن مرجعه من غزاة حنين و أحرم منها (معجم البلدان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أسلَموا، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، إنّا أهلٌ و عَشيرَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «إنّا أصلٌ و عَشيرةٌ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَد أصابَنا مِنَ البَلاءِ ما لَم يَخفَ عَلَيكَ، فَامنُن عَلَينا مَنَّ اللّٰهُ عَلَيكَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قامَ خَطيبُهُم زُهَيرُ بنُ صُرَدٍ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنَّما فِي الحَظائِرِ مِنَ النِّساءِ خالاتُكَ و عَمّاتُكَ و حَواضِنُكَ اللّاتي تَكَفَّلنَكَ، و لَو أنّا صابَحنَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صابحنا: أي أتيناه صباحاً، يقال: صَبَحنا أهلها خيراً أو شرّاً (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۲ «صبح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابنَ أبي شِمرٍ الغَسّانِيَّ أوِ النُّعمانَ بنَ المُنذِرِ، ثُمَّ أصابَنا مِنهُمُ الَّذي أصابَنا مِنكَ، رَجَونا عائِدَهُما أو عَطفَهُما، و أَنتَ خَيرُ المَكفولينَ. ثُمَّ أنشَدَهُ شِعراً:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمنُن عَلَينا رَسولَ اللّه في كَرَمٍ فَإِنَّكَ المَرءُ نَرجوهُ و نَنتَظِرُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمنُن عَلیٰ نِسوَةٍ قَد كُنتَ تَرضَعُها إذ فوكَ تَملَاهُ مِن مَحضِها دِرَرُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله هٰذَا الشِّعرَ، قالَ: ما كانَ لي و لِبَني عَبدِ المُطَّلِبِ فَهُوَ لَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت قُرَيشٌ: ما كانَ لَنا فَهُوَ للّٰـهِ عزّ و جلّ و لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله. فَأَطلَقَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة للتنوخي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰۷۴، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶ كلاهما عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ كلّها نحوه؛ إعلام الورى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة: ابو عبّاس احمد (معروف به اَشرَم مُقری خیّاط بغدادی)&lt;br /&gt;<br /> با اِسنادش تا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برایم در بصره روایت کرد: در جنگ حُنَین، چون پیامبر خدا از هوازن اموال و اسیر گرفت، هوازن، خود را در جِعرانه به ایشان رساندند و اسلام آوردند و گفتند: ای پیامبر خدا! ما برای خود، خانواده و عشیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هستیم و بلایی که بر سرمان آمده است، بر شما پوشیده نیست. پس بر ما منّت بنه، خداوند بر تو منّت نهد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطیبشان زهیر بن صُرَد برخاست و گفت: ای پیامبر خدا! این زنانی که در پرچین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها هستند، خاله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تو هستند که سرپرستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات کردند. اگر ما پیش ابن ابی شمر غَسّانی یا نعمان بن مُنذر (دو پادشاه عرب) رفته بودیم و آن گاه این بلایی که از تو به ما رسید، از آنها رسیده بود، امید بخشش و عطوفت از آنها داشتیم، حال آن که تو بهترین کسی هستی که سرپرستی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این ابیات را خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فرستادۀ خدا! بزرگوارانه بر ما منّت بگذار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زیرا تو آن شخصی هستی که ما به او امید عطا داریم...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر زنانی که از آنها شیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردی، منّت بگذار /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی که دهانت زیر شیر خالص چون مروارید پر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پس از شنیدن این ابیات فرمود: «آنچه سهم من و فرزندان عبد المطّلب است، از آنِ خودتان باد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قریش گفتند: سهم ما هم مال خدا و پیامبرش باشد و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله همۀ آنها را آزاد کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;696&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن إیاس بن سلمة بن الأكوع عن أبیه، قال: أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله عَينٌ مِنَ المُشرِكينَ و هُوَ في سَفَرٍ، فَجَلَسَ عِندَ أصحابِهِ يَتَحَدَّثُ، ثُمَّ انفَتَلَ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اُطلُبوهُ وَ اقتُلوهُ. فَقَتَلَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقَتَله: أي سلمةُ بن الأکوع (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَفَّلَهُ سَلَبَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفَل: الغنیمة. و نفّلتُه: وهبت له النَّفَل و غیره (المصباح المنیر: ص‌۶۱۹ «نفل»). و السَّلَب: هو ما یأخذُه أحَد القَرنَین في الحرب من قَرنه مما یکون علیه و معه من سلاح و ثیاب و دابّة و غیرها (النهایة: ج‌۲ ص‌۳۸۷ «سلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۶، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۳، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۴۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷۶۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۷۲ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از ایاس بن سلمة بن اكوع، از پدرش -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در سفرى بود كه جاسوسى از مشركان آمد و نزد یاران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نشست و با آنان سخن گفت [و اطّلاعات را گرفت] و در رفت. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «او را بجویید و بكشید». [سلمة بن اكوع] او را كشت و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله لباس و سلاح او را به وى پاداش داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;697&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن عطاء: كانَ سُهَيلُ بنُ عَمرٍو رَجُلاً أعلَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعلم: الذي انشقّت شفته العليا (کتاب العين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ «علم»)، و لعلّه أطلق عليه أعلم مع كون الشقّ في الشفة السفلى تسامحاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - مِن شَفَتِهِ السُّفلیٰ -، فَقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ اُسِرَ بِبَدرٍ: يا رَسولَ اللّه، أنزِعُ ثَنِيَّتَيهِ السُّفلَیَينِ فَيَدلَعَ لِسانَهُ، فَلا يَقومَ عَلَيكَ خَطيباً بِمَوطِنٍ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا اُمَثِّلُ فَيُمَثِّلَ اللّٰهُ بي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابی شیبه - به نقل از عطاء -: سهیل بن عمرو از لب پایینش لب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکری بود. در روز بدر که اسیر شد، عمر بن خطّاب به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله گفت: ای پیامبر خدا! دو لب پایینش را جر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که زبانش بیرون افتد و دیگر نتواند در جایی علیه شما سخنرانی کند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من کسی را مُثله نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خدا مرا مثله کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;698&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي عن المقداد بن عمرو: أنَا أسَرتُ الحَكَمَ بنَ كَيسانَ، فَأَرادَ أميرُنا ضَربَ عُنُقِهِ، فَقُلتُ: دَعهُ نَقدَم بِهِ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَدِمنا بِهِ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَدعوهُ إلَى الإِسلامِ، فَأَطالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله کَلامَهُ، فَقالَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ: تُكَلِّمُ هٰذا يا رَسولَ اللّه؟! وَ اللّه، لا يُسلِمُ هٰذا آخِرَ الأَبَدِ، دَعني أضرِب عُنُقَهُ و يَقدَمَ إلیٰ اُمِّهِ الهاوِيَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله لا يُقبِلُ عَلیٰ عُمَرَ حَتّیٰ أسلَمَ الحَكَمُ. فَقالَ عُمَرُ: فَما هُوَ إلّا أن رَأَيتُهُ قَد أسلَمَ و أخَذَني ما تَقَدَّمَ و ما تَأَخَّرَ، و قُلتُ: كَيفَ أرُدُّ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله أمراً هُوَ أعلَمُ بِهِ مِنّي، ثُمَّ أقولُ: إنَّما أرَدتُ بِذٰلِكَ النَّصيحَةَ لِلهِ و لِرَسولِهِ!!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُمَرُ: فَأَسلَمَ وَ اللّه، فَحَسُنَ إسلامُهُ و جاهَدَ فِي اللّه، حَتّیٰ قُتِلَ شَهيداً یَومَ بِئرِ مَعونَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بئر معونة بين أرض بني عامر و صرّة بني سليم، و هي إلى حرّة بني سليم أقرب. و قيل: بئر معونة بين جبال يقال لها: أبلى، في طريق المُصعِد من المدينة إلى مكّة، و هي لبني سليم (معجم البلدان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله راضٍ عَنهُ، و دَخَلَ الجِنانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج‌۱ ص‌۱۵، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازی - به نقل از مقداد بن عمرو -: من، حَكَم بن كیسان را اسیر كردم. فرماندهمان خواست گردنش را بزند. گفتم: او را وا گذار تا بر پیامبر خدا واردش كنیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را آوردیم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله او را به اسلام فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانْد و [او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرفت و] پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سخن گفتن با او را ادامه داد. عمر بن خطّاب گفت: [براى چه] با این سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، اى پیامبر خدا؟ به خدا سوگند، این، تا ابد، اسلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. مرا وا گذار تا گردنش را بزنم و به دوزخش بفرستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به عمَر توجّه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد تا آن كه حَكَم، اسلام آورد. عمر گفت: هنگامى كه دیدم او اسلام آورده، از خودم ناراحت شدم و گفتم: من چگونه امرى را بر پیامبر، رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه از من به آن، داناتر است و آن گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: من از این كار، تنها خیر خدا و پیامبرش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: به خدا سوگند، او اسلام آورد و اسلامش نیكو شد و در راه خدا جهاد كرد، تا آن كه در روز بِئْر مَعونه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاجعۀ «بئر معونه» در سال چهارم هجرى رخ داد. ابو بَراء عامرى از پیامبر خدا۹ درخواست کرد مبلّغانى به منطقۀ نجد بفرستد و خود، حفاظت آنها را به عهده گرفت. چهل تن حافظ قرآن و احکام، عازم نجد شدند؛ امّا یکى از سران نجد به نام عامر بن طُفَیل، با همکارى برخى از قبیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اطراف نجد به آنها حمله برد و پس از جنگى خونین و نابرابر، همۀ آنان را به شهادت رساند. تنها کعب بن یزید از این واقعه نجات یافت که با بدنى مجروح، خبر را به مدینه رساند. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به شهادت رسید. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از او راضى بود و به بهشت رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;699&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إنَّ ثُمامَةَ بنَ اُثالٍ أسَرَتهُ خَيلُ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، و قَد كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قالَ: اللّٰهُمَّ أمكِنّي مِن ثُمامَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنّي مُخَيِّرُكَ واحِدَةً مِن ثَلاثٍ: أقتُلُكَ؛ قالَ: إذاً تَقتُلَ عَظيماً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو اُفاديكَ؛ قالَ: إذاً تَجِدَني غالِياً. أو أمُنُّ عَلَيكَ؛ قالَ: إذاً تَجِدَني شاكِراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي قَد مَنَنتُ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنّي أشهَدُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ، و أَنَّكَ مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّه، و قَد - وَ اللّه - عَلِمتُ أنَّكَ رَسولُ اللّه حَيثُ رَأَيتُكَ، و ما كُنتُ لِأَشهَدَ بِها و أَنَا فِي الوَثاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ عن زرارة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سوارانِ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ثُمامة بن اُثال را - كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از خداوند خواسته بود بر او دست یابد - اسیر كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «من تو را میان یكى از سه چیز، مخیّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم: یا تو را بكشم». او گفت: در این صورت، مرد بزرگى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا در برابر گرفتن جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا، آزادت كنم». گفت: در این صورت، مرا گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها خواهى یافت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا بر تو منّت نهم [و آزادت كنم]». گفت: در این صورت، مرا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار خواهى یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس بر تو منّت نهادم و آزادت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او هم گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداوند یگانه نیست و تو محمّد، پیامبر خدایى. به خدا سوگند، هنگامى كه تو را دیدم، دانستم كه پیامبر خدایى؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم تا آن گاه كه در بندم، به آن گواهى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;700&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: اُتِيَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بِأُساریٰ فَأَمَرَ بِقَتلِهِم خَلا رَجُلٍ مِن بَينِهِم، فَقالَ الرَّجُلُ: بِأَبي أنتَ و اُمّي - يا مُحَمَّدُ - كَيفَ أطلَقتَ عَنّي مِن بَينِهِم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أخبَرَني جَبرَئيلُ عَنِ اللّه عزّ و جلّ أنَّ فيكَ خَمسَ خِصالِ يُحِبُّهَا اللّٰهُ عزّ و جلّ و رَسولُهُ: الغَيرَةُ الشَّديدَةُ عَلیٰ حَرَمِكَ، وَ السَّخاءُ، و حُسنُ الخُلُقِ، و صِدقُ اللِّسانِ، وَ الشَّجاعَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَهَا الرَّجُلُ أسلَمَ و حَسُنَ إسلامُهُ، و قاتَلَ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قِتالاً شَديداً حَتَّى استُشهِدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۷ عن أبي عبيدة الحذّاء، قصص الأنبياء للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ عن هشام بن سالم نحوه، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۶۶ ح۱۱۱۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: سوارانِ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ثُمامة بن اُثال را - كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از خداوند خواسته بود بر او دست یابد - اسیر كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «من تو را میان یكى از سه چیز، مخیّر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم: یا تو را بكشم». او گفت: در این صورت، مرد بزرگى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا در برابر گرفتن جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدا، آزادت كنم». گفت: در این صورت، مرا گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها خواهى یافت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود:] «یا بر تو منّت نهم [و آزادت كنم]». گفت: در این صورت، مرا سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار خواهى یافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس بر تو منّت نهادم و آزادت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او هم گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه معبودى جز خداوند یگانه نیست و تو محمّد، پیامبر خدایى. به خدا سوگند، هنگامى كه تو را دیدم، دانستم كه پیامبر خدایى؛ ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم تا آن گاه كه در بندم، به آن گواهى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سيرة-الإمام-علي-علیهالسلام-في-الأسری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۴: سيرَةُ الإمام عَلِيٍّ علیه‌السلام فِي الأَسریٰ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سیرۀ امیر مؤمنان علیه‌السلام در رفتار با اسیران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;701&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام إذا اُتِيَ بِأَسيرٍ يَومَ صِفّينَ أخَذَ دابَّتَهُ و سِلاحَهُ، و أَخَذَ عَلَيهِ ألّا يَعودَ، و خَلّیٰ سَبيلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ و ليس فيه «يوم» بعد «بأسير» و كلاهما عن محمّد بن إسحاق، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در روز صفّین هر گاه اسیری نزد علی علیه‌السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، مرکب و سلاحش را ضبط می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد و از او تعهّد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت که بر نگردد و رهایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;702&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عبد اللّٰه بن ميمون: اُتِيَ عَلِيٌّ علیه‌السلام بِأَسيرٍ يَومَ صِفّينَ فَبايَعَهُ، فَقالَ عَلِيُّ علیه‌السلام: لا أقتُلُكَ، إنّي أخافُ اللّٰهَ رَبَّ العالَمينَ. فَخَلّیٰ سَبيلَهُ و أَعطیٰ سَلَبَهُ الَّذي جاءَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ نحوه، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام - به نقل از عبد اللّٰه بن میمون -: در جنگ صفّین، اسیرى را نزد على علیه‌السلام آوردند. او با امام علیه‌السلام بیعت كرد. آن گاه علی علیه‌السلام فرمود: «تو را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم. من از خداوند، پروردگار جهانیان، بیم دارم». آن گاه، او را آزاد گذاشت و لباس و وسایلش را به او باز گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;703&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن يزيد بن بلال: شَهِدتُ مَعَ عَلِيٍّ علیه‌السلام يَومَ صِفّينَ، فَكانَ إذا اُتِيَ بِالأَسيرِ قالَ: لَن أقتُلَكَ صَبراً، إنّي أخافُ اللّٰهَ رَبَّ العالَمينَ. و كانَ يَأخُذُ سِلاحَهُ و يُحَلِّفُهُ لا يُقاتِلُهُ، و يُعطيهِ أربَعَةَ دَراهِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۵۴، المجموع للنووي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳، معرفة السنن و الأثار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰۲، الاُمّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ و الأربعة الأخيرة عن أبي فاختة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه - به نقل از یزید بن بلال -: به همراه على علیه‌السلام در صفّین حضور داشتم. وقتى اسیرى را نزد او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو را به زجر نخواهم کشت. به درستى كه از خداوند، پروردگار جهانیان، بیم دارم» و سلاح وى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و او را سوگند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد كه [دیگر] با او پیكار نكند و به وى، چهار درهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;704&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن أبي جحيفة: كانَ مِن أهلِ الشّامِ بِصفّينَ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ: الأَصبَغُ بنُ ضِرارٍ الأَزدِيُّ، و كانَ يَكونُ طَليعَةً و مَسلَحَةً لِمُعاوِيَةَ، فَنَدَبَ عَلِيٌّ علیه‌السلام لَهُ الأَشتَرَ، فَأَخَذَهُ أسيراً مِن غَيرِ أن يُقاتِلَ، و كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام يَنهیٰ عَن قَتلِ الأَسيرِ الكافِّ، فَجاءَ بِهِ لَيلاً و شَدَّ وَثاقَهُ و أَلقاهُ عِندَ أصحابِهِ يَنتَظِرُ بِهِ الصَّباحَ، و كانَ الأَصبَغُ شاعِراً مُفَوَّهاً، و نامَ أصحابُهُ، فَرَفَعَ صَوتَهُ فَأَسمَعَ الأَشتَرَ...:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ أخشیٰ ولي فِي القَومِ رِحْمٌ قريبَةٌ أبىَ اللّٰهُ أن أخشیٰ وَ الأَشتَرُ جاري&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَغَدا بِهِ الأَشتَرُ عَلیٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، هٰذا رَجُلٌ مِنَ المَسلَحَةِ لَقيتُهُ بِالأَمسِ، فَوَاللّه، لَو عَلِمتُ أنَّ قَتلَهُ الحَقُّ قَتَلتُهُ، و قَد باتَ عِندَنَا اللَّيلَةَ و حَرَّكَنا بِشِعرِهِ، فَإِن كانَ فيهِ القَتلُ فَاقتُلهُ و إن غَضِبنا فيهِ، و إن ساغَ لَكَ العَفوُ عَنهُ فَهَبهُ لَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ لَكَ يا مالِكُ، فَإِذا أصَبتَ مِنهُم أسيراً فَلا تَقتُلهُ؛ فَإِنَّ أسيرَ أهلِ القِبلَةِ لا يُفادیٰ و لا يُقتَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ بِهِ الأَشتَرُ إلیٰ مَنزِلِهِ، و قالَ: لَكَ ما أخَذنا مِنكَ، لَيسَ لَكَ عِندَنا غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶؛ الفتوح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱، بغية الطلب في تاريخ حلب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲۵ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از ابو جحیفه -: از اهل شام در صفّین، مردی به نام اصبغ بن ضِرار اَزدی بود. او طلایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار و مرزبان معاویه بود. علی علیه‌السلام مالک اَشتر را به جنگ با او فرستاد و مالک بدون آن که بجنگد، اسیرش کرد. علی علیه‌السلام از کشتن اسیرِ تسلیم شده نهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. اَشتر، شبانه او را آورد و بست و نزد دیگر یارانش انداخت تا صبح شود. اصبغ، شاعری توانا بود. یارانش که خوابیدند، با صدای بلند جوری که اشتر بشنود، گفت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا بترسم با آن که در میان این قوم، خویشی نزدیک دارم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا اِبا دارد که بترسم در حالی که اَشتر پناه من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح، اَشتر او را نزد علی برد و گفت: ای امیر مؤمنان! این مردی از مرزبانان است که دیروز با او رویارو شدم. به خدا سوگند اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم که کشتنش حق است، حتماً او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشتم. دیشب نزد ما بود و با شعرش ما را تکان داد. اگر مستحقّ قتل است، او را بکش، هر چند ما را ناراحت کند، و اگر خوش داری عفو و گذشت کنی، او را به من ببخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «او مال تو ای مالک! هر گاه اسیری از آنان گرفتی، او را نکش؛ زیرا اسیر اهل قبله نه فدیه دارد و نه قتل».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَشتر، آن مرد را به منزلش باز گرداند و گفت: آنچه از تو گرفتیم، مال خودت باشد. جز این، چیزی نزد ما نداری.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;705&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن الشعبيّ: أسَرَ عَلِيٌّ أسریٰ يَومَ صِفّينَ فَخَلّیٰ سَبيلَهُم، فَأَتَوا مُعاوِيَةَ، و قَد كانَ عَمرُو بنُ العاصِ يَقولُ لِأَسریٰ أسَرَهُم مُعاوِيَةُ: اُقتُلهُم. فَما شَعَروا إلّا بِأَسراهُم قَد خَلّیٰ سَبيلَهُم عَلِيٌّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ مُعاوِيَةُ: يا عَمرُو، لَو أطَعناكَ في هٰؤُلاءِ الأسریٰ لَوَقَعنا في قَبيحٍ مِنَ الأَمرِ! ألا تَراهُ قَد خَلّیٰ سَبيلَ أسرانا؟ فَأَمَرَ بِتَخلِيَةِ مَن في يَدَيهِ مِن أسریٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام.وكانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام إذا أخَذَ أسيراً مِن أهلِ الشّامِ خَلّیٰ سَبيلَهُ، إلّا أن يَكونَ قَد قَتَلَ أحَداً مِن أصحابِهِ فَيَقتُلُهُ بِهِ، فَإِذا خَلّیٰ سَبيلَهُ، فَإِن عادَ الثّانِيَةَ قَتَلَهُ و لَم يُخَلِّ سَبيلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از شعبی -: در روز صفّین، علی اسیرانی گرفت و آزادشان کرد. آنها نزد معاویه رفتند. معاویه هم اسیرانی گرفته بود و عمرو بن عاص به معاویه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آنها را بکش. ناگهان چشمشان به اسیرانی افتاد که علی آزادشان کرده بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاویه گفت: ای عمرو! اگر به حرف تو گوش کرده بودم، گرفتار کار زشتی شده بودیم! نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی او اسیران ما را آزاد کرده است؟ پس دستور داد اسیران سپاه علی را آزاد کردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام هر گاه اسیری از شامیان نزدش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند، آزادش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، مگر این که یکی از یارانش را کشته بود که در این صورت به قصاص او، آن اسیر را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت. هر گاه اسیری را آزاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، چنانچه دوباره اسیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت و آزادش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;706&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شريك عن أبيه: لَمّا هُزِمَ النّاسُ يَومَ الجَمَلِ، قالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: لا تَتبَعوا مُوَلِّياً، و لا تُجيزوا عَلیٰ جَريحٍ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ آمِنٌ. فَلَمّا كانَ يَومُ صِفّينَ قَتَلَ المُقبِلَ وَ المُدبِرَ، و أَجازَ عَلیٰ جَريحٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبانُ بنُ تَغلِبَ لِعَبدِ اللّه بنِ شَريكٍ: هٰذِهِ سيرَتانِ مُختَلِفَتانِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أهلَ الجَمَلِ قُتِلَ طَلحَةُ وَ الزُّبَيرُ، و إنَّ مُعاوِيَةَ كانَ قائِماً بِعَينِهِ و كانَ قائِدَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از عبد اللّه بن شریک، از پدرش -: وقتى مردم (خوارج) در نبرد جمل شكست خوردند، امیر مؤمنان فرمود: «به دنبال پشت كردگان به جنگ نروید و زخم خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نكشید و آن كه درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد، در امان است»؛ ولی چون نبرد صفّین شد، هم جنگجو و هم پشت كرده به جنگ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشت، و زخم خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نیز از پا در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابان بن تغلب به عبد اللّٰه بن شریک گفت: این، دو روشِ گوناگون است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عبد اللّٰه بن شریک] گفت: در جنگ جمل، [فرماندهان آنان] طلحه و زبیر، كشته شده بودند؛ ولى [در صفّین] معاویه، شخصاً سر پا بود و فرماندهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;707&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: سَأَلَهُ [أي عَلِيّاً علیه‌السلام] عَمّارٌ حينَ دَخَلَ البَصرَةَ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، بِأَيِّ شَيءٍ تَسيرُ في هٰؤُلاءِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِالمَنِّ وَ العَفوِ، كَما سارَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله في أهلِ مَكَّةَ حينَ افتَتَحَها بِالمَنِّ وَ العَفوِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۴، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: زمانی که [علی علیه‌السلام] وارد بصره شد، عمّار پرسید: ای امیر مؤمنان! با این جماعت با چه شیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای عمل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با منّت نهادن و عفو کردن؛ همان کاری که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در زمان فتح مکّه با مکّیان کرد: منّت نهاد و عفو کردن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;708&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: أمَرَ عَلِيٌّ علیه‌السلام مُنادِيَهُ فَنادیٰ يَومَ البَصرَةِ: لا يُتبَع مُدبِرٌ، و لا يُذَفَّف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّف: الإجهاز على الجريح، و كذلك الذفاف (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ «ذفف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ جَريحٍ، و لا يُقتَل أسيرٌ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ. و لَم يَأخُذ مِن مَتاعِهِم شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۴۷، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، نصب الراية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ كلاهما نحوه و كلّها عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶۷۲؛ الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ عن الفضيل بن عطاء، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: على علیه‌السلام به منادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در جنگ بصره (جمل) دستور داد كه فریاد زند: «فراریان از جنگ، دنبال نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. زخمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كشته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اسیران به قتل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسند. هر كس درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را ببندد، در امان است و هر كس سلاحش را بر زمین اندازد، در امان است» و هیچ چیز از اموال آنان (جَمَلیان) را [به غنیمت] نگرفت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان که از احادیث ۲۲۶۵ و ۲۲۹۰ و... برداشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بازماندگان لشکر جمل، اجازه یافتند که اموالشان را با خود ببرند، اگر چه اثاث و اسلحۀ کشتگان و فراریانى که باز نگشتند، بر جاى ماند و امام۷ آنها را میان سپاه خویش، تقسیم نمود. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;709&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يُقاتَلُ أهلُ البَغيِ و يُقتَلونَ بِكُلِّ ما يُقتَلُ بِهِ المُشرِكونَ، و يُستَعانُ عَلَيهِم بِمَن أمكَنَ أن يُستَعانَ بِهِ عَلَيهِم مِن أهلِ القِبلَةِ، و يُؤسَرونَ كَما يُؤسَرُ المُشركِونَ إذا قُدِرَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با اهل بغى (گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى یاغى و سركش) به همان شدّت جنگ با مشركان، باید جنگید و از تمام امكانات و توانایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اهل قبله (مسلمانان) باید بر ضدّ آنان كمک گرفت و در صورت دسترس به ایشان، باید همچون مشركان اسیرشان كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;710&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن سلام: شَهِدتُ يَومَ الجَمَلِ... وَ انهَزَمَ أهلُ البَصرَةِ، و نادیٰ مُنادي عَلِيٍّ علیه‌السلام: لا تَتبَعوا مُدبِراً، و لا مَن ألقیٰ سِلاحَهُ، و لا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ؛ فَإِنَّ القَومَ قَد وَلَّوا و لَيسَت لَهُم فِئَةٌ يَلجَؤونَ إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَرَتِ السُّنَّةُ بِذٰلِكَ فِي المُسلِمينَ في قِتالِ أهلِ البَغيِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از سلام -: در جنگ جمل شرکت داشتم... و بصریان شکست خوردند و جارچیِ علی علیه‌السلام جار زد: «کسی را که پشت کرد، تعقیب نکنید. کسی را که سلاحش را انداخت، تعقیب نکنید. مجروح را نکشید، زیرا این جماعت گریختند و دار و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هم ندارند که به آن ملحق شوند». از آن پس، این، شیوۀ مسلمانان در جنگ با اهل بَغْی شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;711&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - و كانَ فيمَن اُسِرَ يَومَ الجَمَلِ، و حُبِسَ مَعَ مَن حُبِسَ مِنَ الاُساریٰ بِالبَصرَةِ -: كُنتُ في سِجنِ عَلِيٍّ بِالبَصرَةِ، حَتّیٰ سَمِعتُ المُنادِيَ يُنادي: أينَ موسَى بنُ طَلحَةَ بنِ عُبَيدِ اللّه؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَرجَعتُ وَ استَرجَعَ أهلُ السِّجنِ، و قالوا: يَقتُلُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجَني إلَيهِ، فَلَمّا وَقَفتُ بَينَ يَدَيهِ قالَ لي: يا موسیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لَبَّيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُل: «أستَغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَيهِ» ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: أستَغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَيهِ - ثَلاثَ مَرّاتٍ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لِمَن كانَ مَعي مِن رُسُلِهِ: خَلّوا عَنهُ. و قالَ لي: اِذهَب حَيثُ شِئتَ، و ما وَجَدتَ لَكَ في عَسكَرِنا مِن سِلاحٍ أو كُراعٍ فَخُذهُ، وَ اتَّقِ اللّٰهَ فيما تَستَقبِلُهُ مِن أمرِكَ، وَ اجلِس في بَيتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَكَرتُ لَهُ وَ انصَرَفتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ عَلِيٌّ صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ قَد غَنَّمَ أصحابَهُ ما أجلَبَ بِهِ أهلُ البَصرَةِ إلیٰ قِتالِهِ - و أَجلَبوا بِهِ يَعني: أتَوا بِهِ في عَسكَرِهِم - و لَم يَعرِض لِشَيءٍ غَيرِ ذٰلِكَ مِن أموالِهِم، و جَعَلَ ما سِویٰ ذٰلِكَ مِن أموالِ مَن قُتِلَ مِنهُم لِوَرَثَتِهِم، و خَمَّسَ ما اُغنِمَهُ مِمّا أجلَبوا بِهِ عَلَيهِ. فَجَرَت أيضاً بِذٰلِكَ السُّنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲۱ و راجع المناقب، لابن شهرآشوب: ج۲ ص۱۱۴..&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه، كه در جنگ جمل به اسارت در آمد و همراه اسیران دیگر، در بصره زندانى شد -:من در زندانِ على علیه‌السلام در بصره بودم. شنیدم منادى صدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: موسى بن طلحة بن عبید اللّٰه كجاست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و زندانیان، «إنّا للّٰه» گفتیم و زندانیان گفتند: تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام مرا به نزد خود خواست. وقتى در برابرش ایستادم، به من فرمود: «اى موسى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله، اى امیر مؤمنان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سه مرتبه بگو: أستغفِرُ اللّٰهَ و أتوبُ إلَیه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه بار، آن را گفتم. آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه به كسانى از فرستادگانش كه همراه وى بودند، فرمود: «رهایش كنید!» و به من فرمود: «هر كجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، برو و آنچه از اسلحه و حیوان در سپاه ما دارى، بردار و در آیندۀ زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از خدا بترس و در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بنشین».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از او سپاس‌گزارى كردم و رفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و على علیه‌السلام آنچه را که اهل بصره براى پیكار با على علیه‌السلام به لشكرگاه خود آورده بودند، به یارانش غنیمت داد؛ ولى متعرّض دیگر اموال آنان نشد. على علیه‌السلام جز آن مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، اموال كشتگان اهل بصره را براى ورثه‌شان باقى گذاشت و از آنچه [سپاهش] به عنوان غنیمت برداشتند، خمس گرفت و بدین ترتیب، سنّتْ جارى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;712&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن أبي البختري: لَمَّا انتَهیٰ عَلِيٌّ علیه‌السلام إلَى البَصرَةِ خَرَجَ أهلُها،... فَقاتَلوهُم و ظَهَرَ عَلَيهِم و وَلَّوا مُنهَزِمينَ، فَأَمَرَ عَلِيٌّ علیه‌السلام مُنادِياً يُنادي: لا تَطعُنوا في غَيرِ مُقبِلٍ، و لا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَطلُبوا مُدبِراً، و لا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ، و مَن ألقیٰ سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ، و مَن أغلَقَ بابَهُ فَهُوَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمِنٌ، و ما كانَ فِي العَسكَرِ فَهُوَ لَكُم مَغنَمٌ، و ما كانَ فِي الدّورِ فَهُوَ ميراثٌ يُقَسَّمُ بَينَهُم عَلیٰ فَرائِضِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ إلَيهِ قَومٌ مِن أصحابِهِ فَقالوا: يا أميرَ المُؤمِنينَ، مِن أينَ أحلَلتَ لَنا دِماءَهُم و أَموالَهُم و حَرَّمتَ عَلَينا نِساءَهُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّ القَومَ عَلَى الفِطرَةِ، و كانَ لَهُم وَلاءٌ قَبلَ الفُرقَةِ، و كانَ نِكاحُهُم لِرِشدَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال: هذا وَلَد رِشدَة: إذا کان لنکاحٍ صحیح. کما یقال في ضِدِّه: وَلَد زِنیة (النهایة: ج‌۲ ص‌۲۲۵ «رشد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يُرضِهِم ذٰلِكَ مِن كَلامِهِ علیه‌السلام. فَقالَ لَهُم: هٰذِهِ السّيرَةُ في أهلِ القِبلَةِ فَأَنكَرتُموها، فَانظُروا أيُّكُم يَأخُذُ عائِشَةَ في سَهمِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضوا بِما قالَ، وَ اعتَرَفوا بِصَوابِهِ، و سَلَّموا لِأَمرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار - به نقل از ابو البختری -: چون علی علیه‌السلام به بصره رسید، بصریان بیرون آمدند... و امام علیه‌السلام با آنان جنگید و بر آنان چیره آمد و بصریان گریختند. علی علیه‌السلام به جارزنی فرمود تا جار بزند: «به آن که با شما رویارویی ندارد، نیزه نزنید. آن را که پشت کرده، تعقیب نکنید و زخمی را نکشید. هر که سلاحش را افکند، در امان است و هر که درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بست، در امان است. آنچه در اردوگاه است، غنیمت شماست و آنچه در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، میراث است و بر اساس سهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی خداوند عزّ و جلّ، میانشان تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعی از یاران او به سویش رفتند و گفتند: ای امیر مؤمنان! به چه دلیل، خون و اموالشان را برای ما حلال کردی؛ امّا زنانشان را بر ما حرام ساختی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون آنها مسلمان اند و قبل از این تفرقه وفادار بودند و نکاحشان شرعی&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن امام علیه‌السلام، آنان را راضی نکرد. پس امام فرمود: «این شیوۀ رفتار با اهل&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قبله است. حال که قبولش ندارید، ببینید کدام یک از شما حاضر است عایشه [همسر پیامبرخدا] را جزء سهم خود بردارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این جا بود که قانع شدند و به درستیِ سخن امام، اعتراف کردند و فرمانش را گردن نهادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الحادی-عشر-الأمثال-العليا-في-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الحادِی عَشَرَ: الأَمثالُ العُليا فِي الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نمونه در جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رسول-الله-صلی-الله-علیه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱: رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَسَى ٱللهُ أَن يَكُفَّ بَأْسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا وَ ٱللهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَ أَشَدُّ تَنكِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس در راه خدا پيكار كن. تو عهده‌دارِ کسی جز خودت نيستى، و مؤمنان را نيز [به جهاد] ترغيب كن. اميد است كه خداوند، بلا و گزند كسانى را كه كفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند، [از سر شما] باز دارد، و خداوند، بلاانگيزتر و سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كيفرتر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ وَ أُوْلَـئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَ ٰتُ وَ أُوْلَـئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولی فرستادۀ خدا و كسانى كه با او ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان جهاد كردند، و آنهايند كه خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى دو جهان] از آنِ آنهاست و آنهايند كه رستگارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: ۱۵۳، التوبة: ۱۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: آل عمران: آیۀ ۱۵۳، توبه: آیۀ ۱۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;713&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ في صِفّينَ يَذكُرُ فيها رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله -:... حَتّیٰ مَضیٰ صلّی اللّه علیه و آله مُطيعاً لِلهِ، صابِراً عَلیٰ ما أصابَهُ، مُجاهِداً فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، عابِداً لِلهِ، حَتّیٰ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتاهُ اليَقينُ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۴۹۰ ح‌۶۶۸، وقعة صفّين: ص‌۳۱۳ كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام،&lt;br /&gt;<br /> بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۸۶ ح‌۴۲۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۲۴۸ عن جابر عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی ایشان در صِفّین که از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند -: تا آن كه در راه اطاعت خدا، در گذشت، در حالى كه بر مصیبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسیده به او، شكیبا بود و آن گونه كه در خور خداوند بود، در راهش مجاهده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و آن قدر خدا را عبادت كرد تا اَجَلش فرا رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;714&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كُنّا إذَا أحمَرَّ البَأسُ اتَّقَينا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي إذا اشتدّت الحرب استقبلنا العدوّ به و جعلناه لنا وقايةً. و قيل: أراد إذا اضطرمت نار الحرب و تَسَعَّرت، كما يقال في الشرّ بين القوم: اضطرمت نارهم؛ تشبيهاً بحمرة النار و كثيراً ما يطلقون الحمرة على الشدّة (النهاية: ج‌۱ ص‌۴۳۸ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَم يَكُن أحَدٌ مِنّا أقرَبَ إلَى العَدُوِّ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: غريب كلامه: ح‌۹، مجمع البيان: ج‌۱ ص‌۴۷۸، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۵۳ ح‌۲۶، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۱۲۱ ح‌۴۴؛ مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۳۳۰ ح‌۱۳۴۶، مسند أبي يعلى: ج‌۱ ص‌۱۸۴ ح‌۲۹۷ كلاهما عن حارثة بن مضرب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: وقتى جنگ شدّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت، ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و هیچ كس به دشمن، نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از او نبود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;715&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَقَد رَأَيتُنا يَومَ بَدرٍ و نَحنُ نَلوذُ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ أقرَبُنا إلَى العَدُوِّ، و كانَ مِن أشَدِّ النّاسِ يَومَئِذٍ بَأساً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌١ ص‌١٨۶ ح‌۶۵۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌٧ ص‌۵٧٨ ح‌١، البداية و النهاية: ج‌٣ ص‌٢٧٩، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌٢ ص‌۴٢۵ كلّها عن حارثة بن مضرب، كنز العمّال: ج‌١٠ ص‌٣٩٧ ح‌٢٩٩۴٣؛ مكارم الأخلاق: ج‌١ ص‌۵٣ ح‌٢۵، بحار الأنوار: ج‌١۶ ص‌٢٣٢ ح‌٣۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در جنگ بدر، ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و او از همۀ ما به دشمن نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر بود و در آن روز، از همه، دلاورى بیشترى نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;716&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لَمَّا انهَزَمَ النّاسُ يَومَ اُحُدٍ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، لَحِقَني مِنَ الجَزَعِ عَلَيهِ ما لَم أملِك نَفسي، و كُنتُ أمامَهُ أضرِبُ بِسَيفى بَينَ يَدَيهِ‌، فَرَجَعتُ أطلُبُهُ فَلَم أرَهُ‌، فَقُلتُ‌: ما كانَ رَسولُ اللّه لِيَفِرَّ، و ما رَأَيتُهُ فِي القَتلىٰ‌، و أَظُنُّهُ رُفِعَ مِن بَينِنا إلَى السَّماءِ‌، فَكَسَرتُ جَفنَ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجفن: غمد السيف (لسان العرب: ج‌١٣ ص‌٨٩ «جفن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيفي و قُلتُ في نَفسي: لَأُقاتِلَّنَ بِهِ عَنهُ حَتّىٰ اقتَلَ‌. و حَمَلتُ عَلَى القَومِ فَأَفرَجوا، فَإِذا أنَا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد وَقَعَ عَلَى الأَرضِ مَغشِيّاً عَلَيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج‌١ ص‌٨۶، إعلام الورى: ج‌١ ص‌٣٧٨، المناقب لابن شهر آشوب: ج‌٣ ص‌١٢۴ و ليس فيه صدره و كلّها عن عكرمة، بحار الأنوار: ج‌۴١ ص‌٨٣ ح‌١٠؛ مسند أبي يعلى: ج‌١ ص‌٢٧٨ ح‌۵۴٢، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص‌١٢۶ ح‌١۵۶ كلاهما عن عكرمة نحوه، كنز العمّال: ج‌١٠ ص‌۴٢۶ ح‌٣٠٠٢٧.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در روز اُحُد، هنگامى كه مردم از گرد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراكنده شدند، من چنان براى ایشان نگران و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاب گردیدم كه از خود، بىخود شده بودم. من، پیشاپیش پیامبر صلّی اللّه علیه و آله شمشیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدم. در جستجوى ایشان باز گشتم؛ امّا ایشان را ندیدم. با خود گفتم: پیامبر خدا، كسى نیست كه فرار كند. در میان كشتگان هم كه ایشان را ندیدم. گمان بردم كه از میان ما به آسمان برده شده است. پس نیام شمشیرم را شكستم و با خودم گفتم: با آن، چندان در راه پیامبر خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم تا كشته شوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر دشمن تاختم و آنها راه را باز كردند. دیدم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بر زمین افتاده و از حال رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;717&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن البراء: كُنّا - وَ اللّه - إذَا احمَرَّ البَأسُ نَتَّقي بِهِ صلّی اللّه علیه و آله، و إنَّ الشُّجاعَ مِنّا لَلَّذي يُحاذي بِهِ - يَعنِي النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۰۱ ذيل ح‌۷۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۵۷۸ ح‌۲ وج ۸ ص‌۵۵۰ ح‌۱، فتح الباري: ج‌۸ ص‌۳۱ ذيل ح‌۴۳۱۷، تفسير القرطبي: ج‌۸ ص‌۱۰۱، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۵۴۰ ح‌۳۰۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از بَراء بن عازب -: هر گاه جنگ بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت، به خدا سوگند،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما خود را در پناه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادیم و شجاع، كسى بود كه هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ردیف پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;718&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا نَزَلَت عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: (لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ)، كانَ أشجَعُ النّاسِ مَن لاذَ بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي كان علیه‌السلام بحيث يكون أشجع الناس من لحق به و لجأ إليه لأنّه كان أقرب الناس و أجرأهم عليهم، كما روي عن أمير المؤمنين علیه‌السلام أنه كان يقول: كنّا إذا احمرّ البأس اتَّقينا برسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله فما يكون أحد أقرب إلى العدوّ منه (بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۴۲۴ ح‌۱۰۵۷ عن أبان، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰ ح‌۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چون آیۀ (تو عهده‌دار کسی جز خودت نیستی)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مضمون آیه، این است که: تو موظّف به جهاد هستی و این، تکلیفی از جانب خدا برای شخص توست؛ امّا دیگر مسلمانان، تو را ندارند و اگر یاری‌ات نکردند، تو باز هم مُکلّفی که به تنهایی جهاد کنی. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازل شد، شجاع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم، كسى به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد كه در پناه [و نزدیكى] پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [با دشمن] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;719&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ما لَقِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ألقی»، و التصویب من طبعة أُخری للمصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله] سَرِيَّةً مُنذُ نَزَلَت عَلَيهِ: (فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ) إلّا وَلِيَ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۴۲۳ ح‌۱۰۵۶ عن زيد الشحّام، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۴۰ ح‌۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: از زمانی که آیۀ (پس، در راه خدا پيكار كن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نيستى) بر وی (پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله) نازل شد، هیچ سپاهی را اعزام نکرد، مگر این که خود، فرماندهی آن را بر عهده گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;720&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مرازم عن الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ كَلَّفَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما لَم يُكَلِّفهُ أحَداً مِن خَلقِهِ، كَلَّفَهُ أن يَخرُجَ عَلَى النّاسِ كُلِّهِم وَحدَهُ بِنَفسِهِ إن لَم يَجِد فِئَةً تُقاتِلُ مَعَهُ، و لَم يُكَلِّف هٰذا أحَداً مِن خَلقِهِ قَبلَهُ و لا بَعدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (فَقَاتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۷۴ ح‌۴۱۴، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۳۷۷ ح‌۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی - به نقل از مرازم -: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «خداوند، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را به چیزهایى مكلّف كرد كه هیچ یک از خلقش را به آنها مكلّف نكرده است. او را مكلّف كرد كه چنانچه یاورانى نیافت تا در كنارش بجنگند، خودش به تنهایى در برابر همۀ مردم بِایستد. هیچ یک از خلقش را چنین تكلیفى نكرد، نه پیش از او و نه پس از او».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این آیه را تلاوت كرد: (پس، در راه خدا پیکار کن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نيستى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;721&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - بَعدَ أن ذَكَرَ ما أعطَی اللّٰهُ مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الشَّرائِعِ و مَا افتَرَضَ عَلَيهِ مِنَ الفَرائِضِ -: ثُمَّ كُلِّفَ ما لَم يُكَلَّف أحَدٌ مِنَ الأَنبِياءِ، و اُنزِلَ عَلَيهِ سَيفٌ مِنَ السَّماءِ في غَيرِ غِمدٍ، و قيلَ لَهُ: (قاتِل في سَبيلِ اللّه لا تُكَلَّفُ إلّا نَفسَكَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۱۷ ح‌۱، المحاسن: ج‌۱ ص‌۴۴۸ ح‌۱۰۳۵، بحار الأنوار: ج‌۶۸ ص‌۳۱۷ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - پس از بیان آنچه خداوند از شریعت به محمّد صلّی اللّه علیه و آله داده و واجباتی که بر او واجب کرده است -: سپس تكلیفى به او محوّل شد كه به هیچ یک از پیامبران، محوّل نشد و از آسمان، شمشیرى بدون غلاف برایش فرود آورده و به او گفته شد: (پس، در راه خدا پیکار کن * تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ کسی جز خودت نیستى).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمام-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲: الإِمامُ عَلِيٌّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امام علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ جَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلْآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ وَ ٱللهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰـلِمِينَ * ٱلَّذِيـنَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِـيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللهِ وَ أُوْلَـئِكَ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ * يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَ رِضْوَ ٰنٍ وَ جَنَّـٰتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَـٰـلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ ٱللهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۹ - ۲۲ و انظر: الميزان في تفسير القرآن: ج‌۹ ص‌۲۰۳ - ۲۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;( آيا آب دادن به حاجيان و آبادسازى مسجد الحرام را همانند [ايمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه به خدا و روز واپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد كرده است؟! [اين دو] نزد خدا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيستند، و خدا گروه ستمكاران را هدايت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. * کسانی كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نزد خدا مقامی هر چه والاتر دارند و آنها همان كاميابان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند * پروردگارشان آنها را از جانب خود به رحمت و خشنودی و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی [در بهشت] كه در آنها نعمتى پايدار دارند، مژده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد * جاودانه در آنها خواهند بود. در حقیقت، خداست كه نزد او پاداشى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;722&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن علیه‌السلام - في ذِكرِ فَضلِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام -:... و قَد قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (وَ ٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلْأَوَّلُونَ مِنَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَ ٱلْأَنصَارِ وَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحْسَـٰنٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهُوَ سابِقُ جَميعِ السّابِقينَ، فَكَما أنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ فَضَّلَ السّابِقينَ عَلَى المُتَخَلِّفينَ وَ المُتَأَخِّرينَ، فَكَذٰلِكَ فَضَّلَ سابِقَ السّابِقينَ عَلَى السّابِقينَ، و قَد قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللّه وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَ أبِيَ المُؤمِنَ بِاللّه وَ اليَومِ الآخِرِ، وَ المُجاهِدَ في سَبيلِ اللّه حَقّاً، و فيهِ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۶۱ ح‌۱۱۷۴ عن عبد الرحمٰن بن كثير عن الإمام الصادق عن آبائه:، تفسير فرات: ص‌۱۷۰ ح‌۲۱۷ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰ ص‌۱۴۱ ح‌۵؛ ينابيع المودّة: ج‌۳ ص‌۳۶۷ ح‌۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام - در بیان فضایل امیر مؤمنان علیه‌السلام -: خداوند متعال فرموده است: (و پیشتازانِ نخستین از مهاجران و انصار، و كسانى كه با نیكوكارى از آنان پیروى كردند). او پیشتازِ همۀ پیشتازان بود و خداوند، همان گونه كه پیشتازان را به بر جا ماندگان و پسینیان برترى داده، پیشتازِ پیشتازان را هم بر پیشتازان، برترى داده است؛ چرا که خداوند فرموده است: (آیا آب دادن به حاجیان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟!). پدرم مؤمن به خدا و روز قیامت و حقیقتاً مجاهد در راه خدا بود و این آیه در بارۀ وى نازل شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;723&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - قيلَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا بِأَفضَلِ مَناقِبِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، كُنتُ أنَا و عَبّاسٌ و عُثمانُ بنُ أبي شَيبَةَ فِي المَسجِدِ الحَرامِ، قالَ عُثمانُ بنُ أبي شَيبَةَ: أعطاني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخِزانَةَ - يَعني مَفاتيحَ الكَعبَةِ -، و قالَ العَبّاسُ: أعطاني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله السِّقايَةَ - و هِيَ زَمزَمُ -، و لَم يُعطِكَ شَيئاً يا عَلِيُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۲۵ ح‌۱۸۰۱ عن أبي بصير، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۱۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۲۳۶ ح‌۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: به امیر مؤمنان - که درودهای خدا بر او باد - گفته شد: ای امیر مؤمنان! از برترین منقبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت به ما خبر ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «باشد. من و عبّاس و عثمان بن ابی شیبه در مسجد الحرام بودیم. عثمان بن ابی شیبه گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله منصب خزانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری - یعنی کلیدهای کعبه - را به من داد. عبّاس گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله منصب سِقایت - یعنی زمزم - را به من داد و به تو چیزی نداد، ای علی!...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از این بود که خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (آیا آب دادن به حاجیان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده؟! [این دو] نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;724&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ) -: نَزَلَت في عَلِيٍّ علیه‌السلام و حَمزَةَ وَ العَبّاسِ و شَيبَةَ؛ قالَ العَبّاسُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ سِقايَةَ الحاجِّ بِيَدي! و قالَ شَيبَةُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ حِجابَةَ البَيتِ بِيَدي! و قالَ حَمزَةُ: أنَا أفضَلُ لِأَنَّ عِمارَةَ البَيتِ بِيَدي! و قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: أنَا أفضَلُ فَإِنّي آمَنتُ قَبلَكُم ثُمَّ هاجَرتُ و جاهَدتُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضوا بِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حَكَماً، فَأَنزَلَ اللّهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ) إلیٰ قَولِهِ: (عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۸۳، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۱ ص‌۲۰۱ ح‌۱۰ نحوه و كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۲۸۸ ح‌۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟ [اين دو] نزد خدا يک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نيستند) -: این آیه در بارۀ علی و حمزه و عبّاس و شیبه نازل شد؛ چرا که عبّاس گفت: من برترم؛ چون منصب آب دادن به حاجیان در دست من است. شیبه گفت: من برترم؛ چون منصب تولیت کعبه در دست من است. حمزه گفت: من برترم؛ چون منصب آبادسازی خانۀ خدا در دست من است. علی علیه‌السلام فرمود: من برترم؛ چون من پیش از شما ایمان آوردم و سپس هجرت و جهاد کردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرار گذاشتند پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را داور قرار دهند. پس، خداوند [آیاتِ] (آیا آب دادن به حاجیان و آباد کردن مسجد الحرام را) تا (در حقیقت، خداست که نزد او پاداشی بزرگ است) را فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;725&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: التوبة: ۱۹ - ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ علیه‌السلام: قَولُهُ: (كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لاَ يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ وَ ٱللهُ لاَ يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰـلِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ وَصَفَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام: (ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللهِ وَ أُوْلَئِكَ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ وَصَفَ ما لِعَلِيٍّ علیه‌السلام عِندَهُ، فَقالَ: (يُـبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَ رِضْوَ ٰنٍ وَ جَنَّـٰتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَـٰـلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ ٱللهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۸۴ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۳۵ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: این آیه در بارۀ علی بن ابی طالب علیه‌السلام نازل شد: (همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟! [این دو] نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند، و خدا گروه ستمکاران را هدایت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در وصف علی بن ابی طالب فرمود: (كسانى كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نزد خدا مقامى هر چه والاتر دارند و آنان همان کامیابان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پاداشی را که علی در نزد خدا دارد، بیان فرمود: (پروردگارشان آنان را از جانب خود به رحمت و خشنودى و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى [در بهشت] كه در آنها نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى پايدار دارند، مژده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد * جاودانه در آنها خواهند بود، در حقيقت، خداست كه نزد او پاداشى بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;726&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ) -: نَزَلَت في حَمزَةَ و عَلِيٍّ و جَعفَرٍ وَ العَبّاسِ و شَيبَةَ؛ إنَّهُم فَخَروا بِالسِّقايَةِ وَ الحِجابَةِ، فَأَنزَلَ اللّهُ عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ)، و كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام و حَمزَةُ و جَعفَرٌ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِمُ - الَّذينَ آمَنوا بِاللّه وَ اليَومِ الآخِرِ و جاهَدوا في سَبيلِ اللّه لا يَستَوونَ عِندَ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۸ ص‌۲۰۳ ح‌۲۴۵، تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۲۶ ح‌۱۸۰۲ کلاهما عن أبي بصیر، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۳۵ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر یا امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده است؟!) -: در بارۀ حمزه و على و جعفر و عبّاس و شیبه نازل شد. آنها به آب دادن به حاجیان و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى كعبه فخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروختند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شرح ملّا صالح مازندرانى در بارۀ متن عربی این حدیث آمده: «ضمیر &amp;quot;إنّهم&amp;quot; به عبّاس بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد که منصب سقایت داشت، و به شَیبه که منصب حجابت و کلیددارى کعبه را داشت». در الوافى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «آب دادن به حاجیان در اختیار عبّاس بود و تولیت و کلیددارى کعبه و تعمیر مسجد الحرام در اختیار شیبه، و بدین جهت، این دو نفر از این بابت بر على و حمزه و جعفر، فخر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروختند. از این رو، این آیه نازل شد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو، خداى متعال آیۀ (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] كسى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده است؟!) را فرو فرستاد. على و حمزه و جعفر - كه درودهاى خدا بر آنان باد - كسانى هستند كه به خدا و روز بازپسین ایمان آوردند و در راه خدا جهاد كردند. اینها نزد خدا یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان نیستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;727&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن محمّد بن كعب القرظي - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ...) -: اِفتَخَرَ طَلحَةُ بنُ شَيبَةَ مِن بَني عَبدِ الدّارِ، و عَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ، و عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ علیه‌السلام؛ فَقالَ طَلحَةُ: أنَا صاحِبُ البَيتِ مَعي مِفتاحُهُ، لَو أشاءُ بِتُّ فيهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عَبّاسٌ: أنَا صاحِبُ السِّقايَةِ وَ القائِمُ عَلَيها، و لَو أشاءُ بِتُّ فِي المَسجِدِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: ما أدري ما تَقولانِ، لَقَد صَلَّيتُ إلَى القِبلَةِ سِتَّةَ أشهُرٍ قَبلَ النّاسِ، و أَنَا صاحِبُ الجِهادِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ) الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج‌۶ الجزء ۱۰ ص‌۹۶، أسباب النزول: ص‌۲۴۸ ح‌۴۹۴ نحوه، تفسير ابن كثير: ج‌۴ ص‌۶۴، الدرّ المنثور: ج۴ ص۱۴۶؛ مجمع البيان: ج۵ ص۲۳، العمدة: ص۱۹۳ ح۲۹۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص۳۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى - به نقل از محمّد بن كعب قرظى، در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (آیا آب دادن به حاجیان و آبادسازی مسجد الحرام را همانند [ایمان و عملِ] کسی قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید که به خدا و روز واپسین ایمان آورده است؟!) -: طلحة بن شیبه از بنى عبد الدار، عبّاس بن عبد المطّلب و على بن ابى طالب علیه‌السلام افتخارات خود را بازگو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. طلحه گفت: من متولّى خانۀ خدا هستم و كلید آن در دست من است. اگر بخواهم، شب را در آن به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: من متولّى آبدهى [به زائران] و عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار آن هستم و اگر بخواهم، شب را در مسجد الحرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم شما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید! من، شش ماه پیش از دیگران به سوى قبله نماز خواندم و اهل جهادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (آيا آب دادن به حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام) (تا پایان آیه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;728&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: لَمّا كانَ يَومُ اُحُدٍ وَ افتَرَقَ النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و ثَبَتَ مَعَهُ عَلِيٌّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ و عَلَى الأَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ -، و كانَ مِن أمرِ النّاسِ ما كانَ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لِعَلِيٍّ: اِذهَب يا عَلِيُّ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَيفَ أذهَبُ يا رَسولَ اللّه و أَدَعُكَ؟! بَل نَفسي دونَ نَفسِكَ، و دَمي دونَ دَمِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَثنیٰ عَلَيهِ خَيراً. ثُمَّ نَظَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ كَتيبَةٍ قَد أقبَلَت، فَقالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ هِشامَ بنَ اُمَيَّةَ المَخزومِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جاءَت كَتيبَةٌ اُخریٰ، فَقالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ عُمَرَ بنَ عَبدِ اللّه الجُمَحِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أقبَلَت كَتيبَةٌ اُخریٰ، قالَ: اِحمِل عَلَيها يا عَلِيُّ. فَحَمَلَ عَلَيها فَفَرَّقَها، و قَتَلَ شَيبَةَ بنَ مالِكٍ أخا بَني عامِرِ بنِ لُؤَيٍّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جَبرَئيلُ علیه‌السلام مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام: يا مُحَمَّدُ، إنَّ هٰذِهِ لَلمُواساةُ! فَقالَ: يا جَبرَئيلُ، إنَّهُ مِنّي و أَنَا مِنهُ. فَقالَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام: و أَنَا مِنكُما يا مُحَمَّدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۴، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۸۹ نحوه، بشارة المصطفى: ص‌۱۸۶ و ليس فيه صدره إلى «فأثنى عليه خيراً»، كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۳۶۹ عن الإمام الباقر عن أبيه علیهماالسلام و ليس فيه ذيله من «و جبريل» نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۸۸؛ تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۱۴ عن أبي رافع عن أبيه نحوه و راجع: المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۳۱۸ ح‌۹۴۱ و العمدة: ص‌۲۰۰ ح‌۳۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در جنگ اُحُد که مردم از اطراف پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراکنده شدند و علی - که درودهای خدا بر او و بر امامان از نسل او باد - با او ماند و از مردم، آن [رفتاری] سر زد که سر زد [و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید]، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به علی علیه‌السلام فرمود: «تو هم برو، ای علی!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چگونه شما را تنها بگذارم و بروم؟! جانم فدای جانت! خونم فدای خونت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را ستود. سپس چشم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به گروهی از سپاهیان دشمن افتاد که به سویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند. فرمود: «به آنان حمله کن، ای علی!». علی به آنها حمله برد و تار و مارشان کرد و هشام بن امیّۀ مخزومی را به قتل رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گروه دیگری آمدند. پیامبر فرمود: «به آنان حمله کن، ای علی!». علی به آنها حمله کرد و آنان را هم تار و مار ساخت و عمر بن عبد اللّٰه جُمَحی را به هلاکت رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گروه دیگری حمله آورد. پیامبر فرمود: «به اینها حمله کن، ای علی!». علی بر آنها نیز تاخت و تار و مارشان کرد و شیبة بن مالک برادر بنی عامر بن لؤی را کشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئیل که با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بود، گفت: ای محمّد! این است جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی! پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «ای جبرئیل! او از من است و من از او هستم». جبرئیل گفت: من نیز از شما دو تن هستم، ای محمّد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;729&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن عمّار: كُنتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في بَعضِ غَزَواتِهِ، و قَتَلَ عَلِيٌّ علیه‌السلام أصحابَ الأَلوِيَةِ و فَرَّقَ جَمعَهُم، و قَتَلَ عَمرَو بنَ عَبدِ اللّه الجُمَحِيَّ، و قَتَلَ شَيبَةَ بنَ نافِعٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، صَلَّى اللّٰهُ عَلَيكَ، إنَّ عَلِيّاً قَد جاهَدَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّهُ مِنّي و أَنَا مِنهُ، واِرثُ عِلمي، و قاضي دَيني، و مُنجِزُ وَعدي، وَ الخَليفَةُ بَعدي.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص‌۱۲۰، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۸ ح‌۳۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر - به نقل از عمّار بن یاسر -: در یکی از غزوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با ایشان بودم. در آن غزوه، علی علیه‌السلام پرچمداران را به هلاکت رساند و دشمن را تار و مار کرد و عمرو بن عبد اللّٰه جُمَحی و شَیبة بن نافع را به قتل رساند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت پیامبر خدا رسیدم و گفتم: اى پیامبر خدا! درود خدا بر تو باد! على، در راه خدا آن گونه كه باید، مبارزه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «چون او از من است و من از اویم. وارث دانش من، پرداخت كنندۀ قرض&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایم، به جا آورنده تعهّدات من و جانشین [من] بعد از من است...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;730&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ألا و قَد أمَرَنِيَ اللّٰهُ بِقِتالِ أهلِ البَغيِ وَ النَّكثِ وَ الفَسادِ فِي الأَرضِ، فَأَمَّا النّاكِثونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الناکثون: أهل الجمل؛ لأنّهم نکَثوا البیعة؛ أي نقضوها، و استنزلوا عائشة و ساروا بها إلی البصرة، و هم عسکر الجمَل و رؤساؤه (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۸۳۰ «نکث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد قاتَلتُ، و أَمَّا القاسِطونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القاسطون: الذین قسَطوا؛ أي جاروا حین حاربوا إمام الحقّ؛ کمعاویة و أتباعه و أعوانه الذین عَدَلوا عن أمیر المؤمنین علیه‌السلام و حاربوه في وقعة صفّین (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۴۷۸ «قسط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد جاهَدتُ، و أَمَّا المارِقَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المارقون: هم الذین مَرَقوا من دین الله و استحلّوا القتال من خلیفة رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله [و هم الخوارج]، و کانت بینهم و بین أمیر المؤمنین وقعة، و تعرف تلك الوقعة بیوم النهروان (مجمع البحرین: ج‌۳ ص‌۱۶۸۹ «مرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد دَوَّختُ، و أَمَّا شَيطانُ الرَّدهَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: أمّا شيطان الردهة فقد قال قَومٌ: إنّه ذو الثُّدَيّة صاحب النهروان، و رووا في ذلك خبراً عن النبيّ صلّی اللّه علیه و آله... و قال قوم: شيطان الردهة: أحد الأبالسة المَردَة من أعوان عدوّ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبليس... (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد كُفيتُهُ بِصَعقَةٍ سُمِعَت لَها وَجبَةُ قَلبِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجبة قلبه: أي خفقانه (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۵۴ «وجب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَجَّةُ صَدرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَقِيَت بَقِيَّةٌ مِن أهلِ البَغيِ، و لَئِن أذِنَ اللّٰهُ فِي الكَرَّةِ عَلَيهِم لَأُديلَنَّ مِنهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لأُدیلَنّ منهم: أي لتکونَنّ الدولة لي علیهم. أدَلتُ من فلان: أي غلبتُه و قهرتُه و صِرت ذا دولَة علیه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلّا ما يَتَشذَّرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: يتشذّر في أطراف الأرض: يتمزّق و يتبدّد؛ و منه قولهم: ذهبوا شذَرَ مذَر (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۳ ص‌۱۸۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أطرافِ البِلادِ تَشَذُّراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۲، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۱۰۹ ح‌۲۳۹۷، غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۳۴۳ ح‌۲۷۹۰ و ليس فيهما ذيله من «و بقيت بقيّة»، بحار الأنوار: ج‌۱۴ ص‌۴۷۴ ح‌۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بدانید كه خداوند، مرا به پیكار با سرکشان و پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنان و فساد كنندگان در زمین فرمان داده است. با پیمان‌شکنان جنگیدم و با بیدادگران جهاد كردم و مُنحرفان را در هم شکستم و شیطان رَدهَه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شیطان رَدهه: بعضی گفته‌اند که مراد، «ذو الثُّدَیّه» است که رئیس خوارج در نهروان بود و یک دست او به شکل پستان زنان بود و به این اعتبار، او را «ذو الثُّدَیّه» می‌گفتند؛ یعنی صاحب پستان و بعضی گفته‌اند که شیطانی بوده از سرکشان شیاطینِ تبعۀ ابلیس (ر. ک: شرح غرر الحکم: ج۲ ص۳۴۴ و شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: ج۱۳ ص۱۸۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را هم با بانگی كه نشان آن بر تپش قلب و لرزش سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آشکار شد، از پا در آوردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنها ته مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از سرکشان باقی مانده‌اند که اگر خداوند مرا رخصت یورش بر آنان دهد، بی گمان، نابودشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، مگر اندک شماری که در گوشه و کنار بلاد پراکنده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;731&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: و لَقَد عَلِمَ المُستَحفَظونَ مِن أصحابِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله أنّي لَم أرُدَّ عَلَى اللّه و لا عَلیٰ رَسولِهِ ساعَةً قَطُّ، و لَقَد واسَيتُهُ بِنَفسي فِي المَواطِنِ الَّتي تَنكُصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّكوص: الإحجام عن الشيء. يقال: نَكَصَ على عَقِبَيه، أي رجع (الصحاح: ج‌۳ ص‌۱۰۶۰ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهَا الأَبطالُ و تَتَأَخَّرُ فيهَا الأَقدامُ؛ نَجدَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّجدَة: الشجاعة. و رجلٌ ذو نَجدة: أي ذو بأس (الصحاح: ج‌۲ ص‌۵۴۲ «نجد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكرَمَنِيَ اللّٰهُ بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۷، غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۲۵۰ ح‌۱۰۱۴۵، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۰۶ ح‌۹۲۸۶، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۱۸۰ ح‌۹۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: دین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بانان (/ رازداران / عالمانِ) از میان یاران محمّد صلّی اللّه علیه و آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه من هرگز و حتّى لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از فرمان خدا و پیامبر او سر باز نزدم، و در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه پهلوانان در آنها پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینند و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آنها وا پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، با جان خویش او را یارى رساندم و این، شجاعتى بود كه خداوند، مرا بِدان گرامى داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;732&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: زارَ زَينُ العابِدينَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ علیه‌السلام قَبرَ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ علیه‌السلام، و وَقَفَ عَلَى القَبرِ فَبَكیٰ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّلامُ عَلَيكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ و رَحمَةُ اللّه و بَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلَيكَ يا أمينَ اللّه في أرضِهِ، و حُجَّتَهُ عَلیٰ عِبادِهِ، أشهَدُ أنَّكَ جاهَدتَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص‌۹۲ ح‌۹۳ عن أبي عليّ بن مهديّ بن صدقة الرقّي عن الإمام الرضا عن أبيه عنه:، مصباح المتهجّد: ص‌۷۳۸ ح‌۸۲۹، المزار للشهيد: ص‌۱۱۴، فرحة الغريّ: ص‌۴۰ كلّها عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر علیه‌السلام، المصباح للكفعمي: ص‌۶۳۸ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۶۴ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: زین العابدین علی بن الحسین علیه‌السلام قبر امیر مؤمنان على بن ابى طالب علیه‌السلام را زیارت كرد و بر كنار قبر ایستاد و گریست و سپس گفت: «سلام بر تو - اى امیر مؤمنان - و رحمت و بركات خدا بر تو باد! سلام بر تو، اى امین خدا در زمین خدا و حجّت او بر بندگانش! گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه تو در راه خدا، آن گونه که باید، جهاد کردی».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمام-الحسين-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۳: الإمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امام حسین علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;733&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في زِيارَةِ رَأسِ الإِمامِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: أشهَدُ أنَّكَ قَد أقَمتَ الصَّلاةَ و آتَيتَ الزَّكاةَ، و أَمَرتَ بِالمَعروفِ و نَهَيتَ عَنِ المُنكَرِ، و تَلَوتَ الكِتابَ حَقَّ تِلاوَتِهِ، و جاهَدتَ فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، و صَبَرتَ عَلَى الأَذیٰ في جَنبِهِ مُحتَسِباً حَتّیٰ أتاكَ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص‌۴۱۵ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۵۸ ذيل ح‌۱۳۱، المقنعة: ص‌۴۶۹، المزار: ص‌۱۶۷ كلّها من دون إسناد إليه علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۲۹۳ ح‌۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان زیارت سر مبارک امام حسین علیه‌السلام -: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه نماز را بر پا داشتى و زكات پرداختى و امر به معروف و نهى از منكر كردى و كتاب را، آن گونه كه شایستۀ آن بود، تلاوت كردى و در راه خدا، آن گونه كه باید، جهاد كردى و بر آزار آن، شكیب ورزیدى و به حساب خدا نهادى تا اَجَلت در رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;734&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء - في ذِكرِ أحوالِ الإمامِ الحُسَينِ علیه‌السلام يَومَ عاشوراءَ -: بَقِيَ عامَّةَ يَومِهِ لا يَقدَمُ عَلَيهِ أحَدٌ، حَتّیٰ أحاطَت بِهِ الرَّجّالَةُ و هُوَ رابِطُ الجَأشِ، يُقاتِلُ قِتالَ الفارِسِ الشُّجاعِ، إن كانَ لَيَشُدُّ عَلَيهِم فَيَنكَشِفونَ عَنهُ انكِشافَ المِعزیٰ شَدَّ فيهَا الأَسَدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء: ج‌۳ ص‌۳۰۲ الرقم ۴۸، الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة): ج‌۱ ص‌۴۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء - در یادكرد وقایع روز عاشورا -: در بقیّۀ روز شهادتش، كسى بر او در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد تا آن كه سربازان پیاده، گرداگردش را گرفتند و او در همان حال، با دلاورى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى استوار، مانند سوارى شجاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید. اگر بر آنان یورش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد، از هم باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، به سان گلّۀ بزى كه شیر به آن حمله كرده باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;735&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن حميد بن مسلم - في ذِكرِ وَقائِعِ يَومِ عاشوراءَ -:... و هُوَ [أيِ الإمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام] يُقاتِلُ عَلیٰ رِجلَيهِ قِتالَ الفارِسِ الشُّجاعِ، يَتَّقِي الرَّميَةَ، و يَفتَرِصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفُرصة: النَّهزة؛ يقال: افتَرَصَها، أي انتهَزَها. والعورة: هو كلّ عيب و خلل في شيء، يقال: أعوَرَ الفارس، إذا بدا فيه موضع خللٍ للضّرب (اُنظر: النهاية: ج‌۳ ص‌۴۳۲ «فرض» وص ۳۱۹ «عور»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَورَةَ، و يَشُدُّ عَلَى الخَيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۵۲، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۵۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از حمید بن مسلم، در یادكرد وقایع روز عاشورا -: حسین علیه‌السلام پیاده، مانند سواران شجاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، خودش را از تیرها حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، شكاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى صُفوف دشمن] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُست و بر سواران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خروشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام الحسين علیه‌السلام: ج۴ ص۳۸۳ (القسم الثامن / الفصل التاسع: مقتل سيّد الشهداء علیه‌السلام / قتال الإمام علیه‌السلام اعداءَه وحيداً).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ امام حسین علیه‌السلام: ج۷ ص۱۹۷ (بخش هشتم/فصل نهم: شهادت سیّد الشهداء علیه‌السلام / نبرد انفرادی امام علیه‌السلام با دشمنانش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العباس-بن-علي-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۴: العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عبّاس بن علی علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;736&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: رَحِمَ اللّٰهُ العَبّاسَ‌! فَلَقَد آثَرَ و أبلىٰ و فَدىٰ أخاهُ بِنَفسِهِ حَتّىٰ قُطِعَت يَداهُ‌، فَأَبدَلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ بِهِما جَناحَينِ يَطيرُ بِهِما مَعَ المَلائِكَةِ فِي الجَنَّةِ‌، كَما جَعَلَ لِجَعفَرِ بنِ أبي طالِبٍ‌، و إنَّ لِلعَبّاسِ عِندَ اللّه تَبارَكَ و تَعالىٰ مَنزِلَةً يَغبِطُهُ بِها جَميعُ الشُّهَداءِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ القِيامَةِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۵۴٧ ح‌٧٣١، الخصال: ص‌۶٨ ح‌١٠١، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌٢٩٨ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: خدا رحمت كند عبّاس را! او ایثار كرد و جانانه جنگید و جان خویش را فداى برادرش كرد، تا جایى كه دو دستش قطع شد، و خداوند به جاى آن دو، دو بال به او بخشید كه با آنها همراه فرشتگان در بهشت پرواز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، چنان كه به جعفر بن ابى طالب بخشید. عبّاس در نزد خداوند متعال، چنان منزلتى دارد كه در روز قیامت، همۀ شهیدان به آن غبطه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;737&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن الضحّاك بن عبد اللّٰه المشرقيّ - في خَبَرِ لَیلَةِ عاشوراءَ عِندَما أذِنَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِمامُ الحُسَينُ علیه‌السلام لِأصحابِهِ بِالرُّجوعِ -: فَقالَ لَهُ إخوَتُهُ و أبناؤُهُ و بَنو أخيهِ وَ ابنا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدِ اللّه بنِ جَعفَرٍ: لِمَ نَفعَلُ؟ لِنَبقىٰ بَعدَكَ‌! لا أرانَا اللّٰهُ ذٰلِكَ أبَداً. بَدَأَهُم بِهٰذَا القَولِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴١٩؛ الإرشاد: ج‌٢ ص‌٩١، الملهوف: ص‌١۵١.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ضحّاک بن عبد اللّٰه مَشرقى، هنگامى كه امام حسین علیه‌السلام در شب عاشورا به یارانش اجازۀ بازگشت داد -: برادران و فرزندان و برادرزادگانش و نیز دو پسر عبد اللّٰه بن جعفر، به حسین علیه‌السلام گفتند: چرا این كار را بكنیم؟ براى این كه پس از تو بمانیم؟! خداوند، چنین روزى را هیچ گاه به ما نشان ندهد! آغازگر این گونه سخنان، عبّاس بن على علیه‌السلام بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;738&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطوال: - في ذِکرِ یَومِ عاشوراءَ، و قَد قُتِلَ أصحابُ الحُسَینِ علیه‌السلام و کثیراً من أهلِ بَیتِهِ -: لَمّا رَأىٰ ذٰلِكَ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام، قالَ لِإِخوَتِهِ عَبدِ اللّه‌، و جَعفَرٍ، و عُثمانَ بَني عَلِيٍّ عَلَيهِ و عَلَيهِمُ السَّلامُ - و أُمُّهُم جَميعاً&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أُمّ البَنينَ العامِرِيَّةُ مِن آلِ الوَحيدِ -: تَقَدَّموا، بِنَفسي أنتُم! فَحاموا عَن سَيِّدِكُم حَتّىٰ تَموتوا دونَهُ‌.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَقَدَّموا جَميعاً، فَصاروا أمامَ الحُسَينِ علیه‌السلام، يَقونَهُ بِوُجوهِهِم و نُحورِهِم... و بَقِيَ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام قائِماً أمامَ الحُسَينِ علیه‌السلام يُقاتِلُ دونَهُ‌، و يَميلُ مَعَهُ حَيثُ مالَ‌، حَتّىٰ قُتِلَ رَحمَةُ اللّه عَلَيهِ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطوال: ص‌٢۵٧، تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۴٨، الكامل في التاريخ: ج‌٢ ص‌۵٧٠ كلاهما نحوه، بغية الطلب في تاريخ حلب: ج‌۶ ص‌٢۶٢٨.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأخبار الطّوال - در بیان روز عاشورا، هنگامی که یاران و بیشتر خاندان امام علیه‌السلام شهید شده بودند -: هنگامى كه عبّاس بن على علیه‌السلام این [وضعیت] را دید، به برادرانش: عبد اللّٰه، جعفر و عثمان، پسران على - كه بر او و پسرانش درود باد - و مادر همگى آنها&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ البنین عامِرى - که از آل وحید بود - گفت: پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم شوید - فدایتان شوم - و از سَرورتان، حمایت كنید تا به پاى او جان دهید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، همگى پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم شدند و پیش روىِ حسین علیه‌السلام، با سر و گلوى خود، از او محافظت كردند... و عبّاس بن على علیه‌السلام باقى ماند و پیشِ روى حسین علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید و هر طرف که حسین علیه‌السلام روی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، به همان طرف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت [تا از او محافظت کند] تا آن كه كشته شد. خدایش رحمت كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مسلم-بن-عقيل-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۵: مُسلِمُ بنُ عَقيلٍ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مسلم بن عقیل علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;739&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - في ذِکرِ ماجَریٰ عَلیٰ مُسلم بنِ عَقیلٍ علیه‌السلام فِي الکوفَةِ -: اِقتَحَموا عَلیٰ مُسلِمٍ الدّارَ، فَثارَ عَلَيهِم بِسَيفِهِ و شَدَّ عَلَيهِم؛ فَأَخرَجَهُم مِنَ الدّارِ، ثُمَّ حَمَلوا عَلَيهِ الثّانِيَةَ، فَشَدَّ عَلَيهِم و أخرَجَهُم أيضاً. فَلَمّا رَأَوا ذٰلِكَ عَلَوا ظَهرَ البُيوتِ، فَرَمَوهُ بِالحِجارَةِ، و جَعَلوا يُلهِبونَ النّارَ بِأَطرافِ القَصَبِ، ثُمَّ يُلقونَها عَلَيهِ مِن فَوقِ البُيوتِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأیٰ ذٰلِكَ قالَ: أكُلُّ ما أریٰ مِنَ الإِحلابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال للقوم إذا جاؤوا من كلِّ وَجهٍ، فاجتَمَعوا لحَربٍ أو غير ذلك: قد أحلَبوا. و أحلَبَ بنو فلانٍ مع بَني فلانٍ: إذا جاؤوا أنصاراً لهم (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۳۳۲ «حلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِقَتلِ مُسلِمِ بنِ عَقيلٍ؟! يا نَفسُ اخرُجي إلَى المَوتِ الَّذي لَيسَ عَنهُ مَحيصٌ. فَخَرَجَ إلَيهِم مُصلِتاً سَيفَهُ إلَى السِّكَّةِ فَقاتَلَهُم، وَ اختَلَفَ هُوَ و بُكَيرُ بنُ حُمرانَ الأَحمَرِيُّ ضَربَتَينِ: فَضَرَبَ بُكَيرٌ فَمَ مُسلِمٍ فَقَطَعَ السَّيفُ شَفَتَهُ العُليا و شَرَعَ فِي السُّفلیٰ، و ضَرَبَهُ مُسلِمٌ ضَربَةً مُنكَرَةً في رَأسِهِ، ثُمَّ ضَرَبَهُ اُخریٰ عَلیٰ حَبلِ العاتِقِ فَكادَ يَصِلُ إلیٰ جَوفِهِ، و هُوَ يَرتَجِزُ و يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُقسِــمُ لا اُقتَلُ إلّا حُرّا وإنَ رَأَيتُ المَوتَ شَيئاً مُرّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ امرِئٍ يَوماً مُلاقٍ شَرّا أخافُ أن اُكذَبَ أو اُغَرّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب: ج‌۳ ص‌۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - در بیان آنچه بر سر مسلم بن عقیل در کوفه آمده است -: بر خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که مسلم در آن بود، هجوم آوردند و مسلم با شمشیر برخاست و سخت با آنان درگیر شد و آنان را از خانه بیرون راند. آن گاه دوباره هجوم آوردند و مسلم بر آنان تاخت و دوباره آنان را بیرون راند. سپاهیان، چون اوضاع را چنین دیدند، بر بام خانه رفتند و به طرفش سنگ پرتاب كردند و دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نِى را آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند و آنها را به طرفش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداختند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلم، چون اوضاع را چنین دید، گفت: تمام این لشكركشى، براى كشتن مسلم بن عقیل است؟ اى جان! به سوى مرگ بشتاب كه گریزى از آن نیست. آن گاه با شمشیرِ برهنه به كوچه آمد و با آنان به نبرد پرداخت. میان مسلم و بُكَیر بن حُمرانِ احمرى، دو ضربه رد و بدل شد. بُكَیر، ضربتى بر دهان مسلم زد و شمشیر، لب بالاى او را قطع كرد و بر لب پایین نشست، و مسلم نیز [از جایی که انتظار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت] ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ناگهانی بر سر او و ضربتى دیگر بر رگ گردنش زد كه نزدیک بود او را به هلاکت رساند و چنین رجز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند یاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه جز با آزادگى، كشته نشوم /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرچه مرگ را تلخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كسى روزى، مرگ را ملاقات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند./&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم كه به من دروغ گویند، یا فریبم دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;740&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: أمَرَ ابنُ زِيادٍ خَليفَتَهُ عَمرَو بنَ حُرَيثٍ المَخزوِميَّ أن يَبعَثَ مَعَ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ ثَلاثَمِئَةِ رَجُلٍ مِن صَناديدِ أصحابِهِ، فَرَكِبَ مُحَمَّدُ بنُ الأَشعَثِ حَتّیٰ وافَى الدّارَ الّتي فيها مُسلِمُ بنُ عَقيلٍ، فَسَمِعَ مُسلِمٌ وَقعَ حَوافِرِ الخَيلِ و أصواتَ الرِّجالِ، فَعَلِمَ أنَّهُ قَد اُتِيَ، فَبادَرَ مُسرِعاً إلیٰ فَرَسِهِ، فَأَسرَجَهُ و ألجَمَهُ، وصَبَّ عَلَيهِ دِرعَهُ، وَ اعتَجَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعتَجَرَ الرَّجُل: لفّ العمامة علی رأسه (المصباح المنیر: ص‌۳۹۳ «عجر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعِمامَتِهِ و تَقَلَّدَ سَيفَهُ، وَ القَومُ يَرمونَ الدّارَ بِالحِجارَةِ، و يُلهِبونَ النّارَ في هوارِي القَصَبِ، فَتَبَسَّمَ مُسلِمٌ ثُمَّ قالَ: يا نَفسِي، اخرُجي إلَى المَوتِ الَّذي لَيسَ مِنهُ مَحيصٌ و لا مَحيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لِلمَرأَةِ: رَحِمَكِ اللّٰهُ و جَزاكِ خَيراً، اِعلَمي إنِّي ابتُليتُ مِن قِبَلِ ابنِكِ، فَافتَحِي البابَ، فَفَتَحَتهُ، و خَرَجَ مُسلِمٌ في وُجوهِ القَومِ كَالأَسَدِ المُغضَبِ، فَجَعَلَ يُضارِبُهُم بِسَيفِهِ حَتّیٰ قَتَلَ جَماعَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَلَغَ ذٰلِكَ ابنَ زِيادٍ، فَأَرسَلَ إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ: سُبحانَ اللّه أبا عَبدِ الرَّحمٰنِ! بَعَثناكَ إلیٰ رَجُلٍ واحِدٍ لِتَأتِيَنا بِهِ، فَثَلَمَ مِن أصحابِكَ ثُلمَةً عَظيمَةً!!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَ إلَيهِ مُحَمَّدُ بنُ الأَشعَثِ: أيُّهَا الأَميرُ، أتَظُنُّ أنَّكَ بَعَثتَني إلیٰ بَقّالٍ مِن بَقاقيلِ الكوفَةِ، أو جُرمُقانِيٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَرامِقَة: قوم من العجم صاروا بالموصل كما في الصحاح - زاد غيره -: في أوائل الإسلام (تاج العروس: ج‌۱۳ ص‌۶۰ «جرمق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن جَرامِقَةِ الحيرَةِ؟ أفَلا تَعلَمُ أيُّهَا الأَميرُ، أنَّكَ بَعَثتَني إلیٰ أسَدٍ ضِرغامٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِّرْغام: هو الضاري الشديد المقدام من الأُسود (النهاية: ج‌۳ ص‌۸۶ «ضرغم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و بَطَلٍ هُمامٍ، في كَفِّهِ سَيفٌ حُسامٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُسامُ: السيف القاطع (الصحاح: ج‌۵ ص‌۱۸۹۹ «حسم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقطُرُ مِنهُ المَوتُ الزُّؤامُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موت زؤام: أي موت كريه، أو عاجل، أو سريع مُجهِزْ (تاج العروس: ج‌۱۶ ص‌۳۱۲ «زأم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَ إلَيهِ ابنُ زِيادٍ: أن أعطِهِ الأَمانَ؛ فَإِنَّكَ لَن تَقدِرَ عَلَيهِ إلّا بِالأَمانِ المُؤَكَّدِ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌۱ ص‌۲۰۸، الفتوح: ج‌۵ ص‌۵۳ نحوه؛ بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام، خوارزمى: ابن زیاد به جانشین خود، عمرو بن حُرَیث مخزومى، دستور داد كه سیصد مرد دلاور را از یاران خود، به همراه محمّد بن اشعث بفرستد. محمّد بن اشعث، سوار شد و به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه مسلم در آن بود، رسید. مسلم، صداى سُم اسبان و سر و صداى مردان را شنید و دانست كه به سراغش آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. با سرعت به سمت اسبش رفت و آن را زین كرد و زره پوشید و عمامه بر سر نهاد و شمشیر به كمر بست. سپاهیان، خانه را سنگباران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و با نى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش گرفته، آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكندند. مسلم، لبخندى زد و گفت: اى جان! به سمت مرگ بشتاب كه از آن، گریز و چاره‌ای نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به زن گفت: خدا، تو را رحمت كند و به تو پاداش خیر دهد! بدان كه من از جانب پسرت، گرفتار شدم. درِ خانه را بگشا. زن، در را گشود و مسلم مانند شیر خشمگین در برابر سپاهیان، قرار گرفت و با شمشیر بر آنان حمله بُرد و گروهى را كُشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر به ابن زیاد رسید. براى محمّد بن اشعث پیغام فرستاد: سبحان اللّٰه! اى ابو عبد الرحمان! ما تو را فرستادیم كه یک مرد را نزد ما بیاورى و اینک، گروهى از یارانت كشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن اشعث برایش چنین پاسخ فرستاد: اى امیر! گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى مرا به سوى یكى از بقّال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كوفه یا كفشدوزى از كفشدوزان حیره فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه مرا به سوى شیرى خطرناک و قهرمانى بزرگ فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در دست، شمشیرى بُرنده دارد كه از آن، مرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چكد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن زیاد برایش پیغام فرستاد كه: به وى امان بده؛ زیرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى بر او دست یابى، مگر با دادن امانى كه با قسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سنگین، همراه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيد-بن-علي-بن-الحسين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۶: زَيدُ بنُ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ:&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زید بن علی بن الحسین علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;741&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام عن أبي عبدون: لَمّا حُمِلَ زَيدُ بنُ موسَى بنِ جَعفَرٍ الَى المَأمونِ، و قَد كانَ خَرَجَ بِالبَصرَةِ و أَحرَقَ دورَ وُلدِ العَبّاسِ، وَهَبَ المَأمونُ جُرمَهُ لِأَخيهِ عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا علیه‌السلام، و قالَ لَهُ: يا أبَا الحَسَنِ، لَئِن خَرَجَ أخوكَ و فَعَلَ ما فَعَلَ؛ لَقَد خَرَجَ قَبلَهُ زَيدُ بنُ عَلِيٍّ فَقُتِلَ، و لَولا مَكانُكَ مِنّي لَقَتَلتُهُ، فَلَيسَ ما أتاهُ بِصَغيرٍ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا علیه‌السلام: يا أميرَ المُؤمِنينَ، لا تَقِس أخي زَيداً إلیٰ زَيدِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام؛ فَإِنَّهُ كانَ مِن عُلَماءِ آلِ مُحَمَّدٍ، غَضِبَ لِلهِ عزّ و جلّ فَجاهَدَ أعداءَهُ حَتّیٰ قُتِلَ في سَبيلِهِ. و لَقَد حَدَّثَني أبي موسَى بنُ جَعفَرٍ علیه‌السلام أنَّهُ سَمِعَ أباهُ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام يَقولُ: «رَحِمَ اللّٰهُ عَمّي زَيداً،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ دَعا إلَى الرِّضا مِن آلِ مُحَمَّدٍ، و لَو ظَفِرَ لَوَفیٰ بِما دَعا إلَيهِ، و لَقَدِ استَشارَني في خُروجِهِ، فَقُلتُ لَهُ: يا عَمِّ، إن رَضيتَ أن تَكونَ المَقتولَ المَصلوبَ بِالكُناسَةِ فَشَأنَكَ!»، فَلَمّا وَلّیٰ قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ علیه‌السلام: «وَيلٌ لِمَن سَمِعَ واعِيَتَهُ فَلَم يُجِبهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: يا أبَا الحَسَنِ، ألَيسَ قَد جاءَ فيمَنِ ادَّعَى الإمامةَ بِغَيرِ حَقِّها ما جاءَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا علیه‌السلام: إنَّ زَيدَ بنَ عَلِيٍّ علیه‌السلام لَم يَدَّعِ ما لَيسَ لَهُ بِحَقٍّ، و إنَّهُ كانَ أتقیٰ لِلهِ تَعالیٰ مِن ذٰلِكَ، إنَّهُ قالَ: «أدعوكُم إلَى الرِّضا مِن آلِ مُحَمَّدٍ»، و إنَّما جاءَ ما جاءَ فيمَن يَدَّعي أنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ نَصَّ عَلَيهِ، ثُمَّ يَدعو إلیٰ غَيرِ دينِ اللّه، و يُضِلُّ عَن سَبيلِهِ بِغَيرِ عَلمٍ. و كانَ زَيدٌ - وَ اللّه - مِمَّن خوطِبَ بِهٰذِهِ الآيَةِ: (وَ جَـٰهِدُواْ فِى ٱللهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ ٱجْتَبــٰاكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج‌۱ ص‌۲۴۸ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۴۶ ص‌۱۷۴ ح‌۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا علیه‌السلام - به نقل از ابو عبدون -: چون زید بن موسى بن جعفر را - كه در بصره قیام كرده و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عبّاسیان را آتش زده بود - نزد مأمون آوردند، مأمون به خاطر على بن موسى الرضا علیه‌السلام از جرم او گذشت و گفت: اى ابو الحسن! اگر برادر شما خروج كرد و دست به چنین اعمالى زد، پیش از او زید بن على [بن الحسین] خروج كرد و كشته شد. اگر جایگاه شما در نزد من نبود، من هم این را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتم. كارى كه او كرده، كار كوچكى نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «اى امیر المؤمنین! برادرم زید را با زید بن على مقایسه مكن. او (زید بن على) از علماى خاندان محمّد بود. به خاطر خداوند خشم گرفت و با دشمنان او جنگید تا آن كه در راهش كشته شد. پدرم موسى بن جعفر علیه‌السلام برایم گفت كه از پدرش جعفر بن محمّد بن على علیه‌السلام شنیده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: &amp;quot;خدا رحمت كند عمویم زید را!&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به شخص مورد رضایت [خداوند] از خاندان محمّد دعوت كرد و اگر پیروز شده بود، به آنچه بِدان دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، وفا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. در بارۀ قیامش با من مشورت كرد و من به او گفتم: عمو جان! اگر حاضرى كشته و در كُناسه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محلّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در کوفه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دار آویخته شوى، خود دانى! &amp;quot;و چون رفت [تا قیام كند]، جعفر بن محمّد [صادق] فرمود: &amp;quot;واى بر كسى كه فریاد او را بشنود و به یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نرود!&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: اى ابو الحسن! آیا نه این است كه در باره مدّعیانِ به ناحقّ امامت، روایاتى رسیده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام فرمود: «زید بن على، چیزى را كه حقّ او نبود، ادّعا نكرد. او پرهیزگارتر از آن بود كه چنین ادّعایى كند. او گفت: من شما را به شخص مورد رضایت [خداوند] از خاندان محمّد دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. آن روایاتِ رسیده در بارۀ كسى است كه ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند خداوند متعال، او را به امامت تعیین كرده؛ ولى به غیر دین خدا دعوت كند و نادانسته از راه خدا منحرف گرداند، در صورتى كه زید - به خدا سوگند - از مخاطبان این آیه: (در راه خدا چنان كه باید، جهاد كنید. او شما را برگزیده است) بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مالك-الأشتر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۷: مالِكٌ الأَشتَرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مالک اَشتر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;742&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ أهلِ مِصرَ لَمّا وَلّیٰ عَلَيهِمُ الأَشتَرَ النَّخَعِيَّ -:... أمّا بَعدُ، فَقَد بَعَثتُ إلَيكُم عَبداً مِن عِبادِ اللّه؛ لا يَنامُ أيّامَ الخَوفِ، و لا يَنكُلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكَلَ: نكص. يقال: نكل عن العدوّ؛ أي جَبُن (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۶۷۷ «نکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الأَعداءِ ساعاتِ الرَّوعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوع: الفَزَع (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۱۳۵ «روع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أشَدَّ عَلَى الفُجّارِ مِن حَريقِ النّارِ، و هُوَ مالِكُ بنُ الحارِثِ أخو مَذحِجٍ، فَاسمَعوا لَهُ و أطيعوا أمرَهُ فيما طابَقَ الحَقَّ، فَإِنَّهُ سَيفٌ مِن سُيوفِ اللّه، لا كَليلُ الظُّبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَلَّ السيف: لم يقطع (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۵۹۱ «كلل»). و الظُّبَة: حدّ السيف والسنان والنصل والخَنجر وما أشبه ذلك (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۲ «ظبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا نابِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبا السيف: إذا لم يعمل في الضريبة (الصحاح: ج۶ ص۲۵۰۰) «نبا». نبا حَدّ السيف: إذا لم يقطع (النهاية: ج۵ ص۱۱ «نبا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّريبَةِ، فِإِن أمَرَكُم أن تَنفِروا فَانفِروا، و إن أمَرَكُم أن تُقيموا فَأقيموا؛ فَإِنَّهُ لا يُقدِمُ و لا يُحجِمُ و لا يُؤَخِّرُ و لا يُقَدِّمُ إلّا عَن أمري، و قَد آثَرتُكُم بِهِ عَلیٰ نَفسي؛ لِنَصيحَتِهِ لَكُم، و شِدَّةِ شَكيمَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: فلان شديد الشكيمة؛ إذا كان عزيز النفس أبِيّاً قويّاً (النهاية: ج‌۲ ص‌۴۹۶ «شكم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ عَدُوِّكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۸، الاختصاص: ص‌۸۰ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر نحوه، الغارات: ج‌۱ ص‌۲۶۶، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۵۹۵ ح‌۷۴۱؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۹۶ نحوه، تاريخ دمشق: ج‌۵۶ ص‌۳۹۰ عن عامر الشعبى نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مردم مصر، آن هنگام كه اَشتر را بر آنان گمارد -: امّا بعد، من بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگان خدا را به سوى شما فرستادم كه در روزگارِ ترس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابد و در ساعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى وحشت، از دشمنان روى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و بر بدكاران، از سوزش آتش، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. او مالک بن حارث از قبیلۀ مَذحِج است. در آنچه حق است، سخن او را بشنوید و فرمان او را اطاعت كنید،كه او شمشیرى از شمشیرهاى خداست كه نه كُند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نه از بُرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد. اگر فرمانتان داد كه براى جنگ روان شوید، روان شوید و اگر دستور داد كه بمانید، بمانید، كه پیش افتادن و باز گشتن و عقبگرد و پیشروى كردن او، همه به فرمان من است. در برخوردارى از او، شما را بر خودم برگزیدم؛ چرا كه خیرخواه شماست و سرسخت و سختگیر بر دشمنتان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;743&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذِكرِ الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ -: هُوَ سَيفُ اللّه، لا يَنبو عَنِ الضَّربِ، و لا كَليلُ الحَدِّ، و لا تَستَهويهِ بِدعَةٌ، و لا تَتيهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّیه: الصَّلَف و الکِبر (لسان العرب: ج‌۱۳ ص‌۴۸۲ «تیه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ غَوايَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَوی غَوایَةً: ضَلّ. و الغَيّ: الضلال و الانهماك في الباطل (النهایة: ج۳ ص۳۹۷ «غوا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۱۳ ح‌۹۳۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در یادکرد از اَشتر نخعی -: او شمشیر خداست که از ضربه زدن کند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تیغه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرساید، هیچ بدعتی فریفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و هیچ اغوایی سرگردانش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمار-بن-ياسر-و-هاشم-بن-عتبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۸: عَمّارُ بنُ ياسِرٍ و هاشِمُ بنُ عُتبَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عمّار بن یاسر و هاشم بن عُتبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;744&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن أبي عبد الرحمن السُّلَمي: شَهِدتُ صِفّينَ مَعَ عَلِيٍّ علیه‌السلام، فَنَظَرتُ إلیٰ عَمّارِ بنِ ياسِرٍ و قَد حَمَلَ فَأَبلیٰ، وَ انصَرَفَ و قَد ثُنِيَ سَيفُهُ مِنَ الضَّربِ، و كانَ مَعَ عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - جَماعَةٌ مِن أصحابِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَد سَمِعوا قَولَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «يا عَمّارُ، تَقتُلُكَ الفِئَةُ الباغِيَةُ»، و كانَ لا يَسلُكُ وادِياً إلَّا اتَّبَعوهُ. فَنَظَرَ إلیٰ هاشِمِ بنِ عُتبَةَ صاحِبِ رايَةِ عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - و قَد رَكَزَ الرّايَةَ، و كانَ هاشِمٌ أعوَرَ، فَقالَ لَهُ عَمّارٌ: يا هاشِمُ، أعَوَراً وجُبناً؟ لا خَيرَ في أعوَرَ لا يَغشَى البَأسَ! اِحمِل بِنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانتَزَعَ هاشِمٌ الرّايَةَ و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعوَرُ يَبغي أهلَهُ مَحَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد عالَجَ الحَياةَ حَتّیٰ مَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لابُدَّ أن يَفُلَّ أو يُفَلّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَمّارٌ: أقدِم يا هاشِمُ، المَوتُ في أطرافِ الأَسَلِ، وَ الجَنَّةُ تَحتَ الأَبارِقَةِ، تَریٰ الحورَ العينَ مَعَ مُحَمَّدٍ و حِزبِهِ فِي الرَّفيقِ الأَعلیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وحَمَلا فَما رَجَعا حَتّیٰ قُتِلا، رَحمَةُ اللّه عَلَيهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۹۲؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۴۴۵ ح‌۵۶۸۷، مجمع الزوائد: ج‌۷ ص‌۴۸۴ ح‌۱۲۰۴۸ كلّها نحوه و راجع كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - به نقل از ابو عبد الرحمن سُلَمی -: با علی علیه‌السلام در صفّین بودم. عمّار بن یاسر را دیدم که حمله برد و جنگی نمایان کرد و بر گشت، در حالی که شمشیرش بر اثر ضربات خمیده شده بود. جمعی از صحابۀ پیامبر خدا با علی - که درودهای خدا بر او باد - بودند. آنان این سخن را از پیامبر خدا شنیده بودند که: «ای عمّار! گروه سرکش، تو را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشند». به هر درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های صفّین که عمّار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، آنها دنبالش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند. عَمّار، هاشم بن عتبه (پرچمدار علی علیه‌السلام) را دید که پرچمش را در زمین فرو برده است. هاشم، یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشم بود. عمّار به او گفت: ای هاشم! یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی و ترسویی؟! یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی که دلیری نکند، خوب نیست! با ما حمله کن. هاشم، پرچم را از جا بر کند و این رجز را خواند:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشمی که برای کسان خود جایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چندان زیسته که به تنگ آمده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناچار باید بشکند یا شکسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمّار به او گفت: به پیش - ای هاشم - که مرگ، بر لبۀ نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست و بهشت در زیر برق شمشیرها. امروز حوریان را با محمّد و حزب او در عالم بالا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر دو، حمله کردند و بر نگشتند تا کشته شدند. رحمت خدا بر آنان باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمرو-بن-الحمق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۹: عَمرُو بنُ الحَمِقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عَمرو بن حَمِق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;745&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شريك: قالَ عَمرُو بنُ الحَمِقِ: إنّي وَ اللّه يا أميرَ المُؤمِنينَ، ما أجَبتُكَ و لا بايَعتُكَ عَلیٰ قَرابَةٍ بَيني و بَينَكَ، و لا إرادَةِ مالٍ تُؤتينيهِ، و لَا التِماسِ سُلطانٍ يُرفَعُ ذِكري بِهِ؛ ولٰكِن أحبَبتُكَ لِخِصالٍ خَمسٍ: أنَّكَ ابنُ عَمِّ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أوَّلُ مَن آمَنَ بِهِ، و زَوجُ سَيِّدَةِ نِساءِ الأُمَّةِ فاطِمَةَ بِنتِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله، و أبُو الذُّرِّيَّةِ الَّتي بَقِيَت فينا مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و أعظَمُ رَجُلٍ مِنَ المُهاجِرينَ سَهماً فِي الجِهادِ. فَلَو أنّي كُلِّفتُ نَقلَ الجِبالِ الرَّواسي، و نَزحَ البُحورِ الطَّوامي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَما الماءُ فهو طامٍ: إذا ارتفع و ملأ النهر (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۴۱۵ «طما»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ يَأتِيَ عَلَيَّ يَومي في أمرٍ اُقَوّي بِهِ وَلِيَّكَ و اُوهِنُ بِهِ عَدُوَّكَ، ما رَأَيتُ أنّي قَد أدَّيتُ فيهِ كُلَّ الَّذي يَحِقُّ عَلَيَّ مِن حَقِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: اللّٰهُمَّ نَوِّر قَلبَهُ بِالتُّقیٰ، وَاهدِهِ إلیٰ صِراطٍ مُستَقيمٍ، لَيتَ أنَّ في جُندي مِئَةً مِثلَكَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۱۰۳، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۹ ح‌۳۷۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شریک -: عَمرو بن حَمِق گفت: اى امیر مؤمنان! به خدا سوگند كه من، نه از آن رو كه میان من و تو خویشاوندى است، اجابتت نمودم و با تو بیعت كردم، و نه به طمع مالى كه مرا بدهى، و نه به قصد قدرتى كه با آن آوازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى یابم؛ بلكه به پنج سبب، تو را دوست دارم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به جاى «اُحبُّکَ (دوستت دارم)»، عبارت «أجبتُکَ (دعوتت را اجابت کردم)» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این که پسرعموى پیامبر خدا هستى، و نخستین كسى هستى كه به او ایمان آوردى، و شوهر بانوى بانوان امّت، فاطمه دخت محمّد صلّی اللّه علیه و آله، هستى، و پدر ذریّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستى كه از پیامبر خدا در میان ما باقى مانده است، و در میان مهاجران، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین سهم را در جهاد دارى. پس، اگر [از سوى تو] مكلّف شوم كه كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استوار را از جا بر كَنَم و آب دریاهاى مالامال را بر كشَم تا چنین روزى [افتخارآمیزْ] مرا در رسَد كه با كارى، دوست تو را تقویت كنم و دشمنت را زبون سازم، باز، گمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه همۀ حقّ تو را - كه بر من دارى - گزارده باشم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان على علیه‌السلام فرمود: «بار خدایا! دل او را به نور پرهیزگاری روشن گردان و به راه راست، هدایتش فرما. اى كاش در سپاه من، صد تن چون تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المقداد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۰: المِقدادُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۰:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقداد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;746&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن طارق بن شهاب: إنَّ المِقدادَ قالَ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ: إنّا لا نَقولُ لَكَ كَما قالَت بَنو إسرائيلَ لِموسیٰ: (فَاذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ إِنَّا هَـٰهُنَا قَـٰعِدُونَ)، و لٰكِنِ اذهَب أنتَ و رَبُّكَ فَقاتِلا إنّا مَعَكُم مُقاتِلونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۶ ص‌۴۷۰ ح‌۱۸۸۴۹، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۰۵ ح‌۲ عن هشام عن أبيه، البدايه و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۲ ص‌۲۶۶، تاريخ دمشق: ج‌۶۰ ص‌۱۶۲، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۸۴ ح‌۳۰۱۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از طارق بن شهاب -: در روز بدر، مقداد به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفت: ما به تو چیزی را نمی‌گوییم که بنی اسرائیل به موسی گفتند، که: (تو و پروردگارت بروید بجنگید، ما این جا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینیم)؛ بلکه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم: تو و پروردگارت بروید بجنگید، ما هم همراه شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;747&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن مسعود: شَهِدتُ مِنَ المِقدادِ بنِ الأَسوَدِ مَشهَداً لَأَن أكونَ صاحِبَهُ أحَبُّ إلَيَّ مِمّا عُدِلَ بِهِ؛ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ يَدعو عَلَى المُشرِكينَ، فَقالَ: لا نَقولُ كَما&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قَومُ موسیٰ: (اذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ) ولٰكِنّا نُقاتِلُ عَن يَمينِكَ و عَن شِمالِكَ و بَينَ يَدَيكَ و خَلفَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَأَيتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله أشرَقَ وَجهُهُ و سَرَّهُ؛ يَعني قَولَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۴ ص‌۱۴۵۶ ح‌۳۷۳۶، تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۴۳۴ نحوه، مسند ابن حنبل: ج‌۲ ص‌۳۸ ح‌۳۶۹۸، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۳۹۲ ح‌۵۴۸۶، البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابن مسعود -: شاهد صحنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از مقداد بن اسود بودم که حاضرم همۀ دنیا را بدهم و من صاحب آن صحنه باشم: او نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد، در حالی که ایشان مشرکان را نفرین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. گفت: ما به تو چیزی را نمی‌گوییم که قوم موسی گفتند، که: (تو و پروردگارت بروید بجنگید)؛ بلکه از راست و چپ و پیش رو و پشت سرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم. دیدم چهرۀ پیامبر شکفت و این سخن شادش کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبو-عرفاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۱: أبو عَرفاءَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ابو عَرفاء&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;748&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن البراء بن حيّان الذّهلي: إنَّ أبا عَرفاءَ جَبَلَةَ بنَ عَطِيَّةَ الذُّهلِيَّ قالَ لِلحُضَينِ يَومَ صِفّينَ: هَل لَكَ أن تُعطِيَني رايَتَكَ أحمِلُها؛ فَيَكونَ لَكَ ذِكرُها و يَكونَ لي أجرُها؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحُضَينُ: و ما غِنايَ يا عَمِّ عَن أجرِها مَعَ ذِكرِها؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ: لا غِنیٰ بِكَ عَن ذٰلِكَ، أعِرها عَمَّكَ ساعَةً فَما أسرَعَ ما تَرجِعُ إلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَلِمَ أنَّهُ يُريدُ أن يَستَقتِلَ، قالَ: فَما شِئتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ الرّايَةَ أبو عَرفاءَ فَقالَ: يا أهلَ هٰذِهِ الرّايَةِ ! إنَّ عَمَلَ الجَنَّةِ كُرْهٌ كُلُّهُ و ثَقيلٌ، و إنَّ عَمَلَ النّارِ خِفٌّ كُلُّهُ و حَبيبٌ، و إنَّ الجَنَّةَ لا يَدخُلُها إلَّا الصّابِرونَ الَّذينَ صَبَروا أنفُسَهُم عَلیٰ فَرائِضِ اللّه و أَمرِهِ، و لَيسَ شَيءٌ مِمَّا افتَرَضَ اللّٰهُ عَلَى العِبادِ أشَدَّ مِنَ الجِهادِ، هُوَ أفضَلُ الأَعمالِ ثَواباً، فَإِذا رَأَيتُموني قَد شَدَدتُ فَشُدّوا. وَيحَكُم! أما تَشتاقونَ إلَى الجَنَّةِ؟ أما تُحِبّونَ أن يَغفِرَ اللّٰهُ لَكُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَدَّ و شَدّوا مَعَهُ، فَاقتَتَلُوا اقتِتالاً شَديداً، و أَخَذَ الحُضَينُ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُدّوا إذا ما شَدَّ بِاللِّواءِ ذاكَ الرَّقاشِيُّ أبو عَرْفاءِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقاتَلَ أبو عَرفاءَ حَتّیٰ قُتِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۳۰۴، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۸۱ ح‌۴۱۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۲۴۰ عن عمرو بن الزبير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از بَراء بن حَیّان ذُهَلی -: ابو عَرفا جَبَلَة بن عطیّۀ ذُهَلى، در جنگ صفّین به حُضَین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آیا پرچمت را به من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى كه آن را برگیرم تا نامش براى تو و پاداشش از آنِ من باشد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُضَین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفت: اى عمو! مرا به نام بدون پاداش آن، چه نیازى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به وى گفت: آری، تو هم به آن [پاداش]، نیازمندی. آن را ساعتى به عمویت عاریه ده، خیلی زود به دستت باز می‌آید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[حُضَین] دانست كه او آهنگ جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی دارد. از این رو گفت: هر چه تو خواهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو عَرفا پرچم را گرفت و گفت: اى پیروان این پرچم! به راستى كه كار براى بهشت، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناخوشایند و سخت است و كردار براى سقوط به دوزخ، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آسان و خوشایند است. جز شكیبایان، به بهشت در نمی‌آیند؛ آنان كه خود را بر فرمان خدا و آنچه بر آنان واجب ساخته، پایدار داشتند، و از واجبات الهى بر بندگانش، هیچ چیزی سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از جهاد نیست. پاداشش هم از هر کاری بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. پس چون دیدید من [به دشمن] تاختم، شما هم بتازید. واى بر شما! مگر مشتاق بهشت نیستید؟ آیا دوست ندارید كه خداوند شما را بیامرزد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این را گفت و حمله کرد و دیگران هم با او حمله کردند و درگیر نبردى سخت شدند و حُضَین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون آن دلاور رَقاشى، ابو عَرفا /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با آن پرچم بر دشمن تاخت، شما نیز هجومى دلیرانه كنید&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو عرفا چندان جنگید تا كشته شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رجل-أعرابي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۲: رَجُلٌ أعرابِيٌّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عربی بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;749&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن شدّاد بن الهاد: إنَّ رَجُلاً مِنَ الأَعرابِ جاءَ إلَى النَّبِيِ صلّی اللّه علیه و آله فَآمَنَ بِهِ وَ اتَّبَعَهُ، ثُمَّ قالَ: اُهاجِرُ مَعَكَ. فَأَوصیٰ بِهِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بَعضَ أصحابِهِ. فَلَمّا كانَت غَزوَةٌ غَنِمَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله سَبياً، فَقَسَمَ و قَسَمَ لَهُ، فَأَعطیٰ أصحابَهُ ما قَسَمَ لَهُ - و كانَ يَرعیٰ ظَهرَهُم - فَلَمّا جاءَ دَفَعوا إلَيهِ. فَقالَ: ما هٰذا؟ قالوا: قِسمٌ قَسَمَهُ لَكَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَهُ فَجاءَ بِهِ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: ما هٰذا؟ قالَ: قَسَمتُهُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما عَلیٰ هٰذَا اتَّبَعتُكَ، و لٰكِنِّي اتَّبَعتُكَ عَلیٰ أن اُرمیٰ إلیٰ هاهُنا - و أَشارَ إلیٰ حَلقِهِ - بِسَهمٍ، فَأَموتَ فَأَدخُلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن تَصدُقِ اللّٰهَ يَصدُقكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَبِثوا قَليلاً، ثُمَّ نَهَضوا في قِتالِ العَدُوِّ، فَاُتِيَ بِهِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُحمَلُ قَد أصابَهُ سَهمٌ حَيثُ أشارَ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: أهُوَ هُوَ؟ قالوا: نَعَم. قالَ: صَدَقَ اللّٰهَ فَصَدَقَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ كَفَّنَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله في جُبَّةِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، ثُمَّ قَدَّمَهُ فَصلّیٰ عَلَيهِ، فَكانَ فيما ظَهَرَ مِن صَلاتِهِ: «اللّٰهُمَّ هٰذا عَبدُكَ خَرَجَ مُهاجِراً في سَبيلِكَ، فَقُتِلَ شَهيداً، أنَا شَهيدٌ عَلیٰ ذٰلِكَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج‌۴ ص‌۶۰، المستدرك على الصحيحين: ج‌۳ ص‌۶۸۸ ح‌۶۵۲۷، السنن الكبرى: ج‌۴ ص‌۲۳ ح‌۶۸۱۷، المعجم الكبير: ج‌۷ ص‌۲۷۱ ح‌۷۱۰۸، المصنّف لعبد الرزّاق: ج‌۳ ص‌۵۴۵ ح‌۶۶۵۱ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج‌۳ ص‌۳۴۸ ح‌۶۸۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائی - به نقل از شدّاد بن هاد -: مردی از عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و به ایشان ایمان آورد و پیروش شد. سپس گفت: من هم با تو هجرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را به یکی از یارانش سپرد. در یکی از غزوه‌ها، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله اسیرانی گرفت و آنها را میان رزمندگان قسمت کرد و سهمی هم برای آن بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین قرار داد و آن را در اختیار یارانش گذاشت - و آن مرد در بیرون مدینه مشغول چوپانی بود -. وقتی آمد، مسلمانان سهمش را به او دادند. گفت: این چیست؟ گفتند: سهمی از غنائم است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برای تو قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین آن را برداشت و نزد پیامبر آورد و گفت: این چیست؟ فرمود: «آن را سهم تو قرار دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من برای این چیزها پیرو تو نشدم؛ بلکه پیروت شدم تا تیری به این جا - اشاره به گلویش کرد - بخورد و بمیرم و به بهشت روم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اگر به خدا راست بگویی (با خدا صادق باشی)، خدا هم به تو راست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید (با تو صادق است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چندی نگذشت که مسلمانان به جنگ با دشمن رفتند. [در این جنگ] پیکر او را نزد پیامبر آوردند، در حالی که تیری به همان جایی خورده بود که اشاره کرده بود. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید: «این همان مرد است؟». گفتند: بله. فرمود: «به خدا راست گفت، خدا هم به او راست گفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را در ردای خودش کفن کرد و پیش رویش قرار داد و بر او نماز خواند و از جمله چیزهای که در نمازش گفت، این بود: «بار خدایا! این بندۀ توست که در راه تو هجرت کرد و سپس شهید شد. من بر این مطلب، گواهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هؤلاء-الرجال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۳: هٰؤُلاءِ الرِّجالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ / ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: این مردان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَا عَـٰهَدُواْ ٱللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَیٰ نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۲۳ و راجع مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۱۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از میان مؤمنان، مردانى هستند كه به آنچه با خدا پيمان بستند [كه در جنگ تا مرگ ثابت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم باشند]، صادقانه وفا کردند. پس برخى از آنان به نذر خويش وفا كردند [و به شهادت رسیدند] و برخى از آنان در [همین] انتظارند و [هرگز عقیدۀ خود را] تبدیل نکردند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;750&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في جَوابِ مَسائِلَ سَأَلَها رَأسُ اليَهودِ حينَ رُجوعِهِ علیه‌السلام مِن وَقعَةِ النَّهرَوانِ -:... و لَقَد كُنتُ عاهَدتُ اللّٰهَ عزّ و جلّ و رَسولَهُ صلّی اللّه علیه و آله أنَا و عَمّي حَمزَةُ و أَخي جَعفَرٌ وَ ابنُ عَمّي عُبَيدَةُ عَلیٰ أمرٍ وَفَينا بِهِ لِلهِ عزّ و جلّ و لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله، فَتَقَدَّمَني أصحابي، و تَخَلَّفتُ بَعدَهُم لِما أرادَ اللّٰهُ عزّ و جلّ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ فينا: (مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَا عَـٰهَدُواْ ٱللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَیٰ نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِيلاً)؛ حَمزَةُ و جَعفَرٌ و عُبَيدَةُ، و أَنَا - وَ اللّه - المُنتَظِرُ يا أخَا اليَهودِ، و ما بَدَّلتُ تَبديلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۳۷۶ ح‌۵۸ عن محمّد بن عليّ بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر بن أبي طالب، الاختصاص: ص‌۱۷۴، إرشاد القلوب: ص‌۳۵۳ عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج‌۳۵ ص‌۴۱۰ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در پاسخ سؤالاتی که رئیس یهودیان در هنگام بازگشتش از جنگ نهروان، از ایشان پرسید -: من و عمویم حمزه و برادرم جعفر و پسرعمویم عبیده با خداوند و فرستادۀ او، بر مرگ، پیمان بستیم و آن را براى خداوند و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به سرانجام رساندیم. یاران من بر من پیشى گرفتند و من برای کاری که خداوند خواسته بود، از آن جمع، باقی ماندم و خداوند در بارۀ ما این آیه را نازل كرد: (از ميان مؤمنان، مردانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند كه به آنچه با خدا پیمان بستند، صادقانه وفا كردند. پس برخى از آنان به نذر خویش وفا کردند [و به شهادت رسيدند] و برخى از آنان در [همين] انتظارند و [هرگز عقيدۀ خود را] تبديل نكردند). حمزه و جعفر و عبیده، [به شهادت رسیدند] و من - سوگند به خدا - آن منتظرم - اى برادر یهود - و هیچ چیزى را تبدیل نكردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;751&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى الخَندَقِ، فَإِذا المُهاجِرونَ وَ الأَنصارُ يَحفِرونَ في غَداةٍ بارِدَةٍ، فَلَم يَكُن لَهُم عَبيدٌ يَعمَلونَ ذٰلِكَ لَهُم، فَلَمّا رَأیٰ ما بِهِم مِنَ النَّصَبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَصِبَ الرجلُ نَصباً: أعییٰ و تعب (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۷۵۸ «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجوعِ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنَّ العَيشَ عَيشُ الآخِرَه فَاغفِر لِلأَنصارِ وَ المُهاجِرَه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا مُجيبينَ لَهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَحنُ الَّذينَ بايَعوا مُحَمَّدا عَلَى الجِهادِ ما بَقينا أبَدا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۴۳ ح‌۲۶۷۹، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۸۵ ح‌۸۳۱۷، مسند ابن حنبل: ج‌۴ ص‌۳۳۹ ح‌۱۲۷۳۲، السنن الكبرى: ج‌۷ ص‌۶۹ ح‌۱۳۲۹۲ و فيها «الخير خير» بدل «العيش عيش»، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۵۴۳ ح‌۲۲، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۴۵۶ ح‌۳۰۱۰۴؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۳۸ و فيه الأبيات فقط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از اَ نَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به جانب خَندق رفت. دید مهاجران و انصار در هوای سرد صبحگاهی، مشغول کندن آن هستند. در آن زمان، مسلمانان بنده (غلام) نداشتند که این کار را برایشان انجام دهد. پیامبر، وقتی رنج و گرسنگیِ آنان را دید، فرمود:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! زندگی، زندگی آخرت است /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! انصــار و مـهاجران را بیامرز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان در جواب گفتند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما با محمّد بیعت کردیم که: /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;752&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي عن أنس: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سارَ إلیٰ بَدرٍ فَاستَشارَ المُسلِمينَ... فَقالَتِ الأَنصارُ: يا مَعشَرَ الأَنصارِ! إيّاكُم يُريدُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، قالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کذا، و الصواب: «قالوا».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إذاً لا نَقولَ ما قالَت بَنو إسرائيلَ لِموسیٰ: (فَاذْهَبْ أَنتَ وَ رَبُّكَ فَقَـٰتِلاَ)، وَ الَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ! لَو ضَرَبتَ أكبادَها إلیٰ بِركِ الغُمادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برك الغماد - تُفتح الباء وتُكسر، وتُضمّ الغين وتكسر -: هو اسم موضعٍ باليمن، وقيل: هو موضع وراء مكّة بخمس ليالٍ (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۲۱ «برك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَاتَّبَعناكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۹۲ ح‌۸۳۴۸، السنن الكبرى: ج‌۱۰ ص‌۱۸۶ ح‌۲۰۳۰۲ نحوه، البداية و النهاية: ج‌۱ ص‌۲۷۹، تفسير ابن كثير: ج‌۳ ص‌۷۲، الدرّ المنثور: ج‌۳ ص‌۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری، نسائی - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار بدر شد و با مسلمانان مشورت کرد.… انصار گفتند: ای گروه انصار! مراد پیامبر خدا شمایید. گفتند: ما آن چیزی را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم که بنی اسرائیل به موسی گفتند، که: (تو و خدایت بروید و بجنگید). سوگند به آن خدایی که تو را به حق مبعوث کرد، اگر تا بِرکُ الغِماد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام جایی در یمن است. مراد، آن است که تا هر کجا بروی، ما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آییم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برانی، ما به دنبالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آییم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;753&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن عبد الرحمن بن عبيد بن أبي الكنود: لَمّا أرادَ عَلِيٌّ المَسيرَ إلیٰ أهلِ الشّامِ، دَعا إلَيهِ مَن كانَ مَعَهُ مِنَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ، فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ و قالَ: أمّا بَعدُ، فَإِنَّكُم مَيامينُ الرَّأيِ، مَراجيحُ الحِلمِ، مَقاوِيلُ بِالحَقِّ، مُبارَكُو الفِعلِ وَ الأَمرِ. و قَد أرَدنَا المَسيرَ إلیٰ عَدُوِّنا و عَدُوِّكُم، فَأَشيروا عَلَينا بِرَأيِكُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ هاشِمُ بنُ عُتبَةَ بنِ أبي وَقّاصٍ، فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ بِما هُوَ أهلُهُ، ثُمَّ قالَ: أمّا بَعدُ يا أميرَ المُؤمِنينَ، فَأَنا بِالقَومِ جِدُّ خَبيرٍ، هُم لَكَ و لِأَشياعِكَ أعداءٌ، و هُم لِمَن يَطلُبُ حَرثَ الدُّنيا أولِياءُ، و هُم مُقاتِلوكَ و مُجاهِدوكَ، لا يُبقونَ جَهداً؛ مُشاحَّةً عَلَى الدُّنيا، و ضَنّاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَنَّ بالشيء: بَخِلَ، فهو ضنين (المصباح المنير: ص‌۳۶۵ «ضنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِما في أيديهِم مِنها، و لَيسَ لَهُم إربَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإربَة: الحاجة (المصباح المنير: ص‌۱۱ «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيرُها، إلّا ما يَخدَعونَ بِهِ الجُهّالَ مِنَ الطَّلَبِ بِدَمِ عُثمانَ بنِ عَفّانَ. كَذَبوا! لَيسوا بِدَمِهِ يَثأَرونَ، و لٰكِنِ الدُّنيا يَطلُبونَ. فَسِر بِنا إلَيهِم، فَإِن أجابوا إلَى الحَقِّ فَلَيسَ بَعدَ الحَقِّ إلَّا الضَّلالُ، و إن أبَوا إلَّا الشِّقاقَ فَذٰلِكَ الظَّنُّ بِهِم. وَ اللّه، ما أراهُم يُبايِعونَ و فيهِم أحَدٌ مِمَّن يُطاعُ إذا نَهیٰ، و لا يُسمَعُ إذا أمَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین: ص‌۹۲، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۳۹۷ ح‌۳۶۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۷۱ و راجع نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صِفّين - به نقل از عبد الرحمان بن عبید بن ابى كنود -: چون على علیه‌السلام خواست به سوى شامیان حركت كند، كسانى از مهاجران و انصار را كه با او بودند، فرا خواند و پس از حمد و ثناى الهى فرمود: «امّا بعد، شما فرخنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رأى و خردمند و حقگویید و كار و فرمانتان مبارک است. ما آهنگ عزیمت به سوى دشمن خود و شما را داریم. نظر خود را به ما بگویید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشم بن عُتبة بن ابى وقّاص برخاست و خدا را - آن چنان كه شایستۀ اوست - ستود و سپس گفت: امّا بعد، اى امیر مؤمنان! من از این قوم به خوبى آگاهم. اینان با تو و پیروانت دشمن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با كسى كه محصول دنیا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوید، دوست&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان در پیكار و جنگ با تو، از هیچ كوششى فروگذار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و این [مخالفت] به جهت بخل در نگه داشتن دنیا و براى حفظ آن چیزى از دنیاست كه در دست دارند و جز آن، هدف دیگرى ندارند و تنها دستاویزشان براى فریب نادانان، خونخواهى عثمان بن عفّان است. دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند و به خونخواهى عثمان بر نخاسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ بلكه دنیا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند. ما را به سوى آنان حركت بده. پس اگر به حق، پاسخ مثبت دادند، دیگر پس از حق، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باقى نخواهد ماند، و اگر جز دو دستگى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند - كه همین گمان هم به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود - [لشكركشى به سوى آنها صواب خواهد بود]. به خدا سوگند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم كه آنان بیعت كنند؛ زیرا كسى در میان آنان است كه اگر [از نیكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] باز دارد، اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (اطاعتشان از او در مسیر هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان است) و اگر همو [به نیكى] فرمان دهد، دیگر سخنش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;754&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ مُعاوِيَةَ جَواباً -: أ لا تَریٰ - غَيرَ مُخبِرٍ لَكَ، و لٰكِن بِنِعمَةِ اللّه اُحَدِّثُ - أنَّ قَوماً استُشهِدوا في سَبيلِ اللّه تَعالیٰ مِنَ المُهاجِرينَ، و لِكُلٍّ فَضلٌ، حَتّیٰ إذَا استُشهِدَ شَهيدُنا قيلَ: سَيِّدُ الشُّهَداءِ، و خَصَّهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِسَبعينَ تَكبيرَةً عِندَ صَلاتِهِ عَلَيهِ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ وَ لا تَریٰ أنَّ قَوماً قُطِّعَت أيديهِم في سَبيلِ اللّه، و لِكُلٍّ فَضلٌ، حَتّیٰ إذا فُعِلَ بِواحِدِنا ما فُعِلَ بِواحِدِهِم قيلَ: الطَّيّارُ فِي الجَنَّةِ، و ذُو الجَناحَينِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَولا ما نَهَى اللّٰهُ عَنهُ مِن تَزكِيَةِ المَرءِ نَفسَهُ لَذَكَرَ ذاكِرٌ فَضائِلَ جَمَّةً تَعرِفُها قُلوبُ المُؤمِنينَ، و لا تَمُجُّها آذانُ السّامِعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۲۸، الاحتجاج: ج‌۱ ص‌۴۱۹ ح‌۹۰، بحار الأنوار: ج‌۲۲ ص‌۲۷۲ ح‌۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود در پاسخ معاویه -: آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى - هر چند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم براى تو بگویم، ولى بر آنم كه نعمت خدا را بر زبان برانم - گروهى از مهاجران و انصار، در راه خدا شهید شدند و هر یک را [در پیشگاه پروردگار] فضیلتى است، تا آن گاه كه شهید ما (حمزه) به شهادت رسید و «سیّد الشهدا (سَرور شهیدان)» خوانده شد و پیامبر خدا به هنگام نماز گزاردن بر وى، به هفتاد تكبیر ممتازش ساخت؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى گروهى، دستانشان در راه خدا قطع شد و هر یک را [در پیشگاه پروردگار] فضیلتى است، تا آن گاه كه آنچه در بارۀ آنان رخ داد، براى یكى از ما (جعفر بن ابى طالب) صورت پذیرفت و او «پرندۀ باغ بهشت» و نیز «دارندۀ دو بال» خوانده شد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خداوند، خودستایى را نهى نفرموده بود، [این] یاد آورنده، فضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوانى را یادآور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان با آنها آشناست و گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شنوایان، آنها را ناخوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;755&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ مُعاوِيَةَ -... و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذَا احمَرَّ البَأسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احمَرَّ البأس: أي اشتدّ القتال، و کثیراً ما یطلقون الشدّة علی الحمرة، فیقال: موت أحمر؛ أي شدید، و سنة حمراء؛ أي شدیدة (اُنظر: مجمع البحرین: ج‌۱ ص‌۴۵۳ - ۴۵۴ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أَحجَمَ النّاسُ قَدَّمَ أهلَ بَيتِهِ، فَوَقیٰ بِهِم أصحابَهُ حَرَّ السُّيوفِ وَ الأَسِنَّةِ، فَقُتِلَ عُبَيدَةُ بنُ الحارِثِ يَومَ بَدرٍ، و قُتِلَ حَمزَةُ يَومَ اُحُدٍ، و قُتِلَ جَعفَرٌ يَومَ مُؤتَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۹، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۱۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از نامۀ ایشان به معاویه -: هر گاه جنگ بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و مردم از ترس وا پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهادند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اعضاى خاندانش را پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت و به واسطۀ آنها، یاران خود را از سوزش شمشیرها و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود. از همین رو بود كه عبیدة بن حارث در جنگ بدر كشته شد و حمزه در جنگ اُحُد و جعفر در جنگ موته.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;756&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: نَزَلَت في عَلِيٍّ، و حَمزَةَ، و عُبَيدَةَ، و سَهلِ بنِ حُنَيفٍ، وَ الحارِثِ بنِ الصَّمَّةِ، و أَبي دُجانَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص‌۴۸۱ ح‌۶۲۶، تأويل الآيات الظاهرة: ج‌۲ ص‌۶۸۵ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۲۴ ح‌۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر فرات - به نقل از ابن عبّاس در بارۀ این سخن خداوند متعال: (به یقین، خداوند،‌پیکار کنندگان در راه او را - که گویی بنایی پولادین‌ اند - دوست دارد) -: این آیه در بارۀ علی و حمزه و عبیده و سهل بن حُنَیف و حارث بن صَمّه و ابو دُجانه نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;757&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: رُوِيَ عَن نَوفٍ البِكالِيِّ، قالَ: خَطَبَنا بِهٰذِهِ الخُطبَةِ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ علیه‌السلام بِالكوفَةِ و هُوَ قائِمٌ عَلیٰ حِجارَةٍ نَصَبَها لَهُ جَعدَةُ بنُ هُبَيرَةَ المَخزومِيُّ، و عَلَيهِ مِدرَعَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِدرَعَة: ثَوبٌ، كالدرّاعة، و لا يكون إلّا من صوفٍ خاصّة (تاج العروس: ج‌۱۱ ص‌۱۰۸ «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن صوفٍ و حَمائِلُ سَيفِهِ ليفٌ، و في رِجلَيهِ نَعلانِ مِن ليفٍ، و کَأَنَّ جَبينَهُ ثَفِنَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في حديث وصف سيّد العابدين علیه‌السلام «ذُو الثَّفِنات»؛ جمع ثَفِنَة: ما في ركبة البعير و صدره من كثرة مماسّة الأرض، و قد كان حصل في جبهته علیه‌السلام مثل ذلك من طول السجود و كثرته (مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۲۴۳ «ثفن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعیرٍ مِن أثَرِ السُّجودِ، فَقالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ما ضَرَّ إخوانَنَا الَّذينَ سُفِكَت دِماؤُهُم و هُم بِصِفّينَ أن لا يَكونُوا اليَومَ أحياءً يُسيغونَ الغُصَصَ، و يَشرَبونَ الرَّنقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماءٌ رَنْق - بالتسكين -: أي كَدِر. و عَيشٌ رنق كذلك (اُنظر: الصحاح: ج‌۴ ص‌۱۴۸۵ «رنق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! قَد - وَ اللّه - لَقُوا اللّٰهَ فَوَفّاهُم اُجورَهُم، و أَحَلَّهُم دارَ الأَمنِ&lt;br /&gt;<br /> بَعدَ خَوفِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أينَ إخوانِيَ الَّذينَ رَكِبُوا الطَّريقَ وَ مضَوا عَلَى الحَقِّ؟ أينَ عَمّارٌ؟ و أَينَ ابنُ التَّيِّهانِ؟ و أَينَ ذُو الشَّهادَتَينِ؟ و أَينَ نُظَراؤُهُم مِن إخوانِهِمُ الَّذينَ تَعاقَدوا عَلَى المَنِيَّةِ، و اُبرِدَ بِرُؤوسِهِم إلَى الفَجَرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلیٰ لِحيَتِهِ الشَّريفَةِ الكَريمَةِ فَأَطالَ البُكاءَ، ثُمَّ قالَ علیه‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوِّه عَلیٰ إخوانِيَ الَّذينَ تَلَوُا القُرآنَ فَأَحكَموهُ، و تَدَبَّرُوا الفَرضَ فَأَقاموهُ، أحيَوُا السُّنَّةَ و أَماتُوا البِدعَةَ، دُعُوا لِلجِهادِ فَأَجابوا، و وَثِقوا بِالقائِدِ فَاتَّبَعوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۸۲، بحار الأنوار: ج‌۲۴ ص‌۱۲۷ ح‌۹۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: از نوف بِكالى نقل شده است که گفت: امیر مؤمنان على علیه‌السلام در كوفه، در حالى كه بر روى سنگى كه جَعدة بن هُبَیرۀ مخزومى برایش نصب كرده بود، ایستاده بود و جبّۀ پشمینى بر تن داشت و حمایل شمشیرش از لیف خرما بود و كفش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از لیفِ خرما به پا داشت و در پیشانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر اثر سجده بود...، براى ما سخنرانى كرد و فرمود: «برادران ما را كه در صفّین، خونشان ریخته شد، چه زیان، اگر امروز زنده نیستند تا خوراكشان، اندوه باشد و نوشیدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان، خون دل؟! به خدا سوگند كه آنان به لقاى خداوند، نایل آمدند و خدا مزد آنان را به كمال و تمام، عطایشان فرمود و پس از دوران ترس، در سراى امن و آرامش جایشان داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجایند آن برادران من كه گام در راه نهادند و طریق حق پوییدند؟ كجاست عمّار؟ كجاست ابن تَیِّهان؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو الهیثم مالک بن تیّهان، از صحابیان بزرگ پیامبر خدا بود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجاست ذو شهادتَین؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذو شهادتین، همان خُزَیمة بن ثابت انصارى است که در ماجرایى مشهور، پیامبر خدا، شهادت (گواهی) او را با شهادت دو مرد، یک‌سان قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كجایند امثال اینان از برادرانشان كه بر مرگ، با یكدیگر، پیمان بستند و سرهاى بُریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان براى نابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاران فرستاده شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس با دست بر محاسن شریف و گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كشید و گریه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى طولانى كرد و آن گاه فرمود: «دریغا بر آن برادرانم كه قرآن را خواندند و آن را نیک دریافتند، در واجبات [الهى] اندیشه كردند و آنها را بر پا داشتند و سنّت را زنده داشتند و بدعت را میراندند و به جهاد، فرا خوانده شدند و اجابت كردند و به رهبر، اطمینان كردند و از او پیروى نمودند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;758&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن عبد اللّٰه بن منصور عن جعفر بن محمّد بن عليّ بن الحسين عن أبيه عن جدّه [زين العابدين]:: لَمّا وَصَلَ الكِتابُ [مِن عُبَيدِ اللّه بنِ زِيادٍ] إلىٰ عُمَرَ بنِ سَعدٍ، أمَر مُنادِيَهُ‌، فَنادىٰ‌: إنّا قَد أجَّلنا حُسَيناً و أصحابَهُ يَومَهُم و لَيلَتَهُم. فَشَقَّ ذٰلِكَ عَلَى الحُسَينِ علیه‌السلام و عَلىٰ أصحابِهِ‌، فَقامَ الحُسَينُ علیه‌السلام في أصحابِهِ خَطيباً، فَقالَ‌:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي لا أعرِفُ أهلَ بَيتٍ أبَرَّ و لا أزكىٰ و لا أطهَرَ مِن أهلِ بَيتي، و لا أصحاباً هُم خَيرٌ مِن أصحابي، و قَد نَزَلَ بي ما قَد تَرَونَ‌، و أنتُم في حِلٍّ مِن بَيعَتي، لَيسَت لي في أعناقِكُم بَيعَةٌ‌، و لا لي عَلَيكُم ذِمَّةٌ‌، و هٰذَا اللَّيلُ قَد غَشِيَكُم، فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقال للرجل إذا سریٰ لیلته جمعاء...: «اتخذ اللیل جَمَلاً»؛ کأنّه رکبه و لم ینم فیه (النهایة: ج‌۱ ص‌۲۹۸ «جمل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَفَرَّقوا في سَوادِهِ‌، فَإِنَّ القَومَ إنَّما يَطلُبونَني، و لَو ظَفِروا بي لَذَهَلوا عَن طَلَبِ غَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ إلَيهِ عَبدُ اللّه بنُ مُسلِمِ بنِ عَقيلِ بنِ أبي طالِبٍ‌، فَقالَ‌: يَابنَ رَسولِ اللّه‌، ماذا يَقولُ لَنَا النّاسُ إن نَحنُ خَذَلنا شَيخَنا و كَبيرَنا و سَيِّدَنا، وَ ابنَ سَيِّدِ الأَعمامِ‌، وَ ابنَ نَبِيِّنا سَيِّدِ الأَنبِياءِ‌، لَم نَضرِب مَعَهُ بِسَيفٍ‌، و لَم نُقاتِل مَعَهُ بِرُمحٍ؟! لا وَ اللّه، أو نَرِدَ مَورِدَكَ‌، و نَجعَلَ أنفُسَنا دونَ نَفَسِكَ‌، و دِماءَنا دونَ دَمِكَ‌، فَإِذا نَحنُ فَعَلنا ذٰلِكَ فَقَد قَضَينا ما عَلَينا، و خَرَجنا مِمّا لَزِمَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قامَ إلَيهِ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ زُهَيرُ بنُ القَينِ البَجَلِيُّ‌، فَقالَ‌: يَا بنَ رَسولِ اللّه‌، وَدِدتُ أنّي قُتِلتُ‌، ثُمَّ نُشِرتُ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُشِرتُ‌: أي أُحْيِيتُ‌، يُقال: أنْشَرَهُم اللّٰه: أي أحياهم (الصحاح: ج‌٢ ص‌٨٢٨ «نشر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قُتِلتُ‌، ثمَّ نُشِرتُ‌، ثُمَّ قُتِلتُ‌، ثُمّ نُشِرتُ فيكَ و فِي الَّذينَ مَعَكَ مِئَةَ قَتلَةٍ‌، و أنَّ اللّٰهَ دَفَعَ بي عَنكُم أهلَ البَيتِ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ و لِأَصحابِهِ‌: جُزِيتُم خَيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌٢٢٠ ح‌٢٣٩، بحار لأنوار: ج‌۴۴ ص‌٣١۵ ح‌١ و راجع تاريخ اليعقوبي: ج‌٢ ص‌٢۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق - به نقل از عبد اللّٰه بن منصور، از امام صادق، از پدرش امام باقر، از امام زین العابدین: -: هنگامى كه نامۀ عبید اللّه بن زیاد، به عمر بن سعد رسید، عمر به جارچى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرمان داد كه ندا دهد: ما امروز و امشب را به حسین و یارانش، مهلت دادیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این بر حسین علیه‌السلام و یارانش گران آمد. حسین علیه‌السلام در میان یارانش به سخن ایستاد و فرمود: «خدایا! من، نه خاندانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسم كه از خاندانم، نیكوكارتر و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و پاكیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد و نه یارانى را كه بهتر از یاران من باشند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه چه شده است! شما از بیعت من آزادید و چیزى به گردنتان نیست و تعهّدى به من ندارید. این، شب است كه تاریكى آن، شما را فرا گرفته است. آن را مَرکب خود گیرید و در شهرها پراكنده شوید، كه این جماعت، مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند و اگر به من دست یابند، از تعقیب دیگران، دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن مسلم بن عقیل بن ابى طالب برخاست و گفت: اى فرزند پیامبر خدا! اگر ما بزرگ و پیر و سَرورمان، زادۀ سَرور عموهایمان، فرزند پیامبرمان و سَرور پیامبران را وا بگذاریم و همراهش شمشیر نزنیم و با نیزه، همراهش نجنگیم، مردم به ما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند؟! به خدا سوگند، نه؛ تا آن كه به همان جایى در آییم كه تو در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را فداى تو كنیم و خون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان را به پاى تو بریزیم، كه چون چنین كردیم، آنچه را بر عهدۀ ماست، ادا نموده و از عهدۀ وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان بیرون آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به نام زُهَیر بن قَین بَجَلى نیز برخاست و [به امام علیه‌السلام] گفت: اى فرزند پیامبر خدا! دوست داشتم كه كشته شوم و دوباره زنده شوم و سپس كشته شوم و دوباره زنده شوم و آن گاه، كشته شوم و باز، زنده شوم و تا صد بار به خاطر تو و همراهیانت كشته شوم و خدا با من، [مرگ را] از شما اهل بیت، دور بگردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به او و یارانش فرمود: «جزاى خیر ببینید!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;759&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن الضحّاك بن عبداللّٰه المشرقيّ‌: قَدِمتُ و مالِكُ بنُ النَّضرِ الأَرحَبِيُّ عَلَى الحُسَينِ علیه‌السلام، فَسَلَّمنا عَلَيهِ‌، ثُمَّ جَلَسنا إلَيهِ‌، فَرَدَّ عَلَينا، و رَحَّبَ بِنا.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ اللَّيلُ قالَ‌: هٰذَا اللَّيلُ قَد غَشِيَكُم، فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً، ثُمَّ لِيَأخُذ كُلُّ رَجُلٍ مِنكُم بِيَدِ رَجُلٍ مِن أهلِ بَيتي، تَفَرَّقوا في سَوادِكُم و مَدائِنِكُم حَتّىٰ يُفَرِّجَ اللّٰهُ‌، فَإِنَّ القَومَ إنَّما يَطلُبُوني، و لَو قَد أصابوني لَهَوا عَن طَلَبِ غَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ إخوَتُهُ و أبناؤُهُ و بَنو أخيهِ وَ ابنا عَبدِ اللّه بنِ جَعفَرٍ: لِمَ نَفعَلُ؟ لِنَبقىٰ بَعدَكَ؟ لا أرانَا اللّٰهُ ذٰلِكَ أبَداً. بَدَأَهُم بِهٰذَا القَولِ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام، ثُمَّ إنَّهُم تَكَلَّموا بِهٰذا و نَحوِهِ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الحُسَينُ علیه‌السلام: يا بَني عَقيلٍ‌! حَسبُكُم مِنَ القَتلِ بِمُسلِمٍ‌، اذهَبوا قَد أذِنتُ لَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَما يَقولُ النّاسُ؟! يَقولونَ إنّا تَرَكنا شَيخَنا و سَيِّدَنا و بَني عُمومَتِنا خَيرَ الأَعمامِ‌، و لَم نَرمِ مَعَهُم بِسَهمٍ‌، و لَم نَطعَن مَعَهُم بِرُمحٍ‌، و لَم نَضرِب مَعَهُم بِسَيفٍ‌، و لا نَدري ما صَنَعوا؟! لا وَ اللّه‌، لا نَفعَلُ‌، ولٰكِن تَفدِيكَ أنفُسُنا و أموالُنا و أهلُونا، و نُقاتِلُ مَعَكَ حَتّىٰ نَرِدَ مَورِدَكَ‌، فَقَبَّحَ اللّٰهُ العَيشَ بَعدَكَ‌.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: فَقامَ إلَيهِ مُسلِمُ بنُ عَوسَجَةَ الأَسَدِيُّ‌، فَقالَ‌: أنَحنُ نُخَلّي عَنكَ و لَمّا نُعذِر إلَى اللّه في أداءِ حَقِّكَ؟! أما وَ اللّه‌، حَتّىٰ أكسِرَ في صُدورِهِم رُمحي، و أضرِبَهُم بِسَيفي ما ثَبَتَ قائِمُهُ في يَدي، و لا اُفارِقُكَ‌، و لَو لَم يَكُن مَعي سِلاحٌ اُقاتِلُهُم بِهِ لَقَذَفتُهُم بِالحِجارَةِ دونَكَ حَتّىٰ أموتَ مَعَكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و قالَ سَعيدُ بنُ عَبدِ اللّه الحَنَفِيُّ‌: وَاللّه‌، لا نُخَلّيكَ حَتّىٰ يَعلَمَ اللّٰهُ أنّا حَفِظنا غَيبَةَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فيكَ‌. وَاللّه‌، لَو عَلِمتُ أنّي اُقتَلُ‌، ثُمَّ اُحيا، ثُمَّ اُحرَقُ حَيّاً، ثُمَّ اُذَرُّ، يُفعَلُ ذٰلِكَ بي سَبعينَ مَرَّةً؛ ما فارَقتُكَ حَتّىٰ ألقىٰ حِمامي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِمَامُ‌: الموت (النهاية: ج‌١ ص‌۴۴۶ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دونَكَ‌، فَكَيفَ لا أفعَلُ ذٰلِكَ‌! و إنَّما هِيَ قَتلَةٌ واحِدَةٌ‌، ثُمَّ هِيَ الكَرامَةُ الَّتي لَا انقِضاءَ لَها أبَداً؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و قالَ زُهَيرُ بنُ القَينِ‌: وَ اللّه‌، لَوَدِدتُ أنّي قُتِلتُ‌، ثُمَّ نُشِرتُ‌، ثُمَّ قُتِلتُ حَتّىٰ اُقتَلَ كَذا ألفَ قَتلَةٍ‌، و أنَّ اللّٰهَ يَدفَعُ بِذٰلِكَ القَتلَ عَن نَفسِكَ و عَن أنفُسِ هٰؤُلاءِ الفِتيَةِ مِن أهلِ بَيتِكَ‌.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ‌: و تَكَلَّمَ جَماعَةُ أصحابِهِ بِكَلامٍ يُشبِهُ بَعضُهُ بَعضاً في وَجهٍ واحِدٍ، فَقالوا:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّه‌، لا نُفارِقُكَ‌، و لٰكِنَّ أنفُسَنا لَكَ الفِداءُ‌، نَقِيكَ بِنُحورِنا وجِباهِنا و أيدينا، فَإِذا نَحنُ قُتِلنا كُنّا وَفَّينا، و قَضَينا ما عَلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴١٨، الكامل في التاريخ: ج‌٢ ص‌۵۵٩، البداية و النهاية: ج‌٨ ص‌١٧۶؛ الإرشاد: ج‌٢ ص‌٩١، الملهوف: ص‌١۵١، مثير الأحزان: ص‌۵٣، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۱۶، إعلام الورى: ج‌١ ص‌۴۵۵ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌٣٩٢ وراجع الفتوح: ج‌۵ ص‌٩۴ و مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌١ ص‌٢۴۶ و المنتظم: ج‌۵، ص‌٣٧٧ و المناقب لابن شهرآشوب: ج‌۴ ص‌٩٩.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ضحّاک بن عبد اللّٰه مشرقى -: من و مالک بن نَضر اَرحَبى، بر حسین علیه‌السلام وارد شدیم. بر او سلام دادیم و نزدش نشستیم. پاسخ ما را داد و خوشامد گفت.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب شد، فرمود: «این، [سیاهىِ] شب است كه شما را پوشانده است. آن را مَركب خود گیرید و هر كدامتان، دست مردى از خاندانم را بگیرد و در دشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و شهرهایتان، پراكنده شوید تا خداوند، گشایشى دهد، كه این مردم، در پىِ من هستند و اگر به من دست بیابند، در پىِ دیگران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادران، پسران و برادرزادگان حسین علیه‌السلام و دو پسر عبد اللّٰه بن جعفر، به ایشان گفتند: چرا چنین كنیم؟ براى این كه پس از تو بمانیم؟! خداوند، هرگز آن [روز] را به ما نشان ندهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس بن على علیه‌السلام آغازگر این سخن بود و سپس بقیّۀ آنان، همین سخن و مانند آن را بر زبان آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسین علیه‌السلام فرمود: «اى فرزندان عقیل! كُشته شدن [برادرتان] مُسلم، براى شما كافى است. بروید كه من به شما، اجازه دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان گفتند: مردم، چه خواهند گفت؟! مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند كه ما، بزرگ و سَرور خود را و بهترین عموزادگان خود را رها كردیم و همراه آنان، نه تیرى انداختیم و نه نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پَراندیم و نه شمشیرى زدیم، و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم چه كردند! به خدا سوگند، چنین نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم؛ بلكه جان و مال و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان را فداى تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و همراه تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم تا به سرانجام تو برسیم. خداوند، زندگى پس از تو را زشت گردانَد!.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، مسلم بن عَوسَجۀ اسدى برخاست و به حسین علیه‌السلام گفت: آیا ما تو را تنها بگذاریم، در حالى كه هنوز از عهدۀ اداى حقّ تو در برابر خدا، بیرون نیامده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؟! بدان كه - به خدا سوگند - با تو هستم تا آن جا كه نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را در سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بِشكنم! تا هر زمان كه قبضۀ شمشیرم را به دست دارم، با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم و از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و اگر سلاح نداشته باشم تا با آنان بجنگم، در دفاع از تو، به سوى آنان، سنگ پرتاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تا همراه تو بمیرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس سعید بن عبد اللّٰه حنفى گفت: به خدا سوگند، تو را تنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاریم تا خدا بداند كه ما در غیاب پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله، تو را پاس داشتیم. به خدا سوگند، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم كه كشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و سپس زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، آن گاه زنده زنده، سوزانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم و خاكسترم را بر باد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و این كار را هفتاد مرتبه با من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم تا مرگم را پیش روىِ تو ببینم! پس اكنون، چرا این كار را نكنم كه تنها یک بار كُشته شدن است و آن هم با كرامتى جاویدان در پىِ آن؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زُهَیر بن قَین گفت: به خدا سوگند، دوست داشتم كه كشته شوم و سپس زنده شوم و سپس كشته شوم و تا هزار مرتبه مرا بكشند؛ امّا خداوند با كشته شدن من، كشته شدن را از تو و از جانِ این جوانان خاندانت، دور بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عموم یاران حسین علیه‌السلام، سخنانى چنین و به همین صورت، بر زبان آوردند و گفتند: به خدا سوگند، از تو جدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شویم؛ بلكه جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان، فداى تو باد! ما از تو با دل و جان و دست و سر، محافظت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و چون كشته شویم، به عهد خود وفا و وظیفۀ خود را ادا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثانی-عشر-دور-النساء-في-جهاد-العدو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّانِی عَشَرَ: دَورُ النِّساءِ في جِهادِ العَدُوِّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوازدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نقش زنان در جهاد با دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;760&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق علیهماالسلام: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ بِالنِّساءِ فِي الحَربِ حَتّیٰ يُداوينَ الجَرحیٰ، و لَم يَقسِم لَهُنَّ مِنَ الفَيءِ شَيئاً، و لٰكِنَّهُ نَفَلَهُنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النافلة: العطيّة. و النَّفل و النافلة: ما يفعله الإنسان ممّا لا يجب عليه (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۶۷۱ - ۶۷۲ «نفل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۵ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۸ ح‌۲۶۰، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۴ ح‌۳۷ و راجع سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۷۴ ح‌۲۷۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام يا امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله زنان را همراه خود به جنگ برد تا مجروحان را مداوا كنند و از غنیمت، چیزى میان آنها تقسیم نكرد؛ امّا به آنان [اموالى] عطا فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;761&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن يزيد بن هرمز: إنَّ نَجدَةَ كَتَبَ إلَى ابنِ عَبّاسٍ يَسأَلُهُ:... هَل كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِالنِّساءِ؟ و هَل كانَ يَضرِبُ لَهُنَّ بِسَهمٍ؟.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إلَيهِ ابنُ عَبّاسٍ: كَتَبتَ تَسأَلُني: هَل كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِالنِّساءِ؟ و قَد كانَ يَغزو بِهِنَّ، فَيُداوينَ الجَرحیٰ، و يُحذَينَ مِنَ الغَنيمَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحذيته من الغنيمة: إذا أعطيته منها (الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۳۱۱ «حذا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَمّا بِسَهمٍ فَلَم يَضرِب لَهُنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۴ ح‌۱۳۷، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۲۵ ح‌۱۵۵۶، مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۶۶۰ ح‌۲۸۱۲، السنن الكبرى: ج‌۶ ص‌۵۴۰ ح‌۱۲۹۱۳، المعجم الكبير: ج‌۱۰ ص‌۳۳۶ ح‌۱۰۸۳۳ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از یزید بن هرمز -: نجده به ابن عبّاس نامه نوشت و از او پرسید:... آیا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ، از زنان نیز كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؟ و آیا سهمى برایشان قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس به او نوشت: «به من نوشتى و پرسیدى كه: آیا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در جنگ، از زنان كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؟ [آرى] از آنان در جنگ كمک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و آنها مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از غنیمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند؛ امّا سهمى مانند جنگجویان به آنان داده نشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;762&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس: إنَّ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَيمٍ اتَّخَذَت يَومَ حُنَينٍ خِنجَراً، فَكانَ مَعَها، فَرَآها أبو طَلحَةَ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، هٰذِهِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَيمٍ مَعَها خِنجَرٌ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ما هٰذَا الخِنجَرُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: اِتَّخَذتُهُ، إن دَنا مِنّي أحَدٌ مِنَ المُشرِكينَ بَقَرتُ بِهِ بَطنَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَضحَكُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: يا رَسولَ اللّه، اُقتُل مَن بَعدَنا مِنَ الطُّلَقاءِ انهَزَموا بِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنهزَموا بك: الباء في «بك» هنا بمعنی عن؛ أي انهزموا عنك، علی حَدّ قوله تعالی: (فَاسْأَلْ بِهِ خَـبِيرًا) أي عنه. و ربما تکون للسببیّة؛ أي انهزموا بسببك لنفاقهم (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه: يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ سُلَيمٍ، إنَّ اللّٰهَ قَد كَفیٰ و أَحسَنَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۲ ح‌۱۳۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۸ ص‌۵۵۵ ح‌۱۷، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص‌۳۶۱ ح‌۱۲۰۲، الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۲۵ كلّها نحوه و راجع مسند ابن حنبل: ج‌۴ ص‌۳۸۰ ح‌۱۲۹۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اَنَس -:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم در جنگ حُنَین، خنجرى برداشت و همراهش برد. ابو طلحه او را دید و گفت: اى پیامبر خدا! این،&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم است كه خنجرى همراه دارد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «این خنجر چیست؟».&lt;/span&gt;‌&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم گفت: آن را برداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا اگر یكى از مشركان به من نزدیک شد، شكمش را بدرم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شروع به خندیدن كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلیم گفت: ای پیامبر خدا! طُلَقایی (آزاد شدگانی) را که [در مکّه] ماندند و [در جنگ حُنَین] همراهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نکردند، بکُش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «ای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم! خدا [ما را] کفایت کرد و کار را به خوبی به پیش برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;763&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أنس: قالَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سَلَمَةَ: يا رَسولَ اللّه، أخرُجُ معَكَ إلَى الغَزوِ؟ قالَ: يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ سَلَمَةَ! إنَّهُ لَم يُكتَب عَلَى النِّساءِ الجِهادُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: اُداوِي الجَرحیٰ، و اُعالِجُ العَينَ، و أَسقِي الماءَ. قالَ: فَنَعَم إذَن.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۱ ص‌۲۵۶ ح‌۷۴۰، المعجم الأوسط: ج‌۳ ص‌۳۴۷ ح‌۳۳۶۳ و فيه «العير» بدل «العين»، المعجم الصغير: ج‌۱ ص‌۱۱۷، حلية الأولياء: ج‌۸ ص‌۲۶۵ الرقم ۴۱۳ و فيه «اُم سليم» بدل «اُمّ سلمة» نحوه، كنز العمّال: ج‌۱۶ ص‌۴۱۰ ح‌۴۵۱۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از اَنَس -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: ای پیامبر خدا! آیا من هم با تو به جنگ بیایم؟ فرمود: «ای&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه! جهاد بر زنان واجب نشده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه گفت: زخمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مداوا و چشم‌ها را درمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و [به رزمندگان،] آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانم. فرمود: «در این صورت، باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;764&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس: كانَ رَسولُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِأُمِّ سُلَيمٍ و نِسوَةٍ مِنَ الأَنصارِ مَعَهُ إذا غَزا؛ فَيَسقينَ الماءَ، و يُداوينَ الجَرحیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۳ ح‌۱۳۵، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۱۸ ح‌۲۵۳۱، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۳۹ ح‌۱۵۷۵، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۴ ص‌۳۶۹ ح‌۷۵۵۷، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۵۲ ح‌۱۷۸۵۵ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله [مادرم]&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم و زنانى از انصار را با خود به پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و آنان آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;765&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: أسلَمَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سُلَيمٍ و بايَعَت رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و شَهِدَت يَومَ حُنَينٍ و هِيَ حامِلٌ بِعَبدِ اللّه بنِ أبي طَلحَةَ، و شَهِدَت قَبلَ ذٰلِكَ يَومَ اُحُدٍ؛ تَسقِي العَطشیٰ، و تُداوِي الجَرحیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۲۵ و راجع المعجم الكبير: ج‌۲۴ ص‌۲۱۶ ح‌۵۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سُلَیم، اسلام آورد و با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیعت كرد و در نبرد حُنَین، در حالى كه به عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن ابى طلحه آبستن بود، حضور یافت. او پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر در نبرد اُحُد، شرکت کرده بود و به تشنگان، آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;766&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سنان الأسلميّة: لَمّا أرادَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الخُروجَ إلیٰ خَيبَرَ، جِئتُهُ فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، أخرُجُ مَعَكَ في وَجهِكَ هٰذا؛ أخرُزُ السِّقاءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرزُ السقاء: هو کالخیاطة في الثیاب (اُنظر: المصباح المنیر: ص‌۱۶۶ «خرز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُداوِي المَريضَ وَ الجَريحَ إن كانَت جِراحٌ، و لا تَكونُ، و اُبصِرُ الرَّحلَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اُخرُجي عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه؛ فَإِنَّ لَكِ صَواحِبَ قَد كَلَّمنَني، و أَذنِتُ لَهُنَّ مِن قَومِكِ و مِن غَيرِهِم، فَإِن شِئتِ فَمَع قَومِكِ، و إن شِئتِ فَمَعنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكوني مَعَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمَةَ زَوجَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَكُنتُ مَعَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سِنان اَسلَمى -: هنگامى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آهنگ خیبر داشت، به حضور وى رسیدم و گفتم: اى پیامبر خدا! آیا در این آهنگى كه دارى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم با تو روانه شوم تا در آن جا مَشکِ پاره شده را بدوزم و بیمار و مجروح را - اگر مجروحانى باشند - درمان كنم و نگهبان زاد و توشه باشم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به بركت خداوند، روانه شو؛ چرا كه بانوانى از دوستان تو، از خاندانت و از دیگر كسان، [پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر] با من سخن گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من به آنان اجازه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. اگر خواستى، با خاندان خویش روانه شو و اگر هم خواستى، با ما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: با شما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس با&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمه، همسرم، همراه باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با او (اُمّ سلمه) بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;767&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن الرُّبَيّعِ بنت مُعَوِّذ: كُنّا نَغزو مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله؛ فَنَسقِي القَومَ و نَخدِمُهُم، و نَرُدُّ الجَرحیٰ وَ القَتلیٰ إلَى المَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۵۶ ح‌۲۷۲۷، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۷۸ ح‌۸۸۸۱، مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۲۸۹ ح‌۲۷۰۸۵، المعجم الكبير: ج‌۲۴ ص‌۲۷۶ ح‌۷۰۲، مسند إسحاق بن راهويه: ج‌۵ ص‌۱۳۹ ح‌۲۲۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از رُبَیِّع دختر معوِّذ -: ما همراه با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم و به مردم، آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندیم، به آنان خدمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردیم و مجروحان و كشتگان را به مدینه باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداندیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;768&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عطيّة الأنصاريّة: غَزَوتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله سَبعَ غَزَواتٍ، أخلُفُهُم في رِحالِهِم؛ فَأَصنَعُ لَهُمُ الطَّعامَ، و اُداوِي الجَرحیٰ، و أَقومُ عَلَى المَرضیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۷ ح‌۱۴۲، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۵۲ ح‌۲۸۵۶، مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۴۰۰ ح‌۲۰۸۱۸، سنن الدارمي: ج‌۲ ص۶۵۶ ح‌۲۳۳۳، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۲۷۸ ح‌۸۸۸۰ و ليس فيهما «و أقوم على المرضى» و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عطیّۀ انصارى -: همراه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در هفت جنگ، حضور یافتم. من در خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندم و برایشان غذا آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم، مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودم و بیماران را پرستارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;769&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن اُميّة بنت أبي الصَّلت عن امرأة من بني غفار و قد سمّاها لي، قالت: أتَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في نِسوَةٍ مِن بَني غِفارٍ، فَقُلنا لَهُ: يا رَسولَ اللّه، قَد أرَدنا أن نَخرُجَ مَعَكَ إلیٰ وَجهِكَ هٰذا - و هُوَ يَسيرُ إلیٰ خَيبَرَ - فَنُداوِيَ الجَرحیٰ، و نُعينَ المُسلِمينَ بِمَا استَطَعنا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَخَرَجنا مَعَهُ، و كُنتُ جارِيَةً حَديثَةً.… قالَت: فَلَمّا فَتَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله خَيبَرَ، رَضَخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّضخ: العطيّة القليلة (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۲۸ «رضخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنا مِنَ الفَيءِ، و أخَذَ هٰذِهِ القِلادَةَ الَّتي تَرَينَ في عُنُقي فَأَعطانيها، و جَعَلَها بِيَدِهِ في عُنُقي، فَوَ اللّه، لا تُفارِقُني أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و كانَت في عُنُقِها حَتّیٰ ماتَت، ثُمَّ أوصَت أن تُدفَنَ مَعَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱۰ ص‌۳۲۴ ح‌۲۷۲۰۶، السنن الكبرى: ج‌۲ ص‌۵۷۰ ح‌۴۱۱۱، الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۹۳ كلاهما نحوه، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۳۵۷ و فيه «علّقها» بدل «جعلها»، اُسد الغابة: ج‌۷ ص‌۴۲۳ الرقم ۷۷۰۲ و فيه صدره إلى «على بركة اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از اُمیّه دختر ابو صَلت، از یكى از زنان خاندان بنى غِفار که نامش را هم برده بود -: همراه با شمارى از زنان بنى غِفار، به حضور پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسیدم. به ایشان گفتیم: اى پیامبر خدا! ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهیم در این پیكارى كه آهنگ آن كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آهنگ خیبر داشت)، با تو روانه شویم و آن جا مجروحان را درمان كنیم و به مسلمانان، با آنچه در توانمان است، یارى رسانیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در سایۀ بركت خداوند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با ایشان روانه شدیم و من در آن هنگام، جوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال بودم.… چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خیبر را گشود، از غنائم، قدرى نیز به ما بخشید. او این گردنبند را كه اكنون در گردن دارم، [از میان غنائم] برداشت و به من داد و به دست خویش، بر گردنم آویخت. به خدا سوگند، هرگز این گردنبند از من جدا نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گردنبند در گردن او بود تا از دنیا رفت و وصیّت کرد که با او دفن شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;770&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: أسلَمَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ و حَضَرَت لَيلَةَ العَقَبَةِ و بايَعَت رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و شَهِدَت اُحُداً وَ الحُدَيبِيَةَ و خَيبَرَ و عُمرَةَ القَضِيَّةِ و حُنيناً و يَومَ اليَمامَةِ، و قُطِعَت يَدُها، و سَمِعَت مِنَ النَّبِيِّ أحاديثَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۲، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۸ الرقم ۵۰ نحوه و ليس فيه صدره إلى «رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُماره، اسلام آورد و در شب عَقَبه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شب عقبه، همان شبى است که پیامبر۹ در آن با انصار، بر اسلام آوردن آنان و یارى رساندنشان به اسلام، در عقبۀ مِنا بیعت کرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حضور یافت و با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بیعت كرد. او در نبردهاى اُحُد، حُدَیبیه، خیبر، عُمرة القضا،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرة القضیّه (عمرة القضاء) عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است که پیامبر خدا۹ در سال هفتم هجرت، به جاى عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به جاى آورد که در سال ششم در جریان غزوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى که به «صلح حدیبیه» انجامید، قصد انجام دادن آن را داشت. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُنَین و یَمامه نیز حضور داشت و دستش قطع شد. از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله احادیثى نیز شنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;771&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن يحيى بن حبّان: جُرِحَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ بِأُحُدٍ اثنَي عَشَرَ جُرحاً، و قُطِعَت يَدُها بِاليَمامَةِ، و جُرِحَت يَومَ اليَمامَةِ سِویٰ يَدِها أحَدَ عَشَرَ جُرحاً، فَقَدِمَتِ المَدينَةَ و بِهَا الجِراحَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۶، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۸۱ الرقم ۵۰، تهذيب الكمال: ج‌۳۵ ص‌۳۷۲ الرقم ۷۹۹۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن یحیى بن حِبّان -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره در اُحُد، دوازده زخم برداشت و دستش در نبرد یَمامه، قطع شد. او افزون بر دستش، در نبرد یَمامه، یازده زخم دیگر برداشت و در حالى به مدینه باز گشت كه هنوز این زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر او بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;772&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عمارة بن غزيّة: قالَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ: قَد رَأَيتُني وَ انكَشَفَ النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَما بَقِيَ إلّا في نُفَيرٍ ما يُتِمّونَ عَشَرَةً، و أَنَا وَ ابنايَ و زَوجي بَينَ يَدَيهِ نَذُبُّ عَنهُ، وَ النّاسُ يَمُرّونَ بِهِ مُنهَزِمينَ، و رَآني و لا تُرسَ مَعي، فَرَأیٰ رَجُلاً مُوَلِّياً مَعَهُ تُرسٌ، فَقالَ لِصاحِبِ التُّرسِ: «ألقِ تُرسَكَ إلیٰ مَن يُقاتِلُ»، فَأَلقیٰ تُرسَهُ، فَأَخَذتُهُ فَجَعَلتُ أتَتَرَّسُ بِهِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و إنَّما فَعَلَ بِنَا الأَفاعيلَ أصحابُ الخَيلِ، لَو كانوا رَجّالَةً مِثلَنا أصَبناهُم إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقبِلُ رَجُلٌ عَلیٰ فَرَسٍ فَضَرَبَني، و تَتَرَّستُ لَهُ فَلَم يَصنَع سَيفُهُ شَيئاً، و وَلّیٰ، و أَضرِبُ عُرقوبَ فَرَسِهِ، فَوَقَعَ عَلیٰ ظَهرِهِ، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَصيحُ: «يَابنَ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ، اُمَّكَ اُمَّكَ!»، قالَت: فَعاوَنَني عَلَيهِ حَتّیٰ أورَدتُهُ شَعوبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعوب: اسم المنيّة، لا ينصرف، و لا تدخل فيه ألف و لام، لا يقال: هذه الشعوب (کتاب العين: ج‌۱ ص‌۲۶۲ «شعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۳، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۹ الرقم ۵۰ نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از عُمارة بن غَزیّه -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عماره گفت: من شاهد بودم که مردم از گرد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پراکنده شدند و فقط چند نفری که به ده تن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدند، باقی مانده بودند. من و دو پسرم و شوهرم پیشاپیش او بودیم و از او دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم و بقیّه از او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشتند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریختند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله که دید من سپر ندارم، به یک نفر که داشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریخت و با خود سپر داشت، فرمود: «سپرت را برای کسی بینداز که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد». او سپرش را انداخت و من سپر را برداشتم و با آن از پیامبر خدا دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم. سواران دشمن، ما را در تنگنای شدیدی قرار داده بودند، در صورتی که اگر مانند ما پیاده بودند، به خواست خدا، آنها را از پا در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردی سوار بر اسب به طرف من آمد و ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای فرود آورد که من در برابرش سپر گرفتم و شمشیرش کارگر نیفتاد و چون بر گشت که برود، با ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای اسبش را پی کردم و او از اسب به پشت افتاد. پیامبر فریاد زد: «ای پسر&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره! مادرت، مادرت!». پسرم به کمکم آمد و من آن مرد را به درک واصل کردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;773&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زيد - في ذِکرِ غَزوَةِ اُحُدٍ -: جُرِحتُ يَومَئِذٍ جُرحاً في عَضُدِيَ اليُسریٰ، ضَرَبَني رَجُلٌ كَأَنَّهُ الرَّقلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّقلة: النخلة الطويلة، و جنسها الرّقل، و جمعها الرِّقال (النهاية: ج‌۲ ص‌۲۵۳ «رقل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَم يُعَرِّج عَلَيَّ و مَضیٰ عَنّي، و جَعَلَ الدَّمُّ لا يَرقَأُ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «اِعصِب جُرحَكَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتُقبِلُ اُمّي إلَيَّ و مَعَها عَصائِبُ في حَقوَيها قَد أعَدَّتها لِلجِراحِ، فَرَبَطَت جُرحي، وَ النَّبِيُّ واقِفٌ يَنظُرُ إلَيَّ، ثُمَّ قالَت: اِنهَض بُنَيَّ فَضارِبِ القَومَ. فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «ومَن يُطيقُ ما تُطيقينَ يا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: و أَقبَلَ الرَّجُلُ الَّذي ضَرَبَ ابني، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «هٰذا ضارِبُ ابنِكِ». قالَت: فَأَعتَرِضُ لَهُ فَأَضرِبُ ساقَهُ، فَبَرَكَ. قالَت: فَرَأَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَتَبَسَّمُ حَتّیٰ رَأَيتُ نَواجِذَهُ، و قالَ: «اِستَقَدتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوَد: القصاص، و قتل القاتل بدَل القتیل (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۳۷۲ «قود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ». ثُمَّ أقبَلنا نَعُلُّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: عَلَّهُ ضَرباً؛ أي تابع عليه الضرب (اُنظر: النهاية: ج‌۳ ص‌۲۹۱ «علل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالسِّلاحِ حَتّیٰ أتَينا عَلیٰ نَفسِهِ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «الحَمدُ لِلهِ الَّذي ظَفَّرَكِ و أَقَرَّ عَينَكِ مِن عَدُوِّكِ، و أَراكِ ثَأرَكِ بِعَينِكِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۴، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۸۰ الرقم ۵۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن زید، در یادكرد از نبرد اُحُد -: در آن روز، دست چپم زخمى شد. مردى همانندِ تنۀ نخل، ضربتى بر من وارد آورد و بى آن كه كارم را یكسره كند، مرا فرو گذاشت. خون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریخت و توقّفى نداشت. در این هنگام، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «زخمت را ببند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس مادرم (اُمّ عُماره) كه باندهایى براى زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آماده ساخته و به كمر خویش بسته بود، به سراغم آمد و در حالى كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ایستاده بود و مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریست، زخم مرا بست و سپس [به من] گفت: پسرم! بر خیز و با این مردمان، پیكار كن. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه این را دید، فرمود: «اى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره! چه كسى را این طاقت است كه تو دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[مادرم تعریف کرد و] گفت: آن گاه مردی که بر پسرم ضربه زده بود، رو آورد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «این، زنندۀ پسرت است». به او حمله کردم و ساق پایش را قطع کردم. به زانو افتاد. دیدم پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد، به طوری که دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را دیدم. فرمود:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ای&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عَماره! قصاص کردی». آن گاه سپس با سلاح، ضربه‌های پیاپی بر او وارد آوردیم تا این که جانش را گرفتیم. آن گاه، پیامبر فرمود: «ستایش، خدایی را که تو را پیروز کرد و با کشتن دشمنت شادت نمود و انتقامت را به تو نشان داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;774&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن عمر: شَهِدَت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ عُمارَةَ بِنتُ كَعبٍ اُحُداً مَعَ زَوجِها غَزِيَّةَ بنِ عَمرٍو وَ ابنَيها، و خَرَجَت مَعَهُم بِشَنٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّنّ: واحد الشّنان؛ و هي الأسقية الخَلْقَة، و هي أشدّ تبريداً للماء من الجُدُد (اُنظر: النهاية: ج‌۲ ص‌۵۰۶ «شنن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها في أوَّلِ النَّهارِ تُريدُ أن تَسقِيَ الجَرحیٰ، فَقاتَلَت يَومَئِذٍ و أَبلَت بَلاءً حَسَناً، و جُرِحتُ اثنَي عَشَرَ جُرحاً بَينَ طَعنَةٍ بِرُمحٍ أو ضَربَةٍ بِسَيفٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ سَعيدٍ بِنتُ سَعدِ بنِ رَبيعٍ تَقولُ: دَخَلتُ عَلَيها فَقُلتُ: حَدِّثيني خَبَرَكِ يَومَ اُحُدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: خَرَجتُ أوَّلَ النَّهارِ إلیٰ اُحُدٍ و أَنَا أنظُرُ ما يَصنَعُ النّاسُ، و مَعِيَ سِقاءٌ فيهِ ماءٌ، فَانتَهَيتُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ في أصحابِهِ، وَ الدَّولَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإدالة: الغَلَبَة، يقال: اُديل لَنا علیٰ أعدائنا، أي نُصِرنا عليهم و كانت الدَّولَة لنا. و الدَّولَة: الانتقال من حال الشدّة إلى الرخاء (النهاية: ج۲ ص‌۱۴۱ «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الرّيحُ لِلمُسلِمينَ، فَلَمَّا انهَزَمَ المُسلِمونَ انحَزتُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَجَعَلتُ اُباشِرُ القِتالَ و أذُبُّ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِالسَّيفِ، و أَرمِي بِالقَوسِ، حَتّیٰ خَلَصَت إلَيَّ الجِراحُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَرَأَيتُ عَلیٰ عاتِقِها جُرحاً لَهُ غَورٌ أجوَفُ، فَقُلتُ: يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ عُمارَةَ، مَن أصابَكِ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: أقبَلَ ابنُ قَميئَةَ، و قَد وَلَّى النّاسُ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، يَصيحُ: دُلّوني عَلیٰ مُحَمَّدٍ، فَلا نَجَوتُ إن نَجا! فَاعتَرَضَ لَهُ مُصعَبُ بنُ عُمَيرٍ و ناسٌ مَعَهُ، فَكُنتُ فيهِم، فَضَرَبَني هٰذِهِ الضَّربَةَ، و لَقَد ضَرَبتُهُ عَلیٰ ذٰلِكَ ضَرَباتٍ و لٰكِنَّ عَدُوَّ اللّه كانَ عَلَيهِ درِعانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ ضَمرَةُ بنُ سَعيدٍ المازِنِيُّ يُحَدِّثُ عَن جَدَّتِهِ - و كانَت قَد شَهِدَت اُحُداً تَسقِي الماءَ - قالَت: سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «لَمُقامُ نَسيبَةَ بِنتِ كَعبٍ اليَومَ خَيرٌ مِن مُقامِ فُلانٍ و فُلانٍ»، و كانَ يَراها يَومَئِذٍ تُقاتِلُ أشَدَّ القِتالِ، و إنَّها لَحاجِزَةٌ ثَوبَها عَلیٰ وَسَطِها، حَتّیٰ جُرِحَت ثَلاثَةَ عَشَرَ جُرحاً، و كانَت تَقولُ: إنّي لَأَنظُرُ إلَى ابنِ قَميئَةَ و هُوَ يَضرِبُها عَلیٰ عاتِقِها، و كانَ أعظَمَ جِراحِها، فَداوَتهُ سَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نادیٰ مُنادي رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ حَمراءِ الأَسَدِ، فَشَدَّت عَلَيها ثِيابَها، فَمَا استَطاعَت مِن نَزفِ الدَّمِ، و لَقَد مَكَثنا لَيلَتَنا نُكَمِّدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَکمید العضو: تسخینه. بخرق و نحوها. و یقال: کَمَدتُ فُلاناً: إذا وَجِعَ بعضُ أعضائه فسخَّنتَ له ثوباً أو غیره و تابعت موضع الوجع فیجد له راحة (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۳۸۱ «کمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِراحَ حَتّیٰ أصبَحنا. فَلَمّا رَجَعَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الحَمراءِ ما وَصَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ بَيتِهِ حَتّیٰ أرسَلَ إلَيها عَبدَ اللّه بنَ كَعبٍ المازِنِيَّ يَسأَلُ عَنها، فَرَجَعَ إلَيهِ يُخبِرُهُ بِسَلامَتِها، فَسُرَّ بِذٰلِكَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۴۱۲، السيرة النبويّة لابن هشام: ج‌۳ ص‌۸۶ و فيه صدره إلى «كان عليه درعان»، سير أعلام النبلاء: ج‌۲ ص‌۲۷۸ الرقم ۵۰ و فيه من «فكان ضمرة بن سعيد المازني» إلى «نزف الدم»، الإصابة: ج‌۸ ص‌۳۳۴ الرقم ۱۱۸۱۳ و فيه من «اُمّ سعيد بنت سعد بن ربيع» إلى «أقبل ابن قميئة» و كلّها نحوه، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۱۴ ص‌۲۶۵؛ بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۱۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن عمر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عُماره دختر كعب، همراه با شوهرش غَزیّة بن عَمرو و نیز دو پسرش در نبرد اُحُد حضور یافت. او اوّلِ روز، مَشكى با خود برداشت و با سپاه اسلام، همراه شد، بِدان هدف كه به مجروحان، آب برساند. وى در آن نبرد، پیكار كرد و جانانه جنگید و دوازده زخم از ضربۀ نیزه تا ضربۀ شمشیر برداشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سعید دختر سعد بن ربیع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [روزى] بر او وارد شدم و گفتم: از ماجراى خود در نبرد اُحُد برایم بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در آغاز روز، روانۀ اُحُد شدم، در حالى كه مَشک آبى به همراه داشتم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریستم كه مردم، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. در این میان به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسیدم، در حالى كه در میان یارانش بود و هنوز چیرگى و سرافرازى، از آنِ مسلمانان بود. هنگامى كه مسلمانان شكست خوردند، به سمت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رفتم و دست به پیكار زدم و با شمشیر زدن یا به وسیلۀ تیر افكندن، از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم تا زمانى كه آن زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به من رسید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سعید گفت: در شانۀ او (اُمّ عماره) زخم عمیق و گود افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیدم. گفتم: ای&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ عماره! این زخم را چه کسی به تو زده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [در جنگ اُحُد] وقتی مسلمانان از اطراف پیامبر تار و مار شدند، ابن قَمیئه آمد و فریاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد: محمّد را به من نشان دهید! نجات نیابم اگر او نجات یابد! مُصعب بن عُمَیر و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دیگر راه را بر او گرفتند. من هم یکی از آنان بودم. او این ضربه را به من زد. من هم متقابلاً چندین ضربه به او زدم؛ امّا این دشمن خدا دو زره بر تن داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَمرة بن سعید مازنی از مادربزرگش که در جنگ اُحُد حضور داشت و آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد، نقل کرد که گفت: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «امروز، مقام نسیبه دختر کعب، از مقام فلانی و فلانی بهتر است». [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید که او در حالی که چادرش را به کمرش بسته است، سخت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، به طوری که سیزده زخم برداشت. مادربزرگم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من دیدم که ابن قمیئه بر شانۀ او ضربه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. اثر آن ضربه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین زخم او بود، چنان که تا یک سال مداوایش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس جارچیِ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله جار زد که: «پیش به سوی حمراء الأسد!». نسیبه زخم خود را با چادرش بست؛ امّا خون بند نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. ما شب را ماندیم و زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نمدداغ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردیم تا این که صبح شد. چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از حمراء الأسد باز گشت، به محض آن که به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسید، عبد اللّٰه بن کعب مازنی را فرستاد تا از حال نسیبه جویا شود. عبد اللّٰه بر گشت و خبر سلامت او را به پیامبر داد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;775&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن محمّد بن عمر: حَضَرَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ أيمَنَ اُحُداً، و كانَت تَسقِي الماءَ و تُداوِي الجَرحیٰ، و شَهِدَت خَيبَرَ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۸ ص‌۲۲۵، الإصابة: ج‌۸ ص‌۳۶۱ الرقم ۱۱۹۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از محمّد بن عمر -:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ اَیمَن در جنگ اُحُد حضور داشت. او آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و مجروحان را درمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. وى در نبرد خیبر نیز همراه با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله حضور یافت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;776&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن أبي مخنف: حَدّثَني أبو جَنابٍ، قالَ: كانَ مِنّا رَجُلٌ يُدعیٰ عَبدَ اللّه بنَ عُمَيرٍ، مِن بَني عُلَيمٍ، كانَ قَد نَزَلَ الكوفَةَ، وَ اتَّخَذَ عِندَ بِئرِ الجَعدِ مِن هَمدانَ داراً، و كانَت مَعَهُ امرَأَةٌ لَهُ مِنَ النَّمِرِ بنِ قاسِطٍ، يُقالُ لَها:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ وَهبٍ بِنتُ عَبدٍ، فَرَأَى القَومَ بِالنُّخَيلَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّخَيلة: موضع قرب الكوفة على سمت الشام (معجم البلدان: ج‌۵ ص‌۲۷۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُعرَضونَ لِيُسَرَّحوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرّحت فلاناً إلى موضع كذا: إذا أرسلته (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۴۷۹ «سرح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الحُسَينِ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلَ عَنهُم، فَقيلَ لَهُ: يُسَرَّحونَ إلیٰ حُسَينِ بنِ فاطِمَةَ بِنتِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَ اللّه، لَقَد كُنتُ عَلیٰ جِهادِ أهلِ الشِّركِ حَريصاً، و إنّي لَأَرجو ألّا يَكونَ جِهادُ هٰؤُلاءِ الَّذينَ يَغزونَ ابنَ بِنتِ نَبِيِّهِم أيسَرَ ثَواباً عِندَ اللّه مِن ثَوابِهِ إيّايَ في جِهادِ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ إلَى امرَأَتِهِ فَأَخبَرَها بِما سَمِعَ، و أعلَمَها بِما يُريدُ، فَقالَت: أصَبتَ، أصابَ اللّٰهُ بِكَ أرشَدَ اُمورِكَ! افعَل و أخرِجني مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخَرَجَ بِها لَيلاً حَتّیٰ أتیٰ حُسَيناً علیه‌السلام، فَأَقامَ مَعَهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ وَهبٍ امرَأَتُهُ عَموداً، ثُمَّ أقبَلَت نَحوَ زَوجِها تَقولُ لَهُ: فِداكَ أبي و اُمّي! قاتِل دونَ الطَّيِّبينَ ذُرِّيَّةِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله. فَأَقبَلَ إلَيها يَرُدُّها نَحوَ النِّساءِ، فَأَخَذَت تُجاذِبُ ثَوبَهُ، ثُمَّ قالَت: إنّي لَن أدَعَكَ دونَ أن أموتَ مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداها حُسَينٌ علیه‌السلام فَقالَ: جُزيتُم مِن أهلِ بَيتٍ خَيراً، ارجِعي - رَحِمَكِ اللّٰهُ - إلَى النِّساءِ، فَاجلِسي مَعَهُنَّ؛ فَإِنَّهُ لَيسَ عَلَى النِّساءِ قِتالٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانصَرَفَت إلَيهِنَّ... فَقُتِلَ الكَلبِيُّ، و قَد قَتَلَ رَجُلَينِ بَعدَ الرَّجُلَينِ الأَوَّلَينِ... و خَرَجَتِ امرَأَةُ الكَلبِيِّ تَمشي إلیٰ زَوجِها حَتّیٰ جَلَسَت عِندَ رَأسِهِ تَمسَحُ عَنهُ التُّرابَ و تَقولُ: هَنيئاً لَكَ الجَنَّةُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ شِمرُ بنُ ذِي الجَوشَنِ لِغُلامٍ يُسَمّیٰ رُستَمَ: اِضرِب رَأسَها بِالعَمودِ. فَضَرَبَ رَأسَها فَشَدَخَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدَختُ رأسه: كسَرتُه (المصباح المنير: ص‌۳۰۷ «شدخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَماتَت مَكانَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۲۹ ـ ۴۳۰ و ۴۳۶ و ۴۳۸، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۵۶۴ - ۵۶۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى - به نقل از ابو مِخنَف -: ابو جَناب برایم گفت: از میان ما، مردى به نام عبد اللّه بن عُمَیر، از قبیلۀ بنى عُلَیم بود كه ساكن كوفه و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، نزدیک چاه جَعد، در محلّۀ قبیلۀ هَمْدان بود. همسرش به نام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب دختر عبد، از قبیلۀ نَمِر بن قاسط نیز با او بود. عبد اللّه، گروهى را در نُخَیله دید كه آمادۀ اعزام به سوى حسین علیه‌السلام هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرس و جو كرد. به او گفتند: به سوى حسین، فرزند فاطمه دختر پیامبر خدا، اعزام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، بر جهاد با مشركان، حریص بودم و اكنون امیدوارم كه پاداش جهاد با این افراد كه با فرزند دختر پیامبرشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، نزد خدا، كمتر از پاداشم در جهاد با مشركان نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد همسرش رفت و آنچه را شنیده بود، به او خبر داد و از قصد خود، آگاهش كرد. زن گفت: درست اندیشیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. خداوند، تو را به درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین خواسته‌هایت برساند! چنین کُن و مرا نیز با خود ببر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، همراه همسرش به راه افتاد تا نزد حسین علیه‌السلام آمد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب، همسر او، نیز عمود خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را برداشت و به سوى شوهرش رفت و به او گفت: پدر و مادرم، فدایت باد! براى پاكانِ نسل محمّد صلّی اللّه علیه و آله بجنگ. او نیز به سوى زنش آمد و وى را نزد زنان، باز گردانْد؛ امّا زن، به لباس او چسبید و گفت: من، تو را وا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهم تا آن كه همراه تو جان بدهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام آن زن را ندا داد و فرمود: «براى خانوادۀ شما، پاداش نیكو باد! خدا تو را رحمت كند! به نزد زنان، باز گرد و كنار آنان بنشین كه جنگ بر زنان، واجب نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب به سوى زنان، باز گشت...... و [عبد اللّٰه] كلبى، كشته شد، در حالی که افزون بر آن دو نفر نخست، دو تن دیگر را نیز كُشت. و... همسر كَلبى، به سوى شوهرش آمد و نزد او نشست و غبار را از او زُدود و گفت: بهشت، گوارایت باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمر بن ذى الجوشن، به غلامش رستم گفت: با عمود بر سرش بكوب. او نیز سرِ آن زن كوبید و سرش شكست. سپس همان جا، جان داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-عشر-من-لا-يجب-عليه-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِثَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مَن لا يَجِبُ عَلَيهِ الجِهادُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سیزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کسانی که جهاد بر آنان واجب نیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَيْسَ عَلَى ٱلأَعْمَیٰ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ وَ مَن يُطِعِ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْاَنْهَـٰرُ وَ مَن يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بر نابینا گناهی نیست و بر لنگ، گناهی نیست و بر بیمار گناهی نیست [که در میدان جهاد شرکت نکنند] و هر کس خدا و پیامبرش را اطاعت نماید، او را در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی [از بهشت] وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند که نهرها از زیر درختانش جاری اند و آن کس که سرپیچی کند، او را به عذابی دردناک گرفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرْضَیٰ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُواْ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ مَا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ٭ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّواْ وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُواْ مَا يُنفِقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۱ - ۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بر ناتوانان و بیماران و آنها که چیزی برای انفاق [در راه جهاد] ندارند، گناهی نیست [که در میدان جنگ شرکت نجویند]، آن گاه که برای خدا و پیامبرش خیرخواهی کنند. بر نیکوکاران، راه مؤاخذه نیست و خداوند، آمرزنده و مهربان است ٭ و [نیز] گناهی نیست بر کسانی که چون نزد تو آمدند که آنان را [برای جهاد بر مرکبی] سوار کنی، گفتی: «چیزی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابم که شما را بر آن سوار کنم!». [از نزد تو] باز گشتند، در حالی که چشمانشان از اندوه، اشکبار بود که چیزی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابند [در راه خدا] خرج کنند [و با آن به میدان بروند]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِى ٱلضَّرَرِ وَ ٱلْمُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ دَرَجَةً وَ كُلّاً وَعَدَ ٱللهُ ٱلْحُسْنَیٰ وَ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(یک‌سان نیستند مسلمانانِ به جهاد رفته، با جهادگرانی که در راه خدا با مال و جان خود جهاد کردند، یکسان نیستند. خداوند، جهادگرانی را که با مال و جان خود جهاد نمودند، بر (ترک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان جهاد)، برتری مهمّی بخشیده و خداوند به هر یک از این دو گروه [به نسبت اعمال نیکشان]، وعدۀ پاداش نیک داده و جهادگران را بر ترک کنندگان جهاد، با پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;777&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن زيد بن ثابت: كُنتُ أكتُبُ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و إنّي لَواضِعٌ القَلمَ عَلیٰ اُذُني إذ اُمِرَ بِالقِتالِ، إذ جاءَ أعمیٰ فَقالَ: كَيفَ بي و أنَا ذاهِبُ البَصَرِ؟ فَنَزَلَت: (لَيْسَ عَلَى ٱلَاعْمَیٰ حَرَجٌ...).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲۶، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۰۵، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱ نقلاً عن الدار قطني في الإفراد، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳ كلّها نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از زید بن ثابت -: من، کاتب پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودم و زمانی که فرمان جهاد آمد، قلم را پشت گوشم گذاشتم. نابینایی آمد و گفت: تکلیف من نابینا چیست؟ پس این آیه نازل شد: (بر نابینا گناهی نیست...).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;778&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن ابن عبّاس: لَمّا نَزَلَت: (وَ إِن تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُم مِّن قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ أهلُ الزَّمانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمانة: العاهة (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹ «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كَيفَ بِنا يا رَسولَ اللّه؟! فَنَزَلَت: (لَّيْسَ عَلَى ٱلَاعْمَیٰ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرِيضِ حَرَجٌ)؛ أي لا إثمَ عَلَيهِم فِي التَّخَلُّفِ عَنِ الجِهادِ؛ لِعَماهُم و زَمانَتِهِم و ضَعفِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القرطبی - به نقل از ابن عبّاس -: چون آیۀ (و اگر همچنان كه پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر پشت كرديد [باز هم] روى بگردانيد، شما را به عذابى پردرد عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند) نازل شد، افراد معلول و بیمار (زمینگیران) گفتند: تکلیف ما چیست، ای پیامبر خدا؟ این آیه نازل شد: (بر نابينا گناهى نيست و بر لنگ، گناهى نيست و بر بيمار، گناهى نيست)؛ یعنی گناهی نیست که به جهاد نروند؛ چون نابینا و زمینگیر و ناتوان اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;779&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: نَزَلَتِ الآيَةُ (لَا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ...)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كَعبِ بن مالِكٍ مِن بَني سَلِمَةَ، و مُرارَةَ بنِ رَبيعٍ مِن بَني عَمرِو بنِ عَوفٍ، و هِلالِ بنِ اُمَيَّةَ مِن بَني واقِفٍ؛ تَخَلَّفوا عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ تَبوكَ، و عَذَرَ اللّٰهُ اُولِي الضَّرَرِ؛ و هُوَ عَبدُ اللّه بنُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِّ مَكتومٍ. رَواهُ أبو حَمزَةَ الثُّمالِيُّ في تَفسيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷؛ تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: آیۀ (یک‌سان نیستند به جهاد نرفتگان...) در بارۀ کعب بن مالک از طایفۀ بنی سَلِمه، مُرارة بن ربیع از طایفۀ بنی عَمرو بن عوف، و هلال بن اُمیّه از طایفۀ بنی واقف نازل شد که در جنگ تبوک، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را همراهی نکردند و خداوند، آسیب دیدگان را معذور داشت و نمونه‌اش عبد اللّٰه بن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ مکتوم بود. این را ابو حمزۀ ثُمالی در تفسیرش روایت کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;780&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد خَلَّفتُم بِالمَدينَةِ أقواماً ما سِرتُم مَسيراً و لا قَطَعتُم وادِياً إلّا كانوا مَعَكُم؛ و هُمُ الَّذينَ صَحَّت نِيّاتُهُم، و نَصَحَت جُيوبُهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجل ناصح الجيب: أي أمين. [وأيضاً]: نقيّ القلب (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ «جوب» و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ «نصح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و هَوَت أفئِدَتُهُم إلَى الجِهادِ، و قَد مَنَعَهُم مِنَ المَسيرِ ضَرَرٌ أو غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير جوامع الجامع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵؛ سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۸، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰۰۹ و الثلاثه الأخيره عن أنس نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شما در مدینه کسانی را جا گذاشتید که هیچ راهی را نرفتید و هیچ درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را نپیمودید، مگر این که آنها هم با شما بودند. آنان کسانی هستند که نیّتشان درست و دلشان پاک و میلشان به جهاد بود؛ ولی بیماری یا جز آن، مانع آمدنشان شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;781&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَقَد خَلَّفتُم بِالمَدينَةِ رِجالاً ما قَطَعتُم وادِياً و لا سَلَكتُم طَريقاً إلّا شَرِكوكُم فِي الأَجرِ؛ حَبَسَهُمُ المَرَضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۱۲، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۵، مسند أبى يعلیٰ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۷ و فيهما «العذر» بدل «المرض»، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ كلّها عن جابر، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۴۷ عن أنس و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: [در هنگام بازگشت از جنگ تبوک،] شما مردانى در مدینه باقى گذاشتید كه از هیچ درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نگذشتید و هیچ راهى را نپیمودید، مگر این كه در پاداش با شما شریک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بیمارى، مانع آنها [از شركت در جنگ] شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;782&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي عن زيد بن ثابت: إنَّهُ لَم يَكُن في آيَةِ نَفيِ المُساواةِ بَينَ المُجاهِدينَ وَ القاعِدينَ استِثناءُ (غَيرِ اُولِي الضَّررِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجاءَ ابنُ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِّ مَكتومٍ - و كانَ أعمیٰ - و هُوَ يَبكي، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، كَيفَ لِمَن لا يَستَطيعُ الجِهادَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَشِيَـهُ الوَحيُ ثانِياً، ثُمَّ اُسـرِيَ عَنهُ، فَقالَ: اِقرَأ: (غَـيْرُ أُوْلِى ٱلـضَّرَرِ)، فَأَلحَقتُها. وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَكَأنّي أنظُرُ إلیٰ مُلحَقِها عِندَ صَدعٍ فِي الكَتِفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَتِف: عظم عَریض یکون في أصل کتف الحیوان من الناس و الدوابّ، کانوا یکتبون فیه لقلّة القراطیس عندهم (النهایة: ج‌۴ ص‌۱۴۹ «کتف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۲۷ و راجع صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالی اللآلی - به نقل از زید بن ثابت -: در آیۀ نفیِ برابری جهادگران و ترک کنندگان جهاد، استثنای (جز آسیب دیدگان) نبود. ابن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ مکتوم - که نابینا بود - گریان آمد و گفت: ای پیامبر خدا! تکلیف کسی که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جهاد کند، چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوباره سنگینی وحی، پیامبر را فرا گرفت و چون به خود آمد، این را قرائت کرد: (بجز آسیب دیدگان) و من آن را به دنبالۀ آیه ملحق کردم. سوگند به آن که جانم در دست اوست، گویا هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اکنون محلّ الحاق آن را که درزی در استخوان شانه بود، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;783&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عبد الرحمن بن حرب: لَمّا أقبَلَ النّاسُ مَعَ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام مِن صِفّينَ أقبَلنا مَعَهُ، فَأَخَذَ طَريقاً غَيرَ طَريقِنَا الَّذي أقبَلنا فيهِ، حَتّیٰ إذا جُزنَا النُّخَيلَةَ و رَأَينا أبياتَ الكوفَةِ إذا شَيخٌ جالِسٌ في ظِلِّ بَيتٍ و عَلیٰ وَجهِهِ أثَرُ المَرَضِ، فَأَقبَلَ إلَيهِ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام و نَحنُ مَعَهُ حَتّیٰ سَلَّمَ عَلَيهِ و سَلَّمنا مَعَهُ، فَرَدَّ رَدّاً حَسَناً، و ظَنَنّا أنَّهُ قَد عَرَفَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام:... فَهَل شَهِدتَ مَعَنا غَزاتَنا هٰذِهِ؟ فَقالَ: لا، و لَقَد أرَدتُها و لٰكِن ما تَریٰ مِن لِحْبِ الحُمّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِحْبُ الحمّیٰ: إنحالها الجسم (اُنظر: مجمع البحرین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲۲ «لجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَذَلَني عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: (لَـيْسَ عَـلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَـلَى ٱلْمَـرْضَیٰ وَ لَا عَـلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ) إلیٰ آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح۱۸۶۶، وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۸ عن عبد الرحمن بن جندب نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ عن جندب نحوه و راجع المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از عبد الرحمان بن حرب -: چون مردم با امیر مؤمنان علیه‌السلام از صفّین باز گشتند، ما هم با او باز گشتیم. امام علیه‌السلام از راهی غیر راهی که آمدیم، حرکت کرد و چون از نُخَیله گذشتیم و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کوفه نمایان شد، به پیرمردی برخوردیم که در سایۀ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نشسته و آثار بیماری در چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بود. امیر مؤمنان به طرف او رفت و ما هم رفتیم. امام علیه‌السلام&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او سلام کرد و ما هم سلام کردیم. پیرمرد، جواب سلام ما را به خوبی داد. خیال کردیم او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان علیه‌السلام به او فرمود: «... آیا در این جنگِ ما با ما حضور داشتی؟». پیرمرد گفت: نه، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستم بیایم؛ امّا بیماری تبی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینی، مانع شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام این آیه را خواند: (بر ناتوانان و بیماران و... [گناهی نیست]).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;784&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس: أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ النّاسَ أن يَنبَعِثوا غازينَ مَعَهُ، فَجاءَتهُ عِصابَةٌ مِن أصحابِهِ، فيهِم عَبدُ اللّه بنُ مُغَفَّلٍ المُزَنِيُّ، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، اِحمِلنا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: وَ اللّه، ما أجِدُ ما أحمِلُكُم عَلَيهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَوَلَّوا و لَهُم بُكاءٌ، و عَزَّ عَلَيهِم أن يَجلِسوا عَنِ الجِهادِ، و لا يَجِدونَ نَفَقَةً و لا مَحمِلاً. فَلمّا رَأَى اللّٰهُ حِرصَهُم عَلیٰ مَحَبَّتِهِ و مَحَبَّةِ رَسولِهِ، أنزَلَ عُذرَهُم في كِتابِهِ فَقالَ (لَيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَاءِ وَ لَا عَلَى ٱلْمَرْضَیٰ وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ) إلیٰ قَولِهِ (فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۰۰، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ نقلاً عن ابن مردويه و كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مردم دستور داد که برای رفتن به جنگ آماده شوند. گروهی از اصحابش از جمله عبد اللّٰه بن مُغَفَّل مُزَنی نزدش آمدند و گفتند: ای پیامبر خدا! مرکبی در اختیارمان بگذار [تا در جهاد شرکت کنیم].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «به خدا مرکبی ندارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها با چشمان گریان برگشتند و برایشان سخت بود که جهاد نروند، و هزینۀ راه و مرکبی هم نداشتند. خداوند چون علاقۀ شدید آنها را به خود و پیامبرش دید، با نازل کردن آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در کتابش آنان را معذور داشت: (بر ناتوانان و بیماران و آنها که چیزی برای انفاق [در راه جهاد] ندارند... گناهی نیست) تا (آنان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;785&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن حرام بن سعد بن مُحيِّصة: كانَ عُلبَةُ أحَدَ البَكّائينَ الَّذينَ أتَوا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حينَ أرادَ أن يَخرُجَ إلیٰ تَبوكَ يَسأَلونَهُ حُملاناً، فَقالَ: «لا أجِدُ ما أحمِلُكُم عَلَيهِ»، فَتَوَلَّوا و هُم يَبكونَ غَمّاً أن يَفوتَهُم غَزوَةٌ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلَيهِ فيهِم: (وَ لَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوا وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنفِقُونَ)، و كانَ عُلبَةُ بنُ يَزيدَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الکبری - به نقل از حرام بن سعد بن مُحیِّصه -: عُلبه یکی از آن گریه کنندگانی بود که وقتی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خواست به تبوک برود، نزد او آمدند و تقاضای مرکب کردند و پیامبر فرمود: «مرکبی ندارم که سوارتان کنم!». آنها از غم از دست دادن جهاد در رکاب پیامبر خدا، گریان برگشتند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، این آیه را در بارۀ آنان نازل فرمود: (و [نیز] گناهى نیست بر كسانى كه چون نزد تو آمدند تا آنان را [برای جهاد بر مرکبی] سوار كنى، گفتى: «چیزى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابم که شما را بر آن سوار كنم!». باز گشتند، در حالی که چشمانشان از اندوه، اشکبار بود كه چیزى ندارند که [در راه خدا] خرج كنند) و یکی از آنان، عَلبة بن یزید بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;786&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: عَلَى النِّساءِ ما عَلَى الرِّجالِ، إلَّا الجُمُعَةَ وَ الجَنائِزَ وَ الجِهادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۷۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: زنان نیز همان تکالیفی را دارند که مردان دارند، به استثنای شرکت در نماز جمعه و تشییع جنازه و جهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;787&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في بَيانِ مَقتَلِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: و بَرَزَ... وَهبُ بنُ وَهبٍ، و كانَ نَصرانِيّاً أسلَمَ عَلیٰ يَدَيِ الحُسَينِ علیه‌السلام هُوَ و اُمُّهُ، فَاتَّبَعوهُ إلیٰ كَربَلاءَ، فَرَكِبَ فَرَساً و تَناوَلَ بِيَدِهِ عودَ الفُسطاطِ، فَقاتَلَ و قَتَلَ مِنَ القَومِ سَبعَةً أو ثِمانِيَةً، ثُمَّ استُؤسِرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأُتِيَ بِهِ عُمَرَ بنَ سَعدٍ لَعَنَهُ اللّٰهُ، فَأَمَرَ بِضَربِ عُنُقِهِ، فَضُرِبَت عُنُقُهُ، و رُمِيَ بِهِ إلیٰ عَسكَرِ الحُسَينِ علیه‌السلام. و أخَذَت اُمُّهُ سَيفَهُ و بَرَزَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ، اِجلِسي فَقَد وَضَعَ اللّٰهُ الجِهادَ عَنِ النِّساءِ، إنَّكِ وَ ابنَكِ مَعَ جَدّي مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۲۴ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در بیان شهادت امام حسین علیه‌السلام -: وَهْب بن وَهْب... به میدان آمد. او و مادرش مسیحى بودند و به دست حسین علیه‌السلام مسلمان شده و تا كربلا به دنبال او آمده بودند. وَهْب، بر اسب، سوار شد و با ورزیدگی، چوب خیمه را به دست گرفت و جنگید تا هفت یا هشت تن [از سپاه دشمن] را كُشت و سپس اسیر شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را نزد عمر بن سعد - كه خدا لعنتش كند - آوردند. فرمان داد تا گردنش را بزنند. او را گردن زدند و [سرش را] به سوى لشكر امام حسین علیه‌السلام انداختند. مادرش، شمشیر او را برداشت و به میدان آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسین علیه‌السلام به او فرمود: «اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب! بنشین كه خداوند، جهاد را از دوشِ زنان، برداشته است. تو و پسرت، با جدّم محمّد صلّی اللّه علیه و آله در بهشت خواهید بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;788&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ذَكَرَ مَجدُ الأَئِمَّةِ السَّرَخسَكِيُّ عَن أبي عَبدِ اللّه الحَدّادِ أنَّ وَهبَ بنَ عَبدِ اللّه هٰذا كانَ نَصرانِيّاً، فَأَسلَمَ هُوَ و اُمُّهُ عَلیٰ يَدِ الحُسَينِ علیه‌السلام، و أنَّهُ قَتَلَ فِي المُبارَزَةِ أربَعَةً و عِشرينَ رَجُلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، و الظاهر أنّ الصواب: «راجلاً».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اثنَي عَشَرَ فارِساً، فَأُخِذَ أسيراً و اُتِيَ بِهِ عُمَرَ بنَ سَعدٍ، فَقالَ لَهُ: ما أشَدَّ صَولَتَكَ؟ ثُمَّ أمَرَ فَضُرِبَ عُنُقُهُ و رُمِيَ بِرَأسِهِ إلیٰ عَسكَرِ الحُسَينِ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَت اُمُّهُ الرَّأسَ فَقَبَّلَتهُ، ثُمَّ شَدَّت بِعَمودِ الفُسطاطِ، فَقَتَلَت بِهِ رَجُلَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: اِرجِعي&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ! فَإِنَّ الجِهادَ مَرفوعٌ عَنِ النِّساءِ. فَرَجَعَت و هِيَ تَقولُ: إلٰهي لا تَقطَع رَجائي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهَا الحُسَينُ علیه‌السلام: لا يَقطَعُ اللّٰهُ رَجاءَكَ يا&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّ وَهبٍ، أنتِ و وَلَدُكِ مَعَ رَسولِ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذُرِّيَّتِهِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۴؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين علیه‌السلام، خوارزمى: مجدُ الأئمّۀ سَرَخسَكى، از ابو عبد اللّٰه حدّاد نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه وَهْب بن عبد اللّٰه، مسیحى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بود كه همراه مادرش، به دست امام حسین علیه‌السلام اسلام آورده بود. وى در مبارزه، بیست و چهار تن پیاده و دوازده تن سواره [از سپاه دشمن] را كُشت و سپس اسیر شد. او را نزد عمر بن سعد آوردند. او به وَهْب گفت: حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، خیلى سخت بود! سپس فرمان داد تا گردنش را بزنند و [سرش را] به سوى لشكر حسین علیه‌السلام بیندازند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادرش، سر وى را بر گرفت و آن را بوسید و با عمود خیمه، [به دشمن] حمله كرد و با آن، دو تن را كُشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: «اُمّ وَهْب! باز گرد كه جهاد، از دوش زنان، برداشته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او نیز باز گشت، در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: معبود من! امیدِ مرا نا امید مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: «خداوند، امیدت را نا امید نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، اى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ وَهْب! تو و فرزندت، در بهشت، همراه پیامبر خدا و فرزندانش خواهى بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;789&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن نافع عن ابن عمر: عَرَضَني رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ اُحُدٍ فِي القِتالِ وَ أنَا ابنُ أربَعَ عَشرَةَ سَنَةً فَلَم يُجِزني، و عَرَضَني يَومَ الخَندَقِ و أَنَا ابنُ خَمسَ عَشَرَةَ سَنَةً فَأَجازَني.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ نافِعٌ: فَقَدِمتُ عَلیٰ عُمَرَ بنِ عَبدِ العَزيزِ - و هُوَ يَومَئِذٍ خَليفَةٌ - فَحَدَّثتُهُ هٰذَا الحَديثَ، فَقالَ: إنَّ هٰذا لَحَدٌّ بَينَ الصَّغيرِ وَ الكَبيرِ. فَكَتَبَ إلیٰ عُمّالِهِ أن يَفرِضوا لِمَن كانَ ابنَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، و مَن كانَ دونَ ذٰلِكَ فَاجعَلوهُ فِي العِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱، صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲۱ و ليس فيه ذيله من «و من كان دون ذلك»، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۹۷، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از عبید اللّٰه، از نافع -: ابن عمر گفت: در روز اُحُد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از من برای جنگ، سان دید و من چهارده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله بودم و پیامبر به من اجازه[ی شرکت در جنگ] نداد. در روز خندق، از من که پانزده سال داشتم، سان دید و این بار اجازه داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد عمر بن عبد العزیز که در آن روزها خلیفه بود، رفتم و این حدیث را برایش گفتم. او گفت: این مرزِ میان صغیر و بالغ است. آن گاه به کارگزارانش نوشت به افراد پانزده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله روزیانه دهند و افراد زیر پانزده سال را جزء عائله[ی سرپرست وی] حساب کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;790&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَيسَ عَلَى العَبيدِ جِهادٌ مَا استُغنِيَ عَنهُم، و لا عَلَى النِّساءِ جَهادٌ، و لا عَلیٰ مَن لَم يَبلُغِ الحُلُمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بر غلامان تا زمانی که به آنان نیاز نشود، جهاد نیست. همچنین بر زنان و کودکان نابالغ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;791&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن سالم: سَأَلتُ [أبا عَبدِاللّه علیه‌السلام] عَنِ الأَعرابِ عَلَيهِم جِهادٌ؟ قالَ: لا، إلّا أن يُخافَ عَلَى الإِسلامِ، فَيُستَعانَ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۶ عن الحلبي، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از هشام بن سالم -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ عرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین پرسیدم: آیا جهادى بر عهدۀ آنان هست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، مگر این كه در بارۀ اسلام نگرانى وجود داشته باشد، كه در این صورت از آنان كمک گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-شروط-فردی-وجوب-جهاد-بر-مکلفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین شروط فردی وجوب جهاد بر مکلّفان&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُروط عمومی تکالیف الهی - یعنی: عقل، بلوغ، قدرت و اختیار - در وجوب جهاد نیز وجود دارند. افزون بر موارد بالا، فقیهان، مرد بودن را نیز به عنوان شرط وجوب جهاد ذکر کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. بنا بر این، حضور در صحنۀ نبرد بر زنان، کودکان روشن است که توان بدنی رزمنده متناسب با جایگاه او در صحنۀ نبرد است. از این رو ممکن است فردی از ناحیۀ پا یا چشم دچار معلولیت باشد؛ ولی بتواند در ستاد فرماندهی یا پشتیبانی، وظایف خود را انجام دهد.و نیز مردان ناتوان، معلول اگر چه در روایات، برخی افراد (همانند افراد نابینا) از حضور در صحنۀ نبرد، منع شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ولی فضای صدور آن روایات، ناظر به حضور افراد به عنوان رزمنده در صحنۀ نبرد است (در روزگاری که صحنۀ نبرد، حدّ اکثر قلمرو جنگ بوده است) و توان شمشیرزنی، حدّ اقلّ شرایط مشارکت در نبرد، در حالی که در روزگار حاضر، افراد معلول و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نیز به عناوین متفاوت (شنود، رادار، اختلال سایبری، رسانه و...) در نبرد، شرکت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و گاه وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر را در پشت صحنۀ نبرد، بر عهده دارند.: گفتنی است که تهیّۀ مقدّمات، همچون: آمادگی رزمی، تخصّص و مهارت در رده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های متفاوت نبرد، یادگیری تخصّص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های علمی مورد نیاز، طرّاحی و به روز کردن سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ادوات نبرد و... نیز وظیفۀ حاکمیت اسلامی است و در صورت اعلام نیاز حکومت، بر مکلّفان واجب خواهد بود.یا بیمار، واجب نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ شرط‌هایی که آوردیم، ناظر به جهاد ابتدایی است و دفاع در مقابل مهاجمان به دین و بلاد اسلامی مشروط به این امور نیست. دفاع از دین و سرزمین اسلامی، بدون هیچ شرطی، بر همگان واجب است و آماده کردن مقدّمات آن و انجام آن، نیازمند هیچ شرطی از شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یاد شده نیست.:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-عشر-ترك-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِعَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تَركُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهاردهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ترک جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-المخلفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۱: ذَمُّ المُخَلَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سرزنش تخلّف کنندگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَـٰفَ رَسُولِ ٱللهِ وَ كَرِهُواْ أَن يُجَـٰهِدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ قَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تخلّف&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان [از جنگ تبوک]، از مخالفت با پیامبر خدا خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدند و کراهت داشتند که با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، در راه خدا جهاد کنند و [به یکدیگر و به مؤمنان] گفتند: «در این گرما حرکت نکنید». بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَقُولُ لَكَ ٱلْمُخَلَّفُونَ مِنَ ٱلأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَ ٰلُنَا وَ أَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَيْسَ فِى قُلُوبِهِـمْ قُـلْ فَـمَن يَـمْلِكُ لَكُم مِّـنَ ٱللهِ شَيْـئا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعَـا بَـلْ كَانَ ٱللهُ بِـمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به زودی، تخلّف کنندگان از اعراب بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین [عذرتراشی کرده] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «[حفظ] اموال و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما، ما را به خود مشغول داشت [و نتوانستیم در سفر حُدَیبیه تو را همراهی کنیم]. برای ما طلب آمرزش کن». آنها به زبان خود، چیزی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند که در دل ندارند. بگو: «چه کسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در برابر خداوند از شما دفاع کند، هر گاه زیانی برای شما بخواهد، و یا اگر نفعی اراده کند [مانع گردد]؟! البتّه خداوند به همۀ کارهایی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، آگاه است»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذْ قَالَت طَّـائِفَةٌ مِّنْهُمْ يَـٰأَهْلَ يَـثْرِبَ لَا مُـقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُواْ وَ يَسْتَــٔذِنُ فَرِيقٌ مِّنْهُمُ ٱلـنَّبِىَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَ مَا هِىَ بِعَوْرَةٍ إِن يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۱۳ و انظر الآيات: ۱۴ - ۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [به خاطر آورید] زمانی را که گروهی از آنها گفتند: «ای اهل یثرب! این جا جای توقّف شما نیست. به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود باز گردید» و گروهی از آنان از پیامبر اجازۀ بازگشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفاظ است!»، در حالی که بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفاظ نبود. آنها فقط می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند [از جنگ] فرار کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ جَاءَ ٱلْمُعَذِّرُونَ مِنَ ٱلأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ ٱلَّذِينَ كَذَبُواْ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ سَيُصِيبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و عذر آورندگان از اعراب، [نزد تو] آمدند که به آنها اجازه[ی شرکت نکردن در جهاد] داده شود و آنها که به خدا و پیامبرش دروغ گفتند، [بدون هیچ عذری در خانۀ خود] نشستند. به زودی، به کسانی از آنها که مخالفت کردند [و عذری نداشتند]، عذابی دردناک خواهد رسید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِذَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ ءَامِنُواْ بِاللّه وَ جَـٰهِدُواْ مَعَ رَسُولِهِ ٱسْتَـٔذَنَكَ أُوْلُواْ ٱلطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قَالُواْ ذَرْنَا نَكُن مَّعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ * رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ وَ طُبِعَ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۶ - ۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هنگامی که سوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نازل شود [و به آنان دستور دهد] که: «به خدا ایمان آورید و همراه پیامبرش جهاد کنید»، افرادی از آنها (منافقان) که توانایی دارند، از تو اجازه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «بگذار ما با قاعدین (آنها که از جهاد، مُعاف اند) باشیم». * آنها راضی شدند که با بازماندگان (زنان و کودکان و بیماران) باشند و بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان مُهر نهاده شده است. از این رو [چیزی] نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَوْ أَرَادُواْ ٱلْخُرُوجَ لَأَعَدُّواْ لَهُ عُدَّةً وَ لَـٰكِن كَرِهُ ٱللهُ ٱنبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَ قِيلَ ٱقْعُدُواْ مَعَ ٱلْقَـٰعِدِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر آنها اراده داشتند که [به سوی میدان جهاد] خارج شوند، وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای آن فرا هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساختند؛ ولی خدا از حرکت آنها کراهت داشت. از این رو [توفیقش را از آنان سلب کرد و] آنها را [از جهاد] باز داشت و به آنان گفته شد: «با معاف‌شدگان از جهاد، بنشینید»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;792&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِ اللّه تَعالیٰ: (رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ) -: مَعَ النِّساءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۴، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶۵ عن جابر، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹؛ فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵۳، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ عن ابن عبّاس، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ كلّها من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (راضی شدند که با بازماندگان باشند) -: یعنی با زنان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;793&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: كانَت تَبوكُ آخِرَ غَزوَةٍ غَزاها رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و هِيَ غَزوَةُ الحَرِّ؛ قالوا: (لَا تَنفِرُوا فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا)، و هِيَ غَزوَةُ العُسرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۳، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن عمرو بن ميمون، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: تبوک، آخرین غزوۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بود. این، همان غزوۀ گرماست که&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: (در گرما حرکت نکنید. بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است) و همان غزوۀ بسیار سخت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;794&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَـٰفَ رَسُولِ ٱللهِ) إلیٰ قَولِهِ: (يَفْقَهُونَ) -: و ذٰلِكَ أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ النّاسَ أن يَنبَعِثوا مَعَهُ، و ذٰلِكَ فِي الصَّيفِ، فَقالَ رِجالٌ: يا رَسولَ اللّه! الحَرُّ شَديدٌ و لا نَستَطيعُ الخُروجَ، فَلا تَنفِر فِي الحَرِّ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّٰهُ: (قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ)، فَأَمَرَهُ اللّٰهُ بِالخُروجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۵، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس در بارۀ سخن خداوند متعال: (تخلّف کنندگان [از جنگ تبوک]، از مخالفت با پیامبر خدا خوش‌حال شدند) تا این سخن خداوند: (اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند) -: این، هنگامی بود که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مردم دستور داد با او حرکت کنند و این در تابستان بود. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای گفتند: ای پیامبر خدا! هوا گرم است و ما [در این هوای داغ] طاقت رفتن نداریم. در این گرما حرکت نکن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: (بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند). پس، به او دستور&lt;br /&gt;<br /> حرکت داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;795&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن غير واحد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تاريخ الطبري: «حدّثنا ابن حميد، قال: حدّثنا سلمة، عن محمّد بن إسحاق، عن الزهري و يزيد بن رومان و عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي بكر و عاصم بن عمر بن قتادة و غيرهم، كلٌّ قد حدّث في غزوة تبوك ما بلغه عنها، و بعض القوم يحدّث ما لم يحدّث بعض، و كلّ قد اجتمع حديثه في هذا الحديث أنّ رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله أمر أصحابه بالتهيّؤ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ أصحابَهُ بِالتَّهَيُّؤِ لِغَزوِ الرّومِ، و ذٰلِكَ في زَمَنِ عُسرَةٍ مِنَ النّاسِ و شِدَّةٍ مِنَ الحَرِّ و جَدبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَدْبُ: المَحْل، نَقيضُ الخِصْبِ. و في حديث الاستِسقاءِ: «هَلَكَتِ المَواشي و أَجْدَبَتِ البِلادُ»؛ أي قَحِطَتْ و غَلَتِ الأَسعارُ (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص۲۵۴ «جدب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ البِلادِ، و حينَ طابَتِ الثِّمارُ و اُحِبَّتِ الظِّلالُ، فَالنّاسُ يُحِبّونَ المُقامَ في ثِمارِهِم و ظِلالِهِم، و يَكرَهونَ الشُّخوصَ عَنها عَلَى الحالِ مِنَ الزَّمانِ الَّذي هُم عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَلَّما يَخرُجُ في غَزوَةٍ إلّا كَنّیٰ عَنها و أَخبَرَ أنَّهُ يُريدُ غَيرَ الَّذي يَصمُدُ لَهُ، إلّا ما كانَ مِن غَزوَةِ تَبوكَ، فَإِنَّه بَيَّنَها لِلنّاسِ؛ لِبُعدِ الشُّقَّةِ و شِدَّةِ الزَّمانِ، و كَثرَةِ العَدُوِّ الَّذي يَصمُدُ لَهُ؛ لِيَتَأَهَّبَ النّاسُ لِذٰلِكَ اُهبَتَهُ، و أَمَرَ النّاسَ بِالجِهازِ و أَخبَرَهُم أنَّهُ يُريدُ الرّومَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَجَهَّزَ النّاسُ عَلیٰ ما في أنفُسِهِم مِنَ الكُرهِ لِذٰلِكَ الوَجهِ لِما فيهِ، مَعَ ما عَظَّموا مِن ذِكرِ الرّومِ و غَزوِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ذاتَ يَومٍ و هُوَ في جِهازِهِ ذٰلِكَ لِلجَدِّ بنِ قَيسٍ أخي بَني سَلِمَةَ: هَل لَكَ يا جَدُّ العامَ في جِلادِ بَنِي الأَصفَرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، أ وَ تَأذَنُ لي و لا تَفتِنّي، فَوَ اللّه لَقَد عَرَفَ قَومي ما رَجُلٌ أشَدَّ عَجَباً بِالنِّساءِ مِنّي، و إنّي أخشیٰ إن رَأَيتُ نِساءَ بَنِي الأَصفَرِ ألّا أصبِرَ عَنهُنَّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعرَضَ عَنهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و قالَ: قَد أذِنتُ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفِي الجَدِّ بنِ قَيسٍ نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (وَ مِنْهُم مَّن يَقُولُ ٱئْذَن لِّى وَ لَا تَـفْتِنِّى)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، أي إن كانَ إنَّما يَخشَى الفِتنَةَ مِن نِساءِ بَنِي الأَصفَرِ - و لَيسَ ذٰلِكَ بِهِ - فَما سَقَطَ فيهِ مِنَ الفِتنَةِ بِتَخَلُّفِهِ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله وَ الرَّغبَةِ بِنَفسِهِ عَن نَفسِهِ أعظَمُ، و إنَّ جَهَنَّمَ لَمِن وَرائِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ قائِلٌ مِنَ المُنافِقينَ لِبَعضٍ: لا تَنفِروا فِي الحَرِّ؛ زَهادَةً فِي الجِهادِ، و شَكّاً فِي الحَقِّ، و إرجافاً بِالرَّسولِ! فَأَنزَلَ اللّٰهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ فيهِم: (وَ قَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِى ٱلْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَّوْ كَانُواْ يَفْقَهُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ قَولِهِ (جَزَاءً بِمَا كَانُوا یكْسِبُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ الطبری - به نقل از چند نفر از راویان -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به یارانش دستور داد برای جنگ با روم آماده شوند و این، هنگامی بود که مردم در سختی به سر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردند و هوا بسیار گرم و در بلاد قحطی بود، و فصل رسیدن خرماها و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیری سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بود و مردم دوست داشتند در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سارهای خود بمانند و خوش نداشتند در آن زمان و در آن شرایط برای جنگ، خارج شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه براى جنگى بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت، مقصد را معلوم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد؛ بلكه [توریه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و] جایى جز آنچه را در نظر داشت، نام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، مگر در جنگ تبوک كه به دلیل دورى راه و دشوارى موقعیت و فراوانى دشمنى كه آهنگ آن را داشت، آشكارا مقصد را براى مردم گفت تا خود را براى آن آماده سازند. به مردم دستور داد مجهّز شوند و آنان را آگاه كرد كه آهنگ روم دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم با آن كه رفتن بِدان سوى را ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند - زیرا رویارویى و جنگ با رومیان را سخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدند -، ساز و برگ جنگ بر گرفتند و آماده شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک روز پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله كه خود را براى جنگ آماده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، به جَدّ بن قیس سَلِمى فرمود: «اى جَد! آیا امسال به جنگ بنى اصفر (رومیان) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جد گفت: اى پیامبر خدا! اجازه دهید كه نیایم و مرا به فتنه میندازید؛ زیرا - به خدا سوگند - قوم من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند كه هیچ مردى به اندازۀ من، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستۀ زنان نیست و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم اگر چشمم به زنان بنى اصفر بیفتد، در برابرشان تاب نیاورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از او روى برگردانید و فرمود: «اجازه دادم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس این آیه در بارۀ جدّ بن قیس نازل شد: (و از آنان كسى است كه می‌گوید: به من اجازه بده و مرا به فتنه و گناه مینداز) (تا پایان آیه)؛ یعنى اگر او از گرفتار آمدن به زنان بنى اصفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید - كه در واقع چنین نبود [و فقط بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى فرار از جنگ بود] -، بر اثر نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و ترجیح دادن خود بر ایشان، در گرفتارى و فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر افتاد كه همان دوزخِ فراروى او بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از منافقان نیز به عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گفت: «در این گرما حركت نكنید»؛ چرا كه او به جهاد، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت بود و در حق شک داشت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست ضدّ پیامبر تحریک كند. پس خداوند - تبارک و تعالى - این آیه را در بارۀ آنان فرو فرستاد: (و گفتند: در اين گرما حركت نكنيد. بگو: آتش دوزخ، گرم&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند) تا (به سزاى اعمالى كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;796&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ المُجتَمِعَةُ أبدانُهُمُ المُختَلِفَةُ أهواؤُهُم! كَلامُكُم يوهِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَهَى الشيء: إذا ضعف أو سقط. و يتعدّیٰ بالهمزة فيقال: أوهيته (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴ «وهى»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّمَّ الصِّلابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «الصُّمُ» و «الصِّلاب» من أوصاف الحجارة. والصخرة الصَّمّاء: التي لیس فیها صَدع ولا خَرق (بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فِعلُكُم يُطمِعُ فيكُمُ الأَعداءَ، تَقولونَ فِي المَجالِسِ: كَيتَ و كَيتَ، فَإِذا جاءَ القِتالُ قُلتُم: حِيدي حَيادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: «کیت و کیت»: کنایة عن القَول. [و] «حيدي حياد»: قال ابن أبي الحديد: هي كلمة يقولها الهارب الفارّ، و هي نظير قولهم: فيحي فَياح؛ أي اتَّسِعي. و قال ابن ميثم: حياد: اسم للغارة، و المعنى: اِعدِلي عنّا أيّتها الحرب. و يحتمل أن يكون «حياد» من أسماء الأفعال؛ كنَزال، فيكون قد أمر بالتنحّي مرّتين بلفظتين مختلفتين (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَزَّت دَعوَةُ مَن دَعاكُم، و لَا استَراحَ قَلبُ مَن قاساكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاساه:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي کابده (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ «قسو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أعاليلُ بِأَضاليلَ، و سَأَلتُمونِي التَّطويلَ، دِفاعَ ذِي الدّينِ المَطولِ، لا يَمنَعُ الضَّيمَ الذَّليلُ، و لا يُدرَكُ الحَقُّ إلّا بِالجِدِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيَّ دارٍ بَعدَ دارِكُم تَمنَعونَ؟! و مَعَ أيِّ إمامٍ بَعدي تُقاتِلونَ؟! المَغرورُ - وَ اللّه - مَن غَرَرتُموهُ، و مَن فازَ بِكُم فَقَد فازَ - وَ اللّه - بِالسَّهمِ الأَخيَبِ، و مَن رَمیٰ بِكُم فَقَد رَمیٰ بِأَفوَقَ ناصِلٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: رجع فلانٌ بأفوق ناصل: أي بسهمٍ مُنكَسِر لا نَصل فيه؛ أي رجع بحظٍّ ليس بتمام (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۶ «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصبَحتُ - وَ اللّه - لا اُصَدِّقُ قَولَكُم، و لا أطمَعُ في نَصرِكُم، و لا اُوعِدُ العَدُوَّ بِكُم. ما بالُكُم؟! ما دَواؤُكُم؟! ما طِبُّكُم؟! القَومُ رِجالٌ أمثالُكُم! أقَولاً بِغَيرِ عِلمٍ؟! و غَفلَةً مِن غَيرِ وَرَعٍ؟! و طَمَعاً في غَيرِ حَقٍّ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۹، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ عن جندب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأزدي، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱، الغارات: ج۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۳ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ عن خباب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردمى كه بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان در کنار هم، ولى خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان پراکنده است! سخنتان صخره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سخت را سست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد؛ ولى كارتان دشمنان را به طمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. در مجالس، چنین و چنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید؛ ولى جنگ كه پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید: [اى جنگ!] از من دور شو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه شما را به یارى خوانْد، شکست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذیر نشد و هر كه با شما سر و كار داشت، نیاسود. عذرها و بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى با گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آوردید! از من خواستید كه به تأخیر اندازم، همچون بدهكارى كه [بازپرداخت] بدهى خود را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهت به تأخیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد. خوار و ذلیل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جلوى ستم را بگیرد و حق را هم جز با جدّیت نتوان گرفت. پس از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهید از كدام خانه دفاع كنید؟ و پس از من با كدام پیشوا به جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روید؟ به خدا سوگند، فریب خورده، كسى است كه شما فریبش داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. كسى كه با شما بخواهد برنده شود، به خدا سوگند، با ناكام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین تیر، كامیاب شده است و هر كس با شما بخواهد به دشمن تیر اندازد، با تیر شكسته تیر انداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، چنان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه نه سخنتان را باور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و نه امید به یارى شما دارم و نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم با شما دشمن را تهدید كنم. شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! داروى دردتان چیست؟! درمان شما چگونه است؟! دشمنان نیز مردانى مثل شمایند. آیا سخنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید بدون آگاهى، و غفلتى دارید بدون پارسایى، و طمعى به غیر حق؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;797&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ يَستَنهِضُ بِهَا النّاسَ حينَ وَرَدَ خَبَرُ غَزوِ الأَنبارِ بِجَيشِ مُعاوِيَةَ فَلَم يَنهَضوا -: ألا و إنّي قَد دَعَوتُكُم إلیٰ قِتالِ هٰؤُلاءِ القَومِ لَيلاً و نَهاراً، و سِرّاً و إعلاناً، و قُلتُ لَكُم: اُغزوهُم قَبلَ أن يَغزوكُم؛ فَوَ اللّه ما غُزِيَ قَومُ قَطُّ في عُقرِ دارِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُقرُ الدار: أصلُها أو وسطها، و هو محلّة القوم (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۶ «عقر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا ذَلّوا، فَتَواكَلتُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواکل القوم: أي اتّکل بعضهم علی بعض و ترك الأمر إلیه (اُنظر: لسان العرب:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۵ «وکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تَخاذَلتُم حَتّیٰ شُنَّت عَلَيكُمُ الغاراتُ، و مُلِكَت عَلَيكُمُ الأَوطانُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هٰذا أخو غامِدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخو غامد: هو سفیان بن عوف الغامدي. و غامد: قبیلة من الیمن (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد وَرَدَت خَيلُهُ الأَنبارَ، و قَتَلَ حَسّانَ بنَ حَسّانَ البَكرِيَّ، و أَزالَ خَيلَكُم عَن مَسالِحِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسالِح: جمع مسلحة، و هي کالثغر و المَرقَب، یکون فیه أقوام یرقبون العدوّ؛ لئلّا یطرقهم علی غفلة، فإذا رأوه أعلموا أصحابهم لیتأهّبوا له (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ «سلح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و قَد بَلَغَني أنَّ الرَّجُلَ مِنهُم كانَ يَدخُلُ عَلَى المَرأَةِ المُسلِمَةِ وَ الأُخرَى المُعاهَدَةِ، فَيَنتَزِعُ حِجلَها و قُلبَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُلب: السِّوار (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ «قلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قَلائِدَها و رِعاثَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّعاث: القِرَطَة؛ و هي من حُليّ الأُذُن (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ «رعث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما تُمنَعُ مِنهُ إلّا بِالاِستِرجاعِ وَ الاِستِرحامِ، ثُمَّ انصَرَفوا وافِرينَ، ما نالَ رَجُلاً مِنهُم كَلمٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَلم - بالفتح ثمّ السکون -: الجُرح (لسان العرب:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ «کلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا اُريقَ لَهُ دَمٌ! فَلَو أنَّ امرَءاً مُسلِماً ماتَ مِن بَعدِ هٰذا أسَفاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسف:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبالغة و الشدّة في الحزن و الغضب (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ «أسف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كانَ بِهِ مَلوماً، بَل كانَ عِندي بِهِ جَديراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيا عَجَباً! عَجَباً - وَ اللّه - يَميثُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماثَ الملحَ في الماء: أذابَه، و کذلك الطین (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۹۲ «میث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَلبَ، و يَجلِبُ الهَمَّ؛ مِنِ اجتِماعِ هٰؤُلاءِ عَلیٰ باطِلِهِم، و تَفَرُّقِكُم عَن حَقِّكُم! فَقُبحاً لَكُم و تَرَحاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَرَّح: ضدّ الفرح، و هو الهلاك و الانقطاع أیضاً (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ «ترح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حينَ صِرتُم غَرَضاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَرَض: الهدف الذي یُرمی فیه (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۳ «غرض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُرمیٰ؛ يُغارُ عَلَيكُم و لا تُغيرونَ، و تُغزَونَ و لا تَغزونَ، و يُعصَى اللّٰهُ و تَرضَونَ! فَإِذا أمَرتُكُم بِالسَّيرِ إلَيهِم في أيّامِ الحَرِّ قُلتُم: هٰذِهِ حَمارَّةُ القَيظِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَمارّة القيظ: شدّة الحَرّ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أمهِلنا حَتّیٰ يُسَبَّخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسَبَّخَ الحَرُّ و الغَضبُ: سكن و فتر، و في حديث عليّ علیه‌السلام: «أمْهِلْنا يُسَبَّخْ عنّا الحَرُّ»؛ أي يَخِفّ (لسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ «سبخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنَّا الحَرُّ! و إذا أمَرتُكُم بِالسَّيرِ إلَيهِم فِي الشِّتاءِ قُلتُم: هٰذِهِ صَبارَّةُ القُرِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَبارَّةُ القُرّ: شدّة البرد و قُوّتُه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ «صبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أمهِلنا حَتّیٰ يَنسَلِخَ عَنَّا البَردُ! كُلُّ هٰذا فِراراً مِنَ الحَرِّ وَ القُرِّ؟! فَإِذا كُنتُم مِنَ الحَرِّ وَ القُرِّ تَفِرّونَ، فَأَنتُم وَ اللّه مِنَ السَّيفِ أفَرُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أشباهَ الرِّجالِ و لا رِجالَ! حُلومُ الأَطفالِ، و عُقولُ رَبّاتِ الحِجالِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربّات الحجال: أي صاحباتها. و الحجال:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعُ حَجَلةِ - بالتحریك - العَروسِ؛ و هي بیت یزیَّن بالثیاب و الأسرّة و الستور، و المراد بهنّ النساء العرائس (اُنظر: الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ «حجل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَوَدِدتُ أنّي لَم أرَكُم و لَم أعرِفكُم مَعرِفَةً - وَ اللّه - جَرَّت نَدَماً و أَعقَبَت ذَمّاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاتَلَكُمُ اللّٰهُ! لَقَد مَلَأتُم قَلبي قَيحاً، و شَحَنتُم صَدري غَيظاً، و جَرَّعتُموني نُغَبَ التَّهمامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: النُّغَب: جمع نُغبَة؛ و هي الجُرعة. و التَّهمام - بفتح التاء -: الهَمّ (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفاساً، و أَفسَدتُم عَلَيَّ رَأيي بِالعِصيانِ وَ الخِذلانِ؛ حَتّیٰ لَقَد قالَت قُرَيشٌ: إنَّ ابنَ أبي طالِبٍ رَجُلٌ شُجاعٌ ولٰكِن لا عِلمَ لَهُ بِالحَربِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ أبوهُم! و هَل أحَدٌ مِنهُم أشَدُّ لَها مِراساً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِراس: الممارسة و المعالجة (الصحاح:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۷ «مرس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَقدَمُ فيها مَقاماً مِنّي؟ لَقَد نَهَضتُ فيها و ما بَلَغتُ العِشرينَ، و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها أنا ذا قَد ذَرَّفتُ عَلَى السِّتّينَ، و لٰكِن لا رَأيَ لِمَن لا يُطاعُ!!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ عن عبد الرحمن السلمي، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۱؛ الأخبار الطوال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی خود، پس از شنیدن خبر حملۀ سپاه معاویه به شهر انبار و به خیزش فرا خواندن مردم -: هان! من شب و روز و در نهان و آشكار، شما را به جنگ با این جماعت فرا خواندم و به شما گفتم: پیش از آن كه بر شما حمله آورند، بر آنها بتازید؛ زیرا - به خدا سوگند - هیچ قومى هرگز در عمق خاكشان مورد حمله قرار نگرفتند، مگر آن كه خوار [و مغلوب] شدند؛ ولی شما [كار جنگ را] به یكدیگر حوالت دادید و دست از یارى هم باز گرفتید تا آن كه مورد حملات پیاپى قرار گرفتید و وطن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان از تصرّف شما خارج شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این، فرد غامدى است كه سواران او به [شهر] انبار در آمدند و حسّان بن حسّان بكرى را كشت و نیروهاى شما را از سنگرهاى مرزى خود كنار زده است. همچنین به من خبر رسیده كه مردِ آنان مزاحم زن مسلمان یا نامسلمانى كه در پیمان و پناه اسلام است، شده و خلخال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دستبندها و گردنبندها و گوشواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفته است و از زنان، جز با شیون و التماس، دفاعى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده است. پس از آن نیز، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه كسى از آنان زخمى بردارد یا خونى از او ریخته شود، با دست پُر بازگشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به خدا سوگند اگر پس از این، مرد مسلمانى، از شدّت اندوه بمیرد، سزاوار سرزنش نیست بلكه نزد من شایستۀ آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس شگفتا و شگفتا، به خدا سوگند، دل را آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اندوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد كه اینان بر باطل خود هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شما از گرد حقّ خود پراكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. رویتان زشت و دلتان اندوهبار باد، وقتى هدف تیر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، بر شما تاخت و تاز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما یورش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید، و به شما هجوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما هجوم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید، و از خداوند نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و شما رضایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید. وقتى در روزهاى گرم به شما فرمان گسیل به سوى آنان دادم، گفتید «اینک اوج گرماست. به ما مهلت بده تا گرما اندكى بر ما كاهش یابد» و وقتى در زمستان به شما فرمان حركت به سوى آنان دادم، گفتید «اینک اوج سرماست. به ما مهلت بده تا سرما از ما رخت بر بندد». [گیرم كه] همۀ اینها فرار از گرما و سرماست؛ امّا وقتى از گرما و سرما فرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، پس شما - به خدا سوگند - از شمشیر فرارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر هستید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردْنمایانی كه مرد نیستید! [اى كسانى كه] خِردهایتان چون خِرد كودكان و عقل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان چون عقل حجله‌نشینان است! بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، دوست داشتم كه شما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدم و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختم؛ شناختى كه - به خدا سوگند - پشیمانى به دست داد و نكوهش به دنبال آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا شما را بكشد، كه دلم را سراسر چركین كردید و سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را از خشم و كینْ آكنده ساختید، و جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اندوه را دم به دم به كام من ریختید، و با سركشى و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفایى، تدبیرم را بر من تباه ساختید تا جایى كه قریشیان گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، پسر ابو طالب مردى دلیر است؛ امّا دانش جنگ ندارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست پدرشان درد نكند! آیا كسى از آنان هست كه از من در جنگ، تجربۀ بیشتر و سابقۀ جنگیدن فزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر داشته باشد؟ دست به كار جنگ شدم، در حالى كه هنوز به بیست سالگى نرسیده بودم و اینک من از شصت سال هم گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ امّا دریغا! كسى كه اطاعت نشود، تدبیرى هم ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;798&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذَمِّ أصحابِهِ لِتَركِهِمُ الجِهادَ -: أما وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَيَظهَرَنَّ هٰؤُلاءِ القَومُ عَلَيكُم، لَيسَ لِأَنَّهُم أولیٰ بِالحَقِّ مِنكُم، و لٰكِن لإِسراعِهِم إلیٰ باطِلِ صاحِبِهِم و إبطائِكُم عَن حَقّي. و لَقَد أصبَحَتِ الأُمَمُ تَخافُ ظُلمَ رُعاتِها، و أَصبَحتُ أخافُ ظُلمَ رَعِيَّتي!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِستَنفَرتُكُم لِلجِهادِ فَلَم تَنفِروا، و أَسمَعتُكُم فَلَم تَسمَعوا، و دَعَوتُكُم سِرّاً و جَهراً فَلَم تَستَجيبوا، و نَصَحتُ لَكُم فَلَم تَقبَلوا! أ شُهودٌ كَغُيّابٍ! و عَبيدٌ كَأَربابٍ! أتلو عَلَيكُمُ الحِكَمَ فَتَنفِرونَ مِنها، و أَعِظُكُم بِالمَوعِظَةِ البالِغَةِ فَتَتَفَرَّقونَ عَنها، و أَحُثُّكُم عَلیٰ جِهادِ أهلِ البَغيِ فَما آتي عَلیٰ آخِرِ قَولي حَتّیٰ أراكُم مُتَفَرِّقينَ أيادي سَبَأ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «أیادي سَبَأ»: مَثَل یُضرب للمتفرّقین، و أصله قوله تعالی: (وَمَزَّقْنَاهُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ)، وسَبَأ مهموز؛ و هو سَبَأ بن یشجُب بن یعرُب، و یقال: ذهبوا أیدي سبأ و أیادي سبأ؛ الیاء ساکنة و کذلك الألف، و هکذا نُقل المَثَل؛ أي ذهبوا متفرّقین، و هما اسمان جُعلا واحداً (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۷ ص‌۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تَرجِعونَ إلیٰ مَجالِسِكُم و تَتَخادَعونَ عَن مَواعِظِكُم، اُقَوِّمُكُم غُدوَةً و تَرجِعونَ إلَيَّ عَشِيَّةً، كَظَهرِ الحَنِيَّةِ؛ عَجَزَ المُقَوِّمُ، و أَعضَلَ المُقَوَّمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: «الحَنِيَّة»: القَوس. و قوله: «كظهر الحَنِيّة» يريد اعوجاجهم؛ كما أنّ ظهر القَوس معوَجّ. و«أعضل المقَوَّم»: أي أعضل داؤه؛ أي أعيا (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا القَومُ الشّاهِدَةُ أبدانُهُم، الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُم، المُختَلِفَةُ أهواؤُهُم، المُبتَلیٰ بِهِم اُمَراؤُهُم! صاحِبُكُم يُطيعُ اللّٰهَ و أَنتُم تَعصونَهُ، و صاحِبُ أهلِ الشّامِ يَعصِي اللّٰهَ و هُم يُطيعونَهُ! لَوَدِدتُ - وَ اللّه - أنَّ مُعاوِيَةَ صارَفَني بِكُم صَرفَ الدّينارِ بِالدِّرهَمِ، فَأَخَذَ مِنّي عَشَرَةً مِنكُم و أَعطاني رَجُلاً مِنهُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أهلَ الكوفَةِ! مُنيتُ مِنكُم بِثَلاثٍ وَ اثنَتَينِ: صُمٌّ ذَوو أسماعٍ، و بُكمٌ ذَوو كَلامٍ، و عُميٌ ذوو أبصارٍ! لا أحرارُ صِدقٍ عِندَ اللِّقاءِ، و لا إخوانُ ثِقَةٍ عِندَ البَلاءِ! تَرِبَت أيديكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرِبَ الرجلُ: إذا افتَقَر، أي لصق بالتراب، و هذه الكلمة جارية على ألسُن العرب لا يريدون بها الدعاء على المخاطَب و لا وقوع الأمر به. و قال بعضهم: هو دعاءٌ على الحقيقة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ «ترب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يا أشباهَ الإِبِلِ غابَ عَنها رُعاتُها؛ كُلَّما جُمِعَت مِن جانِبٍ تَفَرَّقَت مِن آخَرَ! وَ اللّه، لَكَأَنّي بِكُم فيما إخالُكُم أن لَو حَمِسَ الوَغیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَمِسَ الوَغى: أي اشتَدّ الحربُ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۰ «حمس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حَمِيَ الضِّرابُ قَدِ انفَرَجتُم عَنِ ابنِ أبي طالِبٍ انفِراجَ المَرأَةِ عَن قُبُلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۹۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نکوهش یاران خویش به خاطر روگردانی از جهاد -: آگاه باشید! سوگند به آن كه جانم در دست اوست، این گروه بر شما چیره خواهند شد، نه بدان جهت كه آنان نسبت به حق، از شما نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند؛ بلكه به خاطر شتابشان به سوى باطلِ پیشوایشان و كُندى شما از حقّ من. به یقین، همۀ امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از ستم حاكمانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند و من از ستم زیردستان خود بیمناكم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما را به جهاد بر انگیختم، نكوچیدید. پیام به گوشتان رساندم، نشنیدید. آشكار و نهان، شما را فرا خواندم، پاسخ ندادید. نصیحتتان كردم، نپذیرفتید. آیا شما شاهدانى همچون غایبان و بردگانى همچون خواجگانید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر شما باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم، از آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریزید. با موعظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسا، پندتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكَنید. به پیكار با تجاوزگران فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانمتان، هنوز سخنم به پایان نرسیده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم كه همچون مردم سبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم سبا، مثلى (کنایه‌ای) است که عرب‌ها براى پراکنده شدگان به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. اساس این مثل، برگرفته از آیۀ (وَ مَزَّقْنَــٰـهُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ» است که شرح پراکندگىِ مردم سبا را بیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند (ر. ک: شرح نهج البلاغة، ابن أبی الحدید: ج‌۷ ص‌۷۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراكنده شده، به مجالس خود باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید و با نیرنگ، یکدیگر را از پندها[یی که به شما داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام] بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانید. بامدادان، شما را راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم، شب مانندِ كمان خمیده به سویم بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید. هم راست كننده [و پند دهنده] ناتوان گشته است، هم راست شونده به ستوه آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروهى كه جسم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان حاضر، ولى خِردهایتان پنهان و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان ناهمگون است و امیرانتان گرفتار شمایند! پیشواى شما فرمانبر خداست؛ امّا شما نافرمانید. در عوض، حاكم شامیان، خدا را نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا فرمانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. به خدا سوگند، دوست دارم معاویه با من بر سرِ شما داد و ستد كند، مثل صرّافىِ درهم و دینار. ده نفر از شما را از من بگیرد و یک نفر از آنان را بدهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كوفیان! به سه چیز و دو چیز از شما گرفتار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. [آن سه چیز كه در شماست، این كه:] كَرانى هستید گوشدار، گُنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى هستید زباندار و كورانى هستید چشمدار. [آن دو خصلت كه در شما نیست، این كه:] نه هنگام كارزار، آزادگان صادقید و نه هنگام بلا، برادرانى مورد اعتماد. دستانتان خاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلود و پریشان باد!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفرین است، کنایه از گرفتار شدن به خاک مذلّت و فقر. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همسانان شترانى كه ساربانشان را گم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، كه از هر سو جمعشان كنند، از سوى دیگر پراكنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند! به خدا سوگند، گویا شما را چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه اگر آتش جنگ برافروزد و درگیرى گرم شود، از دورِ پسر ابو طالب چنان جدا و پراكنده شوید كه زن [هنگام زایمان] از فرزندش جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;799&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ عَبدِ اللّه بنِ العَبّاسِ بَعدَ مَقتَلِ مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍ -: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ مِصرَ قَدِ افتُتِحَت، و مُحَمَّدُ بنُ أبي بَكرٍ= قَدِ استُشهِدَ... و قَد كُنتُ حَثَثتُ النّاسَ عَلیٰ لَحاقِهِ، و أَمَرتُهُم بِغِياثِهِ قَبلَ الوَقعَةِ، و دَعَوتُهُم سِرّاً و جَهراً و عَوداً و بَدءاً، فَمِنهُمُ الآتي كارِهاً، و مِنهُمُ المُعتَلُّ كاذِباً، و مِنهُمُ القاعِدُ خاذِلاً!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسأَلُ اللّٰهَ تَعالیٰ أن يَجعَلَ لي مِنهُم فَرَجاً عاجِلاً، فَوَ اللّه لَولا طَمَعي عِندَ لِقائي عَدُوّي فِي الشَّهادَةِ، و تَوطيني نَفسي عَلَى المَنِيَّةِ، لأَحبَبتُ ألّا أبقیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ألقى» بدل «أبقى»، و التصویب من نسخ اُخری للمصدر و المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَ هٰؤُلاءِ يَوماً واحِداً، و لا ألتَقِيَ بِهِم أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۵، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به عبد اللّٰه بن عبّاس، پس از كشته شدن محمّد بن ابى بكر -: امّا بعد، مصر فتح شده و محمّد بن ابى بكر به شهادت رسیده است.… من مردم را بر پیوستن به او ترغیب كردم و دستور دادم پیش از واقعه به فریادش برسند و در نهان و آشكار و رفت و برگشت، آنان را فرا خواندم. برخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان آمدند، امّا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رغبت و برخى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان هم به دروغ، خود را به بیمارى زدند. برخى هم نشستند و از یارى دادنش دست كشیدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم كه براى من از دست این مردم به زودى [نجات و] گشایش قرار دهد. به خدا سوگند، اگر عشق به شهادت در برخورد با دشمن نبود و این كه خود را براى مرگ آماده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، دوست داشتم حتّى یک روز هم این مردم را نبینم و هرگز با آنان برخورد نكنم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۵۸۴ (توبة المُخَلَّفين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۵۸۵ (توبۀ تخلّف کنندگان از جهاد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موجبات-التخلف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۲: موجِباتُ التَّخَلُّفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: زمینه‌های تخلّف از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَقُولُ ٱلْمُخَلَّفُونَ إِذَا ٱنطَـلَقْتُمْ إِلیٰ مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُواْ كَلَـٰمَ ٱللهِ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَ ٰلِكُمْ قَالَ ٱللهُ مِن قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا بَلْ كَانُواْ لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هنگامی که شما برای به دست آوردن غنائمی حرکت کنید، تخلّف کنندگان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «بگذارید ما هم در پی شما بیاییم. آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند کلام خدا را تغییر دهند. بگو: «هرگز نباید به دنبال ما بیایید. این گونه خداوند از قبل گفته است!». آنها به زودی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «شما به ما حسد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزید»؛ ولی جز اندکی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ ٱنفِرُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ ٱثَّاقَلْتُمْ إِلَى ٱلَارْضِ أَرَضِيتُم بِالْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا مِنَ ٱلآخِرَةِ فَمَا مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فِى ٱلآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! چرا هنگامی که به شما گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «به سوی جهاد در راه خدا حرکت کنید»، بر زمین سنگینی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؟! آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، با این که متاع زندگی دنیا، در برابر آخرت، جز اندکی نیست؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ إِن كَانَ ءَابَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَ إِخْوَ ٰنُكُمْ وَ أَزْوَ ٰجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَ ٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَـٰرَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَـٰكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّیٰ يَأْتِىَ ٱللهُ بِأَمْرِهِ وَٱللهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و طایفۀ شما و اموالی که به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و تجارتی که از کساد شدنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که به آن علاقه دارید، در نظرتان از خداوند و پیامبرش و جهاد در راهش محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، در انتظار باشید که خداوند، عذابش را بر شما نازل کند و خداوند، جمعیّت نافرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردار را هدایت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۲۴۹، النساء: ۷۷، المائدة: ۲۲ – ۲۵، التوبة: ۴۴ ـ ۴۵ و ۸۶ ـ ۸۷ و ۹۳ و ۹۶، الأحزاب: ۱۲ – ۱۶، محمّد: ۲۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۲۴۹، نساء آیۀ: ۷۷، مائده: آیۀ ۲۲ - ۲۵؛ توبه: آیۀ ۴۴ - ۴۵ و۸۶ ـ ۸۷ و ۹۳ و ۹۶، احزاب: آیۀ ۱۲ - ۱۶، محمّد: آیۀ ۲۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;800&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أسلم أبي عمران مولى بني تُجيب: كُنّا بِالقُسطَنطينَةِ و عَلیٰ أهلِ مِصرَ عُقبَةُ بنُ عامِرٍ الجُهَنِيُّ، و عَلیٰ أهلِ الشّامِ فَضالَةُ بنُ عُبَيدٍ الأَنصارِيُّ، فَخَرَجَ صَفٌّ عَظيمٌ مِنَ الرّومِ، فَصَفَفنا لَهُم صَفّاً عَظيماً مِنَ المُسلِمينَ، فَحَمَلَ رَجُلٌ مِنَ المُسلِمينَ عَلیٰ صَفٍّ مِنَ الرّومِ حَتّیٰ دَخَلَ فيهِم، ثُمَّ خَرَجَ إلَينا مُقبِلاً، فَصاحَ فِي النّاسِ، فَقالوا: ألقیٰ بِيَدِهِ إلَى التَّهلُكَةِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی الآیة ۱۹۵ من سورة البقرة: (وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو أيّوبَ صاحِبُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّكُم تَتَأَوَّلونَ هٰذِهِ الآيَةَ عَلیٰ هٰذَا التَّأويلِ، و إنَّما نَزَلَت فينا مَعشَرَ الأَنصارِ؛ إنّا لَمّا أعَزَّ اللّٰهُ دينَهُ و كَثَّرَ ناصِريهِ، قالَ بَعضُنا لِبَعضِ سِرّاً مِن رَسولِ اللّه: إنَّ أموالَنا قَد ضاعَت، فَلَو أقَمنا فيها! فَرَدَّ اللّٰهُ عَلَينا ما هَمَمنا بِهِ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (وَ أَنفِقُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ لَا تُلْقُواْ بِأَيْدِيكُمْ إِلَى ٱلتَّهْلُكَةِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَتِ التَّهلُكَةُ فِي الإِقامَةِ عَلیٰ أموالِنَا الَّتي أرَدنا، فَأَمَرَنا بِالغَزوِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما زالَ أبو أيّوبَ غازِياً في سَبيلِ اللّه حَتّیٰ قَبَضَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸۸، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷۲، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱۱، مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹، فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۶ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از اسلم ابو عمران وابستۀ بنی تُجیب -: ما در قسطنطنیه بودیم. فرمانده مصریان، عُقبة بن عامر جُهَنی بود و فرمانده شامیان، فَضالة بن عُبَید انصاری. پس صفی بزرگ از رومیان، حرکت کرد [و جلو آمد] و ما مسلمانان با صفی بزرگ به مقابلشان رفتیم. مردی از مسلمانان بر صف رومیان حمله برد و به دل آنها زد و سپس به سوی ما آمد و در میان مردم فریاد زد. مردم گفتند: او با دست خودش خود را به هلاکت کشاند!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آیۀ ۱۹۵ از سورۀ بقره: (با دست خود، خودتان را به هلاکت نیندازید).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ایّوب، صحابی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفت: ای مردم! شما این آیه را بر این مورد تأویل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، در صورتی که آیه در بارۀ ما انصار نازل شد. زمانی که خداوند، دینش را قدرت بخشید و یاورانش را افزون ساخت، برخی از ما پنهانی از پیامبر خدا به یکدیگر گفتند: اموالمان تلف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خوب است برای مراقبت از آنها بمانیم. پس خداوند در پاسخ این تصمیم ما این آیه را نازل کرد: (در راه خدا انفاق کنید و با دست خود، خودتان را به هلاکت نیندازید). بنا بر این، هلاکت، در ماندمان در اَراضی و اموالمان بود و خدا به ما دستور رفتن به جنگ داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ایّوب در راه خدا آن قدر جنگید تا جان به جان‌ٔآفرین بخشید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;801&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ الشَّيطانَ قَعَدَ لِابنِ آدَمَ بِأَطرُقِهِ؛ فَقَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الإِسلامِ، فَقالَ: تُسلِمُ و تَذَرُ دينَكَ و دينَ آبائِكَ و آباءِ آبائِكَ؟! فَعَصاهُ فَأَسلَمَ. ثُمَّ قَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الهِجرَةِ، فَقالَ: تُهاجِرُ و تَدَعُ أرضَكَ و سَماءَكَ، و إنَّما مَثَلُ المُهاجِرِ كَمَثَلِ الفَرَسِ فِي الطِّوَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطِّوَل: الحبل الطويل الذي يُشَدّ أحدُ طَرَفيه في وتد أو غيره و الطرف الآخر في يد الفرس؛ ليدور فيه و يرعیٰ و لا يذهب لوَجهه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ «طول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَعَصاهُ فَهاجَرَ. ثُمَّ قَعَدَ لَهُ بِطَريقِ الجِهادِ، فَقالَ: تُجاهِدُ، فَهُوَ جَهدُ النَّفسِ وَ المالِ، فَتُقاتِلُ فَتُقتَلُ، فَتُنكَحُ المَرأَةُ و يُقسَمُ المالُ؟! فَعَصاهُ فَجاهَدَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَن فَعَلَ ذٰلِكَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه عزّ و جلّ أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و مَن قُتِلَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه عزّ و جلّ أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و إن غَرِقَ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، و إن وَ قَصَتهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَقص: كسر العُنُق (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۴ «وقص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دابَّتُهُ كانَ حَقّاً عَلَى اللّه أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۵۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۳ كلاهما نحوه، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۵۸ و ليس فيه ذيله و كلّها عن سبرة بن أبي فاكه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۶۹؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شیطان [برای گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه ساختن] آدمیزاد، بر سر راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگون او نشست: نخست بر سر راه اسلام آوردنش نشست و گفت: «اسلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوری و دین پدران و نیاکانت را رها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟!»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و اسلام آورد. سپس بر سر راه هجرتش نشست و گفت: «هجرت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی و زمین و آسمان خودت را ترک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی؟! حکایت مهاجر، حکایت اسبی است که به ریسمانش بندند»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و هجرت نمود. سپس بر سر راه جهادش نشست و گفت: «به جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی؟! جهاد کردن، تلف کردن جان و مال است. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگی و کشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی و زنت به عقد دیگری در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و اموالت تقسیم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»؛ امّا او نافرمانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش کرد و به جهاد رفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آری، هر که چنین عمل کند، بر خداوند عزّ و جلّ است که او را به بهشت برد، و هر که کشته شود، بر خداست که او را به بهشت برد، و اگر غرق شد، بر خداست که او را به بهشت برد، و اگر اسبش او را زمین زند و گردنش بشکند، بر خداست که او را به بهشت برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;802&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن زيد بن وهب: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام قالَ لِلنّاسِ - و هُوَ أوَّلُ كَلامٍ لَهُ بَعدَ النَّهرَوانِ -:... عِبادَ اللّه! ما لَكُم إذا أمَرتُكُم أن تَنفِرُوا اثّاقَلتُم إلَى الأَرضِ؟! أرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ ثَواباً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتباس من قوله تعالی في سورة التوبة الآیة ۳۸: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! و بِالذُّلِّ وَ الهَوانِ مِنَ العِزِّ خَلَفاً؟! أ وَ كُلَّما نادَيتُكُم إلَى الجِهادِ دارَت أعيُنُكُم كَأَنَّكُم مِنَ المَوتِ في سَكرَةٍ، يُرتَجُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرتاج: الإغلاق. و يُرتَج عليهم: أي يُستغلق عليهم الكلام فلا يتكلّمون (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ «رتج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم فَتَبكُمونَ؛ فَكَأَنَّ قُلوبَكُم مَألوسَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الألَس: اختلاط العقل (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ «ألس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنتُم لا تَعقِلونَ، و كَأَنَّ أبصارَكُم كُمهٌ فَأَنتُم لا تُبصِرونَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلهِ أنتُم! ما أنتُم إلّا اُسودُ الشَّریٰ فِي الدَّعَةِ، و ثَعالِبُ رَوّاغَةٌ حينَ تُدعَونَ، ما أنتُم بِرُكنٍ يُصالُ بِهِ، و لا زَوافِرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زافِرَة الرجل: أنصارُهُ و خاصّته (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ «زفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِزٍّ يُعتَصَمُ إلَيها، لَعَمرُ اللّه! لَبِئسَ حِشاشُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُشاش النار: ما تُحَشّ به؛ أي توقد... و روي: «حَشاش» بالفتح؛ و هو الحطب الذي یُلقی في النار قبل الجزل. و روي: «حُشّاش» بضمّ الحاء و تشدید الشین، جمع حاشّ؛ و هو المُوقد للنار (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۸ ص‌۱۰۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ الحَربِ أنتُم، إنَّكُم تُكادونَ و لا تَكيدونَ! و تُنتَقَصُ أطرافُكُم و لا تَتَحاشَونَ! و لا يُنامُ عَنكُم و أَنتُم في غَفلَةٍ ساهونَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أخَا الحَربِ اليَقظانُ، أودیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أودى: هَلَكَ (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴ «ودي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَفَلَ، و يَأتِي الذُّلُّ مَن وادَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وادَعتُه مُوادَعةً: صالَحتُه (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۳ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، غُلِبَ المُتَخاذِلونَ، وَ المَغلوبُ مَقهورٌ و مَسلوبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ و ۳۵ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۹؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰، أنساب الأشراف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴، الإمامة و السياسة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات - به نقل از زید بن وَهْب -: اوّلین سخنى كه على علیه‌السلام پس از واقعۀ نهروان به مردم گفت، چنین بود: «... بندگان خدا! شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه چون فرمان كوچ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، به زمین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبید؟! آیا زندگى دنیا را بر ثواب آخرت، و ذلّت و خوارى را بر عزّت برگزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟! هر گاه شما را به جهاد فرا خواندم، چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان چرخید، گویی که در گیجىِ مرگید. زبانتان را بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و سخن نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویید یا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان آشفته است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمید، و گویا دیدگانتان كور است و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا خیرتان دهد! شما وقتى به نبرد فرا خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید، در فرومایگى، جز مثل شیرانِ نافرمان و روباهان مكّار نیستید. شما هرگز مورد اعتماد من نیستید. شما مَركبى نیستید كه بتوان با شما بر دشمن حمله آورد و قدرتمندى نیستید كه بتوان به آن چنگ زد. به خدا سوگند كه شما جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افروزان بدى هستید! به شما نیرنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنند و شما تدبیر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید. از قلمرو شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهند و ناراحت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. آنان بیدارند و شما در خواب غفلتید!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد جنگى، آن است كه بیدار و باخِرد باشد. آن كه سستى كند، خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنان كه همدیگر را وا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و یاری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، شكست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند و هر كه شكست بخورد، از پا در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و غارت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;803&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ فِي استِنفارِ النّاسِ إلیٰ أهلِ الشّامِ بَعدَ فَراغِهِ مِن أمرِ الخَوارِجِ، و فيها يَتَأَفَّفُ بِالنّاسِ، و يَنصَحُ لَهُم بِطَريقِ السَّدادِ -: اُفٍّ لَكُم! لَقَد سَئِمتُ عِتابَكُم! أرَضيتُم بِالحَياةِ الدُّنيا مِنَ الآخِرَةِ عِوَضاً؟! و بِالذُّلِّ مِنَ العِزِّ خَلَفاً؟! إذا دَعَوتُكُم إلیٰ جِهادِ عَدُوِّكُم دارَت أعيُنُكُم كَأَنَّكُم مِنَ المَوتِ في غَمرَةٍ، و مِنَ الذُّهولِ في سَكرَةٍ! يُرتَجُ عَلَيكُم حِواري فَتَعمَهونَ، و كَأَنَّ قُلوبَكُم مَألوسَةٌ فَأَنتُم لا تَعقِلونَ. ما أنتُم لي بِثِقَةٍ سَجيسَ اللَّيالي، و ما أنتُم بِرُكنٍ يُمالُ بِكُم، و لا زَوافِرُ عِزٍّ يُفتَقَرُ إلَيكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد في بیان بعض عبارات هذه الخطبة: «یُرتَجُ» یُغلَق. و الحِوار: المحاورة و المخاطبة. و «تعمهون» من العَمَه؛ و هو التحیّر و التردّد، الماضي: عَمِهَ - بالکسر -.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «ما أنتم لي بثقة سَجيسَ الليالي» كلمة تقال للأبد، تقول: لا أفعله سجيس الليالي، و سجيس عجيس، و سجيس الأوجس؛ معنى ذلك كلّه الدهر، و الزمان، و أبداً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «ما أنتم برُكن يُمالُ بكم» أي لستم بركنٍ يُستند إليكم و يُمال على العدوّ بعزّكم و قوّتكم.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «و لا زوافرَ عِزٍّ» جمع زافِرَة، و زافرة الرجل: أنصاره و عشيرته. و يجوز أن يكون «زوافر عزٍّ» أي حوامل عزٍّ؛ زفرت الجمَلَ أزفره زَفراً: أي حملته (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما أنتُم إلّا كَإِبِلٍ ضَلَّ رُعاتُها، فَكُلَّما جُمِعَت مِن جانِبٍ انتَشَرَت مِن آخَرَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَبِئسَ - لَعَمرُ اللّه - سُعرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُعر: جمع ساعر. و إسعار النار و سَعرها: إیقادها (منهاج البراعة: ج‌۴ ص‌۷۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نارِ الحَربِ أنتُم، تُكادونَ و لا تَكيدونَ، و تُنتَقَصُ أطرافُكُم فَلا تَمتَعِضونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امتعضَ: غضب و شَقَّ عليه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ «معض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا يُنامُ عَنكم و أنتم في غفلةٍ ساهونَ، غُلِبَ - وَ اللّه - المُتَخاذِلونَ. وَ ٱيمُ اللّه! إنّي لَأَظُنُّ بِكُم أن لَو حَمِسَ الوَغیٰ وَ استَحَرَّ المَوتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استحرّ الموت: أي اشتدّ و كثر، و هو استفعل من الحرّ؛ أي الشدّة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ «حرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِ انفَرَجتُم عَنِ ابنِ أبي طالِبٍ انفِراجَ الرَّأسِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّه، إنَّ امرَءاً يُمَكِّنُ عَدُوَّهُ مِن نَفسِهِ يَعرُقُ لَحمَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرْق: العَظم إذا اُخذ عنه معظم اللحم، يقال: عَرَقتُ العَظم و اعترقته و تعرّقته؛ إذا أخذت عنه اللحم بأسنانك (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ «عرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَهشِمُ عَظمَهُ و يَفري جِلدَهُ، لَعَظيمٌ عَجزُهُ! ضَعيفٌ ما ضُمَّت عَلَيهِ جَوانِحُ صَدرِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ضعيف القلب؛ فهو الذي تضمّه جوانح الصدر؛ و هي الأضلاع ممّا يلي الصدر (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ «جنح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتَ فَكُن ذاكَ إن شِئتَ، فَأَمّا أنا فَوَ اللّه دونَ أن اُعطِيَ ذٰلِكَ ضَربٌ بِالمَشرَفِيَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المشرفيّة (السيوف المشرفيّة): سيوف تنسب إلى المشارف؛ و هي قرى من أرض اليمن، و قيل: من أرض العرب تدنو من الريف (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ «شرف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تَطيرُ مِنهُ فَراشُ الهامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَراش: عظامٌ رِقاق تلي قِحف الرأس. و الهام: جمع الهامة؛ و هو الرأس (اُنظر: لسان العرب: ج۶ ص۳۲۸ «فرش» و ج۱۲ ص۶۲۴ «هوم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَطيحُ السَّواعِدُ وَ الأَقدامُ، و يَفعَلُ اللّٰهُ بَعدَ ذٰلِكَ ما يَشاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۳۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲؛ مطالب السؤول: ج۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در فرا خواندن مردم به جنگ با شامیان، پس از یكسره كردن كار خوارج، که در آن [از سستى مردم در جهاد با دشمن] اظهار ناراحتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنان را به راه درست ارشاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند -: اُف بر شما! از ملامت شما به ستوه آمدم. آیا زندگىِ دون را به جاى آخرت، و ذلّت را به جاى عزّت پسندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟ هر گاه به جهاد با دشمنتان فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم، چشمانتان [از اضطراب] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخد، گویی که در سختى مرگ و سرمستىِ پریشانى به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برید. راه سخنم بر شما بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حیران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. گویا دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان دیوانه گشته و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمید. شما هرگز امین مورد اعتماد و تكیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه استوار نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، و نه یارانى ویژه و پُرتوان كه نیازى به شما افتد. شما جز مثل شتران بى‌ساربان نیستید كه از هر سو گردآورى شوند، از سوى دیگر پراكنده می‌گردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، براى افروختن آتش نبرد، بد مردمانى هستید! با شما حیله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند [و فریب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورید] ولی [شما] نیرنگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنید. شهرهاى اطراف شما از دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورید. دشمنانتان از شما غافل نیستند و شما در خواب غفلتید. به خدا سوگند، آنان كه یكدیگر را یارى نكنند، مغلوب اند. به خدا سوگند، چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه اگر شعلۀ جنگ بر افروزد و آتش مرگ داغ شود، آن گونه كه سر از بدن جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، شما از اطراف پسر&lt;br /&gt;<br /> ابو طالب جدا شوید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، هر كس زمینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز تسلّط دشمن شود، دشمن، گوشت او را از استخوان جدا می‌كند و استخوانش را می‌شكند و پوستش را می‌كَند. درماندگى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او، بس بزرگ و قلبش بس ناتوان خواهد بود. پس تو [اى شنونده!] اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى همو باش؛ امّا من، به خدا سوگند، پیش از آن كه چنین فرصتى به دشمن دهم، ضربت شمشیر مَشرَفى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَشرَف، نام منطقه‌اى است که شمشیرهاى بُرّان، منسوب به آن جاست. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد بود؛ ضربتى كه تکّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استخوان سر بپرد و بازوها و قدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قطع شوند و پس از آن، خدا آنچه بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;804&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ أرسَلَهُ إلیٰ أهلِ مِصرَ مَعَ مالِكٍ الأَشتَرِ لَمّا وَلّاهُ إمارَتَها -: أ لا تَرَونَ إلیٰ أطرافِكُم قَدِ انتَقَصَت، و إلیٰ أمصارِكُم قَدِ افتُتِحَت، و إلیٰ مَمالِكِكُم تُزویٰ، و إلى بِلادِكُم تُغزیٰ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِنفِروا - رَحِمَكُمُ اللّٰهُ - إلیٰ قِتالِ عَدُوِّكُم، و لا تَثّاقَلوا إلَى الأَرضِ؛ فَتُقِرّوا بِالخَسفِ، و تَبوؤوا بِالذُّلِّ، و يَكونَ نَصيبُكُمُ الأَخَسَّ، و إنَّ أخَا الحَربِ الأَرِقُ، و مَن نامَ لَم يُنَم عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶۲، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ عن جندب نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به مردم مصر، هنگامی که مالک اشتر را بر آنها گمارد -: آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه نواحى و مرزهایتان، كاستى گرفته و شهرهایتان تصرّف شده است و ممالكتان گرفته و كشورتان اشغال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! پس - خدایتان رحمت كند - به جنگ با دشمنتان بشتابید و به زمین نچسبید كه در آن صورت، به خوارى، تن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید و پست‌ترین چیز دنیا (فرومایگى و ذلّت) نصیبتان خواهد شد. همانا سرباز رزمنده، بیدار است و آن [رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] كه در خواب غفلت به سر می‌برد، بداند كه دشمنش از او غافل نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دعاء-أمیر-المؤمنین-علیهالسلام-على-الناكصين-و-المبطئين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۳: دُعاءُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه‌السلام عَلَى النّاكِصينَ وَ المُبطِئينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نفرین امیر مؤمنان علیه‌السلام به تخلّف کنندگان و کوتاهی کنندگان از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;805&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ كانَ يَستَنهِضُ بِها أصحابَهُ إلیٰ جِهادِ أهلِ الشّامِ في زَمانِهِ -: اللّٰهُمَّ أيُّما عَبدٍ مِن عِبادِكَ سَمِعَ مَقالَتَنَا العادِلَةَ غَيرَ الجائِرَةِ، وَ المُصلِحَةَ غَيرَ المُفسِدَةِ، فِي الدّينِ وَ الدُّنيا، فَأَبیٰ بَعدَ سَمِعهِ لَها إلَّا النُّكوصَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّكوص: الرجوع (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن نُصرَتِكَ، وَ الإِبطاءَ عَن إعزازِ دينِكَ، فَإِنّا نَستَشهِدُكَ عَلَيهِ يا أكبَرَ الشّاهِدينَ شَهادَةً، و نَستَشهِدُ عَلَيهِ جَميعَ ما أسكَنتَهُ أرضَكَ و سَماواتِكَ، ثُمَّ أنتَ بَعدُ المُغني عَن نَصرِهِ، وَ الآخِذُ لَهُ بِذَنبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۸؛ المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنرانی که یارانش را برای جهاد با شامیان بسیج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد -: بار خدایا! هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگانت كه سخن ما را شنید - سخنى كه از روى عدالت است، نه از روى ستم، و موجب اصلاح دین و دنیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و موجب تباهى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد - و پس از شنیدن، از پذیرش آن، سر باز زد و از یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات دست كشید و در گرامیداشت دینت، سستى به خرج داد، بر ضدّ او تو را - اى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ گواهان - گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیریم و بر ضدّ او همۀ آنچه را كه در زمینت و آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت ساكن كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، گواه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیریم و سپس تو بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز كنندۀ ما از یارى او هستى و او را در برابر گناهش كیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;806&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - و قَد تَواتَرَت عَلَيهِ الأَخبارُ بِاستيلاءِ أصحابِ مُعاوِيَةَ عَلَى البِلادِ، و قَدِمَ عَلَيهِ عامِلاهُ عَلَى اليَمَنِ و هُما عُبَيدُ اللّه بنُ العَبّاسِ و سَعيدُ بنُ نَمرانَ لَمّا غَلَبَ عَلَيهِما بُسرُ بنُ أبي أرطاةَ، فَقامَ علیه‌السلام عَلَى المِنبَرِ ضَجِراً بِتَثاقُلِ أصحابِهِ عَنِ الجِهادِ و مُخالَفَتِهِم لَهُ فِي الرَّأيِ،&lt;br /&gt;<br /> فَقالَ -:... اُنبِئتُ بُسراً قَد أطلَعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَلَعَ الرجلُ علی القوم و أطلَعَ: هَجَم (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۲۳۶ «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمَنَ، و إنّي - وَ اللّه - لَأَظُنُّ أنَّ هٰؤُلاءِ القَومَ سَيُدالونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإدالَة: الغلبة، یقال:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُدیل لنا علی أعدائنا، أي نُصرنا علیهم و کانت الدولة لنا (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكُم بِاجتِماعِهِم عَلیٰ باطِلِهِم و تَفَرُّقِكُم عَن حَقِّكُم، و بِمَعصِيَتِكُم إمامَكُم فِي الحَقِّ و طاعَتِهِم إمامَهُم فِي الباطِلِ، و بِأَدائِهِمُ الأَمانَةَ إلیٰ صاحِبِهِم و خِيانَتِكُم، و بِصَلاحِهِم في بِلادِهِم و فَسادِكُم، فَلَوِ ائتَمَنتُ أحَدَكُم عَلیٰ قَعبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَعب: إناءٌ ضَخم كالقَصعَة (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰ «قعب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَخَشيتُ أن يَذهَبَ بِعِلاقَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِلاقَة السوط: ما في مقبضه من السیر، و کذلك عِلاقَة القدَح و المصحف و القوس و ما أشبه ذلك (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۲۶۵ «علق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّي قَد مَلِلتُهُم و مَلّوني، و سَئِمتُهُم و سَئِموني، فَأَبدِلني بِهِم خَيراً مِنهُم، و أَبدِلهُم بي شَرّاً مِنّي. اللّٰهُمَّ مِث&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماثَ الملحَ في الماء: أذابه، و کذلك الطین (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۱۹۲ «میث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلوبَهُم كَما يُماثُ المِلحُ فِي الماءِ. أما وَ اللّه، لَوَدِدتُ أنَّ لي بِكُم ألفَ فارِسٍ مِن بَني فِراسِ بنِ غَنمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنو فراس بن غَنْم - بفتح الغین و سکون النون -: حَيّ معروف بالشجاعة من بني کنانة؛ و هم بنو فراس بن غنم بن ثعلبة بن مالك بن کنانه (منهاج البراعة: ج‌۳ ص‌۳۴۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۵، الفصول المختارة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ و فيه ذيله من «اللّٰهمّ إنّي قد مللتهم»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۰؛ الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۶ كلاهما عن محمّد بن الحنفية، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي رافع و فيها ذيله من «اللّهمّ إنّي قد» نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - آن گاه که گزارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پیاپى رسید كه سربازان معاویه بر شهرها سلطه یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و دو كارگزار امام در یمن، عبید اللّٰه بن عبّاس و سعید بن نمران كه مغلوب بُسر بن اَرطات شده بودند، نزد على علیه‌السلام باز گشتند و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ از سستى یارانش از جهاد و مخالفتشان با نظر وى، بر منبر ایستاد -: خبر یافته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه بُسر بر یَمَن وارد گشته است. به یقین و سوگند به خدا، چنین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارم كه این قوم بر شما چیره شوند، به خاطر وحدتى كه بر باطلشان دارند و پراكندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه شما در راه حقّتان دارید، و به خاطر نافرمانى شما از پیشوایتان در راه حق، و پیروى آنان از پیشوایشان در راه باطل، و به خاطر امانتدارى آنان به پیشوایشان و خیانت شما، و به خاطر اصلاحگرى آنان در شهرهایشان و فسادانگیزى شما. من اگر یكى از شما را بر قدحى چوبى امین بشمارم، بیم آن دارم كه بند آن را برُباید!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدایا! اینان از من خسته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من هم از اینان به ستوه آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. من از آنان دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و آنان از من دل‌تنگ شده‌اند. مرا به بهتر از اینان جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین ببخش و اینان را به بدتر از من جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین بده. خدایا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را آب كن، آن گونه كه نمک در آب، ذوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. به خدا سوگند، دوست داشتم به جاى [انبوه] شما، [فقط] هزار سوار از فرزندان فراس بن غَنْم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى فراس، به غیرت و دلیرى معروف بودند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-ترك-الجهاد-و-التخلف-عنه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۴: مَضارُّ تَركِ الجِهادِ وَ التَّخَلُّفِ عَنهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ضررهای ترک جهاد و تخلّف از آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِلَّا تَنفِرُواْ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَ لَا تَضُرُّوهُ شَيْـٔا وَ ٱللهُ عَلیٰ كُلِّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ قَدِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر [به سوی میدان جهاد] حرکت نکنید، شما را مجازات دردناکی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و گروه دیگری غیر از شما را به جای شما قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هیچ زیانی به او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانید و خداوند بر هر چیزی تواناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا ٱنقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُواْ عَنْهُمْ فَأَعْرِضُواْ عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۹۵ و راجع التوبة: ۲۴ و ۸۱ و ۹۰، الفتح: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(هنگامی که به سوی آنان باز گردید، برای شما به خدا سوگند یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، تا از آنها اعراض [و صرف نظر] کنید. از آنها اعراض کنید؛ چرا که پلیدند و جایگاهشان دوزخ است، به کیفر اعمالی که انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُواْ فِى ٱلأَرْضِ وَتُقَطِّعُواْ أَرْحَامَكُمْ * أُوْلَـٰـئِكَ ٱلَّذِينَ لَعَنَهُمُ ٱللهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمَیٰ أَبْصَـٰرَهُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۲۲ - ۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر [از این دستورها] روگردان شوید، جز این انتظار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که در زمین، فساد و قطع پیوند خویشاوندی کنید؟ * آنها کسانی هستند که خداوند از رحمت خویش دورشان ساخته، گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را کر و چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را کور کرده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۷۲ - ۷۳، آل عمران: ۱۶۵ - ۱۶۸، التوبة: ۴۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نساء: آیۀ ۷۲ - ۷۳، آل عمران: آیۀ ۱۶۵ - ۱۶۸، توبه: آیۀ ۴۲ و ۴۹.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;807&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ خُذُواْ حِذْرَكُمْ فَانفِرُواْ ثُبَاتٍ أَوِ ٱنفِرُواْ جَمِيعًا * وَ إِنَّ مِنكُمْ لَمَن لَّيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَـٰبَتْكُم مُّصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ ٱللهُ عَلَىَّ إِذْ لَمْ أَكُن مَّعَهُمْ شَهِيدًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۷۱ - ۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: وَ اللّه، لَو قالَ هٰذِهِ الكَلِمَةَ أهلُ الشَّرقِ وَ الغَربِ لَكانوا بِها خارِجينَ مِنَ الإِيمانِ، و لٰكِنَّ اللّٰهَ قَد سَمّاهُم مُؤمِنينَ بِإِقرارِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق - در بارۀ آیۀ (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! [در برابر دشمن] آماده باشيد و گروه گروه [به جهاد] بيرون رويد يا به طور جمعى روانه شويد * و قطعاً از ميان شما كسى است كه كُندی می‌کند. پس اگر آسيبى به شما رسد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: راستى خدا بر من نعمت بخشيد كه با آنان حاضر نبودم) -: به خدا سوگند اگر این سخن را اهل شرق و غرب گفته بودند، به سبب آن از ایمان خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ امّا خدا این افراد را به خاطر اقرارشان، مؤمن نامید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;808&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن لَقِيَ اللّٰهَ بِغَيرِ أثَرٍ مِنَ الجِهادِ، لَقِيَهُ و فيهِ ثُلمَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۳، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۶ كلاهما نحوه و کلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کسی که خدا را بدون اثری از جهاد دیدار کند، با رخنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در [ایمانِ] خود او را دیدار می‌کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;809&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن ماتَ و لَم يَغزُ و لَم يُحَدِّث بِهِ نَفسَهُ، ماتَ عَلیٰ شُعبَةٍ مِن نِفاقٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۲، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۷۴، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۹ كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه جهاد نكرده یا آرزوى جهاد نداشته باشد و بمیرد، با نوعى نفاق مُرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;810&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ما تَرَكَ قَومٌ الجِهادَ إلّا عَمَّهُمُ اللّٰهُ بِالعَذابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۴۷ و فيه «ضربهم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بذلّ» بدل «عمّهم اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالعذاب» نقلاً عن ابن مردويه و كلاهما عن أبي بكر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هیچ مردمى جهاد را ترک نكردند، مگر این كه خداوند، همۀ آنان را عذاب كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;811&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مُجاهَدَةُ العَدُوِّ فَرضٌ عَلیٰ جَميعِ الأُمَّةِ، و لَو تَرَكُوا الجِهادَ لَأَتاهُمُ العَذابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ كلاهما عن فضيل بن عياض، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۲ كلاهما عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مجاهده با دشمن، بر همۀ امّت واجب است و اگر جهاد را رها كنند، گرفتار عذاب خواهند شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;812&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا تَبايَعتُم بِالعِينَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العينة: هو أن يبيع من رجل سلعة بثمن معلوم إلى أجل مسمّىً، ثمّ يشتريها منه بأقلّ من الثمن الّذي باعها به (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ «عين»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَخَذتُم أذنابَ البَقَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخذتم أذناب البقر: أي الاشتغال بالحرث (نيل الأوطار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و رَضيتُم بِالزَّرعِ، و تَرَكتُمُ الجِهادَ؛ سَلَّطَ اللّٰهُ عَلَيكُم ذُلّاً لا يَنزِعُهُ حَتّیٰ تَرجِعوا إلیٰ دينِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶۲، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۰۳، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱۷، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰ كلّها عن ابن عمر، تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر گاه به معاملۀ عَینه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عینه، معامله‌اى است که در آن، کسى کالایى را به قیمت معلوم و مدّت‌دار به فردى بفروشد و سپس همان را به قیمت کم‌تر و بدون مدّت از او بخرد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشغول شدید و دُم گاوان را گرفتید&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به اشتغال مفرط به پرورش گاو - که منشأ ثروت دنیایی بود -، توأم با غفلت از آخرت و جهاد در&lt;br /&gt;<br /> راه خدا.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زراعت را خوش داشتید، ولى جهاد را رها كردید، خداوند، خوارى جداناپذیرى را بر شما چیره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، تا این كه به دینتان باز گردید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;813&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَئِن أنتُمُ اتَّبَعتُم أذنابَ البَقَرِ، و تَبايَعتُم بِالعِينَةِ، و تَرَكتُمُ الجِهادَ في سَبيلِ اللّه؛ لَيُلزِمَنَّكُمُ اللّٰهُ مَذَلَّةً في أعناقِكُم، ثُمَّ لا تُنزَعُ مِنكُم حَتّیٰ تَرجِعونَ إلیٰ ما كُنتُم عَلَيهِ و تَتوبونَ إلَى اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۶۴ وص ۲۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰۷ نحوه، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ كلّها عن ابن عمر، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اگر شما دُم گاوان را گرفتید [و به شخم زدن زمین و کشاورزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان پرداختید] و به معاملۀ عَینه مشغول شدید و جهاد در راه خدا را رها كردید، خداوند، چنان ذلّتی را گریبانگیرتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد که رهایتان نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند تا آن گاه به وضعی که داشتید (جهاد و مبارزه)، باز گردید و به درگاه خدا توبه کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;814&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن تَرَكَ الجِهادَ، ألبَسَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ ذُلاًّ و فَقراً في مَعيشَتِهِ، و مَحقاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحق: النَّقص و المَحو و الإبطال (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ «محق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في دينِهِ. إنَّ اللّٰهَ أغنیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الأُخری کلّها: «أعزّ» بدل «أغنی».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّتي بِسَنابِكِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنبُك الدابّة: طرف حافِرِها، جَمعُها سنابك (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ «سنبك»). و الکلام علی المجاز کنایة عن الجهاد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيلِها و مَراكِزِ رِماحِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ عن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۶ كلاهما عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۳۲ ح۱۰۰۸ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس جهاد را وا گذارد، خداوند، جامۀ خوارى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش فقر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و دینش را از میان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. خداوند عزّ و جلّ امّت مرا با سُم اسبان [جنگى]شان و نوک نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در منابع دیگر، به جای «بی‌نیاز کرده است»، «عزّت داده است» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;815&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الجِهادَ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ... فَمَن تَرَكَهُ رَغبَةً عَنهُ ألبَسَهُ اللّٰهُ ثَوبَ الذُّلِّ، و شَمِلَهُ البَلاءُ، و فارَقَ الرِّضا، و دُيِّثَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُيّث: ذُلِّل (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ «ديث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالصَّغارِ وَ القَماءَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَماءُ: الحَقارة و الذُّلّ. و منه الحديث: «دُيِّثَ بالصَّغارِ و القَماءَة» (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱۱ «قمأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و ضُرِبَ عَلیٰ قَلبِهِ بِالأَسدادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسداد:&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع سدّ، یقال: ضربت علیه الأرض بالأسداد؛ أي سدّت علیه الطریق و عمیت علیه مذاهبه (القاموس المحیط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰ «سدد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُديلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُدیل: من الدولة؛ و هي الانتقال من حال الشدّة إلی الرخاء. والإدالة: الغلبة و النصرة، یقال: اُدیل لنا علی عدوّنا؛ أي نُصِرنا علیه و کانت الدولة لنا. و أدال منه و علیه: أي جعله مغلوباً بالخصمة، فیکون المراد هنا جعله مغلوباً للحقّ، فیصیبه وَخامة العاقبة لخذلان الحقِّ (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ «دول»، مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَقُّ مِنهُ بِتَضييعِ الجِهادِ، و سِيمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیم:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي کُلّف؛ من السوم بمعنی التکلیف. قال ابن منظور: «و أکثر ما تستعمل في العذاب و الشرّ و الظم». و قال ابن الأثیر: «أصله الواو، فقُلبت ضمّة السین کسرة، فانقلبت الواو یاء». و قرأه العلّامة المجلسي: «سُئم» على بناء المفعول؛ أي كُلِّف و اُلزِمَ (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶، لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ «سوم»، مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَسفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخسف: الذلّ و المشقّة (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ «خسف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مُنِعَ النَّصَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصَف: إعطاء الحقّ، و الاسم من الإنصاف، و هو العدل (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ «نصف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ كلاهما عن أبي عبد الرحمن السلمي، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ كلاهما نحوه، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، جهاد، یكى از درهاى بهشت است.… پس هر كه آن را از سر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میلى وا بگذارد، خداوند جامۀ خوارى بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و بلا او را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و از رضامندى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نقل تهذیب الأحکام به جاى «الرضا (رضامندی)»، «الرخاء (آسایش)» آمده که با سیاق سخن سازگارى بیشترى دارد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و به خوارى و حقارت گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دل او بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و به سبب تباه ساختن جهاد، حق از او گردانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به رنج و سختى گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و از عدالت و انصاف محروم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;816&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ أخَا الحَربِ اليَقظانُ الأَرِقُ، و مَن نامَ لَم يُنَم عَنهُ، و مَن ضَعُفَ أودیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أودی: هلك (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۴ «ودي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مَن تَرَكَ الجِهادَ فِي اللّه كانَ كَالمَغبونِ المَهينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ عن جندب، كشف المحجّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ الفتوح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مرد جنگى، بیدار و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز است. هر كس [غافلانه] بخوابد، [دشمنان] از او غافل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند و هر كه سست شود، نابود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و هر كس جهاد در راه خدا را وا گذارَد، زیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده و خوار خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;817&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: يا مَعاشِرَ أهلِ الكوفَةِ! وَ اللّه، لَتَصبِرُنَّ عَلیٰ قِتالِ عَدُوِّكُم أو لَيُسَلِّطَنَّ اللّٰهُ عَلَيكُم قَوماً أنتُم أولیٰ بِالحَقِّ مِنهُم، فَلَيُعَذِّبُنَّكُم، وَ لَيُعَذِّبَنَّهُمُ اللّٰهُ بِأَيديكُم أو بِما شاءَ مِن عِندِهِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفَمِن قِتلَةٍ بِالسَّيفِ تَحيدونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حادَ عن الشيء یَحید: مال عنه وعَدَل (لسان العرب: ج‌۳ ص‌۱۵۹ «حید»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ مَوتَةٍ عَلَى الفِراشِ؟! فَاشهَدوا أنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «مَوتَةٌ عَلَى الفِراشِ أشَدُّ مِن ضَربَةِ ألفِ سَيفٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ عن فرقد البجلي؛ شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ عن سالم بن دينار الأزدي و فيه «معالجة ملك الموت» بدل «موتة» نحوه، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۰ و ليس فيه ذيله من «فليعذبنّكم...»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى كوفیان! شما را به خدا، بر پیكار با دشمنتان شكیبا باشید، و گرنه خداوند، كسانى را بر شما مسلّط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه شما از آنان به حق سزاوارترید و آن گاه، آنان شما را شكنجه خواهند داد. پس خداوند هم آنان را به دست شما یا هر گونه كه بخواهد، عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. آیا از كشته شدن با شمشیر به مرگ در بستر روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید؟! گواه باشید كه از پیامبر خدا شنیدم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرگ در بستر، دشوارتر از ضربت هزار شمشیر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;818&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ! لَو لَم تَتَخاذَلوا عَن نَصرِ الحَقِّ، و لَم تَهِنوا عَن تَوهينِ الباطِلِ، لَم يَطمَع فيكُم مَن لَيسَ مِثلَكُم، و لَم يَقوَ مَن قَوِيَ عَلَيكُم، لٰكِنَّكُم تِهتُم مَتاهَ بَني إسرائيلَ، و لَعَمري! لَيُضَعَّفَنَّ لَكُمُ التّيهُ مِن بَعدي أضعافاً؛ بِما خَلَّفتُمُ الحَقَّ وَراءَ ظُهورِكُم، و قَطَعتُمُ الأَدنیٰ و وَصَلتُمُ الأَبعَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۶۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: ای مردم! اگر از یاری کردن حق کوتاه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدید و در تضعیف باطل سستی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردید، بیگانگان در شما طمع نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و کسانی که بر شما چیره شدند، چیره نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند؛ امّا شما به سرگردانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای مانند سرگردانی بنی اسرائیل گرفتار شدید و به جانم سوگند که پس از من، این سرگردانی چند برابر خواهد شد؛ زیرا حق را پشت سر انداختید و از خویش بریدید و با بیگانه پیوستید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-المخلفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۵: تَوبَةُ المُخَلَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توبۀ تخلّف کنندگان از جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَّقَد تَّابَ ٱللهُ عَلَى ٱلنَّبِىِّ وَ ٱلْمُهَـٰجِرِينَ وَ ٱلأَنصَارِ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ فِى سَاعَةِ ٱلْعُسْرَةِ مِن بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ * وَ عَلَى ٱلثَّلَـٰثَةِ ٱلَّذِينَ خُلِّفُواْ حَتَّیٰ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ ٱلأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَ ضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَ ظَنُّواْ أَن لَا مَلْجَأَ مِنَ ٱللهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُواْ إِنَّ ٱللهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۷ - ۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مسلّماً خداوند، رحمت خود را شامل حال پیامبر و مهاجران و انصار، که در زمان عسرت و شدّت [در جنگ تبوک] از او پیروی کردند، نمود، پس از آن که نزدیک بود دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گروهی از آنها، از حق منحرف شود [و از میدان جنگ باز گردند]. سپس خدا توبۀ آنها را پذیرفت، که او به آنان، رئوف و مهربان است * [همچنین] آن سه نفر که [از شرکت در جنگ تبوک] تخلّف جستند [و مسلمانان با آنان قطع رابطه نمودند]، تا آن حد که زمین با همۀ وسعتش بر آنها تنگ شد و در وجود خویش، جایی برای خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافتند و دانستند پناهگاهی از خدا جز به سوی او نیست. سپس خدا رحمتش را شامل حال آنها نمود [و به آنان توفیق داد] تا توبه کنند. خداوند، بسیار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صَـٰـلِحًا وَ ءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى ٱللهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ ٱللهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ * خُذْ مِنْ أَمْوَ ٰلِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِم بِهَا وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَوٰتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَ ٱللهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ * أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ هُوَ يَقْبَلُ ٱلتَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يأْخُذُ ٱلصَّدَقَـٰتِ وَ أَنَّ ٱللهَ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۰۲ - ۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و دیگرانی که به گناهانشان اعتراف کردند و کار خوب و بد را به هم آمیختند، امید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که خداوند، توبۀ آنها را بپذیرد. به یقین، خداوند، آمرزنده و مهربان است. * از اموال آنها صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای [به عنوان زکات] بگیر تا به وسیلۀ آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی و [به هنگام گرفتن زکات،] به آنها دعا کن، که دعای تو، مایۀ آرامش آنهاست و خداوند، شنوا و داناست. * آیا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که فقط خداوند، توبه را از بندگانش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد و صدقات را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد و خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر و مهربان است؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;819&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ ءَاخَرُونَ ٱعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ) - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بَلَغَنا أنَّهُم ثَلاثَةُ نَفَرٍ مِنَ الأَنصارِ: أبو لُبابَةَ بنُ عَبدِ المُنذِرِ، و ثَعلَبَةُ بنُ وَديعَةَ، و أَوسُ بنُ حِذامٍ؛ تَخَلَّفوا عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عِندَ مَخرَجِهِ إلیٰ تَبوكَ، فَلَمّا بَلَغَهُم ما أنزَلَ اللّٰهُ فيمَن تَخَلَّفَ عَن نَبِيِّهِ أيقَنوا بِالهَلاكِ، و أَوثَقوا أنفُسَهُم بِسَوارِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السارِیَة: الأُسطوانة، والجمع سَوارٍ (المصباح المنیر: ص‌۲۷۶ «سری»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسجِدِ، فَلَم يَزالوا كَذٰلِكَ حَتّیٰ قَدِمَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَسَأَلَ عَنهُم، فَذُكِرَ لَهُ أنَّهُم أقسَموا ألّا يَحُلّونَ أنفُسَهُم حَتّیٰ يَكونَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَحُلُّهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: و أَنَا اُقسِمُ: لا أكونُ أوَّلَ مَن حَلَّهُم إلّا أن اُؤمَرَ فيهِم بِأَمرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَـلَمّا نَزَلَ: (عَسَى ٱللهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ)، عَمَدَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَيهِم فَحَلَّهُم، فَانطَلَقوا، فَجاؤوا بِأَموالِهِم إلیٰ رَسولِ اللّه، فَقالوا: هٰذِهِ أموالُنَا الَّتي خَلَّفَتنا عَنكَ، فَخُذها و تَصَدَّق بِها عَنّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلّی اللّه علیه و آله: ما اُمِرتُ فيها. فَنَزَلَ: (خُذْ مِنْ أَمْوَ ٰلِهِمْ صَدَقَةً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - در تفسیر این سخن خدای متعال: (و دیگرانی که به گناهانشان اعتراف کردند) -: نقل شده است که اینان سه نفر از انصار بودند: ابو لُبابة بن عبد المنذر، ثعلبة بن ودیعه و اوس بن حِذام. این سه تن از رفتن با پیامبر خدا به جنگ تبوک خودداری کردند و چون خبر نازل شدن آیۀ مربوط به تخلّف کنندگان از پیامبرش به آنها رسید، یقین کردند که به هلاکت افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از این رو خود را به ستون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مسجد بستند و همچنان بودند تا آن که پیامبر خدا باز گشت و جویای آنان شد. گفتند آنها سوگند خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند خود را باز نکنند تا پیامبر خدا بازشان کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «من هم سوگند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورم اوّلین کسی نباشم که بازشان کنم، مگر این که دستوری در بارۀ آنان به من برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون [آیۀ] (امید است خدا توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بپذیرد) نازل شد، پیامبر خدا نزدشان رفت و بندهایشان را باز کرد و آن سه تن رفتند و اموال خود را نزد پیامبر خدا آوردند و گفتند: اینها همان اموال ماست که ما را از آمدن با شما باز داشت. بگیر و از طرف ما همه را صدقه بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در این باره دستوری به من نرسیده است». پس، این آیه نازل شد: (از اموالشان صدقه بگیر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;820&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِكرِ غَزوَةِ تَبوكَ -: و قَد كانَ تَخَلَّفَ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَومٌ مِنَ المُنافِقينَ، و قَومٌ مِنَ المُؤمِنينَ مُستَبصِرينَ لَم يُعثَر عَلَيهِم في نِفاقٍ، مِنهُم: كَعبُ بنُ مالِكٍ الشّاعِرُ، و مُرارةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «مرادة»، و ما أثبتناه من بحار الأنوار نقلاً عن المصدر، و هکذا في المصادر الاُخری أیضاً.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنُ الرَّبيعِ، و هِلالُ بنُ اُمَيَّةَ الواقِفِيُّ (المُوافِقِيُّ).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا تابَ اللّٰهُ عَلَيهِم، قالَ كَعبٌ: ما كُنتُ قَطُّ أقویٰ مِنّي في ذٰلِكَ الوَقتِ الَّذي خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ تَبوكَ، و مَا اجتَمَعَت لي راحِلَتانِ قَطُّ إلّا في ذٰلِكَ اليَومِ، و كُنتُ أقولُ: أخرُجُ غَداً، أخرُجُ بَعدَ غَدٍ فَإِنّي قَوِيٌّ، و تَوانَيتُ، و بَقيتُ بَعدَ خُروجِ النَّبِيِ صلّی اللّه علیه و آله أيّاماً أدخُلُ السّوقَ فَلا أقضي حاجَةً. فَلَقيتُ هِلالَ بنَ اُمَيَّةَ و مُرارَةَ بنَ الرَّبيعِ و قَد كانا تَخَلّفا أيضاً، فَتَوافَقنا أن نُبَكِّرَ إلَى السّوقِ، و لَم نَقضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فَلَم تُقضَ لَنا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاجَةً، فَما زِلنا نَقولُ: نَخرُجُ غَداً، بَعدَ غَدٍ، حَتّیٰ بَلَغَنا إقبالُ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَنَدِمنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وافیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله استَقبَلناهُ نُهَنِّئُهُ بِالسَّلامَةِ، فَسَلَّمنا عَلَيهِ فَلَم يَرُدَّ عَلَينَا السَّلامَ و أَعرَضَ عَنّا، و سَلَّمنا عَلیٰ إخوانِنا فَلَم يَرُدّوا عَلَينَا السَّلامَ، فَبَلَغَ ذٰلِكَ أهلونا فَقَطَعوا كَلامَنا، و كُنّا نَحضُرُ المَسجِدَ فَلا يُسَلِّمُ عَلَينا أحَدٌ و لا يُكَلِّمُنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجِئنَ نِساؤُنا إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقُلنَ: قَد بَلَغَنا سَخَطُكَ عَلیٰ أزواجِنا، فَنَعتَزِلُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا تَعتَزِلنَهُم، ولٰكِن لا يَقرُبوكُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأیٰ كَعبُ بنُ مالِكٍ و صاحِباهُ ما قَد حَلَّ بِهِم، قالوا: ما يُقعِدُنا بِالمَدينَةِ و لا يُكَلِّمُنا رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و لا إخوانُنا و لا أهلونا؟! فَهَلُمّوا نَخرُج إلیٰ هٰذَا الجَبَلِ فَلا نَزالُ فيهِ حَتّیٰ يَتوبَ اللّٰهُ عَلَينا أو نَموتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجوا إلىٰ ذِنابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذِنابُ كلّ شيء: عقبه و مؤخّره (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۰ «ذنب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبَلٍ بِالمَدينَةِ، فَكانوا يَصومونَ، و كانَ أهلوهُم يَأتونَهُم بِالطَّعامِ فَيَضَعونَهُ ناحِيَةً، ثُمَّ يُوَلّونَ عَنهُم فَلا يُكَلِّمونَهُم، فَبَقوا عَلیٰ هٰذا أيّاماً كَثيرَةً يَبكونَ بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ و يَدعونَ اللّٰهَ أن يَغفِرَ لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا طالَ عَلَيهِمُ الأَمرُ قالَ لَهُم كَعبٌ: يا قَومُ! قَد سَخِطَ اللّٰهُ عَلَينا، و رَسولُهُ قَد سَخِطَ عَلَينا، و أَهلونا و إخوانُنا قد سَخِطوا عَلَينا، فَلا يُكَلِّمُنا أحَدٌ، فَلِمَ لا يَسخَطُ بَعضُنا عَلیٰ بَعضٍ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَفَرَّقوا فِي اللَّيلِ و حَلَفوا ألّا يُكَلِّمَ أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ حَتّیٰ يَموتَ أو يَتوبَ اللّٰهُ عَلَيهِ. فَبَقوا عَلیٰ هٰذِهِ ثَلاثَةَ أيّامٍ، كُلُّ واحِدٍ مِنهُم في ناحِيَةٍ مِنَ الجَبَلِ لا يَریٰ أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ و لا يُكَلِّمُهُ، فَلَّما كانَ فِي اللَّيلَةِ الثّالِثَةِ و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في بَيتِ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمَةَ، نَزَلَت تَوبَتُهُم عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ و راجع السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ -۱۸۱؛ الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ - ۳۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى - در بیان جنگ تبوک -: گروهى از منافقان و همچنین عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مؤمنان واقعى كه نفاقى در آنها دیده نشده بود، از جمله كعب بن مالکِ شاعر و مُرارة بن ربیع و هلال بن امیّۀ واقفى (/ مُوافقى) از رفتن با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله خوددارى كردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن كه خداوند، توبۀ این سه نفر را پذیرفت، كعب گفت: من هیچ گاه به اندازۀ زمانى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به تبوک رفت، قوى نبودم و هیچ گاه دو شتر نیرومند نداشتم، مگر در آن روز؛ امّا با خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «فردا می‌روم، پس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم. من كه قوى هستم» و بدین گونه، سستى نمودم و چند روز پس از رفتن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ماندم و به بازار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم؛ ولى كارى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستم انجام دهم [و حاجتم برآورده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت تا به هلال بن امیّه و مُرارة بن ربیع - كه آن دو نیز به جنگ نرفته بودند - برخوردم و با هم توافق كردیم كه صبح زود به بازار برویم؛ ولى کارهایمان به سرانجام نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید. پیوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتیم: «فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم، پس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم»، تا آن كه خبر بازگشت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را شنیدیم و پشیمان شدیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد، به پیشوازش رفتیم تا به او براى سلامتش [در جنگ] تبریک بگوییم. سلام كردیم؛ امّا ایشان جواب سلام ما را نداد و صورتش را از ما برگردانْد. به برادرانمان سلام كردیم، آنها هم جواب سلاممان را ندادند. خبر به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان رسید. آنها نیز دیگر با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند. به مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم؛ ولی هیچ كس به ما سلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنانمان نزد پیامبر خدا رفتند و گفتند: شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم شما از شوهران ما ناخشنودید. آیا از آنها كناره بگیریم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «از آنها كناره نگیرید؛ امّا به شما نزدیک نشوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كعب بن مالک و دو یارش با مشاهدۀ این وضع، گفتند: وقتى نه پیامبر خدا با ما سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید، نه برادرانمان و نه خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان، چرا در مدینه بمانیم؟ بیایید به این كوه برویم و آن قدر در آن بمانیم تا خداوند، توبۀ ما را بپذیرد یا این كه بمیریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به انتهاى كوهى در مدینه رفتند و روزها روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند و زنانشان براى آنها غذا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند و در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و با آنها سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. روزهاى بسیار بر این حال ماندند و شب و روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گریستند و از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند كه آنها را ببخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون كار به طول انجامید، كعب به بقیّه گفت: اى دوستان! خدا بر ما خشم گرفته، پیامبرش بر ما خشم گرفته و خانواده و برادرانمان هم بر ما خشم گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هیچ كس با ما سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید. پس چرا ما خود بر یكدیگر خشم نگیریم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه در دلِ شب، پراكنده شدند و سوگند خوردند كه با یكدیگر سخن نگویند تا بمیرند یا خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بپذیرد. سه روز بدین منوال گذشت و هر كدام از آنها در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كوه بود و هیچ كدام از آنها آن دیگری را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید و با یكدیگر سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. چون شب سوم شد، پیامبر خدا در خانۀ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سَلَمه بود كه [پذیرفته شدن] توبۀ آنان بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: صحيح البخاري: ج۴ ص۱۶۰۳ - ۱۶۰۹ ح۴۱۵۶، صحيح مسلم: ج۴ ص۲۱۲۱ - ۲۱۲۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: صحیح البخاری: ج۴ ص۱۶۰۳ - ۱۶۰۹ ح۴۱۵۶، صحیح مسلم: ج۴ص۲۱۲۱ - ۲۱۲۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-عشر-أنواع-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أنواعُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پانزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: انواع جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-بالأموال-و-الأنفس-و-الألسنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۱: الجِهادُ بِالأَموالِ وَ الأَنفُسِ وَ الأَلسِنَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد با مال و جان و زبان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ وَ أُوْلَـٰئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَ ٰتُ وَ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولی پیامبر و کسانی که با او ایمان آوردند، با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان جهاد کردند و همۀ نیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برای آنهاست و آنها همان رستگاران اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُواْ وَ جَـٰهَدُواْ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلصَّـٰدِقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۱۵ و راجع الميزان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ - ۳۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مؤمنان واقعی، تنها کسانی هستند که به خدا و پیامبرش ایمان آوردند و سپس هرگز شک و تردیدی به خود راه ندادند و با مال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود در راه خدا جهاد کردند. آنها راستگویان اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱنفِرُواْ خِفَافًا وَ ثِقَالاً وَ جَـٰهِدُواْ بِأَمْوَ ٰلِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ ذَ ٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۱ و راجع مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([همگی به سوی میدان جهاد] حرکت کنید، سبک‌بار باشید یا سنگین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار و با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود، در راه خدا جهاد نمایید. این برای شما بهتر است، اگر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نساء: آیۀ ۹۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;821&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أجوَدُ النّاسِ مَن جادَ بِنَفسِهِ و مالِهِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ و ليس فيهما «و ماله»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ مردم، كسى است كه جان و مال خود را در راه خدا ببخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;822&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي سعيد الخدرى: قيلَ: يا رَسولَ اللّه، أيُّ النّاسِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: مُؤمِنٌ يُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه بِنَفسِهِ و مالِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۲۲، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۰، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۷۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۹ و الثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابو سعید خُدری -: به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفته شد: ای پیامبر خدا! چه کسی برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «مؤمنی که با جان و مال خود در راه خدا جهاد می‌کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;823&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن حبشي: قيلَ [لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله]: فَأَيُّ الجِهادِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن جاهَدَ المُشرِكينَ بِمالِهِ و نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۹، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴۰۱، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۲۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۶۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از عبد اللّٰه بن حبشی -: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله سؤال شد: کدام جهاد، برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسی که با مال و جانش با مشرکان جهاد می‌کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;824&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي عن عمر: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و عِندَهُ قَبضٌ مِنَ النّاسِ، فَأَتاهُ رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، أيُّ النّاسِ خَيرٌ مَنزِلَةً عِندَ اللّه يَومَ القِيامَةِ بَعدَ أنبِيائِهِ و أَصفِيائِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه بِنَفسِهِ و مالِهِ، حَتّیٰ تَأتِيَهُ دَعوَةُ اللّه و هُوَ عَلیٰ مَتنِ فَرَسِهِ و آخِذٌ بِعِنانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸، الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطیالسی - به نقل از عمر -: نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودم و مشتی از مردم نیز نزدش بودند که مردی آمد و گفت: ای پیامبر خدا! در روز قیامت، پس از پیامبران و برگزیدگان خدا، چه کسی نزد او بامنزلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دیگران است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسی که با جان و مال خود، در راه خدا جهاد کند تا سوار بر اسب و عنان در دست، دعوت حق را لبّیک گوید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;825&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهَ اللّٰهَ فِي الجِهادِ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم، فَإِنَّما يُجاهِدُ رَجُلانِ: إمامُ هُدىً، أو مُطيعٌ لَهُ مُقتَدٍ بِهُداهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن عبدالرحمن بن الحجّاج عن الإمام الكاظم علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۳۳ كلاهما عن سليم بن قيس عنه علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱؛ المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: خدا را، خدا را در بارۀ جهاد كردن با مال و جان و زبان خود؛ زیرا در حقیقت، دو كس جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند: پیشواى هدایت یا كسى كه از او فرمان بَرَد و از رهبرى او پیروى كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;826&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ تَبارَكَ و تَعالَى اطَّلَعَ إلَى الأَرضِ فَاختارَنا، وَ اختارَ لَنا شيعَةً يَنصُرونَنا، و يَفرَحونَ لِفَرَحِنا، و يَحزَنونَ لِحُزنِنا، و يَبذُلونَ أموالَهُم و أَنفُسَهُم فينا، فَأُولٰئِكَ مِنّا و إلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰، تأويل الآيات الظاهرة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ كلاهما عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه:، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۰، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند - تبارک و تعالی - به زمین نگریست و ما را انتخاب كرد و براى ما پیروانى برگزید كه یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان كنند و از شادى ما، شادمان و از اندوه ما، اندوهناک شوند و در راه ما جان و مال خود را نثار كنند. آنان از مایند و رو به سوى ما دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;827&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ يُوَبِّخُ البُخَلاءَ بِالمالِ وَ النَّفسِ -: فَلا أموالَ بَذَلتُموها لِلَّذي رَزَقَها، و لا أنفُسَ خاطَرتُم بِها لِلَّذي خَلَقَها، تَكرُمونَ بِاللّه عَلیٰ عِبادِهِ، و لا تُكرِمونَ اللّٰهَ في عِبادِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید في شرح العبارة: ثمّ قال [علیه‌السلام]: من العجب أنّکم تطلبون من عباد اللّٰه أن یُکرموکم و یطیعوکم لأجل اللّٰه، ثمّ إنّکم أنتم لا تطیعون اللّٰه الذي تکلِّفون الناس أن یطیعوکم لأجله (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۷ ص‌۲۸۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! فَاعتَبِروا بِنُزولِكُم مَنازِلَ مَن كانَ قَبلَكُم، وَ انقِطاعِكُم عَن أوصَلِ إخوانِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در گفتاری در نکوهش کسانی که از بخشیدن مال و جان بخل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند -: نه مالی را در راه آن كس كه به شما روزی کرده، بذل كردید و نه جانی را برای كسى كه آن را آفریده، به خطر افكندید. شما به سبب لطف خداوند، در میان مردم، گرامی هستید؛ امّا خودتان خدا را در مورد بندگانش گرامى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارید [و به آنها كمک نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید]. از قرار گرفتن در منازل پیشینیان خود و از جدا شدنتان از نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین برادرانتان عبرت بگیرید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;828&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدُوا المُشرِكينَ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۴، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ و فيه «و أيديكم» بدل «و أنفسكم»، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۴۸، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۷ كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: با مشرکان، با مال و جان و زبانتان جهاد کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;829&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ المُؤمِنَ يُجاهِدُ بِسَيفِهِ و لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷۸۵، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰۸ وج ۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۸۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱۰۹، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۷ كلّها عن كعب بن مالك، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: همانا مؤمن، با شمشیر و زبان خود، جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;830&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اللّٰهَ اللّٰهَ فِي الجِهادِ بِأَموالِكُم و أَنفُسِكُم و أَلسِنَتِكُم في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۴۷، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن عبدالرحمن بن الحجّاج عن الإمام الكاظم عنه علیهماالسلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ و ليس فيهما «في سبيل اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵؛ المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ عن إسماعيل بن راشد، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸ و ليس فيهما «و ألسنتكم».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداى را، خداى را در بارۀ جهاد با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان در راه خدا!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;831&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في عَهدِهِ إلَى الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلاّهُ عَلیٰ مِصرَ -: هٰذا ما أمَرَ بِهِ عَبدُ اللّه عَلِيٌّ أمیرُ المُؤمِنینَ مالِكَ بنَ الحارِثِ الأَشتَرَ... أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه... و أَن يَنصُرَ اللّٰهَ سُبحانَهُ بِقَلبِهِ و يَدِهِ و لِسانِهِ، فَإِنَّهُ - جَلَّ اسمُهُ - قَد تَكَفَّلَ بِنَصرِ مَن نَصَرَهُ و إِعزازِ مَن أعَزَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام در عهدنامه‌ای خطاب به مالک اَشتر، آن گاه كه وی را به استاندارى و كارهاى مصر گماشت -: این، فرمانی است که بندۀ خدا علی، امیر مؤمنان، به مالک بن اَشتر ابلاغ کرد... او را فرمان داد به پروامندی از خدا... و این که خداوند سبحان را با دل و دست و زبان خود یارى رسانَد؛ زیرا خداوند - که نامش بلند باد - متعهّد شده است كه یارى كنندۀ خود را یارى كند و گرامى دارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را گرامى بدارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;832&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أوَّلُ ما تُغلَبونَ عَلَيهِ مِنَ الجِهادِ الجِهادُ بِأَيديكُم، ثُمَّ بِأَلسِنَتِكُم، ثُمَّ بِقُلوبِكُم؛ فَمَن لَم يَعرِف بِقَلبِهِ مَعروفاً و لَم يُنكِر مُنكراً، قُلِبَ فَجُعِلَ أعلاهُ أسفَلَهُ و أَسفَلُهُ أعلاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۷۵ عن أبي جحيفة، مسند زيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۹ عن زيد بن عليّ عن أبيه عن جدّه عنه: نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ عن أبي جحيفة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۵۲ و راجع السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۸۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نخستین درجه از جهاد كه از آن باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانید، جهاد با دستان شماست، سپس جهاد با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان و آن گاه، جهاد با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان. پس، هر گاه كسى در دل خویش كار نیک را نیک نداند و ستایشش نكند و از كار زشتْ نفرت نورزد، [قلبش] واژگون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بالای آن، پایین و پایین قلب او بالا قرار خواهد گرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;833&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ أوَّلَ ما يُغلَبونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یُقلَبونَ (خ.ل). و في البحار: «تقلبون»، و في مختصر بصائر الدرجات: «تُغلبون».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ مِنَ الجِهادِ الجِهادُ بِأَيديكُم، ثُمَّ الجِهادُ بِأَلسِنَتِكُم، ثُمَّ الجِهادُ بِقُلوبِكُم؛ فَمَن لَم يَعرِف قَلبُهُ مَعروفاً و لَم يُنكِر مُنكَراً، نُكِسَ قَلبُهُ فَجُعِلَ أسفَلُهُ أعلاهُ، فَلا يَقبَلُ خَيراً أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳، بصائر الدرجات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، مختصر بصائر الدرجات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: نخستین جهادی كه از شما سلب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، جهاد با دستانتان است، سپس جهاد با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان و آن گاه، جهاد با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان. پس، هر گاه كسى در دل خویش كار نیک را نیک نداند و كار زشت را زشت نشمارد، دلش واژگونه و زیر و زبر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دیگر هرگز خیری را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;834&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: جاهِدوا في سَبيلِ اللّه بِأَيديكُم، فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِأَلسِنَتِكُم، فَإِن لَم تَقدِروا فَجاهِدوا بِقُلوبِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در راه خدا با دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید واگر نتوانستید، با زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید و اگر باز هم نتوانستید، با دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بجنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;835&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: اُنصُرِ اللّٰهَ بِقَلبِكَ و يَدَيكَ و لِسانِكَ، فَإِنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ قَد تَكَفَّلَ بِنَصرِ مَن يَنصُرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خدا را با قلب و زبان و دستت یارى كن؛ زیرا خداوند متعال، یارى آن كس را كه او را یارى رسانَد، بر عهده گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;836&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا المُؤمِنونَ! إنَّهُ مَن رَأیٰ عُدواناً يُعمَلُ بِهِ و مُنكَراً يُدعیٰ إلَيهِ، فَأَنكَرَهُ بِقَلبِهِ، فَقَد سَلِمَ و بَرِئَ، و مَن أنكَرَهُ بِلِسانِهِ فَقَد اُجِرَ، و هُوَ أفضَلُ مِن صاحِبِهِ، و مَن أنكَرَهُ بِالسَّيفِ لِتَكونَ كَلِمَةُ اللّه هِيَ العُليا و كَلِمَةُ الظّالِمينَ هِيَ السُّفلیٰ، فَذٰلِكَ الَّذي أصابَ سَبيلَ الهُدیٰ، و قامَ عَلَى الطَّريقِ، و نَوَّرَ في قَلبِهِ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۳۷۳، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹، روضة الواعظين: ج۲ ص۲۳۶ ح۱۰۱۸، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ عن عبدالرحمن بن أبي ليلیٰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مؤمنان! هر كس دید به تجاوزى عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود یا به زشتكارى و خلافى فراخوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در دل خویش به آن اعتراض نمود، به سلامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهَد و وظیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را انجام داده است و هر كه با زبانش به آن اعتراض كند، پاداش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و از آن اوّلى، برتر است و هر كس با شمشیر به مبارزه با آن بر خیزد تا آرمان حق (حق‌گرایی)، پیشی گیرد و آرمان ستمگران (باطل‌گرایی) به پَستی گراید، هموست كه به راه راست رسیده و بر طریق حق شتافته و نور یقین را در دل خویش روشن كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;837&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في زِيارَةِ قَبرِ الحُسَينِ علیه‌السلام -: أشهَدُ أنَّكَ قَد أقَمتَ الصَّلاةَ، و آتَيتَ الزَّكاةَ، و أَمَرتَ بِالمَعروفِ، و نَهَيتَ عَنِ المُنكَرِ، و جاهَدتَ في سَبيلِ رَبِّكَ بِالحِكمَةِ وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۱ عن أبي ناب بيّاع السابري، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ عن الإمام العسكري علیه‌السلام، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ عن صفوان بن مهران و ليس فيهما ذيله من «بالحكمة و الموعظه الحسنة»، المزار الكبير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در زیارت مزار امام حسین علیه‌السلام -: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه تو، نماز را بر پا داشتى و زكات را پرداختى و امر به معروف و نهى از منكر نمودى و در راه خدایت، با حكمت و اندرزِ نیكو، جهاد كردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-علی-أربعة-أوجه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۲: الجِهادُ عَلیٰ أربَعَةِ أوجُهٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چهار گونۀ جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;838&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن عياض: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه علیه‌السلام عَنِ الجِهادِ: سُنَّةٌ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُم فَريضَةٌ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یقول الفیض= في الوافي: «الفریضة ما أمر الله به في کتابه و شدّد أمره، و هو إنّما یکون واجباً، و السنّة ما سَنَّهُ النبي صلّی اللّه علیه و آله و لیس بتلك المثابة من التشدید و هو قد یکون واجباً و قد یکون مستحبّاً» (الوافي: ج۱۵ ص۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الجِهادُ عَلیٰ أربَعَةِ أوجُهٍ: فَجِهادانِ فَرضٌ، و جِهادٌ سُنَّةٌ لا يُقامُ إلّا مَعَ الفَرضِ، [و جِهادٌ سُنَّةٌ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من طبعة دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَّا أحَدُ الفَرضَينِ فَمُجاهَدَةُ الرَّجُلِ نَفسَهُ عَن مَعاصِي اللّه عزّ و جلّ؛ و هُوَ مِن أعظَمِ الجِهادِ، و مُجاهَدَةُ الَّذينَ يَلونَكُم مِنَ الكُفّارِ فَرضٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا الجِهادُ الَّذي هُو سُنَّةٌ لا يُقامُ إلّا مَعَ فَرضٍ، فَإِنَّ مُجاهَدَةَ العَدُوِّ فَرضٌ عَلیٰ جَميعِ الاُمَّةِ، و لَو تَرَكُوا الجِهادَ لَأَتاهُمُ العَذابُ، و هٰذا هُوَ مِن عَذابِ الأُمَّةِ، و هُوَ سُنَّةٌ عَلَى الإمام وَحدَهُ أن يَأتِيَ العَدُوَّ مَعَ الأُمَّةِ فَيُجاهِدَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا الجِهادُ الَّذي هُوَ سُنَّةٌ فَكُلُّ سُنَّةٍ أقامَهَا الرَّجُلُ و جاهَدَ في إقامَتِها و بُلوغِها و إحيائِها، فَالعَمَلُ وَ السَّعيُ فيها مِن أفضَلِ الأَعمالِ؛ لأَنَّها إحياءُ سُنَّةٍ، و قَد قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «مَن سَنَّ سُنَّةَ حَسَنَةً فَلَهُ أجرُها و أَجرُ مَن عَمِلَ بِها إلیٰ يَومِ القِيامَةِ، مِن غَيرِ أن يُنقَصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷ عن حفص بن غياث، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ عن الإمام الحسين علیه‌السلام، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۲ عن جعفر بن حفص بن غياث، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از فضیل بن عیاض -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ جهاد پرسیدم: آیا سنّت است یا فریضه؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی= می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «فریضه، چیزى است که خداوند در قرآن به آن دستور داده و دستور خود را محکم ساخته است و تنها مشمولِ واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و سنت، چیزى است که پیامبر۹ بیان و مقرّر داشته است و در آن، سطحى از شدّت و تأکید نیست و خود، گاه واجب است و گاه مستحب».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد، چهار گونه است: دو گونۀ جهاد، فریضه است و یک جهاد، سنّتى است كه تنها همراهِ فریضه بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و یک جهاد هم سنّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یكى از دو جهاد فریضه، جهادِ انسان در برابر نفس با ترک نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از خداوند عزّ و جلّ است و این، از بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جهاد است و جهاد با كافرانى كه در برابر شما قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند [نیز] فریضه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا جهادى كه سنّت است و تنها همراه فریضه بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، مجاهده با دشمن بر همۀ امّت واجب است و اگر جهاد را رها كنند، گرفتار عذاب خواهند شد، و این خود، از عذابِ امّت است. چنین جهادی بر امام به تنهایى سنّت است كه همراه امّت، سراغ دشمن رود و با آنان جهاد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جهادى كه [فقط] سنّت است، هر سنّتى است كه انسان آن را بر پا دارد و در برپایى و گسترش و احیاى آن جهاد كند، و كار و تلاش براى آن، از برترینْ اعمال است؛ زیرا این كار، احیاى یک سنّت است و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرموده است: هر كس سنّتى نیک بگذارد، مزد همۀ كسانى را كه تا روز قیامت به آن عمل كنند خواهد داشت، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه از مزدِ آنان چیزى كاسته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-علی-أربع-شعب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۳: الجِهادُ عَلیٰ أربَعِ شُعَبٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: چهار شعبۀ جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;839&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: سُئِلَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام عَنِ الإِيمانِ، فَقالَ: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ جَعَلَ الإِيمانَ عَلیٰ أربَعِ دَعائِمَ: عَلَى الصَّبرِ، وَ اليَقينِ، وَ العَدلِ، وَ الجِهادِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الجِهادُ عَلیٰ أربَعِ شُعَبٍ: عَلَى الأَمرِ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيِ عَنِ المُنكَرِ، وَ الصِّدقِ فِي المَواطِنِ، و شَنَآنِ الفاسِقينَ؛ فَمَن أمَرَ بِالمَعروفِ شَدَّ ظَهرَ المُؤمِنِ، و مَن نَهیٰ عَنِ المُنكَرِ أرغَمَ أنفَ المُنافِقِ و أَمِنَ كَيدَهُ، و مَن صَدَقَ فِي المَواطِنِ قَضَى الَّذى عَلَيهِ، و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ غَضِبَ لِلهِ؛ و مَن غَضِبَ لِلهِ غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ و ۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن جابر، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵ و ۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن قبيصة بن جابر الأسدي، نهج البلاغة: الحكمة ۳۱، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ و ۲۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ عن الأصبغ بن نباتة و ليس فيهما ذيله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۵ عن قبيصة بن جابر الأسدي، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: از امیر مؤمنان علیه‌السلام در بارۀ ایمان پرسیده شد. فرمود: «خداوند عزّ و جلّ ایمان را بر چهار ستون نهاد: بر شكیب و یقین و دادگری و جهاد.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جهاد بر چهار شاخه است: بر توصیه كردن به خوبى‌ها، و نهى كردن از بدى‌ها، و پایدارى در آوردگاه‌ها، و دشمنى با بدكاران. هر كه به خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها فرمان دهد، مؤمن را پشتیبانى كرده است. هر كه از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها باز دارد، بینىِ منافق را به خاک مالیده و از نیرنگ او در امان مانده است. هر كه در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پایدارى كند، وظیفه‌اش را به جا آورده است و هر كه با بدكاران دشمنى ورزد، به خاطر خدا خشم گرفته و آن كه براى خدا خشم گیرد، خداوند به خاطر او خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;840&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام عن رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الجِهادُ أربَعٌ: أمرٌ بِالمَعروفِ، و نَهيٌ عَنِ المُنكَرِ، وَ الصِّدقُ في مَواطِنِ الصَّبرِ، و شَنَآنُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَنِئتُهُ أشنَؤُهُ شَنَآناً: أبغضتُه (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ «شنئ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفاسِقينَ؛ فَمَن أمَرَ بِالمَعروفِ شَدَّ عَضُدَ المُؤمِنينَ، و مَن نَهیٰ عَنِ المُنكَرِ أرغَمَ أنفَ الفاسِقينَ، و مَن صَدَقَ في مَواطِنِ الصَّبرِ فَقَد قَضیٰ ما عَلَيهِ - زادَ غَيرُهُ: - و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ غَضِبَ لِلهِ و غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن الحارث عن الإمام عليّ علیه‌السلام، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴۰ و ليس فيه ذيله من «زاد غيره» عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۱۳؛ معدن الجواهر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹ ح۱۶۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأولیاء - به نقل از حارث، از امام علی علیه‌السلام -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «جهاد، چهار شاخه دارد: امر به معروف، نهى از منكر، پایدارى در آوردگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شکیبایی، و دشمنى با تبهكاران. هر كس امر به معروف كند، از مؤمنان پشتیبانى كرده است، و کسی كه نهى از منكر كند، بینى تبهکاران را به خاک مالیده است، و کسی كه در جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شکیبایی پایدارى ورزد، وظیفۀ خود را انجام داده است» و در نقلی دیگر افزوده شده است: «و کسی كه با تبهكاران دشمنى كند، براى خدا خشم گرفته است و خداوند نیز برایش خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد»&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-عشر-ما-فیه-ثواب-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِسَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ما فیهِ ثَوابُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل شانزدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آنچه ثواب جهاد دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إظهار-الحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۱: إظهارُ الحَقِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آشکار کردن حق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;841&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ الحَقَّ أحسَنُ الحَديثِ، وَ الصّادِعَ بِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدَعتُ الشيء: أظهرته و بيّنته. يقال: صَدَعتُ بالحقّ؛ إذا تكلّمت به جهاراً (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۲ «صدع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُجاهِدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۹۲، بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵، إرشاد القلوب: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ كلّها عن الأصبغ بن نباتة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: همانا حق، نیكوترین سخن است و كسى كه آشكارا حق بگوید، جهادگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-سر-الأئمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۲: كِتمانُ سِرِّ الأَئِمَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پنهان داشتن راز امامان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;842&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: نَفَسُ المَهمومِ لَنَا المُغتَمُّ لِظُلمِنا تَسبيحٌ، و هَمُّهُ لِأَمرِنا عِبادَةٌ، و كِتمانُهُ لِسِرِّنا جِهادٌ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ عن عيسى بن أبي منصور، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸، بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷ كلّها عن أبان بن تغلب، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: كسى كه براى ما نگران و از ستمى كه بر ما رفته، غمگین باشد، نَفَس كشیدنش تسبیح است و دغدغه‌اش براى كار ما، عبادت به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و راز ما را نگه داشتن، برای او، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;843&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُؤمِنُ مُجاهِدٌ؛ لِأَنَّهُ يُجاهِدُ أعداءَ اللّه تَعالیٰ في دَولَةِ الباطِلِ بِالتَّقِيَّةِ، و في دَولَةِ الحَقِّ بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ عن محمّد بن عمارة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مؤمن، همیشه جهادگر است؛ چون در دولت باطل، با تقیّه و در دولت حق، به وسیلۀ شمشیر، با دشمنان خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر-على-الفاقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۳: الصَّبرُ عَلَى الفاقَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شکیبایی بر ناداری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;844&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الصَّبرُ عَلَى الفاقَةِ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۱ عن المسيّب عن الإمام عليّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شکیبایی بر فقر (ناداری)، جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السعي-في-نفقة-العيال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۴: السَّعيُ في نَفَقَةِ العِيالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تلاش برای تأمین مخارج خانواده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;845&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الكادُّ عَلیٰ عِيالِهِ مِن حَلالٍ، كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۳۱، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن الحلبي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ و ليس فيهما «من حلال»، المقنع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت:، فقه الرضا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: آن كه خانوادۀ خویش را از حلال روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، مانند جهادگرِ راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;846&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن سَعیٰ في نَفَقَةِ عِيالِهِ و والِدَيهِ، فَهُوَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷۳۱ نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه براى تأمین هزینۀ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و پدر و مادرش تلاش كند، همانند جهادگرِ راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;847&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ما غَدوَةُ أحَدِكُم في سَبيلِ اللّه بِأَعظَمَ مِن غَدوَتِهِ يَطلُبُ لِوَلَدِهِ و عِيالِهِ ما يُصلِحُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السرائر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شدنِ هر یک از شما در راه خداوند (جهاد)، مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از رفتنش در پى كسب معاش براى فرزندان و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;848&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: طَلَبتُ فَضلَ الجِهادِ فَوَجَدتُهُ فِي الكَسبِ لِلعِيالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸۱۰ نقلاً عن مجموعة الشهید.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: ثواب جهاد را جُستم. پس، آن را در کسب روزی براى خانواده یافتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;849&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: مَن طَلَبَ هٰذَا الرِّزقَ مِن حِلِّهِ لِيَعودَ بِهِ عَلیٰ نَفسِهِ و عِيالِهِ، كانَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱، قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴۵ كلّها عن موسى بن بكر، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: هر كس این روزى را از حلالش بجوید تا آن را براى خود و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرا هم آورَد، مانند جهادگرِ راه خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;850&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: الَّذي يَطلُبُ مِن فَضلِ اللّه عزّ و جلّ ما يَكُفُّ بِهِ عِيالَهُ، أعظَمُ أجراً مِنَ المُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن زكريّا بن آدم، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: كسى كه براى تأمین زندگىِ خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، به دنبال لطف خداوند عزّ و جلّ (روزی) می‌رود، اجرش بیشتر از جهادگرِ راه خداوند عزّ و جلّ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة-في-الصف-الأول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۵: الصَّلاةُ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نماز خواندن در صف اوّل جماعت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;851&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: إنَّ الصَّلاةَ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ، كَالجِهادِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴۰، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: نماز خواندن در صف اوّل [جماعت]، مانند جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بر-الوالدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۶: بِرُّ الوالِدَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نیکی کردن به پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;852&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر: أتیٰ رَجُلٌ رَسولَ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: إنّي رَجُلٌ شابٌّ نَشيطٌ و اُحِبُّ الجِهادَ، ولي والِدَةٌ تَكرَهُ ذٰلِكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اِرجِع فَكُن مَعَ والِدَتِكَ، فَوَالَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ نَبِيّاً! لَأُنسُها بِكَ لَيلَةً خَيرٌ مِن جِهادِكَ في سَبيلِ اللّه سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از جابر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر در مشایخ عمرو بن شمر، جابر بن یزید جعفى است و او از یاران امام باقر۷ و امام صادق۷ است. بنا بر این، روایتِ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واسطۀ او از پیامبر۹ معنا ندارد. پس ظاهراً در سند، افتادگى یا ارسال صورت گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: مردى نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: من یک مرد جوان توانمندم و جهاد كردن را دوست دارم؛ ولى مادرى دارم كه به این كار راضى نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «برگرد و با مادرت باش؛ زیرا سوگند به آن كه مرا به حقْ پیامبر كرد، یک شب بودنِ تو در كنار مادرت از یک سال جهاد كردنت در راه خدا بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;853&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله يَستَأذِنُهُ فِي الجِهادِ، فَقالَ: أحَيٌّ والِداكَ؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَفيهِما فَجاهِد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۲، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲۹، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۱؛ عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از عبد اللّٰه بن عمرو -: مردی نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و اجازۀ جهاد خواست. فرمود: «آیا پدر و مادرت زنده هستند؟». گفت: آری. فرمود: «پس برای آنها بکوش».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۷: هٰذِهِ الأَعمالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: این کارها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;854&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: نَصرُ المَظلومِ، وَ الأَمرُ بِالمَعروفِ، وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ؛ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یارى رساندن به ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیده و امر به معروف و نهى از منكر، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;855&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الحَجُّ جِهادُ الضَّعيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ عن جندب عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۰۴ عن زرارة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۳۶ و فيهما «كلّ ضعيف» بدل «الضعيف»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۰۲، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۸۲ و فيهما «كلّ ضعيف» بدل «الضعيف» و كلاهما عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: حج، جهاد ناتوان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;856&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الغُدُوُّ وَ الرَّواحُ إلیٰ هٰذِهِ المَساجِدِ، مِنَ الجِهادِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳۶۷، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۳۹، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۹، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰۱، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰۳ كلّها عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: آمد و شد به این مسجدها (مساجد عامّۀ مسلمانان) از جملۀ جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;857&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه علیه و آله - فِي فَضیلَةِ الحَجِّ -: هُوَ أَحَدُ الجِهادَينِ؛ هُوَ جِهادُ الضُّعَفاءِ، و نَحنُ الضُّعَفاءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، تفسير العياشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۴ كلّها عن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يحيى الكاهلي عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ عن الكناني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵۴ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در بارۀ فضیلت حج -: آن (حج)، یكى از دو جهاد است. آن، جهاد ضعیفان است و ما ضعیفانیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;858&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جِهادُ النِّساءِ حَجُّ هٰذَا البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹۴۲، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۹۴ كلاهما عن عائشة، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۷۷ عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد زنان، حجّ این خانه (کعبه) است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;859&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جِهادُ الضُّعَفاءِ الحَجُّ، و جِهادُ المَرأَةِ حُسنُ التَّبَعُّلِ لِزَوجِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۰۴ عن زرارة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة ۱۳۶، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن أبي بصير و محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه: عن الإمام عليّ علیه‌السلام و كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱؛ مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام عن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام سلمة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد ناتوانان، حج است و جهاد زنان، نیکو شوهرداری کردن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;860&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: جِهادُ المَرأَةِ حُسنُ التَّبَعُّلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۸، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۲ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، الهداية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم علیه‌السلام: جهاد زن، نیكو شوهردارى كردن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;861&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كَتَبَ اللّٰهُ الجِهادَ عَلَى الرِّجالِ وَ النِّساءِ؛ فَجِهادُ الرَّجُلِ بَذلُ مالِهِ و نَفسِهِ حَتّیٰ يُقتَلَ في سَبيلِ اللّه، و جِهادُ المَرأَةِ أن تَصبِرَ عَلیٰ ما تَریٰ مِن أذیٰ زَوجِها و غَيرَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲ كلاهما عن الأصبغ بن نباتة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۶ عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۰ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند، جهاد را بر مردان و زنان، واجب كرده است. جهادِ مرد، بخشیدن مال و جان خویش است تا آن كه در راه خدا كشته شود، و جهاد زن، این است كه بر هر آزارى كه از همسر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند و بر غیرت ورزیدنِ او در بارۀ خویش شكیبایى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;862&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ذَكَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الجِهادَ، فَقالَتِ امرَأَةٌ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا رَسولَ اللّه، فَما لِلنِّساءِ مِن هٰذا شَيءٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بَلیٰ، لِلمَرأَةِ ما بَينَ حَملِها إلیٰ وَضعِها إلیٰ فِطامِها مِنَ الأَجرِ كَالمُرابِطِ في سَبيلِ اللّه، فَإِن هَلَكَت فيما بَينَ ذٰلِكَ كانَ لَها مِثلُ مَنزِلَةِ الشَّهيدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲۶، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳۴ كلاهما عن زيد بن عليّ عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶؛ المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۱ عن ابن عمر نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۱۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از جهاد [و فضیلت آن] یاد کرد. زنی به ایشان گفت: ای پیامبر خدا! چیزی از اینها برای زنان هم هست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بله، برای زنان از حاملگی تا وضع حمل و تا زمان از شیر گرفتن کودکش، اجری همانند اجر مجاهد در راه خداست. اگر در بین این فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از دنیا برود، منزلتی مانند منزلت شهید دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;863&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: السّاعي عَلَى الأَرمَلَةِ وَ المِسكينِ، كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه، أو القائِمِ اللَّيلَ الصّائِمِ النَّهارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳۸، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۴۰، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ و ليس فيه ذيله و كلّها عن أبي هريرة، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کمک کننده به بیوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنان و مستمندان، مانند مجاهد در راه خداست، یا مانند کسی که شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به عبادت و روزها را به روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری بگذراند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;864&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: تَعَلَّمُوا العِلمَ؛ فَإِنَّ تَعَلُّمَهُ حَسَنَةٌ، و مُدارَسَتَهُ تَسبيحٌ، وَ البَحثَ عَنهُ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸۲ عن الأصبغ بن نباته عن الإمام عليّ علیه‌السلام، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۷ عن أنس، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷؛ تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ عن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دانش بیاموزید؛ چرا كه آموختن دانش، نیكى است و مباحثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، تسبیح [خدا] و جستجو كردن آن، جهاد است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;865&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: يَخرُجُ رَجُلٌ مِن وُلدِ موسَى اسمُهُ اسمُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام، فَيُدفَنُ في أرضِ طوسَ - و هِيَ مِن خُراسانَ - يُقتَلُ فيها بِالسَّمِّ، فَيُدفَنُ فيها غَريباً، فَمَن زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ أعطاهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ أجرَ مَن أنفَقَ مِن قَبلِ الفَتحِ و قاتَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸۳، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ و الثلاثة الأخيرة عن الإمام الصادق علیه‌السلام و كلّها عن الحسين بن زيد، روضة الواعظين: ج۱ ص۵۲۷ ح۵۱۷ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: از فرزندان موسی، مردی خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که همنام امیر مؤمنان علیه‌السلام است و در خاک طوس که - از سرزمین خراسان است - دفن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. او در آن جا با زهر، کشته و در غربت به خاک سپرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. هر که او را با اعتقاد به حقّانیتش زیارت کند، خداوند عزّ و جلّ به او اجر کسی را عطا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که پیش از فتح [مکّه] انفاق و جهاد کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;866&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: ألا فَمَن زارَني في غُربَتي؛ كَتَبَ اللّٰهُ عزّ و جلّ لَهُ أجرَ مِئَةِ ألفِ شَهيدٍ، و مِئَةِ ألفِ صِدّيقٍ، و مِئَةِ ألفِ حاجٍّ و مُعتَمِرٍ، و مِئَةِ ألفِ مُجاهِدٍ، و حُشِرَ في زُمرَتِنا، و جُعِلَ فِي الدَّرَجاتِ العُلیٰ مِنَ الجَنَّةِ رَفيقَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹۲، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹، جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰ كلّها عن أبي الصلت عبد السلام بن صالح الهروي، روضة الواعظين: ج۱ ص۵۲۸ ح۵۲۱ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: آگاه باشید كه هر كس مرا در غربتم زیارت كند، خداوند عزّ و جلّ برایش اجر صدهزار شهید و صدهزار صدّیق و صدهزار حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و صدهزار مجاهد را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد و در گروه ما محشور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در درجاتِ عالى بهشت، با ماست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;867&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مِن وَصِیَّتِهِ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، أنينُ المُؤمِنِ تَسبيحٌ، و صِياحُهُ تَهليلٌ، و نَومُهُ عَلَى الفِراشِ عِبادَةٌ، و تَقَلُّبُهُ مِن جَنبٍ إلیٰ جَنبٍ جِهادٌ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه:، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۶ عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳؛ تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ الرقم ۶۱۳ عن أبي هريرة و فيه «المريض» بدل «المؤمن»، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ الرقم ۵۴، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در سفارش خود به علی علیه‌السلام -: اى على! نالۀ مؤمن، «سبحان اللّٰه» گفتن است، فریادش «لا إله إلّا اللّٰه» گفتن است، خفتنش بر بستر، عبادت است و از پهلو به پهلو چرخیدنش، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-عشر-أفضل-الجهاد-ثوابا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِعَ عَشَرَ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أفضَلُ الجِهادِ ثَواباً&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفدهم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برترین جهادها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهاد-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۱: جِهادُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهاد با نفْس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;868&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ بِسَرِيَّةٍ، فَلَمّا رَجَعوا قالَ: مَرحَباً بِقَومٍ قَضَوُا الجِهادَ الأَصغَرَ و بَقِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الأُخری: «وبَقِيَ عَلَيهِمُ...».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِهادُ الأَكبَرُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّه، و مَا الجِهادُ الأَكبَرُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جِهادُ النَّفسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن السكوني، الاختصاص: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن إسماعيل بن موسى عن الإمام الكاظم عن آبائه:، الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سپاهى فرستاد و چون باز گشتند، فرمود: «خوش آمدند گروهى كه &amp;quot;جهاد اصغر&amp;quot; را به پایان بردند؛ ولى &amp;quot;جهاد اكبر&amp;quot; باقى ماند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پیامبر خدا! جهاد اكبر چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد با نفْس».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;869&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: نَروي أنَّ سَيِّدَنا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَأیٰ بَعضَ أصحابِهِ مُنصَرِفاً مِن بَعثٍ كانَ بَعَثَهُ فيهِ، و قَدِ انصَرَفَ بِشَعَثِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَعِثَ الشَّعرُ شَعَثا فهو شَعِثٌ: تغيَّرَ و تلبَّدَ لقلّة تعهُّده بالدُّهن. و رجل شَعِث: وَسِخُ الجسد. و رجُلٌ أشعَث: أغبَر (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ «شعث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و غُبارِ سَفَرِهِ، و سِلاحُهُ عَلَيهِ، يُريدُ مَنزِلَهُ، فَقالَ صلّی اللّه علیه و آله: اِنصَرَفَ مِنَ الجِهادِ الأَصغَرِ إلَى الجِهادِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: أوَ جِهادٌ فَوقَ الجِهادِ بِالسَّيفِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، جِهادُ المَرءِ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: روایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم كه سَرور ما، پیامبر خدا، یكى از اصحاب خود را دید كه از مأموریتى [جنگى] كه او را فرستاده بود، باز گشته و با موهاى ژولیده و غبار سفر بر سر و صورت مانده و با جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزارش، به سوى منزل خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. فرمود: «از جهاد اصغر، براى جهاد اكبر باز گشته است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آیا جهادى بالاتر از جهاد با شمشیر هم هست؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، جهاد انسان با نفْس خود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;870&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن جابر: قَدِمَ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله مِن غَزاةٍ لَهُ، فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: قَدِمتُم خَيرَ مَقدَمٍ، و قَدِمتُم مِنَ الجِهادِ الأَصغَرِ إلَى الجِهادِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: و مَا الجِهادُ الأَكبَرُ يا رَسولَ اللّه؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مُجاهَدَةُ العَبدِ هَواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۳، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶۰؛ تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ نحوه و راجع تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ بغداد - به نقل از جابر -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در بازگشتِ جمعی از رزمندگانش به آنها گفت: «خوش آمدید! شما از جهاد کوچک به جهاد بزرگ آمدید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: جهاد بزرگ چیست، ای پیامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد بنده با هوای نفْسش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;871&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن أبي ذرّ: سَأَلتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أيُّ الجِهادِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أن تُجاهِدَ نَفسَكَ و هَواكَ في ذاتِ اللّه تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ الرقم ۱۸۷، تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶۵ نقلاً عن الديلمي عن أبي ذرّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلیة الأولیاء - به نقل از ابو ذر -: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرسیدم: کدام جهاد برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این که با نفْس و هوس خود به خاطر خدای متعال جهاد کنی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;872&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الجِهادِ أن يُجاهِدَ الرَّجُلُ نَفسَهُ فِي اللّه، و هَواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶۲ نقلاً عن ابن النجّار، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ نحوه نقلاً عن البخاري و كلاهما عن أبي ذرّ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد، این است كه انسان در راه خداوند متعال، با نفْس و هوس خود، جهاد كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كلمة-عدل-عند-إمام-جائر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۲: كَلِمَةُ عَدلٍ عِندَ إِمامٍ جائِرٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سخنی مطابق عدل گفتن در برابر حاکم ستمگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;873&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الجِهادِ كَلِمَةُ عَدلٍ عِندَ سُلطانٍ جائِرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۴۴، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۷۴ نحوه، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۱۱ كلّها عن أبي سعيد الخدري، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ عن طارق بن شهاب نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۱۱؛ التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ عن الحسن بزيادة «يقتل عليها» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد، سخنی مطابق عدل گفتن در برابر پادشاه ستمگر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;874&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسعدة بن صدقة: سُئِلَ [الإمامُ الصّادِقُ علیه‌السلام] عَنِ الحَديثِ الَّذي جاءَ عَنِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله: «إنَّ أفضَلَ الجِهادِ كَلِمَةُ عَدلٍ عِندَ امامٍ جائِرٍ» ما مَعناهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ علیه‌السلام: هٰذا عَلیٰ أن يَأمُرَهُ بَعدَ مَعرِفَتِهِ، و هُوَ مَعَ ذٰلِكَ يَقبَلُ مِنهُ، و إلّا فَلا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۰، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، روضة الواعظين: ج۱ ص۴۰ ح۲۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از مَسعَدة بن صَدَقه -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ حدیثى از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله كه: «بهترین جهاد، سخنی مطابق عدل گفتن در برابر پادشاه ستمگر است» پرسیده شد که: معنای آن چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این، در صورتى است كه امر كردن پادشاه به معروف، پس از شناخت حكم باشد و با این حال، سلطان از او بپذیرد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی: اوّلاً امر کننده به معروف، از آنچه به آن امر می‌کند، شناخت کافی داشته باشد و یقین داشته باشد که حکم خدا و مطلوب خداست، و ثانیاً احتمال معقولی بدهد که تذکّر او، در مخاطبش اثر دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گرنه لازم نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بالمعروف-و-النهي-عن-المنكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۳: الأَمرُ بِالمَعروفِ وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امر به معروف و نهی از منکر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;875&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أفضَلُ الجِهادِ الأَمرُ بِالمَعروفِ وَ النَّهيُ عَنِ المُنكَرِ، و مَن شَنِئَ الفاسِقينَ و غَضِبَ لِلهِ غَضِبَ اللّٰهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشّاف: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸، تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ و ليس فيه ذيله من «و من شنئ»، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: برترین جهاد، امر به معروف و نهی از منکر است، و هر که با فاسقان دشمنی کند و برای خدا خشم گیرد، خداوند هم برای او خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انتظار-الفرج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۴: اِنتِظارُ الفَرَجِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: امیدِ گشایش داشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;876&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ جِهاد اُمَّتِي انتِظارُ الفَرَجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷، ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱، ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد امّتم، امیدِ گشایش داشتن (انتظار فَرَج)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که یکی از عالی‌ترین و ضروری‌ترین اَشکال انتظار فرج، امید داشتنِ هر روزه به گشایش کار اُمّت (و بلکه عالَم) با ظهور مهدی آل محمّد - صلوات الله علیهم - است. در این باره، ر. ک: دانش‌نامۀ امام مهدی۷: ج۵ ص۳۰۵ (انتظار فرج امام عصر۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عفة-البطن-و-الفرج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۵: عِفَّةُ البَطنِ وَ الفَرجِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاک نگه داشتن شکم و شرمگاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;877&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَا المُجاهِدُ الشَّهيدُ في سَبيلِ اللّه بِأَعظَمَ أجراً مِمَّن قَدَرَ فَعَفَّ. لَكادَ العَفيفُ أن يَكونَ مَلَكاً مِنَ المَلائِكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۴۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: كسى كه در راه خدا جهاد كند و شهید شود، اجرش بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از كسى نیست كه بتواند گناه كند و پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامنى ورزد. انسان پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن، نزدیک است كه فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از فرشتگان خدا شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;878&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي بصير عن الإمام الباقر علیه‌السلام، قال: قالَ لَهُ رَجُلٌ: إنّي ضَعيفُ العَمَلِ، قَليلُ الصَّلاةِ، قَليلُ الصَّومِ، و لٰكِن أرجو أن لا آكُلَ إلّا حَلالاً، و لا أنكِحَ إلّا حَلالاً.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: و أيُّ جِهادٍ أفضَلُ مِن عِفَّةِ بَطنٍ و فَرجٍ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۲، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ و فيه «الاجتهاد» بدل «جهاد»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ و فيهما ذيله نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن - به نقل از ابو بصیر -: مردی به امام باقر علیه‌السلام گفت: من در عمل، ناتوانم و نماز و روزه كم به جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم؛ امّا سعى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم جز حلال نخورم و جز با حلال، نزدیكى نكنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه جهادى برتر از پاک نگه داشتن شكم و شرمگاه؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاهتمام-بترك-الظلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۶: الاِهتِمامُ بِتَركِ الظُّلمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اهتمام به ستم نکردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;879&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مِن وَصِیَّتِهِ لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: يا عَلِيُّ، أفضَلُ الجِهادِ مَن أصبَحَ لا يَهُمُّ بِظُلمِ أحَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶۲ عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه:، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲؛ الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳۸ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سفارش خود به امام علی علیه‌السلام -: اى على! برترین جهاد، جهاد كسى است كه صبحِ خود را با این نیّت آغاز كند كه به هیچ كسى ستم روا ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصوم-في-الحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۷: الصَّومُ فِي الحَرِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: روزه گرفتن در هوای گرم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;880&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أفضَلُ الجِهادِ الصَّومُ فِي الحَرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث (الغايات): ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: برترین جهاد، روزه گرفتن در هواى گرم است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-آنچه-همتراز-جهاد-است&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین آنچه هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترازِ جهاد است&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای فهم مراد اصلی و پیام روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دو فصل گذشته، توضیح چند نکته سودمند است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. در همۀ فرهنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آیین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جوامع انسانی، برخی کارها یا افراد به عنوان شاخص و تراز برای سنجش خوبی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به کار گرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و با تشبیه، ارزش یک کار یا فرد و قیمت و بهای آن بیان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. مثلاً یک ورزشکار خوب را به یک ورزشکار اسطوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای تشبیه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و همین گونه است در جانب کارهای بد و افراد ناصالح. برخی از ضرب المثل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فرهنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگون در همین راستا قرار دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فرهنگ اسلامی نیز بر مبنای همین قاعدۀ عقلایی و انسانی، برخی کارهای نیک یا شخصیت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به عنوان تراز و معیار سنجش معرّفی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. یکی از این عنوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پُربسامد و پُرکاربرد در فرهنگ اسلامی، «جهاد» است. گروهی از کارهای نیک و خوب که انجام دادن آنها با سختی و دشواری همراه است، در حکم «جهاد» قلمداد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با این توضیح که جهاد، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین کار زندگی انسانی است؛ چرا که آدمی باید آمادۀ از جان گذشتن و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشانی باشد و حُبّ نفس و ذات، ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارترین علاقه و وابستگی انسانی است و آدمیان به آسانی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند خود را در چنین شرایطی قرار دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های این دو فصل، بر پایۀ قاعدۀ یاد شده، به معرّفی تعدادی از مفاهیم مثبت به عنوان «جهاد نمادین» پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است که در فصل شانزدهم، بخشی از جهادهای نمادینِ هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تراز با جهاد، به لحاظ ثواب و ارزش واقعی عمل، ذکر شده که عبارت اند از: آشکار کردن حق، پنهان داشتن راز امامان:، شکیبایی بر ناداری، تلاش برای تأمین مخارج خانواده، نماز خواندن در صف اوّل جماعت، نیکی کردن به پدر و مادر و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین در فصل هفدهم، بخشی از جهادهای نمادین، مطرح شده‌اند که در روایات، از آنها به عنوان برترینْ جهادها یاد شده است، که عبارت اند از: جهاد با نفْس، سخنی مطابق عدل گفتن در برابر حاکم ستمگر، امر به معروف و نهی از منکر، انتظار فرج (گشایش)، پاک نگه داشتن شکم و شرمگاه، اهتمام به ستم نکردن، و روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری در هوای گرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری کارهای نیک و مثبت، به چند امر (بجز نیکی کار) وابسته است. برای نمونه، کمک به نیازمندان، کاری نیک است؛ امّا ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری این خوبی، بجز خوب بودن کار، به عوامل دیگری از قبیل نیّت و انگیزۀ کنندۀ کار و نیز زمان و مکان انجام فعل، وابسته است. اگر این کمک در شرایط دشوار فاعل باشد (نه در شرایط یُسر و وسعت او)، قطعاً از جهت ارزش، با همین کمک در شرایط راحتی و وسعت، یکسان ارزیابی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این هم قاعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای عقلایی و انسانی است که بر اساس آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت برخی از عنوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یاد شده در روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ممکن است با تغییر شرایط، تغییر کنند. مثلاً حج و عمره در زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گذشته - که هر سفر، شش ماه یا بیشتر به طول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامید و با مخاطرات فراوان همراه بود -، با حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاری در روزگار ما - که برای برخی افراد، از زندگی عادی و روزمرۀ خودشان هم راحت‌تر و بهتر است -، یکسان ارزیابی نخواهد شد. همچنین است زیارت امام رضا علیه‌السلام و نیز کمک به بینوایان برای فرد ثروتمند و تهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. بر پایۀ این دو قاعدۀ عقلایی، این تشبیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیشتر جنبۀ ترغیب و تشویق به نیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دارند، تا بیان هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزنی این کارها با جهاد در ثواب! بدین معنا که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند مسلمانان را به سمت کارهای نیکِ پرمشقّت، سوق دهند و ارزش بالایی را برای انجام آنها اعلام دارند؛ امّا در صدد نیستند که برابری از همۀ جهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بیان کنند. بنا بر این نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به استناد این روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گفت که فلان کار نیک حتماً ثواب اُخروی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به اندازۀ جهاد یا برتر از آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه چنان که در نکتۀ سوم گفتیم، ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری کارها، به عواملی چند وابسته است و البته بُعدی ندارد که یک کار نیک، ثوابی بیشتر از جهاد پیدا کند یا برتر از آن قرار گیرد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مدخل «جهاد با نفس» در همین دانش‌نامه که در روایت‌های آن، از جهاد با دشمن به «جهاد اصغر» و از جهاد با نفْس به «جهاد اکبر» تعبیر شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و این به خاطر شرایط ویژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که این کار در آن واقع شده است. بنا بر این، از بیشتر این روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بیش از تشبیه کردن به جهاد و نیز ترغیب و تشویق به کارهای خوب دیگر، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان استفاده کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%87_%D8%AF_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF_2&diff=359 2025-06-30T03:59:51Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ج» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ج]]</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%87_%D8%AF_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF_1&diff=358 2025-06-30T03:58:50Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>[[رده:ج]]<br /> &lt;span id=&quot;الجهاد-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهاد (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهاد، مفهومی پرکاربرد در قرآن، حدیث و فقه است که از آغاز مورد توجّه تودۀ مسلمانان و عالمان دینی بوده است. قرآن و حدیث از زاویه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های گوناگون به جهاد پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که با کلیدواژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی چون: جهاد، قتال، حرب و... قابل دستیابی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسی-جهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسی «جهاد»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژۀ «جهاد» به معنای به کارگیری همۀ توان برای رسیدن به هدف، از مادّۀ «جهد» به معنای مشقّت و سختی است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«جهد: الجیمُ و الهاءُ و الدالُ أصله المشقّة، ثمّ یُحمَلُ علیه ما یُقارِبُه. یُقالُ: جَهَدتُ نفسی و أجهَدتُ. و الجُهدُ الطاقةُ؛ بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مایۀ معنایی «جهد» سختی است و سایر معانی نیز بِدان بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. گفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: خود را به سختی انداختم. جهد به معنای توان هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید» (معجم مقاییس اللغة: ج۱ ص۴۸۷ مادّۀ «جهد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غریب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگار مشهور، ابن اثیر، در این باره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِهادُ مُحارَبةُ الأعداءِ و هو المُبالَغةُ و استفراغُ ما فی الوُسع و الطاقةِ من قولٍ و فعلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهایة: ج‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص‌۳۱۹ مادّۀ «جهد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهاد، جنگیدن با دشمنان است و به معنای به کار گرفتن همۀ توان گفتاری و رفتاری.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به‌جاست در این جا در بارۀ معنای سه واژۀ پُرکاربرد در این مدخل - یعنی: قتال، حرب و دفاع - نیز توضیحاتی آورده شود: واژۀ «قتال» از مادّۀ «قتل» به معنای کشتن است. خلیل بن احمد، مفهوم قتل را بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز از تعریف دانسته و هر گونه میراندن را قتل شمرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القتلُ معروفٌ، یُقال: قَتَلَه إذا أماته بضربٍ أو جرحٍ أو علّةٍ. وَ المَنِیَّةُ قاتِلَةٌ. و أقتَلتُ فلاناً: عرَّضتُه للقتلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب العین: ج‌۵ ص‌۱۲۸ مادّۀ «قتل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنای قتل روشن است. وقتی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «قَتَلَه» یعنی: او را با زدن، زخمی کردن یا آسیب زدن از پای در آورد. و مرگ (مُردن) هم کشنده (میراننده) است و «أقتلتُ فلاناً» یعنی او را در معرض کشتن (مُردن) قرار دادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قتال و مقاتله، مصدر باب مفاعله هستند و بیشتر به معنای نبرد و محاربه به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند. ابن منظور&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«القِتالُ... مِن المُقاتَلَةِ و المُحارَبَةِ بین اثنین» (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص‌۵۴۹ مادّۀ «قتل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و راغب&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ مفردات ألفاظ القرآن: ص۶۵۵ مادّۀ «قتل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتله و محاربه را مترادف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حرب در مقابل «سلم» و «صلح» و به معنای رویارویی با دشمن برای نابودی اوست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحربُ نَقیضُ السِّلم... و فلانٌ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَربُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلانٍ أی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یُحارِبُه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و دار الحَرب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بلاد المشرکین الذین لا صلح بینهم و بین المسلمین؛ حرب مقابل صلح است... و فلانی حَرب فلانی است یعنی با او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، و دار الحرب، سرزمین مشرکانی است که میان آنها و مسلمانان، صلحی بر قرار نیست» (کتاب العین: ج‌۳ ص‌۲۱۳ مادّۀ «حرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین دفع و دفاع در لغت به معنای منع و باز داشتن و دور کردن و رد کردن نیرومندانه است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کتاب العین: ج‌۲ ص‌۴۵ مادّۀ «دفع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارس، بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مایۀ آن را دور کردن دانسته و نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصل واحدٌ مشهورٌ، یدُلُّ علی تَنحِیةِ الشیء.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاییس اللغة: ج‌۲ ص‌۲۸۸ مادّۀ «دفع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک بن‌مایۀ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشهور دارد و بر دور کردن دلالت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن دُرَید، ابن منظور و ابن سیده نیز از تعبیر «الإزالة بقوّة» استفاده کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که به معنای دور کردن و جدا ساختن با نیرو و شدّت است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحکم و المحیط الأعظم: ج‌۲ ص‌۲۳، لسان العرب: ج‌۸ ص‌۸۷. نیز، ر.ک: جمهرة اللغة: ج‌۲ ص‌۶۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است که برای تحقیق جامع در بارۀ «جهاد»، دیدن آیات و روایات ناظر به حرب، دفاع، قتال، غزو، ذَبّ، مُرابطه، ثغر و کلیدواژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های مشابه، ضروری است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهاد-در-قرآن-و-حدیث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهاد، در قرآن و حدیث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن و منابع روایی، از جنگ و جهاد با واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پیش‌گفته سخن به میان آمده است. قرآن حدود ۲۳۲ بار، مشتقّات برگرفته از چهار مادّۀ جهد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ۴۱ کاربرد آن، ۳۵ مورد به معنای نبرد است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قتل،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ۱۷۰ کاربرد آن، هفتاد مورد ناظر به جنگ است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حرب،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از یازده کاربرد آن، فقط شش مورد آن، به معنای پیکار است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دفع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ده کاربرد آن، فقط تنها دو بار، ناظر به دفاع است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را در بیش از هفتاد سوره به کار برده که ۱۱۳ بار ناظر به جنگ و نبرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤلّفان کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حدیثی فریقین نیز از دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اوّلیه تا کنون، بخش مهمّی از&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و فصل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود را به گردآوری و تنظیم روایات مربوط به قتال&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جهاد اختصاص داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که با حذف مکرّرات، تعداد آنها به حدود هزار و چهارصد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واقعیت آن است که در همۀ ادوار زندگی بشر، جنگ و درگیری&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجود داشته است. از این رو، دینی اجتماعی مانند اسلام باید به ابعاد گوناگون این بخش مهم از زندگی بپردازد و موضع خود را در بارۀ آن معلوم دارد. افزون بر این، در بخشی از تاریخ همین آیین، جنگ و جهاد به چشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و گزارش و تحلیل آنها درون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مایۀ برخی آیات و روایات ناظر به جهاد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیات و روایات جهاد در این مَدخل (عنوان) با ترتیبی که شرح آن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، گردآوری و تنظیم شده و در موارد نیاز، توضیح و بیان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی به آنها افزوده شده است. آنچه شایسته است در این مدخل بِدان پرداخته شود، جایگاه جنگ و جهاد در منظومۀ معرفتی و معارفی اسلام است که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند بر فهم تمام آن آیات و روایات سایه افکند و روزنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و افق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را برای فهم بهتر آنها بگشاید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسش اصلّی که این مدخل بِدان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازد و امری کلیدی در این موضوع&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به شمار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، این است که: فلسفۀ جهاد و قتال در اسلام چیست؟ و جهاد&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قتال اسلامی، تا چه اندازه با حقوق و اخلاق سازگار است؟ و چه مقدار دارای پشتوانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عقلانی و انسانی است؟ پاسخ این پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را ضمن بیان انواع جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که اسلام به آن دعوت کرده و نیز نقد و بررسی دیدگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عالمان مسلمان در این زمینه خواهیم داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است مباحث مربوط به «صلح (السِّلْم)»، در مَدخل دیگری در همین دانش‌نامه خواهد آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گونههای-نبرد-در-متون-اسلامی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نبرد در متون اسلامی&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span id=&quot;یک.-دفاع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. دفاع&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از دفاع، پاسداری از خود، خانواده، خانه، سرزمین و آیین خویش، در مقابل تعرّض و تجاوز دشمن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این گونه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبرد، در آیات و روایات به صورت صریح و روشن، تجویز و بدان امر شده و مطابق با سیرۀ عقلا و روح انسانی است و مورد تأیید همۀ افراد بشر در عصرها و نسل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. حتّی حیوانات نیز به گونۀ غریزی، حریم خود را پاس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و در برابر تعدّی به آن، عکس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمل شدید نشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. از این رو، اثبات جواز یا لزوم دفاع، به دلیل تأسیسی از جانب شارع مقدّس نیاز ندارد. با این وجود، در آیات متعدّدی قتال و جهاد برای دفاع از خود، تجویز شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قاتِلُوا فی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَبيلِ اللهِ الَّذينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آیۀ ۱۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در راه خدا با كسانى كه با شما مى&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، بجنگید، ولى از اندازه در نگذرید. خداوند، تجاوزكاران را دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَـتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذٰلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آیۀ ۱۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كنار مسجد الحرام با آنان جنگ مكنید، مگر آن كه با شما در آن جا به جنگ در آیند. پس اگر با شما جنگیدند، آنان را بكشید، كه كیفر كافران، چنین است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَ الْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آیۀ ۱۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این ماه حرام، در برابر آن ماه حرام است و [هتک] حرمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قصاص دارد. پس هر كس بر شما حمله آورد، همان گونه كه به شما حمله كرده، بر او حمله آورید و از خدا پروا بدارید و بدانید كه خدا با پرهیزگاران است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَ لا تُقاتِلُونَ قَوْماً نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْراجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَ تَخْشَوْنَهُمْ فَاللهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آیۀ ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرا با گروهى كه سوگندهاى خود را شكستند و بر آن شدند كه فرستاده[ی خدا] را بیرون كنند و آنان بودند كه نخستین&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار [جنگ را] با شما آغاز كردند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید؟! آیا از آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسید، با این كه اگر مؤمنید، خدا سزاوارتر است كه از او بترسید؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آیات دیگری نیز این مضمون آمده است که اگر دیگران با شما جنگی ندارند یا از جنگ دست برداشتند، شما هم جنگ را کنار بگذارید، مانند این آیه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقَاتِلُوكُمْ أَوْ يُقَاتِلُوا قَوْمَهُمْ وَ لَوْ شَاءَ اللهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَاتَلُوكُمْ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آیۀ ۹۰. نیز، ر.ک: ممتحنه: آیۀ ۸ ـ ۹ و انفال: آیۀ ۶۱ و بقره: آیۀ ۱۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مگر كسانى كه به قومى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیوندند كه میان شما و ایشان پیمانى است یا خود نزد شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند، در حالى كه از این كه باید یا با شما بجنگند یا با قوم خود، خسته و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ شده باشند، و اگر خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، آنان را بر شما چیره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و با شما به كارزار بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستند؛ ولى اگر از شما كناره گرفتند و با شما نجنگیدند و از درِ تسلیم وارد شدند، خداوند، اجازۀ جنگ با آنان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-جنگ-با-شورشگران-اهل-بغی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. جنگ با شورشگران (اهل بَغْی)&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صورت دیگر جهاد در اسلام، نبرد با شورشیانی است که به صورت مسلّحانه علیه حکومت مشروع بشورند. در کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فقهی چنین آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یجبُ قِتالُ مَن خَرَجَ علی إمامٍ عادلٍ إذا نَدَبَ إلیه الإمام عموماً أو خصوصاً أو من نَصَبَه الإمام، و التأخّر عنه کبیرة.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرائع الإسلام: ج‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص‌۳۰۷.&lt;/span&gt;‌&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیدن با کسی که بر امام عادل شورش کند، واجب است، آن گاه که امام یا جانشین امام به صورت عمومی یا اختصاصی بِدان فرا خوانَد و البتّه اجابت نکردن آن، گناه کبیره است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فراوانی بر این امر دلالت دارند که در باب دوم از فصل سوم آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّٰهِ علیه‌السلام عَن قَومٍ مَجوسٍ خَرَجوا عَلى اُناسٍ مِنَ المُسلِمينَ فی أرضِ الإسلامِ: هَل يَحِلُّ قِتالُهُم؟ قالَ: «نَعَم، وَ سَبيُهُم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج‌۶ ص‌۱۶۱ ح‌۲۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: گروهی از مجوسیان در سرزمین اسلام علیه مسلمانان شورش کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آیا جنگیدن با آنان جایز و رواست؟ فرمود: «بلی و اسیر گرفتن آنان هم جایز است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-مرزداری&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. مرزداری&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرزداری (مُرابطه) و حراست از کشور اسلامی، گاه مستلزم ورود به نبرد و دفاع مسلّحانه است. توضیح مرزداری در مَدخل «ثغر (مرز)» همین دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای دیدن مدخل «ثغر (مرز)»، ر.ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ قرآن و حدیث: ج‌۱۸ ص۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چهار.-جهاد-ابتدایی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. جهاد ابتدایی&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین بحث در حوزۀ گسترۀ جهاد، جهاد ابتدایی برای گسترش حوزۀ نفوذ جغرافیایی و فرهنگی اسلام و مسلمانان است که آرا و تقریرهای گوناگون و موافقان و مخالفان جدّی داشته و در بارۀ چگونگی آن و استدلال بر آن، مباحثات فراوانی بویژه در دورۀ معاصر، صورت گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظر مشهور فقیهان، جواز شرعی جنگ برای گسترش اسلام و دعوت به سوی آن است. البتّه در صورتی که اهل کتاب، حاضر به قبول حاکمیت اسلام و پرداخت جزیه شوند، به عنوان اهل ذمّه شناخته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. در این صورت، نه تنها حکم جنگ با آنان برداشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بلکه در سایۀ حمایت حکومت اسلامی قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند. علّامه حلّی در الشرایع نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلّ مَن يَجِبُ جهادُه، فالواجب علی المسلمين النفورُ إليهم، إمّا لكفّهم و إمّا لنقلهم إلی الإسلام. فإن بدأوا فالواجب محاربتهم و إن كَفّوا وجب بحسب المكنة، و أقلّه فی كلّ عام مرّة. و إذا اقتضت المصلحة مهادَنَتَهم جاز، لكن لا يتولّی ذلک إلّا الإمام أو من يأذن له الإمام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرایع الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر مسلمانان واجب است که به سمت کسانی که جهاد با آنان واجب است، حرکت کنند، برای باز داشتن و جلوگیری از هجوم آنان، یا برای مسلمان کردن آنها. در این صورت اگر آنان اقدام به نبرد کردند، جنگیدن با آنان واجب است و اگر خودداری کردند، جنگیدن به مقدار توان و نیرو، و دست کم، سالی یک&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار واجب است و اگر مصلحت اقتضا کرد، سازش جایز است؛ ولی تصمیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیری با امام یا فرد مأذون از سوی امام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اینان برای رأی خود به آیات متعدّدی از قرآن و سیره و اقوال پیامبر صلّی اللّه علیه و آله استناد کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل، برخی فقیهان معاصر، جهاد ابتدایی را مختص به صورت تجاوز و عدوان کفّار یا برای پیشگیری از تجاوز دشمن (دشمنی که آمادۀ تجاوز و حمله شده است) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و شروع کردن هر گونه جنگی را تحت عنوان «جهاد» و برای مسلمان کردن کُفّار، نامشروع می‌شمارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نحن نذهب بحسب ما أدّی إلیه نظرنا إلی أنّ علّة الجهاد القتالی هی العدوان المعبّر عنها فی فقه العامّة بالحرابة. فإذا لم یکن ثمّة من الکفّار عدوان أو تأهّب للعدوان علی المسلمین فإنّ قتالهم تحت شعار الجهاد لدعوتهم إلی الإسلام یکون أمراً غیرَ مشروعٍ» (جهاد الاُمّة: محاضرات الشیخ محمّد مهدی شمس الدین، به کوشش: حسین المکّی، بیروت، ۱۹۹۷م، ص‌۲۳۸).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است جهاد ابتدایی به انگیزه کشورگشایی نیست؛ بلکه بیشتر به منظور امتثال امر قرآنیِ دفاع از مظلومان و مستضعفان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَبيلِ اللهِ وَ الْمُسْتَضْعَفينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِیّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصيراً؛ و چرا شما در راه خدا [و در راه نجات] مردان و زنان و کودکان مستضعف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید؛ همانان که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پروردگارا! ما را از این شهرى که مردمش ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بیرون ببر و از جانب خود براى ما سرپرستى قرار ده و از نزد خویش یاورى براى ما تعیین فرما»؟!) (نساء: آیۀ ۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا از میان بردن فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سیاسی و فرهنگی و شکستن سدّ اندیشه است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَقاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَة؛ و با آنان بجنگید تا فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر جاى نماند) (بقره: آیۀ ۱۹۳).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آری، در جامعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که مظاهر شرک و خرافه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستی (مانند بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستی، حیوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستی و...) نه تنها آزاد است بلکه ترویج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از بیان و تبلیغ عقاید مبتنی بر علم و عقل نیز جلوگیری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، نیاز است تا سدهای ایجاد شده شکسته شوند و بدون آن که تحمیل و اکراه دینی صورت گیرد، زمینۀ انتخاب آزادانه و خردمندانۀ مردم فراهم آید. برخی اندیشمندان، جهاد با این انگیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را جهاد دفاعی دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ زیرا در واقع، دفاع از حقّ آزادی انسانی و ایمان و توحید است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مجموعه آثار استاد شهید مطهّری: ج۳۰ ص۵۶۰ ـ ۵۶۶ (جهاد اسلامى و آزادى عقیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-تشريع-الجهاد-و-وجوبه-و-حکمته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّلُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تَشريعُ الجِهادِ و وُجوبُهُ و حِکمَتُهُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل یکم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تشریع جهاد و وجوب و حکمت آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بدء-تشريع-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱: بَدءُ تَشريعِ الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آغاز تشریع جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَـاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُـلِمُواْ وَ إِنَّ ٱللهَ عَلیٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل گردیده، اجازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[ی جهاد] داده شده است؛ چرا که مورد ستم قرار گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به راستی، خدا بر یاری رساندن به آنان، سخت تواناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - في قَولِهِ تَعالیٰ: (أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُـلِمُواْ) -: كانَ المُشرِكونَ يُؤذونَ المُسلِمينَ، و لا يَزالُ يَجيءُ مَشجوجٌ و مَضروبٌ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و يَشكونَ ذٰلِكَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَيَقولُ لَهُم صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ و آلِهِ: «اِصبِروا؛ فَإِنّي لَم اُؤمَر بِالقِتالِ»، حَتّیٰ هاجَرَ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ عَلَيهِ هٰذِهِ الآيَةَ بِالمَدينَةِ، و هِيَ أوَّلُ آيَةٍ نَزَلَت فِي القِتالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸؛ تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵، تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱، أسباب النزول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۱، زاد المسير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹ عن ابن عبّاس و كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> # &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - در بارۀ این سخن خداوند متعال:&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به كسانى كه جنگ بر آنان تحميل گردیده، اجازه[ی جهاد] داده شده است) -: مشرکان، مسلمانان را آزار و اذیّت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند و پیوسته افراد، سر شکسته و کتک خورده نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و به ایشان شِکوه و شکایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند؛ ولی پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شکیبا باشید؛ زیرا فرمانی در بارۀ جنگ به من نرسیده است»، تا آن که هجرت کرد و خداوند در مدینه این آیه را بر او نازل کرد و این، نخستین آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که در بارۀ جنگ نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: لَم يُؤمَر رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِقَتلٍ و لا اُذِنَ لَهُ فيهِ، حَتّیٰ نَزَلَ جَبرائيلُ علیه‌السلام بِهٰذِهِ الآيَةِ: (أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَـٰـتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُـلِمُواْ)، و قَلَّدَهُ سَيفاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵؛ البحر المحيط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۹ نحوه و راجع المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;2&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مأمور یا مأذون به کشتن نبود، تا زمانی که جبرئیل علیه‌السلام این آیه را فرود آورد: (به كسانى كه جنگ بر آنان تحميل گردیده، اجازه[ی جهاد] داده شده است)، و شمشیری را بر کمر ایشان بست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ بَعَثَ رَسولَهُ بِالإِسلامِ إلَى النّاسِ عَشرَ سِنينَ فَأَبَوا أن يَقبَلوا، حَتّیٰ أمَرَهُ بِالقِتالِ. فَالخَيرُ فِي السَّيفِ و تَحتَ السَّيفِ، وَ الأَمرُ يَعودُ كَما بَدَأَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني=: «و الأمرُ یَعود» یعني في دولة القائم علیه‌السلام (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۴۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن أبي حفص الكلبي، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;3&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ پیامبرش را ده سال، مأمور تبلیغ [زبانى] اسلام به مردم كرد؛ ولی آنها از پذیرفتن آن امتناع ورزیدند، تا آن كه فرمان جنگ به او داد. بنا بر این، خیر در شمشیر و در زیر شمشیر است و كار همان گونه كه آغاز شد، از سر گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی= می‌گوید: «یعنى در حکومت قائم۷».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ تَبارَكَ و تَعالیٰ أعطیٰ مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله شَرائِعَ نوحٍ و إبراهيمَ و موسیٰ و عيسیٰ:: التَّوحيدَ، وَ الإِخلاصَ... ثُمَّ كُلِّفَ ما لَم يُكَلَّف أحَدٌ مِنَ الأَنبِياءِ، و اُنزِلَ عَلَيهِ سَيفٌ مِنَ السَّماءِ في غَيرِ غِمدٍ، و قيلَ لَهُ: (قَـٰـتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;4&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداى بلندمرتبه و والا، شریعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نوح و ابراهیم و موسى و عیسى: [یعنى] یكتاپرستى و اخلاص را به محمّد صلّی اللّه علیه و آله داد.… سپس به چیزى مكلّف شد كه هیچ یک از پیامبران بِدان مكلّف نشده بودند. از آسمان، شمشیرى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیام برایش فرود آورده و به او گفته شد: (در راه خدا پيكار كن. تو عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار کسی جز شخص خود نيستى).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن ابن عبّاس: إنَّ عَبدَ الرَّحمٰنِ بنَ عَوفٍ و أَصحاباً لَهُ أتَوُا النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله بِمَكَّةَ، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، إنّا كُنّا في عِزٍّ و نَحنُ مُشرِكونَ، فَلَمّا آمَنّا صِرنا أذِلَّةً! فَقالَ: إنّي أُمِرتُ بِالعَفوِ، فَلا تُقاتِلوا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا حَوَّلَنَا اللّٰهُ إلَى المَدينَةِ أمَرَنا بِالقِتالِ، فَكَفّوا. فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّواْ أَيْدِيَكُمْ وَ أَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۷۷. اُنظر تمام الآیة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۴۱، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷۷،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبري: ج۴ الجزء۵ ص۱۷۰ نحوه، تفسیر القرطبي: ج۵ ص۲۸۱، الدرّ المنثور: ج۲ ص۵۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;5&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائی - به نقل از ابن عبّاس -: عبد الرحمان بن عوف با شماری از یارانش نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمدند و گفتند: ای پیامبر خدا! زمانی که مشرک بودیم، در عزّت بودیم و چون ایمان آوردیم، به ذلّت افتادیم! پیامبر فرمود: «من مأمور به عفو [و گذشت] هستم. بنا بر این نجنگید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن که خداوند ما را به مدینه برد، به ما دستور جنگ داد؛ ولی همین افراد از جهاد خودداری کردند و خداوند، این آیه را فرو فرستاد:(آيا نديدى كسانى را كه به آنان گفته شد: [فعلاً] دست [از جنگ] بداريد و نماز را بر پا كنيد...؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام عن محمّد بن إسحاق: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَبلَ بَيعَةِ العَقَبَةِ لَم يُؤذَن لَهُ فِي الحَربِ و لَم تُحلَل لَهُ الدِّماءُ، إنَّما يُؤمَرُ بِالدُّعاءِ إلَى اللّه وَ الصَّبرِ عَلَى الأَذیٰ وَ الصَّفحِ عَنِ الجاهِلِ. و كانَت قُرَيشٌ قَدِ اضطَهَدَت مَنِ اتَّبَعَهُ مِنَ المُهاجِرينَ؛ حَتّیٰ فَتَنوهُم عَن دينِهِم، و نَفَوهُم مِن بِلادِهِم، فَهُم مِن بَينِ مَفتونٍ في دينِهِ، و مِن بَينِ مُعَذَّبٍ في أيديهِم، و بَينَ هارِبٍ فِي البِلادِ فِراراً مِنهُم؛ مِنهُم مَن بِأَرضِ الحَبَشَةِ، و مِنهُم مَن بِالمَدينَةِ، و في كُلِّ وَجهٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا عَتَت قُرَيشٌ عَلَى اللّه عزّ و جلّ، و رَدّوا عَلَيهِ ما أرادَهُم بِهِ مِنَ الكَرامَةِ، و كَذَّبوا نَبِيَّهُ صلّی اللّه علیه و آله، و عَذَّبوا و نَفَوا مَن عَبَدَهُ و وَحَدَّهُ و صَدَّقَ نَبِيَّهُ وَ اعتَصَمَ بِدينِهِ، أذِنَ اللّٰهُ عزّ و جلّ لِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله فِي القِتالِ وَ الاِنتِصارِ مِمَّن ظَلَمَهُم و بَغیٰ عَلَيهِم. فَكانَت أوَّلُ آيَةٍ اُنزِلَت في إذنِهِ لَهُ فِي الحَربِ&lt;br /&gt;<br /> و إحلالِهِ لَهُ الدِّماءَ وَ القِتالِ لِمَن بَغیٰ عَلَيهِم - فيما بَلَغَني عَن عُروَةَ بنِ الزُّبَيرِ و غَيرِهِ مِنَ العُلَماءِ - قَولَ اللّه تَبارَكَ و تَعالیٰ: (أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَـٰـتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُـلِمُواْ وَ إِنَّ ٱللهَ عَلیٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ...) الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;6&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السیرة النبویّة، ابن هشام - به نقل از محمّد بن اسحاق -: پیش از بیعت عقبه، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اجازۀ جنگ نداشت و ریختن خون [مشرکان و کفّار] برایش روا نشده بود، بلکه فقط مأمور به دعوت به خدا و شکیبایی در برابر آزار و اذیّت و گذشت کردن از نادان بود. قریش، پیروان پیامبر را زیر فشار و شکنجه قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند تا آنها را از دینشان برگردانند، و از وطنشان تبعید کردند. پس، بعضی از دینشان برگشتند، بعضی به دست مشرکان همچنان شکنجه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و بعضی هم فراری شدند: عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به حبشه گریختند، عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به مدینه و به هر سو [که توانستند].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون قریش در برابر خداوند عزّ و جلّ سرکش شدند و بر عزّت و کرامتی که خدا برایشان خواسته بود، دستِ رد زدند و پیامبرش را تکذیب کردند و کسانی را که به پرستش خدای یگانه و تصدیق پیامبرش و چنگ زدن به دین او روی آوردند، شکنجه و تبعید کردند، خداوند عزّ و جلّ به پیامبرش اجازه داد با کسانی که به ایشان ستم و تعدّی کردند، بجنگند و انتقام بگیرند. بنا بر این، آن طور که از عروة بن زبیر و دیگر علما به من رسیده است، نخستین آیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که در بارۀ اجازۀ جنگ دادن به پیامبر و روا شمردن ریختن خون و جهاد با کسانی که به ایشان ستم کردند، فرو فرستاده شد، این سخن خداوند - تبارک و تعالی - بود: (به كسانى كه جنگ بر آنان تحميل گردیده، اجازه[ی جهاد] داده شده است؛ چرا كه مورد ظلم قرار گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به راستی، خدا بر یاری رساند به آنان سخت تواناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكم-تشریع-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲:حِكَمُ تَشریعِ الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حکمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تشریع جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدفاع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الدِّفاعُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دفاع کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن یونس بن عبد الرحمٰن عن الإمام الرضا علیه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، إنَّ رَجُلاً مِن مَوالیكَ بَلَغَهُ أنَّ رَجُلاً یُعطِي السَّیفَ وَ الفَرَسَ في سَبیلِ اللهِ، فَأَخَذَهُما مِنهُ و هُوَ جاهِلٌ بِوَجهِ السَّبیلِ، ثُمَّ لَقِیَهُ أصحابُهُ فَأَخبروهُ أنَّ السَّبیلَ، مَعَ هٰؤُلاءِ لا یَجوزُ، و أَمَروهُ بِرَدِّهِما؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: فَليَفعَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَد طَلَبَ الرَّجُلُ فَلَم يَجِدهُ، و قيلَ لَهُ: قَد شَخَصَ الرَّجُلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَليُرابِط و لا يُقاتِل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفي مِثلِ قَزوينَ وَ الدَّيلَمِ و عَسقَلانَ و ما أشبَهَ هٰذِهِ الثُّغورَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: يُجاهِدُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، إلّا أن يَخافَ عَلیٰ ذَرارِيِّ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أرَأَيتَكَ لَو أنَّ الرّومَ دَخَلوا عَلَى المُسلِمينَ، لَم يَنبَغِ لَهُم أن يَمنَعوهُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُرابِطُ و لا يُقاتِلُ، و إن خافَ عَلیٰ بَيضَةِ الإِسلامِ وَ المُسلِمينَ قاتَلَ؛ فَيَكونُ قِتالُهُ لِنَفسِهِ و لَيسَ لِلسُّلطانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَإِن جاءَ العَدُوُّ إلَى المَوضِعِ الَّذي هُوَ فيهِ مُرابِطٌ، كَيفَ يَصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُقاتِلُ عَن بَيضَةِ الإِسلامِ لا عَن هٰؤُلاءِ؛ لِأَنَّ في دُروسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَرَسَ الشيءُ: أي عفا. و دَرَسَ الثوبُ: أي أخلق (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ «درس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِسلامِ دُروسَ دينِ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ و فيه «يتابعوهم» بدل «يمنعوهم» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ و راجع قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;7&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از یونس بن عبد الرحمان -: به امام رضا علیه‌السلام گفتم: فدایت شوم! شخصى از پیروان شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود كه مردى [براى جهاد] در راه خدا، شمشیر و اسب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و آنها را از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد، در حالى كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند [واقعاً] در چه راهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد. سپس دوستانش او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند و به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند كه جهاد كردن براى اینها (حاکمان جور و حكومت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غاصب) جایز نیست و وادارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند اسب و شمشیر را برگردانَد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام فرمود: «باید این كار را بكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت&lt;/span&gt;‍&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[م]: او به سراغ آن مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود؛ امّا پیدایش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: آن مرد، از این جا کوچ کرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرزبانى دهد؛ امّا نجنگد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت‍[م]: در جاهایى مثل قزوین و دیلم و عَسقَلان و امثال این سرحدّات؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت‍[م]: [اقدام به] جهاد كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، مگر این كه بر جان زنان و كودكان مسلمانان بترسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت‍[م]: اگر رومیان به مسلمانان حمله كنند، نباید آنها را دفع كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرزبانى دهد و نجنگد؛ امّا اگر اسلام و مسلمانان به خطر افتادند، بجنگد كه در این صورت، جنگ او براى خودش است، نه براى سلطان [و حكومت]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر دشمن به محلّى كه او در آن جا مرزبانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، حمله كرد، چه كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى دفاع از حریم [سرزمین] اسلام بجنگد، نه براى اینها؛ زیرا از بین رفتن [سرزمین] اسلام، از بین رفتن دین محمّد صلّی اللّه علیه و آله است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دفع-الفتنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۲: دَفعُ الفِتنَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بر طرف کردن فتنه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَاتِلُوهُمْ حَتَّیٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ ٱلدِّينُ لِلّٰهِ فَإِنِ ٱنتَهَوْاْ فَلَا عُدْوَٰنَ إِلَّا عَلَى ٱلظَّـٰـلِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و با آنان پیکار کنید تا فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بر جای نماند و دین، از آنِ خدا باشد. پس اگر [از روش نادرست خود] دست برداشتند، [تعدّی نکنید؛ زیرا] تعدّی جز بر ستمکاران روا نیست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَـٰتِلُوهُمْ حَتَّیٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُ لِلّٰهِ فَإِنِ ٱنتَهَوْاْ فَإِنَّ ٱللهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. الأنفال: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و با آنان پیکار کنید تا فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بر جای نماند و دین، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از آنِ خدا باشد. پس اگر [از روش نادرست خود] دست برداشتند، [تعدّی نکنید؛ زیرا] خدا به آنچه انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، بیناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ قَـٰـتِلُوهُمْ حَتَّیٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُ لِلّٰهِ) -: يُقاتِلونَ - وَ اللّه - حَتّیٰ يُوَحَّدَ اللّٰهُ و لا يُشرَكَ بِهِ شَيئاً، و حَتّیٰ تَخرُجَ العَجوزُ الضَّعيفَةُ مِنَ المَشرِقِ تُريدُ المَغرِبَ و لا يَنهاها أحَدٌ، و يُخرِجُ اللّٰهُ مِنَ الأَرضِ بَذرَها، و يُنزِلُ مِنَ السَّماءِ قَطرَها، و يُخرِجُ النّاسُ خَراجَهُم عَلیٰ رِقابِهِم إلَى المَهدِيِّ علیه‌السلام، و يُوَسِّعُ اللّٰهُ عَلیٰ شيعَتِنا، و لَولا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «و لولاه»، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يُدرِكُهُم مِنَ السَّعادَةِ لَبَغَوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۸ ح۱۷۲۹ عن عبد الأعلى الحلبی [الجبلي]، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;8&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و با آنان پیکار کنید تا فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر جای نماند و دين، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از آنِ خدا باشد) -: به خدا سوگند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند تا خدا یگانه شمرده شود و چیزى را همتاى او نگیرند و تا آن جا كه پیرزن ناتوان، آهنگ رفتن از شرق به غرب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و كسى او را باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و خداوند، بذرهاى [نهفته در] زمین را بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و بارانِ آسمان را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد و مردم، مالیاتشان را بر دوش خود برای مهدى علیه‌السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و خدا بر شیعیان ما گشایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، چندان كه اگر سعادت الهى آنان را در نیابد، طغیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ علیه‌السلام: قَولُ اللّه عزّ و جلّ: (وَ قَـٰـتِلُوهُمْ حَتَّیٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُ لِلّٰهِ)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَم يَجِئ تَأويلُ هٰذِهِ الآيَةِ بَعدُ، إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَخَّصَ لَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي رخّص لأهل الکتاب البقاء على دينهم مقابل أخذ الجزية منهم، و للمشرکین مقابل أخذ الفداء منهم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِحاجَتِهِ و حاجَةِ أصحابِهِ، فَلَو قَد جاءَ تَأويلُها لَم يَقبَل مِنهُم، لٰكِنَّهُم يُقتَلونَ حَتّیٰ يُوَحَّدَ اللّٰهُ عزّ و جلّ، و حَتّیٰ لا يَكونَ شِركٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;9&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - به نقل از محمّد بن مسلم -: از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (و با آنان پیکار کنید تا فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر جاى نمانَد و دين، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از آنِ خدا باشد) پرسیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زمان تأویل [و تحقّق] این آیه هنور نرسیده است. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنها رخصت داد؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنى اجازه داد که اهل کتاب با پرداخت جزیه، و مشرکان با دادن فدیه، بر دین خود باقى بمانند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون هم خودش و هم یارانش نیازمند بودند. اگر زمان تحقّقش رسیده بود، از آنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرفت؛ بلكه همۀ آنها كشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند تا خداى یگانه پرستش شود و شركى در میان نباشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِ اللّه تَعالیٰ: (وَ قَـٰـتِلُوهُمْ حَتَّیٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُ لِلّٰهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: لَم يَجِئ تَأويلُ هٰذِهِ الآيَةِ، و لَو قَد قامَ قائِمُنا بَعدُ سَيَریٰ مَن يُدرِكُهُ ما يَكونُ مِن تَأويلِ هٰذِهِ الآيَةِ، و لَيَبلُغَنَّ دينُ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله ما بَلَغَ اللَّيلُ، حَتّیٰ لا يَكونَ مُشرِكٌ عَلیٰ ظَهرِ الأَرضِ كَما قالَ اللّٰهُ: (یَعْبُدُونَني لا یُشْرِکُونَ بِي شَیْئَاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: ۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۴ عن زرارة، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲۸ نحوه، تفسیر جوامع الجامع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;10&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (با آنان پیکار کنید تا فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر جاى نماند و دين، همه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از آنِ خدا باشد) -: زمان تأویل [و تحقّقِ] این آیه، هنوز نرسیده است. پس از قیام قائم ما، كسانى كه او را درک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، خواهند دید كه تأویل [و تحقّقِ] این آیه چگونه است. دین محمّد تا به هر جا كه شب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، گسترش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد، تا این كه هیچ مشرکی بر روى زمین باقى نمی‌مانَد، همان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه که خداوند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: ([تنها] مرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند و چیزی را شریک من نمی‌گردانند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ قَـٰـتِلُوهُمْ حَتَّیٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ) -: أي: شِركٌ. عَنِ ابنِ عَبّاسٍ و قَتادَةَ و مُجاهِدٍ، و هُوَ المَروِيُّ عَنِ الصّادِقِ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۳، التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ عن ابن عبّاس و الحسن، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱؛ تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۷ عن ابن عبّاس و آخرين، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;11&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (با آنان پیکار کنید تا فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای بر جای نماند) -: از ابن عبّاس و قتاده و مجاهد نقل شده که مراد از «فتنه» شرک است. همین معنا از امام صادق علیه‌السلام نیز روایت شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دفع-الفساد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۳: دَفعُ الفَسادِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱/ ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بر طرف کردن فساد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَوْلَا دَفْعُ ٱللهِ ٱلنَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ ٱلْاَرْضُ وَ لَـٰكِنَّ ٱللهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلْعَـٰـلَمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر خداوند، بعضی از مردم را به وسیلۀ بعضی دیگر دفع نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، زمین را فساد فرا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت؛ ولی خداوند به جهانیان، لطف دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَوْلَا دَفْعُ ٱللهِ ٱلنَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَ امِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَوَاتٌ وَ مَسَـٰـجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا ٱسْمُ ٱللهِ كَثِيرًا وَ لَيَنْصُرَنَّ ٱللهُ مَن يَنصُرُهُ إِنَّ ٱللهَ لَقَوِىٌّ عَزِيزٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر خداوند، بعضی از مردم را به وسیلۀ بعضی دیگر دفع نکند، دیرها و صومعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و معبدهای یهود و نصارا و مسجدهایی که نام خدا در آنها بسیار برده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، ویران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و خداوند، کسانی را که یاری او کنند [و از آیینش دفاع نمایند]، یاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. خداوند، قوی و شکست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذیر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِن طَائِفَتَانِ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِینَ ٱقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَینَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى ٱلْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا ٱلَّتِى تَبْغِى حَتَّىٰ تَفِى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ إِلَىٰ أَمْرِ ٱللهِ فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَینَهُمَا بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ ٱللهَ یُحِبُّ ٱلْمُقْسِطِینَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر دو گروه از مؤمنان با هم به جنگ پرداختند، میان آن دو، صلح [و سازش] بر قرار کنید و اگر [باز] یکی از آن دو به دیگری حمله کرد، با آن که حمله کرده است، پیکار کنید تا به فرمان خدا باز گردد. پس اگر باز گشت [و زمینۀ صلح فرا هم شد]، میان آن دو به عدالت، صلح بر قرار سازید و عدالت پیشه کنید. خداوند، عدالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشگان را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ إِن طَائِفَتَانِ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِینَ ٱقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَینَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى ٱلْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا ٱلَّتِى تَبْغِى حَـتَّىٰ تَفِى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ إِلَىٰ أَمْرِ ٱللهِ فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَینَهُمَا بِالْعَدْلِ) -: الفِئَتانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفئتان تفسيرٌ للطائفتين (مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹). قیل: السائل سأل عن الطائفتین، فقال علیه‌السلام: الفئتان؛ أي: هما الفئتان اللتان تعرفهما. و اللام للعهد، و هم الذین بغَوا علی أمیر المؤمنین علیه‌السلام؛ أي خرجوا علیه، کالمرأة و أصحابها (شرح الکافي للمولی المازندراني: ج‌۱۲ ص‌۲۲۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. إنَّما جاءَ تَأويلُ هٰذِهِ الآيَةِ يَومَ البَصرَةِ، و هُم أهلُ هٰذِهِ الآيَةِ، و هُمُ الَّذينَ بَغَوا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام، فَكانَ الواجِبَ عَلَيهِ قِتالُهُم و قَتلُهُم حَتّیٰ يَفيئوا إلیٰ أمرِ اللّه،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَو لَم يَفيئوا لَكانَ الواجِبُ عَلَيهِ فيما أنزَلَ اللّٰهُ ألّا يَرفَعَ السَّيفَ عَنهُم حَتّیٰ يَفيئوا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَرجِعوا عَن رَأيِهِم؛ لِأَنَّهُم بايَعوا طائِعينَ غَيرَ كارِهينَ، و هِيَ الفِئَةُ الباغِيَةُ كَما قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ، فَكانَ الواجِبُ عَلیٰ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام أن يَعدِلَ فيهِم حَيثُ كانَ ظَفِرَ بِهِم،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما عَدَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في أهلِ مَكَّةَ، إنَّما مَنَّ عَلَيهِم و عَفا، و كَذٰلِكَ صَنَعَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام بِأَهلِ البَصرَةِ حَيثُ ظَفِرَ بِهِم مِثلَ ما صَنَعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بِأَهلِ مَكَّةَ حَذوَ النَّعلِ بِالنَّعلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;12&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند عزّ و جلّ: (و اگر دو طايفه از مؤمنان با هم به جنگ پرداختند، ميان آن دو را صلح [و سازش] بر قرار کنید و اگر [باز] يكى از آن دو به ديگرى تعدّى كرد، با آن كه تعدّى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، پیکار کنید تا به فرمان خدا باز گردد. پس اگر باز گشت، ميان آن دو به عدالت، صلح بر قرار سازید) -: دو گروه:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملّا صالح مازندرانى می‌گوید: «برخى گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند پرسنده، از دو طایفه پرسید و امام۷ فرمود: دو گروه؛ یعنى همان دو گروهى که خودت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى. لام در &amp;quot;الفئتان&amp;quot; - که در متن عربی حدیث آمده - لام عهد است؛ یعنى همان کسانى که بر امیر مؤمنان۷ شوریدند، مانند آن زن و یارانش».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأویل [و مصداق] این آیه در روز بصره (جنگ جمل) تحقّق یافت و آنان مصداق این آیه هستند. آنهایند كسانى كه به امیر مؤمنان علیه‌السلام تعدّى كردند و بنا بر این، بر او واجب بود كه با ایشان بجنگد و بكُشد تا به فرمان خدا باز گردند، و اگر باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتند، بر اساس آنچه خداوند فرو فرستاد، موظّف بود از آنان شمشیر بر ندارد تا برگردند و از نظر خود دست بردارند؛ چرا كه داوطلبانه بیعت كردند، نه به زور. اینان، همان گروه تعدّی کننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای هستند كه خداى متعال فرموده است. پس، بر امیر مؤمنان علیه‌السلام واجب بود كه هر گاه بر آنان پیروز شد، با ایشان دادگرانه رفتار كند، چنان كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با اهل مكّه [پس از فتح آن] دادگرانه رفتار كرد و بر آنان منّت نهاد و بخشید. امیر مؤمنان علیه‌السلام نیز پس از پیروزى با بصریان (اصحاب جمل) مانند همان كارى را كرد كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله با اهل مكّه كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن حفص بن غياث: سَأَلتُ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ علیه‌السلام عَن طائِفَتَينِ مِنَ المُؤمِنينَ: إحداهُما باغِيَةٌ وَ الاُخریٰ عادِلَةٌ، اقتَتَلوا، فَقَتَلَ رَجُلٌ مِن أهلِ العِراقِ أباهُ أوِ ابنَهُ أو أخاهُ أو حَميمَهُ، و هُوَ مِن أهلِ البَغيِ، و هُوَ وارِثُهُ، هَل يَرِثُهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم؛ لِأَنَّهُ قَتَلَهُ بِحَقٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۹۰، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴۳۰ و راجع الکافي: ج۵ ص۳۲ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;13&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از حفص بن غیاث -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: دو گروه از مؤمنان که یکی اهل بغی و دیگری بر حق است، با هم جنگیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مردی از اهالی عراق، پدرش یا پسرش و یا خویشاوندش را که اهل بغی بوده و وارث اوست، کشته است. آیا از او (مقتول) ارث می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد؟ فرمود: «بله؛ چون او را به حق کشته است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ أصحابِ الجَمَلِ -:... فَخَرَجوا يَجُرّونَ حُرمَةَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كَما&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُجَرُّ الأَمَةُ عِندَ شِرائِها، مُتَوَجِّهينَ بِها إلَى البَصرَةِ، فَحَبَسا نِساءَهُما في بُيوتِهِما و أَبرَزا&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَبيسَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لَهُما و لِغَيرِهِما، في جَيشٍ ما مِنهُم رَجُلٌ إلّا و قَد أعطانِيَ الطّاعَةَ و سَمَحَ لي بِالبَيعَةِ طائِعاً غَيرَ مُكرَهٍ، فَقَدِموا عَلیٰ عامِلي بِها و خُزّانِ بيَتِ مالِ المُسلِمينَ و غَيرِهِم مِن أهلِها، فَقَتَلوا طائِفَةً صَبراً، و طائِفَةً غَدراً! فَوَ اللّه، لَو لَم يُصيبوا مِنَ المُسلِمينَ إلّا رَجُلاً واحِداً مُعتَمِدينَ لِقَتلِهِ بِلا جُرمٍ جَرَّهُ، لَحَلَّ لي قَتلُ ذٰلِكَ الجَيشِ كُلِّهِ؛ إذ حَضَروهُ فَلَم يُنكِروا و لَم يَدفَعوا عَنهُ بِلِسانٍ و لا بِيَدٍ، دَع ما أنَّهُم قَد قَتَلوا مِنَ المُسلِمينَ مِثلَ العِدَّةِ الَّتي دَخَلوا بِها عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۷۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;14&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بارۀ سپاهیانِ جمل -: آنها [از مدینه] خارج شدند و ناموس پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را مانند کنیزی که برای فروختن به هر سو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشانند، با خود به هر سو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشاندند و با او ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار بصره شدند، در حالی که آن دو (طلحه و زبیر) زنان خود را در خانه نشاندند و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشین پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله (عایشه) را در معرض دید خود و دیگران نهادند، با سپاهى كه در میان آن حتّى یک تن نبود كه به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى من گردن ننهاده باشد و به دلخواه و بدون اكراه با من بیعت نکرده باشد. بر کارگزار من در بصره و نگهبانان بیت المال مسلمانان و دیگر مردم بصره تاختند. بعضى را با زجرکُشی و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را به نیرنگ کشتند. به خدا سوگند، حتّى اگر یک تن از مسلمانان را به عمد و بى هیچ جرمى كشته بودند، كشتن همۀ آن لشكر بر من روا بود؛ زیرا همۀ آنان در كشتن آن مرد، حاضر بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و مخالفت نکرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با دست و زبان، یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، حال چه رسد به این که از مسلمانان به شمارۀ سپاهیانى كه به شهر داخل كرده بودند، كشتار كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَجَباً لِسَعدٍ وَ ابنِ عُمَرَ، يَزعُمانِ أنّي اُحارِبُ عَلَى الدُّنيا! أ فَكانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُحارِبُ عَلَى الدُّنيا؟! فَإِن زَعَما أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حارَبَ لِتَكسيرِ الأَصنامِ و عِبادَةِ الرَّحمٰنِ، فَإِنَّما حارَبتُ لِدَفعِ الضَّلالِ وَ النَّهيِ عَنِ الفَحشاءِ وَ الفَسادِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ فَمِثلي يُزَنُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: فلان يُزَنُّ بكذا و كذا؛ أي يُتَّهمُ به. يقال: زَنَّه بكذا و أَزَنَّه: إذا اتَّهمه و ظنَّه فيه (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰ «زنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِحُبِّ الدُّنيا؟! وَ اللّه، لَو تَمَثَّلَت لي بَشَراً سَوِيّاً لِضَرَبتُها بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;15&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: شگفتا از سعد و فرزند عمر! ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه من براى دنیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم! آیا پیامبر خدا براى دنیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید؟! اگر بر این باورند كه پیامبر خدا براى شكستن بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و عبادت خداوند رحمان جنگید، همانا من براى از میان برداشتن گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى و باز داشتن از فساد و فحشا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیا كسى مانند من، به دنیادوستى متّهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! به خدا سوگند، اگر دنیا براى من در قالب انسانى زیبا مجسّم شود، آن را با شمشیر خواهم زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غلبة-الحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۴: غَلَبَةُ الحَقِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیروزی حق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذْ يَعِدُكُمُ ٱللهُ إِحْدَى ٱلطَّـائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ وَ تَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ ٱلشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَ يُرِيدُ ٱللهُ أَن يُحِقَّ ٱلْحَقَّ بِكَلِمَـٰـتِهِ وَ يَقْطَعَ دَابِرَ ٱلْكَـٰـفِرِينَ * لِيُحِقَّ ٱلْحَقَّ وَ يُبْطِـلَ ٱلْبَـٰـطِـلَ وَ لَوْ كَرِهَ ٱلْمُجْرِمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۷ و ۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [به یاد آورید] هنگامی را که خداوند به شما وعده داد یکی از دو گروه (کاروان تجاری قریش یا لشکر مسلّح آنها) از آنِ شما باشد و شما دوست داشتید که بر کاروان تجارتی غیر مسلّح قریش دست یابید [و بر آن پیروز شوید] و [لی] خداوند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست حق را با کلمات خود تقویت، و ریشۀ کافران را قطع کند * [از این رو شما را بر خلاف میلتان با لشکر قریش درگیر ساخت و آن پیروزی بزرگ نصیبتان شد] تا حق را تثبیت کند و باطل را از میان بردارد، هر چند مجرمان کراهت داشته باشند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: مجمع البيان: ج۴ ص۴۳۰ـ ۴۳۱ و ۴۳۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: مجمع البیان: ج۴ ص۴۳۰ ـ ۴۳۱ و ۴۳۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَإِذْ يَعِدُكُمُ ٱللهُ إِحْدَى ٱلطَّـائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ وَ تَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ ٱلشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ) -: الشَّوكَةُ: الَّتي فيهَا القِتالُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ ح۱۷۰۳ عن محمّد بن يحيى الخثعمي، التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰؛ تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ الجزء ۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ عن ابن زيد من دون إسناد إلى النبي صلّی اللّه علیه و آله أو أحدٍ من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;16&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و [به ياد آوريد] هنگامى را كه خداوند به شما وعده داد يكى از دو گروه، از آنِ شما باشد و شما دوست داشتيد كه بر غیر دارای «شوکت» دست یابید) -: «شوکت» یعنی دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که جنگ در آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - حينَ بَلَغَهُ خَبَرُ النّاكِثينَ بِبَيعَتِهِ -: فَإِن أبَوا أعطَيتُهُم حَدَّ السَّيفِ، و كَفیٰ بِهِ شافِياً مِنَ الباطِلِ و ناصِراً لِلحَقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۲، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ و فيه «للمؤمن» بدل «للحقّ»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹؛ اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ الرقم۲۶۲۷، الاستیعاب: ج۲ ص۷۸ الرقم۷۷۶ و ليس فيهما «للحقّ».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;17&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - هنگامى كه گزارش بیعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى به وى رسید -: اگر سر باز زنند، تیزىِ شمشیر را به آنان نشان خواهم داد كه آن براى درمان باطل و یارى حق، كافى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مكافحة-المستكبرين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۵: مُكافَحَةُ المُستَكبِرينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبارزه با مستكبران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَا لَكُمْ لَا تُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ ٱلْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَ ٱلنِّسَاءِ وَ ٱلْوِلْدَانِ ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَـٰذِهِ ٱلْقَرْيَةِ ٱلظَّالِمِ أَهْلُهَا وَ ٱجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ وَلِيًّا وَ ٱجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ نَصِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۷۵ و راجع مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چرا در راه خدا و [در راه] مردان و زنان و کودکانی که [به دست ستمگران] تضعیف شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پیکار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید؛ همانهایی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «پروردگارا! ما را از این شهر (مکّه) که اهلش ستمگرند، بیرون ببر و از طرف خود، برای ما سرپرستی قرار ده و از جانب خود، یار و یاوری برای ما تعیین فرما»؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَـٰتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُـلِمُواْ وَ إِنَّ ٱللهَ عَلیٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ * ٱلَّذِينَ أُخْرِجُواْ مِن دِيَـٰرِهِم بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَن يَقُولُواْ رَبُّنَا ٱللهُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۹ ـ ۴۰ و راجع الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ و تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل گردیده، اجازۀ جهاد داده شده است؛ چرا که مورد ستم قرار گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و خدا بر یاری رساندن به آنها تواناست * همانها که به ناحق از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بیرون رانده شدند، جز این که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: «پروردگار ما، خدای یکتاست»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلْمَلَإِ مِن بَنِى إِسْرَاءِيلَ مِن بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُواْ لِنَبِىٍّ لَّهُمُ ٱبْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُّقَـٰـتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِن كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ أَلَّا تُقَـٰـتِلُواْ قَالُواْ وَ مَا لَنَا أَ لَا نُقَـٰـتِلَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ قَدْ أُخْرِجْنَا مِن دِيَـٰـرِنَا وَ أَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ ٱلْقِتَالُ تَوَلَّوْاْ إِلَّا قَلِيلاً مِّنْهُمْ وَ ٱللهُ عَلِیمٌ بِالظَّـٰـلِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا ندیدی جمعی از بنی اسرائیل را بعد از موسی، آن گاه که به پیامبر خود گفتند: «زمامدار [و فرماندهی] برای ما انتخاب کن تا [زیر فرمان او] در راه خدا پیکار کنیم»؟ [پیامبر آنها] گفت: شاید اگر دستور پیکار به شما داده شود، [سرپیچی کنید و] در راه خدا، جهاد و پیکار نکنید! گفتند: «چگونه ممکن است در راه خدا پیکار نکنیم، در حالی که از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و فرزندانمان رانده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؟!» و[لی] هنگامی که دستور پیکار به آنها داده شد، جز شمار کمی از آنان، همه سرپیچی کردند و خداوند از ستمکاران، آگاه است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - فـي قَــولِ اللّه تَـعالیٰ: (ٱلَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيَـٰـرِهِم بِغَـيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَن يَــقُولُوا رَبُّنَا ٱللهُ) -: نَزَلَت في رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و عَلِيٍّ و حَمزَةَ و جَعفَرٍ، و جَرَت فِي الحُسَينِ، عَلَیهِمُ السَّلامُ أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۴ عن سلام بن المستنير، تأويل الآيات الظاهرة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷، تفسير فرات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;18&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (همانها كه به ناحق از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بيرون رانده شدند، جز اين كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پروردگار ما خدای یکتاست) -: این [آیه] در بارۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله و على و حمزه و جعفر نازل شد و در بارۀ حسین - كه درود بر همۀ آنان باد - جارى گشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مكافحة-البدع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۶: مُكافَحَةُ البِدَعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبارزه با بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَمّا نَزَلَت عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله: (إذا جاءَ نَصرُ اللّه وَ الفَتحُ) قالَ لي:... يا عَلِيُّ، إنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ قَد كَتَبَ عَلَى المُؤمِنينَ الجِهادَ فِي الفِتنَةِ مِن بَعدي، كَما كَتَبَ عَلَيهِم جِهادَ المُشرِكينَ مَعي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، و مَا الفِتنَةُ الَّتي كُتِبَ عَلَينا فيهَا الجِهادُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فِتنَةُ قَومٍ يَشهَدونَ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ و أَنّي رَسولُ اللّه، و هُم مُخالِفونَ لِسُنَّتي و طاعِنونَ في ديني!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: فَعَلامَ نُقاتِلُهُم يا رَسولَ اللّه و هُم يَشهَدونَ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ و أَنَّكَ رَسولُ اللّه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَلیٰ إحداثِهِم في دينِهِم، و فِراقِهِم لِأَمري، وَ استِحلالِهِم دِماءَ عِترَتي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن محمّد بن عمر بن عليّ عن أبيه، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;19&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: چون سورۀ (إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَ الْفَتْحُ) بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نازل شد، به من فرمود: «...&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای علی! خداوند متعال، جهاد در فتنه را بر مؤمنان پس از من نوشت، چنان که جهاد با مشرکان را در زمان من بر آنان نوشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ای پیامبر خدا! فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که جهاد در آن بر ما نوشته شده، چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فتنۀ گروهی که به یگانگی خدا و پیامبری من شهادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؛ امّا با سنّت من مخالفت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند و بر دین من خرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس برای چه با آنان بجنگیم - ای پیامبر خدا -، در حالی که به یگانگی خدا و پیامبری شما شهادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برای بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در دینشان و فاصله گرفتنشان از فرمان من و حلال شمردن خون عترت من».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: قَد رَواهُ كَثيرٌ مِنَ المُحَدِّثينَ عَن عَلِيٍّ علیه‌السلام أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قالَ لَهُ: إنَّ اللّٰهَ قَد كَتَبَ عَلَيكَ جِهادَ المَفتونينَ، كَما كَتَبَ عَلَيَّ جِهادَ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، ما هٰذِهِ الفِتنَةُ الَّتي كُتِبَ عَلَيَّ فيهَا الجِهادُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَومٌ يَشهَدونَ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ و أَنّي رَسولُ اللّه، و هُم مُخالِفونَ لِلسُّنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، فَعَلامَ اُقاتِلُهُم و هُم يَشهَدونَ كَما أشهَدُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَلَى الإِحداثِ فِي الدّينِ، و مُخالَفَةِ الأَمرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، إنَّكَ كُنتَ وَعَدتَنِي الشَّهادَةَ، فَاسأَلِ اللّٰهَ أن يُعَجِّلَها لي بَينَ يَدَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَن يُقاتِلُ النّاكِثينَ وَ القاسِطينَ وَ المارِقينَ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۶؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;20&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید: بسیاری از محدّثان از امام على علیه‌السلام روایت کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که پیامبر خدا به او فرمود: «همانا خداوند، جهاد با اهل فتنه را بر تو واجب ساخته است، چنان كه جهاد با مشركان را بر من واجب كرد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! این فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه جهاد در آن بر من واجب شده، چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گروهى هستند كه به یگانگى خدا و رسالت من گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؛ ولى با سنّت من مخالف اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! بر چه [جرمى] با آنان بجنگم، با این كه آنان به چیزی گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه من گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به [جُرم] بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى در دین و مخالفت با امر [الهى]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! شما به من وعدۀ شهادت دادى. از خداوند بخواه كه آن را پیش اندازد و در ركاب شما قرار دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن گاه چه كسى با ناكثان (بیعت‌شکنان) و قاسطان (بیدادگران) و مارقان (مُنحرفان) بجنگد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة عن أبي سعيد الخدري: ذَكَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَوماً لِعَلِيٍّ علیه‌السلام ما يَلقیٰ بَعدَهُ مِنَ العَنَتِ، فَأَطالَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ علیه‌السلام: أنشُدُكَ اللّٰهَ وَ الرَّحِمَ يا رَسولَ اللّه لَمّا دَعَوتَ اللّٰهَ أن يَقبِضَني إلَيهِ قَبلَكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَيفَ أسأَلُهُ في أجَلٍ مُؤَجَّلٍ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّه، فَعَلامَ اُقاتِلُ مَن أمَرتَني بِقِتالِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَلَى الحَدَثِ فِي الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸؛ الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۸ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۵ و راجع المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;21&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة - به نقل از ابو سعید خُدرى -: روزى، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله براى على علیه‌السلام از مشكلاتى كه او پس از پیامبر با آنها گرفتار خواهد شد، یاد كرد و بسیار گفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[على علیه‌السلام] به ایشان گفت: تو را به حقّ خویشاوندى سوگندت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم - اى پیامبر خدا - از خدا بخواه كه پیش از تو، مرا به پیشگاه خود، فرا خوانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پیامبر خدا] فرمود: «چگونه در بارۀ اجل معیّن، از او درخواست كنم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[على علیه‌السلام] گفت: اى پیامبر خدا! بر چه پایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با كسانى بجنگم كه به من فرمان دادى با آنها، جنگ كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به خاطر بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه در دین، ایجاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ مَعَ الخَوارِجِ و قَد خَرَجَ إلیٰ مُعَسكَرِهِم و هُم مُقيمونَ عَلیٰ إنكارِ الحُكومَةِ -:... فَلَقَد كُنّا مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و إنَّ القَتلَ لَيَدورُ عَلَى الآباءِ وَ الأَبناءِ وَ الإِخوانِ وَ القَراباتِ، فَما نَزدادُ عَلیٰ كُلِّ مُصيبَةٍ و شِدَّةٍ إلّا إيماناً و مُضِيّاً عَلَى الحَقِّ، و تَسليماً لِلأَمرِ، و صَبراً عَلیٰ مَضَضِ الجِراحِ، و لٰكِنّا إنَّما أصبَحنا نُقاتِلُ إخوانَنا فِي الإِسلامِ عَلیٰ ما دَخَلَ فيهِ مِن الزَّيغِ وَ الاِعوِجاجِ، وَ الشُّبهَةِ وَ التَّأويلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۲، الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;22&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از كلام ایشان با خوارج، آن گاه كه به اردوگاه آنان رفت، حال آن كه داورى را انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند -: هر آینه ما با پیامبر خدا بودیم، در حالى كه [فرشتۀ] مرگ بالای سر پدران و فرزندان و برادران و خویشاوندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخید؛ امّا با هر مصیبت و رنج، جز بر ایمان ما و پاى فشردنِمان بر حق و تسلیم بودنمان به فرمان و شكیبایى بر دردِ جراحت، افزوده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، و اكنون ما با برادران مسلمان خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم؛ زیرا انحراف و كژى و شبهه و تأویلِ [دلخواه] در دینشان راه یافته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في كَلامٍ لَهُ يَذكُرُ فيهِ عِلَّةَ حَربِهِ مَعَ مُعاوِيَةَ بِصفّينَ -: و قَد قَلَّبتُ هٰذَا الأَمرَ بَطنَهُ و ظَهرَهُ حَتّیٰ مَنَعَنِي النَّومَ، فَما وَجَدتُني يَسَعُني إلّا قِتالُهُم أوِ الجُحودُ بِما جاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه علیه و آله، فَكانَت مُعالَجَةُ القِتالِ أهوَنَ عَلَيَّ مِن مُعالَجَةِ العِقابِ، و مَوتاتُ الدُّنيا أهوَنَ عَلَيَّ مِن مَوتاتِ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۵۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;23&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در گفتاری از ایشان که در آن، علّت جنگیدن خود با معاویه در صفّین را بیان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند -: من این موضوع را خوب بررسی کردم، به حدّی که خواب را از چشمانم ربوده بود. به این نتیجه رسیدم که چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای ندارم، جز این که یا با آنان بجنگم یا منکر دین محمّد شوم؛ ولی جنگیدن برایم آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از کیفر الهی بود و مرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دنیا راحت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از مرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آخرت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ و قَد أشارَ إلَيهِ أصحابُهُ بِالاِستِعدادِ لِلحَربِ بَعدَ إرسالِهِ جَريرَ بنَ عَبدِ اللّه إلیٰ مُعاوِيَةَ -:... و لَقَد ضَرَبتُ أنفَ هٰذَا الأَمرِ و عَينَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «ضربتُ أنفَ هذا الأمر و عینه» مَثَل تقوله العرب إذا إرادت الاستقصاء في البحث و التأمّل و الفکر. و إنّما خصّ الأنف و العین لأنّهما صورة الوجه؛ و الذي یتأمّل من الإنسان إنّما هو وجهه (شرح نهج البلاغة: ج‌۲ ص‌۳۲۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قَلَّبتُ ظَهرَهُ و بَطنَهُ، فَلَم أرَ لي فيهِ إلَّا القِتالَ أوِ الكُفرَ بِما جاءَ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار نقلاً عن نهج البلاغة: «أو الکُفرَ بِما اُنزِلَ علیٰ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;24&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - هنگامى كه یارانش به وى براى جنگ اعلام آمادگى كردند، پس از فرستادن جریر بن عبد اللّٰه بجلى به سوى معاویه -: من این كار را نیک سنجیدم و درون و برون آن را ژرف نگریستم و جز جنگیدن یا كفر ورزیدن به آنچه محمّد صلّی اللّه علیه و آله آورده، چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: رُوّينا عَن أبي جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - أنَّهُ ذَكَرَ الَّذينَ حارَبوا عَلِيّاً صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ، فَقالَ: أما إنَّهُم أعظَمُ جُرماً مِمَّن حارَبَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ لَهُ: و كَيفَ ذٰلِكَ يَابنَ رَسولِ اللّه؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَنَّ اُولٰئِكَ كانوا جاهِلِيَّةً، و هٰؤُلاءِ قَرَؤُوا القُرآنَ، و عَرَفوا فَضلَ اُولِي الفَضلِ، فَأَتَوا ما أتَوا بَعدَ البَصيرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸، المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۸ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;25&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: در بارۀ امام باقر - که درودهای خدا بر او باد - برای ما نقل شده است که پس از یاد كردن از كسانى كه با على علیه‌السلام جنگیدند، فرمود: «جرم آنها بیشتر از كسانى است كه با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله جنگیدند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ایشان گفته شد: ای پسر پیامبر خدا! چگونه چنین است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان اهل جاهلیت بودند؛ امّا اینان، قرآن خوان بودند و اهل فضیلت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناختند و با وجود این بینش و آگاهى، چنان رفتار كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-المؤمنين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۷: اِبتِلاءُ المُؤمِنينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايش مؤمنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآنُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ ٱلْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ وَ تِلْكَ ٱلَايَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ ٱلنَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ ٱللهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ يَتَّخِذَ مِنكُمْ شُهَدَاءَ وَ ٱللهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّـٰـلِمِينَ ٭ وَ لِيُمَحِّصَ ٱللهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ يَمْحَقَ ٱلْكَـٰفِرِينَ ٭&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ ٱلْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ ٱللهُ ٱلَّذِينَ جَـٰهَدُواْ مِنكُمْ وَ يَعْلَمَ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۰ - ۱۴۲ و راجع آل عمران: ۱۵۴ و مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر [در میدان اُحُد] به شما جراحتی رسید [و ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای وارد شد]، به آن جمعیّت نیز [در میدان بَدر] جراحتی همانند آن وارد گردید و ما این روزها[ی پیروزی و شکست] را میان مردم به نوبت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانیم و [این خاصیّت زندگی دنیاست] تا خدا، افرادی را که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بداند [و شناخته شوند] و خداوند از میان شما، شاهدانی بگیرد و خدا ستمکاران را دوست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد * و تا خداوند، افراد باایمان را خالص گرداند [و ورزیده شوند] و کافران را به تدریج نابود سازد. * آیا چنین پنداشتید که [تنها با ادّعای ایمان] وارد بهشت خواهید شد، در حالی که خداوند هنوز مجاهدان از شما را نمی‌داند و شکیبایان را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند [و مشخّص نساخته است]؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تُتْرَكُواْ وَ لَمَّا يَعْلَمِ ٱللهُ ٱلَّذِينَ جَـٰهَدُواْ مِنكُمْ وَ لَمْ يَتَّخِذُواْ مِن دُونِ ٱللهِ وَ لَا رَسُولِهِ وَ لَا ٱلْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً وَٱللهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آيا پنداشتید كه به خود، و اگذار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد و خداوند، كسانى را كه از ميان شما جهاد كرده و غير از خدا و فرستادۀ او و مؤمنان، محرم اسرارى نگرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند؟! و خدا به آنچه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد، آگاه است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّیٰ نَعْلَمَ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ مِنكُمْ وَ ٱلصَّـٰبِرِينَ وَ نَبْلُوَاْ أَخْبَارَكُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ما شما را قطعاً می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزماییم تا بدانیم [و مشخّص نماییم] که مجاهدان و شکیبایان از میان شما کیان‌ اند و خبرهایتان (اعمال و کردارتان) را بیازماییم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۲۴۶ - ۲۵۲، محمّد: ۴، الحديد: ۲۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: بقره: آیۀ ۲۴۶ - ۲۵۲، محمّد: آیۀ ۴، حديد: آیۀ ۲۵.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن داوود الرقّي: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه علیه‌السلام عَن قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدخُلُوا الجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ ٱللهُ ٱلَّذِينَ جَـٰهَدُواْ مِنكُمْ)، قالَ: إنَّ اللّٰهَ هُوَ أعلَمُ بِما هُوَ مُكَوِّنُهُ قَبلَ أن يُكَوِّنَهُ و هُم ذَرٌّ، و عَلِمَ مَن يُجاهِدُ مِمَّن لا يُجاهِدُ، كَما عَلِمَ أنَّهُ يُميتُ خَلقَهُ قَبلَ أن يُميتَهُم، و لَم يُرِهِم مَوتَهُم و هُم أحياءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح۷۸۶، مختصر بصائر الدرجات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;26&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از داوود رَقّی -: امام صادق علیه‌السلام - هنگامى كه از ایشان در بارۀ این سخن خداوند: (آيا: چنین پنداشتيد كه [تنها با ادّعای ایمان] وارد بهشت خواهید شد، در حالی که خداوند هنوز مجاهدان از شما را نمی‌داند [و مشخّص نساخته است]؟!) پرسش شد -: خداوند، خود به آنچه او پدید آورندۀ آن است، پیش از آن كه آن را پدید آورد، و [آن گاه كه] آنان ذرّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى بودند، داناتر است و آن كس را كه جهاد ورزد، از آن كه جهاد نكند، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، همان گونه كه او دانست كه آفریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرانَد، پیش از آن كه آنان را بمیرانَد و مرگشان را به آنان - در حالى كه زنده بودند - نشان نداد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تُتْرَكُواْ وَ لَمَّا يَعْلَمِ ٱللهُ ٱلَّذِينَ جَـٰهَدُواْ مِنكُمْ) -: يَعني: و لَمّا يَریٰ؛ لِأَنَّهُ عزّ و جلّ قَد عَلِمَ قَبلَ ذٰلِكَ مَن يُجاهِدُ و مَن لا يُجاهِدُ، فَأَقامَ العِلمَ مَقامَ الرُّؤيَةِ؛ لِأَنَّهُ يُعاقِبُ النّاسَ بِفِعلِهِم لا بِعِلمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;27&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (آيا پنداشتید كه به خود، واگذار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد و خداوند، كسانى را كه از ميان شما جهاد كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند... نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند؟!) -: مراد از نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند است؛ چرا که خداوندِ توانا و بزرگ از قبل، علم داشته است که چه کسی جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و چه کسی جهاد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. پس علم را جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین رؤیت کرد؛ چون او مردم را بر اساس کردار خودشان مجازات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، نه بر اساس علم خودش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ تِلْكَ ٱلأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ ٱلنَّاسِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: فَإِنَّهُ كانَ يَومُ اُحُدٍ بِيَومِ بَدرٍ، قُتِلَ المُؤمِنونَ يَومَ اُحُدٍ؛ اتَّخَذَ اللّٰهُ مِنهُم شُهَداءَ، و غَلَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ المُشرِكينَ فَجُعِلَ لَهُ الدَّولَةُ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ الجزء ۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵، تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۳۰، الدرّ المنثور: ج۲ ص۳۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;28&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (ما اين روزها[ی شكست و پيروزى] را ميان مردم به نوبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانيم) -: روز اُحُد، در برابر روز بدر بود. مؤمنان در روز اُحُد کشته شدند و خداوند از آنان چند شهید گرفت و در روز بدر، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مشرکان را شکست داد و این پیروزی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای او بر مشرکان بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: خُذوا مِن أجسادِكُم فَجودوا بِها عَلیٰ أنفُسِكُم، و لا تَبخَلوا بِها عَنها، فَقَد قالَ اللّٰهُ سُبحانَهُ: (إِن تَـنصُرُواْ ٱللهَ يَـنصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَلَم يَستَنصِركُم مِن ذُلٍّ... و لَهُ جُنودُ السَّماواتِ وَ الأرضِ، و هُوَ العَزيزُ الحَكيمُ... و إنَّما أرادَ أن يَبلُوَكُم أيُّكُم أحسَنُ عَمَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;29&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: از تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان بگیرید و به جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان ببخشید (و جسمتان را فداى جانتان كنید) و در این كار، بخل نورزید؛ چرا كه خداى سبحان فرموده: (اگر خدا را يارى كنيد، خدا شما را يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند).… او از سر ناتوانى، از شما یارى نطلبیده است...، که لشكریان آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین، از آنِ اویند و خدا توانمند و حكیم است.… او در حقیقت، خواسته است شما را بیازماید كه كدامتان نیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردارترید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العذر-إلى-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۸: العُذرُ إلَى اللّه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجّت داشتن در پیشگاه خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإيضاح عن مِينا مولى عبد الرحمٰن بن عوف: سَمِعَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - ضَوضاةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّوضاة و الضَّوضاء: أصوات الناس و جَلَبَتُهم (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۴۸۸ «ضوا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَسكَرِهِ، فَقالَ: ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: قُتِلَ مُعاوِيَةُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَلّا و رَبِّ الكَعبَةِ! لا يُقتَلُ حَتّىٰ تَجتَمِعَ الأُمَّةُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ! فَبِمَ تُقاتِلُهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ألتَمِسُ العُذرَ في ما بَيني و بَينَ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإيضاح: ص‌۴۵۵، الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۹۸ ح‌۳۷، المناقب لابن شهر آشوب: ج‌۲ ص‌۲۵۹، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۲۹۸ ح‌۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;30&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإيضاح - به نقل از مِینا (هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان عبد الرحمان بن عوف) -: على بن ابى طالب - كه درودهای خدا بر او باد - در بین لشكر خود، سر و صدایى شنید. پرسید: «چه خبر است؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: معاویه كشته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به پروردگار كعبه سوگند، هرگز! او كشته نخواهد شد تا آن كه امّت بر گِردش جمع گردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پس براى چه با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگى، اى امیر مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در پى حُجّتى میان خود و خداى خود هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح عن عوف بن مروان: إنَّ راكِباً قَدِمَ مِنَ الشّامِ، فَأَفشىٰ فِي الكوفَةِ أنَّ مُعاوِيَةَ ماتَ، فَجيءَ بِالرَّجُلِ إلىٰ عَلِيٍّ علیه‌السلام، فَقالَ: أنتَ شَهِدتَ مَوتَ مُعاوِيَةَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، كُنتُ فيمَن دَفَنَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ علیه‌السلام: إنَّكَ كاذِبٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ القَومُ: أهُوَ يَكذِبُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم؛ لِأَنَّ مُعاوِيَةَ لا يَموتُ حَتّىٰ يَملِكَ هٰذِهِ الاُمَّةَ، و يَفعَلَ كَذا، و يَفعَلَ كَذا بَعدَما مَلَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ القَومُ: فَلِمَ تُقاتِلُهُ و أنتَ تَعلَمُ أنَّهُ سَيَبلُغُ هٰذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِلحُجَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۹۸ ح‌۳۷، المناقب لابن شهر آشوب: ج‌۲ ص‌۲۵۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۱ ص‌۳۰۴ ح‌۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;31&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح - به نقل از عوف بن مروان -: سواره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از شام رسید و در كوفه شایع كرد كه معاویه مرده است. آن مرد را پیش على علیه‌السلام آوردند. [على علیه‌السلام] از وى پرسید: «آیا مرگ معاویه را خود دیدى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى. از جملۀ دفن كنندگان او بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام به وى فرمود: «تو دروغگویى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم گفتند: آیا او دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. معاویه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد تا آن كه زمام این امّت را به دست گیرد و پس از پادشاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، این كار و این كار را انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم گفتند: تو كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى او به حكومت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، چرا با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى داشتن حجّت [میان خود و خدایم]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجوب-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳: وُجوبُ الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وجوب جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ وَ عَسَیٰ أَن تَكْرَهُواْ شَيْـٔا وَ هُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَ عَـسَىٰ أَن تُحِبُّواْ شَيْـٔا وَ هُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَ ٱللهُ يَعْلَمُ وَ أَنتُمْ لا تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۶ و راجع الحجّ: ۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(جهاد بر شما نوشته شد، در حالی که برایتان ناخوشایند است و چه بسا چیزی را خوش نداشته باشید، حال آن که خیرِ شما در آن است و چیزی را دوست داشته باشید، حال آن که شرّ شما در آن است و خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و شما نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَـٰتِلُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ ٱعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در راه خدا، پیکار کنید و بدانید خداوند، شنوا و داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰـأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قَـٰـتِلُواْ ٱلَّذِينَ يَلُونَكُم مِّنَ ٱلْكُفَّارِ وَ لْيَجِدُواْ فِيكُمْ غِلْظَةً وَ ٱعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! با کافرانی که به شما نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند، پیکار کنید [و دشمن دورتر، شما را از دشمنان نزدیک غافل نکند] و آنها باید در شما شدّت و خشونت [و قدرت] احساس کنند و بدانید خداوند با پرهیزگاران است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۱۹۰ و ۱۹۱ و ۲۱۶ و ۲۴۴&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بحار الأنوار: ج۹۷ ص۱ - ۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۱۹۰ - ۱۹۱ و ۲۱۶ و ۲۴۴&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بحار الأنوار: ج۹۷ ص۱ - ۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن سعيد بن جبير - في قَولِهِ تَعالیٰ: (كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ) -: إنَّ اللّٰهَ تَبارَكَ و تَعالیٰ أمَرَ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله وَ المُؤمِنينَ بِمَكَّةَ بِالتَّوحيدِ، و إقامِ الصَّلاةِ، و إيتاءِ الزَّكاةِ، و أن يَكُفّوا أيدِيَهُم عَنِ القِتالِ، فَلَمّا هاجَرَ إلَى المَدينَةِ نَزَلَت سائِرُ الفَرائِضِ و اُذِنَ لَهُم فِي القِتالِ، فَنَزَلَت: (كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ)؛ يَعني فُرِضَ عَلَيكُم، و أَذِنَ لَهُم بَعدَما كانَ نَهاهُم عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۲، الدرّ المنثور: ج۱ ص۵۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;32&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر ابن أبی حاتم - به نقل از سعید بن جبیر، در بارۀ این سخن خداوند متعال:(جهاد بر شما نوشته شد) -: خداوند - تبارک و تعالی - پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و مؤمنان را در مکّه به توحید و نماز خواندن و زکات دادن و خودداری از جنگ امر کرد و پس از هجرت به مدینه، تکالیف دیگر نازل گشت و به آنان اجازۀ جنگ داده شد و آیۀ (جهاد بر شما نوشته شد...) نازل گردید؛ یعنی جهاد بر شما واجب شد. بدین ترتیب، خداوند که پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، آنان (مسلمانان) را از جهاد نهی کرده بود، به آنان اجازۀ جهاد داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ) -: نَزَلَت بِالمَدينَةِ، و نَسَخَت آيَةَ: (كُفُّواْ أَيْدِيَكُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّتي نَزَلَت بِمَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;33&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (جهاد بر شما نوشته شد، در حالی که برایتان ناخوشایند است) -: این آیه در مدینه نازل شد و آیۀ (دست [از جنگ] بدارید) را که در مکّه نازل شده بود، نسخ کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - فيما كَتَبَهُ إلیٰ مِخنَفِ بنِ سُلَيمٍ قَبلَ حَربِ صِفّينَ -: سَلامٌ عَلَيكَ، فَإِنّي أحمَدُ اللّٰهَ إلَيكَ الَّذي لا إلٰهَ إلّا هُوَ. أمّا بَعدُ: فَإِنَّ جِهادَ مَن صَدَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدَفَ: عدل. و صَدَف عنِّي: أي أعرض (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ «صدف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الحَقِّ رَغبَةً عَنهُ، و هَبَّ في نُعاسِ العَمیٰ وَ الضَّلالِ اختِياراً لَهُ، فَريضَةٌ عَلَى العارِفينَ. إنَّ اللّٰهَ يَرضیٰ عَمَّن أرضاهُ، و يَسخَطُ عَلیٰ مَن عَصاهُ، و إنّا قَد هَمَمنا بِالمَسيرِ إلیٰ هٰؤُلاءِ القَومِ الَّذينَ عَمِلوا في عِبادِ اللّه بِغَيرِ ما أنزَلَ اللّٰهُ، وَ استَأثَروا بِالفَيءِ، و عَطَّلُوا الحُدودَ، و أَماتُوا الحَقَّ، و أَظهَروا فِي الأَرضِ الفَسادَ، وَ اتَّخَذُوا الفاسِقينَ وَليجَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليجة الرجل: بطانته و خاصّته و دخلته (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۰ «ولج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن دونِ المُؤمِنينَ، فَإِذا وَلِيٌّ لِلهِ أعظَمَ أحداثَهُم أبغَضوهُ و أَقصَوهُ و حَرَموهُ، و إذا ظالِمٌ ساعَدَهُم عَلیٰ ظُلمِهِم أحَبُّوهُ و أَدنَوهُ و بَرُّوهُ؛ فَقَد أصَرّوا عَلَى الظُّلمِ، و أَجمَعوا عَلَى الخِلافِ، و قَديماً ما صَدُّوا عَنِ الحَقِّ، و تَعاوَنوا عَلَى الإِثمِ، و كانوا ظالِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا اُتيتَ بِكِتابي هٰذا فَاستَخلِف عَلیٰ عَمَلِكَ أوثَقَ أصحابِكَ في نَفسِكَ، و أَقبِل إلَينا لَعَلَّكَ تَلقیٰ هٰذَا العَدُوَّ المُحِلَّ؛ فَتَأمُرَ بِالمَعروفِ و تَنهیٰ عَنِ المُنكَرِ، و تُجامِعَ الحَقَّ و تُبايِنَ الباطِلَ، فَإِنَّهُ لا غَناءَ بِنا و لا بِكَ عَن أجرِ الجِهادِ. و حَسبُنَا اللّٰهُ و نِعمَ الوَكيلُ، و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه العَلِيِّ العَظيمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ عن عمر بن سعيد، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۹ ح۳۷۱؛ المعيار و الموازنة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۳ ص۱۸۲ عن عمر بن سعید و کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;34&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در آنچه پیش از جنگ صفّین به مِخنَف بن سُلَیم نوشت -: درود بر تو! من با تو خداوند یگانه را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستایم. امّا بعد، همانا جهاد با آنان كه آگاهانه از حق، رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند و به اختیار، در كوردلى و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند، بر اهل معرفت واجب است. هر كه خداوند را خرسند كند، خدا نیز از او خرسند خواهد بود و بر هر آن كس كه او را نافرمانی كند، خشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد. ما عزم حرکت به سوی این قومی را داریم كه در میان بندگان خدا به غیر كتاب خدا عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و غنایم (بیت المال) را به خود اختصاص داده و حدود خدا را وا نهاده&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و حق را میرانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و تباهى را در زمین آشكار ساخته و تبهكاران را به جاى مؤمنان به دوستی گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هر گاه دوستى از دوستان خدا كارهاى خلاف آنها را بزرگ شمارد، او را دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و مطرود و ناكامش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و هر گاه ستمكارى، آنها را در ستمشان کمک كند، او را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و جزو نزدیكان خود قرار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و به او نیكى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. این جماعت بر ستم اصرار ورزیده و بر كارهاى خلاف متّحد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از دیرباز همواره کارشان جلوگیرى از حق و همكارى برای گناه بوده و ستمكار بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر گاه نامۀ من به تو رسید، شخصی را که بیش از همه مورد وثوق توست، به جاى خود بگمار و به سوى ما بیا. باشد كه با این دشمن بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروا رو به&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو شوی و امر به معروف و نهى از منكر كنى و در صف حق بوده باشی و از باطل، دورى نمایى. ما و تو، هیچ یک از پاداش جهاد، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز نیستیم و خدا ما را بس است و او بهترین وكیل است. البتّه هیچ اراده و نیرویی نیست، مگر از سوی خدای بلند مرتبۀ بِشْکوه!.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الجِهادُ فَرضٌ عَلیٰ جَميعِ المُسلِمينَ؛ لِقَولِ اللّه تَعالیٰ: (كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِن قامَت بِالجِهادِ طائِفَةٌ مِنَ المُسلِمينَ وَسِعَ سائِرَهُمُ التَّخَلُّفُ عَنهُ، ما لَم يَحتَجِ الَّذينَ يَلونَ الجِهادَ إلَى المَدَدِ، فَإِنِ احتاجوا لَزِمَ الجَميعَ أن يُمِدّوهُم حَتّیٰ يَكتَفوا، قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (وَمَا كَانَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَافَّةً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَإِن دَهَمَ أمرٌ يُحتاجُ فيهِ إلیٰ جَـماعَتِهِم نَـفَروا كُلُّهُم، قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (ٱنفِرُواْ خِفَافًا وَ ثِـقَالاً وَ جَـٰهِدُواْ بِأَمْوَ ٰلِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ فِى سَبِيـلِ ٱللهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;35&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: جهاد بر همۀ مسلمانان واجب است به دلیل این سخن خداوند متعال: (جهاد بر شما نوشته شد)؛ امّا اگر گروهی از مسلمانان به جهاد پرداختند، بقیّۀ آنان مجاز به ترک آن هستند تا زمانی که مجاهدان به نیروی کمکی نیاز نداشته باشند، و چنانچه نیاز پیدا کردند، همگان ملزم به کمک کردن به آنان هستند تا آن که نیازشان بر طرف شود. خداوند متعال فرموده است: (شايسته نيست مؤمنان همگى [به سوى ميدان جهاد] كوچ كنند)؛ امّا اگر پیشامدی کرد که به حضور بقیّه نیاز شد، آن گاه باید همگی حرکت کنند. خداوند عزّ و جلّ فرموده است: ([همگى به سوى ميدان جهاد] حركت كنيد، چه سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار باشيد چه سنگين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار، و با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود در راه خدا جهاد کنید).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في ذِكرِ ما فَرَضَهُ اللّٰهُ تَعالیٰ عَلَى الجَوارِحِ -: فَرَضَ تَعالیٰ عَلَى اليَدَينِ الجِهادَ؛ لِأَنَّهُ مِن عَمَلِهِما و عِلاجِهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹ نقلاً عن تفسير النعماني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;36&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بیان وظایفی که خداوند متعال برای اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها واجب کرده است -: خداوند متعال بر دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها جهاد را واجب فرمود؛ زیرا جهاد، کار و عمل دست است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِکرِ ما فَرَضَهُ اللّٰهُ تَعالیٰ عَلَی الجَوارِحِ -: فَرَضَ اللّٰهُ عَلَى اليَدَينِ ألّا يَبطِشَ بِهِما إلیٰ ما حَرَّمَ اللّٰهُ، و أَن يَبطِشَ بِهِما إلیٰ ما أمَرَ اللّٰهُ عزّ و جلّ، و فَرَضَ عَلَيهِما مِنَ الصَّدَقَةِ، و صِلَةِ الرَّحِمِ، وَ الجِهادِ في سَبيلِ اللّه، وَ الطَّهورِ لِلصَّلاةِ، فَقالَ: (يَـٰـأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ فَاغْسِلُواْ وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى ٱلْمَرَافِقِ وَ ٱمْسَحُواْ بِرُءُوسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى ٱلْكَعْبَيْنِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قالَ: (فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَـتَّى إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَـتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهٰذا ما فَرَضَ اللّٰهُ عَلَى اليَدَينِ؛ لِأَنَّ الضَّربَ مِن عِلاجِهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن أبي عمرو الزبيري، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;37&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بیان وظایفی که خداوند متعال برای اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها واجب کرده است -: خداوند بر دو دست، واجب ساخت كه با آنها كارى را كه خداوند حرام كرده است، انجام ندهند و آنچه را خداوند فرمان داده است، انجام دهند، و صدقه دادن و كمک کردن به خویشاوند و جهاد در راه خدا و وضو گرفتن براى نماز را بر آنها واجب كرده و فرموده است: (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! هر گاه براى نماز برخاستيد، صورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را تا آرنج بشوييد و سرهاى خود و پاهايتان را تا برآمدگىِ آن، مسح كنيد) و فرموده است: (هر گاه به كافران برخورديد، گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[يشان] را بزنيد و چون آنها را از پاى در آورديد، پس [اسيران را] استوار در بند كشيد. سپس يا منّت نهيد [و آزادشان كنيد] و يا فديه بگيريد، تا اين كه جنگ فرو بنشيند). این است آنچه خداوند بر دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها واجب ساخته؛ چرا كه ضربه زدن، كار آنهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۶۶ (الفصل الثاني: من یجب جهاده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۶۷ (&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: کسانی که جهاد با آنان واجب است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شروط-وجوب-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴: شُروطُ وُجوبِ الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرایط وجوب جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حکومة-الإمام-العادل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴ - ۱: حُکومَةُ الإمامِ العادِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴ - ۱&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاکمیت پیشوای عادل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِكُمَيلِ بنِ زِيادٍ -: يا كُمَيلُ، لا غَزوَ إلّا مَعَ إمامٍ عادِلٍ... يا كُمَيلُ، لَو لَم يَظهَر نَبِيٌّ، و كانَ فِي الأَرضِ مُؤمِنٌ تَقِيٌّ، لَكانَ في دُعائِهِ إلَى اللّه مُخطِئاً أو مُصيباً؟ بَل وَ اللّه مُخطِئاً، حَتّیٰ يَنصِبَهُ اللّهُ عزّ و جلّ لِذٰلِكَ و يُؤَهِّلَهُ لَهُ. يا كُمَيلُ‌، الدّينُ لِلهِ‌، فَلا يَقبَلُ اللّٰهُ مِن أحَدٍ القِيامَ بِهِ إلّا رَسولاً أو نَبِيّاً أو وَصِيّاً. يا كُمَيلُ‌، هِيَ نُبُوَّةٌ و رِسالَةٌ و إمامَةٌ‌، و لَيسَ بَعدَ ذٰلِكَ إلّا مُوالينَ مُتَّبِعينَ أو عامِهينَ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَمَهُ‌: هو التردُّدُ في الضَّلال (تاج العروس: ج‌١٩ ص‌۶٨ «عمه»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُبتَدِعينَ‌، إنَّما يَتَقَبَّلُ اللّٰهُ مِنَ المُتَّقينَ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵، بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹ عن سعید بن زید بن أرطاة نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;38&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش به كُمَیل بن زیاد -: اى كمیل! جنگیدن جایز نیست، مگر به همراه [و اجازۀ] یک پیشوای دادگر (امام معصوم).… اى كمیل! اگر پیامبرى ظهور نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و در زمین، مؤمن پَرواپیشه‌ای بود و [مردم را] به درگاه خداوند دعوت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، در دعوت خود، خطاكار بود یا درستكار؟ بلكه به خدا سوگند حتّی اگر خطاكار بود، باز خداوند او را براى این كار معیّن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و صلاحیت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشید. اى كمیل! دین، از آنِ خداست. پس خداوند از هیچ کس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد كه به [رهبرىِ] آن بپردازد، مگر آن كه فرستاده[ی او] باشد یا پیامبر یا وصى [و جانشین پیامبر]. اى كمیل! [سه حالت دارد:] نبوّت است و رسالت و امامت. از اینها كه بگذرد، یا دنباله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو و پیرو هستند یا سرگردانِ بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار. خداوند، در حقیقت، از پرواپیشگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا يَخرُجُ المُسلِمُ فِي الجِهادِ مَعَ مَن لا يُؤمَنُ عَلَى الحُكمِ، و لا يُنفِذُ فِي الفَيءِ أمرَ اللّه عزّ و جلّ، فَإِن ماتَ في ذٰلِكَ كانَ مُعيناً لِعَدُوِّنا في حَبسِ حُقوقِنا وَ الإِشاطَةِ بِدِمائِنا، و ميتَتُهُ ميتَةٌ جاهِلِيَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ نحوه و کلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه:، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;39&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مسلمان نباید همراه كسى به جهاد برود كه در حكم راندن، امین نیست و فرمان خداوند عزّ و جلّ را در بارۀ غنایم اجرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ زیرا اگر همراه چنین كسى به جهاد برود و بمیرد، به دشمن ما، در منع حقوق ما و ریختن خون ما، كمک كرده و مرگش، مرگ جاهلى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: عَلَيكُم بِالجِهادِ في سَبيلِ اللّه مَعَ كُلِّ إمامٍ عَدلٍ؛ فَإِنَّ الجِهادَ في سَبيلِ اللّه بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;40&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بر شما باد جهاد در راه خدا، همراه با هر پیشواى دادگرى؛ زیرا جهاد در راه خدا، درى از درهاى بهشت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن بشير عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: إنّي رَأَيتُ فِي المَنامِ أنّي قُلتُ لُكُ: إنَّ القِتالَ مَعَ غَيرِ الإمامِ المُفتَرَضِ طاعَتُهُ حَرامٌ مِثلُ المَيتَةِ وَ الدَّمِ و لَحمِ الخِنزيرِ، فَقُلتَ لي: نَعَم، هُوَ كَذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّه علیه‌السلام: هُوَ كَذٰلِكَ، هُوَ كَذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;41&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از بشیر [دَهّان] -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: خواب دیدم كه به شما گفتم: جهاد به همراه غیر پیشواى واجب الطاعه، همانند [خوردنِ] مردار و خون و گوشت خوک، حرام است و شما به من فرمودى: همین طور است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «همین طور است، همین طور است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الجِهادُ واجِبٌ مَعَ إمامٍ عادِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ عن الأعمش، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن الإمام الرضا علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;42&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: جهاد به همراه هر پیشواى دادگرى، واجب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: لا جِهادَ إلّا مَعَ الإمامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبد الرحمٰن الأصمّ عن جدّه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ نقلاً عن كتاب الفضائل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;43&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: جهاد، جز به همراه امام، جایز نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن موسى بن بكر بن دأب عمّن حدّثه عن أبي جعفر علیه‌السلام: أنَّ زَيدَ بنَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ علیه‌السلام دَخَلَ عَلیٰ أبي جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام و مَعَهُ كُتُبٌ مِن أهلِ الكوفَةِ يَدعونَهُ فيها إلیٰ أنفُسِهِم، و يُخبِرونَهُ بِاجتِماعِهِم، و يَأمُرونَهُ بِالخُروجِ؛&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ علیه‌السلام:... إِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ أحَلَّ حَلالاً و حَرَّمَ حَراماً، و فَرَضَ فَرائِضَ و ضَرَبَ أمثالاً و سَنَّ سُنَناً، و لَم يَجعَلِ الإمامَ القائِمَ بِأَمرِهِ في شُبهَةٍ فيما فَرَضَ لَهُ مِنَ الطّاعَةِ أن يَسبِقَهُ بِأَمرٍ قَبلَ مَحَلِّهِ، أو يُجاهِدَ فيهِ قَبلَ حُلولِهِ، و قَد قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ فِي الصَّيدِ: (لَا تَقْتُلُواْ ٱلصَّيْدَ وَ أَنتُمْ حُرُمٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أ فَقَتلُ الصَّيدِ أعظَمُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام قَتلُ النَّفسِ الَّتي حَرَّمَ اللّٰهُ؟ و جَعَلَ لِكُلِّ شَيءٍ مَحَلّاً، و قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُواْ)، و قالَ عزّ و جلّ: (لَا تُحِلُّواْ شَعَائِرَ ٱللهِ وَ لَا ٱلشَّهْرَ ٱلْحَرَامَ)، فَجَعَلَ الشُّهورَ عِدَّةً مَعلومَةً، فَجَعَلَ مِنها أربعَةً حُرُماً، و قالَ: (فَسِيحُواْ فِى ٱلَارْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ ٱعْلَمُواْ أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى ٱللهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح۱۱۷۳ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;44&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از موسى بن بكر بن دأب، به نقل از كسى كه براى وى روایت كرد -: زید بن على بن الحسین نزد ابو جعفر محمّد بن على (امام باقر) علیه‌السلام رفت و با خود دعوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى از مردم كوفه به همراه داشت كه او را به سوى خودشان دعوت كرده و از اجتماع خود، آگاه ساخته بودند و از وى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند كه قیام كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام به زید فرمود: «... خداوند عزّ و جلّ حلال و حرامى را مقرّر داشته و واجباتى را تعیین نموده و مثال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى زده و سنّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى (احكام و مقرّراتى) وضع كرده است، و امامى را كه اجراکنندۀ فرمان اوست، در طاعتى كه بر او واجب نموده، در شک و شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار نداده تا در كارى پیش از فرا رسیدن زمانش بر [زمان مقرّر شده از جانب] خداوند پیشى بگیرد، یا قبل از وقتش براى آن به جهاد بپردازد. خداوند عزّ و جلّ در بارۀ شكار فرموده است: (در حالى كه مُحرِم هستيد، شكار را نكشيد). آیا كشتن شكار مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است یا كشتن انسانى كه خدا محترمش داشته است؟ خداوند عزّ و جلّ براى هر چیزى وقتى مقرّر داشته است. فرموده است: (هر گاه از احرام در آمديد، شكار كنيد) و فرموده است: (شعائر خدا و ماه حرام را حلال نكنيد). ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را شمارى مشخّص قرار داد و از آنها چهار ماه را حرام ساخت و فرمود: (چهار ماه در زمين بگرديد و بدانيد كه شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيد خدا را به ستوه آوريد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عمرة السلمي علیه‌السلام: سَأَلَهُ [أيِ الإمامَ الصادقَ علیه‌السلام] رَجُلٌ فَقالَ: إنّي كُنتُ اُكثِرُ الغَزوَ و أَبعُدُ في طَلَبِ الأَجرِ و اُطيلُ الغَيبَةَ، فَحُجِرَ ذٰلِكَ عَلَيَّ، فَقالوا: لا غَزوَ إلّا مَعَ إمامٍ عادِلٍ، فَما تَریٰ أصلَحَكَ اللّٰهُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّه علیه‌السلام: إن شِئتَ أن اُجمِلَ لَكَ أجمَلتُ، و إن شِئتَ أن اُلَخِّصَ لَكَ لَخَّصتُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بَل أجمِل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ يَحشُرُ النّاسَ عَلیٰ نِيّاتِهِم يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي: قوله علیه‌السلام: «علیٰ نیّاتهم»، قال الوالد العلّامة: أي لمّا کنتَ تعتقد فیه الثوابَ تثابُ علی ما فَعلت بفضله تعالی لا باستحقاقك. و بعد السؤال و العِلم لا یتأتّی منك نیّة القربة، و تکون معاقَباً علی الجهاد معهم (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۴۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكَأَنَّهُ اشتَهیٰ أن يُلَخِّصَ لَهُ، قالَ: فَلَخِّص لي أصلَحَكَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هاتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّجُلُ: غَزَوتُ فَواقَعتُ المُشرِكينَ، فَيَنبَغي قِتالُهُم قَبلَ أن أدعُوَهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن كانوا غَزَوا و قوتِلوا و قاتَلوا فَإِنَّكَ تَجتَزِئُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة للمصدر: «تجترئ»، و التصويب من طبعة دار الحديث و تهذيب الأحكام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِذٰلِكَ. و إن كانوا قَوماً لَم يَغزوا و لَم يُقاتِلوا فَلا يَسَعُكَ قِتالُهُم حَتّیٰ تَدعُوَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الرَّجُلُ: فَدَعَوتُهُم فَأَجابَني مُجيبٌ و أَقَرَّ بِالإِسلامِ في قَلبِهِ و كانَ فِي الإِسلامِ، فَجيرَ عَلَيهِ فِي الحُكمِ، وَ انتُهِكَت حُرمَتُهُ، و اُخِذَ مالُهُ، وَ اعتُدِيَ عَلَيهِ، فَكَيفَ بِالمَخرَجِ و أَنَا دَعَوتُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّكُما مَأجورانِ عَلیٰ ما كانَ مِن ذٰلِكَ، و هُوَ مَعَكَ؛ يَحوطُكَ مِن وَراءِ حُرمَتِكَ، و يَمنَعُ قِبلَتَكَ، و يَدفَعُ عَن كِتابِكَ، و يَحقِنُ دَمَكَ، خَيرٌ مِن أن يَكونَ عَلَيكَ؛ يَهدِمُ قِبلَتَكَ، و يَنتَهِكُ حُرمَتَكَ، و يَسفِكُ دَمَكَ، و يُحرِقُ كِتابَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;45&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو عمرۀ سَلَمى -: مردى از امام صادق علیه‌السلام سؤال كرد و گفت: من زیاد به جنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم و در پى اجر و ثواب [از خانه و كاشانه] دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدم و غیبت طولانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم. از این كار منع شدم و به من گفتند: جهاد جز به همراهى امامى عادل نیست. با پوزش، می‌خواهم بدانم شما چه نظرى دارید؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اگر بخواهى سربسته و به اجمال براى تو بگویم، به اجمال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم و اگر بخواهى براى تو شرح بدهم، شرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه! به اجمال بفرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند عزّ و جلّ مردم را در روز قیامت بر پایۀ نیّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان محشور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «پدر دانشمندم گفت: &amp;quot;یعنى: چون تو به ثواب این کار اعتقاد داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، بر آنچه کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به فضل خداوند متعال و نه به استحقاق خود، ثواب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برى؛ امّا پس از پرسش و آگاهى، قصد قربت از تو سر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و به سبب جهاد همراه آنان کیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى&amp;quot; و احتمال دارد معنا این باشد که اگر جهاد او براى حفظ اساس اسلام است، ثواب دارد و اگر هدف او یارى دادن به مخالفان باشد، کیفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وى گویا علاقه داشت كه امام علیه‌السلام براى او توضیح دهد. گفت: پس براى من شرح بده، خداوند به شما خیر دهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[سؤالت را] مطرح كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: به جنگ رفتم و با مشركان درگیر شدم. آیا شایسته است پیش از آن كه آنان را دعوت كنم، با آنان بجنگم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر جنگیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با آنان جنگ شده و آنان زد و خورد كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، تو به همین بسنده كن؛ ولى اگر جنگ در نگرفته و زد و خورد نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى با آنان جنگ كنى تا آنان را دعوت كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: آنان را دعوت كردم و كسى پاسخ من را داد و در قلب خود به اسلام اقرار كرد و در اسلام بود؛ امّا در قضاوت، به او ستم شد و حرمت او شكسته و مال او برده شد و در حقّ او تعدّى گشت. راه برون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت چیست، در حالى كه من او را دعوت كردم؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «یعنى حاکمان جور در حکم، بر او ستم کردند و به مسلمانى او اعتنایى نکردند، یا در حال جنگ، به اسلام آوردن او آگاه نشدند و حرمت او را شکستند و تقیّۀ امام۷ در عدم صراحت در جواب و اجمال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى آن آشکار است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شما دو نفر بر آنچه پیش آمده است، داراى اجر هستید، و او همراه توست، و [این که] از حرمت تو نگهدارى كند و قبلۀ تو را حفظ كند و از كتاب تو (قرآن) دفاع كند و خون تو را حفظ كند، بهتر از این است كه علیه تو باشد، قبلۀ تو را ویران سازد و حرمت تو را بشكند و خون تو را بریزد و كتاب تو را آتش بزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كفاية-الأعوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴ - ۲: كِفايَةُ الأَعوانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: وجود یاران کافی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: إذَا اجتَمَعَ لِلإمامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «للإسلام» بدل «للإمام» و هو تصحيف، و التصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِدَّةُ أهلِ بَدرٍ، ثَلاثُمِئَةٍ و ثَلاثَةَ عَشَرَ، وَجَبَ عَلَيهِ القِيامُ وَ التَّغييرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;46&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: اگر براى امام به شمار اهل بدر، سیصد و سیزده تن، گرد آیند، بر او واجب است كه قیام كند و اوضاع را تغییر دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّهُ لَوِ اجتَمَعَ لِلإمامِ عِدَّةُ أهلِ بَدرٍ، ثَلاثُمِئَةٍ و بِضعَةَ عَشَرَ رَجُلاً، لَوَجَبَ عَلَيهِ الخُروجُ بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للمفيد (المطبوعة في مصنّفات الشیخ المفید ج‌۷): ص۱۱ الرسالة الثالثة و ص۳ الرسالة الرابعة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;47&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: اگر امام به تعداد مجاهدان بدر، سیصد و ده و اندی، نیرو داشته باشد، قیام با شمشیر بر او واجب است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار نقلاً عن العلل لمحمّد بن عليّ بن إبراهيم: العِلَّةُ في تَنَحِّي النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله عَن قُرَيشٍ أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ نَبِيَّ السَّيفِ، وَ القِتالُ لا يَكونُ إلّا بِأَعوانٍ، فَتَنَحّیٰ حَتّیٰ وَجَدَ أعواناً، ثُمَّ غَزاهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;48&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار - به نقل از کتاب العلل محمّد بن علی بن ابراهیم -: علّت کناره گرفتن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از قریش، این بود که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، پیامبر شمشیر بود و جهاد کردن، نیاز به یارانی دارد. از این رو، از آنان کناره گرفت، تا زمانی که یارانی به دست آورد و آن گاه با آنان جنگید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صلاح-الأعوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴ - ۳: صَلاحُ الأَعوانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ / ۴ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صالح بودن یاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ ٱشْتَرَیٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلْجَنَّةَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِى ٱلتَّوْرٰةِ وَ ٱلْإِنجِيلِ وَ ٱلْقُرْءَانِ وَ مَنْ أَوْفَیٰ بِعَهْدِهِ مِنَ ٱللهِ فَاسْتَبْشِرُواْ بِبَيْعِكُمُ ٱلَّذِى بَايَعْتُم بِهِ وَ ذَ ٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ * ٱلتَّائِبُونَ ٱلْعَـٰبِدُونَ ٱلْحَـٰمِدُونَ ٱلسَّائِحُونَ ٱلرَّ ٰكِعُونَ ٱلسَّـٰجِدُونَ ٱلآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ ٱلنَّاهُونَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَ ٱلْحَـٰفِظُونَ لِحُدُودِ ٱللهِ وَ بَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۱ - ۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، خداوند از مؤمنان، جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را خریداری کرده، که در برابرش، بهشت برای آنان باشد [به این گونه که] در راه خدا پیکار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کُشند و کشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. این، وعدۀ حقّی است [از او و] بر گردن او در تورات و انجیل و قرآن، و چه کسی از خدا به عهدش وفادارتر است؟! اکنون بشارت باد بر شما، به داد و ستدی که با خدا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و این است آن پیروزی بزرگ! * توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان، عبادتگران، سپاس گزارندگان، زهد ورزندگان، رکوع کنندگان، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوران، امر کنندگان به کارهای پسندیده، نهی کنندگان از ناپسندها، و حافظان حدود [و مرزهای] الهی، [مؤمنان حقیقی&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند] و مؤمنان را بشارت ده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَقِيَ عَبّادٌ البَصرِيُّ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِما - في طَريقِ مَكَّةَ، فَقالَ لَهُ: يا عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ! تَرَكتَ الجِهادَ و صُعوبَتَهُ، و أَقبَلتَ عَلَى الحَجِّ و لينَتِهِ؟! إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ يَقولُ: (إِنَّ ٱللهَ ٱشْتَرَیٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِى ٱلتَّوْرَاةِ وَ ٱلْإِنجِيلِ وَ ٱلْقُرْءَانِ وَ مَنْ أَوْفَیٰ بِعَهْدِهِ مِنَ ٱللهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ ٱلَّذِى بَايَعْتُم بِهِ وَ ذٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ علیه‌السلام: أتِمَّ الآيَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: (ٱلتَّائِبُونَ ٱلْعَابِدُونَ ٱلْحَامِدُونَ ٱلسَّائِحُونَ ٱلرَّ ٰكِعُونَ ٱلسَّاجِدُونَ ٱلآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ ٱلنَّاهُونَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَ ٱلْحَافِظُونَ لِحُدُودِ ٱللهِ وَ بَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ علیه‌السلام: إذا رَأَينا هٰؤُلاءِ الَّذينَ هٰذِهِ صِفَتُهُم، فَالجِهادُ مَعَهُم أفضَلُ مِنَ الحَجِّ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن سماعة، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ عن أبي حمزة الثمالي من دون إسناد إلى الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲۰، الاحتجاج: ج۲ ص۱۴۴ ح۱۸۱، تفسیر القمّي: ج۱ ص۳۰۶ و فیه «الزهري» بدل «عبّاد البصري» کلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;49&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: عَبّاد بصرى، در راه مكّه با زین العابدین - که درودهای خدا بر او باد - دیدار كرد و به ایشان گفت: اى على بن الحسین! جهاد و سختىِ آن را رها كردى و به حج و راحتى آن روى آوردى، در حالى كه خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (بی تردید، خداوند از مؤمنان، جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را خریداری کرده، که در برابرش، بهشت برای آنان باشد [به این گونه که] در راه خدا پیکار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کُشند و کشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. این، وعدۀ حقّی است بر گردن او در تورات و انجیل و قرآن، و چه کسی از خدا به عهدش وفادارتر است؟! اکنون بشارت باد بر شما به داد و ستدی که با خدا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و این است آن پیروزی بزرگ!).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زین العابدین علیه‌السلام به او فرمود: «آیه را تمام كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: (توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان، عبادتگران، ستایشگران، روزه‌داران، رکوع کنندگان، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوران، امر کنندگان به کارهای پسندیده، نهی کنندگان از ناپسندها، و حافظان حدود [و مرزهای] الهی، [مؤمنان حقیقی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند] و مؤمنان را بشارت ده)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زین العابدین علیه‌السلام فرمود: «هر گاه كسانى را دیدیم كه این صفات را دارند، پس جهاد به همراه آنان، البتّه بافضیلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از حج است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - و سُئِلَ عَن قَولِ اللّه تَعالیٰ: (إِنَّ ٱللهَ ٱشْتَرَیٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلْجَنَّةَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِى ٱلتَّوْرَٰةِ وَ ٱلْإِنجِيلِ وَ ٱلْقُرْءَانِ وَ مَنْ أَوْفَیٰ بِعَهْدِهِ مِنَ ٱللهِ فَاسْتَبْشِرُواْ بِبَيْعِكُمُ ٱلَّذِى بَايَعْتُم بِهِ وَ ذَ ٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ)، هٰذا لِكُلِّ مَن جاهَدَ في سَبيلِ اللّه،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام لِقَومٍ دونَ قَومٍ؟ فَقالَ -: إنَّهُ لَمّا نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ عَلیٰ رَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله، سَأَلَهُ بَعضُ أصحابِهِ عَن هٰذا فَلَم يُجِبهُ، فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلَيهِ بِعَقِبِ ذٰلِكَ: (ٱلتَّـٰـئِبُونَ ٱلْعَـبِدُونَ ٱلْحَـمِدُونَ ٱلسَّـٰئـِحُونَ ٱلرَّ كِعُونَ ٱلسَّـجِدُونَ ٱلآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ ٱلنَّاهُونَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَ ٱلْحَـٰفِظُونَ لِحُدُودِ ٱللهِ وَ بَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَبانَ اللّٰهُ عزّ و جلّ بِهٰذا صِفَةَ المُؤمِنينَ الَّذينَ اشتَریٰ مِنهُم أنفُسَهُم و أَموالَهُم، فَمَن أرادَ الجَنَّةَ فَليُجاهِد في سَبيلِ اللّه عَلیٰ هٰذِهِ الشَّرائِطِ، و إلّا فَهُوَ مِن جُملَةِ مَن قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «يَنصُرُ اللّٰهُ هٰذَا الدّينَ بِقَومٍ لا خَلاقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَلاق: الحَظّ و النصيب (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ «خلق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;50&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در پاسخ پرسش در بارۀ این سخن خداوند متعال: (بی تردید، خداوند از مؤمنان، جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را خریداری کرده كه در برابرش، بهشت برای آنان باشد [به این گونه که] در راه خدا پیکار می‌كنند و می‌كُشند و كشته می‌شوند. اين، وعدۀ حقّى است [از او و] بر گردن او در تورات و انجيل و قرآن، و چه کسی از خدا به عهدش وفادارتر است؟! اکنون بشارت باد بر شما به داد و ستدی که با خدا کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و این است آن پیروزی بزرگ!) که: آیا این پیروزی بزرگ برای همۀ مجاهدان راه خداست یا برای گروهی خاص است؟ -: زمانی که این آیه بر پیامبرش نازل شد، یکی از اصحابش همین سؤال را از ایشان پرسید؛ ولی جوابی نداد. در پی آن، خداوند عزّ و جلّ، این آیه را بر او نازل کرد: (توبه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان، عبادتگران، سپاس‌گزارندگان، زُهد ورزندگان، ركوع كنندگان، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوران، امر کنندگان به معروف، نهی کنندگان از منکر و حافظان حدود [و مرزهای] الهی، [مؤمنان حقیقی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند] و مؤمنان را بشارت ده). بدین سان، خداوند عزّ و جلّ، اوصاف مؤمنانی را که خدا جان و مالشان را از ایشان خریده است، بیان فرمود. پس، هر که خواهان بهشت است، باید با این شرایط در راه خدا جهاد کند، و گرنه از جملۀ کسانی است که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خداوند، این دین را به وسیلۀ کسانی یاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که هیچ بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای ندارند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عمرو الزبيري عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: أخبِرني عَنِ الدُّعاءِ إلَى اللّه وَ الجِهادِ في سَبيلِهِ، أ هُوَ لِقَومٍ لا يَحِلُّ إلّا لَهُم و لا يَقومُ بِهِ إلّا مَن كانَ مِنهُم،&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام هُوَ مُباحٌ لِكُلِّ مَن وَحَّدَ اللّٰهَ عزّ و جلّ و آمَنَ بِرَسولِهِ صلّی اللّه علیه و آله، و مَن كانَ كَذا فَلَهُ أن يَدعُوَ إلَى اللّه عزّ و جلّ و إلیٰ طاعَتِهِ، و أن يُجاهِدَ في سَبيلِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ذٰلِكَ لِقَومٍ لا يَحِلُّ إلّا لَهُم، و لا يَقومُ بِذٰلِكَ إلّا مَن كانَ مِنهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: مَن اُولٰئِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن قامَ بِشَرائِطِ اللّه عزّ و جلّ فِي القِتالِ وَ الجِهادِ عَلَى المُجاهِدينَ، فَهُوَ المَأذونُ لَهُ فِي الدُّعاءِ إلَى اللّه عزّ و جلّ، و مَن لَم يَكُن قائِماً بِشَرائِطِ اللّه عزّ و جلّ فِي الجِهادِ عَلَى المُجاهِدينَ فَلَيسَ بِمَأذونٍ لَهُ فِي الجِهادِ و لَا الدُّعاءِ إلَى اللّه، حَتّیٰ يَحكُمَ في نَفسِهِ ما أخَذَ اللّٰهُ عَلَيهِ مِن شَرائِطِ الجِهادِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَبَيِّن لي يَرحَمُكَ اللّٰهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ اللّٰهَ تَبارَكَ و تَعالیٰ أخبَرَ نَبِيَّهُ صلّی اللّه علیه و آله في كِتابِهِ الدُّعاءَ إلَيهِ، و وَصَفَ الدُّعاةَ إلَيه.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (إِنَّ ٱللهَ ٱشْتَرَیٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَ ٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلْجَنَّةَ)، قامَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا نَبِيَّ اللّه، أرَأَيتَكَ الرَّجُلُ يَأخُذُ سَيفَهُ فَيُقاتِلُ حَتّیٰ يُقتَلَ إلّا أنَّهُ يَقتَرِفُ مِن هٰذِهِ المَحارِمِ، أشَهيدٌ هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلیٰ رَسولِهِ: (ٱلتَّـٰئِبُونَ ٱلْعَـٰبِدُونَ ٱلْحَـٰمِدُونَ ٱلسَّـٰئِحُونَ ٱلرَّ ٰكِعُونَ ٱلسَّـٰجِدُونَ ٱلآمِـرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ ٱلنَّاهُونَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَ ٱلْحَـٰفِظُونَ لِحُدُودِ ٱللهِ وَ بَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ)، فَفَسَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تهذيب الأحكام: «فَبَشَّرَ»، و هو الأنسب كما يشهد له بقيّة الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله المُجاهِدينَ مِنَ المُؤمِنينَ الَّذينَ هٰذِهِ صِفَتُهُم و حِليَتُهُم بِالشَّهادَةِ وَ الجَنَّةِ، و قالَ: التّائِبونَ مِنَ الذُّنوبِ، العابِدونَ الَّذينَ لا يَعبُدونَ إلَّا اللّٰهَ و لا يُشرِكونَ بِهِ شَيئاً، الحامِدونَ الَّذينَ يَحمَدونَ اللّٰهَ عَلیٰ كُلِّ حالٍ فِي الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ، السّائِحونَ و هُمُ الصّائِمونَ، الرّاكِعونُ السّاجِدونَ الَّذينَ يُواظِبونَ عَلَى الصَّلَواتِ الخَمسِ، وَ الحافِظونَ لَها وَ المُحافِظونَ عَلَيها بِرُكوعِها و سُجودِها و فِي الخُشوعِ فيها و في أوقاتِها، الآمِرونَ بِالمَعروفِ بَعدَ ذٰلِكَ وَ العامِلونَ بِهِ، وَ النّاهونَ عَنِ المُنكَرِ وَ المُنتَهونَ عَنهُ. قالَ: فَبَشِّر مَن قُتِلَ و هُوَ قائِمٌ بِهٰذِهِ الشُّروطِ بِالشَّهادَةِ وَ الجَنَّةِ. فَإِذا تَكامَلَت فيهِ شَرائِطُ اللّه عزّ و جلّ كانَ مُؤمِناً، و إذا كانَ مُؤمِناً كانَ مَظلوماً، و إذا كانَ مَظلوماً كانَ مَأذوناً لَهُ فِي الجِهادِ؛ لِقَولِهِ عزّ و جلّ: (أُذِنَ لِلَّذِيـنَ يُقَـٰتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُـلِمُواْ وَ إِنَّ ٱللهَ عَلیٰ نَـصْرِهِـمْ لَقَدِيرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: ۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إن لَم يَكُن مُستَكمِلاً لِشَرائِطِ الإِيمانِ فَهُوَ ظالِمٌ مِمَّن يَبغي و يَجِبُ جِهادُهُ حَتّیٰ يَتوبَ، و لَيسَ مِثلُهُ مَأذوناً لَهُ فِي الجِهادِ وَ الدُّعاءِ إلَى اللّه عزّ و جلّ؛ لِأَنَّهُ لَيسَ مِنَ المُؤمِنينَ المَظلومينَ الَّذينَ اُذِنَ لَهُم فِي القُرآنِ فِي القِتالِ. فَلَمّا نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ: (أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَـٰتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُـلِمُواْ) فِي المُهاجِرينَ الَّذينَ أخرَجَهُم أهلُ مَكَّةَ مِن دِيارِهِم و أَموالِهِم، اُحِلَّ لَهُم جِهادُهُم بِظُلمِهِم إيّاهُم، و اُذِنَ لَهُم فِي القِتالِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: فَهٰذِهِ نَزَلَت فِي المُهاجِرينَ بِظُلمِ مُشرِكي أهلِ مَكَّةَ لَهُم، فَما بالُهُم في قِتالِهِم كِسریٰ و قَيصَرَ و مَن دونَهُم مِن مُشرِكي قَبائِلِ العَرَبِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَو كانَ إنَّما اُذِنَ لَهُم فِي قِتالِ مَن ظَلَمَهُم مِن أهلِ مَكَّةَ فَقَط، لَم يَكُن لَهُم إلیٰ قِتالِ جُموعِ كِسریٰ و قَيصَرَ و غَيرِ أهلِ مَكَّةَ مِن قَبائِلِ العَرَبِ سَبيلٌ؛ لِأَنَّ الَّذينَ ظَلَموهُم غَيرُهُم، و إنَّما اُذِنَ لَهُم في قِتالِ مَن ظَلَمَهُم مِن أهلِ مَكَّةَ لِإِخراجِهِم إيّاهُم مِن دِيارِهِم و أَموالِهِم بِغَيرِ حَقٍّ، و لَو كانَتِ الآيَةُ إنَّما عَنَتِ المُهاجِرينَ الَّذينَ ظَلَمَهُم أهلُ مَكَّةَ كانَتِ الآيَةُ مُرتَفِعَةَ الفَرضِ عَمَّن بَعدَهُم إذا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الوافي: «إذ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم يَبقَ مِنَ الظّالِمينَ وَ المَظلومينَ أحَدٌ، و كانَ فَرضُها مَرفوعاً عَنِ النّاسِ بَعدَهُم إذا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الوافي: «إذ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم يَبقَ مِنَ الظّالِمينَ وَ المَظلومينَ أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي: ج‌۵ ص‌۱۳ و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح‌۱، تهذیب الأحکام: ج‌۶ ص‌۱۲۷ ح‌۲۲۴ نحوه، وسائل الشیعة: ج‌۱۵ ص‌۴۰ ح‌۱۹۹۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;51&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو عمرو زبیرى -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: در بارۀ دعوت به خداوند و جهاد در راه او، مرا آگاه ساز كه: آیا این، ویژۀ جماعتى است كه فقط براى آنان حلال است و هر كه از آنان باشد، عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارِ آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، یا براى هر كسى است كه به یگانگى خداوند عزّ و جلّ معتقد است و به پیامبر او ایمان آورده باشد، و هر كه چنین باشد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به خداوند عزّ و جلّ و اطاعت او دعوت كند و در راه او جهاد كند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این، ویژۀ جماعتى است كه فقط براى آنان جایز است و فقط كسانى كه از آن گروه باشند، عهده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آنان چه كسانى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر كه به شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه خداوند عزّ و جلّ در جنگ و جهاد بر عهدۀ مجاهدان گذاشته است عمل كند، برای دعوت به خداوند عزّ و جلّ اذن دارد، و هر كس به شرط‌های خداوند عزّ و جلّ در جهاد كه بر عهدۀ مجاهدان گذاشته، عمل نكند، اذن جهاد و دعوت به خداوند را ندارد تا شرط‌های جهاد را كه خداوند بر او شرط كرده است، در خود استوار سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس براى من بیان كن، خدا خیرت دهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند - تبارک و تعالى - در كتاب خود، دعوت به خودش را برای پیامبرش بیان فرموده و دعوتگران به سوی خودش را وصف كرده است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى این آیه نازل شد: (بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، خداوند از مؤمنان جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را خریداری کرده&lt;br /&gt;<br /> که در برابرش بهشت براى آنان باشد)، مردى رو به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله ایستاد و گفت: اى پیامبر خدا! گیریم که&lt;br /&gt;<br /> مرد، شمشیر خود را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد تا كشته شود؛ ولی از این گناهان نیز انجام می‌دهد. آیا او&lt;br /&gt;<br /> شهید است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، خداوند عزّ و جلّ این [قسمت آیه] را بر پیامبر خود فرستاد: (توبه كنندگان، عبادتگران، سپاس گزارندگان، زُهد ورزندگان، ركوع كنندگان، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوران، امر كنندگان به معروف و نهى كنندگان از منكر، و حافظان حدود [و مرزهای] الهی [مؤمنان حقیقی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند] و مؤمنان را مژده [ی بهشت] بده) و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مجاهدانى از مؤمنان را كه اینها صفت و آرایۀ آنان باشد، به شهادت و بهشت مژده داد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربی حدیث در الکافی «ففسّر (تفسیر کرد)» آمده است؛ امّا ترجمه بر پایۀ نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدل پانوشت حدیث است که «بشّر» ثبت کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا فرمود: (توبه كنندگان) از گناهان، (عبادتگران): كسانى كه جز خداوند را پرستش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و چیزى را شریک او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند، (سپاس گزارندگان): كسانى كه خداوند را در هر حالى، در سختى و آسانى، ستایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، «زهد ورزندگان» و آنان روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران اند، (ركوع كنندگان، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوران): آنانى كه بر نمازهاى پنجگانه مواظبت دارند و آنها را حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و در ركوع و سجود و خشوع و اوقات نماز، رعایت حال آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. پس از آن، (امر کنندگان به معروف) و عمل كنندگان به آن (و نهی کنندگان از منكر) و كسانى كه خود از آن پرهیز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. پس به آن کسی كه كشته شد، در حالى كه عمل كننده به این شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست، مژدۀ شهادت و بهشت بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... پس وقتى شرط‌های خداوند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ و جلّ در او كامل شد، مؤمن است و وقتى مؤمن بود، ستم‌دیده&lt;br /&gt;<br /> (مظلوم) است و وقتى ستم‌دیده بود، اذن جهاد به او داده شده است، به دلیل این سخن خداوند عزّ و جلّ:&lt;br /&gt;<br /> (به كسانى كه با آنان جنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چون ستم شدند، اذن جنگ داده شد و بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديد، خداوند بر يارى دادن&lt;br /&gt;<br /> آنان تواناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر شرط‌های ایمان را كامل نكرده باشد، او ستمگر و از كسانى است كه ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و باید با او جهاد كرد تا برگردد و چنین شخصى اذن جهاد و دعوت به خداوند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ و جلّ ندارد؛ چون او از مؤمنان ستم‌دیده‌ای نیست كه در قرآن، اذن جنگ به آنان داده شده است. پس وقتى این آیه: (به کسانی که با آنان جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چون به آنان ستم شد، اذن جنگ داده شد) در بارۀ مهاجرانى نازل شد كه اهل مكّه آنان را از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بیرون كرده بودند، جهاد با آنان به دلیل ستم آنان به اینان، براى ایشان حلال شد و به آنان اذن جنگ داده شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس این آیه در بارۀ مهاجران به دلیل ستم مشركان اهل مكّه به آنان، نازل شده است. در این صورت، دلیل آنان براى جنگیدنشان با كسرا و قیصر و حتّى مشركان قبایل عرب، چه بوده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر تنها به آنان اذن جنگیدن با كسانى از مكّیان داده شده بود كه به آنان ستم كرده بودند، به جنگیدن با جماعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كسرا و قیصر و غیر مكّیان از سایر قبایل عرب راهى نداشتند، در حالی که کسانی که به آنان ستمکرده بودند، غیر مکّیان هم بودند. به همین دلیل، به آنان اذن جنگیدن با كسانى از مكّیان كه به آنان ستم كردند، داده شد كه ایشان را به ناحق از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اموالشان بیرون كردند، و اگر آیه فقط مهاجرانى را قصد كرده بود كه مكّیان به آنان ستم كردند، حكم آیه از كسانى كه پس از ایشان ستمگر هستند، برداشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، وقتى از آن ستمگران و ستم‌دیدگان كسى نمانده بود و حكم واجب آن پس از آنان، وقتى از ستمگران و ستم‌دیدگان، كسى باقى نمانده بود، از مردم برداشته می‌شد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این جمله در خود نقل روایت، تکرار شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن مأمون الرقّي: كُنتُ عِندَ سَيِّدِيَ الصّادِقِ علیه‌السلام، إذ دَخَلَ سَهلُ بنُ حَسَنٍ الخُراسانِيُّ فَسَلَّمَ عَلَيهِ، ثُمَّ جَلَسَ فَقالَ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّه! لَكُمُ الرَّأفَةُ وَ الرَّحمَةُ، و أَنتُم أهلُ بَيتِ الإمامَةِ. مَا الَّذي يَمنَعُكَ أن يَكونَ لَكَ حَقٌّ تَقعُدُ عَنهُ و أَنتَ تَجِدُ مِن شيعَتِكَ مِئَةَ ألفٍ يَضرِبونَ بَينَ يَدَيكَ بِالسَّيفِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ علیه‌السلام: اِجلِس يا خُراسانِيُّ رَعَى اللّٰهُ حَقَّكَ! ثُمَّ قالَ: يا حَنَفِيَّةُ! اُسجُرِي التَّنّورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَجَرَ التنوّرَ: أوقده و أحماه (لسان العرب: ج‌۴ ص‌۳۴۶ «سجر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَجَرَتهُ حَتّیٰ صارَ كَالجَمرَةِ وَ ابيَضَّ عُلوُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: يا خُراسانِيُّ! قُم فَاجلِس فِي التَّنّورِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الخُراسانِيُّ: يا سَيِّدي! يَابنَ رَسولِ اللّه! لا تُعَذِّبني بِالنّارِ. أقِلني أقالَكَ اللّٰهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَد أقَلتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَينَما نَحنُ كَذٰلِكَ إذ أقبَلَ هارونُ المَكِّيُّ و نَعلُهُ في سَبّابَتِهِ، فَقالَ: السَّلامُ عَلَيكَ يَابنَ رَسولِ اللّه!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الصّادِقُ علیه‌السلام: ألقِ النَّعلَ مِن يَدِكَ وَ اجلِس فِي التَّنّورِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَلقَى النَّعلَ مِن سَبّابَتِهِ ثُمَّ جَلَسَ فِي التَّنّورِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَقبَلَ الإمامُ يُحَدِّثُ الخُراسانِيَّ حَديثَ خُراسانَ حَتّیٰ كَأَنَّهُ شاهِدٌ لَها. ثُمَّ قالَ: قُم - يا خُراسانِيُّ - وَ انظُر ما فِي التَّنّورِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُمتُ إلَيهِ فَرَأَيتُهُ مُتَرَبِّعاً، فَخَرَجَ إلَينا و سَلَّمَ عَلَينا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الإمامُ علیه‌السلام: كَم تَجِدُ بِخُراسانَ مِثلَ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: وَ اللّه و لا واحِداً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ علیه‌السلام: لا وَ اللّه و لا واحِداً، أما إنّا لا نَخرُجُ في زَمانٍ لا نَجِدُ فيهِ خَمسَةً مُعاضِدينَ لَنا! نَحنُ أعلَمُ بِالوَقتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;52&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب - به نقل از مأمون رقّی -: نزد سَرورم [امام] صادق علیه‌السلام بودم که سهل بن حسن خراسانی وارد شد و به ایشان سلام کرد و سپس نشست و گفت: ای پسر پیامبر خدا! شما انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی رئوف و مهربان هستید و شما اهل بیت امامت هستید. چه چیز مانع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که حقّی داشته باشید و برای گرفتن آن اقدام نکنید، در حالی که صد هزار شیعه دارید که حاضرند برای شما شمشیر بزنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام صادق علیه‌السلام] به او فرمود: «بنشین، ای خراسانی! خدا حقّ تو را پاس بدارد» و سپس فرمود: «ای حنفیّه! تنور را آتش کن». او تنور را روشن کرد، به طوری که آتش شعله کشید و خوب که داغ شد، به خراسانی فرمود: «ای خراسانی! برخیز و داخل تنور بنشین».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خراسانی گفت: سَرورم، ای پسر پیامبر خدا! مرا با آتش شکنجه نکنید. معافم بدارید، خدایتان معاف بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «معافت داشتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در همین میان، هارون مکّی در حالی که کفشش را با انگشت سبّابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرفته بود، وارد شد و گفت: سلام بر تو، ای پسر پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام] صادق علیه‌السلام به او فرمود: «کفشت را بینداز و برو داخل تنور بنشین».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هارون، کفش خود را از انگشت سبّابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش انداخت و درون تنور نشست. امام با خراسانی به صحبت پرداخت و از خراسان برایش گفت، چنان که انگار آن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند. سپس فرمود: «ای خراسانی! برخیز و به داخل تنور، نگاهی بینداز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خراسانی گفت: من رفتم و دیدم هارون، چهارزانو نشسته است. سپس بیرون آمد و به ما سلام کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علیه‌السلام به او فرمود: «مانند این، چند نفر در خراسان پیدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه، به خدا سوگند! حتّی یک نفر نیست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه به خدا، حتّی یک نفر نیست! بدان که ما در زمانی قیام نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم که پنج یاور نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابیم. ما خود بهتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم کِی وقت آن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-شروط-عمومی-وجوب-جهاد-ابتدایی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین شروط&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمومی وجوب جهاد ابتدایی&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقیهان، شروط وجوب جهاد ابتدایی را در دو دستۀ شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های فردی و عمومی دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندی کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.از منظر فردی، جهاد بر هر مرد مکلّف دارای توان بدنی واجب است. در فصل سیزدهم، در توضیح کسانی که جهاد بر آنان واجب نیست، به این موضوع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازیم. شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عمومی وجوب جهاد بر جامعۀ اسلامی و حاکمان آن، از این قرار است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّل: حاکمیت امام معصوم (/ عادل) یا فرد منصوب از سوی او. از این رو در دورۀ حاکمان جور همانند بنی امیّه و بنی عبّاس، جهاد ابتدایی بر شیعیان واجب نبوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم: وجود یاوران شایسته و اَدَوات مناسب (کفایة الأعوان) که به امام، قدرت و بسط ید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. همچنین آماده کردن مقدّمات نبرد، آموزش افراد، توان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزایی نیروها، آماده کردن سلاح، احاطه به فنّاوری روز و نظام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پیشرفتۀ دفاعی و هجومی، وظیفۀ حاکم و جامعۀ اسلامی است که تحت عنوان (وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ و مِنْ رِباطِ الخَیل؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انفال: آیۀ ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر چه قدر که می‌توانید، نیرو و اَسبانِ آماده برای [رویارویی] آنان فراهم آورید) تبلور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است با حضور افراد شایسته به اندازۀ کفایت، تکلیفی بر عهدۀ بقیّۀ مکلّفان نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم: بسط ید امام معصوم (/ عادل)؛ زیرا اگر حاکم، نفوذ کلمه و توان امر و نهی نداشته باشد، جهاد، میسّر نخواهد بود و حکم به وجوب آن، لغو است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در هر صورت، تصمیم به جهاد به تشخیص و عهدۀ امام معصوم (/عادل) است و با فرمان او، جهاد بر افراد جامعه واجب کفایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از این رو در صورتی که امام معصوم علیه‌السلام شرط دیگری را لازم بداند یا شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یاد شده را لازم نداند، امر او مطاع خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این جا یادآوری سه نکته لازم است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همۀ شرط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی که آوردیم، ناظر به جهاد ابتدایی است و دفاع در مقابل مهاجمان به دین و بلاد اسلامی مشروط به آنها نیست. دفاع از دین و سرزمین اسلامی، بدون هیچ شرطی واجب است و آماده کردن مقدّمات آن و انجام آن همواره واجب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ اوّل: در بارۀ حضور امام معصوم علیه‌السلام یا امام عادل در جامعه، میان فقیهان اختلاف است. اگر چه روایات، ناظر به امام عادل و فراتر از معصوم علیه‌السلام اند ولی تنها شماری از فقیهان، حضور امام عادل را برای وجوب جهاد کافی دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت:: ج۳ ص۱۴۱، دائرة المعارف بزرگ اسلامی: ج۱۹ ص۲۰ (شرایط عمومی جهاد)، صراط النجاة (آیة اللّٰه خویی با حاشیۀ آیة اللّٰه تبریزی): ج۳ ص‌۳۵۹ مسئلۀ ۱۰۹۸، أجوبة الاستفتاءات، آیة اللّٰه سیّد علی خامنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای: ج‌۱ ص‌۳۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشهور فقیهان، مراد از امام عادل را امام معصوم دانسته‌اند و شمول آن بر حاکمان عادل دیگر را نپذیرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرائع الإسلام: ج۱ ص۳۰۷، جواهر الکلام: ج۲۱ ص۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ دوم: با توجّه به شرایط عمومی وجوب جهاد - که در روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های این عنوان در سه دستۀ کلّی و نیز در همین نوشتار مطرح شد -، مواردی از ممنوعیت جهاد که در روایات دیگر وارد شده است، در حقیقت به خاطر فرا هم نبودن همان شرایط عمومی جهاد است. در این جا به چند مورد از آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازیم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک. در شرایط تقیّه، جهاد لازم نیست. در این باره به یک روایت اشاره می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم. امام صادق علیه‌السلام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا یَحِلُّ قَتلُ أحَد مِنَ الکُفّارِ وَ النُّصابِ في دارِ التَّقِیَّةِ، إلّا قاتِلٍ أو ساعی فی فَسادٍ، وَ ذٰلِکَ إذا لَم تَخَف عَلیٰ نَفسِکَ و لا عَلیٰ أصحابِک.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در جایگاه تقیّه، كشتن هیچ ناصبى و كافرى جایز نیست، مگر آن كه قاتل یا مفسد باشد. در این صورت، اگر جان خود و یارانت در خطر نیفتد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى او را بكشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. بر کسی که در سرزمین دشمن با امان گرفتن وارد شده است، جهاد لازم نیست. طلحة بن زید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: مردی با امان وارد دار الحرب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به آن سرزمین حمله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. آیا با حمله کنندگان بجنگد؟ امام علیه‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَی المُسلِمِ أن یَمنَعَ نَفسَهُ وَ یُقاتِلَ عَلیٰ حُکمِ اللهِ وَ حُکمِ رَسولِهِ، وَ أمّا أن یُقاتِلَ الکُفّارَ عَلیٰ حُکمِ الجَورِ وَ سُنَّتِهِم فَلا یَحِلُّ لَهُ ذٰلکَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان باید از خودش دفاع کند و بر اساس حکم خدا و حکم پیامبر او بجنگد؛ امّا این که بر اساس حکم ستمگران و سنّت آنان با کافران بجنگد، چنین چیزی برای او جایز نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. یک مورد از ممنوعیت جهاد، مخالفت والدین است و این، در جایی است که جهاد بر آن شخص، واجب عینی نباشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«للأبوين منعه عن الغزو، ما لم يتعيّن عليه» (شرائع الإسلام: ج‌۱ ص‌۲۷۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این باره به دو روایت اکتفا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برای دیدن روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر، ر.ک: ص۶۰۷ (فصل شانزدهم: آنچه ثواب جهاد دارد / نیکی کردن به پدر و مادر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود از ابو سعید خُدری نقل کرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردی از یمن، نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مهاجرت کرد. پیامبر به او فرمود: «آیا در یمن، کسی را داری؟». گفت: پدر و مادرم. فرمود: «آنها به تو اجازه داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟». گفت: خیر. فرمود: «برگرد و از آنان اجازه بگیر. اگر اجازه دادند، [بیا و] جهاد کن و اگر اجازه ندادند، از آنان اطاعت کن».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز در کتاب الکافی، هم از امام صادق علیه‌السلام روایت شده است که:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتیٰ رَجُلٌ رَسولَ اللّٰهِ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ، إنّي راغِبٌ فِي الجِهادِ نَشيطٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: فَجاهِد في سَبيلِ اللّٰهِ؛ فَإِنَّكَ إن تُقتَل تَكُن حَيّاً عِندَ اللّٰهِ تُرزَقُ، و إن تَمُت فَقَد وَقَعَ أجرُكَ عَلَى اللّٰهِ، و إن رَجَعتَ رَجَعتَ مِنَ الذُّنوبِ كَما وُلِدتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّٰهِ، إنَّ لي والِدَينِ كَبيرَينِ يَزعُمانِ أنَّهُما يَأنَسانِ بي و يَكرَهانِ خُروجي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّٰهِ صلّی اللّه علیه و آله: فَقِرَّ مَعَ والِدَيكَ، فَوَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَأُنسُهُما بِكَ يَوماً و لَيلَةً خَيرٌ مِن جِهادِ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۹ كلاهما عن جابر بن يزيد الجعفي، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر۷ و ليس فيه ذيله من «كما ولدت»، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۷، روضة الواعظين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۲ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: اى پیامبر خدا! من خواهان و شیفتۀ جهاد هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرود: «پس در راه خدا جهاد كن؛ زیرا اگر كشته شوى، نزد خدا زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورى و اگر [در جنگ كشته نشدى و به مرگ طبیعى] مُردى، مزدت با خداست و اگر [از میدان جهاد] باز گشتى، از گناهان پاک شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مانند روزى كه متولّد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى». گفت: اى پیامبر خدا! پدر و مادر پیرى دارم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند به من اُنس گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند من به جهاد بروم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس با پدر و مادرت بمان؛ زیرا سوگند به آن كه جانم در دست اوست، یک شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز مأنوس بودن آن دو با تو، از یک سال جهاد كردن بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکتۀ سوم: امروزه، گروه‌های سَلَفی تکفیری، آغاز کردن جنگ و خشونت (جهاد ابتدایی) علیه غیر مسلمانان به قصد دعوت به اسلام را تکلیفی دینی برای خود می‌دانند و آن را «جهاد دعوت» می‌نامند و به عنوان دلیل و حُجّت شرعی برای عمل خود، به روایتی استناد می‌کنند که در چند منبع اصلّی و مهم حدیث اهل سنّت، با الفاظ مشابه، به پیامبر خدا نسبت داده شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِرتُ أن اُقاتِلَ النّاسَ حَتّی یَقولوا: «لا إلهَ إلَّا اللهُ».…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری: ج۳ ص۱۰۷۷ ح۲۷۸۶، صحیح مسلم: ج۱ ص۵۱ ح۳۲، سنن أبی داوود: ج۲ ص۹۳ ح۱۵۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِرتُ أن اُقاتِلَ النّاسَ حَتّی یَشهَدوا أن لا إلَه إلَّا اللهُ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری: ج۱ ص۱۷ ح۲۵، صحیح مسلم: ج۱ ص۵۳ ح۳۶، مسند ابن حنبل: ج۸ ص۲۶۳ ح۲۲۱۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَلَفیان تکفیری معتقدند که معنای این احادیث، چنین است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من [از جانب خدا] مأمور شده‌ام که با مردم بجنگم تا آن که به «لا إله إلَّا الله» شهادت دهند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ این گروه احادیث، گفتنی است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلاً چنین احادیثی با آیات فراوان مربوط به روش دعوت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله: نحل: آیۀ ۱۲۵، فُصّلت: آیۀ ۳۵. نیز، ر. ک: همین دانش‌نامه: مدخل «الدعوة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزادی عقیده،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله: بقره: آیۀ ۲۵۵، شورا: آیۀ ۱۵، کافرون:‌ آیۀ ۶، کهف: آیۀ ۲۹. نیز، ر. ک: همین دانش‌نامه: مدخل «الحریّة ۲ (آزادی)».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جدال اَحسَن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله: عنکبوت: آیۀ ۶. نیز، ر. ک: همین دانش‌نامه: مدخل «المجادلة (جدال)».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و... در قرآن، به شدّت، ناسازگارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثانیاً این گروه احادیث، در منابع اصلّی حدیث شیعه و به طریقی / سندی قابل اعتماد برای ما (امامیه) روایت نشده‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: «نقد مستند روایی نظریّۀ جهاد دعوت»، مجتبی الهی و محمّد مروارید، جستارهای فقهی و اصولی: ش ۸ ص۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثالثاً چنان‌ که اهل ادب گفته‌ اند، «امر» در این جا به معنای «اذن» است و «مقاتله» نیز به معنای «مقابلۀ مسلّحانه» ‌است؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: «نقد مستند روایی نظریّۀ جهاد دعوت»: ص۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یعنی:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من [از جانب خدا] اجازه داده شده است که با هر که به جنگ من آید، بجنگم، مگر آن که [جنگ را رها کند و] «لا إله إلّا الله» بگوید...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثانی-من-یجب-جهاده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّانی&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مَن یَجِبُ جِهادُهُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کسانی که جهاد با آنان واجب است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكفار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱: الكُفّارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کافران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(یا أَیهَا ٱلنَّبِىُّ جَـٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَ ٱلْمُنَافِقِینَ وَ ٱغْلُظْ عَلَیهِمْ وَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ ٱلْمَصِیرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۷۳، التحريم: ۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای پیامبر! با کافران و منافقان جهاد کن و بر آنها سخت بگیر و جایگاهشان دوزخ است و چه بد سرنوشتی دارند!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلَا تُطِعِ ٱلْكَـٰفِرِينَ وَ جَـٰهِدْهُم بِهِ جِهَادًا كَبِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بنا بر این، از کافران اطاعت مکن و به وسیلۀ آن (قرآن) با آنان جهاد بزرگی بنما).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَـٰتِلُواْ ٱلْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَـٰتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَ ٱعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۶ و راجع الميزان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ - ۲۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و [به هنگام نبرد] با مشرکان، دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعی پیکار کنید، همان گونه که آنها دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعی با شما پیکار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و بدانید که خداوند با پرهیزگاران است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قَـٰتِلُواْ ٱلَّذِينَ يَلُونَكُم مِّنَ ٱلْكُفَّارِ وَ لْيَجِدُواْ فِيكُمْ غِلْظَةً وَ ٱعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۲۳ و راجع مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! با کافرانی که نزدیک شمایند، پیکار کنید [و دشمن دورتر، شما را از دشمنان نزدیک غافل نکند] و باید در شما شدّت و خشونت [و قدرت] احساس کنند و بدانید خداوند با پرهیزگاران است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن ابن عبّاس: لَمّا نَزَلَت: (يَـأَيُّهَا ٱلنَّـبِىُّ جاهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَ ٱلْمُنَـافِقِينَ)، قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: «لَأُجاهِدَنَّ العَمالِقَةَ»؛ يَعنِي الكُفّارَ وَ المُنافِقينَ. فَأَتاهُ جَبرَئيلُ علیه‌السلام و قالَ: أنتَ أو عَلِيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۰، الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;53&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالی، طوسی - به نقل از ابن عبّاس -: چون آیۀ (ای پیامبر! با کافران و منافقان جهاد کن) نازل شد، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «حتماً با غول‌ها جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم»؛ یعنی با کافران و منافقان. جبرئیل به نزدش آمد و گفت: خودت یا علی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: بَعَثَ اللّٰهُ مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله بِخَمسَةِ أسيافٍ... فَسَيفٌ عَلیٰ مُشرِكِي العَرَبِ؛ قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (اقْتُلُواْ ٱلْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ ٱحْصُرُوهُمْ وَ ٱقْعُدُواْ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِن تَابُواْ) يَعني آمَنوا (وَ أَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَ ءَاتَوُاْ ٱلزَّكَوٰةَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَإِخْوَ ٰنُكُمْ فِى ٱلدِّينِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهٰؤُلاءِ لا يُقبَلُ مِنهُم إلَّا القَتلُ أوِ الدُّخولُ فِي الإِسلامِ، و أَموالُهُم و ذَرارِيُّهُم سَبيٌ عَلیٰ ما سَنَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله؛ فَإِنَّهُ سَبیٰ و عَفا و قَبِلَ الفِداءَ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۶، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ و ليس فيه ذيله من «فهؤلاء لا يقبل»، تفسیر القمّي: ج۲ ص۳۲۰ كلّها عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تفسیر العیّاشي: ج۲ ص۷۷ ح۲۱ عن الإمام الصادق عن أبیه علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;54&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: خداوند، محمّد صلّی اللّه علیه و آله را با پنج شمشیر فرستاد:... یكى شمشیر علیه مشركان عرب است. خداوند عزّ و جلّ فرمود: (پس مشركان را هر جا يافتيد، بكشيد و آنان را بگيريد و محاصره كنيد و در كمينگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر آنان كمين كنيد، پس اگر توبه كردند) یعنى ایمان آوردند (و نماز بر پا داشتند و زكات دادند)، (آن گاه، برادران دينى شما خواهند بود). پس، از اینان، جز كشته شدن یا ورود به اسلام، چیزى پذیرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اموال&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تحف العقول آمده است: «اموال آنان، غنیمت است». در کتاب الخصال صدوق نیز مشابه همین آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرزندانِ آنان، بر پایۀ آنچه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مقرّر داشت، [به غنیمت گرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و] اسیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، كه پیامبر نیز اسیر گرفت و عفو كرد و فدیه پذیرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِ اللّه تَبارَكَ و تَعالیٰ: (قَـٰتِلُواْ ٱلَّذِينَ يَلُونَكُم مِّنَ ٱلْكُفَّارِ) -: الدَّيلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۵ عن عمران بن عبد الله القمّي، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲؛ تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ الجزء ۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱، تفسیر ابن أبي حاتم: ج۶ ص۱۹۱۳ ح۱۳۶ عن الحسن البصري و کلاهما من دون إسناد إلى النبي صلّی اللّه علیه و آله أو أحد من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;55&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ سخن خداوند تبارک و تعالی: (با کافرانی که نزدیک شمایند، پیکار کنید) -: یعنی دیلمیان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بیان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیانٌ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في هذه الروایة و في روایة «خمسة أسیاف»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرّ علینا في الروایات السابقة مقطع من روایة «خمسة أسیاف»، و المقطع الآخر الذي ورد فیه اسم الدیلم هذا نصّه: «... و السَّیفُ الثَّالِثُ سَیفٌ عَلَی مُشرِکِي العَجَمِ یَعنِي التُّركَ و الدَّیلَمَ و الخَزَرَ...». للاطلاع علی مصادر حدیث «خمسة أسیاف» راجع ص۶۸ ح۵۴ (في هامش هذا الحدیث في الصفحات السابقة).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أیضاً دعوة صریحة لمقاتلة مشرکي الدیلم. الدیلم قومٌ و الدیلمان أو بلاد الدیلم، اسم أرض جبلیة فیي محافظة گیلان الیوم، التي تقع بین مدینة قزوین و بحر قزوین (بحر الخزر) في سلسلة جبال ألبرز.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاء في کتاب الکافي (ج۴ ص۲۶۰ ح۳۴) نقلاً عن محمد بن عبد الله «قُلتُ لِلرِّضَا علیه‌السلام: جُعِلتُ فِدَاكَ! إِنَّ أَبِي حَدَّثَنِي عَن آبَائِكَ أَنَّهُ قِیلَ لِبَعضِهِم إِنَّ فِي بِلَادِنَا مَوضِعَ رِبَاطٍ یُقَالُ لَهُ: قَزوِینُ وَ عَدُوّاً یُقَالُ لَهُ: الدَّیلَمُ، فَهَل عَلَیکُم بِهٰذَا البَیتِ فَحُجُّوهُ، ثُمَّ قَالَ فِي الثَّالِثَةِ: أَ مَا یَرضَی أَحَدُکُم أَن یَکُونَ فِي بَیتِهِ یُنفِقُ عَلَی عِیَالِهِ یَنتَظِرُ أَمرَنَا فَإِن أَدرَکَهُ کَانَ کَمَن شَهِدَ مَعَ رَسُولِ اللهِ صلّی اللّه علیه و آله بَدراً، وَ إِن لَم یُدرِکهُ کَانَ کَمَن کَانَ مَعَ قَائِمِنَا فِي فُسطَاطِهِ هَکَذَا وَ هَکَذَا وَ جَمَعَ بَینَ سَبَّابتَیهِ. فَقَالَ أَبو الحَسَنِ علیه‌السلام: صَدَقَ هَوَ عَلَی مَا ذَکَرَ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دخل أهالي هذه المنطقة في الإسلام في وقت متأخر جداً عن مناطق إیران الاُخری وممّا یُقارب عام ۱۷۰ للهجرة متدرّجاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الإصطخري: «و قد کان الدیلم دار کفر یُسبی من رقیقهم الی أیّام الحسن بن زید». (المسالك و الممالك، ص۱۲۱، طبع القاهرة، ۱۹۶۱م).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هذا یعي أو هوؤلاء القوم لم یکونوا قد دخلوا في الإسلام في عصر الإمام الصادق علیه‌السلام (النصف الأول من القرن الثاني للهجرة)، و کانوا یعیشون في بلد مجاور لبلاد المسلمین، و هو ما یعني أنهم بالنتیجة کانوا مصداقاً للآیة الشریفة التي أشیر إلیها في الروایة آنفاً. و قد جاء هذا المعنی في روایات اُخری أیضاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عَن أَبِي جَعفَرٍ علیه‌السلام قَالَ: کَانَ أَمِیرُ المُؤمِنِینَ علیه‌السلام إِذَا نَفیٰ أَحَداً مِن أَهلِ الإسلَامِ نَفَاهُ إِلیٰ أَقرَبِ بَلدَةٍ مِن أَهلِ الشِّركِ إِلَی الإِسلَامِ فَنَظَرَ فِي ذَلِكَ فَکَانَتِ الدَّیلَمُ أَقرَبَ أَهلِ الشِّركِ إِلَی الإِسلَامِ» (تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۳۶ ح۱۲۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بناءً علی ما سبق ذکره، فإن الآیة و الروایات الآنف ذکرها تشیر إلی بلاد المسلمین المحاذیة لبلاد الکفار، و لا تتعدّاها إلی ما هو أبعد من ذلك، أضِف إلی أنّ هذه الحدود تتغیر من عصر إلی آخر. و نظراً إلی زمانیة مثل هذه الروایات،‌فلا یمکن أن یُفهم منها أبداً ذم أو توجیه تهمة الشرك إلی أهالي الدیلم الیوم أو غیرهم من الأقوام الذین لم یعتنقوا الإسلام في زمان صدور هذا الأحادیث، و لکنّهم دخوا الإسلام لاحقاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این روایت و نیز روایت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خمسة أسیاف»،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشی از روایت «خمسة أسیاف» در روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های قبلی گذشت و بخش دیگری از آن که دیلم در آن مطرح شده است، به این صورت است: «... و السَّیفُ الثّالِثُ سَیفٌ علی مُشرِکِی العَجَم یَعنِی التُّرکَ وَ الدَّیلَمَ وَ الخَزَر...؛ سومین شمشیر، شمشیری علیه مشرکان عجم است؛ یعنی مردمان ترک و دیلم و خزر...». برای دیدن مصادر حدیث «خمسة أسیاف»، ر.ک: ص۶۸ ح۵۴ و الکافی: ج۵ ص۱۰ ح۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نبرد با مشرکان دیلم تصریح شده است. دیلم، نام قومی است و دیلمان یا دیلمستان، نام منطقۀ کوهستانی در استان گیلان امروز است که میان قزوین و دریای مازندران در رشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کوه البرز قرار گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در کتاب الکافی (ج۴ ص۲۶۰ ح۳۴) به نقل از محمّد بن عبد اللّٰه آمده است: «به امام رضا۷ گفتم: فدایت شوم! این سخن را پدرم از نیاکانت: برایم باز گفت که به یکی از آنان گفته شد: در منطقۀ ما محلّی برای مرزداری و مواجهه با دشمن هست که به آن «قزوین» می‌گویند و دشمنی وجود دارد که به آن «دیلم» گفته می‌شود. آیا جهادی یا مرزبانی‌ای هست؟ و او فرمود: بر شما باد این خانه! آهنگ آن کنید». پدرم افزود: آن شخص سه بار سخن را برای نیاکانت تکرار کرد و هر بار می‌فرمود: «بر شما باد این خانه! آهنگ آن کنید». بعد در بار سوم فرمود: «آیا کسی از شما هست که خشنود نباشد در خانه‌اش باشد، خرج خانواده‌اش را بدهد، منتظر امر ما باشد، که اگر به آن رسید، مانند کسی خواهد بود که همراه پیامبر خدا۹ در بدر بوده است و اگر نرسید مانند کسی خواهد بود که همراه قائم ما در خیمه‌اش این چنین و این چنین است؟» و دو انگشت اشارۀ خود را کنار هم گذاشت. امام رضا۷ فرمود: «درست گفت. موضوع، همان گونه است که او نقل کرد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهالی این منطقه بسیار دیرتر از دیگر مناطق ایران و از حدود سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ۱۷۰ قمری و آن هم به تدریج، مسلمان شدند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصطخری گفته است: «دیلم تا زمان حسن بن زید - یعنی میانۀ سدۀ سوم - دار الکفر بود (ر. ک: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ جهان اسلام: ج‌۱۸ ص‌۵۶۸ -’۵۷۲ مدخل «دیلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از این رو در روزگار امام صادق علیه‌السلام (نیمۀ نخست قرن دوم هجری) اهالی دیلم - که هنوز اسلام نیاورده بودند -، همسایه و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرز مسلمانان بودند و در نتیجه مصداق آیۀ شریف اشاره شده در روایت بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. این معنا در برخی روایات دیگر نیز آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر۷ فرمود: «امیر مؤمنان۷ هر گاه کسی از اهل اسلام را تبعید می‌کرد، او را به منطقه‌ای از مشرکان می‌فرستاد که به مناطق اسلامی نزدیک‌تر باشد. او بررسی کرد و چنین یافت که دیلم، نزدیک‌ترین منطقۀ مشرکان به سرزمین اسلامی است» (تهذیب الأحکام: ج۱۰ ص۳۶ ح۱۲۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر این، آیه و روایات یاد شده، ناظر به مرز منطقۀ مسلمانان با کفّارند، نه بیشتر از آن و این مرز در هر دوره تغییر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. همچنین با توجّه به زمانمند بودن این گونه روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به هیچ روی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان مشرک و مذموم بودن اقوام و ساکنان امروزی دیلم یا دیگر اقوامی را که در روزگار صدور احادیث نامسلمان بوده و بعدها اسلام آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نتیجه گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن العيص: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه علیه‌السلام عَن قَومٍ مَجوسٍ خَرَجوا عَلیٰ اُناسٍ مِنَ المُسلِمينَ في أرضِ الإسلامِ، هَل يَحِلُّ قِتالُهُم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، و سَبيُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۴، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;56&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از عیص -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: گروهى مجوسى در خاک اسلام بر جماعتى از مسلمانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورند. آیا جنگیدن با آنان رواست؟ فرمود: «آرى، اسیر گرفتن آنان نیز رواست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا علیه‌السلام: لا يَحِلُّ قَتلُ أحَدٍ مِنَ الكُفّارِ في دارِ التَّقِيَّةِ إلّا قاتِلٍ أو باغٍ، و ذٰلِكَ إذا لَم تَحذَر عَلیٰ نَفسِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;57&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: در جایى كه باید تقیّه كرد، كشتن هیچ كافرى جایز نیست، مگر آن كه قاتل باشد یا یاغى. در این صورت اگر بر جانت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسى، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى او را بكشى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البغاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲: البُغاةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شورشگران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِن طَـائِفَتَانِ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ ٱقْتَتَلُواْ فَأَصْلِحُواْ بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدٰهُمَا عَلَى ٱلْأُخْرَیٰ فَقَـٰتِلُواْ ٱلَّتِى تَبْغِى حَتَّیٰ تَفِىءَ إِلَى أَمْرِ ٱللهِ فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُواْ بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُواْ إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلْمُقْسِطِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: ۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پرداختند، میانشان صلح بر قرار کنید و اگر یکی از آن دو بر دیگری تجاوز کرد، با آن که تجاوزگر است، پیکار کنید تا به فرمان خدا باز گردد و اگر باز گشت [و زمینۀ صلح فرا هم شد]، در میان آن دو به عدالت صلح بر قرار سازید و عدالت پیشه کنید، که خداوند، عدالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشگان را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبسوط - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ إِن طَـائِفَتَانِ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ ٱقْتَتَلُواْ) -: قيلَ: نَزَلَت في رَجُلَينِ اقتَتَلا، و قيلَ: في فِئَتَينِ، و ذٰلِكَ أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ يَخطُبُ فَنازَعَهُ عَبدُ اللّه بنُ اُبَيٍّ ابنُ سَلولٍ المُنافِقُ، فَعاوَنَهُ قَومٌ و أَعانَ عَلَيهِ آخَرونَ، فَأَصلَحَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بَينَهُم، فَنَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ. وَ الطّائِفَتانِ: الأَوسُ وَ الخَزرَجُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبسوط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۲ و راجع الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;58&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبسوط - در بارۀ آیۀ (و اگر دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پرداختند) -: به قولی، در بارۀ دو مردی که با هم بجنگند، نازل شده است و به قولی، در بارۀ دو گروه. سبب نزولش هم آن بود که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مشغول سخنرانی بود که عبد اللّٰه بن اُبَیّ بن سَلول منافق با ایشان بگو مگو کرد و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به طرفداری از او پرداختند و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای علیه او برخاستند. پس، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آنان را با هم صلح داد و این آیه نازل شد. مراد از دو طایفه، اوس و خزرج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - في ذِكرِ قِتالِ أهلِ البَغيِ -: قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (وَ إِن طَـائِفَتَانِ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ ٱقْتَتَلُواْ فَأَصْلِحُواْ بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدٰهُمَا عَلَى ٱلْأُخْرَیٰ فَقَـٰتِلُواْ ٱلَّتِى تَبْغِى حَـتَّیٰ تَفِىءَ إِلَى أَمْرِ ٱللهِ) إلىٰ قَولِهِ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلْمُقْسِطِينَ)، فَافتَرَضَ اللّٰهُ عزّ و جلّ قِتالَ أهلِ البَغيِ كَمَا افتَرَضَ قِتالَ المُشرِكينَ، و لِذٰلِكَ قالَ عَلِيٌّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - فيما رَوَيناهُ عَنهُ - و ذَكَرَ قِتالَ مَن قاتَلَهُ مِنهُم - فَقالَ: ما وَجَدتُ إلّا قِتالَهُم أوِ الكُفرَ بِما أنزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;59&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام - در بیان جنگ با اهل بغی -:خداوند متعال فرموده است: (اگر دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پرداختند، میانشان صلح بر قرار کنید و اگر یکی از آن دو بر دیگری تجاوز (شورش) کرد، با آن که تجاوزگر است، پیکار کنید تا به فرمان خدا باز گردد) تا این سخن خدای متعال (خداوند، عدالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیشگان را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد). پس خداوند عزّ و جلّ، جنگیدن با اهل بغی (شورش) را واجب کرد، همچنان که جنگیدن با مشرکان را واجب کرد. به همین دلیل، علی - که درودهای خدا بر او باد - در روایتی که از ایشان به ما رسیده و در آن از جنگ با کسانی که با او جنگیدند یاد کرده، فرمود: «چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای ندیدم، جز این که با آنان بجنگم، یا به آنچه خدا بر محمّد نازل کرده است، کافر شوم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ إِن طَـائِفَتَانِ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ ٱقْتَتَلُواْ فَأَصْلِحُواْ بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدٰهُمَا عَلَى ٱلْأُخْرَیٰ فَقَـٰتِلُواْ ٱلَّتِى تَبْغِى حَـتَّیٰ تَفِىءَ إِلَى أَمْرِ ٱللهِ فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُواْ بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ) -: إنَّما جاءَ تَأويلُ هٰذِهِ الآيَةِ يَومَ البَصرَةِ، و هُم أهلُ هٰذِهِ الآيَةِ، و هُمُ الَّذينَ بَغَوا عَلیٰ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام، فَكانَ الواجِبُ عَلَيهِ قِتالَهُم و قَتلُهُم حَتّیٰ يَفيئوا إلیٰ أمرِ اللّه، و لَو لَم يَفيئوا لَكانَ الواجِبُ عَلَيهِ فيما أنزَلَ اللّٰهُ ألّا يَرفَعَ السَّيفَ عَنهُم حَتّیٰ يَفيئوا و يَرجِعوا عَن رَأيِهِم؛ لِأَنَّهُم بايَعوا طائِعينَ غَيرَ كارِهينَ، و هِيَ الفِئَةُ الباغِيَةُ كَما قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ، فَكانَ الواجِبُ عَلیٰ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام أن يَعدِلَ فيهِم حَيثُ كانَ ظَفِرَ بِهِم، كَما عَدَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في أهلِ مَكَّةَ، إنَّما مَنَّ عَلَيهِم و عَفا، و كَذٰلِكَ صَنَعَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام بِأَهلِ البَصرَةِ حَيثُ ظَفِرَ بِهِم مِثلَ ما صَنَعَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله بِأَهلِ مَكَّةَ حَذوَ النَّعلِ بِالنَّعلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;60&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ سخن خداى عزّ و جلّ: (و اگر دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پرداختند، میانشان صلح بر قرار کنید و اگر یکی از آن دو بر دیگری تجاوز کرد (حمله آورد)، با آن که تجاوزگر است، پیکار کنید تا به فرمان خدا باز گردد و اگر باز گشت [و زمینۀ صلح فرا هم شد]، در میان آن دو به عدالت صلح بر قرار سازید) -: مصداق این آیه در روز بصره (جنگ جمل) تحقّق یافت و آنان مصداق این آیه هستند. آنهایند كسانى كه به جنگ امیر مؤمنان آمدند و بنا بر این، بر او واجب بود كه با آنان بجنگد و بكشد تا به فرمان خدا باز گردند، و اگر باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتند، بر اساس آنچه خداوند فرو فرستاد، موظّف بود از آنان شمشیر بر ندارد تا برگردند و از نظر خود دست بردارند؛ چرا كه داوطلبانه بیعت كردند، نه به زور. اینان همان گروه تجاوزگرى هستند كه خداى متعال فرموده است. پس، بر امیر مؤمنان علیه‌السلام واجب بود كه هر گاه بر آنان پیروز شد، با ایشان دادگرانه رفتار كند، چنان كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با اهل مكّه [پس از فتح آن] دادگرانه رفتار كرد و بر آنان منّت نهاد و بخشید. امیر مؤمنان علیه‌السلام نیز پس از پیروزى با بصریان (اصحاب جمل) دقیقاً همان كارى را كرد كه پیامبر صلّی اللّه علیه و آله با اهل مكّه كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: سَأَلَ رَجُلٌ أبي - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - عَن حُروبِ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام، و كانَ السّائِلُ مِن مُحِبّينا، فَقالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ علیه‌السلام: بَعَثَ اللّٰهُ مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله بِخَمسَةِ أسيافٍ: ثَلاثَةٌ مِنها شاهِرَةٌ فَلا تُغمَدُ حَتّیٰ تَضَعَ الحَربُ أوزارَها، و لَن تَضَعَ الحَربُ أوزارَها حَتّیٰ تَطلُعَ الشَّمسُ مِن مَغرِبِها، فَإِذا طَلَعَتِ الشَّمسُ مِن مَغرِبِها آمَنَ النّاسُ كُلُّهُم في ذٰلِكَ اليَومِ، فَيَومَئِذٍ (لَا يَنفَعُ نَفْسًا إِيمَـٰنُهَا لَمْ تَكُنْ ءَامَنَتْ مِن قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِى إِيمَـٰنِهَا خَـيْرًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۱۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و سَيفٌ مِنها مَكفوفٌ، و سَيفٌ مِنها مَغمودٌ سَلُّهُ إلیٰ غَيرِنا، و حُكمُهُ إلَينا.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَمَّا السَّيفُ المَكفوفُ فَسَيفٌ عَلیٰ أهلِ البَغيِ وَ التَّأويلِ، قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (وَ إِن طَـائِفَتَانِ مِنَ ٱلْـمُؤْمِـنِينَ ٱقْـتَتَلُواْ فَـأَصْلِحُواْ بَيْنَهُمَا فَـإِن بَـغَتْ إِحْـدَٰهُمَـا عَلَى ٱلْأُخْـرَیٰ فَقَـٰتِلُواْ ٱلَّـتِى تَبْغِى حَـتَّیٰ تَفِىءَ إِلَى أَمْرِ ٱللهِ)، فَلَمّا نَزَلَت هٰذِهِ الآيَةُ قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «إنَّ مِنكُم مَن يُقاتِلُ بَعدي عَلَى التَّأويلِ كَما قاتَلتُ عَلَى التَّنزيلِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُئِلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: مَن هُوَ؟ قالَ: «خاصِفُ النَّعلِ»؛ يَعني أميرَ المُؤمِنينَ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَمّارُ بنُ ياسِرٍ: قاتَلتُ بِهٰذِهِ الرّايَةِ مَعَ رَسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله ثَلاثاً، و هٰذِهِ الرّابِعَةُ. وَ اللّه، لَو ضَرَبونا حَتّیٰ يَبلُغوا بِنَا السَّعَفاتِ مِن هَجَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَجَر: بَلا بین بحر فارس و بحر الرَّمل [تسمّی الآن: الأحساء] و قد یُطلق علی جمیع أرض البحرین (راجع: القاموس المحیط: ج‌۲ ص‌۱۵۸ «هجر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَعَلِمنا أنّا عَلَى الحَقِّ و أَنَّهُم عَلَى الباطِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ و ۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶ و ۱۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵ و ۲۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ و ۳۲۱ و فيهما «ملفوف» «الملفوف» بدل «مكفوف» «المكفوف»، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ و ۲۸۹ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;61&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مردى در بارۀ جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امیر مؤمنان علیه‌السلام از پدرم - که درودهای خدا بر او باد - پرسید و سؤال كننده از دوستداران ما بود. [پدرم] ابو جعفر علیه‌السلام به او فرمود: «خداوند، محمّد صلّی اللّه علیه و آله را با پنج شمشیر فرستاد: سه تا از آنها كشیده است و به غلاف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود تا جنگ فروكش كند، و جنگ فروكش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا خورشید از مغربِ آن طلوع كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی= در الوافى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید &amp;quot;طلوع خورشید از مغرب&amp;quot; کنایه از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پایان دنیا و برپایى قیامت باشد».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى خورشید از مغرب خود بدمد، در آن روز، همۀ مردم ایمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و آن روز (ايمان کسى كه از پيش ايمان نياورْد يا ايمانش خيرى براى او نداشت، سودبخش نيست) و یک شمشیر هم باز داشته شده و یک شمشیر هم در غلاف است كه كشیدن آن به دست دیگران است و حكم آن با ماست.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شمشیر باز داشته شده، شمشیرى است كه علیه اهل بغى (شورش) و تأویل (تحریف) است. خداوند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ و جلّ فرمود: (و اگر دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پرداختند، ميانشان صلح بر قرار کنید و اگر يكى از آن دو بر ديگرى تجاوز كرد (حمله آورد)، با آن كه تجاوزگر است، بجنگيد تا به فرمان خداوند باز گردد). وقتى این آیه نازل شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، در میان شما كسى هست كه پس از من بر پایۀ &amp;quot;تأویل&amp;quot; مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسی= در مرآة العقول می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «شاید این که جنگیدن به سبب &amp;quot;تأویل&amp;quot; است، از آن جهت باشد که آیه به صراحت در خصوص گروهى نیست؛ زیرا &amp;quot;باغى (شورشگر)&amp;quot; ادّعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که بر حق است و طرف مقابل او باغى است، یا مقصود، این است که آیات جنگ با مشرکان و کافران بر اساس تأویل قرآن، شامل باغیان نیز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه من بر سَرِ &amp;quot;تنزیل&amp;quot; جنگ كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سؤال شد: وى چه كسى است؟ گفت: «آن كه مشغول ترمیم كفش است» و منظورشان امیر مؤمنان علیه‌السلام بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمّار بن یاسر [بعدها] گفت: با این پرچم، سه بار همراه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله جنگیدم و این چهارمین بار است. به خدا سوگند، اگر ما را چنان بزنند تا ما را به شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى درختان خرما در هَجَر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منطقه‌ای میان دریای فارس و دریای رَمْل [که امروزه «اَحسا» نامیده می‌شود] و البته گاهی کلّ بحرِین [تاریخی] را نیز «هَجَر» گفته‌اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برسانند، بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانیم كه ما بر حق هستیم و آنان بر باطل&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: القِتالُ قِتالانِ: قِتالُ المُشرِكينَ حَتّیٰ يُؤمِنوا أو يُعطُوا الجِزيَةَ عَن يدٍ و هُم صاغِرونَ، و قِتالُ الفِئَةِ الباغِيَةِ حَتّیٰ تَفيءَ إلیٰ أمرِ اللّه عزّ و جلّ، فَإِذا فاءَت اُعطِيَتِ العَدلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۴۸ عن أبي أمامة، کنز العمّال: ج۴ ص۴۳۷ ح۱۱۲۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;62&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جنگ، دو گونه است: جنگ با مشرکان تا این که ایمان بیاورند یا با خواری به دست خود جزیه دهند، و جنگ با گروه باغی (شورشگر)، تا این که به فرمان خدا باز گردد و اگر باز گشت، به عدالت با او رفتار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَمّا نَزَلَت عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله (إِذا جاءَ نَصرُ ٱللهِ وَ ٱلفَتحُ)، قالَ لي: يا عَلِيُّ! إنَّهُ قَد جاءَ نَصرُ اللّه وَ الفَتحُ، فَإِذا رَأَيتَ النّاسَ يَدخُلونَ في دينِ اللّه أفواجاً فَسَبِّح بِحَمدِ رَبِّكَ وَ استَغفِرهُ، إنَّهُ كانَ تَوّاباً. يا عَلِيُّ! إنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ قَد كَتَبَ عَلَى المُؤمِنينَ الجِهادَ فِي الفِتنَةِ مِن بَعدي، كَما كَتَبَ عَلَيهِم جِهادَ المُشرِكينَ مَعي.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، و مَا الفِتنَةُ الَّتي كَتَبَ عَلَينا فيهَا الجِهادَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فِتنَةُ قَومٍ يَشهَدونَ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ، و أَنّي رَسولُ اللّه، و هُم مُخالِفونَ لِسُنَّتي، و طاعِنونَ في ديني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: فَعَلامَ نُقاتِلُهُم - يا رَسولَ اللّه - و هُم يَشهَدونَ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ و أَنَّكَ رَسولُ اللّه؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَلیٰ إحداثِهِم في دينِهِم، و فِراقِهِم لِأَمري، وَ استِحلالِهِم دِماءَ عِترَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، إنَّكَ كُنتَ وَعَدتَنِي الشَّهادَةَ، فَسَلِ اللّٰهَ تَعالیٰ أن يُعَجِّلَها لي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أجَل، قَد كُنتُ وَعَدتُكَ الشَّهادَةَ، فَكَيفَ صَبرُكَ إذا خُضِبَت هٰذِهِ مِن هٰذا - و أَومیٰ إلیٰ رَأسي و لِحيَتي-؟ فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه! أمّا إذا بَيَّنتَ لي ما بَيَّنتَ فَلَيسَ بِمَوطِنِ صَبرٍ، و لٰكِنَّهُ مَوطِنُ بُشریٰ و شُكرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أجَل، فَأَعِدَّ لِلخُصومَةِ؛ فَإِنَّكَ مُخاصِمٌ اُمَّتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّه، أرشِدنِي الفَلجَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَلْج: الظفر و الفوز (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۴ «فلج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا رَأَيتَ قَوماً قَد عَدَلوا عَنِ الهُدیٰ إلَى الضَّلالِ فَخاصِمهُم؛ فَإِنَّ الهُدیٰ مِنَ اللّه وَ الضَّلالَ مِنَ الشَّيطانِ. يا عَلِيُّ، إنَّ الهُدیٰ هُوَ اتِّباعُ أمرِ اللّه دونَ الهَویٰ وَ الرَّأيِ، و كَأَنَّكَ بِقَومٍ قَد تَأَوَّلُوا القُرآنَ، و أَخَذُوا بِالشُّبُهاتِ، وَ استَحَلُّوا الخَمرَ بِالنَّبيذِ، وَ البَخسَ بِالزَّكاةِ، وَ السُّحتَ بِالهَدِيَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّه، فَما هُم إذا فَعَلوا ذٰلِكَ؛ أهُم أهلُ رِدَّةٍ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام أهلُ فِتنَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُم أهلُ فِتنَةٍ، يَعمَهونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَمِهَ في طغيانه: إذا تردَّدَ متحيّراً (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱ «عمه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيها إلیٰ أن يُدرِكَهُمُ العَدلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّه، العَدلُ مِنّا&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مِن غَيرِنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بَل مِنّا، بِنا يَفتَحُ اللّٰهُ، و بِنا يَختِمُ، و بِنا ألَّفَ اللّٰهُ بَينَ القُلوبِ بَعدَ الشِّركِ، و بِنا يُؤَلِّفُ اللّٰهُ بَينَ القُلوبِ بَعدَ الفِتنَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: الحَمدُ لِلهِ عَلیٰ ما وَهَبَ لَنا مِن فَضلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن عمر بن عليّ، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;63&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: چون سورۀ (إِذا جاءَ نَصرُ ٱللهِ وَ ٱلفَتحُ) بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نازل شد، به من فرمود: «ای علی! نصرت خدا و فتح آمد. پس هر گاه دیدی مردم دسته دسته به دین خدا در می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند، پروردگارت را حمد و تسبیح گوی و از او طلب آمرزش کن، که او توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر است. ای علی! خداوند متعال، جهاد در فتنه را بر مؤمنان پس از من نوشت، چنان که جهاد با مشرکان را در زمان من بر آنان نوشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ای پیامبر خدا! فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که جهاد در آن بر ما نوشته شده است، چیست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فتنۀ گروهی که به یگانگی خدا و پیامبری من شهادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؛ امّا با سنّت من مخالفت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند و بر دین من خرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس برای چه با آنان بجنگیم - ای پیامبر خدا - در حالی که به یگانگی خدا و پیامبری شما شهادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برای بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در دینشان و فاصله گرفتنشان از فرمان من و حلال شمردن خون عترتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ای پیامبر خدا! شما به من وعدۀ شهادت داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای. پس، از خدای متعال بخواه که زودتر آن را نصیبم کند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درست است. من به تو وعدۀ شهادت داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. چگونه خواهد بود شکیبایی‌ات، آن گاه که محاسنت از خون سرت رنگ شود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ای پیامبر خدا! این چیزی که شما برایم بیان کردید، جای شکیبایی نیست؛ بلکه جای شادی و شکر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درست است. پس خود را براى رویارویی آماده ساز؛ زیرا تو و امّت من، رویاروی هم قرار خواهید گرفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! راه پیروزى [بر آنان] را به من نشان بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون گروهى را دیدى كه از هدایت به سوى گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى رو كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با آنان به مخاصمه برخیز؛ زیرا هدایت، از جانب خدا و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى، از سوى شیطان است. اى على! همانا هدایت، پیروى از فرمان خداست، نه پیروى از هواى نفس و نظر شخصی، و گویا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم با گروهى رو به رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی كه قرآن را تأویل نموده و به شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها چنگ زده، و شراب را به نام آب انگور، و كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشى را به بهانۀ زكات، و رشوه را به نام هدیه حلال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! هر گاه چنین کنند، چه حکمی دارند؟ آیا مرتدّند یا اهل فتنه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان اهل فتنه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. متحیّر و سرگردان در آن می‌مانند تا عدل، گریبانگیرشان شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! عدل از جانب ما یا از سوى غیر ما؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از جانب ما. خداوند با ما آغاز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و با ما پایان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، و به واسطۀ ما خداوند، میان دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پس از شرک‌آورى، مهر و دوستى انداخت و به واسطۀ ما نیز میان دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پس از فتنه، مهر و دوستى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ستایش، خدا را برای آنچه از لطف خویش به ما ارزانى داشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: يا عَلِيُّ، سَتُقاتِلُكَ الفِئَةُ الباغِيَةُ و أَنتَ عَلَى الحَقِّ، فَمَن لَم يَنصُركَ يَومَئِذٍ فَلَيسَ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۴۴ عن عمّار بن ياسر، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;64&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اى على! در آینده، گروه شورشگر با تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، در حالى كه تو بر حقّى. پس هر كس تو را در آن روز یارى نكند، از من نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة لابن أبي عاصم عن سويد بن غفلة: سَأَلتُ عَلِيّاً علیه‌السلام عَنِ الخَوارِجِ. قالَ: جاءَ ذُو الثُّدَيَّةِ المُخدَجِيُّ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُوَ يَقسِمُ، فَقالَ: كَيفَ تَقسِمُ؟ وَ اللّه، ما تَعدِلُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَن يَعدِلُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَمَّ بِهِ أصحابُهُ، فَقالَ: دَعوهُ! سَيَكفيكُموهُ غَيرُكُم، يُقتَلُ فِي الفِئَةِ الباغِيَةِ، يَمرُقونَ مِنَ الدّينِ كَما يَمرُقُ السَّهمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، قِتالُهُم حَقٌّ عَلیٰ كُلِّ مُسلِمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة لابن أبي عاصم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱۱، کنز العمّال: ج۱۱ ص۳۰۱ ح۳۱۵۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;65&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة، ابن ابی عاصم - به نقل از سوید بن غفله -: از علی علیه‌السلام در بارۀ خوارج سؤال کردم. فرمود: «پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله مشغول تقسیم [غنایم] بود که ذو الثدیّۀ مُخدَجی آمد و به ایشان گفت: این چه طرز تقسیم کردن است؟ به خدا سوگند، عدالت به خرج نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهی!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: &amp;quot;چه کسی عدالت به خرج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؟&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصحاب پیامبر، به طرف او حمله آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: &amp;quot;رهایش کنید. به زودی، کسی جز شما حسابش را خواهد رسید. او در گروه شورشگر، کشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. گروهی که از دین، چنان خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند که تیر از بدن شکار خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. جنگیدن با آن گروه، وظیفۀ هر مسلمانی است&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أحُثُّكُم عَلیٰ جِهادِ أهلِ البَغيِ، فَما آتي عَلیٰ آخِرِ قَولي حَتّیٰ أراكُم مُتَفَرِّقينَ أيادي سَبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قولهم: «ذهبوا أیدي سَبا»؛ أي متفرّقین. شُبّهوا بأهل سبأ لمّا مزَّقهم اللّٰه في الأرض کلَّ ممَزَّق، فأخذ کلّ طائفة منهم طریقاً علی حِدَةٍ. و الیَد: الطریق، یقال: أخَذَ القَومُ یَدَ بَحر. فقیل للقَوم إذا تفرَّقوا في جهاتَ مختلفة: ذهَبوا أیدي سَبا؛ أي فرّقتهم طُرُقهم التي سلَکوها کما تفرّقَ أهل سبَأ في مذاهب شَتّیٰ. و العرب لا تهمز سَبا في هذا الموضع لأنّه کثر في کلامهم فاستثقلوا فیه الهمزة و إن کان أصله مَهموزاً (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۹۴ «سبأ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تَرجِعونَ إلیٰ مَجالِسِكُم، و تَتَخادَعونَ عَن مَواعِظِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة۹۷، الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ عن جندب بن عبد اللّٰه الأزدي، الغارات: ج۲ ص۴۹۴، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸، الاحتجاج: ج۱ ص۴۰۹ ح۸۹ و فیهما «الجور» بدل «البغي» و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;66&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: شما را به جهاد با جماعت شورشی بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزم؛ امّا هنوز سخنم به پایان نرسیده، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم كه به هر سو پراكنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید همانند پراكنده شدن فرزندان سبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبا، از نیاکان اعراب یمن، ده فرزند داشته که در دو سوی او می‌ایستادند؛ امّا پس از وحدت، از همدیگر به بدترین وجه، جدا شدند که جدایی‌شان ضرب المثلى برای مردم یمن و در زبان عرب شد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به محافل خود باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید و اندرزهایم را پشت گوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: القِتالُ قِتالانِ: قِتالٌ لِأَهلِ الشِّركِ؛ لا يُنفَرُ عَنهُم حَتّیٰ يُسلِموا أو يُؤَدُّوا الجِزيَةَ عَن يَدٍ و هُم صاغِرونَ، و قِتالٌ لِأَهلِ الزَّيغِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: المراد بـ «أهل الزيغ» البغاة على الإمام علیه‌السلام (ملاذ الأخیار: ج‌۶ ص‌۳۰۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لا يُنفَرُ عَنهُم حَتّیٰ یَفیئوا إلیٰ أمرِ اللّه أو يُقتَلوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵ وج ۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷ كلاهما عن أبي البختري عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;67&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیكار، دو گونه است: پیكار با مشركان كه رها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند تا مسلمان شوند یا با خوارى جزیه بپردازند، و پیكار با منحرفان كه باید رو در رویشان بود تا به فرمان خدا باز آیند و گردن نهند یا كشته شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: القَتلُ قَتلانِ: قَتلُ كَفّارَةٍ، و قَتلُ دَرَجَةٍ. وَ القِتالُ قِتالانِ: قِتالُ الفِئَةِ الكافِرَةِ حَتّیٰ يُسلِموا، و قِتالُ الفِئَةِ الباغِيَةِ حَتّیٰ يَفيئوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قرب الإسناد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۲ عن الإمام الصادق عن أبيه عن الإمام عليّ:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;68&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: قتل (کشته شدن)، دو نوع است: قتلى كه كفّاره (تاوان) است و قتلى كه بر درجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزاید. پیكار كردن نیز دو گونه است: پیكار با گروه كافران تا اسلام آورند و پیكار با گروه شورشگر تا [به فرمان خدا] باز گردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - حینَ ذُكِرَتِ الحَرورِيَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَروریَّة: هم الخوارج، کان أوّل مجتَمَعِهم في قریة بقرب الکوفة تسمّیٰ حَروریٰ؛ فنُسبوا إلیها. تعمَّقوا في الدین حتّی مَرَقوا منه، فهم المارقون. و في الحدیث: «الحَرورِيّ: هو الذي یبرأ من عليّ بن أبي طالب علیه‌السلام و یشهد علیه بالکفر» (مجمع البحرین: ج‌۱ ص‌۳۸۵ «حرر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَهُ -: إن خَرَجوا عَلیٰ إمامٍ عادِلٍ أو جَماعَةٍ فَقاتِلوهُم، و إن خَرَجوا عَلیٰ إمامٍ جائِرٍ فَلا تُقاتِلوهُم؛ فَإِنَّ لَهُم في ذٰلِكَ مَقالاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ وفيه «خرجوا مع جماعة أو علیٰ إمام عادل» بدل «خرجوا علیٰ إمام عادل أو جماعة» و كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، المناقب للکوفي: ج۲ ص۳۳۲ ح۸۰۷ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۶؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶. فتح الباري: ج۱۲ ص۳۰۱ ذیل ح۶۹۳۴ و فیه «خالفوا» بدل «خرجوا» في الموضعین و لیس فیهما «أو جماعة»، کنز العمّال: ج۱۱ ص۳۲۰ ح۳۱۶۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;69&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - وقتى در حضور ایشان از خوارج سخن به میان آمد -: اگر علیه امامِ عادل یا مردم شورش كردند، با آنان بجنگید و اگر علیه پیشواى ستمگر شوریدند، با آنان نجنگید؛ زیرا براى این كار خود، دلیلى دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أيُّهَا النّاسُ! إنَّ أحَقَّ النّاسِ بِهٰذَا الأَمرِ أقواهُم عَلَيهِ و أَعلَمُهُم بِأَمرِ اللّه فيهِ، فَإِن شَغِبَ شاغِبٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّغْب - بسكون الغين -: تهييج الشرّ و الفتنة و الخصام، و العامّة تفتحها (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۲ «شغب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استُعتِبَ، فَإِن أبیٰ قوتِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۷۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;70&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردم! سزاوارترینِ مردم به این كار (پیشوایى)، كسى است كه در آن، تواناتر و به فرمان خدا در بارۀ آن، داناتر باشد. اگر آشوبگرى آشوب به پا كرد، از او بخواهد تا به حق باز گردد و اگر سر باز زد، با او بجنگد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ألا و إنّي اُقاتِلُ رَجُلَينِ: رَجُلاً ادَّعیٰ ما لَيسَ لَهُ، و آخَرَ مَنَعَ الَّذي عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۷۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;71&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بدانید که من با دو کس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم: یکی آن کس که چیزی را ادّعا کند که از آنِ او نیست، و دیگری آن کس که از انجام دادن آنچه بر عهدۀ اوست، سر باز زند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ألا و قَد أمَرَنِيَ اللّٰهُ بِقِتالِ أهلِ البَغيِ وَ النَّكثِ وَ الفسادِ فِي الأَرضِ؛ فَأَمَّا النّاكِثونَ فَقَد قاتَلتُ، و أَمَّا القاسِطونَ فَقَد جاهَدتُ، و أَمَّا المارِقَةُ فَقَد دَوَّختُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوّخت: أي ذلّلت (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸ «دوخ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَمّا شَيطانُ الرَّدهَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّدهَة: هي النُقرة في الجبل يستنقع فيها الماء. و منه: حدیث عليّ علیه‌السلام في ذي الثدیّة و شيطان الردهة (مجمع البحرین: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۶۹۳ «رده») و المراد به: حرقوص بن زهیر الملقّب بذي الثدیّة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد كُفيتُهُ بِصَعقَةٍ سُمِعَت لَها وَجبَةُ قَلبِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجبة قلبه: وقعة قلبه؛ أي دقّات قلبه (کتاب العين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ «وجب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رَجَّةُ صَدرِهِ، و بَقِيَت بَقِيَّةٌ مِن أهلِ البَغيِ، و لَئِن أذِنَ اللّٰهُ فِي الكَرَّةِ عَلَيهِم لَأُديلَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإدالة: الغَلَبَة (النهایة: ج‌۲ ص‌۱۴۰ «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُم، إلّا ما يَتَشَذَّرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَشَذَّرَ القوم و الجمع: تفرّقوا و ذهبوا كلَّ مذهب في كلّ وجه (تاج العروس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ «شذر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أطرافِ البِلادِ تَشَذُّراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۲، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۹۰، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹۷ كلاهما نحوه و ليس فيهما ذيله من «و لئن أذن اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;72&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدانید كه خداوند، مرا به پیكار با، پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنان، بیداد كنندگان و منحرفان در زمین، فرمان داده است. با پیمان‌شکنان جنگیدم و با بیدادگران، جهاد كردم و منحرفان را زبون و خوار ساختم، و شیطان رَدهه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از شیطان رَدهه، حَرقوص بن زُهَیر است که «ذو الثُّدَیّه» لقب داشت و رَدهه، گودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است در کوه که آب در آن جمع می‌شود. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را با فریادى كه بر اثر آن، تپش قلب و اضطراب سینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شنیده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، كارش را ساختم. اینک تَه‌مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از جماعت شورشی باقی مانده که اگر خدا فرصت حمله به آنها را داد، کارشان را تمام خواهم کرد، مگر اندکی‌شان که در اطراف و اکناف، تار و مار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أُمِرتُ أن اُقاتِلَ النّاكِثينَ وَ القاسِطينَ وَ المارِقينَ، فَفَعَلتُ ما اُمِرتُ بِهِ؛ فَأَمَّا النّاكِثونَ فَهُم أهلُ البَصرَةِ و غَيرُهُم مِن أصحابِ الجَمَلِ، و أَمَّا المارِقونَ فَهُمُ الخَوارِجُ، و أَمَّا القاسِطونَ فَهُم أهلُ الشّامِ و غَيرُهُم منِ أحزابِ مُعاوِيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸، المناقب للکوفي: ج۲ ص۵۴۴ ح۱۰۵۱ عن علقمة وکلاهما نحوه؛ البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶، تاریخ دمشق: ج۴۲ ص۴۶۹ کلاهما عن سعد بن جنادة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;73&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: مأموریت داشتم تا با ناكثان و قاسطان و مارقان (بیعت‌شکنان و بیدادگران و منحرفان) بجنگم. پس در آنچه مأمور بودم، انجام وظیفه كردم. ناكثان، بصریان و گروه جمل بودند و مارقان، همان خوارج بودند و قاسطان، شامیان و دار و دستۀ معاویه بودند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: أُمِرتُ بِقِتالِ النّاكِثينَ وَ القاسِطينَ وَ المارِقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۵ عن علقمة، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۴ ح۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;74&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: من به جنگ با ناكثان (بیعت‌شکنان) و قاسطان (بیدادگران) و مارقان (مُنحرفان)، مأمور شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - لِعَلِيٍّ علیه‌السلام -: إنَّكَ تُقاتِلُ النّاكِثينَ وَ القاسِطينَ وَ المارِقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشرائع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲، بناء المقالة الفاطمية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;75&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: - خطاب به علی علیه‌السلام - تو [ای علی] با ناکثان (بیعت‌شکنان) و مارقان (مُنحرفان) و قاسطان (بیدادگران) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ علیه‌السلام أنَّهُ خَطَبَ بِالكوفَةِ، فَقامَ رَجُلٌ مِنَ الخَوارِجِ فَقالَ: لا حُكمَ إلّا لِلهِ! فَسَكَتَ عَلِيٌّ علیه‌السلام، ثُمَّ قامَ آخَرُ و آخَرُ، فَلَمّا أكثَروا عَلَيهِ قالَ: كَلِمَةُ حَقٍّ يُرادُ بِها باطِلٌ... و أَشهَدُ لَقَد أخبَرَنِيَ النَّبِيُّ الصّادِقُ عَنِ الرّوحِ الأَمينِ عَن رَبِّ العالَمينَ: أنَّهُ لا يَخرُجُ عَلَينا مِنكُم فِرقَةٌ قَلَّت أو كَثُرَت إلیٰ يَومِ القِيامَةِ إلّا جَعَلَ اللّٰهُ حَتفَها عَلیٰ أيدينا، و أنَّ أفضَلَ الجِهادِ جِهادُكُم، و أَفضَلَ الشُّهَداءِ مَن قَتَلتُموهُ، و أفضَلَ المُجاهِدينَ مَن قَتَلَكُم، فَاعمَلوا ما أنتُم عامِلونَ، فَيَومَ القِيامَةِ يَخسَرُ المُبطِلونَ، و (لِكُلِّ نَبَأٍ مُستَقَرٌّ و سَوفَ تَعلَمونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: ۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۰ نحوه و فيه «فئة» بدل «فرقة» و فيه صدره إلیٰ «حتفها على أيدينا»، مستدرک الوسائل: ج۱۱ ص۶۵ ح۱۲۴۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;76&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: على علیه‌السلام در كوفه مشغول سخنرانی بود. مردى از خوارج برخاست و گفت: حُكم، تنها از آنِ خداست!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام سكوت ورزید و آن گاه، یكان یكان برخاستند [و همان سخن را گفتند]. چون انبوه شدند، فرمود: «این، گفتارى است حق كه از آن، باطل قصد شده است.… من گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه پیامبرِ راستگو، از روح الأمین و او از پروردگار جهانیان، به من خبر داد كه تا روز قیامت، هیچ گروهى از شما، خواه كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمار و خواه پرشمار، بر ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورد، مگر آن كه خداوند، خونش را به دست ما می‌ریزد. همانا جهاد با شما، برترین جهاد است و والاترینِ شهیدان، کسانی هستند كه شما آنان را بكشید، و نیكوترینِ مجاهدان، كسانى هستند كه شما را بكشند. پس هرچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، بكنید، كه در روز قیامت، باطلكارانْ زیان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و (به زودى خواهید دانست كه براى هر خبرى، زمانى معیّن است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - يَومَ صِفّينَ -: أُقتُلوا بَقِيَّةَ الأَحزابِ و أَولِياءَ الشَّيطانِ، أُقتُلوا مَن يَقولُ: كَذَبَ اللّٰهُ و رَسولُهُ! و نَقولُ: صَدَقَ اللّٰهُ و رَسولُهُ، ثُمَّ يُظهِرونَ غَيرَ ما يُضمِرونَ و يَقولونَ: صَدَقَ اللّٰهُ و رَسولُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۰، شرح الأخبار: ج۲ ص۴ ح۳۸۲ و لیس فیه ذیله من «ثمّ یظهرون»، المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۲؛ مسند البزّار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۱ عن قيس بن أبي حازم نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;77&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در روز صفّین -: بکُشید این باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پیروان شیطان را! بکُشید کسانی را که [در دلشان] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: حرف خدا و پیامبرش دروغ در آمد -، در حالی که ما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم: خدا و پیامبرش راست گفتند - و سپس خلاف آنچه در دل دارند، بر زبان آورده، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: خدا و پیامبرش راست گفتند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في وَصفِ طَلحَةَ وَ الزُّبَيرِ -: كُلُّ واحِدٍ مِنهُما يَرجُو الأَمرَ لَهُ، و يَعطِفُهُ عَلَيهِ دونَ صاحِبِهِ، لا يَمُتّانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَتُّ: المَدُّ؛ مَدُّ الحَبل و غیره (تاج العروس: ج‌۳ ص‌۱۳۱ «متت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى اللّه بِحَبلٍ، و لا يَمُدّانِ إلَيهِ بِسَبَبٍ، كُلُّ واحِدٍ مِنهُما حامِلُ ضَبٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضّبّ: الغضب و الحقد. و العرب تضرب المثل بالضبّ في العقوق (اُنظر: النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ «ضبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِصاحِبِهِ، و عَمّا قَليلٍ يُكشَفُ قِناعُهُ بِهِ! وَ اللّه، لَئِن أصابُوا الَّذي يُريدونَ لَيَنتَزِعَنَّ هٰذا نَفسَ هٰذا، و لَيَأتِيَنَّ هٰذا عَلیٰ هٰذا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد قامَتِ الفِئَةُ الباغِيَةُ، فَأَينَ المُحتَسِبونَ؟ فَقَد سُنَّت لَهُمُ السُّنَنُ، و قُدِّمَ لَهُمُ الخَبَرُ، و لِكُلِّ ضَلَّةٍ عِلَّةٌ، و لِكُلِّ ناكِثٍ شُبهَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اللّه، لا أكونُ كَمُستَمِعِ اللَّدمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: مستَمِع اللَّدم: کنایة عن الضبع، تسمع وَقعَ الحجر بباب جُحرِها من یَد الصائِد فتَخذِل و تکفّ جوارحها إلیها حتی یدخلَ علیها فیربطها. یقول: لا أکون مُقِرّاً بالضَّیم راغناً [أي مُصغِیا] أسمَع الناعي المخبِر عن قتل عسکر الجمَل لحکیم بن جبلة و أتباعه فلا یکون عندي من التغییر و الإنکار لذلك إلّا أن أسمَعَه و أحضر الباکین علی قتالاهم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۹ ص‌۱۰۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَسمَعُ النّاعِيَ، و يَحضُرُ الباكِيَ، ثُمَّ لا يَعتَبِرُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;78&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در توصیف طلحه و زبیر -: هر یک از آن دو، امر خلافت را براى خود امید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد و آن را به سوى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد و نه همراهش. نه پیوندى با خدا دارند و نه با وسیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به سوى او روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. هر یک، كینۀ دیگرى را در دل دارد و زود است كه پرده از آن برداشته شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، اگر به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند برسند، این یكى، جانِ آن دیگرى را می‌ستانَد و این بر سرِ آن دیگرى یورش می‌بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اینک گروه شورشگر به پا خاسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس گروهى كه براى خدا جهاد كنند، كجایند؟ راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى راست برایشان گشوده شد و از پیش، آنان را خبر داده‌اند. هر گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دلیلى دارد و هر پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، شبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (تردیدی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، من مانند شنونده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نیستم كه صداى بر سر و سینه زدن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود و صداى جارچى مرگ را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود و چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گریان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیند، ولى عبرت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسلام: عَن عَلِيِّ بنِ الحُسَینِ و مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ علیهماالسلام أنَّهُما ذَکَرا وَصِیَّةَ عَلِيٍّ علیه‌السلام ... [إلیٰ أن قالَ علیه‌السلام]:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاهَدتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِأَمرِ اللّه و أَمرِ رَسولِهِ، فَلَمّا قَبَضَ اللّٰهُ رَسولَهُ، جاهَدتُ مَن أمَرَني بِجِهادِهِ مِن أهلِ البَغيِ، و سَمّاهُم لي رَجُلاً رَجُلاً، و حَضَّني عَلیٰ جِهادِهِم، و قالَ: «يا عَلِيُّ، تُقاتِلُ النّاكِثينَ» و سَمّاهُم لي، «وَ القاسِطينَ» و سَمّاهُم لي، «وَ المارِقينَ» و سَمّاهُم لي، فَلا تَكثُر مِنكُمُ الأَقوالُ؛ فَإِنَّ أصدَقَ ما يَكونُ المَرءُ عِندَ هٰذَا الحالِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا خَيراً و أَثنَوا بِخَيرٍ، و بَكَوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;79&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: از علی بن الحسین (امام زین العابدین) علیه‌السلام و محمّد بن علی (امام باقر) علیه‌السلام نقل شده که وصیّت علی علیه‌السلام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را یادآوری کردند... [تا آن جا که امام علی علیه‌السلام فرمود:]&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در زمان پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به فرمان خدا و فرمان پیامبرش جهاد کردم و چون خداوند پیامبرش را از دنیا برد، با اهل بَغْی (جماعت شورشی) - که او مرا به جهاد با آنان امر کرده بود -، جهاد کردم. او یکایک مردان آنها را برایم نام برد و به جهاد با آنان ترغیبم نمود و فرمود: &amp;quot;ای علی! تو با ناکثان (بیعت شکنان) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگی&amp;quot; و آنان را برایم نام برد&amp;quot; و با قاسطان (بیدادگران) و آنان را نیز برایم نام برد&amp;quot; و با مارقان (منحرفان) &amp;quot; و آنان را هم برایم نام برد. پس، حرف زیادی نزنید. صادق بودن مرد، بیش از هر زمانی در چنین موقعیتی نمایان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم، سخن نیک گفتند و زبان به ستایش گشودند و اشک ریختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِكرِ قِتالِ مَن قاتَلَهُ -: قَد قَلَّبتُ هٰذَا الأَمرَ بَطنَهُ و ظَهرَهُ حَتّیٰ مَنَعَنِي النَّومَ، فَما وَجَدتُني يَسَعُني إلّا قِتالُهُم، أوِ الجُحودُ بِما جاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ صلّی اللّه علیه و آله، فَكانَت مُعالَجَةُ القِتالِ أهوَنَ عَلَيَّ مِن مُعالَجَةِ العِقابِ، و مَوتاتُ الدُّنيا أهوَنَ عَلَيَّ مِن مَوتاتِ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۵۴، الأمالي للمفید: ص۱۵۴ ح۵ عن زید بن الإمام زین العابدین عن أبیه عن جدّه عنه: و لیس فیه صدره إلیٰ «منعني النوم»، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ المستدرك علی الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۷ عن طارق بن شهاب، أنساب الأشراف: ج۳ ص۳۳ و لیس فیه صدره إلیٰ «منغني النوم» و کلاهما نحوه، کنز العمّال: ج۱۱ ص۳۴۹ ح۳۱۷۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;80&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بیان علّت جنگیدن با دشمنان خود -: پشت و روى این كار را نگریستم، تا آن [جا] كه مانع خواب من شد. دیدم جز این، راهى نیست كه جنگ با آنان را پیش گیرم، یا آنچه را محمّد صلّی اللّه علیه و آله آورده است، انکار کنم. پس پیكار را از تحمّل كیفرِ (مجازاتِ) قیامت، آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر دیدم و رنج این جهان را بر كیفر آن جهان برگزیدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - و قَد سُئِلَ عَن قِتالِهِ لِلقَومِ -: لَم أجِد إلّا قِتالَهُم أوِ الكُفرَ بِما اُنزِلَ عَلیٰ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;81&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در پاسخ سؤالی در بارۀ سبب جنگیدن خود با این جماعت -: چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز جنگیدن با آنها یا کفر ورزیدن به آنچه بر محمّد نازل شده است، نیافتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن الشعبي: قَرَأَ عَبدُ اللّه: (وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَـٰنَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ آخِرِ الآيَةِ، ثُمَّ قالَ: ما قوتِلَ أهلُها بَعدُ. فَلَمّا كانَ يَومُ الجَمَلِ قَرَأَها عَلِيٌّ علیه‌السلام، ثُمَّ قالَ: ما قوتِلَ أهلُها مُنذُ يَومَ نَزَلَت حَتّیٰ كانَ اليَومُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹۴، الأمالي للطوسي: ص۱۳۱ ح۲۰۷ نحوه، كشف الغمّة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۵، عوالی اللآلي: ج۲ ص۱۰۲ ح۲۸۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;82&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از شعبی -: عبد اللّٰه آیۀ (اگر سوگندهایشان را پس از پیمانشان شکستند) را تا آخرش خواند و سپس گفت: هنوز با کسانی که مصداق این آیه هستند، جنگ نشده است. چون جنگ جمل شد، علی علیه‌السلام آن [آیه] را خواند و سپس گفت: از زمانی که این آیه نازل شد، با کسانی که مصداق آن هستند، جنگ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشد تا امروز که شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن مجاهد - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَـٰنَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَ طَعَنُواْ فِى دِينِكُمْ فَقَـٰتِلُواْ أئِمَّةَ ٱلْكُفْرِ) -: قَرَأَ عَلِيٌّ علیه‌السلام هٰذِهِ الآيَةَ يَومَ البَصرَةِ، ثُمَّ قالَ: أما وَ اللّه، لَقَد عَهِدَ إلَيَّ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و قالَ لي: «يا عَلِيُّ! لَتُقاتِلَنَّ الفِئَةَ النّاكِثَةَ، وَ الفِئَةَ الباغِيَةَ، وَ الفِئَةَ المارِقَةَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸، تفسير العياشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح۱۷۹۲، نحوه، المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;83&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از مجاهد، در بارۀ آیۀ (اگر سوگندهایشان را پس از پیمانشان شکستند و شما را در دينتان طعن زدند، آن هنگام، با پيشوايان كفر بجنگيد) -: علی علیه‌السلام این آیه را در روز بصره خواند و سپس فرمود: «به خدا سوگند، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به من سفارش کرد و فرمود: ای علی! تو با گروه بیعت‌شکن (ناکثان) و گروه شورشی (باغیان) و گروه خارج شده از دین (مارقان) خواهی جنگید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-معنای-بغی-و-باغی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین معنای بَغْی و باغی&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پایۀ منابع کهن لغت عربی، واژۀ «بَغْی» و «باغی»، کاربردهای متعدّدی دارد. برخی از لغت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان، این کاربردها را به دو بُن معنایی باز گردانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. خلیل فراهیدی، این دو بُن معنایی را «فُجور» و «ظلم» می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بَغى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِغاءً، أی: فجر، و هو يَبغی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. و البِغيَةُ: نقيض الرشدة... و البَغیُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الظلم. و الباغی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الظالم»&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ر.ک: کتاب العین: ج۴ ص‌۴۵۳ مادّۀ «بغی»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارس نیز برای بغی، دو بن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مایۀ معنایی «طلب» و «فساد» را ارائه داده،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الباء و الغين و الياء أصلان: أحدهما طلب الشیء و الثانی جنس من الفساد. فمن الأوّل: بغيت الشیء أبغيه إذا طلبته... و الأصل الثانی قولهم: بغى الجرح إذا ترامى إلى فساد ثمّ يشتقّ من هذا ما بعده. فالبغیّ: الفاجرة، تقول: بغت تبغی بغاء و هی بغیّ و منه أن يبغی الإنسان على آخر. و منه بغی المطر و هو شدّته و معظمه. و إذا كان ذا بغی فلا بدّ أن يقع منه فساد» (معجم مقاییس اللغة: ج‌۱ ص‌۲۷۱ مادّۀ «بغی»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند کاربرد آن را در ظلم نیز گوشزد کرده است؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البغی: الظلم (معجم مقاییس اللغة: ج‌۱ ص‌۲۷۲ مادّۀ «بغی»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا جوهری، بغی را به معنای «تعدّی (تجاوز/حمله)» دانسته و پس از آوردن برخی کاربردها گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلُّ مجاوَزَةٍ فی الحدِّ و إفراطٍ عَلَى المقدار الذی هو حَدُّ الشَّیء فَهُوَ بَغْى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحاح: ج‌۶ ص‌۲۲۸۱ مادّۀ «بغی».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گونه تجاوز از حد و فراتر رفتن چیزی از اندازه و قلمرو خویش، بَغْی است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظر جوهری را در بارۀ بسیاری از کاربردهای این مادّه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان پذیرفت. برای نمونه، فسق و فجور، در گذشتن از مرز خویشتنداری است و ظلم، فراتر رفتن از اندازه و حقّ خویش برای به چنگ آوردن حقّ دیگران است. بسیاری از کاربردها مانند تجاوز از حد و ستم و زیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی در متون دینی نیز به چشم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند: (قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْيَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِـغَيْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِكُوا بِاللهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;br /&gt;<br /> بِهِ سُلْطاناً وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللهِ ما لا تَعْلَمُونَ) (اعراف: آیۀ ۳۳)، (ذٰلِكَ وَ مَنْ عاقَبَ بِمِثْلِ ما عُوقِبَ بِهِ ثُمَّ بُغِيَ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيْهِ لَيَنْصُرَنَّهُ اللهُ إِنَّ اللهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ) (حج: آیۀ ۶۰) و (وَ ما تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّ الَّذينَ أُورِثُوا الْكِتابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفي&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكٍّ مِنْهُ مُريبٍ) (شورا: آیۀ ۱۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخی مشتقّات مانند «ابتغاء» و گاه «بُغاة» نیز در معنای «طلب» و بدون هیچ بار ارزشی منفی به کار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«البُغيَةُ: مصدر الابتغاء، [تقول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:] هو بُغيَتی أی: طلبتی... و بَغَيتُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءَ أبْغيهِ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُغاءً و ابْتَغَيْتهُ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: طلبته» (کتاب العین: ج‌۴ ص‌۴۵۳). «إنّ اللّٰه یحبّ بغاة العلم» (الکافی: ج‌۱ ص‌۳۰ ح‌۱ و ۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقیهان شیعه نیز با توجّه به روایات فقهی، کسی را باغی دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که از روی ستم و زیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی بر حکومت عدل بشورد. شیخ طوسی در کتاب فقهی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش النهایة گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کلّ من خرج علیٰ إمام عادل و نکث بیعته و خالفه فی أحکامه فهو باغ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهایة، طوسی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ص‌۲۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر کس که بر امام عادل بشورد و بیعت او را بشکند و با احکامش مخالفت ورزد، باغی است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه حلّی نیز در تبصرة المتعلّمین، «باغی» را «مَن خَرَجَ عَلىٰ إمامٍ عادلٍ (هر کس بر پیشوای عادلی بشورد)» دانسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب جواهر نیز چنین گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذی هو لغة مجاوزة الحدّ و الظلم و الاستعلاء و طلب الشی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء، و فی عرف المتشرّعة الخروج عن طاعة الإمام العادل على الوجه الآتی، و المناسبة بينه و بين الجميع واضحة، و إن كانت هی فی الظلم أتمّ، و من ذلک و غيره يُعلم أنّ البغاة اسم ذمّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جواهر الکلام: ج‌۲۱ ص‌۳۲۲ ـ ۳۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بغی در لغت به معنای گذشتن از حد (تجاوز) و ستم کردن و برتری‌جویی و خواستن چیزی است. نزد متشرّعان نیز به معنای سرپیچی از اطاعت امام عادل است، آن گونه که پس از این توضیح می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم. رابطۀ معنای شرعی با همۀ معانی لغوی «بغی» روشن است، گرچه با معنای ظلم، رابطه و نسبت کامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تری دارد. از این توضیحات، معلوم شد که واژۀ «بُغات» نامی نکوهیده [و دارای بار منفی] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر این پایه، مقصود از «بَغْی»، شورش علیه امامِ بر حق است. گفتنی است که (در روایات، گاه از «بُغاة» به «ناکثان، قاسطان و مارقان» تعبیر شده که ناظر به مصداق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های تاریخی آن در آن روزگار - یعنی سه دسته شورشیان علیه خلافت امیر مؤمنان&lt;br /&gt;<br /> علی علیه‌السلام - است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است سخن صاحب جواهر= در برابر رویکرد مشهور اهل سنّت است؛ چرا که آنان رهبران شورشی بر ضدّ امیر مؤمنان علیه‌السلام را در نبردهای جمل و صفّین (طلحه، زبیر، عایشه، معاویه و عمرو عاص) را «باغی» شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ ولی به سبب صحابی بودنشان، شورش آنان را نشئت گرفته از استنباط و اجتهاد دانسته و آنان را تنها خطاکار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند؛ اما گنهکار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن، باطل است و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند شورش این گروه علیه امیر مؤمنان علیه‌السلام را توجیه کند. آری، مخالفت با امام عادل، و حتّی اعتراض بر او، بغی به شمار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؛ ولی اگر بیعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی، محاربه، کشتار و شورش و نبرد را بغی و زیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی و ستم نخوانیم، چه چیز دیگری بغی خواهد بود؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنی است که در برخی روایات، شورشیان در نبرد نهروان یا همان خوارج، «مارقان» نامیده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده‌اند که ناظر به خروج آنها از دین است. این معنا به بغی نزدیک است؛ ولی به معنای کفر اصطلاحی و خروج آنان از اسلام نیست. از نظر فقهی، هر کس که شهادتین را ادا کند و منکر ضروریّات اصلّی دین نشود، مسلمان شمرده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پایۀ متون روایی و فقهی، «بغی»، پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شکنی و شورش و خروج بر ضدّ حاکمیت عدل و حق (یعنی حاکم شایستۀ مقبول مردم) است، خواه باغی بر پایۀ اجتهاد و استنباط به میدان آمده باشد و خواه فریب خورده باشد. حاکمیت در این صورت، مُجاز به برخورد با افراد باغی است تا نظام سیاسی و اجتماعی مسلمانان آسیب نبیند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-خصائص-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِثُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خَصائِصُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ویژگی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-الله-سبحانه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱: بَيعَةُ اللّه سُبحانَهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بیعت با خداوند متعال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن سَلَّ سَيفَهُ في سَبيلِ اللّه فَقَد بايَعَ اللّٰهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲، عن أبي هريرة؛ الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۴، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۸۹ كلاهما نقلاً عن ابن مردويه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;84&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كه شمشیر خود را در راه خدا از نیام بَر كِشد، بى گمان، با خدا بیعت كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سنة-إبراهيم-علیهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲: سُنَّةُ إبراهيمَ علیه‌السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سنّت ابراهیم علیه‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ أوَّلَ مَن قاتَلَ في سَبيلِ اللّه إبراهيمُ الخَليلُ علیه‌السلام؛ حَيثُ أسَرَتِ الرّومُ لوطاً علیه‌السلام، فَنَفَرَ إبراهيمُ علیه‌السلام حَتَّى استَنقَذَهُ مِن أيديهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴، الجعفریّات: ص۲۸ کلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۸ عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام نحوه، مجمع البیان: ج۱ ص۳۷۸ و لیس فیه ذیله من «حیث أسرت»&lt;br /&gt;<br /> عن سعید بن المسیّب، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ عن جابر من دون إسناد إلی&lt;br /&gt;<br /> النبيّ صلّی اللّه علیه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;85&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: نخستین كسى كه در راه خدا جنگید، ابراهیم خلیل است و آن، زمانى بود كه رومیان، لوط را به اسارت گرفتند و ابراهیم علیه‌السلام نیرویى بسیج كرد و او را از دست آنها نجات داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أوَّلُ مَن جاهَدَ في سَبيلِ اللّه إبراهيمُ علیه‌السلام؛ أغارتِ الرّومُ عَلیٰ ناحِيَةٍ فيها لوطٌ علیه‌السلام فَأَسَروهُ، فَبَلَغَ إبراهيمَ علیه‌السلام الخَبَرُ، فَنَفَرَ فَاستَنقَذَهُ مِن أيديهِم، و هُوَ أوَّلُ مَن عَمِلَ الرَّاياتِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;86&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: نخستین كسى كه در راه خدا جهاد كرد، ابراهیم علیه‌السلام بود. رومیان به منطقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه لوط علیه‌السلام در آن جا بود، یورش بردند و او را اسیر كردند. این خبر به گوش ابراهیم رسید و نیرویى بسیج كرد و لوط را از اسارت آنها در آورد. همچنین ابراهیم، نخستین كسى است كه پرچم ساخت. درود خدا بر او باد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ اللّٰهَ - تَبارَكَ و تَعالَى - اختارَ مِن كُلِّ شَيءٍ أربَعَةً:... وَ اختارَ مِنَ الأَنبِياءِ أربَعَةً لِلسَّيفِ: إبراهيمَ، و داوودَ، و موسیٰ، و أَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ عن موسى بن بكر عن الإمام الكاظم علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;87&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند - تبارک و تعالى - از هر چیزى چهار تا برگزید:... و از پیامبران، چهار تن را براى شمشیر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنایه از برخورد قاطعانه با معاندان است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برگزید: ابراهیم و داوود و موسى و من.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دين-خاتم-الأنبياء-صلی-الله-علیه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳: دينُ خاتَمِ الأَنبِياءِ صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دینِ آخرین پیامبر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم: فی ما وَعَظَ اللّٰهُ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ و جلّ بِهِ عيسیٰ علیه‌السلام:... ثُمَّ اُوصيكَ - يَابنَ مَريَمَ البِكرِ البَتولِ - بِسَيِّدِ المُرسَلينَ و حَبيبي، فَهُوَ أحمَدُ... الصّابِرُ في ذاتي، المُجاهِدُ المُشرِكينَ بِيَدِهِ عَن ديني... لا يَأمُرُ النّاسَ إلّا بِما يَبدَؤُهُم بِهِ، دينُهُ الجِهادُ في عُسرٍ و يُسرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱ - ۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۲ عن أبي بصير عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۹ فيه «بذبّه» بدل «بيده»، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;88&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از علی بن اسباط، از معصومان: -: از اندرزهاى خداوند عزّ و جلّ به عیسى علیه‌السلام این بود كه: «... اى پسر مریم باكرۀ پاک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دامن! تو را در بارۀ سَروَر رسولان و حبیبم سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم: او احمد است...، در راه من، شكیباست و با مشركان در راه دفاع از دین من، با دستش جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.… مردم را فرمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، مگر به چیزى كه خود، آغازگر آن است. دینش، جهاد در سختى و آسانى است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في خُطبَةٍ لَهُ -: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ اللّٰهَ سُبحانَهُ بَعَثَ مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله و لَيسَ أحَدٌ مِنَ العَرَبِ يَقرَأُ كِتاباً، و لا يَدَّعي نُبُوَّةً و لا وَحياً، فَقاتَلَ بِمَن أطاعَهُ مَن عَصاهُ، يَسوقُهُم إلیٰ مَنجاتِهِم، و يُبادِرُ بِهِمُ السّاعَةَ أن تَنزِلَ بِهِم، يَحسِرُ الحَسيرُ و يَقِفُ الكَسيرُ؛ فَيُقيمُ عَلَيهِ حَتّیٰ يُلحِقَهُ غايَتَهُ، إلّا هالِكاً لا خَيرَ فيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: الحَسیر: المُعیا... و منه حسَرَ البصَر: أي کَلَّ... و هذا الکلام من باب الاستعارة و المجاز، یقول علیه‌السلام: کان النبيّ صلّی اللّه علیه و آله لحِرصه علی الإسلام و إشفاقه علی المسلمین و رأفته بهم یلاحظ حال من تَزَلزَل اعتقاده، أو عَرَضَت له شبهة، أو حَدَث عنده رَیب، و لا یزال یوضّح له و یرشده حتی یُزیل ما خامَرَ سِرَّه من وساوس الشیطان و یلحقه بالمخلصین من المؤمنین، و لم یکن لیقصر في مراعاة أحد من المکلّفین في هذا المعنی إلّا مَن کان یعلم أنّه لا خیر فیه أصلاً؛ لعناده و إصراره علی الباطل و مکابَرَته للحقّ (شرح نهج البلاغة&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لإبن أبي الحدید: ج‌۷ ص‌۱۱۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّیٰ أراهُم مَنجاتَهُم، و بَوَّأَهُم مَحَلَّتَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۰۴، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ و فيه صدره إلى «و لا يدّعي نبوّة»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;89&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در یکی از سخنرانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -: امّا بعد، خداوند سبحان، محمّد صلّی اللّه علیه و آله را مبعوث كرد، در حالى كه هیچ كس از عرب، كتاب آسمانى نداشت و ادّعاى نبوّت و وحى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. او به كمک كسانى كه وى را اطاعت كردند، به مبارزه با عصیانگران برخاست، آنها را به سوى سرمنزل نجات سوق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پیش از آن كه مرگشان فرا رسد، آنها را در مسیر هدایت پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. در این میان، گروهى ناتوان و خسته باز ماندند و شكسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالان متوقّف شدند؛ ولى او در كنار آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستاد تا آنها را به مقصد برساند، بجز گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهانى كه هیچ امیدى به هدایتشان نبود. این كار همچنان ادامه یافت، تا محلّ نجاتشان را به آنان نشان داد و در جایگاه مناسبشان جاى داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في صِفَةِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله -: أرسَلَهُ عَلیٰ حينِ فَترَةٍ مِنَ الرُّسُلِ و تَنازُعٍ مِنَ الأَلسُنِ، فَقَفّیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَفّیٰ به الرسل:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي أتبعه بالرسل و أرسله علی إثرهم، یقال: قفّیتُ علی أثره بفلان؛ إذا أَتبَعتُهُ إیّاه (اُنظر: المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۲ «قفو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ الرُّسُلَ، و خَتَمَ بِهِ الوَحيَ، فَجاهَدَ فِي اللّه المُدبِرينَ عَنهُ وَ العادِلينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: «العادلین به»: الجاعلین له عدیلاً؛ أي مِثْلاً. و هو من الألفاظ القرآنیة أیضاً، قال اللّٰه تعالی: (بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ) (شرح نهج البلاغة لإبن أبي الحدید: ج‌۸ ص‌۲۷۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۳۳، المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;90&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در وصف پیامبر صلّی اللّه علیه و آله -: خداوند، او را پس از وقفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در ارسال پیامبران فرستاد، به هنگامى كه هر كسى به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از مذهب خود] سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت [و نزاع در میان آنها در گرفته بود]. او را به دنبال رسولان [پیشین] فرستاد و وحى را با او پایان داد. او در راه خدا با كسانى كه به خدا پشت كرده و آنهایی كه براى او همتایى قرار داده بودند، به جهاد پرداخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن خُطبَةِ لَهُ في يَومِ الجُمُعَةِ -: نَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، أرسَلَهُ بِالحَقِّ داعِياً إلَى الحَقِّ، و شاهِداً عَلَى الخَلقِ، فَبَلَّغَ رِسالاتِ رَبِّهِ كَما أمَرَهُ لا مُتَعَدِّياً و لا مُقَصِّراً، و جاهَدَ فِي اللّه أعداءَهُ لا وانِياً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَنیٰ في الأمر ونیً و وَنیاً - من بابي تَعِبَ وَ وَعَدَ -:&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَعُفَ و فَتَرَ، فهو وانٍ (المصباح المنیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳ «وني»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا ناكِلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶۳، مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;91&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در خطبۀ روز جمعه -: گواهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهیم که محمّد، بنده و فرستادۀ اوست. او را به حق فرستاد تا به سوی حق فرا بخوانَد و بر مردم گواه باشد. او نیز پیام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پروردگارش را چنان که فرمان داده بود، رساند، بی آن که از حد، پا فراتر نهد یا کوتاهی کند، و در راه خدا با دشمنانش نبرد کرد، بی آن که سستی یا درنگی روا دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ يَصِفُ فيهَا النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله -: أرسَلَهُ داعِياً إلَى الحَقِّ و شاهِداً عَلَى الخَلقِ، فَبَلَّغَ رِسالاتِ رَبِّهِ غَيرَ وانٍ و لا مُقَصِّرٍ، و جاهَدَ فِي اللّه أعداءَهُ غَيرَ واهنٍ و لا مُعَذِّرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۶، المناقب لابن شهرآشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳؛ جواهر المطالب للدمشقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ نحوه و راجع مقاتل الطالبييّن: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;92&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که در آن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را توصیف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند -: [خداوند،] او را دعوت كننده به حق و گواه بر خلق فرستاد. بدون هیچ سستى و كوتاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، رسالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پروردگارش را ابلاغ كرد و بدون سستى و عذرتراشى، در راه خدا با دشمنان خدا جهاد نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ -: أشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، دَعا إلیٰ طاعَتِهِ، و قاهَرَ أعداءَهُ جِهاداً عَن دينِهِ، لا يَثنيهِ عَن ذٰلِكَ اجتِماعٌ عَلیٰ تَكذيبِهِ، وَ التِماسٌ لِإِطفاءِ نورِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة۱۹۰، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;93&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یکی از خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه محمّد، بنده و فرستادۀ خداست، به فرمانبرى از خدا فرا خوانْد و در راه دفاع از دین او، دشمنانش را مقهور ساخت. هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستانى [دشمنان خدا] بر تكذیب و مخالفت با او و كوشش آنان براى خاموش ساختن نورش، او را از این كار [كه دعوت به طاعت خدا و دفاع از دینش بود] باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن مجاشع: أتَيتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله أنَا و أخي، فَقُلتُ: بايِعنا عَلَى الهِجرَةِ. فَقالَ: مَضَتِ الهِجرَةُ لِأَهلِها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: عَلامَ تُبايِعُنا؟ قالَ: عَلَى الإِسلامِ وَ الجِهادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰۲، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۴۸، المستدرك علی الصحیحین: ج۳ ص۷۱۴ ح۶۵۸۱، السنن الکبری: ج۹ ص۲۷ ح۱۷۷۶۸ کلّها نحوه، کنز العمّال: ج۱ ص۱۰۱ ح۴۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;94&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از مجاشع -: من و برادرم خدمت پیامبر صلّی اللّه علیه و آله رسیدیم و من گفتم: با ما بر سر هجرت بیعت کن. فرمود: «هجرت برای اهلش بود و گذشت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس بر سر چه با ما بیعت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟ فرمود: «اسلام آوردن و جهاد کردن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمود-الإسلام-و-ركن-الإيمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴: عَمودُ الإِسلامِ و رُكنُ الإِيمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ستون اسلام و پایۀ ایمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الجِهادُ عَمودُ الإِسلامِ و ذِروَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذِّروَة: هي أعلی سنام البعیر. و ذِروَة کلّ شيء أعلاه (النهایة: ج‌۲ ص‌۱۵۹ «ذرا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَنامِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱۰۸ عن معاذ بن جبل، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹۲، حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴ الرقم ۳۱۶، الفردوس: ج۲ ص۱۲۳ ح۲۶۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;95&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد، ستون اسلام و قُلّۀ آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: الجِهادُ عِمادُ الدّينِ، و مِنهاجُ السُّعَداءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;96&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: جهاد، ستون دین و راه روشن نیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ جَعَلَ الإِيمانَ عَلیٰ أربَعِ دَعائِمَ: عَلَى الصَّبرِ، وَ اليَقينِ، وَ العَدلِ، وَ الجِهادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن جابر عن الإمام الباقر علیه‌السلام، نهج البلاغة: الحكمة۳۱، الخصال: ص۲۳۱ ح۷۴ عن الأصبغ بن نباتة، دعائم الاسلام: ج۱ ص۳۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲؛ دستور معالم الحكم: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;97&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: خداوند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ و جلّ، ایمان را بر چهار پایه نهاد؛ بر شكیب و یقین و داد و جهاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذروة-الإسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵: ذِروَةُ الإِسلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: قُلّۀ اسلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ذِروَةُ سَنامِ الإِسلامِ الجِهادُ في سَبيلِ اللّه، لا يَنالُهُ إلّا أفضَلُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۸۵ عن أبي اُمامة، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱۱۲ عن معاذ بن جبل، النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت: و ليس فيه ذيله من «لا يناله»، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۷۷؛ دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه و ليس فيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;98&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: قُلّۀ اسلام، جهاد در راه خداست. به آن دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد مگر برترینِ آنان (برترینِ مسلمانان).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام: جاءَ رَجُلٌ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، أخبِرني عَنِ الإِسلامِ؛ أصلِهِ و فَرعِهِ و ذِروَتِهِ و سَنامِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أصلُهُ الصَّلاةُ، و فَرعُهُ الزَّكاةُ، و ذِروَتُهُ و سَنامُهُ الجِهادُ في سَبيلِ اللّه تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۸، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ عن الإمام الباقر علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۵، فضائل الأشهر الثلاثة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۸ كلّها نحوه و الثلاثة الأخيرة عن عليّ بن عبد العزيز عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;99&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مردى به خدمت پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رسید و گفت: اى پیامبر خدا! مرا از اسلام آگاه كن؛ از اصل و فرع و قلّه و اوج آن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «اصل آن، نماز و فرع آن، زكات و قلّه و اوجش، پیكار در راه خداوند متعال است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الإِسلامُ ثَلاثَةُ أبياتٍ: سُفلیٰ، و عُليا، و غُرفَةٌ. فَأَمَّا السُّفلیٰ فَالإِسلامُ؛ دَخَلَ عَلَيهِ عامَّةُ المُسلِمينَ، فَلا يُسأَلُ أحَدٌ مِنهُم إلّا قالَ: أنَا مُسلِمٌ. و أَمَّا العُليا فَتَفاضُلُ أعمالِهِم؛ بَعضُ المُسلِمينَ أفضَلُ مِن بَعضٍ. و أَمَّا الغُرفَةُ العُليا فَالجِهادُ في سَبيلِ اللّه؛ لا يَنالُها إلّا أفضَلُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۲ عن فضالة بن عبيد الأنصاري، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۵۸، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;100&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اسلام [چونان] خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبقه است: زیرین، بالا و بالاتر. طبقۀ زیرین، اصل اسلام است و عموم مسلمانان داخل آن هستند، به طوری که از هر کدامشان بپرسی، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: من مسلمانم. طبقۀ بالا، تفاوت اعمال آنان [و عرصۀ سبقت گرفتن آنان در عمل صالح] است. برخی از مسلمانان، برتر از برخی دیگر هستند. طبقۀ بالاتر، جهاد در راه خداست، که به آن دست نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد مگر برترینِ آنها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ أفضَلَ ما تَوَسَّلَ بِهِ المُتَوَسِّلونَ إلَى اللّه سُبحانَهُ و تَعالَى الإِيمانُ بِهِ و بِرَسولِهِ، وَ الجِهادُ في سَبيلِهِ؛ فَإِنَّهُ ذِروَةُ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۰، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۳ نحوه، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹ بزيادة «و ما جاءت به من عند اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بعد «برسوله»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ و راجع البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;101&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بهترین چیزى كه متوسّلان به خداوند سبحان و متعال به آن توسّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویند، ایمان به او و به پیامبر اوست و جهاد در راه او كه آن، قلّۀ اسلام است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رهبانية-الإسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶: رَهبانِيَّةُ الإِسلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رُهبانیّت اسلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: عَلَيكَ بِالجِهادِ؛ فَإِنَّهُ رَهبانِيَّةُ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷۷۴ عن أبي سعيد الخدري، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۱ و فيهما «اُمّتي» بدل «الإسلام»؛ الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۳ عن أبي ذر، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۱ و فيهما «اُمّتي» بدل «الإسلام».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;102&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بر تو باد جهاد، که جهاد، رُهبانیّت اسلام است!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ لِكُلِّ اُمَّةٍ رَهبانِيَّةً، و رَهبانِيَّةُ اُمَّتِي الرِّباطُ في نُحورِ العَدُّوِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۰۸ عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;103&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر امّتى را رُهبانیّتى است و رُهبانیّت امّت من، مرزداری و نگهبانی در بیخِ گوش دشمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن عسعس بن سلامة: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ في سَفَرٍ فَفَقَدَ رَجُلاً مِن أصحابِهِ، فَاُتِيَ بِهِ فَقالَ: إنّي أرَدتُ أن أخلُوَ بِعِبادَةِ رَبّي و أَعتَزِلَ النّاسَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: فَلا تَفعَلهُ، و لا يَفعَلهُ أحَدٌ مِنكُم - قالَها ثَلاثاً -؛ فَلَصَبرُ ساعَةٍ في بَعضِ مَواطِنِ المُسلِمينَ خَيرٌ مِن عِبادَةِ أربَعينَ عاماً خالِياً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۷۶، مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰۹ و ليس فيه «خالياً»، الاستيعاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ الرقم ۲۰۵۲، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ الرقم ۳۶۶۶ كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۵۴؛ عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ نحوه، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;104&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری - به نقل از عسعس بن سلامه -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در سفری بود که یکی از یارانش ناپدید شد. او را [یافتند و] نزد ایشان آوردند. گفت: خواستم با عبادت پروردگارم خلوت کنم و از مردم کناره بگیرم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله سه بار فرمود: «این کار را نکن و هیچ کس از شما هم این کار را نکند. یک لحظه ایستادگی در یکی از میدان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های رزم مسلمانان، از چهل سال عبادت در خلوت، بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن عسعس بن سلامة: كُنّا فِي الجَبّانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجبّانة: الصحراء، و تسمّى بها المقابر؛ لأنّها تكون في الصحراء، تسمية للشيء بموضعه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ «جبن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَعَنا أبو حاضِرٍ الأَسَدِيُّ، فَقالَ رَجُلٌ مِنَ القَومِ: وَدِدتُ أنَّ لَنا في هٰذَا الجَبّانِ قَصراً فيهِ مِنَ الطَّعامِ وَ اللِّباسِ ما يَكفينا حَتَّى المَوتِ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو حاضِرٍ: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقَدَ بَعضَ أصحابِهِ، فَسَأَلَ عَنهُ، فَقيلَ: إنَّهُ قَد تَفَرَّدَ في بَعضِ هٰذِهِ القِفرانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَفر: الخَلاء من الأرض... یقال: أرضٌ قَفر، و مَفازَةٌ قَفر (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۱۱۰ «قفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَعَبَّدُ. فَبَعَثَ إلَيهِ فَأُتِيَ بِهِ، فَقالَ: ما حَمَلَكَ عَلیٰ ما صَنَعتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، كَبِرَت سِنّي، و رَّقَ عَظمي، و قَرُبَ أجَلي، فَأَحبَبتُ أن أخلُوَ بِعِبادَةِ رَبّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنادیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِأَعلیٰ صَوتِهِ - و كانَ إذا أرادَ أن يُعلِمَ النّاسَ أمراً نادیٰ بِهِ فينا -: ألا إنَّ مَوطِناً مِن مَواطِنِ المُسلِمينَ أفضَلُ مِن عِبادَةِ الرَّجُلِ وَحدَهُ سِتّينَ سَنَةً – قَالَها نادیٰ بِها ثَلاثاً -.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۲۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;105&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإیمان - به نقل از عسعس بن سلامه -: در بیابان بودیم و ابو حاضر اسدی هم با ما بود. مردی از افراد گروه گفت: دلم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست در این بیابان قصری بود پر از خوراک و پوشاک که تا آخر عمر، برایمان بس بود!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حاضر گفت: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله یکی از یارانش را ندید و جویای او شد. گفتند: در یکی از این بیابان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها کنج عبادت اختیار کرده است. دنبالش فرستاد و او را آوردند. فرمود: «چه چیزی تو را وا داشت که این کار را بکنی؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ای پیامبر خدا! سنّم بالا رفته و استخوانم سست گشته و اجلم نزدیک شده است. دوست داشتم در خلوت به عبادت پروردگارم مشغول شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله با صدای بسیار بلند - که هر گاه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست چیزی را به مردم اعلام کند، از آن صدا استفاده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد - فرمود: «هان! میدانی از میدان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جهاد مسلمانان، برتر از شصت سال عبادت مرد در خلوت است». این را سه بار اعلام کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سياحة-المسلمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷: سِياحَةُ المُسلِمينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گوشه‌نشینی مسلمانان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن أبي اُمامة: أنَّ رَجُلاً قالَ: يا رَسولَ اللّه ائذَن لي فِي السِّياحَةِ. قالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ سِياحَةَ اُمَّتِي الجِهادُ في سَبيلِ اللّه تَعالیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸۶، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹۸، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۰۶، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۶۰، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۲۶؛ التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;106&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از ابو اُمامه -: مردی گفت: ای پیامبر خدا! به من اجازۀ گوشه‌نشینی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان‌که پیش از این (ذیل عنوان «۱ / ۴ - ۳. صالح بودن یاران») در ترجمه واژۀ عربی «السائحون» گذشت، مصدر «السیاحة» در عربی، به معنای: زُهدورزی، گوشه‌نشینی، درویشی و قَلَندری است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «گوشه‌نشینی امّت من، جهاد در راه خداوند متعال است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ لِكُلِّ اُمَّةٍ سِياحَةً، و إنَّ سِياحَةَ اُمَّتِي الجِهادُ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۰۸ عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۲۷. المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ عن ابن عبّاس نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;107&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر امّتى را گوشه‌نشینی‌ای دارد و گوشه‌نشینی امّت من، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عثمان بن مظعون: قُلتُ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ نَفسي تُحَدِّثُني بِالسِّياحَةِ و أَن ألحَقَ بِالجِبالِ. قالَ: يا عُثمانُ، لا تَفعَل؛ فَإِنَّ سِياحَةَ اُمّتِي الغَزوُ وَ الجِهادُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰، مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت: نحوه، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۲۳؛ تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;108&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از عثمان بن مظعون -: به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفتم: نفْسم به من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینی اختیار کنم و سر به کوه بگذارم. فرمود: «ای عثمان! این کار را نکن. گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینی امّت من، جنگ و جهاد است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - لَمّا قالَ لَهُ اليَهودِيُّ: فَإِنَّ عيسیٰ علیه‌السلام يَزعُمونَ أنَّهُ كانَ سَيّاحاً -: لَقَد كانَ كَذٰلِكَ، و مُحَمَّدٌ صلّی اللّه علیه و آله كانَت سِياحَتُهُ فِي الجِهادِ، وَ استَنفَرَ في عَشرِ سِنينَ ما لا يُحصیٰ مِن حاضِرٍ و بادٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;109&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در پاسخ مرد یهودی که گفت: می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند عیسی علیه‌السلام گوشه‌نشینی داشت -: همین طور است؛ امّا گوشه‌نشینی محمّد، در جهاد بود و ظرف ده سال، نیروهای بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شماری از شهر و بادیه [برای جهاد] بسیج کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-أفضل-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸: مِن أفضَلِ الأَعمالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: از برترین کارها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ أفضَلَ عَمَلِ المُؤمِنِ الجِهادُ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۶ عن بلال، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶ الرقم ۴۹۳، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷۶، فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵۵ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;110&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین عمل مؤمن، جهاد در راه خداست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي ذرّ: سَأَلتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله: أيُّ العَمَلِ أفضَلُ؟ قالَ: إيمانٌ بِاللّه، و جِهادٌ في سَبيلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸۲، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ نحوه، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳۸۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹؛ الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۲، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ و فيهما «أيّ الأعمال أحبّ إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» بدل «أيّ العمل أفضل»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;111&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابو ذر -: از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسیدم: کدام عمل برتر است؟ فرمود: «ایمان به خدا و جهاد در راه او».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي هريرة: سُئِلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ؟ قالَ: إيمانٌ بِاللّه و رَسولِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: ثُمَّ ماذا؟ قالَ: جِهادٌ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: ثُمَّ ماذا؟ قال: حَجٌّ مَبرورٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۷، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ و ليس فيها «و رسوله»، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۶۸ كلاهما نحوه و كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۰ ح۱۴۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;112&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابو هریره -: از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله سؤال شد: کدام اعمال برترند؟ فرمود: «ایمان به خدا و پیامبر او».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: سپس چه؟ فرمود: «جهاد در راه خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: سپس چه؟ فرمود: «حجّی که پذیرفته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: سَأَلتُ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله: أيُّ العَمَلِ أحَبُّ إلَى اللّه؟ قالَ: الصَّلاةُ عَلیٰ وَقتِها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ أيُّ؟ قالَ: ثُمَّ بِرُّ الوالِدَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ أيُّ؟ قالَ: الجِهادُ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۴، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح۳۹۹۸، كنزالعمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸۹۷؛ الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;113&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسیدم: دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین عمل در نزد خداوند متعال چیست؟ فرمود: «نماز در وقت آن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: و سپس؟ فرمود: «نیكى به پدر و مادر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: و سپس؟ فرمود: «جهاد در راه خداوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن منصور بن حازم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: قُلتُ: أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ؟ قالَ: الصَّلاةُ لِوَقتِها، و بِرُّ الوالِدَينِ، وَ الجِهادُ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹، عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;114&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نقل از منصور بن حازم -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: كدام اعمال، برتر است؟ فرمود: «نماز خواندن در وقتش، و نیكى كردن به پدر و مادر، و جهاد در راه خداوند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ و جلّ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - في تَرجَمَةِ النُّضَيرِ بنِ الحارِثِ -: خَرَجَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ... و قالَ لَهُ: يا رَسولَ اللّه، أيُّ الأَعمالِ أحَبُّ إلَى اللّه؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الجِهادُ، وَ النَّفَقَةُ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ الرقم ۵۲۲۹، الاستيعاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲۵، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ح۱۲۷۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;115&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة - در شرح حال نُضَیر بن حارث -: به سوی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به راه افتاد... و به ایشان گفت: ای پیامبر خدا! کدام اعمال نزد خدا محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «جهاد و انفاق کردن در راه خدا».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أقرَبُ العَمَلِ إلَى اللّه عزّ و جلّ الجِهادُ في سَبيلِ اللّه، و لا يُقارِبُهُ شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۱۸ نقلاً عن التاريخ الكبير (ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ الرقم ۲۲۹۲) عن فضالة بن عبيد و لیس في النسخة التي بأيدينا «إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;116&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مقرّب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین عمل نزد خداوند عزّ و جلّ، جهاد در راه خداست و هیچ عملی با آن برابری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ما مِن خُطوَةٍ أحَبَّ إلَى اللّه مِن خُطوَتَينِ: خُطوَةٍ يَسُدُّ بِها مُؤمِنٌ صَفّاً في سَبيلِ اللّه، و خُطوَةٍ يَخطوها مُؤمِنٌ إلیٰ ذي رَحِمٍ قاطِعٍ يَصِلُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام زين العابدين علیه‌السلام، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰ عن الإمام زين العابدين علیه‌السلام، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام من دون إسناد إليه صلّی اللّه علیه و آله، الزهد للحسين بن سعيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن أبي حمزة الثمالى عن الإمام الباقر و كلاهما نحوه، معدن الجواهر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ عن الإمام الباقر علیه‌السلام من دون إسناد إليه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ ح۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;117&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: نزد خدا، هیچ گامى دوست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از دو گام نیست: گامى كه مؤمن با آن، صف [جنگجویان] در راه خدا را پُر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و گامى كه مؤمن براى برقرارى پیوند با خویشاوندى كه از او بُریده است، بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الجِهادُ سَنامُ العَمَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۸ عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۶۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹۸، الزهد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۹ عن وهب بن منبّه، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۹۵ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۶۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;118&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد، در رأس اعمال [شایسته] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء عن ابن عبّاس يرفعه: إنَّ أقرَبَ النّاسِ دَرَجَةً مِن دَرَجَةِ النُّبُوَّةِ أهلُ الجِهادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ الرقم ۲۶۴، المجموع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۴۷ نقلاً عن الديلمي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;119&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سیر أعلام النبلاء - به نقل از ابن عبّاس که حدیث را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند -: نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مردم به درجۀ نبوّت، جهادگران‌ اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن الحسن بن محبوب عن بعض أصحابه: كَتَبَ أبو جَعفَرٍ علیه‌السلام في رِسالَةٍ إلیٰ بَعضِ خُلَفاءِ بَني اُمَيَّةَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مِن ذٰلِكَ ما ضَيَّعَ الجِهادَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني=: کأنّه علیه‌السلام یعدّد علی الخلیفة خطایاه، و الضمیر في «ضیّع» في أوّل الحدیث للخلیفة... و یحتمل البناء للمفعول [أي: ضُیِّعَ الجهادُ] (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۴۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي فَضَّلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلَى الأَعمالِ، و فَضَّلَ عامِلَهُ عَلَى العُمّالِ، تَفضيلاً فِي الدَّرَجاتِ وَ المَغفِرَةِ وَ الرَّحمَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;120&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حسن بن محبوب، از برخی یارانش -: امام باقر علیه‌السلام نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به یكى از خلفاى بنى امیّه نوشت:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«از جملۀ آن [حدود ضایع شده]، ضایع شدن جهادى است كه خداوند عزّ و جلّ آن را بر سایر كارها برترى داده و جهادگر را بر سایر عمل كنندگان در مراتب و بخشش و رحمت، فضیلت بخشیده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: الجِهادُ أفضَلُ الأَشياءِ بَعدَ الفَرائِضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي=: قوله علیه‌السلام: «بعد الفرائض» أي الصلوات اليومية؛ لأنّها أفضل العبادات البدنية كما يدلّ عليه «حيّ على خير العمل» (مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۲۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن حيدرة، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷، كامل الزيارات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۱، روضة الواعظين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۷، مشكاة الأنوار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;121&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پس از اداى نمازهاى واجب پنجگانه، جهاد، برترینِ چیزهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبیین-برتر-بودن-جهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبیین برتر بودن جهاد&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روایات شیعه و سنّی، اعمال فراوانی به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنوان «برترین عمل (اَفضلُ الأعمال)» معرّفی&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مانند: خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال کردن مؤمنان، اخلاص در عمل، نماز اوّل وقت، توکّل بر خدا، کشاورزی، عمل صالح مداوم، اعتدال در عمل، و.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: میزان الحکمة: ج۳ ص۲۱۲۶ ح۱۴۳۱۲ـ۱۴۳۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهاد در راه خدا نیز یکی از اعمالی است که افضل اعمال (برترین کار) شمرده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که این رفتارها، اعمالی نیکو و شایسته هستند؛ ولی برتر بودن هر یک از آنها بر اعمال دیگر، بسته به موقعیت و جایگاه فرد عامل است؛ یعنی با توجّه به نیاز، جایگاه، اخلاق و روحیّات مخاطب، زمان و مکان و...، آن عمل، برجسته‌تر و مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اعمال دیگر دانسته شده&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر این اساس، روایات برتر بودن جهاد بر همۀ اعمال، بدین معناست که تنها در زمان نبرد - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که مشرکان به اسلام و مسلمانان هجوم آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - هیچ عملی برتر از جهاد نیست و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان کشاورزی، صدقه دادن، اطعام دوستان و... را در مقایسه با جهاد الهی بالاتر شمرد. به بیان دیگر، نفس نبرد اسلامی بدون توجّه به محیط پیرامونی آن (بدون وجود بسترها و ظرفیت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های لازم برای آن) در همۀ زمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، برترین عمل شمرده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوی دیگر، جهاد، حالت مقدّمه برای اعتلای یاد و ذکر خدا دارد و وسیله و واسطه در این مسیر است. روایات یاد شده، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند به&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای این نکته را تبیین کنند که یاد خدا و بزرگداشت یاد خدا برترین عمل است و جهاد، از آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو برتر از اعمال دیگر شناسانده شده که به «یاد خدا» در هنگام نبرد و «گسترش یافتن جمعیت ایمان آورندگان به خدا» پس&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نبرد، اشاره دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن أبی الدرداء عن رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله: أ لا اُنَبِّئُكُم بِخَيرِ أعمالِكُم، وَ أرضاها عِندَ مَليكِكُم، وَ أرفَعِها فی دَرَجاتِكُم، و خَيرٍ لَكُم مِن إعطاءِ الذَّهَبِ وَ الوَرِقِ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَرِق: الفضّة (النهایة: ج‌۵ ص‌۱۷۵ مادّۀ «ورق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مِن أن تَلقَوا عَدُوَّكُم فَتَضرِبوا أعناقَهُم و يَضرِبوا أعناقَكُم؟ قالوا: وَ ما ذاکَ يا رَسولَ اللهِ؟! قالَ: ذِكرُ اللهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۱۲۴۵ ح‌۳۷۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابو دردا نقل است که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «آیا شما را از بهترینِ اعمالتان و پسندیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ آنها در نزد مالكتان، و بلندمرتبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ آنها كه برایتان از انفاق كردن زر و سیم و [حتّى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] از این كه با دشمنتان رو به رو شوید و گردن آنها را بزنید و گردنتان را بزنند، بهتر است، آگاهتان نسازم؟». گفتند: آن چیست، اى پیامبر خدا؟ فرمود: «یاد خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن معاذ عن رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله: أكثِروا ذِكرَ اللّهِ عزّ و جلّ عَلىٰ كُلِّ حالٍ؛ فَإنَّه لَيسَ عَمَلٌ أحَبَّ إلَى اللهِ تَعالىٰ وَ لا أنجىٰ لِعَبدٍ مِن كُلِّ سَيِّئَةٍ فِی الدُّنيا وَ الآخِرَةِ مِن ذِكرِ اللهِ. قيلَ: وَ لَا القِتالُ فی سَبيلِ اللهِ؟ قالَ: لَولا ذِكرُ اللهِ لَم يُؤمَر بِالقِتالِ فی سَبيلِ اللهِ، وَ لَوِ اجتَمَعَ النّاسُ عَلى ما اُمِروا بِهِ مِن ذِكرِ اللهِ تَعالىٰ ما كَتَبَ اللهُ القِتالَ عَلىٰ عِبادِهِ، فَإنَّ ذِكرَ اللّٰه تَعالىٰ لا يَمنَعُكُم مِنَ القِتالِ في سَبيلِهِ، بَل هُوَ عَونٌ لَكُم عَلىٰ ذٰلِکَ... قالوا: يا رَسولَ اللهِ، فَإنَّ ذِكرَ اللهِ لا يَكفينا مِنَ الجِهادِ! قال: وَ لَا الجِهادُ يَكفی مِن ذِكرِ اللهِ، وَ لا يَصلُحُ الجِهادُ إلّا بِذِكرِ اللهِ، وَ إنَّمَا الجِهادُ شُعبَةٌ مِن شُعَبِ ذِكرِ اللهِ، وَ طوبىٰ لِمَن أكثَرَ فِی الجِهادِ مِن ذِكرِ اللهِ، وَ كُلُّ كَلِمَةٍ بِسَبعينَ ألفَ حَسَنَةٍ، كُلُّ حَسَنَةٍ بِعَشرٍ، وَ عِندَ اللهِ مِنَ المَزيدِ ما لا يُحصيهِ غَيرُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنز العمّال: ج‌۲ ص‌۲۴۳ ح‌۳۹۳۱ (نقلاً عن أمالی ابن صمری).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از معاذ نقل است که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «در هر حالى، خداوند عزّ و جلّ را بسیار یاد كنید؛ زیرا هیچ عملى نزد خداوند متعال، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و در رهانیدن بنده از هر بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در دنیا و آخرت، كارگرتر از یاد خدا نیست». گفته شد: حتّى جنگیدن در راه خدا؟ فرمود: «اگر به خاطر یاد خدا نبود، به جنگ در راه خدا دستور داده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و اگر همۀ مردم به یاد خداوند متعال - كه بِدان فرمان داده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بودند، خداوند، جنگیدن را بر بندگانش واجب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت. یاد خداوند متعال، مانع شما از جنگ در راه او نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ بلكه كمک شما در این راه است...». گفتند: اى پیامبر خدا ! یاد خدا [به تنهایى كافى نیست و] ما را از جهاد، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟ فرمود: «جهاد هم شما را از یاد خدا بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و جهاد، جز با یاد خدا، ارزشى ندارد. جهاد، در واقع، شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى یاد خداست. خوشا به حال كسى كه در جهاد، بسیار یاد خدا كند! هر كلمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از ذكر خدا] برابر با هفتاد هزار كار نیک است و هر كار نیک، ده برابر به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید [و ده پاداش دارد]، و پاداش خداوند، چندان فراوان است كه جز خود او، كسى از عهدۀ شمارش آن بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مفتاح-الخير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۹: مِفتاحُ الخَيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کلید خوبی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الخَيرُ كُلُّهُ فِي السَّيفِ و تَحتَ ظِلِّ السَّيفِ، و لا يُقيمُ النّاسَ إلَّا السَّيفُ، وَ السُّيوفُ مَقاليدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَقالید: جمع الإقلید؛ و هو المفتاح (اُنظر: تاج العروس: ج‌۵ ص‌۲۰۴ «قلد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَّةِ وَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۱ كلاهما عن عمر بن أبان عن الإمام الصادق علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۹ كلاهما عن عمر بن أبان عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ نسبه إلی الإمام علي علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;122&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خوبى، سراسر در شمشیر و زیر سایۀ شمشیر است و مردم را چیزى جز شمشیر، راست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. شمشیرها كلیدهاى بهشت و دوزخ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: الخَيرُ كُلُّهُ فِي السَّيفِ، و تَحتَ السَّيفِ، و في ظِلِّ السَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ عن معمر، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;123&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: همۀ خیر در شمشیر و زیر شمشیر و در سایۀ شمشیر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ بَعَثَ رَسولَهُ بِالإِسلامِ إلَى النّاسِ عَشرَ سِنينَ فَأَبَوا أن يَقبَلوا، حَتّیٰ أمَرَهُ بِالقِتالِ؛ فَالخَيرُ فِي السَّيفِ، و تَحتَ السَّيفِ، وَ الأَمرُ يَعودُ كَما بَدَأَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفیض الکاشاني=: و الأمر یعود: یعني في دولة القائم علیه‌السلام (الوافي: ج‌۱۵ ص‌۴۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن أبي حفص الكلبي، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;124&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خداوند عزّ و جلّ ده سال، پیامبر خود را با اسلام به سوى مردم فرستاد؛ امّا از پذیرش، سر باز زدند تا او را به جنگیدن فرمان داد. پس خیر، در شمشیر است و زیر آن، و كار، همان گونه كه آغاز شد، از سر گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فیض کاشانی= در الوافى می‌گوید: «یعنى در حکومت قائم۷».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مفتاح-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۰: مِفتاحُ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کلید بهشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اِعلَموا أنَّ الجَنَّةَ تَحتَ ظِلالِ السُّيوفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۳ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي أوفى، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۱، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;125&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بدانید که بهشت، زیر سایۀ شمشیرهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه علیه و آله&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - في فَضلِ الغُزاةِ في سَبيلِ اللّه -: فَإِذا بَرَزوا لِعَدُوِّهِم، و اُشرِعَتِ الأَسِنَّةُ و فُوِّقَتِ السِّهامُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فُوقُ السَّهم: موضع الوَتَر. و فَوَّقتُهُ: جَعَلت له فُوقاً. و إذا وَضَعتُ السهمَ في الوَتَرَ لترمي به، قلتَ: أفَقتُه إفاقَةً (المصباح المنیر: ص‌۴۸۳ «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَقَدَّمَ الرَّجُلُ إلَى الرَّجُلِ؛ حَفَّتهُمُ المَلائِكَةُ بِأَجنِحَتِها، يَدعونَ اللّٰهَ تَعالیٰ بِالنُّصرَةِ وَ التَّثبيتِ، فَيُنادي مُنادٍ: الجَنَّةُ تَحتَ ظِلالِ السُّيوفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۲ ص‌۸۸۴ عن الإمام الرضا عن آبائه:، جامع الأخبار: ص‌۲۱۰ ح‌۵۱۳ عن الإمام الحسين عن الإمام عليّ علیهماالسلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۱۳ ح‌۲۷؛ تفسير الثعلبي: ج‌۳ ص‌۲۰۶ عن الإمام الحسين عن أبيه علیهماالسلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;126&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در بارۀ مقام رزمندگان در راه خدا -: آن گاه که با دشمنشان رو در رو شوند و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نشانه روند و تیرها در چلّۀ کمان نهاده شوند و مرد به سوی مرد پیش رود، فرشتگان آنها را زیر بال و پر خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند و به درگاه خدا برای یاری دادن و ثبات قدمشان دعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و منادی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای صدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: بهشت، زیر سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شمشیرهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اِعلَموا أنَّ الجَنَّةَ تَحتَ البارِقَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشريف الرضي۲ في ذيل الحديث: و هذا القول مجاز، و البارقة هاهنا: السيوف، و ليس الجنّة تحتها على الحقيقة، و إنّما المراد أنّ الصبر تحتها لجهاد الكافرين، و دفاع أعداء الدّين، يُفضي بالصابر إلى دخول الجنّة و نزول دار الأمنة، فلمّا كان ذلك سبب دخولها و الوصول إلى نعيمها، جاز أن يسمّيه باسمها، و نظائر ذلك كثيرة و قد أشرنا في كتابنا هذا إلى بعضها (المجازات النبویّة:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص‌۱۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳؛ المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۱۳ عن يحيى بن أبي بكر، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۶، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;127&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بدانید که بهشت در زیر برق شمشیرهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الجَنَّةُ تَحتَ أطرافِ العَوالي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي=: یحتمل أن یکون المراد بالعوالي الرماح. قال في النهایة: العالیة: ما یلي السنان من الرمح، و الجمع: العوالي. أو یراد بها السیوف کما یظهر من ابن أبي الحدید (بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۷، نهج البلاغة: الخطبة۱۲۴ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۲؛ الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۵ كلاهما عن عمّار بن ياسر من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;128&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بهشت، زیر نوک نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدوا في سَبیل اللّه؛ فَإِنَّ الجِهادَ في سَبیلِ اللّه بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ یُنَجِّي اللّٰهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ بِهِ مِنَ الهَمِّ وَ الغَمِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ کلاهما نحوه، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص‌۳۹۵ ح‌۲۲۷۴۳ عن عبادة بن الصامت و ص‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷۶۲ عن إسحاق، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;129&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در راه خدا جهاد کنید، که جهاد، دری از درهای بهشت است و خداوند به وسیلۀ آن [انسان را] از نگرانی و اندوه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهاند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أمّا بَعدُ، فَإنَّ الجِهادَ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ فَتَحَهُ اللّٰهُ لِخاصَّةِ أولِيائِهِ، وَ سَوَّغَهُم كَرامَةً مِنهُ لَهُم، و نِعمَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الوافي: «و سَوّغهُ»، و نقله العلّامة المجلسي= في المرآة عن بعض نسخ التهذیب ثمّ قال: «و هو أظهر، و علی ضمیر الجمع لعلّ فیه حذفاً و إیصالاً؛ أي: سوّغهُ لهم: أو من قولهم: ساغ الشرابُ؛ إذا سهل مدخله في الحلق. و قوله علیه‌السلام: «نعمة» إمّا مرفوع بالعطف علی باب، أو منصوب بالعطف علی کرامة» (اُنظر: الوافي: ج‌۱۵ ص‌۴۷ و مرآة العقول: ج‌۱۸ ص‌۳۲۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَخَرَها، وَ الجِهادُ هُوَ لبِاسُ التَّقویٰ، و دِرعُ اللّه الحَصينَةُ، و جُنَّتُهُ الوَثيقَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ كلاهما عن أبي عبد الرحمٰن السلمي، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، الغارات: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۴ عن محمّد بن مخنف و كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;130&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، جهاد، یكى از درهاى بهشت است كه خداوند براى اولیای خاصّ خود گشود و آن را به كام آنان گوارا ساخت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نیز در الوافى به جاى «سوّغهم»، «سوّغه» آمده است. علّامه مجلسى نیز با اشاره به این که در برخى نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تهذیب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحکام «سوّغه» آمده، گویا آن را روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر دیده است؛ یعنى «جهاد را براى اولیای خاصّ خود مُجاز ساخت» و بنا بر این که ضمیرِ جمع باشد، احتمال داده که در اصل، «سوّغه لهم» بوده که ضمیر اوّل، حذف و دومى پس از حذف لام به فعل چسبیده است. نیز احتمال داده از ریشۀ «ساغ الشراب» باشد که وقتى غذا یا مایعى به راحتى و گوارایى فرو داده شود، به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. به نظر ما همین معنا درست است و علاوه بر تناسب آن با سیاق سخن امام۷، کاربرد «تسویغ» در معناى تجویز نیز در اصل از همین معنا گرفته شده است. بنا بر این، «سوّغهم» - که در بیشتر نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى الکافى آمده -، معنایى متناسب و سازگار با سیاق سخن دارد و به تقدیر حذف و اتّصال نیز نیازى نیست. فیروزآبادى، از جمله نوشته است: «ساغ الشراب: سهل مدخله فى الحلق و منه قوله تعالى: (سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ) (نحل: آیۀ ۶۷)» و افزوده است: «أساغ فلان الشراب و الطعام یسیغه إساغة و سوّغه ما أصاب: هنّأه، و قیل: ترکه له خالصاً» (تاج العروس: ج۱۲ ص‌۲۴ - ۳۵) چنان که اگر آن را به معناى «ویژۀ کسى ساختن» بپذیریم - که فیروزآبادى با تعبیر «قیل» به آن اشاره کرد -، باز معناى روشن و سازگارى خواهد داشت. (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و این] كرامتى است از او براى آنان و نعمتى است كه آن را برایشان ذخیره ساخت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى نسخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نیز در نهج&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلاغة، جملۀ «و به کام آنان گوارا ساخت [و این] کرامتى است از او براى آنان و نعمتى است که آن را ذخیره ساخت» نیامده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهاد، جامۀ پرهیزگارى و زرهِ نفوذناپذیر و سپر نگاه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارندۀ الهى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;در-بارۀ-الخیر-کله-فی-السیف-و-تحت-ظل-السیف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بارۀ «الخَیرُ کُلُّه فِی السَّیف وَ تَحتَ ظِلِّ السَّیف»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دو عنوان «کلید خوبی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها» و «کلید بهشت»، تعبیر «الخیر کلّه فی السیف و تحت ظلّ السیف (همۀ خیر در شمشیر و زیر سایۀ شمشیر است)» و مانند آن تکرار شده است. بخشی از این حدیث&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با سند صحیح در کتاب شریف الکافی&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی: ج۵ ص۲ ح۱ و ص۷ ح۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شیخ صدوق=&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص۲۲۵ ح۵، الأمالی، صدوق: ص۶۷۴ ح۹۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقل شده و ناظر به اهمّیت، فضیلت و جایگاه جهاد در اسلام است. روایات فراوان دیگری نیز در فضیلت جهاد، گزارش شده اند که با مضمون این روایت، سازگار و همسو هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برداشت ناصحیح از روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مروّج خشونت شمردن آنها نیز ناصواب است. منطق اسلام در «استفاده نکردن از زور، اجبار و جنگ در پیشبرد اسلام»، ناصحیح بودن این پندار را از اساس اثبات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. این روایت در مجموعۀ هندسۀ معرفتی اسلام، معنا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد که اساس آن بر پایۀ (لا إِكْرَاهَ في الدِّينِ؛ هیچ اجباری در دین نیست)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آیۀ ۲۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا شده و توصیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به مسلمانان (وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا؛ و اگر تمایل به صلحْ نشان دادند، تو نیز ابراز تمایل کن [و تن به صلح بده]) است؛ ولی این همه، در کنار (وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللهِ وَ عَدُوَّكُمْ؛ و هر اندازه توانستید، در برابر آنها، نیرو و اسبان سواری آماده کنید، تا با آنها، دشمنان خدا و خود را بترسانید)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انفال: آیۀ ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر قواعد و اصول بالادستی، شیوۀ تبلیغ دین، دعوت دیگران به اسلام و عدم اجبار آنان است، هر چند آمادگی برای نبرد را نیز به گاه نیاز باید ضمیمه نمود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: انفال: آیۀ ۵۵ - ۶۲. این آیات، تأکید دارند که جامعۀ مسلمان، همیشه باید آمادۀ دفاع از خود باشد؛ امّا هیچ‌گاه پیش‌گام جنگ نشود. به علاوه، باید حتّی اگر دشمن پیمان‌شکن نیز پیشنهاد صلح داد، حتماً بپذیرد؛ ولی هرگز از حفظ توان دفاعی خویش غفلت نکند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنا و زیبایی روایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یاد شده، هنگامی روشن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که اسلام و مسلمانان مورد هجوم دیگران واقع شده و به دفاع نظامی نیاز داشته باشند. جهاد با شرایط خاصّ خود، از جمله حضور امام معصوم، امری مقدّس و تکلیفی شرعی و عقلی است و این روایت نیز در صدد بیان آن است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمان ویرایش این سطور، مصادف با هجوم شجاعانۀ نیروهای مقاومت به رژیم صهیونیستی و مقاومت شجاعانۀ اهالی غزّه مقابل تجاوز وحشیانه و بمباران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن رژیم است. آنان با افتخار نشان دادند که «الخیر کلّه فی السیف و تحت ظلّ السیف» و دیگرانی که سلاح را کنار نهاده و به گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای خزیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و تنها تماشاگر جنایات صهیونیست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اشغالگر هستند، خزی و خذلان و یأس خود را زمزمه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. در آغاز دفاع مقدّس ملّت ایران در مقابل رژیم صدام نیز امام خمینی سخنی گفت که ترجمان این حدیث نبوی بود: «جنگ، جنگ است و عزّت و شرف میهن و دین ما در گرو همین مبارزات است» (صحیفۀ امام: ج۳ ص‌۲۴۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-بركات-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِعُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بَرَكاتُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برکات جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-الجهاد-الاجتماعیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱: بَرَكاتُ الجِهادِ الاِجتِماعِیَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برکات اجتماعی جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رحمة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۱: رَحمَةُ اللّه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رحمت خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ ٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ أُوْلـٰئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ ٱللهِ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانی که ایمان آورده و کسانی که هجرت کرده و در راه خدا جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آنان به رحمت خدا امید دارند و خداوند، آمرزنده و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُواْ مِن بَعْدِ مَا فُتِنُواْ ثُمَّ جَـٰهَدُواْ وَ صَبَرُواْ إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(سپس پروردگار تو به کسانی که پس از فریب&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردن، [به ایمان باز گشتند و] هجرت کردند، سپس جهاد کردند و استقامت نمودند، پروردگارت، پس از انجام این کارها، بخشنده و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن جندب بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أنَّهُ بَعَثَ رَهطاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرهط من الرجال: ما دون العشرة. و قيل: إلى الأربعين (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ «رهط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و بَعَثَ عَلَيهِم أبا عُبَيدَةَ بنَ الجَرّاحِ أو عُبَيدَةَ، فَلَمّا ذَهَبَ لِيَنطَلِقَ بَكیٰ صَبابَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّبابَة: الشَّوق. صَبَبتُ إلیه صَبابَة، فأنا صَبٌّ: أي عاشق مشتاق (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۵۱۸ «صبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَجَلَسَ، فَبَعَثَ عَلَيهِم عَبدَ اللّه بنَ جَحشٍ مَكانَهُ، و كَتَبَ لَهُ كِتاباً و أَمَرَهُ ألّا يَقرَأَ الكِتابَ حَتّیٰ يَبلُغَ مَكانَ كَذا و كَذا، و قالَ: لا تُكرِهَنَّ أحَداً مِن أصحابِكَ عَلَى المَسيرِ مَعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا قَرَأَ الكِتابَ استَرجَعَ، ثُمَّ قالَ: سَمعٌ و طاعَةٌ لِلهِ و لِرَسولِهِ. فَخَبَّرَهُمُ الخَبَرَ و قَرَأَ عَلَيهِمُ الكِتابَ، فَرَجَعَ رَجُلانِ و مَضیٰ بَقِيَّتُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَقُوا ابنَ الحَضرَمِيِّ فَقَتَلوهُ، و لَم يَدروا أنَّ ذٰلِكَ اليَومَ مِن رَجَبٍ أو جُمادیٰ، فَقالَ المُشرِكونَ لِلمُسلِمينَ: قَتَلتُم فِي الشَّهرِ الحَرامِ! فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (يَسْـئلُونَكَ عَنِ ٱلشَّهْرِ ٱلْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ بَعضُهُم: إن لَم يَكونوا أصابوا وِزراً فَلَيسَ لَهُم أجرٌ! فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (إِنَّ ٱلَّذِيـنَ ءَامَنُواْ وَ ٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ أُوْلَـٰـئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ ٱللهِ وَ ٱللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷۰، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۰۳، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۴۵، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ الجزء ۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳۱ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;131&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از جُندَب بن عبد اللّٰه - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گروهی را اعزام کرد و ابو عُبَیدۀ جرّاح یا عُبَیده را فرمانده آنان قرار داد. او همین که خواست حرکت کند، از فراق پیامبر خدا گریست و نشست. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله عبد اللّٰه بن جحش را جای&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزین او کرد و مکتوبی برایش نوشت و به او فرمود نوشته را نخواند تا به فلان و بهمان جا برسد. همچنین به او فرمود: «هیچ یک از یارانت را مجبور به همراهی با خودت نکن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّٰه چون نامه را خواند، گفت: إنّا للّٰه و إنّا إلیه راجعون و سپس گفت: از فرمان خدا و پیامبرش اطاعت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. آن گاه، خبر را به یارانش گفت و نامه را برایشان خواند. دو مرد باز گشتند و بقیّه به راه خود ادامه دادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان با ابن حضرمی رو به رو شدند و او را کشتند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند که آن روز از ماه رجب است یا جمادی. مشرکان به مسلمانان گفتند: شما در ماه حرام، قتل انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. پس خداوند عزّ و جلّ، این آیه را نازل فرمود: (از تو در بارۀ جنگ در ماه حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند) تا پایان آیه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یکی از آنها گفت: اگر گناهی انجام نداده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مزدی هم ندارند. خداوند عزّ و جلّ، این آیه را نازل فرمود: (کسانی که ایمان آورده و کسانی که هجرت کرده و در راه خدا جهاد نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آنان به رحمت خدا امید دارند و خداوند، آمرزنده و مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نصرة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۲: نُصرَةُ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یاری خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن تَنصُرُواْ ٱللهَ يَنصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! اگر خدا را یاری کنید، شما را یاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را استوار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(... و یَومَئِذٍ یَفرَحُ المُؤمِنونَ * بِنَصْرِ ٱللهِ يَنصُرُ مَن يَشَاءُ وَ هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ * وَعْدَ ٱللهِ لَا يُخْلِفُ ٱللهُ وَعْدَهُ وَ لَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: ۴ - ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در آن روز، مؤمنان شادمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند * به سبب یاری خداوند. او هر کس را بخواهد، یاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و او صاحب قدرت و مهربان است. * این، وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای است که خدا داده و خداوند هرگز از وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش تخلّف نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ ولی بیشتر مردم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا * لِّيَغْفِرَ لَكَ ٱللهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِرَ ٰطًا مُّسْتَقِيمًا * وَ يَنصُرَكَ ٱللهُ نَصْرًا عَزِيزًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱ - ۳ و راجع تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ - ۳۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ما برای تو پیروزی آشکاری فرا هم ساختیم * تا خداوند، گناهان دور و نزدیک تو را ببخشد و نعمتش را بر تو تمام کند و به راه راست، هدایتت فرماید * و پیروزی شکست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذیری نصیب تو کند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللهُ فِى مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْـئاً وَ ضَاقَتْ عَلَيْكُمُ ٱلأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُّدْبِرِينَ * ثُمَّ أَنزَلَ ٱللهُ سَكِينَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَ عَذَّبَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَ ذَٰلِكَ جَزَاءُ ٱلْكَافِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۵ - ۲۶ و راجع تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ - ۲۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، شما را در جاهای زیادی یاری کرد و در روز حنین [نیز یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان نمود]، در آن هنگام که فزونی جمعیّتتان شما را مغرور ساخت؛ ولی [این فزونی جمعیّت،] هیچ به دردتان نخورد و زمین با همۀ وسعتش بر شما تنگ شد. سپس پشت [به دشمن] کرده، فرار نمودید * سپس خداوند «سکینۀ» خود را بر پیامبرش و بر مؤمنان نازل کرد و لشکرهایی فرستاد که شما نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدید و کافران را مجازات کرد، و این است جزای کافران).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: عن ابن زيدٍ - في قَولِهِ تَعالیٰ: (بَلیٰ إِنْ تَصْبِروا وَ تَتَّقُوا و یَأتوکُمْ مِنْ فَورِهِمْ هٰذا...)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمام هذه الآیة والتي قبلها هي: (إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَلَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلَاثَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُنْزَلِينَ * بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ) (آل عمران: ۱۲۴ – ۱۲۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-: قالوا لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و هُم يَنظُرونَ المُشرِكينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في معرکة اُحُد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا رَسولَ اللّه، ألَيسَ يُمِدُّنَا اللّٰهُ كَما أمَدَّنا يَومَ بَدرٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ألَن يَكفِيَكُم أن يُمِدَّكُم رَبُّكُم بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ المَلائِكَةِ مُنزَلينَ؟ و إنَّما أمَدَّكُم يَومَ بَدرٍ بِأَلفٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجاءَتِ الزِّيادَةُ مِنَ اللّه عَلیٰ أن يَصبِروا و يَتَّقوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ الجزء ۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;132&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن زید در بارۀ این سخن خداوند متعال: (آری، اگر شکیبایی ورزید و پرهیزگاری پیشه کنید و دشمنان در همین لحظه، جوشان و فروشان بر شما بتازند...)-: مسلمانان در حالی که به سپاه مشرکان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریستند، به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفتند: ای پیامبر خدا! آیا خدا مانند روز بدر به ما کمک نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «آیا برایتان کافی نیست که پروردگارتان با سه هزار فرشتۀ فرود آمده از آسمان کمکتان کند، در حالی که روز بدر با هزار فرشته کمکتان کرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این افزایش از جانب خدا به شرط آن است که شکیبایی ورزند و پرهیزگاری داشته باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود: كُنتُ مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ حُنَينٍ، فَوَلّیٰ عَنهُ النّاسُ، و ثَبَتَ مَعَهُ ثَمانونَ رَجُلاً مِنَ المُهاجِرينَ وَ الأَنصارِ، فَنَكَصنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النكوص: الرجوع إلى وراء، و هو القهقرىٰ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ أقدامِنا نَحواً مِنَ ثَمانينَ قَدَماً و لَم نُوَلِّهِمُ الدُّبُرَ، و هُمُ الَّذينَ أنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلَيهِمُ السَّكينَةَ، و رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ بَغلَتِهِ يَمضي قُدُماً، فَحادَت بِهِ بَغلَتُهُ فَمالَ عَنِ السَّرجِ، فَقُلتُ لَهُ: اِرتَفِع رَفَعَكَ اللّٰهُ، فَقالَ: ناوِلني كَفّاً مِن تُرابٍ، فَضَرَبَ بِهِ وُجوهَهُم، فَامتَلأَت أعيُنُهُم تُراباً. ثُمَّ قالَ: أينَ المُهاجِرونَ وَ الأَنصارُ؟ قُلتُ: ثَمَّ اُولاءِ، قالَ: اِهتِف بِهِم، فَهَتَفتُ بِهِم، فَجاؤوا و سُيوفُهُم بِأَيمانِهِم كَأَنَّهَا الشُّهُبُ، و وَلَّى المُشرِكونَ أَدبارَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳۶، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۴۹، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۵۱، فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱۷ و ليس فيه ذيله من «و رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله معه»، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ و الثلاثة الأخيرة نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;133&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللّٰه بن مسعود -: در جنگ حُنَین، با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودم. مسلمانان از گرد او پراکنده شدند و تنها هشتاد مرد از مجاهدان و انصار با او ایستادگی کردند. ما حدود هشتاد قدم عقب نشستیم؛ امّا فرار نکردیم و اینان، همان کسانی هستند که خداوند عزّ و جلّ بر آنان آرامش نازل کرد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله سوار بر استرش پیش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت که استر، او را به یک طرف کج کرد و زین بر گشت. من گفتم: خودت را بالا بکش، خدایت بالا برد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مشتی خاک به من بده» و آن را به صورت دشمنان پاشید و چشمانشان پر از خاک شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «مهاجران و انصار کجایند؟». گفتم: آن جا هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «صدایشان بزن». من آنها را صدا زدم. شمشیر به دست، مانند شهاب رسیدند و مشرکان پا به فرار گذاشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: كانَ إبليسُ يَومَ بَدرٍ يُقَلِّلُ المُسلِمينَ في أعيُنِ الكُفّارِ، و يُكَثِّرُ الكُفّارَ في أعيُنِ المُسلِمينَ، فَشَدَّ عَلَيهِ جَبرَئيلُ علیه‌السلام بِالسَّيفِ، فَهَرَبَ مِنهُ و هُوَ يَقولُ: يا جَبرَئيلُ، إنّي مُؤَجَّلٌ، إنّي مُؤَجَّلٌ! حَتّیٰ وَقَعَ فِي البَحرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;134&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: در روز بدر، ابلیس شمار مسلمانان را در چشم كافران، اندک و شمار كافران را در چشم مسلمانان، بسیار جلوه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. جبرئیل علیه‌السلام با شمشیر به او حمله كرد و ابلیس گریخت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «اى جبرئیل! به من مهلت داده شده، به من مهلت داده شده!»، تا این كه به دریا افتاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة عن موسى بن عقبة: أمَرَ اللّٰهُ عزّ و جلّ رَسولَهُ صلّی اللّه علیه و آله بِإِجلائِهِم [بَنِي النَّضيرِ] و إخراجِهِم مِن دِيارِهِم، و أَمَرَهُم أن يَسيروا حَيثُ شاؤوا، و قَد كانَ النِّفاقُ قَد كَثُرَ فِي المَدينَةِ، فَقالوا: أينَ تُخرِجُنا؟ قالَ: اُخرِجُكُم إلَى الحَبسِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَ المُنافِقونَ ما يُرادُ بِإِخوانِهِم و أَولِيائِهِم مِن أهلِ الكِتابِ أرسَلوا إلَيهِم، فَقالوا لَهُم: إنّا مَعَكُم مَحيانا و مَماتَنا؛ إن قوتِلتُم فَلَكُم عَلَينَا النَّصرُ، و إن اُخرِجتُم لَم نَتَخَلَّف عَنكُم. و سَيِّدُ اليَهودِ أبو صَفِيَّةَ حُيَيُّ بنُ أخطَبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَثِقوا بِأَمانِيِّ المُنافِقينَ عَظُمَت غِرَّتُهُم، و مَنّاهُمُ الشَّيطانُ الظُّهورَ، فَنادَوُا النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله و أَصحابَهُ: إنّا وَاللّه لا نَخرُجُ، و لَئِن قاتَلتَنا لَنُقاتِلَنَّكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَضَى النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله لِأَمرِ اللّه تَعالیٰ فيهِم، فَأَمَرَ أصحابَهُ فَأَخَذُوا السِّلاحَ، ثُمَّ مَضیٰ إلَيهِم، و تَحَصَّنَتِ اليَهودُ في دورِهِم و حُصونِهِم، فَلَمَّا انتَهیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلیٰ أزِقَّتِهِم و حُصونِهِم كَرِهَ أن يُمَكِّنَهُم مِنَ القِتالِ في دورِهِم و حُصونِهِم، و حَفِظَ اللّٰهُ عزّ و جلّ لَهُ أمرَهُ، و عَزَمَ عَلیٰ رُشدِهِ، فَأَمَرَ بِالأَدنیٰ فَالأَدنیٰ مِن دورِهِم أن تُهدَمَ، و بِالنَّخلِ أن تُحرَقَ و تُقطَعَ، و كَفَّ اللّٰهُ أيدِيَهُم و أَيدِي المُنافِقينَ، فَلَم يَنصُروهُم، و أَلقَى اللّٰهُ عزّ و جلّ في قُلوبِ الفَريقَينِ كِلاهُمَا الرُّعبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جَعَلَتِ اليَهودُ كُلَّما خَلَصَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مِن هَدِم ما يَلي مَدينَتَهُ، ألقَى اللّٰهُ عزّ و جلّ في قُلوبِهِمُ الرُّعبَ، فَهَدَمُوا الدّورَ الَّتي هُم فيها مِن أدبارِها، و لَم يَستَطيعوا أن يَخرُجوا عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله و أَصحابِهِ، يَهدِمونَ ما أتَوا عَلَيهِ الأَوَّلَ فَالأَوَّلَ، فَلَمّا كادَتِ اليَهودُ أن تَبلُغَ آخِرَ دورِها، و هُم يَنتَظِرونَ المُنافِقينَ و ما كانوا مَنَّوهُم، فَلَمّا يَئِسوا مِمّا عِندَهُم سَأَلوا رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الَّذي كانَ عَرَضَ عَلَيهِم قَبلَ ذٰلِكَ، فَقاضاهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ أن يُجلِيَهُم و لَهُم أن يَتَحَمَّلوا بِمَا استَقَلَّت بِهِ الإِبِلُ مِنَ الَّذي كانَ لَهُم، إلّا ما كانَ مِن حَلقَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحلقة - بسكون اللام -: السلاح عامّاً، و قيل: هي الدروع خاصّة (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۷ «حلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو سِلاحٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطاروا كُلَّ مَطيرٍ، و ذَهَبوا كُلَّ مَذهَبٍ، و... كانوا قَد عَيَّرُوا المُسلِمينَ حينَ يَهدِمونَ الدّورَ و يَقطَعونَ النَّخلَ، فَقالوا: ما ذَنبُ شَجَرَةٍ و أَنتُم تَزعُمونَ أنَّكُم مُصلِحونَ؟! فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (سَبَّحَ لِلّٰهِ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَ مَا فِى ٱلأَرْضِ وَ هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ * هُوَ ٱلَّذِى أَخْرَجَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ مِن دِيَـٰرِهِمْ) إلیٰ قَولِهِ (وَ لِيُخْزِىَ ٱلْفَـٰسِقِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: ۱ - ۵: (سَبَّحَ لِلّٰهِ مَا فِى ٱلسَّمَاوَاتِ وَ مَا فِى ٱلْأَرْضِ وَ هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ * هُوَ ٱلَّذِى أَخْرَجَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَابِ مِن دِيَـٰرِهِمْ لِأَوَّلِ ٱلْحَشْرِ مَا ظَنَنتُمْ أَن يَخْرُجُوا وَ ظَنُّوا أَنَّهُم مَّانِعَتُهُمْ حُصُونُهُم مِّنَ ٱللهِ فَأَتَاهُمُ ٱللهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِى قُلُوبِهِمُ ٱلرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُم بِأَيْدِيهِمْ وَ أَيْدِى ٱلْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَـٰأُولِى ٱلْأَبْصَارِ * وَ لَوْ لَا أَن كَتَبَ ٱللهُ عَلَيْهِمُ ٱلْجَلَاءَ لَعَذَّبَهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَ لَهُمْ فِى ٱلْآخِرَةِ عَذَابُ ٱلنَّارِ * ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا ٱللهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَن يُشَاقِّ ٱللهَ فَإِنَّ ٱللهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ * مَا قَطَعْتُم مِّن لِّينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَىٰ أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ ٱللهِ وَ لِيُخْزِىَ ٱلْفَاسِقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبيهقي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱ نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;135&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة - به نقل از موسی بن عُقْبه -: خداوند به پیامبرش فرمان داد که بنی نَضیر، از سرزمینشان تبعید و اخراج شوند. [پیامبر صلّی اللّه علیه و آله] به ایشان فرمود که هر جا خواستند، بروند و آن روزها نفاق در مدینه زیاد شده بود. گفتند: ما را به کجا تبعید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی؟ فرمود: «به حبس، تبعیدتان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منافقان چون از کاری که بنا بود با برادران و دوستان اهل کتابشان بشود باخبر شدند، به آنها پیغام دادند که: ما زنده و مرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان با شماست. اگر با شما جنگ شود، بر ماست که یاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان کنیم و اگر اخراج شدید، ما هم با شما خواهیم آمد. رئیس یهودیان، ابو صفیّه حُیَیّ بن اَخطب بود. [اهل کتاب] چون از وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منافقان مطمئن شدند، غرورشان بالا گرفت و شیطان، آنها را امیدوار به پیروزی کرد و خطاب به پیامبر و یارانش گفتند: به خدا سوگند، ما جایی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم. اگر با ما بجنگی، با تو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله طبق فرمان خدا با آنان عمل کرد و به یارانش دستور داد سلاح بر گرفتند و به سوی بنی نضیر حرکت کردند. یهودیان در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و قلعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان پناه گرفتند. چون پیامبر خدا به کوی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و قلعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بنی نضیر رسید، خوش نداشت که به آنها اجازه دهد در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و قلعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان با مسلمانان بجنگند. پس خداوند عزّ و جلّ، کار پیامبرش را حفظ کرد و او تصمیم درستی گرفت و دستور داد خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های یهود را یکی پس از دیگری خراب کنند و نخل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را آتش زنند و قطع کنند، و خدا دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آنها و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های منافقان را بست و منافقان به کمک یهود نرفتند و خداوند عزّ و جلّ در دل هر دو گروه، هراس افکند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس هر بار که پیامبر خدا از تخریب خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نزدیک قلعۀ اصلی یهود فراغت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یافت، خداوند، وحشتی در دل آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انداخت، به طوری که خودشان خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی را که در آن بودند، از پشت خراب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و نتوانستند رو در روی پیامبر و یارانش بِایستند. خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را یکی یکی خراب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، تا آخرین خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان چیزی نمانده بود و همچنان منتظرمنافقان و وعدۀ آنان بودند؛ امّا خبری نشد و چون از کمک منافقان نومید شدند، از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله درخواست همان چیزی را کردند که ایشان پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر به آنان عرضه کرده بود. پس، پیامبر خدا حکم داد که اخراجشان کنند و فرمود که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند اموال خود را در حدّی که بار شتران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود با خود ببرند، بجز جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزارهایشان را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، یهود به هر سو پراکنده شدند و رفتند... آنها مسلمانان را زمانی که خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را خراب و نخل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را قطع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکوهیدند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: درخت چه گناهی کرده است!؟ شما که ادّعا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید مُصلح هستید! پس خداوند، این آیه را نازل فرمود: (آنچه در آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و آنچه در زمین است، خدا را تسبیح می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید و او توانمند و حکیم است * اوست که کافران اهل کتاب را از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان بیرون کرد) تا این قسمت آیه: (تا نافرمانان را خوار سازد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن السدّي: لَمَّا ارتَحَلَ أبو سُفيانَ وَ المُشرِكونَ يَومَ اُحُدٍ مُتَوَجِّهينَ نَحوَ مَكَّةَ، انطَلَقَ أبو سُفيانَ حَتّیٰ بَلَغَ بَعضَ الطَّريقِ، ثُمَّ إنَّهُم نَدِموا، فَقالوا: بِئسَ ما صَنَعتُم، إنَّكُم قَتَلتُموهُم حَتّیٰ إذا لَم يَبقَ إلَّا الشَّريدُ تَرَكتُموهُم! اِرجِعوا فَاستَأصِلوهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَذَفَ اللّٰهُ عزّ و جلّ في قُلوبِهِمُ الرُّعبَ، فَانهَزَموا، فَلَقوا أعرابِيّاً، فَجَعَلوا لَهُ جُعلاً و قالوا لَهُ: إن لَقيتَ مُحَمَّداً فَأَخبِر بِما قَد جَمَعنا لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخبَرَ اللّٰهُ عزّ و جلّ رَسولَهُ صلّی اللّه علیه و آله، فَطَلَبَهُم حَتّیٰ بَلَغَ حَمراءَ الأَسَدِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمراء الأسد: هو موضع على ثمانية أميال من المدينة (معجم البلدان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَنزَلَ اللّٰهُ عزّ و جلّ في ذٰلِكَ، فَذَكَرَ أبا سُفيانَ حينَ أرادَ أن يَرجِعَ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله و ما قَذَفَ في قَلبِهِ مِنَ الرُّعبِ، فَقالَ: (سَنُلْقِى فِى قُلُوبِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱلرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُواْ بِاللَّهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ الجزء ۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴، تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷ نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;136&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از سدی -: چون ابو سفیان و مشرکان در روز اُحُد بار و بنۀ خود را بستند و به سوی مکّه حرکت کردند، قسمتی از راه را که رفتند، پشیمان شدند و گفتند: اشتباه کردید! شما آنها را کشتید، تا جایی که چون مشتی فراری از ایشان باقی نماند، رهایشان کردید. برگردید و آنها را ریشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کن کنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، خداوند در دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آنان هراس افکند و منصرف شدند. در بین راه، به عرب بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینی برخوردند. مزدی به او دادند و گفتند: اگر محمّد را دیدی، به او بگو که نیروی فراوانی بر ضدّش گرد آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عزّ و جلّ، این مطلب را به پیامبرش خبر داد و او صلّی اللّه علیه و آله در تعقیب آنها بر آمد تا به حمراء الأسد رسید. خداوند عزّ و جلّ در این باره آیه نازل کرد و از ابو سفیان گفت که خواسته به [جنگ با] پیامبر صلّی اللّه علیه و آله باز گردد امّا در دلش هراس افکنده است و گفت: (به زودی، در دل کافران رعب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکنیم، بِدان سبب که به خدا شرک ورزیدند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَنَّ عَلَيَّ رَبّي و قالَ: يا مُحَمَّدُ! صَلَّى اللّٰهُ عَلَيكَ... و نَصَرتُكَ بِالرُّعبِ الَّذي لَم أنصُر بِهِ أحَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن جابر، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;137&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند بر من منّت نهاد و فرمود: «ای محمّد! خدا بر تو درود فرستاد... و تو را با هراس [انداختن در دل دشمنانت]، یارى دادم، در حالى كه هیچ كس را با آن یارى ندادم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اُعطيتُ خَمساً لَم يُعطَها أحَدٌ قَبلي: جُعِلَت لِيَ الأَرضُ مَسجِداً و طَهوراً، و نُصِرتُ بِالرُّعبِ، و اُحِلَّ لِيَ المَغنَمُ، و اُعطيتُ جَوامِعَ الكَلِمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوامع الكلم: الاقتصار على الإيجاز و ترك الفضول من الكلام، و لعلّ المراد به هنا القرآن و ما جمع اللّٰه بلطفه من المعاني الجمّة في الألفاظ القليلة (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ «جمع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و اُعطيتُ الشَّفاعَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴، الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶ عن ابن عبّاس، الأمالي للطوسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۹ عن عطاء بن السائب عن الإمام الباقر عن آبائه: نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵؛ صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۸، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰ كلاهما عن جابر نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;138&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: پنج امتیاز به من داده شده كه به هیچ كس پیش از من، داده نشده است: زمین برایم سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه و پاک كننده قرار داده شده، با هراس [افتادن در دل دشمنانم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] یارى داده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، غنیمت برایم حلال گردیده، جوامع الكَلِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوامع الکلم یعنی سخنی که در آن، به ایجازگویی و ترک کردن زیادی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سخن، بسنده شده است و احتمال دارد در این جا منظور، قرآن کریم باشد.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من داده شده، و حقّ شفاعت كردن، به من عطا شده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: فُضِّلتُ بِأَربَعٍ: جُعِلَت لِاُمَّتِيَ الأَرضُ مَسجِداً و طَهوراً... و نُصِرتُ بِالرُّعبِ مَسيرَةَ شَهرٍ يَسيرُ بَينَ يَدَيَّ، و اُحِلَّت لِاُمَّتِيَ الغَنائِمُ، و اُرسِلتُ إلَى النّاسِ كافَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ عن أبي أمامة، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱؛ مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱۹۸، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰ ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۸۷، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۹، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰۰۱ كلّها عن أبي أمامة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;139&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مرا با چهار چیز، برترى داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: زمین، براى امّتم مسجد و پاک كننده قرار داده شده است...، با هراس [افتادن در دل دشمنانم] یارى داده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در برابرم، دشمن تا مسیر یک ماه راه در دلش هراس افکنده شده، غنائم براى امّتم حلال شده، و پیامبر همۀ مردم هستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: بُعِثتُ بِجَوامِعِ الكَلِمِ، و نُصِرتُ بِالرُّعبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱۵ عن أبي هریرة، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵۳، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۸۸، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸۹۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;140&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: من، با سخنان جامع، مبعوث شدم و با هراس [و وحشتى كه خداوند در دل دشمنان افكند]، یارى شدم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - لَمّا قالَ لَهُ اليَهودِيُّ: فَإِنَّ هٰذا هودٌ قَدِ انتَصَرَ اللّٰهُ لَهُ مِن أعدائِهِ بِالرّيحِ، فَهَل فَعَلَ لِمُحَمَّدٍ شَيئاً مِن هٰذا؟ -: لَقَد كانَ كَذٰلِكَ، ومُحَمَّدٌ صلّی اللّه علیه و آله اُعطِيَ ما هُوَ أفضَلُ مِن هٰذا؛ إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ قَدِ انتَصَرَ لَهُ مِن أعدائِهِ بِالرّيحِ يَومَ الخَندَقِ؛ اذ أرسَلَ عَلَيهِم ريحاً تَذرُو الحَصیٰ، و جُنوداً لَم يَرَوها، فَزادَ اللّٰهُ تَعالیٰ مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ هودٍ بِثَمانِيَةِ آلافِ مَلَكٍ، و فَضَّلَهُ عَلیٰ هودٍ بِأَنَّ ريحَ عادٍ ريحُ سَخَطٍ، و ريحَ مُحَمَّدٍ صلّی اللّه علیه و آله ريحُ رَحمَةٍ، قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱذْكُرُواْ نِعْمَةَ ٱللهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۵ من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت: و فيه «بثلاثة آلاف» بدل «بثمانية آلاف» نحوه و راجع روضة الواعظين: ج۱ ص۱۶۴ ح۱۷۴ و إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;141&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - هنگامی که مرد یهودی گفت: خداوند که هود را به وسیلۀ باد بر دشمنانش پیروز گرداند، آیا چیزی از این کارها را برای محمّد کرده است؟ -: بله، کرده است و به محمّد صلّی اللّه علیه و آله بالاتر از این داده است. خداوند عزّ و جلّ، در روز خندق، او را به وسیلۀ باد بر دشمنانش پیروز گرداند؛ زیرا بادی برایشان وزاند که رشن‌ها را به هر سو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پراکند، و سپاهیانی فرستاد که دشمن آنها را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید. خداوند متعال، هشتاد هزار فرشته برای یاری محمّد فرستاد که برای هود نفرستاد. همچنین از این جهت، او را بر هود برتری داد که باد عاد، باد غضب بود و بادی که به یاری محمّد فرستاد، باد رحمت. خداوند متعال فرموده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است: (ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! نعمت خدا به خود را به یاد آورید، آن گاه که لشکریانی به سوی شما آمدند. پس بر سر آنان، تندبادی و لشکرهایی که آنها را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدید، فرستادیم).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في ذِكرِ غَزوَةِ الخَندَقِ -: لَمّا رَأیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مِن أصحابِهِ الجَزَعَ لِطولِ الحِصارِ، صَعِدَ إلیٰ مَسجِدِ الفَتحِ - و هُوَ الجَبَلُ الَّذي عَلَيهِ مَسجِدُ الفَتحِ اليَومَ - فَدَعَا اللّٰهَ و ناجاهُ في ما وَعَدَهُ؛&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ مِمّا دَعاهُ أن قالَ: «يا صَريخَ المَكروبينَ، و يا مُجيبَ المُضطَرّينَ، و يا كاشِفَ الكَربِ العَظيمِ، أنتَ مَولايَ و وَلِيّي و وَلِيُّ آبائِيَ الأَوَّلينَ، اِكشِف عَنّا غَمَّنا و هَمَّنا و كَربَنا، وَ اكشِف عَنّا شَرَّ هٰؤُلاءِ القَومِ بِقُوَّتِكَ و حَولِكَ و قُدرَتِكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَ عَلَيهِ جَبرَئيلُ علیه‌السلام فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّٰهَ قَد سَمِعَ مَقالَتَكَ و أَجابَ دَعوَتَكَ، و أَمَرَ الدَّبورَ - و هِيَ الرّيحُ مَعَ المَلائِكَةِ - أن تَهزِمَ قُرَيشاً وَ الأَحزابَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بَعَثَ اللّٰهُ عَلیٰ قُرَيشٍ الدَّبورَ فَانهَزَموا و قُلِعَت أخبِيَتُهُم، و نَزَلَ جَبرَئيلُ فَأَخبَرَهُ بِذٰلِكَ، فَنادیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حُذَيفَةَ بنَ اليَمانِ - و كانَ قَريباً مِنهُ - فَلَم يُجِبهُ، ثُمَّ ناداهُ فَلَم يُجِبهُ، ثُمَّ ناداهُ الثّالِثَةَ، فَقالَ: لَبَّيكَ يا رَسولَ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أدعوكَ فَلا تُجيبُني؟! قالَ: يا رَسولَ اللّه، بِأَبي أنتَ و اُمّي، مِنَ الخَوفِ وَ البَردِ وَ الجوعِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُدخُل فِي القَومِ وَ ائتِني بِأَخبارِهِم، و لا تُحدِثَنَّ حَدَثاً حَتّیٰ تَرجِعَ إلَيَّ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ قَد أخبَرَني أنَّهُ قَد أرسَلَ الرِّياحَ عَلیٰ قُرَيشٍ فَهَزَمَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حُذَيفَةُ: فَمَضَيتُ و أَنَا أنتَفِضُ مِنَ البَردِ، فَوَ اللّه، ما كانَ إلّا بِقَدرِ ما جُزتُ الخَندَقَ حَتّیٰ كَأَنّي في حَمّامٍ، فَقَصَدتُ خِباءً عَظيماً، فَإِذا نارٌ تَخبو و تَوَقَّدُ، و إذا خَيمَةٌ فيها أبو سُفيانَ قَد دَلّیٰ خِصيَتَيهِ عَلَى النّارِ، و هُوَ يَنتَفِضُ مِن شِدَّةِ البَردِ، و يَقولُ: يا مَعشَرَ قُرَيشٍ، إن كُنّا نُقاتِلُ أهلَ السَّماءِ بِزَعمِ مُحَمَّدٍ فَلا طاقَةَ لَنا بِأَهلِ السَّماءِ، و إن كُنّا نُقاتِلُ أهلَ الأَرضِ فَنَقدِرُ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: لِيَنظُر كُلُّ رَجُلٍ مِنكُم إلیٰ جَليسِهِ، لا يَكونُ لِمُحَمَّدٍ عَينٌ في ما بَينَنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حُذَيفَةُ: فَبادَرتُ أنَا فَقُلتُ لِلَّذي عَن يَميني: مَن أنتَ؟ فَقالَ: أنَا عَمرُو بنُ العاصِ، ثُمَّ قُلتُ لِلَّذي عَن يَساري: مَن أنتَ؟ قالَ: أنَا مُعاوِيَةُ. و إنَّما بادَرتُ إلیٰ ذٰلِكَ لِئَلاّ يَسأَلَني أحَدٌ: مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ رَكِبَ أبو سُفيانَ راحِلَتَهُ و هِيَ مَعقولَةٌ، و لَولا أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قالَ: لا تُحدِث حَدَثاً حَتّیٰ تَرجِعَ إلَيَّ لَقَدَرتُ أن أقتُلَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو سُفيانَ لِخالِدِ بنِ الوَليدِ: يا أبا سُلَيمانَ، لا بُدَّ مِن أن اُقيمَ أنَا و أَنتَ عَلیٰ ضُعَفاءِ النّاسِ. ثُمَّ قالَ: اِرتَحِلوا إنّا مُرتَحِلونَ. فَفَرّوا مُنهَزِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أصبَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قالَ لِأَصحابِهِ: لا تَبرَحوا. فَلَمّا طَلَعَتِ الشَّمسُ دَخَلُوا المَدينَةَ، و بَقِيَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في نَفَرٍ يَسيرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ ابنُ فَرقَدٍ الكِنانِيُّ رَمیٰ سَعدَ بنَ مُعاذٍ بِسَهمٍ فِي الخَندَقِ فَقَطَعَ أكحَلَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأكحل: عرق في وسط الذراع يكثر فصده (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۴ «كحل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَنَزَفَهُ الدَّمُ، فَقَبَضَ سَعدٌ عَلیٰ أكحَلِهِ بِيَدِهِ، ثُمَّ قالَ: اللّٰهُمَّ إن كُنتَ أبقَيتَ مِن حَربِ قُرَيشٍ شَيئاً فَأَبقِني لَها؛ فَلا أحَدَ أحَبُّ إلَيَّ مُحارَبَتُهُم مِن قَومٍ حادُّوا اللّٰهَ و رَسولَهُ، و إن كانَتِ الحَربُ قَد وَضَعَت أوزارَها بَينَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و بَينَ قُرَيشٍ فَاجعَلها لي شَهادَةً، و لا تُمِتني حَتّیٰ تُقِرَّ عَيني مِن بَني قُرَيظَةَ. فَأَمسَكَ الدَّمُ و تَوَرَّمَت يَدُهُ. و ضَرَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لَهُ فِي المَسجِدِ خَيمَةً، و كانَ يَتَعاهَدُهُ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱذْكُرُواْ نِعْمَةَ ٱللهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَ كَانَ ٱللهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا إِذْ جَاءُوكُم مِّن فَوْقِكُمْ وَ مِنْ أَسْفَلَ مِنكُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ و راجع الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;142&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بیان جنگ خندق -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله چون بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابی یارانش را از طولانی شدن محاصره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان دید، به سوی مسجد فتح، بالا رفت - و آن، کوهی است که امروز مسجد فتح بر روی آن قرار دارد - و در بارۀ وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که خداوند به او داده بود، به درگاهش دعا و مناجات کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جملۀ دعایش این بود که گفت: «ای فریادرس گرفتاران و ای اجابت کنندۀ دعای درماندگان و ای بر طرف کنندۀ گرفتاری بزرگ! تو سرپرست من و سرپرست نیاکان من هستی. به نیرو و توان و قدرتت، اندوه و نگرانی و گرفتاری ما را از ما بر طرف فرما و شرّ این قوم را از ما دور کن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس جبرئیل فرود آمد و گفت: ای محمّد! خدا سخنت را شنید و دعایت را پذیرفت و به دَبور (باد همراه با فرشتگان) دستور داد قریش و احزاب را در هم شکند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، دبور را بر سر قریش فرستاد و آنها در هم شکستند و خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان از جا کنده شد. جبرئیل علیه‌السلام فرود آمد و آن را به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خبر داد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله حذیفة بن یمان را که نزدیکش بود، صدا زد؛ امّا او جواب نداد. دو باره صدایش زد، باز جواب نداد. بار سوم صدایش زد. این بار گفت: بله، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «صدایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنم، جواب نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهی؟!». گفت: پدر و مادرم به فدایت، ای پیامبر خدا! از ترس و سرما و گرسنگی.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به میان این جماعت برو و برایم خبر بیاور. هیچ اقدامی نکنی تا نزد من باز گردی؛ زیرا خداوند به من خبر داده که بادی بر سرِ قریش فرستاده و آنها را در هم شکسته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حذیفه گفت: من به راه افتادم، در حالی که از سرما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لرزیدم؛ امّا به خدا سوگند، همین که از خندق گذشتم، گویا وارد حمّام شدم. به سمت خرگاهی بزرگ رفتم. دیدم آتشی شعله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خاموش شده و همچنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزد. وارد خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای شدم که ابو سفیان در آن بود و خودش را با آتش گرم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، در حالی که از شدّت سرما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لرزید و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ای جماعت قریش! ما به گفتۀ محمّد با اهل آسمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم و بنا بر این از پس اهل آسمان بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آییم. اگر با اهل زمین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیدیم، بر آنها پیروز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گفت: هر یک از شما بنگرد که بغل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش چه کسی است. مبادا جاسوسی از محمّد در بین ما باشد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حذیفه گفت: من پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستی کردم و به کسی که سمت راستم بود، گفتم: تو کیستی؟ گفت: عمرو بن عاص هستم. سپس به سمت چپی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام گفتم: تو کیستی؟ گفت: من معاویه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. من چنین پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستی کردم تا کسی از من نپرسد: تو کیستی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس ابو سفیان بر شترش که زانویش را بسته بود، سوار شد. اگر پیامبر خدا به من نگفته بود، «دست به هیچ کاری نزن تا نزد من باز گردی»، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستم ابو سفیان را بکشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس ابو سفیان به خالد بن ولید گفت: ای ابو سلیمان! من و تو باید [عقب] بمانیم تا از مردم ضعیف مواظبت کنیم. سپس گفت: حرکت کنید، ما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم. و شکست خورده گریختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون صبح شد، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به یارانش فرمود: «مواضع خود را ترک نکنید». آفتاب که زد، مسلمانان داخل مدینه شدند و پیامبر خدا با تعداد اندکی باقی ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فرقد کنانی، تیری به سعد بن معاذ زده بود که رگ اصلی دست او را قطع کرده بود و خونریزی شدیدی داشت. سعد، رگ خود را با دستش گرفت و گفت: خدایا! اگر جنگ با قریش هنوز تمام نشده است، مرا برای آن باقی بگذار؛ زیرا جنگ با هیچ کس را به اندازۀ جنگ با قومی که با خدا و پیامبرش دشمنی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند، دوست ندارم؛ ولی اگر جنگ میان قریش و پیامبر خدا تمام شده است، این را سبب شهادتم قرار ده و مرا نمیران تا چشمم به بنی قریظه روشن گردد. پس، خون بند آمد و دستش ورم کرد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله برای او در مسجد خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای زد و شخصاً به او رسیدگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه خداوند این آیه را نازل فرمود: (اى كسانى كه ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! نعمت خدا را بر خود به یاد آورید، آن گاه كه لشكرهایى به سوى شما آمدند. پس بر سر آنان، تندبادى و لشكرهایى كه آنها را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیدید، فرستادیم و خدا به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید، همواره بیناست، زمانی که از بالا و از پایین [لشکرگاه]تان به سویتان آمدند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَا التَقَى الصَّفّانِ مُنذُ كانَتِ الدُّنيا إلیٰ أن تَقومَ السّاعَةُ إلّا كانَ يَدُ الرَّحمٰنِ بَينَهُما، فَإِذا أرادَ نَصرَ عَبدٍ قالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال بیده: العرب تجعل القول عبارة عن جمیع الأفعال و تطلقه علی غیر الکلام و اللسان، فتقول: قال بیده؛ أي أخذ، و قال برجله؛ أي مشی... (النهایة: ج‌۴ ص‌۱۲۴ «قول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِيَدِهِ هٰكَذا، فَيَنهَزِمونَ كَطَرفِ العَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۱۷ نقلاً عن الديلمي عن أبي أمامة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;143&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: از زمانی که دنیا به وجود آمده تا قیام قیامت، هیچ گاه دو سپاه رو در رو نشدند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مگر این که دست خداوند مهربان در میان آن دو قرار دارد. پس هر گاه بخواهد بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را یاری بخشد، با دستش اشاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای می‌کند و [سپاه مقابل] در چشم بر هم زدنی شکست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - لِزَيدِ بنِ حارِثَةَ أو لِعَمرِو بنِ العاصِ -: إذا بَعَثتُكَ في سَرِيَّةٍ فَلا تَتَنَقَّهُم، وَ اقتَطِعهُم؛ فَإِنَّ اللّٰهَ يَنصُرُ القَومَ بِأَضعَفِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۸۲ نقلاً عن الحارث في مسنده عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;144&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - خطاب به زید بن حارثه یا عمرو بن عاص -: هر گاه تو را با گُردانی اعزام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، افرادت را گلچین نکن؛ زیرا خداوند، مردم را با همان ضعیف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینشان یاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ و قَدِ استَشارَهُ عُمَرُ فِي الشُّخوصِ لِقِتالِ الفُرسِ بِنَفسِهِ -: إنَّ هٰذَا الأَمرَ لَم يَكُن نَصرُهُ و لا خِذلانُهُ بِكَثرَةٍ و لا بِقِلَّةٍ، و هُوَ دينُ اللّه الَّذي أظهَرَهُ، و جُندُهُ الَّذي أعَدَّهُ و أَمَدَّهُ، حَتّیٰ بَلَغَ ما بَلَغَ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا ما ذَكَرتَ مِن عَدَدِهِم، فَإِنّا لَم نَكُن نُقاتِلُ فيما مَضیٰ بِالكَثرَةِ، و إنَّما كُنّا نُقاتِلُ بِالنَّصرِ وَ المَعونَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۵ و ۱۲۴ عن أبي طعمة نحوه، تفسير الآلوسي: ج۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ و راجع البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;145&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخن خود در پاسخ عمر، كه در بارۀ شركت كردن خویش در جنگ فارس، از ایشان مشورت خواست -: پیروزى و شكست این امر (اسلام)، به فراوانى و كمى [افراد] نبود. اسلام، دین خدا بود كه خدا خود، چیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ساخت و سپاه او بود كه آماده و یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمود، تا این كه بِدان جا رسید كه باید مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آنچه از تعدادشان گفتى؛ ما در گذشته، با فراوانىِ نیرو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیدیم و تنها با نصرت و یارى [الهى] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رزمیدیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ و قَد شاوَرَهُ عُمَرُ فِي الخُروجِ إلیٰ غَزوِ الرّومِ بِنَفسِهِ -:... و قَد تَوَكَّلَ اللّٰهُ لِأَهلِ هٰذَا الدّينِ بِإِعزازِ الحَوزَةِ، و سَترِ العَورَةِ. وَ الَّذي نَصَرَهُم و هُم قَليلٌ لا يَنتَصِرونَ، و مَنَعَهُم و هُم قَليلٌ لا يَمتَنِعونَ؛ حَيٌّ لا يَموتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۳۴، شرح ابن ميثم على المئة كلمة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;146&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - هنگامى كه عمر براى رفتن به جنگ روم، با ایشان مشورت كرد -: خدا خود، حفظ عزّت حوزۀ اسلام و پنهان داشتن رخنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه آن (ضعف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ناتوانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) را به عهده گرفته است؛ خدایى كه در حال اندک بودن و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یاورى، مسلمانان را یارى داد و با آن كه اندک و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دفاع بودند، از دشمن، حفظشان نمود؛ [او كه] زنده است و هرگز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كرامة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۳: كَرامَةُ اللهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ – ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کرامت خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: رُوِّينا عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أنَّهُ قالَ: كُلُّ مُؤمِنٍ مِن اُمَّتي صِدّيقٌ شَهيدٌ، و يُكرِمُ اللّٰهُ بِهٰذَا السَّيفِ مَن شاءَ مِن خَلقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا قَولَ اللّه عزّ و جلّ: (وَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلصِّدِّيقُونَ وَ ٱلشُّهَدَاءُ عِندَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ نُورُهُمْ وَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولٰئِكَ أَصْحَابُ ٱلْجَحِيمِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: ۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;147&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله برایمان روایت شده است که فرمود: «هر مؤمنی از امّت من، صدّیق و شهید است. خداوند، هر یک از آفریدگانش را که بخواهد، با این شمشیر، کرامت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس این سخن خداوند توانا و بزرگ را تلاوت کرد: (کسانی که به خدا و فرستادگان او ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اینان صدّیقان و شهیدان نزد پروردگارشان اند و مزد و نوری دارند، و کسانی که کافر شدند و آیات ما را دروغ شمردند، آنان اهل آتش سوزان اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِمّا كانَ يوصي بِهِ عِندَ القِتالِ -: إنَّ الجِهادَ أشرَفُ الأَعمالِ بَعدَ الإِسلامِ، و هُوَ قِوامُ الدّينِ، وَ الأَجرُ فيهِ عَظيمٌ، مَعَ العِزَّةِ وَ المَنَعَةِ، و هُوَ الكَرَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي=: «و هو الكرّة» أي الحملة على العدوّ، و هي في نفسها أمرٌ مرغوبٌ فيه. أو: ليس هو إلّا مرّة واحدة و حملته فيها سعادة الأبد. و يمكن أن يُقرأ بالهاء؛ أي هو مكروه عند العباد، و هو الأصوب، فيكون إشارة إلى قوله تعالى: (كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ) [البقرة: ۲۱۶] (مرآة العقول: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فيهِ الحَسَناتُ وَ البُشریٰ بِالجَنَّةِ بَعدَ الشَّهادَةِ، و بِالرِّزقِ غَداً عِندَ الرَّبِّ وَ الكَرامَةِ، يَقولُ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (وَ لَا تَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ قُتِلُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ إنَّ الرُّعبَ وَ الخَوفَ مِن جِهادِ المُستَحِقِّ لِلجِهادِ وَ المُتَوازِرينَ عَلَى الضَّلالِ ضَلالٌ فِي الدّينِ، و سَلبٌ لِلدُّنيا، مَعَ الذُّلِّ وَالصَّغارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّغار: الذلّ و الهَوان (النهایة: ج‌۳ ص‌۳۲ «صغر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فيهِ استيجابُ النّارِ بِالفِرارِ مِنَ الزَّحفِ عِنـدَ حَضرَةِ القِتالِ، يَقولُ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِيـنَ ءَامَنُواْ إِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِيـنَ كَفَرُواْ زَحْفًا فَـلَا تُوَلُّوهُمُ ٱلأَدْبَارَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَحافِظوا عَلیٰ أمرِ اللّه عزّ و جلّ في هٰذِهِ المَواطِنِ الَّتِي الصَّبرُ عَلَيها كَرَمٌ و سَعادَةٌ، و نَجاةٌ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ مِن فَظيعِ الهَولِ وَ المَخافَةِ، فَإِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ لا يَعبَأُ بِمَا العِبادُ مُقتَرِفونَ لَيلَهُم و نَهارَهُم، لَطُفَ بِهِ عِلماً، و كُلُّ ذٰلِكَ (في كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبّي و لا يَنـسیٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاصبِروا و صابِروا وَ اسأَلُوا النَّصرَ، و وَطِّنوا أنفُسَكُم عَلَى القِتالِ، وَ اتَّقُوا اللّٰهَ عزّ و جلّ فَإِنَّ اللّٰهَ (مَعَ الَّذينَ اتَّقَوا وَ الَّذينَ هُم مُحسِنونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن عقيل الخزاعي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;148&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ایشان در هنگام جنگ -: بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، جهاد، پس از اسلام آوردن، شریف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ اعمال است. جهاد، مایۀ استوارىِ دین است و مزد آن بزرگ است، آن هم به همراهِ عزّتمندى و دست نایافتگى. آن با حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [به دشمن] به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الکرّة» در متن عربی، به معناى یورش و حمله به دشمن است که خود امرى مطلوب است، یا به معناى این است که جهاد، تنها یک حمله به دشمن است که در آن، خوش‌بختى ابدى است. مجلسى= ضمن بیان این دو معنا احتمال داده که «الکرْه» به معناى «مکروه (ناخوشایند)» باشد و این را بهتر شمرده است. در این صورت، اشاره به آیۀ (كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ؛ جهاد، بر شما تکلیف شده است، اگر چه برایتان ناخوشایند است) (بقره: آیۀ ۲۱۶) است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در آن، نیكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مژدۀ بهشت به شهیدان و مژده به روزى و كرامتى است كه فردا پیش پروردگار وجود دارد. خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: (و آن كسانى را كه در راه خداوند كشته شدند، مرده نپندار) (تا پایان آیه).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس هراس و بیم از جهاد کردن با كسى كه سزاوار جنگ است و [نیز با] همیارانِ [او] بر گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى در دین است و تاراج بردن دنیا همراه با خوارى و كوچكى، و مایۀ سزاوارى آتش است، به علّت فرار از كارزار در زمان پیش آمدن جنگ. خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (اى كسانى كه ایمان آوردید! وقتى در كارزار، با كسانى رو به رو شدید كه كفر ورزیدند، به آنان پشت نكنید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، امر خداوند عزّ و جلّ را در این جاهایى كه شکیبایی بر آنها، كرامت و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختى، و در دنیا و آخرت، رهایى از سختى هراس و ترس است، پاسدارى كنید، كه خداوند&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزّ و جلّ به آنچه بندگان، شب و روزشان انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، اعتنایی ندارد، ریز آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و همۀ آنها (در نوشتارى ثبت است. پروردگار من هرگز گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هرگز فراموش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند). پس شکیبایی كنید و پایدار باشید و پیروزى را بخواهید و خود را بر جنگیدن، مصمّم سازید و همواره از خداوند عزّ و جلّ پروا كنید، كه بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، (خداوند با كسانى است كه پرهیزگارى كردند و كسانى كه آنان نیكوكارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين عن هاشم بن عُتبَة: إنَّ عَلِيّاً صَعِدَ المِنبَرَ فَخَطَبَ النّاسَ و دَعاهُم إلَى الجِهادِ، فَبَدَأَ بِالحَمدِ لِلهِ وَ الثَّناءِ عَلَيهِ،&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: إنَّ اللّٰهَ قَد أكرَمَكُم بِدينِهِ، و خَلَقَكُم لِعِبادَتِهِ؛ فَانصِبوا أنفُسَكُم في أداءِ حَقِّهِ، و تَنَجَّزوا مَوعودَهُ، وَ اعلَموا أنَّ اللّٰهَ جَعَلَ أمراسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المرس: الحبل، و يسمّى مرساً لكثرة مرس الأيدي إيّاه. و أمراس الإسلام: أطنابه و أحباله. و الكلام على الاستعارة (اُنظر: كتاب العين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ «مرس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِسلامِ مَتينَةً، و عُراهُ وَثيقَةً، ثُمَّ جَعَلَ الطّاعَةَ حَظَّ الأَنفُسِ بِرِضَا الرَّبِّ، و غَنيمَةَ الأَكياسِ عِندَ تَفريطِ الفَجَرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «العجزة» بدل «الفجرة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قَد حُمِّلتُ أمرَ أسوَدِها و أَحمَرِها، و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نَحنُ سائِرونَ - إن شاءَ اللّٰهُ - إلیٰ مَن سَفِهَ نَفسَهُ، و تَناوَلَ ما لَيسَ لَهُ و ما لا يُدرِكُهُ: مُعاوِيَةَ و جُندِهِ، الفِئَةِ الباغِيَةِ الطّاغِيَةِ، يَقودُهُم إبليسُ، و يَبرُقُ لَهُم بِبارِقِ تَسويفِهِ، و يُدَلّيهِم بِغُرورِهِ، و أَنتُم أعلَمُ النّاسِ بِحَلالِهِ و حَرامِهِ، فَاستَغنوا بِما عَلِمتُم، وَ احذَروا ما حَذَّرَكُمُ اللّٰهُ مِنَ الشَّيطانِ، وَ ارغَبوا فيما أنالَكُم مِنَ الأَجرِ وَ الكَرامَةِ، وَ اعلَموا أنَّ المَسلوبَ مَن سُلِبَ دينَهُ و أَمانَتَهُ، وَ المَغرورَ مَن آثَرَ الضَّلالَةَ عَلَى الهُدیٰ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا أعرِفُ أحَداً مِنكُم تَقاعَسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقاعس: تأخّر و رجع إلى خلف (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷ «قعس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنّي و قالَ: في غَيري كِفايَةٌ؛ فَإِنَّ الذَّودَ إلَى الذَّودِ إبِلٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّود: السَّوق و الطرد. و الذَّود ثلاثة أبعِرة إلی التسعة. و قولهم: «الذَّود إلی الذَّود إبِلٌ» مَثَل مشهور، و هو یدلّ علی أنّها في موضعِ اثنتین؛ لأن الثنتَین إلی الثنتین جمع؛ أي: إذا جمعت القلیل إلی الکثیر صار کثیراً (اُنظر: تاج العروس: ج‌۴ ص‌۴۴۳ - ۴۴۴ «ذود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مَن لا يَذُد عَن حَوضِهِ يَتَهَدَّم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ إنّي آمُرُكُم بِالشِّدَّةِ فِي الأَمرِ، وَ الجِهادِ في سَبيلِ اللّه، و ألّا تَغتابوا مُسلِماً، وَ انتَظِرُوا النَّصرَ العاجِلَ مِنَ اللّه إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۳؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ و ۱۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;149&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از هاشم بن عُتبه -: علی علیه‌السلام بر منبر رفت و برای مردم سخنرانی کرد و آنها را به جهاد فرا خواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او نخست خدا را حمد و ثنا گفت و سپس فرمود: «خدا شما را با دینش (دین اسلام) گرامى داشت و براى عبادت خود آفرید. بنا بر این، خود را به اداى این وظیفه وادار كنید و وعدۀ الهى را مسلّم بشمرید و بدانید که خداوند، ریسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلام را [كه خیمۀ این آیین به آن وابسته است] محكم و دستگیره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را استوار ساخت. سپس اطاعت را بهرۀ انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و موجب رضایت پروردگار و غنیمت هوشمندان در برابر كوتاهىِ نافرمانان قرار داد. من امور شما را اعم از سیاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوست و سفیدپوست بر عهده دارم و نیرو و توانی جز از سوی خدا نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما - اگر خدا بخواهد- به سوی کسی حرکت خواهیم کرد که خِردش را از دست داده و دست به سوی چیزی دراز کرده که از آنِ او نیست و به آن هم نخواهد رسید: معاویه و لشکریانش، این گروه یاغی و سرکشی که ابلیس آنها را رهبری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و امید بیهوده به آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و با فریبش راه‌نمایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند؛ امّا شما، داناترین مردم به حلال و حرام خدا هستید. پس، به آنچه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید، از دیگران بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازی جویید و از شیطان - که خدا از او بر حذرتان داشته است -، بر حذر باشید و به اجر و کرامتی که ارزانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان داشته، رغبت ورزید و بدانید که تاراج شدۀ واقعی، کسی است که دین و امانتش تاراج شود و فریب خوردۀ حقیقی، کسی است که گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهی را بر هدایت برگزیده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشنوم کسی از شما خودش را از من کنار بکشد و بگوید: دیگران کفایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند؛ چرا که چند شتر چند شتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود گلّۀ شتر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضرب المثلی عربی است معادل با: اندک اندک خیلی شود و قطره قطره سیلی.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسی که از آبشخور خود دفاع نکند، آبشخورش ویران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من شما را به شدّت عمل در کار و جهاد در راه خدا فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و این که در بارۀ هیچ مسلمانی غیبت نکنید، و منتظر پیروزی فوری از جانب خداوند باشید، اگر خدا بخواهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عز-الإسلام-و-المسلمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۴: عِزُّ الإِسلامِ وَ المُسلِمينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عزّت اسلام و مسلمانان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاءَني جَبرَئيلُ فَقالَ لي: يا أحمَدُ، الإِسلامُ عَشَرَةُ أسهُمٍ... و السّادِسَةُ: الجِهادُ؛ و هُوَ العِزُّ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ عن أنس، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ و راجع الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ و المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;150&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جبرئیل نزد من آمد و گفت: «اى احمد! اسلام، ده سهم است:... ششم، جهاد كه عزّت است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة علیهاالسلام: فَفَرَضَ اللّٰهُ الإِيمانَ تَطهيراً مِنَ الشِّركِ... وَ الجِهادَ عِزّاً لِلإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۴۰ عن زينب بنت الإمام عليّ علیه‌السلام، علل الشرائع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، نهج البلاغة: الحكمة ۲۵۲عن الإمام علی علیه‌السلام، الاحتجاج: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الحسن عن آبائه: عنها۳، دلائل الإمامة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ عن زيد بن عليّ عن آبائه:، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۰۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;151&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه علیهاالسلام: خداوند، ایمان را واجب نمود، براى پاک كردن از [آلودگى] شرک... و جهاد را [واجب نمود] براى عزّت اسلام.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنِ علیه‌السلام -: اُوصيكُم... بِالجِهادِ في سَبيلِ اللّه؛ فَإِنَّهُ ذِروَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذّروة: هي أعلى سنام البعير. و ذروة كلّ شيء: أعلاه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ «ذرو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعمالِ، و عِزُّ الدّينِ وَ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;152&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در وصیّت خود به امام حسن علیه‌السلام -: سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم شما را... به جهاد در راه خدا؛ زیرا آن قلّۀ اعمال و مایۀ عزّت و اقتدار دین و اسلام است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ اللّٰهَ أعَزَّ اُمَّتي بِسَنابِكِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّنابك: جمع سُنبُك؛ و هو طرف الحافِر و جانباه من قُدُم، و السُّنبُك: ضَربٌ من العَدْوِ (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۴ «سنبك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيلِها، و مَراكِزِ رِماحِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۶ كلاهما عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، روضة الواعظين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;153&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند، عزّت و اقتدار امّت مرا در سُم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسبان [جنگى]شان و نوک نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان قرار داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اُغزوا؛ تورِثوا أبناءَكُم مَجداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ عن مسعدة بن صدقه عن الإمام الصادق علیه‌السلام، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۱۷؛ المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰ ح۷۲۴۰، مسند الشهاب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۵ كلاهما عن عائشة و فيهما «هاجروا» بدل «اغزوا» نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;154&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بجنگید؛ بزرگى را به ارث فرزندانتان در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اِرتَبِطُوا الخَيلَ؛ فَإِنَّ ظُهورَها لَكُم عِزٌّ، و أَجوافَها كَنزٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۵۳، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;155&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اسب پرورش دهید، که پشت آنها برای شما عزّت است و درونشان گنج.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دفع-البلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۵: دَفعُ البَلاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دفع بلا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ اللّٰهَ يَدفَعُ بِمَن يُجاهِدُ عَمَّن لا يُجاهِدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۹۵نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;156&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند، به وسیلۀ کسی که جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، از آن دیگری که جهاد نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، دفاع [و دفع بلا] می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ثَلاثَةٌ إن أنتُم فَعَلتُموهُنَّ لَم يَنزِل بِكُم بَلاءٌ: جِهادُ عَدُوِّكُم، و إذا رَفَعتُم إلیٰ أئِمَّتِكُم حُدودَكُم فَحَكَموا فيها بِالعَدلِ، و ما لَم يَترُكُوا الجِهادَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱۷ و ليس فيه ذيله نحوه، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;157&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: سه کار است که اگر انجامشان دهید، هیچ بلایی بر سر شما نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید: جهاد کردن با دشمنتان، هر گاه برای دادخواهی به رهبران خود رجوع کنید و آنان با عدالت حکم دهند، و تا زمانی که جهاد را ترک نکنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خير-الدنيا-و-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۶: خَيرُ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خیر دنیا و آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلیٰ تِجَـٰرَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ * تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَتُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ ذَ ٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ * يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلَانْهَـٰرُ وَ مَسَـٰكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّـٰتِ عَدْنٍ ذَ ٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ * وَ أُخْرَیٰ تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِّنَ ٱللهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ وَ بَشِّرِ ٱلْمُؤْمِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۱۰ - ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! آیا شما را به تجارتی راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کنم که شما را از عذاب دردناک رهایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد؟! * به خدا و پیامبرش ایمان بیاورید و با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان در راه خدا جهاد کنید. این برای شما [از هر چیز] بهتر است اگر بدانید. * [اگر چنین کنید،] گناهانتان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و شما را در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی از بهشت داخل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که نهرها از زیر درختانش جاری اند و در مسکن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های پاکیزه در بهشت جاویدان جای می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و این، پیروزی عظیم است * و [نعمت] دیگری که آن را دوست دارید، به شما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و [آن،] یاری خداوند و پیروزی نزدیک است و مؤمنان را بشارت ده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱسْتَجِيبُواْ لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ وَ ٱعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ يَحُولُ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! دعوت خدا و پیامبر را اجابت کنید هنگامی که شما را به سوی چیزی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند که شما را حیات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و بدانید خداوند، میان انسان و قلب او حایل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و همۀ شما [در قیامت] نزد او گردآوری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ كَأَيِّن مِّن نَّبِىٍّ قَـٰتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُواْ لِمَا أَصَابَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ مَا ضَعُفُواْ وَ مَا ٱسْتَكَانُواْ وَ ٱللهُ يُحِبُّ ٱلصَّـٰبِرِينَ * وَ مَا كَانَ قَــوْلَهُمْ إِلَّا أَن قَــالُواْ رَبَّنَا ٱغْفِرْ لَنَا ذُنُــوبَنَا وَ إِسْرَافَنَــا فِى أَمْرِنَــا وَ ثَــبِّتْ أَقْــدَامَنَا وَ ٱنصُـرْنَـا عَلَى ٱلْـقَوْمِ ٱلْكݠَـٰفِرِينَ * فَــٔاتَاٰهُمُ ٱللهُ ثَــوَابَ ٱلـدُّنْيَا وَ حُسْنَ ثَوَابِ ٱلآخِرَةِ وَ ٱللهُ يُـحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۶ - ۱۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چه بسیار پیامبرانی که مردان الهی فراوانی به همراه آنان جنگ کردند! آنها هیچ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه در برابر آنچه در راه خدا به آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، سست و ناتوان نشدند [و تن به تسلیم ندادند] و خداوند، استقامت&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان را دوست دارد. * سخنشان تنها این بود که: «پروردگارا! گناهان ما را ببخش و از اسراف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما در کارهایمان، چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشی کن و قدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های ما را استوار بدار و ما را بر جمعیّت کافران، پیروز گردان». * از این&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو، خداوند، پاداش این جهان و پاداش نیک آن جهان را به آنها داد و خداوند، نیکوکاران را دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَـٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَ ٱلَّذِینَ ءَامَنُوا مَعَهُ جَـٰهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ وَ أُولٰئِكَ لَهُمُ ٱلْخَیرَاتُ وَ أُولٰئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ * أَعَدَّ ٱللهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلَانْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا ذٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِیمُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۸۸ - ۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ولی پیامبر و کسانی که با او ایمان آوردند، با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان جهاد کردند و همۀ نیکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برای آنهاست و آنها همان رستگاران اند * خداوند برای آنها باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی از بهشت فرا هم ساخته که نهرها از زیر درختانش جاری اند؛ جاودانه در آن خواهند بود و این است رستگاری [و پیروزی] بزرگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَّقَدْ رَضِىَ ٱللهُ عَنِ ٱلْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ ٱلشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِى قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَ أَثَـٰبَهُـمْ فَـتْحـًا قَـرِيـبًا * وَ مَـغَانِمَ كَثِـيرَةً يَـأْخُذُونَـهَا وَ كَانَ ٱللهُ عَـزِيزًا حَكِيمًا * وَعَدَكُمُ ٱللهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا فَعَجَّلَ لَكُمْ هَـٰذِهِ وَ كَفَّ أَيْدِىَ ٱلنَّاسِ عَنكُمْ وَ لِتَكُونَ ءَايَةً لِّلْمُؤْمِنِينَ وَ يَهْدِيَكُمْ صِـرَاطًا مُّسْتَقِيمًا * وَ أُخْرَیٰ لَمْ تَقْدِرُواْ عَلَيْهَا قَدْ أَحَاطَ ٱللهُ بِهَا وَ كَانَ ٱللهُ عَلیٰ كُلِّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ قَدِيرًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: ۱۸ - ۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند از مؤمنان، هنگامی که در زیر آن درخت با تو بیعت کردند، خشنود شد و آنچه را در درون دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان [از ایمان و صداقت] نهفته بود، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست. از این رو آرامش را بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان نازل کرد و پیروزی نزدیکی به عنوان پاداش نصیب آنها نمود * و [همچنین] غنیمت‌های بسیاری که آن را به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید و خداوند، شکست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذیر و حکیم است. * خداوند، غنیمت‌های فراوانی به شما وعده داده بود که آنها را به دست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورید؛ ولی این [غنیمت] را زودتر برای شما فرا هم ساخت؛ و دست تعدّی مردم (دشمنان) را از شما باز داشت تا نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برای مؤمنان باشد و شما را به راه راست هدایت کند&lt;br /&gt;<br /> * و نیز غنیمت‌ها و فتوحات دیگری [نصیبتان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند] که شما توانایی آن را ندارید. قدرت خدا به آن احاطه دارد و خداوند بر همه چیز تواناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۲۱۶، آل عمران: ۱۴۲ و ۱۹۵، الأنفال: ۱ و ۴۱ و ۶۹ و۷۴، الفتح: ۱۶، الحديد: ۱۰، الحشر: ۶ - ۸، الأحزاب: ۲۷، التوبة: ۲۰ - ۲۲ و ۴۱ و ۱۱۱.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۲۱۶، آل عمران: آیۀ ۱۴۲ و ۱۹۵، انفال: آیۀ ۱ و ۴۱ و ۶۹ و۷۴، فتح: آیۀ ۱۶، حديد: آیۀ ۱۰، حشر: آیۀ ۶ - ۸، احزاب: آیۀ ۲۷، توبه: آیۀ ۲۰ - ۲۲ و ۴۱ و ۱۱۱.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: سِتُّ خِصالٍ مِنَ الخَيرِ: جِهادُ أعداءِ اللّه بِالسَّيفِ، و.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۵، عن أبي مالك الأشعري، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸۴؛ كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۵۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;158&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شش خصلت، از نیكى است: جهاد مسلّحانه با دشمنان خدا و.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن لَقِيَ العَدُوَّ فَصَبَرَ حَتّیٰ يُقتَلَ أو يَغلِبَ، لَم يُفتَن في قَبرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۹۴ عن أبي أيّوب الأنصاري، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵۶ و ليس فيه «العدوّ»، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱۸، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;159&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه با دشمن رو به رو شود و پایدارى ورزد تا كشته شود یا پیروز گردد، در قبر خود، مُعذّب نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَنِ اتَّخَذَ مِغفَراً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِغفَر و المغفرة: زَرَد ينسج من الدروع على قدر الرأس يُلبس تحت القلنسوة. و قيل: هو رَفرَف البيضة. و قيل: هو حلق يَتَقَنَّع به المتسلِّح (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ «غفر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيُجاهِدَ بِهِ في سَبيلِ اللّه غَفَرَ اللّٰهُ لَهُ، و مَنِ اتَّخَذَ بَيضَةً بَيَّضَ اللّٰهُ وَجهَهُ يَومَ القِيامَةِ، و مَنِ اتَّخَذَ دِرعاً كانَت لَهُ سِتراً مِنَ النّارِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸ الرقم ۳۵۶۵ عن الحسن البصري، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;160&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس کلاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خودی بر سر نهد تا در راه خدا جهاد کند، خداوند او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و هر کس سپری بر گیرد، خداوند در روز قیامت، روسفیدش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، و هر کس زرهی در پوشد، در روز قیامت، آن زره پوشش او در برابر آتش است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن قاتَلَ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ فُواقَ ناقَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فُواق ناقة: هو ما بین الحلبَتَین من الراحة (النهایة: ج‌۳ ص‌۴۷۹ «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَرَّمَ اللّٰهُ عَلیٰ وَجهِهِ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴۶۱ عن عمرو بن عبسة، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;161&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس به اندازۀ فاصلۀ میان دو بار دوشیدن شتر،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبارت «فَواق ناقة» که در متن عربى حدیث آمده، به فاصلۀ میان دوشیدن شتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند، بدین ترتیب که شتر را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوشند، سپس بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند تا اندکى پستان او را بمکد تا دوباره پستان به شیر بیاید. آن گاه، شروع به دوشیدنِ مجدّد آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند. به کار بردن تعبیر «فاصلۀ میان دو بار دوشیدن شتر» کنایه از کمترین زمان است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در راه خدا بجنگد، خداوند، آتش [دوزخ] را بر چهرۀ او حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ يَدعو يَومَ القِيامَةِ الجَنَّةَ، فَتَأتي بِزُخرِفِها و رِيِّها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّيّ: ما رأت العين من حال حسنة من المتاع و اللباس (کتاب العين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ «رأي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقولُ: أينَ عِبادِيَ الَّذين قاتَلوا في سَبيلِ اللّه، و قُتِلوا في سَبيلي، و اُوذوا في سَبيلي، و جاهَدوا في سَبيلي؟ اُدخُلُوا الجَنَّةَ. فَيَدخُلونَها بِغَيرِ حِسابٍ و لا عَذابٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَأتِي المَلائِكَةُ فَيَقولونَ: رَبَّنا! نَحنُ نُسَبِّحُ لَكَ اللَّيلَ وَ النَّهارَ و نُقَدِّسُ لَكَ، مَن هٰؤُلاءِ الَّذينَ آثَرتَهُم عَلَينا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ الرَّبُّ تَبارَكَ و تَعالیٰ: هٰؤُلاءِ الَّذينَ قاتَلوا في سَبيلي و اُوذوا في سَبيلي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَدخُلُ عَلَيهِمُ المَلائِكَةُ مِن كُلِّ بابٍ (سَلَـٰمٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى ٱلدَّارِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹۳ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن العاص، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۸۲ و فيه صدره إلى «و لا عذاب»، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ الجزء ۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۴، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;162&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در روز قیامت، خداوند متعال بهشت را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و بهشت با زیورها و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «كجایند آن بندگان من كه در راه خدا جنگیدند و در راه من، كشته شدند و رنج كشیدند و در راه من، جهاد كردند؟! به بهشت وارد شوید» و آنان بدون حسابرسى و چشیدن عذابى، وارد آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس فرشتگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! ما شب و روز، تو را تسبیح و تقدیس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم. اینان كیستند كه بر ما ترجیحشان دادى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگار - تبارک و تعالی - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «اینان، كسانى هستند كه در راه من جنگیدند و در راه من، رنج و آزار دیدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، فرشتگان از هر درى بر ایشان وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند [و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند:] (سلام بر شما كه شكیبایى كردید! پس چه نیكوست فرجام [این] سراى!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ أغنیٰ اُمَّتي بِسَنابِكِ خَيلِها و مَراكِزِ رِماحِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ كلاهما عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۶ عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، روضة الواعظين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۷ و فيها «أعزّ» بدل «أغنى»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;163&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ امّت مرا با سُم اسبان [جنگى]شان و نوک نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان توانگر و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدوا تَغنَموا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸۷، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰۳ كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;164&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهاد كنید تا سود ببرید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اُغزوا تَغنَموا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۰۵۲ عن ابن عبّاس، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۱۲، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ الرقم ۲۷، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ و الثلاثة الأخيرة عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴۷۱؛ دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;165&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بجنگید تا سود برید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ يَومَ بَدرٍ في ثَلاثِمِئَةٍ و خَمسَةَ عَشَرَ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «اللّٰهُمَّ إنَّهُم حُفاةٌ فَاحمِلهُم، اللّٰهُمَّ إنَّهُم عُراةٌ فَاكسُهُم، اللّٰهُمَّ إنَّهُم جِياعٌ فَأَشبِعهُم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفَتَحَ اللّٰهُ لَهُ يَومَ بَدرٍ، فَانقَلَبوا حينَ انقَلَبوا و ما مِنهُم رَجُلٌ إلّا و قَد رَجَعَ بِجَمَلٍ أو جَمَلَينِ، وَ اكتَسَوا، و شَبِعوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۴۷، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷۵۸، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;166&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ بدر با سیصد و پانزده نفر بیرون آمد و [با خداى خود چنین] گفت: «خدایا! آنها پابرهنه اند، پس سوارشان كن. خدایا! آنها برهنه اند، پس بپوشانشان. خدایا! آنها گرسنه اند، پس سیرشان كن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند در جنگ بدر، پیروزش كرد و چون باز گشتند، هر كدامِ آنها پوشیده و سیر و با یک یا دو شتر، باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي المثنّى العبدي عن ابن الخصاصية: أتَيتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لِأُبايِعَهُ عَلَى الإِسلامِ، فَاشتَرَطَ عَلَيَّ: تَشهَدُ أن لا إلٰهَ إلّا اللّٰهُ، و أَنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ و رَسولُهُ، و تُصَلِّي الخَمسَ، و تَصومُ رَمَضانَ، و تُؤَدِّي الزَّكاةَ، و تَحُجُّ البَيتَ، و تُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّه، أمَّا اثنَتانِ فَلا اُطيقُهُما: أمَّا الزَّكاةُ فَما لي إلّا عَشرُ ذَودٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّود من الإبل: ما بين الثنتين إلى التسع. وقيل: ما بين الثلاث إلى العشر (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ «ذود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُنَّ رِسلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّسل: اللَّبَن (النهایة: ج‌۲ ص‌۲۲۲ «رسل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلي و حَمولَتُهُم، و أَمَّا الجِهادُ فَيَزعُمونَ أنَّهُ مَن وَلّیٰ فَقَد باءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللّه، فَأَخافُ إذا حَضَرَني قِتالٌ كَرِهتُ المَوتَ و خَشَعَت نَفسي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقَبَضَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَدَهُ، ثُمَّ حَرَّكَها، ثُمَّ قالَ: لا صَدَقَةَ و لا جِهادَ! فَبِمَ تَدخُلُ الجَنَّةَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قُلتُ: يا رَسولَ اللّه، اُبايِعُكَ. فَبايَعَني عَلَيهِنَّ كُلِّهِنَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۱۱، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۹۶، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۳، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۶ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۸۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;167&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابن خصاصیّه -: نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله رفتم تا بر اسلام با او بیعت كنم. با من شرط گذاشت كه: «باید گواهى دهى معبودى جز خداى یگانه نیست و محمّد، بنده و فرستادۀ اوست و نمازهاى پنجگانه را بگزارى و رمضان را روزه بگیرى و زكات بپردازى و حجّ خانۀ خدا را به جاى آورى و در راه خدا جهاد كنى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! دو كار از این كارها را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانم: یكى زكات؛ چون من ده ماده شتر بیشتر ندارم كه آنها هم براى تأمین شیر خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و حمل بار و بُنۀ آنهاست، و دیگر جهاد؛ زیرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: هر كه [به دشمن] پشت كند، به خشم خدا گرفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، و من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم كه اگر جنگى پیش آید، مردن را خوش نداشته باشم و دچار ضعف نفس شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله دستش را بست، سپس آن را تكان داد و فرمود: «نه صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه جهادى! پس با چه به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پیامبر خدا! با تو بیعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. پس بر همۀ این چیزها با من بیعت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي عن أبي هريرة: أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِسَرِيَّةٍ تَخرُجُ، فَقالوا: يا رَسولَ اللّه، أتَخرُجُ اللَّيلَةَ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تَمكُثُ حَتّیٰ تُصبِحَ؟ قالَ: أ وَ لا تُحِبّونَ أن - يَعني - تَبيتوا في خِرافٍ مِن خِرافِ الجَنَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: بستان من بساتین الجنّة (اُنظر: تاج العروس: ج‌۱۲ ص‌۱۵۹ «خرف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالخَرافُ: الحَديقَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۳۴، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰۱، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۹۲ نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;168&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری، نسائی - به نقل از ابو هریره -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به سریه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای دستور داد حرکت کنند. گفتند: ای پیامبر خدا! همین امشب حرکت کنند یا صبر کنند صبح شود؟ فرمود: «آیا دوست ندارید شب را در باغی از باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بهشت به سر برید؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا خَرَجَ الغازي في سَبيلِ اللّه جُعِلَت ذُنوبُهُ جِسراً عَلیٰ بابِ بَيتِهِ، فَإِذا خَلَفَهُ خَلَّفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَفَهُ: صار خَلفَه. و خَلَّفَهُ: جعله خلفه (لسان العرب: ج‌۹ ص‌۸۲ «خلف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُنوبَهُ كُلَّها، فَلَم يَبقَ عَلَيهِ مِنها مِثلُ جَناحِ بَعوضَةٍ، و تَكَفَّلَ اللّٰهُ لَهُ بِأَربَعٍ: بِأَن يَخلُفَهُ فيما تُخُلِّفَ مِن أهلٍ و مالٍ، و أَيَّ ميتَةٍ ماتَ بِها أدخَلَهُ الجَنَّةَ، و إن رَدَّهُ رَدَّهُ سالِماً بِما أصابَ مِن غَنيمَةٍ أو أجرٍ، و أن لا تَغرُبَ شَمسٌ إلّا غَرُبَت بِذُنوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۴۶ عن أبي هريرة، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;169&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: زمانی که مجاهد در راه خدا [از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش] خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، گناهان او پلی جلوی درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اگر آن را پشت سر گذاشت، تمام گناهانش را پشت سر گذاشته است و به اندازۀ بال پشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای برایش باقی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و خداوند، چهار چیز را برایش متکفّل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: [این که] در خانواده و اموالش جانشین او باشد؛ به هر گونه مرگی بمیرد، او را به بهشت می‌برد؛ اگر او را برگرداند، سالم و دست پر از غنیمت یا اجر بازش می‌گرداند؛ و خورشیدی غروب نمی‌کند، مگر این که گناهان او را هم با خود می‌برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: بَقِيَّةُ السَّيفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقيّة السيف: هم الذين يبقون بعد الّذين قتلوا في حفظ شرفهم و دفع الضيم عنهم، و فضّلوا الموت على الذلّ، فيكون الباقون شرفاء نجداء، فعددهم أبقى و ولدهم يكون أكثر، بخلاف الأذلاّء فإنّ مصيرهم إلى المحو و الفناء (نهج البلاغة، تعليقة محمّد عبده).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبقیٰ عَدَداً، و أَكثَرُ وَلَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۸۴، خصائص الأئمّة:: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵ و ليس فيه «بقيّة»، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۰۴ و فيه «أنمى» بدل «أبقى».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;170&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بازماندگان جنگ، ماندگارتر و پُرشمارتند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کسانی که در جبهۀ حق بر ضدّ باطل و در راه شرف و آزادی و دین می‌جنگند و مردن را بر زندگیِ با ذلّت ترجیح می‌دهند و جان سالم به در می‌برند، خداوند بر تعدادشان می‌افزاید و نسلشان را زیاد می‌کند، به خلاف کسانی که زندگی ذلّت‌بار را انتخاب کرده‌اند، که طبق قوانین الهی، به سوی نابودی قدم بر می‌دارند.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ فَرَضَ الجِهادَ و عَظَّمَهُ، و جَعَلَهُ نَصرَهُ و ناصِرَهُ. وَ اللّه، ما صَلَحَت دُنيا و لا دينٌ إلّا بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;171&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، خداوند عزّ و جلّ جهاد را واجب كرد و بزرگ داشت و آن را یارى و یارى دهندۀ خود ساخت و به خدا سوگند، نه دنیایى و نه دینى جز به آن، درست نشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في الحکم المنسوبة الیه -: الخَيرُ كُلُّهُ فِي السَّيفِ، و ما قامَ هٰذَا الدّينُ إلّا بِالسَّيفِ. أتَعلَمونَ ما مَعنیٰ قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَنزَلْنَا ٱلْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: ۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ هٰذا هُوَ السَّيفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;172&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در حکمت‌های منسوب به ایشان -: تمام خوبی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در شمشیر است. این دین جز با شمشیر بر پا نشد. آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید این سخن خدای متعال: (و ما آهن را فرو فرستادیم که در آن، سختی شدیدی است) به چه معناست؟ مراد از آهن، شمشیر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن أبي الأعزّ التميمي: إنّي لَواقِفٌ يَومَ صِفّينَ إذ نَظَرتُ إلَى العَبّاسِ بنِ رَبيعَةَ بنِ الحارِثِ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ شاكٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّوکة: السِّلاح، و قیل: حِدَّة السلاح و رجلٌ شاکي السلاح و شائِكُ السلاح (لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۴۵۴ «شوك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي السِّلاحِ، عَلیٰ رَأسِهِ مِغفَرٌ و بِيَدِهِ صَفيحَةٌ يَمانِيَّةٌ، و هُوَ عَلیٰ فَرَسٍ لَهُ أدهَمَ، و كَأَنَّ عَينَيهِ عَينا أفعیٰ، فَبَينا هُوَ یَمغَثُهُ و يُلينُ مِن عَريكَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَريكة: الطبيعة. يُقال: فلانٌ لَيِّنُ العَريكة؛ إذا كان سَلِساً مُطاوِعاً منقاداً قليل الخلاف و النّفور (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲ «عرك»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذ هَتَفَ بِهِ هاتِفٌ مِن أهلِ الشّامِ يُقالُ لَهُ عِرارُ بنُ أدهَمَ: يا عَبّاسُ، هَلُمَّ إلَى البِرازِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَالنُّزولُ إذَن، فَإِنَّهُ إياسٌ مِنَ القُفولِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُفول: الرجوع. قَفَلَ من سفره: رجع (اُنظر: المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۱ «قفل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنَزَلَ الشّامِيُّ و وَجَدَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَدَ: غَضِبَ (اُنظر: المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۸ «وجد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن تَركَبوا فَرُكوبُ الخَيلِ عادَتُنا أو تَنزِلونَ فَإِنّا مَعشَرٌ نُزُلٌ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و ثَنیٰ عَبّاسٌ رِجلَهُ و هُوَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تَصُدُّ عَنكَ مَخيلَةُ الرَّجُلِ العِرّيضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجلٌ عِرّیض: یتعرّض الناس بالشرّ (لسان العرب: ج‌۷ ص‌۱۷۰ «عرض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موضِحَةً عَنِ العَظمِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ عَصَبَ فَضَلاتِ دِرعِهِ في حُجزَتِهِ، ثُمَّ دَفَعَ فَرَسَهُ إلیٰ غُلامٍ لَهُ يُقالُ لَهُ: أسلَمُ، كَأَنّي أنظُرُ إلیٰ فَلافِلِ شَعرِهِ، و دَلَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَلَفَ إليه: أي قرب منه و أقبلَ عليه؛ من الدَّليف: و هو المَشيُ الرُّوَيدُ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۰ «دلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ واحِدٍ مِنهُما إلیٰ صاحِبِهِ. قالَ: فَذَكَرتُ قَولَ أبي ذُؤَيبٍ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَنازلا و تَواقَفَت خَيلاهُما و كِلاهُما بَطَلُ اللِّقاءِ مُخَدَّعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجلٌ مُخَدَّع: خُدِعَ في الحرب مرّةً بعد مرّة حتی حَذِق و صار مجرَّباً و المخدَّع أیضاً: المجرِّب للاُمور (لسان العرب: ج‌۸ ص‌۶۴ «خدع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ تَكَافَحا بِسَيفِهِما مَلِيّاً مِن نَهارِهِما لا يَصِلُ واحِدٌ مِنها إلیٰ صاحِبِهِ لِكَمالِ اللّامَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللأمَة - مهموزة -: الدرع. و قیل: السلاح. و قد یُترك الهمز تخفیفاً (النهایة: ج‌۴ ص‌۲۲۰ «لأم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلیٰ أن لَحَظَ العَبّاسُ وَهياً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار في نسخة بدل «وهناً».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في دِرعِ الشّامِيِّ، فَأَهویٰ إلَيهِ بِيَدِهِ، فَهَتَكَهُ إلیٰ ثُندُوَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثّندوة للرّجل كالثدي للمرأة (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ «ثند»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ عاوَدَ لِمُجاوَلَتِهِ و قَد أصحَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصحَرَ: أي انكَشَف و بَرَز (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ «صحر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ مَفتَقَ الدِّرعِ، فَضَرَبَهُ العَبّاسُ بِالسَّيفِ فَانتَظَمَ بِهِ جَوانِحَ صَدرِهِ، و خَرَّ الشّامِيُّ صَريعاً بِخَدِّهِ، و انشَامَ [العَبّاسُ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، و في بحار الأنوار: «و سما».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي النّاسِ، و كَبَّرَ النّاسُ تَكبيرَةً ارتَّجَت لَهَا الأرضُ، فَسَمِعتُ قائِلاً يَقولُ مِن وَرائي: (قَـٰتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ ٱللهُ بِأَيْدِيكُمْ وَ يُخْزِهِمْ وَ يَنصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَ يَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُّؤْمِنِينَ * وَ يُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ وَ يَتُوبُ ٱللهُ عَلیٰ مَن يَشَاءُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۴ و ۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَالتَفَتُّ فَإِذا هُوَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۳؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;173&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از ابو اعزّ تمیمی -: در روز صفّین، ایستاده بودم و به عبّاس بن ربیعة بن حارث بن عبد المطّلب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگریستم که غرق در سلاح بود و کلاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خودی بر سر و سپری یمانی در دست داشت و بر اسبی سیاه سوار بود و چشمانش چون چشمان افعی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درخشید. در حالی که ضربه‌ای آهسته بر اسب زد و مشغول رام کردن اسبش بود، ناگهان مردی از سپاه شام به نام عِرار بن اَدهم، او را به مبارزه طلبید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس گفت: پس پیاده [شو]؛ چرا که در پیکار پیاده، امید بازگشت نیست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد شامی، غضبناک، پیاده شد و این رجز را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند&lt;/span&gt;:<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر سواره بجنگید، این کار، رسم و عادتِ ماست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر پیاده پیکار کنید، ما پیاده‌نظام هستیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس نیز پای از رکاب کشید که پیاده شود و چنین رجز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند&lt;/span&gt;:<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تکبّر مرد سرکش را&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;که نشان دهندۀ اندیشۀ اوست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمشیر برّان تو یا زبان تو از تو باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سخنانِ اصیل، چونان زخم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های عمیق اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس دامن زرهش را به کمرش بست و اسبش را به غلامش به نام اسلم سپرد. گیسوانش هنوز پیش چشم من است. آن دو سوی هم شتافتند. من به یاد این بیت ابو ذُؤَیب افتادم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو پیاده شدند و اسبانشان ایستادند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر دو، دلاورِ مبارزه و جنگ‌آزموده بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو پاسی از روز را با شمشیر جنگیدند؛ ولی به سبب محافظت کامل زره، هیچ یک نتوانست بر دیگری چیره شود تا این که عبّاس رخنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را در زره شامی دید. دست سویش برد و آن را تا سینه درید، سپس قد راست کرد و بر جایی که زره نداشت، ضربتی فرود آورد که سینه‌اش از هم درید و شامی به رو بر زمین افتاد. عبّاس، وارد جمعیت شد و مردم تکبیری گفتند که زمین زیر پاهاشان لرزید&lt;/span&gt;. &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این هنگام، شنیدم که شخصی از پشت سرم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اینان را بکشید؛ خدا به دست شما عذابشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند و آنها را به خاک مذّلت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و شما را در نبرد با آنان یاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و دل مؤمنان را خنک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد * و خشم قلب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان را فرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و خدا توبۀ هر که را بخواهد، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پشت سرم نگاه کردم. دیدم امیر مؤمنان علی علیه‌السلام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ مِنَ النّاسِ مَن جُعِلَ رِزقُهُ فِي السَّيفِ، و مِنهُم مَن جُعِلَ رِزقُهُ فِي التِّجارَةِ، و مِنهُم مَن جُعِلَ رِزقُهُ في لِسانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ كلاهما عن الوليد بن صبيح، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۹۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;174&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: بعضى از مردم روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در شمشیر است، برخى روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان در تجارت است و برخى دیگر در زبانشان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۲۴ (الفصل السّادس: فضل المجاهدين و إعانتهم / عظمة المجاهد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۲۲۵ (فصل ششم: فضیلت مجاهدان و یاری کردن آنها / ارزش مجاهد در راه خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-الجهاد-الفردیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲: بَرَكاتُ الجِهادِ الفَردِیَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: برکات فردی جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۱: مَحَبَّةُ اللّه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: محبّت خداوند متعال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به یقین، خداوند، پیکار کنندگان در راه خویش را - که گویی بنایی پولادین اند - دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي العلاء عن مطرف بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - أنَّهُ قالَ لِأَبي ذَرٍّ و قَد لَقِيَهُ -: يا أبا ذَرٍّ... بَلَغَني أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حَدَّثَكَ قالَ: «إنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ ثَلاثَةً و يُبغِضُ ثَلاثَةً».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا إخالُني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خالَ الشيء: ظنّه... و تقول في مستقبله: إخال بکسر الهمزة، و هو الأفصح (تاج العروس: ج‌۱۴ ص‌۲۱۸ «خیل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكذِبُ عَلیٰ خَليلي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: مَن هٰؤُلاءِ الَّذينَ يُحِبُّهُمُ اللّٰهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَجُلٌ غَزا في سَبيلِ اللّه صابِراً مُحتَسِباً مُجاهِداً، فَلَقِيَ العَدُوَّ فَقاتَلَ حَتّیٰ قُتِلَ، و أَنتُم تَجِدونَهُ عِندَكُم في كِتابِ اللّه المُنزَلِ. ثُمَّ قَرَأَ هٰذِهِ الآيَةَ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِيـنَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ).…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۰۱، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳۷، مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۸، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۲ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۰۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;175&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از ابو العلا -: مطرف بن عبد اللّٰه به ابو ذر بر خورد و به او گفت: ای ابو ذر!... شنیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به تو حدیثی گفته و فرموده است: «خدا سه نفر را دوست و از سه نفر نفرت دارد»؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خیال نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم به خلیلم دروغ بسته باشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: این کسانی که خدا دوستشان دارد، چه کسانی هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مردی که در راه خدا به جنگ رود و شکیبا و پاکباز و کوشا باشد و چون با دشمن رو در رو شود، بجنگد تا کشته شود. شما چنین چیزی را در کتاب آسمانی خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یابید. سپس این آیه را خواند: (به یقین، خداوند، پیکار کنندگان در راه خویش را - که گویی بنایی پولادین اند دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِعلَموا - أيُّهَا المُؤمِنونَ! - أنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ قالَ: (إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ)، أتَدرونَ ما سَبيلُ اللّه، و مَن سَبيلُهُ؟... أنَا سَبيلُهُ الَّذي نَصَبَني لِلاِتِّباعِ بَعدَ نَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۳، الإقبال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸، مصباح الزائر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸، المصباح للكفعمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۴ كلّها عن الفيّاض بن محمّد بن عمر الطرسوسي عن الإمام الرضا عن آبائه:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;176&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: بدانید - اى مؤمنان - كه خداوند فرموده است: (به یقین، خداوند پیکار کنندگان در راه خویش را - که گویی بنایی پولادین اند - دوست دارد). آیا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید راه خدا چیست و چه كسى راه اوست؟... من راه خدا هستم كه منصوبم كرد، تا بعد از پیامبرش صلّی اللّه علیه و آله از آن پیروی کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: بِإِنفاقِ المُهَجِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُهَج: جمع مُهجَة؛ و هي دم القلب، و لا بقاء للنفس بعد ما تُراق مهجتها. و قيل: المهجة: الدم (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۰ «مهج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَصِلُ العَبدُ إلیٰ بِرِّ حَبيبِهِ و قُربِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۹۶ نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;177&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: با نثار کردن خون، بنده به مقام طاعت و قرب محبوبش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رضوان-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۲: رِضوانُ اللّه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رضوان خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ ٱلْيَوْمِ ٱلآخِرِ وَ جَـٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا يَسْتَوُونَ عِندَ ٱللهِ وَ ٱللهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰـلِمِينَ * ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ هَاجَرُواْ وَ جَـٰهَدُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللهِ وَ أُوْلٰئِكَ هُمُ ٱلْفَائِزُونَ * يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَ رِضْوَانٍ وَ جَنَّاتٍ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُّقِيمٌ * خَـٰـلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ ٱللهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۹ - ۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آیا سیراب کردن حج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزار و آباد ساختن مسجد الحرام را همانند [عمل] کسی قرار دادید که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟! [این دو،] نزد خدا مساوی نیستند و خداوند، گروه ظالمان را هدایت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند * آنها که ایمان آوردند و هجرت کردند و با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان در راه خدا جهاد نمودند، مقامشان نزد خدا برتر است و آنها پیروزند * پروردگارشان آنها را به رحمت و رضایتی از جانب خویش و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایی از بهشت، بشارت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد که در آن، نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جاودانه دارند * همواره تا ابد در این باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [و در میان این نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] خواهند بود. پاداش بزرگ، نزد خداوند است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱلَّذِينَ ٱسْتَجَابُواْ لِلّٰهِ وَ ٱلرَّسُولِ مِن بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ ٱلْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُواْ مِنْهُمْ وَ ٱتَّقَوْاْ أَجْرٌ عَظِيمٌ * ٱلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ ٱلنَّاسُ إِنَّ ٱلنَّاسَ قَدْ جَمَعُواْ لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَـٰنًا وَ قَالُواْ حَسْبُنَا ٱللهُ وَ نِعْمَ ٱلْوَكِيلُ * فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ ٱللهِ وَ فَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ ٱتَّبَعُواْ رِضْوَانَ ٱللهِ وَ ٱللهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۷۲ - ۱۷۴ و راجع مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۶ - ۴۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(کسانی که دعوت خدا و پیامبر را پس از آن همه جراحاتی که به آنان رسید، اجابت کردند، برای کسانی از آنها، که نیکی کردند و پرهیزگاری پیش گرفتند، پاداش بزرگی است * اینها کسانی بودند که [بعضی از] مردم، به آنان گفتند: «مردم (لشکر دشمن) برای [حمله به] شما اجتماع کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. از آنها بترسید»؛ امّا این سخن، بر ایمانشان افزود و گفتند: «خدا ما را کافی است و او بهترین حامی ماست» * به همین جهت، آنها [از این میدان،] با نعمت و لطف پروردگارشان، باز گشتند، در حالی که هیچ ناراحتی به آنان نرسید، و از خشنودیِ خدا پیروی کردند، و خداوند، دارای لطف و بخششی بزرگ است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تكفير-الذنوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۳: تَكفيرُ الذُّنوبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پاک کردن گناهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّى لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَـٰمِلٍ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَیٰ بَعْضُكُم مِّن بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُواْ وَ أُخْرِجُواْ مِن دِيَـٰرِهِمْ وَ أُوذُواْ فِى سَبِيلِى وَ قَـٰتَلُواْ وَ قُتِلُواْ لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّـٔاتِهِمْ وَ لَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلَانْهَـٰرُ ثَوَابًا مِّنْ عِندِ ٱللهِ وَ ٱللهُ عِندَهُ حُسْنُ ٱلثَّوَابِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۹۵ و راجع الصفّ: ۱۰ - ۱۲ و مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خداوند، درخواست آنها را پذیرفت [و فرمود]: من عمل هیچ عمل&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از شما را، زن باشد یا مرد، ضایع نخواهم کرد. شما هم‌نوعید [و از جنس یکدیگرید]! آنها که در راه خدا هجرت کردند و از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود بیرون رانده شدند و در راه من آزار دیدند و جنگ کردند و کشته شدند، به یقین، گناهانشان را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم و آنها را در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های بهشتی، که از زیر درختانش نهرها جاری اند، وارد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. این پاداشی است از طرف خداوند و بهترین پاداش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نزد پروردگار است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن جدار - رَجُلٍ مِن أصحابِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله -: غَزَونا مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَلَقينا عَدُوَّنا، فَقامَ فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا النّاسُ! إنَّكُم قَد أصبَحتُم بَينَ أخضَرَ و أَصفَرَ و أَحمَرَ، و فِي الرِّحالِ ما فيها، فَإِذا لَقيتُم عَدُوَّكُم فَقُدُماً قُدُماً؛ فَإِنَّه لَيسَ أحَدٌ يَحمِلُ في سَبيلِ اللّه إلَّا ابتَدَرَت إلَيهِ ثِنتانِ مِنَ الحورِ العينِ، فَإِذَا استُشهِدَ فَإِنَّ أوَّلَ قَطرَةٍ تَقَعُ مِن دَمِهِ يُكَفِّرُ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَنهُ كُلَّ ذَنبٍ، و تَمسَحانِ الغُبارَ عَن وَجهِهِ، تَقولانِ: قَد أنالَكَ، و يَقولُ: قَد أنالَكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۳ عن يزيد بن شجرة، و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۲، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۰ الرقم ۷۰۸&lt;br /&gt;<br /> کلّها نحوه و في الثلاثة الأخیرة «مرحباً قد آن لك، و يقول: [مرحباً] قد آن لكما»، بدل «قد أنالك، و يقول: قد أنالكما»، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۱۶ نقلاً عن البزّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;178&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - &lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نقل از جدار، مردی از یاران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله -: با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله عازم جنگ شدیم و با دشمن رو به رو شدیم. ایستاد و حمد و ثنای خداوند را به جا آورد و سپس فرمود: «ای مردم! شما میان سبز و زرد و سرخ (مال و منال و زر و سیم) قرار گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و در بار و بنۀ آنها همه چیز هست. پس هر گاه با دشمن رویارو شدید، به پیش، به پیش؛ زیرا هیچ کس نیست که در راه خدا حمله کند، مگر این که دو حوری بهشتی به سویش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتابند. اگر شهید شد، نخستین قطره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که از او بر زمین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد، خداوند عزّ و جلّ همۀ گناهانش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و آن دو، غبار از چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: «مبارکت باد!» و او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: مبارک شما باد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا خَرَجَ الغازي مِن عَتَبَةِ بابِهِ، بَعَثَ اللّٰهُ مَلَكاً بِصَحيفَةِ سَيِّئاتِهِ فَطَمَسَ سَيِّئاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;179&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر گاه رزمنده از درِ خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بیرون رود، خداوند فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را با دفتر گناهان او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستد و همۀ آنها را پاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إذا رَجَفَ قَلبُ المُؤمِنِ في سَبيلِ اللّه، تَحاتُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحاتّت خطاياه: أي تساقطت (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷ «حتت»). و أصل الکلمة هنا: تَتَحاتُّ؛ أي‌: تَسقُطُ، حُذفت منها تاء المضارعة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَطاياهُ كَما تَتَحاتُّ عِذقُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِذق - بالكسر -: العرجون بما فيه من الشماريخ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹ «عذق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّخلَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۸۶ عن سلمان، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۴۵، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ نحوه، الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۵ كلاهما من دون إسناد إليه صلّی اللّه علیه و آله و فيهما «العبد» بدل «المؤمن»، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;180&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر گاه قلب مؤمن در راه خدا بلرزد، گناهان او عین برگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نخل فرو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ریزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ما راحَ مُسلِمٌ في سَبيلِ اللّه مُجاهِداً أو حاجّاً؛ مُهِلّاً أو مُلَبِّياً، إلّا غَرَبَتِ الشَّمسُ بِذُنوبِهِ و خَرَجَ مِنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۶۵ عن سهل بن سعد الساعدي، تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۲ الرقم ۲۳۰۲، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸۶۴ نقلاً عن الديلمي.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;181&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هیچ مسلمانی صبحگاه در راه خدا برای جهاد یا حج، تهلیل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنان و لبیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویان، خارج نشد، مگر این که خورشید با گناهان او غروب کرد و از گناهانش پاک شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أتیٰ رَجُلٌ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنّي راغِبٌ فِي الجِهادِ نَشيطٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: فَجاهِد في سَبيلِ اللّه؛ فَإِنَّكَ إن تُقتَل تَكُن حَيّاً عِندَ اللّه تُرزَقُ، و إن تَمُت فَقَد وَقَعَ أجرُكَ عَلَى اللّه، و إن رَجَعتَ رَجَعتَ مِنَ الذُّنوبِ كَما وُلِدتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّه، إنَّ لي والِدَينِ كَبيرَينِ يَزعُمانِ أنَّهُما يَأنَسانِ بي و يَكرَهانِ خُروجي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: فَقِرَّ مَعَ والِدَيكَ، فَوَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَأُنسُهُما بِكَ يَوماً و لَيلَةً خَيرٌ مِن جِهادِ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن جابر بن يزيد الجعفي، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۹، تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۰ ح۸۰۹ عن الإمام الباقر علیه‌السلام و ليس فيه ذيله من «كما ولدت»، تنبيه الخواطر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۷، روضة الواعظين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۲ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;182&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: مردى نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: اى پیامبر خدا! من خواهان و شیفتۀ جهاد هستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «پس در راه خدا جهاد كن؛ زیرا اگر كشته شوى، نزد خدا زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورى و اگر [در جنگ كشته نشدى و به مرگ طبیعى] مُردى، مزدت با خداست و اگر [از میدان جهاد] باز گشتى، از گناهان پاک شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مانند روزى كه متولّد شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پیامبر خدا! پدر و مادر پیرى دارم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند به من اُنس گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و میل ندارند كه من به جهاد بروم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «پس با پدر و مادرت بمان؛ زیرا سوگند به آن كه جانم در دست اوست، یک شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز مأنوس بودن آن دو با تو، از یک سال جهاد كردن بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مِنَ القَتلیٰ رَجُلٌ قَرَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرف: كسب. يقال: قرف الذنب و اقترفه؛ إذا عمله. و قارف الذنب؛ إذا داناه و لاصقه (النهاية:ج۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵ «قرف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ نَفسِهِ مِنَ الذُّنوبِ وَ الخَطايا، حَتّیٰ إذا لَقِيَ العَدُوَّ قاتَلَ حَتّیٰ قُتِلَ، فَتِلكَ مَضمَضَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشریف الرضي۲: مجازٌ آخر؛ کأنّ القتل غسله من دَرن الذنوب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحَت ذُنوبَهُ و خَطاياهُ؛ إنَّ السَّيفَ مَحّاءٌ لِلخَطاءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشريف الرّضي۲: و هذا الكلام مجاز؛ لأنّ السيف على الحقيقة لا يمحو شيئاً من الذنوب، و لكنّ القتل بالسيف لمّا كان سبباً للشّهادة الّتي يستحقّ بها دخول الجنّة، و حقيقتها شهادة الملائكة للقتيل بأنّه من أهل الجنّة إذا بذل مهجته في طاعة اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجتهداً، و وطّن نفسه على ألم الجراح و الثبات للّقاء صابراً محتسباً، كان السيف كأنّه قد محا ما سلف من ذنوبه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ليس يبلغ الإنسان إلى هذه المنزلة في طاعة اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى؛ من بذل النفس للقتل، و توطينها على الهلك، في الأغلب الأكثر إلّا و هو تائب من جميع الذنوب الّتي توجب العقابَ و تُحبط الثوابَ، فتكون الشهادة حينئذٍ دالّة على أنّه من أهل الجنّة، و سببها السيف، فكأنّه قد محا ذنوبه؛ أي أزالها و أبطلها.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶؛ تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶۵۶ عن عتبة بن عبد السلمي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;183&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در میان کشتگان، کسی است که گناه و خطا فراوانْ مرتکب شده است، تا آن که با دشمن، رویارو شد و جنگید تا کشته شد. این، [مثل] شُست و شوی دهان است که گناهان و خطاهای او را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید. شمشیرها پاک کنندۀ خطاهایند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرّضا علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ... يَقولُ:... إنَّ المُجاهِدَ في سَبيلِ اللّه لا يَجري عَلَيهِ القَلَمُ حَتّیٰ يَعودَ إلیٰ مَنزِلِهِ، ما لَم يَأتِ بِشَيءٍ يُبطِلُ جِهادَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ كلاهما عن سليمان المروزي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;184&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله... پیوسته می‌فرمود: «... کسی که برای جهاد در راه خدا رفته است، تا زمانی که به منزلش بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، قلم برایش به حرکت در نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، به شرط آن که کاری نکند که جهادش را باطل کند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إجابة-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۴: إجابَةُ الدُّعاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: استجابت دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: دَعا موسیٰ علیه‌السلام و أَمَّنَ هارونُ علیه‌السلام و أَمَّنَتِ المَلائِكَةُ:، فَقالَ اللّٰهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ: (قَد اُجيبَت دَعوَتُكُما فَاستَقيما)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یونس: ۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَن غَزا في سَبيلِ اللّه استُجيبَ لَهُ كَمَا استُجيبَ لَكُما [إلیٰ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزیادة لا توجد في الکافي المطبوع، و هي موجودة في بعض نُسَخه الخطّیة و بحار الأنوار و وسائل الشیعة و الجعفریّات، فأضفناها کي یستقیم السیاق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ عن السكونّي عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله و كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;185&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: موسى علیه‌السلام دعا كرد و هارون علیه‌السلام و فرشتگان، آمین گفتند. خداوند - تبارک و تعالى - فرمود: (دعاى شما دو تن پذيرفته شد. پس استوار باشيد) و تا روز قیامت، هر كه در راه خدا جهاد كند، دعایش پذیرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، همچنان كه دعاى آن دو پذیرفته شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن سهل بن سعد: قال رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ثِنتانِ لا تُرَدّانِ - أو: قَلَّما تُرَدّانِ -: الدُّعاءُ عِندَ النِّداءِ، و عِندَ البَأسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي عند الإذان بالصلاة، و عند القتال (النهایة: ج‌۵ ص‌۳۷ «ندا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حينَ يُلحِمُ بَعضُهُم بَعضاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۴۰، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸۲، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۲، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳۸، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۵۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;186&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از سهل بن سعد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «دو دعاست كه رد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند»&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یا فرمود:«كمتر رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند: دعا كردن در هنگام اذان، و دعا كردن در میدان جهاد، آن گاه كه با یكدیگر گلاویز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ساعَتانِ تُفتَحُ فيهِما أبوابُ السَّماءِ و يُستَجابُ فيهِمَا الدُّعاءُ: عِندَ الأَذانِ، و عِندَ الصَّفِ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعاء للطبراني: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۹ عن سهل بن سعد، الأدب المفرد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۱، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲۰، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳۹ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;187&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دو هنگام است که درهای آسمان باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و دعا مستجاب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد: هنگام اذان و هنگام صف بستن در راه خدا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: تُفتَحُ أبوابُ السَّماءِ لِخَمسٍ: لِقِراءَةِ القُرآنِ، و لِلِقاءِ الزَّحفِ، و لِنُزولِ القَطرِ، و لِدَعوَةِ المَظلومِ، و لِلأَذانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعاء للطبراني: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۰ عن ابن عمر، المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۹، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۹ الرقم ۱۰ عن سهل نحوه، کنز العمّال: ج۲ ص۱۰۱ ح۳۳۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;188&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: درهاى آسمان در پنج هنگام، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند: هنگام خواندن قرآن، هنگام رویارو شدن دو سپاه [اسلام و كفر]، هنگام بارش باران، هنگام دعاى ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دیده، و هنگام اذان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اُطلُبُوا الدُّعاءَ عِندَ التِقاءِ الجُيوشِ، و إقامَةِ الصَّلاةِ، و نُزولِ الغَيثِ، و صِياحِ الدِّيَكَةِ، و بَعدَ الدُّعاءِ لِأَربَعينَ مُؤمِناً، و بَعدَ الصَّدَقَةِ؛ فَإِنَّها جَناحُ الاِستِجابَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ نقلاً عن البلد الأمين؛ معرفة السنن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲۴، كتاب الاُمّ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۹ كلاهما عن مكحول، المجموع للنووي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶، المغني لابن قدامة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶ و فيها صدره إلى «و نزول الغيث» و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;189&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هنگام رویا رو شدن سپاهیان، بر پا شدن نماز، بارش باران، بانگ خروس، پس از دعا کردن برای چهل مؤمن، و بعد از دادن صدقه دعا کنید؛ زیرا اینها بال استجابت دعا هستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِغتَنِمُوا الدُّعاءَ عِندَ أربَعٍ: عِندَ قِراءَةِ القُرآنِ، و عِندَ الأَذانِ، و عِندَ نُزولِ الغَيثِ، و عِندَ التِقاءِ الصَّفَّينِ لِلشَّهادَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳ عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام من دون إسناد إليه علیه‌السلام، روضة الواعظين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۱ وفيها «خمسة مواطن» بدل «أربع»، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;190&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: دعا كردن را در چهار هنگام، غنیمت شمارید: در هنگام خواندن قرآن، در هنگام اذان، در هنگام بارش باران و در هنگام رویارو شدن در برابر دشمن براى شهادت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: تُفتَحُ لَكُم أبوابُ السَّماءِ في خَمسِ مَواقيتَ: عِندَ نُزولِ الغَيثِ، و عِندَ الزَّحفِ، و عِندَ الأَذانِ، و عِندَ قِراءَةِ القُرآنِ، و مَعَ زَوالِ الشَّمسِ و عِندَ طُلوعِ الفَجرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه:، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;191&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: درهاى آسمان، در پنج موقع باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند: هنگام بارش باران، هنگام جهاد، هنگام اذان، هنگام قرائت قرآن، با زوال خورشید و هنگام دمیدن سپیده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: المُجاهِدونَ تُفتَحُ لَهُم أبوابُ السَّماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;192&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: درهاى آسمان به روى مجاهدان گشوده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: ثَلاثَةٌ دَعوَتُهُم مُستَجابَةٌ: أحَدُهُمُ الغازي في سَبيلِ اللّه؛ فَانظُروا كَيفَ تَخلُفونَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تخلفوه»، و الصواب ما أثبتناه كما في المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ عن عيسى بن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمّي، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴۲، عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ و الثلاثة الأخيره نحوه، روضة الواعظين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;193&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: سه دسته اند كه دعایشان مستجاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: یکی از آنها رزمندۀ در راه خداست. پس مراقب باشید كه [در غیاب او] چگونه جانشینی برای او هستید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذهاب-الهم-و-الغم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۵: ذَهابُ الهَمِّ و الغَمِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نجات از نگرانی و اندوه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدوا في سَبيلِ اللّه؛ فَإِنَّ الجِهادَ في سَبيلِ اللّه - تَبارَكَ و تَعالیٰ - بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ، يُنجِي اللّٰهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ بِهِ مِنَ الهَمِّ وَ الغَمِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷۴۳ عن عبادة بن الصامت، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۹۹، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۲، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۹ نقلاً عن الحاكم، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴۲ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;194&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در راه خدا جهاد كنید؛ چرا كه جهاد در راه خداوند عزّ و جلّ، درى از درهاى بهشت است و خداوند عزّ و جلّ به سبب آن از نگرانی و اندوه، رهایى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: عَلَيكُم بِالجِهادِ في سَبيلِ اللّه تَبارَكَ و تَعالیٰ؛ فَإِنَّهُ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ، يُذهِبُ اللّٰهُ بِهِ الهَمَّ وَ الغَمَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۷۸۲ عن عبادة بن الصامت، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰۴ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۷۰، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۵۵، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۳۴ عن أبي أمامة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ ح۱۰۶۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;195&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بر شما باد جهاد کردن در راه خداوند - تبارک و تعالی -؛ زیرا جهاد، دری از درهای بهشت است و خداوند با آن، نگرانی و اندوه را از بین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدوا في سَبيلِ اللّه تَعالَى القَريبَ وَ البَعيدَ، فِي الحَضَرِ وَ السَّفَرِ؛ فَإِنَّ الجِهادَ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ، إنَّهُ لَيُنَجِّي اللّٰهُ تَبارَكَ و تَعالیٰ بِهِ مِنَ الهَمِّ وَ الغَمِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۸۵۹ عن عبادة بن الصامت، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۶۰، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵، تهذيب الكمال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ الرقم ۱۸۸۸ و فيه «الوهم» بدل «الهم»، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹۹۷؛ عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ عن عبادة بن الصامت، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;196&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در راه خداوند متعال با خویش و بیگانه و در حضر و سفر جهاد کنید؛ زیرا جهاد، دری از درهای بهشت است. خداوند - تبارک و تعالی - به وسیلۀ آن از نگرانی و اندوه، نجات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدُوا النّاسَ فِي اللّه؛ القَريبَ مِنهُم وَ البَعيدَ، و لا يَأخُذكُم فِي اللّه لَومَةُ لائِمٍ، و أَقيموا حُدودَ اللّه فِي السَّفَرِ وَ الحَضَرِ، و عَلَيكُم بِالجِهادِ؛ فَإِنَّهُ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ عَظيمٌ، يُنجِي اللّٰهُ بِهِ مِنَ الهَمِّ وَ الغَمِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲۱۹ عن عبادة بن الصامت، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۴۰ و فيه «لا تبالوا» بدل «لا يأخذكم»، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;197&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در راه خدا با مردم از خویش و بیگانه جهاد کنید و در راه خدا ملامت هیچ ملامتگری در شما اثر نکند. حدود [و احکام] خدا را در سفر و غیر سفر اجرا کنید و بر شما باد جهاد؛ زیرا آن، دری بزرگ از درهای بهشت است. خداوند به واسطۀ آن از نگرانی و اندوه نجات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إحدى-الحسنيين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۶: إحدَى الحُسنَيَينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: یکی از دو نیکی (پیروزی یا شهادت)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى ٱلْحُسْنَيَيْنِ وَ نَحْنُ نَـتَرَبَّصُ بِكُمْ أَن يُصِيبَكُمُ ٱللهُ بِعَذَابٍ مِّنْ عِندِهِ أَوْ بِأَيْدِينَا فَتَرَبَّصُواْ إِنَّا مَعَكُم مُّتَرَبِّصُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: آیا برای ما، جز یکی از دو نیکی را انتظار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید، در حالی که ما انتظار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشیم که خداوند، عذابی از جانب خودش یا به دست ما به شما برساند؟! انتظار بکشید که ما هم با شما در انتظاریم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: ۷۴، الصف: ۱۰ - ۱۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: نساء: آیۀ ۷۴، صف: آیۀ ۱۰ - ۱۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة عن الإمام الباقر علیه‌السلام، قال: قُلتُ: قَولُهُ عزّ و جلّ: (قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى ٱلْحُسْنَيَيْنِ)؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إمّا مَوتٌ في طاعَةِ اللّه أو إدراكُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «أدرك»، و التصويب من طبعة دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظهورِ إمامٍ، و (نَحنُ نَتَرَبَّصُ) بِهِم مَعَ ما نَحنُ فيهِ مِنَ الشِّدَّةِ أن يُصيبَهُمُ اللّٰهُ (بِعَذَابٍ مِّنْ عِندِهِ) قالَ: هُوَ المَسخُ، (أَوْ بِأَيْدِينَا) و هُوَ القَتلُ، قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ لِنَبِيِّهِ صلّی اللّه علیه و آله: قُل (تَرَبَّصوا) فَإِنّا مَعَكُم (مُتَرَبِّصونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «المتربّصون»، و التصويب من طبعة دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ التَّرَبُّصُ: انتِظارُ وُقوعِ البَلاءِ بِأَعدائِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;198&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از ابو حمزه -: به امام باقر علیه‌السلام گفتم: خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (آيا براى ما جز يكى از دو نيكى را انتظار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید؟).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[آن دو نیكى] یا مردن در راه طاعت خداست و یا درک كردن زمان ظهور امامی [غایب]، و ما نیز - با آن كه در فشار و سختى هستیم - (انتظار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشیم) كه خدا (از جانب خود، عذابى) به آنها برساند؛ یعنى مسخ شوند (يا به دست ما [عذابشان كند]) یعنى كشته شوند. خداوند عزّ و جلّ به پیامبرش صلّی اللّه علیه و آله فرمود: &amp;quot;بگو: (انتظار بكشید) كه ما هم با شما (در انتظاریم)&amp;quot;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزند فیض کاشانی در حاشیۀ الوافى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «در قرآن این گونه آمده است: (بگو: آیا براى ما جز یکى از دو نیکى را انتظار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید در حالى که ما انتظار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشیم که خدا از جانب خودش یا به دست ما عذابى به شما برساند؟! پس، انتظار بکشید که ما هم با شما در انتظاریم). این آیه در سورۀ توبه است و تفسیر ظاهرى آن، آن گونه که مفسّران گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چنین است: آیا براى ما جز یکى از دو سرانجامى را که هر دو پیامدهاى نیکویى دارند، انتظار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید: پیروزى و شهادت؟! و ما هم براى شما یکى از دو بدى را انتظار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشیم: یا این که از جانب او عذابى آسمانى بر شما فرود آید، یا به دست ما عذاب شوید که همان کشته شدنتان در حال کفر است. پس شما منتظر عاقبت ما باشید و ما نیز با شما منتظر عاقبت شما هستیم». (مترجم)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تربّص، یعنى انتظار وقوع بلا براى دشمنان كشیدن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: تَكَفَّلَ اللّٰهُ لِمَن جاهَدَ في سَبيلِهِ - لا يُخرِجُهُ إلَّا الجِهادُ في سَبيلِهِ و تَصديقُ كَلِماتِهِ - بِأَن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، أو يُرجِعَهُ إلیٰ مَسكَنِهِ الَّذي خَرَجَ مِنهُ مَعَ ما نالَ مِن أجرٍ أو غَنيمَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۵۵ عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴، الموطّأ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۱۰ و فيها بزياده «من بيته» بعد «يخرجه»، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;199&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند برای کسی که در راه او جهاد کند - کسی که فقط به انگیزۀ جهاد در راه او و اشاعۀ سخنانش خارج شده باشد -، متعهّد شده است که او را به بهشت برد یا به وطنش که از آن خارج شده است، با اجر یا غنیمت بازش گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ثَلاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللّٰهُ و يَضحَكُ إلَيهِم و يَستَبشِرُ بِهِم: الَّذي إذَا انكَشَفَت فِئَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مجمع الزوائد: «فيه»، و التصويب من كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاتَلَ وَراءَها بِنَفسِهِ لِلهِ تَعالیٰ؛ فَإِمّا أن يُقتَلَ و إمّا أن يَنصُرَهُ اللّٰهُ و يَكفِيَهُ، فَيَقولُ: اُنظُروا إلیٰ عَبدي هٰذا كَيفَ صَبَرَ لي بِنَفسِهِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳۵۰ كلاهما نقلاً عن الطبراني عن أبي الدرداء و راجع المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;200&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند، سه تن را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، به آنان لبخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و به آنان شادمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: كسى كه چون گروهى [از دشمن] فرار کردند، در پشت سر آنان براى خدا با جان خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد. پس یا كشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و یا خداوند، یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از رنج كارزار، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیازش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. پس خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «به این بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بنگرید كه چگونه براى من، با جانش شكیبایى ورزید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه علیه و آله - فيما يَحكيهِ عَن رَبِّهِ عزّ و جلّ قالَ -: أيُّما عَبدٍ مِن عِبادي خَرَجَ مُجاهِداً في سَبيلِ اللّه ابتِغاءَ مَرضاتي، ضَمِنتُ لَهُ أن اُرجِعَهُ إن أرجَعتُهُ بِما أصابَ مِن أجرٍ أو غَنيمَةٍ، و إن قَبَضتُهُ غَفَرتُ لَهُ و رَحِمتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ عن ابن عمر، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲۰، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۸۴ بزيادة «و أدخله الجنّة» في آخره، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۰۷ نقلاً عن حلية الأولياء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;201&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در آنچه از قول پروردگار خود نقل کرده -: هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از بندگانم برای جهاد در راه خدا و جلب خشنودی من خارج شود، برایش ضمانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که او را، اگر برگرداندم، با اجر یا غنیمت باز گردانم، و اگر میراندم، او را بیامرزم و رحمتش کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عليّ بن عقبة عن أبيه: دَخَلتُ أنَا وَ المُعَلّیٰ عَلیٰ أبي عَبدِ اللّه علیه‌السلام، فَقالَ: أبشِروا! إنَّكُم عَلیٰ إحدَى الحُسنَيَينِ؛ شَفَى اللّٰهُ صُدورَكُم، و أَذهَبَ غَيظَ قُلوبِكُم، و أَدالَكُم عَلیٰ عَدُوِّكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۹۶، المحاسن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۲، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷۳ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;202&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از علی بن عقبه، از پدرش -: من و معلّی بر امام صادق علیه‌السلام وارد شدیم. فرمود: «بشارتتان باد! شما از یکی از دو نیکی برخوردارید. خداوند، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های شما را التیام بخشید و خشم دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را برد و شما را بر دشمنتان چیره ساخت».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-فضل-الجهاد-و-الحث-علیه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِسُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فَضلُ الجِهادِ وَ الحَثُّ عَلَیهِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت جهاد و تشویق به آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحريض-على-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱: التَّحريضُ عَلَى الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بر انگیختن به جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَى ٱلْقِتَالِ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَـٰبِرُونَ يَغْلِبُواْ مِاْئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّاْئَةٌ يَغْلِبُواْ أَلْفًا مِّنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَايَفْقَهُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای پیامبر! مؤمنان را به جنگ [با دشمن] تشویق کن. هر گاه بیست نفر با استقامت از شما باشند، بر دویست نفر غلبه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و اگر صد نفر باشند، بر هزار نفر از کسانی که کافر شدند، پیروز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند؛ چرا که آنها گروهی هستند که نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَقَـٰتِلْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَسَى ٱللهُ أَن يَكُفَّ بَأْسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَ ٱللهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَ أَشَدُّ تَنكِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(در راه خدا پیکار کن. تنها مسئول وظیفۀ خود هستی و مؤمنان را [بر این کار] تشویق نما. امید است خداوند از قدرت کافران جلوگیری کند [حتّی اگر تنها خودت به میدان بروی] و خداوند قدرتش بیشتر و مجازاتش دردناک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱسْتَجِيبُواْ لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ وَ ٱعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ يَحُولُ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! دعوت خدا و پیامبر را اجابت کنید، هنگامی که شما را به سوی چیزی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند که شما را حیات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و بدانید خداوند، میان انسان و قلب او حایل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و همۀ شما [در قیامت] نزد او گردآوری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴ و راجع البقرة: ۲۱۴ و آل عمران: ۱۴۶ و النساء: ۷۴ و ۹۵ و التوبة: ۱۱۱ و الحجّ: ۷۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به یقین، خداوند، پیکار کنندگان در راه خویش را - که گویی بنایی پولادین اند - دوست دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كُلِّفَ ما لَم يُكَلَّف أحَدٌ: أن يُقاتِلَ في سَبيلِ اللّه وَحدَهُ، و قالَ: (حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَى ٱلْقِتَالِ)، و قالَ: إنَّما كُلِّفتُمُ اليَسيرَ مِنَ الأَمرِ؛ أن تَذكُرُوا اللّٰهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۸ عن عيص، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;203&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به کاری مکلّف شد که هیچ کس نشد؛ این که خودش تنها در راه خدا بجنگد و فرمود: (مؤمنان را به جنگ [با دشمن] تشویق کن) و فرمود: «شما به کاری آسان مکلّف شدید و آن این که خدا را یاد کنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَا أَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلیٰ تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: فَقالوا: لَو نَعلَمُ ما هِيَ لَبَذَلنا فيهَا الأَموالَ وَ الأَنفُسَ وَ الأَولادَ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّٰهُ: (تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجَاهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ) إلیٰ قَولِهِ: (ذٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۱۱ - ۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۵ عن أبي الجارود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;204&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ آیۀ (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! آيا شما را به تجارتى ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون شوم كه شما را از عذابى دردناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهاند؟) -: [مؤمنان] گفتند: اگر بدانیم كه آن تجارت چیست، جان و مال و فرزندانمان را در راه آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند فرمود: (به خدا و پیامبر او ايمان آوريد و در راه خدا با اموال و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان جهاد كنيد) تا این سخن متعال:(اين است رستگارى بزرگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن محمّد بن كعب القرظي - في ذِكرِ بَيعَةِ العَقَبَةِ -: قالَ عَبدُ اللّه بنُ رَواحَةَ لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اِشتَرِط لِرَبِّكَ و لِنَفسِكَ ما شِئتَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أشتَرِطُ لِرَبّي أن تَعبُدوهُ و لا تُشرِكوا بِهِ شَيئاً، و أَشتَرِطُ لِنَفسي أن تَمنَعوني مِمّا تَمنَعونَ مِنهُ أنفُسَكُم و أَموالَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَإِذا فَعَلنا ذٰلِكَ فَما لَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الجَنَّةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: رَبِحَ البَيعُ، لا نُقيلُ و لا نَستَقيلُ. فَنَزَلَت: (إِنَّ ٱللهَ ٱشْتَرَیٰ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ الجزء ۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۷، تفسير الفخر الرازي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۴؛ تفسير جوامع الجامع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷، تفسير القمّي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;205&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از محمّد بن کعب قرظی، در بارۀ بیعت عقبه -: عبد اللّٰه بن رواحه به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله گفت: در بارۀ خدایت و خودت، هر شرطی که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهی، بگذار.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در بارۀ خدایم این شرط را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارم که او را بپرستید و چیزی را شریکش قرار ندهید، و در بارۀ خودم این شرط را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارم که از من، همان گونه دفاع کنید که از خودتان و اموالتان دفاع می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: در عوض این کار، چه به ما می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بهشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: معاملۀ سودمندی است. آن را فسخ نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم. پس، این آیه نازل شد: (بی تردید، خداوند از مؤمنان جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را خریداری کرده) (تا پایان آیه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام عن ابن إسحاق - في ذِكرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: ثُمَّ خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى النّاسِ فَحَرَّضَهُم، و قالَ: وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لا يُقاتِلُهُمُ اليَومَ رَجُلٌ فَيُقتَلَ صابِراً مُحتَسِباً مُقبِلاً غَيرَ مُدبِرِ، إلّا أدخَلَهُ اللّٰهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عُمَيرُ بنُ الحُمامِ أخو بَني سَلِمَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنو سَلِمَة: بَطن من الأنصار، و لیس في العرب سَلِمة غیرهم... منهم جابر بن عبداللّٰه و عُمیر بن الحارث و عُمیر بن الحمام... (تاج العروس: ج‌۱۶ ص‌۳۴۶ «سلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - و في يَدِهِ تَمَراتٌ يَأكُلُهُنَّ -: بَخْ بَخْ! أ فَما بَيني و بَينَ أن أدخُلَ الجَنَّةَ إلّا أن يَقتُلَني هٰؤُلاءِ؟ ثُمَّ قَذَفَ التَّمَراتِ مِن يَدِهِ و أَخَذَ سَيفَهُ، فَقاتَلَ القَومَ حَتّیٰ قُتِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۹، عيون الأثر: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹، تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸، الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۴۵ كلاهما نحوه؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۹ ح۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;206&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السیرة النبویّة، ابن هشام - به نقل از ابن اسحاق، در بارۀ جنگ بدر -: سپس پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به میان مردم آمد و آنان را بر انگیخت و فرمود: «سوگند به آن که جان محمّد در دست اوست، امروز هر مردی که با آنها بجنگد و برای خشنودی خدا پایداری ورزد و پیش رود و عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینی نکند و کشته شود، قطعاً خداوند او را به بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُمَیر بن حُمام، برادر بنی سلمه - که چند دانه خرما در دستش بود و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد - گفت: به به! آیا فاصلۀ میان من و ورودم به بهشت، همین است که این جماعت مرا بکشند! سپس خرماها را دور انداخت و شمشیرش را بر گرفت و با دشمن جنگید تا کشته شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن اُسامة بن زيد: قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ذاتَ يَومٍ لِأَصحابِهِ: ألا مُشَمِّرٌ لِلجَنَّةِ؟ فَإِنَّ الجَنَّةَ لا خَطَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا خَطَرَ لها: أي لا عوض لها و لا مثل (النهایة: ج‌۲ ص‌۴۷ «خطر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها، هِيَ - و رَبِّ الكَعبَةِ - نورٌ يَتَلَألَأُ، و رَيحانَةٌ تَهتَزُّ، و قَصرٌ مَشيدٌ، و نَهرٌ مُطَّرِدٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهر مُطَّرِد: سريع الجرية (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸ «طرد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فاكِهَةٌ كَثيرَةٌ نَضيجَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَضَجَ العنب و التمر و الثَّمَر ینضَج نُضجاً و نَضجاً: أي أدرك (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۸ «نضج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و زَوجَةٌ حَسناءُ جَميلَةٌ، و حُلَلٌ كَثيرَةٌ، في مَقامٍ أبَداً في حَبرَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَبرَة - بالفتح -: النعمة و سعة العیش (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸ «حبر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نَضرَةٍ، في دورٍ عالِيَةٍ سَليمَةٍ بَهِيَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: نَحنُ المُشَمِّرونَ لَها يا رَسولَ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قولوا: إن شاءَ اللّٰهُ. ثُمَّ ذَكَرَ الجِهادَ و حَضَّ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳۲، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۳۸۱، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۱، موارد الظمآن: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۲۰، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷۸۵، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;207&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة - به نقل از اُسامة بن زید -: یک روز، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به یارانش فرمود: «آیا كسى هست كه براى بهشت، كمر همّت بر بندد؛ چرا كه بهشت، بدیل و نظیر ندارد؟ به خداوندِ كعبه سوگند كه بهشت، یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پارچه نور است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درخشد و گلزارى است كه پیچ و تاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد، و كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى افراشته است، و جویبارهایى روان، و میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى فراوان و رسیده، و همسرانى نیكو و زیبا، و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بسیار، در جایگاهى جاویدان، همراه با ناز و نعمت و خرّمى، در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى بلندجایگاه، امن و باشُكوه».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ما براى آن، دامن همّت به كمر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنیم، اى پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بگویید: اگر خدا بخواهد» و سپس از جهاد گفت و بِدان بر انگیخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اِعلَموا أنَّ الجَنَّةَ تَحتَ ظِلالِ السُّيوفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶۳ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي أوفى و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰۴، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۰، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۸۳؛ مسند زيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲ عن الإمام زين العابدين علیه‌السلام، مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۴ عن الإمام الرضا عن الإمام الحسين علیهماالسلام و ليس فيهما «اعلموا أنّ»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;208&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بدانید که بهشت، زیر سایۀ شمشیرهاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في أوَّلِ خُطبَةٍ خَطَبَها بِالمَدينَةِ -:... فَأَحسِنوا كَما أحسَنَ اللّٰهُ إلَيكُم، و عادوا أعداءَهُ، و جاهِدوا فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، هُوَ اجتَباكُم و سَمّاكُمُ المُسلِمينَ (لِيَهلِكَ مَن هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ، ويَحيیٰ مَن حَيَّ عَن بَيِّنَةٍ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۵، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰؛ مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۲ بزيادة «و لا حول» قبل «و لا قُوَّةَ»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;209&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبرخدا صلّی اللّه علیه و آله - در نخستین سخنرانی‌ای که در مدینه کرد -:... پس، نیکی کنید، چنان که خداوند به شما نیکى کرده، و دشمنانش را دشمن بدارید و در راه خدا چنان که باید، جهاد کنید. او شما را برگزید و مسلمان، نامتان نهاد (تا آن کس که [گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه و] هلاک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، از روى دليلِ روشن باشد و آن که [هدایت و] زنده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، از روى دليلِ روشن باشد) و هیچ توانى جز از سوی خدا نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في خُطبَتِهِ يومَ اُحُدٍ لَمّا سَوَّى الصُّفوفَ -: أيُّهَا النّاسُ! اُوصيكُم بِما أوصاني بِهِ اللّٰهُ في كِتابِهِ؛ مِنَ العَمَلِ بِطاعَتِهِ، وَ التَّناهي عَن مَحارِمِهِ، ثُمَّ إنَّكُمُ اليَومَ بِمَنزِلِ أجرٍ و ذُخرٍ لِمَن ذَكَرَ الَّذي عَلَيهِ، ثُمَّ وَطَّنَ نَفسَهُ عَلَى الصَّبرِ وَ اليَقينِ وَ الجِدِّ وَ النَّشاطِ؛ فَإِنَّ جِهادَ العَدُوِّ شَديدٌ كَريهٌ، قَليلٌ مَن يَصبِرُ عَلَيهِ، إلّا مَن عَزَمَ لَهُ عَلیٰ رُشدِهِ. إنَّ اللّٰهَ مَعَ مَن أطاعَهُ، و إنَّ الشَّيطانَ مَعَ مَن عَصاهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَفتِحوا أعمالَكُم بِالصَّبرِ عَلَى الجِهادِ، وَ التَمِسوا بِذٰلِكَ ما وَعَدَكُمُ اللّٰهُ، و عَلَيكُم بِالَّذي أمَرَكُم بِهِ، فَإِنّي حَريصٌ عَلیٰ رُشدِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰، إمتاع الأسماع: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، سبل الهدى و الرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹؛ بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;210&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در سخنرانی ایشان در روز اُحُد، هنگامی که صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سپاهیان را منظّم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد -: ای مردم! من شما را به همان چیزی سفارش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که خداوند در کتابش بِدان سفارش فرموده است؛ یعنی به کار بستن فرمان‌های او و خودداری از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش. شما امروز در مرحلۀ مزد گرفتن و اندوختن هستید و این برای کسی است که وظیفۀ خویش را به یاد دارد و آن گاه خویشتن را به شکیب و یقین و کوشش و تلاش وا دارد؛ چرا که جهاد با دشمن، کاری سخت و ناگوار است. اندک&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند کسانی که بر آن شکیب ورزند، مگر کسی که آگاهانه آهنگ این کار کند. خدا با کسی است که از او فرمان برد و شیطان با آن کس است که از خدا نافرمانی کند. پس، اعمال خود را با شکیبایی در جهاد آغاز کنید و با این کار، آنچه را خدا به شما وعده داده است، بجویید. بر شما باد کاری که خدا بِدان فرمانتان داده است؛ زیرا من به هدایت شما بس علاقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: جاهِدُوا النّاسَ فِي اللّه؛ القَريبَ وَ البَعيدَ، و لا تُبالوا فِي اللّه لَومَةَ لائِمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۴۰ عن عبادة بن الصامت، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۰۴؛ عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ عن عبادة بن الصامت و ليس فيه ذيله من «و لا تبالوا»، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;211&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در راه خدا با مردم، از خویش و بیگانه، بجنگید و در راه خدا از سرزنش هیچ سرزنشگری باک مدارید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين علیه‌السلام: بَينَما أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام يَخطُبُ [النّاسَ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزيادة من المصادر الاُخرى. ۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَحُضُّهُم عَلَى الجِهادِ، إذ قامَ إلَيهِ شابٌّ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ! أخبِرني عَن فَضلِ الغُزاةِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ علیه‌السلام: كُنتُ رَديفَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ ناقَتِهِ العَضباءِ، و نَحنُ مُنقَلِبونَ عَن غَزوَةِ ذاتِ السَّلاسِلِ، فَسَأَلتُهُ عَمّا سَأَلتَني عَنهُ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُزاةُ إذا هَمّوا بِالغَزوِ كَتَبَ اللّٰهُ لَهُم بَراءَةً مِنَ النّارِ، فَإِذا تَجَهَّزوا لِغَزوِهِم باهَى اللّٰهُ بِهِمُ المَلائِكَةَ، فَإِذا وَدَّعَهُم أهلوهُم بَكَت عَلَيهِمُ الحيطانُ وَ البُيوتُ، و يَخرُجونَ مِنَ الذُّنوبِ كَما تَخرُجُ الحَيَّةُ مِن سِلخِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِّلخ: الجِلد (النهایة: ج‌۲ ص‌۳۸۹ «سلخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يُوَكِّلُ اللّٰهُ بِهِم بِكُلِّ رَجُلٍ مِنهُم أربَعينَ مَلَكاً يَحفَظونَهُ مِن بَينِ يَدَيهِ و مِن خَلفِهِ، و عَن يَمينِهِ و عَن شِمالِهِ، و لا يَعمَلُ حَسَنَةً إلّا ضُعِّفَت لَهُ، و يُكتَبُ لَهُ كُلَّ يَومٍ عِبادَةُ ألفِ رَجُلٍ يَعبُدونَ اللّٰهَ ألفَ سَنَةٍ؛ كُلُّ سَنَةٍ ثَلاثُمِئَةٍ و سِتّونَ يَوماً، اليَومُ مِثلُ عُمُرِ الدُّنيا، فَإِذا صاروا بِحَضرَةِ عَدُوِّهِمِ انقَطَعَ عِلمُ أهلِ الدُّنيا عَن ثَوابِ اللّه إيّاهُم، فَإِذا بَرَزوا لِعَدُوِّهِم، و اُشرِعَتِ الأَسِنَّةُ، و فُوِّقَتِ السِّهامُ، و تَقَدَّمَ الرَّجُلُ إلَى الرَّجُلِ؛ حَفَّتهُمُ المَلائِكَةُ بِأَجنِحَتِها يَدعونَ اللّٰهَ لَهُم بِالنُّصرَةِ وَ التَّثبيتِ، و يُنادي مُنادٍ: «الجَنَّةُ تَحتَ ظِلالِ السُّيوفِ»، فَتَكونُ الطَّعنَةُ وَ الضَّربَةُ عَلَى الشَّهيدِ أهوَنَ مِن شُربِ الماءِ البارِدِ فِي اليَومِ الصّائِفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۴ عن الإمام الرضا علیه‌السلام، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۸۹ نقلاً عن صحيفة الإمام الرضا علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷؛ تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;212&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه‌السلام: امیر مؤمنان علیه‌السلام مشغول سخنرانی براى مردم و ترغیب آنان به جهاد بود كه جوانى برخاست و گفت: اى امیر مؤمنان! از فضیلت رزمندگان در راه خدا برایم بگو.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على - كه درودهاى خدا بر او باد - فرمود: «پشت سر پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بر ناقه‌اش، عَضبا، نشسته بودم و از غزوۀ ذات السلاسل بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتیم. همین سؤالى كه تو از من كردى، از ایشان پرسیدم. فرمود: &amp;quot;رزمندگان، آن گاه كه آهنگ جنگ كنند، خداوند، برات آزادى از دوزخ را برایشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نویسد، و چون خود را براى جنگ تجهیز كنند، خداوند به آنان بر فرشتگان مباهات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و چون با خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان خداحافظى كنند، در و دیوار و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برایشان گریه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و از گناهانشان خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، آن گونه كه مار از پوستش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و خداوند بر هر رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، چهل فرشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد كه او را از پیش رو و پشت سر و از راست و چپش محافظت كنند و هر كار نیكى كند، دو برابر برایش شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و هر روز، عبادتِ هزار مرد كه هزار سال، هر سال سیصد و شصت روز، و هر روزش به اندازۀ عمر دنیا، خدا را عبادت كنند، براى او نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و چون با دشمنشان رو به رو شوند، دیگر علم اهل دنیا به ثوابى كه خدا براى آنان در نظر گرفته است، قد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و چون به مبارزه با دشمنان بپردازند و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نشانه گرفته و تیرها در چلّۀ كمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نهاده شوند و هر یک به سوى نیروى دشمن پیش رود، فرشتگان با بال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان آنها را در میان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرند و براى پیروزى و پایدارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و منادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه: بهشت، زیر سایۀ شمشیرهاست. در نتیجه، ضربه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های نیزه و شمشیر بر شهید برایش آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر [و گواراتر] از نوشیدن آب خنک در یک روز تابستانى است&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي صادق: سَمِعتُ عَلِيّاً علیه‌السلام يُحَرِّضُ النّاسَ في ثَلاثَةِ مَواطِنَ: الجَمَلِ و صِفّينَ و يَومِ النَّهرِ، يَقولُ: عِبادَ اللّه! اِتَّقُوا اللّٰهَ، و غُضُّوا الأَبصارَ، وَ اخفِضُوا الأَصواتَ، و أَقِلُّوا الكَلامَ، و وَطِّنوا أنفُسَكُم عَلَى المُنازَلَةِ وَ المُجادَلَةِ وَ المُبارَزَةِ، وَ المُناضَلَةِ وَ المُنابَذَةِ، وَ المُعانَقَةِ وَ المُكادَمَةِ، وَ اثبُتوا، وَ اذكُرُوا اللّٰهَ كَثيراً لَعَلَّكُم تُفلِحونَ، و لا تَنازَعوا فَتَفشَلوا و تَذهَبَ ريحُكُم، وَ اصبِروا إنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّابِرينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تضمين للآيتين ۴۵ و ۴۶ من سورة الأنفال.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن يزيد بن إسحاق، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ نحوه، وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۴ عن الحضرمي، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۹؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ عن الحضرمي، الكامل في التاريخ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;213&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو صادق -: شنیدم که على علیه‌السلام مردم را در سه جا [به جنگْ] بر می‌انگیخت: جمل، صفّین و روز نهروان. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «بندگان خدا! از خدا پروا كنید و چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را فرو بندید و صداها را پایین آورید و سخن را كم كنید و خود را بر كارزار و تاختن و هماوردطلبى و كشمكش و افكندن و گلاویز شدن و كوبیدن یكدیگر مصمّم سازید و پایدار بمانید «و خدا را فراوان یاد كنید، شاید به رستگارى برسید و هرگز با یكدیگر كشمكش نكنید كه [در این صورت] ناتوان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید و چیرگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان از میان می‌رود، و شکیبا باشید كه خداوند با شکیبایان است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتباس از آیات ۴۵ و ۴۶ سورۀ انفال است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ يَحُثُّ بِهِ أصحابَهُ عَلَى الجِهادِ -: وَ اللّٰهُ مُستَأديكُم شُكرَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستأديكم شكره: أي طالب منكم أداء شكره (اُنظر: مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰ - ۳۱ «أدي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و مُوَرِّثُكُم أمرَهُ، و مُمهِلُكُم في مِضمارٍ مَحدودٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار و شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: «ممهلكم في مضمار ممدود». و قال ابن أبي الحديد: شبّه الآجال التي ضربت للمكلّفين ليقوموا فيها بالواجبات، و يتسابقوا فيها إلى الخيرات بالمضمار الممدود لخيلٍ تتنازع فيه السبق (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِتَتَنازَعوا سَبَقَهُ، فَشُدّوا عُقَدَ المَآزِرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فشدّوا عقد المآزر: أي شمّروا عن ساق الاجتهاد (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اطوُوا فُضولَ الخَواصِرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اطووا فضول الخواصر: نهى عن كثرة الأكل؛ لأنّ الكثير الأكل لا يطوي فضول خواصره؛ لامتلائها، و القليل الأكل يأكل في بعضها و يطوي بعضها (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لا تَجتَمِعُ عَزيمَةٌ و وَليمَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تجتمع عزيمة و وليمة: أي لا يجتمع لكم دخول الجنّة و الدعة و القعود عن مشقّة الحرب (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ما أنقَضَ النَّومَ لِعَزائِم اليَومِ! و أَمحَى الظُّلَمَ لِتَذاكيرِ الهِمَمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمحى الظلم لتذاكير الهمم: أي الظُّلَم التي يُنام فيها، لا كلّ الظُّلَم؛ ألا ترى أنّه إذا لم ينم في الظلمة بل كان عنده من شدّة العزم و قوّة التصميم ما لا ينام معه، فإنّ الظلمة لا تمحو تذاكير هممه. و التذاكير: جمع تذكار (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۴۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;214&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در سخنی که در آن، یاران خود را به جهاد بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد -: خداوند از شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد كه سپاس او را به جاى آورید، و شما را وارث کار خویش قرار داده است، و در میدان پهناور مسابقه مهلتتان داده تا براى به دست آوردن جایزه به رقابت برخیزید. پس، كمربندها را محكم كنید و دامن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به كمر زنید؛ زیرا رزم و بزم با هم جمع نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. اى بسا خوابی که تصمیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روز را در هم می‌شکند و چه بسا تاریكی که همّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از یادها می‌زداید!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - لَمّا عَزَمَ عَلیٰ لِقاءِ القَومِ بِصِفّينَ -: أينَ المانِعُ لِلذِّمارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذِّمار: ذمار الرجل؛ و هو كلّ ما يلزمك حفظه و حياطته و حمايته و الدفع عنه، و إن ضيّعه لزمه اللوم. و قال بعضهم: الذمار: الحرم و الأهل. و الذمار: الحوزة. و الذمار: الحشم. و الذمار: الأنساب (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ «ذمر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ الغائِرُ عِندَ نُزولِ الحَقائِقِ مِن أهلِ الحِفاظِ؟ العارُ وَراءَكُم، وَ الجَنَّةُ أمامَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۷۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;215&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - آن گاه که عازم رویایی با دشمن در صفّین شد -: كجاست آزادمردى كه به دفاع از ناموس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود برخیزد و غیرتمندى که هنگام آمدن گرفتاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بستیزد؟ ننگ، در پشت سر شما (فرار و عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینی) است و بهشت، پیش رویتان!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ لَمّا غَلَبَ أصحابُ مُعاوِيَةَ أصحابَهُ علیه‌السلام عَلیٰ شَريعَةِ الفُراتِ بِصِفّينَ و مَنَعوهُمُ الماءَ -: قَدِ استَطعَموكُمُ القِتالَ، فَأَقِرّوا عَلیٰ مَذَلَّةٍ و تَأخيرِ مَحَلَّةٍ، أو رَوُّوا السُّيوفَ مِنَ الدِّماءِ تَروَوا مِنَ الماءِ؛ فَالمَوتُ في حَياتِكُم مَقهورينَ، وَ الحَياةُ في مَوتِكُم قاهِرينَ، ألا و إنَّ مُعاوِيَةَ قادَ لُمَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّمَة - بالتخفيف -: الجماعة القليلة (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ «لمم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الغُواةِ، و عَمَّسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَمَّس عليهم الخبر: أبهمه و جعله مظلماً شديد الظلمة (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ «عمس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِمُ الخَبَرَ، حَتّیٰ جَعَلوا نُحورَهُم أغراضَ المَنِيَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۵۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۲ ح۳۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;216&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنرانی ایشان، آن گاه كه سپاه معاویه در صِفّین، شریعۀ (آب‌راهۀ) فرات را از سپاه امام علیه‌السلام گرفتند و آب را بر ایشان بستند -: همانا شما را بر سفرۀ جنگ فرا خواندند. پس یا تن به ذلّت دهید و از مرتبۀ خویش فرو افتید، یا شمشیرهاتان را از خون سیراب كنید تا کامتان از آب سیراب شود. پس مرگ در این است كه با شكست زندگى كنید و زندگى در این است كه پیروز بمیرید. آگاه باشید كه معاویه جماعتى از گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان را [به جنگ] كشانده و حقیقت را از آنان پوشیده داشته است تا گلوهاى خود را هدف تیر مرگ سازند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ضارِبوا عَن دينِكُم بِالظُّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظُّبا: جمع ظُبَة السيف؛ و هو طرفه وحَدّه (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۶ «ظبب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و صِلُوا السُّيوفَ بِالخُطا، وَ انتَصِروا بِاللّه؛ تَظفَروا و تُنصَروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;217&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: با تیغۀ شمشیرها از دین خود دفاع كنید و شمشیرها را با فرا پیش نهادن گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان، به دشمن برسانید و از خداوند یارى بجویید، تا پیروز گردید و یارى شوید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ أهلِ الكوفَةِ عِندَ مَسيرِهِ مِنَ المَدينَةِ إلَى البَصرَةِ -:... وَ اعلَموا أنَّ دارَ الهِجرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار الهجرة: المدينة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد قَلَعَت بِأَهلِها و قَلَعوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قلع المكان بأهله: نَبَذَهم فلم يصلح لاستيطانهم (اُنظر: مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۸ «قلع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها، و جاشَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاشت: فارت و اضطربت (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۴ «جيش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَيشَ المِرجَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِرجَل: القدر من الحجارة و النحاس (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۴ «رجل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و قامَتِ الفِتنَةُ عَلَى القُطبِ، فَأَسرِعوا إلیٰ أميرِكُم، و بادِروا جِهادَ عَدُوِّكُم إن شاءَ اللّٰهُ عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب۱، المناقب لابن شهر آشوب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;218&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از نامۀ ایشان بهه كوفیان، به هنگام حركت از مدینه به سوى بصره -: بدانید كه سراى هجرت (مدینه)، مردمانش را بلند كرده و بیرون رانده است و مردم از آن كوچیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. مدینه، مانند دیگ، جوشید و آشوب پا گرفت. به سوى پیشواى خود بشتابید و به سمت جنگ با دشمنان شتاب كنید، به خواست خداوند عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شرح نهج البلاغة (ج ۱۴ ص‌۸۵) آمده است: «محمّد بن اسحاق، از عمویش عبد الرحمان بن یسار قُرَشى نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که گفت: چون على۷ در رَبَذه فرود آمد و عازم بصره بود، محمّد بن جعفر بن ابى طالب و محمّد بن ابى بکر صدّیق را به سوى کوفه فرستاد و نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برایشان نوشت و در آخر اضافه کرد: &amp;quot;من براى شما برادر، و براى دین، یاورم. [خداوند فرموده است:] (سبک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار و گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار، بسيج شويد و با مال و جانتان در راه خدا جهاد كنيد. اگر بدانيد، اين براى شما بهتر است) [توبه: آیۀ ۴۱]&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: و لَعَمري! ما عَلَيَّ مِن قِتالِ مَن خالَفَ الحَقَّ و خابَطَ الغَيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خابط الغيّ: كأنّه جعله و الغيّ متخابطين، يخبط أحدهما للآخر، و ذلك أشدّ مبالغة من أن تقول: خبط في الغيّ؛ لأنّ من يخبط و يخبطه غيره يكون أشدّ اضطراباً ممّن يخبط و لا يخبطه غيره (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن إدهانٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِدهان: النفاقُ و تركُ المناصحةِ و الصدقِ (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۷ «دهن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا إيهانٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِيهان: مصدر أوهنتُه؛ أي أضعفته. و يجوز وهنته (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاتَّقُوا اللّٰهَ عِبادَ اللّه، و فِرّوا إلَى اللّه مِنَ اللّه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرّوا إلى اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أي اهربوا إلى رحمة اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من عذابه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ امضوا فِي الَّذي نَهَجَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهَجَه: أوضحه و جعله نهجاً؛ أي طريقاً بيّناً (اُنظر: النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴ «نهج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَكُم، و قوموا بِما عَصَبَهُ بِكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَصَبَه بكم: أي شدّه و ربطه بكم، بمعنى ألزمكم أداءه و الإتيان به (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۷ «عصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَعَلِيٌّ ضامِنٌ لِفَلجِكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَلْج: الظَفَر و الفَوز (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶ «فلج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آجِلاً، إن لَم تُمنَحوهُ عاجِلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۴، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;219&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به جان خودم سوگند كه در جنگ با حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستیزان و فرو رفتگان در ورطۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى، هرگز سازشكارى و سستى روا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم. پس - اى بندگان خدا - از خدا پروا كنید و از [عذاب] خدا به خدا بگریزید و در راه روشنى كه فراپیش شما نهاده است، پیش روید و به آنچه شما را بِدان مكلّف فرموده، قیام كنید. اگر در این دنیا پیروزى نصیب شما نشد، على پیروزى در آن دنیا را براى شما ضمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة - مِن كَلامِهِ [أميرِ المُؤمِنينَ] علیه‌السلام قالَهُ لِأَصحابِهِ في ساحَةِ الحَربِ -: إنَّ المَوتَ طالِبٌ حَثيثٌ، لا يَفوتُهُ المُقيمُ و لا يُعجِزُهُ الهارِبُ. إنَّ أكرَمَ المَوتِ القَتلُ، وَالَّذي نَفسُ ابنِ أبي طالِبٍ بِيَدِهِ! لَأَلفُ ضَربَةٍ بِالسَّيفِ أهوَنُ عَلَيَّ مِن ميتَةٍ عَلَى الفِراشِ في غَيرِ طاعَةِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُ: و كَأَنّي أنظُرُ إلَيكُم تَكِشّونَ كَشيشَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشيش: الصوت يشوبه خَوَر، مثل الخشخشة. و كشيش الأفعى: صوتها من جلدها لا من فمها (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴، و انظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۱ «كشش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِّبابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّب: دابّة برّية، و الجمع ضِباب (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۶ «ضبب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا تَأخُذونَ حَقّاً و لا تَمنَعونَ ضَيماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: يقرّع علیه‌السلام أصحابه بالجبن و الفشل، و يقول لهم: لكأنّي أنظر إليكم و أصواتكم غمغمة بينكم من الهلع الذي قد اعتراكم، فهي أشبه شيء بأصوات الضِّباب المجتمعة. ثمّ أكّد وصف جُبنهم حقّاً و خوفهم، فقال: لا تأخذون حقّاً، و لا تمنعون ضيماً، و هذه غاية ما يكون من الذلّ (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قَد خُلّيتُم وَ الطَّريقَ؛ فَالنَّجاةُ لِلمُقتَحِمِ، وَ الهَلَكَةُ لِلمُتَلَوِّمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التلوّم: الانتظار و التلبّث (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۷ «لوم»). قال ابن أبي الحدید: خاطبهم علیه‌السلام بأنّكم خُلّيتم و طريق النجاة عند الحرب، و دللتم عليها، و هي أن تقتحموا و تلحجوا و لا تهنوا؛ فإنّكم متى فعلتم ذلك نجوتم، و متى تلوّمتم و تثبّطتم و أحجمتم هلكتم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ - ۳۰۵).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۳، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸ و ليس فيهما ذيله من «في غير طاعة اللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» و کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۲؛ المناقب للخوارزمي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵، الفتوح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۸ و ليس فيهما ذيله من «في غير طاعة» و کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;220&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة - در بیان سخنان امیر مؤمنان علیه‌السلام به یارانش در میدان نبرد -: مرگ، جوینده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شتابنده است كه نه كسى كه بِایستد، از دستش در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و نه آن كه بگریزد، او را [از رسیدن به خود] درمانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا ارجمندترین مرگ، كشته شدن است. سوگند به آن كه جان پسر ابو طالب در دست اوست، هزار ضربت شمشیر بر من آسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از جان دادن در بستر كه با طاعت خدا همراه نباشد. گویا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینمتان که سوسماروار خش‌خش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید [و از میدان جنگ آهسته بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خزید]، نه حقّی را پس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرید و نه از ستمی باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارید. این شما و این راه. نجات برای کسی است که به میدان زند و هلاکت برای آن که کندی و سستی ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: مِن كَلامٍ لَهُ [أميرِ المُؤمِنينَ] علیه‌السلام و قَد جَمَعَ النّاسَ و حَضَّهُم عَلَى الجِهادِ، فَسَكَتوا مَلِيّاً، فَقالَ علیه‌السلام: ما بالُكُم؟ أ مُخرَسونَ أنتُم؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ قَومٌ مِنهُم: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إن سِرتَ سِرنا مَعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ علیه‌السلام: ما بالُكُم؟! لا سُدِّدتُم لِرُشدٍ، و لا هُديتُم لِقَصدٍ، أ في مِثلِ هٰذا يَنبَغي لي أن أخرُجَ؟ و إنَّما يَخرُجُ في مِثلِ هٰذا رَجُلٌ مِمَّن أرضاهُ مِن شُجعانِكُم و ذَوي بَأسِكُم، و لا يَنبَغي لي أن أدَعَ الجُندَ وَ المِصرَ و بَيتَ المالِ و جِبايَةَ الأَرضِ وَ القَضاءَ بَينَ المُسلِمينَ وَ النَّظَرَ في حُقوقِ المُطالِبينَ، ثُمَّ أخرُجَ في كَتيبَةٍ أتبَعُ اُخریٰ، أتَقَلقَلُ تَقَلقُلَ القِدحِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِدح: السهم (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ «قدح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الجَفيرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجفير: الكنانة و الجعبة التي تجعل فيها السِّهام (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ «جفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفارِغِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّما أنَا قُطبُ الرَّحیٰ تَدورُ عَلَيَّ و أَنا بِمَكاني، فَإِذا فارَقتُهُ استَحارَ مَدارُها، وَ اضطَرَبَ ثِفالُها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثِفال - بالكسر -: جلدة تبسط تحت رَحیٰ اليد ليقع عليها الدقيق، و يسمّى الحجر الأسفل ثفالاً (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۵ «ثفل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هٰذا لَعَمرُ اللّه الرَّأيُ السُّوءُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّه، لَولا رَجائِيَ الشَّهادَةَ عِندَ لِقائِيَ العَدُوَّ - و لَو&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «لو» من دون واوٍ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد حُمَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُمَّ له ذلك: قُدِّرَ (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۱ «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لي لِقاؤُهُ - لَقَرَّبتُ رِكابي، ثُمَّ شَخَصتُ عَنكُم فَلا أطلُبُكُم مَا اختَلَفَ جَنوبٌ و شَمالٌ...&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّمال: الریح تقابل الجَنوب. و الشِّمال: خلاف الیمین (المصباح المنیر: ص‌۳۲۳ «شمل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ لا غَناءَ في كَثرَةِ عَدَدِكُم مَعَ قِلَّةِ اجتِماعِ قُلوبِكُم، لَقَد حَمَلتُكُم عَلَى الطَّريقِ الواضِحِ الَّتي لا يَهلِكُ عَلَيها إلّا هالِكٌ، مَنِ استَقامَ فَإِلَى الجَنَّةِ، و مَن زَلَّ فَإِلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;221&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: از سخنان او (امیر مؤمنان) است، هنگامی كه مردم را جمع كرد و آنان را بر جهاد بر انگیخت، ولى آنان ساكت ماندند. فرمود: «شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟ مگر لالید؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گفتند: اى امیر مؤمنان! اگر حركت كنى، در ركابت هستیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شما را چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟ نه به رشد رسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید و نه به راه راست، هدایت گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! آیا در چنین وضعى سزاوار است كه من [براى جنگ] بیرون روم؟ در چنین موردى باید كسى از شما که من شجاعت و دلاوری او را بپسندم، به جنگ رود. براى من سزاوار نیست كه سپاه و شهر و بیت المال و جمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى خراج زمین و داورى میان مسلمانان و رسیدگى به حقوق دادخواهان را رها كنم و همراه با گُردانى از سپاه در پى گُردان دیگر بیرون شوم و همچون تیر در تیردانِ خالى، آشفته و نگران باشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا من محور سنگ آسیابم كه در همین جا كه هستم، كارها باید بر گرد من بچرخد. اگر از این محور جدا شوم، چرخش آسیاب به هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و بساط آن آشفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. به خدا سوگند، که این، پیشنهاد بدی است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، اگر امید به شهادت در هنگام رویارویى با دشمن نبود - كه شهادت براى من حتمى است -، پا در ركاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهادم و از شما دورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جستم و تا آن گاه كه باد شمال و جنوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزد، شما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبیدم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با این پراكندگىِ دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان، هرگز افزونى شمارتان به كار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید. من شما را به راه روشن ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون شدم؛ راهى كه جز گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه، در آن راه تباه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. هر كس استقامت بورزد، به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و هر كس بلغزد، به دوزخ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن وَصِيَّةٍ لَهُ لِابنِهِ الحَسَنِ علیه‌السلام -:... و جاهِد فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، و لا تَأخُذكَ فِي اللّه لَومَةُ لائِــمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۱، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹، كشف المحجّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۲ عن عمرو بن أبي المقدام عن الإمام الباقر عنه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;222&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش خود به پسرش حسن علیه‌السلام -: در راه خدا چنان كه شایستۀ اوست، جهاد كن و مبادا كه در این راه، سرزنشِ سرزنشگرى بازدارندۀ تو باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مالك بن أعين: حَرَّضَ أميرُ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - النّاسَ بِصِفّينَ فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ دَلَّكُم عَلیٰ تِجارَةٍ تُنجيكُم مِن عَذابٍ أليمٍ، و تُشفي بِكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُشفي بكم: أي تُشرِف. يقال: أَشفَیتُ على الشيء، أي أشرَفتُ (اُنظر: المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹ «شفي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى الخَيرِ: الإِيمانِ بِاللّه وَ الجِهادِ في سَبيلِ اللّه، و جَعَلَ ثَوابَهُ مَغفِرَةً لِلذَّنبِ، و مَساكِنَ طَيِّبَةً في جَنّاتِ عَدنٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، الإرشاد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵ نحوه، وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۵ عن عبد الرحمن بن محمّد المحازي بزيادة «و رسوله» بعد «باللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» و فيه «الذنوب» بدل «للذنب»، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۸؛ تاريخ الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ عن أبي عمرة الأنصاري، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ بزيادة «و رسوله» بعد «باللّٰه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;223&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از مالک بن اَعیَن -: امیر مؤمنان - كه درود خدا بر او باد - مردم را در صفّین تشویق كرد و فرمود: «خداوند عزّ و جلّ شما را به داد و ستدى راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایى فرمود كه از عذاب دردناک، نجاتتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و به خیر [و نیكى] نزدیكتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد: ایمان آوردن به خدا و جهاد كردن در راه خدا، و پاداش آن را هم آمرزش گناه و سكونتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پاكیزۀ خود در بهشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جاویدان، قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفين - في ذِکرِ خُطبَتَيِ الإمامَینِ الحَسَنِ وَ الحُسَینِ علیهماالسلام في تَحريضِ النّاسِ عَلیٰ جِهادِ مُعاوِيَةَ قَبلَ الحَرَکَةِ إلیٰ صِفّینَ فِي الکوفَةِ -: ثُمَّ قامَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام خَطيباً فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَمدُ لِلهِ لا إلٰهَ غَيرُهُ، وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ - و أَثنیٰ عَلَيهِ بِما هُوَ أهلُهُ، ثُمَّ قالَ -:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مِمّا عَظَّمَ اللّٰهُ عَلَيكُم مِن حَقِّهِ، و أَسبَغَ عَلَيكُم مِن نِعَمِهِ، ما لا يُحصیٰ ذِكرُهُ، و لا يُؤَدّیٰ شُكرُهُ، و لا يَبلُغُهُ صِفَةٌ و لا قَولٌ، و نَحنُ إنَّما غَضِبنا لِلهِ و لَكُم، فَإِنَّهُ مَنَّ عَلَينا بِما هُوَ أهلُهُ أن نَشكُرَ فيهِ آلاءَهُ و بَلاءَهُ و نَعماءَهُ، قَولاً يَصعَدُ إلَى اللّه فيهِ الرِّضا، و تَنتَشِرُ فيهِ عارِفَةُ الصِّدقِ، يُصَدِّقُ اللّٰهُ فيهِ قَولَنا، و نَستَوجِبُ فيهِ المَزيدَ مِن رَبِّنا، قَولاً يَزيدُ و لا يَبيدُ، فَإِنَّهُ لَم يَجتَمِع قَومٌ قَطُّ عَلیٰ أمرٍ واحِدٍ إلَّا اشتَدَّ أمرُهُم، وَ استَحكَمَت عُقدَتُهُم، فَاحتَشِدوا في قِتالِ عَدُوِّكُم مُعاوِيَةَ و جُنودِهِ، فَإِنَّهُ قَد حَضَرَ، و لا تَخاذَلوا؛ فَإِنَّ الخِذلانَ يَقطَعُ نِياطَ القُلوبِ، و إنَّ الإِقدامَ عَلَى الأسِنَّةِ نَجدَةٌ و عِصمَةٌ؛ لِأَنَّهُ لَم يَمتَنِع قَومٌ قَطُّ إلّا رَفَعَ اللّٰهُ عَنهُمُ العِلَّةَ، و كَفاهُم جَوائِحَ الذِّلَّةِ، و هَداهُم إلیٰ مَعالِمِ المِلَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الصُّلحُ تَأخُذُ مِنهُ ما رَضيتَ بِهِ وَ الحَربُ يَكفيكَ مِن أنفاسِها جُرَعُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قامَ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ علیه‌السلام خَطيباً، فَحَمِدَ اللّٰهَ و أَثنیٰ عَلَيهِ بِما هُوَ أهلُهُ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أهلَ الكوفَةِ! أنتُمُ الأَحِبَّةُ الكُرَماءُ، وَ الشِّعارُ دونَ الدِّثارِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعار دون الدِّثار. الشعار: الثوب الذي یلي الجسد؛ لأنّه یلي شعره. والدثار: هو الثوب الذي یکون فوق الشعار؛ یعني أنتم الخاصّة و الناس العامّة (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ «دثر» و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰ «شعر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، جِدّوا في إحياءِ ما دَثَرَ بَينَكُم، و إسهالِ ما تَوَعَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَوَعَّرَ عليَّ: تَعَسَّر؛ أي صار وعراً (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ «وعر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم، و اُلفَةِ ما ذاعَ مِنكُم، ألا إنَّ الحَربَ شَرُّها ذَريعٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذریع: السریع (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ «ذرع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و طَعمُها فَظيعٌ، و هِيَ جُرَعٌ مُتَحَسّاةٌ، فَمَن أخَذَ لَها اُهبَتَها، وَ استَعَدَّ لَها عُدَّتَها، و لَم يَألَم كُلومَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکَلْم: الجُرح (النهایة: ج‌۴ ص‌۱۹۹ «کلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَ حُلولِها؛ فَذاكَ صاحِبُها، و مَن عاجَلَها قَبلَ أوانِ فُرصَتِها وَ استِبصارِ سَعيِهِ فيها؛ فَذاكَ قَمِنٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَمِنٌ: أي خَلیقٌ و جَدیر (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ «قمن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألّا يَنفَعَ قَومَهُ، و أن يُهلِكَ نَفسَهُ، نَسأَلُ اللّٰهَ بِعَونِهِ أن يَدعَمَكُم بِأُلفَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نَزَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۵؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;224&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - در بیان سخنرانی‌های امام حسن و امام حسین علیهماالسلام در بر انگیختن مردم کوفه به جهاد با معاویه پیش از حرکت به سوی صفّین -: سپس حسن بن علی علیه‌السلام برای سخنرانی‌ ایستاد و گفت: «ستایش، خدای را که معبودی جز او نیست، یگانه است و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انباز» و او را بدانچه سزاوار اوست، ستود و سپس افزود: «همانا خداوند، حقّ بزرگی بر شما دارد و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های سرشار به شما ارزانی داشته است، چندان که به شمار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و از عهدۀ شکرش بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و در وصف و گفتار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گنجند. ما در حقیقت برای خدا و به خاطر شما خشم گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؛ زیرا خداوند، بر ما منّت نهاده که چنان که او را می‌شاید، بر بخشش‌ها و آزمون‌ها و نعمت‌هایش سپاسی بر زبان رانیم که [اهل ایمان] به مدد آن، به درجۀ رفیع کسب خُرسندی خدا نایل شوند و نشانۀ راستین حق، گسترده شود. خداوند در آن حال، سخن ما را راست شمارَد و ما سزاوار نعمتی فزون‌تر از جانب پروردگار خود شویم؛ سخنی [صادقانه] که نعمت فزاید و رحمت را دور نراند. همانا هرگز قومی بر کاری متّحد نشده اند، مگر آن که با این اتّحاد، کارشا قوّت یافته و پیوندشان استوار گشته است. پس برای نبرد با دشمن خود، معاویه و سپاهش، بسیج شوید - زیرا او اینک آماده شده است - و [روحیّۀ] پیکارجویی را رها نکنید [و یکدیگر را تنها نگذارید]؛ چرا که ترک آن [روحیّه]، رشتۀ پیوند دل‌ها را می‌گسلد. پایداری با تیغ و سنان، ضامن دوام همبستگی و عامل مصون ماندن [از شکست] است؛ چرا که هرگز قومی پایداری نورزید و پافشاری نکردند، مگر آن که خداوند [به برکت این پایداری]، ناتوانی را از آنان بر طرف کرد و خود، از شداید ذلّت، حفاظتشان فرمود و به سوی نشانه‌های دیانت، هدایتشان نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از صلح، چندان که خواهی و تو را خُرسند می‌سازد، بهره می‌گیری /&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جنگ، از همان نخستین دَم‌ها، از نوشیدن شهد لذّت، بازت می‌دارد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این شعر، در ترغیب به صلح است؛ ولی این جا مراد، آن است که چون لحظات آرامش و صلح سپری شد و جنگ شروع شد، باید تمام و کمال به آن پرداخت و از نوشیدن جُرعه‌های راحت و آسودگی، باز ایستاد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس حسین بن على علیه‌السلام به سخنرانى ایستاد و خدا را ستود و او را ثنا گفت،&lt;br /&gt;<br /> آن گونه كه سزاوارش بود و پس از آن فرمود: «اى كوفیان! شما دوستان [ما] و&lt;br /&gt;<br /> بزرگوارید و جامۀ زیرینید، نه رویین. بكوشید آنچه را میان شما كهنه گشته، احیا كنید و آنچه را بر شما دشوار گشته، آسان سازید و آنچه را پراكنده شده، پیوند دهید. هان كه جنگ، شرّش زشت و مزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش تلخ است و جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى به سختى فرو رونده است! هر كس خود را براى آن آماده كند و ساز و برگش را فرا هم آورد و جراحت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش به گاه ورود، او را رنجیده نكند، مردِ جنگ است و هر كس بِدان بشتابد، پیش از آن كه هنگامش در رسد و بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه ببیند چه كارى باید برایش انجام دهد، سزاوار آن است كه به قومش سودى نرساند و خود را تباه كند. به یارى خدا، از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهیم كه با [ایجاد] اُلفتش، شما را استوار بدارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرود آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: رُوِيَ أنَّهُ [الحُسَينَ علیه‌السلام] لَمّا عَزَمَ عَلَى الخُروجِ إلَى العِراقِ قامَ خَطيباً، فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَمدُ لِلهِ، ما شاءَ اللّٰهُ و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه، و صَلَّى اللّٰهُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِهِ و سَلَّمَ. خُطَّ المَوتُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُلدِ آدَمَ مَخَطَّ القِلادَةِ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جيدِ الفَتاةِ، و ما أولَهَني إلىٰ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر:«إلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشتياق أسلافي»، و الصواب ما أثبتناه كما في المصادر الاُخرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسلافِي اشتِياقَ يَعقوبَ إلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسُفَ، و خِيرَ لي مَصرَعٌ أنَا لاقيهِ، كَأَنّي بِأَوصالي تُقَطِّعُها ذِئابُ الفَلَواتِ بَينَ النَّواويسِ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الناووس: مقابر النصارى (لسان العرب: ج‌۶ ص‌۲۴۵ «نوس»). كانت مقبرة عامّة للنصارى قبل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح الإسلامي، و تقع في أراضي ناحية الحسينيّة قرب نينوى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تراث كربلاء: ص‌۱۹)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كَربَلاءَ، فَيَملَأنَّ مِنّي أكراشاً جوفاً، و أجرِبَةً سُغباً، لا مَحيصَ عَن يَومٍ خُطَّ بِالقَلَمِ، رِضَى اللّه رِضانا أهلَ البَيتِ، نَصبِرُ عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَلائِهِ و يُوَفّينا اُجورَ الصّابِرينَ، لَن تَشُذَّ عَن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لُحمَتُهُ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّحمَةُ - بالضمّ -: القرابة (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۵۳۸ «لحم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بَل هِيَ مَجموعَةٌ لَهُ في حَظيرَةِ القُدسِ، تَقَرُّ بِهِم عَينُهُ، و يُنجَزُ بِهِم وَعدُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كانَ باذِلًا فينا مُهجَتَهُ، و مُوَطِّناً عَلىٰ&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِقاءِ اللّه نَفسَهُ، فَليَرحَل مَعَنا؛ فَإِنّي راحِلٌ مُصبِحاً إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: ص‌۱۲۶، نثر الدرّ: ج‌۱ ص‌۳۳۳ و فيه «أجريه» بدل «أجربة»، كشف الغمّة: ج‌۲ ص‌۴۷۲ و فيهما «لقائنا» بدل «لقاء اللّٰه»، نزهة الناظر: ص‌۸۶، مثير الأحزان: ص‌۴۱ و فيها «عسلان» بدل «ذئاب»، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌۳۶۶ ذیل ح۲؛ مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌۲ ص‌۵ عن زيد بن عليّ بن الحسين عن أبيه: نحوه و ليس فيه «لمّا عزم على الخروج إلى العراق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;225&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: روایت شده كه چون حسین علیه‌السلام تصمیم رفتن به عراق گرفت، به سخنرانى ایستاد و فرمود: «ستایش، از آنِ خداست. هر چه خدا بخواهد[، همان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود] و هیچ نیرویى جز از سوی خدا نیست. درود خدا بر پیامبرش باد!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قلّادۀ مرگ براى فرزندان آدم، چونان گردنبند بر گردن دختر جوان است [و حتمى است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] و اشتیاقى فراوان به دیدار گذشتگانم دارم، مانند اشتیاق یعقوب به یوسف. برایم قتلگاهى انتخاب شده است كه آن را خواهم دید و گویا به بندهایم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرم كه درندگان بیابان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، آنها را میان نَواویس&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَواویس: جمع ناووس. ناووس، به گورستان مسیحیان گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده است (لسان العرب: ج‌۶ ص‌۲۴۵ مادّۀ «نوس»). پیش از فتوحات اسلامى، در زمین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حدود حرم فعلی امام حسین۷، نزدیک نینوا، گورستانى ویژۀ مسیحیان وجود داشته است (تراث کربلاء: ص‌۱۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كربلا، از هم جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آكَنند. هیچ چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از روزى (سرنوشتى) كه نوشته شده است، نیست. خشنودى خدا، خشنودىِ ما خاندان است. بر بلاهایش شکیبایی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و [خدا] پاداش شکیبایان را به ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تن پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از او جدا نیستند؛ بلكه آنان در بهشت بَرین، جمع خواهند شد و چشم پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به آنان روشن خواهد گردید و وعدۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در بارۀ آنان، عملى خواهد گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه جانش را در راهِ ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و خود را براى ملاقات با خدا آماده كرده است، با ما سفر كند. به راستى كه من فردا، به خواست خدا، حركت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن محمّد بن الحسن: لَمّا نَزَلَ عُمَرُ بنُ سَعدٍ بِحُسَينٍ علیه‌السلام و أيقَنَ أنَّهُم&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاتِلوهُ، قامَ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «و قام»، و الصواب ما أثبتناه كما في تاريخ دمشق.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أصحابِهِ خَطيباً، فَحَمِدَ اللّٰهَ عزّ و جلّ و أثنىٰ عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد نَزَلَ ما تَرَونَ مِنَ الأَمرِ، و إنَّ الدُّنيا تَغَيَّرَت و تَنَكَّرَت و أدبَرَ مَعروفُها، وَ استَمَرَّت حَتّىٰ لَم يَبقَ مِنها إلّا كَصُبابَةِ الإِناءِ، [و]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا خَسيسُ عَيشٍ كَالمَرعَى الوَبيلِ&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَبيلُ: الذي لا یُستَمَرأ. و قیل: هو الثقیل الغلیظ جدّاً (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۷۲۰ «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ألا تَرَونَ الحَقَّ لا يُعمَلُ بِهِ، وَ الباطِلَ لا يُتَناهىٰ عَنهُ؟! لِيَرغَبِ المُؤمِنُ في لِقاءِ اللّه. و إنّي لا أرَى المَوتَ إلّا سَعادَةً، وَ الحَياةَ مَعَ الظّالِمينَ إلّا بَرَماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرِمَ به يبرَمُ بَرَماً: إذا سئمه و ملّه (النهاية: ج‌۱ ص‌۱۲۱ «برم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۳ ص‌۱۱۴ ح‌۲۸۴۲، تاريخ دمشق: ج‌۱۴ ص‌۲۱۷ نحوه؛ الملهوف: ص‌۱۳۸ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌۱۹۲ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;226&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير - به نقل از محمّد بن حسن -: هنگامى كه عمر بن سعد بر حسین علیه‌السلام فرود آمد و حسین علیه‌السلام یقین كرد كه با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، میان یارانش به سخن ایستاد و پس از حمد و ثناى خدا فرمود: «مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه چه فرود آمده و دنیا، دگرگون و زشت گشته و نیكى آن، پشت كرده است و این حالت، چنان ادامه یافته كه از آن، جز چكّه آب تهِ ظرف، و زندگى پستى چون چریدنى كوتاه، باقى نمانده است. آیا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینید كه به حق، عمل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از باطل، جلوگیرى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟ [در چنین وضعى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] مؤمن باید در راه حق، در اشتیاق دیدار خدا (مرگ) باشد و همانا من، مرگ را جز سعادت، و زندگى با ستمكاران را جز ملالت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين علیه‌السلام&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; - في يَومِ عاشوراءَ -: ألا و إنَّ الدَّعِيَّ ابنَ الدَّعِيِّ قَد رَكَزَ بَينَ اثنَتَينِ: بَينَ السَّلَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّلّة و - يُكسر -: أي استلال السيوف (القاموس المحيط: ج‌۳ ص‌۳۹۶ «سلل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الذِّلَّةِ، و هَيهاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ! يَأبَى اللّٰهُ لَنا ذٰلِكَ و رَسولُهُ وَ المُؤمِنونَ، و حُجورٌ طابَت و حُجورٌ طَهُرَت، و اُنوفٌ حَمِيَّةٌ و نُفوسٌ أبِيَّةٌ، مِن أن تُؤثَرَ طاعَةُ اللِّئامِ عَلىٰ مَصارِعِ الكِرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: ص‌۱۵۶، تحف العقول: ص‌۲۴۱ و فيه «بين الملّة و الذلّة و هيهات منّا الدنيئة» بدل «بين السلّة و الذلّة و هيهات منّا الذلَّة»، مثير الأحزان: ص‌۵۵، بحار الأنوار: ج‌۴۵ ص‌۸۳ ح‌۱۰؛ مقتل الحسين علیه‌السلام للخوارزمي: ج‌۲ ص‌۷ نحوه و فيه «هيهات منّا أخذ الدنيّة» بدل «هيهات منّا الذلّة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;227&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه‌السلام - در روز عاشورا -: هان! بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَسَبِ پسر بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَسَب،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور، عبید اللّٰه بن زیاد بن سمیّه است که معاویه بر خلاف شریعت اسلام، پدر او(زیاد) را برادر خود و فرزند ابو سفیان خواند. (مترجم)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا میان دو چیز قرار داده است: شمشیر و خوارى. خوارى از ما دور است و خداوند، آن را براى ما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد و نیز پیامبرش و مؤمنان و دامن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پاک و پاكیزه و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غیرتمند و خوددار كه اطاعت از لَئیمان را بر مرگى كریمانه، مقدّم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - لِأَصحابِهِ -: صَبراً بَنِي الكِرامِ، فَمَا المَوتُ إلّا قَنطَرَةٌ تَعبُرُ بِكُم عَنِ البُؤسِ وَ الضَّرّاءِ إلَى الجِنانِ الواسِعَةِ وَ النَّعيمِ الدّائِمَةِ، فَأَيُّكُم يَكرَهُ أن يَنتَقِلَ مِن سِجنٍ إلىٰ قَصرٍ؟ و ما هُوَ لِأَعدائِكُم إلّا كَمَن يَنتَقِلُ مِن قَصرٍ إلىٰ سِجنٍ و عَذابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص‌۲۸۸ ح‌۳ عن الامام زین العابدین علیه‌السلام، الاعتقادات للصدوق (المطبوعة في مصنّفات الشیخ المفید ج۵): ص‌۵۲ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت:، بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌۲۹۷ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;228&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين علیه‌السلام - خطاب به یاران خود -: اى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زادگان! شكیبا باشید. مرگ، جز پُلى نیست كه شما را از ترس و سختى، به سوى بهشتِ گسترده و نعمت جاوید، عبور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. پس كدام&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;یک از شما ناخوش دارد كه از زندان به كاخ، منتقل شود؟! و آن براى دشمنانتان، جز مانند این نیست كه از كاخ به زندان و [جایگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] عذاب، منتقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - مِن رِسالَةٍ كَتَبَها إلیٰ بَعضِ خُلَفاءِ بَني اُمَيَّةَ يَذكُرُ فيها فَضلَ الجِهادِ -:... فَضَّلَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلَى الأَعمالِ، و فَضَّلَ عامِلَهُ عَلَى العُمّالِ، تَفضيلاً فِي الدَّرَجاتِ وَ المَغفِرَةِ وَ الرَّحمَةِ؛ لِأَنَّهُ ظَهَرَ بِهِ الدّينُ، و بِهِ يُدفَعُ عَنِ الدّينِ، و بِهِ اشتَرَى اللّٰهُ مِنَ المُؤمِنينَ أنفُسَهُم و أَموالَهُم بِالجَنَّةِ بَيعاً مُفلِحاً مُنجِحاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;229&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بخشی از نامۀ ایشان که به یکی از خلفای بنی امیّه نوشت و در آن از فضیلت جهاد یاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند -: جهادى كه خداوند آن را بر سایر كارها برترى داده و جهادگر را بر سایر عمل كنندگان در مراتب و بخشش و رحمت، فضیلت بخشیده است؛ زیرا دین با جهاد، پیروز شد و با جهاد است كه از دین، دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و خداوند با جهاد، جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مؤمنان را در برابر بهشت، در معامله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه مایۀ رستگارى و موفّقیت است، از آنان خریدارى كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-نیة-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲: فَضلُ نِیَّةِ الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت نیّت جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَجَعَ مِن غَزوَةِ تَبوكَ، فَدَنا مِنَ المَدينَةِ فَقالَ: إنَّ بِالمَدينَةِ أقواماً ما سِرتُم مَسيراً و لا قَطَعتُم وادِياً إلّا كانوا مَعَكُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّه! و هُم بِالمَدينَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: و هُم بِالمَدينَةِ، حَبَسَهُمُ العُذرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۶۱، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۸، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۰۰۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۶۲؛ إعلام الوریٰ: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;230&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از اَنَس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از غزوۀ تبوک باز گشت و نزدیک مدینه که رسید، فرمود: «در مدینه کسانی هستند که هر راهی را که شما رفتید و از هر درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که گذشتید، آنها نیز با شما بودند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ای پیامبر خدا! با آن که در مدینه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با آن که در مدینه&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. عذر، آنها را نگه داشت [وگر نه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: مِن کَلامٍ لَهُ [عَلِيٍّ] علیه‌السلام لَمّا أظفَرَهُ اللّٰهُ بِأَصحابِ الجَمَلِ، و قَد قالَ لَهُ بَعضُ أصحابِهِ: وَدِدتُ أنَّ أخي فُلاناً كانَ شاهِدَنا لِيَریٰ ما نَصَرَكَ اللّٰهُ بِهِ عَلیٰ أعدائِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ علیه‌السلام: أهَویٰ أخيكَ مَعَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقَد شَهِدَنا، و لَقَد شَهِدَنا في عَسكَرِنا هٰذا أقوامٌ في أصلابِ الرِّجالِ و أَرحامِ النِّساءِ، سَيَرعَفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يرعَفُ بهم الزمان: يوجِدُهم و يُخرِجهم، كما يرعف الإنسان بالدم الذي يخرجه مِن أنفِه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِمُ الزَّمانُ، و يَقویٰ بِهِمُ الإِيمانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;231&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: زمانى كه خداوند در جنگ جمل، على علیه‌السلام را پیروز كرد، یكى از یاران به ایشان گفت: دوست داشتم برادرم در جنگ جمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دید چگونه خداوند، ما را بر دشمنان پیروز نمود!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «آیا دل برادرت با ما هست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس، او با ما بوده است و در این سپاه ما، مردمانى با ما هستند كه هنوز در پشت مردها و زهدان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به زودى، دست زمان، آنها را بیرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد و به سبب آنان، ایمانِ به خدا، نیرومند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ لِأَصحابِهِ فِي الجِهادِ -: إنَّهُ مَن ماتَ مِنكُم عَلیٰ فِراشِهِ و هُوَ عَلیٰ مَعرِفَةِ حَقِّ رَبِّهِ و حَقِّ رَسولِهِ و أَهلِ بَيتِهِ، ماتَ شَهيداً، و وَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّه، وَ استَوجَبَ ثَوابَ ما نَویٰ مِن صالِحِ عَمَلِهِ، و قامَتِ النِّيَّةُ مَقامَ إصلاتِهِ لِسَيفِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصلَتَ سَيفَه: أي جَرّدَه من غمده، فهو مُصلَت (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ «صلت»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإنَّ لِکُلِّ شَيءٍ مُدَّةً و أجَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۰، تأويل الآيات الظاهرة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;232&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی - از گفتار ایشان به یاران خود در بارۀ جهاد -: بی تردید، هر كس از شما در بستر خود بمیرد، در حالى كه حقّ پروردگار خویش و پیامبر او و حقّ خاندان پیامبر او را شناخته باشد، شهید مرده است و مزدش با خداى سبحان است و مستوجب ثواب كردار شایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خواهد بود كه نیّت انجام آن را داشته و نیّت او به جاى شمشیر كشیدنش است؛ زیرا هر چیزى را عُمرى و سررسیدى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ -: اللّٰهمّ، و أَيُّما مُسلِمٍ أهمَّهُ أمرُ الإِسلامِ، و أَحزَنَهُ تَحَزُّبُ أهلِ الشِّركِ عَلَيهِم، فَنَویٰ غَزواً، أو هَمَّ بِجِهادٍ، فَقَعَدَ بِهِ ضَعفٌ، أو أبطَأَت بِهِ فاقَةٌ، أو أخَّرَهُ عَنهُ حادِثٌ، أو عَرَضَ لَهُ دونَ إرادَتِهِ مانِعٌ؛ فَاكتُبِ اسمَهَ فِي العابِدينَ، و أَوجِب لَهُ ثَوابَ المُجاهِدينَ، وَ اجعَلهُ في نِظامِ الشُّهَداءِ وَ الصّالِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ الدعاء ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;233&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام - در دعا -: بار خدایا! هر مسلمانى كه نگران [سرنوشت] اسلام است و بسیج شدگانِ بر ضدّ مسلمانان، او را اندوهناک می‌سازند و نیّت جنگ یا آهنگ جهاد كند، امّا ناتوانى، او را زمینگیر كرده یا فقر و نادارى، او را از رفتنْ باز داشته، یا حادثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى او را از شركت در جنگ و جهاد، مانع گشته و یا پیشامدى مانع خواست او شده است، نامش را در زمرۀ عابدان ثبت فرما و پاداش مجاهدان را برایش واجب شمار و او را در سلک شهیدان و صالحان قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-التهیؤ-للجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳: فَضلُ التَّهَیُّؤِ لِلجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت آمادگی برای جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ اللّٰهَ يُباهي بِالمُتَقَلِّدِ سَيفَهُ في سَبيلِ اللّه مَلائِكَتَهُ، و هُم يُصَلّونَ عَلَيهِ ما دامَ مُتَقَلِّدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ الرقم ۴۴۹۲، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۳۳ کلاهما عن مجاهد عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;234&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ به وجود كسى كه شمشیرش را در راه خدا حمایل كند، بر فرشتگان خود، مباهات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و تا زمانى كه او شمشیر حمایل دارد، فرشتگانش بر او درود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا تَزالُ المَلائِكَةُ تُصَلّي عَلَى الغازي ما دامَ حَمائِلُ سَيفِهِ في عُنُقِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱ الرقم ۷۴۷۵ عن أنس، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۷۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;235&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: تا زمانی که حمایل شمشیر مجاهد بر گردن اوست، فرشتگان بر وی درود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: صَلاةُ الرَّجُلِ مُتَقَلِّداً سَيفَهُ - يَعني تَفضُلُ - عَلیٰ صَلاةِ غَيرِ المُتَقَلِّدِ سَبعَمِئَةِ ضِعفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۶ الرقم ۴۴۹۲، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۳۳ كلاهما عن مجاهد عن الإمام عليّ علیه‌السلام، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۲۲ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;236&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: نمازى كه مرد با شمشیرِ حمایل شده بخواند، هفتصد بار برتر از نمازى است كه بدون حمایل كردن شمشیر بخواند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن تَقَلَّدَ سَيفاً في سَبيلِ اللّه، قَلَّدَهُ اللّٰهُ يَومَ القِيامَةِ وِشاحَينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوشاح: هو شيء يُنسج عريضاً من أديم، و ربّما رُصّع بالجوهر و الخرز، و تشدّه المرأة بين عاتقيها و كشحيها (النهاية: ج‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ «وشح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن الجَنَّةِ، لا تَقومُ لَهُمَا الدُّنيا و ما فيها مِن يَومِ خَلَقَها إلیٰ يَومِ يُفنيها، و صَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ حَتّیٰ يَضَعَهُ عَنهُ، و إنَّ اللّٰهَ لَيُباهي مَلائِكَتَهُ بِسَيفِ الغازي و رُمحِهِ و سِلاحِهِ، و إذا باهَى اللّٰهُ بِعَبدٍ مِن عِبادِهِ لَم يُعَذِّبُه بَعدَ ذٰلِكَ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۸۹ نقلاً عن ابن النجّار عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;237&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس در راه خدا، شمشیری حمایل کند، خداوند در بهشت، دو شمشیر جواهرنشان بر او حمایل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه دنیا، از زمانى كه خداوند آن را آفریده تا روزى كه نابودش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، با آن برابرى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و فرشتگان پیوسته بر او درود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستند تا آن گاه که شمشیرش را بگذارد. خداوند به شمشیر و نیزه و سلاح رزمنده مباهات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و هر گاه خدا به بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگانش مباهات كند، از آن پس هرگز او را عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-غزوة-في-سبيل-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴: فَضلُ غَزوَةٍ في سَبيلِ اللهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت یک جنگ در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: غَزوَةٌ في سَبيلِ اللّه خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۹۵ نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۱۴۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;238&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک بار جنگیدن در راه خدا بهتر است از دنیا و آنچه در آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَغَزوَةٌ في سَبيلِ اللّه أحَبُّ إلَيَّ مِن أربَعينَ حِجَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۸۷، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۹۴ كلاهما نقلاً عن عبد الجبّار في تاريخ داريا.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;239&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک بار پیكار در راه خدا، نزد من محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از به جا آوردن چهل حج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن مكحول: كَثُرَ المُستَأذِنونَ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إلَى الحَجِّ في غَزوَةِ تَبوكَ، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: غَزوَةٌ لِمَن قَد حَجَّ أفضَلُ مِن أربَعينَ حِجَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۶ نقلاً عن أبي داوود في المراسيل عن مكحول.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;240&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از مکحول -: در غزوۀ تبوک، عدّۀ زیادی از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله اجازه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند که به حج بروند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «شرکت در جنگ برای کسی که حج رفته است، از چهل حج برتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: حِجَّةٌ لِمَن لَم يَحُجَّ خَيرٌ مِن عَشرِ غَزَواتٍ، و غَزوَةٌ لِمَن قَد حَجَّ خَيرٌ مِن عَشرِ حِجَجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۶۷ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن العاص، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴۴، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۱ الرقم ۱۱۵، تاريخ الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۶ الرقم ۲۱۰، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ وفيه «أربعين» بدل «عشر»، كنز العمّال: ج۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;241&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: حج رفتن برای کسی که به حج نرفته، از ده جنگْ (غزوه) بهتر است، و شرکت در جنگ برای کسی که به حج رفته، از ده حج برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن عبّاس: قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: «حِجَّةٌ خَيرٌ مِن أربَعينَ غَزوَةً، و غَزوَةٌ خَيرٌ مِن أربَعينَ حِجَّةً».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ: إذا حَجَّ الرَّجُلُ حِجَّةَ الإِسلامِ فَغَزوَةٌ خَيرٌ لَهُ مِن أربَعينَ حِجَّةً، و حِجَّةُ الإِسلامِ خَيرٌ مِن أربَعينَ غَزوَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۶، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۹۹ كلاهما نقلاً عن البزّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;242&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «یک حج، بهتر از چهل غزوه است و یک غزوه، بهتر از چهل حج است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور، این است که چنانچه کسی حجّ واجب گزارده باشد، شرکت کردنش در یک غزوه بهتر از گزاردن چهل حج است، و به جا آوردن حجّ واجب، بهتر از چهل غزوه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَسَفرَةٌ في سَبيلِ اللّه خَيرٌ مِن خَمسينَ حِجَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲۴۳، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۱۴ كلاهما نقلاً عن أبي الحسن الصيقلي في الأربعين عن أبي المضاء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;243&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک سفر [جهادی] در راه خدا بهتر از پنجاه حج است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-يوم-من-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵: فَضلُ يَومٍ مِنَ الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت یک روز جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: رُوِيَ أنَّ رَجُلاً أتیٰ جَبَلاً لِيَعبُدَ اللّٰهَ فيهِ، فَجاءَ بِهِ أهلُهُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَنَهاهُ عَن ذٰلِكَ و قالَ لَهُ: إنَّ صَبرَ المُسلِمِ في بَعضِ مَواطِنِ الجِهادِ يَوماً واحِداً، خَيرٌ لَهُ مِن عِبادَةِ أربعَينَ سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۱، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۲۴؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;244&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللآلى: روایت شده كه مردى براى عبادت خدا به كوهى رفته بود. خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش او را نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آوردند و ایشان او را از این كار، نهى كرد و فرمود: «پایدارى یک روز مسلمان در برخى میدان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جنگ، برایش از عبادت چهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساله بهتر است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مُقامُ أحَدِكُم يَوماً في سَبيلِ اللّه، أفضَلُ مِن صَلاةٍ في بَيتِهِ سَبعينَ عاماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸؛ مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;245&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک روز ایستادن یکی از شما در راه خدا، از هفتاد سال نماز خواندن در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: يَومٌ في سَبيلِ اللّه، خَيرٌ مِن ألفِ يَومٍ في ما سِواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ عن عثمان بن عفّان، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۷، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۰ كلاهما نحوه، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸۱، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۱۰؛ شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;246&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک روز را در راه خدا گذراندن، بهتر از هزار روز در غیر آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-ساعة-من-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فَضلُ ساعَةٍ مِنَ الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت یک لحظه جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَقِيامُ رَجُلٍ فِي الصَّفِّ في سَبيلِ اللّه ساعَةً، أفضَلُ مِن عِبادَةِ سِتّينَ سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۵ الرقم ۵۴۳۱ عن عمران بن حصين، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۷، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;247&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک لحظه ایستادنِ مردی در صف جهاد، از شصت سال عبادت، برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مُقامُ أحَدِكُم في سَبيلِ اللّه ساعَةً، خَيرٌ لَهُ مِن عَمَلِهِ عُمُرَهُ في أهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲۶، الطبقات الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ و ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۵، الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۸ الرقم ۳۵۸۶، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳۹۳ کلّها عن سهیل بن عمرو، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;248&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک لحظه ایستادن یکی از شما در راه خدا، برایش بهتر است از عمل یک عمر در میان خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَوقِفُ ساعَةٍ في سَبيلِ اللّه، خَيرٌ مِن قِيامِ لَيلَةِ القَدرِ عِندَ الحَجَرِ الأَسوَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰۳، موارد الظمآن: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۸۳، شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۸۶، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۲۴، المطالب العالية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸۰ و فيهما «شهود» بدل «قيام» و کلّها عن أبي هریرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۴ ح۱۰۵۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;249&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک لحظه ماندن در راه خدا، بهتر از احیا داشتن شب قدر در کنار حجر الأسود است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَغَدوَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَدْوة: المرّة من الغُدُوّ؛ و هو سَيْرُ أوّل النهار، نقيض الرّواح (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۶ «غدو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو رَوحَةٌ في سَبيلِ اللّه، خَيرٌ مِمّا تَطلُعُ عَلَيهِ الشَّمسُ و تَغرُبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴۰ عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۴۷، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷۹ كلّها عن أبي أيّوب الأنصاري نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح۱۰۵۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;250&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: به اندازۀ دمیدن سپیدۀ صبح یا به اندازۀ غروب آفتاب را در راه خدا گذراندن، از هر آنچه خورشید بر آن طلوع و غروب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، بهتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَغَدوَةٌ في سَبيلِ اللّه أو رَوحَةٌ، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۹، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۱ کلّها عن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۹۳؛ شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۷، عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;251&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: به اندازۀ دمیدن سپیدۀ صبح یا به اندازۀ غروب آفتاب را در راه خدا گذراندن، بهتر است از دنیا و آنچه در آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: غَدوَةٌ في سَبيلِ اللّه أو رَوحَةٌ، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما فيها. و لَقابُ قَوسِ أحَدِكُم أو مَوضِعُ قَدَمٍ مِنَ الجَنَّةِ، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۹۹ عن أنس، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۴۸، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵۶۳، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۵۹، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶ الرقم ۲۲۹۴ كلّها عن سهل بن سعد نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;252&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: به اندازۀ دمیدن سپیدۀ صبح یا به اندازۀ غروب آفتاب را در راه خدا گذراندن، بهتر است از دنیا و آنچه در آن است. مقدار یک طول كمان یا یک قدم از جایى كه هر یک از شما در بهشت دارد، ارزشش بیشتر است از دنیا و هر آنچه در دنیاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مُقامُ رَجُلٍ في صَفٍّ في سَبيلِ اللّه، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۵ عن عمران بن حصين، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;253&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: ایستادن مردی در صف جهاد، از دنیا و هر آنچه در دنیاست، بهتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي اُمامة: خَرَجنا مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في سَرِيَّةٍ مِن سَراياهُ، فَمَرَّ رَجُلٌ بِغارٍ فيهِ شَيءٌ مِن ماءٍ، فَحَدَّثَ نَفسَهُ بِأَن يُقيمَ في ذٰلِكَ الغارِ ما كانَ فيهِ مِن ماءٍ، و يُصيبَ ما حَولَهُ مِنَ البَقلِ، و يَتَخَلّیٰ مِنَ الدُّنيا. ثُمَّ قالَ: لَو أنّي أتَيتُ نَبِيَّ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَذَكَرتُ ذٰلِكَ لَهُ، فَإِن أذِنَ لي فَعَلتُ، و إلّا لَم أفعَل. فَأَتاهُ فَقالَ: يا نَبِيَّ اللّه! إنّي مَرَرتُ بِغارٍ فيهِ ما يَقوتُني مِنَ الماءِ وَ البَقلِ، فَحَدَّثَتني نَفسي بِأَن اُقيمَ فيهِ و أَتَخَلّیٰ مِنَ الدُّنيا؟ فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي لَم اُبعَث بِاليَهودِيَّةِ و لا بِالنَّصرانِيَّةِ، ولٰكِنّي بُعِثتُ بِالحَنيفِيَّةِ السَّمحَةِ. وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لَغَدوَةٌ أو رَوحَةٌ في سَبيلِ اللّه خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما فيها، و لَمُقامُ أحَدِكُم فِي الصَّفِّ خَيرٌ مِن صَلاتِهِ سِتّينَ سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳۵۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۶۸، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۴۳ و فيه ذيله من «لغدوة أو...»، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲ و فيه ذيله من «بالحنيفيّة السمحة...» وكلاهما عن الحسن، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;254&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو اُمامه -: با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به یکی از جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش رفتیم. در بین راه، مردی از غاری گذشت که در آن مقداری آب بود. پس با خود اندیشید که به آن غار برود و از آب آن و گیاهان پیرامونش بخورد و از دنیا کناره بگیرد؛ امّا گفت: بهتر است نزد پیامبر خدا بروم و موضوع را با ایشان در میان نهم. اگر اجازه داد، این کار را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، و گرنه نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم! پس نزد ایشان رفت و گفت: ای پیامبر خدا! من از غاری گذشتم که به اندازۀ قوت من، آب و گیاه در آن هست. به فکر افتادم که به آن غار بروم و از دنیا کناره بگیرم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «من با دین یهودی و نصرانی بر انگیخته نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ بلکه با دین آسان حنیف (حق‌گرا) بر انگیخته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. سوگند به آن که جان محمّد در دست اوست، به اندازۀ دمیدن سپیدۀ صبح یا به اندازۀ غروب آفتاب در راه خدا گذراندن، بهتر است از دنیا و آنچه در آن است. ایستادن یکی از شما در صف جهاد، از شصت سال نماز خواندنش بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي هريرة: أنَّ رَجُلاً مِن أصحابِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله مَرَّ بِشِعبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِّعب: ما انفرَجَ بین جَبَلین (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۴۹۹ «شعب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ عَينٌ عَذبَةٌ، قالَ: فَأَعجَبَتهُ - يَعني طيبَ الشِّعبِ - فَقالَ: لَو أقَمتُ هاهُنا و خَلَوتُ. ثُمَّ قالَ: لا، حَتّیٰ أسأَلَ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله. فَسَأَلَهُ، فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُقامُ أحَدِكُم - يَعني في سَبيلِ اللّه - خَيرٌ مِن عِبادَةِ أحَدِكُم في أهلِهِ سِتّينَ سَنَةً، أما تُحِبّونَ أن يَغفِرَ اللّٰهُ لَكُم و تَدخُلونَ الجَنَّةَ؟ جاهِدوا في سَبيلِ اللّه؛ مَن قاتَلَ في سَبيلِ اللّه فُواقَ ناقَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فواق ناقة: هو ما بین الحَلبَتَین من الراحة. و تُضمّ فاؤه و تفتح (النهایة: ج‌۳ ص‌۴۷۹ «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷۶۹ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۱۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۹۰، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵۰، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸۲، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۰۳ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;255&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو هریره -: مردی از یاران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله بر درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای گذشت که چشمۀ آب گوارایی در آن بود. از آن آب و هوای دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیر درّه، خوشش آمد. با خود گفت: خوب است در این جا رخت افکنم و خلوت گزینم. سپس گفت: نه، باید اوّل از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله کسب تکلیف کنم!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید. فرمود: «ایستادن یکی از شما - یعنی [برای جهاد] در راه خدا - از شصت سال عبادت شما در میان خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بهتر است. مگر دوست ندارید که خدا شما را بیامرزد و به بهشت بروید؟ در راه خدا جهاد کنید. هر کس به اندازۀ فاصلۀ میان دو بار دوشیدن شیر در راه خدا بجنگد، مستوجب بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-غبار-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۷: فضلُ غُبارِ الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت گرد و غبار جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الغُبارُ في سَبيلِ اللّه إسفارُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسفر وجهه: إذا أضاء. و أسفر الصبح: إذا انكشف و أضاء (مجمع البحرين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۹ «سفر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوُجوهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۸، حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ الرقم ۳۴۱ کلّها عن أنس، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰۲، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ عن أبي عبس نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۰۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;256&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: گرد و غبار [برخاسته از جهاد در] راه خدا، مایۀ درخشش چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در روز قیامت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَنِ اغبَرَّت قَدَماهُ في سَبيلِ اللّه، حَرَّمَهُ اللّٰهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۵، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳۲ نحوه، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۳۵ و کلّها عن أبي عبس، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۰۸؛ مسند زيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۲ عن الإمام زين العابدين عن آبائه:من دون إسناد إليه صلّی اللّه علیه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۷ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;257&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کسی که پاهایش در راه خدا گَردآلود شود، خداوند، او را بر آتش دوزخ حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا يَجتَمِعُ غُبارٌ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ و دُخانُ جَهَنَّمَ في مَنخِرَي مُسلِمٍ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۶۵، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷۴ و کلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۶۵؛ عدّة الداعي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵، إرشاد القلوب: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶ و فيهما «مؤمن» بدل «مسلم»، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;258&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: غبار [جهاد] در راه خدا و دود دوزخ، هرگز در سوراخ بینى مسلمانى با هم جمع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا يَجمَعُ اللّٰهُ في جَوفِ رَجُلٍ غُباراً في سَبيلِ اللّه و دُخانَ جَهَنَّمَ، و مَنِ اغبَرَّت قَدَماهُ في سَبيلِ اللّه حَرَّمَ اللّٰهُ سائِرَ جَسَدِهِ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۷۳ عن أبي الدرداء، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹۶، كنزالعمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳ ح۱۱۳۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;259&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند، گرد و غبارِ در راه خدا و دود دوزخ را در درون مردی جمع نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. کسی که پاهایش در راه خدا غبارآلود شود، خداوند، بقیّۀ جسم او را بر آتش حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَا اغبَرَّت قَدَما عَبدٍ في سَبيلِ اللّه فَتَمَسَّهُ النّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۵۶ عن أبي عبس، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۱۵، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۸ الرقم ۳۲۸۲، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۰، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;260&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: پاهای هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در راه خدا غبارآلود شود، آتش دوزخ با او تماس پیدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ما مِن رَجُلٍ يَغبَرُّ وَجهُهُ في سَبيلِ اللّه إلّا أمَّنَهُ اللّٰهُ دُخانَ النّارِ يَومَ القِيامَةِ، و ما مِن رَجُلٍ يَغبَرُّ قَدَماهُ في سَبيلِ اللّه إلّا أمَّنَ اللّٰهُ قَدَمَيهِ النّارَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۸۲ عن أبي اُمامة، شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۹۶، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۰۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;261&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هیچ مردی نیست که سر و صورتش در راه خدا غبارآلود شود، مگر این که خداوند او را از دود آتش روز قیامت در امان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و هیچ مردی نیست که پاهایش در راه خدا غبارآلود شود، مگر این که خداوند در روز قیامت، پاهایش را از آتش در امان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ما خالَطَ قَلبَ امرِئٍ مُسلِمٍ رَهَجٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّهجُ وَ الرَّهَجُ: الغُبار (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص‌۲۸۴ «رهج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سَبيلِ اللّه، إلّا حَرَّمَ اللّٰهُ عَلَيهِ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶۰۲ عن عائشة، الجهاد لابن أبي عاصم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲، النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱ نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۲۱ نقلاً عن الطبراني في الأوسط، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;262&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: با دلِ هیچ مرد مسلمانى، غبار [جنگ و جهاد] در راه خدا نیامیخت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاید مقصود، هماه راه یافتن غبار به دهان و بینی و چشم مجاهدان باشد (که در روایات پیشین آمد)، یا آنچه از حَلقشان عبور می‌کند و به درون می‌رود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مگر آن كه خداوند، آتش [دوزخ] را بر او حرام گردانید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا تَغبَرُّ قَدَما عَبدٍ في سَبيلِ اللّه، إلّا حَرَّمَهُ اللّٰهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۱ الرقم ۶۰۶۰ عن أبي عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المخزومي، الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۴ الرقم ۱۰۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;263&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: پاهای هیچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در راه خدا غبارآلود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر این که خداوند او را بر آتش حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن راحَ رَوحَةً في سَبيلِ اللّه، كانَ لَهُ بِمِثلِ ما أصابَهُ مِنَ الغُبارِ مِسكاً يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷۵ عن أنس، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;264&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس [برای جهاد] در راه خدا حرکت کند، به اندازۀ گرد و غباری که به او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، روز قیامت برایش مُشک است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt; ‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا تَلَثَّموا مِنَ الغُبارِ في سَبيلِ اللّه؛ فَإِنَّ الغُبارَ في سَبيلِ اللّه كُثبانُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کُثبان: جمع کثیب، و الکثیب: الرَّمل المستطیل المحدَودِب (النهایة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۲ «کثیب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِسكِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۸ عن أبي الدرداء، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۵ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۹۹ نقلاً عن أبي الشيخ.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;265&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: دهان خود را از گرد و غبار راه خدا نپوشانید؛ زیرا گرد و غبار در راه خدا پشته پشته مُشک بهشت است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن أبي المصبح المقرائي الحمصي: بَينَما نَحنُ نَسيرُ بِأَرضِ الرّومِ في طائِفَةٍ عَلَيها مالِكُ بنُ عَبدِ اللّه الخَثعَمِيُّ، إذ مَرَّ مالِكٌ بِجابِرِ بنِ عَبدِ اللّه و هُوَ يَمشي يَقودُ بَغلاً لَهُ، فَقالَ لَهُ مالِكٌ: أي أبا عَبدِ اللّه، اركَب فَقَد حَمَلَكَ اللّٰهُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ جابِرٌ: اُصلِحُ دابَّتي و أَستَغني عَن قَومي، و سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «مَنِ اغبَرَّت قَدَماهُ في سَبيلِ اللّه، حَرَّمَهُ اللّٰهُ عَلَى النّارِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعجَبَ مالِكاً قَولُهُ، فَسارَ حَتّیٰ إذا كانَ حَيثُ يُسمِعُهُ الصَّوتَ ناداهُ بِأَعلیٰ صَوتِهِ: يا أبا عَبدِ اللّه، اركَب فَقَد حَمَلَكَ اللّٰهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَرَفَ جابِرٌ الَّذي أرادَ بِرَفعِ صَوتِهِ، و قالَ: اُصلِحُ دابَّتي و أَستَغني عَن قَومي، و سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «مَنِ اغبَرَّت قَدَماهُ في سَبيلِ اللّه، حَرَّمَهُ اللّٰهُ عَلَى النّارِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَثَبَ النّاسُ عَن دَوابِّهِم، فَما رَأَينا يَوماً أكثَرَ ماشِياً مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰۴، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۱۶، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸۷۹، مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۲ كلاهما نحوه، الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;266&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح ابن حبّان - به نقل از ابو المصبح مقرائی حمصی -: در سرزمین روم با گروهی به سرداری مالک بن عبد اللّٰه خثعمی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم که مالک به جابر بن عبد اللّٰه گذشت. او پیاده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و افسار استرش را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشید. مالک به او گفت: ای ابو عبد اللّٰه! سوار شو. خدا به تو مرکب داده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر گفت: ستور خود را سالم نگه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و به قوم خود، نیازی پیدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هم شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «هر کس پاهایش در راه خدا غبارآلود شود، خدا او را بر آتش حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مالک از این سخن جابر خوشش آمد و رفت و از او دور شد تا جایی که صدا به جابر برسد. پس فریاد زد: ای ابو عبد اللّٰه! سوار شو. خدا به تو مرکب داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر، منظور او را از فریاد زدن فهمید و گفت: ستورم را سالم نگه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم و به قوم خود، نیازی پیدا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هم شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «هر کس پاهایش در راه خدا غبارآلود شود، خدا او را بر آتش حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این هنگام، دیگر سپاهیان از مرکب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان پیاده شدند. من، هیچ روزی به اندازۀ آن روز، افراد پیاده ندیدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي عن ربيعة بن زياد: بَينَما رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَسيرُ إذ أبصَرَ غُلاماً مِن قُرَيشِ شابّاً مُنتَحِياً عَنِ الطَّريقِ يَسيرُ، فَقالَ: ألَيسَ فُلاناً؟ قالوا: بَلیٰ. قالَ: فَادعوهُ. قالوا: فَدَعَوهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِمَ تَنَحَّيتَ عَنِ الطَّريقِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَرِهتُ الغُبارَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تَنتَحِ عَنهُ، فَوَالَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! إنَّهُ كَذَريرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذّريرة: نوع من الطيب مجموع من أخلاط (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ «ذرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۱۹، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰۸، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴؛ المراسيل مع الأسانيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ الرقم ۱۶۲۶ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۴۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;267&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الکبری - به نقل از ربیعة بن زیاد -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در حال رفتن بود که دید جوانی از قریش در حاشیۀ راه حرکت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. فرمود: «او فلانی نیست؟». گفتند: چرا. فرمود: «صدایش بزنید». صدایش زدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله [به او] فرمود: «چرا از راه، فاصله گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گرد و خاک را خوش ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از آن فاصله نگیر. سوگند به آن که جان محمّد در دست اوست، این گرد و خاک، چونان گرد عطرآگین بهشت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الرمي-في-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۸: فَضلُ الرَّميِ فِي الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت تیر انداختن در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن رَمیٰ بِسَهمٍ في سَبيلِ اللّه، فَهُوَ لَهُ عِدلُ مُحَرَّرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳۸ عن أبي نجیح السلمي سنن النسائي: ج۶ ص۲۷، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴۴۵، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶۹ وفيه «فله» بدل «فهو له»، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۰ ح۲۱۳۱۱ کلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;268&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس تیری در راه خدا پرتاب کند، برایش برابر با آزاد کردن یک بنده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن رَمَى العَدُوَّ بِسَهمٍ فَبَلَغَ سَهمُهُ العَدُوَّ؛ أصابَ أو أخطَأَ، فَيَعدِلُ رَقبَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۱۲ عن عمرو بن عبسة، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴۵، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷۰ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶۲۰؛ عوالي اللآلي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن أبي أمامة نحوه، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;269&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس تیری به سوی دشمن پرتاب کند و تیرش به او برسد، به هدف بخورد یا خطا رود، برابر با آزاد کردن یک بنده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي نجيح السلمي: حاصَرنا مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله حِصنَ الطّائِفِ، فَقالَ: مَن بَلَغَ بِسَهمٍ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ، فَلَهُ دَرَجَةٌ فِي الجَنَّةِ... و مَن رَمیٰ بِسَهمٍ في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ، فَهُوَ لَهُ عِدلُ مُحَرَّرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴۴۵، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۷۱، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۳، مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵۴ كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۵۲ و ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۵۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;270&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو نجیح سلمی -: با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله قلعۀ طائف را محاصره کردیم. فرمود: «هر کس یک تیر در راه خدا [تا دشمن] برساند، برایش یک درجه در بهشت است... و هر کس تیری در راه خدا پرتاب کند، برایش برابر با آزاد ساختن یک بنده است».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن محمّد ابن الحنفية: رَأَيتُ أبا عَمرَةَ الأَنصارِيَّ يَومَ صِفّينَ - و كانَ بَدرِيّاً عَقَبِيّاً اُحُدِيّاً - و هُوَ صائِمٌ يَلتَوي مِنَ العَطَشِ، و هُوَ يَقولُ لِغُلامٍ لَهُ: وَيحَكَ رُشَّني! فَرَشَّهُ الغُلامُ، ثُمَّ رَمیٰ بِسَهمٍ، فَنَزَعَ نَزعاً ضَعيفاً، حَتّیٰ رَمیٰ بِثَلاثَةِ أسهُمٍ، ثُمَّ قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَقولُ: «مَن رَمیٰ بِسَهمٍ في سَبيلِ اللّه فَبَلَغَ أو قَصَرَ، كانَ ذٰلِكَ مِنَ السَّهمِ لَهُ نوراً يَومَ القِيامَةِ». فَقُتِلَ قَبلَ غُروبِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۸۹، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۱، اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ الرقم ۶۱۳۶، الإصابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ الرقم ۱۰۳۰۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;271&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از محمّد بن حنفیّه -: در روز صفّین، ابو عَمرۀ انصاری را - که از حاضران در جنگ بدر و بیعت عَقَبه و جنگ اُحُد بود - دیدم که روزه داشت و از تشنگی به خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیچید و به غلامش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: وای بر تو! به من آب بپاش. غلام، قدری آب به سر و صورت او پاشید. سپس تیری در چلّۀ کمان گذاشت و با ضعف، آن را کشید و سه تیر پرتاب کرد. سپس گفت: از پیامبر خدا شنیدم که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر کس تیری پرتاب کند،خواه به هدف برسد یا نرسد، روز قیامت آن تیر برایش نوری است». او پیش از غروب آفتاب کشته شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ يُدخِلُ ثَلاثَةَ نَفَرٍ الجَنَّةَ بِالسَّهمِ الواحِدِ: صانِعَهُ يَحتَسِبُ في صُنعِهِ الخَيرَ، وَ الرّامِيَ بِهِ، و مُنبِلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ عن عقبة بن عامر الجهني، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۱۳، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۴۰ ح‌۲۸۱۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳۲۳، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۸۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;272&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ به سبب یک تیر، سه نفر را به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد: سازندۀ آن، كه از ساختنش نیّت خیر داشته باشد، پرتاب كنندۀ آن، و كسى كه آن تیر را به دست او بدهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ يُدخِلُ بِالسَّهمِ الواحِدِ ثَلاثَةَ نَفَرٍ الجَنَّةَ: صانِعَهُ الَّذي يَحتَسِبُ في صَنعَتِهِ الخَيرَ، وَ الَّذي يُجَهِّزُ بِهِ في سَبيلِ اللّه، وَ الَّذي يَرمي بِهِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳۴۰ عن عقبة بن عامر الجهني، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۰۱۰، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۶۸، المجموع للنووي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۱، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;273&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ به سبب یک تیر، سه نفر را به بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد: سازندۀ آن، که در ساختنش نیّت خیر داشته باشد، کسی که با آن، دیگری را در راه خدا تجهیز کند، و کسی که آن را در راه خدا پرتاب کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافي عن عليّ بن إسماعیل رفعه: قالَ رَسولُ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اِركَبوا وَ ارموا، و أَن تَرموا أحَبُّ إلَيَّ مِن أن تَركَبوا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: كُلُّ لَهوِ المُؤمِنِ باطِلٌ إلّا في ثَلاثٍ: في تَأديبِهِ الفَرَسَ، و رَميِهِ عَن قَوسِهِ، و مُلاعَبَتِهِ امرَأَتَهُ؛ فَإِنَّهُنَّ حَقٌّ. ألا إنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ لَيُدخِلُ فِي السَّهمِ الواحِدِ الثَّلاثَةَ الجَنَّةَ: عامِلَ الخَشَبَةِ، وَ المُقَوِّيَ بِهِ في سَبيلِ اللّه، وَ الرّامِيَ بِهِ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۸، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۱۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;274&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از علی بن اسماعیل که حدیث را به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «سواركارى كنید و تیر بیندازید، و این كه تیر بیندازید، پیش من خواستنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است از این كه سواركارى كنید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «هر سرگرمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مؤمن، باطل است، جز در سه چیز: در تربیت كردن اسب، و تیراندازى با كمانِ خود، و بازى و سرگرمى با زن خود. اینها درست است. هان! بى تردید، خداوند عزّ و جلّ در بارۀ یک تیر، سه نفر را به بهشت وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند: [تراش دهنده و] سازندۀ چوب آن، و كسى كه با [دادن هزینۀ] آن، تقویت كننده در راه خداوند است، و پرتاب كنندۀ آن در راه خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الحراسة-في-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۹: فَضلُ الحِراسَةِ فِي الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت نگهبانی در میدان جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي ريحانة: كُنّا مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في غَزوَةٍ، فَأَتَينا ذاتَ لَيلَةٍ إلیٰ شَرَفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّرَف: العُلُوّ (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۲ «شرف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبِتنا عَلَيهِ، فَأَصابَنا بَردٌ شَديدٌ، حَتّیٰ رَأَيتُ مَن يَحفِرُ فِي الأَرضِ حُفرَةً يَدخُلُ فيها و يُلقي عَلَيهِ الحَجَفَةَ - يَعني: التُّرسَ -. فَلَمّا رَأیٰ ذٰلِكَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله مِنَ النّاسِ نادیٰ: مَن يَحرُسُنا في هٰذِهِ و أَدعو لَهُ بِدُعاءٍ يَكونُ فيهِ فَضلٌ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنصارِ: أنَا يا رَسولَ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُدنُهْ، فَدَنا، فَقالَ: مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَسَمّیٰ لَهُ الأَنصارِيُّ. فَفَتَحَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِالدُّعاءِ فَأَكثَرَ مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو رَيحانَةَ: فَلَمّا سَمِعتُ ما دَعا بِهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقُلتُ: أنَا رَجُلٌ آخَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُدنُهْ، فَدَنَوتُ، فَقالَ: مَن أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلتُ: أنَا أبو رَيحانَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعا بِدُعاءٍ هُوَ دونَ ما دَعا لِلأَنصارِيِّ. ثُمَّ قالَ: حُرِّمَتِ النّارُ عَلیٰ عَينٍ دَمَعَت أو بَكَت مِن خَشيَةِ اللّه، و حُرِّمَتِ النّارُ عَلیٰ عَينٍ سَهِرَت في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲۱۳، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳۲، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۴۵، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۴۱ كلّها نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۸۶؛ الأمان: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴ نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;275&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو ریحانه -: در جنگى همراه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودیم. شبى به بالاى بلندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسیدیم و همان جا خوابیدیم. هوا سرد شد، چندان كه برخى را دیدم كه زمین را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و داخل آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سپر را به روى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله چون این حالت مردم را دید، ندا داد: «چه كسى امشب، از ما پاسدارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا برایش دعایى بابركت و بافضیلت بكنم؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از انصار گفت: من، اى پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نزدیک بیا» و پرسید: «تو كیستى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصارى نام خود را گفت و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شروع به دعا كردن براى او كرد و فراوان دعایش نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون دعاى پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله را در حقّ او شنیدم، گفتم: من هم آمادۀ پاسدارى هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «نزدیک بیا». نزدیک شدم. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «تو كیستى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من ابو ریحانه هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برایم دعا كرد؛ امّا كمتر از دعا براى مرد انصارى. سپس فرمود: «آتش بر چشمى كه از بیم خدا تَر شود یا اشک بریزد، حرام شده است. آتش بر چشمى كه در راه خدا بیدارى كشیده باشد، حرام شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الکتاب و السنّة: مَدخل «الثغر» (الفصل الأوّل: الحثّ علی حراسة ثغور البلاد الإسلامیّة / فضل الرباط و المرابط)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مدخل «الحراسة» (الفصل الأوّل: فضل الحراسة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ قرآن و حدیث: ج۱۸ ص۱۶۱ (مدخل «مرز» فصل یکم: تشویق به پاسداری از مرز)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ج۲۷ مدخل «نگهبانی» (فصل یکم: ارزش نگهبانی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الجهاد-في-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۰: فَضلُ الجِهادِ فِي البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت جهاد در دریا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهاد لابن المبارك عن علقمة بن شهاب: قالَ رَسولُ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن لَم يُدرِكِ الغَزوَ مَعي فَليَغزُ فِي البَحرِ؛ فَإِنَّ قِتالَ يَومٍ فِي البَحرِ خَيرٌ مِن قِتالِ يَومَينِ فِي البَرِّ، و إنَّ أجرَ الشَّهيدِ فِي البَحرِ كَأَجرِ شَهيدَينِ فِي البَرِّ، و إنَّ خِيارَ الشُّهَداءِ عِندَ اللّه عزّ و جلّ أصحابُ الاُكُفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِكافُ و الاُكاف من المراكب: شبه الرِّحالِ و الأَقْتابِ، و زعم يعقوب أنّ همزته بدل من واو وُكافٍ و وِكافٍ، و الجمع آكِفةٌ و أُكُفٌ (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ «أكف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّه! و مَن أصحابُ الاُكُفِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَومٌ تُكفَأُ عَلَيهِم مَراكِبُهُم فِي البَحرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۱۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;276&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهاد، ابن مبارک - به نقل از علقمة بن شهاب -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «هر كس در كنار من در جنگ شركت نكرده است، در جنگ دریایى شركت كند. یک روز جنگیدن در دریا، برتر از دو روز جنگیدن در خشكى است؛ چرا كه اجر شهید در دریا مانند اجر دو شهید در خشكى است و بهترین شهیدان در نزد خدا، واژگون شدگان هستند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پیامبر خدا! واژگون شدگان، كیان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسانى كه قایق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان در دریا [چپ می‌شود و] روى سرشان واژگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن لَم يُدرِكِ الغَزوَ مَعي فَليَغزُ فِي البَحرِ؛ فَإِنَّ أجرَ يَومٍ فِي البَحرِ كَأَجرِ شَهرٍ فِي البَرِّ، و إنَّ القَتلَ فِي البَحرِ كَالقَتلَينِ فِي البَرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۳۱ عن علقمة بن شهاب القرشي، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲ نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;277&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کسى كه موفّق نشده در ركاب من بجنگد، در دریا به جنگ برود؛ زیرا اجر یک روز [جهاد] در دریا، به اندازۀ اجر یک ماه در خشکی است، و کشته شدن در دریا مانند دو بار کشته شدن در خشکی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: غَزوَةٌ فِي البَحرِ خَيرٌ مِن عَشرِ غَزَواتٍ فِي البَرِّ، و مَن أجازَ البَحرَ فَكَأَنَّما أجازَ الأَودِيَةَ كُلَّها، و المائِدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائد في البحر: هو الذي يُدار برأسه من ريح البحر و اضطراب السفينة بالأمواج (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۹ «ميد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيها كَالمُتَشَحِّطِ في دَمِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۴ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن العاص، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶۶۷، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۶۳۰ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;278&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک جهاد در دریا بهتر از ده جهاد در خشکی است. رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که از دریا بگذرد، مانند کسی است که از همۀ درّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گذشته است، و رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که دریازده شود، مانند کسی است که در خون خود بغلتد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: غَزوَةٌ فِي البَحرِ مِثلُ عَشرِ غَزَواتٍ فِي البَرِّ، وَ الَّذي يَسدَرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّدَرُ - بالتحريك -: كالدّوار، و هو كثيراً ما يَعرِض لراكب البحر (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴ «سدر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي البَحرِ كَالمُتَشَحِّطِ في دَمِهِ في سَبيلِ اللّه سُبحانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷۷ عن أبي الدرداء، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;279&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: یک جهاد در دریا برابر ده جهاد در خشکی است. رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که دریازده شود، مانند کسی است که در راه خدای سبحان در خونش بغلتد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الإنفاق-في-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱: فَضلُ الإِنفاقِ فِي الجِهادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ / ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت انفاق در راه جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَا لَكُمْ أَلَّا تُنفِقُوا فِى سَبِیلِ ٱللهِ وَ لِلّٰهِ مِیرَاثُ ٱلسَّمَاوَاتِ وَ ٱلَارْضِ لَا یسْتَوِى مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ ٱلْفَتْحِ وَ قَاتَلَ أُولٰئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِّنَ ٱلَّذِینَ أَنفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قَاتَلُوا وَ كُلّاً وَعَدَ ٱللهُ ٱلْحُسْنَىٰ وَ ٱللهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(چرا در راه خدا انفاق نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، در حالی که میراث آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین، همه از آنِ خداست [و کسی چیزی را با خود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد]؟! کسانی که قبل از پیروزی انفاق کردند و جنگیدند [با کسانی که پس از پیروزی انفاق کردند]، یکسان نیستند. آنها بلندمقام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از کسانی هستند که بعد [از فتح] انفاق نمودند و جهاد کردند و خداوند به هر دو، وعدۀ نیک داده و خدا به آنچه انجام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، آگاه است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: التبيان في تفسیر القرآن: ج۹ ص۵۲۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: التبیان فی تفسیر القرآن: ج۹ ص۵۲۳.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: النَّفَقَةُ عَلَى الخَيلِ المُرتَبَطَةِ في سَبيلِ اللّه هِيَ النَّفَقَةُ الَّتي قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ: (ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَ ٰلَهُم بِالَّيْلِ وَ ٱلنَّهَارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۴ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۳۷۸ و راجع التبيان في تفسير القرآن: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷ و تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;280&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خرجی دادن به اسبانی که برای جهاد در راه خدا نگهداری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، همان انفاقی است که خداوند متعال فرموده است: (کسانی که اموالشان را در شب و روز، نهانی و آشکارا انفاق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الخَيلُ مَعقودٌ بِنَواصيهَا الخَيرُ إلیٰ يَومِ القِيامَةِ، وَ المُنفِقُ عَلَيها في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ كَالباسِطِ يَدَهُ بِالصَّدَقَةِ لا يَقبِضُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵۹، مكارم الأخلاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴۸، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱؛ المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵۴ عن أبي كبشة، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۷۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۵ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عريب عن أبيه عن جدّه و كلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۲۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;281&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: به کاکل اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها تا روز قیامت، خیر گره خورده است. کسی که به آنها در راه خدا نفقه (آب و علوفه) دهد، مانند کسی است که دستش را به صدقه دادن باز کند و نبندد (پیوسته صدقه دهد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن معاذ بن جبل: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قالَ: طوبیٰ لِمَن أكثَرَ فِي الجِهادِ في سَبيلِ اللّه مِن ذِكرِ اللّه، فَإِنَّ لَهُ بِكُلِّ كَلِمَةٍ سَبعينَ ألفَ حَسَنَةٍ، كُلُّ حَسَنَةٍ مِنها عَشَرَةُ أضعافٍ مَعَ الَّذي لَهُ عِندَ اللّه مِنَ المَزيدِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيل: يا رَسولَ اللّه، أفَرَأَيتَ النَّفَقَةَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: النَّفَقَةُ عَلیٰ قَدرِ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۸۴؛ مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۹۲ نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۸۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;282&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از معاذ بن جبل -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خوشا به حال کسی که در هنگام جهاد در راه خدا، خدا را بسیار یاد کند؛ زیرا به ازای هر کلمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، هفتاد هزار حسنه برایش هست؛ هر حسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آن، ده برابر است، به علاوۀ ثواب بیشتری که خدا به او ارزانی دارد!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: ای پیامبر خدا! برای انفاق کردن، چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برای انفاق کردن هم همین مقدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أرسَلَ بِنَفَقَةٍ في سَبيلِ اللّه و أَقامَ في بَيتِهِ، فَلَهُ بِكُلِّ دِرهَمٍ سَبعُمِئَةِ دِرهَمٍ. و مَن غَزا بِنَفسِهِ في سَبيلِ اللّه و أَنفَقَ في وَجهِ ذٰلِكَ، فَلَهُ بِكُلِّ دِرهَمٍ سَبعُمِئَةِ ألفِ دِرهَمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۶۱ عن جابر، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲، تفسير القرطبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵، تفسير ابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۸، تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;283&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس انفاقی [برای جهاد] در راه خدا بفرستد و خود در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بماند، به ازای هر درهم، [ثواب] هفتاد درهم برایش نوشته می‌شود، و هر کس خودش در جهاد شرکت کند و انفاق هم بکند، به ازای هر درهم، [ثواب] هفتصد هزار درهم برایش نوشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَنِ احتَبَسَ فَرَساً في سَبيلِ اللّه إيماناً بِاللّه و تَصديقاً بِوَعدِهِ، فَإِنَّ شِبَعَهُ و رِيَّهُ و رَوثَهُ و بَولَهُ في ميزانِهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۹۸ عن أبي هریرة، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸۷۵، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۷۴۶ و الثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;284&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس با ایمان به خدا و تصدیق وعدۀ او، اسبی را [برای جهاد] در راه نگهداری کند، آب و علوفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که به آن اسب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و سرگین و ادرارش روز قیامت در ترازوی اعمال او حساب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي مسعود الأنصاري: جاءَ رَجُلٌ بِناقَةٍ مَخطومَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخطومة: أي معدّة قد وضع خطامها عليها، و الخطام: هو كلّ حبل يعلّق في حلق البعير ثمّ يعقد على أنفه (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ «خطم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هٰذِهِ في سَبيلِ اللّه. فَقالَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لَكَ بِها يَومَ القِيامَةِ سَبعُمِئَةِ ناقَةٍ كُلُّها مَخطومَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۲، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰۹۳، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱۳ كلاهما نحوه، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۰۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;285&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از ابو مسعود انصارى -: مردى ناقۀ مهارزده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را آورد و گفت: این در راه خداست. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «روز قیامت، به ازاى این ناقه، هفتصد ناقه به تو داده خواهد شد كه همگى مهارزده&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! ما شَحَبَ وَجهٌ و لَا اغبَرَّت قَدَمٌ في عَمَلٍ تُبتَغیٰ فيهِ دَرَجاتُ الجَنَّةِ بَعدَ الصَّلاةِ المَفروضَةِ كَجِهادٍ في سَبيلِ اللّه، و لا ثَقَّلَ مَيزانَ عَبدٍ كَدابَّةٍ تُنفَقُ لَهُ في سَبيلِ اللّه، أو يُحمَلُ عَلَيها في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۱۸۳ عن معاذ، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۷ و فيه ذيله من «و لا ثقل ميزان»، الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱، الجهاد للمقري: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷ نحوه، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;286&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: سوگند به خدایی که جان محمّد در دست اوست، بعد از نماز واجب، در هیچ عملی که برای طلب درجات بهشت انجام شود، چهره و پایی غبارآلود نشد که مانند جهاد در راه خدا باشد. هیچ چیز به اندازۀ مرکبی که از بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در راه خدا تَلَف شود یا در راه خدا بر آن بار شود، ترازوی اعمال او را سنگین نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن عديّ بن حاتم الطائي: أنَّهُ سَأَلَ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أيُّ الصَّدَقَةِ أفضَلُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: خِدمَةُ عَبدٍ في سَبيلِ اللّه، أو ظِلُّ فُسطاطٍ، أو طَروقَةُ فَحلٍ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۲۶، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۳۸۴ نحوه، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص۱۰۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵۲، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۵، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۴۰، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;287&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - در بارۀ عدی بن حاتم طائی -: او از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرسید: کدام صدقه برتر است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خدمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانی بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای [به رزمندگانِ] در راه خدا، یا سایۀ خیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای [که برای رزمندگان اسلام زده شود]، یا سپرده ماده شتری به شتران بالغ [رزمندگان] در راه خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درر الأحاديث النبويّة عن يحيى بن الحسين: قالَ حَسّانُ بنُ ثابِتٍ: يا رَسولَ اللّه، إنَّ عِندي عَشَرَةُ آلافِ دِرهَمٍ، فَإِن أنفَقتُها تَكونُ لي أجرُ مُجاهِدٍ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلّی اللّه علیه و آله: فَكَيفَ بِالحَطِّ وَ الاِرتِحالِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درر الأحاديث النبويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;288&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درر الأحادیث النبویّة - به نقل از یحیی بن حسین -: حسّان بن ثابت گفت: ای پیامبر خدا! من ده هزار درهم دارم. اگر آن را انفاق کنم، آیا اجر جهادگر را دارم؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس رخت افکندن و رخت بستن، چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - لمّا سُئِلَ عَنِ النَّفَقَةِ فِي الجِهادِ إذا لَزِمَ أوِ استُحِبَّ؟ -: أمّا إذا لَزِمَ الجِهادُ؛ بِأَن لا يَكونَ بِإِزاءِ الكافِرينَ مَن يَنوبُ عَن سائِرِ المُسلِمينَ، فَالنَّفَقَةُ هُناكَ الدِّرهَمُ بِسَبعِمِئَةِ ألفٍ. فَأَمَّا المُستَحَبُّ الَّذي هُوَ قَصَدَهُ الرَّجُلُ و قَد نابَ عَنهُ مَن سَبَقَهُ وَ استَغنیٰ عَنهُ، فَالدِّرهَمُ بِسَبعِمِئَةِ حَسَنَةٍ، كُلُّ حَسَنَةٍ خَيرٌ مِنَ الدُّنيا و ما فيها مِئَةَ ألفِ مَرَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري علیه‌السلام: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;289&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - هنگامی که از ایشان در بارۀ تأمین هزینۀ جهادِ واجب یا مستحب سؤال شد -: اگر جهادِ واجب باشد، به این معنا كه در برابر كافران، كسى نباشد كه از دیگر مسلمانان دفاع كند، نزد خداوند، ثواب یک درهم هزینه كردن، هفتصد هزار درهم است و اگر جهادِ مستحب باشد، به این معنا كه فرد قصد جهاد كند، ولى دیگران زودتر از او براى دفاع رفته باشند و نیازى به وى نباشد، یک درهم، هفتصد حسنه دارد، كه هر حسنه‌اى، صد هزار بار بهتر است از دنیا و هر آنچه در دنیاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-فضل-المجاهدين-و-إعانتهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِسُ&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فَضلُ المُجاهِدينَ و إعانَتِهِم&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فضیلت جهادگران و یاری کردن آنها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عظمة-المجاهد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱: عَظَمَةُ المُجاهِدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ارزش جهادگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَا يَسْتَوِى ٱلْقَـٰعِدُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِى ٱلضَّرَرِ وَ ٱلْمُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ بِأَمْوَ ٰلِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ دَرَجَةً وَ كُلاًّ وَعَدَ ٱللهُ ٱلْحُسْنَیٰ وَ فَضَّلَ ٱللهُ ٱلْمُجَـٰهِدِينَ عَلَى ٱلْقَـٰعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([هرگز] افراد باایمانی که بدون بیماری و ناراحتی، از جهاد باز نشستند، با جهادگرانی که در راه خدا با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود جهاد کردند، یکسان نیستند. خداوند، جهادگرانی را که با مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود جهاد نمودند، بر ترک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنندگان جهاد، برتری مهمّی بخشیده و خداوند به هر یک [از این دو، به نسبت اعمال نیکشان]، وعدۀ پاداش نیک داده و جهادگران را بر ترک کنندگان جهاد، با پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: جاءَ فِي الحَديثِ: إنَّ اللّٰهَ فَضَّلَ المُجاهِدينَ عَلَى القاعِدينَ سَبعينَ دَرَجَةً، بَينَ كُلِّ دَرَجَتَينِ مَسيرَةُ سَبعينَ خَريفاً لِلفَرَسِ الجَوادِ المُضَمَّرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹؛ المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۴۵ عن أبي مجلز، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;290&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان: در حدیث آمده است: خداوند، جهادگران را بر ترک کنندگان جهاد، هفتاد درجه برتری داده است که فاصلۀ میان هر درجه با درجۀ بعدی به اندازۀ هفتاد سال راه با اسب تازیِ ورزیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - فيما يَحكي عَن رَبِّهِ تَبارَكَ و تَعالیٰ -: أيُّما عَبدٍ مِن عِبادي خَرَجَ مُجاهِداً في سَبيلِي ابتِغاءَ مَرضاتي، ضَمِنتُ لَهُ أن اُرجِعَهُ بِما أصابَ مِن أجرٍ و غَنيمَةٍ، و إن قَبَضتُهُ أن أغفِرَ لَهُ و أَرحَمَهُ و اُدخِلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۸۴ عن ابن عمر، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۳۴ و ليس فيهما «و اُدخله الجنّة»، فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸۷ و ليس فيه ذيله من «و إن قبضته...»، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۷ عن الحسن، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۰۷ و راجع كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;291&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - از زبان پروردگارش تبارک و تعالی -: هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از بندگانم برای جهاد در راه من و جلب خشنودی‌ام خارج شود، برایش ضمانت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم که او را اگر برگرداندم، با اجر و غنیمت باز گردانم و اگر میراندم، او را بیامرزم و رحمتش کنم و به بهشتش برم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: تَضَمَّنَ اللّٰهُ لِمَن خَرَجَ في سَبيلِهِ، لا يُخرِجُهُ إلّا جِهاداً في سَبيلي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا جهاداً في سبيلي: هكذا هو في جميع النسخ: «جهاداً» بالنصب، و كذا قال بعده: «و إيماناً بي و تصديقاً»، و هو منصوب على أنّه مفعول له، و تقديره: لا يخرجه المخرج و يحرّكه المحرّك إلّا للجهاد و الإيمان و التصديق. و معناه: لا يخرجه إلّا محض الإيمان و الإخلاص للّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى (هامش المصدر). و في سنن ابن ماجة والسنن الكبرى بالرفع.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إيماناً بي و تَصديقاً بِرُسُلي، فَهُوَ عَلَيَّ ضامِنٌ أن اُدخِلَهُ الجَنَّةَ، أو اُرجِعَهُ إلیٰ مَسكَنِهِ الَّذي خَرَجَ مِنهُ، نائِلاً ما نالَ من أجرٍ أو غَنيمَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! ما مِن كَلمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَلَمتُه كَلْماً: جَرَحتُه (المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰ «كلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُكلَمُ في سَبيلِ اللّه، إلّا جاءَ يَومَ القِيامَةِ کَهَیئَتِهِ حينَ كُلِمَ، لَونُهُ لَونُ دَمٍ و ريحُهُ مِسكٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لَولا أن يَشُقَّ عَلَى المُسلِمينَ، ما قَعَدتُ خِلافَ سَرِيَّةٍ تَغزو في سَبيلِ اللّه أبَداً، و لٰكِن لا أجِدُ سَعَةً فَأَحمِلَهُم، و لا يَجِدونَ سَعَةً، و يَشُقُّ عَلَيهِم أن يَتَخَلَّفوا عَنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لَوَدِدتُ أن أغزُوَ في سَبيلِ اللّه فَاُقتَلَ، ثُمَّ أغزُوَ فَاُقتَلَ، ثُمَّ أغزُوَ فَاُقتَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ عن أبي هریرة، سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۳ نحوه، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱۶۰، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۸۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴&lt;br /&gt;<br /> و الثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۳۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;292&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند برای کسی که تنها به قصد جهاد به خاطر خدا و ایمان و تصدیق به او بیرون بیاید، ضمانت کرده است [و گفته:] ضامن هستم که او را به بهشت ببرم، یا با پاداش یا غنیمتی که به آن دست یافته، به سکونتگاهش باز گردانم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به آن که جان محمّد به دست اوست، هیچ جراحتی بر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر آن که روز قیامت، به همان شکلِ هنگام مجروح شدنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، به رنگ خون و به بوی مشک.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به آن که جان محمّد به دست اوست، اگر بر مسلمانان سخت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، از هیچ گروهی که در راه خدا به جنگ اعزام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، جا نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندم؛ ولی [اگر چنین کنم، همه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند به جهاد بیایند و] من توانایی بردن همه را ندارم و آنان نیز خود توان ندارند و آن گاه جا ماندنشان از من، بر آنان گران می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به آن که جان محمّد به دست اوست، دوست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتم که در راه خدا بجنگم و کشته شوم و دوباره بجنگم و کشته شوم و باز بجنگم و کشته شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: تَوَكَّلَ اللّٰهُ لِلمُجاهِدِ في سَبيلِهِ بِأَن يَتَوَفّاهُ: أن يُدخِلَهُ الجَنَّةَ، أو يُرجِعَهُ سالِماً مَعَ أجرٍ أو غَنيمَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۵ عن أبي هريرة، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷، الجهاد لابن أبي عاصم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷ نحوه، مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۱۵، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۳۰ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;293&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند متعال براى جهادگرِ در راه خود، ضمانت كرده است كه اگر جانش را بستاند، او را به بهشت ببرد یا او را به همراه پاداش یا غَنیمت، سالم برگرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مِن خَيرِ النّاسِ رَجُلٌ حَبَسَ نَفسَهُ في سَبيلِ اللّه يُجاهِدُ أعداءَهُ، يَلتَمِسُ المَوتَ أوِ القَتلَ في مَطافِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، و في مستدرك الوسائل: «مصافّه»، و الظاهر أنّه الصواب. قال الجوهري: المَصَفّ: الموقف في الحرب، و الجمع المصافّ (الصحاح: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸۷ «صفف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۶، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;294&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: از بهترینِ مردم، مردى است كه خود را وقفِ راه خدا كرده است و با دشمنان او جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خواستار مرگ یا كُشته شدن در میدان كارزار است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن أبي سعيد الخدري: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عامَ تَبوكَ يَخطُبُ النّاسَ و هُوَ مُسنِدٌ ظَهرَهُ إلیٰ راحِلَتِهِ، فَقالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا اُخبِرُكُم بِخَيرِ النّاسِ و شَرِّ النّاسِ؟ إنَّ مِن خَيرِ النّاسِ رَجُلاً عَمِلَ في سَبيلِ اللّه عَلیٰ ظَهرِ فَرَسِهِ أو عَلیٰ ظَهرِ بَعيرِهِ أو عَلیٰ قَدَمِهِ، حَتّیٰ يَأتِيَهُ المَوتُ. و إنَّ مِن شَرِّ النّاسِ رَجُلاً فاجِراً يَقرَأُ كِتابَ اللّه، لا يَرعَوي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يرعَوي: أي لا يرتدع. يقال: اِرعویٰ عن القبيح؛ إذا ارتدع (اُنظر: المصباح المنير: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ «رعي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ شَيءٍ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۱۹، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸۰ السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۰۲، البداية و النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۰۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;295&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى - به نقل از ابو سعید خُدرى -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در سالِ [جنگِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] تبوک، در حالى كه پشتش را به شترش تكیه داده بود، براى مردم سخنرانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. فرمود: «آیا شما را از بهترین و بدترین انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خبر ندهم؟ از بهترین انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، مردى است كه در راه خدا، بر پشت اسبش یا بر پشت اشترش و یا پیاده بكوشد تا آن كه مرگش برسد و از بدترین انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، مرد گنهكارى است كه كتاب خدا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند؛ امّا به چیزى از آن پایبند نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أقرَبُ النّاسِ مِن دَرَجَةِ النُّبُوَّةِ أهلُ الجِهادِ و أَهلُ العِلمِ؛ لِأَنَّ أهلَ الجِهادِ يُجاهِدونَ عَلیٰ ما جاءَت بِهِ الرُّسُلُ، و أمّا أهلُ العِلمِ فَدَلُّوا النّاسَ عَلیٰ ما جاءَت بِهِ الأَنبِياءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۴۷ نقلاً عن الديلمي عن ابن عباس، سير أعلام النبلاء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۴ الرقم ۲۶۴، إحياء العلوم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;296&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین مردم به درجۀ نبوّت، جهادگران و علما هستند؛ زیرا جهادگران، در راه آنچه پیامبران آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و اهل علم، مردم را به آنچه پیامبران آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: يُباهِي اللّٰهُ تَعالَى المَلائِكَةَ بِخَمسَةٍ: بِالمُجاهِدينَ، وَ الفُقَراءِ، وَ الَّذينَ يَتَواضَعونَ لِلهِ تَعالیٰ، وَ الغَنِيِّ الَّذي يُعطِي الفُقَراءَ كَثيراً و لا يَمُنُّ عَلَيهِم، و رَجُلٍ يَبكي في خَلوَةٍ مِن خَشيَةِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۸۶ عن أنس، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۸۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;297&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند متعال به پنج كس بر فرشتگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نازد: به جهادگران، به تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان، به كسانى كه براى خداوند متعال، فروتنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، به توانگرى كه به تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان، بسیار عطا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و بر ایشان منّت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد، و به مردى كه در خلوت از ترس خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن خَرَجَ مُرابِطاً في سَبيلِ اللّه تَعالیٰ أو مُجاهِداً، فَلَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ سَبعُمِئَةِ ألفِ حَسَنَةٍ، و يُمحیٰ عَنهُ سَبعُمِئَةِ ألفِ سَيِّئَةٍ، و يُرفَعُ لَهُ سَبعُمِئَةِ ألفِ دَرَجَةٍ، و كانَ في ضِمانِ اللّه تَعالیٰ حَتّیٰ يَتَوَفّاهُ بِأَيِّ حَتفٍ كانَ شَهيداً، فَإِن رَجَعَ رَجَعَ مَغفوراً لَهُ، مُستَجاباً لَهُ دُعاؤُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص‌۳۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن ابن عبّاس، أعلام الدين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۵، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;298&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس براى مرزبانى یا جهاد كردن در راه خداوند متعال خارج شود، به ازاى هر گامى كه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، هفتصد هزار ثواب برایش هست و هفتصد هزار گناه، از او پاک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هفتصد هزار درجه بالا برده شود و در پناه خداوند متعال است تا این که خداوند، جان او را بگیرد. به هر مرگى كه باشد، او شهید است و اگر [زنده] برگردد، آمرزیده و با دعاى مستجاب شده باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَثَلُ المُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه - وَ اللّٰهُ أعلَمُ بِمَن يُجاهِدُ في سَبيلِهِ - كَمَثَلِ الصّائِمِ القائِمِ الخاشِعِ الرّاكِعِ السّاجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ عن أبي هریرة، صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۵، المصنّف لعبد الرزّاق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۳۰ و ليس فيهما «الخاشع الراكع الساجد»، مسند أبي يعلى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۱۹، الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;299&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهادگرِ در راه خدا - که البتّه او خود بهتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند چه کسی در راه او جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند - همانند روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری است که پیوسته در خشوع و رکوع و سجود است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَثَلُ المُجاهِدِ في سَبيلِ اللّه كَالصّائِمِ القائِمِ بِآياتِ اللّه آناءَ اللَّيلِ و آناءَ النَّهارِ، مِثلُ هٰذِهِ الاُسطُوانَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهاد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ عن أبي هريرة، حلية الأولياء: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۳ الرقم ۴۰۷، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;300&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: جهادگرِ در راه خدا همانند کسی است که پیوسته روزها را روزه بگیرد و اوقات شب و روزش را ایستاده به تلاوت آیات خدا بگذراند، مانند این ستون.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: كُلُّ حَسَناتِ بَني آدَمَ تُحصيهَا المَلائِكَةُ، إلّا حَسَناتِ المُجاهِدينَ؛ فَإِنَّهُم يَعجِزونَ عَن عِلمِ ثَوابِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۹۱ نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;301&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: همۀ كارهاى نیک آدمیان را فرشتگان شماره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، بجز كارهاى نیک جهادگران را؛ زیرا از دانستن پاداشِ آنها ناتوان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن سهل عن أبيه عن رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أنَّ امرَأَةً أتَتهُ فَقالَت: يا رَسولَ اللّه، انطَلَقَ زَوجي غازِياً، و كُنتُ أقتَدي بِصَلاتِهِ إذا صلّیٰ و بِفِعلِهِ كُلِّهِ، فَأَخبِرني بِعَمَلٍ يُبَلِّغُني عَمَلَهُ حَتّیٰ يَرجِعَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها: أتَستَطيعينَ أن تَقومي و لا تَقعُدي، و تَصومي و لا تُفطِري، و تَذكُرِي اللّٰهَ تَبارَكَ و تَعالیٰ و لا تَفتُري، حَتّیٰ يَرجِعَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: ما اُطيقُ هٰذا يا رَسولَ اللّه!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لو طُوِّقْتيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طُوّقتیه: أي کان داخلاً في طاقتك و قدرتك و لم تکوني عاجزة عن أدائه (اُنظر: النهایة: ج‌۳ ص‌۱۴۴ «طوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بَلَغتِ العُشرَ مِن عَمَلِهِ حَتّیٰ يَرجِعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۶۳۳، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۱، الجهاد للمقري: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱ كلاهما نحوه، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;302&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از سهل، از پدرش -: زنی نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: ای پیامبر خدا! شوهرم به جنگ رفته است. هر زمان که او نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانْد، من به نماز او و به همۀ اعمالش اقتدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردم. پس، از عملی به من خبر دهید که مرا به پای عمل او برساند تا آن گاه که برگردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر به او فرمود: «آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانی پیوسته [به نماز] بِایستی و ننشینی، و مدام روزه باشی و افطار نکنی و بدون وقفه و سستی ذکر خداوند - تبارک و تعالی - را بگویی تا او برگردد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن گفت: طاقت این کار را ندارم، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سوگند به آن که جانم در دست اوست، اگر هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستی، به یک دهمِ عمل او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسیدی تا زمانی که برگردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن ابن عبّاس: بَعَثَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَبدَ اللّه بنَ رَواحَةَ في سَرِيَّةٍ، فَوافَقَ ذٰلِكَ يَومَ الجُمُعَةِ، فَغَدا أصحابُهُ، فَقالَ: أتَخَلَّفُ فَاُصَلّي مَعَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ثُمَّ ألحَقُهُم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا صلّیٰ مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله رَآهُ، فَقالَ: ما مَنَعَكَ أن تَغدُوَ مَعَ أصحابِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أرَدتُ أن اُصَلِّيَ مَعَكَ ثُمَّ ألحَقَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَو أنفَقتَ ما فِي الأَرضِ جَميعاً ما أدرَكتَ فَضلَ غَدوَتِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۷، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۶۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۵۶، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۶ كلاهما نحوه، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۸۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;303&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذی - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله عبد اللّٰه بن رَواحه را با یِگانی نظامی گسیل داشت. آن روز مصادف با جمعه بود. یارانش صبح حرکت کردند و او ماند و گفت: نماز [جمعه] را با پیامبر خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم و سپس به آنان ملحق می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون نماز را با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله خواند، چشم ایشان به عبد اللّٰه افتاد. فرمود: «چه چیزی مانع تو شد که صبح با یارانت نرفتی؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خواستم نماز را با شما بخوانم و سپس به آنان بپیوندم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر تمام ثروت روی زمین را هم انفاق کنی، به فضیلتِ صبح رفتنِ آنها نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ اللّٰهَ تَعالیٰ يَدعو يَومَ القِيامَةِ الجَنَّةَ، فَتَأتي بِزُخرُفِها و رِيِّها، فَيَقولُ: أينَ عِبادِيَ الَّذين قاتَلوا في سَبيلِ اللّه، و قُتِلوا في سَبيلي، و اُوذوا في سَبيلي، و جاهَدوا في سَبيلي؟ اُدخُلُوا الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَدخُلونَها بِغَيرِ حِسابٍ و لا عَذابٍ، فَتَأتِي المَلائِكَةُ فَيَقولونَ: رَبَّنا، نَحنُ نُسَبِّحُ لَكَ اللَّيلَ وَ النَّهارَ و نُقَدِّسُ لَكَ، مَن هٰؤُلاءِ الَّذينَ آثَرتَهُم عَلَينا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ الرَّبُّ تَبارَكَ و تَعالیٰ: هٰؤُلاءِ الَّذينَ قاتَلوا في سَبيلي، و اُوذوا في سَبيلي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَدخُلُ عَلَيهِمُ المَلائِكَةُ مِن كُلِّ بابٍ: (سَلَـٰمٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى ٱلدَّارِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: ۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۹۳ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن العاص، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۸۲ و ليس فیه ذيله من «فتأتي الملائكة»، تفسير الطبري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ الجزء ۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶ کلّها نحوه، تفسير الآلوسي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۱ عن ابن عمر، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۶۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;304&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در روز قیامت، خداى متعال بهشت را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و بهشت با زیورها و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «كجایند آن بندگان من كه در راه خدا جنگیدند و در راه من، كشته شدند و رنج كشیدند و در راه من، جهاد كردند؟! به بهشت وارد شوید» و آنان بدون حسابرسى و چشیدن عذابى، وارد آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس فرشتگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! ما شب و روز، تو را تسبیح و تقدیس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوییم. اینان كیستند كه بر ما ترجیحشان دادى!؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند - تبارک و تعالی - مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «اینان، كسانى هستند كه در راه من جنگیدند و در راه من، رنج و آزار دیدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، فرشتگان از هر درى بر آنان وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند [و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند:] (سلام بر شما كه شكيبايى كرديد! پس چه نيكوست فرجام [اين] سراى!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن خُتِمَ لَهُ بِجِهادٍ في سَبيلِ اللّه و لَو قَدرَ فُواقِ ناقَةٍ، دَخَلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;305&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كه عمرش به جهاد در راه خدا - اگرچه به اندازۀ فاصلۀ دو دوشیدن شتر باشد - ختم شود، به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أنس: إنَّ رَجُلاً أسوَدَ أتَى النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: يا رَسولَ اللّه، إنّي رَجُلٌ أسوَدُ، مُنتِنُ الرّيحِ، قَبيحُ الوَجهِ، لا مالَ لي، فَإِن أنَا قاتَلتُ هٰؤُلاءِ حَتّیٰ اُقتَلَ فَأَينَ أنَا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقاتَلَ حَتّیٰ قُتِلَ، فَأَتاهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: قَد بَيَّضَ اللّٰهُ وَجهَكَ، و طَيَّبَ ريحَكَ، و أَكثَرَ مالَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶۳، تاريخ الإسلام للذهبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۹، السيرة النبويّة لابن كثير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۲، تفسير الثعلبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۷ كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;306&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از اَنَس -: مرد سیاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوستى نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: اى پیامبر خدا! من مردى سیاه، بدبو، زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو و نادار هستم. اگر با اینان بجنگم تا كشته شوم، جایگاهم كجاست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بهشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد جنگید تا كشته شد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به بالینش آمد و فرمود: «خدا روى تو را سفید و بویت را خوش گردانید و دارایى بسیار به تو داد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: ضَمِنتُ لِسِتَّةٍ الجَنَّةَ:... و رَجُلٌ خَرَجَ مُجاهِداً في سَبيلِ اللّه فَماتَ، فَلَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۴، وسائل الشيعة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;307&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: من، بهشت را براى شش كس ضمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم:... مردى كه براى جهاد در راه خدا به راه بیفتد و [در راه] بمیرد، بهشتى است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لِلجَنَّةِ بابٌ يُقالُ لَها: «بابُ المُجاهِدينَ»، يَدخُلونَ مِنهُ، و إنَّ المَلائِكَةَ تَتَرَحَّبُ بِهِم، و أَهلُ الجَمعِ يَنظُرونَ إلَيهِم بِما أكرَمَهُمُ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;308&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بهشت، دری دارد که به آن، «دروازۀ جهادگران» می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند و جهادگران از آن در، داخل می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و فرشتگان به آنان خوشامد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند و اهل محشر به سبب کرامتی که خدا ارزانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان داشته است، محو نگاه به آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لِلجَنَّةِ بابٌ يُقالُ لَهُ: «بابُ المُجاهِدينَ»، يَمضونَ إلَيهِ فَإِذا هُوَ مَفتوحٌ، و هُم مُتَقَلِّدونَ بِسُيوفِهِم، وَ الجَمعُ فِي المَوقِفِ، وَ المَلائِكَةُ تُرَحِّبُ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۳ عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلّی اللّه علیه و آله و فيه «تزجر» بدل «ترحّب بهم»، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲، الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۷۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۰۶ كلاهما عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، روضة الواعظين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۶، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;309&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بهشت، درى دارد كه به آن، «دروازۀ جهادگران» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند. مجاهدان به سوی آن در، روانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. ناگهان در را باز می‌یابند. آنان، در حالى كه شمشیرهایشان را حمایل كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و جمعیت [هنوز] در توقّفگاه است، وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و فرشتگان به آنان خوشامد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: حَمَلَةُ القُرآنِ عُرَفاءُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُرَفاء: جمع عریف؛ و هو القَیِّم بأُمور القبیله أو الجماعة من الناس یَلي اُمورَهم. فَعیل بمعنی فاعل (النهایة: ج‌۳ ص‌۲۱۸ «عرف»). و تأتي هنا بمعنی رؤساء.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلِ الجَنَّةِ، وَ المُجاهِدونَ في سَبيلِ اللّه قُوّادُها، وَ الرُّسُلُ سادَةُ أهلِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۰ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;310&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: حاملان قرآن، رؤساى بهشتیان اند، و جهادگرانِ در راه خدا، سردارانِ بهشت، و پیامبران، سَروَران اهل بهشت اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر: قالَ لي رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أتَعلَمُ أوَّلَ زُمرَةٍ تَدخُلُ الجَنَّةَ مِن اُمَّتي؟ قالَ: اللّٰهُ و رَسولُهُ أعلَمُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: المُهاجِرونَ؛ يَأتونَ يَومَ القِيامَةِ إلیٰ بابِ الجَنَّةِ و يَستَفتِحونَ، فَيَقولُ لَهُمُ الخَزَنَةُ: أوَقَد حوسِبتُم؟ فَيَقولونَ: بِأَيِّ شَيءٍ نُحاسَبُ! و إنَّما كانَت أسيافُنا عَلیٰ عَواتِقِنا في سَبيلِ اللّه حَتّیٰ مِتنا عَلیٰ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُفتَحُ لَهُم، فَيَقيلونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من القیلولة؛ و هي الاستراحة نصف النهار و إن لم یکن معها نوم، یقال: قال یَقِیل قَیلولَةً فهو قائل (اُنظر: النهایة: ج‌۴ ص‌۱۳۳ «قیل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ أربَعينَ عاماً قَبلَ أن يَدخُلَهَا النّاسُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۸۹، شعب الإيمان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۶۰ و فيه «فقراء المهاجرين» بدل «المهاجرين»، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۹۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;311&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک علی الصحیحین - به نقل از عبد اللّٰه بن عمر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به من فرمود: «آیا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی نخستین گروهی که از امّت من داخل بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، کیستند؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتـ[ـم]: خدا و پیامبر او بهتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مهاجران. آنها در روز قیامت به سوی بهشت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: در را باز کنید. دربانان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند: آیا حسابرسی شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟ آنها می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: برای چه چیز حسابرسی شویم!؟ ما شمشیرهایمان پیوسته در راه خدا بر دوشمان بود تا آن که با آن حالت مُردیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس درِ بهشت برایشان باز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و چهل سال پیش از آن که بقیّه وارد بهشت شوند، آنها در بهشت به خوابِ نیم‌روز می‌روند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: الجَنَّةُ مِئَةُ دَرَجَةٍ أعَدَّهَا اللّٰهُ لِلمُجاهِدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۳۲ عن أبي الدرداء، تاريخ دمشق: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۶۱۱، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;312&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بهشت، صد درجه دارد كه خداوند، آنها را براى جهادگران، آماده كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ فِي الجَنَّةِ مِئَةَ دَرَجَةٍ أعَدَّهَا اللّٰهُ لِلمُجاهِدينَ في سَبيلِ اللّه، ما بَينَ الدَّرَجَتَينِ كَما بَينَ السَّماءِ وَ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۳۷ عن أبي هریرة، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۱۱، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۷۶۶، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ نحوه، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۲۷، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;313&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در بهشت، صد درجه است كه خداوند، آنها را براى جهادگران در راه خدا، آماده ساخته است و فاصلۀ هر درجه با دیگرى، به اندازۀ آسمان تا زمین است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: يَرفَعُ اللّٰهُ عزّ و جلّ المُجاهِدَ في سَبيلِهِ عَلیٰ غَيرِهِ مِئَةَ دَرَجَةٍ فِي الجَنَّةِ، ما بَينَ كُلِّ دَرَجَتَينِ كَما بَينَ السَّماءِ وَ الأرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;314&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خداوند عزّ و جلّ، جهادگرِ راه خود را در بهشت، صد درجه بالاتر از دیگران جای می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. فاصلۀ هر درجه از درجۀ بعد، به اندازۀ میان آسمان و زمین است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن أحَبَّنا بِقَلبِهِ، و أَعانَنا بِلِسانِهِ، و قاتَلَ مَعَنا أعداءَنا بِيَدِهِ، فَهُوَ مَعَنا فِي الجَنَّةِ في دَرَجَتِنا. و مَن أحَبَّنا بِقَلبِهِ، و أَعانَنا بِلِسانِهِ، و لَم يُقاتِل مَعَنا أعداءَنا، فَهُوَ أسفَلُ مِن ذٰلِكَ بِدَرَجَتَينِ. و مَن أحَبَّنا بِقَلبِهِ، و لَم يُعِنّا بِلِسانِهِ و لا بِيَدِهِ، فَهُوَ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه:، تحف العقول: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸، شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۵ عن الإمام الحسين علیه‌السلام، غرر الحكم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۴۶ و ۸۱۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۴۳ و ۷۷۴۴ كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;315&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كه در دل، ما را دوست بدارد و با زبانش یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان رساند و در كنار ما با دستِ خود با دشمنانمان بجنگد، در بهشت با ما هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درجه خواهد بود و هر كه در دل، ما را دوست بدارد و با زبانش یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان رساند، ولى در كنار ما با دشمنانمان نجنگد، دو درجه پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آن قرار خواهد گرفت و هر كه در دل، ما را دوست بدارد، امّا با زبان و دست خود، یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان نرساند، او نیز در بهشت خواهد بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام: إنَّ اللّٰهَ كَتَبَ القَتلَ عَلیٰ قَومٍ وَ المَوتَ عَلیٰ آخَرينَ، و كُلٌّ آتيهِ مَنِيَّتُهُ كَما كَتَبَ اللّٰهُ لَهُ، فَطوبیٰ لِلمُجاهِدينَ في سَبيلِ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ المَقتولينَ في طاعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بديل، بحار الأنوار ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۳؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بديل.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;316&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: خداوند براى گروهى، كشته شدن را نوشته است و براى گروهی دیگر، مُردن را و هر گروهى، مرگش به همان گونه كه خداوند برایش نوشته است، به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. پس، خوشا به حال جهادگران در راه خدا و كشته شدگان در راه طاعت او!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علیه‌السلام: إنَّ فِي الجَنَّةِ لَشَجَرَةً يَخرُجُ مِن أعلاهَا الحُلَلُ، و مِن أسفَلِها خَيلٌ بُلقٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلَق: بلق الدابّة، و هو سواد وبياض، فيقال للدابّة: أبلق و بلقاء إذا ارتفع التحجيل إلى الفخذين (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵ «بلق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُسرَجَةٌ مُلجَمَةٌ ذواتُ أجنِحَةٍ، لا تَروثُ و لا تَبولُ، فَيَركَبُها أولِياءُ اللّه، فَتَطيرُ بِهِم فِي الجَنَّةِ حَيثُ شاؤوا، فَيقولُ الَّذينَ أسفَلَ مِنهُم: يا رَبَّنا، ما بَلَغَ بِعِبادِكَ هٰذِهِ الكَرامَةَ؟ فَيَقولُ اللّٰهُ جَلَّ جَلالُهُ: إنَّهُم كانوا يَقومونَ اللَّيلَ و لا يَنامونَ، و يَصومونَ النَّهارَ و لا يَأكُلونَ، و يُجاهِدونَ العَدُوَّ و لا يَجبُنونَ، و يَتَصَدَّقونَ و لا يَبخَلونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۷، الزهد للحسين بن سعيد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۷ و كلاهما عن زيد بن عليّ عن أبيه عن جدّه:، روضة الواعظين: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴؛ تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۶ الرقم ۱۰۰ عن زيد بن عليّ عن أبيه عنه علیه‌السلام، تفسير الثعالبي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۴۶۱ نقلاً عن أبي الشيخ في العظمة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;317&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: در بهشت، درختى است كه از بالاى آن، جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویند و از پایینش، اسب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اَبلق زین&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده و لگام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسته و بالدار، كه نه سرگین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و نه ادرار. دوستان خدا بر آنها سوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و در هر جاى بهشت كه آنان بخواهند، به پرواز در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند. در این هنگام، كسانى كه پایین&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آنان&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: پروردگارا! چه چیزی این بندگانت را به این منزلت رسانید؟ خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «آنان شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به عبادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذراندند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابیدند، روزها را روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردند، با دشمن جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسیدند، و انفاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و بخل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزیدند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ -: اللّٰهُمَّ إنّي أسأَلُكَ قَولَ التَّوّابينَ و عَمَلَهُم، و نورَ الأَنبِياءِ و صِدقَهُم، و نَجاةَ المُجاهِدينَ و ثَوابَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳ عن أبي بصير، العدد القويّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۲ و فيه «توبة» بدل «نور» و«سخاء» بدل «نجاة»، مصباح المتهجّد: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۳، جمال الاُسبوع: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۴ كلاهما من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;318&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در دعا -: بار خدایا! از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم گفتار و كردارِ توبه كنندگان را و روشنایى و راستىِ پیامبران را و رستگاری و پاداش جهادگران را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۱۴۶ (برکات الجهاد الاجتماعیّة / خیر الدنیا و الآخرة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۱۴۷ (برکات اجتماعی جهاد / خیر دنیا و آخرت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أفضل-المجاهدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲: أفضَلُ المُجاهِدينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جهادگرانِ برتر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِى ٱللهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى ٱلْكَـٰفِرِينَ يُجَـٰهِدُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَ لَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ذَ ٰلِكَ فَضْلُ ٱللهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَآءُ وَ ٱللهُ وَ ٰسِعٌ عَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! هر کس از شما، از آیین خود باز گردد، [به خدا زیانی نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند و] خداوند جمعیّتی را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد که آنها را دوست دارد و آنان [نیز] او را دوست دارند [و] در برابر مؤمنان، متواضع و در برابر کافران، سرسخت اند. آنها در راه خدا جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و از سرزنش هیچ ملامتگری هراسی ندارند. این، لطف خداست که به هر کس بخواهد، عنایت می‌کند و [لطف] خدا وسیع است و خداوند، داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الجِهادِ عِندَ اللّه يَومَ القِيامَةِ الَّذينَ يَلتَقونَ فِي الصَّفِّ، فَلا يَلفِتونَ وُجوهَهُم حَتّیٰ يُقتَلوا، اُولٰئِكَ يَتَلَبَّطونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تلبّط: أي اضطجع و تمرّغ (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۸۷ «لبط»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الغُرَفِ العُليا مِنَ الجَنَّةِ، يَضحَكُ إلَيهِم رَبُّكَ، إنَّ رَبَّكَ إذا ضَحِكَ إلیٰ قَومٍ فَلا حِسابَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۸ عن أبي سعید الخدري، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۶۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۱، المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۶۹ ليس فيهما «أفضل الجهاد»، مجمع الزوائد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵۱۴ نقلاً عن الدارقطني.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;319&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترین جهاد[گران] نزد خداوند در روز قیامت، كسانى هستند كه در صف جنگ با دشمن رویارو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و روى بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابند تا آن كه كشته شوند. اینان در بالاخانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرمند، پروردگارت به روى آنان لبخند می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و هر گاه پروردگار تو به مردمی لبخند زند، حسابرسى ندارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: أفضَلُ الغُزاةِ في سَبيلِ اللّه خادِمُهُم، ثُمَّ الَّذي يَأتيهِم بِالأَخبارِ، و أَخَصُّهُم مَنزِلَةً عِندَ اللّه الصّائِمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۹۳ عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;320&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: برترینِ رزمندگان در راه خدا، آن کس است که خدمت آنان کند، سپس کسی که خبرها را برایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، و از آنان، آن کس نزد خدا منزلتی ویژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر دارد که روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن أبي ذرّ: دَخَلتُ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله... قُلتُ: فَأَيُّ الجِهادِ أفضَلُ؟ قالَ: مَن عُقِرَ جَوادُهُ و اُهَريقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُهَریقَ: أي اُریق. و الهاء في هَراقَ بدل من همزة أراق. یقال: أراقَ الماءَ یُریقُه، و هَراقَهُ یُهَریقُه - بفتح الهاء - (اُنظر: النهایة: ج‌۵ ص‌۲۶۱ «هرق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳، معاني الأخبار: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱، الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ عن الإمام الصادق علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰؛ مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۳۷، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۳، كلاهما عن جابر، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۲۹۵ نقلاً عن ابن ماجة عن عمرو بن عبسة.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;321&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از ابو ذر -: بر پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله وارد شدم.… پرسیدم: كدام جهاد، برتر است؟ فرمود: «جهاد آن كه اسبش را بزنند و [سقوط کند و سپس] خونش ریخته شود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن سعد بن أبي وقّاص: إنَّ رَجُلاً جاءَ إلَى الصَّلاةِ وَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يُصَلّي بِنا، فَقالَ حينَ انتَهیٰ إلَى الصَّفِّ: «اللّٰهُمَّ آتِني أفضَلَ ما تُؤتِي عِبادَكَ الصّالِحينَ»، فَلَمّا قَضَى النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله الصَّلاةَ قالَ: مَنِ المُتَكَلِّمُ آنِفاً؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّجُلُ: أنَا يا رَسولَ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: إذاً يُعقَرَ جَوادُكَ و تُستَشهَدَ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۴۸، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۴۰، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹۲۱، صحيح ابن خزيمة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۳، الدعاء للطبراني: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۲، كنزالعمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۴۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۳۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;322&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از سعد بن ابی وقّاص -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله با ما نماز جماعت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند که مردی آمد تا به نماز بپیوندد و چون به انتهای صف رسید، گفت: «خدایا! برترین چیزی که به بندگان شایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهی، به من بده».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامی که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نماز را تمام کرد، فرمود: «چه کسی الآن سخن گفت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: من بودم، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا فرمود: «پس اسبت پی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در راه خدا شهید می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: طوبیٰ لِمَن أكثَرَ فِي الجِهادِ في سَبيلِ اللّه مِن ذِكرِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳ عن معاذ بن جبل، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۸۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;323&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خوشا به حال كسى كه در جهاد، بسیار یاد خدا كند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر عن معاذ بن جبل: إنَّ رَسولَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله قالَ: طوبیٰ لِمَن أكثَرَ فِي الجِهادِ في سَبیلِ اللّه مِن ذِکرِ اللّه؛ فَإِنَّ لَهُ بِكُلِّ كَلِمَةٍ سَبعينَ ألفَ حَسَنَةٍ، كُلُّ حَسَنَةٍ مِنها عَشَرَةُ أضعافٍ، مَعَ الَّذي لَهُ عِندَ اللّه مِنَ المَزيدِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قیلَ: يا رَسولَ اللّه، أ فَرَأَیتَ النَّفَقَةَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقال: النَّفَقَةُ عَلیٰ قَدرِ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۳، كنزالعمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۳۱ نقلاً عن ابن صصرى في أماليه؛ مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۹۲ نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۸۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;324&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از معاذ بن جبل -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «خوشا به حال کسی که در هنگام جهاد در راه خدا، ذکر خدا را بسیار بگوید؛ زیرا به ازای هر کلمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، هفتاد هزار حسنه برای اوست. هر حسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آن، ده برابر است، به همراه ثواب بیشتری که خدا به او ارزانی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: ای پیامبر خدا! دربارۀ انفاق کردن [به جهادگرانِ راه خدا] چه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همین اندازه ثواب دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: التَّسبيحَةُ مِن الغازي سَبعونَ ألفَ حَسَنَةٍ، وَ الحَسَنَةُ بِعَشرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۵ عن معاذ بن جبل، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۹۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;325&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: سبحان اللّٰه گفتنِ رزمنده[در راه خدا]، برابر با هفتاد هزار كار نیک است و هر كار نیک هم، ده برابر پاداش دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن كَبَّرَ تَكبيرَةً في سَبيلِ اللّه فُواقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في النسخة التي بأیدینا «مواق»، و الصحیح ما أثبتناه من مستدرك الوسائل: ج۱۱ ص۱۳ ح۱۲۲۹۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناقَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فواق ناقة: هو ما بين الحلبتين من الراحة. و تُضمّ فاؤه و تفتح (النهاية: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۷۹ «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۲۹۳ نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۸۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;326&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس [در فَواصلی] به اندازۀ فاصلۀ میان دو بار دوشیدن ماده‌شتر، در راه خدا [جهاد] تکبیر گوید، بهشت برایش واجب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن معاذ عن رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ رَجُلاً سَأَلَهُ فَقالَ: أيُّ المُجاهِدينَ أعظَمُ أجراً؟ قالَ: أكثَرُهُم لِلهِ تَبارَكَ و تَعالیٰ ذِكراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص۳۰۹ ح‌۱۵۶۱۴، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۷، الزهد لابن المبارك: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۲۹ عن أبي سعيد المقبري، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;327&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از مُعاذ بن اَ نَس -: مردى از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرسید: پاداش كدام جهادگران، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است؟ فرمود: «آنان كه بیشتر خداوند - تبارک و تعالى - را یاد كنند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجهيز-المجاهدين-و-إعانتهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳: تَجهيزُ المُجاهِدينَ و إعانَتُهُم&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تجهیز جهادگران و یاری کردن آنها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن جَهَّزَ غازِياً فَقَد غَزا، و مَن خَلَفَ غازِياً في أهلِهِ فَقَد غَزا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۶ عن زید بن خالد الجهني، سنن الترمذي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۳۱، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰۵۵، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۲۸، مسند الطيالسي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;328&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را تجهیز کند، او نیز جنگیده است و هر کس در غیاب رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رسیدگی کند، او نیز جنگیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن جَهَّزَ غازِياً في سَبيلِ اللّه فَقَد غَزا، و مَن خَلَفَ غازِياً في سَبيلِ اللّه بِخَيرٍ فَقَد غَزا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۸۸ عن زيد بن خالد نحوه، صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۵، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰۴۲، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶ کلّها نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;329&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس رزمندۀ راه خدا را تجهیز کند، او نیز جنگیده است و هر کس در غیاب رزمندۀ راه خدا به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خوبی کند، او نیز جنگیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن جَهَّزَ غازِياً في سَبيلِ اللّه أو خَلَفَهُ في أهلِهِ، كُتِبَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ، إلّا أنَّهُ لا يَنقُصُ مِن أجرِ الغازي شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۷۰۳۰ عن زید بن خالد الجهني، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳۰، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۳۰، موارد الظمآن: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۵۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۶۵۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;330&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس رزمندۀ راه خدا را تجهیز یا در غیابش به خانوادۀ او رسیدگی کند، برایش همانند اجر آن رزمنده نوشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، بدون آن که از اجر رزمنده چیزی کم شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن جَهَّزَ غازِياً، أو فَطَّرَ صائِماً، أو جَهَّزَ حاجّاً؛ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ، مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن أجرِهِ شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۷۰۰، المعجم الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵، تاريخ بغداد: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۳ الرقم ۶۳، السنن الكبرى للنسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۳۳۰، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۰۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۱۳۹ کلاهما نحوه و كلّها عن زيد بن خالد الجهني، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۱۲؛ مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۳۹۲ نقلاً عن كتاب الأربعين لابن زهرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;331&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را تجهیز کند یا به روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داری افطاری دهد یا یک حاجی را به حج بفرستد، برایش همانند اجر آنهاست، بدون آن که از اجر آنان چیزی کم شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أظَلَّ رَأسَ غازٍ أظَلَّهُ اللّٰهُ يَومَ القِيامَةِ، و مَن جَهَّزَ غازِياً حَتّیٰ يَستَقِلَّ بِجَهازِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهاز: ما یُعَدّ من متاع و غیره. و التجهیز: حمل ذلك أو بَعثُهُ (مفردات ألفاظ القرآن: ص‌۲۰۹ «جهز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۷۶ عن عمر بن الخطّاب، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴۷، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۲۸ و فيه «في سبيل اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لجهاده» بدل «حتّى يستقلّ بجهازه»، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹ و ليس فيه «بجهازه»، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;332&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس بر سر رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای سایه افکند، روز قیامت، خداوند بر سر او سایه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکند و هر کس رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را تجهیز کند تا بتواند ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود، برایش اجری همانند اجر اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن جَهَّزَ غازِياً في سَبيلِ اللّه حَتّیٰ يَستَقِلَّ، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ حَتّیٰ يَموتَ أو يَرجِعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۸ عن عمر بن الخطّاب، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۷۱، فتح الباري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ذيل ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۴۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۳۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;333&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را تجهیز کند تا ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود، برایش اجری همانند اوست تا زمانی که بمیرد یا باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن جَهَّزَ غازِياً في سَبيلِ اللّه، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۷۵۹ عن زيد بن خالد الجهمي، سنن الدارمي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۵۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳۰ نحوه، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۲۳۴، موارد الظمآن: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۱۹، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۲۸ عن عمر بن الخطّاب، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;334&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس رزمندۀ راه خدا را تجهیز کند، برایش همانند اجر اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن خَلَفَ غازِياً في أهلِهِ بِخَيرٍ أو أنفَقَ عَلیٰ أهلِهِ، فَلَهُ مِثلُ أجرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۸۸۳ عن زید بن ثابت، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;335&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس در غیاب رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به خانوادۀ او خیری رساند یا خرجشان را بدهد، برایش همانند اجر اوست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن جَبُنَ عَنِ الجِهادِ فَليُجَهِّز بِمالِهِ رَجُلاً يُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه، وَ المُجاهِدُ في سَبيلِ اللّه و إن جَهَّزَهُ بِمالِهِ غَيرُهُ فَلَهُ فَضلُ الجِهادِ، و لِمَن جَهَّزَهُ فَضلُ النَّفَقَةِ في سَبيلِ اللّه، و لِكِلَيهِما فَضلٌ، وَ الجودُ بِالنَّفسِ أفضَلُ في سَبيلِ اللّه مِنَ الجودِ بِالمالِ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۹، مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;336&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس از جهاد می‌ترسد، باید به مردى كه در راه خدا جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، كمک مالى برساند. اگر جهادگرِ راه خدا، با مال شخص دیگرى تجهیز شود، فضیلت [و ثواب] جهاد، از آنِ رزمنده است و فضیلت و [ثواب] خرج كردن در راه خدا، از آنِ تجهیز كننده. هر دو كار، فضیلت [و ثواب] دارد؛ امّا جانبازى در راه خدا، از هزینه کردن پول در آن [راه]، برتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: الجَبانُ لا يَحِلُّ لَهُ أن يَغزُوَ؛ لِأَنَّ الجَبانَ يَنهَزِمُ سَريعاً، و لٰكِن يَنظُرُ ما كانَ يُريدُ أن يَغزُوَ بِهِ فَليُجَهِّز بِهِ غَيرَهُ، فَإِنَّ لَهُ مِثلَ أجرِهِ في كُلِّ شَيءٍ، و لا يَنقُصُ مِن أجرِهِ شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۶۱ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۲، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;337&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: برای ترسو، روا نیست که به جنگ رود؛ زیرا آدم ترسو، زود شکست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد؛ امّا ببیند با چه ابزاری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد به جنگ برود، آن را در اختیار [رزمندۀ] دیگری بگذارد. در این صورت برایش در همه چیز، اجری همانند اجر اوست، بی آن که از اجر آن رزمنده چیزی کم شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - فِي الدُّعاءِ -: اللّٰهُمَّ و أَيُّما مُسلِمٍ خَلَفَ غازِياً أو مُرابِطاً في دارِهِ، أو تَعَهَّدَ خالِفيهِ في غَيبَتِهِ، أو أعانَهُ بِطائِفَةٍ مِن مالِهِ، أو أمَدَّهُ بِعِتادٍ، أو شَحَذَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شحذه: حَثّه حثّاً شديداً (اُنظر: لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۹۴ «شحذ»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ جِهادٍ، أو أتبَعَهُ في وَجهِهِ دَعوَةً، أو رَعیٰ لَهُ مِن وَرائِهِ حُرمَةً؛ فَأَجرِ لَهُ مِثلَ أجرِهِ وَزناً بِوَزنٍ، و مِثلاً بِمِثلٍ، و عَوِّضهُ مِن فِعلِهِ عِوَضاً حاضِراً، يَتَعَجَّلُ بِهِ نَفعَ ما قَدَّمَ، و سُرورَ ما أتیٰ بِهِ، إلیٰ أن يَنتَهِيَ بِهِ الوَقتُ إلیٰ ما أجرَيتَ لَهُ مِن فَضلِكَ، و أَعدَدتَ لَهُ مِن كَرامَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵ الدعاء ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;338&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام - در دعا -: بار خدایا! هر مسلمانى كه در غیاب رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى یا مرزبانى، به امور خانۀ او رسیدگى كند یا از بازماندگانش مراقبت نماید یا به آن شخص [رزمنده و مرزبان]، كمک مالى كند یا در ساز و برگ، مددش رساند یا او را به جهاد بر انگیزد یا دعاى خیرش را بدرقۀ راه او كند یا در غیاب او حرمتش را پاس بدارد، برایش همانند اجر آن شخص [رزمنده و مرزبان] را جارى گردان، به همان اندازه و به همان سان، و كار او را عوض ده؛ عوضى نقد كه سود آنچه را تقدیم كرده و شادمانىِ عملى را كه به جا آورده است، به زودى [در همین دنیا] ببیند، تا آن كه عمرش به سر آید و به سوى فضلى كه [در آخرت] برایش مقرّر كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و كرامتى كه برایش آماده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي سعيد الخدري: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ إلیٰ بَني لِحيانَ: لِيَخرُج مِن كُلِّ رَجُلَينِ رَجُلٌ. ثُمَّ قالَ لِلقاعِدِ: أيُّكُم خَلَفَ الخارِجَ في أهلِهِ و مالِهِ بِخَيرٍ، كانَ لَهُ مِثلُ نِصفِ أجرِ الخارِجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۸، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۱۰، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۲۹، صحيح ابن حبّان: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶۲۹، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱۵۲۷ نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۰۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;339&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم - به نقل از ابو سعید خُدری -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در پی [قبیلۀ] بنی لِحیان فرستاد که از هر دو مرد، یکی برای جهاد، بیرون بیاید. سپس برای آنان که در خانه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند، فرمود: «هر کدام از شما که جانشین خوبی در خانه و کاشانۀ مردِ بیرون رفته باشد، پاداشی برابر نصف پاداش آن فرد بیرون رفته برای جهاد دارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن جَهَّزَ غازِياً بِسِلكٍ أو إبرَةٍ، غَفَرَ اللّٰهُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ و ما تَأَخَّرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۳۳ عن لبّ اللّباب للراوندي: ج۱ ص۲۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;340&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را به یک نخ یا سوزن مجهّز كند، خداوند، گناهان گذشته و آیندۀ او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن جَهَّزَ غازِياً أو خَلَفَهُ في أهلِهِ بِخَيرٍ، فَإِنَّهُ مَعَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲۰۹۹ عن معاذ، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۵۷، عمدة القاري: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۷، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۲۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;341&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را تجهیر یا در غیابش به خانوادۀ او نیکی کند، او با ماست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أعانَ غازِياً بِدِرهَمٍ، فَلَهُ مِثلُ أجرِ سَبعينَ دُرّاً مِن دُرَرِ الجَنَّةِ و ياقوتِها، لَيسَت مِنها حَبَّةٌ إلّا و هِيَ أفضَلُ مِنَ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۳۴ نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;342&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس درهمی به یک رزمنده کمک کند، اجرش هفتاد مروارید و یاقوت بهشتی است که هر دانۀ آنها از دنیا بهتر است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن أعانَ مُجاهِداً في سَبيلِ اللّه، أو غارِماً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُرم: الدَّین. و رجلٌ غارِم: علیه دَین (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۴۳۶ «غرم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عُسرَتِهِ، أو مُكاتَباً في رَقَبَتِهِ؛ أظَلَّهُ اللّٰهُ في ظِلِّهِ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۹۸۶ عن سهل بن حنيف، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۴۸، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۴۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۱۶۲۱، المصنّف لابن أبي شيبة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۹۹ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵۰، المعجم الكبير: ج‌۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۹۰، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۲۸ ح۴۳۲۹۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;343&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس به جهادگرِ راه خدا یا بدهکار درمانده یا بندۀ مُکاتَب (پیمان‌بسته با اربابش برای آزادی) کمک کند، خداوند در آن روزی که سایه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز سایۀ او نیست، وی را زیر سایۀ خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تكريم-المجاهدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴: تَكريمُ المُجاهِدينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گرامیداشت جهادگران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن قالَ لِغازٍ: «مَرحَباً و أَهلاً»، حَيّاهُ اللّٰهُ يَومَ القِيامَةِ، وَ استَقبَلَتهُ المَلائِكَةُ بِالتَّرحيبِ وَ التَّسليمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲۳۳۲ نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي: ج۱ ص۲۸۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;344&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس به رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای خوشامد بگوید، خداوند در روز قیامت به او خوشامد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید و فرشتگان با خوشامدگویی و سلام از او استقبال می‌کنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مشايعة-المجاهدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵: مُشايَعَةُ المُجاهِدينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بدرقه کردن جهادگران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لَأَن اُشَيِّعَ مُجاهِداً في سَبيلِ اللّه عزّ و جلّ فَأَكُفَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فأکفّه: قال الدمیري: هو أن یحرس له مَتاعَه إذا غدا أو راح في سبیل اللّٰه (هامش المصدر). وفي المعجم الکبیر: «فاُعینه علی غدوة أو روحة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلیٰ رَحلِهِ غَدوَةً أو رَوحَةً، أحَبُّ إلَيَّ مِنَ الدُّنيا و ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۴۳ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۲۴، عن معاذ بن أنس، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۶۴۳، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۷۸ و في الأخیرین «فأكنفه» بدل «فأكفه»، المستدرك على الصحيحين: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۷۹، المعجم الكبير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۲۱ و فيه «فأُعينه» بدل «فأكفه» و كلّها عن معاذ بن أنس، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;345&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: اگر مجاهد راه خدا را در صبحگاه یا شامگاه که عازم رفتن است، بدرقه کنم و او را روی جهازش [یاری و] سوار کنم، برایم محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از تمام دنیاست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترک-إيذاء-المجاهدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶: تَرکُ إيذاءِ المُجاهِدينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ / ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نَیازُردن جهادگران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اِتَّقُوا أذَى المُجاهِدينَ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ يَغضَبُ لَهُم كَما يَغضَبُ لِلرُّسُلِ، و يَستَجيبُ دُعاءَهُم كَما يَستَجيبُ دُعاءَ الرُّسُلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۵۱ الرقم ۷۷۴ عن جمانة الباهلي، الفردوس: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۹ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۱۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۶۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;346&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: از آزردن مجاهدان بترسید؛ زیرا خداوند به خاطر آنان به خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، همچنان كه به خاطر پیامبران به خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، و دعای آنان (مجاهدان) مستجاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، همچنان كه دعاى پیامبران، مستجاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَنِ اغتابَ غازِياً، فَكَأَنَّما قَتَلَ مُؤمِناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۷۷ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۴۸۷، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۶۳۱ كلاهما نقلاً عن الشيرازي عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;347&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر که از رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای غیبت کند، گویا مؤمنی را کشته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَنِ اغتابَ مُؤمِناً غازِياً أو آذاهُ أو خَلَفَهُ في أهلِهِ بِسوءٍ، نُصِبَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ، فَيَستَغرِقُ حَسَناتِهِ، ثُمَّ يُركَسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الركس: هو قلب الشيء على رأسه، أو ردّ أوّله على آخره، أو هو ردّ الشيء مقلوباً (لسان العرب: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۰۰ «ركس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي النّارِ، إذا كانَ الغازي في طاعَةِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰ عن السّكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، ثواب الأعمال: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۰۵ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام عنه صلّی اللّه علیه و آله و فيه «عمله» بدل «له»، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;348&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس از مؤمن رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى غیبت كند یا آزارش دهد یا در غیاب او به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بدى كند، روز قیامت، ترازویى براى [رسیدگى به اعمال] او نصب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و حسناتش از میان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و آن گاه، وارونه در آتش انداخته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تا زمانى كه آن رزمنده، در طاعت خداوند باشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَنِ اغتابَ غازِياً في سَبيلِ اللّه أو آذاهُ أو خَلَفَهُ بِسوءٍ في أهلِهِ، نُصِبَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ عَلَمٌ فَتُستَفرَغُ خِيانَتُهُ، ثُمَّ يُركَسُ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴۳ عن الإمام عليّ علیه‌السلام، النوادر للراوندي: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۱ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۹۲، الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸۸ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;349&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر که از رزمندۀ راه خدا غیبت کند یا او را اذیّت کند یا در غیابش به خانوادۀ او بدی کند، روز قیامت برایش علَمی بر افراشته و به خیانتش کاملاً رسیدگی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سپس او را در آتش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افکنند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: حُرمَةُ نِساءِ المُجاهِدينَ عَلَى القاعِدينَ كَحُرمَةِ اُمَّهاتِهِم، و ما مِن رَجُلٍ مِنَ القاعِدينَ يَخلُفُ رَجُلاً مِنَ المُجاهِدينَ في أهلِهِ فَيَخونُهُ فيهِم، إلّا وُقِفَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ فَيَأخُذُ مِن عَمَلِهِ ما شاءَ، فَما ظَنُّكُم؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۵۰۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۳۹ عن بریدة، مسند ابن حنبل: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۶ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۳۰۳۸، سنن النسائي: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵۰، سنن أبي داوود: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۴۹۶، السنن الكبرى: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۹ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۲ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۸۵۸۰ كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۹۸ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۵۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;350&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: حرمت زنان مجاهدان برای جهاد نرفتگان، همچون حرمت مادرانشان است. هر مردی از جهاد نرفتگان که جانشین مردی از جهاد رفتگان در خانوادۀ او شود و به آنها خیانت کند، روز قیامت، او را برای آن مجاهد نگه دارند تا هر مقدار که دلش خواست، از اعمال او بر دارد. پس چه خیال کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید؟!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-آداب-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِع&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ُ: آدابُ الجِهادِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آداب جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الآداب-الإیجابیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱: الآدابُ الإیجابِیَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإخلاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱: الإِخلاصُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اخلاص&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قَدْ كَانَ لَكُمْ ءَایةٌ فِى فِئَتَینِ ٱلْتَقَتَا فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِى سَبِیلِ ٱللهِ وَ أُخْرَىٰ كَافِرَةٌ یرَوْنَهُم مِّثْلَیهِمْ رَأْىَ ٱلْعَینِ وَٱللهُ یؤَیدُ بِنَصْرِهِ مَن یشَاءُ إِنَّ فِى ذٰلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِى ٱلأَبْصَارِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به تحقیق که براى شما در دو گروهى كه با هم [در جنگ بدر] برخورد كردند، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [از توحيد و قدرت خدا] بود. گروهى در راه خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگيدند و گروه ديگر كافر بودند كه آنان (مسلمانان) را به چشم خويش دو برابر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدند [و از اين رو شكست خوردند] و خداوند هر كه را بخواهد، به يارى خود تأييد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. البتّه در اين، عبرتى براى صاحبان بصيرت است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱلطَّـٰغُوتِ فَقَـٰتِلُواْ أَوْلِيَاءَ ٱلشَّيْطَـٰنِ إِنَّ كَيْدَ ٱلشَّيْطَـٰنِ كَانَ ضَعِيفًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در راه خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند و كسانى كه كفر ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در راه طاغوت (طغيانگر نافرمان حق) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند. پس شما با ياران و دوستان شيطان بجنگيد، كه بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديد، مكر و فريب شيطان همواره [در برابر تدبير الهى] ضعيف است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ ٱشْتَرَی مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلْجَنَّةَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِ ٱللهِ فَیَقتُلونَ و یُقتَلونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۱۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به درستی كه خداوند از مؤمنان، جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را خريدارى كرده، به بهاى آن كه بهشت، از آنِ آنها باشد. در راه خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند. پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند و كشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي موسى الأشعري: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: الرَّجُلُ يُقاتِلُ حَمِيَّةً، ويُقاتِلُ شَجاعَةً، ويُقاتِلُ رِياءً، فَأَيُّ ذٰلِكَ في سَبيلِ اللّه؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن قاتَلَ لِتَكونَ كَلِمَةُ اللّه هِيَ العُليا فَهُوَ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۶ ص‌۲۷۱۴ ح‌۷۰۲۰، صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۵۱۳ ح‌۱۵۰، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۷۹ ح‌۱۶۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;351&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از ابو موسی اشعری -: مردی نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: انسان، یک وقت از سر تعصّب [قومی و نژادی] می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، یک وقت از سرِ شجاعت می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد [یعنی چون شجاع و بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باک است یا برای این که اظهار شجاعت کند،] و یک وقت از سرِ ریا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد. کدام یک در راه خداست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «کسی که در راه اعتلای دین خدا بجنگد، او در راه خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير عن أبي هريرة: إنَّ رَجُلاً سَأَلَ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله عَمَّن يُريدُ الجِهادَ يَبتَغي عَرَضَ الدُّنيا، قالَ: لا أجرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعظَمَ ذٰلِكَ، فَأَعادَ عَلَيهِ ثَلاثاً، فَقالَ: لا أجرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير: ج‌۸ ص‌۴۴۷ الرقم ۳۶۴۷ سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۱۴ ح‌۲۵۱۶، مسند ابن حنبل: ج‌۳ ص‌۱۴۱ ح‌۷۹۰۵ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;352&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاریخ الکبیر - به نقل از ابو هُرَیره -: مردی از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در بارۀ کسی پرسید که برای مال دنیا به جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. فرمود: «اجری ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این سخن بر آن مرد، سخت آمد و سه بار سؤالش را تکرار کرد و هر بار پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اجری ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في قَضاءِ اللّه تَعالیٰ بَينَ العِبادِ يَومَ القِيامَةِ -:... و يُؤتیٰ بِالَّذي قُتِلَ في سَبيلِ اللّه، فَيَقولُ اللّٰهُ لَهُ: في ما ذا قُتِلتَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ: اُمِرتُ بِالجِهادِ في سَبيلِكَ فَقاتَلتُ حَتّیٰ قُتِلتُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللّٰهُ تَعالیٰ لَهُ: كَذَبتَ. و تَقولُ لَهُ المَلائِكَةُ: كَذَبتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يَقولُ اللّٰهُ: بَل أرَدتَ أن يُقالَ: فُلانٌ جَريءٌ، فَقَد قيلَ ذاكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۵۹۲ ح‌۲۳۸۲ عن أبي هريرة، المستدرك على الصحيحين: ج‌۱ ص‌۵۷۹ ح‌۱۵۲۷؛ بحار الأنوار: ج‌۷۲ ص‌۳۰۵ ح‌۵۲ نقلاً عن أسرار الصلاة للشهيد الثاني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;353&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در بارۀ قضاوت خداوند در حقّ بندگانش در روز قیامت -: مردى را كه در راه خدا كشته شده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند. خداوند به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «در چه راهى كشته شدى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: به جهاد در راه تو امر شدم. من هم جنگیدم تا كشته شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى» و فرشتگان نیز به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «بلكه خواستى بگویند: فلانى، آدم شجاعى است! و این هم گفته شد [و پاداشت را گرفتی]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن حنان بن خارجة عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو: قالَ عَبدُ اللّه بنُ عَمروٍ: يا رَسولَ اللّه، أخبِرني عَنِ الجِهادِ وَ الغَزوِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا عَبدَ اللّه بنَ عَمرٍو، إن قاتَلتَ صابِراً مُحتَسِباً بَعَثَكَ اللّٰهُ صابِراً مُحتَسِباً، و إن قاتَلتَ مُرائِياً مُكاثِراً بَعَثَكَ اللّٰهُ مُرائِياً مُكاثِراً. يا عَبدَ اللّه بنَ عَمرٍو، عَلیٰ أيِّ حالٍ قاتَلتَ أو قُتِلتَ بَعَثَكَ اللّٰهُ عَلیٰ تيكَ الحالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۱۵ ح‌۲۵۱۹، المستدرك على الصحيحين: ج‌۲ ص‌۱۲۲ ح‌۲۵۲۹، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۲۸۳ ح‌۱۸۵۴۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;354&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از حنان بن خارجه -: عبد اللّٰه بن عمرو گفت: ای پیامبر خدا! از جهاد و جنگ برایم بگویید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ای عبد اللّٰه بن عمرو! اگر با شکیبایی و اخلاص برای خدا بجنگی، روز قیامت، خداوند تو را شکیبا و مخلص بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد، و اگر برای ریا و تفاخر بجنگی، خدا تو را ریاکار و فخرفروش بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد. ای عبد اللّٰه بن عمرو! با هر حالی [و نیّتی] بجنگی، خداوند، تو را با همان حال بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگیزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: قَد عَلِمتُ أنَّ أقواماً يَتَمَنَّونَ في دينِهِمُ الأَمانِيَّ، و يَقولونَ: نَحنُ نُصَلّي مَعَ المُصَلّينَ، و نُجاهِدُ مَعَ المُجاهِدينَ، و نَمتَحِنُ الهِجرَةَ، و نَقتُلُ العَدُوَّ، و كُلُّ ذٰلِكَ يَفعَلُهُ أقوامٌ... و يَقولُ الرَّجلُ: جاهَدتُ، و لَم يُجاهِد؛ إنَّمَا الجِهادُ اجتِنابُ المَحارِمِ، و مُجاهَدَةُ العَدُوِّ، و قَد يُقاتِلُ أقوامٌ فَيُحسِنونَ القِتالَ و لا يُريدونَ إلَّا الذِّكرَ وَ الأَجرَ، و إنَّ الرَّجُلَ لَيُقاتِلُ بِطَبعِهِ مِنَ الشَّجاعَةِ؛ فَيَحمي مَن يَعرِفُ و مَن لا يَعرِفُ، و يَجبُنُ بِطَبيعَتِهِ مِنَ الجُبنِ، فيُسلِمُ أباهُ و اُمَّهَ إلَى العَدُوِّ، و إنَّمَا المِثالُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في الأصل و في سائر الموارد التي نُقل الحديث فيها، و المظنون أنّ الكلمة محرّفة عن «القتال» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتفٌ مِنَ الحُتوفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَتف: المَوت، و الجمع: الحُتوف (الصحاح: ج‌۴ ص‌۱۳۴۰ «حتف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و كُلُّ امرئٍ عَلیٰ ما قاتَلَ عَلَيهِ، و إنَّ الكَلبَ لَيُقاتِلُ دونَ أهلِهِ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج‌۲ ص‌۵۰۱ و ۵۰۳ عن الأصبغ بن نباتة، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۲۳۲ ح‌۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;355&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم که عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای در دینشان خیالبافی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند: ما با نمازگزاران نماز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاریم و با جهادگران، جهاد می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و رنج هجرت را به جان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خریم و با دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیم. همۀ این کارها را دیگران هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.… مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: جهاد كردم، در صورتى كه جهاد نكرده است. جهاد در حقیقت، دورى كردن از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مبارزه با دشمن است. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند و خوب هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند؛ امّا هدفى جز نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورى و مزد ندارند و [گاه] مرد، چون طبعاً شجاع است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد و از آشنا و بیگانه دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و [گاه] چون طبعاً ترسوست، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد و پدر و مادرش را تسلیم دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. كشته شدن، در حقیقت، یک نوع مرگ است و هر انسانى به انگیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد. سگ هم براى دفاع از خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ -:... فَانفُذوا عَلیٰ بَصائِرِكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: أي أسرعوا إلى الجهاد على عقائدكم التي أنتم عليها، و لا يَدخُلنّ الشكّ و الريب في قلوبكم (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱۰ ص‌۱۸۶).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ لتَصدُق نِيّاتُكُم في جِهادِ عَدُوِّكُم، فَوَالَّذي لا إلٰهَ إلّا هُوَ! إنّي لَعَلىٰ جادَّةِ الحَقِّ‌، و إنَّهُم لَعَلىٰ مَزَلَّةِ الباطِلِ‌. أقولُ ما تَسمَعونَ و أستَغفِرُ اللّٰهَ لي و لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۹۷، بحار الأنوار: ج‌۳۸ ص‌۳۲۰ ح‌۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;356&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یکی از سخنرانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -: با آگاهى به پیش رَوید و نیّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان باید در پیكار با دشمنانتان راست باشد. سوگند به آن كه جز او معبودی نیست، من بر راه درستم و آنان در لغزشگاه باطل اند. چیزی مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم که بشنوید، و براى خود و شما، از خداوند درخواست آمرزش دارم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في صِفَةِ المُؤمِنِ -: يُجاهِدُ فِي اللّه لِيَتَّبِعَ رِضاهُ، و لا يَنتَقِمُ لِنَفسِهِ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۲۹ ح‌۱ أعلام الدين: ص‌۱۱۶ كلاهما عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن يونس عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۶۷ ص‌۳۶۶ ح‌۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;357&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در وصف مؤمن -: براى خدا جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا خشنودى او را دنبال كند. خود، انتقام خویشتن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد [بلكه انتقام را به خدا وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد].&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام - في مُناجاتِهِ -: وَ اجعَل جِهادَنا فيكَ، و هَمَّنا في طاعَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج‌۹۴ ص‌۱۴۷ ذيل ح‌۲۱ نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;358&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زین العابدین علیه‌السلام - در مناجات خود -: و جهادِ ما را در راه خودت و کوشش ما را در اطاعت خودت قرار ده.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۰۰ (آداب الجهاد / الآداب السلبیة / الرياء).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۰۱ (آداب جهاد / نابایسته‌های جهاد / خودنمایی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوكل-على-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۲: التَّوَكُّلُ عَلَى اللّه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: توکّل کردن به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِن يَنصُرْكُمُ ٱللهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ وَإِن يَخْذُلْكُمْ فَمَن ذَا ٱلَّذِى يَنصُرُكُم مِّن بَعْدِهِ وَ عَلَى ٱللهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اگر خداوند شما را يارى كند، هيچ كس بر شما پيروز نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و اگر شما را وا گذارد، پس كيست آن كه شما را پس از وى يارى دهد؟! و مؤمنان بايد تنها بر خدا توكّل کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قُل لَّن يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ ٱللهُ لَنَا هُوَ مَوْلَاٰنَا وَ عَلَى ٱللهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبة: ۵۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بگو: هرگز ما را جز آنچه خدا [در لوح محفوظ] برايمان نوشته و مقرّر داشته، نخواهد رسيد. او سرپرست و ياور ماست و همۀ مؤمنان بايد بر خدا توكّل کنند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف اليقين عن أبي رافع - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَقَالُوا حَسْبُنَا ٱللهُ وَ نِعْمَ ٱلْوَكِيلُ * فَانقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِّنَ ٱللهِ وَ فَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۷۳ - ۱۷۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله وَجَّهَ عَلِيّاً علیه‌السلام في نَفَرٍ مَعَهُ في طَلَبِ أبي سُفيانَ، فَلَقِيَهُ أعرابِيٌّ مِن خُزاعَةً، فَقالَ: إنَّ القَومَ قَد جَمَعوا لَكُم. فَقالوا: «حَسبُنَا اللّٰهُ و نِعمَ الوَكيلُ»، فَنَزَلَت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف اليقين: ص‌۳۷۷ ح‌۴۵۷، كشف الغمّة: ج‌۱ ص‌۵۶۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۶ ص‌۱۸۲ ح‌۱۸۰؛ تفسير ابن كثير: ج‌۲ ص‌۱۴۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;359&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشف الیقین - به نقل از ابو رافع، در بارۀ این سخن خداوند متعال: (گفتند: خدا ما را بس است و نیکو کارگزاری است! * آنان با نعمت و فضل پروردگار [از این میدان] باز گشتند، در حالى كه هيچ ناراحتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به آنها نرسيد) -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله علی علیه‌السلام را همراه با عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به تعقیب ابو سفیان فرستاد. بادیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینی از قبیلۀ خزاعه به او بر خورد و گفت: آن قوم برای حمله به شما گرد آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. [علی و همراهانش] گفتند: خدا ما را بس است و او نیکو کارگزاری است! پس این آیه نازل شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: لَمّا وَجَّهَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله أميرَ المُؤمِنينَ علیه‌السلام و عَمّارَ بنَ ياسِرٍ إلیٰ أهلِ مَكَّةَ، قالوا: بَعَثَ هٰذَا الصَّبِيَّ، و لَو بَعَثَ غَيرَهُ إلیٰ أهلِ مَكَّةَ، و في مَكَّةَ صَناديدُ قُرَيشٍ و رِجالُها! وَ اللّه، الكُفرُ أولیٰ بِنا مِمّا نَحنُ فيهِ. فَساروا و قالوا لَهُما، و خَوَّفوهُما بِأَهلِ مَكَّةَ، و غَلَّظُوا عَلَيهِمَا الأَمرَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: «حَسبُنَا اللّٰهُ و نِعمَ الوَكيلُ»، و مَضَيا. فَلَمّا دَخَلا مَكَّةَ أخبَرَ اللّٰهُ نَبِيَّهُ صلّی اللّه علیه و آله بِقَولِهِم لِعَلِيٍّ و بِقَولِ عَلِيٍّ لَهُم، فَأَنزَلَ اللّٰهُ بِأَسمائِهِم في كِتابِهِ، و ذٰلِكَ قَولُ اللّه تَعالیٰ: الَم تَرَ إلَی (ٱلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ ٱلنَّاسُ إِنَّ ٱلنَّاسَ قَدْ جَمَعُواْ لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَـٰنًا وَ قَالُواْ حَسْبُنَا ٱللهُ وَ نِعْمَ ٱلْوَكِيلُ * فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ ٱللهِ وَ فَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ ٱتَّبَعُواْ رِضْوَ ٰنَ ٱللهِ وَ ٱللهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج‌۱ ص‌۳۵۰ ح‌۸۱۱ عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج‌۳۵ ص‌۲۹۴ ح‌۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;360&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: چون پیامبر صلّی اللّه علیه و آله امیر مؤمنان علیه‌السلام و عمّار بن یاسر را به سوی مردم مکّه فرستاد، مکّیان گفتند: این بچّه را فرستاده است! با وجود بزرگان و رجال قریش، کاش شخص دیگری را نزد اهل مکّه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاد! به خدا سوگند که کفر برایمان بهتر از این وضع است! پس، [پیش آن دو] رفتند و با آن دو سخن گفتند و با بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی در بارۀ اهل مکّه، آن دو را از آنها ترساندند و در این کار، شدّت عمل به کار بردند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی علیه‌السلام فرمود: «خدا ما را بس است و او نیکو حمایتگری است!» و آن دو به راه خود ادامه دادند. چون وارد مکّه شدند، خداوند، سخنانی را که بین آنان و علی علیه‌السلام رد و بدل شده بود، به آگاهی پیامبرش رساند و نام آنها را در کتابش نازل کرد. این است سخن خداوند متعال که: آیا ندیدی (کسانی را كه [بعضى از] مردم، به آنها گفتند: «مردم (لشكر دشمن) براى [حمله به] شما اجتماع كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ از آنها بترسید!»؛ امّا این سخن بر ایمانشان افزود و گفتند: (خدا ما را بس است و او نیکو حمایتگری است! پس، آنان با نعمت و لطف پروردگار [از این میدان] باز گشتند، در حالى كه هیچ ناراحتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به آنها نرسید و از رضاى خدا پیروى كردند، و خداوند، داراى لطف بزرگى است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في أوَّلِ كَلامٍ قالَهُ لِلنّاسِ بَعدَ النَّهرَوانِ -: أيُّهَا النّاسُ! استَعِدّوا لِلمَسيرِ إلیٰ عَدُوٍّ في جِهادِهِ القُربَةُ إلَى اللّه، و دَركُ الوَسيلِةِ عِندَهُ... فَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ و مِن رِباطِ الخَيلِ، و تَوَكَّلوا عَلَى اللّه، و كَفیٰ بِاللّه وَكيلاً، و كَفیٰ بِاللّه نَصيراً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۹۰ عن زيد بن وهب، أنساب الأشراف: ج‌۳ ص‌۱۵۳ نحوه؛ الغارات: ج‌۱ ص‌۳۴ عن زيد بن وهب نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۴۸ ح‌۹۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;361&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخن خود، پس از پایان جنگ نهروان -: اى مردم! براى عزیمت به سوى دشمن و جهاد با او كه نزدیكى به خداست و مایۀ دستیابى به وسیله[ى نجاتى] كه نزد اوست، آماده شوید.… پس براى [جنگیدن با] آنها تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید، نیرو و اسبانِ زین كرده، آماده سازید و بر خدا توكّل كنید، و خدا وكیل و یاورى بَسَنده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: أربَعٌ لِأَربَعٍ: فَواحِدَةٌ لِلقَتلِ وَ الهَزيمَةِ: «حَسبُنَا اللّٰهُ و نِعمَ الوَكيلُ»، إنَّ اللّٰهَ يَقولُ: (ٱلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ ٱلنَّاسُ إِنَّ ٱلنَّاسَ قَدْ جَمَعُواْ لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَـٰنًا وَ قَالُواْ حَسْبُنَا ٱللهُ وَ نِعْمَ ٱلْوَكِيلُ * فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ ٱللهِ وَ فَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ).…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۷۰ ح‌۳۲۹ عن كَرّام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;362&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: چهار چیز، براى چهار چیز است: یكى براى [دفع] كشته شدن و شكست خوردن، و آن جمله این است: «خدا، ما را بس است و او نیكو حمایتگری است!». خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (همان كسانى كه [برخى از] مردم به آنان گفتند: مردمان، براى [جنگ با] شما گِرد آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس از آنان بترسید؛ ولى [این سخن] بر ایمانشان افزود و گفتند: خدا، ما را بس است و او نیكو كارسازى است. * پس با نعمت و لطفی از جانب خدا [از میدان نبرد] باز گشتند، در حالى كه هیچ آسیبى به آنها نرسیده بود).…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتخاذ-الراية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۳: اِتِّخاذُ الرّايَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پرچم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: أوَّلُ مَنِ اتَّخَذَ الرّاياتِ إبراهيمُ علیه‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۷۰ ح‌۳۲۸، مجمع البيان: ج‌۱ ص‌۳۷۸ كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الجعفريّات: ص‌۲۸ عن الإمام الکاظم عن آبائه عن الإمام عليّ:، بحار الأنوار: ج‌۱۲ ص‌۵۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;363&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: نخستین كسى كه از پرچم استفاده کرد، ابراهیم علیه‌السلام بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام  - فی وَصفِ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله -: و كانَت لَهُ رايَةٌ تُسَمَّى العُقابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۴ ص‌۱۷۷ و ۱۷۹ ح‌۵۴۰۳ عن محمّد بن قيس، الأمالي للصدوق: ص‌۱۲۹ ح‌۱۱۷، بحار الأنوار: ج‌۱۶ ص‌۹۸ و ۹۹ ح‌۳۷؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۷۲۱ ح‌۳ عن حسن بن یسار نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;364&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در توصیف پیامبر صلّی اللّه علیه و آله -: پرچمی به نام عُقاب داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ علیه‌السلام أنَّهُ رَأیٰ عُقَدَ الرّاياتِ وَ الألوِيَةِ قَبلَ الزَّحفِ، و أَنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كانَ يُعطيهِ رايَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۶۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;365&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: در بارۀ علی علیه‌السلام روایت شده است که [در جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش] قبل از حمله، عَلَم و پرچم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بست و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پرچمش را به دست او می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ علیه‌السلام لِأَصحابِهِ في ساحَةِ الحَربِ -:... و رايَتَكُم فَلا تُميلوها و لا تُخَلّوها، و لا تَجعَلوها إلّا بِأَيدي شُجعانِكُم وَ المانِعينَ الذِّمارَ مِنكُم؛ فَإِنَّ الصّابِرينَ عَلیٰ نُزولِ الحَقائِقِ هُمُ الَّذينَ يَحُفّونَ بِراياتِهِم و يَكتَنِفونَها حَفافَيها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: يكتنفونها: يحيطون بها. وحفافيها: جانباها (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۸ ص‌۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وَراءَها و أَمامَها، لا يَتَأَخَّرونَ عَنها فَيُسلِموها، و لا يَتَقَدَّمونَ عَلَيها فَيُفرِدوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۴، الكافي: ج‌۵ ص‌۳۹ ح‌۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۰ ح‌۴۶؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۱۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;366&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنرانی ایشان به یاران خود در میدان نبرد -: پرچم خود را نیمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افراشته مدارید و اطراف آن را خالى مگذارید و آن را جز به دست دلیران و حافظان شرافت و آبرویتان مسپارید؛ چرا كه شكیبایان به هنگام فرود آمدن بلاها، كسانى هستند كه خود را گِرد پرچم بدارند و دو سوى آن و پشت و جلوى آن را پُر سازند. نه از آن پس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند تا به دشمنش بسپارند و نه از آن، پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند كه تنهایش گذارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتخاذ-الشعار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۴: اِتِّخاذُ الشِّعارِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شعار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أمَرَ بِإِعلانِ الشِّعارِ قَبلَ الحَربِ، و قالَ: «لِيَكُن في شِعارِكُمُ اسمٌ مِن أسماءِ اللّه».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;367&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آشكار ساختن شعارها پیش از جنگ، فرمان داد و فرمود: «در شعارتان، نامى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند باشد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - لِسَرِيَّةٍ بَعَثَها -: لِيَكُن شِعارُكُم: «حٰم * لا يُنـصَرونَ»؛ فَإِنَّهُ اسمٌ مِن أسماءِ اللّه تَعالیٰ عَظيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص‌۱۷۱ ح‌۲۷۷، الجعفريّات: ص‌۸۴، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۶۵ ح‌۵؛ سنن أبي داوود:&lt;br /&gt;<br /> ج ۳ ص‌۳۳ ح‌۲۵۹۷، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۵۸ ح‌۱۰۴۵۳، مسند ابن حنبل: ج‌۶ ص‌۴۱۷&lt;br /&gt;<br /> ح ۱۸۵۷۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;368&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - خطاب به سپاهى كه آن را اعزام كرد -: شعارتان، «حا، ميم. لا يُنـصَرون»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبارت «حا، میم. لا یُنصَرون»، عبارتى خبرى به معناى «به خواست خدا، پیروز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند» و «به خدا، پیروز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند» است و دعا نیست. نیز گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که «لا ینصرون»، دنبالۀ «حا. میم» نیست، چنان که گویى پیامبر۹ فرموده است: «بگویید: حا. میم» و آنها پرسیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که: اگر این را بگوییم، چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟ و پیامبر۹ فرموده است: «پیروز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند» و نیز نقلى هم در الجعفریّات به صورت «پیروز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند» دارد. (مترجم)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد؛ زیرا این، یكى از نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بزرگ خداوند متعال است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّكُم تَلقَونَ العَدُوَّ غَداً، و إنَّ شِعارَكُم: «حٰم * لا يُنـصَرونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۵۸ ح‌۱۰۴۵۲ عن البراء بن عازب، مسند ابن حنبل: ج‌۶ ص‌۴۱۷ ح‌۱۸۵۷۴، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۷۱۷ ح‌۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;369&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: شما فردا با این دشمنان رو به رو می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید و شعارتان، «حا، میم. لا یُنصَرون» است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن الأصبغ: ما كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام في قِتالٍ قَطُّ إلّا نادیٰ: «[يا]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من المصادر الاُخریٰ نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كٰهٰيٰعصٰ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۲۳۱، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۶۱ ح‌۳۹۸؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۱۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;370&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين - به نقل از اصبغ بن نباته -: على علیه‌السلام در هیچ نبردى قرار نگرفت، مگر آن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه فریاد زد: «ای كهیعص!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ شِعارَ المُسلِمينَ يَومَ بَدرٍ: «يا مَنصورُ أمِت»، و شِعارُ يَومِ اُحُدٍ لِلمُهاجِرينَ: «يا بَني عَبدِ اللّه، يا بَني عَبدِ الرَّحمٰنِ»، و لِلأَوسِ: «يا بَني عَبدِ اللّه».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۷ ذيل ح‌۲ عن السكوني، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۰، النوادر للراوندي: ص‌۱۷۲ ح‌۲۷۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه:، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۶۴ ح‌۳؛ الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۱۴ من دون إسناد إلی أحدٍ من أهل البيت: نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;371&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شعار [و بیرق] مسلمانان در جنگ بدر «(اى یارى شده! بمیران)» و در جنگ اُحُد براى مهاجران «ای بنى عبد اللّٰه! ای بنى عبد الرحمن!» و براى اوسى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها «یا بنى عبد اللّٰه!» بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: شِعارُنا: «يا مُحَمَّدُ، يا مُحَمَّدُ»، و شِعارُنا يَومَ بَدرٍ: «يا نَصرَ اللّه اقتَرِبِ اقتَرِب»، و شِعارُ المُسلِمينَ يَومَ اُحُدٍ: «يا نَصرَ اللّه اقتَرِب»، و يَومَ بَنِي النَّضيرِ: «يا روحَ القُدُسِ أرِح»، و يَومَ بَني قَينُقاعَ: «يا رَبَّنا لا يَغلِبَنَّكَ»، و يَومَ الطّائِفِ: «يا رِضوانُ»، و شِعارُ يَومِ حُنَينٍ: «يا بَني عَبدِ اللّه، يا بَني عَبدِ اللّه»، و يَومِ الأَحزابِ: «حٰم * لا يُنـصَرونَ»، و يَومِ بَني قُرَيظَةَ: «يا سَلامُ أسلِمهُم»، و يَومِ المُرَيسيعِ - و هُوَ يَومُ بَنِي المُصطَلِقِ -: «ألا إلَى اللّه الأَمرُ»، و يَومِ الحُدَيبِيَةِ: «ألا لَعنَةُ اللّه عَلَى الظّالِمينَ»، و يَومِ خَيبَرَ – يَومِ القَموصِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو جبل بخیبر علیه حصن أبي الحقیق الیهودي (معجم البلدان: ج‌۴ ص‌۳۹۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: «يا عَلِيُّ، آتِهِم مِن عَلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتيتُه من عَلِ الدار - بكسر اللام وضمّها - وأتيته من عَلیٰ، ومن عالٍ، كلّ ذلك: أي من فوق (تاج العروس: ج‌۱۹ ص‌۶۹۶ «علو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»، و يَومِ الفَتحِ: «نَحنُ عِبادُ اللّه حَقّاً حَقّاً»، و يَومِ تَبوكَ: «يا أحَدُ يا صَمَدٌ»، و يَومِ بَنِي المَلوحِ: «أمِت أمِت»، و يَومِ صِفّينَ: «يا نَصرَ اللّه»، و شِعارُ الحُسَينِ علیه‌السلام: «يا مُحَمَّدُ»، و شِعارُنا: «يا مُحَمَّدُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۷ ح‌۱ عن معاوية بن عمّار، مجمع البحرين: ج‌۲ ص‌۹۵۷ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۶۳ ح‌۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;372&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شعار ما، «یا محمّد، یا محمّد!» است و شعار مسلمانان در روز بدر، «اى پیروزى الهى! نزدیک شو، نزدیک شو» بود و شعار مسلمانان در جنگ اُحُد، «اى پیروزى الهى! نزدیک شو» بود و شعار روز [نبرد با] بنى نضیر، «روح القدس! آسایش ده» بود و شعار روز [نبرد با] بنى قَینُقاع، «اى پروردگار ما! هرگز بر تو غالب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند» بود و شعار روز [نبرد با] طائف، «یا رضوان!» بود و شعار روز حُنَین، «اى فرزندان عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اى فرزندان عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!» بود و شعار روز [جنگ] احزاب، «حا، میم. آنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینند!» بود و شعار روز [نبرد با] بنى قریظه، «اى سلام! آنان را به تسلیم وا بدار» بود و شعار روز مُرَیسیع، یعنى روز [نبرد با] بنى مصطلق، «بدانید که كارها به خدا منتهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد» بود و شعار روز حدیبیه، «هان! نفرین خدا بر ستمگران!» بود و شعار روز خیبر، یعنى روز قَموص،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قموص، نام کوهى در خیبر است که دژ ابو حقیق یهودى بر فراز آن قرار داشته است (معجم البلدان: ج‌۴ ص‌۳۹۸).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى على! بر آنان از بالاى بلندى در آى» بود و شعار روز فتح [مكّه]، «ما بندگان خداییم، حقیقتاً حقیقتاً!» بود و شعار روز [نبرد] تبوک، «ای یگانه، ای بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز!» بود و شعار روز [نبرد با] بنى مَلوح، «بمیران، بمیران!» بود و شعار روز صفّین، «اى پیروزى الهى!» بود و شعار حسین علیه‌السلام، «یا محمّد!» بود و شعار ما نیز «یا محمّد!» است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن ابن عبّاس: لَمّا أصابَ المُسلِمينَ ما أصابَهُم يَومَ اُحُدٍ، و صَعِدَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله الجَبَلَ، قالَ أبو سُفيانَ: يا مُحَمَّدُ، لَنا يَومٌ و لَكُم يَومٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أجيبوهُ. فَقالَ المُسلِمونَ: لا سَواءَ، قَتلانا فِي الجَنَّةِ، و قَتلاكُم فِي النّارِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو سُفيانَ: لَنا عُزّیٰ، و لا عُزّیٰ لَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: قولوا: «اللّٰهُ مَولانا، و لا مَولیٰ لَكُم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو سُفيانَ: اُعلُ هُبَلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: قولوا: «اَللّٰهُ أعلیٰ و أَجَلُّ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو سُفيانَ: مَوعِدُنا و مَوعِدُكُم يَومَ بَدرٍ الصُّغریٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۳ ص‌۱۶۰، التبيان في تفسير القرآن: ج‌۳ ص‌۳۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۴۵؛ تفسير الطبري: ج‌۴ الجزء ۵ ص‌۲۶۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;373&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از ابن عبّاس -: در روز اُحُد، پس از آن که مسلمانان شکست خوردند و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله بالای کوه رفت، ابو سفیان گفت: ای محمّد! یک روز به نفع ما و یک روز به نفع شما!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پیامبر به یارانش] فرمود: «جوابش را بدهید». مسلمانان گفتند: یکسان نیست. کشتگان ما در بهشت اند و کشتگان شما در دوزخ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو سفیان گفت: ما عُزّیٰ داریم، شما عُزّیٰ ندارید!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «بگویید: خدا حامی ماست و شما حامی ندارید!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو سفیان گفت: بلند باد جایگاه هُبَل!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «بگویید: خدا بلندمَرتبه‌تر و برتر است!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو سفیان گفت: وعدۀ ما با شما روز بدر کوچک.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن الشعبي: كانَت عَلامَةُ أهلِ العِراقِ بِصِفّينَ الصّوفَ الأَبيَضَ، قَد جَعَلوهُ في رُؤوسِهِم و عَلیٰ أكتافِهِم. و شِعارُهُم: «يا اللّٰهُ يا أحَدُ يا صَمَدُ، يا رَبَّ مُحَمَّدٍ، يا رَحمٰنُ يا رَحيمُ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ عَلامَةُ أهلِ الشّامِ خِرَقاً صُفراً، قَد جَعَلوها عَلی رُؤوسِهِم و أَكتافِهِم. و كانَ شِعارُهُم: «نَحنُ عِبادُ اللّه حَقّاً حَقّاً، يا لَثاراتِ عُثمانَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین: ص‌۳۳۲، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۲۷ ح‌۳۸۰؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۸ ص‌۱۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;374&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين - به نقل از شَعبی -: نشانۀ مردم عراق در [نبرد] صفّین، پارچۀ پشمى سفیدى بود كه بر سرها و روى شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهادند و شعارشان «اى خدا، اى یگانه، اى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز! اى پروردگار محمّد! اى بخشنده، اى مهربان!» بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نشانۀ مردم شام، تكّه پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى زردرنگ بود كه بر سر و روى شانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نهاده بودند و شعار آنان: «ما بندگان خداییم، حقیقتاً حقیقتاً، اى خونخواهان عثمان!» بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في ذِكرِ أصحابِ القائِمِ علیه‌السلام -:... و هُم مِن خَشيَةِ اللّه مُشفِقونَ، يَدعونَ بِالشَّهادَةِ، و يَتَمَنَّونَ أن يُقتَلوا في سَبيلِ اللّه، شِعارُهُم: «يا لَثاراتِ الحُسَينِ علیه‌السلام»، إذا ساروا يَسيرُ الرُّعبُ أمامَهُم مَسيرَةَ شَهرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج‌۵۲ ص‌۳۰۸ ح‌۸۲ نقلاً عن السيّد عليّ بن عبد الحميد بإسناده عن الفضيل بن يسار.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;375&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در حدیثى در بارۀ یاران قائم علیه‌السلام -: آنان افرادى خداترس و شهادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلب&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آرزو دارند كه در راه خدا كشته شوند. شعارشان، «اى خونخواهان حسین!» است. چون به حركت در آیند، ترس و وحشت، به فاصلۀ یک ماه مسافت، پیشاپیش آنان حركت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ح۳۸۱.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ح۳۸۱.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كثرة-الذكر-والدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۵: كَثرَةُ الذِّكرِ وَالدُّعاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ذکر گفتن و دعا کردن بسیار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُواْ وَ ٱذْكُرُواْ ٱللهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! چون با گروهى [از سپاه دشمن] رو به رو شديد، ثابت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم باشيد و خدا را [بر زبان و دل] بسيار ياد كنيد. باشد كه رستگار گرديد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ مَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَن قَالُواْ رَبَّنَا ٱغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِى أَمْرِنَا وَ ثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَ ٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَـٰفِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و سخن آنها [در شدايد جنگ] جز اين نبود كه گفتند: پروردگارا! گناهان ما و زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى ما را در كارمان بر ما ببخش و قدم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را استوار بدار و ما را بر گروه كافران يارى ده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّى مُمِدُّكُم بِأَلْفٍ مِّنَ ٱلْمَلَائِکَةِ مُرْدِفِينَ * وَ مَا جَعَلَهُ ٱللهُ إِلَّا بُشْرَیٰ وَ لِتَطْمَـئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ وَ مَا ٱلنَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ ٱللهِ إِنَّ ٱللهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۹ - ۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آن گاه كه از پروردگارتان [در ميدان بدر] يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستيد، درخواست شما را اجابت نمود كه: من حتماً يارى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهندۀ شمايم با هزار نفر از فرشتگان كه هزارها را در پى آورند * و خداوند، آن [امداد] را قرار نداد، جز بشارتى [براى شما] و براى آن كه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان آرامش يابد و يارى جز از جانب خدا نيست به راستی كه خداوند، شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذير و حكيم است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: طوبیٰ لِمَن أكثَرَ فِي الجِهادِ في سَبيلِ اللّه مِن ذِكرِ اللّه؛ فَإِنَّ لَهُ بِكُلِّ كَلِمَةٍ سَبعينَ ألفَ حَسَنَةٍ، كُلُّ حَسَنَةٍ مِنها عَشَرَةُ أضعافٍ، مَعَ الَّذي لَهُ عِندَ اللّه مِنَ المَزيدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۲۰ ص‌۷۸ ح‌۱۴۳ عن معاذ بن جبل؛ لبّ اللباب للراوندي: ج۱ص۲۷۶ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;376&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: خوشا به حال آن که هنگام جهاد در راه خدا، نام خدا را بسیار بر زبان آورد؛ زیرا به ازای هر کلمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای، هفتاد هزار حسنه برایش نوشته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود که هر حسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای از آن، ده برابر است. افزون بر این نیز خدا برایش در نزد خود در نظر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گیرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا تَتَمَنَّوا لِقاءَ العَدُوِّ، وَ اسأَ لُو اللّٰهَ العافِيَةَ، فَإِذا لَقيتُموهُم فَاثبتُوا و أَكثِروا ذِكرَ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج‌۲ ص‌۶۶۲ ح‌۲۳۵۰، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۲۵۸ ح‌۱۸۴۶۹، المصنّف لعبد الرزّاق: ج‌۵ ص‌۲۵۰ ح‌۹۵۱۸ و ليس فيه «وأكثروا»، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص‌۱۳۴ ح‌۳۳۰، الدعاء للطبراني: ص‌۳۲۸ ح‌۱۰۷۱ كلّها عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، كنز العمّال: ج‌۴ ص‌۳۶۱ ح‌۱۰۹۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;377&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: رویارویى با دشمن را آرزو نكنید و از خداوند، عافیت (آسودگی) درخواست كنید؛ امّا هر گاه با دشمنان رو در رو شدید، پایدارى ورزید و خدا را بسیار یاد كنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلیٰ جارِيَةَ بنِ قُدامَةَ لَمّا بَعَثَهُ في طَلَبِ بُسرِ بنِ أبي أرطاةَ -: صَلِّ الصَّلاةَ لِوَقتِها، وَ اذكُرِ اللّٰهَ بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج‌۲ ص‌۶۲۸ عن عبد الرحمن بن عبيد، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۱۶ ذيل ح‌۹۰۱؛ الفتوح: ج‌۴ ص‌۲۳۸ وفيه «كثيراً» بدل «بالليل و النهار».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;378&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به جاریة بن قُدامه، آن گاه که او را به تعقیب بُسر بن ابی اَرطات فرستاد -: نماز را در وقتش بخوان و شب و روز، خدا را یاد کن.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في صِفّينَ -: ألا إنَّكُم لاقُو العَدُوِّ غَداً إن شاءَ اللّٰهُ، فَأَطيلُوا اللَّيلَةَ القِيامَ، و أَكثِروا تِلاوَةَ القُرآنِ، وَ اسأَلُوا اللّٰهَ الصَّبرَ وَ النَّصرَ، وَ القَوهُم بِالجِدِّ وَ الحَزمِ، و كونوا صادِقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۲۲۵، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۳۵ ح‌۲۹؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۱۸۲ عن زيد بن وهب.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;379&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در جنگ صفّین -: بدانید كه شما، اگر خدا بخواهد، فردا با این دشمنان رو به رو خواهید شد! پس امشب، بر پا خاستن [براى نماز] را درازا بخشید و قرآن را بسیار تلاوت كنید و از خداوند پیروزى و پایدارى طلب كنید و با آنان، سختكوشانه و احتیاط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمیز رویارویى كنید و راستى پیشه سازید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍ -:... فَأَصحِر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فأصحِر لِعَدُوّك: أي كن من أمره علیٰ أمرٍ واضحٍ مُنكشِف، مِن أصحَرَ الرجلُ؛ إذا خرج إلى الصحراء (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۲ «صحر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِعَدُوِّكَ، وَ امضِ عَلیٰ بَصيرَتِكَ، و شَمِّر لِحَربِ مَن حارَبَكَ، وَ ادعُ إلیٰ سَبيلِ رَبِّكَ، و أَكثِرِ الاِستِعانَةَ بِاللّه؛ يَكفِكَ ما أهَمَّكَ، و يُعِنكَ عَلیٰ ما يَنزِلُ بِكَ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۳۴، الغارات: ج‌۱ ص‌۲۶۹ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۵۹۳ ح‌۷۳۹؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۹۷وفيه «اصبر» بدل «فأصحر» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;380&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به محمّد بن ابی بکر -: کاملاً مراقب دشمنت باش و با بصیرت حرکت کن و برای جنگ با کسی که به جنگت آمده، آماده باش. به راه پروردگارت دعوت کن و از خداوند، زیاد کمک بخواه تا آنچه را که اندوهگینت ساخته، بر طرف سازد و در مشکلی که برایت پیش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، کمکت کند، اگر خدا بخواهد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن تميم: كانَ عَلِيٌّ علیه‌السلام إذا سارَ إلَى القِتالِ ذَكَرَ اسمَ اللّه حينَ يَركَبُ، ثُمَّ يَقولُ: «الحَمدُ لِلهِ عَلیٰ نِعَمِهِ عَلَينا و فَضلِهِ العَظيمِ، (سُبْحَـٰنَ ٱلَّذِى سَخَّرَ لَنَا هَـٰذَا وَ مَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَ إِنَّـا إِلَیٰ رَبِّنَا لَمُنقَلِبُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: ۱۳ و۱۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَستَقبِلُ القِبلَةَ و يَرفَعُ يَدَيهِ إلَى اللّه، ثُمَّ يَقولُ: «اللّٰهُمَّ إلَيكَ نُقِلَتِ الأَقدامُ، و اُتعِبَتِ الأَبدانُ، و أَفضَتِ القُلوبُ، و رُفِعَتِ الأَيدي، و شَخَصَتِ الأَبصارُ (رَبَّنَا ٱفْتَحْ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَ أَنتَ خَيْرُ ٱلْفَـٰتِحِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: ۸۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سيروا عَلیٰ بَرَكَةِ اللّه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَقولُ: اللّٰهُ أكبَرُ اللّٰهُ أكبَرُ، لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ وَ اللّٰهُ أكبَرُ، يا اللّٰهُ، يا أحَدُ، يا صَمَدُ، يا رَبَّ مُحَمَّدٍ، بِسمِ اللّه الرَّحمٰنِ الرَّحيمِ، لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه العَلِيِّ العَظيمِ، (ٱلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ ٱلْعَـٰـلَمِينَ * ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ * مَـٰـلِكِ يَوْمِ ٱلدِّينِ * إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ)، اللّٰهُمَّ كُفَّ عَنّا بَأسَ الظّالِمينَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ هٰذا شِعارَهُ بِصِفّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۲۳۰، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۳۶ ح‌۳۱؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۵ ص‌۱۷۶ عن جابر الجعفي و راجع المناقب لابن شهر آشوب: ج‌۳ ص‌۱۸۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;381&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين - به نقل از تمیم -: [على علیه‌السلام] هنگامى كه به سوى نبرد حركت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، نام خدا را به هنگام سوار شدن بر زبان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «سپاس، خدا را بر نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش بر ما و عطاى بزرگش! (پاک است كسى كه اين را براى ما رام كرد، و [گر نه] ما را ياراى [رام ساختن] آنها نبود * و به راستى كه ما به سوى پروردگارمان باز خواهيم گشت).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه رو به قبله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و دستانش را به سوى خدا بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «بار خدایا! به سوى تو گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برداشته شدند و بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خسته گشتند و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به تو متوجّه شدند و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بلند و دیدگان، تیز شدند. (پروردگارا! ميان ما و قوم ما به حق گشايش ده كه تو بهترينِ گشايش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهندگانى). به بركت خداوند، حركت كنید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. معبودی جز خداى یگانه نیست و خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. اى خدا! اى یگانه! اى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز! اى پروردگار محمّد! به نام خداوند بخشندۀ مهربان. توان و نیرویى جز از سوی خداى برتر و بزرگ نیست. (ستايش، خداوند را كه پروردگار جهانيان است * مهربان و بخشنده است * صاحبِ روز جزاست. * تنها تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيم و تنها از تو يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوييم). بار خدایا! ستم ستمگران را از ما باز دار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این، شعار على علیه‌السلام در صفّین بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في ذِکرِ غَزوَةِ بَدرٍ -: أصابَنا مِنَ اللَّيلِ طَشٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَشُّ: الضعيف القليل من المطر (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۲۴ «طش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ المَطَرِ، فَانطَلَقنا تَحتَ الشَّجَرِ و الحَجَفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجَفُ: جمع الحَجَفَةُ: وهي الترس إذا كانت من جلود و ليس فيها خشب (مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۳۶۷ «حجف»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَستَظِلُّ تَحتَها مِنَ المَطَرِ، و باتَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَدعو رَبَّهُ: «اللّٰهُمَّ إن تَهلِك هٰذِهِ العِصابَةَ لا تُعبَد فِي الأَرضِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۴۲۵، مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۲۴۸ ح‌۹۴۸ نحوه و كلاهما عن حارثة بن مضرب؛ شرح الأخبار: ج‌۳ ص‌۲۳۹ ح‌۱۱۴۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;382&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در یادكرد از جنگ بدر -: شب، كمى باران بر ما بارید و به زیر درختان و سپرهاى چرمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان رفتیم تا از باران در امان بمانیم و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله شب را به دعا كردن پرداخت و با خدایش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «خدایا! اگر این گروه را هلاک كنى، در زمین پرستیده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام لَمّا كانَ يَومُ بَدرٍ قاتَلتُ شَيئاً مِن قِتالٍ، ثُمَّ جِئتُ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أنظُرُ ما صَنَعَ، فَجِئتُ فَإِذا هُوَ ساجِدٌ يَقولُ: «يا حَيُّ يا قَيّومُ، يا حَيُّ يا قَيّومُ»، ثُمَّ رَجَعتُ إلَى القِتالِ، ثُمَّ جِئتُ فَإِذا هُوَ ساجِدٌ لا يَزيدُ عَلیٰ ذٰلِكَ، ثُمَّ ذَهَبتُ إلَى القِتالِ، ثُمَّ جِئتُ فَإِذا هُوَ يَقولُ ذٰلِكَ، فَفَتَحَ اللّٰهُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج‌۶ ص‌۱۵۷ ح‌۱۰۴۴۷، الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۲۶ كلاهما عن محمّد بن عمر بن عليّ، المستدرك على الصحيحين: ج‌۱ ص‌۳۴۴ ح‌۸۰۹ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;383&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در جنگ بدر، مقدارى جنگیدم و سپس نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمدم تا بنگرم چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. آمدم و دیدم به سجده رفته است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «اى زنده، اى پا بر جا! اى زنده، اى پا بر جا!». سپس به كارزار باز گشتم و دوباره كه آمدم، دیدم در سجده است و جز همان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید. چون به كارزار باز گشتم و باز آمدم، در سجده بود و همان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت، تا این كه خداوند، پیروزمان نمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: رَأَيتُ الخِضرَ علیه‌السلام فِي المَنامِ قَبلَ بَدرٍ بِلَيلَةٍ‌، فَقُلتُ لَهُ‌: عَلِّمني شَيئاً اُنصَرُ بِهِ عَلَى الأَعداءِ‌، فَقالَ‌: قُل: «يا هُوَ يا مَن لا هُوَ إلّا هُوَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أصبَحتُ قَصَصتُها عَلىٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ لي: «يا عَلِيُّ‌، عُلِّمتَ الاِسمَ الأَعظَمَ‌»، فَكانَ عَلىٰ لِساني يَومَ بَدرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص‌٨٩ ح‌٢، مجمع البيان: ج‌١٠ ص‌٨۶٠، عدّة الداعي: ص‌٢۶٢ كلّها عن الإمام الباقر عن آبائه:، بحار الأنوار: ج‌١٩ ص‌٣١٠ ح‌۵٨.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;384&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: یک شب قبل از بدر، خضر علیه‌السلام را در خواب دیدم. به او گفتم: چیزى به من بیاموز كه به واسطۀ آن بر دشمنان، نصرت داده شوم. گفت: «بگو: &amp;quot;اى او! اى آن كه اویى جز او نیست! &amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح كه شد، خوابم را براى پیامبر خدا تعریف كردم. فرمود: «اى على! اسم اعظم به تو آموخته شده است». پس در جنگ بدر، این جمله پیوسته بر زبانم بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: دَعا رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ اُحُدٍ فَقالَ: «اللّٰهُمَّ لَكَ الحَمدُ، و إلَيكَ المُشتَكیٰ، و أَنتَ المُستَعانُ»، فَهَبَطَ إلَيهِ جَبرَئيلُ علیه‌السلام فَقالَ: يا مُحَمَّدُ! لَقَد دَعَوتَ اللّٰهَ بِاسمِهِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۱، الجعفريّات: ص‌۲۱۸ عن الإمام الكاظم عن آبائه: و ليس فيه «لك الحمد»، بحار الأنوار: ج‌۹۴ ص‌۲۱۱ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;385&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در روز اُحُد، چنین دعا کرد: «بار خدایا! تو را می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستایم و به درگاه تو شِکوه می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و از تو کمک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم». جبرئیل نزد او فرود آمد و گفت: ای محمّد! تو خدا را با بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین اسمش خواندی.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: كانَ دُعاءُ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله لَيلَةَ الأَحزابِ‌: «يا صَريخَ المَكروبينَ‌، و يا مُجيبَ دَعوَةِ المُضطَرّينَ‌، و يا كاشِفَ غَمّي، اكشِف عَنّي غَمّي و هَمّي و كَربي، فَإِنَّكَ تَعلَمُ حالي و حالَ أصحابي، وَ اكفِني هَولَ‌ عَدُوّي».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌٢ ص‌۵۶١ ح‌١٧، مهج الدعوات: ص‌٧٠ نحوه و كلاهما عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج‌٩۴ ص‌٢١٢ ح‌۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;386&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: دعاى پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در شب احزاب، این بود: «اى فریادرس گرفتاران و اى اجابت كنندۀ دعاى درماندگان و اى غم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسار من! غم و نگرانی و گرفتاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بزُداى، كه تو خود، حال من و حال یاران مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى و مرا از هراسیدن از دشمنم نگه دار».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي أوفى: دَعا رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلَی الأَحزابِ، فَقالَ: «اللّٰهُمَّ أنتَ مُنزِلُ الكِتابِ، سَريعُ الحِسابِ، اهزِمِ الأَحزابِ، اللّٰهُمَّ اهزِمهُم و زَلزِلهُم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۴۱، الجعفريّات: ص‌۲۱۸، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۰۹؛ صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۲ ح‌۲۷۷۵، صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۶۳ ح‌۲۱ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;387&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البیان - به نقل از عبد اللّٰه بن ابى اَوفىٰ -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ خندق، به احزاب، نفرین فرستاد و گفت: «بار خدایا! تویی فرو فرستندۀ قرآن و در حسابرسی [اعمال خلق]، سریع! احزاب را در هم شكن. بار خدایا! آنان را در هم شكن و متزلزلشان گردان».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ الأَحزابِ‌: «اللّٰهُمَّ إنَّكَ أخَذتَ مِنّي عُبَيدَةَ بنَ الحارِثِ يَومَ بَدرٍ، و حَمزَةَ بنَ عَبدِ المُطَّلِبِ يَومَ أُحُدٍ، و هٰذا أخي عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ‌؛ (رَبِّ لاٰ تَذَرْنِي فَرْداً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوٰارِثِينَ‌)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: ٨٩.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج‌١ ص‌٢٩٧ عن خالد بن يزيد عن الإمام الباقر عن أبيه عن جدّه الإمام الحسين:، كشف الغمّة: ج‌١ ص‌۵۱۷ نحوه، بحار الأنوار: ج‌٢٠ ص‌٢١۵ ح‌١؛ المناقب للخوارزمي: ص‌١۴۴ ح‌١۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;388&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ احزاب فرمود: «خدایا! در جنگ بدر، عبیدة بن حارث را از من گرفتى و در جنگ اُحُد، حمزة بن عبد المطّلب را و [امروز،] این، برادر من على بن ابى طالب است. (پروردگارا! مرا تنها مگذار و تو بهترین بازمانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دَعا رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في مَسجِدِ الأَحزابِ يَومَ الإِثنَينِ و يَومَ الثَّلاثاءِ و يَومَ الأَربِعاءِ، فَاستُجيبَ لَهُ يَومَ الأَربِعاءِ بَينَ الصَّلاتَينِ الظُّهرِ وَ العَصرِ، فَعَرَفنَا البِشرَ في وَجهِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج‌۲ ص‌۷۳، مسند ابن حنبل: ج‌۵ ص‌۸۷ ح‌۱۴۵۶۹، الأدب المفرد: ص‌۲۱۱ ح‌۷۰۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;389&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى - به نقل از جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله روز دوشنبه و روز سه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه و روز چهارشنبه در مسجد [كنار خندق در جنگ] احزاب، دعا كرد و روز چهارشنبه، میان نماز ظهر و عصر، دعایش مستجاب شد و شادى را در چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دیدیم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي سعيد الخدريّ: قُلنا يَومَ الخَندَقِ: يا رَسولَ اللّه! هَل مِن شَيءٍ نَقولُهُ؟ فَقَد بَلَغَتِ القُلوبُ الحَناجِرَ! قالَ: نَعَم: «اللّٰهُمَّ استُر عَوراتِنا، و آمِن رَوعاتِنا».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَضَرَبَ اللّٰهُ عزّ و جلّ وُجوهَ أعدائِهِ بِالرّيحِ، فَهَزَمَهُمُ اللّٰهُ عزّ و جلّ بِالرّيحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۴ ص‌۸ ح‌۱۰۹۹۶، تفسير الطبري: ج‌۱۱ الجزء ۲۱ ص‌۱۲۷ نحوه؛ مجمع البيان: ج‌۸، ص‌۵۳۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰، ص‌۱۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;390&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابو سعید خدری -: روز جنگ خندق گفتیم: اى پیامبر خدا! آیا چیزى هست كه بگویىم؟ جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایمان به لب رسیده است! فرمود: «آرى. &amp;quot;خدایا! آنچه را از ما که بیرون افتادنش نیكو نیست، بپوشان و از بیم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ایمنمان كن&amp;quot;».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، صورت دشمنانش را با باد، کوبید و آنها را با باد در هم شكست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن صهيب: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كانَ أيّامَ خَيبَرَ يُحَرِّكُ شَفَتَيهِ بِشَيءٍ بَعدَ صَلاةِ الفَجرِ، فَقيلَ لَهُ: يا رَسولَ اللّه، إنَّكَ تُحَرِّكُ شَفَتَيكَ بِشَيءٍ ما كُنتَ تَفعَلُهُ، فَما هٰذَا الَّذي تَقولُ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلّی اللّه علیه و آله أقولُ: «اللّٰهُمَّ بِكَ اُحاوِلُ، و بِكَ اُقاتِلُ، و بِكَ اُصاوِلُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج‌۵ ص‌۳۷۴ ح‌۲۰۲۷، مسند الشهاب: ج‌۲ ص‌۳۳۹ ح‌۱۴۸۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;391&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان - به نقل از صهیب -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در روزهاى جنگ خیبر، لب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را پس از نماز صبح، تكان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. به او گفته شد: اى پیامبر خدا! لب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را به [گفتن] چیزى تكان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى و پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر چنین نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى؟ این كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى، چیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویم: «خدایا! با نیروى تو حركت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و با نیروی تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگم و با نیروی تو یورش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لَمّا كانَ يَومُ خَيبَرَ بارَزتُ مَرحَباً، فَقُلتُ ما كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلَّمَني أن أقولَ: «اللّٰهُمَّ انصُرني و لا تَنصُر عَلَيَّ، اللّٰهُمَّ اغلِب لي و لا تَغلِب عَلَيَّ، اللّٰهُمَّ تَوَلَّني و لا تُوَلِّ عَلَيَّ، اللّٰهُمَّ اجعَلني لَكَ ذاكِراً، لَكَ شاكِراً، لَكَ راهِباً، لَكَ مُطيعاً، أقتُلُ أعداءَكَ».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَتَلتُ مَرحَباً يَومَئِذٍ و تَرَكتُ سَلَبَهُ، و كُنتُ أقتُلُ و لا آخُذُ السَّلَبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص‌۲۱۷ عن الإمام الكاظم عن آبائه:.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;392&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: در روز خیبر، در برابر مَرحَب، پا به میدان گذاشتم و آنچه را پیامبر خدا به من آموزش داده بود، گفتم و آن، این بود كه: «بار خدایا! یارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كن و بر ضدّ من یارى مرسان. بار خدایا! مرا پیروز گردان و شكست خورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مگردان. بار خدایا! مرا چیره گردان و بر من چیره مگردان. بار خدایا! مرا ذکرگویَت، شکرگزارت، ترسنده و فرمانبر از خودت قرار ده كه دشمنانت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من در آن روز، مَرحَب را كُشتم و از لباس و تجهیزاتش دست شُستم. من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشتم؛ امّا لباس و سلاح و مركب دشمن را بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;‌داشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله لَمّا فَتَحَ مَكَّةَ صَلّىٰ بِأَصحابِهِ الظُّهرَ عِندَ الحَجَرِ الأَسوَدِ، فَلَمّا سَلَّمَ رَفَعَ يَدَيهِ و كَبَّرَ ثَلاثاً و قالَ‌: «لا إلٰهَ إلَّااللّٰهُ وَحدَهُ وَحدَهُ‌، أنجَزَ وَعدَهُ‌، و نَصَرَ عَبدَهُ‌، و أَعَزَّ جُندَهُ‌، و غَلَبَ الأَحزابَ وَحدَهُ‌، فَلَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ، يُحيي و يُميتُ و يُميتُ و يُحيي، و هُوَ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص‌٣۶٠ ح‌١، فلاح السائل: ص‌٢٩۴ ح‌۱۸۸ كلاهما عن المفضّل بن عمر، بحار الأنوار: ج‌٨۶ ص‌٢٢ ح‌٢١.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;393&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه مكّه را فتح كرد، نماز ظهر را با یارانش در كنار حجر الأسود برگزار كرد و سلام كه داد، دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش را سه مرتبه بلند كرد و تكبیر گفت و گفت: «معبودى جز خداوند نیست. یگانه است، یگانه است. وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را تحقّق بخشید و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را یارى داد و سپاهش را شوكت بخشید و یک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنه، گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى مشرک] را در هم شكست. پس او راست فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى و او راست ستایش. زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میرانَد، و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میراند و زنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، و او بر هر چیزى، تواناست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن دُعائِهِ إذا لَقِيَ العَدُوِّ مُحارِباً -: اللّٰهُمَّ إلَيكَ أفضَتِ القُلوبُ، و مُدَّتِ الأعناقُ، و شَخَصَتِ الأَبصارُ، و نُقِلَتِ الأَقدامُ، و اُنضِيَتِ الأَبدانُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنضاه: أهزَلَهُ و جَعَلَهُ نِضواً، و النِّضو: الدابّة التي أهزَلتَها الأسفار و أذهَبَت لَحمَها (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۷۲ «نضا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ قَد صَرَّحَ مَكنونُ الشَّنَآنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّناءة: البُغض، وقد شَنَأته شنئاً... وشَنآناً (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۵۷ «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و جاشَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاشَتِ القِدرُ: غَلَت [من الغليان] (المصباح المنير: ص‌۱۱۶ «جيش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَراجِلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِرجل: قِدرٌ مِن نُحاس. وقيل: يُطلق على كلّ قِدرٍ يُطبَخ فيها (المصباح المنير: ص‌۲۲۱ «رجل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَضغانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ إنّا نَشكو إلَيكَ غَيبَةَ نَبِيِّنا، و كَثرَةَ عَدُوِّنا، و تَشَتُّتَ أهوائِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبَّنَا افتَح بَينَنا و بَينَ قَومِنا بِالحَقِّ و أَنتَ خَيرُ الفاتِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۵، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۳ ح‌۶۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;394&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در دعای خود، هر گاه با دشمن درگیر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد -: بار خدایا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به سوى تو كشیده شده، و گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دراز گردیده، و دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دوخته، و گام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها جا به جا، و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها فرسوده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدایا! دشمنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پنهان، آشكار شده‌اند، و دیگ كینه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به جوش آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدایا! از غیبت پیامبرمان و فراوانى دشمنانمان و پراكندگى تمایلاتمان به تو شكایت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگار ما! بین ما و بین اقواممان، به حق، گشایش فرما كه تو بهترین گشایشگرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: لَمّا صَبَّحَتِ الخَيلُ الحُسَينَ علیه‌السلام رَفَعَ يَدَيهِ، و قالَ: «اللّٰهُمَّ أنتَ ثِقَتي في كُلِّ كَربٍ، و رَجائي في كُلِّ شِدَّةٍ، و أَنتَ لي في كُلِّ أمرٍ نَزَلَ بي ثِقَةٌ و عُدَّةٌ، كَم مِن هَمٍّ يَضعُفُ فيهِ الفُؤادُ، و تَقِلُّ فيهِ الحيلَةُ، و يَخذُلُ فيهِ الصَّديقُ، و يَشمَتُ فيهِ العَدُوُّ، أنزَلتُهُ بِكَ و شَكَوتُهُ إلَيكَ، رَغبَةً مِنّي إلَيكَ عَمَّن سِواكَ، فَفَرَّجتَهُ و كَشَفتَهُ، و أَنتَ وَلِيُّ كُلِّ نِعمَةٍ، و صاحِبُ كُلِّ حَسَنَةٍ، و مُنتَهیٰ كُلِّ رَغبَةٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج‌۲ ص‌۹۶، بحار الأنوار: ج‌۴۵ ص‌۴؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۴۲۳، تاريخ دمشق: ج‌۱۴ ص‌۲۱۷ نحوه و کلاهما عن أبي خالد الكاهلي من دون إسناد إلى الإمام زين العابدين علیه‌السلام و راجع الكافي: ج‌۲ ص‌۵۷۸ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;395&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: صبح [عاشورا]، چون حسین علیه‌السلام چشم گشود و لشكر [دشمن] را دید، دستانش را بالا برد و گفت: «خداوندا! تو تكیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه من در هر سختى، و امید من در هر گرفتارى هستى. در هر حادثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه براى من اتّفاق افتاده، تو تكیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه و ساز و برگِ منى. بسى پریشانى كه دل، در آن سست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و چاره، اندک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و دوست، انسان را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و دشمن، شماتت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و من، از سرِ رغبت به تو، نه دیگران، شكایتش را نزد تو آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و تو در آن، برایم گشایش داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و آن را بر طرف ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. تویى ولىّ هر نعمت و صاحب هر نیكى و نهایت هر مقصود».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: کنز الدعاء: ج۳ ص۴۱۷ (الفصل الثاني و الثلاثون: دعوات الجهاد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: کنز الدعاء: ج۳ ص۴۱۷(فصل سی و دوم: دعواتُ الجهاد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قلة-الکلام-و-خفض-الصوت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۶: قِلَّةُ الکَلامِ و خَفضُ الصَّوتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کمتر سخن گفتن و پایین آوردن صدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في لِقاءِ العَدُوِّ -: إذا لَقيتُموهُم فَاثبُتوا و أَكثِروا ذِكرَ اللّه، فَإِن أجلَبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَجلَبوا عليه: إذا تجمّعوا و تأَلّبوا (لسان العرب: ج‌۱ ص‌۲۷۲ «جلب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ضَجّوا فَعَلَيكُم بِالصَّمتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج‌۲ ص‌۶۶۲ ح‌۲۳۵۰، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۲۵۸ ح‌۱۸۴۶۹، المصنّف لعبد الرزّاق: ج‌۵ ص‌۲۵۰ ح‌۹۵۱۸ و ليس فيه «و أكثروا»، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص‌۱۳۴ ح‌۳۳۰، الدعاء للطبراني: ص‌۳۲۸ ح‌۱۰۷۱ كلّها عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، كنز العمّال: ج‌۴ ص‌۳۶۱ ح‌۱۰۹۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;396&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در بارۀ رویارویى با دشمن -: هر گاه با دشمنان رو در رو شدید، پایدارى ورزید و خدا را بسیار یاد كنید و اگر دشمنان جار و جنجال و فریاد سر دادند، شما سكوت اختیار كنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - لِأبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، اخفِض صَوتَكَ عِندَ الجَنائِزِ، و عِندَ القِتالِ، و عِندَ القُرآنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۳۳ ح‌۱۱۶۲ عن أبي الأسود، مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۷۱ ح‌۲۶۶۱، أعلام الدين: ص‌۱۹۶، بحار الأنوار: ج۷۷ ص‌۸۲ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;397&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - خطاب به ابو ذر -: اى ابو ذر! در نزد جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و هنگام جنگ و هنگام [تلاوت] قرآن، صدایت را پایین بیاور.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي بردة عن أبيه: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كانَ يَكرَهُ الصَّوتَ عِندَ القِتالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج‌۲ ص‌۱۲۷ ح‌۲۵۴۴، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۸، كنز العمّال: ج‌۷ ص‌۹۵ ح‌۱۸۱۳۲ نقلاً عن المعجم الكبير.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;398&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابو بُرده، از پدرش -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله سر و صدا را هنگام جنگ، خوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في لِقاءِ العَدُوِّ -: غُضّوا أبصارَكُم و لا تَبدَؤُوهُم بِالقِتالِ، و لا يَتَكَلَّمَنَّ أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۶۲، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۲۵۱ ح‌۳ و راجع تاريخ الإسلام للذهبي: ج‌۲ ص‌۴۴۲ و تاريخ دمشق: ج‌۴۶ ص‌۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;399&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در بارۀ رویارویى با دشمن -: دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایتان را فرو بخوابانید و جنگ را شما آغاز نكنید و هیچ كس سخن نگوید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - لِأَصحابِهِ -: إذا لَقيتُم عَدُوَّكُم فِي الحَربِ فَأَقِلُّوا الكَلامَ، وَ اذكُرُوا اللّٰهَ عزّ و جلّ .…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۲ ح‌۵ عن المفضّل بن عمر ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الخصال: ص‌۶۱۷ ح‌۱۰، تحف العقول: ص‌۱۰۷ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۲ ح‌۶۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;400&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به یاران خود -: هر گاه در جنگ با دشمن رو در رو شدید، سخنتان را كوتاه كنید و خدا را یاد كنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي صادق: سَمِعتُ عَلِيّاً علیه‌السلام يُحَرِّضُ النّاسَ في ثَلاثَةِ مَواطِنَ: الجَمَلِ، و صِفّينَ، و يَومِ النَّهرِ، یَقولُ: عِبادَ اللّه! اتَّقُوا اللّٰهَ، و غُضُّوا الأَبصارَ، وَ اخفِضُوا الأَصواتِ، و أَقِلُّوا الكَلامَ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۸ ح‌۲، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۲۶۵، وقعة صفّين: ص‌۲۰۴ عن الحضرمي نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۶۶ ح۴۷۰؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۱۱ عن أبي صادق نحوه، المعيار و الموازنة:ص ۱۵۸، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۴ ص‌۲۶ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;401&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از ابو صادق -: شنیدم كه على علیه‌السلام مردم را در سه جا [به جنگ] تشویق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد: جمل، صفّین و نهروان. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بندگان خدا! از خدا پروا كنید، دیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را فرو نهید، صداها را پایین آورید، سخن را كوتاه كنید...».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حديث-النفس-بالغلبة-بعون-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۷: حَديثُ النَّفسِ بِالغَلَبَةِ بِعَونِ اللّه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ – ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تلقین کردن به خود که «به یاری خدا پیروز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل عن عمرو بن دينار: قالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام لِابنِهِ مُحَمَّدٍ: خُذِ الرّايَةَ وَ امضِ. و عَلِيٌّ علیه‌السلام خَلفَهُ فَناداهُ: يا أبَا القاسِمِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَبَّيكَ يا أبَه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا بُنَيَّ، لا يَستَفِزَّكَ ما تَریٰ، قَد حَمَلتُ الرّايَةَ و أَنَا أصغَرُ مِنكَ فَمَا استَفَزَّني عَدُوّي؛ و ذٰلِكَ إنَّني لَم ألقَ أحَداً إلّا حَدَّثَتني نَفسي بِقَتلِهِ، فَحَدِّث نَفسَكَ بِعَونِ اللّه بِظُهورِكَ عَلَيهِم، و لا يَخذُلكَ ضَعفُ النَّفسِ بِاليَقينِ؛ فَإِنَّ ذٰلِكَ أشَدُّ الخِذلانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ، فَقُلتُ: يا أبَه، أرجو أن أكونَ كَما تُحِبُّ إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل: ص‌۳۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;402&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل - به نقل از عمرو بن دینار -: امیر مؤمنان علیه‌السلام به فرزندش محمّد فرمود: «پرچم را بگیر و حركت كن» و على علیه‌السلام پشت سرِ او بود. پس [على علیه‌السلام] او را صدا كرد: «اى ابو القاسم!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بله، اى پدر!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فرزندم! آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى، تو را به وحشت نیندازد. من در حالى كه كوچک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از تو بودم، پرچم را بر دوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشیدم؛ ولى دشمن، مرا به وحشت نینداخت؛ چرا كه با كسى رو به رو نشدم، جز آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه به خود تلقین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم كه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشم. پس به كمک خداوند، به خود، تلقین كن كه بر آنان پیروز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوى، و كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتمادى به خود، تو را ناتوان نسازد كه این، بدترین درماندگى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[محمّد] گفت كه گفتم: اى پدر! امیدوارم چنان باشم كه شما دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، اگر خدا بخواهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طاعة-القادة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۸: طاعَةُ القادَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اطاعت از فرماندهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ أَطِيعُواْ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَا تَوَلَّوْاْ عَنْهُ وَأَنتُمْ تَسْمَعُونَ * وَ لَا تَكُونُواْ كَالَّذِينَ قَالُواْ سَمِعْنَا وَ هُمْ لَا يَسْمَعُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۲۰ و ۲۱ و راجع تفسير مجمع البيان: ج‌۴، ص‌۸۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از خدا و فرستادۀ او اطاعت كنيد و از وى روى بر متابيد، در حالى كه [دعوت منطقى او را] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنويد * و همانند كسانى [از کافران و منافقان] نباشيد كه [به زبان] گفتند: شنيديم، در حالى كه [حقيقتاً] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَطِيعُواْ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاَ تَنَـٰزَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَ ٱصْبِرُواْ إِنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و از خدا و فرستادۀ او فرمان بريد و با هم نزاع و ستيزه مكنيد كه سست و بيمناک مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرديد و تسلّط و حكومتتان از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و نسيم پيروزى بر شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزد، و شكيبايى كنيد، كه همانا خدا با شكيبايان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - في كِتابِهِ إلیٰ أميرَينِ مِن اُمرَاءِ جَيشِهِ -: و قَد أمَّرتُ عَلَيكُما و عَلیٰ مَن في حَيِّزِكُما مالِكَ بنَ الحارِثِ الأَشتَرَ، فَاسمَعا لَهُ و أَطيعا، وَ اجعَلاهُ دِرعاً و مِجَنّاً، فَإِنَّهُ مِمَّن لا يُخافُ وَهنُهُ و لا سَقطَتُهُ، و لا بُطؤُهُ عَمَّا الإِسراعُ إلَيهِ أحزَمُ، و لا إسراعُهُ إلیٰ مَا البُط&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءُ عَنهُ أمثَلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۱۳، وقعة صفّين: ص‌۱۵۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۱۴ ح‌۳۷۴؛ تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۶۷ عن خالد بن قطن الحارثي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;403&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامۀ خود به دو تن از فرماندهان سپاه خود -: من، مالک اَشتر پسر حارث را بر شما و سپاهیان زیردست شما، امیر كردم. پس گفتۀ او را بشنوید و از او فرمان برید. او را چون زره و سپر، نگهبان خود كنید كه او را سستى و لغزشى نیست. نه آن جا كه شتاب لازم است، كُندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نه آن جا كه درنگ لازم است، عجله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلیٰ اُمَراءِ الجَيشِ -: مِن عَبدِ اللّه عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ أميرِ المُؤمِنينَ إلیٰ أصحابِ المَسالِحِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسالِح: جمع مسلحة؛ و هم القوم الذين يحفظون الثغور من العدوّ. و سُمّوا مسلحة لأنّهم يكونون ذوي سلاح، أو لأنّهم يسكنون المَسلَحَة؛ و هي كالثغر و المرقب يكون فيه أقوام يرقبون العدوّ؛ لئلاّ يطرقهم على غفلة (النهاية: ج‌۲ ص‌۳۸۸ «سلح»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ، فَإِنَّ حَقّاً عَلَى الوالي ألّا يُغَيِّرَهُ عَلی رَعِيَّتِهِ فَضلٌ نالَهُ، و لا طَولٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَّول: هو الفضل و العُلُوّ (النهاية: ج‌۳ ص‌۱۴۵ «طول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُصَّ بِهِ، و أَن يَزيدَهُ ما قَسَمَ اللّٰهُ لَهُ مِن نِعَمِهِ دُنُوّاً مِن عِبادِهِ و عَطفاً عَلی إخوانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا و إنَّ لَكُم عِندي ألّا أحتَجِزَ دُونَكُم سِرّاً إلّا في حَربٍ، و لا أطوِيَ دُونَكُم أمراً إلّا في حُكمٍ، و لا اُؤخِّرَ لَكُم حَقّاً عَن مَحَلِّهِ، و لا أقِفَ بِهِ دونَ مَقطَعِهِ، و أَن تَكونوا عِندي فِي الحَقِّ سَواءً، فَإِذا فَعَلتُ ذٰلِكَ وَجَبَت لِلهِ عَلَيكُمُ النِّعمَةُ. و لي عَلَيكُمُ الطّاعَةُ. و ألّا تَنكُصوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّكُوص: الرجوع إلى وراء، و هو القَهقَریٰ. نكص يَنكُص فهو ناكص (النهاية: ج‌۵ ص‌۱۱۶ «نكص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن دَعوَةٍ، و لا تُفَرِّطوا في صَلاحٍ، و أَن تَخوضُوا الغَمَراتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَمَرات: جمع غَمرَة و هي الشدّة، و منه غمرات الموت لشدائده (المصباح المنير: ص‌۴۵۳ «غمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الحَقِّ، فَإِن أنتُم لَم تَستَقيموا لي عَلیٰ ذٰلِكَ لَم يَكُن أحَدٌ أهوَنَ عَلَيَّ مِمَّنِ اعوَجَّ مِنكُم، ثُمَّ اُعظِمُ لَهُ العُقوبَةَ، و لا يَجِدُ عِندي فيها رُخصَةً، فَخُذوا هٰذا مِن اُمَرائِكُم، و أَعطوهُم مِن أنفُسِكُم ما يُصلِحُ اللّٰهُ بِهِ أمرَكُم. وَ السَّلامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۰، الأمالي للطوسي: ص‌۲۱۷ ح‌۳۸۱ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴؛ المعيار و الموازنة: ص‌۱۰۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;404&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به فرماندهان لشكر خود -: از بندۀ خدا، على بن ابى طالب امیر مؤمنان، به نیروهاى مسلّح:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا بعد، حكمران نباید امتیازى كه به دست آورده و قدرتى كه به او ویژه گشته است، [رفتار] او را با رعیّت دگرگون سازد؛ بلكه باید نعمتى كه خداوند، بهرۀ او ساخته است، وى را به بندگان او نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و به برادرانش مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانید كه حقّ شما بر من، آن است كه رازى را از شما نپوشانم، مگر در مورد جنگ، و بدون رایزنى با شما، كارى را انجام ندهم، مگر در داورى [و حكم شرع]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجلسى= در توضیح این قسمت از حدیث، مى‌گوید: «یعنى احکام شرعى و قضاوت میان دو متخاصم را قبل از انجام دادنش اعلام نخواهم کرد و با شما در بارۀ آن، مشورت هم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم تا قضا تباه نشود و کسى تلاش نکند که حکم را به نفع خودش تغییر دهد. به علاوه، قضا (حکم) رایزنى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد» (بحار الأنوار: ج۳۳ ص۴۷۰).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حقّ شما را از هنگام آن به تأخیر نیندازم (/ حقّ شما را از آنچه باید، كمتر نگزارم) و در رساندن آن، درنگ نكنم و همۀ شما را در حق، یكسان بدانم. پس هر گاه چنین رفتار كردم، نعمت خدا بر شما ثابت گشته است [و شما رهین نعمت و منّت او به خاطر وجود والىِ دادگر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و حقّ من بر شما، این است كه از من فرمان ببرید و از فراخوانم سر باز نزنید و در كارى كه به صلاح است، كوتاهى نكنید و در راه حق، رنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به جان بخرید، كه اگر در این مسیرِ درستى كه گفتم، حركت نكنید، هیچ كس نزد من، خوارتر و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدارتر از كژروان شما نخواهد بود و او را سخت كیفر خواهم داد و در این كیفر (مجازات)، رخصتى از من نخواهد دید. پس این [دستور] را از فرماندهانتان بگیرید و از آنان در آنچه خداوند با آن، كار شما را سامان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، فرمان ببرید.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ لِعُمَرَ بنِ الخَطّابِ و قَدِ استَشارَهُ فِي الشُّخوصِ لِقِتالِ الفُرسِ بِنَفسِهِ -:... و مَكانُ القَيِّمِ بِالأَمرِ مَكانُ النِّظامِ مِنَ الخَرَزِ يَجمَعُهُ و يَضُمُّهُ، فَإِنِ انقَطَعَ النِّظامُ تَفَرَّقَ الخَرَزُ و ذَهَبَ، ثُمَّ لَم يَجتَمِع بِحَذافيرِهِ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۴۶، بحار الأنوار: ج‌۳۱ ص‌۱۳۸ ح‌۵؛ تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۱۲۴ عن أبي طعمة، البداية و النهاية: ج‌۷ ص‌۱۰۷، تفسير الآلوسي: ج‌۱۸ ص‌۲۰۷ كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;405&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخن خود در پاسخ عمر بن خطّاب، كه در بارۀ شركت كردن خویش در جنگ فارس، از ایشان مشورت خواست -: جایگاه زمامدار این كار، جایگاه رشته[ى تسبیح] است كه مهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را گرد و به هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و چون بگسلد، مهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پراكنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و از میان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و هیچ گاه همۀ آنها براى بار دیگر گرد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۰۴ (الآداب السلبیة / مخالفة القادة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۳۰۵ (نابایسته‌های جهاد / مخالفت با فرماندهان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-ما-يوجب-وهن-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۹: كِتمانُ ما يوجِبُ وَهنَ الجَيشِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پنهان نگه داشتن خبرهای سست کنندۀ سپاهیان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن أبي روق: قالَ زِيادُ بنُ النَّضرِ الحارِثِيُّ لِعَبدِ اللّه بنِ بُدَيلِ بنِ وَرقاءَ: إنَّ يَومَنا و يَومَهُم لَيَومٌ عَصيبٌ، ما يَصبِرُ عَلَيهِ إلّا كُلُّ مُشَيَّعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُشَيَّعُ: الشجاع (النهاية: ج‌۲ ص‌۵۲۰ «شيع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَلبِ، صادِقُ النِّيَّةِ، رابِطُ الجَأشِ، وَٱيمُ اللّه! ما أظُنُّ ذٰلِكَ اليَومَ يُبقي مِنّا و مِنهُم إلَّا الرُّذالَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَبدُ اللّه بنُ بُدَيلٍ: وَ اللّه، أظُنُّ ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلِيٌّ علیه‌السلام: لِيَكُن هٰذَا الكَلامُ مَخزوناً في صُدورِكُما، لا تُظهِراهُ و لا يَسمَعهُ مِنكُما سامِعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین: ص‌۱۱۱، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۰۳ ح‌۳۷۳؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۸۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;406&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين - به نقل از ابو رَوق -: زیاد بن نضر حارثى به عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بُدَیل بن ورقا گفت: به درستى كه روز ما و آنان، روزِ سختى است. بر آن شكیبایى نكند، جز كسى كه دلیر دل، راست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیّت و استوارقلب باشد. به خدا سوگند، گمان نمی‌برم که امروز از ما و آنان، كسى باقى بمانَد، جز فرومایگان.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن بدیل گفت: به خدا سوگند، من نیز چنین گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على علیه‌السلام فرمود: «این سخن، در دل شما دو نفر پنهان باشد. آن را اظهار مدارید و كسى آن را از شما نشنود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعداد-العسكري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۰: الاِستِعدادُ العَسكَرِيُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آمادگی نظامی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَ مِن رِّبَاطِ ٱلْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ ٱللهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ ءَاخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لاَ تَعْلَمُونَهُمُ ٱللهُ يَعْلَمُهُمْ وَ مَا تُنفِقُواْ مِن شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ فِى سَبِيلِ ٱللهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَ أَنتُمْ لاَ تُظْـلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در برابر آنان تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید، از نيرو [ى انسانى، سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى روز و هزينۀ نبرد] و اسبان ورزیده آماده سازيد كه به وسيلۀ آن، دشمن خدا و دشمن خود و دیگرانی جز آنها را - كه آنها را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسيد [و] خداوند، آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد - بترسانيد، و البتّه هر چيزى كه در راه خدا انفاق كنيد، [در روز جزا] به طور كامل به شما داده خواهد شد و بر شما هرگز ستم [و از حقّتان كاسته] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - في قَولِ اللّه عزّ و جلّ: (وَ أَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَ مِن رِّبَاطِ ٱلْخَيْلِ)، قالَ -: الرَّميُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۹ ح‌۱۲، السرائر: ج‌۳ ص‌۱۴۶ عن عقبة بن عامر نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۸۵ ح‌۴۰؛ سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۹۴۰ ح‌۲۸۱۳، السنن الكبرى: ج‌۱۰ ص‌۲۲ ح‌۱۹۷۲۷، تفسير الطبري: ج‌۶ الجزء ۱۰ ص‌۳۰ كلّها عن عقبة بن عامر نحوه، الدرّ المنثور: ج‌۴ ص‌۸۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;407&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در بارۀ این سخن خداوند: (و در برابر آنان تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید، از نيرو و اسبان ورزيده، آماده سازيد) -: یعنی تیراندازى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ)، قالَ -: السِّلاحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۷۹، التبيان في تفسير القرآن: ج‌۵ ص‌۱۷۳، مجمع البيان: ج‌۴ ص‌۸۵۲ كلاهما نحوه من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:، بحار الأنوار: ج‌۶۴ ص‌۱۵۸؛ تفسير الطبري: ج‌۶ الجزء ۱۰ ص‌۳۰ عن السدّي، زاد المسير: ج‌۳ ص‌۲۵۵ كلاهما من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت:.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;408&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - به نقل از امام باقر علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند متعال: (در برابر آنان تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید، نیرو آماده سازید) -: [یعنی] سلاح.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ)، قالَ -: سَيفٌ و تُرسٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۰۴ ح‌۱۷۵۳، بحار الأنوار: ج‌۶۴ ص‌۱۵۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;409&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر العیّاشی - به نقل از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ این سخن خداوند متعال: (در برابر آنان تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید، نیرو آماده سازید) -: [یعنی] شمشیر و سپر.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ -:... فَخُذوا لِلحَربِ اُهبَتَها، و أَعِدّوا لَها عُدَّتَها، فَقَد شَبَّ لَظاها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَظیٰ: اسمٌ من أسماء النار. و تتلظّیٰ: أي تلتهب و تضطرم (النهاية: ج‌۴ ص‌۲۵۲ «لظا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و عَلا سَناها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّنیٰ - بالقَصر -: الضوء (النهاية: ج‌۲ ص‌۴۱۴ «سنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۶، الغارات: ج‌۱ ص‌۳۱۹ عن جندب نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۵۵ ح‌۳۹۶؛ الفتوح: ج‌۴ ص‌۲۶۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;410&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در یکی از سخنرانی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود -: برای جنگ آماده شوید و ساز و برگ نبرد مهیّا دارید كه آتش كارزار افروخته شده و شعلۀ آن بالا گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ قَبلَ وَقعَةِ صِفّينَ -: ألا إنَّ الحَربَ شَرُّها ذَريعٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّريع: السريع (المصباح المنير: ص‌۲۰۸ «ذرع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و طَعمُها فَظيعٌ، و هِيَ جُرَعٌ مُتَحَسّاةٌ، فَمَن أخذَ لَها اُهبَتَها، وَ استَعَدَّ لَها عُدَّتَها، و لَم يَألَم كُلومَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَلَمْتُه كَلْماً: جَرَحتُه. ثمّ اُطلق المصدر على الجُرح و جُمع على كُلومٍ و كِلامٍ (المصباح المنير: ص‌۵۴۰ «كلم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَ حُلولِها، فَذاكَ صاحِبُها، و مَن عاجَلَها قَبلَ أوانِ فُرصَتِها وَ استِبصارِ سَعيِهِ فيها، فَذاكَ قَمِنٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ قَمِنٌ أن يفعلَ كذا: أي جديرٌ (المصباح المنير: ص‌۵۱۷ «قمن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألّا يَنفَعَ قَومَهُ، و أَن يُهلِكَ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین: ص‌۱۱۵ عن أبي ورق، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۰۵ ح‌۳۷۳؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص‌۱۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;411&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسین علیه‌السلام - در سخنرانی خود پیش از جنگ صفّین -: هان كه جنگ، شرّش زشت و مزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش تلخ است و جرعه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى به سختى فرو رونده است! هر كس خود را براى آن، آماده كند و ساز و برگش را فرا هم آورد و جراحت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش به گاه ورود، او را رنجیده نكند، مردِ جنگ است و هر كس بِدان بشتابد، پیش از آن كه هنگامش در رسد و بى آن كه ببیند چه كارى باید برایش انجام دهد، سزاوار آن است كه به قومش سودى نرساند و خود را تباه كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام: دَخَلَ قَومٌ عَلَى الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام فَرَأَوه مُختَضِباً بِالسَّوادِ، فَسَألوهُ عَن ذٰلِكَ، فَمَدَّ يَدَهُ إلیٰ لِحيَتِهِ ثُمَّ قالَ: أمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله في غَزاةٍ غَزاها أن يَختَضِبوا بِالسَّوادِ لِيَقوَوا بِهِ عَلَى المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۶ ص‌۴۸۱ ح‌۴ عن جابر، مكارم الأخلاق: ج‌۱ ص‌۱۸۵ ح‌۵۴۲ و فيه «عليّ بن الحسين» بدل «الحسين بن عليّ»، بحار الأنوار: ج‌۷۶ ص‌۱۰۰ ح‌۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;412&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام: گروهى بر [امام] حسین علیه‌السلام در آمدند و دیدند كه محاسنش را سیاه‌رنگ كرده است. از ایشان در این باره پرسیدند. دستش را به محاسنش كشید و سپس فرمود: «پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در یكى از جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایش، فرمان داد كه [رزمندگان ریش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفید] موهایشان را سیاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ كنند تا در چشم مشركان، [جوان و] نیرومند به نظر برسند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام - في قَولِ اللّه تَعالیٰ: (وَ أَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ)، قالَ -: مِنهُ الخِضابُ بِالسَّوادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۱ ص‌۱۲۳ ح‌۲۸۲، بحار الأنوار: ج‌۷۶ ص‌۹۹ ح‌۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;413&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (در برابر آنان، تا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانید، نیرو آماده سازید) -: از جملۀ این نیروست خضاب کردن با رنگ سیاه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الخِضابُ بِالسَّوادِ اُنسٌ لِلنِّساءِ، و مَهابَةٌ لِلعَدُوِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۶ ص‌۴۸۳ ح‌۷ عن عمر بن يزيد، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۱ ص‌۱۲۲ ح‌۲۸۱، ثواب الأعمال: ص‌۳۹ ح‌۵ و فيه «مَكبَتة» بدل «مهابة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;414&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: خضاب كردن [موى سر و ریش] با رنگ سیاه، مایۀ اُنس زنان و ترس دشمن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر-و-الثبات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۱: الصَّبرُ وَ الثَّباتُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شکیبایی و پایداری&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَى ٱلْقِتَالِ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَـٰبِرُونَ يَغْلِبُواْ مِاْئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّاْئَةٌ يَغْلِبُواْ أَلْفًا مِّنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّايَفْقَهُونَ * ٱلآنَ خَفَّفَ ٱللهُ عَنكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّاْئَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُواْ مِاْئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُواْ أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ ٱللهِ وَ ٱللهُ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۵ - ۶۶ و راجع آل عمران: ۱۴۶، مجمع البيان: ج‌۴ ص‌۴۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پيامبر! مؤمنان را به جهاد ترغيب كن، كه اگر از شما بيست نفر شكيبا باشند، بر دويست نفر غلبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و اگر از شما یکصد تن باشند، بر هزار تن از كسانى كه كفر ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پيروز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند؛ زيرا آنها گروهى هستند كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند * اكنون خداوند بر شما تخفيف داد و دانست كه در شما ناتوانى [روحى و عددى] است. پس اگر از شما یکصد شكيبا باشند، بر دويست نفر غلبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و اگر از شما هزار نفر باشند، بر دو هزار به اذن [و توفيق] خدا پيروز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، و خدا با شكيبايان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ٱلصَّـٰبِرِينَ فِى ٱلْبَأْسَآءِ وَ ٱلضَّرَّآءِ وَ حِينَ ٱلْبَأْسِ أُوْلٰئِكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُواْ وَ أُوْلٰئِكَ هُمُ ٱلْمُتَّقُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۷۷ و راجع الأنفال: ۶۵ - ۶۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;([استقامت] شكيبايان، در سختى مالى و ضرر جسمى و هنگام جنگ است. آنها هستند كه راست گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آنها هستند كه پرهيزگارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱللهَ يُحِبُّ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَ فِى سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَـٰنٌ مَّرْصُوصٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: ۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به يقين، خداوند دوست دارد كسانى را كه در راه او پيكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. گويى بنايى پولادين&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا تمَنَّوا لِقاءَ العَدُوِّ، فَإِذا لَقيتُموهُم فَاصبِروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۱۰۲ ح‌۲۸۶۳ عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۶۲ ح‌۱۹، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۲ ح‌۲۶۳۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;415&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: آرزوی رویارویى با دشمن را مکنید؛ امّا هر گاه با دشمنان رو در رو شدید، پایدارى ورزید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن لَقِيَ العَدُوَّ فَصَبَرَ حَتّیٰ يُقتَلَ أو يَغلِبَ، لَم يُفتَن في قَبرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۴ ص‌۱۸۷ ح‌۴۰۹۴، المستدرك على الصحيحين: ج‌۲ ص‌۱۳۰ ح‌۲۵۵۶ و ليس فيه «العدوّ»، الجهاد لابن أبي عاصم: ج‌۱ ص‌۳۵۷ ح‌۱۲۶ كلّها عن أبي أيّوب الأنصاري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;416&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه با دشمنْ رو به رو شود و پایدارى ورزد تا كشته شود یا پیروز گردد، در قبر خود، سؤال و جوابی (سختی و عذابی) نخواهد داشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - مِن وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ -: يا أبا ذَرٍّ، إنَّ رَبَّكَ يُباهِي المَلائِكَةِ بِثَلاثَةِ نَفَرٍ:... و رَجُلٌ في زَحفٍ فَرَّ أصحابُهُ و ثَبَتَ و هُوَ يُقاتِلُ حَتّیٰ يُقتَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص‌۵۳۴ ح‌۱۱۶۲، مكارم الأخلاق: ج‌۲ ص‌۳۷۲ ح‌۲۶۶۱ نحوه، عدّة الداعي: ص‌۱۴۴كلّها عن أبي ذرّ، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۸۳ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;417&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در سفارش خود به ابو ذر -: اى ابو ذر! پروردگارت عزّ و جلّ به وجود سه نفر، بر فرشتگانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالد:... [سوم،] مردى كه در میدان جهاد باشد و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رزمانش بگریزند، ولى او همچنان پایدارى ورزد و بجنگد، تا كشته شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ثَلاثٌ مَن كُنَّ فيهِ، زَوَّجَهُ اللّٰهُ مِنَ الحورِ العينِ كَيفَ شاءَ: كَظمُ الغَيظِ، وَ الصَّبرُ عَلَى السُّيوفِ لِلهِ، و رَجُلٌ أشرَفَ عَلیٰ مالٍ حَرامٍ فَتَرَكَهُ لِلهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص‌۳۸۲ ح‌۱۲۵۹، الخصال: ص‌۸۵ ح‌۱۴ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان، أعلام الدين: ص‌۱۵۱، المحاسن: ج‌۱ ص‌۶۷ ح‌۱۵ و الثلاثة الأخيرة عن الإمام الصادق علیه‌السلام، بحار الأنوار: ج‌۶۹ ص‌۳۸۸ ح‌۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;418&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كس سه صفت داشته باشد، خداوند، هر حور العینی را كه او بخواهد، نصیبش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند: خشم خود را فرو برد، و در جنگ، مقابل شمشیرها براى خدا شکیبایی كند، و هنگامى كه مال حرام به چنگ او آمد، براى خدا در آن تصرّف نكند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن سمرة بن جندب: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَأمُرُنا - إذا فَزِعنا - بِالجَماعَةِ وَ الصَّبرِ وَ السَّكينَةِ، و إذا قاتَلنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۲۶ ح‌۲۵۶۰، المعجم الكبير: ج‌۷ ص‌۲۶۹ ح‌۷۱۰۳، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۹ ص‌۱۱۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;419&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود - به نقل از سمرة بن جندب -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسیدیم و هنگامى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگیدیم، ما را به گرد هم آمدن و پایدارى و آرامش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ قالَهُ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ لَمّا أعطاهُ الرّايَةَ يَومَ الجَمَلِ -: تَزولُ الجِبالُ و لا تَزُل، عَضَّ عَلیٰ ناجِذِكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الناجذ: آخر الأضراس، و للإنسان أربعة نواجذ في أقصى الأسنان بعد الأرحاء، و يسمّى ضرس الحلم؛ لأنّه ينبت بعد البلوغ و كمال العقل (الصحاح: ج‌۲ ص‌۵۷۱ «نجذ»). و قال ابن أبي الحديد: قوله: «عَضَّ على ناجذك»، قالوا: إنّ العاضّ على نواجذه ينبو السيف عن دماغه؛ لأنّ عظام الرأس تشتدّ و تصلب (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱ ص‌۲۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أعِرِ اللّٰهَ جُمجُمَتَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: قوله: «أعِرِ اللّٰهَ جُمجُمتكَ» معناه: ابذلها في طاعة اللّٰه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌۱ ص‌۲۴۲).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تِد فِي الأَرضِ قَدَمَكَ، ارمِ بِبَصَرِكَ أقصَى القَومِ، و غُضَّ بَصَرَكَ. وَ اعلَم أنَّ النَّصرَ مِنَ عِندِ اللّه سُبحانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۱، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۱۹۵ ح‌۱۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;420&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخنی خطاب به محمّد بن حنفیّه، هنگامى كه در روز جنگ جمل، پرچم را به او سپرد -: كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از جاى كَنده شوند، تو استوار باش. دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را بر هم بفشار و كاسۀ سرت را به خدا عاریه ده. پایت را بر زمین بكوب و چشمت را به دورترین نقطۀ سپاه بیفكن و چشم فرو نِه و بدان كه پیروزى، از سوى خداوند سبحان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام:... فَخُذوا لِلحَربِ اُهبَتَها، و أَعِدّوا لَها عُدَّتَها،... وَ استَشعِرُوا الصَّبرَ؛ فَإِنَّهُ أدعیٰ إلَى النَّصرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۶، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۵ ح‌۳۹۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;421&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: برای جنگ آماده شوید و ساز و برگ نبرد مهیّا دارید... و جامۀ شکیبایی در پوشید که شکیبایی، بیش از هر سلاح دیگر، پیروزى را میسّر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِمّا كانَ يوصي بِهِ عِندَ القِتالِ -: إنَّ الجِهادَ أشرَفُ الأَعمالِ بَعدَ الإِسلامِ، و هُوَ قِوامُ الدّينِ، وَ الأَجرُ فيهِ عَظيمٌ، مَعَ العِزَّةِ وَ المَنَعَةِ.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَحافِظوا عَلیٰ أمرِ اللّه عزّ و جلّ في هٰذِهِ المَواطِنِ الَّتِي الصَّبرُ عَلَيها كَرَمٌ و سَعادَةٌ، و نَجاةٌ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ مِن فَظيعِ الهَولِ وَ المَخافَةِ، فَإِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ لا يَعبَأُ بِمَا العِبادُ مُقتَرِفونَ لَيلَهُم و نَهارَهُم، لَطُفَ بِهِ عِلماً، و كُلُّ ذٰلِكَ في كِتابٍ (لا يَضِلُّ رَبّي و لا يَـنسیٰ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: ۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاصبِروا و صابِروا وَ اسأَلُوا النَّصرَ، و وَطِّنوا أنفُسَكُم عَلَى القِتالِ، وَ اتَّقُوا اللّٰهَ عزّ و جلّ؛ فَإِنَّ اللّٰهَ (مَعَ الَّذينَ اتَّقَوا وَ الَّذينَ هُم مُحسِنونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۱۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۷ ح‌۱ عن عقيل الخزاعي، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۴۷ ح‌۶۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;422&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از اندرزهایی که هنگام جنگ می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد -: بى&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تردید، جهاد، پس از اسلام آوردن، شریف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ اعمال است. جهاد، مایۀ استوارىِ دین است و مزد آن بزرگ است، آن هم به همراهِ عزّتمندى و دست نایافتگى.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس امر خداوند عزّ و جلّ را در این جاهایى كه بردبارى بر آنها، كرامت و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختى، و در دنیا و آخرت، رهایى از سختى هراس و ترس است، پاسدارى كنید، كه خداوند عزّ و جلّ به آنچه بندگان، شب و روزشان مرتكب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، اعتنا ندارد، ریز آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و همۀ آنها در نوشتارى ثبت است. (پروردگار من هرگز گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و فراموش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند). پس بردبارى كنید و پایدار باشید و پیروزى را بخواهید و خود را بر جنگیدن مصمّم سازید و از خداوند عزّ و جلّ پروا كنید، كه بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديد، خداوند (با كسانى است كه پروا پیشه کرده‌اند و كسانى كه نيكوكارند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ علیه‌السلام أنَّهُ حَرَّضَ النّاسَ عَلیٰ مِنبَرِ الكوفَةِ، فَقالَ: يا مَعشَرَ أهلِ الكوفَةِ! لَتَصبِرُنَّ عَلیٰ قِتالِ عَدُوِّكُم أو لَيُسَلِّطَنَّ اللّٰهُ عَلَيكُم قَوماً أنتُم أولیٰ بِالحَقِّ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۰، شرح الأخبار: ج‌۱ ص‌۱۵۹ ح‌۱۰۸، الغارات: ج‌۱ ص‌۴۳ نحوه، بحار الأنوار:&lt;br /&gt;<br /> ج ۳۴ ص‌۵۱ ح‌۹۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;423&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: در بارۀ علی علیه‌السلام روایت شده است که در منبر کوفه مردم را به جهاد بر انگیخت و فرمود: «ای مردم کوفه! یا در جنگ با دشمنتان شکیبایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزید، یا خداوند مردمی را بر شما مسلّط می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند که شما به حق نزدیک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آنان هستید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحَسَنِ علیه‌السلام: إِنَّ اللّٰهَ كَتَبَ الجِهادَ عَلیٰ خَلقِهِ و سَمّاهُ كُرهاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في قوله: (كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ) البقرة: ۲۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قالَ لِأَهلِ الجِهادِ مِنَ المُؤمِنينَ: (ٱصْبِرُواْ إِنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَستُم - أيُّهَا النّاسُ - نائِلينَ ما تُحِبّونَ إلّا بِالصَّبرِ عَلیٰ ما تَكرَهونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيّين: ص‌۶۹، شرح نهج البلاغه لابن أبي الحديد: ج‌۱۶ ص‌۳۸؛ بحار الأنوار: ج‌۴۴ ص‌۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;424&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن علیه‌السلام: خداوند، جهاد را بر خلق خود مقرّر فرمود و آن را ناخوشایند نامید. سپس به مؤمنان مجاهد فرمود: (شکیبایی کنید که خدا با شکیبایان است). بنا بر این، شما - ای مردم - به آنچه دوست دارید، نخواهید رسید، مگر با شکیبایی در برابر آنچه ناخوش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن الحضرمي: سَمِعتُ عَلِيّاً علیه‌السلام حَرَّضَ فِي النّاسِ في ثَلاثَةِ مَواطِنَ: في يَومِ الجَمَلِ، و يَومِ صِفّينَ، و يَومِ النَّهرَوانِ، فَقالَ: عِبادَ اللّه! اتَّقُوا اللّٰهَ عزّ و جلّ، و غُضُّوا الأَبصارَ، وَ اخفِضُوا الأَصواتِ، و أَقِلُّوا الكَلامَ، و وَطِّنوا أنفُسَكُم عَلَى المُنازَلَةِ وَ المُجاوَلَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجاوَلوا في الحرب: أي جال بعضهم على بعض، و كانت بينهم مجاولات (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۱۳۱ «جول»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ المُبارَزَةِ وَ المُعانَقَةِ وَ المُكادَمَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المكادمة: هي أن يعضّ أحدهما الآخر، أو يؤثّر فيه بحديدة؛ من الكَدم، و هو العضّ بأدنى الفم، كما يكدم الحمار، أو هو العضّ عامإة (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۵۰۹ «كدم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ اثبُتوا، (وَٱذْكُرُواْ ٱللهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، (وَلاَ تَنَـٰزَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَ ٱصْبِرُواْ إِنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّٰهُمَّ ألهِمهُمُ الصَّبرَ، و أَنزِل عَلَيهِمُ النَّصرَ، و أَعظِم لَهُمُ الأَجرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۲۰۴، الكافي: ج‌۵ ص‌۳۸ ح‌۲ عن أبي صادق نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۶۶ ح۴۷۰؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۱۱ عن أبي صادق نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;425&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صِفّين - به نقل از حَضرَمى -: در سه جا شنیدم كه على علیه‌السلام مردم را تشویق كرد: در جنگ صِفّین، جنگ جمل و جنگ نهروان و&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى بندگان خدا! از خدا پروا كنید، چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را فرو افكنید، صداها را پایین بیاورید، سخن، كم بگویید و خویشتن را براى جنگیدن، جولان دادن، مبارزه، قهرمانى، جست و خیز، و گلاویزى و زد و خورد شدید آماده كنید و پایدارى ورزید (و خدا را بسیار یاد كنید. باشد كه رستگار شوید). (با هم ستیزه مكنید، كه سست می‌گردید و هیبت [و شُکوه] شما از بین می‌رود، و شکیبایی كنید كه خدا با شكیبایان است).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدایا! شكیبایى را بر آنان الهام كن، پیروزى را بر آنان فرو فرست، و اجرشان را بزرگ دار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام _ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ _: لا يَصبِرُ عَلَى الحَربِ و يَصدُقُ فِي اللِّقاءِ إلّا ثَلاثَةٌ‌: مُستَبصِرٌ في دينٍ‌، أو غَيرانُ عَلىٰ حُرمَةٍ‌، أو مُمتَعِضٌ‌&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعِض من ذٰلك الأمر يَمعَضُ مَعْضاً ومَعَضاً، و امتَعَضَ منه: غضب و شقّ عليه و أَوجَعه (لسان العرب: ج‌٧ ص‌٢٣۴ «معض»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن ذُلٍّ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحدید: ج‌٢٠ ص‌٢٨٨ ح‌٢٩٢.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;426&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ایشان -: در جنگ، شكیبایى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و صادقانه با آن رو به رو نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، مگر سه گروه: آن&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینى در دین دارد، یا آن كه غیرتمند بر حریم است، و یا آن كه خوارى و ذلّت، براى او دردآور و ناراحت كننده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الانسحاب-التكتيكي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۲: الاِنسِحابُ التَّكتيكِيُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى تاكتيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَمَن يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِّقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَیٰ فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِّنَ ٱللهِ وَمَأْوَٰهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ ٱلْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هر که در آن روز به آنها پشت کند - مگر آن که در جستجوی طرفی دیگر برای ادامۀ نبرد (عقب‌نشینی تدبیرگرانه برای حمله) یا انتخاب محلّی برای پیوستن به گروهی [همرزم] باشد – حتماً خشم خدا را همراه خود ساخته است و پناهگاه او دوزخ است که بد جای بازگشتی است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - كانَ يَقولُ لِأَصحابِهِ عِندَ الحَربِ -: لا تَشتَدَّنَّ عَلَيكُم فَرَّةٌ بَعدَها كَرَّةٌ‌، و لا جَولَةٌ بَعدَها حَملَةٌ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ١۶، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵٣٠ ح‌٩۶۴۴ و فيه «صولة» بدل «حملة».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;427&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - به هنگام نبرد به یارانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت -: فرارى كه پس از آن یورش باشد، یا عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشینى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه پس از آن حمله باشد، بر شما گران نیاید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: الفِرارُ في أوانِهِ، يَعدِلُ الظَّفَرَ في زَمانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۱۰۸ ح‌۲۰۰۳، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۶۰، ح‌۱۵۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;428&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فرارِ به&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگام، برابر است با پیروزى در زمان خود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمر: أنَّهُ كانَ في سَرِيَّةٍ مِن سَرايا رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، قالَ: فَحاصَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاص الناس حَیصَةً: أي جالوا جَولَةً یطلبون الفِرار. و المَحیص: المَهرَب و المَحید (لسان العرب: ج‌۷ ص‌۲۰ «حیص»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسُ حَيصَةً، فَكُنتُ فيمَن حاصَ. قالَ: فَلَمّا بَرَزنا قُلنا: كَيفَ نَصنَعُ و قَد فَرَرنا مِنَ الزَّحفِ و بُؤنا بِالغَضَبِ؟! فَقُلنا: نَدخُلُ المَدينَةَ فَنَتَثَبَّتُ فيها و نَذهَبُ و لا يَرانا أحَدٌ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَدَخَلنا فَقُلنا: لَو عَرَضنا أنفُسَنا عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله؛ فَإِن كانَت لَنا تَوبَةٌ أقَمنا، و إن كانَ غَيرُ ذٰلِكَ ذَهَبنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجَلَسنا لِرَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَبلَ صَلاةِ الفَجرِ، فَلَمّا خَرَجَ قُمنا إلَيهِ، فَقُلنا: نَحنُ الفَرّارونَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلَ إلَينا، فَقالَ: لا، بَل أنتُمُ العَكّارونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتم العكّارون: أي الكرّارون إلى الحرب وَ العَطّافون نحوها، يقال للرجل يولّي عن الحرب ثمّ يكرُّ راجعاً إليها: عَكَرَ و اعتَكَر. وعكرتُ عليه: إذا حملت (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۸۳ «عكر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَدَنَونا، فَقَبَّلنا يَدَهُ، فَقالَ: أنَا فِئَةُ المُسلِمينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في النهایة: الفِئة: الجماعة من الناس في الأصل، و الطائفة التي تقوم وراء الجیش، فإن کان علیهم خوف أو هزیمة التجأوا إلیه. انتهی. و في الفائق: ذهب النبيّ صلّی اللّه علیه و آله في‌قوله: «و أنا فئتکم» إلی قوله تعالی: (أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ)، ‌یمهّد بذلك عذرهم في الفرار؛ أي تحیّزتم إلَيَّ فلا حرَج علیکم (تحفة الأحوذي: ج‌۵ ص‌۳۰۹).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۴۶ ح‌۲۶۴۷، الأدب المفرد: ص‌۲۸۸ ح‌۹۷۲، مسند ابن حنبل: ج‌۲ ص‌۳۵۴ ح‌۵۳۸۴ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;429&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبی داوود - به نقل از عبد اللّٰه بن عمر -: در یکی از اعزام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جنگی پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله، سربازان از میدان نبرد عقب نشستند و من نیز میان آنان بودم. هنگامی که [از مخفیگاه] بیرون آمدیم، گفتیم: ما چه کردیم؟! از جنگ، فرار کردیم و خشم خدا را برای خود خریده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این عبارت و نیز عبارت پایانی حدیث اشاره است به آیۀ: (وَ مَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ أَوْ مُتَحَيِّزاً إِلى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِئَةٍ فَقَدْ باءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللهِ وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصيرُ؛ و هر که در آن روز به آنها پشت کند - مگر آن که در جستجوى طرفى دیگر براى ادامۀ نبرد (عقب‌نشینی تدبیرآمیز) یا انتخاب محلّى براى پیوستن به گروهى [همرزم] باشد - حتماً خشم خدا را همراه خود ساخته و پناهگاه او دوزخ است، که بد جاى بازگشتى است!)(انفال: آیۀ ۱۶).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس قرار گذاشتیم با احتیاط به داخل مدینه برویم و به گونه‌ای [به خانه] برویم که کسی ما را نبیند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وارد مدینه شدیم و با یکدیگر گفتیم: خوب است خود را به پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله نشان دهیم؛ اگر کارمان توبه دارد، توبه کنیم و اگر غیر از این است، در پی کار خود برویم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیش از نماز صبح [در مسجد] منتظر پیامبر خدا نشستیم و چون از خانه بیرون آمد، پیش پایش برخاستیم و گفتیم: ما فراری هستیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر به سوی ما آمد و فرمود: «نه! شما آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید که [با آمادگی بیشتر] باز گردید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما نزدیک شدیم و دست ایشان را بوسیدیم. فرمود: «من تکیه‌گاه [سپاه] مسلمانان در پشت جبهه‌ام».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند عمل عبد الله بن عمر دوزخ و همراهانش ناپسند بود، امّا پیامبر خدا۹ با رفتار بزرگوارانۀ خود، به توجیه کار آنها پرداخت که: شما به سمت گروه خودی برای تجدید قوا آمده‌اید و سپس با آمادگی بیشتر به سمت میدان نبرد باز می‌گردید.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحذر-و-ملازمة-السلاح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۳: الحَذَرُ و مُلازَمَةُ السِّلاحِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: هشیاری و دست به سلاح بودن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ خُذُواْ حِذْرَكُمْ فَانفِرُواْ ثُبَاتٍ أَوِ ٱنفِرُواْ جَمِيعًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! [در برابر دشمنان دين] آمادگى خود را حفظ کنید [و سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را برگيريد]. پس گروه گروه يا دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعى [طبق اقتضاى حال] حركت و كوچ نماييد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِذَا كُنتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِّنْهُم مَّعَكَ وَ لْیَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْیَكُونُوا مِن وَرَائِكُمْ وَ لْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَىٰ لَمْ یُصَلُّوا فَلْیُصَلُّوا مَعَكَ وَ لْیَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ ٱلَّذِینَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَ أَمْتِعَتِكُمْ فَیَمِیلُونَ عَلَیكُم مَّیلَةً وَاحِدَةً وَ لَا جُنَاحَ عَلَیكُمْ إِن كَانَ بِكُمْ أَذىً مِّن مَّطَرٍ أَوْ كُنتُم مَّرْضَىٰ أَن تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَ خُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ ٱللهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِینَ عَذَابًا مُّهِینًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰۲ و راجع مجمع البيان: ج‌۳ ص‌۱۷۸ - ۱۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون [در هنگام خطر] در ميان آنهایى و براى آنها نماز [خوف به جماعت] بر پا می‌کردی، يک گروه از آنها [در ركعت اوّل نمازت] با تو برخيزند [و نماز بگزارند] و البتّه بايد سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر گيرند، و چون سجده كردند [و ركعت دوم نماز را فُرادا به اتمام رساندند، بروند و] در پشت سر شما [مقابل دشمن] قرار گيرند و آن گروه ديگر كه نماز نخوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بيايند و نماز خود را با [ركعت دوم] تو بخوانند و البتّه بايد بر حذر باشند و سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را برگيرند؛ زيرا كافران دوست دارند شما از سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ساز و برگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود غفلت كنيد و يک‌مرتبه بر شما حمله كنند، و اگر از باران ناراحت بوديد يا بيمار بوديد، بر شما گناهى نيست كه سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را بر زمين نهيد و حالت احتياط به خود بگيريد. همانا خداوند براى كافران، عذابی خوار كننده آماده كرده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان في تفسير القرآن - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ خُذُواْ حِذْرَكُمْ) -: قالَ أبو جَعفَرٍ علیه‌السلام: خُذوا سِلاحَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان في تفسير القرآن: ج‌۳ ص‌۲۵۳، مجمع البيان: ج‌۳ ص‌۱۱۲ من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه، فقه القرآن: ج‌۱ ص‌۳۳۴، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۴۲؛ أحكام القرآن للجصّاص: ج‌۲ ص‌۲۶۸، زاد المسير: ج‌۲ ص‌۱۵۱ كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت: نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;430&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبیان فی تفسیر القرآن - در بارۀ این سخن خداوند متعال:(ای کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! آمادگی خود را حفظ کنید) -: امام باقر علیه‌السلام فرمود: «یعنی سلاح خود را برگیرید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - أنَّهُ كَرِهَ أن يُلقِيَ الرَّجُلُ سِلاحَهُ عِندَ القِتالِ، و قَد قالَ اللّهُ عزّ و جلّ عِندَ ذِكرِ صَلاةِ الخَوفِ: (وَلْيَأْخُذُواْ أَسْلِحَتَهُمْ)، و قالَ: (وَدَّ ٱلَّذِيـنَ كَفَرُواْ لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَ أَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُم مَّيْلَةً وَ ٰحِدَةً)، فَأَفضَلُ الاُمورِ لِمَن كانَ فِي الجِهادِ ألّا يُفارِقَهُ السِّلاحُ عَلی كُلِّ الأَحوالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;431&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: در بارۀ علی علیه‌السلام روایت شده است که دوست نداشت مرد در زمان جنگ، سلاحش را از خودش جدا کند؛ چرا که خداوند حتّی در هنگام بیان نماز خوف فرموده است: (اسلحۀ خود را برگیرند) و نیز فرموده است: (کافران دوست دارند که شما از سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و ساز و برگ‌های خود غفلت کنید و یک‌مرتبه بر شما حمله کنند). پس، بهترین کار برای کسی که در حال جهاد است، این است که هیچ وقت سلاحش از او جدا نشود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ كَتَبَهُ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلاّهُ عَلیٰ مِصرَ -: و لا تَدفَعَنَّ صُلحاً دَعاكَ إلَيهِ عَدُوُّكَ و لِلهِ فيهِ رِضیً؛ فَإِنَّ فِي الصُّلحِ دَعَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّعَة: السعة و الراحة و الخفض في العيش (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۹۲۱ «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِجُنودِكَ، و راحَةً مِن هُمومِكَ، و أَمناً لِبِلادِكَ، و لٰكِنِ الحَذَرَ كُلَّ الحَذَرِ مِن عَدُوِّكَ بَعدَ صُلحِهِ؛ فَإِنَّ العَدُوَّ رُبَّما قارَبَ لِيَتَغَفَّلَ، فَخُذ بِالحَزمِ وَ اتَّهِم في ذٰلِكَ حُسنَ الظَّنِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۵۳، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۶۰۳ ح‌۷۴۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;432&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامۀ خود به مالک اَشتر، هنگامی که وی را بر مصر گماشت -: هرگز صلحى را كه دشمنت تو را بِدان فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و خشنودى خداوند در آن است، كنار مَزن؛ چرا كه در صلح، آسایش سپاهیان تو و آسودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از غصّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و امنیت شهرهاى [سرزمین] توست؛ ولی زنهار، زنهار از دشمن تو، پس از آشتى، كه بسا دشمن، نزدیک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا غفلتى یابد! پس دوراندیش باش و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمانى را در این امور، متّهم ساز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِمّا کانَ يَقولُ لِأَصحابِهِ عِندَ الحَربِ -: لا يَشُدّونَ عَلَيكُم كَرَّةً بَعدَ فَرَّةٍ، و لا حَملَةً بَعدَ جَولَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۱ ح‌۱ عن عقيل الخزاعي، نهج البلاغة: الكتاب ۱۶، غرر الحكم: ج‌۶ ص‌۳۴۲ ح‌۱۰۴۳۰ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۶۰ ح‌۶۷۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;433&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از آنچه هنگام نبرد، همیشه به یارانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود -: مبادا آنان در هجومى پس از فرار و با حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پس از عقبگرد، بر شما دلیرى یابند!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انتهاز-الفرصة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۴: اِنتِهازُ الفُرصَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: استفاده از فرصت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: مَن رَأیٰ فُرصَةً مِنَ العَدُوِّ فَليَنشُز&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَشَزَ من مكانه: إذا ارتفعَ عنه. و النَّشَزَ: المرتفع من الأرض (المصباح المنير: ص‌۶۰۵ «نشز»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ليَنتَهِزِ الفُرصَةَ بَعدَ إحكامِ مَركَزِهِ، فَإِذا قَضیٰ حاجَتَهُ عادَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۸۲ ح‌۱۲۴۷۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;434&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آن كه فرصتى را از سوى دشمن دید، هجوم بَرَد و فرصت را غنیمت داند، [البتّه] پس از محكم ساختن جایگاه خود، و هر گاه خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را [از هجوم] بر آورد، به جایگاهش برگردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: ألا و إنّي قَد دَعَوتُكُم إلیٰ قِتالِ هٰؤُلاءِ القَومِ لَيلاً و نَهاراً، و سِرّاً و إعلاناً، و قُلتُ لَكُم: اُغزوهُم قَبلَ أن يَغزوكُم؛ فَوَاللّه، ما غُزِيَ قَومٌ قَطُّ في عُقرِدارِهِم إلّا ذَلّوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۵ ح‌۶ عن أبي عبد الرحمٰن السلمي، نهج البلاغة: الخطبة ۲۷، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۲۸۱، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۶۴ ح‌۹۳۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;435&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هان! من شب و روز و در نهان و آشكار، شما را به جنگ با این جماعت فرا خواندم و به شما گفتم: «با آنان بجنگید، پیش از آن كه با شما بجنگند، كه به خدا سوگند، هیچ ملّتى درون خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود با دشمن نجنگیدند، مگر آن كه خوار شدند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: أقبَلَ الأَحنَفُ بنُ قَيسٍ السَّعدِيُّ فَقالَ: يا أهلَ العِراقِ! وَ اللّه، لا تُصيبونَ هٰذَا الأَمرَ أذَلَّ عُنُقاً مِنهُ اليَومَ، قَد كَشَفَ القَومُ عَنكُم قِناعَ الحَياءِ و ما يُقاتِلونَ عَلیٰ دينٍ، و ما يَصبِرونَ إلّا حَياءً؛ فَتَقَدَّموا.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: إنّا إن تَقَدَّمنَا اليَومَ فَقَد تَقَدَّمنا أمسِ، فَما تَقولُ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَقَدَّموا في مَوضِعِ التَّقَدُّمِ، و تَأَخَّروا في مَوضِعِ التَّأَخُّرِ، تَقَدَّموا مِن قَبلِ أن يَتَقَدَّموا إلَيكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۴۰۶، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۱۱ ح‌۴۳۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;436&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: [در جنگ صفّین] احنف بن قیس سعدى رو آورد و گفت: اى مردم عراق! به خدا سوگند، با این جماعت، گردن‌خمیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر (ذلیل‌تر) از امروزشان، برخورد نخواهید كرد. اینان، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حیا را از برابر شما بر گرفتند و براى دین، نبرد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و استقامت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، مگر از روى شرم. پس به پیش روید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اگر امروز بتازیم، مثل دیروز می‌شود که به پیش تاختیم [؛ امّا نتیجه‌ای نگرفتیم]. اى امیر مؤمنان! شما چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به وقت تاختن، بتازید و به وقت پس كشیدن، عقب بكشید. بتازید، پیش از آن كه آنان بر شما بتازند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: اِستَعمِل مَعَ عَدُوِّكَ مُراقَبَةَ الإِمكانِ، وَ انتِهازَ الفُرصَةِ؛ تَظفَر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۲ ص‌۱۹۲ ح‌۲۳۴۷، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۸۳ ح‌۲۰۱۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;437&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: برای مقابله با دشمنت منتظر توانایی یافتن بر او و به دست آمدن فرصت باش، تا پیروز گردى.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعانة-الضعيف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۵: إعانَةُ الضَّعيفِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کمک کردن به نیروهای ضعیف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - لِأَصحابِهِ في ساحَةِ الحَربِ بِصِفّينَ -: و أَيُّ امرِئٍ مِنكُم أحَسَّ مِن نَفسِهِ رَباطَةَ جَأشٍ عِندَ اللِّقاءِ، و رَأیٰ مِن أحَدٍ مِن إخوانِهِ فَشَلاً، فَليَذُبَّ عَن أخيهِ بِفَضلِ نَجدَتِهِ الَّتي فُضِّلَ بِها عَلَيهِ، كَما يَذُبُّ عَن نَفسِهِ، فَلَو شاءَ اللّٰهُ لَجَعَلَهُ مِثلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۳، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۲۵۳، الجمل: ص‌۳۳۴ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۵ ح‌۶۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;438&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در بخشى از سخنان خود در میدان جنگ صفّین -: هر كدامِ شما كه در هنگام رویارویى با دشمن، در دل خویش احساس دلیرى داشت و در یکی از برادران خود ترس و خوفى دید، باید به شكرانۀ نعمت برترى و دلیرى كه به او تفضّل شده، از برادر خویش دفاع كند، همان گونه كه از خویشتن دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ زیرا اگر خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست، او را نیز همچون وى [دلیر] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - في لِقاءِ العَدُوِّ -: إذا رَأَيتُم مِن إخوانِكُمُ المَجروحَ و مَن قَد نُكِّلَ بِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكَّلَ بفلان: إذا صنع به صنيعاً يحذر غيرُه منه إذا رآه (لسان العرب: ج‌۱۱ ص‌۶۷۷ «نكل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو مَن قَد طَمِعَ عَدُوُّكُم فيهِ، فَقُوهُ بِأَنفُسِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۲ ح‌۵ عن مفضّل بن عمرو محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الخصال: ص‌۶۱۷ ح‌۱۰ عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه:، تحف العقول: ص‌۱۰۷ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۲ ح‌۶۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;439&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در بارۀ رویارویى با دشمن -: هنگامی كه از برادران خود، فرد زخمى یا گرفتار یا كسى را دیدید كه دشمنِ شما در او طمع كرده است، با جان [و فداكارىِ] خود، او را حفظ كنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۳۷۸ (الفصل الثامن: الآداب الخاصة لأمراء الأجناد / مواساة الجیش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۳۷۹ (فصل هشتم: آداب ویژۀ فرماندهان سپاه / همدردی با سپاهیان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراعاة-حقوق-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۶: مُراعاةُ حُقوقِ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رعایت حقوق مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كِتابٍ لَهُ إلَى العُمّالِ الَّذينَ يَطَأُ الجَيشُ عَمَلَهُم -: مِن عَبدِ اللّه عَلِيٍّ أميرِ المُؤمِنينَ، إلیٰ مَن مَرَّ بِهِ الجَيشُ مِن جُباةِ الخَراجِ و عُمّالِ البِلادِ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ، فَإِنّي قَد سَيَّرتُ جُنوداً هِيَ مارَّةٌ بِكُم إن شاءَ اللّٰهُ، و قَد أوصَيتُهُم بِما يَجِبُ لِلهِ عَلَيهِم مِن كَفِّ الأَذیٰ، و صَرفِ الشَّذیٰ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّذى - مقصور -: الأذىٰ و الشرّ (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۴۲۶ «شذو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و أَنَا أبرَأُ إلَيكُم و إلیٰ ذِمَّتِكُم مِن مَعَرَّةِ الجَيشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَرَّة الجيش: هو أن ينزلوا بقوم فيأكلوا من زروعهم بغير علم (النهاية: ج‌۳ ص‌۲۰۵ «عرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إلّا مِن جَوعَةِ المُضطَرِّ، لا يَجِدُ عَنها مَذهَباً إلیٰ شِبَعِهِ، فَنَكِّلوا مَن تَناوَلَ مِنهُم شَيئاً ظُلماً عَن ظُلمِهِم، و كُفّوا أيدِيَ سُفَهائِكُم عَن مُضارَّتِهِم، وَ التَّعَرُّضِ لَهُم فيمَا استَثنَيناهُ مِنهُم. و أَنَا بَينَ أظهُرِ الجَيشِ، فَارفَعوا إلَيَّ مَظالِمَكُم، و ما عَراكُم مِمّا يَغلِبُكُم مِن أمرِهِم، و ما لا تُطيقونَ دَفعَهُ إلّا بِاللّه وبي، فَأَنا اُغَيِّرُهُ بِمَعونَةِ اللّه، إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب ۶۰، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۸۶ ح‌۶۹۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;440&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - در نامۀ خود به کارگزارانی که لشکریانش از سرزمین آنان عبور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند -: از بندۀ خدا، على امیر مؤمنان، به هر كس كه ارتش بر او گذرد، از گرد آورندگان خراج و كارگزاران شهرها:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به درستى كه لشكرى روانه ساختم كه به خواست خدا، از كنار شما عبور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و به آنان سفارش كردم بدانچه از سوى خداوند بر آنان واجب است، از خوددارى كردن از آزار دادن و كنار نهادن اذیّت و بدى، و من نزد شما و پیمان شما، از آزار سپاهیان، بیزارى می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جویم، مگر آن كه گرسنگى، سربازى را ناچار گردانَد و راهى براى سیر كردن خود، جز آن نیابد. پس كسى را كه دست ستم گشاید، از ستمگرى باز دارید و دست بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردان خود را از زیان رساندن به لشكریان و متعرّض آنان شدن در آنچه استثنا كردم، باز دارید. من پشتِ سر سپاه هستم. پس شكایت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را به من برسانید و آنچه به سبب غلبۀ آنان به شما رسیده، و توان بر طرف كردن آن را ندارید، جز به وسیلۀ خدا و من، به یارى خدا آن را تغییر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، اگر خدا بخواهد&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحمد-و-الثناء-عند-الرجوع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۷: الحَمدُ وَ الثَّناءُ عِندَ الرُّجوعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۱ - ۱۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: حمد و ثنای خدا گفتن در هنگام بازگشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن ابن عمر: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا قَفَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَفَلَ: رجع (المصباح المنیر: ص‌۵۱۱ «قفل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجُيوشِ أوِ السَّرايا أوِ الحَجِّ أوِ العُمرَةِ، إذا أوفیٰ عَلیٰ ثَنِيَّةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّنِيَّة في الجبل: كالعقبة فيه، وقيل: هو الطريق العالي فيه، وقيل: أعلیٰ المسيل في رأسه (النهاية: ج‌۱ ص۲۲۶ «ثنا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو فَدفَدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَدفَد: الموضع الذي فيه غلظ وارتفاع (النهاية: ج‌۳ ص‌۴۲۰ «فدفد»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَبَّرَ ثَلاثاً، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ، وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ، و هُوَ عَلیٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ، آيِبونَ تائِبونَ، عابِدونَ ساجِدونَ، لِرَبِّنا حامِدونَ، صَدَقَ اللّٰهُ وَعدَهُ، و نَصَرَ عَبدَهُ، و هَزَمَ الأَحزابَ وَحدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۲ ص‌۹۸۰ ح‌۴۲۸، صحيح البخاري: ج‌۲ ص‌۶۳۷ ح‌۱۷۰۳، سنن الترمذي: ج‌۳ ص‌۲۸۵ ح‌۹۵۰ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;441&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح مسلم - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هنگام بازگشت از جنگ یا اعزام سپاه یا حج یا عمره، هر گاه از گردنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای یا تپّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای عبور می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد، سه تکبیر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد و سپس می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «معبودى جز خداى یگانه و بى‌انباز نیست. پادشاهى و ستایش، ویژۀ اوست، و او بر هر کاری تواناست. باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردیم، در حالى كه توبه‌كنانیم و پرستنده و سجده كننده و ستایندۀ پروردگارمان هستیم. خداوند، وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را تحقّق بخشید و بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را یارى داد و به تنهایى، گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى مشرک] را در هم شكست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الآداب-السلبیة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲: الآدابُ السَّلبِیَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نابایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱: الرِّياءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خودنمایی (ریا)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَا تَكُونُواْ كَالَّذِيـنَ خَرَجُواْ مِن دِيَـٰرِهِم بَطَرًا وَ رِئَاءَ ٱلنَّاسِ وَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللهِ وَ ٱللهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۴۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و چون كسانى نباشيد كه از خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، سرمست از نعمت و براى خودنمايى به مردم بيرون شدند و [مردم را] از راه خدا باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتند و خداوند به آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، احاطه دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن أبي اُمامة الباهلي: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: أرَأَيتَ رَجُلاً غَزا يَلتَمِسُ الأجرَ وَ الذِّكرَ، ما لَهُ؟ فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا شَيءَ لَهُ. فَأَعادَها ثَلاثَ مَرّاتٍ، يَقولُ لَهُ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: لا شَيءَ لَهُ. ثُمَّ قالَ: إنَّ اللّٰهَ لا يَقبَلُ مِنَ العَمَلِ إلّا ما كانَ لَهُ خالِصاً وَ ابتُغِيَ بِهِ وَجهُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج‌۶ ص‌۲۵، المعجم الكبير: ج‌۸ ص‌۱۴۰ ح‌۷۶۲۸، فتح الباري: ج‌۶ ص‌۲۸ ذيل ح‌۲۸۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;442&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائی - به نقل از ابو امامۀ باهلی -: مردی نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: اگر مردی برای مزد و آوازه در جهاد شرکت کند، چه اجری دارد؟ فرمود: «هیچ اجری ندارد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد سه بار این سؤال را پرسید و هر سه بار، پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «هیچ اجری ندارد». سپس فرمود: «خداوند فقط آن عملی را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذیرد که خالص و برای رضای او باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاس: قالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللّه، إنّي أقِفُ المَوقِفَ اُريدُ وَجهَ اللّه، و اُريدُ أن يُریٰ مَوطِني؟ فَلَم يَرُدَّ عَلَيهِ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله شَيئاً، حَتّیٰ نَزَلَت: (فَمَن كَانَ يَرْجُواْ لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَـٰـلِحًا وَ لَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: ۱۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج‌۲ ص‌۱۲۲ ح‌۲۵۲۷ وج ۴ ص‌۳۶۶ ح‌۷۹۳۹، تفسير الطبري: ج‌۹ الجزء ۱۶ ص‌۴۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;443&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرک على الصحيحين - به نقل از ابن عبّاس -: مردى گفت: اى پیامبر خدا! من براى خدا در مواضعى [از جهاد] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایستم و [در عین حال] دوست دارم موقعیتم به چشم بیاید. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله چیزى در پاسخ او نفرمود تا این آیه نازل شد: (هر كس به ملاقات پروردگار خود اميد دارد، بايد به كار شايسته بپردازد و هيچ كس را در پرستش پروردگارش شريک نسازد).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ أوَّلَ النّاسِ يُقضیٰ يَومَ القِيامَةِ عَلَيهِ رَجُلٌ استُشهِدَ فَاُتِيَ بِهِ، فَعَرَّفَهُ نِعَمَهُ، فَعَرَفَها، قالَ: فَما عَمِلتَ فيها؟ قالَ: قاتَلتُ فيكَ حَتَّى استُشهِدتُ. قالَ: كَذَبتَ! و لٰكِنَّكَ قاتَلتَ لِأَن يُقالَ: جَريءٌ، فَقَد قيلَ. ثُمَّ اُمِرَ بِهِ، فَسُحِبَ عَلیٰ وَجهِهِ حَتّیٰ اُلقِيَ فِي النّارِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۵۱۴ ح‌۱۵۲ عن أبي هريرة، سنن النسائي: ج‌۶ ص‌۲۳؛ منية المريد: ص‌۱۳۴، بحار الأنوار: ج‌۷۰ ص‌۲۴۹ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;444&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: در روز رستاخیز، نخستین كسى كه محاكمه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مردى است كه به شهادت رسیده است. او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و خداوند او را از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایى كه عطایش كرده بود، آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و او آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. سپس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «با این نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها چه كردى؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: در راه تو جنگیدم تا به شهادت رسیدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: «دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویى؛ بلكه جنگیدى تا گفته شود: چه دلیر است! و این هم گفته شد [و به پاداش و خواسته‌ات رسیدی]». سپس دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد او را در حالى كه به رو افتاده است، بكِشند تا در آتش افكنده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن غَزا في سَبيلِ اللّه و هُوَ لا يَنوي في غَزاتِهِ إلّا عِقالاً، فَلَهُ ما نَویٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۸ ص‌۳۹۷ ح‌۲۲۷۵۵ عن عُبادة بن الصّامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سنن النسائي: ج‌۶ ص‌۲۴ نحوه، سنن الدارمي: ج‌۲ ص‌۶۵۴ ح‌۲۳۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;445&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر كه در جهاد شركت كند و نیّتى جز دست یافتن به یک زانوبند شتر نداشته باشد، اجرش همان است كه به نیّت آن جنگیده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۵۲ (الفصل السابع: الآداب الإیجابیّة / الإخلاص).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۵۳ (فصل هفتم: آداب جهاد / بایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های جهاد / اخلاص).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العجب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲: العُجبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خودپسندی (غرور)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(لَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللهُ فِى مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْـٔا وَ ضَاقَتْ عَلَيْكُمُ ٱلأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُّدْبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(به تحقیق كه خداوند، شما را در جاهای زيادى يارى نمود و نيز در روز حُنَين، آن گاه كه فزونى عددتان، شما را به خود مغرور كرد؛ ولى هيچ چيزى [از حادثه و عذاب] را از شما دفع نكرد و زمين بر شما با آن پهناوری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش تنگ گرديد، سپس پشت به دشمن، رو به فرار نهاديد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن محمّد بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبيد بن عمير الليثي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «محمّد بن عبيد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمير...»، و الصحيح ما أثبتناه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: كانَ مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله أربَعَةُ آلافٍ مِنَ الأَنصارِ، و أَلفٌ مِن جُهَينَةَ، و أَلفٌ مِن مُزَينَةَ، و أَلفٌ مِن أسلَمَ، و أَلفٌ مِن غِفارٍ، و أَلفٌ مِن أشجَعَ، و أَلفٌ مِنَ المُهاجِرينَ، و غَيرُهُم، فَكانَ مَعَهُ عَشَرَةُ آلافٍ، و خَرَجَ بِاثنَي عَشَرَ ألفاً، و فيها قالَ اللّٰهُ تَعالیٰ في كِتابِهِ: (وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْـٔا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج‌۴ ص‌۱۶۱ نقلاً عن أبي الشيخ، سبل الهدى و الرشاد: ج‌۵ ص‌۳۱۳ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;446&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور - به نقل از محمّد بن عبد اللّٰه بن عبید بن عمیر لیثی -: [در جنگ حُنَین] چهار هزار نفر از انصار، هزار نفر از قبیلۀ جُهَینه، هزار نفر از مُزَینه، هزار نفر از اَسلم، هزار نفر از غِفار، هزار نفر از اَشجع، هزار نفر از مهاجران و دیگران، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را همراهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کردند و او با لشکری دوازده هزار نفره به جنگ رفت. در این باره خداوند متعال در کتابش فرموده است: (و در روز حُنَين، آن گاه که فزونی عددتان، شما را به خود، مغرور کرد؛ ولی هیچ چیزی [از حادثه و عذاب]) را از شما دفع نکرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مخالفة-القادة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۳: مُخالَفَةُ القادَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مخالفت با فرماندهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَطِيعُواْ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَا تَنَـٰزَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَ ٱصْبِرُواْ إِنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و از خدا و فرستادۀ او فرمان بريد و با هم ستيزه مكنيد كه سست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرديد و هیبت [و شُکوه] شما از بین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، شكيبايى كنيد، كه همانا خدا با شكيبايان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَإِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللهِ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا قَالُوا وَ مَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللهِ وَ قَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَ أَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ وَ اللهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۴۶ و راجع تفسير مجمع البيان: ج‌۲ ص‌۱۳۹ - ۱۴۰ و تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۸۱ - ۸۳ و تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۲۵۰ ح۵۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آيا [به ديدۀ دل] ننگريستى به [حال] آن گروه از سران و اشراف بنى اسرائيل پس از [فوت] موسى كه به يكى از پيامبران خود (شموئيل) گفتند: براى ما فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايى بر انگيز تا در راه خدا پيكار كنيم. گفت: آيا احتمال نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد كه اگر پيكار بر شما نوشته [و مقرّر] شود، نجنگيد [و نافرمانى كنيد]؟ گفتند: ما را چيست كه در راه خدا نجنگيم، در حالى كه از ميان خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و فرزندانمان بيرون شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم!؟ پس هنگامى كه كارزار بر آنها نوشته [و مقرّر] گرديد، جز اندكى از آنان [همگى] پشت كردند و خداوند به ستمكاران داناست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المائدة: ۲۰ - ۳۶، الأنفال: ۲۰ - ۲۱، التوبة: ۱۲۰، آل عمران: ۱۰۳ و مجمع البيان: ج۲ ص۱۳۷ - ۱۵۳ و الميزان في تفسير القرآن: ج۲ ص۲۸۲ - ۳۰۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: مائده: آیۀ ۲۰ - ۳۶، انفال: آیۀ ۲۰ - ۲۱، توبه: ۱۲۰، آل عمران: آیۀ ۱۰۳&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مجمع البیان: ج۲ ص۱۳۷ - ۱۵۳&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و المیزان فی تفسیر القرآن: ج۲ ص۲۸۲ - ۳۰۸.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن البراء بن عازب: جَعَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَلَى الرَّجّالَةِ يَومَ اُحُدٍ - و كانوا خَمسينَ رَجُلاً - عَبدَ اللّه بنَ جُبَيرٍ، فَقالَ: «إن رَأَيتُمونا تَخطَفُنَا الطَّيرُ فَلا تَبرَحوا مَكانَكُم هٰذا حَتّیٰ اُرسِلَ إلَيكُم، و إن رَأَيتُمونا هَزَمنَا القَومَ و أَوطَأناهُم فَلا تَبرَحوا حَتّیٰ اُرسِلَ إلَيكُم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهَزَموهُم، قالَ: فَأَنَا - وَ اللّه - رَأَيتُ النِّساءَ يَشتَدِدنَ قَد بَدَت خَلاخِلُهُنَّ و أَسوُقُهُنَّ رافِعاتٍ ثِيابَهُنَّ. فَقالَ أصحابُ عَبدِ اللّه بنِ جُبَيرٍ: الغَنيمَةَ أي قَومِ الغَنيمَةَ، ظَهَرَ أصحابُكُم، فَما تَنتَظِرونَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَبدُ اللّه بنُ جُبَيرٍ: أنَسيتُم ما قالَ لَكُم رَسولُ اللّه؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وَ اللّه، لَنَأتِيَنَّ النّاسَ فَلَنُصيبَنَّ مِنَ الغَنيمَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أتَوهُم صُرِفَت وُجوهُهُم فَأَقبَلوا مُنهَزِمينَ، فَذاكَ إذ يَدعوهُمُ الرَّسولُ في اُخراهُم، فَلَم يَبقَ مَعَ النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله غَيرُ اثنَي عَشَرَ رَجُلاً. فَأَصابوا مِنّا سَبعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۱۰۵ ح‌۲۸۷۴، سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۵۱ ح‌۲۶۶۲؛ إعلام الورى: ج‌۱ ص‌۱۷۶ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۹۴ ح‌۲۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;447&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از براء بن عازب -: در جنگ اُحُد، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله عبد اللّٰه بن جُبَیر را به فرماندهی پیاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظام - که پنجاه مرد بودند - گماشت [و آنان را مأمور مراقبت از درّه کرد] و به او فرمود: «حتّی اگر دیدید که خوراک مرغان هوا شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، شما جای خود را ترک نکنید تا من خودم دنبالتان بفرستم، و اگر هم دیدید که ما دشمن را شکست دادیم و لگدمالشان کردیم، باز هم از جایتان تکان نخورید تا من خودم به دنبالتان بفرستم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان، دشمن را شکست دادند و به خدا سوگند که من دیدم زنان [کفّار] دامنشان را بالا زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند به طور که ساق پا و خلخال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان نمایان شده است و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوند. افراد عبد اللّٰه بن جبیر گفتند: غنیمت، ای جماعت، غنیمت! یارانتان پیروز شدند. پس منتظر چه هستید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّٰه بن جبیر گفت: فراموش کردید که پیامبر خدا به شما چه فرمود؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها گفتند: به خدا سوگند که می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رویم و ما هم غنیمت بر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون جای خود را رها کردند، شکست خوردند و پا به فرار گذاشتند و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله از پشت سرشان آنان را صدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد؛ امّا جز دوازده مرد، کسی با پیامبر صلّی اللّه علیه و آله نماند و هفتاد نفر از ما کشته شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ ٱللهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُم بِإِذْنِهِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۵۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: إنَّ أبا سُفيانَ أقبَلَ في ثَلاثِ لَيالٍ خَلَونَ مِن شَوّالٍ حَتّیٰ نَزَلَ اُحُداً، و خَرَجَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَأَذَّنَ فِي النّاسِ، فَاجتَمَعوا، و أَمَّرَ عَلَى الخَيلِ الزُّبَيرَ بنَ العَوّامِ و مَعَهُ يَومَئِذٍ المِقدادُ بنُ الأَسوَدِ الكِندِيُّ، و أَعطیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله اللِّواءَ رَجُلاً مِن قُرَيشٍ يُقالُ لَهُ: مُصعَبُ بنُ عُمَيرٍ، و خَرَجَ حَمزَةُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ بِالجَیشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بالجسر»، و التصویب من الأغاني: ج‌۱۵ ص‌۱۲۵ و الدرّ المنثور: ج‌۲ ص‌۳۴۳ نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و بُعِثَ حَمزَةُ بَينَ يَدَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَقبَلَ خالِدُ بنُ الوَليدِ عَلیٰ خَيلِ المُشرِكينَ و مَعَهُ عِكرِمَةُ بنُ أبي جَهلٍ، فَبَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله الزُّبَيرَ و قالَ: اِستَقبِل خالِدَ بنَ الوَليدِ، فَكُن بِإِزائِهِ حَتّیٰ اُوذِنَكَ. و أَمَرَ بِخَيلٍ اُخریٰ، فَكانوا مِن جانِبٍ آخَرَ، فَقالَ: لا تَبرَحوا حَتّیٰ اُوذِنَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و أَقبَلَ أبو سُفيانَ يَحمِلُ اللّاتَ وَ العُزّیٰ، فَأَرسَلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله إلَى الزُّبَيرِ أن يَحمِلَ. فَحَمَلَ عَلیٰ خالِدِ بنِ الوَليدِ، فَهَزَمَهُ و مَن مَعَهُ، كَما قالَ: (وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ ٱللهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُم بِإِذْنِهِ حَـتَّیٰ إِذَا فَشِلْتُمْ وَ تَنَازَعْتُمْ فِى ٱلْأَمْرِ وَ عَصَيْتُم مِّنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُم مَّا تُحِبُّونَ)، و إنَّ اللّٰهَ وَعَدَ المُؤمِنينَ أن يَنصُرَهُم و أَنَّهُ مَعَهُم... و إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بَعَثَ ناساً مِنَ النّاسِ - يَعني: يَومَ اُحُدٍ - فَكانوا مِن وَرائِهِم، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: كونوا هاهُنا فَرُدّوا وَجهَ مَن قَدِمَنا، و كونوا حَرَساً لَنا مِن قِبَلِ ظُهورِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لَما هَزَمَ القَومَ هُوَ و أَصحابُهُ اختَلَفَ الَّذينَ كانوا جُعِلوا مِن وَرائِهِم، فَقالَ بَعضُهُم لِبَعضٍ لَمّا رَأَوُا النِّساءَ مُصعِداتٍ فِي الجَبَلِ ورَأَوُا الغَنائِمَ: اِنطَلِقوا إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَأَدرِكُوا الغَنيمَةَ قَبلَ أن تُسبَقوا إلَيها. و قالَت طائِفَةٌ اُخریٰ: بَل نُطيعُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَنَثبُتُ مَكانَنا، فَذٰلِكَ قَولُهُ: (مِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلدُّنْيَا) لِلَّذينَ أرادُوا الغَنيمَةَ (وَ مِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلْآخِرَةَ) لِلَّذينَ قالوا: نُطيعُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و نَثبُتُ مَكانَنا. فَأَتَوا مُحَمَّداً صلّی اللّه علیه و آله، فَكانَ فَشَلاً حينَ تَنازَعوا بَينَهُم، يَقولُ: (وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ) كانوا قَد رَأَوُا الفَتحَ وَ الغَنيمَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج‌۳ الجزء ۴ ص‌۱۲۵ و ۱۲۸، تاريخ الطبري: ج‌۲ ص‌۵۰۸، تفسير ابن أبي حاتم: ج‌۳ ص‌۷۸۹ ح‌۴۳۳۳ و فيه ذيله من «لمّا هزم» و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;448&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر الطبری - به نقل از ابن عبّاس در بارۀ این سخن خداوند متعال: (خدا وعدۀ خود را به [پیروزیِ] شما محقّق ساخت، در آن هنگام که [در آغاز جنگ اُحُد] دشمنان را به فرمان او به قتل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسانديد) -: ابو سفیان روز سوم شوّال در اُحُد فرود آمد و پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فراخوان داد و مردم جمع شدند و زبیر را به فرماندهی سواران گماشت و مقداد بن اسود كندى نیز با وى بود و پرچم را به دست مردی از قریش به نام مصعب بن عمیر داد و حمزة بن عبد المطّلب را بر لشکر گماشت و او را پیش فرستاد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خالد بن ولید با سواران لشکر مشرکان آمد و عكرمة بن ابى جهل با وى بود. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله زبیر را فرستاد و فرمود: «پیش روى خالد باش و موضع بگیر تا به تو اجازه دهم». گروهى دیگر را از سوى دیگر فرستاد و فرمود: «باشید تا اجازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو سفیان در حالی که لات و عُزّىٰ را با خود داشت، آمد. پیامبر به زبیر پیغام فرستاد كه حمله كند و او به گروه خالد بن ولید حمله برد و خالد و همراهانش را شکست داد، چنان که خداوند فرمود: (خدا وعدۀ خود را به [پیروزیِ] شما محقّق ساخت در آن هنگام كه [در آغاز جنگ اُحُد] دشمنان را به فرمان او به قتل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساندید، تا آن که سست شدید و در كار [جنگ] اختلاف كردید و نافرمان شدید، پس از آن كه خدا چیزى را كه دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتید، به شما نمایانده بود). خدا به مؤمنان وعده داده بود كه آنان را نصرت دهد و با آنان باشد... و پیامبر خدا گروهى را فرستاده بود - یعنی در جنگ اُحُد - كه عقبدار مسلمانان باشند و گفته بود: «این جا باشید و جلوی کسانی را که خواستند به ما حمله کنند، بگیرید و نگهبان پشت سر ما باشید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون پیامبر خدا و یاران وى دشمن را منهزم كردند، آن عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای که برای مراقبت از پشت سرشان گماشته شده بودند، هنگامی که دیدند زنان [مشرکان] به سوی کوه گریخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و چشمشان به غنیمت‌ها افتاد، با یکدیگر اختلاف کردند و به هم گفتند: سوى پیامبر خدا روید و پیش از آن كه دیگران به غنیمت دست یابند، شما بگیرید! امّا عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای گفتند: نه، از فرمان پیامبر اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و در جاى خویش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانیم. این است سخن خداوند که: (بعضى از شما دنيا خواستيد) یعنى آنها كه غنیمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند (و بعضى از شما آخرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستيد) یعنى آنها كه گفتند از فرمان پیامبر اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنیم و در جاى خویش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانیم. پس، به سوی محمّد صلّی اللّه علیه و آله آمدند و این اختلاف موجب شکستشان شد. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (و نافرمان شديد، پس از آن كه خدا چيزى را كه دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتيد، به شما نشان داده بود) یعنی پیروزی و غنیمت را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل مع الأسانيد عن الوليد بن هشام: إنَّ رَجُلاً حَمَلَ عَلَى المُشرِكينَ يَومَ حُنَينٍ وَحدَهُ مِن غَيرِ أن يُؤمَرَ، فَأَمَرَ رَسولُ اللّه بِلالاً فَنادیٰ: لا يَدخُلُ الجَنَّةَ عاصٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل مع الأسانيد: ص‌۱۸۱ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;449&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسیل مع الأسانید - به نقل از ولید بن هشام -: در روز حُنَین، مردی بدون آن که به او دستور داده شده باشد، به تنهایی بر مشرکان حمله برد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به بلال دستور داد که اعلام کند: هیچ انسان نافرمانی به بهشت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: أيُّهَا القَومُ الشّاهِدَةُ أبدانُهُم، الغائِبَةُ عَنهُم عُقولُهُم، المُختَلِفَةُ أهواؤُهُم، المُبتَلیٰ بِهِم اُمَراؤُهُم! صاحِبُكُم يُطيعُ اللّٰهَ و أَنتُم تَعصونَهُ، و صاحِبُ أهلِ الشّامِ يَعصِي اللّٰهَ و هُم يُطيعونَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۹۷، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۲۷۹ و ۲۸۰، الاحتجاج: ج‌۱ ص‌۴۱۱ و ۴۱۲ ح‌۸۹ کلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۸۱ ذيل ح‌۹۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;450&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اى مردمى كه پیكرهایشان پیداست و خِردهایشان از وجود آنها رخت بر بسته است، و خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اهدافشان گونه گونه است و اُمرایشان به آنها گرفتار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! زمامدار شما خدا را فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و شما او را نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنید؛ ولى زمامدار شامیان، خدا را نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آنها از او فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ بَعدَ التَّحكيمِ -: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ مَعصِيَةَ النّاصِحِ الشَّفيقِ العالِـمِ المُجَرِّبِ تورِثُ الحَسرَةَ، و تُعقِبُ النَّدامَةَ. و قَد كُنتُ أمَرتُكُم في هٰذِهِ الحُكومَةِ أمري، و نَخَلتُ لَكُم مَخزونَ رَأيي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَخَلت لكم مخزون رأيي، أي أخلصته. يقال: نخلت له النصيحة؛ إذا أخلصتها (اُنظر: النهاية: ج‌۵ ص‌۳۳ «نخل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو كانَ يُطاعُ لِقَصيرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصير: هو مولى جذيمة المعروف بالأبرش، و حديثه مع جذيمة و مع الزبّاء مشهور، فضرب المثل لكلّ ناصحٍ يُعصی بقصير (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۲ ص‌۲۰۴).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمرٌ، فَأَبَيتُم عَلَيَّ إباءَ المُخالِفينَ الجُفاةِ، وَ المُنابِذينَ العُصاةِ، حَتَّى ارتابَ النّاصِحُ بِنُصحِهِ، وضَنَّ الزَّندُ بِقَدحِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: وقوله: «حتّى ارتاب الناصح بنصحه، وضنّ الزند بقدحه» يشير إلى نفسه، يقول: خالفتموني حتّى ظننت أنّ النصح الذي نصحتكم به غير نصح؛ لإطباقكم و إجماعكم على خلافي. و هذا حقّ؛ لأنّ ذا الرأي الصواب إذا كثر مخالفوه يشكّ في نفسه. و أمّا ضنّ الزند بقدحه فمعناه: أنّه لم يقدح لي بعد ذلك رأي صالح؛ لشدّة ما لقيت منكم من الإباء و الخلاف و العصيان. و هذا أيضاً حقّ؛ لأنّ المشير الناصح إذا اتّهم و استغشّ عمي قلبُه و فسد رأيه (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۲ ص‌۲۰۵).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۳۵، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۳۲۲ ح‌۵۶۸؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۷۷، أنساب الأشراف: ج‌۳ ص‌۱۴۰ و ليس فيهما ذيله من «ونخلت لكم» نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;451&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - از سخنرانی ایشان پس از جریان حَکَمیّت -: امّا بعد، همانا نافرمانى از امر نیكخواهِ مهرورزِ داناىی كارآزموده، حسرت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاید و پشیمانى در پى دارد. من در ماجراى این داورى، فرمان خویش را به شما دادم و آنچه را در گنجینۀ اندیشه داشتم، برایتان آشكار كردم «و اى كاش از رأىِ قَصیر پیروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند»؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;این عبارت، تلمیحی به یک مَثَل است و در جایى به کار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود که کسى به پندِ ناصح، عمل نکند. ریشۀ آن مَثَل، این است که قصیر، غلامِ یکى از ملوک عرب به نام جُذَیمة بن اَبرَش بود. جذیمه، پدر زبا ملکۀ جزیره را کشته بود. آن ملکه با حیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى از جذیمه خواست که براى ازدواج با وى نزد او رود. جذیمه، دعوت وى را پذیرفت و با هزار سوار، روى به راه نهاد و دیگر لشکریانش را همراه خواهرزاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش باقى نهاد. پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، قصیر به وى گفته بود که به سوى زبا نرود؛ ولى او نپذیرفته بود. آن گاه که جُذَیمه به جزیره نزدیک شد، انبوهى از سپاهیان زبا پیش آمدند، بى آن که وى را احترام کنند. قصیر به او گفت که باز گردد و حیله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى زنان را گوشزد کرد. جذیمه نپذیرفت و چون نزد زبا رفت، کشته شد. آن گاه، قصیر گفت: «سخنى از قصیر، پذیرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود!» و این، مثلى شد براى هر کس که نصیحت کند و از سخنش سر بپیچند (بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۳۲۲). (م)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا شما همچون مخالفانى جفاپیشه و پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنانى عصیانگر، از فرمانم سر باز زدید، چندان كه اندرز دهندۀ نیكخواه، در خیرخواهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به تردید افتاد و سنگِ آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنه در افروختنِ آتش، بُخل ورزید.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنایه از امتناع صاحبان اندیشه، از آشکار ساختن رأى خویش.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مُنيتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُنيت: أي بُليت (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۲۹۳ «مني»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمَن لا يُطيعُ إذا أمَرتُ، و لا يُجيبُ إذا دَعَوتُ، لا أباً لَكُم! ما تَنتَظِرونَ بِنَصرِكُم رَبَّكُم؟ أما دينٌ يَجمَعُكُم و لا حَمِيَّةَ تُحمِشُكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُحمِشُكُم: أي تُغضبكم (اُنظر: النهاية: ج‌۱ ص‌۴۴۱ «حمش»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! أقومُ فيكُم مُستَصرِخاً و اُناديكُم مُتَغَوِّثاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المتغوّث: القائل: واغوثاه (اُنظر: مجمع البحرين: ج‌۲ ص‌۱۳۳۹ «غوث»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلا تَسمَعونَ لي قَولاً، و لا تُطيعونَ لي أمراً، حَتّیٰ تَكشِفَ الاُمورُ عَن عَواقِبِ المَساءَةِ! فَما يُدرَكَ بِكُم ثارٌ، و لا يُبلَغُ بِكُم مَرامٌ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَعَوتُكُم إلیٰ نَصرِ إخوانِكُم فَجَرجَرتُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجرجرة: صوت البعير عند الضجر و الإعياء والتعب (النهاية: ج‌۱ ص‌۲۵۵ «جرجر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَرجَرَةَ الجَمَلِ الأسَرِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل الأسرّ: الذي بكِركِرَتِهِ دَبَرة (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۲ ص‌۳۰۱). و الكركرة: زَورُ البعير الذي إذا برك أصاب الأرض (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۶۶ «كركر»). و الدَّبَرة: الجرح الذي يكون في ظهر البعير. و قيل: هو أن يقرح خفّ البعير (النهاية: ج‌۲ ص‌۹۷ «دبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و تَثاقَلتُم تَثاقُلَ النِّضوِ الأَدبَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النِضو: الدابّة التي أهزَلَتها الأسفار و أذهبت لحمها (النهاية: ج‌۵ ص‌۷۲ «نضو»). و الأدبر تقدّم معناه في الهامش السابق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! ثُمَّ خَرَجَ إلَيَّ مِنكُم جُنَيدٌ مُتَذائِبٌ ضَعيفٌ (كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى ٱلْمَوْتِ وَ هُمْ يَنظُرُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۳۹، بحار الأنوار: ج‌۳۴ ص‌۳۲ ح‌۹۰۵ و راجع الغارات: ج‌۱ ص‌۲۹۷ و تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۱۰۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;452&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: گرفتار كسانى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه چون فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، پیروى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و آن گاه كه فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم، پاسخ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. اى ناكَسان! براى یارى كردن پروردگارتان منتظر چیستید؟ آیا آیینى نیست كه شما را گرد آورد و غیرتى نیست كه شما را به خروش آورد؟ من در میان شما به كمک&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى ایستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و با فریاد، از شما یارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم. نه سخنم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنوید، نه فرمانم را گردن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهید، تا آن جا كه كارها سرانجام شومى را نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. با شما نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان خونخواهى كرد و نه به خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رسید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما را به یارى برادرانتان فرا خواندم؛ ولی همچون شتر بیمار نالیدید و چون شتر لاغر و زخمى سستى كردید. آن سپاه اندک و آشفته و ناتوان هم كه از سوى شما نزد من آمدند، چنان بودند كه (گويا به سوى مرگ فرستاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و آنان نگران اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: آفَةُ الجُندِ مُخالَفَةُ القادَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج‌۳ ص‌۱۰۳ ح‌۳۹۳۲، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۱۸۲ ح‌۳۷۳۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;453&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: آفت لشكر، سرپیچى از فرماندهان است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۲۷۸ (الآداب الإیجابیّة / طاعة القادة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: ص۲۷۹ (بایسته‌های جهاد / اطاعت از فرماندهان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-المبارزة-بغیر-إذن-الإمام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۴: الدَّعوَةُ إلَى المُبارَزَةِ بِغَیرِ إذنِ الإمامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مبارزطلبی بدون اجازۀ امام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامِهِ لِابنِهِ الحَسَنِ علیه‌السلام -: لا تَدعُوَنَّ إلیٰ مُبارَزَةٍ، فَإِن دُعيتَ إلَيها فَأَجِب؛ فَإِنَّ الدّاعِيَ إلَيها باغٍ، وَ الباغِيَ مَصروعٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة ۲۳۳، عيون الحكم و المواعظ: ص‌۵۲۷ ح‌۹۵۸۷، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۴ ح‌۶۶۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;454&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به فرزند خود، حسن علیه‌السلام -: تو هیچ&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه به پیكار تن به تن دعوت مكن و اگر به پیكار دعوت شدى، پاسخ ده؛ چرا كه دعوت&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده به پیكار، ستمكار است و ستمكار، شكست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده [و خوار] است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمرِو بن جُمَيع عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: سُئِلَ عَنِ المُبارَزَةِ بَينَ الصَّفَّينِ بَعدَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تهذيب الأحکام: «بغیر إذن الإمام»، و هو الأنسب. قال الشهید الأوّل: يكره المبارزة بين الصفّين بغير إذن الإمام، و يحرم إن منع، و يجب إن ألزم (الدروس الشرعیة: ج‌۲ ص‌۳۳).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذنِ الإِمامِ علیه‌السلام، قالَ: لا بَأْسَ، و لٰكِن لا يُطلَبُ إلّا بِإِذنِ الإِمامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۵ ص‌۳۴ ح‌۱، تهذيب الأحکام: ج‌۶ ص‌۱۶۹ ح‌۳۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;455&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل عمرو بن جُمَیع -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ مبارزه[ی تن به تن] میان دو سپاه پس از اذن امام پرسیده شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اشكالى ندارد؛ امّا جز به اذن امام درخواست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَنِ عَلِيٍّ علیه‌السلام أنَّهُ رَخَّصَ فِي المُبارَزَةِ، و ذَكَرَ مَن بارَزَ عَلیٰ عَهدِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;456&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: در بارۀ علی علیه‌السلام روایت شده است که او اجازۀ مبارزطلبی داد و فرمود در زمان پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله کسی این کار را کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التنازع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۵: التَّنازُعُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ستیزه کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ أَطِيعُواْ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَا تَنَـٰزَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَ ٱصْبِرُواْ إِنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و از خدا و فرستادۀ او فرمان بريد و با هم ستيزه مكنيد كه سست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید و هیبت [و شُکوه] شما از بین مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، و شكيبايى ورزید، كه همانا خدا با شكيبايان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: التوبة: ۳۶ و آل عمران: ۱۵۲ - ۱۵۵ و الصف: ۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: توبه: آیۀ ۳۶ و آل عمران: آیۀ ۱۵۲ - ۱۵۵ و صف: آیۀ ۴.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ أَطِيعُواْ ٱللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَا تَنَـٰزَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَ ٱصْبِرُواْ إِنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ) -: هٰذِهِ الآيَةُ نَزَلَت حينَ أشارَ خَبّابُ بنُ المُنذِرِ عَلَى النَّبِيِّ صلّی اللّه علیه و آله أن يَنتَقِلَ مِن مَكانِهِ حَتّیٰ يَنزِلوا عَلَى الماءِ و يَجيؤوهُم مِن خَلفِهِم، فَقالَ بَعضُهُم: لا تَنغَفِرُ مِعصاتَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في فقه القرآن للراوندي: «لا تنقض مصافَّك».&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَسولَ اللّه، فَتَنازَعوا، فَنَزَلَتِ الآيَةُ، و عَمِلَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ قَولِ خَبّابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان في تفسير القرآن: ج‌۵ ص‌۱۵۵، فقه القرآن للراوندي: ج‌۱ ص‌۳۴۱ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;457&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (از خدا و فرستادۀ او فرمان برید و با هم ستیزه مکنید که سست می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردید و هیبت [و شُکوه] شما از بین می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، و شکیبایی ورزید، که خدا با شکیبایان است) -: این آیه زمانی نازل شد که خبّاب بن منذر [در جنگ بدر] به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله مشورت داد که از این جایی که هست، به جایی در کنار آب منتقل شوند و از پشت سر دشمن وارد شوند، یکی از صحابه گفت: ای پیامبر خدا! به حرف این گوش نده.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن راوندی، به جای این جمله، «جای صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایت را به هم نزن» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;میان آن دو نزاع در گرفت. پس این آیه نازل شد و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله طبق گفتۀ خَبّاب عمل کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوهن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۶: الوَهنُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سستی ورزیدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لَا تَهِنُواْ وَ لَا تَحْزَنُواْ وَ أَنتُمُ ٱلَاعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هرگز [در برابر دشمن] سست نشويد و [از مصیبت‌هایی كه بر شما وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود] غمگين مباشيد كه شما برتريد، اگر مؤمن باشيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(فَلَا تَهِنُواْ وَ تَدْعُواْ إِلَى ٱلسَّلْمِ وَ أَنتُمُ ٱلَاعْلَوْنَ وَ ٱللهُ مَعَكُمْ وَ لَن يَتِرَكُمْ أَعْمَـٰـلَكُمْ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: ۳۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(پس سستى نورزيد و [دشمن را] به آشتى دعوت نكنيد، در حالى كه شما برتريد و خدا با شماست و هيچ گاه عمل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما را بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ لاَ تَهِنُواْ فِى ٱبْتِغَاءِ ٱلْقَوْمِ إِن تَكُونُواْ تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ وَ تَرْجُونَ مِنَ ٱللهِ مَا لَا يَرْجُونَ وَ كَانَ ٱللهُ عَلِيمًا حَكِيمًا).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۱۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در جستجو و تعقيب آن گروه (كفّار) سستى نورزيد. اگر شما درد و رنج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشيد، آنها نيز مانند شما درد و رنج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند و شما چيزى را از خدا اميد داريد كه آنها اميد ندارند، و خدا همواره دانا و حكيم است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: ۱۴۶.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: آل عمران: آیۀ ۱۴۶.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: و لَعَمري! ما عَلَيَّ مِن قِتالِ مَن خالَفَ الحَقَّ و خابَطَ الغَيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: خابط الغيّ: كأنّه جعله و الغيّ متخابطين، يخبط أحدهما للآخر، و ذلك أشدّ مبالغة من أن تقول: خبط في الغيّ؛ لأنّ من يخبط و يخبطه غيره يكون أشدّ اضطراباً ممّن يخبط و لا يخبطه غيره (شرح نهج البلاغة: ج‌۱ ص‌۳۳۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن إدهانٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِدهان: النفاقُ و تركُ المناصحةِ و الصدقِ (مجمع البحرين: ج‌۱ ص‌۶۱۷ «دهن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا إيهانٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحدید: الإِيهان: مصدر أوهنتُه؛ أي أضعفته. و يجوز وهنته (شرح نهج البلاغة لابن ابي الحدید: ج‌۱ ص‌۳۳۱).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاتَّقُوا اللّٰهَ عِبادَ اللّه، و فِرّوا إلَى اللّه مِنَ اللّه، وَ امضوا فِي الَّذي نَهَجَهُ لَكُم، و قوموا بِما عَصَبَهُ بِكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَصَبَه بكم: أي شدّه و ربطه بكم، بمعنى ألزمكم أداءه و الإتيان به (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱ ص‌۶۰۷ «عصب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَعَلِيٌّ ضامِنٌ لِفَلجِكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفُلْج: الظفَر و الفَوز (لسان العرب: ج‌۲ ص‌۳۴۷ «فلج»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آجِلاً، إن لَم تُمنَحوهُ عاجِلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۴، بحار الأنوار: ج‌۲۹ ص‌۴۶۴ ح‌۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;458&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به جان خودم سوگند كه در جنگ با حق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستیزان و فرو رفتگان در ورطۀ گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى، هرگز سازشكارى و سستى روا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارم. پس - اى بندگان خدا - از خدا پروا كنید و از [عذاب] خدا به خدا بگریزید و در راه روشنى كه فراپیش شما نهاده است، پیش روید و به آنچه شما را بِدان مكلّف داشته، اقدام كنید. اگر در این دنیا پیروزى نصیب شما نشد، على، پیروزى آن دنیا را براى شما ضمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۷: الفِرارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: گریختن از میدان جنگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبَارَ * وَ مَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللهِ وَ مَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۱۵ - ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! هنگامى كه با كافران رو به رو شديد، در حالى كه با انبوه لشكرشان به سوى شما پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند، به آنها پشت نكنيد [و پا به فرار نگذاريد] * و هر كه در آن روز به آنها پشت كند - مگر آن كه در جستجوى طرفى ديگر براى ادامۀ نبرد (شگرد عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى براى حمله) يا انتخاب محلّى براى پيوستن به گروهى [همرزم] باشد - حتماً خشم خدا را همراه خود ساخته و پناهگاه او دوزخ است و آن، بد جاى بازگشتى است!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَلَّوْاْ مِنكُمْ يَوْمَ ٱلْتَقَى ٱلْجَمْعَانِ إِنَّمَا ٱسْتَزَلَّهُمُ ٱلشَّيْطَـٰنُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُواْ وَ لَقَدْ عَفَا ٱللهُ عَنْهُمْ إِنَّ ٱللهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۵۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(البتّه كسانى از شما كه [در جنگ اُحُد] در روزى كه دو گروه با هم برخورد كردند به دشمن پشت كردند، جز اين نيست كه شيطان آنها را به سبب برخى از گناهانى كه كسب كرده بودند، بلغزانيد و البتّه خداوند از آنها در گذشت. به درستی كه خداوند، بسيار آمرزنده و بردبار است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الأحزاب: ۱۳ - ۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: احزاب: آیۀ ۱۳ - ۱۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عقيل الخزاعي: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ علیه‌السلام كانَ إذا حَضَرَ الحَربَ يوصي لِلمُسلِمينَ بِكَلِماتٍ فَيَقولُ:... إنَّ الرُّعبَ وَ الخَوفَ مِن جِهادِ المُستَحِقِّ لِلجِهادِ وَ المُتَوازِرينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموازَرَةُ علی العمل: المعاونة علیه (لسان العرب: ج‌۵ ص‌۲۸۲ «وزر»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى الضَّلالِ ضَلالٌ فِي الدّينِ، و سَلبٌ لِلدُّنيا مَعَ الذُّلِّ وَ الصَّغارِ، و فيهِ استيجابُ النّارِ بِالفِرارِ مِنَ الزَّحفِ عِندَ حَضرَةِ القِتالِ، يَقولُ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (يَـأَيُّهَا ٱلَّذِيـنَ ءَامَنُواْ إِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ زَحْفًا فَـلَا تُوَلُّوهُمُ ٱلأَدْبَارَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۶ و ۳۸ ح‌۱، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۴۷ ح‌۶۵۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;459&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از عقیل خزاعى -: امیر مؤمنان علیه‌السلام چنین بود كه وقتى در جنگ حاضر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترکیب عربی «حضر الحرب» را - که در متن عربی حدیث آمده است - دو گونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان خواند: یکى با فتحۀ «باء» چنان که در متن الکافی چاپ دار الحدیث آمده و ترجمه بر این اساس صورت گرفت و دیگر با ضمّۀ «باء»؛ یعنى وقتى جنگ پیش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد. (م).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کلماتی را به مسلمانان سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... بیم و ترس از جهاد با كسى كه سزاوار جنگ و از یاورانِ بر گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى است، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى در دین، و تاراج بردن دنیا همراه با خوارى و كوچكى، و مایۀ سزاوارى آتش است، به علّت فرار از كارزار در زمان پیش آمدن جنگ. خداوند مى‌فرماید: (اى كسانى كه ایمان آوردید! هنگامی که با کافران رو به رو شدید، در حالی که با انبوه لشکرشان به سوی شما پیش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند، به آنان پشت نكنید [و پا به فرار نگذارید]).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عبيد بن زرارة: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّه علیه‌السلام: أخبِرني عَنِ الكَبائِرِ. فَقالَ: هُنَّ خَمسٌ، و هُنّ مِمّا أوجَبَ اللّٰهُ عَلَيهِنَّ النّارَ، قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ ...: (يَـأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوهُمُ ٱلأَدْبَارَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۲۷۳ ح‌۱۷، ثواب الأعمال: ص‌۲۷۷ ح‌۱، علل الشرائع: ص‌۴۷۵ ح‌۳، بحار الأنوار: ج‌۷۹ ص‌۵ ح‌۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;460&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال - به نقل از عبید بن زراره -: به امام صادق علیه‌السلام گفتم: مرا از گناهان كبیره آگاه کنید. فرمود: «پنج گناه است كه خدا وعدۀ آتش به آن داده است:... خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (اى کسانی که ایمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید! هنگامى كه با کافران رو به رو شدید، در حالی که با انبوه لشکرشان به سوی شما پیش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آیند، به آنها پشت نکنید [و پا به فرار نگذارید]).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ أكبَرَ الكَبائِرِ عِندَ اللّه يَومَ القِيامَةِ: إشراكٌ بِاللّه، و قَتلُ النَّفسِ المُؤمِنَةِ بِغَيرِ حَقٍّ، وَ الفِرارُ يَومَ الزَّحفِ في سَبيلِ اللّه.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج‌۴ ص‌۱۵۰ ح‌۷۲۵۵ عن عمرو بن حزم؛ تهذيب الأحكام: ج‌۴ ص‌۱۵۰ ح‌۱۴۱۷&lt;br /&gt;<br /> عن أبي الصامت عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الخصال: ص‌۴۱۱ ح‌۱۵ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه‌السلام و كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;461&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترین گناهان كبیره نزد خداوند در روز قیامت، شرک ورزیدن به خداست و به ناحق كشتن انسان مؤمن و فرار از میدان جنگ در راه خدا.…&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله - لَمّا سُئِلَ عَنِ الكَبائِرِ -: هُنَّ سَبعٌ، أعظَمُهُنَّ: إشراكٌ بِاللّه عزّ و جلّ... و فِرارٌ يَومَ الزَّحفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج‌۷ ص‌۸۹ عن عبيد بن عمير عن أبيه؛ الكافي: ج‌۲ ص‌۲۷۷ ح‌۳ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الخصال: ص‌۳۶۴ ح‌۵۶ عن عبدالرحمٰن بن کثیر عن الإمام الصادق علیه‌السلام و كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۷ ص‌۱۷۰ ح‌۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;462&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - وقتی که از گناهان كبیره پرسیده شد -: آنها هفت گناه اند كه بزرگترینشان، شرک ورزیدن به خداست... و فرار از میدان جنگ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: عاوِدُوا الكَرَّ وَ استَحيوا مِنَ الفَرِّ؛ فَإِنَّهُ عارٌ فِي الأَعقابِ، و نارٌ يَومَ الحِسابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۶۶، خصائص الأئمّة:: ص‌۷۶، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۷۷ ح‌۴۶۵؛ تاريخ دمشق: ج‌۴۲ ص‌۴۶۰ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;463&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیاپى یورش برید و از گریختن شرم كنید، كه گریختن از میدان جنگ، ننگى است جاویدان در میان نسل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و روزگاران آینده و آتشی است در روز رستاخیز.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - لِأَصحابِهِ -: إذا لَقيتُم عَدُوَّكُم فِي الحَربِ فَأَقِلُّوا الكَلامَ وَ اذکُرُوا اللّٰهَ عزّ و جلّ ... و لا تُوَلّوهُمُ الأَدبارَ؛ فتُسخِطُوا اللّٰهَ - تَبارَكَ و تَعالیٰ - و تَستَوجِبوا غَضَبَهُ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۲ ح‌۵ عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الخصال: ص‌۶۱۷ ح‌۱۰، تحف العقول: ص‌۱۰۷، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۲ ح‌۶۶۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;464&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - خطاب به یاران خود -: هر گاه در جنگ با دشمن رو در رو شدید، سخنتان را كوتاه كنید و خدا را یاد كنید... و به دشمنان پشت نكنید، كه [با این كار،] خداوند - تبارک و تعالى - را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنجانید و موجب خشم او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: وَٱيمُ اللّه! لَئِن فَرَرتُم مِن سَيفِ العاجِلَةِ لا تَسلَموا مِن سَيفِ الآخِرَةِ، و أَنتُم لَهاميمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لهاميم العرب: أي ساداتهم، جمع لهموم؛ و هو الجواد من الناس و الخيل (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۶۵۲ «لهم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرَبِ وَ السَّنامُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنام كلّ شيء: أعلاه (لسان العرب: ج‌۱۲ ص‌۳۰۶ «سنم»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَعظَمُ، إنَّ فِي الفِرارِ مَوجِدَةَ اللّه، وَ الذُّلَّ اللّازِمَ، وَ العارَ الباقِيَ، و إنَّ الفارَّ لَغَيرُ مَزيدٍ في عُمُرِهِ، و لا مَحجوزٍ بَينَهُ و بَينَ يَومِهِ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ الرّائِحُ إلَى اللّه كَالظَّمآنِ يَرِدُ الماءَ؟ الجَنَّةُ تَحتَ أطرافِ العَوالي، اليَومَ تُبلَى الأَخبارُ. وَ اللّه، لَأَنَا أشوَقُ إلیٰ لِقائِهِم مِنهُم إلیٰ دِيارِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۱۲۴، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۵ ح‌۶۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;465&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: به خدا سوگند اگر از شمشیر این دنیا بگریزید، از شمشیر آن جهان نخواهید رهید. شما اشراف و بزرگان عرب هستید. همانا فرار از جنگ موجب خشم خداوند و خوارى همیشگى و ننگ جاویدان است. به عُمر فرار كننده از میدان جنگ هرگز چیزى افزوده نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نیز چیزى مانع مرگش نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كیست كه همچون تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، به سوى حق رود؟ بهشت، زیر لبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. امروز، نهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آزموده و آشكار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. به خدا سوگند كه من به رویارویى آنان، بیش از آن اشتیاق دارم كه آنها براى رسیدن به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود مشتاق اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مالك بن أعين: حَرَّضَ أميرُ المُؤمِنينَ - صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ - النّاسَ بِصِفّينَ، فَقالَ:... رَحِمَ اللّٰهُ امرَأً واسیٰ أخاهُ بِنَفسِهِ و لَم يَكِل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَکَلتُ الأمر إلیه: فوّضته إلیه واکتفیت به (المصباح المنیر: ص‌۶۷۰ «وکل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قِرنَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِرن: الکُفء و النظیر في الشجاعة و الحرب (النهایة: ج‌۴ ص‌۵۴ «قرن»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلیٰ أخيهِ، فَيَجتَمِعَ قِرنُهُ و قِرنُ أخيهِ، فَيَكتَسِبَ بِذٰلِكَ اللّائِمَةَ و يَأتِيَ بِدَناءَةٍ. و كَيفَ لا يَكونُ كَذٰلِكَ و هُوَ يُقاتِلُ الاِثنَينِ، و هٰذا مُمسِكٌ يَدَهُ قَد خَلّیٰ قِرنَهُ عَلیٰ أخيهِ هارِباً مِنهُ يَنظُرُ إلَيهِ و هٰذا! فَمَن يَفعَلهُ يَمقُتهُ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَعَرَّضوا لِمَقتِ اللّه عزّ و جلّ، فَإِنَّما مَمَرُّكُم إلَى اللّه، و قَد قالَ اللّٰهُ عزّ و جلّ: (لَّن يَنفَعَكُمُ ٱلْفِرَارُ إِن فَرَرْتُم مِّنَ ٱلْمَوْتِ أَوِ ٱلْقَتْلِ وَ إِذًا لَّا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: ۱۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ٱيمُ اللّه! لَئِن فَرَرتُم مِن سُيوفِ العاجِلَةِ لا تَسلَمونَ مِن سُيوفِ الآجِلَةِ. فَاستَعينوا بِالصَّبرِ وَ الصِّدقِ؛ فَإِنَّما يَنزِلُ النَّصرُ بَعدَ الصَّبرِ، فَجاهِدوا فِي اللّه حَقَّ جِهادِهِ، و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۰ ح‌۴، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۲۶۶، وقعة صفّين: ص‌۲۳۵ كلاهما نحوه؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۱۷ عن أبي عمرة الأنصاري نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;466&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از مالک بن اَعیَن -: امیر مؤمنان - که درودهای خدا بر او باد - مردم را در [نبرد] صفّین، تشویق كرد و فرمود: «... خدا رحمت كند كسى را كه برادرش را یارى رسانَد و حریفش را به برادرش وا مگذارد تا نزد او حریف خود و حریف برادرش جمع گردند و با این كار، سرزنش كسب كند و مرتكب پستى گردد! و چرا چنین نباشد، در حالی كه [برادرش] با دو نفر پیكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و او [از نبرد] دست كشیده و حریفش را به برادرش وا نهاده، در حالى كه از حریف، گریزان است و به دشمن و برادرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد. هر كه چنین كند، خداوند، او را دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خود را در معرض دشمنىِ خداوند عزّ و جلّ قرار ندهید كه همانا گذر شما به سوى خداوند است. خداوند عزّ و جلّ فرمود: (فرار کردن، به شما سودى نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رساند، اگر از مرگ یا پیكار بگریزید و در آن صورت، جز اندكى بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند نخواهید شد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، اگر از شمشیر دنیا بگریزید، از شمشیرهاى آخرت در امان نیستید. پس، از شكیبایى و راستى مدد گیرید كه همانا پیروزى، پس از شكیبایى فرود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، و در راه خدا به درستى پیكار كنید، و نیرویى جز از سوی خداوند نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: لِيَعلَمِ المُنهَزِمُ بِأَنَّهُ مُسخِطٌ رَبَّهُ و مُوبِقٌ نَفسَهُ، إنَّ فِي الفِرارِ مَوجِدَةَ اللّه، وَ الذُّلَّ اللّازِمَ، وَ العارَ الباقِيَ، و فَسادَ العَيشِ عَلَيهِ، و إنَّ الفارَّ لَغَيرُ مَزيدٍ في عُمُرِهِ، و لا مَحجوزٍ بَينَهُ و بَينَ يَومِهِ، و لا يَرضیٰ ربُّهُ، و لَمَوتُ الرَّجُلِ مُحِقّاً قَبلَ إتيانِ هٰذِهِ الخِصالِ خَيرٌ مِنَ الرِّضا بِالتَّلبيسِ بِها وَ الإِقرارِ عَلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۴۱ ح‌۴ عن مالك بن أعين، وقعة صفّین: ص‌۲۵۶ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۷۲ ح‌۴۱۱؛ تاريخ الطبري: ج‌۵ ص‌۲۵ عن زيد بن وهب نحوه و راجع الكامل في التاريخ: ج‌۳ ص‌۳۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;467&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: فرار كننده باید بداند كه پروردگارش را به خشم آورده و هلاک كنندۀ خویش است. به درستى كه در فرار، دشمنى خداوند، خوارى همیشگى، ننگ جاودان و زندگى ناخوشایند است و فرار كننده، زیاد كنندۀ عمر خویش&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیست و با فرار او، میان او و روزى كه براى مرگش مقدّر شده، فاصله&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُفتد و خداوند را خشنود نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. مردن آدمى به راستى و حقیقت، پیش از ارتكاب این رفتار&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها (فرار از نبرد)، بهتر است از آلوده شدن به این رفتارها و تن دادن به آنها.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: كَتَبَ عَلِيُّ بنُ موسَى الرِّضا علیه‌السلام إلیٰ مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ فيما كَتَبَ مِن جَوابِ مَسائِلِهِ:... حَرَّمَ اللّٰهُ تَعالَى الفِرارَ مِنَ الزَّحفِ؛ لِما فيهِ مِنَ الوَهنِ فِي الدّينِ، وَ الاِستِخفافِ بِالرُّسُلِ وَ الأَئِمَّةِ العادِلَةِ، و تَركِ نُصرَتِهِم عَلَى الأَعداءِ، وَ العُقوبَةِ لَهُم عَلیٰ إنكارِ ما دُعوا إلَيهِ مِنَ الإِقرارِ بِالرُّبوبِيَّةِ، و إظهارِ العَدلِ، و تَركِ الجَورِ، و إماتَةِ الفَسادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فی المصدر: «و إماتَتِهِ وَ الفَسادِ»، و ما أثبتناه من المصادر الاُخری.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و لِما في ذٰلِكَ مِن جُرأَةِ العَدُوِّ عَلَى المُسلِمينَ، و ما يَكونُ في ذٰلِكَ مِنَ السَّبيِ وَ القَتلِ، و إبطالِ حَقِّ دينِ اللّه عزّ و جلّ، و غَيرِهِ مِنَ الفَسادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۳ ص‌۵۶۵ ح‌۴۹۳۴، عيون أخبار الرضا علیه‌السلام: ج‌۲ ص‌۹۲ ح‌۱، علل الشرائع: ص‌۴۸۱ ح‌۱ كلاهما عن محمّد بن سنان، بحار الأنوار: ج‌۶ ص‌۹۸ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;468&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: امام رضا علیه‌السلام در پاسخ پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محمّد بن سنان به او نوشت: «... خداوند، فرار از میدان جهاد را حرام كرد؛ چون موجب ضعف دین و خفیف شدن پیامبران و پیشوایان عادل و بر حق: است و [نیز موجب] یارى نكردن آنان در برابر دشمنانشان و كیفر ندادنشان به خاطر نپذیرفتن آنچه بِدان دعوت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند - یعنى اقرار به یگانگى خدا و رعایت عدالت و ترک ستم و از بین بردن بیدادگرى و تبهكارى -، به علاوه این كه موجب دلیر شدن دشمن بر مسلمانان و در نتیجه اسارت و كشتار [مسلمانان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] و از میان بردن دین خدا و دیگر مفاسد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: مَن فَرَّ مِنِ اثنَينِ فَقَد فَرَّ، و مَن فَرَّ مِن ثَلاثَةٍ لَم يَكُن فارّاً؛ لِأَنَّ اللّهَ عزّ و جلّ افتَرَضَ عَلَى المُسلِمينَ أن يُقاتِلوا مِثلَي أعدادِهِم مِنَ المُشرِكينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;469&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هر كس از برابر دو نفر بگریزد، كارش گریختن به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید، و اگر از برابر سه نفر بگریزد، فرار كننده به شمار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؛ زیرا خداوند عزّ و جلّ بر مسلمانان جنگیدن با دو برابر تعداد خودشان از مشرکان را واجب کرده است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام - مِمّا كانَ يَقولُ -: مَن فَرَّ مِن رَجُلَينِ فِي القِتالِ مِنَ الزَّحفِ فَقَد فَرَّ، و مَن فَرَّ مِن ثَلاثَةٍ فِي القِتالِ مِنَ الزَّحفِ فَلَم يَفِرَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۴ ح‌۱، تهذيب الأحکام: ج‌۶ ص‌۱۷۴ ح‌۳۴۲ کلاهما عن الحسن بن صالح، تفسير العيّاشي: ج‌۲ ص‌۲۰۷ ح‌۱۷۵۸ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;470&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام - از آنچه همواره می‌فرمود - هر كس در جنگ، از برابر دو مرد بگریزد، كارش گریختن به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید؛ امّا اگر در جنگ، از برابر سه نفر بگریزد، كارش گریختن به شمار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستئسار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۸: الاِستِئسارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بدون جراحت، اسیر یا تسلیم شدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا بَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِبَراءَةٍ مَعَ عَلِيٍّ علیه‌السلام، بَعَثَ مَعَهُ اُناساً، و قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: مَنِ استَأسَرَ مِن غَيرِ جِراحَةٍ مُثقِلَةٍ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۴ ح‌۲ عن مسمع بن عبد الملك، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۷۲ ح‌۳۳۳ عن الإمام الصادق عن آبائه:، النوادر للراوندي: ص‌۱۶۸ ح‌۲۶۰ عن الإمام الكاظم عن آبائه: نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۲۷۶ ح‌۱۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;471&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: زمانى كه پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله سورۀ برائت را به دست على علیه‌السلام فرستاد، كسانى را همراه او فرستاد و فرمود: «هر كه بدون داشتنِ زخمِ كارى اسیر گردد، از ما نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: حَرَّضَ رَسولُ اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله النّاسَ يَومَ حُنَینٍ فَقالَ: مَنِ استَأسَرَ مِن غَيرِ جِراحَةٍ مُثخِنَةٍ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;472&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در جنگ حُنَین، این گونه به جنگ ترغیب نمود و فرمود: «هر كس تن به اسارت دهد، بى آن كه زخمى كارى برداشته باشد، از ما نیست».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه علیه‌السلام: مَنِ استَأسَرَ مِن غَيرِ جِراحةٍ مُثقِلَةٍ فَلا يُفدیٰ مِن بَيتِ المالِ، و لٰكِن يُفدیٰ مِن مالِهِ إن أحَبَّ أهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۴ ح‌۳ عن السكوني عن الإمام الصادق علیه‌السلام، الجعفريّات: ص‌۷۹ عن الإمام الكاظم عن آبائه: نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;473&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: هر كس بدونِ جراحت شدید، تن به اسارت دهد، نباید براى آزادى او از بیت المال سَربَها داد؛ بلكه در صورت رضایت خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، سربهاى او باید از مال خودش پرداخت شود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۹: الخِيانَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: خیانت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَـٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَخُونُواْ ٱللهَ وَ ٱلرَّسُولَ وَ تَخُونُواْ أَمَـٰنَـٰتِكُمْ وَ أَنتُمْ تَعْلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۲۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به خدا و فرستادۀ او خيانت نورزيد و در امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود خيانت نكنيد، در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَإِن يُرِيدُواْ أَن يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ ٱللهُ هُوَ ٱلَّذِى أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: ۶۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر بخواهند تو را فريب دهند، به يقين، خداوند تو را بس است. اوست كسى كه تو را به نصرت [غيبى] خود و به وسيلۀ مؤمنان تقويت نمود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَإِن يُرِيدُواْ أَن يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ ٱللهُ هُوَ ٱلَّذِى أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ * وَ أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِى ٱلأَرْضِ جَمِيعًا مَّا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لَـٰكِنَّ ٱللهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) -: إنَّ هٰؤُلاءِ قَومٌ كانوا مَعَهُ مِن قُرَيشٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۷۹، بحار الأنوار: ج‌۷۱ ص‌۱۰۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;474&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و اگر بخواهند تو را فریب دهند، به یقین، خداوند براى تو بس است. اوست کسی که تو را به نصرت [غیبی] خود و به وسیلۀ مؤمنان تقویت نمود * و میان دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان اُلفت انداخت، كه اگر آنچه در روى زمین است، همه را خرج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانستى میان دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان اُلفت بر قرار كنى؛ ولى خدا بود كه میان آنان اُلفت انداخت. به درستی كه او تواناى حكیم است) -: اینان گروهی از قریش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند که با پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بودند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (يَـأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ عَدُوِّى وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: ۱.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt; -: نَزَلَت في حاطِبِ بنِ أبي بَلتَعَةَ، و لَفظُ الآيَةِ عامٌّ و مَعناهُ خاصٌّ، و كانَ سَبَبُ ذٰلِكَ أنَّ حاطِبَ بنَ أبي بَلتَعَةَ كانَ قَد أسلَمَ و هاجَرَ إلَى المَدينَةِ، و كانَ عِيالُهُ بِمَكَّةَ، و كانَت قُرَيشٌ تَخافُ أن يَغزُوَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَصاروا إلیٰ عِيالِ حاطِبٍ و سَأَلوهُم أن يَكتُبوا إلیٰ حاطِبٍ يَسأَلوهُ عَن خَبَرِ مُحَمَّدٍ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و هَل يُريدُ أن يَغزُو مَكَّةَ؟ فَكَتَبوا إلیٰ حاطِبٍ يَسأَلونَهُ عَن ذٰلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إلَيهِم حاطِبٌ أنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يُريدُ ذٰلِكَ، و دَفَعَ الكِتابَ إلَى امرَأَةٍ تُسَمّیٰ صَفِيَّةَ، فَوَضَعَتهُ في قَرنِها و مَرَّت، فَنَزَلَ جَبرَئيلُ علیه‌السلام عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله فَأَخبَرَهُ بِذٰلِكَ، فَبَعَثَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أميرَ المُؤمِنينَ علیه‌السلام وَ الزُّبَيرَ بنَ العَوّامِ في طَلَبِها فَلَحِقوها. فَقالَ لَها أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: أينَ الكِتابُ؟ فَقالَت: ما مَعي. فَفَتَّشوها فَلَم يَجِدوا مَعَها شَيئاً، فَقالَ الزُّبَيرَ: ما نریٰ مَعَها شَيئاً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام: وَ اللّه، ما كَذَبَنا رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، و لا كَذَبَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلیٰ جَبرَئيلَ علیه‌السلام، و لا كَذَبَ جَبرَئيلُ عَلَى اللّه جَلَّ ثَناؤُهُ. وَ اللّه، لَتُظهِرِنَّ لِيَ الكِتابَ أو لَاُوردِنَّ رَأسَكِ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله !&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: تَنَحَّيا حَتّیٰ اُخرِجَهُ، فَأَخرَجَتِ الكِتابَ مِن قَرنِها، فَأَخَذَهُ أميرُ المُؤمِنينَ علیه‌السلام و جاءَ بِهِ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: يا حاطِبُ، ما هٰذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ حاطِبٌ: وَ اللّه يا رَسولَ اللّه، ما نافَقتُ و لا غَيَّرتُ و لا بَدَّلتُ، و إنّي أشهَدُ أن لا إلٰهَ إلَّا اللّٰهُ، و أَنَّكَ رَسولُ اللّه حَقّاً، ولٰكِنَّ أهلي و عِيالي كَتَبوا إلَيَّ بِحُسنِ صَنيعِ قُرَيشٍ إلَيهِم، فَأَحبَبتُ أن اُجازِيَ قُرَيشاً بِحُسنِ مُعاشَرَتِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّٰهُ جَلَّ ثَناؤُهُ عَلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: (بِسْمِ ٱللهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ * يَـأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ عَدُوِّى وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ) إلیٰ قَولِهِ (لَن تَنفَعَكُمْ أَرْحَامُكُمْ وَ لَا أَوْلَادُكُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۲ ص‌۳۶۱، الإرشاد: ج‌۱ ص‌۵۷ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۱۱۲ ح‌۵؛ صحيح البخاري: ج‌۶ ص‌۲۵۴۳ ح‌۶۵۴۰ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;475&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! دشمن من و دشمن خويش را دوست خود قرار ندهيد. شما به آنها اظهار محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد) -: این آیه در بارۀ حاطب بن ابی بَلتَعه نازل شد. بنا بر این، گر چه لفظ آیه عام است، امّا معنا [و مصداقش] خاص است. علّت نزولش هم این بود که حاطب بن ابی بلتعه اسلام آورده و به مدینه هجرت کرده بود؛ امّا خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در مکّه بودند. قریش که نگران بود پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به مکّه حمله کند، نزد خانوادۀ حاطب رفتند و از آنها خواستند نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای به حاطب بنویسند و از او بخواهند به آنان خبر دهد که آیا محمّد قصد حمله به مکّه را دارد یا خیر. خانوادۀ حاطب هم به او نوشتند و این را از او خواستند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاطب به آنها نوشت: «پیامبر خدا چنین قصدی دارد» و نامه را به زنی به نام صفّیه داد. آن زن، نامه را میان گیسوان خود گذاشت و به طرف مکّه حرکت کرد. جبرئیل بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرود آمد و ماجرا را به او خبر داد. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله امیر مؤمنان علیه‌السلام و زبیر بن عوّام را در تعقیب صفیّه فرستاد و آنها خود را به او رساندند. امیر مؤمنان علیه‌السلام به او فرمود: «نامه کجاست؟». صفیّه گفت: چیزی با من نیست. او را تفتیش کردند؛ امّا نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای پیدا نکردند. زبیر گفت: چیزی با او نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بینیم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امیر مؤمنان [به صفیّه] فرمود: «به خدا سوگند، پیامبر خدا به ما دروغ نگفته و [پیامبر] به جبرئیل علیه‌السلام دروغ نبسته و جبرئیل هم به خدای متعال دروغ نبسته است! یا نامه را برای من ظاهر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنی، یا سرت را نزد پیامبر خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفیّه گفت: کنار بروید تا آن را برایتان بیرون بیاورم. آن گاه نامه را از میان گیسوانش در آورد. امیر مؤمنان، آن را گرفت و نزد پیامبر خدا آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا به حاطب فرمود: «ای حاطب! این چیست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاطب گفت: ای پیامبر خدا! به خدا سوگند که من نه منافق شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، نه از دین برگشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. شهادت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم که معبودی جز خدای یگانه نیست و تو حقیقتاً پیامبر خدا هستی؛ امّا خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به من نوشتند که قریش با آنان نیکی کرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و من خواستم به قریش به خاطر خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتاری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان پاداشی داده باشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند متعال، این آیه را بر پیامبر خدا فرو فرستاد: (به نام خداوند مهرگستر مهربان * اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! دشمن من و دشمن خويش را دوست خود قرار ندهيد. شما به آنها اظهار محبّت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد) تا (خویشاوندان و فرزندانتان در روز قیامت نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند سودی به شما برسانند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغلول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۰: الغُلولُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: دستبرد زدن به غنائم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَمَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن يَغُلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُلُول: هو الخيانة في المغنم و السرقة من الغنيمة قبل القسمة. و كلّ من خان في شيء خُفية فقد غَلَّ. و سمّيت غُلولاً لأنّ الأيدي فيها مغلولة؛ أي ممنوعة مجعول فيها غلّ (النهاية: ج‌۳ ص‌۳۸۰ «غلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَن يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ ثُمَّ تُوَفَّی كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَ هُمْ لَا يُظْـلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هيچ پيامبرى را نسزد كه [به امّت خود در غنیمت و جز آن] خيانت كند و هر كس خيانت نمايد، روز قيامت، آنچه را که به خيانت برده است، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. سپس به هر نَفْسى در برابر آنچه به دست آورده، جزاى كامل داده می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و البتّه به آنان ستم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر علیه‌السلام - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ مَن يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ) -: مَن غَلَّ شَيئاً، رَآهُ يَومَ القِيامَةِ فِي النّارِ، ثُمَّ يُكَلَّفُ أن يَدخُلَ إلَيهِ فَيُخرِجَهُ مِنَ النّارِ، (ثُمَّ تُوَفَّیٰ كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَ هُمْ لاَ يُظْـلَمُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۱۲۲ عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۶۱ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;476&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر علیه‌السلام - در بارۀ (و هر كه [در غنائم] خيانت كند، روز قيامت، آنچه را كه به خيانت بُرده است، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد) -: هر كس از غنائم چیزى بدزدد، روز قیامت، آن را داخل آتش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ببیند و مكلّف می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه برود و آن را از داخل آتش بیرون آورد. (سـپـس به هر نَفْسی، در برابر آنچه به دست آورده، جزای کامل داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و البتّه به آنان ستم نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ رِضَا النّاسِ لا يُملَكُ، و أَلسِنَتَهُم لا تُضبَطُ، فَكَيفَ تَسلَمونَ مِمّا لَم يَسلَم مِنهُ أنبِياءُ اللّه و رُسُلُهُ و حُجَجُهُ؟... ألَم يَنسُبوهُ يَومَ بَدرٍ إلیٰ أنَّهُ أخَذَ لِنَفسِهِ مِنَ المَغنَمِ قَطيفَةً حَمراءَ حَتّیٰ أظهَرَهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ عَلَى القَطيفَةِ، و بَرَّأَ نَبِيَّهُ صلّی اللّه علیه و آله مِنَ الخِيانَةِ، و أَنزَلَ في كِتابِهِ: (وَمَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن يَغُلَّ) الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص‌۱۶۴ ح۱۶۳ عن علقمة، بحار الأنوار: ج‌۷۰ ص‌۲ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;477&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: رضایت مردم به دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نگاه داشت. چگونه از چیزى كه پیامبران الهى و فرستادگان و حجّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداوند در سلامت و امان نماندند، سالم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانید؟!... آیا در جنگ بدر به او نسبت ندادند كه پارچۀ قرمزى را از غنیمت براى خود برداشته، تا آن كه خداوند عزّ و جلّ [جاى] آن پارچه را براى پیامبرش روشن كرد و پیامبرش را از خیانت در غنیمت مبرّا ساخت و آن را در كتابش چنین آورد: (و سزامند پیامبر نیست كه در غنیمت خیانت كند) (تا پایان آیه).&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي - في قَولِهِ تَعالیٰ: (وَ مَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن يَغُلَّ وَ مَن يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ) -: فَإِنَّ هٰذِهِ نَزَلَت في حَربِ بَدرٍ، و هِيَ مَعَ الآياتِ الَّتي فِي الأَنفالِ في أخبارِ بَدرٍ، و قَد كُتِبَت في هٰذِهِ السّورَةِ مَعَ أخبارِ اُحُدٍ. و كانَ سَبَبُ نُزولِها أنَّهُ كانَ فِي الغَنيمَةِ الَّتي أصابوها يَومَ بَدرٍ قَطيفَةٌ حَمراءُ، فَفُقِدَت، فَقالَ رَجُلٌ مِن أصحابِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: ما لَنا لا نَرَى القَطَيفَةَ؟ ما أظُنُّ إلّا أنَّ رَسولَ اللّه أخَذَها! فَأَنزَلَ اللّٰهُ في ذٰلِكَ: (وَ مَا كَانَ لِنَـبِىٍّ أَن يَغُلَّ...) إلخ. فَجاءَ رَجُلٌ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، فَقالَ: إنَّ فُلاناً غَلَّ قَطيفَةً فَأَخبَأَها هُنالِكَ! فَأَمَرَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله بِحَفرِ ذٰلِكَ المَوضِعِ، فَأَخرَجَ القَطيفَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۱۲۶، مجمع البيان: ج‌۲ ص‌۸۷۲ عن ابن عبّاس نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۲۶۸ ح‌۷؛ سنن أبي داوود: ج‌۴ ص‌۳۱ ح‌۳۹۷۱ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;478&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی - در بارۀ این سخن خداوند متعال: (و هیچ پیامبری را نسزد که [در غنیمت و جز آن] خیانت کند و هر كس خيانت كند، روز قيامت، آنچه را كه به خيانت برده است، می&lt;/span&gt;‌‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد) -: این آیه در جنگ بدر نازل شد. این آیه با آیاتی که در سورۀ انفال آمده، مربوط به اخبار بدر است؛ امّا در این سوره با اخبار اُحُد نوشته شده است. سبب نزولش هم این بود که در میان غنائمی که در جنگ بدر به دست مسلمانان افتاد، یک قطیفۀ قرمز وجود داشت و آن قطیفه ناپدید شد. مردی از صحابه گفت: از قطیفه خبری نیست. به گمانم پیامبر خدا آن را برداشته است. پس خداوند، این آیه را فرو فرستاد: (و هیچ پیامبری را نسزد که [در غنیمت و جز آن] خیانت کند...). در این هنگام، مردی نزد پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: فلانی قطیفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای را برداشته و در فلان جا زیر خاک پنهان کرده است. پیامبر خدا دستور داد آن جا را کندند و قطیفه را بیرون آورد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم علیه‌السلام: دَخَلَ عَمرُو بنُ عُبَيدٍ عَلیٰ أبي عَبدِ اللّه علیه‌السلام، فَلَمّا سَلَّمَ و جَلَسَ تَلا هٰذِهِ الآيَةَ: (وَ ٱلَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ ٱلاْءِثْمِ وَ ٱلْفَوَاحِشَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجم: ۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ أمسَكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبو عَبدِاللّه علیه‌السلام: ما أسكَتَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُحِبُّ أن أعرِفَ الكَبائِرَ مِن كِتابِ اللّه عزّ و جلّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم يا عَمرُو، أكبَرُ الكَبائِرِ الإِشراكُ بِاللّه، يَقولُ اللّٰهُ عزّ و جلّ: و (مَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ ٱللهُ عَلَيْهِ ٱلْجَنَّةَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: ۷۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وَ الغُلولُ؛ لِأَنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ يَقولُ: (وَ مَن يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: ۱۶۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۲۸۵ ح‌۲۴، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۳ ص‌۵۶۳ ح‌۴۹۳۲ نحوه، علل الشرائع: ص‌۳۹۱ ح‌۱ و كلّها عن عبدالعظيم بن عبداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحسني عن الإمام الجواد عن أبيه علیهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;479&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام کاظم علیه‌السلام: عمرو بن عُبَید، خدمت امام صادق علیه‌السلام رسید و پس از آن كه سلام كرد و نشست، آیۀ (آنان كه از گناهان كبيره و كارهاى زشت، خوددارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند) را قرائت نمود و سپس سكوت كرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام به او فرمود: «چرا سكوت كردى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مایلم گناهان كبیره را از كتاب خدا بشناسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «باشد، اى عمرو! بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترینِ گناهان كبیره، شرک به خداست. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (و هر كس براى خدا شريكى قائل شود، خداوند، بهشت را بر او حرام خواهد ساخت)... و خیانت در غنائم؛ زیرا خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (و هر كس خيانت نماید، روز قیامت، آنچه را که به خیانت بُرده است، می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا تَغُلّوا؛ فَإِنَّ الغُلولَ نارٌ و عارٌ عَلیٰ أصحابِهِ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۸ ص‌۳۹۹ ح‌۲۲۷۶۲، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۱۷۶ ح‌۱۸۲۱۹ نحوه، مسند الشاميّين: ج‌۲ ص‌۳۶۳ ح‌۱۵۰۲ و فيه «شنار» بدل «نار» و كلّها عن عبادة بن الصامت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;480&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: به غنائم دستبرد نزنید؛ زیرا دستبرد زدن به غنائم برای کسی که این کار را بکند، در دنیا و آخرت، آتش و ننگ است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إيّاكُم وَ الغُلولُ؛ فَإِنَّهُ عارٌ و شِنارٌ عَلیٰ صاحِبِهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۶ ص‌۸۵ ح‌۱۷۱۵۴ عن العرباض بن سارية؛ مجمع البيان: ج‌۲ ص‌۸۷۳، أعلام الورى: ج‌۱ ص‌۲۴۲ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۱۷۴ ح‌۸.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;481&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: از دستبرد زدن به غنائم بپرهیزید؛ زیرا این کار در روز رستاخیز، مایۀ ننگ و رسوایی برای صاحب آن است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۱: النُّهبَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: غارت کردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: النُّهبَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّهبة - كغرفة -: المال المنهوب. و بفتح النون مصدر (مجمع البحرين: ج‌۳ ص‌۱۸۳۸ «نهب»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَحِلُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج‌۲ ص‌۱۴۶ ح‌۲۶۰۳ عن ثعلبة بن الحكم، المعجم الكبير: ج‌۲ ص‌۸۴ ح‌۱۳۷۷، التاريخ الكبير: ج‌۲ ص‌۱۷۳ الرقم ۲۱۰۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;482&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مال غارتی، حلال نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ثعلبة بن الحكم: أصَبنا يَومَ خَيبَرَ غَنَماً، فَانتَهَبَهَا النّاسُ، فَجاءَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله و قُدورُهُم تَغلي، فَقالَ: ما هٰذا؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: نُهبَةٌ يا رَسولَ اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أكفِؤُوها؛ فَإِنَّ النُّهبَةَ لا تَحِلُّ. فَكَفَؤوا ما بَقِيَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۲ ص‌۸۲ ح‌۱۳۷۱، سنن ابن ماجة: ج‌۲ ص‌۱۲۹۹ ح‌۳۹۳۸نحوه، المصنّف لعبد الرزّاق: ج‌۱۰ ص‌۲۰۵ ح‌۱۸۸۴۱.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;483&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از ثعلبة بن حکم -: در جنگ خیبر، غنائمی به دستمان افتاد و مردم آن را غارت کردند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد، دید دیگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوشد. فرمود: «اینها چیست؟».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: غارتی است، ای پیامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چپه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان کنید؛ زیرا مال غارتی حلال نیست». مردم باقی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماندۀ دیگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر زمین ریختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَنِ انتَهَبَ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۵۴ ح‌۱۶۰۱ عن أنس، مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۳۵۸ ح‌۲۰۶۵۶ نحوه، صحيح ابن حبّان: ج‌۷ ص‌۴۱۶ ح‌۳۱۴۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;484&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: كسى كه دست به غارت بزند، از ما نیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۲: السَّبُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ناسزا گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن كَلامٍ لَهُ و قَد سَمِعَ قَوماً مِن أصحابِهِ يَسُبّونَ أهلَ الشّامِ أيّامَ حَربِهِم بِصِفّينَ -: إنّي أكرَهُ لَكُم أن تَكونوا سَبّابينَ، و لٰكِنَّكُم لَو وَصَفتُم أعمالَهُم و ذَكَرتُم حالَهُم كانَ أصوَبَ فِي القَولِ و أَبلَغَ فِي العُذرِ، و قُلتُم مَكانَ سَبِّكُم إيّاهُم: اللّٰهُمَّ احقِن دِماءَنا و دِماءَهُم، و أَصلِح ذاتَ بَينِنا و بَينِهِم، وَاهدِهِم مِن ضَلالَتِهِم حَتّیٰ يَعرِفَ الحَقَّ مَن جَهِلَهُ، و يَرعَوِيَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِرعَوی عن القبيح: اِرتَدَعَ. ويَرعوي عنه: يَكُفّ (مجمع البحرين: ج‌۲ ص‌۷۱۲ «رعا»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الغَيِّ وَ العُدوانِ مَن لَهِجَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة ۲۰۶، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۵۶۱ ح‌۴۶۶؛ المعيار و الموازنه: ص‌۱۳۷ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;485&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام - در سخن خود، هنگامى كه شنید گروهى در زمان جنگ صِفّین، شامیان را دشنام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند -: من دشنام دادن را برای شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسندم؛ ولى اگر كردار آنان را بیان كنید و حالشان را یاد كنید، در سخن، درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و در معذور بودن، رساتر خواهد بود. به جاى دشنام دادن بگویید: «بار خدایا! خون ما و آنان را حفظ كن، و بین ما و آنان، آشتى ده، و از گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى هدایتشان كن تا هر كه حق را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، آن را باز شناسد، و هر كه به گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهى و تجاوز سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید، از آن، باز ایستد».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بدء-القتال-في-الحرم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۳: بَدءُ القِتالِ فِي الحَرَمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: آغاز کردن جنگ در حرم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ ٱقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُم مِّنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَ ٱلْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ ٱلْقَتْلِ وَ لَا تُقَـٰتِلُوهُمْ عِندَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ حَتَّی يُقَـٰتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِن قَـٰتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَ ٰلِكَ جَزَاءُ ٱلْكَـٰفِرِينَ * فَإِنِ ٱنتَهَوْاْ فَإِنَّ ٱللهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۱ - ۱۹۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و هر جا به آنها (مشركان مكّه) دست يافتيد، آنها را بكشيد و از جايى كه شما را بيرون راندند، بيرون برانيد، و فتنه از كشتن، بدتر است و با آنها در نزد مسجد الحرام نجنگيد، مگر آن كه در آن جا با شما بجنگند. پس اگر [در آن جا] با شما جنگيدند، آنها را بكشيد، كه كيفر كافران، همين است * و اگر [از شرک و ستيزه] باز ايستند، همانا خداوند بسيار آمرزندۀ مهربان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله - يَومَ فَتحِ مَكَّةَ -: إنَّ هٰذَا البَلَدَ حَرَّمَهُ اللّٰهُ يَومَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الأَرضَ، فَهُوَ حَرامٌ بِحُرمَةِ اللّه إلیٰ يَومِ القِيامَةِ، و إنَّهُ لَم يَحِلَّ القِتالُ فيهِ لِأَحَدٍ قَبلي و لَم يَحِلَّ لي إلّا ساعَةً مِن نَهارٍ، فَهُوَ حَرامٌ بِحُرمَةِ اللّه إلیٰ يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۱۶۴ ح‌۳۰۱۷، صحيح مسلم: ج‌۲ ص‌۹۸۶ ح‌۴۴۵؛ العمدة: ص‌۳۱۳ ح‌۵۲۵ کلّها عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;486&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله - در روز فتح مکّه -: این شهر را خداوند در روزی که آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمین را آفرید، حَرَم قرار داد (حُرمت ویژه بخشید). بنا بر این، تا روز قیامت، احترامی (حُرمتی) خدایی دارد و جنگیدن در آن، پیش از من برای هیچ کس حلال نبوده و برای من هم فقط ساعتی از یک روز حلال گردید. پس، این شهر تا روز قیامت، حَرَم الهی است.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القتال-في-الأشهر-الحرم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۴: القِتالُ فِي الأَشهُرِ الحُرُمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جنگیدن در ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های حرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(يَسْـٔلُونَكَ عَنِ ٱلشَّهْرِ ٱلْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِـيرٌ وَ صَدٌّ عَن سَبِيلِ ٱللهِ وَ كُفْرٌ بِهِ وَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِندَ ٱللهِ وَ ٱلْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ ٱلْقَتْلِ وَ لَا يَزَالُونَ يُقَـٰتِلُونَكُمْ حَتّیٰ يَرُدُّوكُمْ عَن دِينِكُمْ إِنِ ٱسْتَطَـٰعُواْ وَمَن يَرْتَدِدْ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ كَافِرٌ فَأُوْلَـٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَـٰـلُهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَ ٱلْأَخِرَةِ وَ أُوْلَـٰـئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ هُمْ فِيهَا خَـٰـلِدُونَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۲۱۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(از تو در بارۀ جنگ در ماه حرام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسند. بگو: هر نوع جنگى در آن، [گناهى] بزرگ است؛ ولى هر نوع جلوگيرى از راه خدا [و اسلام آوردن مردم] و كافر شدن به او و [منع مردم از] مسجد الحرام، و بيرون كردن اهلش از آن، [گناه اين امور] در نزد خداوند، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر [از جنگ در ماه حرام] است و فتنه[ی شرک و آزاررسانی به مسلمانان] از کُشتن، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. و همواره [مشركان] با شما خواهند جنگيد تا اگر بتوانند، شما را از دينتان باز گردانند، و هر كه از شما از دينش برگردد و در حال كفر بميرد، چنين كسانى عمل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نيكشان در دنيا و آخرت تباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنها اهل آتش&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در آن جا جاودان اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(إِنَّ عِدَّةَ ٱلشُّهُورِ عِندَ ٱللهِ ٱثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِى كِتَـٰبِ ٱللهِ يَوْمَ خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَ ٰتِ وَ ٱلْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَ ٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ فَلاَ تَظْـلِمُواْ فِيهِنَّ أَنفُسَكُمْ وَ قَـٰتِلُواْ ٱلْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَـٰتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَ ٱعْلَمُواْ أَنَّ ٱللهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۳۶ و راجع مجمع البيان: ج‌۵ ص‌۵۳ - ۵۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(در حقيقت، شمار ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نزد خداوند، از روزى كه آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين را آفريده، در کتاب خدا دوازده ماه است. از این [دوازده ماه]، چهار ماه (رجب، ذى قعده، ذى حجّه و محرّم) [جنگ در آنها] حرام است. اين است آيين استوار. پس در اين [ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، با شكستن حرمت آنها و جنگ با يكديگر] بر خود ستم مكنيد و [هنگام نبرد] با همۀ مشركان بجنگيد، همان&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه كه آنها با همۀ شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند و بدانيد كه خدا با پرهيزگاران است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المائدة: ۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: مائده: آیۀ ۲.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: الأَربَعَةُ الحُرُمُ: رَجَبٌ مُفرَدٌ، و ذُو القَعدَةِ و ذُو الحِجَّةِ وَ المُحَرَّمُ مُتَّصِلَةٌ؛ حَرَّمَ اللّٰهُ فيهَا القِتالَ، و يُضاعِفُ فيهَا الذُّنوبَ، و كَذٰلِكَ الحَسَناتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۶۷، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۵۳ ح‌۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;487&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسیر القمّی: چهار ماه حرام، عبارت اند از: رجب، و سه ماهِ پیاپیِ ذی قعده و ذی حجّه و محرّم. خداوند، جنگ کردن در این ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را حرام کرد و در این ماه‌ها، گناهان را دو برابر به حساب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و همچنین کارهای نیک را.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن العلاء بن الفضيل: سَأَلتُهُ عَنِ المُشرِكينَ؛ أيَبتَدِئُهُمُ المُسلِمونَ بِالقِتالِ فِي الشَّهرِ الحَرامِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا كانَ المُشرِكونَ يَبتَدِئونَهُم بِاستِحلالِهِ، ثُمَّ رَأَى المُسلِمونَ أنَّهُم يَظهَرونَ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم فيهِ، و ذٰلِكَ قَولُ اللّه عزّ و جلّ: (ٱلشَّهْرُ ٱلْحَرَامُ بِالشَّهْرِ ٱلْحَرَامِ وَ ٱلْحُرُمَـٰتُ قِصَاصٌ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وَ الرّومُ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في هٰذا بِمَنزِلَةِ المُشرِكينَ؛ لِأَنَّهُم لَم يَعرِفوا لِلشَّهرِ الحَرامِ حُرمَةً و لا حَقّاً، فَهُم يُبتَدونَ بِالقِتالِ فيهِ. و كانَ المُشرِكونَ يَرَونَ لَهُ حَقّاً و حُرمَةً فَاستَحَلّوهُ وَ استُحِلَّ مِنهُم. و أَهلُ البَغيِ يُبتَدَؤُونَ بِالقِتالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۲ ح‌۲۴۳، تفسير العيّاشي: ج‌۱ ص‌۱۹۳ ح‌۳۲۱ و ليس فيه ذيله من «و الروم...»، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۵۳ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;488&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذیب الأحکام - به نقل از علاء بن فُضَیل -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: آیا مسلمانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند در ماه حرام، آغازگر جنگ با مشركان باشند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به شرط آن كه مشركان با زیر پا گذاشتن حرمت آن ماه، جنگ را با مسلمانان آغاز کنند و مسلمانان بدانند كه در آن ماه، بر آنان پیروز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. خداوند عزّ و جلّ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماید: (ماه حرام، در مقابل ماه حرام! و البتّه شكستن ماه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى حرام قصاص دارد). رومیان نیز در این خصوص به سان مشرکان هستند؛ چون آنان برای ماه حرام، حرمتی و حقّی قائل نیستند. بنا بر این، با آنان هم می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آغاز به جنگ کرد. مشرکان برای این ماه، حق و حرمتی قائل بودند؛ ولی [باور خود را زیر پا گذاشتند و شروع جنگ در] آن را حلال شمردند. از این رو، شروع جنگ با آنان [در ماه‌های حرام] روا شمرده شده است. با جماعت شورشی نیز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان [در ماه‌های حرام] آغازگر جنگ بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: إنَّ رَجَباً شَهرُ اللّه، و يُدعَى الأَصَمَّ، و كانَ أهلُ الجاهِلِيَّةِ إذا دَخَلَ رَجَبٌ يُعَطِّلونَ أسلِحَتَهُم و يَضَعونَها، و كانَ النّاسُ يَنامونَ و تَأمَنُ السُّبُلُ، و لا يَخافونَ بَعضُهُم بَعضاً حَتّیٰ يَنقَضِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج‌۳ ص‌۳۶۹ ح‌۳۸۰۴، تفسير الثعلبي: ج‌۲ ص‌۱۴۰، شواهد التنزيل: ج‌۲ ص‌۴۹۵ ح‌۳، الفردوس: ج‌۲ ص‌۲۷۴ ح‌۳۲۷۵، فضائل الأوقات للبيهقي: ص‌۸۵ ح‌۵ وفيها «يأمنون» بدل «ينامون» و كلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج‌۱۲ ص‌۳۱۱ ح‌۳۵۱۶۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;489&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: رجب، ماه خداست و به آن اَصَم (کر) می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گویند. اهل جاهلیت با فرا رسیدن ماه رجب، سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هایشان را کنار می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند و مردم با خیال راحت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابیدند و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها امن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و از یکدیگر نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسیدند، تا آن که این ماه تمام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاعتداء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۵: الاِعتِداءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: از حد گذراندن (تعدّی)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ قَـٰتِلُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ ٱلَّذِينَ يُقَـٰتِلُونَكُمْ وَ لَا تَعْتَدُواْ إِنَّ ٱللهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُعْتَدِينَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: ۱۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و در راه خدا با كسانى كه با شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند، بجنگيد و از حد، تجاوز نكنيد. به درستی كه خداوند، تجاوزكاران را دوست ندارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَ إِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَ لَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیرٌ لِّلصَّابِرِینَ).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: ۱۲۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(و اگر کیفر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، همانند کیفری که شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، کیفر دهید و چنانچه شکیبایی كنيد (ببخشيد يا تخفيف دهيد)، بى&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديد، این براى شکیبایان، بهتر است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: ۱۹۳ - ۱۹۴ و الحج: ۶۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: بقره: آیۀ ۱۹۳ – ۱۹۴ و حج: آیۀ ۶۰.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: لَمّا رَأیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله ما صُنِعَ بِحَمزَةَ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ، قالَ: «اللّٰهُمَّ لَكَ الحَمدُ و إلَيكَ المُشتَكیٰ، و أَنتَ المُستَعانَ عَلیٰ ما أریٰ»، ثُمَّ قالَ: «لَئِن ظَفِرتُ لَأُمَثِّلَنَّ و لَأُمَثِّلَنَّ!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَنزَلَ اللّٰهُ: (وَ إِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُواْ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَ لَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِّلصَّـٰبِرِينَ)، فَقالَ رَسولُ اللّه صَلَواتُ اللّه عَلَيهِ و آلِهِ: أصبِرُ، أصبِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج‌۳ ص‌۲۹ ح‌۲۴۴۴ عن الحسين بن حمزة، تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۱۲۳ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۹۳ ح‌۲۷؛ المعجم الكبير: ج‌۱۱ ص‌۵۲ ح‌۱۱۰۵۱ عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;490&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: هنگامی که پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله بدن مُثله شدۀ حمزة بن عبد المطّلب را دید، گفت: «خدایا! ستایش تو راست و به درگاه تو شکایت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و از تو کمک می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوییم». سپس فرمود: «اگر بر آنان ظفر یابم، مثله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم و مثله می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم!».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در این هنگام، خداوند این آیه را فرو فرستاد: (و اگر کیفر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهید، همانند کیفری که شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، کیفر دهید و چنانچه شکیبایی کنید، بی تردید، این برای شکیبایان بهتر است). پس پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «شکیبایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم، شکیبایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبل الهدى و الرشاد عن اُبي بن كعب: لَمّا كانَ يَومُ اُحُدٍ اُصيبَ مِنَ الأَنصارِ أربَعَةٌ و سِتّونَ رَجُلاً، و مِنَ المُهاجِرينَ سِتَّةٌ، مِنهُم: حَمزَةُ، فَمَثَّلوا بِهِ، فَقالَتِ الأَنصارُ: لَئِن أصَبنا مِنهُم يَوماً مِثلَ هٰذا لَنُربِيَنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنُربِیَنَّ علیهم في التمثیل: أي لَنَزیدَنَّ و لَنُضاعِفَنَّ (النهایة: ج‌۲ ص‌۱۹۲ «ربو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ فَتحُ مَكَّةَ، أنزَلَ اللّهُ عزّ و جلّ: (وَ إِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُواْ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَ لَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِّلصَّـٰبِرِينَ)، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: نَصبِرُ و لا نُعاقِبُ، كُفّوا عَنِ القَومِ إلّا أربَعَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبل الهدى و الرشاد: ج‌۴ ص‌۲۲۳، سنن الترمذي: ج‌۵ ص‌۲۹۹ ح‌۳۱۲۹، مسند ابن حنبل: ج‌۸ ص‌۴۶ ح‌۲۱۲۸۷ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;491&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبل الهدی و الرشاد - به نقل از اُبیّ بن کعب -: در جنگ اُحُد، چهل و شش مرد از انصار کشته شدند و شش نفر از مهاجران، که یکی از آنها حمزه بود و بدنش را مُثله کردند. انصار گفتند: اگر روزی بر آنان ظفر یافتیم، از این بدتر با آنها خواهیم کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون فتح مکّه شد، خداوند این آیه را فرو فرستاد: (و اگر کیفر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنید، همانند کیفری که شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید، کیفر دهید و چنانچه شکیبایی کنید، بی تردید، این برای شکیبایان، بهتر است). پس پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «شکیبایی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنیم و کیفر نمی‌دهیم. جز چهار نفر، به بقیّۀ مردم کاری نداشته باشید».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قتل-الأسير-و-إيذاؤه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۶: قَتلُ الأَسيرِ و إيذاؤُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کشتن و اذیّت کردن اسیر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا يَتَعاطیٰ أحَدُكُم مِن أسيرِ أخيهِ فَيَقتُلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۲۷۰ ح‌۲۰۲۲۲، المعجم الكبير: ج‌۷ ص‌۲۶۸ ح‌۷۰۹۹، تاريخ دمشق: ج‌۸ ص‌۱۹۵ ح‌۲۱۶۵، كنز العمّال: ج‌۴ ص‌۴۳۴ ح‌۱۱۲۸۵ نقلاً عن سنن سعيد بن منصور و كلّها عن سمرة بن جندب نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;492&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: کسی از شما اسیر برادرش را نگیرد و بکشد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن صیفي بن صهيب عن أبیه: إنَّ أبا بَكرٍ مَرَّ بِأَسيرٍ لَهُ يَستَأمِنُ لَهُ مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله و صُهَيبٌ جالِسٌ فِي المَسجِدِ، فَقالَ لِأَبي بَكرٍ: مَن هٰذا مَعَكَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أسيرٌ لي مِنَ المُشرِكينَ أستَأمِنُ لَهُ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صُهَيبٌ: لَقَد كانَ في عُنُقِ هٰذا مَوضِعٌ لِلسَّيفِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَضِبَ أبو بَكرٍ، فَرَآهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله فَقالَ: ما لي أراكَ غَضبانَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَرَرتُ بِأَسيري هٰذا عَلیٰ صُهَيبٍ فَقالَ: لَقَد كانَ في رَقَبَةِ هٰذا مَوضِعٌ لِلسَّيفِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: فَلَعَلَّكَ آذَيتَهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا وَاللّه!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَو آذَيتَهُ لَآذَيتَ اللّٰهَ و رَسولَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج‌۸ ص‌۳۶ ح‌۷۳۰۷، تاريخ دمشق: ج‌۲۴ ص‌۲۳۶ ح‌۵۲۴۱، كنز العمّال: ج‌۱۳ ص‌۴۳۹ ح‌۳۷۱۵۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;493&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الکبیر - به نقل از صیفی فرزند صهیب، در بارۀ پدرش -: ابو بکر، اسیری را با خود می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد که از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله برایش امان بخواهد و صهیب در مسجد نشسته بود. به ابو بکر گفت: این که همراه توست، کیست؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بکر گفت: اسیری از مشرکان است. می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله برایش امان بخواهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صهیب گفت: گردن او جان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد برای شمشیر!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بکر عصبانی شد. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله او را دید و فرمود: «چرا عصبانی هستی؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: با این اسیرم بر صهیب گذشتم. او گفت: گردن او جان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد برای شمشیر!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «اذیّتش که نکردی؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه، به خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «اگر اذیّتش کرده بودی، به یقین، خدا و پیامبرش را اذیّت کرده بودی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: قالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ بَدرٍ: مَنِ استَطَعتُم أن تَأسِروهُ مِن بَني عَبدِ المُطَّلِبِ فَلا تَقتُلوهُ؛ فَإِنَّهُم إنَّما اُخرِجوا كُرهاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۶، الأمالي للطوسي: ص‌۳۴۲ ح‌۶۹۸ عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عليّ عن الإمام الرضا عن آبائه:، شرح الأخبار: ج‌۳ ص‌۲۳۷ كلاهما نحوه، مستدرك الوسائل: ج‌۱۱ ص‌۴۹ ح‌۱۲۴۰۵؛ مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۱۹۲ ح‌۶۷۶، مسند البزّار: ج‌۲ ص‌۲۹۸ ح‌۷۲۰ كلاهما عن حارثة بن مُضرّب عن الإمام عليّ علیه‌السلام، كنز العمّال: ج‌۱۰ ص‌۳۹۸ ح‌۲۹۹۴۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;494&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در روز بدر فرمود: «هر کس از بنی عبد المطّلب را اسیر کردید، او را نکشید؛ زیرا آنان بر خلاف میل خود آورده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين علیه‌السلام: إذا أخَذتَ أسيراً فَعَجَزَ عَنِ المَشيِ و لَيسَ مَعَكَ مَحمِلٌ، فَأَرسِلهُ و لا تَقتُلهُ؛ فَإِنَّكَ لا تَدري ما حُكمُ الإِمامِ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۵ ح‌۱، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۵۳ ح‌۲۶۷، علل الشرائع: ص‌۵۶۵ ح‌۱ كلّها عن الزهري، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۳۳ ح‌۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;495&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين علیه‌السلام: چون اسیرى گرفتى كه از راه رفتن عاجز بود و وسیلۀ سوارى نداشتى، او را رها كن و مكُش؛ زیرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه حكم رهبر [مسلمانان] در بارۀ او چیست.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حفص بن غياث: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه علیه‌السلام عَنِ الطّائِفَتَينِ مِنَ المُؤمِنينَ إحداهُما باغِيَةٌ وَ الاُخریٰ عادِلَةٌ، فَهَزَمَتِ العادِلَةُ الباغِيَةَ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ لِأَهلِ العَدلِ أن يَتَّبِعوا مُدبِراً، و لا يَقتُلوا أسيراً، و لا يُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ، و هٰذا إذا لَم يَبقَ مِن أهلِ البَغيِ أحَدٌ و لَم يَكُن لَهُم فِئَةٌ يَرجِعونَ إلَيها؛ فَإِذا كانَ لَهُم فِئَةٌ يَرجِعونَ إلَيها فَإِنَّ أسيرَهُم يُقتَلُ، و مُدبِرُهُم يُتَّبَعُ، و جَريحَهُم يُجهَزُ [عَلَیهِ]&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُضیفت من الکافي طبعة دار الحدیث (ج ۹ ص‌۴۲۳ ح‌۲)، و هي موجودة في معظم النسخ الخطّیة للکافي و في الوسائل و الوافي و التهذیب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۲ ح‌۲، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۴ ح‌۲۴۶، وسائل الشيعة: ج‌۱۱ ص‌۵۵ ح‌۲۰۰۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;496&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حفص بن غیاث -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ شكست گروه یاغى از مؤمنان به دست گروه عادل و بر حقّ آنان سؤال کردم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گروه عادل و بر حق نباید یاغیان فرارى از میدان جنگ را تعقیب كنند و اسیر و مجروحى را بكشند. اینها در صورتى است كه از یاغیان كسى باقى نماند و گروهى نداشته باشند كه به آن ملحق شوند؛ ولى اگر گروهى داشته باشند كه بتوانند به آن بپیوندند، در این صورت باید اسیران و مجروحان آنها را كشت و فراریانشان را تعقیب نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قتال-الذمي-و-المعاهد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۷: قِتالُ الذِّمِّيِّ وَ المُعاهَدِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۷&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: جنگیدن با ذِمّی و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(وَدُّواْ لَوْ تَكْفُرُونَ كَمَا كَفَرُواْ فَتَكُونُونَ سَوَاءً فَلَا تَتَّخِذُواْ مِنْهُمْ أَوْلِيَاءَ حَتَّی يُهَاجِرُواْ فِى سَبِيلِ ٱللهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَخُذُوهُمْ وَ ٱقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَ لَا تَتَّخِذُواْ مِنْهُمْ وَلِيًّا وَ لَا نَصِيرًا * إِلَّا ٱلَّذِينَ يَصِلُونَ إِلی قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُم مِّيثَـٰقٌ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَن يُقَـٰتِلُوكُمْ أَوْ يُقَـٰتِلُواْ قَوْمَهُمْ وَ لَوْ شَاءَ ٱللهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَـٰتَلُوكُمْ فَإِنِ ٱعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَـٰتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْاْ إِلَيْكُمُ ٱلسَّلَمَ فَمَا جَعَلَ ٱللهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلاً).&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۸۹ - ۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(آنان دوست دارند همان گونه كه خود كافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، شما هم كافر شويد تا با هم يكسان باشيد. پس هرگز از آنها دوستان و سرپرستانى نگيريد تا آن كه در راه خدا مهاجرت كنند. پس اگر [از اين امر] روى برتافتند، آنها را [همانند مشركان] هر كجا يافتيد، بگيريد و بكشيد، و هرگز از آنان دوست و ياورى نگيريد * مگر آنان كه به گروهى كه ميان شما و آنها پيمانى بر قرار است، بپيوندند، يا به نزد شما بيايند، در حالى كه سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از جنگيدن با شما يا با طایفۀ خود، به تنگ آمده باشد. و اگر خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست مسلّماً آنها را بر شما مسلّط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و حتماً با شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگيدند. پس اگر از شما کناره گرفتند و با شما سر جنگ نداشتند و پیشنهاد صلح دادند، در این صورت، خداوند برای شما راهی [برای تعدّی] بر آنان قرار نداده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: التوبة: ۳ - ۴ و ۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: توبه: آیۀ ۳ - ۴ و ۷.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَت سيرَةُ رَسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله قَبلَ نُزولِ سورَةِ البَراءَةِ أن لا يُقاتِلَ إلّا مَن قاتَلَهُ، و لا يُحارِبَ إلّا مَن حارَبَهُ و أَرادَهُ، و قَد كانَ نَزَلَ عَلَيهِ في ذٰلِكَ مِنَ اللّه عزّ و جلّ: (فَإِنِ ٱعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَـٰتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْاْ إِلَيْكُمُ ٱلسَّلَمَ فَمَا جَعَلَ ٱللهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلاً)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: ۹۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله لا يُقاتِلُ أحَداً قَد تَنَحّیٰ عَنهُ وَ اعتَزَلَهُ، حَتّیٰ نَزَلَت عَلَيهِ سورَةُ البَراءَةِ، و أَمَرَهُ اللّٰهُ بِقَتلِ المُشرِكينَ؛ مَنِ اعتَزَلَهُ و مَن لَم يَعتَزِلهُ، إلَّا الَّذينَ قَد كانَ عاهَدَهُم رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَومَ فَتحِ مَكَّةَ إلیٰ مُدَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج‌۱ ص‌۲۸۱ عن أبي الصباح الكناني، بحار الأنوار: ج‌۳۵ ص‌۲۹۱ ح‌۷.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;497&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: شیوۀ پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله پیش از نزول سورۀ برائت، آن بود كه جز با كسى كه با او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، نجنگد و جز با كسى كه با او محاربه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و یا آهنگ آن را دارد، وارد جنگ نشود و در این باره از سوى خداوند، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودى نازل شده بود: (اگر از شما كناره گرفتند و با شما نجنگيدند و پيشنهاد صلح به شما دادند، در اين صورت، خداوند، راهى [براى حمله] بر آنان برايتان قرار نداده است)، و پیامبر خدا با كسى كه از او كناره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و خود را دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگید، تا آن كه سورۀ برائت بر او نازل شد و او را به كشتن مشركان فرمان داد، چه كناره گرفته باشند و چه كناره نگرفته باشند، مگر كسانى كه پیامبر خدا در فتح مكّه پیمانى مُدّت‌دار با آنها بسته بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: ألا مَن ظَلَمَ مُعاهَداً أوِ انتَقَصَهُ، أو كَلَّفَهُ فَوقَ طاقَتِهِ، أو أخَذَ مِنهُ شَيئاً بِغَيرِ طيبِ نَفسٍ؛ فَأَنَا حَجيجُهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۱۷۱ ح‌۳۰۵۲۰، السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۳۴۴ ح‌۱۸۷۳۱، معرفة السنن و الآثار: ج‌۷ ص‌۱۳۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;498&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: بدانید كه هر كس به مُعاهَدی (غیرمسلمانِ پیمان‌داری) ستم كند یا حقّش را ضایع سازد یا فراتر از توانش بر وى بار نهد یا بدون رضایتش چیزى از او بستاند، در روز قیامت، من خود با وى در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن قَتَلَ نَفساً مُعاهَدَةً بِغَيرِ حِلِّها، حَرَّمَ اللّٰهُ عَلَيهِ الجَنَّةَ أن يَشُمَّ ريحَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج‌۸ ص‌۲۵ عن أبي بكرة، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۲۰ ح‌۱۴۰۳، مسند ابن حنبل: ج‌۷ ص‌۳۰۵ ح‌۲۰۳۹۹ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;499&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس مُعاهَدی (غیرمسلمانِ پیمان‌داری) را به ناحق بکشد، خداوند، بوی بهشت را بر او حرام می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: مَن ظَلَمَ ذِمِّيّاً مُؤَدِّياً لِجِزيَتِهِ مُقِرّاً بِذِلَّتِهِ، فَأَنَا خَصمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج‌۳ ص‌۱۹۸ الرقم ۲۸۶۱ عن عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جراد، كنز العمّال: ج‌۴ ص‌۳۶۷ ح‌۱۰۹۴۷ نقلاً عن كتاب المعرفة لأبي نعيم؛ تحف العقول: ص‌۲۷۲ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۷۴ ص‌۲۱ ح‌۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;500&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس ذمّیِ جزیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازی (شهروند غیر مسلمانی) را که به تسلیم‌شدگی خود اقرار دارد، به ناحق بکشد، شاکی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش من هستم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلّی اللّه علیه و آله: مَن قَتَلَ رَجُلاً مِنَ أهلِ الذِّمَّةِ، لَم يَجِد ريحَ الجَنَّةِ؛ و إنَّ ريحَها لَيوجَدُ مِن مَسيرَةِ سَبعينَ عاماً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج‌۸ ص‌۲۵، مسند ابن حنبل: ج‌۶ ص‌۳۱۰ ح‌۱۸۰۹۴؛ جامع الأحاديث للقمّي (الأعمال المانعة من الجنّة): ص‌۲۹۰ عن المطلب نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۴۸ ح‌۱۰.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;501&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: هر کس مردی از اهل ذمّه (جزیه‌پردازان) را بکشد، بوی بهشت را که از فاصلۀ هفتاد سال راه شنیده می‌شود، نخواهد شنید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق علیه‌السلام، قال: سَأَلتُهُ عَن قَريَتَينِ مِن أهلِ الحَربِ لِكُلِّ واحِدَةٍ مِنهُما مَلِكٌ عَلیٰ حِدَةٍ، اقتَتَلوا ثُمَّ اصطَلَحوا، ثُمَّ إنَّ أحَدَ المَلِكَينِ غَدَرَ بِصاحِبِهِ، فَجاءَ إلَى المُسلِمينَ فَصالَحَهُم عَلیٰ أن يَغزوا مَعَهُم تِلكَ المَدينَةَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِاللّه علیه‌السلام: لا يَنبَغي لِلمُسلِمينَ أن يَغدِروا و لا يَأمُروا بِالغَدرِ، و لا يُقاتِلوا مَعَ الَّذينَ غَدَروا، و لٰكِنَّهُم يُقاتِلونَ المُشرِكينَ حَيثُ وَجَدوهُم، و لا يَجوزُ عَلَيهِم ما عاهَدَ عَلَيهِ الكُفّارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۲ ص‌۳۳۷ ح‌۴، بحار الأنوار: ج‌۷۵ ص‌۲۸۹ ح‌۱۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;502&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافی - به نقل از طلحة بن زید -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: دو سرزمین است كه هر دو از کافرانِ حربى هستند و هر یک براى خود، فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روایى دارد. این دو سرزمین با هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگند و سپس پیمان صلح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند؛ امّا یكى از دو فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روا به همتاى خود خیانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نزد مسلمانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و با آنان پیمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد كه در كنارشان با آن سرزمین دیگر بجنگند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مسلمانان نباید پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى كنند، یا به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى تشویق نمایند، یا در كنار پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنان بجنگند؛ امّا مشركان را هر جا كه دیدند، باید با آنها بجنگند و پیمانى كه کافران با هم بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بر آنان نافذ نیست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: إن بَذَلَ أهلُ الكِتابِ الجِزيَةَ قُبِلَت مِنهُم، و لَم يَجُز حَربُهُم؛ لِقَولِ اللّه تَعالیٰ: (قَـٰتِلُواْ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللّه وَ لَا بِالْيَوْمِ ٱلْآخِرِ وَ لَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ ٱللهُ وَ رَسُولُهُ وَ لَا يَدِينُونَ دِينَ ٱلْحَقِّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلْكِتَـٰبَ حَتَّیٰ يُعْطُواْ ٱلْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَ هُمْ صَـٰغِرُونَ)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: ۲۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و نَهیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَنِ التَّعَدّي عَلَى المُعاهَدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;503&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: اگر اهل کتاب جزیه بدهند، پذیرفته می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و جنگیدن با آنها جایز نیست؛ زیرا خداوند متعال فرموده است: (با كسانى از اهل كتاب كه به خدا و روز بازپسین ایمان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و آنچه را خدا و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش حرام گردانیده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، حرام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و متدیّن به دین حق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند، كارزار كنید، تا با [كمالِ] خوارى به دست خود جزیه دهند). پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از تعدّی کردن به معاهدان (غیر مسلمانانِ پیمان‌دار) نهی کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص۴۳۰ (واجبات اُمراء الاجناد إزاء الأعداء / الوفاء بالعهود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ک: ص۴۳۱ (وظایف فرماندهان سپاه در برابر دشمنان / پایبندی به پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قتل-غير-المقاتل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۸: قَتلُ غَيرِ المُقاتِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۸&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کشتن غیر جنگجو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه صلّی اللّه علیه و آله:&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَقتُلوا فِي الحَربِ إلّا مَن جَرَت عَلَيهِ المَواسي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَرَت علیه المَواسي: أي من نَبتَت عانَتُه؛ لأنّ المَواسي إنّما تجري علی من أنبَتَ. أراد من بلغ الحُلُم من الکفّار (النهایة: ج‌۴ ص‌۳۷۲ «موس»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷۹، النوادر للراوندي: ص‌&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۴۷ ح‌۲۰۳ كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه: عنه صلّی اللّه علیه و آله، بحار الأنوار: ج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۱۰۰ ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۳۴ ح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۲۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;504&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله: در جنگ، افرادى را كه موى پایین شكم آنها روییده نشده (بالغ نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند)، نكشید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ عن ابن عمر: إنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله رَأیٰ في بَعضِ مَغازيهِ امرَأَةً مَقتولَةً، فَأَنكَرَ ذٰلِكَ، و نَهیٰ عَن قَتلِ النِّساءِ وَ الصِّبيانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج‌۲ ص‌۴۴۷ ح‌۹، صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۹۸ ح‌۲۸۵۲، صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۶۴ ح‌۲۵ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;505&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ - به نقل از ابن عمر -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله در یکی از غزوه‌هایش زنی را دید که کشته شده است. به چنان کاری اعتراض کرد و از کشتن زنان و کودکان نهی فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ جَيشاً مِنَ المُسلِمينَ بَعَثَ عَلَيهِم أميراً، ثُمَّ قالَ:... فَلا تَقتُلوا وَليداً، و لَا امرَأَةً، و لا شَيخاً كَبيراً لا يُطيقُ قِتالَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص‌۳۴۹ عن الإمام زين العابدين عن آبائه:، دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۶۹ عن الإمام الصادق عن آبائه عنه: نحوه؛ السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۱۵۴ ح۱۸۱۵۳ عن أنس من دون إسناد إليه علیه‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;506&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هنگامى كه لشكرى از مسلمانان را روانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، فرماندهى بر آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارد و آن گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... كودک، زن و پیرمرد كهن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سالى را كه توان جنگ با شما را ندارد، نكشید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ سَرِيَّةً دَعا بِأَميرِها فَأَجلَسَهُ إلیٰ جَنبِهِ و أَجلَسَ أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، ثُمَّ قالَ: سيروا بِاسمِ اللّه و بِاللّه... و لا تَقتُلوا شَيخاً فانِياً، و لا صَبِيّاً، و لَا امرَأَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌٣٠ ح‌٩، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌١٣٩ ح‌٢٣٣، المحاسن: ج‌٢ ص‌٩۶ ح‌١٢۵٣ كلّها عن محمّد بن حمران و جميل بن درّاج، بحار الأنوار: ج‌١٩ ص‌١٧٧ ح‌٢٢.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;507&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، فرمانده آن را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و او را در كنار خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و یاران او را فراروى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به نام خدا و به كمک خدا حركت كنید... و پیر از كار افتاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را نكُشید و همچنین كودكى یا زنى را».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: اُقتُلُوا المُشرِكينَ، وَ استَحيوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَحیَیتُه: إذا ترَکتَه حَیّاً فلم تقتُله (المصباح المنیر: ص‌۱۶۰ «حیي»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُيوخَهُم و صِبيانَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۲ ح‌۲۴۱ عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه:؛ سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۵۴ ح‌۲۶۷۰ عن سمرة بن جندب، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۴۵ ح‌۱۵۸۳ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;508&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: مشركان را بكُشید؛ ولى پیرمردان و كودكانشان را زنده بگذارید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق عن جبير بن نفير عن ثوبان، قال: مَرَّ رَجُلٌ بِثَوبانَ فَقالَ: أينَ تُريدُ؟ قالَ: اُريدُ الغَزوَ في سَبيلِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ: لا تَجبُن إن لَقيتَ، و لا تَغلُل إن غَنِمتَ، و لا تَقتُلَنَّ شَيخاً كَبيراً، و لا صَبِيّاً صَغيراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: مِمَّن سَمِعتَ هٰذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مِن رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج‌۲۷ ص‌۴۰۴.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;509&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاریخ دمشق - به نقل از جبیر بن نفیر، در بارۀ ثوبان -: مردی بر ثوبان گذشت. ثوبان پرسید: کجا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روی؟ مرد گفت: برای جهاد در راه خدا می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوبان گفت: در برابر دشمن، ترس به خود راه نده، اگر غنیمتی به دست آوردی، به آن دستبرد نزن. پیر سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورده و کودک را نکش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد به او گفت: این را از که شنیدی؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوبان گفت: از پیامبر خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حفص بن غِیاث: سَأَلتُهُ [أبا عَبدِ اللّه علیه‌السلام] عَنِ النِّساءِ كَيفَ سَقَطَتِ الجِزيَةُ عَنهُنَّ و رُفِعَت عَنهُنَّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله نَهیٰ عَن قِتالِ النِّساءِ وَ الوِلدانِ في دارِ الحَربِ إلّا أن يُقاتِلوا، فَإِن قاتَلَت أيضاً فَأَمسِك عَنها ما أمكَنَكَ و لَم تَخَف خَلَلاً، فَلَمّا نَهیٰ عَن قَتلِهِنَّ في دارِ الحَربِ كانَ في دارِ الإِسلامِ أولیٰ. و لَوِ امتَنَعَت أن تُؤَدِّيَ الجِزيَةَ لَم يُمكِن قَتلُها، فَلَمّا لَم يُمكِن قَتلُها رُفِعَتِ الجِزيَةُ عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لَوِ امتَنَعَ الرِّجالُ أن يُؤَدُّوا الجِزيَةَ كانوا ناقِضينَ لِلعَهدِ، و حَلَّت دِماؤُهُم و قَتلُهُم؛ لِأَنَّ قَتلَ الرِّجالِ مُباحٌ في دارِ الشِّركِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كَذٰلِكَ المُقعَدُ مِن أهلِ الذِّمَّةِ وَ الأَعمیٰ وَ الشَّيخُ الفاني وَ المَرأَةُ وَ الوِلدانُ في أرضِ الحَربِ؛ فَمِن أجلِ ذٰلِكَ رُفِعَت عَنهُمُ الجِزيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۸ ح‌۶، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص۱۵۶ ح‌۲۷۷، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج‌۲ ص‌۵۲ ح‌۱۶۷۵، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۶۵ ح‌۷.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;510&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکافی - به نقل از حفص بن غیاث -: از امام صادق علیه‌السلام در بارۀ زنان پرسیدم: چگونه جزیه از آنان ساقط و برداشته شده است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زیرا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از جنگیدن با زنان و كودكان در &amp;quot;سرزمین دشمن (دار الحرب)&amp;quot; باز داشت، مگر این كه آنان بجنگند. اگر هم زن جنگید، مادام كه براى تو امكان دارد و ترس از خللى ندارى، از او دست نگه دار.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در یک نسخه از کتاب الکافی آمده است: «و لا تَخَف؛ یعنى تا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى دست نگه دار و نگران خللى در جنگ نباش». (الکافی، چاپ دار الحدیث: ج۹ ص۴۱۱ / پانوشت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس وقتى از كشتن آنان در سرزمین دشمن باز داشته، در &amp;quot;سرزمین اسلام (دار الإسلام)&amp;quot; به طریق اولى باز داشته است، و اگر نپذیرفت جزیه دهد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان او را كشت، و وقتى نتوان او را كشت، جزیه هم از او برداشته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مردان نپذیرند که جزیه دهند، پیمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكن خواهند بود و ریختنِ خون و كشتن آنان حلال خواهد شد؛ زیرا كشتن مردان در &amp;quot;سرزمین شرک (دار الشرک)&amp;quot; جایز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنین است هر یک از اهل ذمّه كه زمینگیر یا كور یا پیرِ از كار افتاده یا زن و فرزندانی در &amp;quot;سرزمین دشمن&amp;quot; باشد. پس به این دلیل، از آنان جزیه برداشته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ نَجدَةَ الحَرورِيَّ كَتَبَ إلَى ابنِ عَبّاسٍ يَسأَلُهُ عَن أربَعَةِ أشياءَ: هَل كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَغزو بِالنِّساءِ، و هَل كانَ يَقسِمُ لَهُنَّ شَيئاً؟ و عَن مَوضِعِ الخُمُسِ؟ و عَنِ اليَتيمِ مَتی يَنقَطِعُ يُتمُهُ؟ و عَن قَتلِ الذَّرارِيِّ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ إلَيهِ ابنُ عَبّاسٍ: أمّا قَولُكَ فِي النِّساءِ، فَإِنَّ رَسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و آله كانَ يُحذيهِنَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحذَیته من الغنیمة أُحذیه: أعطیته منها (لسان العرب: ج‌۱۴ ص‌۱۷۱ «حذا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لا يَقسِمُ لَهُنَّ شَيئاً. و أَمَّا الخُمُسُ فَإِنّا نَزعُمُ أنَّهُ لَنا و زَعَمَ قَومٌ أنَّهُ لَيسَ لَنا فَصَبَرنا. و أَمَّا اليَتيمُ فَانقِطاعُ يُتمِهِ أشُدُّهُ؛ و هُوَ الاِحتِلامُ، إلّا أن لا تُؤنِسَ مِنهُ رُشداً، فَيَكونَ عِندَكَ سَفيهاً أو ضَعيفاً، فَيُمسِكَ عَلَيهِ وَلِيُّهُ. و أَمَّا الذَّرارِيُّ فَلَم يَكُنِ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله يَقتُلُها، و كانَ الخِضرُ علیه‌السلام يَقتُلُ كافِرَهُم و يَترُكُ مُؤمِنَهُم، فَإِن كُنتَ تَعلَمُ مِنهُم ما يَعلَمُ الخِضرُ فَأَنتَ أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص‌۲۳۵ ح‌۷۵ عن عبيداللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عليّ الحلبي، الإيضاح: ص‌۱۸۵ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۳۱ ح‌۶؛ صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۴۴۵ ح‌۱۳۹عن يزيد بن هرمز نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;511&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: نَجدۀ حَروری (خَوارجی) به ابن عبّاس نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای نوشت و از او چهار سؤال پرسید: آیا پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله زنان را در جنگ شرکت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و آیا سهمی [از غنائم] به آنان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد؟ خمس [غنائم]، متعلّق به کیست؟ یتیم چه زمان از یتیمی خارج می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟ و کشتن کودکان [مشرکان و کافران] چگونه است؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس به او نوشت: «امّا سؤالت در بارۀ زنان: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به آنان بخشش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد؛ ولی سهمی برایشان قرار نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد. امّا خمس: ما معتقدیم خمس [غنائم]، متعلّق به ماست و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای گفتند متعلّق به ما نیست [و ما را از آن محروم کردند] و ما شکیبایی کردیم. امّا یتیم: پایان یتیمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بلوغ اوست و آن زمانی است که محتلم می‌شود، مگر این که بلوغی در او مشاهده نکنی و از نظر تو سفیه یا ناتوان باشد که در این صورت، ولیّش از او نگهداری می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند. و امّا کودکان: پیامبر، آنان را نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت. البتّه خضر علیه‌السلام، کافر آنان [در آینده] را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کشت و مؤمنشان را زنده نگه می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشت. اگر تو هم مانند خضر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانی کافر و مؤمن [آینده] را تشخیص دهی، خود، بهتر می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قتل-الرسل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۹: قَتلُ الرُّسُلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۱۹&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: کشتن فرستادگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلّی اللّه علیه و آله: لا يُقتَلُ الرُّسُلُ و لَا الرُّهُنُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص‌۱۳۱ ح‌۴۵۶ عن أبي البختري عن الإمام الصادق عن أبيه علیهماالسلام، بحار الأنوار: ج‌۱۰۰ ص‌۳۱ ح‌۲ و راجع السنن الكبرى: ج‌۹ ص‌۳۵۶ ح‌۱۸۷۷۹.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;512&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله: فرستادگان و گروگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را نباید كشت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: إن ظَفِرتُم بِرَجُلٍ مِن أهلِ الحَربِ فَزَعَمَ أنَّهُ رَسولٌ إلَيكُم؛ فَإِن عُرِفَ ذٰلِكَ مِنهُ و جاءَ بِما يَدُلُّ عَلَيهِ فَلا سَبيلَ لَكُم عَلَيهِ حَتّیٰ يُبَلِّغَ رِسالاتِهِ و يَرجِعَ إلیٰ أصحابِهِ، و إن لَم تَجِدوا عَلیٰ قَولِهِ دَليلاً فَلا تَقبَلوا مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج‌۱ ص‌۳۷۶.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;513&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: اگر بر مردى از دشمن دست یافتید و او ادّعا داشت كه فرستاده به سوى شماست، اگر این امر از او محرز شد و شاهدى بر آن آورد، پس به او آسیبى مرسانید تا پیغامش را برسانَد و نزد یارانش باز گردد؛ امّا اگر شاهدى بر سخنش نیافتید، این ادّعا را از او نپذیرید.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المثلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۰: المُثلَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۰&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بریدن اعضای بدنِ دشمن (مُثله کردن)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا أرادَ أن يَبعَثَ سَرِيَّةً دَعاهُم فَأَجلَسَهُم بَينَ يَدَيهِ، ثُمَّ يَقولُ...: لا تَغُلّوا، و لا تُمَثِّلوا، و لا تَغدِروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۷ ح‌۱ عن أبي حمزة الثمالي، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۱، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۷۷ ح‌۲۲؛ صحيح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۵۷ ح‌۳ عن بريدة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;514&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله هر گاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست سپاهى را گسیل دارد، آنها را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و در برابر خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... در غنائم، دست نبرید، مُثله نكنید و خیانت نورزید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن قتادة: بَلَغَنا أنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله... يَنهیٰ عَنِ المُثلَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۴ ص‌۱۵۳۵ ح‌۳۹۵۷، سنن النسائي: ج‌۷ ص‌۱۰۱؛ الأمالي للطوسي: ص‌۳۵۹ ح‌۷۴۷، تنزيه الأنبياء: ص‌۱۶۶ كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج‌۱۰۴ ص‌۲۱۶ ح‌۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;515&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از قتاده -: به ما خبر رسیده است که پیامبر صلّی اللّه علیه و آله... از مُثله کردن نهی کرد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التبييت1026&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۱: التَّبييتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَبییتُ العَدُوّ: هو أن یُقصد في اللیل من غیر أن یّعلم، فیُؤخذ بَغتةً، و هو البیات (النهایة: ج‌۱ ص‌۱۷۰ «بیت»). و قال: العالم الجلیل الاحمدی المیانجی۱ بعد نقله لبعض الروایات المتعلّقة بهذا العنوان من مصادر أهل السنّة، و منها روایة البخاري التي أوردناها لاحقاً: «تدلّ هذه النصوص على أنه صلّی اللّه علیه و آله كان يتجنّب الهجوم ليلاً و الناس - من الأطفال والنساء والشيوخ - نيام و قد نهی عن قتلهم، ویمکن أن یقتلوا بالتبییت حتّی یصبح، و یعرف من یقتل و من لا یقتل، و یعلم أنّهم مسلمون أم لا، کي لا یقتل من لا یستحق القتل، و لا یقتل مسلم (الأسیر: ص‌۶۲). و جاء في مستدرك الوسائل و وسائل الشيعة عنوان «كراهة تبييت العدوّ». و في السنن الكبرى: «باب الاحتياط في التبييت و الإغارة كي لا يصيب المسلمين بجهالة». و راجع ص۳۸۲ (واجبات اُمراء الأجناد إِزاءَ المجاهدین/ اختیار الوقت المناسبِ لتحرّك الجیشِ و بدء الهجوم).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۱&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: شبیخون زدن به دشمن (هجوم شبانه)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[آیة اللّٰه] احمدى میانجى۱، با نقل چند نمونه از این روایات از کتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های اهل سنّت، از جمله روایت بخارى که در صفحۀ بعد آمده (گرچه به روایت حاضر، اشاره نکرده) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوید: «این گونه روایات دلالت دارد که پیامبر۹ از هجوم شبانه اجتناب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد (یعنی اوقاتی که بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و پیران، در خواب اند) و پیامبر۹ از کشتن آنها نهى کرده است؛ زیرا ممکن است با هجوم شبانه، اینها هم کشته شوند. باید صبح شود تا معلوم شود که چه کسى کشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و چه کسی کشته نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مسلمان است یا غیر مسلمان، تا مبادا مسلمان یا کسی که مستحقّ کشته شدن نیست، کشته شود» (الأسیر: ص&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۶۲).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرک الوسائل و وسائل الشیعة عنوان «کراهة تبییت العدوّ» دارند و در السنن الکبرى، «باب الاحتیاط فی التبییت و الإغارة کی لا یصیب المسلمین بجهالة» دارد. نیز، ر.ک: ص۳۸۳ (وظایف فرماندهان سپاه در برابر رزمندگان / انتخاب زمان مناسب برای حرکت سپاهیان و آغاز حمله).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: ما بَيَّتَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَدُوّاً قَطُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۸ ح‌۳ عن عبّاد بن صهيب، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۷۴ ح‌۳۴۳، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۷۸ ح‌۲۴.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;516&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به هیچ دشمنى شبیخون نزد.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله خَرَجَ إلیٰ خَيبَرَ فَجاءَها لَيلاً، و كانَ إذا جاءَ قَوماً بِلَيلٍ لا يُغيرُ عَلَيهِم حَتّیٰ يُصبِحَ، فَلَمّا أصبَحَ خَرَجَت يَهودُ بِمَساحيهِم و مَكاتِلِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِكتَل: الزبيل الكبير... كأنّ فيه كُتَلاً من التمر؛ أي قِطَعاً مجتمعة. و يجمع على مَكاتِل (النهاية: ج‌۴ ص‌۱۵۰ «كتل»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَمّا رَأَوهُ قالوا: مُحَمَّدٌ وَ اللّه! مُحَمَّدٌ وَ الخَميسُ!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: اللّٰهُ أكبَرُ، خَرِبَت خَيبَرُ، إنّا إذا نَزَلنا بِساحَةِ قَومٍ فَساءَ صَباحُ المُنذَرينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلی قوله تعالی: (فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ) (الصافّات: ۱۷۷).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج‌۳ ص‌۱۰۷۷ ح‌۲۷۸۵، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۲۱ ح‌۱۵۵۰، السنن الكبرى للنسائي: ج‌۵ ص‌۱۷۸ ح‌۸۵۹۸.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;517&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحیح البخاری - به نقل از اَنݩݧݧَس -: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به سوی خیبر حرکت کرد و شب به آن جا رسید. او هر گاه شب به محلّ دشمن می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسید، تا صبح به آنان حمله نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کرد. صبح که شد، یهودیان با بیل و زنبیل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های خود بیرون آمدند [تا به باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مزارعشان بروند]. همین که چشمشان به پیامبر افتاد، گفتند: به خدا، محمّد است! محمّد و سپاهیانش!&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر فرمود: «اللّٰه أکبر! خیبر خراب شد. ما هر گاه به میدانگاه مردمی در آییم، بیم داده شدگان، صبح بدى خواهند داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استعمال-أسلحة-الدمار-الشامل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۲: اِستِعمالُ أسلِحَةِ الدِّمارِ الشّامِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۲&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: استفاده از سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های کشتار جمعی&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام: نَهیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أن يُلقَى السَّمُّ في بِلادِ المُشرِكينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۸ ح‌۲ عن السكونيّ عن الإمام الصادق علیه‌السلام، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۴۳ ح‌۲۴۴عن الإمام الصادق عن الإمام الباقر عنه:، الجعفريّات: ص‌۸۰، بحار الأنوار: ج‌۱۹ ص‌۱۷۷ ح‌۲۳.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;518&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله از مسموم كردن شهرهاى مشركان، نهى فرمود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حفص بن غياث: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه علیه‌السلام عَن مَدينَةٍ مِن مَدائِنِ أهلِ الحَربِ‌، هَل يَجوزُ أن يُرسَلَ عَلَيهِمُ الماءُ‌، أو تُحرَقَ بِالنّارِ، أو تُرمىٰ بِالمَناجيقِ حَتّىٰ يُقتَلوا، و فيهِمُ النِّساءُ وَ الصِّبيانُ وَ الشَّيخُ الكَبيرُ وَ الأُسارىٰ مِنَ المُسلِمينَ وَ التُّجّارِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ‌: يُفعَلُ ذٰلِكَ بِهِم و لا يُمسَكُ عَنهُم لِهٰؤُلاءِ‌، و لا دِيَةَ عَلَيهِم لِلمُسلِمينَ و لا كَفّارَةَ‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌٢٨ ح‌۶، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌١۴٢ ح‌٢۴٢ نحوه، بحار الأنوار: ج‌١٩ ص‌١٧٨ ح‌٢۵.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;519&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى - به نقل از حفص بن غیاث -: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: آیا جایز است در شهرى كه مردم آن در جنگ با مسلمانان هستند و داخل آن، زن و كودک و پیرمرد و اسراى مسلمان و تاجران به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند، آب انداخت و آن را به آتش كشید یا آن را به منجنیق بست تا كشته شوند؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «این كار با آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به خاطر وجود چنین افرادى نباید از آنان دست كشید و مسلمانان در قبال آنها نه دیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به گردن دارند و نه كفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضیح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من الواضح أنّ ارتکاب المجازر بحقّ الأبریاء عملٌ مرفوضٌ شرعاً و عقلاً، و لا یمکن التخلّي عن هذه القاعدة إلّا لضررٍ أفدح و أعظم. نذکر کمثال علیٰ ذلك: إذا کان الامتناع عن قصف عاصمة العدوّ، یشجّع العدوّ علی التمادي في قصف مدن المسلمین و قتل المزید من الأبریاء، فعندئذٍ لا یمکن التمسّك بهذه القاعدة و السماح للعدوّ بارتکاب المزید من المجازر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است که کشتار دسته‌جمعی بی‌گناهان، مورد تأیید شرع و عقل نیست. از این رو، تنها به دلیل یک ضرر و زیان بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر می‌توان از این قاعده دست کشید. برای نمونه، اگر بمباران&lt;/span&gt; ‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نکردن پایتخت دشمن، زمینۀ موشکباران شدن مسلمانان و کشتار انسان‌های بیشتری را فرا هم می‌آورد، آن گاه دیگر نمی‌توان به قاعدۀ یاد شده، تمسّک جُست و به دشمن اجازه داد که کشتار فزون‌تر و سخت‌تری را پدید آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إبادة-البیئة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۳: إبادَة البیئَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۳&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: تخریب محیط زیست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: كانَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله إذا بَعَثَ سَرِيَّةً دَعا بِأَميرِها فَأَجلَسَهُ إلیٰ جَنبِهِ و أَجلَسَ أصحابَهُ بَينَ يَدَيهِ، ثُمَّ قالَ: سيروا بِاسمِ اللّه و بِاللّه، و في سَبيلِ اللّه، و عَلیٰ مِلَّةِ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله، لا تَغدِروا و لا تَغُلّوا و لا تُمَثِّلوا، و لا تَقطَعوا شَجَرَةً إلّا أن تُضطَرّوا إلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۳۰ ح‌۹ عن محمّد بن حمران و جميل بن درّاج، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۹ ح‌۲۳۳؛ صحیح مسلم: ج‌۳ ص‌۱۳۵۷ ح‌۳، سنن ابن ماجة: ج‌‌۲ ص‌۹۵۳ ح‌۲۸۵۸ کلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;520&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى سپاهى را گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، فرمانده آن را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و او را در كنار خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و یاران او را فراروى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشاند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به نام خدا و به كمک خدا و در راه خدا و بر پایۀ دین پیامبر خدا حركت كنید. پیمان نشكنید و خیانت نكنید و مُثله ننمایید و درختى را نبرید، مگر این كه ناچار شوید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه‌السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلّی اللّه علیه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميراً لَهُ عَلیٰ سَرِيَّةٍ أمَرَهُ بِتَقوَى اللّه صلّی اللّه علیه و آله في خاصَّةِ نَفسِهِ، ثُمَّ في أصحابِهِ عامَّةً، ثُمَّ يَقولُ:... و لا تُحرِقُوا النَّخلَ و لا تُغرِقوهُ بِالماءِ، و لا تَقطَعوا شَجَرَةً مُثمِرَةً، و لا تُحرِقوا زَرعاً؛ لِأَنَّكُم لا تَدرونَ لَعَلَّكُم تَحتاجونَ إلَيهِ، و لا تَعقِروا مِنَ البَهائِمِ مِمّا يُؤكَلُ لَحمُهُ إلّا ما لا بُدَّ لَكُم مِن أكلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج‌۵ ص‌۲۹ ح‌۸، تهذيب الأحكام: ج‌۶ ص‌۱۳۸ ح‌۲۳۲ كلاهما عن مسعدة بن صدقة؛ سنن أبي داوود: ج‌۳ ص‌۳۷ ح‌۲۶۱۲، سنن الترمذي: ج‌۴ ص‌۱۶۲ ح‌۱۶۱۷ كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;521&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق علیه‌السلام: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله این گونه بود كه وقتى فرماندهى از خود را بر سپاهى گسیل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، او را به رعایت تقواى الهى در بارۀ خود و نیز در رفتار با عموم یارانش فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و پس از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «...و نخلستان را آتش نزنید و آن را در آب غرق نكنید و درخت میوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را قطع نكنید و زراعتى را آتش نزنید؛ زیرا شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانید و شاید نیازمند آن شوید. و چیزى را از چارپایانى كه گوشت آنها خوردنى است، پى نكنید، مگر آنچه را ناگزیر به خوردن آن هستید».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل مع الأسانيد عن مكحول: أوصیٰ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله أبا هُرَيرَةَ، ثُمَّ قالَ: إذا غَزَوتَ فَلَقيتَ العَدُوَّ فَلا تَجبُن، و وَجَدتَ فَلا تَغلُل، و لا تُؤذِيَنَّ مُؤمِناً، و لا تَعصِ ذا أمرٍ، و لا تُفَرِّق نَخلاً و لا تُحرِقهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل مع الأسانيد: ص‌۱۷۷ ح‌۱۲.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;522&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسیل مع الأسانید - به نقل از مکحول -: پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله به ابو هریره سفارش کرد و فرمود: «هر گاه به جنگ رفتی و با دشمن رویارو شدی، ترس به خود راه نده، و چنانچه به غنیمتی دست یافتی، به آن دستبرد نزن، و مؤمنی را اذیّت نکن، و از فرمانده نافرمانی نکن، و نخلی را قطع نکن یا آتش نزن».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;منع-الماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۴: مَنعُ الماءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۴&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بستن آب به روی دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: لَمّا فَتَحَ عَلِيٌّ علیه‌السلام حِصنَ خَيبَرَ الأَعلیٰ، بَقِيَت لَهُم قَلعَةٌ فيها جَميعُ أموالِهِم و مَأكولِهِم، و لَم يَكُن عَلَيها حَربٌ مِن وَجهٍ مِنَ الوُجوهِ، نَزَلَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله عَلَيها مُحاصِراً لِمَن فيها، فَصارَ إلَيهِ يَهودِيٌّ مِنهُم فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، تُؤَمِّنُني عَلیٰ نَفسي و أَهلي و وَلَدي حَتّیٰ أدُلَّكَ عَلیٰ فَتحِ القَلعَةِ؟&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: أنتَ آمِنٌ، فَما دَلالَتُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَأمُرُ أن يُحفَرَ هٰذَا المَوضِعُ، فَإِنَّهُم يَصيرونَ إلیٰ ماءِ أهلِ القَلعَةِ، فَيَخرُجُ و يَبقونَ بِغَيرِ ماءٍ، فَيُسَلِّمونَ إلَيكَ القَلعَةَ طَوعاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: أو يُحدِثُ اللّٰهُ غَيرَ هٰذا. و قَد أمَّنّاكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: ج‌۱ ص‌۱۶۴ ح‌۲۵۳، بحار الأنوار: ج‌۲۱ ص‌۳۰ ح‌۳۲.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;523&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: چون علی علیه‌السلام دژ بالای خیبر را فتح کرد، فقط یک دژ باقی ماند که تمام اموال و موادّ غذایی یهود در آن جا بود و هیچ راهی برای حمله به آن وجود نداشت. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله کسانی را که در آن دژ بودند، به محاصره در آورد. یکی از یهودی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های آن نزد پیامبر آمد و گفت: ای محمّد! به من و زن و فرزندانم امان بده تا تو را به فتح قلعه راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی کنم.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به او فرمود: «تو در امانی. راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمایی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات چیست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن یهودی گفت: دستور بده این موضع را بکنند؛ زیرا این جا به آب اهالی قلعه منتهی می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. آب بیرون می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آید و مردم قلعه بدون آب می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند و قلعه را داوطلبانه تسلیمت می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «شاید خدا راه دیگری باز کرد؛ امّا تو در امانی».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: قالَ أبو مِخنَفٍ: حَدَّثني يوسُفُ بنُ يَزيدَ، عَن عَبدِ اللّه بنِ عَوفِ بنِ الأَحمَرِ، قالَ: لَمّا قَدِمنا عَلیٰ مُعاوِيَةَ و أهلِ الشّامِ بِصِفّينَ وَجَدناهُم قَد نَزَلوا مَنزِلاً اختاروهُ مُستَوِياً بَساطاً واسِعاً، أخَذُوا الشَّريعَةَ فَهِيَ في أيديهِم، و قَد صَفَّ أبُو الأَعوَرِ السُّلَمِيُّ عَلَيهَا الخَيلَ وَ الرِّجالَ، و قَد قَدَّمَ المُرامِيَةَ أمامَ مَن مَعَهُ، وصَفَّ صَفّاً مَعَهُم مِنَ الرِّماحِ وَ الدَّرَقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّرَق: جمع دَرَقة، و هي تُرسٌ من جلود ليس فيه خشب و لا عقب (اُنظر: لسان العرب: ج‌۱۰ ص‌۹۵ «درق»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و عَلیٰ رُؤوسِهِمُ البيضُ، و قَد أجمَعوا عَلیٰ أن يَمنَعونَا الماءَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفَزِعنا إلیٰ أميرِ المُؤمِنينَ علیه‌السلام، فَخَبَّرناهُ بِذٰلِكَ، فَدَعا صَعصَعَةَ بنَ صوحانَ، فَقالَ لَهُ: اِيتِ مُعاوِيةَ و قُل لَهُ: إنّا سِرنا مَسيرَنا هٰذا إلَيكُم، و نَحنُ نَكرَهُ قِتالَكُم قَبلَ الإِعذارِ إلَيكُم، و إنَّكَ قَدَّمتَ إلَينا خَيلَكَ و رِجالَكَ، فَقاتَلتَنا قَبلَ أن نُقاتِلَكَ، و بَدَأتَنا بِالقِتالِ، و نَحنُ مِن رَأيِنَا الكَفُّ عَنكَ حَتّیٰ نَدعُوَكَ و نَحتَجَّ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هٰذِهِ اُخریٰ قَد فَعَلتُموها، قَد حُلتُم بَينَ النّاسِ و بَينَ الماءِ، وَ النّاسُ غَيرُ مُنتَهينَ أو يَشرَبوا، فَابعَث إلیٰ أصحابِكَ فَليُخَلّوا بَينَ النّاسِ و بَينَ الماءِ، و يَكُفّوا حَتّیٰ نَنظُرَ فيما بَينَنا و بَينَكُم، و فيما قَدِمنا لَهُ و قَدِمتُم لَهُ، و إن كانَ أعجَبَ إلَيكَ أن نَترُكَ ما جِئنا لَهُ، و نَترُكَ النّاسَ يَقتَتِلونَ عَلَى الماءِ حَتّیٰ يَكونَ الغالِبُ هُوَ الشّارِبَ، فَعَلنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ مُعاوِيَةُ لِأَصحابِهِ: ما تَرَونَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الوَليدُ بنُ عُقبَةَ: اِمنَعهُمُ الماءَ كَما مَنَعوهُ عُثمانَ بنَ عَفّانَ؛ حَصَروهُ أربَعينَ صَباحاً يَمنَعونَهُ بَردَ الماءِ، و لينَ الطَّعامِ، اُقتُلهُم عَطَشاً، قَتَلَهُمُ اللّٰهُ عَطَشاً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَمرُو بنُ العاصِ: خَلِّ بَينَهُم و بَينَ الماءِ، فَإِنَّ القَومَ لَن يَعطَشوا و أنتَ رَيّانُ، ولٰكِن بِغَيرِ الماءِ، فَانظُر ما بَينَكَ و بَينَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعادَ الوَليدُ بنُ عُقبَةَ مَقالَتَهُ. و قالَ عَبدُ اللّه بنُ أبي سَرحٍ: اِمنَعهُمُ الماءَ إلَى اللَّيلِ،&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;<br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّهُم إن لَم يَقدِروا عَلَيهِ رَجَعوا، و لَو قَد رَجَعوا كانَ رُجوعُهُم فَلّاً، اِمنَعهُمُ الماءَ مَنَعَهُمُ اللّٰهُ يَومَ القِيامَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صَعصَعَةُ: إنَّما يَمنَعُهُ اللّٰهُ عزّ و جلّ يَومَ القِيامَةِ الكَفَرَةَ الفَسَقَةَ و شَرَبَةَ الخَمرِ، ضَربَكَ و ضَربَ هٰذَا الفاسِقِ - يَعنِي الوَليدَ بنَ عُقبَةَ -.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَواثَبوا إلَيهِ يَشتُمونَهُ و يَتَهَدَّدونَهُ، فَقالَ مُعاوِيَةُ: كُفّوا عَنِ الرَّجُلِ فَإِنَّهُ رَسولٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو مِخنَفٍ: و حَدَّثَني يوسُفُ بنُ يَزيدَ عَن عَبدِ اللّه بنِ عَوفِ بنِ الأَحمَرِ: أنَّ صَعصَعَةَ رَجَعَ إلَينا، فَحَدَّثَنا عَمّا قالَ لِمُعاوِيَةَ، و ما كانَ مِنهُ و ما رَدَّ، فَقُلنا: فَما رَدَّ عَلَيكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَمّا أرَدتُ الاِنصِرافَ مِن عِندِهِ قُلتُ: ما تَرُدُّ عَلَيَّ؟ قالَ مُعاوِيَةُ: سَيَأتيكُم رَأيي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَاللّه، ما راعَنا إلّا تَسرِيَتُهُ الخَيلَ إلیٰ أبِي الأَعوَرِ لِيَكُفَّهُم عَنِ الماءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَبرَزَنا عَلِيٌّ إلَيهِم، فَارتَمَينا ثُمَّ اطَّعَنّا، ثُمَّ اضطَرَبنا بِالسُّيوفِ فَنُصِرنا عَلَيهِم، فَصارَ الماءُ في أيدينا، فَقُلنا: لا وَ اللّه، لا نُسقيهِموهُ! فَأَرسَلَ إلَينا عَلِيٌّ علیه‌السلام: أن خُذوا مِنَ الماءِ حاجَتَكُم، وَ ارجِعوا إلیٰ عَسكَرِكُم، و خَلّوا عَنهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وقعة صفّین: «و خَلّوا بينهم و بين الماء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ اللّٰهَ عزّ و جلّ قَد نَصَرَكُم عَلَيهِم بِظُلمِهِم و بَغيِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۷۱، الكامل في التاريخ: ج‌۲ ص‌۳۶۴ نحوه؛ وقعة صفّين: ص‌۱۶۰، بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۳۹.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;524&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى: ابو مخنف گفت: یوسف بن یزید، از عبد اللّٰه بن عوف بن احمر برایم نقل کرد که: چون در صِفّین به معاویه و شامیان رسیدیم، دیدیم كه آنان پیش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر فرود آمده و بخشى هموار و گسترده را برگزیده و شریعه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گُدار یا بخش دیگرى از رودخانه که مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان از آن جا آب برداشت.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را زیر چنگ گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. ابو اعور سُلَمى، سواران و پیادگانى را بر آب گماشته و پیشاپیش آنان، تیراندازان و نیزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران و سپرداران را به صف كرده بود كه كلاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود بر سر داشتند و انبوه شده بودند تا ما را از آب، باز دارند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس سراسیمه نزد امیر مؤمنان علیه‌السلام رفتیم و ایشان را از این حال، آگاه كردیم. پس صعصعة بن صوحان را فرا خواند و به او فرمود: «نزد معاویه برو و بگو: ما این راه را به سوى شما پیموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم؛ امّا پیش از آن كه حجّت را بر شما تمام كنیم، از جنگ با شما اكراه داریم. اكنون تو سواران و پیادگانت را به جانب ما فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و پیش از آن كه به نبرد با تو بپردازیم، با ما به جنگ برخاسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و جنگ با ما را تو آغاز كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. ما را در نظر است كه تا تو را دعوت نكرده و حجّت را بر تو تمام نساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ایم، دست از [نبرد با] تو نگه داریم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و این [جنایتى] دیگر است كه انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید: آب را بر سپاهیان بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اید. سپاهیان من، دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردار نیستند، مگر این كه از آب بنوشند. پس به یارانت پیغام فرست كه راه آب را بر سپاه من باز بگذارند و [از آن] دست بردارند تا در كار و مقصود خود و شما بیندیشیم؛ امّا اگر برایت خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است كه ما قصد خویش را وا نهیم و به سپاه رخصت دهیم كه بر سر آب بجنگند تا هر كه چیره شد، بنوشد، چنین خواهیم كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاویه به یارانش گفت: چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندیشید؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولید بن عُقبه گفت: آب را بر آنان ببند، همان گونه كه آنان بر عثمان بن عفّان بستند و چهل روز او را محاصره كرده، از خُنَكاى آب و گوارایىِ غذا دورش ساختند. آنان را تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لب بكُش، كه خدایشان تشنه‌لب بكشدشان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرو بن عاص به معاویه گفت: آب را بر آنان بگشا؛ زیرا آنان تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند، در حالى كه تو سیراب باشى. پس به چیزى جز آب، در امور میان خود و آنان بیندیش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولید بن عقبه دیگر بار سخن خویش را گفت. عبد اللّٰه بن ابى سَرح نیز گفت: تا هنگام شب، آب را بر آنان ببند. آنان اگر نتوانند به آب دست یابند، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و همین بازگشتشان، گریز و شكست است. آب را بر آنان ببند كه خداوند در روز قیامت، آب را بر آنان ببندد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صعصعه گفت: جز این نیست كه در روز قیامت، خداوند آب را بر كافران و بدكاران و باده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشانى چون تو و این فاسق (ولید بن عقبه) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد. مثل تو و این فاسق - یعنى ولید بن عقبه - هم چنین است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر سرش ریختند و دشنام و بیمش دادند. معاویه گفت: دست از این مرد بدارید كه او پیک است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو مخنف گفت: یوسف بن یزید از عبد اللّٰه بن عوف بن احمر برایم نقل کرد که: صعصعه نزدمان باز گشت و سخنانی را که میان او و معاویه ردّ و بدل شده بود، به ما گزارش داد. پرسیدیم: او چه جوابی به تو داد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چون خواستم از نزدش باز گردم، به او گفتم: چه جوابی به من می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهی؟ معاویه گفت: نظرم را بعداً به شما خواهم گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، پس از آن دیدیم که سوارانی [دیگر] نزد ابو اَعور فرستاد تا آنان را از آب باز دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علی ما را به مقابلۀ آنها فرستاد که تیراندازی کردیم و نیزه به کار بردیم. آن گاه شمشیرها به کار افتادند و بر آنها پیروز شدیم و آب به دست ما افتاد و گفتیم: به خدا آب به آنها نخواهیم داد! امّا علی علیه‌السلام به ما پیغام فرستاد که: به قدر احتیاجتان آب بردارید و به اردوگاهتان باز گردید و مانع آنها نشوید که خداوند عزّ و جلّ شما را به سبب ستم و تعدّی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بر آنها پیروزی داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب - في أحداثِ وَقعَةِ صِفّینَ بَعدَ أن كَشَفَ جُندُ الإِمامِ عَلِيٍّ علیه‌السلام جُندَ مُعاوِيَةَ عَنِ الماءِ -: قالَ مُعاوِيَةُ لِعَمرِو بنِ العاصِ: يا أبا عَبدِ اللّه، ما ظَنُّكَ بِالرَّجُلِ، أتَراهُ يَمنَعُنَا الماءَ لِمَنعِنا إيّاهُ؟ - و قَد كانَ انحازَ بِأَهلِ الشّامِ إلیٰ ناحِيَةٍ فِي البَرِّ نائِيَةٍ عَنِ الماءِ -.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَمرٌو: لا، إنَّ الرَّجُلَ جاءَ لِغَيرِ هٰذا، و إنَّهُ لا يَرضیٰ حَتّیٰ تَدخُلَ في طاعَتِهِ، أو يَقطَعَ حَبلَ عاتِقِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَ إلَيهِ مُعاوِيَةُ يَستَأذِنُهُ في وُرودِهِ مَشرَعَتَهُ، وَ استِقاءِ النّاسِ مِن طَريقِهِ، و دُخولِ رُسُلِهِ في عَسكَرِهِ. فَأَباحَهُ عَلِيٌّ كُلَّ ما سَأَلَ و طَلَبَ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب: ج‌۲ ص‌۳۸۶ و راجع الأخبار الطوال: ص‌۱۶۹ و الفتوح: ج‌۳ ص‌۱۱ و الإمامة و السياسة: ج‌۱ ص‌۱۲۶ و وقعة صفّين: ص‌۱۸۶.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;525&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُروج الذّهب - در بیان وقایع جنگ صفّین و پس از آن كه سپاه على علیه‌السلام لشكر معاویه را از آب دور كرد -: معاویه به عمرو بن عاص گفت: اى ابو عبد اللّٰه! در بارۀ این مرد، چه گمان دارى؟ آیا از آن رو كه ما آب را بر وى بستیم، او نیز آب را بر ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندد؟ و این، در حالى بود كه شامیان به ناحیه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بیابان، عقب رانده شده بودند كه از آب دور بود.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرو به وى گفت: نه. این مرد براى كارى جز این آمده است و تنها هنگامى خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه یا در اطاعتش در آیى و یا رشتۀ گردنت بریده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس معاویه پیكى نزد على علیه‌السلام فرستاد و اجازه خواست كه به شریعۀ آب فرات وارد شود تا سپاهش از آن طریق، سیراب شوند و دستۀ [سقّایان] سپاهش به اردوگاه وى داخل گردند. على علیه‌السلام هر چه را معاویه تقاضا و طلب كرد، اجازت داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد - في ذِكرِ القِتالِ عَلَى الماءِ وَ استيلاءِ أصحابِ الإِمامِ عَلَيهِ -: فَقالَ أصحابُ عَلِيٍّ علیه‌السلام لَهُ: اِمنَعهُمُ الماءَ يا أميرَ المُؤمِنينَ كَما مَنَعوكَ.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا، خَلّوا بَينَهُم و بَينَهُ، لا أفعَلُ ما فَعَلَهُ الجاهِلونَ، سَنَعرِضُ عَلَيهِم كِتابَ اللّه، و نَدعوهُم إلَى الهُدیٰ، فَإِن أجابوا، و إلّا فَفي حَدِّ السَّيفِ ما يُغني إن شاءَ اللّٰهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَوَاللّه، ما أمسىَ النّاسُ حَتّیٰ رَأَوا سُقاتَهُم و سُقاةَ أهلِ الشّامِ و رَواياهُم و رَوايا أهلِ الشّامِ يَزدَحِمونَ عَلَى الماءِ، ما يُؤذي إنسانٌ إنساناً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج‌۳ ص۳۳۱ و ج‌۱ ص‌۲۴ نحوه؛ بحار الأنوار: ج‌۳۲ ص‌۴۴۳.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;526&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید - در بیان جنگ بر سر آب و استیلا یافتن یاران امام بر آن -: یاران علی به او گفتند: ای امیر مؤمنان! مانع آنها از آب شو، همان گونه که آنها مانع شما شدند.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ راهشان را باز کنید. من کاری را که نادانان کردند، نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کنم. ما کتاب خدا را بر آنها عرضه خواهیم کرد و به هدایتشان فرا خواهیم خواند. اگر پذیرفتند که هیچ، و گرنه تیزی شمشیر بی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیاز می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;کند، اگر خدا بخواهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، شب نشده دیدند سقّاهای آنها و سقّاهای سپاه شام و شترهای آبکش هر دو سپاه به آب هجوم آوردند و هیچ کس مزاحم دیگری نمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب علیه‌السلام: ج۳ ص۴۰۹ - ۴۱۸ (حروب الإمام عليّ علیه‌السلام / الفصل السابع: مواجهة الجیشین / حیلولة جیش معاویة دون الماء).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ک: دانش‌نامۀ امیر المؤمنین علیه‌السلام: ج۵ ص۵۶۱ (جنگ‌های امام علی علیه‌السلام در ایّام حکومت / فصل هفتم: رویارویی دو سپاه / بسته شدن آب بر روی سپاه علی).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخذ-المال-مقابل-أجساد-قتلی-المشركين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۵: أخذُ المالِ مُقابِلَ أجسادِ قَتلَی المُشرِكينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۵&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: پول گرفتن در قبال تحویل دادن جنازۀ سربازان مشرکان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: قَتَلَ المُسلِمونَ يَومَ الخَندَقِ رَجُلاً مِن المُشرِكينَ، فَأَعطَوا بِجيفَتِهِ مالاً، فَقالَ رَسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و آله: اِدفَعوا إلَيهِم جيفَتَهُم، فَإِنَّهُ خَبيثُ الجيفَةِ خَبيثُ الدِّيَةِ. فَلَم يَقبَل مِنهُم شَيئاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج‌۱ ص‌۵۳۴ ح‌۲۲۳۰، المصنّف لابن أبي شيبة: ج‌۷ ص‌۶۷۲ ح‌۳ نحوه، السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۲۰۵.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;527&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل - به نقل از ابن عبّاس -: مسلمانان در جنگ خندق، مردى از مشركان را كشتند. آنها مالى در برابر تحویل جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دادند. پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را به آنها تحویل دهید، كه جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پلید و جان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فدایش هم پلید است» و چیزى از آنها نپذیرفت.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود - في غَزوَةِ الخَندَقِ -: بَعَثَ المُشرِكونَ إلیٰ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه و آله يَشتَرونَ جيفَتَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي جسد عمرو بن عبد ودّ العامري.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعَشَرَةِ آلافٍ، فَقالَ النَّبِيُّ صلّی اللّه علیه و آله: هُوَ لَكُم، لا نَأكُلُ ثَمَنَ المَوتیٰ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج‌۸ ص‌۵۳۸، المناقب لابن شهر آشوب: ج‌۱ ص‌۱۹۸، بحار الأنوار: ج‌۲۰ ص‌۲۰۵؛ السيرة النبويّة لابن كثير: ج‌۳ ص‌۲۰۵ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;528&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان - به نقل از عبد اللّٰه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود، در یادكرد از جنگ خندق -: مشركان، ده هزار [درهم] براى پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرستادند تا جنازۀ او (عمرو بن عبد ود) را تحویل بگیرند. پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «او از آنِ شما. ما بهاى مردگان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوریم».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-ما-لا-ينبغي-في-القتال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۶: جَوامِعُ ما لا يَنبَغي فِي القِتالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۷ / ۲ - ۲۶&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: نابایسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;های دیگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفْين عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جندب عن أبيه: إنَّ عَلِيّاً علیه‌السلام كانَ يَأمُرُنا في كُلِّ مَوطِنٍ لَقينا مَعَهُ عَدُوَّهُ يَقولُ: لا تُقاتِلُوا القَومَ حَتّیٰ يَبدَؤوكُم؛ فَإِنَّكُم بِحَمدِ اللّه عَلیٰ حُجَّةٍ، و تَركُكُم إيّاهُم حَتّیٰ يَبدَؤوكُم حُجَّةٌ اُخریٰ لَكُم عَلَيهِم، فَإِذا قاتَلتُموهُم فَهَزَمتُموهُم فَلا تَقتُلوا مُدبِراً، و لا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ، و لا تَكشِفوا عَورَةً، و لا تُمَثِّلوا بِقَتيلٍ. فَإِذا وَصَلتُم إلیٰ رِحالِ القَومِ فَلا تَهتِكوا سِتراً، و لا تَدخُلوا داراً إلّا بِإِذني، و لا تَأخُذوا شَيئاً مِن أموالِهِم إلّا ما وَجَدتُم في عَسكَرِهِم، و لا تَهيجُوا امرَأَةً بِأَذىً و إن شَتَمنَ أعراضَكُم و تَناوَلنَ اُمَراءَكُم و صُلَحاءَكُم؛ فَإِنَّهُنَّ ضِعافُ القُویٰ وَ الأَنفُسِ وَ العُقولِ، و لَقَد كُنّا و إنّا لَنُؤمَرُ بِالكَفِّ عَنهُنَّ و إنَّهُنَّ لَمُشرِكاتٌ، و إن كانَ الرَّجُلُ لَيَتَناوَلُ المَرأَةَ فِي الجاهِلِيَّةِ بِالهِراوَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهِراوة: العصا. وقيل: العصا الضخمة (لسان العرب: ج‌۱۵ ص‌۳۶۰ «هرو»).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوِ الحَديدِ فَيُعَيَّرُ بِها عَقِبُهُ مِن بَعدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص‌۲۰۳، نهج البلاغة: الكتاب ۱۴ نحوه، بحار الأنوار: ج‌۳۳ ص‌۴۵۸ ح‌۶۷۴؛ تاريخ الطبري: ج‌۴ ص‌۵۴۰ عن محمّد و طلحة، الفتنة و وقعة الجمل: ص‌۱۸۰ و ليس فيهما صدره إلیٰ «رحال القوم»، الفتوح: ج‌۳ ص‌۳۲ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;529&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّین - به نقل از عبد اللّٰه بن جندب، از پدرش -: علی علیه‌السلام هر زمان که با او به جنگ دشمنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتیم، به ما فرمان می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با دشمن نجنگید تا او جنگ را آغاز كند؛ زیرا شما بحمد اللّه حجّت دارید و وا گذاشتن آنان از سوی شما برای این که آغازگر جنگ باشند، خود، حجّت دیگرى براى شما در برابر آنان است. هر گاه با آنان جنگیدید و شکستشان دادید، فراری را نكشید و كار زخمى را نسازید و عورتى را مكشوف ننمایید و كشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را مُثله نکنید و چون به منازلشان رسیدید، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى نكنید و به خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای وارد نشوید مگر با اجازۀ من، و چیزى را از اموالشان برندارید مگر آنچه در لشكرگاهشان یافتید، و زنان را با آزار و اذیّت بر نینگیزید، گرچه به ناموس شما دشنام دهند و به فرماندهان و نیكان شما بد و بیراه گویند؛ چرا كه زنان، موجوداتی ناتوان و کم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طاقت و سست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردند و حتّی زمانی که مشرک بودند، ما دستور داشتیم كه با آنها كارى نداشته باشیم. در جاهلیت اگر مردى با عصا یا آهن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نهج البلاغة (نامۀ ۱۴) به جای آهن، «پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنگ» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن را می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، به سبب آن حتّی اعقاب او نیز سرزنش می&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند».&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br />  <br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه‌السلام - مِن خُطبَةٍ لَهُ في يَومِ الجَمَلِ قَبلَ اشتِباكِ الحَربِ، و قَد أتَوهُ بِقَتيلَينِ مِن أصحابِهِ قَتَلَهُما أصحابُ الجَمَلِ، فَقالَ عَمّارٌ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، لَيسَ لَكَ عِندَ القَومِ إلَّا الحَربُ! فَقامَ علیه‌السلام خَطيباً رافِعاً بِها صَوتَهُ فَقالَ -:&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا النّاسُ! إذا هَزَمتُموهُم فَلا تُجهِزوا عَلیٰ جَريحٍ، و لا تَقتُلوا أسيراً، و لا تَتَّبِعوا مُوَلِّياً، و لا تَطلُبوا مُدبِراً، و لا تَكشِفوا عَورَةً، و لا تُمَثِّلوا بِقَتيلٍ، و لا تَهتِكوا سِتراً، و لا تَقرَبوا شَيئاً مِن أموالِهِم إلّا ما تَجِدونَهُ في عَسكَرِهِم مِن سِلاحٍ أو كُراعٍ أو عَبدٍ أو أمَةٍ، و ما سِویٰ ذٰلِكَ فَهُوَ ميراثٌ لِوَرَثَتِهِم عَلیٰ كِتابِ اللّه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروج الذهب: ج‌۲ ص‌۳۷۱ عن المنذر بن الجارود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;ol start=&quot;530&quot; style=&quot;list-style-type: decimal;&quot;&gt;<br /> &lt;li&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام علی علیه‌السلام - از سخنرانی ایشان در جنگ جمل، قبل از در گرفتن جنگ و در حالی که دو نفر از یاران کشته شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را آورده بودند که اصحاب جمل آنها را کشته بودند -: عمّار گفت: ای امیر مؤمنان! چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ای جز جنگ با آنها نداری.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس [امام علیه‌السلام] برخاست و با صدای بلند سخنرانی کرد و فرمود: «ای مردم! هر گاه با آنان پیكار كردید و آنان را شكست دادید، کار زخمی&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مسازید و اسیران را نکشید، فراری&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را دنبال مکنید، پشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده به جنگ را طلب مكنید، عورتى را مكشوف نكنید، كشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را مُثله ننمایید و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درى مكنید و چیزى از اموال آنان را مَسِتانید، مگر آنچه از سلاح و اسب و عبد و کنیز در لشكرگاه یافتید، و غیر از این هر چه بود، بر اساس کتاب خدا میراث ورثۀ آنان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AC_%D9%87_%D8%AF_/_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF_1&diff=357 2025-06-30T03:58:32Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ج» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ج]]</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AB_%D9%88_%D8%A8_/_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%A7%D8%A8&diff=356 2025-03-27T13:34:54Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ث &lt;span id=&quot;الثواب-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّوابُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;واژهشناسى-ثواب&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌‌شناسى «ثواب»&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «ثواب» اسم مصدر از ريشه «ث و ب» به معناى بازگش...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ث]]<br /> &lt;span id=&quot;الثواب-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّوابُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-ثواب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌‌شناسى «ثواب»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «ثواب» اسم مصدر از ريشه «ث و ب» به معناى بازگشت پس از رفتن است. خليل بن احمد در اين باره آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثابَ يَثوبُ ثُؤوبا، أي: رَجَعَ بَعدَ ذَهابِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترتيب كتاب العين: ص122 «ثوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثابَ يَثوبُ ثُؤوبا، يعنى: «پس از رفتنش بازگشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارس در تبيين ريشه «ثواب» مى‌‌گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثّاءُ وَالواوُ وَالباءُ قِياسٌ صَحيحٌ مِن أصلٍ واحِدٍ، وهُوَ العَودُ وَالرُّجوعُ... وَالثَّوابُ مِنَ الأَجرِ وَالجَزاءِ أمرٌ يُثابُ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص393 و 394 «ثوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثاء و واو و باء، قياسى درست و يك معناى اصلى دارد، و آن برگشتن و رجوع است... و ثواب از اجر است و جَزاء چيزى است كه، به وى باز گشت مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانى در مفردات مى‌‌نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصلُ الثَّوبِ: رُجوعُ الشَّيءِ إلى حالَتِهِ الاُولَى الَّتي كانَ عَلَيها، أو إلَى الحالَةِ المُقَدَّرَةِ المَقصودَةِ بِالفِكرَةِ... ومِنَ الرُّجوعِ إلَى الحالَةِ المُقَدَّرَةِ المَقصودِ بِالفِكرَةِ: الثَّوبُ، سُمِّيَ بِذلِكَ لِرُجوعِ الغَزلِ إلَى الحالَةِ الَّتي قُدِّرَت لَهُ وكَذا ثَوابُ العَمَلِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص122 «ثوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصل «ثوب» بازگشت چيزى به حالت اوليه‌‌اى است كه داشته است يا بازگشت چيزى به حالتى است كه مورد نظر و مقصود فكر كسى بوده است و «ثَوْب» (لباس) از همين نوع اخير مى‌‌باشد به خاطر اين كه رشته‌‌هاى بافته شده به حالتى كه براى آن در نظر گرفته شده‌‌اند باز مى‌‌گردند [در مى‌‌آيند] و ثواب اعمال هم از همين نوع است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين پايه، «ثواب» از منظر واژه‌شناسان به معناى مطلق رجوع و بازگشت است، و بدين مناسبت پاداش كارهاى انسان، «ثواب» ناميده مى‌‌شود، چون در واقع نتيجه آنها است كه به انسان باز مى‌‌گردد، راغب در اين باره مى‌‌گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّوابُ ما يَرجِعُ إلَى الإِنسانِ مِن جَزاءِ أعمالِهِ، فَيُسَمَّى الجَزاءُ ثَوابا تَصَوُّرا أنَّهُ هُوَ هُوَ، ألا تَرى كَيفَ جَعَلَ اللّه‌‌ تَعالَى الجَزاءَ نَفسَ العَمَلِ في قَولِهِ: «فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزلزلة: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَم يَقُل جَزاءَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص180 «ثوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثواب» آن چيزى است كه به عنوان جزاى اعمال انسان به وى باز مى‌‌گرد و جزا از اين جهت ثواب ناميده مى‌‌شود كه هر دو يك حقيقت دارند آيا نمى‌‌بينى كه خداوند در اين آيه مباركه چگونه خود عمل را جزا قرار داده: «فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ؛ هر كه همسنگ ذره‌‌اى عمل نيكى كند آن را ببيند» و نگفته است جزاى عملش را مى‌‌بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما در اصطلاح،واژه «ثواب»به معناى مطلقِ منفعت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصطلحات الكلامية: ص90 ـ 91&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا منفعت خالص استحقاقى همراه با تعظيم و اجلال است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان، مجمع البيان: ج2 ص412، دائرة المعارف الشيعة: ج7 ص56&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در عوض اعمال نيك به شخص داده مى شود و از اين رو به آن ثواب گفته شده كه به شخص باز مى گردد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبى: ج4 ص319، مجمع البحرين: ج1 ص331 «ثوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وى به آن رجوع مى كند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البحرين: ج1 ص332 «ثوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. اصطلاح «ثواب» با دو اصطلاح، «عوض» و «تفضّل» فرق دارد، زيرا پاداش در صورتى كه بنده مستحق آن بوده، همراه با تعظيم باشد «ثواب» و اگر همراه با تعظيم نباشد «عوض» و اگر بدون استحقاق و تعظيم باشد «تفضل» است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان فى تفسير القرآن: ج3 ص13، الاقتصاد الهادى: ص89، مصطلحات علم الكلام: ج1 ص412&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. تفاوت ثواب و جزا نيز در اين است كه جزا بر مطلق عوض خير يا شر، و ثواب تنها بر عوض خير اطلاق مى‌‌شود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الميزان فى تفسير القرآن: ج16 ص122؛ مفردات ألفاظ القرآن: ص64 «اجر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا در صورت مطلق بودن، چنان كه برخى برآنند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص180 «ثوب»، الفروق اللغوية: ص17 ـ 18، نثر طوبى: ص120&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استعمال آن در پاداش خير بيشتر است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص180 «ثوب»، تاج العروس: ج1 ص168؛ مجمع البحرين: ج1 ص332&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفاوت ثواب با اجر در عرف هم اين است: ثواب خصوص پاداش طاعات است؛ ولى اجر گاهى به همين معنا و گاهى به معناى عوضى است كه در برابر مطلق منافع مبادله مى شود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفروق اللغوية: ص17؛ التبيان فى تفسير القرآن: ج3 ص462&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين ثواب گاه بر عوض كار شر اطلاق مى شود؛ ولى اجر هميشه در عوضى به كار مى رود كه به سود انسان است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص64 «أجر»، فيض القدير: ج1 ص159؛ الميزان فى تفسير القرآن: ج19 ص154&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دائرة المعارف قرآن كريم: ج9 ص351 ـ 352&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثواب-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثواب» در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌‌هاى برگرفته از ريشه «ث و ب» 28 بار به گونه‌‌هاى مختلف در قرآن آمده است. از اين تعداد، شانزده مورد به معناى پاداش كار نيك است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: 103، آل عمران: 145 و 148 و 195 هر سه آيه هر كدام دو بار، نساء: 134 (دو بار)، مائده: 85،كهف: 31 و 44 و 46، مريم: 76، قصص: 80، فتح: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِندَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْأَخِرَةِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: 134.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس ثواب دنيا را بخواهد، پاداش دنيا و آخرت پيش خدا است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سه مورد به معناى عقاب و كيفر كار بد به كار رفته است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: آل عمران: 103، مائده: 60، مطففين: 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطففين: 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا كافران جز به آنچه كرده‌‌اند، ثواب داده خواهند شد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هشت مورد در لباس&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 5، كهف: 31، حج: 19، نور: 58 و 60، نوح: 7، مدّثر: 4، انسان: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و يك مورد نيز به معناى محل بازگشت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: 125.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كار رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است، در قرآن علاوه بر واژه «ثواب» الفاظ ديگرى نيز به معناى پاداش آمده است، مانند «جزا» و مشتقات آن كه هم در پاداش كار نيك به كار رفته، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَ كَانَ سَعْيُكُم مَّشْكُورًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان: 22&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين براى شما جزايى است و تلاشتان سپاس گذارى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هم در كيفر كار بد استعمال شده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّى إِلَهٌ مِّن دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذَلِكَ نَجْزِى الظَّالِمِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انبياء: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر يك از آنان بگويد: من معبودى جز خدا هستم، او را جزاى جهنم خواهيم داد؛ اين گونه ستمگران را مجازات مى‌‌كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين «اجر» و مشتقات آن كه در آياتى پر شمار به كار رفته، و در بيشتر موارد به معناى پاداش معنوى است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِندَ رَبِّهِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرى! هر كه خود را تسليم كند براى خدا، و نيكوكار باشد، پاداشش در نزد پروردگار اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گاه به معناى پاداش مادى و دنيوى است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَٔاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلاق: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر كودكان شما را شير دادند پاداش آنها را بپردازيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعبيرهاى ديگرى نيز در قرآن وجود دارد كه مى‌‌تواند به «ثواب» معنا شود مانند: «حسنة»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقرة: 201.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، «خلاق»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان: 200.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، «نصيب»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان: 202.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، «حظّ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 176.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، «خراج ربك»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمنون: 72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و «ما عند اللّه‌‌»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورا: 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به همين دليل آيات و رواياتى كه تحت عنوان «ثواب» ارايه مى‌‌شود، اعم از مواردى است كه كلمه «ثواب» در آنها به كار رفته و يا معنا و مفهوم آن مورد توجه بوده، و نيز اعم از پاداش نيكوكاران و كيفر تبه كاران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه ثواب و مشتقات آنها در متن احاديث اهلِ سنّت، بسيار كم به كار رفته است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: معجم الفاظ الحديث النبوى، واژه‌‌هاى &amp;quot;ثوب&amp;quot; اثاب، ثواب و &amp;quot;عقب&amp;quot; (عقوبه، عاقب).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما نويسندگان و شارحان صحاح سته، واژه ثواب را در عنوان چند باب درج كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: صحيح البخارى: ج4 ص96، شرح مسلم، نَوَوى: ج7 ص89 و ج11 ص83 و 85 و 135.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ساير منابع حديثى اهل سنّت احاديث بيشترى با مضمون ثواب يافت مى‌‌شود؛ مانند اينكه اگر كسى به يگانگى خدا و رسالت حضرت محمد صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، شهادت دهد، خداوند آتش جهنم را بر او حرام مى‌‌گرداند يا اگر كسى نمازهاى واجب را به جا آورد و آن را سبك نشمارد، خداوند وعده كرده است كه او را به بهشت وارد كند و نيز اينكه مكر و خدعه و خيانت به آتش جهنم مى‌‌انجامد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الأسماء والصفات، بيهقى: ص13 و 15 و 125 و 611 و 614، الترغيب و الترهيب، منذرى: ج1 ص61 ـ 69 وص 242، و ج2 ص573، كنز العمّال: ج14 ص160 و ص162 ـ 163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله كتاب‌‌هاى تأليف شده در اين موضوع مى‌‌توان به الترغيب و الترهيب من الحديث الشريف، تأليف ابن عبد القوىّ منذرى، مؤلّف دمشقى قرن هفتم، اشاره كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه جزا نيز كاربردى در حد واژه‌‌هاى ثواب دارد. در برخى نقل‌‌ها، گاه واژه‌‌هاى ثواب و جزا به جاى هم به كار رفته‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: صحيح البخارى: ج2 ص198 ـ 226.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آثار حديثى اماميه، واژه ثواب بسيار به كار رفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: المعجم المفهرس لألفاظ بحار الأنوار، برازش: ذيل «ثوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كتاب‌‌هاى چهارگانه اماميه، ابواب متعددى در اين زمينه وجود دارد و احاديث بسيارى در باره پاداش و كيفر كارهاى گوناگون (از ثواب توحيد تا ثواب كارهاى خوب جزئى در زندگى، و از كيفر شرك تا خوردن خاك) روايت شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: التوحيد: ص18؛ كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص127؛ ثواب الاعمال: ص219 ـ 220؛ الكافى: ج 6 ص490.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلينى در عنوان شانزده باب از ابواب الكافى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج1 ص34 و ج2 ص24 و ص87 و ص611 و ج3 ص113 و ص119 وص 164 ـ 165 و ص172 و ص174 و ص205 و ص226 و ص302 و ج4 ص252 و ص579 و ج6 ص180&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه ثواب را گنجانده و ابن بابويه در عنوان 25 باب از ابواب كتاب من لا يحضره الفقيه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج1 ص44 و ص228 و ص281 و ص471 و ص564 ـ 565 و ج2 ص58 ـ 59 و ص65 و ص72 و ص85 و ص91 ـ 92 و ص94 و ص134 ـ 135 و ص288 و ص293 و ص299 و ص577 و ج3 ص199 و ج4 ص182 ـ 183&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن را به كار برده است. در اين ابواب، غالباً كارهاى خوب و مستحب يا واجب كفايى از طريق بيان پاداش اخروى آنها معرفى شده‌‌اند. در واقع، بيان ثواب چنين كارهاى نيكى، مى‌‌تواند مؤمنان را به انجام دادن آنها يا پيشى گرفتن بر يكديگر در انجام دادن آنها ترغيب كند. اين روايات همچنين ممكن است حاكى از آن باشد كه خوب زيستن، اگر با نيّت الهى انجام شود، عبادت به شمار مى‌‌آيد و در آخرت مشمول ثواب مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر احاديث، با تأكيد بر آيات قرآن، پاداش اخروى عمل نيك، ويژۀ مؤمنان است و غير مؤمنان از پاداش عمل نيكِ خود بى بهره‌‌اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص24 ـ 25 و ص463، الترغيب و الترهيب، منذرى: ج1 ص65 و ص69 وص 72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث بسيارى، ثوابِ زيارت مرقد امامان با ثواب اعمال نيكِ بسيار دشوار، همچون جهاد و شهادت، مقايسه شده است يا ثواب برآوردن حاجت برادر ايمانى، برآورده شدن صد حاجت ذكر شده است كه يكى از آنها رفتن به بهشت يا آمرزش تمامى گناهان و در صورت مرگ در اين هنگام، ورود به بهشت و بهره مندى از پاداش بى نهايت است. همچنين آمده است كه اگر كسى دل مؤمنى را شاد كند، خداوند نه تنها در آخرت دل او را شاد مى‌‌كند كه هر آنچه بخواهد به او مى‌‌دهد و حتى بيش از آنچه خواسته، آنقدر به او مى‌‌دهد كه هرگز تصور آن را هم نمى‌‌كرده است. علاوه بر اين‌‌ها، ثواب سرپرستى يتيم، حضور در بهشت به همراه پيامبر اكرم صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و ثواب كمك به زن بى سرپرست و شخص مسكين مانند مجاهدت در راه خدا بيان شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الكافى: ج1 ص10 ـ 12 و ج2 ص87 و ج4 ص66 و ص579 ـ 585، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص577 ـ 585؛ ثواب الأعمال: ص135، تهذيب الأحكام: ج6 ص20 ـ 25 و ص42 ـ 52 و ص107 ـ 109، الأمالى، طوسى: ص214، الترغيب و الترهيب، منذرى: ج3 ص&lt;/span&gt;392 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ 393؛ البلد الأمين، كفعمى: ص275، اتحاف ذوى الألباب، بنكانى: ص419 ـ 421.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مجموع اين احاديث مى‌‌توان دريافت كه ميزان ثواب عمل نيك، به عوامل گوناگونى چون ميزان اهميت عمل، ميزان عقل فاعل، نيت او، و زمان و مكان عمل وابسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ميان محدّثان بزرگ شيعه، شيخ صدوق با تأليف دو كتاب، يكى، ثواب الاعمال و ديگرى عقاب الاعمال، توجه شايانى به موضوع ثواب و عقاب كرده است، البته پيش از او و پس از او نيز اشخاص بسيارى در اين زمينه آثارى پديد آورده‌‌اند. اسامى بسيارى از مؤلّفان و عناوين كتاب‌‌هاى آنان را كسانى چون ابن نديم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفهرست: ص229.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نجاشى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشى: ص27 و ص40 و ص68 و ص76 و ص80 و ص121 و ص187 و ص242 و ص269 و ص330 و ص334 و ص349 و ص393 و ص395 و ص448.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در دورة متأخر، آقابزرگ طهرانى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذريعه: ج5 ص17 ـ 18 و ج11 ص161.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذكر كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر گرفته از مقاله ثواب و عقاب، دانش‌‌نامه جهان اسلام: ج9 ص143.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين بخش از دانش نامه قرآن و حديث، نصوص مرتبط با مباحث كلى پاداش كارهاى نيك و كيفر كارهاى زشت در سه فصل مطرح مى‌‌شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل اول به شناخت ثواب و عقاب از منظر قرآن و حديث اختصاص دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين فصل، حكمت پاداش نيكوكاران و كيفر تبه‌‌كاران، حقيقت ثواب و عقاب، انواع پاداش‌‌هاى الهى، بزرگ‌‌ترين، سريع‌‌ترين، و با دوام‌‌ترين پاداش‌‌ها تبيين مى‌‌گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل دوم نصوصى كه با تعبيرهاى گوناگون پيروان قرآن را به تلاش براى تحصيل پاداش اخروى دعوت كرده‌‌اند مطرح مى‌‌گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم درباره شناخت نظام ثواب و عقاب است، در اين فصل مباحثى مانند اين كه در نظام آفرينش هر عملى اعم از نيك و بد پاداشى دارد، پاداش هر عملى حكيمانه و متناسب با آن است ليكن جزاى كار نيك بهتر از آن و كيفر كار بد همانند آن خواهد بود، سنت الهى در پاداش نيكوكاران، و سنت او در كيفر تبه كاران.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است برخى از ابواب نياز به توضيح دارند كه در جاى خود مطرح خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-معرفة-الثواب-والعقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: مَعرِفَةُ الثَّوابِ وَالعِقابِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: شناخت پاداش و كيفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمة-وضع-الثواب-والعقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: حِكمَةُ وَضعِ الثَّوابِ وَالعِقابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: فلسفه قرار دادن پاداش و كيفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَ تِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَ لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسِم بِمَا كَسَبَتْ وَ هُمْ لاَ يُظْلَمُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجاثية: 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و خدا آسمان‌‌ها و زمين را به راستى و درستى آفريد و تا هر كسى بدانچه كرده است پاداش يابد و به آنان ستم نمى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لِلَّهِ مَا فِى السَّمَوَ تِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ لِيَجْزِىَ الَّذِينَ أَسَٔواْ بِمَا عَمِلُواْ وَ يَجْزِىَ الَّذِينَ أَحْسَنُواْ بِالْحُسْنَى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجم: 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى خداست آنچه در آسمان‌‌ها و آنچه در زمين است تا بدكاران را به كيفر كارهاى بدشان برساند و نيكوكاران را در برابر اعمال نيكشان، پاداش دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَيْنَهُمَا بَطِلاً ذَ لِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُواْ فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنَ النَّارِ * أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِى الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 27 و 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما آسمان و زمين و آنچه را ميان آنهاست، بيهوده نيافريديم. اين، گمان كافران است. واى بر كافران از آتش [دوزخ]!* آيا كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌‌اند، همچون مفسدان در زمين قرار مى‌‌دهيم، يا پرهيزگاران را همچون فاجران؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: غافر: 58، الجاثية: 21.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: غافر: آيه 58، جاثيه: آيه 21.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ وَضَعَ الثَّوابَ عَلى طاعَتِهِ وَالعِقابَ عَلى مَعصِيَتِهِ، ذِيادةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّودُ: السَّوقُ والطرد والدفع لسان العرب: ج3 ص167 «ذود».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِعِبادِهِ عَن نَقِمَتِهِ، وحِياشَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحَشْتَهُ: إذا نفّرتَهُ نحوه وسُقتَه إليه وجَمَعتَه عليه لسان العرب: ج6 ص290 «حوش».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم إلى جَنَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 368، أعلام الدين: ص130، بحار الأنوار: ج6 ص114 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند سبحان، پاداش را براى فرمانبرى‌‌اش قرار داد و كيفر را براى نا فرمانى‌‌اش تا بدين وسيله، بندگانش را از خشم خود، نگه دارد و آنان را به سوى بهشت خويش برانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليهاالسلام ـ مِن خُطبَةٍ لَها في صِفَةِ اللّهِ سُبحانَهُ ـ: اِبتَدَعَ الأَشياءَ لا مِن شِيءٍ كانَ قَبلَها... ثُمَّ جَعَلَ الثَّوابَ عَلى طاعَتِهِ، ووَضَعَ العِقابَ عَلى مَعصِيَتِهِ؛ ذِيادَةً لِعِبادِهِ عَن نَقِمَتِهِ، وحِياشَةً لَهُم إلى جَنَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص255 ح49 عن عبد اللّه‌‌ بن الحسن عن آبائه عليهم‌‌السلام، دلائل الإمامة: ص111 ح36عن زيد بن عليّ عن آبائه عليهم‌‌السلام عنها عليهاالسلام، كشف الغمّة: ج2 ص108 نحوه، بحار الأنوار: ج29 ص221 ح8؛ بلاغات النساء: ص27 عن زيد بن عليّ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن زينب بنت الحسين عنها عليهاالسلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليهاالسلام ـ از خطبه ايشان در وصف خداوند سبحان ـ: اشيا را نوآورى كرد، نه از چيزى كه پيش از آن بوده باشد.… سپس پاداش را براى فرمانبرى‌‌اش قرار داد و كيفر را براى نا فرمانى‌‌اش، تا بدين وسيله، بندگانش را از خشم خود، نگه دارد و آنان را به سوى بهشت خويش برانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَصَبَ لَهُم عُقوباتٍ فِي العاجِلِ وعُقوباتٍ فِي الآجِلِ، ومَثوباتٍ فِي العاجِلِ ومَثوباتٍ فِي الآجِلِ، لِيُرَغِّبَهُم بِذلِكَ فِي الخَيرِ، ويُزَهِّدَهُم فِي الشَّرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص403 ح9، علل الشرائع: ص16 ح1 كلاهما عن عبد اللّه‌‌ بن الفضل الهاشمي وفيه «يزيدهم» بدل «يزهّدهم»، بحار الأنوار: ج61 ص133 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آنها (مردمان)، كيفرهايى در دنيا و كيفرهايى در آخرت، و پاداش‌‌هايى در دنيا و پاداش‌‌هايى در آخرت، نهاده است تا بدان، ايشان را به نيكى بر انگيزد و به بدى بى‌‌رغبت سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَعَلَّ طاعِناً يَطعَنُ عَلَى التَّدبيرِ مِن جِهَةٍ اُخرى فَيَقولَ: كَيفَ يَكونُ هاهُنا تَدبيرٌ ونَحنُ نَرَى النّاسَ في هذِهِ الدُّنيا مَن عَزَّ بَزَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَزَّهُ يبزُّه بزّا: سلبَهُ، وفي المثل: «من عَزّ بَزّ» أي من غلب أخذ السلب الصحاح: ج3 ص865 «بزز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَالقَوِيُّ يَظلِمُ ويَغصِبُ، وَالضَّعيفُ يُظلَمُ ويُسأَمُ الخَسفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَسفُ: النقصان والهوان، وأصله أن تحبس الدابّة على غير علف، ثمّ استعير فوضع موضع الهوان، وسِيمَ: كُلِّف وألزِمَ النهاية: ج2 ص31 «خسف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالصّالِحُ فَقيرٌ مُبتَلىً، وَالفاسِقُ مُعافىً مُوَسَّعٌ عَلَيهِ، ومَن رَكِبَ فاحِشَةً أوِ انتَهَكَ مُحَرَّماً لَم يُعاجَل بِالعُقوبَةِ، فَلَو كانَ فِي العالَمِ تَدبيرٌ لَجَرَتِ الاُمورُ عَلَى القِياسِ القائِمِ، فَكانَ الصّالِحُ هُوَ المَرزوقَ وَالطالِحُ هُوَ المَحرومَ، وكانَ القَوِيُّ يُمنَعُ مِن ظُلمِ الضَّعيفِ، وَالمُنهَتِكُ لِلمَحارمِ يُعاجَلُ بِالعُقوبَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقالُ في جَوابِ ذلِكَ:إنَّ هذا لَو كانَ هكَذا لَذَهَبَ مَوضِعُ الإِحسانِ الَّذي فُضِّلَ بِهِ الإِنسانُ عَلى غَيرِهِ مِنَ الخَلقِ وحَملُ النَّفسِ عَلَى البِرِّ وَالعَمَلِ الصّالِحِ احتِساباً لِلثَّوابِ وثِقَةً بِما وَعَدَ اللّهُ مِنهُ، ولَصارَ النّاسُ بِمَنزِلَةِ الدَّوابِّ الَّتي تُساسُ بِالعَصا وَالعَلَفِ، ويُلمَعُ لَها بِكُلِّ واحِدٍ مِنهُما ساعَةً فَساعَةً فَتَستقيمُ عَلى ذلِكَ، ولَم يَكُن أحَدٌ يَعمَلُ عَلى يَقينٍ بِثَوابٍ أو عِقابٍ حَتّى كان هذا يُخرِجُهُم عَن حَدِّ الإِنسِيَّةِ إلى حَدِّ البَهائِمِ، ثُمَّ لا يَعرِفُ ما غابَ ولا يَعمَلُ إلاّ عَلَى الحاضِرِ، وكانَ يَحدُثُ مِن هذا أيضاً أن يَكونَ الصّالِحُ إنَّما يَعمَلُ الصّالِحاتِ لِلرِّزقِ وَالسَّعَةِ في هذِهِ الدُّنيا، ويَكونَ المُمتَنِعُ مِنَ الظُّلمِ وَالفَواحِشِ إنَّما يَعِفُّ عَن ذلِكَ لِتَرَقُّبِ عُقوبَةٍ تَنزِلُ بِهِ مِن ساعَتِهِ حَتّى يَكونَ أفعالُ النّاسِ كُلُّها تَجري عَلَى الحاضِرِ لا يَشوبُها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشوبُ: الخَلطُ (القاموس المحيط: ج1 ص90 «شوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَيءٌ مِنَ اليَقينِ بِما عِندَ اللّهِ، ولا يَستَحِقُّونَ ثَوابَ الآخِرَةِ وَالنَّعيمَ الدّائِمَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج3 ص141 نقلاً عن الخبر المشتهر بتوحيد المفضّل بن عمر. وراجع موسوعة معارف الكتاب والسنة: ج1 ص258 الآخرة / الفصل الأوّل / خصائص الآخرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد كسى بر تدبير، از ديگر سوى، خُرده بگيرد و بگويد: چگونه تدبير در كار است، حال آن كه مى‌‌بينيم در اين دنيا، آن كه قوى‌‌تر است، بَرنده است. زورمند، زور مى‌‌گويد و [حقّ ديگران را]غصب مى‌‌كند و ناتوان، زور مى‌‌بيند و پايمال مى‌‌شود. نيكان، تهى‌‌دست و گرفتارند و بدكاران، تن‌‌درست و برخوردار، و آن كه مرتكب گناه يا حرامى مى‌‌شود، به زودى كيفر نمى‌‌بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر در عالم، تدبيرى بود، كارها بر روالى درست، پيش مى‌‌رفت: نيكان، برخوردار مى‌‌بودند و بدكاران، محروم. زورمند، از ستم كردن به ناتوان، باز داشته مى‌‌شد و آن كه هتك حرمت مى‌‌كرد، بى‌‌درنگ، مجازات مى‌‌شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پاسخ اين ايراد، گفته مى‌‌شود: اگر چنين مى‌‌بود، ديگر جايى براى نيكى كردن و دست زدن به كارهاى خوب كه مايه امتياز انسان بر ديگر مخلوقات است، نمى‌‌مانْد و انگيزه‌‌اى براى وا داشتن خويش به نيكى و كار شايسته به منظور دستيابى به پاداش خداوند و اعتماد به آنچه خدا وعده داده است، وجود نمى‌‌داشت و مردم، چونان حيوانات مى‌‌شدند كه با چوب و علف به راه مى‌‌آيند. هر از گاهى، يكى از اين دو (چوب و علف) به آنها نشان داده مى‌‌شود تا سر در فرمان داشته باشند و هيچ كس بر پايه يقين به پاداش يا كيفر، كار نمى‌‌كرد، تا جايى كه اين امر، آنان را از مرز انسانيت به مرز حيوانيت مى‌‌بُرد. ديگر، اين كه: كسى به آنچه [از ثواب الهى] غايب است، باور نمى‌‌داشت و جز براى آنچه نقد است، كار نمى‌‌كرد و حاصل امر نيز اين مى‌‌شد كه آن كه كار نيك مى‌‌كرد، صرفا براى روزى و رفاه در همين دنيا، كار مى‌‌كرد و آن كه از ستم و كارهاى زشتْ خوددارى مى‌‌ورزيد، تنها از ترس مجازات فورى از آنها خوددارى مى‌‌نمود، به طورى كه اعمال و رفتار مردم، تماما بر اساس وضعيت حاضر، صورت مى‌‌پذيرفت و با كمترين يقين به آنچه نزد خداست، همراه نمى‌‌بود و مستحقّ پاداش آخرت و نعمت جاويدان آن نمى‌‌شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حقيقة-الثواب-والعقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: حَقيقةُ الثَّوابِ وَالعِقابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: حقيقت پاداش و كيفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-رد-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 1: رَدُّ الأَعمال&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 1: بازگشت اعمال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِّنْهَا وَ مَن جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُواْ السَّئِّاتِ إِلاَّ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسى كه كار نيكى انجام دهد، براى او پاداشى بهتر از آن است و به كسانى كه كارهاى بد انجام دهند، مجازات بدكاران، جز [به مقدار] اعمالشان نخواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَالْيَوْمَ لاَ تُظْلَمُ نَفْسٌ شَئْا وَ لاَ تُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[و به آنها گفته مى‌‌شود:] امروز به هيچ كس ذرّه‌‌اى ستم نمى‌‌شود، و جز بدانچه عمل مى‌‌كرديد، جزا داده نمى‌‌شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّكُمْ لَذَالءِقُواْ الْعَذَابِ الْأَلِيمِ * وَ مَا تُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: 38 و 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امّا شما [مستكبران كوردل] به طور مسلّم، عذاب دردناك [الهى] را خواهيد چشيد و جز به آنچه انجام مى‌‌داديد، كيفر داده نمى‌‌شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اصْلَوْهَا فَاصْبِرُواْ أَوْ لاَ تَصْبِرُواْ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطور: 16 وراجع التحريم: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در آن وارد شويد و بسوزيد. مى‌‌خواهيد صبر كنيد يا نكنيد، براى شما يكسان است؛ چرا كه تنها به اعمالتان جزا داده مى‌‌شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُواْ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ بَلْ مَكْرُ الَّيْلِ وَ النَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَن نَّكْفُرَ بِاللَّهِ وَ نَجْعَلَ لَهُ أَندَادًا وَ أَسَرُّواْ النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ الْعَذَابَ وَ جَعَلْنَا الْأَغْلَلَ فِى أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُواْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مستضعفان به مستكبران مى‌‌گويند: وسوسه‌‌هاى فريبكارانه شما در شب و روز [، مايه گم‌‌راهى ما شد]، هنگامى كه به ما دستور مى‌‌داديد كه به خداوند، كافر شويم و همتايانى براى او قرار دهيم و آنان، هنگامى كه عذاب [الهى] را مى‌‌بينند، پشيمانى خود را پنهان مى‌‌كنند [تا بيشتر رسوا نشوند] و ما غل و زنجيرها را در گردن كافران مى‌‌نهيم. آيا جز آنچه بدان عمل مى‌‌كردند، به آنها جزا داده مى‌‌شود؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَوْمَ يَغْشَلهُمُ الْعَذَابُ مِن فَوْقِهِمْ وَ مِن تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ وَ يَقُولُ ذُوقُواْ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آن روز كه عذاب [الهى] آنها را از بالاى سر و پايين پايشان فرامى گيرد و به آنها مى‌‌گويد: «بچشيد آنچه را عمل مى‌‌كرديد» (روز سخت و دردناكى براى آنهاست)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا وَ وُضِعَ الْكِتَبُ وَ جِاْى‌‌ءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَدَاءِ وَ قُضِىَ بَيْنَهُم بِالْحَقِّ وَ هُمْ لاَ يُظْلَمُونَ * وَ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَا يَفْعَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 69 و 70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و زمين [در آن روز] به نور پروردگارش روشن مى‌‌شود و نامه‌‌هاى اعمال را پيش مى‌‌نهند و پيامبران و گواهان را حاضر مى‌‌سازند و ميان آنها به حق، داورى مى‌‌شود و به آنان، ستم نخواهد شد و به هر كس، آنچه انجام داده است، بى كم و كاست، داده مى‌‌شود و او نسبت به آنچه انجام مى‌‌دادند، از همه آگاه‌‌تر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَوْمَ تَأْتِى كُلُّ نَفْسٍ تُجَدِلُ عَن نَّفْسِهَا وَ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ وَ هُمْ لاَ يُظْلَمُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[به ياد آوريد] روزى را كه هر كس [در فكر خويشتن است و تنها] به دفاع از خود بر مى‌‌خيزد و نتيجه اعمال هر كسى، بى كم و كاست، به او داده مى‌‌شود و به آنها ظلم نخواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لِكُلٍّ دَرَجَتٌ مِّمَّا عَمِلُواْ وَ لِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمَلَهُمْ وَ هُمْ لاَ يُظْلَمُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى هر كدام از آنها، درجاتى است بر طبق اعمالى كه انجام داده‌‌اند، تا خداوند، كارهايشان را بى كم و كاست به آنان تحويل دهد و به آنها هيچ ستمى نخواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاتَّقُواْ يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 281، آل عمران: 161.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از روزى بپرهيزيد [و بترسيد] كه در آن روز، شما را به سوى خدا باز مى‌‌گردانند. سپس به هر كس، آنچه انجام داده، به طور كامل، باز پس داده مى‌‌شود و به آنها ستم نخواهد شد (چون هر چه مى‌‌بينند، نتايج اعمال خودشان است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَهُمْ لِيَوْمٍ لاَّ رَيْبَ فِيهِ وَ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس چگونه خواهند بود هنگامى كه آنها را براى روزى كه شكّى در آن نيست (روز رستاخيز)، جمع كنيم و به هر كس، آنچه [از اعمال براى خود] فراهم كرده، به طور كامل داده شود؟ و به آنها ستم نخواهد شد [؛ زيرا محصول اعمال خود را مى‌‌چينند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِنَّ كُلاًّ لَّمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَلَهُمْ إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و پروردگارت، اعمال هر يك را بى كم و كاست، به آنها خواهد داد. او به آنچه عمل مى‌‌كنند، آگاه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ اللّهُ تَعالى: يَابنَ آدَمَ... فَما عَمِلتَ مِن شَيءٍ وَفَّيْتُكَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج1 ص316، كنز العمّال: ج2 ص69 ح3163 نقلاً عن سنن أبي داود وكلاهما عنأنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال مى‌‌فرمايد: «اى فرزند آدم!... هر كارى كه انجام دهى، آن را به طور كامل به خودت برمى‌‌گردانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ فيما رَوى عَنِ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى أنَّهُ قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عِبادي إنَّما هِيَ أعمالُكُم اُحصيها لَكُم ثُمَّ اُوَفّيكُم إيّاها، فَمَن وَجَدَ خَيرا فَليَحمَدِ اللّهَ، ومَن وَجَدَ غَيرَ ذلِكَ فَلا يَلومَنَّ إلاّ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1995 ح55، الأدب المفرد: ص149 ح490، المستدرك على الصحيحين: ج 4 ص269 ح7606، السنن الكبرى: ج6 ص155 ح11503، حلية الأولياء: ج5 ص126 الرقم 310 كلّها عن أبي ذرّ والأربعة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج15 ص925 ح43590.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بيان چيزهايى كه از خداوند متعال ـ روايت شده است ـ: «اى بندگان من! من فقط اعمال شما را برايتان شمارش مى‌‌كنم سپس، جزاى آنها را كامل به شما مى‌‌دهم. حال، پس هر كه خيرى يافت، بايد خدا را سپاس گويد و هر كه غير از آن يافت، جز خود را سرزنش نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ مَعروفٍ صَدَقَةٌ؛ إلى غَنِيٍّ أو فَقيرٍ، فَتَصَدَّقوا ولَو بِشِقِّ تَمرَةٍ، وَاتَّقُوا النّارَ ولَو بِشِقِّ تَمرَةٍ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يُرَبّيها لِصاحِبِها كَما يُرَبّي أحَدُكُم فَلُوَّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفلُوّ: المُهر الصغير. وقيل: هو الفَطيم من أولاد ذوات الحافر النهاية: ج3 ص474 «فلا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو فَصيلَهُ، حَتّى يوفِيَهُ إيّاها يَومَ القِيامَةِ، وحَتّى تَكونَ أعظَمَ مِنَ الجَبَلِ العَظيمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص458 ح1023 عن الحارث عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام وص 125 ح195، الأمالي للمفيد: ص354 ح7، بشارة المصطفى: ص265 كلّها عن سالم بن أبي حفصة عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، الدرّ النظيم: ص631 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلاموكلّها نحوه، بحارالأنوار: ج74 ص410 ح16 وراجع الكافي: ج4 ص47 ح6 وصحيح البخاري: ج2 ص511 ح1344.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر احسانى، چه به توانگر و چه به تهى‌‌دست، صدقه است. خود را از آتش [دوزخ] نگه داريد، هر چند با نصف خرمايى باشد؛ زيرا همان طور كه يكى از شما كرّه اسب يا بچّه شتر خود را مى‌‌پرورانَد، خداوند عز و جل نيز آن نصفِ خرما را براى صاحبش مى‌‌پرورانَد و در روز قيامت، آن را كه بزرگ‌‌تر از يك كوه عظيم شده است، به او مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّما هِيَ أعمالُكُم تُرَدُّ إلَيكُم، فَمَن وَجَدَ خَيرا فَليَحمَدِ اللّهَ، ومَن وَجَدَ غَيرَ ذلِكَ فَلا يَلومَنَّ إلاّ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحكايات: ص85 عن حجّاج بن عبد اللّه‌‌ عن أبيه عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عن الإمام الحسين عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج3 ص90 نقلاً عن الخبر المشتهر بتوحيد المفضّل وفيه صدره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى‌‌گمان، كارهايتان به سوى خودتان باز مى‌‌گردد. پس هر كس خيرى يافت، خدا را سپاس گويد و هر كس جز آن يافت، جز خود را ملامت نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَن يَفوزَ بِالخَيرِ إلاّ عامِلُهُ، ولا يُجزى جَزاءَ الشَّرِّ إلاّ فاعِلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 33، الغارات: ج2 ص509 عن عباس بن سهل بن سعد وفيه «بالسيء» بدل«جزاء الشر»، بحار الأنوار: ج33 ص491 ح697؛ الفتوح: ج4 ص222 عن ابي مخنف بن يحيى بن سعيد الأزدي وفيه «سوء» بدل «الشر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خير، دست نمى‌‌يابد، مگر عمل كننده به خير، و به كيفر بدى نمى‌‌رسد، مگر عمل كننده به بدى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جزاء خير يا شر به فاعل مى‌‌رسد چه مباشرتا و مستقيما و چه در نسل وى، بنا بر اين مبنا روايت فوق وروايات بعدى منافاتى با آن دسته از روايات كه مى‌‌گويند فرزندان به اعمال پدرانشان مجازات مى‌‌شوند ندارند. اين اثرِ وضعىِ عمل است و ظلم نيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَن يَلقى جَزاءَ الشَّرِّ إلاّ عامِلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح7405، عيون الحكم والمواعظ: ص407 ح6883.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10. امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سزاى بدى را جز بدكار نمى‌‌بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَن يُجزى جَزاءَ الخَيرِ إلاّ فاعِلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح7406، عيون الحكم والمواعظ: ص407 ح6884.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سزاى نيكى، جز به نيكوكار نمى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ إسماعيلَ قالَ لِلصّادِقِ عليه‌‌السلام: يا أبَتاهُ، ما تَقولُ فِي المُذنِبِ مِنّا ومِن غَيرِنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌‌السلام: «لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلاَ أَمَانِىِّ أَهْلِ الْكِتَبِ مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 123.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص234 ح5 عن أبي الصلت الهروي عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج 46 ص176 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل [فرزند امام صادق عليه‌‌السلام] به امام صادق عليه‌‌السلام گفت: پدر جان! درباره گنهكارِ از ما [خاندان]و از غير ما چه مى‌‌فرماييد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام [در پاسخ او] اين آيه را خواند: «[پاداش و كيفر] به دلخواه شما و به دلخواه اهل كتاب نيست. هر كس بدى كند، سزايش را مى‌‌بيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-كشف-باطن-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 2: كَشفُ باطِنِ الأَعمالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 2: آشكار شدن باطن كردارها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدَا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَءُوفُ بِالْعِبَادِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«روزى كه هر كس، آنچه را از كار نيك انجام داده، حاضر مى‌‌بيند و آرزو مى‌‌كند ميان او و آنچه از اعمال بد انجام داده، فاصله زمانى زيادى باشد. خداوند، شما را از [نافرمانى]خودش، بر حذر مى‌‌دارد و [در عين حال،] خدا نسبت به همه بندگان، مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَقولُ المَلائِكَةُ: يا رَبِّ، عَبدُكَ المُؤمِنُ تَزوي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَوى عنه: صَرَفَه عنه (اُنظر: النهاية: ج2 ص320 «زوى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ الدُّنيا وتُعَرِّضُهُ لِلبَلاءِ وهُوَ مُؤمِنٌ بِكَ! فَيَقولُ: اِكشِفوا عَن ثَوابِهِ، فَإِذا رَأَوا ثَوابَهُ تَقولُ المَلائِكَةُ: يا رَبِّ، ما يَضُرُّهُ ما أصابَهُ فِي الدُّنيا!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج4 ص123 الرقم 260 عن عبداللّه‌‌ بن عمرو بن العاص وص 118 الرقم 260،المصنف لابن أبي شيبة: ج8 ص232 ح6 كلاهما عن خيثمة من دون إسناد إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص488 ح16667.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرشتگان مى‌‌گويند: پروردگارا! از بنده مؤمنت دنيا را مى‌‌گيرى و در معرض رنج و گرفتارى قرارش مى‌‌دهى، در حالى كه به تو ايمان دارد. خداوند مى‌‌فرمايد: «پاداش او را نمايان سازيد». چون پاداش او را ببينند، فرشتگان مى‌‌گويند: پروردگارا! [در اين صورت] از مصائبى كه در دنيا به او مى‌‌رسد، زيان نمى‌‌كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في صِفاتِ الغافِلينَ ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... حَتّى إذا كَشَفَ لَهُم عَن جَزاءِ مَعصِيَتِهِم، وَاستَخرَجَهُم مِن جَلابيبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِلبابُ: الإزارُ والرداء، والجمع جلابيب النهاية: ج3 ص283 «جلب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَفلَتِهِم، استَقبَلوا مُدبِرا وَاستَدبَروا مُقبِلاً، فَلَم يَنتَفِعوا بِما أدرَكوا مِن طَلبَتِهِم، ولا بِما قَضَوا من وَطَرِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَضيتُ وَطَري: إذا نِلتَ بُغَيتَكَ وحاجَتك المصباح المنير: ص663 «وطر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 153، تحف العقول: ص154 نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص407 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در صفات غافلان و بى‌‌خبران ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... تا آن كه [خداوند] از كيفر گناهشان، پرده برداشت و از پرده‌‌هاى غفلتشان، بيرونشان آورد. پس به چيزى روى آوردند كه بِدان، پشت كرده بودند و پشت به چيزى كردند كه بدان روى آورده بودند؛ امّا نه از آنچه مى‌‌خواستند و بدان رسيدند، سودى بُردند، و نه از آنچه حاجت خويش بِدان روا كردند، بهره‌‌اى خوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعمالُ العِبادِ فِي الدُّنيا نُصبُ أعيُنِهِم فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح1886، عيون الحكم والمواعظ: ص127 ح2890.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردارهاى بندگان در دنيا، در آخرت، پيش چشمان آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعمالُ العِبادِ في عاجِلِهِم نُصبُ أعيُنِهِم في آجِلِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «آجالهم» والتصويب من شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد والنسخ الاُخری للمصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 7، عيون الحكم والمواعظ: ص70 ح1773.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارهاى بندگان در اين جهان، پيش چشمان آنهاست در آن جهان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-تجسم-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 3: تَجَسُّمُ الأَعمالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 3: تجسّم كردارها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَوْمَلءِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِّيُرَوْاْ أَعْمَلَهُمْ * فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَ مَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزلزلة: 6 ـ 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در آن روز، مردم به صورت گروه‌‌هاى پراكنده [از قبرها] خارج مى‌‌شوند تا اعمالشان به آنها نشان داده شود. پس هر كس هموزن ذرّه‌‌اى كار خير انجام دهد، آن را مى‌‌بيند و هر كس هموزن ذرّه‌‌اى كار بد كرده، آن را مى‌‌بيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَ لَ الْيَتَمَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِى بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه اموال يتيمان را به ظلم و ستم مى‌‌خورند [، در حقيقت]، تنها آتش مى‌‌خورند و به زودى در شعله‌‌هاى آتش [دوزخ]مى‌‌سوزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لاَ تَجَسَّسُواْ وَ لاَ يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هرگز [در كار ديگران]تجسّس نكنيد و هيچ يك از شما، از ديگرى غيبت نكند. آيا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مُرده خود را بخورد؟! [به يقين] همه شما از اين امر، كراهت داريد. تقواى الهى پيشه كنيد كه خداوند، توبه‌‌پذير و مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ جَبرَئيلُ عليه‌‌السلام إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، عِش ما شِئتَ فَإِنَّكَ مَيِّتٌ، وأَحبِب مَن شِئتَ فَإِنَّكَ مُفارِقُهُ، وَاعمَل ما شِئتَ فَإِنَّكَ لاقيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص255 ح17 عن هشام بن سالم، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص471 ح1360،معاني الأخبار: ص178 ح2 عن سهل بن سعد، بحار الأنوار: ج72 ص267 ح14؛ المستدرك على الصحيحين: ج4 ص360 ح7921، شُعب الإيمان: ج7 ص349 ح10541 كلاهما عن سهل بن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد، كنز العمّال: ج7 ص782 ح21388.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل عليه‌‌السلام نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: اى محمد! هر اندازه مى‌‌خواهى زندگى كن، امّا سرانجام مى‌‌ميرى، و هركه را خواهى دوست بدار، امّا سرانجام از او جدا مى‌‌شوى، و هر كارى مى‌‌خواهى بكن، چرا كه آن را خواهى ديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ امرِئٍ يَلقى ما عَمِلَ، ويُجزى بِما صَنَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح6918، عيون الحكم والمواعظ: ص377 ح6376.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر انسانى آنچه را عمل كرده مى‌‌بيند و به آنچه انجام داده جزا داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن الحسن&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَولُهُ: «وَ لاَ يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا» نَزَلَ في رَجُلَينِ مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله اغتابا رَفيقَهُما وهُوَ سَلمانُ؛ بَعَثاهُ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِيَأتِيَ لَهُما بِطَعامٍ، فَبَعَثَهُ إلى اُسامَةَ بنِ زَيدٍ ـ وكانَ خازِنَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى رَحلِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّحلُ: أمتِعَةُ المسافِر المصباح المنير: 222 «رحل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ فَقالَ: ما عِندي شَيءٌ، فَعادَ إلَيهِما فَقالا: بَخِلَ اُسامَةُ، وقالا لِسَلمانَ: لَو بَعَثناهُ إلى بِئرٍ سُمَيحَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بئر سُمَيحَة: بئر بالمدينة غزيرة القاموس المحيط: ج1 ص229 «سمح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَغارَ ماؤُها، ثُمَّ انطَلَقا يَتَجَسَّسانِ [هَل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أثبتنا ما بين المعقوفين من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] عِندَ اُسامَةَ ما أمَرَ لَهُما بِهِ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُما رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ما لي أرى خُضرَةَ اللَّحمِ في أفواهِكُما؟ قالا: يا رَسولَ اللّهِ، ما تَناوَلنا يَومَنا هذا لَحما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ظَلَلتُم تَأكُلونَ لَحمَ سَلمانَ واُسامَةَ. فَنَزَلَتِ الآيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج9 ص203، بحار الأنوار: ج22 ص54؛ تفسير القرطبي: ج16 ص331، الكشّاف: ج 4 ص16 عن ابن عباس، تفسير الثعلبي: ج9 ص82 كلها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ به نقل از حسن ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرموده خداوند: «غيبت يكديگر نكنيد» در باره دو تن از ياران پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نازل شد كه از رفيق خود، يعنى سلمان، غيبت مى‌‌كردند. آن دو، او را نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرستاده بودند تا برايشان غذايى بياورد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله او را نزد اُسامة بن زيد ـ كه نگهبان بار و بُنه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بود ـ فرستاد. اُسامه گفت: چيزى ندارم. سلمان، نزد آن دو صحابى برگشت. آن دو گفتند: اُسامه، بخل ورزيده است و در باره سلمان گفتند: اگر او را نزد چاه سُمَيحه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چاه پُرآبى در مدينه بوده است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم فرستاده بوديم، آبش خشك مى‌‌شد. سپس آن دو رفتند تا تحقيق كنند كه آيا اُسامه آنچه را كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او دستور داده بود به آن دو بدهد، داشته است [و نداده] يا نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به آن دو فرمود: «چه شده است كه مى‌‌بينم رنگ گوشت در دهانتان است؟!». گفتند: اى پيامبر خدا! ما امروز گوشتى نخورده‌‌ايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اشتباه مى‌‌كنيد. شما گوشت سلمان و اُسامه را خورده‌‌ايد». سپس اين آيه نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة والنميمة عن عائشة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي قُلتُ لاِمرَأَةٍ مَرَّةً، وأَنَا عِندَ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إنَّ هذِهِ لَطَويلَةُ [الذَّيلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذيلُ المرأةِ: كلّ ثوب تلبسه إذا جرّته على الأرض خلفها لسان العرب: ج11 ص260 «ذيل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِلفِظي، اِلفِظي. فَلَفَظتُ بَضعَةً مِن لَحمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة والنميمة لابن أبي الدنيا: ص66 ح67، الصمت لابن أبي الدنيا: ص124 ح215، المغني عنحمل الأسفار: ج2 ص820 ح3010 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة و النميمة ـ به نقل از عايشه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من يك بار نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در باره زنى گفتم: او زن [دامن] درازى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنايه از تكبّر يا تحقير است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «تُف كن، تف كن!» و من [از دهانم] قطعه گوشتى را بيرون انداختم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ لَيَبعَثُ المَعروفَ يَومَ القِيامَةِ في صورَةِ الرَّجُلِ المُسلِمِ، فَيَأتي صاحِبَهُ إذَا انشَقَّ عَنهُ قَبرُهُ فَيَمسَحُ عَن وَجهِهِ التُّرابَ، ويَقولُ: أبشِر يا وَلِيَّ اللّهِ بِأَمانِ اللّهِ وكَرامَتِهِ، لا يَهولَنَّكَ ما تَرى مِن أهوالِ يَومِ القِيامَةِ، فَلا يَزالُ يَقولُ لَهُ: اِحذَر هذا وَاتَّقِ هذا، يُسَكِّنُ بِذلِكَ رَوعَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوعُ: الفَزَع (القاموس المحيط: ج1 ص32 «روع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى يُجاوِزَ بِهِ الصِّراطَ، فَإِذا جاوَزَ بِهِ الصِّراطَ عَدَلَهُ وَلِيُّ اللّهِ إلى مَنازِلِهِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَثني عَنهُ المَعروفُ، فَيَتَعَلَّقُ بِهِ فَيَقولُ: يا عَبدَ اللّهِ! مَن أنتَ؟ خَذَلَنِيَ الخَلائِقُ في أهوالِ القِيامَةِ غَيرُكَ؛ فَمَن أنتَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ: أما تَعرِفُني؟ فَيَقولُ: لا، فَيَقولُ: أنَا المَعروفُ الَّذي عَمِلتَهُ فِي الدُّنيا، بَعَثَنِيَ اللّهُ خَلقا لاُِجازِيَكَ بِهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص98 ح116 عن ابن عمر، كنز العمّال: ج6 ص579 ح17001.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در روز قيامت، «نيكى» را در سيماى مردى مسلمان بر مى‌‌انگيزد و چون قبر فرد نيكوكار شكافته شود، پيش او مى‌‌آيد و خاك از چهره‌‌اش مى‌‌زُدايد و مى‌‌گويد: «اى دوست خدا! مژده باد تو را به امان و كرامت الهى! آنچه از هراس‌‌هاى قيامت مى‌‌بينى، تو را به وحشت نيفكنَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس همواره به او مى‌‌گويد: «از اين، بر حذر باش و از اين، پروا كن» و به اين وسيله، نگرانىِ او را آرامش مى‌‌بخشد تا آن كه او را از صراط، عبور دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون او را از صراط عبور داد، آن ولىّ خدا او را به جايگاه‌‌هايش در بهشت مى‌‌برد. آن گاه، «نيكى» از او جدا مى‌‌شود و او به «نيكى» مى‌‌آويزد و مى‌‌گويد: تو كيستى؟ در ترس‌‌هاى قيامت، همه مخلوقات تنهايم گذاشتند، جز تو. پس تو كيستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى‌‌گويد: مرا نمى‌‌شناسى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[نيكوكار] مى‌‌گويد: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى‌‌گويد: من همان كار نيكم كه تو در دنيا انجام دادى. خداوند، مرا به صورت آفريده‌‌اى بر انگيخت تا پاداش نيكى‌‌ات را در روز قيامت بدهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتٌّ مَن عَمِلَ بِواحِدَةٍ مِنهُنَّ جادَلَت عَنهُ يَومَ القِيامَةِ، حَتّى تُدخِلَهُ الجَنَّةَ؛ تَقولُ: أي رَبِّ، قَد كانَ يَعمَلُ بي فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةُ، وَالزَّكاةُ، وَالحَجُّ، وَالصِّيامُ، وأَداءُ الأَمانَةِ، وصِلَةُ الرَّحِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص227 ح5، الأمالي للطوسي: ص10 ح11 كلاهما عن أبي اُمامة، بحار الأنوار: ج 69 ص374 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش چيز است كه هر كس يكى از آنها را به جا آورد، آن چيز، روز قيامت از او دفاع مى‌‌كند تا آن كه او را به بهشت در آورد و بگويد: اى خداوند! او در دنيا مرا انجام مى‌‌داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[آن شش چيز عبارت‌‌اند از:] نماز، زكات، حج، روزه، امانتدارى، و صله رَحِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُؤمِنَ إذا خَرَجَ مِن قَبرِهِ صُوِّرَ لَهُ عَمَلُهُ في صورَةٍ حَسَنَةٍ، فَيَقولُ لَهُ: ما أنتَ، فَوَاللّهِ إنّي لَأَراكَ امرَأَ صِدقٍ؟ فَيَقولُ لَهُ: أنَا عَمَلُكَ. فَيَكونُ لَهُ نورا وقائِدا إلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمَّا الكافِرُ إذا خَرَجَ مِن قَبرِهِ صُوِّرَ لَهُ عَمَلُهُ في صورَةٍ سَيِّئَةٍ وبِشارَةٍ سَيِّئَةٍ، فَيَقولُ: مَن أنتَ، فَوَ اللّهِ إنّي لَأَراكَ امرَأَ سَوءٍ؟ فَيَقولُ: أنَا عَمَلُكَ. فَيَنطَلِقُ بِهِ حَتّى يُدخِلَ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج7 الجزء 11 ص88 عن قتادة، الكشّاف: ج2 ص182 من دون إسنادٍ إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، تفسيرالفخر الرازي: ج17 ص44 كلاهما نحوه، تفسير الثعلبي: ج5 ص121 وفيه «وريح منتنة» بدل «وبشارة سيّئة»، كنز العمّال: ج14 ص366 ح38963.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن، هر گاه از گور خود بيرون آيد، عملش در شكلى زيبا در برابرش مجسّم مى‌‌شود. مؤمن به او مى‌‌گويد: تو كيستى؟به خدا سوگند كه تو را شخص خوب و درستى مى‌‌بينم! او مى‌‌گويد: من كردار تو هستم. پس، براى او نورى و راهبرى به سوى بهشت مى‌‌شود. كافر هم چون از گورش بيرون آيد، كردارش در شكلى زشت و نويدى بد در برابرش مجسّم مى‌‌شود. او مى‌‌گويد: تو كيستى؟ به خدا سوگند كه تو را بد شخصى مى‌‌بينم! و او مى‌‌گويد: من كردار تو هستم. پس او را مى‌‌برَد و به آتش مى‌‌افكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا دَخَلَ الإِنسانُ قَبرَهُ فَإِن كانَ مُؤِنا حَفَّ بِهِ عَمَلُهُ: الصَّلاةُ وَالصِّيامُ، فَيَأتيهِ المَلَكُ مِن نَحوِ الصَّلاةِ فَتَرُدُّهُ، ومِن نَحوِ الصِّيامِ فَيَرُدُّهُ، فَيُناديهِ: اِجلِس، فَيَجلِسُ، فَيَقولُ لَهُ: ماذا تَقولُ في هذَا الرَّجُلِ ـ يَعنِي النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ قالَ: مَن؟ قالَ: مُحَمَّدٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أنَا أشهَدُ أنَّهُ رَسولُ اللّهِ، يَقولُ: وما يُدريكَ، أدرَكتَهُ؟ قالَ: أشهَدُ أنَّهُ رَسولُ اللّهِ، يَقولُ: عَلى ذلِكَ عِشتَ، وعَلَيهِ مِتَّ، وعَلَيهِ تُبعَثُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن كانَ فاجِرا أو كافِرا جاءَ المَلَكُ ولَيسَ بَينَهُ وبَينَهُ شَيءٌ يَرُدُّهُ، فَأَجلَسَهُ يَقولُ: اِجلِس.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج10 ص279 ح27044، المعجم الكبير: ج24 ص105 ح281، فتح الباري: ج 3 ص237 من دون إسناد إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وكلاهما نحوه، تفسير ابن كثير: ج4 ص420 كلّها عن أسماء بنت أبي بكر، كنز العمّال: ج15 ص635 ح42506.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى كه انسان را در قبرش مى‌‌گذارند، اگر مؤمن باشد، نماز و روزه‌‌اش او را در ميان مى‌‌گيرند و فرشته (سؤال) از طرف نماز به سويش مى‌‌رود، امّا نماز او را پس مى‌‌زند. از طرف روزه مى‌‌رود و آن هم او را پس مى‌‌زند. پس فرشته به آن شخص مى‌‌گويد: برخيز بنشين. مى‌‌نشيند. به او مى‌‌گويد: در باره اين مرد ـ يعنى پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ چه مى‌‌گويى؟ مى‌‌گويد: كدام مرد؟ مى‌‌گويد: محمّد. مى‌‌گويد: من گواهى مى‌‌دهم كه او فرستاده خداست. مى‌‌گويد: از كجا مى‌‌دانى؟ او را ديده‌‌اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى‌‌گويد: گواهى مى‌‌دهم كه او فرستاده خداست. مى‌‌گويد: تو بر اين عقيده زيستى و بر اين مُردى و بر اين، بر انگيخته مى‌‌شوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر هم فاسد يا كافر باشد، فرشته كه مى‌‌آيد، هيچ چيزى ميان او و فرشته وجود ندارد تا او را پس زند. پس فرشته به او دستور نشستن مى‌‌دهد و مى‌‌گويد: برخيز بنشين.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي بصير عن أحدهما عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا ماتَ العَبدُ المُؤمنُ دَخَلَ مَعَهُ في قَبرِهِ سِتَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، والصواب: «ستّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صُوَرٍ، فيهِنَّ صورَةٌ هِيَ أحسَنُهُنَّ وَجها، وأَبهاهُنَّ هَيئَةً، وأَطيَبُهُنَّ ريحا، وأَنظَفُهُنَّ صورَةً، قالَ: فَتَقِفُ صورَةٌ عَن يَمينِهِ، واُخرى عَن يَسارِهِ، واُخرى بَينَ يَدَيهِ واُخرى خَلفَهُ، واُخرى عِندَ رِجلَيهِ، وتَقِفُ الَّتي هِيَ أحسَنُهُنَّ فَوقَ رَأسِهِ، فَإِن اُتِيَ عَن يَمينِهِ، مَنَعَتهُ الَّتي عَن يَمينِهِ، ثُمَّ كَذلِكَ إلى أن يُؤى مِنَ الجِهاتِ السِّتِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَقولُ أحسَنُهُنَّ صورَةً: مَن أنتُم جَزاكُمُ اللّهُ عَنّي خَيرا؟ فَتَقولُ الَّتي عَن يَمينِ العَبدِ: أنَا الصَّلاةُ، وتَقولُ الَّتي عَن يَسارِهِ: أنَا الزَّكاةُ، وتَقولُ الَّتي بَينَ يَدَيهِ: أنَا الصِّيامُ، وتَقولُ الَّتي خَلفَهُ: أنَا الحَجُّ وَالعُمرَةُ، وتَقولُ الَّتي عِندَ رِجلَيهِ: أنَا بِرُّ مَن وَصَلتِ مِن إخوانِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَقُلنَ: مَن أنتَ، فَأَنتَ أحسَنُنا وَجها، وأَطيَبُنا ريحا، وأَبهانا هَيئَةً؟ فَتَقولُ: أنَا الوِلايَةُ لاِلِ مُحَمَّدٍ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ وعَلَيهِم أجمَعينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص449 ح1036، مصادقة الاخوان: ص171 ح1 عن درست الواسطي عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، شرح الأخبار: ج3 ص458 ح1341 عن أبي بصير عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج6 ص234 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از ابو بصير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ يا امام صادق عليه‌‌السلام ـ فرمود: «زمانى كه بنده مؤمن مى‌‌ميرد، شش نگاره همراه او وارد قبرش مى‌‌شوند كه يكى از آنها از همه خوب‌‌روتر و خوش‌‌قيافه‌‌تر و خوش‌‌بوتر و پاكيزه‌‌تر است. پس نگاره‌‌اى در طرف راست او مى‌‌ايستد و ديگرى، در طرف چپ او و ديگرى، پيشِ روى او و ديگرى، پشت سرِ او و ديگرى، پايين پاى او و آن كه از همه زيباتر است، بالاى سرش مى‌‌ايستد. چون فرشته بخواهد از طرف راست او نزدش رود، آن كه در طرف راست اوست، مانعش مى‌‌گردد و به همين ترتيب، از هر شش طرف».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام فرمود: «در اين هنگام، آن زيباترين مى‌‌گويد: خدا از جانب من به شما خير دهد. شما كيستيد؟ آن كه در طرف راست بنده است، مى‌‌گويد: من نمازم. آن كه در طرف چپ است، مى‌‌گويد: من زكاتم. آن كه پيش روىِ اوست، مى‌‌گويد: من روزه‌‌ام. آن كه پشت سرِ اوست، مى‌‌گويد: من حجّ و عمره‌‌ام، و آن كه پايين پاى اوست، مى‌‌گويد: من نيكى‌‌هايى هستم كه به برادرانت كرده‌‌اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس مى‌‌گويند: تو كه هستى كه از همه ما خوب‌‌روتر و خوش‌‌بوتر و خوش‌‌قيافه‌‌ترى؟ مى‌‌گويد: من ولايت خاندان محمّد هستم ـ درودهاى خدا بر او و بر همه ايشان، باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن مَوضِعِ قَبرٍ إلاّ وهُوَ يَنطِقُ كُلَّ يَومٍ ثَلاثَ مَرّاتٍ: أنَا بَيتُ التُّرابِ، أنَا بَيتُ البَلاءِ، أنَا بَيتُ الدّودِ...، فَإِذا دَخَلَهُ عَبدٌ مُؤمِنٌ... يُفتَحُ لَهُ بابٌ يَرى مَقعَدَهُ مِنَ الجَنَّةِ، ويَخرُجُ مِن ذلِكَ رَجُلٌ لَم تَرَ عَيناهُ شَيئا قَطُّ أحسَنَ مِنهُ، فَيَقولُ: يا عَبدَ اللّهِ، ما رَأَيتُ شَيئا قَطُّ أحسَنَ مِنكَ! فَيَقولُ: أنَا رَأيُكَ الحَسَنُ الَّذي كُنتَ عَلَيهِ، وعَمَلُكَ الصّالِحُ الَّذي كُنتَ تَعمَلُهُ. قالَ: ثُمَّ تُؤَذُ روحُهُ فَتوضَعُ فِي الجَّنَةِ حَيثُ رَأى مَنزِلَهُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إذا دَخَلَ الكافِرُ يُفتَحُ لَهُ بابٌ إلَى النّارِ... ثُمَّ إنَّهُ يَخرُجُ مِنهُ رَجُلٌ أقبَحُ مَن رَأى قَطُّ فَيَقولُ: يا عَبدَ اللّهِ! مَن أنتَ؟ ما رَأَيتُ شَيئا أقبَحَ مِنكَ! فَيَقولُ: أنَا عَمَلُكَ السَّيِّئُ، الَّذي كُنتَ تَعمَلُهُ ورَأيُكَ الخَبيثُ. قالَ: ثُمَّ تُؤخَذُ روحُهُ فَتوضَعُ حَيثُ رَأى مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص241 ح1 عن سالم، بحار الأنوار: ج6 ص266 ح114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ جاى قبرى نيست، مگر اين كه هر روز سه بار مى‌‌گويد: «من خانه خاكم. من خانه بلايم. من خانه كِرم‌‌هايم...» و چون بنده مؤمنى به آن خانه در آيد، درى برايش گشوده مى‌‌شود كه جايگاه خود در بهشت را مى‌‌بيند و از آن، مردى بيرون مى‌‌آيد كه چشمان آن مؤمن، چيزى زيباتر از او هرگز نديده است و آن مؤمن مى‌‌گويد: اى بنده خدا! هرگز چيزى زيباتر از تو نديده‌‌ام! و او مى‌‌گويد: من آن عقيده نيك تو هستم كه داشتى و كردار شايسته‌‌ات كه انجامش مى‌‌دادى». سپس روح آن بنده مؤمن را مى‌‌گيرند و در بهشت، آن جا كه منزلش را ديده است، مى‌‌گذارند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون كافر به آن خانه در آيد، درى به سوى آتش براى گشوده مى‌‌گردد.… سپس از آن دو مردى بيرون مى‌‌آيد كه هرگز زشت‌‌تر از او نديده است و كافر مى‌‌گويد: اى بنده خدا! تو كيستى؟ چيزى زشت‌‌تر از تو نديده‌‌ام. آن مرد مى‌‌گويد: من آن كردار بد تو هستم كه انجامش مى‌‌دادى و عقيده ناپاك توام. سپس روح او را مى‌‌گيرند و در جايگاهش از دوزخ كه ديده است، مى‌‌گذارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبان بن تغلب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن حَقِّ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ، قالَ: فقالَ: حَقُّ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ أعظَمُ مِن ذلِكَ، لَو حَدَّثتُكُم لَكَفَرتُم، إنَّ المُؤمِنَ إذا خَرَجَ مِن قَبرِهِ، خَرَجَ مَعَهُ مِثالٌ مِن قَبرِهِ، يَقولُ لَهُ: أبشِر بِالكَرامَةِ مِنَ اللّهِ وَالسُّرورِ، فَيَقولُ لَهُ: بَشَّرَكَ اللّهُ بِخَيرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ يَمضي مَعَهُ يُبَشِّرُهُ بِمِثلِ ما قالَ، وإذا مَرَّ بِهَولٍ قالَ: لَيسَ هذا لَكَ، وإذا مَرَّ بِخَيرٍ قالَ: هذا لَكَ، فَلا يَزالُ مَعَهُ يُؤَمِّنُهُ مِمّا يَخافُ ويُبَشِّرُهُ بِما يُحِبُّ حَتّى يَقِفَ مَعَهُ بَينَ يَدَيِ اللّهِ عز و جل، فَإِذا أمَرَ بِهِ إلَى الجَنَّةِ قالَ لَهُ المِثالُ: أبشِر فَإِنَّ اللّهَ عز و جل قَد أمَرَ بِكَ إلَى الجَنَّةِ، قالَ: فَيَقولُ: مَن أنتَ رَحِمَكَ اللّهُ، تُبَشِّرُني مِن حينِ خَرَجتُ مِن قَبري، وآنَستَني في طَريقي وخَبَّرتَني عَن رَبّي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَقولُ: أنَا السُّرورُ الَّذي كُنتَ تُدخِلُهُ عَلى إخوانِكَ فِي الدُّنيا، خُلِقتُ مِنهُ لاُبَشِّرَكَ واُؤنِسَ وَحشَتَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص191 ح10، المؤمن: ص55 ح142، ثواب الأعمال: ص180 ح1، الأمالي للطوسي: ص196 ح333 كلاهما عن سدير الصيرفي نحوه، بحار الأنوار: ج74 ص295 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابان بن تَغلِب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره حقّ مؤمن بر مؤمن پرسيدم. فرمود: «حقّ مؤمن بر مؤمن، بزرگ‌‌تر از اين چيزهاست. اگر شما را خبر دهم، كافر مى‌‌شويد. مؤمن چون از قبرش بيرون آيد، مثالى با او از قبرش بيرون مى‌‌آيد و به او مى‌‌گويد: &amp;quot;بشارت باد تو را به نوازش از جانب خدا و سُرور و خوش‌‌حالى&amp;quot;. پس مؤمن به آن مثال مى‌‌گويد: &amp;quot;خدا، تو را به خير و خوبى بشارت دهد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آن مثال با مؤمن مى‌‌رود و او را بشارت مى‌‌دهد به مثل آنچه در اوّل گفته بود. چون به چيزى بگذرد كه موجب هول و ترس باشد، مى‌‌گويد: &amp;quot;اين از براى تو نيست&amp;quot;، و چون به چيز خوبى بگذرد، مى‌‌گويد: &amp;quot;اين از براى توست&amp;quot;. پس پيوسته با او باشد و او را از آنچه مى‌‌ترسد، ايمنى مى‌‌دهد و به آنچه دوست مى‌‌دارد، او را بشارت مى‌‌دهد تا آن كه با او در نزد خداى عز و جل بايستد و چون امر مى‌‌شود كه او را به بهشت ببرند، مثال به وى مى‌‌گويد: &amp;quot;بشارت باد تو را كه خداى عز و جل امر فرمود تو را به سوى بهشت برند&amp;quot;. مؤمن مى‌‌گويد: &amp;quot;خدا تو را رحمت كند! تو كيستى كه پيوسته مرا بشارت مى‌‌دهى؟ از آن وقتى كه از قبرم بيرون آمدم، در راه كه آمدم با من خو گرفتى و انيس و مونس من بودى و مرا از جانب پروردگارم خبر دادى؟&amp;quot;. آن مثال مى‌‌گويد: &amp;quot;من همان شادى و سُرورى هستم كه تو در دنيا به برادرانت مى‌‌رساندى. از آن آفريده شده‌‌ام كه تو را بشارت دهم و انيس تنهايى تو باشم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-ثمرة-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 4: ثَمَرَةُ الأَعمالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 4: ثمره اعمال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِقَدرِ أعمالِكُم يُرفَعُ ثَوابُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به اندازه اعمالتان، پاداش شما اوج مى‌‌گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّكَ إن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إن» هنا نافية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَدَعُ شَيئا للّه‌‌ إلاّ آتاكَ اللّهُ خَيرا مِنهُ، وإن تَأتي شَيئا تَقَرُّبا للّه‌‌ تَعالى إلاّ أجزَلَ اللّهُ لَكَ الثَّوابَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص342 ح30 عن أنس، بحار الأنوار: ج77 ص185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو هيچ چيزى را براى خدا رها نمى‌‌كنى، جز آن كه خداوند، بهتر از آن را به تو مى‌‌دهد. و هيچ چيزى را براى تقرّب به خداوند متعال انجام نمى‌‌دهى، مگر آن را خداوند به جاى آن، تو را پاداش فراوان عطا مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوابُ العَمَلِ ثَمَرَةُ العَمَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4714، عيون الحكم والمواعظ: ص217 ح4262.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش كار، ثمره كار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَرَةُ العَمَلِ الأَجرُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4625، عيون الحكم والمواعظ: ص207 ح4147.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثمره كار، مزدى است كه براى آن داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلٌّ يَحصُدُ ما زَرَعَ، ويُجزى بِما صَنَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح6905، عيون الحكم والمواعظ: ص375 ح6313.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كسى آنچه كاشته است، درو مى‌‌كند و براى كارى كه كرده است، جزا داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالعَمَلِ يَحصُلُ الثَّوابُ لا بِالكَسَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4295، عيون الحكم والمواعظ: ص186 ح3790.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با كار، پاداش به دست مى‌‌آيد نه با تنبلى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَعَلَ اللّهُ لِكُلِّ عَمَلٍ ثَوابا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4779، عيون الحكم والمواعظ: ص223 ح4346.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، براى هر كارى، پاداشى قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا ثَوابَ لِمَن لا عَمَلَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح10770، عيون الحكم والمواعظ: ص539 ح9976.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى كسى كه كار نكند، پاداشى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِكُلِّ حَسَنَةٍ ثَوابٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح7268، عيون الحكم والمواعظ: ص401 ح6751.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى هر كار نيكى، پاداشى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام ـ مِن وَصِيَّتِهِ لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ ـ يا هِشامُ، إنَّ المَسيحَ عليه‌‌السلام قالَ لِلحَوارِيّينَ: يا عَبيدَ السَّوءِ! يَهولُكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَوْلُ: الخوف والأمر الشديد، وقد هاله ويهوله النهاية: ج5 ص283 «هول».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طولُ النَّخلَةِ وتَذكُرونَ شَوكَها ومَؤونَةَ مَراقيها، وتَنسَونَ طيبَ ثَمَرِها ومَرافِقَها، كَذلِكَ تَذكُرونَ مَؤونَةَ عَمَلِ الآخِرَةِ فَيَطولُ عَلَيكُم أمَدُهُ، وتَنسَونَ ما تُفضونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضيت إلى الشيء: وصلت إليه المصباح المنير: ص476 «فضا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِ مِن نَعيمِها ونورِها وثَمَرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص392، بحار الأنوار: ج78 ص306 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام ـ در توصيه‌‌هايش به هشام بن حكم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هشام! مسيح عليه‌‌السلام به حواريان فرمود: «اى بندگان بد! بلندى خرمابُن، شما را مى‌‌هراسانَد و از خار آن و رنج بالا رفتن بر آن، ياد مى‌‌كنيد، امّا خوش‌‌مزگى ميوه آن و فوايدش را از ياد مى‌‌بريد. همچنين رنج و زحمت كار براى آخرت را ياد مى‌‌كنيد و مدّت اين كار در نظرتان طولانى مى‌‌آيد؛ امّا ناز و نعمت و روشنايى و ميوه آخرت را كه به آنها خواهيد رسيد، از ياد مى‌‌بريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-القدوم-على-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 5: القُدومُ عَلَى الأَعمالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 ـ 5: رسيدن به اعمال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذينَ أقاموا عَلَى الشُّبُهاتِ، وجَنَحوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَنَحَ: مالَ الصحاح: ج1 ص360 «جنح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الشَّهَواتِ... قَدِموا عَلى ما عَمِلوا، ونَدِموا عَلى ما خَلَّفوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص336 ح13 عن أنس، بحار الأنوار: ج77 ص179 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسانى كه به شبهات مى‌‌پردازند و به شهوات مى‌‌گرايند... به كردارهاى خود مى‌‌رسند و از آنچه برجاى گذاشته‌‌اند، پشيمان مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ فِي المَيِّتِ ـ... ثُمَّ حَمَلوهُ إلى مَخَطٍّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى مخطّ: أي إلى خُطٍّ، مسمّاه مخطّا أو خطّا لدقّته، يعني اللحد، ويُروى: «إلى محطّ» بالحاء المهملة؛ وهو المنزل، وحطّ القوم: أي نزلوا شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج7 ص209.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(مَحَطٍّ) فِي الأَرضِ، فَأَسلَموهُ فيهِ إلى عَمَلِهِ، وَانقَطَعوا عَن زَورَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 109، بحار الأنوار: ج6 ص165 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در باره شخص از دنيا رفته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس [بستگانش] او را تا (سرحد) منزلى در دل زمين مى‌‌برند و در آن جا او را به عملش مى‌‌سپارند و براى هميشه از ديدارش چشم مى‌‌پوشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ امرِئٍ عَلى ما قَدَّمَ قادِمٌ، وبِما عَمِل مَجزِيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح6882، عيون الحكم والمواعظ: ص375 ح6318.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر انسانى به آنچه پيش فرستاده است، مى‌‌رسد و به آنچه عمل كرده است جزا داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّمَا المَرءُ مَجزِيٌّ بِما أسلَفَ، وقادِمٌ عَلى ما قَدَّمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 21، عيون الحكم والمواعظ: ص177 ح3641، بحار الأنوار: ج33 ص490ح 696.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;...همانا آدمى در برابر كارهايى كه پيشاپيش فرستاده است، پاداش مى‌‌بيند و نزد آنچه فرستاده است، مى‌‌رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن داود بن فرقد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه‌‌السلام يَقولُ: إنَّ العَمَلَ الصّالِحَ لَيَذهَبُ إلَى الجَنَّةِ فَيُمَهِّدُ لِصاحِبِهِ، كَما يَبعَثُ الرَّجُلُ غُلامَهُ فَيَفرِشُ لَهُ. ثُمَّ قَرَأَ: «أمَّا الَّذينَ آمَنوا وعَمِلُوا الصّالِحاتِ فَلِأَنفُسِهِم يَمهَدونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مضمون مأخوذ من الآية 44 من سورة الروم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص195 ح26، الزهد للحسين بن سعيد: ص82 ح47 وفيه «فيسهّل» بدل «فيمهّد»،عدّة الداعي: ص217 نحوه وكلّها عن داود بن فرقد، بحار الأنوار: ج8 ص197 ح189.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، مفيد ـ به نقل از داوود بن فرقد ـ: از امام صادق عليه‌‌السلام شنيدم كه مى‌‌فرمايد: «كردار نيك، [پيشاپيش] به بهشت مى‌‌رود و براى صاحب خود، تدارك مى‌‌بيند، چنان كه شخص، غلام خود را جلوتر مى‌‌فرستد و او برايش فرش مى‌‌گسترانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس خواند: «و كسانى كه ايمان آورده و كارهاى نيك كرده‌‌اند، براى خودشان آماده مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أنواع-المثوبات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: أنواعُ المَثوباتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: انواع پاداش‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-ثواب-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3 ـ 1: ثَوابُ الدُّنيا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3 ـ 1: پاداش در دنيا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى ءَامَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَْرْضِ وَلَكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذْنَهُم بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اگر اهل شهرها و آبادى‌‌ها، ايمان مى‌‌آوردند و تقوا پيشه مى‌‌كردند، بركات آسمان و زمين را بر آنها مى‌‌گشوديم؛ ولى [آنها حق را] تكذيب كردند. ما هم آنان را به كيفر اعمالشان مجازات كرديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يم: 96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مسلّماً كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده اند، [خداوند]رحمان، محبّتى براى آنان در دل‌‌ها قرار مى‌‌دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِى الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِى ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِى لاَ يُشْرِكُونَ بِى شَئْا وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذٰلِكَ فَأُوْلٰئكَ هُمُ الْفَسِقُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌‌اند، وعده مى‌‌دهد كه قطعاً آنان را حكمران روى زمين خواهد كرد، همان گونه كه به پيشينيان آنها، خلافت روى زمين را بخشيد و دين و آيينى را كه براى آنان پسنديده، پا بر جا و ريشه‌‌دار خواهد ساخت و ترسشان را به امنيّت و آرامش مبدّل مى‌‌كند، آن چنان كه تنها مرا مى‌‌پرستند و چيزى را شريك من نخواهند ساخت و كسانى كه پس از آن كافر شوند، آنها فاسقان‌‌اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَن يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَن يُرِدْ ثَوَابَ الاْخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِى الشَّكِرِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 145.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كس پاداش دنيا را بخواهد [و در زندگى خود، در اين راه گام بردارد]، چيزى از آن به او خواهيم داد و هر كس پاداش آخرت را بخواهد، از آن به او مى‌‌دهيم و به زودى سپاس‌‌گزاران را پاداش خواهيم داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِى قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَ أَثَبَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا * وَ مَغَانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَهَا وَ كَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 18 ـ 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند از مؤمنان ـ هنگامى كه در زير آن درخت با تو بيعت كردند ـ راضى و خشنود شد. خدا آنچه را در درون دل‌‌هايشان [از ايمان و صداقت] نهفته بود، مى‌‌دانست. از اين رو، آرامش را بر دل‌‌هايشان نازل كرد و پيروزى نزديكى را براى پاداش، نصيب آنها فرمود و [همچنين] غنايم بسيارى كه آن را به دست مى‌‌آوريد، و خداوند، شكست‌‌ناپذير و حكيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن أبي ذرّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، الرَّجُلُ يَعمَلُ لِنَفسِهِ ويُحِبُّهُ النّاسُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تِلكَ عاجِلُ بُشرَى المُؤمِنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص322 ح1، بحار الأنوار: ج71 ص370 ح1؛ صحيح مسلم: ج4 ص2034ح 166 نحوه، سنن ابن ماجة: ج2 ص1412 ح4225 وفيه «للّه‌‌» بدل «لِنَفسه»، مسند ابن حنبل: ج8 ص111 ح21533، صحيح ابن حبّان: ج2 ص88 ح366، كنز العمّال: ج3 ص676 ح&lt;/span&gt;8433.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! انسان براى خودش عمل مى‌‌كند؛ امّا مردم [به سبب آن عمل] او را دوست مى‌‌دارند. فرمود: «اين، مژدگانى [و پاداش] اين جهانىِ مؤمن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَمِلَ لاِخِرَتِهِ، كَفاهُ اللّهُ أمرَ دُنياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص60 ح118، أعلام الدين: ص334 ح8 عن ابن عباس، بحار الأنوار: ج77ص 178 ح8؛ تذكرة الخواصّ: ص133 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، كنز العمّال: ج15 ص845 ح43361 نقلاً عن الحاكم في تاريخه عن ابن عمرو.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه براى آخرتش كار كند، خداوند، كار دنياى او را كفايت مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَمِلَ لِدينِهِ، كَفاهُ اللّهُ أمرَ دُنياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 423، روضة الواعظين: ص407، بحار الأنوار: ج71 ص367 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه براى دين خود كار كند، خداوند، كار دنياى او را كفايت مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّقُوا اللّهَ وأَصلِحوا أعمالَكُم، وأَخلِصوا سَرائِرَكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّرائِرُ: ما اُسِرَّ في القلوبِ والعقائد والنيّات وغيرها وما خُفي من الأعمال مجمع البحرين: ج2 ص836 «سرور».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَأمُروا بِالمَعروفِ وَانهَوا عَنِ المُنكَرِ؛ فَيَستَجيبَ اللّهُ لَكُم دُعاءَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص270، بحار الأنوار: ج93 ص377 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خدا بترسيد و كردارتان را درست كنيد و درون‌‌هايتان را خالص گردانيد و امر به معروف و نهى از منكر كنيد تا خداوند، دعايتان را مستجاب فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-ثواب-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3 ـ 2: ثَوابُ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3 ـ 2: پاداش آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَن يُرِدْ ثَوَابَ الاْخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِى الشَّكِرِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 145.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس پاداش آخرت را بخواهد، از آن به او مى‌‌دهيم و به زودى سپاس‌‌گزاران را پاداش خواهيم داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَنِ الدُّنيا لِمَ سُمِّيَت دُنيا، وعَنِ الآخِرَةِ لِمَ سُمِّيَت آخِرَةً؟ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّما سُمِّيَتِ الدُّنيا دُنيا لِأَنَّها أدنى مِن كُلِّ شَيءٍ، وسُمِّيَتِ الآخِرَةُ آخِرَةً لِأَنَّ فيهَا الجَزاءَ وَالثَّوابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص1 و 2 ح1، بحار الأنوار: ج10 ص13 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در پاسخ به اين پرسش كه: چرا دنيا را دنيا ناميده‌‌اند و آخرت را آخرت؟ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا از آن رو دنيا نام گرفته كه پست‌‌ترين (نزديكترين) چيزهاست. و آخرت از آن رو آخرت ناميده شده كه سزا و پاداش در آن جاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن فَضلِ الرَّجُلِ عِندَ اللّهِ مَحَبَّتُهُ لاِءِخوانِهِ، ومَن عَرَّفَهُ اللّهُ مَحَبَّةَ إخوانِهِ أحَبَّهُ اللّهُ، ومَن أحَبَّهُ اللّهُ أوفاهُ أجرَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص220 ح1 عن جميل بن درّاج، بحارالأنوار: ج74 ص397 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله چيزهايى كه سبب برترى انسان در پيشگاه خداست، دوستى او با برادران [ايمانى] خويش است. هر كس كه خدا او را با محبت برادرانش آشنا كند، خدا دوستش بدارد. و هر كه را خدا دوست بدارد، در روز قيامت پاداش او را تمام و كمال مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-ثواب-الدنيا-والآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3 ـ 3: ثَوابُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3 ـ 3: پاداش در دنيا و آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِندَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالاْخِرَةِ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعَا بَصِيرًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 134.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه پاداش دنيوى بخواهند [و در قيد نتايج معنوى و اخروى نباشند، در اشتباه‌‌اند؛ زيرا] پاداش دنيا و آخرت نزد خداست و خداوند، شنوا و بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَٔاتَلهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الاْخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 148 وراجع المائدة: 13 و 93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«از اين رو، خداوند، پاداش اين جهان و پاداش نيك آن جهان را به آنها داد و خداوند، نيكوكاران را دوست مى‌‌دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَنْ عَمِلَ صَلِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَوةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كس كار شايسته‌‌اى انجام دهد، خواه مرد باشد يا زن، در حالى كه مؤمن است، او را به حياتى پاك، زنده مى‌‌داريم و پاداش آنها را به بهترين اعمالى كه انجام مى‌‌دادند، خواهيم داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَالَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ وَ ءَامَنُواْ بِمَا نُزِّلَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَئِّاتِهِمْ وَ أَصْلَحَ بَالَهُمْ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته انجام دادند و به آنچه بر محمّد نازل شده ـ كه همه حق و از سوى پروردگارشان است ـ نيز ايمان آوردند، خداوند، گناهانشان را مى‌‌بخشد و كارشان را اصلاح مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ رَبَّنَا ءَاتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِى الاْخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 201.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و بعضى مى‌‌گويند: پروردگارا! به ما در دنيا [نيكى] عطا كن و در آخرت نيز [نيكى]مرحمت فرما و ما را از عذابِ آتش [دوزخ]نگاه دار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْاْ مَاذَا أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُواْ خَيْرًا لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ فِى هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَ لَدَارُ الاْخِرَةِ خَيْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[ولى هنگامى كه] به پرهيزگاران گفته مى‌‌شد: «پروردگار شما چه چيز نازل كرده است؟»، مى‌‌گفتند: «خير [و سعادت]». [آرى.]براى كسانى كه نيكى كردند، در اين دنيا، نيكى است و سراى آخرت، از آن هم بهتر است؛ و چه خوب است سراى پرهيزگاران».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاكْتُبْ لَنَا فِى هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِى الاْخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِى أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْ‌‌ءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَوةَ وَالَّذِينَ هُم بِٔايَتِنَا يُؤْمِنُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 156. وقوله تعالى: «هُدنا» من هادَ يَهودُ هَودا: تابَ ورجَعَ إلى الحقّ الصحاح: ج2،ص 557 «هود».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى ما، در اين دنيا و سراى ديگر، نيكى مقرّر فرما؛ چه اين كه ما به سوى تو بازگشت كرده‌‌ايم. [خداوند در برابر اين تقاضا، به موسى] گفت: «مجازاتم را به هر كس بخواهم، مى‌‌رسانم و رحمتم، همه چيز را فرا گرفته و آن را براى آنها كه تقوا پيشه كنند و زكات را بپردازند و آنها كه به آيات ما ايمان مى‌‌آورند، مقرّر خواهم داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مَرَرتُ عَلَى الرُّكنِ إلاّ رَأَيتُ عَلَيهِ مَلَكا يَقولُ: آمينَ، فَإِذا مَرَرتُم عَلَيهِ فَقولوا: «رَبَّنَا ءَاتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِى الاْخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج1 ص356، حلية الأولياء: ج5 ص82 الرقم 301، أخبار مكّة للفاكهي: ج1ص 110 ح74 كلّها عن ابن عباس، تاريخ جرجان: ص414 عن أبي هريرة وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج12 ص220 ح34754.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ گاه بر رُكن [يمانى] نگذشتم، مگر اين كه بر آن فرشته‌‌اى ديدم كه «آمين» مى‌‌گويد. پس هر گاه بر آن گذشتيد، بگوييد: «پروردگارا! در اين دنيا به ما نيكى و در آخرت [نيز] نيكى عطا كن و ما را از عذاب آتش [دور]، نگه دار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عادَ رَجُلاً مِنَ المُسلِمينَ قَد خَفَتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَفَتَ: ضَعُفَ وَسَكَنَ النهاية: ج2 ص52 «خفت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصارَ مِثلَ الفَرخِ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: هَل كُنتَ تَدعو بِشَيءٍ أو تَسأَ لُهُ إيّاهُ؟ قالَ: نَعَم، كُنتُ أقولُ: «اللّهُمَّ ما كُنتَ مُعاقِبي بِهِ فِي الآخِرَةِ فَعَجِّلهُ لي فِي الدُّنيا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: سُبحانَ اللّهِ! لا تُطيقُهُ ـ أو لا تَستَطيعُهُ ـ أفَلا قُلتَ: «اللّهُمَّ &amp;quot;آتِنا فِي الدُّنيا حَسَنَةً وفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وقِنا عَذابَ النّارِ&amp;quot;»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَدَعَا اللّهَ لَهُ، فَشَفاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2068 ح23، سنن الترمذي: ج5 ص521 ح3487، السنن الكبرى للنسائي: ج 6 ص260 ح10892، المصنف لابن أبي شيبة: ج7 ص52 ح2 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج2 ص618 ح4902؛ الاحتجاج: ج1 ص529 ح127 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نحوه، بحار الأنوار: ج10 ص45 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، به عيادت مردى از مسلمانان رفت كه مانند جوجه، ضعيف و بى‌‌حركت شده بود. به او فرمود: «آيا قبلاً دعايى مى‌‌كرده‌‌اى يا از خدا چيزى مى‌‌خواسته‌‌اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى. مى‌‌گفتم: بار خدايا! هر كيفرى كه در آخرت مى‌‌خواهى به من برسانى، آن را در همين دنيا برايم جلو انداز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «سبحان اللّه‌‌! تو طاقت آن را ندارى ـ يا توان آن را ندارى ـ. چرا نگفتى: بار خدايا! در دنيا و آخرت، به ما نيكى عطا فرما و از عذاب آتش، نگاهمان بدار؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس، به درگاه خدا برايش دعا كرد و خداوند، او را شفا داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عبد الأعلى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن قَولِ اللّهِ: «رَبَّنَا ءَاتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِى الاْخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ»، قالَ: رِضوانُ اللّهِ، وَالجَنَّةُ فِي الآخِرَةِ، وَالسَّعَةُ فِي المَعيشَةِ، وحُسنُ الخُلُقِ فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص98 ح274 وص 99 ح275، معدن الجواهر: ص27 عن أحد الأئمّة عليهم‌‌السلام كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از عبد الأعلى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره اين فرموده خداوند پرسيدم: «پروردگارا! در دنيا به ما نيكى و در آخرت [نيز نيكى عطا كن و ما را از عذاب آتش]دور]، نگه دار». فرمود: «[مقصود از نيكى] در آخرت، خشنودى خدا و بهشت است و در دنيا، گشايش در معيشت و نيك‌‌خويى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا ذَرٍّ، مَن عَمِلَ لاِخِرَتِهِ كَفاهُ اللّهُ أمرَ دُنياهُ وآخِرَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج2 ص68 عن سهل بن سعيد، بحار الأنوار: ج27 ص113 ح87.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ به ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! آن كه براى آخرت كار كند، خداوند، كار دنيا و آخرتش را كفايت مى‌‌كند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَمِلَ للّه‌‌ تَعالى أعطاهُ أجرَهُ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ، وكَفاهُ المُهِمَّ فيهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص262 ح3، الأمالي للطوسي: ص26 ح31، بشارة المصطفى: ص44 كلّها عن أبي إسحاق الهمداني، الغارات: ج1 ص235 عن عباية، بحار الأنوار: ج70 ص66 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه براى خداوند متعال كار كند، خداوند در دنيا و آخرت، مزدش را بدهد و در هر دو سرا خواسته‌‌هايش را بر آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُّ، ثَلاثٌ ثَوابُهُنَّ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ: الحَجُّ يَنفِي الفَقرَ، وَالصَّدَقَةُ تَدفَعُ البَلِيَّةَ، وصِلَةُ الرَّحِمِ تَزيدُ فِي العُمُرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص7، بحار الأنوار: ج77 ص62 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ به على عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! سه چيز است كه پاداش آنها، هم در دنياست و هم در آخرت: حج، فقر را مى‌‌زدايد، صدقه، بلا را دور مى‌‌كند، و صله رَحِم، بر عمر مى‌‌افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ مَعَ ثَوابِهِنَّ فِي الآخِرَةِ: الحَجُّ يَنفِي الفَقرَ، وَالصَّدَقَةُ تَدفَعُ البَلِيَّةَ، وَالبِرُّ يَزيدُ فِي العُمُرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص127 ح314، بحار الأنوار: ج99 ص15 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه چيز است كه علاوه بر پاداش اُخروى [در دنيا نيز آثارى دارد]: حج، فقر را مى‌‌زدايد، صدقه، بلا را دفع مى‌‌كند، و نيكى كردن بر عمر مى‌‌افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أعظم-المثوبات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: أعظَمُ المَثوباتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: بزرگ‌‌ترين پاداش‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-الشهادة-بالتوحيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 1: الشَّهادَةُ بِالتَّوحيدِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 1: گواهى دادن به يگانگى خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن شَيءٍ أعظَمُ ثَوابا مِن شَهادَةِ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص516 ح1، التوحيد: ص19 ح3، ثواب الأعمال: ص17 ح8 كلّها عن أبي حمزة،بحار الأنوار: ج3 ص3 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ چيزى ثوابش بزرگ‌‌تر از گواهى دادن به يگانگى خدا نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 2: الجِهادُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 2: جهاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ حَسَناتِ بَني آدَمَ تُحصيهَا المَلائِكَةُ إلاّ حَسَناتِ المُجاهِدينَ؛ فَإِنَّهُم يَعجِزونَ عَن عِلمِ ثَوابِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص13 ح12291 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همه كارهاى نيك آدميان را فرشتگان شماره مى‌‌كنند، بجز كارهاى نيك مجاهدان را؛ زيرا از دانستن پاداش كارهاى نيك ناتوان‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ يَموتُ لَهُ عِندَ اللّهِ خَيرٌ، يَسُرُّهُ أن يَرجِعَ إلَى الدُّنيا وأَنَّ لَهُ الدُّنيا وما فيها، إلاَّ الشَّهيدُ؛ لِما يَرى مِن فَضلِ الشَّهادَةِ، فَإِنَّهُ يَسُرُّهُ أن يَرجِعَ إلَى الدُّنيا فَيُقتَلَ مَرَّةً اُخرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1029 ح2642، سنن الترمذي: ج4 ص177 ح1643 كلاهما عن أنس، سنن النسائي: ج6 ص35، مسند ابن حنبل: ج8 ص402 ح22773، المصنّف لعبد الرزّاق: ج5 ص255 ح9535 كلّها عن عبادة بن الصامت والثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج4 ص40&lt;/span&gt;5 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح11134.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده‌‌اى كه بميرد و نزد خداوند پاداشى داشته باشد، [باز هم] دوست دارد به دنيا برگردد و دنيا و هر چه در آن است، از آنِ او باشد، جز شهيد، كه با مشاهده ارزش شهادت، دوست دارد به دنيا برگردد و بار ديگر كشته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوابُ الجِهادِ أعظَمُ الثَّوابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4695، عيون الحكم والمواعظ: ص217 ح4264.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش جهاد، بزرگ‌‌ترين پاداش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-جهاد-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 3: جِهادُ النَّفس&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 3: جهاد با نفس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا وإنَّ الجِهادَ ثَمَنُ الجَنَّةِ، فَمَن جاهَدَ نَفسَهُ مَلَكَها، وهِيَ أكرَمُ ثَوابِ اللّهِ لِمَن عَرَفَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص340 ح2784، عيون الحكم والمواعظ: ص107 ح2369 وص 223ح 4336، مستدرك الوسائل: ج11 ص139 ح12649.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانيد كه جهاد، بهاى بهشت است. پس هر كه با نفْس خويش جهاد كند، بهشت را مالك مى‌‌شود و بهشت، ارجمندترين پاداش الهى است براى كسى كه قدر آن را بشناسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص406 (ما يوجب تضاعف الثواب / جهاد النفس).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص407 (اسباب چند برابر شدن پاداش / جهاد با نفس).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-الإنصاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 4: الإِنصافُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 4: انصاف داشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أعظَمَ المَثوبَةِ مَثوبَةُ الإِنصافِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح3387، عيون الحكم والمواعظ: ص149 ح3266.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بزرگ‌‌ترين پاداش، پاداش انصاف است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-التقوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 5: التَّقوى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 5: پرهيزگارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ لاُسامَةَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاعلَم يا اُسامَةَ أنَّ أكثَرَ النّاسِ عِندَ اللّهِ مَنزِلَةً يَومَ القِيامَةِ، وأَجزَلَهُم ثَوابا، وأَكرَمَهُم مَآبا، مَن طالَ فِي الدُّنيا حُزنُهُ، ودامَ فيها هَمُّهُ، ودامَ فيها غَمُّهُ، وكَثُرَ فيها جوعُهُ وعَطَشُهُ، اُولئِكَ الأَبرارُ الأَتقِياءُ الأَخيارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين لابن فهد: ص22 ح39 عن سعيد بن فريد بن عمرو بن نفيل، مستدرك الوسائل: ج16ص 218، ح19645.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ به اُسامه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اُسامه! بدان كه با منزلت‌‌ترينِ مردم پيش خدا در روز قيامت و پُرثواب ترين و گرامى‌‌ترينِ آنها به هنگام بازگشت به سوى او، كسى است كه در دنيا، غم و اندوهش طولانى و مداوم باشد، و نيز گرسنگى و تشنگى‌‌اش بيشتر باشد. آنان، ابرار، پرهيزگاران و نيكان‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ لِأَحَدٍ عَلى أحَدٍ فَضلٌ إلاّ بِالتَّقوى، ألا وإنَّ لِلمُتَّقينَ عِندَ اللّهِ تَعالى أفضَلَ الثَّوابِ، وأَحسَنَ الجَزاءِ وَالمَآبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص361 ح551 عن الأصبغ بن نباتة، مشكاة الأنوار: ص97 ح218، بحار الأنوار: ج 34 ص204 ح984.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ كس را بر ديگرى برترى نيست، مگر با پرهيزگارى. بدانيد كه پرهيزگاران در نزد خداى متعال، برترين پاداش و بهترين جزا و بازگشتگاه را دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-الصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 6: الصَّبرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 6: شكيبايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوابُ الصَّبرِ أعلَى الثَّوابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4694، عيون الحكم والمواعظ: ص218 ح4284.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش شكيبايى، بالاترين پاداش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَهَرُ لَيلَةٍ مِن مَرَضٍ أو وَجَعٍ، أفضَلُ وأَعظَمُ أجرا مِن عِبادَةِ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص114 ح6، مكارم الأخلاق: ج2 ص171 ح2423 نحوه وكلاهما عن زرارة، بحارالأنوار: ج81 ص200 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا امام صادق عليه‌‌السلام: يك شب بيدارى كشيدن به علّت بيمارى يا درد، برتر و اجرش بزرگ‌‌تر از يك سال عبادت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص546 (من يُؤتى أجره بغير حِساب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص547 (كسانى كه اجرشان بى‌‌حساب داده مى‌‌شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-كظم-الغيظ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 7: كَظَمُ الغَيظِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 7: فرو خوردن و نگه‌‌داشتن خشم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن جُرعَةٍ أعظَمُ أجرا عِندَ اللّهِ مِن جُرعَةِ غَيظٍ كَظَمَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَظْمُ: احتباس النَفَسِ، ويعبّر به عن السكوت مفردات ألفاظ القرآن: ص712 «كظم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدٌ ابتِغاءَ وَجهِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1401 ح4189، الأدب المفرد: ص381 ح1318 كلاهما عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج3 ص130 ح5820؛ التبيان في تفسير القرآن: ج2 ص594 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ جرعه‌‌اى در نزد خداوند، اجرش بزرگ‌‌تر از جرعه خشمى نيست كه بنده براى رضاى خدا فرو مى‌‌خورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-العفو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 8: العَفوُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 8: گذشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَيئانِ لا يوزَنُ ثَوابُهُما: العَفوُ وَالعَدلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح5769، عيون الحكم والمواعظ: ص297 ح5298.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو چيز است كه پاداش آنها وزن نمى‌‌شود: گذشت و دادگرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9-صلاة-الليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 9: صَلاةُ اللَّيلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 9: نماز شب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَ طَمَعًا وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ يُنفِقُونَ * فَلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّا أُخْفِىَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءَ بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: 16 و 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پهلوهايشان از بسترها [در دل شب]، فاصله گرفته [و به پا مى‌‌خيزند و به درگاه خدا رو مى‌‌آورند] و پروردگار خود را با بيم و اميد مى‌‌خوانند و از آنچه به آنان روزى داده‌‌ايم، انفاق مى‌‌كنند. هيچ كس نمى‌‌داند چه پاداش‌‌هاى مهمّى كه مايه روشنى چشم‌‌هاست، براى آنها نهفته شده است. اين، پاداش كارهايى است كه انجام مى‌‌دادند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن سهل بن سعد الساعدي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهِدتُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَجلِسا وَصَفَ فيهِ الجَنَّةَ، حَتَّى انتَهى، ثُمَّ قالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في آخِرِ حَديثِهِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فيها ما لا عَينٌ رَأَت، ولا اُذُنٌ سَمِعَت، ولا خَطَرَ عَلى قَلبِ بَشَرٍ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اقتَرَأَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاقتراء: افتعال من القراءة النهاية: ج4 ص30 «قرأ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذِهِ الآيَةَ: «تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَ طَمَعًا وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ يُنفِقُونَ * فَلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّا أُخْفِىَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءَ بِمَا كَانُوايَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2175 ح5، مسند ابن حنبل: ج8 ص432 ح22889، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص448 ح3549.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از سهل بن سعد ساعدى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در يكى از مجلس‌‌هاى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله حاضر بودم و ايشان در آن مجلس، از اوصاف بهشت مى‌‌گفت تا آن كه توصيفش به پايان رسيد. سپس آن حضرت صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در پايان سخنش فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در آن جا چيزهايى هست كه نه هيچ چشمى ديده، نه هيچ گوشى شنيده و نه بر دل هيچ بشرى گذر كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آن گاه، اين آيه را خواند: «پهلوهايشان از بسترها فاصله گرفته است. پروردگارشان را به بيم و اميد مى‌‌خوانند و از آنچه روزى‌‌شان كرده‌‌ايم، انفاق مى‌‌كنند. پس هيچ كس نمى‌‌داند كه چه چيزهايى از آنچه روشنى‌‌بخش ديدگان است، به پاداش كارهايى كه انجام مى‌‌داده‌‌اند، برايشان اندوخته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَمَلٍ حَسَنٍ يَعمَلُهُ العَبدُ إلاّ ولَهُ ثَوابٌ فِي القُرآنِ إلاّ صَلاةُ اللَّيلِ؛ فَإِنَّ اللّهَ لَم يُبَيِّن ثَوابَها لِعِظَمِ خَطَرِها عِندَهُ، فَقالَ: «تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ»إلى قَولِهِ «يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص168، عن عاصم بن حميد، مجمع البيان: ج8 ص518 نحوه، بحار الأنوار: ج 87 ص140 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كار نيكى كه بنده مى‌‌كند، در قرآن برايش ثوابى ذكر شده، مگر نماز شب كه از بس نزد خدا پُر اهمّيت است، ثواب آن را معلوم نكرده و فرموده است: «پهلوهايشان از بسترها فاصله گرفته» تا: «عمل مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-10-صلاة-الجماعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 10: صَلاةُ الجَماعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 10: نماز جماعت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في حَديثِ نُزولِ جَبرَئيلَ وسَبعينَ ألفا مِنَ المَلائِكَةِ عَلَيهِ ـ... قُلتُ: يا جَبرَئيلُ، وما لاُِمَّتي فِي الجَماعَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا مُحَمَّدُ، إذا كانَا اثنَينِ كَتَبَ اللّهُ لِكُلِّ واحِدٍ بِكُلِّ رَكعَةٍ مِئَةً وخَمسينَ صَلاةً، وإذا كانوا ثَلاثَةً كَتَبَ لِكُلِّ واحِدٍ بِكُلِّ رَكعَةٍ سِتَّمِئَةٍ صَلاةٍ،... فَإِن زادوا عَلَى العَشَرَةِ فَلَو صارَتِ السَّماواتُ كُلُّها مِدادا، وَالأَشجارُ أقلاما، وَالثَّقَلانِ مَعَ المَلائِكَةِ كُتّابا، لَم يَقدِروا أن يَكتُبوا ثَوابَ رَكعَةٍ واحِدَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحَمَّدُ، تَكبيرَةٌ يُدرِكُهَا المُؤمِنُ مَعَ الإِمامِ خَيرٌ مِن سِتّينَ ألفَ حَجَّةٍ وعُمرَةٍ، وخَيرٌ مِنَ الدُّنيا وما فيها سَبعينَ ألفَ مَرَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج88 ص14 ح26 نقلاً عن الشهيد الثاني في شرحه على الإرشاد. وراجع تاريخ دمشق: ج6 ص378 ح1562.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در حديث فرود آمدن جبرئيل با هفتاد هزار فرشته بر ايشان ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... گفتم: اى جبرئيل! براى امّتم در [گزاردن نماز] جماعت، چه پاداشى است؟ گفت: «اى محمّد! اگر دو نفر باشند، خداوند براى هر يك [از آنها] به ازاى هر ركعتى يكصدو پنجاه نماز مى‌‌نويسد، اگر سه نفر باشند، براى هر كدام، به ازاى هر ركعتى ششصد نماز مى‌‌نويسد... و چنانچه از ده نفر بيشتر شدند، اگر همه آسمان‌‌ها مركّب شوند و درختان، قلم و جنّ و انس با فرشتگان، نويسنده، باز نمى‌‌توانند پاداش حتّى يك ركعت را بنويسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! رسيدن مؤمن به يك تكبير امام [جماعت] از شصت هزار حجّ و عمره، بهتر است و هفتاد هزار بار بهتر است از دنيا و هر آنچه در آن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّكبيرَةُ الاُولى مَعَ الإِمامِ، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا وما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص195 ح477؛ تفسير الفخر الرازي: ج1 ص251 وفيه «في صلاة الجماعة» بدل «مع الامام».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تكبير اوّل (تكبيرة الإحرام) بلافاصله پس از امام [جماعت]از دنيا و هر آنچه در آن است، بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاةُ الرَّجُلِ في مَنزِلِهِ جَماعَةً تَعدِلُ أربَعا وعِشرينَ صَلاةً، وصَلاةُ الرَّجُلِ جَماعَةً فِي المَسجِدِ تَعدِلُ ثَمانِيَ وأَربَعينَ صَلاةً مُضاعَفَةً فِي المَسجِدِ، وإنَّ الرَّكعَةَ فِي المَسجِدِ الحَرامِ ألفُ رَكعَةٍ في سِواهُ مِنَ المَساجِدِ، وإنَّ الصَّلاةَ فِي المَسجِدِ فَردا بِأَربَعٍ وعِشرينَ صَلاةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي، ص696 ح1486 عن رزيق، بحار الأنوار: ج83 ص367 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز مرد در خانه‌‌اش به جماعت، برابر با 24 نماز است و نمازش در مسجد به جماعت، برابر با 48 نماز است؛ يعنى نماز در مسجد، دو چندان است. همچنين يك ركعت [نماز گزاردن] در مسجد الحرام، برابر با هزار ركعت در ديگر مساجد است و نماز گزاردن به تنهايى در مسجد، برابر با 24 نماز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-11-ما-خفي-من-العبادات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 11: ما خَفِيَ مِنَ العِباداتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 11: عبادت‌‌هاى پنهانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعظَمُ العِبادَةِ أجرا أخفاها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص135 ح475 عن أبي البختري عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم‌‌السلام، جامع الأحاديث للقمّي: ص186 عن معاذ بن ثابت من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام وفيه «أفضل» بدل «أعظم»، بحار الأنوار: ج70 ص251 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبادتى اجرش بزرگ‌‌تر است كه پنهانى‌‌تر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَكتُبُ المَلَكُ إلاّ ما سَمِعَ، وقالَ اللّهُ عز و جل: «وَاذْكُر رَّبَّكَ فِى نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 205.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا يَعلَمُ ثَوابَ ذلِكَ الذِّكرِ في نَفسِ الرَّجُلِ غَيرُ اللّهِ عز و جل لِعَظَمَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص502 ح4، تفسير العيّاشي: ج2 ص44 ح134 نحوه، عدّة الداعي: ص244 وص283 وفيه ذيله وكلّها عن زرارة، بحار الأنوار: ج85 ص76 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا امام صادق عليه‌‌السلام: فرشته، جز آنچه را مى‌‌شنود، نمى‌‌نويسد. خداوند عز و جل فرموده است: «و پروردگارت را در دل خويش با زارى و ترس، ياد كن». پس [اندازه] پاداش اين ياد كردن درونىِ آدمى را به جهت عظمتى كه دارد، كسى جز خداوند عز و جل نمى‌‌داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-12-البكاء-من-خشية-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 12: البُكاءُ مِن خَشيَةِ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 12: گريستن از ترس خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن شَيءٍ إلاّ ولَهُ وَزنٌ أو ثَوابٌ إلاَّ الدُّمُوعُ؛ فَإِنَّ القَطرَةَ تُطفِئُ البِحارَ مِنَ النّارِ، فَإِذَا اغرَورَقَت عَيناهُ بِمائِها حَرَّمَ اللّهُ عز و جل سائِرَ جَسَدِهِ عَلَى النّارِ، وإن سالَتِ الدُّموعُ عَلى خَدَّيهِ لَم يَرهَق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يرهقه رهقا: غِشِيَهُ لسان العرب: ج10 ص129 «رهق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجهَهُ قَتَرٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القترة: غبَرَةٌ يعلوها سواد كالدخان لسان العرب: ج5 ص71 «قتر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا ذِلَّةٌ، ولَو أنَّ عَبدا بَكى في اُمّةٍ لَرَحِمَهَا اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص122 ح16، الكافي: ج2 ص481 ح1 وص 482 ح5، ثواب الأعمال: ص 200 ح1 والثلاثة الأخيرة عن محمّد بن مروان عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج93 ص331 ح14؛ كنز العمّال: ج3 ص148 ح5908 نقلاً عن أبي الشيخ عن النضر بن حميد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ چيزى نيست، مگر اين كه وزنى يا پاداشى دارد، بجز اشك‌‌ها؛ زيرا يك قطره اشك، درياهاى آتش را خاموش مى‌‌سازد. هر گاه چشمان شخص از اشك پُر شود، خداى عز و جل بقيه بدن او را بر آتش حرام مى‌‌گردانَد، و اگر اشك‌‌ها بر گونه‌‌هايش روان گردد، ديگر بر چهره‌‌اش سياهى ذلّتى ننشيند. اگر در ميان امّتى يك بنده گريه كند، خداوند بر آن امّت، رحم مى‌‌آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-13-البكاء-على-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 13: البُكاءُ عَلى أهلِ البَيتِ عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 13: گريستن بر اهل بيت عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِكُلِّ شَيءٍ ثَوابٌ إلاَّ الدَّمعَةَ فينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص211 ح302، بحار الأنوار: ج44 ص287 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى هر عملى، پاداشى [معيّن] است، جز اشك ريختن براى ما [كه پاداش آن، حدّ و اندازه ندارد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-14-إطعام-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 14: إطعامُ المُؤمِنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 14: طعام دادن به مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه‌‌ بن ميمون القداح عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أطعَمَ مُؤمِنا حَتّى يُشبِعَهُ، لَم يَدرِ أحَدٌ مِن خَلقِ اللّهِ ما لَهُ مِنَ الأَجرِ فِي الآخِرَةِ؛ لا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ ولا نَبِيٌّ مُرسَلٌ إلاَّ اللّهُ رَبُّ العالَمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: مِن موجِباتِ المَغفِرَةِ إطعامُ المُسلِمِ السَّغبانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَغِبَ: جاع فهو ساغِبٌ وسَغْبان الصحاح: ج1 ص147 «سغب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ تَلا قَولَ اللّهِ عز و جل: «أَوْ إِطْعَمٌ فِى يَوْمٍ ذِى مَسْغَبَةٍ * يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ * أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: 14 ـ 16. والمَتْرَبة: المسكنة والفاقة الصحاح: ج1 ص91 «ترب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص201 ح6، ثواب الأعمال: ص165 ح1، المحاسن: ج2 ص145 ح1381 وفيهما«مسلما» بدل «مؤمنا»، بحار الأنوار: ج74 ص373 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن ميمون قداح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «هر كه مؤمنى را طعام دهد تا آن كه او را سير گردانَد، احدى از خلق خدا نمى‌‌داند كه در آخرت، چه مزدى براى اوست؛ نه فرشته مقرّب و نه پيامبر مُرسَل، مگر خداى، پروردگار عالميان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «از جمله موجبات مغفرت، طعام دادنِ مسلمان گرسنه است». آن گاه سخن خداى عز و جل را تلاوت فرمود: «يا در روز گرسنگى طعام دادن است به يتيمى خويشاوند يا بينوايى خاك‌‌نشين».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-15-إغاثة-الملهوف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 15: إغاثَةُ المَلهوفِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 15: كمك كردن به ستم‌‌ديده فريادخواه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما حَصَلَ الأَجرُ بِمِثلِ إغاثَةِ المَلهوفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَلْهُوفُ: المظلوم المُضْطَرّ، يستغيث ويتحسّر القاموس المحيط: ج3 ص197 «لهف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح9501، عيون الحكم والمواعظ: ص475 ح8698.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ كارى به اندازه كمك كردن به ستم‌‌ديده فريادخواه، اجر ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-16-العالم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 16: العالِمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 16: عالِم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في آخِرِ خُطبَةٍ خَطَبَها بِالمَدينَةِ قَبلَ وَفاتِهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ، وتَواضَعَ فِي العِلمِ، وعَلَّمَ عِبادَ اللّهِ، وهُوَ يُريدُ ما عِندَ اللّهِ؛ لَم يَكُن فِي الجَنَّةِ أحَدٌ أعظَمَ ثَوابا مِنهُ ولا أعظَمَ مَنزِلَةً مِنهُ، ولَم يَكُن فِي الجَنَّةِ مَنزِلٌ ولا دَرَجَةٌ رَفيعَةٌ ولا نَفيسَةٌ إلاّ كانَ لَهُ فيها أوفَرُ النَّصيبِ وأَشرَفُ المَنازِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص346 ح1 عن أبي هريرة وابن عبّاس، أعلام الدين: ص426 عن ابن عباس، بحارالأنوار: ج76 ص373 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در آخرين خطبه‌‌اى كه پيش از وفاتش در مدينه ايراد كرد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس قرآن را بياموزد و در [آموختن]علم، فروتنى كند و براى رسيدن به پاداش الهى، به بندگان خدا بياموزد، در بهشت، هيچ كس ثوابش از او بيشتر و منزلتش از او والاتر نخواهد بود و هيچ منزلت و درجه بالا و پُر ارجى در بهشت نيست، مگر اين كه او از آنها، بيشترين بهره يا ارجمندترين منزلت را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَلَّمَ رَجُلاً في سَبيلِ اللّهِ آيَةً مِن كِتابِ اللّهِ أو كَلِمَةً مِن سُنَّةٍ، حَثَا اللّهُ لَهُ مِنَ الثَّوابِ يَومَ القِيامَةِ حَتّى لا يَكونَ شَيءٌ مِنَ الثَّوابِ أفضَلَ مِمّا يَحثُو اللّهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمال: ج4 ص334 ح10770 نقلاً عن حلية الأولياء عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در راه خدا به مردى آيه‌‌اى از كتاب خدا يا كلمه‌‌اى از سنّت بياموزد، خداوند در روز قيامت، چنان پاداشى براى او بيفشانَد كه هيچ پاداشى برتر از آنچه براى او مى‌‌افشاند، نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العالِمُ أعظَمُ أجرا مِنَ الصّائِمِ القائِمِ الغازي في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص37 ح1، المحاسن: ج1 ص364 ح785 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، الإرشاد: ج 1 ص230 عن الحارث الأعور وفيه «المجاهد» بدل «الغازي»، مستطرفات السرائر: ص158 ح28، بحار الأنوار: ج2 ص43 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عالم، اجرش بزرگ‌‌تر از روزه‌‌دار شب‌‌زنده‌‌دارِ مجاهد در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-17-السلطان-العادل-والرجل-المحسن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 17: السُّلطانُ العادِلُ وَالرَّجُلُ المُحسِنُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 17: حكمران عادل و انسان نيكوكار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ ثَوابٌ عِندَ اللّهِ سُبحانَهُ أعظَمَ مِن ثَوابِ السُّلطانِ العادِلِ وَالرَّجُلِ المُحسِنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح7526، عيون الحكم والمواعظ: ص410 ح6976.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداشى نزد خداوند سبحان، بزرگ‌‌تر از پاداش زمامدارِ دادگر و مرد نيكوكار نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-18-وزير-صالح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 18: وَزيرٌ صالِحٌ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 18: وزير شايسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن أحَدٍ مِنَ النّاسِ أعظَمُ أجرا مِن وَزيرٍ صالِحٍ مَعَ إمامٍ يُطيعُهُ، يَأمُرُهُ بِذاتِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج4 ص16 الرقم 1609، مسند الشهاب: ج1 ص321 ح542 وج 2 ص24 ح808،الفردوس: ج4 ص22 ح6063 وص 55 ح6174 كلاهما نحوه، كنز العمال: ج6 ص84 ح14946 نقلاً عن ابن النجار وكلّها عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجر هيچ يك از مردم، بزرگ‌‌تر از اجر وزيرى شايسته براى زمامدار نيست كه به او در باره خداوند [و اطاعت از فرامين او] سفارش كند و وى به توصيه‌‌هايش عمل نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-20-كثرة-الذكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 20: كَثرَةُ الذِّكرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 ـ 20: بسيار ياد كردن خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن معاذ بن أنس عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً سَأَلَهُ فَقالَ: أيُّ المُجاهِدينَ أعظَمُ أجرا؟ قالَ: أكثَرُهُم للّه‌‌ تَبارَكَ وتَعالى ذِكرا، قالَ: فَأَيُّ الصّائِمينَ أعظَمُ أجرا؟ قالَ: أكثَرُهُم للّه‌‌ تَبارَكَ وتَعالى ذِكرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ذَكَرَ لَنَا الصَّلاةَ وَالزَّكاةَ وَالحَجَّ وَالصَّدَقَةَ، كُلُّ ذلِكَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: أكثَرُهُم للّه‌‌ تَبارَكَ وتَعالى ذِكرا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص309 ح15614، المعجم الكبير: ج20 ص186 ح407، الدعاء للطبراني: ص 527 ح1887، تفسير ابن كثير: ج6 ص416، الزهد لابن المبارك: ص501 ح1429 عن أبي سعيد المقبري نحوه، كنز العمّال: ج1 ص428 ح1846.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از مُعاذ بن اَ نَس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله پرسيد: پاداش كدام مجاهدان، بزرگ‌‌تر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان كه بيشتر خداوند ـ تبارك و تعالى ـ را ياد كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد: پاداش كدام روزه‌‌داران، بزرگ‌‌تر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان كه بيشتر خداوند ـ تبارك و تعالى ـ را ياد كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به همين سان [آن مرد] از نماز و زكات و حجّ و صدقه (زكات) پرسيد و هر بار، پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مى‌‌فرمود: «آنان كه بيشتر خداوند ـ تبارك و تعالى ـ را ياد كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يَعلَمُ عِظَمَ ثَوابِ الدُّعاءِ وتَسبيحِ العَبدِ فيما بَينَهُ وبَينَ نَفسِهِ إلاَّ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص92 ح26، بحار الأنوار: ج93 ص319 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بزرگىِ ثواب دعا و تسبيحى را كه بنده در خلوت خويش مى‌‌كند، جز خداوند ـ تبارك و تعالى ـ كسى نمى‌‌داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أسرع-المثوبات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: أسرَعُ المَثوباتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: زودرس‌‌ترين پاداش‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسرَعُ الخَيرِ ثَوابا البِرُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص379 ح5803، الكافي: ج2 ص460 ح1 عن أبي حمزة الثماليعن الإمام الباقر عليه‌‌السلام وح 4 عن أبي حمزة عن الإمام الباقر والإمام زين العابدين عليهماالسلام، ثواب الأعمال: ص199 ح1 عن الحسن بن زيد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج72 ص195 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش نيكى كردن، زودتر از هر كار خوب ديگرى مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسرَعُ الخَيرِ ثوابا، البِرُّ وصِلَةُ الرَّحِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1408 ح4212، مسند إسحاق بن راهويه: ج3 ص1028 ح1777،المعجم الأوسط: ج9 ص149 ح9383 وليس فيه «البرّ»، مسند أبي يعلى: ج4 ص298 ح4495، تهذيب الكمال: ج13 ص99 الرقم 2841 كلاهما نحوه وكلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج16 ص46&lt;/span&gt;5 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح45465.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش نيكى كردن و صِله رَحِم، سريع‌‌تر از پاداش هر كار نيك ديگرى به انسان مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أعجَلَ الخَيرِ ثَوابا صِلَةُ الرَّحِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص152 ح15 عن أبي عبيدة الحذّاء عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام وص 347 ح4، الأمالي للمفيد: ص98 ح8 كلاهما عن أبي عبيدة الحذّاء عن الإمام الباقر عن الإمام عليّ عليهماالسلام وفيهما «الطاعة» بدل «الخير»، بحار الأنوار: ج74 ص121 ح83؛ صحيح ابن حبّان: ج2 ص182 ح440 عن أبي بكرة وفيه «الطاعة» بدل «الخير»، كنز العمّال: ج3 ص364 ح6958.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب صِله رَحِم، زودتر از ثواب هر كار خير ديگرى مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ شَيءٌ اُطيعَ اللّهُ فيهِ، أعجَلَ ثَوابا مِن صِلَةِ الرَّحِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج10 ص62 ح19870، مسند الشهاب: ج2 ص27 ح815، تاريخ بغداد: ج5ص 184 الرقم 2631 وفيه «عمل» بدل «شيء» وكلّها عن أبي هريرة، تفسير الثعلبي: ج5 ص285 ح143 عن مكحول، كنز العمّال: ج3 ص368 ح6985.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش هيچ طاعتى، شتابنده‌‌تر از پاداش صِله رَحِم نمى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاِستِغفارُ أعظَمُ جَزاءً، وأَسرَعُ مَثوبَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص388 ح1496، عيون الحكم والمواعظ: ص28 ح368 وفيه «أجرا» بدل «جزاء»، مستدرك الوسائل: ج12 ص122 ح13686.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزش‌‌خواهى، بزرگ‌‌ترين جزا و سريع‌‌ترين پاداش را در پى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أدوم-المثوبات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: أدوَمُ المَثوباتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: پايدارترين پاداش‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا ماتَ الإِنسانُ انقَطَعَ عَنهُ عَمَلُهُ إلاّ مِن ثَلاثَةٍ: إلاّ مِن صَدَقَةٍ جارِيَةٍ، أو عِلمٍ يُنتَفَعُ بِهِ، أو وَلَدٍ صالِحٍ يَدعو لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1255 ح14، سنن أبي داود: ج3 ص117 ح2880، سنن الترمذي: ج3ص 660 ح1376 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج15 ص952 ح43655؛ منية المريد: ص103، عوالي اللآلي: ج1 ص97 ح10، بحار الأنوار: ج2 ص22 ح65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه انسان بميرد، رشته عملش قطع مى‌‌شود، مگر سه چيز كه دنباله دارد: صدقه جارى، يا دانشى كه مردم از آن بهره مند شوند، يا فرزند نيكوكارى كه برايش دعا كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثٌ يَبقَينَ لِلعَبدِ بَعدَ مَوتِهِ: صَدَقَةٌ أجراها، وعِلمٌ أحياهُ، وذُرِّيَّةٌ يَبقَونَ بَعدَهُ يَذكُرونَ اللّهَ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج15 ص955 ح43670 نقلاً عن أبي الشيخ في الثواب عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه چيز است كه براى بنده پس از مرگش نيز باقى مى‌‌مانند: صدقه جاريه‌‌اى كه او برجاى گذاشته، دانشى كه او زنده كرده است، و فرزندانى كه پس از او زنده بمانند و ذكر خداى عز و جل گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثٌ لَكَ بَعدَ مَوتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في الأصل، ولعلّ الصواب: ثلاث للميّت بعد موته فصحّف، أو هو: بعد موتك، فصحّف ـ واللّه‌‌ أعلم هامش المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صَدَقَةٌ، وعِلمٌ، وذُرِّيَّةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير: ج6 ص374 ح2679 عن أبي كبشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه چيز است كه پس از مرگ هم به تو سود مى‌‌رسانند: صدقه، علم و فرزندان [خوب].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعَةٌ تَجري عَلَيهِم اُجورُهُم بَعدَ المَوتِ: مَن ماتَ مُرابِطاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُرابَطَةُ: ملازمة ثغر العدوّ لسان العرب: ج7 ص302 «ربط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سَبيلِ اللّهِ، ومَن عَلَّمَ عِلماً اُجرِيَ لَهُ ما عُمِلَ به، ومَن تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فَأَجرُها يَجري لَهُ ما جَرَت، ورَجُلٌ تَرَكَ وَلَدا صالِحا فَهُوَ يَدعو لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص206 ح7831، مسند ابن حنبل: ج8 ص292 ح22310، مجمع الزوائد: ج 1 ص408 ح768 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي اُمامة الباهلي، كنز العمّال: ج15 ص952 ح43656 وراجع مسند الشاميّين: ج1 ص221 ح396.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار كس‌‌اند كه پس از مردن نيز همچنان اجر كارشان به آنها داده مى‌‌شود: كسى كه در حال مرزبانىِ در راه خدا بميرد و كسى كه علمى را آموزش دهد، تا زمانى كه به آن علم، عمل شود، اجر آن براى او ادامه مى‌‌يابد و كسى كه صدقه [جاريه]اى بدهد تا زمانى كه آن صدقه ادامه دارد، به او اجر داده مى‌‌شود؛ و كسى كه فرزند شايسته‌‌اى از خود بر جاى گذارد و او برايش دعا كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مِمّا يَلحَقُ المُؤمِنَ مِن عَمَلِهِ وحَسَناتِهِ بَعدَ مَوتِهِ: علِما عَلَّمَهُ ونَشَرَهُ، ووَلَدا صالِحا تَرَكَهُ، ومُصحَفا وَرَّثَهُ، أو مَسجِدا بَناهُ، أو بَيتا لاِبنِ السَّبيلِ بَناهُ، أو نَهرا أجراهُ، أو صَدَقَةً أخرَجَها مِن مالِهِ في صِحَّتِهِ وحَياتِهِ يَلحَقُهُ مِن بَعدِ مَوتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص88 ح242، صحيح ابن خزيمة: ج4 ص121 ح2490 نحوه، تفسيرالقرطبي: ج19 ص99 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج15 ص952 ح43657؛ معدن الجواهر: ص59، تنبيه الخواطر: ج2 ص110 كلاهما عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اعمال و حَسَنات مؤمن، آنچه پس از مرگش [ثوابش] به او مى‌‌رسد، دانشى است كه تعليم مى‌‌دهد و منتشر مى‌‌كند يا فرزند صالحى كه از خود بر جاى مى‌‌نهد يا قرآنى كه به ارث مى‌‌گذارد يا مسجدى كه مى‌‌سازد يا خانه‌‌اى كه براى مسافران مى‌‌سازد يا نهرى كه جارى مى‌‌كند يا صدقه‌‌اى كه در زمان تندرستى و حيات از دارايى خود برقرار مى‌‌سازد. [ثواب اينها] بعد از مرگش به او مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَمسَةٌ في قُبورِهِم وثَوابُهُم يَجري إلى ديوانِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّيوان: جَريدةُ الحِسابِ، ثمّ اُطلِقُ على الحساب (المصباح المنير: ص204 «دون»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مَن غَرَسَ نَخلاً، ومَن حَفَرَ بِئرا، ومَن بَنى للّه‌‌ مَسجِدا، ومَن كَتَبَ مُصحَفا، ومَن خَلَّفَ ابنا صالِحا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص283 ح756، بحار الأنوار: ج104 ص97 ح59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج نفر در گور خويش مى‌‌آرَمَند و پاداششان، همچنان به كارنامه آنان سرازير است: كسى كه درخت خرمايى بنشاند، كسى كه چاهى حفر كند، كسى كه براى خدا مسجدى بسازد، كسى كه مصحفى بنويسد، و كسى كه فرزند شايسته‌‌اى از خود بر جاى نهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَنى بُنيانا مِن غَيرِ ظُلمٍ ولاَ اعتِداءٍ، أو غَرَسَ غَرسا في غَيرِ ظُلمٍ ولاَ اعتِداءٍ، كانَ لَهُ أجرٌ جارٍ مَا انتَفَعَ بِهِ مِن خَلقِ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص309 ح15616، المعجم الكبير: ج20 ص187 ح410، شعب الإيمان: ح 7 ص405 ح10773 نحوه وكلّها عن معاذ بن أنس، كنز العمّال: ج3 ص896 ح9076؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص460 ح15895 نقلاً عن درر اللآلي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بنايى بسازد، بدون آن كه در آن، مرتكب ستمى و تجاوزى شود يا درختى بنشاند، بدون آن كه در آن، مرتكب ستمى و تجاوزى شود، تا زمانى كه آفريده‌‌اى از آفريدگان خداى ـ تبارك و تعالى ـ از آن بهره‌‌مند مى‌‌شوند، براى آن كس، اجر و پاداش نوشته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ تَلحَقُ المُؤمِنَ بَعدَ وَفاتِهِ: وَلَدٌ يَستَغفِرُ لَهُ، ومُصحَفٌ يُخَلِّفُهُ، وغَرسٌ يَغرِسُهُ، وقَليبٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَلِيْبُ: البِئْرُ الصحاح: ج1 ص206 «قلب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَحفِرُهُ، وصَدَقَةٌ يُجريها، وسُنَّةٌ يُؤخَذُ بِها مِن بَعدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص57 ح5، كتاب من لا يحصره الفقيه: ج4 ص246 ح5582 وج 1 ص185ح 555، الخصال: ص323 ح9 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي كهمس، بحار الأنوار: ج103 ص64 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش چيز است كه [ثواب آنها] بعد از وفات مؤمن به او مى‌‌رسد: فرزندى كه برايش آمرزش بطلبد، مصحفى كه از خود بر جاى گذارد، نهالى كه بكارد، چاهى كه آن را حفر كند، صدقه‌‌اى كه جارى سازد، و سنّتى كه بعد از او به كار بسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن عياض&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ الجِهادِ سُنَّةٌ أم فَريضَةٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الجِهادُ عَلى أربَعَةِ أوجُهٍ: فَجِهادانِ فَرضٌ وجِهادٌ سُنَّةٌ لا يُقامُ إلاّ مَعَ الفَرضِ... أمَّا الجِهادُ الَّذي هُوَ سُنَّةٌ، فَكُلُّ سُنَّةٍ أقامَهَا الرَّجُلُ وجاهَدَ في إقامَتِها وبُلوغِها وإحيائِها، فَالعَمَلُ وَالسَّعيُ فيها مِن أفضَلِ الأَعمالِ، لِأَنَّها إحياءُ سُنَّةٍ، وقَد قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «مَن سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أجرُها وأَجرُ مَن عَمِلَ بِها إلى يَومِ القِيامَةِ، مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص9 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص124 ح217 عن حفص بن غياث، الخصال: ص 240 ح89، بحار الأنوار: ج100 ص23 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل بن عياض ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام پرسيدم: آيا جهاد، سنّت (مستحب) است يا فريضه (واجب)؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جهاد، چهار گونه است: دو گونه آن، فريضه است و [سوم،] جهاد سنّت است، سنّتى كه جز با فريضه بر پا نمى‌‌شود... امّا جهادى كه سنّت [محض] است، هر سنّتى است كه انسان، آن را برپا كند و براى برپايى و كمال و زنده داشتنش بكوشد و كار و كوشش در آن، از برترين اعمال است؛ زيرا آن، زنده كردن سنّت است. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: &amp;quot;هر كس سنّتى نيكو پى نهد، اجرش و اجر كسانى كه تا روز قيامت به آن عمل مى‌‌كنند، از آنِ اوست، بى‌‌آن كه از اجرهاى عاملان، چيزى كم شود&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَنَّ فِي الإِسلامِ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أجرُها وأَجرُ مَن عَمِلَ بِها بَعدَهُ، مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص705 ح69، سنن النسائي: ج5 ص76، سنن ابن ماجة: ج1 ص74 ح203وليس فيه «في الإسلام» وكلّها عن المنذر بن جرير عن أبيه، كنز العمّال: ج15 ص780 ح43078.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در اسلام، سنّت نيكويى بگذارد، اجر آن و اجر كسانى كه پس از او به آن سنّت عمل كنند، برايش باشد، بدون آن كه از اجر عمل‌‌كنندگان چيزى كم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحيا سُنَّةً مِن سُنَّتي قَد اُميتَت بَعدي، فَإِنَّ لَهُ مِنَ الأَجرِ مِثلَ مَن عَمِلَ بِها مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن اُجورِهِم شَيئا. ومَنِ ابتَدَعَ بِدعَةَ ضَلالَةٍ لا تُرضِي اللّهَ ورَسولَهُ، كانَ عَلَيهِ مِثلُ آثامِ مَن عَمِلَ بِها لا يَنقُصُ ذلِكَ مِن أوزارِ النّاسِ شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص45 ح2677، سنن ابن ماجة: ج1 ص76 ح210، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص120 ح289 كلاهما نحوه وكلّها عن عمرو بن عوف المزني، كنز العمّال: ج1 ص179 ح908.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس سنّتى از سنّت‌‌هاى مرا كه آن را پس از من از ميان برده‌‌اند، زنده كند، براى او اجرى همانند اجر كسانى باشد كه به آن سنّت عمل كنند، بى آن كه از اجر آنان، چيزى كاسته شود، و هر كس بدعتى گمراه كننده پديد آورَد كه خدا و رسولش را راضى نسازد، بر او گناهانى باشد به اندازه گناهان كسانى كه به آن بدعت، عمل مى‌‌كنند، بى آن كه چيزى از وزر و بال مردمان كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن رَجُلٍ يَنعَشُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَنعَشُ: أي يقول ويذكر (اُنظر: لسان العرب: ج6 ص356 «نعش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِسانُهُ حَقّا يُعمَلُ بِهِ بَعدَهُ إلاّ أجرَى اللّهُ عَلَيهِ أجرَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ، ثُمَّ وَفّاهُ اللّهُ عز و جل ثَوابَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص529 ح13805، مجمع الزوائد: ج1 ص408 ح767 كلاهما عن أنس،كنز العمّال: ج3 ص64 ح5509.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ مردى نيست كه زبانش حقيقتى را يادآورى و بازگو كند و بعد از او به آن حقيقت عمل شود، مگر اين كه خداوند براى اين كار او تا روز قيامت، اجر قرار دهد و سپس خداى عز و جل در روز قيامت، پاداشش را كامل به او عطا فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَعا إلى هُدىً كانَ لَهُ مِنَ الأَجرِ مِثلُ اُجورِ مَن تَبِعَهُ لا يَنقُصُ ذلِكَ مِن اُجورِهِم شَيئا، ومَن دَعا إلى ضَلالَةٍ كانَ عَلَيهِ مِنَ الإِثمِ مِثلُ آثامِ مَن تَبِعَهُ لا يَنقُصُ ذلِكَ مِن آثامِهِم شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2060 ح16، سنن أبي داود: ج4 ص201 ح4609، سنن الترمذي: ج5ص 43 ح2674 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج15 ص780 ح43077؛ منية المريد: ص102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به راه درستى فرا خواند، برايش اجرى همانند اجر كسانى باشد كه از او پيروى كنند، بى‌‌آن كه از اجر آن كسان، چيزى كاسته شود و هر كس به گم‌‌راهه‌‌اى فرا خواند، برايش گناهى همانند گناهان كسانى باشد كه از او پيروى كنند، بى‌‌آن كه از گناهان آن كسان، چيزى كاسته گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَلَّمَ بابَ هُدىً فَلَهُ مِثلُ أجرِ مَن عَمِلَ بِهِ ولا يُنقَصُ اُولئِكَ مِن اُجورِهِم شَيئا، ومَن عَلَّمَ بابَ ضَلالٍ كانَ عَلَيهِ مِثلُ أوزارِ مَن عَمِلَ بِهِ ولا يُنقَصُ اُولئِكَ مِن أوزارِهِم شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص35 ح4 عن أبي عبيدة الحذّاء، تحف العقول: ص297، المحاسن: ج1 ص96ح 60 عن محمّد بن مسلم، منية المريد: ص111، ثواب الأعمال: ص161 ح1 عن ميمون القدّاح نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص19 ح53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هركس بابى از هدايت را ياد بدهد، پاداش همه كسانى را كه بدان عمل مى‌‌كنند، دارد، بى‌‌آن كه چيزى از پاداش آنان كاسته شود و هركس باب گم‌‌راهى را ياد دهد، گناهان همه كسانى كه بدان عمل كنند، بر گردن اوست، بى‌‌آن كه چيزى از گناهان آنان، كم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَنَّ سُنَّةَ عَدلٍ فَاتُّبِعَ، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن عَمِلَ بِها مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ. ومَن سَنَّ سُنَّةَ جَورٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَوْرُ: نقيض العدل القاموس المحيط: ج1 ص394 «جور».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاتُّبِعَ، كانَ عَلَيهِ وِزرُ مَن عَمِلَ بِها مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن أوزارِهِم شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص191 ح19، المحاسن: ج1 ص95 ح59 وفيه «من استنّ بسنّة» بدل «سنّ سنّة» في الموضعين وكلاهما عن إسماعيل الجعفي، بحار الأنوار: ج71 ص258 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس سنّت عادلانه و درستى بگذارد و پيروى شود، برايش همانند اجر كسانى باشد كه به آن عمل كنند، بدون آن كه از اجر آن كسان، چيزى كم شود و هر كس سنّت ظالمانه و منحرفى بگذارد و پيروى شود، گناه كسانى كه به آن عمل كنند، به گردن او باشد، بدون آن كه از گناه آن كسان، چيزى كم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاوية بن عمّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: ما يَلحَقُ الرَّجُلَ بَعدَ مَوتِهِ؟ فَقالَ: سُنَّةٌ سَنَّها يُعمَلُ بهِا بَعدَ مَوتِهِ، فَيَكونُ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن عَمِلَ بِها مِن غَيرِ أن يُنتَقَصَ مِن اُجوِرِهم شَيءٌ، وَالصَّدَقَةُ الجارِيَةُ تَجري مِن بَعدِهِ، وَالوَلَدُ الصّالِحُ يَدعو لِوالِدَيهِ بَعدَ مَوتِهِما، ويَحُجُّ ويَتَصَدَّقُ عَنهُما، ويُعتِقُ ويَصومُ ويُصَلّي عَنهُما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: اُشرِكُهُما في حَجّي؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص57 ح4، بحار الأنوار: ج82 ص63 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معاوية بن عمّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: پس از مرگ انسان، [ثوابِ] چه چيزهايى به او مى‌‌رسد؟ فرمود: «راه و رسمى [نيكو] كه بگذارد و پس از مردنش به آن عمل شود. در اين صورت، همانند اجر كسانى كه به آن عمل كنند، براى او باشد، بدون آن كه از اجر آنان، چيزى كاسته گردد؛ صدقه جارى كه پس از مرگ او ادامه يابد؛ و فرزند شايسته كه پس از مرگ پدر و مادرش براى آنان دعا كند و از طرف آنها حج بگزارد و وصدقه دهد و بنده آزاد كند و روزه بگيرد و نماز بخواند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن دو را در حجّ خودم شريك سازم؟ فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيرُ ما يُخَلِّفُ الرَّجُلُ بَعدَهُ ثَلاثَةٌ: وَلَدٌ بارٌّ يَستَغفِرُ لَهُ، وسُنَّةُ خَيرٍ يُقتَدى بِهِ فيها، وصَدَقَةٌ تَجري مِن بَعدِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص237 ح420 عن عبد الخالق بن عبد ربّه، بحار الأنوار: ج71 ص258 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهترين چيزى كه انسان از خود بر جاى مى‌‌گذارد، سه چيز است: فرزند نيكى كه برايش طلب آمرزش كند، روش نيكويى كه در آن از او پيروى شود، و صدقه جارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ يَتبَعُ الرَّجُلَ بَعدَ مَوتِهِ مِنَ الأَجرِ إلاّ ثَلاثُ خِصالٍ: صَدَقَةٌ أجراها في حَياتِهِ فَهِيَ تَجري بَعدَ مَوتِهِ، وسُنَّةُ هُدىً سَنَّها فَهِيَ يُعمَلُ بِها بَعدَ مَوتِهِ، ووَلَدٌ صالِحٌ يَدعو لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص56 ح1، تهذيب الأحكام: ج9 ص232 ح909 وفيه «هو» بدل «هدى» وكلاهماعن هشام بن سالم، الخصال: ص151 ح184 عن الحلبي نحوه، بحار الأنوار: ج71 ص257 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعد از مرگ انسان، هيچ اجرى برايش استمرار نمى‌‌يابد، مگر [اجر]سه چيز: صدقه‌‌اى كه در زمان حياتش به جريان اندازد كه اين صدقه پس از مرگش هم جريان مى‌‌يابد [و اجرش پيوسته براى او منظور مى‌‌شود]؛ راه و رسم درستى كه بنا نهد و پس از مرگش به آن عمل شود؛ و فرزند شايسته‌‌اى كه برايش دعا كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميراثُ اللّهِ مِن عَبدِهِ المُؤمِنِ؛ الوَلَدُ الصّالِحُ يَستَغفِرُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص481 ح4689، مكارم الأخلاق: ج1 ص471 ح1610، مشكاةالأنوار: ص486 ح1624 نحوه، بحار الأنوار: ج82 ص124 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميراث خدا از بنده مؤمنش، فرزند شايسته‌‌اى است كه براى او آمرزش مى‌‌طلبد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه‌‌السلام بِقَبرٍ يُعَذَّبُ صاحِبُهُ، ثُمَّ مَرَّ بِهِ مِن قابِلٍ فَإِذا هُوَ لا يُعَذَّبُ، فَقالَ: يا رَبِّ مَرَرتُ بِهذَا القَبرِ عامَ أوَّلَ: فَكانَ يُعَذَّبُ، ومَرَرتُ بِهِ العامَ فَإِذا هُوَ لَيسَ يُعَذَّبُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ إلَيهِ: أنَّهُ أدرَكَ لَهُ وَلَدٌ صالِحٌ فَأَصلَحَ طَريقا وآوى يَتيما، فَلِهذا غَفَرتُ لَهُ بِما فَعَلَ ابنُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص3 ح12، عدّة الداعي: ص77 كلاهما عن الفضل بن أبي قرّة عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام،الأمالي للصدوق: ص603 ح837 عن إبراهيم بن محمّد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، روضة الواعظين: ص470، بحار الأنوار: ج75 ص2 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى بن مريم عليه‌‌السلام بر گورى گذشت كه صاحب آن، عذاب مى‌‌شد. يك سال بعد نيز بر همان گور گذشت و ديد كه ديگر عذاب نمى‌‌شود. گفت: خداوندا! پارسال از اين گور گذشتم و صاحبش عذاب مى‌‌شد و امسال كه از آن مى‌‌گذرم، ديگر عذاب نمى‌‌شود؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به او وحى فرمود: «فرزند صالحى داشت كه بزرگ شد و راهى را ساخت و يتيمى را پناه داد و من او را به سبب آنچه فرزندش انجام داد، آمرزيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الصَّلاةَ وَالصَّومَ وَالصَّدَقَةَ وَالحَجَّ وَالعُمرَةَ وكُلَّ عَمَلٍ صالِحٍ يَنفَعُ المَيِّتَ، حَتّى إنَّ المَيِّتَ لَيَكونُ في ضيقٍ فَيُوَسَّعُ عَلَيهِ، فَيُقالُ: هذا بِعَمَلِ ابنِكَ فُلانٍ، وأَخيكَ فُلانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص340 ح107، بحار الأنوار: ج88 ص311 ح16 عن عمر بن محمّد بن يزيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز و روزه و صدقه و حجّ و عمره و هر كار نيكى، نفعش به شخصى كه از دنيا رفته است، مى‌‌رسد، تا جايى كه اگر ميّت در تنگنا باشد، در گشايش قرار مى‌‌گيرد و گفته مى‌‌شود: «اين به سبب عمل فلان پسر و فلان برادر توست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام ـ مِن دُعائِهِ لِوالِدَيهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيِّدي، وإن عَرَفتَ مِن عَمَلي شَيئا يَرفَعُ مِن مَقامِهِما ويَزيدُ في إكرامِهِما، فَاجعَلهُ ما يوجِبُهُ حَقُّهُما لَهُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج87 ص281 ح72 نقلاً عن الاختيار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام ـ در دعاى ايشان براى پدر و مادرش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سروَر من! اگر چيزى از عمل من سراغ دارى كه مقام آن دو را بالا مى‌‌برد و بر گراميداشتشان مى‌‌افزايد، آن عمل را چيزى قرار ده كه حقّ آن دو ايجاب مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-الحث-على-طلب-المثوبات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: الحَثُّ عَلى طَلَبِ المَثوباتِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: تشويق به پاداش‌‌جويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عظمة-ثواب-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: عَظَمَةُ ثَوابِ الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: بزرگىِ پاداش آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَ مُلْكًا كَبِيرًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هنگامى كه آن جا را ببينى، نعمت‌‌ها و ملك بزرگى را مى‌‌بينى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ هَذَا الْقُرْءَانَ يَهْدِى لِلَّتِى هِىَ أَقْوَمُ وَ يُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّلِحَتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 9، وراجع هود: 11، فاطر: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين قرآن، به راهى كه استوارترين راه‌‌هاست، هدايت مى‌‌كند و به مؤمنانى كه اعمال صالح انجام مى‌‌دهند، بشارت مى‌‌دهد كه براى آنها پاداش بزرگى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ءَامِنُواْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ أَنفِقُواْ مِمَّا جَعَلَكُم مُّسْتَخْلَفِينَ فِيهِ فَالَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمْ وَ أَنفَقُواْ لَهُمْ أَجْرٌ كَبِيرٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به خدا و رسولش ايمان بياوريد و از آنچه شما را جانشين و نماينده[ى خود] در آن قرار داده، انفاق كنيد؛ [زيرا] كسانى كه از شما ايمان بياورند و انفاق كنند، اجر بزرگى دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُم بِالْغَيْبِ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[امّا] كسانى كه از پروردگارشان در نهان مى‌‌ترسند، مسلّماً آمرزش و پاداش بزرگى دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ اسْتَجَابُواْ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ مِن بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُواْ مِنْهُمْ وَاتَّقَوْاْ أَجْرٌ عَظِيمٌ * الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُواْ لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَنًا وَقَالُواْ حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ * فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُواْ رِضْوَ نَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 172 ـ 174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آنها كه دعوت خدا و پيامبر را، پس از آن همه جراحاتى كه به ايشان رسيد، اجابت كردند [و هنوز زخم‌‌هاى ميدان اُحد التيام نيافته بود، به سوى ميدان «حمراء الأسد» حركت نمودند]، براى كسانى از آنها كه نيكى كردند و تقوا پيش گرفتند، پاداش بزرگى است. اينها كسانى بودند كه [بعضى از] مردم، به آنان گفتند: مردم (لشكر دشمن) براى [حمله به] شما اجتماع كرده‌‌اند، از آنها بترسيد؛ امّا اين سخن، بر ايمانشان افزود و گفتند: «خدا، ما را كافى است و او بهترين حامى ماست». به همين جهت، آنها [از اين ميدان،] با نعمت و فضل پروردگارشان، باز گشتند، در حالى كه هيچ ناراحتى‌‌اى به آنان نرسيد و از رضاى خدا، پيروى كردند و خداوند، داراى فضل و بخشش بزرگى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَا أَنتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِى مِن رُّسُلِهِ مَن يَشَاءُ فَٔامِنُواْ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَإِن تُؤْمِنُواْ وَتَتَّقُواْ فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«چنين نبود كه خداوند، مؤمنان را به همان گونه كه شما هستيد، وا گذارد، مگر آن كه ناپاك را از پاك، جدا سازد، و نيز چنين نبود كه خداوند، شما را از اسرار غيب، آگاه كند [تا مؤمنان و منافقان را از اين راه بشناسيد. اين بر خلاف سنّت الهى است]؛ ولى خداوند از ميان رسولان خود، هر كس را بخواهد، بر مى‌‌گزيند. پس به خدا و رسولان او ايمان بياوريد و اگر ايمان بياوريد و تقوا پيشه كنيد، پاداش بزرگى براى شماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَلهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَ نًا سِيمَاهُمْ فِى وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَ لِكَ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرَلةِ وَ مَثَلُهُمْ فِى الاْءِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْٔهُ فَٔازَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَ أَجْرًا عَظِيمَا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 29، وراجع المائدة: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«محمّد، فرستاده خداست و كسانى كه با او هستند، در برابر كفّار، سرسخت و شديد، و در ميان خود، مهربان‌‌اند. پيوسته آنها را در حال ركوع و سجود مى‌‌بينى، در حالى كه همواره فضل خدا و رضاى او را مى‌‌طلبند. نشانه آنها در صورتشان از اثر سجده، نمايان است. اين توصيف آنان در تورات و توصيف آنان در انجيل است، همانند زراعتى كه جوانه‌‌هاى خود را خارج ساخته، سپس به تقويت آن پرداخته تا محكم شده و بر پاى خود ايستاده است و به قدرى نموّ و رشد كرده كه زارعان را به شگفتى وا مى‌‌دارد. اين براى آن است كه كافران را به خشم آورد، [ولى] به كسانى از آنها كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌‌اند، خداوند، وعده آمرزش و اجر عظيمى داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَّكِنِ الرَّ سِخُونَ فِى الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَوةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَوةَ وَ الْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الاْخِرِ أُوْلَلءِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 162.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ولى راسخانِ در علم از آنها و مؤمنان، به تمام آنچه بر تو نازل شده و آنچه پيش از تو نازل گرديده، ايمان مى‌‌آورند. [همچنين]نمازگزاران و زكات دهندگان و ايمان آورندگان به خدا و روز قيامت، به زودى به همه آنان، پاداش عظيمى خواهيم داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَ الْمُصَّدِّقَتِ وَ أَقْرَضُواْ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَعَفُ لَهُمْ وَ لَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مردان و زنان انفاق كننده و آنها كه [از اين راه] به خدا «قرض الحسنه» دهند، [اين قرض الحسنه] براى آنان مضاعف مى‌‌شود و پاداش پُرارزشى دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هُوَ الَّذِى يُصَلِّى عَلَيْكُمْ وَ مَلَلءِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُم مِّنَ الظُّلُمَتِ إِلَى النُّورِ وَ كَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا * تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلَمٌ وَ أَعَدَّ لَهُمْ أَجْرًا كَرِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 43 و 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«او كسى است كه بر شما درود و رحمت مى‌‌فرستد، و فرشتگان او [نيز] براى شما تقاضاى رحمت مى‌‌كنند تا شما را از ظلمات [جهل و شرك گناه] به سوى نور [ايمان و علم و تقوا]رهنمون گردد. او نسبت به مؤمنان، همواره مهربان بوده است. تحيّت آنان در روزى كه او را ديدار مى‌‌كنند، سلام است و براى آنها، پاداش پُرارزشى فراهم ساخته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: 8، وراجع التين: 4 ـ 6، الإنشقاق: 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امّا كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام دادند، پاداشى بى منّت و بى‌‌پايان دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ فِى رَوْضَاتِ الْجَنَّاتِ لَهُم مَّا يَشَاءُونَ عِندَ رَبِّهِمْ ذَ لِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ * ذَ لِكَ الَّذِى يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 22 و 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌‌اند، در باغ‌‌هاى بهشت‌‌اند و هر چه بخواهند، نزد پروردگارشان براى آنها فراهم است. اين است فضل [و بخشش]بزرگ. اين، همان چيزى است كه خداوند، بندگانش را كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌‌اند، به آن نويد مى‌‌دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ لَهُمْ جَنَّتٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ ذَ لِكَ الْفَوْزُ الْكَبِيرُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البروج: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى كسانى كه ايمان آوردند و اعمال شايسته انجام دادند، باغ‌‌هايى از بهشت است كه نهرها زير درختانش جارى است و اين، نجات و پيروزى بزرگ است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَ لِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ وَ مَن يُؤْمِنم بِاللَّهِ وَ يَعْمَلْ صَلِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَئِّاتِهِ وَ يُدْخِلْهُ جَنَّتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ خَلِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَ لِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التغابن: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين در زمانى خواهد بود كه همه شما را در روز اجتماع (روز رستاخيز) گردآورى مى‌‌كند. آن روز، روز تغابن (روز احساس خسارت و پشيمانى) است و هر كس به خدا ايمان بياورد و عمل صالح انجام دهد، گناهان او را مى‌‌بخشد و او را در باغ‌‌هايى از بهشت كه نهرها از زير درختانش جارى است، وارد مى‌‌كند، جاودانه در آن مى‌‌مانند و اين، پيروزى بزرگ است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَأْتِهِ مُؤْمِنًا قَدْ عَمِلَ الصَّلِحَتِ فَأُوْلَلءِكَ لَهُمُ الدَّرَجَتُ الْعُلَى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس با ايمان نزد او آيد و اعمال صالح انجام داده باشد، چنين كسانى درجات عالى دارند...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّا أُخْفِىَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءَ بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هيچ كس نمى‌‌داند چه پاداش‌‌هاى مهمّى كه مايه روشنى چشم‌‌هاست، براى آنها نهفته شده. اين، پاداش كارهايى است كه انجام مى‌‌دادند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَوَ تُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 133.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و شتاب كنيد براى رسيدن به آمرزش پروردگارتان و بهشتى كه وسعت آن، آسمان‌‌ها و زمين است و براى پرهيزگاران آماده شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أُوْلَلءِكَ جَزَاؤُهُم مَّغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَجَنَّتٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ خَلِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَمِلِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آنها پاداششان، آمرزش پروردگار و بهشت‌‌هايى است كه از زير درختانش، نهرها جارى است. جاودانه در آن مى‌‌مانند. چه نيكوست پاداش اهل عمل».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَ فُتِحَتْ أَبْوَ بُهَا وَ قَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَمٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَلِدِينَ * وَ قَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَمِلِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 73 و 74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه تقواى الهى پيشه كردند، گروه گروه، به سوى بهشت برده مى‌‌شوند. هنگامى كه به آن مى‌‌رسند، درهاى بهشت، گشوده مى‌‌شود و نگهبانان به آنان مى‌‌گويند: «سلام بر شما! گوارايتان باد اين نعمت‌‌ها! داخل بهشت شويد و جاودانه بمانيد». آنها مى‌‌گويند: ستايش، مخصوص خداوندى است كه به وعده خويش در باره ما وفا كرد و زمين [بهشت]را ميراث ما قرار داد كه هر جا را بخواهيم، منزلگاه خود قرار دهيم. چه نيكوست پاداش عمل كنندگان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ لَنُبَوِّئَنَّهُم مِّنَ الْجَنَّةِ غُرَفًا تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ خَلِدِينَ فِيهَا نِعْمَ أَجْرُ الْعَمِلِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام دادند، آنان را در غرفه‌‌هايى از بهشت، جاى مى‌‌دهيم كه نهرها در زير آن جارى است. جاودانه در آن خواهند ماند. چه خوب است پاداش عمل كنندگان!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ فِى هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَ لَدَارُ الاْخِرَةِ خَيْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 30، وراجع الزمر: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«براى كسانى كه نيكى كردند، در اين دنيا، نيكى است و سراى آخرت، از آن هم بهتر است؛ و چه خوب است سراى پرهيزگاران!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ حَشَرَ اللّهُ الخَلائِقَ، نادى مُنادٍ: لِيَقُم أهلُ الفَضلِ، فَيَقومُ فِئامٌ مِنَ النّاسِ فَتَستَقبِلُهُمُ المَلائِكَةُ يُبَشِّرونَهُم بِالجَنَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تاريخ اليعقوبي هنا وفي الموردين الآتيين: «انطلقوا إلى الجنّة بغير حساب» بدل «يبشّرونهم بالجنّة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويَقولونَ: ما فَضلُكُم هذَا الَّذي تَدخُلونَ بَهِ الجَنَّةَ قَبلَ الحِسابِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: كُنّا نَعفو عَمَّن ظَلَمَنا، ونَصِلُ مَن قَطَعَنا، ونَحلُمُ إذا جُهِلَ عَلَينا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقالُ لَهُمُ: اُدخُلُوا الجَنَّةَ، فَنِعمَ أجرُ العامِلينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يُنادي مُنادٍ: لِيَقُم أهلُ الصَّبرِ، فَيَقومُ فِئامٌ مِنَ النّاسِ فَتَستَقبِلُهُمُ المَلائِكَةُ يُبَشِّرونَهُم بِالجَنَّةِ، ويَقولونَ: ما صَبرُكُم هذَا الَّذي تَدخُلونَ بِهِ الجَنَّةَ قَبلَ الحِسابِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: كُنّا نَصبِرُ أنفُسَنا عَلى طاعَةِ اللّهِ، ونَصبِرُ عَن مَعاصِي اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقالُ لَهُم: اُدخُلُوا الجَنَّةَ، فَنِعمَ أجرُ العامِلينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يُنادي مُنادٍ: لِيَقُم جيرانُ اللّهِ في دارِ السَّلامِ، فَيَقومُ فِئامٌ مِنَ النّاسِ فَتَستَقبِلُهُمُ المَلائِكَةُ يُبَشِّرونَهُم بِالجَنَّةِ، ويَقولونَ: ما فَضلُكُم هذَا الَّذي جاوَرتُم بِهِ اللّهَ في دارِ السَّلامِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولونَ: كُنّا نَتَحابُّ فِي اللّهِ، ونَتَزاوَرُ فِي اللّهِ، ونَتَواصَلُ فِي اللّهِ، ونَتَباذَلُ فِي اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُقالُ لَهُمُ: اُدخُلُوا الجَنَّةَ، فَأَنتُم جيرانُ اللّهِ في دارِ السَّلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص325 ح1226 عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم‌‌السلام، تاريخ اليعقوبي: ج2ص 303 عن الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام، الزهد: ص170 ح253 عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام وكلاهما نحوه؛ حلية الأولياء: ج3 ص139 الرقم 235 عن ثابت بن أبي حمزة الثمالي عن الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام، البداية والنهاية: ج9 ص133، تفسير القرطبي: ج16 ص40 عن الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام وكلاهما نحوه وراجع شعب الإيمان: ج6 ص263 ح8086، تنبيه الخواطر: ج1 ص124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون روز رستاخيز شود، خداوند، آفريدگان را گِرد مى‌‌آورَد و ندا دهنده‌‌اى ندا مى‌‌دهد كه: «بخشايشگران، برخيزند!». پس گروهى از مردم، بر مى‌‌خيزند و فرشتگان، به پيشوازشان مى‌‌روند و آنان را به بهشت، مژده مى‌‌دهند و مى‌‌گويند: اين بخشايشگرىِ شما چه بوده كه به سبب آن، پيش از حسابرسى، به بهشت مى‌‌رويد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها مى‌‌گويند: ما چنان بوديم كه از هر كس بر ما ستم مى‌‌كرد، گذشت مى‌‌كرديم و به هر كه از ما مى‌‌بُريد، مى‌‌پيوستيم [و صله رحم مى‌‌كرديم] و با هر كه به ما نادانى روا مى‌‌داشت [و گستاخى مى‌‌كرد]، بردبارى مى‌‌ورزيديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بديشان گفته مى‌‌شود: به بهشت در آييد، كه چه نيكوست مزد عمل كنندگان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنگاه، ندا دهنده‌‌اى ندا مى‌‌دهد كه: «اهل شكيبايى برخيزند!». پس گروهى از مردم، بر مى‌‌خيزند و فرشتگان، به پيشوازشان مى‌‌روند و آنان را به بهشت، مژده مى‌‌دهند و مى‌‌گويند: اين شكيبايى شما، چه بوده كه به سبب آن، پيش از حسابرسى، به بهشت مى‌‌رويد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها مى‌‌گويند: خويشتن را بر طاعت خدا به شكيب وا مى‌‌داشتيم و در ترك معاصى خدا، شكيبايى مى‌‌ورزيديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بديشان گفته مى‌‌شود: به بهشت در آييد كه چه نيكوست مزد عمل كنندگان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس، ندا دهنده‌‌اى ندا مى‌‌دهد كه: «همسايگان خدا در سراى سلامت برخيزند!». سپس گروهى از مردم بر مى‌‌خيزند و فرشتگان، به پيشوازشان مى‌‌روند و آنها را به بهشت، مژده مى‌‌دهند و مى‌‌گويند: اين امتياز شما، چه بوده كه به سبب آن، در سراى سلامت، همسايه خدا گشته‌‌ايد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها مى‌‌گويند: ما براى خدا يكديگر را دوست مى‌‌داشتيم و براى خدا به ديدار يكديگر مى‌‌رفتيم و براى خدا با يكديگر رابطه داشتيم و براى خدا به يكديگر بخشش مى‌‌نموديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بديشان گفته مى‌‌شود: به بهشت در آييد كه شما همسايگان خدا در سراى سلامت هستيد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا جَمَعَ اللّهُ عز و جل الأَوَّلينَ وَالآخِرينَ، قامَ مُنادٍ فَنادى يُسمِعُ النّاسَ فَيَقولُ: أينَ المُتَحابّونَ فِي اللّهِ؟ فَيَقومُ عُنُقٌ مِنَ النّاسِ، فَيُقالُ لَهُم: اِذهَبوا إلَى الجَنَّةِ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَلَقّاهُمُ المَلائِكَةُ فَيَقولونَ: إلى أينَ؟ فَيَقولونَ: إلَى الجَنَّةِ بِغَيرِ حِسابٍ، قالَ: فَيقولونَ: فَأَيُّ ضَربٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضّربُ: الصِّنفُ من الشيء القاموس المحيط: ج1 ص95 «ضرب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتُم مِنَ النّاسِ؟ فَيَقولونَ: نَحنُ المُتَحابّونَ فِي اللّهِ، قالَ: فَيَقولونَ: وأَيَّ شَيءٍ كانَت أعمالُكُم؟ قالوا: كُنّا نُحِبُّ فِي اللّهِ ونُبغِضُ فِي اللّهِ، قالَ: فَيَقولونَ: نِعمَ أجرُ العامِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص126 ح8، المحاسن: ج1 ص412 ح940، مشكاة الأنوار: ص176 ح454 كلّهاعن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج69 ص245 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه كه خداوند عز و جل، اوّلين و آخرين آفريدگان را گِرد آورَد، ندا دهنده‌‌اى بر مى‌‌خيزد و با صداى بلند كه مردم [همگى] مى‌‌شنوند، مى‌‌گويد: «كجايند كسانى كه دوستى آنان به خاطر خدا بوده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس گروه بسيارى از مردم، بر مى‌‌خيزند. به ايشان گفته مى‌‌شود: «بدون حسابرسى به بهشت برويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرشتگان، جلوِ آنان را مى‌‌گيرند و مى‌‌گويند: كجا؟! مى‌‌گويند: بدون محاسبه، به بهشت [مى‌‌رويم]. فرشتگان مى‌‌گويند: شما كدامين گروه از مردميد؟ مى‌‌گويند: ما كسانى بوديم كه دوستى ما به خاطر خدا بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرشتگان مى‌‌گويند: اعمال شما چه بوده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى‌‌گويند: ما براى خدا، دوست مى‌‌داشتيم و براى خدا، دشمنى مى‌‌ورزيديم. پس فرشتگان مى‌‌گويند: چه خوب است مزد عمل كنندگان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليه‌‌السلام لَمّا حَضَرَتهُ الوَفاةُ اُغمِيَ عَلَيهِ، ثُمَّ فَتَحَ عَينَيهِ وقَرَأَ: «إِذَا وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ»و «إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ» وقالَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَمِلِينَ»، ثُمَّ قُبِضَ مِن ساعَتِهِ ولَم يَقُل شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص468 ح5 عن الحسن بن عليّ بن بنت إلياس، تهذيب الأحكام: ج1 ص451ح 1469 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، تفسير القمّي: ج2 ص254، تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص525 ح39 كلاهما عن إسماعيل بن همام، الدعوات: ص274 ح786 من دون اسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام وكّلها نحوه، بحار الأنوار: ج46 ص152 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون هنگام وفات على بن الحسين عليه‌‌السلام رسيد، بى‌‌هوش گرديد. سپس چشم‌‌هاى خويش را گشود و سوره «إذا وَقَعَتِ الْواقِعَةُ» و سوره «إنّا فَتَحْنا لَكَ...»را خواند و گفت: «ستايش، ويژه خدايى است كه به وعده خود در باره ما وفا كرد و زمين [بهشت] را ميراث ما قرار داد، كه هر جا را بخواهيم منزلگاه خود سازيم. چه نيكوست مزد عمل كنندگان» و در همان لحظه، قبضِ روح شد و چيزى نفرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوموا إلى جَنَّةٍ عَرضُهَا السَّماواتُ وَالأَرضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1510 ح145، مسند ابن حنبل: ج4 ص275 ح12401، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص481 ح5798 كلّها عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش به سوى بهشتى كه پهنه‌‌اش آسمان‌‌ها و زمين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ العَبدَ لَيُعطى عَلى بابِ الجَنَّةِ ما يَكادُ فُؤادُهُ يَطيرُ، لَولا أنَّ اللّهَ بَعَثَ مَلَكا لِيَشُدَّ فُؤادَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج14 ص486 ح29365 نقلاً عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ بهشت، به بنده چيزى داده مى‌‌شود كه نزديك است دلش از جا كَنْده شود، اگر خداوند، فرشته‌‌اى را نفرستد تا دل او را قوى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَوضِعُ سَوطٍ فِي الجَنَّةِ، خَيرٌ مِنَ الدُّنيا وما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1187 ح3078، سنن الترمذي: ج4 ص180 ح1648، سنن ابن ماجة: ج 2 ص1448 ح4330 كلّها عن سهل بن سعد الساعدي، كنز العمّال: ج14 ص456 ح39245؛ التبيان في تفسير القرآن: ج3 ص71، مجمع البيان: ج2 ص902.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[حتّى] جايگاه يك تازيانه در بهشت، از دنيا و هر آنچه در دنياست، بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَقابُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القابُ: بِمعنى القَدْرُ النهاية: ج4 ص118 «قرب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَوسِ أحَدِكُم فِي الجَنَّةِ، خَيرٌ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ أو تَغرُبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1187 ح3080، مسند ابن حنبل: ج3 ص530 ح10264، صحيح ابن حبّان: ج16 ص435 ح7418 نحوه وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص304 ح10615.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار طول يك كمان از جايى (سهمى) كه هر يك از شما در بهشت دارد، بهتر از همه چيزهايى است كه خورشيد بر آنها طلوع يا غروب مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن كُنتُم راغِبينَ لا مَحالَةَ، فَارغَبوا في جَنَّةٍ عَرضُهَا السَّماواتُ وَالأَرضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح3736، عيون الحكم والمواعظ: ص163 ح3469.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر ناگزير رغبت داريد، پس رغبت خود را متوجّه بهشتى كنيد كه پهنايش به اندازه آسمان‌‌ها و زمين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَّةُ أفضَلُ غايَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح1024.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهشت، برترين هدف است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوابُ عَمَلِكَ أفضَلُ مِن عَمَلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4688، عيون الحكم والمواعظ: ص218 ح4283.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش عمل تو برتر از عملت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ شَيءٌ بِخَيرٍ مِنَ الخَيرِ إلاّ ثَوابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 114، عيون الحكم والمواعظ: ص410 ح6965 وليس فيه «شيء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چيزى بهتر از خوبى وجود ندارد، مگر پاداش آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّوابُ عَلَى المُصيبَةِ أعظَمُ مِن قَدرِ المُصيبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح1443.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش مصيبت، بزرگ‌‌تر از اندازه مصيبت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوابُ الآخِرَةِ يُنسي مَشَقَّةَ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4692،عيون الحكم والمواعظ: ص217 ح4265، وراجع المصيبة، المصيبة الكبرى&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش آخرت، رنج و سختى دنيا را از ياد مى‌‌برَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أمَّلَ ثَوابَ الحُسنى لَم تُنكَد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَكِدَ: اشتَدَّ وَعَسُرَ القاموس المحيط: ج1 ص342 «نكد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمالُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح9020.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه پاداش سراى نيكوتر (آخرت) را آرزو كند، آرزوهايش دشوار نمى‌‌گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَ اللّهِ لَو حَنَنتُم حَنينَ الوالِهِ العَجلانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في نهج البلاغة: «الوُلَّهِ العِجال». قال الطريحي: الوُلَّه: جمع الوالِه، هو الذاهبُ عَقلُه، والعِجال: جمع عُجُول؛ وهي التي تفقد وَلَدَها مجمع البحرين: ج3 ص1975 «وله».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ودَعَوتُم بِمِثلِ دُعاءِ الأَنامِ، وجَأَرتُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجؤار: رفع الصوت والإستغاثة النهاية: ج1 ص232 «جأر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُؤارَ مُتَبَتِّلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَبتُّلُ: الانقطاع عن الدنيا إلى اللّه‌‌ تعالى لسان العرب: ج11 ص42 «بتل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرُّهبانِ، وخَرَجتُم إلَى اللّهِ مِنَ الأَموالِ وَالأَولادِ التِماسَ القُربَةِ إلَيهِ فِي ارتِفاعِ دَرَجَةٍ عِندَهُ، أو غُفرانِ سَيِّئَةٍ أحصَتها كَتَبَتُهُ وحَفِظَتها رُسُلُهُ، لَكانَ قَليلاً فيما أرجو لَكُم مِن ثَوابِهِ، وأَتَخَوَّفُ عَلَيكُم مِن أليمِ عِقابِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص519 ح1484، الأمالي للمفيد: ص160 ح2 عن مجاهد، مصباح المتهجّد: ص663 ح730 عن عبد الرحمن بن جندب عن أبيه، فتح الأبواب: ص169 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج91 ص100 ح4؛ حلية الأولياء: ج1 ص77 عن بكر بن خليفة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند كه اگر همانند ناله شتر بچّه مُرده بناليد و همچون دعا كردن مردمان، دعا كنيد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نهج البلاغة خطبه 52 آمده: «دعوتم بهديل الحمام؛ همچون كبوتران بانگ سر دهيد» و در بحار الأنوار ج88 ص100 آمده: «دعوتم دعاء الحمام؛ همچون كبوتران بناليد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و همانند زارى راهبان تارك دنيا، صدا به استغاثه و زارى بلند كنيد و در راه خدا با هدف تقرب‌‌جويى و بالا رفتن رتبه‌‌اى نزد او از دارايى‌‌ها و فرزندان ببُريد يا گناهى را كه كاتبانش آن را ثبت كرده و فرشتگانش حفظش كرده‌‌اند، آمرزيده شود، همه اينها در مقابل پاداشى كه از خدا براى شما اميد دارم و كيفر دردناك او كه از آن بر شما مى‌‌ترسم، اندك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص546 (من يؤتى أجره بغير حساب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص547 (كسانى كه اجرشان بى‌‌حساب داده مى‌‌شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الرغبة-في-الثواب-والرهبة-من-العقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: فَضلُ الرَّغبَةِ فِي الثَّوابِ وَالرَّهبَةِ مِنَ العِقابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: ارزش ميل به پاداش و ترس از كيفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَ طَمَعًا وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ يُنفِقُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پهلوهايشان از بسترها [براى نماز شب] دور مى‌‌شود، پروردگار خويش را با بيم و اميد مى‌‌خوانند و از آنچه روزيشان داده‌‌ايم انفاق مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَقَد رَأَيتُ أصحابَ مُحَمَّدٍ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَما أرى أحَدا يُشبِهُهُم مِنكُم! لَقَد كانوا يُصبِحونَ شُعثا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأشعَثُ: المُغبّرُ الرأس القاموس المحيط: ج1 ص168 «شعث».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غُبرا، وقَد باتوا سُجَّدا وقِياما، يُراوِحونَ بَينَ جِباهِهِم وخُدودِهِم، ويَقِفونَ عَلى مِثلِ الجَمرِ مِن ذِكرِ مَعادِهِم! كَأَنَّ بَينَ أعيُنِهِم رُكَبَ المِعزى مِن طولِ سُجودِهِم، إذا ذُكِرَ اللّهُ هَمَلَت أعيُنُهُم حَتّى تَبُلَّ جُيوبَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَيبُ: القميصُ، ويقال: الجيوب، الصدور مجمع البحرين: ج1 ص345 «جيب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومادوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادَ يميدُ: إذا مال وتحرّك النهاية: ج4 ص379 «ميد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما يَميدُ الشَّجَرُ يَومَ الرّيحِ العاصِفِ؛ خَوفا مِنَ العِقابِ، ورَجاءً لِلثَّوابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 97، بحار الأنوار: ج69 ص307 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من ياران محمّد صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را ديده‌‌ام. و هيچ يك از شما را نديده‌‌ام كه همچون آنان باشيد. صبح كه مى‌‌شد، ژوليده و گردآلود بودند؛ چراكه شب را در سجده و قيام به سر برده بودند. گاه پيشانى‌‌هايشان را بر خاك مى‌‌نهادند و گاه، گونه‌‌هايشان را از ياد رستاخيزشان. تو گويى بر روى تكّه‌‌هاى آتش مى‌‌ايستادند [و بى‌‌قرار و بى‌‌تاب بودند]. گويا پيشانى‌‌هايشان، بر اثر سجده‌‌هاى طولانى، مانند زانوان بُز [، سفت و ضمخت]بود. هر گاه خدا ياد مى‌‌شد، چشمانشان اشك‌‌بار مى‌‌گشت، چنان كه جامه‌‌هايشان را تَر مى‌‌كرد، و از ترس كيفر و به اميد پاداش، مانند تكان خوردن و لرزش درخت در يك روز توفانى، مى‌‌لرزيدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ في صِفَةِ المُتَّقينَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَولاَ الأَجَلُ الَّذي كَتَبَ اللّهُ عَلَيهِم، لَم تَستَقِرَّ أرواحُهُم في أجسادِهِم طَرفَةَ عَينٍ؛ شَوقا إلَى الثَّوابِ وخَوفا مِنَ العِقابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 193، صفات الشيعة: ص97 ح35، الأمالي للصدوق: ص667 ح897 كلاهما عن عبد الرحمن بن كثير الهاشمي عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم‌‌السلام، تحف العقول: ص159، بحار الأنوار: ج67 ص342 ح51؛ تذكرة الخواصّ: ص139 عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در توصيف پرهيزگاران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر نبود اَجَلى كه خداوند براى آنان نوشته است، از شوق پاداش و ترس از كيفر، جان‌‌هايشان چشم بر هم زدنى در كالبدهايشان نمى‌‌مانْد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتَذِل نَفسَكَ فيمَا افتَرَضَ اللّهُ عَلَيكَ، راجِيا ثَوابَهُ ومُتَخَوِّفا عِقابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 59، بحار الأنوار: ج33 ص511 ح708.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفس خويش را در راه آنچه خدا بر تو فرض كرده است، به اميد پاداش و ترس از كيفر او، به تسليم و خضوع وا دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِرغَبوا في ثَوابِ اللّهِ، وخافوا عِقابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج2 ص635، بحار الأنوار: ج78 ص35 ح117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پاداش خدا راغب باشيد و از كيفر او بترسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّمَا السَّعيدُ مَن خافَ العِقابَ فَأَمِنَ، ورَجَا الثَّوابَ فَأَحسَنَ، وَاشتاقَ إلَى الجَنَّةِ فَادَّلَجَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: أدلجَ ـ بالتخفيف ـ: إذا سار من أوّل الليل، وادّلَجَ ـ بالتشديد ـ: إذا سار من آخره (النهاية: ج2ص 129 «دلج». شبّهه بالمسافر إلى مكان بعيد فهو يخرج من آخر الليل حاملاً معه الزاد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص91 ح3906، عيو الحكم والمواعظ: ص22 ح144 وليس فيه ذيله، مستدرك الوسائل: ج11 ص227 ح12816.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش‌‌بخت، آن كسى است كه از كيفر [خدا] ترسيد، پس ايمن گرديد و به پاداش، اميد بست و نيكوكارى پيشه كرد و شوقِ بهشت در دلش جاى گرفت و شبانه راه پيمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَهتَمَّنَّ إلاّ فيما يُكسِبُكَ أجرا، ولا تَسعَ إلاّ فِي اغتِنامِ مَثوبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح10320، عيون الحكم والمواعظ: ص524 ح9540 وفيه صدره وفيه «يُعقّبك» بدل«يُكسبك» وص 528 ح9617 وفيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز در آنچه برايتان مزد دارد، نينديشيد و جز براى به دست آوردن پاداش نكوشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِكتِسابُ الثَّوابِ أفضَلُ الأَرباحِ، وَالإِقبالُ عَلَى اللّهِ رَأسُ النَّجاحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح1971.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسب كردن ثواب، برترين سود است و روى آوردن به خدا، در رأس كاميابى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا رِبحَ كَالثَّوابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 113، غرر الحكم: ح10467، عيون الحكم والمواعظ: ص531 ح9657،بحار الأنوار: ج69 ص409 ح122؛ الفصول المهمّة: ص115.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ سودى چون ثواب نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا ذُخرَ كَالثَّوابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح10490، عيون الحكم والمواعظ: ص532 ح9692.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ اندوخته‌‌اى چون پاداش [خداوند] نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعمَل تَدَّخِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح2236، وراجع عيون الحكم والمواعظ: ص88 ح2093.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار كن تا بيندوزى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَعَلَنَا اللّهُ وإيّاكُم مِنَ الزّاهِدينَ في عاجِلِ زَهرَةِ الحَياةِ الدُّنيا، الرّاغِبينَ لاِجِلِ ثَوابِ الآخِرَةِ، فَإِنَّما نَحنُ بِهِ ولَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص76 ح29، الأمالي للصدوق: ص596 ح822 بزيادة «العاملين» بعد «الراغبين» و كلاهما عن سعيد بن المسيّب، تحف العقول: ص252، بحار الأنوار: ج78 ص146 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، ما و شما را از زهدوَرزانِ به زرق و برق كنونى زندگى دنيا، و از راغبانِ به پاداش آينده آخرت قرار دهد؛ چرا كه ما وابسته به او و از آنِ اوييم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ في دُعائِهِ لِوُلدِهِ ـ اللّهُمَّ... إنَّكَ خَلَقتَنا وأَمَرتَنا ونَهَيتَنا، ورَغَّبتَنا في ثَوابِ ما أمَرتَنا، ورَهَّبتَنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّهْبَةُ: الخَوفُ والفَزَعُ لسان العرب: ج1 ص436 «رهب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِقابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص106 الدعاء 25، المصباح للكفعمي: ص219.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام ـ در دعاى ايشان براى فرزندانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا!... تو ما را آفريدى و به ما امر و نهى كردى و به پاداش آنچه ما را بِدان امر فرمودى، ترغيبمان كردى و از كيفر [آنچه از آن نهى كردى]، ما را ترساندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاجعَل هَمَساتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَمسُ: الكلامُ الخَفيُّ لسان العرب: ج6 ص250 «همس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلوبِنا، وحَرَكاتِ أعضائِنا، ولَمَحاتِ أعيُنِنا، ولَهَجاتِ ألسِنَتِنا، في موجِباتِ ثَوابِكَ؛ حَتّى لا تَفوتَنا حَسَنَةٌ نَستَحِقُّ بِها جَزاءَكَ، ولا تَبقى لَنا سَيِّئَةٌ نَستَوجِبُ بِها عِقابَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص48 الدعاء 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و رازهاى دل‌‌ها و جنبش‌‌هاى اندام‌‌ها و چشم بر هم زدن‌‌هاى ما و سخنان زبان‌‌هاى ما را در آنچه موجب ثواب و پاداش تو گردد، قرار ده تا كار نيكى كه به سبب آن سزاوار پاداش تو مى‌‌گرديم، از دستمان نرود و كار بدى كه به واسطه آن مستوجب كيفر تو شويم، برايمان باقى نمانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ ارزُقنا خَوفَ عِقابِ الوَعيدِ، وشَوقَ ثَوابِ المَوعودِ؛ حَتّى نَجِدَ لَذَّةَ ما نَدعوكَ بِهِ، وكَآبَةَ ما نَستَجيرُكَ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص179 الدعاء 45 وص 95 الدعاء 22 نحوه، مصباح المتهجّد: ص647ح 718، المزار الكبير: ص627 وفيه «عذاب» بدل «عقاب»، الإقبال: ج1 ص429 وفيه «غم» بدل «عقاب»، المصباح للكفعمي: ص853، بحار الأنوار: ج98 ص176 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! ترس از عقوبتِ وعده بد (دوزخ) و شوق به ثوابِ وعده خوب (بهشت) را روزى ما فرما تا لذّت آنچه را از تو مى‌‌خواهيم و اندوه آنچه را كه از آن به تو پناه مى‌‌بريم، در يابيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الاحتساب-في-عدة-من-العبادات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: فَضلُ الاِحتِسابِ في عِدَّةٍ مِنَ العِباداتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: فضيلت انجام دادن خالصانه برخى عبادت‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-الاحتساب-في-الأذان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 1: الاِحتِسابُ فِي الأَذانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 1: اذان گفتن براى رضاى خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أذَّنَ في سَبيلِ اللّهِ صَلاةً واحِدَةً، ايمانا وَاحتِسابا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتسابا أي فعله مخلصا متقرّبا إلى اللّه‌‌ سبحانه وعدة من الأعمال الصالحات التى لها أجر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتَقَرُّبا إلَى اللّهِ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ ما سَلَفَ مِن ذُنوبِهِ، ومَنَّ عَلَيهِ بِالعِصمَةِ فيما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ، وجَمَعَ بَينَهُ وبَينَ الشُّهَداءِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص294 ح905، الأمالي للصدوق: ص280 ح310، روضةالواعظين: ص344 كلّها عن بلال، بحار الأنوار: ج84 ص124 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در راه خدا و از سرِ ايمان و براى خشنودى خدا و تقرّب به خداوند، براى يك نماز، اذان بگويد، خداوند، گناهان گذشته او را مى‌‌آمرزد و در باقى مانده عمرش، او را از گناه، نگه مى‌‌دارد و وى را در بهشت با شهدا گِرد مى‌‌آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أذَّنَ عَشرَ سِنينَ مُحتَسِبا يَغفِرُ اللّهُ لَهُ مُدَّ بَصَرِهِ وصَوتِهِ فِي السَّماءِ، ويُصَدِّقُهُ كُلُّ رَطبٍ ويابِسٍ سَمِعَهُ، ولَهُ مِن كُلِّ مَن يُصَلّي مَعَهُ في مَسجِدِهِ سَهمٌ، ولَهُ مِن كُلِّ مَن يُصَلّي بِصَوتِهِ حَسَنَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص284 ح1131، الخصال: ص448 ح50، ثواب الأعمال: ص53 ح1 كلّهاعن سعد بن طريف، بحار الأنوار: ج84 ص104 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به مدّت ده سال، براى رضاى خدا اذان بگويد، خداوند به اندازه‌‌اى كه نگاه و صداى مؤذّن در آسمان مى‌‌رسد، گناهانش را مى‌‌آمرزد و هر تَر و خشكى كه بانگ اذانش را بشنود، او را تصديق مى‌‌كند و از [پاداش] هر كه در مسجد او با وى نماز بخواند، او را سهمى است و از [حسناتِ] هر كه با صداى او نماز بخواند، برايش حسنه‌‌اى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَمِعَ المُؤَذِّنَ يَقولُ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ» فَقالَ مُصَدِّقا مُحتَسِبا: «وأَنَا أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، وأَكتَفي بِهِما عَمَّن أبى وجَحَدَ، واُعينُ بِهِما مَن أقَرَّ وشَهِدَ» كانَ لَهُ مِنَ الأَجرِ عَدَدُ مَن أنكَرَ وجَحَدَ ومِثلُ عَدَدِ مَن أقَرَّ وعَرَفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص307 ح30، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص288 ح891 كلاهما عن الحارث بن مغيرة النضري، الأمالي للصدوق: ص283 ح311 عن الحارث بن المغيرة النصري، المحاسن: ج1 ص121 ح129 عن الحارث البصري، بحار الأنوار: ج84 ص174 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بانگ «أشهد أن لا إله إلاّ اللّه‌‌» و «أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه‌‌» مؤذّن را بشنود و از روى باور و براى رضاى خدا بگويد: «من نيز گواهى مى‌‌دهم كه معبودى جز خداى يكتا نيست و گواهى مى‌‌دهم كه محمّد صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله پيامبر خداست و اين دو، در برابر همه كسانى كه ناباور و منكِرند، مرا بس است و با گفتن اين دو [شهادت]، كسى را كه بدانها اقرار مى‌‌كند و گواهى مى‌‌دهد، تأييد مى‌‌كنم»، به شمارِ كسانى كه منكِر و ناباورند و به شمارِ كسانى كه اقرار و باور دارند، براى او پاداش خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-الاحتساب-في-الصلوات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 2: الاِحتِسابُ فِي الصَّلَواتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 2: نماز خواندن براى طلب رضايت خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أدّى خَمسَ صَلَواتٍ إيمانا وَاحتِسابا غُفِرَ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج7 ص313 ح19041 نقلاً عن الحاكم في تاريخه وأبي الشيخ، السنن الكبرى: ج1ص 636 ح2039، تاريخ بغداد: ج6 ص73 ح3107، تفسير الثعلبي: ج4 ص84 كلّها عن أبي هريرة وفيها «أذن» بدل «أدى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس نمازهاى پنج‌‌گانه را از سرِ ايمان و براى رضاى خدا بخواند، گناهان گذشته‌‌اش آمرزيده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أتَى الجُمُعَةَ إيمانا وَاحتِسابا استَأنَفَ العَمَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استأنف العمل: كناية عن غفران الذنوب، يعني غفر اللّه‌‌ له مامضى من ذنوبه وصار كيوم ولدته اُمّه هامش المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص427 ح1260، ثواب الأعمال: ص59 ح2 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وفيه «الجماعة» بدل «الجمعة»، بحار الأنوار: ج89 ص192 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه از روى ايمان و به حساب خدا، در نماز جمعه شركت كند، اعمالش را از نو آغازيده است (خداوند به پاداش آن، گناهان گذشته‌‌اش را مى‌‌آمرزد و نامه عمل جديدى برايش باز مى‌‌كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعَةٌ يَستَأنِفونَ العَمَلَ: المَريضُ إذا بَرَأَ، وَالمُشرِكُ إذا أسلَمَ، وَالحاجُّ إذا فَرَغَ، وَالمُنصَرِفُ مِنَ الجُمُعَةِ إيمانا وَاحتِسابا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص150 ح213 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام، الدعوات: ص173 ح486،دعائم الإسلام: ج1 ص179 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج68 ص289 ح47؛ كنز العمّال: ج15 ص868 ح43453 نقلاً عن الديلمي عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار دسته‌‌اند كه اعمالشان را (به خاطر بخشش گناهان گذشته‌‌اشان) از نو مى‌‌آغازند: مريض، آن گاه بهبود يابد و مشركى كه اسلام آورد و حج‌‌گزار، آن گاه كه حج را به پايان رسانَد و كسى كه نماز جمعه را از سرِ ايمان و براى رضاى خدا بخواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-الاحتساب-في-الصيام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 3: الاِحتِسابُ فِي الصِّيامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 3: روزه گرفتن براى رضاى خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهرُ رَمَضانَ شَهرٌ فَرَضَ اللّهُ عز و جل عَلَيكُم صِيامَهُ، فَمَن صامَهُ ايمانا وَاحتِسابا خَرَجَ مِن ذُنوبِهِ كَيَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج4 ص152 ح421 عن عبد الرحمن بن عوف عن أبيه، فضائل الأشهر الثلاثة: ص 53 ح31 عن علي بن فضال عن أبيه عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج96 ص375 ح63؛ السنن الكبرى للنسائي: ج2 ص89 ح2520، مسند ابن حنبل: ج1 ص413 ح168&lt;/span&gt;8&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مسند أبي يعلى: ج1 ص395 ح860 كلّها عن أبي سلمة بن عبد الرحمن عن أبيه، كنز العمّال: ج8 ص480 ح23722.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه رمضان، ماهى است كه خداوند، روزه آن را بر شما واجب ساخت. پس هر كس آن را از روى ايمان و به اميد پاداش [الهى] روزه بدارد، از گناهانش بيرون مى‌‌آيد، همچون روزى كه مادرش او را زاده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن مُؤمِنٍ يَصومُ شَهرَ رَمَضانَ احتِسابا إلاّ أوجَبَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى لَهُ سَبعَ خِصالٍ، أوَّلُها: يَذوبُ الحَرامُ في&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «من» بدل «في».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَسَدِهِ، وَالثّانِيَةُ: يَقرُبُ مِن رَحمَةِ اللّهِ عز و جل، وَالثّالِثَةُ: يَكونُ قَد كَفَّرَ خَطيئَةَ آدَمَ أبيهِ عليه‌‌السلام، وَالرّابِعَةُ: يُهَوِّنُ اللّهُ عَلَيهِ سَكَراتِ المَوتِ، وَالخامِسَةُ: أمانٌ مِنَ الجوعِ وَالعَطَشِ يَومَ القِيامَةِ، وَالسّادِسَةُ: يُعطيهِ اللّهُ بَراءَةً مِنَ النّارِ، وَالسّابِعَةُ: يُطعِمُهُ اللّهُ عز و جل مِن طَيِّباتِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص74 ح1769 عن الإمام الحسن عليه‌‌السلام، علل الشرائع: ج2 ص379ح 1، الخصال: ص346 ح14 كلاهما عن الحسن بن عبد اللّه‌‌ عن آبائه عن الإمام الحسن عن أبيه عليهماالسلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، الاختصاص: ص38 عن الحسين بن عبد اللّه‌‌ عن أبيه عن جدّه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، الإقبال: ج1 ص30، بحار الأنوار: ج9 ص299 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ مؤمنى نيست كه براى خدا، ماه رمضان را روزه بدارد، مگر آن كه خداوند ـ تبارك و تعالى ـ هفت ويژگى را براى او حتمى مى‌‌سازد: نخست، حرام در بدنش ذوب مى‌‌شود؛ دوم، به رحمت خداوند، نزديك مى‌‌گردد؛ سوم، كفّاره خطاى پدرش آدم عليه‌‌السلام را ادا مى‌‌كند؛ چهارم، خداوند، دشوارى‌‌هاى جان دادن را بر او آسان مى‌‌سازد؛ پنجم، از گرسنگى و تشنگى روز قيامت، ايمن مى‌‌گردد؛ ششم، خداوند به او از آتش، امان مى‌‌دهد؛ و هفتم: خداوند به او از نعمت‌‌هاى پاكيزه بهشت مى‌‌خورانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين‌‌العابدين عليه‌‌السلام ـ كانَ يَدعو بِهذَا الدُّعاءِ في شَهرِ رَمَضانَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ ارزُقني فيهِ تَمامَ صِيامِهِ، وبُلوغَ الأَمَلِ في قِيامِهِ، وَاستِكمالَ ما يُرضيكَ عَنّي صَبرا وإيمانا ويَقينا وَاحتِسابا، ثُمَّ تَقَبَّل ذلِكَ مِنّي بِالأَضعافِ الكَثيرَةِ وَالأَجرِ العَظيمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص76 ح7، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص105 ح1849.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام ـ در هر روز از ماه رمضان، اين دعا را مى‌‌خواند ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندا! در اين ماه، روزه‌‌دارىِ كامل، عبادت در نهايت آرزو، و به كمال رساندن آنچه را خرسندت مى‌‌سازد، از روى شكيبايى و ايمان و يقين و خلوص، روزى‌‌ام كن. سپس آن را چندين برابر و با پاداش بزرگ، از ما قبول فرما!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن صامَ يَومَ الجُمُعَةِ صَبرا وَاحتِسابا اُعطِيَ أجرَ عَشَرَةِ أيّامٍ غُرٍّ زُهرٍ لا تُشاكِلُ أيّامَ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص36 ح92 عن سليمان الفراء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام، بحارالأنوار: ج96 ص266 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس روز جمعه را از سرِ شكيبايى و براى خدا روزه بگيرد، پاداشِ روزه ده روز نورانى و تابان كه شباهتى به روزهاى دنيا ندارد، به او داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن صامَ مِن رَجَبٍ يَوما إيمانا وَاحتِسابا غُفِرَ لَهُ... مَن صامَ يَوما مِن شَعبانَ إيمانا وَاحتِسابا غُفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص38 ح16، الأمالي للصدوق: ص636 ح852 كلاهما عن مالك بن أنسعن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، روضة الواعظين: ص440، بحار الأنوار: ج47 ص20 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك روز از ماه رجب را از سرِ ايمان و براى رضاى خدا روزه بگيرد، آمرزيده مى‌‌شود... هر كس يك روز از ماه شعبان را از سرِ ايمان و براى رضاى خدا روزه بگيرد، آمرزيده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن صامَ يَومَ عَرَفَةَ مُحتَسِبا فَكَأَنَّما صامَ الدَّهرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص284، بحار الأنوار: ج97 ص124 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس روز عرفه را براى رضاى خدا روزه بگيرد، چنان است كه همه عمرش را روزه گرفته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-الاحتساب-في-زيارة-البيت-والتلبية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 4: الاِحتِسابُ في زِيارَةِ البَيتِ وَالتَّلبِيَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 4: زيارت كعبه و لبيك گفتن براى رضاى خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن نَظَرَ إلَى البَيتِ إيمانا وَاحتِسابا نَظرَةً واحِدَةً غُفِرَ لَهُ ما تَقَدَّمَ وما تَأَخَّرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج9 ص357 ح11067 نقلاً عن القطب الرّاونديّ في كتاب لبّ اللّباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از سرِ ايمان و براى رضاى خدا، يك نگاه به خانه كعبه اندازد، گناهانش سرتاسر، آمرزيده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَبّى في إحرامِهِ سَبعينَ مَرَّةً إيمانا وَاحتِسابا أشهَدَ اللّهُ لَهُ ألفَ ألفِ مَلَكٍ بِبَراءَةٍ مِنَ النّارِ وبَراءَةٍ مِنَ النِّفاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص337 ح8 عن ابن فضال، عن رجال شتّى، عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص204 ح2141 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج99 ص189 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در اِحرامش، از روى ايمان و اميد به پاداش الهى، هفتاد بار «لبّيك» بگويد، خداوند، هزارْ هزار فرشته را شاهد مى‌‌گيرد كه او را از دوزخ و نفاق، رهايى داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-الاحتساب-في-الجهاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 5: الاِحتِسابُ فِي الجِهادِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 5: جهاد كردن براى رضايت خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن قُتِلتَ في سَبيلِ اللّهِ صابِرا مُحتَسِبا مُقبِلاً غَيرَ مُدبِرٍ، كَفَّرَ اللّهُ عَنكَ خَطاياكَ... إلاَّ الدَّينَ، كَذلِكَ قالَ لي جِبريلُ عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص581 ح10962، المصنّف لابن أبي شيبة: ج4 ص574 كلاهما عنأبي قتادة، السنن الكبرى للنسائي: ج3 ص23 ح4363، مسند ابن حنبل: ج3 ص178 ح8081 كلاهما عن أبي هريرة عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كنز العمّال: ج4 ص404 ح11129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر در راه خدا با پايدارى و اخلاص و در حال پيشروى، نه پشت كردن [به دشمن]، كشته شوى، خداوند، گناهانت را پاك مى‌‌كند... بجز دَيْن را. جبرئيل عليه‌‌السلام اين چنين به من گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبوية لابن هشام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ [مُحَمَّدُ بنُ إسحاقَ]: ثُمَّ خَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله [مِنَ العَريشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] إلَى النّاسِ [يَنظُرُ القِتالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;]، فَحَرَّضَهُم وقالَ: وَالَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، لا يُقاتِلُهُمُ اليَومَ رَجُلٌ فَيُقتَلُ صابِرا مُحتَسِبا، مُقبِلاً غَيرَ مُدبِرٍ، إلاّ أدخَلَهُ اللّهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبوية لابن هشام: ج2 ص279، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج14 ص146 نحوه؛بحار الأنوار: ج19 ص339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة ـ به نقل از محمّد بن اسحاق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله [براى ديدن وضعيت نبرد، از چادر فرماندهى]سوى مردم آمد [و جنگيدن مسلمانان را مى‌‌نگريست] و آنان را تشويق كرد و فرمود: سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست، امروز هيچ مردى [از شما] با آنان نجنگد و با پايدارى و اخلاص و در حال پيشروى و بدون عقب‌‌نشينى كشته نشود، مگر اين كه خداوند، او را به بهشت بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في أهلِ البَصرَةِ ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... قَد قامَتِ الفِئَةُ الباغِيَةُ فَأَينَ المُحتَسِبونَ، وقَد سُنَّت لَهُمُ السُّنَنُ وقُدِّمَ لَهُمُ الخَبَرُ، ولِكُلِّ ضَلَّةٍ عِلَّةٌ، ولِكُلِّ ناكِثٍ شُبهَةٌ، وَاللّهِ لا أكونُ كَمُستَمِعِ اللَّدمِ، يَسمَعُ النّاعِيَ ويَحضُرُ الباكِيَ ثُمَّ لايَعتَبِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 148، بحار الأنوار: ج32 ص80 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در باره مردم بصره ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... اينك گروه تجاوزگر به پا خاسته است. پس كجايند گروهى كه براى خدا جهاد كنند؟ راه‌‌هاى راست برايشان گشوده شد و از پيش، آنان را [از وقوع اين حادثه] خبر دادند. براى هر گمراهى‌‌اى دليلى وجود دارد و براى هر پيمان‌‌شكنى، شبهه‌‌اى است. به خدا سوگند، من مانند شنونده‌‌اى نيستم كه صداى بر سر و سينه زدن را بشنود و صداى جارچى مرگ را بشنود و بر سرِ گريه كنندگان حاضر شود، ولى عبرت نگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد للمفيد ـ في مَقتَلِ عَبدِ اللّهِ بنِ الحَسَنِ بنِ عَلِيٍ عليهماالسلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نادَى الغُلامُ: يا امَّتاه، فَأَخَذَهُ الحُسَينُ عليه‌‌السلام فَضَمَّهُ إلَيهِ وقالَ: يَابنَ أخي اصبِر عَلى ما نَزَلَ بِكَ، وَاحتَسِب في ذلِكَ الخَيرَ، فَإِنَّ اللّهَ يُلحِقُكَ بِآبائِكَ الصّالِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج2 ص110، إعلام الورى: ج1 ص467، بحار الأنوار: ج45 ص54؛ تاريخ الطبري: ج 5 ص451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد، مفيد ـ در باره كشته شدن عبد اللّه‌‌ بن حسن بن على عليهماالسلام ـ: اين نوجوان صدا زد: آى مادر! حسين عليه‌‌السلام او را گرفت و در آغوش كشيد و فرمود: «اى پسر برادرم! در برابر آنچه بر سرت آمده است، شكيبا باش و آن را خير به حساب آور؛ زيرا كه خداوند، تو را به پدران شايسته‌‌ات ملحق خواهد كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-الاحتساب-في-الإنفاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 6: الاِحتِسابُ فِي الإِنفاقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 6: نفقه دادن براى رضاى خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ لِعَلِيٍ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُ احتَسِب بِما تُنفِقُ عَلى نَفسِكَ تَجِدهُ عِندَ اللّهِ مَذخورا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص14، بحار الأنوار: ج77 ص67 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول ـ از سفارش پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به امير مؤمنان ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... اى على! آنچه براى خودت هزينه مى‌‌كنى، آن را به حساب خدا بگذار كه در پيشگاه خدا، آن را ذخيره شده، خواهى يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أنفَقَ عَلَى ابنَتَينِ أو اُختَينِ أو ذَواتَي قَرابَةٍ، يَحتَسِبُ النَّفَقَةَ عَلَيهِما حَتّى يُغنِيَهُمَا اللّهُ مِن فَضلِهِ عز و جل أو يَكفِيَهُما، كانَتا لَهُ سِترا مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج10 ص179 ح26578، المعجم الكبير: ج23 ص393 ح938، مسند ابن مبارك: ص164 كلّها عن امّ سلمة، كنز العمّال: ج6 ص428 ح16395.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس دو دختر يا دو خواهر و يا دو زن خويشاوندش را براى رضاى خدا خرجى دهد تا زمانى كه خداوند عز و جل از فضل خود آن دو را بى‌‌نياز گردانَد يا كفايتشان كند، آن دو براى او پوششى در برابر آتش باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن آوى يَتيما أو يَتيمَينِ ثُمَّ صَبَرَ وَاحتَسَبَ، كُنتُ أنَا وهُوَ فِي الجَنَّةِ كَهاتَينِ ـ وحَرَّكَ إصبَعَيهِ السَّبّابَةَ وَالوُسطى ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج8 ص227 ح8477 عن ابن عباس، كنز العمّال: ج3 ص176 ح6031؛ قرب الإسناد: ص94 ح315 نحوه، بحار الأنوار: ج75 ص3 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك يا دو يتيم را پناه دهد و سپس شكيبايى كند و رضاى خدا را در نظر داشته باشد، من و او در بهشت، همانند اين دو [در كنار هم] باشيم ـ و دو انگشت نشانه و ميانه‌‌اش را تكان داد ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-الاحتساب-في-الصبر-على-الشدائد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 7: الاِحتِسابُ فِي الصَّبرِ عَلَى الشَّدائِدِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 7: شكيبايى در سختى‌‌ها براى رضاى خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن صَبَرَ وَاحتَسَبَ لَم يَخرُج مِنَ الدُّنيا حَتّى يُقِرَّ اللّهُ لَهُ عَينَهُ في أعدائِهِ، مَعَ ما يَدَّخِرُ لَهُ فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص89 ح3، مشكاة الأنوار: ص63 ح82 كلاهما عن حفص بن غياث، بحار الأنوار: ج 71 ص61 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى رضاى خدا [در سختى‌‌ها و ناملايمات] شكيبايى ورزد، از دنيا نرود تا آن كه خداوند او را در باره دشمنانش شادكام گرداند، بعلاوه اجرى كه براى آخرتش مى‌‌اندوزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه‌‌السلام ـ عِندَ قبرِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّلامُ عَلَيكَ يا وَلِيَّ اللّهِ، أنتَ أوَّلُ مَظلومٍ... صَبَرتَ وَاحتَسَبتَ حَتّى أتاكَ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص569 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص28 ح54، كامل الزيارات: ص95 ح94 عن الإمام الكاظم عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج100 ص265 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه‌‌السلام ـ در كنار قبر امير مؤمنان عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلام بر تو اى ولىّ خدا! تو نخستين مظلومى... تو شكيبايى كردى و به حساب خدا گذاشتى تا آن كه رحلتت فرا رسيد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ مَعَ النَّبِيِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نَعودُ زَيدَ بنَ أرقَمَ، وهُوَ يَشتَكي عَينَيهِ، فَقالَ: يا زَيدُ أرَأَيتَ إن كانَ بَصَرُكَ لِما بِهِ، قالَ: إذا أصبِرُ وأَحتَسِبُ، فَقالَ: وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ لَئِن كانَ بَصَرُكَ لِما بِهِ فَصَبَرتَ وَاحتَسَبتَ لَتَلقَيَنَّ اللّهَ تَعالى لَيسَ عَلَيكَ ذَنبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج19 ص268 ح4438، مسند ابن الجعد: ص327 نحوه، كنز العمّال: ج3 ص764ح 8685 وراجع مسند ابن حنبل: ج4 ص313 ح12596.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به عيادت زيد بن اَرقَم كه از درد چشمانش مى‌‌ناليد رفتيم. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى زيد! اگر بينايى‌‌ات را از دست بدهى، چه مى‌‌كنى؟». گفت: در آن صورت شكيبايى مى‌‌كنم و به حساب خدا مى‌‌گذارم. فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر بينايى‌‌ات را از دست بدهى و شكيبايى كنى و به حساب خدا گذارى، خداى متعال را در حالى ديدار خواهى كرد كه هيچ گناهى بر تو نباشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام ـ في جَوابِ كِتابِ مُحَمَّدِ بنِ فُضَيلٍ الصَّيرَفِيِّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ سَتُصيبُ وَجَعا فَاصبِر، فَأَيُّما رَجُلٍ مِن شيعَتِنَا اشتَكى فَصَبَرَ وَاحتَسَبَ كَتَبَ اللّهُ لَهُ أجرَ ألفِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج1 ص387 ح16 عن محمّد بن فضيل الصيرفي، طبّ الأئمّة لابني بسطام: ص 17 عن عبد اللّه‌‌ بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج50 ص53 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ در پاسخ به نامه محمّد بن فُضيل صيرفى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به زودى دچار دردى خواهى شد. پس شكيبايى كن؛ هر كس از شيعيان ما دچار درد شود و شكيبايى كند، و به حساب خدا گذارد خداوند برايش اجر هزار شهيد بنويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن صَبَرَ عَلى سوءِ خُلُقِ امرَأَتِهِ وَاحتَسَبَهُ أعطاهُ اللّهُ تَعالى بِكُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ يَصبِرُ عَلَيها مِنَ الثَّوابِ ما أعطى أيّوبَ عليه‌‌السلام عَلى بَلائِهِ، وكانَ عَلَيها مِنَ الوِزرِ في كُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ مِثلُ رَملِ عالِجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص339، مكارم الأخلاق: ج1 ص462 وليس فيه ذيله، أعلام الدين: ص419،بحار الأنوار: ج7 ص216 ح116؛ بغية الباحث: ص216.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر مردى در برابر بداخلاقى همسرش شكيبايى كند و به حساب خدا گذارد، خداوند متعال براى هر روز و شبى كه در برابرش شكيبايى مى‌‌ورزد، همانند ثوابى را به او مى‌‌دهد كه به ايّوب عليه‌‌السلام در قبال گرفتارى‌‌اش داد، و گناه زن نيز در هر شب و روز، به اندازه ريگ‌‌هاى ريگستان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا ومَن صَبَرَ عَلى خُلُقِ امرَأَةٍ سَيِّئَةِ الخُلُقِ وَاحتَسَبَ في ذلِكَ الأَجرَ أعطاهُ اللّهُ ثَوابَ الشّاكِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص16 ح4968، الأمالي للصدوق: ص516 ح707 كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص316 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج76 ص335 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشيد كه هر كس در برابر اخلاقِ زن بداخلاق، شكيبايى ورزد و مزد اين كار را از خدا بخواهد، خداوند، ثواب سپاس‌‌گزاران را به او عطا مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-الاحتساب-في-موت-الأولاد-والأقرباء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 8: الاِحتِسابُ في مَوتِ الأَولادِ وَالأَقرِباءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 ـ 8: تحمّل مرگ فرزندان و خويشان براى طلب رضاى خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في كِتابِهِ إلى بَعضِ أصحابِهِ يُعَزّيهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن صَبَرتَ وَاحتَسَبتَ فَلا تَجمَعَنَّ عَلَيكَ أن يُحبِطَ جَزَعُكَ أجرَكَ، وأَن تَندَمَ غَدا عَلى ثَوابِ مُصيبَتِكَ، فَإِنَّكَ لَو قَدِمتَ عَلى ثَوابِها عَلِمتَ أنَّ المُصيبَةَ قَد قَصُرَت عَنها، وَاعلَم أنَّ الجَزَعَ لا يَرُدُّ فائِتا، ولا يَدفَعُ حُزنَ قَضاءِ اللّهِ، فَليَذهَب أسَفُكَ عَلى ما هُوَ نازِلٌ بِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص50 ح94، أعلام الدين: ص295، بحار الأنوار: ج77 ص174 ح8 وراجع تحفالعقول: ص59 والمستدرك على الصحيحين: ج3 ص306 ح5193.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در نامه تسليت‌‌آميزى به يكى از ياران خود ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... اگر شكيبايى كنى و به حساب خدا بگذارى، نه بر اثر بى‌‌تابى اجر تو از بين مى‌‌رود و نه فردا بر از دست دادن پاداش مصيبت، پشيمان مى‌‌شوى كه اگر بر پاداش آن در آيى، خواهى دانست كه مصيبتت در برابر آن، اندك بوده است. بدان كه بى‌‌تابى كردن، از دست رفته را باز نياورد و اندوه، قضا[ى الهى] را دفع نمى‌‌كند. پس بايد آنچه كه به جاى فرزندت به تو مى‌‌رسد، اندوه تو را بِبَرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قَدَّمَ مِنَ المُسلِمينَ وَلَدَينِ يَحتَسِبُهُما عِندَ اللّهِ عز و جل حَجَباهُ مِنَ النّارِ بِإذنِ اللّهِ تَعالى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص219 ح6 عن جابر؛ فتح الباري: ج1 ص196 ذيل ح102، سبل الهدى والرشاد: ج 9 ص142 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هركس از مسلمانان، دو فرزند از او بميرد و براى رضاى خدا تحمّل كند، آن دو، به اذن خداوند متعال، مانع آتش [دوزخ] از او شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قَدَّمَ أولادا يَحتَسِبُهُم عِندَ اللّهِ عز و جل حَجَبوهُ مِنَ النّارِ بِإِذنِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص220 ح10، ثواب الأعمال: ص233 ح1، الأمالي للصدوق: ص633 ح849 كلّها عن جابر بن يزيد الجعفي، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص188 ح574 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج82 ص114 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس فرزندانى از او بميرند و براى رضاى خداى عز و جل تحمّل كند، آن فرزندان، به اذن خداى عز و جل مانع آتش [دوزخ] از او شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أثكَلَ ثَلاثَةً مِن صُلبِهِ فَاحتَسَبَهُم عَلَى اللّهِ عز و جل وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص180 ح245 عن عقبة بن عامر، بحار الأنوار: ج82 ص115 ح3؛ مسند ابن حنبل: ج 6 ص119 ح17299، المعجم الكبير: ج17 ص300 ح829، تاريخ دمشق: ج51 ص89 ح10770 كلّها عن عقبة بن عامر عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كنز العمّال: ج3 ص281 ح6555.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در داغ سه فرزند خود سوگوار شود و آنها را در راه خداوند عز و جل حساب كند، بهشت بر او واجب مى‌‌گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلى عَبدِ اللّهِ بنِ العَبّاسِ بَعدَ مَقتَلِ مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ فَإِنَّ مِصرَ قَدِ افتُتِحَت ومُحَمَّدُ بنُ أبي بَكرٍ رَحِمَهُ اللّهُ قَدِ استُشهِدَ، فَعِندَ اللّهِ نَحتَسِبُهُ وَلَدا ناصِحا وعامِلاً كادِحا وسَيفا قاطِعا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 35، الغارات: ج2 ص764، بحار الأنوار: ج33 ص594 ح740.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در نامه‌‌اى به عبد اللّه‌‌ بن عبّاس پس از كشته شدن محمّد بن ابى بكر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا بعد؛ مصر، فتح شده و محمّد بن ابى بكر به شهادت رسيده است. در مرگ او از خداوند، انتظار اجر داريم. فرزندى خيرخواه و كارگزارى سختكوش و شمشيرى بُرنده بود.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سيرة-أهل-البيت-في-ابتغاء-الثواب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: سيرَةُ أهلِ البَيتِ فِي ابتِغاءِ الثَّوابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: روش اهل بيت: در طلب پاداش خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه‌‌ بن مسعود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا في غَزوَةِ بَدرٍ كُلُّ ثَلاثةٍ مِنّا عَلى بَعيرٍ، كانَ عَلِيٌّ وأَبو لُبابَةَ زَميلَي رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَإِذا كانَ عُقبَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُقبَةُ: النَوبَةُ والبَدَل القاموس المحيط: ج1 ص106 «عقب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قالا: اِركَب يا رَسولَ اللّهِ حَتّى نَمشِيَ عَنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ: ما أنتُما بِأَقوى عَلَى المَشيِ مِنّي، وما أنَا بِأَغنى عَنِ الأَجرِ مِنكُما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص105 ح4009، السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص250 ح8807، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص100 ح2453 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج10 ص376 ح29869.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در جنگ بدر، هر سه نفر از ما يك شتر [به نوبت] سوار مى‌‌شديم. على عليه‌‌السلام و ابو لبابه و پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله با هم بودند. چون نوبت [پياده رفتن] پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شد، آن دو گفتند: اى پيامبر خدا! شما سوار باشيد، ما پياده مى‌‌رويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه شما در پياده روى، قوى‌‌تر از من هستيد و نه من از اجر [الهى] بى‌‌نيازتر از شما هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلى مُعاوِيَةَ ـ: أرادَ قَومُنا قَتلَ نَبِيِّنا، وَاجتِياحَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإجتياح: الإستئصال والهلاك لسان العرب: ج2 ص431 «جوح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصلِنا، وهَمّوا بِنَا الهُمومَ، وفَعَلوا بِنَا الأَفاعيلَ، ومَنَعونَا العَذبَ، وأَحلَسونَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استحلسنا الخوفُ: أي لازمناه ولم نفارقه النهاية: ج1 ص424 «حلس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَوفَ، وَاضطَرّونا إلى جَبَلٍ وَعرٍ، وأَوقَدوا لَنا نارَ الحَربِ، فَعَزَمَ اللّهُ لَنا عَلَى الذَّبِّ عَن حَوزَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَوْزَةُ الإسلام: حدوده ونواحيه مجمع البحرين: ج1 ص473 «حوز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالرَّميِ مِن وَراءِ حُرمَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُرمَةُ: ما لا تحلّ انتهاكه المصباح المنير: ص131 «حرم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُؤمِنُنا يَبغي بِذلِكَ الأَجرَ، وكافِرُنا يُحامي عَنِ الأَصلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 9، وقعة صفّين: ص89 نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص111 ح408؛ المناقبللخوارزمي: ص252 نحوه. 8. المآب: المَرجِعُ الصحاح: ج1 ص89 «أوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ از نامه ايشان به معاويه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوم ما خواستند پيامبرمان را بكُشند و ريشه ما را بركَنَند. خون‌‌ها در دل ما كردند و بلاها بر سر ما آوردند. نگذاشتند آبِ خوش از گلوى ما پايين رود و ترس در جان ما نشاندند و ما را به رفتن به كوهى ناهنجار (شِعب ابى طالب) وا داشتند و آتش جنگ با ما برافروختند؛ امّا خداوند چنين خواست كه ما از حوزه او (پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله) دفاع كنيم و از حريمش پشتيبانى نماييم. مؤمن ما، اين كار را براى اجر و پاداش [الهى] انجام مى‌‌داد و كافرمان، از ريشه‌‌اش حمايت مى‌‌كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلى أبي موسَى الأَشعَرِيِّ في أمرِ الحَكَمَينِ ـ: لَيسَ رَجُلٌ ـ فَاعلَم ـ أحرَصَ عَلى جَماعَةِ اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله واُلفَتِها مِنّي، أبتَغي بِذلِكَ حُسنَ الثَّوابِ، وكَرَمَ المَآبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 78، بحار الأنوار: ج7 ص203 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ از نامه‌‌اش به ابو موسى اشعرى، در باره حكميت ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و بدان كه هيچ كس به يك‌‌پارچگى و الفت امّت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله حريص‌‌تر از من نيست. من با اين كار، پاداش نيكو و سعادت آخرت را مى‌‌جويم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ لَمّا عَزَموا عَلى بَيعَةِ عُثمانَ ـ لَقَد عَلِمتُم أنّي أحَقُّ النّاسِ بِها مِن غَيري، ووَاللّهِ! لاَُسلِمَنَّ ما سَلِمَت اُمورُ المُسلِمينَ ولَم يَكُن فيها جَورٌ إلاّ عَلَيَّ خاصَّةً؛ التِماسا لِأَجرِ ذلِكَ وفَضلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 74، بحار الأنوار: ج29 ص612 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ هنگامى كه اعضاى شورا تصميم به بيعت با عثمان گرفتند ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما مى‌‌دانيد كه من از ديگران بدان (خلافت) سزاوارترم. به خدا سوگند، تا آن گاه تسليم هستم كه كارهاى مسلمانان به سلامت باشد و در آن ستمى نباشد، مگر بر خودم؛ و [من اين ستم را تحمّل مى‌‌كنم] تا پاداش و فضل آن را بجويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنِ وَالحُسَينِ عليهماالسلام لَمّا ضَرَبَهُ ابنُ مُلجَمٍ لَعَنَهُ اللّهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُوصيكُما بِتَقوَى اللّهِ، وأَن لا تَبِغيَا الدُّنيا وإن بَغَتكُما، ولا تَأسَفا عَلى شَيءٍ مِنها زُوِيَ عَنكُما، وقولا بِالحَقِّ، وَاعمَلا لِلأَجرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 47، بحار الأنوار: ج100 ص90 ح75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در وصيّتش به حسن و حسين عليهماالسلام پس از ضربتِ ابن ملجم ملعون ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما دو تن را به تقواى الهى سفارش مى‌‌كنم و اين كه در پىِ دنيا نرويد، هر چند دنيا در پى شما باشد. بر آنچه از دنيا كه از دستتان مى‌‌رود، تأسّف نخوريد. حق بگوييد و براى اجر [آخرت] كار كنيد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي إلى لِقاءِ اللّهِ لَمُشتاقٌ، وحُسنِ ثَوابِهِ لَمُنتَظِرٌ راجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 62، المسترشد: ص366، الغارات: ج1 ص320 عن عبد الرحمن بن جندب عن أبيه، الصراط المستقيم: ج2 ص300 عن الحسين بن كثير عن أبيه وليس فيهما «راج»، بحار الأنوار: ج33 ص572؛ الإمامة والسياسة: ج1 ص179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به ديدار خداوند، بسى مشتاقم و چشم به راه و اميدوار به پاداش نيكوى او هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-نظام-الثواب-والعقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: نِظامُ الثَّوابِ وَالعِقابِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: نظام پاداش و كيفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لكل-عمل-جزاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: لِكُلِّ عَمَلٍ جَزاءٌ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: هر كارى را سزايى است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لِلَّهِ مَا فِى السَّمَوَ تِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ لِيَجْزِىَ الَّذِينَ أَسَٔواْ بِمَا عَمِلُواْ وَ يَجْزِىَ الَّذِينَ أَحْسَنُواْ بِالْحُسْنَى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجم: 31. 2. طه: 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى خداست آنچه در آسمان‌‌ها و آنچه در زمين است تا بدكاران را به كيفر كارهاى بدشان برساند و نيكوكاران را در برابر اعمال نيكشان پاداش دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ السَّاعَةَ ءَاتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسِم بِمَا تَسْعَى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به طور قطع، رستاخيز خواهد آمد. مى‌‌خواهم آن را پنهان كنم تا هر كس در برابر سعى و كوشش خود، جزا داده شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلاَ أَمَانِىِّ أَهْلِ الْكِتَبِ مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلاَ يَجِدْ لَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلاَ نَصِيرًا * وَمَن يَعْمَلْ مِنَ الصَّلِحَتِ مِن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُوْلَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلاَ يُظْلَمُونَ نَقِيرًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 123 و 124. 4. الأنعام: 132 وراجع الأحقاف: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[فضيلت و برترى] به آرزوهاى شما و آرزوهاى اهل كتاب نيست. هر كس عمل بدى انجام دهد، كيفر داده مى‌‌شود و كسى را جز خدا، ولىّ و ياور خود نخواهد يافت و كسى كه چيزى از اعمال صالح را انجام دهد، خواه مرد باشد يا زن، در حالى كه ايمان داشته باشد، چنان كسانى داخل بهشت مى‌‌شوند و كمترين ستمى به آنها نخواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلِكُلٍّ دَرَجَتٌ مِّمَّا عَمِلُواْ وَمَا رَبُّكَ بِغَفِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى هر يك، درجات [و مراتبى] است از آنچه عمل كردند و پروردگارت از اعمالى كه انجام مى‌‌دهند، غافل نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ لِكُلِّ عَمَلٍ جَزاءً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص336 ح12 عن ابن عباس، عيون الحكم والمواعظ: ص401 ح6767 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج103 ص27 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كارى را سزايى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عيسى رفعه ـ فيما أوحَى اللّهُ إلى موسى عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِكُلِّ عامِلٍ جَزاءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص47 ح8، عدة الداعي: ص183، أعلام الدين: ص221، بحارالأنوار: ج77 ص36ح 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عيسى در حديثى كه سند آن را به معصوم عليه‌‌السلام رسانده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در وحى‌‌هاى خداوند به موسى عليه‌‌السلام [آمده است]: براى هر عمل هر كننده‌‌اى پاداشى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن سهل بن سعد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ جَبرائيلُ عليه‌‌السلام إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: يا مُحَمَّدُ:... اعمَل ما شِئتَ؛ فَإِنَّكَ مَجزِيٌّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص7 ح20، معاني الأخبار: ص178 ح2، الزهد للحسين بن سعيد: ص150 ح218 عن هشام بن سالم وفيه «ملاقيه» بدل «مجزيّ به»، روضة الواعظين: ص536، بحارالأنوار: ج77 ص20 ح3. المستدرك على الصحيحين: ج4 ص361 ح7921، كنزالعمّال: ج7 ص782 ح21&lt;/span&gt;388.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از سهل بن سعد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل عليه‌‌السلام نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: اى محمّد!... هر كارى خواهى بكن، سزايش را خواهى ديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كُلِّ حَسَنَةٍ مَثوبَةٌ، في كُلِّ سَيِّئَةٍ عُقوبَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح6463 و 6464، عيون الحكم والمواعظ: ص353 ح5964 و 5965.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كار نيكى پاداش دارد و هر كار بدى، كيفرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ في قَولِهِ تَعالى «إِنَّ رَبِّى عَلَى صِرَ طٍ مُّسْتَقِيمٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعني أنَّهُ عَلى حَقٍّ؛ يَجزي بِالإِحسانِ إحسانا وبِالسَّيِّئِ سَيِّئا، ويَعفو عَمَّن يَشاءُ ويَغفِرُ، سُبحانَهُ وتَعالى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج2 ص151 ح42، بحارالأنوار: ج71 ص112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در باره سخن خداى متعال كه: «پروردگار من، بر راه راست [استوار]است» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى او بر حق است. نيكى را به نيكى و بدى را به بدى، پاداش مى‌‌دهد و از هر كه بخواهد، در مى‌‌گذرد و مى‌‌آمرزد. او منزّه و والاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِكُلِّ عَمَلٍ جَزاءٌ؛ فَاجعَلوا عَمَلَكُم لِما يَبقى، وذَروا ما يَفنى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح7310، عيون الحكم والمواعظ: ص401 ح6767.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر عملى، جزايى دارد. پس عمل خود را براى آنچه ماندگار است (پاداش اخروى) قرار دهيد و آنچه را از بين مى‌‌رود، وا نهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ لِلأَعمالِ جَزاءً؛ فَاتَّقِ العَواقِبَ، وإنَّ لِلاُمورِ بَغَتاتٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَغتَةُ: الفَجأة لسان العرب: ج2 ص10 «بغت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَكُن عَلى حَذَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص310 ح558؛ تحف العقول: ص367 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام نحوه، بحارالأنوار: ج78 ص250 ح94.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در حكمت‌‌هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه براى همه كارها جزايى هست. پس، از فرجام كارها برحذر باش و برخى كارها ناگهانى اند. پس، همواره به هوش باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَموا أنَّكُم مَيِّتونَ ومَبعوثونَ مِن بَعدِ المَوتِ، ومُحاسَبونَ عَلى أعمالِكُم ومُجزَونَ بِها، فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الحَياةُ الدُّنيا ولا يَغُرَّنَّكُم بِاللّهِ الغَرورُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَرور: كلّ ما يغرّ الإنسان من مال وجاه وشهوه وشيطان، وقد فُسِّر بالشيطان إذ هو أخبث الغارّين،وبالدنيا لما قيل: الدنيا تغُرُّ وتضُرّ وتمرُّ مفردات الفاظ القرآن: ص604 «غرو».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الخواص: ص122، المناقب للخوارزمي: ص370 ح389؛ عيون الحكم والمواعظ: ص91 ح2146 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص296 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانيد كه شما مى‌‌ميريد و پس از مرگ، زنده گردانيده مى‌‌شويد و به حساب اعمالتان رسيدگى مى‌‌شود و سزاى آنها را مى‌‌بينيد. پس زنهار، زندگى دنيا شما را نفريبد. زنهار، آن فريبكار (شيطان) شما را در باره خدا نفريبد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَجِبتُ لِمَن يَعلَمُ أنَّ لِلأَعمالِ جَزاءً، كَيفَ لا يُحسِنُ عَمَلَهُ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح6273، عيون الحكم والمواعظ: ص331 ح5672 وفيه «أجرا» بدل «جزاءً».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شگفتم از كسى كه مى‌‌داند كردارها سزا دارند، چرا كردار خويش را نيكو نمى‌‌گردانَد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّكُم بِأَعمالِكُم مُجازونَ، وبِها مُرتَهَنونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح3820، عيون الحكم والمواعظ: ص174 ح3614.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما سزاى كردارهايتان را مى‌‌بينيد و گروگان آنها هستيد (آينده اُخروى شما در گروِ اعمالتان است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّكُم مَدينونَ بِما قَدَّمتُم، ومُرتَهَنونَ بِما أسلَفتُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح3824، عيون الحكم والمواعظ: ص174 ح3620.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما در برابر كارهايى كه كرده‌‌ايد، جزا داده خواهيد شد و گروگان اعمالى هستيد كه انجام داده‌‌ايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُوصيكُم ـ عِبادَ اللّهِ ـ بِتَقوَى اللّهِ الَّذي ضَرَبَ الأَمثالَ، ووَقَّتَ لَكُمُ الآجالَ وأَلبَسَكُمُ الرِّياشَ وأَرفَغَ لَكُمُ المَعاشَ وأَحاطَ بِكُمُ الإِحصاءَ، وأَرصَدَ لَكُمُ الجَزاءَ، وآثَرَكُم بِالنِّعَمِ السَّوابِغِ وَالرِّفَدِ الرَّوافِغِ، وأَنذَرَكُم بِالحُجَجِ البَوالِغِ، فَأَحصاكُم عَدَداً ووَظَّفَ لَكُم مُدَداً، في قَرارِ خِبرَةٍ، ودارِ عِبرَةٍ، أنتُم مُختَبَرونَ فيها، ومُحاسَبونَ عَلَيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّ الدُّنيا رَنِقٌ مَشرَبُها، رَدِغٌ مَشرَعُها، يُونِقُ مَنظَرُها، ويُوبِقُ مَخبَرُها، غُرورٌ حائِلٌ، وضَوءٌ آفِلٌ، وظِلٌّ زائِلٌ، وسِنادٌ مائِلٌ، حَتّى إذا أنِسَ نافِرُهَا وَاطمَأَنَّ ناكِرُها قَمَصَت بِأَرجُلِها، وقَنَصَت بِأَحبُلِها، وأَقصَدَت بِأَسهُمِها، وأَعلَقَتِ المَرءَ أوهاقَ المَنِيَّةِ قائِدَةً لَهُ إلى ضَنكِ المَضجَعِ، ووَحشَةِ المَرجِعِ، ومُعايَنَةِ المَحَلِّ، وثَوابِ العَمَلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَذلِكَ الخَلَفُ بِعَقبِ السَّلَفِ، لا تُقلِعُ المَنِيَّةُ اختِراماً، ولا يَرعَوِي الباقُونَ اجتِراماً، يَحتَذُونَ مِثالاً، ويَمضونَ أرسالاً، إلى غايَةِ الاِنتِهاءِ وصَيُّورِ الفَناءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى إذا تَصَرَّمَتِ الاُمورُ، وتَقَضَّتِ الدُّهورُ، وأَزِفَ النُّشورُ، أخرَجَهُم مِن ضَرائِحِ القُبورِ وأَوكارِ الطُّيورِ وأَوجِرَةِ السِّباعِ ومَطارِحِ المَهالِكِ، سِراعاً إلى أمرِهِ، مُهطِعينَ إلى مَعادِهِ، رَعيلاً صُموتاً، قِياماً صُفوفاً، يَنفُذُهُمُ البَصَرُ، ويُسمِعُهُمُ الدّاعي، عَلَيهِم لَبُوسُ الاِستِكانَةِ وضَرَعُ الاِستِسلامِ وَالذِّلَّةِ، قَد ضَلَّتِ الحِيَلُ، وَانقَطَعَ الأَمَلُ، وهَوَتِ الأَفئِدَةُ كاظِمَةً، وخَشَعَتِ الأَصواتُ مُهَينِمَةً، وأَلجَمَ العَرَقُ، وعَظُمَ الشَّفَقُ، واُرعِدَتِ الأَسماعُ لِزَبرَةِ الدّاعي إلى فَصلِ الخِطابِ، ومُقايَضَةِ الجَزاءِ، ونَكالِ العِقابِ، ونَوالِ الثَّوابِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِبادٌ مَخلوقونَ اقتِدارا، ومَربوبونَ اقتِسارا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَسَرَه على الأمر: أكرهه عليه وقهره، وكذلك اقتسره عليه الصحاح: ج2 ص791 «قسر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَقبوضونَ احتِضارا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَضَرَ واحْتَضَرَ: إذا نزل به الموت لسان العرب: ج4 ص199 «حضر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومُضَمَّنونَ أجداثا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَدَثُ: القبر، والجمع: أجداث النهاية: ج1 ص242 «جدث».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وكائِنونَ رُفاتا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّفات: ما بلي فتَفَتَّت تاج العروس: ج3 ص54 «رفت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَبعوثونَ أفرادا، ومَدينونَ جَزاءً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 83، تحف العقول: ص210 نحوه وراجع دستور معالم الحكم: ص53 وص 78 وحلية الأولياء: ج1 ص78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفارش مى‌‌كنم شما را ـ اى بندگان خدا ـ به پروا از خداوندى كه برايتان مَثَل‌‌ها زده و مدّت عمر شما را تعيين كرده، جامه بر شما پوشانده، روزىِ بسيار به شما داده، بر كردار شما احاطه دارد، برايتان پاداش آماده كرده و با نعمت‌‌هاى فراوان و بخشش‌‌هاى شايان، شما را بر گزيده است و با برهان‌‌هاى رسا، بيمتان داده است. شما را شمارش نموده و برايتان در جايگاه آزمايش و خانه عبرت، مهلت معيّنى قرار داده است كه در آن، آزمايش مى‌‌شويد و بر آن، محاسبه مى‌‌گرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبشخور دنيا، كدِر است و چشمه‌‌اش گل‌‌آلود. بُرون آن، چشم‌‌نواز است و درون آن، كُشنده. فريبكارى است زودگذر، روشنايى‌‌اى است از بين رونده، سايه‌‌اى است ناپايدار، و تكيه‌‌گاهى است كج، تا چون كسى كه از آن گريزان است، به آن اُنس گرفت و كسى كه آن را نمى‌‌شناسد، به آن اطمينان كرد، لگدپرانى كند و با كمندهاى خود، شكار نمايد و با تيرهايش بر او نشانه رود و ريسمان مرگ را بر گردنش محكم سازد و او را به خوابگاه تنگ و منزلگاه وحشت و ديدار جايگاه و سزاى عمل بكشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اين چنين، آيندگان، در پىِ گذشتگان قرار مى‌‌گيرند. نه مرگ، دست از سرشان برمى دارد و نه بازماندگان، از گناه باز مى‌‌ايستند. پا جاى پاى رفتگان مى‌‌نهند و گروه گروه مى‌‌گذرند تا رسيدن به پايان كار و نيست شدن جهان ناپايدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون رشته كارها از هم بگسلد و روزگار، در هم شكند و رستاخيز، نزديك گردد، خداوند، آنان را از دل گورها و لانه‌‌هاى پرندگان و كُنام درندگان و هلاكتگاه‌‌ها بيرون مى‌‌آورَد؛ شتابان به سوى فرمانش و سراسيمه به سوى ميعادگاهش، گروه گروه، خاموش و ايستاده به صف. همگى زير نگاه [خداوند] هستند و بانگ صدازننده، به گوششان مى‌‌رسد. جامه فروتنى بر تن و طوق تسليم و خوارى بر گردنشان افكنده شده، چاره‌‌ها بى‌‌تأثير و اميدها قطع گرديده است. دل‌‌ها از اندوه، فرو ريخته و صداها [از ترس]، به همهمه تبديل شده است و دهان‌‌ها در لجام عرق، فرو مى‌‌رود. ترس، سنگين گشته است و از درشتىِ صداى فراخواننده به داورى و دادن جزا، و ديدن كيفر و رسيدن به پاداش، گوش‌‌ها به خود مى‌‌لرزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندگانى هستند آفريده به قدرت، و مملوكانى مقهورند. جان‌‌هايشان گرفته مى‌‌شود و تن‌‌هايشان در دل خاك قرار مى‌‌گيرد و در گور مى‌‌پوسد. تنها از گور، بر انگيخته شده، جزا داده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمِتنا مُهتَدينَ غَيرَ ضالّينَ، طائِعينَ غَيرَ مُستَكرِهينَ، تائِبينَ غَيرَ عاصينَ ولا مُصِرّينَ؛ يا ضامِنَ جَزاءِ المُحسِنينَ، ومُستَصلِحَ عَمَلِ المُفسدِينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجادية: ص154 الدعاء 40، الدعوات: ص178 ح492 وفيه «مستكبرين» بدل«مستكرهين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما را در حالى بميران كه ره‌‌يافته‌‌ايم نه گم‌‌راه، و با رضايت، سر در فرمان تو نهاده‌‌ايم نه با كراهت و از نافرمانى و پايدارى بر گناه، توبه كرده‌‌ايم. اى ضمانت كننده پاداش نيكوكاران و اى اصلاح كننده عمل تبهكاران.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوحَى اللّهُ عز و جل إلى آدَمَ عليه‌‌السلام: إنّي سَأَجمَعُ لَكَ الكَلامَ في أربَعِ كَلِماتٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ وما هُنَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: واحِدَةٌ لي، وواحِدَةٌ لَكَ، وواحِدَةٌ فيما بَيني وبَينَكَ، وواحِدَةٌ فيما بَينَكَ وبَينَ النّاسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ بَيِّنَهُنَّ لي حَتّى أعلَمَهُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أمَّا الَّتي لي فَتَعبُدُني لا تُشرِكُ بي شَيئا. وأَمَّا الَّتي لَكَ فَأَجزيكَ بِعَمَلِكَ أحوَجَ ما تَكونُ إلَيهِ. وأَمَّا الَّتي بَيني وبَينَكَ فَعَلَيكَ الدُّعاءُ وعَلَيَّ الإِجابَةُ. وأَمَّا الَّتي بَينَكَ وبَينَ النّاسِ، فَتَرضى لِلنّاسِ ما تَرضى لِنَفسِكَ وتَكرَهُ لَهُم ما تَكرَهُ لِنَفسِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص146 ح13، الخصال: ص243 ح98، الزهد للحسين بن سعيد: ص83 ح51 كلّهاعن يعقوب بن شعيب، بحارالأنوار: ج75 ص38 ح35. المعجم الكبير: ج6 ص253 ح6137، تاريخ دمشق: ج7 ص407 كلاهما عن سلمان نحوه، كنزالعمّال: ج15 ص856 ح43405.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل به آدم عليه‌‌السلام وحى فرمود كه: «من تمام سخن را در چهار كلمه برايت گِرد مى‌‌آورم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه‌‌السلام گفت: اى پروردگارا من! آن چهار كلمه چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «يكى از آنِ من است، يكى از آنِ تو، يكى ميان من و تو، و يكى ميان تو و مردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه‌‌السلام گفت: پروردگارا! آنها را برايم بيان فرما تا بدانمشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه از آنِ من است، اين است كه مرا بپرستى و چيزى را شريكم نگردانى. آنچه از آنِ توست، اين است كه پاداش عَمَلت را وقتى بيش از هر زمان، بدان نيازمندى، به تو بدهم. آنچه به رابطه ميان من و تو مربوط مى‌‌شود، اينكه بر توست دعا كردن و بر من است اجابت كردن از من، و آنچه به رابطه ميان تو و مردم مربوط مى‌‌شود، اين است كه آنچه را براى خودت مى‌‌پسندى، براى مردم بپسندى و آنچه را براى خودت نمى‌‌پسندى، براى مردم هم نپسندى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ واسِعٌ كَريمٌ، ضمن عَلَى العَمَلِ الثَّوابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص547 ح25 عن محمد بن زيد الطبري، تهذيب الأحكام: ج4 ص139 ح395،المقنعة: ص284 كلاهما عن محمد بن يزيد الطبري وبزيادة «وعلى الخلاف العقاب» في آخره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندگشاده‌‌دست و كريم، براى عمل، پاداش تضمين كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار عن صحف إدريس عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَضيعُ عَمَلُ أحَدٍ عِندي مِن خَيرٍ وشَرٍّ، فَأَمَّا الخَيرُ فَأَنَا أجزي وَعدا غَيرَ مَكذوبٍ، وأَمَّا الشَّرُّ فَإِليَّ إن شِئتُ عَفَوتُ وإن شِئتُ عاقَبتُ، وأَنَا الغَفورُ الرَّحيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج95 ص462 نقلاً عن أحمد بن حسين بن محمد المعروف بابن متويه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از صحف ادريس عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمل هيچ كس در نزد من تباه نمى‌‌شود، چه خوب چه بد، عمل خير را بر اساس وعده انكار ناشدنى كه داده‌‌ام، خودم پاداش خواهم داد، ولى عمل بد به اختيار من است؛ اگر خواستم عفو مى‌‌كنم و اگر خواستم كيفر خواهم داد و من بسيار آمرزنده و مهربانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-روي-في-إثابة-الكافر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: ما رُوِيَ في إثابةِ الكافِرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: آنچه در باره ثواب بردن كافر نقل شده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-جزاء-حسنات-الكافر-في-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 1: جَزاءُ حَسَناتِ الكافِرِ فِي الدُّنيا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 1: پاداش كارهاى نيك كافر در دنيا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ لا يَظلِمُ مُؤمِنا حَسَنَةً يُعطى بِها فِي الدُّنيا ويُجزى بِها فِي الآخِرَةِ، وأَمَّا الكافِرُ فَيُطعَمُ بِحَسَناتِ ما عَمِلَ بِها للّه‌‌ فِي الدُّنيا، حَتّى إذا أفضى إلَى الآخِرَةِ لَم يَكُن لَهُ حَسَنَةٌ يُجزى بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2162 ح56، مسند ابن حنبل: ج4 ص252 ح12266، صحيح ابن حبّان: ج 2 ص101 ح377 كلاهما نحوه وكلها عن انس، كنز العمّال: ج1 ص68 ح262.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، كار نيك هيچ مؤمنى را تضييع نمى‌‌كند، [بلكه] براى آن كار هم در دنيا به او عطا مى‌‌كند و هم در آخرت، پاداشش مى‌‌دهد؛ امّا كافر، در برابر كارهاى نيكى كه براى خدا انجام داده است، در دنيا بهره‌‌اى به او داده مى‌‌شود تا وقتى به جهان آخرت رفت، كار نيكى نداشته باشد كه براى آن، مستحقّ جزا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الكافِرَ إذا عَمِلَ حَسَنَةً اُطعِمَ بِها طُعمَةً مِنَ الدُّنيا، وأَمَّا المُؤمِنُ فَإِنَّ اللّهَ يَدَّخِرُ لَهُ حَسَناتِهِ فِي الآخِرَةِ ويُعقِبُهُ رِزقا فِي الدُّنيا عَلى طاعَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2162 ح57، المعجم الأوسط: ج3 ص188 ح2886، تاريخ بغداد: ج2ص 3 نحوه، الفردوس: ج3 ص312 ح4941 وفيه «يؤخّر» بدل «يدخّر» وكلّها عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كافر هر گاه كار نيكى انجام دهد، به ازاى آن به او بهره‌‌اى از دنيا داده مى‌‌شود. امّا مؤمن، خداوند، كارهاى نيك او را براى آخرتش مى‌‌اندوزد و در دنيا نيز براى طاعتى كه كرده است، رزقى عطايش مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن سلمان بن عامر الضبّي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَيتُ النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ أبي كانَ يَصِلُ الرَّحِمَ ويَقرِي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَرَى الضّيفَ: أضافَهُ، قَرَيتُ الضَّيفَ: أحسنت إليه (لسان العرب: ج15 ص179 «قرا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّيفَ ويَفي بِالذِّمَّةِ، قالَ: ولَم يُدرِكِ الإِسلامَ؟ قالَ: لا. فَلَمّا وَلَّيتُ قالَ: عَلَيَّ بِالشَّيخِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَكونُ ذلِكَ في عَقِبِكَ؛ فَلَن يَذِلّوا أبَدا، ولَن يُفقَروا أبَدا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص276 ح6213، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص706 ح6560 نحوه،كنز العمّال: ج6 ص450 ح16489.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از سلمان بن عامر ضبّى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رسيدم و گفتم: اى پيامبر خدا! پدر من، صِله رَحِم به جا مى‌‌آورد و مهمان‌‌نوازى مى‌‌كرد و به پيمان، وفا مى‌‌نمود. فرمود: «اسلام را درك نكرد؟». [سپس&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در المستدرك على الصحيحين، چنين آمده است:... و به پيمان، وفا مى‌‌نمود؛ امّا اسلام را درك نكرد. آيا براى اين كارهايش اجرى [اخروى] دارد؟&lt;/span&gt;.…&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] فرمود: «نه [اجر اُخروى ندارد]». چون رفتم، فرمود: «آن پيرمرد را برگردانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «[اثر] آن كارها در نسل تو خواهد بود. آنها هرگز خوار و هيچ گاه فقير نخواهند شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحسَنَ مِن مُحسِنٍ مُؤمِنٍ أو كافِرٍ، فَقَد وَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ في عاجِلِ دُنياهُ أو آجِلِ آخِرَتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مع أخذ روايات اُخرى في نظر الاعتبار، يمكن أن يقال: إنّ أجر الكافر يكون في عاجل دنياه، و أما المؤمن فيؤجر في الدنيا والآخرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج3 ص173 ح5200 تفسير الطبري: ج15 الجزء 30 ص270 كلاهما عن محمّد بن كعب القرظي، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج14 ص233 وكلّها نحوه، المغازي: ج1 ص222؛ بحار الأنوار: ج20 ص126 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس نيكى كند، آن نيكوكار خواه مؤمن باشد يا كافر، خداوند، مزد او را در همين دنيا يا در آخرت به او عطا مى‌‌كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با در نظر گرفتن روايات ديگر، مى‌‌توان گفت كه اجر كافر در همين دنياست و اجر مؤمن، در دنيا وآخرت، هر دو&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنزَلَ اللّهُ هذِهِ الآيَةَ مُسَجَّلَةً لِلكافِرِ وَالمُسلِمِ: «هَلْ جَزَاءُ الاْءِحْسَنِ إِلاَّ الاْءِحْسَنُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: 60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج6 ص525 ح9145 عن ابن عباس، كنز العمّال: ج2 ص43 ح3049.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند اين آيه را نازل كرد كه براى كافر و مسلمان، ثابت است: «مگر پاداش نيكى كردن، جز نيكى كردن است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-جزاء-حسنات-الكافر-في-الآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 2: جَزاءُ حَسَناتِ الكافِرِ فِي الآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 2: پاداش كارهاى نيك كافر در آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يَأمُرُ بِالكافِرِ السَّخِيِّ إلى جَهَنَّمَ، فَيَقولُ لِمالِكٍ خازِنِ جَهَنَّمَ: عَذِّبهُ وخَفِّف عَنهُ العَذابَ عَلى قَدرِ سَخائِهِ الَّذي كانَ في دارِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص152 ح554 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج6 ص392 ح16211.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال دستور مى‌‌دهد كه كافرِ سخاوتمند را به جهنّم ببرند و به مالك، نگهبان جهنّم، مى‌‌فرمايد: «او را عذاب كن؛ امّا به اندازه سخاوتى كه در دنيا داشته است، عذابش را تخفيف بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ جَبرَئيلَ عَن حالِ حاتِمٍ، فَقالَ: سَأَلتُ المَلَكَ المُوَكَّلُ بِاللَّوحِ عَن حالِ حاتِمٍ؛ فَإِنَّهُ ماتَ عَلَى الشِّركِ، فَقالَ: وَجَدتُ فِي اللَّوحِ أنَّهُ إذا كانَ يَومَ القِيامَةِ أمرَ اللّهُ عز و جل أن يُبني لِحاتِمٍ الطّائِيِّ في جَهَنَّمَ بَيتا مِنَ المَدَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدَرُ: الطينُ، وقيل: الطينُ العَلِكُ الذي لا يُخالطه رمل المصباح المنير: ص566 «مدر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَأمُرُ نارَ جَهَنَّمَ أن لا تَأكُلَ ذلِكَ البَيتَ، فَيَدخُلُ فيهِ حاتِمٌ فَيَكونُ لَهُ وِقايَةً مِن شِدَّةِ وَهَجِ النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص313 ح3417 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جبرئيل عليه‌‌السلام در باره وضعيت حاتم پرسيدم. گفت: من از فرشته گماشته بر لوح، در باره وضعيت حاتم پرسيدم؛ چون بر شرك مُرد. او گفت: در لوح ديدم كه چون روز قيامت شود، خداى عز و جل دستور مى‌‌دهد تا براى حاتم طايى در جهنّم، خانه‌‌اى از گِل ساخته شود و به آتش جهنّم فرمان مى‌‌دهد كه آن خانه را نسوزاند. حاتم، وارد آن خانه مى‌‌شود و از شدّت تابش آتش، نگاهش مى‌‌دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل مع الأسانيد عن ابن نوفل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت عائِشَةُ: يا رَسولَ اللّهِ، أينَ عَبدُ اللّهِ بنُ جُدعانَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فِي النّارِ. قالَ: فَاشتَدَّ عَلَيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا عائِشَةُ، مَا الَّذِي اشتَدَّ عَلَيكِ؟ قالَت: كانَ يُطعِمُ الطَّعامَ ويَصِلُ الرَّحِمَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أما إنَّهُ يُهَوِّنُ عَلَيهِ بِما تَقولينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل مع الأسانيد: ص119 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل مع الاسانيد ـ به نقل از ابن نوفل ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عايشه گفت: اى پيامبر خدا! عبد اللّه‌‌ بن جُدعان [هم اكنون كه مُرده است] در كجاست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در آتش». اين سخن بر عايشه سنگين آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى عايشه! چرا بر تو سنگين آمد؟». گفت: او اهل اطعام و صِله رَحِم بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «به سبب اين چيزهايى كه مى‌‌گويى، بر او آسان گرفته مى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن مسعود عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أحسَنَ مُحسِنٌ مِن مُسلِمٍ ولا كافِرٍ إلاّ أثابَهُ اللّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، ما إثابَةُ اللّهِ الكافِرَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إن كانَ قَد وَصَلَ رَحِما، أو تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ، أو عَمِلَ حَسَنَةً أثابَهُ اللّهُ المالَ وَالوَلَدَ وَالصِّحَّةَ وأَشباهَ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلنا: ما إثابَتُهُ فِي الآخِرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَذابا دونَ العَذابِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وقَرَأَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «أَدْخِلُواْ ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص278 ح3001، شُعب الإيمان: ج1 ص261 ح281، تفسير ابن كثير: ج7 ص138، مسند البزّار: ج4 ص284 ح1454، الفردوس: ج4 ص72 ح6224 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج2 ص39 ح3038.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «هيچ نيكوكارى، از مسلمان و كافر، نيكى نمى‌‌كند، مگر آن كه خداوند به او پاداش مى‌‌دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: اى پيامبر خدا! پاداش خدا به كافر چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر صِله رَحِمى كرده يا صدقه‌‌اى داده يا كار نيكى كرده باشد، خداوند به او مال و فرزند و سلامت و مانند اينها را پاداش مى‌‌دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: پاداشش در آخرت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عذابى تخفيف يافته».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله سپس اين آيه را خواند: «فرعونيان را در سخت‌‌ترين عذاب در آوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبيد اللّه‌‌ بن الوليد الوصّافي عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مُؤمِنا كانَ في مَملَكَةِ جَبّارٍ فَوَلِعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَلِعَ به: أي لَجَّ في أمره وحرص على إيذائه تاج العروس: ج11 ص532 «ولع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ، فَهَرَبَ مِنهُ إلى دارِ الشِّركِ، فَنَزَلَ بِرَجُلٍ مِن أهلِ الشِّركِ، فَأَظَلَّهُ وأَرفَقَهُ وأَضافَهُ، فَلَمّا حَضَرَهُ المَوتُ أوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ: وعِزَّتي وجَلالي! لَو كانَ (لَكَ) في جَنَّتي مَسكَنٌ لَأَسكَنتُكَ فيها، ولكِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلى مَن ماتَ بي مُشرِكا، ولكِن يا نارُ هيديه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هادَهُ: أفزعه (لسان العرب: ج3 ص440 «دهيد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تُؤذيهِ. ويُؤتى بِرِزقِهِ طَرَفَيِ النَّهارِ، قُلتُ: مِنَ الجَنَّةُ؟ قالَ: مِن حَيثُ شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص188 ح3، المؤمن: ص50 ح123، أعلام الدين: ص443 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام.إرشاد القلوب: ص148 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج8 ص314 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبيد اللّه‌‌ بن وليد وصّافى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام فرمود: «مؤمنى در كشور پادشاهى ستمگر، زندگى مى‌‌كرد و آن پادشاه، در آزار او مى‌‌كوشيد. آن مؤمن از دست او به سرزمين شرك گريخت و بر يكى از مشركان، وارد شد و آن مشرك، او را سرپناه داد و با او مهربانى كرد و پذيرايى‌‌اش نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون مرگ آن مشرك فرا رسيد، خداوند عز و جل به او الهام فرمود كه: &amp;quot;به عزّت و جلالم سوگند، اگر در بهشتم براى تو مسكنى بود، هر آينه، تو را در آن جاى مى‌‌دادم؛ ولى بهشت بر كسى كه در حال شرك به من بميرد، حرام شده است؛ امّا اى آتش! او را بترسان؛ ولى آزارش مده!&amp;quot;. روزىِ او، صبح و عصر مى‌‌رسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: از بهشت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از هر جا كه خدا بخواهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ كانَ في بَني إسرائيلَ رَجُلٌ مُؤمِنٌ وكانَ لَهُ جارٌ كافِرٌ، وكانَ يَرفُقُ بِالمُؤمِنِ ويوليهِ المَعروفَ فِي الدُّنيا، فَلَمّا أن ماتَ الكافِرُ بَنَى اللّهُ لَهُ بَيتا فِي النّارِ مِن طينٍ، فَكانَ يَقيهِ حَرَّها ويَأتيهِ الرِّزقُ مِن غَيرِها، وقيلَ لَهُ، هذا بِما كُنتَ تَدخُلُ عَلى جارِكَ المُؤمِنِ فُلانِ بنِ فُلانٍ مِنَ الرِّفقِ، وتوليهِ مِنَ المَعروفِ فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص203 ح1 عن عليّ بن يقطين، بحار الأنوار: ج74 ص305 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان بنى اسرائيل، مردى مؤمن بود كه همسايه‌‌اى كافر داشت. او با آن مؤمن با مهربانى رفتار مى‌‌كرد و به او نيكى مى‌‌نمود. چون كافر از دنيا رفت، خداوند در آتش، خانه‌‌اى از گِل برايش ساخت كه او را از گرماى آن، حفظ مى‌‌كرد و روزى‌‌اش از غير جهنّم مى‌‌رسيد. به او گفته شد: «اين براى آن است كه تو در دنيا با همسايه مؤمنت، فلان فرزند فلان، با مهربانى رفتار مى‌‌كردى و به او نيكى مى‌‌نمودى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-جزاء-حسنات-الكافر-إذا-أسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 3: جَزاءُ حَسَناتِ الكافِرِ إذا أسلَمَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 3: پاداش كارهاى نيك كافر در هنگام اسلام آوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عروة بن الزبير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ حَكيمَ بنَ حِزامٍ أخبَرَهَُ أنَّهُ قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أرَأَيتَ اُمورا كُنتُ أتَحَنَّثُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَحنَّثُ: يفعل فعلاً يخرج به في الإثم والحرج، وقيل: يتَقَرَّبُ به إلى اللّه‌‌ النهاية: ج1 ص449 «حنث».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها فِي الجاهِلِيَّةِ، مِن صِلَةٍ وعَتاقَةٍ وصَدَقَةٍ، هَل كانَ لي فيها مِن أجرٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَكيمٌ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: أسلَمتَ عَلى ما سَلَفَ مِن خَيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2233 ح5646 وج 2 ص774 ح2107، صحيح مسلم: ج1 ص114ح 195 نحوه، الأدب المفرد: ص34 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عروة بن زبير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكيم بن حِزام به او (عروه) گفت كه به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفته است: اى پيامبر خدا! آيا براى كارهاى نيكى كه در جاهليت انجام مى‌‌دادم، مانند رسيدگى به خويشاوندان و آزاد كردن بنده و صدقه دادن، اجرى دارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «تو با همان نيكى‌‌هايى كه در گذشته مى‌‌كردى، اسلام آورده‌‌اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن صعصعة بن ناجية المجاشعي ـ وهُوَ جَدُّ الفَرَزدَقِ بنِ غالِبٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِمتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَعَرَضَ عَلَيَّ الإِسلامَ فَأَسلَمتُ، وعَلَّمَني آيا مِنَ القُرآنِ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي عَمِلتُ أعمالاً فِي الجاهِلِيَّةِ، فَهَل لي فيها مِن أجرٍ؟ قالَ: وما عَمِلتَ؟ فَقُلتُ: إنّي ضَلَّت ناقَتانِ لي عَشراوانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناقة عشراء: مضى لحملها عشرة أشهر، وقيل: ثمانية، والأوّل أولى لمكان لفظه لسان العرب: ج4 ص572 «عشر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَخَرَجتُ أبتَغيها عَلى جَمَلٍ لي، فَرُفِعَ لي بَيتانِ في فَضاءٍ مِنَ الأَرضِ، فَقَصَدتُ قَصدَهُما، فَوَجَدتُ في أحَدِهِما شَيخا كَبيرا، فَقُلتُ: هَل أحسَستُم ناقَتَينِ عَشراوَينِ؟ قالَ: ما ناراهُما؟ قُلت: ميسَمُ بنِ دارِمٍ، قالَ: قَد أصَبنا ناقَتَيكَ ونَتِجناهُما وظَأَرناهُما، وقَد نَعَشَ اللّهُ بِهِما أهلَ بَيتٍ مِن قَومِكَ مِنَ العَرَبِ مِن مُضَرَ، فَبَينَما هُوَ يُخاطِبُني إذ نادَتِ امرَأَةٌ مِنَ البَيتِ الآخَرِ: وَلَدَت. قالَ: وما وَلَدَت؟ إن كانَ غُلاما فَقَد شَرِكَنا في قَومِنا، وإن كانَت جارِيَةً فَادفِناها، فَقالَت: جارِيَةٌ، فَقُلتُ: وما هذِهِ المَوؤودَةُ؟ قالَ: اِبنَةٌ لي، فَقُلتُ: إنّي أشتَريها مِنكَ، قالَ: يا أخا بَني تَميمٍ، أتَقولُ: أتَبيعُ ابنَتَكَ، وقَد أخبَرتُكَ إنّي رَجُلٌ مِنَ العَرَبِ مِن مُضَرَ. فَقُلتُ: إنّي لا أشتَري مِنكَ رَقَبَتَها إنَّما أشتَري روحَها أن لا تَقتُلَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِمَ تَشتَريها؟ قُلتُ: بِناقَتَيَّ هاتَينِ ووَلَدَيهِما، قالَ: وتَزيدُني بَعيرَكَ هذا؟ قُلتُ: نَعَم، عَلى أن تُرسِلَ مَعِيَ رَسولاً، فَإِذا بَلَغتُ إلى أهلي رَدَدتُ إلَيكَ البَعيرَ، فَفَعَلَ، فَلَمّا بَلَغتُ أهلي رَدَدتُ إلَيهِ البَعيرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ في بَعضِ اللَّيلِ فَكَّرتُ في نَفسي أنَّ هذِهِ لَمَكرُمَةٌ ما سَبَقَني إلَيها أحَدٌ مِنَ العَرَبِ، وظَهَرَ الإِسلامُ وقَد أحيَيتُ ثَلاثَمِئَةٍ وسِتّينَ مِنَ المَوؤُودَةِ؛ أشتَري كُلَّ واحِدَةٍ مِنهُنَّ بِناقَتَينِ عَشراوَينِ وجَمَلٍ، فَهَل لي في ذلِكَ مِن أجرٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَكَ أجرُهُ، إذ مَنَّ اللّهُ عَلَيكَ بِالإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص77 ح7412، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص707 ح6562، اُسدالغابة: ج3 ص23 الرقم 2507 كلاهما نحوه وراجع التاريخ الكبير: ج4 ص319 الرقم 2978.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از صعصعة بن ناجيه مجاشعى، جدّ فَرَزدَق بن غالب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رسيدم و ايشان مرا به اسلام دعوت كرد و من هم اسلام آوردم و آياتى از قرآن را به من آموخت. من گفتم: اى پيامبر خدا! من در جاهليت، كارهايى [نيك] انجام داده‌‌ام. آيا براى آنها اجرى دارم؟ فرمود: «چه كارهايى كرده‌‌اى؟». گفتم: يك بار، دو ناقه من كه ده ماهه باردار بودند، گم شدند و من، سوار بر اشترى نر در جستجوى آنها برآمدم. از دور دو خيمه در بيابان ديدم. به طرف آنها رفتم. در يكى از آنها پيرمرد سالخورده‌‌اى بود. پرسيدم: آيا شما دو ناقه ده ماهه باردار نديده‌‌ايد؟ پيرمرد گفت: چه داغى داشتند؟ گفتم: داغ بنى دارِم. گفت: ما دو ناقه تو را گرفتيم و بچّه‌‌هايش را هم به دنيا آورديم و به بچّه‌‌هايش از شتران ديگر، شير داديم و خداوند به واسطه آن شتر، خانواده‌‌اى از قوم عرب مُضَر را جان تازه‌‌اى بخشيد. در همين حال كه او با من سخن مى‌‌گفت، صداى زنى از خيمه ديگر بلند شد و گفت: به دنيا آورد! پيرمرد گفت: چه آورد؟ اگر پسر است، عضوى از قوم ماست و اگر دختر است، او را دفن كنيد. زن گفت: دختر است. من گفتم: اين [نوزادى كه قرار است] زنده به گور [شود،]كيست؟ گفت: دختر من است. گفتم: من او را از تو مى‌‌خرم. گفت: اى مرد تميمى! آيا تو به من مى‌‌گويى: دخترت را مى‌‌فروشى، با آن كه به تو گفتم: من مردى از عرب و مُضَرى هستم؟! گفتم: من جسم او را از تو نمى‌‌خرم؛ بلكه جانش را مى‌‌خرم كه او را نكُشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به چه مى‌‌خرى؟ گفتم: با همان دو ناقه‌‌ام و بچّه‌‌هايشان. گفت: اين شترت را هم به من مى‌‌دهى؟ گفتم: آرى، به اين شرط كه يك نفر را با من بفرستى و چون به نزد خانواده‌‌ام برگشتم، شتر را [با آن فرد] به تو برمى‌‌گردانم. او چنين كرد و من چون نزد خانواده‌‌ام برگشتم، شتر را به او برگرداندم. چون پاسى از شب گذشت، با خود انديشيدم كه اين [كارى كه من كردم] فضيلتى است كه هيچ عربى در آن بر من سبقت نگرفته است. اسلام كه آمد، من 360 دخترى را كه قرار بود زنده به گور شوند، از مرگ نجات دادم: هر كدامشان را با دو ناقه ده ماهه باردار و يك شتر نر. حال آيا براى اين كارها اجرى دارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اجر تو داده شده است؛ زيرا خداوند، نعمت اسلام را به تو ارزانى داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا مَن أسلَمَ وأَحسَنَ إسلامَهُ، فَإِنَّهُ يُجزى بِجَزاءِ عَمَلِهِ فِي الجاهِلِيَّةِ وَالإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص410 ح77.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا آن كس كه اسلام آورد و مسلمانى درست باشد، پاداش اعمال [نيك]او در دوره جاهليت و اسلام [هر دو] داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-اختصاص-الثواب-بالمؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 4: اِختِصاصُ الثَّوابِ بِالمُؤمِنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 4: اختصاص داشتن ثواب براى مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يعقوب بن شعيب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: هَل لِأَحَدٍ عَلى ما عَمِلَ ثَوابٌ عَلَى اللّهِ موجَبٌ إلاَّ المُؤمِنينَ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص463 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يعقوب بن شعيب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: آيا هيچ كس را بر آنچه عمل كرده، ثوابى بر خدا هست كه واجب شده باشد، غير از مؤمنان؟ فرمود: «نه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن عن يعقوب بن شعيب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحدهما عليهما السلام هامش المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ: لَيسَ لِأَحَدٍ عَلَى اللّهِ ثَوابٌ عَلى عَمَلٍ إلاّ لِلمُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص29 ح52، بحار الأنوار: ج67 ص64 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن ـ به نقل از يعقوب بن شعيب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام عليه‌‌السلام (امام باقر عليه‌‌السلام يا امام صادق عليه‌‌السلام) شنيدم كه فرمود: «براى هيچ كس پاداش عملى بر عهده خدا نيست، مگر براى آنان كه مؤمن باشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى عن اُمّ سلمة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِلنَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إنَّ هِشامَ بنَ المُغيرَةِ كانَ يَصِلُ الرَّحِمَ، ويِقرِي الضَّيفَ، ويَفُكُّ العُناةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاني: الأسيرُ، وقوم عُناة الصحاح: ج6 ص2440 «عنا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويُطعِمُ الطَّعامَ، ولَو أدرَكَ أسلَمَ، هَل ذلِكَ نافِعُهُ؟ قالَ: لا، إنَّهُ كانَ يُعطي لِلدُّنيا وذِكرِها وحَمْدِها، ولَم يَقُل يَوما قَطُّ: رَبِّ اغفِر لي يَومَ الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج6 ص270 ح6929، مسند إسحاق بن راهويه: ج4 ص102 ح1869، المعجم الكبير: ج23 ص279 ح606 وص 391 ح932 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج6 ص451 ح16494.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلى ـ به نقل از امّ سلمه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفتم: هِشام بن مُغَيره، صِله رَحِم به جا مى‌‌آورد، مهمان‌‌نواز بود، اسير آزاد مى‌‌كرد و اطعام مى‌‌نمود و اگر زنده بود، اسلام مى‌‌آورد. آيا اين كارها نفعى براى او دارد؟ فرمود: «نه. او براى دنيا و نام و ستايش دنيوى داد و دهش مى‌‌كرد و هرگز يك روز هم نگفت: پروردگارا! مرا در روز قيامت بيامرز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عائشة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ابنُ جُدعانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكان ابن عمّها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ فِي الجاهِلِيَّةِ يَصِلُ الرَّحِمَ ويُطعِمُ المِسكينَ، فَهَل ذاكَ نافِعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا يَنفَعُهُ، إنَّهُ لَم يَقُل يَوما: رَبِّ اغفِر لي خَطيئَتي يَومَ الدّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص196 ح365، مسند ابن حنبل: ج9 ص384 ح24675، صحيح ابن حبّان: ج 2 ص41 ح331، كنز العمّال: ج6 ص451 ح16492.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از عايشه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! ابن جُدعان در زمان جاهليت، صِله رَحِم به جاى مى‌‌آورد و مستمندان را اطعام مى‌‌كرد. آيا اينها سودى به حال او دارند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سودش نمى‌‌رسانند. او حتّى يك روز نگفت: پروردگارا! در روز جزا، گناه مرا ببخش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن سلمة بن يزيد الجعفي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِنطَلَقتُ أنَا وأَخي إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، قُلنا: يا رَسولَ اللّهِ إنَّ اُمَّنا مَليكَةُ كانَت تَصِلُ الرَّحِمَ، وتَقرِي الضَّيفَ، وتَفعَلُ وتَفعَلُ، هَلَكَت فِي الجاهِلِيَّةِ، فَهَل ذلِكَ نافِعُها شَيئا؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص393 ح15923، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص507 ح11649، المعجم الكبير: ج7 ص39 ح6319، التاريخ الكبير: ج4 ص72 الرقم 1995 كلّها نحوه، اُسد الغابة: ج2 ص532 الرقم 2191، كنز العمّال: ج1 ص72 ح281.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از سلمة بن يزيد جُعفى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و برادرم نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رفتيم و گفتيم: اى پيامبر خدا! مادرمان، مَليكه، صِله رَحِم به جا مى‌‌آورد و مهمان‌‌نواز بود و چنين و چنان (كارهاى نيك ديگر) مى‌‌كرد و در جاهليت از دنيا رفت. آيا اين كارها نفعى به حال او [در آخرت] دارند؟ فرمود: «نه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تناسب-العمل-والجزاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: تَناسُبُ العَمَلِ وَالجَزاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: تناسب كار و سزا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَل زارِعُ شَعيرٍ يَحصُدُ قَمحا؟ أو زارِعُ قَمحٍ يَحصُدُ شَعيرا؟ كَذلِكَ يَحصُدُ كُلُّ عَبدٍ فِي الآخِرَةِ ما زَرَعَ، ويُجزى بِما عَمِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص508، بحارالأنوار: ج14 ص311 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا جوكار، گندم مى‌‌دِرَوَد؟ يا گندم‌‌كار، جو درو مى‌‌كند؟ همچنين هر بنده‌‌اى در آخرت، آن دِرَوَد كه كاشته است و متناسب با عملكردش جزا داده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داود عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا زارِعَ السَّيِّئاتِ، أنتَ تَحصُدُ شَوكَها وحَسَكَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَسَكُ: عُشبَةٌ شوكها مُدَحرج، الواحدة حَسَكَة مجمع البحرين: ج1 ص405 «حسك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء لابن كثير: ج2 ص277، البداية والنهاية: ج2 ص15، كنزالعمّال: ج16 ص3ح 43675 نقلاً عن ابن عساكر عن أبي الدرداء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسى كه بدى و گناه مى‌‌كارى، تو خار و تيغ آنها را درو خواهى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه‌‌السلام ـ مِن مَواعِظِهِ لاِبنِهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا بُنَيَّ، إنَّكَ كَما تَزرَعُ تَحصُدُ، وكَما تَعمَلُ تَجِدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص337 عن الأوزاعي، المصنف لعبد الرزاق: ج11 ص300 ح20593 عن عبدالرحمن بن أبي ليلى عن داود عليه‌‌السلام وليس فيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليهم‌‌السلام ـ از اندرزهاى او به پسرش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسرم! به راستى تو همانى را درو مى‌‌كنى كه مى‌‌كارى و همانى را به دست مى‌‌آورى كه عمل مى‌‌كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما لا يُجتَنى مِنَ الشَّوكِ العِنَبُ، لا يَنزِلُ الفُجّارُ مَنازِلَ الأَبرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية: ج3 ص154 ح3130، تاريخ أصبهان: ج1 ص148 ح106، تاريخ دمشق: ج67ص 260 ح13582، الفردوس: ج3 ص305 ح4917 كلّها عن أبي ذر، كنزالعمّال: ج16 ص4 ح43676.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنان كه از بوته خار، انگور چيده نمى‌‌شود، بدكاران نيز به جايگاه نيكوكاران نمى‌‌روند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّهِ! لَتَموتونَ كَما تَنامونَ، ولَتُبعَثونَ كَما تَستَيقِظونَ، ولَتُحاسَبونَ كَما تَعمَلونَ، ولَتُجزَونَ بِالإِحسانِ إحسانا وبِالسّوءِ سوءا، وإنَّهَا الجَنَّةُ أبَدا وَالنّارُ أبَدا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج1 ص46 عن قتادة، روضة الواعظين: ص63، بحارالأنوار: ج18ص 197 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، شما مى‌‌ميريد، همان گونه كه مى‌‌خوابيد و بر انگيخته مى‌‌شويد، همان سان كه بيدار مى‌‌شويد و محاسبه مى‌‌شويد، آن چنان كه عمل مى‌‌كنيد و براى خوبى، سزاى خوب مى‌‌يابيد و براى بدى، سزاى بد مى‌‌بينيد و آن [سزا] يا بهشت جاويدان است يا آتش ابدى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد روايت، قابليت ابدى بودن آتش براى برخى مردمان را بيان مى‌‌كند، نه آن كه همه گناهكاران تا ابد در آتش خواهند ماند&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَرَسَ النَّخلَ أكَلَ الرُّطَبَ، ومَن غَرَسَ الصَّفصافَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّفْصَافُ: شجر معروف، وهو شجر الخلاف بلغة أهل الشام مجمع البحرين: ج2 ص1036«صصف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالعُلَّيقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُلَّيْقُ: هو من شجر الشوك لا يعظم تاج العروس: ج13 ص348 «علق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدِمَ ثَمَرَتَهُ، وذَهَبَت ضِياعا خِدمَتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص307 ح512.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در حكمت‌‌هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه خرمابُن نشانَد، خرما خورَد و هر كه بيد و خار درخت بنشانَد، ميوه‌‌اى نچيند و زحماتش بر باد رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَرَةُ العَمَلِ الصّالِحِ كَأَصلِهِ، ثَمَرَةُ العَمَلِ السَّيِّئِ كَأَصلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4649 و 4650، عيون الحكم والمواعظ: ص207 ح4152 و 4153.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميوه عمل صالح، همچون اصل آن است. ميوه كار بد، همچون اصل آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ لِكُلِّ عَمَلٍ نَباتا، وكُلُّ نَباتٍ لا غِنى بِهِ عَنِ الماءِ، وَالمِياهُ مُختَلِفَةٌ، فَما طابَ سَقيُهُ طابَ غَرسُهُ وحَلَت ثَمَرَتُهُ، وما خَبُثَ سَقيُهُ خَبُثَ غَرسُهُ وأَمَرَّت ثَمَرَتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 154، تنبيه الخواطر: ج2 ص18 وفيه «ومُرَّت» بدل «وأمَرَّت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه هر كردارى را گياهى است و هيچ گياهى از آب، بى‌‌نياز نيست و آب‌‌ها گوناگون‌‌اند. پس هر گياهى كه با آب پاك و نيكو آبيارى شود، درختش نيكو و ميوه‌‌اش شيرين مى‌‌شود و هر گياهى كه با آب آلوده و ناگوار آبيارى شود، درختش بد و ميوه‌‌اش تلخ مى‌‌گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما تُقَدِّمُ تَجِدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح7214، عيون الحكم والمواعظ: ص396 ح6694.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چه پيش فرستى، [همان را] بيابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعمَلوا بِالخَيرِ تُجزَوا بِالخَيرِ، يَومَ يَفوزُ بِالخَيرِ مَن قَدَّمَ الخَيرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص153، الغارات: ج2 ص635 نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص294 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار نيك كنيد تا سزاى نيك گيريد در آن روز كه هر كس كار نيك پيش فرستاده است، پاداش نيك مى‌‌گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن فَعَلَ ما شاءَ، لَقِيَ ما ساءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح8052، عيون الحكم والمواعظ: ص432 ح7428.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس آن كند كه خواهد، آن بيند كه بد شمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أساءَ اجتَلَبَ سوءَ الجَزاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح8363، عيون الحكم والمواعظ: ص455 ح8209.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه بد كند، سزاى بد بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن يَزرَع خَيرا يَحصُد غِبطَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِبْطَة: النِّعْمةُ والسُّرورُ النهاية: ج3 ص340 «غبط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَن يَزرَع شَرّا يَحصُد نَدامَةً، ولِكُلِّ زارِعٍ ما زَرَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص458 ح19، الأمالي للطوسي: ص473 ح1032 عن الحارث الهمداني عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و ليس فيه ذيله، تحف العقول: ص489 عن الإمام العسكري عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج78 ص373 ح19؛ المعجم الكبير: ج9 ص106 ح8553، تاريخ دمشق: ج33 ص176 كلاهما عن عبداللّه‌‌ بن مسعود من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم‌‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هركه نيكى بكارد، شادى مى‌‌دِرَوَد، و هركه بدى بكارد، پشيمانى درو مى‌‌كند. هر كشتگرى، آن درويد كه كاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَزاءُ بِالأَعمالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص230 ح296، بحارالأنوار: ج49 ص101 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش، به [نسبت] اعمال است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ رَجُلانِ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام في مُداراةٍ بَينَهُما ومُعامَلَةٍ، فَلَمّا أن سَمِعَ كَلامَهُما قالَ: أما إنَّهُ ما ظَفِرَ أحَدٌ بِخَيرٍ مِن ظَفَرٍ بِالظُّلمِ، أما إنَّ المَظلومَ يَأخُذُ مِن دِينِ الظّالِمِ أكثَرَ مِمّا يأخَذُ الظّالِمُ مِن مالِ المَظلومِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: مَن يَفعَلِ الشَّرَّ بِالنّاسِ فَلا يُنكِرِ الشَّرَّ إذا فُعِلَ بِهِ، أما إنَّهُ إنَّما يَحصُدُ ابنُ آدَمَ ما يَزرَعُ، ولَيسَ يَحصُدُ أحَدٌ مِنَ المُرِّ حُلوا ولا مِنَ الحُلوِ مُرّا. فَاصطَلَحَ الرَّجُلانِ قَبلَ أن يَقوما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص334 ح22، بحارالأنوار: ج75 ص328 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو بصير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو مرد براى مرافعه و معامله‌‌اى كه در ميان ايشان بود، خدمت امام صادق عليه‌‌السلام رسيدند. امام عليه‌‌السلام چون سخن ايشان را شنيد، فرمود: «آگاه باشيد كه كسى به چيزى فيروزى نيافته كه بهتر باشد از فيروزى يافتن به ستم [كه بر او واقع شود] و به درستى كه مظلوم، از دين ظالم مى‌‌گيرد، بيشتر از آنچه ظالم از مال مظلوم مى‌‌گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «هر كه با مردم بدى كند، از بدى بدش نيايد، چون بدى با او شود. آگاه باشيد كه آدمى آنچه بكارد، مى‌‌دِرَوَد و هيچ كس از تلخ، شيرين و از شيرين، تلخ درو نمى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آن دو مرد پيش از آن كه برخيزند، با هم آشتى كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كما-تدين-تدان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: كَما تَدينُ تُدانُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: از هر دست دهى با همان دست پس گيرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ موسَى بنَ عِمرانَ عليه‌‌السلام كانَ يَمشي ذاتَ يَومٍ فِي الطَّريقِ، فَناداهُ الجَبّارُ جَلَّ جَلالُهُ: يا موسى! فَالتَفَتَ يَمينا وشِمالاً فَلَم يَجِد أحَدا، ثُمَّ ناداهُ الثّانِيَةَ: يا موسَى بنَ عِمرانَ، فَالتَفَتَ يَمينا وشِمالاً فَلَم يَجِد أحَدا، ثُمَّ ارتَعَدَت فَرائِصُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَريْصَةُ: اللحمة بين الجنب والكتف لاتزال ترعد القاموس المحيط: ج2 ص311 «فرص».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ نودِيَ الثّالِثَةَ: يا موسَى بنَ عِمرانَ، أنَا اللّهُ لا إلهَ إلاّ أنَا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَبَّيكَ لَبَّيكَ فَخَرَّ للّه‌‌ ساجِدا. فَقالَ: اِرفَع رَأسَكَ يا موسَى بنَ عِمرانَ، فَرَفَعَ رَأسَهُ. فَقالَ: يا موسى، إن أحبَبتَ أن تَسكُنَ في ظِلِّ عَرشي يَومَ لا ظِلَّ إلاّ ظِلّي، يا موسى، كُن لِليَتيمِ كَالأَبِ الرَّحيمِ، وكُن لِلأَرمَلَةِ كَالزَّوجِ العَصوبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَصُوبُ: الناقة التي لا تدرّ حتى تُعْصَبَ أداني منخريها بخيط، وإنّ العَصوبَ يرفق بها حالبها لسان العرب: ج1 ص603 «عصب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يا موسَى بنَ عِمرانَ، ارحَم تُرحَم، يا موسى، كَما تَدينُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانَهُ: أي جازاه الصحاح: ج5 ص2118 «دان».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُدانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج3 ص375، السنة لابن أبي عاصم: ص305 ح696 وفيه «العطوف» بدل «العصوب» كلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى موسى بن عمران عليه‌‌السلام در راه مى‌‌رفت كه خداوند عالم ـ جلّ جلاله ـ صدا زد: «اى موسى!». موسى عليه‌‌السلام به راست و چپ برگشت، كسى را نديد. دوباره صدا زد: «اى موسى بن عمران!» موسى عليه‌‌السلام باز به راست و چپ برگشت، اين بار هم كسى را نديد. بدنش به لرزه افتاد. سه باره صدا زد: «اى موسى بن عمران! منم اللّه‌‌ كه هيچ معبودى جز من نيست». موسى عليه‌‌السلام گفت: لبّيك! لبّيك! و براى خدا به سجده افتاد. خداوند فرمود: «سرت را بلند كن اى موسى بن عمران!». او سرش را بلند كرد. خدا فرمود: «اى موسى! اگر دوست دارى كه در آن روزى كه سايه‌‌اى جز سايه من نيست، در سايه عرشم باشى، پس اى موسى! براى يتيم چون پدرِ مهربان باش و براى بيوه‌‌زن، چون شوهر دلسوز. اى موسى بن عمران! رحم كن تا رحم بينى. اى موسى! از هر دست دهى با همان دست پس مى‌‌گيرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَكتوبٌ فِي التَّوراةِ: أنَا اللّهُ قاتِلُ القاتِلينَ، ومُفقِرُ الزّانينَ. أيُّهَا النّاسُ! لا تَزنوا فَتَزنِيَ نِساؤُكُم؛ كَما تَدينُ تُدانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص554 ح4، عوالي اللآلي: ج3 ص548 ح13 كلاهما عن عبد الحميد عن الإمام الكاظم عليه‌‌السلام، وسائل الشيعة: ج14 ص271 ح25820.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تورات نوشته است: منم خدا، كُشنده قاتلان و فقيركننده زناكاران. اى مردم! زنا نكنيد، كه [اگر چنين كنيد] زنانتان زنا مى‌‌دهند. از هر دست دهى با همان دست پس مى‌‌گيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ فيما أوحَى اللّهُ تَعالى إلى موسَى بنِ عِمرانَ عليه‌‌السلام: يا موسَى بنَ عِمرانَ! مَن زَنى زُنِيَ بِهِ ولَو فِي العَقِبِ مِن بَعدِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا موسَى بنَ عِمرانَ! عِفَّ تَعِفَّ أهلُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا موسَى بنَ عِمرانَ! إن أرَدتَ أن يُكثِرَ خَيرُ أهلِ بَيتِكَ فَإِيّاكَ وَالزِّنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا موسَى بنَ عِمرانَ! كَما تَدينُ تُدانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص21 ح4981 عن أبي المقدام، المقنع: ص431 وليس فيه صدرهمن «من زنى» إلى «من بعده»، دعائم الإسلام: ج2 ص449 ح1571، عوالي اللآلي: ج3 ص546 ح5، وسائل الشيعة: ج14 ص270 ح25815.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از وحى‌‌هاى خداوند متعال به موسى بن عمران عليه‌‌السلام اين بود كه: «اى موسى بن عمران! هر كه زنا كند، با [ناموس]او زنا شود، اگرچه در اَعقاب (فرزندان) او باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى بن عمران! پاك‌‌دامن باش تا همسرت هم پاك‌‌دامن باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى بن عمران! اگر مى‌‌خواهى خير و بركت خانواده‌‌ات فراوان شود، از زنا بپرهيز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى موسى بن عمران! از هر دست بدهى با همان دست پس مى‌‌گيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَكتوبٌ فِي التَّوراةِ: اِبنَ آدَمَ! كُن كَيفَ شِئتَ، كَما تَدينُ تُدانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص138 ح4 عن عمرو بن أبي المقدام، مجمع البحرين: ج1 ص625 وفيه «وفيالحديث القدسي» بدل «مكتوب في التوراة»، بحارالأنوار: ج73 ص175 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تورات نوشته است: «اى فرزند آدم! هر گونه كه خواهى، باش. از هر دست بدهى با همان دست، پس مى‌‌گيرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا أقامَ العالِمُ الجِدارَ، أوحَى اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى إلى موسى عليه‌‌السلام: إنّي مُجازِي الأَبناءِ بِسَعيِ الآباءِ، إن خَيرا فَخَيرٌ وإن شَرّا فَشَرٌّ، لا تَزنوا فَتَزنِيَ نِساؤُكُم، ومَن وَطِئَ فِراشَ امرِئٍ مُسلِمٍ وُطِئَ فِراشُهُ، كَما تَدينُ تُدانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص553 ح1، المحاسن: ج1 ص193 ح330، عوالي اللآلي: ج3 ص547 ح10 كلّهاعن الفضل بن أبي قرّة، روضة الواعظين: ص507، بحارالأنوار: ج13 ص296 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون آن دانا (خضر عليه‌‌السلام كه موسى عليه‌‌السلام با او همراه شد) ديوار [متعلّق به دو پسربچّه يتيم] را استوار ساخت، خداى ـ تبارك و تعالى ـ به موسى عليه‌‌السلام وحى فرمود كه: «من فرزندان را براى اعمال پدران، سزا مى‌‌دهم: اگر خوب، خوب، و اگر بد، بد». زنا مكنيد كه زنانتان زنا كنند و هر كس در بستر مسلمانى وارد شود در بسترش وارد شوند. از هر دست كه بدهى با همان دست پس مى‌‌گيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مفضّل الجعفي عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أقبَحَ بِالرَّجُلِ مِن أن يُرى بِالمَكانِ المُعوِرِ، فَيُدخَلَ ذلِكَ عَلَينا وعَلى صالِحي أصحابِنا، يا مُفَضَّلُ أتَدري لِمَ قيلَ: مَن يَزنِ يَوما يُزنَ بِهِ؟ قُلتُ: لا، جُعِلتُ فِداكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّها كانَت بَغِيٌّ في بَني إسرائيلَ، وكانَ في بَني إسرائيلَ رَجُلٌ يُكثِرُ الاِختِلافَ إلَيها، فَلَمّا كانَ في آخِرِ ما أتاها أجرَى اللّهُ عَلى لِسانِها: أما إنَّكَ سَتَرجِعُ إلى أهلِكَ فَتَجِدُ مَعَها رَجُلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخَرَجَ وهُوَ خَبيثُ النَّفسِ، فَدَخَلَ مَنزِلَهُ غَيرَ الحالِ الَّتي كانَ يَدخُلُ بِها قَبلَ ذلِكَ اليَومِ، وكانَ يَدخُلُ بِإِذنٍ فَدَخَلَ يَومَئِذٍ بِغَيرِ إذنٍ، فَوَجَدَ عَلى فِراشِهِ رَجُلاً، فَارتَفَعا إلى موسى عليه‌‌السلام، فَنَزَلَ جَبرَئيلُ عليه‌‌السلام عَلى موسى عليه‌‌السلام فَقالَ: يا موسى، مَن يَزنِ يَوما يُزنَ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرَ إلَيهِما فَقالَ: عِفّوا تَعِفَّ نِساؤُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص553 ح3، عوالي اللآلي: ج3 ص547 ح12، وسائل الشيعة: ج14 ص271ح 25822.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُفضّل جُعْفى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «چه زشت است براى مرد كه در مكان بدنامى ديده شود و بدان سبب، ما و ياران پاكمان بدنام شويم. اى مُفضّل! آيا مى‌‌دانى چرا گفته‌‌اند: هر كس روزى زنا كند، با [ناموس] او زنا شود؟». گفتم: نه، فدايت شوم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در ميان بنى اسرائيل، زن بدكاره‌‌اى وجود داشت و در بين بنى اسرائيل، مردى بود كه بسيار نزد او مى‌‌رفت. بار آخر كه نزدش رفت، خداوند بر زبان آن زن راند كه: وقتى نزد زنت برگردى، مردى را با او خواهى ديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد با شك و بدبينى خارج شد و برخلاف روش هر روزش كه هنگام ورود به خانه‌‌اش در مى‌‌زد، سرزده وارد خانه‌‌اش شد. ديد مردى بر بستر اوست. براى مرافعه نزد موسى عليه‌‌السلام رفتند. جبرئيل عليه‌‌السلام بر موسى عليه‌‌السلام فرود آمد و گفت: &amp;quot;يا موسى! هر كس روزى زنا كند با [ناموس] او زنا مى‌‌شود&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى عليه‌‌السلام به آن دو نگريست و فرمود: پاك‌‌دامن باشيد تا زنانتان نيز پاك‌‌دامن باشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوحَى اللّهُ إلى موسى عليه‌‌السلام: كَما تَدينُ تُدانُ، وكَما تَعمَلُ كَذلِكَ تُجزى، مَن يَصنَعِ المَعروفَ إلَى امرِئِ السَّوءِ يُجزَ شَرّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص162 ح182 عن قتيبة الأعشى، بحارالأنوار: ج13 ص353 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال به موسى عليه‌‌السلام وحى فرمود: «به هر دست بدهى با همان دست، پس مى‌‌گيرى و هر گونه عمل كنى، به همان سان، پاداش مى‌‌گيرى. هر كس به آدم بد، خوبى كند، پاداش بد مى‌‌بيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِحَقٍّ أقولُ لَكُم، كَما تَواضَعونَ فَكَذلِكَ تُرفَعونَ، وكَما تَرحَمونَ كَذلِكَ تُرحَمونَ، وكَما تَقضونَ مِن حَوائِجِ النّاسِ فَكَذلِكَ اللّهُ تَعالى يَقضي مِن حَوائِجِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج5 ص238، تاريخ دمشق: ج47 ص432 كلاهما عن يزيد بن ميسرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به درستى برايتان مى‌‌گويم: اگر فروتنى كنيد، بالا برده مى‌‌شويد و اگر رحم كنيد، به شما نيز رحم مى‌‌شود و اگر نيازهاى مردم را برآوريد، خداوند متعال نيز نيازهاى شما را برمى‌‌آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الإِنجيلِ: لا تَدينوا وأَنتُم خُطاةٌ، فَيُدانُ مِنكُم بِالعَذابِ، لا تَحكُموا بِالجَورِ فَيُحكَمَ عَلَيكُم بِالعَذابِ، بِالمِكيالِ الَّذي تَكيلونَ يُكالُ لَكُم، بِالحُكمِ الَّذي تَحكُمونَ يُحكَمُ عَلَيكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص328، بحارالأنوار: ج77 ص43 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در انجيل آمده است: هان! در حالى كه خودتان خطا كاريد، كيفر ندهيد كه با عذاب، كيفر داده مى‌‌شويد. ظالمانه حكم نكنيد كه به عذاب در باره شما حكم مى‌‌شود. با همان پيمانه‌‌اى كه كِيل مى‌‌كنيد، براى شما كِيل مى‌‌شود و به همان گونه كه حكم مى‌‌كنيد، در باره شما حكم مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في وَصِيَّتِهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعٌ إلى جَنبِهِنَّ أربَعٌ: مَن مَلَكَ استَأثَرَ، ومَن لَم يَستَشِر يَندَم، كَما تَدينُ تُدانُ، وَالفَقرُ المَوتُ الأَكبَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: الفَقرُ مِنَ الدّينارِ وَالدِّرهَمِ؟ فَقالَ: الفَقرُ مِنَ الدِّينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص8، الأمالي للمفيد: ص189 ح15، تنبيه الخواطر: ج2 ص170 كلاهما عن رفاعة عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، المحاسن: ج2 ص436 ح2510 عن أبي الجارود عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام و كلّها نحوه، بحارالأنوار: ج13 ص357 ح62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول ـ از سفارش پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به امير مؤمنان عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار چيز، با چهار چيز همراه است: هر كس به فرمان‌‌روايى رسد، استبداد مى‌‌ورزد؛ و هر كس رايزنى نكند، پشيمان مى‌‌شود؛ با هر دست بدهى، با همان دست، پس مى‌‌گيرى؛ و فقر، مرگِ بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيده شد: فقر از درهم و دينار؟ فرمود: «فقر از دين».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِرُّ لا يُبلى، وَالإِثمُ لا يُنسى، وَالدَّيّانُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الديّانُ: قيل: هو القهّارُ، وقيل: هو الحاكم والقاضي النهاية: ج2 ص148 «دين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَموتُ، فَكُن كَما شِئتَ، كَما تَدينُ تُدانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنف لعبد الرزاق: ج11 ص179 ح20262 عن أبي قلابة، الفردوس: ج2 ص33 ح2203 وفيه«الذنب» بدل «الإثم»، تنبيه الغافلين: ص370 ح555 كلاهما عن ابن عمر وفيه «لا يفنى» بدل «لا يموت»، كنزالعمّال: ج16 ص3 ح43672 وص 13 ح43724؛ مستدرك الوسائل: ج11 ص333 ح13187 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيكى از بين نمى‌‌رود و گناه فراموش نمى‌‌شود و خداوندِ سزادهنده، نمى‌‌ميرد. پس هر طور خواهى باش؛ [زيرا] از هر دست بدهى با همان دست، پس مى‌‌گيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما تَدينُ تُدانُ، وكَما تَزرَعُ تَحصُدُ، وما قَدَّمتَ اليَومَ تَقدَمُ عَلَيهِ غَدا، فَامهَد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَهَدَهُ بسَطَه ووَطّأه؛ كمَهّده.… يقال: مَهَدتُ لنَفسي: ومَهّدت؛ أي جعلتُ لي مكانا وطيئا سَهلاً تاج العروس: ج5 ص263 «مهد&lt;/span&gt;».&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِقَدَمِكَ، وقَدِّم لِيَومِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 153، تحف العقول: ص156 نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص409 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با هر دستى كه دهى، با همان دست باز مى‌‌گيرى و چنان كه بكارى، دِرو مى‌‌كنى و آنچه امروزْ پيش فرستى، فردا به آن مى‌‌رسى. پس براى ورودت، آماده كن و براى آن روزت، [توشه‌‌اى] پيش فرست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أبا ذَرٍّ رحمه‌‌الله كانَ يَقولُ:... يا مُبتَغِيَ العِلمِ! قَدِّم لِمُقامِكَ بَينَ يَدَيِ اللّهِ؛ فَإِنَّكَ مُرتَهَنٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرتهن: كلّ ما احتُبِس به شيء فَرهينُهُ ومرتَهَنُه القاموس المحيط: ج4 ص230 «رهن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعَمَلِكَ، وكَما تَدينُ تُدانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص180 ح1، الكافي: ج2 ص134 ح18 نحوه وفيه «مثاب» بدل «مرتهن»، الأمالي للطوسي: ص544 ح1167 كلّها عن أبي بصير، تنبيه الخواطر: ج2 ص69، بحارالأنوار: ج78 ص451 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر رحمه‌‌الله مى‌‌گفت: «...اى جوينده دانش! براى ايستادنت در پيشگاه خدا، چيزى پيش بفرست كه تو در گرو عمل خويش هستى. با هر دست كه بدهى با همان دست، پس مى‌‌گيرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَغتَب فَتُغتَبَ، ولا تَحفِر لِأَخيكَ حُفرَةً فَتَقَعَ فيها؛ فَإِنَّكَ كَما تَدينُ تُدانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص505 ح697، مشكاة الأنوار: ص303 ح947، روضة الواعظين: ص515،بحارالأنوار: ج75 ص249 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غيبت نكن كه از تو غيبت مى‌‌شود و براى برادرت چاه مَكَن كه خود در آن مى‌‌افتى؛ زيرا با هر دست بدهى، با همان دست، پس مى‌‌گيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن زَنى زُنِيَ بِهِ، ولَو بِحيطانِ دارِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص549 ح5717، كنزالعمّال: ج5 ص314 ح12998 نقلاً عن ابن النجّار و كلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه زنا كند، با [نواميس] او زنا شود، اگرچه در چارديوارى خانه‌‌اش باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرّوا آباءَكُم، تَبَرَّكُم أبناؤُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص171 ح7259، حلية الأولياء، ج6 ص335 كلاهما عن جابر،كنزالعمّال: ج16 ص467 ح45477؛ الكافي: ج5 ص554 ح5 عن عبيد بن زرارة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص21 ح4985، الخصال: ص55 ح75 كلّها عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج71 ص270 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پدرانتان، نيكى كنيد تا فرزندانتان به شما نيكى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راعِ أباكَ، يَرعاكَ ابنُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احترام پدرت را نگه دار تا فرزندت هم احترام تو را نگه دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تَطَلَّعَ عَلى أسرارِ جارِهِ، انهَتَكَت أستارُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح8798، عيون الحكم والمواعظ: ص436 ح7538.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به اسرار همسايه‌‌اش سَرَك بكشد، پرده‌‌هايش دريده مى‌‌شود (اسرار خودش بر ملا مى‌‌شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عامَلَ بِالغَيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَيُّ: الضلال والانهماك في الباطل تاج العروس: ج20 ص32 «غوو».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوفِيَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح8475، عيون الحكم والمواعظ: ص456 ح8240 وفيه «بالبغي» بدل «بالغيّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه به باطل رفتار كند، با همان مكافات مى‌‌بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَلَّ سَيفَ البَغيِ قُتِلَ بِهِ، ومَن حَفَرَ لِأَخيهِ بِئرا وَقَعَ فيها، ومَن هَتَكَ حِجابَ غَيرِهِ انكَشَفَ عَوراتُ بَيتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص19 ح4 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، تحف العقول: ص88، نزهة الناظر: ص 96 ح172، كنزالفوائد: ج1 ص136، العدد القوية: ص151 ح75 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج77 ص236 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه شمشير ستم بركشد، خود با آن كشته شود. هر كه براى برادرش چاهى كَنَد، [خود] در آن فرو افتد و هر كه پرده[ى حرمت] ديگرى را بدَرَد، عيب‌‌هاى درون خانه‌‌اش بر ملا شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عابَ عِيبَ، ومَن شَتَمَ اُجيبَ، ومَن غَرَسَ أشجارَ التُّقَى اجتَنى ثِمارَ المُنى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج3 ص136 عن الإمام الجواد عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج78 ص79 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه عيب‌‌جويى كند، عيب‌‌جويى شود و هر كه ناسزا گويد، پاسخ [ناسزا] شنود و هر كه درخت‌‌هاى تقوا بنشاند، ميوه‌‌هاى آرزو بچيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ مَن فَضَحَ فُضِحَ، ومَن باحَ فَلِدَمِهِ أباحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص345 ح966.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در حكمت‌‌هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه هر كس رسوا كند، رسوا شود و هر كس [راز خود يا ديگران را]فاش سازد، خون خود را مباح ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبقِ يُبقَ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح2269، عيون الحكم والمواعظ: ص78 ح1904.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر جان ديگران رحم كن تا بر جان تو رحم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحسَنَ العَمَلَ، حَسُنَت لَهُ المُكافَأَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح8343، عيون الحكم والمواعظ: ص447 ح7910.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه كار نيك كند، پاداش نيك مى‌‌يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن نَصَحَ فِي العَمَلِ، نَصَحَتهُ المُجازاةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح8342، عيون الحكم والمواعظ: ص447 ح7909.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس عمل را خالص انجام دهد، پاداش خالص مى‌‌گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أما يَخشَى الَّذينَ يَنظُرونَ في أدبارِ النِّساءِ، أن يُبتَلَوا بِذلِكَ في نِسائِهِم؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص553 ح2، عوالي اللآلي: ج3 ص547 ح11 كلاهما عن هشام بن سالم، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص19 ح4973 عن حماد بن عثمان، دعائم الإسلام: ج2 ص202 ح740 وفيهما «ما يأمن» بدل «أما يخشى»، وسائل الشيعة: ج14 ص145 ح25424.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا كسانى كه به پشت زنان [مردم] مى‌‌نگرند، نمى‌‌ترسند كه اين بلا بر سرِ زنان خودشان هم بيايد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دور-العقل-في-الثواب-والعقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: دَورُ العَقلِ فِي الثَّوابِ وَالعِقابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: نقش خرد در پاداش و كيفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا خَلَقَ اللّهُ العَقلَ استَنطَقَهُ، ثُمَّ قالَ لَهُ: أقبِل! فَأَقبَلَ، ثُمَّ قالَ لَهُ: أدبِر! فَأَدبَرَ، ثُمَّ قالَ: وعِزَّتي وجَلالي، ما خَلَقتُ خَلقا هُوَ أحَبُّ إلَيَّ مِنكَ، ولا أكمَلتُكَ إلاّ فيمَن اُحِبُّ، أما إنّي إيّاكَ آمُرُ، وإيّاكَ أنهى، وإيّاك اُعاقِبُ، وإيّاكَ اُثيبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص10 ح1 عن محمّد بن مسلم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون خدا عقل را آفريد، با او سخن گفت (/ از او خواست كه سخن بگويد). سپس به او فرمود: «بيا». عقل آمد. فرمود: «برو». عقل رفت. پس فرمود: «به عزّت و جلالم سوگند، هيچ آفريده‌‌اى را نيافريدم كه نزد من محبوب‌‌تر از تو باشد و تو را كامل نگردانيدم، مگر در آن كس كه او را دوست مى‌‌دارم. آگاه باش كه من به تو امر مى‌‌كنم و تو را نهى مى‌‌نمايم و تو را كيفر مى‌‌دهم و تو را پاداش مى‌‌دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ خَلَقَ العَقلَ، فَقالَ لَهُ: أقبِل! فَأَقبَلَ، ثُمَّ قالَ لَهُ: أدبِر! فَأَدبَرَ، (ثُمَّ قالَ لَهُ: أقبِل)، ثُمَّ قالَ: لا وعِزَّتي وجَلالي، ما خَلَقتُ شَيئا أحَبَّ إلَيَّ مِنكَ، لَكَ الثَّوابُ، وعَلَيكَ العِقابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسائل الشيعة: ج1 ص41 ح69 عن أبي بصير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، خِرد را آفريد و به او فرمود: «بيا» و او آمد. سپس فرمود: «برگرد» و او برگشت [سپس به او فرمود: «بيا»]. آن گاه فرمود: «به توانمندى و شكوهم سوگند، چيزى نيافريدم كه نزد من، محبوب‌‌تر از تو باشد. پاداش، براى توست و كيفر، از آنِ تو (معيار و ملاك پاداش و كيفر من خواهى بود)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ميزان-الثواب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: ميزانُ الثَّوابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: ترازوى ثواب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-المعرفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6 ـ 1: المَعرِفَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6 ـ 1: شناخت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الثَّوابَ عَلى قَدرِ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسائل الشيعة: ج1 ص40 عن محمّد بن سليمان الديلمي عن أبيه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش، به اندازه خِرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن سليمان الديلمي، عن أبيه، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: فُلانٌ مِن عِبادَتِهِ ودينِهِ وفَضلِهِ! فَقالَ: كَيفَ عَقلُهُ؟ قُلتُ: لا أدري، فَقالَ: إنَّ الثَّوابَ عَلى قَدرِ العَقلِ، إنَّ رَجُلاً مِن بَني إسرائيلَ كانَ يَعبُدُ اللّهَ في جَزيرَةٍ مِن جَزائِرِ البَحرِ، خَضراءَ نَضِرَةٍ، كَثيرَةِ الشَّجَرِ ظاهِرَةِ الماءِ، وإنَّ مَلَكا مِنَ المَلائِكَةِ مَرَّ بِهِ، فَقالَ: يا رَبِّ، أرِني ثَوابَ عَبدِكَ هذا، فَأَراهُ اللّهُ تَعالى ذلِكَ، فَاستَقَلَّهُ المَلَكُ، فَأَوحَى اللّهُ تَعالى إلَيهِ: أنِ اصحَبهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ المَلَكُ في صورَةِ إنسِيٍّ، فَقالَ لَهُ: مَن أنتَ؟ قالَ: أنَا رَجُلٌ عابِدٌ بَلَغَني مَكانُكَ وعِبادَتُكَ في هذَا المَكانِ فَأَتَيتُكَ لِأَعبُدَ اللّهَ مَعَكَ. فَكانَ مَعَهُ يومَهُ ذلِكَ، فَلَمّا أصبَحَ قالَ لَهُ المَلَكُ: إنَّ مَكانَكَ لَنَزِهٌ، وما يَصلُحُ إلاّ لِلعَبادَةِ، فَقالَ لَهُ العابِدُ: إنَّ لِمَكانِنا هذا عَيبا! فَقالَ لَهُ: وما هُوَ؟ قال: لَيسَ لِرَبِّنا بَهيمَةٌ، فَلَو كانَ لَهُ حِمارٌ رَعَيناهُ في هذَا المَوضِعِ، فَإِنَّ هذَا الحَشيشَ يَضيعُ. فَقالَ لَهُ ذلِكَ المَلَكُ: وما لِرَبِّكَ حِمارٌ؟ فَقالَ: لَو كانَ لَهُ حِمارٌ ما كانَ يَضيعُ مِثلُ هذَا الحَشيشِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ إلَى المَلَكِ: إنَّما اُثيبُهُ عَلى قَدرِ عَقلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص11 ـ 12 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن سليمان ديلمى از پدرش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: فلان شخص، عجب عبادت و تديّن و فضيلتى دارد! فرمود: «خِردش چگونه است؟». گفتم: نمى‌‌دانم. فرمود: «ثواب، به اندازه خِرد است. مردى از بنى اسرائيل در جزيره‌‌اى از جزيره‌‌هاى دريا كه سبز و خرم و پُرآب و درخت بود، خدا را عبادت مى‌‌كرد. فرشته‌‌اى از فرشتگان خدا بر او گذشت. پس گفت: اى پروردگار من! ثواب اين بنده خود را به من بنما. خدا آن را به وى نمود. آن فرشته، آن را كم شمرد. خداى متعال به او وحى فرمود كه: &amp;quot;با او مصاحبت كن&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن فرشته به صورت آدمى به نزديك عابد آمد. عابد گفت: تو كيستى؟ گفت: من مرد عابدى هستم. خبر خوبىِ مكان تو و عبادتى كه در اين مكان مى‌‌كنى، به من رسيد، به نزد تو آمده‌‌ام كه با تو، خدا را عبادت كنم. پس آن فرشته در آن روز و شب با وى به سر برد. چون صبح شد، به عابد گفت: اين مكانى كه تو دارى، هر آينه، خرّم و نيكوست و صلاحيت ندارد، مگر براى عبادت. عابد گفت: اين مكان ما يك عيب دارد. گفت: آن عيب چيست؟ گفت: پروردگار ما را چارپايى نيست. اگر او را خرى مى‌‌بود، آن را در اين مكان مى‌‌چرانيديم؛ زيرا اين علف، تلف مى‌‌شود! آن فرشته او را گفت: پروردگار تو را خرى نيست؟ عابد گفت: اگر او را خرى مى‌‌بود، مثل اين علف، تلف نمى‌‌شد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خدا به آن فرشته وحى فرمود: &amp;quot;به او به اندازه خِردش ثواب مى‌‌دهم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-المشقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6 ـ 2: المَشَقَّةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6 ـ 2: دشوارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلَّما كانَتِ البَلوى وَالاِختِبارُ أعظَمَ كانَتِ المَثوبَةُ وَالجَزاءُ أجزَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص199 ح2، نهج البلاغة: الخطبة 192، بحار الأنوار: ج6 ص114 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چه آزمايش و امتحان بزرگ‌‌تر باشد، پاداش و جزا، بيشتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوابُ العَمَلِ عَلى قَدرِ المَشَقَّةِ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4690.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش كار، به اندازه [زحمت و] رنجى است كه دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّوابُ بِالمَشَقَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش، در برابر رنج [و سختى] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جزاء-الحسنة-خير-منها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: جَزاءُ الحَسَنَةِ خَيرٌ مِنها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: پاداش نيكى از نيكى بهتر است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِّنْهَا وَ هُم مِّن فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ ءَامِنُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 89 وراجع القصص: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه كار نيكى انجام دهند، پاداشى بهتر از آن خواهند داشت و آنان از وحشت آن روز در امان‌‌اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 160.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كس كار نيكى به جا آورَد، ده برابر آن پاداش دارد و هر كس كار بدى انجام دهد، جز به مانند آن، كيفر نخواهد ديد و ستمى بر آنها نخواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَى وَ زِيَادَةٌ وَ لاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَ لاَ ذِلَّةٌ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه نيكى كردند، پاداش نيك و افزون بر آن دارند و تاريكى و ذلّت، چهره‌‌هايشان را نمى‌‌پوشاند. آنها اهل بهشت‌‌اند و جاودانه در آن خواهند ماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَّزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس كار نيكى انجام دهد، بر نيكى‌‌اش مى‌‌افزاييم؛ چرا كه خداوند، آمرزنده و سپاس‌‌گزار است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَ لَهُمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَمنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِى كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّاْئَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَعِفُ لِمَن يَشَاءُ وَاللَّهُ وَ سِعٌ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى‌‌كنند، همانند بذرى هستند كه هفت خوشه برويانَد كه در هر خوشه، يكصد دانه باشد و خداوند، آن را براى هر كس بخواهد [و شايستگى داشته باشد]، دو يا چند برابر مى‌‌كند و خدا وسيع و [به همه چيز]داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لِيَجْزِىَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّلِحَتِ مِن فَضْلِهِ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْكَفِرِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين براى آن است كه خداوند، كسانى را كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام داده اند، از فضلش پاداش دهد. او كافران را دوست نمى‌‌دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَوةِ وَ إِيتَآءِ الزَّكَوةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَرُ * لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُواْ وَ يَزِيدَهُم مِّن فَضْلِهِ وَ اللَّهُ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37 و 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مردانى كه نه تجارت و نه معامله‌‌اى، آنان را از ياد خدا و بر پا داشتن نماز و اداى زكات، غافل نمى‌‌كند، آنها از روزى مى‌‌ترسند كه در آن، دل‌‌ها و چشم‌‌ها زير و رو مى‌‌شود. [آنها به سراغ اين كارها مى‌‌روند] تا خداوند، آنان را به بهترين اعمالى كه انجام داده‌‌اند، پاداش دهد، و از فضل خود بر پاداششان بيفزايد و خداوند به هر كس بخواهد، بى حساب، روزى مى‌‌دهد [و از مواهب بى‌‌انتهاى خويش بهره‌‌مند مى‌‌سازد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ وَ يَزِيدُهُم مِّن فَضْلِهِ...».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و درخواست كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى نيك انجام داده‌‌اند، مى‌‌پذيرد و از فضل خود بر آنها مى‌‌افزايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أحسَنَ أحَدُكُم إسلامَهُ، فَكُلُّ حَسَنَةٍ يَعمَلُها تُكتَبُ لَهُ بِعَشرِ أمثالِها إلى سَبعِ مِئَةِ ضِعفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص24 ح42، صحيح مسلم، ج1 ص118 ح205، مسند ابن حنبل: ج3ص 199 ح8224 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج1 ص69 ح266.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه يكى از شما اسلامش را نيكو گردانَد، هر كار نيكى كه مى‌‌كند، ده تا هفتصد برابر برايش نوشته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: كُلُّ أعمالِ ابنِ آدَمَ بِعَشَرَةِ أضعافِها إلى سَبعِ مِئَةِ ضِعفٍ إلاَّ الصَّبرَ؛ فَإِنَّهُ لي وأَنَا أجزي بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص409 ح91 عن أنس، بحارالأنوار: ج96 ص252 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل فرمود: «همه اعمال آدمى ده تا هفتصد برابر پاداش داده مى‌‌شود، مگر شكيبايى؛ زيرا كه آن براى من است و من، پاداش آن را مى‌‌دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الذِّكرَ في سَبيلِ اللّهِ تَعالى يُضَعَّفُ فَوقَ النَّفَقَةِ بِسَبعِ مِئَةِ ضِعفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال يحيى في حديثه: بسبعمئة ألف ضعف المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص308 ح15613، المعجم الكبير: ج20 ص186 ح405، الدعاء للطبراني: ص 527 ح1886 كلّها عن سهل بن معاذ عن أبيه، كنزالعمّال: ج4 ص356 ح10879.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذكر گفتن در راه خداى متعال، هفتصد برابر انفاق، پاداش داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أنفَقَ نَفَقَةً فاضِلَةً في سَبيلِ اللّهِ فَبِسَبعِ مِئَةٍ، ومَن أنفَقَ عَلى نَفسِهِ وأَهلِهِ أو عادَ مَريضا أو مازَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِزتُ الشيء: عَزَلتُه وفَرَزتُه الصحاح: ج3 ص897 «فرز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أذىً، فَالحَسَنَةُ بِعَشرِ أمثالِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص414 ح1690، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص297 ح5153، السنن الكبرى: ج3 ص524 ح6542 كلّها عن عياض بن غُطيف نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص573 ح16978.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در راه خدا انفاق ارزشمندى كند، هفتصد برابر [پاداش گيرد]و هر كس خرجى خودش و خانواده‌‌اش را بدهد يا از بيمارى عيادت كند يا آنچه را مايه آزار و گزند است [مانند خار و خاشاك و سنگ و... از راه]كنار زند، ده برابر پاداش مى‌‌گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي مسعود الأنصاري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ بِناقَةٍ مَخطومَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعيرٌ مَخطوم: وهو أن يُوسم بخطّ من الأنف إلى أحد خدّيه لسان العرب: ج12 ص188 «خطم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هذِهِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَكَ بِها يَومَ القِيامَةِ سَبعُ مِئَةِ ناقَةٍ كُلُّها مَخطومَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1505 ح132، سنن النسائي: ج6 ص49، مسند ابن حنبل: ج6 ص72ح 17093 كلاهما نحوه، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص99 ح2449، كنزالعمّال: ج6 ص376 ح16131.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو مسعود انصارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى ناقه مهارزده‌‌اى را آورد و گفت: اين در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «روز قيامت، به ازاى اين ناقه، هفتصد ناقه به تو داده خواهد شد كه همگى مهار زده‌‌اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَعمالُ سِتَّةٌ وَالنّاسُ أربَعَةٌ: فَمُوجِبَتانِ، ومِثلٌ بِمِثلٍ، وحَسَنَةٌ بِعَشرِ أمثالِها، وحَسَنَةٌ بِسَبعِمِئَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَّا الموجِبَتانِ: فَمَن ماتَ لا يُشرِكُ بِاللّهِ شَيئا دَخَلَ الجَنَّةَ، ومَن ماتَ يُشرِكُ بِاللّهِ شَيئا دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا مِثلٌ بِمِثلٍ: فَمَن هَمَّ بِحَسَنَةٍ حَتّى يَشعُرُها قَلبُهُ ويَعلَمُهَا اللّهُ مِنهُ كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ، ومَن عَمِلَ سَيِّئَةً كُتِبَت عَلَيهِ سَيِّئَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَن عَمِلَ حَسَنَةً فَبِعَشرِ أمثالِها، ومَن أنفَقَ نَفَقَةً في سَبيلِ اللّهِ فَحَسَنَةٌ بِسَبعِمِئَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمَّا النّاسُ: فَمُوَسَّعٌ عَلَيهِ فِي الدُّنيا مَقتورٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قتر على عياله: ضيّق في النفقة المصباح المنير: ص490 «قتر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ فِي الآخِرَةِ، ومَقتورٌ عَلَيهِ فِي الدُّنيا مُوَسَّعٌ عَلَيهِ فِي الآخِرَةِ، ومَقتورٌ عَلَيهِ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ، ومُوَسَّعٌ عَلَيهِ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص484 ح18922، صحيح ابن حبان: ج14 ص45 ح6171، المعجمالاوسط: ج4 ص231 ح4059، المعجم الكبير: ج4 ص206 ح4151 كلّها عن خريم بن فاتك نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص378 ح16142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارها شش گونه‌‌اند و آدم‌‌ها چهارگونه: [اما كارها] دو تا ايجاب‌‌آور، [دو تا] يك به يك، [كارى] يك به ده، و [كارى] يك به هفتصد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا آن كارهاى ايجاب‌‌آور: هر كس بدون شريك قائل شدن براى خدا، از دنيا برود، به بهشت مى‌‌رود، و هر كس با شريك قائل شدن براى خدا، از دنيا برود، به دوزخ مى‌‌رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا يك به يك: هر كس قصد يك كار نيك كند، به طورى كه دلش از آن باخبر و خداوند از آن گاه شود، يك كار نيك برايش نوشته شود و هر كس يك كار بد انجام دهد، يك كار بد برايش نوشته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [گونه پنجم و ششم عمل:] هر كس يك كار نيك انجام دهد، ده برابر به حساب آيد، و هر كس در راه خدا انفاقى كند، يك حسنه‌‌اى است كه هفتصد حساب شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما [چهارگونه] مردمان: كسى كه در دنيا گشايشى به او داده‌‌اند و در آخرت در مضيقه است و كسى كه در دنيا در مضيقه است و در آخرت در گشايش و كسى هم هست كه در دنيا و آخرت در مضيقه است و ديگرى در دنيا و آخرت در گشايش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَعمالُ عِندَ اللّهِ سَبعَةٌ: عَمَلانِ موجِبانِ، وعَمَلانِ بِأَمثالِهِما، وعَمَلٌ بِعَشرِ أمثالِهِ، وعَمَلٌ بِسَبعِ مِئَةٍ، وعَمَلٌ لا يَعلَمُ ثَوابُهُ إلاَّ اللّهُ تَعالى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَّا المُوجِبَتانِ؛ مَن لَقِيَ اللّهَ يَعبُدُهُ مُخلِصا لا يُشرِكُ بِهِ شَيئا وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ، ومَن لَقِيَ اللّهَ قَد أشرَكَ بِهِ وَجَبَت لَهُ النّارُ، ومَن عَمِلَ سَيِّئَةً جُزِيَ بِمِثلِها، ومَن عَمِلَ حَسَنَةً جُزِيَ عَشرا، ومَن أنفَقَ مالَهُ في سَبيلِ اللّهِ ضُعِّفَ لَهُ نَفَقَتُهُ، الدِّرهَمُ بِسَبعِمِئَةٍ، وَالدّينارُ بِسَبعِمِئَةِ دينارٍ، الصِّيامُ للّه‌‌ تَعالى لا يَعلَمُ ثَوابَ عَمَلِهِ إلاَّ اللّهُ تَعالى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج3 ص298 ح3589 عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج6 ص379 ح16143.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارها نزد خداوند، هفت گونه‌‌اند: دو كار ايجاب‌‌آورنده، دو كار، يك برابر شمارند، كارى كه ده برابر به شمار مى‌‌آيد، كارى كه هفتصد برابر به شمار مى‌‌آيد، و كارى كه پاداش آن را كسى جز خداوند متعال نمى‌‌داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا آن دو ايجاب‌‌آور: هر كس خداى يگانه را بپرستد و چيزى را شريكش قرار ندهد و به ديدار او رود، بهشت برايش واجب مى‌‌شود و هر كس در حالى به ديدار او رود كه به او شرك ورزيده است، آتش دوزخ بر او واجب مى‌‌شود. [نوع ديگر:] هر كس يك بدى كند، به همان اندازه سزا مى‌‌بيند. [نوع پنجم:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوع چهارم در روايت نيامده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] هر كس يك كار نيك كند، ده برابر پاداش گيرد. [نوع ششم:] هر كس مال خود را در راه خدا انفاق كند، انفاقش چند برابر به حساب آيد: يك درهم، هفتصد برابر و يك دينار، هفتصد دينار؛ و [نوع هفتم:]روزه گرفتن براى خداوند متعال كه پاداش آن را كسى جز خداى تعالى نمى‌‌داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ الَّذي بِيَدِهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَالأَرضِ قَد أذِنَ لَكَ فِي الدُّعاءِ... ولَم يُؤيِسكَ مِنَ الرَّحمَةِ، بَل جَعَلَ نُزوعَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزع عن الشيء نزوعا: كَفَّ وأقلَعَ عنه المصباح المنير: ص600 «نزع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الذَّنبِ حَسَنَةً، وحَسَبَ سَيِّئَتَكَ واحِدَةً، وحَسَبَ حَسَنَتَكَ عَشرا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص75 نحوه، كشف المحجّة: ص227 عن عمرو بن أبي المقدام عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج93 ص301 ح38؛ كنزالعمّال: ج16 ص173 ح44215 نقلاً عن وكيع والعسكري في المواعظ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان! آن كه گنجينه‌‌هاى آسمان‌‌ها و زمين به دست اوست، به تو اجازه دعا داده است... و تو را از رحمت، نااميد نساخته است؛ بلكه دست برداشتنت را از گناه، حسنه قرار داده و هر گناه تو را يكى حساب كرده و هر كار نيك تو را ده برابر، حساب نموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... لكِنَّهُ سُبحانَهُ جَعَلَ حَقَّهُ عَلَى العِبادِ أن يُطيعوهُ، وجَعَلَ جَزاءَهُم عَلَيهِ مُضاعَفَةَ الثَّوابِ تَفَضُّلاً مِنهُ، وتَوَسُّعا بِما هُوَ مِنَ المَزيدِ أهلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 216، الكافي: ج8 ص353 ح550 عن جابر عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام نحوه،بحارالأنوار: ج41 ص152 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در خطبه‌‌اى ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ليكن خداى سبحان، حقّ خود بر بندگان را اين قرار داد كه اطاعتش كنند و پاداش آنان را بر اين اطاعت، از روى لطف خويش و از روى گشايشى كه خودش در خور آن افزايش است، چند برابر قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَن يُثمِرُ الحَسَنَةَ حَتّى يُنمِيَها، ويَتَجاوَزُ عَنِ السَّيِّئَةَ حَتّى يُعفِيَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَفْو: المَحوُ والإمحاء القاموس المحيط: ج4 ص364 «عفو».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجادية: ص181 الدعاء 46، المزار الكبير: ص458، مصباح المتهجد: ص369 ح500،جمال الأسبوع: ص262 عن المتوكل بن هارون عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم‌‌السلام؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج6 ص178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام ـ در دعا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن كه كار نيك را به ثمر مى‌‌رساند، چنان كه آن را رشد مى‌‌دهد! اى آن كه از بدى درمى‌‌گذرد، چندان كه آن را محو مى‌‌كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَن يَجتَبي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجْتَبَاهُ: أي اختارَهُ واصطَفاهُ النهاية: ج1 ص238 «جبا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَغيرَ ما يُتحَفُ بِهِ، ويَشكُرُ يَسيرَ ما يُعمَلُ لَهُ، ويا مَن يَشكُرُ عَلَى القَليلِ ويُجازي بِالجَليلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص181 الدعاء 46، مصباح المتهجد: ص369 ح500، المزار الكبير: ص457وفيهما «بالجزيل» بدل «بالجليل»، المصباح للكفعمي: ص572.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام ـ در دعا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن كه كار كوچكى را كه به درگاهش هديه مى‌‌شود، برمى گزيند و كار اندكى را كه براى او عمل مى‌‌شود، پاداش مى‌‌دهد! اى آن كه از كار اندك هم قدردانى مى‌‌كند و پاداش فراوان مى‌‌دهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَن عَوَّدَ عِبادَهُ قَبولَ الإِنابَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنابَ إلى اللّه‌‌: أي أقبَلَ وتَابَ الصحاح: ج1 ص229 «نوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويا مَنِ استَصلَحَ فاسِدَهُم بِالتَّوبَةِ، ويا مَن رَضِيَ مِن فِعلِهِم بِاليَسيرِ، ويا مَن كافى قَليلَهُم بِالكَثيرِ، ويا مَن ضَمِنَ لَهُم إجابَةَ الدُّعاءِ، ويا مَن وَعَدَهُم عَلى نَفسِهِ بِتَفَضُّلِهِ حُسنَ الجَزاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجادية: ص54 الدعاء 12، المصباح للكفعمي: ص506.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام ـ در دعا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسى كه بندگانش را به قبول توبه و انابه عادت داده‌‌اى اى كسى كه تباهكارشان را از راه توبه به اصلاح كشانده‌‌اى! اى كسى كه از كردار آنان به اندك، رضايت داده‌‌اى! اى كسى كه اندك [كار نيك] آنان را پاداش بسيار مى‌‌دهى! اى كسى كه براى آنان اجابت دعا را ضمانت كرده‌‌اى اى كسى كه از سر نعمت بخشى خود پاداش نيك دادن به آنان را بر خود واجب ساخته‌‌اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمران بن أعين ـ في سُؤالِهِ لِلإِمامِ الباقِرِ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهَل لِلمُؤمِنِ فَضلٌ عَلَى المُسلِمِ في شَيءٍ مِنَ الفَضائِلِ والأَحكامِ وَالحُدودِ وغَيرِ ذلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا، هُما يَجرِيانِ في ذلِكَ مَجرى واحِدٍ، ولكِن لِلمُؤمِنِ فَضلٌ عَلَى المُسلِمِ في أعمالِهِما وما يَتَقَرَّبانِ بِهِ إلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ألَيسَ اللّهُ عز و جل يَقولُ: «مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 160.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وزَعَمتَ أنَّهُم مُجتَمِعونَ عَلَى الصَّلاةِ وَالزَّكاةِ وَالصَّومِ وَالحَجِّ مَعَ المُؤمِنِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ألَيسَ قَد قالَ اللّهُ عز و جل: «فَيُضَعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 245.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَالمُؤمِنونَ هُمُ الَّذينَ يُضاعِفُ اللّهُ عز و جل لَهُم حَسَناتِهِم لِكُلِّ حَسَنَةٍ سَبعونَ ضِعفا، فَهذا فَضلُ المُؤمِنِ ويَزيدُهُ اللّهُ في حَسَناتِهِ عَلى قَدرِ صِحَّةِ إيمانِهِ أضعافا كَثيرَةً، ويَفعَلُ اللّهُ بِالمُؤمِنينَ ما يَشاءُ مِنَ الخَيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص26 ح5، تفسير العيّاشي: ج1 ص146 ح479 نحوه، بحارالأنوار: ج68 ص283ح 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حُمران بن اَعيَن، در سؤالش از امام باقر عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس آيا مؤمن، در چيزى از فضائل و احكام و حدود و غير اينها، امتيازى بر مسلمان دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه. هر دو از اين جهت، يكسان‌‌اند؛ امّا در اعمالشان و در كارهايى كه با آنها به خداوند عز و جل تقرّب مى‌‌جويند، مؤمن بر مسلمان، برترى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آيا نه اين است كه خداوند عز و جل مى‌‌فرمايد: «هر كس يك نيكى بياورد، ده برابر آن پاداش دارد»، در صورتى كه شما فرمودى آنان در نماز و زكات و روزه و حج، با مؤمن يك حكم دارند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا نه اين است كه خداوند عز و جل فرموده است: «خدا براى او چندين برابر بيشتر مى‌‌كند»؟ پس مؤمنان‌‌اند كه خداوند عز و جل نيكى‌‌هايشان را چند برابر مى‌‌سازد؛ هر نيكى را هفتاد برابر. اين است برترىِ مؤمن [بر مسلمان] و خدا به اندازه درستىِ ايمانش، چندين برابر بر نيكى‌‌هايش مى‌‌افزايد. خداوند نسبت به مؤمنان، هر نيكى‌‌اى كه بخواهد، مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن نَوَى الصَّومَ ثُمَّ دَخَلَ عَلى أخيهِ فَسَأَلَهُ أن يُفطِرَ عِندَهُ فَليُفطِر، وَليُدخِل عَلَيهِ السُّرورَ، فَإِنَّهُ يُحتَسَبُ لَهُ بِذلِكَ اليَومِ عَشَرَةُ أيّامٍ، وهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص150 ح2 عن نجم بن حطيم، تفسير العيّاشي: ج1 ص386 ح138 عن محمّد بنحكيم، بحارالأنوار: ج97 ص126 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس نيّت روزه كند، سپس نزد برادر دينى‌‌اش برود و او از وى بخواهد كه پيش او غذا بخورد، غذا بخورد و او را شادمان سازد؛ زيرا با اين كار، آن روزه، ده روز براى او حساب مى‌‌شود و اين، همان سخن خداوند است كه فرمود: «هر كس كار نيكى آوَرَد، ده برابر پاداش دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا اُنزِلَت هذِهِ الآيَةُ عَلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِّنْهَا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 89.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: اللّهُمَّ زِدني، فَأَنزَلَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: «مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا»، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: اللّهُمَّ زِدني، فَأَنزَلَ اللّهُ عز و جل عَلَيهِ: «مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً»، فَعَلِمَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّ الكَثيرَ مِنَ اللّهِ عز و جل لا يُحصى ولَيسَ لَهُ مُنتَهى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص398 ح54، الأربعون حديثا للشهيد الأوّل: ص67 كلاهما عن أبي أيّوب الخزّاز،بحارالأنوار: ج71 ص246 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون اين آيه: «هر كس نيكى كند، پاداش او بهتر از آن نيكى است» بر پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نازل شد، پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفت: «خدايا، بيفزاى!». خداوند، اين آيه را فرستاد: «هر كس كار نيكى آوَرَد، ده برابر پاداش دارد». پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفت: «خدايا، بيفزاى!». خداوند، اين آيه را فرستاد: «كيست كه به خداوند، قرض دهد، قرضى نيكو، تا خداوند هم پاداش او را چند برابر بيشتر و بسيار كند؟». پس پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله دانست كه «بسيارِ» خداوند، بى‌‌شمار و بى‌‌پايان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَمِلَ مِنكُم حَسَنَةً كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ بِها عِشرينَ حَسَنَةً، ويُضاعِفُ اللّهُ عز و جل حَسَناتِ المُؤمِنِ مِنكُم إذا أحسَنَ أعمالَهُ، ودانَ بِالتَّقِيَّةِ عَلى دينِهِ وإمامِهِ ونَفسِهِ، وأَمسَكَ مِن لِسانِهِ؛ أضعافا مُضاعَفَةً، إنَّ اللّهَ عز و جل كَريمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص334 ح2، كمال الدين: ص646 ح7 كلاهما عن عمّار الساباطي، بحارالأنوار: ج 52 ص127 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از شما يك كار نيك كند، خداوند عز و جل، به ازاى آن برايش بيست حسنه مى‌‌نويسد و خداوند عز و جل، كارهاى نيك مؤمنِ از شما را، آن گاه كه كارهايش را خوب انجام دهد و نسبت به دين خود و پيشوايش و جانش، با تقيّه كردن ديندارى كند و زبان خويش را نگه بدارد، چندين و چند برابر مى‌‌كند. چرا كه خداوند عز و جل، كريم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أحسَنَ العَبدُ المُؤمِنُ ضاعَفَ اللّهُ لَهُ عَمَلَهُ بِكُلِّ حَسَنَةٍ سَبعَمِئَةِ ضِعفٍ، وذلِكَ قَولُ اِللّه‌‌ عز و جل: «وَاللَّهُ يُضَعِفُ لِمَن يَشَاءُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص201 ح1، الأمالي للطوسي: ص224 ح388 كلاهما عن أبي محمّد الوابشي،المؤمن: ص29 ح53، المحاسن: ج1 ص396 ح887 عن عمر بن يزيد نحوه، بحارالأنوار: ج74 ص412 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه بنده مؤمن، كار نيك انجام دهد، خداوند، كار او را چند برابر مى‌‌گردانَد: هر كار نيكى را هفتصد برابر، و اين، سخن خداوند متعال است كه: «خدا براى هر كه بخواهد، چند برابر مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ذَكَرَ اللّهَ كُتِبَت لَهُ عَشرُ حَسَناتٍ، ومَن ذَكَرَ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كُتِبَت لَهُ عَشرُ حَسَناتٍ؛ لِأَنَّ اللّهَ تَعالى قَرَنَ رَسولَهُ بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص579 ح7 عن عبدالحميد، بحارالأنوار: ج94 ص54 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه ياد خدا كند، ده نيكى برايش نوشته مى‌‌شود و هر كه ياد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كند، ده نيكى برايش نوشته مى‌‌شود؛ چرا كه خداى متعال پيامبرش را در كنار خودش قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُدعُ بِهذَا الدُّعاءِ في شَهرِ رَمَضانَ:... يا عَظيمُ أنتَ الَّذي تَمُنُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنَّ وامتنَّ علَيهِ: أنعم عليه المصباح المنير: ص581 «منن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالعَظيمِ، وتَدفَعُ كُلَّ مُحذورٍ، وتُعطي كُلَّ جَزيلٍ، وتُضاعِفُ مِنَ الحَسَناتِ بِالقَليلِ وَالكَثيرِ، وتَفعَلُ ما تَشاءُ يا قَديرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص72 ح3، تهذيب الأحكام: ج3 ص107 ح266 كلاهما عن علي بن رئاب، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص103 ح1848، بحارالأنوار: ج97 ص341 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين دعا را در ماه رمضان بخوان: «... اى خداى بزرگ! تو آنى كه نعمت بزرگ، ارزانى مى‌‌دارى و هر خطرى را دفع مى‌‌كنى و هر پاداشى را به وفور، عطا مى‌‌كنى و كارهاى نيك، كم يا زيادش را اجر چند برابر مى‌‌دهى و آنچه بخواهى، انجام مى‌‌دهى، اى توانا!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جزاء-السيئة-مثلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: جَزاءُ السَّيِّئَةِ مِثلَها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: سزاى بدى، به اندازه آن است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ كَسَبُواْ السَّئِّاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةِم بِمِثْلِهَا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امّا كسانى كه مرتكب گناهان شدند، جزاى بدى به مقدار آن دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِّنْهَا وَ مَن جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُواْ السَّئِّاتِ إِلاَّ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسى كه كار نيكى انجام دهد، براى او پاداشى بهتر از آن است و به كسانى كه كارهاى بد انجام دهند، مجازات بدكاران جز [به مقدار] اعمالشان نخواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلاَ يُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا وَ مَنْ عَمِلَ صَلِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُوْلَلءِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كس بدى كند، جز به مانند آن كيفر داده نمى‌‌شود؛ ولى هر كس كار شايسته‌‌اى انجام دهد، خواه مرد يا زن، در حالى كه مؤمن باشد، آنها وارد بهشت مى‌‌شوند و در آن، روزى بى حسابى به آنها داده خواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَالْيَوْمَ لاَ تُظْلَمُ نَفْسٌ شَئْا وَ لاَ تُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 54 وراجع النمل: 90 والصافّات: 39 والجاثية: 28 والطور: 16 والتحريم: 7 وسبأ: 33والأنعام: 160.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[و به آنها گفته مى‌‌شود:] امروز به هيچ كس ذرّه‌‌اى ستم نمى‌‌شود و جز آنچه را عمل مى‌‌كرديد، جزا داده نمى‌‌شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في حَديثِ المِعراجِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَناداني مُنادٍ:... مَن هَمَّ مِن اُمَّتِكَ بِسَيِّئَةٍ فَعَمِلَها كَتَبتُ عَلَيهِ واحِدَةً، وإن لَم يَعمَلها لَم أكتُب عَلَيهِ شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص12 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج82 ص257ح 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در حديث معراج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس ندادهنده‌‌اى مرا ندا داد: «... هر كس از امّت تو آهنگ گناهى كند و آن را انجام دهد، يك گناه برايش مى‌‌نويسم و اگر انجامش ندهد، گناهى براى او نمى‌‌نويسم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ سَيِّئَةٍ يَعمَلُها تُكتَبُ لَهُ بِمِثلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص24 ح42، صحيح مسلم: ج1 ص118 ح205، مسند ابن حنبل: ج3ص 199 ح8224 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج1 ص69 ح266.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه يكى از شما يك كار بد انجام دهد، برايش تنها به همان اندازه نوشته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ كَتَبَ الحَسَناتِ وَالسَّيِّئاتِ ثُمَّ بَيَّنَ ذلِكَ؛ فَمَن هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَم يَعمَلها كَتَبَهَا اللّهُ لَهُ عِندَهُ حَسَنَةً كامِلَةً، فَإِن هُوَ هَمَّ بِها وعَمِلَها كَتَبَهَا اللّهُ لَهُ عِندَهُ عَشرَ حَسَناتٍ إلى سَبعِمِئَةِ ضِعفٍ إلى أضعافٍ كَثيرَةٍ، ومَن هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَم يَعمَلها كَتَبَهَا اللّهُ لَهُ عِندَهُ حَسَنَةً كامِلَةً، فَإِن هُوَ هَمَّ بِها فَعَمِلَها كَتَبَهَا اللّهُ لَهُ سَيِّئَةً واحِدَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2381 ح6126، صحيح مسلم: ج1 ص118 ح207، مسند ابن حنبل: ج 1 ص772 ح3402 كلّها عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج4 ص218 ح10240.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، نيكى‌‌ها و بدى‌‌ها را نوشت، سپس آنها را بيان فرمود. پس هر كس آهنگ يك نيك كند، ولى آن را انجام ندهد، خداوند، آن را نزد خود برايش يك كار نيك كامل مى‌‌نويسد و اگر آهنگ كار نيكى كند و آن را انجام بدهد، خداوند، آن را نزد خويش، ده كار نيك تا هفتصد برابر و [حتّى]بيشتر مى‌‌نويسد. و هر كس آهنگ كار بدى كند، ولى آن را انجام ندهد، خداوند، آن را نزد خويش يك كار نيك كامل براى او مى‌‌نويسد و اگر آهنگ كار بدى كند و آن را انجام بدهد، خداوند، آن را براى او تنها يك كار بد مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص338 (جزاء الحسنة خير منها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص339 (پاداش كار نيك بهتر از آن كار داده مى‌‌شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جزاء-ترك-السيئة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: جَزاءُ تَركِ السَّيِّئَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: پاداش بدى نكردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-كتابة-الحسنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 1: كِتابَةُ الحَسَنَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 1: نوشتن كار نيك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن هَمَّ بِذَنبٍ ثُمَّ تَرَكَهُ، كانَت لَهُ حَسَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص235 ح369، الفردوس: ج3 ص531 ح5659 كلاهما عن عبداللّه‌‌ بن عمرو، كنزالعمّال: ج4 ص235 ح10318.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس آهنگ گناهى كند، امّا آن را انجام ندهد، برايش يك كار نيك نوشته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَتِ المَلائِكَةُ: رَبِّ! ذلِكَ عَبدُكَ يُريدُ أن يَعمَلَ سَيِّئَةً ـ وهُوَ أبصَرَ بِهِ ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُرقُبوهُ؛ فَإِن عَمِلَها فَاكتُبوها لَهُ بِمِثلِها، وإن تَرَكَها فَاكتُبوها لَهُ حَسَنَةً، إنَّما تَرَكَها مِن جَرّايَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جرّاي: هو بفتح الجيم وتشديد الراء وبالمدّ والقصر لغتان، معناه من أجلي شرح النووي على صحيح مسلم: ج2 ص148.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص118 ح205، مسند ابن حنبل: ج3 ص199 ح8226، فتح الباري: ج11 ص324 ح6491 وفيه صدره وكلها عن ابي هريرة، كنزالعمّال: ج4 ص241 ح10346.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرشتگان مى‌‌گويند: خداوندا! اين بنده تو مى‌‌خواهد گناهى انجام دهد، البته خداوند، خود، به او بيناتر است. خدا مى‌‌فرمايد: «مراقب او باشيد. اگر انجامش داد، آن را برايش به همان اندازه بنويسيد و اگر انجام نداد، آن را برايش يك كار نيك بنويسيد؛ چون در حقيقت، به سبب من انجامش نداده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ الَّذي بِيَدِهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَالأَرضِ، قَد أذِنَ لَكَ فِي الدُّعاءِ وتَكَفَّلَ لَكَ بِالإِجابَةِ... بَل جَعَلَ نُزوعَكَ عَنِ الذَّنبِ حَسَنَةً، وحَسَبَ سَيِّئَتَكَ واحِدَةً، وحَسَبَ حَسَنَتَكَ عَشرا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص75 نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص223 ح2؛ كنزالعمّال: ج 16 ص173 ح44215 نقلاً عن وكيع والعسكري في المواعظ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان آن كسى كه گنجينه‌‌هاى آسمان‌‌ها و زمين در دست اوست، به تو اجازه دعا كردن داده و اجابت نمودن آن را ضمانت كرده است؛ بلكه دست برداشتنت را از گناه، حسنه قرار داده و هر گناه تو را يكى حساب كرده و هر حسنه تو را ده برابر، حساب نموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُتَّقِي المَعصِيَةِ كَفاعِلِ البِرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم ح9790، عيون الحكم والمواعظ: ص489 ح9061 وفيه «كعامل» بدل «كفاعل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه از گناه دورى كند، چنان است كه كار نيك انجام داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-عبادة-سارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 2: عِبادَةٌ سارَّةٌ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 2: عبادت شاد كننده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أعرَضَ عَن مُحَرَّمٍ، أبدَلَهُ اللّهُ بِعِبادَةٍ تَسُرُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص182 ح306 عن أبي قلابة، بحارالأنوار: ج69 ص382 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه از كار حرامى روى گردانَد، خداوند به جاى آن، عبادتى شاد كننده، عطايش مى‌‌فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-حلاوة-الإيمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 3: حَلاوَةُ الإِيمانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 3: شيرينى ايمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صابِروا أنفُسَكُم عَلى فِعلِ الطّاعاتِ، وصونوها عَن دَنَسِ السَّيِّئاتِ، تَجِدوا حَلاوَةَ الإِيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح5891، عيون الحكم والمواعظ: ص305 ح5426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نفس‌‌هاى خود را در انجام طاعات، شكيبا داريد و آنها را از پليدىِ گناهان حفظ كنيد تا شيرينى ايمان را بچشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-غفران-السيئات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 4: غُفرانُ السَّيِّئاتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 4: آمرزش بدى‌‌ها و گناهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يُحَدِّثُ حَديثا لَو لَم أسمَعهُ إلاّ مَرَّةً أو مَرَّتَينِ حَتّى عَدَّ سَبعَ مَرّاتٍ، ولكِنّي سَمِعتُهُ أكثَرَ مِن ذلِكَ، سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: كانَ الكِفلُ مِن بَني إسرائيلَ لا يَتَوَرَّعُ مِن ذَنبٍ عَمِلَهُ، فَأَتَتهُ امرَأَةٌ فَأَعطاها سِتّينَ دينارا عَلى أن يَطَأَها، فَلَمّا قَعَدَ مِنها مَقعَدَ الرَّجُلِ مِنِ امرَأَتِهِ اُرعِدَت وبَكَت، فَقالَ: ما يُبكيكِ، أأكرَهتُكِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: لا، ولكِنَّهُ عَمَلٌ ما عَمِلتُهُ قَطُّ، ما حَمَلَني عَلَيهِ إلاَّ الحاجَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: تَفعَلينَ أنتِ هذا وما فَعَلتِهِ؟ اِذهَبي فَهِيَ لَكِ، وقالَ: وَاللّهِ لا أعصِي اللّهَ بَعدَها أبَدا. فَماتَ مِن لَيلَتِهِ، فَأَصبَحَ مَكتوبا عَلى بابِهِ: إنَّ اللّهَ قَد غَفَرَ لِلكِفلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص657 ح2496، مسند إبن حنبل: ج2 ص248 ح4747، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص283 ح7651 كلاهما نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص242 ح10348.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله حديثى شنيدم كه اگر آن را فقط يك بار يا دو بار ـ تا هفت بار شمرد ـ شنيده بودم [برايتان نمى‌‌گفتم]، ـ امّا بيشتر از اينها شنيدم. از ايشان شنيدم كه مى‌‌فرمود: كِفْلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِفْل، نام مردى از بنى‌‌اسرائيل بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى اسرائيل (يهود) از هيچ گناهى خوددارى نمى‌‌كرد و انجامش مى‌‌داد. [روزى] زنى [براى طلب حاجت]نزدش آمد و به او شصت دينار داد، به اين شرط كه با وى زنا كند. چون ميان دو پاى او نشست، زن به خود لرزيد و گريست. كِفْل گفت: چرا گريه مى‌‌كنى؟ آيا به زور وادارت كردم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن گفت: نه؛ ولى من هرگز چنين كارى نكرده‌‌ام. نياز، مرا به اين كار، وا داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِفْل گفت: تو تا به حال، اين كارى را كه مى‌‌كنى، نكرده‌‌اى؟ برخيز برو، دينارها هم مال خودت باشد. سپس افزود: به خدا سوگند كه از اين پس، هرگز گناه نمى‌‌كنم. او همان شب مُرد. صبح بر درِ خانه‌‌اش نوشته شده بود: «خدا، كِفل را آمرزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن خَلا بِذَنبٍ فَراقَبَ اللّهَ تَعالى ذِكرُهُ فيهِ وَاستَحيا مِنَ الحَفَظَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَفَظَةُ: الملائكة الذين يكتبون أعمال بني آدم مجمع البحرين: ج1 ص428 «حفظ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، غَفَرَ اللّهُ عز و جل لَهُ جَميعَ ذُنوبِهِ وإن كانَت مِثلَ ذُنوبِ الثَّقَلَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص411 ح5895 عن علي بن غراب، وسائل الشيعة: ج11ص 173 ح20330.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در خلوت [فرصت] گناهى برايش پيش آيد، امّا خداى متعال را در نظر آورد و از فرشتگان نگهبان [خود] شرم كند، خداى عز و جل همه گناهان او را بيامرزد، اگر چه به اندازه گناهان جنّ و انس باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-تضاعف-الحسنات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 5: تَضاعُفُ الحَسَناتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ دو چندان شدن كارهاى نيك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَهِّروا قُلوبَكُم مِن دَرَنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّرَنْ: الوَسَخ النهاية: ج2 ص115 «درن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّيِّئاتِ، تُضاعَف لَكُمُ الحَسَناتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح6021، عيون الحكم والمواعظ: ص318 ح5561.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل هاى خود را از چرك گناهان پاك كنيد تا كارهاى نيك شما دو چندان شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-ترفيع-الدرجات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 6: تَرفيعُ الدَّرَجاتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 6: بالا رفتن درجات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَرَّهُ أن يَسبِقَ الدّائِبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَأَبَ: جَدَّ وتَعِبَ فهو دائب الصحاح: ج1 ص123 «دأب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُجتَهِدَ، فَليَكُفَّ عَنِ الذُّنوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج4 ص469 ح4929، الزهد لابن المبارك: ص22 ح67، المطالب العالية: ج3ص 199 ح3248، حلية الأولياء: ج10 ص400 الرقم 692، تاريخ أصبهان: ج2 ص82 ح1155 كلّها عن عائشة، كنزالعمّال: ج4 ص218 ح10236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس دوست دارد كه از كوشنده پُرتلاش [در عمل و عبادت] پيشى بگيرد، از گناهان، خوددارى ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّكَ إنِ اجتَنَبتَ السَّيِّئاتِ، نِلتَ رَفيعَ الدَّرَجاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح3804، عيون الحكم والمواعظ: ص172 ح3591.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو اگر از بدى‌‌ها [و گناهان] دورى كنى، به درجات بالا نائل آيى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-سهولة-الموت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 7: سُهولَةُ المَوتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 7: آسان شدن مرگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ لِرُجلٍ يوصيهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقلِل مِنَ الذُّنوبِ، يَسهُل عَلَيكَ المَوتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص224، أعلام الدين: ص344 ح37 عن أبي ذرّ، بحارالأنوار: ج77 ص187ح10&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در سفارش به مردى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از گناهان بكاه، تا مرگ بر تو آسان گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-دخول-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 8: دُخولُ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 8: وارد شدن به بهشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَيلُ الجَنَّةِ بِالتَّنَزُّهِ عَنِ المَآثِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح9953.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيدن به بهشت، در گِرو دورى گزيدن از گناهان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9-خير-الدنيا-والآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 9: خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9 ـ 9: خير دنيا و آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما تَرَكَ عَبدٌ شَيئا للّه‌‌ لا يَترُكُهُ إلاّ لَهُ، إلاّ عَوَّضَهُ اللّهُ مِنهُ ما هُوَ خَيرٌ لَهُ في دينِهِ ودُنياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج2 ص196 ح178، تاريخ دمشق: ج10 ص374 ح2588 وفيه «أمرا» بدل «شيئا»، الفردوس: ج4 ص66 ح6206 كلّها عن عبداللّه‌‌ بن عمر، كنزالعمّال: ج3 ص428 ح7287.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده‌‌اى براى خدا چيزى را ترك نكرد، مگر آن كه خداوند، چيزى را كه براى دين و دنياى او بهتر از آن است، به او عوض داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سنة-الله-في-جزاء-المحسنين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: سُنَّةُ اللّهِ في جَزاءِ المُحسِنينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: روش خداوند در پاداش دادن به نيكوكاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سَلَمٌ عَلَى نُوحٍ فِى الْعَلَمِينَ * إِنَّا كَذَ لِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: 79 و 80. وراجع الصافّات: 105 و 110 و 121 و 131.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سلام بر نوح در ميان جهانيان باد! ما اين گونه نيكوكاران را پاداش مى‌‌دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَهُم مَّا يَشَاءُونَ عِندَ رَبِّهِمْ ذَ لِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ * لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِى عَمِلُواْ وَ يَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ الَّذِى كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 34 و 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آنچه بخواهند نزد پروردگارشان براى آنان موجود است و اين است جزاى نيكوكاران تا خداوند بدترين اعمالى را كه انجام داده‌‌اند [در سايه ايمان و صداقت آنها] بيامرزد و آنها را به بهترين اعمالى كه انجام مى‌‌دادند، پاداش دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كُلُواْ وَ اشْرَبُواْ هَنِئام بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ * إِنَّا كَذَ لِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المرسلات: 43 و 44 وراجع الصافّات: 105 والقصص: 14 ويوسف: 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بخوريد و بنوشيد گوارا. اينها در برابر اعمالى است كه انجام مى‌‌داديد. ما اين گونه به نيكوكاران پاداش مى‌‌دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَأَثَبَهُمُ اللَّهُ بِمَا قَالُواْ جَنَّتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ خَلِدِينَ فِيهَا وَذٰلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند براى اين سخن، به آنها باغ‌‌هايى از بهشت پاداش داد كه از زير درختانش، نهرها جارى است، جاودانه در آن خواهند ماند و اين است جزاى نيكوكاران!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لِلَّهِ مَا فِى السَّمَوَ تِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ لِيَجْزِىَ الَّذِينَ أَسَٔواْ بِمَا عَمِلُواْ وَ يَجْزِىَ الَّذِينَ أَحْسَنُواْ بِالْحُسْنَى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجم: 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى خداست آنچه در آسمان‌‌ها و آنچه در زمين است تا بدكاران را به كيفر كارهاى بدشان برساند و نيكوكاران را در برابر اعمال نيكشان، پاداش دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَتِ إِنَّا لاَ نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلاً * أُوْلٰئكَ لَهُمْ جَنَّتُ عَدْنٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهِمُ الْأَنْهَرُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَ يَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِّن سُندُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُّتَّكِٔينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 30 و 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مسلّماً كسانى كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته انجام دادند، ما پاداش نيكوكاران را ضايع نخواهيم كرد. آنها كسانى هستند كه بهشت جاودان براى آنان است. باغ‌‌هايى از بهشت كه نهرها از زير درختان و قصرهايش جارى است. در آن جا با دستبندهايى از طلا، آراسته مى‌‌شوند و لباس‌‌هايى [فاخر] به رنگ سبز، از حرير نازك و ضخيم، در بر مى‌‌كنند، در حالى كه بر تخت‌‌ها تكيه كرده اند. چه پاداش خوبى و چه جمع نيكويى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْاْ مَاذَا أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُواْ خَيْرًا لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ فِى هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَ لَدَارُ الاْخِرَةِ خَيْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ * جَنَّتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ كَذٰلِكَ يَجْزِى اللَّهُ الْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 30 و 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[ولى هنگامى كه] به پرهيزگاران گفته مى‌‌شد: «پروردگار شما چه چيز نازل كرده است؟»، مى‌‌گفتند: «خير [و سعادت]». [آرى.]براى كسانى كه نيكى كردند، در اين دنيا، نيكى است و سراى آخرت، از آن هم بهتر است، و چه خوب است سراى پرهيزگاران! باغ‌‌هايى از بهشت جاويدان است كه همگى وارد آن مى‌‌شوند. نهرها از زير درختانش مى‌‌گذرد. هر چه بخواهند در آن‌‌جا هست. خداوند، پرهيزگاران را چنين پاداش مى‌‌دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّلِحَتِ وَأَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَءَاتَوُاْ الزَّكَوةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 277.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه ايمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند و نماز را بر پا داشتند و زكات را پرداختند، اجرشان نزد پروردگارشان است و نه ترسى بر آنهاست و نه غمگين مى‌‌شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ يُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّلِحَتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا حَسَنًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مؤمنانى را كه كارهاى شايسته انجام مى‌‌دهند، بشارت دهد كه پاداش نيكويى براى آنهاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ الَّذِينَ هَادُواْ وَ النَّصَرَى وَ الصّٰبِئينَ مَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الاْخِرِ وَ عَمِلَ صَلِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لاَ هُمْ يَحْزَنُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 62 وراجع المائدة: 69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه ايمان آورده‌‌اند و كسانى كه به آيين يهود گرويدند و نصارا و صابئان (پيروان يحيى) هر گاه به خدا و روز رستاخيز ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند، پاداششان نزد پروردگارشان مسلّم است و هيچ گونه ترس و اندوهى براى آنها نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِن تَكُ حَسَنَةً يُضَعِفْهَا وَيُؤْتِ مِن لَّدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 40 وراجع الآية 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند [حتّى] به اندازه سنگينى ذرّه‌‌اى ستم نمى‌‌كند و اگر كار نيكى باشد، آن را دو چندان مى‌‌سازد و از نزد خود، پاداش عظيمى [در برابر آن] مى‌‌دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحسَنَ العَمَلَ، حَسُنَت لَهُ المُكافَأَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح8343، عيون الحكم والمواعظ: ص447 ح7910.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه كار نيك كند، پاداش نيك مى‌‌يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ لَيَمُنُّ عَلى عَبدِهِ المُؤمِنِ يَومَ القِيامَةِ ويُدنيهِ مِن كَرامَتِهِ، ثُمَّ يُعَرِّفُهُ ما أنعَمَ بِهِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ اللّهُ تَعالى: ألَم تَدعُني يَومَ كَذا فَأَعطَيتُكَ مَسأَلَتَكَ؟ ألَم تَستَغِثني في يَومِ كَذا وكَذا فَكَشَفتُ ضُرَّكَ ورَحِمتُ صَوتَكَ؟ ألَم تَسأَلني مالاً فَمَلَّكتُكَ؟ ألَم تَستَخدِمني فَأَخدَمتُكَ؟ ألَم تَسأَلني أن اُزَوِّجَكَ فُلانَةَ فَزَوَّجتُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَقولُ العَبدُ: بَلى يا رَبِّ، قَد أعطَيتَني كُلَّ ما كُنتُ سَأَلتُكَ، وقَد كُنتُ أسأَ لُكَ الجَنَّةَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَقولُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: لَكَ ما سَأَلتَنيهِ، هذِهِ الجَنَّةُ لَكَ مُباحَةٌ، أرَضيتَ مِنّي؟ فَيَقولُ المُؤمِنُ: نَعَم يا رَبِّ قَد رَضيتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَقولُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: إنّي كُنتُ أرضى أعمالَكَ، وكُنتُ أرضى لَكَ حُسنَ الجَزاءِ، وإنَّ أفضَلَ جَزائِكَ عِندي أن اُسكِنَكَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص166 ح246 عن عليّ بن رئاب، تفسير القمّي: ج2 ص259 عن ابنعيينه نحوه، بحارالأنوار: ج7 ص289 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در روز قيامت، بنده مؤمنش را مى‌‌نوازد و او را به كرامت خود، نزديك مى‌‌كند. سپس خوبى‌‌هايى را كه [در دنيا] به او كرده است، به وى يادآور مى‌‌شود. مى‌‌فرمايد: «آيا در فلان روز مرا نخواندى و من، خواسته‌‌ات را برآوردم؟ آيا در فلان و بهمان روز، از من كمك نطلبيدى و من، گرفتارى‌‌ات را برطرف ساختم و به ناله‌‌ات رحم كردم؟ آيا از من مالى نخواستى و من به تو دادم؟ آيا از من، خدمتكارى نخواستى و من خدمتكارى در اختيارت گذاشتم؟ آيا از من نخواستى كه فلانى را به همسرى تو در آورم و من به همسرى‌‌ات درآوردم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده مى‌‌گويد: چرا، اى پروردگار من! هرچه از تو خواستم، به من دادى. بهشت را هم از تو خواسته بودم! خداى ـ تبارك و تعالى ـ مى‌‌فرمايد: «آن را هم به تو مى‌‌دهم. اين بهشت بر تو روا باد! آيا از من راضى شدى؟». مؤمن مى‌‌گويد: آرى، اى پروردگار من! راضى شدم. خداى ـ تبارك و تعالى ـ مى‌‌فرمايد: «من از اعمال تو راضى بودم و جزاى نيك برايت مى‌‌پسنديدم و برترين جزاى تو نزد من، اين است كه تو را در بهشت، سكونت مى‌‌دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص338 (جزاء الحسنة خير منها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص339 (پاداش كار نيك بهتر از آن كار داده مى‌‌شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سنة-الله-في-جزاء-المجرمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: سُنَّةُ اللّهِ في جَزاءِ المُجرِمينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: روش خدا در سزا دادن به مجرمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِن قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُواْ وَ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَتِ وَ مَا كَانُواْ لِيُؤْمِنُواْ كَذٰلِكَ نَجْزِى الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما امّت‌‌هاى پيش از شما را، هنگامى كه ظلم كردند، هلاك نموديم، در حالى كه پيامبرانشان، دلايل روشن براى آنها آوردند؛ ولى آنها ايمان نياوردند. اين گونه گروه مجرمان را كيفر مى‌‌دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِٔايَتِنَا وَاسْتَكْبَرُواْ عَنْهَا لاَ تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَلاَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِى سَمِّ الْخِيَاطِ وَكَذَ لِكَ نَجْزِى الْمُجْرِمِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه آيات ما را تكذيب كردند و در برابر آن تكبّر ورزيدند، [هرگز] درهاى آسمان به رويشان گشوده نمى‌‌شود و [هيچ گاه] داخل بهشت نخواهند شد، مگر اين كه شتر از سوراخ سوزن بگذرد! اين گونه، گنهكاران را جزا مى‌‌دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّهُ مَن يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِمًا فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لاَ يَمُوتُ فِيهَا وَلاَ يَحْيَى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كس در محضر پروردگارش خطاكار حاضر شود، آتش [دوزخ] براى اوست. در آن جا، نه مى‌‌ميرد و نه زندگى مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 123.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كس عمل بدى انجام دهد، كيفر داده مى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِى مَسْكَنِهِمْ ءَايَةٌ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٍ وَ شِمَالٍ كُلُواْ مِن رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَ اشْكُرُواْ لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَ رَبٌّ غَفُورٌ * فَأَعْرَضُواْ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْنَهُم بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَىْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شَىْ‌‌ءٍ مِّن سِدْرٍ قَلِيلٍ * ذٰلِكَ جَزَيْنَهُم بِمَا كَفَرُواْ وَ هَلْ نُجَزِى إِلاَّ الْكَفُورَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 15 ـ 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«براى قوم سبأ در محل سكونتشان، نشانه‌‌اى [از قدرت الهى] بود: دو باغ [بزرگ و گسترده]از راست و چپ [رودخانه عظيم با ميوه‌‌هاى فراوان، و به آنها گفتيم:] از روزى پروردگارتان بخوريد و شكر او را به جا آوريد. شهرى است پاك و پاكيزه، و پروردگارى آمرزنده؛ امّا آنها [از خدا] روى‌‌گردان شدند و ما سيل ويرانگر را بر آنان فرستاديم و دو باغ [پربركت] آنها را به دو باغ [بى ارزش] با ميوه‌‌هاى تلخ و درختان شوره گز و اندكى درخت سدر، مبدّل ساختيم. اين كيفر را به سبب كفرانشان به آنها داديم، و آيا جز كفران كننده را كيفر مى‌‌دهيم؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اذْكُرْ أَخَا عَادٍ إِذْ أَنذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقَافِ وَ قَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنم بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ اللَّهَ إِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ * قَالُواْ أَجِئْتَنَا لِتَأْفِكَنَا عَنْ ءَالِهَتِنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِن كُنتَ مِنَ الصَّدِقِينَ * قَالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِندَ اللَّهِ وَ أُبَلِّغُكُم مَّا أُرْسِلْتُ بِهِ وَ لَكِنِّى أَرَلكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ * فَلَمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُّسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قَالُواْ هَذَا عَارِضٌ مُّمْطِرُنَا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُم بِهِ رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ * تُدَمِّرُ كُلَّ شَىْ‌‌ءٍ بِأَمْرِ رَبِّهَا فَأَصْبَحُواْ لاَ يُرَى إِلاَّ مَسَكِنُهُمْ كَذَ لِكَ نَجْزِى الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 21 ـ 25 وراجع الأعراف: 41 ـ 152 وطه: 124 ـ 127 وفاطر: 36 وطه: 74 والقمر: 47 ـ 48، البقرة: 85 والصافّات: 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[سرگذشت هود] برادر قوم عاد را ياد كن، آن زمان كه قومش را در سرزمين «احقاف» بيم داد، در حالى كه پيامبران بسيارى قبل از او در گذشته‌‌هاى دور و نزديك آمده بودند كه: جز خداى يگانه را نپرستيد [و گفت:] من بر شما از عذاب روزى بزرگ مى‌‌ترسم. آنها گفتند: آيا آمده‌‌اى كه ما را [با دروغ‌‌هايت] از معبودانمان باز گردانى؟! اگر راست مى‌‌گويى، عذابى را كه به ما وعده مى‌‌دهى، بياور. گفت: علم [آن] تنها نزد خداست. من آنچه را به آن فرستاده شده‌‌ام، به شما مى‌‌رسانم؛ ولى شما را قومى مى‌‌بينيم كه پيوسته در نادانى هستيد. هنگامى كه آن [عذاب الهى] را به صورت ابر گسترده‌‌اى ديدند كه به سوى درّه‌‌ها و آبگيرهاى آنان در حركت است [، خوش‌‌حال شدند و] گفتند: اين، ابرى است كه بر ما مى‌‌بارد؛ [ولى به آنها گفته شد:] اين، همان چيزى است كه براى آمدنش شتاب مى‌‌كرديد. تندبادى است [وحشتناك] كه عذاب دردناكى در آن است. همه چيز را به فرمان پروردگارش در هم مى‌‌كوبد و نابود مى‌‌كند. [آرى] آنها صبح كردند، در حالى كه چيزى جز خانه‌‌هايشان به چشم نمى‌‌خورد. ما اين گونه گروه مجرمان را كيفر مى‌‌دهيم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سدير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلَ رَجُلُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «قَالُوارَبَّنَا بَعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا وَظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هؤُلاءِ قَومٌ كانَت لَهُم قُرىً مُتَّصِلَةٌ يَنظُرُ بَعضُهُم إلى بَعضٍ، وأَنهارٌ جارِيَةٌ وأَموالٌ ظاهِرَةٌ، فَكَفَروا نِعَمَ اللّهِ عز و جل وغَيَّروا ما بِأَنفُسِهِم مِن عافِيَةِ اللّهِ، فَغَيَّرَ اللّهُ ما بِهِم مِن نِعمَةٍ و«إِنَّ اللَّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوامَا بِأَنفُسِهِمْ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَرسَلَ اللّهُ عَلَيهِم سَيلَ العَرِمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيلُ العَرِم: هو السيلُ الذي لا يطاق دفعه، اُرسل على قوم كفروا بأنعم اللّه‌‌ مجمع البحرين: ج2 ص918 «سيل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَغَرَّقَ قُراهُم، وخَرَّبَ دِيارَهُم، وأَذهَبَ أموالَهُم، وأَبدَلَهُم مَكانَ جَنّاتِهِم جَنَّتَينِ ذَواتَي اُكُلٍ خَمطٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمطُ: شجر قاتل أو سمّ قاتل لسان العرب: ج7 ص296 «خمط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَثلٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأثلُ: شجر، وهو نوع من الطرفاء الصحاح: ج4 ص1620 «أثل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وشَيءٍ مِن سِدرٍ قَليلٍ، ثُمَّ قالَ: «ذَ لِكَ جَزَيْنَهُم بِمَا كَفَرُواوَ هَلْ نُجَزِى إِلاَّ الْكَفُورَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص274 ح23 وج 8 ص395 ح596، بحارالأنوار: ج73 ص334 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سدير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از امام صادق عليه‌‌السلام در باره اين فرموده خداى عز و جل پرسيد: «گفتند: پروردگارا! ميان سفرهايمان فاصله انداز، و بر خويشتن ستم كردند». فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آنان، قومى بودند داراى آبادى‌‌هاى به هم پيوسته، به گونه‌‌اى كه يكديگر را مى‌‌ديدند و جويبارهاى روان و اموال فراوان داشتند؛ ولى نعمت‌‌هاى خدا را ناسپاسى كردند و عافيت الهى را كه از آن برخوردار بودند، تغيير دادند. پس خداوند نيز نعمت‌‌هايى را كه داشتند، دگرگون ساخت. «خداوند، حال قومى را تغيير نمى‌‌دهد تا آنان حال خود را تغيير دهند». از اين رو، سيل ويرانگر را بر آنان فرستاد و آبادى‌‌هاشان را زيرآب بُرد و سرزمين‌‌هاشان را خراب كرد و اموالشان را از ميان بُرد و به جاى باغ‌‌هاشان، دو باغ از درخت ميوه تلخ و شوره گز با اندى درخت سدر قرار داد. پس از آن، خداوند فرمود: «اين [عقوبت] را به سزاى آن كه كفران، كردند به آنان جزا داديم و آيا جز ناسپاس را به مجازات مى‌‌رسانيم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ثُمَّ حَكَى اللّهُ قَومَ عادٍ «قَالُواأَجِئْتَنَا لِتَأْفِكَنَا» أي تُزيلَنا بِكَذِبِكَ عَمّا كانَ يَعبُدُ آباؤُنا «فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا» مِنَ العَذابِ «إِن كُنتَ مِنَ الصَّدِقِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وكانَ نَبِيُّهُم هودا، وكانَت بِلادُهُم كَثيرَةَ الخَيرِ خِصبَةً، فَحَبَسَ اللّهُ عَنهُمُ المَطَرَ سَبعَ سِنينَ حَتّى أجدَبوا وذَهَبَ خَيرُهُم مِن بِلادِهِم، وكانَ هودٌ يَقولُ لَهُم ما حَكَى اللّهُ في سورَةِ هودٍ: «اسْتَغْفِرُوارَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواإِلَيْهِ»إلى قَولِهِ: «وَ لاَ تَتَوَلَّوْامُجْرِمِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يُؤمِنوا وعَتَوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُتوّ: التجبّر والتكبّر النهاية: ج3 ص181 «عتا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ إلى هودٍ: أنَّهُ يَأتيهِمُ العَذابُ في وَقتِ كَذا وكَذا، وريحٌ فيها عَذابٌ أليمٌ، فَلَمّا كانَ ذلِكَ الوَقتُ نَظَروا إلى سَحابٍ قَد أقبَلَت فَفَرِحوا فَقالوا: «هَذَا عَارِضٌ مُّمْطِرُنَا»السّاعَةَ يُمطِرُ، فَقالَ لَهُم هودٌ: «بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُم بِهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في قَولِهِ: «[فَ]أْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِن كُنتَ مِنَ الصَّدِقِينَ»،«رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ * تُدَمِّرُ كُلَّ شَىْ‌‌ءِم بِأَمْرِ رَبِّهَا»فَلَفظُهُ عامٌّ ومَعناهُ خاصٌّ؛ لِأَنَّها تَرَكَت أشياءَ كَثيرَةً لَم تُدَمِّرها، وإنَّما دَمَّرَت ما لَهُم كُلَّهُ، فَكانَ كَما قالَ اللّهُ: «فَأَصْبَحُوالاَ يُرَى إِلاَّ مَسَكِنُهُمْ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 24 ـ 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُلُّ هذِهِ الأَخبارِ مِن هَلاكِ الاُمَم تَخويفٌ وتَحذيرٌ لاُِمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَولُهُ: «وَ لَقَدْ مَكَّنَّهُمْ فِيمَا إِن مَّكَّنَّكُمْ فِيهِ وَ جَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعًا وَ أَبْصَرًا وَ أَفْٔدَةً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي قَد أعطَيناهُم فَكَفَروا فَنَزَلَ بِهِمُ العَذابُ، فَاحذَروا أن يَنزِلَ بِكُم ما نَزَلَ بِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ خاطَبَ اللّهُ قُرَيشا، فَقالَ: «وَ لَقَدْ أَهْلَكْنَا مَا حَوْلَكُم مِّنَ الْقُرَى وَ صَرَّفْنَا الْأَيَتِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي بَيَّنّا وهِيَ بِلادُ عادٍ وقَومُ صالِحٍ وقَومُ لوطٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ احتِجاجا عَلَيهِم: «فَلَوْلاَ نَصَرَهُمُ الَّذِينَ اتَّخَذُوامِن دُونِ اللَّهِ قُرْبَانًا ءَالِهَةَم بَلْ ضَلُّواعَنْهُمْ»أي بَطَلوا «وَ ذَ لِكَ إِفْكُهُمْ»في كَذِبِهِم «وَ مَا كَانُوايَفْتَرُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القميّ: ج2 ص298، بحارالأنوار: ج11 ص353 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... سپس خداوند، حكايت قوم عاد را آورد كه «گفتند: آيا آمده‌‌اى كه ما را از خدايانمان برگردانى؟» يعنى با [ادعاى] دروغ خود، ما را از آنچه پدرانمان مى‌‌پرستيدند، دور كنى؟ «پس بر سرمان بياور آنچه را به ما وعده مى‌‌دهى»، يعنى عذاب را، «اگر از راستگويانى». پيامبر قوم عاد، هود عليه‌‌السلام بود و سرزمينى پُرخير و بركت و حاصلخيز داشتند. پس خداوند، هفت سال باران را از آنان بند آورد تا اين كه دچار خشك‌‌سالى شدند و خير و بركت از سرزمينشان رخت بربست و هود، بنا بر نقل خداوند در سوره هود، به آنها مى‌‌فرمود: «از پروردگارتان، آمرزش بخواهيد و به درگاهش توبه كنيد» تا «و بزهكارانه روى بر مگردانيد»؛ امّا آنان ايمان نياوردند و سركشى كردند. پس خداوند به هود عليه‌‌السلام وحى فرمود كه: در فلان و بهمان وقت، عذاب به آنها مى‌‌رسد و بادى كه در آن، عذابى پُردرد است. چون آن زمان فرا رسيد، ديدند ابرى فراز آمد. خوش‌‌حال شدند و گفتند: «اين، ابرى است كه بر ما مى‌‌بارد»، يعنى الساعه مى‌‌بارد. هود عليه‌‌السلام به آنها گفت: «[نه]، بلكه همان چيزى است كه به شتاب، خواستارش بوديد»در آيه «پس بر سرِ ما بياور آنچه را به ما وعده مى‌‌دهى، اگر از راستگويانى»، «بادى است كه در آن، عذابى پُردرد [نهفته] است. همه چيز را به دستور پروردگارش ويران مى‌‌كند»، لفظ آن (ويران مى‌‌كند) عام است، ولى معنايش خاصّ است؛ زيرا چيزهاى بسيارى را باقى گذاشت و ويرانشان نكرد، بلكه هر آنچه را متعلّق به آنان بود، نابود كرد و چنان شد كه خداوند فرموده است: «پس چنان شدند كه جز سراهايشان ديده نمى‌‌شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همه اين اخبار، مربوط به هلاكت امّت‌‌ها[ى پيشين] براى بيم و هشدار دادن به امّت محمد صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرموده: «و به راستى در چيزهايى به آنان امكانات داده بوديم كه به شما در آنها [چنان] امكاناتى نداده بوديم، و براى آنان گوش و ديده‌‌ها و دل‌‌هايى [نيرومندتر از شما]قرار داده بوديم»، يعنى به آنها عطا كرديم؛ ولى آنان كفر (كفران) ورزيدند و در نتيجه، عذاب برايشان فرود آمد. پس، به هوش باشيد كه آنچه بر سرِ آنها آمد، بر سر شما نيايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خداوند، قريش را مخاطب ساخته، فرمود: «و بى‌‌گمان، همه شهرهاى پيرامون شما را هلاك كرده و آيات خود را صرف كرديم»، يعنى بيان داشتيم. مقصود، شهرهاى عاد و قوم صالح و قوم لوط است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، در برابر ايشان استدلال كرده، فرمود: «پس چرا آن كسانى را كه غير از خدا به منزله معبودانى براى تقرّب [به خدا]اختيار كرده بودند، آنان را يارى نكردند، بلكه از دستشان دادند»، يعنى باطل شدند «و اين بود بربافتن آنان»، يعنى دروغ بافى‌‌شان «و آنچه افترا مى‌‌بستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عائشة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي لأََعلَمُ أشَدَّ آيَةٍ فِي القُرآنِ، قالَ: أيَّةُ آيَةٍ يا عائِشَةُ؟ قالَت: قَولُ اللّهِ تَعالى: «مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 123.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أما عَلِمتِ يا عائِشَةُ أنَّ المُؤمِنَ تُصيبُهُ النَّكبَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النكبَةُ: ما يصيب الإنسان من الحوادث النهاية: ج5 ص112 «نكب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوِ الشَّوكَةُ فَيُكافَأُ بِأَسوَإِ عَمَلِهِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص184 ح3093، تفسير الطبري: ج4 الجزء 5 ص295، تفسير ابن كثير: ج2ص 372 كلاهما نحوه، كنزالعمّال: ج2 ص46 ح3057.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عايشه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! من مى‌‌دانم كوبنده‌‌ترين آيه قرآن كدام است. فرمود: «كدام آيه است اى عايشه؟» گفتم: اين فرموده خداى متعال: «هر كه بدى كند، سزايش را مى‌‌بيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى عايشه! مگر نمى‌‌دانى كه به مؤمن بلايى مى‌‌رسد يا خارى در او مى‌‌خَلَد و با اين كار، مكافات بدترين عملش را مى‌‌بيند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا نَزَلَت: «مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ» بَلَغَت مِنَ المُسلِمينَ مَبلَغا شَديدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: قارِبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاربوا: أي اقتصدوا في الاُمور كلّها واتركوا الغلوّ فيها والتقصير النهاية: ج4 ص33 «قرب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسَدِّدوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سدِّدوا: أي اطلبوا بأعمالكم السَّداد والاستقامة؛ وهو القصد في الأمر والعدل فيه النهاية: ج2 ص352 «سدد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَفي كُلِّ ما يُصابُ بِهِ المُسلِمُ كَفّارَةٌ؛ حَتَّى النَّكبَةِ يُنكَبُها أوِ الشَّوكَةِ يُشاكُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1993 ح52، سنن الترمذي: ج5 ص247 ح3038، مسند ابن حنبل: ج3ص 49 ح7390، السنن الكبرى: ج3 ص522 ح6535، المصنّف لابن أبي شيبة: ج3 ص117 ح4 كلّها نحوه، كنزالعمّال: ج3 ص330 ح6797.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى [اين آيه] نازل شد: «هر كس بدى كند، در برابر آن، كيفر مى‌‌بيند»، بر مسلمانان بسى گران آمد. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «از افراط و تفريط بپرهيزيد و راه درست را برويد. در هر بلا و مصيبتى كه به مسلمان مى‌‌رسد، كفّاره‌‌اى است، حتّى در سنگى كه به پاى او مى‌‌خورَد يا خارى كه به بدنش مى‌‌خَلَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عائشة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً تَلا هذِهِ الآيَةَ: «مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ»قالَ: إنّا لَنُجزى بِكُلِّ عَمَلِنا؟ هَلَكنا إذا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَلَغَ ذاكَ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: نَعَم، يُجزى بِهِ المُؤمِنونَ فِي الدُّنيا في مُصيبَةٍ في جَسَدِهِ فيما يُؤذيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص334 ح24422، صحيح ابن حبان: ج7 ص186 ح2923، موارد الظمآن: ص 429 ح1736، مسند أبي يعلى: ج4 ص412 ح4820، فتح الباري: ج10 ص104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عايشه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى اين آيه را تلاوت كرد: «هر كس بدى كند، جزايش را مى‌‌بيند» و گفت: آيا ما در برابر هر كارى كه انجام دهيم، مجازات مى‌‌شويم؟ در اين صورت كه هلاك شده‌‌ايم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رسيد. فرمود: «آرى. مؤمنان براى آن در همين دنيا مجازات مى‌‌شوند، با گزندى كه به بدنش مى‌‌رسد و او را آزار مى‌‌دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي بكر بن أبي زهير الثقفي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا نَزَلَت: «لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلاَ أَمَانِىِّ أَهْلِ الْكِتَبِ مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ» قالَ: فَقالَ أبوبَكرٍ يا رَسولَ اللّهِ، إنّا لَنُجازى بِكُلِّ سوءٍ نَعمَلُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: يَرحَمُكَ اللّهُ يا أبابَكرٍ! ألَستَ تَنصَبُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النصَبُ: التعب (النهاية: ج5 ص62 «نصب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ ألَستَ تَحزَنُ؟ ألَستَ تُصيبُكَ اللَأواءُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّلأواءُ: الشِّدَّةُ وضيق المعيشة لسان العرب: ج15 ص238 «لأي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهذا ما تُجزَونَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص35 ح71، مسند أبي يعلى: ج1 ص83 ح95، تفسير الطبري: ج4 الجزء 5ص 294، تفسير القرطبي: ج5 ص398، كنزالعمّال: ج2 ص380 ح4308.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو بكر بن ابى زهير ثقفى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون اين آيه نازل شد: «[پاداش و كيفر] به دلخواه شما و به دلخواه اهل كتاب نيست. هر كس بدى كند، سزايش را مى‌‌بيند»، ابو بكر گفت: اى پيامبر خدا! ما براى هر كار بدى كه انجامش دهيم؛ مجازات مى‌‌شويم؟ پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «رحمت خدا بر تو باد اى ابو بكر! آيا نه اين است كه رنج مى‌‌بينى؟ آيا نه اين است كه اندوهگين مى‌‌شوى؟ آيا نه اين است كه دچار تنگ‌‌دستى مى‌‌شوى؟ اينها، مجازات شماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَصائِبُ وَالأَمراضُ وَالأَحزانُ فِي الدُّنيا جَزاءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج8 ص119، تفسير ابن كثير: ج2 ص371 كلاهما عن أبي بكر، كنزالعمّال: ج3ص 296 ح6629.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصيبت‌‌ها، بيمارى‌‌ها و غم‌‌ها در دنيا، جزا[ى بدى‌‌ها] هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سنة-الله-في-تضاعف-الثواب-والعقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: سُنَّةُ اللّهِ في تَضاعُفِ الثَّوابِ وَالعِقابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: روش خدا در چند برابر كردن پاداش و كيفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَنِسَاءَ النَّبِىِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَ لِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا * وَ مَن يَقْنُتْ مِنكُنَّ لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صَلِحًا نُّؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَ أَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 30 و 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى همسران پيامبر! هر كدام از شما گناه آشكار و فاحشى مرتكب شود، عذاب او دوچندان خواهد بود و اين براى خدا، آسان است. و هر كس از شما براى خدا و پيامبرش خضوع كند و عمل صالح انجام دهد، پاداش او را دو چندان خواهيم ساخت، و روزى پُرارزشى براى او آماده كرده‌‌ايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا أَمْوَ لُكُمْ وَ لاَ أَوْلَدُكُم بِالَّتِى تُقَرِّبُكُمْ عِندَنَا زُلْفَى إِلاَّ مَنْ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَلِحًا فَأُوْلَلءِكَ لَهُمْ جَزَآءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَ هُمْ فِى الْغُرُفَتِ ءَامِنُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اموال و فرزندانتان، هرگز شما را نزد ما مقرّب نمى‌‌سازد، جز كسانى كه ايمان بياورند و عمل صالحى انجام دهند كه براى آنان، پاداش مضاعف در برابر كارهايى است كه انجام داده‌‌اند و آنها در غرفه‌‌هايى [بهشتى] در [نهايت] امنيّت خواهند بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام ـ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالى: «يَنِسَاءَ النَّبِىِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أجرُها مَرَّتَينِ وَالعَذابُ ضِعفَينِ، كُلُّ هذا فِي الآخِرَةِ حَيثُ يَكونُ الأَجرُ يَكونُ العَذابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القميّ: ج2 ص193 عن أبي الجارود، بحارالأنوار: ج22 ص199 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ در تفسير فرموده خداى متعال: «اى زنان پيامبر! هر كدام از شما گناه آشكار و فاحشى مرتكب شود، عذابش دو چندان خواهد بود» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجر آنان [در كار نيكى كه كنند]، دو برابر است و عذاب [آنها هم] دو برابر. همه اينها در آخرت است كه جاى اجر و عذاب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن عبداللّه‌‌ بن الحسين عن الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[، قال]: أنَّهُ قالَ لَهُ رَجُلٌ: إنَّكُم أهلُ بَيتٍ مَغفورٌ لَكُم، قالَ: فَغَضِبَ وقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَحنُ أحرى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَرِيّ: أي خليق وجدير (الصحاح: ج6 ص2311 «حري»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يَجرِيَ فينا ما أجرَى اللّهُ في أزواجِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مِن أن نَكونَ كَما تَقولُ، إنّا نَرى لِمُحسِنِنا ضِعفَينِ مِنَ الأَجرِ، ولِمُسيئِنا ضِعفَينِ مِنَ العَذابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج8 ص556، بحارالأنوار: ج22 ص175.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن حسين از امام زين العابدين عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به ايشان گفت: شما اهل بيت، آمرزيده‌‌ايد. امام عليه‌‌السلام خشمگين شد و فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما به اجراى آنچه خداوند در باره همسران پيامبران حكم كرده است، سزاوارتريم تا اين كه چنان باشيم كه تو مى‌‌گويى. ما براى نيكوكارمان به دو برابر پاداش و براى بدكارمان به دو برابر عذاب معتقديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن الحسن بن موسى الوشّاء البغدادي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ بِخُراسانَ مَعَ عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا عليهماالسلام في مَجلِسِهِ وزَيدُ بنُ موسى حاضِرٌ قَد أقبَلَ عَلى جَماعَةٍ فِي المَجلِسِ يَفتَخِرُ عَلَيهِم، ويَقولُ: نَحنُ ونَحنُ، وأَبُو الحَسَنِ عليه‌‌السلام مُقبِلٌ عَلى قَومٍ يُحَدِّثُهُم، فَسَمِعَ مَقالَةَ زَيدٍ، فَالتَفَتَ إلَيهِ فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا زَيدُ، أغَرَّكَ قَولُ بَقّالِي الكوفَةِ: إنَّ فاطِمَةَ أحصَنَت فَرجَها فَحَرَّمَ اللّهُ ذُرِّيَّتَها عَلَى النّارِ؟! وَاللّهِ ما ذلِكَ إلاّ لِلحَسَنِ وَالحُسَينِ ووُلدِ بَطنِها خاصَّةً، فَأَمّا أن يَكونَ موسَى بنُ جَعفَرٍ عليهماالسلام يُطيعُ اللّهَ ويَصومُ نَهارَهُ ويَقومُ لَيلَهُ وتَعصيهِ أنتَ، ثُمَّ تَجيئانِ يَومَ القِيامَةِ سَواءً، لَأَنتَ أعَزُّ عَلَى اللّهِ عز و جل مِنهُ! إنَّ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليهماالسلام كانَ يَقولُ: لِمُحسِنِنا كِفلانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِفل: الحَظّ والنصيب النهاية: ج4 ص192 «كفل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الأَجرِ، ولِمُسيئِنا ضِعفانِ مِنَ العَذابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص106 ح1، عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص232 ح1، بحارالأنوار: ج96ص 221 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از حسن بن موسى وشّاء بغدادى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من در خراسان، در مجلس على بن موسى الرضا عليهماالسلام بودم و زيد بن موسى (برادر امام عليه‌‌السلام) نيز حضور داشت. وى رو به عدّه‌‌اى از مجلسيان كرده بود و بر آنان، فخر مى‌‌فروخت و مى‌‌گفت: ما چنين و چنانيم. امام رضا عليه‌‌السلام كه مشغول سخن گفتن براى عدّه‌‌اى ديگر بود، سخنان زيد را شنيد و رو به او كرده فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى زيد! آيا اين سخن سبزى‌‌فروشان كوفه، تو را مغرور ساخته است كه مى‌‌گويند: فاطمه، دامن خود را پاك نگه‌‌داشت و از اين رو، خداوند، آتش را بر ذرّيه او حرام كرد؟! به خدا سوگند كه اين، فقط اختصاص به حسن و حسين و فرزندى دارد كه از شكم او زاييده شده باشد. امّا اين كه موسى بن جعفر، خدا را اطاعت كند و روزها روزه بگيرد و شب‌‌ها را به عبادت بگذراند و تو معصيت خدا كنى و سپس در روز قيامت، يكسان باشيد، در اين صورت، تو نزد خداى عز و جل عزيزتر از او خواهى بود! على بن الحسين عليهماالسلام مى‌‌فرمود: &amp;quot;براى نيكوكار ما، دو بهره از پاداش است و براى بدكردار ما، دو برابر عذاب&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَذلِكَ جَعَلَ اللّهُ تَعالى لِنِساءِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِلمُحسِنَةِ مِنهُنَّ أجرَينِ، ولِلمُسيئَةِ مِنهُنَّ وِزرَينِ ضِعفَينِ؛ لِمَكانِهِنَّ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص564 ح1174 عن عبد الرحمن بن كثير عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، الولاية لابن عقدة الكوفي: ص185 عن عبد الرحمن بن كثير عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عنه عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج10 ص141 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين، خداوند متعال براى زنان پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، براى كار نيكشان دو اجر قرار داد و براى كار بدشان دو برابر گناه، به دليل موقعيتشان نسبت به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ لِشُقرانَ مَولى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا شُقرانُ! إنَّ الحَسَنَ مِن كُلِّ أحَدٍ حَسَنٌ وإنَّهُ مِنكَ أحسَنُ لِمَكانِكَ مِنّا، وإنَّ القَبيحَ مِن كُلِّ أحَدٍ قَبيحٌ وإنَّهُ مِنكَ أقبَحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص236، العدد القويّة: ص153 ح78، بحارالأنوار: ج47 ص349ح 50؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج18 ص205.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ به شَقران، غلام آزاد شده پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شَقران! خوبى از همگان خوب است؛ امّا از تو خوب‌‌تر است؛ چون به ما انتساب دارى و زشتى، از همگان زشت است، امّا از تو زشت‌‌تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أحمد بن عمر الحلاّل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‌‌السلام: أخبِرني عَمَّن عانَدَكَ ولَم يَعرِف حَقَّكَ مِن وُلدِ فاطِمَةَ، هُوَ وسائِرُ النّاسِ سَواءٌ فِي العِقابِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه‌‌السلام يَقولُ: عَلَيهِم ضِعفَا العِقابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص377 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از احمد بن عمر حلاّل ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابو الحسن عليه‌‌السلام گفتم: مرا خبر دهيد كه اگر از فرزندان فاطمه، كسى با شما عناد ورزد و حقّ شما را نشناسد، آيا او با ساير مردم در عِقاب برابرند؟ فرمود: «على بن الحسين عليهماالسلام مى‌‌فرمود: &amp;quot;براى فرزندان فاطمه دو برابر عِقاب ساير مردمان است&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ عز و جل إذا أحَبَّ عَبدا فَعَمِلَ عَمَلاً قَليلاً جَزاهُ بِالقَليلِ الكَثيرَ، ولَم يَتَعاظَمهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَتَعاظمه: لا يعظم عليه النهاية: ج3 ص260 «عظم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يَجزِيَ بِالقَليلِ الكَثيرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص86 ح3 عن حنان بن سدير، بحارالأنوار: ج71 ص213 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل هر گاه بنده‌‌اى را دوست بدارد و او اندك كار نيكى انجام دهد، در برابر آن اندك، به او پاداشِ بسيار مى‌‌دهد و دادن پاداش بسيار در برابر كارِ اندك، بر او سنگين نمى‌‌آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أبي نصر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ الرِّضا عليه‌‌السلام قُلتُ لَهُ: الجاحِدُ مِنكُم ومِن غَيرِكُم سَواءٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الجاحِدُ مِنّا لَهُ ذَنبانِ، وَالمُحسِنُ لَهُ حَسَنَتانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص378 ح4، قرب الإسناد: ص357 ح1276 نحوه، بحارالأنوار: ج46 ص182ح 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن ابى نصر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام رضا عليه‌‌السلام پرسيدم و گفتم: آيا منكر از شما و از غير شما، با هم برابرند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى منكرِ از ما دو گناه است و براى نيكوكارِ ما، دو ثواب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المشاركون-في-الثواب-والعقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: المُشارِكونَ فِي الثَّوابِ وَالعِقابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: شريكانِ در پاداش و كيفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحَبَّ عَمَلَ قَومٍ اُشرِكَ في عَمَلِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى: ص75 عن جابر بن عبداللّه‌‌ الأنصاري، بحارالأنوار: ج68 ص131 ح62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كردار مردمى را دوست داشته باشد، شريك كردارشان خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَثَّرَ سَوادَ قَومٍ فَهُوَ مِنهُم، ومَن رَضِيَ عَمَلَ قَومٍ كانَ شَريكَ مَن عَمِلَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الباري: ج13 ص37 ح7085، نصب الراية: ج4 ص346 ح9، الفردوس: ج3 ص519ح 5621 كلّها عن عبداللّه‌‌ بن مسعود، كنزالعمّال: ج9 ص22 ح24735.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس سياهى لشكر عدّه‌‌اى شود، او از آنهاست و هر كس به كردار عدّه‌‌اى راضى باشد، شريك كردار آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا رَضِيَ الرَّجُلُ عَمَلَ الرَّجُلِ وهَديَهُ وسَمتَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي حسن هيئته ومنظره في الدين، وليس من الحسن والجمال. وقيل هو من السَّمت: الطريق، يقال: الزم هذا السمت، وفلان حسن السمت: حسن القصد النهاية: ج2 ص397 «سمت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّهُ مِثلُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج9 ص21 ح24734 نقلاً عن ابن النجّار والرافعي عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه انسان به كردار و راه و روش كسى راضى باشد، او نيز همانند آن كس است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحَبَّ قَوما عَلى أعمالِهِم حُشِرَ يَومَ القِيامَةِ في زُمرَتِهِم، فَحوسِبَ بِحِسابِهِم وإن لَم يَعمَل أعمالَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج5 ص196 الرقم 2662 عن جابر، كنزالعمّال: ج9 ص21 ح24730.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مردمى را به سبب كردارشان دوست بدارد، روز قيامت، جزو آنان گِرد خواهد شد و مانند آنان محاسبه خواهد شد؛ اگر چه كردارش چون كردار آنان نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ علیه السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّاضي بِفِعلِ قَومٍ كَالدّاخِلِ فيهِ مَعَهُم، وعَلى كُلِّ داخِلٍ في باطِلٍ إثمانِ: إثمُ العَمَلِ بِهِ، وإثمُ الرِّضا بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 154، خصائص الأئمة عليهم‌‌السلام: ص107، بحارالأنوار: ج100 ص96 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه به كردار عدّه‌‌اى راضى باشد، مانند كسى است كه همراه آنان، آن كار را انجام داده باشد و هر كس به كردار باطلى دست زند، او را دو گناه باشد: گناه به جا آوردن آن و گناه راضى بودن به آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق علیه السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العامِلُ بِالظُّلمِ وَالمُعينُ لَهُ وَالرّاضي بِهِ شُرَكاءُ، ثَلاثَتُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص333 ح16 عن طلحة بن زيد، الخصال: ص107 ح72 عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام، تحف العقول: ص216 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام و فيهما «عليه» بدل «له»، جامع الأخبار: ص436 ح1224 عن الإمام الباقر&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج75 ص332 ح67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستمگر و يارى دهنده او و كسى كه به ستم او راضى باشد، هر سه آنان در ستم شريك‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أمَرَ بِمَعروفٍ أو نَهى عَن مُنكَرٍ أو دَلَّ عَلى خَيرٍ أو أشارَ بِهِ فَهُوَ شَريكٌ، ومَن أمَرَ بِسوءٍ أو دَلَّ عَلَيهِ أو أشارَ بِهِ فَهُوَ شَريكٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص138 ح156 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، الجعفريّات: ص89 وفيه «بشر» بدل «بسوء»، النوادر للراوندي: ص143 ح196 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، مستطرفات السرائر: ص154 ح8 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وكلّها بزيادة «من يشفع شفاعة حسنة، في أوّلها»، بحار الأنوار: ج2 ص24 ح76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به كار نيكى فرمان دهد يا از كار زشتى نهى كند يا به عمل خيرى دلالت كند يا به آن مشورت دهد، [با انجام دهنده آن كار] شريك است و هر كس به عمل بدى فرمان دهد يا به آن راه‌‌نمايى كند و يا به آن مشورت دهد، [با انجام دهنده آن] شريك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَقتولُ في سَبيلِ اللّهِ تَعالى وَالمُتَوَفّى في سَبيلِ اللّهِ بِغَيرِ قَتلٍ هُما فِي الخَيرِ وَالأَجرِ شَريكانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي: ج23 ص59، تفسير الآلوسي: ج17 ص188 وليس فيه «الخير» و كلاهما عنأنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در راه خدا كشته شود و كسى كه در راه خدا، بدون كشته شدن بميرد، هر دو در خير و اجر، شريك‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَقَد خَلَّفتُم بِالمَدينَةِ رِجالاً ما قَطَعتُم وادِيا ولا سَلَكتُم طَريقا إلاّ شَرِكوكُم فِي الأَجرِ، حَبَسَهُمُ المَرَضُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص23 ح14212، صحيح مسلم: ج3 ص1518 ح159، السنن الكبرى: ج9ص 42 ح17819، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص322 ح1057 كلّها نحوه، تفسير ابن كثير: ج4 ص139 كلّها عن جابر، كنز العمّال: ج3 ص423 ح7264.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[در هنگام بازگشت از جنگ تبوك و رسيدن به نزديك مدينه خطاب به رزمندگان مسلمان]: شما مردانى در مدينه باقى گذاشتيد كه از هيچ درّه‌‌اى نگذشتيد و هيچ راهى را نپيموديد، مگر اين كه در اجر با شما شريك‌‌اند. بيمارى، مانع آنها [از شركت در جنگ] شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن الحكم بن عيينة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا قَتَلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام الخَوارِجَ يَومَ النَّهرَوانِ، قامَ إلَيهِ رَجُلٌ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، طوبى لَنا إذ شَهِدنا مَعَكَ هذَا المَوقِفَ، وقَتَلنا مَعَكَ هؤُلاءِ الخَوارِجَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام: وَالَّذي فَلَقَ الحَبَّةَ وبَرَأَ النَّسَمَةَ، لَقَد شَهِدَنا في هذَا المَوقِفِ اُناسٌ لَم يَخلُقِ اللّهُ آباءَهُم ولا أجدادَهُم بَعدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّجُلُ: وكَيفَ شَهِدَنا قَومٌ لَم يُخلَقوا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى، قَومٌ يَكونونَ في آخِرِ الزَّمانِ يَشرَكونَنا فيما نَحنُ فيهِ، ويُسَلِّمونَ لَنا، فَاُولئِكَ شُرَكاؤُنا فيما كُنّا فيهِ حَقّا حَقّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص408 ح926، بحار الأنوار: ج71 ص262 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از حكم بن عيينه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون امير مؤمنان عليه‌‌السلام خوارج را در روز نهروان كشت. مردى برخاست و گفت: اى امير مؤمنان! خوشا به حال ما كه در اين جنگ، همراه شما حضور داشتيم و در كنار شما با اين خوارج جنگيديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام فرمود: «سوگند به آن كه دانه را شكافت و جاندار را آفريد، در اين جنگ، مردمانى همراه ما حضور داشتند كه خداوند، هنوز پدران و نياكان آنها را هم نيافريده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: چگونه كسانى كه هنوز آفريده نشده‌‌اند، همراه ما حضور داشته‌‌اند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. آنان مردمانى در آخر زمان هستند كه هم‌‌عقيده ما و تسليم ما هستند. آنان در كارى كه ما كرديم، به راستى و درستى شريك ما هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّاعي وَالمُؤمِّنُ شَريكانِ فِي الأَجرِ، وَالقارِئُ وَالمُستَمِعُ فِي الأَجرِ شَريكانِ، وَالعالِمُ وَالمُتَعَلِّمُ فِي الأَجرِ شَريكانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص225 ح3093 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج2 ص75 ح3197؛ الكافي: ج2ص 487 ح4 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، الجعفريّات: ص31 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، مكارم الأخلاق: ج2 ص18 ح2034 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام وفيها صدره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعا كننده و آمين گوينده، در اجر شريك‌‌اند. قارى قرآن و شنونده آن در اجر شريك‌‌اند. دانشمند و دانشجو، در اجر شريك‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِلمُ خَزائِنُ ومِفتاحُهَا السُّؤالُ، فَاسأَلوا رَحِمَكُمُ اللّهُ؛ فَإِنَّهُ يُؤجَرُ أربَعَةٌ: السّائِلُ، وَالمُجيبُ، وَالمُستَمِعُ، وَالمُحِبُّ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص200 ح171، الخصال: ص245 ح101 عن السكوني عن الإمام الصادق عنأبيه عليهماالسلام، تحف العقول: ص41، صحيفة الإمام الرضا عليه‌‌السلام: ص85 ح11 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج1 ص196 ح1؛ الفردوس: ج3 ص68 ح4192 وفيه «والمتعلّم» بدل «والمجيب»، كنز العمّال: ج10 ص133 ح28662.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى دانش، گنجينه‌‌هايى است و كليدهاى آنها پرسش است. پس رحمت خدا بر شما! بپرسيد كه بر اثر آن، چهار نفر پاداش مى‌‌يابند: پرسنده، پاسخ دهنده، شنونده، و دوستدار آنان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا ومَن سَمِعَ فاحِشَةً فَأَفشاها، فَهُوَ كَالَّذي أتاها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص15 ح4968، الأمالي للصدوق: ص516 ح707 كلاهما عن الحسين بن زيد، مكارم الأخلاق: ج2 ص315 ح2655 كلّها عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص337 ح1 عن أبي هريرة، بحارالأنوار: ج76 ص&lt;/span&gt;335 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان! هر كس كار زشتى را بشنود و آن را افشا سازد، همانند كسى است كه آن را مرتكب شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القائِلُ الفاحِشَةَ وَالَّذي يَشيعُ بِها فِي الإِثمِ سَواءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص104 ح324، مسند أبي يعلى: ج1 ص281 ح549، تاريخ دمشق: ج12ص 446 وفيهما «يسمع» بدل «يشيع بها» وكلّها عن حسان بن كريب، كنزالعمّال: ج3 ص872 ح8984.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوينده سخن زشت و كسى كه آن را اشاعه مى‌‌دهد، در گناه برابرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اطَّلَعَ مِن مُؤمِنٍ عَلى ذَنبٍ أو سَيِّئَةٍ، فَأَفشى ذلِكَ عَلَيهِ ولَم يَكتُمها ولَم يَستَغفِرِ اللّهَ لَهُ، كانَ عِندَ اللّهِ كَعامِلِها، وعَلَيهِ وِزرُ ذلِكَ الَّذي أفشاهُ عَلَيهِ، وكانَ مَغفورا لِعامِلِها، وكانَ عِقابُهُ ما اُفشِيَ عَلَيهِ فِي الدُّنيا، مَستورٌ عَلَيهِ فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص32، بحارالأنوار: ج75 ص216 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بر گناهى يا كردار بدى از مؤمنى مطّلع شود و آن را فاش سازد و پوشيده‌‌اش ندارد و براى او از خدا طلب آمرزش نكند، در نزد خدا، چون كننده آن گناه يا بدى است و گناه چيزى كه فاش ساخته است، بر گردن اوست و آن مؤمن، آمرزيده مى‌‌شود و كيفرش، همان فاش شدن [و بى آبرو شدن او] در دنياست و در آخرت، بر او پوشيده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَدَّ عَن أخيهِ غيبَةً سَمِعَها في مَجلِسٍ، رَدَّ اللّهُ عز و جل عَنهُ ألفَ بابٍ مِنَ الشَّرِّ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ، فَإِن لَم يَرُدَّ عَنهُ وأَعجَبَهُ، كانَ عَلَيهِ كَوِزرِ مَنِ اغتابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص335 ح1 عن أبي هريرة وعبداللّه‌‌ ابن عباس، الأمالي للصدوق: ص516 ح707 عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نحوه، بحارالأنوار: ج76 ص334 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در مجلسى غيبتى در باره برادر خود بشنود و آن را از او دفع كند، خداوند عز و جل هزار بدى را در دنيا و آخرت، از او دفع مى‌‌كند و اگر غيبت را از او دفع نكند و خوش‌‌حال هم بشود، گناهش همچون گناهِ كسى است كه غيبت كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّامِعُ لِلغيبَةِ كَالمُغتابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح1171، عيون الحكم والمواعظ: ص29 ح435.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنونده غيبت، مانند غيبت كننده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَحسَنَ قَبيحا، كانَ شَريكا فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج3 ص139 عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم‌‌السلام، بحارالأنوار: ج78 ص82 ح79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كار زشتى را نيك شمارد، در آن كار شريك باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه‌‌السلام ـ في مَواعِظِهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قَدَرَ عَلى أن يُغَيِّرَ الظّالِمَ ثُمَّ لَم يُغَيِّرهُ، فَهُوَ كَفاعِلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص504، بحارالأنوار: ج14 ص308 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه‌‌السلام ـ در اندرزهايش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بتواند جلو ستمگر را بگيرد، ولى نگيرد، همانند انجام‌‌دهنده آن ستم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبي مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍ عليه‌‌السلام: يا بُنَيَّ لا تَترُكَنَّ أن تُصَلِّيَ كُلَّ لَيلَةٍ بَينَ المَغرِبِ وَالعِشاءِ الآخِرَةِ مِن لَيالي عَشرِ ذِي الحِجَّةِ رَكعَتَينِ، تَقرَأُ في كُلِّ رَكعَةٍ فاتِحَةَ الكِتابِ و «قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» مَرَّةً واحِدَةً، وهذِهِ الآيَةَ: «وَوَ عَدْنَا مُوسَى ثَلَثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلِةً وَقَالَ مُوسَى لأَِخِيهِ هَرُونَ اخْلُفْنِى فِى قَوْمِى وَأَصْلِحْ وَلاَ تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا فَعَلتَ ذلِكَ شارَكتَ الحاجَّ في ثَوابِهِم وإن لَم تَحُجَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج2 ص35 عن الحسن بن عليّ الجعفري عن أبيه، وسائل الشيعة: ج5 ص296 ح10375.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم محمّد بن على عليه‌‌السلام به من فرمود: «پسرم! هيچ گاه ترك نكنى كه هر شب از شب‌‌هاى دهه [اوّل ماه]ذى حجّه، ما بين نماز مغرب و عشا دو ركعت نماز به جا آورى، در هر ركعتى فاتحة الكتاب را با يك مرتبه «قل هو اللّه‌‌ أحد»و اين آيه بخوانى: «و با موسى سى شب وعده نهاديم و ده شب ديگر بر آن افزوديم. بدين سان، موعد پروردگارش، چهل شب كامل شد و موسى به برادرش هارون گفت: تو جانشين من در ميان قومم باش و راه اصلاح پيش گير و راه تباهكاران را مرو»؛ زيرا هر گاه چنين كنى در ثواب حج‌‌گزاران با آنان شريك شوى، اگر چه حج نگزارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المؤمن-يؤجر-في-كل-أمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: المُؤمِنُ يُؤجَرُ في كُلِّ أمرٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: به مؤمن براى هر كارى اجر داده مى‌‌شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَجِبتُ لِلمُؤمِنِ إذا أصابَهُ خَيرٌ حَمِدَ اللّهَ وشَكَرَ، وإن أصابَتهُ مُصيبَةٌ حَمِدَ اللّهَ وصَبَرَ! فَالمُؤمِنُ يُؤجَرُ في كُلِّ أمرِهِ، حَتّى يُؤجَرُ فِي اللُّقمَةِ يَرفَعُها إلى فِي امرَأَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص367 ح1492، السنن الكبرى: ج3 ص526 ح6555، المصنّف لعبدالرزّاق: ج11 ص197 ح20310، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص77 ح139، مشكاة المصابيح: ج1 ص545 ح1733 كلّها عن سعد بن أبي وقّاص، كنزالعمّال: ج1 ص158 ح789 وراجع شُعب الإيمان: ج7 ص189 ح9950.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شگفتم از مؤمن كه اگر خيرى به او رسد، خدا را سپاس مى‌‌گويد و شكرگزار است و اگر مصيبتى به او رسد، باز حمد خدا مى‌‌گويد و شكيبايى مى‌‌ورزد! مؤمن در همه كارش پاداش گيرد، حتى در لقمه‌‌اى كه دهان همسرش مى‌‌گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَجِبتُ مِن قَضاءِ اللّهِ لِلمُسلِمِ! كُلُّهُ خَيرٌ؛ إن أصابَتهُ سَرّاءُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السرّاء والضرّاءُ: السرّاء: النعمة والرخاء، والضرّاءُ: الشدّةُ لسان العرب: ج4 ص361 «سرر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَكَرَ آجَرَهُ اللّهُ عز و جل، وإن أصابَتهُ ضَرّاءُ فَصَبَرَ آجَرَهُ اللّهُ عز و جل... وكُلُّ قَضاءٍ قَضاهُ اللّهُ عز و جل لِلمُسلِمِ خَيرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص40 ح7316، الأمالي للشجري: ج1 ص30 كلاهما عن صهيب، كنزالعمّال: ج 1 ص158 ح788 وراجع صحيح مسلم: ج4 ص2295 ح64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از قضاى خداوند براى مسلمان در شگفتم! همه‌‌اش خير است. اگر به او خوشى و نعمتى رسد، شكر مى‌‌كند و خداى عز و جل به او اجر مى‌‌دهد و اگر به او ناخوشى و گزندى رسد، شكيبايى مى‌‌كند و خداى عز و جل به او اجر مى‌‌دهد.… هر قضايى كه خداى عز و جل براى مسلمان رقم زند، [براى او] خير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُؤمِنَ يُؤجَرُ في هِدايَتِهِ السَّبيلَ، وفي تَعبيرِهِ بِلِسانِهِ عَنِ الأَعجَمِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعجميّ: غير فصيح وإن كان عربيا المصباح المنير: ص394 «عجم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي إماطَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أماطَ الأذى: نحّاهُ ودَفَعهُ لسان العرب: ج7 ص409 «ميط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَذى عَنِ الطَّريقِ، حَتّى إنَّهُ لَيُؤجَرُ فِي السَّلعَةِ تَكونُ في ثَوبِهِ، فَيَلتَمِسُها بِيَدِهِ فَتُخطِئُها، فَيُخفِقُ لَها فُؤادُهُ، فَيَرُدُّ عَلَيهِ ويُكتَبُ لَهُ أجرُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج4 ص29 ح3530، شُعب الإيمان: ج7 ص514 ح11170 نحوه وكلاهما عنأنس، كنزالعمّال: ج3 ص298 ح6640. وراجع المطالب العالية: ج2 ص438 ح2680.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به مؤمن، براى راه‌‌نمايى كردنش، براى بيان كردن مقصود شخصى كه از بيان مقصودش ناتوان است، براى كنار زدن شى‌‌ء آسيب‌‌رسان از راهِ [ره‌‌گذران] اجر داده مى‌‌شود، حتّى براى كالايى كه در [جيب يا زير]جامه‌‌اش قرار داده و دست مى‌‌زند و مى‌‌بيند نيست و قلبش تكان مى‌‌خورد، اجر داده مى‌‌شود، هم كالايش به او برگردانده مى‌‌شود و هم اجر اين [ترس] برايش نوشته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُؤمِنَ لَيُؤجَرُ في إماطَتِهِ الأَذى عَنِ الطّريقِ، وفي هِدايَتِهِ السَّبيلَ، وفي تَعبيرِهِ عَنِ الأَرثَمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأرثَمُ: هو الذي لا يصحّح كلامه ولا يُبيّنُهُ لآفةٍ في لسانه أو أسنانه، ويروى بالتاء. النهاية: ج2 ص196 «رثم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وفي مَنحِهِ اللَّبَنَ، حَتّى إنَّهُ لَيُؤجَرُ فِي السَّلعَةِ تَكونُ مَصرورَةً في ثَوبِهِ فَيَلمِسُها فَتُخطِئُها يَدُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج3 ص398 ح3460 عن أنس، كنزالعمّال: ج1 ص157 ح786.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن (براى نيكوكارى‌‌هاى اندك نيز) پاداش داده مى‌‌شود [مانند]: كنار زدن شى‌‌ء آسيب‌‌رسان از راه، براى راه‌‌نمايى كردنش، براى آشكار كردن مقصود كسى كه مشكل بيان دارد، براى بخشش شير حتى براى احساس ناراحتى چيزى كه به جامه‌‌اش بسته و دست مى‌‌زند ولى دستش به آن نمى‌‌خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عصمة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ نَفَرٌ مِن أصحابِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، إنّا نَمُرُّ في هذِهِ الأَسواقِ فَنَنظُرُ إلى هذِهِ الفَواكِهِ فَنَشتَهيها ولَيسَ مَعَنا ناضٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناضّ المال: هو ماكان ذهبا أو فضّةً عينا ووَرقا النهاية: ج5 ص72 «نضض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَشتَري بِهِ فَهَل لَنا في ذلِكَ أجرٌ؟ فَقالَ: وهَلِ الأَجرُ إلاّ في ذلِكَ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج17 ص183 ح487، كنزالعمّال: ج6 ص485 ح16657 وراجع الزهد لابنالمبارك: ص211 ح595.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از عصمه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از ياران پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمدند و گفتند: اى پيامبر خدا! ما در اين بازارها مى‌‌گذريم و چشممان به اين ميوه‌‌ها مى‌‌افتد و هوس آنها را مى‌‌كنيم، امّا پولى نداريم كه بخريم. آيا در اين امر براى ما اجرى هست؟ فرمود: «آيا اجر جز در اين است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن سعد بن أبي وقّاص&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَعودُني عامَ حَجَّةِ الوَداعِ مِن وَجَعٍ اشتَدَّ بي، فَقُلتُ: إنّي قَد بَلَغَ بي مِنَ الوَجَعِ، وأَنَا ذو مالٍ، ولا يَرِثُني إلاَّ ابنَةٌ، أفَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَي مالي؟ قالَ: لا. فَقُلتُ: بِالشَّطرِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شطرُ كلِّ شيء: نصفُه المصباح المنير: ص312 «شطر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا. ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَبيرٌ ـ أو كَثيرٌ ـ، إنَّكَ أن تَذَرَ وَرَثَتَكَ أغنِياءَ خَيرٌ مِن أن تَذَرَهُم عالَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العالَةُ: الفقر والفاقة مجمع البحرين: ج2 ص1300 «عيل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَكَفَّفونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتكففون: أي يَمدُّون أكفّهم إليهم يَسألونَهُم النهاية: ج4 ص190 «كفف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسَ، وإنَّكَ لَن تُنفِقَ نَفَقَةً تَبتَغي بِها وَجهَ اللّهِ إلاّ اُجِرتَ بِها، حَتّى ما تَجعَلُ في فِي امرَأَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص435 ح1233، صحيح مسلم: ج3 ص1250 ح5 نحوه وراجع سننأبي داود: ج3 ص112 ح2864.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از سعد بن ابى وقّاص ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سال حجّة الوداع من سخت بيمار بودم و پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به عيادتم مى‌‌آمد. من گفتم: بيمارى‌‌ام شدّت گرفته است و من صاحب مال و ثروتى هستم و وارثى جز يك دختر ندارم. آيا دو سومِ اموالم را صدقه بدهم؟ فرمود: «نه». گفتم: نصفش را؟ فرمود: «نه». سپس فرمود: «يكْ سوم [را صدقه بده]، يكْ سوم هم زياد است. تو اگر وارثانت را بى‌‌نياز بر جاى بگذارى، بهتر است از اين كه نيازمندشان بگذارى و در نتيجه، دست پيش مردم دراز كنند. تو هر انفاقى كه براى رضاى خدا بكنى، مأجورى، حتّى در نفقه‌‌اى كه براى همسرت قرار مى‌‌دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ نَفَقَةٍ يُنفِقُهَا المُسلِمُ يُؤجَرُ فيها عَلى نَفسِهِ، وعَلى عِيالِهِ، وعَلى صَديقِهِ، وعَلى بَهيمَةٍ، إلاّ في بِناءٍ، إلاّ بِناءِ مَسجِدٍ يَبتَغي بِهِ وَجهَ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج7 ص391 ح10708 عن إبراهيم، كنزالعمّال: ج15 ص406 ح41583.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر خرجى كه مسلمان براى خودش و عائله‌‌اش و دوستش و حيوانى بكند، به سبب آن مأجور است، بجز خرجى كه براى ساختن بنايى كند، به استثناى ساختن مسجدى در راه خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُؤجَرُ الرَّجُلُ في نَفَقَتِهِ كُلِّها إلاَّ التُّرابَ ـ أو قالَ: فِي البِناءِ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص651 ح2483، سنن ابن ماجة: ج2 ص1394 ح4163، المعجم الكبير: ج 4 ص57 ح3620، مسند الشهاب: ج2 ص135 ح1046 كلاهما نحوه وكلّها عن خبّاب، كنزالعمّال: ج15 ص402 ح41558.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد براى هر خرجى كه مى‌‌كند، مأجور است، بجز خاك ـ يا فرمود: [بجز] براى بنّايى ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن اُمّ سلمة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، هَل لي مِن أجرٍ في بَني أبي سَلَمَةَ أن اُنفِقَ عَلَيهِم، ولَستُ بِتارِكَتِهِم هكَذا وهكَذا، إنَّما هُم بَنِيَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، لَكِ أجرُ ما أنفَقتِ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2054 ح5054، صحيح مسلم: ج2 ص695 ح47، مسند ابن حنبل: ج 10 ص213 ح26733، كنزالعمّال: ج6 ص427 ح16392 نقلاً عن صحيح ابن حبّان عن ريطة امرأة عبداللّه‌‌ بن مسعود نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از امّ سلمه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! آيا براى اين كه خرجى پسران ابو سلمه را مى‌‌دهم و آنها را چنين و چنان (بى‌‌خرجى و بى‌‌سرپرست) رها نمى‌‌كنم، اجرى دارم، با آن كه آنها پسران من هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. براى نفقه‌‌اى كه به آنها مى‌‌دهى، مأجورى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن جابر بن عبداللّه‌‌&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بَني عَمرِو بنِ عَوفٍ يَومَ الأَربِعاءِ فَرَأى شَيئا لَم يَكُن رَآها قَبلَ ذلِكَ مِن حِصنِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِصنُ: كلّ موضع حصين لا يوصل إلى جوفه القاموس المحيط: ج4 ص214 «حصن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى النَّخيلِ، فَقالَ: لَو أنَّكُم إذا جِئتُم عيدَكُم هذا مَكَثتُم حَتّى تَسمَعوا مِن قَولي؟ قالوا: نَعَم بِآبائِنا أنتَ يا رَسولَ اللّهِ واُمَّهاتِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا حَضَرُوا الجُمُعَةَ صَلّى بِهِم رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الجُمُعَةَ، ثُمَّ صَلّى رَكعَتَينِ فِي المَسجِدِ، وكانَ يَنصَرِفُ إلى بَيتِهِ قَبلَ ذلِكَ اليَومِ، ثُمَّ استَوى فَاستَقبَلَ النّاسَ بِوَجهِهِ، فَتَبعَت لَهُ الأَنصارُ أو مَن كانَ مِنهُم حَتّى وَفى بِهِم إلَيهِ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ الأَنصارِ! قالوا: لَبَّيكَ: أي رَسولَ اللّهِ. فَقالَ: كُنتُم فِي الجاهِلِيَّةِ إذ لا تَعبُدونَ اللّهَ تَحمِلونَ الكَلَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلّ: هو الثِّقل من كلّ ما يتكلَّف. والكَلُّ: العيال النهاية: ج4 ص198 «كلل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَفعَلونَ في أموالِكُمُ المَعروفَ وتَفعَلونَ إلَى ابنِ السَّبيلِ، حَتّى إذا مَنَّ اللّهُ عَلَيكُم بِالإِسلامِ ومَنَّ عَلَيكُم بِنَبِيِّهِ إذا أنتُم تُحَصِّنونَ أموالَكُم! وفيما يَأكُلُ ابنُ آدَمَ أجرٌ، وفيما يَأكُلُ السَّبُعُ أوِ الطَّيرُ أجرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَجَعَ القَومُ، فَما مِنهُم أحَدٌ إلاّ هَدَمَ مِن حَديقَتِهِ ثَلاثينَ بابا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص148 ح7183، صحيح ابن حبان: ج6 ص233 ح2484،صحيح ابن خزيمة: ج3 ص183 ح1872 وكلاهما نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص387 ح16184.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه‌‌ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، روز چهارشنبه نزد بنى عمرو بن عوف رفت، چيزى ديد كه پيش از آن نديده بود: ديوار كشيدن دور باغ‌‌هاى نخل. فرمود: «كاش در اين عيدتان [روز جمعه براى نماز] كه آمديد، بمانيد تا سخنان مرا بشنويد؟». گفتند: آرى. پدران و مادرانمان به فدايت، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون در [نماز] جمعه حاضر شدند، پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نماز جمعه را با ايشان خواند. سپس دو ركعت نماز در مسجد گزارد ـ در حالى كه تا پيش از آن روز [پس از خواندن نماز جمعه]به خانه‌‌اش مى‌‌رفت ـ، آن گاه برخاست و رو به مردم كرد و انصار يا كسانى كه از ايشان بودند، همگى نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله جمع شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى گروه انصار!». انصار گفتند: بله، بله اى پيامبر خدا! فرمود: «شما در جاهليت، آنگاه كه خداپرست نبوديد، به نيازمند رسيدگى مى‌‌كرديد و با اموالتان احسان مى‌‌نموديد و به در راه مانده، كمك مى‌‌كرديد. حال كه خداوند نعمت اسلام و پيامبرش را به شما ارزانى داشته، گِرد اموالتان ديوار مى‌‌كشيد! در حالى كه براى آنچه انسانى [از باغ و ملك شما] بخورد، اجرى است و براى آنچه جانورى يا پرنده‌‌اى بخورد، اجرى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس مردم برگشتند و هيچ يك از آنها نبود، مگر اين كه سى در [و رخنه] براى باغش باز كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي ذرّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: أنَّهُ ذَكَرَ أشياءَ يُؤجَرُ فيهَا الرَّجُلُ، حَتّى ذَكَرَ غَشَيانَ أهلِهِ، فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، أيُؤجَرُ في شَهوَتِهِ يُصيبُها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أرَأَيتَ لَو كانَ آثِما؛ ألَيسَ كانَ يَكونُ عَلَيهِ الوِزرُ؟ فَقالوا: نَعَم، قالَ: فَكَذلِكَ يُؤجَرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص98 ح21483، الزهد لابن المبارك الملحقات: ص29 ح116 عنأبي البختري وزاد فيه «يؤجر في كذا ويؤجر في كذا» قبل «حتّى ذكر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله چند چيز را نام برد كه مرد براى آنها اجر داده مى‌‌شود، تا رسيد به همبستر شدن با همسر. گفتند: اى پيامبر خدا! آيا براى ارضاى شهوتش هم اجر داده مى‌‌شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا اگر از راه حرام اين كار را بكند، گناهى بر اين منظور نمى‌‌شود؟». گفتند: چرا. فرمود: «پس، همين طور هم [در حلالش] اجر دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ الرَّجُلِ يَكونُ مَعَهُ أهلُهُ فِي السَّفَرِ، لا يَجِدُ الماءَ، أيَأتي أهلَهُ؟ قالَ: ما اُحِبُّ أن يَفعَلَ إلاّ أن يَخافَ عَلى نَفسِهِ. قالَ: قُلتُ: طَلَبَ بِذلِكَ اللَّذَّةَ، أو يَكونُ شَبِقا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَبِقَ: هاجت به شهوة النكاح المصباح المنير: ص302 «شبق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى النِّساءِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ الشَّبِقَ يَخافُ عَلى نَفسِهِ، قُلتُ: يَطلُبُ بِذلِكَ اللَّذَّةَ! قالَ: هُوَ حَلالٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِنَّهُ يُروى عَنِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّ أبا ذَرٍّ رحمه‌‌اللهسَأَلَهُ عَن هذا، فَقالَ: «ائتِ أهلَكَ تُؤجَر»، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، آتيهِم واُؤجَرُ؟! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «كَما أنَّكَ إذا أتَيتَ الحَرامَ اُزِرتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مرآة العقول: «قوله صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: اُزرت، لعلّه كان اوزرت فصحّف، أو قلّب الواو همزة؛ لمزاوجة اجرت،ومقتضى القاعدة: اوزِرتَ، أو وُزِرتَ. وقال الفيروز آبادي: قوله صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ارجعن مأزورات: غير مأجورات للازدواج، ولو افرد لقيل: موزورات» هامش المصدر في الطبعة الجديدة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَكَذلِكَ إذا أتَيتَ الحَلالَ اُجِرتَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: ألا تَرى أنَّهُ إذا خافَ عَلى نَفسِهِ فَأَتَى الحَلالَ اُوجِرَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص495 ح3، مستطرفات السرائر: ص107 ح53 وفيه «أبا إبراهيم» بدل «أبا عبداللّه‌‌»،بحارالأنوار: ج81 ص160 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن عمّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره مردى پرسيدم كه با همسرش در مسافرت است و آب در دسترس ندارد، آيا با زنش نزديكى بكند؟ فرمود: «دوست ندارم اين كار را بكند، مگر آن كه بر خويش بترسد [كه به گناه بيفتد]». گفتم: با اين كار قصد لذّت بردن دارد يا اين كه شهوتش نسبت به زنان تهييج شده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه شهوتش تحريك شده و بر خويش مى‌‌ترسد». گفتم: او با اين كار، لذّت مى‌‌بَرَد! فرمود: «اين، حلال است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله روايت مى‌‌شود كه ابوذر رحمه‌‌الله از ايشان در اين باره پرسيد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «با همسرت، نزديكى كن تا پاداش داده شوى». ابوذر گفت: اى پيامبر خدا! با آنها نزديكى كنم و پاداش برم؟! رسول خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «همان گونه كه اگر مرتكب حرام شوى، گناهكارى، همچنين هر گاه به سوى حلال رَوى، اجر مى‌‌يابى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «آيا نمى‌‌بينى كه هر گاه بر خويش بترسد و با حلال در آميزد، پاداش مى‌‌گيرد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِرَجُلٍ: أصبَحتَ صائِما؟ قالَ: لا، قال: أطعَمتَ مِسكينا؟ قالَ: لا، قالَ: فَارجِع إلى أهلِكَ؛ فَإِنَّهُ مِنكَ عَلَيهِم صَدَقَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص495 ح2، ثواب الأعمال: ص168 ح4، قرب الإسناد: ص67 ح213 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كلاهما و كلّها عن عبداللّه‌‌ بن القدّاح، بحارالأنوار: ج89 ص361 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به مردى فرمود: «روزه دارى؟». گفت: نه. فرمود: «بينوايى را اطعام كرده‌‌اى؟». گفت: نه. فرمود: «پس به سراغ همسرت برو كه اين كار تو، براى آنان صدقه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله دَخَلَ بَيتَ اُمِّ سَلَمَةَ فَشَمَّ ريحا طَيِّبَةً، فَقالَ: أتَتكُمُ الحَولاءُ؟ فَقالَت: هُوَ ذا هِيَ تَشكو زَوجَها، فَخَرَجَت عَلَيهِ الحَولاءُ، فَقالَت: بِأَبي أنتَ واُمّي إنَّ زَوجي عَنّي مُعرِضٌ، فَقالَ: زيديهِ يا حَولاءُ، قالَت: ما أترُكُ شَيئا طَيِّبا مِمّا أتَطَيَّبُ لَهُ بِهِ وهُوَ عَنّي مُعرِضٌ، فَقالَ: أما لَو يَدري ما لَهُ بِإِقبالِهِ عَلَيكِ. قالَت: وما لَهُ بِإِقبالِهِ عَلَيَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أما إنَّهُ إذا أقبَلَ اكتَنَفَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكتنفوه: أحاطوا به لسان العرب: ج9 ص308 «كنف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَلَكانِ، فَكانَ كَالشّاهِرِ سَيفَهُ في سَبيلِ اللّهِ، فَإِذا هُوَ جامَعَ تَحاتُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحاتَّ ورقه: أي تساقط لسان العرب: ج1 ص337 «حتت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ الذُّنوبُ كَما يَتَحاتُّ وَرَقُ الشَّجَرِ، فَإِذا هُوَ اغتَسَلَ انسَلَخَ مِنَ الذُّنوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص496 ح4 عن إسحاق بن إبراهيم الجعفي، بحارالأنوار: ج22 ص124 ح93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وارد اتاق اُمّ سلمه شد و بوى خوشى را استشمام كرد و فرمود: «حَولاء، نزد شما آمده؟». اُمّ سلمه گفت: او اين جاست و از شوهرش شكايت دارد. حولاء، نزد آن حضرت آمد و گفت: پدر و مادرم به فدايت! شوهرم، به من، بى‌‌اعتناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بيشتر به او بِرس، اى حولاء!». گفت: هيچ عطرى نبوده كه خودم را با آن براى او خوش‌‌بو نكنم؛ امّا او همچنان از من روى‌‌گردان است! پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «كاش مى‌‌دانست كه با روى آوردنش به تو، چه پاداشى براى اوست!». حولاء گفت: او با رو آوردنش به من، چه پاداشى دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه روى آوَرَد، دو فرشته، او را در آغوش مى‌‌كِشند، و همانند كسى است كه در راه خداوند، شمشير بر كشد، و چون مجامعت كند، گناهان او همچون برگ درخت، فرو مى‌‌ريزند و هر گاه غسل كند، از گناهان، جدا مى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يوجب-تضاعف-الثواب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: ما يوجِبُ تَضاعُفَ الثَّوابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: اسباب چند برابر شدن پاداش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 1: العِلمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 1: علم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَكعَةٌ مِن عالِمٍ بِاللّهِ، خَيرٌ مِن ألفِ رَكعَةٍ مِن مُتَجاهِلٍ بِاللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص153 ح28786 نقلاً عن الشيرازي في الألقاب عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك ركعت نماز از عالم خداشناس بهتر از هزار ركعت نماز كسى است كه از خداشناسىِ لازم برخوردار نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مناوى در شرح اين حديث نوشته است: زيرا كسى عالم باللّه‌‌ است نماز را با همه امورى كه موجب كمال آن است انجام مى‌‌دهد، مانند: تدبّر، خشوع و خضوع، ولى جاهل به او هر چند اركان و سنت‌‌هاى نماز را انجام مى‌‌دهد، اما در مدت يكصد سال هم او بر فتوحات سبحانى و اسرار رحمانى كه براى عالم خداشناس در يك لحظه پديد مى‌‌آيد، نايل نمى‌‌گردد (فيض القدير: ج4 ص47).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَكعَتانِ مِن عالِمٍ خَيرٌ مِن سَبعينَ رَكعَةً مِن جاهِلٍ لِأَنَّ العالِمَ تَأتيهِ الفِتنَةُ فَيَخرُجُ مِنها بِعِلمِهِ، وتَأتِي الجاهِلَ فَيَنسِفُهُ نَسفاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص245، بحارالأنوار: ج1 ص208 ح10؛ كنزالعمّال: ج10 ص154 ح28787 نقلاً عن ابن النجّار عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، وفيه «أفضل» بدل «خير».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو ركعت نماز عالم، بهتر از هفتاد ركعت نماز جاهل است؛ زيرا فتنه چون به دانشمند برسد، با دانش خويش از آن بيرون مى‌‌آيد و به نادان كه برسد، وى را از جا برمى‌‌كَنَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: العلم والحكمة: ص218 (القسم الخامس: التعلّم / الفصل الثاني / فضل طلب العلم على العبادة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: علم و حكمت در قرآن و حديث: ص405 (بخش پنجم: كسب شناخت / فصل دوم / برترى دانشجويى بر عبادت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-الشهادتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 2: الشَّهادَتانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 2: شهادت به يگانگى خدا و رسالت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ في خُطبَةِ الوَسيلَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ؛ شَهادَتانِ تَرفَعانِ القَولَ وتُضاعِفانِ العَمَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص18 ح4 عن جابر بن يزيد، عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، التوحيد: ص73 ح27 عن جابر بنيزيد، عن الإمام الباقر عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام، تحف العقول: ص92 وفيه «تضعان» بدل «تضاعفان»، بحارالأنوار: ج77 ص381 ح5، وراجع نهج البلاغة: الخطبة 114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در خطبه وسيله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گواهى مى‌‌دهم كه خدايى جز اللّه‌‌ نيست، يگانه است و بى‌‌انباز، و گواهى مى‌‌دهم كه محمّد، بنده و فرستاده اوست؛ دو گواهى‌‌اى كه گفتار [و عقيده] را [به درگاه خدا] بالا مى‌‌برند و كردار را چند برابر مى‌‌سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3حب-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 3:حُبُّ أهلِ البَيتِ عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 3: دوست داشتن اهل بيت عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُبُّنا أهلَ البَيتِ يُكَفِّرُ الذُّنوبَ ويُضاعِفُ الحَسَناتِ، وإنَّ اللّهَ تَعالى لَيَتَحَمَّلُ عَن مُحِبّينا أهلَ البَيتِ ما عَلَيهِم مِن مَظالِمِ العِبادِ، إلاّ ما كانَ مِنهُم فيها عَلى إصرارٍ وظُلمٍ لِلمُؤمِنينَ، فَيَقولُ لِلسَّيِّئاتِ: كوني حَسَناتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص164 ح274، تأويل الآيات الظاهرة: ج1 ص384 ح23 كلاهما عن علي بنمهدي، عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام، بحارالأنوار: ج68 ص100 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت ما اهل بيت گناهان را پاك مى‌‌كند و حسنات را دو چندان مى‌‌كند و خداوند متعال، مظالم بندگان را كه بر گردن دوستداران ما اهل بيت است، به عهده مى‌‌گيرد، مگر آن مظالمى كه با اصرار و با ستم به مؤمنان همراه باشد. پس به بدى‌‌ها مى‌‌گويد: خوبى شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: أهل البيت في الكتاب والسنّة: ص387 (القسم التاسع: حب أهل البيت عليهم‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: اهل بيت عليهم‌‌السلام در قرآن و حديث: ص599 (بخش نهم: دوستى اهل بيت عليهم‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَرَفَ الإِمامَ مِن آلِ مُحَمَّدٍ عليهم‌‌السلام وتَوَلاّهُ، ثُمَّ عَمِلَ لِنَفسِهِ بِما شاءَ مِن عَمَلِ الخَيرِ قُبِلَ مِنهُ ذلِكَ، وضوعِفَ لَهُ أضعافا كَثيرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص417 ح939، تأويل الآيات الظاهرة: ج1 ص411 ح21 كلاهما عن عمّار بنموسى الساباطي، بحارالأنوار: ج27 ص170 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس امامِ خاندان محمّد عليهم‌‌السلام را بشناسد و از او پيروى كند، سپس هر كار نيكى كه خواست، براى خود انجام دهد، آن كار از او پذيرفته مى‌‌شود و برايش چندين برابر مى‌‌گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمّار الساباطي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَ نَ اللَّهِ كَمَنم بَاءَ بِسَخَطٍ مِّنَ اللَّهِ وَمَأْوَآهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ * هُمْ دَرَجَتٌ عِندَ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 162 ـ 163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: الَّذين اتَّبَعوا رِضوانَ اللّهِ هُمُ الأَئِمَّةُ، وهُم وَاللّهِ يا عَمّارُ دَرَجاتٌ لِلمُؤمِنينَ، وبِوِلايَتِهِم ومَعرِفَتِهِم إيّانا، يُضاعِفُ اللّهُ لَهُم أعمالَهُم، ويَرفَعُ اللّهُ لَهُمُ الدَّرجاتِ العُلى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص430 ح84، المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص179، تأويل الآيات الظاهرة: ج1ص 124 ح44، تفسير العيّاشي: ج1 ص205 ح149 عن عمّار بن مروان، بحارالأنوار: ج24 ص92 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عمّار ساباطى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام جعفر صادق عليه‌‌السلام در باره اين فرموده خداى عز و جل پرسيدم: «آيا هر كه خشنودىِ خدا را پيروى نمود، چون كسى است كه به خشمى از خدا باز گشته است. منزلگاه او دوزخ است، و بد جاى بازگشتى است. ايشان [كه پيرو خشنودىِ خدايند، صاحبان] درجه‌‌ها و پايه‌‌هاى بلند نزد خدا دارند». فرمود: «آنان كه خشنودى خدا را پيروى نمودند، ائمّه‌‌اند و ايشان ـ اى عمّار ـ به خدا سوگند كه درجه‌‌ها و پايه‌‌هاى بلند از براى مؤمنان هستند و به دوستىِ ايشان با ما و شناختن ايشان از ما، خدا، اعمال ايشان و ثواب آن را از براى ايشان، دو برابر مى‌‌كند و درجات والا را براى ايشان بلند مى‌‌گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه‌‌السلام ـ فِي التَّفسيرِ المَنسوبِ إلَيهِ في فَضلِ المُوالاةِ لِمُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ عليهم‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يُزَكّي أعمالَكَ ويُضاعِفُها بِمُوالاتِكَ لَهُم، وبَراءَتِكَ مِن أعدائِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه‌‌السلام: ص365 ح254، بحارالأنوار: ج74 ص229 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه‌‌السلام ـ در تفسير منسوب به ايشان، در باره فضيلت دوستى محمّد و آل محمّد عليهم‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به واسطه دوستى و وفادارى تو با ايشان و برائت از دشمنانشان، اعمالت را پاك و چند برابر مى‌‌گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير ـ في زِيارَةِ الإِمامِ المَهدِيِّ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشهَدُ أنَّ بِوِلايَتِكَ تُقبَلُ الأَعمالُ، وتُزَكَّى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّكاة: أصلها في اللغة: الطهارة والنماء والبركة والمدح النهاية: ج2 ص307 «زكا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَفعالُ، وتُضاعَفُ الحَسَناتُ، فَمَن جاءَ بِوِلايَتِكَ وَاعتَرَفَ بِإِمامَتِكَ قُبِلَت أعمالُهُ، وصُدِّقَت أقوالُهُ، وتَضاعَفَت حَسَناتُهُ، ومُحِيَت سَيِّئاتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص587 ح4، المزار للشهيد الأوّل: ص205، المصباح للكفعمي: ص658 كلاهما بزيادة «وتُمحى السيّئات» بعد «تُضاعف الحسنات»، بحارالأنوار: ج102 ص117 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير ـ در زيارت امام مهدى عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گواهى مى‌‌دهم كه با ولايت و دوستى تو، اعمال، پذيرفته مى‌‌شوند و كردارها، پاك مى‌‌گردند و حسنات، چند برابر مى‌‌شوند. بنا بر اين، هر كس كه ولايت تو را داشته و به امامت تو معترف باشد، اعمالش پذيرفته و گفته‌‌هايش تصديق و حسناتش چند برابر و بدى‌‌ها [و گناهان]او زدوده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-تطهير-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 4: تَطهيرُ القَلبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 4: پاك‌‌سازى قلب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَهِّروا قُلوبَكُم مِن دَرَنِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَرَنُ: الوسخ الصحاح، ج5، ص2112 «درن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّيِّئاتِ، تُضاعَف لَكُمُ الحَسَناتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح6021، عيون الحكم والمواعظ: ص318 ح5561.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل‌‌هاى خود را از چرك گناهان، پاك كنيد تا كارهاى نيك شما دوچندان شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-الإنفاق-فى-سبيل-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 5: الإِنفاقُ فى سَبيلِ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 5: انفاق كردن در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُطُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 245.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كيست كه به خدا «قرض الحسنه‌‌اى» دهد [و از اموالى كه خدا به او بخشيده، انفاق كند،] تا آن را براى او، چندين برابر كند؟ و خداوند است كه [روزى بندگان را] محدود يا گسترده مى‌‌سازد [و انفاق، هرگز باعث كمبود روزى آنها نمى‌‌شود] و به سوى او باز مى‌‌گرديد [و پاداش خود را خواهيد گرفت]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كيست كه به خدا وام نيكو دهد [و از اموالى كه به او ارزانى داشته، انفاق كند] تا خداوند، آن را براى او چندين برابر كند؟ و براى او پاداش پرارزشى است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَ الْمُصَّدِّقَتِ وَ أَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَعَفُ لَهُمْ وَ لَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مردان و زنان انفاق كننده و آنها كه [از اين راه] به خدا «قرض الحسنه» دهند، [اين قرض الحسنه] براى آنان دوچندان مى‌‌شود و پاداش پرارزشى دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِن تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَعِفْهُ لَكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التغابن: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اگر به خدا قرض الحسنه دهيد، آن را براى شما دوچندان مى‌‌سازد و شما را مى‌‌بخشد و خداوند، شكركننده و بردبار است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن يحيى بن أبي كثير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا»، قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: يا أهلَ الإِسلامِ! أقرِضُوا اللّهَ مِن أموالِكُم يُضاعِفهُ لَكُم أضعافاً كَثيرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج1 ص746، كنز العمّال: ج6 ص378 ح16140 كلاهما نقلاً عن ابن سعد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از يحيى بن ابى كثير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون اين آيه نازل شد: «كيست كه به خدا وام نيكو دهد؟»، پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى اهل اسلام! از دارايى‌‌هاى خود به خدا وام دهيد تا آن [وام] را برايتان چندين برابر گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي اُمامة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أبا ذَرٍّ قالَ: يا رَسولَ اللّهِ مَا الصَّدَقَةُ؟ قالَ: أضعافٌ مُضَعَّفَةٌ، وعِندَ اللّهِ المَزيدُ. ثُمَّ قَرَأَ: «مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص226 ح7891، مسند ابن حنبل: ج8 ص302 ح22351، تفسير ابن أبي حاتم: ج2 ص535 ح2842 وح 2846 كلاهما عن أبي ذرّ وليس فيها ذيله من «ثمّ قرأ»، الدرّ المنثور: ج1 ص745.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابو اُمامه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر گفت: اى پيامبر خدا! صدقه چيست [و چه پاداشى دارد]؟ فرمود: «چندين برابرش، و نزد خدا بيشتر است [و بيش از چندين برابر مى‌‌دهد]». سپس اين آيه را خواند: «كيست آن كس كه به خدا وام نيكويى دهد تا [خدا] آن را براى او چند برابر بيفزايد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن زيد بن أسلم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا نَزَلَت: «مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً» جاءَ أبُو الدِّحداحِ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: يا نَبِيَّ اللّهِ، ألا أرى رَبَّنا يَستَقرِضُنا مِمّا أعطانا لِأَنفُسِنا! وإنَّ لي أرضَينِ: إحداهُما بِالعالِيَةِ، وَالاُخرى بِالسّافِلَةِ، وإنّي قَد جَعَلتُ خَيرَهُما صَدَقَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: فَكانَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: كَم مِن عِذقٍ مُذَلَّلٍ لِأَبِي الدِّحداحِ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج2 الجزء 2 ص593، المعجم الأوسط: ج2 ص243 ح1866 عن عمر بن الخطّاب، تفسير القرطبي: ج3 ص238 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج2 ص354 ح4224.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از زيد بن اسلم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون اين آيه نازل شد: «كيست آن كس كه به خدا وام نيكويى دهد تا [خدا]آن را براى او چند برابر بيفزايد؟»، ابو دحداح نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! مى‌‌بينم كه خداوند از آنچه به ما عطا فرموده است، براى خود ما وام مى‌‌خواهد! من دو قطعه زمين دارم: يكى در بالاى مدينه و ديگرى در پايين مدينه، و من بهترينش را صدقه قرار دادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن اسلم گفت: [از اين پس] پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مى‌‌فرمود: «چه بسيار خوشه‌‌هاى خرماى آويزانى كه براى ابو دحداح در بهشت است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;:«&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللَّهُ يُضَعِفُ لِمَن يَشَآءُ&lt;/span&gt;»&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن أنفَقَ مالَهُ ابتِغاءَ مَرضاتِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص92، بحار الأنوار: ج96 ص143 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[آيه] «خدا براى هر كه بخواهد، دو چندان مى‌‌كند»، در باره كسى است كه دارايىِ خود را براى جلب خشنودىِ خدا انفاق كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمّار وعبداللّه‌‌ بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: قالَ اللّهُ عز و جل: إنّي جَعَلتُ الدُّنيا بَينَ عِبادي قَرضا، فَمَن أقرَضَني مِنها قَرضا أعطَيتُهُ بِكُلِّ واحِدَةٍ عَشرا إلى سَبعِمِئَةِ ضِعفٍ وما شِئتُ مِن ذلِكَ، ومَن لَم يُقرِضني مِنها قَرضا فَأَخَذتُ مِنهُ شَيئا قَسرا فَصَبَرَ؛ أعطَيتُهُ ثَلاثَ خِصالٍ لَو أعطَيتُ واحِدَةً مِنهُنَّ مَلائِكَتي لَرَضوا بِها مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ تَلا أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام قَولَ اللّهِ عز و جل: الَّذينَ «الَّذِينَ إِذَآ أَصَبَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّآ إِلَيْهِ رَ جِعُونَ * أُوْلَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَ تٌ مِّن رَّبِّهِمْ» فَهذِهِ واحِدَةٌ مِن ثَلاثِ خِصالٍ «وَ رَحْمَةٌ» اثنَتانِ «وَ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 156 و 157.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثٌ. ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: هذا لِمَن أخَذَ اللّهُ مِنهُ شَيئا قَسرا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص92 ح21، الخصال: ص130 ح135 نحوه، مسكّن الفؤاد: ص51 كلاهما عنعبد اللّه‌‌ بن سنان، بحار الأنوار: ج71 ص78 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن عمّار و عبد اللّه‌‌ بن سنان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جعفر صادق عليه‌‌السلام فرمود: «پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: &amp;quot;من دنيا را در ميان بندگان خويش به قرض قرار دادم. پس هر كه از آن چيزى به من قرض دهد، او را به هر يكى، ده عطا كنم تا هفتصد چندان و آنچه از آن خواسته باشم، و هر كه از آن چيزى به من قرض ندهد و به جبر چيزى از او بگيرم، سه چيز به او عطا كنم كه اگر يكى از آنها را به فرشتگان خويش عطا كنم، هر آينه به آن از من راضى شوند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس امام صادق عليه‌‌السلام قول خداى عز و جل را تلاوت فرمود كه: «كسانى كه هر گاه مصيبتى به آنان رسيد، مى‌‌گويند: ما از خداييم و به سوى او باز مى‌‌گرديم. بر اينان، درودهايى از جانب پروردگارشان است». [سپس فرمود]«اين، يك چيز است از سه چيز. و «رحمتى»، اين، دومى «و ايشان همان ره‌‌يافتگان‌‌اند»، اين سومى». بعد از آن فرمود: «اين از براى كسى است كه خدا به جبر از او چيزى را فرا گرفته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-إحسان-العمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 6: إحسانُ العَمَلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 6: كار نيك انجام دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِن تَكُ حَسَنَةً يُضَعِفْهَا وَيُؤْتِ مِن لَّدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند [حتّى] به اندازه سنگينىِ ذرّه‌‌اى، ستم نمى‌‌كند و اگر كار نيكى باشد، آن را دوچندان مى‌‌سازد و از نزد خود، پاداش بزرگى [در برابر آن] مى‌‌دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَن جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلاَ يُجْزَى إِلاَّ مِثْلَهَا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 160 وراجع القصص: 84 وغافر: 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كس كار نيكى به جا آورد، ده برابر آن پاداش دارد و هر كس كار بدى انجام دهد، جز به مانند آن، كيفر نخواهد ديد و ستمى بر آنها نخواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَى وَ زِيَادَةٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 26 وراجع الزمر: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه نيكى كردند، پاداش نيك و افزون بر آن دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ لَيُضاعِفُ الحَسَنَةَ ألفَي ألفِ حَسَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص153 ح7950، تفسير الطبري: ج4 الجزء 5 ص91، تفسير ابن كثير: ج1ص 442، تفسير القرطبي: ج5 ص197، تفسير الثعلبي: ج3 ص310 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج6 ص352 ح16019.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، حسنه را به دوهزار هزار برابر مى‌‌افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في دُعائِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكان الإمامان الباقر والصادق عليهماالسلام يدعوان بهذا الدعاء أيضا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضاعَفتَ لِمَن أحسَنَ، وأَوجَبتَ عَلَى المُحسِنينَ شُكرَ تَوفيقِكَ لِلإِحسانِ، وعَلَى المُسيءِ شُكرَ تَعَطُّفِكَ بِالاِمتِنانِ، ووَعَدتَ مُحسِنَهُم بِالزِّيادَةِ فِي الإِحسانِ مِنكَ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهَج الدعوات: ص155، البلد الأمين: ص379، بحارالأنوار: ج95 ص403 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در دعا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به آن كه نيكى كرد، دو چندان [پاداش] دهى و بر نيكوكاران، واجب كرده‌‌اى كه در برابر توفيق نيكوكارى‌‌ات، سپاس‌‌گزارى كنند و بر بدكار، واجب ساخته‌‌اى كه مهربانى و بنده‌‌نوازى‌‌ات را سپاس گويند و به نيكوكارشان وعده داده‌‌اى كه بر نيكىِ خويش [به ايشان] بيفزايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولكِن جَعَلَ حَقَّهُ عَلَى العِبادِ أن يُطيعوهُ، وجَعَلَ كَفّارَتَهُم عَلَيهِ بِحُسنِ الثَّوابِ تَفَضُّلاً مِنهُ، وتَطَوُّلاً بِكَرَمِهِ، وتَوَسُّعا بِما هُوَ مِنَ المَزيدِ لَهُ أهلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص353 ح550 عن جابر عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، نهج البلاغة: الخطبة 216 نحوه، بحارالأنوار: ج27 ص251 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا خداوند، حقّ خود را بر بندگانش، اين قرار داد كه از او فرمان برند و [در مقابل،]حقّ آنان را بر خود، اين قرار داد كه از سرِ تفضّل و از روى بخشندگى و فزون‌‌بخشى‌‌اى كه سزاوار اوست، آنان را پاداش نيك دهد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عمر بن يزيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبا عَبدِاللّهِ عليه‌‌السلام يَقولُ: إذا أحسَنَ المُؤمِنُ عَمَلَهُ، ضاعَفَ اللّهُ عَمَلَهُ لِكُلِّ حَسَنَةٍ سَبعَمِئَةٍ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى: «وَاللَّهُ يُضَعِفُ لِمَن يَشَاءُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَحسِنوا أعمالَكُمُ الَّتي تَعمَلونَها لِثَوابِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: ومَا الإِحسانُ؟ قالَ: فَقالَ: إذا صَلَّيتَ فَأَحسِن رُكوعَكَ وسُجودَكَ، وإذا صُمتَ فَتَوَقَّ كُلَّ ما فيهِ فَسادُ صَومِكَ، وإذا حَجَجتَ فَتَوَقَّ ما يَحرُمَ عَلَيكَ في حَجِّكَ وعُمرَتِكَ. قالَ: وكُلُّ عَمَلٍ تَعمَلُهُ للّه‌‌ فَليَكُن نَقِيّا مِنَ الدَّنَسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص396 ح887، ثواب الأعمال: ص201، الأمالي للطوسي: ص224 ح388 كلاهما عن أبي محمد الوابشي، المؤمن: ص29 ح53 وفي كلّها صدره إلى «يضاعف لمن يشاء»، تفسير العيّاشي: ج1 ص146 ح478 عن عمر بن يونس، بحارالأنوار: ج71 ص247 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از عمر بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام شنيدم كه مى‌‌فرمود: «هر گاه مؤمن، كار خود را نيكو گردانَد، خداوند، كارش را چند برابر مى‌‌كند: براى هر حسنه، هفتصد حسنه. اين، همان سخن خداى متعال است كه: «خداوند براى هر كه بخواهد، مى‌‌افزايد». پس كارهايى را كه به خاطر پاداش الهى انجام مى‌‌دهيد، نيكو كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفتم: نيكو گردانيدن چيست؟ فرمود: «هر گاه نماز خواندى، ركوع و سجودت را خوب انجام بده و هر گاه روزه گرفتى، از هر چه روزه‌‌ات را تباه مى‌‌كند، بپرهيز و هر گاه حجّ گزاردى، از آنچه در حجّ و عمره‌‌ات بر تو حرام است، بپرهيز». [سپس] فرمود: «هر كارى را كه براى خدا مى‌‌كنى، بكوش كه از آلايش، پاك باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-الاستتار-بالحسنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 7: الاِستِتارُ بِالحَسَنَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 7: پنهانى انجام دادن كار نيك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُستَتِرُ بِالحَسَنَةِ يَعدِلُ سَبعينَ حَسَنَةً، وَالمُذيعُ بِالسَّيِّئَةِ مَخذولٌ، وَالمُستَتِرُ بِها مَغفورٌ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص428 ح2 عن اليسع بن حمزة عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص213 عنعبّاس بن هلال عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام، المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص361 عن اليسع بن حمزة عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، وفيه «حجّة» بدل «حسنة»، بحارالأنوار: ج73 ص356 ح67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه حسنه را مى‌‌پوشانَد، برابر با هفتاد حسنه است و آن كه گناه و بدى را فاش مى‌‌سازد، ذليل است و آن كه بدى را مى‌‌پوشانَد، آمرزيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَضلُ عَمَلِ المُهاجِرِ عَلَى الأَعرابِيِّ بِسَبعينَ ضِعفا، وفَضلُ عَمَلِ العالِمِ عَلَى العابِدِ بِسَبعينَ ضِعفا، وفَضلُ عَمَلِ السِّرِّ عَلَى العَلانِيَةِ بِسَبعينَ ضَعفا، ومَنِ استَوَت سَريرَتُهُ وعَلانِيَتُهُ باهَى اللّهُ بِهِ مَلائِكَتَهُ، ثُمَّ يَقولُ: هذا عَبدي حَقّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص129 ح4348 عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج16 ص659 ح46272.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برترى عمل مهاجر بر باديه‌‌نشين، هفتاد برابر است. فضيلت عمل عالم بر عابد، هفتاد برابر است. برترىِ عمل نهانى بر آشكار، هفتاد برابر است و هر كس نهان و آشكارش يكسان باشد، خداوند به او بر فرشتگانش مباهات مى‌‌كند و مى‌‌فرمايد: «اين، بنده راستين من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُستَتِرُ بِالحَسَنَةِ لَهُ سَبعونَ ضِعفا، وَالمُذيعُ لَهُ واحِدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص142، بحارالأنوار: ج70 ص251 ح4 وراجع مجمع البيان: ج4 ص661 وعدّةالدّاعي: ص220 وتفسير الثعلبي: ج4 ص240.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه كار نيك را پنهانى انجام دهد، برايش هفتاد برابر به حساب مى‌‌آيد و كسى كه آشكارا انجامش دهد، برايش يك برابر به حساب مى‌‌آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-جهاد-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 8: جِهادُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 8: جهاد با نفس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَدعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَدَعهُ: كَفَّهُ ورَدَّه القاموس المحيط: ج3 ص29 «ردع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفسِ وجِهادُها عَن أهوِيَتِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَوَى النَّفْسِ: ما تحبّه وتميل إليه مجمع البحرين: ج3 ص1890 «هوى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَرفَعُ الدَّرَجاتِ ويُضاعِفُ الحَسَناتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح5407، عيون الحكم والمواعظ: ص270 ح4966.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهاد با نفْس و باز داشتن آن از خواهش‌‌هايش درجات را رفعت مى‌‌بخشد و حسنات را دوچندان مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جودوا فِي اللّهِ وجاهِدوا أنفُسَكُم عَلى طاعَتِهِ، يُعظِم لَكُمُ الجَزاءَ، ويُحسِن لَكُمُ الحَباءَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحبَاءُ: العَطِيّةُ النهاية: ج1 ص336 «حبا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح4733، عيون الحكم والمواعظ: ص222 ح4310.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خاطر خدا بخشش كنيد و در راه طاعت او، با نفْس‌‌هايتان بجنگيد، تا به شما پاداش بزرگ و بخشش نيكو عطا فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9-الزواج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 9: الزَّواجُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 9: ازدواج كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَكعَتَينِ يُصَلِّيهِمَا المُتَزَوِّجُ، أفضَلُ عِندَ اللّهِ مِن سَبعينَ رَكعَةً يُصَلّيها غَيرُ مُتَزَوِّجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص165 ذيل ح218، الكافي: ج5 ص328 ح1 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام،تهذيب الأحكام: ج7 ص239 ح1044 عن ابن فضال عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص384 ح4346 عن عبد اللّه‌‌ بن ميمون عن الإمام الصادق&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن أبيه عليهماالسلام وفيها «أعزب» بدل «غير متزوّج»، ثواب الأعمال: ص62 ح1 عن وليد بن صبيح عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام وليس فيها «عند اللّه‌‌»، بحار الأنوار: ج82 ص211 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو ركعت نمازى كه مرد متأهّل مى‌‌خوانَد، نزد خداوند، برتر از هفتاد ركعتى است كه غير متأهّل مى‌‌خوانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-10-السواك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 10: السِّواكُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 10: مسواك زدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِّواكُ فيهِ عَشرُ خِصالٍ: مَطهَرَهٌ لِلفَمِ، مَرضاةٌ لِلرَّبِّ، يُضاعِفُ الحَسَناتِ سَبعينَ ضِعفا.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص449 ح51، الكافي: ج6 ص496 ح6 عن ابن سنان عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام نحوه،بحارالأنوار: ج80 ص341 ح20؛ صحيح البخاري: ج2 ص682 عن عائشة نحوه، كنزالعمّال: ج9 ص320 ح26224 نقلاً عن الفردوس للديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسواك زدن، ده خاصيّت دارد: دهان را خوش‌‌بو مى‌‌كند؛ خداوند را خشنود مى‌‌سازد؛ نيكى‌‌ها را هفتاد برابر مى‌‌گردانَد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-11-ليلة-القدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 11: لَيلَةُ القَدرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 11: شب قدر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام ـ لَمّا سَأَلَهُ حُمرانُ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل:... «لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القدر: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أيُّ شَيءٍ عُنِيَ بِذلِكَ؟ قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَمَلُ الصّالِحُ فيها مِنَ الصَّلاةِ وَالزَّكاةِ وأَنواعِ الخَيرِ، خَيرٌ مِنَ العَمَلِ في ألفِ شَهرٍ لَيسَ فيها لَيلَةُ القَدرِ. ولَولا ما يُضاعِفُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى لِلمُؤمِنينَ ما بَلَغوا، ولكِنَّ اللّهَ يُضاعِفُ لَهُمُ الحَسَناتِ بِحُبِّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص158 ح6، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص158 ح2024 و 2025 نحوه، ثوابالأعمال: ص93 ح11، بحارالأنوار: ج97 ص19 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ در پاسخ به اين سؤال حمران كه: مقصود از آيه: «شب قدر، بهتر از هزار ماه است» چيست؟ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار نيك در اين شب، مانند نماز، زكات و انواع نيكى‌‌ها، بهتر از كار [نيك] در هزار ماهى است كه شب قدر در آنها نباشد. اگر نبود كه خداى متعال، براى مؤمنان، چند برابر مى‌‌گردانَد، قطعا به آن نمى‌‌رسيدند؛ ولى خداوند، حسنات آنان را به سبب محبّت ما، چند برابر مى‌‌گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-12-ليلة-الجمعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 12: لَيلَةُ الجُمُعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 12: شب جمعه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِجتَنِبُوا المَعاصِيَ لَيلَةَ الجُمُعَةِ؛ فَإِنَّ السَّيِّئَةَ مُضاعَفَةٌ وَالحَسَنَةَ مُضاعَفَةٌ، ومَن تَرَكَ مَعصِيَةَ اللّهِ لَيلَةَ الجُمُعَةِ غَفَرَ اللّهُ لَهُ كُلَّ ما سَلَفَ فيهِ، وقيلَ لَهُ: اِستَأنِفِ العَمَلَ، ومَن بارَزَ اللّهَ لَيلَةَ الجُمُعَةِ بِمَعصِيَةٍ، أخَذَهُ اللّهُ بِكُلِّ ما عَمِلَ في عُمُرِهِ، وضاعَفَ عَلَيهِ العَذابَ بِهذِهِ المَعصِيَةِ، فَإِذا كانَ لَيلَةُ الجُمُعَةِ رَفَعَت حيتانُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «حيطان»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُحورِ رُؤوسَها ودَوابُّ البَراري، ثُمَّ نادَت بِصَوتٍ ذَلقٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسانٌ ذَلقٌ: طَلْقٌ. والذليق: الفصيح اللسان لسان العرب: ج10 ص110 «ذلق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رَبَّنا لا تُعَذِّبنا بِذُنوبِ الآدَمِيّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص153، بحارالأنوار: ج89 ص283.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شب جمعه، از گناهان بپرهيزيد؛ چون گناه، چند برابر مى‌‌شود و حسنه هم چند برابر مى‌‌شود. هر كس در شب جمعه، نافرمانى از خدا را ترك كند، خداوند، همه گناهان گذشته او را مى‌‌بخشد و به او مى‌‌گويند: «كار را از سر بگير» و هر كس در شب جمعه، با انجام دادن گناهى به مبارزه با خدا بپردازد، خداوند، او را به همه كرده‌‌هاىِ در طول عمرش مؤاخذه مى‌‌كند و به سبب اين گناه، عذابش را دوچندان مى‌‌نمايد. چون شب جمعه مى‌‌شود، ماهيان درياها و حيوانات صحراها، سرهاى خود را بالا مى‌‌آوردند و با صدايى رسا مى‌‌گويند: «خدايا! ما را به سبب گناهان آدميان، عذاب نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-13-يوم-الجمعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 13: يَومُ الجُمُعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 13: روز جمعه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ يَومَ الجُمُعَةِ سَيِّدُ الأَيّامِ؛ يُضاعِفُ اللّهُ فيهِ الحَسَناتِ، ويَمحو فيهِ السَّيِّئاتِ، ويَرفَعُ فيهِ الدَّرَجاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص414 ح5، تهذيب الأحكام: ج3 ص2 ح2، جمال الاُسبوع: ص147 كلّها عن ابنأبي نصر عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، روضة الواعظين: ص364 نحوه، بحارالأنوار: ج89 ص274 ح20 وراجع كنزالعمّال: ج7 ص712 ح21057.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز جمعه، سَرور روزهاست. خداوند در آن روز، حسنات را مى‌‌افزايد و گناهان را محو مى‌‌كند و درجات را بالا مى‌‌بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكثِروا مِنَ الصَّلاةِ عَلَيَّ يَومَ الجُمُعَةِ؛ فَإِنَّهُ يَومٌ تُضاعَفُ فيهِ الأَعمالُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص156 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج1 ص179،بحارالأنوار: ج89 ص364 ح56؛ سنن ابن ماجة: ج1 ص524 ح1637 عن أبي الدرداء، السنن الكبرى للبيهقي: ج3 ص353 ح5994 عن أنس وكلاهما نحوه، كنزالعمّال: ج1 ص&lt;/span&gt;488 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح2140 وراجع الكافي: ج3 ص428 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روز جمعه، بسيار بر من صلوات بفرستيد؛ زيرا جمعه، روزى است كه اعمال در آن، چند برابر محاسبه مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الأَعمالَ تُضاعَفُ يَومَ الجُمُعَةِ؛ فَأَكثِروا فيهِ مِنَ الصَّلاةِ وَالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص180، بحارالأنوار: ج89 ص365 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روز جمعه، اعمال، چند برابر محاسبه مى‌‌شود. پس در آن روز، بسيار نماز بخوانيد و صدقه دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَيرُ وَالشَّرُّ يُضاعَفُ يَومَ الجُمُعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص172 ح22، المحاسن: ج1 ص131 ح158، جامع الأحاديث للقمّي: ص156كلّها عن جابر، بحارالأنوار: ج89 ص283 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعمال نيك و بد، در روز جمعه، دوچندان محاسبه مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ فِي الرَّجُلِ يُريدُ أن يَعمَلَ شَيئا مِنَ الخَيرِ مِثلَ الصَّدَقَةِ وَالصَّومِ ونَحوَ هذا ـ: يُستَحَبُّ أن يَكونَ ذلِكَ يَومَ الجُمُعَةِ؛ فَإِنَّ العَمَلَ يَومَ الجُمُعَةِ يُضاعَفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص423 ح1247، الخصال: ص392 ح93، جامع الأحاديثللقمّي: ص157 كلّها عن هشام بن الحكم، بحارالأنوار: ج89 ص283 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در باره كسى كه مى‌‌خواهد كار خيرى همچون: صدقه، روزه و مانند آن را انجام دهد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستحب است كه آن كار، در روز جمعه باشد؛ چرا كه در روز جمعه، عمل، چند برابر محاسبه مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-14-صلاة-الجمعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 14: صَلاةُ الجُمُعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 14: نماز جمعه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَحضُرُ الجُمُعَةَ ثَلاثَةُ نَفرٍ: رَجُلٌ حَضَرَها يَلغو وهُوَ حَظُّهُ مِنها، ورَجُلٌ حَضَرَها يَدعو فَهُوَ رَجُلٌ دَعَا اللّهَ عز و جل؛ إن شاءَ أعطاهُ وإن شاءَ مَنَعَهُ، ورَجُلٌ حَضَرَها بِإِنصاتٍ وسُكوتٍ ولَم يَتَخَطَّ رَقَبَةَ مُسلِمٍ ولَم يُؤذِ أحَدا؛ فَهِيَ كَفّارَةٌ إلَى الجُمُعَةِ الَّتي تَليها وزِيادَةُ ثَلاثَةِ أيّامٍ، وذلِكَ بِأَنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 160.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص291 ح1113، السنن الكبرى: ج3 ص311 ح5831 كلاهما عن عبداللّه‌‌ بنعمرو، مسند ابن حنبل: ج2 ص670 ح7021 عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، كنزالعمّال: ج7 ص734 ح21161؛ الأمالي للطوسي: ص430 ح962، الأمالي للصدوق: ص471 ح630 كلاهما عن بكر بن محمّد عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام نحوه، بحارالأنوار: ج89 ص189 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شركت كنندگان در نماز جمعه، سه گونه اند: يك عدّه در آن شركت مى‌‌كنند و [در بين آن] به حرف زدن مى‌‌پردازند. بهره اينها از نماز جمعه همين است. عدّه‌‌اى در آن شركت مى‌‌كنند و به دعا كردن مى‌‌پردازند. اين عدّه، خداى توانا و بزرگ را مى‌‌خوانند و خدا هم اگر خواست، به آنها عطا مى‌‌كند و اگر خواست، عطا نمى‌‌كند. عدّه‌‌اى نيز در آن شركت مى‌‌كنند در حالى كه سكوت مى‌‌كنند و [به خطيب جمعه]گوش مى‌‌دهند و [براى رفتن به صف جلوتر]از روى شانه مسلمانى رد نمى‌‌شوند و موجب آزار كسى نمى‌‌گردند. نماز جمعه [براى اين عدّه] زداينده گناهان است تا جمعه ديگر كه مى‌‌آيد، به اضافه سه روز؛ چون خداى توانا و بزرگ مى‌‌فرمايد: «هر كس كار نيكى بياورد، ده برابر آن [پاداش]خواهد داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-15-الصلاة-في-أول-الوقت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 15: الصَّلاةُ في أوَّلِ الوَقتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 15: نماز أوّل وقت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم بِذِكرِ رَبِّكُم، وصَلّوا صَلاتَكُم في أوَّلِ وَقتِكُم؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يُضاعِفُ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج17 ص370 ح1013، اُسد الغابة: ج4 ص312 الرقم 4152، الإصابة: ج4ص 627 الرقم 6147 كلّها عن عياض بن زيد بن عبد القيس، كنزالعمّال: ج1 ص420 ح1791.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر شما باد ذكر پرورگارتان و اين كه نمازتان را در اوّل وقت بخوانيد كه خدا برايتان دوچندان مى‌‌گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-16-الصلاة-في-المسجد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 16: الصَّلاةُ في المَسجِدِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 16: نماز در مسجد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاةُ الرَّجُلِ في مَنزِلِهِ جَماعَةً تَعدِلُ أربَعا و عِشرينَ صَلاةً، و صَلاةُ الرَّجُلِ جَماعَةً فِي المَسجِدِ تَعدِلُ ثَمانياً و أربَعينَ صَلاةً مُضاعَفَةً فِي المَسجِدِ، وإنَّ الرَّكعَةَ فِي المَسجِدِ الحَرامِ ألفُ رَكعَةٍ في سِواهُ فِي المَساجِدِ، و إنَّ الصَّلاةَ فِي المَسجِدِ فَردا بِأَربَعٍ و عِشرينَ صَلاةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص696 ح1486 عن رزيق، بحار الأنوار: ج83 ص367 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز آدمى در خانه‌‌اش به جماعت، برابر با بيست و چهار نماز است و نمازش در مسجد به جماعت، برابر با چهل و هشت نماز است؛ يعنى نماز در مسجد، دو چندان است. همچنين يك ركعت [نماز گزاردن] در مسجد الحرام، برابر با هزار ركعت در ديگر مساجد است و نماز گزاردن به تنهايى در مسجد، برابر با بيست و چهار نماز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-17-الصلاة-في-مسجد-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 17: الصَّلاةُ في مَسجِدِ الحَرامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 17: نماز در مسجد الحرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاةٌ فِي المَسجِدِ الحَرامِ أفضَلُ مِن مِئَةِ ألفِ صَلاةٍ فيما سِواهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص214 ح15271 عن جابر بن عبد اللّه‌‌، المصنّف لعبد الرزاق: ج8 ص456ح 15891 عن عطاء بن أبي رباح وليس فيه «فيما سواه»، كنز العمّال: ج12 ص235 ح34821؛ الكافي: ج4 ص526 ح6 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص50 ح1 عن الحسين بن خالد عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام الباقر عليهم‌‌السلام، الأمالي للطوسي: ص528 ح1162 عن أبي ذرّ وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج83 ص369 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضيلت خواندن يك نماز در مسجد الحرام، بيشتر از خواندن صدهزار نماز در غير آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-18-الصلاة-في-مسجد-النبي-صلىاللهعليهوآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 18: الصَّلاةُ في مَسجِدِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 18: نماز در مسجد النّبي صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاةٌ في مَسجِدي تَعدِلُ عِندَ اللّهِ عَشَرَةَ آلافِ صَلاةٍ في غَيرِهِ مِنَ المَساجِدِ، إلاَّ المَسجِدَ الحَرامَ فَإِنَّ الصَّلاةَ فيهِ تَعدِلُ مِئَةَ ألفِ صَلاةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص50 ح1 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، تهذيب الأحكام: ج 6 ص14 ح30 عن معاوية بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص228 ح682 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج99 ص241 ح6؛ سنن ابن ماجة: ج1 ص450 ح1406، مسند ابن حنبل: ج5 ص108 ح14700 كلاهما عن جابر نحوه، كنز العمّال: ج12 ص195 ح34633.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندن يك نماز در مسجد من، برابر با خواندن ده‌‌هزار نماز در مساجد ديگر است، مگر مسجد الحرام كه يك نماز در آن، با صدهزار نماز، برابرى مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-19-الصلاة-في-البيت-المقدس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 19: الصَّلاةُ فِي البَيتِ المَقدِسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 19: نماز در بيت المَقدِس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةُ في بَيتِ المَقدِسِ ألفُ صَلاةٍ، وَالصَّلاةُ فِي المَسجِدِ الأَعظَمِ مِئَةُ صَلاةٍ، وَالصَّلاةُ في مَسجِدِ القَبيلَةِ خَمسٌ وعِشرونَ صَلاةً، وَالصَّلاةُ في مَسجِدِ السّوقِ اثنَتا عَشرَةَ صَلاةً، وصَلاةُ الرَّجُلِ وَحدَهُ في بَيتِهِ صَلاةٌ واحِدَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص148 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص51 ح1 عنالسكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج83 ص380 ذيل ح47؛ سنن ابن ماجة: ج1 ص452 ح1413، المعجم الأوسط: ج7 ص112 ح7008، تاريخ دمشق: ج15 ص159 ح3712 كلّها عن أنس نحوه، كنز العمّال: ج7 ص554 ح20223.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندن يك نماز در بيت المَقدِس، [برابر با] خواندن يك‌‌هزار نماز است و خواندن يك نماز در مسجد جامع، [برابر با] يكصد نماز است و خواندن يك نماز در مسجد محلّه، [برابر با] بيست و پنج نماز است و خواندن يك نماز در مسجد بازار، [برابر با] دوازده نماز است، و نماز گزاردنِ مرد به تنهايى و در خانه، يك نماز به شمار مى‌‌آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-20-الصلاة-في-مسجد-الكوفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 20: الصَّلاةُ في مَسجِدِ الكوفَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 20: نماز در مسجد كوفه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاةٌ في مَسجِدِ الكوفَةِ تَعدِلُ ألفَ صَلاةٍ في غَيرِهِ مِنَ المَساجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص51 ح3 عن المفضّل بن عمر، كامل الزيارات: ص73 ح64 عن خالد القلانسي نحوه، بحار الأنوار: ج100 ص397 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندن يك نماز در مسجد كوفه، برابر با هزار نماز در ديگر مساجد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةُ في مَسجِدِ الكوفَةِ فَردا أفضَلُ مِن سَبعينَ صَلاةً في غَيرِهِ جَماعَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص50 ح2، كامل الزيارات: ص78 ح72 وفيه «فرادى» بدل «فردا» وكلاهما عن محمّد بن سنان، بحار الأنوار: ج83 ص372 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز گزاردن به صورت فرادا در مسجد كوفه، از هفتاد نماز جماعت در غير آن، برتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-21-الصوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 21: الصَّومُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 21: روزه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَومُ الصّائِمِ عِبادَةٌ، وصَمتُهُ تَسبيحٌ، وعَمَلُهُ مُضاعَفٌ، ودُعاؤُهُ مُستَجابٌ، وذَنبُهُ مَغفورٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج3 ص415 ح3937، تفسير الثعلبي: ج2 ص70 وكلاهما عن عبداللّه‌‌ بن أبي أوفى،كنزالعمّال: ج8 ص443 ح23562؛ كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص76 ح1783، المصباح للكفعمي: ص622 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام نحوه، مجمع البيان: ج2 ص498 كلّها نحوه، بحارالأنوار: ج96 ص255 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواب روزه‌‌دار، عبادت است، سكوتش تسبيح، عملش چند برابر به حساب مى‌‌آيد، دعايش مستجاب مى‌‌شود، و گناهش آمرزيده مى‌‌گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-22-شهر-رمضان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 22: شَهرُ رَمَضانَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 22: ماه رمضان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهرُ رَمَضانَ شَهرُ اللّهِ عز و جل، وهُوَ شَهرٌ يُضاعِفُ اللّهُ فيهِ الحَسَناتِ، ويَمحو فيهِ السَّيِّئاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص95 ح78 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام و ص73، عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج1ص 293 ح46 كلاهما عن الحسن بن عليّ بن فضّال عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وفيهما «شهر عظيم» بدل «شهر اللّه‌‌ عز و جل»، روضة الواعظين: ص372 وليس فيه «شهر اللّه‌‌ عز و جل»، بحار الأنوار: ج96 ص340 ذيل ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه رمضان، ماه خداست و آن، ماهى است كه خداوند در آن، حسنات را دوچندان مى‌‌گردانَد و گناهان را پاك مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي عن عبداللّه‌‌ بن مسعود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ:... إنَّ العَمَلَ يُضاعَفُ في شَهرِ رَمَضانَ. فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، كَم يُضاعَفُ؟ قالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: أخبَرَني جَبرَئيلُ عليه‌‌السلام، قالَ: تُضاعَفُ الحَسَناتُ بِأَلفِ ألفٍ، كُلُّ حَسَنَةٍ مِنها أفضَلُ مِن جَبَلِ اُحُدٍ، وهُوَ قَولُهُ تَعالى: «وَاللَّهُ يُضَعِفُ لِمَن يَشَاءُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص248 ح506، بحارالأنوار: ج96 ص345 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر، راوندى ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن مسعود ـ: از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه فرمود: «... عمل در ماه رمضان، چند برابر به حساب مى‌‌آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! چند برابر؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جبرئيل عليه‌‌السلام گفت: كارهاى نيك، هزارهزار برابر؛ هر يك از آنها بزرگ‌‌تر از كوه احد و اين، فرمايش خداى تعالى است: «و خدا براى هر كه بخواهد، چند برابر مى‌‌گردانَد%«$.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَاتَّقُوا [اللّهَ في&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من كنز العمّال الذي ينقل عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] شَهرِ رَمَضانَ، فَإِنَّ الحَسَناتِ تُضاعَفُ فيهِ ما لا تُضاعَفُ فيما سِواهُ، وكَذلِكَ السَّيِّئاتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص112 ح4827، المعجم الصغير: ج1 ص248، تاريخ بغداد: ج10ص 429 الرقم 5586، تاريخ جرجان: ص321 الرقم 492 وص 478 الرقم 737 كلّها عن اُمّ هانئ، كنز العمّال: ج8 ص480 ح23724.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... در ماه رمضان مراقب باشيد؛ زيرا در اين ماه، اعمال نيك، چند برابر به حساب مى‌‌آيد كه در ماه‌‌هاى ديگر، آن اندازه به حساب نمى‌‌آيد؛ همچنين اعمال بد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-23-شهر-رجب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 23: شَهرُ رَجَبٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 23: ماه رجب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجَبٌ شَهرٌ عَظيمٌ، يُضاعِفُ اللّهُ فيهِ الحَسَناتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص69 ح5538، شواهد التنزيل: ج2 ص498 ح9 كلاهما عن عبدالعزيز بنسعيد عن أبيه، كنزالعمّال: ج12 ص311 ح35166 نقلاً عن الرافعي عن أبي سعيد؛ كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص92 ح1822، الإقبال: ج3 ص191 كلاهما عن الإمام الكاظم عليه‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص78 ح2 عن المبارك عن الإمام الكاظم عليه‌‌السلام بزيادة «ويمحو فيه السيّئات» في آخر الثلاثة الأخيرة، بحارالأنوار: ج97 ص37 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجب، ماه بزرگى است. خداوند در اين ماه، حسنات را دوچندان مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-24-شهر-شعبان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 24: شَهرُ شَعبانَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 24: ماه شعبان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّما سُمِّيَ شَعبانُ؛ لِأَ نَّهُ تَتَشَعَّبُ فيهِ أرزاقُ المُؤمِنينَ لِرَمَضانَ، وهُوَ شَهرُ العَمَلِ، فيهِ تُضاعَفُ الحَسَنَةُ سَبعينَ، وَالسَّيِّئَةُ مَحطوطَةٌ، وَالذَّنبُ مَغفورٌ، وَالحَسَنَةُ مَقبولَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص87 ح16، الأمالي للصدوق: ص75 ح43، الإقبال: ج3 ص292، روضةالواعظين: ص442 كلّها عن ابن عبّاس، بحارالأنوار: ج97 ص69 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه شعبان را شعبان مى‌‌گويند؛ چون در اين ماه، روزى‌‌هاى مؤمنان براى رمضان، شعبه‌‌شعبه [تقسيم]مى‌‌شود. اين ماه، ماه عمل است. در اين ماه، كار نيك، هفتاد برابر مى‌‌گردد، كارهاى بد، ريخته مى‌‌شود، گناه، آمرزيده مى‌‌گردد و كار نيك، پذيرفته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-25-حرم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 25: حَرَمُ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 25:حَرَم خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَعَلَ اللّهُ الحَسَناتِ فِي الحَرَمِ مُضاعَفَةً، وَالسَّيِّئاتِ فيهِ مُضاعَفَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص37 ح21 عن عطاء عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام عن آبائه عليهم‌‌السلام، الكافي: ج4 ص196ح 2، علل الشرائع: ص421 ح3 كلاهما عن محمّد بن إسحاق عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام عن آبائه عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج11 ص183 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، كارهاى نيك و كارهاى بد در حرم را چند برابر به حساب مى‌‌آوَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل نقلاًعن بعض نسخ الفقه الرضوي ـ في سِياقِ مَناسِكِ الحَجِّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَانظُر أينَ أنتَ، فَإِنَّما أنتَ في حَرَمِ اللّهِ، وساحَةِ بِلادِ اللّهِ، وهِيَ دارُ العِبادَةِ، فَوَطِّن نَفسَكَ عَلَى العِبادَةِ؛ فَإِنَّ الصَّلاةَ وَالصِّيامَ وَالصَّدَقَةَ وأَفعالَ البِرِّ مُضاعَفَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج9 ص363 ح11086، بحار الأنوار: ج99 ص346 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل ـ به نقل از يكى از نسخه‌‌هاى «الفقه» رضوى، در ضمن مناسك حج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنگر كه در كجايى! تو در حَرَم الهى و در گستره سرزمين‌‌هاى الهى هستى. آن جا سراى عبادت است. پس، خود را وقف عبادت كن؛ زيرا كه نماز و روزه و صدقه و كارهاى خير [در حرم الهى]، چند برابر محاسبه مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-26-عرفات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 26: عَرفاتٌ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 26:عرفات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَقَفَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِعَرَفَةَ وَالنّاسُ مُقبِلونَ، وهُوَ يَقولُ: مَرحَبا بِوَفدِ اللّهِ الَّذينَ إذا سَأَ لُوا اللّهَ أعطاهُم وَاستَجابَ دُعاءَهُم، ويُضاعَفُ لِلرَّجُلِ الواحِدِ مِن نَفَقَةِ الدِّرهَمِ الواحِدِ ألفُ ألفِ ضِعفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج5 ص141 ح12391 نقلاً عن الديلمي، الفردوس: ج4 ص161 ح6502 وليس فيهصدره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در عرفات وقوف كرد و مردم در حال آمدن بودند و ايشان مى‌‌فرمود: «خوش آمديد اى مهمانان خدا! اى كسانى كه هر گاه از خدا بخواهيد، خدا عطايتان مى‌‌كند و دعايتان را مستجاب مى‌‌فرمايد! و هر كس يك درهم خرج كند، هزارهزار برابر پاداش داده مى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-27-حرم-الحسين-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 27: حَرَمُ الحُسَينِ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 26: حرم امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ للّه‌‌ عز و جل مَلائِكَةً مُوَكَّلينَ بِقَبرِ الحُسَينِ عليه‌‌السلام، فَإِذا هَمَّ الرَّجُلُ بِزِيارَتِهِ أعطاهُم ذُنوبَهُ فَإِذا خَطا مَحَوها، ثُمَّ إذا خَطا ضاعَفوا لَهُ حَسَناتِهِ، فَما تَزالُ حَسَناتُهُ تُضاعَفُ حَتّى توجِبَ لَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص117 ح33، المزار الكبير: ص329 ح10، كامل الزيارات: ص254 ح380وص 287 ح464 كلّها عن الحارث بن المغيرة، بحار الأنوار: ج101 ص64 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل، فرشتگانى گماشته بر قبر حسين عليه‌‌السلام دارد كه چون كسى قصد زيارت او را مى‌‌كند، خداوند، گناهانش را به آن فرشتگان مى‌‌بخشد و چون گامى بردارد، آنها، آن گناهان را مى‌‌زُدايند و در گام بعدى، نيكى‌‌هايش را دوچندان مى‌‌كنند و اين نيكى‌‌ها پيوسته افزون مى‌‌شوند تا جايى كه‌‌بهشت را برايش واجب مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-28-حرم-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 28: حَرَمُ أهلِ البَيتِ عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 28: حرم هر يك از اهل بيت عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن الحسن بن علي الوشّاء&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِلرِّضا عليه‌‌السلام: ما لِمَن أتى قَبرَ أحَدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ عليهم‌‌السلام؟ قالَ: لَهُ مِثلُ ما لِمَن أتى قَبرَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص123 ح1، المزار الكبير: ص32 ح3، بحار الأنوار: ج100 ص124 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال ـ به نقل از حسن بن على وشّاء ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام رضا عليه‌‌السلام گفتم: براى كسى كه به زيارت قبر يكى از ائمّه عليهم‌‌السلام برود، چه پاداشى است؟ فرمود: «همانند پاداش كسى كه به زيارت قبر ابى عبداللّه‌‌ [سيّد الشهدا عليه‌‌السلام]برود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-29-الصلاة-على-النبي-صلىاللهعليهوآله-وآله-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 29: الصَّلاةُ عَلَى النَّبِيِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وآلِهِ عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 29: درود فرستادن بر پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و اهل بيت او عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَإِنَّ اللّهَ عز و جل جَعَلَ ذِكرَنا أهلَ البَيتِ شِفاءً لِلصُّدورِ، وجَعَلَ الصَّلَواتِ عَلَينا ماحِيَةً لِلأَوزارِ وَالذُّنوبِ، ومَطهَرَةً مِنَ العُيوبِ، ومُضاعَفَةً لِلحَسَناتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه‌‌السلام: ص585 ح348 عن الإمام العسكري عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج 26 ص233 ح1. 4. جمال الاُسبوع: ص29، بحار الأنوار: ج91 ص215 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا خداى عز و جل، ياد ما اهل بيت را شفابخش سينه‌‌ها قرار داده است و صلوات فرستادن بر ما را محوكننده جرم‌‌ها و گناهان، پاك كننده از عيب‌‌ها و چند برابر كردن كارهاى نيك.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-30-اهداء-ثواب-الصلاة-للنبي-صلىاللهعليهوآله-وآله-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 30: اهداءُ ثوابِ الصَّلاةِ لِلنَّبِيِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وآلِهِ عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 30: اهداى ثواب نماز براى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و اهل بيت او عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمال الاُسبوع عن أحمد بن عبداللّه‌‌ البجلي بإسناد رفعه عنهم عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَعَلَ ثَوابَ صَلاتِهِ لِرَسولِ اللّهِ وأَميرِ المُؤمِنينَ وَالأَوصِياءِ مِن بَعدِهِ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِم أجمَعينَ وسَلَّمَ، أضعَفَ اللّهُ لَهُ ثَوابَ صَلاتِهِ أضعافا مُضاعَفَةً حَتّى يَنقَطِعَ النَّفَسُ. ويُقالُ لَهُ قَبلَ أن يَخرُجَ روحَهُ مِن جَسَدِهِ: يا فُلانُ، هَديَّتُكَ اِلينا وألطافُكَ لَنا فَهَذا يَومُ مُجازاتِكَ ومُكافاتِكَ، فَطِب نَفسا وقَرَّ عَينا بِما أَعَدَّ اللّهُ لَكَ وهَنيئا لَكَ بِما صِرتَ إلَيهِ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمال الاُسبوع ـ به نقل از احمد بن عبد اللّه‌‌ بجلى، با اسنادى كه آن را به معصومان عليهم‌‌السلام رسانده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس ثواب نماز خود را براى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و امير مؤمنان عليه‌‌السلام و اوصياى پس از او ـ كه درودها و سلام خدا بر همه ايشان باد ـ قرار دهد، خداوند، ثواب نماز او را چندين چندين برابر مى‌‌گردانَد ـ تا آن جا كه نفس قطع شود ـ. و پيش از آنكه روحش از پيكر جدا شود به او گفته مى‌‌شود: اى فلانى، هديه تو نزد ماست و لطف‌‌هايت براى ماست. پس امروز روز پاداش و تلافى كردن براى توست دل‌‌آرام و چشم روشن باش، آنچه خداوند براى تو آماده ساخته و آنچه به سويش مى‌‌روى گوارايت باد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-31-العمل-عن-الميت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 31: العَمَلُ عَنِ المَيِّتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 31: عمل كردن به جاى ميّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَمِلَ مِنَ المُسلِمينَ عَن مَيِّتٍ عَمَلاً صالِحا، اُضعِفَ لَهُ أجرُهُ، ونَفَعَ اللّهُ بِهِ المَيِّتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص185 ح556، غياث سلطان الورى: ص9 ح17، عدّة الداعي: ص134 وفيه «خيرا» بدل «صالحا»، عوالي اللآلي: ج2 ص53 ح137، بحارالأنوار: ج82 ص62 ح2&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر مسلمانى به نيابت از مرده‌‌اى، كار نيكى انجام دهد، اجرش دو برابر داده مى‌‌شود و خداوند، مُرده را نيز از آن بهره‌‌مند مى‌‌گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-32-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 32: الدُّعاءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15 ـ 32: دعا كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام ـ في سُجودِهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُبحانَكَ اللّهُمَّ أنتَ رَبّي حَقّا حَقّا، سَجَدتُ لَكَ يا رَبِّ تَعَبُّدا ورِقّا، اللّهُمَّ إنَّ عَمَلي ضَعيفٌ فَضاعِفهُ لي، اللّهُمَّ قِني عَذابَكَ يَومَ تَبعَثُ عِبادَكَ، وتُب عَلَيَّ إنَّكَ أنتَ التَّوّابُ الرَّحيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص323 ح9 عن إسحاق بن عمّار عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، المزار للمفيد: ص83، مصباحالمتهجّد: ص174، المزار الكبير: ص190، المزار للشهيد الأوّل: ص51 كلّها من دون إسنادٍ إلى أحدِ أهل البيت عليهم‌‌السلام نحوه، بحارالأنوار: ج46 ص30&lt;/span&gt;1 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ در سجده‌‌اش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منزّهى تو اى خدا! به راستى و درستى كه پروردگار من تو هستى. خدايا! در برابر تو از سرِ تعبّد و بندگى، به سجده افتاده‌‌ام. خدايا! عمل من، ناچيز است. پس آن را براى من دوچندان كن! خدايا! مرا از عذابِ روزى كه بندگانت را بر مى‌‌انگيزى، حفظ كن و توبه‌‌ام را بپذير كه تو، توبه‌‌پذير و مهرورزى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ لَمَّا انتَهى إلى ظَهرِ الكَعبَةِ حينَ يَجوزُ الحِجرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياذَا المَنِّ وَالطَّولِ وَالجودِ وَالكَرَمِ، إنَّ عَمَلي ضَعيفٌ فَضاعِفهُ لي، وتَقَبَّلهُ مِنّي إنَّكَ أنتَ السَّميعُ العَليمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص407 ح6، وسائل الشيعة: ج9 ص417 ح17883.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ هنگام عبور از حِجر [اسماعيل] و رسيدن به پشت كعبه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نعمت‌‌ده و عطابخش! و اى پروردگار بخشش و كَرَم! عمل من اندك است. آن را برايم چند برابر گردان و از من بپذيرش كه به راستى، تو شنوا و دانايى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-بلغه-ثواب-على-عمل-فعمل-له-ذلك-الثواب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: مَن بَلَغَهُ ثَوابٌ عَلى عَمَلٍ فَعَمِلَ، لَهُ ذلِكَ الثَّوابُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: هر كس براى كارى پاداشى بشنود و آن كار را بكند، آن پاداش براى اوست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَلَغَهُ عَنِ اللّهِ شَيءٌ فيهِ فَضيلَةٌ، فَأَخَذَ بِهِ إيمانا بِهِ ورَجاءَ ثَوابِهِ، أعطاهُ اللّهُ ذلِكَ وإن لَم يَكُن كَذلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج8 ص296 الرقم 4398، الفردوس: ج3 ص559 ح5757 كلاهما عن جابر بنعبد اللّه‌‌ الأنصاري، المطالب العالية: ج3 ص299 ح3526 من دون إسناد إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نحوه، كنز العمّال: ج15 ص791 ح43132؛ عدّة الداعي: ص9 عن جابر بن عبد اللّه‌‌ الأنصاري نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بشنود كه خداوند براى كارى فضيلتى [و ثوابى] قرار داده است و از سرِ ايمان به آن و به اميد پاداشش، آن را به كار بندد، خداوند، آن پاداش را به او عطا كند، اگر چه [در واقع] چنين نباشد [وخبرى كه به او رسيده، صحّت نداشته باشد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَلَغَهُ عَنِ اللّهِ فَضلٌ فَأَخَذَ بِذلِكَ الفَضلِ الَّذي بَلَغَهُ، أعطاهُ اللّهُ ما بَلَغَهُ وإن كانَ الَّذي حَدَّثَهُ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج1 ص22 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس [حديثى] بشنود كه خداوند براى كارى فضيلتى [و ثوابى]قرار داده است و به آنچه شنيده است، عمل كند، خداوند، ثوابى را كه شنيده است، به او عطا فرمايد، هر چند كسى كه آن را برايش حديث كرده است، دروغ‌‌گو باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَلَغَهُ ثَوابٌ مِنَ اللّهِ عَلى عَمَلٍ فَعَمِلَ ذلِكَ العَمَلَ التِماسَ ذلِكَ الثَّوابِ، اُوتِيَهُ وإن لَم يَكُنِ الحَديثُ كَما بَلَغَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص87 ح2، فلاح السائل: ص50، الإقبال: ج3 ص171 كلها عن محمّد بن مروان،بحار الأنوار: ج2 ص256 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس شنيده باشد كه خداوند براى انجام دادن عملى پاداش مى‌‌دهد و براى دست يافتن به آن پاداش، آن كار را بكند، آن پاداش به او داده مى‌‌شود، هر چند حديث، آن گونه نباشد كه به او رسيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَلَغَهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شَيءٌ مِنَ الثَّوابِ فَعَمِلَهُ، كانَ أجرُ ذلِكَ لَهُ وإن كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لَم يَقُلهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص93 ح53 عن هشام بن سالم، ثواب الأعمال: ص160 ح1، الإقبال: ج3ص 170، فلاح السائل: ص49، عدّة الداعي: ص9 كلّها عن صفوان نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص256 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از قول پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيده باشد كه فلان كار، پاداش دارد و آن را به نيّت فرموده پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله انجام دهد، همان پاداش برايش منظور مى‌‌شود، هر چند پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آن را نگفته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَمِعَ شَيئا مِنَ الثَّوابِ عَلى شَيءٍ فَصَنَعَهُ، كانَ لَهُ وإن لَم يَكُن عَلى ما بَلَغَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص87 ح1، الإقبال: ج3 ص171، فلاح السائل: ص50، عدّة الداعي: ص9 بزيادة«أجره» بعد «كان له» وكلّها عن هشام بن سالم، تنبيه الخواطر: ج2 ص187، وسائل الشيعة: ج1 ص60 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه بشنود فلان كار، فلان ثواب را دارد و آن كار را بكند، همان ثواب برايش باشد، هر چند آن امر به وضعى كه به او رسيده، نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-باره-اخبار-ثواب-انقياد726&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در باره اخبار ثواب انقياد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجة الاسلام والمسلين آقاى محمّد كاظم رحمان ستايش.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايات بسيارى با اين مضمون از اهل بيت عليهم‌‌السلام نقل شده اند: «اگر فردى با اعتماد به روايتى كه ثوابى را براى عمل خيرى بيان كرده است، آن را انجام دهد، خداى تبارك و تعالى، آن ثواب را به وى خواهد داد». به جهت شهرت اين روايات و نيز كاربرد واژه «مَن بَلغ» در ابتداى بيشتر آنها، اين روايات «اخبار مَن بَلغ» ناميده شده‌‌اند. محدثان و فقيهان در معناى اين روايات احتمال‌‌ها و نظريات مختلفى مطرح كرده‌‌اند. برخى از فقيهان برپايه اين روايات قاعده‌‌اى بنيان نهاده‌‌اند كه به قاعده «تسامح در ادله سنن» نامبردار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در توضيح ظاهر اين روايات و دستيابى به مفاد و پيام نهايى آنها، اجزاى مختلف اين روايات را توضيح مى‌‌دهيم. در اين روايات يك جمله شرطى است كه مركب از شرط و جزا است و در پى آن يك حكم بيان شده است. بنا بر اين، اين روايات مركب از سه بخش هستند كه هر يك از آنها را جداگانه تبيين مى‌‌كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شرط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. شرط&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در همه اين روايات، تعبير «مَن بَلغه»، يعنى كسى كه به او خبر رسيده، ذكر شده است. اين جمله به عنوان شرطى است كه پس از آن جزا يا گزاره خبر، ذكر مى‌‌شود. مراد از «بلوغ» نيز رسيدن از مبدأ به مقصد است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج8 ص419.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين بخش از روايات، اشاره به خبرى مبنى بر ثواب دادن از سوى خداوند و منسوب به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يا امام عليه‌‌السلام دارد. خبر مورد نظر، گزارش از ثواب كارى است كه اجر و پاداش آن به خود عامل مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطراز سيد على خان مدنى: ج1 ص231، مفردات الفاظ القرآن: ص180.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو در برخى نقل‌‌هاى اين روايات، تعبير «مَن سَمع» آمده، كه نشانگر شكل رسيدن خبر است. بنا بر اين، هر گونه رسيدن يا به گوش خوردن، بدون در نظر گرفتن اتصال به مبدأ صدور خبر، مراد نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، بايد مفهوم ابلاغ خبر، و رساندن خبر به شكلى كه به حسب ظاهر اتصال آن از گوينده به شنونده برقرار باشد، تحقق يابد. در غير اين صورت، بلوغ و رسيدن خبر از گوينده به شنونده صادق نخواهد بود. توجه بدين نكته بسيار مهم و سرنوشت‌‌ساز است؛ زيرا برخى صرف رسيدن خبر يا شنيدن عامل را در ترتّب ثواب كافى مى‌‌دانند و اعتبار خبر را لازم نمى‌‌شمرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جزاى-شرط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. جزاى شرط&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دنبال خبرى كه به شنونده از سوى پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يا امام عليه‌‌السلام رسيده، وى به مضمون آن عمل مى‌‌كند و آن كارى را كه ثواب براى آن ذكر شده، انجام مى‌‌دهد. تعبير «فَعَمِلَه» يا «فَصَنعه» به معناى آن است كه: پس شنونده به جهت خبرى كه به او رسيده اين كار را انجام بدهد. به اين ترتيب، انگيزه انجام آن كار از سوى شخص، روايتِ ثواب بردنِ عامل بوده است، اين انجام كار مبتنى بر اعتماد به خبرى بوده كه به دست عامل رسيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكم-الهى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. حكم الهى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در صورتى كه از سوى معصوم عليه‌‌السلام خبرى مبنى بر داشتن چنين ثوابى بر عمل، به كسى برسد و آن شخص بر پايه آن خبر، آن كار را انجام دهد تا به آن ثواب برسد، خداوند تضمين كرده است كه آن ثواب را به او خواهد داد، اگر چه آن خبر واقعى، نباشد. اين حكم الهى به ظاهر، خبر از آينده مى‌‌دهد، ولى به سبك ترغيب و تشويق به توجه كردن به اخبارى است كه در آنها ثواب كارى ذكر شده است. بر اين اساس، خبرهايى كه از سوى خداوند و به واسطه پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يا امام عليه‌‌السلام مى‌‌رسند، به صورت متصل و با شرايط لازم اگر به دست مكلف برسد، در صورت تخلف خبر از واقع، خداوند ثواب آن عمل را به عمل‌‌كننده و مطيع در برابر آن خبر، مى‌‌دهد. بنا بر اين، روايات در مقام بيان حكم كارى كه چنين شخصى انجام داده، نيستند. به اين معنا كه اثبات استحباب يا وجوب آن عمل را قبل از عمل شخص نمى‌‌كنند. چنان‌‌كه شرايط حجيت و اعتبار حديث، مثل وثاقت و عدالتِ راوى از ميان نمى‌‌برد. اين روايات در مقام بيان حكم كارى كه انجام شده است نيستند. بلكه اين مطلب را بيان مى‌‌كنند كه ثواب اين‌‌گونه اعمال وابسته به اصابت كلام ابلاغ كننده به واقع نيست. اين مطلب با اينكه بايد شرايطى در ابلاغ‌‌كننده موجود باشد تا ثواب دهى خداوند مشروط به آنها شود، منافاتى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فوائد الاُصول: ج3 ص409.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما اين ثواب دهى الهى، با چه قاعده‌‌اى قابل توجيه است؟ قطعا اين وعده در پى آن جمله گذشته، خبر از آن مى‌‌دهد كه خداوند به عنوان ولىّ نعمت‌‌ها، اين ثواب را عطا مى‌‌كند. بر اين پايه، قطعا نوعى تفضّل الهى در اين باره وعده داده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما اين تفضل الهى، مبتنى بر آن است كه ارزش اعمال بدنى انسان نزد خداوند وابسته به نيت قلبى است. كسى كه به خبرى عمل مى‌‌كند كه در باره يك عبادت به او رسيده است، او به اطاعت الهى و انقياد در برابر پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله اقدام كرده است. حتى در صورتى كه نسبت خبر به رسول خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و امام عليه‌‌السلام اشتباه باشد باز او مطيع شمرده مى‌‌شود؛ چه آنكه اين اشتباه از او نبوده، بلكه از سوى ديگرى رخ داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجه به اين معنا از حديث، مضمون آن تشويق و ترغيب به عمل كردن به هر خبرى نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنانكه برخى فقيهان به اين ديدگاه ملتزم شده‌‌اند. براى نمونه، ر. ك: شيخ بهائى، مفتاح الفلاح.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، نمى‌‌توان اين روايت را حديثى ساختگى به عنوان دستاويز غُلات براى پذيرش هر روايتى از سوى شيعيان دانست؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الموضوعات فى الآثار و الأخبار: ص88 و 170 ـ 174 و مقدمة صحيح الكافى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه آنكه پيام روايت، پذيرش هر خبر محض نيست، بلكه خبر از عاقبت عمل كردن به اخبار با احتمال عدم صدور آنها شمرده مى‌‌شود. بنا بر اين، اين‌‌گونه اخبار به انگيزه ترغيب و تشويق به اخبار رسيده و ابلاغ شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته معانى ديگرى هم از سوى عالمان اصولى در باره اين روايات ذكر شده‌‌اند، از جمله:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. عده بسيارى از فقيهان كه از آنها به عنوان مشهور فقيهان ياد مى‌‌شود، بر پايه اين روايات، قاعده «تسامح در ادله مستحبات» را بنيان كرده‌‌اند. ايشان ميان ثواب، يك كار با استحباب آن ملازمه مى‌‌بينند. و بر اساس اين روايات هر گونه رسيدن خبر و ثواب بر عمل را در تحقق استحباب و ثواب كافى مى‌‌دانند. پس اگر خبرى كه در آن ثواب بر عملى ذكر شده، ضعيف باشد، آن عمل مستحب شمرده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العناوين الفقهيه: ج1 ص426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اين روايات دلالت بر استحباب عملى دارند كه اين ثواب براى آن بيان شده است. اما اين استحباب، در اصل وجود نداشته و با عنوان ثانوى و به استناد اين روايات به وجود آمده است. همچون مواردى كه در امارات و حجت‌‌هاى شرعى، حكمى بيان شود كه به استناد آنها معتبر شمرده شوند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فوائد الاُصول: ج3 ص415.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين دو احتمال مبتنى بر آن است كه تساوى يا ملازمه ميان ثواب و استحباب وجود دارد و از روايات، حجيت اخبارِ ضعيف در مستحبات و فضائل را برداشت كرده‌‌اند. به اين ترتيب، شرايط معتبر در حجيّت حديث را در باره اين نوع اخبار كه در مستحبات و فضائل است، لازم ندانسته‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر كسانى كه اصل ملازمه را نمى‌‌پذيرند، يعنى احتمال داشتن ثواب عمل بدون دارا بودن حكم استحباب را مطرح مى‌‌كنند، اين نتيجه، پذيرفته نيست. افزون بر آن، اين روايات، شرايط اعتبار خبر را ملغى نمى‌‌كنند؛ زيرا حجيت خبر واحد، منوط به داشتن شرايطى است تا «بلاغ»، صدق كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. قانون‌‌گذار اسلام محافظت از همه مستحبات را در نظر دارد، امّا در صورتى كه در شناخت مستحبات، از راه‌‌هاى متعارف در اثبات احكام استفاده شود، امكان از ميان رفتن بسيارى از اين مستحبات وجود دارد. از اين رو، اعتماد كردن به هر خبرى كه در آن ثوابى بر كارى ذكر شده باشد و احتمال صدور از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را داشته باشد، به بيانى كه موجب تشويق بندگان به انجام آن عمل باشد، بيان كرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الاُصول: ج2 ص294.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين احتمال اگر چه كه با معنايى كه ما ذكر كرديم نزديك است، اما مضمون روايت را به روايات مستحبات اختصاص داده است. به سخن ديگر، با زبان تشويق، تنها شامل مستحبات مى‌‌شود و شامل واجبات نمى‌‌شود. در حالى كه ثواب اگر چه امروزه به عنوان يك اصطلاح در باره غير الزامى‌‌ها به كار مى‌‌رود، ولى در عصر صدور روايات به معناى لغوى بوده و دلالتى بر استحباب نداشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. مورد اين روايات جايى است كه استحباب حكمى با دليل معتبر ثابت شود. در آن دليل ثواب خاصى بر آن عمل مستحب ذكر شده باشد كه اصل استحباب در آن تسامحى نيست ولى در مقدار ثواب بر آن عمل تسامح مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نهاية الدراية: ج4 ص177.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. اين روايات دلالت بر آن دارند كه اجر و ثواب، براى خود عملى است كه از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله خبر رسيده كه ثواب دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الاُصول آل البيت: ص352.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما رسيدن و بلوغ ثواب در اين روايات، نقش خاصى ندارد. تنها استناد ثواب به عمل، مراد اين روايات است. بر اساس اين ديدگاه ملازمه ميان ثواب بر كار و استحباب انجام آن كار وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. مفاد اين روايات، ارشاد به حكم عقل به نيك بودن انقياد و فرمانبردارى است. بر اساس اين نظر، ثواب بر انجام كارى كه ثوابى بر آن رسيده، از جهت فرمانبردارى شخص داده خواهد شد، اگر چه روايت آن‌‌گونه كه رسيده، نباشد. اين روايات دلالت بر حكم شرعى ـ چه حكم وضعى و چه حكم وضعى ـ ندارند. تنها ثواب انقياد و فرمانبردارى حتى در موارد احتمال امر الهى را اثبات مى‌‌كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرائد الاُصول: ج2 ص156.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه ديدگاه اخير (4 تا 6) مبتنى بر آن است كه در روايات تنها واژه «ثواب» به كار رفته و ملازمه‌‌اى ميان ثواب و استحباب وجود ندارد. از اين رو، اصولا اين روايات هيچ نظرى به حكم استحبابى ندارند، بلكه همه مبتنى بر اعطاى ثواب از سوى خداوند هستند. با اين تفاوت كه در ديدگاه چهارم تنها بحث از مقدار ثواب است كه به همان مقدار ذكر شده در خبر است. و در ديدگاه پنجم ثواب از آنِ كارى است كه ثواب بر آن ذكر شده است. در ديدگاه ششم نيز ثواب هيچ ربطى به عمل خاصّى كه ثواب بر آن ذكر شده، ندارد، بلكه اين فرمانبردار بودن شخص و اطاعت از خبرى كه به هر شكل به او رسيده ملاك ثواب بردن اوست. اين حالت را انقياد و فرمان‌‌بردارى، شخص مى‌‌گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين برداشت‌‌ها نيز با مضمون روايات به كلّى سازوار نيست. به تصور اين گروه، خصوصيّت اعطاى ثواب الهى، بر اميد ثواب مترتّب است در حالى كه موضوع بحث، بلوغ ـ هر چند غير مطابق با واقع ـ خبر بوده است. عمل به خبرى كه به او رسيده بر اساس سياق روايت خودش خصوصيتى ندارد تا حكم به استحباب آن شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا به هر حال، عمل به اين‌‌گونه روايت كه مفروض آن است كه احتمال عدم صدور روايت در واقع وجود دارد، حكايت از فرمان‌‌برى و انقياد شخص دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يؤتى-أجره-مرتين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17: مَن يُؤتى أجرُهُ مَرَّتَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17: كسانى كه دوبار پاداش داده مى‌‌شوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-أهل-الكتاب-إذا-أسلموا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 1: أهلُ الكِتابِ إذا أسلَموا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 1: اهل كتابى كه مسلمان شوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ ءَاتَيْنَهُمُ الْكِتَبَ مِن قَبْلِهِ هُم بِهِ يُؤْمِنُونَ * وَ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ قَالُواْ ءَامَنَّا بِهِ إِنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّنَا إِنَّا كُنَّا مِن قَبْلِهِ مُسْلِمِينَ * أُوْلَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُواْ وَ يَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ يُنفِقُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 52 ـ 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه پيش از اين، كتاب [الهى] به آنان داده‌‌ايم، به آن [قرآن] ايمان مى‌‌آورند! و هنگامى كه بر آنان خوانده شود، مى‌‌گويند: «به آن ايمان آورديم. اينها همه حق است و از سوى پروردگار ماست. ما پيش از اين هم مسلمان بوديم»، آنها كسانى هستند كه به خاطر شكيبايى‌‌شان، اجر و پاداششان را دوبار دريافت مى‌‌دارند و به وسيله نيكى‌‌ها، بدى‌‌ها را دفع مى‌‌كنند و از آنچه به آنان روزى داده‌‌ايم، انفاق مى‌‌نمايند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير عن عليّ بن رفاعة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبي مِنَ الَّذينَ آمَنوا بِالنَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مِن أهلِ الكِتابِ وكانوا عَشَرَةً، فَلَمّا جاؤوا جَعَلَ النّاسُ يَستَهزِؤونَ بِهِم ويَضحَكونَ مِنهُم، فَأَنزَلَ اللّهُ: «أُوْلَلءِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير: ج6 ص275 الرقم 2388، اُسد الغابة: ج4 ص86 الرقم 3786 نحوه، الدرّ المنثور: ج 6 ص422 وراجع تفسير القرطبي: ج6 ص256.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير ـ به نقل از على بن رفاعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم از آن عدّه اهل كتابى بود كه به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ايمان آوردند. آنها ده نفر بودند، و چون آمدند، مردم آنها را مسخره كردند و به آنها خنديدند. پس خداوند، اين آيه را فروفرستاد: «آنان كسانى هستند كه به پاس آن كه صبر كردند، دو بار اجر داده خواهند شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما رَجُلٍ مِن أهلِ الكِتابِ، آمَنَ بِنَبِيِّهِ وآمَنَ بي، فَلَهُ أجرانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص1955 ح4795، صحيح مسلم: ج1 ص134 ح241، سنن ابن ماجة: ج 1 ص629 ح1956، تفسير ابن كثير: ج8 ص57 كلّها عن أبي موسى الأشعري، كنزالعمّال: ج15 ص818 ح43252؛ مسند زيد: ص397 عن زيد بن علي عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از اهل كتاب به پيامبر خود و من ايمان آوَرَد، دو اجر دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ مِن كِتابِهِ إلى هِرَقلَ عَظيمِ الرّومِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسلِم تَسلَم، يُؤتِكَ اللّهُ أجرَكَ مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص9 ح7، صحيح مسلم: ج3 ص1396 ح74، السنن الكبرى للنسائي: ج6ص 311 ح11064، مسند ابن حنبل: ج1 ص565 ح2370 كلّها عن أبي سفيان، كنزالعمّال: ج4 ص384 ح11035؛ بحارالأنوار: ج20 ص386.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در نامه‌‌اش به هِرقَل، بزرگ روم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسلام بياور تا سلامت بمانى، و خداوند، اجر تو را دوبرابر مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أسلَمَ مِن أهلِ الكِتابَينِ فَلَهُ أجرُهُ مَرَّتَينِ، ولَهُ ما لَنا وعَلَيهِ ما عَلَينا، ومَن أسلَمَ مِنَ المُشرِكينَ فَلَهُ أجرُهُ، ولَهُ ما لَنا وعَلَيهِ ما عَلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص290 ح22297، المعجم الكبير: ج8 ص191 ح7786، تفسير الطبري: ج 13 الجزء 27 ص244، تفسير ابن كثير: ج6 ص254 كلّها عن أبي اُمامة الباهلي، كنزالعمّال: ج1 ص96 ح426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر يك از اهل دو كتاب (تورات و انجيل)، اسلام آورد، دو اجر دارد و همه حقوق و وظايفى را كه ما داريم، او نيز دارد، و هر يك از مشركان اسلام آورد، يك اجر دارد و همه حقوق و وظايفى را كه ما داريم، او هم دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-الحامدون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 2: الحامِدونُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 2: حمدگويان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن نِعمَةٍ وإن تَقادَمَ عَهدُها فَيُجَدِّدُهَا العَبدُ بِالحَمدِ، إلاّ جَدَّدَ اللّهُ تَعالى لَهُ ثَوابا، وما مِن مُصيبَةٍ وإن تَقادَمَ عَهدُها فَيُجَدِّدُ لَهَا العَبدُ الاِستِرجاعَ إلاّ جَدَّدَ اللّهُ ثَوابَها وأَجرَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج1 ص411 عن أنس وج 2 ص134 نحوه، كنز العمّال: ج3 ص264 ح6471.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر نعمتى، اگرچه ديرزمانى بر آن گذشته باشد، چنانچه بنده براى آن حمدى تازه بگويد، خداوند متعال، پاداشى تازه به او مى‌‌دهد و هر مصيبتى، اگرچه ديرزمانى بر آن گذشته باشد، چنانچه بنده، دوباره بر آن «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّآ إِلَيْهِ رَ جِعُونَ» بگويد، خداوند، پاداش و اجر آن را مجدّدا به او مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-المسترجعون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 3: المُستَرجِعونَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 3: گويندگان «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّآ إِلَيْهِ رَ جِعُونَ»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أصابَتهُ مُصيبَةٌ فَقالَ إذا ذَكَرَها: «إنّا للّه‌‌ وإنّا إلَيهِ راجِعونَ» جَدَّدَ اللّهُ لَهُ مِن أجرِها مِثلَ ما كانَ يَومَ أصابَتهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص131 ح2895، سنن ابن ماجة: ج1 ص510 ح1600، مسند ابن حنبل: ج 1 ص429 ح1734 كلاهما نحوه، المعجم الأوسط: ج5 ص161 ح4944 كلّها عن فاطمة بنت الحسين عن الإمام الحسين عليه‌‌السلام، كنز العمّال: ج3 ص300 ح6651؛ مسكّن الفؤاد: ص54 عن الإمام الحسين عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج82 ص141 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مصيبتى به او برسد و هر گاه كه به ياد آن مى‌‌افتد، بگويد: «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّآ إِلَيْهِ رَ جِعُونَ»، خداوند، اجرى دوباره به او مى‌‌دهد، همانند اجر روزى كه آن مصيبت به او رسيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-الصابرون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 4: الصّابِرونَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 4: شكيبايان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن سعيد بن جبير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا أتى جَعفَرٌ وأَصحابُهُ النَّجاشِيَّ، أنزَلَهُم وأَحسَنَ إلَيهِم، فَلَمّا أرادوا أن يَرجِعوا قالَ مَن آمَنَ مِن أهلِ مَملَكَتِهِ: اِيذَن لَنا فَلنَصحَب&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فلنخذف»، وما أثبتناه من الدرّ المنثور.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هؤُلاءِ فِي البَحرِ، ونَأتي هذَا النَّبِيَّ فَنُحدِثُ بِهِ عَهدا. قالَ: فَانطَلَقوا فَقَدِموا عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَشَهِدوا مَعَهُ اُحُدا وحُنَينا وخَيبَرَ. قالَ: ولَم يُصَب أحَدٌ مِنهُم، فَقالوا لِلنَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: اِيذَن لَنا فَلنَأتِ أرضَنا؛ فَإِنَّ لَنا أموالاً فَنَجيءُ بِها فَنُنفِقُها عَلَى المُهاجِرينَ، فَإِنّا نَرى بِهِم جَهدا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهْدُ: الطاقّة ـ ويُضمّ ـ والمَشَقَّة القاموس المحيط: ج1 ص286 «جهد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَذِنَ لَهُم، فَانطَلَقوا فَجاؤا بِأَموالِهِم فَأَنفَقوها عَلَى المُهاجِرينَ، فَأَنزَلَ اللّهُ فيهِمُ الآيَةَ: «أُوْلَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَ يَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ يُنفِقُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج9 ص2992 ح16992، الدرّ المنثور: ج6 ص427.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن ابى حاتم ـ به نقل از سعيد بن جبير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون جعفر و يارانش نزد نجاشى [پادشاه حبشه] آمدند، نجاشى به آنان پناه داد و در حقّشان نيكى كرد و چون خواستند برگردند، كسانى از رعاياى او كه ايمان آورده بودند، گفتند: به ما اجازه بده تا با اين افراد، همسفر دريا شويم و خدمت اين پيامبر برسيم و با او تجديد عهد كنيم. نجاشى گفت: برويد. آنان نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمدند و همراه ايشان در جنگ اُحُد و حُنين و خيبر شركت كردند؛ امّا به هيچ يك از آنان صدمه‌‌اى نرسيد. پس به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفتند: اجازه دهيد به كشورمان بازگرديم؛ زيرا ما اموالى داريم. آنها را بياوريم و خرج مهاجران كنيم؛ چرا كه مى‌‌بينيم در سختى به سر مى‌‌برند. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به آنها اجازه داد و آن عدّه رفتند و اموالشان را آوردند و خرج مهاجران كردند. پس خداوند، اين آيه را در باره ايشان فروفرستاد: «آنان به پاس آن كه صبر كردند دو بار اجر داده خواهندشد و نيز [براى آن كه]بدى را با نيكى دفع مى‌‌نمايند و از آنچه روزى‌‌شان داده‌‌ايم، انفاق مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن مجاهد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ قَوما مِنَ المُشرِكينَ أسلَموا فَكانَ قَومُهُم يُؤذونَهُم، فَنَزَلَت: «أُوْلَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُواْ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج11 الجزء 20 ص90، زاد المسير: ج6 ص104، الدرّ المنثور: ج6 ص427،وكلّها من دون إسنادٍ إلى أحدِ أهل البيت عليهم‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از مجاهد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از مشركان، مسلمان شدند و خويشانشان آنها را مورد اذيّت و آزار قرار مى‌‌دادند. پس، اين آيه نازل شد: «آنان به پاس صبرى كه كردند، دو بار اجر داده خواهند شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «أُوْلَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُواْ»: بِما صَبَروا عَلَى التَّقِيَّةِ «وَ يَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ» قالَ: الحَسَنَةُ: التَّقِيَّةُ، وَالسَّيِّئَةُ: الإِذاعَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص217 ح1، المحاسن: ج1 ص400 ح900، مشكاة الأنوار: ص88 ح174 كلّهاعن هشام بن سالم، بحارالأنوار: ج75 ص422 ح81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در باره اين فرموده خداى عز و جل: «آنان به سبب صبرى كه كردند، دو بار اجر داده مى‌‌شوند» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى بر تقيّه، شكيبايى كردند. «و بدى را با نيكى دفع مى‌‌كنند». سپس فرمود: «نيكى، تقيّه است و بدى، فاش كردن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بَلَغَت تَقِيَّةُ أحَدٍ تَقِيَّةَ أصحابِ الكَهفِ؛ إن كانوا لَيَشهَدونَ الأَعيادَ ويَشُدّونَ الزَّنانيرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزُّنّار: ما على وسط المجوسي والنصراني لسان العرب: ج4 ص330 «زنر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَعطاهُمُ اللّهُ أجرَهُم مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص218 ح8، تفسير العيّاشي: ج2 ص323 ح9 كلاهما عن دُرُست الواسطي، قصصالأنبياء للراوندي: ص254 ح296، بحارالأنوار: ج75 ص429 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقيّه كسى به تقيّه اصحاب كهف نرسيد. ايشان در اعياد، حاضر مى‌‌شدند و زنّار بر كمر مى‌‌بستند و به اين سبب، خدا ايشان را دو مرتبه مزد عطا فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مَثَلَ أبي طالِبٍ مَثَلُ أصحابِ الكَهفِ؛ أسَرُّوا الإِيمانَ وأَظهَرُوا الشِّركَ، فَآتاهُمُ اللّهُ أجرَهُم مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص448 ح28 عن هشام بن سالم، معاني الأخبار: ص285 ح1 عن المفضّل بن عمر،الاختصاص: ص241، روضة الواعظين: ص156، بحارالأنوار: ج35 ص78 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَثَل ابو طالب، مَثَل اصحاب كهف است: ايمان را نهان و شرك را آشكار كردند و خدا هم به آنان، دو مزد داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أصحابَ الكَهفِ أسَرُّوا الإِيمانَ وأَظهَرُوا الكُفرَ، فَآتاهُمُ اللّهُ أجرَهُم مَرَّتَينِ. وإنَّ أبا طالِبٍ أسَرَّ الإِيمانَ وأَظهَرَ الشِّركَ، فَآتاهُ اللّهُ أجرَهُ مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج14 ص70 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام؛ بحارالأنوار: ج35 ص111ح 43 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام من دون إسنادٍ إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصحاب كهف، ايمان را نهان مى‌‌داشتند و به ظاهر، شرك مى‌‌ورزيدند. پس خداوند به آنان دو بار مزد داد. ابو طالب نيز در باطن، مؤمن بود و به ظاهر، مشرك. خداوند به او هم دو بار مزد داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-المؤمنون-المتقون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 5: المُؤمِنونَ المُتَّقونَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 5: مؤمنان پرهيزگارقرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ءَامِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ وَ يَجْعَل لَّكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! تقواى الهى پيشه كنيد و به فرستاده او ايمان آوريد تا از رحمتش دو بهره به شما ببخشد و براى شما نورى قرار دهد كه با آن [در ميان مردم و در مسير زندگى خود]، راه برويد و گناهان شما را ببخشد و خداوند، غفور و رحيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن مقاتل بن حيّان&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا نَزَلَت: «أُوْلَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا»فَخَرَ مُؤمِنو أهلِ الكِتابِ عَلَى الصَّحابَةِ، فَأَنزَلَ اللّهُ: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ءَامِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ»، فَجَعَلَ لَهُم أجرَينِ مِثلَ اُجورِ مُؤمِني أهلِ الكِتابِ وسَوّى بَينَهُم فِي الأَجرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج10 ص3341 ح18836، تفسير الآلوسي: ج27 ص194 نحوه، الدرّالمنثور: ج8 ص67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبى حاتم ـ به نقل از مقاتل بن حيّان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون آيه: «آنان به پاس آن كه صبر كردند، دو بار اجر داده مى‌‌شوند»، نازل شد، اهل كتابى كه به پيامبر ايمان آورده بودند، بر صحابه فخر فروختند. پس خداوند، اين آيه را فرو فرستاد: «اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! تقواى الهى پيشه كنيد و به فرستاده او ايمان آوريد تا از رحمت خويش، شما را دو بهره عطا كند»و بدين ترتيب، براى صحابه نيز همانند ايمان‌‌آورندگان اهل كتاب، دو اجر قرار داد و اجرشان را برابر كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي الجارود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه‌‌السلام: لَقَد آتَى اللّهُ أهلَ الكِتابِ خَيرا كَثيرا، قالَ: وما ذاكَ؟ قُلتُ: قَولُ اللّهِ تَعالى: «الَّذِينَ ءَاتَيْنَهُمُ الْكِتَبَ مِن قَبْلِهِ هُم بِهِ يُؤْمِنُونَ» إلى قَولِهِ: «أُوْلَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ: قَد آتاكُمُ اللّهُ كَما آتاهُم، ثُمَّ تَلا: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ءَامِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ وَ يَجْعَل لَّكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ»؛ يَعني إماما تَأتَمّونَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كافي: ج1 ص194 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو جارود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام باقر عليه‌‌السلام گفتم: خداوند، به اهل كتاب، خير فراوان داده است! امام عليه‌‌السلام فرمود: «آن چيست؟». گفتم: اين سخن خداوند متعال: «كسانى كه پيش از اين، به آنان كتاب [الهى]داديم، به آن [قرآن] ايمان مى‌‌آورند»تا آن جا كه مى‌‌فرمايد: «اينان، به پاداش صبرى كه داشتند، دو بار مزد داده مى‌‌شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام فرمود: «خداوند به شما نيز همانند آنان، عطا فرموده است» و سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! از خدا پروا داريد و به فرستاده او ايمان آوريد تا دو بهره از رحمت خويش، به شما عطا كند و براى شما نورى قرار دهد كه در پرتو آن، حركت كنيد»؛ يعنى امامى كه از او پيروى كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-المجاهد-الجبان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 6: المُجاهِدُ الجَبانُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 6: رزمنده بزدل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلجَبانِ أجرانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج7 ص579 ح1، الاستذكار: ج5 ص116 كلاهما عن أبي عمران الجوني،كنزالعمّال: ج4 ص437 ح11298.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم بزدل [كه به جهاد برود]، دو اجر دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-الغازي-في-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 7: الغازي فِي البَحرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 7: رزمنده در دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن علقمة بن شهاب القشيري عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَم يُدرِكِ الغَزوَ مَعي فَليَغزُ فِي البَحرِ؛ فَإِنَّ قِتالَ يَومٍ فِي البَحرِ خَيرٌ مِن قِتالِ يَومَينِ فِي البَرِّ؛ فَإِنَّ أجرَ الشَّهيدِ فِي البَحرِ كَأَجرِ شَهيدَينِ فِي البَرِّ، وإنَّ خِيارَ الشُّهَداءِ عِندَ اللّهِ أصحابُ الأَكف.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض المصادر: «أصحاب الوَكف». والمعنى أنّ مراكبهم انقلبت بهم فصارت فوقهم مثل أوكافالبيت؛ والوَكف مثل الجناح يكون على الكُنّة اُنظر: تاج العروس: ج12 ص532 «وكف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، ومَن أصحابُ الأَكف؟ قالَ: قَومٌ تُكفَأُ عَلَيهِم مَراكِبُهُم فِي البَحرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج41 ص139 ح8219، المصنّف لعبد الرزّاق: ج5 ص286 ح9631، المصنّف لابنأبي شيبة: ج4 ص576 ح102 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج4 ص335 ح10774.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از علقمة بن شهاب قشيرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «هر كس در كنار من در جنگ شركت نكرده، در جنگ دريايى شركت كند. يك روز جنگيدن در دريا، برتر از دو روز جنگيدن در خشكى است؛ چرا كه اجر شهيد در دريا مانند اجر دو شهيد در خشكى است و بهترين شهيدان در نزد خدا، واژگون شدگان هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! واژگون شدگان كيان‌‌اند؟ فرمود: «كسانى كه قايق‌‌هايشان در دريا روى سرشان واژگون مى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائِدُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائد: هو الذي يُدار برأسه من ريح البحر واضطراب السفينة بالأمواج النهاية: ج4 ص379 «ميد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي البَحرِ الَّذي يُصيبُهُ القَيءُ لَهُ أجرُ شَهيدٍ، وَالغَرِقُ لَهُ أجرُ شَهيدَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص7 ح2493، السنن الكبرى للبيهقي: ج4 ص547 ح8668، المعجم الكبير: ج 25 ص34 ح324، مسند الحميدى: ج1 ص169 ح349 كلّها عن اُمّ حرام، كنزالعمّال: ج4 ص336 ح10776.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رزمنده‌‌اى كه در دريا دچار دريازدگى و تهوّع شود، اجر يك شهيد را دارد و كسى كه در آن غرق شود، اجر دو شهيد را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلمائِدِ أجرُ شَهيدٍ، ولِلغَريقِ أجرُ شَهيدَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج25 ص134 ح324، مسند الحميدي: ج1 ص169 ح349، الآحاد والمثاني: ج6ص 100 ح3315 كلّها عن اُمّ حرام، كنز العمّال: ج4 ص305 ح10621.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[رزمنده] دريازده، اجر يك شهيد را دارد و آن كه غرق شود، اجر دو شهيد را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-الغني-الوصول-البار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 8: الغَنِيُّ الوَصولُ البارُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 8: ثروتمند، نيكوكار مِهرپيشه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ لَمّا ذَكَرَ رَجُلٌ الأَغنِياءَ ووَقَعَ فيهِم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسكُت! فَإِنَّ الغَنِيَّ إذا كانَ‌‌وَصولاً لِرَحِمِهِ، بارّا بِإِخوانِهِ، أضعَفَ اللّهُ لَهُ الأَجرَ ضِعفَينِ؛ لِأَنَّ اللّهَ يَقولُ: «وَ مَا أَمْوَ لُكُمْ وَ لاَ أَوْلَدُكُم بِالَّتِى تُقَرِّبُكُمْ عِندَنَا زُلْفَى إِلاَّ مَنْ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَلِحًا فَأُوْلَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُواْ وَ هُمْ فِى الْغُرُفَتِ ءَامِنُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص203، بحارالأنوار: ج103 ص2 ح3&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ وقتى كه مردى در حضورش از توانگران سخن به ميان آورد و از آنان بدگويى كرد ـ: خاموش! ثروتمند، چنانچه به خويشان خود رسيدگى كند و به برادرانش احسان نمايد، خداوند، دو برابر به او مزد مى‌‌دهد؛ زيرا خدا مى‌‌فرمايد: «و اموال و فرزندانتان، چيزى نيست كه شما را به پيشگاه ما نزديك گرداند، مگر كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده باشند. پس، آنان را براى آنچه كرده‌‌اند، دو برابر پاداش است و آنان در غرفه‌‌ها[ى بهشتى]آسوده‌‌خاطر خواهند بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبي بصير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَكَرنا عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه‌‌السلام مِنَ الأَغنِياءِ مِنَ الشّيعَةِ، فَكَأَنَّهُ كَرِهَ ما سَمِعَ مِنّا فيهِم، قالَ: يا أبا مُحَمَّدٍ، إذا كانَ المُؤمِنُ غَنِيّا رَحيما وَصولاً، لَهُ مَعروفٌ إلى أصحابِهِ، أعطاهُ اللّهُ أجرَ ما يُنفِقُ فِي البِرِّ أجرَهُ مَرَّتَينَ ضِعفَينِ؛ لِأَنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ في كِتابِهِ: «وَ مَا أَمْوَ لُكُمْ وَ لاَ أَوْلَدُكُم بِالَّتِى تُقَرِّبُكُمْ عِندَنَا زُلْفَى إِلاَّ مَنْ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَلِحًا فَأُوْلَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُواْ وَ هُمْ فِى الْغُرُفَتِ ءَامِنُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص604 ح73، بحارالأنوار: ج72 ص63 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از ابو بصير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد امام باقر عليه‌‌السلام از توانگرانِ شيعه سخن گفتيم. گويا وى آنچه را از ما در باره آنان شنيد، خوش نداشت. فرمود: «اى ابو محمّد! هر گاه مؤمن، توانگر و مِهرپيشه باشد و همواره از جانب او به يارانش خير برسد، خداوند، پاداشِ اِنفاق نيكش را دو برابر عطا مى‌‌فرمايد؛ زيرا او خود در كتابش فرموده است: «و مال‌‌ها و فرزندانتان، آن [فضيلتى] نيست كه شما را به ما نزديك گردانَد، مگر كسانى كه ايمان آوردند و كار نيك و شايسته كردند. پس اينان‌‌اند كه بدانچه كردند، پاداشى دوچندان دارند و ايشان در كوشك‌‌هاى بلند بهشت، ايمن و آسوده باشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9-معلم-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 9: مُعَلِّمُ القُرآنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 9: آموزگار قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَلَّمَ آيَةً مِن كِتابِ اللّهِ، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن تَعَلَّمَها ضِعفَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص171 ح28885 نقلاً عن ابن لآل عن عثمان، تاريخ مدينة دمشق: ج59ص 290 عن أبي سعيد الخدري، الجامع الصغير: ج2 ص624 ح8864 فيهما «أنمى اللّه‌‌ أجره إلى يوم القيامة» بدل «مثل أجر من تعلّمها ضعفين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك آيه از كتاب خدا را آموزش دهد، اجرش دو برابر پاداش كسى است كه آن را آموخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-10-من-تعلم-القرآن-بمشقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 10: مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ بِمَشَقَّةٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 10: يادگيرى قرآن با دشوارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الماهِرُ بِالقُرآنِ مَعَ السَّفَرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّفَرة: هم الملائكة، جمع سافر، والسافر في الأصل الكاتب، سُمّي به لأنّه يبيّن الشيء ويوضّحه النهاية: ج2 ص371 «سفر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِرامِ البَرَرَةِ، وَالَّذي يَقرَأُ القُرآنَ ويَتَتَعتَعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّعْتَعَةُ في الكلام: التردّد فيه من حَصَرٍ أو عِيّ الصحاح: ج3 ص1191 «تعع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ وهُوَ عَلَيهِ شاقٌّ، لَهُ أجرانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص550 ح244، سنن أبي داود: ج2 ص70 ح1454، سنن الترمذي: ج5ص 171 ح2904 كلاهما نحوه؛ سنن ابن ماجة: ج2 ص1242 ح3779، رياض الصالحين: ص402 كلّها عن عائشة، كنزالعمّال: ج1 ص511 ح2267.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در [خواندنِ] قرآن، مهارت دارد، با فرشتگان پيغام‌‌آورِ ارجمند و نيكوكار (/ فرمان‌‌بُردار) خواهد بود و آن كه قرآن را با لُكنت و سختى مى‌‌خوانَد، دو اجر دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ في شَبيبَتِهِ اختَلَطَ القُرآنُ بِلَحمِهِ ودَمِهِ، ومَن تَعَلَّمَهُ في كِبَرِهِ وهُوَ يَتَفَلَّتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّفَلُّتُ: التخلّص في الشيء فجأة من غير تمكُّث (لسان العرب: ج2 ص66 «فلت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُ ولا يَترُكُهُ، فَلَهُ أجرُهُ مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج2 ص554 ح2696 عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج1 ص532 ح2381 و راجع المعجم الكبير: ج20 ص72 ح136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه قرآن را در جوانى‌‌اش ياد بگيرد، قرآن با گوشت و خون او آميخته مى‌‌شود و كسى كه آن را در پيرى ياد بگيرد و قرآن از [ذهن]او بگريزد و او رهايش نكند [و دوباره حفظش كند]، به او دو بار مزد مى‌‌دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن شُدِّدَ عَلَيهِ فِي القُرآنِ كانَ لَهُ أجرانِ، ومَن يُسِّرَ عَلَيهِ كانَ مَعَ الأَوَّلينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لعلّ المراد بالأوّلين: السابقون الذين سبقوا إلى الإيمان باللّه‌‌ ورسوله مرآة العقول: ج12 ص90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص607 ح2، ثواب الأعمال: ص125 ح1 وفيه «الأبرار» بدل «الأوّلين» وكلاهما عنالصبّاح بن سَيَابة، بحارالأنوار: ج92 ص187 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به سختى قرآن را ياد بگيرد، دو اجر دارد و كسى كه آن را به آسانى ياد بگيرد، با پيشگامان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد مراد از پيشگامان، كسانى باشند كه در ايمان آوردن به خدا و رسولش بر ديگران پيشى گرفتند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الَّذي يُعالِجُ القُرآنَ ويَحفَظُهُ بِمَشَقَّةٍ مِنهُ وقِلَّةِ حِفظٍ، لَهُ أجرانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص606 ح1، ثواب الأعمال: ص127 ح1 كلاهما عن الفضيل بن يسار، بحار الأنوار: ج 92 ص187 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به قرآن بپردازد و با وجود كم‌‌حافظگى‌‌اش، آن را به سختى حفظ كند، دو اجر دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-11-من-وصل-قريبا-بحجة-أو-عمرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 11: مَن وَصَلَ قَريبا بِحَجّةٍ أو عُمرَةٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 11: فرستادن خويشاوند به حج يا عمره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن وَصَلَ قَريبا بِحَجَّةٍ أو عُمرَةٍ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ حَجَّتَينِ وعُمرَتَينِ، وكَذلِكَ مَن حَمَلَ عَن حَميمٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي نفقته أو دَينه مرآة العقول: ج16 ص135 والحَميمُ: القرابة (لسان العرب: ج12 ص153«حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُضاعِفُ اللّهُ لَهُ الأَجرَ ضِعفَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص10 ح1 عن جابر عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص224 ح2244 من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم‌‌السلام، وسائل الشيعة: ج6 ص286 ح12359.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با [پرداخت هزينه] حجّ يا عمره‌‌اى، به خويشاوندى احسان كند، خداوند برايش دو حج و دو عمره مى‌‌نويسد. همچنين كسى كه بارى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى مخارج زندگى او را تأمين كند يا قرضش را ادا نمايد مرآة العقول: ج16 ص135&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را از دوش خويشاوندى بردارد، خداوند، اجر او را دو برابر عطا مى‌‌فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-12-المتصدق-على-ذي-قرابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 12: المُتَصَدِّقُ عَلى ذي قَرابَةٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 12: صدقه دهنده به خويشاوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الصَّدَقَةَ عَلى ذي قَرابَةٍ يُضَعَّفُ أجرُها مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص207 ح7834 عن أبي اُمامة وج 24 ص287 ح731، مسند إسحاق بنراهويه: ج5 ص249 ح2401 نحوه، وكلاهما عن زينب امرأة عبداللّه‌‌، كنزالعمّال: ج6 ص395 ح16226.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صدقه دادن به خويشاوند، اجرش دوچندان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن زينب امرأة عبداللّه‌‌&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: أيُجزِئُ عَنّي مِنَ الصَّدَقَةِ النَّفَقَةُ عَلى زَوجي وأَيتامٍ في حِجري؟ قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض المصادر: «لكِ»، وهو الأنسب في السياق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أجرانِ؛ أجرُ الصَّدَقَةِ وأَجرُ القَرابَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص587 ح1834، صحيح البخاري: ج2 ص533 ح1397، صحيح مسلم: ج 2 ص694 ح45، سنن النسائي: ج5 ص93، مسند ابن حنبل: ج10 ص296 ح27116 كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج1 ص415.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از زينب، همسر عبد اللّه‌‌ [بن مسعود] ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله پرسيدم: آيا دادن خرجى شوهرم و يتيمانى كه سرپرستى‌‌شان را مى‌‌كنم، كار صدقه را برايم مى‌‌كند؟ پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «دو اجر دارد: اجر صدقه دادن و اجر صِله رحِم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَحَضَ عَشيرَتَهُ صِدقَ المَوَدَّةِ، وبَسَطَ عَلَيهِم يَدَهُ بِالمَعروفِ إذا وَجَدَهُ ابتِغاءَ وَجهِ اللّهِ؛ أخلَفَ اللّهُ لَهُ ما أنفَقَ في دُنياهُ، وضاعَفَ لَهُ الأَجرَ في آخِرَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص103 ح14 عن يحيى بن اُمّ الطويل، الكافي: ج2 ص154 ح19 عن يحيى عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام نحوه، بحار الأنوار: ج74 ص101 ح53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با عشيره‌‌اش صادقانه دوستى ورزد و هر گاه داشت، براى رضاى خدا دست كمك و نيكى بر سرِ آنها بگشايد، خداوند، آنچه را خرج كرده است، در دنيا برايش جايگزين مى‌‌كند و در آخرت، دو برابر به او اجر مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-13-من-طلب-العلم-فأدركه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 13: مَن طَلَبَ العِلمَ فَأَدرَكَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 13: آن كه دانش را بجويد و دريابد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن طَلَبَ العِلمَ فَأَدرَكَهُ كانَ لَهُ كِفلانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكفل: النصيب والحظّ القاموس المحيط: ج4 ص45 «كفل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الأَجرِ، فَإِن لَم يُدرِكهُ كانَ لَهُ كِفلٌ مِنَ الأَجرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج1 ص102 ح341، السنن الكبرى: ج10 ص203 ح20369، المعجم الكبير: ج 22 ص68 ح165، الفقيه والمتفقّه: ج2 ص85 كلّها عن واثلة بن الأسقع، كنزالعمّال: ج10 ص162 ح28838؛ منية المريد: ص99، بحارالأنوار: ج1 ص183 ح94.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه دانش را بجويد و بيابد، دو بهره از پاداش مى‌‌بَرَد و اگر آن را نيابد، يك بهره دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-14-الحاكم-المصيب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 14: الحاكِمُ المُصيبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 14: قاضى‌‌اى كه حكم درست دهد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو روايتى كه ذيل اين عنوان آمده است در مصادر حديثى شيعه گزارش نشده است. همچنين از اهلبيت عليهم‌‌السلامنيز روايت نشده است. ولى در كتاب‌‌هاى اصولى در مباحث اجتهاد و تقليد مضمون آن مورد پذيرش اصوليان شيعه و نيز متكلمان قرار گرفته است. مفاد اين روايت به امرى عقلايى اشاره دارد و آن اين است كه اگر كسى كه صلاحيت انجام كارى را دارد و تلاشى بر پايه موازين قابل قبول انجام دهد ولى به خطا رود اين تلاش قابل تقدير است و ناديده گرفته نمى‌‌شود. خواه اين شخص حاكم باشد يا مجتهد يا يك كارگر ساده. مى‌‌توان براى تأييد اين مضمون به آيه قرآن نيز استناد جست؛ آنجا كه فرموده است: «وَ أَن لَّيْسَ لِلاْءِنسَـنِ إِلاَّ مَا سَعَى؛ و اينكه براى آدمى جز آنچه به كوشش خود كرده است نيست». النجم: 39.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعی و تلاش براى انسان باقى مى‌‌ماند گرچه به نتيجه نرسد. زيرا بر اساس تشخيص و در چارچوب موازين عقلايى سعى و تلاش خود را به كار گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبیعى است كه بايد محدوده اجتهاد و ظرافت‌‌هاى آن نيز مورد توجه قرار گيرد. از اين رو اجتهاد در مقابل نص معنا ندارد. ذكر اين نكته نيز لازم است كه در حوادث سده اول هجرى بسيارى از افراد با استناد به اين&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن سعى در توجيه اعمال و رفتار خود يا حاكمان داشتند و حتى نبرد معاويه با امير المؤمنين عليه‌‌السلام را نيز اجتهاد او دانسته و او را صاحب اجر مى‌‌دانند. روشن است كه اين مطالب مورد پذيرش نيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا حَكَمَ الحاكِمُ فَاجتَهَدَ ثُمَّ أصابَ فَلَهُ أجرانِ، وإذا حَكَمَ فَاجتَهَدَ ثُمَّ أخطَأَ فَلَهُ أجرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج6 ص2676 ح6919، صحيح مسلم: ج3 ص1342 ح15، سنن أبي داود: ج3ص 299 ح3574، السنن الكبرى للنسائي: ج3 ص461 ح5918 كلّها عن عمرو بن العاص، كنزالعمّال: ج6 ص7 ح14597؛ الطرائف: ص192 نقلاً عن الحميدي في كتاب الجمع بين الصحيحين&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن عمرو بن العاص.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه قاضى در حكمى كه مى‌‌دهد، نهايت سعى [و وقت] خود را به كار بَرَد و حكمش درست باشد، دو اجر دارد و هر گاه در حكمى كه مى‌‌دهد، نهايت تلاشش را به كار بَرَد؛ امّا اشتباه كند، يك اجر دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اجتَهَدَ فَأَصابَ فَلَهُ أجرانِ، ومَن أخطَأَ فَلَهُ أجرٌ واحِدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصراط المستقيم: ج3 ص236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كسى كه نهايت سعى [و وقت] خود را به كار بَرَد و اجتهادش درست باشد،دو اجر دارد و هر گاه [نهايت تلاشش را به‌‌كار بَرَد؛ امّا] اشتباه‌‌كند، يك اجر دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-15-المصلي-صلاة-الفجر-في-أول-وقته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 15: المُصَلّي صَلاةَ الفَجرِ في أوَّلِ وَقتِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 15: كسى كه نماز صبح را اول وقت بخواند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: أخبِرني بِأَفضَلِ المَواقيتِ في صَلاةِ الفَجرِ؟ فَقالَ: مَعَ طُلوعِ الفَجرِ؛ إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «وَ قُرْءَانَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْءَانَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعني صَلاةَ الفَجرِ تَشهَدُهُ مَلائِكَةُ اللَّيلِ ومَلائِكَةُ النَّهارِ، فَإِذا صَلَّى العَبدُ الصُّبحَ مَعَ طُلوعِ الفَجرِ اُثبِتَت لَهُ مَرَّتَينِ؛ أثبَتَها مَلائِكَةُ اللَّيلِ ومَلائِكَةُ النَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص283 ح2، تهذيب الأحكام: ج2 ص37 ح116، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1ص 222 ح665 نحوه، ثواب الأعمال: ص57 ح1، علل الشرائع: ص336 ح1، بحارالأنوار: ج5 ص321 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن عمّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: مرا از بافضيلت‌‌ترين وقت نماز صبح خبر دهيد؟ فرمود: «هنگام سپيده‌‌دم. خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: «و نماز صبح را [بر پادار] زيرا نماز صبح، مشهود است»؛ يعنى نماز صبح را فرشتگان شب و فرشتگان روز، هر دو، شاهد هستند. پس هر گاه بنده، نماز صبح را در هنگام دميدن سپيده بخواند، دو بار برايش نوشته مى‌‌شود. فرشتگان شب و فرشتگان روز، آن را مى‌‌نويسند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-16-من-أفطر-صيامه-تطوعا-لسرور-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 16: مَن أفطَرَ صِيامَهُ تَطَوُّعا لِسُرورِ المُؤمِنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 16: كسى كه براى شاد كردن مؤمن، روزه مستحبّى‌‌اش را افطار كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن عبداللّه‌‌ بن جندب عن بعض الصادِقين عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ عَلى أخيهِ وهُوَ صائِمٌ تَطَوُّعا فَأَفطَرَ، كانَ لَهُ أجرانِ: أجرٌ لِنِيَّتِهِ لِصِيامِهِ، وأَجرٌ لاِءِدخالِ السُّرورِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص387 ح1، بحارالأنوار: ج97 ص125 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن جندب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از امامان عليهم‌‌السلام مى‌‌فرمايد: «هر كس روزه مستحبّى داشته باشد و نزد برادرش برود و روزه خود را افطار كند، دو اجر دارد: يك اجر براى نيّت روزه‌‌اش و يك اجر براى شاد كردن برادرش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-17-المنتظر-للإمام-الغائب-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 17: المُنتَظِرُ لِلإِمامِ الغائِبِ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17 ـ 17: منتظر امام غايب عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن يعقوب بن شعيب عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما تَقولُ في قَومٍ هَلَكَ إمامُهُم، كَيفَ يَصنَعونَ؟ قالَ: فَقالَ لي: أما تَقرَأُ كِتابَ اللّهِ: «فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِى الدِّينِ وَ لِيُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ! فَما حالُ المُنتَظِرينَ حَتّى يَرجِعَ المُتَفَقِّهونَ؟ قالَ: فَقالَ لي: رَحِمَكَ اللّهُ، أما عَلِمتَ أنَّهُ كانَ بَينَ مُحَمَّدٍ وعيسى صَلَّى اللّهُ عَلَيهِما خَمسونَ ومِئَتا سَنَةٍ؟ فَماتَ قَومٌ عَلى دينِ عيسَى عليه‌‌السلام انتِظارا لِدينِ مُحَمَّدٍ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَآتاهُمُ اللّهُ أجرَهُم مَرَّتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص117 ح159، بحارالأنوار: ج27 ص298 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از يعقوب بن شعيب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: چه مى‌‌فرماييد در باره مردمى كه امامشان از دنيا رفته است، چه كنند؟ فرمود: «آيا كتاب خدا را نمى‌‌خوانى: «چرا از هر گروهى از آنان دسته‌‌اى كوچ نمى‌‌كنند تا در دين، دانا شوند و چون بازگشتند قوم خود را بيم‌‌دهنده شايد آنان بترسند»؟» گفتم: فدايت شوم! تا آن دين‌‌شناسان برگردند، تكليف اين منتظران چيست؟ فرمود: «رحمت خدا بر تو باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مگر نمى‌‌دانى كه ميان محمّد و عيسى ـ كه درود خدا بر آنها باد ـ دويست و پنجاه سال بود؟ [در اين فاصله،] عدّه‌‌اى بر دين عيسى عليه‌‌السلام مُردند و منتظر دين محمّد صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بودند. در نتيجه، خداوند، دو اجر به آنان عطا فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص462 (من له أجر الشهيد / المنتظر للإمام القائم عليه‌‌السلام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص522 (من له مثل أجر الصائم القائم / المنتظر للإمام الغائب عليه‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 (كسانى كه اجر شهيد دارند / منتظران امام قائم عليه‌‌السلام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص523 (كسانى كه پاداشى به اندازه اجر روزه دار شب زنده‌‌دار دارند / انتظار كشنده امام غايب عليه‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يقع-أجره-على-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18: مَن يَقَعُ أجرُهُ عَلَى اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18: كسانى كه اجرشان با خداست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-المهاجر-الذي-يدركه-الموت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 1: المُهاجِرُ الَّذي يُدرِكُهُ المَوتُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 1: مهاجرى كه در راه از دنيا برود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَن يُهَاجِرْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِى الْأَرْضِ مُرَ غَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَن يَخْرُجْ مِنم بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 100. والمُراغَم: المَذْهَب والمهرَب الصحاح: ج5 ص1935 «رغم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس در راه خدا هجرت كند، جاهاى امنِ فراوان و گسترده‌‌اى در زمين مى‌‌يابد و هر كس [به قصد] مهاجرت به سوى خدا و پيامبر او، از خانه خود بيرون رود، سپس مرگش فرا رسد، پاداش او بر خداست و خداوند، آمرزنده مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في مَعنى قَولِهِ تَعالى: «وَمَن يُهَاجِرْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِى الْأَرْضِ مُرَ غَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً وَمَن يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن فَرَّ بِدينِهِ مِن أرضٍ إلى أرضٍ ـ وإن كانَ شِبرا مِنَ الأَرضِ ـ استَوجَبَ الجَنَّةَ، وكانَ رَفيقَ إبراهيمَ ومُحَمَّدٍ عليهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج3 ص153 عن الحسن، بحارالأنوار: ج19 ص31؛ الكشّاف: ج1 ص293، تفسيرالقرطبي: ج5 ص347، تفسير الثعلبي: ج3 ص372 عن الحسن، تاريخ دمشق: ج49 ص86 ح10500 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در باره اين فرموده خداوند متعال: «و هر كس در راه خدا هجرت كند، جاهاى امن فراوان و گسترده‌‌اى در زمين مى‌‌يابد، و هر كس [به قصد]مهاجرت به سوى خدا و پيامبر او، از خانه‌‌اش به درآيد، سپس مرگش در رسد، پاداش او بر خداست، و خدا آمرزنده مهربان است» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى [حفظ] دينش از سرزمينى به سرزمينى ديگر بگريزد، هر چند به اندازه يك وجب، سزاوار بهشت شده است، و همراه ابراهيم و محمد عليهماالسلام خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَمَن يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّها نَزَلَت في ضَمرَةَ بنِ العيصِ بنِ ضَمرَةَ بنِ زِنباعٍ ـ أوِ العيصِ بنِ ضَمرَةَ ـ وكانَ مَريضا، فَأَمَرَ أهلَهُ أن يَفرِشوا لَهُ عَلى سَريرِهِ ويَحمِلوهُ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، قالَ: فَفَعَلوا، فَأَتاهُ المَوتُ بِالتَّنعيمِ، فَنَزَلَت فيهِ الآيَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان في تفسير القرآن: ج3 ص306 عن أبي الجارود؛ اُسد الغابة: ج3 ص61 الرقم 2577 عن ابنعبّاس وص 62 الرقم 2579، تفسير القرطبي: ج5 ص349، تفسير الطبري: ج4 الجزء 5 ص238 كلّها عن سعيد جبير نحوه، الدرّ المنثور: ج2 ص651 وراجع أسباب النزول: ص&lt;/span&gt;181 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح357 و 358.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ در باره فرموده خداوند متعال: «و هر كس [به قصد] مهاجرت به سوى خدا و پيامبر او، از خانه‌‌اش به درآيد، سپس مرگش دررسد، اجر او بر خداست» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه، در باره ضَمرة بن عيص بن ضَمرة بن زِنباع ـ يا عيص بن زمره ـ نازل شد كه بيمار بود و به خانواده‌‌اش گفت كه او را بر تختش خوابانده، نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ببرند، و خانواده‌‌اش اين كار را كردند؛ امّا در تنعيم از دنيا رفت. پس اين آيه در باره‌‌اش نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ماتَ مُهاجِرا إلَى اللّهِ عز و جل، حُشِرَ يَومَ القِيامَةِ مَعَ أصحابِ بَدرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص548 ح5، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص565 ح3157 كلاهما عن أبي حجرالأسلمي عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، كامل الزيارات: ص44 ح14، عوالي اللآلي: ج4 ص30 ح101، بحارالأنوار: ج99 ص387 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در حال هجرت به سوى خدا بميرد، روز قيامت با مجاهدان بدر محشور مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبداللّه‌‌ بن عَتِيك&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: «مَن خَرَجَ مِن بَيتِهِ مُجاهِدا في سَبيلِ اللّهِ عز و جل» ثُمَّ قالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بِيَدهِ: أي أخَذَ النهاية: ج4 ص124 «قول».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِأَصابِعِهِ هؤُلاءِ الثَّلاثِ؛ الوُسطى وَالسَّبّابَةِ وَالإِبهامِ، فَجَمَعَهُنَّ وقالَ: «وأَينَ المُجاهِدونَ! فَخَرَّ عَن دابَّتِهِ وماتَ فَقَد وَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ تَعالى، أو لَدَغَتهُ دابَّةٌ فَماتَ فَقَد وَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ، أو ماتَ حَتفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مات حتف أنفه، أي بلا ضرب أو قتل، وقيل: إذا مات فجأةً لسان العرب: ج9 ص38 «حتف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفِهِ فَقَد وَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ عز و جل... ومَن ماتَ قَعصا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَعْص: أن يُضرَب الإنسان فيموت مكانه النهاية: ج4 ص88 «قعص».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَدِ استَوجَبَ المَآبَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المآبُ: المَرِجعُ والمُنقلب القاموس المحيط: ج1 ص37 «أوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص525 ح16414، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص97 ح2445 عنسلمة عن أبيه، السنن الكبرى: ج9 ص279 ح18536، المصنّف لابن أبي شيبة: ج4 ص565 ح28، وكلاهما نحوه، تفسير ابن كثير: ج2 ص345، كنزالعمّال: ج4 ص313 ح10659.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن عتيك ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه فرمود: «هر كس از خانه‌‌اش براى جهاد در راه خدا خارج شود ـ سپس، سه انگشت شصت و نشانه و ميانه‌‌اش را به هم چسباند و به آنها اشاره كرد و فرمود: كجاييد مجاهدان! ـ و از ستورش زمين بخورد و بميرد، اجرش بر عهده خداوند متعال است، يا جانورى نيشش بزند و بميرد، اجرش بر عهده خداوند است، يا به مرگ طبيعى بميرد، اجرش بر عهده خداى عز و جل است... و هر كس ضربه‌‌اى بخورد و در جا بميرد، مستوجب فرجام [نيكو و بهشت] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الأعلى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَألَتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن قَولِ العامَّةِ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قالَ: «مَن ماتَ ولَيسَ لَهُ إمامٌ ماتَ ميتَةً جاهِلِيَّةً».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الحَقُّ وَاللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِنَّ إماما هَلَكَ ورَجُلٌ بِخُراسانَ لا يَعلَمُ مَن وَصِيُّهُ لَم يَسَعُهُ ذلِكَ؟ قالَ: لا يَسَعُهُ، إنَّ الإِمامَ إذا هَلَكَ وَقَعَت حُجَّةُ وَصِيِّهِ عَلى مَن هُوَ مَعَهُ فِي البَلَدِ، وحَقُّ النَّفرِ عَلى مَن لَيسَ بِحَضرَتِهِ إذا بَلَغَهُم، إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَالءِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِى الدِّينِ وَ لِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 123.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَنَفَرَ قَومٌ فَهَلَكَ بَعضُهُم قَبلَ أن يَصِلَ فَيَعلَمَ؟ قالَ: إنَّ اللّهَ جَلَّ وعَزَّ يَقولُ: «وَمَن يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 101.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَبَلَغَ البَلَدَ بَعضُهُم فَوَجَدَكَ مُغلَقا عَلَيكَ بابُكَ، ومُرخىً عَلَيكَ سِترُكَ، لاتَدعوهُم إلى نَفسِكَ ولا يَكونُ مَن يَدُلُّهُم عَلَيكَ، فَبِما يَعرِفونَ ذلِكَ؟ قالَ: بِكِتابِ اللّهِ المُنزَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص378 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الأعلى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام جعفر صادق عليه‌‌السلام سؤال كردم از گفته سنّيان كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «هر كه بميرد و او را امامى نباشد، به روش مُردن جاهليت مُرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درست است، به خدا سوگند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: امامى از دنيا مى‌‌رود و مردى در خراسان است و نمى‌‌داند كه وصىّ او كيست. آيا همين دورى از امام براى او عذر نيست؟ فرمود: «برايش عذر نيست؛ زيرا امام چون از دنيا مى‌‌رود، حجّتِ وصىّ او، واقع مى‌‌شود بر آن كه با وصى يا امام سابق در شهر امام بوده و هست، و بر كسانى كه در نزد امام حاضر نيستند، واجب است كه كوچ كنند و به جستجوى امام بيرون روند تا خبر وفات امام به ايشان برسد؛ زيرا خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: (چرا از هر گروه از آنان [مؤمنان]، دسته‌‌اى كوچ نمى‌‌كنند تا در دين دانا شوند و چون باز گشتند، قوم خويش را بيم دهند، شايد آنها بترسند؟!).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر گروهى كوچ كردند و يكى از ايشان پيش از آن كه [به شهر امام] برسد و بداند، بميرد؟ امام عليه‌‌السلام فرمود: «خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: (و هر كه بيرون آيد از خانه خود در حالتى كه هجرت كننده باشد به سوى خدا و پيامبر او، پس مرگْ او را دريابد، مزد او بر عهده خدا باشد). گفتم: اگر بعضى از ايشان به شهر امام رسيدند و ديدند شما در را بر روى خويش بسته و پرده بر خود آويخته‌‌اى و ايشان را به جانب خويش نمى‌‌خوانى، و كسى يافت نمى‌‌شود كه ايشان را بر تو دلالت كند، پس امامت را به چه چيز بشاسند؟ فرمود: «به كتاب نازل شده خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-من-مات-في-طريق-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 2: مَن ماتَ في طَريقِ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 2: كسى كه در راه حج بميرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَجُّ وَالعُمرَةُ سوقانِ مِن أسواقِ الآخِرَةِ، وَالعامِلُ بِهِما في جِوارِ اللّهِ؛ إن أدرَكَ ما يَأمُلُ غَفَرَ اللّهُ لَهُ، وإن قَصُرَ بِهِ أجَلُهُ وَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص260 ح35، تهذيب الأحكام: ج5 ص24 ح70 عن أبي بصير، كتاب من لا يحضرهالفقيه: ج2 ص221 ح2232 عن الإمام الباقر عليه‌‌السلاموكلاهما نحوه، وسائل الشيعة: ج8 ص69 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج و عمره، دو بازار از بازارهاى آخرت‌‌اند و عمل كننده به آنها در پناه خداست. اگر به آنچه مى‌‌خواهد، برسد، خدا او را مى‌‌آمرزد و اگر پيش از آن، اجلش در رسد، پاداشش بر عهده خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ في رَجُلٍ حَجَّ عَن آخَرَ وماتَ فِي الطَّريقِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد وَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ، ولكِن يوصي؛ فَإِن قَدَرَ عَلى رَجُلٍ يَركَبُ في رَحلِهِ ويَأكُلُ زادَهُ فَعَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج5 ص461 ح1607 عن عمّار الساباطي، وسائل الشيعة: ج8 ص131ح 14589.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در باره مردى كه به نيابت از كسى به حج برود و در راه بميرد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجرش بر عهده خداست؛ امّا بايد وصيّت كند، و اگر كسى را پيدا كرد كه بر مركبش سوار شود و آذوقه‌‌اش را مصرف كند [و از طرف منوب عنه، مناسك را به جا آورد]، اين كار را بكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-الغازي-في-سبيل-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 3: الغازي في سَبيلِ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 3: جنگ كنندگان در راه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّمَا الأَعمالُ بِالنِّيّاتِ، ولِكُلِّ امرِئٍ ما نَوى، فَمَن غَزَا ابتِغاءَ ما عِندَ اللّهِ فَقَد وَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص618 ح1274، بحار الأنوار: ج70 ص212 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[ارزش] كارها تنها به نيّت‌‌هاست و بهره هر كس، چيزى است كه نيّت كرده است. هر كس براى آنچه نزد خداست (ثواب و پاداش الهى)، به جنگ برود، پاداشش بر عهده خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-العافون-عن-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 4: العافونَ عَن النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 4: گذشت‌‌كنندگان از مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ جَزَ ؤُا سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا فَمَنْ عَفَا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الظَّلِمِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كيفر بدى، مجازاتى است همانند آن و هر كس عفو و اصلاح كند، پاداش او با خداست. خداوند، ظالمان را دوست ندارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في قَولِهِ: «فَمَنْ عَفَا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ، يُنادي مُنادٍ: مَن كانَ لَهُ عَلَى اللّهِ أجرٌ فَليَقُم، فَيَقومُ عِندَ ذلِكَ أهلُ العَفوِ، فَيَدخُلونَ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج9 ص7 ح10044 نقلاً عن الأخلاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در باره اين فرموده خداوند: «و هر كه عفو و اصلاح كند، پاداش او با خداست» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون روز قيامت شود، ندادهنده‌‌اى، ندا دهد كه: «هر كس را بر عهده خدا مُزدى است، برخيزد!». در اين هنگام، گذشت‌‌كنندگان برمى‌‌خيزند و بدون حسابرسى، وارد بهشت مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا وَقَفَ العِبادُ لِلحِسابِ نادى مُنادٍ: لِيَقُم مَن أجرُهُ عَلَى اللّهِ تَعالى فَليَدخُلِ الجَنَّةَ. ثُمَّ نادَى الثّانِيَةَ: لِيَقُم مَن أجرُهُ عَلَى اللّهِ تَعالى، قالوا: ومَنِ ذَا الَّذي أجرُهُ عَلَى اللّهِ تَعالى؟ قالَ: العافونَ عَنِ النّاسِ. فَقامَ كَذا وكَذا ألفا فَدَخَلُوا الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الآلوسي: ج25 ص49، المعجم الأوسط: ج2 ص285 ح1998، حلية الأولياء: ج6ص 187، شعب الإيمان: ج6 ص315 ح8313، تفسير القرطبي: ج4 ص208 كلّها عن أنس نحوه، كنز العمّال: ج3 ص374 ح7009؛ مجمع البيان: ج9 ص51 نحوه، بحار الأنوار: ج67 ص&lt;/span&gt;266.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه كه بندگان براى حسابرسى بِايستند، ندادهنده‌‌اى ندا مى‌‌دهد كه: «هر كس را بر عهده خدا مُزدى است، برخيزد و به بهشت برود». سپس دوباره ندا مى‌‌دهد كه: «هر كس را بر عهده خدا مزدى است، برخيزد». بندگان مى‌‌گويند: چه كسانى را بر عهده خدا مزد است؟ خدا مى‌‌فرمايد: «گذشت‌‌كنندگانِ از مردم». پس، چندين و چند هزار نفر بر مى‌‌خيزند و بدون حسابرسى، وارد بهشت مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ يُنادي مُنادٍ مِن بُطنانِ العَرشِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من بُطنان العرش: أي من وَسَطه. وقيل: من أصله. وقيل: البُطنان جمع بطن؛ وهو الغامض من الأرض، يريد من دواخل العرش النهاية: ج1 ص137 «بطن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: «لِيَقُم مَن أعظَمَ اللّهُ أجرَهُ»، فَلا يَقومُ إلاّ مَن عَفا عَن ذَنبِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج11 ص198 الرقم 5903 عن ابن عبّاس، تاريخ دمشق: ج18 ص87 نحوه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؛ بحارالأنوار: ج95 ص197 نقلاً من كتاب الروضة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون روز قيامت شود، ندادهنده‌‌اى از ميان (/ پاى) عرش ندا مى‌‌دهد كه: «هر كس بر عهده خدا مزد بزرگ دارد، برخيزد». هيچ كس برنمى‌‌خيزد جز كسى كه از جرم برادرش گذشت كرده‌‌است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-الصائم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 5: الصّائِمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 5: روزه‌‌دار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: «الصَّومُ لي، وأَنَا أجزي بِهِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج4 ص152 ح420 عن الفضيل بن يسار عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضرهالفقيه: ج2 ص75 ح1773، الكافي: ج4 ص63 ح6 عن أبي الصباح عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام وفيه «عليه» بدل «به»؛ صحيح البخاري: ج6 ص2723 ح7054 وص 2741 ح7100، مسند ابن حنبل: ج3ص 16 ح7199 كلّها عن أبي هريرة وص 13 ح7177، صحيح مسلم: ج2 ص807 ح165 عن أبي هريرة وأبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل فرموده است: «روزه، براى من است و من، خود، پاداش آن را مى‌‌دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن أنس عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: كُلُّ أعمالِ ابنِ آدَمَ بِعَشَرَةِ أضعافِها إلى سَبعِمِئَةِ ضِعفٍ، إلاَّ الصَّبرَ فَإِنَّهُ لي وأَنَا أجزي بِهِ»، فَثَوابُ الصَّبرِ مَخزونٌ في عِلمِ اللّهِ عز و جل. وَالصَّبرُ: الصَّومُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص409 ح91 عن أنس، بحارالأنوار: ج96 ص252 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از انس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: هر يك از اعمال آدمى، ده تا هفتصد برابر پاداش داده مى‌‌شود، بجز صبر، كه آن از من است و من جزاى آن را مى‌‌دهم». پس، پاداش صبر، در خزانه علم خداى عز و جل است. مقصود از صبر، روزه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ اللّهُ تَعالى: «كُلُّ عَمَلِ ابنِ آدَمَ لَهُ؛ فَالحَسَنَةُ بِعَشرِ أمثالِها إلى سَبعِمِئَةِ ضِعفٍ، إلاَّ الصِّيامَ هُوَ لي وأَنَا أجزي بِهِ، إنَّهُ يَترُكُ الطَّعامَ وشَهوَتَهُ مِن أجلي، ويَترُكُ الشَّرابَ وشَهوَتَهُ مِن أجلي؛ فَهُوَ لي وأَنَا أجزي بِهِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج1 ص451 ح1719، صحيح مسلم: ج2 ص807 ح164، سنن النسائي: ج4ص 162 كلّها عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج3 ص69 ح7497 عن عبد اللّه‌‌ عن أبيه؛ فضائل الأشهر الثلاثة: ص143 ح156 عن أبي هريرة وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى تعالى مى‌‌فرمايد: «همه اعمال آدمى، براى خود اوست و هر كار نيك، ده تا هفتصد برابر پاداش داده مى‌‌شود، بجز روزه كه آن براى من است و من، جزاى آن را مى‌‌دهم. او به خاطر من از خوردن و ميل به خوردن، دست مى‌‌كشد، براى من از نوشيدن و ميل به نوشيدن، دست مى‌‌كشد. پس آن عمل از آنِ من است و من جزاى آن را مى‌‌دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-الصابر-المسترجع-الحامد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 6: الصّابِرُ المُستَرجِعُ الحامِدُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 6: شكيباىِ استرجاع كننده حمدگو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن صَبَرَ وَاستَرجَعَ وحَمِدَ اللّهَ عز و جل، فَقَد رَضِيَ بِما صَنَعَ اللّهُ ووَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ، ومَن لَم يَفعَل ذلِكَ جَرى عَلَيهِ القَضاءُ وهُوَ ذَميمٌ، وأَحبَطَ اللّهُ تَعالى أجرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص223 ح1، مسكن الفؤاد: ص57 كلاهما عن جابر، مشكاة الأنوار: ص59 ح71بزيادة «عند المصيبة» بعد «حمد اللّه‌‌»، بحارالأنوار: ج71 ص96 ح63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه [در هنگام مصيبت] شكيبايى كند و «إنا للّه‌‌ و إنّا إلَيه راجعُون» بر زبان آورد و خداى عز و جل را حمد و سپاس گويد، بى‌‌گمان به آنچه خدا كرده، رضايت داده است و اجرش با خداست و هركه چنين نكند، باز هم قضاى الهى بر او جارى شده است، در حالى كه نكوهيده است و خداوند، اجرش را از بين مى‌‌بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيما وَعَظَ اللّهُ عز و جل بِهِ عيسى عليه‌‌السلام:... يا عيسى، إذا صَبَرَ عَبدي في جَنبي كانَ ثَوابُ عَمَلِهِ عَلَيَّ، وكُنتُ عِندَهُ حينَ يَدعوني، وكَفى بي مُنتَقِما مِمَّن عَصاني، أينَ يَهرُبُ مِنِّي الظّالِمونَ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص131 ـ 136 ح103، أعلام الدين: ص231 من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهلالبيت عليهم‌‌السلام، بحارالأنوار: ج14 ص293 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اسباط از معصومان عليهم‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در اندرزهاى خداى عز و جل به عيسى عليه‌‌السلام اين بود كه:... اى عيسى! هر گاه بنده‌‌ام براى من شكيبايى ورزد، پاداش عمل او بر عهده من است و زمانى كه مرا بخواند، نزد او هستم و كافى است كه من انتقام‌‌گيرنده از كسى باشم كه نافرمانى‌‌ام كند. ستمگران از چنگ من به كجا توانند گريخت؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-الزائر-لأخيه-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 7: الزّائِرُ لِأَخيهِ المُؤمِنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 7: ديدار كننده برادر ايمانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن زارَ أخاهُ فِي اللّهِ، قالَ اللّهُ عز و جل: إيّايَ زُرتَ، وثَوابُكَ عَلَيَّ، ولَستُ أرضى لَكَ ثَوابا دونَ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص176 ح4 عن الحصين، بحار الأنوار: ج74 ص345 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى خدا از برادرش ديدار كند، خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: «تو از من ديدار كردى و پاداش تو بر عهده من است و من به پاداش كمتر از بهشت، برايت رضايت نمى‌‌دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-القاضي-لحاجة-أخيه-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 8: القاضي لِحاجَةِ أخيهِ المُؤمِنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 8: برآورنده حاجت برادر ايمانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما قَضى مُسلِمٌ لِمُسلِمٍ حاجَةً إلاّ ناداهُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: عَلَيَّ ثَوابُكَ، ولا أرضى لَكَ بِدونِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص194 ح7، ثواب الأعمال: ص223 ح1، قرب الإسناد: ص39 ح124 كلّها عنبكر بن محمّد، الاختصاص: ص188 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، المؤمن: ص49 ح118 عن الإمام الباقر عليه‌‌السلامنحوه، بحار الأنوار: ج74 ص285 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ مسلمانى حاجت مسلمانى را روا نمى‌‌كند، مگر آن كه خداوند ـ تبارك و تعالى ـ او را ندا دهد: «ثواب تو بر عهده من است و براى تو، به [چيزى]جز بهشت، راضى نمى‌‌شوم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9-زائر-قبر-الحسين-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 9: زائِرُ قَبرِ الحُسَينِ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 9: زائر قبر امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ لَيلَةُ النِّصفِ مِن شَعبانَ نادى مُنادٍ مِنَ الاُفُقِ الأَعلى: زائِرِي الحُسَينِ! ارجِعوا مَغفورا لَكُم، ثَوابُكُم عَلى رَبِّكُم ومُحَمَّدٍ نَبِيِّكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص49 ح110، مصباح المتهجّد: ص830، كامل الزيارات: ص333 ح557،كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص582 ح3178 كلّها عن هارون بن خارجة، مسارّ الشيعة المطبوعة في مصنّفات الشيخ المفيد: ج7: ص61 عن الصّادقين عليهماالسلام وكلاهما بزيادة «قبر» قبل «الحسين»، بحار الأنوار: ج101 ص94 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه نيمه شعبان فرا مى‌‌رسد، مُنادى‌‌اى از افق بالا ندا مى‌‌دهد: «اى زائران قبر حسين! آمرزيده باز گرديد كه پاداشتان، با خدايتان و پيامبرتان محمّد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-10-الباكي-لمصائب-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 10: الباكي لِمَصائِبِ أهلِ البَيتِ عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18 ـ 10: گريه كننده بر مصائب اهل بيت عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَن ذُكِرَ الحُسَينُ عليه‌‌السلام عِندَهُ فَخَرَجَ مِن عَينَيهِ مِقدارُ جَناحِ ذُبابَةٍ، كانَ ثَوابُهُ عَلَى اللّهِ عز و جل، ولَم يَرضَ لَهُ بِدونِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص109 ح1، كامل الزيارات: ص202 ح287 وص 208 ح297 كلاهما بزيادة«من الدموع» بعد «عينيه» وكلّها عن أبي هارون المكفوف، بحار الأنوار: ج44 ص288 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در نزد او از حسين عليه‌‌السلام ياد شود و از چشمانش به اندازه بال مگسى اشك خارج شود، ثوابش بر عهده خداى عز و جل است و خدا برايش به چيزى جز بهشت، رضايت نمى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا دِعبِلُ، مَن بَكى وأَبكى عَلى مُصابِنا ولَو واحِدا، كانَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج45 ص257 ح15 نقلاً عن بعض مؤلّفات المتأخّرين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دِعبِل! هر كس بر مصيبت ما بگريد و بگرياند حتّى يك نفر را، اجرش بر عهده خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-له-أجر-الشهيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19: مَن لَهُ أجرُ الشَّهيدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19: كسانى كه اجر شهيد دارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-طالب-العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 1: طالِبُ العِلمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 1: جوينده دانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن خَرَجَ مِن بَيتِهِ لِيَلتَمِسَ بابا مِنَ العِلمِ، كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوابَ ألفِ شَهيدٍ مِن شُهَداءِ بَدرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص110 ح195 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج1 ص178 ح60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى تحصيل دانشى، از خانه‌‌اش خارج شود، خداوند عز و جل براى هر قدمى [كه برمى‌‌دارد]، پاداش هزار شهيد از شهداى بدر را مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَتَبَ عَنّي أربَعينَ حَديثا رَجاءَ أن يَغفِرَ اللّهُ لَهُ، غَفَرَ لَهُ وأَعطاهُ ثَوابَ الشُّهَداءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج10 ص232 ح29223 نقلاً عن ابن الجوزي في العلل عن ابن عمرو.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به اميد آن كه خداوند، او را بيامرزد، چهل حديث از من بنويسد، خدا او را بيامرزد و پاداش شهدا را عطايش مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-المنتظر-للإمام-القائم-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 2: المُنتَظِرُ لِلإِمامِ القائِمِ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 2: منتظرِ امام قائم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;469.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِأَصحابِهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كُنتُم كَما أوصَيناكم لَم تَعدوا إلى غَيرِهِ، فَماتَ مِنكُم مَيِّتٌ قَبلَ أن يَخرُجَ قائِمُنا، كانَ شَهيدا. ومَن أدرَكَ مِنكُم قائِمَنا فَقُتِلَ مَعَهُ، كانَ لَهُ أجرُ شَهيدَينِ. ومَن قَتَلَ بَينَ يَدَيهِ عَدُوّا لَنا، كانَ لَهُ أجرُ عِشرينَ شَهيدا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص232 ح410، بشارة المصطفى: ص113 كلاهما عن جابر، بحارالأنوار: ج52ص 123 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;469.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ در سفارش به يارانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه چنان بوديد كه به شما توصيه كرديم و از آن سرپيچى نكرديد، چنانچه كسى از شما پيش از ظهور قائم ما بميرد، شهيد است و هر كس از شما قائم ما را درك كند و در ركاب او كشته شود، اجر دو شهيد دارد، و هر كس در ركاب او، دشمنى از ما را بكُشد، پاداش بيست شهيد را داراست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;470.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن الحرث بن المغيرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا عِندَ أبي جَعفَرٍ عليه‌‌السلام فَقالَ: العارِفُ مِنكُم هذَا الأَمرَ المُنتَظِرُ لَهُ، المُحتَسِبُ فيهِ الخَيرَ، كَمَن جاهَدَ ـ وَاللّهِ ـ مَعَ قائِمِ آلِ مُحَمَّدٍ عليهم‌‌السلام بِسَيفِهِ، ثُمَّ قالَ: بَل ـ وَاللّهِ ـ كَمَن جاهَدَ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِسَيفِهِ، ثُمَّ قالَ الثّالِثَةَ: بَل ـ وَاللّهِ ـ كَمَنِ استُشهِدَ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في فُسطاطِهِ، وفيكُم آيَةٌ مِن كِتابِ اللّهِ. وقُلتُ: وأَيُّ آيَةٍ جُعِلتُ فِداكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قَولُ اللّهِ عز و جل: «وَ الَّذِينَ ءَامَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَ الشُّهَدَآءُ عِندَ رَبِّهِمْ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قالَ: صِرتُم ـ وَاللّهِ ـ صادِقينَ شُهَداءَ عِندَ رَبِّكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج9 ص359، تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص665 ح20، بحار الأنوار: ج24 ص38ح 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;470.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ به نقل از حرث بن مغيره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد امام باقر عليه‌‌السلام بوديم، فرمود: «آن كس از شما كه معرفت به اين امر ما دارد و منتظر آن است، و در آن خير و خوبى را ببيند، به خدا قسم همانند كسى است كه با شمشير خود در كنار قائم آل محمد عليهم‌‌السلام بجنگد». سپس فرمود: «بلكه ـ به خدا سوگند ـ همانند كسى است كه با شمشير خود در ركاب پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله جهاد كند». سپس بار سوم فرمود: «بلكه ـ به خدا سوگند ـ همانند كسى است كه با پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در خيمه او شهيد شده باشد. در باره شما آيه‌‌اى از كتاب خدا وجود دارد». گفتم: كدام آيه، فدايت شوم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين فرموده خداى عز و جل: «و كسانى كه به خدا و پيامبران او ايمان آورده‌‌اند، آنان همان صديقان (مؤمنان راستين) و شهيدان نزد پروردگارشان هستند%«$. سپس فرمود: «به خدا سوگند كه شماييد راستين‌‌ها و شهداى نزد پروردگارتان!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص522 (من له مثل أجر الصائم القائم / المنتظر للإمام الغائب عليه‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص523 (كسانى كه پاداشى به اندازه اجر روزه‌‌دار شب زنده‌‌دار دارند / انتظار كشنده امام غائب عليه‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-المجاهد-بين-يدي-القائم-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 3: المُجاهِدُ بَينَ يَدَيِ القائِمِ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 3: جنگجوى همراه امام قائم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;471.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أدرَكَ قائِمَنا فَخَرَجَ مَعَهُ فَقَتَلَ عَدُوَّنا، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ عِشرينَ شَهيدا. ومَن قُتِلَ مَعَ قائِمِنا، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ خَمسَةٍ وعِشرينَ شَهيدا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص222 ح4، بحارالأنوار: ج75 ص73 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;471.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس قائم ما را درك كند و همراهى‌‌اش كند و دشمن ما را بكُشد، پاداش بيست شهيد را داراست و هر كس در ركاب قائم ما كشته شود، اجر بيست و پنج شهيد را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-المتمسك-بالإسلام-عند-فساد-الامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 4: المُتَمَسِّكُ بِالإِسلامِ عِندَ فَسادِ الاُمَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 4: تمسك‌‌كننده به اسلام هنگام فساد جامعه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;472.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُتَمَسِّكُ بِسُنَّتي عِندَ فَسادِ اُمَّتي لَهُ أجرُ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص315 ح5414، حلية الأولياء: ج8 ص200، تفسير الثعالبي: ج2 ص32بزيادة مئة بعد «أجر»، سبل الهدى والرشاد: ج11 ص426 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج1 ص184 ح936.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;472.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در هنگام فاسد شدن امّتم، به سنّت من چنگ زند، اجر شهيد دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;473.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عبداللّه‌‌ بن مسعود عن النبيّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، قال: إنَّ مِن وَرائِكُم زَمانَ صَبرٍ؛ لِلمُتَمَسِّكِ فيهِ أجرُ خَمسينَ شَهيدا. فَقالَ عُمَرُ: يا رَسولَ اللّهِ، مِنّا أو مِنهُم؟ قالَ: مِنكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج10 ص183 ح10394، كنزالعمّال: ج11 ص118 ح30851.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;473.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «پس از شما روزگارى فرامى‌‌رسد كه زمان صبر و پايدارى است. كسى كه در آن زمان [بر اسلام و ايمان خود] پايدار بماند، اجر پنجاه شهيد را دارد. عمر گفت: اى پيامبر خدا [پنجاه شهيد] از ما يا از خودشان؟ فرمود: «از شما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;474.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: يَكونُ في آخِرِ الزَّمانِ ديدانُ القُرّاءِ؛ فَمَن أدرَكَ ذلِكَ الزَّمانَ فَليَتَعَوَّذ بِاللّهِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ ومِنهُم، وهُمُ الأَنتَنونَ. ثُمَّ تَظهَرُ قَلانِسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع القلنسوة، والقَلَنْسَوَة: من ملابس الرؤوس لسان العرب: ج6 ص181 «قلس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُرودِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُرْد: ثوب فيه خطوط، والجمع بُرود لسان العرب: ج3 ص87 «برد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلا يُستَحيى يَومَئِذٍ مِنَ الرِّباءِ (الرِّيا) (الزِّنى)، وَالمُتَمَسِّكُ يَومَئِذٍ بِدينِهِ كَالقابِضِ عَلى جَمرَةٍ، وَالمُتَمَسِّكُ بِدينِهِ أجرُهُ كَأَجرِ خَمسينَ. قالوا: أمِنّا أو مِنهُم؟ قالَ: بَل مِنكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج2 ص46، كنزالعمّال: ج14 ص255 ح38631.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;474.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الأصول ـ به نقل از انس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «در آخر الزمان، قاريانِ انگل‌‌صفت مى‌‌آيند. هر كه آن زمان را ديد، از شيطانِ رانده شده و از آن قاريان، كه گندتر [از شيطان]اند، به خدا پناه بَرَد. سپس شب‌‌كلاه‌‌هاى راه‌‌راه پديد مى‌‌آيد. در آن روزگار از ربا (ريا / زنا) شرم نمى‌‌شود. كسى كه در آن روزگار به دين خود چنگ زند، همانند كسى است كه اخگرى در مُشت خود نگه دارد و براى كسى كه به دينش چنگ زند، به اندازه اجر پنجاه نفر باشد». گفتند: [پنجاه نفر] از ما يا از آنها؟ فرمود: «نه، از شما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-المتمسك-بالسنة-عند-الاختلاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 5: المُتَمَسِّكُ بِالسُّنَّةِ عِندَ الاِختِلافِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 5: تمسك‌‌كننده به سنّت هنگام اختلاف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;475.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تَمَسَّكَ بِسُنَّتي عِندَ اختِلافِ اُمَّتي كانَ لَهُ أجرُ مِئَةِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنعة للمفيد: ص301 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، المحاسن: ج1 ص95 ح58 عن سيف بنعميرة عن الإمام الباقر عن أبيه عليهماالسلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، مشكاة الأنوار: ص265 ح784 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ج2 ص262؛ الزهد الكبير: ص118 ح207، تاريخ الإسلام: ج15 ص118 الرقم 90 كلاهما عن ابن عبّاس وفيهما «فساد» بدل «اختلاف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;475.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در هنگام اختلاف ميان امّتم، به سنّت من چنگ زند، برايش اجر صد شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-المتمسك-بولاية-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 6: المُتَمَسِّكُ بِوِلايَةِ أهلِ البَيتِ عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 6: تمسك‌‌كننده به ولايت اهل بيت عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;476.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ثَبَتَ عَلى مُوالاتِنا في غَيبَةِ قائِمِنا، أعطاهُ اللّهُ عز و جل أجرَ ألفِ شَهيدٍ مِن شُهَداءِ بَدرٍ واُحُدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص323 ح7، إعلام الورى: ج2 ص232 وليس فيه «واحد» وكلاهما عن عمرو بن ثابت، بحار الأنوار: ج52 ص125 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;476.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در روزگار غيبت قائم ما، بر ولايت ما استوار بماند، خداوند، پاداش هزار شهيد مانند شهيدان بدر و اُحُد را به وى عطا مى‌‌فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-المؤمن-المبتلى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 7: المُؤمِنُ المُبتَلى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 7: مؤمن گرفتار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;477.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ ابتُلِيَ مِنَ المُؤمِنينَ بِبَلاءٍ فَصَبَرَ عَلَيهِ، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ ألفِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص92 ح17، مسكّن الفؤاد: ص51 كلاهما عن أبي حمزة الثمالي، مشكاة الأنوار: ص 64 ح88، الخرائج والجرائح: ج1 ص360 ح14 عن أبي محمّد البرقي عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام نحوه، بحارالأنوار: ج71 ص78 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;477.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر مؤمنى كه به بلايى گرفتار آيد و بر آن شكيبايى ورزد، ثواب هزار شهيد را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;478.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بُلِيَ مِن شيعَتِنا بِبَلاءٍ فَصَبَرَ، كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ مِثلَ أجرِ ألفِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص221 ح39 عن محمّد بن الفضيل، مشكاة الأنوار: ص171 ح440عن خال ولد هاشم، التمحيص: ص59 ح125 عن أبي حمزة الثمالي كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، الخرائج والجرائح: ج1 ص387 ح16 عن محمّد بن الفضيل وكلها نحوه، بحارالأنوار: ج49 ص42 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;478.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر يك از شيعيان ما گرفتار بلايى شود و شكيبايى ورزد، خداى عز و جل برايش به اندازه اجر هزار شهيد مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;479.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ أحَدٌ مِن شيعَتِنا يُبتَلى بِبَلِيَّةٍ أو يَشتَكي فَيَصبِرُ عَلى ذلِكَ، إلاّ كَتَبَ اللّهُ لَهُ أجرَ ألفِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص354 ح10 عن الحسين بن عمر بن يزيد، دلائل الإمامة: ص365 ح317 عنأبي محمّد الكوفي، المؤمن: ص16 ح8 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج49 ص67 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;479.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ يك از شيعيان ما نيست كه به گرفتارى‌‌اى مبتلا شود يا دردى داشته باشد و بر آن صبر كند، مگر آن كه خدا، ثواب هزار شهيد را براى او بنويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;480.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ مُسلِمٍ ابتَلاهُ اللّهُ عز و جل بِمَكروهٍ وصَبَرَ، إلاّ كَتَبَ اللّهُ لَهُ أجرَ ألفِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص16 ح7، أعلام الدين: ص433 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج71 ص97ح 65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;480.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا امام صادق عليه‌‌السلام: هيچ بنده مسلمانى نيست كه خداى عز و جل، او را دچار امر ناگوارى كند و او شكيبايى ورزد، مگر اين كه خداوند برايش اجر هزار شهيد را بنويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;481.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما رَجُلٍ اشتَكى فَصَبَرَ وَاحتَسَبَ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ مِنَ الأَجرِ أجرَ ألفِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة لابني بسطام: ص17 عن عبداللّه‌‌ بن سنان، الخرائج والجرائح: ج1 ص387 ح16 عنمحمّد بن فضيل الصيرفي عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج81 ص206 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;481.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر مردى كه به دردى گرفتار شود و شكيبايى ورزد و آن را در راه خدا به شمار آورد، خداوند، پاداش هزار شهيد را برايش رقم مى‌‌زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-المحافظ-على-صلاة-الجماعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 8: المُحافِظُ عَلى صَلاةِ الجَماعَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 8: مراقبت‌‌كننده نماز جماعت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;482.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن حافَظَ عَلى هؤُلاءِ الصَّلَواتِ المَكتوباتِ في جَماعَةٍ، كانَ أوَّلَ مَن يَجوزُ عَلَى الصِّراطِ كَالبَرقِ اللاّمِعِ، وحَشَرَهُ اللّهُ في أوَّلِ زُمرَةٍ مِنَ التّابِعينَ، وكانَ لَهُ في كُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ حافَظَ عَلَيهِنَّ كَأَجرِ ألفِ شَهيدٍ قُتِلوا في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج6 ص369 ح6641 وص 373 ح6656 كلاهما عن أبي هريرة وابن عبّاس، كنزالعمّال: ج7 ص567 ح20290.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;482.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بر خواندن نمازهاى واجب با جماعت مواظبت كند، نخستين كسى باشد كه از صراط، مانند برق جهنده بگذرد وخداوند، او را با نخستين گروه از تابعيان محشور فرمايد. براى هر روز و شبى كه بر اين كار مواظبت كرده است، همانند اجر هزار شهيد باشد كه در راه خدا كشته شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;483.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن حافَظَ عَلَى الجَماعَةِ حَيثُ ما كانَ، مَرَّ عَلَى الصِّراطِ كَالبَرقِ الخاطِفِ اللاّمِعِ في أوَّلِ زُمرَةٍ مَعَ السّابِقينَ ووَجهُهُ أضوَءُ مِنَ القَمَرِ لَيلَةَ البَدرِ، وكانَ لَهُ بِكُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ يُحافِظُ عَلَيها ثَوابُ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص343 ح1 عن أبي هريرة وابن عبّاس، أعلام الدين: ص423 عن ابن عبّاس، بحارالأنوار: ج88 ص3 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;483.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس، در هر كجا كه باشد، اگر بر نماز جماعت مواظبت كند، با نخستين گروه از پيشتازان، برق‌‌آسا از صراط مى‌‌گذرد و چهره‌‌اش نورانى‌‌تر از ماه شب چهارده باشد و براى هر روز و شبى كه بر آن مواظبت كرده است، پاداش يك شهيد برايش باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9-المتهجد-بصلاة-الليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 9: المُتَهَجِّدُ بِصَلاةِ اللَّيلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 9: شب‌‌زنده‌‌دار به نماز شب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;484.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ رَجُلاً سَأَلَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام عَن قِيامِ اللَّيلِ بِالقِراءَةِ، فَقالَ لَهُ: أبشِر... ومَن صَلّى ثُمنَ لَيلَةٍ أعطاهُ اللّهُ أجرَ شَهيدٍ صابِرٍ صادِقِ النِّيَةِ، وشُفِّعَ في أهلِ بَيتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص475 ح1374، ثواب الأعمال: ص66 ح1، الأمالي للصدوق: ص 367 ح459 كلّها عن جابر بن إسماعيل، المقنع: 136 وفيها «بالقرآن» بدل «بالقراءة»، المصباح للكفعمي: ص551 وليس فيه صدره إلى «اُبشر» وكلاهما من دون إسناد إلى الإمام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباقر عليه‌‌السلام، وسائل الشيعة: ج4 ص804 ح7559.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;484.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از على بن ابى طالب عليه‌‌السلام در باره شب‌‌زنده‌‌دارى با قرائت قرآن پرسيد. به او فرمود: «مژده بادَت!... هر كسْ يك هشتم شب را نماز بخواند، خداوند، پاداش شهيد شكيبا و پاك‌‌نيّت به او عطا مى‌‌فرمايد و شفاعت او را در باره خانواده‌‌اش مى‌‌پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;485.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُستَحَبُّ أن يَسجُدَ عَقيبَ الوَترِ سَجدَتَينِ، يَقولُ فِي الاُولى: «سُبّوحٌ قُدّوسٌ رَبُّ المَلائِكَةِ وَالرّوحِ» خَمسَ مَرّاتٍ، ثُمَّ يَجلِسُ ويَقرَأُ آيَةَ الكُرسِيِّ، ثُمَّ يَسجُدُ ثانِيا ويَقولُ كَذلِكَ خَمسا، فَقَد رُوِيَ عَنِ النَّبِيِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّ مَن فَعَلَ ذلِكَ لَم يَقُم مِن مَقامِهِ حَتّى يُغفَرَ لَهُ، ويُكتَبُ لَهُ ثَوابُ شُهَداءِ اُمَّتي إلى يَومِ القِيامَةِ، ويُعطى ثَوابَ مِئَةِ حَجَّةٍ وعُمرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج87 ص308 ح86 نقلاً عن جنّة الأمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;485.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستحب است كه انسان پس از نماز وَتر، دو سجده به جا آورد و در سجده اوّل، پنج بار بگويد: «پاك و مقدّس است پروردگار فرشتگان و روح». سپس بنشيند و آية الكرسى بخواند و آن گاه به سجده دوم برود و پنج بار ديگر همين ذكر را بگويد؛ زيرا از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله روايت شده است كه: «هر كس چنين كند، از جاى خود برنخاسته، آمرزيده مى‌‌شود و ثواب شهداى امّتم تا روز قيامت برايش نوشته مى‌‌شود و ثواب صد حجّ و عمره به او داده مى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-10-المؤذن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 10: المُؤَذِّنُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 10: مؤذّن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;486.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلمُؤَذِّنِ فيما بَينَ الأَذانِ وَالإِقامَةِ مِثلُ أجرِ الشَّهيدِ المُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص283 ح1130، ثواب الأعمال: ص53 ح1 كلاهما عن عيسى بن عبد اللّه‌‌عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص283 ح869، المقنع: ص90 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام، روضة الواعظين: ص343، وسائل الشيعة: ج4 ص613 ح6820 وراجع المعجم الكبير: ج12 ص322 ح13554.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;486.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مؤذّن، در فاصله ميان اذان و اقامه، پاداشى همانند مزد شهيدِ به خون غلتيده در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;487.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا ومَن أذَّنَ مُحتَسِبا يُريدُ بِذلِكَ وَجهَ اللّهِ عز و جل،أعطاهُ‌‌اللّهُ ثَوابَ أربَعينَ‌‌ألفَ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص17 ح4968، الأمالي للصدوق: ص518 ح707 كلاهما عنالحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص318 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، روضة الواعظين: ص3&lt;/span&gt;43&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج84 ص130 ح22 وراجع ثواب الأعمال: ص53 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;487.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشيد كه هر كس به نيّت پاداش الهى و براى رضاى خداى عز و جل اذان بگويد، خداوند، پاداش چهل هزار شهيد را به او عطا مى‌‌فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-11-من-اجاب-المؤذن-والعالم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 11: مَن اَجابَ المُؤذِّنَ وَالعالِمَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 11: اجابت كننده مؤذّن و عالم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;488.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أَجابَ المُؤَذِّنَ وأَجابَ العُلَماءَ كانَ يَومَ القِيامَةِ تَحتَ لِوائي، ويَكونُ فِي الجَنَّةِ في جِواري، ولَهُ عِندَ اللّهِ ثَوابُ سِتّينَ شَهيدا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص173 ح409، بحار الأنوار: ج84 ص154 ذيل ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;488.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس [نداى] مؤذّن و [سخن] عالمان را اجابت كند، روز قيامت، زير پرچم من خواهد بود و در بهشت، در كنار من است و نزد خداوند، پاداش شصت شهيد دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-12-المقتول-دون-نفسه-وماله-وأهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 12: المَقتولُ دونَ نَفسِهِ ومالِهِ وأَهلِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 12: كشته شده در راه دفاع از جان و مال و خانواده خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;489.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قاتَلَ دونَ نَفسِهِ حَتّى يُقتَلَ فَهُوَ شَهيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزاق: ج10 ص116 ح18570 عن ابن عباس، كنز العمّال: ج4 ص425 ح11236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;489.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در راه دفاع از جان خود، بجنگد و كشته شود، شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;490.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن اُريدَ مالُهُ بِغَيرِ حَقٍّ فَقاتَلَ فَقُتِلَ فَهُوَ شَهيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص246 ح4771، سنن الترمذي: ج4 ص30 ح1420، سنن النسائي: ج7ص 115، مسند ابن حنبل: ج2 ص628 ح6837 وفيه «فقتل دونه» بدل «فقاتل فقتل»، السنن الكبرى: ج8 ص324 ح16778 كلّها عن عبد اللّه‌‌ بن عمرو، كنز العمّال: ج4 ص420 ح11202.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;490.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنانچه بخواهند مال كسى را به ناحق بگيرند و او [در راه دفاع از آن] بجنگد و كشته شود، شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;491.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قُتِلَ دونَ مالِهِ فَهُوَ بِمَنزِلَةِ الشَّهيدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص52 ح3، تهذيب الأحكام: ج6 ص167 ح319 كلاهما عن الحسين بن أبي العلاءعن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص95 ح5161 عن محمّد بن مسلم عن أحدهما عليهماالسلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وفيه «شهيد» بدل «بمنزلة الشهيد&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج10 ص100 ح1؛ صحيح البخاري: ج2 ص877 ح2348، صحيح مسلم: ج1 ص125 ح226 كلاهما عن عبد اللّه‌‌ بن عمرو وفيهما «شهيد» بدل «بمنزلة الشهيد»، كنز العمّال: ج4 ص416 ح11180.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;491.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در راه دفاع از مال خود كُشته شود، به منزله شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;492.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قُتِلَ دونَ مَظلِمَتِهِ فَهُوَ شَهيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص52 ح2 عن أبي مريم عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام وح 1، تهذيب الأحكام: ج6 ص167ح 316 كلاهما عن عبد اللّه‌‌ بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، وسائل الشيعة: ج11 ص92 ح20118؛ سنن النسائي: ج7 ص116، تهذيب الكمال: ج33 ص204 الرقم 7287 كلاهما عن علقمة عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كنز العمّال: ج4 ص420 ح11205.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;492.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در راه دفع ستم از خود، كشته شود، شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;493.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قُتِلَ دونَ مالِهِ ظُلما فَهُوَ شَهيدٌ، ومَن قُتِلَ دونَ أهلِهِ ظُلما فَهُوَ شَهيدٌ، ومَن قُتِلَ دونَ جارِهِ ظُلما فَهُوَ شَهيدٌ، ومَن قُتِلَ في ذاتِ اللّهِ ظُلما فَهُوَ شَهيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج1 ص157 الرقم 127، كنز العمّال: ج4 ص425 ح11237 نقلاً عن ابن النجّاروكلاهما عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;493.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در راه دفاع از مال خود مظلومانه كشته شود، شهيد است. هر كه در راه دفاع از خانواده خود به ستم گشته شود، شهيد است. هر كه در راه دفاع از همسايه خود به ستم كشته شود، شهيد است و هر كه براى خداوند عز و جل كشته شود، شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-13-الزوجة-الصالحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 13: الزَّوجَةُ الصّالِحَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 13: همسر پاك و شايسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;494.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: إنَّ لي زَوجَةً إذا دَخَلتُ تَلَقَّتني، وإذا خَرَجتُ شَيَّعَتني، وإذا رَأَتني مَهموما قالَت: ما يُهِمُّكَ؟ إن كُنتَ تَهتَمُّ لِرِزقِكَ تَكَفَّلَ لَكَ بِهِ غَيرُكَ، وإن كُنتَ تَهتَمُّ بِأَمرِ آخِرَتِكَ فَزادَكَ اللّهُ هَمّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إنَّ للّه‌‌ عُمّالاً وهذِهِ مِن عُمّالِهِ، لَها نِصفُ أجرِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص389 ح4369، مكارم الأخلاق: ج1 ص438 ح1500 نحوه،عوالي اللآلي: ج3 ص291 ح52، وسائل الشيعة: ج14 ص17 ح14؛ كنزالعمّال: ج16 ص410 ح45150 نقلاً عن الخرائطي في مكارم الأخلاق عن عبداللّه‌‌ الوضّاحي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;494.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: زنى دارم كه هر گاه وارد [خانه]مى‌‌شوم، به استقبالم مى‌‌آيد و هر گاه [از خانه] خارج مى‌‌شوم، بدرقه‌‌ام مى‌‌كند و هر گاه مرا اندوهگين مى‌‌بيند، مى‌‌گويد: چرا اندوهگينى؟ اگر غمِ روزى‌‌ات را مى‌‌خورى، غير تو (خداوند)، آن را برايت ضمانت كرده است و اگر غم آخرتت را دارى، پس خداوند بر اندوهت بيفزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «خداوند، كارگرانى دارد و اين زن، يكى از كارگران اوست. براى او نصف پاداش شهيد در نظر گرفته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;495.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَتَبَ اللّهُ الجِهادَ عَلى رِجالِ اُمَّتي، وَالغَيرَةَ عَلى نِساءِ اُمَّتي؛ فَمَن صَبَرَ مِنهُنَّ وَاحتَسَبَ، أعطاهَا اللّهُ أجرَ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريات: ص96، النوادر للراوندي: ص182 ح317 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام،دعائم الإسلام: ج2 ص217 ح806، بحارالأنوار: ج103 ص250 ح45، وراجع علل الشرائع: ص185 ح2 عن ابن أبي المقدام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;495.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، جهاد را بر مردان امّت من نوشت و غيرت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غيرت زنانه و حسادت نسبت به هوو مراد است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را بر زنان امّتم. پس هر يك از آنان (زنان) براى خدا صبر كند، خداوند، اجر يك شهيد را به او عطا فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-14-المرأة-إذا-ماتت-بين-الحمل-والفطام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 14: المَرأَةُ إذا ماتَت بَينَ الحَملِ وَالفِطامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 14: زنى كه در زمان باردارى و شيردهى بميرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;496.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلمَرأَةِ ما بَينَ حَملِها إلى وَضعِها إلى فِطامِها مِنَ الأَجرِ كَالمُرابِطِ في سَبيلِ اللّهِ، فَإِن هَلَكَت فيما بَينَ ذلِكَ كانَ لَها مِثلُ مَنزِلَةِ الشَّهيدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص561 ح4926، مكارم الأخلاق: ج1 ص501 ح1734 كلاهماعن زيد بن عليّ عن آبائه عليهم‌‌السلام، بحارالأنوار: ج104 ص97 ح56؛ المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص255 ح801، حلية الأولياء: ج4 ص298 كلاهما عن ابن عمر نحوه، كنزالعمّال: ج16 ص411 ح45159 نقلاً عن المعجم الكبير للطبراني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;496.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى زن از زمان باردارى تا زايمان و تا گرفتن كودك از شير، اجرى همانند اجر مرزبان در راه خداست و اگر در اين مدّت، از دنيا برود، برايش همانند اجر شهيد باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;497.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ في خَبَرٍ طَويلٍ في قِصَّةِ آدَمَ وحَوّاءَ، إلى أن قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت حَوّاءُ: أسأَ لُكَ يا رَبِّ أن تُعطِيَني كَما أعطَيتَ آدَمَ، فَقالَ الرَّبُّ تَعالى: إنّي وَهَبتُكِ الحَياءَ وَالرَّحمَةَ وَالاُنسَ، وكَتَبتُ لَكِ مِن ثَوابِ الاِغتِسالِ وَالوِلادَةِ ما لَو رَأَيتيهِ مِنَ الثَّوابِ الدّائِمِ وَالنَّعيمِ المُقيمِ وَالمُلكِ الكَبيرِ، لَقَرَّت عَينُكِ. يا حَوّاءُ، أيُّمَا امرَأَةٍ ماتَت في وِلادَتِها حَشَرتُها مَعَ الشُّهَداءِ. يا حَوّاءُ، أيُّمَا امرَأَةٍ أخَذَهَا الطَّلقُ إلاّ كَتَبتُ لَها أجرَ شَهيدٍ، فَإِن سَلِمَت ووَلَدَت غَفَرتُ لَها ذُنوبَها ولَو كانَت مِثلَ زَبَدِ البَحرِ ورَملِ البَرِّ ووَرَقِ الشَّجَرِ، وإن ماتَت صارَت شَهيدَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج15 ص214 ح18037 نقلاً عن تحفة الإخوان عن أبي بصير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;497.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در خبرى طولانى پيرامون داستان آدم و حوا، تا آن كه فرمود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حوّا گفت: اى پروردگار من! از تو مى‌‌خواهم كه به من نيز عطا كنى، چنان كه به آدم عطا فرمودى. خداوند متعال فرمود: «من به تو حيا و مهربانى و اُنس بخشيدم و براى غسل كردن و زايمان، چنان پاداشى برايت نوشتم كه اگر آن پاداش پاينده و نعمت جاويدان و مُلك بزرگ را مى‌‌ديدى، شادمان مى‌‌گشتى. اى حوّا! هر زنى كه در هنگام زايمان بميرد، او را با شهدا محشور مى‌‌كنم. اى حوّا! هر زنى كه درد زايمان بگيرد، برايش اجر يك شهيد را مى‌‌نويسم. اگر به سلامت زايمان كرد، گناهانش را مى‌‌آمرزم، اگر چه به اندازه كف دريا و ريگ بيابان و برگ درختان باشد، و اگر [در آن حال] مُرد، شهيد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-15-من-وصل-رحمه-بنفسه-وماله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 15: مَن وَصَلَ رَحِمَهُ بِنَفسِهِ ومالِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 15: كسى كه با جان و مال خود از خويشاوندانش حمايت مى‌‌كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;498.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَشى إلى ذي قَرابَةٍ بِنَفسِهِ ومالِهِ لِيَصِلَ رَحِمَهُ، أعطاهُ اللّهُ عز و جل أجرَ مِئَةِ شَهيدٍ، ولَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ أربَعونَ ألفَ حَسَنَةٍ، ومُحِيَ عَنهُ أربَعونَ ألفَ سَيِّئَةٍ، ورُفِعَ لَهُ مِنَ الدَّرَجاتِ مِثلُ ذلِكَ، وكَأَنَّما عَبَدَ اللّهَ مِئَةَ سَنَةٍ صابِرا مُحتَسِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص16 ح4968، الأمالي للصدوق: ص516 ح707 كلاهما عنالحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص316 ح2655 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، أعلام الدين: ص420 نحوه، بحارالأنوار: ج74 ص89 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;498.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با جان و مال خود به راه افتد تا به خويشاوندانش كمك كند، خداى عز و جل، پاداش صد شهيد را به او عطا مى‌‌فرمايد و براى هر گامى [كه برمى‌‌دارد]، چهل‌‌هزار كار نيك برايش نوشته مى‌‌شود و چهل‌‌هزار كار بد از او زدوده مى‌‌گردد و همين اندازه، درجه‌‌اش بالا مى‌‌رود، و چنان باشد كه صد سال با شكيبايى و براى رضاى خدا، خداوند را عبادت كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-16-من-أعان-مسلما-أو-مشى-في-قضاء-حاجته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 16: مَن أعانَ مُسلِما أو مَشى في قَضاءِ حاجَتِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 16: كسى كه مسلمانى را يارى رساند يا براى رفع نياز او گامى بردارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;499.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أعانَ أخاهُ المُسلِمَ بِكَلِمَةٍ أو مَشى لَهُ خُطوَةً، حَشَرَهُ اللّهُ عز و جل يَومَ القِيامَةِ مَعَ الأَنبِياءِ وَالرُّسُلِ آمِنا، وأَعطاهُ عَلى ذلِكَ أجرَ سَبعينَ شَهيدا قُتِلوا في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج59 ص295 ح12363 عن ابن عمر، كنز العمّال: ج6 ص445 ح16468.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;499.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به برادر مسلمانش با كلمه‌‌اى كمك كند يا برايش قدمى بردارد، خداى عز و جل در روز قيامت، او را با پيامبران و رسولان، در امن و امان محشور مى‌‌فرمايد و براى اين كار او، اجر هفتاد شهيد كه در راه خدا كشته شده‌‌اند، عطايش مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-17-من-كظم-غيظه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 17: مَن كَظَمَ غَيظَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 17: كسى كه خشم خود را فرو خورَد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;500.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَظَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَظمُ الغَيظِ: مجرّعه واحتمال سببه والصبر عليه النهاية: ج4 ص178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيظا وهُوَ قادِرٌ عَلى إنفاذِهِ وحَلُمَ عَنهُ، أعطاهُ اللّهُ أجرَ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص15 ح4968 عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص335 ح1، أعلام الدين: ص415 كلاهما عن عبداللّه‌‌ بن عبّاس نحوه، مكارم الأخلاق: ج2 ص315 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، مجمع البحرين: ج3 ص1574 نحوه، بحارالأنوار: ج75 ص247 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;500.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خشم خود را با آن كه مى‌‌تواند بروزش دهد، فرو خورَد و بردبارى ورزد، خداوند، پاداش شهيد را به او عطا مى‌‌فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-18-من-قدر-فعف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 18: مَن قَدَرَ فَعَفَّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 18: كسى كه بتواند گناه كند و پاك‌‌دامنى ورزد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;501.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَا المُجاهِدُ الشَّهيدُ في سَبيلِ اللّهِ بِأَعظَمَ أجرا مِمَّن قَدَرَ فَعَفَّ، لَكادَ العَفيفُ أن يَكونَ مَلَكا مِنَ المَلائِكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 474.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;501.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در راه خدا جهاد كند و شهيد شود، اجرش بزرگ‌‌تر از كسى نيست كه بتواند گناه كند و پاك‌‌دامنى ورزد. انسان پاك‌‌دامن، نزديك است كه فرشته‌‌اى از فرشتگان خدا شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-19-من-رد-عادية-ماء-أو-نار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 19: مَن رَدَّ عادِيَةَ ماءٍ أو نارٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 19: كسى كه خطر آب يا آتش را دور سازد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;502.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَدَّ عادِيَةَ ماءٍ أو عادِيَةَ نارٍ فَلَهُ أجرُ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج3 ص416 ح7219 نقلاً عن النرسي في قضاء الحوائج عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، الجامع الصغير: ج2 ص604 ح8700، وراجع الكافي: ج2 ص164 ح8 وقرب الإسناد: ص132 ح463 ومشكاة الأنوار: ص319 ح1012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;502.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خطر آب يا آتشى را دفع كند، پاداش شهيد را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-20-من-سأل-الله-الشهادة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 20: مَن سَأَلَ اللّهَ الشَّهادَة&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 20: كسى كه از خدا شهادت بخواهد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;503.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قاتَلَ في سَبيلِ اللّهِ فُواقَ ناقَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فواق ناقة: هو قَدْر ما بين الحَلَبتين من الراحة النهاية: ج3 ص479 «فوق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ، ومَن سَأَلَ اللّهَ القَتلَ مِن نَفسِهِ صادِقا ثُمَّ ماتَ أو قُتِلَ فَإِنَّ لَهُ أجرَ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص21 ح2541، سنن النسائي: ج6 ص25، مسند ابن حنبل: ج8 ص235ح 22075، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص87 ح2410، السنن الكبرى: ج9 ص286 ح18556 كلّها عن معاذ بن جبل، كنزالعمّال: ج4 ص293 ح10556.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;503.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به اندازه فاصله زمانى ميان دو دوشيدن شتر، در راه خدا جنگ و جهاد نمايد بهشت بر او واجب گردد و هر كس صادقانه از خداوند شهادت را بخواهد، سپس بميرد يا كشته شود، اجر شهيد را داراست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;504.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَأَلَ اللّهَ الشَّهادَةَ بِصِدقٍ بَلَّغَهُ اللّهُ مَنازِلَ الشُّهَداءِ وإن ماتَ عَلى فِراشِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1517 ح157، سنن أبي داود: ج2 ص86 ح1520، سنن الترمذي: ج4ص 183 ح1653 وفيه «من قلبه صادقا» بدل «بصدق»، سنن النسائي: ج6 ص37، سنن ابن ماجة: ج2 ص935 ح2797 كلّها عن سهل بن حنيف، كنزالعمّال: ج4 ص401 ح11117؛ بحارالأنوار: ج70 ص201.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;504.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه صادقانه از خداوند، شهادت را درخواست كند، خداوند، او را به جايگاه‌‌هاى شهيدان مى‌‌رساند، اگر چه در بستر خود بميرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;505.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جُرِحَ جَرحا في سَبيلِ اللّهِ جاءَ يَومَ القِيامَةِ لَونُهُ لَونُ الزَّعفَرانِ، وريحُهُ ريحُ المِسكِ، عَلَيهِ طابَعُ الشُّهَداءِ. ومَن سَأَلَ اللّهَ الشَّهادَةَ مُخلِصا أعطاهُ اللّهُ أجرَ شَهيدٍ وإن ماتَ عَلى فِراشِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص259 ح22171، سنن أبي داود: ج3 ص21 ح2541، المصنّف لعبدالرزّاق: ج5 ص255 ح9534 كلاهما نحوه، صحيح ابن حبّان: ج7 ص464 ح3191، موارد الظمآن: ص389 ح1615 كلّها عن معاذ بن جبل، كنزالعمّال: ج4 ص408 ح11144.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;505.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در راه خدا زخمى بردارد، روز قيامت، در حالى مى‌‌آيد كه رنگش زعفرانى است و بويش بوى مُشك است و بر او مُهر شهيدان است و هركس شهادت را مخلصانه از خدا بطلبد، خداوند، پاداش شهيد را به او عطا مى‌‌كند، اگر چه در بستر بميرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;506.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ شَبيبٍ، إن سَرَّكَ أن يَكونَ لَكَ مِنَ الثَّوابِ مِثلُ ما لِمَنِ استُشهِدَ مَعَ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ عليه‌‌السلام، فَقُل مَتى ذَكَرتَهُ: يا لَيتَني كُنتُ مَعَهُم فَأَفوزَ فَوزا عَظيما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج1 ص300 ح58، الأمالي للصدوق: ص193 ح202، الإقبال: ج3 ص30كلّها عن الريّان بن شبيب، بحار الأنوار: ج44 ص286 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;506.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر شَبيب! اگر خوش‌‌حال مى‌‌شوى كه ثوابى همانند شهيدشدگان با حسين بن على عليه‌‌السلام داشته باشى، هر وقت به ياد حسين عليه‌‌السلام افتادى، بگو: اى كاش با آنها مى‌‌بودم و به رستگارىِ بزرگى، نائل مى‌‌شدم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-21-من-ضمن-وصية-الميت-في-أمر-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 21: مَن ضَمِنَ وَصِيَّةَ المَيِّتِ في أمرِ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 21: كسى كه وصيّت ميّت را براى حج گزاردن ضمانت مى‌‌كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;507.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ضَمِنَ وَصِيَّةَ المَيِّتِ في أمرِ الحَجِّ... فَإِن قامَ بِها مِن عامِهِ كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ دِرهَمٍ ثَوابَ حَجَّةٍ وعُمرَةٍ، فَإِن ماتَ ما بَينَهُ وبَينَ القابِلِ ماتَ شَهيدا، وكَتَبَ لَهُ ما بَينَهُ وبَينَ القابِلِ كُلَّ يَومٍ ولَيلَةٍ ثَوابَ شَهيدٍ، وقَضى لَهُ حَوائِجَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص449 ح1261، بحارالأنوار: ج103 ص195 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;507.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس [اجراى] وصيّت ميّت را براى حج گزاردن ضمانت كند... اگر همان سال آن‌‌را انجام دهد، خداوند به ازاى هر درهم [كه هزينه مى‌‌كند]، پاداش يك حج و عمره براى او مى‌‌نويسد، و چنانچه در فاصله آن سال تا سال آينده بميرد، شهيد مرده است و در فاصله آن سال تا سال آينده، در هر روز و شبى، پاداش يك شهيد را برايش مى‌‌نويسد و نيازهاى دنيا و آخرتش را برآورده مى‌‌سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-22-زائر-أمير-المؤمنين-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 22: زائِرُ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 22: زائر امير مؤمنان عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;508.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن زارَ أميرَ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام عارِفا بِحَقِّهِ غَيرَ مُتَجَبِّرٍ ولا مُتَكَبِّرٍ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ أجرَ مِئَةِ ألفِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص214 ح372، بشارة المصطفى: ص109 كلاهما عن محمّد بن مسلم، بحارالأنوار: ج59 ص176 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;508.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با شناخت حقّ امير مؤمنان عليه‌‌السلام و به دور از غرور و تكبّر، او را زيارت كند، خداوند، برايش مزد صدهزار شهيد را مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-23-زائر-الحسين-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 23: زائِرُ الحُسَينِ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 23: زائر امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;509.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن داود بن فرقد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: ما لِمَن زارَ الحُسَينَ عليه‌‌السلام في كُلِّ شَهرٍ مِنَ الثَّوابِ؟ قالَ: لَهُ مِنَ الثَّوابِ ثَوابُ مِئَةِ ألفِ شَهيدٍ مِثلِ شُهَداءِ بَدرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص52 ح123، كامل الزيارات: ص341 ح575، المزار للمفيد: ص55 ح1،المزار الكبير: ص353 ح3، بحار الأنوار: ج101 ص17 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;509.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از داوود بن فَرقَد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: پاداش كسى كه حسين عليه‌‌السلام را در هر ماه زيارت مى‌‌كند، چيست؟ فرمود: «پاداش او، مانند پاداش صدهزار شهيد از شهيدان بدر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-24-زائر-الإمام-الرضا-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 24: زائِرُ الإِمامِ الرِّضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 24: زائر امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;510.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن حمزة بن حمران عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُقتَلُ حَفَدَتي بِأَرضِ خُراسانَ في مَدينَةٍ يُقالُ لَها: طوسُ، مَن زارَهُ إلَيها عارِفا بِحَقِّهِ أخَذتُهُ بِيَدي يَومَ القِيامَةِ وأَدخَلتُهُ الجَنَّةَ وإن كانَ مِن أهلِ الكَبائِرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، وما عِرفانُ حَقِّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَعلَمُ أنَّهُ إمامٌ مُفتَرَضُ الطّاعَةِ، غَريبٌ شَهيدٌ. مَن زارَهُ عارِفا بِحَقِّهِ أعطاهُ اللّهُ عز و جل أجرَ سَبعينَ شَهيدا مِمَّنِ استُشهِدَ بَينَ يَدَي رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى حَقيقَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص584 ح3190، الأمالي للصدوق: ص183 ح188، روضةالواعظين: ص258، بحار الأنوار: ج102 ص35 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;510.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از حمزة بن حمران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «نواده من در خاك خراسان، در شهرى كه به آن توس مى‌‌گويند، كشته مى‌‌شود. هر كس در آن جا به زيارت او رَوَد در حالى كه حقّش را بشناسد، روز قيامت، من دستش را مى‌‌گيرم و به بهشت مى‌‌برم، اگر چه اهل گناهان كبيره باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! مراد از شناخت حقّ او چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «معتقد باشد كه او امامى است كه اطاعتش واجب و غريب و شهيد است. هر كس او را زيارت كند در حالى كه حقّش را بشناسد، خداى عز و جل، به او اجر هفتاد شهيد از شهدايى را مى‌‌دهد كه حقيقتا در ركاب پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به شهادت رسيدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;511.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا فَمَن زارَني في غُربَتي كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ أجرَ مِئَةِ ألفِ شَهيدٍ، ومِئَةِ ألفِ صِدّيقٍ، ومِئَةِ ألفِ حاجٍّ ومُعتَمِرٍ، ومِئَةِ ألفِ مُجاهِدٍ، وحُشِرَ في زُمرَتِنا، وجُعِلَ فِي الدَّرَجاتِ العُلى مِنَ الجَنَّةِ رَفيقَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص585 ح3192، عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص256 ح9،الأمالي للصدوق: ص120 ح109 كلّها عن أبي الصلت الهروي، روضة الواعظين: ص257، بحار الأنوار: ج49 ص283 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;511.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشيد كه هر كس مرا در غربتم زيارت كند، خداى عز و جل برايش اجر صدهزار شهيد و صدهزار صدّيق و صدهزار حج‌‌گزار و عمره‌‌گزار و صدهزار مجاهد را بنويسد و در گروه ما محشور شود و در درجاتِ عالى بهشت، با ما باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-25-العاشق-العفيف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 25: العاشِقُ العَفيفُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 25: عاشق پاك‌‌دامن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;512.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَشِقَ وكَتَمَ وعَفَّ فَماتَ فَهُوَ شَهيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج5 ص156 الرقم 2597 وج 11 ص297 الرقم 6079، تهذيب التهذيب: ج2ص 454 الرقم 3147، البداية والنهاية: ج10 ص229، سبل الهدى والرشاد: ج12 ص193 كلها عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج3 ص372 ح7000 وراجع تاريخ دمشق: ج43 ص195 ح9151.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;512.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه عاشق شود و [عشق خويش را] كتمان كند و پاك‌‌دامنى ورزد و با اين حال بميرد، او شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-26-التاجر-الصدوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 26: التّاجِرُ الصَّدوقُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 26: بازرگان راستگو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;513.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ بِمَنزِلَةِ الشَّهيدِ عِندَ اللّهِ تَعالى يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص373 ح1 عن أبي نضرة، كنز العمّال: ج4 ص11 ح9246 نقلاً عن ابن النجّار عن أنس وليس فيه «عند اللّه‌‌ تعالى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;513.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازرگان راستگو، در روز قيامت نزد خداوند متعال، جايگاه شهيد را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-27-هذه-الأشخاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 27: هذِهِ الأَشخاصُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19 ـ 27: اين كسان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;514.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَلَبَ طَعاما إلى مِصرٍ مِن أمصارِ المُسلِمينَ فَباعَهُ بِسِعرِ يَومِهِ، كانَ لَهُ عِندَ اللّهِ أجرَ شَهيدٍ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج13 ص472 الرقم 7318، تاريخ جرجان: ص55 الرقم 33 وص 453 الرقم 671،كنز العمّال: ج4 ص101 ح9740 نقلاً عن الديلمي وكلّها عن عبد اللّه‌‌ بن مسعود نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;514.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس طعامى را به شهرى از شهرهاى مسلمانان ببرد و آن را به قيمت روز بفروشد، برايش نزد خداى عز و جل، اجر شهيد باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;515.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطّاعونُ شَهادَةٌ لِكُلِّ مُسلِمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1041 ح2675 وج 5 ص2165 ح5400، صحيح مسلم: ج3ص 1522 ح166، مسند ابن حنبل: ج4 ص301 ح12521 كلّها عن أنس، سنن الدارمي: ج2 ص653 ح2325 عن عبادة بن الصامت وليس فيه «لكلّ مسلم»، كنز العمّال: ج10 ص77 ح28433.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;515.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[مرگ با] طاعون، براى هر مسلمانى، شهادت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;516.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطّاعونُ شَهادَةٌ لاُِمَّتي ووَخزُ أعدائِكُم مِنَ الجِنِّ، يَخرُجُ في آباطِ الرِّجالِ ومَراقِّها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَراقّ: ما رَقَّ من أسفل البطن ولانَ النهاية: ج4 ص321 «مرق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الفارُّ مِنهُ كَالفارِّ مِنَ الزَّحفِ، وَالصّابِرُ عَلَيهِ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص353 ح5531، مسند أبي يعلى: ج4 ص350 ح4645 نحوه و كلاهما عن عائشة، كنز العمّال: ج10 ص77 ح28437.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;516.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[مردن با] طاعون، شهادتى براى [افراد] امّت من است و [آن] نيشى است از سوى دشمنان جنّى شما [كه به شما زده مى‌‌شود]، در زير بغل‌‌ها و تهى‌‌گاه‌‌هاى مردان بيرون مى‌‌زند. گريزنده از آن، همانند گريزنده از ميدان جنگ است و شكيباى بر آن، همچون مجاهد در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;517.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ حينَ سَأَلَتهُ عائِشَةُ عَنِ الطّاعونِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَذابٌ يَبعَثُهُ اللّهُ تَعالى عَلى مَن يَشاءُ، وإنَّ اللّهَ جَعَلَهُ رَحمَةً لِلمُؤِنينَ. لَيسَ مِن أحَدٍ يَقَعُ الطّاعونُ فَيَمكُثُ في بَلَدِهِ صابِرا مُحتَسِبا يَعلَمُ أنَّهُ لا يُصيبُهُ إلاّ ما كَتَبَ اللّهُ لَهُ، إلاّ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ شَهيدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1281 ح3287 وج 6 ص2441 ح6245، السنن الكبرى للنسائي: ج4ص 363 ح7527، مسند ابن حنبل: ج9 ص332 ح24412، مسند إسحاق بن راهويه: ج3 ص744 ح1353 كلّها عن عائشة نحوه، كنز العمّال: ج10 ص77 ح28434.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;517.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در پاسخ به عايشه كه پرسيد: طاعون چيست؟ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عذابى است كه خداى متعال بر هر كس بخواهد، مى‌‌فرستد و خداوند، آن را رحمتى براى مؤمنان قرار داده است. هيچ كس نيست كه طاعون بيايد و او در شهرش بماند و براى خدا صبر كند و بداند كه جز آنچه خداوند برايش نوشته [و مقدّر كرده]است، به او نمى‌‌رسد، مگر اين كه برايش اجرى همانند اجر شهيد باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت در مقام بيان يك توصيه پزشكى است براى جلوگيرى از آلوده شدن افراد غير مبتلا كه درمعرض ابتلا قرار دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بیان پاداش‌‌هاى معنوى از يك سو آرامش روانى ايجاد مى‌‌كند و از طرف ديگر قدرت مقاومت و تحمل را در برابر بيمارى بالا مى‌‌برد. روايت‌‌هاى ديگرى نيز&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مصادر حديثى درباره طاعون وارد شده كه به حسب ظاهر متعارض مى‌‌آيد و لكن در صورت صحت انتساب و صدور ناظر به شرايط متفاوت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افراد مبتلا را توصيه به ماندن مى‌‌كند تا از انتشار بيمارى جلوگيرى شود و گاه توصيه به بيرون رفتن مى‌‌كند آن‌‌جا كه افراد در معرض ابتلا قرار دارند ولى هنوز مبتلا نشده‌‌اند. براى آگاهى بيشتر از اين روايات ر. ك: وسائل الشيعة: ج2 ص429 ـ 431، بحار الأنوار: ج6 ص120 ـ 124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;518.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَأتِي الشُّهَداءُ وَالمُتَوَفّونَ بِالطّاعونِ، فَيَقولُ أصحابُ الطّاعونِ: نَحنُ شُهَداءُ، فَيُقالُ: اُنظُروا فَإِن كانَت جِراحُهُم كَجِراحِ الشُّهَداءِ تَسيلُ دَما ريحَ المِسكِ فَهُم شُهَداءُ. فَيَجِدونَهُم كَذلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص203 ح17668، المعجم الكبير: ج17 ص119 ح292، مسند الشاميّين: ج 2 ص429 ح1630، فتح الباري: ج10 ص194 ذيل ح5734 كلّها عن عتبة بن عبد السلمي، كنز العمّال: ج10 ص79 ح28446.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;518.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[روز قيامت] شهدا و كسانى كه با طاعون مرده‌‌اند، مى‌‌آيند و طاعون‌‌زدگان مى‌‌گويند: ما شهيديم. پس گفته مى‌‌شود: بنگريد، اگر از زخم‌‌هايشان مانند زخم‌‌هاى شهدا خون مُشك‌‌بو جارى است، آنها شهيدند. پس آنان را چنين مى‌‌يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;519.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن خَرَجَ في سَبيلِ اللّهِ فَماتَ أو قُتِلَ فَهُوَ شَهيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص310 ح10644 نقلاً عن البيهقي عن أبي مالك الأشعري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;519.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در راه خدا [از خانه‌‌اش] خارج شود و بميرد يا كشته شود، شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;520.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن قيس بن شماس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَتِ امرَأَةٌ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله... تَسأَلُ عَنِ ابنِها وهُوَ مَقتولٌ... فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ابنُكِ لَهُ أجرُ شَهيدَينِ، قالَت: ولِمَ ذاكَ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: لِأَ نَّهُ قَتَلَهُ أهلُ الكِتابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص5 ح2488، السنن الكبرى: ج9 ص295 ح18591، مسند أبي يعلى: ج2ص 247 ح1588، الطبقات الكبرى: ج3 ص531، اُسد الغابة: ج2 ص180 الرقم 1467 والثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج4 ص407 ح11139.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;520.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از قيس بن شماس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنى نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد... تا در باره پسرش ـ كه كشته شده بود ـ، سؤال كند...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «پسر تو اجر دو شهيد دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن گفت: چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون به دست اهل كتاب، كشته شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;521.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَتَبَ عَنّي أربَعينَ حَديثا رَجاءَ أن يَغفِرَ اللّهُ لَهُ، غَفَرَ لَهُ وأَعطاهُ ثَوابَ الشُّهَداءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج10 ص2322 ح29223 نقلاً عن ابن الجوزي في العلل عن ابن عمرو.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;521.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به اميد آن كه خدا او را بيامرزد، چهل حديث از من بنويسد، خداوند، او را مى‌‌آمرزد و پاداش شهيد عطايش مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;522.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَشى في إصلاحٍ بَينَ امرَأَةٍ وزَوجِها أعطاهُ اللّهُ تَعالى أجرَ ألفِ شَهيدٍ قُتِلوا في سَبيلِ اللّهِ حَقّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص341 ح1 عن أبي هريرة وابن عبّاس، أعلام الدين: ص421 عن ابن عبّاس وليسفيه «حقّا»، بحار الأنوار: ج76 ص369 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;522.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى سازش دادن ميان زن و شوهرى قدمى بردارد، خداوند متعال، پاداش هزار شهيد كه به راستى در راه خدا كشته شده‌‌اند، به او عطا مى‌‌فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;523.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من شَفَعَ لِأَخيهِ شَفاعَةً طَلَبَها إلَيهِ؛ نَظَرَ اللّهُ عز و جل إلَيهِ، وكانَ حَقّا عَلَى اللّهِ أن لا يُعَذِّبَهُ أبَدا. فَإِن هُوَ شَفَعَ لِأَخيهِ مِن غَيرِ أن يَطلُبَها كانَ لَهُ أجرُ سَبعينَ شَهيدا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص344 ح1 عن ابي هريرة وابن عبّاس، أعلام الدين: ص424 عن ابن عبّاس، بحارالأنوار: ج76 ص371 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;523.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به درخواست برادر دينى‌‌اش براى او ميانجيگرى كند خداوند متعال به نظر كند و بر خداست كه هيچوقت او را عذاب نكند و اگر بدون درخواست برادرش، براى او وساطتى كند، اجر هفتاد شهيد را داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;524.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ لِعَلِيٍّ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كانَ في خِدمَةِ العِيالِ فِي البَيتِ ولَم يَأنَف، كَتَبَ اللّهُ تَعالَى اسمَهُ في ديوانِ الشُّهَداءِ، وكَتَبَ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ ثَوابَ ألفِ شَهيدٍ، وكَتَبَ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوابَ حَجَّةٍ وعُمرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص275 ح751 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج104 ص132 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;524.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ به على عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در خانه به خانواده‌‌اش خدمت كند و ننگش نيايد، خداوند متعال، نام او را در دفتر شهدا ثبت مى‌‌كند و هر روز و شب برايش پاداش هزار شهيد را مى‌‌نويسد و براى هر قدمش، ثواب يك حجّ و يك عمره مى‌‌نگارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;525.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّهَداءُ خَمسَةٌ: المَطعونُ، وَالمَبطونُ، وَالغَريقُ، وصاحِبُ الهَدمِ، وَالشَّهيدُ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص233 ح624، صحيح مسلم: ج3 ص1521 ح164، سنن الترمذي: ج3ص 377 ح1063، الموطّأ: ج1 ص131 ح6، مسند ابن حنبل: ج3 ص213 ح8312 كلّها عن أبي هريرة وفيها «الغرق» بدل «الغريق»، كنز العمّال: ج4 ص417 ح11184.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;525.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهيدان، پنج دسته‌‌اند: كسى كه به بيمارى طاعون در گذرد، و كسى كه بر اثر قولنج&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درد در ناحيه شكم&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بميرد، و كسى كه غرق شود، و كسى كه [ناخودآگاه] زير آوار مانَد، و كسى كه در راه خداوند عز و جل به شهادت برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;526.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد عن زيد بن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: أتَدرونَ مَنِ الشَّهيدُ مِن اُمَّتي؟ قالوا: نَعَم، الَّذي يُقتَلُ في سَبيلِ اللّهِ تَعالى صابِرا مُحتَسِبا! قالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إنَّ شُهَداءَ اُمَّتي إذا لَقَليلٌ! الشَّهيدُ: الَّذي ذَكَرتُم، وَالطَّعينُ، وَالمَبطونُ، وصاحِبُ الهَدمِ، وَالغَريقُ، وَالمَرأَةُ تَموتُ جُمعا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وكَيفَ تَموتُ المَرأَةُ جُمعا؟ قالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: يَعتَرِضُ وَلَدُها في بَطنِها فَتَموتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص167، دعائم الإسلام: ج1 ص226 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج81ص 245 ح30؛ سنن ابن ماجة: ج2 ص937 ح2804، المصنّف لعبد الرزّاق: ج5 ص270 ح9574 كلاهما عن أبي هريرة، المعجم الكبير: ج18 ص87 ح161 عن عنترة أبي هارون وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج4 ص422 ح11215.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;526.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد ـ به نقل از زيد، پسر امام زين العابدين عليه‌‌السلام، از پدرانش عليهم‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «آيا مى‌‌دانيد چه كسى از امّت من شهيد است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصحاب گفتند: آرى. كسى كه در راه خدا مى‌‌جنگد و به دشمن پشت نمى‌‌كند تا كشته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «در اين صورت، شهيدان امّت من اندك‌‌اند. شهيد، كسى است كه شما گفتيد و نيز كسى كه بر اثر طاعون در گذرد و كسى كه بر اثر قولنج بميرد و كسى كه زير آوار مانَد يا غرق شود و زنى كه جُمْعا بميرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: زن چگونه جُمعاً مى‌‌ميرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بچّه‌‌اش در شكم او گير كند و بميرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;527.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَريقُ شَهيدٌ، وَالحَريقُ شَهيدٌ، وَالغَريبُ شَهيدٌ، وَالمَلدوغُ شَهيدٌ، وَالمَبطونُ شَهيدٌ، ومَن يَقَعُ عَلَيهِ البَيتُ فَهُوَ شَهيدٌ، ومَن يَقَعُ مِن فَوقِ البَيتِ فَيَندَقُّ رِجلُهُ أو عُنُقُهُ فَيَموتُ فَهُوَ شَهيدٌ، ومَن تَقَعُ عَلَيهِ الصَّخرَةُ فَهُوَ شَهيدٌ، وَالغَيرى عَلى زَوجِها كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ فَلَها أجرُ شَهيدٍ، ومَن قُتِلَ دونَ مالِهِ فَهُوَ شَهيدٌ، ومَن قُتِلَ دونَ نَفسِهِ فَهُوَ شَهيدٌ، ومَن قُتِلَ دونَ أخيهِ فَهُوَ شَهيدٌ، ومَن قُتِلَ دونَ جارِهِ فَهُوَ شَهيدٌ، وَالآمِرُ بِالمَعروفِ وَالنّاهي عَنِ المُنكَرِ فَهُوَ شَهيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج53 ص166 ح11225 عن عامر الشعبي عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، كنز العمّال: ج4ص 415 ح11172.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;527.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه غرق شود، شهيد است. كسى كه با سوختن بميرد، شهيد است. كسى كه در غربت بميرد، شهيد است. كسى كه با گزش يا گزيده شدن بميرد، شهيد است. كسى كه بر اثر شكم درد بميرد، شهيد است. كسى كه خانه بر سرش آوار شود، شهيد است. كسى كه از بام بيفتد و پايش يا گردنش بشكند و بميرد، شهيد است. كسى كه صخره بر او افتد، شهيد است. مرد غيرتمند نسبت به همسرش همانند مجاهد در راه خداست و اجر شهيد را دارد. كسى كه در راه [دفاع از]مال خود بميرد، شهيد است. كسى كه در راه دفاع از جان خود بميرد، شهيد است. كسى كه در راه دفاع از برادرش بميرد، شهيد است. كسى كه در راه دفاع از همسايه‌‌اش بميرد، شهيد است. كسى كه امر به معروف و نهى از منكر كند [و به سبب آن كشته شود]، شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;528.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّهادَةُ سَبعٌ سِوَى القَتلِ في سَبيلِ اللّهِ: المَطعونُ شَهيدٌ، وَالغَرِقُ شَهيدٌ، وصاحِبُ ذاتِ الجَنبِ شَهيدٌ، وَالمَبطونُ شَهيدٌ، وصاحِبُ الحَريقِ شَهيدٌ، وَالَّذي يَموتُ تَحتَ الهَدمِ شَهيدٌ، وَالمَرأَةُ تَموتُ بِجُمعٍ شَهيدَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص189 ح3111، سنن النسائي: ج4 ص14، الموطّأ: ج1 ص234 ح36،مسند ابن حنبل: ج9 ص194 ح23814، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص503 ح1300 كلّها عن جابر بن عيتك، كنز العمّال: ج4 ص417 ح11183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;528.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غير از كشته شدن در راه خدا، هفت نوع شهادت ديگر وجود دارد: كسى كه با طاعون بميرد، شهيد است؛ كسى كه غرق شود، شهيد است؛ كسى كه با مرض سينه‌‌پهلو بميرد، شهيد است؛ كسى كه بر اثر شكم درد بميرد، شهيد است؛ كسى كه با آتش بسوزد، شهيد است؛ كسى كه زير آوار بميرد، شهيد است؛ و زنى كه باردار بميرد، شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;529.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَتيلُ في سَبيلِ اللّهِ شَهيدٌ، وَالمَبطونُ شَهيدٌ، وَالمَطعونُ شَهيدٌ، وَالنُّفَساءُ شَهيدٌ وَالغَريقُ شَهيدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج3 ص269 ح2235، تاريخ دمشق: ج47 ص302 ح10232 كلاهما عن عبادةبن الصامت، مسند ابن حنبل: ج5 ص417 ح15998 عن راشد بن حبيش، تاريخ أصبهان: ج1 ص262 الرقم 431 عن عائشة، اُسد الغابة: ج1 ص270 الرقم 214 عن عليّ بن الأقمر عن أبيه&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج4 ص423 ح11219؛ مستدرك الوسائل: ج2 ص163 ح1698 نقلاً عن كتاب التعازي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;529.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در راه خدا كشته شود، شهيد است. كسى كه بر اثر درد معده بميرد، شهيد است. كسى كه با طاعون بميرد، شهيد است. زنى كه سر زايمان بميرد، شهيد است و كسى كه غرق شود، شهيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;530.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ ولا أمَةٍ دارى عِبادَ اللّهِ فَأَحسَنَ المُداراةَ، فَلَم يَدخُل بِها في باطِلٍ، ولَم يَخرُج بِها مِن حَقٍّ، إلاّ جَعَلَ اللّهُ عز و جل نَفَسَهُ تَسبيحا، وزَكّى عَمَلَهُ، وأَعطاهُ بَصيرَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: ج74 ص227 ح22 نقلاً عن التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه‌‌السلام: «لصبره» بدل «بصيرة»، وهو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى كِتمانِ سِرِّنا، وَاحتِمالِ الغَيظِ لِما يَسمَعُهُ مِن أعدائِنا، ثَوابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري: «وثواب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص37 ح9 عن محمّد بن زياد و محمّد بن سيار، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه‌‌السلام: ص48 ح22 نحوه، بحار الأنوار: ج24 ص11 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;530.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده‌‌اى، از مرد و زن، با بندگان خدا مدارا كند و نيكو مدارا كند، به طورى كه بر اثر آن، نه به باطلى در افتد و نه از مسير حق خارج شود، خداى عز و جل، نَفَس او را تسبيح قرار مى‌‌دهد، و كردارش را پاك مى‌‌گردانَد و به سبب صبرش بر پنهان داشتن اسرار ما و فرو خوردن خشم بر اثر آنچه از دشمنان ما مى‌‌شنود، به او پاداش كسى را كه در راه خدا در خونش غلتيده است، عطا مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-له-أجر-المجاهد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20: مَن لَهُ أجرُ المُجاهِدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20: كسانى كه اجر مجاهد دارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-الماشي-في-عون-أخيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 1: الماشي في عَونِ أخيهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 1: كسى كه براى كمك به برادرش گام بر مى‌‌دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;531.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَشى في عَونِ أخيهِ ومَنفَعَتِهِ فَلَهُ ثَوابُ المُجاهِدينَ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص340 ح1 عن أبي هريرة وابن عبّاس، أعلام الدين: ص420 عن ابن عبّاس،عوالي اللآلي: ج1 ص374 ح90 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وفيه «كان» بدل «مشى»، بحار الأنوار: ج76 ص367 ح30؛ كنز العمّال: ج6 ص&lt;/span&gt;445 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح16466 نقلاً عن ابن النجّار عن الإمام علي عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بزيادة «المسلم» بعد «أخيه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;531.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه براى كمك به برادر خود و نفع رساندن به او گام بردارد، پاداش مجاهدان در راه خدا را خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;532.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُسلِمَ إذا جاءَهُ أخوهُ المُسلِمُ فَقامَ مَعَهُ في حاجَتِهِ، كانَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص56 ح144، مستدرك الوسائل: ج12 ص408 ح14446.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;532.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان، هر گاه برادر مسلمانش [براى حاجتى] نزدش آيد و او براى رفع نيازش با وى برود، همانند مجاهد در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-الساعي-في-نفقة-عياله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 2: السّاعي في نَفَقَةِ عِيالِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 2: كسى كه براى تأمين هزينه خانواده‌‌اش تلاش كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;533.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَعى في نَفَقَةِ عِيالِهِ ووالِدَيهِ، فَهُوَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج13 ص55 ح14731 نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;533.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه براى تأمين هزينه خانواده‌‌اش و پدر و مادرش تلاش كند، همانند مجاهدِ در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;534.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكادُّ عَلى عِيالِهِ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص208 عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام، الكافي: ج5 ص88 ح1 عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام،كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص168 ح3631 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، المقنع للصدوق: ص361 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم‌‌السلاموكلاهما بزيادة «من حلال» بعد «عياله»، عدّة الداعي: ص72، بحارالأنوار: ج96 ص324 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;534.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه براى [كسب روزىِ] خانواده‌‌اش زحمت بكشد، مانند مجاهدِ در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;535.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ الرَّجُلُ مُعسِرا، فَيَعمَلُ بِقَدرِ ما يَقوتُ بِهِ نَفسَهُ وأَهلَهُ، ولا يَطلُبُ حَراما، فَهُوَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص88 ح3 عن فضيل بن يسار، وسائل الشيعة: ج12 ص43 ح22000.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;535.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه مردى تنگ‌‌دست باشد و به اندازه نياز خود و خانواده‌‌اش كار كند و در پىِ حرام نرود، همانند مجاهدِ در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;536.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن طَلَبَ هذَا الرِّزقَ مِن حِلِّهِ لِيَعودَ بِهِ عَلى نَفسِهِ وعِيالِهِ، كانَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص93 ح3، تهذيب الأحكام: ج6 ص184 ح381، قرب الإسناد: ص340 ح1245كلّها عن موسى بن بكر، بحارالأنوار: ج96 ص61 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;536.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس اين روزى را از حلالش بجويد تا آن را براى خود و خانواده‌‌اش فراهم آورَد، مانند مجاهدِ در راه خداوند عز و جل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-الصابر-في-غيبة-الإمام-المهدي-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 3: الصّابِرُ في غَيبَةِ الإِمامِ المَهدِيِ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 3: شكيبا بر غيبت امام مهدى عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;537.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أما إنَّ الصّابِرَ في غَيبَتِهِ عَلَى الأَذى وَالتَّكذيبِ، بِمَنزِلَةِ المُجاهِدِ بِالسَّيفِ بَينَ يَدَي رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج1 ص68 ح36، كمال الدين: ص317 ح3، إعلام الورى: ج2 ص194كلّها عن عبد الرحمن بن سليط، كفاية الأثر: ص232 عن عبد الرحمن بن سابط وفيه «الصابرين»، «المجاهدين» بدل «الصابر»، «المجاهد»، الصراط المستقيم: ج2 ص111 وفيه «الصابرين» بدل «الصابر»، بحار الأنوار: ج36 ص385 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;537.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در زمان غيبت او (مهدى) بر آزار و انكار ديگران شكيبايى ورزد، به منزله جهاد كننده با شمشير در پيشاپيشِ پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;538.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أهلَ زَمانِ غَيبَتِهِ القائِلينَ بِإِمامَتِهِ وَالمُنتَظِرينَ لِظُهورِهِ عليه‌‌السلام، أفضَلُ مِن أهلِ كُلِّ زَمانٍ؟ لِأَنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى أعطاهُم مِنَ العُقولِ وَالأَفهامِ وَالمَعرِفَةِ ما صارَت بِهِ الغَيبَةُ عِندَهُم بِمَنزِلَةِ المُشاهَدَةِ، وجَعَلَهُم في ذلِكَ الزَّمانِ بِمَنزِلَةِ المُجاهِدينَ بَينَ يَدَي رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص320 ح2، الاحتجاج: ج2 ص154 ح188، قصص الأنبياء للراوندي: ص366ح 438 نحوه، إعلام الورى: ج2 ص196 كلّها عن أبي خالد الكابلي، بحار الأنوار: ج36 ص387 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;538.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردمان زمان غيبت كه به امامت او (مهدى) معتقد و منتظر ظهورش باشند، بهترينِ مردمان هستند؛ زيرا خداوند به اندازه‌‌اى به آنان فهم و خِرد و شناخت داده كه غيبت در نزد آنها به منزله مشاهده است و مردم آن زمان را مانند كسانى كه در مقابل پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به جهاد پرداخته باشند، قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص462 (من له أجر الشهيد / المنتظر للإمام القائم عليه‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 (كسانى كه اجر شهيد را دارند / منتظران امام قائم عليه‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-طالب-العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 4: طالِبُ العِلمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 4: جوينده دانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;539.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جاءَ مَسجِدي هذا لَم يَأتِهِ إلاّ لِخَيرٍ يَتَعَلَّمُهُ أو يُعَلِّمُهُ، فَهُوَ بِمَنزِلَةِ المُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص82 ح227، مسند ابن حنبل: ج3 ص398 ح9419، المصنّف لابنأبي شيبة: ج2 ص265 ح5، مسند أبي يعلى: ج6 ص67 ح6441، تهذيب الكمال: ج7 ص370 الرقم 1526 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج10 ص148 ح28758.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;539.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به مسجد من بيايد و هدفى جز ياد گرفتن و يا ياد دادن نيكى نداشته باشد، مانند مجاهد در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;540.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشّاخِصُ في طَلَبِ العِلمِ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: ص15، بحار الأنوار: ج1 ص179 ح62 وراجع سنن الترمذي: ج5 ص29ح 2647.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;540.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ره‌‌سپار در جستجوى دانش، مانند مجاهد در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-الجالب-إلى-سوق-المسلمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 5: الجالِبُ إلى سوقِ المُسلِمينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 5: آورنده كالا به بازار مسلمانان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;541.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجالِبُ إلى سوقِنا كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ، وَالمُحتَكِرُ في سوقِنا كَالمُلحِدِ في كِتابِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص15 ح2167 عن اليسع بن المغيرة، كنز العمّال: ج4 ص97ح 9717.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;541.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورنده كالا به بازار ما، همانند جهاد كننده در راه خداست و احتكار كننده در بازار ما، همانند كسى است كه در كتاب خدا، كج‌‌روى مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-العامل-الأمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 6: العامِلُ الأَمينُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 6: كارگر درستكار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;542.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العامِلُ إذَا استُعمِلَ فَأَخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ، كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ حَتّى يَرجِعَ إلى بَيتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج1 ص134 ح281 عن عبد الرحمن بن حميد عن أبيه عن جدّه، كنز العمّال: ج6ص 334 ح15915.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;542.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارگر، هر گاه به كار گرفته شود و حق بگيرد و حق بدهد (منصفانه مزد بگيرد و وظيفه‌‌اش را درست انجام دهد) تا زمانى كه به خانه‌‌اش برگردد، همچون مجاهد در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-الصابر-عن-معصية-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 7: الصّابِرُ عَن مَعصِيَةِ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 7: كسى كه در ترك معصيت خدا شكيبا باشد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;543.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن صَبَرَ عَن مَعصِيَةِ اللّهِ، فَهُوَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص287 ح13040 نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;543.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در ترك معصيت خدا شكيبا باشد، همانند مجاهد در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-المرأة-إذا-حملت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 8: المَرأَةُ إذا حَمَلَت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 8: زن باردار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;544.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ لاُِمِّ سَلَمَةَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا اُمَّ سَلَمَةَ، إنَّ المَرأَةَ إذا حَمَلَت كانَ لَها مِنَ الأَجرِ كَمَن جاهَدَ بِنَفسِهِ ومالِهِ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص618 ح1273 عن أبي المفضّل عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج103ص 252 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;544.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ به اُمّ سلمه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اُمّ سلمه! زن، زمانى كه باردار است، برايش اجرى همانند اجر كسى است كه با جان و مال خود در راه خدا جهاد مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9-الحافظ-نفسه-عند-الغضب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 9: الحافِظُ نَفسَهُ عِنَد الغَضَبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 9: كسى كه در هنگام خشم، خوددار است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;545.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا ومَن حَفِظَ نَفسَهُ عِندَ الغَضَبِ، فَهُوَ كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص14 ح13378 نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;545.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشيد كه هر كس در هنگام خشم، خوددار باشد، همانند مجاهد در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-10-المنفق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 10: المُنفِقُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 10: انفاق كننده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;546.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفِقوا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّهُ عز و جل، فَإِنَّ المُنفِقَ بِمَنزِلَةِ المُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص619 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم، تحف العقول: ص109 بزيادة «فيّ» بعد«المنفق»، عيون الحكم والمواعظ: ص93 ح2180، بحار الأنوار: ج96 ص120 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;546.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آنچه خداى عز و جل، روزىِ شما كرده است، انفاق كنيد؛ زيرا انفاق كننده، به سان مجاهد در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-11-الحسن-الخلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 11: الحَسَنُ الخُلُقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 11: خوش اخلاق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;547.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ لَيُعطِي العَبدَ مِنَ الثَّوابِ عَلى حُسنِ الخُلُقِ كَما يُعطِي المُجاهِدَ في سَبيلِ اللّهِ، يَغدو عَلَيهِ الأَجرُ ويَروحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج6 ص347، التواضع والخمول: ص186 ح176 كلاهما عن محمّد بن أبي سارةعن الإمام الحسن عليه‌‌السلام، الكافي: ج2 ص101 ح12 عن عليّ بن أبي عليّ اللهبي عن الإمام الصادق عليه‌‌السلاموليس فيه «الأجر»، بحار الأنوار: ج71 ص377 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;547.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند براى خوش‌‌خويىِ بنده، ثوابى برابر با مجاهد در راه خدا مى‌‌دهد؛ بام و شام به او اجر مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-12-المرابط-في-سبيل-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 12: المُرابِطُ في سَبيلِ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 12: كسى كه در راه خدا مرزبانى كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;548.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ماتَ مُرابِطا في سَبيلِ اللّهِ، جَرى لَهُ أجرُ مُجاهِدٍ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج1 ص221 ح396، تاريخ دمشق: ج22 ص456 ح4993، كنز العمّال: ج4ص 326 ح10732 نقلاً عن ابن زنجويه وكلّها عن سلمان؛ عوالي اللآلي: ج1 ص87 ح19 عن سلمان الفارسي وراجع سنن ابن ماجة: ج2 ص924 ح2767 ومسند ابن حنبل: ج3 ص370 ح9255.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;548.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس هنگام مرزبانى در راه خدا بميرد، تا روز قيامت، اجر مجاهد برايش جريان مى‌‌يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-13-شيعة-علي-بن-أبي-طالب-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 13: شيعَةُ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20 ـ 13: شيعه على بن ابى‌‌طالب عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;549.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتُم وَاللّهِ عَلى فُرُشِكُم نِيامٌ لَكُم أجرُ المُجاهِدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص214 ح260، تأويل الآيات الظاهرة: ج1 ص250 ح6 كلاهما عن عمرو بنأبي المقدام، بحار الأنوار: ج68 ص81 ح142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;549.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، شما (شيعيان) [حتّى] زمانى كه در بسترهايتان خُفته‌‌ايد، اجر مجاهدان را داريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;550.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتُم في تَصافُحِكُم في مِثلِ أجورِ المُجاهِدينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص218 ح1 عن أبي حمزة، بحار الأنوار: ج76 ص22 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;550.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما (شيعيان) در مصافحه كردن‌‌هايتان همانند اجر مجاهدان را داريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-له-ثواب-الحج-المبرور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21: مَن لَهُ ثَوابُ الحَجِّ المَبرورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21: كسانى كه پاداش حجّ پذيرفته دارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-قاضي-حاجة-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 1: قاضي حاجَةِ المُسلِمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 1: برآورنده نياز مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;551.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قَضى لِأَخيهِ المُسلِمِ حاجَةً، كانَ لَهُ مِنَ الأَجرِ كَمَن حَجَّ وَاعتَمَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج5 ص131 الرقم 2558 عن أنس، كنزالعمّال: ج15 ص775 ح43051؛ ثوابالأعمال: ص73 ح13 عن إسحاق بن عمّار، عدّة الداعي: ص179 عن ابراهيم التيمي وكلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلامنحوه، بحارالأنوار: ج74 ص303 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;551.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى برادر مسلمانش نيازى را برآورده سازد، برايش اجرى همانند اجر كسى است كه حجّ وعمره به جا مى‌‌آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;552.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَشى في حاجَةِ أخيهِ المُسلِمِ أظَلَّهُ اللّهُ بِخَمسَةٍ وسَبعينَ ألفَ مَلَكٍ، ولَم يَرفَع قَدَما إلاّ كَتَبَ اللّهُ لَهُ حَسَنَةً، وحَطَّ عَنهُ بِها سَيِّئَةً، ويَرفَعُ لَهُ بِها دَرَجَةً، فَإِذا فَرَغَ مِن حاجَتِهِ كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ بِها أجرَ حاجٍّ ومُعتَمِرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص197 ح3، مصادقة الإخوان: ص173 ح3 كلاهما عن أبي عبيدة الحذّاء، بحارالأنوار: ج74 ص332 ح107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;552.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى [رفع] نياز برادر مسلمانش حركت كند، خداوند با هفتاد و پنج هزار فرشته بر او سايه مى‌‌افكند و هر قدمى كه بردارد، خداوند برايش يك كار نيك مى‌‌نويسد و يك گناه از او را مى‌‌زدايد و او را يك درجه بالا مى‌‌برد و چون نياز او را برآورده ساخت [و كارش را انجام داد و مشكل او را حل كرد]، خداوند به ازاى آن برايش اجر حج‌‌گزار و عمره‌‌گزار را مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;553.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَعى في حاجَةِ أخيهِ الُمسلِمِ فَاجتَهَدَ فيها فَأَجرَى اللّهُ عَلى يَدَيهِ قَضاءَها، كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ حَجَّةً وعُمرَةً وَاعتِكافَ شَهرَينِ فِي المَسجِدِ الحَرامِ وصِيامَهُما. وإنِ اجتَهَدَ فيها ولَم يُجرِ اللّهُ قَضاءَها عَلى يَدَيهِ، كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ حَجَّةً وعُمرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص198 ح7، مصادقة الإخوان: ص174 ح5 كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج 74 ص334 ح111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;553.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه براى [رفع] حاجت برادر مسلمان خود سعى كند و نهايت تلاش خود را در آن به عمل آورد و خدا روا شدن آن را بر دست او جارى گرداند، خداى عز و جل ثواب يك حجّ و يك عمره و اعتكاف دو ماه در مسجد الحرام و روزه آن دو ماه را برايش مى‌‌نويسد و اگر سعى خود را به عمل آورد و خدا قضاى آن را بر دستش جارى نسازد، ثواب حج و عمره‌‌اى را براى او مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;554.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَشى في حاجَةِ أخيهِ المُؤمِنِ فَقَضاها، كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِضعا وعِشرينَ حَجَّةً وعُمرَةً. ومَن مَشى فيها ولَم يَقضِها، كَتَبَ اللّهُ لَهُ حَجَّةً وعُمرَةً مَبرورَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص412 ح4462 نقلاً عن الروضة للمفيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;554.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى [رفع] نياز برادر مؤمنش حركت كند و آن را برآورده سازد، خداوند برايش بيست و اندى حجّ و عمره مى‌‌نويسد و هر كس براى آن حركت كند، ولى نتواند برآورده‌‌اش سازد، خداوند برايش يك حجّ و عمره پذيرفته شده، مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;555.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن زرعة، عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، قال: قُلتُ لَهُ: أيُّ الأَعمالِ هُوَ أفضَلُ بَعدَ المَعرِفَةِ؟ قالَ: ما مِن شَيءٍ بَعدَ المَعرِفَةِ يَعدِلُ هذِهِ الصَّلاةَ ـ ثُمَّ ذَكَرَ عليه‌‌السلام الزَّكاةَ وَالحَجَّ وغَيرَها، إلى أن قالَ ـ: وَالحَجَّةُ عِندَهُ خَيرٌ مِن بَيتٍ مَملوءٍ ذَهَبا، لا بَل خَيرٌ مِن مِل‌‌ءِ الدُّنيا ذَهَبا وفِضَّةً، تُنفِقُهُ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل، وَالَّذي بَعَثَ مُحَمَّدا بِالحَقِّ بَشيرا ونَذيرا، لَقَضاءُ حاجَةِ امرِىٍٔمُسلِمٍ وتَنفيسُ كُربَتِهِ، أفضَلُ مِن حَجَّةٍ وطَوافٍ وحَجَّةٍ وطَوافٍ ـ حَتّى عَقَدَ عَشرا ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص694 ح1478، بحار الأنوار: ج69 ص406 ح113.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;555.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از زرعه ـ: به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: بهترين اعمال بعد از شناخت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بعد از شناخت، هيچ عملى با اين نماز برابرى نمى‌‌كند». سپس از زكات و حج و جز اينها نام بُرد تا آن كه فرمود: «و حج، در نزد خداوند، برتر از يك اتاق پُر از طلا، نه، بلكه بهتر از همه دنيايى است كه طلا و نقره شود و در راه خداى عز و جل انفاقش كنى. سوگند به آن كه محمّد را برانگيخت تا نويد و هشدار دهد، برآوردن نياز يك انسان مسلمان و رفع غم و گرفتارى او از يك حجّ و يك طواف، و يك حجّ و يك طواف ـ تا ده تا برشمرد ـ برتر است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;556.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن المشمعلّ الأسدي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ ذاتَ سَنَةٍ حاجّا فَانصَرَفتُ إلى أبي عَبدِ اللّهِ الصّادِقِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليهماالسلام، فَقالَ: مِن أينَ بِكَ يا مُشمَعِلُّ؟ فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، كُنتُ حاجّا. فَقالَ: أوَ تَدري ما لِلحاجِّ مِنَ الثَّوابِ؟ فَقُلتُ: ما أدري حَتّى تُعلِمَني!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ العَبدَ إذا طافَ بِهذَا البَيتِ اُسبوعا وصَلّى رَكعَتَيهِ، وسَعى بَينَ الصَّفا وَالمَروَةِ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ سِتَّةَ آلافِ حَسَنَةٍ، وحَطَّ عَنهُ سِتَّةَ آلافِ سَيِّئَةٍ، ورَفَعَ لَهُ سِتَّةَ آلافِ دَرَجَةٍ، وقَضى لَهُ سِتَّةَ آلافِ حاجَةٍ؛ لِلدُّنيا كَذا، وَادَّخَرَ لَهُ لِلآخِرَةِ كَذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّ هذا لَكَثيرٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَلا اُخبِرُكَ بِما هُوَ أكثَرُ مِن ذلِكَ؟ قالَ: قُلتُ: بَلى. فَقالَ عليه‌‌السلام: لَقَضاءُ حاجَةِ امرِئٍ مُؤمِنٍ أفضَلُ مِن حَجَّةٍ وحَجَّةٍ وحَجَّةٍ ـ حَتّى عَدَّ عَشَرَ حِجَجٍ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص581 ح801، بحار الأنوار: ج74 ص284 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;556.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق ـ به نقل از مشمعلّ اسدى ـ: سالى به حج رفته بودم. در بازگشت، خدمت امام صادق عليه‌‌السلام رسيدم. ايشان پرسيد: «از كجا مى‌‌آيى، مشمعل؟». گفتم: فدايت شوم! به حج رفته بودم. امام عليه‌‌السلام فرمود: «آيا مى‌‌دانى كه حج‌‌گزار، چه پاداشى دارد؟». گفتم: از شما مى‌‌آموزم. فرمود: «هر گاه بنده، هفت‌‌بار دور اين خانه را طواف كند و دو ركعت نماز طواف بخواند و ميان صفا و مروه سعى كند، خداوند شش‌‌هزار حسنه براى او مى‌‌نويسد و شش‌‌هزار گناه او را مى‌‌بخشايد و شش‌‌هزار درجه بر او مى‌‌افزايد و شش‌‌هزار حاجت دنيوىِ او را برآورده مى‌‌سازد و به همين اندازه براى آخرتش ذخيره مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! اينها پاداش بسيارى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا به چيزى بيشتر و بالاتر از اين آگاهت كنم؟». گفتم: آرى. فرمود: «اداى حاجتى از يك مؤمن، برتراست از حجّى و حجّى و حجّى» و تا ده حج برشمرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;557.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَضاءُ حاجَةِ المُؤمِنِ أفضَلُ مِن ألفِ حَجَّةٍ مُتَقَبَّلَةٍ بِمَناسِكِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص308 ح353 عن أبي الأغرّ النخّاس، مشكاة الأنوار: ص148 ح354، روضةالواعظين: ص320، بحارالأنوار: ج74 ص285 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;557.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برآوردن نياز مؤمن، برتر است از هزار حجّى كه با مناسكش پذيرفته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;558.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَشى في حاجَةِ أخيهِ المُؤمِنِ يَطلُبُ بِذلِكَ ما عِندَ اللّهِ حَتّى تُقضى لَهُ، كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ بِذلِكَ مِثلَ أجرِ حَجَّةٍ وعُمرَةٍ مَبرورَتَينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَبْرُورُ: الذي لا يخالطه شيء من المآثم (لسان العرب: ج4 ص53 «برر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص194 ح9 عن إبراهيم الخارقي، مصادقة الإخوان: ص178 ح13 عن إسحاق بنعمّار نحوه، الدعوات: ص231 ح642، بحارالأنوار: ج74 ص327 ح98؛ وراجع المعجم الأوسط: ج4 ص347 ح4396 وكنزالعمّال: ج6 ص446 ح16474.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;558.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در راه برآوردن نياز برادر مؤمنش گام بردارد تا برآورده شود و از اين كار، ثواب الهى را بجويد، خداوند عز و جل به پاداش اين كار، برايش ثواب يك حجّ و يك عمره پذيرفته مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;559.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَضاءُ حاجَةِ المُسلِمِ أفضَلُ مِن طَوافٍ وطَوافٍ وطَوافٍ، حَتّى بَلَغَ عَشرا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص194 ح8، تهذيب الأحكام: ج5 ص120 ح393 كلاهما عن إسحاق بن عمّار،كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص208 ح2159، الأمالي للطوسي: ص694 ح1478 عن زرعة، عوالي اللآلي: ج4 ص25 ح77 عن المشمعل الأسدي وكلّها نحوه، بحارالأنوار: ج74 ص285 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;559.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاى حاجت مسلمان، بهتر است از طوافى و طوافى ـ و لفظ طواف را مكرّر فرمود تا به ده طواف رسيد ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-زائر-قبور-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 2: زائِرُ قُبورِ أهلِ البَيتِ عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 2: زائر قبور اهل بيت عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;560.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ زِيارَةَ قَبرِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله تَعدِلُ حَجَّةً مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَبرورَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص47 ح25 عن الفضيل بن يسار، بحارالأنوار: ج101 ص144 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;560.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيارت قبر پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله برابر است با يك حجّ پذيرفته كه همراه پيامبر به جا آورده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;561.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ زِيارَةَ قَبرِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وزِيارَةَ قُبورِ الشُّهَداءِ وزِيارَةَ قَبرِ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ عليهماالسلام تَعدِلُ حَجَّةً مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص295 ح485 وص 293 ح481، الكافي: ج4 ص548 ح2 موقوفا وكلّها عنالفضيل بن يسار، بحارالأنوار: ج101 ص30 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;561.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيارت بارگاه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و زيارت قبور شهدا [ى احد] و زيارت قبر حسين بن على عليهماالسلام، برابر است با يك حج كه همراه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به جا آورده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;562.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن زارَ أميرَ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام ماشِيا، كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ حَجَّةً وعُمرَةً. فَإِن رَجَعَ ماشِيا كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ حَجَّتَينِ وعُمرَتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص20 ح46 عن الحسين بن إسماعيل الصيمري، الغارات: ج2 ص854،فرحة الغري: ص75 كلاهما عن الحسين بن إسماعيل الصيرفي، بحار الأنوار: ج100 ص260 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;562.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با پاى پياده به زيارت امير مؤمنان عليه‌‌السلام رَوَد، خداوند براى هر قدم او يك حجّ و يك عمره مى‌‌نويسد و اگر پياده برگردد، خداوند براى هر قدمش دو حج و دو عمره مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;563.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن جعفر بن محمّد بن مالك عن رجاله يرفعه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ عِندَ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ الصّادِقِ عليه‌‌السلام ـ وقَد ذُكِرَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام ـ فَقالَ ابنُ مارِدٍ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: ما لِمَن زارَ جَدَّكَ أميرَ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَابنَ مارِدٍ، مَن زارَ جَدّي عارِفا بِحَقِّهِ كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ حَجَّةً مَقبولَةً وعُمرَةً مَبرورَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص21 ح49، الغارات: ج2 ص854، فرحة الغري: ص75 كلاهما نحوه،بحار الأنوار: ج2 ص147 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;563.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از جعفر بن محمّد بن مالك، با ذكر سلسله سند خود در حديث ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد امام جعفر صادق عليه‌‌السلام بودم. از امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه‌‌السلام ياد شد. ابن مارِد به امام صادق عليه‌‌السلام گفت: براى كسى كه جدّت امير مؤمنان عليه‌‌السلام را زيارت كند، چه پاداشى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى پسر مارد! هركس جدّم را با معرفت به حقّ او زيارت كند، خداوند براى هر گام او يك حجّ مقبول و يك عمره پذيرفته مى‌‌نويسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;564.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن زارَ قَبرَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام، كَتَبَ اللّهُ لَهُ ثَمانينَ حَجَّةً مَبرورَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص118 ح39، المزار للمفيد: ص38 ح1، كامل الزيارات: ص304 ح513 كلّهاعن مالك بن عطيّة، بحارالأنوار: ج101 ص34 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;564.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس قبر ابا عبد اللّه‌‌ الحسين عليه‌‌السلام را زيارت كند، خداوند، هشتاد حجّ پذيرفته برايش مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;565.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَرَأتُ كِتابَ أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه‌‌السلام بِخَطِّهِ: أبلِغ شيعَتي أنَّ زِيارَتي تَعدِلُ عِندَ اللّهِ ألفَ حَجَّةٍ وأَلفَ عُمرَةٍ مُتَقَبَّلَةٍ كُلِّها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي الجواد عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: ألفُ حَجَّةٍ؟ قالَ: إي وَاللّهِ، وأَلفُ ألفِ حَجَّةٍ لِمَن يَزورُهُ عارِفا بِحَقِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص85 ح168، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص582 ح3182، عيونأخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص257 ح10، ثواب الأعمال: ص123 ح3، كامل الزيارات: ص510 ح794 وليس فيها «وألف عمرة متقبّلة كلّها»، بحار الأنوار: ج102 ص33 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;565.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه ابو الحسن امام رضا عليه‌‌السلام را با دست‌‌خطّ خود ايشان خواندم [، چنين آمده بود]: «به شيعيانم ابلاغ كن كه زيارت من در نزد خداوند، با هزار حجّ و هزار عمره پذيرفته، برابر است». به ابو جعفر (امام جواد) عليه‌‌السلام گفتم: هزار حج؟ فرمود: «آرى به خدا! و [بلكه] هزارهزار حج براى كسى كه او را با معرفت به حقّش [و اعتقاد به امامتش]زيارت كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;566.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن شَدَّ رَحلَهُ إلى زِيارَتي... وكَتَبَ اللّهُ لَهُ ثَوابَ ألفِ حَجَّةٍ مَبرورَةٍ، وأَلفِ عُمرَةٍ مَقبولَةٍ، وكُنتُ أنَا وآبائي شُفَعاءَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج102 ص44 ح51 نقلاً عن كتاب فصل الخطاب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;566.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى زيارت من رخت سفر بربندد...، خداوند برايش ثواب هزار حجّ پذيرفته و هزار عمره قبول شده مى‌‌نويسد و روز قيامت، من و پدرانم شفيع او هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;567.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُّ، مَن عَمَّرَ قُبورَكُم وتَعاهَدَها فَكَأَنَّما أعانَ سُلَيمانَ بنَ داودَ عَلى بِناءِ بَيتِ المَقدِسِ، ومَن زارَ قُبورَكُم عَدَلَ ذلِكَ لَهُ ثَوابَ سَبعينَ حَجَّةً بَعدَ حَجَّةِ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص22 ح50 عن أبي عامر الساجي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام وص 107ح 189، المزار للمفيد: ص228 ح12 كلاهما عن أبي عامر واعظ أهل الحجاز عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، الغارات: ج 2 ص855، فرحة الغري: ص77 كلاهما عن أبي عامر عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بحار الأنوار: ج100 ص121 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;567.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هر كس قبور شما را آباد و به آنها رسيدگى كند، گويا سليمان بن داوود را در ساختن بيت المَقدِس، يارى كرده است. هركس قبور شما را زيارت كند، ثواب آن [زيارت]، برابر با ثواب هفتاد حجّ پس از حجّ واجب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;568.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن زارَ إماما مُفتَرَضَ الطّاعَةِ بَعدَ وَفاتِهِ، وصَلّى عِندَهُ أربَعَ رَكَعاتٍ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ حَجَّةً وعُمرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنعة للمفيد: ص486 و 474، روضة الواعظين: ص223، المناقب لابن شهر آشوب: ج4ص 172 كلّها نحوه، المزار للمفيد: ص201 ح2، بحار الأنوار: ج100 ص130 ح15 وراجع تهذيب الأحكام: ج6 ص79 ح156.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;568.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس پس از درگذشت امامى كه اطاعت از او واجب است، به زيارتش برود و كنار قبرش چهار ركعت نماز بخواند، خداوند برايش يك حجّ و يك عمره مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام الحسين عليه‌‌السلام: ج7 ص281 (القسم الثالث عشر: زيارة الإمام الحسين عليه‌‌السلام / الفصل الرابع: ماورد في مقارنة زيارته الحج والعمره).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و وسائل الشيعة: ج14 ص319 (أبواب المزار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش‌‌نامه امام حسين عليه‌‌السلام: ج11 ص63 (بخش سيزدهم: زيارت امام حسين عليه‌‌السلام / فصل چهارم: رواياتى در باره برابر بودن زيارت امام حسين عليه‌‌السلام با حج و عمره).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-الكاسب-لعياله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 3: الكاسِبُ لِعِيالِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 3: كسب كننده درآمد براى مخارج خانواده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;569.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ مَرَّ في غَزوَةِ تَبوكَ بِشابٍّ جَلَدٍ يَسوقُ أبعِرَةً سِمانا؛ فَقالَ لَهُ أصحابُهُ: يا رَسولَ اللّهِ لَو كانَت قُوَّةُ هذا وجَلَدُهُ وسِمَنُ أبعِرَتِهِ في سَبيلِ اللّهِ لَكانَ أحسَنَ، فَدَعاهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: أرَأَيتَ أبعِرَتَكَ هذِهِ، أيَّ شَيءٍ تُعالِجُ عَلَيها؟ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، لي زَوجَةٌ وعِيالٌ، فَأَنَا أكسِبُ عَلَيها ما اُنفِقُهُ عَلى عِيالي وأَكُفُّهُم عَن مَسأَلَةِ النّاسِ وأَقضي دَينا عَلَيَّ، قالَ: لَعَلَّ غَيرَ ذلِكَ! قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمَّا انصَرَفَ قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَئِن كانَ صادِقا إنَّ لَهُ لَأَجرا مِثلَ أجرِ الغازي وأَجرِ الحاجِّ وأَجرِ المُعتَمِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص14 ح7، عوالي اللآلي: ج3 ص194 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;569.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در جنگ تبوك، پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به جوانى نيرومند برخورد كه شتران فربهى را مى‌‌رانْد. ياران پيامبر به وى گفتند: «اى رسول خدا! اگر نيرومندى و چابكى اين جوان و فربهىِ شترانش در راه خدا صرف مى‌‌شد، هر آينه بهتر بود». پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله او را فراخواند و فرمود: «با اين شتران، در نظر دارى كه چه كنى؟» گفت: «اى رسول خدا! من همسر و خانواده‌‌اى دارم. من با اين شتران به كسب درآمد مى‌‌پردازم تا آنان را از درخواست كردن از مردم بى‌‌نياز سازم و بدهى‌‌ام را بپردازم». فرمود: «شايد [هدفت] غير از اين باشد». گفت: «نه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه كه جوان راهى شد، پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اگر راستگو باشد، پاداشى همانند پاداش رزمنده و پاداش حج گزار و پاداش عمره‌‌گزار دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-خادم-عياله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 4: خادِمُ عِيالِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 4: خدمت كننده به خانواده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;570.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُّ، مَن كانَ في خِدمَةِ العِيالِ فِي البَيتِ ولَم يَأنَف، كَتَبَ اللّهُ تَعالَى اسمَهُ في ديوانِ الشُّهَداءِ، وكَتَبَ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ ثَوابَ ألفِ شَهيدٍ، وكَتَبَ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوابَ حَجَّةٍ وعُمرَةٍ، وأَعطاهُ اللّهُ تَعالى بِكُلِّ عِرقٍ في جَسَدِهِ مَدينَةً فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص275 ح751 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، مستدرك الوسائل: ج13 ص48 ح14706.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;570.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هر كس در منزل به خانواده‌‌اش خدمت كند و تكبّر نورزد، خداوند متعال، نام او را در دفتر شهيدان ثبت مى‌‌نمايد و هر روز و شب برايش پاداش هزار شهيد مى‌‌نويسد و براى هر قدمى، ثواب يك حجّ و يك عمره مى‌‌نگارد و به ازاى هر رگى در بدنش، يك شهر در بهشت به او عطا مى‌‌فرمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-بار-الوالدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 5: بارُّ الوالِدَينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 5: نيكى كننده به پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;571.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتى رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: إنّي أشتَهِي الجِهادَ وإنّي لا أقدِرُ عَلَيهِ، فَقالَ: هَل بَقِيَ أحَدٌ مِن والِدَيكَ؟ قالَ: اُمّي، قالَ: فَأَبلِ اللّهَ عُذرا في بِرِّها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «أبلِ اللّهَ عُذرا في بِرِّها»؛ أي أعطِهِ وأَبلِغ العُذرَ فيها إليه. والمعنى: أحسِن فيما بينك وبين اللّه‌‌ تعالى بِبِرِّكَ إيّاها النهاية: ج1 ص155 «بلا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّكَ إذا فَعَلتَ ذلِكَ فَأَنتَ حاجٌّ ومُعتَمِرٌ ومُجاهِدٌ إذا رَضِيَت عَنكَ اُمُّكَ، فَاتَّقِ اللّهَ وبَرَّها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الاُوسط: ج3 ص199 ح2915 وج 4 ص372 ح4466، المعجم الصغير: ج1 ص80،مسند أبي يعلى: ج3 ص179 ح2752 وفيه «قابل اللّه‌‌» بدل «فأبلِ اللّه‌‌ عذرا»، شعب الإيمان: ج6 ص179 ح7835 نحوه، الدرّ المنثور: ج5 ص263.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;571.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط ـ به نقل از انس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: من دلم مى‌‌خواهد جهاد كنم؛ امّا توانايىِ آن را ندارم. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «آيا يكى از والدينت زنده‌‌اند؟». گفت: مادرم. فرمود: «پس، با نيكى كردن به او خود را در پيشگاه خدا [از جهاد] معذور دار؛ زيرا هر گاه اين كار را بكنى و مادرت از تو راضى باشد، تو يك حج‌‌گزار و عمره‌‌گزار و جهادگر هستى. پس، از خدا بترس و به مادرت نيكى كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-الناظر-إلى-الوالدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 6: النّاظِرُ إلَى الوالِدَينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 6: نگرنده به پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;572.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ما مِن رَجُلٍ يَنظُرُ إلى والِدَيهِ نَظَرَ رَحمَةٍ، إلاّ كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ نَظرَةٍ حَجَّةً مَبرورَةً، قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، وإن نَظَرَ إلَيهِ فِي اليَومِ مِئَةَ مَرَّةٍ؟ قالَ: وإن نَظَرَ إلَيهِ فِي اليَومِ مِئَةَ ألفِ مَرَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج15 ص204 ح18018 نقلاً عن كتاب التعريف، الأمالي للطوسي: ص307ح 618، مشكاة الأنوار: ص282 ح850 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج71 ص73 ح58؛ شعب الإيمان: ج6 ص186 ح7859، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص162 ح215 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج16 ص477 ح45535.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;572.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «هيچ مردى نيست كه به پدر و مادرش مهربانانه بنگرد، مگر اين كه خداوند به ازاى هر نگاهى، يك حجّ پذيرفته براى او بنويسد». گفته شد: اى پيامبر خدا! اگرچه روزى صدبار به او بنگرد؟ فرمود: «اگر چه روزى صدهزاربار به او بنگرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-من-مات-في-طريق-الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 7: مَن ماتَ في طَريقِ الحَجِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 7: كسى كه در راه حج بميرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;573.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن خَرَجَ حاجّا فَماتَ كُتِبَ لَهُ أجرُ الحاجِّ إلى يَومِ القِيامَةِ، ومَن خَرَجَ مُعتَمِرا فَماتَ كُتِبَ لَهُ أجرُ المُعتَمِرِ إلى يَومِ القِيامَةِ، ومَن خَرَجَ غازِيا فَماتَ كُتِبَ لَهُ أجرُ الغازي إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص282 ح5321، مسند أبي يعلى: ج6 ص26 ح6327، شعب الإيمان: ج3ص 474 ح4100 نحوه، تفسير ابن كثير: ج2 ص346، نصب الراية: ج3 ص159 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج5 ص15 ح11847.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;573.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى حج خارج شود و [در راه] بميرد، تا روز قيامت برايش اجر حج‌‌گزار نوشته مى‌‌شود... و هر كس براى جهاد خارج شود و [در بين راه] بميرد، تا روز قيامت برايش اجر مجاهد نوشته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-الساعي-بين-الصفا-والمروة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 8: السّاعي بَينَ الصَّفا وَالمَروَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 8: سعى كننده ميان صفا و مروه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;574.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن محمّد بن قيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌‌السلام يُحَدِّثُ النّاسَ بِمَكَّةَ قالَ: صَلّى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِأَصحابِهِ الفَجرَ، ثُمَّ جَلَسَ مَعَهُم يُحَدِّثُهُم حَتّى طَلَعَتِ الشَّمسُ، فَجَعَلَ يَقومُ الرَّجُلُ بَعدَ الرَّجُلِ حَتّى لَم يَبقَ مَعَهُ إلاّ رَجُلانِ: أنصارِيٌّ وثَقَفِيٌّ، فَقالَ لَهُما رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: قَد عَلِمتُ أنَّ لَكُما حاجَةً تُريدانِ أن تَسأَلاني عَنها، فَإِن شِئتُما أخبَرتُكُما بِحاجَتِكُما قَبلَ أن تَسأَلاني، وإن شِئتُما فَاسأَلاني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: بَل تُخبِرُنا أنتَ يا رَسولَ اللّهِ؛ فَإِنَّ ذلِكَ أجلى لِلعَمى، وأَبعَدُ مِنَ الاِرتِيابِ، وأَثبَتُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله:... وأَمّا أنتَ يا أخَا الأَنصارِ، فَإِنَّكَ جِئتَ تَسأَ لُني عَن حَجِّكَ وعُمرَتِكَ وما لَكَ فيهِما مِنَ الثَّوابِ، فَاعلَم أنَّكَ إذا تَوَجَّهتَ إلى سَبيلِ الحَجِّ، ثُمَّ رَكِبتَ راحِلَتَكَ وقُلتَ: «بِسمِ اللّهِ» ومَضَت بِكَ راحِلَتُكَ، لَم تَضَع راحِلَتُكَ خُفّا ولَم تَرفَع خُفّا إلاّ كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَكَ حَسَنَةً، ومَحا عَنكَ سَيِّئَةً... وإذا سَعَيتَ بَينَ الصَّفا وَالمَروَةِ سَبعَةَ أشواطٍ، كانَ لَكَ بِذلِكَ عِندَ اللّهِ عز و جل مِثلُ أجرِ مَن حَجَّ ماشِيا مِن بِلادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص202 و 203 ح2138، تهذيب الأحكام: ج5 ص20 ح57نحوه، المحاسن: ج1 ص139 ح183 وفيه ذيله من «واذا سعيت»، الأمالي للصدوق: ص642 و 643 ح872، الخرائج والجرائح: ج2 ص514 ـ 516 ح26، بحار الأنوار: ج99 ص3 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;574.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از محمّد بن قيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام باقر عليه‌‌السلام كه در مكّه براى مردم حديث مى‌‌گفت، شنيدم كه فرمود: «پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نماز صبح را با يارانش خواند و سپس با آنان نشست و برايشان سخن مى‌‌گفت تا آن كه خورشيد، طلوع كرد. پس از آن، يكى‌‌يكى شروع به رفتن كردند و تنها دو نفر باقى ماندند: يكى انصارى و ديگرى ثقفى. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به آن دو فرمود: &amp;quot;مى‌‌دانم كه شما كارى داريد و مى‌‌خواهيد در باره آن از من سؤال كنيد. حال اگر خواستيد پيش از آن كه از من سؤال كنيد، به شما بگويم چه كار داريد، و اگر هم خواستيد، از من بپرسيد؟!&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: شما خود به ما بگوييد، اى پيامبر خدا؛ زيرا اين كار، دل را روشن‌‌تر مى‌‌كند و شك و ترديد را دورتر مى‌‌سازد و ايمان را استوارتر مى‌‌گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود:... &amp;quot;و امّا تو اى مرد انصارى! آمده‌‌اى تا از من در باره حجّ و عمره‌‌ات و پاداشى كه براى تو در اين دو كار است، بپرسى. پس بدان كه هر گاه آهنگ حج كردى و بر شترت سوار شدى و گفتى: به نام خدا. و شترت به راه افتاد، هر گامى كه شترت بردارد و بگذارد، خداى عز و جل براى تو يك ثواب مى‌‌نويسد و يك گناه از تو مى‌‌زدايد... و هر گاه هفت شوط سعى ميان صفا و مروه را به جا آوردى، برايت در نزد خداى عز و جل همانند اجر كسى است كه از شهر خود پياده به حج آمده باشد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9-من-حفظ-نفسه-عن-الذنوب-أيام-التشريق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 9: مَن حَفِظَ نَفسَهُ عَنِ الذُّنوبِ أيّامَ التَّشريقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 9: كسى كه در ايّام تشريق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از ايام تشريق، روزهاى دهم تا دوازدهم ذى حجة براى ساكنان منا مى‌‌باشد&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، خود را از گناهان نگه دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;575.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَفَّ بَصَرَهُ ولِسانَهُ ويَدَهُ أيّامَ التَّشريقِ، كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ مِثلَ حَجٍّ (مِن) قابِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص214 ح2194.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;575.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در ايّام تشريق، چشم و زبان و دستش را [از گناه] نگه دارد، خداى عز و جل برايش مانند حجّ سال آينده را مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;576.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أردَفَ اُسامَةَ بنَ زَيدٍ في مَصعَدِهِ إلى عَرَفاتٍ، فَلَمّا أفاضَ أردَفَ الفَضلَ بنَ العَبّاسِ وكانَ فَتىً حَسَنَ اللِّمَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللِّمَّة: الشعر يُلِمُّ بالمَنكِب، أي يَقرُب المصباح المنير: ص559 «لمم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاستَقبَلَ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أعرابِيٌّ وعِندَهُ اُختٌ لَهُ أجمَلُ ما يَكونُ مِنَ النِّساءِ، فَجَعَلَ الأَعرابِيُّ يَسأَلُ النَّبِيَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، وجَعَلَ الفَضلُ يَنظُرُ إلى اُختِ الأَعرابِيِّ، وجَعَلَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَدَهُ عَلى وَجهِ الفَضلِ يَستُرُهُ مِنَ النَّظَرِ، فَإِذا هُوَ سَتَرَهُ مِنَ الجانِبِ نَظَرَ مِنَ الجانِبِ الآخَرِ، حَتّى إذا فَرَغَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مِن حاجَةِ الأَعرابِيِّ، التَفَتَ إلَيهِ وأَخَذَ بِمَنكِبِهِ وقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أما عَلِمتَ أنَّهَا الأَيّامُ المَعدوداتُ وَالمَعلوماتُ، لا يَكُفُّ فيهِنَّ رَجُلٌ بَصَرَهُ، ولا يَكُفُّ لِسانَهُ ويَدَهُ إلاّ كَتَبَ اللّهُ لَهُ مِثلَ حَجِّ قابِلٍ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج10 ص157 ح11745 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام وج 14 ص269 ح16682كلاهما نقلاً عن بعض نسخ فقه الرضا، بحار الأنوار: ج99 ص351 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;576.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله اُسامة بن زيد را تا عرفات، بر ترك خود سوار كرد و چون از عرفات كوچيد، فضل بن عبّاس را بر ترك خود نشاند. او جوان بود و گيسوان زيبايى داشت. پس باديه‌‌نشينى به همراه خواهرش كه بسيار زيبا بود، جلو پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و شروع به پرسش از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كرد و فضل، به خواهر او نگاه مى‌‌كرد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله دستش را جلو صورت فضل مى‌‌گرفت و مانع نگاه كردنش مى‌‌شد. هر بار كه پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله جلو صورت او را از يك طرف مى‌‌گرفت، فضل از طرف ديگر مى‌‌نگريست. چون كار پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله با آن باديه‌‌نشين تمام شد، به طرف فضل برگشت و شانه‌‌اش را گرفت و فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مگر نمى‌‌دانى كه اين روزها، روزهايى شمرده و دانسته هستند؟ هر مردى كه در اين روزها چشم خود را [از نامحرم] نگه دارد و زبان و دست خود را حفظ كند، خداوند برايش همانند حجّ سال آينده را مى‌‌نويسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-10-المعلم-والمتعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 10: المُعَلِّمُ وَالمُتَعَلِّمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 10: آموزگار و شاگرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;577.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَدا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَدْوةُ: ما بين صلاة الغداة وطلوع الشمس النهاية: ج3 ص346 «غدا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى المَسجِدِ لا يُريدُ إلاّ لِيَتَعَلَّمَ خَيرا أو يُعَلِّمَهُ، كانَ لَهُ أجرُ مُعتَمِرٍ تامِّ العُمرَةِ. فَمَن راحَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّوَاحُ: اسم للوقت من زوال الشمس إلى الليل الصحاح: ج1 ص318 «روح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى المَسجِدِ لا يُريدُ إلاّ لِيَتَعَلَّمَ خَيرا أو يُعَلِّمَهُ، فَلَهُ أجرُ حاجٍّ تامِّ الحَجَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص169 ح311 عن أبي اُمامة، المعجم الكبير: ج8 ص94ح 7473، مسند الشاميين: ج1 ص238 ح423، حلية الأولياء: ج6 ص97 كلّها عن أبي اُمامة نحوه، كنزالعمّال: ج10 ص166 ح28859؛ منية المريد: ص106، بحارالأنوار: ج1 ص18&lt;/span&gt;5 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;577.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه صبحگاهان، روانه مسجد شود، تنها بدين خاطر كه خيرى را فرا گيرد يا آموزش دهد، پاداش كسى را دارد كه عمره كاملى را به جا آورده است و كسى كه عصرگاهان، روانه مسجد شود، تنها با اين هدف كه خيرى را فرا گيرد يا آموزش دهد، اجر كسى را دارد كه حجّ كاملى را به جا آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-11-الذاكر-بعد-صلاة-الفجر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 11: الذّاكِرُ بَعدَ صَلاةِ الفَجرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 11: گوينده ذكر پس از نماز صبح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;578.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّمَا امرِئٍ مُسلِمٍ جَلَسَ في مُصَلاّهُ الَّذي صَلّى فيهِ الفَجرَ يَذكُرُ اللّهَ حَتّى تَطلُعَ الشَّمسُ، كانَ لَهُ مِنَ الأَجرِ كَحاجِّ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وغُفِرَ لَهُ، فَإِن جَلَسَ فيهِ حَتّى تَكونَ ساعَةٌ تَحِلُّ فيهَا الصَّلاةُ فَصَلّى رَكعَتَينِ أو أربَعا، غُفِرَ لَهُ ما سَلَفَ، وكانَ لَهُ مِن الأَجرِ كَحاجِّ بَيتِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص138 ح535، الاستبصار: ج1 ص350 ح1321، الأمالي للصدوق: ص 681 ح930 كلّها عن ابن عمر عن الإمام الحسن عن أبيه عليهماالسلام، ثواب الأعمال: ص68 عن ابن عمر بن الإمام الحسين عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وفي الثلاثة الأخيرة «كحاجّ بيت اللّه‌‌» بدل «كحاجّ رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله»، بحارالأنوار: ج85 ص320 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;578.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر مرد مسلمانى كه پس از نماز صبح، در نمازگاهش بنشيند و به ذكر خداى متعال بپردازد تا خورشيد طلوع كند، اجرى مانند حج‌‌گزارِ خانه خداى متعال دارد و خدا، او را مى‌‌آمرزد و اگر آن قدر بنشيند كه وقت نماز ديگرى برسد و دو ركعت يا چهار ركعت نماز بخواند، گناهان گذشته‌‌اش آمرزيده مى‌‌شوند و اجرى مانند حج‌‌گزارِ خانه خدا را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-12-من-حبس-نفسه-في-صلاة-الفريضة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 12: مَن حَبَسَ نَفسَهُ في صَلاةِ الفَريضَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 12: كسى كه خود را وقف نماز واجب مى‌‌كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;579.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن حَبَسَ نَفسَهُ في صَلاةِ الفَريضَةِ فَأَتَمَّ رُكوعَها وسُجودَها وخُشوعَها، ثُمَّ مَجَّدَ اللّهَ عز و جل وعَظَّمَهُ وحَمِدَهُ حَتّى يَدخُلَ وَقتُ صَلاةٍ اُخرى لَم يَلغُ بَينَهُما، كَتَبَ اللّهُ لَهُ كَأَجرِ الحاجِّ المُعتَمِرِ، وكانَ مِن أهلِ عِلِّيّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج84 ص260 ذيل ح58 نقلاً عن أسرار الصلاة للشهيد الثاني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;579.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه خود را وقف نماز واجب كند و ركوع و سجود و خشوع آن را كامل به جا آوَرَد، سپس به تمجيد و تعظيم و حمد خداوند بپردازد، تا وقت نمازى ديگر برسد و در اين فاصله، سخن بيهوده نگويد، خداوند برايش همانند اجر حج‌‌گزار عمره‌‌گزار بنويسد و از شمار اهل عليين باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;580.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن خَرَجَ مِن بَيتِهِ مُتَطَهِّرا إلى صَلاةٍ مَكتوبَةٍ، فَأَجرُهُ كَأَجرِ الحاجِّ المُحرِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص153 ح558، مسند ابن حنبل: ج8 ص306 ح22367، المعجم الأوسط: ج 3 ص314 ح3262، السنن الكبرى: ج3 ص70 ح4910 كلّها نحوه وص 89 ح4973 كلّها عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج7 ص297 ح18961.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;580.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با طهارت براى خواندن نماز واجب از خانه‌‌اش خارج شود، اجرش همانند اجر حج‌‌گزار مُحرِم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-13-من-زار-أخاه-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 13: مَن زارَ أخاهُ المُؤمِنَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21 ـ 13: كسى كه با برادر دينى‌‌اش ديدار مى‌‌كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;581.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتُم في تَزاوُرِكُم مِثلُ أجرِ الحاجّينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص363 ح1185، بحار الأنوار: ج89 ص261 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;581.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما در ديد و بازديدهايتان اجرى همانند اجر حاجيان داريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-له-مثل-أجر-الامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 22: مَن لَهُ مِثلُ أجرِ الاُمَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 22: كسانى كه پاداشى به اندازه پاداش امّت دارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;582.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُّ، ومَن أحَبَّكَ بِقَلبِهِ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ ثُلُثِ هذِهِ الاُمَّةِ، ومَن أحَبَّكَ بِقَلبِهِ وأَعانَكَ بِلِسانِهِ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ ثُلُثَي هذِهِ الاُمَّةِ، ومَن أحَبَّكَ بِقَلبِهِ وأَعانَكَ بِلِسانِهِ ونَصَرَكَ بِسَيفِهِ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ هذِهِ الاُمَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص862 ح4 عن محمّد بن كثير عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، شرح الأخبار: ج3ص 446 ح1308 عن الإمام زين العابدين عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نحوه، بحارالأنوار: ج39 ص288 ح82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;582.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هر كس تو را قلبا دوست بدارد، برايش اجرى به اندازه اجر يكْ سوم اين امّت است و هر كس تو را قلبا دوست بدارد و با زبانش كمكت كند، برايش به اندازه اجر دوْ سوم اين امّت است و هر كس تو را قلبا دوست بدارد و با زبانش كمكت كند و با شمشيرش يارى‌‌ات رساند، برايش به اندازه پاداش همه اين امّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;583.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ لِعَلِيٍّ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحَبَّكَ بِقَلبِهِ كانَ لَهُ مِثلُ ثُلُثِ ثَوابِ أعمالِ العِبادِ، ومَن أحَبَّكَ بِقَلبِهِ ونَصَرَكَ بِلِسانِهِ كانَ لَهُ مِثلُ ثُلُثَي ثَوابِ أعمالِ العِبادِ، ومَن أحَبَّكَ بِقَلبِهِ ونَصَرَكَ بِلِسانِهِ ويَدِهِ كانَ لَهُ مِثلُ ثَوابِ أعمالِ العِبادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص251 ح473 عن عمرو بن أبي المقدام عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، تأويل الآياتالظاهرة: ج2 ص861 ح3 عن ابن عبّاس نحوه، بحارالأنوار: ج27 ص94 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;583.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ به على عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تو را در قلبْ دوست بدارد، برابر يكْ سومِ ثواب اَعمال بندگان، بهره بُرده است و هر كس تو را در قلبْ دوست بدارد و با زبان به يارى تو برخيزد، برابر دوْ سومِ ثواب اعمال بندگان، بهره بُرده است و هر كس تو را در قلبْ دوست بدارد و با زبان و عملْ يارى كند، برابر همه پاداش اعمال بندگان، بهره بُرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-له-مثل-أجر-الثقلين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 23: مَن لَهُ مِثلُ أجرِ الثَّقَلَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 23: كسانى كه پاداشى به اندازه پاداش انس و جنّ دارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;584.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَشى إلى سُلطانٍ جائِرٍ فَأَمَرَهُ بِتَقوَى اللّهِ ووَعَظَهُ وخَوَّفَهُ، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ الثَّقَلَينِ مِنَ الجِنِّ وَالإِنسِ ومِثلُ أعمالِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر: ص141 ح1، الاختصاص: ص261 كلاهما عن جابر، بحارالأنوار: ج75ص 375 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;584.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه نزد سلطان ستمگر برود و او را به تقواى الهى فرمان دهد و [از عذاب او] بترساند و اندرزش دهد، ثوابش همانند ثواب [عبادت]و [ارزش] اين عملش به اندازه همه اعمال آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-له-مثل-أجر-الصائم-القائم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24: مَن لَهُ مِثلُ أجرِ الصّائِمِ القائِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24: كسانى كه پاداشى به اندازه اجر روزه‌‌دار شب‌‌زنده‌‌دار دارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-الطاعم-الشاكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 1: الطّاعِمُ الشّاكِرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 1: خورنده سپاس‌‌گزار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;585.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُؤمِنَ لَيَشبَعُ مِنَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ فَيَحمَدُ اللّهَ، فَيُعطيهِ اللّهُ مِنَ الأَجرِ ما لا يُعطِي الصّائِمَ، إنَّ اللّهَ شاكِرٌ عَليمٌ، يُحِبُّ أن يُحمَدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص214 ح1641 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، مشكاة الأنوار: ص66ح 99 وفيه «ما يعطي» بدل «ما لا يعطي»، بحارالأنوار: ج93 ص214 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;585.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن، كامل مى‌‌خورَد و مى‌‌آشامد و شُكر خدا را به جا مى‌‌آورد، و خداوند به او مزدى مى‌‌دهد كه به روزه‌‌دار نمى‌‌دهد. خداوند، سپاس‌‌گزار و داناست و دوست دارد كه [از او] سپاس‌‌گزارى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;586.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطّاعِمُ الشّاكِرُ لَهُ مِنَ الأَجرِ كَأَجرِ الصّائِمِ المُحتَسِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص94 ح1 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص216 ح1 عنالإمام الصادق عليه‌‌السلام من دون إسنادٍ إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحارالأنوار: ج71 ص22 ح1؛ سنن ابن ماجة: ج1 ص561 ح1765، مسند ابن حنبل: ج7 ص24 ح1903&lt;/span&gt;6 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلاهما عن سنان بن سنّة الأسلمي، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص151 ح7194 عن أبي هريرة، وفي الثلاثة الأخيرة «الصابر» بدل «المحتسب»، كنزالعمّال: ج3 ص254 ح6415.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;586.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُزد خورنده شكرگزار، همانند مزد روزه‌‌دارى است كه براى خدا روزه گرفته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-صاحب-الخلق-الحسن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 2: صاحِبُ الخُلُقِ الحَسَنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 2: انسان خوش‌‌خو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;587.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ صاحِبَ الخُلُقِ الحَسَنِ لَهُ مِثلُ أجرِ الصّائِمِ القائِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص100 ح5، الاُصول الستّة عشر: ص261 ح356 وليس فيه «صاحب» كلاهما عنذريح عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، الزهد للحسين بن سعيد: ص90 ح65 عن علاء بن كامل عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام من دون إسنادٍ إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحارالأنوار: ج&lt;/span&gt;71 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص375 ح5؛ سنن أبي داود: ج4 ص252 ح4798، مسند ابن حنبل: ج9 ص457 ح25067 كلاهما عن عائشة نحوه، كنزالعمّال: ج3 ص4 ح5146.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;587.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان خوش‌‌خو، پاداشى همانند پاداش روزه‌‌گيرِ شبْ‌‌زنده‌‌دار دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-من-كتم-فقره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 3: مَن كَتَمَ فَقرَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 3: كسى كه فقر خود را پنهان دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;588.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُّ، إنَّ اللّهَ جَعَلَ الفَقرَ أمانَةً عِندَ خَلقِهِ، فَمَن سَتَرَهُ أعطاهُ اللّهُ مِثلَ أجرِ الصّائِمِ القائِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص260 ح3، مشكاة الأنوار: ص226 ح626، جامع الأخبار: ص305 ح835 كلّهاعن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج72 ص49 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;588.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! خداوند، فقر را در نزد خلق خويش امانت قرار داده است. پس هر كه آن را پنهان دارد، خدا به او مانند ثواب روزه‌‌دارِ شب‌‌زنده‌‌دار عطا مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-المنتظر-للإمام-الغائب-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 4: المُنتَظِرُ لِلإِمامِ الغائِبِ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 4: منتظر امام غائب عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;589.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَموا أنَّ المُنتَظِرَ لِهذَا الأَمرِ لَهُ مِثلُ أجرِ الصّائِمِ القائِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص222 ح4، بحارالأنوار: ج75 ص73 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;589.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانيد كه انتظاركِشنده اين امر (ظهور قائم عليه‌‌السلام)، پاداشى همانند روزه‌‌گيرِ شب‌‌زنده‌‌دار دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص462 (من له أجر الشهيد / المنتظر للإمام القائم عليه‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 (كسانى كه اجر شهيد را دارند / منتظران امام قائم عليه‌‌السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-المرأة-الحبلى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 5: المَرأَةُ الحُبلى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 5: زن باردار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;590.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ سَلامَةَ حاضِنَةَ إبراهيمَ ابنِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قالَت: يا رَسولَ اللّهِ، تُبَشِّرُ الرِّجالَ بِكُلِّ خَيرٍ ولا تُبَشِّرُ النِّساءَ؟ قالَ: أصحابُكِ دَسَسنَكِ لِهذا؟ قالَت: أجَل، هُنَّ أمَرنَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَما تَرضى إحداكُنَّ أنَّها إذا كانَت حامِلاً مِن زَوجِها وهُوَ عَنها راضٍ أنَّ لَها مِثلَ أجرِ الصّائِمِ القائِمِ في سَبيلِ اللّهِ، فَإِذا أصابَهَا الطَّلقُ لَم يَعلَم أهلُ السَّماءِ وأَهلُ الأَرضِ ما اُخفِيَ لَها مِن قُرَّةِ أعيُنٍ، فَإِذا وَضَعَت لَم يَخرُج مِنها جُرعَةٌ مِن لَبَنِها ولَم يَمَصَّ ـ مَصَّةً إلاّ كانَ لَها بِكُلِّ جُرعَةٍ وبِكُلِّ مَصَّةٍ حَسَنَةٌ، فَإِن أسهَرَها لَيلَةً كانَ لَها مِثلُ أجرِ سَبعينَ رَقَبَةً تُعتِقُهُنَّ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَلامَةُ! تَدرينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تدري»، والتصويب من كنزالعمّال و تاريخ دمشق وغيرهما.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن أعني بِهذا؟ لِلمُتَمَتِّعاتِ الصّالِحاتِ المُطيعاتِ لِأَزواجِهِنَّ، اللَّواتي لا يَكفُرنَ العَشيرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَشير: الزوج، والعشير: المعاشر؛ لأنّها تعاشره ويعاشرها، من العِشرة: الصُحبة راجع: النهاية: ج3ص 240 «عشر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص20 ح6733، تفسير الثعلبي: ج2 ص79 نحوه، تاريخ دمشق: ج43 ص347، كنزالعمّال: ج16 ص405 ح45122؛ دعائم الإسلام: ج2 ص191 ح690، عوالي اللآلي: ج3 ص292 ح54 كلاهما نحوه، مستدرك الوسائل: ج14 ص151 ح16340.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;590.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلامه، دايه ابراهيم، پسر پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفت: اى پيامبر خدا! هر خوبى‌‌اى كه هست، شما به مردان بشارت مى‌‌دهيد و به زنان بشارت نمى‌‌دهيد! پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «دوستانت تو را فرستادند كه اين را بگويى؟». گفت: آرى، آنها به من گفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «آيا هر يك از شما راضى نيست كه هر گاه از شوهرش باردار است و شوهرش از او راضى است، برايش اجرى همانند اجر روزه‌‌گيرِ شب‌‌زنده‌‌دار در راه خدا باشد و چون او را درد زايمان بگيرد، اهل آسمان و زمين ندانند چه مايه‌‌هاى شادمانى برايش اندوخته شده است، و چون زايمان كند، هيچ جرعه شيرى از پستان او خارج نشود و هيچ مكيدنى‌‌اى صورت نگيرد، مگر اين كه به ازاى هر جرعه‌‌اى و به ازاى هر مكيدنى، يك حسنه براى او باشد، و اگر شبى را بى‌‌خوابى كِشَد، برايش اجرى به اندازه اجر آزاد كردن هفتاد بنده در راه خدا باشد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سلامه! مى‌‌دانى اين اجرها براى چه كسى است؟ براى زنان برخوردار (/ پاك‌‌دامن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى متون، مانند الجامع الصغير و الفتح الكبير: «لِلْمُتَنِعات» آمده، در برخى مانند اللّئالى المصنوعة و تنزيه الشريفة: «للمتعفّفات» و در برخى مانند معرفة الصحابة: «للمتمنّعات» كه در هر صورت، به معناى پاك‌‌دامن و خويشتندار است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) و شايسته‌‌اى كه فرمان‌‌بردار شوهرشان هستند و از او ناسپاسى نمى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;591.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُسلِمَةَ إذا حَمَلَت كانَ لَها أجرُ القائِمِ الصّائِمِ المُحرِمِ المُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ، حَتّى إذا وَضَعَت، فَإِنَّ لَها بِأَوَّلِ رَضعَةٍ تُرضِعُهُ أجرَ حَياةِ نَسِمَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج3 ص52 ح2454، كنزالعمّال: ج16 ص395 ح45078 نقلاً عن أبي الشيخ،وكلاهما عن ابن عبّاس؛ الأمالي للصدوق: ص496 ح678 عن أبي خالد الكعبي عن الإمام الصادق عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، مسند زيد: ص302 عن زيد بن علي عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج104 ص106 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;591.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن مسلمان، هر گاه حامله باشد، اجر شخص شب‌‌زنده‌‌دارِ روزه‌‌گيرِ مُحرِم مجاهد در راه خدا را دارد و زمانى كه وضع حمل كند، با اوّلين شيرى كه مى‌‌دهد، برايش اجر زنده كردن يك انسان، قرار داده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-الشاب-أهرم-شبابه-في-طاعة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 6: الشّابُّ أهرَمَ شَبابَهُ في طاعَةِ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 6: كه جوانى‌‌اش را در اطاعت از خدا سپرى كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;592.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن شابٍّ يَدَعُ للّه‌‌ الدُّنيا ولَهوَها، وأَهرَمَ شَبابَهُ في طاعَةِ اللّهِ، إلاّ أعطاهُ اللّهُ أجرَ اثنَينِ وسَبعينَ صِدّيقا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص535 ح1162، مكارم الأخلاق: ج2 ص373 ح2661 كلاهما عن أبي ذر،مشكاة الأنوار: ص297 ح912 نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص84 ح3؛ حلية الأولياء: ج4 ص139، البداية والنهاية: ج9 ص25 كلاهما عن عمربن الخطّاب نحوه، كنزالعمّال: ج15 ص785 ح43106.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;592.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ جوانى نيست كه دنيا و خوشى‌‌اش را به خاطر خداوند، كنار نَهَد و جوانى‌‌اش را در راه اطاعت از خدا سپرى كند، مگر آن كه خداوند، به وى پاداش 72 صديق (مؤمن راستين) را مى‌‌بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-المجاهد-نفسه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 7: المُجاهِدُ نَفسَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24 ـ 7: مجاهده با نفس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;593.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُجاهِدَ نَفسَهُ وَالمُغالِبَ غَضَبَهُ وَالمُحافِظَ عَلى طاعَةِ رَبِّهِ؛ يَرفَعُ اللّهُ سُبحانَهُ لَهُ ثَوابَ الصّائِمِ القائِمِ، ويُنيلُهُ دَرَجَةَ المُرابِطِ الصّابِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص618 ح3653، عيون الحكم والمواعظ: ص156 ح3390.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;593.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه با نفس خود جهاد كند و بر خشم خويش چيره آيد و بر طاعت پروردگارش مواظبت نمايد، خداوند سبحان برايش ثواب روزه‌‌گيرِ شب‌‌زنده‌‌دار را مى‌‌نويسد و او را به درجه مرزبان شكيبا مى‌‌رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-هم-في-الأجر-سواء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25: مَن هُم فِي الأَجرِ سَواءٌ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25: كسانى كه در پاداش، برابرند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-الدال-على-الخير-وفاعله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 1: الدالُّ عَلَى الخَيرِ وفاعِلُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 1: راه‌‌نمايى كننده به خير و انجام دهنده آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;594.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَلَّ عَلى خَيرٍ فَلَهُ مِثلُ أجرِ فاعِلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1506 ح133، سنن أبي داود: ج4 ص334 ح5139، مسند ابن حنبل: ج6ص 70 ح17083 كلّها عن أبي مسعود الأنصاري، سنن الترمذي: ج5 ص41 ح2671 عن أبي مسعود البدري، كنزالعمّال: ج15 ص774 ح43041.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;594.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه [ديگران را] به كار خوبى راه‌‌نمايى مى‌‌كند، برايش همانند اجر كسى است كه آن را انجام مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;595.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّالُّ عَلَى الخَيرِ كَفاعِلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص380 ح5813، بشارة المصطفى: ص137 عن جابر عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله،بحارالأنوار: ج75 ص406؛ سنن الترمذي: ج5 ص41 ح2670، مسند أبي يعلى: ج4 ص220 ح4280 كلاهما عن أنس، مسند ابن حنبل: ج8 ص319 ح22423 عن شاذان، كنزالعمّال: ج6 ص359 ح16052.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;595.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه‌‌نمايى كننده به خير، به سانِ انجام دهنده آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-الناوي-للخير-والعامل-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 2: النّاوي لِلخَيرِ وَالعامِلُ بِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 2: نيّت كننده كار نيك و عمل كننده به آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;596.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّمَا الدُّنيا لِأَربَعَةِ نَفَرٍ:... وعَبدٌ رَزَقَهُ اللّهُ عِلما ولَم يَرزُقهُ مالاً، فَهُوَ صادِقُ النِّيَّةِ، يَقولُ: لَو أنَّ لي مالاً لَعَمِلتُ بِعَمَلِ فُلانٍ فَهُوَ نِيَّتُهُ، فَأَجرُهُما سَواءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص563 ح2325، مسند ابن حنبل: ج6 ص298 ح18053، المعجم الكبير: ج 22 ص345 ح866، تهذيب الكمال: ج14 ص194، تفسير القرطبي: ج4 ص215 كلّها عن أبي كبشة الأنماري نحوه؛ كنزالعمّال: ج3 ص207 ح6189.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;596.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا، در حقيقت براى چهار نفر است:... و بنده‌‌اى كه خداوند به او دانشْ روزى كرده و مالْ روزى نكرده است؛ ولى صدق نيّت دارد و مى‌‌گويد: اگر مال و ثروت داشتم، كار فلانى را انجام مى‌‌دادم. چون چنين نيّتى دارد، پس اجر هر دو آنها برابر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;597.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أبي كبشة الأنماري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: مَثَلُ هذِهِ الاُمَّةِ كَمَثَلِ أربَعَةِ نَفَرٍ: رَجُلٌ آتاهُ اللّهُ مالاً وعِلما فَهُوَ يَعمَلُ بِعِلمِهِ في مالِهِ يُنفِقُهُ في حَقِّهِ، ورَجُلٌ آتاهُ اللّهُ عِلما ولَم يُؤتِهِ مالاً فَهُوَ يَقولُ: لَو كانَ لي مِثلُ هذا عَمِلتُ فيهِ مِثلَ الَّذي يَعمَلُ. قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: فَهُما فِي الأَجرِ سَواءٌ، ورَجُلٌ آتاهُ اللّهُ مالاً ولَم يُؤتِهِ عِلما، فَهُوَ يَخبِطُ في مالِهِ يُنفِقُهُ في غَيرِ حَقِّهِ، ورَجُلٌ لَم يُؤتِهِ اللّهُ عِلما ولا مالاً فَهُوَ يَقولُ: لَو كانَ لي مِثلُ هذا عَمِلتُ فيهِ مِثلَ الَّذي يَعمَلُ. قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: فَهُما فِي الوِزرِ سَواءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1413 ح4228، مسند ابن حنبل: ج6 ص297 ح18046، السنن الكبرىللبيهقي: ج4 ص317 ح7828 نحوه، المعجم الكبير: ج22 ص345 ح867، كنزالعمّال: ج3 ص425 ح7273.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;597.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجه ـ به نقل از ابو كبشه أنمارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «مَثَل اين امّت، مَثَل چهار نفر است: [يكى:]مردى كه خداوند به او دارايى و دانش داده است و با دانش [و شناخت] خود در دارايى خويش عمل مى‌‌كند و آن را به جا انفاق مى‌‌نمايد؛ [دوم:] مردى كه خداوند به او دانش داده و دارايى نداده است و مى‌‌گويد: اگر مانند او دارايى داشتم، من نيز با آن همان كارى را مى‌‌كردم كه او مى‌‌كند. اين دو در اجر يكسان‌‌اند؛ [سوم:] مردى كه خداوند به او دارايى داده و دانش نداده است و با دارايى‌‌اش كوركورانه رفتار مى‌‌كند و آن را نا به جا انفاق مى‌‌نمايد؛ و [چهارم:] مردى كه خداوند به او نه دانش داده است و نه دارايى، و مى‌‌گويد: اگر مانند او [شخص سوم] دارايى داشتم، با آن همان كارى را مى‌‌كردم كه او مى‌‌كند. اين دو نيز در گناه برابرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;598.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال عن الزبير بن العوّام عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرَكنا فِي المَدينَةِ أقواما لا نَقطَعُ وادِيا ولا نَصعَدُ صُعودا ولا نَهبِطُ هُبوطا إلاّ كانوا مَعَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: كَيفَ يَكونونُ مَعَنا ولَم يَشهَدوا؟ قالَ: نِيّاتُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج3 ص422 ح7261 نقلاً عن الحسن بن سفيان والديلمي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;598.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از زبير بن عوام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[در راه بازگشت از تبوك] پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «افرادى را در مدينه باقى گذاشتيم كه هيچ وادى‌‌اى را نپيموديم و بر هيچ تپّه‌‌اى بالا نرفتيم و در هيچ سراشيبى‌‌اى قدم نگذاشتيم، مگر اين كه آنان نيز با ما بودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصحاب گفتند: چگونه با ما هستند، در حالى كه حضور پيدا نكردند؟ فرمود: «نيّت‌‌هايشان [با ما بود]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;599.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن امرِئٍ تَكونُ لَهُ صَلاةٌ بِلَيلٍ فَغَلَبَهُ عَلَيها نَومٌ، إلاّ كَتَبَ اللّهُ لَهُ أجرَ صَلاتِهِ، وكانَ نَومُهُ صَدَقَةً عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج3 ص257 عن عائشة وص 258، السنن الكبرى: ج3 ص22 ح4724 كلاهما عنأبي الدرداء نحوه وح 4723 عن عائشة، المصنّف لعبد الرزّاق: ج2 ص500 ح4224 عن أبي الدرداء أو أبي ذرّ من دون إسناد إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهنحوه، كنز العمّال: ج7 ص801 ح&lt;/span&gt;21474&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;599.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ شخصى نيست كه بخواهد نماز شبى بخواند، امّا خواب بماند، مگر اين كه خداوند، اجر نمازش را براى او بنويسد و خوابش صدقه‌‌اى براى او باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;600.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ماتَ مِنكُم عَلى فِراشِهِ وهُوَ عَلى مَعرِفَةِ حَقِّ رَبِّهِ وحَقِّ رَسولِهِ وأَهلِ بَيتِهِ، ماتَ شَهيدا ووَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ، وَاستَوجَبَ ثوابَ ما نَوى مِن صالِحِ عَمَلِهِ، وقامَتِ النِّيَّةُ مَقامَ إصلاتِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أَصْلَتَ السَّيْفَ: جرّده من غمده لسان العرب: ج2 ص53 «صلت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِسَيفِهِ، فَإِنَّ لِكُلِّ شَيءٍ مُدَّةً وأَجَلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 190، عيون الحكم والمواعظ: ص464 ح8456 وليس فيه «حقّ» قبل «ربّه»،تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص668 ح26 وليس فيه ذيله «فإنّ لكل شيء مدّةً وأَجلاً»، بحارالأنوار: ج52 ص144 ح63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;600.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از شما در بستر خود بميرد، در حالى كه حقّ پروردگار خويش و پيامبر او و حقّ خاندان پيامبر او را شناخته باشد، شهيد مرده است و مزدش با خداى سبحان است و مستوجب ثواب كردار شايسته‌‌اى است كه نيّت انجام آن را داشته است و نيّت او به جاى شمشير كشيدنش است؛ زيرا هر چيزى را عُمرى و سررسيدى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-المحب-للعمل-والعامل-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 3: المُحِبُّ لِلعَمَلِ وَالعامِلُ بِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 3: دوستدار عمل و كسى كه آن عمل را انجام مى‌‌دهد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;601.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن أبي ذرّ أنّه قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَسولَ اللّهِ، الرَّجُلُ يُحِبُّ القَومَ ولا يَستَطيعُ أن يَعمَلَ كَعَمَلِهِم، قالَ: أنتَ يا أباذَرٍّ مَعَ مَن أحبَبتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص333 ح5126، مسند ابن حنبل: ج8 ص107 ح21519، سنن الدارمي: ج 2 ص777 ح2685، صحيح ابن حبّان: ج2 ص316 ح556، كنزالعمّال: ج9 ص166 ح25552 نقلاً عن الطيالسي عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام؛ الأمالي للمفيد: ص152 ح2 عن عبداللّه‌‌ بن مسعود نحوه، بحارالأنوار: ج27 ص102 ح67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;601.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابى داوود ـ به نقل از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفتم: اى پيامبر خدا! كسى مردمى را دوست دارد؛ امّا نمى‌‌تواند كارهايى همچون آنان انجام دهد. فرمود: «تو اى ابوذر! با كسانى هستى كه دوستشان مى‌‌دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;602.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحَبَّ عَمَلَ قَومٍ ـ خَيرا كانَ أو شَرّا ـ كانَ كَمَن عَمِلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص259 ح420 عن محمد بن علاثة عن الإمام الصادق عن أبيه عن الإمامعليّ عليه‌‌السلام، كنز العمّال: ج5 ص341 ح13136 نقلاً عن ابن النجّار والديلمي عن الإمام الباقر عن أبيه عن جدّه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهوراجع بشارة المصطفى: ص&lt;/span&gt;75.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;602.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس عملكرد مردمى را ـ نيك باشد يا بد ـ دوست بدارد، همانند كسانى است كه آن عمل را انجام داده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;603.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ لَمّا أظفَرَهُ اللّهُ بِأَصحابِ الجَمَلِ، وقَد قالَ لَهُ بَعضُ أصحابِهِ: وَدِدتُ أنَّ أخي فُلانا كانَ شاهِدَنا لِيَرى ما نَصَرَكَ اللّهُ بِهِ عَلى أعدائِكَ، فَقالَ لَهُ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهَوى أخيكَ مَعَنا؟ فَقالَ: نَعَم، قالَ: فَقَد شَهِدَنا، ولَقَد شَهِدَنا في عَسكَرِنا هذا أقوامٌ في أصلابِ الرِّجالِ وأَرحامِ النِّساءِ، سَيَرعَفُ بِهِمُ الزَّمانُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يرعف بهم الزمان: يوجِدُهم ويُخرجُهم؛ كما يرعف الإنسان الدم الذي يخرجه من أنفه شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج1 ص247.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويَقوى بِهِمُ الإِيمانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 12، بحارالأنوار: ج100 ص96 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;603.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى كه خداوند در جنگ جمل، ياران على عليه‌‌السلام را پيروز كرد، يكى از ياران به ايشان گفت: دوست داشتم برادرم در جنگ جمل مى‌‌بود و مى‌‌ديد چگونه خداوند، ما را بر دشمنان پيروز نمود! على عليه‌‌السلام فرمود: «آيا دل برادرت با ما هست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام فرمود: «پس، او با ما بوده است و در اين سپاه ما، مردمانى با ما هستند كه هنوز در پشت مردها و زهدان‌‌هاى زنان‌‌اند. به زودى دست زمان، آنها را بيرون مى‌‌آورَد و به سبب آنان، ايمانِ به خدا، نيرومند مى‌‌گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;604.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يُعطِي العَبدَ عَلى قَدرِ نِيَّتِهِ إذا أحَبَّ الخَيرَ وأَهلَهُ، وإن لَم يَفعَلهُ كانَ إن شاءَ اللّهُ كَمَن فَعَلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص180، الغارات: ج1 ص229 عن عباية نحوه، بحارالأنوار: ج33 ص542؛ شرحنهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج6 ص66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;604.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به بنده به فراخور نيّتش عطا مى‌‌كند، هر گاه كه دوستدار كار خير و خيّرين باشد، و اگر هم كار خير نكند، به خواست خدا، همچون كسى باشد كه كار خير انجام داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;605.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وأَيُّما مُسلِمٍ أهَمَّهُ أمرُ الإِسلامِ، وأَحزَنَهُ تَحَزُّبُ أهلِ الشِّركِ عَلَيهِم، فَنَوى غَزوا أو هَمَّ بِجِهادٍ، فَقَعَدَ بِهِ ضَعفٌ، أو أبطَأَت بِهِ فاقَةٌ، أو أخَّرَهُ عَنهُ حادِثٌ، أو عَرَضَ لَهُ دونَ إرادَتِهِ مانِعٌ؛ فَاكتُبِ اسمَهُ فِي العابِدينَ، وأَوجِب لَهُ ثَوابَ المُجاهِدينَ، وَاجعَلهُ في نِظامِ الشُّهَداءِ وَالصّالِحينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص115 الدعاء 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;605.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! هر مسلمانى كه نگران [سرنوشت] اسلام باشد و بسيج شدگانِ بر ضد مسلمانان، او را اندوهناك سازند و نيّت جنگ يا آهنگ جهاد كند، امّا ناتوانى، او را زمينگير كرده يا فقر و نادارى، از رفتنْ بازش داشته، يا حادثه‌‌اى، او را از شركت در جنگ و جهاد، مانع گشته و يا پيشامدى مانع خواست او شده است، نامش را در زمره عابدان ثبت فرما و پاداش مجاهدان را برايش واجب شمار و او را در سلك شهيدان و صالحان قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;606.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ العَبدَ المُؤمِنَ الفَقيرَ لَيَقولُ: يا رَبِّ ارزُقني حَتّى أفعَلَ كَذا وكَذا مِنَ البِرِّ ووُجوهِ الخَيرِ، فَإِذا عَلِمَ اللّهُ ذلِكَ مِنهُ بِصِدقِ نِيَّتِهِ كَتَبَ اللّهُ لَهُ مِنَ الأَجرِ مِثلَ ما يَكتُبُ لَهُ لَو عَمِلَهُ، إنَّ اللّهَ واسِعٌ كَريمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص407 ح924 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج71 ص261 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;606.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده مؤمنِ فقير مى‌‌گويد: اى پروردگار من! به من [مال و ثروت]روزى كن تا فلان احسان و بهمان كار خير را انجام دهم. پس اگر خداوند عز و جل بداند كه اين سخن را از صدق نيّت مى‌‌گويد، همان اجرى را براى او مى‌‌نويسد كه اگر آن كارهاى خير را انجام مى‌‌داد، برايش مى‌‌نوشت. خداوند، گشاينده بخشنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-العالم-والمتعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 4: العالِمُ وَالمُتَعَلِّمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 4: دانشمند و دانشجو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;607.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: طوبى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طُوبى: طيب العيش، وقيل: الخير وأقصى الاُمنيّة، وقيل: شجرة في الجنّة أو اسم الجنّة مجمع البحرين: ج2 ص1128 «طيب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلعالِمِ وَالمُتَعَلِّمِ وَالعامِلِ بِهِ، فَقالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللّهِ، هذا لِلعالِمِ، فَما لِلمُتَعَلِّمِ؟ فَقالَ: العالِمُ وَالمُتَعَلِّمُ فِي الأَجرِ سَواءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص166، بصائر الدرجات: ص5 ح15 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام وفيه ذيله فقط،بحارالأنوار: ج1 ص174 ح38؛ سنن الدارمي: ج1 ص101، المصنّف لابن أبي شيبة: ج6 ص188، تاريخ دمشق: ج47 ص132 كلّها عن أبي الدرداء وفيها ذيله ومن دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;607.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارشاد القلوب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «خوشا به حال دانشمند و دانشجو و عمل كننده به دانش!». مردى گفت: اى پيامبر خدا! دانشمند، آرى؛ دانش‌‌آموز چرا؟ فرمود: «دانشمند و دانش‌‌آموز، در پاداش يكسان‌‌اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;608.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العالِمُ وَالمُتَعَلِّمُ شَريكانِ فِي الأَجرِ، ولا خَيرَ في سائِرِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص83 ح228، المعجم الكبير: ج8 ص220 ح7875 كلاهما عن أبي أمامة،كنزالعمّال: ج10 ص134 ح28672؛ بصائر الدرجات: ص4 ح8 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، مشكاة الأنوار: صحعن الإمام الباقر عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهوفيهما بزيادة «للعالم أجران وللمتلّم أجر» قبل «ولا خير في سائر الناس»، بحارالأنوار: ج1 ص173 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;608.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانشمند و جوينده دانش در پاداش، شريك‌‌اند و در بقيّه مردم، خيرى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;609.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الَّذي يُعَلِّمُ العِلمَ مِنكُم لَهُ أجرُ مِثل أجرِ المُتَعَلِّمِ، ولَهُ الفَضلُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص35 ح2، مستطرفات السرائر: ص85 ح31 كلاهما عن محمّد بن مسلم، منيةالمريد: ص111، بحارالأنوار: ج1 ص174 ح36 نقلاً عن بصائر الدرجات.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;609.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كس از شما كه [به ديگران] دانشْ آموزش دهد، پاداشى مانند پاداش آن كسى را دارد كه دانش فرا مى‌‌گيرد و بر او فضيلت هم دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-الهادي-والمهتدي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 5: الهادي وَالمُهتَدي&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 5: راه‌‌نما و راه‌‌يافته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;610.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَعا إلى هُدىً كانَ لَهُ مِنَ الأَجرِ مِثلُ اُجورِ مَن تَبِعَهُ، لا يَنقُصُ ذلِكَ مِن اُجورِهِم شَيئا ومَن دَعا إلى ضَلالَةٍ كانَ عَلَيهِ مِنَ الإِثمِ مِثلُ آثامِ مَن تَبِعَهُ، لا يَنقُصُ ذلِكَ مِن آثامِهِم شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2060 ح16، سنن أبي داود: ج4 ص201 ح4609، سنن الترمذي: ج5ص 43 ح2674، مسند ابن حنبل: ج3 ص357 ح9171 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج15 ص780 ح43077؛ منية المريد: ص102، مستدرك الوسائل: ج12 ص231 ح13966 نقلاً عن الراوندي في لبّ اللباب نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;610.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به سوى هدايت فرا خوانَد، برايش اجرى همانند اجر كسى است كه از او پيروى مى‌‌كند، بى آن كه از اجر هر يك از آن دو، چيزى كاسته شود و هر كس به سوى گم‌‌راهى فرا خوانَد، گناهش همانند گناه كسى است كه از او پيروى مى‌‌كند، بدون آن كه از گناه هر يك از آن دو، چيزى كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;611.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَلَّمَ عِلما فَلَهُ أجرُ مَن عَمِلَ بِهِ، لا يَنقُصُ مِن أجرِ العامِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص88 ح240، المعجم الكبير: ج20 ص198 ح446 كلاهما عن أنس، جامعبيان العلم: ص123 عن معاذ الجهيني، كنزالعمّال: ج10 ص139 ح28703؛ إرشاد القلوب: ص14 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;611.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس دانشى را آموزش دهد، پاداش آن كسى كه به آن عمل كند، از آنِ اوست، بى‌‌آن كه از پاداش عمل كننده، كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;612.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَلَّمَ بابَ هُدىً فَلَهُ مِثلُ أجرِ مَن عَمِلَ بِهِ، ولا يَنقُصُ اُولئِكَ مِن اُجورِهِم شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص35 ح4 عن أبي عبيدة الحذّاء، تحف العقول: ص297، المحاسن: ج1 ص96ح 60 عن محمّد بن مسلم. منية المريد: ص111، بحارالأنوار: ج2 ص19 ح53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;612.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس راه هدايتى را [به ديگرى] بياموزد، به سان پاداش هر كس كه به آن عمل كند، از آنِ او خواهد بود و از پاداش عمل كنندگان، چيزى كاسته نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;613.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَتَكَلَّمُ الرَّجُلُ بِكَلِمَةِ حَقٍّ فَاُخِذَ بِها، إلاّ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن أخَذَ بِها، ولا يَتَكَلَّمُ بِكَلِمَةِ ضَلالٍ يُؤخَذُ بِها، إلاّ كانَ عَلَيهِ مِثلُ وِزرِ مَن أخَذَ بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص160 عن عبدالرحمن بن أبي عبداللّه‌‌، تحف العقول: ص375، الاختصاص: ص 250 وفيهما «هدى» بدل «حقّ»، أعلام الدين: ص389 عن النبيّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحارالأنوار: ج2 ص19 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;613.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس سخن حقّى بگويد و ديگرى به آن عمل كند، پاداش آن كسى كه بِدان عمل كند، از آنِ او خواهد بود و هر كس سخن باطلى بگويد و ديگرى به آن عمل كند، گناه آن كسى كه بِدان عمل كند، به گردنِ اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-الآمر-بالمعروف-وفاعله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 6: الآمِرُ بِالمَعروفِ وفاعِلُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 6: امر كننده به كار نيك و عمل كننده به آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;614.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآمِرُ بِالمَعروفِ كَفاعِلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص73 ح5552 نقلاً عن يعقوب بن سفيان في مشيخته والفردوس عن عبد اللّه‌‌ بنجراد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;614.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امر كننده به معروف (خوبى‌‌ها)، همچون انجام دهنده آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;615.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مِن اُمَّتي قَوما يُعطَونَ مِثلَ اُجورِ أوَّلِهِمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي يثيبهمُ اللّه‌‌ مع تأخّر زمنهم مثل إثابة الأوّلين من الصدر الأوّل، الذين نصروا الإسلام وأسّسوا قواعدالدين فيض القدير: ج2 ص680.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يُنكِرونَ المُنكَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص59 ح23241 وج 5 ص576 ح16592، اُسد الغابة: ج6 ص421 الرقم 6633، المطالب العالية: ج4 ص337 ح4544، تاريخ دمشق: ج1 ص286 ح328 والثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج14 ص162 ح38240.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;615.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امّت من، عدّه‌‌اى هستند كه همانند اجر نخستين افرادشان، اجر داده مى‌‌شوند؛ [كسانى كه] با منكر، مخالفت مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-منتظر-الإمام-المهدي-عليهالسلام-ومن-قتل-معه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 7: مُنتَظِرُ الإِمامِ المَهدِيِ عليه‌‌السلام ومَن قُتِلَ مَعَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 7: منتظر امام مهدى عليه‌‌السلام و كسى كه در كنار ايشان كشته شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;616.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَرَّهُ أن يَكونَ مِن أصحابِ القائِمِ فَليَنتَظِر، وَليَعمَل بِالوَرَعِ ومَحاسِنِ الأَخلاقِ وهُوَ مُنتَظِرٌ، فَإِن ماتَ وقامَ القائِمُ بَعدَهُ كانَ لَهُ مِنَ الأَجرِ مِثلُ أجرِ مَن أدرَكَهُ، فَجِدّوا وَانتَظِروا؛ هَنيئا لَكُم أيَّتُهَا العِصابَةُ المَرحومَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص200 ح16 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج52 ص140 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;616.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه دوست دارد از ياران قائم باشد، بايد انتظار بكشد و در حالى كه منتظر است، پارسايى و اخلاق نيك را در پيش گيرد. اگر [با چنين حالتى] از دنيا برود و بعد از مرگ او، قائمْ قيام كند، همانند اجر كسى را دارد كه قائم را درك مى‌‌كند. پس [در كار و عمل] بكوشيد و منتظر باشيد. گوارايتان باد اى جماعتِ رحمت شده!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;617.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَرَفَ هذَا الأَمرَ ثُمَّ ماتَ قَبلَ أن يَقومَ القائِمُ عليه‌‌السلام، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن قُتِلَ مَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص460 ح474 عن عبد اللّه‌‌ بن عجلان، بحار الأنوار: ج52 ص131 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;617.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس اين امر (امامت) را بشناسد، سپس، پيش از ظهور قائم عليه‌‌السلام بميرد، برايش همانند اجر كسى باشد كه در ركاب ايشان كشته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-زيارة-أهل-البيت-عليهمالسلام-وزيارة-صالحي-مواليهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 8: زِيارَةُ أهلِ البَيتِ عليهم‌‌السلام وزِيارَةُ صالِحي مَواليهِم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 8: زيارت كردن اهل بيت عليهم‌‌السلام و زيارت كردن دوستان نيك آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;618.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَم يَقدِر عَلى صِلَتِنا فَليَصِل صالِحي مَوالينا؛ يُكتَب لَهُ ثَوابُ صِلَتِنا، ومَن لَم يَقدِر عَلى زِيارَتِنا فَليَزُر صالِحي مَوالينا؛ يُكتَب لَهُ ثَوابُ زِيارَتِنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص124 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص104 ح181، المزار للمفيد: ص216كلاهما عن علي بن عثمان الرازي عن الإمام الكاظم عليه‌‌السلاموفيهما «إخوانه» بدل «موالينا» في الموضعين، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص73 ح1765 وفيه «شيعتنا» بدل «موالينا&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُولى، المقنعة: ص491 عن الإمام الكاظم عليه‌‌السلام وفيه «إخوانه»، «شيعتنا» بدل «موالينا» الاُولى والثانية، بحار الأنوار: ج74 ص354 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;618.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه قادر نيست به ما صله (هديه) دهد، به دوستان نيك ما هديه دهد كه همان ثوابِ هديه دادن به ما برايش نوشته مى‌‌شود و هر كه قادر نيست به زيارت ما بيايد، به زيارت دوستان نيك ما برود كه همان ثوابِ زيارت ما برايش نوشته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-9-زائر-قبور-أهل-البيت-عليهمالسلام-ومن-زاره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 9: زائِرُ قُبورِ أهلِ البَيتِ عليهم‌‌السلام ومَن زارَهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 9: زيارت كننده مزارهاى اهل بيت عليهم‌‌السلام و كسى كه او را زيارت كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;619.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا انصَرَفَ الرَّجُلُ مِن إخوانِكُم مِن زِيارَتِنا أو زِيارَةِ قُبورِنا فَاستَقبِلوهُ، وسَلِّموا عَلَيهِ، وهَنِّؤُوهُ بِما وَهَبَ اللّهُ لَهُ، فَإِنَّ لَكُم مِثلَ ثَوابِهِ، ويَغشاكُم ثَوابٌ مِثلُ ثَوابِهِ مِن رَحمَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج102 ص302 ح1 نقلاً عن بعض مؤلفات أصحابنا عن معلّى بن خنيس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;619.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه يكى از برادران شما از زيارت ما يا زيارت قبور ما باز گشت، به استقبالش برويد و به او سلام كنيد و براى اين نعمتى كه خداوند به او بخشيده است، به او شادباش بگوييد. كه براى شما نيز ثوابى مانند ثواب او خواهد بود و پاداشى همانند پاداش او، يعنى رحمت خدا، شما را نيز در برمى‌‌گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-10-المؤذن-ومن-يقول-مثل-قوله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 10: المُؤَذِّنُ ومَن يَقولُ مِثلَ قَولِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 10: مؤذّن و كسى كه همانند سخن او را بازگو مى‌‌كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;620.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَمِعَ المُؤَذِّنَ فَقالَ مِثلَ ما يَقولُ، فَلَهُ مِثلُ أجرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج19 ص346 ح802 عن معاوية، كنز العمّال: ج7 ص701 ح21002.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;620.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بانگ مؤذّن را بشنود و آنچه را او مى‌‌گويد، بازگو كند، همانند مؤذّن، اجر دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-11-الداعي-والمؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 11: الدّاعي وَالمُؤَمِّنُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 11: دعا كننده و آمين گو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;621.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّاعي وَالمُؤَمِّنُ فِي الأَجرِ شَريكانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص31 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام، الكافي: ج2 ص487 ح4، عدّة الداعي: ص 146 وليس فيه «في الأجر» وكلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام من دون إسنادٍ إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، مكارم الأخلاق: ج2 ص18 ح2034 عن الإمام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج93 ص316 ح21؛ الفردوس: ج2 ص225 ح3093 عن ابن عباس، كنزالعمّال: ج2 ص75 ح3197.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;621.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعا كننده و آمين‌‌گو در مزد، شريك‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-12-القارئ-والمستمع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 12: القارِئُ وَالمُستَمِعُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 12: قارى قرآن و شنونده آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;622.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القارِئُ وَالمُستَمِعُ فِي الأَجرِ شَريكانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص225 ح3093 عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج2 ص75 ح3197.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;622.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قارى و شنونده [قرآن]، در اجر، شريك‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-13-الماشي-بالصدقة-والمتصدق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 13: الماشي بِالصَّدَقَةِ وَالمُتَصَدِّقُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 13: برنده صدقه و دهنده آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;623.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَشى بِصَدَقَةٍ إلى مُحتاجٍ، كانَ لَهُ كَأَجرِ صاحِبِها مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن أجرِهِ شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص17، الأمالي للصدوق: ص517 ح707 كلاهما عن الحسين بنزيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص317 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، تنبيه الخواطر: ج2 ص263،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج96 ص175 ح4 وراجع: المعجم الأوسط: ج7 ص358 ح7726.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;623.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه صدقه‌‌اى را براى نيازمندى ببَرَد، پاداشى مثل پاداش دهنده صدقه دارد، بى‌‌آن كه از پاداش او چيزى كم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;624.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو مَرَّتِ الصَّدَقَةُ عَلى يَدَي مِئَةٍ، لَكانَ لَهُم مِنَ الأَجرِ مِثلُ أجرِ المُبتَدِئِ مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن أجرِهِ شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج7 ص131 الرقم 3568 عن أبي هريرة، تاريخ أصبهان: ج1 ص443 ح871 عنجابر نحوه، كنزالعمّال: ج 6 ص345 ح15977 وص 390 ح16197.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;624.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر صدقه از صد دست بگذرد، براى همه آنان اجرى همانند اجر شروع كننده صدقه است، بى آن كه از اجر او چيزى كم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;625.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال عن ابن مسعود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا جُلوسا عِندَ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَجاءَ سائِلٌ فَناوَلَهُ رَجُلٌ دِرهَما فَأَخَذَهُ رَجُلٌ فَناوَلَهُ إيّاهُ، فَقالَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: مَن فَعَلَ هذا كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ المُعطي، مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن أجرِهِ شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج6 ص590 ح17027 نقلاً عن ابن النجّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;625.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از ابن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نشسته بوديم كه سائلى آمد. مردى، يك درهم به طرف او بُرد. مرد ديگرى، آن را گرفت و به سائل داد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «هر كس اين كار را بكند، برايش اجرى همانند اجر شخص عطاكننده است، بدون آن كه از اجرِ صدقه‌‌دهنده، چيزى كم شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-14-النائب-والمنوب-عنه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 14: النّائِبُ وَالمَنوبُ عَنهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 14: نايب در حج و نيابت‌‌شده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;626.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن حَجَّ عَن مَيِّتٍ فَلِلَّذي حَجَّ عَنهُ مِثلُ أجرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج6 ص69 ح5818، تاريخ بغداد: ج11 ص353 الرقم 6202 كلاهما عنأبي هريرة، كنزالعمّال: ج5 ص125 ح12341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;626.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به نيابت از ميّتى حج گزارد، براى حج‌‌گزار اجرى همانند اجر اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-15-المعزي-للمصاب-والمصاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 15: المُعَزّي لِلمُصابِ وَالمُصابُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 15: تسليت‌‌گو به مصيبت‌‌زده و آن كه مصيبت‌‌ديده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;627.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَزّى مُصابا كانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ مِن غَيرِ أن يَنتَقِصَ مِن أجرِ المُصابِ شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص205 ح2 عن وهب عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص236 ح4 عن وهبعن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، قرب الإسناد: ص51 ح166 عن أبي البختري عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، جامع الأخبار: ص469 ح1323 عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحارالأنوار: ج82 ص94 ح46 نقلاً عن مسكّن الفؤاد عن جابر؛ سنن الترمذي: ج3 ص385 ح1073 عن عبداللّه‌‌ نحوه، كنزالعمّال: ج15 ص658 ح42608.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;627.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه سوگوارى را تسليت دهد، اجرى همانند اجر او دارد بى آن كه از اجر مصيبت‌‌ديده چيزى كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-16-المستن-سنة-حسنة-والعامل-بها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 16: المُستَنُّ سُنَّةً حَسَنَةً وَالعامِلُ بِها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 16: پايه‌‌گذار رسم نيكو و عمل‌‌كننده به آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;628.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أجرُها وأَجرُ مَن عَمِلَ بِها إلى يَومِ القِيامَةِ مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص9 ح1، الخصال: ص240 ح89 كلاهما عن فضيل بن عياض عن الإمامالصادق عليه‌‌السلام؛ تهذيب الأحكام: ج6 ص124 ح217 عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحارالأنوار: ج100 ص7 ح1 نقلاً عن الهداية؛ صحيح مسلم: ج2 ص705 ح69، سنن النسائي: ج5 ص76 كلاهما عن المنذر بن جرير عن أبيه، كنزالعمّال: ج15 ص780 ح43078.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;628.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس سنّتى نيكو به جاى گذارد، اجرش و اجر كسانى كه تا روز قيامت به آن عمل مى‌‌كنند، از آنِ اوست، بى‌‌آن كه از اجرهاى آن كسان، چيزى كم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;629.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما عَبدٍ مِن عِبادِ اللّهِ سَنَّ سُنَّةَ هُدىً، كانَ لَهُ أجرٌ مِثلُ أجرِ مَن عَمِلَ بِذلِكَ مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ. وأَيُّما عَبدٍ مِن عِبادِ اللّهِ سَنَّ سُنَّةَ ضَلالٍ، كانَ عَلَيهِ مِثلُ وِزرِ مَن فَعَلَ ذلِكَ مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن أوزارِهِم شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص161 ح1 عن ميمون القدّاح، بحار الأنوار: ج71 ص258 ح5 وراجع مسند ابنحنبل: ج3 ص575 ح10561 و أعلام الدين: ص389.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;629.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده‌‌اى از بندگان خدا سنّتى درست بگذارد، اجرش به اندازه اجر كسانى است كه بدان عمل مى‌‌كنند، بى‌‌آن كه از اجر آنان، چيزى كاسته شود و هر بنده‌‌اى از بندگانِ خدا، سنّتى نادرست بگذارد، گناهش به اندازه گناه كسانى است كه به آن رفتار مى‌‌كنند، بى‌‌آن كه از گناهان ايشان، چيزى كاسته گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;630.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَنَّ سُنَّةَ عَدلٍ فَاتُّبِعَ، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن عَمِلَ بِها مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ. ومَن سَنَّ سُنَّةَ جَورٍ فَاتُّبِعَ، كانَ عَلَيهِ وِزرُ مَن عَمِلَ بِها مِن غيرِ أن يَنقُصَ مِن أوزارِهِم شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص191 ح19، المحاسن: ج1 ص95 ح59 وفيه «استنّ» بدل «سنّ» في الموضعينوكلاهما عن إسماعيل الجعفي، بحار الأنوار: ج71 ص258 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;630.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس روش درستى را بنا نهد و از او پيروى شود، برايش همسان اجر كسانى است كه به آن روش، عمل مى‌‌كنند، بدون آن كه از اجر آنان چيزى كم شود و هر كس روش نادرستى را بنا نهد و از او پيروى شود، گناه كسانى كه به آن روش عمل مى‌‌كنند بر گردن اوست، بى آن كه از گناه آنان هم چيزى كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;631.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن مُؤمِنٍ سَنَّ عَلى نَفسِهِ سُنَّةً حَسَنَةً أو شَيئا مِنَ الخَيِر، ثُمَّ حالَ بَينَهُ وبَينَ ذلِكَ حائِلٌ، إلاّ كَتَبَ اللّهُ لَهُ ما أجرى عَلى نَفسِهِ أيّامَ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص96 ح61 عن إسحاق بن عمّار، بحار الأنوار: ج71 ص261 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;631.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ مؤمنى نيست كه براى خود سنّتى نيكو يا چيزى از خير و خوبى وضع كند، امّا بعد ميان او و آن سنّت و كار خير، مانعى پديد آيد، مگر اين كه آنچه را در ايّام دنيا در باره خويش به كار بسته است، خداوند برايش بنويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-17-المعين-على-خير-والعامل-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 17: المُعينُ عَلى خَيرٍ وَالعامِلُ بِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 25 ـ 17: كمك كننده به كار نيك و عمل كننده به آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;632.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَمِعَ خَيرا فَأَفشاهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَا وأفْشا: انتشر وذاع لسان العرب: ج15 ص155 «فشا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهُوَ كَمَن عَمِلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص337 ح1 عن أبي هريرة وعبداللّه‌‌ بن عبّاس، بحارالأنوار: ج76 ص365 ح30؛كنزالعمّال: ج15 ص789 ح43122، وراجع أعلام الدين: ص417.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;632.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس عمل نيكى را بشنود و آن را در بين مردم، رواج دهد، همانند كسى است كه آن را انجام داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;633.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَهَّزَ غازِيا أو حاجّا أو خَلَفَهُ في أهلِهِ أو فَطَّرَ صائِما، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج2 ص256 ح3330، صحيح ابن خزيمة: ج3 ص277 ح2064، مسندابن حنبل: ج6 ص62 ح17041، شعب الإيمان: ج3 ص480 ح4121 كلاهما نحوه وكلّها عن زيد بن خالد، كنزالعمّال: ج8 ص459 ح23654؛ الأمالي للشجري: ج1 ص265 عن زيد بن خالد، مستدرك الوسائل: ج7 ص354 ح8392.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;633.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس ساز و برگ رزمنده‌‌اى يا حج‌‌گزارى را تأمين كند يا در غياب او به خانواده‌‌اش رسيدگى نمايد يا روزه‌‌دارى را افطارى دهد، برايش اجرى همانند اجر آنان باشد، بى آن كه از اجرشان چيزى كم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;634.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي سعيد الخدري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بَعَثَ إلى بَني لِحيانَ لِيَخرُج مِن كُلِّ رَجُلَينِ رَجُلٌ، ثُمَّ قالَ لِلقاعِدِ: أيُّكُم خَلَفَ الخارِجَ في أهلِهِ ومالِهِ بِخَيرٍ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ الخارِجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج65 ص203 ح13238، صحيح مسلم: ج3 ص1507 ح138، سنن أبي داود: ج 3 ص12 ح2510، مسند ابن حنبل: ج4 ص31 ح11110، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص92 ح2429 كلّها بزيادة «نصف» قبل «أجر»، الدرّ المنثور: ج2 ص38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;634.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از ابو سعيد خُدرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به بنى لِحيان پيغام داد كه از هر دو مرد، يك مرد [براى جنگ]خارج شود. سپس به آن كه مانده بود، فرمود: «هر يك از شما از خانواده و اموال كسى كه [براى جنگ]خارج مى‌‌شود، مراقبت كند، اجرى همانند خارج شونده دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;635.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن فَطَّرَ صائِما كانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِنهُ شَيءٌ، وما عَمِلَ بِقُوَّةِ ذلِكَ الطَّعامِ مِن بِرٍّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج4 ص202 ح582 عن حمّاد بن زيد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، المصباحللكفعمي: ص834، بحارالأنوار: ج96 ص381 ح6 نقلاً عن كتاب الزهد للحسين بن سعيد؛ سنن الترمذي: ج3 ص171 ح807، مسند ابن حنبل: ج6 ص59 ح17030، صحيح ابن حبّان: ج10 ص491 ح4633 كلّها عن زيد بن خالد الجهني نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص322 ح10712 نقلاً عن شعب الإيمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;635.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس روزه‌‌دارى را افطارى دهد، مثل پاداش و هر عمل خوبى كه روزه‌‌دار با نيروى آن غذا انجام مى‌‌دهد، بى آن كه از پاداشش چيزى كم شود، براى افطارى‌‌دهنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;636.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام ـ مِن دُعائِهِ لِأَهلِ الثُّغورِ ـ اللّهُمَّ وأَيُّما مُسلِمٍ خَلَفَ غازِيا، أو مُرابِطا في دارِهِ، أو تَعَهَّدَ خالِفيهِ في غَيبَتِهِ، أو أعانَهُ بِطائِفَةٍ مِن مالِهِ، أو أمَدَّهُ بِعِتادٍ، أو شَحَذَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّحذُ: السوق الشديد، والإلحاح في السؤال القاموس المحيط: ج1 ص354 «شحذ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى جِهادٍ، أو أتبَعَهُ في وَجهِهِ دَعوَةً، أو رَعى لَهُ مِن وَرائِهِ حُرمَةً، فَأَجرِ لَهُ مِثلَ أجرِهِ وَزنا بِوَزنٍ، ومِثلاً بِمِثلٍ، وعَوِّضهُ مِن فِعلِهِ عِوَضا حاضِرا يَتَعَجَّلُ بِهِ نَفعَ ما قَدَّمَ، وسُرورَ ما أتى بِهِ إلى أن يَنتَهِيَ بِهِ الوَقتُ إلى ما أجرَيتَ لَهُ مِن فَضلِكَ، وأَعدَدتَ لَهُ مِن كَرامَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص115 الدعاء 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;636.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام ـ در دعايش براى مرزبانان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! هر مسلمانى كه در غياب رزمنده‌‌اى يا مرزبانى به امور خانه او رسيدگى كند يا از بازماندگانش مراقبت نمايد يا به آن شخص [رزمنده و مرزبان]، كمك مالى كند يا در ساز و برگ، مددش رساند يا به جهادش برانگيزد يا دعاى خيرش را بدرقه راه او كند يا در غياب او حرمتش را پاس بدارد، برايش همانند اجر آن شخص [رزمنده و مرزبان]، جارى گردان، به همان اندازه و به همان سان، و كار او را عوض ده؛ عوضى نقد كه سود آنچه را تقديم كرده و شادمانىِ عملى را كه به جا آورده است، به زودى [در همين دنيا] ببيند، تا آن كه عمرش به سر آيد و به سوى فضلى كه [در آخرت]برايش مقرّر كرده‌‌اى و كرامتى كه برايش آماده ساخته‌‌اى، ره‌‌سپار گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-يؤتى-أجره-بغير-حساب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 26: مَن يُؤتى أجرُهُ بِغَيرِ حِسابٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 26: كسانى كه اجرشان بى‌‌حساب داده مى‌‌شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ يَعِبَادِ الَّذِينَ ءَامَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِى هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَ أَرْضُ اللَّهِ وَ سِعَةٌ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «اى بندگان من كه ايمان آورده‌‌ايد! از [مخالفت] پروردگارتان بپرهيزيد! براى كسانى كه در اين دنيا نيكى كرده‌‌اند، پاداش نيكى است و زمين خدا، وسيع است. [اگر تحت فشار سران كفر بوديد، مهاجرت كنيد] كه صابران، اجر و پاداش خود را بى حساب دريافت مى‌‌دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;637.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُنصَبُ المَوازينُ يَومَ القِيامَةِ فَيُؤتى بِأَهلِ الصَّلاةِ فَيُؤتَونَ اُجورَهُم بِالمَوازينِ، ويُؤتى بِأَهلِ الصِّيامِ فَيُؤتَونَ اُجورَهُم بِالمَوازينِ، ويُؤتى بِأَهلِ الصَّدَقَةِ فَيُؤتَونَ اُجورَهُم بِالمَوازينِ، ويُؤتى بِأَهلِ الحَجِّ فَيُؤتَونَ اُجورَهُم بِالمَوازينِ، ويُؤتى بِأَهلِ البَلاءِ فَلا يُنصَبُ لَهُم ميزانٌ، ولا يُنشَرُ لَهُم ديوانٌ، ويُصَبُّ عَلَيهِمُ الأَجرُ صَبّا بِغَيرِ حِسابٍ، قالَ اللّهُ تَعالى: «إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ»، حَتّى يَتَمَنّى أهلُ العافِيَةِ فِي الدُّنيا أنَّ أجسادَهُم تُقرَضُ بِالمَقاريضِ مِمّا يَذهَبُ بِهِ أهلُ البَلاءِ مِنَ الفَضلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج8 ص225، تفسير القرطبي: ج15 ص241 كلاهما عن أنس، الكشّاف: ج3ص 341، تفسير الفخر الرازي: ج26 ص254 كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج7 ص215؛ مسند زيد: ص420 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهنحوه&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراجع مسكّن الفؤاد: ص48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;637.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز قيامت، ترازوها[ى سنجش اعمال] را نصب مى‌‌كنند و نمازگزاران را مى‌‌آورند و مزدهايشان را وزن مى‌‌كنند و به آنها مى‌‌دهند. روزه‌‌گيران را مى‌‌آورند و مزدهايشان را وزن مى‌‌كنند و مى‌‌دهند. صدقه [و زكات] دهندگان را مى‌‌آورند و مزدهايشان را وزن مى‌‌كنند و به آنها مى‌‌دهند. حج‌‌گزاران را مى‌‌آورند و مزدهايشان را وزن مى‌‌كنند و مى‌‌دهند. اهل بلا و گرفتارى را كه مى‌‌آورند، برايشان نه ترازويى نصب مى‌‌گردد و نه دفتر اعمالى گشوده مى‌‌شود؛ بلكه باران اجر را بى‌‌حساب بر آنان مى‌‌ريزند. خداوند متعال فرموده است: «شكيبايان، اجر خود را بى‌‌حساب و به تمام خواهند يافت»تا جايى كه كسانى كه در دنيا در سلامت به سر مى‌‌برده‌‌اند، آرزو مى‌‌كنند كه كاش بدن‌‌هايشان با قيچى تكّه‌‌تكّه مى‌‌شد و اين پاداشى كه به اهل بلا مى‌‌دهند، نصيب آنها نيز مى‌‌شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;638.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ يَقومُ عُنُقٌ مِنَ النّاسِ فَيَأتونَ بابَ الجَنَّةِ فَيَضرِبونَهُ، فَيُقالُ لَهُم: مَن أنتُم؟ فَيَقولونَ: نَحنُ أهلُ الصَّبرِ، فَيُقالُ لَهُم: عَلى ما صَبَرتُم؟ فَيَقولونَ: كُنّا نَصبِرُ عَلى طاعَةِ اللّهِ، ونَصبِرُ عَن مَعاصِي اللّهِ، فَيَقولُ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ: صَدَقوا، أدخِلوهُمُ الجَنَّةَ، وهُوَ قَولُ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ: «إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّبِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص75 ح4 عن هشام بن الحكم، مشكاة الأنوار: ص112، بحار الأنوار: ج70ص 101 ح105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;638.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون روز قيامت شود، جماعتى از مردمان برخيزند و بر درِ بهشت آيند و درِ بهشت را بزنند؛ پس به ايشان گفته شود كه: شما كيستيد؟ در جواب گويند كه: ماييم، اهل صبر. به ايشان گفته شود: بر چه چيز صبر كرديد؟ مى‌‌گويند: بر طاعت خدا صبر مى‌‌كرديم و آن را به عمل مى‌‌آورديم و از نافرمانىِ خدا صبر مى‌‌نموديم و مرتكب آن نمى‌‌شديم. پس خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: «راست گفتند. ايشان را داخل بهشت گردانيد». و اين است معناى قول خداى عز و جل: «جز اين نيست كه تمام داده مى‌‌شوند صبركنندگان، مزد خويش را، بى‌‌آن كه حسابى از براى ايشان باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;639.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ جَمَعَ اللّهُ الخَلائِقَ في صَعيدٍ واحِدٍ، ويُنادي مُنادٍ مِن عِندِ اللّهِ، يُسمِعُ آخِرَهُم كَما يُسمِعُ أوَّلَهُم، يَقولُ: أينَ أهلُ الصَّبرِ؟ فَيَقومُ عُنُقٌ مِنَ النّاسِ، فَتَستَقبِلُهُم زُمرَةٌ مِنَ المَلائِكَةِ فَيَقولونَ لَهُم: ما كانَ صَبرُكُم هذَا الَّذي صَبَرتُم؟ فَيَقولونَ: صَبَّرنا أنفُسَنا عَلى طاعَةِ اللّهِ، وصَبَّرناها عَن مَعصِيَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُنادي مُنادٍ مِن عِندِ اللّهِ: صَدَقَ عِبادي، خَلّوا سَبيلَهُم لِيَدخُلُوا الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ يُنادي مُنادٍ آخَرَ يُسمِعُ آخِرَهُم كَما يُسمِعُ أوَّلَهُم، فَيَقولُ: أينَ أهلُ الفَضلِ؟ فَيَقومُ عُنُقٌ مِنَ النّاسِ، فَتَستَقبِلُهُمُ زُمرَةٌ مِنَ المَلائِكَةِ، فَيَقولونَ: ما فَضلُكُم هذَا الَّذي نُودِيتُم بِهِ؟ فَيَقولونَ: كُنّا يُجهَلُ عَلَينا فِي الدُّنيا فَنَحتَمِلُ، ويُساءُ إلَينا فَنَعفو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُنادي مُنادٍ مِن عِندِ اللّهِ تَعالى: صَدَقَ عِبادي، خَلّوا سَبيلَهُم لِيَدخُلُوا الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ يُنادي مُنادٍ مِنَ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ، يُسمِعُ آخِرَهُم كَما يُسمِعُ أوَّلَهُم، فَيَقولُ: أينَ جيرانُ اللّهِ جَلَّ جَلالُهُ في دارِهِ؟ فَيَقومُ عُنُقٌ مِنَ النّاسِ، فَتَستَقبِلُهُم زُمرَةٌ مِنَ المَلائِكَةِ، فَيَقولونَ لَهُم: ماذا كانَ عَمَلُكُم في دارِ الدُّنيا فَصِرتُم بِهِ اليَومَ جيرانَ اللّهِ تَعالى في دارِهِ؟ فَيَقولونَ: كُنّا نَتَحابُّ فِي اللّهِ عَزَّ وجَلَّ، ونَتَباذَلُ فِي اللّهِ، ونَتَوازَرُ فِي اللّهِ. قالَ: فَيُنادي مُنادٍ مِن عِندِ اللّهِ: صَدَقَ عِبادي، خَلّوا سَبيلَهُم لِيَنطَلِقوا إلى جِوارِ اللّهِ فِي الجَنَّةِ بِغَيرِ حِسابٍ. قالَ: فَيَنطَلِقونَ إلَى الجَنَّةِ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو جَعفَرٍ عليه‌‌السلام: فَهؤلاءِ جيرانُ اللّهِ في دارِهِ، يَخافُ النّاسُ ولا يَخافونَ، ويُحاسَبُ النّاسُ ولا يُحاسَبونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص103 ح158، تنبيه الخواطر: ج2 ص180، بحار الأنوار: ج74 ص393ح 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;639.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از ابو حمزه ثمالى، از امام باقر عليه‌‌السلام، از پدرانش عليهم‌‌السلام ـ: پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «چون روز قيامت شود، خداوند، خلايق را در صحرايى واحد، گرد مى‌‌آورد و ندادهنده‌‌اى از جانب خدا با صدايى كه همگان، يكسان آن را مى‌‌شنوند، صدا مى‌‌زند: &amp;quot;كجايند اهل شكيبايى؟!&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، شمارى از مردم بر مى‌‌خيزند. گروهى از فرشتگان، جلو آنان مى‌‌روند و مى‌‌گويند: اين، شكيبايى كه شما كرده‌‌ايد، چه بوده است؟ آنان مى‌‌گويند: ما خويشتن را بر طاعت خدا و خوددارى از معصيت او، به شكيبايى وا داشتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، ندادهنده‌‌اى از جانب خدا صدا مى‌‌زند: &amp;quot;بندگانم، راست مى‌‌گويند. راه را بر آنان بگشاييد تا بدون حسابرسى، وارد بهشت شوند&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس ندادهنده ديگرى از جانب خدا با صدايى كه همگان، يكسان آن را مى‌‌شنوند، بانگ مى‌‌زند: &amp;quot;كجايند اهل بزرگوارى؟!&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، شمارى از مردم بر مى‌‌خيزند. گروهى از فرشتگان، جلو آنها مى‌‌روند و مى‌‌گويند: اين فضيلت شما كه در باره آن بانگ زده شديد، چه بوده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى‌‌گويند: ما در دنيا چنان بوديم كه هر گاه به ما حماقتى [و اهانتى] مى‌‌شد، تحمّل مى‌‌كرديم و هر گاه به ما بدى مى‌‌شد، گذشت مى‌‌كرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، ندادهنده‌‌اى از جانب خداى بلندمرتبه، بانگ مى‌‌زند: &amp;quot;بندگانم راست مى‌‌گويند. راه را بر آنان بگشاييد تا بدون حسابرسى، وارد بهشت شوند&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز، ندا دهنده‌‌اى از جانب خداى عز و جل با صدايى كه همگان آن را يكسان مى‌‌شنوند، بانگ مى‌‌زند: &amp;quot;كجايند همسايگان خانه خداوند بزرگ؟!&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، شمارى از مردم بر مى‌‌خيزند. گروهى از فرشتگان، راه را بر ايشان مى‌‌گيرند و مى‌‌گويند: عمل شما در سراى دنيا چه بوده كه به سبب آن، امروز، همسايگان خانه خداى بلندمرتبه شده‌‌ايد؟ آنان مى‌‌گويند: ما براى خداوند عز و جل، يكديگر را دوست مى‌‌داشتيم، براى خدا به يكديگر بخشش مى‌‌كرديم و براى خدا به همديگر كمك مى‌‌نموديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، ندادهنده‌‌اى از جانب خدا بانگ مى‌‌زند كه: &amp;quot;بندگانم راست مى‌‌گويند. راه را بر آنان بگشاييد تا بدون حسابرسى، به همسايگى خدا در بهشت روند&amp;quot; و آنان بدون حسابرسى، به بهشت مى‌‌روند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام افزود: «اينان، همسايگان خانه خدا هستند. [در آن روز] مردم، بيمناك‌‌اند؛ ولى اينان، بيمى ندارند. مردم حسابرسى مى‌‌شوند؛ امّا اينان، حسابرسى نمى‌‌شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص262 (الحثّ على طلب المثوبات / عظمة ثواب الآخرة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص263 (تشويق به پاداش جويى / بزرگى پاداش آخرت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-نظام-پاداش-و-كيفر1025&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين نظام پاداش و كيفر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجة الاسلام والمسلمين دكتر مهدى مهريزى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از كهن‌‌ترين نظام‌‌ها در زندگى بشر، نظام پاداش و كيفر بوده است. براى تشويق و ترغيب به خوبى‌‌ها و نيز بازداشتن از بدى‌‌ها در همه جوامع تشويق و تنبيه، يا پاداش و كيفر رواج داشته و دارد. اين امر ريشه در فطرت و سرشت آدمى دارد و هيچ دوره‌‌اى از تاريخ بشر از آن جدا نبوده است، بدين جهت هيچ‌‌گونه معارضه و ناسازگارى با اصل آن صورت نمى‌‌گيرد. اين امر فطرى و سرشتى را عقل آدمى نيز پذيرفته و برايش مبنا و قاعده ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرهنگ‌‌هاى دينى و الهى كه خود بر فطرت و عقل استوارند نيز همين راه را دنبال كرده‌‌اند و بخشى از آموزه‌‌هاى آنها را پاداش‌‌ها و كيفرها تشكيل مى‌‌دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به منظور تبيين روايات اين فصل تلاش مى‌‌شود نظام ثواب و عقاب يا پاداش و كيفر را بر پايه اصول فطرى و عقلى و نيز مبانى دينى به اجمال تحليل كرده و پاره‌‌اى از زواياى مبهم آن را آشكار سازيم. مطالب اين بيان در پنج بخش ارائه مى‌‌شوند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بخش-يكم.-مبانى-عقلى-پاداش-و-كيفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش يكم. مبانى عقلى پاداش و كيفر&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش و كيفر دادن بر رفتار و كردار آدمى، امرى عقلى و عقلائى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از عقل، مدركات كلى و فرا تجربى است كه دانش‌‌هايى چون فلسفه بدان مى‌‌پردازند. و مراد از عقلائى چيزى است كه انسان‌‌ها صرف‌‌نظر از همه خصوصيات نژادى، اقليمى، مذهبى، آن را درك مى‌‌كنند و در روابط خود بدان پايبندى دارند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است، بدان معنا كه مقابله و مواجهه نيك، با خوبى‌‌ها و نيز مقابله و مواجهه بد، با بدى‌‌ها امرى است كه خرد آدمى و خردمندان نيكى‌‌اش را درك كرده و حسن اين مواجهه و مقابله را تأييد مى‌‌كنند. گرچه در مصداق خوبى و بدى و نيز تلقى از اندازه و جايگاه خوبى و بدى، نظر يكسان نداشته و تفاوت‌‌هاى فراوانى ميان آنها به چشم مى‌‌خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مقابله و مواجهه پسنديده، بر اين مبانى و اصول استوار است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. رفتار و كردار آدمى از منظر عقلى يكسان نيست؛ عقل برخى را خوب و نيكو و برخى را زشت و ناپسند مى‌‌انگارد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. رفتار و كردار انسان‌‌ها از اراده و آگاهى آنها نشئت گرفته است و بدين جهت آنان پاسخگوى افعال و رفتار خويش‌‌اند؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. افعال و رفتار انسانى بر فرد و جامعه، بلكه بر جهان هستى اثر مى‌‌گذارد؛ يعنى جهان در برابر رفتار و كردار آدمى بى‌‌تفاوت نيست. بر همين اساس، كشف دقيق و صحيح ميزان تأثيرگذارى رفتار و كردار آدمى بر محيط درونى و بيرونى انسان، عامل تعيين‌‌كننده در ميزان پاداش و كيفر است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. از منظر عقل و عقلا بايد ميان پاداش و كيفر و رفتار و كردار تناسب برقرار باشد. ولى جايگاه عفو و گذشت در ناحيه كيفر و تفضّل در ناحيه پاداش محفوظ است، يعنى ذى‌‌حق مى‌‌تواند از كيفر خطاكار بگذرد، يا تفضّل كند و او را پاداشى افزون دهد. البته عقل در عفو و تفضل نيز تناسب را لازم مى‌‌داند؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. عواملى چون زمان و مكان، سختى و آسانى، ميزان تأثيرگذارى و دانش و معرفت در ميزان پاداش و كيفر نقش دارند. و البته در ميان اين عوامل، دانش و معرفت نقشى ويژه دارد. به ميزانى كه فرد از دايره تأثيرگذارى رفتار خود مطلع است كيفر و پاداش مى‌‌بيند. به سخن ديگر، كارهاى ارادى انسان گرچه از اراده برمى‌‌خيزند ولى پايه و مبناى اراده، درك فهم و آگاهى است و اين آگاهى شكل دهنده اراده است. بدين جهت ميزان عقل و معرفت در ميزان پاداش و كيفر سهيم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين اصول و مبانى پنجگانه به اجمال نزد همگان معلوم و مسلّم است، گرچه در كمّ و كيف اين اصول ممكن است اتفاق نظرى نباشد. براى مثال، در دايره افعال ارادى انسان يا ميزان تأثيرگذارى رفتار آدمى اختلاف‌‌نظرهايى وجود دارند كه به اصل مسئله آسيب نمى‌‌رسانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، نوع نگاه مكتب‌‌ها به ارادى بودن افعال انسانى و ميزان تأثيرگذارى و نيز نگاه آنان به دايره زندگانى انسان و هم‌‌چنين ميزان آگاهى از پيچيدگى‌‌هاى جهان هستى و نيز پايبندى به عدالت و رها بودن از تعلقات، در مقام تدوين نظام پاداش و كيفر تأثيرى بسزا دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر جهانِ انسان را به دنياى مادى و محسوس او محدود سازيم و تأثيرگذارى رفتار آدمى را به آنچه در دانش و تجربه انسان مى‌‌گنجد، خلاصه كنيم، يك گونه نظام كيفر و پاداش شكل مى‌‌گيرد، ولى اگر به جهانى گسترده‌‌تر و عميق‌‌تر از آنچه محسوس است باور داشته باشيم و با علم و آگاهى از منظر سازنده و خالق به انسان و جهان و تأثير رفتار آدمى بر هستى بنگريم، نظام ديگرى شكل خواهد گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بخش-دوم.-هماهنگى-مبانى-عقلى-ثواب-و-عقاب-با-آموزههاى-دين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش دوم. هماهنگى مبانى عقلى ثواب و عقاب با آموزه‌‌هاى دين&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه را اديان الهى و به ويژه اسلام، در نظام كيفر و پاداش مطرح كرده‌‌اند نيز بر همين اصول پنجگانه استوار است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. از نظر آموزه‌‌هاى دينى رفتار خوب و بد يكسان نيستند، بدى و خوبى تفاوت ماهوى و جوهرى دارند. قرآن كريم مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّئِّاتِ أَن نَّجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ ءَامَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّلِحَتِ سَوَاءً مَّحْيَاهُمْ وَ مَمَاتُهُمْ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاثيه: آيه 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا كسانى كه مرتكب كارهاى بد شده‌‌اند پنداشته‌‌اند كه آنان را مانند كسانى قرار مى‌‌دهيم كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‌‌اند [به طورى كه] زندگى آنها و مرگشان يكسان باشد؟ چه بد داورى مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أمْ نَجْعَلُ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ كَالْمُفْسِدينَ فى اْلأَرْضِ أمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقينَ كَالْفُجّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: آيه 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا [مگر] كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‌‌اند، چون مفسدانِ در زمين مى‌‌گردانيم، يا پرهيزگاران را چون پليدكاران قرار مى‌‌دهيم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى كه هر كسى آنچه كار نيك به جاى آورده و آنچه بدى مرتكب شده، حاضر شده مى‌‌يابد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النّاسُ أشْتاتا لِيُرَوْا أعْمالَهُمْ * فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زلزله: آيه 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن روز، مردم [به حال] پراكنده برآيند تا [نتيجه] كارهايشان به آنان نشان داده شود. پس هر كه هم‌‌وزن ذرّه‌‌اى نيكى كند [نتيجه] آن را خواهد ديد. و هر كه هم‌‌وزن ذرّه‌‌اى بدى كند [نتيجه] آن را خواهد ديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين آيات فراوانى كه از «توفّى» و دريافت كامل هر كس از عمل خود سخن مى‌‌گويند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمر: آيه 69 و 70؛ نحل: آيه 111؛ احقاف: آيه 19؛ بقره: آيه 281.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يا عذاب را چشيدنِ عمل معرفى مى‌‌كنند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنكبوت: آيه 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز روايات بسيارى كه با اين تعبير نقل شده‌‌اند: «لِكُلِّ عَمَلٍ جَزاءٌ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، همه به اين اصل اشاره دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. مسئول بودن انسان در قبال رفتار و كردار خود در زندگى فردى و اجتماعى از اصولى است كه در آموزه‌‌هاى دينى بسيار بر آن تأكيد شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال در قرآن كريم مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ اُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤلاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسرا: آيه 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا گوش و چشم و قلب، همه آنها پاسخگو خواهند بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و روايت‌‌هاى اسلامى نيز پاسخگو بودن انسان در قبال رفتار و كردارش را فراوان گوشزد مى‌‌كنند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ امرِئٍ عَلى ما قَدَّمَ قادِمٌ، وبِما عَمِل مَجزِيٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص224 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر انسانى به آنچه از پيش فرستاده است، مى‌‌رسد و به آنچه عمل كرده جزا داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا كُلُّكُم راعٍ وكُلُّكُم مَسولٌ عَن رَعِيَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1459 ح20، صحيح البخارى: ج1 ص304 ح853 و ج3 ص1010 ح2600.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانيد كه همه شما سرپرست هستيد و همه شما درباره زيردستانتان، بازخواست مى‌‌شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَزولُ قَدَما عَبدٍ يَومَ القِيامَةِ حتّى يُسألَ عَن أربَعٍ: عَن عُمرِهِ فيما أفْناهُ، وعَن شَبابِهِ فيما أبْلاهُ، وعَن مالِهِ مِن أينَ اكْتَسَبهُ وفيما أنْفَقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص253 ح125.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده، در روز قيامت، گام از گام بر نمى‌‌دارد، مگر آن كه از چهار چيز پرسيده مى‌‌شود: از عمرش كه در چه كارى گذرانده، و از جوانى‌‌اش كه چگونه به پيرى رسانده، و از ثروتش كه از كجا به دست آورده و در چه خرج كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تأثير رفتار و كردار انسان بر انسان‌‌ها (اعم از فرد و جامعه) و نيز حيوانات و طبيعت كه اصلى ديگر از اصول نظام پاداش و كيفر بوده در منابع دينى بر آن تأكيد بسيار شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ روايت‌‌هايى كه مى‌‌گويند، هر كس در هر مكانى كه عبادت كند، آن مكان برايش استغفار مى‌‌كند؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ روايت‌‌هايى كه مى‌‌گويند: ادرار بى‌‌همسران وقتى بر زمين مى‌‌ريزد، زمين آنها را نفرين مى‌‌كند؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ روايت‌‌هايى كه مى‌‌گويند: ماهيان دريا و مرغان آسمان براى جوينده علم استغفار مى‌‌كنند؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ روايت‌‌هايى كه مى‌‌گويند: كسى كه از دنيا رفته پرونده عملش مفتوح است؛ اگر فرزندى دارد كه علم مى‌‌آموزد، يا چشمه‌‌اى حفر كرده است و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. بر تناسب داشتن پاداش و كيفر با رفتار و كردار آدمى در معارف دينى تأكيد شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال در قرآن كريم مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إنَّ اللّه‌‌ لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حقيقت، خدا هم‌‌وزن ذرّه‌‌اى ستم نمى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الْيَوْمَ تُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ لا ظُلْمَ الْيَوْمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: آيه 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امروز هر كسى به آنچه انجام داده جزا مى‌‌يابد، امروز ستمى [در كار] نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. روايت‌‌هايى كه ميزان ثواب و عقاب را بر عقل و معرفت يا سختى، يا زمان و مكان استوار ساخته‌‌اند، پنجمين اصل نظام كيفر و پاداش را تثبيت مى‌‌كنند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّما يُداقُّ اللّه‌‌ العِبادَ فِي الحِسابِ يَومَ القِيامَةِ عَلى قَدرِ ما آتاهُم مِنَ العُقولِ فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج1 ص11 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا خداوند بندگان را در روز قيامت بر پايه عقل‌‌هايى كه به آنان در دنيا داده، حسابرسى مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز فرموده‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الثَّوابَ عَلى قَدرِ العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص336 ح258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا پاداش به اندازه خرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا خَلَقَ اللّه‌‌ العَقلَ استَنطَقَهُ، ثُمَّ قالَ لَهُ:... أما إنّي إيّاكَ آمُرُ، وإيّاكَ أنهى، وإيّاك اُعاقِبُ، وإيّاكَ اُثيبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص334 ح256.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى خداوند عقل را آفريد او را به سخن آورد، سپس به او فرمود:... همانا تو را امر و نهى مى‌‌كنم و تو را كيفر و پاداش مى‌‌دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّه‌‌ خَلَقَ العَقلَ، فَقالَ لَهُ:... لَكَ الثَّوابُ، وعَلَيكَ العِقابُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص334 ح257.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا خداوند عقل را آفريد و به وى فرمود:... ثواب براى تو و عقاب بر پايه تو است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضَلُ الأَعمالِ أحمَزُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج70 ص191.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برترين كارها سخت‌‌ترين آنها است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كليت اين اصول پنجگانه نزد عقل و دين مورد قبول و پذيرش است، ولى تفاوت‌‌هايى ميان نظام دين و عقل وجود دارد كه به اين عناصر باز مى‌‌گردد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اول، دين، دايره تأثير و تأثر رفتار انسان و جهان را بسيار گسترده و عميق مى‌‌بينند؛ زيرا آنچه را انسان‌‌ها با دانش محدود خود درك نمى‌‌كنند، خالق هستى مى‌‌بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم، دين، مسئول بودن انسان را بسيار عميق و گسترده مى‌‌داند. انسان را در برابر كوچك‌‌ترين نگاه، كوچك‌‌ترين حركت و بلكه كوچك‌‌ترين خطورهاى قلبى و درونى و بالاتر از آن، كوچك‌‌ترين تخيلات&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسئول بودن در برابر تخيلات يا واردات ذهنى و قلبى اگر براى همگان نباشد، دست كم براى آنان كه چند پله‌‌اى از مسير رشد را طى كرده و بخش‌‌هايى از ظرفيت‌‌هاى وجودى خود را به فعليت رسانده‌‌اند، مسلّم است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود مسئول مى‌‌شمارد كه بايد براى همه آنها پاسخگو باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم، ثواب‌‌ها و عقاب‌‌هاى دينى، از آن روى كه از سوى خالق انسان و جهان، بيان شده‌‌اند، مبتنى بر درك صحيح و دقيق روابط افعال انسان و جهان هستند؛ چنان‌‌كه منزه بودن خالق از نقص و كاستى، دلالت دارد كه او به دور از همه تعلقات و منافع، به بيان ثواب و عقاب پرداخته است. به سخن ديگر، ملاك عدل و انصاف در بيان ثواب و عقاب به حد اعلا منظور شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين اصول پنجگانه و نتايج سه‌‌گانه، مبناى نظام پاداش و كيفر هستند كه عقل و دين بر آنها اتفاق نظر دارند و با همين اصول مى‌‌توان مجموعه آيات و روايات در زمينه ثواب و عقاب را تبيين و تحليل كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بخش-سوم.-قواعد-كلى-در-اعتبارسنجى-و-فهم-روايات-ثواب-و-عقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش سوم. قواعد كلى در اعتبارسنجى و فهم روايات ثواب و عقاب&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى داورى و قضاوت و نيز فهم روايت‌‌هاى ثواب و عقاب، افزون بر آنچه گفته شد، توجه به نكات ذيل راه‌‌گشا خواهد بود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. پديده جعل و وضع كه يكى از آفت‌‌هاى دامن‌‌گير روايت‌‌ها بوده، از عرصه‌‌هاى مهم ظهور و بروز مسئله ثواب‌‌ها و عقاب‌‌ها است. برخى واضعان به قصد خير، يعنى تشويق مردمان به انجام نيكى‌‌ها، دست به چنين كارى زده و خود نيز اعتراف كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در باب نقل داستان‌‌ها و روضه‌‌هاى دروغ از سوى مرثيه‌‌گويان و مداحان در روزگار ما و نيز روزگارهاى پيشين به چشم مى‌‌خورد، از اين قبيل است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. توجه كردن به فضل و كرم الهى در ناحيه ثواب‌‌ها نبايد مغفول واقع شود؛ گرچه در ناحيه كيفر و عقاب بايد عدل و انصاف ملاك قرار گيرد، اما تفضل و كرم و رحمت الهى در ناحيه ثواب و پاداش و افزايش ميزان آن مانع عقلى و عقلائى ندارد. مگر در محيط پيرامون خود نمى‌‌بينيم يك معلم يا استاد، گاه به شاگرد خود ارفاق مى‌‌كند و نمره‌‌اى بيشتر از نمره واقعى منظور مى‌‌كند؟ البته اين كار استاد و معلم بر حكمتى استوار است، ولى اين افزايش كارى پذيرفته است، همين امر درباره ثواب برخى اعمال انسان از سوى خداوند اعمال مى‌‌شود و مبنايى حكيمانه دارد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. عنصر زمان و مكان را نيز درباره برخى ثواب‌‌ها و عقاب‌‌ها نمى‌‌توان ناديده گرفت. براى مثال، اگر در روزگارى امامان بر زيارت امام رضا عليه‌‌السلام، يا امام حسين عليه‌‌السلام تأكيد فراوان داشتند، بايد بر ظرف صدور اين سخنان توجه داشت؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. تمثيل و تشبيه براى نزديك ساختن موضوعى غيرمحسوس به ذهن مخاطبان، يكى از شيوه‌‌هاى فصاحت در سخن گفتن است. در عنصر تمثيل، تقريب موضوع از يك جهت مراد گوينده است و نمى‌‌توان همه لوازم عقلى آن را مترتب ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، بايد در تفسير و توضيح بسيارى از ثواب‌‌ها و عقاب‌‌هايى كه در منابع دينى آمده‌‌اند و پاداش كسى را مانند شهيد يا مجاهد قرار مى‌‌دهند، يا اينكه كيفرى را به انجام دادن عملى زشت در مسجد الحرام تشبيه مى‌‌كنند، بر اين قاعده توجه شود. از اين قبيل است روايت ذيل از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كه پاداش عالِم پارسا را به پاداش حضرت عيسى عليه‌‌السلام و اجر ثروتمندِ سخاوتمند را به اجر حضرت ابراهيم عليه‌‌السلام و فقيرِ بردبار را به اجر ايوب پيامبر عليه‌‌السلام و امير عادل را به حضرت سليمان عليه‌‌السلام و جوان توبه كننده را به حضرت يحيى عليه‌‌السلام و زن با حيا را به حضرت مريم عليهاالسلام تشبيه كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عالِمٌ وَرِعٌ أجرُهُ كَأَجرِ عيسَى بنِ مَريَمَ عليه‌‌السلام، غَنِيٌّ سَخِيٌّ أجرُهُ كَأَجرِ الخَليلِ إبراهيمَ عليه‌‌السلام، فَقيرٌ صَبورٌ أجرُهُ كَأَجرِ النَّبِيِّ أيّوبَ عليه‌‌السلام، أميرٌ عادِلٌ أجرُهُ كَأَجرِ النَّبِيِّ سُلَيمانَ عليه‌‌السلام، شابٌّ تائِبٌ أجرُهُ كَأَجرِ يَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه‌‌السلام، امرَأَةٌ حَيِيَّةٌ أجرُها كَأَجرِ مَريَمَ بِنتِ عِمرانَ عليهاالسلام.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص118.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانشمند پارسا، مزدش همانند مزد عيسى بن مريم عليه‌‌السلام است. توانگر سخاوتمند، مزدش همانند مزد ابراهيم خليل عليه‌‌السلام است. تهى‌‌دست شكيبا، مزدش همانند مزد ايّوب پيامبر عليه‌‌السلام است. فرمان‌‌رواى دادگر، مزدش همانند مزد سليمان نبى عليه‌‌السلام است. جوان توبه‌‌كننده، مزدش همانند مزد يحيى بن زكريا عليه‌‌السلام است و زن باحيا، مزدش همانند مزد مريم دختر عمران عليهاالسلاماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بخش-چهارم.-تحليل-آيات-و-روايات-پيرامون-ميزان-و-چگونگى-ثواب-و-عقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش چهارم. تحليل آيات و روايات پيرامون ميزان و چگونگى ثواب و عقاب&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. ثواب و عقاب، تجلى و بازتاب رفتار آدمى هستند. رسول خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در حديث قدسى از خداوند چنين نقل مى‌‌كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ آدَمَ... فَما عَمِلتَ مِن شَيءٍ وَفَّيْتُكَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص206 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى زاده آدم... هر آنچه عمل كنى، همان را به تو خواهم داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعبير «كَما تَدينُ تُدانُ» كه در بسيارى از روايت‌‌ها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص324 ـ 334 ح230 ـ 255.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده، گويا و گواه همين امر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين اين روايت اين تناسب را به زيبايى مطرح مى‌‌سازد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَل زارِعُ شَعيرٍ يَحصُدُ قَمحا؟ أو زارِعُ قَمحٍ يَحصُدُ شَعيرا؟ كَذلِكَ يَحصُدُ كُلُّ عَبدٍ فِي الآخِرَةِ ما زَرَعَ، ويُجزى بِما عَمِلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص318 ح215.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا كارنده جو، گندم درو مى‌‌كند؟ يا كارنده گندم جو مى‌‌چيند؟ همچنين هر بنده‌‌اى در آخرت آنچه را كاشته درو مى‌‌كند و به آنچه عمل كرده پاداش مى‌‌گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش بسيارى از روايات به بيان اين حقيقت و تشريح آن اختصاص دارند. اين روايت‌‌ها در فصل اول باب دوم و فصل سوم، باب‌‌هاى يك تا چهار، گردآورى شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. فلسفه ثواب و عقاب تشويق و بازدارندگى است؛ تشويق به نيكى‌‌ها و برحذر داشتن از بدى‌‌ها و زشتى‌‌ها. امام على عليه‌‌السلام مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّه‌‌ سُبحانَهُ وَضَعَ الثَّوابَ عَلى طاعَتِهِ وَالعِقابَ عَلى مَعصِيَتِهِ، ذِيادةً لِعِبادِهِ عَن نَقِمَتِهِ، وحِياشَةً لَهُم إلى جَنَّتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص198 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا خداوند سبحان پاداش را بر اطاعت خود و كيفر را بر نافرمانى خود قرار داد تا بندگان از عقوبت او بازداشته و به سوى بهشت او سوق داده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امام صادق عليه‌‌السلام مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَصَبَ لَهُم عُقوباتٍ فِي العاجِلِ وعُقوباتٍ فِي الآجِلِ، ومَثوباتٍ فِي العاجِلِ ومَثوباتٍ فِي الآجِلِ، لِيُرَغِّبَهُم بِذلِكَ فِي الخَيرِ، ويُزَهِّدَهُم فِي الشَّرِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص200 ح3 و 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند پاداش‌‌ها و كيفرهايى در دنيا و آخرت مقرر ساخت تا بندگان را به خوبى‌‌ها تشويق كند و از بدى‌‌ها باز دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. پاداش‌‌ها و كيفرهاى دينى با توجه به باور داشتن به دنيا و آخرت در هر دو سراى دنيا و آخرت نمود دارد. به سخن ديگر، با توجه به وسعت هستى به ظاهر و باطن و دنيا و آخرت، ظهور و بروز رفتار انسانى در هر دو سرا جلوه‌‌گر است و از اين جهت پاداش و كيفر نيز در هر دو جهان رخ مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد اين روايت امام صادق عليه‌‌السلام در پاسخ به پرسش راوى همين حقيقت را توضيح مى‌‌دهد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه‌‌ عليه‌‌السلام عَن قَولِ اللّه‌‌:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبَّنَا ءَاتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِى الاْخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رِضوانُ اللّه‌‌، وَالجَنَّةُ فِي الآخِرَةِ، وَالسَّعَةُ فِي المَعيشَةِ، وحُسنُ الخُلُقِ فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص232 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام تفسير:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبَّنَا ءَاتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً&lt;/span&gt;...» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را پرسيدم فرمود: رضوان الهى و بهشت در آخرت و گشايش در زندگى و اخلاق نيك در دنيا است&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. تفاوت ثواب و عقاب و پاداش و كيفر نسبت به اعمال و رفتار در روايت‌‌ها بسيار متنوع و گوناگون است. گاهى ثواب يك عمل دو برابر يا ده برابر يا هفتاد برابر، يا بيشتر بيان مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه از مطالعه مجموعه اين روايت‌‌ها به دست مى‌‌آيد آن است كه ملاك اين تفاوت به پنج عامل: نيّت؛ آگاهى؛ تأثيرگذارى؛ زمان و مكان؛ و سختى و آسانى باز مى‌‌گردد كه از نظر عقلى و عقلائى نيز قابل فهم و تبيين هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين پنج عامل در شدت و ضعف و به بيان بهتر، زياد و كم شدن ثواب و عقاب و پاداش و كيفر نقش اساسى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين تفاوت‌‌ها را در طبيعت پيرامونى به خوبى و وضوح مى‌‌بينم. چند دانه كه از نظر كيفيت يكسان‌‌اند وقتى در دو زمين با شرايط متفاوت كاشته مى‌‌شوند محصول متفاوت خواهند داد. گياهى در يك منطقه آب و هوايى به گونه‌‌اى رشد مى‌‌كند كه در منطقه ديگر چنان نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينك اشاره‌‌اى به شواهد اين مطلب در آموزه‌‌هاى روايى خواهيم داشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ روايت‌‌هاى دلالت كننده بر اينكه اعمال به نيت بستگى دارند و جزء احاديث متواتر نزد همه مسلمانان هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّمَا الأعمالُ بِالنِّياتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى: ص618 ح1274، بحار الأنوار: ج70 ص212 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا (سنجش) كارها بر پايه نيت‌‌ها است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ روايت‌‌هاى دلالت‌‌كننده بر نقش عقل در ميزان ثواب و عقاب، عامل دوم را توضيح مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ درباره ميزان تأثيرگذارى نيز روايت‌‌هاى فراوانى دلالت دارند. رواياتى كه تفاوت عالمِ و عابد را بيان مى‌‌كنند و تفكر يك ساعت عالم را بيش از هفتاد ساعت عبادت عابد مى‌‌دانند و سپس توضيح مى‌‌دهند كه عابد خود را مى‌‌رهاند و عالم خود و جامعه را، از اين قبيل هستند. يعنى ميزان تأثيرگذارى را عامل تعيين‌‌كننده در ميزان پاداش و كيفر معرفى مى‌‌كنند. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَكعَتانِ مِن عالِمٍ خَيرٌ مِن سَبعينَ رَكعَةً مِن جاهِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص394 ح351.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو ركعت نماز از عالم بهتر از هفتاد ركعت نماز از جاهل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ روايت‌‌هاى فراوانى كه افزايش ثواب يا عقاب را در زمان‌‌ها و مكان‌‌هاى خاص بيان مى‌‌كند؛ مانند شب و روز جمعه، ماه‌‌هاى رجب، شعبان و رمضان و نيز مسجد الحرام، مسجد النبى، عرفات و برخى مكان‌‌هاى ديگر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص394 ما يوجب تضاعف الثواب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ درباره عنصر پنجم، يعنى سختى و آسانى، روايت‌‌هايى بدين مضمون در منابع حديثى آمده‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوابُ العَمَلِ عَلى قَدرِ المَشَقَّةِ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص338 ح261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش عمل به اندازه دشوارى در آن عمل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّوابُ بِالمَشَقَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص338 ح262.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش به اندازه مشقت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. در روايت‌‌ها چند امر به عنوان تراز براى سنجش ميزان پاداش بيان شده‌‌اند. اين موارد عبارت‌‌اند از: شهيد، مجاهد، صائم قائم (روزه‌‌دار شب‌‌زنده‌‌دار)، حجّ مبرور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين چهار عنوان دو عنوان جنبه‌‌هاى فردى دارند، يعنى روزه و حج و دو عنوان جنبه اجتماعى دارد يعنى شهادت و جهاد. و هر يك در عرصه خود از سخت‌‌ترين رفتارهايى است كه از انسان سر مى‌‌زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزه‌‌دارى و شب‌‌زنده‌‌دارى و انجام حج با مشقت‌‌هايى كه روزگاران كهن و حتى امروز داشته و دارد سبب شده، در حوزه اعمال فردى شاخص و برجسته شوند. چنان كه شهادت و جهاد، يعنى جان و تَن را در معرض خطر و آسيب قرار دادن، سبب شده كه در حوزه رفتارهاى اجتماعى ملاك و ميزان قرار گيرند، البته جنبه تمثيلى را نيز نبايد در اين عنوان‌‌ها از نظر دور داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بخش-پنجم.-پرسشها-و-پاسخها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش پنجم. پرسش‌‌ها و پاسخ‌‌ها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نظام پاداش و كيفرى كه آموزه‌‌هاى دينى ارائه كرده‌‌اند چند مورد به عنوان پرسش ذهن محققان را به خود مشغول داشته‌‌اند كه در اين مجال به اجمال آنها را بررسى مى‌‌كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عذابهاى-اخروى-به-ويژه-خلود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. عذاب‌‌هاى اُخروى به ويژه خلود&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى كيفرهاى اُخروى و خلود در جهنم و كيفر دائمى در نظام‌‌هاى دنيايى قدرى ثقيل به نظر مى‌‌آيد. چگونه كسى كه يك جرم مرتكب مى‌‌شود بايد براى هميشه كيفر ببيند، يا نوعى خاص از عذاب را تحمل كند؟ براى پاسخ به اين پرسش چند نكته را به عنوان مقدمات مى‌‌آوريم و سپس نصوص دينى را تحليل مى‌‌كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكم، نظام آخرت با نظام دنيا تفاوت‌‌هاى ماهوى دارد كه درك آن براى كسى كه پا از جهان مادى فراتر نگذاشته، دشوار است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ در اين جهان حركت و تغيير هست، كودك، جوان و جوان كامل مى‌‌شود، سپس به پيرى مى‌‌رسد، ولى در آخرت چنين نيست، يعنى حركت فنائى وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ زندگى دنيا ناخالص است؛ مرگ و زندگى با هم درآميخته‌‌اند، ولى آخرت فقط زندگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ تفاوت ديگر آن است كه دنيا محل كاشتن و بذر پاشيدن است و آخرت، محل بهره‌‌بردارى و درو كردن. دنيا مزرعه آخرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ در دنيا انسان‌‌ها با هم روابطى دارند و در اعمال يكديگر سهيم مى‌‌شوند، ولى در آخرت چنين نيست و هر كس مهمان سفره عمل خويش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين تفاوت‌‌ها سبب مى‌‌شوند درك نظام كيفرى در آخرت در آغاز كار دشوار باشد. جاودانگى و خلود، يا تناسب برخى كيفرها با اعمال و رفتار، از اين سنخ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم، كيفرهاى كارهاى ناشايست را مى‌‌توان به سه بخش تقسيم كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. كيفرهاى قانونى و قراردادى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستگاه اين نوع كيفرها قوانين و مقرراتى هستند كه قانون‌‌گذاران دنيايى براى ايجاد نظم و جلوگيرى از جرم؛ وضع كرده‌‌اند. در اين نوع كيفرها تناسب، امرى مشهود است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. كيفرهاى تكوينى دنيوى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نوع كيفرها اثر طبيعى و قهرى جرم هستند؛ مانند مرگ بر اثر خوردن سم، شكستگى عضو بر اثر اصابت شى‌‌ء سنگين، يا افتادن و پرت شدن از بلندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. كيفرهاى تكوينى اُخروى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نوع كيفرها نه از سنخ قراردادى‌‌اند و نه از سنخ كيفرهاى تكوينى دينوى، در نتيجه رابطه جرم و كيفر قوى‌‌تر است. برخى محققان رابطه كيفرهاى تكوينى دنيوى را به رابطه علت و معلول و رابطه تكوينى اُخروى را به رابطه ظاهر و باطن تشبيه كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم، در نظام‌‌هاى دنيايى، حبس ابد، يا صد بار اعدام و...، از دوره‌‌هاى كهن تا كنون وجود داشته‌‌اند. و اين بدان معنا است كه برخى رفتارها آثار ناپسندشان به كيل و وزن در نمى‌‌آيند. و در دنياى مدرن هم هنوز اين گونه كيفرها در بيشتر جوامع اعمال مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم، پاداش‌‌ها و آنچه را قرآن كريم در باب كيفر و پاداش مطرح كرده، قطعى است و با نكات پيش گفته قابل فهم و درك است، ولى آنچه در برخى روايت‌‌ها به دست ما رسيده، قابل تصديق قطعى نيست، ممكن است آسيب‌‌هايى كه در تاريخ شكل‌‌گيرى حديث اتفاق افتاده دامنگير آن شده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از اين مقدمات، مى‌‌گوييم در نصوص اسلامى دو گونه رابطه ميان اعمال و كيفرهاى اُخروى ترسيم شده است. در دسته نخست روايات شمار بسيارى از اين نصوص رابطه‌‌ها را مانند رابطه‌‌هاى تكوينى دنيوى ترسيم كرده‌‌اند. مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا مَزرَعَةُ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص183، عوالى اللآلى: ج1 ص267 ح66؛ إحياء العلوم: ج4 ص31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا، كشتزار آخرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن يَزرَع خَيرا يوشِكُ أن يَحصُدَ رَغبَةً، و مَن يَزرَع شَرّا يوشِكُ أن يَحصُدَ نَدامَةً، و لِكُلِّ زارِعٍ ما زَرَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي، طوسى: ص527 ح1162، مكارم الأخلاق: ج2 ص365 ح2661، تنبيه الخواطر: ج2 ص53،أعلام الدين: ص190، بحار الأنوار: ج71 ص176 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه خوبى بكارد، زودا كه منفعت بِدرَوَد و هر كه بدى بكارد، به زودى پشيمانى درو مى‌‌كند. و براى هر كارنده‌‌اى است آنچه را كاشته.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما لا يُجتَنى مِنَ الشَّوكِ العِنَبُ كَذلكَ لا يَنزِلُ الفُجّارُ مَنازِلَ الأبرارِ، و هُما طَريقانِ، فَأيَّهُما أخَذتُم أدرَكتُم إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان الحكمة با ترجمه فارسى: ج8 ص144 ح14397.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان گونه كه از خار بن، انگور چيده نمى‌‌شود، بدكاران نيز در مراتب نيكوكاران، جاى نمى‌‌گيرند. آنها دو راه‌‌اند؛ هر كدام را در پيش گيريد، به همان مى‌‌رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم نصوصى هستند كه بر رابطه ظاهر و باطن و يا تجسم اعمال دلالت دارند، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَن كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَ مَنْ عَمِلَ صَلِحًا فَلِأَنفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم: آيه 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه كفر ورزد، كفرش به زيان اوست و كسانى كه كار شايسته كنند، [فرجام نيك را] به سود خودشان آماده مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حشر: آيه 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! از خدا پروا كنيد، و هر كس بايد بنگرد تا براى فردايش چه چيز از پيش فرستاده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاتَّقُواْ يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آيه 281.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از روزى بترسيد كه در آن روز، شما را به سوى خدا باز مى‌‌گردانند. سپس به هر كس، آنچه انجام داده، به طور كامل باز پس داده مى‌‌شود و به آنها ستم نخواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى كه هر كس آنچه را از كار نيك انجام داده، حاضر مى‌‌بيند و آرزو مى‌‌كند ميان او و آنچه از اعمال بد انجام داده، فاصله زمانى زيادى باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ وَجَدُواْ مَا عَمِلُواْ حَاضِرًا وَلاَ يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كهف: آيه 49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و همه اعمال خود را حاضر مى‌‌بينند و پروردگارت به هيچ كس ستم نمى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَ مَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زلزله: آيه 7 و 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر كس هم‌‌وزن ذرّه‌‌اى كار خير انجام دهد، آن را مى‌‌بيند و هر كس هم‌‌وزن ذرّه‌‌اى كار بد انجام دهد، آن را مى‌‌بيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن جَآءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِى النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمل: آيه 90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آنها كه اعمال بدى انجام دهند، با صورت، در آتش افكنده مى‌‌شوند. آيا جزائى جز آنچه عمل مى‌‌كرديد، خواهيد داشت؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هَلْ يُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آيه 147، سبأ: آيه 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا جز آنچه را عمل مى‌‌كردند، پاداش داده مى‌‌شوند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اصْلَوْهَا فَاصْبِرُواْ أَوْ لاَ تَصْبِرُواْ سَوَآءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آن (آتش) وارد شويد. صبر كنيد يا نكنيد، براى شما يكسان است؛ چرا كه تنها به اعمالتان جزا داده مى‌‌شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا تُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صافّات: آيه 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جز به آنچه انجام مى‌‌داديد، كيفر نمى‌‌شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحَمَّدُ! عِشْ ما شِئتَ فَإنَّكَ مَيِّتٌ، و أحبِبْ مَن أحبَبتَ فإنَّكَ مُفارِقُهُ، وَ اعمَلْ ما شِئتَ فإنَّكَ مُلاقيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان الحكمة با ترجمه فارسى: ج8 ص183 ح14519.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمّد! هر چه مى‌‌خواهى زندگى كن، [سرانجام] تو مرده هستى و هر كه را دوست دارى دوست بدار، [سرانجام] از او جدا شونده‌‌اى. و هر كارى كه مى‌‌خواهى بكن؛ [امّا بدان] كه آن را ديدار كننده‌‌اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ لا بُدَّ لَكَ يا قَيسُ مِن قَرينٍ يُدفَنُ مَعَكَ وهُوَ حَىٌّ، و تُدفَنُ مَعَهُ و أنتَ مَيِّتٌ، فإن كانَ كَريما أكرَمَكَ، و إن كانَ لَئيما أسلَمَكَ، ثُمَّ لا يُحشَرُ إلاّ مَعَكَ، و لا تُبعَثُ إلاّ مَعَهُ، و لا تُسأَلُ إلاّ عَنهُ، و لا تَجعَلْهُ إلاّ صالِحا، فإنَّهُ إن صَلُحَ أنِستَ بِه، و إن فَسَدَ لا تَستَوحِشُ إلاّ مِنهُ، و هُوَ فِعلُكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان الحكمة با ترجمه فارسى: ج8 ص184 ح14520.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قيس! ناچار تو را همدمى است كه با تو دفن مى‌‌شود و او زنده است و تو با او دفن مى‌‌شوى، در حالى كه تو مرده‌‌اى. اگر آن [همراه] كريم و بزرگوار باشد، تو را گرامى مى‌‌دارد و اگر پست و فرومايه باشد، تو را به زانو درمى‌‌آورد. سپس آن همدم جز با تو محشور نمى‌‌شود و تو جز با آن برانگيخته نمى‌‌شوى و جز در باره او از تو بازخواست نمى‌‌شود. پس آن را جز شايسته و صالح قرار مده؛ زيرا اگر خوب باشد، با وى انس مى‌‌گيرى و اگر بد باشد، جز از او وحشت نمى‌‌كنى. و آن همدم، كردار توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعمالُ العِبادِ فى عاجِلِهم، نُصبُ أعيُنِهِم فى آجالِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: حكمت 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردار بندگان در دنياى آنان، پيش ديده‌‌هاشان در آخرت ايشان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّما هِىَ أعمالُكُم تُرَدُّ إلَيكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص206 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز اين نيست كه آنها (نعمت‌‌ها و عذاب‌‌هاى قيامت) كردار شما هستند كه به سوى شما باز مى‌‌گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رابطه اعمال و رفتارهاى اُخروى به هر يك از دو شكل كه باشد، تناسب خلود در دوزخ و برخى كيفرها با اعمال و رفتارهاى دنيايى، قابل درك و فهم است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آگاهى بيشتر، ر. ك: بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث، ج2 ص7 ـ 19؛ عدل الهى، شهيدمطهرى: ص189 ـ 216.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اعمال-نيك-غير-مسلمان-در-آخرت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اعمال نيك غير مسلمان در آخرت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين پرسش بدين گونه مطرح مى‌‌شود كه آموزه‌‌هاى اسلامى كافران را اهل جهنم معرفى مى‌‌كنند. از سوى ديگر، ما مى‌‌دانيم گروهى از اين كافران كسانى‌‌اند كه در دنيا زندگى سالم و اخلاقى داشته و بلكه منشأ خدمات فراوان بوده‌‌اند، حال چگونه مى‌‌توان پذيرفت آن‌‌ها به دوزخ روند و در آن جاودانه باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، انسان هايى را مى‌‌شناسيم يا در تاريخ معرفى كرده‌‌اند كه در حيات دنيايى با سلامت نفس و رفتار انسانى زندگى كرده و اهل ظلم و ستم نبوده‌‌اند، بلكه خيرخواه ديگران بوده و خدمت‌‌هاى فراوانى نيز كرده‌‌اند؛ مانند دستگيرى از مستمندان، معالجه و رسيدگى به بيماران و يتيمان و انجام دادن اختراع‌‌ها و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا كارهاى نيك و صالح چنين افرادى ناديده انگاشته مى‌‌شوند و در آخرت اهل دوزخ و جهنم خواهند بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى پاسخ به اين پرسش و تحليل روايات وارد شده در زمينه ثواب كافر، مقدماتى را آورده و سپس به بيان پاسخ مبتنى بر آن مقدمات و جمع‌‌بندى روايات خواهيم پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. در پاسخ به اين پرسش بايد توجه شود كه مى‌‌توان مبانى نظرى مسئله را از منظر دين بيان داشت و نمى‌‌توان درباره افراد داورى و قضاوت كرد. به سخن ديگر، نمى‌‌توان گفت اديسون يا گاليله يا فلان پزشك خيرخواه و نيكوكار مسيحى يا يهودى، در آخرت چه سرنوشتى دارند؛ زيرا تنها خداوند متعال از باطن افراد و جمع‌‌بندى سراسر زندگى يك فرد آگاه است. بر همين اساس، پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله افرادى را كه نسبت به ديگران قضاوت مثبت داشته‌‌اند، سرزنش كرده و از آن كار بازشان مى‌‌داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى عثمان بن مظعون از دنيا رفت، زنى خطاب به جنازه وى گفت: «هنيئا لك الجنة؛ بهشت گوارايت باد» پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله با حالتى غضب آلود فرمود: «از كجا مى‌‌دانى؟ «إنّى رَسولُ اللّه‌‌ و ما أدرى ما يُفعلُ بى؛ من فرستاده خدا هستم ولى نمى‌‌دانم با من چه خواهد شد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص511 ح2127، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص210 ح4869.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشابه همين رفتار را پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله هنگام مرگ سعد بن معاذ با مادر وى داشت. آنگاه كه مادر معاذ جمله «هنيئا لك الجنة» را بر زبان آورد، پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيحَكِ لا تَحتَمى عَلَى اللّه‌‌.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج3 ص236 ح6، بحار الأنوار: ج6 ص261 ح102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واى بر تو، بر خدا [چيزى را] حتم مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. فرض مسئله اين است كه دين حق در هر زمان يكى است و از كسانى بحث مى‌‌شود كه رفتار و اخلاق صالح و نيكى بر اساس همان دين داشته‌‌اند ولى به آن دين معتقد نبوده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. كفر به معناى عناد و لجاجت با حق، استحقاق عقاب دارد و از نظر عقل نيز مانعى ندارد. ولى اگر كفر كافرى از روى انكار و عناد نيست؛ بلكه از روى جهالت است و چنين كافرى اخلاق و رفتار نيك دارد، وضعيت نيكى‌‌هاى او در آخرت چيست؟ محل پرسش چنين مواردى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. در كتاب‌‌هاى فقهى و كلامى، جاهل را به قاصر و مقصّر تقسيم مى‌‌كنند، يعنى گاه جهل قصورى است و شخصى كه در اين حالت است توان درك حقيقت را بيش از اين ندارد. و گاه چنين نيست، بلكه مى‌‌تواند خود را از جهالت برهاند. جاهل قاصر را به اتفاق معذَّب نمى‌‌دانند، ولى نسبت به جاهل مقصّر اين پرسش و شبهه مطرح است. البته تشخيص مصداق جاهل قاصر و مقصّر آسان نيست و در مصداق‌‌هاى آن اختلاف نظر وجود دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. تسليم شدن در برابر دين حق سه سطح دارد؛ سطح زبانى، سطح عقلى و سطح قلبى. آنچه حقيقتا در رشد و نجات انسان تأثير دارد، سطح سوم، يعنى تسليم قلبى است. يعنى كسى كه روحيه‌‌اى دارد كه اگر حق به او عرضه شود، از آن تَنْ نمى‌‌زند، با آن كسى كه چنين روحيه‌‌اى ندارد، يكسان نيست. در آموزه‌‌هاى اسلامى گرچه هر سه گونه تسليم از انسان خواسته شده، امّا اساس و بنياد، تسليم قلبى است. به همين دليل قرآن مى‌‌فرمايد: «يا أيُّها الَّذينَ آمَنُوا آمِنُوا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى كسانى كه به زبان ايمان آورده‌‌ايد، به دل هم ايمان بياوريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. حُسن و قبح دو گونه است يك، حُسن و قبح فعلى؛ دو، حُسن و قبح فاعلى. بدين معنا كه گاه به عمل و شعاع تأثير گذارى خوب و بد آن در خارج از شخص و در اجتماع بشرى مى‌‌نگريم و گاه انتساب عمل به شخص فاعل و انگيزه‌‌هاى نفسانى او تحليل مى‌‌كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته اين دو گونه حُسن و قبح با هم تلازم ندارند. يعنى چنين نيست كه حُسن فعلى حتما همراه و ملازم با حُسن فاعلى باشد. چه بسا كارى نيك براى ديگران انجام گيرد، امّا با نيت و انگيزه نيك از سوى فاعل و عامل، همراه نباشد. از اين رو، چنين رفتار نيكى براى ديگران خوب و مفيد است، ولى براى فاعل سودمند نيست. اينكه در آموزه‌‌هاى دينى كارها به نيت گره مى‌‌خورد از اين باب است. به اين آيات و روايات بنگريد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إنَّما يَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ الْمُتَّقينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مائده: آيه 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا فقط از تقواپيشگان مى‌‌پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ما اُمِرُوا إلاّ لِيَعْبُدُوا اللّهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدّينَ حُنَفاءَ وَ يُقيمُوا الصَّلاةَ وَ يُؤتُوا الزَّكاةَ وَ ذلِكَ دينُ الْقَيِّمَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيّنه: آيه 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمان نيافته بودند جز اين‌‌كه خدا را بپرستند، و در حالى كه به توحيد گراييده‌‌اند، دين [خود] را براى او خالص گردانند، و نماز برپا دارند و زكات بدهند؛ و دين [ثابت و]پايدار همين است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّمَا الأعمالُ بِالنِّياتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص618 ح1274، بحار الأنوار: ج70 ص212 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا [سنجش] كارها بر پايه نيت‌‌ها است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا عَمَلَ إلاّ بِنِيَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص84 ح1، بحار الأنوار: ج70 ص185 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[سنجش] هيچ كارى جز با نيت نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِكُلِّ امرِئٍ ما نَوى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص618 ح1274، بحار الأنوار: ج70 ص212 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى هر كسى آن چيزى است كه قصد مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين قبيل تعبيرها به اين حقيقت اشاره دارند كه ايمان در مقبوليت عمل تأثيرگذار است. به سخن ديگر، بهشت و جهنم دو غايت براى سير معنوى انسان به شمار مى‌‌روند، و معقول نيست كسى به سوى مقصدى حركت نكند يا به سوى ضد آن حركت كند، ولى بدان مقصد برسد. قرآن كريم اين دو غايت را زيبا ترسيم كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَنْ كانَ يُريدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُريدُ ثُمَّ جَعَلْنا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوما مَدْحُورًا * وَ مَنْ أرادَ اْلآخِرَةَ وَ سَعى لَها سَعْيَها وَ هُوَ مُؤمِنٌ فَاُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُورًا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسرا: آيه 18 ـ 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خواهان [دنياى] زودگذر است، به زودى هر كه را خواهيم [نصيبى]از آن مى‌‌دهيم، آنگاه جهنم را كه در آن خوار و رانده داخل خواهد شد، براى او مقرر مى‌‌داريم. * و هر كس خواهان آخرت است و نهايت كوشش را براى آن بكند و مؤمن باشد، آنانند كه از تلاش آنها حق‌‌شناسى خواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. يكى از نكاتى كه بايد در بررسى اين مسئله بدان توجه شود آفت‌‌هايى هستند كه اعمال گرفتار آنها مى‌‌شوند. به سخن ديگر، گاه عملى هنگام تحقق حسن فعلى و فاعلى دارد، ولى بعدها دچار آفت شده و تباه مى‌‌شود. در آموزه‌‌هاى دينى از آفات‌‌هايى چون منت گذاردن، حسد، جحود و ستيزه‌‌گرى بارها ياد شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَلُ الَّذينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرّيحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم: آيه 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَثَل كسانى كه به پروردگار خود كافر شدند، كردارهايشان به خاكسترى مى‌‌ماند كه بادى تند در روزى توفانى بر آن بوزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الحَسَدَ يَأكُلُ الحَسَناتِ كَما تَأكُلُ النّارُ الحَطَبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص45 ح8، بحار الأنوار: ج73 ص257 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسد خوبى‌‌ها را مى‌‌خورد همان‌‌گونه كه آتش هيزم را مى‌‌خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به همين جهت امام باقر عليه‌‌السلام فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِبقاءُ عَلَى العَمَلِ أشَدُّ مِنَ العَمَلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص296 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگهدارى عمل، دشوارتر از انجام دادن عمل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8. مقررات الهى در پاداش و كيفر تابع شرايط طبيعى و تكوينى هستند نه مقررات قراردادى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در يك كشور براى استخدام در ادارات و سازمان‌‌ها تنها تبعه آن كشور را مجاز مى‌‌دانند، ولى خارجى‌‌ها از استخدام محروم‌‌اند؛ گرچه لايق‌‌تر باشند. اين يك امر قراردادى است، ولى اگر در همان كشور بيمارى واگيردارى پيدا شود، همه را مبتلا مى‌‌كند و تفاوتى ميان تبعه و غير تبعه نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش‌‌ها و كيفرهاى اخروى از اين سنخ هستند و از اين رو نمى‌‌توان گفت چرا ميان مسلمان و غير مسلمان فرق نهاده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9. ايمان به نبوت و امامت سبب مى‌‌شود، شخص از برنامه كامل‌‌تر بهره برد و اعتقاد نداشتن به اين دو، به معناى محروميت از برنامه كامل‌‌تر است و طبعا آسيب‌‌ها و زيان‌‌هاى تكوينى خود را در پى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برپايه مقدمات پيش‌‌گفته، غير مسلمانانى كه روحيه تسليم در برابر حق دارند و كفر آنان به اسلام، كفر جحودى و عنادى نيست، اعمال نيك آنان در آخرت پاداش داده مى‌‌شود. مشروط بر آنكه حسن فاعلى داشته باشند و آفت‌‌هاى تباه كننده آنها را تباه نكرده باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استاد شهيد مطهرى در جمع بندى رفتار چنين افرادى در آخرت مى‌‌گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر من اگر افرادى يافت شوند كه نيكى به انسان‌‌هاى ديگر و حتى نيكى به يك جاندار اعم از انسان يا حيوان را ـ زيرا لكل كبد حراء اجر ـ بدون هيچ چشم انتظارى انجام دهند، و حتى در عمق وجدان خود از آن جهت خدمت نكنند كه چهره خود را در آيينه وجود محرومين مى‌‌بينند، يعنى ترس از اينكه روزى چنين سرنوشتى داشته باشند عامل محرك آنها نباشد، بلكه طورى انگيزه احسان و خدمت در آنها قوى باشد كه اگر بدانند هيچ گونه سودى عايد آنها نمى‌‌شود و حتى يك نفر هم از كار آنها آگاه نمى‌‌گردد و احدى به آنها يك «بارك اللّه‌‌» هم نخواهد گفت باز هم آن كار خير را انجام مى‌‌دهند، و تحت تأثير عادت و امثال آن هم نباشند، بايد گفت در عمق ضمير اين انسان‌‌ها نورى از معرفت خداوند هست، و به فرض اينكه به زبان، انكار كنند در عمق ضمير اقرار دارند، انكارشان در واقع و نفس الامر انكار يك موهومى است كه آن را به جاى خدا تصور كرده‌‌اند و يا انكار يك موهوم ديگرى است كه آن را به جاى بازگشت به خدا و قيامت تصور كرده‌‌اند، نه انكار خدا و معاد واقعى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علاقه به خير و عدل و احسان از آن جهت كه خير و عدل و احسان است، بدون هيچ شائبه چيز ديگر، نشانه‌‌اى است از علاقه و محبت ذات جميل على الاطلاق، على هذا، بعيد نيست كه اين‌‌گونه كسان واقعا و عملاً در زمره اهل كفر محشور نگردند، هر چند لسانا منكر شمرده مى‌‌شوند. واللّه‌‌ اعلم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدل الهى: ص285.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استاد مطهرى در پايان اين مبحث در كتاب عدل الهى، مقدمات و نتايج بحث را در دوازده بند آورده است و حاصل همه آنها اين است كه بايد ميان عناد و لجاجت و قصور تفاوت قائل شد و اكثر مردم كه اعتراف ندارند قاصرند نه مقصر. بدين معنا كه آيات و روايات مربوط به كافران به انكار از روى عناد و تعصب برمى‌‌گردد آن هم از روى تقصير نه قصور. بنا بر اين، افراد قاصر كه اكثريت مردم را تشكيل مى‌‌دهند مورد نظر اين آيات و روايات نيستند و اين‌‌ها از نظر قرآن كريم، «مستضعف» و «مرجون لأمر اللّه‌‌» به شمار مى‌‌روند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدل الهى: ص318 - 316.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينك پس از اين تحليل عقلانى به جمع‌‌بندى روايات مربوط به ثواب كافر مى‌‌پردازيم. در اين روايات چند نكته بيان شده كه با تحليل عقلانى ياد شده سازگار هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تأكيد بر اين قاعده كلى كه كار نيك كافر و مسلمان تباه نمى‌‌شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحسَنَ مِن مُحسِنٍ مُؤمِنٍ أو كافِرٍ، فَقَد وَقَعَ أجرُهُ عَلَى اللّه‌‌ في عاجِلِ دُنياهُ أو آجِلِ آخِرَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص308 ح199.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه كار نيكى انجام دهد خواه مومن باشد، و يا كافر، پاداش او بر عهده خداوند است يا در دنيا و يا در آخرت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. پاداش كار نيك كافر با توجه به شرايط درونى و عقلى و نوع اعمال او متفاوت است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1. گاه در دنيا با وسعت در مال، فرزندان و آبرو، به او پاداش داده مى‌‌شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الكافِرَ إذا عَمِلَ حَسَنَةً اُطعِمَ بِها طُعمَةً مِنَ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص308 ح197.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا كافر هرگاه كار نيكى انجام دهد، پاداشى در دنيا به وى خواهد رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يا اينكه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَكونُ ذلِكَ في عَقِبِكَ؛ فَلَن يَذِلّوا أبَدا، ولَن يُفقَروا أبَدا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص308 ح198.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار نيك تو در نسل تو ظاهر مى‌‌شود (بدين صورت) كه هيچگاه خوار و تهيدست نشوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2. گاه پاداش به تخفيف دادن عذاب در جهنم است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ لِمالِكٍ خازِنِ جَهَنَّمَ: عَذِّبهُ وخَفِّف عَنهُ العَذابَ عَلى قَدرِ سَخائِهِ الَّذي كانَ في دارِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص308 ح201.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به مالك كه نگهبان جهنم است دستور مى‌‌دهد: او را كيفر كن، ولى از عذابش به ميزان سخاوتش در دنيا بكاه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اين تخفيف نيز درجاتى دارد؛ گاه به گونه‌‌اى است كه فقط محيط سكونت او جهنم است و گر نه عذابى ندارد و غذاى بهشتى برايش مى‌‌آورند؛ چنان‌‌كه در باره حاتم طائى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص310 ح202.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كافر بنى اسرائيل در روايت آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص312 ح205 و 206.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3. يكى از پاداش‌‌هاى شمرده شده براى كافر عاقبت به خيرى و مسلمان شدن وى قلمداد شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسلَمتَ عَلى ما سَلَفَ مِن خَيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص314 ح207.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خاطر خوبى‌‌هاى گذشته مسلمان شدى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَمَّ لَكَ أجرُهُ، إذ مَنَّ اللّه‌‌ عَلَيكَ بِالإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص707 ح6562. ر. ك: ح209.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش كارهاى نيك گذشته برايت كامل شده است و بدين جهت خداوند با اسلام آوردن بر تو منت گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. برخى از روايات گويا از نيت فاعل پرده بر مى‌‌دارند و اينكه كوچكىِ پاداش متناسب با نيت انجام دهنده بوده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ كانَ يُعطي لِلدُّنيا وذِكرِها وحَمْدِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص318 ح212.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او براى دنيا و خوشنامى و ستايش‌‌هاى دنيايى بخشش مى‌‌كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AB_%D8%BA_%D8%B1_/_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%BA%D8%B1&diff=355 2025-03-24T13:06:40Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ث &lt;span id=&quot;الثغر-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّغرُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرز&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;واژهشناسى-ثغر&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «ثغر»&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «ثغر» اسم مصدر از ريشه «ث غ ر» و به معناى...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ث]]<br /> &lt;span id=&quot;الثغر-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّغرُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرز&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-ثغر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «ثغر»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «ثغر» اسم مصدر از ريشه «ث غ ر» و به معناى جايى است كه دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از آنجا نفوذ كند مانند: شكاف كوه‌ها و دره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارس در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثّاءُ وَالغَينُ وَالرّاءُ أصلٌ واحِدٌ يَدُلُّ عَلى تَفَتُّحٍ وَانفِراجٍ، فَالثَّغرُ الفَرجُ مِن فُروجِ البُلدانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص378.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثاء و غين و راء، داراى يك گوهر معنايى است و دلالت دارد بر گشايش و شكافته شدن. بنا بر اين، ثغر، روزنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از روزنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [مرز] سرزمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيومى «ثغر» را چنين معنا كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّغرُ مِنَ البِلادِ: المَوضِعُ الَّذى يُخافُ مِنهُ هُجومُ العَدُوِّ، فَهُوَ كَالثُّلمَةِ فِي الحائِطِ يُخافُ مِنهُ هُجومُ السّارِقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المنير: ص82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثغرِ» هر سرزمينى، جايى است كه بيم يورش آوردن دشمن از آن وجود دارد، و «ثغر» همانند شكافِ ديوار است كه نگرانى هجوم دزد از آن وجود دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن منظور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الثَّغرُ» و «الثَّغرَةُ» كُلُّ فُرجَةٍ في جَبَلٍ، أو بَطنِ وادٍ أو طَريقٍ مَسلوكٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج4 ص103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثغر» و «ثغرة»: هر شكاف در دل كوه يا ژرفاى درّه و يا گذرگاه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، كلمه «ثغر» در اصل به معناى شكاف و رخنه است و به همين مناسبت كه ممكن است دشمن از آن جا نفوذ كند و يورش آورد، «ثغر» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. همچنين به خطوط مرزى هر كشور ثغر گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ زيرا دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از هر نقطه آن سوء استفاده كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثغر-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثغر» در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «ثغر» و ديگر مشتقات ماده آن در قرآن به كار نرفته است، ولى اين واژه كاربرد نسبتا فراوانى در احاديث اسلامى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مرزهاى-جغرافيايى-و-فرهنگى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرزهاى جغرافيايى و فرهنگى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجه اين كه در احاديث اسلامى واژه «ثغر» در دو معنا به كار رفته است، يكى مرزهاى جغرافيايى و ديگرى مرزهاى فرهنگى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، از منظر پيشوايان اسلام، دشمنان اين مكتب از دو ناحيه جامعه اسلامى را تهديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند: يكى از ناحيه مرزهاى جغرافيايى كه در صورت موفقيت، جامعه اسلامى بر حسب ظاهر آسيب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند، و يكى از ناحيه مرزهاى فرهنگى كه به نابودى حقيقى جامعه اسلامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس در نصوص اسلامى به دو نوع مرزبان و مرزبانى اشاره شده است: يكى مرزبانى فرهنگى كه علماى ربانى اين مسؤوليت را به عهده دارند و ديگرى مرزبانى جغرافيايى كه در حوزه مسؤوليت نيروهاى مسلح است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم ضمن دعوت جامعه اسلامى به مقاومت و پايدارى در برابر دشمنان، آنها را به مرزبانى (رباط) و پاسدارى از مرزهاى جغرافيايى و فرهنگى سرزمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 200.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد (در دين دارى) صبور باشيد و يكديگر را به مقاومت [در برابر دشمن] سفارش كنيد و از مرزها نگهبانى نماييد، و از خدا پروا بداريد، باشد كه رستگار شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمله «رابطوا» از مصدر «رباط» گرفته شده و آن در اصل به معناى بستن چيزى در مكانى است و به همين جهت به كاروانسرا «رباط» گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چون مركب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در آنجا بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. و «مرابطه» در اصل به معناى مراقبت از مرزها آمده است زيرا سربازان مركب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را آنجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستند و امكانات جنگى را در آنجا نگهدارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: كتاب العين: ج7 ص422، معجم مقاييس اللغة: ج2 ص478، لسان العرب: ج7 ص302&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى اين واژه معناى وسيعى دارد كه شامل هرگونه آمادگى براى دفاع از خود و جامعه اسلامى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: تفسير نمونه، ج3 ص234.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و لذا در روايات اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، جمله ياد شده به مواظبت بر نمازها يكى پس از ديگرى تفسير شده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مجمع البيان: ج2 ص918.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا نماز، انسان را در برابر وسوسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شياطين انس و جن و آفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معنوى مصونيت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَقِمِ الصَّلَوةَ إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ؛ و نماز را بهپا دار؛ كه نماز از فحشا و منكر باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، و براى ياد خدا، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين [وسيله] است. خداوند هر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند» عنكبوت: 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين در روايتى رابطه با امامان و پيروى از رهنمودها آنان رباط ناميده شده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشى عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَبارَكَ وتَعالى: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا» ـ: «وَرَابِطُوا» يَقولُ: في سَبيلِ اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ونَحنُ السَّبيلُ فيما بَينَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وخَلقِهِ، ونَحنُ الرِّباطُ الأَدنى، فَمَن جاهَدَ عَنّا فَقَد جاهَدَ عَنِ النَّبِيِّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله وما جاءَ بِهِ مِن عِندِ اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام درباره اين گفته خداوند... كه: «اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، صبر كنيد، و به صبر توصيه كنيد و مرزبانى كنيد» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: يعنى در راه خدا «مرزبانى كنيد» و ماييم راه خدا كه واسطه خدا و خلقيم و ما نزديك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مرزيم. هر كس در راه دفاع از ما جهاد كند، او در راه دفاع از پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله و هر آنچه از جانب خدا فرود آمده جهاد كرده است تفسير العياشى: ج1 ص212 ح179.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشى عن يعقوب السرّاج عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَبارَكَ وتَعالى: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا» ـ: «وَرَابِطُوا» إمامَكُم؛ امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام درباره اين گفته خداوند... كه: «اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، صبر كنيد، به صبر توصيه كنيد و مرزبانى كنيد» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: يعنى مرزبانى امامتان را بكنيد (تفسير العياشى: ج1 ص212 ح181).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرا كه تمسك به اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مانع از نفوذ دشمنان اسلام به مرزهاى فرهنگى فردى و اجتماعى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مرزبانان-فرهنگى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرزبانان فرهنگى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مرزبانان فرهنگى جامعه اسلامى چنين توصيف شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُلَماءُ شَيعَتِنا مُرابِطونَ فِي الثَّغرِ الَّذي يَلي إبليسُ وعَفاريتُهُ، يَمنَعونَهُم عَنِ الخُروجِ عَلى ضُعَفاءِ شيعَتِنا، وعَن أن يَتَسَلَّطَ عَلَيهِم إبليسُ وشيعَتُهُ النَّواصِبُ، ألا فَمَنِ انتَصَبَ لِذلِكَ مِن شيعَتِنا كانَ أفضَلَ مِمَّن جاهَدَ الرّومَ وَالتُّركَ وَالخَزَرَ ألفَ ألفِ مَرَّةٍ؛ لِأَ نَّهُ يَدفَعُ عَن أديانِ شيعَتِنا ومُحِبّينا، وذلِكَ يَدفَعُ عَن أبدانِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص13 ح7، عوالى اللآلى: ج1 ص18 ح5، الصراط المستقيم: ج3 ص55، بحار الأنوار: ج 2 ص5 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علماى شيعه ما، مرزبانان مرزى هستند كه در آن سويش ابليس و ديوهايش قرار دارند و (اين علما) جلوى يورش آنها به شيعيان ناتوان ما و تسلّط يافتن ابليس و پيروان او را بر ايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند. بدانيد كه هريك از شيعيان ما كه به چنين كارى برخيزد، هزار هزار بار برتر از كسى است كه با روميان و ترك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خزرها جهاد كند؛ چرا كه او از عقايد شيعيان و دوستداران ما دفاع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اين، از بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين نگاه هر يك از دانشمندان امت اسلامى كه از دنيا برود، نقطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه او از آن حراست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده خالى خواهد ماند به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه هيچ چيز ديگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جايگزين آن گردد. در روايتى از رسول اكرم صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما قَبَضَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعالى عالِما مِن هذِهِ الاُمَّةِ إلاّ كانَ ثَغرَةً فِي الإِسلامِ، لا تُسَدُّ ثُلمَتُهُ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص73 ح6227، تاريخ دمشق: ج65 ص221 ح13249 نحوه، كنزالعمّال: ج10 ص157 ح28812.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال، عالمى را از ميان اين امّت نَبرَد، مگر اين كه رفتن او رخنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در اسلام باشد كه تا روز قيامت، اين رخنه بسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است، نصوص مرتبط با مرزبانى فرهنگى تحت عنوان «علم» در باب مربوط به وظايف علماى ربانى خواهد آمد. از اين رو، اين بخش به نصوص مربوط به مرزبانى جغرافيايى اختصاص دارد، هر چند برخى از آنها شامل مرزبانى فرهنگى نيز هست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفهوم مرز و مرزدارى در دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوت مصاديق متفاوتى يافته است. اكنون افزون بر مرزهاى جغرافيايى، مرزهاى ارتباطى و اطلاعاتى نيز نيازمند پاسدارى و حفاظت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گسترش ارتباطات سبب به هم خوردن مرزهاى سنتى شده و نفوذپذيرى و باعث احتمال هجوم و حمله از روزنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جديد شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون مرزبانى نيز مصاديق جديدتر و به روزترى يافته است و نيازمند آگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و مهارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جديدترى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنوع گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رخنه و نفوذ نيازمند تنوع گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرزبانى جديدتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مرزبانى-جغرافيايى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرزبانى جغرافيايى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسدارى از مرزهاى فرهنگى بدون حراست از مرزهاى جغرافيايى بسيار دشوار است. از اين رو در نصوص اسلامى مراقبت از مرزهاى جغرافيايى جامعه اسلامى از اهميت ويژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برخوردار است. در روايتى منسوب به امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام حراست از مرزها در كنار تدبير امور جامعه به عنوان دو وظيفه اصلى ولى امر مسلمين معرفى شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالوِلايَةُ هِيَ حِفظُ الثُّغورِ وتَدبيرُ الاُمورِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص152 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولايت، همان پاسدارى از مرزها و اداره امور [جامعه] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى ديگر از آن حضرت آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ يُحَبُّ لِلمُلوكِ أن يُفَرِّطوا في ثَلاثٍ: في حِفظِ الثُّغورِ، وتَفَقُّدِ المَظالِمِ، وَاختِيارِ الصّالِحينَ لِأَعمالِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص319، بحار الأنوار: ج78 ص233 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى حكمرانان پسنديده نيست كه در سه كار، كوتاهى ورزند: حفظ مرزها، رسيدگى به مظالم و حقوق پايمال شده مردم، و انتخاب افراد شايسته براى كارهاى خود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين بخش از دانش نامه، نصوص مرتبط با پاسدارى از مرزهاى جامعه اسلامى در دو فصل تنظيم شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل اول درباره وجوب حراست از مرزها، تشويق مردم به مرزبانى، فضيلت مرزبانان و سكونت در نقاط مرزى است. و در فصل دوم دعاى امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ضمن خطبه نماز جمعه براى مرزبانان و نيز دعاى مفصل امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام براى آنان نقل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است با توجه به اين كه مرزبانى در ايام امامت امام چهارم در حكومت جائران بوده، دعاى امام براى مرزبانان و نيز برخى از روايات ديگرى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص179 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در اين بخش آمده حاكى از آن است كه حتى حكومت غاصبان خلافت نيز، از اهميت مرزبانى از كشور اسلامى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمل در روايات اين بخش روشن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه مملكت اسلامى افزون بر مرز اعتقادى و فرهنگى، داراى مرز جغرافيايى نيز هست، بنا بر اين نفى حدود طبيعى و جغرافيايى از آن صحيح به نظر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج4 ص125.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته بايد توجه داشت كه از نظر اسلام مبناى مرزبندى جغرافيايى، مرزبندى اعتقادى و فرهنگى است و بر اين اساس هر يك از كشورهاى مسلمان مورد هجوم دشمنان اسلام قرار گيرد، يارى رساندن به آنها جهت دفاع از ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلامى و مسلمانان مظلوم در صورت امكان واجب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أصبَحَ لا يَهتَمُّ بِاُمورِ المُسلِمينَ فَلَيسَ مِنهُم، ومَن سَمِعَ رَجلاً يُنادي: يا لَلمُسلِمينَ! فَلَم يُجِبهُ فَلَيسَ بِمُسلِمٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص164 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه روز خود را آغاز كند و دغدغه امور (مشكلات) مسلمانان نداشته باشد، از آنان نيست و هر كه بشنود مردى فرياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند: اى مسلمانان به دادم برسيد! و به كمكش نشتابد، مسلمان نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن به روشنى نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه مسلمانان در هر نقطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از زمين زندگى كنند عضو جامعه بزرگ اسلامى هستند و دفاع از آنها و يارى رساندن به آنها بر اساس اصل اخوت اسلامى لازم و ضرورى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-الحث-على-حراسة-ثغور-البلاد-الإسلامية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: الحَثُّ عَلى حِراسَةِ ثُغورِ البِلادِ الإِسلامِيَّةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: تشويق به پاسدارى از مرزهاى كشور اسلامى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجوب-حراسة-الثغور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: وُجوبُ حِراسَةِ الثُّغورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: وجوب پاسدارى از مرزها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 200.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! [در برابر مشكلات و هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] استقامت كنيد و در برابر دشمنان [نيز]، پايدار باشيد و از مرزهاى خود، مراقبت كنيد و از خدا بپرهيزيد، شايد رستگار شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُدْ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذود: السوق والطرد والدفع لسان العرب: ج3 ص167 «ذود».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن شَرائِعِ الدّينِ، وحُط ثُغورَ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص1570 ح5193، عيون الحكم والمواعظ: ص256 ح4730.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از احكام و مقرّرات دين، دفاع كن و از مرزهاى مسلمانان، پاسدارى نما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقِمِ النّاسَ عَلى سُنَّتِهِم ودينِهِم، وَليَأمَنكَ بَريئُهُم، وَليَخفَكَ مُريبُهُم، وتَعاهَد ثُغورَهُم وأَطرافَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص615 ح2419، عيون الحكم والمواعظ: ص81 ح1961 وفيه: وأطرافبلادهم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم را بر سنّت و دينشان برپا دار و چنان باش كه بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناهشان، از تو آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطر باشد و خلافكارشان، از تو بترسد، و از مرزها و نواحى سرزمينشان، مراقبت كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يونس عن الإمام الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، قال: قُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، إنَّ رَجُلاً مِن مَواليكَ بَلَغَهُ أنَّ رَجُلاً يُعطِي السَّيفَ وَالفَرَسَ في سَبيلِ اللّهِ، فَأَتاهُ فَأَخَذَهُما مِنهُ وهُوَ جاهِلٌ بِوَجهِ السَّبيلِ، ثُمَّ لَقِيَهُ أصحابُهُ فَأَخبَروهُ أنَّ السَّبيلَ مَعَ هؤُلاءِ لا يَجوزُ، وأَمَروهُ بِرَدِّهِما. فَقالَ: فَليَفعَل، قالَ: قَد طَلَبَ الرَّجُلُ فَلَم يَجِدهُ، وقيلَ لَهُ: قَد شَخَصَ الرَّجُلُ. قالَ: فَليُرابِط ولا يُقاتِل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفي مِثلِ قَزوينَ وَالدَّيلَمِ وعَسقَلانَ وما أشبَهَ هذِهِ الثُّغورَ، فَقالَ: نَعَم، فَقالَ لَهُ: يُجاهِدُ؟ قالَ: لا إلاّ أن يَخافَ عَلى ذَرارِيِّ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أرَأَيتَكَ لَو أنَّ الرّومَ دَخَلوا عَلَى المُسلِمينَ لَم يَنبَغِ لَهُم أن يَمنَعوهُم؟! قالَ: يُرابِطُ ولا يُقاتِلُ، وإن خافَ عَلى بَيضَةِ الإِسلامِ وَالمُسلِمينَ قاتَلَ، فَيَكونُ قِتالُهُ لِنَفسِهِ ولَيسَ لِلسُّلطانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: فَإِن جاءَ العَدُوُّ إلَى المَوضِعِ الَّذي هُوَ فيهِ مُرابِطٌ، كَيفَ يَصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُقاتِلُ عَن بَيضَةِ الإِسلامِ لا عَن هؤُلاءِ؛ لِأَنَّ في دُروسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درس الشيء: أي عفا، ودرس الثوب: أي أخلق لسان العرب: ج6 ص79 «درس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِسلامِ دُروسَ دينِ مُحَمَّدٍ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص21 ح2، علل الشرائع: ص603 ح72، بحار الأنوار: ج100 ص22 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يونس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام رضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفتم: فدايت شوم! شخصى از پيروان شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود كه مردى [براى جهاد] در راه خدا، شمشير و اسب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و آنها را از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، در حالى كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند [واقعا] در چه راهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد. سپس دوستانش او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند و به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند كه جهاد كردن براى اينها (حكّام جور و حكومت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غاصب)، جايز نيست و وادارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند اسب و شمشير را برگردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «بايد اين كار را بكند». گفت [م]: او به سراغ آن مرد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، امّا پيدايش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: آن مرد، از دنيا رفت. فرمود: «مرزبانى دهد، امّا نجنگد». گفت[م]: در جاهايى مثل قزوين و ديلم و عَسقَلان و امثال اين سرحدّات؟ فرمود: «آرى». گفت [م]: [ابتدا به] جهاد كند؟ فرمود: «نه، مگر اين كه بر جان زنان و كودكان مسلمانان بترسد». گفت [م]: اگر روميان به مسلمانان حمله كنند، نبايد آنها را دفع كنند؟ فرمود: «مرزبانى دهد و نجنگد؛ امّا اگر اسلام و مسلمانان به خطر افتادند، بجنگد كه در اين صورت، جنگ او براى خودش است، نه براى سلطان [و حكومت]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر دشمن به محلّى كه او در آن جا مرزبانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، حمله كرد، چه كند؟ فرمود: «براى دفاع از حريم اسلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد، نه براى اينها؛ زيرا از بين رفتن اسلام، از بين رفتن دين محمّد صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن محمّد بن عيسى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَيتُ أنَا ويونُسُ بنُ عَبدِ الرَّحمنِ بابَ الرِّضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام... فَدَخَلنا فَسَلَّمنا عَلَيهِ، فَرَدَّ السَّلامَ ثُمَّ أمَرَنا بِالجُلوسِ. فَقالَ لَهُ يونُسُ بنُ عَبدِ الرَّحمنِ: يا سَيِّدي، تَأذَنُ لي أن أسأَلَكَ عَن مَسأَلَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: سَل. فَقالَ لَهُ يونُسُ: أخبِرني عَن رَجُلٍ مِن هؤُلاءِ ماتَ وأَوصى أن يُدفَعَ مِن مالِهِ فَرَسٌ وأَلفُ دِرهَمٍ وسَيفٌ إلى رَجُلٍ يُرابِطُ عَنهُ ويُقاتِلُ في بَعضِ هذِهِ الثُّغورِ، فَعَمَدَ الوَصِيُّ فَدَفَعَ ذلِكَ كُلَّهُ إلى رَجُلٍ مِن أصحابِنا، فَأَخَذَهُ وهُوَ لا يَعلَمُ أنَّهُ لَم يَأتِ لِذلِكَ وَقتٌ بَعدُ، فَما تَقولُ، أيَحِلُّ لَهُ أن يُرابِطَ عَن هذَا الرَّجُلِ في بَعضِ هذِهِ الثُّغورِ أم لا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَرُدُّ عَلَى الوَصِيِّ ما أخَذَ مِنهُ ولا يُرابِطُ، فَإِنَّهُ لَم يَأتِ لِذلِكَ وَقتٌ بَعدُ، فَقالَ: يَرُدُّهُ عَلَيهِ، فَقالَ يونُسُ: فَإِنَّهُ لا يَعرِفُ الوَصِيَّ ولا يَدري أينَ مَكانُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الرِّضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: يَسأَلُ عَنهُ. فَقالَ لَهُ يونُسُ بنُ عَبدِ الرَّحمنِ: فَقَد سَأَلَ عَنهُ فَلَم يَقَع عَلَيهِ، كَيفَ يَصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن كانَ هكَذا فَليُرابِط ولا يُقاتِل. فَقالَ لَهُ يونُسُ: فَإِنَّهُ قَد رابَطَ وجاءَهُ العَدُوُّ وكادَ أن يَدخُلَ عَلَيهِ في دارِهِ، فَما يَصنَعُ يُقاتِلُ أم لا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الرِّضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: إذا كانَ ذلِكَ كَذلِكَ فَلا يُقاتِلُ عَن هؤُلاءِ، ولكِن يُقاتِلُ عَن بَيضَةِ الإِسلامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيضة الإسلام: جماعته مجمع البحرين: ج1 ص208 «بيض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ في ذَهابِ بَيضَةِ الإِسلامِ دُروسَ ذِكرِ مُحَمَّدٍ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الاسناد: ص345 ح1253، بحار الأنوار: ج100 ص62 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از محمّد بن عيسى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و يونس بن عبد الرحمان به خانه امام رضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رفتيم و داخل شديم و سلام كرديم. امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام جواب سلام ما را داد و فرمود كه بنشينيم. يونس بن عبد الرحمان به ايشان گفت: سروَرم! اجازه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از شما بپرسم؟ فرمود: «بپرس». يونس گفت: مردى از اينها (مخالفان) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد و وصيّت كرده كه از دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، يك اسب و هزار درهم و يك شمشير به مردى دهند تا از جانب او در يكى از مرزها نگهبانى دهد و بجنگد. وصىّ آن مرد، همه آنها را به مردى از ياران ما (شيعيان) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و او، آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، در حالى كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند هنوز زمان اين كار نرسيده است. چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرماييد؟ آيا براى اين مرد، جايز است از طرف آن شخص در يكى از اين مرزها، نگهبانى دهد يا نه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه گرفته است، به وصى برگردانَد و مرزبانى ندهد؛ زيرا هنوز زمان اين كار، نرسيده است». دوباره فرمود: «به او برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد». يونس گفت: [فرض كنيم]وصى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند كجاست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به او فرمود: «سراغش را بگيرد». يونس بن عبد الرحمان گفت: مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، امّا به جايى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، چه كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر چنين بود، مرزبانى دهد و نجنگد». يونس گفت: مرزبانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و دشمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و به زودى در خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به او حمله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، چه كند؟ بجنگد يا نجنگد؟ امام رضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به او فرمود: «اگر چنين شد، براى اينها نجنگد، بلكه به قصد دفاع از حريم اسلام بجنگد؛ زيرا از بين رفتن اسلام، از بين رفتن نام محمّد صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن أبان الأحمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلَ بَعضُ أصحابِنا أبَا الحَسَنِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَنِ الطّاعونِ يَقَعُ في بَلدَةٍ وأَنَا فيها، أتَحَوَّلُ عَنها؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَفِي القَريَةِ وأَنَا فيها، أتَحَوَّلُ عَنها؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَفِي الدّارِ وأَنَا فيها، أتَحَوَّلُ عَنها؟ قالَ: نَعَم. قُلتُ: وإنّا نَتَحَدَّثُ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله قالَ: الفِرارُ مِنَ الطّاعونِ كَالفِرارِ مِنَ الزَّحفِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله إنَّما قالَ هذا في قَومٍ كانوا يَكونونَ فِي الثُّغورِ في نَحوِ العَدُوِّ فَيَقَعُ الطّاعونُ، فَيُخلونَ أماكِنَهُم ويَفِرّونَ مِنها، فَقالَ رَسولُ اللّهِ ذلِكَ فيهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص254، بحار الأنوار: ج6 ص121 ح4، وراجع مسند ابن حنبل: ج5 ص72ح 14485، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص336 ح1118 كلاهما عن جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مسند إسحاق بن راهويه: ج3 ص761 ح1376 عن عائشة، كنز العمّال: ج10 ص77 ح28435.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از ابان احمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از ياران ما (شيعيان) از ابو الحسن [موسى بن جعفر] عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام پرسيد: در شهرى طاعون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و من در آن شهر هستم. آيا از آن شهر بروم؟ فرمود: «آرى». گفت: در روستا طاعون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و من در آن روستا هستم. آيا از آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا بروم؟ فرمود: «آرى». گفت: در خانه طاعون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد و من در آن هستم. آيا از آن بروم؟ فرمود: «آرى». گفتم: ما از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله حديثى روايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم كه فرمود: «گريختن از طاعون، مانند گريختن از جهاد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله اين را در باره مردمانى فرمود كه در مرزها رو به روى دشمن بودند و طاعون كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، مواضع خود را رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و از آن جا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريختند. پس پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله اين جمله را در باره آنها بيان فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دور-الإمام-في-حراسة-الثغور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: دَورُ الإِمامِ في حِراسَةِ الثُّغورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: نقش امام در پاسدارى از مرزها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَالوِلايَةُ هِيَ حِفظُ الثُّغورِ وتَدبيرُ الاُمورِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشارق أنوار اليقين: ص115، بحار الأنوار: ج25 ص170 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و ولايت، همان پاسدارى از مرزها و اداره امور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الإِمامَةَ خِلافَةُ اللّهِ، وخِلافَةُ الرَّسولِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله... بِالإِمامِ تَمامُ الصَّلاةِ وَالزَّكاةِ وَالصِّيامِ وَالحَجِّ وَالجِهادِ، وتَوفيرُ الفَيءِ وَالصَّدَقاتِ، وإمضاءُ الحُدودِ وَالأَحكامِ، ومَنعُ الثُّغورِ وَالأَطرافِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص200، كمال الدين: ص677 ح31، تحف العقول: ص438، الاحتجاج: ج2ص 441، الغيبة للنعماني: ص218 كلّها عن عبد العزيز بن مسلم، بحار الأنوار: ج25 ص122 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امامت، جانشينىِ خدا و جانشينىِ پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله است.… به واسطه امام است كه نماز و زكات و روزه و حج و جهاد، كامل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، فى ء و زكات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها عادلانه تقسيم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و حدود و احكام، اجرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و مرزها و سرحدّات، حراست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اهتمام-الإمام-علي-علیه-السلام-بحفظ-الثغور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: اِهتِمامُ الإِمامِ عَلِيٍّ علیه السّلام بِحِفظِ الثُّغورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: اهتمام امام على (ع)به پاسدارى از مرزها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في كِتابِهِ إلى بَعضِ عُمّالِهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ، فَإِنَّكَ مِمَّن أستَظهِرُ بِهِ عَلى إقامَةِ الدّينِ، وأَقمَعُ بِهِ نَخوَةَ الأَثيمِ، وأَسُدُّ بِهِ لَهاةَ الثَّغرِ المَخوفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب46، الأمالي للمفيد: ص80 ح4 عن هشام بن محمّد، الغارات: ج1 ص258 وليسفيهما «لهاة»، بحار الأنوار: ج33 ص482 ح687؛ تاريخ الطبري: ج5 ص95 وليس فيه «لهاة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به يكى از كارگزارانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از حمد و سپاس خداوند، تو از كسانى هستى كه من در برپا داشتن دين به آنان پشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرم هستم و خودبزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى گنهكاران را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَم و رخنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را كه بيم نفوذ دشمن از آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في كِتابِهِ إلَى المُنذِرِ بنِ الجارودِ العَبدِيِّ وقَد خانَ في بَعضِ ما وَلاّهُ مِن أعمالِهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ، فَإِنَّ صَلاحَ أبيكَ غَرَّني مِنكَ، وظَنَنتُ أنَّكَ تَتَّبِعُ هَديَهُ، وتَسلُكُ سَبيلَهُ، فَإِذا أنتَ فيما رُقِّيَ إلَيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رقيّ إليّ: رفع (مجمع البحرين: ج2 ص726 «رقي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنكَ لا تَدَعُ لِهَواكَ انقِيادا، ولا تُبقي لاِخِرَتِكَ عِتادا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العتاد: العدّة، يقال: أخذ للأمر عدّته وعتاده، أي أهبته وآلته مجمع البحرين: ج2 ص1160«عتد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. تَعمُرُ دُنياكَ بِخَرابِ آخِرَتِكَ، وتَصِلُ عَشيرَتَكَ بِقَطيعَةِ دينِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَئِن كانَ ما بَلَغَني عَنكَ حَقّا، لَجَمَلُ أهلِكَ وشِسعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشسع: أحد سيور النعل (النهاية: ج2 ص472 «شسع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَعلِكَ خَيرٌ مِنكَ، ومَن كانَ بِصِفَتِكَ فَلَيسَ بِأَهلٍ أن يُسَدَّ بِهِ ثَغرٌ، أو يُنفَذَ بِهِ أمرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 71، الغارات: ج2 ص898، بحارالأنوار: ج33 ص506 ح706.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به مُنذِر بن جارود عبدى كه در يكى از امور فرماندارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، خيانتى مرتكب شده بود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا بعد، شايستگى پدرت، مرا نسبت به تو فريفت و گمان كردم كه تو نيز روش پدرت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پويى و راه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى؛ امّا آن طور كه به من خبر رسيده است، تو از پيروى هواى نفْست، فروگذار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و براى آخرتت، توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارى و دنياى خود را با خراب كردن آخرتت، آبادان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى و براى حفظ پيوند خويش با ايل و عشيره ات، از دينت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر آنچه در باره تو به من گزارش شده است، راست باشد، هر آينه، شتر خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات و بند كفشت از تو باارزش تر خواهند بود و كسى چون تو، شايستگى آن را ندارد كه از مرزى پاسدارى كند يا فرمانى به واسطه او اجرا گردد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلى كُمَيلِ بنِ زِيادٍ النَّخَعِيِّ وهُوَ عامِلُهُ عَلى هِيتَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيت: بلدة على الفرات من نواحي بغداد فوق الأنبار معجم البلدان: ج5 ص421.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يُنكِرُ عَلَيهِ تَرَكَهُ دَفعَ مَن يَجتازُ بِهِ مِن جَيشِ العَدُوِّ طالِبا الغارَةَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ فَإِنَّ تَضييعَ المَرءِ ما وُلِّيَ، وتَكَلُّفَهُ ما كُفِيَ، لَعَجزٌ حاضِرٌ ورَأيٌ مُتَبَّرٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متبّر: أي مهلك (النهاية: ج1 ص179 «تبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وإنَّ تَعاطِيَكَ الغارَةَ عَلى أهلِ قِرقيسِيا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرقيسيا: بلد على نهر الخابور، وعندها مصب الخابور في الفرات معجم البلدان: ج4 ص328.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتَعطيلَكَ مَسالِحَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسالح: جمع المسلحة، وهي كالثغر والمرقب يكون فيه أقوام يرقبون العدوّ؛ لئلاّ يطرقهم على غفلة، فإذا رأوه أعلمهم أصحابهم ليتأهبوا له النهاية: ج2 ص388 «سلح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّتي وَلَّيناكَ، لَيسَ بِها مَن يَمنَعُها، ولا يَرُدُّ الجَيشَ عَنها لَرَأيٌ شَعاعٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعاع: أي متفرّق (النهاية: ج2 ص481 «شعع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَقَد صِرتَ جِسرا لِمَن أرادَ الغارَةَ مِن أعدائِكَ عَلى أولِيائِكَ، غَيرَ شَديدِ المَنكِبِ، ولا مَهيبِ الجانِبِ، ولا سادٍّ ثَغرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 61، بحار الأنوار: ج33 ص522 ح715 وراجع أنساب الأشراف: ج3ص 231.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به كميل بن زياد نَخَعى، كارگزارش در هِيت و خُرده گيرى بر او كه چرا سپاهيان دشمن را [كه از حوزه مأموريت او گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،] رها كرده و به جايى ديگر هجوم برده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا بعد، وا نهادن [آدمى آنچه را بر عهده او نهاده شده و بر دوش گرفتن آنچه كه از او برداشته شده، ناتوانىِ آشكار و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تباه كننده است. اقدام تو به حمله بر اهل قِرقيسيا و خالى نهادن پاسگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرزى كه به تو سپرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، و نبودن كسانى كه جلوِ دشمن را بگيرند و لشكرش را برانند، رأيى پريشان و آشفته است. تو پلى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تا دشمنانت از تو بگذرند و بر دوستانت، هجوم بَرَند؛ كه نه قدرت جنگيدن دارى و نه هيبت ترساندن و نه مرزى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانى ببندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في كِتابِهِ إلى أهلِ مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا تَرَونَ إلى أطرافِكُم قَدِ انتَقَصَت، وإلى أمصارِكُم قَدِ افتُتِحَت، وإلى مَمالِكِكُم تُزوى، وإلى بِلادِكُم تُغزى، انفِروا رَحِمَكُمُ اللّهُ إلى قِتالِ عَدُوِّكُم، ولا تَثّاقَلوا إلَى الأَرضِ فَتُقِرّوا بِالخَسفِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخسف: النقصان والهوان النهاية: ج2 ص31 «خسف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 62، الغارات: ج1 ص316 عن جندب، كشف المحجّة: ص265 كلاهما نحوه،بحار الأنوار: ج33 ص597 ح743، الفتوح: ج4 ص260 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به مردم مصر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد كه نواحى و مرزهايتان، كاستى گرفته و شهرهايتان، تصرّف شده است و ممالكتان، گرفته و كشورتان اشغال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟! پس ـ خدايتان رحمت كناد ـ به جنگ با دشمنتان بشتابيد و به زمين نچسبيد كه در آن صورت، به خوارى تن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا وإنّي قَد دَعَوتُكُم إلى قِتالِ هؤُلاءِ القَومِ لَيلاً ونَهارا، وسِرّا وإعلانا، وقُلتُ لَكُم: اُغزوهُم قَبلَ أن يَغزوكُم، فَوَاللّهِ، ما غُزِيَ قَومٌ قَطُّ في عُقرِ دارِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقر الدار: أصلها أو وسطها، وهو محلّة القوم لسان العرب: ج4 ص596 «عقر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلاّ ذَلّوا. فَتَواكَلتُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواكل القوم: اتّكل بعضهم على بعض وترك الأمر إليه انظر: لسان العرب: ج11 ص735 «وكل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَخاذَلتُم حَتّى شُنَّت عَلَيكُمُ الغاراتُ، ومَلَكَت عَلَيكُمُ الأَوطانُ. هذا أخو غامِدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخو غامد: هو سفيان بن عوف الغامدي. وغامد: قبيلة من اليمن مجمع البحرين: ج2 ص1333 «غمد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد وَرَدَت خَيلُهُ الأَنبارَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبار: مدينة على الفرات في غربي بغداد، بينهما عشرة فراسخ معجم البلدان: ج1 ص257.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقَتَلَ حَسّانَ بنَ حَسّانَ البَكرِيَّ، وأَزالَ خَيلَكُم عَن مَسالِحِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص4 ح6 عن أبي عبد الرحمن السلمي، نهج البلاغة: الخطبة 27، الإرشاد: ج1ص 281 نحوه، بحار الأنوار: ج34 ص64 ح931، أنساب الأشراف: ج3 ص202، الأخبار الطوال: ص211 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشيد! من شما را شب و روز و نهان و آشكار به جهاد با اين گروه، فرا خواندم و به شما گفتم: «با آنان بجنگيد، پيش از آن كه با شما بجنگند، كه به خدا سوگند، هيچ ملتى درون خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود با دشمن نجنگيدند، مگر آن كه خوار شدند»؛ امّا شما كار را به يكديگر واگذاشتيد و به يارى نيامديد، تا اين كه از هر سو بر شما حمله آورند و سرزمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را گرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينك، اين مردِ غامِدى است كه لشكريانش وارد]شهر] انبار شده و حسّان بن حسّان بَكرى را كشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و سپاه شما را از پاسگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان كنار زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن عوانة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَّهَ مُعاوِيَةُ في هذِهِ السَّنَةِ (39 ق) سُفيانَ بنَ عَوفٍ في سِتَّةِ آلافِ رَجُلٍ، وأَمَرَهُ أن يَأتِيَ هيتَ فَيَقطَعَها، وأَن يُغيرَ عَلَيها، ثُمَّ يَمضِيَ حَتّى يَأتِيَ الأَنبارَ وَالمَدائِنَ فَيوقِعَ بِأَهلِها، فَسارَ حَتّى أتى هيتَ فَلَم يَجِد بِها أحَدا، ثُمَّ أتَى الأَنبارَ وبِها مَسلَحَةٌ لِعَلِيٍّ تَكونُ خَمسَمِئَةِ رَجُلٍ، وقَد تَفَرَّقوا فَلَم يَبقَ مِنهُم إلاّ مِئَةُ رَجُلٍ، فَقاتَلَهُم، فَصَبَرَ لَهُم أصحابُ عَلِيٍّ مَعَ قِلَّتِهِم، ثُمَّ حَمَلَت عَلَيهِمُ الخَيلُ وَالرَّجّالَةُ، فَقَتَلوا صاحِبَ المَسلَحَةِ، وهُوَ أشرَسُ بنُ حَسّانَ البَكرِيُّ في ثَلاثينَ رَجُلاً، وَاحتَمَلوا ما كان فِي الأَنبارِ مِن الأَموالِ وأَموالِ أهلِها، ورَجَعوا إلى مُعاوِيَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وبَلَغَ الخَبَرُ عَلِيّا، فَخَرَجَ حَتّى أتَى النُّخَيلَةَ، فَقالَ لَهُ النّاسُ: نَحنُ نَكفيكَ، قالَ: ما تَكفونَني ولا أنفُسَكُم؛ وسَرَّحَ سَعيدُ ابنُ قَيسٍ في أثَرِ القَومِ، فَخَرَجَ في طَلَبِهِم حَتّى جازَ هيتَ، فَلَم يَلحَقهُم فَرَجَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج5 ص134، الكامل في التاريخ: ج2 ص425، البداية والنهاية: ج7 ص320،شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج2 ص85 كلّها نحوه، وراجع دعائم الإسلام: ج1 ص390، بحار الأنوار: ج34 ص52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى ـ به نقل از عوانه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين سال (39 ق)، معاويه، سفيان بن عوف را با شش هزار تن گسيل داشت و به او فرمان داد تا به هِيت برود و بر آن بتازد و سپس به سوى انبار و مدائن، رهسپار شود و بر مردم آن دو شهر، يورش بَرَد. سفيان حركت كرد و به هِيت رسيد، امّا در آن جا كسى را نيافت. سپس به انبار رفت كه در آن جا مرزبانان على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام متشكّل از پانصد تن، حضور داشتند كه جز صد تن، بقيّه پراكنده شدند و سفيان با آنان جنگيد. ياران على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، با آن كه اندك بودند، در برابرش پايدارى ورزيدند؛ امّا سفيان با سواران و پيادگان بر آنها تاختند و فرمانده مرزبانى، يعنى اشرس بن حسّان بكرى را با سى تن از افرادش كشتند و اموال انبار و اموال مردم آن را برداشتند و نزد معاويه باز گشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر به على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رسيد. حركت كرد تا به نُخَيله رسيد. مردم به او گفتند: كمك ما براى تو كافى است. على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «يارى شما نه مرا كافى است و نه [حتّى] خودتان را». سپس سعيد بن قيس را در تعقيب شاميان فرستاد و او در جستجوى آنان، روانه شد و از هِيت گذشت، امّا به آنها نرسيد و برگشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطرائف&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يَقُم مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله أحَدٌ مِنَ المُهاجِرينَ كَقِيامِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، فَإِنَّهُ آزَرَهُ ووَقاهُ بِنَفسِهِ، ونامَ في مَضجَعِهِ، ثُمَّ لَم يَزَل بَعدُ مُتَمَسِّكا بِأَطرافِ الثُّغورِ ويُنازِلُ الأَبطالَ، ولا يَنكُلُ عَن قَرنٍ، ولا يُوَلّي عَن جَيشٍ، مَنيعُ القَلبِ، يُؤَمَّرُ عَلَى الجَميعِ ولا يُؤَمَّرُ عَلَيهِ أحَدٌ، أشَدُّ النّاسِ وَطأَةً عَلَى المُشرِكينَ، وأَعظَمُهُم جِهادا فِي اللّهِ، وأَفقَهُهُم في دينِ اللّهِ، وأَقرَؤُهُم لِكِتابِ اللّهِ، وأَعرَفُهُم بِالحَلالِ وَالحَرامِ، وهُوَ صاحِبُ الوِلايَةِ في حَديثِ غَديرِ خُمٍّ، وصاحِبُ قَولِهِ: أنتَ مِنّي بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسى إلاّ أنَّهُ لا نَبِيَّ بَعدي، وصاحِبُ يَومِ الطّائِفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطرائف: ص277 نقلاً عن ابن مسكويه في نديم الفريد، بحار الأنوار: ج49 ص209 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطرائف&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ يك از مهاجران همانند على بن ابى طالب عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله حمايت نكرد. او ايشان را يارى رساند و جان خود را سپر او كرد و در بسترش خوابيد و پس از آن، همچنان از مرزها و سرحدّات، پاسدارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و با پهلوانان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگيد و از برابر هيچ هماوردى پا پس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشيد و از مقابل هيچ لشكرى وا پس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشست و قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل بود. بر همگان، امير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد و كسى بر او به اميرى منصوب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. سختگيرترينِ مردمان بر مشركان و مجاهدترين آنان در راه خدا و داناترينشان در دين خدا و قرآن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ آنان و آشناترينشان به حلال و حرام بود. در حديث غدير خم به مقام ولايت منصوب شد و [پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله] در باره او فرمود: «تو براى من، همانند هارون براى موسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام هستى با اين تفاوت كه پس از من، پيامبرى نخواهد بود» و اوست صاحب روز طائف (يعنى كسى كه در آن روز، پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرايش خواند و لَختى دراز با هم به نجوا پرداختند و محرمانه سخن گفتند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتاب-الإمام-علیه-السلام-إلى-أصحاب-المسالح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: كِتابُ الإِمامِ علیه السّلام إلى أصحابِ المَسالِحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: نامه امام علیه السّلام به مرزبانان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن عَبدِ اللّهِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ أميرِ المُؤمِنينَ إلى أصحابِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسالِحِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا بَعدُ، فَإِنَّ حَقّا عَلَى الوالي ألاّ يُغَيِّرَهُ عَلى رَعِيَّتِهِ فَضلٌ نالَهُ، ولا طَولٌ خُصَّ بِهِ، وأَن يَزيدَهُ ما قَسَمَ اللّهُ لَهُ مَن نِعَمِهِ دُنوّا مِن عِبادِهِ، وعَطفا عَلى إخوانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا وإنَّ لَكُم عِندي ألاّ أحتَجِزَ دونَكُم سِرّا إلاّ في حَربٍ، ولا أطوِيَ دونَكُم أمرا إلاّ في حُكمٍ، ولا اُؤَخِّرَ لَكُم حَقّا عَن مَحَلِّهِ، ولا أقِفَ بِهِ دونَ مَقطَعِهِ، وأَن تَكونوا عِندي فِي الحَقِّ سَواءً، فَإِذا فَعَلتُ ذلِكَ وَجَبَت للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُمُ النِّعمَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولي عَلَيكُمُ الطّاعَةُ، وأَلاّ تَنكُصوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النكوص: الإحجام عن الشيء مجمع البحرين: ج3 ص1833 «نكص».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن دَعوَةٍ، ولا تُفَرِّطوا في صَلاحٍ، وأَن تَخوضُوا الغَمَراتِ إلَى الحَقِّ، فَإِن أنتُم لَم تَستَقيموا لي عَلى ذلِكَ، لَم يَكُن أحَدٌ أهوَنَ عَلَيَّ مِمَّنِ اعوَجَّ مِنكُم، ثُمَّ اُعظِمُ لَهُ العُقوبَةَ، ولا يَجِدُ عِندي فيها رُخصَةً. فَخُذوا هذا مِن اُمَرائِكُم، وأَعطوهُم مِن أنفُسِكُم ما يُصلِحُ اللّهُ بِهِ أمرَكُم، وَالسَّلامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 50، الأمالي للطوسي: ص217 ح381 عن ثعلبة بن يزيد الحمّاني، وقعة صفين: ص107 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص469 ح682، المعيار والموازنة: ص103 ح31 نحوه&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بنده خدا، على بن ابى طالب امير مؤمنان، به مرزبانان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا بعد، حكمران نبايد به امتيازى كه به دست آورده و قدرتى كه به او ويژه گشته است، [رفتار] او با رعيّت دگرگون شود؛ بلكه بايد نعمتى كه خداوند، بهره او ساخته است، وى را به بندگان او نزديك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و به برادرانش مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانيد كه حقّ شما بر من، آن است كه رازى را از شما نپوشانم، مگر در مورد جنگ، و بدون رايزنى با شما، كارى را انجام ندهم، مگر در داورى [و حكم شرع] و حقّ شما را از هنگام آن به تأخير نيندازم (/ حقّ شما را از آنچه بايد، كمتر نگزارم) و در رساندن آن، درنگ نكنم و همه شما را در حق، يكسان بدانم. پس هر گاه چنين رفتار كردم، نعمت خدا بر شما ثابت گشته است [و شما رهين نعمت و منّت او به سبب وجود حكمرانِ دادگر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حقّ من بر شما، اين است كه از من فرمان ببريد و از فراخوانم، سر باز نزنيد و در كارى كه به صلاح است، كوتاهى نكنيد و در راه حق، رنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به جان بخريد، كه اگر در اين مسيرِ درستى كه گفتم، حركت نكنيد، هيچ كس نزد من خوارتر و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدارتر از كژروِ شما نخواهد بود و او را سخت، كيفر خواهم داد و در اين كيفر، رخصتى از من نخواهد ديد. پس اين [دستور] را از فرماندهانتان بگيريد و از آنان در آنچه خداوند با آن، كار شما را سامان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، فرمان ببريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الرباط-والمرابط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: فَضلُ الرِّباطِ وَالمُرابِطِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: ارزش مرزبانى و مرزبان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ لِكُلِّ اُمَّةٍ رَهبانِيَّةً، ورَهبانِيَّةَ اُمَّتي الرِّباطُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرباط: الإقامة على جهاد العدوّ بالحرب النهاية: ج2 ص185 «ربط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في نُحورِ العَدُوِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص168 ح7708 عن أبي امامة، كنز العمّال: ج4 ص286 ح10527 وراجعتفسير القرطبي: ج17 ص265 وبحار الأنوار: ج14 ص277.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر امّتى را رُهبانيّتى است، و رُهبانيت امّت من، در بيخِ گوش دشمن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَمُّوا بِالرِّباطِ، فَإِنَّهُ مَن هَمَّ بِالرِّباطِ كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ بَينَ عَينَيهِ بَراءَةً مِنَ النِّفاقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص323 ح6941 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آمادگى جنگيدن بكوشيد؛ زيرا كسى كه در آمادگى نظامى بكوشد، خداى عز و جل بركنارى از نفاق را بر پيشانى او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ صَلاةَ المُرابِطِ تَعدِلُ خَمسَمِئَةِ صَلاةٍ، ونَفَقَةَ الدّينارِ وَالدِّرهَمِ مِنهُ أفضَلُ مِن تِسعِمِئَةِ دينارٍ، يُنفِقُهُ في غَيرِهِ مِن غَيرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص323 ح10714 نقلاً عن شعب الإيمان عن أبي أمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نماز نظامى آماده، با پانصد نماز، برابرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و درهم و دينار او برتر از نهصد دينارى است كه غير او در راهى غير از نظامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى [و جهاد]انفاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَزِمَ الرِّباطَ لَم يَترُك مِنَ الخَيرِ مَطلَبا، ولَم يَترُك مِنَ الشَّرِّ مَهرَبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص28 ح12350 نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مرزبانى كند، هر آنچه خير است، به دست آورده است و از هر آنچه شرّ است، گريخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِباطُ يَومٍ في سَبيلِ اللّهِ خَيرٌ مِنَ الدُّنيا وما عَلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1059 ح2735، سنن الترمذي: ج4 ص188 ح1664، مسند ابن حنبل: ج 8 ص442 ح22935، السنن الكبرى: ج9 ص66 ح17887 كلّها عن سهل بن سعد الساعدي، المعجم الكبير: ج6 ص252 ح6134 عن سلمان، كنزالعمّال: ج4 ص283 ح10508.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز مرزبانى در راه خدا، بهتر است از دنيا و هر چه در آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِباطُ يَومٍ في سَبيلِ اللّهِ، خَيرٌ مِن ألفِ يَومٍ فيما سِواهُ مِنَ المَنازِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص190 ح1667، سنن النسائي: ج6 ص40، مسند ابن حنبل: ج1 ص144ح 470، السنن الكبرى للبيهقي: ج9 ص67 ح17888، سنن الدارمي: ج2 ص657 ح2335 كلّها عن عثمان بن عفّان، كنز العمّال: ج4 ص284 ح10511.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز مرزبانى در راه خدا، از هزار روز ماندن در ديگر منزلگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رابَطَ لَيلَةً في سَبيلِ اللّهِ سُبحانَهُ، كانَت كَأَلفِ لَيلَةٍ، صِيامِها وقِيامِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص924 ح2766، تفسير القرطبي: ج4 ص325، تفسير ابن كثير: ج2 ص173،تفسير الثعالبي: ج3 ص150 كلّها عن عثمان بن عفّان، كنز العمّال: ج4 ص307 ح10635&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك شب در راه خداى سبحان مرزبانى كند، چنان است كه هزار شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز، روزه بگيرد و شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رابَطَ لَيلَةً حارِسا مِن وَراءِ المُسلِمينَ، كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن خَلفَهُ مِمَّن صامَ وصَلّى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج8 ص90 ح8059، كنز العمّال: ج4 ص324 ح10720 نقلاً عن ابن زنجويه فيكتاب الأفراد وكلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك شب از مرزهاى مسلمانان نگهبانى كند، برايش پاداشى همانند پاداش كسانى است كه در غير مرزها نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رابَطَ يَوما في سَبيلِ اللّهِ كانَ كَعِدلِ شَهرٍ، صِيامِهِ وقِيامِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسد الغابة: ج2 ص559 الرقم 2256، الإصابة: ج3 ص155 الرقم 3506 كلاهما عن سميطالبجلي، تاريخ دمشق: ج8 ص356 ح2231 عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود، كنز العمّال: ج4 ص324 ح10819.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك روز در راه خدا مرزبانى كند، با يك ماه روزه و شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى برابرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُرابِطُ في سَبيلِ اللّهِ أعظَمُ أجرا مِن رَجُلٍ جَمَعَ كَعبَيهِ بِزِنادِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزند والزندة: خشبتان يستقدح بهما، فالسفلى زندة والأعلى زند، والجمع زناد لسان العرب: ج3 ص195 «زند».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهرٍ، صامَهُ وقامَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج4 ص43 ح4294 عن أبي امامة، كنز العمّال: ج4 ص287 ح10533.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در راه خدا مرزبانى دهد، اجرش بيشتر از مردى است كه يك ماه، پا به جفت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متن عربى، عبارت &amp;quot;جمع كعبيه بزناد شهر&amp;quot; آمده است. زند و زندة، دو چوب هستند كه عمود بر همقرار گرفته و با حركت دادن چوب عمودى بر چوب افقى، توليد جرقه و آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. حالت قرار گرفتن دو چوب بر يكديگر به آمادگى و استمرار معنا شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزه بگيرد و نماز بخواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رابَطَ يَوما في سَبيلِ اللّهِ جَعَلَ اللّهُ بَينَهُ وبَينَ النّارِ سَبعَ خَنادِقَ، كُلُّ خَندَقٍ كَسَبعِ سَماواتٍ وسَبعِ أرَضينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص111 ح4825، تفسير الثعلبي: ج3 ص239 ح223، تفسير الآلوسي: ج4ص 175 كلّها عن جابر، مجمع الزوائد: ج5 ص527 ح9500، مستدرك الوسائل: ج11 ص28 ح12346 نقلاً عن تفسير أبي الفتوح نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك روز در راه خدا مرزبانى كند، خداوند ميان او و آتش دوزخ، هفت خندق قرار دهد كه وسعت هر خندقى به اندازه هفت آسمان و هفت زمين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِباطُ يَومٍ في سَبيلِ اللّهِ خَيرٌ مِن عِبادَةِ الرَّجُلِ في أهلِهِ سَنَةً ـ ثَلاثَمِئَةٍ وسِتّينَ يَوما ـ، كُلَّ يَومٍ ألفَ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج57 ص221 وج 64 ص177 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز مرزبانى كردن در راه خدا، بهتر از يك سال عبادت مرد در ميان خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش است ـ يعنى 360 روز ـ كه هر روزى [به اندازه] هزار سال باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَرِباطُ يَومٍ في سَبيلِ اللّهِ مِن وَراءِ عَورَةِ المُسلِمينَ مُحتَسِبا مِن غَيرِ شَهرِ رَمَضانَ، أعظَمُ أجرا مِن عِبادَةِ مِئَةِ سَنَةٍ، صِيامِها وقِيامِها، ورِباطُ يَومٍ في سَبيلِ اللّهِ مِن وَراءِ عَورَةِ المُسلِمينَ مُحتَسِبا مِن شَهرِ رَمَضانَ، أفضَلُ عِندَ اللّهِ وأَعظَمُ أجرا مِن عِبادَةِ ألفِ سَنَةٍ، صِيامِها وقِيامِها، فَإِن رَدَّهُ اللّهُ إلى أهلِهِ سالِما لَم تُكتَب عَلَيهِ سَيِّئَةُ ألفِ سَنَةٍ، وتُكتَبُ لَهُ الحَسَناتُ، ويُجرى لَهُ أجرُ الرِّباطِ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص924 ح2768، تفسير القرطبي: ج4 ص325، تفسير ابن كثير: ج2ص 174 كلّها عن ابيّ بن كعب، كنز العمّال: ج4 ص328 ح10745.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز پاسدارى كردن از مرزهاى مسلمانان، در راه خدا و براى رضاى خدا، در غير ماه رمضان، اجرش بيشتر از صد سال روزه گرفتن و نماز خواندن است و يك روز پاسدارى كردن از مرزهاى مسلمانان، در راه خدا و براى رضاى خدا، در ماه رمضان، نزد خداوند با ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر و اجرش بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از هزار سال روزه گرفتن و نماز خواندن است، و اگر خداوند، او را سالم نزد خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برگردانَد، گناه هزار سال براى او نوشته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برايش نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و تا روز قيامت، پاداش مرزبانى برايش جريان دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِباطُ يَومٍ ولَيلَةٍ خَيرٌ مِن صِيامِ شَهرٍ وقِيامِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1520 ح163، سنن الترمذي: ج4 ص188 ح1665، مسند ابن حنبل: ج9ص 185 ح23796، تفسير القرطبي: ج4 ص324 كلها عن سلمان، كنز العمّال: ج4 ص327 ح10740، عوالي اللآلي: ج3 ص183 ح7 عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز مرزبانى كردن از يك ماه روزه و نماز، بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن سَلمانَ الفارِسِيِّ أنَّهُ كانَ في جَيشٍ فَصاروا في ضيقٍ وشِدَّةٍ، فَقالَ سَلمانُ: اُحَدِّثُكُم حَديثا عَن رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، سَمِعتُهُ يَقولُ: «مَن رابَطَ يَوما ولَيلَةً في سَبيلِ اللّهِ تَعالى كانَ كَمَن صامَ شَهرا وصَلّى شَهرا، لا يُفطِرُ ولا يَنفَتِلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انفتل من الصلاة: انصرف عنها مجمع البحرين: ج3 ص1359 «فتل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن صَلاتِهِ إلاّ لِحاجَةٍ، ومَن ماتَ في سَبيلِ اللّهِ آجَرَهُ اللّهُ حَتّى يَحكُمَ بَينَ أهلِ الجَنَّةِ والنّارِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص27 ح12345 نقلاً عن تفسير أبي الفتوح، عوالي اللآلي: ج2 ص103ح 283 ليس فيه صدره إلى «احدثكم حديثا» وذيله من «ومن مات»، تفسير الفخر الرازي: ج9 ص161 ليس فيه صدره إلى «احدثكم حديثا» وذيله من «ومن مات».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلمان فارسى در لشكرى بود كه در فشار و سختى افتادند. سلمان گفت: حديثى را از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم. از ايشان شنيدم كه فرمود: «هر كس يك شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز در راه خداوند متعال مرزبانى كند، همانند كسى است كه يك ماه [بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقفه]روزه بگيرد و نماز بگزارد، به طورى كه جز به خاطر كارى، روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را نخورد و نمازش را قطع نكند، و هر كس در راه خدا بميرد (به شهادت برسد)، خداوند به او اجر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا آن گاه كه به حساب بهشتيان و دوزخيان، رسيدگى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَأَن أحرُسَ ثَلاثَ لَيالٍ مُرابِطا مِن وَراءِ بَيضَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيضة المسلمين: أي مجتمعهم وموضع سلطانهم، ومستقرّ دعوتهم النهاية: ج1 ص172 «بيض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُسلِمينَ، أحَبُّ إلَيَّ مِن أن تُصيبَني لَيلَةُ القَدرِ في أحَدِ المَسجِدَينِ، المَدينَةِ أو بَيتِ المَقدِسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج4 ص43 ح4292 عن أبي امامة، كنز العمّال: ج4 ص328 ح10744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه شب مرزبانى در مرزهاى مسلمانان، نزد من محبوب تر از آن است كه شب قدر را در يكى از دو مسجد مدينه يا بيت المَقدِس، درك كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِباطُ شَهرٍ في سَبيلِ اللّهِ خَيرٌ مِن عِبادَةِ ألفِ...&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا وضعت ثلاث نقاط في المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص449 ح11341 نقلاً عن حلية الأولياء عن حمزة الأسلمي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك ماه مرزبانى كردن در راه خدا، بهتر است از عبادت هزار...&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مصدر حديث به همين ترتيب، سه نقطه گذاشته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِباطُ شَهرٍ خَيرٌ مِن صِيامِ دَهرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع الزوائد: ج5 ص528 ح9504، الدرّ المنثور: ج2 ص419، كنز العمّال: ج4 ص284ح 10512 كلّها نقلاً عن الطبراني عن أبي الدرداء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك ماه مرزبانى كردن، بهتر از يك عمر روزه گرفتن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن خَرَجَ مُرابِطا في سَبيلِ اللّهِ تَعالى أو مُجاهِدا فَلَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ سَبعُمِئَةِ ألفِ حَسَنَةٍ، ويُمحى عَنهُ سَبعُمِئَةِ ألفِ سَيِّئَةٍ، ويُرفَعُ لَهُ سَبعُمِئَةِ ألفِ دَرَجَةٍ، وكانَ في ضَمانِ اللّهِ تَعالى حَتّى يَتَوَفّاهُ بِأَيِّ حَتفٍ كانَ، كانَ شَهيدا، فَإِن رَجَعَ رَجَعَ مَغفورا لَهُ مُستَجابا لَهُ دُعاؤُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص345 ح1، أعلام الدين: ص425 كلاهما عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبّاس، بحار الأنوار: ج 76 ص372 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى مرزبانى يا جهاد كردن در راه خداوند متعال خارج شود، به ازاى هر گامى كه بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، هفتصد هزار ثواب برايش باشد و هفتصد هزار گناه، از او پاك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هفتصد هزار درجه، بالا برده شود و در پناه خداوند متعال است و چون خداوند جان او را بگيرد، به هر مرگى كه باشد، او شهيد است و اگر [زنده]برگردد، آمرزيده و با دعاى مستجاب شده باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَّلُ مَن يَدخُلُ الجَنَّةَ مِن خَلقِ اللّهِ الفُقَراءُ وَالمُهاجِرونَ، الَّذينَ تُسَدُّ بِهِمُ الثُّغورُ، ويُتَّقى بِهِمُ المَكارِهُ، ويَموتُ أحَدُهُم وحاجَتُهُ في صَدرِهِ لا يَستَطيعُ لَها قَضاءً، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل لِمَن يَشاءُ مِن مَلائِكَتِهِ: اِيتوهُم فَحَيّوهُم. فَتَقولُ المَلائِكَةُ: نَحنُ سُكّانُ سَمائِكَ وخِيَرَتُكَ مِن خَلقِكَ، أفَتَأمُرُنا أن نَأتِيَ هؤُلاءِ فَنُسَلِّمَ عَلَيهِم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّهُم كانوا عِبادا يَعبُدُونّي لا يُشرِكونَ بي شَيئا، وتُسَدُّ بِهِمُ الثُّغورُ، ويُتَّقى بِهِمُ المَكارِهُ، ويَموتُ أحَدُهُم وحاجَتُهُ في صَدرِهِ لا يَستَطيعُ لَها قَضاءً، فَتَأتيهِمُ المَلائِكَةُ عِندَ ذلِكَ فَيَدخُلونَ عَلَيهِم مِن كُلِّ بابٍ «سَلَمٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ»&lt;/span&gt;.&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص572 ح6581، صحيح ابن حبّان: ج16 ص439 ح7421، تفسير ابن كثير: ج4 ص373، تفسير الثعلبي: ج5 ص287 كلّها عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو بن العاص، الأوائل للطبراني: ص32 ذيل ح8 وفيهما صدره إلى «قضاء» فقط، كنز العمّال: ج6 ص481 ح&lt;/span&gt;16636.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين كسانى از خلق خدا كه وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستان و مهاجران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ همانان كه به واسطه ايشان، مرزها، حمايت و بلاها و ناملايمات، دفع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و هر يك از آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرد و حاجتش در سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را برآورده سازد. پس خداى عز و جل به هر كدام از فرشتگانش كه بخواهد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «نزد ايشان برويد و درودشان بگوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرشتگان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: ما ساكنان آسمان تو و برگزيدگان تو از ميان آفريدگانت هستيم. آيا به ما دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى كه نزد آنان برويم و سلامشان كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «آنان، بندگانى بودند كه مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستيدند و هيچ چيزى را شريك من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانيدند. به واسطه آنها، مرزها، نگهدارى و بلاها و ناملايمات، دفع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و هر يك از آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُرد، حاجتش را همچنان در سينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش داشت و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست آن را برآورده سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، فرشتگان، نزد ايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و از هر درى بر آنان وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند [و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند:] «سلام بر شما كه شكيبايى كرديد! پس چه نيكوست فرجام [اين] سراى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن امّ مبشّر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: «ألا اُخبِرُكُم بِخَيرِ النّاسِ رَجُلاً؟ قالوا: بَلى، فَأَشارَ بِيَدِهِ نَحوَ المَشرِقِ فَقالَ: «رَجُلٌ أخَذَ بِعِنانِ فَرَسِهِ في سَبيلِ اللّهِ يَنتَظِرُ أن يُغيرَ أو يُغارَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج25 ص104 ح271، الطبقات الكبرى: ج8 ص314 عن ام بشر بن البراء بنمعرور نحوه، كنز العمال: ج4 ص312 ح10656 وراجع مسند إسحاق بن راهويه: ج5 ص95 ح2200.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از امّ مبشّر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «آيا شما را از بهترين مرد، آگاه نكنم؟». گفتند: چرا. با دستش به سوى شرق اشاره كرد و فرمود: «مردى كه در راه خدا، دهنه اسبش را بگيرد و منتظر باشد كه حمله كند يا به او حمله شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّباطُ ثَلاثَةُ أيّامٍ وأَكثَرُهُ أربَعونَ يَوما، فَإِذا جاوَزَ ذلِكَ فَهُوَ جِهادٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص125 ح218 عن زرارة، وسائل الشيعة: ج11 ص19 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: [كمترين حدّ] مرزبانى، سه روز است و بيشترين حدّش چهل روز. اگر از اين گذشت، جهاد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الساكنين-قرب-الحدود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: فَضلُ الساكنين قُربَ الحُدودِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: ارزش مرزنشينان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثُّغورُ كِنانَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكنانة: التي يجعل فيها السهام، من أدم [أي جلد] (مجمع البحرين: ج3 ص1600 «كنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهِ تَعالى، وأَهلُها سِهامُ اللّهِ تَعالى، ألا ومَن رابَطَ في سَبيلِ اللّهِ فَوقَ ناقَتِهِ بَعَّدَهُ اللّهُ مِنَ النّارِ سَبعينَ خَريفا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص104 ح2257 عن ابن عبّاس وراجع تفسير الثعلبي: ج8 ص181 والمحرّرالوجيز: ج4 ص496 وكنز العمّال: ج4 ص307 ح10634.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرزها، تيردان خداوند متعال و مرزبانان، تيرهاى خداوند متعال هستند. بدانيد كه هر كس سوار بر شتر خود، در راه خدا مرزبانى كند، خداوند او را هفتاد خريف&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از خريف در روايات، زمانى طولانى معادل چهل يا هفتاد سال است. روايت درصدد بيان دورىفوق العاده از آتش جهنم است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آتش دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمَوقِفٌ في سَبيلِ اللّهِ لا يُسَلُّ فيهِ بِسَيفٍ، ولا يُطعَنُ فيهِ بِرُمحٍ، ولا يُرمى بِسَهمٍ، أفضَلُ مِن عِبادَةِ سِتّينَ سَنَةً لا يُعصَى اللّهُ فيها طَرفَةَ عَينٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص319 ح10697 نقلاً عن ابن النّجار عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك ايستادن در راه خدا كه در آن نه شمشيرى كشيده، نه نيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى زده و نه تيرى پرتاب شود، از عبادت شصت سال كه در آن لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هم معصيت خدا نشود، برتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضَلُ النّاسِ رَجُلانِ: رَجُلٌ غَزا في سَبيلِ اللّهِ حَتّى يَهبِطَ مَوضِعا يَسوءُ العَدُوَّ، ورَجُلٌ بِناحِيَةِ البادِيَةِ يُقيمُ الصَّلَواتِ الخَمسِ، ويُؤَدّي حَقَّ مالِهِ، ويَعبُدُ رَبَّهُ حَتّى يَأتِيَهُ اليَقينُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص611 ح10770 عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج4 ص287 ح10529.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برترينِ مردم، دو كس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: يكى مردى كه در راه خدا به جنگ رود تا در جايى فرود آيد كه دشمن را ناراحت كند، و دوم، مردى كه در گوشه بيابان، نمازهاى پنجگانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بگزارد و حقوق مالى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپردازد و پروردگارش را عبادت كند تا آن گاه كه مرگش فرا رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن نَزَلَ مَنزِلاً يُخيفُ فيهِ المُشرِكينَ ويُخيفونَهُ حَتّى يُدرِكَهُ المَوتُ، كُتِبَ لَهُ كَأَجرِ ساجِدٍ لا يَرفَعُ رَأسَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ، وأَجرِ قائِمٍ لا يَقعُدُ إلى يَومِ القِيامَةِ، وأَجرِ صائِمٍ لا يُفطِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهاد لعبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن المبارك: ص164 ح178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در منزلگاهى اتراق كند كه در آن، او مشركان را و مشركان، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسانند، تا آن گاه كه مرگش فرا رسد، برايش همانند اجر كسى نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه به سجده رود و تا روز قيامت سرش را [از سجده]برندارد، و همانند اجر كسى كه به نماز ايستد و تا روز قيامت ننشيند، و همانند اجر روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى كه هيچ گاه افطار نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهاد عن عروة بن رويم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَى النَّبِيَّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله رِجالٌ فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، إنّا كُنّا حَديثَ عَهدٍ بِجاهِلِيَّةٍ، وإنّا كُنّا نُصيبُ مِنَ الآثامِ وَالزِّنا، وإنّا أرَدنا أن نَحبِسَ أنفُسَنا في بُيوتٍ نَعبُدُ اللّهَ عز و جل فيها حَتّى نَموتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَهَلَّلَ وَجهُ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، وقالَ: إنَّكُم سَتُجَنِّدونَ أجنادا وتَكونُ لَكُم ذِمَّةٌ وخَراجٌ، وسَيَكونُ لَكُم عَلى سَيفِ البَحرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيف البحر: ساحله النهاية: ج2 ص434 «سيف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَدائِنُ وقُصورٌ، فَمَن أدرَكَ ذلِكَ فَاستَطاعَ أن يَحبِسَ نَفسَهُ في مَدينَةٍ مِن تِلكَ المَدائِنِ أو قَصرٍ مِن تِلكَ القُصورِ، حَتّى يَموتَ فَليَفعَل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهاد لعبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبارك: ص163 ح177، تاريخ دمشق: ج1 ص394، اسد الغابة: ج2 ص548الرقم 2230 وفيه ذيله من «أنّكم ستجندون» وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج14 ص147 ح38196.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهاد ـ به نقل از عروة بن رويم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردانى نزد پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمدند و گفتند: اى پيامبر خدا! ما تازه از جاهليت رهيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم و در آن زمان، مرتكب گناهان و زنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شديم و [حالا]مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيم خود را در اتاق&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى حبس كنيم و در آنها به عبادت خداى عز و جل بپردازيم تا زمانى كه بميريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهره پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از شادى درخشيد و فرمود: «به زودى شما لشكرها فراهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوريد و صاحب ذمّه (جزيه) و خراج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد و در ساحل دريا، شهرها و كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خواهيد داشت. پس هر كس آن زمان را درك كرد و توانست خودش را در شهرى از آن شهرها ياكاخى از آن كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها حبس كند تا آن گاه كه بميرد، چنين كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي أقِفُ المَواقِفَ اُريدُ وَجهَ اللّهِ، واُريدُ أن يُرى مَوطِني. فَلَم يَرُدَّ عَلَيهِ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شَيئا حَتّى نَزَلَت: «فَمَن كَانَ يَرْجُواْ لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَلِحًا وَ لاَ يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدَا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص2527، الجهاد لعبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن المبارك: ص66 ح12، تفسير ابنكثير: ج5 ص200، الدرّ المنثور: ج5 ص469 نقلاً عن عبد الرزّاق وكلّها عن طاووس وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى گفت: اى پيامبر خدا! من براى خدا در مواضعى [از جهاد]مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستم و [در عين حال] دوست دارم موقعيتم به چشم بيايد. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله چيزى در پاسخ او نفرمود تا اين آيه نازل شد: «هر كس به لقاى پروردگار خود اميد دارد، بايد به كار شايسته بپردازد و هيچ كس را در پرستش پروردگارش شريك نسازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كانَ عَبدٌ لِيَحبِسَ نَفسَهُ عَلَى اللّهِ، إلاّ أدخَلَهُ اللّهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص350 ح5، الأمالي للطوسي: ص122 ح189 كلاهما عن أبي الحسن العبدي،مشكاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص449 ح1507، الدرّ النظيم: ص642، بحار الأنوار: ج70 ص71 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه خود را وقف خدا كند، مگر اين كه خداوند، او را به بهشت بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-شهود-الأعياد-في-الثغور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 7: فَضلُ شُهودِ الأَعيادِ فِي الثُّغورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 7: ارزش حضور داشتن در مرزها در روزهاى عيد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن شَهِدَ عيدا مِن أعيادِ المُسلِمينَ في ثَغرٍ مِن ثُغورِ المُسلِمينَ، كانَ لَهُ مِنَ الحَسَناتِ عَدَدُ ريشِ كُلِّ طَيرٍ في حَريمِ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص325 ح10725 نقلاً عن ابن زنجويه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس عيدى از اعياد مسلمانان را در مرزى از مرزهاى مسلمانان باشد، به اندازه پرهاى هر پرنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در حوزه اسلام، برايش حسنه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن شَهِدَ عيدا مِن أعيادِ المُسلِمينَ في ثَغرٍ مِن ثُغورِ المُسلِمينَ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ مِنَ الحَسَناتِ عَدَدَ كُلِّ مُشرِكٍ ومُشرِكَةٍ وَراءَ ظَهرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص324 ح10722 نقلاً عن ابن زنجويه عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس عيدى از اعياد مسلمانان را در مرزى از مرزهاى مسلمانان باشد، خداوند برايش به شمارِ مردان و زنان مشركى كه فرا سوى او هستند، حسنه بنويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-من-مات-مرابطا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8: فَضلُ مَن ماتَ مُرابِطا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8: ارزش كسى كه در حال مرزبانى بميرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ماتَ مُرابِطا وُقِيَ فِتنَةَ القَبرِ، واُومِنَ مِنَ الفَزَعِ الأَكبَرِ، وغُدِيَ عَلَيهِ وريحَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغدوّ: سير أوّل النهار، نقيض الرواح النهاية: ج3 ص346 «غدا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرِزقِهِ مِنَ الجَنَّةِ، وكُتِبَ لَهُ أجرُ المُرابِطِ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص370 ح9255، تفسير ابن كثير: ج2 ص172 كلاهما عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج4ص 325 ح10728.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در حال مرزبانى بميرد، از عذاب قبر، محفوظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد و از هراس بزرگ (قيامت) در امان باشد و صبح و شام، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از بهشت به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و تا روز قيامت، اجر مرزبان برايش نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رابَطَ... كانَ لَهُ كَأَجرِ صِيامِ شَهرٍ وقِيامِهِ، ومَن ماتَ مُرابِطا اُجرِيَ لَهُ مِثلُ ذلِكَ مِنَ الأَجرِ، واُجرِيَ عَلَيهِ الرِّزقُ وأَمِنَ مِنَ الفَتّانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتّان: الشيطان لسان العرب: ج13 ص318 «فتن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج6 ص39، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص90 ح2422، صحيح ابن حبّان: ج 10 ص485 ح4626، السنن الكبرى للبيهقي: ج9 ص66 ح17885، تهذيب الكمال: ج34 ص61 الرقم 7497 كلّها عن سلمان الفارسي، كنزالعمّال: ج4 ص294 ح10563.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مرزبانى كند... برايش همانند اجر يك ماه روزه گرفتن و نماز خواندن، نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر كس در حال مرزبانى بميرد، به همين اندازه برايش اجر مقرّر گردد و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پيوسته ادامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و از شيطان در امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعٌ تَجري عَلَيهِم اُجورُهُم بَعدَ المَوتِ: رَجُلٌ ماتَ مُرابِطا في سَبيلِ اللّهِ، ورَجُلٌ عَلَّمَ عِلما فَأَجرُهُ يَجري عَلَيهِ ما عُمِلَ بِهِ، ورَجُلٌ أجرى صَدَقَةً فَأَجرُها يَجرِي عَلَيهِ ما جَرَت عَلَيهِ، ورَجُلٌ تَرَكَ وَلَدا صالِحا يَدعو لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص309 ح22381، المعجم الكبير: ج8 ص206 ح7831 كلاهما عنأبي امامة، كنزالعمّال: ج15 ص952 ح43656.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار كس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه بعد از مردن نيز همچنان اجر كارشان به آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد: مردى كه در حال مرزدارى (جهاد) در راه خدا بميرد؛ مردى كه دانشى را آموزش دهد تا زمانى كه به آن دانش عمل شود، اجرش به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد؛ مردى كه صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برقرار سازد، تا زمانى كه آن صدقه برقرار است، اجرش به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد؛ و مردى كه فرزند صالحى به يادگار گذارد و آن فرزند برايش دعا كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن أبي يزيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُئِلَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: أيُّ المَوتِ أفضَلُ؟ قالَ: القَتلُ في سَبيلِ اللّهِ، قالَ: ثُمَّ مَه؟ قالَ: ثُمَّ أن تَموتَ مُرابِطا، قالَ: ثُمَّ مَه؟ قالَ: ثُمَّ أن تَموتَ حاجّا أو مُعتَمِرا، وإنِ استَطَعتَ فَلا تَمُت بادِيا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البادي: هو الذي يكون في البادية، ومسكنه المضارب والخيام النهاية: ج1 ص109 «بدا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تاجِرا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج6 ص110 الرقم 352، كنز العمّال: ج4 ص403 ح11126.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء ـ به نقل از ابو يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله سؤال شد: كدام مردن برتر است؟ فرمود: «كشته شدن در راه خدا». [پرسنده] گفت: سپس كدام؟ فرمود: «سپس اين كه در حال مرزبانى بميرى». گفت: سپس كدام؟ فرمود: «سپس اين كه در حال گزاردن حج يا عمره بميرى، و اگر توانستى، در حال باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى يا تجارت نمير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ماتَ مُرابِطا في سَبيلِ اللّهِ، جَرى لَهُ أجرُ مُجاهِدٍ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج1 ص221 ح396 عن سلمان، كنز العمّال: ج4 ص326 ح10732، عوالياللآلي: ج1 ص87 ح19 عن سلمان، مستدرك الوسائل: ج11 ص28 ح12348.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در حال مرزبانى در راه خدا بميرد، برايش تا روز قيامت، اجر مجاهد نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ماتَ مُرابِطا في سَبيلِ اللّهِ، أمِنَهُ اللّهُ مِن فِتنَةِ القَبرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8ص 96 ح7480 عن أبي أمامة، سنن الترمذي: ج4 ص165 ح1621، مسند ابنحنبل: ج9 ص248 ح24006، صحيح ابن حبّان: ج10 ص484 ح4624 كلّها عن فضالة بن عبيد نحوه، كنز العمّال: ج4ص 282 ح10497، مسند زيد: ص352 عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در حال مرزبانى در راه خدا بميرد، خداوند، او را از امتحان (/ عذاب) قبر در امان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ عَمَلٍ مُنقَطِعٌ عَن صاحِبِهِ إذا ماتَ إلاَّ المُرابِطَ في سَبيلِ اللّهِ، فَإِنَّهُ يُنمى لَهُ عَمَلُهُ، ويُجرى عَلَيهِ رِزقُهُ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج18 ص257 ح641، تاريخ دمشق: ج26 ص241 ح5554، حلية الأولياء: ج5ص 157 الرقم 318 كلّها عن عرباض بن سارية، فتح الباري: ج12 ص411، رياض الصالحين: ص463 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج4 ص303 ح10611.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر عملى، پس از مرگ صاحبش از او قطع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر عمل كسى كه در راه خدا مرزبانى كند. عمل چنين كسى، رشد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و تا روز قيامت، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِباطُ يَومٍ ولَيلَةٍ خَيرٌ مِن صِيامِ شَهرٍ وقِيامِهِ، وإن ماتَ جَرى عَلَيهِ عَمَلُهُ الَّذي كانَ يَعمَلُهُ، واُجرِيَ عَلَيهِ رِزقُهُ، وأَمِنَ الفَتّانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1520 ح163، المعجم الكبير: ج6 ص266 ح6177 نحوه، مسند الشاميّين: ج 4 ص350 ح3528، تفسير القرطبي: ج4 ص324 كلها عن سلمان، كنز العمّال: ج4 ص284 ح10509؛ جامع الأخبار: ص212 ح518، عوالي اللآلي: ج3 ص183 ح7 عن الإمام الصادق وليس فيهما «يوم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك شبانه روز مرزبانى كردن، از يك ماه روزه گرفتن و نماز خواندن بهتر است و اگر [در آن حال]بميرد، عملى كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داده است، برايش ادامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برقرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و از امتحان كننده (/ عذاب كننده قبر) در امان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ماتَ مُرابِطا في سَبيلِ اللّهِ أجرَى اللّهُ لَهُ أجرَهُ وَالَّذي كانَ يَعمَلُ، أجرَ صَلاتِهِ وصِيامِهِ ونَفَقَتِهِ، ووُقِيَ مِن فَتّانِ القَبرِ، وأَمِنَ مِنَ الفَزَعِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9ص 183 ح23788 عن سلمان، سنن ابن ماجة: ج2 ص924 ح2767،تفسير القرطبي: ج4 ص325، تفسير الثعالبي: ج2 ص157، الدرّ المنثور: ج2 ص419 كلّها عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در حال مرزبانى در راه خدا بميرد، خداوند، اجر او و اعمالى را كه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داده است، برايش ادامه دهد؛ [يعنى] اجر نماز و روزه و انفاقش را، و از امتحان (/ عذاب) قبر، محفوظ باشد و از هراس بزرگ [در قيامت]ايمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن أبي هريرة عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيَبعَثَنَّ اللّهُ أقواما يَومَ القِيامَةِ تَلَألَأُ وُجوهُهُم، يَمُرّونَ بِالنّاسِ كَهَيئَةِ الرّيحِ، يَدخُلونَ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ، قيلَ: مَن هُم يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُولئِكَ قَومٌ أدرَكَهُمُ المَوتُ وهُم فِي الرِّباطِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص329 ح10746 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از ابو هريره ـ پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «خداوند، در روز قيامت، مردمانى را بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزد كه چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درخشد. ايشان، مانند باد بر مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرند و بدون حسابرسى وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند». گفته شد: آنها چه كسانى هستند، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «آنها، افرادى هستند كه در حال مرزبانى از دنيا رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-الدعاء-للمرابطين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: الدُّعاءُ لِلمُرابِطينَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: دعا براى مرزبانان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دعاء-الإمام-علي-علیه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: دُعاءُ الإِمامِ عَلِيٍ علیه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: دعاى امام على علیهم السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن خُطبَتِهِ في يَومِ الجُمُعَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ انصُر جُيوشَ المُسلِمينَ وسَراياهُم ومُرابِطيهِم في مَشارِقِ الأَرضِ ومَغارِبِها، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص432 ح1263، مصباح المتهجد: ص383 عن زيد بن وهب، بحار الأنوار: ج89 ص239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ از خطبه ايشان در روز جمعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! لشكريان و گردان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مسلمان و مرزبانان آنان را در سراسر شرق و غرب زمين، يارى ده كه تو بر همه چيز، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دعاء-الإمام-علي-بن-الحسين-علیه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: دُعاءُ الإِمامِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ علیه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: دعاى امام على بن الحسين علیهم السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وحَصِّن ثُغورَ المُسلِمينَ بِعِزَّتِكَ، وأَيِّد حُماتَها بِقُوَّتِكَ، وأَسبِغ عَطاياهُم مِن جِدَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وكَثِّر عِدَّتَهُم، وَاشحَذ أسلِحَتَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّحْذُ: التحديد. شَحَذَ السِّكينَ: أحَدَّه بالمِسَنِّ وغيره لسان العرب: ج3 ص493 «شحذ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَاحرُس حَوزَتَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَوزَةُ الإسلام: حدوده ونواحيه النهاية: ج1 ص460 «حوز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَامنَع حَومَتَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حومة كلّ شيء: معظمه (لسان العرب: ج12 ص162 «حوم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَلِّف جَمعَهُم، ودَبِّر أمرَهُم، وواتِر بَينَ مِيَرِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واتر بين ميرهم: المواترة: المتابعة. والميرة: الطعام يمتاره الإنسان، وقال بعضهم: هو جلب الطعام، وعليه يكون معنى واتر بين ميرهم: أي لا تقطع الميرة واجعلها تصل إليهم مرّة بعد مرّة لسان العرب: ج5 ص275 و 276 «وتر»، ص88 «مير».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتَوَحَّد بِكِفايَةِ مُؤَنِهِم، وَاعضُدهُم بِالنَّصرِ، وأَعِنهُم بِالصَّبرِ، وَالطُف لَهُم فِي المَكرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وعَرِّفهُم ما يَجهَلونَ، وعَلِّمهُم ما لا يَعلَمونَ، وبَصِّرهُم ما لا يُبصِرونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وأَنسِهِم عِندَ لِقائِهِمُ العَدُوَّ ذِكرَ دُنياهُمُ الخَدّاعَةِ الغَرورِ، وَامحُ عَن قُلوبِهِم خَطَراتِ المالِ الفَتونِ، وَاجعَلِ الجَنَّةَ نَصبَ أعيُنِهِم، ولَوِّح مِنها لِأَبصارِهِم ما أعدَدتَ فيها مِن مَساكِنِ الخُلدِ، ومَنازِلِ الكَرامَةِ، وَالحورِ الحِسانِ، وَالأَنهارِ المُطَّرِدَةِ بِأَنواعِ الأَشرِبَةِ، وَالأَشجارِ المُتَدَلِّيَةِ بِصُنوفِ الثَّمَرِ، حَتّى لا يَهُمَّ أحَدٌ مِنهُم بِالإِدبارِ، ولا يُحَدِّثَ نَفسَهُ عَن قِرنِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِرنُ: كُفؤك في الشجاعة الصحاح: ج6 ص2181 «قرن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِفِرارٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ افلُل بِذلِكَ عَدُوَّهُم، وَاقلِم عَنهُم أظفارَهُم، وفَرِّق بَينَهُم وبَينَ أسلِحَتِهِم، وَاخلَع وَثائِقَ أفئِدَتِهِم، وباعِد بَينَهُم وبَينَ أزوِدَتِهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أزْودَة: جمع زاد على غير القياس النهاية: ج2 ص317 «زود».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وحَيِّرهُم في سُبُلِهِم، وضَلِّلهُم عَن وَجهِهِم، وَاقطَع عَنهُمُ المَدَدَ، وَانقُص مِنهُمُ العَدَدَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاملَأ أفئِدَتَهُمُ الرُّعبَ، وَاقبِض أيدِيَهُم عَنِ البَسطِ، وَاخزِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خزم الشيء: يخزمه خزما: شكّه لسان العرب: ج12 ص174 «خزم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألسِنَتَهُم عَنِ النُّطقِ، وشَرِّد بِهِم مَن خَلفَهُم، ونَكِّل بِهِم مَن وَراءَهُم، وَاقطَع بِخِزيِهِم أطماعَ مَن بَعدَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ عَقِّم أرحامَ نِسائِهِم، ويَبِّس أصلابَ رِجالِهِم، وَاقطَع نَسلَ دَوابِّهِم وأَنعامِهِم، لا تَأذَن لِسَمائِهِم في قَطرٍ، ولا لِأَرضِهِم في نَباتٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وقَوِّ بِذلِكَ مِحالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِحالُ ـ على وزن كتاب ـ: الكيد والتدبير والمكر وطلب الأمر بالحيلة... ومنه قوله تعالى: «وَ هُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ» الرعد: 13. وفي نسخة ابن إدريس بفتح الميم وتشديد اللاّم على أنّه جمع محلّة: وهي المكان ينزله ويحلّه القوم (رياض السالكين: ج4 ص20&lt;/span&gt;9 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و 210).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلِ الإِسلامِ، وحَصِّن بِهِ دِيارَهُم، وثَمِّر بِهِ أموالَهُم، وفَرِّغهُم عَن مُحارَبَتِهِم لِعِبادَتِكَ، وعَن مُنابَذَتِهِم لِلخَلوَةِ بِكَ، حَتّى لا يُعبَدَ في بِقاعِ الأَرضِ غَيرُكَ، ولا تُعَفَّرَ لِأَحَدٍ مِنهُم جَبهَةٌ دونَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ اغزُ بِكُلِّ ناحِيَةٍ مِنَ المُسلِمينَ عَلى مَن بِإِزائِهِم مِنَ المُشرِكينَ، وأَمدِدهُم بِمَلائِكَةٍ مِن عِندِكَ مُردِفينَ، حَتّى يَكشِفوهُم إلى مُنقَطَعِ التُّرابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى منقطع التّراب: أي إلى آخر الدنيا ونهايتها مجمع البحرين: ج3 ص1496 «قطع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قَتلاً في أرضِكَ وأَسرا، أو يُقِرّوا بِأَ نَّكَ أنتَ اللّهُ الَّذي لا إلهَ إلاّ أنتَ وَحدَكَ لا شَريكَ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وَاعمُم بِذلِكَ أعداءَكَ في أقطارِ البِلادِ، مِنَ الهِندِ وَالرّومِ وَالتُّركِ وَالخَزَرِ وَالحَبَشِ وَالنّوبَةِ وَالزِّنجِ وَالسَّقالِبَةِ وَالدَّيالِمَةِ، وسائِرِ اُمَمِ الشِّركِ الَّذينَ تَخفى أسماؤُهُم وصِفاتُهُم، وقَد أحصَيتَهُم بِمَعرِفَتِكَ، وَأشرَفتَ عَلَيهِم بِقُدرَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ اشغَلِ المُشرِكينَ بِالمُشرِكينَ عَن تَناوُلِ أطرافِ المُسلِمينَ، وخُذهُم بِالنَّقصِ عَن تَنَقُّصِهِم، وثَبِّطهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّثبيط: التعويق والشغل عن المراد النهاية: ج1 ص207 «ثبط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالفُرقَةِ عَنِ الاِحتِشادِ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ أخلِ قُلوبَهُم مِنَ الأَمَنَةِ، وأَبدانَهُم مِنَ القُوَّةِ، وأَذهِل قُلوبَهُم عَنِ الاِحتِيالِ، وأَوهِن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَهْنُ: الضَّعْفُ في العمل والأمر لسان العرب: ج13 ص453 «وهن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أركانَهُم عَن مُنازَلَةِ الرِّجالِ، وجَبِّنهُم عَن مُقارَعَةِ الأَبطالِ، وَابعَث عَلَيهِم جُندا مِن مَلائِكَتِكَ بِبَأسٍ مِن بَأسِكَ ـ كَفِعلِكَ يَومَ بَدرٍ ـ تَقطَعُ بِهِ دابِرَهُم وتَحصُدُ بِهِ شَوكَتَهُم، وتُفَرِّقُ بِهِ عَدَدَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وَامزُج مِياهَهُم بِالوَباءِ، وأَطعِمَتَهُم بِالأَدواءِ، وَارمِ بِلادَهُم بِالخُسوفِ، وأَلِحَّ عَلَيها بِالقُذوفِ وَافرَعها بِالمُحولِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحْلُ: انقطاع المطر، الجدب النهاية: ج4 ص304 «محل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَاجعَل مِيَرَهُم في أحَصِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحصّ أرضك: أي أكثرها محصوصية، على غير قياس، من حص الجدب الأرض: إذا أذهب نباتها، استعارة من حص الشعر الذي هو ذهابه انظر: رياض السالكين: ص244، لسان العرب: ج7 ص13 «حصص».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرضِكَ وأَبعَدِها عَنهُم، وَامنَع حُصونَها مِنهُم، أصِبهُم بِالجوعِ المُقيمِ وَالسُّقمِ الأَليمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وأَيُّما غازٍ غَزاهُم مِن أهلِ مِلَّتِكَ، أو مُجاهِدٍ جاهَدَهُم مِن أتباعِ سُنَّتِكَ لِيَكونَ دينُكَ الأَعلى، وحِزبُكَ الأَقوى، وحَظُّكَ الأَوفى، فَلَقِّهِ اليُسرَ، وهَيِّئ لَهُ الأَمرَ، وتَوَلَّهُ بِالنُّجحِ، وتَخَيَّر لَهُ الأَصحابَ، وَاستَقوِ لَهُ الظَّهرَ، وأَسبِغ عَلَيهِ فِي النَّفَقَةِ، ومَتِّعهُ بِالنَّشاطِ، وأَطفِ عَنهُ حَرارَةَ الشَّوقِ، وأَجِرهُ مِن غَمِّ الوَحشَةِ، وأَنسِهِ ذِكرَ الأَهلِ وَالوَلَدِ، وَأثُر لَهُ حُسنَ النِّيَّةِ، وتَوَلَّهُ بِالعافِيَةِ، وأَصحِبهُ السَّلامَةَ، وأَعفِهِ مِنَ الجُبنِ، وأَلهِمهُ الجُرأَةَ، وَارزُقهُ الشِّدَّةَ، وأَيِّدهُ بِالنُّصرَةِ، وعَلِّمهُ السِّيَرَ وَالسُّنَنَ، وسَدِّدهُ فِي الحُكمِ، وأَعزِل عَنهُ الرِّياءَ، وخَلِّصهُ مِنَ السُّمعَةِ، وَاجعَل فِكرَهُ وذِكرَهُ وظَعنَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظَعَنَ: يَظعَنْ ظَعنا: إذا سار النهاية: ج3 ص157 «ظعن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإقامَتَهُ فيكَ ولَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا صافَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفّ الجيش يصفّه صفّا وصافّه: إذا رتب صفوفه في مقابل صفوف العدو لسان العرب: ج9 ص194 «صفف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدُوَّكَ وعَدُوَّهُ، فَقَلِّلهُم في عَينِهِ، وصَغِّر شَأنَهُم في قَلبِهِ، وأَدِل لَهُ مِنهُم ولا تُدِلهُم مِنهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأدل له منهم ولا تدلهم منه: أي اجعل الكرّة والنصرة والغلبة له عليهم، ولا تجعل الكرّة والنصر والغلبة لهم عليه رياض السالكين: ص261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِن خَتَمتَ لَهُ بِالسَّعادَةِ، وقَضَيتَ لَهُ بِالشَّهادَةِ، فَبَعدَ أن يَجتاحَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَجتاحُه: أي يستأصله ويأتي عليه النهاية: ج1 ص311 «جوح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدُوَّكَ بِالقَتلِ، وبَعدَ أن يَجهَدَ بِهِمُ الأَسرُ، وبَعدَ أن تَأمَنَ أطرافُ المُسلِمينَ، وبَعدَ أن يُوَلِّيَ عَدُوُّكَ مُدبِرينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وأَيُّما مُسلِمٍ خَلَفَ غازِيا، أو مُرابِطا في دارِهِ، أو تَعَهَّدَ خالِفيهِ في غَيبَتِهِ، أو أعانَهُ بِطائِفَةٍ مِن مالِهِ، أو أمَدَّهُ بِعِتادٍ، أو شَحَذَهُ عَلى جِهادٍ، أو أتبَعَهُ في وَجهِهِ دَعوَةً، أو رَعى لَهُ مِن وَرائِهِ حُرمَةً، فَأَجرِ لَهُ مِثلَ أجرِهِ وَزنا بِوَزنٍ، ومِثلاً بِمِثلٍ، وعَوِّضهُ مِن فِعلِهِ عِوَضا حاضِرا يَتَعَجَّلُ بِهِ نَفعَ ما قَدَّمَ، وسُرورَ ما أتى بِهِ إلى أن يَنتَهِيَ بِهِ الوَقتُ إلى ما أجرَيتَ لَهُ مِن فَضلِكَ، وأَعدَدتَ لَهُ مِن كَرامَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وأَيُّما مُسلِمٍ أهَمَّهُ أمرُ الإِسلامِ، وأَحزَنَهُ تَحَزُّبُ أهلِ الشِّركِ عَلَيهِم، فَنَوى غَزوا، أو هَمَّ بِجِهادٍ، فَقَعَدَ بِهِ ضَعفٌ، أو أبطَأَت بِهِ فاقَةٌ، أو أخَّرَهُ عَنهُ حادِثٌ، أو عَرَضَ لهُ دونَ إرادَتِهِ مانِعٌ، فَاكتُبِ اسمَهُ فِي العابِدينَ، وأَوجِب لَهُ ثَوابَ المُجاهِدينَ، وَاجعَلهُ في نِظامِ الشُّهَداءِ وَالصّالِحينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ عَبدِكَ ورَسولِكَ وآلِ مُحَمَّدٍ، صَلاةً عالِيَةً عَلَى الصَّلَواتِ، مُشرِفَةً فَوقَ التَّحِيّاتِ، صَلاةً لا يَنتَهي أمَدُها ولا يَنقَطِعُ عَدَدُها، كَأَتَمِّ ما مَضى مِن صَلَواتِكَ عَلى أحَدٍ مِن أولِيائِكَ، إنَّكَ المَنّانُ الحَميدُ، المُبدِئُ المُعيدُ، الفَعّالُ لِما تُريدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص111 الدعاء 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرزهاى مسلمانان را با عزّت خود، مستحكم بدار و مراقبان مرزها را با نيروى خود، نيرومند فرما و از دارايى خود، عطاهاى آنان را بسيار گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و شمارِ مرزبانان را افزون فرما و سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را بُرّان دار و منطقه آنان را پاس بدار و پيرامونشان را نفوذناپذير گردان. جمعشان را فراهم دار و كارشان را چاره كن و آذوقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را پياپى برسان و خود، هزينه آنان را تأمين فرما و با نصرت [خويش]، يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان ده و با شكيبايى [دادن به آنها] كمكشان كن و در مكر با دشمن آنان، را دقيق كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و به مرزبانان، آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند، بشناسان و آنچه را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، بياموز و به آنچه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند، بينايشان كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و در هنگام رويايى مرزبانان با دشمن، ياد دنياى مكّار و فريبنده را فراموششان ساز و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دارايى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فريب را از دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان بزُداى و بهشت را فراچشم ايشان بدار و آن سكونتگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جاويدان و جايباش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پُرنعمت و حوريان خوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى و جويباران روان از نوشيدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون و درختان سر فرود آورده از ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جورواجور را كه در بهشت برايشان آماده ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، در برابر ديدگانشان پديدار ساز تا كه هيچ يك از آنان به فكر عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى نيفتد و خيال گريختن از برابر حريف، از خاطر او نگذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بدين سان، دشمن آنان را در هم شكن و دستشان را از آنان، كوتاه كن و ميان دشمنان و سلاح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، جدايى افكن و بند دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان! از هم بگسل (روحيه آنها را تضعيف كن) و از دسترسى به آذوقه، دورشان بدار و آنها را در راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، سرگردان ساز و از جهت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كن و كمك را از آنان، قطع فرما و از شمارشان بكاه و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را از بيم و هراس، آكنده ساز و دستانشان را از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درازى، فرو بند و زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را از گفتن، در بند كش و كسانى را كه در پى ايشان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، تار و مار كن و پشت جبهه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را واپس ران و با خواركردنشان، طمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان را كه پس از ايشان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، قطع فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! رحِم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زنانشان را نازا گردان و كمرهاى مردانشان را بخشكان و نسل ستوران و چارپايانشان را قطع كن. به آسمانشان اجازه باريدن و به زمينشان اجازه روييدن مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! و بدين سان، پشت (/ سرزمين) اهل اسلام را قوى دار و شهر و ديارشان را نفوذناپذير ساز و دارايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را ثمربخش گردان و چنان كن كه به جنگيدن، نيازى نيابند و در عوض، به عبادت تو بپردازند و به جاى كارزار با تو خلوت كنند، تا اين كه در هيچ جاى زمين، جز تو پرستش نشود و پيشانى احدى از آنان جز در برابر تو به خاك سوده نگردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! مسلمانان هر مرز و ناحيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را بر مشركانى كه در برابر آنها هستند، حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور ساز و آنان را با صفوف پياپى فرشتگانى از جانب خود، مدد رسان تا مشركان را تا پايان خشكى عقب برانند و بكُشند و اسير كنند يا آن كه اقرار كنند. يگانه خدا تو هستى و جز تو، خدايى نيست و شريكى ندارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! اين را شامل حال همه دشمنانت در همه جاى عالم بگردان، از هندى و رومى و ترك و خزر و حبشى و نوبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و زنگبارى و اسلاوى و ديلمى و ديگر اقوام مشركى كه نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان نامعلوم است و شمارِ آنان را تنها تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى و با قدرت خود بر آنان، توانايى دارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! مشركان را با مشركان در انداز تا از دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازى به مرزها و نواحى مسلمانان، باز مانند. شمارشان را بكاه تا از شمارِ مسلمانان نكاهند و ميانشان پراكندگى افكن تا بر ضدّ مسلمانان، بسيج نشوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارخدايا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را از آرامش، تهى ساز و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را از نيرو و انديشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را از چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى باز دار و دست و پايشان را از مبارزه با مردان [مسلمان]، سست گردان و آنان را از گلاويز شدن با پهلوانان [اسلام]، ترسان ساز و لشكرى از فرشتگانت را با عذابى از عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت، بر سرشان فرست ـ چنان كه در روز بدر كردى ـ تا با آن، نسل ايشان را بر اندازى و قدرتشان را درو كنى و جمعشان را پراكنده گردانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! آب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را به وبا و خوراك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را به بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بيالاى و شهرهايشان را در كام زمين، فرو بَر و آنها را آماج بلاها و ويرانى گردان و به خشك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سالى دچارشان كن و خواروبارشان را در خشك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين و دورترين زمين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت از آنان قرار ده و دژهاى زمينت را از آنان، باز بدار و به گرسنگى پايدار و بيمارى دردناك، گرفتارشان فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! هر جنگاورى از پيروان دين تو كه با آنان بجنگد يا مجاهدى از رهروان راه تو كه با آنان جهاد كند، براى اين كه دين تو برترين و حزبت نيرومندترين و بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين باشد، برايش آسانى فراهم ساز و كار را براى او آماده ساز و كاميابى و پيروزى را نصيبش گردان و بهترين ياران را برايش برگزين و پشتش را قوى دار و هزينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به فراوانى، ارزانى دار و از كوشايى برخوردارش ساز و گرماى شوق [به زن و فرزند و بازگشت به ديار] را در او خاموش گردان و از غم تنهايى، پناهش ده و ياد زن و فرزند را از خاطرش فراموش دار و خلوص نيّت به او عطا فرما و از هر گزندى، دورش بدار و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درستى را همراه او گردان و از ترس، به دورش دار و شهامت را در دلش افكن و قدرت را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش كن و به نصرت خويش، يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرما و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و روش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به او بياموز و راه درست قضاوت را به او بنمايان و از ريا، بركنارش دار و از شهرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى، رهايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بخش و فكر و ذكر و رفتن و ماندنش را در راه خودت و به خاطر خودت قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه در برابر دشمن تو و دشمن خود صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايى كرد، آنان را در چشم او اندك بنمايان و هيبتشان را در دلش خُرد گردان و او را بر ايشان، چيره گردان و هيچ گاه آنها را بر او چيره مساز و اگر زندگى اش را به سعادت، ختم كردى و شهادت را برايش رقم زدى، پس از آن باشد كه دشمنت را به قتل رسانَد و پس از آن كه به بند اسارت در آورَد و پس از آن كه مرزهاى مسلمانان، ايمن گردد و پس از آن كه دشمنت عقب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! هر مسلمانى كه جانشين و رزمنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و يا مرزبانى در خانه او شود، يا در غياب او به بازماندگانش رسيدگى كند، يا با قدرى از دارايى خود به او (رزمنده يا مرزبان) كمك كند يا با جنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزارى يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دهد يا او را به جهاد بر انگيزد يا دعاى خود را بدرقه راهش كند يا پشت سرِ او حرمتش را پاس بدارد، به او همانند اجر آن رزمنده و مرزبان، اجر ده، هموزن و همسان آن، و اين كار را عوض ده، هم در اين جهان تا سود آن مال كه تقديم داشته و شادمانى عملى را كه به جاى آورده، به زودى دريافت كند و هم در آخرت كه به سوى آنچه از فضل خود براى او جارى ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و از كرامتى كه برايش آماده نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! هر مسلمانى كه غم اسلام دارد و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستانى مشركان بر ضدّ مسلمانان اندوهگينش ساخته و آهنگِ جنگ كرده و يا تصميم به جهاد گرفته، امّا ناتوانى، او را از پاى نشانده يا نادارى او را به كُندى وا داشته يا پيشامدى او را از اين كار، باز داشته، يا چيزى مانع تحقّق اراده او گشته است، نامش را در شمارِ عابدان بنويس و پاداش مجاهدان را برايش واجب گردان و او را در سلسله شهيدان و نيكان، جاى ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر بنده و فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات محمّد و خاندان او، درود فرست؛ درودى بالاتر از همه درودها و فراتر از همه تحيّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها؛ درودى كه زمانش به سر نيايد و شمارش پايان نگيرد، همانند كامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين درودى كه در گذشته به يكى از دوستانت فرستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، كه به راستى تو نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشى ستودنى هستى و آغاز كننده و باز گرداننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و هر چه اراده كنى، انجامش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AA_%D9%88_%D8%A8_/_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9&diff=354 2025-03-24T12:43:23Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ت &lt;span id=&quot;التوبة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;واژهشناسى-توبه&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «توبه»&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «توبه»، مصدر است از ريشه «ت و ب» به معن...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ت]]<br /> &lt;span id=&quot;التوبة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-توبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «توبه»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «توبه»، مصدر است از ريشه «ت و ب» به معناى رجوع و باز گشتن. ابن فارِس در اين باره آورده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاءُ وَالواوُ وَالباءُ كَلِمَةٌ واحِدَةٌ، تَدُلُّ عَلَى الرُّجوعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص357 «توب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاء و واو و باء يك معناى اصلى دارد، و بر بازگشتن و رجوع دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه كثرت كاربرد اين كلمه در بازگشت از گناه و كارهاى زشت، سبب شده كه حقيقت ثانوى در اين معنا گردد، چنان كه واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسان، نوعا توبه را به معناى بازگشت از گناه تفسير كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: لسان العرب: ج1 ص3 23 «توب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرچه «تَوْب» و «توبه»، هر دو مصدر عام هستند، نه آن كه «توبة» بر يك بار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردن دلالت داشته باشد ـ چنان كه از گفتار لغويان و گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كاربرد آن دو در متون اسلامى نمايان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود ـ؛ ليكن گاهى «توبه» و «توب» به معناى اسم هم به كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند كه مقصود از آن، مورد يا موارد توبه است. در اين صورت، «ة» در «توبة» را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان «ة» وحدت شمرد و «تَوْب» را نيز اسم جنس دانست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: لسان العرب: ج1 ص233، تاج العروس: ج1 ص328، المصباح المنير: ص78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«توبه» در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«توبه» در قرآن و حديث، گاه در مورد انسان به كار رفته و گاه در مورد خداوند متعال. هر چند هر دو كاربرد ريشه لغوى آن مورد عنايت است؛ ليكن اين واژه هنگامى كه در باره خدا به كار رود، مفهوم متفاوتى با مفهوم آن در مورد انسان دارد، و اينك توضيح مفهوم اين دو نوع توبه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مفهوم-توبه-انسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفهوم توبه انسان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كريم، كلمه «توبه» و واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برگرفته از ريشه آن، 52 بار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كلمه توبه و مشتقّات آن در باره انسان 52 بار با شكل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زير استعمال شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تابَ» در مائده: آيه 39، انعام: آيه 54، هود: آيه 112، مريم: آيه 60، طه: آيه 82، فرقان: آيه 70 و 71، قصص: آيه 67. «تابا» در نساء: آيه 16. «تابوا» در بقره: آيه 160، آل عمران: آيه 89، نساء: آيه 146، مائده: آيه 34، اعراف: آيه 153، توبه: آيه 5 و 11، نحل: آيه 119، نور: آيه 5، غافر: آيه 7. «تُبتُم» در بقره: آيه 279، توبه: آيه 3. «تُبتُ» در نساء: آيه 18، اعراف: آيه 143، احقاف: آيه 15.&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتوب» در فرقان: آيه 71. «يتب» در حجرات: آيه 11. «يتوبون» در نساء: آيه 17، مائده: آيه 74، توبه: آيه 126. «يتوبوا» در توبه: آيه 74، بروج: آيه 10. «ليتوبوا» در توبه: آيه 118. «تتوبا» در تحريم: آيه 4. «توبوا» در هود: آيه 3 و 52 و 61 و 90، نور: آيه 31، تحريم: آيه 8. «فتوبوا» در بقره: آيه 54. «التوب» در غافر: آيه 3. «التوبة» در نساء: آيه 18، توبه: آيه 104، شورا: آيه 25. «توبة» در نساء: آيه 92، تحريم: آيه 8. «توبتهم» در آل عمران: آيه 90. «متاب» و «متابا» در رعد: آيه 30، فرقان: آيه 71. «التائبون» در توبه: آيه 112. «التوابين» در بقره: آيه 222. «تائبات» در تحريم: آيه 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به انسان نسبت داده شده است؛ مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِذَا جَآءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٔايَتِنَا فَقُلْ سَلَمٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوءًا بِجَهَلَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انعام: آيه 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه كسانى كه به آيات ما ايمان دارند، نزد تو آيند، به آنها بگو: سلام بر شما. پروردگارتان، رحمت را بر خود فرض كرده است. هر كس از شما كار بدى از روى نادانى كند، سپس توبه و اصلاح [و جبران] نمايد، [مشمول رحمت خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چرا كه] او آمرزنده مهربان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از توبه انسان در اين آيه و آيات مشابه آن، بازگشت از گناه به منظور آمرزش الهى و زدودن آثار آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، توبه عبارت است از بازگشت انسان از راه انحرافات اعتقادى، اخلاقى و عملى، به راه مستقيم الهى كه ضامن خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختى و سعادت انسان در دنيا و آخرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان، در حقيقت، مسافرى است كه مقصد نهايى او، بهشت جاويد و ديدار با خداست:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الاْءِنسَنُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَقِيهِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انشقاق: آيه 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى انسان! يقيناً تو با كوشش و تلاشى سخت به سوى پروردگارت در حركتى، پس او را [در حالى كه مقام فرمانروايى مطلق و حكومت بر همه چيز ويژه اوست] ديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نگاه قرآن، راهى كه خداوند متعال توسّط انبياى خود براى رسيدن انسان به سعادت جاويد، ارائه كرده، مستقيم و هماهنگ با عقل سليم و فطرت پاك آدمى است؛ امّا راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر، انحراف از راه درست زندگى و ناهمسو با مقتضاى عقل و فطرت است. لذا به همه انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها توصيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَأَنَّ هَذَا صِرَ طِى مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلاَ تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِهِ ذَ لِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انعام: آيه 153.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين راه مستقيم من است، از آن پيروى كنيد! و از راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پراكنده (و انحرافى) پيروى نكنيد، كه شما را از طريق حق، دور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد! اين چيزى است كه خداوند شما را به آن سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، شايد پرهيزگارى پيشه كنيد!» بنا بر اين، انسان براى رسيدن به مقصد نهايى آفرينش خود، بايد راه درست و مستقيم الهى را طى كند تا به مقصد برسد و در هر نقطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين انحرافى از اين راه پيدا كرد، بايد توبه كند و به صراط مستقيم الهى باز گردد كه در اين صورت، مورد لطف و رحمت حضرت حق قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، گناهانش آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و كدورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، از جانش زدوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؛ بلكه گناهانش تبديل به حسنات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ج18 ص7 آثار و بركات توبه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، افزون بر شرع،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص489 وجوب توبه و فضيلت آن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل نيز توبه را بر انسان واجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و به همين جهت، توبه از سپاهيان عقل، شمرده شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص463 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مفهوم-توبه-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفهوم توبه خدا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور كه اشاره شد، «توبه» در قرآن و حديث، نه تنها در مورد انسان، بلكه در مورد خداوند متعال نيز به كار رفته است. در قرآن، واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برگرفته از ريشه «توبه»، 35 بار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه توبه و مشتقّات آن در قرآن كريم، 35 بار با گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زير به خداوند متعال، نسبت داده شده است: «تابَ» در مائده: آيه 71، توبه: آيه 117 دو بار، توبه: آيه 118، مجادله: آيه 13. «فَتابَ» در بقره: آيه 37 و 54 و 187، طه: آيه 122، مزمل: آيه 20.&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتوب» در آل عمران: آيه 128، نساء: آيه 17 و 26 و 27، مائده: آيه 39،توبه: آيه 15 و 27 و 102 و 106، احزاب: آيه 24 و 73. «أتوبُ» در بقره: آيه 160. «تُب» در بقره: آيه 12. «التوبة» در نساء: آيه 17. «التوّاب» در بقره: آيه 37 و 54 و 128 و 160،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آيه 104 و 118. «توّاب» در نور: آيه 10، حجرات: آيه 12. «توّابا» در نساء: آيه 16 و 64، نصر: آيه 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا نسبت داده شده است؛ مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَقَد تَّابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِىِّ وَ الْمُهَجِرِينَ وَ الْأَنصَارِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آيه 117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته خداوند بر پيامبر و مهاجران و انصار عطف توجه نمود و توبه آنها را پذيرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آيه 118.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا خداوند، بسيار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير و مهربان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، بسيار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير و حكيم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از توبه خداوند عز و جل، در اين آيات و آيات مشابه، بازگشت لطف و رحمت او به سوى انسان، براى زدودن آثار گناهان اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان، ذاتا نيازمند به خداست، همه نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، از جانب خداست&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ» نحل: آيه 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و او از خود، هيچ ندارد. «توبه» نيز يكى از نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است كه بدون عنايت او، امكان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين پايه، تا خداوند متعال، زمينه توبه گناهكار را فراهم نسازد و به او توفيق توبه ندهد، او موفق بدان نخواهد شد و پس از تحقّق توبه نيز اگر خداوند توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را نپذيرد و وى را مشمول رحمت واسعه خود قرار ندهد، توبه او به ثمر نخواهد نشست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، براى تحقّق توبه انسان گنهكار و بازگشت او به خدا و راه مستقيم الهى، ابتدا بايد عنايت و رحمت الهى به او باز گردد؛ زيرا گناه، نشانه خذلان و قطع عنايت حق تعالى است و تا گنهكار، مشمول عنايت او نشود، توفيق توبه پيدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و پس از توبه انسان نيز بايد رحمت واسعه الهى به تائب باز گردد تا توبه او پذيرفته شود و آثار گناه از جانش زدوده گردد. از اين رو، براى هر بازگشت انسان از گناه، خداوند دو بار بايد با رحمت به او باز گردد و براى هر توبه تائب، خدا دو بار بايد توبه كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج4 ص244 كلام فى التوبة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، يكى از صفات جمال حضرت حق ـ جلّ و علا ـ «توّاب» است؛ يعنى داراى اين ويژگى است كه بسيار با رحمت به بندگان، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. در قرآن، نُه بار اين صفت در كنار صفت رحمت، قرار گرفته و خداوند متعال، «التوّاب الرحيم؛ بسيار بازگشت كننده مهربان» ناميده شده، اشاره به اين كه مهر و رحمت الهى، علّت توّاب بودن اوست. يك بار نيز اين صفت در كنار صفت حكمت قرار گرفته و خداوند، «تواب حكيم؛ بسيار بازگشت كننده حكيم» ناميده شده، اشاره به اين كه توفيق او براى توبه و پذيرش آن، گزاف نيست؛ بلكه به مقتضاى حكمت بالغه الهى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نكاتى-در-باره-توبه-از-گناه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكاتى در باره توبه از گناه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه توبه منسوب به خداوند متعال، در مباحث خداشناسى مورد بررسى قرار گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه عقايد اسلامى، ج5، ص381 فصل دهم «توّاب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در اين جا مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مربوط به توبه انسان است؛ امّا پيش از طرح آيات و روايات مربوط، توجّه به اين نكات، مناسب است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ماهيت-توبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. ماهيّت توبه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از اين، توضيح داديم كه توبه در لغت، به معناى بازگشت از گناه است؛ امّا براى پاسخ به اين پرسش كه اين معنا از نگاه شارع، چگونه تحقّق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد؟ و حقيقت توبه از نظر اسلام چيست؟ راهى جز مراجعه به روايات اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نيست و بدين منظور، احاديث را به پنج دسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان تقسيم كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته اوّل، احاديثى كه توبه را نقطه مقابل اصرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، مانند حديثى كه در تبيين سپاهيان عقل و جهل، توبه را از جنود عقل و ضدّ آن، يعنى اصرار بر گناه، عدم تصميم به بازگشت از گناه را از جنود جهل، شمرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، توبه در اصطلاح شرع نيز در همان معناى لغوى آن به كار رفته است. بنا بر اين، ترك گناه و تصميم بر عدم تكرار آن در تحقّق مفهوم شرعى توبه، كافى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم، احاديثى كه توبه را به ندامت، تفسير كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 ح3 ـ 5&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تصريح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه ندامت، به خودى خود، استغفار شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص467 ح14 ـ 15&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پشيمانى گنهكار، حتّى قبل از استغفار او، موجب آمرزش الهى است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 ح7، 9 و 10&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته سوم، احاديثى كه اعتراف به گناه را توبه شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آن را موجب مغفرت خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص471 ح24 ـ 35&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته چهارم، احاديثى كه تصميم به عدم بازگشت به گناه را شرط توبه شمرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و ترك گناه را موجب آمرزش آن دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص475 ح38 و 39&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته پنجم، احاديثى كه استغفار و درخواست آمرزش زبانى را هم شرط توبه ذكر كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص479 ح45 و 46&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته ششم، احاديثى كه افزون بر موارد ياد شده، امور ديگرى مانند: اداى حقوق خدا و مردم را شرط توبه و يا از آثار آن دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جمعبندى-احاديث-در-تبيين-ماهيت-توبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى احاديث در تبيين ماهيّت توبه&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل دقيق در احاديثى كه بدان اشاره شد، مشخّص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه نه تنها تعارضى ميان آنها در تبيين حقيقت توبه وجود ندارد، بلكه هر دسته از آنها به بُعدى از ابعاد اين حقيقت اشاره دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عبارت روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، توبه، حقيقتى است داراى جسم و روح، و ظاهر و باطن. روح توبه، ندامت و پشيمانى است. احاديثى كه توبه را به پشيمانى تفسير كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به اين واقعيت، اشاره دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 (تفسير توبه و اركان آن / پشيمانى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ندامت حقيقى، گنهكار را وادار به بازگشت از انجام گناه و تصميم بر عدم تكرار آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص475 (تفسير توبه و اركان آن / تصميم به ترك بازگشت به گناه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديثى كه توبه را ضدّ اصرار معرّفى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به اين معنا اشاره نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 (تفسير توبه و اركان آن / ضدّ پايدارى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ندامت از نافرمانى خداوند متعال در پيشگاه او، روح استغفار است. لذا ندامت به استغفار، تفسير شده، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه حتّى بدون استغفار زبانى نيز، گنهكار نادم، مورد مغفرت الهى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين اعتراف مذنبِ نادم، در پيشگاه حق تعالى، نوعى عذرخواهى و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى است و بدين جهت، توبه ناميده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديثى كه استغفار زبانى را شرط توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص479 ح45 و 46&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به اين معنا اشاره دارند كه نادم حقيقى، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از خداوند متعال، آمرزش نخواهد، هر چند خداى مهربان از روى لطف، پيش از آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى هم او را بخشيده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديثى كه اداى حقوق الهى و مردم و امورى ديگر&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص477 ح42، 43 و 45&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را شرط توبه و يا از آثار آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، به اين معنا اشاره دارند كه نادم حقيقى براى جبران گذشته خود، ملتزم به همه لوازم توبه خواهد بود و هر چه ندامت گنهكار بيشتر باشد، آثار افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترى در زندگى تائب، پديد خواهد آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-نصوح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. توبه نصوح&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را اميدوار كننده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند كه از صفت «نصوح» برخوردار باشد. لذا خطاب به اهل ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَئِّاتِكُمْ وَ يُدْخِلَكُمْ جَنَّتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحريم: آيه 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا توبه كنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خالص، اميد است [با اين كار] پروردگارتان، گناهانتان را ببخشد و شما را در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از بهشت كه نهرها از زير درختانش جارى است، وارد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نصوح» از ريشه «نُصح» گرفته شده و توبه نصوح، عبارت است از توبه خالص، صحيح، صادق، محكم و خالى از هر گونه نقض و خلل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مفردات ألفاظ القرآن: ص808 «نصح»، معجم مقاييس اللّغة: ج5 ص435 «نصح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه توبه با اين اوصاف، داراى درجات و مراتب مختلف است. هر چه ندامت تائب، بيشتر باشد، توبه، آثار و بركات بيشترى در ظاهر و باطن و زندگى مادّى و معنوى انسان خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمترين درجه توبه نصوح، اين است كه تائب، تصميم جدّى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد كار زشتى را كه انجام داده، تكرار نكند. بدين جهت، بيشتر احاديثى كه توبه نصوح را تفسير كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، آن را به معناى عدم بازگشت به گناه دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص485 ح51 ـ 56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا بايد توجّه داشت كه توبه نصوح، مراتب بالاترى هم دارد كه در آن، تائب، اقدامات بيشترى را در جهت پاك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى خود از كدورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گناه انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ مانند: گرفتن روزه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص487 ح59&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دورى از لذايذ مادّى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص477 ح42، 43 و 45&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا آن جا كه باطنش از ظاهرش برتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چنان كه در حديثى از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوبَةُ النَّصوحُ أن يَكونَ باطِنُ الرَّجُلِ كَظاهِرِهِ وأَفضَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص486 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه نصوح، اين است كه باطن مرد، همچون ظاهر او و [بلكه] بهتر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فرق-توبه-و-انابه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. فرق توبه و انابه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «توبه»، روشن شد كه اين كلمه به معناى رجوع و بازگشت است؛ امّا «انابه» از ريشه «ن و ب» به معناى عادت به بازگشت به مكانى خاص، تفسير شده است. ابن فارِس در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّونُ وَالواوُ وَالباءُ، كَلِمَةٌ واحِدَةٌ تَدُلُّ عَلَى اعتِيادِ مَكانٍ وَالرُّجوعِ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: معجم مقاييس اللّغة: ج5 ص367 «نوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نون و واو و باء يك معناى اصلى دارد، و بر عادت داشتن بر جايى و برگشتن به آنجا دلالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين راغب در توضيح اين واژه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّوبُ: رُجوعُ الشَّى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءِ مَرَّةً بَعدَ اُخرى، يُقالُ: نابَ نَوبا وَ نَوبَةً، وَ سُمِّىَ النَّحلُ نَوبا لِرُجوعِها إلى مَقارِّها، وَ نابَتهُ نائِبَةٌ أى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى حادِثَةٌ مِن شَأنِها أن&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَنوبَ دائِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص827 «نوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نوب» به معناى بازگشتن مجدد و مكرر است. گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: نابَ نَوبا وَ نَوبَةً، و زنبور عسل «نَوب» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود چون به كندوى خود باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، و گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: «نابَتهُ نائِبَةٌ؛ گرفتارى براى او پيش آمد» يعنى حادثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى او پيش آمده كه انتظار وقوع آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، مفهوم بازگشت در «اِنابه»، قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از مفهوم آن در «توبه» است. از اين رو، تنها يك بار بازگشت از گناه، «توبه» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى در «اِنابه»، بازگشت از گناه بايد به صورت عادت و ملكه شده باشد. بنا بر اين، مقام «منيب»، بالاتر از مقام «تائب» است و به همين جهت، اهل انابه، مشمول هدايت خاصّ الهى هستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ يَهْدِى إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ» رعد: آيه 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فرق-توبه-و-اوبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. فرق توبه و اَوبه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا از نظر واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى، فرقى ميان «توبه» و «اَوبه» نيست؛ زيرا هر دو به معناى رجوع و بازگشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: معجم مقاييس اللغة: ج1 ص357 «توب» و ج5 ص367 «نوب»، مفردات فى ألفاظ القرآن: ص169 «توب» و ص827 «نوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليكن علاوه بر آن كه مادّه «أوب»، معنا و كاربردى اعمّ از مادّه «توب» دارد و به بازگشت از گناه محدود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، تأمّل در آيات و رواياتى كه كلمه «أوّاب» در آنها به كار رفته، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه اهل اوبه، داراى منزلتى والاتر از اهل توبه هستند و ظاهرا اين، بدان جهت است كه اَوّاب، صرفا بازگشت از گناه ندارد، بلكه با همه وجودش از غير خدا روى گردانده، به خداى متعال، رجوع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به او مشغول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. بر پايه حديثى از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در تفسير آيه «فَإِنَّهُ كَانَ لِلْأَوَّ بِينَ غَفُورًا؛ قطعا او آمرزنده اوّابين است»:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ التَّوّابونَ المُتَعَبِّدونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص510 ح92&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگانِ عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين در حديثى ديگر، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى طولانى يكى از عادات «أوّابين» شمرده شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص510 ح93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فرق-توبه-و-استغفار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. فرق توبه و استغفار&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديد واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى «توبه» و «استغفار»، داراى دو مفهوم متفاوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. «توبه» به معناى بازگشت از كارهاى زشت و «استغفار»، به معناى درخواست پوشش و آمرزش گناهان از خداوند متعال است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آشنايى كامل با معناى «استغفار»، به كتاب نهج الذكر، ج4، بخش نهم «استغفار»، مراجعه كنيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به همين جهت، در حديثى از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام توبه ضدّ اصرار، و استغفار، ضدّ اغترار شمرده شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص462 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، بدين معناست كه حقيقت توبه بدون استغفار هم تحقّق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد؛ يعنى همين كه گنهكار از كردار خود پشيمان شد و تصميم به عدم بازگشت به گناه گرفت، توبه محقّق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چنان كه در حديث نبوى آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّدَمُ تَوبَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص462 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پشيمانى [از گناه]، توبه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حديثى ديگر از امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نقل شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّدَمُ استِغفارٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص466 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پشيمانى [از گناه]، خود، طلب آمرزش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، تصميم بر عدم بازگشت به گناه ـ كه حاصل ندامت قلبى است ـ براى تحقّق توبه، كافى است؛ ليكن استغفار زبانى هم براى پيشگيرى از مغرور شدن به رحمت الهى ضرور است، بلكه همان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور كه پيش از اين توضيح داديم، ندامت قلبى حقيقى، از استغفار زبانى جدا نيست. بنا بر اين، همان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور كه برخى از محقّقان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب الشهادات، گلپايگانى: ص221.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استغفار زبانى، مكمّل توبه است، نه شرط آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نياز-همگان-به-توبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. نياز همگان به توبه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نگاه قرآن و احاديث اسلامى همه اهل ايمان، اعم از عوام و خواص، حتّى معصومان، نيازمند توبه و بازگشت به خدا هستند و لذا قرآن به همه اهل ايمان، دستور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و همگى به سوى خدا بازگرديد اى مؤمنان، تا رستگار شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين حارث بن مغيره در حديثى از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نقل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَستَغفِرُ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عز و جل فى كُلِّ يَومٍ سَبعينَ مَرَّةً، وَ يَتوبُ إلَى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عز و جل سَبعينَ مَرَّةً. قالَ: قُلتُ: كانَ يَقولُ: أستَغفِرُ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ أتوبُ إلَيهِ؟ قالَ: كانَ يَقولُ: «أستَغفِرُ اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أستَغفِرُ اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» سَبعينَ مَرَّةً، وَ يَقولُ: «وَ أتوبُ إلَى اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ أتوبُ إلَى اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» سَبعينَ مَرَّةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص505 ح5، مكارم الأخلاق: ج2 ص92 ح2260، الزهد، حسين بن سعيد: ص73ح 195، عدّة الداعى: ص250، بحار الأنوار: ج86 ص297 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا، روزى هفتاد بار از خداوند عز و جل آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبيد و هفتاد بار به درگاه او، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. گفتم: آيا او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «از خدا آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم و به درگاه او، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم»؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: اين دو جمله را، با هم، هفتاد بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت؟&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[نه، بلكه] هفتاد بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: &amp;quot;از خدا، آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم. از خدا، آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم&amp;quot; و هفتاد بار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: &amp;quot;و به درگاه خدا، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم. به درگاه خدا، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حديثى ديگر از پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ لَيُغانُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غين، واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است درباره فضاى ابرى و تيره. غان على قلبى كذا، يعنى فلان چيز دلم را تار كرد...قاضى گفته است: با اين كه قلب پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله كامل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين صفا و روشنى را داشت،... و با چنين ويژگى، بيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده شريعت دين و بنيان گذار سنّت بود. آسان&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گير بود و سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گير نبود، در عين حال، ناگزير از نظر داشت رخصت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بود، و به نصيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نفس توجه داشت، و از احكام بشرى هم بهره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت. گويى وقتى با اين امور داد و ستد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، به خاطر اوج رقّت و كمال نورانيتش، تيرگى بر قلبش عارض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد... و چون اندكى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از چنين حالتى را در خود احساس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، آن را گناه به شمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و براى آن درخواست آموزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى قَلبى، وَ إنّى لَأَستَغفِرُ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِى اليَومِ مِئَةَ مَرَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2075 ح41، سنن أبى داوود: ج2 ص85 ح1515، السنن الكبرى، نسايى: ج6 ص116 ح10276، مسند ابن حنبل: ج6 ص256 ح7865، كنز العمّال: ج1 ص476 ح2075؛ المجازات النبويّة: ص390 ح306، جامع الأخبار: ص147 ح331، بحار الأنوار: ج93 ص282 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه دلم را تيرگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و من، روزى صد بار، از خدا آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعاهاى فراوانى كه از معصومان عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در زمينه استغفار و توبه نقل شده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ج18 ص107 (نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى از دعاهاى روايت شده در طلب توبه). و نهج الذكر: ج4 ص241 (استغفار / آمرزش خواهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رسيده از پيامبر و اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز به روشنى دلالت دارند كه همه انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در اين جهان، در معرض دورى از ساحت قدس ربوبى هستند، چيزى كه هست، توبه عامّه مردم، به معناى بازگشت از گناهانى است كه انجام دادن آنها موجب عذاب الهى است و توبه خواص، به معناى بازگشت از انجام دادن مكروهات است و توبه معصومان، بازگشت از ترك اَولى و امورى است كه احيانا ضرورت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زندگى مادّى ايجاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد؛ ولى به هر حال، از شدّت قرب آنها به ساحت حق تعالى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ج18 ص57 (انواع توبه / توبه خاص و توبه عام).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه نكات ديگرى در باره توبه وجود دارد كه ضمن مباحث آينده خواهد آمد. همچنين بخشى از آيات و روايات مرتبط با اين مبحث، در كتاب نهج الذكر، ذيل عنوان «الاستغفار» آمده كه بر اساس حروف ابجد، در ادامه دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه قرآن و حديث نيز خواهد آمد. إن شاء اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-تفسير-التوبة-وأركانها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: تَفسيرُ التَّوبَةِ وأَركانُها&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: تفسير توبه و اركان آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ضد-الإصرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: ضِدُّ الإِصرارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: ضدّ پايدارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فى بَيانِ جُنودِ العَقلِ وَالجَهلِ ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... السَّعادَةُ وضِدُّهَا الشَّقاوَةُ، وَالتَّوبَةُ وضِدُّهَا الإِصرارُ، وَالاِستِغفارُ وضِدُّهُ الاِغتِرارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص22 ح14، الخصال: ص591 ح13، علل الشرائع: ص115 ح10، المحاسن: ج1ص 314 ح620، مشكاة الأنوار: ص443 ح1485 كلّها عن سماعة بن مهران، بحار الأنوار: ج1 ص111 ح7. 2. الصحيفة السجاديّة: ص47 الدعاء 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در بيان سپاهيان خِرد و نادانى ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختى كه ضدّ آن نگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بختى است؛ توبه كه ضدّ آن پايدارى [بر گناه] است؛ آمرزش خواستن كه ضدّ آن غفلت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وصَيِّرنا إلى مَحبوبِكَ مِنَ التَّوبَةِ، وأَزِلنا عَن مَكروهِكَ مِنَ الإِصرارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندانش، درود فرست و ما را به سوى توبه ـ كه محبوب توست ـ، روان بگردان و از پايدارى بر گناه ـ كه منفور توست ـ، بر كنارمان دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الندم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: النَّدَمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: پشيمانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّدَمُ تَوبَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص380 ح5811، تحف العقول: ص55، بحار الأنوار: ج77ص 159 ح154؛ مسند ابن حنبل: ج2 ص106 ح4014، صحيح ابن حبّان: ج2 ص380 ح614 كلاهما عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود، المعجم الكبير: ج22 ص41 ح101 عن وائل بن حجر، كنز العمّال: ج4 ص232 ح10301.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پشيمانى، توبه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَفى بِالنَّدَمِ تَوبَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص408 ح6، مشكاة الأنوار: ص566 ح1904 كلاهما عن محمّد بن أبي عمير عن الإمامالكاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام و ص201 ح528 عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الكافي: ج2 ص426 ح1 عن عليّ الأحمسي عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الخصال: ص16 ح57 عن عليّ الجهضمي عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحارالأنوار: ج6 ص20 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى توبه كردن، پشيمانى كافى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن معقل بن مقرن&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ مَعَ أبي عَلى عَبدِ اللّهِ بنِ مَسعودٍ فَقالَ: أنتَ سَمِعتَ النَّبِيَ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَقولُ: «النَّدَمُ تَوبَةٌ»؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص10 ح3568، سنن ابن ماجة: ج2 ص1420 ح4252، المستدرك علىالصحيحين: ج4 ص271 ح7613 عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مغفل، السنن الكبرى: ج10 ص259 ح20558، صحيح ابن حبان: ج2 ص377 ح612 عن خيثمة وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن معقل بن مقرن ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با پدرم نزد عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود رفتيم. پدرم به او گفت: تو از پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدى كه فرمود: «پشيمانى، خود، توبه است»؟ گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَفّارَةُ الذَّنبِ النَّدامَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص620 ح2623، المعجم الكبير: ج12 ص134 ح12795، المعجمالأوسط: ج5 ص199 ح5072، مسند الشهاب: ج1 ص81 ح77، تفسير ابن كثير: ج7 ص100، كلّها عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج4 ص215 ح10218.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفّاره گناه، پشيمانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ساءَتهُ خَطيئَتُهُ غُفِرَ لَهُ وإن لَم يَستَغفِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص264 ح428 عن الحسن، تاريخ دمشق: ج10 ص171 ح2532 و 2533كلاهما عن عائشة نحوه، الفردوس: ج3 ص558 ح5753 عن أنس، كنز العمّال: ج4 ص227 ح10282.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از گناهى كه كرده است، ناراحت باشد، آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اگر چه طلب آمرزش نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ العَبدَ لَيَعمَلُ الذَّنبَ فَإِذا ذَكَرَهُ أحزَنَهُ، وإذا نَظَرَ اللّهُ إلَيهِ قَد أحزَنَهُ غَفَرَ لَهُ ما صَنَعَ قَبلَ أن يَأخُذَ في كَفّارَتِهِ، بِلا صَلاةٍ ولا صِيامٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج6 ص176 الرقم 365 و ص275 الرقم 383، المغني عن حمل الأسفار: ج2ص 985 ح3596، تاريخ دمشق: ج13 ص29 ح3034 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص210 ح10190.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا بنده گناهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، پس هر گاه به ياد آن گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد و ناراحت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند كه از آن گناه ناراحت است، گناهش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، پيش از آن كه با نماز يا روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، كفّاره آن گناه را بپردازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أذنَبَ عَبدٌ ذَنبا فَنَدِمَ عَلَيهِ، إلاّ كَتَبَ اللّهُ لَهُ مَغفِرَةً قَبلَ أن يَستَغفِرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص695 ح1894، المعجم الأوسط: ج4 ص385 ح4503،الفردوس: ج4 ص60 ح6188 كلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج3 ص263 ح6466.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه گناهى كند و سپس از آن پشيمان شود، مگر اين كه خداوند براى او، پيش از آن كه طلب آمرزش كند، آمرزش بنويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَلِمَ اللّهُ مِن عَبدٍ نَدامَةً عَلى ذَنبٍ إلاّ غَفَرَ لَهُ قَبلَ أن يَستَغفِرَهُ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص282 ح7646، شعب الإيمان: ج4 ص92 ح4379، الشكر: ص 33 ح47، تفسير الثعالبي: ج1 ص357، كلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج4 ص216 ح10231.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند بداند كه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از گناهى پشيمان است، پيش از آن كه براى آن گناه از او طلب آمرزش كند، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة عن الإمام الباقر عن أبيه عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: مَن صامَ شَعبانَ كانَ لَهُ طُهرا مِن كُلِّ زَلَّةٍ ووَصمَةٍ وبادِرَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو حَمزَةَ: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: مَا الوَصمَةُ؟ قالَ: اليَمينُ فِي المَعصِيَةِ، وَالنَّذرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كتاب من لا يحضره الفقيه: «اليمينُ في المعصية والنذرُ، ولا نذر في المعصية».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي المَعصِيَةِ. قُلتُ. فَمَا البادِرَةُ؟ قالَ: اليَمينُ عِندَ الغَضَبِ، وَالتَّوبَةُ مِنهَا النَّدَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص93 ح8، تهذيب الأحكام: ج4 ص308 ح928، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2ص 92 ح1823، معاني الأخبار: ص169 ح1، مصباح المتهجد: ص825 كلاهما عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحار الأنوار: ج97 ص73 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو حمزه از امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام از پدرش عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «هر كس ماه شعبان را روزه بگيرد، آن روزه، پاك كننده او از هر لغزش و وَصْمه و بادِره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حمزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: به امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفتم: وَصْمه چيست؟ فرمود: «سوگند خوردن براى [ارتكاب] گناه و نذر كردن براى گناه». گفتم: بادِره چيست؟ فرمود: «سوگند خوردن در هنگام خشم، و توبه از آن، پشيمانى از آن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن نَدِمَ فَقَد تابَ. مَن تابَ فَقَد أنابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنابَةُ: الرجوع إلى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالتوبة النهاية: ج5 ص123 «نوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص175 ح7843 و 7844، عيون الحكم والمواعظ: ص453 ح8113 و 8114،مستدرك الوسائل: ج12 ص118 ذيل ح13674.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه پشيمان شود، توبه كرده است. هر كه توبه كند، به سوى خدا باز گشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّدَمُ أحَدُ التَّوبَتَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص28 ح1689، مستدرك الوسائل: ج12 ص118 ذيل ح13674.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پشيمانى، يكى از دو توبه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّدَمُ استِغفارٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص51 ح178، عيون الحكم والمواعظ: ص60 ح1539، مستدرك الوسائل: ج 12 ص118 ح13674.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پشيمانى [از گناه]، خود، طلب آمرزش است (/ نوعى استغفار است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّدَمُ عَلَى الخَطيئَةِ استِغفارٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص318 ح1211، عيون الحكم والمواعظ: ص29 ح424، مستدرك الوسائل: ج 12 ص118 ذيل ح13674.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پشيمانى از گناه، خود، نوعى آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَدَمُ القَلبِ يُكَفِّرُ الذَّنبَ، ويُمَحِّصُ الجَريرَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص175 ح9973، عيون الحكم والمواعظ: ص498 ح9171 نحوه، مستدركالوسائل: ج12 ص118 ذيل ح13674.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پشيمانىِ دل، گناه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانَد و جرم را پاك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّدَمُ عَلَى الخَطيئَةِ يَمحوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص225 ح894، عيون الحكم والمواعظ: ص31 ح527.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پشيمانى از گناه، گناه را محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قارَفتَ ذَنبا فَكُن عَلَيهِ نادِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص132 ح4045، عيون الحكم والمواعظ: ص134 ح3031.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه گناهى كردى، از آن پشيمان باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن دُعائِهِ في ذِكرِ التَّوبَةِ وطَلَبِها ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إن يَكُنِ النَّدَمُ تَوبَةً إلَيكَ فَأَنَا أندَمُ النّادِمينَ، وإن يَكُنِ التَّركُ لِمَعصِيَتِكَ إنابَةً فَأَنَا أوَّلُ المُنيبينَ، وإن يَكُنِ الاِستِغفارُ حِطَّةً لِلذُّنوبِ فَإِنّي لَكَ مِنَ المُستَغفِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجاديّة: ص128 الدعاء 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ از دعاى ايشان در بيان توبه و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! اگر پشيمانى، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به درگاه توست، من پشيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ پشيمانانم و اگر ترك معصيت تو، بازگشتى به سوى توست، من نخستين بازگشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگانم و اگر آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريزد، من از تو آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ العَبدَ لَيُذنِبُ الذَّنبَ فَيُغفَرُ لَهُ. قالَ [الرّاوي]: قُلتُ: فَكَيفَ ذاكَ؟ قالَ: لا يَزالُ نادِما عَلَيهِ مُستَغفِرا مِنهُ حَتّى يُغفَرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ص200 ح525.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار به نقل از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: «بنده، گناهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود». راوى گفت: چگونه؟ فرمود: «پيوسته از آن پشيمان است و برايش، طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا اين كه آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ أذنَبَ ذَنبا فَنَدِمَ عَلَيهِ إلاّ غَفَرَ اللّهُ لَهُ قَبلَ أن يَستَغفِرَ، وما مِن عَبدٍ أنعَمَ اللّهُ عَلَيهِ نِعمَةً فَعَرَفَ أنَّها مِن عِندِ اللّهِ إلاّ غَفَرَ اللّهُ لَهُ قَبلَ أن يَحمَدَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص427 ح8 عن أبان بن تغلب، بحارالأنوار: ج88 ص36 وراجع كشف الغمّة: ج3ص 140 والفصول المهمّة: ص271.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه گناهى كند و از آن پشيمان شود، مگر اين كه خداوند، او را پيش از استغفار كردن، بيامرزد، و هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه خداوند به او نعمتى دهد و او آن را از جانب خدا بداند، مگر اين كه خداوند، او را پيش از آن كه سپاسش گويد، بيامرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ لاِبنِ أبي عُمَيرٍ حينَ سَأَلَهُ: كَيفَ تَكونُ الشَّفاعَةُ لِأَهلِ الكَبائِرِ وَاللّهُ تَعالى ذِكرُهُ يَقولُ: «وَ لاَ يَشْفَعُونَ إِلاَّ لِمَنِ ارْتَضَى وَ هُم مِّنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَن يَرتَكِبُ الكَبائِرَ لا يَكونُ مُرتَضىً؟ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا أحمَدَ، ما مِن مُؤمِنٍ يَرتَكِبُ ذَنبا إلاّ ساءَهُ ذلِكَ ونَدِمَ عَلَيهِ، وقَد قالَ النَّبِيُ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: «كَفى بِالنَّدَمِ تَوبَةً»، وقالَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: «مَن سَرَّتهُ حَسَنَتُهُ وساءَتهُ سَيِّئَتُهُ فَهُوَ مُؤمِنٌ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَن لَم يَندَم عَلى ذَنبٍ يَرتَكِبُهُ فَلَيسَ بِمُؤمِنٍ، ولَم تَجِب لَهُ الشَّفاعَةُ، وكانَ ظالِما، وَاللّهُ تَعالى ذِكرُهُ يَقولُ: «مَا لِلظَّلِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَ لاَ شَفِيعٍ يُطَاعُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص408 ح6، مشكاة الأنوار: ص566 ح1904 كلاهما عن محمّد بن أبي عمير،بحارالأنوار: ج8 ص351 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ به ابن ابى عمير كه پرسيد: چگونه شفاعت، شامل حال مرتكبان گناهان كبيره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، در حالى كه خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «و جز براى كسى كه خدا بپسندد، شفاعت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و خود از بيم او هراسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند»؟ كسى كه مرتكب گناه كبيره شود، مورد پسند و رضايت خدا نيست؟ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو احمد! هيچ مؤمنى نيست كه گناهى مرتكب شود، مگر اين كه از آن ناراحت و پشيمان گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرموده است: «براى توبه، پشيمانى كافى است» و فرمود: «هر كس از كار نيك خود، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال و از كار بدش ناراحت شود، او مؤمن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، هر كس از گناهى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، پشيمان نشود، مؤمن نيست و مستوجب شفاعت نيست و ستمكار است. خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «براى ستمكاران، نه يارى است و نه شفاعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه شفاعتش پذيرفته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن أحَدٍ يَرتَكِبُ كَبيرَةً مِنَ المَعاصي وهُوَ يَعلَمُ أنَّهُ سَيُعاقَبُ عَلَيها إلاّ نَدِمَ عَلى مَا ارتَكَبَ، ومَتى نَدِمَ كانَ تائِبا مُستَحِقّا لِلشَّفاعَةِ. ومَتى لَم يَندَم عَلَيها كانَ مُصِرّا، وَالمُصِرُّ لا يُغفَرُ لَهُ؛ لِأَ نَّهُ غَيرُ مُؤمِنٍ بِعُقوبَةِ مَا ارتَكَبَ، ولَو كانَ مُؤمِنا بِالعُقوبَةِ لَنَدِمَ، وقَد قالَ النَّبِيُ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: «لا كَبيرَةَ مَعَ الاِستِغفارِ، ولا صَغيرَةَ مَعَ الإِصرارِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص408 ح6، مشكاة الأنوار: ص566 ح1904 كلاهما عن محمّد بن أبي عمير، بحارالأنوار: ج8 ص352 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در حالى مرتكب گناه كبيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شود كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند براى آن مجازات خواهد شد، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، از گناهى كه كرده، پشيمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر گاه پشيمان شود، [در حقيقت،] توبه كرده و سزامند شفاعت است، و چنانچه از آن گناه پشيمان نشود، [در حقيقت] بر آن اصرار ورزيده است و اصرار كننده[ى بر گناه]، آمرزيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ زيرا [در حقيقت] به مجازات آنچه مرتكب شده است، ايمان ندارد، كه اگر ايمان به مجازات داشت، قطعا پشيمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرموده است: «با طلب آمرزش كردن، گناه كبيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست و با وجود اصرار [بر گناه]، گناه صغيره معنا ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاعتراف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: الاِعتِرافُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: اعتراف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ءَاخَرُونَ اعْتَرَفُواْ بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُواْ عَمَلاً صَلِحًا وَ ءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و گروهى ديگر، به گناهان خود، اعتراف كردند و كار خوب و بد را به هم آميختند، اميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود كه خداوند، توبه آنها را بپذيرد. به يقين، خداوند، آمرزنده و مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُقِرُّ بِالذَّنبِ تائِبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص266 ح1065، عيون الحكم والمواعظ: ص43 ح1044، مستدرك الوسائل: ج 12 ص116 ح13671.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معترفِ به گناه، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اعتَرَفَ بِالجَريرَةِ استَحَقَّ المَغفِرَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص468 ح9212، عيون الحكم والمواعظ: ص431 ح7419.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به گناه اعتراف كند، سزاوار آمرزش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُسنُ الاِعتِرافِ يَهدِمُ الاِقتِرافَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج1 ص299، كنزالفوائد: ج2 ص182، كشف اليقين: ص220 ح232، بحارالأنوار: ج 77 ص420 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتراف راستين، گناه را نابود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نِعمَ شافِعُ المُذنِبِ الإِقرارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص166 ح9937، عيون الحكم والمواعظ: ص493 ح9093.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيكو شفيعى است اقرار براى گناهكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِقرارُ اعتِذارٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص51 ح179، عيون الحكم والمواعظ: ص60 ح1540، مستدرك الوسائل: ج 12 ص118 ذيل ح13674.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتراف [به گناه]، نوعى پوزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شافِعُ المُذنبِ إقرارُهُ، وتَوبَتُهُ اعتِذارُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص180 ح5761، عيون الحكم والمواعظ: ص297 ح5300، مستدرك الوسائل: ج 12 ص116 ذيل ح13671؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص283 ح247.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شفيع گنهكار، همان اعتراف اوست [به گناهان] و توبه او، همان پوزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحسَنَ الاِعتِذارَ استَحَقَّ الاِغتِفارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص470 ح9221.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به راستى پوزش طلبد، سزاوار آمرزش و بخشش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شافِعُ المُجرِمِ خُضوعُهُ بِالمَعذِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص180 ح5760، عيون الحكم والمواعظ: ص298 ح5319، تحف العقول: ص 214، الدرّ النظيم: ص374 وليس فيهما «بالمعذرة» نحوه، بحارالأنوار: ج78 ص53 ح86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شفيع گنهكار، پوزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى عاجزانه اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أذنَبَ مَنِ اعتَذَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص50 ح9455، عيون الحكم والمواعظ: ص476 ح8716، مستدرك الوسائل: ج 12 ص117 ذيل ح13671.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه عذرخواهى كند، [چنان است كه گويى] گناهى نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لاَ اعتِذارَ أمحى لِلذَّنبِ مِنَ الإِقرارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص385 ح10671، عيون الحكم والمواعظ: ص539 ح9961.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ عذرخواهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پاك كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اعتراف [به گناه] نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّهِ! ما يَنجو مِنَ الذَّنبِ إلاّ مَن أقَرَّ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص426 ح1 عن عليّ الأحمسي، الزهد للحسين بن سعيد: ص142 ح197، فلاحالسائل: ص90 ح23 عن معاوية بن عمّار عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، مشكاة الأنوار: ص201 ح527، تنبيه الخواطر: ج1 ص18، بحار الأنوار: ج6 ص36 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند از گناه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهَد، مگر كسى كه به آن اعتراف كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا وَاللّهِ! ما أرادَ اللّهُ تَعالى مِنَ النّاسِ إلاّ خَصلَتَينِ: أن يُقِرّوا لَهُ بِالنِّعَمِ فَيَزيدَهُم، وبِالذُّنوبِ فَيَغفِرَها لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص426 ح2، مشكاة الأنوار: ص200 ح526، تنبيه الخواطر: ج1 ص18، بحارالأنوار: ج6 ص36 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نه به خدا، خداوند متعال از مردم، جز دو كار نخواسته است: نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را سپاس گزارند تا آن را برايشان افزايش دهد؛ و به گناهانشان اعتراف نمايند تا ايشان را بيامرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُوِيَ عَنِ العالِمِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام أنَّهُ قالَ: المُستَتِرُ بِالحَسَنَةِ لَهُ سَبعونَ ضِعفا، وَالمُذيعُ لَهُ واحِدٌ. وَالمُستَتِرُ بِالسَّيِّئَةِ مَغفورٌ لَها، وَالمُذيعُ لَها مَخذولٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُقِرُّ بِذَنبِهِ كَمَن لا ذَنبَ لَهُ. وإذا كانَ الرَّجُلُ في جَوفِ اللَّيلِ في صَلاتِهِ يُقِرُّ للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِذُنوبِهِ ويَسأَلُهُ التَّوبَةَ، وفي ضَميرِهِ أن لا يَرجِعَ إلَيهِ، فَاللّهُ يَغفِرُ إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص142، الكافي: ج2 ص428 ح2 عن اليسع بن حمزة عن الإمام الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وح 1،ثواب الأعمال: ص213 ح1 كلاهما عن عبّاس بن هلال عن الإمام الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، مشكاة الأنوار: ص275 ح822 عن الإمام الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وفيها جميعا صدره إلى «المقر بذنبه» ونحوه، بحارالأنوار: ج70 ص251 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از عالم (امام رضا) عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام روايت شده كه فرمود: كسى كه كار نيكى را پنهانى انجام دهد، برايش هفتاد برابر محسوب شود و كسى كه آن را آشكار سازد، يك برابر برايش به حساب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و كسى كه گناهى را پنهانى انجام دهد، آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و كسى كه آشكارا آن را انجام دهد، به حال خود وا نهاده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود (توفيق، از او سلب شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به گناهش اعتراف كند، چونان كسى است كه گناهى نكرده است. هر گاه انسان در دلِ شب، در نمازش به گناهان خويش در پيشگاه خدا اعتراف كند و از او درخواست توبه نمايد و در نيّتش اين باشد كه ديگر آن گناه را تكرار نكند، خداوند، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، ان شاء اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt;:<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَدا ثُمَّ اعتَدى ثُمَّ اقتَرَف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ارعَوى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِرعوى: ارتَدعَ وَكَفَّ مجمع البحرين: ج2 ص712 «رعا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ انتَهى ثُمَّ اعتَرَف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبشِر بِقَولِ اللّهِ في آياتِهِإن يَنتَهوا يُغفَر لَهُم ما قَد سَلَف.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّيوان المنسوب إلى الامام علي عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ص372 ح286.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در ديوان منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt;:<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كه از حد بگذرد و باز بگذرد و گناه كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خوددارى كند و باز ايستد و اعتراف كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارتش باد به سخن خدا در آياتش:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر [از گناه] باز ايستند، گناهان گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان بخشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العزم-على-ترك-العود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: العَزمُ عَلى تَركِ العَودِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: تصميم براى بازنگشتن به گناه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوبَةُ مِنَ الذَّنبِ: أن يَتوبَ مِنهُ ثُمَّ لا يَعودَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص157 ح4264، تفسير ابن كثير: ج8 ص196 كلاهما عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعودوراجع كنزالعمّال: ج4 ص259 ح10423 ووسائل الشيعة: ج11 ص361 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه از گناه، [يعنى] اين كه از آن توبه كند و ديگر تكرارش نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَلى قَومٍ يَبكونَ، فَقالَ: عَلى ما يَبكي هؤُلاءِ؟ فَقيلَ: يَبكونَ عَلى ذُنوبِهِم. قالَ: فَليَدَعوها يُغفَر لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص585 ح804، ثواب الأعمال: ص163 ح1 كلاهما عن طلحة بن زيد، مشكاةالأنوار: ص273 ح817، بحار الأنوار: ج6 ص20 ح7؛ تاريخ دمشق: ج47 ص431 عن ابن شوذب من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى بن مريم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام بر عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گذشت كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريستند. فرمود: «ايشان بر چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريند؟». گفته شد: بر گناهانشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريند. فرمود: «از آنها [گناهان] دست بردارند، آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الامور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: هذِهِ الاُمورُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: اين كارها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عائشة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: يا عائِشَةُ، إن كُنتِ ألمَمتِ بِذَنبٍ فَاستَغفِرِي اللّهَ؛ فَإِنَّ التَّوبَةَ مِنَ الذَّنبِ النَّدَمُ وَالاِستِغفارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج10 ص127 ح26339، صحيح البخاري: ج2 ص945 ح2518، صحيحمسلم: ج4 ص2135 ح56، مسند الحميدي: ج1 ص136 ح284 والثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج4 ص212 ح10202؛ الأمالي للشجري: ج1 ص200 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عايشه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله به من فرمود: «اى عايشه! اگر به گناهى دست يازيدى، از خدا آمرزش بخواه؛ زيرا كه توبه از گناه، پشيمان شدن و آمرزش خواستن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ العَبدَ لَيُذنِبُ فَيَدخُلُ بِهِ الجَنَّةَ. قيلَ: وكَيفَ ذلِكَ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: يَكونُ نُصبَ عَينَيهِ، لا يَزالُ يَستَغفِرُ مِنهُ ويَندَمُ عَلَيهِ، فَيُدخِلُهُ اللّهُ بِهِ الجَنَّةَ، ولَم أرَ أحسَنَ مِن حَسَنَةٍ حَدَثَت بَعدَ ذَنبٍ قَديمٍ، «إِنَّ الْحَسَنَتِ يُذْهِبْنَ السَّئِّاتِ ذَ لِكَ ذِكْرَى لِلذَّ كِرِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 114&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص46، بحارالأنوار: ج69 ص401 ح100 وراجع الأمالي للمفيد: ص68 ح3 والزهد للحسين بن سعيد: ص76 ح31 و المعجم الكبير: ج12 ص135 ح12798 و نوادر الاُصول: ج2 ص55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «بنده گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به سبب آن به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود». گفته شد: چگونه اى پيامبر خدا؟ فرمود: «آن گناه، همواره پيشِ چشم اوست و پيوسته برايش طلب آمرزش و اظهار پشيمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و بدين ترتيب، خداوند به واسطه آن گناه، او را به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. من چيزى نيكوتر از كار نيكى كه بعد از گناهى انجام شود، نديدم. «خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. اين براى پندگيرندگان، پندى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّائِبُ إذا لَم يَستَبِن عَلَيهِ أثَرُ التَّوبَةِ فَلَيسَ بِتائِبٍ؛ يُرضِي الخُصَماءَ، ويُعيدُ الصَّلَواتِ، ويَتَواضَعُ بَينَ الخَلقِ، ويَقي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يتقى» وما في المتن من مستدرك الوسائل ج12 ص130 ح13709 نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسَهُ عَنِ الشَّهَواتِ، ويُهَزِّلُ رَقَبَتَهُ بِصِيامِ النَّهارِ، ويُصَفِّرُ لَونَهُ بِقِيامِ اللَّيلِ، ويَخمُصُ بَطنَهُ بِقِلَّةِ الأَكلِ، ويُقَوِّسُ ظَهرَهُ مِن مَخافَةِ النّارِ، ويُذيبُ عِظامَهُ شَوقاً إلَى الجَنَّةِ، ويُرِقُّ قَلبَهُ مِن هَولِ مَلَكِ المَوتِ، ويُجَفِّفُ جِلدَهُ عَلى بَدَنِهِ بِتَفَكُّرِ الآخِرَةِ، فَهذا أثَرُ التَّوبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يبدو أنّ هذه الآثار تتعلّق بالتوبة من بعض الذنوب بالخصوص؛ كالتوبة من أكل الحرام لمدّة طويلة بحيث أدّى إلى نموّ البدن وتغديته من الحرام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإذا رَأَيتُمُ العَبدَ عَلى هذِهِ الصِّفَةِ فَهُوَ تائِبٌ ناصِحٌ لِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص226 ح576، بحارالأنوار: ج6 ص35 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر نشانِ توبه در توبه كننده آشكار نشود، توبه نكرده است: شاكيان [از خود] را راضى سازد، قضاى نمازها را به جاى آورَد، با مردمْ فروتنى كند، نفس خود را از خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نگه دارد، گردن خود را با روزه گرفتن لاغر كند، رنگش را با شب زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى زرد كند، شكمش را از كم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورى لاغر سازد، پشتش را از ترس آتش [دوزخ] خميده گردانَد، استخوان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را از شوق بهشت آب كند، قلبش را از ترس فرشته مرگ نازك گردانَد و بر اثر انديشيدن به آخرت، پوست خود را بر بدن بخشكانَد. اينها اثر توبه است. هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را با اين خصوصيات ديديد، [بدانيد كه] او توبه كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خيرخواه خويش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ [رَسولُ اللّهِ] صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: أ تَدرونَ مَنِ التّائِبُ؟ فَقالوا: اللّهُمَّ لا! قالَ: إذا تابَ العَبدُ ولَم يُرضِ الخُصَماءَ فَلَيسَ بِتائِبٍ، ومَن تابَ ولَم يُغَيِّر مَجلِسَهُ وطَعامَهُ فَلَيسَ بِتائِبٍ، ومَن تابَ ولَم يُغَيِّر رُفَقاءَهُ فَلَيسَ بِتائِبٍ، ومَن تابَ ولَم يَزِد فِي العِبادَةِ فَلَيسَ بِتائِبٍ، ومَن تابَ وَ لَم يُغَيِّر لِباسَهُ فَلَيسَ بِتائِبٍ، ومَن تابَ ولَم يُغَيِّر فِراشَهُ ووِسادَتَهُ فَلَيسَ بِتائِبٍ، ومَن تابَ ولَم يَفتَح قَلبَهُ ولَم يُوَسِّع كَفَّهُ فَلَيسَ بِتائِبٍ، ومَن تابَ ولَم يُقَصِّر أمَلَهُ ولَم يَحفَظ لِسانَهُ فَلَيسَ بِتائِبٍ، ومَن تابَ ولَم يُقَدِّم فَضلَ قوتِهِ مِن [بَينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من مستدرك الوسائل: ج12 ص131 ح13709.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] يَدَيهِ فَلَيسَ بِتائِبٍ، وإذَا استَقامَ عَلى هَذِهِ الخِصالِ فَذاكَ التّائِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص227 ح578، بحارالأنوار: ج6 ص35 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله] فرمود: «آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده كيست؟». گفتند: خير، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم. فرمود: «هر گاه بنده توبه كند و مدّعيانش را راضى نكند، توبه نكرده است. كسى كه توبه كند و جاى نشستن و خورد و خوراكش را تغيير ندهد، توبه نكرده است. كسى كه توبه كند و رفقايش را تغيير ندهد، توبه نكرده است، كسى كه توبه كند و بر عبادتش نيفزايد، توبه نكرده است. كسى كه توبه كند و جامه و پوشش خود را تغيير ندهد، توبه نكرده است. كسى كه توبه كند و بستر و بالش خود را تغيير ندهد، توبه نكرده است. كسى كه توبه كند و دست و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز نشود، توبه نكرده است. كسى كه توبه كند و آرزويش را كوتاه نكند و زبانش را نگه ندارد، توبه نكرده است. كسى كه توبه كند و مازاد خوراكش را نبخشد، توبه نكرده است. هر گاه اين كارها را كرد، او توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده[ى واقعى] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا عَلامَةُ التّائِبِ فَأَربَعَةٌ: النَّصيحَةُ للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عَمَلِهِ، وتَركُ الباطِلِ، ولُزومُ الحَقِّ، وَالحِرصُ عَلَى الخَيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص20، بحارالأنوار: ج1 ص120 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده، چهار چيز است: اخلاص عمل براى خدا، فرو گذاشتن باطل، پايبندى به حق، و علاقه شديد به نيكى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول عن كميل بن زياد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، العَبدُ يُصيبُ الذَّنبَ فَيَستَغفِرُ اللّهَ مِنهُ، فَما حَدُّ الاِستِغفارِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَابنَ زِيادٍ: التَّوبَةُ. قُلتُ: بَس&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَسْ: بمعنى حسبُ، ليس بعربي فارسيّة تقولها العامّة، وقد صحّحها بعضُ أئمّة اللّغة تاج العروس: ج 8 ص204 «بسس&lt;/span&gt;».&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ قالَ: لا، قُلتُ: فَكَيفَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ العَبدَ إذا أصابَ ذَنبا يَقولُ: «أستَغفِرُ اللّهَ» بِالتَّحريكِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ومَا التَّحريكُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الشَّفَتانِ وَاللِّسانُ، يُريدُ أن يَتبَعَ ذلِكَ بِالحَقيقَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ومَا الحَقيقَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَصديقٌ فِي القَلبِ، وإضمارُ أن لا يَعودَ إلَى الذَّنبِ الَّذِي استَغفَرَ مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ كُمَيلٌ: فَإِذا فَعَلتُ ذلِكَ فَأَنَا مِنَ المُستَغفِرينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ كُمَيلٌ: فَكَيفَ ذاكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَ نَّكَ لَم تَبلُغ إلَى الأَصلِ بَعدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ كُمَيلٌ: فَأَصلُ الاِستِغفارِ ما هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الرُّجوعُ إلَى التَّوبَةِ مِنَ الذَّنبِ الَّذِي استَغفَرتَ مِنهُ، وهِيَ أوَّلُ دَرَجَةِ العابِدينَ، وتَركُ الذَّنبِ وَالاِستِغفارُ اسمٌ واقِعٌ لِمَعانٍ سِتٍّ: أوَّلُها: النَّدَمُ عَلى ما مَضى، وَالثاني: العَزمُ عَلى تَركِ العَودِ أبَدا، وَالثّالِثُ: أن تُؤَدِّيَ حُقوقَ المَخلوقينَ الَّتي بَينَكَ وبَينَهُم، وَالرّابِعُ: أن تُؤَدِّيَ حَقَّ اللّهِ في كُلِّ فَرضٍ، وَالخامِسُ: أن تُذيبَ اللَّحمَ الَّذي نَبَتَ عَلَى السُّحتِ وَالحَرامِ حَتّى يَرجِعَ الجِلدُ إلى عَظمِهِ، ثُمَّ تُنشِئَ فيما بَينَهُما لَحما جَديدا، وَالسّادِسُ: أن تُذيقَ البَدَنَ ألَمَ الطّاعاتِ، كَما أذَقتَهُ لَذّاتِ المَعاصي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص197، بحار الأنوار: ج6 ص27 ح28 وراجع نهج البلاغة: الحكمة 417 ومكارمالأخلاق: ج2 ص91 ح2258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول ـ به نقل از كميل بن زياد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى امير مؤمنان! بنده، گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و براى آن از خدا آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبد. معناى آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «توبه، اى پسر زياد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: همين و بس؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بنده، هر گاه گناهى كند، بگويد: &amp;quot;از خدا آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم&amp;quot; با به حركت آوردن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: به حركت درآوردنِ چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «لب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زبان، و قصدش اين باشد كه آن را به حقيقت، پيوند بزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: حقيقت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «باور داشتن در دل و تصميم گرفتن بر اين كه گناهى را كه از آن آمرزش خواسته است، ديگر تكرار نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كميل گفت: اگر چنين كردم، آن گاه، من از آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهان هستم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كميل گفت: چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون هنوز به اصل [آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى] نرسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كميل گفت: اصل آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «روى آوردن به توبه از گناهى كه از آن، آمرزش خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و اين، نخستين درجه عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگان و ترك كردن گناه است. آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، نامى است داراى شش معنا: اوّل، پشيمانى از گذشته؛ دوم، تصميم بر اين كه ديگر، هرگز بدان گناه برنگردى؛ سوم، اين كه حقوق هر مخلوقى را كه برگردن توست، ادا كنى؛ چهارم، اين كه حقّ خدا را در هر واجبى به جا آورى؛ پنجم، اين كه گوشتى را كه از ناروا و حرام بر تنت روييده است، آب كنى، چندان كه پوست به استخوان بچسبد و سپس، گوشت تازه ميان آنها بِرويد؛ و ششم، اين كه رنج طاعات را به بدنت بچشانى، چنان كه لذّت گناهان را به آن چشانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوبَةُ عَلى أربَعِ دَعائِمَ: نَدَمٌ بِالقَلبِ، وَاستِغفارٌ بِاللِّسانِ، وعَمَلٌ بِالجَوارِحِ، وعَزمُ أن لا يَعودَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمة: ج3 ص141، غرر الحكم: ج2 ص126 ح2072، عيون الحكم و المواعظ: ص20ح 109 وليس فيهما «على أربع دعائم» وفيهما «ترك» بدل «عمل» و«إضمار» بدل «عزم»، بحارالأنوار: ج78 ص81 ح74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه، بر چهار ستونْ استوار است: پشيمانى در دل، آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى به زبان، تحقّق بخشيدن [به آن] در عمل، و تصميم گرفتن به تكرار نكردن [گناه.]&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِجابِرِ بنِ يَزيدَ الجُعفِيِّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ وَالتَّوانِيَ فيما لا عُذرَ لَكَ فيهِ، فَإِلَيهِ يَلجَأُ النّادِمونَ. وَاستَرجِع سالِفَ الذُّنوبِ بِشِدَّةِ النَّدَمِ، وكَثرَةِ الاِستِغفارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص285، بحارالأنوار: ج78 ص164 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در توصيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش به جابر بن يزيد جُعْفى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سستى كردن در آنچه كه تو را در آن عذرى نيست، بپرهيز؛ زيرا كه پشيمانان به آن پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. با پشيمانىِ شديد و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهىِ فراوان، گناهان گذشته را محو كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَنبَغي لِلتّائِبِ أن يَكونَ فِي النّاسِ كَظَبيَةٍ مَجروحَةٍ فِي الظِّباءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص136 ح13713 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه كننده بايد در ميان مردم، چونان ماده آهوى زخمى در ميان آهوان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّنَزُّهُ عَنِ المَعاصي عِبادَةُ التَّوّابينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص41 ح1758، عيون الحكم والمواعظ: ص53 ح1369، مستدرك الوسائل: ج 11 ص338 ذيل ح13208.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دورى كردن از گناهان، عبادت توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في دُعاءِ يَومِ عَرَفَةَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَها أنَا ذا، عَبدُكَ المُقِرُّ بِذَنبي، الخاضِعُ لَكَ بِذُلّي، المُستَكينُ لَكَ بِجُرمي، مُقِرٌّ لَكَ بِجِنايَتي، مُتَضَرِّعٌ إلَيكَ، راجٍ لَكَ في مَوقِفي هذا، تائِبٌ إلَيكَ مِن ذُنوبي ومِنِ اقتِرافي، ومُستَغفِرٌ لَكَ مِن ظُلمي لِنَفسي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص693 ح771، المزار للمفيد: ص158، المزار الكبير: ص451 كلاهما من دونإسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الإقبال: ج2 ص106، المصباح للكفعمي: ص883، بحارالأنوار: ج98 ص231.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در دعاى روز عرفه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينك منم، بنده تو كه به گناهم معترفم. ذليلانه در برابرت خضوع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. مجرمم و در پيشگاهت سرِ تسليم فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و در برابرت به بزهكارى خويش، اقرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايم و به درگاه تو، زارى و التماس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و در اين موقعيّت به تو اميدوارم. از گناهانم و بزهكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به درگاهت توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و از ستمى كه به خود كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، از تو آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: نهج الذكر: ج2 ص325 (القسم التاسع / الفصل الأوّل: حقيقة الاستغفار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نهج الذكر (با ترجمه فارسى): ج4 ص17 (بخش نهم / فصل يكم: حقيقت آمرزش خواهى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنى-التوبة-النصوح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: مَعنَى التَّوبَةِ النَّصوحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: معناى توبه نصوح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَئِّاتِكُمْ وَ يُدْخِلَكُمْ جَنَّتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ يَوْمَ لاَ يُخْزِى اللَّهُ النَّبِىَّ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمَنِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَ اغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ قَدِيرٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا توبه كنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خالص، اميد است [با اين كار] پروردگارتان، گناهانتان را ببخشد و شما را در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از بهشت كه نهرها از زير درختانش جارى است، وارد كند، در آن روزى كه خداوند، پيامبر و كسانى را كه با او ايمان آوردند، خوار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اين در حالى است كه نورشان، پيشاپيشِ آنان و از سوى راستشان در حركت است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: «پروردگارا! نور ما را كامل كن و ما را ببخش كه تو بر هر چيز، توانايى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا»؟ قالَ: هُوَ الذَّنبُ الَّذي لا يَعودُ فيهِ أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص432 ح4. معاني الأخبار: ص174 ح3 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامنحوه، الزهد للحسين بن سعيد: ص141 ح195، بحارالأنوار: ج6 ص39 ح69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو بصير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در باره آيه «اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا توبه كنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نصوح»، پرسيدم، فرمود: «يعنى توبه كردن از گناه، به طورى كه هرگز به آن باز نگردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي الصبّاح الكِنانيّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا»، قالَ: يَتوبُ العَبدُ مِنَ الذَّنبِ ثُمَّ لا يَعودُ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص432 ح3، معاني الأخبار: ص174 ذيل ح3 من دون إسناد إلى أحد من أهلالبيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامنحوه، الاُصول الستّة عشر: ص178 ح137 عن أبي بصير عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحارالأنوار: ج6 ص39 ح68؛ السنن الكبرى: ج10 ص260 ح20566، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص164 كلاهما عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامنحوه، الدرّ المنثور: ص8 ح227.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كافى ـ به نقل از ابو صباح كِنانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در باره آيه «اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا، توبه كنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نصوح» ـ: پرسيدم، فرمود مقصود، آن است كه بنده از گناه، توبه كند و ديگر به آن باز نگردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِ اللّهِ: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا»: يَتوبُ العَبدُ ثُمَّ لا يَرجِعُ فيهِ، وإنَّ أحَبَّ عِبادِ اللّهِ إلَى اللّهِ المُتَّقِي التّائِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص377، بحارالأنوار: ج6 ص20 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در تفسير آيه «اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به سوى خدا توبه كنيد؛ توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نصوح» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود آن است كه بنده، توبه كند و ديگر به گناه، باز نگردد. محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند، پرهيزگارِ توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ لَمّا سُئِلَ عَنِ التَّوبَةِ النَّصوحِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ النَّدَمُ عَلَى الذَّنبِ حينَ يَفرُطُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَطَ منه: أي بَدَرَ وسَبَقَ لسان العرب: ج7 ص369 «فرط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكَ، فَتَستَغفِرُ اللّهَ عز و جل بِنَدامَتِكَ عِندَ الحافِرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الحاقّة»، وفي هامش المصدر عن نسخة: «الخافر»، وما في المتن أثبتناه من المصادرالاُخرى. قال ابن الأثير: قيل: كانوا لكرامة الفرس عندهم ونفاستهم بها لا يبيعونها إلاّ بالنقد، فقالوا: النقد عند الحافر؛ أي عند بيع ذات الحافر، وسيّروه مثلاً. هذا هو الأصل، ثمّ كثر حتّى استعمل في كلّ أوّليّة، فقيل: رجع إلى حافره وحافرته، وفعل كذا عند الحافر والحافرة. والمعنى: تنجيز الندامة والإستغفار عند مواقعة الذنب من غير تأخير؛ لأنّ التأخير من الإصرار النهاية: ج1 ص406 «حفر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ لا تَعودُ إلَيهِ أبَدا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج4 ص375 ح5457، النهاية: ج1 ص406، تفسير ابن أبي حاتم: ج10 ص3362 ح18926، تفسير ابن كثير: ج8 ص196 كلّها عن اُبيّ بن كعب، كنز العمال: ج4 ص227 ح10283.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ در پاسخ سؤال از توبه نصوح ـ: توبه نصوح، پشيمانى از گناه است آن گاه كه از تو سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند. پس فورا با پشيمانىِ خود، از خدا آمرزش بخواهى و ديگر هرگز به آن بر نگردى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ مُعاذُ بنُ جَبَلٍ: يا رَسولَ اللّهِ! مَا التَّوبَةُ النَّصوحُ؟ قالَ: أن يَتوبَ التّائِبُ ثُمَّ لا يَرجِعَ في ذَنبٍ، كَما لا يَعودُ اللَّبَنُ إلَى الضَّرعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص477؛ تاريخ الطبري: ج1 ص73، تفسير الثعلبي: ج4 ص209 ح162،تفسير الآلوسي: ج28 ص157 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُعاذ بن جَبَل گفت: اى پيامبر خدا! توبه نصوح چيست؟ فرمود: «اين كه انسان، توبه كند و ديگر به گناهى برنگردد، چنان كه شير [دوشيده] به پستان باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ عِندَما قيلَ لَهُ: مَا التَّوبَةُ النَّصوحُ؟ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَدَمٌ بِالقَلبِ، وَاستِغفارٌ بِاللِّسانِ، وَالقَصدُ عَلى أن لا يَعودَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص210، عيون الحكم والمواعظ: ص20 ح109، مجمع البحرين: ج3 ص1789 مندون اسناد إلى احد من اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج78 ص48 ح66؛ زاد المسير: ج8 ص54 عن الحسن البصرى من دون اسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در پاسخ به اين سؤال كه توبه نصوح چيست؟ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پشيمانى در دل، آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى به زبان، و تصميم بر باز نگشتن [به گناه.]&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوبَةُ النَّصوحُ: أن يَكونَ باطِنُ الرَّجُلِ كَظاهِرِهِ وأَفضَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص174 ح3 عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان وغيره، بحارالأنوار: ج6 ص22 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه نصوح، اين است كه باطن مرد، همچون ظاهر او و [بلكه] بهتر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن أحمد بن هلال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ الأَخيرَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي الإمام الهادي عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام. 7. معاني الأخبار: ص174 ح1، بحار الأنوار: ج6 ص22 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ التَّوبَةِ النَّصوحِ ما هِيَ؟ فَكَتَبَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: أن يَكونَ الباطِنُ كَالظّاهِرِ، وأَفضَلَ مِن ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از احمد بن هلال ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام هادى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، پرسيدم: توبه نصوح چيست؟ نوشت: «توبه نصوح، اين است كه باطن، همچون ظاهر و بهتر از آن شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا» ـ: هُوَ صَومُ يَومِ الأَربِعاءِ ويَومِ الخَميسِ ويَومِ الجُمُعَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال مصنّف هذا الكتاب [الصدوق رحمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله]: معناه أن يصوم هذه الأيّام ثمّ يتوب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص174 ح2 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج6 ص22 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ در باره فرموده خداى عز و جل: «به درگاه خدا توبه كنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نصوح» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه نصوح، عبارت است از روزه گرفتن در روز چهارشنبه و پنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنبه و جمعه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤلّف اين كتاب [شيخ صدوق رحمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: يعنى اين سه روز را روزه بگيرد و سپس توبه كند&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ج18 ص22 ح235.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ج18 ص23 ح235.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثانيالحث-على-التوبة-والنهي-عن-تركها-والتسويف-فيها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني:الحَثُّ عَلَى التَّوبَةِ وَالنَّهيُ عَن تَركِها وَالتَّسويفِ فيها&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: ترغيب به توبه و نهى از ترك توبه و تعلّل در آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجوب-التوبة-وفضلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: وُجوبُ التَّوبَةِ وفَضلُها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: وجوب توبه و فضيلت آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 31 2. التوبة: 126.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و همگى به سوى خدا بازگرديد اى مؤمنان، تا رستگار شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَوَ لاَ يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِى كُلِّ عَامٍ مَّرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لاَ يَتُوبُونَ وَ لاَهُمْ يَذَّكَّرُونَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند كه در هر سال يك يا دو بار (به سبب پيدايش جنگ يا حوادث ديگر) آزمايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؟ اما نه توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و نه متذكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَلاَ يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 74. 4. هود: 90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا به سوى خدا باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند، و از او طلب آمرزش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند[، در حالى كه] خداوند، آمرزنده مهربان است»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّى رَحِيمٌ وَدُودٌ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«از پروردگار خود، آمرزش بطلبيد و به سوى او باز گرديد كه پروردگارم، مهربان و دوستدار [بندگان توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّى قَرِيبٌ مُّجِيبٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«از او آمرزش بطلبيد، سپس به سوى او باز گرديد كه پروردگارم [به بندگان خود] نزديك و اجابت كننده [خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها]است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هود: 3، التوبة: 74.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: هود: 3 و توبه: 74.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 275.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَوعِظَةُ: التَّوبَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلاّمة الطباطبائي: إنّ المرادَ من مجيء الموعظة بلوغُ الحكم الذي شرّعه اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى، ومن الانتهاءالتوبةُ وتركُ الفعل المنهيّ عنه انتهاءً عن نهيه تعالى، ومن كون ما سلف لهم عدم انعطاف الحكم وشمولِه لِما قبل زمان بلوغه... الميزان في تفسير القرآن: ج2 ص417.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص16 ح68، الكافي: ج2 ص432 ح2 وفيه «عن أحدهما»، تفسير العياشي: ج1 ص152 ح506 كلّها عن محمّد بن مسلم، النوادر للأشعري: ص161 ح413، بحار الأنوار: ج103 ص117 ح14 نقلاً عن فقه الرضا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در باره فرموده خداى عز و جل: «هر كس اندرزى از جانب پروردگارش به او رسد و [از رباخوارى]باز ايستد، آنچه گذشته، از آنِ اوست». اندرز، يعنى توبه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علاّمه طباطبايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: مراد از «رسيدن اندرز»، رسيدن حكمى است كه خداوند، وضع كرده است ومراد از «باز ايستادن»، توبه و ترك فعلى است كه خداوند از آن نهى كرده است و مراد از «آنچه گذشته»، اين است كه اين حكم، عطف به ماسبق و شامل آنچه پيش از رسيدن اندرز باشد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعتَرِفوا بِنِعَمَةِ اللّهِ رَبِّكُم عز و جل وتوبوا إلَيهِ مِن جَميعِ ذُنوبِكُم؛ فَإِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الشّاكِرينَ مِن عِبادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص275 عن أبي الوضاح عن أبيه عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحارالأنوار: ج48ص 153 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارِ نعمت پروردگارتان باشيد و از همه گناهانتان به درگاه او توبه نماييد كه خداوند، بندگان سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارش را دوست دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بابُ التَّوبَةِ مَفتوحٌ لِمَن أرادَها، فَتوبوا إلَى اللّهِ تَوبَةً نَصوحا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج1 ص352، الخصال: ص623 ح10 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، تحف العقول: ص114 عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحار الأنوار: ج10 ص102 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درِ توبه به روى كسى كه خواهان آن باشد، باز است. پس به درگاه خدا خالصانه توبه كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ في يَومِ الجُمُعَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ! توبوا إلَى اللّهِ قَبلَ أن تَموتوا، وبادِروا بِالأَعمالِ الصّالِحَةِ قَبلَ أن تُشغَلوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص343 ح1081، السنن الكبرى: ج3 ص244 ح5570، مسند أبي يعلى: ج 2 ص341 ح1851، وليس في الأخيرين «قبل أن تشغلوا» وكلّها عن جابر بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كنز العمّال: ج7 ص721 ح21092؛ الدعوات: ص237 ح659 وفيه «الزاكية» بدل «الصالحة»، أعلام الدين: ص333 عن أبي الدرداء، بحارالأنوار: ج6 ص19 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ در خطبه روز جمعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! پيش از آن كه بميريد، به درگاه خدا توبه ببريد و به كارهاى نيك، مبادرت كنيد، پيش از آن كه [بر اثر بيمارى و پيرى... از آنها] باز داشته شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا زَلَلتَ فَارجِع، وإذا نَدِمتَ فَأَقلِع، وإذا أسَأتَ فَاندَم، وإذا مَنَنتَ فَاكتُم، وإذا مَنَعتَ فَأَجمِل، ومَن يُسلِفِ المَعروفَ يَكُن رِبحُهُ الحَمدَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص316 ح633؛ كنزالفوائد: ج1 ص305 من دون إسنادإلى أحد من أهل البيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه لغزيدى، [از لغزشت] برگرد و هر گاه [از گناهت] پشيمان شدى، [آن را] رها كن. هر گاه بدى كردى، پشيمان شو. هر گاه احسانى كردى، آن را پوشيده بدار و اگر نكردى با روى خوش باش. هر كس نيكى قرض دهد، سودش ستايش باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا شَفيعَ أنجَحُ مِنَ التَّوبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص19 ح4 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 574 ح4965 و ج4 ص385 ح5834، نهج البلاغة: الحكمة 371، بحارالأنوار: ج69 ص411 ح128؛ دستور معالم الحكم: ص30، المناقب للخوارزمي: ص375 ح395.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ شفيعى كاراتر از توبه نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا وإنَّ المِضمارَ اليَومَ وَالسِّباقَ غَدا، ألا وإنَّ السُّبقَةَ الجَنَّةُ وَالغايَةَ النّارُ. أفَلا تائِبٌ مِن خَطيئَتِهِ قَبلَ يَومِ مَنِيَّتِهِ؟! ألا عامِلٌ لِنَفسِهِ قَبلَ يَومِ بُؤِهِ وفَقرِهِ؟! جَعَلَنَا اللّهُ وإيّاكُم مِمَّن يَخافُهُ ويَرجو ثَوابَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص516 ح1482، نهج البلاغة: الخطبة 28 وليس فيه ذيله من«وفقره»، مصباح المتهجد: ص661 ح728 عن جندب بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأزدي عن أبيه وكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص333 ح21؛ مطالب السؤول: ص242، جواهر المطالب: ج1 ص30&lt;/span&gt;6 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحوه وليس فيهما ذيله من «وفقره».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانيد كه امروز، روز تمرين [و آمادگى] است و فردا، روز مسابقه دادن. جايزه اين مسابقه، بهشت است و [خطّ] پايان [بازنده]، آتش است. پس آيا كسى نيست كه پيش از فرا رسيدن روز مرگش توبه كند؟ آيا كسى نيست كه پيش از رسيدن روز تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى و بدبختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش براى خود، كارى كند؟! خداوند، ما و شما را از كسانى قرار دهد كه از او بيم و به پاداش او اميد دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاعمَلوا وَالعَمَلُ يُرفَعُ، وَالتَّوبَةُ تَنفَعُ، وَالدُّعاءُ يُسمَعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 230، بحارالأنوار: ج73 ص83 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا آن گاه كه عمل [به درگاه خدا] بالا برده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و توبه، سود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و دعا شنيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، عمل كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاعمَلوا وأَنتُم في نَفَسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في نفس البقاء: أي في سعته (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج13 ص307).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَقاءِ، وَالصُّحفُ مَنشورَةٌ، وَالتَّوبَةُ مَبسوطَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 237، الأمالي للطوسي: ص217 ح381 عن ثعلبة بن يزيد الحمّاني وفيه ذيلهفقط، بحارالأنوار: ج71 ص191 ح56؛ المعيار والموازنة: ص102 و فيه ذيله فقط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون كه در فراخناى زندگى هستيد و نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عملتان گشوده و بساط توبه گسترده است، عمل كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآنَ ـ عِبادَ اللّهِ ـ وَالخِناقُ مُهمَلٌ، وَالرّوحُ مُرسَلٌ، في فَينَةِ الإِرشادِ، وراحَةِ الأَجسادِ، وباحَةِ الاِحتِشادِ، ومَهَلِ البَقِيَّةِ، واُنُفِ المَشِيَّةِ، وإنظارِ التَّوبَةِ، وَانفِساحِ الحَوبَةِ، قَبلَ الضَّنكِ وَالمَضيقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 83، عيون الحكم والمواعظ: ص109 ح2399 بزيادة «ألا فاعملوا» في أوّله،بحارالأنوار: ج77 ص430 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون را ـ اى بندگان خدا ـ دريابيد كه مرگ، طناب از گلويتان باز داشته و روح، آزاد است؛ در وقت باليدن و راحت جسم و مَجال گِرد آمدن، كه مهلتى باقى و مجالى براى اراده و فرصتى براى توبه و زمانى است براى بيان نياز، پيش از تنگى و گرفتارى و ترس و مرگ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعمَلوا ـ رَحِمَكُمُ اللّهُ ـ عَلى أعلامٍ بَيِّنَةٍ، فَالطَّريقُ نَهجٌ، يَدعو إلى دارِ السَّلامِ، وأَنتُم في دارٍ مُستَعتَبٍ عَلى مَهَلٍ وفَراغٍ، وَالصُّحُفُ مَنشورَةٌ، وَالأَقلامُ جارِيَةٌ، وَالأَبدانُ صَحيحَةٌ، وَالأَلسُنُ مُطلَقَةٌ، وَالتَّوبَةُ مَسموعَةٌ، وَالأَعمالُ مَقبولَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 94، بحارالأنوار: ج71 ص190 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايتان رحمت كند! با توجّه به نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آشكار [حق]، عمل كنيد؛ چرا كه اين راه (اسلام)، راه روشنى است كه به سراى سلامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانَد و شما هنوز در سرايى هستيد كه فرصت و فراغت در پى داريد تا [خشنودى پروردگارتان را به دست آوريد]. نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[ى اعمال]، باز هستند و قلم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [براى نوشتن اعمال] در كارند و بدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها سالم هستند و زبان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، آزاد [و از كار نيفتاده] اند و توبه شنيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اعمال، پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَطوبى لِذي قَلبٍ سَليمٍ أطاعَ مَن يَهديهِ، وتَجَنَّبَ مَن يُرديهِ... وَاستَفتَحَ التَّوبَةَ، وأَماطَ الحَوبَةَ، فَقَد اُقيمَ عَلَى الطَّريقِ، وهُدِيَ نَهجَ السَّبيلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 214، بحارالأنوار: ج69 ص311 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا به حال آن كه دلى پاك دارد: از آن كه هدايتش كند، پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از آن كس كه او را به نابودى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشانَد، دورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزيند... قدم در راه توبه گذاشته و گناه را كنار نهاده است؛ زيرا كه در راه [درست]قرار داده شده و راه راست به او نشان داده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ الى أميرِ المُؤمِنينَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فَقالَ: جِئتُكَ لِأَسأَلَ عَن أربَعَةِ مَسائِلَ، فَقالَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: سَل وإن كانَت أربَعينَ! فَقالَ: أخبِرني... مَا الواجِبُ، ومَا الأَوجَبُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام:... الواجِبُ هُوَ التَّوبَةُ، وتَركُ الذُّنوبِ هُوَ الأَوجَبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الاخبار: ص382 ح1070، بحار الأنوار: ج78 ص31 ح98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آمد و گفت: نزدتان آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا چهار مسئله بپرسم. على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «بپرس، اگر چه چهل مسئله باشد!». گفت: به من خبر دهيد كه... واجب چيست و واجب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر كدام است؟ فرمود: «... واجب، توبه است و گناه نكردن، واجب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحِمَ اللّهُ عَبداً لَم يَرضَ مِن نَفسِهِ أن يَكونَ إبليسُ نَظيرا لَهُ في دينِهِ، وفي كِتابِ اللّهِ نَجاةٌ مِنَ الرَّدى، وبَصيرَةٌ مِنَ العَمى، ودَليلٌ إلَى الهُدى، وشِفاءٌ لِما فِي الصُّدورِ؛ فيما أمَرَكُمُ اللّهُ بِهِ مِنَ الاِستِغفارِ مَعَ التَّوبَةِ، قالَ اللّهُ: «وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَحِشَةً أَوْظَلَمُواْ أَنفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 135.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ: «وَمَن يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَّحِيمًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهذا ما أمَرَ اللّهُ بِهِ مِنَ الاِستِغفارِ، وَاشتَرَطَ مَعَهُ بِالتَّوبَةِ وَالإِقلاعِ عَمّا حَرَّمَ اللّهُ، فَإِنَّهُ يَقولُ: «إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّلِحُ يَرْفَعُهُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهذِهِ الآيَةُ تَدُلُّ عَلى أنَّ الاِستِغفارَ لا يَرفَعُهُ إلَى اللّهِ إلاَّ العَمَلُ الصّالِحُ وَالتَّوبَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص198 ح143 عن أبي عمرو الزبيري، بحار الأنوار: ج6 ص32 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحمت خدا بر آن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه اجازه نداده است ابليس، همكيش او باشد، در حالى كه در كتاب خداست [مايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى] رهيدن از نابودى و بينش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابى و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى و شفاى بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها. خداوند، شما را به آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى همراه با توبه، فرمان داده و فرموده است: «و آنان كه هر گاه كار زشتى كنند يا به خود ستم نمايند، خدا را به ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و براى گناهانشان آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند، و چه كسى جز خدا، گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؟ و بر آنچه مرتكب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پافشارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند»و فرموده است: «و هر كس كار بدى كند يا به خويشتن ستم نمايد، سپس از خدا آمرزش بخواهد، خدا را آمرزنده و مهربان خواهد يافت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، خداوند به آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى فرمان داده و شرط آن را توبه كردن و دست شستن از حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا قرار داده است؛ زيرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «و سخن پاك به سوى او بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و كردار نيك، بالايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد». اين آيه دلالت بر آن دارد كه آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى را فقط كردار نيك و توبه، به درگاه خدا فراز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گفتارى-در-باره-واجب-بودن-توبه152&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتارى در باره واجب بودن توبه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين بيان از علامه مجلسى رحمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين كه توبه به طور كلّى واجب است، اختلافى [ميان علما] نيست. روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين معنايى كه در اين زمينه از آيات و روايات به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، آن است كه توبه از گناهانى واجب است كه تكفير نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، مانند گناهان كبيره و گناهان صغيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه با اصرار همراه باشند؛ زيرا اين گناهان هم به كباير ملحق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و گناهان صغيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در كنار آنها گناه كبيره هم به جا آورده شود؛ امّا در صورت اجتناب از گناهان كبيره، اين گناهان صغيره در صورتى كه به آنها مداومت و اصرار نشود، تكفير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و نيازى به توبه ندارند. دليلش هم اين فرموده خداوند متعال است: «اگر از گناهان بزرگى كه از آنها نهى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، دورى گزينيد، بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زداييم». تحقيق مطلب در اين باره، به خواست خدا، در باب گناهان كبيره خواهد آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محقّق طوسى ـ قدّس اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روحه ـ در كتاب التجريد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «توبه واجب است، چون اوّلاً دفع ضرر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند [و دفع ضرر، عقلاً واجب است]. ثانيا نادم و پشيمان شدن از انجام دادن هر كار زشتى يا ترك واجبى، واجب است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علاّمه [حلّى] رحمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله در شرح اين عبارت، گفته است: توبه، عبارت است از پشيمانى از گناه، از آن جهت كه گناه است و تصميم به تكرار نكردن آن درآينده؛ زيرا تصميم نگرفتن براى اين كار، نشانه پشيمان نبودن است و توبه، به اجماع علما، واجب است؛ امّا در چند و چون آن، اختلاف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظر است: گروهى از معتزله معتقدند كه توبه از گناهان كبيره، كه كبيره بودن آنها معلوم و يا مظنون است، واجب است و از گناهان صغيره كه صغيره بودنشان معلوم است، واجب نيست. عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: توبه كردن از گناهانى كه قبلاً از آنها توبه كرده است، واجب نيست و عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: توبه كردن از هر گناه كوچك يا بزرگى و يا اخلال به واجب [مانند ترك نماز و زكات]، واجب است؛ خواه قبلاً از آنها توبه كرده [و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را شكسته] باشد يا نكرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصنّف (محقّق طوسى) بر وجوب توبه، دو دليل آورده است: اوّل، توبه، دافع ضرر است كه عبارت باشد از كيفر و مجازات الهى، يا ترس از افتادن در ضرر، و دفع ضرر هم واجب است [پس، توبه واجب است]. دوم، ما قطعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم كه ندامت و پشيمانى از انجام دادن عمل زشت يا خلل رساندن به واجب، واجب است. حال كه اين معلوم شد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوييم: توبه كردن از هر گناهى، واجب است؛ چون از معصيت، از آن جهت كه معصيت است و از اخلال به واجب، از آن جهت كه اخلال به واجب است، واجب است و اين در هر گناه و اخلال به واجبى، عموميت دارد. تمام شد سخن محقّق طوسى و علاّمه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من (علاّمه مجلسى) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: ظاهر سخن ايشان، دلالت دارد بر وجوب توبه، حتّى از گناهى كه قبلاً از آن توبه كرده [ولى دوباره مرتكبش شده است]. شايد نظر به اين داشته كه پشيمان شدن از كار زشت در همه حال، واجب است. همچنين ترك تصميم به كار حرام نيز هميشه واجب است. امّا ايرادى كه به اين سخن وارد شده، اين است كه: حرام تا زمانى كه به جا آورده نشود، گناهى بر آن مترتّب نيست، چنان كه اخبار فراوانى دلالت بر اين نكته دارند: مگر آن كه بگويد: بخشيدن او از سرِ تفضّل، منافاتى با منهى بودن آن گناه ندارد، مانند صغاير كه مكفّر هستند؛ امّا ندامت از آنچه از او سر زده و معلوم شده كه از آن پشيمان است و عِقاب ساقط شده، قبول نداريم كه توبه از آن واجب باشد، هر چند قول به وجوب آن، قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج6 ص42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شدة-فرح-الله-بتوبة-عبده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: شِدَّةُ فَرَحِ اللّهِ بِتَوبَةِ عَبدِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: شدّت شادى خدا از توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّهِ! لَلّهُ أفرَحُ بِتَوبَةِ عَبدِهِ مِن أحَدِكُم بِضالَّتِهِ بِأَرضِ المَهلِكِ، يَخافُ أن يَقتُلَهُ فيهَا العَطَشُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج12 ص446 الرقم 6921 عن أنس، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص453ح 11475، سير أعلام النبلاء: ج8 ص309 الرقم 81، تفسير ابن كثير: ج7 ص192 كلّها عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند كه خداوند، از توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شادتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا شاد شدن يكى از شما از يافتن شتر گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در بيابانى مهلك كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسد در آن تشنگى او را پاى درآورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ جَلَّ وعَلا يَفرَحُ بِتَوبَةِ عَبدِهِ إذا تابَ، كَما يَفرَحُ أحَدُكُم بِضالَّتِهِ إذا وَجَدَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص199 ح520 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الكافي: ج2 ص436 ح13 عنابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام بزيادة «المؤمن» بعد «عبده»، صحيح مسلم: ج4 ص2102 ح2، سنن ابن ماجة: ج2 ص1419 ح4247، سنن الترمذي: ج5 ص547 ح3538 كلّها عن أبي هريرة نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص205 ح10162. 3. سُجّي: أي غُطِّيَ النهاية: ج2 ص344 «سجا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند ـ تبارك و تعالى ـ از توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، چنان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه يكى از شما از پيدا كردن گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَلّهُ أفرَحُ بِتَوبَةِ عَبدِهِ مِن رَجُلٍ أضَلَّ راحِلَتَهُ بِفَلاةٍ مِنَ الأَرضِ فَطَلَبَها فَلَم يَقدِر عَلَيها، فَتَسَجّى لِلمَوتِ، فَبَينا هُوَ كَذلِكَ إذ سَمِعَ وَجبَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجبَة: صوتُ السقوط النهاية: ج5 ص154 «وجب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّاحِلَةِ حينَ بَرَكَت، فَكَشَفَ عَن وَجهِهِ فَإِذا هُوَ بِراحِلَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص166 ح11791، سنن ابن ماجة: ج2 ص1419 ح4249 نحوه، مسندأبي يعلى: ج2 ص102 ح1297، مسند ابن الجعد: ص299 ح2030 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنز العمّال: ج4 ص205 ح10163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر آينه، خداوند از توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شادمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا شاد شدن مردى كه در بيابانى شترش را گم كرده و گشته آن را نيافته است و پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى مرگ بر خود كشيده، امّا ناگهان صداى زانو زدن شترش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنود و پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى را از صورتش كنار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند شتر اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: أيَفرَحُ أحَدُكُم بِراحِلَتِهِ إذا ضَلَّت مِنهُ ثُمَّ وَجَدَها؟ قالوا: نِعمَ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَالَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لَلّهُ أشَدُّ فَرَحا بِتَوبَةِ عَبدِهِ إذا تابَ، مِن أحَدِكُم بِراحِلَتِهِ إذا وَجَدَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص196 ح8199، الأربعون الصغرى: ص20 ح9، كنز العمّال: ج4 ص224ح10270&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابوهريره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «آيا كسى از شما از يافتن شتر گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟». گفتند: آرى، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست، خداوند از توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش شادتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا يكى از شما از يافتن شترش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَلّهُ أشَدُّ فَرَحا بِتَوبَةِ عَبدِهِ المُؤمِنِ مِن رَجُلٍ في أرضٍ دَوِيَّةٍ مَهلِكَةٍ مَعَهُ راحِلَتُهُ، عَلَيها طَعامُهُ وشَرابُهُ، فَنامَ فَاستَيقَظَ وقَد ذَهَبَت، فَطَلَبَها حَتّى أدرَكَهُ العَطَشُ، ثُمَّ قالَ: أرجِعُ إلى مَكانِيَ الَّذي كُنتُ فيهِ، فَأَنامُ حَتّى أموتَ! فَوَضَعَ رَأسَهُ عَلى ساعِدِهِ لِيَموتَ، فَاستَيقَظَ وعِندَهُ راحِلَتُهُ وعَلَيها زادُهُ وطَعامُهُ وشَرابُهُ. فَاللّهُ أشَدُّ فَرَحا بِتَوبَةِ العَبدِ المُؤمِنِ مِن هذا بِراحِلَتِهِ وزادِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2103 ح3، صحيح البخاري: ج5 ص2325 ح5949، سنن الترمذي: ج4ص 659 ح2498، السنن الكبرى للنسائي: ج4 ص415 ح7742 كلّها عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص204 ح10161؛ الطرائف: ص324 عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر آينه، خداوند از توبه بنده مؤمنش شادتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا شاد شدن مردى كه در بيابانى خطرناك و مهلك، شترى با خود دارد و آب و غذايش بار شتر است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابد و از خواب بيدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند شترش رفته است و در جستجويش برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد تا آن كه تشنه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «به جايى كه بودم، برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابم تا بميرم!». دستش را زير سرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد تا بميرد؛ امّا بيدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند شترش با بار و آب و غذايش كنار اوست. خداوند از توبه بنده مؤمنش شادتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا شاد شدن چنين مردى از يافتن شتر و توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن زيد بن أرقم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَى النَّبِيَّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله أعرابِيٌّ وهُوَ شادٌّ عَلَيهِ رُدنَهُ ـ أو قالَ: عَباءَهُ ـ فَقالَ: أيُّكُم مُحَمَّدٌ؟ فَقالوا: صاحِبُ الوَجهِ الأَزهَرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن يَكُن نَبِيّا فَما مَعِيَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إن أخبَرتُكَ فَهَل تُقِرُّ بِالشَّهادَةِ؟ قالَ: نَعَم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّكَ مَرَرتَ بِوادي آلِ فُلانٍ ـ أو قالَ: شِعبِ آلِ فُلانٍ ـ وإنَّكَ بَصُرتَ فيهِ بِوَكرِ حَمامَةٍ فيهِ فَرخانِ لَها، وإنَّكَ أخَذتَ الفَرخَينِ مِن وَكرِها، وإنَّ الحَمامَةَ أتَت إلى وَكرِها فَلَم تَرَ فَرخَيها، فَصَفَقَت فِي البادِيَةِ فَلَم تَرَ غَيرَكَ، فَرَفرَفَت عَلَيكَ، فَفَتَحتَ لَها رُدنَكَ ـ أو قالَ: عَباءَكَ ـ فَانقَضَّت فيهِ، فَها هِيَ ناشِرَةٌ جَناحَيها، مُقبِلَةٌ عَلى فَرخَيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفَتَحَ الأَعرابِيُّ رُدنَهُ ـ أو قالَ: عَباءَهُ ـ فَكانَ كَما قالَهُ النَّبِيُ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله. فَعَجِبَ أصحابُ رَسولِ اللّهِ مِنها وإقبالِها عَلى فَرخَيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أتَعجَبونَ مِنها وإقبالِها عَلى فَرخَيها؟ فَاللّهُ أشَدُّ فَرَحا وأَشَدٌّ إقبالاً عَلى عَبدِهِ المُؤمِنِ حينَ تَوبَتِهِ مِن هذِهِ بِفَرخَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج3 ص168 الرقم 1213.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از زيد بن اَرقَم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى نزد پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمد و سرِ آستين ـ يا گفت: عباى ـ خود را بسته بود. گفت: كدام يك از شما محمّد است؟ گفتند: صاحب چهره نورانى. گفت: اگر پيامبر است، من با خود چه چيز دارم؟ پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «اگر بگويم، آيا [به خدا و نبوّت من] شهادت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟». گفت: آرى. فرمود: «تو بر وادى خاندان فلان ـ يا فرمود: درّه خاندان فلان ـ گذشتى و در آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا آشيانه كبوترى را ديدى كه دو جوجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در آن بود و جوجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از آشيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برداشتى. كبوتر به آشيانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش آمد، ديد جوجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش نيست. پس در وادى به پرواز درآمد و جز تو كسى را نديد و بر فراز سرت، بال بال زد و تو آستينت ـ يا فرمود: عبايت ـ را گشودى و او، خودش را در آن انداخت و اكنون بر روى دو جوجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بال گسترده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين، سرِ آستين ـ يا گفت: عباى ـ خود را گشود و همان گونه بود كه پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود. ياران پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از كار آن كبوتر و توجّهش به جوجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش شگفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده شدند. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «آيا از آن و توجّهش به جوجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش در شگفت شديد؟ همانا شادى و رويكرد خداوند به بنده مؤمنش، زمانى كه توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، بيشتر از شادى و توجّه اين كبوتر به جوجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَعالى أفرَحُ بِتَوبَةِ عَبدِهِ المُؤمِنِ مِنَ الضّالِّ الواجِدِ، ومِنَ العَقيمِ الوالِدِ، ومِنَ الظَّمآنِ الوارِدِ، فَمَن تابَ إلَى اللّهِ تَعالى تَوبَةً نَصوحا أنسَى اللّهُ حافِظَيهِ وبِقاعَ الأَرضِ خَطاياهُ وذُنوبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج8 ص316 ح182 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص225 ح10273 نقلاً عنكتاب التائبين عن الذنوب لاحمد بن ابراهيم الهمذاني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال از توبه بنده مؤمن خود، شادمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا شاد شدن گم شده [اى كه گم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را] يافته، و نازايى كه بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و تشنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به آب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. پس، هر كه به درگاه خدا خالصانه توبه كند، خداوند، خطاها و گناهان او را از ياد دو فرشته نگهبانش و اماكن زمين [كه در آنها مرتكب خطا و گناه شده است]مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَعالى أشَدُّ فَرَحاً بِتَوبَةِ عَبدِهِ مِن رَجُلٍ أضَلَّ راحِلَتَهُ وزادَهُ في لَيلَةٍ ظَلماءَ فَوَجَدَها، فَاللّهُ أشَدُّ فَرَحاً بِتَوبَةِ عَبدِهِ مِن ذلِكَ الرَّجُلِ بِراحِلَتِهِ حينَ وَجَدَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص435 ح8 عن أبي عبيدة الحذّاء، بحارالأنوار: ج6 ص40 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاد شدن خداوند از توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بيشتر است تا شاد شدن مردى كه در شبى تار، شتر و ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توشه خود را گم كند و سپس آن را بيابد. خداوند از توبه بنده خود شادتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا شاد شدن آن مرد از پيدا كردن شترش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد عن أبي عبيدة الحذّاء عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ اللّهَ أفرَحُ بِتَوبَةِ عَبدِهِ حينَ يَتوبُ، مِن رَجُلٍ ضَلَّت راحِلَتُهُ في أرضٍ قَفرٍ وعَلَيها طَعامُهُ وشَرابُهُ، فَبَينَما هُوَ كَذلِكَ لا يَدري ما يَصنَعُ ولا أينَ يَتَوَجَّهُ، حَتّى وَضَعَ رَأسَهُ لِيَنامَ، فَأَتاهُ آتٍ فَقالَ: يا هذا، هَل لَكَ في راحِلَتِكَ؟ قالَ: نَعَم، قالَ: هِيَ ذِه فَاقبِضها، فَقامَ إلَيها فَقَبَضَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو جَعفَرٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: وَاللّهُ أفرَحُ بِتَوبَةِ عَبدِهِ حينَ يَتوبُ مِن ذلِكَ الرَّجُلِ حينَ وَجَدَ راحِلَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص142 ح198، بحارالأنوار: ج6 ص38 ح67 وراجع صحيح مسلم: ج4ص 2104 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، حسين بن سعيد ـ به نقل از أبو عبيده حذّاء ـ: امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: هان! خداوند از توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، زمانى كه توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، شادمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا شاد شدن مردى كه در بيابانى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آب و علف، شترش را كه آب و غذايش هم بار آن بوده است، گم كرده و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند چه كند و به كدام سو برود و [از شدّت خستگى و يأس]سرش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد تا بخوابد، امّا ناگهان كسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: اى مرد! آيا شترت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى؟ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: آرى. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: او همين است، بگيرش و او سوى شتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و آو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: خداوند از توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، زمانى كه توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدن آن مرد، زمانى كه شترش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-التائب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: فَضلُ التّائِبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: ارزش توبه كننده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«التَّلءِبُونَ الْعَبِدُونَ الْحَمِدُونَ السَّلءِحُونَ الرَّ كِعُونَ السَّجِدُونَ الاْمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنكَرِ وَ الْحَفِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 112. 2. المؤمن: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان، عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان، سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزاران، روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داران، ركوع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان، سجده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوران، آمران به معروف، نهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان از منكر و حافظان حدود [و مرزهاى] الهى، [مؤمنان حقيقى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند] و بشارت ده به [اين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنين] مؤمنانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ رَّحْمَةً وَ عِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُواْ وَ اتَّبَعُواْ سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فرشتگانى كه حاملان عرش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آنهايى كه گرداگرد آن [طواف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند] تسبيح و حمد پروردگارشان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و به او ايمان دارند و براى مؤمنان، استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند [و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند:] پروردگارا! رحمت و علم تو، همه چيز را فراگرفته است. پس كسانى را كه توبه كرده و از راه تو پيروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، بيامرز، و آنان را از عذاب دوزخ، نگاه دار!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَأَمَّا مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَلِحًا فَعَسَى أَن يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 67. 4. الفرقان: 71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امّا كسى كه توبه كند و ايمان آورد و عمل صالحى انجام دهد، اميد است از رستگاران باشد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن تَابَ وَ عَمِلَ صَلِحًا فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتَابًا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسى كه توبه كند و عمل صالح انجام دهد، به سوى خدا بازگشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند [و پاداش خود را از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: النساء: 146، مريم: 60، التحريم: 5.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نساء: آيه 146، مريم: آيه 60، تحريم: آيه 5.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُؤمِنَ مُفَتَّنٌ تَوّابٌ، أما سَمِعتَ قَولَ اللّهِ عز و جل: «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّ بِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 222. 6. هود: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ: «اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ»؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص424 ح1، تفسير العيّاشي: ج1 ص109 ح327 كلاهما عن سلام بن المستنير، بحارالأنوار: ج6 ص42 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن، فريب [شيطان و نفس] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد، ولى توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. آيا نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى فرموده خداى عز و جل را كه: «خدا، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان و پاكيزگان را دوست دارد...» و نيز فرموده است: «از پروردگارتان آمرزش بخواهيد و سپس به درگاه او توبه كنيد»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ ابنِ آدَمََخطّاءٌ، وخَيرُ الخَطّائينَ التَّوّابونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص659 ح2499، سنن ابن ماجة: ج2 ص1420 ح4251، المستدرك علىالصحيحين: ج4 ص273 ح7617 وفيهما «بني آدم» بدل «ابن آدم»، مسند ابن حنبل: ج4 ص395 ح13048، المصنف لابن أبي شيبة: ج8 ص108 ح18 كلّها عن أنس، كنزالعمّال: ج4 ص215 ح10220.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همه آدميان، خطاكارند؛ ولى بهترين خطاكاران، توبه كنندگان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عاصٍ يُقِرُّ بِذَنبِهِ خَيرٌ مِن مُطيعٍ يَفتَخِرُ بِعَمَلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص363 ح6334.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گنهكارى كه به گناه خويش اعتراف كند، بهتر از فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردارى است كه به طاعت خويش ببالد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا خَيرَ فِي الدُّنيا إلاّ لِرَجُلَينِ: رَجُلٌ أذنَبَ ذُنوبا فَهُوَ يَتَدارَكُها بِالتَّوبَةِ، ورَجُلٌ يُسارِعُ فِي الخَيراتِ. ومَن اُعطِيَ التَّوبَةَ لَم يُحرَمِ القَبولَ، ومَن اُعطِيَ الاِستِغفارَ لَم يُحرَمِ المَغفِرَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَصديقُ ذلِكَ في كِتابِ اللّهِ عز و جل: «وَمَن يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَّحِيمًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ تَعالى: «إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهَلَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِن قَرِيبٍ فَأُوْلَلءِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص92 ح2259، نهج البلاغة: الحكمة 94 وفيه صدره إلى «الخيرات»، روضةالواعظين: ص525، بحارالأنوار: ج6 ص38 ح62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دنيا جز براى دو كس خيرى نيست: يكى آن كه گناهى كند و با توبه، آن را جبران نمايد، و ديگرى، كسى كه در كارهاى نيك، شتاب ورزد. به هر كس [توفيق] توبه داده شود، از قبول آن محروم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به هر كس [توفيق] استغفار عطا گردد، از آمرزش، محروم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأييد اين سخن، در كتاب خداى عز و جل چنين است: «و هر كس كار بدى كند يا به خويشتن ستم نمايد، سپس از خدا آمرزش بخواهد، خدا را آمرزنده و مهربان خواهد يافت». و خداى متعال فرمود: «همانا پذيرش توبه از سوى خدا، تنها براى كسانى است كه كار بدى را از روى جهالت انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، سپس زود توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. خداوند، توبه چنين اشخاصى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و خدا، دانا و حكيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا خَيرَ فِي الدُّنيا إلاّ لِأَحَدِ رَجُلَينِ: رَجُلٌ أذنَبَ ذُنوبا فَهُوَ يَتَدارَكُها بِالتَّوبَةِ، ورَجُلٌ يُجاهِدُ نَفسَهُ عَلى طاعَةِ اللّهِ سُبحانَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص427 ح10885.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دنيا خيرى نيست، مگر براى دو كس: يكى آن كه گناهانى كرده و با توبه آنها را جبران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و ديگر، كسى كه با نفس خود در طاعت خداى سبحان، جهاد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يُحِبُّ العَبدَ المُفَتَّنَ التَّوّابَ، ومَن لَم يَكُن ذلِكَ مِنهُ كانَ أفضَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص435 ح9 عن أبي جميلة، بحارالأنوار: ج6 ص40 ح74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، بنده گول خورده [گناهكار] توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار را دوست دارد، و كسى كه چنين نيست از او برتر است [كسى كه گناه نكرده از گناهكار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار برتر است].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَفاعَتُنا لِأَهلِ الكَبائِرِ مِن شيعَتِنا، وأَمَّا التّائِبونَ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص574 ح4964، وسائل الشيعة: ج11 ص264 ح20669.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شفاعت ما براى آن دسته از شيعيان ماست كه مرتكب گناه كبيره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. امّا توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان، خداى عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «و بر نيكوكاران، ايرادى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن بكر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزني&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ قَصّابا اُولِعَ بِجارِيَةٍ لِبَعضِ جيرانِهِ، فَأَرسَلَها أهلُها إلى حاجَةٍ لَهُم في قَريَةٍ اُخرى، فَتَبِعَها فَراوَدَها عَن نَفسِها، فَقالَت: لا تَفعَل، لَأَنَا أشَدُّ حُبّا لَكَ مِنكَ لي، ولكِنّي أخافُ اللّهَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَنتِ تَخافينَهُ وأَنَا لا أخافُهُ؟ فَرَجَعَ تائِبا، فَأَصابَهُ العَطَشُ حَتّى كادَ يَنقَطِعَ عُنُقُهُ، فَإِذا هُوَ بِرَسولٍ لِبَعضِ أنبِياءِ بَني اسرائيلَ فَسَأَلَهُ فَقالَ: ما لَكَ؟ قالَ: العَطَشُ، قالَ: تَعالَ حَتّى نَدعُوَ حَتّى تُظِلَّنا سَحابَةٌ، حَتّى نَدخُلَ القَريَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما لي مِن عَمَلٍ فَأَدعُوَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَنَا أدعو فَأَمِّن أنتَ. قالَ: فَدَعَا الرَّسولُ وأَمَّنَ هُوَ، فَأَظَلَّتهُم سَحابَةٌ حَتَّى انتَهَوا إلَى القَريَةِ، فَأَخَذَ القَصّابُ إلى مَكانِهِ ومالَتِ السَّحابَةُ فَمالَت عَلَيهِ، ورَجَعَ الرَّسولُ فَقالَ لَهُ: زَعَمتَ أن لَيسَ لَكَ عَمَلٌ؟! وأَنَا الَّذي دَعَوتُ وأَنتَ أمَّنتَ فَأَظَلَّتنَا السَّحابَةُ ثُمَّ تَبِعَتكَ! لَتُخبِرُني ما أمرُكَ، فَأَخبَرَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّسولُ: التّائِبُ إلَى اللّهِ تَعالى بِمَكانٍ لَيسَ أحَدٌ مِنَ النّاسِ بِمَكانِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج5 ص431 ح7163، حلية الأولياء: ج2 ص230 الرقم 183، المنتظم: ص177وفيه «قصّارا» بدل «قصّابا»، التوّابين: ص75 ح26، إحياء العلوم: ج3 ص159 عن أبي بكر بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان ـ به نقل از بكر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مزنى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصّابى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باخته دختر يكى از همسايگانش شد. خانواده آن دختر، او را براى كارى به روستاى ديگرى فرستادند. قصّاب دنبالش رفت و از او كام خواست. دختر گفت: اين كار را نكن. عشق من به تو بيشتر از عشق تو به من است؛ امّا من از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصّاب گفت: تو از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسى و من از او نترسم؟! توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنان باز گشت و در راه تشنه شد، به حدّى كه نزديك بود گردنش قطع شود. در اين هنگام، به پيك يكى از پيامبران بنى اسرائيل بر خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيك از او پرسيد: تو را چه شده است؟ گفت: تشنگى. گفت: بيا دعا كنيم ابرى بر ما سايه افكند تا به آبادى برويم. قصّاب گفت: من عملى ندارم كه [با اتّكا به آن]دعا كنم. پيك گفت: پس من دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، تو آمين بگو. پيك، دعا كرد و قصّاب، آمين گفت. ابرى آمد و بر آن دو، سايه افكند تا به آبادى رسيدند. قصّاب به سوى محلّ خود رفت و ابر با او همسو شد. پيك برگشت و به قصّاب گفت: تو كه گفتى عملى ندارى؟! من دعا كردم و تو آمين گفتى و ابر بر ما سايه افكند و سپس ابر با تو آمد! بايد داستانت را برايم بگويى. قصّاب، ماجرا را به او گفت. پيك گفت: توبه كننده به درگاه خداوند متعال، منزلتى دارد كه احدى از مردم چنان منزلتى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ج18 ص16 (آثار التوبة وبركاتها / محبة اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ونهج الذكر: ج2 ص336 (فضل المستغفر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ج18 ص17 (آثار و بركات توبه / محبوبيت نزد خدا) عز و جل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نهج الذكر: ج4 ص39 (فضيلت شخص آمرزش خواه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الأواب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: فَضلُ الأَوّابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: برترى بازگشت كننده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رَّبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِى نُفُوسِكُمْ إِن تَكُونُواْ صَلِحِينَ فَإِنَّهُ كَانَ لِلْأَوَّ بِينَ غَفُورًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پروردگار شما از درون دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان آگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است [، اگر لغزشى در اين زمينه داشتيد]. هر گاه صالح باشيد [و جبران كنيد]، او آمرزنده بازگشت كنندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ * هَذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ق: 31 ـ 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و [در آن روز] بهشت را به پرهيزگاران نزديك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آنان ندارد. اين، چيزى است كه به شما وعده داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و براى كسانى است كه به سوى خدا باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و احكام او را حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ وَهَبْنَا لِدَاوُودَ سُلَيْمَنَ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما سليمان را به داوود بخشيديم. چه بنده خوبى! زيرا [همواره] به سوى خدا بازگشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد [و به ياد او بود]!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص: 17 ـ 19 و 44.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص17 ـ 19 و 44.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ لَمّا سُئِلَ عَنِ الأَوّابِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ الرَّجُلُ يَذكُرُ ذُنوبَهُ فِي الخَلاءِ فَيَستَغفِرُ اللّهَ تَعالى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الآلوسي: ج23 ص173 عن ابن عمر، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص230 ح23، الزهدلهنّاد: ج2 ص458 ح912، تفسير الطبري: ج9 الجزء 15 ص70 كلّها عن عبيد بن عمير من دون إسناد إليه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلهنحوه، كنزالعمّال: ج2 ص39 ح3035 نقلاً عن الديلمي عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ در پاسخ به اين پرسش كه بازگشت كننده (اَوّاب) كيست؟ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در خلوت به ياد گناهان خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد و از خداوند متعال، طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «فَإِنَّهُ كَانَ لِلْأَوَّ بِينَ غَفُورًا» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ التَّوّابونَ المُتَعَبِّدونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص286 ح42 عن أبي بصير، مشكاة الأنوار: ص199 ح518، بحار الأنوار: ج 6 ص34 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در باره فرموده خداى متعال: «قطعا او آمرزنده بازگشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان است» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگانِ عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا مُحَمَّدٍ، عَلَيكُم بِالوَرَعِ، وَالاِجتِهادِ، وأَداءِ الأَمانَةِ، وصِدقِ الحَديثِ، وحُسنِ الصُّحبَةِ لِمَن صَحِبَكُم، وطولِ السُّجودِ، كانَ ذلِكَ مِن سُنَنِ الأَوّابينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو بَصيرٍ: الأَوّابونَ: التَّوّابونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج2 ص286 ح43، علل الشرائع: ص340 نحوه، بحارالأنوار: ج69 ص395ح 80 وراجع مشكاة الأنوار: ص255 ح752. 4. القيامة: 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از ابو بصير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «اى ابو محمّد! بر شما باد پارسايى و كوشايى [در عبادت و عمل] و امانتدارى و راستگويى و حُسنِ همنشينى با همنشين و طول دادن سجده. اين [كارها] از روش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بازگشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بصير گفت: بازگشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان، يعنى توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعجيل-التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: تَعجيلُ التَّوبَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: پيش افكندن توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ، لا تُقَدِّمِ الذَّنبَ ولا تُؤخِّرِ التَّوبَةَ، ولكِن قَدِّمِ التَّوبَةَ وأَخِّر الذَّنبَ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ في كِتابِهِ: «بَلْ يُرِيدُ الاْءِنسَنُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص353 ح2660 عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود، بحارالأنوار: ج77 ص104 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ به ابن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! گناه را پيش مينداز و توبه را به تأخير ميفكن؛ بلكه توبه را پيش افكن و گناه را به تأخير انداز؛ زيرا خداوند متعال در كتاب خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «بلكه انسان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد كه در پيشگاه او، فسادكارى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن قارَفتَ سَيِّئَةً، فَعَجِّل مَحوَها بِالتَّوبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص81، بحار الأنوار: ج77 ص228 ح2؛ دستور المعالم الحكم: ص24 وفيه«فعاجل» بدل «فعجّل»، كنز العمّال: ج16 ص178 ح42215 نقلاً عن وكيع والعسكري في المواعظ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در سفارش به امام حسن عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه گناهى مرتكب شدى، با توبه در محو آن بشتاب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طوبى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طوبى: اسم الجنّة، وقيل: هي شجرة فيها النهاية: ج3 ص141 «طوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِعَبدٍ اتَّقى فيها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي الدنيا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبَّهُ، وقَدَّمَ تَوبَتَهُ، وغَلَبَ شَهوَتَهُ، مِن قَبلِ أن تُلقِيَهُ الدُّنيا إلَى الآخِرَةِ، فَيُصبِحَ في بَطنٍ موحِشَةٍ غَبراءَ، مُدلَهِمَّةٍ ظَلماءَ، لا يَستَطيعُ أن يَزيدَ في حَسَنَةٍ، ولا يَنقُصُ مِن سَيِّئَةٍ، ثُمَّ يُنشَرُ فَيُحشَرُ؛ إمّا إلى جَنَّةٍ يَدومُ نَعيمُها، أو إلى نارٍ لا يَنفَدُ عَذابُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص343 ح32 عن معاوية، بحار الأنوار: ج77 ص185 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا به حال بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در دنيا از پروردگارش پروا دارد و پيشاپيش، توبه كند و بر خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نفسانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش چيره آيد، پيش از آن كه دنيا، او را به سوى آخرت افكند و در گورى خاكى و وحشتناك و تيره و تار كه نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند بر كار نيكى بيفزايد و نه از كار بدى بكاهد، گرفتار آيد و سپس برانگيخته شود و او را يا به سوى بهشتى كه نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش پاينده است، ببرند يا به سوى آتشى كه عذابش را پايانى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ فِي المُبادَرَةِ إلى صالِحِ الأَعمالِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاتَّقُوا اللّهَ عِباد اللّهِ... تَزَوَّدوا فِي الدُّنيا مِنَ الدُّنيا ما تَحرُزونَ بِهِ أنفُسَكُم غَداً، فَاتَّقى عَبدٌ رَبَّهُ، نَصَحَ نَفسَهُ، وقَدَّمَ تَوبَتَهُ، وغَلَبَ شَهوَتَهُ، فَإِنَّ أجَلَهُ مَستُورٌ عَنهُ، وأَمَلَهُ خادِعٌ لَهُ، وَالشَّيطانُ مُوَكَّلٌ بِهِ، يُزَيِّنُ لَهُ المَعصِيَةَ لِيَركَبَها، ويُمَنِّيهِ التَّوبَةَ لِيُسَوِّفَها، حَتّى تَهجُمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «إذا هَجَمَت»، وما أثبتناه من طبعة مكتبة الروضة الحيدرية بالنجف الأشرف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِيَّتُهُ عَلَيهِ أغفَلَ ما يَكونُ عَنها، فَيا لَها حَسرَةً عَلى كُلِّ ذي غَفلَةٍ أن يَكونَ عُمُرُهُ عَلَيهِ حُجَّةً، وأَن تُؤدِّيَهُ أيّامُهُ إلى شِقوَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 64؛ تاريخ دمشق: ج33 ص300، جواهر المطالب: ج1 ص305.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ از خطبه ايشان در باره مبادرت ورزيدن به كارهاى شايسته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندگان خدا از خدا پروا كنيد...! در دنيا از دنيا توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برگيريد كه فردا[ى قيامت] با آن خود را [از عذاب] نگه داريد. آن بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [به راستى] از خدا پروا كرد كه خويش را پند داد و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را پيش افكند و بر شهوتش غلبه كرد؛ چرا كه مرگش از او پوشيده است و آرزويش به او نيرنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند و شيطان، بر او گماشته شده، گناه را برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرايد تا آن را مرتكب شود و به توبه اميدوارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا امروز و فردا كند تا آن كه مرگش، در غافل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين لحظاتش از آن، بر او هجوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. اندوه و حسرت بر هر غافلى كه عمرش بر او حجّت باشد و روزگارش او را به بدبختى بكشانَد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَم يَعمَلها كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ، فَإِن عَمِلَها كُتِبَت لَهُ عَشرُ أمثالِها، ويُضاعِفُ اللّهُ لِمَن يَشاءُ إلى سَبعِمِئَةٍ. ومَن هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَم يَعمَلها لَم تُكتَب عَلَيهِ حَتّى يَعمَلَها، فَإِن لَم يَعمَلها كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ بِتَركِهِ لِفِعلِها، وإن عَمِلَها اُجِّلَ تِسعَ ساعاتٍ؛ فَإِن تابَ ونَدِمَ عَلَيها لَم تُكتَب عَلَيهِ، وإن لَم يَتُب ولَم يَندَم عَلَيها كُتِبَت عَلَيهِ سَيِّئَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص408 ح7 عن حمزة بن حمران، الخصال: ص418 ح11 عن سليمان بن مهران نحوه،بحارالأنوار: ج71 ص246 ح2 وراجع الكافي: ج2 ص429 ح4؛ صحيح ابن حبّان: ج2 ص105 ح381.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس آهنگ كار نيكى كند، ولى آن را انجام ندهد، برايش يك كار نيك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسند و اگر انجامش بدهد، برايش ده كار نيك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسند و خداوند براى هر كه بخواهد تا هفتصد برابرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد، و هر كس آهنگِ كار بدى كند، ولى آن را انجام ندهد، آن را برايش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسند تا آن گاه كه انجامش دهد، اگر انجامش نداد، به سبب انجام ندادنش يك كار نيك برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسند و اگر انجامش داد، تا نُه ساعت به او مهلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. اگر از آن پشيمان شد و توبه كرد، آن را برايش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسند و اگر پشيمان نشد و توبه نكرد، يك گناه برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حفص&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام يَقولُ: ما مِن مُؤمِنٍ يُذنِبُ ذَنبا إلاّ أجَّلَهُ اللّهُ عز و جل سَبعَ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ؛ فَإِن هُوَ تابَ لَم يُكتَب عَلَيهِ شَيءٌ، وإن هُوَ لَم يَفعَل كَتَبَ اللّهُ عَلَيهِ سَيِّئَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ عَبّادٌ البَصرِيُّ فَقالَ لَهُ: بَلَغَنا أنَّكَ قُلتَ: «ما مِن عَبدٍ يُذنِبُ ذَنبا إلاّ أجَّلَهُ اللّهُ عز و جل سَبعَ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ»! فَقالَ: لَيسَ هكَذا قُلتُ، ولكِنّي قُلتُ: «ما مِن مُؤمِنٍ» وكَذلِكَ كانَ قَولي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص439 ح9، الزهد للحسين بن سعيد: ص139 ح189، قرب الإسناد: ص2 ح4 عنمسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلاموليس فيه صدره إلى «سيئة» وكلاهما نحوه، مشكاة الأنوار: ص201 ح532 وليس فيه ذيله من «فأتاه عبّاد»، بحارالأنوار: ج&lt;/span&gt;6 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص38 ح63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حَفْص ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «هيچ مؤمنى نيست كه گناهى كند، مگر آن كه خداوند عز و جل هفت ساعت از روز را به او مهلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اگر توبه كرد، چيزى برايش نوشته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و اگر نكرد، خداوندْ يك گناه برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاد بصرى، نزد امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آمد و گفت: شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم كه شما گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى: «هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه گناهى كند، مگر آن كه خداوند عز و جل هفت ساعت از روز را به او مهلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من چنين نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ بلكه گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام: &amp;quot;هيچ مؤمنى نيست&amp;quot;. سخن من، اين گونه بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ العَبدَ إذا أذنَبَ ذَنبا اُجِّلَ مِن غُدوَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُدوَةُ: ما بين صلاة الغداة وطلوع الشمس النهاية: ج3 ص346 «غدا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى اللَّيلِ؛ فَإِنِ استَغفَرَ اللّهَ لَم يُكتَب عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص437 ح1، الزهد للحسين بن سعيد: ص140 ح191 كلاهما عن زرارة، مكارمالأخلاق: ج2 ص91 ح2255 نحوه، بحارالأنوار: ج6 ص41 ح76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه بنده، گناهى مرتكب شود، از بامداد تا شب به او مهلت داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اگر از خدا آمرزش خواست، آن گناه برايش نوشته نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن مُؤمِنٍ يُذنِبُ ذَنبا إلاّ اُجِّلَ سَبعَ ساعاتٍ؛ فَإِنِ استَغفَرَ اللّهَ غَفَرَ لَهُ، وإنَّهُ لَيَذكُرُ ذَنبَهُ بَعدَ عِشرينَ سَنَةً فَيَستَغفِرُ اللّهَ فَيَغفِرُ لَهُ. وإنَّ الكافِرَ لَيُنسى ذَنبَهُ؛ لِئَلاّ يَستَغفِرَ اللّهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص143 ح201 عن عيسى بن راشد، الكافي: ج2 ص437 ح3 عنعبدالصمد بن بشير نحوه، بحارالأنوار: ج6 ص34 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ مؤمنى نيست كه گناهى مرتكب شود، مگر اين كه هفت ساعت به او مهلت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. اگر [در اين مدتّ] از خداوند طلب آمرزش كرد، آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. او پس از بيست سال به ياد گناهش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد و از خدا طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خداوند، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؛ امّا كافر، گناهش از ياد او بُرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا از خداوند، طلب آمرزش نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عيسى رفعه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ موسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ناجاهُ اللّهُ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ فَقالَ لَهُ في مناجاته:... يا موسى! عَجِّلِ التَّوبَةَ، وأَخِّرِ الذَّنبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص42 و 46 ح8، تحف العقول: ص493، عدّة الداعي: ص142، أعلام الدين: ص 220، بحارالأنوار: ج13 ص335 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عيسى، كه سند حديث را به معصوم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رسانده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند ـ تبارك و تعالى ـ با موسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نجوا كرد و به او چنين فرمود: «... اى موسى! توبه را مقدّم دار و گناه را به تأخير انداز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجديد-التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: تَجديدُ التَّوبَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: تجديد توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ فيما وَعَظَ بِهِ لُقمانُ ابنَهُ:... وَاعلَم أنَّكَ سَتُسأَلُ غَداً إذا وَقَفتَ بَينَ يَدَيِ اللّهِ عز و جل عَن أربَعٍ: شَبابِكَ فيما أبلَيتَهُ، وعُمُرِكَ فيما أفنَيتَهُ، ومالِكَ مِمَّا اكتَسَبتَهُ، وفيما أنفَقتَهُ. فَتَأَهَّب لِذلِكَ وأَعِدَّ لَهُ جَواباً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَأسَ عَلى ما فاتَكَ مِنَ الدُّنيا؛ فَإِنَّ قَليلَ الدُّنيا لا يَدومُ بَقاؤهُ، وكَثيرَها لا يُؤَنُ بَلاؤهُ، فَخُذ حِذرَكَ، وجِدَّ في أمرِكَ، وَاكشِفِ الغِطاءَ عَن وَجهِكَ، وتَعَرَّض لِمَعروفِ رَبِّكَ، وجَدِّدِ التَّوبَةَ في قَلبِكَ، وَاكمُش في فَراغِكَ قَبلَ أن يُقصَدَ قَصدُكَ، ويُقضى قَضاؤكَ، ويُحالَ بَينَكَ وبَينَ ما تُريدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص134 ح20 عن يحيى بن عقبة الأزديّ، بحارالأنوار: ج13 ص425 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سفارش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى لقمان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به پسرش آمده بود:... بدان كه فردا به هنگامى كه در پيشگاه خداوند عز و جل حاضر شوى، در باره چهار چيز مورد سؤال قرار خواهى گرفت: از جوانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات كه در چه راهى به پيرى رساندى؟ از عمرت كه چگونه گذراندى؟ از مالت كه آن را از كجا به دست آوردى و در چه راهى هزينه كردى؟ بنا بر اين، خود را براى چنين روزى آماده كن و براى اين پرسش، پاسخى فراهم كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آنچه از دنيا كه از دست دادى، تأسّف نخور؛ زيرا اندكِ دنيا دوام ندارد و بسيار آن، از بلا و گرفتارى در امان نيست. پس بر حذر باش و در كارت بكوش و پرده[ى غفلت] را از روى خود، كنار بزن و در جستجوى احسان پروردگارت باش و در دلِ خود، توبه را تازه كن و تا فرصت دارى، بكوش، پيش از اين كه آهنگِ تو شود و مرگت فرا رسد و بين تو و خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت پرده افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات عن زيد الشحّام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فَقالَ: يا زَيدُ، جَدِّد عِبادَةَ رَبِّكَ، وجَدِّدِ التَّوبَةَ. فَقُلتُ: نَعَيتَ إلَيَّ نَفسي؟ فَقالَ: ما عِندَنا خَيرٌ لَكَ وأَنتَ مِن شيعَتِنا، وَاللّهِ إنّا أرحَمُ بِكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص248 ح696.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات ـ به نقل از زيد شَحّام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وارد شدم. به من فرمود: «اى زيد! عبادت پروردگارت را تازه كن. تجديد توبه كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آيا خبر مرگم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه در نزد ماست، براى تو بهتر است و تو از شيعيان ما هستى. به خدا سوگند، ما به شما مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر [از خودتان] هستيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تسويف-التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 7: تَسويفُ التَّوبَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 7: امروز و فردا كردن در توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ أن تُسلِفَ المَعصِيَةَ وتُسَوِّفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَسويفُ: المَطَلُ والتأخير النهاية: ج2 ص422 «سوف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالتَّوبَةِ؛ فَتَعظُمَ لَكَ العُقوبَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص308 ح2710، عيون الحكم والمواعظ: ص99 ح2272.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبادا گناه را پيش افكنى و توبه را به بعد موكول كنى كه كيفرت بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَكُن مِمَّن يَرجُو الآخِرَةَ بِغَيرِ العَمَلِ، ويُرَجِّي التَّوبَةَ بِطولِ الأَمَلِ، يَقولُ فِي الدُّنيا بِقَولِ الزّاهِدينَ، ويَعمَلُ فيها بِعَمَلِ الرّاغِبينَ... إن عَرَضَت لَهُ شَهوَةٌ أسلَفَ المَعصِيَةَ وسَوَّفَ التَّوبَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 150، خصائص الأئمّة: ص109، وليس فيه ذيله، بحارالأنوار: ج78 ص68ح 16؛ كنزالعمّال: ج16 ص205 ح44229 نقلاً عن ابن النجار وليس فيه ذيله وراجع الأمالي للمفيد: ص330 ح2 وتحف العقول: ص157 ودستور معالم الحكم: ص66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانند آن كس نباشيد كه بدون عمل، آرزومندِ آخرت است و با بلندْآرزويى، توبه را به تأخير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكنَد؛ درباره دنيا همچون زاهدان سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد و در آن همانند دنياگرايان در آن رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.… هر گاه با خواهشى نفسانى مواجه شود، گناه را پيش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد و توبه را به تأخير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُسَوِّفُ نَفسِهِ بِالتَّوبَةِ مِن هُجومِ الأَجَلِ عَلى أعظَمِ الخَطَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص151 ح9876، مستدرك الوسائل: ج12 ص130 ذيل ح13707.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه توبه را به فردا حوالت دهد، از هجوم مرگ در معرض بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين خطر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا دينَ لِمُسَوِّفٍ بِتَوبَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص384 ح10660، عيون الحكم والمواعظ: ص538 ح9943.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش امروز و فردا كند، دين ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في ذَمِّ مَن ذَمَّهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن عَرَضَت لَهُ مَعصِيَةٌ واقَعَها بِالاِتِّكالِ عَلَى التَّوبَةِ، إن عَزَمَ عَلَى التَّوبَةِ سَوَّفَها وأَصَرَّ عَلَى الحَوبَةِ، إن عوفِيَ ظَنَّ أن قَد تابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص13 ح3731، عيون الحكم والمواعظ: ص163 ح3467.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در نكوهش كسى كه او را نكوهيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر گناهى برايش آيد، آن را با اتّكا به توبه، مرتكب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اگر آهنگ توبه كند، آن را به امروز و فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكند و به گناه ادامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اگر عافيت داده شود، گمان كند كه توبه كرده است [و از اين رو، به بلايى دچار نشده است].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا يُلهِيَنَّكُمُ الأَمَلُ، ولا يَطولَنَّ عَلَيكُمُ الأَجَلُ؛ فَإِنَّما أهلَكَ مَن كانَ قَبلَكُم أمَدُ أمَلِهِم، وتَغطِيَةُ الآجالِ عَنهُم، حَتّى نَزَلَ بِهِمُ المَوعودُ الَّذي تُرَدُّ عَنهُ المَعذِرَةُ، وتُرفَعُ عَنهُ التَّوبَةُ، وتَحُلُّ مَعَهُ القارِعَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القارعة: من شدائد الدهر، وهي الداهية لسان العرب: ج8 ص265 «قرع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالنَّقِمَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص389 ح586، نهج البلاغة: الخطبة 147 وليس فيه صدره إلى «الاجل» نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص368 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس زنهار كه آرزو، شما را سرگرم نسازد و مدّت عمر به نظرتان طولانى نيايد؛ زيرا پيشينيان شما را همين آرزوى درازشان و پوشيده بودن اجل [و مدّت عمر] از آنها، نابودشان كرد، تا آن كه وعده[ى الهى، يعنى مرگ]بر آنان فرود آمد، وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه با آمدنش، عذرخواهى برداشته و درِ توبه بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و همراه با آن، مصيبت و خشم و عذاب، فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَأخيرُ التَّوبَةِ اغتِرارٌ، وطولُ التَّسويفِ حَيرَةٌ، وَالاِعتِلالُ عَلَى اللّهِ هَلَكَةٌ، وَالإِصرارُ عَلَى الذَّنبِ أمنٌ لِمَكرِ اللّهِ، ولا يَأمَنُ مَكرَ اللّهِ إلاَّ القَومُ الخاسِرونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تضمين للآية 99 من سورة الأعراف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج2 ص205، كنز الفوائد: ج2 ص33، مشكاة الأنوار: ص202 ح538، تحف العقول: ص 456 عن الإمام الجواد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحارالأنوار: ج6 ص30 ح36؛ الفصول المهمّة لابن الصبّاغ: ص225 وراجع الدرة الباهرة: ص19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تأخير افكندن توبه، غفلت است و امروز و فردا كردن بسيار، مايه حيرت است و بهانه تراشى براى خدا، موجب هلاكت است و مداومت بر گناه، ايمن پنداشتن خود از مكر خداست، و از مكر خدا خود را در امان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارند، مگر مردمان زيانكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيلَكُم يا عُلَماءَ السَّوءِ! لا تُحَدِّثوا أنفُسَكُم أنَّ آجالَكُم تَستَأخِرُ مِن أجلِ أنَّ المَوتَ لَم يَنزِل بِكُم، فَكَأَ نَّهُ قَد حَلَّ بِكُم فَأَظعَنَكُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظَّعن: السّير والارتحال (اُنظر: مجمع البحرين: ج2 ص1136 «ظعن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمِنَ الآنَ فَاجعَلُوا الدَّعوَةَ في آذانِكُم، ومِنَ الآنَ فَنوحوا عَلى أنفُسِكُم، ومِنَ الآنَ فَابكُوا عَلى خَطاياكُم، ومِنَ الآنَ فَتَجَهَّزوا وخُذوا اُهبَتَكُم، وبادِرُوا التَّوبَةَ إلى رَبِّكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص507، بحارالأنوار: ج14 ص310 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واى بر شما، اى عالمان بدكردار! چون مرگ بر شما فرود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، با خود نگوييد كه اجلتان به تأخير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد، كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم بر شما در آمده و شما را كوچانده است. از هم اكنون، دعوت [مرگ] را در گوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، فرو كنيد و از هم اكنون بر خود نوحه كنيد و از هم اكنون، بر خطاياى خود بگِرييد و از هم اكنون، بار بربنديد و مهيّاى رفتن گرديد و در توبه به درگاه پروردگارتان، بشتابيد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُؤخِّرِ التَّوبَةَ؛ فَإِنَّ المَوتَ يَأتي بَغتَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص124 ح13689 نقلاً عن لبّ اللباب لقطب الدين الراوندي، تنبيهالخواطر: ج2 ص231 عن لقمان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحار الأنوار: ج13 ص426 ح21؛ الزهد الكبير: ص227 ح590، شعب الإيمان: ج5 ص439 ح7198، تهذيب الكمال: ج19 ص370 كلّها&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن عثمان بن زائدة عن لقمان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه را به تأخير مينداز؛ زيرا مرگ، ناگهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن المغيرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّكَ في دارٍ لَها مُدَّةٌ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُقبَلُ فيها عَمَلُ العامِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا تَرَى المَوتَ مُحيطا بِها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُكذَبُ فيها أمَلُ الآمِلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُعَجِّلُ الذَّنبَ لِما تَشتَهي&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَأمُلُ التَّوبَةَ في قابِلٍ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمَوتُ يَأتي أهلَهُ بَغتَةً&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما ذَاكَ فِعلُ الحازِمِ العاقِل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ج2 ص176 ح3، الاختصاص: ص98 نحوه، بحار الأنوار: ج73 ص95ح 77.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مغيره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابو الحسن الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام شنيدم كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تو در سرايى هستى مدّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در آن، عمل عمل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه مرگ، آن را در ميان گرفته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در آن، آرزوى آرزومند، تحقّق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گناه و هوسرانى تعجيل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به توبه كردن در آينده، اميد دارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حالى كه مرگ، ناگهان سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين، كار دورانديش خردمند نباشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 8: تَركُ التَّوبَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 8: ترك توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُواْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُواْ فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذَابُ الْحَرِيقِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البروج: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه مردان و زنان باايمان را شكنجه دادند سپس توبه نكردند، براى آنها عذاب دوزخ و عذاب آتش سوزان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ يَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن قَوْمٍ عَسَى أَن يَكُونُواْ خَيْرًا مِّنْهُمْ وَ لاَ نِسَاءٌ مِّن نِّسَاءٍ عَسَى أَن يَكُنَّ خَيْرًا مِّنْهُنَّ وَ لاَ تَلْمِزُواْ أَنفُسَكُمْ وَ لاَ تَنَابَزُواْ بِالْأَلْقَبِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الاْءِيمَنِ وَ مَن لَّمْ يَتُبْ فَأُوْلَلءِكَ هُمُ الظَّلِمُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! نبايد گروهى از مردان شما، گروه ديگر را مسخره كنند، شايد آنها از اينها بهتر باشند، و نه زنانى زنان ديگر را، شايد آنان بهتر از اينان باشند، و يكديگر را مورد طعن و عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويى قرار ندهيد و با القاب زشت و ناپسند، يكديگر را ياد نكنيد. بسيار بد است كه بر كسى پس از ايمان، نام كفرآميز بگذاريد و آنها كه توبه نكنند، ظالم و ستمگرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُواْ فَحِشَةً أَوْظَلَمُواْ أَنفُسَهُمْ ذَكَرُواْ اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّواْ عَلَى مَا فَعَلُواْ وَهُمْ يَعْلَمُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 135.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آنها كه وقتى مرتكب عمل زشتى شوند يا به خود ستم كنند، به ياد خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند و براى گناهان خود، طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند ـ و كيست جز خدا كه گناهان را ببخشد؟ ـ و بر آنچه مرتكب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اصرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند با اين كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِصرار هُوَ أن يُذنِبَ الذَّنبَ فَلا يَستَغفِرَ اللّهَ، ولا يُحَدِّثَ نَفسَهُ بِتَوبَةٍ، فَذلِكَ الإِصرارُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص288 ح2، تفسير العيّاشي: ج1 ص198 ح144 نحوه وكلاهما عن جابر،بحارالأنوار: ج6 ص32 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115. امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در باره آيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... بر آنچه مرتكب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اصرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند با اين كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند» ـ: اصرار اين است كه بنده، گناه كند و از خداوند، آمرزش نطلبد و در فكر توبه هم نباشد. اين است اصرار [بر گناه.]&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ماتَ غَيرَ تائِبٍ زَفَرَت جَهَنَّمُ في وَجهِهِ ثَلاثَ زَفَراتٍ؛ فَأَوَّلُها: لا تَبقى دَمعَةٌ إلاّ جَرَت مِن عَينَيهِ، وَالزَّفرَةُ الثّانِيَةُ: لا يَبقى دَمٌ إلاّ خَرَجَ مِن مِنخَرَيهِ، وَالزَّفرَةُ الثّالِثَةُ: لا يَبقى قَيحٌ إلاّ خَرَجَ مِن فَمِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَحِمَ اللّهُ مَن تابَ ثُمَّ أرضَى الخُصَماءَ، فَمَن فَعَلَ فَأَنَا كَفيلُهُ بِالجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص442 ح1248، بحارالأنوار: ج104 ص296 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بدون توبه از دنيا برود، جهنّم، سه دَم در روى او برآورَد كه در اوّلى هرچه اشك دارد، از چشمان او فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريزد، در دَم دوم، هر چه خون دارد، از دو حفره بينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و در دَم سوم، هر چه چرك و خونابه است، از دهانش خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس رحمت خدا بر آن كس كه توبه كند و سپس طلبكارانش را راضى گرداند؛ زيرا هر كه چنين كند، من بهشت را برايش ضمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن زيد بن عليّ عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ أهَبَّ اللّهُ رِيحاً مُنتِنَةً يَتَأَذّى بِها أهلُ الجَمعِ، حَتّى إذا هَمَّت أن تُمسِكَ بِأَنفاسِ النّاسِ ناداهُم مُنادٍ: هَل تَدرونَ ما هذِهِ الرّيحُ الَّتي قَد آذَتكُم؟ فَيَقولونَ: لا، فَقَد آذَتنا وبَلَغَت مِنّا كُلَّ مَبلَغٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيُقالُ: هذِهِ الرّيحُ ريحُ فُروجِ الزُّناةِ الَّذينَ لَقُوا اللّهَ بِالزِّنا ثُمَّ لَم يَتوبوا، فَالعَنوهُم لَعَنَهُمُ اللّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا يَبقى فِي المَوقِفِ أحَدٌ إلاّ قالَ: اللّهُمَّ العَنِ الزُّناةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص312 ح2، المحاسن: ج1 ص194 ح333، روضة الواعظين: ص507،بحارالأنوار: ج7 ص217 ح121 وراجع كنزالعمّال: ج5 ص455 ح13594.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117. ثواب الأعمال ـ به نقل از زيد بن على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «چون روز قيامت شود، خداوند، چنان باد بدبويى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزانَد كه اهل محشر از آن، به رنج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند، تا جايى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد نفَس مردم را بند بياورد. در اين هنگام، منادى ندا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد: آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد كه اين، چه بويى بود كه شما را آزرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: نه. ما را آزرد و بسيار به رنجمان افكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: اين بو، بوى شرمگاه زناكاران است كه با زناى بدون توبه، خدا را ديدار كردند. پس لعنتشان كنيد، لعنت خدا، بر آنان باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[سپس] امير مؤمنان فرمود: «در موقف، كسى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد، مگر اين كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: خدايا! زناكاران را لعنت كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عن سهل بن القاسم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعَ الرِّضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَن بَعضِ أصحابِهِ يَقولُ: لَعَنَ اللّهُ مَن حارَبَ أميرَ المُؤمِنينَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، فَقالَ لَهُ: قُل: إلاّ مَن تابَ وأَصلَحَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: ذَنبُ مَن تَخَلَّفَ عَنهُ ولَم يَتُب، أعظَمُ مِن ذَنبِ مَن قاتَلَهُ ثُمَّ تابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ج2 ص88 ح35، بحارالأنوار: ج32 ص319 ح289.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118. عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ به نقل از سهل بن قاسم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام شنيد كه يكى از يارانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: خدا لعنت كند كسانى را كه با امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام جنگيدند. به او فرمود: «بگو: بجز كسانى كه توبه كردند و اصلاح شدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «گناه كسانى كه او را تنها گذاشتند و [بعد از اين كار خود] توبه نكردند، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از گناه كسانى است كه با او جنگيدند، امّا بعد توبه كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: نهج الذكر: ج2 ص340 (التحذير من ترك الاستغفار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نهج الذكر (با ترجمه فارسى): ج4 ص47 (برحذر داشتن از ترك آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوبة-الغير-الحقيقية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 9: التَّوبَةُ الغَيرُ الحَقيقِيَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 9: توبه غير حقيقى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذَا مَسَّ الاْءِنسَنَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِّنْهُ نَسِىَ مَا كَانَ يَدْعُواْ إِلَيْهِ مِن قَبْلُ وَ جَعَلَ لِلَّهِ أَندَادًا لِّيُضِلَّ عَن سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلاً إِنَّكَ مِنْ أَصْحَبِ النَّارِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هنگامى كه به انسان زيانى رسد، پروردگار خود را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و به سوى او باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؛ امّا هنگامى كه نعمتى از خود به او عطا كند، آنچه را به سبب آن قبلاً خدا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، از ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و براى خداوند، همتايانى قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد تا مردم را از راه او منحرف سازد. بگو: «چند روزى از كفرت بهره گير كه از دوزخيانى«.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمّار الساباطيّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَن قَولِ اللّهِ تَعالى: «وَ إِذَا مَسَّ الاْءِنسَنَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ»، قالَ: نَزَلَت في أبِي الفَصيلِ؛ إنَّهُ كانَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله عِندَهُ ساحِراً، فَكانَ إذا مَسَّهُ الضُّرُّ؛ يَعنِي السُّقمَ «دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ» يَعني تائِباً إلَيهِ مِن قَولِهِ في رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ما يَقولُ «ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِّنْهُ»يَعنِي العافِيَةَ «نَسِىَ مَا كَانَ يَدْعُوا إِلَيْهِ مِن قَبْلُ» يَعني نَسِيَ التَّوبَةَ إلَى اللّهِ عز و جل مِمّا كانَ يَقولُ في رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله إنَّهُ ساحِرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص204 ح246، تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص511 ح1 نحوه، بحارالأنوار: ج24ص 121 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119. الكافى ـ به نقل از عمّار ساباطى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در باره اين فرموده خداوند متعال پرسيدم: «و چون به انسان آسيبى رسيد، پروردگارش را ـ در حالى كه به سوى او بازگشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده است ـ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند». فرمود: «در باره ابو فصيل نازل شد. او پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را جادوگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرد و هر گاه به او آسيبى، يعنى بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد: «پروردگارش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، در حالى كه به سوى او بازگشت كننده بود»؛ يعنى از اين كه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را جادوگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند، به درگاه خدا توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. «سپس چون او را از جانب خدا نعمتى عطا شد»، يعنى سلامت، «آنچه را پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر برايش دعا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، از ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرد»؛ يعنى توبه كردن به درگاه خداى عز و جل از گفتن اين كه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله جادوگر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاِستِغفارُ بِاللِّسانِ تَوبَةُ الكَذّابينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص124 ج427 عن أبي سعيد، تفسير القرطبى: ج9 ص3، مفردات ألفاظ القرآن: ص 609 كلاهما من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استغفار زبانى، توبه دروغگويان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: نهج الذكر: ج2 ص327 (القسم التاسع / الفصل الأول / ذم الاستغفار بلا حقيقة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نهج الذكر (با ترجمه فارسى): ج4 ص21 (بخش نهم / فصل يكم / نكوهش آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى غير حقيقى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-قبول-التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: قَبولُ التَّوبَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: پذيرش توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قابل-التوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: قابِلُ التَّوبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«غَافِرِ الذَّ منبِ وَ قَابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقَابِ ذِى الطَّوْلِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[خداوندى كه] آمرزنده گناه، پذيرنده توبه، داراى مجازات سخت و صاحب نعمت فراوان است. هيچ معبودى جز او نيست و بازگشت [همه شما] تنها به سوى اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يأْخُذُ الصَّدَقَتِ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند كه فقط خداوند، توبه را از بندگانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و صدقات را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، و خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير و مهربان است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يَعْفُواْ عَنِ السَّئِّاتِ وَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 25&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«او كسى است كه توبه را از بندگانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و آنچه را انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابَام».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النصر: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پروردگارت را تسبيح و حمد كن و از او آمرزش بخواه كه او بسيار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تقواى الهى پيشه كنيد كه خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير و مهربان است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: 160،النساء: 26 و 27، المائدة: 39، الأعراف: 153، الأحزاب: 12 و النور: 10.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 160، نساء: آيه 26 و 27، مائده: آيه 39، اعراف: آيه 153، احزاب: آيه 12 و نور: آيه 10.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن اُعطِيَ التَّوبَةَ لَم يُمنَعِ القَبولَ، فَإِنَّهُ قالَ: «وَ هُوَ الَّذِى يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّ&lt;/span&gt;ٔ&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اتِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج1 ص417، الدرّ المنثور: ج5 ص8؛ نهج البلاغة: الحكمة 135، روضة الواعظين: ص 525 كلاهما عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الأمالي للطوسي: ص693 ح1473 عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، تحف العقول: ص41 وفي كلّها «يحرم» بدل «يمنع» وليس فيها ذيله من «فإنّه قال»، بحارالأنوار: ج6 ص37 ح61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به هر كس [توفيق] توبه داده شود، از پذيرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدن آن محروم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؛ زيرا خداوند فرموده است: «اوست كه توبه بندگان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و از گناهان در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كانَ اللّهُ لِيَفتَحَ بابَ التَّوبَةِ ويُغلِقَ بابَ المَغفِرَةِ؛ لِأَ نَّهُ تَعالى يَقولُ: «وَ هُوَ الَّذِى يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يَعْفُواْ عَنِ السَّئِّاتِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص149، نهج البلاغة: الحكمة 435 وليس فيه ذيله، بحار الأنوار: ج6 ص36ح 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122. امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگز چنين نيست كه خدا درِ توبه را بگشايد و درِ آمرزش را ببندد؛ زيرا خداوند متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اوست كه توبه را از بندگانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اعتَذَرَ إلَى اللّهِ قَبِلَ اللّهُ مِنهُ عُذرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج4 ص233 ح4322، تاريخ أصبهان: ج2 ص73 الرقم 1028، تفسير ابن كثير: ج 2 ص100 كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج3 ص406 ح7165؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص105، إرشاد القلوب: ص103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از خدا پوزش بخواهد، خداوند، پوزش او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كانَ اللّهُ لِيَفتَحَ بابَ التَّوبَةِ ويُغلِقَ بابَ المَغفِرَةِ، وهُوَ يَقولُ: «وَمَن يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَّحِيمًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص237؛ كنزالعمّال: ج3 ص737 ح8618 نقلاً عن ابن ماجة عن محمّد بنكعب القرطبي عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگز چنين نيست كه خدا درِ توبه را بگشايد و درِ آمرزش را ببندد. او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «و هر كس بدى كند يا به خويشتن ستم نمايد، سپس از خدا آمرزش بخواهد، خدا را آمرزنده و مهربان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل لِداوُدَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: يا داوُدُ، بَشِّرِ المُذنِبينَ وأَنذِرِ الصِّدّيقينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَيفَ اُبَشِّرُ المُذنِبينَ واُنذِرُ الصِّدّيقينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا داوُدُ بَشِّرِ المُذنِبينَ أنّي أقبَلُ التَّوبَةَ وأَعفو عَنِ الذَّنبِ، وأَنذِرِ الصِّدّيقينَ ألاّ يُعجَبوا بِأَعمالِهِم، فَإِنَّهُ لَيسَ عَبدٌ أنصِبُهُ لِلحِسابِ إلاّ هَلَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص314 ح8، عدّة الداعى: ص222 كلاهما عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، مشكاة الأنوار: ص 539 ح1808 وفيهما «يتعجّب بالحسنات» بدل «انصبه للحساب»، بحار الأنوار: ج14 ص40 ح22؛ الدرّ المنثور: ج7 ص172 نقلاً عن ابن حنبل عن أبي الجلد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل به داوود عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «اى داوود! به گنهكاران، نويد ده و به عابدان، هشدار». داوود عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفت: چگونه به گنهكاران، نويد دهم و به عابدان، هشدار؟ فرمود: «اى داوود! به گنهكاران، نويد ده كه من توبه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرم و از گناه در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرم و به عابدان، هشدار ده كه به اعمال خويش، مغرور نشوند؛ زيرا هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه او را براى حسابرسى نگه دارم، مگر اين كه هلاك شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ الَّذي بِيَدِهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَالأَرضِ قَد أذِنَ لَكَ فِي الدُّعاءِ وتَكَفَّلَ لَكَ بِالإِجابَةِ،...ولَم يَمنَعكَ ـ إن أسَأتَ ـ مِنَ التَّوبَةِ، ولَم يُعاجِلكَ بِالنَّقِمَةِ، ولَم يُعَيِّركَ بِالإِنابَةِ، ولَم يَفضَحكَ حَيثُ الفَضيحَةُ بِكَ أولى، ولَم يُشَدِّد عَلَيكَ في قَبولِ الإِنابَةِ، ولَم يُناقِشكَ بِالجَريمَةِ، ولَم يُؤِسكَ مِنَ الرَّحمَةِ. بَل جَعَلَ نُزوعَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزع عن الشيء: أي كفّ وقلع عنه مجمع البحرين: ج3 ص1771 «نزع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الذَّنبِ حَسَنَةً، وحَسَبَ سَيِّئتَكَ واحِدَةً، وحَسَبَ حَسَنَتَكَ عَشرا، وفَتَحَ لَكَ بابَ المَتابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص75 نحوه، كشف المحجّة: ص227 عن عمر بنأبي المقدام عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج93 ص301 ح38؛ كنز العمّال: ج16 ص173 ح44215 نقلاً عن وكيع والعسكري في المواعظ نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126. امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان آن كس كه گنجينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين در دست اوست، به تو رخصت دعا كردن داده و اجابتِ دعايت را ضمانت فرموده است...؛ و اگر بد كردى، از توبه، بازت نداشته و در عذاب كردنت، شتاب نفرموده و براى بازگشتنت، تو را سرزنش نكرده است و آن گاه كه سزاوارِ رسوايى بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، رسوايت نساخته و در قبول توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات سختگيرى نكرده و به سبب گناهت، تو را به تنگنا[ى حساب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشىِ سخت] در نينداخته و از رحمت، نااميدت نساخته است؛ بلكه دست كشيدنت از گناه را كارى نيك شمرده و [يك] گناهت يك [گناه] شمرده، حال آن كه [يك] كار نيكت را ده برابر به حساب آورده و درِ توبه را به رويت گشوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَمدُ للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي دَلَّنا عَلَى التَّوبَةِ الَّتي لَم نُفِدها إلاّ مِن فَضلِهِ، فَلَو لَم نَعتَدِد مِن فَضلِهِ إلاّ بِها، لَقَد حَسُنَ بَلاؤهُ عِندَنا، وجَلَّ إحسانُهُ إلَينا، وجَسُمَ فَضلُهُ عَلَينا، فَما هكَذا كانَت سُنَّتُهُ فِي التَّوبَةِ لِمَن كانَ قَبلَنا، لَقَد وَضَعَ عَنّا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ، ولَم يُكَلِّفنا إلاّ وُسعا، ولَم يُجَشِّمنا إلاّ يُسرا، ولَم يَدَع لِأَحَدٍ مِنّا حُجَّةً ولا عُذرا، فَالهالِكُ مِنّا مَن هَلَكَ عَلَيهِ، وَالسَّعيدُ مِنّا مَن رَغِبَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجاديّة: ص22 الدعاء 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127. امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايش، خدايى را كه راه توبه را به ما نماياند و تنها به لطف و فضل او، از آن بهره مند شديم؛ و اگر از الطاف او، تنها از همين يك لطف برخوردار شده بوديم، باز هم در حقّ ما نيكىِ بسيار و احسانِ بزرگ و لطفِ عظيم كرده بود؛ چرا كه روش او در پذيرفتن توبه از امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيشين، چنين نبود. او آنچه ما توانش را نداشتيم، از عهده ما برداشت و جز به اندازه قدرتمان، به ما تكليف نكرد و جز كارهاى آسان، وظيفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر دوش ما ننهاد و براى هيچ يك از ما، جاى عذر و بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باقى نگذاشت. پس هلاك شونده از ما، كسى است كه او را نافرمانى نمايد و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت از ما، كسى است كه به او رو كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنَّ قُلوبَ المُخبِتينَ إلَيكَ والِهَةٌ، وسُبُلَ الرّاغِبينَ إلَيكَ شارِعَةٌ، وأَعلامَ القاصِدينَ إلَيكَ واضِحَةٌ، وأَفئِدَةَ العارِفينَ مِنكَ فازِعَةٌ، وأَصواتَ الدّاعينَ إلَيكَ صاعِدَةٌ، وأَبوابَ الإِجابَةِ لَهُم مُفَتَّحَةٌ، ودَعوَةَ مَن ناجاكَ مُستَجابَةٌ. وتَوبَةَ مَن أنابَ إلَيكَ مَقبولَةٌ، وعَبرَةَ مَن بَكى مِن خَوفِكَ مَرحومَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص93 ح93 عن عليّ بن مهدي بن صدقة الرقي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، المزارالكبير: ص283، الغارات: ج2 ص848، المزار: ص115، الإقبال: ج2 ص274 كلّها عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج100 ص264 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128. امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگارا! دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خداترسان به سوى تو شيفته و شيداست و راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خواستارانت، باز است و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جويندگان تو، آشكار است و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عارفان، از [شهود جلال] تو، هراسان است. صداهاى دعاكنندگان، به سوى تو بالا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و درهاى اجابت، به روى آنان گشوده است و دعاى هر كه با تو مناجات كند، مستجاب است و توبه هركس كه به درگاهت روى آورد، پذيرفته است و اشك هركس كه از بيم تو بگِريد، مورد رحمت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قبول-التوبة-في-جميع-الذنوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: قَبولُ التَّوبَةِ في جَميعِ الذُّنوبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: پذيرش توبه در همه گناهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ يَعِبَادِىَ الَّذِينَ أَسْرَفُواْ عَلَى أَنفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُواْ مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «اى بندگان من كه بر خود اسراف و ستم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از رحمت خداوند، نوميد نشويد كه خدا، همه گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؛ زيرا او بسيار آمرزنده مهربان است«.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو أخطَأتُم حَتّى تَبلُغَ خطاياكُمُ السَّماءَ، ثُمَّ تُبتُم، لَتابَ عَلَيكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1419 ح4248 عن أبي هريرة، الدعاء للطبراني: ص509 ح1805 عنأنس، الزهد لابن المبارك: ص370 ح1049 عن الحسن نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص215 ح1022.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چندان گناه كنيد كه گناهانتان تا آسمان برسد، امّا توبه كنيد، توبه شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أخشم السدوسي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى أنَسِ بنِ مالِكٍ قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَقولُ: وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ ـ أو قالَ: وَالَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ ـ لَو أخطَأتُم حَتّى تَملَأَ خَطاياكُم ما بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ، ثُمَّ استَغفَرتُمُ اللّهَ عز و جل لَغَفَرَ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص474 ح13493، مسند أبي يعلى: ج4 ص193 ح4211، تفسير ابن كثير: ج 7 ص99 كلاهما عن أخشن السدوسي، كنز العمّال: ج4 ص244 ح10361.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130. مسند ابن حنبل ـ به نقل از اخشم سدوسى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر انس بن مالك در آمدم. گفت: از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدم كه فرمود: «سوگند به آن كه جانم ـ يا فرمود: جان محمّد ـ در دست اوست، اگر چندان گناه كنيد كه گناهانتان ميان آسمان و زمين را پُر كند، سپس از خداى عز و جل آمرزش بخواهيد، شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله قالَ: يَضحَكُ اللّهُ إلى رَجُلَينِ يَقتُلُ أحَدُهُمَا الآخَرَ كِلاهُما يَدخُلُ الجَنَّةَ. فَقالوا: كَيفَ يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُقاتِلُ هذا في سَبيلِ اللّهِ عز و جل فَيُستَشهَدُ، ثُمَّ يَتوبُ اللّهُ عَلَى القاتِلِ فَيُسلِمُ، فَيُقاتِلُ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل فَيُستَشهَدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1504 ح128، صحيح البخاري: ج3 ص1040 ح2671، سنن ابن ماجة: ج 1 ص68 ح191، سنن النسائي: ج6 ص39، الموطّأ: ج2 ص460 ح28 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج4 ص402 ح1124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131. صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هريره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «خداوند به دو مرد كه يكى از آنها ديگرى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُشد، ولى هر دو به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خندد». گفتند: چگونه، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «اين يكى در راه خداى عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد و شهيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و سپس خداوند به قاتل، عنايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و او هم مسلمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و در راه خداى عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنگد و شهيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن عائشة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ حَبيبُ بنُ الحارِثِ إلى رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي رَجُلٌ مِقرافُ الذُّنوبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقرافٌ للذنوب: أي كثير المباشرة لها. ومِفعال من أبنية المبالغة النهاية: ج4 ص47 «قرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: تُب إلَى اللّهِ يا حَبيبُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي أتوبُ ثُمَّ أعودُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكُلَّما أذنَبتَ فَتُب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إذَن يَكثُرَ ذُنوبي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَفوُ اللّهِ أكثَرُ مِن ذُنوبِكَ يا حَبيبَ بنَ الحارِثِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص122 ح4854، تاريخ أصبهان: ج1 ص443 الرقم 873، اُسد الغابة: ج1ص 513 الرقم 691، تفسير الثعلبي: ج2 ص94 وفيه «معراض للذنوب» بدل «مقراف الذنوب»، كنز العمّال: ج4 ص266 ح10441؛ مشكاة الأنوار: ص215 ح590 وفيه «معراض للذنوب» بدل «مقراف الذنوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132. معجم الأوسط ـ به نقل از عايشه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حبيب بن حارث نزد پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! من مردى هستم كه بسيار گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. فرمود: «به درگاه خدا توبه كن، اى حبيب!». گفت: اى پيامبر خدا! توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، ولى دوباره مرتكب گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم. فرمود: «هر بار كه گناه كردى، توبه كن» گفت: اى پيامبر خدا! در اين صورت، گناهانم بسيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود! فرمود: «بخشش خداوند، بيشتر از گناهان توست، اى حبيب بن حارث!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن عقبة بن عامر الجهني&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً أتى رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أحَدُنا يُذنِبُ. قالَ: يُكتَبُ عَلَيهِ. قالَ: ثُمَّ يَستَغفِرُ مِنهُ ويَتوبُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يُغفَرُ لَهُ ويُتابُ عَلَيهِ، ولا يَمَلُّ اللّهُ حَتّى تَمَلّوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص126 ح195 وج 4 ص285 ح7658، المعجم الكبير: ج17ص 287 ح791، المعجم الأوسط: ج8 ص298 ح8689، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص323، كنزالعمّال: ج4 ص267 ح10444.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133. المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از عُقبة بن عامر جُهَنى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! شخصى از ما گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. فرمود: «گناهش نوشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود». گفت: سپس از آن، استغفار و توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. فرمود: «آمرزيده و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خدا، خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا شما خسته شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي أذنَبتُ. فَقالَ: اِستَغفِرِ اللّهَ. فَقالَ: إنّي أتوبُ ثُمَّ أعودُ. فَقالَ: كُلَّما أذنَبتَ استَغفِرِ اللّهَ، فَقالَ: إذَن تَكثُرَ ذُنوبي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: عَفوُ اللّهِ أكثَرُ، فَلا تَزالُ تَتوبُ حَتّى يَكونَ الشَّيطانُ هُوَ المَدحورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارشاد القلوب: ص46، وسائل الشيعة: ج11 ص364 ح21036.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134. إرشاد القلوب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى گفت: اى پيامبر خدا! من مرتكب گناه شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. فرمود: «از خدا آمرزش بخواه». گفت: توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، ولى دوباره گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. فرمود: «هر بار كه گناه كردى، از خدا آمرزش بخواه». گفت: در اين صورت، گناهانم بسيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود! فرمود: «بخشش خدا، بيشتر است. پيوسته توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى تا اين كه [سرانجام] شيطان، شكست بخورَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار عن جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنصاريّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَتِ امرَأَةٌ إلَى النَّبِيِّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَت: يا نَبِيَّ اللّهِ، امرَأَةٌ قَتَلَت وَلَدَها هَل لَها مِن تَوبَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله لَها: وَالَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، لَو أنَّها قَتَلَت سَبعينَ نَبِيّاً ثُمَّ تابَت ونَدِمَت، ويَعرِفُ اللّهُ مِن قَلبِها أنَّها لا تَرجِعُ إلَى المَعصِيَةِ أبَداً، لَقَبِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يقبل»، والتصويب من مستدرك الوسائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُ تَوبَتَها وعَفا عَنها، فَإِنَّ بابَ التَّوبَةِ مَفتوحٌ ما بَينَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ، وإنَّ التّائِبَ مِنَ الذَّنبِ كَمَن لا ذَنبَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص226 ح577، مستدرك الوسائل: ج12 ص131 ح13710.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135. جامع الأخبار ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنى نزد پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! زنى فرزند خود را كشته است. آيا براى او [راه] توبه [باز] است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله به او فرمود: «سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست، اگر هفتاد پيامبر را هم بكُشد و سپس توبه كند و پشيمان شود و خداوند از قلب او بداند كه ديگر به گناه باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد؛ زيرا كه در توبه به اندازه مشرق تا مغرب، باز است و كسى كه از گناه توبه كند، همانند كسى است كه گناه نكرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ: يَابنَ آدَمَ، إنَّكَ ما دَعَوتَني ورَجَوتَني غَفَرتُ لَكَ عَلى ما كانَ فيكَ ولا اُبالي. يَابنَ آدَمَ، لَو بَلَغَت ذُنوبُكَ عَنانَ السَّماءِ ثُمَّ استَغفَرتَني غَفَرتُ لَكَ ولا اُبالي. يَابنَ آدَمَ، إنَّكَ لَو أتَيتَني بِقِرابِ الأَرضِ خَطايا ثُمَّ لَقيتَني لا تُشرِكُ بي شَيئا لَأَتَيتُكَ بِقِرابِها مَغفِرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص548 ح3540 عن أنس، مسند ابن حنبل: ج8 ص118 ح21561، سننالدارمي: ج2 ص778 ح2686 كلاهما عن أبي ذرّ، المعجم الكبير: ج12 ص16 ح12346 عن ابن عبّاس وكلّها نحوه، كنزالعمّال: ج3 ص146 ح5902؛ الدعوات: ص31 ح66 عن أبي ذرّ نحوه، بحارالأنوار: ج93 ص283 ذيل ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «اى پسر آدم! تا آن گاه كه مرا بخوانى و به من، اميدوار باشى، با وجود همه گناهانى كه داشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم و باكى ندارم. اى پسر آدم! اگر گناهانت سر به آسمان بزند، سپس از من آمرزش بخواهى، تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم و باكى ندارم. اى پسر آدم! اگر به اندازه زمين گناه كنى، امّا در حالى به ديدارم بيايى كه چيزى را شريك من قرار نداده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به همان اندازه، آمرزش به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَما رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ذاتَ يَومٍ عَلى جَبَلٍ مِن جِبالِ تِهامَةَ وَالمُسلِمونَ حَولَهُ، إذ أقبَلَ شَيخٌ وبِيَدِهِ عَصا فَنَظَرَ إلَيهِ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَ: مَشيَةَ الجِنِّ ونَغمَتَهُم وعُجبَهُم، فَأَتى فَسَلَّمَ فَرَدَّ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، فَقَالَ لَهُ: مَن أنتَ؟ فَقالَ: أنَا هامَةُ بنُ الهيمِ بنِ لاقيسَ بنِ إبليسَ... [إلى أن قالَ:]&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا نوحُ، إنَّني مِمَّن شَرِكَ في دَمِ العَبدِ الصّالِحِ الشَّهيدِ السَّعيدِ هابيلَ بنِ آدَمَ، هَل تَدري عِندَ رَبِّكَ مِنَ التَّوبَةِ؟ قالَ: نَعَم يا هامُ، هُمَّ بِخَيرٍ وَافعَلهُ قَبلَ الحَسرَةِ وَالنَّدامَةِ، إنّي وَجَدتُ فيما أنزَلَ اللّهُ تَعالى عَلَيَّ: لَيسَ مِن عَبدٍ عَمِلَ ذَنباً كائِناً ما كانَ وبالِغاً ما بَلَغَ ثُمَّ تابَ إلاّ تابَ اللّهُ تَعالى عَلَيهِ، فَقُمِ السّاعَةَ فَاغتَسِل وخِرَّ للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساجِداً، فَفَعَلتُ ما أمَرَني، إذ نادى مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: اِرفَع رَأسَكَ قُبِلَت تَوبَتُكَ، فَخَرَرتُ للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساجِداً حَولاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص175 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، مستدرك الوسائل: ج2 ص513 ح2597؛السيرة النبوية لابن كثير: ج4 ص185، البداية والنهاية: ج5 ص97 كلاهما عن عمر، سبل الهدى والرشاد: ج6 ص438 عن ابن عبّاس وكلّها نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص&lt;/span&gt;164 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح15229.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137. امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بالاى يكى از كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تَهامه بود و مسلمانان، گِردش را گرفته بودند، پيرمردى عصا به دست، پيدا شد. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله به او نگريست و فرمود: «[اين] راه رفتن و آهنگ صدا و غرور جن است». وى آمد و سلام كرد. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله پاسخش را داد و فرمود: «تو كيستى؟». گفت: من هامة بن هيم بن لاقيس بن ابليس هستم... [تا آن كه گفت:] گفتم: اى نوح! من در ريختن خون بنده صالح و شهيد سعادتمند، هابيل پسر آدم، شركت داشتم. آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه نزد پروردگارت توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هست؟ گفت: آرى، اى هام! آهنگِ كار نيك كن و پيش از آن كه دچار افسوس و پشيمانى شوى، انجامش ده. من در آنچه خداى متعال بر من نازل فرمود، يافتم كه: «هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست كه گناهى كند، هر گناهى و به هر اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه باشد و سپس توبه نمايد، مگر اين كه خداوند متعال، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بپذيرد». پس همين حالا برخيز و غسل كن و در پيشگاه خدا به سجده بيفت. من به دستور او عمل كردم. ناگاه ندادهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آسمان ندا داد كه: «سرت را بلند كن كه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات پذيرفته شد» من [به شكرانه آن]يك سال براى خدا به سجده افتادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عبد الرحمن بن جبير عن أبي طويل شطب الممدود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ أتى رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَ: أرَأَيتَ رَجُلاً عَمِلَ الذُّنوبَ كُلَّها فَلَم يَترُك مِنها شَيئا، وهُوَ في ذلِكَ لَم يَترُك حاجَةً ولا داجَةً إلاّ أتاها، فَهَل لَهُ مِن تَوبَةٍ؟ قالَ: فَهَل أسلَمتَ؟ قالَ: أمّا أنَا فَأَشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَنَّكَ رَسولُ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، تَفعَلُ الخَيراتِ وتَترُكُ السَّيِّئاتِ، فَيَجعَلُهُنَّ اللّهُ لَكَ خَيراتٍ كُلَّهُنَّ. قالَ: وغَدَراتي وفَجَراتي؟ قالَ: نَعَم. قالَ: اللّهُ أكبَرُ، فَما زالَ يُكَبِّرُ حَتّى تَوارى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج7 ص314 ح7235، تاريخ بغداد: ج3 ص352 الرقم 1454، تفسير القرطبي: ج 13 ص78، تفسير الثعلبي: ج7 ص151، الإصابة: ج3 ص282 الرقم 3930 كلّها نحوه، كنزالعمّال: ج1 ص317 ح1491.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138. المعجم الكبير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ به نقل از عبد الرحمان بن جبير از ابو طويل شطب ممدود ـ [ابو طويل] روايت كرده كه نزد پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله رفت و گفت: مردى همه گناهان را مرتكب شده و چيزى از آنها را فروگذار نكرده است و به هر كاروانى كه به حج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفته يا از حج برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشته، دستبرد زده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى، اين تعبير آمده است: «لم يترك حاجة ولا داجة إلاّ أتاها» ترجمه اين عبارت، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند همان باشد كه آمد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند چنين باشد كه: «تمامى نيازهاى خود را، هرچند از راه خلاف، برآورده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. آيا براى چنين كسى، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هست؟ پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «آيا اسلام آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟». گفت: من گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه خدايى جز خداى يگانه و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انباز نيست و تو، فرستاده خدا هستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «آرى. كارهاى نيك انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى و از كارهاى بد، دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويى. در اين صورت، خداوند همه آن كارها را برايت نيك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند». گفت: خيانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و گناهانم را؟ فرمود: «آرى». مرد گفت: اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكبر! و همچنان تكبير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت تا از نظر، ناپديد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعاء للطبراني عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي أذنَبتُ. فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: إذا أذنَبتَ فَاستَغفِر رَبَّكَ عز و جل. قالَ: فَإِنّي أستَغفِرُ رَبّي عز و جل، ثُمَّ أعودُ فَاُذنِبُ! قالَ: فَإِذا أذنَبتَ فَاستَغفِر رَبَّكَ عز و جل. فَقالَ لَهُ فِي الرّابِعَةِ: اِستَغفِر رَبَّكَ حَتّى يَكونَ الشَّيطانُ هُوَ المَحسورَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحسور: الذي قد بلغ الغاية في التعب والإعياء اُنظر: مجمع البحرين: ج1 ص404 «حسر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعاء للطبراني: ص504 ح1782، تفسير ابن كثير: ج2 ص105، تنبيه الغافلين: ص115 ح129عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامنحوه، كنزالعمّال: ج4 ص261 ح10429؛ التبيان في تفسير القرآن: ج3 ص146، مجمع البيان: ج3 ص36 كلاهما عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه، بحارالأنوار: ج6 ص15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139. الدعاء، طَبَرانى ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! من مرتكب گناه شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «هر گاه گناهى كردى، از پروردگارت، طلب آمرزش كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: من از پروردگارم طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، امّا دوباره مرتكب گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه گناه كردى، از پروردگارت، طلب آمرزش كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بار چهارم به او فرمود: «از پروردگارت، طلب آمرزش كن، چندان كه شيطان، خسته و درمانده شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحَمَّدَ بنَ مُسلِمٍ، ذُنوبُ المُؤمِنِ إذا تابَ مِنها مَغفورَةٌ لَهُ، فَليَعمَلِ المُؤمِنُ لِما يَستَأنِفُ بَعدَ التَّوبَةِ وَالمَغفِرَةِ، أما وَاللّهِ، إنَّها لَيسَت إلاّ لِأَهلِ الإِيمانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِن عادَ بَعدَ التَّوبَةِ وَالاِستِغفارِ مِنَ الذُّنوبِ وعادَ فِي التَّوبَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا مُحَمَّدَ بنَ مُسلِمٍ، أتَرَى العَبدَ المُؤمِنَ يَندَمُ عَلى ذَنبِهِ ويَستَغفِرُ مِنهُ ويَتوبُ ثُمَّ لا يَقبَلُ اللّهُ تَوبَتَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِنَّهُ فَعَلَ ذلِكَ مِراراً يُذنِبُ ثُمَّ يَتوبُ ويَستَغفِرُ اللّهَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كُلَّما عادَ المُؤمِنُ بِالاِستِغفارِ وَالتَّوبَةِ عادَ اللّهُ عَلَيهِ بِالمَغفِرَةِ، وإنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحيمٌ يَقبَلُ التَّوبَةَ ويَعفو عَنِ السَّيِّئاتِ، فَإِيّاكَ أن تُقَنِّطَ المُؤمِنينَ مِن رَحمَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص434 ح6، ارشاد القلوب: ص180، بحار الأنوار: ج6 ص40 ح71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140. الكافى ـ به نقل از به محمّد بن مسلم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام [به من فرمود]: «اى محمّد بن مسلم! گناهان مؤمن، هر گاه از آنها توبه كند، براى او آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس مؤمن بايد براى آنچه پس از توبه و آمرزش، از سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، كار كند. هان! به خدا سوگند، اين تنها براى اهل ايمان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر چه پس از توبه و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى از گناهان، [به گناه] باز گردد و باز توبه كند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى محمّد بن مسلم! آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پندارى كه بنده مؤمن، از گناهش پشيمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و از آن، آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد و توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا خدا، توبه او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: زيرا او اين كار را بارها انجام داده است. هر بار، گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و سپس، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از خدا، آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر بار كه مؤمن به آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى و توبه باز گردد، خدا با آمرزش خود به او باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و خدا، آمرزگارِ مهربان است. توبه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و از گناهان در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد. پس مبادا مؤمنان را از رحمت خدا، نااميد كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أعطَفَ مَن أطافَ بِهِ المُستَغفِرونَ، ويا مَن عَفوُهُ أكثَرُ مِن نَقِمَتِهِ، ويا مَن رِضاهُ أوفَرُ مِن سَخَطِهِ، ويا مَن تَحَمَّدَ إلى خَلقِهِ بِحُسنِ التَّجاوُزِ، ويا مَن عَوَّدَ عِبادَهُ قَبولَ الإِنابَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنابة: الرجوع إلى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالتوبة النهاية: ج5 ص123 «نوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويا مَنِ استَصلَحَ فاسِدَهُم بِالتَّوبَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص54 الدعاء 12، المصباح للكفعمي: ص506.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141. امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در دعا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باعطوفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين كسى كه آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهان بر گِردش حلقه زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند! اى كسى كه عفوش بيشتر از انتقام اوست! اى كسى كه رضايتش، فزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از خشم اوست! اى كسى كه به سبب گذشت نيكوى خود، آفريدگانش را به ستايش خود، وا داشته است! اى كسى كه بندگانش را به توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى خود، عادت داده است! و اى كسى كه فاسدان آنها را با توبه به صلاح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قبول-التوبة-إلى-آخر-لحظة-من-الحياة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: قَبولُ التَّوبَةِ إلى آخِرِ لَحظَةٍ مِنَ الحَياةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: پذيرفته شدن توبه تا واپسين دم زندگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله في آخِرِ خُطبَةٍ خَطَبَها: مَن تابَ قَبلَ مَوتِهِ بِسَنَةٍ تابَ اللّهُ عَلَيهِ. ثُمَّ قالَ: إنَّ السَّنَةَ لَكَثيرَةٌ! مَن تابَ قَبلَ مَوتِهِ بِشَهرٍ تابَ اللّهُ عَلَيهِ. ثُمَّ قالَ: إنَّ الشَّهرَ لَكَثيرٌ! ومَن تابَ قَبلَ مَوتِهِ بِجُمعَةٍ تابَ اللّهُ عَلَيهِ. ثُمَّ قالَ: إنَّ الجُمعَةَ لَكَثيرَةُ! ومَن تابَ قَبلَ مَوتِهِ بِيَومٍ تابَ اللّهُ عَلَيهِ. ثُمَّ قالَ: وإنَّ يَوماً لَكَثيرٌ! ومَن تابَ قَبلَ مَوتِهِ بِساعَةٍ تابَ اللّهُ عَلَيهِ. ثُمَّ قالَ: وإنَّ السّاعَةَ لَكَثيرَةٌ! ومَن تابَ وقَد بَلَغَت نَفسُهُ هذِهِ ـ وأَهوى بِيَدِهِ إلى حَلقِهِ ـ تابَ اللّهُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص133 ح351، الكافي: ج2 ص440 ح2 عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامعنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلهنحوه، الزهد للحسين بن سعيد: ص140 ح192 عن جابر عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامعنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، مجمع البيان: ج3 ص37، بحار الأنوار: ج6 ص15؛ المستدرك على الصحيحين: ج4 ص287 ح7663 عن البيلماني، تفسير الثعلبي: ج3 ص274 عن عبادة بن الصامت وكلاهما نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص223 ح10265.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142. كتاب من لايحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله در آخرين خطابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه ايراد كرد، فرمود: «هر كس يك سال پيش از مرگش توبه كند، خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد». سپس فرمود: «سال، زياد است! هر كس يك ماه پيش از مرگش توبه كند، خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد». باز فرمود: «ماه، زياد است! هر كس يك هفته پيش از مرگش توبه كند، خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد». باز فرمود: «هفته زياد است! هر كس يك روز پيش از مرگش توبه كند، خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد». باز فرمود: «يك روز، زياد است! هر كس يك ساعت پيش از مرگش توبه كند، خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد». باز فرمود: «ساعت، زياد است! هر كس نَفَسش به اين جا رسد ـ و با دست خود به گلويش اشاره كرد ـ و توبه كند، خداوند توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ لَيَقبَلُ التَّوبَةَ مِن عَبدِهِ ما دامَ الرّوحُ في جَسَدِهِ ولَو لَم يَبقَ مِن أجَلِهِ إلاّ عُشَيرُ فَواقٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَواقُ: هو ما بين الحلبتين من الراحة (النهاية: ج3 ص479 «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص168 ح629 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص224 ح10268.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را تا زمانى كه جان در بدن اوست، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد، اگر چه از عمرش جز چند دقيقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمانده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا هَبَطَ إبليسُ قالَ: وعِزَّتِكَ وعَظَمَتِكَ، لا اُفارِقُ ابنَ آدَمَ حَتّى تُفارِقَ روحُهُ جَسَدَهُ، فَقالَ اللّهُ: وعِزَّتي وعَظَمَتي، لا أحجُبُ التَّوبَةَ عَن عَبدي حَتّى يُغَرغِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يغرغر: أي تبلغ روحه حلقومه، فيكون بمنزلة الشيء الذي يتغرغر به المريض النهاية: ج3 ص360«غرغر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان: ج3 ص147، مجمع البيان: ج3 ص37، بحارالأنوار: ج6 ص16؛ تفسير الفخر الرازي: ج10 ص7، تفسير القرطبي: ج5 ص93، الدرّ المنثور: ج6 ص695 نقلاً عن ابن أبي حاتم وكلّها عن الحسن نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون ابليس [به زمين] هبوط كرد، گفت: به عزّت و عظمتت سوگند كه از آدميزاد تا جان در بدن دارد، دست بر نخواهم داشت. خدا هم فرمود: «به عزّت و عظمتم سوگند كه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را از توبه محروم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازم تا آن گاه كه به جان كَنْدن بيفتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تابَ إلَى اللّهِ قَبلَ أن يُغَرغِرَ بِالمَوتِ تابَ اللّهُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص226 ح575، الدعوات: ص237 ح659 نحوه، بحارالأنوار: ج6 ص16؛ سننالترمذي: ج5 ص547 ح3537 عن ابن عمر، سنن ابن ماجة: ج2 ص1420 ح4253 عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عمرو، مسند ابن حنبل: ج9 ص36 ح23130 كلّها نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص267 ح&lt;/span&gt;10443.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس پيش از آن كه به خُرخُر مرگ افتد، به درگاه خدا توبه كند، خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد الرحمن بن البيلماني&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِجتَمَعَ أربَعَةٌ مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، فَقالَ أحَدُهُم: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَقولُ: إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يَقبَلُ تَوبَةَ العَبدِ قَبلَ أن يَموتَ بِيَومٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الثّاني: أنتَ سَمِعتَ هذا مِن رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله؟ قالَ: نَعَم، قالَ: وأَنَا سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَقولُ: إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يَقبَلُ تَوبَةَ العَبدِ قَبلَ أن يَموتَ بِنِصفِ يَومٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الثّالِثُ: أنتَ سَمِعتَ هذا مِن رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله؟ قالَ: نَعَم، قالَ: وأَنَا سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَقولُ: إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يَقبَلُ تَوبَةَ العَبدِ قَبلَ أن يَموتَ بِضَحوَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الرّابِعُ: أنتَ سَمِعتَ هذا مِن رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله؟ قالَ: نَعَم، [قالَ:&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين إضافة منّا يقتضيها السياق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] وأَنَا سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَقولُ: إنَّ اللّهَ يَقبَلُ تَوبَةَ العَبدِ ما لَم يُغَرغِر بِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص280 ح15499، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص286 ح7661وص 287 ح7663 كلاهما نحوه، تفسير ابن كثير: ج2 ص207، كنز العمّال: ج4 ص222 ح10257 وح 10259 و 10260 و 10261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146. مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبد الرحمان بن بيلمانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار تن از ياران پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله گِرد آمدند. يكى از آنها گفت: از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدم كه فرمود: «خداوند ـ تبارك و تعالى ـ توبه بنده را تا يك روز پيش از مرگش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دومى گفت: تو اين را از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدى؟ گفت: آرى. او گفت: من از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدم كه فرمود: «خداى ـ تبارك و تعالى ـ توبه بنده را تا نصف روز پيش از مرگش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومى گفت: تو اين را از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدى؟ گفت: آرى. او گفت: من از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدم كه فرمود: «خداى ـ تبارك و تعالى ـ توبه بنده را تا چاشتگاه پيش از مرگش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارمى گفت: تو اين از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدى؟ گفت: آرى. او گفت: من از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدم كه فرمود: «خداوند، توبه بنده را تا زمانى كه به خُرخُر مرگ نيفتاده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ إبليسُ أوَّلَ مَن ناحَ، وأَوَّلَ مَن تَغَنّى، وأَوَّلَ مَن حَدا، قالَ: لَمّا أكَلَ آدَمُ مِنَ الشَّجَرَةِ تَغَنّى، قالَ: فَلَمّا هَبَطَ حَدا بِهِ، فَلَمَّا استَقَرَّ عَلَى الأَرضِ ناحَ فَأَذكَرَهُ ما فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ آدَمُ: رَبِّ، هذَا الَّذي جَعَلتَ بَيني وبَينَهُ العَداوَةَ لَم أقوَ عَلَيهِ وأَنَا فِي الجَنَّةِ، وإن لَم تُعِنّي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تعينني» والتصويب من بحار الأنوار&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ لَم أقوَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّهُ: السَّيِّئَةُ بِالسَّيِّئَةِ وَالحَسَنَةُ بِعَشرِ أمثالِها إلى سَبعِ مِئَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَبِّ زِدني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا يولَدُ لَكَ وَلَدٌ إلاّ جَعَلتُ مَعَهُ مَلَكَينِ يَحفَظانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَبِّ زِدني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: التَّوبَةُ مَعروضَةٌ فِي الجَسَدِ ما دامَ فيهَا الرّوحُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَبِّ زِدني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أغفِرُ الذُّنوبَ ولا اُبالي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَسبي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَسبُكَ: أي يكفيك مجمع البحرين: ج1 ص400 «حسب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص276 ح277 عن جابر، بحار الأنوار: ج11 ص212 ح20؛ الكامل فيالتاريخ: ج1 ص47 عن حميد بن هلال، تفسير ابن كثير: ج7 ص100 عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبيد بن عمير، الدرّ المنثور: ج1 ص135 نقلاً عن ابن أبي الدنيا في كتاب مكائد الشيطان عن جابر بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكلّها نحوه ومن دون إسناد إليه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس، نخستين كسى بود كه نوحه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى كرد و نخستين كسى بود كه آواز خواند و نخستين كسى بود كه حَدا خواند. زمانى كه آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام از درخت [ممنوعه] خورد، او آواز [شادى] خواند، زمانى كه به زمين فرو فرستاده شد، برايش حَدا خواند و زمانى كه در زمين قرار گرفت، نوحه خواند و او را به ياد بهشت انداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفت: پروردگارا! اين كسى كه ميان من و او دشمنى قرار دادى، در بهشت، از پسِ او برنيامدم، و اگر مرا در برابرش كمك نكنى، [در زمين هم] از پسِ او بر نخواهم آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «هر كار بد را يكى به حساب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و هر كار نيك را ده تا هفتصد برابر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! بيشتر لطف بفرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر فرزندى كه از تو به دنيا آيد، دو فرشته بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمارم كه محافظتش كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! بيشتر لطف بفرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تا زمانى كه جان در بدن باشد، توبه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! بيشتر لطف بفرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم و پروايى ندارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفت: مرا كافى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن بُكَير عن الإمام الصادق أو الإمام الباقر عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ آدَمَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام قالَ: يا رَبِّ، سَلَّطتَ عَلَيَّ الشَّيطانَ وأَجرَيتَهُ مِنّي مَجرَى الدَّمِ فَاجعَل لي شَيئاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا آدَمُ، جَعَلتُ لَكَ أنَّ مَن هَمَّ مِن ذُرِّيَّتِكَ بِسَيِّئَةٍ لَم تُكتَب عَلَيهِ، فَإِن عَمِلَها كُتِبَت عَلَيهِ سَيِّئَةٌ، ومَن هَمَّ مِنهُم بِحَسَنَةٍ فَإِن لَم يَعمَلها كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ فَإِن هُوَ عَمِلَها كُتِبَت لَهُ عَشراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ زِدني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جَعَلتُ لَكَ أنَّ مَن عَمِلَ مِنهُم سَيِّئَةً ثُمَّ استَغفَرَ لَهُ غَفَرتُ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ زِدني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جَعَلتُ لَهُمُ التَّوبَةَ ـ أو قالَ: بَسَطتُ لَهُمُ التَّوبَةَ ـ حَتّى تَبلُغَ النَّفسُ هذِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ حَسبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص440 ح1، الزهد للحسين بن سعيد: ص144 ح205 عن بكير، بحار الأنوار: ج6ص 18 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148. الكافى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ به نقل از ابن بُكَير از امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام يا امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ: آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفت: پروردگارا! شيطان را بر من چيره گردانيدى و او را در وجودم مانند جريان خون، جارى ساختى. پس براى من چيزى قرار ده. خداوند فرمود: «اى آدم! اين را برايت قرار دادم كه هر يك از فرزندان تو آهنگِ گناهى كرد، برايش نوشته نشود و اگر انجامش داد، يك گناه برايش نوشته شود، و هر يك از آنها آهنگِ كار نيكى كرد، انجامش نداد، يك كار نيك برايش نوشته شود و اگر انجامش داد، ده كار نيك برايش نوشته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفت: پروردگارا! بيشتر لطف بفرما. فرمود: «برايت قرار دادم كه هر كس از آنها گناهى كرد و سپس آمرزش خواست، او را بيامرزم». گفت: پروردگارا! بيشتر لطف بفرما. فرمود: «توبه را برايشان قرار دادم ـ يا فرمود: بساط توبه را برايشان گستردم ـ تا آن گاه كه نفس به اين جا (گلو) برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفت: پروردگارا! مرا كافى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن زرارة عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا أعطَى اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى إبليسَ ما أعطاهُ مِنَ القُوَّةِ، قالَ آدَمُ: يا رَبِّ، سَلَّطتَهُ عَلى وُلدي وأَجرَيتَهُ مَجرَى الدَّمِ فِي العُروقِ، وأَعطَيتَهُ ما أعطَيتَهُ فَما لي ولِوُلدي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَكَ ولِوُلدِكَ السَّيِّئَةُ بِواحِدَةٍ وَالحَسَنَةُ بِعَشرَةِ أمثالِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ زِدني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: التَّوبَةُ مَبسوطَةٌ إلى حينِ يَبلُغُ النَّفسُ الحُلقومَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا رَبِّ زِدني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أغفِرُ ولا اُبالي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَسبي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، بِماذَا استَوجَبَ إبليسُ مِنَ اللّهِ أن أعطاهُ ما أعطاهُ؟ فَقالَ: بِشَيءٍ كانَ مِنهُ شَكَرَهُ اللّهُ عَلَيهِ، قُلتُ: وما كانَ مِنهُ جُعِلتُ فِداكَ؟ قالَ: رَكعَتَينِ رَكَعَهُما فِي السَّماءِ في أربَعَةِ آلافِ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص42، بحارالأنوار: ج11 ص142 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149. تفسير القمّى ـ به نقل از زراره از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون خداوند ـ تبارك و تعالى ـ آن توانايى را به ابليس داد، آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفت: پروردگارا! او را بر فرزندانم تسلّط بخشيدى و چون جريان خون در رگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها جريانش دادى و به او، آن همه قدرت عطا كردى. با حال به من و فرزندانم چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «براى تو و فرزندانت، اين را مقرّر داشتم كه هر كار بد، يكى نوشته شود و هر كار نيك، ده برابر». گفت: پروردگارا! بيشتر لطف بفرما. فرمود: «درِ توبه باز است تا آن گاه كه نَفَس به گلو برسد. گفت: پروردگارا! بيشتر لطف بفرما. فرمود: «بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محابا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم». گفت: مرا كافى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفتم: فدايت شوم! ابليس به چه سبب، مستوجب آن شد كه خداوند به او چنان قدرتى دهد كه به او داد؟ فرمود: «چيزى از او سر زد كه خداوند براى آن از او قدردانى كرد». گفتم: چه چيزى از او سر زد، فدايت شوم؟ فرمود: «دو ركعتى كه در آسمان در چهار هزار سال به جا آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ مَن أذنَبَ فَقَد رَهَنَ نَفسَهُ ولا حيلَةَ لَهُ حَتّى يَفُكَّ رَهنَهُ، ومَن تابَ قَبل أن يُغَرغِرَ فَاللّهُ يَتوبُ عَلَيهِ، فَأَمّا إذا ماتَ القَلبُ فَلا تَوبَةَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص137 ح13713 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللّباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه هر كس گناه كند، جان خود را گرو گذاشته است و چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز آزاد كردن گروگان خود ندارد و هر كس پيش از آن كه به خُرخُر مرگ افتد، توبه كند، خداوند توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد؛ امّا زمانى كه قلب مُرد، ديگر توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برايش نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص566 (معاينة الموت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص567 (ديدن مرگ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينفع-في-قبول-التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: ما يَنفَعُ في قَبولِ التَّوبَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: عوامل مؤثّر در پذيرفته شدن توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-جهالة-المذنب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ جَهالَةُ المُذنِبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ نادانى گنهكار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٔايَتِنَا فَقُلْ سَلَمٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوءَما بِجَهَلَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنم بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر گاه كسانى كه به آيات ما ايمان دارند، نزد تو آيند، به آنها بگو: سلام بر شما. پروردگارتان، رحمت را بر خود فرض كرده است. هر كس از شما كار بدى از روى نادانى كند، سپس توبه و اصلاح [و جبران] نمايد، [مشمول رحمت خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چرا كه]او آمرزنده مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُواْ السُّوءَ بِجَهَلَةٍ ثُمَّ تَابُواْ مِنم بَعْدِ ذَ لِكَ وَ أَصْلَحُواْ إِنَّ رَبَّكَ مِنم بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امّا پروردگارت نسبت به آنها كه از روى جهالت، بدى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، سپس توبه كرده و در مقام جبران برآمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، پروردگارت بعد از آن، آمرزنده و مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جميل بن درّاج عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا بَلَغَتِ النَّفسُ هاهُنا ـ وأَشارَ بِيَدِهِ إلى حَلقِهِ ـ لَم يَكُن لِلعالِمِ تَوبَةٌ، ثُمَّ قَرَأَ: «إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهَلَةٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص47 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151. الكافى ـ به نقل از به جميل بن دراج از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه جان به اين جا رسد ـ و با دست خود به گلويش اشاره كرد ـ توبه عالم (كسى كه دانسته گناه كرده) پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. سپس اين آيه را تلاوت كرد: «همانا توبه به درگاه خدا براى كسانى است كه نادانسته بدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا بَلَغَتِ النَّفسُ هذِهِ ـ وأَهوى بِيَدِهِ إلى حَلقِهِ ـ لَم يَكُن لِلعالِمِ تَوبَةٌ، وكانَت لِلجاهِلِ تَوبَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي قدس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سره: ظاهره الفرق بين العالم والجاهل في قبول التوبة عند مشاهدة أحوال الآخرة، وهومخالف لما ذهب إليه المتكلّمون من عدم قبول التوبة في ذلك الوقت مطلقاً، وعدم الفرق في التوبة مطلقاً بين العالم والجاهل، ويمكن توجيهه بوجهين:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاوّل أن يكون&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد بالعالم من شاهد أحوال الآخرة، وبالجاهل من لم يشاهدها؛ لإنّ بلوغ النفس إلى الحنجرة قد ينفكّ عن المشاهدة&lt;/span&gt;.<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثّاني: أن يكون المراد نفي التوبة الكاملة عن العالم في هذا الوقت دون الجاهل مع حمل تلك الحالة على عدم المشاهدة؛ إذ العالم غير معذور في تأخيرها إلى هذا الوقت بحار الأنوار: ج6 ص33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص440 ح3، تفسير العيّاشي: ج1 ص228 ح64 وفيه «حنجرته» بدل «حلقه» كلاهما عن زرارة، الزهد للحسين بن سعيد: ص140 ح193 عن جميل بن درّاج، بحار الأنوار: ج6 ص32 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152. امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه جان به اين جا برسد ـ و با دستش به گلوى خود اشاره كرد ـ توبه عالم پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى توبه نادان (كسى كه نادانسته گناه كرده) پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِ اللّهِ: «وَإِنِّى لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَلِحًا ثُمَّ اهْتَدَى»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِهذِهِ الآيَةِ تَفسيرٌ يَدُلُّ ذلِكَ التَّفسيرُ عَلى أنَّ اللّهَ لا يَقبَلُ مَن عَمِلَ عَمَلاً إلاّ مِمَّن لَقِيَهُ بِالوَفاءِ مِنهُ بِذلِكَ التَّفسيرِ ومَا اشتَرَطَ فيهِ عَلَى المُؤمِنينَ، وقالَ: «إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهَلَةٍ»؛ يَعني كُلَّ ذَنبٍ عَمِلَهُ العَبدُ وإن كانَ بِهِ عالِماً فَهُوَ جاهِلٌ حينَ خاطَرَ بِنَفسِهِ في مَعصِيَةِ رَبِّهِ، وقَد قالَ في ذلِكَ تَبارَكَ وتَعالى يَحكي قَولَ يوسُفَ لاِءِخوَتِهِ: «هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَهِلُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 89.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَسَبَهُم إلَى الجَهلِ لِمُخاطَرَتِهِم بِأَنفُسِهِم في مَعصِيَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص228 ح62 عن أبي عمرو الزبيري، بحارالأنوار: ج6 ص32 ح41؛ تفسيرالآلوسي: ج4 ص238 وفيه ذيله من «كلّ ذنب عمله العبد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در باره اين فرموده خداوند&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به يقين، من آمرزنده كسى هستم كه توبه كند و ايمان بياورد و كار شايسته نمايد و به راه راست، ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپار شود» ـ: اين آيه تفسيرى دارد و اين تفسير، دلالت بر آن دارد كه خداوند، فقط عمل كسى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد كه با به كار بستن آن تفسير و آنچه در آن بر مؤمنان شرط كرده است، او را ديدار كند، و فرمود: «خدا، فقط توبه كسانى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد كه نادانسته گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند». يعنى هر گناهى كه بنده انجامش دهد، اگر چه آگاهانه باشد، باز نادانى است، چون خود را در خطر معصيت پروردگارش انداخته است. خداوند ـ تبارك و تعالى ـ در نقل سخن يوسف عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به برادرانش كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «آيا دانستيد وقتى كه نادان بوديد، با يوسف و برادرش چه كرديد؟»، آنان را به نادانى نسبت داده است؛ چون خود را در خطر معصيت خداوند انداختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الاستشفاع-بالنبي-صلىاللهعليهوآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الاِستِشفاعُ بِالنَّبِيِّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ شفيع قرار دادن پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما هيچ پيامبرى را نفرستاديم، مگر براى اين كه به فرمان خدا، از وى اطاعت شود، و اگر آنها (مخالفان) هنگامى كه به خود ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند [و فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا را زير پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاردند]، به نزد تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و از خدا طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و پيامبر هم براى آنها استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، خدا را توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى مهربان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِمَ عَلَينا أعرابِيٌّ بَعدَما دَفَنّا رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بِثَلاثَةِ أيّامٍ، فَرَمى بِنَفسِهِ عَلى قَبرِ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، وحَثا عَلى رَأسِهِ مِن تُرابِهِ؛ فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتَ يا رَسولَ اللّهِ فَسَمِعنا قَولَكَ، ووَعَيتَ عَنِ اللّهِ فَوَعَينا عَنكَ، وكانَ فيما أنزَلَ اللّهُ عَلَيكَ: «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُوا أَنفُسَهُمْ» الآيَةَ، وقَد ظَلَمتُ نَفسي، وجِئتُكَ تَستَغفِرُ لي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنودِيَ مِنَ القَبرِ: إنَّهُ قَد غُفِرَ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج5 ص265 عن أبي صادق، تفسير الثعلبي: ج3 ص339، شرح نهج البلاغة لابنأبي الحديد: ج6 ص187 من دون إسناد إلى الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه، سبل الهدى والرشاد: ج12 ص381، كنز العمّال: ج2 ص386 ح4322 نقلاً عن ابن السمعاني في الذيل&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن أبي صادق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154. امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه روز پس از آن كه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را به خاك سپرديم، باديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشينى [در مدينه] نزد ما آمد و خودش را روى قبر پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله انداخت و از خاك آن، بر سرِ خود ريخت و گفت: اى پيامبر خدا! تو گفتى و ما گفته تو را [به گوش جان] شنيديم. تو از خدا گرفتى و ما از تو گرفتيم. از چيزهايى كه خدا بر تو فرو فرستاد، اين است: «و اگر آن گاه كه به خود، ستم كردند...»، و من به خود، ستم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و نزد تو آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا برايم طلبِ آمرزش كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، از قبر صدايى آمد كه: «آمرزيده شدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِمّا أمَرَ بِهِ أن يُقالَ عِندَ قَبرِ النَّبِيِّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنَّكَ قُلتَ: «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُوا أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا»، وإنّي أتَيتُ نَبِيَّكَ مُستَغفِرا تائِبا مِن ذُنوبي، وإنّي أتَوَجَّهُ بِكَ إلَى اللّهِ رَبّي ورَبِّكَ لِيَغفِرَ لي ذُنوبي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص551 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص6 ح8، كامل الزيارات: ص50 ح27 نحوهوكلّها عن معاوية بن عمّار، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص567، مصباح المتهجّد: ص710 ح790 كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحار الأنوار: ج100 ص150 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ از چيزهايى كه فرمود در كنار قبر پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله خوانده شود ـ: بار خدايا! تو فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى: «اگر آنها آن گاه كه به خود ستم كردند، نزد تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمدند و از خدا آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند و پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله برايشان آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبيد، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، خدا را توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى مهربان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتند»، و من، نزد پيامبرت آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از گناهان خويش، آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم و توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. من به واسطه تو، به خدا كه پروردگار من و توست، رو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم تا گناهان مرا بيامرزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-ولاية-أهل-البيت-عليهمالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ وِلايَةُ أهلِ البَيتِ عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ ولايت اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِنِّى لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَلِحًا ثُمَّ اهْتَدَى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و من آمرزنده كسى هستم كه توبه كند و ايمان آورد و عمل صالح انجام دهد، سپس هدايت شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن الحارث بن يحيى عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَإِنِّى لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَلِحًا ثُمَّ اهْتَدَى» قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا تَرى كَيفَ اشتَرَطَ ولَم تَنفَعهُ التَّوبَةُ وَالإِيمانُ وَالعَمَلُ الصّالِحُ حَتَّى اهتَدى؟ وَاللّهِ! لَو جَهَدَ أن يَعمَلَ بِعَمَلٍ ما قُبِلَ مِنهُ حَتّى يَهتَدِيَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: إلى مَن جَعَلَنِيَ اللّهُ فِداكَ؟ قالَ: إلَينا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص61، بحارالأنوار: ج27 ص168 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156. تفسير القمّى ـ به نقل از حارث بن يحيى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در باره فرموده خداوند: «و من آمرزنده كسى هستم كه توبه كند و ايمان آورد و كار شايسته انجام دهد و هدايت شود»، فرمود: «آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى كه چگونه مشروط كرده است، و توبه و ايمان و كار شايسته، سودش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد تا زمانى كه به راه آيد؟ به خدا سوگند، اگر در عملى بكوشد تا زمانى كه به راه نيايد، آن عمل از او پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خدا مرا فدايت كند به راه چه كسى؟ فرمود: «به راه ما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عباس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ حَسّانَ واقِفا بِمِنىً وَالنَّبِيُ [وأَصحابُهُ] مُجتَمِعينَ، فَقالَ النَّبِيُ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: مَعاشِرَ النّاسِ، هذا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام سَيِّدُ العَرَبِ، وَالوَصِيُّ الأَكبَرُ، مَنزِلَتُهُ مِنّي مَنزِلَةُ هارونَ مِن موسى إلاّ أنَّهُ لا نَبِيَّ بَعدي، لا تُقبَلُ التَّوبَةُ مِن تائِبٍ إلاّ بِحُبِّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَسّانُ، قُل فينا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «قل فيه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَيئا. فَأَنشَأَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُقبَلُ التَّوبَةُ مِن تائِبٍ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلاّ بِحُبِّ ابنِ أبي طالِبِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخو رَسولِ اللّهِ بَل صِهرُهُ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالصِّهرُ لا يَعدِلُ بِالصّاحبِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَن يَكُن مِثلَ عَلِيٍّ وقَد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُدَّت لَهُ الشَّمسُ مِنَ المَغرِبِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُدَّت عَلَيهِ الشَّمسُ في ضَوئِها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيضا كَأَنَّ الشَّمسَ لَم تَغرُبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى: ص147، الدر النظيم: ص284 وليس فيه من «ومن يكن مثل...»، الصراطالمستقيم: ج1 ص202، المناقب لابن شهرآشوب: ج2 ص317 وليس فيهما من «ومن يكن مثل...»، بحارالأنوار: ج37 ص260 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157. بشارة المصطفى ـ به نقل از عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسّان را ديدم كه در مِنا ايستاده و پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله [و يارانش] جمع شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «اى مردم! اين، على بن ابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طالب، آقاى عرب و وصىّ بزرگ است. جايگاهش نسبت به من، همچون جايگاه هارون نسبت به موسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام است، با اين تفاوت كه پس از من پيامبرى وجود ندارد. توبه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر اين كه با دوستى او همراه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حسّان! در باره ما چيزى بگو. حسّان، نيز چنين سرود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه هيچ توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پذيرفته نايد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مگر با دوستىِ على بن ابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طالب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادر پيامبر خدا و داماد او&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و داماد با صحابى برابر نيست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كسى چون على كه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد برايش خورشيد از مغرب باز گردانده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برايش باز گردانده شد خورشيد با همان روشنايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان سفيد كه گويى غروب نكرده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام كانَ يَقولُ: لا خَيرَ فِي الدُّنيا إلاّ لِأَحَدِ رَجُلَينِ: رَجُلٍ يَزدادُ فيها كُلَّ يَومٍ إحساناً، ورَجُلٍ يَتَدارَكُ مَنِيَّتَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الخصال: «ذَنبَهُ» بدل «منيّته»، وفي الأمالي للصدوق: «سيّئته» بدل «منيّته».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالتَّوبَةِ وأَنّى لَهُ بِالتَّوبَةِ، فَوَاللّهِ، أن لَو سَجَدَ حَتّى يَنقَطِعَ عُنُقُهُ، ما قَبِلَ اللّهُ عز و جل مِنهُ عَمَلاً إلاّ بِوِلايَتِنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص128 ح98، الأمالي للصدوق: ص765 ح1028، تفسير القمي: ج1 ص243،الخصال: ص41 ح29 كلّها عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص357 وفيه صدره إلى «يتدارك منيّته بالتوبة» وكلاهما من دون إسناد إلى الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وراجع المحاسن: ج1 ص&lt;/span&gt;352 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح741.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در دنيا خيرى نيست، مگر براى دو كس: يكى آن كه در دنيا هر روز بر كار نيكش بيفزايد، و ديگر آن كه پيش از مرگش توبه كند، امّا چه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. به خدا سوگند، اگر چندان سجده كند كه گردنش قطع شود، خداى عز و جل عملى از او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد، مگر اين كه با ولايت ما اهل بيت همراه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما زالَتِ الأَرضُ إلاّ وللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ تَعالى ذِكرُهُ ـ فيها حُجَّةٌ يُعَرِّفُ الحَلالَ وَالحَرامَ، ويَدعو إلى سَبيلِ اللّهِ عز و جل، ولا تَنقَطِعُ الحُجَّةُ مِنَ الأَرضِ إلاّ أربَعينَ يَوما قَبلَ يَومِ القِيامَةِ، فَإِذا رُفِعَتِ الحُجَّةُ اُغلِقَ بابُ التَّوبَةِ ولَن يَنفَعَ نَفسا إيمانُها لَم تَكُن آمَنَت مِن قَبلِ أن تُرفَعَ الحُجَّةُ، اُولئِكَ شِرارُ مَن خَلَقَ اللّهُ وهُمُ الَّذينَ تَقومُ عَلَيهِمُ القِيامَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص229 ح24، المحاسن: ج1 ص236 ح202، بصائر الدرجات: ص484 ح1 كلّهاعن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سليمان العامري، بحارالأنوار: ج6 ص18 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا زمانى كه زمين برقرار است، خداوند متعال را در آن حجّتى باشد كه حلال و حرام را بشناسانَد و به راه خداى عز و جل فرا خواند، و زمين از حجّت خالى نشود، مگر چهل روز پيش از روز قيامت. پس هر گاه حجّت برداشته شد، درِ توبه بسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و ايمان آوردن كسى كه پيش از برداشته شدن حجّت، ايمان نياورده باشد، سودى به حال او ندارد. اين گونه افراد [كه تا آن زمان ايمان نياورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند]، بدترين مخلوقات خدا هستند و قيامت در زمان اينها برپا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يمنع-قبول-التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: ما يَمنَعُ قَبولَ التَّوبَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: موانع پذيرش توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الإصرار-على-الكفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الإِصرارُ عَلَى الكُفرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ پايدارى بر كفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ازْدَادُواْ كُفْرًا لَّمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلاَ لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلاً * بَشِّرِ الْمُنَفِقِينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 137 و 138.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه ايمان آوردند، سپس كافر شدند، باز هم ايمان آوردند و ديگربار كافر شدند، سپس بر كفر خود افزودند، خدا، هرگز آنها را نخواهد بخشيد و آنها را به راه [راست]هدايت نخواهد كردز به منافقان بشارت ده كه مجازات دردناكى در انتظار آنهاست!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بَعْدَ إِيمَنِهِمْ ثُمَّ ازْدَادُواْ كُفْرًا لَّن تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَأُوْلَلءِكَ هُمُ الضَّآلُّونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه پس از ايمان كافر شدند و سپس بر كفر [خود] افزودند [و در اين راه اصرار ورزيدند]، هيچ گاه توبه آنان، قبول نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آنها گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان [واقعى]اند [چرا كه هم راه خدا را گم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هم راه توبه را]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى لا يَقبَلُ تَوبَةَ عَبدٍ كَفَرَ بَعدَ إسلامِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج7 ص234 ح20038، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص439 ح11431، صحيحابن حبّان: ج1 ص377 ح160، المعجم الأوسط: ج6 ص276 ح6402 كلّها عن حكيم بن معاوية عن أبيه نحوه، المعجم الكبير: ج19 ص419 ح1013 عن بهز بن حكيم عن أبيه عن جدّه، كنز العمّال: ج1 ص91 ح392.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى ـ تبارك و تعالى ـ توبه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه پس از اسلام آوردنش كافر شده است، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الشرك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الشِّركُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ شرك ورزيدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَ لِكَ لِمَن يَشَآءُ وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند شرك به خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و جز آن را براى هر كس كه خواهد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد. و هركه به خدا شرك ورزد به يقين گناهى بزرگ مرتكب شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَ لِكَ لِمَن يَشَآءُ وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَلاًَ بَعِيدًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند اين را كه به او شرك آورده شود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد و فروتر از آن را بر هركه بخواهد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشايد و هر كس براى خدا شريكى قرار دهد قطعاً دچار گمراهى دور و درازى شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا الدّيوانُ الَّذي لا يغفِرُ اللّهُ مِنهُ شَيئا فَالإِشراكُ بِاللّهِ عز و جل، قالَ: اللّهُ عز و جل: «إِنَّ اللَّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَ لِكَ لِمَن يَشَآءُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص619 ح8717، شعب الإيمان: ج6 ص52 ح7474 نحوهوكلاهما عن عائشة، كنزالعمّال: ج4 ص236 ح10326؛ الكافي: ج2 ص331 ح1، الخصال: ص119 ح105 كلاهما عن سعد بن طريف عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وليس فيهما الآية، نهج البلاغة: الخطبة 176 عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وفيها «الظلم» بدل «الديوان» نحوه، بحار الأنوار: ج72 ص219 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161. امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن نا به عملى كه خداوند چيزى از آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد، شرك آوردن به خداى عز و جل است. خداوند عز و جل فرموده است: «خداوند شرك ورزيدن به خود را [از كسى] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و كمتر از آن را براى هر كس كه بخواهد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-البدعة-وإضلال-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ البِدعَةُ وإضلالُ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بدعت گذارى و گمراه كردن مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ حَجَبَ التَّوبَةَ عَن صاحِبِ كُلِّ بِدعَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج4 ص281 ح4202، شعب الإيمان: ج7 ص60 ح9457 و ص59 ح9456وفيه «حجر» بدل «حجب»، السنّة لابن أبي عاصم: ج1 ص21 ح37 كلّها عن أنس، تفسير القرطبي: ج18 ص199 نحوه، كنز العمّال: ج1 ص221 ح1116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، هر بدعت گذارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را از توبه، محروم ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَقبَلُ اللّهُ لِصاحِبِ بِدعَةٍ صَوما، ولا صَلاةً، ولا صَدَقَةً، ولا حَجّا، ولا عُمرَةً، ولا جِهادا، ولا صَرفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَرفا ولا عَدلاً: الصرفُ: التوبة وقيل: النافلة، والعدل: الفدية وقيل: الفريضة النهاية: ج3 ص24 «صرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا عَدلاً، يَخرُجُ مِنَ الإِسلامِ كَما تَخرُجُ الشَّعرَةُ مِنَ العَجينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص19 ح49 عن حذيفة، الصواعق المحرقة: ص4 من دون إسناد إليه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، كنزالعمّال: ج1 ص220 ح1108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، از بدعت گذار، نه روزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد، نه نمازى، نه صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (زكاتى)، نه حجّى، نه عمره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نه جهادى، نه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و نه فِديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. [بدعت گذار] از اسلام خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، همچنان كه مو از خمير، بيرون كشيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن جمهور رفعه عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبَى اللّهُ لِصاحِبِ البِدعَةِ بِالتَّوبَةِ، قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، وكَيفَ ذلِكَ؟ قالَ: إنَّهُ قَد اُشرِبَ قَلبُهُ حُبَّها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص54 ح4، ثواب الأعمال: ص307 ح5، علل الشرائع: ص492 ح1، المحاسن: ج1ص 328 ح667، النوادر للراوندي: ص131 ح165 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامعنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، بحار الأنوار: ج2 ص296 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164. الكافى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ به نقل از محمّد كه سند حديث را به معصوم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رسانده ـ: پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «خداوند، توبه بدعت گذار را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: چرا، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون دلش سرشار از عشق به آن [بدعت] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله قالَ: يا عائِشَةُ، «إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُواْ دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 159.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُم أصحابُ البِدَعِ، وأَصحابُ الأَهواءِ، وأَصحابُ الضَّلالَةِ مِن هذِهِ الاُمَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عائِشَةُ، إنَّ لِكُلِّ صاحِبِ ذَنبٍ تَوبَةً، إلاّ أصحابَ الأَهواءِ وَالبِدَعِ، أنَا مِنهُم بَريءٌ وهُم مِنّي بُراءُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج4 ص138 الرقم 263، المعجم الصغير: ج1 ص203 وليس فيه من «وأصحابالضلالة» إلى «والبدع»، شعب الإيمان: ج5 ص449 ح7239 وليس فيه من «أنّ لكلّ صاحب» إلى «والبدع»، السنّة لابن أبي عاصم: ج1 ص8 ح4، تفسير القرطبي: ج7 ص150 كلّها بزيادة «وليس لهم توبة» قبل «أنا منهم بريء»، كنزالعمّال: ج2 ص406 ح4366.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165. حلية الأولياء ـ به نقل از عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله [خطاب به عايشه] فرمود: «اى عايشه! «كسانى كه دين خود را پراكنده ساختند و فرقه فرقه شدند»، اينان، همان بدعت گذاران و هواپرستان و گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان اين امّت هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عايشه! براى هر گنهكارى، راه توبه باز است، مگر هواپرستان و بدعت گذاران، كه من از آنان بيزار هستم و آنان از من بيزارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن اُميّة بن يزيد القرشي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: مَن أحدَثَ حَدَثا، أو آوى مُحدِثا، فَعَلَيهِ لَعنَةُ اللّهِ وَالمَلائِكَةِ وَالنّاسِ أجمَعينَ، لا يُقبَلُ مِنهُ عَدلٌ ولا صَرفٌ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، مَا الحَدَثُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مَن قَتَلَ نَفسا بِغَيرِ نَفسٍ، أو مَثَّلَ مُثلَةً بِغَيرِ قَوَدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوَدُ: ـ بفتحتين ـ: القِصاص المصباح المنير: ص519 «قاد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أوِ ابتَدَعَ بِدعَةً بِغَيرِ سُنَّةٍ، أوِ انتَهَبَ نُهبَةً ذاتَ شَرَفٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقيلَ: مَا العَدلُ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: الفِديَةُ. قالَ: فَقيلَ: مَا الصَّرفُ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: التَّوبَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص265 ح2، بحار الأنوار: ج104 ص374 ح22؛ مسند إسحاق بن راهويه: ج1ص 377 ح397 عن اُميّة بن يزيد الشامي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166. معانى الأخبار ـ به نقل از اميّة بن يزيد قُرَشى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «هر كس حادثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بيافريند يا به حادثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفرينى پناه دهد، لعنت خدا و فرشتگان و مردمان، همگى، بر او باد! در روز قيامت، از چنين كسى، نه عدلى پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، نه صَرفى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا، حادثه چيست؟ فرمود: «كسى كه شخصى را بدون قصاص بكُشد يا از كسى، بدون قصاص، عضوى قطع كند يا چيزى را كه در سنّت نيست، بدعت بگذارد يا چيز ارزشمندى را غارت كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: عدل چيست، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فِديه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: صَرف چيست، اى پيامبر خدا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «توبه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَجُلٌ فِي الزَّمَنِ الأَوَّلِ طَلَبَ الدُّنيا مِن حَلالٍ فَلَم يَقدِر عَلَيها، وطَلَبَها مِن حَرامٍ فَلَم يَقدِر عَلَيها، فَأَتاهُ الشَّيطانُ فَقالَ لَهُ: يا هذا إنَّكَ قَد طَلَبتَ الدُّنيا مِن حَلالٍ فَلَم تَقدِر عَلَيها، فَطَلَبتَها مِن حَرامٍ فَلَم تَقدِر عَلَيها، أفَلا أدُلُّكَ عَلى شَيءٍ تُكثِرُ بِهِ دُنياكَ وتُكثِرُ بِهِ تَبَعَكَ؟ فَقالَ: بَلى، قالَ: تَبتَدِعُ دينا وتَدعو إلَيهِ النّاسَ. فَفَعَلَ، فَاستَجابَ لَهُ النّاسُ فَأَطاعوهُ، فَأَصابَ مِنَ الدُّنيا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ إنَّهُ فَكَّرَ فَقالَ: ما صَنَعتُ؟! اِبتَدَعتُ دينا ودَعَوتُ النّاسَ إلَيهِ وما أرى لي تَوبَةً إلاّ أن آتِيَ مَن دَعَوتُهُ فَأَرُدَّهُ عَنهُ، فَجَعَلَ يَأتي أصحابَهُ الَّذينَ أجابوهُ فَيَقولُ: إنَّ الَّذي دَعَوتُكُم إلَيهِ باطِلٌ وإنَّمَا ابتَدَعتُهُ. فَجَعَلوا يَقولونَ: كَذَبتَ! هُوَ الحَقُّ، ولكِنَّكَ شَكَكتَ في دينِكَ فَرَجَعتَ عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأى ذلِكَ عَمَدَ إلى سِلسِلَةٍ فَوَتَدَ لَها وَتِدا ثُمَّ جَعَلَها في عُنُقِهِ وقالَ: لا أحُلُّها حَتّى يَتوبَ اللّهُ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلى نَبِيٍّ مِنَ الأَنبِياءِ: قُل لِفُلانٍ: وعِزَّتي وجَلالي لَو دَعَوتَني حَتّى تَنقَطِعَ أوصالُكُ مَا استَجَبتُ لَكَ حَتّى تَرُدَّ مَن ماتَ عَلى ما دَعَوتَهُ إلَيهِ فَيَرجِعَ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص572 ح4958، علل الشرائع: ص492 ح2، ثواب الأعمال: ص 306 ح1 بزيادة «مالك» قبل «دنياك»، المحاسن: ج1 ص328 ح668 كلّها عن هشام بن الحكم، بحار الأنوار: ج2 ص297 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگاران پيشين، مردى بود كه دنيا را از راه حلال جُست و بدان، دست نيافت. از راه حرام آن را جُست، باز هم بدان نرسيد. پس شيطان نزد او آمد و گفت: اى مرد! تو دنيا را از راه حلال جُستى و بر آن دست نيافتى، سپس از راه حرام، آن را جُستى و باز هم بدان نرسيدى. اينك، آيا تو را به كارى ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمون نشوم كه بدان، به دنيا و ثروت بسيار، دست يابى و پيروانت فراوان شوند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيطان گفت: دينى بساز و مردم را بدان، فرا خوان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او چنين كرد و مردم، دعوتش را پذيرفتند و او را فرمان بُردند و بدين سان، به دنيا [و ثروت]دست يافت. سپس با خود انديشيد و گفت: من چه كردم؟! دينى بر ساختم و مردم را بدان، فرا خواندم و اكنون، راه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را براى خويش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، جز آن كه نزد هر آن كه دعوتش كردم، بروم و او را از بدعتم برگردانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد پيروانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «آنچه شما را بدان خواندم، باطل است. من، آن را بدعت نهادم»؛ امّا پيروانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: دروغ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى. اين دين، حقّ است؛ امّا تو در دين خود، شك كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و از آن، برگشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون چنين ديد، زنجيرى بر گرفت و يك سرِ آن را به جايى ميخكوب كرد و سرِ ديگرش را به گردن خود بست و گفت: «آن را باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تا اين كه خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بپذيرد». پس خداوند عز و جل به پيامبرى از پيامبران وحى فرمود كه: «به فلان كس بگو: به عزّت و جلالم سوگند، اگر مرا چندان بخوانى كه بندهاى بدنت از هم بگسلد، دعايت را مستجاب نخواهم كرد، مگر اين كه كسانى را هم كه با بدعت تو از دنيا رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، برگردانى تا از آن، برگردند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-معاينة-الموت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ مُعايَنَةُ المَوتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ ديدن مرگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهَلَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِن قَرِيبٍ فَأُوْلَلءِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا * وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّئِّاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّى تُبْتُ الْٔنَ وَلاَ الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ أُوْلَلءِكَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 17 و 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پذيرش توبه از سوى خدا، تنها براى كسانى است كه كار بدى را از روى جهالت انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، سپس زود توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. خداوند، توبه چنين اشخاصى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و خدا، دانا و حكيم است. براى كسانى كه كارهاى بد انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و هنگامى كه مرگ يكى از آنها فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «الآن توبه كردم!»، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست و نه براى كسانى كه در حال كفر از دنيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند. اينها كسانى هستند كه عذاب دردناكى برايشان فراهم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَنِيبُواْ إِلَى رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُواْ لَهُ مِن قَبْلِ أَن يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ ثُمَّ لاَ تُنصَرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به درگاه پروردگارتان باز گرديد و در برابر او تسليم شويد، پيش از آن كه عذاب به سراغ شما آيد، سپس از سوى هيچ كس يارى نشويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّى تُبْتُ الْٔنَ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذاكَ إذا عايَنَ أمرَ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص133 ح352، بحارالأنوار: ج6 ص19 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ در پاسخ به سؤال از آيه «و توبه كسانى كه كارهاى بد انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و هنگامى كه مرگ يكى از آنها فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: الآن توبه كردم، پذيرفته نيست...» ـ: آن، زمانى است كه امر آخرت را مشاهده كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّى تُبْتُ الْٔنَ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ الفَرّارُ، تابَ حينَ لَم يَنفَعهُ التَّوبَةُ ولَم يُقبَل مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص228 ح63 عن الحلبي، بحار الأنوار: ج6 ص32 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ در باره اين فرموده خداى عز و جل: «و توبه كسانى كه كارهاى بد انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و چون مرگ يكى از آنها فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: الآن توبه كردم، پذيرفته نيست» ـ: او گريزنده است. زمانى توبه كرده كه توبه سودش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و از او پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: مَن تابَ قَبلَ مَوتِهِ بِسَنَةٍ قَبِلَ اللّهُ تَوبَتَهُ. ثُمَّ قالَ: إنَّ السَّنَةَ لَكَثيرَةٌ! مَن تابَ قَبلَ مَوتِهِ بِشَهرٍ قَبِلَ اللّهُ تَوبَتَهُ. ثُمَّ قالَ: إنَّ الشَّهرَ لَكَثيرٌ! مَن تابَ قَبلَ مَوتِهِ بِجُمعَةٍ قَبِلَ اللّهُ تَوبَتَهُ. ثُمَّ قالَ: إنَّ الجُمعَةَ لَكَثيرٌ! مَن تابَ قَبلَ مَوتِهِ بِيَومٍ قَبِلَ اللّهُ تَوبَتَهُ. ثُمَّ قالَ: إنَّ يَوماً لَكَثيرٌ! مَن تابَ قَبلَ أن يُعايِنَ قَبِلَ اللّهُ تَوبَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص440 ح2، مشكاة الأنوار: ص200 ح522؛ تاريخ بغداد: ج8 ص317، كنزالعمّال: ج4 ص223 ح10265.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «هر كس يك سال پيش از مردنش توبه كند، خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد». سپس فرمود: «سال، زياد است! هر كس يك ماه پيش از مردنش توبه كند، خداوند توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد». باز فرمود: «ماه، زياد است! هر كس يك هفته پيش از مردنش توبه كند، خداوند توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد» باز فرمود: «هفته، زياد است! هر كس يك روز پيش از مردنش توبه كند، خداوند توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد» و باز فرمود: «يك روز، زياد است! هر كس پيش از ديدن [مرگ] توبه كند، خداوند توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن سفيان بن سعيد عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، هَل يَجوزُ أن يُطمِعَ اللّهُ عز و جل عِبادَهُ في كَونِ ما لا يَكونُ؟ قالَ: لا. فَقُلتُ: فَكَيفَ قالَ اللّهُ عز و جل لِموسى وهارونَ عليهماالسلام: «لَّعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَد عَلِمَ أنَّ فِرعَونَ لا يَتَذَكَّرُ ولا يَخشى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ فِرعَونَ قَد تَذَكَّرَ وخَشِيَ ولكِن عِندَ رُؤَةِ البَأسِ حَيثُ لَم يَنفَعهُ الإِيمانُ، ألا تَسمَعُ اللّهُ عز و جل يَقولُ: «حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قَالَ ءَامَنتُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ الَّذِى ءَامَنَتْ بِهِ بَنُوا إِسْرَ ءِيلَ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يَقبَلِ اللّهُ عز و جل إيمانَهُ، وقالَ: «ءَآلْٔنَ وَ قَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَ كُنتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ * فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ ءَايَةً وَ إِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ عَنْ ءَايَتِنَا لَغَفِلُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 91 و 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ: نُلقيكَ عَلى نَجوَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجوةُ: هو ما ارتفع من الأرض النهاية: ج5 ص26 «نجا&lt;/span&gt;».&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الأَرضِ لِتَكونَ لِمَن بَعدَكَ عَلامَةً وعِبرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص386 ح20، بحار الأنوار: ج13 ص135 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171. معانى الأخبار ـ به نقل از سفيان بن سعيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! آيا رواست كه خداى عز و جل بندگانش را به چيزى اميدوار سازد كه تحقّق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد؟ فرمود: «نه». گفتم: پس چگونه خداى عز و جل به موسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام و هارون عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «اميد است كه فرعون، پند پذيرد يا بترسد»، در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانست فرعون، نه پند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و نه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فرعون، پند پذيرفت و ترسيد، امّا زمانى كه عذاب را ديد و در آن زمان، ديگر ايمان، به او سودى نرساند. آيا نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خداى عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «و چون در شُرف غرق شدن قرار گرفت، گفت: ايمان آوردم كه هيچ خدايى جز آن كه فرزندان اسرائيل به او گرويده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نيست و من از تسليم شدگانم»؛ امّا خداى عز و جل ايمان او را نپذيرفت و فرمود: «حالا؟ در حالى كه پيش از اين، نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى و از تباهكاران بودى. پس، امروز تو را با زره [زرّين]خودت به بلندى (ساحل) مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكنيم تا براى كسانى كه پس از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باشى». مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: تو را بر &amp;quot;نَجوه&amp;quot;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَجوه: زمين بلند. امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام با اين بيان، كلمه «ننجّيك» را معنا كرده و آن را از «نجوة» گرفته است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از زمين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكنيم تا براى كسانى كه بعد از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى (اعجازى) و درس عبرتى باشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عن إبراهيم بن محمد الهمداني&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: لِأَيِّ عِلَّةٍ أغرَقَ اللّهُ عز و جل فِرعَونَ وقَد آمَنَ بِهِ وأَقَرَّ بِتَوحيدِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَ نَّهُ آمَنَ عِندَ رُؤَةِ البَأسِ، وَالإِيمانُ عِندَ رُؤيَةِ البَأسِ غَيرُ مَقبولٍ، وذلِكَ حُكمُ اللّهِ تَعالى فِي السَّلَفِ وَالخَلَفِ، قالَ اللّهُ عز و جل: «فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا قَالُواْ ءَامَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَ كَفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ * فَلَمْ يَكُ يَنفَعُهُمْ إِيمَنُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 84 و 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ عز و جل: «يَوْمَ يَأْتِى بَعْضُ ءَايَتِ رَبِّكَ لاَ يَنفَعُ نَفْسًا إِيمَنُهَا لَمْ تَكُنْ ءَامَنَتْ مِن قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِى إِيمَنِهَا خَيْرًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 158.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهكَذا فِرعَونُ لَمّا أدرَكَهُ الغَرَقُ قالَ: «ءَامَنتُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ الَّذِى ءَامَنَتْ بِهِ بَنُواْ إِسْرَ ءِيلَ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ»، فَقيلَ لَهُ: «ءَآلْٔنَ وَ قَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَ كُنتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ * فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ ءَايَةً»، وقَد كانَ فِرعَونُ مِن قَرنِهِ إلى قَدَمِهِ فِي الحَديدِ وقَد لَبِسَهُ عَلى بَدَنِهِ، فَلَمّا اُغرِقَ ألقاهُ اللّهُ عَلى نَجوَةٍ مِنَ الأَرضِ بِبَدَنِهِ لِيَكونَ لِمَن بَعدَهُ عَلامَةً، فَيَرَونَهُ مَعَ تَثَقُّلِهِ بِالحَديدِ عَلى مُرتَفَعٍ مِنَ الأَرضِ، وسَبيلُ الثَّقيلِ أن يَرسُبَ ولا يَرتَفِعَ وكانَ ذلِكَ آيَةً وعَلامَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولِعِلَّةٍ اُخرى أغرَقَ اللّهُ عز و جل فِرعَونَ؛ وهِيَ أنَّهُ استَغاثَ بِموسى لَمّا أدرَكَهُ الغَرَقُ ولَم يَستَغِث بِاللّهِ، فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ: يا موسى، لَم تُغِث فِرعَونَ لِأَ نَّكَ لَم تَخلُقهُ، ولَوِ استَغاثَ بي لَأَغَثتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ج2 ص77 ح7، علل الشرائع: ص59 ح2، بحار الأنوار: ج6 ص23 ح25&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172. عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ به نقل از ابراهيم بن محمّد هَمْدانى ـ: به ابوالحسن على بن موسى الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفتم: به چه علّت خداوند عز و جل فرعون را با آن كه به او ايمان آورد و به يگانگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش اعتراف نمود، غرق كرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون او زمانى ايمان آورد كه عذاب را ديد و ايمان آوردن به هنگام ديدن عذاب، پذيرفته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اين، حكم خداوند متعال در باره گذشتگان و آيندگان است. خداى عز و جل فرموده است: «چون عذاب ما را ديدند، گفتند: به خداى يگانه ايمان آورديم و به آنچه با او شريك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانيديم، كافريم؛ ولى هنگامى كه عذاب ما را مشاهده كردند، ديگر ايمانشان براى آنها سودى ندارد» و فرموده است: «روزى كه پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پروردگارت [پديد] آيد، كسى كه قبلاً ايمان نياورده يا خيرى در ايمان آوردن خود به دست نياورده، ايمان آوردنش سود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد». فرعون هم زمانى كه در آستانه غرق شدن قرار گرفت، گفت: «ايمان آوردم كه خدايى جز آن كه فرزندان اسرائيل به او ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، نيست و من از تسليم شدگانم»؛ ولى به او گفته شد: «اكنون؟ در حالى كه پيش از اين، نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى و از تباهكاران بودى. پس، امروز تو را با زره [زرّين]خودت به بلندى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكنيم تا براى كسانى كه پس از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باشى». فرعون از سر تا پا خودش را در آهن پوشانده بود. چون غرق شد، خداوند، پيكرش را بر بلندايى از زمين انداخت تا براى آيندگان، نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [و درس عبرتى] باشد و او را با وجود پيكرى سنگين از آهن بر بلندايى از زمين ببينند، در صورتى كه شى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء سنگين در آب فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و ته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود نه اين كه بالا بيايد، و اين، معجزه و نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به علّت ديگرى هم خداوند عز و جل فرعون را غرق كرد، و آن اين است كه چون در آستانه غرق شدن قرار گرفت، از موسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام كمك خواست، نه از خدا، و خداى عز و جل به موسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وحى فرمود كه: &amp;quot;اى موسى! به فرعون كمك نكردى، چون تو او را نيافريدى. اگر از من كمك خواسته بود، كمكش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص542 (قبول التوبة إلى آخر لحظة من الحياة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص543 (پذيرفته شدن توبه تا واپسين دم زندگى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-سوء-الخلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ سوءُ الخُلُقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ بداخلاقى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُّ، لِكُلِّ ذَنبٍ تَوبَةٌ إلاّ سوءُ الخُلُقِ؛ فَإِنَّ صاحِبَهُ كُلَّما خَرَجَ مِن ذَنبٍ دَخَلَ في ذَنبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص355 ح5762 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص321 ح2656 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، بحار الأنوار: ج77 ص48 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هر گناهى توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد، مگر بداخلاقى؛ زيرا آدم بداخلاق، هر بار كه از هر گناهى در آيد [و توبه كند]، به گناهى ديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن ذَنبٍ إلاّ ولَهُ عِندَ اللّهِ تَوبَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد هنا في قرب الإسناد: «وما مِن تائِبٍ إلاّ وقَد تَسلَمُ لَهُ تَوبَتُهُ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلاّ ما كانَ مِن سَيِّئِ الخُلُقِ؛ فإِنَّهُ لا يَتوبُ مِن ذَنبٍ إلاّ وَقَعَ فيما هُوَ شَرٌّ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص50 ح97، قرب الإسناد: ص45 ح147 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادقعن أبيه عليهماالسلامنحوه، بحار الأنوار: ج73 ص297 ح4؛ المعجم الصغير: ج1 ص200، تاريخ بغداد: ج8 ص60 الرقم 4133، كنز العمّال: ج3 ص441 ح7355 نقلاً عن أبي الفتح الصابوني في الأربعين وكلّها عن عائشة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ گناهى نيست، جز اين كه نزد خداوند توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دارد، مگر گناه شخص بداخلاق؛ زيرا از هيچ گناهى توبه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر اين كه در گناهى بدتر از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: أبَى اللّهُ عز و جل لِصاحِبِ الخُلُقِ السَّيِّئِ بِالتَّوبَةِ، قيلَ: وكَيفَ ذاكَ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: لأِنَّهُ إذا تابَ مِن ذَنبٍ وَقَعَ في ذَنبٍ أعظَمَ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص321 ح2 عن السكوني، النوادر للراوندي: ص131 ح165 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نحوه، بحارالأنوار: ج72 ص216 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «خداوند از آدم بدخوى، توبه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: چرا اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون هر گاه از گناهى توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، در گناهى بدتر از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-هذه-الذنوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ هذِهِ الذُّنوبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ اين چند گناه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ عز و جل يَغفِرُ كُلَّ ذَنبٍ يَومَ القِيامَةِ إلاّ مَهرَ امرَأَةٍ، ومَنِ اغتَصَبَ أجيراً أجرَهُ، ومَن باعَ حُرّاً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص382 ح17 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، عيوان أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ج2 ص33ح 60 عن داود بن سليمان الفراء عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله وفيه: «مَن أَحدَثَ دِينا» بدل «مهر امرأة»، صحيفة الإمام الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ص171 ح107 عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، الجعفريّات: ص98 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامعنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، النوادر للراوندي: ص179 ح304 عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلهوليس فيهما «من باع حرّا» وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج72 ص219 ح1 وراجع صحيح البخاري: ج2 ص776 ح2114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل آمرزنده هر گناهى است، مگر (گناه ندادن) مهريه زن و كسى كه مزد كارگرى را غصب كند، و كسى كه (انسانِ) آزاد را بفروشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالذُّنوبَ الَّتي لا تُغفَرُ: فَمَن غَلَّ شَيئاً أتى بِهِ يَومَ القِيامَةِ، وآكِلَ الرِّبا فَإِنَّهُ يُبعَثُ يَومَ القِيامَةِ مَجنونا يَتَخَبَّطُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج8 ص179 الرقم 4298، المعجم الكبير: ج18 ص60 ح110، تفسير الآلوسي: ج3ص 49، كنز العمّال: ج16 ص24 ح43770 نقلاً عن الديلمي والثلاثة الأخيرة نحوه وكلّها عن عوف بن مالك.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از گناهانى كه آمرزيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، بپرهيزيد: پس كسى كه در چيزى (از غنائم جنگى) خيانت ورزد، روز قيامت با همان چيز آورده شود و رباخوار، كه روز قيامت ديوانه و آشفته حال برانگيخته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باتَ شَبعاناً وبِحَضرَتِهِ مُؤمِنٌ جائِعٌ طاوٍ قالَ اللّهُ عز و جل: مَلائِكَتي، اُشهِدُكُم عَلى هذَا العَبدِ أنَّني أمَرتُهُ فَعَصاني وأَطاعَ غَيري، وَكَلتُهُ إلى عَمَلِهِ، وعِزَّتي وجَلالي لا غَفَرتُ لَهُ أبداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص298 ح1.، المحاسن: ج1 ص182 ح290 كلاهما عن فرات بن احنف، عوالياللآلي: ج1 ص344 ح121 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج74 ص387 ح111 وراجع المصنف لابن أبي شيبة: ج7 ص281 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178. امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه شب (با شكم) سير بخوابد و در كنارش مؤمنى گرسنه و بى غذا باشد، خداوند عزّ و جلّ فرمايد: اى فرشتگان من! شما گواه باشيد كه من اين بنده را فرمان دادم و او نافرمانى من كرد و از غير من فرمان برد، من او را به كارش وا گذار كردم، به عزّت و جلالم سوگند كه هرگز او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَغفِرُ اللّهُ لِلمُؤِنِ كُلَّ ذَنبٍ ويُطَهِّرُ مِنهُ فِي الآخِرَةِ ما خَلا ذَنبَينِ: تَركَ التَّقِيَّةِ، وتَضييعَ حُقوقِ الإِخوانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص252 ح653، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ص321 ح166 نحوه،بحار الأنوار: ج75 ص415 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179. امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند هر گناهى را از مؤمن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد و در دنيا و آخرت او را از آن گناه پاك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، مگر دو گناه: ترك تقيّه، و ضايع كردن حقوق برادران.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الذُّنوبِ الَّتي لا تُغفَرُ قَولُ الرَّجُلِ: يا لَيتَني لا اُؤخَذُ إلاّ بِهذا!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص24 ح83 عن فضيل بن يسار، الغيبة للطوسي: ص207 ح176، إثبات الوصيّة: ص 249، تنبيه الخواطر: ج2 ص7 كلّها عن أبي هاشم الجعفري عن الإمام العسكري عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، تحف العقول: ص487 عن الإمام العسكري عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه، بحار الأنوار: ج73 ص355 ح63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180. امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله گناهانى كه آمرزيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود اين سخن انسان است كه بگويد: كاش جز به همين گناه باز خواست نشوم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ الذُّنوبِ مَغفورَةٌ سِوى عُقوقِ أهلِ دَعوَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص303، بحار الأنوار: ج78 ص282 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(اى پسر جندب!) هر گناهى آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود جز نارضايتى همكيشانت (از تو).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-درباره-موانع-قبول-توبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى درباره موانع قبول توبه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه عموميت رحمت الهى و وعده صريح خداوند در آيه 53 زمر،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ يَـعِبَادِىَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ؛ بگو: «اى بندگان من كه بر خود اسراف و ستم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از رحمت خداوند، نوميد نشويد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه خدا، همه گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؛ زيرا او بسيار آمرزنده و مهربان است».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گناهكارى بايد به غفران الهى اميدوار باشد و توبه و انابه را از ياد نبرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين ميان، خداوند، برخى گناهكاران را كه بر گناه خود پافشارى نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به سبب توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان و برخى را نيز كه توفيق توبه نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با شفاعت اوليايش و رحمت واسعه خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؛ امّا گناهانى مانند شرك و كفر، و ارتداد و بدعت، برخى به تصريح قرآن و برخى به نصّ روايات، آمرزيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه حلّ جمع ميان اين استثنائات و قاعده عمومى قرآنى غفران همه گناهان، جمع ساده و عرفى حمل عام بر خاص نيست؛ زيرا ادلّه دالّ بر عموميت غفران الهى و نيز قبول توبه مشركان و كافران و پذيرش اسلام آنان، امتناع از تخصيص دارند. از اين رو، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان چنين گفت كه اين گناهان، بدون توبه و با تكيه به شفاعت اوليا، بخشوده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند؛ بلكه شرط آمرزش آنان، توبه است و توبه از شرك و كفر و ارتداد و بدعت به معناى انهدام آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، تا زمانى كه اين گناهان بزرگ موجود هستند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صورت نگرفته تا رد شود و يا مورد قبول واقع شود و اگر توبه صورت گرفت، آنها باقى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند تا مانع قبول توبه شوند. پس اگر كسى مرتد و مشرك شد، تا زمانى كه باز نگشته، مطرود درگاه الهى است؛ ولى هر گاه باز گردد، مانند همه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان، درگه الهى را گشوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد. اين برداشت، با آنچه در باره مانعيت سوء الخُلق نسبت به توبه آمده است، تأييد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در آن جا آمده است كه راز عدم توفيق بدخو به توبه، در افتادن او به گناهى ديگر است، وگر نه اگر شخص بدخو بتواند بر خود غلبه كند و ديگر در دامان گناهان ناشى از بدخويى نيفتد، به دايره وسيع رحمت الهى پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد و از غفران عام خداوند، برخوردار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين پايه، حديث نبوى دالّ بر عدم قبول توبه كافر يا بايد به اين معنا تفسير شود كه در كفر خود پافشارى دارد و مانند بدعت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذار، موفّق به توبه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و يا آن را نقل معنايى نادرست دانست و به جهت وحدت راوى و غرابت حديث، علمش را به اهلش وا نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-التألي-على-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: النَّهيُ عَنِ التَّأَلّي عَلىَ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: نهى از سوگند خوردن و حكم صادر كردن از جانب خداى عزوجل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناآگاهى از درون افراد و اطلاع نداشتن از توبه آنان بايد سبب آن شود كه ما از حكم كردن از جانب خدابه گناهكارى افراد اجتناب كنيم&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن جُندَب الغِفاريّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله قالَ: إنَّ رَجُلاً قالَ يَوماً: وَاللّهِ لا يَغفِرُ اللّهُ لِفُلانٍ. قالَ اللّهُ عز و جل: مَن ذَا الَّذي تَأَ لّى عَلَيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تألّى على اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أي حكم عليه و حلف، كقولك: واللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ليدخلنّ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلانا النار، وهو من الأليّة: اليمين، يقال: آلى يؤلي إيلاء، وتألّى يتألّى تألّيا، والاسم الأليّة اُنظر: النهاية: ج1 ص62 «ألي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن لا أغفِرَ لِفُلانٍ؟ فَإِنّي قَد غَفَرتُ لِفُلانٍ وأَحبَطتُ عَمَلَ المُتَأَ لِّي بِقَولِهِ: لا يَغفِرُ اللّهُ لِفُلانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص58 ح84، بحار الأنوار: ج6 ص4 ح3؛ صحيح مسلم: ج4 ص2023ح 137، المعجم الكبير: ج2 ص165 ح1679، مسند أبي يعلى: ج2 ص200 ح1526، حلية الأولياء: ج2 ص316 الرقم 200 كلّها عن جندب نحوه، كنز العمّال: ج3 ص559 ح7901.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182. الأمالى، طوسى ـ به نقل از جُندَب غِفارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «روزى مردى گفت: به خدا سوگند كه خداوند، فلانى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد. پس خداوند عز و جل فرمود: &amp;quot;كه بود كه بر من حتم كرد فلانى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم؟! من آن كس را آمرزيدم و عمل [صالح] آن دومى را باطل گردانيدم، چون گفت: خداوند، فلانى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَجُلٌ يُصَلّي، فَلَمّا سَجَدَ أتاهُ رَجُلٌ فَوَطَأَ عَلى رَقَبَتِهِ، فَقالَ الَّذي تَحتَهُ: وَاللّهِ لا يُغفَرُ لَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كنز العمال: «لا يَغفِرُ لَكَ اللّهُ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبَدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقال اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عز و جل: تَأَ لّى عَلَيَّ عَبدي أن لا أغفِرَ لِعَبدي، فَإِنّي قَد غَفَرتُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج10 ص100 ح10086 عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، شعب الإيمان: ج5 ص289 ح6687 عنجندب من دون إسناد إليه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نحوه، كنز العمّال: ج3 ص560 ح7909.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نماز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند. چون به سجده رفت، مردى آمد و گردنش را لگد كرد. آن كه گردنش زير پاى او بود، گفت: به خدا سوگند كه هرگز آمرزيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خداى عز و جل فرمود: «بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به من سوگند خورد كه بنده خود را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم، امّا من او را آمرزيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين عن أبي قتادة الأنصاري عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا اُحَدِّثُكُم عَن رَجُلَينِ مِن بَني إسرائيلَ؟ أمّا أحَدُهُما فَيَرى أنَّهُ أفضَلُهُما فِي الدّينِ وَالعِلمِ وَالخُلُقِ، وَأمَّا الآخَرُ فَيَرى أنَّهُ مُسرِفٌ عَلى نَفسِهِ، فَذُكِرَ عِندَ صاحِبِهِ، فَقالَ: لَن يَغفِرَ اللّهُ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّهُ: ألَم تَعلَم أنّي أرحَمُ الرّاحِمينَ؟ ألَم تَعلَم أنَّ رَحمَتي سَبَقَت غَضَبي، وإنّي قَد أوجَبتُ لِهذَا الرَّحمَةَ ولِهذَا العَذابَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: فَلا تَتَأَ لَّوا عَلَى اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج1 ص168 ح281، حلية الأولياء: ج8 ص275 الرقم 417 وفيه «فرأى بنوإسرائيل» بدل «فيرى»، تاريخ دمشق: ج61 ص411 ح12671، الفردوس: ج3 ص184 ح4501 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج3 ص560 ح7907.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184. مسند الشاميّين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ به نقل از ابو قتاده انصارى ـ پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «آيا از دو مرد بنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسرائيلى برايتان نگويم؟ يكى از آنها، خود را در دين و دانش و اخلاق، برتر از ديگرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و ديگرى، خود را گنهكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد. از اين حالت او نزد اوّلى ياد شد، او گفت: خداوند، هرگز او را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد. خداوند هم فرمود: &amp;quot;آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى كه من ارحم الراحمينم؟ آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستى كه رحمت من بر غضبم پيشى دارد؟ من براى اين يكى، رحمت و براى آن يكى، عذاب واجب كردم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «پس، از جانب خدا سوگند نخوريد [وحكم صادر نكنيد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيلٌ لِلمُتَأَ لّينَ مِن اُمَّتي! الَّذينَ يَقولونَ: فُلانٌ فِي الجَنَّةِ، وفُلانٌ فِي النّارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية: ج3 ص96 ح2978، اُسد الغابة: ج1 ص545 الرقم 760، كنز العمّال: ج3ص 559 ح7902 نقلاً عن التاريخ الكبير وكلّها عن جعفر العبدي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واى بر حتم كنندگان امّت من؛ همانان كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: فلان كس، بهشتى است و بهمان كس، دوزخى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَأَ لّوا عَلَى اللّهِ، لا تَأَ لّوا عَلَى اللّهِ؛ فَإِنَّهُ مَن تَأَ لّى عَلَى اللّهِ أكذَبَهُ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص229 ح7898 عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج3 ص559 ح7899.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چيزى را بر خدا حتم مكنيد! چيزى را بر خدا حتم مكنيد! كه هر كه چنين كند، خداوند، او را دروغزن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن حَتَمَ عَلَى اللّهِ عز و جل أكذَبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص560 ح7905 نقلاً عن أبي نعيم عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه از جانب خدا تعيين تكليف كند، خداوند، سخن او را دروغ از كار در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَم مِن عاكِفٍ عَلى ذَنبِهِ تابَ في آخِرِ عُمُرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور معالم الحكم: ص25، عيون الحكم والمواعظ: ص381 ح6458 وفيه «تائب» بدل «تاب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188. امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: بسا كسى كه عمرى گناه كرده و در آخر عمرش توبه كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كنز العمّال: ج3 ص559 (التألّي على اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-نماذج-ممن-قبل-توبتهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: نَماذِجُ مِمَّن قُبِلَ تَوبَتُهُم&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از كسانى كه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان پذيرفته شده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-قوم-يونس-علیه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: تَوبَةُ قَومِ يونُسَ علیه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: توبه قوم يونس علیه السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَوْلاَ كَانَتْ قَرْيَةٌ ءَامَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَنُهَا إِلاَّ قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا ءَامَنُواْ كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْىِ فِى الْحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ مَتَّعْنَهُمْ إِلَى حِينٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«چرا هيچ يك از شهرها و آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ايمان نياوردند كه [ايمانشان به موقع باشد و] به حالشان مفيد افتد، مگر قوم يونس؟ هنگامى كه آنها ايمان آوردند، عذاب رسوا كننده را در زندگى دنيا از آنان برطرف ساختيم و تا مدّت معيّنى (پايان زندگى و اجلشان) آنها را بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند ساختيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القميّ عن جميل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ما رَدَّ اللّهُ العَذابَ إلاّ عَن قَومِ يونُسَ، وكانَ يونُسُ يَدعوهُم إلَى الإِسلامِ فَيَأبَونَ ذلِكَ، فَهَمَّ أن يَدعُوَ عَلَيهِم. وكانَ فيهِم رَجُلانِ: عابِدٌ وعالِمٌ، وكانَ اسمُ أحَدِهِما «مَليخا» وَالآخَرُ اسمُهُ «روبيلُ»، فَكانَ العابِدُ يُشيرُ عَلى يونُسَ بِالدُّعاءِ عَلَيهِم، وكانَ العالِمُ يَنهاهُ، ويَقولُ: لا تَدعُ عَلَيهِم؛ فَإِنَّ اللّهَ يَستَجيبُ لَكَ ولا يُحِبُّ هَلاكَ عِبادِهِ، فَقَبِلَ قَولَ العابِدِ ولَم يَقبَل مِنَ العالِمِ، فَدَعا عَلَيهِم فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ: يَأتيهِمُ العَذابُ في سَنَةِ كَذا وكَذا، في شَهرِ كَذا وكَذا، في يَومِ كَذا وكَذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا قَرُبَ الوَقتُ، خَرَجَ يونُسُ مِن بَينِهِم مَعَ العابِدِ وبَقِيَ العالِمُ فيها، فَلَمّا كانَ في ذلِكَ اليَومِ نَزَلَ العَذابُ. فَقالَ العالِمُ لَهُم: يا قَومِ افزَعوا إلَى اللّهِ فَلَعَلَّهُ يَرحَمُكُم ويَرُدُّ العَذابَ عَنكُم، فَقالوا: كَيفَ نَصنَعُ؟ قالَ: اِجتَمِعوا وَاخرُجوا إلَى المَفازَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المفازَةُ: البَّريَّةُ القَفر النهاية: ج3 ص478 «فوز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وفَرِّقوا بَينَ النِّساءِ وَالأَولادِ، وبَينَ الإِبِلِ وأَولادِها، وبَينَ البَقَرِ وأَولادِها، وبَينَ الغَنَمِ وأَولادِها، ثُمَّ ابكُوا وَادعُوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبوا وفَعَلوا ذلِكَ وضَجّوا وبَكَوا، فَرَحِمَهُمُ اللّهُ وصَرَفَ عَنهُمُ العَذابَ، وفَرَّقَ العَذابَ عَلَى الجِبالِ، وقَد كانَ نَزَلَ وقَرُبَ مِنهُم. فَأَقبَلَ يونُسُ لِيَنظُرَ كَيفَ أهلَكَهُمُ اللّهُ فَرَأَى الزّارِعينَ يَزرَعونَ في أرضِهِم، قالَ لَهُم: ما فَعَلَ قَومُ يونُسَ؟ فَقالوا لَهُ ـ ولَم يَعرِفوهُ ـ: إنَّ يونُسَ دَعا عَلَيهِم فَاستَجابَ اللّهُ لَهُ ونَزَلَ العَذابُ عَلَيهِم، فَاجتَمَعوا وبَكَوا ودَعَوا فَرَحِمَهُمُ اللّهُ وصَرَفَ ذلِكَ عَنهُم وفَرَّقَ العَذابَ عَلَى الجِبالِ، فَهُم إذا يَطلُبونَ يونُسَ لِيُؤِنوا بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَضِبَ يونُسُ ومَرَّ عَلى وَجهِهِ مُغاضِبا للّه&lt;/span&gt;‌&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «به» بدل «للّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما حَكَى اللّهُ، حَتَّى انتَهى إلى ساحِلِ البَحرِ، فَإِذا سَفينَةٌ قَد شُحِنَت وأَرادوا أن يَدفَعوها، فَسَأَلَهُم يونُسُ أن يَحمِلوهُ فَحَمَلوهُ، فَلَمّا تَوَسَّطُوا البَحرَ بَعَثَ اللّهُ حوتا عَظيما فَحَبَسَ عَلَيهِمُ السَّفينَةَ مِن قُدّامِها، فَنَظَرَ إلَيهِ يونُسُ فَفَزِعَ مِنهُ، وصارَ إلى مُؤخَّرِ السَّفينَةِ، فَدارَ إلَيهِ الحوتُ وفَتَحَ فاهُ، فَخَرَجَ أهلُ السَّفينَةِ فَقالوا: فينا عاصٍ، فَتَساهَموا فَخَرَجَ سَهمُ يونُسَ، وهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: 141.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجوهُ فَأَلقَوهُ فِي البَحرِ، «فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافات: 142&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَرَّ بِهِ فِي الماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص317، مجمع البيان: ج5 ص204 نحوه، بحار الأنوار: ج14 ص380 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189. تفسير القمّى ـ به نقل از جميل ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به من فرمود: «خداوند، عذاب را [از هيچ قومى] جز قوم يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام برنگردانْد. يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آنان را به اسلام دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و آنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرفتند. يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام تصميم گرفت آنان را نفرين كند. در ميان قومش دو مرد بودند: يكى عابد و ديگرى عالم. نام يكى از آنها &amp;quot;مَليخا&amp;quot; بود و نام ديگرى &amp;quot;روبيل&amp;quot;. عابد به يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت آنها را نفرين كند وى عالم، او را از اين كار، نهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نفرينشان مكن؛ زيرا خداوند، دعاى تو را مستجاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، در حالى كه نابودى بندگانش را دوست ندارد. امّا يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام سخن عابد را پذيرفت و از عالم نپذيرفت و قومش را نفرين كرد. پس خداى عز و جل به او وحى فرمود كه در سال چنين و چنان سال و ماه و روزى عذاب به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و در ماه چنين و چنان و در روز چنين و چنان، عذاب بر آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون زمان [عذاب] نزديك شد، يونس با آن عابد از ميان قومش خارج شد، ولى عالم در شهر ماند. روز موعود كه فرا رسيد، عذاب نازل شد، عالم به آنها گفت: اى قوم من! به خدا پناه بريد، باشد كه به شما رحم كند و عذاب را از شما بگردانَد. گفتند: چه كنيم؟ گفت: جمع شويد و به بيابان برويد و مادران را از فرزندانشان و شترها را از بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان و گاوها را از گوساله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان و گوسفندان را از برّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان جدا سازيد و سپس، گريه و دعا كنيد. آنها رفتند و چنين كردند و ضجّه و گريه كردند. پس خداوند، بر ايشان رحم آورد و عذاب را از آنها برگرداند و آن را كه فرود آمده و نزديك شده بود، بر سرِ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ريخت. يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آمد تا ببيند خداوند، چگونه آنها را هلاك كرده است، ديد كشاورزان در زمين خود به زراعت مشغول&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به آنها گفت: از قوم يونس، چه خبر؟ كشاورزان ـ كه او را نشناختند ـ گفتند: يونس، نفرينشان كرد و خداوند، دعايش را مستجاب نمود و عذاب را بر ايشان فرو فرستاد؛ امّا آنها جمع شدند و گريه و دعا كردند و خداوند بر ايشان رحم آورد و عذاب را از آنها برگرداند و بر سرِ كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ريخت. حال در جستجوى يونس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند تا به او ايمان بياورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عصبانى شد و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزرده از خداوند ـ چنان كه خود خدا نقل كرده است ـ برگشت و رفت تا به ساحل دريا رسيد، ديد كشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بار گرفته است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند آن را حركت دهند، يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام از آنها خواست كه او را هم با خود ببرند و سوارش كردند. در ميانه دريا كه رسيدند، خداوند، نهنگ بزرگى را فرستاد و جلو كشتى را گرفت. يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به نهنگ نگريست و از آن وحشت كرد و به انتهاى كشتى رفت. نهنگ به طرف او چرخيد و دهانش را باز كرد. سرنشينان كشتى بيرون آمدند و گفتند: در ميان ما يك نفر گنهكار وجود دارد. پس، قرعه زدند و تيرِ قرعه به نام يونس در آمد. اين است فرموده خداوند عز و جل كه: «پس قرعه انداخت و خود از بازماندگان شد». سرنشينان كشتى، او را گرفتند و در دريا انداختند «و ماهى [بزرگ]، او را بلعيد» و به ميان آب برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ يونُسَ دَعا قَومَهُ فَلَمّا أبَوا أن يُجيبوهُ وَعَدَهُمُ العَذابَ، فَقالَ: إنَّهُ يَأتيكُم يَومَ كَذا وكَذا. ثُمَّ خَرَجَ عَنهُم ـ وكانَتِ الأَنبِياءُ عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام إذا وَعَدَت قَومَهَا العَذابَ خَرَجَت ـ فَلَمّا أظَلَّهُمُ العَذابُ خَرَجوا فَفَرَّقوا بَينَ المَرأَةِ ووَلَدِها، وبَينَ السَّخلَةِ وأَولادِها، وخَرَجوا يَعِجّونَ إلَى اللّهِ، عَلِمَ اللّهُ مِنهُمُ الصِّدقَ فَتابَ عَلَيهِم وصَرَفَ عَنهُمُ العَذابَ، وقَعَدَ يونُسُ فِي الطَّريقِ يَسأَلُ عَنِ الخَبَرِ، فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ فَقالَ: ما فَعَلَ قَومُ يونُسَ؟ فَحَدَّثَهُ بِما صَنَعوا، فَقالَ: لا أرجِعُ إلى قَومٍ قَد كَذَبتُهُم.َوانطَلَقَ مُغاضِباً ـ يَعني مُراغِماً ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج4 ص392 نقلاً عن ابن مردويه عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس به دعوت قوم خود پرداخت و چون دعوتش را نپذيرفتند، به آنها وعده عذاب داد و گفت: فلان و بهمان روز به شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد. سپس از ميان ايشان، خارج شد. پيامبران عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام هر گاه به قوم خود وعده عذاب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادند، خود خارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند. چون عذاب بر سرشان سايه افكند، از آبادى خارج شدند و زنان را از كودكانشان و حيوانات را از بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان جدا ساختند و به درگاه خدا، ناله و زارى كردند. خداوند دانست كه راست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، پس توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را پذيرفت و عذاب را از آنها برگرداند. يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در راه نشسته بود تا خبر بگيرد. مردى بر او گذشت. يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام پرسيد: «از قوم يونس، چه خبر؟». مرد او را از كارى كه آنها كرده بودند، خبر داد. يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفت: «من به نزد مردمى كه به آنها وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دادم و تحقّق نيافت، بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم» و خشمگينانه ـ يعنى دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزرده ـ رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ يونُسَ لَمّا آذاهُ قَومُهُ دَعَا اللّهَ عَلَيهِم، فَأَصبَحوا أوَّلَ يَومٍ ووُجوهُهُم مُصفَرَّةٌ، وأَصبَحُوا اليَومَ الثّانِيَ ووُجوهُهُم مُسوَدَّةٌ، قالَ: وكانَ اللّهُ أوعَدَهُم أن يَأتِيَهُمُ العَذابُ فَأَتاهُمُ العَذابُ، حَتّى نالوهُ بِرِماحِهِم، فَفَرَّقوا بَينَ النِّساءِ وأَولادِهِنَّ، وَالبَقَرِ وأَولادِها، ولَبِسُوا المُسوحَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِسحُ: الكساءُ من الشعر لسان العرب: ج2 ص596 «مسح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالصّوفَ، ووَضَعُوا الحِبالَ في أعناقِهِم، وَالرَّمادَ عَلى رُؤوسِهِم، وضَجّوا ضَجَّةً واحِدَةً إلى رَبِّهِم، وقالوا: آمَنّا بِإِلهِ يونُسَ. قالَ: فَصَرَفَ اللّهُ عَنهُمُ العَذابَ إلى جِبالِ آمِدَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وأَصبَحَ يونُسُ وهُوَ يَظُنُّ أنَّهُم هَلَكوا، فَوَجَدَهُم في عافِيَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص136 ح46 عن الثمالي، بحار الأنوار: ج14 ص399 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191. امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، چون قومش او را آزردند، آنان را نفرين كرد، پس، روز اوّل، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان زرد شد و روز دوم، چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان سياه شد. خداوند، وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان داده بود كه عذاب بر آنان فرود آيد و عذاب هم تا نزديكى آنان آمد. پس، بين زنان و فرزندانشان و گاوها و بچّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها جدايى انداختند و لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [زمختى] از مو و پشم پوشيدند و ريسمان به گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بستند و خاكستر بر سرها ريختند و يك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پارچه به درگاه پروردگار خود ناله زدند و گفتند: به خداى يونس، ايمان آورديم. آن گاه خداوند، عذاب را از آنان به طرف كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آمِد، برگردانْد. يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام كه گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد آنها از بين رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ديد سالم هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-بعض-من-المتخلفين-عن-الجهاد-في-عصر-النبي-صلی-الله-علیه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: تَوبَةُ بَعضٍ مِنَ المُتَخَلِّفينَ عَنِ الجِهادِ في عَصرِ النَّبيِّ صلی الله علیه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: توبه برخى روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانان از جهاد در زمان پيامبر صلی الله علیه وآله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ عَلَى الثَّلَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُواْ حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَ ضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَ ظَنُّواْ أَن لاَّ مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلاَّ إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُواْ إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 118.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[همچنين] آن سه نفر كه [از شركت در جنگ تبوك] تخلّف جستند [و مسلمانان با آنان قطع رابطه نمودند،] تا آن حد كه زمين با همه وسعتش بر آنها تنگ شد، [حتّى] در وجود خويش، جايى براى خود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافتند، [در آن هنگام] دانستند پناهگاهى از خدا جز به سوى او نيست. سپس خدا، رحمتش را شامل حال آنها نمود [و به آنان توفيق داد] تا توبه كنند. خداوند، بسيار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير و مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي ـ في ذِكرِ غَزوَةِ تَبوكَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَد كانَ تَخَلَّفَ عَن رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله قَومٌ مِنَ المُنافِقينَ، وقَومٌ مِنَ المُؤمِنينَ مُستَبصِرينَ لَم يُعثَر عَلَيهِم في نِفاقٍ، مِنهُم: كَعبُ بنُ مالِكٍ الشّاعِرُ، ومُرادَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «مرارة» والظاهر أنّه الصحيح&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنُ الرَّبيعِ، وهِلالُ بنُ اُمَيَّةَ الواقِفِيُّ (المُوافِقِيُّ) فَلَمّا تابَ اللّهُ عَلَيهِم، قالَ كَعبٌ: ما كُنتُ قَطُّ أقوى مِنّي في ذلِكَ الوَقتِ الَّذي خَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله إلى تَبوكَ، ومَا اجتَمَعَت لي راحِلَتانِ قَطُّ إلاّ في ذلِكَ اليَومِ، وكُنتُ أقولُ: أخرُجُ غَدا، أخرُجُ بَعدَ غَدٍ فَإِنّي قَوِيٌّ، وتَوانَيتُ وبَقيتُ بَعدَ خُروجِ النَّبِيِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله أيّاما أدخُلُ السّوقَ فَلا أقضي حاجَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَقيتُ هِلالَ بنَ اُمَيَّةَ ومُرادَةَ بنَ الرَّبيعِ وقَد كانا تَخَلّفا أيضا، فَتَوافَقنا أن نُبَكِّرَ إلَى السّوقِ ولَم نَقضِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فَلَم تُقضَ لَنا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاجَةً، فَما زِلنا نَقولُ: نَخرُجُ غَدا، بَعدَ غَدٍ، حَتّى بَلَغَنا إقبالُ رَسولِ اللّهِ فَنَدِمنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وافى رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله استَقبَلناهُ نُهَنِّئُهُ بِالسَّلامَةِ، فَسَلَّمنا عَلَيهِ فَلَم يَرُدَّ عَلَينَا السَّلامَ وأَعرَضَ عَنّا، وسَلَّمنا عَلى إخوانِنا فَلَم يَرُدّوا عَلَينَا السَّلامَ، فَبَلَغَ ذلِكَ أهلونا فَقَطَعوا كَلامَنا، وكُنّا نَحضُرُ المَسجِدَ فَلا يُسَلِّمُ عَلَينا أحَدٌ ولا يُكَلِّمُنا. فَجِئنَ نِساؤُنا إلى رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقُلنَ: قَد بَلَغَنا سَخَطُكَ عَلى أزواجِنا فَنَعتَزِلُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: لا تَعتَزِلنَهُم ولكِن لا يَقرُبوكُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأى كَعبُ بنُ مالِكٍ وصاحِباهُ ما قَد حَلَّ بِهِم، قالوا: ما يُقعِدُنا بِالمَدينَةِ ولا يُكَلِّمُنا رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ولا إخوانُنا ولا أهلونا، فَهَلُمّوا نَخرُج إلى هذَا الجَبَلِ فَلا نَزالُ فيهِ حَتّى يَتوبَ اللّهُ عَلَينا أو نَموتَ، فَخَرَجوا إلى ذِنابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذِنابُ كلّ شيء: عقبه ومؤخّره لسان العرب: ج1 ص390 «ذنب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبَلٍ بِالمَدينَةِ، فَكانوا يَصومونَ، وكانَ أهلوهُم يَأتونَهُم بِالطَّعامِ فَيَضَعونَهُ ناحِيَةً ثُمَّ يُوَلّونَ عَنهُم فَلا يُكَلِّمونَهُم، فَبَقوا عَلى هذا أيّاما كَثيرَةً يَبكونَ بِاللَّيلِ وَالنَّهارِ ويَدعونَ اللّهَ أن يَغفِرَ لَهُم. فَلَمّا طالَ عَلَيهِمُ الأَمرُ، قالَ لَهُم كَعبٌ: يا قَومُ قَد سَخِطَ اللّهُ عَلَينا، ورَسولُهُ قَد سَخِطَ عَلَينا، وأَهلونا وإخوانُنا قد سَخِطوا عَلَينا فَلا يُكَلِّمُنا أحَدٌ، فَلِمَ لا يَسخَطُ بَعضُنا عَلى بَعضٍ؟ فَتَفَرَّقوا فِي اللَّيلِ وحَلَفوا أن لا يُكَلِّمَ أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ حَتّى يَموتَ أو يَتوبَ اللّهُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَقوا عَلى هذِهِ ثَلاثَةَ أيّامٍ، كُلُّ واحِدٍ مِنهُم في ناحِيَةٍ مِنَ الجَبَلِ لا يَرى أحَدٌ مِنهُم صاحِبَهُ ولا يُكَلِّمُهُ، فَلَّما كانَ فِي اللَّيلَةِ الثّالِثَةِ ورَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله في بَيتِ اُمِّ سَلَمَةَ نَزَلَت تَوبَتُهُم عَلى رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَولُهُ: لَقَد تابَ اللّهُ بِالنَّبِيِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموجود في المصدر المخطوط: «لقد تاب اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على النبيّ والمهاجرين»، وهو الصحيح الموافق للمصحف الشريف هامش المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى المُهاجِرينَ وَالأَنصارِ الَّذينَ اتَّبَعوهُ في ساعَةِ العُسرَةِ. قالَ الصّادِقُ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: هكَذا نَزَلَت، وهُوَ أبو ذَرٍّ، وأبو خُثَيمَةَ، وعُمَرُ بنُ وَهبٍ، الَّذينَ تَخَلَّفوا ثُمَّ لَحِقوا بِرَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ في هؤُلاءِ الثَّلاثَةِ: «وَ عَلَى الثَّلَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُواْ»... [الحَديثَ].&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص296، بحارالأنوار: ج21 ص218 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192. تفسير القمّى ـ در بيان جنگ تبوك ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از منافقان و همچنين عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مؤمنان واقعى كه نفاقى در آنها ديده نشده بود، از جمله كعب بن مالك شاعر و مرارة بن ربيع و هلال بن اميه واقفى (/ موافقى)، از رفتن با پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله خوددارى كردند. پس از آن كه خداوند، توبه اين سه نفر را پذيرفت، كعب گفت: من هيچ گاه، به اندازه زمانى كه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله به تبوك رفت، قوى نبودم و هيچ گاه دو شتر نيرومند نداشتم، مگر در آن روز؛ امّا با خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فردا، پس فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم. من كه قوى هستم. و بدين ترتيب، سستى نمودم و چند روز پس از رفتن پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ماندم و به بازار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم، ولى كارى انجام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت تا به هلال بن اميّه و مرارة بن ربيع ـ كه آن دو نيز به جنگ نرفته بودند ـ بر خوردم و با هم توافق كرديم كه صبح زود به بازار برويم، ولى كارى انجام ندهيم. پيوسته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويم، پس فردا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويم، تا آن كه خبر بازگشت پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را شنيديم و پشيمان شديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمد، به پيشوازش رفتيم تا به او براى سلامتى ايشان [در جنگ] تبريك بگوييم. سلام كرديم؛ امّا ايشان جواب سلام ما را نداد و صورتش را از ما برگردانْد. به برادرانمان سلام كرديم، آنها هم جواب سلاممان را ندادند. خبر به خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايمان رسيد، آنها نيز ديگر با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدند. به مسجد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتيم، هيچ كس به ما سلام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و با ما حرف نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد. زنانمان نزد پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله رفتند و گفتند: شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم شما از شوهران ما ناخشنوديد. آيا از آنها كناره گيريم؟ پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «از آنها كناره نگيريد، امّا به شما نزديك نشوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كعب بن مالك و دو يارش با مشاهده اين وضع، گفتند: وقتى نه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله با ما سخن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد نه برادرانمان و نه خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان، چرا در مدينه بمانيم؟ بياييد به اين كوه برويم و آن قدر در آن بمانيم تا خدا، توبه ما را بپذيرد يا اين كه بميريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به انتهاى كوهى در مدينه رفتند و روزها روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتند و زنانشان براى آنها غذا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردند و در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذاشتند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتند و با آنها سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. روزهاى بسيار بر اين حال ماندند و شب و روز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريستند و از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستند كه آنها را ببخشد. چون كار به طول انجاميد، كعب به بقيّه گفت: اى دوستان! خدا بر ما خشم گرفته، پيامبرش بر ما خشم گرفته و خانواده و برادرانمان هم بر ما خشم گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هيچ كس با ما سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد. پس چرا ما خود بر يكديگر خشم نگيريم؟ در دلِ شب، پراكنده شدند و سوگند خوردند كه با يكديگر سخن نگويند تا بميرند يا خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بپذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه روز بدين منوال گذشت و هر كدام آنها در گوشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از كوه بود و هيچ كدام از آنها يكديگر را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدند و با يكديگر سخن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند. چون شب سوم شد، پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله در خانه امّ سلمه بود كه [پذيرفته شدن] توبه آنان بر پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درباره سخن: «خداوند، به سبب پيامبر بر مهاجران و انصار كه او را در آن ساعت دشوار پيروى كردند، بخشيد»، امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «اين گونه نازل شده است. ابوذر و ابوخُثَيمه و عمر بن وهب، كسانى بودند كه ابتدا با پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نرفتند؛ امّا بعد به ايشان ملحق شدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در باره آن سه نفر (كعب بن مالك و...) فرمود: «و بر آن سه تن كه بر جاى مانده بودند»... [تا آخر حديث].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: صحيح البخاري: ج4 ص1603 ـ 1609 ح4156، صحيح مسلم: ج4 ص2121 ـ 2128.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-أبي-لبابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: تَوبَةُ أبي لُبابَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: توبه ابولبابه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ءَاخَرُونَ اعْتَرَفُواْ بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُواْ عَمَلاً صَلِحًا وَ ءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و گروهى ديگر، به گناهان خود اعتراف كردند و كار خوب و بد را به هم آميختند. اميد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود كه خداوند، توبه آنها را بپذيرد به يقين، خداوند، آمرزنده و مهربان است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَخُونُواْ اللَّهَ وَالرَّسُولَ وَتَخُونُواْ أَمَنَتِكُمْ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به خدا و پيامبر، خيانت نكنيد و [نيز] در امانات خود، خيانت روا مداريد، در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد [اين كار، گناه بزرگى است]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَولُهُ: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تَخُونُواْ اللَّهَ وَالرَّسُولَ وَتَخُونُوا أَمَنَتِكُمْ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ» نَزَلَت في أبي لُبابَةَ بنِ عَبدِ المُنذِرِ، فَلَفظُ الآيَةِ عامٌّ ومَعناها خاصٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص271، بحارالأنوار: ج22 ص67 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193. تفسير القمّى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيه شريف «اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! به خدا و پيامبر [او] خيانت نكنيد و [نيز] در امانت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود، خيانت نورزيد و خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيد»، در باره ابو لبابة بن عبد المنذر، فرود آمد. پس لفظ آيه، عام است و معناى آن [و مصداقش]خاص.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَولُهُ: «وَ ءَاخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صَلِحًا وَ ءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» نَزَلَت في أبي لُبابَةَ بنِ عَبدِ المُنذِرِ، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله لَمّا حاصَرَ بَني قُرَيظَةَ، قالوا لَهُ: اِبعَث إلَينا أبا لُبابَةَ نَستَشيرُهُ في أمرِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: يا أبا لُبابَةَ، ائتِ حُلَفاءَكَ ومَوالِيَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُم، فَقالوا لَهُ: يا أبا لُبابَةَ، ما تَرى، نَنزِلُ عَلى حُكمِ مُحَمَّدٍ؟ فَقالَ: اِنزِلوا، وَاعلَموا أنَّ حُكمَهُ فيكُم هُوَ الذَّبحُ ـ وأَشارَ إلى حَلقِهِ ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نَدِمَ عَلى ذلِكَ، فَقالَ: خُنتُ اللّهَ ورَسولَهُ، ونَزَلَ مِن حِصنِهِم ولَم يَرجِع إلى رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، ومَرَّ إلَى المَسجِدِ وشَدَّ في عُنُقِهِ حَبلاً ثُمَّ شَدَّهُ إلَى الاُسطُوانَةِ الَّتي تُسَمّى «اُسطُوانَةَ التَّوبَةِ»، وقالَ: لا أحُلُّهُ حَتّى أموتَ أو يَتوبَ اللّهُ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَلَغَ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَ: أما لَو أتانا لاَستَغفَرنَا اللّهَ لَهُ، فَأَمّا إذا قَصَدَ إلى رَبِّهِ فَاللّهُ أولى بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ أبو لُبابَةَ يَصومُ النَّهارَ، ويَأكُلُ بِاللَّيلِ ما يُمسِكُ بِهِ رَمَقَهُ، فَكانَت ابنَتُهُ تَأتيهِ بِعَشائِهِ وتَحُلُّهُ عِندَ قَضاءِ الحاجَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ بَعدَ ذلِكَ ورَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله في بَيتِ اُمِّ سَلَمَةَ نَزَلَت تَوبَتُهُ، فَقالَ: يا اُمَّ سَلَمَةَ، قَد تابَ اللّهُ عَلى أبي لُبابَةَ، فَقالَت: يا رَسولَ اللّهِ، أفَاُؤِنُهُ بِذلِكَ؟ فَقالَ: لَتَفعَلِنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجَت رَأسَها مِنَ الحُجرَةِ، فَقالَت: يا أبا لُبابَةَ، أبشِر لَقَد تابَ اللّهُ عَلَيكَ، فَقالَ: الحَمدُ للّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَوَثَبَ المُسلِمونَ لِيَحُلّوهُ، فَقالَ: لا وَاللّهِ، حَتّى يَحُلَّني رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَ: يا أبا لُبابَةَ، قَد تابَ اللّهُ عَلَيكَ تَوبَةً لَو وُلِدتَ مِن اُمِّكَ يَومَكَ هذا لَكَفاكَ. فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أفَأَتَصَدَّقُ بِمالي كُلِّهِ؟ قالَ: لا، قالَ: فَبِثُلُثَيهِ، قالَ: لا، قالَ: فَبِنِصفِهِ؟ قالَ: لا، قالَ: فَبِثُلُثِهِ؟ قالَ: نَعَم. فَأَنزَلَ اللّهُ: «وَ ءَاخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صَلِحًا وَ ءَاخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ * خُذْ مِنْ أَمْوَ لِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِم بِهَا وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَوتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ * أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَ يأْخُذُ الصَّدَقَتِ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 102 ـ 104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص303، بحار الأنوار: ج22 ص93 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194. تفسير القمّى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيه شريف «و ديگرانى هستند كه به گناهان خود اعتراف كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و كار شايسته را با [كارى] ديگر كه بد است، درآميخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اميد است خدا، توبه آنان را بپذيرد كه خدا، آمرزنده مهربان است»، در باره ابو لبابة بن عبد المنذر، فرود آمد. چون پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بنى قريظه را محاصره كرد، [بنى قريظه] به ايشان پيغام دادند كه ابو لبابه را نزد ما بفرست تا در كار خود با او مشورت كنيم. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «اى ابو لبابه! نزد هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيمانان و دوستانت برو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو لبابه نزدشان رفت. آنها به ابو لبابه گفتند: اى ابو لبابه! نظرت چيست؟ به حكم محمّد، تن دهيم؟ گفت: تن دهيد؛ امّا بدانيد كه حكم او درباره شما سر بريدن است ـ و با دستش به گلويش اشاره كرد ـ. سپس از اين كار خود، پشيمان شد و گفت: من به خدا و پيامبرش خيانت كردم. سپس از دژ بنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قريظه به زير آمد و نزد پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله برنگشت، بلكه به مسجد رفت و ريسمانى به گردن خود بست و سرِ ريسمان را به ستونى كه [اكنون]به آن «ستون توبه» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، گِره زد و گفت: آن را باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تا بميرم يا اين كه خدا، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بپذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبر به پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله رسيد، فرمود: «اگر نزد ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد، برايش از خدا طلب بخشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرديم؛ امّا حالا كه نزد پروردگارش رفته است، خدا خود بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند با او چه كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو لبابه، روز را روزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفت و شب به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه توانش را حفظ كند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد. دخترش شامش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و براى قضاى حاجت، بازش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. مدّتى گذشت و پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله در خانه اُمّ سلمه بود كه [پذيرش]توبه او نازل شد. فرمود: «اى اُمّ سلمه! خدا، توبه ابو لبابه را پذيرفت». اُمّ سلمه گفت: اى پيامبر خدا! آيا خبرش را به او بدهم؟ فرمود: «اين كار را بكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمّ سلمه سرش را از اتاق بيرون برد و صدا زد: اى ابو لبابه، مژده! خدا، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را پذيرفت. ابو لبابه گفت: خدا را شكر! مسلمانان، پريدند او را باز كنند، ابو لبابه گفت: نه به خدا. بايد پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بازم كند. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمد و فرمود: «اى ابو لبابه! خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را پذيرفت، به طورى كه انگار امروز از مادرت متولّد شده باشى». ابو لبابه گفت: اى پيامبر خدا! آيا همه اموالم را صدقه بدهم؟ فرمود: «نه». گفت: پس، دو سومش را؟ فرمود: «نه». گفت: نصفش را؟ فرمود: «نه». گفت: يكْ سومش را؟ فرمود: «آرى». پس خداوند، اين آيات را فروفرستاد: «و ديگران هستند كه به گناهان خود، اعتراف كرده و كار شايسته را با [كارى] ديگر كه بد است، درآميخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اميد است خدا، توبه آنان را بپذيرد كه خدا، آمرزنده مهربان است. از اموال آنان، صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بگير تا به وسيله آن، پاك و پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان سازى و برايشان دعا كن؛ زيرا دعاى تو براى آنان آرامش است و خدا، شنواى داناست. آيا ندانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه تنها خداست كه توبه را از بندگانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و صدقات را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و خود، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذير مهربان است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن الحسين بن السائب بن أبي لبابة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أبا لُبابَةَ [بنَ]عَبدِ المُنذِرِ لَمّا تابَ اللّهُ عَلَيهِ قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ مِن تَوبَتي إلَى اللّهِ عز و جل أن أهجُرَ دارَ قَومي واُساكِنَكَ، وأَن أنخَلِعَ مِن مالي صَدَقَةً للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عز و جل ولِرَسولِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: يُجزِئُ عَنكَ الثُّلُثُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص441 ح16080، سنن أبي داود: ج3 ص240 ح3319، سنن الدارمي: ج 1 ص419 ح1613 عن عبدالرحمن بن أبي لبابة، المعجم الكبير: ج5 ص33 ح4510 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج6 ص591 ح17033؛ مجمع البيان: ج4 ص824 عن الإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلامنحوه، بحارالأنوار: ج22 ص37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195. مسند ابن حنبل ـ به نقل از حسين بن سائب بن ابى لبابه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون خداوند توبه ابو لبابة [بن] عبد المنذر را پذيرفت، ابو لبابه به پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله گفت: اى پيامبر خدا! از توبه من به درگاه خداى عز و جل اين بود كه سراى قوم خود را رها كنم و با تو سكونت نمايم و از اموالم براى خدا و پيامبرش صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بدهم. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «يكْ سوم، كافى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: السيرة النبويّة لابن هشام: ج3 ص247 و 248، تاريخ الطبري: ج2 ص584، تفسير الطبري: ج8 الجزء 21 ص151، الثقات لابن حبّان: ج1 ص275، اُسد الغابة: ج2 ص285 الرقم 1692، السيرة النبويّة لابن كثير: ج3 ص231؛ بحار الأنوار: ج20 ص274 ح28.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-بهلول-النباش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: تَوبَةُ بُهلولٍ النَّبّاشِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: توبه بهلول كفن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دزد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُواْ فَحِشَةً أَوْظَلَمُواْ أَنفُسَهُمْ ذَكَرُواْ اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّواْ عَلَى مَا فَعَلُواْ وَهُمْ يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 135.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آنها كه وقتى مرتكب عمل زشتى شوند، يا به خود ستم كنند، به ياد خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتند و براى گناهان خود، طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند ـ و كيست جز خدا كه گناهان را ببخشد؟ ـ و بر گناه، اصرار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند، با اين كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند [كه گناه است]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن عبد الرحمن بن غنم الدوسي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ مُعاذُ بنُ جَبَلٍ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله باكِيا، فَسَلَّمَ فَرَدَّ عَلَيهِ السلامَ، ثُمَّ قالَ: ما يُبكيكَ يا مُعاذُ؟ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ بِالبابِ شابّا طَرِيَّ الجَسَدِ، نَقِيَّ اللَّونِ، حَسَنَ الصّورَةِ، يَبكي عَلى شَبابِهِ بُكاءَ الثَّكلى عَلى وَلَدِها يُريدُ الدُّخولَ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: أدخِل عَلَيَّ الشّابَّ يا مُعاذُ. فَأَدخَلَهُ عَلَيهِ، فَسَلَّمَ فَرَدَّ عَلَيهِ السَّلامَ، ثُمَّ قالَ: ما يُبكيكَ يا شابُّ؟ قالَ: كَيفَ لا أبكي وقَد رَكِبتُ ذُنوبا إن أخَذَنِيَ اللّهُ عز و جل بِبَعضِها أدخَلَني نارَ جَهَنَّمَ، ولا أراني إلاّ سَيَأخُذُني بِها، ولا يَغفِرُ لي أبَدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: هَل أشرَكتَ بِاللّهِ شَيئا؟ قالَ: أعوذُ بِاللّهِ أن اُشرِكَ بِرَبّي شَيئا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أقَتَلتَ النَّفسَ الَّتي حَرَّمَ اللّهُ؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: يَغفِرُ اللّهُ لَكَ ذُنوبَكَ وإن كانَت مِثلَ الجِبالِ الرَّواسي. قالَ الشّابُّ: فَإِنَّها أعظَمُ مِنَ الجِبالِ الرَّواسي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: يَغفِرُ اللّهُ لَكَ ذُنوبَكَ وإن كانَت مِثلَ الأَرَضينَ السَّبعِ وبِحارِها ورِمالِها وأَشجارِها وما فيها مِنَ الخَلقِ. قالَ: فَإِنَّها أعظَمُ مِنَ الأَرَضينَ السَّبعِ وبِحارِها ورِمالِها وأَشجارِها وما فيها مِنَ الخَلقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: يَغفِرُ اللّهُ لَكَ ذُنوبَكَ وإن كانَت مِثلَ السَّماواتِ السَّبعِ ونُجومِها ومِثلَ العَرشِ وَالكُرسِيِّ. قالَ: فَإِنَّها أعظَمُ مِن ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله إلَيهِ كَهَيئَةِ الغَضبانِ، ثُمَّ قالَ: وَيحَكَ يا شابُّ، ذُنوبُكَ أعظَمُ أم رَبُّكَ. فَخَرَّ الشّابُّ لِوَجهِهِ وهُوَ يَقولُ: سُبحانَ رَبّي! ما شَيءٌ أعظَمَ مِن رَبّي، رَبّي أعظَمُ يا نَبِيَّ اللّهِ مِن كُلِّ عَظيمٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: فَهَل يَغفِرُ الذَّنبَ العَظيمَ إلاَّ الرَّبُّ العَظيمُ! قالَ الشّابُّ: لا وَاللّهِ، يا رَسولَ اللّهِ. ثُمَّ سَكَتَ الشّابُّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: وَيحَكَ يا شابُّ، ألا تُخبِرُني بِذَنبٍ واحِدٍ مِن ذُنوبِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى، اُخبِرُكَ أنّي كُنتُ أنبُشُ القُبورَ سَبعَ سِنينَ، اُخرِجُ الأَمواتَ وأَنزِعُ الأَكفانَ، فَماتَت جارِيَةٌ مِن بَعضِ بَناتِ الأَنصارِ، فَلَمّا حُمِلَت إلى قَبرِها ودُفِنَت وَانصَرَفَ عَنها أهلُها وجَنَّ عَلَيهَا اللَّيلُ، أتَيتُ قَبرَها فَنَبَشتُها، ثُمَّ استَخرَجتُها ونَزَعتُ ما كانَ عَلَيها مِن أكفانِها، وتَرَكتُها مُتَجَرِّدَةً عَلى شَفيرِ قَبرِها، ومَضَيتُ مُنصَرِفا، فَأَتانِي الشَّيطانُ، فَأَقبَلَ يُزَيِّنُها لي ويَقولُ: أما تَرى بَطنَها وبَياضَها؟ أما تَرى وَرِكَيها؟ فَلَم يَزَل يَقولُ لي هذا حَتّى رَجَعتُ عَلَيها ولَم أملِك نَفسي حَتّى جامَعتُها وتَرَكتُها مَكانَها، فَإِذا أنَا بِصَوتٍ مِن وَرائي يَقولُ: يا شابُّ، وَيلٌ لَكَ مِن دَيّانِ يَومِ الدّينِ، يَومَ يَقِفُني وإيّاكَ كَما تَرَكتَني عُريانَةً في عَساكِرِ المَوتى، ونَزَعتَني مِن حُفرَتي، وسَلَبتَني أكفاني، وتَرَكتَني أقومُ جُنُبَةً إلى حِسابي، فَوَيلٌ لِشَبابِكَ مِنَ النّارِ! فَما أظُنُّ أنّي أشُمُّ ريحَ الجَنَّةِ أبَدا، فَما تَرى لي يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: تَنَحَّ عَنّي يا فاسِقُ، إنّي أخافُ أن أحتَرِقَ بِنارِكَ، فَما أقرَبَكَ مِنَ النّارِ، فَما أقرَبَكَ مِنَ النّارِ! ثُمَّ لَم يَزَل صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَقولُ ويُشيرُ إلَيهِ، حَتّى أمعَنَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمعَنَ الرجلُ: هرب تاج العروس: ج18 ص541 «معن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن بَينِ يَدَيهِ، فَذَهَبَ فَأَتَى المَدينَةَ، فَتَزَوَّدَ مِنها، ثُمَّ أتى بَعضَ جِبالِها فَتَعَبَّدَ فيها، ولَبِسَ مِسحا، وغَلَّ يَدَيهِ جَميعا إلى عُنُقِهِ، ونادى: يا رَبِّ، هذا عَبدُكَ بُهلولٌ، بَينَ يَدَيكَ مَغلولٌ، يا رَبِّ أنتَ الَّذي تَعرِفُني، وزَلَّ مِنّي ما تَعلَمُ. يا سَيِّدي يا رَبِّ، إنّي أصبَحتُ مِنَ النّادِمينَ، وأَتَيتُ نَبِيَّكَ تائِبا، فَطَرَدَني وزادَني خَوفا، فَأَسأَ لُكَ بِاسمِكَ وجَلالِكَ وعَظَمَةِ سُلطانِكَ أن لا تُخَيِّبَ رَجائي، سَيِّدي ولا تُبطِل دُعائي، ولا تُقَنِّطني مِن رَحمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يَزَل يَقولُ ذلِكَ أربَعينَ يَوما ولَيلَةً، تَبكي لَهُ السِّباعُ وَالوُحوشُ، فَلَمّا تَمَّت لَهُ أربَعونَ يَوما ولَيلَةً رَفَعَ يَدَيهِ إلَى السَّماءِ، وقالَ: اللّهُمَّ ما فَعَلتَ في حاجَتي؟ إن كُنتَ استَجَبتَ دُعائي وغَفَرتَ خَطيئَتي، فَأَوحِ إلى نَبِيِّكَ، وإن لَم تَستَجِب لي دُعائي ولَم تَغفِر لي خَطِيئَتي وأَرَدتَ عُقوبَتي فَعَجِّل بِنارٍ تُحرِقُني أو عُقوبَةٍ فِي الدُّنيا تُهلِكُني، وخَلِّصني مِن فَضيحَةِ يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى عَلى نَبِيِّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: «وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَحِشَةً» يَعني الزِّنا «أَوْظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ»يَعني بِارتِكابِ ذَنبٍ أعظَمَ مِنَ الزِّنا ونَبشِ القُبورِ وأَخذِ الأَكفانِ «ذَكَرُواْ اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ»يَقولُ: خافُوا اللّهَ فَعَجَّلُوا التَّوبَةَ «وَمَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّهُ» يَقولُ عز و جل: أتاكَ عَبدي يا مُحَمَّدُ تائِبا فَطَرَدتَهُ، فَأَينَ يَذهَبُ؟ وإلى مَن يَقصِدُ؟ ومَن يَسأَلُ أن يَغفِرَ لَهُ ذَنبا غَيري؟ ثُمَّ قالَ عز و جل: «وَلَمْ يُصِرُّواْ عَلَى مَا فَعَلُواْ وَهُمْ يَعْلَمُونَ» يَقولُ: لَم يُقيموا عَلَى الزِّنا ونَبشِ القُبورِ وأَخذِ الأَكفانِ «أُوْلَلءِكَ جَزَاؤُهُم مَّغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَجَنَّتٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ خَلِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَمِلِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، خَرَجَ وهُوَ يَتلوها ويَتَبَسَّمُ، فَقالَ لِأَصحابِهِ: مَن يَدُلُّني عَلى ذلِكَ الشّابِّ التّائِبِ؟ فَقالَ مُعاذٌ: يا رَسولَ اللّهِ، بَلَغَنا أنَّهُ في مَوضِعِ كَذا وكَذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَضى رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بِأَصحابِهِ حَتَّى انتَهَوا إلى ذلِكَ الجَبَلِ، فَصَعِدوا إلَيهِ يَطلُبونَ الشّابَّ، فَإِذا هُم بِالشّابِّ قائِمٌ بَينَ صَخرَتَينِ، مَغلولَةً يَداهُ إلى عُنُقِهِ، وقَدِ اسوَدَّ وَجهُهُ، وتَساقَطَت أشفارُ عَينَيهِ مِنَ البُكاءِ وهُوَ يَقولُ: سَيِّدي، قَد أحسَنتَ خَلقي، وأَحسَنتَ صورَتي، فَلَيتَ شِعري ما ذا تُريدُ بي؟ أفِي النّارِ تُحرِقُني؟ أو في جِوارِكَ تُسكِنُني؟ اللّهُمَّ إنَّكَ قَد أكثَرتَ الإِحسانَ إلَيَّ، وأَنعَمتَ عَلَيَّ، فَلَيتَ شِعري ما ذا يَكونُ آخِرُ أمري، إلَى الجَنَّةِ تَزُفُّني، أم إلَى النّارِ تَسوقُني؟ اللّهُمَّ إنَّ خَطيئَتي أعظَمُ مِنَ السَّماواتِ وَالأَرضِ، ومِن كُرسِيِّكَ الواسِعِ وعَرشِكَ العَظيمِ، فَلَيتَ شِعري تَغفِرُ لي خَطيئَتي، أم تَفضَحُني بِها يَومَ القِيامَةِ؟ فَلَم يَزَل يَقولُ نَحوَ هذا وهُوَ يَبكي ويَحثُو التُّرابَ عَلى رَأسِهِ، وقَد أحاطَت بِهِ السِّباعُ، وصَفَّت فَوقَهُ الطَّيرُ، وهُم يَبكونَ لِبُكائِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَنا رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَأَطلَقَ يَدَيهِ مِن عُنُقِهِ، ونَفَضَ التُّرابَ عَن رَأسِهِ، وقالَ: يا بُهلولُ، أبشِر فَإِنَّكَ عَتيقُ اللّهِ مِنَ النّارِ. ثُمَّ قالَ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله لِأَصحابِهِ: هكَذا تَدارَكُوا الذُّنوبَ كَما تَدارَكَها بُهلولٌ. ثُمَّ تَلا عَلَيهِ ما أنزَلَ اللّهُ عز و جل فيهِ وبَشَّرَهُ بِالجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص97 ح76، روضة الواعظين: ص526 نحوه، بحار الأنوار: ج6 ص23 ح26وراجع اُسد الغابة: ج1 ص421 الرقم 502.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196. الأمالى، صدوق ـ به نقل از عبد الرحمان بن غنم دوسى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُعاذ بن جبل، گريان نزد پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمد و سلام كرد. جوابش را داد. سپس فرمود: «چرا گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، اى مُعاذ؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پيامبر خدا! جوانى تَر و تازه و خوش آب و رنگ و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهره، دَم در است و بر جوانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش همچون مادر فرزند مرده، گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و اجازه ورود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «آن جوان را نزد من آر، اى مُعاذ!». مُعاذ، او را خدمت پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آورد. جوان، سلام كرد و پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله جواب سلامش را داد و فرمود: «چرا گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى اى جوان؟». گفت: چگونه گريه نكنم، در حالى كه مرتكب گناهانى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه اگر خداى عز و جل براى برخى از آنها مؤاخذه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كند، مرا به آتش دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَد؟ فكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم خداوند، به زودى مرا براى آنها مؤاخذه كند و هرگز مرا نيامرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «آيا چيزى را شريك خدا قرار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟». گفت: پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم به خدا كه چيزى را شريك پروردگارم سازم. فرمود: «آيا قتل نفس محترم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟». گفت: خير. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «خداوند، گناهانت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، اگر چه به اندازه كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سر به فلك كشيده باشند». جوان گفت: گناهانم از كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سر به فلك كشيده هم بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «خداوند، گناهانت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، اگر چه به اندازه هفت زمين و درياها و ريگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و درختان و همه مخلوقات آنها باشند». گفت: آنها از هفت زمين و درياها و ريگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و درختان و همه مخلوقات آنها هم بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «خداوند، گناهانت، را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد، اگر چه به اندازه هفت آسمان و ستارگان آنها و به اندازه عرش و كرسى باشند». جوان گفت: از اينها هم بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله با حالت خشم به او نگريست و فرمود: «واى بر تو، اى جوان! گناهان تو بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است يا پروردگارت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوان بر خاك افتاد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: منزّه است پروردگار من! هيچ چيزى از پروردگار من، بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر نيست. پروردگار من، از هر بزرگى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است، اى پيامبر خدا! پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «پس آيا گناه بزرگ را جز پروردگار بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؟». جوان گفت: نه به خدا، اى پيامبر خدا! سپس ساكت شد. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «واى بر تو اى جوان! آيا يكى از گناهانت را براى من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم. من مدّت هفت سال، گورها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكافتم و مُرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را درمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردم و كفن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَنْدم تا آن كه دختر يكى از انصار مُرد. چون او را بردند و به خاك سپردند و خانواده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برگشتند و شب شد، من رفتم و قبرش را شكافتم و او را بيرون آوردم و كفنش را كَنْدم و خودش را برهنه، كنار قبرش رها كردم و رفتم. در بين راه، شيطان به سراغم آمد و وسوسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كرد و گفت: شكم و پيكر سفيدش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى؟ ران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى؟ و همچنان مرا وسوسه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد تا آن كه نزدش برگشتم و اختيارم را از دست دادم و با او نزديكى كردم و در همان جا، رهايش ساختم. [همين طور كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتم] ناگاه صدايى از پشت سرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «اى جوان! واى بر تو از سزادهنده روز جزا؛ روزى كه من و تو نگه دارد، چنان كه تو مرا برهنه در ميان لشكر مردگان رها كرده و مرا از گورم درآوردى و كفن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را دزديدى و رهايم كردى تا براى حسابرسى جُنُب برخيزم! واى بر جوانى تو از آتش!». بنا بر اين، گمان ندارم هرگز بوى بهشت را استشمام كنم. نظر شما چيست اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «از من دور شو، اى تبهكار، كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم من نيز در آتش تو بسوزم. چقدر به آتش نزديك! چقدر به آتش نزديك!». پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله پيوسته اين را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود و به او اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد تا آن كه از برابرش گريخت و رفت و وارد مدينه شد و آب و نانى برداشت و به يكى از كوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مدينه رفت و در آن به عبادت پرداخت. پلاسى پوشيد و هر دو دستش را به گردن خود، زنجير كرد و صدا زد: پروردگارا! اين بنده تو، بهلول است كه در پيشگاه تو در غل و زنجير است. پروردگارا! تو مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه چه لغزشى از من سر زد. اى سرور من! اى پروردگار من! من پشيمانم. توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنان نزد پيامبرت رفتم؛ امّا او مرا از خود راند و بر ترس من افزود. پس به نام و شكوه و بزرگى سلطنتت، از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم كه اميدم را نااميد نكنى. سرور من! دعايم را رد مكن و از رحمتت نوميدم مساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهل شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز اين جملات را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت، به طورى كه درندگان و وحوش به حال او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريستند. پس از چهل شبانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز، دستانش را به سوى آسمان برداشت و گفت: بارخدايا! با حاجت من، چه كردى؟ اگر دعايم را پذيرفته و خطايم را بخشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، پس به پيامبرت وحى كن، و اگر دعايم را نپذيرفته و خطايم را نبخشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى مجازاتم كنى، پس هر چه زودتر آتشى بفرست تا مرا بسوزانَد يا كيفرى كه در همين دنيا هلاكم سازد و از رسوايى روز رستاخيز، نجاتم ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، خداى ـ تبارك و تعالى ـ اين آيه را بر پيامبرش صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرو فرستاد: «و كسانى كه هر گاه فحشايى انجام دهند»، يعنى زنا «يا به خود ستم كنند»، يعنى با ارتكاب گناهى بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از زنا و شكافتن گورها و دزديدن كفن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها «خدا را ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و براى گناهانشان آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند»، يعنى: از خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند و زود توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند «و چه كسى جز خدا، گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؟». خداى عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى محمّد! بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنان نزد تو آمد؛ امّا تو او را راندى. پس به كجا رود؟ به چه كسى روى آورد؟ و از چه كسى جز من بخواهد كه گناهش را بيامرزد؟ سپس فرمود: «و بر آنچه مرتكب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، با آن كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند [كه گناه است]، پافشارى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند»يعنى: به زنا و شكافتن گورها و دزديدن كفن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ادامه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. «آنان، پاداششان آمرزشى از جانب پروردگارشان و بوستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است كه از زير [درختانِ] آن، جويبارها روان است، جاودانه در آن بمانند و پاداش اهل عمل، چه نيكوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون اين آيه بر پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نازل شد، ايشان در حالى كه آن را تلاوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و لبخند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زد، بيرون آمد و به يارانش فرمود: «آن جوان توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار كجاست؟». مُعاذ گفت: اى پيامبر خدا! شنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم در فلان و بهمان جاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله با يارانش رفتند تا به آن كوه رسيدند و براى يافتن جوان از كوه بالا رفتند، ديدند جوان ميان دو صخره، ايستاده و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش به گردنش بسته شده و صورتش سياه گشته و پلك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش از گريه افتاده است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: سَرور من! تو مرا نيكو آفريدى و صورتى زيبا به من بخشيدى. پس كاش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى با من چه كنى؟ آيا در آتشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوزانى؟ يا در جوارت جايم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟ بار خدايا! تو به من بسيار نيكى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و به من نعمت بخشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. پس كاش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم عاقبتم چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟ به بهشتم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برى؟ يا به سوى آتشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانى؟ بار خدايا! گناه من از آسمان و زمين و از كرسى پهناور و عرش بزرگ تو هم بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است. پس، كاش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستم آيا گناهم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزى يا در روز رستاخيز، به آن رسوايم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى؟ پيوسته از اين سخنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريست و خاك بر سرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريخت و درندگان، پيرامونش را گرفته بودند و پرندگان بر فراز سرش صف كشيده بودند و از گريه او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نزديك رفت و دستان آن جوان را از گردنش باز كرد و خاك از سرش تكانْد و فرمود: «اى بهلول! مژده بادا كه خداوند، تو را از آتش رهانيد». سپس به يارانش فرمود: «گناهان را مانند بهلول، اين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه جبران كنيد!». آن گاه آنچه را خداى عز و جل در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش فرو فرستاد، برايش خواند و او را به بهشت، بشارت داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-آثار-التوبة-وبركاتها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: آثارُ التَّوبَةِ وبَرَكاتُها&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: آثار و بركات توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غفران-الذنوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: غُفرانُ الذُّنوبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: آمرزش گناهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ يَعِبَادِىَ الَّذِينَ أَسْرَفُواْ عَلَى أَنفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُواْ مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: اى بندگان من كه بر خود اسراف و ستم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از رحمت خداوند، نوميد نشويد كه خدا همه گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؛ زيرا او آمرزنده مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٔايَتِنَا فَقُلْ سَلَمٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوءَما بِجَهَلَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر گاه كسانى كه به آيات ما ايمان دارند، نزد تو آيند، به آنها بگو: «سلام بر شما. پروردگارتان، رحمت را بر خود فرض كرده است. هر كس از شما كار بدى از روى نادانى انجام دهد، سپس توبه و اصلاح [و جبران] نمايد، [مشمول رحمت خدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چرا كه] او آمرزنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مهربان است%«$.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضَ اللّهُ عَلى رَسولِهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله أن يُسَلِّمَ عَلَى التَّوّابينَ وَالَّذينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ ثُمَّ تابوا، فَقالَ: «وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٔايَتِنَا فَقُلْ سَلَمٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ»يعني أوجَبَ الرَّحمَةَ لِمَن تابَ، وَالدَّليلُ عَلى ذلِكَ قَولُهُ: «أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوءَا بِجَهَلَةٍ ثُمَّ تَابَ مِن بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص202، بحار الأنوار: ج17 ص82 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند پيامبرش صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را موظّف فرمود كه به توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاران و كسانى كه پس از ارتكاب گناه، توبه كردند، سلام كند و فرمود: «هر گاه كسانى كه به آيات ما ايمان دارند، نزد تو آيند، بگو: سلام بر شما. پروردگارتان، رحمت را بر خود نوشت»؛ يعنى رحم آوردن بر توبه كننده را [بر خود] واجب فرمود. دليلش اين فرموده اوست: «هر كس از شما از روى نادانى كار بدى كند و آن گاه به توبه و صلاح آيد، پس وى آمرزنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ اللّهُ عز و جل: اِبنَ آدَمَ! أمَرتُكَ فَتَوَلَّيتَ، ونَهَيتُكَ فَتَمادَيتَ، وسَتَرتُ عَلَيكَ فَفَجَرتَ، وأَعرَضتُ عَنكَ فَما بالَيتَ، يا مَن إذا مَرِضَ شَكا وبَكى، وإذا عوفِيَ تَمَرَّدَ وعَصى، يا مَن إذا دَعاهُ العَبيدُ عَدا ولَبّى، وإذا دَعاهُ الجَليلُ أعرَضَ وأَبى، وإن سَأَلتَني أعطَيتُكَ، وإن دَعَوتَني أجَبتُكَ، وإن مَرِضتَ شَفَيتُكَ، وإن سَلِمتَ رَزَقتُكَ، وإن أقبَلتَ قَبِلتُكَ، وإن تُبتَ غَفَرتُ لَكَ، وأَنَا التَّوّابُ الرَّحيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص231 ح8044 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج15 ص939 ح43616.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى فرزند آدم! من به تو فرمان دادم، امّا تو روى گرداندى. تو را نهى كردم، امّا تو ادامه دادى. بر تو پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى كردم، ليكن تو [همچنان] گناه كردى. از تو روى گرداندم، ولى تو اهمّيتى ندادى. اى كسى كه هر گاه بيمار شد، ناله و گريه كرد و چون بهبود يافت، سركشى و نافرمانى كرد! اى كسى كه هر گاه بندگان صدايش زنند، بله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَوَد و هر گاه خداى بزرگ صدايش زند، روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيچد! حال آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه اگر از من بخواهى، به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و اگر مرا بخوانى، پاسخت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم. اگر بيمار شوى، شفايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم و اگر سالم باشى، روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم، اگر پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيى، تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرم، اگر توبه كنى، تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم و من، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرِ مهربانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّائِبُ مِنَ الذَّنبِ كَمَن لا ذَنبَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1420 ح4250 عن أبي عبيدة بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن أبيه، السنن الكبرى: ج10ص 260 ح20563 عن ابن عباس، كنزالعمّال: ج4 ص207 ح10174؛ عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ج2 ص74 ح347 عن دارم بن قبيصة عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الكافي: ج2 ص435 ح10 عن جابر عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الخصال: ص543 ح19 عن إسماعيل بن أبي زياد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلهوفيه «ذنوبه» بدل «الذنب»، بحار الأنوار: ج6 ص21 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده از گناه، مانند كسى است كه هيچ گناهى بر او نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أهدَمَ التَّوبَةَ لِعَظيمِ الجُرمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص63 ح9520، عيون الحكم والمواعظ: ص481 ح8856.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه ويران كننده است توبه براى گناه بزرگ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوبَةُ مَمحاةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص52 ح186، عيون الحكم والمواعظ: ص60 ح1544.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه، از ميان برنده [گناه] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَسيرُ التَّوبَةِ وَالاِستِغفارِ يُمَحِّصُ المَعاصِيَ وَالإِصرارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص458 ح10992، عيون الحكم والمواعظ: ص555 ح10239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندكى توبه و آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، گناهان و پافشارى [بر آنها] را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالتَّوبَةِ تُكَفَّرُ الذُّنوبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص240 ح4357.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توبه، گناهان پوشانده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالتَّوبَةِ تُمَحَّصُ السَّيِّئاتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص234 ح4324، عيون الحكم والمواعظ: ص186 ح3782.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توبه، بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها زدوده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَديمُ الحُرمَةِ وحَديثُ التَّوبَةِ يَمحَقانِ ما بَينَهُما مِنَ الإِساءَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص297 ح399.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حكمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى منسوب به ايشان ـ: حرمت [نگه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشتن] ديرين و توبه نوين، بدى و گناهى را كه ميان آن دو است، از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُسنُ التَّوبَةِ يَمحُو الحَوبَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَوبة: الإثمُ النهاية: ج1 ص455 «حوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص393 ح4862، عيون الحكم والمواعظ: ص228 ح4396.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه نيكو، [اثر] گناه را از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إخلاصُ التَّوبَةِ يُسقِطُ الحَوبَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص331 ح1264، عيون الحكم والمواعظ: ص46 ح1165.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه خالصانه، گناه را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: نهج الذكر: ج2 ص347 (القسم التاسع / الفصل الرابع: بركات الاستغفار / غفران اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نهج الذكر (با ترجمه فارسى): ج4 ص59 (بخش نهم / فصل چهارم: بركت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آمرزش خواهى / آمرزش خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طهارة-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: طَهارَةُ القَلبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: پاكى دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوبَةُ تُطَهِّرُ القُلوبَ، وتَغسِلُ الذُّنوبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص357 ح1355.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه، دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را پاك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُ قاهِرٌ فَوقَ عِبادِهِ تَعالى ذِكرُهُ وجَلَّ وَجهُهُ، وأَحسَنَ كُلَّ شَيءٍ خَلَقَهُ، وَانبَسَطَت يَداهُ، ووَسِعَت كُلَّ شَيءٍ رَحمَتُهُ... فَجَعَلَ السَّيِّئَةَ ذَنباً وَالذَّنبَ فِتنَةً وَالفِتنَةَ دَنَساً، وجَعَلَ الحُسنى عُتبى وَالعُتبى تَوبَةً وَالتَّوبَةَ طَهوراً، فَمَن تابَ اهتَدى، ومَنِ افتُتِنَ غَوى ما لَم يَتُب إلَى اللّهِ ويَعتَرِف بِذَنبِهِ، ولا يَهلِكُ عَلَى اللّهِ إلاّ هالِكٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهَ اللّهَ! فَما أوسَعَ ما لَدَيهِ مِنَ التَّوبَةِ وَالرَّحمَةِ وَالبُشرى وَالحِلمِ العَظيمِ، وما أنكَلَ ما عِندَهُ مِنَ الأَنكالِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنكال: جمع نِكل ـ بالكسر ـ وهو: القيد الشديد من أيّ شيء كان لسان العرب: ج11 ص677 «نكل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالجَحيمِ وَالبَطشِ الشَّديدِ، فَمَن ظَفِرَ بِطاعَتِهِ اجتَلَبَ كَرامَتَهُ، ومَن دَخَلَ في مَعصِيَتِهِ ذاقَ وَبالَ نَقِمَتِهِ، وعَمّا قَليلٍ لَيُصبِحُنَّ نادِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص394 ح1، كتاب سليم بن قيس الهلالي: ج2 ص953 ح86 كلاهما عن سليم بنقيس الهلالي، تحف العقول: ص169، الغارات: ج1 ص146 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج72 ص121 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند بر بندگانش چيره است. نامش والا و ذاتش پُرشكوه است. هر چيزى را نيكو آفريده است. دستانش باز است و رحمتش همه چيز را در بر گرفته است... پس كار زشت را گناه شمرد و گناه را فتنه و فتنه را آلودگى دانست و كار نيك را [به معناى] پوزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى [از ارتكاب گناهش] شمرد و پوزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى را توبه دانست و توبه را پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده. پس، هر كه توبه كرد، به راه آمد و هر كه به گناه آلوده شد، به بيراهه رفت تا وقتى كه به سوى خدا باز نگشته و به گناهش اعتراف نكرده است كه هيچ كس بر خدا دليرى نكرد، مگر اين كه نابود شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا را! خدا را! [در نظر آوريد] زيرا هم توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى و مهربانى و نويدبخشى و بردبارى بزرگ او بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كران است، و هم مجازات و دوزخ و خشم شديدش، بسى دردآور. پس هر كه به فرمانبرى از او دست يابد، كرامت او را به دست آورَد و هر كه به نافرمانى از او درآيد، آثار كيفر او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشد و به زودى از پشيمانان شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن الأصبغ بن نُباتَة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتى رَجُلٌ أميرَ المُؤمِنينَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنّي زَنَيتُ فَطَهِّرني، فَأَعرَضَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام بِوَجهِهِ عَنهُ، ثُمَّ قالَ لَهُ: اِجلِس، فَأَقبَلَ عَلِيٌّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَلَى القَومِ فَقَالَ: أيَعجِزُ أحَدُكُم إذا قارَفَ هذِهِ السَّيِّئَةَ أن يَستُرَ عَلى نَفسِهِ كَما سَتَرَ اللّهُ عَلَيهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ الرَّجُلُ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنّي زَنَيتُ فَطَهِّرني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وما دَعاكَ إلى ما قُلتَ؟ قالَ: طَلَبُ الطَّهارَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وأَيُّ الطَّهارَةِ أفضَلُ مِنَ التَّوبَةِ؟ ثُمَّ أقبَلَ عَلى أصحابِهِ يُحَدِّثُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ الرَّجُلُ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنّي زَنَيتُ فَطَهِّرني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: أتَقرَأُ شَيئاً مِنَ القُرآنِ؟ قالَ: نَعَم، فَقالَ: اِقرَأ، فَقَرَأَ فَأَصابَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: أتَعرِفُ ما يَلزَمُكَ مِن حُقوقِ اللّهِ عز و جل في صَلاتِكَ وزَكاتِكَ؟ فَقالَ: نَعَم، فَسَأَلَهُ فَأَصابَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: هَل بِكَ مَرَضٌ يَعروكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعروك: أي يغشاك وينتابك (انظر: النهاية: ج3 ص226 «عوا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو تَجِدُ وَجَعاً في رَأسِكَ، أو شَيئا في بَدَنِكَ، أو غَمّا في صَدرِكَ؟ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمنينَ، لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَيحَكَ! اِذهَب حَتّى نَسأَلَ عَنكَ فِي السِّرِّ كَما سَأَلناكَ فِي العَلانِيَةِ، فَإِن لَم تَعُد إلَينا لَم نَطلُبكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص31 ح5017، وسائل الشيعة: ج18 ص328 ح34134.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من زنا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مرا پاك گردان. امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رويش را از او برگرداند و فرمود: «بنشين». آن گاه، رو به مردم كرد و فرمود: «اگر كسى از شما اين گناه را مرتكب شد، آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند آن را بر خود بپوشانَد، چنان كه خداوند بر او پوشاند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد برخاست و گفت: اى امير مؤمنان! من زنا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، مرا پاك گردان. فرمود: «چه چيز باعث شد كه اين را بگويى؟». گفت: طلب پاكى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كدام پاكى بالاتر از توبه است؟». دوباره، رو به يارانش كرد و به سخن گفتن براى آنان پرداخت. باز مرد برخاست و گفت: اى امير مؤمنان! من زنا كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. مرا پاك گردان. فرمود: «آيا بلدى قرآن بخوانى؟». گفت: آرى. فرمود: «بخوان». او خواند و درست خواند. فرمود: «آيا احكام نماز و زكاتت را كه خداوند عز و جل بر تو لازم كرده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى؟». گفت: آرى. از او پرسيد و آن مرد، درست پاسخ داد. فرمود: «آيا دچار مرضى يا سردردى يا مشكلى در بدنت يا غم و اندوهى در دلت نيستى؟». گفت: نه، اى امير مؤمنان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «واى بر تو! برو تا پنهانى و مخفيانه نيز در باره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات پرس و جو كنم، چنان كه آشكارا از خودت پرسيدم، و اگر نزد ما برنگشتى، ما هم احضارت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وقِني مِنَ المَعاصي، وَاستَعمِلني بِالطّاعَةِ، وَارزُقني حُسنَ الإِنابَةِ، وطَهِّرني بِالتَّوبَةِ، وأَيِّدني بِالعِصمَةِ، وَاستَصلِحني بِالعافِيَةِ، وأَذِقني حَلاوَةَ المَغفِرَةِ، وَاجعَلني طَليقَ عَفوِكَ وعَتيقَ رَحمَتِكَ، وَاكتُب لي أمانا مِن سَخَطِكَ، وبَشِّرني بِذلِكَ فِي العاجِلِ دونَ الآجِلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص71 الدعاء 16، المزار الكبير: ص160؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج 6 ص182 عن الإمام عليّ وعن الإمام زين العابدين عليهماالسلام وفيه «وأنقذني، وارزقني» بدل «وقني، وأذقني» وليس فيه «وعتيق رحمتك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا از گناهان، نگه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار و در طاعتت به كار گمار و بازگشتِ درست [به راه تو و به سوى خودت] را روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام فرما و با توبه، پاكم گردان و مرا در برابر گناه، مصونيت بخش و عافيت، عطايم كن و شيرينى آمرزش را به من بچشان. مرا آزاد شده عفو و رهين رحمتت قرار ده و از خشمت، امان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ده و بشارت آن را در همين دنيا و پيش از فرا رسيدن آخرت، به من ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ إلاّ وفي قَلبِهِ نُكتَةٌ بَيضاءُ، فَإِذا أذنَبَ ذَنباً خَرَجَ فِي النُّكتَةِ نُكتَةٌ سَوداءُ، فَإِن تابَ ذَهَبَ ذلِكَ السَّوادُ، وإن تَمادى فِي الذُّنوبِ زادَ ذلِكَ السَّوادُ حَتّى يُغَطِّيَ البَياضَ، فَإِذا تَغَطَّى البَياضَ لَم يَرجِع صاحِبُهُ إلى خَيرٍ أبَداً، وهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «كَلاَّ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِم مَّا كَانُوا يَكْسِبُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطفّفين: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص273 ح20، مجمع البيان: ج10 ص689، مجمع البحرين: ج2 ص761 كلاهمابزيادة «مؤمن» بعد «عبد» وكلّها عن زرارة، بحارالأنوار: ج73 ص332 ح17 وراجع إرشاد القلوب: ص46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست، مگر آن كه در دلش نقطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سپيد وجود دارد؛ و هر گاه گناهى مرتكب شود، در آن نقطه، نقطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سياه پديد آيد؛ پس اگر توبه كند، آن سياهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و اگر در گناهان فرو رود، نقطه سياه افزايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، چندان كه همه سفيدى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند. و چون سفيدى پوشانده شد، گنهكار، ديگر به خير و صلاح، باز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. اين است سخن خداوند عز و جل كه: «به حقيقت، كارهايى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند، بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، زنگار بسته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أذنَبَ الرَّجُلُ خَرَجَ في قَلبِهِ نُكتَةٌ سَوداءُ، فَإِن تابَ انمَحَت، وإن زادَ زادَت، حَتّى تَغلِبَ عَلى قَلبِهِ فَلا يُفلِحُ بَعدَها أبَداً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص271 ح13 عن أبي بصير، بحارالأنوار: ج73 ص327 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه انسان گناه كند، نقطه سياهى در دلش پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. اگر توبه كند، آن نقطه از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود؛ ولى اگر باز هم گناه كند، آن نقطه بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود تا جايى كه [سراسر] قلبش را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و پس از آن، هرگز رستگار نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحِمَ اللّهُ عَبداً تابَ إلَى اللّهِ قَبلَ المَوتِ، فَإِنَّ التَّوبَةَ مُطَهِّرَةٌ مِن دَنَسِ الخَطيئَةِ، ومُنقِذَةٌ مِن شَفَا الهَلَكَةِ، فَرَضَ اللّهُ بِها عَلى نَفسِهِ لِعِبادِهِ الصّالِحينَ، فَقالَ: «كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوءَما بِجَهَلَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنم بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، «وَمَن يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَّحِيمًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص361 ح27 عن أبي عمرو الزبيري، بحار الأنوار: ج6 ص33 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا رحمت كند بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه پيش از مرگ، به سوى خدا توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ چرا كه توبه، پاكيزه كننده از پليدى گناه و نجات دهنده از پرتگاه نابودى است. خداوند به سبب توبه، براى بندگان خوبش، [رحمت را] بر خود واجب نموده و فرموده است: «پروردگارتان، رحمت را بر خود، مقرّر كرده است كه هر كس از شما به نادانى، كار بدى كند و سپس توبه كند و درستكارى پيشه سازد، وى آمرزنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مهربان است»، «و هر كس كار بدى كند، يا بر خويش ستم ورزد، سپس از خدا آمرزش خواهد، خدا را آمرزنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مهربان خواهد يافت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صلاح-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: صَلاحُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: اصلاح خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَرَةُ التَّوبَةِ استِدراكُ فَوارِطِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوارط: جمع فُرطة؛ يعني السبقَ والتقدُّمَ ومُجاوزةَ الحدِّ النهاية: ج3 ص434 «فرط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص334 ح4657، عيون الحكم والمواعظ: ص208 ح4160.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثمره توبه، جبران زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نفس است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَدرَكَ فَوارِطَهُ أصلَحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص167 ح7809، عيون الحكم والمواعظ: ص424 ح7149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هركه زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را جبران كند، [كار خويشتن را] اصلاح كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَدرَكَ أصلَحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص145 ح7698، عيون الحكم والمواعظ: ص428 ح7278.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه جبران [لغزش و خطا] كند، [كار خويش را] اصلاح كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُستَدرِكُ عَلى شَفا صَلاحٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص320 ح1218، عيون الحكم والمواعظ: ص46 ح1136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبران كننده[ى لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و خطاها]، در آستانه شايستگى و درستكارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فازَ مَن أصلَحَ عَمَلَ يَومِهِ، وَاستَدرَكَ فَوارِطَ أمسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص414 ح6540، عيون الحكم والمواعظ: ص358 ح6073.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رستگار شد كسى كه عمل امروزش را درست كرد و كوتاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديروزش را جبران ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُسنُ الاِستِدراكِ عُنوانُ الصَّلاحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص394 ح4867، عيون الحكم والمواعظ: ص228 ح4403.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درست [و به موقع] جبران كردن [خطاها و گناهان]، سرلوحه صلاح است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محبة-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: مَحَبَّةُ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: كسب محبّت خداى عزوجل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّ بِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة 222.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند، توبه كنندگان را دوست دارد و پاكان را [نيز] دوست دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذيل تاريخ بغداد عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَقولُ: التّائِبُ مِنَ الذَّنبِ كَمَن لا ذَنبَ لَهُ، وإذا أحَبَّ اللّهُ عَبدا لَم يَضُرَّهُ ذَنبٌ، ثُمَّ تَلا: «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّ بِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ». قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، وما عَلامَةُ التَّوبَةِ؟ قالَ: النَّدامَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذيل تاريخ بغداد: ج3 ص56 الرقم 575، المغني عن حمل الأسفار: ج2 ص1151 ح4171،الفردوس: ج2 ص77 ح2432 وليس فيهما ذيله من «ثم تلا...»، حلية الأولياء: ج4 ص318 الرقم 283 عن الشعبي من دون إسناد إليه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، إحياء العلوم: ج4 ص473&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليس فيهما ذيله من «قيل يا رسول اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;...»، كنزالعمّال: ج4 ص261 ح10428.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذيل تاريخ بغداد ـ به نقل از انس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله شنيدم كه فرمود: «توبه كننده از گناه، همانند كسى است كه هيچ گناهى بر او نيست و هر گاه خداوند، بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را دوست بدارد، هيچ گناهى به او زيان نرساند». سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «خدا توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان را دوست دارد و پاكيزگان را [نيز] دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد». گفته شد: اى پيامبر خدا! نشانه توبه چيست؟ فرمود: «پشيمانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبوا إلَى اللّهِ عز و جل وَادخُلوا في مَحَبَّتِهِ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يُحِبُّ التَّوّابينَ ويُحِبُّ المُتَطَهِّرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص623 ح10 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، تحف العقول: ص113، بحارالأنوار: ج6 ص21 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به درگاه خداوند عز و جل توبه بَريد و به محبّت او در آييد؛ زيرا خداوند عز و جل توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان را دوست دارد و پاكيزگان را [نيز] دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يُحِبُّ العَبدَ المُؤمِنَ المُفَتَّنَ التَّوّابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص174 ح605، مسند أبي يعلى: ج1 ص257 ح479، تفسير ابن كثير: ج7ص 100 وليس فيه «المؤمن» وكلّها عن محمّد بن الحنفية عن أبيه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، كنز العمّال: ج4 ص209 ح10186؛ الكافي: ج2 ص432 ح4، الزهد للحسين بن سعيد: ص141 ح19&lt;/span&gt;5 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفيه «المقرّ» بدل «المفتن» وكلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلاموفيهما «من عباده» بدل «العبد المؤمن»، بحارالأنوار: ج6 ص39 ح69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، بنده مؤمنِ گنهكار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار را دوست دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَثَلُ المُؤمِنِ عِندَ اللّهِ عز و جل كَمَثَلِ مَلَكٍ مُقَرَّبٍ، وإنَّ المُؤمِنَ عِندَ اللّهِ أعظَمُ مِن ذلِكَ، ولَيسَ شَيءٌ أحَبَّ إلَى اللّهِ مِن مُؤمِنٍ تائِبٍ أو مُؤِنَةٍ تائِبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ج2 ص29 ح33، صحيفة الإمام الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ص94 ح27 كلاهما عن أحمدبن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، مشكاة الأنوار: ص149 ح359 نحوه، بحارالأنوار: ج6 ص21 ح15؛ تفسير القرطبي: ج3 ص29 عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، تفسير الثعلبي: ج2 ص131 ح109 عن الإمام زين العابدين عن أبيه عن جدّه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامعنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلهوكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكايت مؤمن نزد خداوند عز و جل، حكايت فرشته مقرّب است و [بلكه] مؤمن نزد خداوند، از آن هم بالاتر است. هيچ چيز نزد خدا، دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از مرد يا زن مؤمنِ توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن شَيءٍ أحَبَّ إلَى اللّهِ مِن شابٍّ تائِبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص201 ح530 و ص297 ح910 عن أنس، روضة الواعظين: ص528؛ شرح نهجالبلاغة لابن أبي الحديد: ج11 ص181 عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الفردوس: ج4 ص48 ح6153 عن أنس، كنزالعمّال: ج15 ص786 ح43108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ چيز نزد خدا، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از جوان توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّائِبُ حَبيبُ اللّهِ، وَالتّائِبُ مِنَ الذَّنبِ كَمَن لا ذَنبَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغني عن حمل الأسفار: ج2 ص983 ح3586، سنن ابن ماجة: ج2 ص1420 ح4250 عنأبي عبيدة بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن أبيه وفيه ذيله؛ جامع السعادات: ج3 ص65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه كننده، محبوب خداست و توبه كننده از گناه، همانند كسى است كه هيچ گناهى بر او نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يُحِبُّ المُؤمِنَ المُذنِبَ التَّوّابَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج5 ص219، تهذيب الكمال: ج20 ص391 الرقم 4050، تهذيب التهذيب: ج4ص 185 الرقم 5516، تاريخ الإسلام: ج6 ص433 الرقم 352، سير أعلام النبلاء: ج4 ص393 الرقم 157 وليس فيه «المؤمن» وكلّها عن حجّاج بن أرطاة عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، مؤمنِ گنهكار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده را دوست دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن دُعائِهِ في ذِكرِ التَّوبَةِ وطَلَبِها: وقَد قُلتَ يا إلهي في مُحكَمِ كِتابِكَ، إنَّكَ تَقبَلُ التَّوبَةَ عَن عِبادِكَ، وتَعفو عَنِ السَّيِّئاتِ، وتُحِبُّ التَّوّابينَ، فَاقبَل تَوبَتي كَما وَعَدتَ، وَاعفُ عَن سَيِّئاتي كَما ضَمِنتَ، وأَوجِب لي مَحَبَّتَكَ كَما شَرَطتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص125 الدعاء 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در دعاى ايشان در يادكرد توبه و طلب آن ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار الها! تو در كتاب استوار خود فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه توبه را از بندگانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى و از گناهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرى و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، پس همان گونه كه وعده داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بپذير و همان گونه كه تضمين كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از گناهانم در گذر و همان گونه كه شرط كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر من مقرّر فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ... اجعَلنا عِندَكَ مِنَ التَّوّابينَ الَّذينَ أوجَبتَ لَهُم مَحَبَّتَكَ، وقَبِلتَ مِنهُم مُراجَعَةَ طاعَتِكَ، يا أعدَلَ العادِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجاديّة: ص179 الدعاء 45، مصباح المتهجّد: ص647 ح717، المزار الكبير: ص627،الإقبال: ج1 ص429، المصباح للكفعمي: ص853، بحار الأنوار: ج98 ص176 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا!... ما را نزد خويش، از توبه كنندگانى قرار بده كه دوستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را براى آنان، واجب نمودى و بازگشت به فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را از ايشان پذيرفتى، اى دادگرترينِ دادگران!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاجعَل نَدامَتي عَلى ما وَقَعتُ فيهِ مِنَ الزَّلاّتِ، وعَزمي عَلى تَركِ ما يَعرِضُ لي مِنَ السَّيِّئاتِ، تَوبَةً توجِبُ لي مَحَبَّتَكَ، يا مُحِبَّ التَّوابينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص147 الدعاء 38، المصباح للكفعمي: ص512.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در دعا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[بار خدايا!]... بر محمّد و خاندان محمد، درود فرست و پيشمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را از لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه دچار آن شدم و عزمم را بر وا گذاشتن گناهانى كه با آنها روياروى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوم، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار ده كه محبّت را برايم در پى بياورد، اى دوستدار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أحَبَّ عِبادِ اللّهِ إلَى اللّهِ المُتَّقِي التّائِبُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص377، الزهد للحسين بن سعيد: ص70 ح186 عن محمّد بن مسلم عن الإمامالباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامبزيادة «أنّه كان يقال» في أوّله وفيه «المحسن التوّاب» بدل «المتّقي التائب»، بحارالأنوار: ج6 ص20 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ بندگان در نزد خداوند، پرهيزگار توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الكافي: ج2 ص430 ح1 وص 432 ح3 ـ 5 وص 435 ح9 وص 435 ح9.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ستر-الذنوب-والسيئات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: سَترُ الذُّنوبِ وَالسَّيِّئاتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: پوشاندن گناهان و سيئات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا تابَ العَبدُ أنسَى اللّهُ الحَفَظَةَ ذُنوبَهُ، وأَنسى ذلِكَ جَوارِحَهُ، ومَعالِمَهُ مِنَ الأَرضِ، حَتّى يَلقَى اللّهَ ولَيسَ عَلَيهِ شاهِدٌ مِنَ اللّهِ بِذَنبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج14 ص17 ح3353 عن أنس، كنز العمّال: ج4 ص209 ح10179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه بنده توبه كند، خداوند، گناهانش را از ياد فرشتگان نگهبان [او و اعمالش] و اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش و مكان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از زمين [كه در آنها مرتكب گناه شده است]مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد تا كه خدا را ديدار كند، و هيچ شاهدى از جانب خدا براى هيچ گناهى عليه او نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَعالى: إذا تابَ عَبدي إلَيَّ نَسَّيتُ جَوارِحَهُ عَمَلَهُ، ونَسَّيتُ البِقاعَ، ونَسَّيتُ حافِظَيهِ حَتّى لا يَشهَدا عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للشجري: ج1 ص195 عن أبي الدرداء؛ الفردوس: ج3 ص173 ح4462 عن أبي الدرداء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال فرمود: «هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به درگاه من توبه كند، كردار [گناه] او را از ياد اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش و مكان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها[يى كه شاهد گناه او بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند] و دو فرشته نگهبانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم تا عليه او گواهى ندهند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تابَ تابَ اللّهُ عَلَيهِ، واُمِرَت جَوارِحُهُ أن تَستُرَ عَلَيهِ، وبِقاعُ الأَرضِ أن تَكتُمَ عَلَيهِ، واُنسِيَتِ الحَفَظَةُ ما كانَت كَتَبَت عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص214 ح1 عن المسعودي، مشكاة الأنوار: ص199 ح519، بحار الأنوار: ج6ص 28 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس توبه كند، خداوند، توبه او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و به جوارح او و جاى جاى زمين، دستور داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه آبروى او را حفظ كنند و عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را بپوشانند، و گناهانى را كه فرشتگان حافظ اعمال برايش نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، از ياد آنان برده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاوية بن وهب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام يَقولُ: إذا تابَ العَبدُ تَوبَةً نَصوحاً، أحَبَّهُ اللّهُ فَسَتَرَ عَلَيهِ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: وكَيفَ يَستُرُ عَلَيهِ؟ قالَ: يُنسي مَلَكَيهِ ما كَتَبا عَلَيهِ مِنَ الذُّنوبِ، ويوحي إلى جَوارِحِهِ: اُكتُمي عَلَيهِ ذُنوبَهُ، ويوحي إلى بِقاعِ الأَرضِ: اُكتُمي ما كانَ يَعمَلُ عَلَيكِ مِنَ الذُّنوبِ، فَيَلقَى اللّهَ حينَ يَلقاهُ ولَيسَ شَيءٌ يَشهَدُ عَلَيهِ بِشَيءٍ مِنَ الذُّنوبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص430 ح1 و ص436 ح12، مشكاة الأنوار: ص202 ح536 عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام،إرشاد القلوب: ص180 كلّها نحوه، ثواب الأعمال: ص205 ح1 بزيادة «المؤمن» بعد «العبد»، بحار الأنوار: ج6 ص28 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معاوية بن وهب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام شنيدم كه فرمود: «هر گاه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى توبه راستين كند، خداوند، او را دوست بدارد و در دنيا و آخرت بر او پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى كند». گفتم: چگونه بر او پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟ فرمود: «گناهانى را كه دو فرشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش براى او نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، از يادشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و به اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش وحى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه: &amp;quot;گناهانش را پوشيده داريد&amp;quot; و به [هر يك از] اماكن زمين، وحى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه: &amp;quot;گناهانى را كه روى تو انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داده است، پوشيده دارد&amp;quot;. پس خدا را ديدار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، در حالى كه چيزى وجود ندارد كه عليه او به گناهان شهادت دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبديل-السيئات-بالحسنات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: تَبديلُ السَّيِّئاتِ بِالحَسَناتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: تبديل كردن سيئات به حسنات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِلاَّ مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صَلِحًا فَأُوْلَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَئِّاتِهِمْ حَسَنَتٍ وَ كَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مگر كسانى كه توبه كنند و ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند، پس آنانند كه خداوند، گناهانشان را به حسنات، مبدّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خداوند، همواره آمرزنده مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة لابن أبي عاصم عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَرَأنا هذِهِ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله سَنَتَينِ «وَ الَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا ءَاخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِى حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ» ثُمَّ نَزَلَت: «إِلاَّ مَن تَابَ وَ ءَامَنَ...» فَما رَأَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَرِحَ بِشَيءٍ قَطُّ فَرَحَهُ بِها وفَرَحَهُ بِ «إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة لابن أبي عاصم: ص456 ح972، المعجم الكبير: ج12 ص168 ح12935، المعجم الأوسط: ج 5 ص368 ح5579 وفيه «سنين» بدل «سنتين» وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنة، ابن ابى عاصم ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: ما دو سال اين آيه را نزد پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانديم: «و كسانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه با خدا هيچ معبودى ديگرى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و كسى را كه خدا [خونش را]حرام كرده است، جز به حق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند». سپس [اين آيه] نازل شد: «مگر كسانى كه توبه كنند و ايمان آورند...» و من هرگز نديدم پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله به اندازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه از اين آيه و از [آيه] «به راستى ما براى تو پيروزى آشكارى فراهم آورديم» خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شد، از چيزى خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن سليمان بن خالد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ في مَحمِلٍ أقرَأُ، إذ ناداني أبو عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: اِقرَأ يا سُلَيمانُ... فَقَرَأتُ حَتَّى انتَهَيتُ إلى قَولِهِ: «إِلاَّ مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صَلِحًا فَأُوْلَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّاتِهِمْ حَسَنَتٍ» فَقالَ: قِف، هذِهِ فيكُم؛ إنَّهُ يُؤتى بِالمُؤمِنِ المُذنِبِ يَومَ القِيامَةِ، حَتّى يوقَفَ بَينَ يَدَيِ اللّهِ تَعالى، فَيَكونُ هُوَ الَّذي يَلي حِسابَهُ، فَيوقِفُهُ عَلى سَيِّئاتِهِ شَيئاً فَشَيئاً، فَيَقولُ: عَمِلتَ كَذا وكَذا في يَومِ كَذا في ساعَةِ كَذا، فَيَقولُ: أعرِفُ يا رَبِّ، قالَ: حَتّى يوقِفَهُ عَلى سَيِّئاتِهِ كُلِّها، كُلَّ ذلِكَ يَقولُ: أعرِفُ، فَيَقولُ: سَتَرتُها عَلَيكَ فِي الدُّنيا، وأَغفِرُها لَكَ اليَومَ، أبدِلوها لِعَبدي حَسَناتٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتُرفَعُ صَحيفَتُهُ لِلنّاسِ فَيَقولونَ: سُبحانَ اللّهِ! أما كانَت لِهذَا العَبدِ سَيِّئَةٌ واحِدَةٌ؟! فَهُوَ قَولُ اللّهِ تَعالى: «فَأُوْلَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّاتِهِمْ حَسَنَتٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص273 ح533، شرح الأخبار: ج3 ص474 ح1375 نحوه، بحار الأنوار: ج7ص 288 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از سليمان بن خالد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در محملى بودم و قرآن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندم كه امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مرا صدا زد: «اى سليمان! بخوان»... و من خواندم تا رسيدم به اين فرموده خداوند: «مگر كسانى كه توبه كنند و ايمان آورند و كارى شايسته انجام دهند كه خداوند، گناهان آنان را به نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بدل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند». فرمود: «بايست. اين آيه در باره شماست. در روز رستاخيز، مؤمن گنهكار را آورده، در برابر خداوند عز و جل نگه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و خداوند، خود، به حسابش رسيدگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. و او را از تك تكِ گناهانش آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;تو در فلان روز و فلان ساعت، چنين و چنان كردى&amp;quot; و او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: &amp;quot;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم اى پروردگارم&amp;quot;، تا آن كه وى را بر همه گناهانش آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد [و او همواره] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: &amp;quot;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم». پس خداوند به او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: &amp;quot;آنها را در دنيا برايت پوشاندم و امروز، آنها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشم. گناهان بنده مرا به نيكى تبديل كنيد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نامه اعمال او در برابر مردم، بالا برده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. آنها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: سبحان اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! آيا اين بنده حتّى يك گناه هم نداشته است؟! اين است فرموده خداوند متعال: «پس آنانند كه خداوند، گناهانشان را به نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مبدّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوحَى اللّهُ عز و جل إلى داودَ النَّبِيِّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: يا داودُ، إنَّ عَبدِيَ المُؤمِنَ إذا أذنَبَ ذَنبا ثُمَّ رَجَعَ وتابَ مِن ذلِكَ الذَّنبِ وَاستَحيا مِنّي عِندَ ذِكرِهِ، غَفَرتُ لَهُ وأَنسَيتُهُ الحَفَظَةَ وأَبدَلتُهُ الحَسَنَةَ ولا اُبالي، وأَنَا أرحَمُ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص158 ح1 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج6 ص28 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل به داوود پيامبر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وحى كرد: «اى داوود! هر گاه بنده مؤمن من گناهى كند و سپس از آن گناه برگردد و توبه نمايد و به هنگام ياد كردن از آن گناه از من شرم كند، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزم و آن گناه را از ياد فرشتگان نگهبان اعمال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم و آن را به نيكى بدل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و از اين كار، باكى ندارم كه من، مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مهربانانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن بقيّة بن الوليد عن بعض الرهوين&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُهاء: حيّ من مذحج والنسبة إليهم رُهاوي مجمع البحرين: ج2 ص741 «رها».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سَمِعَ جِبريلُ إبراهيمَ خَليلَ الرَّحمنِ عليهماالسلام وهُوَ يَقولُ: يا كَريمَ العَفوِ، فَقالَ لَهُ جِبريلُ: وتَدري ما كَريمُ العَفوِ؟ قالَ: لا يا جِبريلُ. قالَ: أن يَعفُوَ عَنِ السَّيِّئَةِ ويَكتُبَها حَسَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الايمان: ج5 ص389 ح7043، تفسير فخر الرازي: ج3 ص24، تاريخ دمشق: ج6ص 241 وفيه «الرهاويين» بدل «الرهوين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان ـ به نقل از بقيّة بن وليد از يكى از رُهاويان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُها: تيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از مِذحَج كه در نسبت، به آنان رُهاوى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل شنيد كه ابراهيم خليل الرحمان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «اى گذشت كننده بزرگوار!». جبرئيل عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به او گفت: آيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى گذشت كننده بزرگوار كيست؟ ابراهيم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفت: «نه اى جبرئيل!». جبرئيل گفت: كسى كه از بدى درمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد و آن را خوبى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا نَزَلَت «وَ الَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا ءَاخَرَ» الآيَةَ اشتَدَّ ذلِكَ عَلَى المُسلِمينَ فَقالوا: ما مِنّا أحَدٌ إلاّ أشرَكَ، وقَتَلَ، وزَنى، فَأَنزَلَ اللّهُ: «يَعِبَادِىَ الَّذِينَ أَسْرَفُواْ...»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ لِهؤُلاءِ الَّذينَ أصابوا هذا فِي الشِّركِ، ثُمَّ نَزَلَت بَعدَهُ «إِلاَّ مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صَلِحًا فَأُوْلَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّاتِهِمْ حَسَنَتٍ»، فَأَبدَلَهُمُ اللّهُ بِالكُفِر الإِسلامَ، وبِالمَعصِيَةِ الطّاعَةَ، وبِالإِنكارِ المَعرِفَةَ، وبِالجَهالَةِ العِلمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدر المنثور: ج6 ص278 نقلاً عن ابن مردويه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى آيه «آنان كه با خداوند هيچ معبود ديگرى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند...» تا آخر آيه، نازل شد، اين بر مسلمانان گران آمد و گفتند: هيچ يك از ما نيست مگر كه شرك ورزيده و قتل و زنا كرده است. پس خداوند [آيه] «اى بندگان من، كه زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد...» را فرو فرستاد كه اين را به آنان كه اين اعمال را در زمان مشرك بودن انجام دادند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد. سپس اين آيه فرود آمد: «به جز كسانى كه توبه كنند و ايمان آورند و كار شايسته انجام دهند، كه خداوند گناهان آنها را به حسنات بدل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند». پس خداوند كفر آنان را به اسلام بدل كرد و معصيتشان را به طاعت و انكارشان را به معرفت و نادانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را به دانش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن سعيد بن جبير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَزَلَت آيَةٌ مِن «تَبَارَكَ» بِالمَدينَةِ في شَأنِ قاتِلِ حَمزَةَ وَحشِيٍ وأَصحابِهِ، كانوا يَقولونَ: إنّا لَنَعرِفُ الإِسلامَ وفَضلَهُ، فَكَيفَ لَنا بِالتَّوبَةِ وقَد عَبَدنَا الأَوثانَ، وقَتَلنا أصحابَ مُحَمَّدٍ، وشَرِبنَا الخُمورَ، ونَكَحنَا المُشرِكاتِ؟! فَأَنزَلَ اللّهُ فيهِم «وَ الَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا ءَاخَرَ» الآيَةَ، ثُمَّ اُنزِلَت تَوبَتُهُم «إِلاَّ مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صَلِحًا فَأُوْلَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّاتِهِمْ حَسَنَتٍ» فَأَبدَلَهُمُ اللّهُ بِقِتالِ المُسلِمينَ قِتالَ المُشرِكينَ، و [بِ]نِكاحِ المُشرِكاتِ نِكاحَ المُؤمِناتِ، وبِعِبادَةِ الأَوثانِ عِبادَةَ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدر المنثور: ج6 ص278 نقلاً عن حلية الاولياء: ج4 ص284 الرقم 282 و تفسير الطبري: ج11الجزء 19 ص46 وفي النسختين اللتين بأيدينا كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از سعيد بن جبير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از [سوره] «تبارك» در مدينه و درباره قاتل حمزه يعنى وحشى و يارانش نازل شد. آنان مدعى بودند كه اسلام و ارزش آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانيم، اما چگونه توبه كنيم، در حالى كه پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرست بوديم و ياران محمّد را كشتيم، و ميگسارى كرديم، و زنان مشرك را به همسرى برگزيديم؟ خداوند درباره آنان چنين [آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى] فرو فرستاد: «كسانى كه با خداوند هيچ معبود ديگرى را نخواندند...». سپس حكم توبه آنان فرود آمد: «به جز كسانى كه توبه كردند و مؤمن شدند و كار شايسته كردند، كه خداوند بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها را به خوبى بدل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند». در نتيجه خداوند به جاى جنگشان با مسلمانان، جنگ با مشركان را براى آنان جايگزين كرد، و به جاى ازدواج با زنان مشرك، ازدواج با زنان مؤمن و به جاى بت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى، خداپرستى را برايشان جايگزين نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن عامر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ سُئِلَ عَن هذِهِ الآيَةِ «وَ الَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا ءَاخَرَ»، قالَ: هؤُلاءِ كانوا فِي الجاهِلِيَّةِ فَأَشرَكوا، وقَتَلوا، وزنَوا، فَقالوا: لَن يَغفِرَ اللّهُ لَنا، فَأَنزَلَ اللّهُ: «إِلاَّ مَن تَابَ...»الآيَةَ قال: كانَتِ التَّوبَةُ وَالإيمانُ وَالعَمَلُ الصّالِحُ، وكانَ الشِّركُ وَالقَتلُ وَالزِّنا، كانَت ثَلاثٌ مَكانَ ثَلاثٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدر المنثور: ج6 ص278 نقلاً عن عبد بن حميد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از عامر درباره آيه «كسانى كه با خداوند معبود ديگرى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند»، پرسيده شد، جواب داد: اينان در دوران جاهليت بودند و مشرك شده و افرادى را كشته و زنا كرده بودند، و گفتند: خداوند هرگز ما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد. خداوند آيه «جز كسانى را كه توبه كردند و...» را فرو فرستاد. عامر گفت: توبه و ايمان و عمل شايسته سه چيز بود كه به جاى سه چيز شرك و قتل و زنا قرار داده شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلَّيتُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله العَتَمَةَ، ثُمَّ انصَرَفتُ فَإِذَا امرَأَةٌ عِندَ بابي، ثُمَ سَلَّمَت، فَفَتَحتُ ودَخَلتُ، فَبَينا أنَا في مَسجِدي اُصَلّي، إذ نَقَرَتِ البابَ، فَأَذِنتُ لَها، فَدَخَلَت فَقالَت: إنّي جِئتُكَ أسأَلُكَ عَن عَمَلٍ عَمِلتُ، هَل لي مِن تَوبَةٍ؟ فَقالَت: إنّي زَنَيتُ ووَلَدتُ، فَقَتَلتُهُ، فَقُلتُ: لا، ولا نَعِمتِ العَينَ ولا كَرامَةَ. فَقامَت وهِيَ تَدعو بِالحَسرَةِ تَقولُ: يا حَسرَتاه، أخُلِقَ هذَا الحُسنُ لِلنّارِ؟ قالَ: ثُمَّ صَلَّيتُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله الصُّبحَ من تِلكَ اللَّيلَةِ، ثُمَّ جَلَسنا نَنتَظِرُ الإِذنَ عَلَيهِ، فَأَذِنَ لَنا، فَدَخَلنا، ثُمَّ خَرَجَ مَن كانَ مَعِيَ، وتَخَلَّفتُ، فَقالَ: ما لَكَ يا أبا هُرَيرَةَ، ألَكَ حاجَةٌ؟ فَقُلتُ لَهُ: يا رَسولَ اللّهِ! صَلَّيتُ مَعَكَ البارِحَةَ، ثُمَّ انصَرَفتُ. وقَصَصتُ عَلَيهِ ما قالَتِ المَرأَةُ، فَقالَ النَّبِيُ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: ما قُلتَ لَها؟ قالَ: قُلتُ لَها: لا وَاللّهِ ولا نَعِمتِ العَينَ ولا كَرامَةَ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: بِئسَ ما قُلتَ، أما كُنتَ تَقرَأُ هذِهِ الآيَةَ: «وَ الَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا ءَاخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِى حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ»... الآيَةَ «إِلاَّ مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صَلِحًا»؟! فَقالَ أبو هُرَيرَةَ: فَخَرَجتُ، فَلَم أترُك بِالمَدينَةِ حِصنا ولا دارا إلاّ وَقَفتُ عَلَيها، فَقُلتُ: إن تَكُن فيكُمُ المَرأَةُ الَّتي جاءَت أبا هُرَيرَةَ اللَّيلَةَ، فَلتَأتِني وَلتُبشِر، فَلَمّا صَلَّيتُ مَعَ النَّبِيِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله العِشاءَ، فَإِذا هِيَ عِندَ بابي، فَقُلتُ: أبشِري، فَإِنّي دَخَلتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، فَذَكَرتُ لَهُ ما قُلتِ لي، وما قُلتُ لَكِ، فَقالَ: بِئسَ ما قُلتَ لَها، أما كُنتَ تَقرَأُ هذِهِ الآيَةَ؟ فَقَرَأتُها عَلَيها، فَخَرَّت ساجِدَةً، فَقالَت: الحَمدُ للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي جَعَلَ مَخرَجا وتَوبَةً مِمّا عَمِلتُ، إنَّ هذِهِ الجارِيَةَ وَابنَها حُرّانِ لِوَجهِ اللّهِ، وإنّي قَد تُبتُ مِمّا عَمِلتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج11 الجزء 19 ص43، تفسير ابن كثير: ج6 ص139، تهذيب التهذيب: ج4ص 432 الرقم 6245، تفسير ابن أبي حاتم: ج8 ص2735 ح15443 كلّها نحوه، الدرّ المنثور: ج6 ص279.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از ابو هريره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با [امامتِ] رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نماز عشا خواندم، و به خانه برگشتم و ديدم زنى در كنار در خانه من ايستاده است. او سلام كرد. من در را باز كردم و وارد خانه شدم و چون من در جايگاه نمازم مشغول به نماز شدم، او دقّ الباب كرد و من به او اجازه ورود دادم. وارد شد و گفت: آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام تا از تو درباره كارى كه كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام بپرسم كه آيا براى من توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هست؟ و گفت: من زنا كردم و بچه آوردم و بچه را كشتم. گفتم: نه، [توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات قبول نيست]. نه كار شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كردى و نه كريمانه! آن زن برخاست در حالى حسرت زده بود و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: دريغ! چه بد! آيا اين زيبايى براى آتش آفريده شده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نماز صبح پس از آن شب را با رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله خواندم و نشستيم تا اجازه ورود به خدمت ايشان به ما داده شود. به ما اجازه داد و ما وارد شديم. كسانى كه با من بودند، بيرون رفتند و من ماندم. رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: اى ابو هريره، چه شده، آيا كارى دارى؟ به ايشان گفتم: اى رسول خدا، من ديشب با شما نماز خواندم و رفتم، بعد ماجراى پيش آمده و حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن زن را براى ايشان بازگو كردم. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: به او چه گفتى؟ من به او گفتم: نه به خدا، تو نه كار شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كردى و نه كريمانه! رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: چه بد حرفى زدى! آيا اين آيه را نخوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ «كسانى كه با خداوند معبودى ديگرى را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و افرادى كه ريختن خونشان را خداوند حرام كرده، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند؛ مگر به حق...» تا آخر آيه، «مگر آنها كه توبه كردند و مؤمن شدند و كار شايسته كردند». ابو هريره گفت: من بيرون آمدم و خانه و كاشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در مدينه نبود، مگر اين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در برابر آن ايستادم، و گفتم: اگر زنى از شما ديشب (براى پرسيدن پرسشى) پيش ابوهريره آمده، حتما پيش من بيايد تا خبر خوشى دريافت كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى من نماز عشايم را با پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله خواندم (و برگشتم) ديدم آن زن كنار در خانه من ايستاده است. به او گفتم: شادمان باش! من خدمت پيامبر رسيدم و هم حرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تو، و هم سخنى كه من به تو گفته بودم، با ايشان در ميان گذاشتم، كه ايشان فرمود: چه بد حرفى به او گفتى! آيا اين آيه را نخوانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ من آن آيه را براى آن زن خواندم. او به سجده افتاد و گفت: ستايش براى خدايى است كه راه خروج و بازگشت را از كارى كه كردم (براى من) قرار داد. اين كنيز و پسرش در راه خدا آزاد و من از هر چه كه كردم، توبه كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي ذر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: يُؤتى بِالرَّجُلِ يَومَ القِيامَةِ فَيُقالُ: اِعرِضوا عَلَيهِ صِغارَ ذُنوبِهِ قالَ: فَتُعرَضُ عَلَيهِ ويُخَبَّأُ عَنهُ كِبارُها، فَيُقالُ: عَمِلتَ يَومَ كَذا وكَذا كَذا وكَذا وهُوَ مُقِرٌّ لا يُنكِرُ، وهُوَ مُشفِقٌ مِنَ الكِبارِ، فَيُقالُ: أعطوهُ مَكانَ كُلِّ سَيِّئَةٍ حَسَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَقولُ: إنَّ لي ذُنوبا ما أراها. قالَ أبوذَرٍّ: فَلَقَد رَأَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ضَحِكَ حَتّى بَدَت نَواجِذُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص90 ح21451، صحيح مسلم: ج1 ص177 ح190، السنن الكبرى: ج10ص 320 ح20772 كلاهما نحوه، تفسير الثعلبي: ج7 ص150 ح90، الدر المنثور: ج6 ص280؛ مجمع البيان: ج7 ص281 نحوه، بحار الأنوار: ج7 ص286.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: روز قيامت شخص را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: گناهان كوچك او را بر وى عرضه كنيد. رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: آنها را بر وى عرضه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و گناهان بزرگ را از او پنهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: در فلان روز، فلان و فلان و بهمان كار را كردى. او هم اقرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و انكار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اما نگران گناهان بزرگ است. و گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: به جاى هر بديش، حسنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به او بدهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر فرمود: او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: من گناهانى دارم كه آنها را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم. ابوذر گفت: من ديدم رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله به قدرى خنديد كه دندان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيشينش نمايان شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن سلمة بن نفيل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ شابٌّ فَقامَ بَينَ يَدَي رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَ بِأَعلى صَوتِهِ: يا رَسولَ اللّهِ! أرَأَيتَ مَن لَم يَدَع سَيِّئَةً إلاّ عَمِلَها، ولا خَطيئَةً إلاّ رَكِبَها، ولا أشرَفَ لَهُ سَهمٌ فَما فَوقَهُ إلاَّ اقتَطَعَهُ بِيَمينِه، ومَن لَو قُسِمَت خَطاياهُ عَلى أهلِ المَدينَةِ لَغَمَرَتهُم؟! فَقالَ النَّبِيُ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: أسلَمتَ أو أنتَ مُسلِمُ؟ قالَ: أمّا أنَا فَأَشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وأَنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ. قالَ: اِذهَب فَقَد بَدَّلَ اللّهُ سَيِّئاتِكَ حَسَناتٍ. قالَ: يا رَسولَ اللّهِ وغَدَراتي وفَجَراتي قالَ: وغَدَراتُكَ وفَجَراتُكَ ثَلاثا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَلَّى الشّابُّ وهُوَ يَقولُ: اللّهُ أكبَرُ، فَلَم أزَل أسمَعُهُ يُكَبِّرُ حَتّى تَوارى عَنّي أو خَفِيَ عَنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج7 ص53 ح6361، تفسير ابن كثير: ج6 ص138، تفسير ابن أبي حاتم: ج8ص 2733 ح15429 كلاهما نحوه وفيهما «جاء شيخٌ كبيرٌ هرمٌ...»، الدر المنثور: ج6 ص281.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از سلمة بن نفيل ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوانى آمد و در برابر رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ايستاد و با صداى بلند گفت: اى رسول خدا،نظرت چيست درباره كسى كه هيچ گناهى نيست كه انجام نداده باشد، و هيچ خطايى نيست كه مرتكب نشده باشد، و هيچ نصيبى از كم و زياد برايش فراهم نشود. مگر اين كه آن را تصاحب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و كسى كه اگر خطاهايش را بر اهل مدينه تقسيم كنند، آنان را در بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد؟ پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: اسلام آوردى يا تو مسلمانى؟ گفت: اما من، گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه هيچ معبودى جز خداوند نيست و محمّد فرستاده خدا است. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: برو كه خداوند گناهان تو را به حسنه بدل كرد. او گفت: اى رسول خدا، همه زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و فجورم را؟ پيامبر سه بار فرمود: تمامى زشت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و تباه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن جوان بازگشت؛ در حالى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكبر (خدا بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است). من همواره صداى او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه تكبير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت تا اين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه از من دور و پنهان شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ج17 ص540 ح138.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ج17 ص541 ح138.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-نقش-توبه-در-دگرگونى-سيئات-به-حسنات429&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين نقش توبه در دگرگونى سيئات به حسنات&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم پژوهشگر ارجمند، حجة الإسلام دكتر هادى صادقى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند سبحان در آيات 68 تا 71 سوره فرقان نخست سرنوشت گناه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاران و عذاب مضاعف آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در دوزخ را آورده است؛ سپس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد سيئات كسانى را كه توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و كردار نيكو دارند، به حسنات تبديل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. پس از آن، با عبارتى كه به منزله تعليل است مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد كه چنين كسى به سوى خدا توبه كرده است و همين بازگشت به خداست كه مايه دگرگونى بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمل و فعل، حقيقتى است كه به تدريج پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. معناى اين سخن، آن است كه هر بخش از كار هنگامى به وجود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد كه بخش پيشين از ميان رفته باشد و در پايان كار، تنها نشان آن به جا مانده است. بر اين پايه، پرسش اصلى در دگرگونى سيئه به حسنه، آن است كه چگونه فعلى كه به انجام رسيده و پايان پذيرفته است به فعلى ديگر دگرگونى شود، برگرداندنى كه عنوان آن كاملاً متضاد با عنوان اولى آن است؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيينهاى-گوناگون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پاسخ به پرسش بالا ديدگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگونى ارائه شده است. برخى از اين ديدگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها معناى حقيقى سيئه و حسنه را در نظر گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و برخى ديگر بر پايه معانى مجازى پاسخ داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اينك اين اقوال را به اختصار بررسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جايگزينى-سيئات-گذشته-با-حسنات-تازه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. جايگزينى سيئات گذشته با حسنات تازه&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه اين تحليل جايگزينى خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در اين جهان رخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. خداوند كارهاى زشت مشركان و كافران را باكارهاى نيك جايگزين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. گويا خداوند به آنان مژده داده كه پس از توبه و ايمان، موفق به انجام كارهاى نيك خواهند شد و به واسطه آن شايستگى پاداش پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فخر رازى اين ديدگاه را به ابن عباس، حسن، مجاهد و قتاده از مفسران پيشين اهل سنت نسبت دادهاست. مفاتيح الغيب: ج24 ص484. نيز، ر. ك: تفسير ابن كثير: ج5 ص168.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين جايگزينى واقعى است، ولى خلاف ظاهر آيه است. آيه ياد شده در صدد بيان اين مطلب است كه اگر كسانى توبه كنند و ايمان بياورند، سپس كارهاى نيك انجام دهند، آنگاه خداوند به آنان پاداش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ يعنى دگرگونى سيئات به حسنات. نخست در باره اينكه پس از توبه بايد ايمان داشته باشند و كارهاى نيك انجام دهند، گفت و گو شده است: «إِلاَّ مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صَلِحًا؛ به جز كسى كه ايمان بياورد و كار شايسته كند». سپس نتيجه توبه، ايمان و انجام كارهاى نيك، بيان شده است: «فَأُولئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَئِّاتِهِمْ حَسَنَتٍ؛ آنها كسانى هستند كه خداوند بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را تبديل به خوبى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند». بنا بر اين، نبايد اين دگرگونى را به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تفسير كرد كه با همان كارهاى نيك كه در فقره قبل ذكر شده يكسان انگاشته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، رواياتى كه در اين باب آمده است، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه چيزى بيش از جايگزينى كارهاى نيك به جاى كارهاى بد در اين جهان رخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اين روايات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند در هنگامه رستاخيز بنده مؤمن را بر سيئاتش آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، سپس آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشايند، پس از آن فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند كه: «أبدِلوها لِعَبدى حَسَناتٍ؛ آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را براى بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به حسنات تبديل كنيد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص24 ح237.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين عبارت، صريح در اين است كه مقصود از دگرگونى سيئات به حسنات آنچه در سخن يكم آمد، نيست و بيش از آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محو-شدن-سيئات-با-حسنات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. محو شدن سيئات با حسنات&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن از جهاتى به سان ديدگاه يكم است؛ در هر دو گفته، پس از توبه، حسنات جاى سيئات را در اين جهان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند، با اين تفاوت كه در اين ديدگاه محو گناه پيشين با توبه اتفاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتد، ولى نظر نخست در اين باره چيزى نگفته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير كنز الدقائق: ج9 ص431.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جايگزينى اعتبارى رخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. به سخن ديگر، خداوند فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، كار زشت بنده را ناديده بگيرند و به جاى آن كار نيك بنگارند. هر چند اين سخن، ايراد عقلى ندارد، ولى آيات و رواياتى در توبه وجود دارد كه بر تأثير و تأثرات بيرونى و عينى توبه تأكيد دارند و آن را امرى واقعى با آثار عينى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، نه امرى صرفاً اعتبارى. گو اينكه شايد بتوان گفت محو سيئات با حسنات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به معناى محو آثار سيئات باشد كه در اين صورت كارى واقعى و عينى روى داده است. در اين صورت اندكى از ظاهر آيات دور شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم؛ زيرا در آنجا گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه «خداوند گناهان آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به حسنات دگرگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند»، نه اينكه صرفا آثار آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها جابه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا شود. بنا بر اين، تا جايى كه شدنى است، بايد تبيينى ارائه كرد كه فراگيرتر باشد و ظاهر آيه را نيز در برگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جايگزينى-پاداش-حسنات-به-جاى-كيفر-سيئات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. جايگزينى پاداش حسنات به جاى كيفر سيئات&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دگرگونى سيئه به حسنه به گونه دگرگونى كيفر كار زشت به پاداش است؛ به سخن ديگر توبه و ايمان و كار نيك، موجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه خداوند به شخص نافرمان، ترحم كند و او را نه تنها از كيفر زشتكاريش بركنار بدارد، بلكه پاداش و مزدى نيز به او دهش كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فخر رازى اين نظريه را به قفال و قاضى از مفسران پيشين اهل سنت نسبت داده است. مفاتيح الغيب: ج 24 ص485. نيز بنگريد به الجامع: ج13 ص78 و سيد مرتضى در نفائس التأويل: ج2 ص455 و ج3 ص305.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبديل-شدن-ملكات-بد-به-ملكات-خوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.تبديل شدن ملكات بد به ملكات خوب&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با دگرسانى رفتار توبه كننده و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شستن از گناه و بازگشت به بندگى حق، تغييرى در جان او روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و اگر پشيمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش راستين و پايدار باشد، اندك اندك ملكات نفسانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دگرگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. دگرگونى سيئه به حسنه به معناى دگرگونى شخص است. گنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار پشيمان چنان از درون متحوّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه از گناه بيزار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به نيكى شيفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. به سخن ديگر ملكه بد و مبدأ ميل نادرست آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به ملكه خوب و مبدأ ميل نيكو تبديل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منهج الصادقين: ج6 ص421.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر سخن سوم و سخن چهارم را بپذيريم، بايد زبان آيه را گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بيان مجازى بدانيم. زيرا دگرگونى حقيقى در سيئه صورت نگرفته است. بلكه در اثر آن يعنى «عقاب» و يا در كننده آن، يعنى «گنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مگر آن كه تغيير در گنهكار به معناى تغيير در خود گناه هم به حساب بيايد. اين تغيير نيازمند تبيينى ديگر است كه در تقرير ديدگاه علامه طباطبايى خواهد آمد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داده است و تا جايى كه بتوان معناى حقيقى را نگهداشت، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به معناى مجازى عدول يا بسنده كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحابط436-تاريكى-سيئات-با-روشنايى-حسنات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. تحابط&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحابط به معناى اينكه دو چيز اثر يكديگر را خنثى كنند. اگر طاعت و گناه اثر يكديگر را خنثى كنندتحابط رخ داده است. اين اصطلاح از واژه قرآنى «حبط عمل» گرفته شده است. از نگاه قرآن برخى افراد طاعات خود را به سبب برخى اعمال ناشايسته از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و حبط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريكى سيئات با روشنايى حسنات&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه ديدگاه غزالى در باره تحابط، اگر آدمى به سبب انجام گناه تاريكى درونى يافته باشد، اين تاريكى آثار نورانيت بندگى را از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. حال اگر اندازه نورانيت بسيار باشد و اندازه تاريكى كم باشد، نورانيت بندگى بر تاريكى گناه چيره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاند و صفا و روشنايى درون برجا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند. اين معناى آمرزش گناهان و تكفير سيئات و دگرگونى آنهاست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نقل از الميزان فى تفسير القرآن: ج4 ص328 ـ 329. اين مطلب را مرحوم سيد عبد الاعلى موسوى سبزوارى نيز نقل كرده است. مواهب الرحمان فى تفسير القرآن: ج8 ص137.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحابط مسئله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مورد مناقشه در دانش كلام است. بيشتر دانشمندان و متكلمان شيعه تحابط را نپذيرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و اشكالات فراوانى بر آن گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند تبيينى پذيرفتنى براى دگرگونى سيئات به حسنات باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه بنگريد به شيخ مفيد، أوائل المقالات: ص82؛ شيخ طوسى، الاقتصاد: ص193؛ سيدمرتضى، نفائس التأويل: ج2 ص455؛ جعفر سبحانى، بحوث فى الملل و النحل: ج3 ص270.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جايگزينى-حسنات-به-جاى-سيئات-در-نامه-عمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. جايگزينى حسنات به جاى سيئات در نامه عمل&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به سبب توبه گناهان بدكاران را از نامه عمل آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها محو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به جاى آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كارهاى نيك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگارد. گروهى از اهل سنت به روايت ابوهريره از پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله استناد كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه در آن چنين آمده است: «برخى مردم آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه اى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاش بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بيشترى داشتند. پرسيدند كه اين مردم چه كسانى هستند؟ پيامبر فرمود: آنان كه خدا بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را به خوبى دگرگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فخر رازى ضمن نقل روايت اين قول را به سعيد بن مسيب و مكحول نسبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. مفاتيح الغيب: ج24 ص485.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از دانشمندان شيعه نيز با استناد به روايات طينت و برخى ديگر با استناد به روايات دوستى على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام بر آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه اين جايگزينى براى مؤمنان روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ زيرا جوهره وجودى آنان، به دليل طينت پاك يا به دليل دوستى على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، پاك است و اگر به واسطه برخى گناهان مشكلاتى پيداكرده و زنگارى بر وجود آنان نشسته، اين زنگارها عارضى است و در گوهر وجود آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ثبت نيست.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعبير روايت امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام اين است: «فَلَيسَ مِن جَوهَرِيَّتِهِ ولا مِن إيمانِهِ» علل الشرائع: ج2 ص491.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، در رستاخيز آنچه وابسته به گوهر وجودى آنان است، بر جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و آنچه تناسبى با آن ندارد از آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به جايش امور فراخور، يعنى خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن بن سليمان بن محمد حلى در مختصر البصائر: ص515 ـ 517 و حافظ رجب بن محمد برسى درمشارق أنوار اليقين فى أسرار أمير المؤمنين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ص100 از جمله كسانى هستند كه چنين ديدگاهى دارند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن در صورتى پذيرفتنى است كه بتوان مباحث طينت را با اختيارى بودن كار جمع كرد. از آنجا كه پيرامون اين مباحث مناقشات بسيارى وجود دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان از اين بيان همچون يك راهكار روشن بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دگرگونسازى-حقيقت-كار-به-واسطه-اعتبار-الهى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. دگرگون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى حقيقت كار به واسطه اعتبار الهى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوبى و بدى كار صفاتى زائد بر آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از ديد ظاهرى تفاوتى در خود كار ايجاد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. دو كار همسان مانند خوردن روزى حلال و حرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوارى از ديد ظاهرى هيچ تفاوتى ندارند. ناهمسانى آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در اعتباراتى است كه يكى را بد و گناه حساب كرده و ديگرى را خوب و پسنديده. اين اعتبارات به دست خداوند متعال است. علامه طباطبايى، مفسّر بزرگ قرآن بر اين پايه، دگرگونى و برگرداندن سيئه به حسنه را به واقعيت آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نه چيزى بيرون از آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نسبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، ولى سيئه و حسنه را دو وصف منتزع از هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستانى و ناهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستانى كار با فرمان الهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. ايشان بر اين پايه آنچه را بر جان آدمى عارض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، فرجام همين فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى و يا نافرمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند و نه كار واقعيت يافته كه دو صورت حلال و حرام آن تفاوتى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ديگر سخن، غذا خوردن يك واقعيت بيرونى بيش نيست، ولى به دليل خوشنودى مالك غذا، كار ما عنوان هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستانى با خواست الهى را پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و بر ما اثر مثبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد، ولى در صورت ناخوشنودى مالك، بدون آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در جهان واقعى تغييرى به وجود بيايد، به عنوان مخالفت با فرمان الهى، متّصف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و بر شخص اثر بدى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد. همانند اين را در تجرّى و ناهمسانى آن با سركشى واقعى داريم كه از ديد تأثير بر جان آدمى هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونند، هرچند شايد از نظر ترتب پاداش و كيفر، ناهمگون باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است، اين نظر به سخن چهارم نزديك است، ولى با آن يكسان نيست. در گفته چهارم، دگرگونى سيئه به حسنه به دگرگونى مبدأ خواست شخص، تفسير شده است كه در اين صورت يك مجاز باريك و عقلى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، ولى در نظر علامه طباطبايى، آنچه بخشى از جان نافرمان گشته، از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و بخشى نو، سرزنده و پاك و نيكو بر آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشيند و هرچند از چنين جان پاك و آراسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، بدى برنمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد، ولى با دگرگونى مبدأ خواست تفاوت دارد. سخن چهارم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند دگرگونى همان بخش آلوده از گناه را توضيح دهد و ازاين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رو اين دگرگونى درونى را به بخش ديگرى از جان نسبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. همچنين در ديدگاه چهارم، دگرگونى در گناه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار توضيح داده شده، ولى دگرگونى در خود گناه بدون توضيح مانده است. علامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوشد دگرگونى در خود گناه را نيز توضيح دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجه به معناى اصلى سيئه اين مطلب را روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. راغب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: سوء به ضمّ سين هر چيز اندوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور است، خواه از امور دنيوى باشد يا از امور اخروى، از احوال نفسى باشد يا بدنى، بيرونى باشد يا درونى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص441.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به گفته برخى اصحاب لغت «سيئه» از «سوء» است و سوء به معناى ناخوشنودى است و سيئه هر چيزى است كه آثار ناخوشايند دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند طريحى در مجمع البحرين: ج1 ص232 و ابن منظور در لسان العرب: ج1 ص95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگران&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج3 ص113؛ المصباح المنير: ج2 ص298؛ تاج العروس: ج1 ص174؛ تهذيب اللغة: ج13 ص89؛ كتاب العين: ج7 ص327.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى آن را هرگونه زشتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، مانند: «زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمالِهِمْ؛ به كارى آنان بر ايشان آراسته [و زيبا جلوه داده] شد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً؛ آيا كسى كه بدى كارش براى او آراسته شد، و او آن را نيكو ديد».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذينَ أَساؤا السُّواى أَنْ كَذَّبُوا بِآياتِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤنَ؛ فرجام كسانى كه بدى كردند، اين بود كه آيات خدا را دروغ پنداشتند و آنها را به ريشختند گرفتند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علامه طباطبايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد سيئه پيشامد يا كار ناخوشايند است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الميزان فى تفسير القرآن: ج4 ص324.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن چيزى كه سيئه را سيئه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، صفت ناخوشايندى آن است. بر اين پايه هنگامى كه رضايت مالك اصلى به دست آمد، ديگر ردى از ناخوشايندى برجاى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند و همان كار پيشين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند خوشايند شمرده گردد. بدين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان، بدون اينكه نيازى به اخذ معناى مجازى يا اعتبارى باشد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان تحليلى از دگرگونى سيئات به حسنات داد كه در كنار حفظ معناى حقيقى كلمه، معنايى معقول و پذيرفتنى باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بايد توجه داشت كه معناى ياد شده حقيقى است و منافاتى با دگرگون سازى حقيقت عمل به واسطهاعتبار الهى ندارد. آن اعتبار چيزى ديگر است و به وضع و جعل احكام بازمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و معناى لغت را اعتبارى نمى كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دستهبندى-روايات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى روايات&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى جمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى و نتيجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى شايسته است نظرى دوباره به روايات اين باب بيندازيم. روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفته چهار دسته روايت در اين باب وجود دارد. دسته يكم از جايگزينى اعمال نيك به جاى سيئات گذشته در اين جهان حكايت دارد و بيشتر ناظر به كفار و مشركينى است كه مسلمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و نگران اعمال ناشايست گذشته خود هستند. اين روايات دگرگونى سيئات به حسنات را اين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه توضيح داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه خداوند به جاى كفر آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، اسلام و به جاى انكار و جهلشان، معرفت و به جاى كشتن مسلمانان جنگ با مشركان و به جاى بندگى بتان، پرستش خداوند و به جاى زنا، زناشويى و در يك جمله، به جاى كارهاى زشت، كارهاى شايسته را به ايشان داده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص27 ح240 ـ 242.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم دگرگونى در صحيفه عمل را بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اين روايات جريان حساب روز رستاخيز را بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه در آن صحنه مؤمن بر همه كارهاى خويش آگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و كارهاى بد و زشت خود را نيز به ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، ولى هنگامى كه نامه عملش را به دستش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، كارهاى زشت خود را در آن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند؛ خداوند آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را در اين جهان پوشانده، در روز بازپسين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشايد و فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه به حسنات تبديل كنند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ح237 و 239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته سوم به پاك شدن از ياد حافظان اعمال اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. در روايتى كه امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام جريان وحى خداوند به داود عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام را بازمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد، از مؤمنى ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه پس از ارتكاب گناه توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و هنگام يادآورى گناه شرمسار است. خداوند از سر رحمت آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشايد و از ياد حافظان اعمال پاك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به جاى آن حسنه قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ح238.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دسته چهارم از روايات تنها به دگرگونى حسنات به جاى سيئات اشاره شده و چگونگى آن بيان نشده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ح236، 243 و 244.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ديدگاه-برگزيده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدگاه برگزيده&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاهى فراگير به موضوع و آيات و رواياتى كه در اين باب آمده نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه نبايد تنها به يكى از تبيين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى يادشده بسنده كرد. دگرگونى حسنات به جاى سيئات هم در اين جهان رخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هم در روز بازپسين، هم در نامه اعمال مؤمنان آشكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هم در جان آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها واقع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، هم در ياد حافظان و كاتبان اعمال رخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و هم آثار و پيامدهاى عينى بيرونى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آثار كارها دو دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: برخى از آثار مادى و برخى معنوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آثار معنوى نيز برخى ماندگارند و برخى ناپايدار، همچنين برخى اين جهانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و برخى آن جهانى، برخى فردى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و برخى اجتماعى. در قرآن كريم و روايات اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها گونه اثر براى گناه ذكر شده است. از جمله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان اين موارد را نام برد: نابودى، گرفته و درهم كوبيده شدن، غرق شدن، زنگار دل، آتش، احباط و از ميان رفتن كارها، دروغ انگاشتن نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و كژى فهم، سنگدلى، از دست دادن نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، عدم پذيرش دعا، الحاد و كفر، گسسته شدن روزى، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهرگى از نماز شب، نا امنى، آسيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جسمانى، تيرگى دل، كوتاهى عمر، بيمارى، چيرگى اشرار، اندوه، زمين لرزه، نيامدن باران، بلاهاى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سابقه، ويرانى خانه، تنگدستى، رسوايى، سختى حساب، خشم خدا، از دست دادن محفوظات و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيئات اعمال آثارى گوناگون دارند كه برخى از آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در هنگام پيش آمدنشان پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند و پس از توبه نيز از ميان رفتنى نيستند. اگر كسى شراب خوارى كند، آثار مستى و نابودى خرد و ويرانى دستگاه گوارش از ميان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود، اگر چه توبه كند. برخى گناهان آثارى دارند كه پس از توبه تا دير زمانى بر جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند و برخى تا آخر عمر آدمى را رها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. گاه كسانى جناياتى بر خود و خانواده خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه تا آخر عمر در افسوس از دست رفتن عزيزانشان به سرمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند؛ ولى آثار ديگرى نيز وجود دارد كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند با توبه از ميان برود. موضوع جُستار ما به اين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه آثار مرتبط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. در اينجا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانيم همه آثار توبه را بيان كنيم، ولى بايد از اين كاوش كرد كه در دگرگونى سيئه به حسنه كدام بخش از آثار گناه از ميان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه توبه حقيقى كرده است، كارهاى پسينش از حسنات خواهد بود. بنا بر اين، جايگزينى در اين جهان رخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ ولى بايد دانست كه با اين كار موضوع تمام شده نيست و كرامت الهى بسى بيش از اين است. مؤمن توبه كرده جانش را با توفيق الهى پاك نموده و پليدى گناه را از آن زدوده است. بنا بر اين، ملكات نيك جاى ملكات بد را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. به دنبال اين رويداد تاريكى برآمده از گناه جاى خود را به روشنايى برآمده از فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين بالاتر، خشنودى خداوند است كه به دست آمده و با كسب رضاى الهى، عنوان كارش از بدى به خوبى تغيير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ يعنى تا اين زمان در نافرمانى خدا بوده و اينك در فرمان اوست. به دنبال به دست آوردن خوشنودى خداوند، كرامتى ديگر از حضرت حق او را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و فرمان محو گناهان از نامه عمل وى و جايگزينى آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با حسنات صادر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. پاك شدن از ياد حافظان و جايگزينى پاداش و عقاب نيز از لوازم طبيعى اين فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن ناسازگارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با اين ندارد كه احكام شرعى تابع مصالح و مفاسد واقعى باشند. اعتبارات الهى فراخور آثار واقعى كارها پديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند؛ يعنى هنگام وضع احكام شرعى خداوند متعال با نظر به مصالح و مفاسد كارها، آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را حلال، حرام، واجب، مكروه يا مستحب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ ولى هيچ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك از اين احكام تكليفى پنج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گانه مايه دوگانگى در ظاهر كار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خوردن حرام با خوردن حلال در ظاهر هيچ دوگانگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با يكديگر ندارند. در هر دو چند تكه غذا در دهان گذاشته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پس از جويدن بلعيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ ولى با نظر به پيوندهايى كه اين كار با امور ديگر دارد، آثارى پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها واقعى و مؤر هستند و به لحاظ آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها اين كارها خوب يا بد يا... شمرده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر شدن موضوع توجه به اين مطلب سودمند است كه امور واقعى و حقيقى بر دو گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ يك دسته امور واقعى «عينى (&lt;/span&gt;objective&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)» هستند و دسته ديگر «انفسى (&lt;/span&gt;subjective&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)». ويژگى امور انفسى آن است كه «هستى آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها عين مُدرَكيت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به فتح راء، به معناى ادراك شدگى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنهاست» و در برابر، امور عينى اين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه نيستند؛ يعنى براى وجود يافتن نياز به ادراك شدن ندارند. كوه و زمين و دريا و انسان و ديگر موجودات طبيعى نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از امور عينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. درد و رنج و عشق و خوشنودى و لذت و... نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از امور انفسى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اين دسته بدون اينكه ادراك شوند، اصلاً وجود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند. واقعيت آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها هنگامى تحقق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد كه در جان آدمى يا ديگر موجودات داراى فهم، ادراك شوند. تا درد را در خود نيابيم، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت درد داريم. تا خوشنودى يا ناخوشنودى در ما ادراك نشود، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت از چيزى خوشنود يا ناخوشنوديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين پايه، اگر حقيقت سيئه و حسنه از امورى باشد كه به خوشنودى و ناخوشنودى آدمى يا خدا بستگى پيدا كند، در اين صورت از امور انفسى است. بنا بر آنچه از اهل لغت گذشت و تحليل علامه طباطبايى نيز آن را تأييد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد، سيئه رويداد يا كار ناخوشايند است و حسنه رويداد يا كار خوشايند. بنا بر اين، سيئه يا حسنه به خوشايندى يا ناخوشايندى بستگى پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه امرى انفسى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه موجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود اثرات بد روحى كار بيرونى متصف به سركشى كه همان سيئات است از ميان برود و بنده با بازگشت به خدا و گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهادن به فرمان او و پشيمانى از نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، جان خود را از آلودگى سيئه پاك كند و با كردار نيكو در پرتو فضل و رحمت و بخشايش الهى، آن را به صورت روحى پاك و پيراسته و نيكو درآورد. طبيعى است كه در صورت دگرگونى اين بخش از جان، كليت روح نيز دستخوش دگرگونى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به تبع آن، عقاب و پاداش متكى به ذات سعيد و شقى نيز دگرگون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، ولى دگرگونى سيئه واقعى به حسنه، به دليل انفسى بودن آن، به معناى دگرگونى جان آلوده به جان نيك و زيبا است. اين دگرگونى موجب يك دگرگونى ديگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و آن نسبت ميان كننده و كار است. كارى كه پيش از اين انجام شده بود وصف نافرمانى خدا را داشت، ولى اينك اين نسبت دگرگون شده و نه تنها نافرمانى نيست، كه فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى از حضرت حق نيز به حساب آمده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه علامه طباطبايى ناظر به چنين تبديلى است. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن: ج15 ص242 ـ243.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر شدن موضوع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آورد. فرض كنيد مال كسى را بدون اجازه برداشتيد و از آن بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بردارى كرديد. در اين حال عنوان كار شما «غصب» است و اين غصب آثارى بر جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهد. يك اثر آن اين است كه آدمى را غاصب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بدبختى و تاريكى درونى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. اكنون اگر مالك آن مال بعداً اجازه داد. اينك آن تصرف در مال وى بدون اجازه او نيست. همين سبب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه تاريكى درونى و كدورت ايجاد شده از ميان برود. اجازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه بعداً صادر شد، صورت رويه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كار را دگرگون نكرد، ولى مجرمانه بودن كار را دگرگون كرد. همين كه خوشنودى مالك به دست آمد ديگر آثار منفى بر غصب مترتب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، ولى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان نشانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از مهر و دوستى را جايگزين آن ديد به طورى كه تصرف مال وى نيز كارى زيبا و پسنديده به حساب آيد. در اينجا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيم بگوييم در امور عينى دگرسانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى واقع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده است، ولى در امور انفسى جايگزينى رخ داده و اين جايگزينى نيز واقعى است، نه مجازى و اعتبارى؛ يعنى در نفس مالك ناخوشنودى جايش را به خوشنودى داده است و اين به معناى دگرگونى سيئه به حسنه است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به همان معناى انفسى كه گفته شد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توضيحات ارائه شده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان چنين نتيجه گرفت كه همه گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ذكر شده براى تغيير حسنات به جاى سيئات، كما بيش شدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و براى شمار فراوانى از آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيز دليل داريم و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان تنها در يك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه از دگرگونى باز ايستاد. رحمت واسعه الهى مقتضى آن است كه تا آنجا كه بر پايه سنت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رايج در آفرينش شدنى باشد، دگرگونى رخ دهد؛ بنا بر اين، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جا نيست انتظار داشته باشيم كه همه گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ممكن دگرگونى روى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دخول-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: دُخولُ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: رفتن به بهشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ * هَذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ق: 31 و 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[در آن روز] بهشت را به پرهيزگاران نزديك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آنان ندارد. اين، چيزى است كه به شما وعده داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و براى كسانى است كه به سوى خدا بازمى گردند و پيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و احكام او را حفظ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَنَّةُ لِكُلِّ تائِبٍ، وَالرَّحمَةُ لِكُلِّ واقِفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص208 ح10177 نقلاً عن أبيالحسين ابن المهتدي في فوائده عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهشت براى هر توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده است، و رحمت، براى هر كه [از گناه] باز ايستد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن أبي ذر عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا ذَرٍّ: إنَّ العَبدَ لَيُذنِبُ الذَّنبَ فَيَدخُلُ بِهِ الجَنَّةَ، فَقُلتُ: وكَيفَ ذلِكَ بِأَبي أنتَ واُمّي يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَكونُ ذلِكَ الذَّنبُ نُصبَ عَينَيهِ تائِبا مِنهُ، فارّا إلَى اللّهِ عز و جل حَتّى يَدخُلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص368 ح2661، الأمالي للطوسي: ص530 ح1162، تنبيه الخواطر: ج2ص 56، أعلام الدين: ص193 وفيه «فازعا» بدل «فارا» و كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص79 ح3؛ كنز العمّال: ج4 ص210 ح10188 نقلاً عن ابن المبارك عن الحسن نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از ابوذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «اى ابوذر! بنده، گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به سبب آن به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود». گفتم: چگونه، پدر و مادرم به فدايت، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «آن گناه، پيش چشمان اوست در حالى كه از آن توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به سوى خداوند عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريزد تا آن كه به بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خير-الدنيا-والآخرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: خير دنيا و آخرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَيَقَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَ لاَ تَتَوَلَّوْاْ مُجْرِمِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 52&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اى قوم من! از پروردگارتان، طلب آمرزش كنيد، سپس به سوى او باز گرديد تا [باران]آسمان را پى در پى بر شما بفرستد و نيرويى بر نيرويتان بيفزايد و گنهكارانه، روى [از حق] بر نتابيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَرًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوح: 10 ـ 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به آنها گفتم: «از پروردگار خويش، آمرزش بطلبيد كه او بسيار آمرزنده است تا باران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پُربركت آسمان را پى در پى بر شما فرستد و شما را با اموال و فرزندان فراوان، كمك كند و باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سرسبز و نهرهاى جارى در اختيارتان قرار دهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَنِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِى فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِن تَوَلَّوْاْ فَإِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اين كه: از پروردگار خويش، آمرزش بطلبيد، سپس به سوى او باز گرديد تا شما را تا مدّت معيّنى، [از مواهب زندگى اين جهان] به خوبى بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند سازد و به هر صاحب فضيلتى، به مقدار فضيلتش ببخشد! و اگر [از اين فرمان] روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان شويد، من بر شما از عذاب روز بزرگى بيمناكم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رَبِّ أَوْزِعْنِى أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِى أَنْعَمْتَ عَلَىَّ وَ عَلَى وَ لِدَىَّ وَ أَنْ أَعْمَلَ صَلِحًا تَرْضَلهُ وَ أَصْلِحْ لِى فِى ذُرِّيَّتِى إِنِّى تُبْتُ إِلَيْكَ وَ إِنِّى مِنَ الْمُسْلِمِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پروردگارا! به من توفيق ده تا شكر نعمتى را كه به من و پدر و مادرم دادى به جا آورم و كار شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى انجام دهم كه از آن، خشنود باشى و فرزندان مرا صالح گردان. من به سوى تو باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردم و توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، و من از مسلمانانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنُ إذا تابَ ونَدِمَ فَتَحَ اللّهُ عَلَيهِ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ ألفَ بابٍ مِنَ الرَّحمَةِ، ويُصبِحُ ويُمسي عَلى رِضَا اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص225 ح574.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن هر گاه توبه كند و پشيمان شود، خداوند در دنيا و آخرت، هزار درِ رحمت برايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايد و روز و شب خود را در خشنودى خدا به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَلزَمُ الحَقُّ لاُِمَّتي في أربَعٍ: يُحِبّونَ التّائِبَ، ويَرحَمونَ الضَّعيفَ، ويُعينونَ المُحسِنَ، ويَستَغفِرونَ لِلمُذنِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص239 ح88 عن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، مشكاة الأنوار: ص263 ح780عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامعنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله وفيه «ويدعون للملأ» بدل «ويرحمون الضعيف»، بحارالأنوار: ج6 ص20 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّت من، چهار وظيفه دارند: توبه كار را دوست بدارند؛ به ناتوان رحم كنند؛ نيكوكار را يارى برسانند؛ و براى گنهكار، آمرزش بطلبند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوبَةُ تَجُبُّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَبّ: القطع والاستئصال (اُنظر: لسان العرب: ج1 ص249 «جبب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما قَبلَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص237 ح150؛ تفسير ابن كثير: ج8 ص197 من دون إسناد إليه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، شرح نهجالبلاغة لابن أبي الحديد: ج13 ص6 عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه، گذشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوبَةُ تَستَنزِلُ الرَّحمَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص267 ح1069، عيون الحكم والمواعظ: ص43 ح1048.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه، رحمت را فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في وَصفِ التّائِبينَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَرَسوا أشجارَ ذُنوبِهِم نُصبَ عُيونِهِم وقُلوبِهِم، وسَقوها بِمِياهِ النَّدَمِ، فَأَثمَرَت لَهُمُ السَّلامَةَ، وأَعقَبَتهُمُ الرِّضا وَالكَرامَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الخواص: ص137؛ بحار الأنوار: ج78 ص72 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در وصف توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درختان گناهان خود را در برابر ديدگان و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خويش بر نشانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آنها را با آب پشيمانى آبيارى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. پس اين درختان براى آنان، ميوه سلامت [از دوزخ و عذاب الهى]داده و خشنودى و كرامت [خداوند] را در پى آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو أنَّ النّاسَ حينَ عَصَوا أنابوا وَاستَغفَروا، لَم يُعَذَّبوا ولَم يُهلَكوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص113 ح7583، عيون الحكم والمواعظ: ص417 ح7077 وفيه «تابوا» بدل«أنابوا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مردم، زمانى كه نافرمانى [خدا] كردند، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودند و آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبيدند، عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند و هلاك نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يَبتَلي عِبادَهُ عِندَ الأَعمالِ السَّيِّئَةِ بِنَقصِ الثَّمَراتِ، وحَبسِ البَرَكاتِ، وإغلاقِ خَزائِنِ الخَيراتِ؛ لِيَتوبَ تائِبٌ، ويُقلِعَ مُقلِعٌ، ويَتَذَكَّرَ مُتَذَكِّرٌ، ويَزدَجِرَ مُزدَجِرٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يزدجر مزدجر: أي يمتنع ممتنع (اُنظر: مجمع البحرين: ج2 ص767 «زجر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وقَد جَعَلَ اللّهُ سُبحانَهُ الاِستِغفارَ سَبَباً لِدُرورِ الرِّزقِ ورَحمَةِ الخَلقِ، فَقالَ سُبحانَهُ: «اسْتَغْفِرُوارَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَرًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوح: 10 ـ 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَرَحِمَ اللّهُ امرَأً استَقبَلَ تَوبَتَهُ، وَاستَقالَ خَطيئَتَهُ، وبادَرَ مَنِيَّتَهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 143، أعلام الدين: ص285 عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام نحوه، بحار الأنوار: ج 91 ص312 ح3. 6. في المصدر: «والأشجار»، والظاهر أنّه تصحيف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا خداى، بندگانش را كه اعمال ناشايست مرتكب شوند، به كاستن ميوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نگه داشتن بركت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از ايشان و فرو بستن گنجينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خير به روى آنان، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايد تا توبه كننده، توبه كند، گناهكار از گناه باز ايستد، پند گيرنده، پند گيرد و آن كه اراده گناه كرده، منصرف شود. خداوند، آمرزش خواستن را سبب فراوانىِ روزى و رحمت بر آفريدگان قرار داده كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «از پروردگارتان آمرزش بخواهيد كه او بسيار آمرزگار است تا [باران] آسمان را بر شما پى در پى فرستد و شما را به مال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و فرزندان، يارى كند و به شما بوستان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دهد و برايتان جوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پديد آورَد». پس خداوند رحمت كند كسى را كه به توبه روى آورد و از خطاهاى خود، بخشش طلبد و پيش از مرگ، براى خود كارى بكند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن مُناجاةٍ لَهُ تُعرَفُ بِالصُّغرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ غَرَسوا أشجارَ الخَطايا نُصبَ رَوامِقِ القُلوبِ، وسَقَوها مِن ماءِ التَّوبَةِ حَتّى أثمَرَت لَهُم ثَمَرَ النَّدامَةِ، فَأَطلَعَتهُم عَلى سُتورِ خَفِيّاتِ العُلى، وآمَنَتهُمُ المَخاوِفَ وَالأَحزانَ وَالغُمومَ وَالأَشجانَ، ونَظَروا في مِرآةِ الفِكرِ، فَأَبصَروا جَسيمَ الفِطنَةِ، ولَبِسوا ثَوبَ الخِدمَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص127 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در مناجاتش معروف به مناجات صغرى (كوچك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر) ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندانش، درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه درختان گناهان را در برابر ديدگان دل خود نشاندند و با آب توبه، آبيارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان كردند، تا آن كه ميوه پشيمانى برايشان به بار آورْد. در نتيجه، ايشان را از نهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى عالم بالا، آگاه ساختى و از ترس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اندوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و غصه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و غم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ايمنشان گردانيدى تا در آيينه فكر نگريستند. پس به هوشيارى بزرگى دست يافتند و جامه خدمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى به تن كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أبي عُمَير عن بعض أصحابنا رَفَعَه، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ عز و جل أعطَى التّائِبينَ ثَلاثَ خِصالٍ، لَو أعطى خَصلَةً مِنها جَميعَ أهلِ السَّماواتِ وَالأَرضِ لَنَجَوا بِها؛ قَولُهُ عز و جل: «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّ بِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 222.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمَن أحَبَّهُ اللّهُ لَم يُعَذِّبهُ، وقَولُهُ: «الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ ءَامَنُوارَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ رَّحْمَةً وَ عِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُواْ وَ اتَّبَعُواسَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ * رَبَّنَا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّتِ عَدْنٍ الَّتِى وَعَدتَّهُمْ وَ مَن صَلَحَ مِنْ ءَابَالءِهِمْ وَ أَزْوَ جِهِمْ وَذُرِّيَّتِهِمْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ * وَ قِهِمُ السَّيِّاتِ وَ مَن تَقِ السَّيِّاتِ يَوْمَلءِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَ ذَ لِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 7 ـ 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقَولُهُ عز و جل: «وَ الَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا ءَاخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِى حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَ لاَ يَزْنُونَ وَمَن يَفْعَلْ ذَ لِكَ يَلْقَ أَثَامًا * يُضَعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَمَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا * إِلاَّ مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صٰلِحًا فَأُوْلَلءِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّاتِهِمْ حَسَنَتٍ وَ كَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 68 ـ 70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص432 ح5، مشكاة الأنوار: ص199 ح521 عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نحوه، بحارالأنوار: ج6 ص39 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن ابى عمير از يكى از شيعيان در حديثى كه سندش را به معصوم عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رسانده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل سه ويژگى به توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان داده است كه اگر يكى از آنها را به همه اهل آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و زمين دهد، به سبب آن، نجات مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند: [اوّل] فرموده است: «خدا توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان و پاكيزگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد» و كسى كه خداوند، او را دوست بدارد، عذابش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و [دوم] فرموده است: «كسانى كه عرش [خدا] را حمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و آنها كه پيرامون آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به سپاس پروردگارشان، تسبيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند و به او ايمان دارند و براى كسانى كه به خدا گرويده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، طلب آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. پروردگارا! رحمت و دانش تو بر هر چيز، احاطه دارد. كسانى را كه توبه كرده و راه تو را دنبال كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، ببخش و آنها را از عذاب آتش، نگه دار. پروردگارا! آنان را در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جاويد كه وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، با هر يك از پدران و همسران و فرزندانشان كه به صلاح آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، داخل كن؛ زيرا كه تو ارجمند و حكيمى. آنان را از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نگه دار و هر كه را در آن روز از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نگه دارى، البته رحمتش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و اين، همان كاميابى بزرگ است»، و [سوم]فرموده است: «و كسانى كه با خدا معبودى ديگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و كسى را كه خدا [خونش را]حرام كرده است، جز به حق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند، و زنا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، و هر كس اينها را انجام دهد، سزايش را دريافت خواهد كرد. براى او در روز قيامت، عذاب دوچندان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و پيوسته در آن خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند، مگر كسى كه توبه كند و ايمان آورد و كار شايسته كند. پس خداوند، بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را به نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها تبديل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و خدا، همواره آمرزنده مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص22 (ستر الذنوب والسيّئات) وص 24 (تبديل السيّئات بالحسنات)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نهج الذكر: ج2 ص347 ـ 368 (بركات الاستغفار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص23 (پوشاندن گناهان و بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) و ص25 (تبديل كردن بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها به خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها) و نهج الذكر (با ترجمه فارسى): ج4 ص59 (بركت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-أصناف-التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: أصنافُ التَّوبَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: انواع توبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-الخاص-وتوبة-العام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: تَوبَةُ الخاصِّ وتَوبَةُ العامِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: توبه خاصّ و توبه عام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 31&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و همگى به سوى خدا بازگرديد، اى مؤمنان، تا رستگار شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ! توبوا إلَى اللّهِ فَإِنّي أتوبُ فِي اليَومِ إلَيهِ مِئَةَ مَرَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2076 ح42، مسند ابن حنبل: ج6 ص256 ح17864، المصنّف لابنأبي شيبة: ج7 ص70 ح6 كلّها عن الأغرّ، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص114 ح10265 عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج4 ص206 ح10170؛ جامع الأخبار: ص148 ح337، بحارالأنوار: ج&lt;/span&gt;93 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص282 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! به درگاه خدا توبه كنيد. من، خود، در روز، صد بار به درگاه او توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله كانَ يَتوبُ إلَى اللّهِ، ويَستَغفِرُهُ في كُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ مِئَةَ مَرَّةٍ مِن غَيرِ ذَنبٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص450 ح2، معاني الأخبار: ص384 ح15، تفسير القمّي: ج2 ص277 كلّها عنعليّ بن رئاب، بحار الأنوار: ج44 ص276 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، در هر روز و شب، صد مرتبه به درگاه خداوند، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبيد، بدون آن كه گناهى مرتكب شده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّوبَةُ حَبلُ اللّهِ ومَدَدُ عِنايَتِهِ، ولا بُدَّ لِلعَبدِ مِن مُداوَمَةِ التَّوبَةِ عَلى كُلِّ حالٍ، فَكُلُّ فِرقَةٍ مِنَ العِبادِ لَهُم تَوبَةٌ، فَتَوبَةُ الأَنبِياءِ مِنِ اضطِرابِ السِّرِّ، وتَوبَةُ الأَولِياءِ مِن تَكوينِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «تلوين» بدل «تكوين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَطَراتِ، وتَوبَةُ الأَصفِياءِ مِنَ التَّنَفُّسِ، وتَوبَةُ الخاصِّ مِنَ الاِشتِغالِ بِغَيرِ اللّهِ، وتَوبَةُ العامِّ مِنَ الذُّنوبِ، ولِكُلِّ واحِدٍ مِنهُم مَعرِفَةٌ وعِلمٌ في أصلِ تَوبَتِهِ ومُنتَهى أمرِهِ، وذلِكَ يَطولُ شَرحُهُ هاهُنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمّا تَوبَةُ العَامِّ فَأَن يَغسِلَ باطِنَهُ مِنَ الذُّنوبِ بِماءِ الحَياةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «الحسرة» بدل «الحياة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالاِعتِرافِ بِجِنايَتِهِ دائِماً، وَاعتِقادِ النَّدَمِ عَلى ما مَضى، وَالخَوفِ عَلى ما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ، ولا يَستَصغِرَ ذُنوبَهُ فَيَحمِلَهُ ذلِكَ إلَى الكَسَلِ، ويُديمَ البُكاءَ وَالأَسَفَ عَلى ما فاتَهُ مِن طاعَةِ اللّهِ، ويَحبِسَ نَفسَهُ مِنَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «عن» بدل «من».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّهَواتِ، ويَستَغيثَ إلَى اللّهِ تَعالى لِيَحفَظَهُ عَلى وَفاءِ تَوبَتِهِ، ويَعصِمَهُ عَلَى العَودِ إلى ما سَلَفَ، ويَروضَ نَفسَهُ في مَيَدانِ الجُهدِ وَالعِبادَةِ، ويَقضِيَ عَنِ الفَوائِتِ مِنَ الفَرائِضِ، ويَرُدَّ المَظالِمَ، ويَعتَزِلَ قُرَناءَ السَّوءِ، ويَسهَرَ لَيلَهُ ويَظمَأَ نَهارَهُ، ويَتَفَكَّرَ دائِماً في عاقِبَتِهِ، ويَستَعينَ بِاللّهِ تعالى سائِلاً مِنهُ الاِستِعانَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «الاستقامة» بدل «الاستعانة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سَرّائِهِ وضَرّائِهِ، ويَثبُتَ عِندَ المِحَنِ وَالبَلاءِ كَيلا يَسقُطَ عَن دَرَجَةِ التَّوّابينَ، فَإِنَّ في ذلِكَ طَهارَةٌ مِن ذُنوبِهِ، وزِيادَةٌ في عَمَلِهِ، ورِفعَةٌ في دَرَجاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص433، بحارالأنوار: ج6 ص31 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در روايتى كه آن را به امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نسبت داده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه، ريسمان الهى و يارى و كشش عنايت اوست. بنده بايد در هر حالى بر توبه، مداومت ورزد. هر گروهى از بندگان را توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است: توبه انبيا از اضطراب درون است و توبه اوليا از وارد شدن خطورات گوناگون به دل و توبه اصفيا، از نَفَس كشيدن [بدون ياد خدا] و توبه خاصّان، از پرداختن به غير خدا و توبه عوام، از گناهان است. براى هر يك از ايشان، براى توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و پايان كارش، شناختى و دانشى است كه شرح آنها در اين جا به درازا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا توبه عوام، اين است كه با آب حيات باطن خود را از گناهان بشويد و همواره به جرم خويش، اعتراف كند و از [اعمال و گفتار نادرست] گذشته، پشيمان باشد و در باره باقى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانده عمرش بيمناك باشد و گناهان خود را كوچك نشمارد كه اين امر، او را به تنبلى وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. براى آنچه از طاعت خدا از دست داده است، پيوسته بگريد و افسوس خورَد و نفس خود را از شهوات باز دارد و از خداوند متعال، كمك بخواهد كه او را در پايبندى به توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، استوار بدارد و از بازگشت به [اعمال و رفتار] گذشته، نگه دارد و نفس خود را در ميدان كوشش و عبادت، رياضت دهد و قضاى واجبات از دست رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به جا آورد و ردّ مظالم كند و از دوستان بد، دورى گزيند و شبش را به عبادت و روزش را به روزه بگذرانَد و پيوسته به عاقبت خود بينديشد و در خوشى و ناخوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش، از خداوند متعال، كمك بخواهد و دست استعانت به سوى او دراز كند و در وقت محنت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و بلا، ثابت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قدم بماند تا از درجه توّابان، سقوط نكند؛ زيرا در اين كار، پاكى از گناهان است، افزودن بر عمل و بالا رفتن درجات.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: نهج الذكر: ج2 ص333 (القسم التاسع / الفصل الثاني/الحثّ على كثرة الاستغفار / كثرة استغفار النبيّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نهج الذكر (با ترجمه فارسى): ج4 ص33 (بخش نهم / فصل دوم / تشويق به آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى بسيار / بسيار آمرزش خواستن پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-توبه-انبيا-و-اوصيا-علیهم-السلام487&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين توبه انبيا و اوصيا علیهم السّلام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى دكتر هادى صادقى&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره توبه و استغفار پيامبران و اولياى خدا آيات قرآنى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: 128، اعراف: 143، مؤمن: 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و روايات متعددى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ميزان الحكمة با ترجمه فارسى: ج8 ص472 ح15249 و 15250.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجود دارد. آنان در عمل نيز زياد استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند. از طرفى، به باور پيروان اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، آنان معصومند و هيچ گناهى از آنان سر نزده است. پس چه نيازى به توبه دارند؟ آنان اگر معصومند، گناه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه نياز به توبه داشته باشند و اگر گناه كنند، ديگر معصوم نيستند. همچنين كثرت استغفار آنان پرسش برانگيز شده است و بايد ديد كه آنان از چه چيزى و براى چه استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين پرسش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از دير زمانى مطرح بوده و يك نمونه آن را على بن محمّد بن الجهم در مجلس مأمون از امام رضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسد. وى با آوردن آياتى از قرآن كه در نگاه نخست دلالت بر لغزش يا گناه برخى انبيا، همچون آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، داوود عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام و حضرت محمد صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله دارد اين پرسش را مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند كه اين آيات را چگونه با عصمت انبيا جمع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد. امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نيز به تفصيل هر يك از آيات را توضيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و معلوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه هيچ يك از آنها به معناى متعارف گناه نبوده و آن بزرگواران معصوم از همه اين گناهان متوهم هستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ج1 ص191 ـ 195.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از طرفى در قرآن كريم براى توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان مقامات بلندى همچون محبوب خدا شدن در نظر گرفته شده است. خداوند متعال كسانى را كه زياد توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند دوست دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّ بِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ؛ خداوند توبه كاران و پاكان را دوست دارد.» بقره: آيه 222.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبرانى را كه زياد توبه و انابه داشتند به نيكى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستايد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند حضرت سليمان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام و حضرت ايوب عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام را چنين ستوده است: «وَ وَهَبْنَا لِدَاوُودَ سُلَيْمَـنَ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ؛ به داوود سليمان را داديم، و چه خوب بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بود او، او توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار بود» ص، 30 و «إِنَّا وَجَدْنَـهُ صَابِرًا نِّعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ؛ ما او را شكيبا يافتيم چه خوب بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است او! او توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار است.» (ص، 44). أوّاب، صيغه مبالغه از ريشه أ و ب، به معناى بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه بسيار به سوى خداوند باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. دو واژه أوّاب و تَوّاب كاربرد نزديكى دارند و در&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسيارى موارد در كنار هم به كار رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر توبه تنها از گناه باشد، كثرت توبه نشانه كثرت گناه است و اين با شأن پيامبران سازگار نيست. بنا بر اين، توبه اينان بايد معناى ديگرى داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تفسير توبه و استغفار معصومان، غير از آن دسته كسانى كه با اصل عصمت مخالفت دارند يا عصمت را محدود در نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند كسانى كه عصمت را تنها بعد از نبوت لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند. به عنوان نمونه در باره داستان حضرت آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه آن عصيان در حالى كه در بهشت بود اتفاق افتاد و در آن زمان نبى نبود. گروهى ديگر عصمت از گناه كبيره را لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند، نه از گناه صغيره ر.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ك: بحار الأنوار: ج11 ص198.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان كسانى كه عصمت از هر گناهى را در هر دوره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى انبيا و اوصيا لازم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند ديدگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متفاوتى ارائه شده است كه در دوازده گونه قابل دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى است. اين تبيين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از سوى علماى فريقين بيان شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكثر مفسران شيعه و سنى و نيز برخى عالمان اخلاق به اين موضوع پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. براى ديدن نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ازبيان آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ر. ك: خواجه نصيرالدين طوسى، اوصاف الاشراف: ص17، طبرسى در مجمع البيان فى تفسير القرآن: ج9 ص155، فخر رازى در مفاتيح الغيب: ج28 ص52، آلوسى در روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم: ج13 ص211، علامه طباطبايى در الميزان فى تفسير القرآن: ج4 ص245 و مجلسى در مرآة العقول فى شرح أخبار آل الرسول: ج12 ص154 ـ 155 كه بيشترين موارد را آورده است و خودش نيز مورد آخر را ترجيح داده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما همه آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها پذيرفتنى نيستند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-آموزشى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. توبه آموزشى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيات و روايات در مقام تعليم به پيروان است و از اين رو به معصومان نسبت داده شده است كه سختى كار قيامت و لزوم توبه را بيش از پيش براى مردم نشان دهد. شيخ طبرسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد امر به استغفار پيامبر براى اين است كه سنت شود و امت ياد بگيرد و عمل كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إنَّما خوطِبَ بِذلِكَ لِتَستَنَّ اُمَّتُهُ بِسُنَّتِهِ؛ به چنين چيزى خطاب شده است تا امتش به سنّت ايشانپرورش يابند مجمع البيان: ج9 ص155.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثعلبى نيشابورى نيز همين نظر را دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشف و البيان عن تفسير القرآن: ج9 ص34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما با توجه به كثرت روايات استغفار معصومان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صدها روايت در اين باب وجود دارد كه بيش از حد تواتر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آيات متعدد قرآن، نيز كثرت استغفار آنان،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مثلاً در پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روايات چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم: «إبراهيمُ بنُ أبِى البِلادِ قالَ: قالَ أبُو الحَسَنِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: إنّى أستَغفِرُ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فى كُلِّ يَومٍ خَمسَةَ آلافِ مَرَّةٍ. امام كاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند: روزانه 5 هزار بار استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم» الزهد، نوشته حسين بن سعيد كوفى اهوازى ص74؛ بحار الأنوار: ج93 ص282 وج 48 ص119 و وسائل الشيعه: ج11 ص369. روشن است كه تمام اين كار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند در پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشم مردم واقع شود و دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كم بخشى از آن در خلوت است. بنا بر اين، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند جنبه آموزشى داشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان اين سخن را، دست كم به صورت مطلق و كلى، پذيرفت. افزون بر اين بخشى از عبارات اين سخنان، به ويژه ادعيه آنها، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه توجيه آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در راستاى تعليم و تهى بودن از حقيقت، سخت دشوار است. به عنوان نمونه اين دعاى زيبا را از امام سجاد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در باب توبه ببينيد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتوبُ إلَيكَ فى مَقامى هذا تَوبَةَ نادِمٍ عَلى ما فَرَطَ مِنهُ، مُشفِقٍ مِمَّا اجتَمَعَ عَلَيهِ، خالِصِ الحَياءِ مِمّا وَقَعَ فيهِ، عالِمٍ بِأَنَّ العَفوَ عَنِ الذَّنبِ العَظيمِ لا يَتَعاظَمُكَ، وأَنَّ التَّجاوُزَ عَنِ الإِثمِ الجَليلِ لا يَستَصعِبُكَ، وأَنَّ احتِمالَ الجِناياتِ الفاحِشَةِ لا يَتَكَأَّدُكَ، وأَنَّ أحَبَّ عِبادِكَ إلَيكَ مَن تَرَكَ الاِستِكبارَ عَلَيكَ، وجانَبَ الإِصرارَ، ولَزِمَ الاِستِغفارَ، وأَ نَا أبرَأُ إلَيكَ مِن أن أستَكبِرَ، وأَعوذُ بِكَ مِن أن اُصِرَّ، وأَستَغفِرُكَ لِما قَصَّرتُ فيهِ، وأَستَعينُ بِكَ عَلى ما عَجَزتُ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص53 الدعاء 12. المصباح للكفعمى: 505.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين جايگاهى كه هستم به درگاه تو توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم؛ توبه كسى كه از افراط در گناه پشيمان شده و از آن بار گران معاصى كه برگردن دارد ترسان است و از ورطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در آن افتاده سخت شرمنده است. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند كه تو عفو كردن از گناهان بزرگ را بزرگ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارى و گذشتن از خطاى بزرگ براى تو دشوار نيست و تحمل خطاهاى زشت ما بر تو گران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين بندگان تو بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه در برابر تو گردنكشى فرو نهد و از اصرار بر گناه دورى جويد و همواره از تو آمرزش خواهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خدايا،] از گردنكشى در برابر تو بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم و از اصرار در گناه به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورم و از هر قصور كه ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم و در هر چه فرومانم از تو يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين عبارات امام سجاد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام افزون بر تصريح بر توبه در پيشگاه حضرت حق جل و علا، محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين مردم را نزد خداوند كسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند كه با ترك استكبار به توبه روى آورد و استغفار پيشه كند و از اينكه خودش چنين نباشد تبرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، تعليمى بودن توبه معصومان با دستور صريح خداوند به شخص پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله در سوره مؤمن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِىِّ وَ الاْءِبْكَـرِ؛ صبر پيشه كن. وعده خداوند حق است. براى گناهت استفغار كن، پروردگارت را در شامگاه و بامداد با حمد تسبيح كن» المؤمن: 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به عموم مؤمنان در سوره نور&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ؛ اى مؤمنان، همگى به درگاه خداند توبه كنيد تا رستگار شويد» نور: 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جمع هر دو در سوره محمد صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ لِلْمُؤمِنينَ وَ الْمُؤمِناتِ؛ براى گناه خود و مردان و زنان مؤمن، استغفار كن»محمد: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازگار نيست؛ زيرا وظيفه هر يك را جداگانه و به طور مجتمع ذكر كرده است و اگر تنها وظيفه امت بود، چنين كارى وجهى نداشت. البته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت كه هر يك به دليلى لازم است. استغفار پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله براى سنت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى است و استغفار امت واقعى است. اما اين وجه حتى اگر درست باشد، تنها استغفار را بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و از تبيين توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خاص آنها كه در تنهايى ايشان اتفاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتاد، ناتوان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-تشريفاتى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. توبه تشريفاتى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه از باب خشوع و خضوع است و كارى است كه تنها براى احترام به حضرت حق جل و علا و اظهار كوچكى و تواضع صورت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. از بيان آلوسى در توضيح استغفار پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله چنين چيزى استشمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و جعل الاستغفار كناية عمّا يلزمه من التواضع و هضم النفس و الاعتراف بالتقصير؛ استغفار را كنايه ازچيزهايى كه لازمه آن است قرار داد؛ مانند تواضع، شكستن نفس، و اعتراف به تقصير». البته در ادامه، توبه پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را از باب ترك اولى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم: ج13 ص211.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نظريه نيز نادرست است؛ زيرا اين همه سوز و گداز معصومان در دعاهايشان را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان صرفاً كارى تشريفاتى به حساب آورد. يعنى معصومان عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در پى نمايش و انجام كارهاى تصنعى و تشريفاتى نبوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. آنان همه زندگى خود را با حقيقت گذرانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و جز به حقيقت سخنى نگفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. تعارف بى محتوا را حتى نسبت به افراد عادى جايز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند، چه رسد به خداى متعال. به عبارت ديگر تواضع در برابر حضرت حق امرى حقيقى و از سر ديدن حقيقت كوچكى خود است. و اين جز با حقيقى بودن توبه و استغفار محقق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استغفار-براى-حفظ-عصمت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. استغفار براى حفظ عصمت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استغفار به معناى طلب پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى است. پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى همواره براى پوشاندن گناه نيست، بلكه گاه براى پوشاندن از زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى محتمل است. معصومان از خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند كه زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هواى نفس را بر آنان بپوشاند. نتيجه اين پوشاندن عصمت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. به عبارت ديگر آنان طلب پيشگيرى از زشتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. فخر رازى اين تفسير از استغفار را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسندد و آن را بر ديگر بيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها ترجيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفاتيح الغيب: ج28 ص52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قرطبى نيز اين احتمال را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع لأحكام القرآن: ج16 ص242.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما اين بيان نيز كامل نيست؛زيرا اگر بپذيريم كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند توضيحى براى استغفار باشد، اما اصل توبه را توضيح نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. چرا معصومان توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و از چه چيزى بازمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند؟ اين پرسشى است كه با اين بيان فخر رازى پاسخ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در تكميل سخن او گفت كه بازگشت نيز از زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هواى نفس است. اما چنين زشتى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در آنان وجود ندارد كه اين بخواهند از آن به سوى خدا بازگردند. اگر كمى توضيح را تغيير دهيم شايد بتوان آن را به بيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بعدى بازگرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استغفار-براى-امت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. استغفار براى امت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استغفار آن حضرت براى خويش نبوده است بلكه براى امت بوده است. به گفته طبرسى استغفار پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله براى امتش نوعى كرامت براى آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست كه فردى بزرگ همچون پيامبر شفاعتشان را كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج9 ص155.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرطبى نيز اين احتمال را مطرح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع لأحكام القرآن: ج16 ص242.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليكن اين سخن نيز درست نيست؛ زيرا اين وجه تنها برخى موارد استغفار را توضيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، اما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند پاسخگوى آيات، روايات و دعاهايى باشد كه از عصيان و ذنب پيامبران و اولياى خدا ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقدمه اين باب تفاوت توبه و استغفار بيان شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين بايد توجه داشت كه قرآن كريم در موارد عديده و به تفكيك به پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله دستور داده كه براى خودش و نيز براى امت استغفار كند. در يك آيه نيز هر دو را با هم آورده است كه دلالت بر اين دارد كه استغفار پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله براى خودش موضوعيت دارد و تكليفى مستقل از استغفار براى مؤمنان است. در سوره محمد چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاعْلَمْ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَتِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَمَثْوَكُمْ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمد: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بدان كه معبودى جز «اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» نيست و براى گناه خود و مردان و زنان با ايمان استغفار كن! و خداوند محل حركت و قرارگاه شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فخر رازى نيز با استناد به همين دليل اين تبيين را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وى اين بيان را به عنوان يك احتمال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد و رد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. عين عبارتش اين است: «و هو بعيد لإفرادالمؤمنين و المؤمنات بالذكر» مفاتيح الغيب: ج28 ص52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-از-گناه-به-گمان-كفار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. توبه از گناه به گمان كفار&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون كفار پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را گناهكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانستند در اينكه ادّعاى رسالت نموده، خداوند متعال رفع آن حالت را به منزله استغفار دانسته و در قرآن فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَاسْتَغْفِرْ لِذَمنبِكَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِىِّ وَ الإِبْكَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبر پيشه كن كه وعده خداوند حق است و براى گناهت استغفار كن، و پروردگارت را در شامگاه و بامداد با حمد تقديس كن.»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا * لِّيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنْبِكَ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا * وَ يَنصُرَكَ اللَّهُ نَصْرًا عَزِيزًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 1 ـ 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما براى تو فتح آشكارى فراهم كرديم؛ تا خداوند آثار و تبعات كارهاى گذشته و آينده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بزدايد، و نعمتش را بر تو تمام نمايد و تو را به راه راست هدايت كند. و پيروزى شكست ناپذيرى برايت رقم بزند.»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين آيه تعبير «ذنب» به كار رفته كه معمولاً آن را به گناه ترجمه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. اما اين ترجمه دقيق نيست و ذنب به معناى هر كارى است كه تبعات و پيامد نامطلوبى داشته باشد. به گفته علامه طباطبايى در الميزان «ذنب» در آيه شريفه، به معناى گناه، يعنى مخالفت با تكليف مولوى الهى نيست. «ذنب» در لغت، عبارت از عملى است كه آثار و تبعات بدى دارد. «مغفرت» هم در لغت عبارت از پرده افكنى بر روى هر چيز است. بر اين اساس، اگر فرد بى گناهى كارى كرده باشد كه در نظر گروهى ديگر بايد مجازات شود يا غرامت بپردازد، ذنب به كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود. به همين دليل است كه تمام كارهاى پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله در چشم مشركان نامطلوب و سزاوار مجازات بود. اين كارها را ذنب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، هر چند به خودى خود آن كار خوب باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علامه طباطبايى در اين بحث توضيح مفصلى در باره ذنب پيشين و ذنب پسين حضرت دارند كهخواندنى است: الميزان فى تفسير القرآن: ج18 ص253 ـ 271.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نظريه تنها يك قسم توبه پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را در برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و شامل توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ديگر پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، نيز توبه معصومان ديگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذكر آن در اينجا به اين دليل است كه مفسران ديگر آن را ضمن توضيح توبه انبيا آورده بودند. از باب نمونه، ر. ك: روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم: ج13 ص211.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اينكه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند توضيح دهنده ادله ديگرى باشد كه از عصيان و لغزش پيامبران ياد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-از-ترك-اولى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. توبه از ترك اولى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه معصومان از گناه نيست، بلكه از ترك اولى، يعنى از عملى است كه واجب نبوده، اما شايسته مقام نبوت و امامت نيز نبوده است. سيد مرتضى رحمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله و شيخ طوسى و شيخ طبرسى و گروهى ديگر از علما در باره عصيان آدم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند كه عصيان يعنى مخالفت با فرمان فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده. فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دو گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: واجب و مستحب. مخالفت با فرمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند مخالفت با امرى مستحب باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنزيه الانبياء: ص9 و التبيان فى تفسير القرآن: ج7 ص218 و مجمع البيان: ج7 ص55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبيه همين تبيين را ابن خمير، از علماى قرن هفتم، در داستان داود عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام و داستان سليمان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام دارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهو أنّه لمّا علم أنّ الخصمين ملكان و أنّه المقصود بالمثال و أنّه فتن أى اختبر و امتحن ببعض المباحات، فعوتب إذ لم يصبر فيها صبر المؤرين حتّى قال ما قال و فعل ما فعل «وَ خَرَّ راكِعاً» يعنى ساجدا، فإنّ الرّكوع و السّجود يسمّى كلّ واحد منهما باسم الثّانى، «وَ أَنابَ»: أى تاب من ذلك ظاهرا و باطنا، فأخبر تعالى أنّه غفر له ذلك أى درأ عنه الطّلب فيما رأى هو أنّه ذنب فى حقّه بترك الأولى كما تقدّم؛ او وقتى متوجه شد كه آن دو دشمن، دو فرشته بودند، و منظور، مثال و نماد است، و فهميد كه اين كار براى فتنه يعنى آزمون و امتحان، كارى مباح است، و از اين جهت كه صبر شايسته را نكرده و گفته آنچه را كه گفته، و كرده آنچه را كه كرده، توبيخ شده، «وَ خَرَّ راكِعاً» يعنى، به سجده افتاد چون ركوع و سجود، هر كدام با نام ديگرى به كار برده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. «وَ أَنابَ» يعنى، در ظاهر و باطن از آن كار توبه كرد. و خداوند خبر داده كه از آن كار وى گذشت كرده است. يعنى از مؤاخذه گناهى كه كرده و ترك اولى بوده ـ همان گونه كه توضيحش گذشت ـ چشم پوشى كرده است تنزيه الأنبياء: ص47 و 54. آلوسى نيز شبيه همين توضيح را دارد (روح المعانى: ج13 ص211). 1. اوصاف الاشراف: ص26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواجه نصير طوسى، به تبع عرفا، سه نوع توبه برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرد: «توبه عام، همه بندگان را، توبه خاص، معصومان را و توبه اخص، اهل سلوك را». توبه عام را از گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند و توبه خاص را از ترك اولى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: «امّا توبه خاص كه از ترك اولى باشد...» اوصاف الاشراف: ص29 عرفا توبه را ازحيث درجات، با اندك تفاوتى در تعريف، به سه دسته تقسيم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: توبه عام / عوام؛ توبه خاص / خواص؛ و توبه خاصِ خاص. توبه عوام، توبه از گناه از طريق استغفار زبانى و ندامت در دل است. توبه خواص را توبه از صواب نيز گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آن بازگشت از طاعات خود است، به اين معنى كه سالك طاعات خود را ناقص ببيند و از آن عذرخواهى كند. استغفار انبيا به همين معناست، همانگونه كه خدا در قرآن به رسول اكرم فرموده است: «استَغْفِر لِذَنبِكَ؛ براى گناه خود استغفار كن» غافر: 55؛ محمد: 190 و اين استغفار براى ادا نكردن حق خداوند به طور كامل بوده است. ر. ك: موسوعة كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، تهانوى: ج1 ص525؛ شرح الأسماء الحسنى، سبزوارى: ص119؛ شرح التعرف لمذهب التصوف، مستملى: ج3 ص1209 ـ 1210؛ اللمع فى التصوف، ابونصر سراج: ص44؛ كشف المحجوب، هجويرى، ص: 383.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن را شايد بتوان براى برخى پيامبران پذيرفت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به روايتى اشاره كرد كه نوح عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام سگى را زشت منظر يافت و اين موضوع را به زبان آورد. سگ اعتراض كرد و نوح عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامروى آورد بنفس خود و ملامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد نفس خود را به اين و سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر خود نوحه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد تا آنكه ندا كرد او را خداى تعالى كه تا كى نوحه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى يا نوح؟ به درستى كه قبول كردم توبه تو را به نقل از كاشف الأستار ـ ترجمه جامع الأخبار ـ، ص: 169.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما براى پيامبر اسلام صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله و اهل بيت عصمت و طهارت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام پذيرفته نيست؛ زيرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان با توجه به رواياتى كه توبه پيامبر اكرم صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را در هر روز صد بار دانسته يا رواياتى كه توبه امام كاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام را پنج هزار بار در روز اعلام كرده، گفت كه پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله در هر روز صد بار و امام كاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام پنج هزار بار ترك اولى داشته و يا از يك ترك اولى، اين مقدار توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين موضوع عقلاً محال نيست، اما وقوعش پذيرفتنى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد به همين دليل است كه خواجه نصير نيز مرتبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر براى توبه قائل است كه اخص است و خود او توبه پيامبر اكرم صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را از اين قسم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوصاف الاشراف: ص26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-به-دليل-ترس-از-رها-شدن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. توبه به دليل ترس از رها شدن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معصومان نگران بودند كه خدا آنها را رها كند و به همين دليل استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند؛ زيرا همواره اين احتمال وجود دارد كه انسان با تقوا و درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كار نيز دچار لغزش شود. كافى است كه نگهدارى خدا پايان پذيرد. از اين رو معصومان كه در حفظ و حراست الهى هستند، بايد مراقب باشند كه مبادا دچار فريب و مكر و غرور گردند و عنايت الهى را از دست دهند و به خود رها شوند. به اين دليل توبه و استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند كه مبادا چنين وضعى پيش بيايد. علامه فضل اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استغفار پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را نه از سر گناه، كه به دليل نگرانى از ارتكاب گناه در آينده به خاطر نقص بشرى و احياناً از دست دادن عنايت الهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. گويا استغفار حاكى است از طلب رضوان كه هديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى الهى است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير من وحى القرآن: ج21 ص67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته اصل اين ادعا كه معصومان نگران بودند كه مبادا خدا آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را به خود وانهد، ادعاى درستى است. به همين دليل است كه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله و اهل بيت عصمت و طهارت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام بسيار اين دعا را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواندند: «اللّهُمَّ ولا تَكِلنى إلى نَفسى طَرفَةَ عَينٍ أبَدا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمى: ج2 ص75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما اين بيش از آنكه شبيه توبه يا استغفار باشد، كارى است كه به استعاذه (پناه بردن) شباهت دارد. نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان با اين ادعا همه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و استغفارهاى معصومان را تبيين كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-شكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8. توبه شكر&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استغفار براى اظهار عبوديت و نيازمندى و شكر بر نعمت حق تعالى است. حالات خوش اظهار نيازمندى در معصومان فراوان بوده است و استغفار، شكر آن حالات است. يك نمونه آن در داستان حضرت داود عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام است كه پس از آزمايشى كه خداوند از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، استغفار و انابه او ذكر شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ظَنَّ دَاوُودُ أَنَّمَا فَتَنَّهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَ خَرَّ رَاكِعًا وَ أَنَابَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و داوود دانست كه ما او را آزمايش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم. پس، از پروردگارش آمرزش خواست و به رو درافتاد و توبه كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرحوم سيد مرتضى اين استغفار داوود را از نوع استغفار شكر و اظهار عبوديت و رجوع و انقطاع الى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بل على سبيل الانقطاع إلى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى و الخضوع له و التذلل و العبادة و السجود و قد يفعله الناس كثيرا عند النعم التى تتجدّد عليهم و تنزل و تؤول و تردّ إليهم شكرا لمولاها و كذلك قد يسبحون و يستغفرون اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى تعظيما و شكرا و عبادة و أمّا قوله تعالى: «وَ خَرَّ راكِعاً وَ أَنابَ» فالإنابة هى الرجوع و لمّا كان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامبما فعله راجعا إلى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعالى و منقطعا إليه قيل فيه إنّه أناب كما يقال فى التائب الراجع إلى التوبة و الندم إنه منيب؛بلكه بر اساس انقطاع به خداوند متعال وخضوع به پيشگاه او وخاكسارى وبندگى و به سجده افتادن براى او است&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه مردمان بسيارى هنگام زياد شدن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نعمت براى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها و فرود آمدن و داده شدن به آنها به خاطر شكرگزارى انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند. و همينطور تسبيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند به پيشگاه خداوند به منظور تعظيم و شكرگزارى و عبادت اما اين فرموده «به سجده افتاد و انابه كرد» انابه يعنى بازگشت. وقتى داود عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام با كارى كه كرد به خداوند متعال بازگشت، و منقطع شد به درگاه او، گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: انابه كرد؛ همان گونه درباره توبه كارى كه به توبه و پشيمانى بازگشته، گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود: منيب = انابه كننده تنزيه الانبياء: ص90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وى مشابه همين توضيح را در داستان حضرت سليمان و افتادن جسدى روى تختش و در داستان حضرت يونس عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام و ذكر يونسيه در دل ماهى آورده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان، ص96 وص 100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما بايد توجه داشت كه شكر يك حقيقت متفاوت با توبه و استغفار است. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان در مقام شكر، استغفار هم كرد. اما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت هر استغفار و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شكر است. برفرض در پى شكر و سپاس، پوزش خواهى نيز وجود داشته باشد، اما پوزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى حقيقتى است و شكر حقيقتى ديگر. در هر حال اين سخن توجيه قانع كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى براى همه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و استغفارهاى معصومان نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-از-غفلت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9. توبه از غفلت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معصومان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بايست دائم الذكر باشند، اما گاهى اوقات غفلت از ذكر پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. لذا اين غفلت را گناه ناميده و از آن غفلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. به عبارت بهتر، آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بايست دائم الذكر و همواره در حال عبادت باشند. اما در حالات خواب و خوراك از عبادات برتر غافلند. به همين دليل استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبارت ابن عاشور چنين است: «و ما يستغفر منه النبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ء صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ليس من السيئات لعصمته منها، و إنّما هو استغفار من الغفلات و نحوها؛ از چيزهايى كه پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله درخواست آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، گناه نيستند، چون پيامبر معصوم از گناه است. استغفار او، استغفار از غفلت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و امثال آن است» بعد از اين عبارت توضيح بيشترى نيز آورده است (التحرير و التنوير: ج26 ص89).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواجه نصير طوسى توبه اخص را از دو چيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند: «يكى از التفات سالك به غير مطلوب...».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوصاف الاشراف، ص29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين بيان دو معنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند داشته باشد. اگر مقصود از «ذكر»، ياد خدا باشد، اين وجه درست نيست؛ زيرا نسبت دادن غفلت به اين بزرگانى كه مستغرق در ياد خدا هستند و هيچ لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از عمرشان را بدون ياد و ذكر خدا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرانند، درست نيست. آنان حتى در حالات زندگى اجتماعى و اشتغال به امور دنيا، در ذكر خدا هستند. اما اگر مقصود ذكر زبانى باشد، آنگاه اين وجه به توبه براى فاصله با ساحت قدس ربوبى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ادامه بحث سخن دوازدهم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و وجهى متفاوت نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-به-سبب-خوف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10. توبه به سبب خوف&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معصومان با ديدن عظمت و جلال خدا دچار خوفى شديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند كه آنان را به توبه و استغفار وامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن تبيين كننده توبه و استغفار نيست، مگر به جهت برخى لوازم خوف. يعنى لازمه ديدن عظمت خدا و مستولى شدن خوف بر انسان اين است كه كوچكى و ضعف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را دليلى بر استغفار و پوزش خواهى قرار دهد. دراين صورت اين سخن به بيان دوازدهم بازمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-از-واردات-نفسانى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11. توبه از واردات نفسانى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معصومان نيز داراى وارداتى نفسانى از قبيل ملال، حديث نفس و خيالاتى هستند كه عارض بر دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى صاف آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و موجب تشويش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. براى بازيابى آرامش و طمأنينه نيازمند توبه و بازگشت به سوى خدا هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين واردات قدرى ابهام دارد. معصومان به طور قطع وارداتى شيطانى ندارند. ساير واردات نيز اگر از چيزى از قبيل الهامات رحمانى يا زمزمه فرشتگان باشد، نياز به توبه ندارد، مگر به دليل بازداشتن آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از استغراق نسبت به حضرت حق. در اين صورت اين وجه به بيان دوازدهم بازمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. اگر مقصود از واردات چيزهايى پايين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر باشد، شبيه خيالات و اوهامى كه به مردمان عادى دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، اين از ساحت معصومان به دور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبه-از-كاستىهاى-بشرى-و-مراتب-بندگى-در-قياس-با-مراتب-بالاتر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12. توبه از كاستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بشرى و مراتب بندگى در قياس با مراتب بالاتر&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه معصومان از هر كارى است كه انسان انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؛ زيرا هيچ كار بشرى در خور ساحت ربوبى نيست. براين اساس، انسان به دليل ضعف و نقص و فقر انسانى و فاصله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به طور طبيعى با حضرت حق دارد، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند حضرت حق را آن گونه كه در واقع هست بشناسد و حق معرفت او را به جاى آورد، چنان كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند حق عبادت و بندگى او را به جاى آورد. از اين روست كه پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله خداى را چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواند:«سبحانك ما عرفناك حق معرفتك و ما عبدناك حق عبادتك».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج68 ص23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، خود را در مقام قصور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدند. درست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين عبادت و صحيح&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين معرفت در اين مقام آن است كه همراه با چنين اعترافى باشد و اين اعتراف در واقع پوزش خواهى نسبت به ساحت ربوبى است كه آن را استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناميم. در اين استغفار نوعى بازگشت نيز وجود دارد. بازگشت از نقص به كمال مطلق، بازگشت از فقر خود به غناى الهى، بازگشت از ضعف بشرى به قوت الهى و&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقريباً تمام فقرات مناجات اميرالمؤمنين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در مسجد كوفه اشاره به چنين وضعى دارد. از باب نمونه: «... مَولايَ يا مَولايَ أنتَ القَوِيُّ وأَنَا الضَّعيفُ، وهَل يَرحَمُ الضَّعيفَ إلاَّ القَوِيُّ. مَولايَ يا مَولايَ أنتَ الغَنِيُّ وأَنَا الفَقيرُ، وهَل يَرحَمُ الفَقيرَ إلاَّ الغَنِيُّ،...؛ سرورم، سرورم! تو توانايى من ناتوان. و به ناتوان جز توانا رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. سرورم، سرورم، تو بى نيازى و من بينوا. و مگر به بينوا، جز بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟» المزار الكبير: ص174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و اين حقيقت توبه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيز هر چه تلاش كنند، قصور و كاستى در طاعت دارند و اين نوعى عصيان به حساب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عصيان به معناى عدم تبعيت است كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند به تقصير يا قصور، به عمد يا به خطا باشد و در اينجا بهقصور طبيعت انسانى باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، نه به تقصير يا عمد؛ ر. ك: التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، مقاييس اللغة، العين ولسان العرب ذيل ماده «عصى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه نيازمند توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى فقرات بخش افزوده دعاى عرفه امام حسين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به خوبى گوياى اين تحليل است: «يا رَبِّ يا رَبِّ يا رَبِّ إلهى أنَا الفَقيرُ فى غِنايَ فَكَيفَ لا أكونُ فَقيراً فى فَقرى، إلهى أنَا الجاهِلُ فى عِلمى فَكَيفَ لا أكونُ جَهولاً فى جَهلى، إلهى إنَّ اختِلافَ تَدبيرِكَ و سُرعَةَ طَواءِ مَقاديرِكَ مَنَعا عِبادَكَ العارِفينَ بِكَ عَنِ السُّكونِ إلى عَطاءٍ وَاليَأْسِ مِنكَ فى بَلاءٍ، إلهى مِنّى ما يَليقُ بِلُؤمى و مِنكَ ما يَليقُ بِكَرَمِكَ... إلهى إن ظَهَرَتِ المَحاسِنُ مِنّى فَبِفَضلِكَ و لَكَ المِنَّةُ عَلَيَّ، و إن ظَهَرَتِ المَساوى مِنّي فَبِعَدلِكَ و لَكَ الحُجَّةُ عَلَيَّ؛ پروردگارا، معبودا، من در عين دارا بودن تهيدستم، پس در تهيدستى چگونه تهيدست نباشم. معبودا، من با داشتن علم نادانم، پس در نادانى چگونه نادان نباشم؟ معبودا، پياپى آمدن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تدبيرت و شتاب تحول تقديرت مانع شدند كه بندگان خداشناس تو به عطايى جز عطاى تو راضى باشند، و مانع از نااميدى مهربان شدند. معبودا، از من به اندازه پستى من سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند، و از تو بر اساس شايسته كرمت... معبودا، اگر از من خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى سر بزند به فضل تو است و منت&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو بر من است. و اگر كارهاى بد از من سربزند، بسته به دادگرى تو است. تو بر من حجّت دارى.» در اين فقرات غناى انسان عين فقر و علم او عين جهل برشمرده شده و گفته شده هر چه از ماست سزاوار ملامت است مِنّى ما يَليقُ بِلُؤمى و اگر خوبى هست از فضل و كرم خداست.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته استناد اين فقره از دعا به امام حسين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام قطعى نيست؛ با صرف نظر از استناد به آن بزرگوار، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان گفت كه اين فقرات گوياى چنين حال رجوعى است كه آن را توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناميم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى از قصور&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز امرى پسنديده است. چنان كه اگر كسى به دليل شكستگى پايش مجبور به دراز كردن آن جلو ديگران باشد، پسنديده است كه از اين كار پوزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى كند. به گفته سعدى شيرازى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده همان به كه ز تقصير خويش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عذر به درگاه خدا آورد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورنه سزاوار خداونديش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كس نتواند كه به جا آورد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين بدان معنا نيست كه خداوند متعال با انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها با عدالت و سختگيرى رفتار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. خداوند در قرآن كريم وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى متعددى بر بخشايش همه گناهان و نا اميد نشدن مردم داده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ يا عِبادِيَ الَّذينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَميعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحيمُ»؛ بگو: اى بندگان من كه با خويش گزافكارى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از بخشايش خداوند نااميد نباشيد كه خداوند همه گناهان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؛ بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان اوست كه آمرزنده بخشاينده است الزمر: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند رحمت به بندگان را بر خود لازم كرده است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذا جاءَكَ الَّذينَ يُؤمِنُونَ بِآياتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحيمٌ؛ و چون مؤمنان به آيات ما، نزد تو آيند بگو: درود بر شما! پروردگارتان رحمت را بر خويش مقرّر داشته است: چنانچه هر يك از شما از سر نادانى كار بدى انجام دهد، آنگاه از پس آن توبه كند و به راه آيد، چنين است كه خداوند آمرزنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بخشاينده است الأنعام: 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به عدالت رفتار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. گفتنى است كه خداوند هيچ جايى در قرآن خود را به عدالت توصيف نكرده و به جاى آن گفته است كه ظلم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. معناى اين سخن اين است كه خداوند كارى برتر از عدالت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و آن رحمت و تفضل بر بندگان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين معنا از توبه ضمن آن كه در شأن معصومان است، با رواياتى كه از استغفار پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله پس از هر جلسه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حكايت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند سازگار است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از باب نمونه: «وقالَ ابو الحسن الرضا عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: كانَ رَسولُ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله لا يَقومُ مِن مَجْلِسٍ وإن خَفَّ حَتّى يَستَغفِرَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَمساً وعِشرينَ مَرَّةً؛ رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از مجلسى هر چند كوتاه بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاست مگر اين كه بيست و پنج بار استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد». عدّة الداعى: ص265.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين سخن، تجارت كرده و 100 سكه به دست آورده است. بعد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيند كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانست 200 سكه به دست آورد. از كارش پشيمان و نادم است كه چرا 200 سكه را كسب نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از طرفى توبه، يكى از عبادات بزرگ است. خداوند در قرآن مجيد، مؤمنان راستين را چنين توصيف مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الصَّبِرِينَ وَالصَّدِقِينَ وَالْقَنِتِينَ وَالْمُنفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان شكيبايند و راست گو؛ همواره اطاعت پيشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و انفاق گر و سحرگاهان، به استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پردازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در جاى ديگر چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّتٍ وَ عُيُونٍ * ءَاخِذِينَ مَا ءَاتَلهُمْ رَبُّهُمْ إِنَّهُمْ كَانُواْ قَبْلَ ذَ لِكَ مُحْسِنِينَ * كَانُواْ قَلِيلاً مِّنَ الَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ * وَ بِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: 15 ـ 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به يقين، پرهيزگاران در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بهشت و در ميان چشمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها قرار دارند، و آنچه پروردگارشان به آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بخشيده دريافت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند، زيرا پيش از آن (در سراى دنيا) از نيكوكاران بودند! آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كمى از شب را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابيدند، و در سحرگاهان استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين آيات، قرآن مجيد توبه و استغفار را عمل بهترين مؤمنان و شب زنده داران و متقيان معرفى كرده است. آرى، اگر به حقيقت توبه نظر كنيم، آن را زيباترين جلوه خضوع و خشوع و اظهار تذلل و زارى و اعتراف به قصور و تقصير بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بى نهايت كوچك، در برابر آفريدگارى بى نهايت بزرگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابيم. از اين رو، شايسته است كه اولياى الهى، بهتر و بيشتر از همگان، اين دعوت الهى را لبيك گويند و در تمام حالات خود، بر توبه و استغفار مداومت ورزند تا به اين وسيله به فيض قرب الهى نائل شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين تبيين ضمن توضيح توبه معصومان، حقيقت توبه همه بندگان خدا را نيز بهتر بيان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. امام خمينى در شرح اين مسئله توضيحى نسبتاً جامع دارد. براى حسن ختام اين بيان سخن ايشان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوريم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اولياى خدا، همواره انقطاع به سوى خدا دارند؛ ولى به جهت مأموريت الهى خود، گاه به ناچار در مرآت عالم كثرات، توجه به حضرت حق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و همين نزد آنان كدورت محسوب شده و براى زدودنش، استغفار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. امام سجاد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام است كه مناجات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش را شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد چطور از معاصى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسد... از گناه خودشان گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند تا صبح، از پيغمبر گرفته تا امام عصر (عج)، همه از گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسيدند. گناه آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، غير از اين است كه من و شما داريم؛ آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها يك عظمتى را ادراك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند كه توجه به كثرت، نزد آن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از گناهان كبيره است...آنان در مقابل عظمت خدا، وقتى كه خودشان را حساب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند كه هيچ نيستند و هيچ ندارند. واقع مطلب، همين است؛...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از اين كه حضور در مقابل حق تعالى دارند و مع ذلك دارند مردم را دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، از همين، كدورت حاصل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شده.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفه امام: ج20 ص268 و 269.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-السر-وتوبة-العلانية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: تَوبَةُ السِّرِّ وتَوبَةُ العَلانِيَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: توبه نهانى و توبه آشكار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُذكُرِ اللّهَ عِندَ كُلِّ شَجَرٍ وحَجَرٍ، وأَحدِث لِكُلِّ ذَنبٍ تَوبَةً، السِّرَّ بِالسِّرِّ، وَالعَلانِيَةَ بِالعَلانِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد الكبير: ص348 ح956، تاريخ بغداد: ج8 ص435 الرقم 4541، تاريخ دمشق: ج18ص 194 ح4230 كلّها عن معاذ بن جبل، كنزالعمّال: ج10 ص594 ح30291؛ تحف العقول: ص26، نزهة الناظر: ص30 ح92 وفيه «مدر» بدل «شجر»، بحارالأنوار: ج77 ص127 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا را نزد هر سنگ و درختى يادآور شو و براى هر گناهى توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كن: براى گناه پنهانى، توبه پنهانى و براى گناه آشكار، توبه آشكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَمِلتَ مِن سوءٍ فَأَحدِث للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ تَوبَةً: السِّرَّ بِالسِّرِّ، وَالعَلانِيَةَ بِالعَلانِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج20 ص159 ح331 عن معاذ، الزهد لابن حنبل: ص35 عن عطاء بن يسار نحوه،كنز العمّال: ج4 ص209 ح10180.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گناهى كه كردى از آن به درگاه خدا، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [متناسب با آن] كن: براى گناه نهانى، توبه نهانى و براى گناه آشكار، توبه آشكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَمِلَ سَيِّئَةً فِي السِّرِّ فَليَعمَل حَسَنَةً فِي السِّرِّ، ومَن عَمِلَ سَيِّئَةً فِي العَلانِيَةِ فَليَعمَل حَسَنَةً فِي العَلانِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص237 ح1 عن يونس بن ظبيان، بحار الأنوار: ج78 ص199 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس پنهانى كار بدى انجام داد، بايد در نهان، كار خوبى انجام دهد و هر كس آشكارا كار بدى انجام داد، بايد آشكارا، كار نيكى انجام دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وإنّي أتوبُ إلَيكَ مِن كُلِّ ما خالَفَ إرادَتَكَ، أو زالَ عَن مَحَبَّتِكَ؛ مِن خَطَراتِ قَلبي، ولَحَظاتِ عَيني، وحِكاياتِ لِساني، تَوبَةً تَسلَمُ بِها كُلُّ جارِحَةٍ عَلى حِيالِها مِن تَبِعاتِكَ، وتَأمَنُ مِمّا يَخافُ المُعتَدونَ مِن أليمِ سَطَواتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص126 الدعاء 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! من از هر آنچه بر دلم گذشته يا چشمم بر آن افتاده يا بر زبانم رفته است و برخلاف خواست تو بوده يا دوستش نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به درگاه تو توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، چنان توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به سبب آن، يكايك اعضايم از عقوبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تو به سلامت مانند و از ضربات دردناك تو كه تجاوزگران از آن بيمناك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، در امان باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-آكل-الربا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: تَوبَةُ آكِلِ الرِّبا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: توبه رباخوار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَواْ لاَ يَقُومُونَ إِلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِى يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَنُ مِنَ الْمَسِّ ذَ لِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُواْ إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَواْ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَواْ فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَاسَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 275. 2. البقرة: 279.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه ربا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند، [در قيامت] بر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزند، مگر مانند كسى كه بر اثر تماسّ شيطان، ديوانه شده [و نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند تعادل خود را حفظ كند و گاهى زمين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و گاهى به پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيزد]. اين، به سبب آن است كه گفتند: داد و ستد هم مانند رباست [و تفاوتى ميان آن دو نيست.]، در حالى كه خدا، بيع را حلال كرده و ربا را حرام؛ [زيرا فرق ميان اين دو، بسيار است] و اگر كسى اندرز الهى به او رسد و [از رباخوارى] خوددارى كند، سودهايى كه در سابق [قبل از نزول حكم تحريم]به دست آورده، مال اوست [و اين حكم، گذشته را شامل نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد] و كار او به خدا واگذار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [و گذشته او را خواهد بخشيد]؛ امّا كسانى كه باز گردند [و بار ديگر مرتكب اين گناه شوند]، اهل آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هميشه در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَذَرُواْ مَا بَقِىَ مِنَ الرِّبَواْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ * فَإِن لَّمْ تَفْعَلُواْ فَأْذَنُواْ بِحَرْبٍ مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِن تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَ لِكُمْ لاَ تَظْلِمُونَ وَلاَ تُظْلَمُونَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد، و آنچه از (مطالبات) ربا باقى مانده، رها كنيد اگر ايمان داريد! اگر [چنين] نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد، بدانيد خدا و پيامبرش، با شما پيكار خواهند كرد و اگر توبه كنيد، سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما، از آنِ شماست [اصل سرمايه، بدون سود]. نه ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد و نه بر شما ستم وارد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو االإمام الصادق عليهماالسلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَاسَلَفَ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المَوعِظَةُ: التَّوبَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص432 ح2 عن محمّد بن مسلم، تفسير العياشي: ج1 ص152 ح505 عن محمّد بنمسلم عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحارالأنوار: ج103 ص122 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در باره فرموده خداى عز و جل: «پس، هر كس اندرزى از جانب پروردگارش بدو رسيد و [از رباخوارى] باز ايستاد، آنچه گذشت، از آنِ اوست» ـ: مقصود از اندرز، توبه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن محمَّد بن مسلِمٍ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ رَجُلٌ عَلى أبي جَعفَرٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مِن أهلِ خُراسانَ، قَد عَمِلَ بِالرِّبا حَتّى كَثُرَ مالُهُ، ثُمَّ إنَّهُ سَأَلَ الفُقَهاءَ فَقالوا: لَيسَ يُقبَلُ مِنكَ شَيءٌ إلاّ أن تَرُدَّهُ إِلى أصحابِهِ، فَجاءَ إلى أبي جَعفَرٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فَقَصَّ عَلَيهِ قِصَّتَهُ، فَقالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: مَخرَجُكَ مِن كِتابِ اللّهِ عز و جل: «فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَاسَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ»، وَالمَوعِظَةُ: التَّوبَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص15 ح68، تفسير العيّاشي: ج1 ص152 ح506 نحوه، بحارالأنوار: ج 103 ص122 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از اهالى خراسان، خدمت امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رسيد. او از راه رباخوارى، مال بسيار گِرد آورده بود و از فقيهان، كسب تكليف كرده و آنها گفته بودند توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات پذيرفته نيست، مگر اين كه حقّ مردم را به آنها برگردانى. پس نزد امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آمد و داستان را براى ايشان گفت. امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به او فرمود: «پاسخ تو در كتاب خدا آمده است: «پس، هر كس، اندرزى از جانب پروردگارش به او رسيد و [از رباخوارى]باز ايستاد، آنچه گذشته، از آنِ اوست و كارش به خدا واگذار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود»؛ اندرز، يعنى توبه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ التَّوبَةَ مُطَهِّرَةٌ مِن دَنَسِ الخَطيئَةِ، قالَ اللّهُ: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوااتَّقُوااللَّهَ وَذَرُوامَا بَقِىَ مِنَ الرِّبَواإِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ» إلى قَولِهِ «لاَ تَظْلِمُونَ»فَهذا ما دَعَا اللّهُ إلَيهِ عِبادَهُ مِنَ التَّوبَةِ ووَعَدَ عَلَيها مِن ثَوابِهِ، فَمَن خالَفَ ما أمَرَهُ اللّهُ بِهِ مِنَ التَّوبَةِ سَخِطَ اللّهُ عَلَيهِ وكانَتِ النّارُ أولى بِهِ وأَحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص153 ح512 عن أبي عمرو الزبيريّ، بحار الأنوار: ج103 ص123 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه، پاك كننده آلودگى گناه است. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از خدا بترسيد و اگر مؤمنيد، آنچه را از ربا باقى مانده است، وا گذاريد»تا فرموده «ستم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد». پس، خداوند بندگانش را به توبه فرا خوانده و براى اين كار به آنها وعده پاداش داده است. بنا بر اين، هر كس از آنچه خداوند بدان فرمان داده است، يعنى توبه، سرپيچى كند، خداوند بر او خشم گيرد و آتش [دوزخ]براى او اولى و سزاوارتر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ عَلِيّاً عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام اُتِيَ بِآكِلِ الرِّبا فَاستَتابَهُ فَتابَ ثُمَّ خَلّى سَبيلَهُ. ثُمَّ قالَ: يُستَتابُ آكِلُ الرِّبا مِنَ الرِّبا كَما يُستَتابُ مِنَ الشِّركِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج10 ص151 ح605، وسائل الشيعة: ج18 ص581 ح34969.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از سكونى از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام از پدرش عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رباخوارى را نزد على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آوردند. از او خواست توبه كند و او توبه كرد. امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رهايش كرد رفت. سپس فرمود: «رباخوار را بايد از رباخوارى توبه داد، همان گونه كه از شرك، توبه داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما خَلَقَ اللّهُ حَلالاً ولا حَراماً إلاّ ولَهُ حُدودٌ كَحُدودِ الدّارِ، فَما كانَ مِن حُدودِ الدّارِ فَهُوَ مِنَ الدّارِ، حَتّى أرشُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرش الجِراحَةِ: دِيَتُها المصباح المنير: ص12 «أرش».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَدشِ فَما سِواهُ، وَالجَلدَةِ ونِصفِ الجَلدَةِ، وإنَّ رَجُلاً أربى دَهراً مِنَ الدَّهرِ فَخَرَجَ قاصِداً أبا جَعفَرٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فَسَأَلَهُ عَن ذلِكَ، فَقالَ لَهُ: مَخرَجُكَ مِن كِتابِ اللّهِ، يَقولُ اللّهُ: «فَمَن جَآءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَاسَلَفَ»وَالمَوعِظَةُ: هِيَ التَّوبَةُ، فَجَهلُهُ بِتَحريمِهِ ثُمَّ مَعرِفَتُهُ بِهِ، فَما مَضى فَحَلالٌ وما بَقِيَ فَليَحفَظ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للأشعري: ص161 ح413، بحارالأنوار: ج103 ص117 ح14 نقلاً عن فقه الرضا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، هيچ حلال و حرامى را نيافريد، مگر اين كه آن چيز همانند خانه، حدودى دارد. آنچه در محدوده خانه است، جزء خانه است، حتّى ديه جراحت و غيرجراحت، و تازيانه [كامل] و نصف تازيانه. مردى، مدّتى ربا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد. پس نزد امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رفت و از ايشان در باره آن پرسيد. امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به او فرمود: «راه خلاص تو در كتاب خدا آمده است. خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «پس هر كس اندرزى از جانب پروردگارش به او رسيد و [از رباخوارى]باز ايستاد، آنچه گذشته، از آنِ اوست».… اندرز، همان توبه است. چون از تحريم ربا اطّلاع نداشته و بعد از آن، مطّلع شده است. پس آنچه در گذشته گرفته، حلال است و آنچه باقى مانده [و هنوز نگرفته است]، بايد از گرفتن آن خوددارى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ رِبا أكَلَهُ النّاسُ بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابوا فَإِنَّهُ يُقبَلُ مِنهُم إذا عُرِفَ مِنهُمُ التَّوبَةُ، وقالَ لَو أنَّ رَجُلاً وَرِثَ مِن أبيهِ مالاً وقَد عَرَفَ أنَّ في ذلِكَ المالِ رِبا ولَكِن قَدِ اختَلَطَ فِي التِّجارَةِ بِغَيرِهِ حَلالٌ، كانَ حَلالاً طَيِّباً فَليَأكُلهُ، وإن عَرَفَ مِنهُ شَيئاً أنَّهُ رِبا فَليَأخُذ رَأسَ مالِهِ وَليَرُدَّ الرِّبا، وأَيُّما رَجُلٍ أفادَ مالاً كَثيراً قَد أكثَرَ فيهِ مِنَ الرِّبا فَجَهِلَ ذلِكَ ثُمَّ عَرَفَهُ بَعدُ، فَأَرادَ أن يَنزِعَهُ فيما مَضى فَلَهُ ويَدَعُهُ فيما يَستَأنِفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص145 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص16 ح69 وليس فيه ذيله من «وأيما رجل»،كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص275 ح3997 وفيه صدره إلى «وليرد الربا» و ص276 ح3998 وفيه ذيله من «وأيما رجل» وكلّها نحوه، وسائل الشيعة: ج12 ص431 ح23300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «هر ربايى كه مردم ندانسته خورده باشند و سپس توبه كنند، توبه آنها پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به شرط آن كه واقعا توبه كنند». همچنين فرمود: «اگر مردى مالى را از پدرش به ارث برده است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند كه در آن مال، ربايى بوده، ولى در كسب و كار با حلال آميخته شده است، آن بر او حلال و پاك است و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند مصرف كند؛ امّا اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند چيزى از آن مال، رباست، بايد سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بردارد و ربا را [به كسى كه از او گرفته شده است] برگردانَد. هر شخصى مال بسيارى به دست آورده و در آن رباى بسيارى صورت گرفته، ولى از آن آگاه نبوده و بعدا آگاه شده و تصميم گرفته ازآن دست بكشد، آنچه را در گذشته به دست آورده، از آنِ اوست، ولى از آن به بعد، رباخوارى نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلَ يَعقوبُ بنُ شُعَيبٍ أبا عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَنِ الرَّجُلِ يُقرِضُ الرَّجُلَ الدَّراهِمَ الغِلَّةَ، فَيَأخُذُ مِنهُ الدَّراهِمَ الطّازَجِيَّةَ طَيِّبَةً بِها نَفسُهُ، فَقالَ: لا بَأسَ بِهِ، وذُكِرَ ذلِكَ عَن عَلِيٍّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالرِّبا رِباءانِ: رِبا يُؤَلُ ورِبا لا يُؤَلُ، فَأَمَّا الَّذي يُؤَلُ فَهُوَ هَدِيَّتُكَ إلَى الرَّجُلِ تُريدُ الثَّوابَ أفضَلَ مِنها، وذلِكَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «وَ مَا ءَاتَيْتُم مِّن رِّبًا لِّيَرْبُوَافِى أَمْوَ لِ النَّاسِ فَلاَ يَرْبُواعِندَ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 39. 2. البقرة: 278 ـ 281.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمَّا الَّذي لا يُؤَلُ فَهُوَ أن يَدفَعَ الرَّجُلُ إلَى الرَّجُلِ عَشَرَةَ دَراهِمَ عَلى أن يَرُدَّ عَلَيهِ أكثَرَ مِنها، فَهذَا الرِّبَا الَّذي نَهَى اللّهُ عَنهُ، فَقالَ: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوااتَّقُوااللَّهَ وَذَرُوامَا بَقِىَ مِنَ الرِّبَواإِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ * فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوافَأْذَنُوابِحَرْبٍ مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِن تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَ لِكُمْ لاَ تَظْلِمُونَ وَلاَ تُظْلَمُونَ» عَنَى اللّهُ عز و جل أن يَرُدَّ آكِلُ الرِّبَا الفَضلَ الَّذي أخَذَهُ عَن رَأسِ مالِهِ، حَتَّى اللَّحمَ الَّذي عَلى بَدَنِهِ مِمّا حَمَلَهُ مِنَ الرِّبا عَلَيهِ أن يَضَعَهُ، فَإِذا وُفِّقَ لِلتَّوبَةِ أدمَنَ دُخولَ الحَمّامِ لِيَنقُصَ لَحمُهُ عَن بَدَنِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإِذا قالَ الرَّجُلُ لِصاحِبِهِ: عاوِضني بِفَرَسي فَرَسَكَ وأَزيدَكَ، فَلا يَصلُحُ ولا يَجوزُ ذلِكَ، ولكِنَّهُ يَقولُ: أعطِني فَرَسَكَ بِكَذا وكَذا واُعطِيَكَ فَرَسي بِكَذا وكَذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص285 ح4031، المقنع: ص373 ـ 374 من دون إسناد إلى أهلالبيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامنحوه وليس فيه صدره إلى «عن عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب بن شعيب از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام پرسيد: [اينكه] كسى به يك نفر درهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ناخالص قرض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و [هنگام پس گرفتن] از او، با رضايت خودش، درهم خالص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد [چه حكمى دارد]؟ فرمود: «اشكالى ندارد. اين از على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نيز نقل شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربا، دو گونه است: ربايى كه خوردنش اشكالى ندارد و ربايى كه خوردنش جايز نيست. ربايى كه خوردنش حلال است، هديه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه خودت به طلبكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى ثواب بيشترى از آن ببرى. اين، همان فرموده خداى عز و جل است كه: «و آنچه [به قصد] ربا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيد تا در اموال مردم سود و افزايش بردارد، نزد خدا فزونى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا ربايى كه خوردنش روا نيست، آن است كه شخص به ديگرى ده درهم بدهد كه او بيش از ده درهم به وى باز گردانَد. اين، همان ربايى است كه خداوند از آن نهى كرده و فرموده است: «اى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد! از خدا بترسيد و اگر مؤمنيد، آنچه از ربا باقى مانده است، وا گذاريد، و اگر چنين نكرديد، بدانيد به جنگ با خدا و فرستاده او برخاسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، و اگر توبه كنيد، سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شما از خودتان است، نه ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد و نه ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينيد». قصد خداى عز و جل اين است كه رباخوار، آنچه را افزون گرفته از سرمايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برگردانَد، حتّى گوشتى را كه از راه ربا بر بدنش روييده، فرو ريزد، از اين طريق كه چون موفّق به توبه شد، چندان به حمّام رود تا گوشت بدنش كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه شخصى به ديگرى بگويد: &amp;quot;اسبت را با اسب من عوض كن و فلان مبلغ به تو بيشتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم&amp;quot;، كار شايسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و جايز نيست؛ ولى بگويد: &amp;quot;اسبت را به اين مبلغ به من بده و اسبم را به اين قيمت به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-المختلط-ماله-بالحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: تَوبَةُ المُختَلِطِ مالُهُ بِالحَرامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: توبه كسى كه مالش به حرام، آميخته است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتى رَجُلٌ أميرَ المُؤمِنينَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فَقالَ: إنّي كَسَبتُ مالاً أغمَضتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أغمضت: تساهلت الصحاح: ج3 ص1095 «غمض». أي تساهلت في تحصيله ولم أجتنب فيه الحرام والشبهات.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مَطالِبِهِ حَلالاً وحَراماً وقَد أرَدتُ التَّوبَةَ، ولا أدرِي الحَلالَ مِنهُ وَالحَرامَ وقَدِ اختَلَطَ عَلَيَّ. فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: تَصَدَّق بِخُمُسِ مالِكَ، فَإِنَّ اللّهَ جَلَّ اسمُهُ رَضِيَ مِنَ الأَشياءِ بِالخُمُسِ، وسائِرُ الأَموالِ لَكَ حَلالٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص125 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص368 ح1065 كلاهما عن السكوني، كتاب منلا يحضره الفقيه: ج3 ص189 ح3713 وفيه «الأسنان» بدل «الأشياء»، المحاسن: ج2 ص40 ح1130 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحارالأنوار: ج9&lt;/span&gt;6 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص191 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آمد و گفت: من مالى را بدون توجّه به محلّ حلال وحرام بودنش به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و حال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم توبه كنم، ولى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم حلال و حرام آن، كدام است و بر من نامعلوم است. امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «خمسِ مال خود را در راه خدا بده؛ زيرا خداوند عز و جل به [پرداخت] يكْ پنجمِ اموال، رضايت داده است و بقيّه دارايى براى تو حلال است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ إلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أصَبتُ مالاً أغمَضتُ فيهِ، أفَلي تَوبَةٌ؟ قالَ: اِيتِني بِخُمُسِهِ، فَأَتاهُ بِخُمُسِهِ، فَقالَ: هُوَ لَكَ، إنَّ الرَّجُلَ إذا تابَ تابَ مالُهُ مَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص43 ح1655، وسائل الشيعة: ج6 ص353 ح12596.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد امير مؤمنان عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من بدون توجّه به حلال و حرام، مالى را به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. آيا راه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برايم هست؟ فرمود: «يكْ پنجمِ آن را به من بده». مرد، يكْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنجمش را به ايشان داد. امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «اكنون بقيّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش برايت حلال است. انسان هر گاه توبه كند، مال او هم با او توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند [و پاك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-المغتاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: تَوبَةُ المُغتابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: توبه غيبت كننده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي ذرّ عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ مِن وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا ذَرٍّ، إيّاكَ وَالغِيبَةَ فَإِنَّ الغِيبَةَ أشَدُّ مِنَ الزِّنا. قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ وما ذاكَ، بِأَبي أنتَ واُمّي؟ قالَ: لِأَنَّ الرَّجُلَ يَزني فَيَتوبُ إلَى اللّهِ فَيَتوبُ اللّهُ عَلَيهِ، وَالغِيبَةُ لا تُغفَرُ حَتّى يَغفِرَها صاحِبُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص537 ح1162، مكارم الأخلاق: ج2 ص378 ح2661، أعلام الدين: ص 201، بحارالأنوار: ج77 ص89 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از ابو ذر ـ: پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «اى ابو ذر! از غيبت، دورى كن؛ زيرا كه غيبت، از زنا بدتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! پدر و مادرم فدايت باد! چرا چنين است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى اين كه مرد، زِنا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و سپس توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد و خدا، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد؛ ولى غيبت، آمرزيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر اين كه غيبت شده، از آن در گذرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن أسباط بن محمّد بإسناده يرفعه إلى رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبَةُ أشَدُّ مِنَ الزِّنا. فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، ولِمَ ذلِكَ؟ قالَ: صاحِبُ الزِّنا يَتوبُ فَيَتوبُ اللّهُ عَلَيهِ، وصاحِبُ الغيبَةِ يَتوبُ فَلا يَتوبُ اللّهُ عَلَيهِ حَتّى يَكونَ صاحِبُهُ الَّذي يُحِلُّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص63 ح90، علل الشرائع: ص557 ح1، الاختصاص: ص226، بحارالأنوار: ج75ص 252 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از اسباط بن محمّد در حديثى كه سندش را به پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله رسانده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «غيبت كردن از زنا كردن بدتر است». گفته شد: به چه دليل، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «[چون]زناكننده، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خدا توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد؛ ولى غيبت كننده توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، ولى خداوند، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد تا آن گاه كه شخصى كه از او غيبت كرده است، او را حلال كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُقوبَةُ الغيبَةِ أشَدُّ مِن عُقوبَةِ الزِّنا. قيلَ: ولِمَ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: لِأَنَّ صاحِبَ الزِّنا يَتوبُ فَيَغفِرُ اللّهُ لَهُ و لا تُغفَرُ الغيبَةُ إلاّ أن يُحَلِّلَهُ صاحِبُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج9 ص130 ح10456 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «كيفر غيبت، سخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از كيفر زناست». گفته شد: چرا، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «چون زناكننده، توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و خدا، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد؛ امّا غيبت، آمرزيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، مگر اين كه كسى كه از او غيبت شده است، غيبت كننده را حلال كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَدنا في كِتابِ عَليٍّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله قالَ ـ وهُوَ عَلى مِنبَرِهِ ـ: وَالَّذي لا إلهَ إلاّ هُوَ! ما اُعطِيَ مُؤمِنٌ قَطُّ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ إلاّ بِحُسنِ ظَنِّهِ بِاللّهِ، ورَجائِهِ لَهُ، وحُسنِ خُلُقِهِ، وَالكَفِّ عَنِ اغتِيابِ المُؤمِنينَ. وَالَّذي لا إلهَ إلاّ هُوَ! لا يُعَذِّبُ اللّهُ مُؤمِنا بَعدَ التَّوبَةِ وَالاِستِغفارِ إلاّ بِسوءِ ظَنِّهِ بِاللّهِ، وتَقصيرِهِ مِن رَجائِهِ، وسوءِ خُلُقِهِ، وَاغتِيابِهِ لِلمُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص71 ح2 عن بريد بن معاوية، فقه الرضا: ص360، عدّة الداعي: ص135 كلاهما عنالإمام الكاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الاختصاص: ص227 نحوه، مشكاة الأنوار: ص77 ح148، بحارالأنوار: ج6 ص28 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كتاب على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ديديم كه: پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بر منبر خويش فرمود: «سوگند به آن كه جز او معبودى نيست، هرگز خير دنيا و آخرت را به مؤمنى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، مگر به سبب خوش گمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش به خدا و اميدش به او، اخلاق نيكويش و پرهيز از غيبت كردنِ مؤمنان. سوگند به آن كه جز او معبودى نيست، خداوند، هيچ بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را پس از توبه و استغفار، عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر به سبب بدگمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و كوتاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در اميد به درگاه خدا، بد اخلاقى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش و غيبت كردنش از مؤمنان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبَةُ حَرامٌ عَلى كُلِّ مُسلِمٍ، مَأثومٌ صاحِبُها في كُلِّ حالٍ،... أوحَى اللّهُ عز و جل إلى موسَى بنِ عِمرانَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: المُغتابُ إذا تابَ فَهُوَ آخِرُ مَن يَدخُلُ الجَنَّةَ، وإن لَم يَتُب فَهُوَ أوَّلُ مَن يَدخُلُ النّارَ، قالَ اللّهُ عز و جل: «أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص274 ـ 276، بحارالأنوار: ج75 ص222.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در روايتى كه به امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نسبت داده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غيبت كردن براى هر مسلمانى حرام است و غيبت كننده، در هر حال، گنهكار است.… خداى عز و جل به موسى بن عمران عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وحى فرمود: «غيبت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كننده، آنگاه كه توبه كند، آخرين كسى است كه وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و اگر توبه نكند، نخستين كسى است كه وارد دوزخ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. خداى عز و جل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «آيا كسى از شما دوست دارد گوشت برادر مُرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را بخورد؟ از آن كراهت داريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُوِيَ أنَّ اللّهَ تَعالى قالَ لِموسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: مَن ماتَ تائِباً مِنَ الغيبَةِ فَهُوَ آخِرُ مَن يَدخُلُ الجَنَّةَ، ومَن ماتَ مُصِرّاً عَلَيها فَهُوَ أوَّلُ مَن يَدخُلُ النّارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج9 ص126 ح10438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت شده است كه خداى متعال به موسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فرمود: «هر كس توبه كرده از غيبت بميرد، او آخرين كسى است كه وارد بهشت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و هر كس بميرد و بر آن [غيبت] اصرار ورزد، او نخستين كسى است كه وارد آتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توبة-من-عنده-حق-من-حقوق-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: تَوبَةُ مَن عِندَهُ حَقٌّ مِن حُقوقِ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: توبه كسى كه حقّ الناس به گردن دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اقتَطَعَ مالَ مُؤمِنٍ غَصباً بِغَيرِ حِلِّهِ، لَم يَزَلِ اللّهُ عز و جل مُعرِضاً عَنهُ، ماقِتاً لِأَعمالِهِ الَّتي يَعمَلُها مِنَ البِرِّ وَالخَيرِ، لا يُثبِتُها في حَسَناتِهِ حَتّى يَتوبَ ويَرُدَّ المالَ الَّذي أخَذَهُ إلى صاحِبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص322 ح9 عن أبي عبيدة الحذّاء عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، عوالي اللآلي: ج1 ص364ح 56 وفيه «حقّه» بدل «حلّه»، بحارالأنوار: ج104 ص294 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه مال مسلمانى را به ناحق غصب كند، خداوند، پيوسته از او روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردان باشد و از هر كار نيكى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، در خشم باشد و آنها را در شمارِ حسناتش ثبت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند تا آن گاه كه توبه كند و مالى را كه گرفته است، به صاحبش برگردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن شيخ من النخع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: إنّي لَم أزَل والِياً مُنذُ زَمَنِ الحَجّاجِ إلى يَومي هذا، فَهَل لي مِن تَوبَةٍ؟ قالَ: فَسَكَتَ، ثُمَّ أعَدتُ عَلَيهِ فَقالَ: لا، حَتّى تُؤدِّيَ إلى كُلِّ ذي حَقٍّ حَقَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص331 ح3، بحارالأنوار: ج75 ص329 ح59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يكى از بزرگان نخع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام گفتم: من از زمان حَجّاج تاكنون، همواره فرماندار بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. آيا توبه من پذيرفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؟ امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام خاموش ماند. سخنم را تكرار كردم، فرمود: «نه، مگر آن كه حقّ هر صاحب حقى را به او برگردانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن أحَدٍ يَظلِمُ بِمَظلِمَةٍ إلاّ أخَذَهُ اللّهُ بِها في نَفسِهِ ومالِهِ، وأَمَّا الظُّلمُ الَّذي بَينَهُ وبَينَ اللّهِ فَإِذا تَابَ غَفَرَ اللّهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص332 ح12، ثواب الأعمال: ص321 ح6 كلاهما عن زرارة، بحارالأنوار: ج75ص 313 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ كس نيست كه ظلم و ستم كند، مگر اين كه به خاطر آن خداوند او را در جانش و مالش تلافى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ امّا ستمى كه ميان او و خداست، هر گاه توبه كند، خداوند او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أبي حمزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ لي صَديقٌ مِن كُتّابِ بَني اُمَيَّةَ، فَقالَ لي: اِستَأذِن لي عَلى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «عن» بدل «على»، والتصويب من طبعة دارالحديث: ج9 ص619.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبي عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، فَاستَأذَنتُ لَهُ عَلَيهِ فَأَذِنَ لَهُ، فَلَمّا أن دَخَلَ سَلَّمَ وجَلَسَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي كُنتُ في ديوانِ هؤلاءِ القَومِ فَأَصَبتُ مِن دُنياهُم مالاً كَثيراً وأَغمَضتُ في مَطالِبِهِ... فَهَل لي مَخرَجٌ مِنهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إن قُلتُ لَكَ تَفعَلُ؟ قالَ: أفعَلُ. قالَ لَهُ: فَاخرُج مِن جَميعِ مَا اكتَسَبتَ في ديوانِهِم، فَمَن عَرَفتَ مِنهُم رَدَدتَ عَلَيهِ مالَهُ، ومَن لَم تَعرِف تَصَدَّقتَ بِهِ، وأَنَا أضمَنُ لَكَ عَلَى اللّهِ عز و جل الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَطرَقَ الفَتى رَأسَهُ طَويلاً، ثُمَّ قالَ: قَد فَعَلتُ جُعِلتُ فِداكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَالَ ابنُ أبي حَمزَةَ: فَرَجَعَ الفَتى مَعَنا إلَى الكُوفَةِ، فَما تَرَكَ شَيئاً عَلى وَجهِ الأَرضِ إلاّ خَرَجَ مِنهُ حَتّى ثِيابِهِ الَّتي كانَت عَلى بَدَنِهِ، قالَ: فَقَسَمتُ لَهُ قِسمَةً وَاشتَرَينا لَهُ ثِياباً وبَعَثنا إلَيهِ بِنَفَقَةٍ، قالَ: فَما أتى عَلَيهِ إلاّ أشهُرٌ قَلائِلُ حَتّى مَرِضَ فَكُنّا نَعودُهُ. قالَ: فَدَخَلتُ عَلَيهِ يَوماً وهُوَ فِي السَّوقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّوقُ: النَزَعُ، كأنّ روحَ الإنسانِ تُساق لتخرج من بَدَنِه مجمع البحرين: ج2 ص909 «سوق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: فَفَتَحَ عَينَيهِ ثُمَّ قالَ لي: يا عَلِيُّ، وَفى لي وَاللّهِ صاحِبُكَ. قالَ: ثُمَّ ماتَ فَتَوَلَّينا أمرَهُ. فَخَرَجتُ حَتّى دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، فَلَمّا نَظَرَ إلَيَّ قالَ: يا عَلِيُّ، وَفَينا وَاللّهِ لِصاحِبِكَ، قالَ: فَقُلتُ: صَدَقتَ جُعِلتُ فِداكَ، هكَذا وَاللّهِ قالَ لي عِندَ مَوتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص106 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص331 ح920، بحارالأنوار: ج47 ص383ح 105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن ابى حمزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوستى داشتم كه از منشيان بنى اميّه بود. به من گفت: از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام برايم اجازه ملاقات بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از امام عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام اجازه خواستم و ايشان، اجازه داد. چون به حضور ايشان رسيد، سلام كرد و نشست و سپس گفت: قربانت گردم! من در ديوان اين جماعت، كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردم و از دنياى آنان، به مال و منال فراوانى رسيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و براى به دست آوردن آن، چشم بر هم نهادم (به حلال و حرام، توجّهى ننمودم).… آيا راهى براى بيرون آمدن از اين [وضع] برايم هست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر برايت بگويم، انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از هر آنچه در ديوانِ آنها به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، خارج شو. كسانى را [از صاحبان اموال] كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى، مالشان را به آنها باز گردان و كسانى را كه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى، از طرفشان صدقه بده. من نيز ضمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه خداوند عز و جل، بهشت را به تو بدهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد جوان، مدّتى طولانى سرش را پايين انداخت [و به تأمّل پرداخت]. سپس گفت: قربانت گردم! چنين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى حمزه گفت: آن جوان با ما به كوفه باز گشت و چيزى بر روى زمين باقى نگذاشت مگر آن كه آن را از مالش كنار گذاشت حتّى جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه بر تن داشت. من مالى برايش تعيين كردم و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى برايش خريديم و با قدرى خرجى، نزد او فرستاديم. چند ماهى نگذشت كه او بيمار شد. ما به عيادتش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتيم. يك روز نزدش رفتيم. او در حال جان كَنْدن بود. چشمانش را باز كرد و گفت: اى على! به خدا سوگند سَرور تو به تعهّدش وفا كرد! اين را گفت و مُرد و ما او را به خاك سپرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من [سوى مدينه] رفتم و خود را به امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رساندم. همين كه مرا ديد، فرمود: «اى على! به خدا سوگند ما به تعهّدمان در باره دوستت وفا كرديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: درست است، فدايت شوم! به خدا سوگند كه او نيز هنگام مرگش، همين را گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي عن عليّ بن درّاج الأسدي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى أبي جَعفَرٍ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام فَقُلتُ لَهُ: إنّي كُنتُ عامِلاً لِبَني اُمَيَّةَ فَأَصَبتُ مالاً كَثيراً، فَظَنَنتُ أنَّ ذلِكَ لا يَحِلُّ لي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلتَ عَن ذلِكَ غَيري؟ قالَ: قُلتُ: قَد سَأَلتُ فَقيلَ لي: إنَّ أهلَكَ ومالَكَ وكُلَّ شَيءٍ لَكَ حَرامٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَيسَ كَما قالوا لَكَ. قالَ: قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ فَلي تَوبَةٌ؟ قالَ: نَعَم، تَوبَتُكَ في كِتابِ اللّهِ «قُل لِّلَّذِينَ كُفَرُواإِن يَنتَهُواْ يُغْفَرْ لَهُم مَّا قَدْ سَلَفَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص55 ح47، بحار الأنوار: ج75 ص374 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از على بن درّاج اسدى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام رسيدم و گفتم: من كارگزار بنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اميه بودم و دارايى بسيارى به دست آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و فكر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم آن دارايى برايم حلال نيست. فرمود: «آيا در باره آن از ديگران هم سؤال كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟». گفتم: آرى. سؤال كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و به من گفته شد: زن و دارايى و هرچه دارى بر تو حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چنان نيست كه به تو گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند». گفتم: فدايت شوم! پس، راه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برايم هست؟ فرمود: «آرى. توبه تو در كتاب خدا آمده است: «به كسانى كه كافر شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، بگو: اگر باز ايستند، آنچه گذشته است، برايشان آمرزيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن سماعة، عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ أكَلَ مالَ اليَتيمِ هَل لَهُ تَوبَةٌ؟ فَقالَ: يُؤَدّي إلى أهلِهِ، لِأَنَّ اللّهَ يَقولُ: «إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَمَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِى بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: «إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص217 ح12 و ص224 ح41 عن سماعة عن الإمام الصادق أو الإمامالكاظم عليهماالسلاموفيه «يرد به» بدل «يؤدّي إلى» وليس فيه ذيله من «وقال: إنّه...»، بحار الأنوار: ج79 ص270 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از سماعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام پرسيدم: شخصى مال يتيم را خورده است. آيا راه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برايش هست؟ فرمود: «[آن مال را] به صاحبش برگردانَد؛ زيرا خداوند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «كسانى كه اموال يتيمان را به ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند، جز اين نيست كه آتشى در شكم خود فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و به زودى در آتشى فروزان در آيند». نيز فرموده است: «اين، گناهى بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن نالَ مِن رَجُلٍ مُسلِمٍ شَيئاً مِن عِرضٍ أو مالٍ، وَجَبَ عَلَيهِ الاِستِحلالُ مِن ذلِكَ، وَالتَّنَصُّلُ مِن كُلِّ ما كانَ مِنهُ إلَيهِ، وإن كانَ قَد ماتَ فَليَتَنَصَّل مِنَ المالِ إلى وَرَثَتِهِ، وَليَتُب إلَى اللّهِ تَعالى مِمّا أتى إلَيهِ حَتّى يَطَّلِعَ اللّهُ تَعالى عَلَيهِ بِالنَّدَمِ وَالتَّوبَةِ وَالتَّنَصُّلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: ولَستُ آخِذٌ بِتَأويلِ الوَعيدِ في أموالِ النّاسِ، ولكِنّي أرى أن تُؤدّى إلَيهِم إن كانَت قائِمَةً في يَدَي مَنِ اغتَصَبَها ويُتَنَصَّلَ إلَيهِم مِنها، وإن فَوَّتَهَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فاتها»، وما أثبتناه من مستدرك الوسائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُغتَصِبُ أعطَى العِوَضَ مِنها، فَإِن لَم يَعرِف أهلَها تَصَدَّقَ بِها عَنهُم عَلَى الفُقَراءِ وَالمَساكينِ، وتابَ إلَى اللّهِ عز و جل مِمّا فَعَلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص485 ح1731، مستدرك الوسائل: ج12 ص105 ح13641.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به آبرو يا مال مرد مسلمانى تعرّض كند، بايد از او حلاليت بطلبد و خود را از هر حقّى كه به گردن او دارد، برى الذمّه نمايد و اگر [آن شخص] مُرده است، حقّ و حقوق مالى او را به ورثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بدهد و از كارى هم كه با او كرده است، به درگاه خداوند متعال، توبه كند تا خداى متعال بداند او پشيمان است و توبه كرده و برى الذمّه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: من عذاب در غصب اموال مردم را قابل تأويل و توجيه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم؛ بلكه معتقدم كه اموال غصب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه هنوز در دست غصب كننده هست، بايد آنها را به صاحبانش برگردانَد و ذمّه خود را برى كند. اگر آنها را از دست داده است، بايد عوضش را بدهد و اگر صاحبانش را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسد، آنها را از طرف صاحبانش به فقرا و مستمندان، صدقه بدهد و از كارى كه كرده است، به درگاه خدا توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پژوهشى-در-باره-گونههاى-توبه576&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهشى در باره گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى توبه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى عبد الهادى مسعودى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه آنچه در تفسير توبه گذشت، توبه به سوى خدا، معنايى جز بازگشت به سوى خداوند ندارد. از اين رو حقيقت توبه، قابليت انقسام ندارد، اما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را به لحاظ فاعلش: تائب؛ بر پايه گناهان صورت گرفته؛ و نيز از حيث لوازم و افعال واجب بعد از توبه مانند: حليت خواهى و رد مظالم، دسته بندى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه همچنين به لحاظ مقبوليت يا عدم مقبوليت آن در درگاه الهى قابل تقسيم است و نيز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان آن را به توبه كامل (نصوح) و توبه ناقص درجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى نمود. در اينجا سه دسته را اندكى توضيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گونههاى-توبه-به-لحاظ-تائب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى توبه به لحاظ تائب&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فرآيند توبه، شخص از حالت فرودين پيشين خود، بيرون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و به سوى خداوند اوج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. اين بازگشت افتخار آفرين گاه از سوى فردى گنهكار و از پى پشيمانى از كرده نارواى خويش است و گاه در پى ترك توجه تام به خداوند و دل مشغولى به كارهاى مباح زندگى. توبه دسته نخست يعنى توبه از گناه، عام و گسترده است؛ زيرا ما آدميان در لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى نه چندان اندك از عمر خويش، نافرمان بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم و از دستورات الهى سر پيچى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم. تنها استثناى اين رويه عمومى، پيامبران، اوليا و اوصياى الهى هستند. اين برگزيدگان به مدد عصمت و عنايت خداوند، گرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرخند و توبه آنان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان ناظر به بازگشت از دل مشغولى به هر چيز ديگرى غير از خداى متعال دانست. متن زير گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى توبه را بر پايه توبه كنندگان به نيكويى بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه ريسمان الهى و يارى و كشش عنايت اوست. و بنده را بايد كه پيوسته و در همه حال به مقتضاى حال و جريان امور خود در حال توبه باشد. و براى هر فرقه و طائفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ويژه است؛ پس توبه پيامبران الهى از مضطرب شدن باطن و به هم خوردن حالت اطمينان است. و توبه اوليا از عوارض رنگارنگ و تلون خاطر است كه بر خلاف ثبوت و استقامت است و توبه اصفيا و برگزيدگانِ حق، از استراحت و فراغت و غفلت و كدورت است كه بر خلاف دوام توجه است و توبه خاصان از مشغول بودن به غير پروردگار است كه توجه به غير خدا پيدا كرده و سرگرم به آنها باشند. و توبه عموم مردم از گناهان است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص433.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است توبه را از حيث درجات، با اندك تفاوتى در تعريف، به سه دسته تقسيم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: توبه عوام؛ توبه خواص؛ و توبه خاصِ خاص. متن دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه جهان اسلام كه در پى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، اين نكته را توضيح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه عوام، توبه از گناه از طريق استغفار زبانى و ندامت در دل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه خواص را توبه از صواب نيز گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آن بازگشت از طاعات خود است، به اين معنى كه سالك طاعات خود را ناقص ببيند و از آن عذرخواهى كند. استغفار انبيا به همين معناست، همان گونه كه خدا در قرآن به رسول اكرم فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«استَغْفِر لِذَنبِكَ»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اين استغفار براى ادا نكردن حق خداوند به طور كامل بوده است. توبه خواص را گاه توبه از صغاير نيز دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه خاصِ خاص، رجوع از خلق به حق يا از خود به حق و به معناى نسبت ندادن منفعت و مضرت به خلق است. همچنين گفته شده كه تفاوت توبه خاص با خاص خاص اين است كه در توبه خاص فرد از نسبت دادن طاعات به خود تبرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويد و آنها را از آنِ خود نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند ولى در توبه خاص خاص، عارف با ديدن عجز و فناى همه عالم از هرچه غير خداست، تبرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. همچنين در اين مرحله فرد از ديدن احوال و مقامات خود نيز توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. گفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه استغفار پيامبر اكرم صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از اين نوع بود، زيرا ايشان هر دم در ترقى بود و وقتى به مقام بالاترى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد، از مقام فروتر استغفار و از ديدن آن توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواجه عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصارى مردم را از حيث مراتب روحى به سه طبقه عامه، اوساط (وسط) و خاصه تقسيم كرده و براى هر مرتبه توبه اى را لازم دانسته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1) توبه عامه از بسيار شمردن طاعات است، زيرا زياد شمردن حسنات و طاعات به اين معناست كه فرد حقى بر خدا داشته و او را مجبور به دادن ثواب دانسته است؛ بنا بر اين، بنده بايد از اين كار كه نزد خواص، بى ادبى است، توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2) توبه اوساط بايد از كم دانستن گناه باشد، زيرا اوساط چون به حكم و قضاى الاهى نگاه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، معصيت خود را كم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرند و همچنين آن را در كنار رحمت خدا كوچك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند، همين امر ممكن است سبب شود كه آنها گناه خود را به خدا نسبت دهند و سرانجام سركشى كنند؛ پس، اوساط بايد از كوچك شمردن گناه توبه كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3) توبه خاصه از تضييع وقت است. در اين مرتبه روت غير خدا سبب از بين رفتن حال مراقبه و ذكر، و در نتيجه موجب تفرقه (جدايى از حق) است؛ پس، سالك بايد از ضايع كردن وقت، توبه كند. در رساله صد ميدان، منسوب به خواجه عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصارى، اين سه مرتبه بترتيب توبه مطيع، عاصى و عارف ناميده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه را از حيث موضوعى كه از آن توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، به چهار دسته تقسيم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: توبه كفار از كفر، توبه فاسقان از فسق و فجور، توبه ابرار از اخلاق زشت و اوصاف قبيح، و توبه كاملان و انبيا از غير حق. علماى اخلاق نيز براى توبه مراتب و انواعى شبيه به همين مضامين آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غزالى توبه مردم را به اين پنج گروه تقسيم كرده است: توبه عوام از گناهان، توبه صالحان از اخلاق زشت، توبه پرهيزگاران از شك و ترديدى كه گاهى به آن مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، توبه عاشقان از غفلتى كه عارض مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، و توبه عارفان از توقف در مقامى كه بالاتر از آن وجود دارد و از اين رو، توبه عارفان نهايت ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواجه نصيرالدين طوسى توبه را به سه نوع تقسيم كرده: توبه عام از معاصى؛ توبه خاص براى معصومان كه مربوط به ترك اولى است، مانند توبه آدم علیه السلام و ساير انبيا؛ و توبه اخص كه توبه از التفات به غير خدا يا توبه از التفات و بازگشت فرد به مرتبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه از آن بالاتر رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين علماى اخلاق توبه كنندگان را از حيث دارا بودن شرايط توبه به چهار گروه تقسيم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند: گروه اول، از همه معاصى توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و بر آن استقامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند، سعى در توبه دارند و با كارهاى خير براى پاك كردن گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوشند، اينان داراى نفس مطمئنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ گروه دوم در ترك گناهان كبيره استقامت دارند ولى گاه سهواً گناهانى انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند و به همين دليل خود را ملامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، صاحب چنين توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نفس لوامه دارد؛ گروه سوم كسانى هستند كه مدتى بر توبه استقامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند ولى دوباره ميل گناه بر آنان غلبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به آن اقدام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و سپس پشيمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند اما نفس، آنها را به تأخير در توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشاند، اين نفس را مُسوَّله گويند؛ و گروه چهارم، آنان كه توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و مدتى استقامت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند و بعد مرتكب گناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند، بى آنكه پشيمان شوند. آنان داراى نفس «امّاره به سوء» هستند و در صورتى كه شر آنان بيش از خير باشد، عاقبت بدى خواهند داشت.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه جهان اسلام: ج8 ص379.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است مفهوم توبه انبيا و أوصيا به صورت ويژه در پژوهشى ديگر توضيح داده شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص60 (تبيين توبه انبيا و أوصيا عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گونههاى-توبه-بر-حسب-عمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى توبه بر حسب عمل&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به گناه متعارف و غير متعارف تقسيم نمود. مقصود از گناه غير متعارف، اشتغالات مباح روزانه است كه عارف و محب خدا را از محبت ورزى به او در لحظه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى هر چند كوتاه جدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. توبه از اين جدايى و بازگشت به دامان محبوب در مناجات زيور عابدان، امام سجاد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام به زيبايى ترسيم شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وإنّى أتوبُ إلَيكَ مِن كُلِّ ما خالَفَ إرادَتَكَ، أو زالَ عَن مَحَبَّتِكَ؛ مِن خَطَراتِ قَلبى، ولَحَظاتِ عَينى، وحِكاياتِ لِسانى، تَوبَةً تَسلَمُ بِها كُلُّ جارِحَةٍ عَلى حِيالِها مِن تَبِعاتِكَ، وتَأمَنُ مِمّا يَخافُ المُعتَدونَ مِن أليمِ سَطَواتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص126 دعاى 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! من از هر آنچه كه بر دلم گذشته و چشمم ديده و بر زبانم رانده شده است و مخالف خواست تو بوده و يا تو دوست نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به درگاهت توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه بر اثر آن، هر يك از اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من از كيفرهاى تو سالم مانَد و از عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دردناك تو كه متجاوزان از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند، در امان مانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يا در جايى ديگر:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَستغفِرُكَ مِن كُلِّ لَذَّةٍ بِغَيرِ ذِكرِكَ، ومِن كُلِّ راحَةٍ بِغَيرِ اُنسِكَ ومِن كُلِّ سُرورٍ بِغَيرِ قُربِكَ، ومِن كُلِّ شُغُلٍ بِغَيرِ طاعَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج91 ص151.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از تو آمرزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم براى هر خوشى و لذتى كه جز از ياد تو برخاسته و هر آسايشى كه جز با همدمى تو پديد آمده و هر شادمانى كه جز با قرب تو حاصل شده و هر كارى كه جز در طاعتت انجام شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناه در معناى متعارف خود سرپيچى و نافرمانى از فرمان الهى و تنها قابل انتساب به غير معصومان است. از اين رو توبه از آن در دسته توبه عام جاى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و به لحاظ گناه پيش از آن، قابليت تقسيم به توبه از گناه كبيره و صغيره دارد. همچنين گناه گاه پنهان و دور از چشم ديگران صورت گرفته و گاه آشكار و در پيشديد همگان انجام پذيرفته است. گاه به تضييع حق الهى انجاميده و گاه حقى از مخلوقات الهى را زير پا نهاده است. در هر يك از اين موقعيت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى درخور و متناسب لازم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1.-گناه-كبيره-و-صغيره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 ـ 1. گناه كبيره و صغيره&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در توبه از گناه كبيره، افزون بر تصميم راسخ در ترك هميشگى و تدارك خسارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ناشى از آن، گاه اعمالى افزون بر عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و كارهاى متعارف، نيز لازم است. حكمت پرداخت برخى كفارات مانند كفاره قتل عمد، روزه خوارى و صيد در حرم امن الهى، پوشاندن خطاهاى بزرگ توبه كننده و پذيرش او در در گاه الهى است. گفتنى است برخى اعمال ديگر نيز ياريگر اين امر هستند. على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن كَفّاراتِ الذُّنوبِ العِظامِ إغاثَةُ المَلهوفِ وَالتَّنفيسُ عَنِ المَكروبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغه: حكمت 24، الدعوات، راوندى: ص223 ح615.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از كفّاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گناهان بزرگ فريادرسى درمانده و گره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشايى از غمديده و بلا زده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گناه صغيره امّا، با اجتناب از گناهان كبيره و با استناد به آيه شريفه: «إِن تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنكُمْ سَئِّاتِكُمْ؛ اگر از گناهان بُزرگ كه نهى شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، خوددارى كنيد، بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشانيم»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به رحمت و غفران الهى اميدوار بود. گفتنى است در گناه صغيره نيز نبايد تكرار و اصرار داشت؛ زيرا اصرار بر گناه صغيره آن را به گناه كبيره تبديل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و مانع تحقق شرط مذكور در آيه فوق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. اين معنا به صراحت در حديث عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سنان از امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا صَغيرَةَ مَعَ الإصرارِ، ولا كَبيرَةَ مَعَ الاِستِغفارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص282 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با وجود اصرار [بر گناه] گناه صغيره معنا ندارد و با طلب آمرزش كردن، گناه كبيره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2.-گناه-آشكار-و-نهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 ـ 2. گناه آشكار و نهان&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در گناه نهان، شخص گنهكار، به خود آسيب رسانده و تنها يك فرمان الهى را زير پا نهاده است. او بى اعتنايى به فرمان خدا را عمومى و آشكار ننموده و ديگران را به گناه ترغيب نكرده است. در گناه آشكار امّا، شيوع زشتى نيز به گناه اصلى شخص، افزوده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. از اين رو در گناه آشكار، فرد گنهكار وظيفه دارد، به جبران اين كرده خويش نيز بپردازد. او بايد همان گونه كه آشكارا پرده درى نموده، پشيمانى خويش را علنى كند و زشتى كرده پيشين خود را به همگان اعلام نمايد تا ديگران از گستاخى او گستاخ نشوند و جرات بر گناه نيابند. اين دستور صريح نبوى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَمِلتَ مِن سوءٍ فَأَحدِث للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ تَوبَةً: السِّرَّ بِالسِّرِّ، وَالعَلانِيَةَ بِالعَلانِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص78 ح261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گناهى كه كردى از آن به درگاه خدا، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى [متناسب با آن] كن: براى گناه نهانى، توبه نهانى و براى گناه آشكار، توبه آشكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است گاه نياز است چنين گنهكارى عملى نيك نيز در پيشديد همگان انجام دهد تا با ترويج نيكى، از گسترش زشتى و پيامدهاى گناه آشكار خويش، جلوگيرى كند. امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَمِلَ سَيِّئَةً فِى السِّرِّ فَليَعمَل حَسَنَةً فِى السِّرِّ، ومَن عَمِلَ سَيِّئَةً فِى العَلانِيَةِ فَليَعمَل حَسَنَةً فِى العَلانِيَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص78 ح262.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در نهان كار بدى انجام داد، در نهان، كار خوبى انجام دهد و هر كس آشكارا كار بدى انجام داد، آشكارا، كار نيكى انجام دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3.-گناه-مرتبط-با-حق-خدا-و-حق-مردم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 ـ 3. گناه مرتبط با حق خدا و حق مردم&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه از گناهان ميان بنده و خدا، يعنى آنچه فقط حق خدا را پايمال كرده است و توبه از گناهان ميان فردى كه خود به دو شكل گناهان مرتبط با حقوق مالى افراد و حقوق معنوى، تقسيم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. براى دسته نخست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به ترك عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى واجب، مانند نماز، روزه و حجّ اشاره كرد، براى دسته دوم به اكل مال يتيم و غصب و براى دسته سوم تهمت و غيبت و استهزاء را نمونه آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند رحمان در دسته نخست بر بندگانش سخت نمى گيرد. او از خطاهاى بندگان نسبت به خويش، آسان و زود در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد. كافى است بنده چنان از آلودگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش منزجر شود كه تصميم بگيرد، گرد گناهش نچرخد و از حاكميت شهوت و شيطان بگريزد و به خدا روى آورد و در برخى گناهان. مانند نخواندن نماز، حج نگزاردن و شكستن روزه، به تدارك گذشته بپردازد. گناه هر چند بزرگ و نا بخشودنى به نظر آيد تا آنگاه كه تنها به تضييع حق الهى انجاميده شده باشد، بسيار آسان تر از ديگر گناهان، قابل توبه و بخشش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين گذشت عام و فراگير به گاه تجاوز به حقوق ديگران، جاى خود را به سختگيرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. خداوند از حق هيچ يك از مخلوقاتش نمى گذرد و تا آنگاه كه صاحب حق نبخشيده، توبه متجاوز قبول نمى شود. اين سختگيرى، مقتضاى عدالت همگانى است و خداوند دادگستر خود را به آن ملتزم نموده است. اين عدالت فراگير در بردارنده همه گونه حقوق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود؛ چه حقوق مادى و چه حقوق معنوى. از اين رو در چپاول مال يتيم و غارت دسترنج زحمت كشان، فرد متجاوز ناگزير از بازگرداندن همه حقوق از دست رفته ديگران است. همين گونه در گناهانى مانند تهمت و غيبت، گنهكار موظف به اعاده حيثيت از شخص آسيب ديده و جلب رضايت اوست؛ اگرچه كسب رضايت گاه دشوار و يا حتى ناشدنى است. نكته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در باره گناه غيبت نمود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و غيبت كننده و يا شنونده غيبت، به هنگام طلب حلاليت از فرد غيبت شونده، او را از افشاى كاستى و عيبش آگاه و به طور طبيعى آزرده خاطر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد. همين نكته، توبه از غيبت را دشوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؛ معنايى كه روايت «الغيبة أشدّ من الزنا» را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان ناظر به آن دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در هر حال حديث زير از امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند دليل تقسيم بندى فوق باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن أحَدٍ يَظلِمُ بِمَظلِمَةٍ إلاّ أخَذَهُ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها فى نَفسِهِ ومالِهِ، وأَمَّا الظُّلمُ الَّذى بَينَهُ وبَينَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا تابَ غَفَرَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص332 ح12، ثواب الأعمال: ص321 ح6، بحار الأنوار: ج75 ص313 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ كسى [بر ديگرى] ستمى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، مگر اين كه خداوند در جان و مالش تلافى كند. اما كسى كه ستمى را بين خود و خدا [پنهانى] انجام دهد، وقتى توبه كند، خداوند او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گونههاى-توبه-به-لحاظ-لوازم-آن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى توبه به لحاظ لوازم آن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه چيزى جز ندامت از گذشته نيست. اين ندامت امرى درونى و گاه ناديدنى است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا به نظر علامه حلى، اعمال لازم پس از توبه، مانند قضاى اعمال، پرداخت ديون مالى و اخذ حلاليت از افراد، خود واجبات مستقلى هستند كه تركشان گناهى جداگانه به حساب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد و يا انجام آنها، براى ما كه از درون افراد، بى خبريم، نشانه صدق توبه هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو اگر كسى واقعا توبه كرد ولى فرصت اين كارها را نيافت و شخصى ديگر اين كارها را براى او به انجام رساند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان توبه او را مردود دانست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما اگر واقعى و ماندگار باشد، لوازم خود را نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. توبه كننده حقيقى افزون بر تكرار نكردن كرده پيشين، به جبران عمل خود نيز روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد. او شخصيت فرو كاسته از گناه خويش را ترميم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. اين ترميم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند از طريق توجهى هر چه تمام تر به خداوند و انجام دقيق وظايفش در قبال آن ذات قدسى صورت گيرد. توبه كننده همچنين لازم است به رفع خسارت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه به خود و ديگران وارد كرده، بپردازد. آنچه شايسته توجه در اين عرصه است، دقت در حقوق تباه شده است. گفته شد كه گناه آشكار دو حق را تباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و نيز تجاوز به حقوق ديگران از ماده تا معنا و از مال و جان تا عرض و آبروى انسان را در بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. همان گونه كه رد مظالم واجب است، حليت خواهى از فرد آسيب ديده و اعاده حيثيت او نيز لازم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-نماذج-من-الأدعية-المأثورة-في-طلب-التوبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: نَماذِجُ مِنَ الأَدعِيَةِ المَأثورَةِ في طَلَبِ التَّوبَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: نمونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از دعاهاى معصومان عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأدعية-المأثورة-عن-رسول-الله-صلی-الله-علیه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: الأَدعِيَةُ المَأثورَةُ عَن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: دعاهاى روايت شده از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِمّا رَواهُ عَن آبائِهِ عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَن رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله عَن جَبرَئيلَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَنِ اللّهِ تَعالى فِي المُناجاةِ لِطَلَبِ التَّوبَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي قَصَدتُ إلَيكَ بِإِخلاصِ تَوبَةٍ نَصوحٍ، وتَثبيتِ عَقدٍ صَحيحٍ، ودُعاءِ قَلبٍ قَريحٍ، وإعلانِ قَولٍ صَريحٍ، اللّهُمَّ فَتَقَبَّل مِنّي مُخلَصَ التَّوبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في البلد الأمين وبحار الأنوار: «إنابة مخلص التوبة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإقبالَ سَريعِ الأَوبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَوبُ: الرجوعُ (النهاية: ج1 ص79 «أوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَصارِعَ تَخَشُّعِ الحَوبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حوبة: يعني ما يأثم به إن ضيّعه، وتحوّب من الإثم: إذا توقّاه النهاية: ج1 ص455 «حوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقابِل رَبِّ تَوبَتي بِجَزيلِ الثَّوابِ، وكَريمِ المَآبِ، وحَطِّ العِقابِ، وصَرفِ العَذابِ، وغُنمِ الإِيابِ، وسَترِ الحِجابِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَامحُ اللّهُمَّ [بِالتَّوبَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من البلد الأمين وبحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] ما ثَبَتَ مِن ذُنوبي، وَاغسِل بِقَبولِها جَميعَ عُيوبي، وَاجعَلها جالِيَةً لِقَلبي، شاخِصَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في البلد الأمين وبحارالأنوار: «شاحذة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِبَصيرَةِ لُبّي، غاسِلَةً لِدَرَني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَرَنُ: الوَسَخُ (النهاية: ج2 ص114 «درن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُطَهِّرَةً لِنَجاسَةِ بَدَني، مُصَحِّحَةً فيها ضَميري، عاجِلَةً إلَى الوَفاءِ بِها بَصيرَتي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في البلد الأمين وبحارالأنوار: «مصيري».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاقبَل يا رَبِّ تَوبَتي، فَإِنَّها تَصدُرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في البلد الأمين وبحارالأنوار: «بصدقٍ» بدل «تصدر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن إخلاصِ نِيَّتي، ومَحضٍ مِن تَصحيحِ بَصيرَتي، وَاحتِفالاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في البلد الأمين وبحارالأنوار: «واحتفالٍ» وكذا الموارد الآتية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في طَوِيَّتي، وَاجتِهادا في نَقاءِ سَريرَتي، وتَثبيتا لاِءِنابَتي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنابة: الرجوع إلى اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالتوبة لسان العرب: ج1 ص774 «نوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُسارَعَةً إلى أمرِكَ بِطاعَتي، وَاجلُ اللّهُمَّ بِالتَّوبَةِ عَنّي ظُلمَةَ الإِصرارِ، وَامحُ بِها ما قَدَّمتُهُ مِنَ الأَوزارِ، وَاكسُني لِباسَ التَّقوى وجَلابيبَ الهُدى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَد خَلَعتُ رِبقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِبْقُ: حبل فيه عدّة عرى تشدّ به البهم لسان العرب: ج10 ص112 «ربق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَعاصي عَن جِلدي، ونَزَعتُ سِربالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِربالُ: القميص (النهاية: ج2 ص356 «سرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذُّنوبِ عَن جَسَدي، مُستَمسِكا رَبِّ بِقُدرَتِكَ، مُستَعينا عَلى نَفسي بِعِزَّتِكَ، مُستَودِعا تَوبَتي مِنَ النَّكثِ بِخُفرَتِكَ، مُعتَصِما مِنَ الخِذلانِ بِعِصمَتِكَ، مُقارِنا بِهِ لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص262، البلد الأمين: ص518 كلاهما عن محمّد بن الحارث النوفلي، بحار الأنوار: ج 94 ص117 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در روايت از پدرانش عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از جبرئيل از خداوند متعال در مناجات براى طلب توبه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! من به درگاه تو روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خالص و راستين، و عقيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى استوار و درست، و دعايى از دلى آلوده و اظهار گفتارى ناب. پس، اى خداوند، از من كه خالصانه توبه كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و شتابان به سوى تو باز گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و زمين خورده لغزشگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گناه هستم، پذيرا شو و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را، اى پروردگار من، بپذير با عطاى فراوان، و رويكردى بزرگوارانه، و دور ساختن كيفر و برگرداندن عذاب و سودمندى بازگشت و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى [بر من].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! گناهان ثبت شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را [با توبه] پاك كن و با پذيرفتن آن، همه عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم را بشوى و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را صيقل دهنده دلم و بيناكننده ديده خِردم و شوينده چرك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم و پاك كننده آلودگى تنم و درست كننده نهادم قرار ده و بدان وسيله، هرچه زودتر بصيرتم را كامل گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پروردگار من! توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بپذير؛ زيرا آن از نيّت خالصم و از اصلاح نابِ بينشم و از سراسر وجودم و از سر كوشش براى پاك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى درونم و استوارى در بازگشتم [به سوى تو] و از شتافتن مطيعانه سوى فرمان تو برآمده است. بار خدايا! با توبه، تاريكى پافشارى [بر گناهان] را براى من روشن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز و گناهانى را كه انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، بزُداى و جامه پرهيزگارى و رداهاى هدايت بر من بپوشان؛ زيرا كه من، كمند معاصى را از پوستم بركَنْدم و پيراهن گناهان را از تنم به در آوردم و به قدرت تو، اى پروردگار من، تمسّك جسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و در برابر نفسم از عزّت تو كمك گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شكنى به حمايت تو پناه آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از وا نهادنت به نگهداشت تو، چنگ زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از تو كمك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم كه هيچ دگرگونى و توانى نيست، مگر به واسطه تو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِمّا رَواهُ عَن آبائِهِ عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَن رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله عَن جَبرَئيلَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عَنِ اللّهِ تَعالى فِي المُناجاةِ لِلاِستِقالَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنَّ الرَّجاءَ لِسَعَةِ رَحمَتِكَ أنطَقَني بِاستِقالَتِكَ، وَالأَمَلَ لِأَناتِكَ ورِفقِكَ شَجَّعَني عَلى طَلَبِ أمانِكَ وعَفوِكَ، ولي يا رَبِّ ذُنوبٌ قَد واجَهَتها أوجُهُ الاِنتِقامِ، وخَطايا قَد لاحَظَتها أعيُنُ الاِصطِلامِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاصطلام: الاستئصال لسان العرب: ج12 ص340 «صلم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَاستَوجَبتُ بِها عَلى عَدلِكَ أليمَ العَذابِ، وَاستَحقَقتُ بِاجتِراحِها&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاجتراح: الاكتساب مجمع البحرين: ج1 ص282 «جرح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُبيرَ العِقابِ، وخِفتُ تَعويقَها لاِءِجابَتي، ورَدَّها إيّايَ عَن قَضاءِ حاجَتي، بِإِبطالِها لِطَلِبَتي وقَطعِها لِأَسبابِ رَغبَتي، مِن أجلِ ما قَد أنقَضَ ظَهري مِن ثِقلِها، وبَهَظَني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَهَظهُ: أثقله، أمر باهظ: أي شاقّ مجمع البحرين: ج1 ص197 «بهظ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الاِستِقلالِ بِحَملِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَراجَعتُ رَبِّ إلى حِلمِكَ عَنِ الخاطِئينَ، وعَفوِكَ عَنِ المُذنِبينَ، ورَحمَتِكَ لِلعاصينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في البلد الأمين وبحارالأنوار: «حِلمُكَ عَنِ العاصين وعَفُوكَ عَنَ الخاطئين ورَحمَتِكِ لِلمُذنبين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَأَقبَلتُ بِثِقَتي مُتَوَكِّلاً عَلَيكَ، طارِحا نَفسي بَينَ يَدَيكَ، شاكِيا بَثّي إلَيكَ، سائِلاً ما لا أستَوجِبُهُ مِن تَفريجِ الهَمِّ، ولا أستَحِقُّهُ مَن تَنفيسِ الغَمِّ، مُستَقيلاً لَكَ إيّايَ، واثِقا مَولايَ بِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ فَامنُن عَلَيَّ بِالفَرَجِ، وتَطَوَّل بِسُهولَةِ المَخرَجِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار والبلد الأمين: «وتَطَوَّل عَلَيَّ بِسَلامَةِ المَخرَجِ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَادلُلني بِرَأفَتِكَ عَلى سَمتِ المَنهَجِ، وأَزلِقني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أزلقني عن الطريق الأعوج: أي أبعدني مجمع البحرين: ج2 ص779 «زلق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِقُدرَتِكَ عَنِ الطَّريقِ الأَعوَجِ، وخَلِّصني مِن سِجنِ الكَربِ بِإِقالَتِكَ، وأَطلِق أسري بِرَحمَتِكَ، وطُل عَلَيَّ بِرِضوانِكَ، وجُد عَلَيَّ بِإِحسانِكَ، وأَقِلني عَثرَتي، وفَرِّج كُربَتي، وَارحَم عَبرَتي، ولا تَحجُب دَعوَتي، وَاشدُد بِالإِقالَةِ أزري&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأزرُ: القوّة والشدّة النهاية: ج1 ص44 «أزر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقَوِّ بِها ظَهري، وأَصلِح بِها أمري، وأَطِل بِها عُمُري، وَارحَمني يَومَ حَشري ووَقتَ نَشري، إنَّكَ جَوادٌ كَريمٌ، غَفورٌ رَحيمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدّعوات: ص259، البلد الأمين: ص516 كلاهما عن محمّد بن الحارث النوفلي، بحار الأنوار: ج 94 ص114 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ از پدرانش عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از جبرئيل عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام از خداوند متعال در مناجات براى تقاضاى گذشت و بخشش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! اميد به رحمت فراگيرت، زبان مرا به درخواست گذشتن از لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم باز كرده و چشم داشتن به بردبارى و مدارايت، مرا به تقاضاى امان و بخششت، جرئت داده است. اى پروردگار من، مرا گناهانى است كه با انواع انتقام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها رو به رويند و خطاهايى است كه چشمان ريشه بركن، آنها را زير نظر گرفته و به سبب آنها، بر اساس عدالتت، مستوجب عذاب دردناك گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و به واسطه ارتكاب آنها، سزاوار كيفر نابود كننده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و بيم آن دارم كه اين گناهان، اجابت دعايم را به تأخير افكنند و باعث رد شدن برآوردن حاجتم شوند؛ زيرا گناهان، درخواستم را باطل و رشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اميدم را قطع مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند؛ چرا كه سنگينى آنها پشتم را شكسته و بار گرانشان بر من سنگينى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا، اى پروردگار من، نظر به چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات از خطاكاران و گذشتت از گنهكاران و مهربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات با نافرمانان، با اعتماد و توكّل بر تو به درگاهت روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و خودم را در آستانت افكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و از غم و اندوهم به تو شكايت آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و زدودن اندوه را ـ كه البته سزاوار آن نيستم ـ و گساردن غم را ـ كه سزاوارش نيستم ـ از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و از تو تقاضا دارم كه مرا ببخشى و به تو، اى سَرورم، اطمينان دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر من با گشايش [در كارها] منّت بنه، گشايشى در كارم حاصل فرما و لطف نما و راه برون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت آسان [از گناه] را بر من عنايت فرما و با مهرورزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، مرا به راه راست، هدايت فرما و با قدرتت، مرا از كژراهه، دور گردان و با گذشتت، مرا از زندان رنج و گرفتارى، نجات ده و با رحمتت، مرا از اسارت بِرَهان و خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر من ارزانى دار و احسانت را به من ببخش و از لغزشم، در گذر و رنج و اندوهم را بگشاى و بر اشكم، رحم كن و دعايم را از رسيدن به درگاهت، باز مدار و با گذشتت [از گناهانم]، نيرويم ده و پشتم را قوى دار و كارم را به سامان آر و عمرم را دراز گردان و در روز حشر و هنگام نشرم، بر من رحم كن كه به راستى تو بخشنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگوار و آمرزنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مهربانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأدعية-المأثورة-عن-الإمام-علي-علیه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: الأَدعِيَةُ المَأثورَةُ عَنِ الإِمامِ عَلِيٍّ علیه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: دعاهاى روايت شده از امام على علیه السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّلام ـ في مُناجاةِ اللّهِ عز و جل ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآل مُحَمَّدٍ، وَارحَمني إذَا انقَطَعَ مِنَ الدُّنيا أثَري، وَامتَحى مِنَ المَخلوقينَ ذِكري، وصِرتُ فِي المَنسِيّينَ، كَمَن قَد نُسِيَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! كَبِرَت سِنّي، ورَقَّ جِلدي، ودَقَّ عَظمي، ونالَ الدَّهرُ مِنّي، وَاقتَرَبَ أجَلي، ونَفِدَت أيّامي، وذَهَبَت شَهَواتي، وبَقِيَت تَبِعاتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهِي! ارحَمني إذا تَغَيَّرَت صورَتي، وَامتَحَت مَحاسِني، وبَلِيَ جِسمي وتَقَطَّعَت أوصالي، وتَفَرَّقَت أعضائي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! أفحَمَتني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفحَمتُ الخَصمَ: إذا أسكَتَّهُ المصباح المنير: ص461 «فحم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُنوبي، وقَطَعَت مَقالَتي، فَلا حُجَّةَ لي ولا عُذرَ، فَأَنَا المُقِرُّ بِجُرمي، المُعتَرِفُ بِإِساءَتي، الأَسيرُ بِذَنبي، المُرتَهَنُ بِعَمَلي، المُتَهَوِّرُ في بُحورِ خَطيئَتي، المُتَحَيِّرُ عَن قَصدي، المُنقَطَعُ بي، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وَارحَمني بِرَحمَتِكَ، وتَجاوَز عَنّي يا كَريمُ بِفَضلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص484، البلد الأمين: ص311 كلاهما عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحارالأنوار: ج94 ص99 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در مناجاتش با خدا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و به من رحم كن آن گاه كه اثرى از من در دنيا نمانَد و يادم از ذهن آفريدگان پاك شود و همچون كسانى كه فراموش شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به فراموشى سپرده شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهى! سنّم زياد شده و پوستم نازك گشته و استخوانم سست شده و روزگار، از من كامياب شده و اجل من نزديك شده و روزگارم به سر آمده است و شهوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم از بين رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و پيامدهاى [آنها براى من] باقى مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! بر من رحم فرما آن گاه كه چهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ديگرگون شود و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم از بين برود و تنم بپوسد و بندهايم از هم بگسلند و اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم از هم بپاشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! گناهانم، زبانم را بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و سخنم را بريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند؛ حال هيچ عذر و بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارم. پس به جرم خود، اقرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و به بدكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، اعتراف دارم. اسير گناه خود، گرفتارم و گروگان كردار خويشم و در درياهاى اشتباه خود فرو رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و در راه هدفم، سرگردانم و فرو مانده. پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و به رحمت خود بر من رحم كن و به فضل خود، اى بزرگوار، از من درگذر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي المُناجاةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! إن كُنتُ غَيرَ مُستَأهِلٍ لِما أرجو مِن رَحمَتِكَ، فَأَنتَ أهلٌ أن تَجودَ عَلَى المُذنِبينَ بِسَعَةِ رَحمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! إن كانَ ذَنبي قَد أخافَني، فَإِنَّ حُسنَ ظَنّي بِكَ قَد أجارَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! لَيسَ تُشبِهُ مَسأَلَتي مَسأَلَةَ السّائِلينَ؛ لِأَنَّ السّائِلَ إذا مُنِعَ امتَنَعَ عَنِ السُّؤالِ، وأَنَا لا غِنى بي عَمّا سَأَلتُكَ عَلى كُلِّ حالٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهِي! ارضَ عنّي، فَإِن لَم تَرضَ عَنّي فَاعفُ عَنّي، فَقَد يَعفُو السَّيِّدُ عَن عَبدِهِ وهُوَ عَنهُ غَيرُ راضٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! كَيفَ أدعوكَ وأَنَا أنَا؟! أم كَيفَ أيأَسُ مِنكَ وأَنتَ أنتَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! إنَّ نَفسي قائِمَةٌ بَينَ يَدَيكَ، وقَد أظَلَّها حُسنُ تَوَكُّلي عَلَيكَ، فَصَنَعتَ بِها ما يُشبِهُكَ، وتَغَمَّدتَني بِعَفوِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص492، البلد الأمين: ص316 كلاهما عن الإمام العسكريّ عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام،بحارالأنوار: ج94 ص105 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در مناجات ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! اگر من شايستگى رحمتت را كه به آن اميد بسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، ندارم، تو كه به سبب گستردگى رحمتت، شايسته بخشش بر گناهكارانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! اگر گناهم بيمناكم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد، به راستى كه خوش گمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام به تو، پناهم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! درخواست من با درخواست گدايان، همانند نيست؛ چون وقتى گدا را [چيزى] ندهند، از درخواست، دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد؛ ولى من در هيچ حال، از آنچه از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز نيستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! از من خشنود باش. و اگر خشنود نيستى، از من در گذر؛ چون گاه شود كه مولا، با آن كه از بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ناخشنود است، در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! چگونه تو را بخوانم در حالى كه من چنين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و چگونه از تو نااميد شوم در حالى كه تو چنانى؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! جان من در پيشگاه تو ايستاده و توكّل نيكوى من به تو، سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بان آن گشته است. پس تو با آن [نفس]، آنچه را شبيه توست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيبد، انجام دادى و مرا با عفو گذشتت پوشاندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي المُناجاةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! جودُكَ بَسَطَ أمَلي، وشُكرُكَ قَبِلَ عَمَلي، فَسُرَّني بِلِقائِكَ عِندَ اقتِرابِ أجَلي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! لَيسَ اعتِذاري إلَيكَ اعتِذارَ مَن يَستَغني عَن قَبولِ عُذرِهِ، فَاقبَل عُذري، يا خَيرَ مَنِ اعتَذَرَ إلَيهِ المُسيؤونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! لا تَرُدَّني في حاجَةٍ قَد أفنَيتُ عُمُري في طَلَبِها مِنكَ، وهِيَ المَغفِرَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! لَو أرَدتَ إهانَتي لَم تَهدِني، ولَو أرَدتَ فَضيحَتي لَم تَستُرني، فَمَتِّعني بِما لَهُ قَد هَدَيتَني، وأَدِم لي ما بِهِ سَتَرتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! ما وَصَفتُ مِن بَلاءٍ ابتَلَيتَنيهِ، أو إحسانٍ أولَيتَنيهِ، فَكُلُّ ذلِكَ بِمَنِّكَ فَعَلتَهُ، وعَفوُكَ تَمامُ ذلِكَ إن أتمَمتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! لَولا ما قَرَفتُ مِنَ الذُّنوبِ، ما فَرِقتُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَق: الخَوْف والفَزَع النهاية: ج3 ص438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِقابَكَ، ولَولا ما عَرَفتُ مِن كَرَمِكَ، ما رَجَوتُ ثَوابَكَ، وأَنتَ أولَى الأَكرَمينَ بِتَحقيقِ أمَلِ الآمِلينَ، وأَرحَمُ مَنِ استُرحِمَ في تَجاوُزِهِ عَنِ المُذنِبينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! نَفسي تُمَنّيني بِأَ نَّكَ تَغفِرُ لي، فَأَكرِم بِها اُمنِيَّةً بَشَّرَت بِعَفوِكَ! وصَدِّق بِكَرَمِكَ مُبَشِّراتِ تَمَنّيها، وهَب لي بِجودِكَ مُدَمِّراتِ تَجَنّيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! ألقَتنِي الحَسَناتُ بَينَ جودِكَ وكَرَمِكَ، وأَلقَتنِي السَّيِّئاتُ بَينَ عَفوِكَ ومَغفِرَتِكَ، وقَد رَجَوتُ أن لا يَضيعَ بَينَ ذَينِ وذَينِ مُسيءٌ ومُحسِنٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! إذا شَهِدَ لِيَ الإِيمانُ بِتَوحيدِكَ، وَانطَلَقَ لِساني بِتَمجيدِكَ، ودَلَّنِي القُرآنُ عَلى فَواضِلِ جودِكَ، فَكَيفَ لايَبتَهِجُ رَجائي بِحُسنِ مَوعودِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! تَتابُعُ إحسانِكَ إلَيَّ يَدُلُّني عَلى حُسنِ نَظَرِكَ لي، فَكَيفَ يَشقَى امرُؤٌ حَسُنَ لَهُ مِنكَ النَّظَرُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! إن نَظَرَت إلَيَّ بِالهَلكَةِ عُيونُ سَخطَتِكَ، فَما نامَت عَنِ استِنقاذي مِنها عُيونُ رَحمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! إن عَرَّضَني ذَنبي لِعِقابِكَ، فَقَد أدناني رَجائي مِن ثَوابِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! إن عَفَوتَ فَبِفَضلِكَ، وإن عَذَّبتَ فَبِعَدلِكَ، فَيا مَن لا يُرجى إلاّ فَضلُهُ، ولا يُخافُ إلاّ عَدلُهُ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وَامنُن عَلَينا بِفَضلِكَ، ولا تَستَقصِ عَلَينا في عَدلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص494، البلد الأمين: ص316 كلاهما عن الإمام العسكريّ عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام،بحارالأنوار: ج94 ص106 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در مناجات ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! بخشندگى تو آرزويم را گسترانيده و قدردان بودنت، عمل مرا پذيرفته است. پس مرا هنگام فرا رسيدن اجلم با ديدارت شادمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! عذرآورى من به سوى تو، عذرآورى كسى نيست كه از قبول عذرش بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز باشد. پس پوزشم را بپذير، اى بهترين كسى كه بدكاران به سوى او عذر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! براى خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه عمرم را در خواستن آن از تو گذرانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ـ كه همان آمرزش است ـ، مرا رد مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! اگر خواريم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستى، هدايتم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردى و اگر رسوايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواستى، [گناه] مرا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشاندى. پس مرا از آنچه به خاطر آن هدايتم كردى، برخوردار فرما و به آنچه براى آن [گناه] مرا پوشاندى، ادامه بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! هر بلايى كه توصيف كردم و مرا بدانها آزمودى يا احسانى كه به من كردى، همه آنها را با لطف خود انجام دادى و عفو تو كامل كننده آن است اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى آن را كامل كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! اگر گناهانى كه مرتكب آنها شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، نبودند، از كيفرت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسيدم و اگر آگاهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام از كَرَمت نبود، به ثوابت اميد نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بستم و تو با برآوردن آرزوى آرزومندان، برترينِ بخشندگانى و در گذشتن از گنهكاران، مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين كسى كه مهرش را طالب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! نَفْسم اميدوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه تو مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشى. پس آن [نفس] را گرامى بدار در آرزويى كه بشارت گذشتت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد! پس، با كَرَم خود، بشارت دهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آرزويش را تصديق كن و با بخشش خود، ويرانگرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را كه [نفس] مرتكب شده، بر من ببخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! خوبى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، مرا در ميان بخشش و كَرَمت افكنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، مرا ميان گذشت و بخششت انداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. اميدوارم كه هيچ بدكار و نيكوكارى ميان اين دو، ضايع نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! هنگامى كه ايمان، براى من به يگانگى تو گواهى دهد و زبانم به تمجيد تو باز شود و قرآن، مرا به بخشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ارزشمندت راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى كند، اميدم چگونه به حُسن وعده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت خشنود نباشد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! احسان پيايى تو بر من، مرا بر خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى تو بر من رهنمون مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. پس چگونه كسى كه تو به او خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى، بدبخت خواهد بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! اگر ديدگان خشمت به ديده نابودى در من نظر افكنَند، ديدگانِ رحمتت كه در صدد نجات من هستند، ديگر به خواب نروند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! اگر گناه من، مرا در معرض عذابت قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد، اميد من، مرا به پاداشت نزديك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى من! اگر ببخشى، به فضل توست، و اگر عذابم كنى، به عدالت توست. اى آن كه جز به فضل او، اميد نيست و جز از عدل او، بيم نباشد! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و به فضل خود، بر ما منّت نِه و عدلت را عليه ما به كار مگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي المُناجاةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! أدعوكَ دُعاءَ مُلِحٍّ لا يَمَلُّ دُعاءَهُ مَولاهُ، وأَتَضَرَّعُ إلَيكَ تَضَرُّعَ مَن قَد أقَرَّ عَلى نَفسِهِ بِالحُجَّةِ في دَعواهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! لَو عَرَفتُ اعتِذارا مِنَ الذَّنبِ في التَّنَصُّلِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «التفضّل»، وما في المتن أثبتناه من المصادر الاُخرى. والتنصّل: شبه التبرُّؤِ من جناية أو ذنب لسان العرب: ج11 ص664 «نصل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبلَغَ مِنَ الاِعتِرافِ بِهِ لَأَتَيتُهُ، فَهَب لي ذَنبي بِالاِعتِرافِ، ولا تَرُدَّني بِالخَيبَةِ عِندَ الاِنصِرافِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! سَعَت نَفسي إلَيكَ لِنَفسي تَستَوهِبُها، وفَتَحَت أفواهَها نَحوَ نَظرَةٍ مِنكَ لا تَستَوجِبُها، فَهَب لَها ما سَأَلَت، وجُد عَلَيها بِما طَلَبَت، فَإِنَّكَ أكرَمُ الأَكرَمينَ بِتَحقيقِ أمَلِ الآمِلينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! قَد أصَبتُ مِنَ الذُّنوبِ ما قَد عَرَفتَ، وأَسرَفتُ عَلى نَفسي بِما قَد عَلِمتَ، فَاجعَلني عَبدا إمّا طائِعا فَأَكرَمتَهُ، وإمّا عاصِيا فَرَحِمتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص495، البلد الأمين: ص317 كلاهما عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام،بحارالأنوار: ج94 ص107 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در مناجات ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! تو را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانم به سان خواندن اصرار كننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه مولايش از [دعا] خواندن او خسته نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و به درگاه تو التماس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، همچون التماس كردن كسى كه در اعترافش با دليل عليه خويش، اقرار كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! اگر عذرى براى تبرئه از گناه، مؤثّرتر از اعتراف به آن، سراغ داشتم، همان را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوردم. پس با اعتراف گناهم را بر من ببخشاى و مرا از درگاهت، نوميد باز مگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! جاى من [با اعتراف] به سوى تو براى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوشد تا او را ببخشايى و دهان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [آرزوى] خود را به سوى نگاهى از سوى تو كه استحقاق آن را هم ندارد، گشوده است. پس آنچه را از تو درخواست دارد، به او اهدا كن و آنچه را از تو تقاضا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، به او ببخش؛ كه تو كريم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ كريمان در برآوردن آرزوى آرزومندانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! گناهانى را مرتكب شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه تو خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى و ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى بر خويش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام كه از آنها آگاهى. پس مرا بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار ده: يا مطيع كه گرامى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش دارى و يا نافرمان كه بر او رحم فرمايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأدعية-المأثورة-عن-الإمام-زين-العابدين-علیه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: الأَدعِيَةُ المَأثورَةُ عَنِ الإِمامِ زَينِ العابِدينَ علیه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: دعاهاى روايت شده از امام زين العابدين علیه السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي المُناجاةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ اشتَغَلوا بِالذِّكرِ عَنِ الشَّهَواتِ، وخالَفوا دَواعِيَ العِزَّةِ بِواضِحاتِ المَعرِفَةِ، وقَطَعوا أستارَ نارِ الشَّهَواتِ بِنَضحِ ماءِ التَّوبَةِ، وغَسَلوا أوعِيَةَ الجَهلِ بِصَفوِ ماءِ الحَياةِ، حَتّى جالَت في مَجالِسِ الذِّكرِ رُطوبَةُ ألسِنَةِ الذّاكِرينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص127 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در مناجات ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و ما را از آنان قرار ده كه به سبب ياد تو، از خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى نفسانى باز مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و به واسطه روشنايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معرفت با انگيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى مخالفت ورزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با ريختن آب توبه، پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آتش شهوات را دريده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و با زلال آب زندگى، ظرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جهل را شسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چندان كه رطوبت زبان ذاكران در مجالس پراكنده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي المُناجاةِ المَعروفَةِ بِمُناجاةِ التّائِبينَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، إلهي! ألبَسَتنِي الخَطايا ثَوبَ مَذَلَّتي، وجَلَّلَنِي التَّباعُدُ مِنكَ لِباسَ مَسكَنَتي، وأَماتَ قَلبي عَظيمُ جِنايَتي، فَأَحيِهِ بِتَوبَةٍ مِنكَ يا أمَلي وبُغيَتي، ويا سُؤلي ومُنيَتي، فَوَعِزَّتِكَ ما أجِدُ لِذُنوبي سِواكَ غافِرا، ولا أرى لِكَسري غَيرَكَ جابِرا، وقَد خَضَعتُ بِالإِنابَةِ إلَيكَ، وعَنَوتُ بِالاِستِكانَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استكان: خَضَعَ (النهاية: ج2 ص385 «سكن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَدَيكَ، فَإِن طَرَدتَني مِن بابِكَ فَبِمَن ألوذُ؟ وإن رَدَدتَني عَن جَنابِكَ فَبِمَن أعوذُ؟ فَوا أسَفا مِن خَجلَتي وَافتِضاحي، ووا لَهفا مِن سوءِ عَمَلي وَاجتِراحي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسأَ لُكَ يا غافِرَ الذَّنبِ الكَبيرِ، ويا جابِرَ العَظمِ الكَسيرِ، أن تَهَبَ لي موبِقاتِ الجَرائِرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجرائر: جمع جَريرة: وهي الجنابة والذنب النهاية: ج1 ص258 «جرر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتَستُرَ عَلَيَّ فاضِحاتِ السَّرائِرِ، ولا تُخلِني في مَشهَدِ القِيامَةِ مِن بَردِ عَفوِكَ وغَفرِكَ، ولا تُعرِني مِن جَميلِ صَفحِكَ وسَترِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! ظَلِّل عَلى ذُنوبي غَمامَ رَحمَتِكَ، وأَرسِل عَلى عُيوبي سَحابَ رَأفَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! هَل يَرجِعُ العَبدُ الآبِقُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبَقَ: أي هرب (لسان العرب: ج10 ص3 «أبق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلاّ إلى مَولاهُ، أم هَل يُجيرُهُ مِن سَخَطِهِ أحَدٌ سِواهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! إن كانَ النَّدَمُ عَلَى الذَّنبِ تَوبَةً، فَإِنّي وعِزَّتِكَ مِنَ النّادِمينَ، وإن كانَ الاِستِغفارُ مِنَ الخَطيئَةِ حِطَّةً فَإِنّي لَكَ مِنَ المُستَغفِرينَ، لَكَ العُتبى حَتّى تَرضى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! بِقُدرَتِكَ عَلَيَّ تُب عَلَيَّ، وبِحِلمِكَ عَنِّي اعفُ عَنّي، وبِعِلمِكَ بِي ارفُق بي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! أنتَ الَّذي فَتَحتَ لِعِبادِكَ بابا إلى عَفوِكَ سَمَّيتَهُ التَّوبَةَ، فَقُلتَ: «تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما عُذرُ مَن أغفَلَ دُخولَ البابِ بَعدَ فَتحِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! إن كانَ قَبُحَ الذَّنبُ مِن عَبدِكَ، فَليَحسُنِ العَفوُ مِن عِندِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهي! ما أنَا بِأَوَّلِ مَن عَصاكَ فَتُبتَ عَلَيهِ، وتَعَرَّضَ لِمَعروفِكَ فَجُدتَ عَلَيهِ، يا مُجيبَ المُضطَرِّ، يا كاشِفَ الضُّرِّ، يا عَظيمَ البِرِّ، يا عَليما بِما فِي السِّرِّ، يا جَميلَ السَّترِ، استَشفَعتُ بِجودِكَ وكَرَمِكَ إلَيكَ، وتَوَسَّلتُ بِحَنانِكَ وتَرَحُّمِكَ لَدَيكَ، فَاستَجِب دُعائي، ولا تُخَيِّب فيكَ رَجائي، وتَقَبَّل تَوبَتي، وكَفِّر خَطيئَتي، بِمَنِّكَ ورَحمَتِكَ يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص142 نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در مناجات معروف به مناجات توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خداى مهرگسترِ مهربان. اى خداى من! گناهان، جامه خوارى در برم كرده است و دورى از تو، لباس بيچارگى بر من پوشانده و بزرگىِ بزهكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، دلم را ميرانده است. پس با توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، آن را زنده گردان، اى آرمان و مطلوبم، و اى خواسته و آرزويم! سوگند به عزّتت كه براى گناهانم آمرزنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جز تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابم و براى شكستگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، التيام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشى جز تو نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم. خاضعانه به سوى تو باز گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و با خوارى، به آستانت سرِ تسليم فرود آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. پس اگر تو مرا از درگاهت برانى، به چه كسى پناه ببرم و اگر مرا از آستانت برگردانى، به چه كسى پناهنده شوم؟ افسوسا از شرمسارى و رسوايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام! اندوها از بدكردارى و گنهكارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از تو درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، اى آمرزنده گناه بزرگ و اى شكسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندِ استخوان شكسته، كه جرم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى هلاكت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار مرا ببخشى و رسواكننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى درون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را بر من بپوشانى و در صحنه قيامت، مرا از خُنَكاى گذشت و آمرزشت، محروم ندارى و مرا از چشم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى نيكويت، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره نگردانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا خداى من! ابرهاى بخشايشت را بر گناهانم سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افكن ساز و ابر مهربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر روى عيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم بفرست [و آنها را بپوشان].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! آيا بنده گريخته، جز به سوى سَرورش بازمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؟ يا آيا از خشم سَرورش كسى جز سَرورش او را پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! اگر پشيمانى از گناه، توبه است، به عزّتت سوگند كه من از پشيمانانم و اگر آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى از خطا، گناه را فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريزد، به راستى كه من از آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهانم. چندان از تو پوزش بخواهم تا از من خشنود گردى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! تو را به حقّ توانايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات بر من، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بپذير و به حقّ بردبارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات در برابر من، از من در گذر و به حقّ علمى كه به من دارى با من مدارا فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! تويى آن كه براى بندگانت، درى به سوى عفوت گشودى و آن را توبه ناميدى و فرمودى: «به درگاه خدا توبه كنيد، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خالص». پس كسى كه از در آمدن به اين درِ گشوده غفلت ورزد، چه عذرى دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! اگر گناه از بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات زشت است، گذشت از تو زيباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! من نخستين كسى نيستم كه نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات كرده و تو توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را پذيرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، و احسانت را خواسته و تو به او بخشش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى. اى پاسخ دهنده [دعاى] بيچاره! اى زداينده رنج و گزند! اى بزرگْ بخشنده! اى دانا به آنچه در نهان است! اى آن كه خوش پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى! بخشندگى و بزرگوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را شفيع خود به درگاهت قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم و به مهربانى و ترحّمت، توسّل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم. پس دعايم را اجابت فرما و اميدم را به تو، نوميد مگردان و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را بپذير و خطاهايم را بپوشان، به لطف و مهربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، اى مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن دُعائِهِ فِي الاِشتِياقِ إلى طَلَبِ المَغفِرَةِ مِنَ اللّهِ جَلَّ جَلالُهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وصَيِّرنا إلى مَحبوبِكَ مِنَ التَّوبَةِ، وأَزِلنا عَن مَكروهِكَ مِنَ الإِصرارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ ومَتى وَقَفنا بَينَ نَقصَينِ في دينٍ أو دُنيا، فَأَوقِعِ النَّقصَ بِأَسرَعِهِما فَناءً، وَاجعَلِ التَّوبَةَ في أطوَلِهِما بَقاءً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا هَمَمنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَمَّ بالأمر يَهُمُّ: إذا عزم عليه النهاية: ج5 ص274 «همم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهَمَّينِ يُرضيكَ أحَدُهُما عَنّا، ويُسخِطُكَ الآخَرُ عَلَينا، فَمِل بِنا إلى ما يُرضيكَ عَنّا، وأَوهِن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَهَنَ: ضَعُفَ (المصباح المنير: ص674 «وهن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُوَّتَنا عَمّا يُسخِطُكَ عَلَينا، ولا تُخَلِّ في ذلِكَ بَينَ نُفوسِنا وَاختِيارِها، فَإِنَّها مخُتارَةٌ لِلباطِلِ إلاّ ما وَفَّقتَ، أمّارَةٌ بِالسّوءِ إلاّ ما رَحِمتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وإنَّكَ مِنَ الضُّعفِ خَلَقتَنا، وعَلَى الوَهنِ بَنَيتَنا، ومِن ماءٍ مَهينٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهين: أي ضعيف حقير (مجمع البحرين: ج3 ص1731 «مهن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابتَدَأتَنا، فَلا حَولَ لَنا إلاّ بِقُوَّتِكَ، و لا قُوَّةَ لَنا إلاّ بِعَونِكَ، فَأَيِّدنا بِتَوفيقِكَ، وسَدِّدنا بِتَسديدِكَ، وأَعمِ أبصارَ قُلوبِنا عَمّا خالَفَ مَحَبَّتَكَ، ولا تَجعَل لِشَيءٍ مِن جَوارِحِنا نُفوذا في مَعصِيَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاجعَل هَمَساتِ قُلوبِنا، وحَرَكاتِ أعضائِنا، ولَمَحاتِ أعيُنِنا، ولَهَجاتِ ألسِنَتِنا، في موجِباتِ ثَوابِكَ، حَتّى لا تَفوتَنا حَسَنَةٌ نَستَحِقُّ بِها جَزاءَكَ، ولا تَبقى لَنا سَيِّئَةٌ نَستَوجِبُ بِها عِقابَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص47 الدعاء 9، البلد الأمين: ص446.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ دعاى ايشان در اشتياق به طلب آمرزش از خداى بزرگ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان او، درود فرست و ما را به محبوب خودت ـ كه توبه است ـ، روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آور ساز و از ناخوشايند خود ـ كه اصرار [بر گناه] است ـ، بر كنار دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! هر گاه ميان كاستى در دين يا دنيا قرار گرفتيم، كاستى را در آن قرار ده كه زودگذر است و توبه را در آن قرار ده كه ماندگارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه آهنگ دو كار كرديم كه يكى از آنها، تو را از ما خشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازد و ديگرى، تو را از ما ناخشنود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرداند، ما را به سوى آن يكى متمايل گردان كه موجب خشنودى تو از ماست و نيرويمان را در آنچه سبب ناخشنودى تو از ما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، سست گردان و در آن هنگام، نفس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را به اختيار خودشان وا مگذار؛ زيرا كه آنها باطل را برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزينند، مگر آن كه تو توفيقشان دهى [كه درست را برگزينند]، و به بدى فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند، مگر آن كه تو رحم آورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! تو ما را اساسا ناتوان آفريدى و بنيان ما را بر سستى نهادى و از آبى بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار، آغازمان كردى. پس ما را هيچ توانى نيست، جز به نيروى تو و هيچ نيرويى نيست، جز به كمك تو. پس با توفيق خود، به ما كمك فرما و با راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات، راه درست را نشانمان ده و ديده دل ما را از آنچه تو دوست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، كور گردان و براى هيچ يك از اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما، راهى به نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات قرار مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ مِن دُعاءِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: اللّهُمَّ إن كُنتُ عَصَيتُكَ بِارتِكابِ شَيءٍ مِمّا نَهَيتَني، فَإنّي قَد أطَعتُكَ في أحَبِّ الأَشياءِ إلَيكَ، الإِيمانِ بِكَ، مَنّا مِنكَ بِهِ عَلَيَّ لا مَنّا مِنّي بِهِ عَلَيكَ، وتَرَكتُ مَعصِيَتَكَ في أبغَضِ الأَشياءِ إلَيكَ، أن أجعَلَ لَكَ شَريكا أو أجعَلَ لَكَ وَلَدا أو نِدّا، وعَصَيتُكَ عَلى غَيرِ مُكابَرَةٍ ولا مُعانَدَةٍ، ولاَ استِخفافٍ مِنّي بِرُبوبِيَّتِكَ ولا جُحودٍ لِحَقِّكَ، ولكِنِ استَزَلَّنِي الشَّيطانُ بَعدَ الحُجَّةِ عَلَيَّ وَالبَيانِ، فَإِن تُعَذِّبني فَبِذُنوبي غَيرَ ظالِمٍ لي، وإن تَغفِر لي فَبِجودِكَ ورَحمَتِكَ يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص415 ح934 عن جابر، بحار الأنوار: ج1 ص111 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از دعاهاى على بن الحسين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام اين بود: بار خدايا! اگر من با ارتكاب چيزى از آنچه مرا از آن نهى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات كردم، امّا در محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين چيزها به نزدت، يعنى ايمان داشتن به تو، فرمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُردارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات كردم و از اين بابت، تو را بر من منّت است نه مرا بر تو منّتى. نيز در منفورترين چيزها در نزدت، يعنى شريك قرار دادن برايت يا فرزند و يا همانندى قائل شدن برايت، از تو نافرمانى نكردم. نافرمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام از تو، نه از سرِ گردن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرازى و دشمنى است، و نه خوار داشتن پروردگارى تو و نه انكار حقّ تو؛ بلكه با آن كه حجّت بر من تمام كرده و روشنگرى كرده بودى، شيطان مرا لغزانيد. پس اگر عذابم كنى، به سبب گناهانم كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و به من ستمى ننموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و اگر مرا بيامرزى، به بخشندگى و مهربانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات آمرزيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، اى مهربان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن دُعاءٍ لَهُ في ذِكرِ التَّوبَةِ وطَلَبِها: اللّهُمَّ يا مَن لا يَصِفُهُ نَعتُ الواصِفينَ، ويا مَن لا يُجاوِزُهُ رَجاءُ الرّاجينَ، ويا مَن لا يَضيعُ لَدَيهِ أجرُ المُحسِنينَ، ويا مَن هُوَ مُنتَهى خَوفِ العابِدينَ، ويا مَن هُوَ غايَةُ خَشيَةِ المُتَّقينَ، هذا مَقامُ مَن تَداوَلَتهُ أيدِي الذُّنوبِ، وقادَتهُ أزِمَّةُ الخَطايا، وَاستَحوَذَ عَلَيهِ الشَّيطانُ، فَقَصَّرَ عَمّا أمَرتَ بِهِ تَفريطاً، وتَعاطى ما نَهَيتَ عَنهُ تَغريراً، كَالجاهِلِ بِقُدرَتِكَ عَلَيهِ، أو كَالمُنكِرِ فَضلَ إحسانِكَ إلَيهِ، حَتّى إذَا انفَتَحَ لَهُ بَصَرُ الهُدى، وتَقَشَّعَت عَنهُ سَحائِبُ العَمى، أحصَى ما ظَلَمَ بِهِ نَفسَهُ، وفَكَّرَ فيما خالَفَ بِهِ رَبَّهُ، فَرَأى كَبيرَ عِصيانِهِ كَبيراً، وجَليلَ مُخالَفَتِهِ جَليلاً، فَأَقبَلَ نَحوَكَ مُؤمِّلاً لَكَ مُستَحيِياً مِنكَ، ووَجَّهَ رَغبَتَهُ إلَيكَ ثِقَةً بِكَ، فَأَمَّكَ بِطَمَعِهِ يَقيناً، وقَصَدَكَ بِخَوفِهِ إخلاصاً، قَد خَلا طَمَعُهُ مِن كُلِّ مَطموعٍ فيهِ غَيرِكَ، وأَفرَخَ رَوعُهُ مِن كُلِّ مَحذورٍ مِنهُ سِواكَ، فَمَثَلَ بَينَ يَدَيكَ مُتَضَرِّعاً، وغَمَّضَ بَصَرَهُ إلَى الأَرضِ مُتَخَشِّعاً، وطَأطَأَ رَأسَهُ لِعِزَّتِكَ مُتَذَلِّلاً، وأَبَثَّكَ مِن سِرِّهِ ما أنتَ أعلَمُ بِهِ مِنهُ خُضوعاً، وعَدَّدَ مِن ذُنوبِهِ ما أنتَ أحصى لَها خُشوعاً، وَاستَغاثَ بِكَ مِن عَظيمِ ما وَقَعَ بِهِ في عِلمِكَ، وقَبيحِ ما فَضَحَهُ في حُكمِكَ، مِن ذُنوبٍ أدبَرَت لَذّاتُها فَذَهَبَت، وأَقامَت تَبِعاتُها فَلَزِمَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُنكِرُ ـ يا إلهي ـ عَدلَكَ إن عاقَبتَهُ، ولا يَستَعظِمُ عَفوَكَ إن عَفَوتَ عَنهُ ورَحِمتَهُ، لِأَ نَّكَ الرَّبُّ الكَريمُ الَّذي لا يَتَعاظَمُهُ غُفرانُ الذَّنبِ العَظيمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ فَها أنَا ذا قَد جِئتُكَ مُطيعاً لِأَمرِكَ فيما أمَرتَ بِهِ مِنَ الدُّعاءِ، مُتَنَجِّزاً وَعدَكَ فيما وَعَدتَ بِهِ مِنَ الإِجابَةِ، إذ تَقولُ: «ادْعُونِى أَسْتَجِبْ لَكُمْ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَالقَني بِمَغفِرَتِكَ كَما لَقيتُكَ بِإِقراري، وَارفَعني عَن مَصارِعِ الذُّنوبِ كَما وَضَعتُ لَكَ نَفسي، وَاستُرني بِسِترِكَ كَما تَأَ نَّيتَني عَنِ الانتِقامِ مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وثَبِّت في طاعَتِكَ نِيَّتي، وأَحكِم في عِبادَتِكَ بَصيرَتي، ووَفِّقني مِنَ الأَعمالِ لِما تَغسِلُ بِهِ دَنَسَ الخَطايا عَنّي، وتَوَفَّني عَلى مِلَّتِكَ ومِلَّةِ نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ عَلَيهِ السَّلامُ إذا تَوَفَّيتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أتوبُ إلَيكَ في مَقامي هذا مِن كَبائِرِ ذُنوبي وصَغائِرِها، وبَواطِنِ سَيِّئاتي وظَواهِرِها، وسَوالِفِ زَلاّتي وحَوادِثِها، تَوبَةَ مَن لا يُحَدِّثُ نَفسَهُ بِمَعصِيَةٍ، وَ لا يُضمِرُ أن يَعودَ في خَطيئَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَد قُلتَ يا إلهي في مُحكَمِ كِتابِكَ: إنَّكَ تَقبَلُ التَّوبَةَ عَن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِبادِكَ، وتَعفو عَنِ السَّيِّئاتِ، وتُحِبُّ التَّوّابينَ، فَاقبَل تَوبَتي كَما وَعَدتَ، وَاعفُ عَن سَيِّئاتي كَما ضَمِنتَ، وأَوجِب لي مَحَبَّتَكَ كَما شَرَطتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَكَ يا رَبِّ شَرطي ألاّ أعودَ في مَكروهِكَ، وضَماني أن لا أرجِعَ في مَذمومِكَ، وعَهدي أن أهجُرَ جَميعَ مَعاصيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنَّكَ أعلَمُ بِما عَمِلتُ فَاغفِر لي ما عَلِمتَ، وَاصرِفني بِقُدرَتِكَ إلى ما أحبَبتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وعَلَيَّ تَبِعاتٌ قَد حَفِظتُهُنَّ، وتَبِعاتٌ قَد نَسيتُهُنَّ، وكُلُّهُنَّ بِعَينِكَ الَّتي لا تَنامُ، وعِلمِكَ الَّذِي لا يَنسى، فَعَوِّض مِنها أهلَها، وَاحطُط عَنّي وِزرَها، وخَفِّف عَنّي ثِقلَها، وَاعصِمني مِن أن اُقارِفَ مِثلَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وإنَّهُ لا وَفاءَ لي بِالتَّوبَةِ إلاّ بِعِصمَتِكَ، ولاَ استِمساكَ بي عَنِ الخَطايا إلاّ عَن قُوَّتِكَ، فَقَوِّني بِقُوَّةٍ كافِيَةٍ، وتَوَلَّني بِعِصمَةٍ مانِعَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ أيُّما عَبدٍ تابَ إلَيكَ وهُوَ في عِلمِ الغَيبِ عِندَكَ فاسِخٌ لِتَوبَتِهِ، وعائِدٌ في ذَنبِهِ وخَطيئَتِهِ، فَإِنّي أعوذُ بِكَ أن أكونَ كَذلِكَ، فَاجعَل تَوبَتي هذِهِ تَوبَةً لا أحتاجُ بَعدَها إلى تَوبَةٍ، تَوبَةً موجِبَةً لِمَحوِ ما سَلَفَ، وَالسَّلامَةِ فيما بَقِيَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أعتَذِرُ إلَيكَ مِن جَهلي، وأَستَوهِبُكَ سوءَ فِعلي، فَاضمُمني إلى كَنَفِ رَحمَتِكَ تَطَوُّلاً، وَاستُرني بِسِترِ عافِيَتِكَ تَفَضُّلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وإنّي أتوبُ إلَيكَ مِن كُلِّ ما خالَفَ إرادَتَكَ، أو زالَ عَن مَحَبَّتِكَ مِن خَطَراتِ قَلبي، ولَحَظاتِ عَيني، وحِكاياتِ لِساني، تَوبَةً تَسلَمُ بِها كُلُّ جارِحَةٍ عَلى حِيالِها مِن تَبِعاتِكَ، وتَأمَنُ مِمّا يَخافُ المُعتَدونَ مِن أليمِ سَطَواتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ فَارحَم وَحدَتي بَينَ يَدَيكَ، ووَجيبَ قَلبي مِن خَشيَتِكَ، وَاضطِرابَ أركاني مِن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَيبَتِكَ، فَقَد أقامَتني يا رَبِّ ذُنوبي مَقامَ الخِزيِ بِفِنائِكَ، فَإِن سَكَتُّ لَم يَنطِق عَنّي أحَدٌ، وإن شَفَعتُ فَلَستُ بِأَهلِ الشَّفاعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وشَفِّع في خَطايايَ كَرَمَكَ، وعُد عَلى سَيِّئاتي بِعَفوِكَ، ولا تَجزِني جَزائي مِن عُقوبَتِكَ، وَابسُط عَلَيَّ طَولَكَ، وجَلِّلني بِسِترِكَ، وَافعَل بي فِعلَ عَزيزٍ تَضَرَّعَ إلَيهِ عَبدٌ ذَليلٌ فَرَحِمَهُ، أو غَنِيٍّ تَعَرَّضَ لَهُ عَبدٌ فَقيرٌ فَنَعَشَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ لا خَفيرَ لِي مِنكَ فَليَخفُرني عِزُّكَ، ولا شَفيعَ لي إلَيكَ فَليَشفَع لي فَضلُكَ، وقَد أوجَلَتني خَطايايَ فَليُؤِنّي عَفوُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما كُلُّ ما نَطَقتُ بِهِ عَن جَهلٍ مِنّي بِسُوءِ أثَري، ولا نِسيانٍ لِما سَبَقَ مِن ذَميمِ فِعلي، لكِن لِتَسمَعَ سَماؤكَ ومَن فيها وأَرضُكَ ومَن عَلَيها ما أظهَرتُ لَكَ مِنَ النَّدَمِ، وَ لَجَأتُ إلَيكَ فيهِ مِنَ التَّوبَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَعَلَّ بَعضَهُم بِرَحمَتِكَ يَرحَمُني لِسوءِ مَوقِفي، أو تُدرِكُهُ الرِّقَّةُ عَلَيَّ لِسوءِ حالي، فَيَنالَني مِنهُ بِدَعوَةٍ هِيَ أسمَعُ لَدَيكَ مِن دُعائي، أو شَفاعَةٍ أوكَدُ عِندَكَ مِن شَفاعَتي، تَكونُ بِها نَجاتي مِن غَضَبِكَ وفَوزَتي بِرِضاكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إن يَكُنِ النَّدَمُ تَوبَةً إلَيكَ فَأَنَا أندَمُ النّادِمينَ، وإن يَكُنِ التَّركُ لِمَعصِيَتِكَ إنابَةً فَأَنَا أوَّلُ المُنِيبينَ، وإن يَكُنِ الاستِغفارُ حِطَّةً لِلذُّنوبِ فَإِنّي لَكَ مِنَ المُستَغفِرينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ فَكَما أمَرتَ بِالتَّوبَةِ، وضَمِنتَ القَبولَ، وحَثَثتَ عَلَى الدُّعاءِ، ووَعَدتَ الإِجابَةَ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاقبَل تَوبَتي، ولا تَرجِعني مَرجِعَ الخَيبَةِ مِن رَحمَتِكَ، إنَّكَ أنتَ التَّوّابُ عَلَى المُذنِبينَ، وَالرَّحيمُ لِلخاطِئينَ المُنيبينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، كَما هَدَيتَنا بِهِ، وصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، كَمَا استَنقَذتَنا بِهِ، وصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، صَلاةً تَشفَعُ لَنا يَومَ القيامَةِ ويَومَ الفاقَةِ إلَيكَ، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَدِيرٌ، وهُوَ عَلَيكَ يَسيرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجادية: ص123 الدعاء 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ دعاى ايشان در بيان توبه و طلب آن ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! اى آن كه وصف كردن وصف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان، از عهده وصفش برنيايد! اى آن كه اميد اميدواران از او فراتر نرود! اى آن كه مزد نيكوكاران نزد او گم نشود! اى آن كه عابدان، تنها از او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند! اى آن كه پرهيزگاران، فقط از او در هراسند! اينك در پيشگاه تو كسى ايستاده است كه دست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشِ گناهان گشته و خطاها، مهار او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشند و شيطان، بر او چيره آمده است و در نتيجه، سهل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگارانه، فرامين تو را فرو نهاد و مغرورانه، آنچه را از آن نهى كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به جا آورده، چونان كسى كه از قدرت تو بر خود، ناآگاه است يا چون كسى كه بسيارىِ احسان تو را به خود، منكر است، تا آن كه چون ديده ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينش بينا شد و ابرهاى كوردلى از [آسمان قلب] او كنار رفت، ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را كه بر خود روا داشته بود، برشمرد و در مخالفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش با پروردگار خود انديشيد و دريافت كه چه نافرمانى بزرگى و چه سرپيچى سترگى كرده است. پس، به تو روى آورده، در حالى كه به تو اميدوار و از تو شرمسار است و روى رغبتش را سوى تو كرده، در حالى كه به [رحمت و بخشايش] تو اطمينان دارد و با طمع و آرزوى خويش، آهنگ تو نموده، در حالى كه [به لطف] تو يقين دارد و با دلى بيمناك و با اخلاص به درگاه تو روى آورده، از غير تو طمع برگرفته و از جز تو، بيم به خود راه نداده و زارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنان، در پيشگاه تو ايستاده و خاكسارانه، ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را به زمين دوخته و زبونانه، سرش را در برابر عزّت تو فرود آورد و خاضعانه، راز دلش را كه تو بدان آگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترى، با تو در ميان نهاده و فروتنانه، گناهان خويش را كه تو شمارشان را بهتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، يكايك برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد و در برابر بزرگى كارى كه د ر علم تو بدنامش كرده و زشتى آنچه كه به حكم تو رسوايش ساخته است، از تو يارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبد، در برابر گناهانى كه خوشى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها پشت كرده و رفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و پيامدهايشان، برجايند و دست برنمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! اگر مجازاتش كنى، عدالتِ تو را منكر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود [و به تو نسبت ظلم نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد] و اگر عفوش كنى و بر او رحمت آورى، عفوِ تو را عجيب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارد؛ زيرا تو آن پروردگار بزرگوارى هستى كه آمرزش گناه بزرگ، برايش بزرگ [و گران]نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! اينك من به پيشگاه تو آمده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام با اطاعت از فرمان تو، يعنى دعا ـ كه بدان فرمان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ـ و خواهان تحقّق وعده اجابتت هستم ـ كه به آن وعده داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ـ؛ زيرا كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايى: «مرا بخوانيد تا پاسختان دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و با من با آمرزشت ديدار كن كه با اعترافم [به گناه] به ديدارت آمدم و مرا از قتلگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گناهان، فراز آر، چنان كه من خود را در پيشگاه تو پست گردانيدم و با پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات مرا بپوشان، چنان كه در انتقام از من درنگ نمودى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! نيّت مرا در طاعتت، استوار دار و بينشم را در عبادتت، محكم گردان و به اعمالى موفّقم بدار كه با آنها، آلودگى خطاها را از من بشويى و هر گاه خواستى، جانم را بستانى، مرا بر آيين خودت و آيين پيامبرت محمّد صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بميران.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! من، در اين جا كه ايستاده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، از گناهان بزرگ و كوچك خود و بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پنهان و آشكارم، و لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گذشته و تازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، به درگاهت توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، همچون توبه كسى كه ديگر به هيچ معصيتى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشد و فكر بازگشت به خطايى را به خود راه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو، اى خداى من، در كتاب استوارت فرموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه توبه بندگانت را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرى و از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرى و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان را دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى. پس چنان كه وعده داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، توبه مرا بپذير و چنان كه ضمانت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من در گذر و چنان كه قول داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مرا مستوجب محبّت خودت بگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من هم، اى پروردگارم، به تو قول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه آنچه را ناخوشايند توست، تكرار نكنم و ضمانت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه به آنچه ناپسند توست، باز نگردم و عهد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندم كه از همه معاصى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات دورى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! تو به كارهايى كه من كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، داناترى. پس آنچه را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى، بر من ببخشاى و با قدرت خويش، مرا به كارهايى كه دوست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، باز گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر گردن من نسبت به ديگران، حقوقى است كه پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آن را به ياد دارم و پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را فراموش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ امّا همه آنها در برابر چشم توست كه هرگز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابد و در علم توست كه فراموشى به آن راه ندارد. پس، عوضِ آنها را به صاحبانشان عطا فرما و بار آنها را از دوش من بردار و سنگينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان را بر من، سبُك گردان و مرا از اين كه دگرباره مانند آنها را مرتكب شوم، نگه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! مرا ياراى پايبندى به توبه نباشد، مگر با نگهداشت تو، و از خطاها خوددارى نتوانم، جز با نيروى تو. پس مرا با نيرويى كفايت كننده، تقويت كن و با مصونيتى باز دارنده [از گناه] يارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به درگاهت توبه كرد، تو به علم غيبت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى كه توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را خواهد شكست و به گناه و خطايش باز خواهد گشت؛ امّا من به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم كه چنين باشم. پس اين توبه مرا چنان توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قرار ده كه پس از آن، محتاج توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نشوم، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه [گناهان] گذشته را بزُدايد و در آينده [از گناه] به سلامت مانَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! من براى نادانى خويش از تو پوزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم و براى كردار زشتم از تو بخشش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم. پس، به لطف خود، مرا در پناه رحمت خويش گير و به فضل خود، جامه عافيتت را بر من بپوشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! من از هر آنچه كه بر دلم گذشته و چشمم ديده و بر زبانم رانده شده است و مخالف خواست تو بوده و يا تو دوست نداشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به درگاهت توبه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه بر اثر آن، هر يك از اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من از كيفرهاى تو سالم مانَد و از عذاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دردناك تو كه متجاوزان از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسند، در امان مانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خديا! بر تنهايى من در برابرت و تپيدن قلبم از ترست و لرزش اندام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايم از هيبتت، رحم كن؛ زيرا ـ اى پروردگار من ـ گناهانم مرا در آستان تو با خفّت و رسوايى ايستانده است. اگر خاموش مانم، كسى از جانب من سخن نگويد و اگر شفاعت بخواهم، شايسته شفاعت شدن نيستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان او، درود فرست و بزرگوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را شفيع من قرار ده و با عفو خود از بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى من درگذر و مرا با كيفرت، مجازات مكن و بخشندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر من بگستران و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات را بر من بپوشان [و رسوايم مكن]و با من به سان بزرگى رفتار كن كه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خوار به او التماس مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و او بر آن بنده رحم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد يا به سان توانگرى كه بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست، از او درخواست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و او دستگيرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! من در برابر تو محافظى ندارم. پس عزّت خودِ تو بايد كه از من محافظت كند و شفيعى نزد تو ندارم. پس بايد فضل خودِ تو مرا شفاعت كند. گناهانم مرا به هراس افكنده است. پس، بايد گذشت تو مرا ايمن گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه به زبان آوردم، نه از آن روست كه از بدكردارى خويش بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبرم يا اعمال نكوهيده گذشته خود را از ياد برده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام؛ بلكه از آن روست كه آسمان تو، آسمانيان و زمين تو و ساكنان آن، اظهار پشيمانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را در پيشگاه تو و توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را كه با آن به تو پناه آوردم، بشنوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد يكى از آنان، با رحمت تو، از اين وضع ناگوارم به رحم آيد يا به حال زارم دل بسوزانَد و برايم دعايى كند كه در نزد تو از دعاى من پذيرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر آيد يا شفاعتى نمايد كه نزد تو مؤثّرتر از شفاعت من افتد و بدان وسيله، از خشم تو رهايى يابم و به خشنودى تو نايل آيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! اگر پشيمانى، خود توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به درگاه توست، من از پشيمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ پشيمانانم و اگر ترك گناه، خود، بازگشت [به سوى تو] است، من نخستين بازگشتگانم، و اگر آمرزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى، فروريزنده گناهان است، من از تو آمرزش خواه هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! چنان كه به توبه امر فرمودى و پذيرفتن آن را ضمانت نمودى و به دعا كردن ترغيب كردى و وعده اجابت دادى. پس بر محمّد و خاندان او درود فرست و توبه مرا بپذير و مرا از رحمتت، نوميد باز مگردان، كه به راستى تو پذيرنده توبه گنهكاران هستى و با خطاكاران پشيمان شده، مهربانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان او، درود فرست آن گونه كه با او، ما را هدايت فرمودى و بر محمّد و خاندان او درود فرست چنان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه با او، ما را نجات دادى و بر محمّد و خاندان او درود فرست، چنان درودى كه در روز رستاخيز و روز نيازمندى ما به تو، ما را شفاعت كند. تو بر هر چيز، توانايى و آن [كار] براى تو آسان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن دُعائِهِ فِي الاِعتِذارِ مِن تَبِعاتِ العِبادِ ومِنَ التَّقصيرِ في حُقوقِهِم وفي فَكاكِ رَقَبَتِهِ مِنَ النّارِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أعتَذِرُ إلَيكَ مِن مَظلومٍ ظُلِمَ بِحَضرَتي فَلَم أنصُرهُ، ومِن مَعرُوفٍ اُسدِيَ إلَيَّ فَلَم أشكُرهُ، ومِن مُسيءٍ اعتَذَرَ إلَيَّ فَلَم أعذِرهُ، ومِن ذِي فاقَةٍ سَأَلَني فَلَم اُوثِرهُ، ومِن حَقِّ ذِي حَقٍّ لَزِمَني لِمُؤمِنٍ فَلَم اُوَفِّرهُ، ومِن عَيبِ مُؤمِنٍ ظَهَرَ لي فَلَم أستُرهُ، ومِن كُلِّ إثمٍ عَرَضَ لي فَلَم أهجُرهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعتَذِرُ إلَيكَ يا إلهي مِنهُنَّ ومِن نَظائِرِهِنَّ اعتِذارَ نَدامَةٍ يَكونُ واعِظاً لِما بَينَ يَدَيَّ مِن أشباهِهِنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاجعَل نَدامَتي عَلى ما وَقَعتُ فيهِ مِنَ الزَّلاّتِ، وعَزمي عَلى تَركِ ما يَعرِضُ لي مِنَ السَّيِّئاتِ، تَوبَةً توجِبُ لي مَحَبَّتَكَ، يا مُحِبَّ التَّوَّابينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السّجادية: ص147 الدعاء 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ دعاى ايشان در پوزش خواستن از كوتاهى در گزاردن حقوق بندگان و درخواست رهايى از آتش دوزخ ـ: بار خدايا! من از تو پوزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبم اگر در حضور من بر ستم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ستمى رفته و من او را يارى نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام يا به من احسانى شده و من براى آن، سپاس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گزارى نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام يا كسى به من بدى كرده و از من پوزش خواسته، ولى من پوزش او را نپذيرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام يا بينوايى از من چيزى خواسته و من، او را بر خود ترجيح نداده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام يا مؤمنى بر من حقّى داشته و من، ادايش نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام يا عيب مؤمنى بر من نمودار شده و من، آن را نپوشانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و يا گناهى برايم پيش آمده و من، از آن دورى نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداى من! براى اين چيزها و امثال اينها، از تو پوزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم، پوزش خواستنى ندامت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميز، كه پند آموزى [براى انجام ندادن] اين گونه كارها از من شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر محمّد و خاندان او، درود فرست و پشيمانى مرا از لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه دچارشان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و تصميم مرا بر فرو نهادن گناهانى كه برايم پيش آيد، توبه من قرار ده، توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه مرا مستوجب محبّت تو گردانَد، اى دوست دارنده توبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن دُعائِهِ في طَلَبِ العَفوِ وَالرَّحمَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاكسِر شَهوَتي عَن كُلِّ مَحرَمٍ، وَازوِ حِرصي عَن كُلِّ مَأثَمٍ، وَامنَعني عَن أذى كُلِّ مُؤمِنٍ ومُؤِنَةٍ، ومُسلِمٍ ومُسلِمَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وأَ يُّما عَبدٍ نالَ مِنّي ما حَظَرتَ عَلَيهِ، وَانتَهَكَ مِنّي ما حَجَزتَ عَلَيهِ، فَمَضى بِظُلامَتي مَيِّتاً، أو حَصَلَت لي قِبَلَهُ حَيّاً فَاغفِر لَهُ ما ألَمَّ بِهِ مِنّي، وَاعفُ لَهُ عَمّا أدبَرَ بِهِ عَنّي، ولا تَقِفهُ عَلى مَا ارتَكَبَ فِيَّ، ولا تَكشِفهُ عَمَّا اكتَسَبَ بي، وَاجعَل ما سَمَحتُ بِهِ مِنَ العَفوِ عَنهُم، وتَبَرَّعتُ بِهِ مِنَ الصَّدَقَةِ عَلَيهِم أزكى صَدَقاتِ المُتَصَدِّقينَ، وأَعلى صِلاتِ المُتَقَرِّبينَ، وعَوِّضني مِن عَفوي عَنهُم عَفوَكَ، ومِن دُعائي لَهُم رَحمَتَكَ حَتّى يَسعَدَ كُلُّ واحِدٍ مِنّا بِفَضلِكَ، ويَنجُوَ كُلٌّ مِنّا بِمَنِّكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وأَ يُّما عَبدٍ مِن عَبيدِكَ أدرَكَهُ مِنّي دَرَكٌ، أو مَسَّهُ مِن ناحِيَتي أذىً، أو لَحِقَهُ بي أو بِسَبَبي ظُلمٌ فَفُتُّهُ بِحَقِّهِ، أو سَبَقتُهُ بِمَظلِمَتِهِ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وأَرضِهِ عَنّي مِن وُجدِكَ، وأَوفِهِ حَقَّهُ مِن عِندِكَ، ثُمَّ قِني ما يوجِبُ لَهُ حُكمُكَ، وخَلِّصني مِمّا يَحكُمُ بِهِ عَدلُكَ، فَإِنَّ قُوَّتي لا تَستَقِلُّ بِنَقِمَتِكَ، وإنَّ طاقَتي لا تَنهَضُ بِسُخطِكَ، فَإِنَّكَ إن تُكافِني بِالحَقِّ تُهلِكني، وإلاّ تَغَمَّدني بِرَحمَتِكَ توبِقني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أستَوهِبُكَ يا إلهي ما لا يُنقِصُكَ بَذلُهُ، وأَستَحمِلُكَ ما لا يَبهَظُكَ حَملُهُ. أستَوهِبُكَ يا إلهي نَفسِيَ الَّتي لَم تَخلُقها لِتَمتَنِعَ بِها مِن سوءٍ، أو لِتَطَرَّقَ بِها إلى نَفعٍ، ولكِن أنشَأتَها إثباتاً لِقُدرَتِكَ عَلى مِثلِها، وَاحتِجاجاً بِها عَلى شَكلِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَستَحمِلُكَ مِن ذُنوبي ما قَد بَهَظَني حَملُهُ، وأَستَعينُ بِكَ عَلى ما قَد فَدَحَني ثِقلُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وهَب لِنَفسي عَلى ظُلمِها نَفسي، ووَكِّل رَحمَتَكَ بِاحتِمالِ إصري، فَكَم قَد لَحِقَت رَحمَتُكَ بِالمُسيئينَ، وكَم قَد شَمِلَ عَفوُكَ الظّالِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاجعَلني اُسوَةَ مَن قَد أنهَضتَهُ بِتَجاوُزِكَ عَن مَصارِعِ الخاطِئينَ،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وخَلَّصتَهُ بِتَوفيقِكَ مِن وَرَطاتِ المُجرِمينَ، فَأَصبَحَ طَليقَ عَفوِكَ مِن إسارِ سُخطِكَ، وعَتيقَ صُنعِكَ مِن وَثاقِ عَدلِكَ، إنَّكَ إن تَفعَل ذلِكَ يا إلهي تَفعَلهُ بِمَن لا يَجحَدُ استِحقاقَ عُقوبَتِكَ، ولا يُبَرِّئُ نَفسَهُ مِنِ استيجابِ نَقِمَتِكَ تَفعَل ذلِكَ يا إلهي بِمَن خَوفُهُ مِنكَ أكثَرُ مِن طَمَعِهِ فيكَ، وبِمَن يَأسُهُ مِنَ النَّجاةِ أوكَدُ مِن رَجائِهِ لِلخَلاصِ، لا أن يَكونَ يَأسُهُ قُنوطاً، أو أن يَكونَ طَمَعُهُ اغتِراراً، بَل لِقِلَّةِ حَسَناتِهِ بَينَ سَيِّئاتِهِ، وضَعفِ حُجَجِهِ في جَميعِ تَبِعاتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمّا أنتَ يا إلهي فَأَهلٌ أن لا يَغتَرَّ بِكَ الصِّدِّيقونَ، ولا يَيأَسَ مِنكَ المُجرِمونَ، لِأَ نَّكَ الرَّبُّ العَظيمُ الَّذي لا يَمنَعُ أحَداً فَضلَهُ، ولا يَستَقصي مِن أحَدٍ حَقَّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعالى ذِكرُكَ عَنِ المَذكورينَ، وتَقَدَّسَت أسماؤكَ عَنِ المَنسوبينَ، وفَشَت نِعمَتُكَ في جَميعِ المَخلوقينَ، فَلَكَ الحَمدُ عَلى ذلِكَ يا رَبَّ العالَمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السّجادية: ص149 الدعاء 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ دعاى ايشان در تقاضاى بخشش و رحمت ـ: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و شهوات مرا از رسيدن به هر حرامى باز دار و آزمندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را از هر گناهى دور بدار و مرا از آزار رساندن به هر مرد و زن مؤمن و هر مرد و زن مسلمانى باز بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در باره من آنچه را بر او حرام كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، انجام داده و در باره من پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه تو بر [كارهاى]من انداخته، دريده و حقّ مرا بُرده و اكنون مُرده يا زنده است و حقّ من نزد اوست، او را در ستمى كه بر من كرده، بيامرز و از او در حقّى كه از من بُرده، در گذر و او را به سبب آنچه در باره من انجام داده، [بر صراط]متوقّف مساز و او را به خاطر آنچه در حقّ من مرتكب شده، رسوا نكن و گذشتى را كه در باره آنان انجام داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام و صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را كه بر ايشان بخشيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، پاكيزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترينِ صدقه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى بخشندگان و بالاترينِ عطاهاى تقرّب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويان قرار بده و در مقابل گذشتم از ايشان، گذشتت را و در مقابل دعايم در باره ايشان، رحمتت را عوض بده، تا اين كه هر يك از ما به فضل تو، نيك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت گردد و به لطف تو، نجات يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! هر بنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از بندگانت كه از من به او گزندى رسيده، از سوى من آزارى ديده، يا به دست من و يا به سبب من بر او ستمى شده و حقّ او را ضايع كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام يا در ستم به او پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستى نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، پس بر محمّد و خاندان او درود فرست و به قدرت خود، او را از من خشنود گردان و از نزد خود، حقّ او را عطا فرما و سپس، مرا از كيفرى كه به موجب حكم تو سزاوار آنم، نگه دار و از عقوبتى كه عدالت تو بدان حكم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، بِرَهانم؛ زيرا كه من، تاب تحمّل كيفر تو را ندارم ونيروى من، ناخشنودى و خشم تو را برنمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تابد؛ چه، اگر به عدالت، مكافاتم كنى، نابود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانى و اگر هم رحمت خود را شامل حال من كنى، خوارم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! اى خداى من! من از تو درخواست بخشش چيزى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم كه بخشيدنش از تو هيچ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهد و از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم بارى را از من بردارى كه برداشتنش بر تو گران نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد. اى خداى من! آنچه بخشش آن را از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم، نفس من است، نفسى كه آن را نيافريدى تا به وسيله آن، خود را از شرّى دور گردانى يا به واسطه آن به سودى دست يابى؛ بلكه آن را ايجاد كردى تا توانايى خويش را بر [آفريدن] مانند آن به اثبات رسانى و بدان وسيله بر امثال آن، احتجاج نمايى. از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم كه بار گناهان مرا از من برگيرى كه سخت گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارم ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و از تو در برابر آنچه سنگينى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بر من فشار آورده است، كمك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر محمّد و خاندان او، درود فرست و ستمى را كه بر خود كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام، بر من ببخشاى و رحمتت را برگمار تا بار سنگين گناهانم را از دوش من بردارد، كه رحمت تو بسى به داد گنهكاران رسيده و بخشايشت، ستمگران را در بر گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر محمّد و خاندان او، درود فرست و مرا نمونه كسانى قرار ده كه با گذشت خود، آنان را از مهلكه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خطاكاران رهانيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و با توفيق خود، از ورطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گنهكاران، نجاتشان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى و آزاد شده عفو تو از اسارت خشم تو شدند و به لطف احسان تو از بند عدالتت رهيدند كه ـ اى خداى من ـ اگر اين احسان را به من كنى با كسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى كه خود قبول دارد سزاوار كيفر توست و خويشتن را از اين كه مستوجب انتقام توست، مبرّا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داند. اين احسان را ـ اى خداى من ـ به كسى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى كه ترس او از تو، بيش از اميدش به توست و نوميدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از نجات، قوى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از اميدش به رهايى است. نه اين كه نوميدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از يأس مطلق باشد يا اميدوارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش از سرِ غرور و غفلت؛ بلكه چون نيكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش در ميان بدى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش اندك است و بهانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش براى تمامى گناهانش، سست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا تو ـ اى خداى من ـ سزاوار آنى كه راست&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باوران به [جهت] تو غرّه نشوند و گنهكاران، از تو نوميد نگردند؛ زيرا تو چنان پروردگار بزرگى هستى كه فضل خويش را از احدى دريغ نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و در گرفتن حقّ خود از كسى سختگيرى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياد تو، از هر ياد شونده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برتر است و نام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت، از هر ناميده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى منزّه است و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايت، در ميان همه آفريدگانت، پراكنده است. پس تو را براى همه اينها سپاس، اى پروردگار جهانيان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AA_%D8%AC_%D8%B1_/_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A9&diff=353 2025-03-24T12:22:38Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>&lt;span id=&quot;التجارة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التجارة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلاَ تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! اموال يكديگر را به ناحق نخوريد، مگر آن كه داد و ستدى باشد كه هر دو طرف به آن رضايت داده باشيد، و يكديگر را نكشيد. هر آينه، خدا با شما مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-تجارت2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌‌شناسى تجارت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت: به كار انداختن سرمايه براى كسب سود است...ابن اعرابى مى‌‌گويد: «فلان تاجر بكذا»؛يعنى: فلان كس در فلان كار، ماهر است و راه به دست آوردن درآمد از آن را مى‌‌داند.ظاهرا مقصود، مطلق كاسبى كردن و خريد و فروش است، حتّى با سرمايه جزئى، نه به معناى متعارف امروزى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تجارت»، مصدر است از ريشه «ت ج ر» به معناى خريد و فروش، داد و ستد و معامله كردن. ابن منظور در اين باره مى‌‌گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجَرَ يَتجُرُ، تَجرا و تِجارَةً: باعَ و شَرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج4 ص89 «تجر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تَجَرَ يَتجُرُ، تَجرا و تِجارَةً» به معناى خريد و فروش مى‌‌باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب در مفردات، تجارت را اين گونه معنا مى‌‌كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّجارَةُ: التَّصَرُّفُ فى رَأسِ المالِ طَلَبا لِلرِّبحِ... و لَيسَ فى كَلامِهِم تاءٌ بَعدَها جيمٌ غَيرُ هذَا اللَّفظِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات الفاظ القرآن: ص164 «تجر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت تصرف و به كارگيرى سرمايه براى به دست آوردن سود است... و در زبان عربى كلمه‌‌اى ديگر به جز همين كلمه وجود ندارد كه بعد از حرف تاء حرف جيم باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;در-اصطلاح-علم-حقوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اصطلاح علم حقوق&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اصطلاح علم حقوق، تجارت، عبارت است از هر گونه تلاش براى به دست آوردن اموال و جلب خدمات و پول براى مبادله با آنها؛ خواه قبل از مبادله، تصرّف و تغيير شكلى در اموال صورت گرفته باشد يا نه، و خواه آن مبادلات به صورت اجاره باشد يا انتقال مالكيت خدمات و منافع در برابر ثمن.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترمينولوژى حقوق: ج2 ص1121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه اين تعريف، تجارت، مفهومى گسترده دارد و بسيارى از معاملات را مى‌‌تواند شامل شود؛ از جمله خريد يا تحصيل هر نوع مال منقول به قصد فروش، عقد اجاره، هر نوع عمليات واسطه‌‌گرى يا حق العمل كارى و تسهيل معاملات؛ مانند تأسيس و به راه انداختن عمل حرّاجى، برپايى نمايشگاه‌‌هاى عمومى، عمليات صرّافى و بانكى و عمليات بيمه و كشتى‌‌سازى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حقوق تجارت: ص18 ـ 28، قانون تجارت در نظم حقوقى كنونى: ص1206.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ كلينى رحمه‌‌الله از محمّد بن فضيل از ابو الحسن عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين كنيه مشترك است ميان امام كاظم عليه‌‌السلام و امام رضا عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقل كرده كه ايشان در تعريف تجارت مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ مَا افتَتَحَ بِهِ الرَّجُلُ رِزقَهُ فَهُوَ تِجارَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص305 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كارى كه انسان با آن روزى‌‌اش را به دست آورد، تجارت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، برخلاف آنچه در عرف امروز رايج است كه تجارت به داد و ستدهاى كلان اطلاق مى‌‌شود، اين واژه، لغتا، اصطلاحا و شرعا، شامل انواع تلاش‌‌ها جهت كسب درآمد و روزى است و مقصود از تجارت در اين بخش نيز همين معناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارت-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن و احاديث اهل بيت عليهم‌‌السلام ره‌‌نمودهايى بسيار مهم و ارزنده در باره تصحيح فرهنگ تجارت و تحصيل درآمدهاى مشروع، آمده كه متن آنها در هشت فصل، ارائه مى‌‌شود؛ ولى پيش از آن توضيح كوتاهى در باره چند نكته قابل توجّه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پيشينه-نظريههاى-تجارى-مدرن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. پيشينه نظريه‌‌هاى تجارىِ مدرن&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريات اقتصادى و تجارى مدرن در جهان، پيشينه‌‌اى كمتر از شش قرن دارند. در اين نظريه‌‌ها، بر تجارت تنها از منظر اقتصادى توجه شده است و نگاه ارزشى به تجارت و ديگر مقولات اقتصادى، جايگاهى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون از منظرهاى گوناگون اقتصادى و اجتماعى به تجارت توجه شده و مباحث گوناگونى پيرامون آنها ونيز درآمد زايى و حوزه‌‌هاى مختلف آن مطرح مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مباحثى چون: تجارت سنتى و تجارت مدرن، تجارت كالا و تجارت خدمات، تجارت داخلى، منطقه‌‌اى و بين المللى، كالاهاى تجارى قانونى و غيرقانونى (قاچاق، مواد مخدر، اسلحه و انسان)، تعرفه‌‌هاى تجارى، بورس، سازمان‌‌هاى تجارى، ديپلماسى تجارى و...، از جمله مباحث مطرح در دوره معاصر هستند. نظريه‌‌هاى تجارى و مبانى متفاوتى همچون مزيت مطلق (نظريه آدام اسميت)، مزيت نسبى (نظريه ريكاردو)، مزيت‌‌هاى رقابتى (نظريه مايكل پورتر) مزيت‌‌هاى برخوردارى از عوامل (نظريه هكشر) به اين موضوعات علاقه نشان داده و در كتاب‌‌هاى تفصيلى پيرامون تجارت و اقتصاد تبيين شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب حاضر، بر تجارت و مباحث تجارى از منظر ارزشى و اخلاقى توجه كرده است، زيرا آيات و روايات ناظر به يك نظام ارزشى اقتصادى هستند كه مى‌‌تواند حدود و مرزهاى شرعى در نظام‌‌هاى متفاوت اقتصادى را تبيين كند. از اين رو، اين مجموعه نظريه اقتصادى خاصى در مقابل نظريات اقتصادى رايج را ارائه نمى‌‌دهد، بلكه بر مبانى و معيارهاى ناظر به نظام ارزشى در اقتصاد تأكيد مى‌‌ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارت-مادى-و-معنوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. تجارت مادّى و معنوى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين نكته قابل توجّه در باره تجارت، اين است كه در قرآن و احاديث اسلامى، اين واژه و برخى واژه‌‌هاى مرتبط با آن، گاه در مورد مسائل مادّى و گاه در مورد مسائل معنوى به كار رفته‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، واژه «تجارت»، نُه بار به كار رفته است: شش بار در مورد مسائل مادى، مانند «لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَ لَكُم بَيْنَكُم بِالْبَطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ مِنْكُم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 29.نيز، ر.ك: بقره: آيه 282، توبه: آيه 24، نور: آيه 37، جمعه: آيه 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اموال يكديگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخوريد مگر اينكه تجارتى با رضايت شما انجام گيرد» و سه بار در مورد مسائل معنوى، مانند «يَرْجُونَ تِجَرَةً لَّن تَبُورَ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: آيه 29.نيز، ر.ك: صف: آيه 10، بقره: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارتى [پرسود و] بى زيان و خالى از كساد را اميد دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين كلمه «بيع»، هفت بار در قرآن به كار رفته، شش بار در داد و ستد مادّى و دنيوى و يك بار در داد و ستد معنوى: «فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِى بَايَعْتُم بِه؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آيه 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون بشارت باد بر شما، به داد و ستدى كه با خدا كرده‌‌ا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين كلمه «شرى» و مشتقّات آن، 25 بار در قرآن به كار رفته كه در بيشتر موارد، مراد، تجارت معنوى است، مانند: «فَلْيُقَاتِلْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا بِالْأَخِرَةِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسانى كه زندگى دنيا را به آخرت فروخته اند، بايد در راه خدا پيكار كنند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اهل بيت عليهم‌‌السلام نيز واژه‌‌هاى تجارت، بيع و شراء، مكرّر در باره داد و ستدهاى اُخروى و معنوى به كار رفته‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش‌‌نامه قرآن و حديث: ج1 ص451 فصل پنجم: سوداى آخرت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به اين كه واژه‌‌هاى ياد شده در مكالمات روزمرّه، در مسائل مادّى به كار مى‌‌روند، استعمال آنها در قرآن و حديث در مسائل معنوى، اين پيام مهمّ فرهنگى را به مخاطب، منتقل مى‌‌كند كه مبادا تأمين نيازهاى مادّى، او را از تأمين نيازهاى معنوى غافل كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاربرد تجارت در داد و ستدهاى معنوى، اشاره به اين حقيقت است كه زندگى انسان، منحصر به زندگى كوتاه دنيوى نيست؛ بلكه در نظام هستى، سراى ديگرى براى زندگى او در نظر گرفته شده كه ابدى است و انسان براى زندگى در آن سرا نيز، نيازمند تجارت و كسب درآمد است، ولى جنس آن تجارت و درآمدهاى آن، با تجارت دنيوى متفاوت است، چنان كه امام على عليه‌‌السلام مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تِجارَةَ كَالعَمَلِ الصّالِحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: حكمت 113، مشكـاة الأنـوار: ص207 ح563، روضـة الـواعظين: ص475، بحار الأنوار: ج 69 ص409 ح122؛ الفصول المهمّة، ابن صبّاغ: ص115، مطالب السؤول: ج1 ص236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ تجارتى مانند عمل صالح نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرى. تجارت معنوى، پُر سودترين تجارت‌‌هاست؛ زيرا نه تنها نيازهاى سراى آخرت را تأمين مى‌‌كند، بلكه سود آن به سراى دنيا نيز سرازير مى‌‌شود و قرآن كريم، چه زيبا اين واقعيت را به تصوير كشيده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ * تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ‌‌وَتُجَاهِدُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ * يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَ مَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صف: آيه 10 ـ 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده ايد! آيا شما را به تجارتى راه‌‌نمايى كنم كه شما را از عذاب دردناك رهايى مى‌‌بخشد؟! به خدا و رسولش ايمان بياوريد و با اموال و جانهايتان در راه خدا جهاد كنيد. اين براى شما [از هر چيز] بهتر است، اگر بدانيد! [اگر چنين كنيد] گناهانتان را مى‌‌بخشد و شما را در باغ‌‌هايى از بهشت، داخل مى‌‌كند كه نهرها از زير درختانش جارى است و در مسكن‌‌هاى پاكيزه در بهشت جاويدان، جاى مى‌‌دهد و اين، پيروزى عظيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در تفسير آيه‌‌اى ديگر كه اشاره به نكته ياد شده دارد، طبق نقل مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ، اِتَّخِذوا تَقوَى اللّه‌‌ تِجارَةً يَأتِكُمُ الرِّزقُ بِلا بِضاعَةٍ وَ لا تِجارَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان، اى مردم! پروامندى از خدا را تجارت بگيريد تا بى هيچ كالا و تجارتى، به شما روزى برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس اين آيه را خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ؛ و هر كس از خدا پروا كند، خدا براى او برون‌‌شُدى قرار مى‌‌دهد و از جايى كه گمان نمى‌‌برد، روزى‌‌اش مى‌‌دهد»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلاق: آيه 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج20 ص97 ح190، مسند الشاميّين: ج1 ص234 ح415، حلية الأولياء: ج6 ص96 ح345، الفردوس: ج5 ص270 ح8154، كنز العمّال: ج3 ص96 ح5666.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه به دليل اهمّيت تجارت اُخروى، فصل پنجم از عنوان «آخرت» از اين دانش‌‌نامه، به ارائه آيات قرآن و رواياتى كه در اين زمينه وارد شده، اختصاص يافته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش‌‌نامه قرآن و حديث: ج1 ص321 ـ 334.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليكن در اين بخش، تنها به نقل و تبيين ره‌‌نمودهاى اسلام در باره تجارت مادّى خواهيم پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اهميت-و-ارزش-تجارت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اهمّيّت و ارزش تجارت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى اجمالى آيات و رواياتى كه مسلمانان را تشويق به تجارت كرده‌‌اند، نشان مى‌‌دهد كه اين موضوع در اسلام از جايگاه و اهمّيت ويژه‌‌اى برخوردار است. قرآن در آيات متعدّد از تجارت با تعبير جستجوى فضل الهى تعبير كرده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُم بِالَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ ابْتِغَاؤُكُم مِّن فَضْلِهِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَأَيَتٍ لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم: آيه 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از نشانه‌‌هاى او، خواب شما در شب و روز است و تلاش و كوششتان براى بهره گيرى از فضل پروردگار [و تأمين معاش] در اين امور، نشانه‌‌هايى است براى آنان كه گوش شنوا دارند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تشويق به تجارت را مى‌‌توان از آيات ديگرى نيز استنباط كرد (ر.ك: دائرة المعارف قرآن كريم: ج7«اهمّيت و جايگاه تجارت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام نيز با تعبيرهاى گوناگون، مسلمانان تشويق به تجارت شده‌‌اند. شمارى از اين روايات، به صورت كلّى مردم را تشويق به تجارت مى‌‌كنند، همانند روايت نبوى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خير (دارايى)، ده بخش است. برترينِ آن، تجارت است، هر گاه به حق، داد و ستد شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص17 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در شمارى از احاديث، آثار خاصّى را مترتّب بر تجارت و يا ترك آن مى‌‌نمايند؛ مانند اين كه تجارت موجب عزّت، افزون شدن عقل، بركت روزى و بى‌‌نيازى از ديگران مى‌‌گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص29 بركات تجارت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در مقابل، ترك تجارت، موجب از بين رفتن مال، بى اعتبار شدن رأى و نظريه، كاهش عقل، خوارى در ميان مردم، و مستجاب نشدن دعا در مورد درخواست روزى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص41 زيان‌‌هاى ترك تجارت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-فضل-التجارة-وذم-تركها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: فَضلُ التِّجارَةِ وذَمُّ تَركِها&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: ارزش تجارت و نكوهش ترك آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-على-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: الحَثُّ عَلَى التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: تشويق به تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَيرُ عَشَرَةُ أجزاءٍ، أفضَلُهَا التِّجارَةُ، إذا أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج2 ص267؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص9 ح14572 نقلاً عن أبي الفتوح فيتفسيره وكلاهما عن أبي اُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خير (دارايى)، ده بخش است. برترينِ آن، تجارت است، هر گاه به حق، داد و ستد شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن رافع بن خديج&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، أيُّ الكَسبِ أطيَبُ؟ قالَ: عَمَلُ الرَّجُلِ بِيَدِهِ، وكُلُّ بَيعٍ مَبرورٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَبرورُ: الذي لاشبهة فيه ولا كذب ولا خيانة لسان العرب: ج4 ص53 «برر&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص112 ح17266، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص12 ح2158، السننالكبرى: ج5 ص432 ح10397 كلاهما عن أبي بردة، المعجم الكبير: ج4 ص277 ح4411، كنزالعمّال: ج4 ص123 ح9859؛ مجمع البيان: ج2 ص656 عن سعيد بن عمير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از رافع بن خديج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! كدام كسب، پاك‌‌تر است؟ فرمود: «كار كردن انسان با دست خودش، و هر خريد و فروشى كه شكّ و شبهه و دروغ و خيانتى در آن نباشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتَغِ عَلى نَفسِكَ وعِيالِكَ حَلالاً، فَإِنَّ ذلِكَ جِهادٌ في سَبيلِ اللّهِ، وَاعلَم أنَّ عَونَ اللّهِ في صالِحِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص52 ح7342، مسند الشاميّين: ج4 ص391 ح3637، الإصابة: ج4ص 556 الرقم 5956 كلّها عن صفوان بن اُمية، كنزالعمّال: ج9 ص239 ح25826.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى خود و عائله‌‌ات، [روزى] حلال بجوى؛ زيرا اين كار، نوعى جهاد در راه خداست و بدان كه كمك خداوند، در تجارت درست [و حلال] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن السدّي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعطى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ يَعني: حينَ خَرَجَ إلى غَزوَةِ بَدرٍ الصُّغرى ـ بِبَدرٍ دَراهِمَ، ابتاعوا بِها مِن مَوسِمِ بَدرٍ فَأَصابوا تِجارَةً، فَذلِكَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوَ نَ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا النِّعمَةُ فَهِيَ العافِيَةُ، وأَمَّا الفَضلُ فَالتِّجارَةُ، وَالسّوءُ القَتلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج3 الجزء 4 ص183، الدرّ المنثور: ج2 ص391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از سدّى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، زمانى كه براى جنگ بدر كوچك حركت كرد، در بدر، چند درهمى داد و با آن از بازارِ دوره‌‌اى بدر، خريد كردند و به سودى دست يافتند. اين است معناى فرموده خداى عز و جل كه: «پس، با نعمت و فضلى از جانب خدا [از ميدان نبرد] باز گشتند، در حالى كه هيچ بدى‌‌اى به آنان نرسيده بود و همچنان، از خشنودى خدا پيروى مى‌‌كردند». مقصود از نعمت، سلامت و بى‌‌گزندى و از فضل (سودِ) [آن]، تجارت و از بدى، كشته شدن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في وَصفِ المُؤمِنِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَّجِرُ لِيَغنَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ليحصل الغنيمة والربح لا للفخر والحرص على جمع الأموال والذخيرة، أو المراد بالغنيمة الفوائدالاُخروية أي يتجّر لينفق ما يحصل له في سبيل اللّه‌‌ فتحصل له الغنائم الاُخروية، كذا أفاده الوالد رحمه‌‌اللهبحارالأنوار: ج67 ص383.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص230 ح1، أعلام الدين: ص117 كلاهما عن عبداللّه‌‌ بن يونس عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص393 ح2663، التمحيص: ص73 ح170، كتاب سليم بن قيس الهلالي: ج2 ص852 ح43 عن سليم بن قيس، بحارالأنوار: ج67 ص367 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در توصيف مؤمن ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت مى‌‌كند تا سود بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى براى كسب سود و فايده تجارت مى‌‌كند، نه براى فخرفروشى و يا از سر آزمندى براى گِرد آوردنمال و ثروت يا مراد از غنيمت و سود، فوايد اُخروى است؛ يعنى تجارت مى‌‌كند تا آنچه را به دست مى‌‌آورد، در راه خدا انفاق كند و در نتيجه، به غنايم اُخروى دست يابد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عذافر عن أبيه، قال&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي محمّد بن عذافر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أعطى أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام أبي ألفا وسَبعَمِئَةِ دينارٍ، فَقالَ لَهُ: اِتَّجِر بِها، ثُمَّ قالَ: أما إنَّهُ لَيسَ لي رَغبَةٌ في رِبحِها وإن كانَ الرِّبحُ مَرغوبا فيهِ، ولكِنّي أحبَبتُ أن يَرانِيَ اللّهُ جَلَّ وعَزَّ مُتَعَرِّضا لِفَوائِدِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَبِحتُ لَهُ فيها مِئَةَ دينارٍ، ثُمَّ لَقيتُهُ فَقُلتُ لَهُ: قَد رَبِحتُ لَكَ فيها مِئَةَ دينارٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَرِحَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام بِذلِكَ فَرَحا شَديدا، فَقالَ لي: أثبِتها في رَأسِ مالي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص76 ح12، تهذيب الأحكام: ج6 ص326 ح898، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 158 ح3581، بحارالأنوار: ج47 ص56 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن عذافر از پدرش ـ: امام صادق عليه‌‌السلام به پدرم هزار و هفتصد دينار داد و به او فرمود: «با آن، بازرگانى كن». سپس فرمود: «بدان كه مرا به سود آن رغبتى نيست. هر چند سود، خواستنى است؛ امّا من دوست مى‌‌دارم كه خداى عز و جل مرا در حالى ببيند كه به بهره‌‌هاى او روى مى‌‌آورم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم گفت: با آن مال، صد دينار براى وى سود كسب كردم. سپس به ديدار امام عليه‌‌السلام رفتم و به ايشان گفتم: با آن مبلغ برايتان صد دينار سود كسب كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان از اين خبر بسيار خرسند شد و به من فرمود: «آن را در سرمايه من قرار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانوا أصحابَ تِجارَةٍ، فَإذا حَضَرَتِ الصَّلاةُ تَرَكُوا التِّجارَةَ وَانطَلَقوا إلَى الصَّلاةِ، وهُم أعظَمُ أجرا مِمَّن لَم يَتَّجِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3720، فقه الرضا: ص251 من دون إسناد إلى أحد منأهل البيت عليهم‌‌السلام، مجمع البيان: ج7 ص227 عن الإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج23 ص327 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارت و نه معامله‌‌اى، آنان را از ياد خدا غافل نمى‌‌كند» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، اهل تجارت بودند؛ امّا چون وقت نماز مى‌‌رسيد، تجارت را رها كرده، به سوى نماز مى‌‌شتافتند و پاداش ايشان، بيش از غير تاجران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أسباط بن سالم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام فَسَأَلَنا عَن عُمَرَ بنِ مُسلِمٍ: ما فَعَلَ؟ فَقُلتُ: صالِحٌ، ولكِنَّهُ قَد تَرَكَ التِّجارَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: عَمَلُ الشَّيطانِ ـ ثَلاثا ـ أما عَلِمَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله اشتَرى عيرا أتَت مِنَ الشّامِ، فَاستَفضَلَ فيها ما قَضى دَينَهُ وقَسَمَ في قَرابَتِهِ؟ يَقولُ اللّهُ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ القُصّاصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصّاص: رواة القصص والأكاذيب مرآة العقول: ج19 ص19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ القَومَ لَم يَكونوا يَتَّجِرونَ، كَذَبوا ولكِنَّهُم لَم يَكونوا يَدَعونَ الصَّلاةَ في ميقاتِها، وهُوَ أفضَلُ مِمَّن حَضَرَ الصَّلاةَ ولَم يَتَّجِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص75 ح8، تهذيب الأحكام: ج6 ص326 ح897، بحارالأنوار: ج83 ص4 وراجعالمعجم الكبير: ج11 ص225 ح11743.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اَسباط بن سالم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد امام صادق عليه‌‌السلام رفتم. پرسيد: «از عمر بن مسلم، چه خبر؟». گفتم: خوب است؛ امّا تجارت را رها كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام سه بار فرمود: «كارِ شيطان است[». آن گاه فرمود: «] آيا نمى‌‌داند كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بارِ كاروانى را كه از شام مى‌‌آمد، خريد و از آن، چندان سود بُرد كه وام هايش را پرداخت و بخشى را بين خويشانش تقسيم كرد؟ خداوند مى‌‌فرمايد: «مردانى كه بازرگانى و داد و ستد، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد...» تا پايان آيه. راويان مى‌‌گويند: اين مردان، تجارت نمى‌‌كرده‌‌اند. دروغ مى‌‌گويند؛ بلكه آنان، نماز ابتداى وقت را رها نمى‌‌كرده‌‌اند و اين، بهتر از آن است كه كسى در نماز حضور يابد، امّا تجارت نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً جاءَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: ما طَعِمتُ طَعاما مُنذُ يَومَينِ، فَقالَ: عَلَيكَ بِالسّوقِ. فَلَمّا كانَ مِنَ الغَدِ أتاهُ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أتَيتُ السّوقَ أمسِ فَلَم اُصِب شَيئا، فَبِتُّ بِغَيرِ عَشاءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعَلَيكَ بِالسّوقِ، فَأَتى بَعدَ ذلِكَ أيضا، فَقال صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: عَلَيكَ بِالسّوقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ إلَيها، فَإِذا عِيرٌ قَد جاءَت وعَلَيها مَتاعٌ، فَباعوهُ بِفَضلِ دينارٍ، فَأَخَذَهُ الرَّجُلُ وجاءَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، وقالَ: ما أصَبتُ شَيئا.قالَ: هَل أصَبتَ مِن عيرِ آلِ فُلانٍ شَيئا؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى، ضُرِبَ لَكَ فيها بِسَهمٍ، وخَرَجتَ مِنها بِدينارٍ.قالَ: نَعَم، قالَ: فَما حَمَلَكَ عَلى أن تَكذِبَ؟ قالَ: أشهَدُ أنَّكَ صادِقٌ، ودَعاني إلى ذلِكَ إرادَةُ أن أعلَمَ أتَعلَمُ ما يَعمَلُ النّاسُ؟ وأَن أزدادَ خَيرا إلى خَيرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: صَدَقتَ، مَنِ استَغنى أغناهُ اللّهُ، ومَن فَتَحَ عَلى نَفسِهِ بابَ مَسأَلَةٍ فَتَحَ اللّهُ عَلَيهِ سَبعينَ بابا مِنَ الفَقرِ، لا يَسُدُّ أدناها شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما رُؤِيَ سائِلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: سائلٌ، والصحيح ما أثبتناه كما في البحار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ ذلِكَ اليَومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج1 ص89 ح147، بحارالأنوار: ج18 ص115 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: دو روز است كه غذايى نخورده‌‌ام. فرمود: «بازار را درياب». فرداى آن روز، دوباره نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! ديروز به بازار رفتم، امّا چيزى دستگيرم نشد و شب را بى شام به سر بردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله باز فرمود: «بازار را درياب». سه باره، نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و ايشان باز به او فرمود: «بازار را درياب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد به بازار رفت. ديد كاروانى آمده و بارِ كالا دارد. كالاى خود را به واسطه آن مرد فروختند و دينارى به او دادند. مرد آن را گرفت و نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: چيزى دستگيرم نشد. فرمود: «آيا از كاروان فلان خاندان، چيزى به تو نرسيد؟». مرد گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا. در آن سهمى هم براى تو قرار داده شد و دينارى از آن نصيبت گرديد». مرد گفت: درست است. فرمود: «پس، چه وادارات كرده كه دروغ بگويى؟». گفت: گواهى مى‌‌دهم كه شما، راستگويى. آنچه مرا به اين كار، وا داشت، اين بود كه خواستم بدانم آيا شما از كارهايى كه مردم مى‌‌كنند، آگاهى؟ همچنين خواستم تا خيرى بر خيرى بيفزايم (يعنى علاوه بر آن يك دينار، بر ايمانم افزوده شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «راست گفتى. هر كه بى‌‌نيازى جويد، خداوند، او را بى‌‌نياز مى‌‌گردانَد و هر كه دَرِ خواهشى را به روى خود بگشايد، خداوند، هفتاد دَرِ فقر به روى او باز مى‌‌كند كه كمترين آنها را چيزى نمى‌‌بندد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن روز به بعد، ديگر آن مرد را نديدند كه گدايى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمّار الساباطي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الرَّجُلُ يَتَّجِرُ، فَإن هُوَ آجَرَ نَفسَهُ اُعطِيَ ما يُصيبُ في تِجارَتِهِ، فَقالَ: لا يُؤاجِر نَفسَهُ، ولكِن يَستَرزِقُ اللّهَ عز و جل ويَتَّجِرُ، فَإِنَّهُ إذا آجَرَ نَفسَه فَقَد حَظَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَظْرُ: المَنعُ النهاية: ج1 ص404 «حظر&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى نَفسِهِ الرِّزقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص90 ح3، تهذيب الأحكام: ج6 ص353 ح1002، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 174 ح3656، عوالي اللآلي: ج3 ص201 ح27 وص 254 ح6 وفي الثلاثة الأخيرة «اُعطي أكثر ممّا» بدل «اُعطي ما&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عمّار ساباطى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: شخصى مى‌‌تواند تجارت كند. با اين حال، اگر خود را اجير سازد [و براى ديگرى كار كند]، به اندازه‌‌اى كه خودش تجارت كند، به او داده مى‌‌شود. فرمود: «نبايد خود را اجير سازد؛ بلكه بايد از خدا روزى بخواهد و تجارت كند؛ چرا كه اگر خود را اجير سازد، روزى را از خويش، باز داشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبدالرحمن بن الحجّاج&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَجُلٌ مِن أصحابِنا بِالمَدينَةِ فَضاقَ ضَيقا شَديدا وَاشتَدَّت حالُهُ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: اِذهَب فَخُذ حانوتا فِي السّوقِ وَابسُط بِساطا، وَليَكُن عِندَكَ جَرَّةٌ مِن ماءٍ، وَالزَم بابَ حانوتِكَ، قالَ: فَفَعَلَ الرَّجُلُ فَمَكَثَ ما شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قَدِمَت رِفقَةٌ مِن مِصرَ فَأَلقَوا مَتاعَهُم، كُلُّ رَجُلٍ مِنهُم عِندَ مَعرِفَتِهِ وعِندَ صَديقِهِ حَتّى مَلَؤُوا الحَوانيتَ، وبَقِيَ رَجُلٌ مِنهُم لَم يُصِب حانوتا يُلقي فيهِ مَتاعَهُ، فَقالَ لَهُ أهلُ السّوقِ: هاهُنا رَجُلٌ لَيسَ بِهِ بَأسٌ ولَيسَ في حانوتِهِ مَتاعٌ فَلَو ألقَيتَ مَتاعَكَ في حانوتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبَ إلَيهِ فَقالَ لَهُ: اُلقي مَتاعي في حانوتِكَ؟ فَقالَ لَهُ: نَعَم، فَأَلقى مَتاعَهُ في حانوتِهِ، وجَعَلَ يَبيعُ مَتاعَهُ الأَوَّلَ فَالأَوَّلَ، حَتّى إذا حَضَرَ خُروجُ الرِّفقَةِ بَقِيَ عِندَ الرَّجُلِ شَيءٌ يَسيرٌ مِن مَتاعِهِ، فَكَرِهَ المُقامَ عَلَيهِ، فَقالَ لِصاحِبِنا: اُخَلِّفُ هذَا المَتاعَ عِندَكَ تَبيعُهُ وتَبعَثُ إلَيَّ بِثَمَنِهِ؟ قالَ: فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَتِ الرِّفقَةُ وخَرَجَ الرَّجُلُ مَعَهُم وخَلَّفَ المَتاعَ عِندَهُ، فَباعَهُ صاحِبُنا وبَعَثَ بِثَمَنِهِ إلَيهِ، قالَ: فَلَمّا أن تَهَيَّأَ خُروجُ رِفقَةِ مِصرَ مِن مِصرَ بَعَثَ إلَيهِ بِبِضاعَةٍ فَباعَها ورَدَّ إلَيهِ ثَمَنَها، فَلَمّا رَأى ذلِكَ الرَّجُلُ أقامَ بِمِصرَ وجَعَلَ يَبعَثُ إلَيهِ بِالمَتاعِ ويُجَهِّزُ عَلَيهِ، قالَ: فَأَصابَ وكَثُرَ مالُهُ وأَثرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص309 ح25، بحارالأنوار: ج47 ص377 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الرحمان بن حجّاج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از ياران ما در مدينه به تنگ‌‌دستى شديدى دچار گشت و روزگار بر او سخت شد. امام صادق عليه‌‌السلام به وى فرمود: «برو در بازار، دكّانى بگير و بساط بگستر و كوزه‌‌اى آب، نزد خود بگذار و همواره بر در دكّانت باش». آن مرد، چنين كرد و مدّتى گذشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از چندى، كاروانى از مصر رسيد و هر يك از افراد آن، كالايش را در دكّان آشنا و دوستى پياده كرد، چندان كه دكّان‌‌ها را پُر كردند. يك تن باقى ماند كه دكّانى نيافته بود تا كالايش را در آن بگذارد. بازاريان به او گفتند: اين جا مردى است قابل اعتماد كه در دكّانش كالايى نيست. خوب است كالايت را در دكّان او بگذارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد نزدش رفت و به او گفت: كالايم را در دكّانت بگذارم؟ گفت: آرى. پس كالايش را در دكّان وى نهاد و فروش كالايش را، يك به يك، آغاز كرد. آن گاه كه وقت حركت كاروان رسيد، اندكى از كالايش باقى مانده بود. او كه نمى‌‌خواست براى آن مقدار بمانَد، به دوست ما گفت: آيا اين كالا را نزد تو بگذارم تا بفروشى و قيمتش را برايم بفرستى؟ گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس كاروان، بيرون شد و مرد با آنان رفت و كالا را نزد وى گذاشت. دوست ما آن را فروخت و بهايش را براى وى فرستاد. ديگر بار كه كاروان مصر، آماده حركت از مصر شد، آن مرد، كالايى براى وى فرستاد و او، آن را فروخت و بهايش را برايش فرستاد. آن مرد، چون چنين ديد، خودش در مصر ماند و براى وى كالا مى‌‌فرستاد و متاعش را فراهم مى‌‌ساخت. بدين سان، اقبال به او رو كرد و مالش افزون گشت و ثروتمند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عمارة الطيّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنَّهُ قَد ذَهَبَ مالي وتَفَرَّقَ ما في يَدي وعِيالي كَثيرٌ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إذا قَدِمتَ الكوفَةَ فَافتَح بابَ حانوتِك، وَابسُط بِساطَكَ وضَع ميزانَكَ، وتَعَرَّض لِرِزقِ رَبِّكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا أن قَدِمَ فَتَحَ بابَ حانوتِهِ وبَسَطَ بِساطَهُ ووَضَعَ ميزانَهُ، قالَ: فَتَعَجَّبَ مَن حَولَهُ بِأَن لَيسَ في بَيتِهِ قَليلٌ ولا كَثيرٌ مِنَ المَتاعِ ولا عِندَهُ شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجاءَهُ رَجُلٌ فَقالَ: اِشتَرِ لي ثَوبا، قالَ: فَاشتَرى لَهُ وأَخَذَ ثَمَنَهُ وصارَ الثَّمَنُ إلَيهِ، ثُمَّ جاءَهُ آخَرُ فَقالَ لَهُ: اِشتَرِ لي ثَوبا، قالَ: فَطَلَبَ لَهُ فِي السّوقِ، ثُمَّ اشتَرى لَهُ ثَوبا، فَأَخَذَ ثَمَنَهُ فَصارَ في يَدِهِ، وكَذلِكَ يَصنَعُ التُّجّارُ يَأخُذُ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، ثُمَّ جاءَهُ رَجُلٌ آخَرُ فَقالَ لَهُ: يا أبا عُمارَةَ، إنَّ عِندي عِدلاً مِن كَتّانٍ، فَهَل تَشتَريهِ واُؤَخِّرَكَ بِثَمَنِهِ سَنَةً؟ فَقالَ: نَعَم، اِحمِلهُ وجِئني بِهِ، قالَ: فَحَمَلَهُ فَاشتَراهُ مِنهُ بِتَأخيرِ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ الرَّجُلُ فَذَهَبَ، ثُمَّ أتاهُ آتٍ مِن أهلِ السّوقِ فَقالَ لَهُ: يا أبا عُمارَةَ، ما هذَا العِدلُ؟ قالَ: هذا عِدلٌ اشتَرَيتُهُ، قالَ: فَبِعني نِصفَهُ وَاُعَجِّلُ لَكَ ثَمَنَهُ، قالَ: نَعَم، فَاشتَراهُ مِنهُ وأَعطاهُ نِصفَ المَتاعِ وأَخَذَ نِصفَ الثَّمَنِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَصارَ في يَدِهِ الباقي إلى سَنَةٍ، قالَ: فَجَعَلَ يَشتَري بِثَمَنِهِ الثَّوبَ وَالثَّوبَينِ ويَعرِضُ ويَشتَري ويَبيعُ، حَتّى أثرى وعَرَضَ وَجهُهُ وأَصابَ مَعروفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض الكاشاني: أثرى: صار ذا مال كثير.عرض وجهه: صار معروضا للناس معروفا لهم.أصاب معروفا: مالاً الوافي: ج17 ص101 ذيل ح16947.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص304 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح13، بحارالأنوار: ج47 ص376 ح99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو عُماره طيّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: مالم از كف رفته و آنچه داشته‌‌ام، نابود شده و نانخورانم بسيارند. امام صادق عليه‌‌السلام به وى فرمود: «هر گاه به كوفه رسيدى، درِ دكّانت را بگشاى و بساطت را بگستر و ترازويت را در ميان نِه و به روزى پروردگارت روى آور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون باز آمد، در دكّانش را گشود و بساطش را گسترد و ترازويش را در ميان نهاد. پيرامونيانش در شگفت شدند؛ زيرا نه در حجره‌‌اش كالايى كم يا زياد بود و نه پولى داشت. پس مردى نزد وى آمد و گفت: براى من جامه‌‌اى بخر. براى آن مرد، جامه‌‌اى خريد و قيمتش را گرفت و مبلغ نزد او ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس كسى ديگر نزد او آمد و به وى گفت: برايم جامه‌‌اى بخر. او در پىِ جامه در بازار گشت و برايش جامه‌‌اى خريد و بهايش را گرفت و آن هم نزدش ماند. تاجران چنين عمل مى‌‌كردند؛ يعنى برخى از ديگران، كالايى را [به امانت] مى‌‌گرفتند [و بعد بهايش را مى‌‌دادند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس مردى ديگر نزدش آمد و گفت: اى ابو عُماره! يك لنگه بارِ كتان دارم. آيا آن را مى‌‌خرى، بدين گونه كه بهايش را يك سال بعد از تو بستانم؟ گفت: آرى. آن را بار گير و نزد من آور. آن مرد، بار را نزد وى آورد و او آن را از مرد خريد، بدين گونه كه يك سال بعد، بهايش را بپردازد. آن مرد برخاست و رفت. آن گاه، يكى از بازاريان، نزد وى آمد و گفت: اى ابو عُماره! اين لنگه بار چيست؟ گفت: اين را خريده‌‌ام. گفت: نيمى از آن را به من بفروش و من بهايش را نقدا به تو مى‌‌پردازم. گفت: باشد. آن را به وى فروخت؛ نيمى از كالا را داد و نيمى از قيمت را گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سان، باقى مانده كالا تا يك سال در دست وى بود. پس با بهاى آن، يك جامه و دو جامه خريد و عرضه كرد و باز خريد و فروخت تا آن كه ثروتمند شد و وجهه و اعتبارى يافت و به جايگاهى شايسته رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-التاجر-الأمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: فَضلُ التّاجِرِ الأَمينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: فضيلت تاجر درستكار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الأَمينُ الصَّدوقُ المُسلِمُ مَعَ الشُّهَداءِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص724 ح2139، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص7 ح2142، السننالكبرى: ج5 ص437 ح10416، سنن الدارقطني: ج3 ص7 ح17، المعجم الأوسط: ج7 ص243 ح7394 كلّها عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج4 ص7 ح9216.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر درستكار، راستگو و مسلمان، در روز قيامت با شهيدان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ الأَمينُ مَعَ النَّبِيّينَ وَالصِّدّيقينَ وَالشُّهَداءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص515 ح1209، سنن الدارمي: ج2 ص697 ح2444، المستدرك علىالصحيحين: ج2 ص8 ح2143، سنن الدارقطني: ج3 ص7 ح18، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص299 ح966 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج4 ص7 ح9217.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازرگان راست‌‌گو و امانتدار، با پيامبران و صدّيقان و شهيدان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الأَمينُ الصَّدوقُ... في ظِلِّ العَرشِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج4 الجزء 5 ص32، المصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص201 ح20322 كلاهما عنقتادة، كنزالعمّال: ج4 ص7 ح9218 نقلاً عن الإصبهاني في الترغيب ومسند الفردوس وكلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر امانتدار و راستگو... در روز قيامت، زير سايه عرش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُظِلُّهُمُ اللّهُ في ظِلِّهِ يَومَ لا ظِلَّ إلاّ ظِلُّهُ: التّاجِرُ الأَمينُ، وَالإِمامُ المُقتَصِدُ، وراعِي الشَّمسِ بِالنَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج3 ص327، كنزالعمّال: ج15 ص820 ح43259 كلاهما نقلاً عن الحاكم في تاريخهومسند الفردوس عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند، آنها را در آن روزى كه سايه‌‌اى جز سايه او نيست (روز قيامت)، در سايه خود مى‌‌گيرد: تاجر درستكار، پيشواى معتدل، و رصد كننده خورشيد [و اوقات نماز]در روز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أطيَبَ الكَسبِ كَسبُ التُّجّارِ، الَّذينَ إذا حَدَّثوا لَم يَكذِبوا.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج2 ص495 نقلاً عن الإصبهاني، تفسير الآلوسي: ج5 ص15، كنزالعمّال: ج4 ص30ح 9340 نقلاً عن شعب الإيمان وكلّها عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا پاكيزه‌‌ترين درآمد، درآمد بازرگانانى است كه چون سخنى گويند، دروغ نگويند...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن بشّار عن رجل رفعه ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ التُّجّارُ الَّذينَ لا تُلهيهِم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ عز و جل إذا دَخَلَ مَواقيتُ الصَّلاةِ أدَّوا إلَى اللّهِ حَقَّهُ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن بشّار از مردى كه سند حديث را به يكى از اهل بيت عليهم‌‌السلام رسانده است، در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، بازرگانانى هستند كه تجارت و داد و ستد، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد، [يعنى] هر گاه وقت نماز شود، به گزاردن حقّ [و امانت] خدا در وقت خودش مى‌‌پردازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص120 (آداب التجارة / الصدق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص121 (آداب تجارت / راستگويى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: بَرَكاتُ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: بركات تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-العزة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ العِزَّةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ عزّتمندى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن المعلّى بن خنيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَآني أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام وقَد تَأَخَّرتُ عَنِ السّوقِ، فَقالَ: اُغدُ إلى عِزِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3719.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از معلّى بن خُنَيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام مرا ديد كه دير به بازار مى‌‌رفتم، فرمود: «زودتر به سوى عزّت خود برو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن عقبة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام لِمَولىً لَهُ: يا عَبدَ اللّهِ، احفَظ عِزَّكَ، قالَ: وما عِزّي جُعِلتُ فِداكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: غُدُوُّكَ إلى سوقِكَ، وإكرامُكَ نَفسَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ لاِخَرَ مَولىً لَهُ: مالي أراكَ تَرَكتَ غُدُوَّكَ إلى عِزِّكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جِنازَةٌ أرَدتُ أن أحضُرَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا تَدَعِ الرَّواحَ إلى عِزِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن عُقبه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به يكى از خدمتكارانش فرمود: «اى بنده خدا! عزّت خود را نگاه دار». گفت: فدايت شوم! عزّتم در چيست؟ فرمود: «صبحگاهان روان شدنت به بازار و [از اين طريق]حفظ كرامت خود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز به يكى ديگر از خدمتكارانش فرمود: «چرا مى‌‌بينمت كه صبحگاهان به سوى عزّت خويش روان نشده‌‌اى؟». گفت: مى‌‌خواستم در تشييع جنازه‌‌اى حاضر شوم. فرمود: «پس حركت به سوى عزّت خود را ترك مكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن أحمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبُو الحَسَنِ عليه‌‌السلام يَقولُ لِمُصادِفٍ: اُغدُ إلى عِزِّكَ ـ يَعنِي السّوقَ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح7، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن احمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام به مُصادف مى‌‌فرمود: «صبح زود به سوى عزّت خود برو». و منظور ايشان، بازار بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-زيادة-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ زِيادَةُ العَقلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ افزون شدن خِرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّجارَةُ تَزيدُ فِي العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص191 ح3717.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت، بر خِرد مى‌‌افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص42 (مضارّ ترك التجارة / نقصان العقل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص43 (زيان‌‌هاى ترك تجارت / كاهش خرد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-الغنى-عما-في-أيدي-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ الغِنى عَمّا في أيدِي النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بى‌‌نيازى از آنچه در دست مردم است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعَرَّضوا لِلتِّجارَةِ؛ فإنَّ فيها غِنىً لَكُم عَمّا في أيدِي النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح9 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، الخصال: ص621 ح10 عنأبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص193 ح3723، تحف العقول: ص111 وفيه «لما عند اللّه‌‌» بدل&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;للتجارة»، بحارالأنوار: ج103 ص96 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تجارت بپردازيد، كه در آن، بى نيازى شماست از آنچه در دست مردم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَزِم التِّجارَةَ استَغنى عَنِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق: ص363.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه به تجارت [و كسب و كار] بپردازد، از مردم بى‌‌نياز شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد الزعفراني عن الإمام الصّادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن طَلَبَ التِّجارَةَ استَغنى عَنِ النّاسِ. قُلتُ: وإن كانَ مُعيلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُعيلاً: أي محتاجا لسان العرب: ج11 ص489 «عيل&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وإن كانَ مُعيلاً، إنَّ تِسعَةَ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد زعفرانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «هر كس در پىِ تجارت رود، از مردم بى نياز مى‌‌شود». گفتم: هر چند نيازمند باشد؟ فرمود: «[آرى]. هر چند نيازمند باشد. همانا نُه درهم روزى در تجارت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-بركة-الرزق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بَرَكَةُ الرِّزقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بركت‌‌يافتن روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِسعَةُ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ، وَالجُزءُ الباقي فِي السّابِياء&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كَثُرَ نَسلُ الغَنَمِ سُمِّيت السّابِياءَ فيقع اسم السابياء على المال الكثير والعدد الكثير لسان العرب: ج14 ص369 «سبي&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ ـ يَعنِي الغَنَمَ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص446 ح45 عن زيد عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلام، مجمع البيان: ج2 ص656،بحارالأنوار: ج64 ص118 ح1؛ تفسير الثعلبي: ج2 ص267، الفائق في غريب الحديث: ج2 ص147، النهاية: ج2 ص341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُه دهمِ روزى، در تجارت است و يكْ دهم ديگر، در گلّه است؛ يعنى گوسفند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِسعَةُ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ، وَالعُشرُ فِي المَواشي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج2 ص495 نقلاً عن سعيد بن منصور، تفسير الآلوسي: ج5 ص15 كلاهما عن نعيم بنعبدالرحمان الأزدي، كنزالعمّال: ج4 ص30 ح9342.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُه دهمِ روزى، در بازرگانى است و يكْ دهم، در دامدارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرَكَةُ عَشَرَةُ أجزاءٍ؛ تِسعَةُ أعشارِها فِي التِّجارَةِ، وَالعُشرُ الباقي فِي الجُلودِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُلودُ: الغنم والبَقرُ ونحوها مجمع البحرين: ج1 ص304 «جلد&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص445 ح44 عن عبدالمؤمن الأنصاري عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج 3 ص233 ح3858 عن روح عن الإمام الصادق وليس فيه ذيله من «والعشر الباقي...»، بحارالأنوار: ج64 ص118 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركت، ده بخش دارد. نُه دهمِ آن، در بازرگانى است و يك دهمِ ديگر، در دامدارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّجِروا بارَكَ اللّهُ لَكُم، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: الرِّزقُ عَشَرَةُ أجزاءٍ؛ تِسعَةُ أجزاءٍ فِي التِّجارَةِ وواحِدَةٌ في غَيرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص319 ح59، الغارات: ج2 ص824 كلاهما عن الفضل بن أبي قرّة عن الإمامالصادق عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3722، عدّة الداعي: ص72، عوالي اللآلي: ج1 ص267 ح68 وليس فيه صدره، بحارالأنوار: ج42 ص161 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت كنيد تا خداوند به شما بركت دهد؛ زيرا من از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه مى‌‌فرمود: «روزى، ده بخش است: نُه بخش، در تجارت است و يك بخش، در غير آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ قُرَيشٍ، لا يَغلِبَنَّكُمُ المَوالي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا يسلبّنكم الموال»، وما أثبتناه من فردوس الأخبار ج5 ص383 ح8234 وكنز العمّال.6.أملق الرجل: إذا افتقر لسان العرب: ج10 ص348 «ملق&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى التِّجارَةِ؛ فَإِنَّ الرِّزقَ عِشرونَ بابا، تِسعَةَ عَشَرَ مِنها لِلتّاجِرِ، وبابٌ واحِدٌ لِلصّانِعِ، وما أملَقَ تاجِرٌ صَدوقٌ، إلاّ تاجِرٌ حَلاّفٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «خلاّف»، والصواب ما أثبتناه كما في المصادر الاُخرى وكما في قوله تعالى في الآية10 في سورة القلم: «ولا تُطِعْ كُلَّ حَلاّفٍ مَهين&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَهينٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص287 ح8205، كنز العمّال: ج4 ص33 ح9358 نقلاً عن ابن النجار وكلاهما عن ابن عبّاس وص 128 ح9874.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه قريش! زنهار، مَوالى (غير عرب) تجارت را از دست شما خارج نسازند؛ زيرا روزى، بيست در دارد كه نوزده دَرِ آن براى تاجران است و يك در براى پيشه‌‌وران. هيچ تاجر راستگويى فقير نمى‌‌شود، مگر تاجرى كه به دروغ بسيار قسم ياد مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ قُرَيشٍ، لا يَغلِبَنَّكُم هذِهِ المَوالي عَلَى التِّجارَةِ، وإنَّ البَرَكَةَ فِي التِّجارَةِ، صاحِبُها لا يَفتَقِرُ، إلاّ تاجِرٌ حَلاّفٌ مَهينٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج2 ص267 عن ابن عباس، مستدرك الوسائل: ج13 ص9 ح14574 نقلاً عنأبي الفتوح في تفسيره عن ابن عباس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه قريش! زنهار، اين مَوالى (غير عرب)، تجارت را از دست شما خارج نسازند. بركت در تجارت است و تاجر، فقير نمى‌‌شود، مگر تاجرى كه مدام سوگند دروغ مى‌‌خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ يَنتَظِرُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج12 ص326 ح13567، تاريخ بغداد: ج9 ص425 الرقم 5034، مسند الشهاب: ج 1 ص206 ح311 كلّها عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج15 ص609 ح42418.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر، منتظر روزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن الفضيل بن يسار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي قَد تَرَكتُ التِّجارَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا تَفعَل، اِفتَح بابَكَ، وَابسُط بِساطَكَ، وَاستَرزِقِ اللّهَ رَبَّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص165 ح3606.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من تجارت را كنار نهاده‌‌ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چنين نكن. درِ [دكّان] خود را بگشاى و بساطت را بگستر و از پروردگارت، روزى بخواه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشتَروا وَإن كانَ غالِيا، فَإِنَّ الرِّزقَ يَنزِلُ مَعَ الشِّراءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص150 ح13، تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح9 كلاهما عن أبي الخطّاب، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3967، فقه القرآن: ج2 ص57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخريد، اگر چه [كالايى] گران باشد؛ زيرا روزى با خريدن نازل مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سهم-تجارت-در-توسعه-اقتصادى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سهم تجارت در توسعه اقتصادى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات نقل شده در اين باب به انجام دادن تجارت و نهى از ترك آن توصيه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجه آن است كه اين روايات تنها در صدد بيان اهميت تجارت‌‌اند و اين به معناى بى‌‌توجهى به توليد يا بى اهميت انگاشتن گونه‌‌هاى ديگر اشتغال نيست؛ زيرا تا توليد نباشد تجارت و داد و ستد معنا نخواهد داشت. بنابراين، تجارت در مرحله پس از توليد قرار مى‌‌گيرد و آن را بارور مى‌‌سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، توسعه اقتصادى، بر توليدِ بيشتر، توزيع مناسب‌‌تر و مصرف شايسته‌‌تر مبتنى است. حلقه ميانى توليد و مصرف، تجارت و توزيع است كه محصولات توليدى را به جامعه هدف مى‌‌رساند. اگر اين حلقه مفقود باشد، هم توليد كننده و هم مصرف كننده زيان خواهند ديد. اين نكته نشان دهنده اهميت تجارت در توسعه اقتصادى است. از اين رو مى‌‌توان گفت: گسترش تجارت و داد و ستد، سبب رونق يافتن توليد و مصرف بهينه مى‌‌شود و بر آن دو نيز اثرگذار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، رواياتِ توصيه به تجارت، نه تنها به معناى بى اهميتى توليد نيستند، بلكه به توليد بيشتر نيز يارى مى‌‌رسانند و با امكان درآمدزايى بيشتر، توليد نيز گسترش مى‌‌يابد؛ چنان كه ترك تجارت، سبب كاهش توسعه اقتصادى و متضرر شدن توليد مى‌‌شود و نتيجه‌‌اى جز عقب ماندگى اقتصادى نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن ديگر آنكه در هر منطقه جغرافيايى، امكان توليد برخى محصولات به گونه ساده‌‌تر و ارزان‌‌تر وجود دارد و در برخى ديگر از مناطق، به سبب نبودن زمينه‌‌هاى لازم، توليد اين محصولات با دشوارى يا هزينه بيشتر مواجه است. از اين ويژگى در اصطلاح اقتصاد با نام «مزيت نسبى» ياد مى‌‌شود. در مواردى كه «مزيت نسبى» براى توليد برخى كالاها وجود ندارد، شايسته‌‌ترين كار استفاده از راهكار تجارت براى تأمين نيازهاى مردمان است تا محصولى ارزان‌‌تر به دست آنها برسد. براى مثال، خرما، قهوه يا موز از مناطق گرمسير به مناطق ديگر وارد شده و محصولات سردسيرى به جاى آنها صادر شوند تا هر گروه با ساده‌‌ترين راه و ارزان‌‌ترين قيمت به همه محصولات دسترسى داشته باشند. استفاده از تجارت و همراهى آن با «مزيت نسبى» توليد، سبب رونق توليد و مصرف در منطقه خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته سوم آنكه بر رواياتِ تشويق به تجارت از منظرى ديگر نيز مى‌‌توان توجه كرد و آن را ناظر به موقعيت خاص صدور روايات دانست. اين احتمال، برگرفته از اصل «تأثير فضاى صدور در فهم روايت» است. برخى رواياتِ تشويق كننده به تجارت ناظر به موقعيت منطقه حجاز هستند كه در بعضى مناطق آن (همانند مكه) توليد كالا ممكن نبوده است و در برخى مناطق ديگر (همانند مدينه) به دليل محدوديت منابع توليدى، امكان اشتغال و كاريابى براى همه افراد وجود نداشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، توصيه به تجارت براى آن است كه فضاى جديدى براى درآمدزايى افراد پديد آيد و افراد آماده كار، امكان اشتغال يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته ديگر در باره دشوارى و خطرهاى تجارت و بازرگانىِ خارج از شهر در دوره صدور روايت است. توليد، درآمدى مشخص و مطمئن‌‌تر داشته است در حالى كه تجارت و داد و ستد با احتمال خطر و دستبرد مواجه بوده و ميزان ريسك‌‌پذيرى بيشترى داشته است. از اين رو، نياز جامعه آن بوده كه با توصيه به گونه‌‌هاى متفاوت تجارت، مشتاقان بيشترى براى اين امر فراهم آيند و روند توليد، توزيع و مصرف به گونه‌‌اى بهينه به انجام برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه‌‌هاى اقتصادى گوناگونى كه در شش سده گذشته شكل گرفته‌‌اند، همه بر تجارت به عنوان عاملى مهم و تأثيرگذار در اقتصاد توجه كرده‌‌اند، به گونه‌‌اى كه در نهايت به شعار «تجارت، موتور رشد اقتصادى است» (&lt;/span&gt;Trade as engine of Economic growth&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) انجاميده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه، در دوره مركانتليست‌‌ها كه پايه تفكرات سده پانزدهم تا هفدهم ميلادى است، تجارت عامل تحصيل، تقويت و افزايش قدرت اقتصادى و ارتقاى ميزان ثروت ملل نام گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدام اسميت، رهبر مكتب كلاسيك، تجارت را باعث تقسيم كار، دستيابى به تخصص و توليد بهتر و ارزان‌‌تر دانسته و به كار، بهاى فراوان داده و آن را بناى ايجاد ارزش شمرده است. اين نظريه او نيز «مزيت مطلق» نام گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه «مزيت نسبى» دويد ريكاردو، تجارت را به نفع طرف‌‌هاى آن و عامل توسعه اقتصادى معرفى كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه «هزينه فرصت» هابرلر، تجارت را موتور رشد توسعه اقتصادى معرفى كرده و ارتباط شديد توسعه و رشد اقتصادى را با تجارت يادآور شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مدل‌‌هاى جديد اقتصادى، بر نقش دانش و مهارت براى توليد توجه شده و تجارت به منزله عاملى مهم براى دسترسى به علم و فناورى پيشرفته معرفى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالعه همه ديدگاه‌‌ها و نظريات اقتصادى نشان مى‌‌دهد كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تجارت قانونى موجب افزايش اشتغال و درآمد جامعه مى‌‌شود؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اين گونه تجارت به نفع طرفين تجارى و عامل افزايش رفاه عمومى شناخته شده است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تجارت صحيح مى‌‌تواند عامل صلح، ثبات، هم پيوندى، گفتگو، مراوده و تبادل باشد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. بر كيفيت كالا در همه نظريه‌‌ها و مدل‌‌ها توجه شده كه مبتنى بر توليد برگرفته از دانش، فناورى و مهارت است و تأثير آن بر جامعه توليدى قطعى و مسلّم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-ترك-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: مَضارُّ تَركِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: زيان‌‌هاى ترك تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-ذهاب-المال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ ذَهابُ المالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ از بين رفتن مال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ [الصّادِقِ] عليه‌‌السلام أنَّهُ سَأَلَ بَعضَ أصحابِهِ عَمّا يَتَصَرَّفُ فيهِ، فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي كَفَفتُ يَدي عَنِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِمَ ذلِكَ؟ قالَ: اِنتِظاري هذَا الأَمرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذلِكَ أعجَبُ لَكُم، تَذهَبُ أموالُكُم! لا تَكفُف عَنِ التِّجارَةِ، وَالتَمِس مِن فَضلِ اللّهِ، وَافتَح بابَكَ، وَابسُط بِساطَكَ، وَاستَرزِق رَبَّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام ـ به نقل از امام صادق عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام از يكى از يارانش پرسيد كه چه مى‌‌كند. گفت: فدايت شوم! از بازرگانى دست كشيده‌‌ام. فرمود: «از چه روى؟». گفت: «در انتظار اين امر (فرج) هستم». فرمود: «اين از شما بسى شگفت است. اموالتان از ميان مى‌‌رود. از بازرگانى دست نكش و فضل خداى را جستجو كن و درِ [دكّان]خود را بگشاى و بساطت را بگستر و از پروردگارت روزى بخواه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن يسار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي قَد كَفَفتُ عَنِ التِّجارَةِ وأَمسَكتُ عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ولِمَ ذلِكَ، أعَجزٌ بِكَ؟ كَذلِكَ تَذهَبُ أموالُكُم! لا تَكُفّوا عَنِ التِّجارَةِ، وَالتَمِسوا مِن فَضلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من از تجارت دست شسته ام و ديگر به آن نمى‌‌پردازم. فرمود: «از چه روى؟ آيا ناتوان شده‌‌اى؟ بدين سان، اموال شما از ميان مى‌‌رود. از بازرگانى دست نكشيد و فضل خداى را طلب كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن يسار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: أيَّ شَيءٍ تُعالِجُ؟ قُلتُ: ما اُعالِجُ اليومَ شَيئا. فَقالَ: «كَذلِكَ تَذهَبُ أموالُكُم»! وَاشتَدَّ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «به چه كارى مشغولى؟». گفتم: فعلاً به كارى مشغول نيستم. فرمود: «چنين است كه اموالتان از ميان مى‌‌رود». سپس با او تندى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عقبة عن محمّد بن مسلم ـ وكانَ خَتَنَ بُرَيدٍ العِجلِيِّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بُرَيدٌ لِمُحَمَّدٍ: سَل لي أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن شَيءٍ اُريدُ أن أصنَعَهُ: إنَّ لِلنّاسِ في يَدي وَدائِعَ وأَموالاً، وأَنَا أتَقَلَّبُ فيها، وقَد أرَدتُ أن أتَخَلّى مِنَ الدُّنيا وأَدفَعَ إلى كُلِّ ذي حَقٍّ حَقَّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلَ مُحَمَّدٌ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن ذلِكَ وخَبَّرَهُ بِالقِصَّةِ، وقالَ: ما تَرى لَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: يا مُحَمَّدُ أيَبدَأُ نَفسَهُ بِالحَرَبِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي قدس‌‌سره: قوله: «بالحَرْب» بسكون الراء: أي يبدأ بمحاربة نفسه ومعاداتها، أو [الحَرَب] بالتحريك: أي يبدأ بنهب ماله، وهذا أظهر مرآة العقول: ج19 ص131 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا، ولكِن يَأخُذُ ويُعطي عَلَى اللّهِ جَلَّ اسمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح12، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عُقبة از محمّد بن مسلم، داماد بُرَيد عِجلى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرَيد به محمّد گفت: از امام صادق عليه‌‌السلام در باره كارى كه مى‌‌خواهم بكنم، برايم سؤال كن: سپرده‌‌ها و اموالى از مردم در دست من است و من با آنها كار مى‌‌كنم؛ امّا در نظر دارم از دنيا (كسب و تجارت) دست بكشم و حق هر صاحب حقى را به او برگردانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد، موضوع را به عرض امام صادق عليه‌‌السلام رساند و نظر ايشان را پرسيد و گفت: برايش چه صلاح مى‌‌دانيد؟ امام عليه‌‌السلام فرمود: «اى محمّد! آيا مى‌‌خواهد خودش را بيچاره كند؟ نه؛ بلكه با توكّل به خداوند، داد و ستد نمايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-سقوط-الرأي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ سُقوطُ الرَّأيِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ انحطاط انديشه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاذ بن كثير بيّاع الأكسية&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي هَمَمتُ أن أدَعَ السّوقَ وفي يَدي شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذَن يَسقُطَ رَأيُكَ، ولا يُستَعانَ بِكَ عَلى شَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح10، تهذيب الأحكام: ج6 ص329 ح908 وج 7 ص3 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُعاذ بن كثير جامه‌‌فروش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من براى خود، ثروتى دارم و تصميم دارم بازار را رها كنم. فرمود: «در اين صورت، نظرت از اعتبار مى‌‌افتد و در هيچ چيز از تو كمك گرفته نمى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-نقصان-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ نُقصانُ العَقلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ كاهش خرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَترُكِ التِّجارَةَ؛ فَإِنَّ تَركَها مَذهَبَةٌ لِلعَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق: ص363، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3718 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت را رها مكن؛ زيرا رها كردن تجارت، خِرد را از بين مى‌‌برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَركُ التِّجارَةِ يَنقُصُ العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح1 عن حمّاد بن عثمان، تهذيب الأحكام: ج7 ص2 ح1 عن الحلبي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنار نهادن داد و ستد، از خِرد مى‌‌كاهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل الأعور&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهِدتُ مُعاذَ بنَ كَثيرٍ وقالَ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي قَد أيسَرتُ، فَأَدَعُ التِّجارَةَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّكَ إن فَعَلتَ قَلَّ عَقلُكَ ـ أو نَحوَهُ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص2 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل اَعوَر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاهد بودم كه مُعاذ بن كثير به امام صادق عليه‌‌السلام گفت: من توانگر شده‌‌ام. آيا تجارت را رها كنم؟ امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «اگر چنين كنى، عقلت كم مى‌‌شود» يا جمله‌‌اى به اين مضمون فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاذ بيّاع الأكسية&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: يا مُعاذُ، أضَعُفتَ عَنِ التِّجارَةِ أو زَهَدتَ فيها؟ قُلتُ: ما ضَعُفتُ عَنها وما زَهَدتُ فيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما لَكَ؟ قُلتُ: كُنّا نَنتَظِرُ أمرا وذلِكَ حينَ قُتِلَ الوَليدُ، وعِندي مالٌ كَثيرٌ وهُوَ في يَدي ولَيسَ لِأَحَدٍ عَلَيَّ شَيءٌ، ولا أراني آكُلُهُ حَتّى أموتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: [لا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من طبعة دار الحديث وتهذيب الأحكام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] تَترُكها! فَإنَّ تَركَها مَذهَبَةٌ لِلعَقلِ، اِسعَ عَلى عِيالِكَ، وإيّاكَ أن يَكونَ هُمُ السُّعاةَ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح6، تهذيب الأحكام: ج7 ص2 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُعاذ جامه‌‌فروش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به من فرمود: «اى مُعاذ! آيا از تجارت كردن ناتوان شده‌‌اى يا بدان بى ميلى؟». گفتم: نه ناتوانم و نه بى ميل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس چه شده است [كه تجارت را كنار نهاده‌‌اى]؟». گفتم: وليد كه به قتل رسيد، ما منتظر اتّفاقى (روى كار آمدن دولت شما) بوديم. حالا هم مال بسيار دارم و در دست من است و هيچ كس هم از من طلبى ندارد و گمان نمى‌‌كنم تا زنده‌‌ام، بتوانم آن را تمام كنم. فرمود: «تجارت را كنار مَنِه؛ زيرا ترك تجارت، خِرد را از بين مى‌‌برد. براى خانواده‌‌ات كار كن. مگذار آنان براى تو كار كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أسباط بن سالم بيّاع الزطّي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزطُّ: جنس من السودان أو الهنود، الواحد زطّي مجمع البحرين: ج2 ص772 «زطط&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سَأَلَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام يَوما ـ وأَنَا عِندَهُ ـ عَن مُعاذٍ بَيّاعِ الكَرابيسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِرباسُ: ثوب من القطن الأبيض ـ معرّب ـ والجمع الكرابيس تاج العروس: ج8 ص441«كربس&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقيلَ: تَرَكَ التِّجارَةَ. فَقالَ: عَمَلُ الشَّيطانِ! عَمَلُ الشَّيطانِ! مَن تَرَكَ التِّجارَةَ ذَهَبَ ثُلُثا عَقلِهِ، أما عَلِمَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قَدِمَت عِيرٌ مِنَ الشّامِ، فَاشتَرى مِنها وَاتَّجَرَ، فَرَبِحَ فيها ما قَضى دَينَهُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح81، عوالي اللآلي: ج3 ص193 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از اَسباط بن سالم فروشنده پارچه هندى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى در محضر امام صادق عليه‌‌السلام بودم و ايشان در باره مُعاذ كرباس‌‌فروش سؤال كرد. گفته شد: او تجارت را ترك كرده است. فرمود: «كارِ شيطان است، كارِ شيطان است! هر كس بازرگانى را رها كند، دوْ سومِ عقلش از ميان مى‌‌رود. آيا نمى‌‌داند كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بار قافله‌‌اى را كه از شام مى‌‌آمد، خريد و با آن، به تجارت پرداخت و چندان سود بُرد كه توانست قرضش را بپردازد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-درباره-نقش-تجارت-در-كاستى-و-فزونى-عقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى درباره نقش تجارت در كاستى و فزونى عقل&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأثير تجارت در زيادتى عقل، يا تأثير ترك تجارت در كاستى عقل، نيازمند توضيح است. واژه عقل در زبان عربى به معناى نگاه داشتن، بازداشتن و حبس كردن است و عقل انسانى، نيرويى است كه انسان را از لغزش باز مى‌‌دارد. مراد از عقل در متون روايى، گاه خرد انسانى طبيعى موجود در نوع انسان است كه بدان عقل مطبوع مى‌‌گويند. گاه مراد از عقل، عقل تجربى و اكتسابى است كه با تجربه و كارورزى افزايش پيدا كرده يا با ترك كارورزى و معاشرت با مردمان از آن كاسته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَقلُ عَقلانِ: عَقلُ الطَّبعِ و عَقلُ التَّجرِبَةِ، و كِلاهُما يُؤدّى إلَى المَنفَعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص49، بحار الأنوار: ج78 ص6 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل بر دو گونه است. عقل طبيعى و عقل تجربى و هر دو به سودآورى مى‌‌انجامند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فعاليت‌‌هاى اجتماعى، به ويژه كارهايى كه نيازمند فطانت، تعقل و تدبير هستند، سبب افزايش عقل اكتسابى و تجربى انسان مى‌‌شوند؛ زيرا اين گونه عقل، كاركردى مهارتى دارد و انسان را نسبت به خطرهاى محتمل آماده و تيزهوش نگاه مى‌‌دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت از امورى است كه نيازمند فطانت، سنجش بازار، تحليل درست از حوادث و رويكرد مردم در انتخاب و اقبال به اجناس است تا سودآورى لازم از معاملات را در پى داشته باشد. از اين منظر تجارت با كارگرى، يا زراعت تفاوتى اساسى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين رويكرد و كاركرد در برابر تجارت، سبب افزايش عقل تجربى و اكتسابى انسان مى‌‌شود و در مقابل، تجارت نكردن كاهلى خرد و خاموشى نور تفكر و تعقل را در پى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، احاديث ياد شده كه ترك تجارت را سبب كاستى خرد برشمرده‌‌اند، مرادشان عقل تجربى و اكتسابى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرحوم فيض كاشانى نيز اين معنا را بيان كرده و نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور از عقل در اينجا، عقل اكتسابى، يعنى همان عقل معاش است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوافى: ج17 ص121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علامه محمد تقى مجلسى رحمه‌‌الله نيز افزون بر اين معنا، احتمال ديگرى را مطرح كرده و نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه تجارت نكند همواره در غم رزق و روزى است و از آخرت غافل مى‌‌شود، پس عقل اخروى او نيز ناقص مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة المتقين: ج7 ص6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى‌‌رسد احتمال اين معنا بعيد است؛ زيرا مراد از عقل دنيوى، عقل تجربى در مقابل عقل فطرى و طبيعى است و عقل اخروى معنايى ندارد. افزون بر آن، ترك تجارت به معناى فقر و نادارى نيست؛ زيرا ممكن است فردى ثروتمند باشد، يا از راهى ديگر درآمد كسب كند و هيچ‌‌گاه غم رزق و روزى نداشته باشد؛ در حالى كه همين فرد نيز با ترك تجارت، دچار كاستى عقل اكتسابى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علامه محمدباقر مجلسى رحمه‌‌الله نيز ضمن تأييد احتمال عقل اكتسابى نوشته است: ممكن است مراد از عقل، مطلق باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرآة العقول: ج19 ص129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى ترك تجارت سبب ضعف عقل فطرى انسان نيز بشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتمال ديگر در رواياتِ ارتباط داشتن تجارت و عقل آن است كه مراد از عقل در اين روايات، كار خردمندانه، يعنى عمل به مقتضاى قوه عاقله باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه عقل در روايات، گاه در معناى «مبدأ ادراكات» به كار مى‌‌رود و گاه در معناى «كار خردمندانه» و«عمل به مقتضاى قوه عاقله».از جمله نمونه‌‌هاى كاربرد عقل در معناى دوم، اين روايات هستند: العقل العمل بطاعة اللّه‌‌ و ان العمال بطاعة اللّه‌‌ هم العقلاء روضة الواعظين: ج1 ص4 يا: العقل ان تقول ما تعرف و تعمل بما تنطق به (غرر الحكم: ج2 ص150 ح2141) در اين روايات، مراد از عقل، قوه عاقله انسانى نيست، بلكه آثار برآمده از قوه عاقله انسان و عمل كردن مطابق با آنها است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين معنا، تجارت و كسب براى تأمين هزينه زندگى، عملى خردمندانه و برآمده از قوه عاقله انسانى است و ارتباطى مستقيم با فزونى يا كاهش عقل دارد؛ زيرا «از كوزه همان برون تراود كه در اوست». فزونى عقل، عمل خردمندانه را افزون مى‌‌كند كه يكى از آنها كار و تلاش و تجارت است و ترك تجارت، نشانگر كاهش مبدأ آن، يعنى عقل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و احتمال آخر آنكه تأمين هزينه‌‌هاى زندگى، تأثير مستقيم و مهم بر آرامش روحى و عزت نفس افراد دارد و سبب افزايش عزت اجتماعى او نيز مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنان كه بيكارى و عاطل بودن، سبب كاستن آرامش روحى و عزت فرد مى‌‌شود آرامش روحى و عزت نفس نيز سبب افزايش قوه ادراكى انسان مى‌‌شود؛ از اين رو انجام دادن تجارت و ترك آن، به گونه غير مستقيم سبب افزايش يا كاهش عقل خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلاصه آنكه تأثير تجارت كردن و ترك تجارت بر فزونى يا كاهش عقل، مطابق با هر يك از سه احتمال پيش گفته، مورد نظر روايات است؛ اگر چه احتمال اول روشن‌‌تر و قابل دفاع‌‌تر است، ولى تعارضى با احتمال دوم و سوم ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-الهوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ الهَوانُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ خوارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفضل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «الفضيل»، والتصويب من معجم رجال الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي قرّة: سَأَلَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن رَجُلٍ وأَنَا حاضِرٌ، فَقالَ: ما حَبَسَهُ عَنِ الحَجِّ؟ فَقيلَ: تَرَكَ التِّجارَةَ وقَلَّ شَيؤُهُ، قالَ: وكانَ مُتَّكِئا فَاستَوى جالِسا، ثُمَّ قالَ لَهُم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَدَعُوا التِّجارَةَ فَتَهونوا، اِتَّجِروا بارَكَ اللّهُ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح8، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح6، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 193 ح3724 وفيه ذيله من «لا تدعوا...»، وسائل الشيعة: ج12 ص7 ح21858.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضل بن ابو قرّه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، خود، در محضر امام صادق عليه‌‌السلام بودم كه وى در باره مردى سؤال كرد و فرمود: «چرا به سفر حج نرفته است؟». گفته شد: بازرگانى را رها كرده و دستش تنگ شده است. امام عليه‌‌السلام كه تكيه داده بود، راست نشست و به آنان فرمود: «بازرگانى را رها نكنيد كه خوار مى‌‌شويد. تجارت كنيد تا خدا به شما بركت دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-ـ-عدم-استجابة-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ ـ عَدَمُ استِجابَةِ الدُّعاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ مستجاب نشدن دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عبد العزيز&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: ما فَعَلَ عُمَرُ بنُ مُسلِمٍ؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ أقبَلَ عَلَى العِبادَةِ وتَرَكَ التِّجارَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَيحَهُ! أما عَلِمَ أنَّ تارِكَ الطَّلَبِ لا يُستَجابُ لَه؟ إنَّ قَوما مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لَمّا نَزَلَت: «وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطلاق: 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أغلَقُوا الأَبوابَ وأَقبَلوا عَلَى العِبادَةِ، وقالوا: قَد كُفينا، فَبَلَغَ ذلِكَ النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَأَرسَلَ إلَيهِم، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما حَمَلَكُم عَلى ما صَنَعتُم؟ قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، تُكُفِّلَ لَنا بِأَرزاقِنا فَأَقبَلنا عَلَى العِبادَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّهُ مَن فَعَلَ ذلِكَ لَم يُستَجَب لَهُ، عَلَيكُم بِالطَّلَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص84 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص323 ح885، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 192 ح3721، بحارالأنوار: ج22 ص132 ح111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عبد العزيز ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به من فرمود: «عمر بن مسلم، چه مى‌‌كند؟». گفتم: فدايت شوم! به عبادت روى آورده و تجارت را ترك كرده است. فرمود: «واى بر او! آيا نمى‌‌داند آن كه روزى طلبيدن را رها كند، دعايش پذيرفته نمى‌‌شود؟ گروهى از ياران پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آن گاه كه اين آيه نازل شد: «و هر كه از خدا پروا كند، براى او راه بيرون شدن [از هر دشوارى و اندوهى] پديد آورد؛ و او را از جايى كه گمان ندارد، روزى مى‌‌دهد»، درها [ى دكّان‌‌هايشان] را بستند و به عبادت روى آوردند و گفتند: ما روزى‌‌مان تأمين شد [و ديگر نيازى به كار كردن نداريم]. اين خبر به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رسيد. آنان را فرا خواند و فرمود: «چه چيز شما را به اين كار، وا داشت؟». گفتند: اى پيامبر خدا! روزى ما تضمين شده است. پس ما به عبادت روى آورديم. فرمود: «هر كس چنين كند، دعايش پذيرفته نمى‌‌شود. وظيفه شما روزى طلبيدن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أصنافا مِن اُمَّتي لا يُستَجابُ لَهُم دُعاؤُهُم:... ورَجُلٌ يَقعُدُ في بَيتِهِ ويَقولُ: رَبِّ ارزُقني، ولا يَخرُجُ ولا يَطلُبُ الرِّزقَ، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل لَهُ: عَبدي، ألَم أجعَل لَكَ السَّبيلَ إلَى الطَّلَبِ وَالضَّربِ فِي الأَرضِ بِجَوارِحَ صَحيحَةٍ، فَتَكونَ قَد اُعذِرتَ فيما بَيني وبَينَك فِي الطَّلَبِ لاِتِّباعِ أمري، ولِكَي لا تَكونَ كَلاًّ عَلى أهلِكَ، فَإِن شِئتُ رَزَقتُكَ، وإن شِئتُ قَتَّرتُ عَلَيكَ، وأَنتَ غَيرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليس «غير» موجودا في المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعذورٍ عِندي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص67 ح1 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، تحف العقول: ص350 عنالإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج47 ص234 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند دسته از امّت من هستند كه دعايشان به اجابت نمى‌‌رسد:... و مردى كه در خانه‌‌اش بنشيند و بگويد: «پروردگارا! به من روزى ده» و به دنبال تحصيل روزى نرود. خداوند عز و جل به او مى‌‌فرمايد: «بنده‌‌ام! آيا من راهى براى كسب روزى و تلاش روى زمين با بدنى سالم براى تو قرار ندادم تا هم به سبب پيروى از فرمانم، ميان من و خودت در طلب روزى، عذرى نداشته باشى و هم سربارِ خانواده‌‌ات نباشى؟ اگر بخواهم، به تو روزى مى‌‌دهم و اگر بخواهم، بر تو تنگ مى‌‌گيرم، ولى تو در نزد من عذرى ندارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي عن عمر بن يزيد عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي أركَبُ فِي الحاجَةِ الَّتي كَفاهَا اللّهُ، ما أركَبُ فيها إلاَّ التِماسَ أن يَرانِيَ اللّهُ اُضحي في طَلَبِ الحَلالِ، أما تَسمَعُ قولَ اللّهِ عَزَّ وجلَّ اسمُهُ: «فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَوةُ فَانتَشِرُواْ فِى الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرَأَيتَ لَو أنَّ رَجُلاً دَخَلَ بَيتا وطَيَّنَ عَلَيهِ بابَهُ، ثُمَّ قالَ: رِزقي يَنزِلُ عَلَيَّ (مِنَ السَّماءِ)، كانَ يَكونُ هذا؟ أما إنَّهُ أحَدُ الثَّلاثَةِ الَّذينَ لا يُستَجابُ لَهُم دَعوَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: مَن هؤُلاءِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌‌السلام: رَجُلٌ تَكونُ عِندَهُ المَرأَةُ فَيَدعو عَلَيها فَلا يُستَجابُ لَهُ؛ لِأَنَّ عِصمَتَها في يَدِهِ؛ لَو شاءَ أن يُخَلِّيَ سَبيلَها. وَالرَّجُلُ يَكونُ لَهُ الحَقُّ عَلَى الرَّجُلِ فَلا يُشهِدُ عَلَيهِ فَيَجحَدُهُ حَقَّهُ فَيَدعو عَلَيهِ فَلا يُستَجابُ لَهُ؛ لِأَ نَّهُ تَرَكَ ما اُمِرَ بِهِ. وَالرَّجُلُ يَكونُ عِندَهُ الشَّيءُ فَيَجلِسُ فِي البَيتِ، فَلا يَنتَشِرُ ولا يَطلُبُ ولا يَلتَمِسُ حَتّى يَأكُلَهُ، ثُمَّ يَدعو فَلا يُستَجابُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص81، مجمع البيان: ج10 ص435، بحارالأنوار: ج89 ص129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِدّة الداعى ـ به نقل از عمر بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «من براى تحصيل معاشم ـ كه خداوند، خود، آن را تضمين كرده است ـ تلاش مى‌‌كنم و اين تلاشم، فقط از آن روست كه مى‌‌خواهم خداوند ببيند من براى طلب حلال مى‌‌كوشم. مگر نشنيده‌‌اى سخن خداوند ـ عزّ اسمه ـ را كه: «چون نماز به پايان رسيد، در زمين پراكنده شويد و از فضل خدا بجوييد»؟ به نظر تو، اگر مردى به اتاقى برود و درِ آن را به روى خود گِل بگيرد و آن گاه بگويد: روزى‌‌ام [از آسمان] به من مى‌‌رسد، به راستى چنين خواهد شد؟ بدان كه او يكى از آن سه نفرى است كه دعايشان مستجاب نمى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن سه نفر كيان‌‌اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مردى كه زنش نزد اوست و وى را نفرين كند، نفرينش مستجاب نمى‌‌شود؛ چرا كه اختيار زنش در دست اوست و اگر بخواهد، مى‌‌تواند طلاقش دهد. مردى كه از ديگرى طلب‌‌كار باشد و بر آن گواه نگيرد و آن مرد، حقّ او را انكار نمايد و آن شخص نفرينش كند، نفرين او هم مستجاب نمى‌‌شود؛ زيرا دستورى را كه [در نوشتن و گرفتن شاهد] به او داده شده، ترك كرده است. مردى كه ثروتى دارد و در خانه‌‌اش مى‌‌نشيند و به راه نمى‌‌افتد و تلاش نمى‌‌كند، تا اين كه هر آنچه را دارد، مى‌‌خورد، سپس دعا مى‌‌كند. دعاى چنين كسى نيز [براى روزى]مستجاب نمى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمر بن يزيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: رَجُلٌ قالَ: لَأَقعُدَنَّ في بَيتي، ولاَُصَلِّيَنَّ، وَلَأَصومَنَّ، ولَأَعبُدَنَّ رَبّي، فَأَمّا رِزقي فَسَيَأتيني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: هذا أحَدُ الثَّلاثَةِ الَّذينَ لا يُستَجابُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص77 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص323 ح887، مستطرفات السرائر: ص139ح 11، بحارالأنوار: ج93 ص375 ح15 وراجع عدّة الداعي: ص82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عمر بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: مردى گفت: در خانه‌‌ام مى‌‌نشينم و به نماز و روزه و عبادت پروردگارم مى‌‌پردازم. روزى‌‌ام هم خودش مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «اين، يكى از همان سه نفرى است كه دعايشان مستجاب نمى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى روايات، ترك تجارت سبب مستجاب نشدن دعا دانسته شده است. مراد از مستجاب نشدن دعا در اين روايات، همه گونه‌‌هاى دعا نيست، بلكه دعا براى رزق و روزى مراد است؛ زيرا كسى كه قدرت بر انجام دادن كار و فعاليت اقتصادى دارد تا زندگى مناسبى براى خود و خانواده‌‌اش فراهم آورد، وظيفه دارد آن را به شايستگى انجام دهد، نه آنكه فعاليت اقتصادى را كنار نهاده و فقط با دعا كردن به طلب روزى از خدا بپردازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام، دعاى اين گروه درباره رزق و روزى مستجاب نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است ديگر دعاهاى اين افراد، از جمله براى فلاح و رستگارى، عاقبت بخيرى، يا شفاى بيماران امرى جداگانه است و فرار از مسئوليت تلقى نمى‌‌شود و به فضل الهى مستجاب خواهند شد. اين دسته از روايات بيشتر در صدد بيان اين مطلب هستند: در جايى كه انسان حق يا تكليف شرعى در برابر كار يا چيزى دارد، نبايد با كنار نهادن حق و تكليف خود تنها با دعا كردن، تحقق آن امر را خواستار شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مثل كسى كه به جاى مراجعه به قاضى، اقامه بينه و احقاق حق، تنها با دعا كردن درصدد به دست آوردن حقوق خويش است، يا با اينكه مى‌‌تواند همسر نااهل خود را طلاق دهد تنها از خدا مى‌‌خواهد تا او را از شر آن همسر راحت كند. روشن است دعاى اين افراد مستجاب نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-فضيلت-تجارت-ونكوهش-ترك-آن103&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در فضيلت تجارت ونكوهش ترك آن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان و اهميت تجارت در مجموعه فعاليت‌‌هاى اقتصادى با توجه به جايگاه و قابليت‌‌هاى تجارت در زنجيره توليد، توزيع و مصرف روشن مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدون اين حلقه واسطه (تجارت) دو ركن ديگر اقتصاد (توليد و مصرف) نيز رونق خود را از دست خواهند داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توليد كننده با استفاده از امتياز مزيت نسبى توليد در منطقه خود، فرايند توليد را سامان مى‌‌دهد. او نياز به بازارى گسترده براى عرضه محصولات خويش دارد كه به گونه طبيعى در محل كار او فراهم نيست. از اين رو، براى درآمد زايى بيشتر در پى بازارهاى مصرفى جديدترى است تا محصول خود را عرضه كند. بازاريابى گسترده‌‌تر مقدمه تجارت گسترده‌‌تر است و تجارت موفق سبب تثبيت بازارهايى جديد مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چنين نباشد توليد كننده، هزينه توليد را پذيرا شده و پرداخت كرده است، ولى بازار شايسته و گسترده‌‌اى براى فروش محصولات خود نمى‌‌يابد. استمرار اين روند، سبب كاهش منفعت، ضرر بيشتر و حتى نابودى كسب و كار او خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصرف كننده نيز نيازهاى فراوان و متنوعى دارد كه به گونه طبيعى همه آنها در منطقه او توليد نمى‌‌شوند؛ زيرا مزيت نسبى توليد ندارند. در نتيجه احتمال نايابى، كميابى، گرانى، بى كيفيتى كالا و بسيارى از آسيب‌‌هاى ديگر وجود دارد؛ در نهايت، مصرف كننده، كالاى مورد نياز خود را در اختيار نداشته، يا قدرت انتخاب خود را براى خريد كالاى برتر را از دست خواهد داد. استمرار اين روند سبب كمبود، گرانى و در مواردى سبب ناياب شدن كالا مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اين سخن كه «تجارت، موتور محرك اقتصاد است» سخنى صحيح و قابل دفاع تلقى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جايگاه تجارت در عهد كهن و به ويژه در جزيرة العرب، مهم‌‌تر، حياتى‌‌تر و تأثيرگذارتر از تجارت در عصر حاضر، يا در مناطق آباد و توسعه يافته بود؛ زيرا امكانات توليد در شبه جزيره عربستان اندك و مردمان آن حتى براى رفع نيازهاى ابتدايى زندگى در تنگنا بودند. از اين منظر، جزيرة العرب با مناطق ديگر از جمله عراق، ايران، روم و حتى جنوب يمن، تفاوت اساسى داشت. نمود بارز نياز به تجارت و اهميت آن، شهر مكه بود. شهرى خشك و وادى غير ذى زرع كه از همه سو و حتى نيازهاى ابتدايى زندگى، محتاج داد و ستد بود تا در آن قحطى پديد نيايد و مردمان داراى كمترين امكانات زندگى باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه داد و ستد تنها براى رفع نيازهاى وطن و شهر تاجر نيست و مى‌‌تواند گستره وسيع‌‌ترى يابد و افزون بر رفع نياز مردمان، سبب ايجاد اشتغال، افزايش درآمد و پديدارى ثروت جامعه نيز بشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منطقه عربستان از منظر جغرافيايى به عنوان سرزمين ميانى و حائل عراق، ايران، روم، يمن و حتى مصر و شمال آفريقا، جايگاهى مستعد تجارت بود. اين طريق و مسير تجارى راهبردى و مهم، جبران كننده نقصان اساسى يعنى نبودن امكان كشاورزى در مكه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين منظر، رواياتِ فضيلت تجارت و نكوهش ترك آن، فضاى صدور مناسب‌‌ترى مى‌‌يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در روايات اسلامى، افزون بر آثار اجتماعى فعاليت تجارى، نكات ديگرى نيز مورد توجه قرار گرفته‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تجارت، گونه‌‌اى از فعاليت و كسب است كه به لحاظ گستره كارى و سنگينى و بزرگى آن سبب تلاش بيش از اندازه معمول تاجر مى‌‌شود. از اين منظر، تجارت گونه‌‌اى فعاليت اقتصادى محسوب مى‌‌شود و گزينه‌‌اى از مجموعه كسب و كارهايى است كه دين به انجام دادن آن و پرهيز از بيكارى امر كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام در باره سرمايه گذارى خويش در تجارت، با اشاره به اين نكته فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أما إنَّهُ لَيسَ لى رَغبَةٌ فى رِبحِها وإن كانَ الرِّبحُ مَرغوبا فيهِ، ولكِنّى أحبَبتُ أن‌‌ يَرانِيَ اللّهُ جَلَّ وعَزَّ مُتَعَرِّضا لِفَوائِدِهِ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص76 ح12 وص 77 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه مرا به سود آن رغبتى نيست. هر چند سود، خواستنى است؛ امّا من دوست مى‌‌دارم كه خداى عز و جل مرا در حالى ببيند كه به بهره‌‌هاى او روى مى‌‌آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. كسب و تجارت، سبب توليد ثروت و ماندگارى داشته‌‌هاى پيشين مى‌‌شوند. رواياتى كه «ذهاب مال» (از ميان رفتن سرمايه) را پيامد ترك تجارت بر شمرده‌‌اند ناظر به همين ويژگى هستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص41 (زيان‌‌هاى ترك تجارت / از بين رفتن مال&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تجارت موفق نيازمند زيركى و هوش اجتماعى است و سبب افزونى عقل معاش، قدرت و مهارت تصميم گيرى بهنگام، تيزهوشى در شناخت بازار خريد و فروش، رصد موقعيت‌‌هاى سودآور، شناسايى زمان و مكان سرمايه‌‌گذارى موفق و مقتضيات آن و...، مى‌‌شود و از اين منظر، با ديگر مكاسب و شغل‌‌هاى عادى متفاوت است. رواياتى همچون &amp;quot;التجارة تزيد فى العقل&amp;quot; يا &amp;quot;ترك التجارة ينقص العقل&amp;quot; مى‌‌توانند ناظر به اين ويژگى باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. غناى كفافى، يعنى زيستن بدون نياز به ثروت و كمك ديگران، سبب عزت و حفظ آبروى مؤمن مى‌‌شود. از اين رو امام صادق عليه‌‌السلام از بازار و محل تجارت به عنوان محل عزت ياد كرده و به يار خود كه كاسبى را رها كرده بود، فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُغدُ إلى عِزِّكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به جايگاه عزت خود [يعنى بازار] بازگرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص28 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-الموازين-العامة-في-جواز-المعاملات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: المَوازينُ العامَّةُ في جَوازِ المُعامَلاتِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: معيارهاى كلّى در جواز معاملات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَلالُ مِنَ البُيوعِ كُلُّ ما هُوَ حَلالٌ مِنَ المَأكُولِ وَالمَشروبِ وغَيرِ ذلِكَ مِمّا هُوَ قِوامٌ لِلنّاسِ وصَلاحٌ ومُباحٌ لَهُمُ الاِنتِفاعُ بِهِ، وما كانَ مُحَرَّماً أصلُهُ مَنهِيّاً عَنهُ لَم يَجُز بَيعُهُ ولا شِراؤهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص19ح 23، مستدرك الوسائل: ج13 ص65 ح14758.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيزى كه حلال است، از خوردنى و نوشيدنى و چيزهاى ديگرى كه قوام و بقاى زندگى مردم به آنهاست و استفاده كردن از آنها برايشان مباح [و مجاز]است، خريد و فروشش حلال است و آنچه اصلش حرام است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى با عنوان خودش متعلَّق تحريم قرار گرفته است، مانند خمر؛ چون يك سرى اعمال داريم كه به عناوين ديگر متعلَّق تحريم قرار مى‌‌گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از آن نهى شده، خريد و فروشش جايز نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلَهُ [الإِمامَ الصّادِقَ عليه‌‌السلام] سائِلٌ فَقالَ: كَم جِهاتُ مَعايِشِ العِبادِ الَّتي فيهَا الاِكتِسابُ أوِ التَّعامُلُ بَينَهُم ووُجوهُ النَّفَقاتِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌‌السلام: جَميعُ المَعايِشِ كُلِّها مِن وُجوهِ المُعامَلاتِ فيما بَينَهُم، مِمّا يَكونُ لَهُم فيهِ المَكاسِبُ أربَعُ جِهاتٍ مِنَ المُعامَلاتِ، فَقالَ لَهُ: أكُلُّ هؤلاءِ الأَربَعَةِ الأَجناسِ حَلالٌ، أو كُلُّها حَرامٌ، أو بَعضُها حَلالٌ وبَعضُها حَرامٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌‌السلام: قَد يَكونُ في هؤلاءِ الأَجناسِ الأَربَعَةِ حَلالٌ مِن جِهَةٍ حَرامٌ مِن جِهَةٍ، وهذِهِ الأَجناسُ مُسَمَّياتٌ مَعروفاتُ الجِهاتِ. فَأَوَّلُ هذِهِ الجِهاتِ الأَربَعَةِ: الوِلايَةُ وتَولِيَةُ بَعضِهِم عَلى بَعضٍ، فَأَوَّلُ الوِلايَةِ وِلايَةُ الوُلاةِ، ووُلاةِ الوُلاةِ إلى أدناهُم باباً مِن أبوابِ الوِلايَةِ عَلى مَن هُوَ والٍ عَلَيهِ، ثُمَّ التِّجارَةُ في جَميعِ البَيعِ وَالشِّراءِ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، ثُمَّ الصِّناعاتُ في جَميعِ صُنوفِها ثُمَّ الإِجاراتُ في كُلِّ ما يُحتاجُ إلَيهِ مِنَ الإِجاراتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُلُّ هذِهِ الصُّنوفِ تَكونُ حَلالاً مِن جِهَةٍ وحَراماً مِن جِهَةٍ، وَالفَرضُ مِنَ اللّهِ عَلَى العِبادِ في هذِهِ المُعامَلاتِ، الدُّخولُ في جِهاتِ الحَلالِ مِنها وَالعَمَلُ بِذلِكَ الحَلالِ، وَاجتِنابُ جِهاتِ الحَرامِ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[تَفسيرُ مَعنَى الوِلاياتِ] وهِيَ جِهَتانِ: فَإِحدَى الجِهَتَينِ مِنَ الوِلايَةِ وِلايَةُ وُلاةِ العَدلِ الَّذينَ أمَرَ اللّهُ بِوِلايَتِهِم وتَولِيَتِهِم عَلَى النّاسِ، ووِلايَةُ وُلاتِهِ، ووُلاةِ وُلاتِهِ إلى أدناهُم باباً مِن أبوابِ الوِلايَةِ عَلى مَن هُوَ والٍ عَلَيهِ، وَالجِهَةُ الاُخرى مِنَ الوِلايَةِ وِلايَةُ وُلاةِ الجَورِ، ووُلاةِ وُلاتِهِم إلى أدناهُم باباً مِنَ الأَبوابِ الَّتي هُوَ والٍ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَجهُ الحَلالِ مِنَ الوِلايَةِ وِلايَةُ الوالِي العادِلِ، الَّذي أمَرَ اللّهُ بِمَعرِفَتِهِ ووِلايَتِهِ وَالعَمَلِ لَهُ في وِلايَتِهِ، ووِلايَةِ وُلاتِهِ، ووُلاةِ وُلاتِهِ، بِجِهَةِ ما أمَرَ اللّهُ بِهِ الوالِيَ العادِلَ، بِلا زِيادَةٍ فيما أنزَلَ اللّهُ بِهِ ولا نُقصانٍ مِنهُ، ولا تَحريفٍ لِقَولِهِ ولا تَعَدٍّ لِأَمرِهِ إلى غَيرِهِ، فَإِذا صارَ الوالي والِيَ عَدلٍ بِهذِهِ الجِهَةِ، فَالوِلايَةُ لَهُ وَالعَمَلُ مَعَهُ، ومَعونَتُهُ في وِلايَتِهِ وتَقوِيَتُهُ حَلالٌ مُحَلَّلٌ وحَلالٌ الكَسبُ مَعَهُم؛ وذلِكَ أنَّ في وِلايَةِ والِي العَدلِ ووُلاتِهِ إحياءُ كُلِّ حَقٍّ وكُلِّ عَدلٍ، وإماتَةُ كُلِّ ظُلمٍ وجَورٍ وفَسادٍ، فَلِذلِكَ كانَ السّاعي في تَقوِيَةِ سُلطانِهِ وَالمُعينُ لَهُ عَلى وِلايَتِهِ ساعِياً إلى طاعَةِ اللّهِ مُقَوِّياً لِدِينِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا وَجهُ الحَرامِ مِنَ الوِلايَةِ، فَوِلايَةُ الوالِي الجائِرِ ووِلايَةُ وُلاتِهِ الرَّئيسِ مِنهُم، وأَتباعِ الوالي فَمَن دونَهُ مِن وُلاةِ الوُلاةِ إلى أدناهُم باباً مِن أبوابِ الوِلايَةِ عَلى مَن هُوَ والٍ عَلَيهِ، وَالعَمَلُ لَهُم وَالكَسبُ مَعَهُم بِجِهَةِ الوِلايَةِ لَهُم حَرامٌ ومُحَرَّمٌ، مُعَذَّبٌ مَن فَعَلَ ذلِكَ عَلى قَليلٍ مِن فِعلِهِ أو كَثيرٍ، لِأَنَّ كُلَّ شَيءٍ مِن جِهَةِ المَعونَةِ مَعصِيَةٌ كَبِيرَةٌ مِنَ الكَبائِرِ، وذلِكَ أنَّ في وِلايَةِ الوالِي الجائِرِ دُروسَ الحَقِّ كُلِّهِ، وإحياءَ الباطِلِ كُلِّهِ، وإظهارَ الظُّلمِ وَالجَورِ وَالفَسادِ، وإبطالَ الكُتُبِ، وقَتلَ الأَنبِياءِ وَالمُؤمِنينَ، وهَدمَ المَساجِدِ، وتَبديلَ سُنَّةِ اللّهِ وشَرائِعِهِ، فَلِذلِكَ حَرُمَ العَمَلُ مَعَهُم ومَعونَتُهُم وَالكَسبُ مَعَهُم إلاّ بِجِهَةِ الضَّرورَةِ، نَظيرَ الضَّرورَةِ إلَى الدَّمِ وَالمَيتَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[وأَمّا تَفسيرُ التِّجاراتِ] في جَميعِ البُيوعِ ووُجوهِ الحَلالِ مِن وَجهِ التِّجاراتِ الَّتي يَجوزُ لِلبائِعِ أن يَبيعَ مِمّا لا يَجوزُ لَهُ، وكَذلِكَ المُشتَرِي الَّذي يَجوزُ لَهُ شِراؤهُ مِمّا لا يَجوزُ لَهُ، فَكُلُّ مَأمورٍ بِهِ مِمّا هُوَ غِذاءٌ لِلعِبادِ وقِوامُهُم بِهِ فِي اُمورِهِم في وُجوهِ الصَّلاحِ الَّذي لا يُقيمُهُم غَيرُهُ، مِمّا يَأكُلونَ ويَشرَبونَ ويَلبَسونَ ويَنكِحونَ ويَملِكونَ ويَستَعمِلونَ مِن جِهَةِ مِلكِهِم، ويَجوزُ لَهُمُ الاِستِعمالُ لَهُ مِن جَميعِ جِهاتِ المَنافِعِ الَّتي لا يُقيمُهُم غَيرُها مِن‌‌كُلِّ شَيءٍ يَكونُ لَهُم فيهِ الصَّلاحُ مِن جِهَةٍ مِنَ الجِهاتِ، فَهذا كُلُّهُ حَلالٌ بَيعُهُ وشِراؤهُ وإمساكُهُ وَاستِعمالُهُ وهِبَتُهُ وعارِيَّتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا وُجوهُ الحَرامِ مِنَ البَيعِ وَالشِّراءِ، فَكُلُّ أمرٍ يَكونُ فيهِ الفَسادُ مِمّا هُوَ مَنهِيٌّ عَنهُ مِن جِهَةِ أكلِهِ وشُربِهِ أو كَسبِهِ أو نِكاحِهِ أو مِلكِهِ أوإمساكِهِ أو هِبَتِهِ أو عارِيَّتِهِ، أو شَيءٍ يَكونُ فيهِ وَجهٌ مِن وُجوهِ الفَسادِ، نَظيرِ البَيعِ بِالرِّبا لِما في ذلِكَ مِنَ الفَسادِ، أوِ البَيعِ لِلمَيتَةِ أوِ الدَّمِ أو لَحمِ الخِنزيرِ أو لُحومِ السِّباعِ مِن صُنوفِ سِباعِ الوَحشِ أوِ الطَّيرِ، أو جُلودِها، أوِ الخَمرِ أو شَيءٍ مِن وُجوهِ النَّجِسِ، فَهذا كُلُّهُ حَرامٌ ومُحَرَّمٌ؛ لِأَنَّ ذلِكَ كُلَّهُ مَنهِيٌّ عَن أكلِهِ وشُربِهِ ولُبسِهِ ومِلكِهِ وإمساكِهِ، وَالتَّقَلُّبِ فيهِ بِوَجهٍ مِنَ الوُجوهِ لِما فيهِ مِنَ الفَسادِ، فَجَميعُ تَقَلُّبِهِ في ذلِكَ حَرامٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَذلِكَ كُلُّ بَيعٍ مَلهُوٍّ بِهِ وكُلُّ مَنهِيٍّ عَنهُ مِمّا يُتَقَرَّبُ بِهِ لِغَيرِ اللّهِ، أو يَقوى بِهِ الكُفرُ وَالشِّركُ مِن جَميعِ وُجوهِ المَعاصي، أو بابٌ مِنَ الأَبوابِ يَقوى بِهِ بابٌ مِن أبوابِ الضَّلالَةِ، أو بابٌ مِن أبوابِ الباطِلِ، أو بابٌ يوهَنُ بِهِ الحَقُّ فَهُوَ حَرامٌ مُحَرَّمٌ، حَرامٌ بَيعُهُ وشِراؤهُ وإمساكُهُ ومِلكُهُ وهِبَتُهُ وعارِيَّتُهُ، وجَميعُ التَّقَلُّبِ فيهِ، إلاّ في حالٍ تَدعُو الضَّرورَةُ فيهِ إلى ذلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص331، بحارالأنوار: ج103 ص44 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى از امام صادق عليه‌‌السلام پرسيد: راه‌‌هاى امرار معاش بندگان و كسب و كاسبى و معامله با هم و شيوه‌‌هاى مصرف چند تاست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «كلّيه راه‌‌هاى امرار معاش كه مردم از آن طريق معامله و كسب درآمد مى‌‌كنند، چهار گونه است». سؤال كننده از ايشان پرسيد: آيا همه اين روش‌‌ها حلال‌‌اند يا همه حرام هستند يا برخى حلال‌‌اند و برخى حرام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر يك از اين راه‌‌ها، ممكن است از جهتى حلال باشد و از جهتى ديگر، حرام. جهات مختلف اين چهار نوع، شناخته شده هستند. نخستين راه از اين راه‌‌هاى چهارگانه، ولايت است و توليت و سرپرستى برخى نسبت به برخى ديگر (نظام ادارى و كارمندى). در رأس اين نظام، ولايتِ واليان است و سپس ولايتِ كارگزارانِ واليان، تا برسد به دون پايه‌‌ترين كارگزاران كه هر يك نسبت به زيردست خود، ولايت (تصدّى) دارد. دومين راه [درآمد]، تجارت در همه انواع خريد و فروش مردم با يكديگر است. سوم، صنعتگرى است با همه انواع آن و چهارم، اجاره‌‌ها هستند در همه چيزهايى كه اجاره در آنها لازم است. همه اين راه‌‌هاى معيشت، از جهتى حلال است و از جهتى ديگر، حرام. آنچه خداوند بر بندگان در اين داد و ستدها واجب فرموده، اين است كه از راه حلال آنها وارد شوند و به صورت حلال آنها عمل كنند و از گونه‌‌هاى حرام اين معاملات، دورى ورزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[توضيح معناى ولايات]، اين ولايت‌‌ها (تصدّى امور مردم) دو گونه است: يكى از اين دو گونه ولايت، ولايت [و تصدّى] واليان عادلى است كه خداوند به ولايت و سرپرستى آنها بر مردم، دستور داده است و نيز ولايت [و تصدّى]واليان اين كارگزاران و كارگزارانِ كارگزاران آنها، تا برسد به دون پايه‌‌ترين كارگزاران كه هر يك بر زيردست خود، ولايت [و تصدّى] دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه دومِ ولايت، ولايت [و تصدّى] واليان ستمگر است و ولايت كارگزارانِ كارگزاران آنها، تا برسد به دون پايه‌‌ترين آنها كه با سلسله مراتبى نسبت به يكديگر، تصدّى دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه حلالِ ولايت (كارگزارى)، همان ولايت والى عادلى است كه خداوند به شناخت او و ولايت داشتنش و كار كردنِ براى او در زمان تصدّى حكومتش فرمان داده است، همچنين ولايت كارگزاران او و كارگزارانِ كارگزاران او؛ زيرا خداوند به والى عادل، دستور داده كه از آنچه خداوند نازل كرده است، بى‌‌كم و زياد و بى‌‌آن كه سخنش را تحريف كند يا از فرمان او تجاوز كند، پيروى نمايد. بنا بر اين، هر گاه والى، با توجّه به اين جهات و نكات، ولايتش عدل باشد، حقّ حكومت دارد و كار كردن با او و كمك رساندن به وى در حكومتش و تقويت او، كارى حلال و پاكيزه است و كسب درآمد از طريق آنها حلال است. علّت اين امر، آن است كه در ولايت والى عادل و كارگزارانش، هر حقّى و هر عدالتى زنده مى‌‌شود و هر ستم و جور و فسادى از ميان مى‌‌رود و از اين روست كه هر كس در تقويت حكومت اين والى بكوشد و وى را در كارهاى حكومتش كمك و يارى رساند، در راه طاعتِ خدا كوشيده و دين او را تقويت كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا گونه حرام ولايت (حكمرانى)، ولايت والى ستمگر و ولايتِ كارگزاران است، از رئيس گرفته تا پيروان والى و كارگزار تا برسد به دون پايه‌‌ترين فرد اين نظام حكومتى. كار كردن براى اينها و كسب درآمد از طريق كارمندى آنها، حرام و ممنوع است و هر كس براى آنها كار كند، كارش كم باشد يا زياد، مشمول عذاب الهى مى‌‌شود. چون هر كارى در راستاى كمك به آنها گناهى بزرگ از گناهان كبيره است علّتش اين است كه در حكومت حكمران ستمگر، حقّ و حقيقت، به كلّى پايمال مى‌‌شود و هر چه باطل و نادرستى است، زنده مى‌‌گردد و ظلم و بيداد و تباهى و فساد، آشكار مى‌‌شود و كتاب‌‌ها[ى آسمانى]، از ميان مى‌‌رود و انبيا و مؤمنان، به قتل مى‌‌رسند و مسجدها ويران مى‌‌شود و سنّت خدا و احكام و قوانين او تبديل و دگرگون مى‌‌شود. به اين دليل است كه كار كردن با آنها و يارى رساندنشان و كسبِ درآمد از طريق كار كردن با آنان، حرام شده است، مگر در حدّ ضرورت، نظير ضرورت خوردن خون و مردار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و امّا تفسير و توضيح تجارت‌‌ها]، در همه اقسام فروش و گونه‌‌هاى حلال تجارت‌‌ها كه فروش آن براى فروشنده جايز است از بيان چيزهايى كه فروش آن برايش جايز نيست، همچنين آن چيزهايى كه براى خريدار، جايز است بخرد از ميان آنچه كه خريدنش براى او جايز نيست. كلّيه چيزهايى كه به تهيّه آنها فرمان يافته‌‌اند، از آنچه خوراك بندگان خداست و مايه قوام و صلاح و پايندگى زندگى آنها در كارهايشان به آن است و زندگى ايشان جز با آنها ميسّر نيست، مانند آنچه مى‌‌خورند و مى‌‌نوشند و مى‌‌پوشند و ازدواج مى‌‌كنند و تملّك مى‌‌نمايند و از جهت تملّكى كه دارند از آنها استفاده مى‌‌كنند و به كار گرفتن آنها در راه كسب سودها و منافعى كه صلاح و پايندگى زندگى‌‌شان بدانهاست و به نحوى از انحا به مصلحت كار آنان است. خريد و فروش و نگهدارى و به كار گرفتن و بخشيدن و عاريه دادن همه اينها حلال و رواست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا گونه‌‌هاى حرام خريد و فروش، هر چيزى كه مايه فساد و تباهى است و از خوردن و آشاميدن يا كسب آن يا ازدواج كردن با آن يا مالك شدن آن يا نگه داشتن آن يا بخشيدنش يا عاريه دادنش، نهى شده يا چيزى كه در آن به نحوى از انحا، فساد و تباهى است؛ مانند بيع ربوى كه مايه فساد و تباهى است يا فروش مُردار يا خون يا گوشت خوك يا گوشت و پوست درندگان، اعم از انواع درندگان وحشى يا پرندگان، يا شراب يا هر چيز نجس، همه اينها حرام و تحريم شده است؛ چرا كه از خوردن و آشاميدن و پوشيدن و تملّك و نگه داشتن و تصرّف در آنها به هر نحوى، به علّت فسادى كه در آنهاست، نهى شده است. پس هر گونه تصرّفى در اين وجهِ فساد، حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين است خريد و فروش هر وسيله لهو و لعب و هر نهى شده‌‌اى كه وسيله تقرّب به غير خدا باشد يا موجب تقويت كفر و شرك و ديگر معاصى شود يا هر چيزى كه بابى از ابواب ضلالت يا باطل را تقويت كند يا موجب وهن و ضعف حق گردد، همه اينها حرام و تحريم شده‌‌اند. فروش و خريد و نگهدارى و تملّك و بخشيدن و عاريه دادن و هر گونه تصرّفى در اينها، حرام است، مگر اين كه پاى ضرورت و ناچارى در ميان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم ـ يَرحَمُكَ اللّهُ ـ أنَّ كُلَّ مَأمورٍ بِهِ مِمّا هُوَ صَلاح لِلعِبادِ، وقِوامٌ لَهُم في اُمُورِهِم مِن وُجوهِ الصَّلاحِ الَّذي لا يُقيمُهُم غَيرُهُ، مِمّا يَأكُلونَ ويَشرَبونَ ويَلبَسونَ ويَنكِحونَ ويَملِكونَ ويَستَعمِلونَ، فَهذا كُلُّهُ حَلالٌ بَيعُهُ وشِراؤهُ وهِبَتُهُ وعارِيَّتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُلُّ أمرٍ يَكونُ فيهِ الفَسادُ مِمّا قَد نُهِيَ عَنهُ مِن جِهَةِ أكلِهِ وشُربِهِ ولُبسِهِ ونِكاحِهِ وإمساكِهِ لِوَجهِ الفَسادِ، مِثلَ المَيتَةِ وَالدَّمِ ولَحمِ الخِنزيرِ وَالرِّبا وجَميعِ الفَواحِشِ ولُحومِ السِّباعِ وَالخَمرِ وما أشبَهَ ذلِكَ، فَحَرامٌ ضارٌّ لِلجِسمِ وفَسادٌ لِلنَّفسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص250، بحار الأنوار: ج103 ص51 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحمت خدا بر تو باد! بدان كه هر آنچه به آن امر شده است؛ يعنى چيزهايى كه به نفع بندگان و مايه قوام امور زندگى آنان است و بدون آنها زندگى‌‌شان سامان نمى‌‌گيرد، اعم از آنچه مى‌‌خورند و مى‌‌آشامند و مى‌‌پوشند و به نكاح در مى‌‌آورند و مالك مى‌‌شوند و به كار مى‌‌گيرند، همه اينها خريد و فروش و هبه كردن و عاريه دادنش حلال [و جايز] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر چيزى كه در آن مفسده باشد و از جهت مفسده داشتن، از خوردن و آشاميدن و پوشيدن و به نكاح در آوردن و نگه داشتنش نهى شده است، مانند مردار و خون و گوشت خوك و ربا و هر گونه فحشايى و گوشت درندگان و شراب و امثال اينها، حرام است و براى بدن، مضر و تباه كننده روان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم ـ يَرحَمُكَ اللّهُ ـ أنَّ كُلَّ ما يَتَعَلَّمُهُ العِبادُ مِن أصناف الصَّنائِعِ، مِثلَ الكِتابِ وَالحِسابِ وَالتِّجارَةِ وَالنُّجومِ وَالطِّبِّ، وسائِرِ الصِّناعاتِ وَالأَبنِيَةِ وَالهَندَسَةِ وَالتَّصاوِيرِ ـ ما لَيسَ فيهِ مِثالُ الرُّوحانِيِّينَ ـ وأَبوابُ صُنوفِ الآلاتِ الَّتي يُحتاجُ إلَيها مِمّا فيهِ مَنافِعُ وقِوامُ المَعايِشِ وطَلَبُ الكَسبِ، فَحَلالٌ كُلُّهُ تَعليمُهُ وَالعَمَلُ بِهِ وأَخذُ الاُجرَةِ عَلَيهِ، وإن قَد تَصرِفُ بِها في وُجوهِ المَعاصي أيضا، مِثلَ استِعمالِ ما جُعِلَ لِلحَلالِ ثُمَّ يَصرِفُ إلى أبوابِ الحَرامِ، في مِثلِ مُعاوَنَةِ الظّالِمِ وغَيرِ ذلِكَ مِن أسبابِ المَعاصي، مِثلَ الإِناءِ وَالأَقداحِ وما أشبَهَ ذلِكَ، ولِعِلَّةِ ما فيهِ مِنَ المَنافِعِ جائِزٌ تَعليمُهُ وعَمَلُهُ، وحَرُمَ عَلى مَن يَصرِفُهُ إلى غَيرِ وُجوهِ الحَقِّ وَالصَّلاحِ الَّتي أمَرَ اللّهُ بِها دونَ غَيرِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إلاّ أن يَكونَ صِناعَةً مُحَرَّمَةً أو مَنهِيّاً عَنها، مِثلَ الغِناءِ وصَنعَةِ آلاتِهِ، وبِناءِ البِيعَةِ وَالكَنائِسِ وبَيتِ النّارِ، وتَصاويرِ ذَوِي الأَرواحِ عَلى مِثالِ الحَيَوانِ وَالرُّوحانِيِّ، ومِثلَ صَنعَةِ الدَّفِّ وَالعودِ وأَشباهِهِ، وعَمَلِ الخَمرِ وَالمُسكِرِ، وَالآلاتِ الَّتي لا تَصلُحُ في شَيءٍ مِنَ المُحَلَّلاتِ، فَحَرامٌ عَمَلُهُ وتَعليمُهُ ولا يَجوزُ ذلِكَ وبِاللّهِ التَّوفيقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص301، بحار الأنوار: ج103 ص52 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان ـ رحمت خدا بر تو باد ـ كه هر حرفه و پيشه‌‌اى كه بندگان مى‌‌آموزند، مانند نوشتن و حساب و تجارت و اخترشناسى و پزشكى و ديگر هنرها و معمارى و مهندسى و نقّاشى اشياى غير جاندار و ساخت انواع ابزارهايى كه مورد نيازند و مفيدند و وسيله معيشت و كسب و كارند، آموزش دادن و به كار گرفتن همه آنها و مزد گرفتن برايشان حلال است، اگر چه ممكن است در موارد گناه نيز از آنها استفاده شود، مانند به كار گرفتن آنچه براى حلال در نظر گرفته شده، امّا بعد در موارد حرام از آنها استفاده شود، نظير كمك كردن به ستمگر و ديگر اسباب معصيت، مثل ظرف و پياله و امثال اينها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دليل وجود منافع در اين چيزها، آموزش دادن [ساختِ] آنها و به كار بستنشان جايز است، ولى براى كسى كه از آنها جز در امور درست و خوبى كه خداوند به آنها امر كرده است، استفاده مى‌‌كند، [آموختن و به كار بستنش] حرام است، مگر اين كه كارى باشد كه حرام گرديده يا از آن نهى شده است، مانند غنا و ساخت آلات آن، و ساخت كُنِشت و كليسا و آتشكده، و كشيدن تصاوير اشياى جاندار، مانند حيوان و موجودات روحانى، و مانند ساخت دف و عود و امثال اينها، و ساخت شراب و مسكرات، و ابزارهايى كه در امور حلال اصلاً به كار نمى‌‌آيند، به كار بستن اينها و آموزش دادنشان حرام است و جايز نيست. توفيق از خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ شَيءٍ مِمّا يُباعُ إذا اتَّقَى اللّهَ عز و جل فيهِ العَبدُ، فَلا بَأسَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحلام: ج6 ص362 ح1039 عن ابن فَضّال، وسائل الشيعة: ج12 ص96 ح22183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيزى كه خريد و فروش مى‌‌شود، هر گاه بنده در آن تقواى الهى را رعايت كند، [خريد و فروشش] اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معيار-كلى-در-صحت-و-بطلان-معاملات113&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معيار كلى در صحت و بطلان معاملات&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس آموزه‌‌هاى قرآن و حديث، بيشتر معاملات و داد و ستدهاى رايج در ميان مردم، صحيح و برخى از آنها باطل اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسش قابل طرح در اين باره آن است كه ملاك و معيار صحت و بطلان معاملات در اسلام چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پاسخ به اين سؤال، مى‌‌گوييم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. گونه‌‌هاى داد و ستد در جوامع متفاوت برگرفته از نوع زندگى و فرهنگ آن جامعه است. از اين رو، تنوع معاملات در جوامع متفاوت طبيعى به نظر مى‌‌رسد. رويكرد شارع مقدس در مواجهه با گونه‌‌هاى متفاوت معاملات، رويكردى امضائى است؛ نه تأسيسى. يعنى صحت بيشتر معاملات موجود در جوامع را تأييد كرده است، نه آن كه معامله جديدى وضع و ايجاد كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. قانون گذارى و وضع كردن احكام و مقررات اسلامى، تابع مصالح و مفاسد موجود در فعل يا ترك فردى يا اجتماعى آنها است. رعايت مصالح و مفاسد در وضع همه آموزه‌‌هاى تكليفى، عبادى و غير عبادى، الزامى و غير الزامى مورد توجه بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيحه جميل بن دراج به نقل از امام صادق عليه‌‌السلام به اين سخن اشاره دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّهُ سَأَلَهُ عَن شَيءٍ مِنَ الحَلالِ وَالحَرامِ. فَقالَ: إنَّهُ لَم يُجعَل شَيءٌ إلاّ لِشَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص8 ح1، بحار الأنوار: ج6 ص110 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از امام عليه‌‌السلام در باره حلال و حرام‌‌ها پرسش كرده و امام عليه‌‌السلام فرمود: هيچ چيزى [حلال يا حرام] قرار داده نشده، مگر اينكه چيزى [مصلحت يا مفسده‌‌اى]داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام در پاسخ به نامه محمّد بن سنان به وى نوشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَنى كِتابُكَ تَذكُرُ أ‌‌نَّ بَعضَ أهلِ القِبلَةِ يَزعُمُ أ‌‌نَّ اللّه‌‌ تَبارَكَ و تَعالى لَم يُحِلَّ شَيئاً ولَم يُحَرِّمهُ لِعِلَّةٍ أكثَرَ مِنَ التَّعَبُّدِ لِعِبادِهِ بِذلِكَ، قَد ضَلَّ مَن قالَ ذلِكَ ضَلالاً بَعيداً وخَسِرَ خُسراناً مُبيناً، لِأَنَّهُ لَو كانَ ذلِكَ لَكانَ جائِزاً أن‌‌ يَستَعبِدَهُم بِتَحليلِ ما حَرَّمَ وتَحريمِ ما أحَلَّ، حَتّى يَستَعبِدَهُم بِتَركِ الصَّلاةِ وَ الصِّيامِ و أَعمالِ البِرِّ كُلِّها وَالإِنكارِ لَهُ و لِرُسُلِهِ و كُتُبِهِ وَ الجُحودِ بِالزِّنا وَ السَّرِقَةِ و تَحريمِ ذَواتِ المَحارِمِ، وما أشبَهَ ذلِكَ مِنَ الاُمورِ الَّتى فيها فَسادُ التَّدبيرِ و فَناءُ الخَلقِ إذَا [إذ] العِلَّةُ فِى التَّحليلِ وَالتَّحريمِ التَّعَبُّدُ لا غَيرُهُ، فَكانَ كَما أبطَلَ اللّه‌‌ تَعالى بِهِ قَولَ مَن قالَ ذلِكَ؛ إنّا وَجَدنا كُلَّ ما أحَلَّ اللّه‌‌ تَبارَكَ و تَعالى فَفيهِ صَلاحُ العِبادِ و بَقاؤُهُم، و لَهُم إلَيهِ الحاجَةُ الَّتى لا يَستَغنونَ عَنها، و وَجَدنَا المُحَرَّمَ مِنَ الأَشياءِ لا حاجَةَ بِالعِبادِ إلَيهِ، ووَجَدناهُ مُفسِدا داعِياً الفَناءَ وَ الهَلاكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص592 ح43، بحار الأنوار: ج6 ص93 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه‌‌ات به من رسيد كه در آن نوشته‌‌اى برخى اهل قبله مى‌‌پندارند خداوند متعال، هيچ چيز را به علتى بيش از تعبد بندگان به آن احكام حلال يا حرام نكرده است. به آن احكام هر كس چنين گفته سخت گمراه است و آشكارا در زيان، زيرا اگر چنين بود [عكس آنچه هست نيز درست بود، يعنى]درست بود كه مردمان را به تعبّد فراخواند با حلال قراردادن حرام‌‌ها و حرام قرار دادن حلال‌‌ها، يعنى [براى مثال]عبادت را در اين قرار دهد كه مردمان نماز نخوانند، روزه نگيرند، هيچ كارى از كارهاى نيك انجام ندهند، و خدا و پيامبران و كتاب‌‌هاى آسمانى را انكار كنند و حرمت زنا و سرقت و تحريم نكاح محارم و مانند اينها را از امورى كه فساد تدبير و نابودى خلق است، انكار كنند چرا كه به نظر آنان احكام حلال و حرام همه فقط براى تعبّد بندگان هستند نه چيز ديگر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دليل نادرستى‌‌اش اين است كه خداوند سخن اين افراد را ابطال كرده است؛ زيرا ما اين را دريافته‌‌ايم كه آنچه خداوند متعال حلال كرده به صلاح و بقاى بندگان مربوط است و آنان (براى زندگى مادّى و تكامل روحى) بدانها نياز دارند، و و از آنها بى‌‌نياز نيستند و نيز دريافتيم كه آنچه حرام شده است، چيزهايى هستند كه بندگان خدا به آنها نيازى ندارند، بلكه آنها مايه فساد و نابودى و تباهى‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. مصالح و مفاسدى كه به وضع احكام شرعى منجر شده‌‌اند، گاه از منظر علمى روشن هستند و فرهيختگان با اندكى دقت بدان دست يافته يا آن را تصديق مى‌‌كنند. در بسيارى از موارد نيز، دستيابى به مصالح و مفاسد براى مردمان ممكن نبوده و بدون مراجعه به آموزه‌‌هاى وحيانى قابل فهم و درك نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت مشهور علل الشرائع به نقل از فضل بن شاذان به اين مطلب اشاره شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإن قالَ: فَأَخبِرني عَن تِلكَ العِلَلِ مَعروفَةٌ مَوجودَةٌ هِي أم‌‌م غَيرُ مَعروفَةٍ و لا مَوجودَةٌ؟ قيلَ: بَل هِيَ مَعروفَةٌ و مَوجودَةٌ عِندَ أهلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: عيون اخبارالرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص106، بحار الأنوار: ج6 ص58 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر پرسشگر گفت: به من بگو: آيا اين علت‌‌ها شناخته شده و موجود هستند، يا نه شناخته شده‌‌اند و نه وجود دارند؟ (در جوابش) گفته مى‌‌شود: اين علل براى اهلش شناخته شده و نزد آنها موجود هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. با توجه به نكته‌‌هاى پيش گفته، روشن مى‌‌شود كه داد و ستد نيز از اين قاعده كلى مستثنا نيست، يعنى امر و نهى شارع براى انجام دادن يا ترك كردن هر فعل، ناشى از مصالح و مفاسدى است كه به خود فعل يا لوازم مرتبط با آن مترتب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، ملاك اصلى در بطلان برخى معاملات به سبب فساد پديد آمده از معامله، يا اشياى معامله شده است؛ زيرا معاملات به عنوان يك پديده اجتماعى، بايد به گونه‌‌اى تنظيم و اجرا شوند كه بر منافع فردى يا اجتماعى بيفزايند و از هزينه‌‌هاى اجتماعى بكاهند. از اين رو، امر و نهى شارع در باره صحت و بطلان هر معامله، ناشى از مصالح و مفاسد موجود در فعل يا ترك آن است. بر اساس اين قاعده، همه معاملات مصلحت دار ـ براى جامعه ـ صحيح شمرده شده و معاملات مفسده دار، باطل تلقى شده و از آنها نهى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت بلند كتاب تحف العقول (كه متن آن پيشتر ارائه شد) به نقل از امام صادق عليه‌‌السلام چند بار به اين معيار اشاره شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكُلُّ أمرٍ يَكونُ فيهِ الفَسادُ مِمّا هُوَ مَنهِيٌّ عَنهُ.… أو شَيءٍ يَكونُ فيهِ وَجهٌ مِن وُجوهِ الفَسادِ، نَظيرِ البَيعِ بِالرِّبا لِما في ذلِكَ مِنَ الفَسادِ.… فَهذا كُلُّهُ حَرامٌ ومُحَرَّمٌ؛ لِأَنَّ ذلِكَ كُلَّهُ مَنهِيٌّ.… لِما فيهِ مِنَ الفَسادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص64 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيز نهى شده كه مايه فساد و تباهى است، يا چيزى كه در آن به نحوى از انحا، فساد و تباهى است؛ مانند بيع ربوى كه مايه فساد و تباهى است... همه اينها حرام و تحريم شده است؛... به علّت فسادى كه در آنهاست، نهى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن كتاب فقه الرضا نيز ـ كه برگرفته از روايات موجود در جوامع حديثى كهن شيعه است ـ به اين موضوع اشاره شده و ملاك صحت يا بطلان معاملات، مصلحت عمومى يا فساد و ضرر ناشى از آن دانسته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص66 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فساد ياد شده در معاملات حرام را در چند گروه مى‌‌توان دسته بندى كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-داد-و-ستد-اشياى-حرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ داد و ستد اشياى حرام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاعده كلى در اشياى حرام آن است كه مفسده‌‌اى در استفاده از آنها است كه شايستگى آنها براى استفاده را منتفى مى‌‌سازد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّه‌‌ تَبارَكَ و تَعالى لَم يُبِح أكلاً و لا شُرباً إلاّ لِما فيهِ المَنفَعَةُ وَ الصَّلاحُ، و لَم يُحَرِّم إلاّ ما فيهِ الضَّرَرُ وَ التَّلَفُ وَ الفَسادُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الفقه المنسوب إلى الامام الرضا عليه‌‌السلام: ص254.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال هيچ خوردنى و آشاميدنى را مباح قرار نداده، مگر اينكه منفعت و صلاحى در آن باشد، و هيچ چيز را حرام نكرده، مگر اينكه در آن زيان و تلف و فسادى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنگاه كه فسادآور بودن استفاده از اين اشيا اثبات شد، داد و ستد آنها نيز باطل خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطابق با اين قاعده، داد و ستد شراب، خوك، سگ، (بجز موارد استثنا شده) اشياى نجس و...، باطل شمرده مى شود؛ چون اين اشيا، فايده حلال و ماليت ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-داد-و-ستد-ابزار-حرام-و-فسادآور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ داد و ستد ابزار حرام و فسادآور&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد اشيائى كه تنها براى فساد و حرمت، از آنها استفاده مى‌‌شود، به سبب استفاده انحصارى مفسده آميز و عدم ماليت، باطل شمرده شده است. ابزار و آلات قمار، مجلات و&lt;/span&gt; CD &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فسادآور، كتاب‌‌هاى ضلال و گمراه كننده (نسبت به مخاطبان عام) و...، از اين گروه شمرده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه خريد كتاب‌‌هاى گمراه كننده براى افرادى كه در پى پاسخگويى بدانها و دفاع از شريعت در تقابل با آنها هستند مجاز خواهد بود؛ زيرا معيار اصلى در بطلان معامله، يعنى فسادآور بودن اين كتاب‌‌ها نسبت به اين گروه از مخاطبان وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-داد-و-ستد-براى-استفاده-حرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ داد و ستد براى استفاده حرام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى اشيا، كاربردى دوگانه هم در حلال و هم در حرام دارند. داد و ستد اين اشيا نيز اگر با هدف استفاده حرام و مفسده آميز باشد، مجاز نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين گروه مى‌‌توان به داد و ستد انگور براى شراب سازى، فروش سلاح به ظالمان براى ضربه زدن به مسلمانان، فروش خانه براى ايجاد مكان فساد و...، اشاره كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-داد-و-ستد-مخالف-با-مقررات-شرعى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ داد و ستد مخالف با مقررات شرعى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريعت مقدس، ساز و كارهايى را براى معامله صحيح برشمرده است كه برگرفته از مصالح كلى يا مفاسد مترتب بر معامله بدون لحاظ كردن آنها است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر شارع، رعايت نكردن اين قوانين، سبب گسترش فساد در جامعه شده و هزينه‌‌هاى اجتماعى بر جامعه اسلامى تحميل مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، داد و ستدى كه از اين طريق به فساد اجتماعى يارى مى‌‌رساند نيز ممنوع شمرده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاملات ربوى، گرفتن رشوه، كم فروشى، تدليس، احتكار و...، از كارهايى هستند كه به سبب داشتن مفسده، به تصريح شارع ممنوع شده‌‌اند و معاملاتى كه داراى اين ويژگى باشند نيز باطل شمرده شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پايان تذكر چند نكته مفيد است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. همان گونه كه مفسده آميز بودن اشياى معامله شده يا روش داد و ستد، گاه براى ما معلوم و گاه مجهول است، الزامى بودن نهى در داد و ستد يا اشياى معامله شده نيز ممكن است براى ما قابل فهم نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فساد موجود در شراب، آلات موسيقى، معاملات ربوى، معاملات غررى و...، از اين جمله‌‌اند؛ زيرا به سبب روشن نبودن مفسده براى عموم مردم، يا توجه نكردن به مفسده آميز بودن آن براى جامعه، گاه گرايش بدان وجود دارد. وظيفه شارع، تبيين موارد حرام و غيرمجاز است و وظيفه مكلفان نيز تبعيت از شارع مقدس است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. فساد موجود در داد و ستد، يا شى‌‌ء معامله شده، گاه متوجه فرد خريدار و فروشنده است (همانند فروختن شراب يا نوشيدن آن) و گاه به سبب در برداشتن هزينه‌‌هاى اجتماعى، به جامعه آسيب مى‌‌رساند و گاه به فرد و جامعه ـ هر دو ـ آسيب مى‌‌زند (همانند ربا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، مصلحت يك فرد يا گروه، نمى‌‌تواند سبب حلال شدن معامله شود؛ زيرا آسيب اجتماعى آن در دوره‌‌هاى گوناگون تاريخى جمعى، بيشتر از منافع فردى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. روشن شدن ملاك و معيار اصلى در بطلان معاملات ـ يعنى فساد فردى و اجتماعى ـ وضعيت معاملات نوپديد را نيز روشن كرده و صحت يا بطلان آنها را تبيين مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. مباحث مطرح شده تاكنون به حكم وضعى معاملات يعنى صحت و بطلان معامله ناظر بودند. بررسى معاملات از منظر احكام تكليفى (وجوب، استحباب، اباحه، كراهت و حرمت) نيز امرى شايسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد ناصحيح و باطل، در بسيارى موارد، حرام نيز هست (همانند خريد و فروش شراب)، ولى ممكن است معامله‌‌اى باطل بوده، ولى حرام نباشد (همانند داد و ستدى كه احكام شرعى در آن رعايت نشده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. به جز معاملات فسادآور، بقيه داد و ستدها و شغل‌‌ها صحيح هستند كه گاه به سبب عوامل بيرونى احكام خاصى نيز يافته و مكروه، مستحب و حتى واجب شمرده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاملاتى كه در راستاى برآوردن نيازهاى عمومى يا ارزشى جامعه باشند، مستحب شمرده شده و گاه واجب كفايى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واجب كفايى آن است كه با انجام دادن يك يا چند نفر وجوب آن از ديگران برداشته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاملاتى كه سبب پديد آمدن روح سركش و ناآرام در فرد و جامعه مى‌‌شوند (ذبح حيوانات)، يا به بروز تنش اجتماعى مى‌‌انجامند (فروش چاقو و...) نيز مكروه شمرده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-أهم-أحكام-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: أهَمُّ أحكامِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: مهم‌‌ترين احكام تجارت و داد و ستد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التراضي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: التَّراضي&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: رضايت طرفين&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَ لَكُم بَيْنَكُم بِالْبَطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلاَ تَقْتُلُواْ أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! اموال يكديگر را به باطل [و از طرق نامشروع] نخوريد، مگر اين كه تجارتى با رضايت شما انجام گيرد و خودكشى نكنيد.خداوند، نسبت به شما مهربان است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَأَلقَيَنَّ اللّهَ عز و جل مِن قَبلِ أن اُعطِيَ أحَدا مِن مالِ أحَدٍ شَيئا بِغَيرِ طيبِ نَفسِهِ، إنَّمَا البَيعُ عَن تَراضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص29 ح11075، صحيح ابن حبّان: ج11 ص340 ح4967، تهذيب الكمال: ج 13 ص42 الرقم 2808، مسند أبي يعلى: ج2 ص121 ح1349 وليس فيه ذيله وكلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج4 ص99 ح9729.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من خداى عز و جل را ديدار مى‌‌كنم، پيش از آن كه از مال كسى بدون رضايت او چيزى به ديگرى بدهم. داد و ستد بايد با رضايت طرفين باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى أهلِ البُقَيعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُقَيع: موضع من ديار بني عُقيل وراء اليمامة، متاخم لبلاد اليمن معجم البلدان: ج1 ص474.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا أهلَ البُقَيعِ! فَاشرَأَبّوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشرأبّوا: أي رَفَعوا روُوسَهم لينظروا إليه أنظر: النهاية: ج2 ص455 «شرب&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا أهلَ البُقَيعِ، لا يَفتَرِقَنَّ بَيِّعانِ إلاّ عَن رِضا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص445 ح10447، المصنّف لعبد الرزّاق: ج8 ص51 ح14268 نحوه، تفسيرالطبري: ج4 الجزء 5 ص34 كلاهما عن أبي قلابة، كنزالعمّال: ج4 ص155 ح9963.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر اهالى بُقَيع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُقَيع: جايى است در سرزمين بنى عُقَيل در آن سوى يمامه و هم‌‌مرز سرزمين يمن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، پس فرمود: «اى اهالى بُقَيع!» ـ كه مردم، سرهاى خود را بلند و به سوى ايشان نگاه كردند ـ سپس حضرت فرمود: «اى مردم بُقَيع! فروشنده و خريدار، جز با رضايت نبايد از يكديگر جدا شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَشتَرِيَنَّ أحَدُكُم مالَ أخيهِ إلاّ بِطيبٍ مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص638 ح30346 نقلاً عن سنن الدارقطني، سنن الدارقطني: ج3 ص25 ح88وفيه «ماء» بدل «مال» وص 26 ح91 كلّها عن أنس، مسند ابن حنبل: ج7 ص376 ح20720 عن أبي حرّة الرقاشي عن عمّه وفيهما «لا يحلّ» بدل «لا يشترين»؛ التبيان في تفسير القرآن: ج7 ص463، عوالي اللآلي: ج1 ص222 ح98 وفيهما «لا يحلّ» بدل «لايشترينّ» وراجع تفسير القمّي: ج1 ص172.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ يك از شما نبايد مال برادرش را جز با رضايت او بخرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الرَّجُلُ مِنّا يَكونُ عِندَهُ الشَّيءُ يَتَبَلَّغُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُلغةُ: هو ما يُكتفى به في العيش، وتَبَلّغَ: أي اكتفى به مجمع البحرين: ج1 ص187 «بلغ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ وعَلَيهِ دَينٌ، أيُطعِمُهُ عِيالَهُ حَتّى يَأتِيَ اللّهُ عز و جل بِمَيسَرَةٍ فَيَقضِيَ دَينَهُ، أو يَستَقرِضُ عَلى ظَهرِهِ فِي خُبثِ الزَّمانِ وشِدَّةِ المَكاسِبِ، أو يَقبَلُ الصَّدَقَةَ؟ قالَ: يَقضي بِما عِندَهُ دَينَهُ ولا يَأكُل أموالَ النَّاسِ إلاّ وعِندَهُ ما يُؤدّي إلَيهِم حُقوقَهُم، إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَ لَكُم بَيْنَكُم بِالْبَطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص95 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص184 ح3690، تفسير العيّاشي: ج1ص 236 ح101، مستطرفات السرائر: ص78 ح6 كلاهما نحوه وكلّها عن سماعة، تهذيب الأحكام: ج6 ص185 ح383 عن سلمة، بحارالأنوار: ج103 ص144 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: شخصى از ما مالى دارد كه با آن، معاش روزانه خود را تأمين مى‌‌كند و از طرف ديگر، دَينى هم بر گردن اوست. آيا آن مال را صرف مخارج خانواده خود كند تا زمانى كه خدا براى او گشايش عطا فرمايد و دَين خود را ادا كند؟ يا [قرض خود را بپردازد و براى مخارج خانواده‌‌اش] در اين روزگار سخت و كسادى بازار، وامى بگيرد؟ يا اين كه صدقه (زكات) بپذيرد؟.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام فرمود: «از آنچه نزد خود دارد، دَينش را بپردازد. اموال مردم را نخورد، مگر اين كه چيزى نزد خود داشته باشد كه با آن بتواند حقوق مردم را ادا كند. خداوند مى‌‌فرمايد: «و اموالتان را ميان خويش به باطل مخوريد، مگر به داد و ستدى كه مورد رضايتتان باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-العيب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: تَبيينُ العَيبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: گفتن عيب كالا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُسلِمُ أخُو المُسلِمِ، ولا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ باعَ مِن أخيهِ بَيعا فيهِ عَيبٌ إلاّ بَيَّنَهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص755 ح2246، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص10 ح2152، السننالكبرى: ج5 ص523 ح10734، المعجم الكبير: ج17 ص317 ح877، فتح الباري: ج4 ص311 ذيل ح2079 كلّها عن عقبة بن عامر، كنزالعمّال: ج4 ص59 ح9502.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان، برادر مسلمان است و براى هيچ مسلمانى روا نيست كه چيز معيوبى به برادرش بفروشد، مگر اين كه آن عيب را به او بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ عَيبا لَم يُبَيِّنهُ، لَم يَزَل في مَقتِ اللّهِ، ولَم تَزَلِ المَلائِكَةُ تَلعَنُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص755 ح2247، المعجم الكبير: ج22 ص65 ح157، مسند الشاميّين: ج2ص 369 ح1511، الفردوس: ج3 ص487 ح5512 وليس فيه ذيله وكلّها عن وائلة بن الأسقع، كنزالعمّال: ج4 ص59 ح9501.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كالاى معيوبى را بفروشد، بدون آن كه عيبش را به خريدار گفته باشد، همواره در خشم خدا باشد و فرشتگان، پيوسته نفرينش كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أن يَبيعَ مِن أخيهِ بَيعا يَعلَمُ فيهِ عَيبا إلاّ بَيَّنَهُ، ولا يَحِلُّ لِغَيرِهِ إن عَلِمَ ذلِكَ العَيبَ أن يَكتُمَهُ عَنِ المُشتَري إذا رَآهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أراه»، والتصويب من مستدرك الوسائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشتَراهُ، ولَم يَعلَم بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص47 ح115، مستدرك الوسائل: ج13 ص327 ح15494.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر مسلمان روا نيست چيزى را كه مى‌‌داند در آن عيبى وجود دارد، به برادرش بفروشد، مگر اين كه آن عيب را به او بگويد؛ و[نيز] بر غيرِ فروشنده روا نيست كه اگر آن عيب را مى‌‌داند و مى‌‌بيند كه مشترى، نادانسته آن چيز را مى‌‌خرد، عيب را به او نگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن حكيم بن حزام عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَيِّعانِ بِالخِيارِ ما لَم يَتَفَرَّقا ـ أو قالَ: حَتّى يَتَفَرَّقا ـ فَإِن صَدَقا وبَيَّنا بورِكَ لَهُما في بَيعِهِما، وإن كَتَما وكَذَبا مُحِقَت بَرَكَةُ بَيعِهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص732 ح1973، صحيح مسلم: ج3 ص1164 ح47، سنن أبي داود: ج3ص 274 ح3459، سنن الترمذي: ج3 ص548 ح1246، سنن النسائي: ج7 ص247 كلّها عن حكيم بن حزام، كنزالعمّال: ج4 ص46 ح9432.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از حكيم بن حزام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «طرفين معامله، تا از هم جدا نشده‌‌اند، اختيار [فسخ معامله را] دارند. پس اگر راست بگويند و [عيب را] بيان كنند، داد و ستد براى هر دو، بركت خواهد داشت و اگر [عيب را] بپوشانند و دروغ بگويند، بركت از داد و ستدشان رخت بر مى‌‌بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي سباع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشتَرَيتُ ناقَةً مِن دارِ واثِلَةَ بنِ الأَسقَعِ، فَلَمّا خَرَجتُ بِها أدرَكَنا واثِلَةُ وهُوَ يَجُرُّ رِداءَهُ، فَقالَ: يا عَبدَ اللّهِ، اشتَرَيتَ؟ قُلتُ: نَعَم، قالَ: هَل بَيَّنَ لَكَ ما فيها؟ قُلتُ: وما فيها؟ قالَ: إنَّها لَسَمينَةٌ ظاهِرَةُ الصِّحَّةِ، قالَ: فَقالَ: أرَدتَ بِها سَفَرا أم أرَدتَ بِها لَحما؟ قُلتُ: بَل أرَدتُ عَلَيهَا الحَجَّ، قالَ: فَإِنَّ بِخُفِّها نَقبا، قالَ: فَقالَ صاحِبُها: أصلَحَكَ اللّهُ أي هذا! تُفسِدُ عَلَيَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: لا يَحِلُّ لِأَحَدٍ يَبيعُ شَيئا ألاّ يُبَيِّنَ ما فيهِ، ولا يَحِلُّ لِمَن يَعلَمُ ذلِكَ ألاّ يُبَيِّنَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص421 ح16013، السنن الكبرى: ج5 ص523 ح10735، تاريخ بغداد: ج 11 ص144 الرقم 5843، تاريخ واسط: ص53، تاريخ دمشق: ج66 ص258 ح13387.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو سباع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خانه واثلة بن اَسقَع ناقه‌‌اى خريدم. چون آن را بيرون آوردم، واثله در حالى كه عبايش به زمين كشيده مى‌‌شد، خودش را به ما رساند و گفت: اى بنده خدا! آن را خريدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى. گفت: آيا خصوصيت آن را برايت روشن شد؟ گفتم: چه خصوصيتى دارد؟ گفت: شترى چاق و به ظاهر سالم است. سپس پرسيد: آيا او را براى سفر مى‌‌خواهى يا براى گوشتش؟ گفتم: مى‌‌خواهم با او حج گزارم. گفت: در پاى او سوراخى هست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خريدار شتر گفت: خدا خيرت دهد! اين ديگر چيست مى‌‌خواهى كار مرا خراب كنى (و معامله را به هم بزنى)؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واثله گفت: من از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه مى‌‌فرمود: «بر هيچ كس روا نيست چيزى را بفروشد، مگر اين كه هر عيبى دارد، به خريدار بگويد و براى هر كسِ ديگرى هم كه از آن عيب اطّلاع داشته باشد، روا نيست جز آن كه عيب را معلوم كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن الحسين بن المختار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّا نَعمَلُ القَلانِسَ فَنَجعَلُ فيهَا القُطنَ العَتيقَ فَنَبيعُها ولا نُبَيِّنُ لَهُم ما فيها. فَقالَ: إنّي اُحِبُّ لَكَ أن تُبَيِّنَ لَهُم ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص376 ح1098، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص172 ح3651، وسائلالشيعة: ج12 ص210 ح22525.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از حسين بن مختار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: كار ما كلاه‌‌دوزى است، لاى كلاه‌‌ها پنبه كهنه مى‌‌گذاريم و مى‌‌فروشيم و به مشتريان نمى‌‌گوييم كه داخل آنها چيست. فرمود: «من دوست دارم تو به آنها بگويى كه داخلشان چيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اتَّجَرَ فَليَجتَنِبِ الكَذِبَ، ولَو أنَّ رَجُلاً خاطَ قَلانِسَ وحَشاها قُطنا عَتيقا، لَما جازَ لَهُ حَتّى يُبَيِّنَ عَيبَهُ المَكتومَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص251، بحارالأنوار: ج103 ص100 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تجارت مى‌‌كند، بايد از دروغ، پرهيز نمايد. اگر كسى كلاهى را دوخت و لاى آن پنبه كهنه گذاشت، اين كار برايش جايز نيست، مگر اين كه عيب پنهان آن كلاه را [براى مشترى]بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوفية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: التَّوفِيَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: كامل دادن كالا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَوْفُواْ الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُواْ بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَ لِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 35.3.الأنعام: 152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هنگامى كه با پيمانه اندازه مى‌‌كنيد، پيمانه را كامل كنيد و با ترازوىِ دقيق، وزن كنيد. اين براى شما بهتر و عاقبتش نيكوتر است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسرا: آيه 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراجع: الأنعام: 152، الأعراف: 85، هود: 84 ـ 85، الشعراء: 181 ـ 183، الرحمن: 7 ـ 9، الحديد: 25.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: انعام: آيه 152، اعراف: آيه 85، هود: آيه 84 ـ 85، شعرا: آيه 181 ـ 183، الرحمن: آيه 7 ـ 9، حديد: آيه 25.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَأَوْفُواْ الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لاَ نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أوفى عَلى يَدِهِ فِي الكَيلِ وَالميزانِ ـ وَاللّهُ يَعلَمُ صِحَّةَ نِيَّتِهِ بِالوَفاءِ فيهِما ـ لَم يُؤاخَذ، وذلِكَ تَأويلُ «وُسْعَهَا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج3 ص360، الدرّ المنثور: ج3 ص384 نقلاً عن ابن مردويه وكلاهما عن سعيد بنالمسيّب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ درباره اين فرموده خداوند متعال: «و پيمانه و ترازو را كامل پرداخت كنيد. ما بر هيچ كس، جز به اندازه توانش تكليف نمى‌‌كنيم» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس پيمانه كردن و وزن كردن را كامل كند ـ و خدا نيّت درست او را در كامل كردن پيمانه و وزن بداند ـ مؤاخذه نمى‌‌شود. اين است معناى «اندازه توانش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن زينب بنت عليّ عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت فاطِمَةُ عليهاالسلام في خُطبَتِها في مَعنى فَدَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَك: قرية من قرى اليهود، بينها وبين المدينة يومان، وبينها وبين خيبر دون مرحلة.وهي ممّا أفاء اللّه‌‌ على رسوله صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهمجمع البحرين: ج3 ص1370 «فدك&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:... فَفَرَضَ اللّهُ الإِيمانَ تَطهيرا مِنَ الشِّركِ... وتَوفِيَةَ المَكائيلِ وَالمَوازينِ تَعييرا لِلبَخسَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص567 و 568 ح4940، علل الشرائع: ص248 ح2 و 3،الاحتجاج: ج1 ص258 ح49 عن عبداللّه‌‌ بن الحسن عن آبائه عليهم‌‌السلام، كشف الغمّة: ج2 ص159، بحارالأنوار: ج6 ص107 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از زينب دختر على عليهاالسلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام در سخنرانى‌‌اش در باره فدك فرمود: «... خداوند، ايمان را براى پاك كردن از شرك، مقرّر فرمود... و كامل كردن پيمانه‌‌ها و وزن‌‌ها را براى نكوهش كم‌‌فروشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبيد بن إسحاق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي صاحِبُ نَخلٍ، فَخَبِّرني بِحَدٍّ أنتَهي إلَيهِ فيهِ مِنَ الوَفاءِ، فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: اِنوِ الوَفاءَ، فَإِن أتى عَلى يَدِكَ ـ وقَد نَوَيتَ الوَفاءَ ـ نُقصانٌ كُنتَ مِن أهلِ الوَفاءِ، وإن نَوَيتَ النُّقصانَ ثُمَّ أوفَيتَ كُنتَ مِن أهلِ النُّقصانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص159 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبيد بن اسحاق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من نخلستانى دارم. معيارى را برايم مشخّص فرما كه چون آن را به كار بندم، از كامل دهندگان [وزن و پيمانه] باشم. امام عليه‌‌السلام فرمود: «نيّت كامل دادن بكن. در اين صورت، اگر كم و كاستى از دستت در رفت ـ در حالى كه نيّت كامل دادن كرده‌‌اى ـ باز از كامل دهندگانى، و اگر نيّت كم‌‌فروشى كنى و با اين حال، كامل دهى، باز از كم‌‌فروشانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أخَذَ الميزانَ بِيَدِهِ فَنَوى أن يَأخُذَ لِنَفسِهِ وافِيا لَم يَأخُذ إلاّ راجِحا، ومَن أعطى فَنَوى أن يُعطِيَ سَواءً لَم يُعطِ إلاّ ناقِصا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3746، الكافي: ج5 ص159 ح2، تهذيب الأحكام: ج 7 ص12 ح46 كلّها عن إسحاق بن عمّار وفي الأخيرين مضمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس ترازو را به دست گيرد و نيّتش اين باشد كه براى خودش كامل بگيرد، جز كفّه سنگين‌‌تر را بر نمى‌‌دارد و هر كس بخواهد بدهد و نيّتش اين باشد كه برابر دهد، جز كفّه سبك‌‌تر را نمى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رعاية-الحق-والعدل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: رِعايَةُ الحَقِّ وَالعَدلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: رعايت حق و عدالت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ مِن شِرارِ عِبادِ اللّهِ الحَرّاثينَ وَالتُّجارَ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحكام: ج2 ص503.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشيد كه بدترين بندگان خدا، كشاورزان و بازرگانان‌‌اند، مگر كسى كه به حق داد و ستد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ فاجِرٌ وَالفاجِرُ فِي النّارِ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص194 ح3729، الكافي: ج5 ص150 ح1، تهذيب الأحكام: ج 7 ص6 ح16 كلاهما عن الأصبغ بن نباته عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام؛ الطبقات الكبرى: ج6 ص240، تاريخ دمشق: ج42 ص409 كلاهما عن أبي سعيد الثوري عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام نحوه، كنز العمّال: ج4 ص136 ح9897.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر، فاسد [و دروغگو] است و فاسد [و دروغگو] در دوزخ است، مگر كسى كه به حق، داد و ستد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ مَرَّ بِالتُّجّارِ ـ وكانوا يَومَئِذٍ يُسَمَّونَ السَّماسِرَةَ ـ فَقالَ لَهُم: أما إنّي لا اُسَمّيكُمُ السَّماسِرَةَ، ولكن اُسَمّيكُمُ التُّجّارَ، وَالتّاجِرُ فاجِرٌ، وَالفاجِرُ فِي النّارِ. فَغَلَّقوا أبوابَهُم وأَمسَكوا عَنِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مِن غَدٍ فَقالَ: أينَ النّاسُ؟ قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، سَمِعوا ما قُلتَ بِالأَمسِ فَأَمسَكوا، قالَ: وأَنَا أقولُهُ اليَومَ أيضا، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح15، عوالي اللآلي: ج3 ص203 ح36، مستدرك الوسائل: ج13ص 247 ح15263 وراجع المعجم الكبير: ج18 ص355 ح905 ـ 916.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر تاجران ـ كه در آن روزگار به آنان سمسار (دلاّل) مى‌‌گفتند ـ گذشت، به ايشان فرمود: «آگاه باشيد كه من به شما سمسار نمى‌‌گويم، بلكه تاجر مى‌‌گويم. تاجر هم فاجر است و فاجر، در دوزخ است». پس، تاجران دكّان‌‌هاى خود را بستند و از تجارت، دست كشيدند. فرداى آن روز، پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بيرون آمد، فرمود: «مردم كجايند؟». گفته شد: اى پيامبر خدا! با شنيدن سخن ديروز شما، از تجارت، دست كشيدند. فرمود: «امروز هم همان را مى‌‌گويم، [با اين قيد:]مگر كسى كه به حق، داد و ستد كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص318 ح391 وص 204 (آفات التجارة / التطفيف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص319 ح391 وص 205 (آفت‌‌هاى تجارت / كم فروشى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتقاء-مال-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: اِتِّقاءُ مالِ الحَرامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: دورى كردن از مال حرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: مَن لَم يُبالِ مِن أيِّ بابٍ اكتَسَبَ الدّينارَ وَالدِّرهَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «اكتسب المال&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَم اُبالِ يَومَ القِيامَةِ مِن أيِّ أبوابِ النّارِ أدخَلتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص249، مكارم الأخلاق: ج2 ص375 ح2661، أعلام الدين: ص199 كلاهما عنأبي ذر نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص13 ح63؛ تاريخ أصبهان: ج1 ص399 الرقم 751 عن عبداللّه‌‌ بن عمر ومن دون إسناد إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، إحياء علوم الدين: ج2 ص135، كنزالعمّال: ج4 ص16 ح9271.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل فرمود: «هر كس برايش مهم نباشد كه از چه راهى درهم و دينار كسب مى‌‌كند، روز قيامت، براى من هم مهم نيست از كدام درهاى دوزخ او را وارد [آتش] كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اشتَرى سَرِقَةً وهُوَ يَعلَمُ أنَّها سَرِقَةٌ، فَقَد شَرِكَ في عارِها وإثمِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص41 ح2253، السنن الكبرى: ج5 ص548 ح10826 كلاهماعن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج4 ص13 ح9258؛ الكافي: ج5 ص229 ح6، تهذيب الأحكام: ج6 ص374 ح1090 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص337 ح1 عن أبي هريرة وابن عبّاس، بحارالأنوار: ج76 ص365 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مال دزدى را با علم به اين كه دزدى است، بخرد، در ننگ و گناه آن، شريك شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اشتَرى ثَوبا بِعَشَرَةِ دَراهِمَ وفيهِ دِرهَمٌ حَرامٌ، لَم يَقبَلِ اللّهُ لَهُ صَلاةً ما دامَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص417 ح5736، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص267 ح849، تاريخبغداد: ج4 ص21 الرقم 7352، شعب الإيمان: ج5 ص142 ح6114، تاريخ دمشق: ج11 ص243 كلّها عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج4 ص13 ح9257.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس جامه‌‌اى را به ده دينار بخرد و در آن يك درهم حرام باشد، تا هنگامى كه در برِ اوست، خداوند، نمازش را نمى‌‌پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَسَبَ مالاً مِن نَهاوِشَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاوِشُ: المَظالِمُ النهاية: ج5 ص137 «نهش&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفَقَهُ في نَهابِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهابِرُ: المهالِكُ (النهاية: ج5 ص133 «نهبر&lt;/span&gt;»)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص166 ح131، بصائر الدرجات: ص336 ح14 عن محمّد بن أحمد عن الإمامالصادق عليه‌‌السلاموفيه «جمع» بدل «كسب» نحوه؛ مسند الشهاب: ج1 ص271 ح441 و 442 كلاهما عن أبي سلمة الحمصي وفيهما «أصاب» بدل «كسب» و «أذهبه» بدل «أنفقه»، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج13 ص97 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام، كنزالعمّال: ج4 ص13 ح9256.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مالى را از راه نادرست به دست آورد، آن را در راه نابودى خود، خرج خواهد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِئسَ الكَسبُ الحَرامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص255 ح4407، عيون الحكم والمواعظ: ص193 ح3961.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه بد است كسب حرام!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَسبُ الحَرامِ يَبينُ فِي الذُّرِّيَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي أثره من الفقر وسوء الحال (مرآة العقول: ج19 ص89&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص125 ح4 عن عبيد بن زرارة، وسائل الشيعة: ج12 ص53 ح22040.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اثر] درآمد حرام، در نسل، آشكار مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عنهم عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيما وَعَظَ اللّهُ عز و جل بِهِ عيسى عليه‌‌السلام:... يا عيسى، قُل لَهُم: قَلِّموا أظفارَكُم مِن كَسبِ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص131 و 138 ح103 عن عليّ بن أسباط، الأمالي للصدوق: ص611 ح842 عنأبي بصير عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، تحف العقول: ص499، عدّة الداعي: ص129، أعلام الدين: ص232، بحارالأنوار: ج14 ص295 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ از معصومان عليهم‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اندرزهاى خداى عز و جل به عيسى عليه‌‌السلام آمده است: «... اى عيسى! به آنان (ستمكاران بنى اسرائيل) بگو: ناخن‌‌هاى خود را از كسب حرام، كوتاه كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احكام-و-آداب-كسب-و-تجار160&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احكام و آداب كسب و تجار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اصول-حاكم-بر-آداب-تجارت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصول حاكم بر آداب تجارت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت، كسب و داد و ستد، همزاد زندگى اجتماعى انسان بوده‌‌اند؛ زيرا فرد و جامعه، نيازهايى دارند كه به تنهايى قادر به برآورده ساختن آنها نيستند. از اين رو، لازم است افراد با خريد و فروش مواد اوليه، مواد ساخته شده و خدمات، افزون بر رفع نياز خود به تسهيل و تنظيم كارهاى مرتبط با جامعه و نظام اجتماعى نيز يارى رساند. بدين سبب، تنوع گونه‌‌هاى شغلى، فراوانى آن، رغبت مردم و درآمدزايى شغل‌‌ها برگرفته از نيازهاى فرد و جامعه است. در روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام نيز بر اين نكته اشاره شده كه قوام جامعه با تجارت و داد و ستد مرتبط است و معيار اصلى در جواز معاملات و برآورده ساختن نياز جامعه در امور عمومى، مرتبط با آن است، بى آنكه به فساد يا بطلان آميخته شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص61 (معيارهاى كلّى در جواز معاملات&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمومى بودن داد و ستد و احتمال و شيوع پديد آمدن اختلاف‌‌ها، لزوم قانون‌‌گذارى در اين حوزه را اجتناب ناپذير كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوانين حاكم بر تجارت نخست، به شيوه عرفى، يا قانون گذارى حاكميت، وضع شده و اصول و ضوابط تجارت در هر جامعه را تبيين كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوانين عرفى و عقلائى بيشتر ريشه در ويژگى‌‌هاى انسانى داشته و برگرفته از عقل عملى انسان هستند كه با توجه به تمايلات، خواسته‌‌ها، منفعت‌‌ها و نيازهاى افراد جامعه تنظيم شده‌‌اند. بنيان يكسان قوانين عرفى يعنى عقل عملى سبب مشابهت‌‌هاى فراوان قوانين تجارت در جوامع متفاوت بشرى گشته است، بى آنكه نياز به همسان سازى قوانين در همه موارد احساس شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظام‌‌هاى اقتصادى، از درونِ مبانى و اصول حاكم بر تجارت در هر دوره، زمان و مكان استخراج شده و مى‌‌شوند و نظام حاكم بر تجارت را تبيين مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته مهم در قوانين عالم تجارت آن است كه نگاه به تجارت در بيشتر جوامع بشرى، نگاهى سراسر مادى و منطبق بر منافع دنيوى فرد و جامعه است. اين زاويه ديد از مبانى و اصول حاكم بر آن جوامع نشئت گرفته و بر تجارت تنها به عنوان تأمين كننده منافع دنيوى شخصى و گروهى توجه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاهى از مبانى و اصول حاكم بر تجارت در تفكر اسلامى و مقايسه آن با تفكر دنيامحور و غيرالهى، مى‌‌تواند ظرافت و ريزه كارى‌‌هاى احكام و آداب تجارت اسلامى را تبيين كند. تحليل مفاهيم بنيادين و اصولى حاكم بر قوانين جزئى تجارت، زمينه مناسبى براى مقايسه ميان تفكر اسلامى و غير اسلامى در قوانين عمومى تجارت فراهم مى‌‌آورد. از اين رو، شايسته آن است اين مفاهيم بنيادين با دقت و تأمل بيشتر استخراج شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اصول-حاكم-بر-تجارت-اسلامى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصول حاكم بر تجارت اسلامى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دين اسلام، داد و ستد و تجارت را به عنوان تأمين‌‌كننده منافع فرد و اجتماع پذيرفته و حتى بر سودآورى آن نيز توجه كرده است. اما اين سودآورى تنها محدود به سودآورى دنيوى نيست. تحليل مقررات حاكم بر تجارت اسلامى نشان مى‌‌دهد كه نگاه جامعِ دين، دنيا و آخرت را در نظر داشته و تجارت را نه تنها منفعتى دنيوى كه گونه‌‌اى عبادت و معنويت تصوير كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين نگاه، داد و ستد و تجارت، امورى الهى هستند كه سبب تعالىِ معنوى شده و افزون بر تأمين نيازهاى دنيوى شخص و خانواده‌‌اش، آخرت او را نيز تأمين مى‌‌كنند، به گفته پيامبر اكرم صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتَغِ عَلى نَفسِكَ وعِيالِكَ حَلالاً، فَإِنَّ ذلِكَ جِهادٌ فى سَبيلِ اللّهِ، وَاعلَم أ‌‌نَّ عَونَ اللّه فى صالِحِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص16 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى خود و عائله‌‌ات، [روزى] حلال بجوى؛ زيرا اين كار، نوعى جهاد در راه خداست و بدان كه كمك خداوند، در تجارت درست [و حلال] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجموعه مقررات و احكام دين اسلام برگرفته از نگاه جامع و همه جانبه دين به اين رويكرد اجتماعى است. برخى از مهم ترين محورها در تبيين حكمت مقررات اسلامى را مى‌‌توان اين گونه بيان داشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقويت فرهنگِ دوستى و روابط اجتماعى: هدف اصلى از داد و ستد، تسهيل عملكرد نظام اجتماعى و تأمين نيازهاى مادى افراد جامعه است. توصيه شارع مقدس آن است كه اين داد و ستد و تأمين نياز به تقويت روابط اجتماعى نيز بينجامد، به گونه‌‌اى كه همزيستى دوستانه اجتماعى حتى بر منفعت شخصى مقدم شود. از اين منظر است كه مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر هر يك از طرفين معامله، به هر علت از انجام معامله پشيمان شود توصيه به طرف مقابل آن است كه معامله را فسخ كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أييُّما عَبدٍ أقالَ مُسلِما فى بَيعٍ، أقالَهُ اللّه تَعالى عَثرَتَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص136 ح136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده‌‌اى كه تقاضاى مسلمانى را براى فسخ معامله‌‌اى بپذيرد، خداوند متعال در روز قيامت، از لغزش‌‌هاى او درگذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا به دست آوردن دل يك مسلمان، بسيار برتر از سودى است كه از معامله نصيب مى‌‌شود. نكته قابل توجه آنكه اين گذشت اجتماعى در معامله، به حيات اخروى پيوند خورده و سبب گذشت و عفو خداى متعال از لغزش آدمى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه سخت‌‌گيرى و شدت در خريد و فروش امرى ناپسند تلقى شده و پاداش كسى كه با مشترى، آسان‌‌گيرى كند بهشت دانسته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص129 گذشت و آسان گرفتن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تاجران توصيه شده است كه با دادن صدقه، سود خود را با نيازمندان تقسيم كنند و آنان را در شادى سودآورى معامله خويش شريك سازند. اين عمل سبب كفاره گناهان و جبران كننده آسيب‌‌هاى احتمالى و غير عمدى موجود در معامله است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص141 آداب تجارت / صدقه دادن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوى ديگر، شارع مقدس وارد شدن شخص در داد و ستد ديگران را امرى ناپسند شمرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص247 (آفت‌‌هاى تجارت / داخل شدن در خريد و فروش ديگرى&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه اين عمل سبب برانگيخته شدن واكنش اجتماعى و تحريك احساسات خريدار پيشين شده و رابطه مبتنى بر دوستى را تضعيف مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگيرى از مفاسد اخلاقى و اقتصادى. بروز منافع شخصى افراد در تجارت سبب مى‌‌شود داد و ستد و بازار، محلى مناسب براى بروز آسيب‌‌هاى اخلاقى و اقتصادى شوند. پديد آمدن اين آسيب‌‌ها امرى طبيعى است و به سادگى نمى‌‌توان از آن چشم پوشيد. رويكرد كلى دين، پرهيز از آسيب‌‌هاى محتمل است. توجه به شناسايى آسيب‌‌ها و مفاسد، تلاش براى پيشگيرى از آنها، پرهيز از ورود در آنها و چگونگى راه‌‌هاى مقابله با آنها، از جمله توصيه‌‌هاى شارع هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسيب‌‌هايى همچون ربا،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص201 آفت‌‌هاى تجارت / ربا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كم فروشى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص205 (آفت‌‌هاى تجارت / كم فروشى&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيانت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص197 (آفت‌‌هاى تجارت / خيانت&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دروغگويى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص189 (آفت‌‌هاى تجارت / دروغ&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَشّ در معامله،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص215 آفت‌‌هاى تجارت / گول زدن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتمان عيب،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص81 (مهم‌‌ترين احكام تجارت و داد و ستد / گفتن عيب‌‌هاى كالا) وص 264 ح335 و 336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غبن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص213 (آفت‌‌هاى تجارت / مغبون كردن كسى كه به شخص اعتماد مى‌‌كند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قسم خوردن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص191 (آفت‌‌هاى تجارت / سوگند خوردن بويژه سوگند دروغ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله آسيب‌‌ها و مفاسدى هستند كه به سبب احتمال وجود بيشتر، شارع بر آنها توجه داده و از آنها نهى كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رشد و تعالى فضائل اخلاقى. قوانين و آداب تجارت اسلامى، افزون بر پيشگيرى از آسيب‌‌هاى احتمالى به گونه‌‌اى طراحى شده‌‌اند كه در رشد و تعالى فضائل اخلاقى نيز تأثيرگذار باشند. اگر چه پيشگيرى از رذائل اخلاقى نيز نوعى تعالى و رشد محسوب مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شارع مقدس به فروشنده توصيه كرده تا در وزن كردن كالاى فروخته شده، نفع طرف مقابل را در نظر بگيرد و ايثار كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص123 (آداب تجارت / سنگين‌‌تر وزن كردن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از معاملاتى كه احتمال پديد آمدن سوء اخلاق در آنها وجود دارد (مانند كفن فروشى و برده فروشى) پرهيز كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص275 ح352 و 353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حرص بر سودآورى نداشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص139 (آداب تجارت / اعتدال در طلب روزى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردمان را به يك چشم بنگرد و ميان مشتريان تفاوت نگذارد مگر به جهت علم و تقوا. اين همه، به معناى تعالى و رشد فضائل اخلاقى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقويت بنيه معنوى. نگاه الهى به داد و ستد، پرهيز از آسيب‌‌هاى اخلاقى و اجتماعى، توصيه به فضائل اخلاقى مرتبط با داد و ستد و...، نشان مى‌‌دهند كه دين در وضع كردن قوانين مربوط به تجارت، درصدد تقويت بنيه معنوى فرد و جامعه است. اين اصل، حاكم بر همه مقررات شريعت است. رشد معنويت تنها به عبادتِ مصطلح محدود نمى‌‌شود. انسان بايد به گونه‌‌اى باشد كه همه فعل و ترك او، عبادت و ملازم با عبادت باشند. از منظر دين، تاجرِ شايسته كسى است كه در حال تجارت نيز ذكر خدا بر لب و جان دارد و آيه «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» را امتثال كرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص111 (آداب تجارت / ياد خداى عز و جل) وص 331 (آداب معنوى بازار / ذكر خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه تجارت خويش را با دعا به درگاه الهى آغاز كرده، تجارت پربركت و مال طيب را از او طلب مى‌‌كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص114 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه تاجر مؤمن، درخواست سود و فضل از بارى تعالى است و تجارت وسيله‌‌اى براى نزول تفضّل الهى است. او تنها از خدا طلب خير مى‌‌كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص117 (آداب تجارت / طلب خير كردن از خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرائت كردن قرآن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص343 (آداب معنوى بازار / خواندن آياتى از قرآن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نماز گزاردن در بازار و مسجد بازار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص343 (آداب معنوى بازار / نمازگزاردن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز توصيه‌‌هايى هستند كه بنيان حاكم بر تجارت، يعنى معنويت در تجارت و بازار را افزايش مى‌‌دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأكيد بر كسب حلال و تلاش در حلال خوارى خود و خانواده و آثار برآمده از آن در نسل پاك و پاكيزه نيز نگاه خاص اسلام به تجارت و اصول حاكم بر آن را تبيين مى‌‌كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص90 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نتيجه آنكه، مجموعه مطالب ياد شده، به روشنى اصول و مبانى حاكم بر وضع قوانين، احكام و آداب تجارت را معلوم مى‌‌كنند كه نگاه جامع و آخرت گرايانه بر داد و ستد، نه تنها باعث آسايش و رفاه دنيوى مى‌‌شود، بلكه ثواب اخروى و جنّت الهى را نيز در پى دارد؛ آن گونه كه تاجر امين، بدون حسابرسى به بهشت رهنمون مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص27 فضيلت تاجر درستكار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احكام-كسب-و-تجارت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احكام كسب و تجارت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لزوم تدوين قوانين داد و ستد در همه جوامع كارى ضرورى، پذيرفته و مقبول است؛ زيرا همه گونه‌‌هاى شغلى، خواه توليدى يا خدماتى،نيازمند معيارها و ضوابطى هستند كه در قوانين فقهى و حقوقى هر نظام اجتماعى تبيين مى‌‌شوند. جواز يا عدم جواز شغل يا معامله (معاملات روا و ناروا)، قواعد و معيارهاى ضرورى و لازم در شغل و معامله، ويژگى‌‌هاى طرفين معامله و...، از جمله اين قوانين هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاهى از احكام كسب و تجارت براى فروشنده و حتى براى خريدار، امرى لازم و ضرورى است؛ زيرا تمايل به كسب درآمد بيشتر و از دست ندادن مال از هر طريق، در نهاد آدمى وجود دارد و او را به بيراهه مى‌‌كشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظرافت‌‌ها و ضوابط حاكم بر داد و ستد نيز اهميّت دارند كه رعايت نكردن آنها ممكن است به حرام‌‌خوارى و هلاكت بيانجامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، خرد انسانى، حكم مى‌‌كند كه تاجر و كاسب با احكام شرعى حاكم برمعاملات آشنايى كامل داشته باشند تا در ورطه هلاكت نيفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفارش معصومان عليهم‌‌السلام بر يادگيرى احكام داد و ستد نيز ناظر به همين آسيب محتمل است. تأكيد ورزيدن امير المؤمنين عليه‌‌السلام در سخنرانى عمومى براى مردم به يادگيرى احكام شرعى با عبارت: «الفقه ثمّ المتجر»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص108 ح80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تكرار سه باره اين جمله، ضرورت اين يادگيرى را آشكار مى‌‌سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با بهره گيرى از روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام و فتاواى فقها، احكام كسب و تجارت در چندمحور قابل تبيين اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-احكام-شغل-و-كسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ احكام شغل و كسب&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر فقهى، اصل كلى و حاكم بر كسب و پيشه، روا بودن آن است كه در اصطلاح فقهى، بدان جواز يا اباحه به معناى عام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از اباحه به معناى عام، جايز بودن شغل است.يعنى انتخاب آن حرام نيست، جواز به اين معنا، شامل كسب و كار واجب، مستحب، مكروه و مباح به معناى خاص مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى‌‌شود. اگر چه در برخى موارد، گونه‌‌اى خاص از كسب يا شى‌‌ء مورد معامله عنوانى خاص مى‌‌يابد و يكى از احكام تكليفى ديگر ملاك ارزش گذارى آن خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. وجوب: هر كس موظف است زندگى مطابق با شأن‌‌ براى خود و خانواده‌‌اش آماده سازد. از اين رو، گاه انتخاب شغل براى حصول اين هدف بر او واجب مى‌‌شود كه آن را وجوب شخصى مى‌‌گويند. همچنان كه گاه براى تأمين نيازهاى لازم و ضرورى اجتماع، برخى مشاغل وجوب كفائى خواهند داشت تا نظام اجتماعى مسلمانان مختل نشود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: مفتاح الكرامة: ج12 ص15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. حرمت: برخى مشاغل و پيشه‌‌ها به سبب دارا بودن ويژگى ناپسند در اصل شغل، يا لوازم آن، حرام شمرده شده‌‌اند. ملاك اصلى در حرمت اين پيشه‌‌ها، فسادآور بودن آنها است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحث تفصيلى آن در عنوان «معيار كلّى در صحت و بطلان معاملات» در ص70 گذشت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. كراهت: در روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام، برخى از پيشه‌‌ها به سبب آسيب زدن به روح انسانى، يا دارا بودن احتمال خطر انحراف از خوى اسلامى و انسانى، به عنوان شغل مكروه معرفى شده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفصيل اين مبحث در عنوان «سخنى درباره شغل‌‌ها و كسب‌‌هاى نكوهيده» در ص278 خواهد آمد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. مطلوبيت (استحباب اتخاذ): اهل بيت عليهم‌‌السلام شغل‌‌هايى را كه انجام دادن آنها آثار تربيتى شايسته داشته، يا احتمال انحراف كمترى دارند ستوده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن استحقاق ثواب را اثبات نمى‌‌كند.زيرا استحقاق ثواب مشروط به قصد قربت است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال، پيامبران عليهم‌‌السلام، چوپان، يا زارع بوده‌‌اند. اين دو عنوان را روايات ستوده‌‌اند. از سوى ديگر، تلاش فرد در راستاى برطرف كردن نيازهاى فرعى خويش، حفظ شأن و آبرو، برطرف ساختن نيازهاى فرعى خانواده كه با نام «توسعه بر عيال» از آن ياد مى‌‌شود، پيگيرى امورى كه جامعه اسلامى بدانها اهتمام دارد و مى‌‌تواند به فعاليت‌‌هاى شخص رنگ الهى زده و آنها را به دايره استحباب نزديك‌‌تر سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. اباحه (رَوا بودن): كسب و پيشه‌‌اى كه يكى از عنوان‌‌هاى چهارگانه پيشين را نداشته باشند روا و جايز شمرده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-احكام-داد-و-ستد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ احكام داد و ستد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تجارت» در اصطلاح فقيهان در معناهاى متفاوتى به كار رفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مطلق كسب: گاه تجارت در معناى مطلق كسب و اكتساب به كار رفته كه شامل اجاره، صلح و وكالت هم مى‌‌شود؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. هر گونه داد و ستد: گاه مراد از تجارت، مطلق داد و ستد است؛ چه با هدف سودآورى باشد يا هدف از داد و ستد، سود و فايده نباشد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. داد و ستد با هدف سودآورى: شيوه متعارف در معاملات تجارى، داد و ستد باهدف سودآورى است؛ حتى برخى معناى لغوى تجارت را نيز «داد و ستد با هدف سودآورى» دانسته‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: أساس البلاغة: ص77، تاج العروس: ج6 ص128.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، برخى فقيهان درآمدزايى را شرط تحقق تجارت برشمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: مسالك الأفهام: ج3 ص117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. پيشه: گاه داد و ستد به منزله يك «رفتار مستمر» كه لازمه برخى پيشه‌‌هاست معنا مى‌‌شود و گاه يك مورد داد و ستد به گونه اتفاقى و نادر روى مى‌‌دهد، يعنى انجام معامله شغل فرد شمرده نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است احكام و آداب ذكر شده در اينجا هر گونه داد و ستد را شامل مى‌‌شوند چه هدف و نتيجه آن سود بردن باشد يا نباشد و خواه طرفين معامله داد وستد را به عنوان شغل و كسب خود انتخاب كرده باشند، يا اين كار را صرفاً يك بار انجام دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقيهان با استناد به آيات و روايات، احكام و آداب گوناگونى براى داد و ستد برشمرده‌‌اند كه برخى از آن آيات و روايات، در عنوان‌‌هاى متفاوت اين مجموعه گزارش شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مجموعه روايات و مباحث پيش رو، تنها به مهم ترين موارد مطرح شده در روايات مربوط به داد و ستد اكتفا شده و از ورود به مباحث و استدلالات فقهى پرهيز كرده‌‌ايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون به اجمال به مهم ترين احكام و آداب الزامى داد و ستد اشاره مى‌‌كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احكام-الزامى-داد-و-ستد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احكام الزامى داد و ستد&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از احكام الزامى، قواعد و معيارهايى هستند كه رعايت آنها در هر معامله و داد و ستد لازم است و اگر يكى از اينها رعايت نشود، داد و ستد، صحيح و كامل نخواهد بود و در نتيجه آثار مترتب بر داد و ستد، يعنى نقل و انتقال شى‌‌ء مورد معامله نيز حاصل نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-شرايط-طرفين-داد-و-ستد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ شرايط طرفين داد و ستد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. بلوغ و تمييز: لازم است معامله كننده به حد بلوغ شرعى (طبق نظر مشهور، رسيدن به پانزده سال در پسران و رسيدن به نه سال در دختران، يا ديگر علائم بلوغ) رسيده باشد. از اين رو، خريد و فروش كودكان، صحيح نيست، مگر آنكه به حد تمييز رسيده باشند. مراد از حد تمييز، نوجوانى است كه به حد بلوغ نرسيده است، ولى توان شناخت نيك و بد را دارد و در حد فرد بالغ فهيم محسوب مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. عقل: مراد از عقل، داشتن كمترين حدّ عقل لازم در معامله است كه بايد در طرفين داد و ستد وجود داشته باشد در نتيجه معامله ديوانه (مجنون) صحيح نيست. زيرا غير عاقل نمى‌‌تواند صلاح و فساد خود را تشخيص دهد و قصد انجام فعل داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. رشد: لازم است معامله‌‌كننده از منظر رشد عقلى به حد متعارف و معمول رسيده و قدرت شناخت و تشخيص صلاح خويش را داشته باشد. قرآن كريم، در اختيار قراردادن اموال كودكان يتيم را به قطعى شدن رشد آنها منوط دانسته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَ لَهُمْ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر در آن‌‌ها رشدى (از نظر فكر و عقل) ديديد اموالشان را به خودشان بدهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. محجور نبودن: كسانى كه به دليلى شرعى و قانونى، حق تصرف در اموال خود را ندارند و شريعت براى تصرف آنان مانع ايجاد كرده، حق فروش اموال خودرا ندارند. اين محجور بودن ممكن است به سبب نداشتن شرط بلوغ و قصد باشد، يا به سبب ورشكستگى و افلاس، حتى در افراد عاقل و مختار، پديد آيد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرطهاى بلوغ، رشد، عقل و محجور نبودن را با عنوان «شروط اهليت معامله» نيز ياد كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. اختيار: لازم است معامله كننده داد و ستد را به اختيار و انتخاب خود انجام دهد و به اين كار مجبور نشود. اين شرط، ريشه عقلائى دارد و عالمان شيعه و اهل سنت بر آن اجماع كرده‌‌اند. آيه 29 سوره مباركه نساء نيز با عبارت «تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ» به رضايت ناشى از اختيار فرد توجه داده و حديث رفع نيز بر اين شرط دلالت دارد. پيامبر اكرم صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرموده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُفِعَ عَن اُمَّتى... ما اُكرِهوا عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص462 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امت من چند چيز برداشته شده است... (از جمله) چيزى كه بر آن مجبور شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجبار و اكراه فروشنده يا خريدار بر داد و ستد، تأثيرگذارى معامله را زائل كرده و اثر لازم از داد و ستد را نفى مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. قصد انجام دادن فعل: مراد از قصد انجام دادن فعل، قصد جدّى فروشنده و خريدار برانجام دادن معامله است. از اين رو، گفتار شوخى و هزل، معامله را تثبيت نمى‌‌كند. معامله هازل (غير جدى)، غافل، مست و شخصى كه با مصرف مواد مخدر و روانگردان گيج و منگ شده، به سبب دارا نبودن قصد انجام دادن فعل، باطل است و حتى به عنوان عقد فضولى هم قابليت تصحيح ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حقيقت سخن اين فرد، صلاحيت ابتدائى براى انجام معامله را دارا نيست، از اين رو قابليتتصحيح نيز ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. ولايت داشتن (به عنوان مالك يا ولى يا وكيل): اين شرط نيز شرطى عقلائى و ارتكازى است. خريد و فروش يك شى‌‌ء تنها از سوى كسى مجاز است كه حق و اجازه انجام معامله را داشته باشد. اين شخص ممكن است مالك شى‌‌ء (به گونه دارا بودن ملكيت تام) يا وكيل مالك در انجام فعل باشد. همچنين ممكن است شخص معامله‌‌كننده به سبب دارا بودن ولايت (بر كودك يا مجنون)، يا وصايت (از كسى كه فوت كرده) اين صلاحيت را يافته باشد. با در نظر گرفتن اين شرط، معلوم مى‌‌شود كه شخص غاصب و سارق، صلاحيت داد و ستد ندارد ومعامله اش صحيح نيست. حتى اگر شى‌‌ء داد و ستد شده چندين بار دست به دست شده و معامله‌‌هاى متعددى روى آن صورت گرفته باشد، هيچ يك از اين معاملات نافذ نيست و آن شى‌‌ء در ملكيت مالك اول باقى مانده است و او حق امضا يا فسخ هر يك از داد و ستدهاى انجام شده در هر مرحله را خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-شرايط-جنس-معامله-شده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ شرايط جنسِ معامله شده&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لازم است شى‌‌ء و جنس داد و ستد شده نيز داراى ويژگى‌‌هايى باشد تا صلاحيت نقل و انتقال داشته و در نتيجه، معامله صحيح و تام انجام شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين ويژگى‌‌ها عبارت‌‌اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. قابليت تملك: نخستين شرط شى‌‌ء داد و ستد شده، صلاحيت داشتن آن براى تملك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجه به اين شرط، اشيائى مثل خس و خاشاك به سبب بى ارزش بودن، قابليت تملك و صلاحيت داد ستد ندارند. انسان آزاد نيز قابليت تملك و صلاحيت داد و ستد ندارد و از اين رو، قابل خريد و فروش نيست. اموال مشترك عمومى جوامع، همانند نور خورشيد، جنگل‌‌ها و مراتع نيز قابليت تملك شخصى ندارند (البته حق انتفاع و بهره‌‌بردارى از آنها قابل داد و ستد است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. صلاحيت استفاده (انتفاع): هدف از داد و ستد، انتقال ملكيت شى‌‌ء ازفروشنده به خريدار براى فايده بردن او از شى‌‌ء معامله شده است. از اين رو، چيزهايى كه قابليت استفاده ندارد، شايستگى داد و ستد هم نخواهد داشت. اين شرط، سبب خروج اشيائى چون شراب مى‌‌شود كه از ديدگاه شارع مقدس، شايستگى استفاده و انتفاع ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. قدرت بر تسليم: معامله نمى‌‌تواند روى آن شى‌‌ء كه قابل تسليم نيست انجام شود. حيوانى كه فرار كرده، يا زمينى كه از سوى غاصبى غصب شده و فروشنده امكان باز پس گيرى آن را ندارد، از اين جمله‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته، اگر خريدار قدرت باز پس گيرى شى‌‌ء معامله شده را داشته و اين شرط را بپذيرد، معامله صحيح خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. معلوم بودن (از جهت مقدار و وصف): لازم است شى‌‌ء معامله شده، معلوم و مشخص باشد؛ هم از منظر ويژگى‌‌ها و هم از جهت مقدار و كمّيت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال نمى‌‌توان خانه اى يا زمينى را با عنوان كلى يك خانه يا يك زمين فروخت، بلكه تنها پس از مشخص كردن ويژگى‌‌ها و اوصاف كه آن را از ديگر اشيا متمايز مى‌‌كند قابليت داد و ستد خواهد يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجه نكردن به اين شرط، سبب پديد آمدن معامله غررى خواهد شد كه ناصواب و باطل است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر، به معناى غفلت، خطر و اقدام ناآگاهانه است (ر.ك: النهاية: ج3 ص355، المصباح المنير: ج2 ص444 و 445) داد و ستدى كه بدون آگاهى از شى‌‌ء معامله شده انجام شود معامله غررى ناميده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بليط‌‌هاى بخت‌‌آزمايى از اين منظرقابليت خريد و فروش نداشته و ندارند؛ چون مشخص نيست كه در مقابل پول داده شده، چه چيزى نصيب خريدار مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار جنس داد و ستد شده نيز بايد معلوم و مشخص باشد. روشن است كه يك كيلو از جنس مورد نظر تفاوت فراوان با يك تُن از آن دارد. مشخص نبودن مقدار نيز معامله را غروى و باطل مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معين بودن و مشخص بودن شى‌‌ء داد و ستد شده نيز از موارد علم به شى‌‌ء معامله شده تلقى مى‌‌شود. يك گوسفند از يك گله، نمى‌‌تواند موضوع خريد و فروش قرار گيرد؛ چون ويژگى‌‌هاى گوسفندان گله متفاوت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته در موارد «سرى سازى صنعتى» كه همه مصداق‌‌هاى موجود مشخصات يكسانى داشته و همانند يكديگرند، نياز به معين كردن شى‌‌ء معامله شده وجود ندارد. از اين رو، خريدارى يك دست بشقاب غذاخورى با نشانه مشخص، يا يك مدل خودرو توليد شده مشخص در يك كارخانه، صحيح خواهد بود؛ زيرا تفاوتى ميان افراد اين عنوان وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. تعلق نداشتن حق ديگران: لازم است جنس مورد معامله، مشمول حق ديگران نباشد. براى مثال، مال وقف شده، قابل خريد و فروش نيست، چون مشمول حق كسانى است كه اين مال براى آنان وقف شده است. داد و ستد مالى كه رهن داده شده است (مال مرهونه) يا ملك مشترك با فردى ديگر نيز به سبب دارا نبودن اين شرط، صحيح نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آداب-التجارة198&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: آدابُ التِّجارَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب تجارت در كتابهاى فقهى نيز مورد اشاره قرار گرفته است.از جمله ر.ك: تحرير الوسيله: ج1ص 500 ـ 501، قواعد الأحكام: ص13، مفتاح الكرامة: ج12 ص333 ـ 350.گفتنى است كه در مجموعه حاضر، آداب مستحبى بيشترى نسبت به كتابهاى فقهى بيان شده و همه آنها نيز از كتاب و سنت استخراج شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: آداب تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعلم-أحكام-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: تَعَلُّمُ أحكامِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: آموختن احكام تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أميرَ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام يَقولُ عَلَى المِنبَرِ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، وَاللّهِ، لَلرِّبا في هذِهِ الاُمَّةِ أخفى مِن دَبيبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدبّ والدبيب: مشيٌ خفيف مفردات ألفاظ القرآن: ص306 «دبّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّملِ عَلَى الصَّفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفا: جمع الصفاة، وهي الصخرة والحجر الأملس، أي غير الخشن، أو الحجر الصلد الضخم الذي لا ينبت شيئا انظر: لسان العرب: ج14 ص464 «صفا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، شوبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّوبُ: الخَلطُ (النهاية: ج2 ص507 «شوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيمانَكُم بِالصِّدقِ، التّاجِرُ فاجِرٌ وَالفاجِرُ فِي النّارِ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص150 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح16، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 194 ح3731، روضة الواعظين: ص510 نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص117 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اَصبغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امير مؤمنان عليه‌‌السلام بر منبر شنيدم كه مى‌‌فرمايد: اى جماعت بازرگانان! نخست، فقه و آن گاه تجارت؛ نخست فقه و آن گاه تجارت؛ نخست فقه و آن گاه تجارت! به خدا سوگند، هر آينه ربا در اين امّت، پنهان‌‌تر است از خزيدن مورچه‌‌اى بر تخته سنگى. ايمان خود را با راستى در آميزيد. بازرگان، فاجر است و فاجر، در آتش، مگر آن كه حق را بستاند و حق را بدهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ رَجُلاً أتاهُ [الإِمامَ عَلِيّا عليه‌‌السلام] فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنّي اُريدُ التِّجارَةَ، فَادعُ اللّهَ لي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عليه‌‌السلام: أوَ فَقِهتَ في دينِ اللّهِ عز و جل؟ قالَ: أوَ يَكونُ بَعضُ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَيحَكَ! الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، إنَّ مَن باعَ وَاشتَرى ولَم يَسأَل عَن حَلالٍ ولا حَرامٍ ارتَطَمَ فِي الرِّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارتطم في الربا: وقع فيه فتخبّط انظر: لسان العرب: ج12 ص244 «رطم&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ارتَطَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص254 عن الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح12، عوالي اللآلي: ج 3 ص201 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد امام على عليه‌‌السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من تصميم گرفته‌‌ام تجارت كنم. برايم دعا كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «آيا احكام دين خداى[عز و جل در باره داد و ستد] را مى‌‌دانى؟». گفت: بعضى از آنها را مى‌‌دانم. فرمود: «واى بر تو! اوّل، دانستن احكام، سپس تجارت. كسى كه خريد و فروش كند و از حلال و حرامى نپرسد، بارها در ورطه ربا افتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أرادَ التِّجارَةَ فَليَتَفَقَّه في دينِهِ لِيَعلَمَ بِذلِكَ ما يَحِلُّ لَهُ مِمّا يَحرُمُ عَلَيهِ، ومَن لَم يَتَفَقَّه في دينِهِ ثُمَّ اتَّجَرَ تَوَرَّطَ فِي الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنعة: ص591.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بخواهد تجارت كند، بايد احكام دين خود را بياموزد تا بدين وسيله، حلال را از حرام باز شناسند. كسى كه احكام دين خود را نياموزد و تجارت كند، در ورطه شبهات فرو مى‌‌غلتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص186 (آفات التجارة / الجهل بأحكام التجارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص187 (آفت‌‌هاى تجارت / ناآگاهى از احكام تجارت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: ذِكرُ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: ياد خداى عزوجل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَوةِ وَ إِيتَاءِ الزَّكَوةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَرُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و بر پا داشتن نماز و اداى زكات غافل نمى‌‌كند، آنها از روزى مى‌‌ترسند كه در آن، دل‌‌ها و چشم‌‌ها زير و رو مى‌‌شوند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تُلْهِكُمْ أَمْوَ لُكُمْ وَ لاَ أَوْلَدُكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ مَن يَفْعَلْ ذَ لِكَ فَأُوْلَلءِكَ هُمُ الْخَسِرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنافقون: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! اموال و فرزندانتان، شما را از ياد خدا غافل نكند؛ و كسانى كه چنين كنند، زيانكاران اند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منافقون: آيه 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن أبي هريرة عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ الّذينَ يَضرِبونَ فِي الأَرضِ يَبتَغونَ مِن فَضلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج12 ص279، تفسير الآلوسي: ج18 ص178، تفسير ابن أبي حاتم: ج8ص 2607 ح14645، الدر المنثور: ج6 ص207 نقلاً عن ابن مردويه والديلمي عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القُرطُبى ـ به نقل از ابو هُرَيره از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در باره فرموده خداى بلندمرتبه: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنها را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى همان كسانى كه در جستجوى فضل [و روزى]خداوند، در زمين سفر مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن بشّار عن رجل رفعه ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ التُّجّارُ الَّذينَ لا تُلهيهِم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ عز و جل، إذا دَخَلَ مَواقيتُ الصَّلاةِ أدّوا إلَى اللّهِ حَقَّهُ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح21، بحارالأنوار: ج83 ص4 وراجع كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 192 ح3720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن بشّار، از مردى كه سند حديث را به يكى از اهل بيت عليهم‌‌السلام رسانده است، در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، بازرگانانى هستند كه تجارت و داد و ستد، از ياد خدا بازشان نمى‌‌دارد. هر گاه وقت نماز شود، به گزاردن حقّ خدا (نماز) مى‌‌پردازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كَلامٍ لَهُ عِندَ تِلاوَتِهِ: «يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَ الاْصَالِ * رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 36 و 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ وتَعالى جَعَلَ الذِّكرَ جِلاءً لِلقُلوبِ... وإنَّ لِلذِّكرِ لَأَهلاً أخَذوهُ مِنَ الدُّنيا بَدَلاً، فَلَم تَشغَلهُم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَنهُ، يَقطَعونَ بِهِ أيّامَ الحَياةِ ويَهتِفونَ بِالزَّواجِرِ عَن مَحارِمِ اللّهِ في أسماعِ الغافِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 222، بحارالأنوار: ج69 ص325 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ از سخنان ايشان هنگام تلاوت كردن اين آيه: «در آن [خانه]ها هر بامداد و شامگاه، او را نيايش مى‌‌كنند: مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند پاك و بلندمرتبه، و ياد خود (يا: نماز) را صيقل دهنده دل‌‌ها قرار داد... وياد خدا، اهلى دارد كه آن را به جاى دنيا برگزيدند. بنا بر اين، هيچ تجارت و داد و ستدى آنها را از آن باز نمى‌‌دارد، روزهاى زندگى [خود] را با آن سپرى مى‌‌كنند و عوامل باز دارنده از حرام‌‌هاى خدا را در گوش غافلان، فرياد مى‌‌زنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ فيما يوصي بِهِ أصحابَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعاهَدوا أمرَ الصَّلاةِ وحافِظوا عَلَيها، وَاستَكثِروا مِنها، وتَقَرَّبوا بِها، فَإِنَّها كانَت عَلَى المُؤمِنينَ كِتابا مَوقوتا... وقَد عَرَفَ حَقَّها رِجالٌ مِنَ المُؤمِنينَ الَّذينَ لا تَشغَلُهُم عَنها زينَةُ مَتاعٍ ولا قُرَّةُ عَينٍ مِن وَلَدٍ ولا مالٍ، يَقولُ اللّهُ سُبحانَهُ: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَوةِ وَ إِيتَاءِ الزَّكَوةِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 199، بحارالأنوار: ج82 ص224 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در سفارش به يارانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نماز، اهمّيت دهيد و آن را پاس بداريد و بسيارش به جا آوريد و به وسيله آن به خدا نزديك شويد؛ زيرا نماز در اوقاتى معيّن بر مؤمنان، واجب گشته است... حق [و اهمّيت] آن را مردانى از مؤمنان شناخته‌‌اند كه نه زرق و برق كالايى و نه هيچ عزيزى، از فرزند و مال، آنها را از آن، باز نمى‌‌دارد. خداوند پاك مى‌‌فرمايد: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و بر پاداشتن نماز و پرداخت زكات، باز نمى‌‌دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في قَولِهِ: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تُلْهِكُمْ أَمْوَ لُكُمْ وَ لاَ أَوْلَدُكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» ـ: هُم عِبادٌ مِن اُمَّتِيَ الصّالِحونَ مِنهُم، لا تُلهيهِم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ، وعَنِ الصَّلاةِ المَفروضَةِ الخَمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج8 ص179 نقلاً عن ابن مردويه عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در باره فرموده خداوند: «اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! اموالتان و فرزندانتان، شما را از ياد خدا باز ندارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، بندگان شايسته‌‌اى از امّت من هستند كه هيچ گونه تجارت و داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و از نمازهاى واجب پنجگانه باز نمى‌‌دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص330 (آداب السوق المعنوية / الذكر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص331 (آداب معنوى بازار / ذكر خدا)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الدُّعاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: دعا كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ ارزقُني مِن فَضلِكَ مالاً طَيِّبا كَثيرا فاضِلاً لا يُطغيني، وتِجارَةً نامِيَةً مُبارَكَةً لا تُلهيني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج94 ص133 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از فضل خود، مرا دارايىِ پاك فراوان و سرشار كه به سركشى‌‌ام وا ندارد و داد و ستدى بالنده و بركت‌‌خيز كه غافلم نگردانَد، روزى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أرَدتَ أن تَشتَرِيَ شَيئا فَقُل: «يا حَيُّ يا قَيّومُ، يا دائِمُ يا رَؤوفُ يا رَحيمُ، أسأَ لُكَ بِعِزَّتِكَ وقُدرَتِكَ وما أحاطَ بِهِ عِلمُكَ، أن تَقسِمَ لي مِنَ التِّجارَةِ اليَومَ أعظَمَها رِزقا، وأَوسَعَها فَضلاً، وخَيرَها عاقِبَةً» فَإِنَّهُ لا خَيرَ فيما لا عاقِبَةَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص10 ح34 كلاهما عن معاوية بن عمّار، مكارمالأخلاق: ج1 ص546 ح1882 عن الإمام الباقر عن الإمام زين العابدين عليهماالسلام، عوالي اللآلي: ج3 ص204 ح33، بحارالأنوار: ج103 ص91 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستى چيزى بخرى، بگو: «اى زنده، اى پابرجاى، اى هميشگى، اى مهرورز، اى مهربان! تو را به عزّت و توانمندى و به هر آنچه علم تو آن را در ميان گرفته سوگند مى‌‌دهم كه امروز از اين داد و ستد، بيشترين روزى و وسيع‌‌ترين نعمت و بهترين فرجام را نصيب من فرمايى»؛ زيرا كه در آنچه فرجامِ [نيك] ندارد، خيرى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن مسعدة بن صدقة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ جَعفَرا عليه‌‌السلام يُملي عَلى بَعضِ التُّجّارِ مِن أهلِ الكوفَةِ في طَلَبِ الرِّزقِ، فَقالَ لَهُ: صَلِّ رَكعَتَينِ مَتى شِئتَ، فَإِذا فَرَغتَ مِنَ التَّشَهُّدِ فَقُل: «تَوَجَّهتُ بِحَولِ اللّهِ وقُوَّتِهِ بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ، ولكِن بِحَولِكَ يا رَبِّ وقُوَّتِكَ، أبرَأُ إلَيكَ مِنَ الحَولِ وَالقُوَّةِ إلاّ ما قَوَّيتَني، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بَرَكَةَ هذَا اليَومِ، وأَسأَ لُكَ بَرَكَةَ أهلِهِ وأَسأَ لُكَ أن تَرزُقَني مِن فَضلِكَ رِزقا واسِعا حَلالاً طَيِّبا مُبارَكا، تَسوقُهُ إلَيَّ في عافِيَةٍ بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ، وأَنَا خافِضٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيش خافض: خصيب في دعة وخصب ولين لسان العرب: ج7 ص145 «خفص&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عافِيَةٍ» تَقولُ ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص3 ح7، بحارالأنوار: ج91 ص341 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از مسعدة بن صدقه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام جعفر صادق عليه‌‌السلام شنيدم كه به يكى از تاجران كوفى براى طلب روزى املا مى‌‌فرمود: هر گاه خواستى، دو ركعت نماز بخوان و چون از تشهّد فارغ شدى، بگو: «حركت مى‌‌كنم به نيرو و توان خداوند، و نه نيرو و توانى از خويش؛ بلكه به نيرو و توان تو، اى پروردگار من. از هر نيرو و توانى به درگاه تو اعلام برائت مى‌‌كنم، مگر نيرويى كه تو به من داده‌‌اى. بار خدايا! بركت اين روز و بركت اهل آن را از تو درخواست مى‌‌كنم. از تو درخواست مى‌‌كنم كه از فضل خود به من روزىِ فراخ و حلال و پاك و پر بركت، عطا فرمايى و آن را با نيرو و توانت و بى هيچ رنج و گزندى و در حالى كه در عافيت و آسايش هستم، به من برسانى». اين را سه بار مى‌‌گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عليّ الحلبي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكى رَجُلٌ إلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام الفاقَةَ وَالحُرفَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُرفة ـ بالضم ـ: الحرمان كالحرفة بالكسر.والمحارَف ـ بفتح الراء ـ: المحروم الذي إذا طلب لا يرزق، أو يكون لا يسعى في الكسب مجمع البحرين: ج1 ص389 «صرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي التِّجارَةِ بَعدَ يَسارٍ قَد كانَ فيهِ، ما يَتَوَجَّهُ في حاجَةٍ إلاّ ضاقَت عَلَيهِ المَعيشَةُ، فَأَمَرَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام أن يَأتِيَ مَقامَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بَينَ القَبرِ وَالمِنبَرِ، فَيُصَلِّيَ رَكعَتَينِ ويَقولَ مِئَةَ مَرَّةٍ: «اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِقُوَّتِكَ وقُدرَتِكَ، وبِعِزَّتِكَ وما أحاطَ بِهِ عِلمُكَ، أن تُيَسِّرَ لي مِنَ التِّجارَةِ أوسَعَها رِزقا، وأَعَمَّها فَضلاً، وخَيرَها عاقِبَةً».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الرَّجُلُ: فَفَعَلتُ ما أمَرَني بِهِ، فَما تَوَجَّهتُ بَعدَ ذلِكَ في وَجهٍ إلاّ رَزَقَنِيَ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص473 ح1، تهذيب الأحكام: ج3 ص311 ح965، منتقى الجمان: ج2 ص277.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن على حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به امام صادق عليه‌‌السلام از تنگ‌‌دستى و بد بخت و بى روزى بودنش در تجارت، شكايت نمود و گفت كه قبلاً وضع مالى‌‌اش خوب بوده، امّا اكنون دست به هر كارى مى‌‌زند، گشايشى در زندگى‌‌اش حاصل نمى‌‌شود. امام صادق عليه‌‌السلام به او فرمود: «به جايگاه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله برود و ميان مزار و منبر [مسجدالنبى]، دو ركعت نماز بخواند و صد مرتبه بگويد: «بار خدايا! به نيرو و توانت و به عزّتت و به هر آنچه علم تو آن را در ميان گرفته است، از تو درخواست مى‌‌كنم آن تجارتى را برايم فراهم سازى كه روزى‌‌اش فراخ‌‌تر و بركتش فراگيرتر و فرجامش نكوتر باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: به اين دستور امام عليه‌‌السلام عمل كردم و از آن پس، دست به هر كارى كه مى‌‌زدم، خداوند، روزى‌‌ام مى‌‌داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشتَرَيتَ شَيئا مِن مَتاعٍ أو غَيرِهِ فَكَبِّر ثُمَّ قُل: «اللّهُمَّ إنِّي اشتَرَيتُهُ ألتَمِسُ فيهِ مِن فَضلِكَ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، اللّهُمَّ فَاجعَل لي فيهِ فَضلاً، اللّهُمَّ إنِّي اشتَرَيتُهُ ألتَمِسُ فيهِ مِن رِزقِكَ، اللّهُمَّ فَاجعَل فيهِ رِزقا» ثُمَّ أعِد كُلَّ واحِدَةٍ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص156 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص9 ح33 كلاهما عن حريز، كتاب من لا يحضرهالفقيه: ج3 ص200 ح3757 عن محمّد بن مسلم عن أحدهما عليهماالسلام، مكارم الأخلاق: ج1 ص546 ح1883 عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، فقه الرضا: ص399 من دون إسناد إلى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه كالايى يا غير كالايى خريدى، اللّه‌‌ اكبر بگو، سپس بگو: «بار خدايا! من اين را خريدم و در آن، از فضل تو مى‌‌جويم. پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست. بار خدايا! در اين برايم فضلى قرار ده. بار خدايا! من اين را خريدم و در آن، از روزى تو مى‌‌جويم. بار خدايا! پس در اين، برايم روزى قرار ده». سپس هر يك از اين جملات را سه بار تكرار كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص334 (آداب السوق المعنوية / الاستعاذة و الدعاء و الاستغفار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص335 (آداب معنوى بازار / پناه بردن به خدا و دعا كردن و آمرزش خواستن)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستخارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: الاِستِخارَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: خيرخواهى از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِأَهلِ السّوقِ بِالكوفَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِّمُوا الاِستِخارَةَ، وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، الأمالي للمفيد: ص198 ح31 كلاهما عن جابر، كتاب من لا يحضرهالفقيه: ج3 ص193 ح3726 نحوه، الأمالي للصدوق: ص587 ح809 عن محمّد بن قيس، تحف العقول: ص216، بحار الأنوار: ج41 ص104 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در سفارشش به بازاريان كوفه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از شروع كسب و كار، از خداوند طلب خير كنيد و با آسانگيرى [در معامله] از خدا بركت جوييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن ناجية، عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ كانَ إذا أرادَ شِراءَ العَبدِ أوِ الدّابَّةِ، أوِ الحاجَةَ الخَفيفَةَ أوِ الشَّيءَ اليَسيرَ، استَخارَ اللّهَ عز و جل فيهِ سَبعَ مَرّاتٍ، فَإِذا كانَ أمرا جَسيما استَخارَ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص563 ح1554، مكارم الأخلاق: ج2 ص103 ح2296، فتحالأبواب: ص253، بحار الأنوار: ج91 ص280 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از ناجيه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام هر گاه مى‌‌خواست بنده‌‌اى يا چارپايى بخرد، يا كار كوچك يا عمل اندكى انجام دهد، در آن هفت بار از خداى عز و جل طلب خير مى‌‌كرد و هر گاه، كار بزرگ و مهمّى بود، صد بار از خدا طلب خير مى‌‌كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشَترَيتَ دابَّةً فَقُل: «اللّهُمَّ إن كانَت عَظيمَةَ البَرَكَةِ، فاضِلَةَ المَنفَعَةِ، مَيمونَةَ النّاصِيَةِ، فَيَسِّر لي شِراها، وإن كانَت غَيرَ ذلِكَ فَاصرِفني عَنها إلَى الَّذي هُوَ خَيرٌ لي مِنها، فَإِنَّكَ تَعلَمُ ولا أعلَمُ، وتَقدِرُ ولا أقدِرُ، وأَنتَ عَلاّمُ الغُيوبِ» تَقولُ ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح4 عن معاوية بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستى چارپايى خريدارى كنى، بگو: «بار خدايا! اگر اين، داراى بركت فراوان و منفعت بسيار و خوش‌‌قدم است، خريدنش را برايم آسان گردان و اگر جز اين است، مرا از آن به سوى چارپاى ديگرى كه از اين برايم بهتر است، بكشان؛ زيرا تو مى‌‌دانى و من نمى‌‌دانم، تو توانايى و من ناتوانم و تو داناى نهانى‌‌هايى». اين را سه مرتبه مى‌‌گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِما ـ إذا هَمَّ بِأَمرِ حَجٍّ أو عُمرَةٍ أو بَيعٍ أو شِراءٍ أو عِتقٍ، تَطَهَّرَ، ثُمَّ صَلّى رَكعَتَيِ الاِستِخارَةِ، فَقَرَأَ فيهِما بِسورَةِ الحَشرِ، وبِسورَةِ الرَّحمنِ، ثُمَّ يَقرَأُ المُعَوِّذَتَينِ و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» إذا فَرَغَ وهُوَ جالِسٌ في دُبُرِ الرَّكعَتَينِ، ثُمَّ يَقولُ: اللّهُمَّ إن كانَ كَذا وكَذا خَيرا لي في ديني ودُنيايَ، وعاجِلِ أمري وآجِلِهِ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، ويَسِّرهُ لي عَلى أحسَنِ الوُجوهِ وأَجمَلِها. اللّهُمَّ وإن كانَ كَذا وكَذا شَرّا لي في ديني ودُنيايَ وآخِرَتي وعاجِلِ أمري وآجِلِهِ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاصرِفهُ عَنّي. رَبِّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاعزِم لي عَلى رُشدي، وإن كَرِهَت ذلِكَ أو أبَتهُ نَفسي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص470 ح2، تهذيب الاحكام: ج3 ص180 ح408، مصباح المتهجّد: ص533،مكارم الأخلاق: ج2 ص103 ح2295 نحوه، فتح الأبواب: ص173 كلّها عن جابر، البلد الأمين: ص160، بحار الأنوار: ج91 ص263 ح15 نقلاً عن المحاسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن الحسين ـ كه درودهاى خدا بر آنان باد ـ هر گاه مى‌‌خواست به حج يا عمره برود يا چيزى [مهم] بفروشد يا بخرد يا برده‌‌اى را آزاد كند، وضو مى‌‌گرفت و دو ركعت نماز طلب خير به جا مى‌‌آورد و در آن دو ركعت سوره حشر و سوره الرحمن را [بعد از سوره حمد] مى‌‌خواند و پس از نماز، همچنان كه نشسته بود، معوّذتين (سوره‌‌هاى فلق و ناس) و «قل هو اللّه‌‌ احد» را مى‌‌خواند و سپس مى‌‌گفت: «بار خدايا! اگر فلان و بهمان كار براى دين و دنياى من و براى اكنون و آينده‌‌ام خوب است، پس بر محمّد و خاندان او درود فرست و آن را به بهترين و زيباترين شكل برايم ميسّر گردان؛ امّا اى خداوند، اگر فلان و بهمان كار براى دين و دنيايم و آخرتم و اكنون و آينده‌‌ام بد است، پس بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا از آن، منصرف گردان. پروردگارا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا در كار درستم پا بر جا بدار، هر چند نَفْسم آن را خوش نداشته باشد يا از آن، سر باز زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كنز الدعاء: ج2 ص5 (الفصل الحادي عشر: دعوات الاستخارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: كنز الدعا، ج2، ص5.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: الصِّدقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: راستگويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ لا يُحجَبُ مِن أبوابِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص78 ح2444، كنزالعمّال: ج4 ص8 ح9219 نقلاً عن ابن النجّار وكلاهما عن ابنعبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درهاى بهشت به روى تاجر راستگو بسته نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَّلُ مَن يَدخُلُ الجَنَّةَ التّاجِرُ الصَّدوقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص361 ح311 عن أبي ذرّ، كنزالعمّال: ج4 ص11 ح9245.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين كسى كه وارد بهشت مى‌‌شود، تاجر راستگوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ بِمَنزِلَةِ الشَّهيدِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج4 ص11 ح9266 نقلاً عن ابن النجّار عن أنس، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص373ح 1 عن أبي نضرة من دون إسناد إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر راستگو، در روز قيامت، منزلت شهيد را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ الجَنَّةَ بِسِتَّةٍ:... وَالتُّجّارُ بِالصِّدقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص261 ح44369 نقلاً عن ابن الجوزي في الواهيات عن عثمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش گروه به سبب شش چيز وارد بهشت مى‌‌شوند:... و تاجران به سبب راستگويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، ارفَعوا رُؤوسَكُم فَقَد وَضَحَ لَكُمُ الطَّريقُ، تُبعَثونَ يَومَ القِيامَةِ فُجّارا إلاّ مَن صَدَقَ حَديثُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص194 ح3728.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تاجران! سرهايتان را بالا بگيريد؛ راه برايتان نمايان شده است: شما جماعت در روز قيامت، فاجر برانگيخته مى‌‌شويد، مگر كسى كه گفتارش راست باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ التُّجّارَ يُبعَثونَ يَومَ القِيامَةِ فُجّارا، إلاّ مَنِ اتَّقَى اللّهَ وبَرَّ وصَدَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص515 ح1210، سنن ابن ماجة: ج2 ص726 ح2146، سنن الدارمي: ج2ص 697 ح2443، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص8 ح2144، السنن الكبرى: ج5 ص436 ح10414 كلّها عن رفاعة، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9437.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا بازرگانان در روز رستاخيز، فاجر برانگيخته مى‌‌شوند، مگر كسانى كه از خدا پروا كنند و درستكار باشند و راست بگويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ، وثَلاثَةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ، فَأَمَّا الَّذينَ يُدخِلُهُمُ اللّهُ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ: فَإِمامٌ عادِلٌ، وتاجِرٌ صَدوقٌ، وشَيخٌ أفنى عُمُرَهُ في طاعَةِ اللّهِ عز و جل، وأَمَّا الثَّلاثَةُ الَّذينَ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ: فَإِمامٌ جائِرٌ، وتاجِرٌ كَذوبٌ، وشَيخٌ زانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص80 ح1، ثواب الأعمال: ص162 ح1 وفيه صدره إلى «طاعة للّه‌‌» وكلاهما عن عجلان،عيون الحكم والمواعظ: ص212 ح4236 و 4237 كلاهما عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام نحوه، بحارالأنوار: ج75 ص337 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه گروه‌‌اند كه خداوند، آنها را بدون حسابرسى به بهشت مى‌‌برد و سه گروه‌‌اند كه خداوند، آنها را بدون حسابرسى به دوزخ مى‌‌برد. كسانى كه خدا آنان را بدون حسابرسى به بهشت مى‌‌برد، عبارت‌‌اند از: پيشواى دادگر، تاجر راستگو و پيرى كه عمرش را در طاعت خداى عز و جل گذرانده است، و آن سه گروهى كه خدا آنها را بدون حسابرسى به دوزخ مى‌‌برد، عبارت‌‌اند از: پيشواى ستمگر، تاجر دروغگو و پيرمرد زناكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص32 ح30 و 31 وص 26 (فضل التاجر الأمين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص33 ح30 و 31 و ص27 (فضيلت تاجر درستكار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الترجيح-في-الوزن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: التَّرجيحُ فِي الوَزنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: سنگين‌‌تر وزن كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا وَزَنتُم فَأَرجِحوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص748 ح2222، مسند الشهاب: ج1 ص443 ح759 كلاهما عن جابر،كنزالعمّال: ج4 ص48 ح9442.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه وزن مى‌‌كنيد، سنگين‌‌تر بكشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن محارب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ جابِرا أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وَزَنَ لَهُ دَراهِمَ فَأَرجَحَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج2 ص711 ح2486، مسند ابن حنبل: ج5 ص26 ح14238، المنتقى: ص151ح 589 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارِمى ـ به نقل از محارب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جابر شنيدم كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله براى وى، چند درهم وزن كرد و آنها را سنگين‌‌تر كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن سماك بن حرب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ مالِكا أبا صَفوانَ بنَ عُمَيرَةَ قالَ: بِعتُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رِجلَ سَراويلَ قَبلَ الهِجرَةِ، فَوَزَنَ لي، فَأَرجَحَ لي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص748 ح2221، السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص482 ح9673، المستدركعلى الصحيحين: ج2 ص36 ح2231، السنن الكبرى: ج6 ص54 ح11172، مسند الطيالسي: ص165 ح1193، كنزالعمّال: ج13 ص365 ح37012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از سماك بن حرب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مالك، ابو صفوان بن عُمَيره شنيدم كه گفت: پيش از هجرت، به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شلوارى فروختم. ايشان [بهاى آن را] برايم وزن كرد و چرب‌‌تر كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن سويد بن قيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَلَبتُ أنَا ومَخرَمَةُ العَبدِيُّ بَزّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَزُّ: الثيابُ أو متاعُ البيت من الثياب ونحوها، وبائعه البزّاز القاموس المحيط: ج2 ص166 «بزز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن هَجَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَجَر: مدينة، وهي قاعدة البحرين معجم البلدان: ج5 ص393.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَتَينا بِهِ مَكَّةَ، فَجاءَنا رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَمشي، فَسَاوَمَنا بِسَراويلَ، فَبِعناهُ، وثَمَّ رَجُلٌ يَزِنُ بِالأَجرِ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: زِن وأَرجِح.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص245 ح3336، سنن الترمذي: ج3 ص598 ح1305، سنن ابن ماجة: ج2ص 748 ح2220، سنن النسائي: ج7 ص284، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9338؛ عوالي اللآلي: ج1 ص224 ح109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از سويد بن قيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و مَخرَمه عَبدى، مقدارى رخت و لباس از هَجَر به مكّه آورديم. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قدم‌‌زنان نزد ما آمد و پس از گفتگو بر سر قيمت شلوارى، آن را از ما خريد. آن جا مردى بود كه اجرت مى‌‌گرفت و اجناس را وزن مى‌‌كرد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به وى فرمود: «وزن كن و سنگين‌‌تر بكش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن الأغرّ أبي مسلم عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ يَوما السّوقَ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَجَلَسَ إلَى البَزّازينَ، فَاشتَرى سَراويلَ بِأَربَعَةِ دَراهِمَ، وكانَ لِأَهلِ السّوقِ وَزّانٌ، قالَ: فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: اِتَّزِن وأَرجِح. فَقالَ الوَزّانُ: إنَّ هذِهِ الكَلِمَةَ ما سَمِعتُها مِن أحَدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو هُرَيرَةَ: فَقُلتُ لَهُ: كَفى بِكَ مِنَ الجَفاءِ في دينِكَ أن لا تَعرِفَ نَبِيَّكَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَطَرَحَ الميزانَ ووَثَبَ إلى يَدِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يُقَبِّلُها، فَجَذَبَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَدَهُ مِنهُ، وقالَ: هذا إنَّما يَفعَلُهُ الأَعاجِمُ بِمُلوكِها، إنَّما أنَا رَجُلٌ مِنكُم، فَزِن وأَرجِح.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج6 ص349 ح6594، مسند أبي يعلى: ج5 ص428 ح6136، تاريخ دمشق: ج 4 ص205 ح1003 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط ـ به نقل از اغر ابو مسلم از ابو هريره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى با پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به بازار رفتم. ايشان در كنار بزّازان نشست و شلوارى به چهار درهم خريد. بازاريان براى خود، ترازودارى داشتند. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «وزن كن و چرب‌‌تر بكش». ترازودار گفت: اين سخن را تا كنون از كسى نشنيده بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو هريره مى‌‌گويد: به او گفتم: در بيگانگى تو از دينت، همين بس كه پيامبرت را نمى‌‌شناسى. مرد ترازو را انداخت و به طرف دستِ پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله پريد و شروع به بوسيدن آن كرد. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله دستش را از دست او كشيد و فرمود: «اين كار را عجم‌‌ها با شاهانشان مى‌‌كنند. من مردى از خودتان هستم. وزن كن و چرب‌‌تر بكش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام عَلى جارِيَةٍ قَدِ اشتَرَت لَحما مِن قَصّابٍ وهِيَ تَقولُ: زِدني، فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام: زِدها؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح8، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح20 كلاهما عن السكوني، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3736، بحارالأنوار: ج41 ص129 ح39؛ فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص621 ح1063.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام رد مى‌‌شد كه ديد دخترى (/ كنيزى) از قصّاب، گوشت خريده است و مى‌‌گويد: سنگين‌‌تر بكش. امير مؤمنان عليه‌‌السلام به قصّاب فرمود: «سنگين‌‌تر بكش؛ زيرا اين كار، بركت را بيشتر مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَكونُ الوَفاءُ حَتّى يَرجَحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح5، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح43 وص 110 ح475، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص198 ح3748 كلّها عن ابن أبي عمير عن غير واحد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل دادن [كالا] تحقّق نخواهد يافت تا آن گاه كه [كفّه ترازو] بچربد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَكونُ الوَفاءُ حَتّى يَميلَ الميزانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص159 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص198 ح3747 كلاهما عن حمّاد بنبشير، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح43 عن ابن أبي عمير عن غير واحد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل كشيدن [كالا] وقتى است كه كفّه جنس، سنگين‌‌تر شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-الجيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: اِختِيارُ الجَيِّدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: انتخاب جنس خوب و باكيفيت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الجَيِّدِ دَعوَتانِ، وفِي الرَّديءِ دَعوَتانِ، يُقالُ لِصاحِبِ الجَيِّدِ: بارَكَ اللّهُ فيكَ وفيمَن باعَكَ، ويُقالُ لِصاحِبِ الرَّديءِ: لا بارَكَ اللّهُ فيكَ ولا فيمَن باعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص201 ح1، الخصال: ص46 ح46، بحارالأنوار: ج103 ص95 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كالاى خوب [دادن به مشترى] دو دعا به همراه دارد و كالاى بد هم دو نفرين. به فروشنده كالاى خوب، گفته مى‌‌شود: «خدا به تو و به كسى كه اين را به تو فروخته است، بركت دهد» و به فروشنده كالاى بد، گفته مى‌‌شود: «خدا به تو و به كسى كه اين را به تو فروخته است، بركت ندهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عاصم بن حميد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: أيَّ شَيءٍ تُعالِجُ؟ قُلتُ: أبيعُ الطَّعامَ، فَقاَل لي: اِشتَرِ الجَيِّدَ وبِعِ الجَيِّدَ؛ فَإِنَّ الجَيِّدَ إذا بِعتَهُ قيلَ لَهُ: بارَكَ اللّهُ فيكَ وفيمَن باعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص202 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عاصم بن حميد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به من فرمود: «به چه كارى مشغولى؟». گفتم: گندم (/ مواد خوراكى) مى‌‌فروشم». فرمود: «جنس خوب بخر و جنس خوب بفروش؛ زيرا هر گاه جنس خوب بفروشى، به تو گفته مى‌‌شود: خدا به تو و به كسى كه اين را به تو فروخته است، بركت دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-أول-السوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: اِختِيارُ أوَّلِ السَّومِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: انتخاب اوّلين قيمت پيشنهادى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى رَجُلٍ ومَعَهُ سِلعَةٌ يُريدُ بَيعَها، فَقالَ: عَلَيكَ بِأَوَّلِ السَّومِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «السوق» والصحيح ما أثبتناه كما في الحديث الآتي وكما فسّره صاحب الحدائق فيالحدائق: ج18 ص49 وصاحب الوسائل في الوسائل: ج17 ص401 بهذا المعنى.وفي حديث 115 دلالة على ذلك؛ لأنَّ السماحة تكون في أوّل السوم ولا تكون في أوّل السوق.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والسَّوْمُ: عَرضُ السِّلعَةِ على البيع لسان العرب: ج12 ص310 «سوم&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3739.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر مردى گذشت كه كالايى داشت و مى‌‌خواست آن را بفروشد. به او فرمود: «به اوّلين قيمت پيشنهادى بفروش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن الزهري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى أعرابِيٍّ يَبيعُ شَيئا، فَقالَ: عَلَيكَ بِأَوَّلِ سَومٍ ـ أو أوَّلِ السَّومِ ـ فَإِنَّ الأَرباحَ مَعَ السَّماحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص58 ح11188، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص257 ح1 وج 8 ص342ح 150، كنزالعمّال: ج4 ص154 ح9959.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از زهرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر باديه‌‌نشينى گذشت كه چيزى مى‌‌فروخت. به او فرمود: «به اوّلين قيمت پيشنهادى بفروش؛ زيرا سود، با گذشت و آسانگيرى همراه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السماحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: السَّماحَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: گذشت و آسان گرفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحِمَ اللّهُ تَعالى عَبدا سَمحا إذا باعَ، سَمحا إذَا اشتَرى، سَمحا إذَا اقتَضى، سَمحا إذا قَضى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج11 ص267 ح4903، صحيح البخاري: ج2 ص730 ح1970، السننالكبرى: ج5 ص585 ح10978، المصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص459 ح21004 كلّها عن جابر، كنزالعمّال: ج4 ص44 ح9424.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال رحمت كناد آن بنده‌‌اى را كه وقتى مى‌‌فروشد آسان گيرد و چون مى‌‌خرد آسان گيرد و وقتى وامى را پس مى‌‌گيرد آسان گير باشد و وقتى وام مى‌‌دهد آسان گير باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضَلُ المُؤمِنينَ رَجُلٌ سَمحُ البَيعِ، سَمحُ الشِّراءِ، سَمحُ القَضاءِ، سَمحُ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص297 ح7544 عن أبي سعيد الخدري، كنز العمّال: ج1 ص144 ح705.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برترينِ مؤمنان، كسى است كه آسان‌‌گير در خريد، آسان‌‌گير در فروش و آسان‌‌گير در قرض دادن و آسان‌‌گير در پس گرفتن قرض باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في أحوالِ القِيامَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ اللّهُ عز و جل: اُنظُروا فِي النّارِ، هَل تَلقَونَ مِن أحَدٍ عَمِلَ خَيرا قَطُّ؟ قالَ: فَيَجِدونَ فِي النّارِ رَجُلاً، فَيَقولُ لَهُ: هَل عَمِلتَ خَيرا قَطُّ؟ فَيَقولُ: لا، غَيرَ أنّي كُنتُ اُسامِحُ النّاسَ فِي البَيعِ وَالشِّراءِ، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل: أسمِحوا لِعَبدي كَإِسماحِهِ إلى عَبيدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص22 ح15، صحيح ابن حبّان: ج14 ص395 ح6476، موارد الضمآن: ص 643 ح2589، فتح الباري: ج11 ص458 ذيل ح6574 كلّها عن أبي بكر، النهاية: ج2 ص398 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام وفيه ذيله من «فيقول اللّه‌‌ عزوجل: اسمعوا»، كنز العمّال: ج14 ص630 ح39750.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در باره احوال قيامت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: «به دوزخ بنگريد. آيا كسى را كه كار نيكى كرده باشد، در آن مى‌‌بينيد؟». پس مردى را در دوزخ مى‌‌بينند. خداوند به او مى‌‌فرمايد: «آيا هرگز كار نيكى كرده‌‌اى؟». مى‌‌گويد: نه، امّا من در خريد و فروش، با مردم آسانگير [و با گذشت] بودم. خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: «با بنده‌‌ام آسانگير [و باگذشت]باشيد، همان گونه كه او با بندگانم آسانگير [و باگذشت]بوده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَى اللّهُ عز و جل بِعَبدٍ مِن عِبادِهِ آتاهُ اللّهُ مالاً، فَقالَ لَهُ: ماذا عَمِلتَ فِي الدُّنيا؟ «وَلاَ يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما عَمِلتُ مِن شَيءٍ يا رَبِّ، إلاّ أنَّكَ آتَيتَني مالاً، فَكُنتُ اُبايِعُ النّاسَ، وكانَ مِن خُلُقي أن اُيَسِّرَ عَلَى الموسِرِ واُنظِرَ المُعسِرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَعالى: أنَا أحَقُّ بِذلِكَ مِنكَ، تَجاوَزوا عَن عَبدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص335 ح3197، مسند ابن حنبل: ج6 ص66 ح17063،المعجم الكبير: ج17 ص235 ح649، تفسير ابن كثير: ج1 ص491 كلّها عن حذيفة والثلاثة الأخيرة نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص215 ح15399.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده‌‌اى از بندگان خداى عز و جل را كه به او مال و ثروت داده بود، نزدش مى‌‌آورند. خداوند به او مى‌‌فرمايد: «در دنيا چه [كار نيكى] كردى؟» «و آنان از خدا، هيچ سخنى را پوشيده نمى‌‌توانند داشت». مى‌‌گويد: پروردگارا! من كار نيكى انجام نداده‌‌ام، جز اين كه تو به من، مال و ثروتى دادى و من با مردم معامله كردم و اخلاقم اين بود كه بر توانگر، آسان بگيرم و به تنگ‌‌دست، مهلت دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال مى‌‌فرمايد: «من به اين كار، سزاوار از تو هستم. از بنده‌‌ام در گذريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً كانَ فيمَن كانَ قَبلَكُم، أتاهُ المَلَكُ لِيَقبِضُ روحَهُ، فَقيلَ لَهُ: هَل عَمِلتَ مِن خَيرٍ؟ قالَ: ما أعلَمُ، قيلَ لَهُ: اُنظُر، قالَ: ما أعلَمُ شَيئا غَيرَ أنّي كُنتُ اُبايِعُ النّاسَ فِي الدُّنيا واُجازيهِم، فَاُنظِرُ الموسِرَ وأَتَجاوَزُ عَنِ المُعسِرِ. فَأَدخَلَهُ اللّهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1273 ح3266، المعجم الكبير: ج17 ص231 ح642، المصنّف لابنأبي شيبة: ج5 ص257 ح7 كلّها عن حذيفة، كنزالعمّال: ج6 ص216 ح15401.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان پيشينيان شما، مردى بود كه ملك الموت، نزدش آمد تا جانش را بستاند. به آن مرد گفته شد: آيا كار نيكى انجام داده‌‌اى؟ او گفت: نمى‌‌دانم. به او گفته شد: فكر كن. گفت: چيزى به ياد نمى‌‌آورم، جز اين كه من در دنيا با مردم، معامله مى‌‌كردم و گذشت داشتم: به توانگر مهلت مى‌‌دادم و از تنگ‌‌دست، در مى‌‌گذشتم. پس، خداوند آن مرد را به بهشت بُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدخَلَ اللّهُ عز و جل رَجُلاً كانَ سَهلاً مُشتَرِيا، وبائِعا، وقاضِيا، ومُقتَضِيا، الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج7 ص319، مسند ابن حنبل: ج1 ص129 ح410، تهذيب الكمال: ج20 ص100الرقم 3937، التاريخ الكبير: ج6 ص467 الرقم 3008، البداية والنهاية: ج7 ص242 كلّها عن عثمان، كنزالعمّال: ج4 ص44 ح9425.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل مردى را كه در خريد و فروش و قرض دادن و پس گرفتن قرض، آسانگير بود، به بهشت بُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ خَيرَ التُّجّارِ مَن كانَ حَسَنَ القَضاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ، وشَرَّ التُّجّارِ مَن كانَ سَيِّئَ القَضاءِ سَيِّئَ الطَّلَبِ، فَإِذا كانَ الرَّجُلُ حَسَنَ القَضاءِ سَيِّئَ الطَّلَبِ، أو كانَ سَيِّئَ القَضاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ، فَإِنَّها بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص39 ح11143، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص551 ح8543، مسندالطيالسي: ص286 ح2156، مسند أبي يعلى: ج2 ص34 ح1096 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج15 ص922 ح43588.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان! بهترين تاجر، كسى است كه نيكو قرض دهد و آن را به نيكويى مطالبه كند، و بدترين تاجر، كسى است كه بد قرض دهد و آن را به بدى مطالبه كند؛ زيرا هر گاه انسان در قرض دادن، خوش بده و بد مطالبه باشد، يا بد بده و خوش مطالبه باشد، اين به آن در مى‌‌شود» (يعنى آن بُعد منفى، بُعد مثبتش را خنثا و شخص را بى‌‌اجر و قرب مى‌‌كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحِمَ اللّهُ عَبدا سَمحا قاضِيا، وسَمحا مُقتَضِيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج1 ص240، مسند الشهاب: ج2 ص253 ح1300، تاريخ دمشق: ج22 ص165ح 4901 كلّها عن جابر، كنزالعمّال: ج6 ص226 ح15459؛ بحارالأنوار: ج103 ص104 ح56 نقلاً عن الإمامة والتبصرة عن موسى بن إسماعيل عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحمت خدا بر آن بنده‌‌اى كه در قرض دادن، آسان گيرد و در پس گرفتن آن هم آسانگير باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَفَرَ اللّهُ عز و جل لِرَجُلٍ كانَ مِن قَبلِكُم، كانَ سَهلاً إذا باعَ، سَهلاً إذَا اشتَرى، سَهلاً إذا قَضى، سَهلاً إذَا اقتَضى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص198 ح6 عن جابر، بحارالأنوار: ج103 ص95 ح17؛ سنن الترمذي: ج3 ص610ح 1320 وليس فيه ذيله، مسند ابن حنبل: ج5 ص103 ح14664، السنن الكبرى: ج5 ص586 ح10979، تهذيب الكمال: ج10 ص90 الرقم 2117 كلّها عن جابر، كنزالعمّال: ج4 ص45 ح&lt;/span&gt;9428&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل در ميان پيشينيان شما مردى را آمرزيد، [چون] در خريدن و فروختن و قرض دادن و پس گرفتن قرضش آسانگير بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارَكَ اللّهُ عَلى سَهلِ البَيعِ، سَهلِ الشِّراءِ، سَهلِ القَضاءِ، سَهلِ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص18 ح79 عن حنان عن أبيه عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا بركت دهد به آن كس كه آسان مى‌‌فروشد، آسان مى‌‌خرَد، آسان قرض مى‌‌دهد و آسان مطالبه مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يُحِبُّ العَبدَ يَكونُ سَهلَ البَيعِ، سَهلَ الشِّراءِ، سَهلَ القَضاءِ، سَهلَ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3737، مسند زيد: ص254 عن الإمام زين العابدين عنآبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؛ سنن الترمذي: ج3 ص609 ح1319، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص64 ح2338، مسند أبي يعلى: ج5 ص460 ح6210 كلّها عن أبي هريرة وفي المواضع «سمح» بدل «سهل» وليس فيها ذيله، كنزالعمّال: ج4 ص64 ح9426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى ـ تبارك و تعالى ـ بنده‌‌اى را كه در فروختن و خريدن و قرض دادن و پس گرفتن قرض آسانگير باشد، دوست دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «السَّماحَةُ مِنَ الرِّباحِ»، قالَ ذلِكَ لِرَجُلٍ يوصيهِ ومَعَهُ سِلعَةٌ يَبيعُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح7 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 196 ح3735 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «گذشت كردن، بخشى از سود است». ايشان، اين را در توصيه به مردى كه كالايى مى‌‌فروخت، فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن عبداللّه‌‌ بن عبدالرحمن بن أبي حسين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتاعَ عُثمانُ بنُ عَفّانَ حائِطا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحائِطُ: البستان من النخيل إذا كان عليه حائط ـ وهو الجدار ـ النهاية: ج1 ص462 «حوط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن رَجُلٍ، فَساوَمَهُ حَتّى قاوَمَهُ عَلَى الثَّمَنِ الَّذي رَضِيَ بِهِ البائِعُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أرِنا يَدَكَ، قالَ: وكانوا لا يَستَوجِبونَ البَيعَ إلاّ بِالصَّفقَةِ، فَلَمّا رَأى ذلِكَ الرَّجُلُ قالَ: لا أبيعُكَ حَتّى تَزيدَني عَشَرَةَ آلافٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالتَفَتَ عُثمانُ إلى عَبدِ الرَّحمنِ بنِ عَوفٍ، قالَ: إنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: إنَّ اللّهَ عز و جل أدخَلَ الجَنَّةَ رَجُلاً كانَ سَمحا بائِعا ومُبتاعا، قاضِيا ومُقتَضِيا، اذهَب فَقَد زِدتُكَ العَشَرَةَ الآلافِ، لِأَستَوجِبَ بِها هذِهِ الكَلِمَةَ الَّتي سَمِعتُها مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج39 ص231 ح7971، كنز العمّال: ج4 ص152 ح9955 وراجع مسند ابن حنبل: ج 1 ص129 ح410 والمنتخب من مسند عبد بن حميد: ص46 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن عبد الرحمان بن ابى حسين ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان بن عفّان خواست از مردى باغ خرمايى را بخرد و با او چانه زد تا سرانجام بر سرِ قيمتى توافق كردند. عثمان به او گفت: دستت را پيش آور. آنها زمانى معامله را تمام مى‌‌دانستند كه دست داده شود. مرد چون اين را ديد، گفت: نمى‌‌فروشم، مگر اين كه ده هزار اضافه كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان رو به عبد الرحمان بن عوف كرد و گفت: من از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه مى‌‌فرمود: «خداى عز و جل مردى را به سبب اين كه در فروختن و خريدن و قرض دادن و پس گرفتن آن آسانگير [و باگذشت] بود، به بهشت برده است». من ده هزار اضافه كردم تا با اين كار، مستوجب اين سخنى شوم كه از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن عبداللّه‌‌ بن قيس الأسلمي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ابتاعَ مِن رَجُلٍ مِن بَني غِفارٍ سَهمَهُ مِن خَيبَرَ بِبَعيرٍ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إنَّ الَّذي أخَذتُ مِنكَ خَيرٌ مِنَ الَّذي أعطَيتُكَ، فَإِن شِئتَ فَخُذ وإن شِئتَ فَاترُك. قالَ: قَد أخَذتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج3 ص362 الرقم 3132، الإصابة: ج4 ص183 الرقم 4920، كنز العمّال: ج4ص 153 ح9958.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن قيس اسلمى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله سهم خيبرِ مردى از بنى غِفار را به شترى خريد و سپس به او فرمود: «آنچه من از تو گرفتم، با ارزش‌‌تر از چيزى است كه به تو دادم. حال اگر مى‌‌خواهى بگير، و اگر مى‌‌خواهى منصرف شو». مرد گفت: گرفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسمَحُكُم أربَحُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص370 ح2840، عيون الحكم والمواعظ: ص111 ح2408.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كس از شما كه با گذشت‌‌تر باشد، سود بيشترى برده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ميسر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنَّ عامَّةَ مَن يَأتيني مِن إخواني، فَحُدَّ لي مِن مُعامَلَتِهِم ما لا أجوزُهُ إلى غَيرِهِ، فَقالَ: إن وَلَّيتَ أخاكَ فَحَسَنٌ، وإلاّ فَبِع بَيعَ البَصيرِ المُداقِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض قدس‌‌سره: التولية أن تبيع بالثمن الذي اشتريتَ من غير زيادة وتقابلها المرابحة والوضيعة.بيعالبصير المداقّ أي كما تبايع البصير المداقق في الاُمور الوافي: ج17 ص455 ذيل ح17627.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح19، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح24 عن قيس عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ميسّر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: عموم كسانى كه نزد من مى‌‌آيند، از برادرانم (شيعه) هستند، پس براى من در معامله با ايشان، معيارى قرار دهيد كه از آن فراتر نروم. فرمود: «اگر با او رأس المال كنى [و سود نگيرى]، چه بهتر؛ وگر نه، با چشم باز و حسابگرانه به معامله با وى بپرداز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنزَلَ اللّهُ تَعالى عَلى بَعضِ أنبِيائِهِ عليهم‌‌السلام: لِلكَريمِ فَكارِم، ولِلسَّمحِ فَسامِح، ولِلشَّحيحِ فَشاحِح، وعِندَ الشَّكِسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشكس: السيئ الخلق.وقيل: السيئ الخلق في المبايعة وغيرها لسان العرب: ج6 ص112«شكس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالتَوِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فالتو: أي انعطف (انظر: لسان العرب: ج15 ص263 «لوي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص195 ح3734 عن إسماعيل بن مسلم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال بر يكى از پيامبرانش عليهم‌‌السلام چنين نازل فرمود: «با بزرگوار، بزرگوار باش و با شخص باگذشت، باگذشت و با بخيل، بخيل و از شخص بد اخلاق [در معامله و جز آن] روى بگردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إقالة-النادم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: إقالَةُ النّادِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: فسخ كردن معامله فرد پشيمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أقالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقالَه: أي وافقه على نقض البيع وأجابه إليه النهاية: ج4 ص134 «قيل&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُسلِما أقالَهُ اللّهُ عَثرَتَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص741 ح2199، صحيح ابن حبّان: ج11 ص404 ح5029، السنن الكبرى: ج 6 ص44 ح11129، المعجم الأوسط: ج1 ص273 ح889 كلاهما نحوه، موارد الظمآن: ص270 ح1103 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج4 ص90 ح9680.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تقاضاى مسلمانى را براى فسخ معامله بپذيرد، خداوند در روز قيامت، از لغزش‌‌هاى او بگذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أقالَ نادِما، أقالَهُ اللّهُ نَفسَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص45 ح11131 عن أبي هريرة، المصنّف لعبد الرزّاق: ج2 ص56 ح2469عن هارون بن أبي عائشة، كنز العمّال: ج4 ص90 ح9681؛ مسند زيد: ص280 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تقاضاى فسخ كسى را كه از معامله پشيمان شده است، بپذيرد، خداوند در روز قيامت، از [گناهان] او در مى‌‌گذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَأَلَ أخاهُ المُسلِمَ أن يُقيلَهُ فَأَقالَهُ، أقالَهُ اللّهُ عَثرَتَهُ، فَإِن لَم يُقِلهُ لا أقالَهُ اللّهُ تَعالى عَثرَتَهُ، وكَبَّهُ فِي النّارِ عَلى وَجهِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص376 ح7021 نقلاً عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس درخواست برادر مسلمانش را براى فسخ معامله بپذيرد، خداوند از لغزش او در مى‌‌گذرد، و اگر نپذيرد، خداوند متعال هم از لغزش او در نگذرد و در آتش، سرنگونش سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما عَبدٍ أقالَ مُسلِما في بَيعٍ أقالَهُ اللّهُ تَعالى عَثرَتَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح16، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح26، مصادقة الإخوان: ص178 ح1كلّها عن أبي حمزة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3738، المقنع: ص299.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده‌‌اى كه تقاضاى مسلمانى را براى فسخ معامله‌‌اى بپذيرد، خداوند متعال در روز قيامت، از لغزش‌‌هاى او در گذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعَةٌ يَنظُرُ اللّهُ عز و جل إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ: مَن أقالَ نادِما، أو أغاثَ لَهفانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَهفانُ: المُضطَرِبُ، يستغيث وَيَتحسَّر مجمع البحرين: ج3 ص1651 «لهف&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو أعتَقَ نَسَمَةً، أو زَوَّجَ عَزَبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص224 ح55 عن سماعة بن مهران، مشكاة الأنوار: ص260 ح768، بحارالأنوار: ج7ص 299 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار نفرند كه خداوند در روز رستاخيز به آنان توجّه مى‌‌كند: كسى كه تقاضاى فسخ معامله را از آن كه پشيمان شده بپذيرد يا اندوه غم‌‌زده‌‌اى را بزُدايد يا بنده‌‌اى را آزاد كند يا بى همسرى را همسر دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وقَد بَلِيَ ثَوبُهُ، فَحَمَلَ إلَيهِ اثنَي عَشَرَ دِرهَما، فَقالَ: يا عَلِيُّ، خُذ هذِهِ الدَّراهِمَ فَاشتَرِ لي بِها ثَوبا ألبَسُهُ، قالَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام: فَجِئتُ إلَى السّوقِ فَاشتَرَيتُ لَهُ قَميصا بِاثنَي عَشَرَ دِرهَما، وجِئتُ بِهِ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَنَظَرَ إلَيهِ، فَقالَ: يا عَلِيُّ، غَيرُ هذا أحَبُّ إلَيَّ، أترى صاحِبَهُ يُقيلُنا؟ فَقُلتُ: لا أدري، فَقالَ: اُنظُر، فَجِئتُ إلى صاحِبِهِ فَقُلتُ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قَد كَرِهَ هذا، يُريدُ غَيرَهُ، فَأَقِلنا فيهِ، فَرَدَّ عَلَيَّ الدَّراهِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص490 ح69، الأمالي للصدوق: ص309 ح357 كلاهما عن أبان الأحمر، روضةالواعظين: ص468، بحارالأنوار: ج16 ص214 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد. و جامه حضرت، كهنه و فرسوده بود. وى دوازده درهم به ايشان تقديم كرد و پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى على! اين درهم ها را بگير و با آنها برايم لباسى خريدارى كن تا بپوشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام مى‌‌فرمايد: من به بازار رفتم و پيراهنى به دوازده درهم خريدم و خدمت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آوردم. ايشان نگاهى به آن كرد و فرمود: «اى على! اگر پيراهن ديگرى باشد، بيشتر دوست دارم. فكر مى‌‌كنى صاحبش آن را پس بگيرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نمى‌‌دانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برو ببين».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد فروشنده پيراهن رفتم و گفتم: پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله اين را نمى‌‌پسندد و پيراهن ديگرى مى‌‌خواهد. پس اين را از ما پس بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشنده، درهم‌‌ها را به من برگرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإجمال-في-الطلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: الإِجمالُ فِي الطَّلَبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: اعتدال در طلب روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في حَجَّةِ الوَداعِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ الرّوحَ الأَمينَ نَفَثَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفَثَ في روعي: أي أوحى إليّ وألقى النهاية: ج5 ص88 «نفث&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في رُوعي، أنَّهُ لا تَموتُ نَفسٌ حَتّى تَستَكمِلَ رِزقَها، فَاتَّقُوا اللّهَ عز و جل وأَجمِلوا فِي الطَّلَبِ، ولا يَحمِلَنَّكُمُ استِبطاءُ شَيءٍ مِنَ الرِّزقِ أن تَطلُبوهُ بِشَيءٍ مِن مَعصِيَةِ اللّهِ، فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى قَسَمَ الأَرزاقَ بَينَ خَلقِهِ حَلالاً، ولَم يَقسِمها حَراما، فَمَنِ اتَّقَى اللّهَ عز و جل وصَبَرَ أتاهُ اللّهُ بِرِزقِهِ مِن حِلِّهِ، ومَن هَتَكَ حِجابَ السِّترِ وعَجَّلَ فَأَخَذَهُ مِن غَيرِ حِلِّهِ، قُصَّ بِهِ مِن رِزقِهِ الحَلالِ، وحوسِبَ عَلَيهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص80 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص321 ح880، التمحيص: ص52 ح100 كلّهاعن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، عدّة الداعي: ص74، بحارالأنوار: ج5 ص148 ح13؛ المعجم الكبير: ج8 ص166 ح7694 عن أبي اُمامة وليس فيه ذيله «فإنّ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّه‌‌ تبارك وتعالى قسّم الأرزاق»، كنز العمّال: ج4 ص23 ح9311.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در حجّة الوداع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روح الأمين در قلب من افكند كه: هيچ كس نمى‌‌ميرد تا آن كه روزى‌‌اش را كامل دريافت كند. پس، از خداى عز و جل بترسيد و در طلب [روزى]، راه اعتدال بپوييد و كُند رسيدن چيزى از روزى، شما را بر آن ندارد كه آن را از طريق معصيت خدا بجوييد؛ زيرا خداى ـ تبارك و تعالى ـ روزى‌‌ها را ميان آفريدگانش از طريق حلال قسمت كرده و از طريق حرام، قسمتش نكرده است. پس، هر كه از خداى عز و جل پروا دارد و شكيبايى ورزد، خداوند، روزى او را از راه حلالش مى‌‌رساند، و هر كس پرده‌‌درى كند و عجله به خرج دهد و آن را از غير حلالش به دست آورد، به ازاى آن، از روزى حلالش بُريده شود و روز قيامت براى آن روزى حرام، از او حساب كشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ عليهماالسلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاعلَم يَقينا أنَّكَ لَن تَبلُغَ أمَلَكَ، ولَن تَعدُوَ أجَلَكَ، وأَنَّكَ في سَبيلِ مَن كانَ قَبلَكَ، فَخَفِّض فِي الطَّلَبِ، وأَجمِل فِي المُكتَسَبِ، فَإِنَّهُ رُبَّ طَلَبٍ قَد جَرَّ إلى حَرَبٍ، فَلَيسَ كُلُّ طالِبٍ بِمَرزوقٍ، ولا كُلُّ مُجمِلٍ بِمَحرومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، أعلام الدين: ص286، بحارالأنوار: ج103 ص39 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در سفارش هايش به امام حسن عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقين بدان كه تو هرگز به آرزويت نرسى و از اَجَلت نَرَهى و در همان راه پيشينيان گام مى‌‌نهى. پس در طلب [دنيا]، آرام باش و در كسب مال، جانب اعتدال نگه دار؛ زيرا بسا طلبى كه به نابودى انجاميد. چنين نيست كه هر جوينده‌‌اى روزى يابد و هر آن كه راه اعتدال پويد، از روزى محروم گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُذ مِنَ الدُّنيا ما أتاكَ، وتَوَلَّ عَمّا تَوَلّى عَنكَ، فَإِن أنتَ لَم تَفعَل فَأَجمِل فِي الطَّلَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 393، عيون الحكم والمواعظ: ص243 ح4631، بحارالأنوار: ج103 ص38ح 83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از دنيا آنچه را كه به تو مى‌‌رسد، برگير و از آنچه از تو روى مى‌‌گردانَد، رو بگردان و اگر چنين نمى‌‌كنى [و در پىِ دنيا مى‌‌روى]، پس در طلب آن، راه اعتدال بپوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا دُوَلٌ، فَاطلُب حَظَّكَ مِنها بِأَجمَلِ الطَّلَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص633 ح10، كنز الفوائد: ص16، أعلام الدين: ص173، بحارالأنوار: ج103 ص26ح 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا، نوبتى است. پس، به آرامى‌‌تمام در طلب روزى، بهره خود را از آن بجوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيَكُن طَلَبُكَ لِلمَعيشَةِ فَوقَ كَسبِ المُضَيِّعِ، ودونَ طَلَبِ الحَريصِ الرّاضي بِدُنياهُ المُطمَئِنِّ إلَيها، ولكِن أنزِل نَفسَكَ مِن ذلِكَ بِمَنزِلَةِ المُنصِفِ المُتَعَفِّفِ، تَرفَعْ نَفسَكَ عَن مَنزِلَةِ الواهِنِ الضَّعيفِ، وتَكتَسِبْ ما لا بُدَّ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص81 ح8، تهذيب الأحكام: ج6 ص322 ح882، التمحيص: ص54 ح107،بحارالأنوار: ج103 ص33 ح63 نقلاً عن تنبيه الخواطر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تلاشت در كسب معيشت، بيشتر از تلاش كسى باشد كه كسب معيشت را فرو نهاده است و كمتر از تلاش آزمندى باشد كه به دنيا، خشنود شده و دل‌‌بسته است؛ بلكه ميانه‌‌رو و خويشتندار باش و از سستى و تنبلى نيز دورى كن و براى كسب آنچه گريزى از آن نيست، تلاش كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: الصَّدَقَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: صدقه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّ الشَّيطانَ وَالإِثمَ يَحضُرانِ البَيعَ، فَشوبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّوبُ: الخَلط، وهنا: أمرهم بالصدقة لما يجري بينهم من الكذب والزيادة والنقصان لتكون كفّارة لذلك النهاية: ج2 ص508 «شوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَيعَكُم بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص514 ح1208، المعجم الكبير: ج18 ص357 ح914 كلاهما عن قيس بنأبي غرزة، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص9 عن قيس بن أبي غرة البجلي، كنز العمّال: ج4 ص47 ح9439.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه بازرگانان! در هنگام معامله، شيطان و گناه، حاضرند. پس بيع خود را با صدقه در آميزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّكُم تُكثِرونَ الحِلفَ، فَاخلِطوا بَيعَكُم هذا بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص49 ح9449 نقلاً عن مسند أبي يعلى والروياني وسنن سعيد بن منصور عنالبراء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه تاجران! شما بسيار سوگند مى‌‌خوريد. بنا بر اين، خريد و فروش خود را با صدقه بياميزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن قيس بن أبي غرزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا نُسَمّى في عَهدِ رَسولِ اللّهِ السَّماسِرَةَ، فَمَرَّ بِنا رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَسَمّانا بِاسمٍ هُوَ أحسَنُ مِنهُ فَقالَ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّ البَيعَ يَحضُرُهُ الحِلفُ وَاللَّغوُ، فَشوبوهُ بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص725 ح2145، سنن أبي داود: ج3 ص242 ح3326، سنن النسائي: ج7ص 14، مسند ابن حنبل: ج5 ص455 ح16134، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص6 ح2138، كنز العمّال: ج4 ص49 ح9447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از قيس بن ابى غرزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، به ما سمسار مى‌‌گفتند. روزى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر ما گذشت و ما را به نامى نيكوتر از آن خواند و فرمود: «اى گروه تاجران! در خريد و فروش، سوگند و دروغ راه مى‌‌يابد. پس، آن را با صدقه بياميزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، صونوا أموالَكُم بِالصَّدَقَةِ؛ تُكَفَّر عَنكُم ذُنوبُكُم وأَيمانُكُمُ الَّتي تَحلِفونَ فيها، تُطَيَّب لَكُم تِجارَتُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص194 ح3730، وسائل الشيعة: ج12 ص285 ح22802.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه تاجران! از اموال خود با صدقه دادن، محافظت كنيد. صدقه دادن هم كفّاره گناهان و سوگندهاى شماست كه در داد و ستدهايتان مى‌‌خوريد و هم درآمدتان براى شما حلال مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ عَلِيّا عليه‌‌السلام مَرَّ بِالسّوقِ، فَنادى بِأَعلى صَوتِهِ: إنَّ أسواقَكُم هذِهِ يَحضُرُها أيمانٌ، فَشوبوا أيمانَكُم بِالصَّدَقَةِ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى لا يُقَدِّسُ مَن حَلَفَ بِاسمِهِ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص58 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص94 ح293 عن الإمامعليّ عليه‌‌السلامنحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام بر بازار گذشت و با صداى بلند فرياد زد: «در اين بازارهاى شما، سوگند، رايج است. پس سوگندهايتان را با صدقه بياميزيد؛ زيرا خداوند متعال، كسى را كه به نام او سوگند دروغ بخورد، پاك نمى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ الصّادِقُ عليه‌‌السلام في طَريقٍ ومَعَهُ قَومٌ مَعَهُم أموالٌ، وذُكِرَ لَهُم أنَّ بارِقَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البارِقَةُ: السيوف ـ أي حاملي السيوف ـ الصحاح: ج4 ص1449 «برق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الطَّريقِ يَقطَعونَ عَلَى النّاسِ، فَارتَعَدَت فَرائِصُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُمُ الصّادِقُ عليه‌‌السلام: ما لَكُم؟ قالوا: مَعَنا أموالُنا نَخافُ عَلَيها أن تُؤخَذَ مِنّا، أفَتَأخُذُها مِنّا؟ فَلَعَلَّهُم يَندَفِعونَ عَنها إذا رَأَوا أنَّها لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وما يُدريكُم لَعَلَّهُم لا يَقصِدونَ غَيري، ولَعَلَّكُم تَعرِضُونّي بِها لِلتَّلَفِ. فَقالوا: فَكَيفَ نَصنَعُ؟ نَدفِنُها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذلِكَ أضيَعُ لَها، فَلَعَلَّ طارِئا يَطرَأُ عَلَيها فَيَأخُذُها، أو لَعَلَّكُم لا تَهتَدونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تغتدون»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيها بَعدُ، فَقالوا: كَيفَ نَصنَعُ؟ دُلَّنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أودِعوها مَن يَحفَظُها ويَدفَعُ عَنها ويُربيها، ويَجعَلُ الواحِدَ مِنها أعظَمَ مِنَ الدُّنيا وما فيها، ثُمَّ يَرُدُّها ويُوَفِّرُها عَلَيكُم أحوَجَ ما تَكونونَ إلَيها، قالوا: مَن ذاكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذاكَ رَبُّ العالَمينَ. قالوا: وكَيفَ نودِعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَتَصَدَّقونَ بِهِ عَلى ضُعَفاءِ المُسلِمينَ، قالوا: وأَنّى لَنَا الضُّعَفاءُ بِحَضرَتِنا هذِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاعزِموا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فَأَعرِضوا»، والصحيح ما أثبتناه كما في بحارالأنوار و وسائل الشيعة: ج9 ص390 ح12309.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى أن تَتَصَدَّقوا بِثُلُثِها لِيَدفَعَ اللّهُ عَن باقيها مَن تَخافونَ. قالوا: قَد عَزَمنا، قالَ: فَأَنتُم في أمانِ اللّهِ فَامضوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَضَوا فَظَهَرَت لَهُمُ البارِقَةُ، فَخافوا، فَقالَ الصّادِقُ عليه‌‌السلام: كَيفَ تَخافونَ وأَنتُم في أمانِ اللّهِ عز و جل، فَتَقَدَّمَ البارِقَةُ وتَرَجَّلوا وقَبَّلوا يَدَ الصّادِقِ عليه‌‌السلام وقالوا: رَأَينَا البارِحَةَ في مَنامِنا رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَأمُرُنا بِعَرضِ أنفُسِنا عَلَيكَ، فَنَحنُ بَينَ يَدَيكَ ونَصحَبُكَ وهؤُلاءِ لِنَدفَعَ عَنهُمُ الأَعداءَ وَاللُّصوصَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه‌‌السلام: لا حاجَةَ بِنا إلَيكُم فَإِنَّ الَّذي دَفَعَكُم عَنّا يَدفَعُهُم. فَمَضَوا سالِمينَ، وتَصَدَّقوا بِالثُّلُثِ، وبورِكَ لَهُم في تِجاراتِهِم، فَرَبِحوا لِلدِّرهَمِ عَشَرَةً، فَقالوا: ما أعظَمَ بَرَكَةَ الصّادِقِ عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه‌‌السلام: قَد تَعَرَّفتُمُ البَرَكَةَ في مُعامَلَةِ اللّهِ عز و جل فَدوموا عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص4 ح9 عن أحمد بن الحسن الحسيني عن الإمام العسكري عنآبائه عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج96 ص120 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام در سفرى، همراه گروهى بود كه اموالى همراه داشتند. به آنان گفته شد كه رهزنان در راه‌‌اند و مردم را غارت مى‌‌كنند. آنان به ترس و لرز افتادند. امام صادق عليه‌‌السلام به آنان فرمود: «چه شده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اموالى نزد ماست كه مى‌‌ترسيم از ما بگيرند. آيا آنها را از ما تحويل مى‌‌گيرى؟ شايد اگر ببينند كه آنها از آنِ توست، از آنها دست بردارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از كجا مى‌‌دانيد، شايد آنان، جز مرا قصد نكنند و شما با اين كار، مرا در معرض تلف شدن قرار ندهيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: پس چه كنيم؟ آنها را زير خاك كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كار، اموال را بيشتر تلف مى‌‌كند؛ زيرا شايد كسى به آنها بر بخورد و آنها را بردارد يا شايد هم بعد از آن، ديگر اموال را پيدا نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چه كنيم؟ ما را راه‌‌نمايى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را نزد كسى به امانت بسپاريد كه هم نگهشان مى‌‌دارد، هم از آنها دفاع مى‌‌كند و هم آنها را افزايش مى‌‌دهد و هر يك از آنها را بزرگ‌‌تر از دنيا و آنچه در آن است، قرار مى‌‌دهد. سپس آن را به صورت افزايش يافته، در زمانى كه بيشترين نياز را به آنها داريد، به شما بر مى‌‌گردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: او كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چگونه به او امانت بسپاريم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را به مسلمانان مستمند، صدقه دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اين جا مستمندان را از كجا پيدا كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شما تصميم بگيريد كه يكْ سوم آنها را صدقه دهيد تا خداوند، بقيّه آنها را از [غارت]كسانى كه بيم داريد، نگه دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: تصميم گرفتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس شما در امان خداييد. راه بيفتيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به راه افتادند و رهزنان، آشكار شدند و آنان ترسيدند. امام عليه‌‌السلام فرمود: «شما در امان خداييد. چگونه است كه مى‌‌ترسيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهزنان، پياده شدند و دست امام صادق عليه‌‌السلام را بوسيدند و گفتند: ديشب، پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را در خواب ديديم كه به ما دستور مى‌‌داد خود را به تو برسانيم. اكنون در خدمت توييم و همراه تو هستيم تا در برابر دشمنان و دزدان، از اينان دفاع كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «به شما نيازى نداريم. همان كسى كه از ما در برابر شما دفاع كرد، آنان را نيز از ما دور مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، به سلامت به راه افتادند و يكْ سوم اموال خويش را صدقه دادند و تجارت‌‌هايشان نيز بركت يافت و هر درهمى، ده برابر برايشان سود داد. پس گفتند: چه وجود پُربركتى دارد صادق عليه‌‌السلام!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «بركت را در معامله با خداوند عز و جل شناختيد! پس به آن، ادامه دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكتابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 13: الكِتابَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 13: نوشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلاَ يَأْبَ كَاتِبٌ أَن يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلاَ يَبْخَسْ مِنْهُ شَئْا فَإِن كَانَ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْضَعِيفًا أَوْ لاَ يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُواْ شَهِيدَيْنِ مِن رِّجَالِكُمْ فَإِن لَّمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَن تَضِلَّ إِحْدَلهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَلهُمَا الْأُخْرَى وَلاَ يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُواْ وَلاَ تَسْٔمُواْ أَن تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَ لِكُمْ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَدَةِ وَأَدْنَى أَلاَّ تَرْتَابُواْ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلاَّ تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُواْ إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلاَ يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلاَ شَهِيدٌ وَإِن تَفْعَلُواْ فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُواْ اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَىْ‌‌ءٍ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 282.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! هنگامى كه بدهى مدّت‌‌دارى (به جهت وام يا داد و ستد) به يكديگر پيدا كنيد، آن را بنويسيد! و بايد نويسنده‌‌اى از روى عدالت، [سند را] در ميان شما بنويسد و كسى كه قدرت بر نويسندگى دارد، نبايد از نوشتن ـ همان طور كه خدا به او تعليم داده ـ خوددارى كند. پس بايد بنويسد، و آن كس كه حق بر عهده اوست، بايد املا كند و از خدا كه پروردگار اوست، بپرهيزد، و چيزى را فروگذار ننمايد، و اگر كسى كه حق بر ذمّه اوست، سفيه يا [از نظر عقل] ضعيف [و مجنون] است، يا [به دليل لال بودن]توانايى بر املا كردن ندارد، بايد ولىّ او [به جاى او] با رعايت عدالت، املا كند و دو نفر از مردان [عادل]خود را [بر اين حق] شاهد بگيريد و اگر دو مرد نبودند، يك مرد و دو زن از كسانى كه مورد رضايت و اطمينان شما هستند، انتخاب كنيد [و اين دو زن، بايد با هم شاهد قرار گيرند] تا اگر يكى انحرافى يافت، ديگرى به او يادآورى كند و شهود نبايد به هنگامى كه آنها را [براى شهادت] دعوت مى‌‌كنند، خوددارى نمايند و از نوشتن تاريخ سررسيد [بدهى خود]، چه كوچك باشد يا بزرگ، ملول نشويد [و هر چه باشد، بنويسيد]. اين، در نزد خدا به عدالت، نزديك‌‌تر و براى شهادت، مستقيم‌‌تر و براى جلوگيرى از ترديد و شك [و نزاع و گفتگو]بهتر است، مگر اين كه داد و ستد، نقدى باشد كه بين خود، دست به دست مى‌‌كنيد. در اين صورت، گناهى بر شما نيست كه آن را ننويسيد؛ ولى هنگامى كه خريد و فروش [نقدى] مى‌‌كنيد، شاهد بگيريد و نبايد به نويسنده و شاهد، [به دليل حقگويى]زيانى برسد [و تحت فشار قرار گيرند] و اگر چنين كنيد، از فرمان پروردگار، خارج شده‌‌ايد. از خدا بپرهيزيد و خداوند به شما تعليم مى‌‌دهد. خداوند به همه چيز، داناست».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آيه 282.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمّا ما جاءَ فِي القُرآنِ مِن ذِكرِ مَعايِشِ الخَلقِ وأَسبابِها فَقَد أعلَمَنا سُبحانَهُ ذلِكَ مِن خَمسَةِ أوجُهٍ: وَجهِ الإِشارَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وسائل الشيعة ج19 ص35 ح24093: «الإمارة» بدل «الإشارة&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ووَجهِ العِمارَةِ، ووَجهِ الإِجارَةِ، ووَجهِ التِّجارَةِ، ووَجهِ الصَّدَقاتِ... وأَمّا وَجهُ التِّجارَةِ فَقَولُهُ تَعالى: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ» إلى آخِرِ الآيَةِ، فَعَرَّفَهُم سُبحانَهُ كَيفَ يَشتَرونَ المَتاعَ فِي السَّفَرِ وَالحَضَرِ، وكَيفَ يَتَّجِرونَ إذ كانَ ذلِكَ مِن أسبابِ المَعايِشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج93 ص46 و 48 نقلاً عن النعماني في تفسيره، مستدرك الوسائل: ج13 ص65ح 14759 نقلاً عن تفسير النعماني عن إسماعيل بن جابر عن الإمام الصادق عنه عليه‌‌السلام وليس فيه ذيله من «وأمّا وجه التجارة&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا راه‌‌ها و اسباب معيشت مردمان كه در قرآن آمده است: خداوند سبحان به ما خبر داده است كه اين، از پنج راه است: راه حكومت (كارمندى)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمه براساس نسخه وسائل الشيعة ج19 ص35 ح24093 انجام گرفت.(م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كشاورزى، راه كارگرى، راه بازرگانى، و راه صدقات... و امّا راه بازرگانى، خداوند متعال مى‌‌فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! هر گاه به وامى تا سررسيدى معيّن با يكديگر معامله كرديد، آن را بنويسيد و بايد نويسنده‌‌اى [صورت معامله را] بر اساس عدالت، ميان شما بنويسد»تا آخر آيه. پس، خداوند سبحان به مردم آموخت كه در سفر و غير سفر، چگونه كالا بخرند و چگونه داد و ستد كنند؛ زيرا اين، يكى از راه‌‌هاى كسب معاش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَعالى عَرَضَ عَلى آدَمَ أسماءَ الأَنبِياءِ وأَعمارَهُم، قالَ: فَمَرَّ آدَمُ بِاسمِ داودَ النَّبِيِّ، فَإِذا عُمُرُهُ فِي العالَمِ أربَعونَ سَنَةً، فَقالَ آدَمُ عليه‌‌السلام: يا رَبِّ ما أقَلَّ عُمُرَ داودَ وما أكثَرَ عُمُري! يا رَبِّ إن أنَا زِدتُ داودَ مِن عُمُري ثَلاثينَ سَنَةً أثبَتَّ ذلِكَ لَهُ؟ قالَ: يا آدَمُ نَعَم، قالَ: فَإِنّي قَد زِدتُهُ مِن عُمُري ثَلاثينَ سَنَةً، فَأَنفِذ ذلِكَ لَهُ وأَثبِتها لَهُ عِندَكَ وَاطرَحها مِن عُمُري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو جَعفَرٍ عليه‌‌السلام: فَأَثبَتَ اللّهُ تَعالى لِداودَ في عُمُرِهِ ثَلاثينَ سَنَةً، وكانَت لَهُ عِندَ اللّهِ مُثبَتَةً، فَلِذلِكَ قَولُ اللّهِ تَعالى: «يَمْحُواْ اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِندَهُ أُمُّ الْكِتَبِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: فَمَحَا اللّهُ ما كانَ عِندَهُ مُثبَتا لاِدَمَ، وأَثبَتَ لِداودَ ما لَم يَكُن عِندَهُ مُثبَتا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَضى عُمُرُ آدَمَ، فَهَبَطَ عَلَيهِ مَلَكُ المَوتِ لِقَبضِ روحِهِ، فَقالَ لَهُ آدَمُ: يا مَلَكَ المَوتِ، إنَّهُ قَد بَقِيَ مِن عُمُري ثَلاثينَ سَنَةً، فَقالَ لَهُ مَلَكُ المَوتِ: يا آدَمُ، ألَم تَجعَلها لاِبنِكَ داودَ النَّبِيِّ وطَرَحتَها مِن عُمُرِكَ حينَ عُرِضَ عَلَيكَ أسماءُ الأَنبِياءِ مِن ذُرِّيَّتِكَ، وعُرِضَت عَلَيكَ أعمارُهُم وأَنتَ يَومَئِذٍ بِوادِي الدَّخياءِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ آدَمُ: ما أذكُرُ هذا، قالَ: فَقالَ لَهُ مَلَكُ المَوتِ: يا آدَمُ، لا تَجحَد، ألَم تَسأَلِ اللّهَ تَعالى أن يُثبِتَها لِداودَ ويَمحُوَها مِن عُمُرِكَ، فَأَثبَتَها لِداودَ فِي الزَّبورِ ومَحاها مِن عُمُرِكَ فِي الذِّكرِ؟ قالَ آدَمُ: حَتّى أعلَمَ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو جَعفَرٍ: وكانَ آدَمُ صادِقا لَم يَذكُر ولَم يَجحَد، فَمِن ذلِكَ اليَومِ أمَرَ اللّهُ تبارَكَ وتَعالَى العِبادَ أن يَكتُبوا بَينَهُم إذا تَدايَنوا وتَعامَلوا إلى أجَلٍ مُسَمّىً؛ لِنِسيانِ آدَمَ وجُحودِهِ ما جَعَلَ عَلى نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص553 ح1، تفسير العيّاشي: ج2 ص219 ح73 وكلاهما عن أبي حمزة الثمالي،بحارالأنوار: ج4 ص102 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از ابو حمزه ثُمالى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام فرمود: «خداى متعال، نام‌‌ها و عمرهاى پيامبران را به آدم عليه‌‌السلام نشان داد. آدم عليه‌‌السلام به نام داوود نبى رسيد، ديد عمرش در دنيا چهل سال است. پس گفت: پروردگارا! چه اندك است عمر داوود و چه بسيار است عمر من! پروردگارا! اگر من از عمر خودم سى سال به داوود بدهم، اين را برايش مى‌‌نويسى؟ فرمود: &amp;quot;آرى، اى آدم&amp;quot;. آدم عليه‌‌السلام گفت: پس، سى سال از عمرم را به او دادم. اين را براى او اِعمال كن و نزد خود ثبت فرما و از عمر من، كسر كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام فرمود: «خداى متعال، سى سال بيشتر براى عمر داوود عليه‌‌السلام ثبت كرد و اين در نزد خداوند، ثبت بود. اين است فرموده خداى متعال كه: «خدا آنچه را بخواهد، محو يا ثبت مى‌‌كند و اصل كتاب، نزد اوست». خداوند، آنچه را نزد او براى آدم عليه‌‌السلام ثبت بود، پاك كرد و آنچه را نزدش براى داوود عليه‌‌السلام ثبت نبود، ثبت كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام فرمود: «پس، عمر آدم عليه‌‌السلام به سر آمد و ملك الموت براى گرفتن جانش فرود آمد. آدم عليه‌‌السلام به او گفت: اى ملك الموت! هنوز سى سال از عمرم باقى مانده است. ملك الموت به او گفت: اى آدم! مگر آن روزى كه در وادى دَخيا بودى و نام‌‌ها و عمرهاى پيامبران از نسلت به تو نشان داده شد، سى سال از عمر خود را به پسرت داوود نبى ندادى و از عمرت كسر نكردى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه‌‌السلام گفت: چنين چيزى را به ياد ندارم. ملك الموت به او گفت: اى آدم! انكار مكن، آيا تو از خداوند متعال نخواستى كه آن را براى داوود، ثبت كند و از عمر تو كسر نمايد و خداوند هم آن را در زبور براى داوود، ثبت كرد و از عمر تو در ذِكر، حذف كرد؟ آدم عليه‌‌السلام گفت: بايد مطمئن شوم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مستدرك الوسائل و بحار الأنوار آمده است: كتاب را بياور تا آن را بدانم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام فرمود: «آدم عليه‌‌السلام راست مى‌‌گفت، به يادش نبود و انكار نمى‌‌كرد. بنا بر اين، از آن روز خداوند ـ تبارك و تعالى ـ به بندگان دستور داد كه هر گاه به يكديگر وامى دادند يا به صورت نسيه معامله كردند، آن را ميان خود بنويسند. دليلش نيز همين فراموشى و انكار آدم عليه‌‌السلام نسبت به تعهّدش بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنَّ اللّهُ عز و جل عَلَى النّاسِ بَرِّهِم وفاجِرِهِم بِالكِتابِ وَالحِسابِ، ولَولا ذلِكَ لَتَغالَطوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص155 ح1 عن جميل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل، با نعمتِ نوشتن و حساب كردن، بر مردم، از نيك و بد، منّت نهاد و اگر اين دو كار نبود، آنان، دچار اشتباه مى‌‌شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يحيى الحذّاء&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‌‌السلام: رُبَّمَا اشتَرَيتُ الشَّيءَ بِحَضرَةِ أبي فَأَرى مِنهُ ما أغتَمُّ بِهِ. فَقالَ: تَنَكَّبهُ ولا تَشتَرِ بِحَضرَتِهِ، فَإِذا كانَ لَكَ عَلى رَجُلٍ حَقٌّ فَقُل لَهُ: فَليَكتُب، وكَتَبَ فُلانُ بنُ فُلانٍ بِخَطِّهِ، وأَشهَدَ اللّهَ عَلى نَفسِهِ وكَفى بِاللّهِ شَهيدا، فَإِنَّهُ يُقضى في حَياتِهِ أو بَعدَ وَفاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص318 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يحيى حذّا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابو الحسن عليه‌‌السلام گفتم:گاهى اوقات من در حضور پدرم چيزى مى‌‌خرم و از او كارى مى‌‌بينم كه ناراحت مى‌‌شوم. فرمود: «از او كناره بگير و در حضورش چيزى نخر و هر گاه از كسى طلبى داشتى، به او بگو بنويسد: فلان پسر فلان با خطّ خود نوشت و خدا را بر خويش، گواه گرفت و گواه بودن خدا، كافى است كه در زمان حيات يا پس از وفاتش ادا شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المشورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 14: المَشوَرَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 14: مشورت كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مصعب بن عبد اللّه‌‌ النوفلي عمّن رفعه، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِمَ أعرابِيٌّ بِإِبِلٍ لَهُ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَقالَ لَهُ: يا رَسولَ اللّهِ، بِع لي إ بِلي هذِهِ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «لَستُ بِبَيّاعٍ فِي الأَسواقِ»، قالَ: فَأَشِر عَلَيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فأشر عليّ: أي مرني كيف أبيعه.يقال: أشار عليه بكذا، أي أمره به، وهي الشورى الوافي: ج17 ص427، ذيل ح17574.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَهُ: «بِع هذَا الجَمَلَ بِكَذا، وبِع هذِهِ النّاقَةَ بِكَذا» حَتّى وَصَفَ لَهُ كُلَّ بَعيرٍ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخرَجَ الأَعرابِيُّ إلَى السّوقِ فَباعَها، ثُمَّ جاءَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَقالَ: وَالَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ، ما زادَت دِرهَماً ولا نَقَصَت دِرهَما مِمّا قُلتَ لي، فَاستَهدِني يا رَسولَ اللّهِ، قالَ: «لا»، قالَ: بَلى يا رَسولَ اللّهِ، فَلَم يَزَل يُكَلِّمُهُ حَتّى قالَ لَهُ: «أهدِ لَنا ناقَةً ولا تَجعَلها وَلهى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال في الوافي: ج17 ص427: «الولهاء: التي فارقت ولدها».وفي مرآة العقول: ج19 ص437: «لا تجعلها ناقة قطعت عنها ولدها».وانظر أيضا: النهاية: ج5 ص227 «وله&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص317 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُصعب بن عبد اللّه‌‌ نوفلى از كسى كه سند حديث را به معصوم عليه‌‌السلام رسانده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در زمان پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، باديه‌‌نشينى با شترانش نزد ايشان آمد و گفت: اى پيامبر خدا! اين شترانم را برايم بفروش. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «من، فروشنده در بازار نيستم». گفت: پس، به من دستورى بده. رسول خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «اين شتر نر را به فلان مبلغ بفروش، اين شتر ماده را به فلان مبلغ» و قيمت يكايك شترهايش را به او گفت. باديه‌‌نشين به بازار رفت و آنها را فروخت، سپس نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله باز آمد و گفت: سوگند به خدايى كه تو را به حق فرستاد، يك درهم از آنچه شما به من فرمودى، بيشتر يا كمتر نشد. حال، هديه‌‌اى از من بخواهيد، اى پيامبر خدا! فرمود: «نه». گفت: چرا، اى پيامبر خدا! و چندان اصرار كرد تا آن كه ايشان فرمود: «ناقه‌‌اى به ما هديه كن و بچّه‌‌اش را از آن جدا نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو أنَّ رَجُلاً أراد أن يَشتَرِيَ ما يَصلُحُ بِهِ مِن مَتاعٍ وغَيرِهِ، لَكانَ مِن حَزمِ الرَّأيِ أن يَستَعينَ بِالتّاجِرِ البَصيرِ بِالتِّجارَةِ، فَيَكونَ ذلِكَ أحوَطَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج93 ص45 نقلاً عن النعماني في تفسيره عن إسماعيل بن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه شخصى بخواهد چيزى را كه لازم دارد، از كالا و غير كالا، بخرد، دورانديشى اقتضا مى‌‌كند كه از تاجر آشنا به تجارت، كمك بگيرد؛ زيرا اين به نفع اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مشاركة-من-أقبل-عليه-الرزق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 15: مُشارَكَةُ مَن أقبَلَ عَلَيهِ الرِّزقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 15: شريك شدن با شخص خوش‌‌روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَلتَمِسُوا الرِّزقَ مِمَّنِ اكتَسَبَهُ مِن ألسِنَةِ المَوازينِ ورُؤوسِ المَكاييلِ، ولكِن عِندَ مَن فُتِحَت عَلَيهِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص293، بحار الأنوار: ج103 ص86 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى را از كسى كه آن را از زبانه‌‌هاى ترازوها و سرهاى پيمانه‌‌ها به دست آورده است، مجوييد؛ بلكه نزد كسى بجوييد كه درهاى دنيا به روى او باز شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شارِكُوا الَّذي قَد أقبَلَ عَلَيهِ الرِّزقُ؛ فَإِنَّهُ أخلَقُ لِلغِنى وأَجدَرُ بِإِقبالِ الحَظِّ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 230، غرر الحكم: ج4 ص1726 ح5790، عيون الحكم والمواعظ: ص298ح 5310 وليس فيه ذيله من «وأجدر بإقبال...»، بحار الأنوار: ج103 ص86 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با كسى كه روزى به او رو آورده است، شريك شويد؛ زيرا او به توانگر شدن، سزاوارتر و به روى آوردن بخت، شايسته‌‌تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقبِلوا عَلى مَن أقبَلَت عَلَيهِ الدُّنيا، فَإِنَّهُ أجدَرُ بِالغِنى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص253 ح2529، عيون الحكم والمواعظ: ص90 ح2140.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كسى كه دنيا به او روى آورده است، روى آوريد؛ زيرا كه او به توانگر شدن، سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار في صحيفة إدريس عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّجِر مَعَ الغَنِيِّ الوَفِيِّ تَربَح.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص471.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در صحيفه ادريس عليه‌‌السلام آمده است: با توانگر قابل اعتماد، تجارت كن تا سود ببرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ملازمة-ما-فيه-الربح-وترك-ما-سوى-ذلك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 16: مُلازَمَةُ ما فيهِ الرِّبحُ وتَركُ ما سِوى ذلِكَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 16: مداومت در آنچه سودآور است و رها كردن جز آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكا رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الحُرفَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُرفة ـ بالضمّ ـ: الحرمان، والمحارَفُ: المحروم الذي إذا طَلبَ لم يُرزَق مجمع البحرين: ج1 ص389 «حرف&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: اُنظُر بُيوعا فَاشتَرِها، ثُمَّ بِعها، فَما رَبِحتَ فيهِ فَالزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص168 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3637، عوالي اللآلي: ج3ص 201 ح28 كلّها عن إسحاق بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از كم بخت و روزى بودنش شكايت كرد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: چند نوع كالا بخر و سپس آنها را بفروش، در هر كدامش سود كردى، همان را ادامه بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رُزِقَ مِن شَيءٍ فَليَلزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص238 ح375، تهذيب الكمال: ج9ص 314 الرقم 1967، النهاية: ج2ص 42 وفيه «خضر له في» بدل «رزق من»، كنز العمّال: ج4 ص19 ح9286.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از طريق چيزى روزى داده شد، همان را ادامه دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا سَبَّبَ اللّهُ لِأَحَدِكُم رِزقا مِن وَجهٍ فَلا يَدَعهُ، حَتّى يَتَغَيَّرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص727 ح2148، مسند ابن حنبل: ج10 ص94 ح26151، تهذيب الكمال: ج 29 ص307 الرقم 6374، تهذيب التهذيب: ج5 ص590 الرقم 8324 كلّها عن نافع، كنز العمّال: ج4 ص21 ح9300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند، روزىِ يكى از شما را از راهى رساند، آن راه را رها نكند تا آن گاه كه برايش تغيير داده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا فَتَحَ اللّهُ لِأَحَدِكُم رِزقا مِن بابٍ فَليَلزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج2 ص89 ح1243 عن عائشة، كنز العمّال: ج4 ص21 ح9301.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند براى يكى از شما رزقى را از راهى رساند، همان را بچسبد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أصابَ مِن شَيءٍ فَليَلزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص726 ح2147، التاريخ الكبير: ج8 ص206 الرقم 2727، تهذيب الكمال: ج 23 ص183 الرقم 4723، تهذيب التهذيب: ج6 ص49 الرقم 8588 كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج4 ص19 ح9285.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از چيزى بهره‌‌مند شد، همان را بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا رُزِقتَ في شَيءٍ فَالزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص168 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص14 ح60، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 169 ح3636 كلّها عن بشير النبّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه در يك چيزى [و كارى] روزى داده شدى، همان را ادامه ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا نَظَرَ الرَّجُلُ في تِجارَةٍ فَلَم يَرَ فيها شَيئا، فَليَتَحَوَّل إلى غَيرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص168 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص14 ح59 كلاهما عن السكوني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه انسان به تجارتى دست زد و در آن سودى نديد، به تجارت ديگرى روى آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه‌‌ بن سعيد الدغشي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ عَلى بابِ شِهابِ بنِ عَبدِ رَبِّهِ فَخَرَجَ غُلامُ شِهابٍ، فَقالَ: إنّي اُريدُ أن أسأَلَ هاشِما الصَّيدَنانِيَّ عَن حَديثِ السِّلعَةِ وَالبِضاعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَتَيتُ هاشِما فَسَأَلتُهُ عَنِ الحَديثِ، فَقالَ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ البِضاعَةِ وَالسِّلعَةِ؟ فَقالَ: نَعَم، ما مِن أحَدٍ يَكونُ عِندَهُ سِلعَةٌ أو بِضاعَةٌ إلاّ قَيَّضَ اللّهُ عز و جل مَن يُربِحُهُ، فَإِن قَبِلَ وإلاّ صَرَفَهُ إلى غَيرِهِ، وذلِكَ أنَّهُ رَدَّ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح17، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن سعيد دغشى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ خانه شهاب بن عبد ربّه بودم كه غلام شهاب، بيرون آمد و گفت: مى‌‌خواهم از هاشم صَيدنانى در باره حديث كالا و متاع بپرسم. پس، نزد هاشم رفتم و از او در باره آن حديث پرسيدم. گفت: از امام صادق عليه‌‌السلام در باره متاع و كالا پرسيدم. فرمود: «آرى. هيچ كس نيست كه كالايى يا متاعى نزدش باشد، مگر اين كه خداوند عز و جل كسى را بفرستد كه به او سود برسانَد، و اگر نپذيرفت، آن كس را نزد ديگرى روانه سازد؛ زيرا كه دست رد به خداى عز و جل زده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پژوهشى-در-باره-نهى-از-سود-گرفتن-از-مومن322&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهشى در باره نهى از سود گرفتن از مؤمن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در رواياتى كه ملاحظه شد، يافتن كسب همراه سودآورى توصيه و بر استمرار و مداومت آن تأكيد شده است. در مقابل، كاسبى بدون سودآورى نيز نكوهش شده است. اين روايات با هدف تجارت و كسب سازگارند؛ زيرا داد و ستد و تجارت در ميان مردم با هدف و اميد تأمين مخارج زندگى، درآمدزايى و ثروت اندوزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اگر در جايى اين هدف محقق نشود، كسى به دنبال تجارت و داد و ستد و كاسبى بدون درآمد نخواهد رفت؛ زيرا تلاش و كوشش بدون به دست آوردن نتيجه مادى، در عرف مردم جايگاهى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل اين گروه از روايات كه در جوامع حديثى شيعه و اهل سنت آمده‌‌اند، در برخى روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام، سود گرفتن از برادر مؤمن ناپسند و در حد ربا دانسته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان بن صالح و ابو شبل از امام صادق عليه‌‌السلام اين روايت را نقل كرده‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِبحُ المُومِنِ عَلَى المُؤمِنِ رِبا، إلاّ أن‌‌ يَشتَرِيَ بِأَكثَرَ مِن مِئَةِ دِرهَمٍ فَاربَح عَلَيهِ قُوتَ يَومِكَ، أو يَشتَرِيَهُ لِلتِّجارَةِ فَاربَحُوا عَلَيهِم وَ ارفُقوا بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص124 ح22، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سود گرفتن مؤمن از مؤمن ديگر ربا است، مگر آن كه بيش از صد درهم خريدارى كند كه در اين صورت به اندازه مخارج روزانه از او سود بگير، يا آن كه براى تجارت از تو جنس خريدارى كرده كه در اين صورت از آنان سود بگيريد، ولى با آنان مدارا كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى ديگر فرات بن احنف از امام صادق عليه‌‌السلام نقل كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِبحُ المُؤمِنِ عَلَى المُومِنِ رِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص101 ح73، ثواب الاعمال: ص239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سود گرفتن مؤمن از مؤمن ديگر رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چه اسناد اين متون، اعتبار فقهى شايسته‌‌اى ندارند ولى فقيهان در مباحث فقهى خود آنها را مطرح ساخته و معمولاً حكم به كراهت سود گرفتن از برادر مؤمن داده‌‌اند. روشن است كه ظاهر مدلول اين روايات با هدف تجارت و روايات جواز سودگيرى، ناسازگار جلوه مى‌‌كند. از اين رو، نياز به جمع‌‌بندى و تبيين آنها با توجه به آيات، روايات و اصول حاكم بر معاملات، احساس مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا در روايات ديگر، مطلق سود گرفتن به صراحت جايز شمرده شده است. در روايت عمر بن يزيد [فروشنده پارچه شاپورى] آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبى عَبدِ اللّه‌‌ عليه‌‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ! إنَّ النّاسَ يَزعُمونَ أنَّ الرِّبحَ عَلَى المُضطَرِّ حَرامٌ و هُوَ مِنَ الرِّبا، فَقالَ: و هَل رَأَيتَ أحَدا اشتَرى غَنِيّا أو فَقيرا إلاّ مِن ضَرورَةٍ؟! يا عُمَرُ، قَد أحَلَّ اللّه‌‌ البَيعَ و حَرَّمَ الرِّبا، وَ اربَح ولا تُربِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الاحكام: ج7 ص18 ح238&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: فدايت شوم. مردم گمان بر اين باورند سود گرفتن از ناچار و نيازدار، حرام است و ربا محسوب مى‌‌شود. فرمود: «آيا ديده‌‌اى كسى از فرد دارا يا نيازمند، چيزى را بدون نياز خريدارى كند؟ اى عمر، خداوند داد و ستد را حلال و ربا را حرام شمرده است پس سود بگير، ولى ربا نگير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت ميسر نيز آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبى عَبدِ اللّه‌‌ عليه‌‌السلام: إنَّ عامَّةَ مَن يَأتينى مِن إخوانى، فَحُدَّ لى مِن مُعامَلَتِهِم ما لا أجوزُهُ إلى غَيرِهِ. فَقالَ: إن وَلَّيتَ أخاكَ فَحَسَنٌ، وإلاّ فَبِع بَيعَ البَصيرِ المُداقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص153 ح19، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: بيشتر كسانى كه نزد من [براى خريد] مى‌‌آيند از برادران [شيعى] من هستند. حد و حدود داد و ستد با آنها را براى من معلوم كنيد تا از آن تجاوز نكنم. امام عليه‌‌السلام فرمود: اگر با دوستى با او روبرو شوى [و از او سود نگيرى] نيكوست و الاّ همانند مشترى آگاه و دقيق با او معامله كن [و بى‌‌پروا از او سود نگير].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدثان و عالمان شيعه، وجوه گوناگونى را در توجيه رواياتِ ربا شمردن سود گرفتن از مؤمن بيان كرده‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. حمل بر كراهت: بيشتر فقيهان اين روايت را حمل بر كراهت كرده و سود گرفتن از مؤمنان را مكروه شمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: جواهر الكلام: ج22 ص455، مستند الشيعة: ج14 ص24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. حمل بر غير حالت ضرورت: برخى حرمت سود گرفتن را مربوط به حالت عادى دانسته و در حالت ضرورت آن را مجاز شمرده‌‌اند. اين گروه نيز به روايت بيّاع سابرى استناد كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جواهر الكلام: ج22 ص455 و ديگر شروح شرائع الاسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. حمل بر تقيه: صاحب حدائق مطابق با شيوه هميشگى خود، اين روايت را حمل بر تقيه كرده و آن را قابل عمل ندانسته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الحدائق الناضرة: ج18 ص26 ـ 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او با استناد به روايت بيّاع سابرى، قائلان به اين روايت را از «ناس» دانسته است كه معمولاً درباره اهل سنت به كار مى‌‌رود. تكذيب امام عليه‌‌السلام را نيز دليل بر تقيه بودن آن برشمرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. حمل بر دوره پس از ظهور امام مهدى عليه‌‌السلام: على بن سالم از پدر خود نقل كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه‌‌ عليه‌‌السلام... قُلتُ: فَالخَبَرُ الَّذي رُوِيَ أنَّ رِبحَ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ رِبا ما هُوَ؟ فَقالَ: ذاكَ إذا ظَهَرَ الحَقُّ وقامَ قائِمُنا أهلَ البَيتِ عليهم‌‌السلام، فَأَمَّا اليَومَ فَلا بَأسَ أن يَبيعَ مِنَ الأَخِ المُؤمِنِ ويَربَحَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الاحكام: ج7 ص7 ح24، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص313 ح4119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره مراد از روايتى پرسيدم كه مى‌‌گويد: سود گرفتن مؤمن از مؤمن رباست. امام فرمود: اين روايت ناظر به زمانى است كه حق آشكار شود و قائم ما اهل بيت عليهم‌‌السلام قيام كند، ولى امروزه اشكالى ندارد كه به برادر مؤمن چيزى بفروشد و از او سود بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت ناظر به روايت پيشين بوده و از مضمون آن پرسش كرده است. از اين منظر اين روايت حاكم بر آن حديث بوده و مراد آن را آشكار ساخته است. بر اساس اين روايت، حرمت سود گرفتن از مؤمن مربوط به دوره عدالت گستر مهدوى است كه سبب ارتقاى معرفت و جايگاه اجتماعى و اقتصادى افراد مى‌‌شود، به گونه‌‌اى كه هدف از تجارت نيز سود آورى و ثروت اندوزى نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. حمل بر صورت احسان: اگر فروشنده و خريدار به هدف داد و ستد متعارف، معامله را سامان دهند، سود آورىِ فروش مطابق با قواعد بازار است و اشكالى ندارد ولى اگر فروشنده، وعده به احسان داده باشد و يا خريدار مؤمن با اين تصور و هدف براى خريد آمده باشد سود گرفتن از او شايسته نيست. امام صادق عليه‌‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ: هَلُمَّ أُحسِن بَيعَكَ، يَحرُمُ عَلَيهِ الرِّبحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص152 ح9، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر كسى به ديگرى بگويد: «نزد من بيا تا با تو داد و ستد نيكو كنم»، سود گرفتن بر او حرام خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. تفاوت حكم اخلاقى و فقهى: مى‌‌توان روايت «ربح المؤمن على المؤمن ربا» را ناظر به حكم اخلاقى در ارتباط با مؤمنان برشمرد و گفت: از منظر اخلاقى شايسته نيست كه انسان از برادر مؤمن خود سود بگيرد، اگر چه از منظر فقهى داد و ستدى كه با رضايت طرفين انجام شود صحيح شمرده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. فضاى صدور: تبيين فضاى صدور روايت نيز مى‌‌تواند به توجيه روايت كمك كند. در آن دوره، شيعيان در جامعه‌‌اى مى‌‌زيستند كه بيشتر افراد آن غير شيعه بوده و شيعيان در اقليت بودند و از منظر اقتصادى نيز وضعيت مناسبى نداشتند. در اين موقعيت خاص، توصيه امام عليه‌‌السلام آن بوده است كه فروشندگان شيعه، از افراد هم مذهب خويش سود نگيرند. با توجه به اينكه اين گروه (يعنى برادران هم كيش) درصد اندكى از مشتريان را تشكيل مى‌‌دادند، سود نگرفتن از آنان با هدف اصلى تجارت و كسب منافات نداشته است، ولى در دوره فعلى و در جوامعى كه افراد جامعه هم كيش و هم مذهب هستند، سود نگرفتن از همه آنها به اختلال تجارت و زندگى منجر خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اين روايت ناظر به وضعيت فعلى و بازار در جامعه‌‌اى مثل ايران نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جمع-بندى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع بندى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سود نگرفتن از مشترى با هدف اصلى تجارت ناسازگار است. از اين رو، پذيرش مدلول روايت حرمت سود گرفتن از مؤمن به گونه مطلق ممكن نيست؛ پس يا بايد آن را مربوط به دوره ظهور امام مهدى عليه‌‌السلام شمرد، يا آن را بر وعده احسان به مشترى حمل كرد، يا ناظر به وضعيت خاص شيعيان در زمان صدور دانست. گفتنى است، جواز سود گرفتن به معناى تأييد بى انصافى و اجحاف در سود گرفتن نيست؛ زيرا اين شيوه نيز به شدّت نكوهيده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص243 بى انصافى در سود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجرأة-مع-التدبير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 17: الجُرأَةُ مَعَ التَّدبيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 17: جرئت ريسك كردن توأم با تدبير&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الجَبانُ مَحرومٌ، وَالتّاجِرُ الجَسورُ مَرزوقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص169 ح243 عن أنس بن مالك، كنز العمّال: ج4 ص20 ح9293، مستدركالوسائل: ج13 ص294 ح15397.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر ترسو، بى روزى است و تاجر باجرئت، روزى‌‌دار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في كِتابِهِ إلَى الإِمامِ الحَسَنِ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخاطِر بِشَيءٍ رَجاءَ أكثَرَ مِنهُ، وَاطلُب فَإِنَّهُ يَأتيكَ ما قُسِمَ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص81، نهج البلاغة: الكتاب 31، أعلام الدين: ص287، عيون الحكم والمواعظ: ص 517 ح9380 وفيها صدره إلى «أكثر منه» وص 79 ح1911 وفيه ذيله من «واطلب...»، بحار الأنوار: ج77 ص208 ح1، مطالب السؤول: ج1 ص233 وفيه صدره إلى «أكثر منه&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در نامه‌‌اش به امام حسن عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چيزى را به اميد افزودن آن، به مخاطره مينداز. كار كن، كه آنچه قسمت توست، به تو مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَوفَ يَأتيكَ ما قُدِّرَ لَكَ، التّاجِرُ مُخاطِرٌ، ورُبَّ يَسيرٍ أنمى مِن كَثيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص80، أعلام الدين: ص287، عيون الحكم والمواعظ: ص 34 ح642 وفيه «التاجر مخاطر»، بحار الأنوار: ج103 ص40 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه برايت مقدّر شده است، به تو خواهد رسيد. تاجر، كارش خطر كردن است. بسا [مالِ]اندك كه از [مال] بسيار، پُربركت‌‌تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معمّر بن خلاّد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ عليه‌‌السلام يَقولُ: إنَّ رَجُلاً أتى جَعفَرا عليه‌‌السلام شَبيها بِالمُستَنصِحِ لَهُ، فَقالَ لَهُ: يا أبا عَبدِ اللّهِ، كَيفَ صِرتَ اتَّخَذتَ الأَموالَ قِطَعا مُتَفَرِّقَةً ولَو كانَت في مَوضِعٍ واحِدٍ كانَت أيسَرَ لِمَؤُونَتِها وأَعظَمَ لِمَنفَعَتِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: اِتَّخَذتُها مُتَفَرِّقَةً، فَإِن أصابَ هذَا المالَ شَيءٌ سَلِمَ هذَا المالُ، وَالصُّرَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصرّة: ما تعقد فيه الدراهم لسان العرب: ج4 ص451 «صرر&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجمَعُ بِهذا كُلِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص91 ح1، بحار الأنوار: ج47 ص58 ح109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معمّر بن خلاّد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابوالحسن عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود امام كاظم عليه‌‌السلام يا امام رضا عليه‌‌السلام مى‌‌باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه فرمود: «مردى نزد امام صادق عليه‌‌السلام آمد و چنان كه گويى مى‌‌خواهد پندش دهد، به وى گفت: اى ابو عبد اللّه‌‌! چرا دارايى هايت را بخش بخش كرده‌‌اى، حال آن كه اگر يك‌‌جا بود، هم كم هزينه‌‌تر بود و هم پُر سودتر؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «آنها را پراكنده ساختم؛ زيرا اگر به آن يك، آسيبى رسيد، اين يك، از آن آسيب، دور مى‌‌مانَد و كيسه درهم، درآمد آنها را يك جا جمع مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-بلده-للمتجر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 18: اِختِيارُ بَلَدِهِ لِلمَتجَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 18: انتخاب شهر خود براى تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مِن سَعادَةِ المَرءِ أن يَكونَ مَتجَرُهُ في بَلَدِهِ، ويَكونَ خُلَطاؤُهُ صالِحينَ، ويَكونَ لَهُ وُلدٌ يَستَعينُ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح1 و 3، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3598، الخصال: ص 159 ح207، مشكاة الأنوار: ص458 ح1533، جامع الأحاديث للقمّي الغايات: ص207 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج103 ص7 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خوش‌‌بختى مرد، اين است كه محلّ كسب و كارش در شهر خودش باشد و همنشينانش صالح باشند و فرزندانى داشته باشد كه كمكْ‌‌كار او باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ مِنَ السَّعادَةِ: الزَّوجَةُ المُؤاتِيَةُ، وَالأَولادُ البارّونَ، وَالرَّجُلُ يُرزَقُ مَعيشَتَهُ بِبَلَدِهِ؛ يَغدو إلى أهلِهِ ويَروحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص258 ح2 عن عبد اللّه‌‌ بن عبد الكريم، تهذيب الأحكام: ج7 ص236 ح1032 عنحمّاد بن عبد الكريم، الأمالي للطوسي: ص303 ح601 عن داود عنه عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه چيز از خوش‌‌بختى است: همسر سازگار، فرزندان نيك، و اين كه [منبعِ] روزى انسان در شهر خودش باشد و بام و شام با خانواده اش به سر بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-بلد-آخر-عند-الضرورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 19: اِختِيارُ بَلَدٍ آخَرَ عِندَ الضَّرورَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 19: انتخاب شهرى ديگر، در صورت ضرورت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن البزنطي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ [لِلرِّضا عليه‌‌السلام]: جُعِلتُ فِداكَ، إنَّ الكوفَةَ قَد تَبَّت بي، وَالمَعاشَ بِها ضَيِّقٌ، وإنَّما كانَ مَعاشُنا بِبَغدادَ، وهذَا الجَبَلُ قَد فُتِحَ عَلَى النّاسِ مِنهُ بابُ رِزقٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن أرَدتَ الخُروجَ فَاخرُج فَإِنَّها سَنَةٌ مُضطَرِبَةٌ، ولَيسَ لِلنّاسِ بُدٌّ مِن مَعايِشِهِم فَلا تَدَعِ الطَّلَبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ إنَّهُم قَومٌ مِلاءٌ ونَحنُ نَحتَمِلُ التَّأخيرَ فَنُبايِعُهُم بِتَأخيرِ سَنَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِعهُم. قُلتُ: سَنَتَينِ، قالَ: بِعهُم، قُلتُ: ثَلاثِ سِنينَ، قالَ: لا يَكونُ لَكَ شَيءٌ أكثَرَ مِن ثَلاثِ سِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص372 ح1326، بحار الأنوار: ج103 ص3 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از بَزَنطى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[به امام رضا عليه‌‌السلام] گفتم: فدايت شوم! كوفه، مرا به نابودى كشانده و زندگى در آن جا با سختى مى‌‌گذرد. تنها در بغداد، وضع معشيت ما خوب بود. در اين بلاد جبل، درِ روزى به روى مردم باز شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر خواستى [به آن جا] بروى، برو؛ زيرا اين سال، سال آشفته‌‌اى است و مردم، چاره‌‌اى جز كسب معشيت ندارند. پس، دست از طلب [معاش] بر مدار». گفتم: فدايت شوم! مردم آن جا، متموّل هستند و ما هم نسيه‌‌فروش هستيم. آيا با نسيه يك ساله به آنها بفروشيم؟ فرمود: «بفروش». گفتم: دو ساله؟ فرمود: «بفروش». گفتم: سه ساله؟ فرمود: «از سه سال بيشتر، چيزى برايت نمى‌‌ماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المباشرة-في-كبار-الامور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 20: المُباشَرَةُ في كِبارِ الاُمورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 20: شخصا كارهاى بزرگ را انجام دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يونس عن رجل عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشِر كِبارَ اُمورِكَ بِنَفسِكَ وكِل ما شَفَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كتاب من لا يحضره الفقيه: «ما صَغُرَ منها» بدل «ما شَفَّ».وشفّ: قلّ ونقص مجمع البحرين: ج2ص 962 «شفف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى غَيرِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ضَربَ أيِّ شَيءٍ؟ قالَ: ضَربَ أشرِيَةِ العَقارِ وما أشبَهَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص90 ح1 وص 91، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3638، عوالي اللآلي: ج 3 ص197 ح14 وليس فيه ذيله من «قلت:...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يونس از شخصى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به او فرمود: «كارهاى بزرگ [و مهمّ] خود را شخصا انجام بده و كارهاى كوچك را به ديگران بسپار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مانند چه كارى؟ فرمود: «مانند معامله ملك و امثال آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المماكسة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 21: المُماكَسَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 21: چانه زدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أبي هشام القنّاد البصري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ أحمِلُ المَتاعَ مِنَ البَصرَةِ إلَى الحُسَينِ بنِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام، فَكانَ رُبَّما يُماكِسُني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المماكسة: انتقاص الثمن واستحطاطه النهاية: ج4 ص349 «مكس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ، فَلَعَلّي لا أقومُ مِن عِندِهِ حَتّى يَهَبَ عامَّتَهُ، قُلتُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، أجيئُكَ بِالمَتاعِ مِنَ البَصرَةِ تُماكِسُني فيهِ، فَلَعَلّي لا أقومُ حَتّى تَهَبَ عامَّتَهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أبي حَدَّثَني يَرفَعُ الحَديثَ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ قالَ: «المَغبونُ لا مَحمودٌ ولا مَأجورٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج4 ص180 الرقم 1863، تاريخ دمشق: ج14 ص180 ح3403، مسند أبي يعلى: ج 6 ص182 ح6750، التاريخ الكبير: ج7 ص152 ح681 عن عبد اللّه‌‌ بن الحسن عن الإمام الحسن عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهوفيهما ذيله من «المغبون لا.&lt;/span&gt;..»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كنز العمّال: ج4 ص19 ح9287، عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص48 ح184 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وفيه ذيله من «المغبون لا...»، بحارالأنوار: ج103 ص94 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از ابو هشام قنّاد بصرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از بصره براى حسين بن على بن ابى طالب عليه‌‌السلام كالا مى‌‌آوردم. گاه با من چانه مى‌‌زد، ولى هنوز از نزدش برنخاسته بودم كه همه آن [كالا] را مى‌‌بخشيد. گفتم: اى پسر پيامبر خدا! از بصره برايت كالا مى‌‌آورم، با من چانه مى‌‌زنى و هنوز برنخاسته‌‌ام كه همه آن را مى‌‌بخشى؟! فرمود: «پدرم روايتى از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله برايم خواند كه فرمود: &amp;quot;فريب خورده، نه ستودنى است و نه اجرى دارد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماكِسِ المُشتَرِيَ فَإِنَّهُ أطيَبُ لِلنَّفسِ وإن أعطَى الجَزيلَ؛ فَإِنَّ المَغبونَ في بَيعِهِ وشِرائِهِ غَيرُ مَحمودٍ ولا مَأجورٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3742، الخصال: ص621 ح10 عن أبي بصير ومحمّدبن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام، تحف العقول: ص111 وفيهما ذيله نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص96 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خريدار،چانه بزن اگر چه پول بسيارى هم بدهد، زيرا چانه زدن [شما]، موجب آرامش و رضايت خاطر بيشتر مى‌‌شود. چرا كه اگر كسى در خريد و فروشش مغبون شود، نه كسى او را مى‌‌ستايد و نه مأجور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن يزيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام يَقولُ ـ وقَد قالَ لَهُ أبو حَنيفَةَ: عَجِبَ النّاسُ مِنكَ أمسِ وأَنتَ بِعَرَفَةَ تُماكِسُ بِبَدَنِكَ أشَدَّ مِكاسا يَكونُ... ـ: وما للّه‌‌ مِنَ الرِّضا أن اُغبَنَ في مالي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو حَنيفَةَ: لا وَاللّهِ، ما للّه‌‌ في هذا مِنَ الرِّضا قَليلٌ ولا كَثيرٌ، وما نَجيئُكَ بِشَيءٍ إلاّ جِئتَنا بِما لا مَخرَجَ لَنا مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص546 ح30، بحار الأنوار: ج47 ص222 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام شنيدم كه در پاسخ به ابو حنيفه كه به ايشان گفت: مردم، ديروز در عرفات از تو بسيار شگفت‌‌زده شدند كه بر سرِ قيمت قربانى‌‌ات به شدّت، چانه مى‌‌زدى، فرمود: «خدا راضى نيست كه من در مال خود، زيان ببينم». ابو حنيفه گفت: نه. به خدا سوگند، خداى از اين كار، نه كم و نه زياد، خشنود نيست. ما هرگز مطلبى را نزد تو نمى‌‌آوريم، مگر اين كه پاسخى به ما مى‌‌دهى كه راه گريز برايمان نمى‌‌مانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سوادة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا جَماعَةً بِمِنىً، فَعَزَّتِ الأَضاحِيُّ، فَنَظَرنا فَإِذا أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام واقِفٌ عَلى قَطيعٍ يُساوِمُ بِغَنَمٍ ويُماكِسُهُم مِكاسا شَديدا، فَوَقَفنا نَنتَظِرُ، فَلَمّا فَرَغَ أقبَلَ عَلَينا. فَقالَ: أظُنُّكُم قَد تَعَجَّبتُم مِن مِكاسي؟ فَقُلنا: نَعَم، فَقالَ: إنَّ المَغبونَ لا مَحمودٌ ولا مَأجورٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص496 ح3، تهذيب الأحكام: ج5 ص209 ح702.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سواده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى بوديم در مِنا. قربانى‌‌ها كمياب و گران شدند. ديديم كه امام صادق عليه‌‌السلام كنار گلّه گوسفند، ايستاده و بر سرِ قيمت گوسفندى به سختى چانه مى‌‌زند. ما منتظر مانديم. چون فراغت يافت، نزد ما آمد و فرمود: «گمان مى‌‌كنم از چانه زدن من، شگفت‌‌زده شده‌‌ايد». گفتيم: آرى. فرمود: «همانا مغبون، نه ستودنى است و نه اجرى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-باره-چانه-زدن349&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در باره چانه زدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روال عادى در هر داد و ستد، آن است كه طرفين معامله، منفعت خود را در نظر گرفته و در پى دستيابى بدان باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشنده قيمت بالاترى اعلام مى‌‌كند و خريدار خواهان قيمت كمتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معمولا اين دوگانگى، با گفتگوى خريدار و فروشنده و تخفيف خواستن مشترى از بايع و دستيابى به نتيجه‌‌اى ميانه و در بردارنده نفع طرفين به پايان مى‌‌رسد. اين گفتگو را در فرهنگ عربى «مماكسه» و در فرهنگ فارسى چانه زدن مى‌‌گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشتر روايات شيعى ـ كه در بخش پيشين گزارش شد ـ چانه زدن و مماكسه از جانب مشترى را ستوده و مغبون شدن در معامله را ناپسند دانسته‌‌اند. در اين روايات دو عامل پسنديدگى چانه‌‌زنى اين گونه بيان شده‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. از منظر عقل و نقل فريب خوردن و مغبون شدن، امرى ناپسند و نكوهيده است: «المَغبونُ لا مَحمودٌ و لا مَأجورٌ؛ فريب خورده، نه ستوده است و نه اجرى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. چانه زنى سبب رضايت درونى و آرامش نفس خريدار مى‌‌شود؛ زيرا تصور دستيابى به قيمتى ارزان‌‌تر از قيمت اوّل براى او رضايت‌‌بخش است. به گفته امام باقر عليه‌‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خريدار، چانه بزن اگر چه پول بسيارى هم بدهد، زيرا چانه زدن شما، موجب آرامش و رضايت خاطر بيشترش مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص167 ح177.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با وجود پسنديده بودن چانه‌‌زنى در بيشتر معاملات، در برخى داد و ستدها از اين عموم خارج شده و چانه‌‌زنى در آنها ناپسند شمرده شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. زاد و توشه مربوط به حج: امام صادق عليه‌‌السلام درباره جدّ بزرگوار خود امام سجاد عليه‌‌السلام فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِىُّ بنُ الحُسَينِ عليه‌‌السلام يَقولُ لِقَهرَمانِهِ: إذا أرَدتَ أن‌‌ تَشتَرِىَ لى مِن حَوائِجِ الحَجِّ شَيئاً فَاشتَرِ و لا تُماكِس.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام سجاد عليه‌‌السلام به مباشر امور مالى خود همواره مى‌‌فرمود: هنگامى كه زاد و توشه سفر حج براى من خريدارى مى‌‌كنى (به آسانى) بخر و چانه زنى مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. قربانى: مراد از آن، يا خريد مطلقِ قربانى، يا قربانىِ در منا براى حاجى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. كفن: اعم از خريد كفن براى خود يا ديگرى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. برده: در ظاهر مراد از آن خريدن برده براى آزادسازى اوست&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در لسان العرب آمده است: تنسمتُ نسمةً إذا أحييتها أو اعتقتها؛ تنسمت نسمة: هنگامى گفته مى‌‌شود كه به موجودى زندگى ببخشى يا او را آزاد كنى لسان العرب: ج12 ص575.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى احتمال مطلق خريد برده نيز وجود دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرهيز از چانه زدن در اين چهار جا در وصيت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به امير مؤمنان عليه‌‌السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِىُّ لا تُماكِس فى أربَعَةِ أشياءَ: فى شِراءِ الأَضحِيَةِ وَ الكَفَنِ وَ النَّسَمَةِ وَ الكِراءِ إلى مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص370 ح5762، الخصال: ص245 ح103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على، در چهار چيز چانه نزن: در خريد قربانى، كفن، حيوان و كرايه (راحله و مركب براى) مكه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همين مضمون به نقل از امام باقر عليه‌‌السلام نيز گزارش شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3743، الخصال: ص245 ح102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن روايت، بسان بيشتر روايات فقهى، چرايى ناپسندى چانه‌‌زنى در اين كارها بيان نشده است. فقيهان و عالمان نيز در اين باره حكمت و توجيه روشنى بيان نكرده‌‌اند؛ تنها علامه مجلسى اول و صاحب حدائق احتمال داده‌‌اند كه: موارد نهى از چانه‌‌زنى ناظر به خريد كردن از فروشنده شيعه باشد. اين دو دليلى براى سخن خود بيان نكرده‌‌اند. بر فرض پذيرش اين احتمال، باز هم دليلى براى اختصاص به اين موارد وجود ندارد و همه معاملات را شامل مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چه احكام شرعى، تعبدى هستند و به فهم دليل و چرايى آنها نيازى نيست، ولى مى‌‌توان در تبيين حكمت اين احكام اين گونه گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب برخى از اعمال شرعى در ارتباط با نيت عامل، حسن فاعلى او و هزينه كردن بدون دغدغه است. خريد قربانى (در حج يا غير حج)، انجام عمل حج و آزادسازى برده از اين گروه است. شارع مقدس توصيه كرده كه در اين كارها، دقت مالى لحاظ نشود و فعل توصيه شده به سرعت انجام شود؛ چون ثواب اعطائى الهى به اين عمل، با هزينه كردن فرد مرتبط است و عمل انجام شده خارجى ضريب اهميت كمترى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، كسى كه يك گوسفند پنجاه كيلويى قربانى را به قيمت صد درهم مى‌‌خرد اجر و ثوابى بيش از برادر هم شان خود دارد كه گوسفند پنجاه كيلويى را به قيمت هشتاد درهم خريده است. چون در راه خدا مال بيشترى پرداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره كفن نيز اين روايت همسان با رواياتى است كه خريد كفن گران را توصيه كرده‌‌اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: وسائل الشيعه: ج3 ص39 باب استحباب إجادة الأكفان والمغالاة فى أثمانها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگرچه حكمت آن براى ما آشكار نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چند-نكته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند نكته&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. در روايتى منسوب به امير مومنان عليه‌‌السلام، چانه‌‌زنى به گونه مطلق نكوهش شده است، زيرا سبب كاهش اعتبار شخص مى‌‌شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُماكِس فِى البَيعِ وَالشِّراءِ، فَما يَضيعُ مِن عِرضِك أكثَرُ مِمّا تَنالُ مِن عَرَضِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن أبى الحديد: ج20 ص306 ش 502.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در داد و ستد چانه‌‌زنى مكن؛ زيرا آبرويى كه از دست مى‌‌دهى بيش از مالى است كه به چنگ مى‌‌آورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت، در مصادر شيعى و به گونه مسند گزارش نشده و در تعارض با متون پيش گفته است. از اين رو يا بايد آن را كنار نهاد يا توجيه مقبولى براى آن پيشنهاد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد اين سخن ناظر به مواردى است كه مقدار غبن و گرانى، اندك است و چانه‌‌زنى براى به دست آوردن سودى اندك، شايسته نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، مى‌‌توان گفت: شخصيت و شأن خريدار و احترامى كه براى خود قائل است در شايستگى و ناشايستگى چانه‌‌زنى دخالت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. در دو روايت، از چانه زنى امام صادق عليه‌‌السلام در منا و حتى اعتراض ابوحنيفه به ايشان سخن رفته است كه با شأن و شخصيت امام عليه‌‌السلام ناسازگار جلوه مى‌‌كند و با روايات كراهت چانه زنى در حج نيز منافات دارد، حسين بن يزيد مى‌‌گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حنيفه به امام صادق عليه‌‌السلام عرض كرد: مردم از كار ديروز شما در عرفه به شگفت آمدند. به شدّت در خريد قربانى‌‌تان چانه مى‌‌زديد؟ امام عليه‌‌السلام در پاسخ فرمود: خدا راضى نيست كه من فريب خورم و در معامله مغبون شوم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص167 ح178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دليل انجام اين عمل در حج از سوى امام صادق عليه‌‌السلام در روايت ديگرى بيان شده است؛ سَواده مى‌‌گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ايام حج، جمعى در منا بوديم كه قربانى كمياب و قيمت آن افزون شد. امام صادق عليه‌‌السلام را ديديم كه نزديك گله‌‌اى ايستاده و گوسفندى را قيمت كرده و به شدت چانه مى‌‌زند. ما نيز ايستاده و منتظر شديم. آنگاه كه كار حضرت پايان يافت سوى ما آمد و فرمود: گمان مى‌‌كنم كه از چانه‌‌زنى من تعجب كرديد. پاسخ داديم: آرى. امام فرمود: فرد مغبون نه ستايش مى‌‌شود و نه اجرى مى‌‌برد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص169 ح179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تبيين اين روايت مى‌‌توان گفت: در حالت عادى در سفر حج كه فروشنده به سود متعارف و بدون اجحاف راضى است، چانه‌‌زنى روا نيست. روايت چانه‌‌زنىِ امام صادق عليه‌‌السلام ناظر به حالت كمبود شديد قربانى، گرانى شديد و اجحاف فروشنده است. طبيعى است كه همراهى با اين گران‌‌فروشى و خريد بى محابا در اين بازارِ بى‌‌سامان، ستوده نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نماذج-من-شراء-الإمام-علي-علیه-السلام-لنفسه-في-أيام-إمارته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 22: نَماذِجُ مِن شِراءِ الإِمامِ عَلِيٍّ علیه السلام لِنَفسِهِ في أيّامِ إمارَتِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 22: نمونه‌‌هايى از خريد شخصى امير مؤمنان علیه السلام در زمان خلافتش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُوِيَ عَن مَولىً لِبَنِي الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ قالَ: رَأَيتُ أميرَ المُؤمِنينَ عَلِيّا عليه‌‌السلام وأَنَا غُلامٌ وقَد أتَى السّوقَ بِالكوفَةِ، فَقالَ لِبَعضِ باعَةِ الثِّيابِ: أ تَعرِفُني؟ قالَ: نَعَم، أنتَ أميرُ المُؤمِنينَ، فَتَجاوَزَهُ، وسَأَلَ آخَرَ، فَأَجابَ بِمِثلِ ذلِكَ، إلى أن سَأَلَ واحِدا فَقالَ: ما أعرِفُكَ، فَاشتَرى مِنهُ قَميصا، فَلَبِسَهُ، ثُمَّ قالَ: الحَمدُ للّه‌‌ الَّذي كَسا عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّمَا ابتاعَ عليه‌‌السلام مِمَّن لا يَعرِفُهُ؛ خَوفا مِنَ المُحاباةِ في إرخاصِ مَا ابتاعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‌‌السلام: ص80، مستدرك الوسائل: ج3 ص320 ح3679 وراجع الطبقات الكبرى: ج3ص 28، تاريخ دمشق: ج42 ص484، التاريخ الكبير: ج7 ص132، أنساب الأشراف: ج2 ص369.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از يكى از غلامان خاندان اَشتر نخعى روايت شده كه گفت: زمانى كه نوجوان بودم، امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه‌‌السلام را ديدم كه به بازار كوفه آمد. به لباس‌‌فروشى فرمود: «آيا مرا مى‌‌شناسى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى. تو امير مؤمنانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از او رد شد و از ديگرى پرسيد. او هم همان گونه پاسخ داد تا آن كه به شخصى رسيد كه گفت: تو را نمى‌‌شناسم. از وى پيراهنى خريد و پوشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «سپاس، خدايى را كه على بن ابى طالب را پوشاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از كسى لباس خريد كه وى را نمى‌‌شناخت، كه مبادا به جهت امير مؤمنان بودنش ارزان‌‌تر بفروشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن ابن مطر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ مِنَ المَسجِدِ فَإِذا رَجُلٌ يُنادي مِن خَلفي: اِرفَع إزارَكَ؛ فَإِنَّهُ أنقى لِثَوبِكَ وأَتقى لَكَ، وخُذ مِن رَأسِكَ إن كُنتَ مُسلِما. فَمَشَيتُ خَلفَهُ، فَقُلتُ: مَن هذا؟ فَقالَ لي رَجُلٌ: هذا عَلِيٌّ أميرُ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ أتى دارَ فُراتٍ وهُوَ سوقُ الكَرابيسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرابيس: جمع كِرباس؛ وهو القطن النهاية: ج6 ص161 «كربس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا شَيخُ، أحسِن بَيعي في قَميصٍ بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، فَلَمّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، ثُمَّ أتى آخَرَ فَلَمّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، فَأَتى غُلاما حَدَثا فَاشتَرى مِنهُ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، ولَبِسَهُ ما بَينَ الرُّسغَينِ إلَى الكَعبَينِ. قالَ: فَجاءَ أبُو الغُلامِ صاحِبُ الثَّوبِ، فَقيلَ: يا فُلانُ، قَد باعَ ابنُكَ اليَومَ مِن أميرِ المُؤمِنينَ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، قالَ: أفَلا أخَذتَ دِرهَمَينِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ أبوهُ دِرهَما وجاءَ بِهِ إلى أميرِ المُؤمِنينَ، فَقالَ: أمسِك هذَا الدِّرهَمَ يا أميرَ المُؤمِنينَ. قالَ: ما شَأنُ هذَا الدِّرهَمِ؟ قالَ: كانَ قَميصُنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «قميصا»، وما في المتن أثبتناه من المنتخب من مسند عبد بن حميد و كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَنَ دِرهَمَينِ، قالَ: باعَني بِرِضايَ وأَخَذَ بِرِضاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج10 ص184 ح20293، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص62 ح96، فضائلالصحابة لابن حنبل: ج1 ص528 ح878 كلاهما عن أبي مطر نحوه، كنزالعمّال: ج13 ص183 ح36547؛ المناقب للكوفي: ج2 ص602 ح1103 عن أبي مطر نحوه، بحارالأنوار: ج40 ص33&lt;/span&gt;1 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از ابن مطر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مسجد بيرون آمدم، ناگاه شنيدم كه مردى از پشت سرم صدا مى‌‌زند: «ازارت را بالا بكش؛ زيرا اين كار، هم جامه‌‌ات را پاكيزه‌‌تر مى‌‌كند و هم به تقوا نزديك‌‌تر است. موهاى سرت را هم كوتاه كن، اگر مسلمان هستى». من دنبالش رفتم و پرسيدم: اين كيست؟ مردى به من گفت: اين، امير مؤمنان على بن ابى طالب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به محلّه فرات رفت كه بازار كرباس‌‌فروشان بود و [به پيرمردى] فرمود: «اى پيرمرد! لطف كن و پيراهنى سه درهمى به من بده»؛ امّا چون پيرمرد ايشان را شناخت، چيزى از او نخريد و نزد ديگرى رفت و چون او نيز امير مؤمنان را شناخت، از او هم چيزى نخريد و نزد پسرك جوانى رفت و پيراهنى به سه درهم از او خريد و آن را كه [آستين‌‌هايش] ما بين مچ و آرنج ايشان بود، پوشيد. پدر آن پسر، يعنى صاحب جامه، آمد. به او گفتند: فلانى! پسرت امروز پيراهنى را به سه درهم به امير مؤمنان فروخت. پدرش به او گفت: چرا دو درهم نگرفتى؟ آن گاه يك درهم را گرفت و نزد امير مؤمنان آورد و گفت: اى امير مؤمنان! اين درهم را بگير. فرمود: «موضوع اين درهم چيست؟». گفت: قيمت پيراهن ما دو درهم بوده است. فرمود: «من با رضايت خريدم و او با رضايت [پولش را]گرفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتى أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام ـ ومَعَهُ قَنبَرٌ ـ البَزّازينَ، فَساوَمَ رَجُلاً بِثَوبَينِ، فَقالَ: بِعني ثَوبَينِ، فَقالَ الرَّجُلُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، عِندي حاجَتُكَ. فَلَمّا عَرَفَهُ انصَرَفَ، حَتّى أتى غُلاما، فَقالَ: بِعني ثَوبَينِ، فَماكَسَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المماكسة في البيع: انتقاص الثمن واستحطاطه، والمنابذة بين المتبايعين النهاية: ج4 ص349 «مكس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُلامُ، حَتَّى اتَّفَقا عَلى سَبعَةِ دَراهِمَ؛ ثَوبا بِأَربَعَةِ دَراهِمَ، وثَوبا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، وقالَ لِغُلامِهِ قَنبَرٍ: اِختَرِ الثَّوبَينِ، فَاختارَ الَّذي بِأَربَعَةٍ، ولَبِسَ هُوَ الَّذي بِثَلاثَةٍ، وقالَ: الحَمدُِللّه‌‌ الَّذي رَزَقَني ما اُواري بِهِ عَورَتي، وأَتَجَمَّلُ بِهِ في خَلقِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى المَسجِدَ فَكَوَّمَ كومَةً مِن حَصىً، فَاستَلقى عَلَيها، فَجاءَ أبُو الغُلامِ فَقالَ: إنَّ ابني لَم يَعرِفكَ، وهذانِ الدِّرهَمانِ رَبِحَهُما، فَخُذهُما، فَقالَ عليه‌‌السلام: ما كُنتُ لِأَفعَلَ، فَقَد ماكَستُهُ وماكَسَني، وَاتَّفَقنا عَلى رِضا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: ص121، مكارم الأخلاق: ج1 ص246 ح730، بحارالأنوار: ج79 ص310ح 14 وراجع دعائم الإسلام: ج2 ص156 ح556، ومسند ابن حنبل: ج1 ص331 ح1352 ومسند أبي يعلى: ج1 ص181 ح290 وتاريخ دمشق: ج42 ص486.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين ـ به نقل از اصبغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام، همراهِ قنبر، به بازار پارچه‌‌فروشان آمد و با مردى براى خريد دو جامه به گفتگو پرداخت و فرمود: «به من دو جامه بفروش». مرد گفت: اى امير مؤمنان! آنچه مى‌‌خواهى، نزد من است. چون آن مرد، امام عليه‌‌السلام را شناخت، رفت تا به پسركى رسيد و گفت: «به من دو جامه بفروش». پسرك با او چانه زد تا بر هفت درهم، توافق كردند؛ جامه‌‌اى به چهار درهم و جامه ديگر به سه درهم. سپس به خدمتكارش، قنبر، فرمود: «يكى از دو جامه را برگزين». قنبر، جامه چهار درهمى را انتخاب كرد و امام، خود، جامه سه درهمى را پوشيد و فرمود: «سپاس، خداى را كه به من جامه‌‌اى عطا فرمود تا برهنگى‌‌ام را با آن بپوشانم و در ميان آفريدگانش آراسته باشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس راهىِ مسجد شد و پشته‌‌اى سنگ‌‌ريزه فراهم آورد و بر آن دراز كشيد. در اين حال، پدر آن پسرك آمد و گفت: پسر من، شما را نشناخته بود. اين دو درهم، سود آن دو جامه است. بگيريد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام فرمود: «من كسى نيستم كه چنين كنم؛ زيرا من چانه زدم و او چانه زد و با خشنودى به توافق رسيديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية عن مولى لأبي غصين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيّا خَرَجَ فَأَتى رَجُلاً مِن أصحابِ الكَرابيسِ، فَقالَ لَهُ: عِندَكَ قَميصٌ سُنبُلانِيٌّ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوب سنبلاني: أي طويل.وسنبَلَ ثوبَه: إذا أسبله وجرّه من خلفه أو أمامه النهاية: ج2 ص406 «سنبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخرَجَ إلَيهِ قَميصا فَلَبِسَهُ فَإِذا هُوَ إلى نِصفِ ساقَيهِ، فَنَظَرَ عَن يَمينِهِ وعَن شِمالِهِ، فَقالَ: ما أرى إلاّ قَدرا حَسَنا، بِكَم هذا؟ قالَ: بِأَربَعَةِ دَراهِمَ يا أميرَ المُؤمِنينَ. قالَ: فَحَلَّها مِن إزارِهِ فَدَفَعَها إلَيهِ ثُمَّ انطَلَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية: ج8 ص3، تاريخ دمشق: ج42 ص483 عن مولىً لأبي عصيفر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية ـ به نقل از خادم ابو غصين ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام را ديدم كه بيرون آمد و نزد كرباس‌‌فروشى رفت و به او فرمود: «پيراهنى سُنبُلانى دارى؟». مرد، پيراهنى به ايشان داد. آن را پوشيد، تا نيمه ساق پايش بود. نگاهى به راست و چپش كرد و فرمود: «اندازه‌‌اش خوب است. قيمتش چند است؟». گفت: چهار درهم اى امير مؤمنان! حضرت چهار درهم از [ليفه] ازارش بيرون آورد و به او داد و رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الآداب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 23: هذِهِ الآدابُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 23: چند آداب ديگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعٌ مَن كُنَّ فيهِ فَقَد طابَ مَكسَبُهُ: إذَا اشتَرى لَم يَعِب، وإذا باعَ لَم يَحمَد ولا يُدَلِّسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدليس: إخفاء العيب النهاية: ج2 ص130 «دلس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وفيما بَينَ ذلِكَ لا يَحلِفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار كار است كه هر كس آنها را انجام دهد، درآمدش پاك است: هنگام خريدن [از كالا]عيب‌‌گويى نكند؛ هنگام فروختن [از كالايش] تعريف و عيب‌‌پوشى نكند؛ و در هنگام خريد و فروش، سوگند نخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشتَرى أحَدُكُم مِنَ السّوقِ شَيئا فَليُغَطِّهِ؛ إنَّهُ يَستَقبِلُكَ أخوكَ ولا يَقدِرُ عَلى شِرائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص317 ح1251 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگاه يكى از شما چيزى از بازار خريد آن را پنهان كند؛ زيرا ممكن است برادرت كه قادر به خريدن چنان چيزى نيست، با تو رو به رو شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، أنتُم فُجّارٌ إلاّ مَنِ اتَّقى وبَرَّ وصَدَقَ، وقالَ بِالمالِ هكَذا وهكَذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج2 ص656، مستدرك الوسائل: ج13 ص249 ح15269 نقلاً عن تفسير أبي الفتوحوكلاهما عن عبيد بن رفاعة؛ تفسير الثعلبي: ج2 ص266 عن عبيد بن رفاعة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه تاجران! شما فاجريد، مگر كسى كه تقوا تقوا پيشه كند و درستكار و راستگو باشد و به مال، چنين و چنان كند (و آن را در راه خير و در ميان نيازمندان و مستمندان، بذل و بخشش كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أطيَبَ الكَسبِ كَسبُ التُّجّارِ الَّذينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الذي»، وما أثبتناه من المصادر الاخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا حَدَّثوا لَم يَكذِبوا، وإذَا ائتُمِنوا لَم يَخونوا، وإذا وَعَدوا لَم يُخلِفوا، وإذَا اشتَرَوا لَم يَذُمّوا، وإذا باعوا لَم يُطروا، وإذا كانَ عَلَيهِم لَم يَمطُلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطل: التسويف والمدافعة بالعدة والدين لسان العرب: ج11 ص624 «مطل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإذا كانَ لَهُم لَم يُعسِروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج4 ص221 ح4854، نوادر الاصول: ج1 ص330، تفسير الآلوسي: ج5 ص15،الفردوس: ج1 ص217 ح832 كلّها عن معاذ بن جبل، كنز العمّال: ج4 ص30 ح9340 و 9341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا پاكيزه‌‌ترين درآمد، درآمد بازرگانانى است كه چون سخنى گويند، دروغ نگويند و هر گاه امين شمرده شوند، خيانت نكنند و هر گاه وعده دهند، خُلفِ وعده نكنند و وقتى چيزى مى‌‌خرند، از آن نكوهش نكنند و وقتى چيزى مى‌‌فروشند، تعريف و تبليغ نكنند و هر گاه بدهكارند، [در پرداخت بدهى خود]تعلّل نورزند و هر گاه طلبكار باشند، [براى گرفتن طلب خود]، فشار نياورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أتى جَماعَةً مِنَ التُّجّارِ فَقالَ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ! فَاستَجابوا لَهُ ومَدّوا أعناقَهُم، قالَ: إنَّ اللّهَ باعِثُكُم يَومَ القِيامَةِ فُجّارا، إلاّ مَن صَدَقَ وبَرَّ وأَدَّى الأَمانَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج12 ص54 ح12499، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص8، كنز العمّال: ج4 ص29ح 9336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نزد گروهى از تاجران [و كسبه بازار] آمد و فرمود: «اى گروه تاجران!». همگى گفتند: بله، اى پيامبر خدا! و به طرف ايشان، گردن كشيدند. فرمود: «خداوند، در روز قيامت، شما را فاجر (دروغگو) بر مى‌‌انگيزد، مگر كسى را كه راستگو و درستكار و امانت‌‌پرداز باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه‌‌ بن القاسم الجعفري عن بعض أهل بيته، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لَم يَأذَن لِحَكيمِ بنِ حِزامٍ بِالتِّجارَةِ، حَتّى ضَمِنَ لَهُ: إقالَةَ النّادِمِ، وإنظارَ المُعسِرِ، وأَخذَ الحَقِّ وافِيا وغَيرَ وافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص5 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن قاسم جعفرى از يكى از افراد خاندانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به حكيم بن حِزام، اجازه تجارت كردن نداد تا آن كه به ايشان تضمين داد: تقاضاى فسخ معامله را از خريدارى كه پشيمان شده است، بپذيرد [و كالاى مرجوعى را پس بگيرد]، به تنگ‌‌دست، مهلت دهد، و حق را بگيرد، كامل باشد يا غير كامل [يعنى به گرفتن حقّ خود، قانع باشد و بيشتر مطالبه نكند، خواه آن را كامل يا كمتر بگيرد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن قيلة امّ بني أنمار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في بَعضِ عُمَرِهِ عِندَ المَروَةِ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، إنِّي امرَأَةٌ أبيعُ وأَشتَري، فَإِذا أرَدتُ أن أبتاعَ الشَّيءَ سُمتُ بِهِ أقَلَّ مِمّا اُريدُ، ثُمَّ زِدتُ، ثُمَّ زِدتُ حَتّى أبلُغَ الَّذي اُريدُ، وإذا أرَدتُ أن أبيعَ الشَّيءَ سُمتُ بِهِ أكثَرَ مِنَ الَّذي اُريدُ، ثُمَّ وَضَعتُ حَتّى أبلُغَ الَّذي اُريدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لا تَفعَلي يا قَيلَةُ! إذا أرَدتِ أن تَبتاعي شَيئا فَاستامي بِهِ الَّذي تُريدينَ، اُعطيتِ أو مُنِعتِ، وإذا أرَدتِ أن تَبيعي شَيئا فَاستامي بِهِ الَّذي تُريدينَ، اُعطيتِ أو مُنِعتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص743 ح2204، الطبقات الكبرى: ج8 ص311، اسد الغابة: ج7 ص238الرقم 7229، التاريخ الكبير: ج8 ص418 الرقم 3551، كنز العمّال: ج4 ص45 ح9431.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از قَيلَة امّ بنى انمار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در يكى از عمره‌‌هايش در مروه بود كه نزد ايشان رفتم و گفتم: اى پيامبر خدا! من خريد و فروش مى‌‌كنم. وقتى مى‌‌خواهم چيزى را بخرم، قيمتى كمتر از آنچه مورد نظرم هست، پيشنهاد مى‌‌كنم و سپس، قيمت را بالا و بالاتر مى‌‌برم تا به آن مبلغى كه مورد نظرم هست، مى‌‌رسم و زمانى كه مى‌‌خواهم چيزى را بفروشم، بيشتر از مبلغ مورد نظرم پيشنهاد مى‌‌دهم و سپس كم مى‌‌كنم تا به مبلغى كه مورد نظرم هست، مى‌‌رسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى قيله! اين كار را مكن. هر گاه خواستى چيزى را بخرى، قيمتى را كه مى‌‌خواهى، پيشنهاد كن، خواه به تو بدهند يا ندهند، و زمانى هم كه مى‌‌خواهى چيزى را بفروشى، قيمت مورد نظرت را پيشنهاد كن، خواه به آن قيمت به تو بدهند يا ندهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَمَسَّكوا بِالخَمسِ، وقَدِّمُوا الاِستِخارَةَ وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ، وتَزَيَّنوا بِالحِلمِ، وَاجتَنِبُوا الكَذِبَ، وأَوفُوا المِكيالَ وَالميزانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاصول الستّة عشر: ص354 ح588، فرحة الغري: ص59 كلاهما عن محمّد بن معروف الهلالي،بحارالأنوار: ج47 ص94 ح106 نقلاً عن نوادر علي بن أسباط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نمازهاى پنجگانه چنگ زنيد و پيش از شروع كسب و كار، از خداوند، طلب خير كنيد و بركت را در آسانگيرى بجوييد و به زيور بردبارى آراسته شويد و از دروغ، دورى كنيد و كامل، پيمانه و وزن كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخالِطوا ولا تُعامِلوا إلاّ مَن نَشَأَ فِي الخَيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص158 ح5، تهذيب الأحكام: ج7 ص10 ح37 كلاهما عن ظريف بن ناصح، كتابمن لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3601، الدعوات: ص119 ح279 نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص86 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنها با كسى همنشينى و داد و ستد كنيد كه در نعمت، باليده باشد [و نوكيسه و تازه به دوران رسيده نباشد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق ـ وقال والدي في وصيّته إليّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِستَعمِل ـ يا بُنَيَّ ـ في تِجارَتِكَ مَكارِمَ الأَخلاقِ وَالأَفعالِ لِلدّينِ وَالدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق: ص363، فقه الرضا: ص252، بحار الأنوار: ج103 ص100 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع، شيخ صدوق: ـ و پدرم در وصيّتش به من گفت ـ پسرم! در تجارت دين و دنياى خود، اخلاق و اعمال پسنديده را به كار گير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى رَجُلٍ ومَعَهُ ثَوبٌ يَبيعُهُ، وكانَ الرَّجُلُ طَويلاً وَالثَّوبُ قَصيرا، فَقالَ لَهُ: اِجلِس فَإِنَّهُ أنفَقُ لِسِلعَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص312 ح35، تهذيب الأحكام: ج7ص 227 ح991 كلاهما عن السكوني، وسائلالشيعة: ج12 ص340 ح22997.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ و پدرم در وصيتش به من گفت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به مردى برخورد كه جامه‌‌اى را مى‌‌فروخت. مرد، قدبلند بود و جامه، كوتاه. به او فرمود: «بنشين؛ زيرا اين كار، كالايت را بهتر به فروش مى‌‌رساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌‌السلام أنَّهُ سُئِلَ عَن شِراءِ الشَّيءِ مِنَ الرَّجُلِ الَّذي يَعلَمُ أنَّهُ يَخونَ أو يَسرَقُ أو يَظلِمُ ز قالَ: لا بَأسَ بِالشِّراءِ مِنهُ ما لَم يَعلَم أنَّ المُشتَرى خِيانَةٌ أو ظُلمٌ أو سَرِقَةٌ، فَإِن عَلِمَ فَإِنَّ ذلِكَ لا يَحِلُّ بَيعُهُ ولا شِراؤُهُ، ومَنِ اشتَرى شَيئا مِنَ السُّحتِ لَم يَعذِرهُ اللّهُ؛ لِأَ نَّهُ اشتَرى ما لا يَحِلُّ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص20 ح31، مستدرك الوسائل: ج13 ص229 ح15207.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره جنس خريدن از مردى كه مى‌‌دانيم خيانت يا دزدى و يا غصب مى‌‌كند، سؤال شد. فرمود: «مادام كه معلوم نيست جنس خيانت يا غصبى و يا دزدى است، خريدن از او اشكالى ندارد؛ امّا اگر بدانيد، خريد و فروش آن جايز نيست. هر كس مال حرامى را بخرد، خداوند عذر او را نمى‌‌پذيرد؛ زيرا چيزى را خريده است كه برايش حلال نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-آفات-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: آفاتُ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: آفت‌‌هاى تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهل-أحكام-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: جَهلُ أحكامِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: ناآگاهى از احكام تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اتَّجَرَ بِغَيرِ فِقهٍ تَوَرَّطَ فِي الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج3 ص202 ح32، السرائر: ج2 ص231، شرح ابن ميثم على المئة كلمة: ص101ذيل ح9 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بدون آگاهى [از احكام دينى تجارت] داد و ستد كند، در ورطه شبهات فرو مى‌‌افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أميرُ المُؤمِنينَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ: مَنِ اتَّجَرَ بِغَيرِ عِلمٍ ارتَطَمَ فِي الرِّبا ثُمَّ ارتَطَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام يَقولُ: لا يَقعُدَنَّ فِي السّوقِ إلاّ مَن يَعقِلُ الشِّراءَ وَالبَيعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح23، تهذيب الأحكام: ج7 ص5 ح14، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 193 ح3752 من دون إسناد إلى الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج103 ص118 ح17، النهاية في غريب الحديث: ج2 ص233، الفائق في غريب الحديث: ج2 ص65 كلاهما من دون إسناد إلى الإمام الصادق عليه‌‌السلام وليس فيهما ذيله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از طلحة بن زيد از امام صادق عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان ـ درودهاى خدا بر او باد ـ فرمود: «هر كس بدون آگاهى تجارت كند، بارها گرفتار ربا شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام مى‌‌فرمود: «كسى كه به كار خريد و فروش آگاه نيست، نبايد در بازار [به تجارت]بنشيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اتَّجَرَ بِغَيرِ فِقهٍ فَقَدِ ارتَطَمَ فِي الرِّبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 447، عيون الحكم والمواعظ: ص455 ح8216، فقه الرضا: ص250 من دونإسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص93 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه بدون دانستن احكام دين سوداگرى كند، به ورطه ربا مى‌‌افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص108 (آداب التجارة / تعلّم أحكام التجارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص109 (آداب تجارت / آموختن احكام تجارت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكذب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: الكَذِبُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: دروغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن واثلة بن الأسقع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَخرُجُ إلَينا وكُنّا تُجّارا، وكانَ يَقولُ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إيّاكُم وَالكَذِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص56 ح132، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص8، كنز العمّال: ج4 ص47ح 9438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از واثلة بن اَسقَع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نزد ما كه مشغول داد و ستد بوديم، مى‌‌آمد و مى‌‌فرمود: «اى جماعت تاجران! از دروغ گفتن بپرهيزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا التّاجِرانِ صَدَقا بورِكَ لَهُما، فَإِذا كَذَبا وخانا لَم يُبارَك لَهُما، وهُما بِالخِيارِ ما لَم يَفتَرِقا، فَإِنِ اختَلَفا فَالقَولُ قَولُ رَبِّ السِّلعَةِ أو يَتَتارَكا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص174 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص26 ح110 كلاهما عن عمر بن يزيد عن الإمامالصادق عليه‌‌السلام، الخصال: ص45 ح43 عن زيد بن علي عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج103 ص95 ح14، صحيح البخاري: ج2 ص732 ح1973، صحيح مسلم: ج3 ص1164 ح47 كلاهما عن حكيم بن حزام نحوه وليس فيهما ذيله من «فان اختلفا»، كنز العمّال: ج4 ص46 ح9432.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه طرفين معامله [به يكديگر] راست بگويند، به آنان، بركت داده مى‌‌شود و هر گاه دروغ بگويند و خيانت كنند، از بركت، بى‌‌نصيب خواهند شد. آن دو تا زمانى كه از يكديگر جدا نشده‌‌اند، حقّ خيار [فسخ]دارند و اگر اختلاف پيدا كردند، حرف، حرف صاحب كالاست يا اين كه ترك [معامله]كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ: الاُمَراءُ بِالجَورِ، وَالعَرَبُ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّهقان: رئيس القرية ومقدّم التناء وأصحاب الزراعة، وهو معرّب النهاية: ج2 ص145 «دهق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالكِبرِ، وَالتُّجّارُ بِالكَذِبِ، وَالعُلَماءُ بِالحَسَدِ، وَالأَغنِياءُ بِالبُخلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص87 ح44030 نقلاً عن أبي نعيم عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش گروه بدون حسابرسى به دوزخ مى‌‌روند: فرمان‌‌روايان به سبب ستمگرى، عرب‌‌ها به سبب عصبيّت [قبيله‌‌اى و نژادى]، زمينداران به سبب تكبّر، بازرگانان به سبب دروغ‌‌گويى، علما به سبب حسادت، و ثروتمندان به سبب بخل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ اللّهُ إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: المُرخي ذَيلَهُ مِنَ العَظَمَةِ، وَالمُزَكّي سِلعَتَهُ بِالكَذِبِ، ورَجُلٌ استَقبَلَكَ بِوُدِّ صَدرِهِ، فَيُواري وقَلبُهُ مُمتَلِئٌ غِشّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص179 ح69 عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، مكارم الأخلاق: ج 1 ص243 ح720 عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج75 ص211 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه نفرند كه خداوند در روز رستاخيز به آنها نمى‌‌نگرد و پاكشان نمى‌‌شمارد و عذابى دردآور دارند: كسى كه از روى تكبّر، دامن‌‌كشان راه رود؛ كسى كه از كالاى خود به دروغ، تبليغ و تعريف كند؛ و كسى كه در روى تو اظهار دوستى نمايد و پشت سرت، دلش آكنده از ناراستى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، اتَّقُوا اللّهَ عز و جل... وجانِبُوا الكَذِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح17، الأمالي للمفيد: ص198 ح31 وفيه«قدموا الاستخارة» بدل «اتّقوا اللّه‌‌» وكلّها عن جابر عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، السرائر: ج2 ص230، فقه القرآن: ج2 ص230، فقه القرآن: ج2 ص43 نحوه، بحار&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ج78 ص54 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جماعت تاجران! از خداى عز و جل بترسيد... و از دروغ، دورى كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ:... إمامٌ جائِرٌ، وتاجِرٌ كَذوبٌ، وشَيخٌ زانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص80 ح1، عيون الحكم والمواعظ: ص212 ح4237، بحار الأنوار: ج75 ص337ح 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه نفرند كه خداوند، آنها را بدون حسابرسى به دوزخ مى‌‌برد:... پيشواى ستمگر، تاجر دروغگو و پيرمرد زناكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص120 (آداب التجارة / الصدق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص121 (آداب تجارت / راستگويى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اليمين-ولا-سيما-الكاذبة-منها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: اليَمينُ ولا سِيَّمَا الكاذِبَةُ مِنها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: سوگند خوردن، بويژه سوگند دروغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن أبي سعيد الخدري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ أعرابِيٌّ بِشاةٍ، فَقُلتُ: تَبيعُنيها بِثَلاثَةِ دَراهِمَ؟ قالَ: لا وَاللّهِ، ثُمَّ باعَنيها، فَذَكَرتُ ذلِكَ لِرَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَقالَ: باعَ آخِرَتَهُ بِدُنياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج11 ص276 ح4909، الورع لابن أبي الدنيا: ص103 ح162 نحوه، مواردالظمآن: ص270 ح1099، كنز العمّال: ج16 ص707 ح46451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان ـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باديه‌‌نشينى با گوسفندى بر من گذشت. به او گفتم: آن را سه درهم به من مى‌‌فروشى؟ گفت: نه به خدا! و سپس به من فروخت. اين موضوع را به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفتم. فرمود: «آخرتش را به دنيايش فروخته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمينُ الكاذِبَةُ مَنفَقَةٌ لِلسِّلعَةِ، مَمحَقَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحق: النقص والمحو والإبطال النهاية: ج4 ص303 «محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلكَسبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص388 ح9360، صحيح ابن حبّان: ج11 ص271 ح4906، السننالكبرى: ج5 ص435 ح10409، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص260 ح1 وفيه «الفاجرة» بدل «الكاذبة» وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج16 ص696 ح46381، دعائم الإسلام: ج2 ص9&lt;/span&gt;4 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح294 عن الإمام علي عليه‌‌السلاموفيه «للبركة» بدل «للكسب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند دروغ خوردن، كالا را به فروش مى‌‌رساند؛ امّا بركت را از كسب مى‌‌برَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمينُ تُنَفِّقُ السِّلعَةَ وتَمحَقُ البَرَكَةَ، وإنَّ اليَمينَ الفاجِرَةَ لَتَدَعُ الدِّيارَ مِن أهلِها بَلاقِعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاقع: جمع بلقع: وهي الأرض القفر التي لا شيء فيها النهاية: ج1 ص153 «بلقع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص256 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلام، الكافي: ج7 ص436 ح3 عن جابر بنيزيد عن الإمام الباقر عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص379 ح5801 وفيهما ذيله، الغارات: ج1 ص105 عن الإمام علي عليه‌‌السلاموفيه صدره نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص93 ح9 وج 104 ص209 ح18، السنن الكبرى: ج10 ص62 ح19870 عن أبي هريرة وفيه ذيله، المصنّف لعبد الرزاق: ج8 ص476 ح15958 عن سعيد بن المسيّب وفيه صدره وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج3 ص363 ح6956 وج 13 ص183 ح36547.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند، كالا را به فروش مى‌‌رساند؛ و[لى] بركت را از بين مى‌‌برَد. سوگند دروغ، خانه‌‌ها را از ساكنانش خالى مى‌‌كند (مردم را به نابودى مى‌‌كشانَد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن خرشة بن الحرّ عن أبي ذر عن النبي صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ ولا يَنظُرُ إلَيهِم، ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ، قالَ: فَقَرَأَها رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ثَلاثَ مِرارٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو ذَرٍّ: خابوا وخَسِروا، مَن هُم يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المُسبِلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسبل إزاره: هو الذي يطوّل ثوبه ويرسله إلى الأرض إذا مشى.وإنما يفعل ذلك كبرا واختيالاًالنهاية: ج2 ص339 «سبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمَنّانُ، وَالمُنَفِّقُ سِلعَتَهُ بِالحِلفِ الكاذِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص102 ح171، سنن أبي داود: ج4 ص57 ح4087، سنن النسائي: ج7 ص245 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج16 ص33 ح43815، الخصال: ص184 ح253، تفسير العيّاشي: ج1 ص179 ح70 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص90 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از خرشة بن حُر از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «سه كس‌‌اند كه خداوند در روز قيامت با آنها سخن نمى‌‌گويد و به ايشان نمى‌‌نگرد و پاكشان نمى‌‌شمارد و عذابى دردناك دارند». پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله سه بار اين را خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر گفت: ناكام‌‌اند و زيانكار. اينان كيستند اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه دامن‌‌كشان راه رود، منّت گذارد، و كسى كه كالاى خود را با سوگند دروغ به فروش رسانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ اللّهُ إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: رَجُلٌ بايَعَ إماماً فَإِن أعطاهُ شَيئاً مِنَ الدُّنيا وَفى لَهُ وإن لَم يُعطِهِ لَم يَفِ لَهُ، ورَجُلٌ لَهُ ماءٌ عَلى ظَهرِ الطَّريقِ يَمنَعُهُ سابِلَةَ الطَّريقِ، ورَجُلٌ حَلَفَ بَعدَ العَصرِ لَقَد اُعطِيَ بِسِلعَتِهِ كَذا وكَذا فَأَخَذَهَا الآخَرُ بِقَولِهِ مُصَدِّقاً لَهُ وهُوَ كاذِبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص17 ح20، مسند زيد: ص275 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؛ صحيح ابن حبّان: ج11 ص274 ح4908، سنن ابن ماجة: ج2 ص744 ح2207، السنن الكبرى: ج6 ص251 ح11845 كلّها عن أبي هريرة نحوه، كنز&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمّال: ج16 ص33 ح43816.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند در روز قيامت به آنها نمى‌‌نگرد و پاكشان نمى‌‌شمارد و عذابى دردناك دارند: مردى كه با پيشوايى [براى دنيا] بيعت كند، پس اگر چيزى از دنيا به او داد، به بيعتش با وى وفادار مانَد و اگر نداد، وفادار نماند؛ مردى كه آبى در كنار راهى دارد و رهگذران را از آن ممانعت كند؛ و مردى كه بعد از نماز عصر، سوگند ياد كند كه كالايش را به فلان و بهمان مبلغ خريده است و ديگرى، سخن او را راست داند و كالايش را بخرد، در حالى كه فروشنده، دروغ گفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: أشمَطُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشمط: الشّيب، وأشمط يعني الشيخ الكبير راجع النهاية: ج2 ص501 «شمط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زانٍ، وعائِلٌ مُستَكبِرٌ، ورَجُلٌ جَعَلَ اللّهُ لَهُ بِضاعَةً، فَلا يَبيعُ إلاّ بِيَمينِهِ ولا يَشتَري إلاّ بِيَمينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص367 ح5577، شعب الأيمان: ج4 ص220 ح4852 كلاهما عن سلمان،كنزالعمّال: ج16 ص34 ح43821، تفسير العيّاشي: ج1 ص179 ح71 عن سلمان مضمرا، بحار الأنوار: ج79 ص28 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند در روز قيامت با آنها سخن نمى‌‌گويد و پاكشان نمى‌‌شمارد و عذابى دردناك دارند: پيرمرد زناكار، فقير متكبّر و كسى كه خداوند به او سرمايه‌‌اى داده است و او جز با سوگند، خريد و فروش نمى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي راشد الحبرانى عن عبد الرحمن بن شبل عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ التُّجّارَ هُمُ الفُّجّارُ، قالَ: قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، أوَلَيسَ قَد أحَلَّ اللّهُ البَيعَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى، ولكِنَّهُم يُحَدِّثونَ فَيَكذِبونَ، ويَحلِفونَ ويَأثِمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص288 ح15530، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص8 ح2145، السننالكبرى: ج5 ص437 ح10415، المصنّف لعبد الرزّاق: ج10 ص387 ح19444 وليس فيهما «ولكنّهم يحدّثون فيكذبون»، المعجم الكبير: ج19 ص315 ح711 نحوه، كنز العمّال: ج4 ص4&lt;/span&gt;9 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح9451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو راشد حبرانى از عبد الرحمان بن شبل ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «تاجران، فاجرند». گفته شد: اى پيامبر خدا! آيا نه اين است كه خداوند، خريد و فروش را حلال كرده است؟ فرمود: «چرا؛ امّا اينان، مى‌‌گويند و دروغ مى‌‌گويند، و سوگند مى‌‌خورند و گناهكار مى‌‌شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وكَثرَةَ الحِلفِ فِي البَيعِ؛ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ ثُمَّ يَمحَقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1228 ح132، سنن النسائي: ج7 ص246، مسند ابن حنبل: ج8 ص363ح 22607، السنن الكبرى: ج5 ص435 ح10410، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص260 ح3 كلّها عن أبي قتادة الانصاري، كنز العمّال: ج4 ص75 ح9587.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در خريد و فروش، اين همه سوگند نخوريد؛ زيرا كالا را به فروش مى‌‌رساند، امّا بركت را از بين مى‌‌برَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعَةٌ يُبغِضُهُمُ اللّهُ عز و جل: البَيّاعُ الحَلاّفُ، وَالفَقيرُ المُختالُ، وَالشَّيخُ الزّاني، وَالإِمامُ الجائِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج5 ص86، صحيح ابن حبّان: ج12 ص369 ح5558، مسند الشهاب: ج1ص 213 ح324، موارد الظمآن: ص269 ح1098 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج16 ص68 ح43968، عوالي اللآلي: ج1 ص263 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل چهار تن را دشمن مى‌‌دارد: فروشنده سوگند خوار، فقير متكبّر، پيرِ زناكار و پيشواى ستمكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِيارُ اُمَّتي مَن دَعا إلَى اللّهِ تَعالى وحَبَّبَ عِبادَهُ إلَيهِ، وشِرارُ اُمَّتِي التُّجّارُ مَن كَثُرَت أيمانُهُ وإن كانَ صادِقا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص103 ح44069 نقلاً عن ابن النجار عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهترين افراد امّت من، كسانى هستند كه به خداى بلندمرتبه دعوت كنند و بندگانش را نزد او محبوب سازند، و بدترين افراد امّتم، تاجرانى هستند كه بسيار سوگند مى‌‌خورند، هر چند راست باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيلٌ لِتُجّارِ اُمَّتي مِن: لا وَاللّهِ وبَلى وَاللّهِ. ووَيلٌ لِصُنّاعِ اُمَّتي مِن: اليَومِ وغَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص160 ح3584.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واى بر بازرگانان امّت من، از «آرى، به خدا» و «نه، به خدا» گفتن‌‌هايشان و واى بر پيشه‌‌ورانِ امّت من از امروز و فردا كردن‌‌هايشان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ فاجِرٌ، وفُجورُهُ أنَّهُ يُنَفِّقُ سِلعَتَهُ بِالحِلفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الآثار: ج4 ص46 ح90 عن أبي سعيد، كنز العمّال: ج4 ص175 ح10042.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر، فاجر است و فاجر بودنش، براى اين است كه كالاى خود را با سوگند به فروش مى‌‌رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن أبي سعيد العقيص&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام يَأتِي السّوقَ فَيَقولُ: يا أهلَ السّوقِ، اتَّقُوا اللّهَ، وإيّاكُم وَالحِلفَ؛ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ السِّلعَةَ، ويَمحَقُ البَرَكَةَ، فَإِنَّ التّاجِرَ فاجِرٌ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص110، الكافي: ج5 ص162 ح4 وفيه ذيله من «إياكم والحلف»، بحار الأنوار: ج 103 ص102 ح44، تهذيب الآثار: ج4 ص46 ح91 عن أبي إسحاق السبيعي نحوه، تاريخ دمشق: ج42 ص409، كنزالعمّال: ج4 ص175 ح10043 وراجع النهاية في غريب الحديث: ج2 ص303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از ابو سعيد عقيص ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام وارد بازار مى‌‌شد و مى‌‌فرمود: «اى بازاريان! از خدا بترسيد و از سوگند خوردن، دورى كنيد؛ زيرا سوگند ياد كردن، گر چه كالا را به فروش مى‌‌رساند، امّا بركت را مى‌‌برَد. همانا كاسب، گنهكار است، مگر آن كاسبى كه در داد و ستد، حق را را رعايت كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى لَيُبغِضُ المُنَفِّقَ سِلعَتَهُ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص571 ح775، المحاسن: ج1 ص211 ح379 كلاهما عن حسين بن المختار،روضة الواعظين: ص513، بحار الأنوار: ج103 ص98 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، فروشنده‌‌اى را كه كالايش را با سوگند خوردن به فروش مى‌‌رساند، دشمن مى‌‌دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يُبغِضُ ثَلاثَةً: ثانِيَ عِطفِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثاني عطفه: لاويا عنقه، وهذا يوصف به المتكبّر لسان العرب: ج9 ص251 «عطف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمُسبِلَ إزارَهُ، وَالمُنَفِّقَ سِلعَتَهُ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص460 ح1065، ثواب الأعمال: ص264 ح3 نحوه وكلاهما عن حسين بنالمختار، مكارم الأخلاق: ج1 ص243 ح719، بحار الأنوار: ج76 ص304 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند از سه كس نفرت دارد: گردن‌‌فراز، كسى كه دامن‌‌كشان راه رود، و كسى كه كالايش را با سوگند خوردن به فروش رسانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ تَعالى إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ: أحَدُهُم رَجُلٌ اتَّخَذَ اللّهَ بِضاعَةً، لا يَشتَري إلاّ بِيَمينٍ، ولا يَبيعُ إلاّ بِيَمينٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح56 كلاهما عن إبراهيم بن عبد الحميدوراجع كنز العمّال: ج16 ص35 ح43822.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند در روز قيامت به آنها نظر نمى‌‌كند: يكى از آنها، كسى است كه خدا را مال التجاره قرار داده است: نمى‌‌خرد، مگر با سوگند خوردن، و نمى‌‌فروشد، مگر با سوگند خوردن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص32 ح30 و 31.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص33 ح30 و 31.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: الخِيانَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: خيانت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُعَذِّبُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ سِتَّةَ نَفَرٍ بِسِتَّةِ أشياءَ: الاُمَراءَ بِالجَورِ، وَالعُلَماءَ بِالحَسَدِ، وَالعَرَبَ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينَ بِالكِبرِ، وأَهلَ الرَّساتيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الرساتين» والصواب ما أثبتناه.والرساتيق: النواحي وأطراف الأقاليم راجع: مجمع البحرين: ج2 ص698 «رسق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالجَهلِ، وَالتُّجّارَ بِالخِيانَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسِتَّةٌ يَدخُلونَ الجَنَّةَ بِسِتَّةٍ: الاُمَراءُ بِالعَدلِ، وَالعُلَماءُ بِالنَّصيحَةِ، وَالعَرَبُ بِالتَّواضُعِ، وَالدَّهاقينُ بِالاُلفَةِ، وَالتُّجّارُ بِالصِّدقِ، وأَهلُ الرَّساتيقِ بِالسَّلامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص261 ح44369 نقلاً عن ابن الجوزي عن عثمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در روز قيامت، شش گروه را به سبب شش چيز عذاب مى‌‌كند: فرمان‌‌روايان را به سبب ستم، عالمان را به سبب حسادت، عرب‌‌ها را به سبب تعصّب [عربى]، زمينداران را به سبب تكبّر، روستاييان را به سبب نادانى، و تاجران را به سبب خيانت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شش گروه به سبب شش چيز به بهشت مى‌‌روند: فرمان‌‌روايان به سبب دادگرى، عالمان به سبب خيرخواهى، عرب‌‌ها به سبب فروتنى، زمينداران به سبب مردم‌‌آميزى، تاجران به سبب درستكارى، و روستاييان به سبب دلْ‌‌پاكى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ النّارَ قَبلَ الحِسابِ: الاُمَراءُ بِالجَورِ، وَالعَرَبُ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينُ بِالتَّكَبُّرِ، وَالتُّجّارُ بِالخِيانَةِ، وأَهلُ الرُّستاقِ بِالجَهالَةِ، وَالعُلَماءُ بِالحَسَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي: ج3 ص256، اسد الغابة: ج5 ص272 الرقم 5153 عن ميسرة، كنز العمّال: ج 16 ص87 ح44031؛ الكافي: ج8 ص162 ح170، الخصال: ص325 ح14 كلاهما عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، منية المريد: ص324، بحار الأنوار: ج76 ص156 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش دسته، پيش از حسابرسى، به آتش [دوزخ]در مى‌‌آيند: فرمان‌‌روايان به سبب ستم، عرب‌‌ها به سبب تعصّب، زمينداران به سبب تكبّر، بازرگانان به سبب خيانت، روستاييان به سبب نادانى، و دانشمندان به سبب حسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بايَعَ رَجُلاً بَيعا ومِن نِيَّتِهِ أن يَذهَبَ بِحَقِّهِ، فَهُوَ خائِنٌ حَتّى يَتوبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج6 ص186 ح10445، تاريخ دمشق: ج24 ص237 ح5242 وفيه«يموت» بدل «يتوب» وكلاهما عن صهيب، كنز العمّال: ج10 ص297 ح29496.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با شخصى معامله‌‌اى كند و قصدش اين باشد كه حقّ او را بخورد، او خائن است تا آن گاه كه توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ الرِّجالِ التُّجّارُ الخَوَنَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج103 ص103 ح55 نقلاً عن جامع الأحاديث للقمّي الغايات.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين مردم، بازرگانان خيانتكارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن أبي حمزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ مَعمَرَ الزَّيّاتَ يَسأَلُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي رَجُلٌ أبيعُ الزَّيتَ يَأتيني مِنَ الشّامِ فَآخُذُ لِنَفسي مِمّا أبيعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما اُحِبُّ لَكَ ذلِكَ، قالَ: إنّي لَستُ أنقُصُ نَفسي شَيئا مِمّا أبيعُ، قالَ: بِعهُ مِن غَيرِكَ ولا تَأخُذ مِنهُ شَيئا، أرَأَيتَ لَو أنَّ الرَّجُلَ قالَ لَكَ: لا أنقصُكُ رِطلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرطل: تسعون مثقالاً، وهي مئة درهم وثمانية وعشرون درهما مجمع البحرين: ج2 ص710 «رطل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن دينارٍ، كَيفَ كُنتَ تَصنَعُ؟ لا تَقرَبهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7ص 128 ح558، وسائل الشيعة: ج12 ص290 ح22818.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن ابى حمزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مَعمَر زيّات شنيدم كه از امام صادق عليه‌‌السلام مى‌‌پرسد و گفت: فدايت شوم! من مردى روغن‌‌فروشم و از شام برايم روغن مى‌‌آورند [تا آنها را براى صاحبش بفروشم]. آيا از آنچه مى‌‌فروشم براى خودم بردارم؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: آيا مى‌‌توانم روغن [و كالايى] را كه صاحبش نزد من گذاشته تا آن را برايش بفروشم، به جاىفروختن به ديگرى، خودم بردارم و پولش را بدهم؟&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دوست ندارم اين كار را بكنى». مَعمَر گفت: كمتر از آن مبلغى كه بفروشم براى خودم بر نمى‌‌دارم. فرمود: «آن را به ديگرى بفروش و خودت، چيزى از آن برندار. بگو بدانم اگر شخصى به تو گفته بود: رطلى از دينار هم برايت كم نمى‌‌كنم [و همه پول آن را بايد بدهى]، آن گاه چگونه عمل مى‌‌كردى؟ نزديك اين كار نشو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن خالد القلانسي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الرَّجُلُ يَجيئُني بِالثَّوبِ فَأَعرِضُهُ، فَإِذا اُعطيتُ بِهِ الشَّيءَ زِدتُ فيهِ وأَخَذتُهُ، قالَ: لا تَزِدهُ، قُلتُ: ولِمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ألَيسَ أنتَ إذا عَرَضتَهُ أحبَبتَ أن تُعطى بِهِ أوكَسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوكس: النقص (النهاية: ج5 ص219 «وكس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن ثَمَنِهِ؟ قُلتُ: نَعَم، قالَ: لا تَزِدهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص58 ح252، وسائل الشيعة: ج12 ص290 ح22817.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از خالد قلانسى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: شخصى جامه‌‌اى نزدم مى‌‌آورد [تا آن را برايش بفروشم] و من آن را به فروش مى‌‌گذارم و چون كسى برايش قيمت داد، مبلغى به آن اضافه مى‌‌كنم و خودم بر مى‌‌دارم. امام عليه‌‌السلام فرمود: «اضافه نكن». گفتم: چرا؟ فرمود: «آيا نه اين است كه وقتى آن را به فروش مى‌‌گذارى، دوست دارى زير قيمتش به تو پيشنهاد شود؟». گفتم: چرا. فرمود: «اضافه نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن الحكم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قالَ لَكَ الرَّجُلُ: اِشتَرِ لي، فَلا تُعطِهِ مِن عِندِكَ وإن كانَ الَّذي عِندَكَ خَيرا مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح6، تهذيب الأحكام: ج6 ص352 ح998، وسائل الشيعة: ج12 ص288ح 22813.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن حكم از امام صادق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه شخصى به تو گفت: «[فلان چيز را]براى من بخر»، تو از خودت به او نده، حتّى اگر بهترش را خودت داشته باشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن إسحاق قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه‌‌ عليه‌‌السلام عَنِ الرَّجُلِ يَبعَثُ إلَى الرَّجُلِ يَقولُ لَهُ: اِبتَع لي ثَوباً، فَيَطلُبُ لَهُ فِي السُّوقِ، فَيَكونُ عِندَهُ مِثلُ ما يَجِدُ لَهُ فِي السُّوقِ، فَيُعطيهِ مِن عِندِهِ؟ قالَ: لا يَقرَبَنَّ هذا ولا يُدَنِّس نَفسَهُ؛ إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَوَ تِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَ أَشْفَقْنَ مِنْهَا وَ حَمَلَهَا الاْءِنسَنُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولاً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإن كانَ عِندَهُ خَيراً مِمّا يَجِدُ لَهُ فِي السُّوقِ، فَلا يُعطيهِ مِن عِندِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص353 ح120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از اسحاق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام پرسيدم: مردى به ديگرى پيغام مى‌‌دهد و مى‌‌گويد: «برايم جامه‌‌اى خريدارى كن» و او براى خريد جامه به بازار مى‌‌رود؛ امّا خودش مانند جامه‌‌اى كه در بازار مى‌‌يابد، دارد. آيا جامه‌‌اى را كه خودش دارد، به او بدهد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام فرمود: «هرگز نزديك اين كار نشود و خودش را آلوده نسازد. خداوند عز و جل مى‌‌فرمايد: «ما امانت را به آسمان‌‌ها و زمين و كوه‌‌ها عرضه كرديم؛ ليكن آنها از پذيرفتنش سر باز زدند و از آن ترسيدند، و انسان، آن را پذيرفت، كه او ستمكار و نادان بود». حتّى اگر آنچه خودش دارد، بهتر از آن چيزى بود كه در بازار برايش به دست مى‌‌آورد، باز آنچه را خودش دارد، نبايد به او بدهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الربا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: الرِّبا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: ربا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَواْ لاَ يَقُومُونَ إِلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِى يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَنُ مِنَ الْمَسِّ ذَ لِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُواْ إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَواْ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَواْ فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَاسَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَلءِكَ أَصْحَبُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَلِدُونَ * يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَواْ وَيُرْبِى الصَّدَقَتِ وَاللَّهُ لاَ يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 275 و 276.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه ربا مى‌‌خورند، [در قيامت] بر نمى‌‌خيزند، مگر مانند كسى كه بر اثر تماسّ شيطان، ديوانه شده [و نمى‌‌تواند تعادل خود را حفظ كند، گاهى زمين مى‌‌خورد و گاهى به پا مى‌‌خيزد]. اين، به جهت آن است كه گفتند: «داد و ستد هم مانند رباست [و تفاوتى ميان آن دو نيست]»، در حالى كه خدا، بيع را حلال و ربا را حرام كرده است [؛ زيرا فرق ميان اين دو، بسيار است] و اگر كسى اندرز الهى به او برسد و [از رباخوارى] خوددارى كند، سودهايى كه در سابق (قبل از نزول حكم تحريم) به دست آورده، مال اوست (اين حكم، گذشته را شامل نمى‌‌گردد) و كار او به خدا واگذار مى‌‌شود (گذشته او را خواهد بخشيد)؛ امّا كسانى كه باز گردند [و بار ديگر مرتكب اين گناه شوند]، اهل آتش‌‌اند و هميشه در آن مى‌‌مانند. خداوند، ربا را نابود مى‌‌كند و صدقات را افزايش مى‌‌دهد و خداوند، هيچ انسانِ ناسپاسِ گنهكارى را دوست نمى‌‌دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراجع: البقرة: 278 و 279، آل عمران: 130، النساء: 161، الروم: 39.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 278 و 279، آل عمران: آيه 130، نساء: آيه 161، روم: آيه 39.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِرهَمٌ رِبا أعظَمُ عِندَ اللّهِ عز و جل مِن سَبعينَ زَنيَةً، كُلُّها بِذاتِ مَحرَمٍ في بَيتِ اللّهِ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص367 ح5762 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم‌‌السلام، الكافي: ج5 ص144 ح1 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، تهذيب الأحكام: ج7 ص14 ح62 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه‌‌السلاموكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص58 ح3، مسند ابن حنبل: ج8 ص223 ح22016 عن عبد اللّه‌‌ بن حنظلة، المصنّف لعبد الرّزاق: ج10 ص461 ح19706 عن عبد اللّه‌‌ بن سلام وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج4 ص106 ح9761.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك درهم ربا نزد خداوند عز و جل بدتر از هفتاد بار زنا كردن است كه همه آنها با محارم و در خانه خدا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَأتي عَلى اُمَّتي زَمانٌ يَكونُ اُمَراؤُهُم عَلَى الجَورِ، وعُلَماؤُهُم عَلَى الطَّمَعِ وقِلَّةِ الوَرَعِ، وعُبّادُهُم عَلَى الرِّياءِ، وتُجّارُهُم عَلى أكلِ الرِّبا وكِتمانِ العَيبِ فِي البَيعِ وَالشِّرى، ونِساؤُهُم عَلى زينَةِ الدُّنيا، فَعِندَ ذلِكَ يُسَلَّطُ عَلَيهِم أشرارُهُم، فَيَدعو خِيارُهُم فَلا يُستَجابُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص285، جامع الأخبار: ص356 ح997 نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص82 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى بر امّتم مى‌‌رسد كه فرمان‌‌روايانشان، راه ستم مى‌‌پويند، عالمانشان، طمعكار و كم وَرَع‌‌اند، عابدانشان، رياكارند، بازرگانانشان، رِباخوارند و در خريد و فروش، عيب [كالاى خود] را مى‌‌پوشانند و زنانشان، اهل زيور دنيايند. در اين زمان، بَدانِ آنها بر آنان مسلّط مى‌‌شوند و نيكانشان دعا مى‌‌كنند؛ امّا دعايشان مستجاب نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أخوَفَ ما أخافُ عَلى اُمَّتي مِن بَعدي هذِهِ المَكاسِبُ الحَرامُ، وَالشَّهوَةُ الخَفِيَّةُ، وَالرِّبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص124 ح1، النوادر للراوندي: ص130 ح160 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج73 ص158 ح3، تاريخ واسط: ص220 عن عبادة بن تميم عن عمّه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشترين ترس من براى امّتم پس از خود، اين كسب‌‌هاى حرام و شهوت پنهان و رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ الكَسبِ كَسبُ الرِّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي صدره هكذا: ...عن أبي الصبّاح قال: سمعت كلاما يروى عن النبي صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وعن علي عليه‌‌السلام وعن ابنمسعود، فعرضته على أبي عبد اللّه‌‌ عليه‌‌السلام فقال: هذا قول رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أعرفه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص82 ح39، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص377 ح5775، الاختصاص: ص343، بحارالأنوار: ج103 ص120 ح28، تاريخ دمشق: ج51 ص241 ح10874، البداية والنهاية: ج5 ص13 كلاهما عن عقبة بن عامر الجهني، كنز العمّال: ج15 ص921 ح43587.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين درآمد، درآمدِ رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آكِلُ الرِّبا ومُؤكِلُهُ وكاتِبُهُ وشاهِداهُ فِي الوِزرِ سَواءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص274 ح3993، الكافي: ج5 ص144 ح2 عن محمّد بن قيسعن الإمام الباقر عن الإمام علي عليهماالسلام نحوه، بحار الأنوار: ج76ص 330 ح1، صحيح مسلم: ج3 ص1219 ح106، السنن الكبرى: ج5 ص451 ح10468، مسند أبي يعلى: ج2 ص&lt;/span&gt;338 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح1844 كلّها عن جابر نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص107 ح9767.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رباگيرنده و ربا دهنده و كاتب و گواهان بر آن، در گناه برابرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبَثُ المَكاسِبِ كَسبُ الرِّبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص147 ح12 عن سعد بن طريف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پليدترينِ درآمدها، درآمدِ رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي رَأَيتُ اللّهَ تَعالى قَد ذَكَرَ الرِّبا في غَيرِ آيَةٍ وكَرَّرَهُ، فَقالَ: أوَ تَدري لِمَ ذاكَ؟ قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِئَلاّ يَمتَنِعَ النّاسُ مِنِ اصطِناعِ المَعروفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص146 ح7، تهذيب الأحكام: ج7ص 17 ح71 وفيه «كبّره» بدل «كرّره»، مجمعالبيان: ج2 ص670، التبيان في تفسير القرآن: ج2 ص362، عوالي اللآلي: ج2 ص136 ح375 والثلاثة الأخيرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من مى‌‌بينم كه خداوند متعال در چند آيه از ربا ياد كرده و تكرار فرموده است. فرمود: «آيا مى‌‌دانى چرا؟». گفتم: خير. فرمود: «براى اين كه مردم از نيكى كردن (دادن قرض الحسنه) خوددارى نكنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التطفيف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: التَّطفيفُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: كم فروشى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ * الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُواْ عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ * وَ إِذَا كَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطّففين: 1 ـ 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«واى بر كم فروشان! آنان كه وقتى براى خود پيمانه مى‌‌كنند، حقّ خود را به طور كامل مى‌‌گيرند؛ امّا هنگامى كه مى‌‌خواهند براى ديگران پيمانه يا وزن كنند، كم مى‌‌گذارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وأَنزَلَ فِي الكَيلِ: «وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ»، ولَم يَجعَلِ الوَيلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الويل: كلمة تقال لكلّ مَن وَقع في عذاب أو هَلَكةٍ، قال: وأصل الويل في اللغة العذاب والهلاك.والويل: الهلاك يُدعى به لِمَنْ وقع في هَلَكة يَستَحِقُّها لسان العرب: ج1 ص738 «ويل&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِأَحَدٍ حَتّى يُسَمِّيَهُ كافِرا، قالَ اللّهُ عز و جل: «فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن مَّشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص32 ح1 عن محمّد بن سالم، بحار الأنوار: ج69 ص89 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و خداوند در باره پيمانه، چنين نازل فرموده است: «واى بر كم‌‌فروشان!»و براى هيچ كس چنين تعبير نفرموده، مگر آن كه او را كافر خوانده است. خداوند فرموده: «پس واى بر آنها كه كافر شدند، از ديدار و حضور در روزى بزرگ!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا طَفَّفَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طفّف الكيل: قلّل نصيب المكيل له في إيفائه واستيفائه مفردات الفاظ القرآن: ص521 «طفّ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّتي مِكيالَها وميزانَها وَاختانوا وأَخفَرُوا الذِّمَةَ، وطَلَبوا بِعَمَلِ الآخِرَةِ الدُّنيا، فَعِندَ ذلِكَ يُزَكّونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا يزكّون» وما في المتن مطابق للمصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفُسَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص29 ح58، النوادر للراوندي: ص127 ح151 وفيه بزيادة «ويتورّع منهم»في آخره، بحارالأنوار: ج6 ص315 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّت من، هر گاه پيمانه و ترازوشان را كم نهند و ناراستى ورزند و پيمان‌‌شكنى كنند و با كار آخرت به طلب دنيا بپردازند، آن گاه است كه خود را مى‌‌ستايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّكُم قَد وُلِّيتُم أمرا هَلَكَت فيهِ الاُمَمُ السّالِفَةُ: المِكيالَ وَالميزانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص53 ح11166، سنن الترمذي: ج3 ص521 ح1217، المستدرك علىالصحيحين: ج2 ص36 ح2232، المعجم الكبير: ج11 ص171 ح11535 والثلاثة الأخيرة نحو وكلّها عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج4 ص29 ح9337، عوالي اللآلي: ج1 ص187 ح265 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جماعت تاجران! شما عهده‌‌دار چيزى شده‌‌ايد كه امّت‌‌هاى پيشين به سبب آن نابود شدند: پيمانه و ترازو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إنَّ فيكُم خَصلَتَينِ هَلَكَ فيهِما مِنَ قَبلِكُم اُمَمٌ مِنَ الاُمَمِ، قالوا: وما هُما يا رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؟ قالَ: المِكيالُ وَالميزانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص57 ح185 عن صفوان الجمّال، بحارالأنوار: ج103 ص107 ح4، تفسير ابنكثير: ج3 ص359 عن ابن عبّاس نحوه، السنن الكبرى: ج6 ص53 ح11167، تفسير الطبري: ج13 الجزء 27 ص118 كلاهما عن ابن عبّاس من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «دو چيز در ميان شما هست كه برخى از امّت‌‌هاى پيش از شما به سبب آن دو هلاك شدند». گفتند: اى پيامبر خدا! آن دو چيستند؟ فرمود: «پيمانه و ترازو (كم‌‌فروشى)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما نَقَّصَ قَومٌ المِكيالَ وَالميزانَ، إلاّ سَلَّطَ اللّهُ عَلَيهِمُ الجوعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج3 ص385 نقلاً عن ابن مردويه عن عبد اللّه‌‌ بن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ مردمى از پيمانه و ترازو نكاستند، مگر اين كه خداوند، گرسنگى را بر آنان مسلّط كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَدنا في كِتابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو كتاب علي عليه‌‌السلام التي أملاها رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عليه كما في ثواب الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إذا ظَهَرَ الزِّنا مِن بَعدي كَثُرَ مَوتُ الفَجأَةِ، وإذا طُفِّفَ المِكيالُ وَالميزانُ أخَذَهُمُ اللّهُ بِالسِّنينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنين: الجدب (مفردات ألفاظ القرآن: ص430 «سنه&lt;/span&gt;»)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالنَّقصِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص374 ح2، ثواب الأعمال: ص300 ح1 كلاهما عن ابي حمزة الثمالي عن الامامالباقر عليه‌‌السلام، تحف العقول: ص51، بحار الأنوار: ج73 ص369 ح3، سنن ابن ماجة: ج2 ص1333 ح4019، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص583 ح8623 كلاهما عن عبد اللّه‌‌ بن عمر نحوه، كنز العمّال: ج16ص 80 ح44010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كتاب پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گونه كه در ثواب الأعمال آمده، مقصود، همان كتاب على عليه‌‌السلام است كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آن را به او املا كرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده است: هر گاه، پس از من، زنا شايع شود، مرگ ناگهانى فزونى مى‌‌يابد و هر گاه در پيمانه و ترازو كم‌‌فروشى شود، خداوند، آنها را به خشك‌‌سالى و كمبود، دچار مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: خَمسٌ بِخَمسٍ، قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، وما خَمسٌ بِخَمسٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما نَقَضَ قَومٌ العَهدَ إلاّ سَلَطَ عَلَيهِم عَدُوُّهُم، وما حَكَموا بِغَيرِ ما أنزَلَ اللّهُ إلاّ فَشا فيهِمُ الفَقرُ، ولا ظَهَرَت فيهِمُ الفاحِشَةُ إلاّ فَشا فيهِمُ المَوتُ، ولا طَفَّفُوا المِكيالَ إلاّ مُنِعُوا النَّباتَ واُخِذوا بِالسِّنينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنين: أي الجوب وقلّة الأمطار والمياه مجمع البحرين: ج2ص 895 «سنه&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا مَنَعُوا الزَّكاةَ إلاّ حُبِسَ عَنهُمُ القَطرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص38 ح10992، تفسير القرطبي: ج19 ص253، كنزالعمّال: ج16 ص79ح 44006، بحار الأنوار: ج73 ص370 ذيل ح3 وراجع الكافي: ج2 ص373 ح1، ثواب الأعمال: ص301 ح2 سنن ابن ماجة: ج2 ص1333 ح4019.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «پنج به پنج». گفتند: اى پيامبر خدا! يعنى چه پنج به پنج؟ فرمود: «هيچ مردمى پيمان‌‌شكنى نكردند، مگر اين كه دشمنشان بر آنان مسلّط شدند و به غير احكام خدا حكم نكردند، مگر اين كه فقر در ميانشان شايع شد و فحشا در ميانشان پديد نيامد، مگر اين كه مرگ در ميان آنان شيوع يافت و پيمانه را سبُك نگرفتند، مگر اين كه به خشك‌‌سالى و قحطى گرفتار آمدند و از پرداخت زكات، خوددارى نكردند، مگر اين كه باران از آنها باز داشته شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أطيعُوا اللّهَ فيما نَهاكُم عَنهُ مِن قَذفِ المُحصِنَةِ،... وبَخسِ المِكيالِ، ونَقصِ الميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص517 ح1482، مصباح المتهجّد: ص662 ح728 عن عبد اللّه‌‌الأزدي، الغارات: ج1 ص304 عن حبة العرني كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص568 ح72، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج6 ص94 عن جندب بن عبد اللّه‌‌ نحوه وراجع&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج1 ص122 وتفسير الطبري: ج7 الجزء 12 ص104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خداوند در آنچه شما را از آن نهى كرده است، اطاعت كنيد؛ يعنى تهمت زدن به زنان پاك‌‌دامن... و كاستن از پيمانه و سبُك كشيدن ترازو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أوَّلَ مَن عَمِلَ المِكيالَ وَالميزانَ شُعَيبٌ النَّبِيُّ عليه‌‌السلام، عَمِلَهُ بِيَدِهِ فَكانوا يَكيلونَ ويُوفونَ، ثُمَّ إنَّهُم بَعدُ طَفَّفوا فِي المِكيالِ وبَخَسوا فِي الميزانِ «فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ» فَعُذِّبوا بِها «فَأَصْبَحُواْ فِى دَارِهِمْ جَثِمِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص142 ح153 عن سعد الإسكافي، بحار الأنوار: ج12 ص382 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين كسى كه پيمانه و ترازو به كار گرفت، شعيبِ پيامبر عليه‌‌السلام بود. او به دست خويش آن را ساخت. و مردم پيمانه مى‌‌نهادند، اندازه را نگاه مى‌‌داشتند. سپس ايشان در پيمانه كم نهادند و ترازو را كم گرفتند، «پس زلزله‌‌اى شديد، آنان را فرا گرفت» و به آن، عذاب گشتند «و صبحگاهان، در خانه‌‌هايشان به رو در افتادند [و مردند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ إِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا... وَ لاَ تَعْثَوْاْ فِى الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 84 و 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعَثَ اللّهُ شُعَيبا إلى مَديَنَ وهِيَ قَريَةٌ عَلى طَريقِ الشّامِ، فَلَم يُؤمِنوا بِهِ... وإنَّما أهلَكَهُمُ اللّهُ بِنَقصِ المِكيالِ وَالميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص337، بحار الأنوار: ج12 ص381 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ در باره فرموده خداى متعال: «و به سوى اهل مَدْيَن، برادرشان شعيب را [فرستاديم]... و در زمين به فساد نپردازيد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، شعيب عليه‌‌السلام را به مَدْيَن كه آبادى‌‌اى است در راه شام، فرستاد؛ امّا [اهالى آن] به او ايمان نياوردند... و خداوند، آنان را به سبب كم گذاشتن در پيمانه و ترازو، هلاك كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَبائِرُ مُحَرَّمَةٌ؛ وهِيَ: الشِّركُ بِاللّهِ عز و جل... وَالبَخسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخس: نقص الشيء على سبيل الظلم مفردات ألفاظ القرآن: ص110 «بخس&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي المِكيالِ وَالميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص610 ح9 عن الأعمش، عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص127 ح1 عن الفضل بن شاذانعن الإمام الرضا عليه‌‌السلامنحوه، بحار الأنوار: ج79 ص10 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناهان بزرگ، حرام شده‌‌اند. اين گناهان عبارت‌‌اند از: شرك به خداى عز و جل... و كم گذاشتن در پيمانه و ترازو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعد بن سعد عن أبي الحسن عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَن قَومٍ يُصَغِّرونَ القُفزانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القفيز: مكيال تتواضَع الناس عليه والجمع: أقفِزَة وقُفزان (لسان العرب: ج5 ص395 «قفز&lt;/span&gt;»)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَبيعونَ بِها، قالَ: اُولئِكَ الَّذينَ يَبخَسونَ النّاسَ أشياءَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلى الأعراف: 85 و هود: 85 والشعراء: 183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص184 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سعد بن سعد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابو الحسن عليه‌‌السلام در باره كسانى كه پيمانه [موردتوافق مردم] را كوچك مى‌‌كنند و با آن مى‌‌فروشند، پرسيدم. فرمود: «آنها، كسانى هستند كه به مردم كم‌‌فروشى مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النجش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: النَّجشُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: بازار گرمى كردن براى ديگرى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجش بازارگرمى در معامله، اين است كه شخصى از كالا تعريف و تمجيد كند، يا بى آن كه قصدخريد كالايى را داشته باشد، قيمت بالايى بدهد، براى اين كه ديگرى را وارد معامله كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَناجَشوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجش في البيع: هو أن يمدح السلعة لينفقها ويروّجها أو يزيد في ثمنها وهو لا يريد شراءها ليقعغيره فيها النهاية: ج5 ص21 «نجش&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2254 ح5719، صحيح مسلم: ج4 ص1985 ح30، مسند ابن حنبل: ج3 ص134 ح7863، السنن الكبرى: ج6 ص153 ح11496 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص56 ح9481، معاني الأخبار: ص284، بحار الأنوار: ج75 ص189 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى يكديگر، بازار گرمى نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواشِمَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوشم: أن يغرز الجلد بإبرة، ثمّ يحشى بكحل أو نيل فيزرقّ أثره أو يخضرّ النهاية: ج5 ص189 «وشم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمُوتَشِمَةُ، وَالنّاجِشُ وَالمَنجوشُ، مَلعونونَ عَلى لِسانِ مُحَمَّدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص559 ح13 عن عبد اللّه‌‌ بن سنان عن الامام الصادق عليه‌‌السلام، مشكاة الأنوار: ج549ح 1843، فتح الباري: ج4 ص356 ذيل ح2142، عمدة القاري: ج11 ص263، مجمع الزوائد: ج4ص 149 ح6375 نقلاً عن المعجم الكبير وكلّها عن عبد اللّه‌‌ بن أبي أوفى نحوه، كنز العمّال: ج4 ص75 ح9588 وراجع صحيح البخاري: ج2 ص753 ذيل ح2034.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن خالكوب و زنى كه خالكوبى مى‌‌شود، و كسى كه براى ديگرى بازار گرمى مى‌‌كند و كسى كه برايش بازار گرمى مى‌‌شود، از زبان محمّد، لعنت‌‌شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهَى النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَنِ النَّجشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص753 ح2035، صحيح مسلم: ج3ص 1156 ح13، الموطأ: ج2ص 684 ح97 كلّها عن ابن عمر، كنز العمّال: ج4 ص76 ح9599، دعائم الإسلام: ج2 ص30 ح62، عوالي اللآلي: ج1 ص147 ح87.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از بازار گرمى كردن، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غبن-المسترسل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: غَبنُ المُستَرسِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: مغبون كردن كسى كه به شخص، اعتماد مى‌‌كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَرسَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاسترسال: الاستئناس والطّمأنينة إلى الإنسان والثقة به فيما يحدّثه، وأصله السكون والثبات لسانالعرب: ج11 ص283 «رسل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى مُؤمِنٍ فَغَبَنَهُ، كانَ غَبنُهُ ذلِكَ رِباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص571 ح10923، حلية الأولياء: ج5 ص187 الرقم 324 كلاهما عن أبي امامة، كنزالعمّال: ج4 ص75 ح9590 وراجع النهاية في غريب الحديث: ج2 ص223.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به مؤمنى اعتماد كند و آن مؤمن، او را مغبون سازد، آن غبن، رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبنُ المُستَرسِلِ رِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص571 ح10924 عن مالك عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عن جابر، النهاية فيغريب الحديث:ج2 ص223،كنز العمّال:ج4 ص75 ح9591،كتاب من لا يحضره الفقيه:ج3 ص272 ح3983 عن عمرو بن‌‌جميع عن‌‌الإمام‌‌الصادق عليه‌‌السلام،فتح الأبواب:ص160 نحوه عن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحمد بن محمّد بن يحيى عن‌‌الإمام‌‌الصادق عليه‌‌السلام،تحف العقول:ص268 ح36 عن الإمام‌‌زين‌‌العابدين عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج74 ص18 ح2.6.السّحت: الحرام‌‌الذي لا يحلّ كسبهالنهاية: ج2 ص345«سحت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغبون كردن كسى كه به انسان اعتماد كرده، رباخوارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبنُ المُستَرسِلِ سُحتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح14 عن إسحاق بن عمّار، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص272 ح3982، المعجم الكبير: ج8 ص127 ح7576، مسند الشاميين: ج4 ص315 ح3410 المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص426 ح1618 كلّها عن أبي امامة عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وفيها «حرام» بدل «سحت»، كنز العمّال: ج4 ص75 ح9592.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغبون كردن كسى كه به انسان اعتماد كرده، حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبنُ المُؤمِنِ حَرامٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح15، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح22 كلاهما عن ميسّر، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص272 ح9382.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغبون كردن مؤمن، حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: الغِشُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: گول زدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از غش در معامله كه در روايات آمده است آن است كه فروشنده به گونه‌‌اى جنسش را عرضه كندو معامله را انجام دهد كه سبب فريب خريدار شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ مِنّا مَن غَشَّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص383 ح3 عن أبي بردة، الفائق في غريب الحديث: ج3 ص67،المحلّى: ج8 ص283، كنز العمّال: ج3 ص165 ح5981؛ الكافي: ج5 ص160 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح48 كلاهما عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ما نيست كسى كه (در معامله) با ما فريبكارى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا، وكِتمانُ البائِعِ عَيبَ ما باعَهُ غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص47 ح115، ثواب الأعمال: ص335 ح1 عن ابن عبّاس، نهج الحقّ: ص69وفيهما صدره، بحار الأنوار: ج76 ص363 ح30، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص11 ذيل ح2155 عن أبي هريرة، صحيح ابن حبّان: ج2 ص326 ح567 عن ابن مسعود وفيهما صدره، كنز العمّال: ج3 ص545 ح7824.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه با ما فريبكارى كند، از ما نيست. پوشاندن عيب كالا از سوى فروشنده، فريبكارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَشَّ مُسلِما في شِراءٍ أو بَيعٍ فَلَيسَ مِنّا، ويُحشَرُ يَومَ القِيامَةِ مَعَ اليَهودِ؛ لِأَنَّهُم أغَشُّ الخَلقِ لِلمُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص14 ح4968 عن حسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلاموج 3 ص273 ح3987، ثواب الأعمال: ص334 ح1 كلاهما نحوه، مكارم الأخلاق: ج2 ص314 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج75 ص284 ح3، بغية الباحث: ج1 ص313 ح205 عن ابن عبّاس وراجع كنز العمّال: ج4 ص60 ح9505.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در خريدن يا فروختن، مسلمانى را گول زند، از ما نيست و در روز قيامت با يهود محشور مى‌‌شود؛ زيرا آنها فريبكارترينِ مردمان با مسلمانان هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ مِنّا مَن غَشَّ مُسلِما أو ضَرَّهُ أو ماكَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص29 ح26 عن داود بن سليمان الفراء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام،صحيفة الإمام الرضا عليه‌‌السلام: ص86 ح13 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، تحف‌‌العقول: ص&lt;/span&gt;42&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج10 ص367 ح4؛ التدوين في أخبار قزوين: ج3 ص87 عن داود بن سليمان الغازي عن الإمام الرضا عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كنز العمّال: ج3 ص546 ح7825.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ما نيست كسى كه (در معامله) با مسلمانى فريبكارى كند يا به او زيان رساند، يا به او نيرنگ زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَشَّ أخاهُ المُسلِمَ نَزَعَ اللّهُ مِنهُ بَرَكَةَ رِزقِهِ، وأَفسَدَ عَلَيهِ مَعيشَتَهُ، ووَكَلَهُ إلى نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص337 ح1، أعلام الدين: ص417 كلاهما عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج76ص 365 ح30 وراجع بغية الباحث: ج1 ص315 ح205.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با برادر مسلمان خود [در معامله] فريبكارى كند، خداوند، بركت را از روزى‌‌اش مى‌‌گيرد و زندگىِ او را تباه مى‌‌سازد و او را به خودش وا مى‌‌گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يُظِلُّهُمُ اللّهُ في ظِلِّ عَرشِهِ:... رَجُلٌ أنفَقَ سِلعَتَهُ يُزَيِّنُها بِما لَيسَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص6 وراجع كنز العمّال: ج4 ص158 ح9971.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند، آنها را در سايه عرش خود جاى نمى‌‌دهد:... و مردى كه كالاى خود را با آراستنش به چيزى كه در آن وجود ندارد (تبليغ و تعريف دروغ و غير واقعى) به فروش برسانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَرَّ بِطَعامٍ بِسوقِ المَدينَةِ فَأَعجَبَهُ حُسنُهُ، فَأَدخَلَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَدَهُ في جَوفِهِ، فَأَخرَجَ شَيئا لَيسَ بِالظّاهِرِ، فَأَفَّفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفّ: صوت إذا صوّت به الإنسان علم أنّه متضجّر متكرّه النهاية: ج1 ص55 «أف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِصاحِبِ الطَّعامِ. ثُمَّ قالَ: لا غِشَّ بَينَ المُسلِمينَ، مَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج2 ص698 ح2446، تاريخ أصبهان: ج1 ص298 الرقم 515، كنز العمّال: ج4ص 158 ح9970 نقلاً عن ابن النجار وكلاهما نحوه؛ مسند زيد: ص275 عن الإمام زين العابدين عن أبيه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در بازار مدينه بر گندم (/ موادّى خوراكى) گذشت كه خوش ظاهر بود و از آن خوشش آمد. دستش را داخل آن بُرد و مقدارى از آن را بيرون آورد كه با ظاهرش فرق مى‌‌كرد. پس به صاحب گندم، اُف گفت و سپس فرمود: «مسلمان، غلّ و غش نمى‌‌كند. هر كس با ما غلّ و غش كند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في سوقِ المَدينَةِ بِطَعامٍ فَقالَ لِصاحِبِهِ: ما أرى طَعامَكَ إلاّ طَيِّبا، وسَأَلَهُ عَن سِعرِهِ، فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ أن يَدُسَّ يَدَيهِ فِي الطَّعامِ فَفَعَلَ، فَأَخرَجَ طَعاما رَدِيّا، فَقالَ لِصاحِبِهِ: ما أراكَ إلاّ وقَد جَمَعتَ خِيانَةً وغِشّا لِلمُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص161 ح7، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح55 نحوه وكلاهما عن سعد الإسكاف،بحارالأنوار: ج22 ص86 ح37، كنز العمّال: ج4 ص61 ح9513 نقلاً عن شعب الإيمان عن أبي حيّان نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در بازار مدينه از كنار بار گندمى عبور كرد. به صاحب آن فرمود: «مى‌‌بينم گندم خوب و مرغوبى دارى» و از قيمت آن پرسيد. پس، خداوند عز و جل به ايشان وحى فرمود كه: «دستت را داخل ظرف، فرو بَر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله اين كار را كرد و گندمِ نامرغوبى بيرون آورد. پس به صاحب آن فرمود: «مى‌‌بينم كه به مسلمانان، خيانت كرده، غش مى‌‌كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَرَّ عَلى صُبرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصبرة: الطعام المجتمع كالكومة النهاية: ج3 ص9 «صبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَعامٍ، فَأَدخَلَ يَدَهُ فيها، فَنالَت أصابِعُهُ بَلَلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما هذا يا صاحِبَ الطَّعامِ؟ قالَ: أصابَتهُ السَّماءُ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَلا جَعَلتَهُ فَوقَ الطَّعامِ كَي يَراهُ النّاسُ؟ مَن غَشَّ فَلَيسَ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص99 ح102، سنن أبي داود: ج3 ص272 ح3452، سنن ابن ماجة: ج2ص 749 ح2224»، سنن الترمذي: ج3 ص606 ح1315، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص11 ح2155 كلّها نحوه، السنن الكبرى: ج5ص 523 ح10733، كنز العمّال: ج4 ص60 ح9507.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر پُشته‌‌اى گندم گذشت. دستش را در آن فرو بُرد و انگشتانش به رطوبتى خورد. فرمود: «اى صاحب گندم! اين رطوبت چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پيامبر خدا! باران بر آن خورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس چرا آن را روى گندم‌‌ها نگذاشته‌‌اى تا مردم آن را ببينند؟ هر كس فريبكارى كند، از من نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِطَعامٍ قَد حَسَّنَهُ صاحِبُهُ، فَأَدخَلَ يَدَهُ فيهِ، فَإِذا هُوَ طَعامٌ رَديءٌ، فَقالَ: بِع هذا عَلى حِدَةٍ وهذا عَلى حِدَةٍ، فَمَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص309 ح5113، المعجم الأوسط: ج3 ص64 ح2490 نحوه، مجمعالزوائد: ج4 ص138 ح6338 نقلاً عن البزّار، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص10، كنز العمّال: ج4 ص60 ح9510.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر گندمى گذشت كه صاحبش گندم‌‌هاى خوب را رو قرار داده بود. دستش را داخل آن كرد، ديد داخل آن نامرغوب است. فرمود: «اين دو را جدا از هم بفروش؛ زيرا كسى كه با ما غلّ و غش كند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن سليمان بن موسى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى رَجُلٍ يَبيعُ طَعاما مَغلوثا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغلوث: أي مخلوط، نحو البرّ والشعير إذا خلطا النهاية: ج4 ص256 «غلث».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ شَعيرٌ، فَقالَ: اِعزِل هذا مِن هذا، وهذا مِن هذا، ثُمَّ بِع هذا كَيفَ شِئتَ، ثُمَّ بِع ذا كَيفَ شِئتَ، فَإِنَّهُ لَيسَ في دينِنا غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص71 ح1، المجموع للنووي: ج10 ص417.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه ـ به نقل از سليمان بن موسى ـ: پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر مردى گذشت كه گندم آميخته با جو مى‌‌فروخت. فرمود: «اينها را از هم جدا كن. سپس هر يك را هر طور خواستى، بفروش؛ زيرا در دين ما غلّ و غش نيست [و ممنوع است]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَت زَينَبُ العَطّارَةُ الحَولاءُ إلى نِساءِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَجاءَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَإِذا هِيَ عِندَهُم، فَقالَ النَّبِيُّ: إذا أتَيتِنا طابَت بُيوتُنا، فَقالَت: بُيوتُكَ بِريحِكَ أطيَبُ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إذا بِعتِ فَأَحسِني ولا تَغُشّي، فَإِنَّهُ أتقى للّه‌‌ وأَبقى لِلمالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح5 وج 8 ص153 ح143، التوحيد: ص276 كلّها عن الحسين بن زيدالهاشمي، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص272 ح9385 وفيه ذيله من «إذا بعت» وفيه «أنقى» بدل «أتقى»، بحارالأنوار: ج22 ص134 ح116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زينب عطرفروش حولاء (لوچ چشم) نزد همسران پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وارد شد و او را نزد همسران خود ديد. فرمود: تو هر گاه نزد ما مى‌‌آيى، خانه‌‌هايمان بوى خوش مى‌‌گيرد. زينب گفت: خانه‌‌هاى شما به بوى شما خوش‌‌تر است، اى پيامبر خدا! پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «هر گاه مى‌‌فروشى، جنس خوب بفروش و از غلّ و غش بپرهيز؛ زيرا اين كار به تقوا نزديك‌‌تر است و دارايى را ماندگارتر مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن محمّد بن راشد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ مَكحولاً يَقولُ: مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِرَجُلٍ يَبيعُ طَعاما قَد خَلَطَ جَيِّدا بِقَبيحٍ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ما حَمَلَكَ عَلى ما صَنَعتَ؟ فَقالَ: أرَدتُ أن يَنفُقَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: مَيِّز كُلَّ واحِدٍ مِنهُما عَلى حِدَةٍ، لَيسَ في دينِنا غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص159 ح9974 نقلاً عن عبد الرزّاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از محمّد بن راشد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه مكحول مى‌‌گفت: پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به مردى برگذشت كه گندم مى‌‌فروخت و خوب و بد را با هم در آميخته بود. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به وى فرمود: «چرا چنين كرده‌‌اى؟». گفت: مى‌‌خواستم [گندم نامرغوب هم] به فروش برسد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «آنها را از هم جدا كن. در دين ما فريبكارى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِرَجُلٍ يَبيعُ التَّمرَ: يا فُلانُ، أما عَلِمتَ أنَّهُ لَيسَ مِنَ المُسلِمينَ مَن غَشَّهُم؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح49 كلاهما عن هشام بن سالم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به مردى كه خرما مى‌‌فروخت، فرمود: «فلانى! مگر نمى‌‌دانى كه هر كس با مسلمانان غلّ و غش روا دارد، از آنان نيست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَن أن يُشابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشوب: الخلط (النهاية: ج2 ص507 «شوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّبَنُ بِالماءِ لِلبَيعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح5، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح53، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 272 ح3981 كلّها عن السكوني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از آميختن شير با آب براى فروختن، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في ذِكرِ أحوالِ القِيامَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَقضِي اللّهُ تَعالى بَينَ مَن بَقِيَ مِن خَلقِهِ، حَتّى لا تَبقى مَظلِمَةٌ لِأَحَدٍ عِندَ أحَدٍ إلاّ أخَذَها لِلمَظلومِ مِنَ الظّالِمِ، حَتّى إنَّهُ لَيُكَلِّفُ شائِبَ اللَّبَنِ بِالماءِ ثُمَّ يَبيعُهُ إلى أن يُخَلِّصَ اللَّبَنَ مِنَ الماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج3 ص280، مسند إسحاق بن راهويه: ج1 ص92 ح10، تفسير الثعلبي: ج10ص 20 كلاهما نحوه، تفسير ابن أبي حاتم: ج10 ص3259 ح18412، الدرّ المنثور: ج7 ص259 نقلاً عن عبد بن حميد وكلّها عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در باره احوال قيامت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خداوند متعال ميان باقى مانده بندگانش قضاوت مى‌‌كند تا جايى كه هيچ حقّى از كسى بر گردن ديگرى باقى نمى‌‌مانَد، مگر اين كه حقّ مظلوم را از ظالم مى‌‌گيرد. حتّى كسى را كه شير را با آب آميخته و فروخته است، مكلّف مى‌‌كند شير را از آب، خالص گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَشوبُوا اللَّبَنَ بِالماءِ؛ فَإِنَّ رَجُلاً كانَ فيمَن كانَ قَبلَكُم يَبيعُ اللَّبَنَ ويَشوبُهُ بِالماءِ، فَاشتَرى قِردا ورَكِبَ البَحرَ حَتّى إذا لَحِجَ فيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لحج في الامر: إذا دخل فيه ونشب النهاية: ج4 ص236 «لحج».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ألهَمَ اللّهُ تَعالَى القِردَ صُرَّةَ الدَّنانيرِ، فَأَخَذَها وصَعِدَ الدَّقَلَ، فَفَتَحَ الصُّرَّةَ وصاحِبُها يَنظُرُ إلَيهِ، فَأَخَذَ دينارا ورَمى بِهِ فِي البَحرِ، ودينارا فِي السَّفينَةِ حَتّى قَسَمَها نِصفَينِ، فَأَلقى ثَمَنَ الماءِ فِي البَحرِ وثَمَنَ اللَّبَنِ فِي السَّفينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج65 ص239 نقلاً عن البيهقي، وفي النسخة الّتي بأيدينا من كتاب شعب الإيمان: ج4ص 333 ح5308 العبارة نحوه، كنز العمّال: ج4 ص62 ح9523.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شير را با آب مخلوط نكنيد؛ زيرا در ميان امّت‌‌هاى پيش از شما مردى بود كه شير را با آب در مى‌‌آميخت و مى‌‌فروخت و [با پول آن] ميمونى خريد و به سفر دريا رفت و چون به وسط دريا رسيد، خداوند متعال به آن ميمون، الهام كرد و ميمون، هميان دينارها را برداشت و بالاى دكل [كشتى] رفت و هميان را باز كرد و پيش چشم صاحبش، دينارها را يكى در دريا انداخت و يكى در كشتى تا اين كه نصف شدند و بدين ترتيب، پول آب را در دريا انداخت و پول شير را در كشتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ نَهى عَن شَوبِ اللَّبَنِ بِالماءِ إذا اُريدَ بِهِ البَيعُ؛ لِأَ نَّهُ يَكونُ غِشّا، فَأَمّا مَن شابَهُ لِيَشرَبَهُ فَلا شَيءَ عَلَيهِ في شَوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص29 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از آميختن شير با آب در هنگام فروختن آن، نهى فرمود؛ زيرا اين كار، تقلّب است، امّا كسى كه مى‌‌خواهد خودش شير را بنوشد، آميختن آن با آب برايش اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى عن قيس بن أبي غرزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِصاحِبِ طَعامٍ يَبيعُ طَعامَهُ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: يا صاحِبَ الطَّعامِ، أسفَلُ الطَّعامِ مِثلُ أعلاهُ؟ فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: مَن غَشَّ المُسلِمينَ فَلَيسَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج1 ص437 ح929، المعجم الكبير: ج18 ص359 ح921 نحوه، كنز العمّال: ج4ص 60 ح9512.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلى ـ به نقل از قيس بن ابى غرزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر گندم‌‌فروشى گذشت كه گندمش را مى‌‌فروخت، فرمود: «اى صاحب گندم! گندم‌‌هاى زيرين هم مانند روى آن است؟».گفت: آرى. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «كسى كه با مسلمانان غلّ و غش كند، از آنان نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي سعيد الخدري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِسَلاّخٍ وهُوَ يَسلَخُ شاةً وهُوَ يَنفُخُ فيها، فَقالَ: «لَيسَ مِنّا مَن غَشَّنا»، ودَحَسَ بَينَ جِلدِها ولَحمِها ولَم يَمَسَّ ماءً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج53 ص144 ح11213، كنز العمّال: ج4 ص158 ح9972.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر قصّابى گذشت كه گوسفندى را پوست مى‌‌كنْد و در آن مى‌‌دميد. فرمود: «از ما نيست كسى كه با ما غلّ و غشّ كند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعد بحث طويل لم يتضح لنا المراد من الغش بسبب النفخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دستش را ميان پوست و گوشت آن گوسفند بُرد و به آبى برنخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ وقَد دَخَلَ السّوقَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ اللَّحّامينَ، مَن نَفَخَ مِنكُم فِي اللَّحمِ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص111 عن الحارث، بحار الأنوار: ج103 ص102 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ هنگامى به بازار در آمد، فرمود ـ: اى قصّابان! هر يك از شما كه در گوشت بدَمَد [تا آن را فربه نشان دهد]، از ما نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن كليب بن وائل الأزدي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام مَرَّ بِالقَصّابينَ فَقالَ: يا مَعشَرَ القَصّابينَ، لا تَنفُخوا، فَمَن نَفَخَ اللَّحمَ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص158 ح9969 نقلاً عن عبد الرزّاق، الجعفريات: ص239 عن الإمام الكاظم عنآبائه عن الإمام الحسين عليهم‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص538 ح1913 عن الأصبغ بن نباتة، المناقب للكوفي: ج2 ص62 ح547 عن أبي مطر وليس فيها ذيله وكلّه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از كليب بن وائل اَزْدى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب عليه‌‌السلام را ديدم كه بر قصّابان گذشت و فرمود: «اى گروه قصّابان! [در گوشت] ندميد؛ زيرا كسى كه در گوشت بدَمَد، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَلِيٍّ عليه‌‌السلام أنَّهُ نَهَى الباعَةَ أن يُظهِروا أفضَلَ ما يَبيعونَهُ ويُخفوا شَرَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص29 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام فروشندگان را نهى فرمود از اين كه خوب‌‌ترهاى جنسى را كه مى‌‌فروشند، نمايان سازند و بدش را پنهان دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبيس بن هشام عن رجل من أصحابه عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ عَلَيهِ رَجُلٌ يَبيعُ الدَّقيقَ، فَقالَ: إيّاكَ وَالغِشَّ، فَإِنَّ مَن غَشَّ غُشَّ في مالِهِ، فَإِن لَم يَكُن لَهُ مالٌ غُشَّ في أهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح51 وليس في سنده «عن رجل منأصحابه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبيس بن هشام از مردى از يارانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد آردفروشى نزد امام صادق عليه‌‌السلام آمد. امام عليه‌‌السلام فرمود: «از فريبكارى بپرهيز؛ زيرا هر كس فريبكارى كند، در مال او فريبكارى مى‌‌شود و اگر مالى نداشته باشد، در ناموسش فريب داده شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ الرَّجُلِ يَشتَري طَعاما، فَيَكونُ أحسَنَ لَهُ وأَنفَقَ لَهُ أن يَبُلَّهُ مِن غَيرِ أن يَلتَمِسَ زِيادَتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن كانَ بَيعا لا يُصلِحُهُ إلاّ ذلِكَ ولا يُنَفِّقُهُ غَيرُهُ مِن غَيرِ أن يَلتَمِسَ فيهِ زِيادَةً فَلا بَأسَ، وإن كانَ إنَّما يَغُشُّ بِهِ المُسلِمينَ فَلا يَصلُحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص183 ح3، تهذيب الأحكام: ج7ص 34 ح141، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 208 ح3778.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام از كار مردى پرسيدم كه طعامى مى‌‌فروشد و اگر آن را مرطوب سازد، سالم‌‌تر مى‌‌ماند و بهتر به فروش مى‌‌رسد و قصدش از اين كار، سنگين‌‌تر شدن جنس نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر جنسى است كه جز با اين كار سالم نمى‌‌مانَد و به فروش نمى‌‌رسد و قصدش سنگين‌‌تر شدن آن نيست، اشكالى ندارد؛ ولى اگر قصدش از اين كار، فريب دادن مسلمانان باشد، درست نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام أنَّهُ سُئِلَ عَن خِلطِ الطَّعامِ وبَعضُهُ أجوَدُ مِن بَعضٍ، فَقالَ عليه‌‌السلام: «هُوَ غِشٌّ» وكَرِهَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص28 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره مخلوط كردن طعام خوب‌‌تر با غير آن سؤال شد، فرمود: «اين كار، غشّ است» و آن را ناپسند شمُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن الحكم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ أبيعُ السّابِرِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السابريّ: نوع رقيق من الثياب، وقيل أيضا: نوع جيّد من التمر المصباح المنير: ص263 «سبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الظِّلالِ، فَمَرَّ بي أبُو الحَسَنِ موسى عليه‌‌السلام، فَقالَ لي: يا هِشامُ، إنَّ البَيعَ فِي الظِلِّ غِشٌّ، وإنَّ الغِشَّ لا يَحِلُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن حكم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سايه پارچه شاپورى مى‌‌فروختم. امام كاظم عليه‌‌السلام بر من گذشت و فرمود: «اى هشام! فروختن در سايه، نوعى غشّ است و غش، روا نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن موسى بن بكر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا عِندَ أبِي الحَسَنِ عليه‌‌السلام فَإِذا دَنانيرُ مَصبوبَةٌ بَينَ يَدَيهِ، فَنَظَرَ إلى دينارٍ فَأَخَذَهُ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَطَعَهُ بِنِصفَينِ، ثُمَّ قالَ لي: ألقِهِ فِي البالوعَةِ حَتّى لا يُباعَ شَيءٌ فيهِ غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از موسى بن بكر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در محضر ابوالحسن [موسى بن جعفر] عليه‌‌السلام بوديم و مقدارى دينار در برابر او ريخته شده بود. به دينارى نگريست و آن را برداشت و دو نيم كرد و سپس به من فرمود: «اين را در چاهك بينداز تا ديگر چيزى غش‌‌دار فروخته نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نسيان-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: نِسيانُ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: فرمواش كردن خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجَرَةِ وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّ زِقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‌‌اى ببينند، به سوى آن روى مى‌‌آورند و تو را ايستاده، [در حال ايراد خطبه نماز جمعه]، رها مى‌‌كنند. بگو: آنچه نزد خداست، بهتر از لهو و تجارت است و خداوند، بهترينِ روزى دهندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَما رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قائِما يَخطُبُ يَومَ الجُمُعَةِ وكانَت سوقا يُقالُ لَها البَطحاءُ، وكانَت بَنو سُلَيمٍ تَجلِبُ إلَيهَا السَّبيَ وَالخَيلَ وَالغَنَمَ، وكانَتِ الأَنصارُ إذا تَزَوَّجوا ضَرَبوا بِالكَبَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكبر ـ بفتحتين ـ: الطبل المصباح المنير: ص524 «كبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمِزمارِ، وإذا سَمِعوا ذلِكَ خَرَجَ النّاسُ إلَيهِم وتَرَكوا رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قائِما، فَعَيَّرَهُمُ اللّهُ عز و جل بِذلِكَ، فَأَنزَلَ اللّهُ تَعالى: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجَرَةِ وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّ زِقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريات: ص43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام ـ از اجدادش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در روز جمعه ايستاده بود و خطبه[ى نماز جمعه را]مى‌‌خواند و بازارى بود كه به آن بَطحا مى‌‌گفتند و بنى سليم، اسير و اسب و گوسفند به آن بازار [براى فروش]مى‌‌آوردند. انصار هم در مراسم ازدواجشان، دُهُل و سُرنا مى‌‌زدند و مردم با شنيدن آن به طرفشان [از مسجد] خارج شدند و پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را در حال خطبه‌‌خوانى رها كردند. پس، خداوند عز و جل آنها را به سبب اين كار، سرزنش فرمود و اين آيه را فرو فرستاد: «و چون داد و ستد يا سرگرمى ببينند، به سوى آن روى‌‌آور مى‌‌شوند و تو را در حالى كه ايستاده‌‌اى، ترك مى‌‌كنند. بگو: آنچه نزد خداست، از سرگرمى و از داد و ستد بهتر است، و خدا، بهترينِ روزى دهندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن ابن عبّاس ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا»: إنَّ دِحيَةَ الكَلبِيَّ جاءَ يَومَ الجُمُعَةِ مِنَ الشّامِ بِالميرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بالمسيرة» والتصويب من بحار الأنوار.والميرة: هي الطعام ونحوه ممّا يجلب للبيع (النهاية: ج4 ص379 «مير»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَنَزَلَ عِندَ أحجارِ الزَّيتِ ثُمَّ ضَرَبَ بِالطُّبولِ لِيُؤذِنَ النّاسَ بِقُدومِهِ، فَانفَضَّ النّاسُ إلَيهِ إلاّ عَلِيٌّ، وَالحَسَنُ وَالحُسَينُ وفاطِمَةُ عليهم‌‌السلام وسَلمانُ وأَبوذَرٍّ وَالمِقدادُ وصُهَيبٌ، وتَرَكُوا النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قائِما يَخطُبُ عَلَى المِنبَرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَقَد نَظَرَ اللّهُ يَومَ الجُمُعَةِ إلى مَسجِدي، فَلَولاَ الفِئَةُ الَّذينَ جَلَسوا في مَسجِدي لاَنضَرَمَتِ المَدينَةُ عَلى أهلِها نارا، وحُصِبوا بِالحِجارَةِ كَقَومِ لوطٍ. ونَزَلَ فيهِم: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص146، بحارالأنوار: ج89 ص195 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهر آشوب ـ به نقل از ابن عبّاس، در باره فرموده خداوند متعال: «و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‌‌اى ببينند، به سوى آن روى‌‌آور مى‌‌شوند و تو را در حالى كه ايستاده‌‌اى، ترك مى‌‌كنند» ـ: دِحيه كلبى در روز جمعه، از شام خواروبار آورد و در محل احجار الزّيت، بساط كرد و سپس شروع به طبل زدن كرد تا آمدن خود را به مردم، اعلام كند. پس مردم به سوى او پراكنده شدند، بجز على و حسن و حسين و فاطمه عليهم‌‌السلام و سلمان و ابو ذر و مقداد و صُهَيب. مردم، پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را كه بر منبر ايستاده بود و خطبه مى‌‌خواند، رها كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «خداوند در روز جمعه به مسجد من نگريست و اگر نبودند اين گروهى كه در مسجدم نشسته بودند، مدينه بر سر مردمش آتش مى‌‌گرفت و همانند قوم لوط، سنگ‌‌باران مى‌‌شدند. آيه «مردانى كه آنها را باز نمى‌‌دارد هيچ داد و ستدى» تا آخر آيه، در باره اين چند نفر [كه در مسجد نشستند]فرود آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن جابر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقبَلَت عيرٌ بِتِجارَةِ يَومِ الجُمُعَةِ ورَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَخطُبُ، فَانصَرَفَ النّاسُ يَنظُرونَ، وبَقِيَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في اثنَي عَشَرَ رَجُلاً، فَنَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنفّ لابن أبي شيبة: ج2 ص22 ح8، شعب الإيمان: ج5 ص235 ح6494، أحكام القرآنللجصّاص: ج3 ص602، كنز العمّال: ج2 ص522 ح4655.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه ـ به نقل از جابر ـ: روز جمعه در حالى كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مشغول ايراد خطبه[ى نماز جمعه]بود، كاروانى تجارى [به مدينه] آمد. مردم به تماشاى آن بيرون رفتند و پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله با دوازده نفر ماند. پس، اين آيه فرود آمد: «و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‌‌اى ببينند، به سوى آن روى‌‌آور مى‌‌شوند و تو را كه ايستاده‌‌اى، رها مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالى: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا...» ـ عَنِ الحَسَنِ وأَبي مالِكٍ: أصابَ أهلَ المَدينَةِ جوعٌ وغَلاءُ سِعرٍ، فَقَدِمَ دِحيَةُ بنُ خَليفَةَ بِتِجارَةِ زَيتٍ مِنَ الشّامِ، وَالنَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَخطُبُ يَومَ الجُمُعَةِ، فَلَمّا رَأَوهُ قاموا إلَيهِ بِالبَقيعِ خَشيَةَ أن يُسبَقوا إلَيهِ، فَلَم يَبقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله إلاّ رَهطٌ، فَنَزَلَتِ الآيَةُ، فَقالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ، لَو تَتابَعتُم حَتّى لا يَبقى أحَدٌ مِنكُم لَسالَ بِكُمُ الوادي نارا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ المُقاتِلانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي مقاتل بن سليمان ومقاتل بن قيام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بَينا رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَخطُبُ يَومَ الجُمُعَةِ، إذ قَدِمَ دِحيَةُ بنُ خَليفَةَ بنِ فَروَةَ الكَلبِيُّ، ثُمَّ أحَدُ بَنِي الخَزرَجِ، ثُمَّ أحَدُ بني زَيدِ بنِ مَناةٍ مِنَ الشّامِ بِتِجارَةٍ، وكانَ إذا قَدِمَ لَم يَبقَ بِالمَدينَةِ عاتِقٌ إلاّ أتَتهُ، وكانَ يَقدِمُ إذا قَدِمَ بِكُلِّ ما يَحتاجُ إلَيهِ مِن دَقيقٍ أو بُرٍّ أو غَيرِهِ، فَيَنزِلُ عِندَ أحجارِ الزَّيتِ، وهُوَ مَكانٌ في سوقِ المَدينَةِ، ثُمَّ يَضرِبُ بِالطَّبلِ لِيُؤذِنَ النّاسَ بِقُدومِهِ، فَيَخرُجَ إلَيهِ النّاسُ لِيَتَبايَعوا مَعَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَدِمَ ذاتَ جُمُعَةٍ وكانَ ذلِكَ قَبلَ أن يُسلِمَ، ورُسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قائِمٌ عَلَى المِنبَرِ يَخطُبُ، فَخَرَجَ النّاسُ فَلَم يَبقَ فِي المَسجِدِ إلاَّ اثنا عَشَرَ رَجُلاً وَامرَأَةٌ، فَقالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَولا هؤُلاءِ لَسُوِّمَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لسموت»، والتصويب من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُمُ الحِجارَةُ مِنَ السَّماءِ. وأَنزَلَ اللّهُ هذِهِ الآيَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ: لَم يَبقَ فِي المَسجِدِ إلاّ ثَمانِيَةُ رَهطٍ، عَنِ الكَلبِيِّ عَنِ ابنِ عَبّاسٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ: إلاّ أحَدَ عَشَرَ رَجُلاً، عَنِ ابنِ كَيسانَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ: إنَّهُم فَعَلوا ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ، في كُلِّ يَومٍ مَرَّةً لِعيرٍ تَقَدَّمَ مِنَ الشّامِ، وكُلُّ ذلِكَ يُوافِقُ يَومَ الجُمُعَةِ، عَن قَتادَةَ ومُقاتِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص433، عوالي اللآلي: ج2 ص57 ح153 وفيه من «وقال المقاتلون» إلى«وأنزل اللّه‌‌ هذه الآية» وص 58 ح154 وفيه من «فقال صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: والذي نفسي بيده» إلى «الوادي نارا»، بحار الأنوار: ج22 ص59؛ تفسير القرطبي: ج18 ص109، تفسير الثعلبي: ج9 ص317 كلّها نحوه وراجع مسند أبي يعلى: ج2 ص378 ح1974.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ در تفسير فرموده خداوند متعال: «و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‌‌اى ببينند، به سوى آن روى‌‌آور مى‌‌شوند» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از حسن و ابو مالك نقل شده است كه: مردم مدينه، دچار گرسنگى و گرانى شدند، دِحية بن خليفه از شام، روغن آورد. روز جمعه بود و پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله خطبه[ى نماز جمعه] مى‌‌خواند. مردم با ديدن دِحيه، از ترس اين كه از ديگران عقب بمانند، به طرف او در بقيع رفتند، به طورى كه جز چند نفرى با پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله باقى نماندند، پس، اين آيه نازل شد و پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر همه شما مى‌‌رفتيد، چنان كه كسى از شما [در مسجد]باقى نمى‌‌مانْد، وادى بر شما سيلى از آتش مى‌‌شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُقاتل بن سليمان و مُقاتل بن قيام گفته‌‌اند: پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مشغول خطبه خواندن بود كه دِحية بن خليفة بن فَروَه كلبى و پس از او، يكى از بنى خزرج و پس از او يكى از بنى زيد بن مناة با مال التجاره‌‌اى از شام وارد [مدينه] شدند. زمانى كه دحيه وارد مى‌‌شد، همه دختران نورسيده مدينه نزدش مى‌‌رفتند و هر گاه مى‌‌آمد، تمام مايحتاج مردم، از آرد و گندم و جز اينها را مى‌‌آورد و در احجار الزّيت ـ كه جايى است در بازار مدينه ـ، بساط مى‌‌كرد و سپس طبل مى‌‌زد تا مردم را از آمدن خود، آگاه كند. مردم نيز نزدش مى‌‌رفتند و با او معامله مى‌‌كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در يكى از جمعه‌‌ها كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر منبر ايستاده بود و خطبه مى‌‌خواند، دِحيه وارد مدينه شد و در آن زمان، هنوز اسلام نياورده بود. همه مردم از مسجد خارج شدند، به طورى كه فقط دوازده مرد و يك زن باقى ماندند. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اگر نبودند اين چند نفر، از آسمان بر آنان سنگ مى‌‌باريد» و خداوند، اين آيه را فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا به قولى فقط هشت نفر در مسجد ماندند. اين قول را كلبى از ابن عبّاس روايت كرده است. به قولى، فقط يازده مرد ماندند. اين قول از ابن كيسان، روايت شده است. به قولى، مردم، اين كار را سه بار، در هر روزى يك بار، براى كاروانى كه از شام آمد، انجام دادند و هر بار، مصادف با روز جمعه بود. اين قول از قَتاده و مُقاتل، نقل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا سَوّى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الصُّفوفَ بِاُحُدٍ قامَ فَخَطَبَ النّاسَ، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ، اُوصيكُم بِما أوصاني بِهِ اللّهُ في كِتابِهِ مِنَ العَمَلِ بِطاعَتِهِ، وَالتَّناهي عَن مَحارِمِهِ ـ وساقَ الخُطبَةَ إلى أن قالَ ـ: ومَن كانَ يُؤمِنُ بِاللّهِ وَاليَومِ الآخِرِ فَعَلَيهِ بِالجُمُعَةِ يَومَ الجُمُعَةِ، إلاّ صَبِيّا أوِ امرَأَةً أو مَريضا أو عَبدا مَملوكا، ومَنِ استَغنى بِلَهوٍ أو تِجارَةٍ استَغنَى اللّهُ عَنهُ، وَاللّهُ غَنِيٌّ حَميدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج89 ص211 ح56 نقلاً عن شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج14 ص232 وفيه«من استغنى عنها استغنى اللّه‌‌ عنه واللّه‌‌ غنيّ حميد» بدل ذيله، سنن الدار قطني: ج2 ص3 ح1، السنن الكبرى: ج3 ص261 ح5634 كلاهما عن جابر، المصنّف لعبد الرزّاق: ج3 ص173 ح5200 عن محمّد بن كعب القرظي، المعجم الأوسط: ج7 ص218 ح7320 عن أبي سعيد الخدري، وفيها من «من كان يؤمن» نحوه، كنز العمّال: ج9 ص562 ح27426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله پس از آراستن لشكر مسلمانان در جنگ اُحد، به سخنرانى ايستاد و فرمود: «اى مردم! سفارش مى‌‌كنم شما را به چيزى كه خداوند در كتابش مرا به آن سفارش كرد: به كار بستن طاعت [و فرامين]او، و باز ايستادن از حرام‌‌هايش». سپس خطبه را ادامه داد تا آن جا كه فرمود: «هر كس به خدا و آخرت ايمان دارد، بايد روز جمعه را در نماز جمعه حاضر شود، به استثناى كودكان و زنان و بيماران و غلامان، و هر كس [به جاى شركت در نماز] به سرگرمى يا تجارتى مشغول شود، خداوند، از او بى‌‌نياز است، و خدا، بى نياز و ستودنى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود ـ فيما نَقَلَهُ عَن زَبورِ داودَ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[يا] داودُ! قُل لِبَني إسرائيلَ: لا تَجمَعُوا المالَ مِنَ الحَرامِ فَإِنّي لا أقبَلُ صَلاتَهُم، وَاهجُر أباكَ وأَخاكَ عَلَى الحَرامِ، وَاتلُ عَلى بَني إسرائيلَ نَبَأَ رَجُلَينِ كانا عَلى عَهدِ إدريسَ، فَجاءَت لَهُما تِجارَةٌ وقَد فُرِضَت عَلَيهِما صَلاةٌ مَكتوبَةٌ، فَقالَ الواحِدُ: أبدَأُ بِأَمرِ اللّهِ، وقالَ الآخَرُ: أبدَأُ بِتِجارَتي وأَلحَقُ أمرَ اللّهِ، فَذَهَبَ هذا لِتِجارَتِهِ، وهذا لِصَلاتِهِ، فَأَوحَيتُ إلَى السَّحابِ فَنَفَخَت وأَطلَقَت نارا وأَحاطَت وَاشتَغَلَ الرَّجُلُ بِالسَّحابِ وَالظُّلمَةِ، فَذَهَبَت تِجارَتُهُ وصَلاتُهُ، وكُتِبَ عَلى بابِ دارِهِ: اُنظُروا ما تَصنَعُ الدُّنيا وَالتَّكاثُرُ بِصاحِبِهِ... يا داودُ، مَن تاجَرَني فَهُوَ أربَحُ المَتاجِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود: ص48 و 49، بحار الأنوار: ج14 ص45 و 46 ذيل ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود ـ به نقل از زبور داوود عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! به بنى اسرائيل بگو: از راه حرام، مال گِرد نياوريد كه در اين صورت، نماز آنها را نمى‌‌پذيرم و به سبب حرام، از پدر و برادرت هم دورى كن. براى بنى اسرائيل سرگذشت آن دو مردى را بازگو كن كه در روزگار ادريس به سر مى‌‌بردند و در همان زمان كه وقت نماز واجبشان رسيده بود، كالايى برايشان آمد. يكى از آن دو گفت: اوّل، فرمان خدا را به جا مى‌‌آورم و ديگرى گفت: اوّل به تجارتم مى‌‌پردازم و فرمان خدا را بعد به جا مى‌‌آورم. اين يكى در پىِ تجارتش رفت و آن يكى به نمازش پرداخت، پس من به ابرها وحى كردم و ابرها دميدند و آتش رها كردند و همه جا را فرا گرفت و آن مرد، گرفتار ابر و تاريكى شد و هم مال التجاره‌‌اش از بين رفت و هم نمازش، و بر درِ خانه‌‌اش نوشته شد: «بنگريد كه دنيا و فزونخواهى با آدمى چه مى‌‌كند!»... اى داوود! كسى كه با من تجارت كند، پُرسودترين تجارت را كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مُؤمِنٌ فَقيرٌ شَديدُ الحاجَةِ مِن أهلِ الصُّفَّةِ، وكانَ مُلازِما لِرَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عِندَ مَواقيتِ الصَّلاةِ كُلِّها لا يَفقِدُهُ في شَيءٍ مِنها، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَرِقُّ لَهُ يَنظُرُ إلى حاجَتِهِ وغُربَتِهِ، فَيَقولُ: يا سَعدُ، لَو قَد جاءَني شَيءٌ لَأَغنَيتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَبطَأَ ذلِكَ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَاشتَدَّ غَمُّ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِسَعدٍ، فَعَلِمَ اللّهُ سُبحانَهُ ما دَخَلَ عَلى رَسولِ اللّهِ مِن غَمِّهِ لِسَعدٍ، فَأَهبَطَ عَلَيهِ جَبرَئيلَ عليه‌‌السلام ومَعَهُ دِرهَمانِ، فَقالَ لَهُ: يا مُحَمَّدُ إنَّ اللّهَ قَد عَلِمَ ما قَد دَخَلَكَ مِنَ الغَمِّ لِسَعدٍ، أفَتُحِبُّ أن تُغنِيَهُ؟ فَقالَ: نَعَم، فَقالَ لَهُ: فَهاكَ هذَينِ الدِّرهَمَينِ فَأَعطِهِما إيّاهُ ومُرهُ أن يَتَّجِرَ بِهِما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخَذَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، ثُمَّ خَرَجَ إلى صَلاةِ الظُّهرِ وسَعدٌ قائِمٌ عَلى بابِ حُجُراتِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَنتَظِرُهُ، فَلَمّا رَآهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قالَ: يا سَعدُ، أتُحسِنُ التِّجارَةَ؟ فَقالَ لَهُ سَعدٌ: وَاللّهِ ما أصبَحتُ أملِكُ مالاً أتَّجِرُ بِهِ، فَأَعطاهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الدِّرهَمَينِ وقالَ لَهُ: اِتَّجِر بِهِما وتَصَرَّف لِرِزقِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَهُما سَعدٌ ومَضى مَعَ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله حَتّى صَلّى مَعَهُ الظُّهرَ وَالعَصرَ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: قُم فَاطلُبِ الرِّزقَ، فَقَد كُنتُ بِحالِكَ مُغتَمّا يا سَعدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلَ سَعدٌ لا يَشتَري بِدِرهَمٍ شَيئا إلاّ باعَهُ بِدِرهَمَينِ ولا يَشتَري شَيئا بِدِرهَمَينِ إلاّ باعَهُ بِأَربَعَةِ دَراهِمَ. فَأَقبَلَتِ الدُّنيا عَلى سَعدٍ، فَكَثُرَ مَتاعُهُ ومالُهُ وعَظُمَت تِجارَتُهُ، فَاتَّخَذَ عَلى بابِ المَسجِدِ مَوضِعا وجَلَسَ فيهِ، فَجَمَعَ تِجارَتَهُ إلَيهِ، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله إذا أقامَ بِلالٌ الصَّلاةَ يَخرُجُ، وسَعدٌ مَشغولٌ بِالدُّنيا لَم يَتَطَهَّر ولَم يَتَهَيَّأ كَما كانَ يَفعَلُ قَبلَ أن يَتَشاغَلَ بِالدُّنيا، فَكانَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: يا سَعدُ! شَغَلَتكَ الدُّنيا عَنِ الصَّلاةِ؟ فَكانَ يَقولُ: ما أصنَعُ؟ اُضيعُ مالي؟ هذا رَجُلٌ قَد بِعتُهُ فَاُريدُ أن أستَوفِيَ مِنهُ، وهذا رَجُلٌ قَدِ اشتَرَيتُ مِنهُ فَاُريدُ أن اُوفِيَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مِن أمرِ سَعدٍ غَمٌّ أشَدُّ مِن غَمِّهِ بِفَقرِهِ، فَهَبَطَ عَلَيهِ جَبرَئيلُ عليه‌‌السلام فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ قَد عَلِمَ غَمَّكَ بِسَعدٍ، فَأَيُّما أحَبُّ إلَيكَ، حالُهُ الاُولى أو حالُهُ هذِهِ؟ فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: يا جَبرَئيلُ، بَل حالُهُ الاُولى قَد أذهَبَت دُنياهُ بِآخِرَتِهِ، فَقالَ لَهُ جَبرَئيلُ عليه‌‌السلام: إنَّ حُبَّ الدُّنيا وَالأَموالِ فِتنَةٌ ومَشغَلَةٌ عَنِ الآخِرَةِ، قُل لِسَعدٍ يَرُدُّ عَلَيكَ الدِّرهَمَينِ اللَّذَينِ دَفَعتَهُما إلَيهِ، فَإِنَّ أمرَهُ سَيَصيرُ إلَى الحالَةِ الَّتي كانَ عَلَيها أوَّلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَمَرَّ بِسَعدٍ فَقالَ لَهُ: يا سَعدُ أما تُريدُ أن تَرُدَّ عَلَيَّ الدِّرهَمَينِ اللَّذَينِ أعطَيتُكَهُما؟ فَقالَ سَعدٌ: بَلى ومِئَتَينِ. فَقالَ لَهُ: لَستُ اُريدُ مِنكَ يا سَعدُ إلاَّ الدِّرهَمَينِ، فَأَعطاهُ سَعدٌ دِرهَمَينِ، فَأَدبَرَتِ الدُّنيا عَلى سَعدٍ حَتّى ذَهَبَ ما كانَ جَمَعَ وعادَ إلى حالِهِ الَّتي كانَ عَلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص312 ح38 عن أبي بصير، مشكاة الأنوار: ص473 ح1583، بحار الأنوار: ج22ص 122 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مؤمنى تهى‌‌دست و بسيار نيازمند از اهل صُفّه زندگى مى‌‌كرد و در وقت همه نمازها همراه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بود و نمازى را از دست نمى‌‌داد. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله دلش به حال او مى‌‌سوخت و به فكر نياز و غربت او بود و مى‌‌فرمود: «اى سعد! اگر چيزى به من برسد، تو را بى‌‌نياز خواهم كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدّت‌‌ها چيزى براى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نرسيد و ايشان براى سعد به شدّت ناراحت بود. خداوند سبحان كه غم و ناراحتى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را براى سعد ديد، جبرئيل عليه‌‌السلام را با دو درهم نزدش فرو فرستاد و جبرئيل عليه‌‌السلام به ايشان گفت: اى محمّد! خداوند دانست كه تو براى سعد چه قدر غمگينى. آيا دوست دارى او را بى‌‌نياز گردانى؟ پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «آرى». جبرئيل عليه‌‌السلام گفت: اين دو درهم را بگير و به او بده و بگو كه با آن تجارت كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گرفت و سپس براى نماز ظهر [از اتاقش] خارج شد، ديد سعد بر درِ حجره‌‌هاى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله منتظر او ايستاده است. به او فرمود: «اى سعد! آيا تجارت بلدى؟». سعد گفت: به خدا، من مالى ندارم كه با آن تجارت كنم. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آن دو درهم را به او داد و فرمود: «با اينها تجارت كن و روزى خدا را بجوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد، آنها را گرفت و با پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رفت و نماز ظهر و عصر را با ايشان خواند. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «برخيز و در پىِ روزى برو، كه من براى حال و روز تو ناراحت بودم، اى سعد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، سعد هر چيزى با يك درهم مى‌‌خريد، به دو درهم مى‌‌فروخت و اگر به دو درهم مى‌‌خريد، به چهار درهم مى‌‌فروخت و بدين ترتيب، دنيا به سعد، رو كرد و مال و متاعش افزون و تجارتش بسيار شد و كنار درِ مسجد، جايگاهى گرفت و در آن [به كسب و كار] نشست و همه تجارت خود را به آنجا منتقل كرد. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله هر گاه كه بِلال اذان مى‌‌گفت، براى نماز بيرون مى‌‌آمد و سعد، هنوز مشغول دنيا بود و نه وضو گرفته بود و نه همچون گذشته كه به دنيا سرگرم نشده بود، آماده نماز شده بود. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مى‌‌فرمود: «اى سعد! دنيا تو را از نماز، باز داشته است؟» و سعد مى‌‌گفت: چه كنم؟ مالم را تباه كنم؟ به اين يكى فروخته‌‌ام و مى‌‌خواهم پولش را از او بگيرم و از اين يكى خريده‌‌ام و مى‌‌خواهم پولش را بدهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از اين وضع سعد، غمناك‌‌تر از زمانى شد كه براى نادارى‌‌اش غم مى‌‌خورد. پس، جبرئيل عليه‌‌السلام بر ايشان فرود آمد و گفت: اى محمّد! خداوند دانست كه تو از وضع سعد، غمناكى. حال، كدام‌‌يك را خوش‌‌تر دارى: وضع قبلى او را يا اين وضعيت فعلى‌‌اش را؟ پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى جبرئيل! وضع قبلى‌‌اش را. دنياى او، آخرتش را از بين برده است». جبرئيل عليه‌‌السلام گفت: علاقه به دنيا و اموال، فتنه و مايه باز داشتن از آخرت است. به سعد بگو آن دو درهمى را كه به او دادى، به تو برگردانَد. در اين صورت، به همان حالت قبلى‌‌اش كه داشت، بر خواهد گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بيرون آمد و به سعد برخورد و فرمود: «اى سعد! آيا نمى‌‌خواهى آن دو درهمى را كه به تو دادم، پس دهى؟». سعد گفت: چشم، دويست درهم [مى‌‌دهم]. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى سعد! من دو درهم بيشتر از تو نمى‌‌خواهم». سعد، دو درهم را به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله داد و دنيا از سعد برگشت تا جايى كه هر چه جمع كرده بود، از بين رفت و سعد به همان وضع قبلى‌‌اش باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طلب-التجارة-في-أرض-تضر-بدين-الرجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: طَلَبُ التِّجارَةِ في أرضٍ تَضُرُّ بِدينِ الرَّجُلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: به تجارت رفتن در سرزمينى كه به دين انسان، زيان مى‌‌زند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن حسين بن أبي العلاء عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً أتى أبا جَعفَرٍ عليه‌‌السلام فَقالَ: أصلَحَكَ اللّهُ، إنّا نَتَّجِرُ إلى هذِهِ الجِبالِ، فَنَأتي فيها أمكِنَةً لا نَقدِرُ نُصَلّي إلاّ عَلَى الثَّلجِ؟ قالَ: أفَلا تَرضى أن تَكونَ مِثلَ فُلانٍ يَرضى بِالدّونِ؟! ثُمَّ قالَ: لا تَطلُبِ التِّجارَةَ في أرضٍ لا تَستَطيعُ أن تُصَلِّيَ إلاّ عَلَى الثَّلجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص381 ح1121، الكافي: ج5 ص257 ح6، مشكاة الأنوار: ص233ح 662 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج83 ص314 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از حسين بن ابو علا از امام صادق عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد ابوجعفر (امام باقر) عليه‌‌السلام آمد و گفت: خدا شما را به سلامت بدارد! ما براى تجارت به اين كوه‌‌ها مى‌‌رويم و در آنها به جاهايى مى‌‌رويم كه چاره‌‌اى جز نماز خواندن روى برف نداريم. [تكليف چيست]؟ فرمود: «آيا حاضر نيستى مانند فلانى باشى كه به كمتر رضايت مى‌‌دهد؟!». سپس فرمود: «در سرزمينى كه نمى‌‌توانى نمازت را جز روى برف بخوانى، به تجارت مرو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في رُكوبِ البَحرِ لِلتِّجارَةِ يُغَرِّرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي قدس‌‌سره: قوله عليه‌‌السلام: «يغرّر»، أي يجعله في معرض الغرر، وهو الخطرو الهلاك.ولعلّه لعدمقدرته على الإتيان بالصلاة وكثير من العبادات كاملة مرآة العقول: ج19 ص326 وانظر: لسان العرب: ج5 ص13 «غرر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ بِدينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1159 كلاهما عن محمّد بن مسلم، وسائل الشيعة: ج12 ص177 ح22425.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان در سفر كردن از راه دريا براى تجارت، دينش را به خطر مى‌‌اندازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معلّى بن خنيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ الرَّجُلِ يُسافِرُ فَيَركَبُ البَحرَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أبي كانَ يَقولُ: إنَّهُ يَضُرُّ بِدينِكَ، هُوَ ذَا النّاسُ يُصيبونَ أرزاقَهُم ومَعيشَتَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1160 وص 380 ح1119 نحوه،وسائل الشيعة: ج12 ص177 ح22426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معلّى بن خُنَيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره سفر دريايى براى تجارت پرسيدم. فرمود: «پدرم مى‌‌فرمود: &amp;quot;اين كار به دينت زيان مى‌‌زند، در حالى كه [بدون آن هم] مردم، روزى و معاش خود را به دست مى‌‌آورند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستحطاط-بعد-الصفقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 12: الاِستِحطاطُ بَعدَ الصَّفقَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 12: چانه زدن و تخفيف خواستن پس از انجام دادن معامله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إبراهيم الكرخي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشتَرَيتُ لِأَبِي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام جارِيَةً، فَلَمّا ذَهَبتُ أنقُدُهُمُ الدَّراهِمَ قُلتُ: أستَحِطُّهُم؟ قالَ: لا، إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نَهى عَنِ الاِستِحطاطِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستحطاط: طلب الحطّ، وهو النقص والوضع، والمراد: أن يطلب حطّ الثمن ونقصه بعد البيع، أي أن يطلب من البائع أن ينقص له من الثمن انظر: لسان العرب: ج7 ص272 «حطط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الصَّفقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص286 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص80 ح345، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 231 ح3852، وسائل الشيعة: ج12 ص333 ح22971.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابراهيم كرخى ـ: براى امام صادق عليه‌‌السلام كنيزى خريدم و چون خواستم بروم درهم‌‌هاى آنها را [به فروشنده] بپردازم، گفتم: از آنها تخفيف بخواهم؟ فرمود: «نه. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از تخفيف گرفتن پس از انجام معامله، نهى فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن يونس بن يعقوب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الرَّجُلُ يَشتَري مِنَ الرَّجُلِ البَيعَ فَيَستَوهِبُهُ بَعدَ الشِّراءِ مِن غَيرِ أن يَحمِلَهُ عَلَى الكُرهِ؟ قالَ: لا بَأسَ بِه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص232 ح3856، وسائل الشيعة: ج17 ص454 ح22979.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از يونس بن يعقوب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: شخصى چيزى را از كسى مى‌‌خرد و بعد از خريدن، از او درخواست [بخشش و] كاهش قيمت مى‌‌كند؛ بى آنكه او را وادار به اين كار بكند [چه حكمى دارد؟] [امام صادق عليه‌‌السلام] فرمود: اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-احاديث-دبه-كردن-در-معامله528&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين احاديث دبّه كردن در معامله&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چانه زنى قبل از انجام معامله با در نظر گرفتن آنچه پيش از اين بيان شد مجاز شمرده مى‌‌شود؛ ولى آنگاه كه اصل معامله به پايان رسيد و مالكيت خريدار و فروشنده مستقر شد، درخواست كاهش قيمت و چانه زنى مجدد كه در اصطلاح فارسى به آن «دبه كردن» گفته مى‌‌شود، پسنديده نيست. ناپسندى اين عمل در رواياتى به نقل از پيامبر اكرم صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و امام صادق عليه‌‌السلام بيان شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: وسائل الشيعة: ج17 ص452 ح22973، 22977، 22978.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل، دسته‌‌اى از روايات، اين عمل را مجاز شمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: وسائل الشيعة: ج17 ص454 ح22976 و 22975.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقيهان در جمع ميان اين دو گروه از روايات، اين كار را مكروه و ناپسند شمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص233، تذكرة الفقهاء: ج12 ص191، مجمع الفائدة والبرهان: ج8 ص131.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، فقها روايتى كه ناپسندى اين عمل را با عبارت «حرام» توصيف كرده است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص286 ح2، وسائل الشيعة: ج17 ص454 ح22978.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ناپسندى عمل و كراهت معنا كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأمل در روايات ديگر مرتبط با اين موضوع، مشخص مى‌‌كند كه اگر درخواست كاهش قيمت، بدون اجبار و ناراحتى فروشنده باشد، كراهت عمل نيز زائل مى‌‌شود. روايت يونس بن يعقوب از امام صادق عليه‌‌السلام ناظر به اين حالت است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از امام صادق عليه‌‌السلام مى پرسد: شخصى چيزى را از كسى مى‌‌خرد و پس از خريدن، از او درخواست تخفيف و كاهش قيمت مى‌‌كند بى آنكه او را وادار به اين كار كند. اين عمل او چه حكمى دارد؟ امام صادق عليه‌‌السلام آن عمل را مجاز شمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح294.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشابه اين سخن در روايت ابو الاكراد به نقل از امام صادق عليه‌‌السلام مطرح شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام از او پرسيد: آيا فروشنده به كاهش قيمت رضايت دارد و آن را با خاطرى خوش و طيب نفس انجام مى‌‌دهد؟ ابو الاكراد پاسخ آرى داد و امام فرمود: اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص234 ح1020، وسائل الشيعة: ج17 ص453 ح22974.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، در جمع بندى روايات نقل شده مى‌‌گوييم: درخواست كاهش قيمت و مجبور ساختن فروشنده به آن، امرى ناپسند است، ولى در صورتى كه فروشنده اين درخواست را با رضايت و طيب نفس بپذيرد، ناپسندى نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رواياتى كه بيانگر درخواست كاهش قيمت پس از پايان معامله براى امام معصوم عليه‌‌السلام هستند، ناظر به اين حالت، يعنى رضايت فروشنده‌‌اند. معلّى بن خُنيس مى‌‌گويد: از امام صادق عليه‌‌السلام در باره كسى كه كالايى را مى‌‌خرد و سپس تقاضاى تخفيف مى‌‌كند، پرسيدم؟ فرمود: «اشكالى ندارد» و به من فرمود تا براى آن حضرت در اين باره از يك نفر، تخفيف بخواهم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص233 ح1018، وسائل الشيعة: ج17 ص453 ح22975.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه انجام عمل به امر امام عليه‌‌السلام بيانگر كراهت نداشتن آن عمل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-الإنصاف-في-الربح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 13: عَدَمُ الإِنصافِ فِي الرِّبحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 13: بى‌‌انصافى در سود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي جعفر الفزاريّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَعا أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام مَولىً لَهُ يُقالُ لَهُ: مُصادِفٌ، فَأَعطاهُ ألفَ دينارٍ وقالَ لَهُ: تَجَهَّز حَتّى تَخرُجَ إلى مِصرَ، فَإِنَّ عِيالي قَد كَثُروا. قالَ: فَتَجَهَّزَ بِمَتاعٍ وخَرَجَ مَعَ التُّجّارِ إلى مِصرَ، فَلَمّا دَنَوا مِن مِصرَ استَقبَلَتهُم قافِلَةٌ خارِجَةٌ مِن مِصرَ، فَسَأَلوهُم عَنِ المَتاعِ الَّذي مَعَهُم ما حالُهُ فِي المَدينَةِ وكانَ مَتاعَ العَامَّةِ، فأَخبَروهُم أنَّهُ لَيسَ بِمِصرَ مِنهُ شَيءٌ، فَتَحالَفوا وتَعاقَدوا عَلى أن لا يَنقُصوا مَتاعَهُم مِن رِبحِ الدّينارِ دينارا، فَلَمّا قَبَضوا أموالَهُم وَانصَرَفوا إلَى المَدينَةِ، فَدَخَلَ مُصادِفٌ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام ومَعَهُ كيسانِ، في كُلِّ واحِدٍ ألفُ دينارٍ، فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ هذا رَأسُ المالِ، وهذَا الآخَرُ رِبحٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ هذَا الرِّبحَ كَثيرٌ، ولكِن ما صَنَعتَهُ فِي المَتاعِ؟ فَحَدَّثَهُ كَيفَ صَنَعوا وكَيفَ تَحالَفوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: سُبحانَ اللّهِ! تَحلِفونَ عَلى قَومٍ مُسلِمينَ ألاّ تَبيعوهُم إلاّ رِبحَ الدّينارِ دينارا؟! ثُمَّ أخَذَ أحَدَ الكيسَينِ فَقالَ: هذا رَأسُ مالي، ولا حاجَةَ لَنا في هذَا الرِّبحِ. ثُمَّ قالَ: يا مُصادِفُ! مُجالَدَةُ السُّيوفِ أهوَنُ مِن طَلَبِ الحَلالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص161 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح58، بحار الأنوار: ج47 ص59 ح111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو جعفر فزارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام يكى از غلامانش به نام مُصادف را صدا زد و هزار دينار به او داد و فرمود: «آماده شو كه [براى تجارت] به مصر بروى، چون عائله‌‌ام زياد شده است». مُصادف، كالايى خريد و به همراه بازرگانان، ره‌‌سپار مصر شد. چون نزديك مصر رسيدند با قافله‌‌اى كه از مصر مى‌‌آمد، رو به رو شدند. از آنها در باره وضعيّت كالاى خود در بازار مصر، پرس و جو كردند، كالايشان مورد نياز عموم مردم بود. كاروانيان گفتند كه از كالاهاى آنها در مصر، چيزى نيست. پس [بازرگانان مدينه] هم‌‌قسم شدند و با هم پيمان بستند كه كالاى خود را با دينارى يك دينار سود [و سودى برابر اصل سرمايه] كمتر نفروشند. چون پول خود را گرفتند، به مدينه باز گشتند. مُصادف با دو كيسه كه در هر يك، هزار دينار بود، خدمت امام صادق عليه‌‌السلام رسيد و گفت: فدايت شوم! اين كيسه، اصل سرمايه است و اين يكى، سود آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام فرمود: «اين، سود بسيارى است. مگر با كالا چه كردى؟». مُصادف براى امام عليه‌‌السلام توضيح داد كه چه كردند و چگونه با هم عهد و پيمان بستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سبحان اللّه‌‌! در برابر گروهى مسلمان، هم‌‌پيمان مى‌‌شويد كه به دينارى يك دينار سود كمتر به آنها نفروشيد؟!». آن گاه، يك كيسه را گرفت و فرمود: «اين، سرمايه من است. ما را به اين سود، نيازى نيست». سپس فرمود: «اى مُصادف! دست و پنجه نرم كردن با شمشيرها، آسان‌‌تر از به دست آوردن مال حلال است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجزاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 14: الجُزافُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 14: فروش گتره‌‌اى و نامعلوم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَحِلُّ لِلرَّجُلِ أن يَبيعَ طَعاما جُزافا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُزاف: المجهول القدر، مكيلاً كان أو موزونا النهاية: ج1 ص269 «جزف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد عَلِمَ كَيلَهُ حَتّى يُعلِمَ صاحِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج8 ص131 ح14602، المحلّى: ج9 ص30 الرقم 1543، كنز العمّال: ج4ص 57 ح9485.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان، حق ندارد طعامى را كه اندازه‌‌اش را مى‌‌داند، گتره‌‌اى بفروشد، مگر اين كه قبلاً اندازه آن را به خريدار، اطّلاع دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ نَهى عَن بَيعِ الطَّعامِ بِالطَّعامِ جُزافا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص43 ح102، مستدرك الوسائل: ج13 ص244 ح15258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از گتره‌‌اى فروختن طعام با طعام، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن سالم عن أبيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ الَّذينَ يَشتَرونَ الطَّعامَ مُجازَفَةً يُضرَبونَ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أن يَبيعوهُ، حَتّى يُؤووهُ إلى رِحالِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص750 ح2024، المحلّى: ج8 ص522 الرقم 1508، المغني لابن قدامة: ج 4 ص218، إمتاع الأسماع: ج9 ص391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از سالم از پدرش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من شاهد بودم كه در زمان پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كسانى كه طعام (گندم، جو و...) را بدون وزن و پيمانه كردن مى‌‌فروختند، از فروختن آنها نهى مى‌‌شدند تا اين كه آن را به بار [و محلّ فروش كالاى خود]منتقل كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ في رَجُلٍ اشتَرى مِن رَجُلٍ طَعاما عِدلاً بِكَيلٍ مَعلومٍ، ثُمَّ إنَّ صاحِبَهُ قالَ لِلمُشتَري: اِبتَع مِنّي هذَا العِدلَ الآخَرَ بِغَيرِ كَيلٍ، فَإِنَّ فيهِ مِثلَ ما فِي الآخَرِ الَّذِي ابتَعتَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَصلُحُ إلاّ أن يَكيلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: ما كانَ مِن طَعامٍ سَمَّيتَ فيهِ كَيلاً فَإِنَّهُ لا يَصلُحُ مُجازَفَةً، هذا ما يُكرَهُ مِن بَيعِ الطَّعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص179 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص36 ح148، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 209 ح3781، وسائل الشيعة: ج12 ص254 ح22706.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام، در باره مردى كه بار طعامى را به يك پيمانه مشخّص از ديگرى خريد و سپس فروشنده به خريدار گفت: اين بار ديگر را هم بى كِيل از من بخر؛ چون در اين بار نيز به اندازه همان بار است كه خريدى، فرمود: «درست نيست، مگر اين كه كِيل كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز فرمود: «هر طعامى كه نام كيل و پيمانه بر آن نهادى، فروختن گتره‌‌اى آن، صحيح نيست. فروختن طعام به اين صورت، مكروه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكا قَومٌ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله سُرعَةَ نَفادِ طَعامِهِم، فَقالَ: تَكيلونَ أو تَهيلونَ؟ قالوا: نَهيلُ يا رَسولَ اللّهِ ـ يَعنِي الجُزافَ ـ قالَ: كيلوا ولا تَهيلوا؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص167 ح1 عن يونس بن يعقوب، تهذيب الأحكام: ج7 ص163 ح722 عن إبراهيمبن عبد الحميد عن الإمام الكاظم عليه‌‌السلام، وسائل الشيعة: ج12 ص323 ح22937.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى، از زود تمام شدن گندم خود، نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شكايت كردند. ايشان فرمود: «آيا پيمانه مى‌‌كنيد يا بى پيمانه مى‌‌ريزيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! بى پيمانه مى‌‌ريزيم؛ يعنى گتره‌‌اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پيمانه كنيد، بى‌‌پيمانه نريزيد؛ چرا كه اين، بيشتر بركت دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشكوى-من-عدم-الربح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 15: الشَّكوى مِن عَدَمِ الرِّبحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 15: ناليدن از بى سودى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن عبد اللّه‌‌ بن العبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَجَجنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله حَجَّةَ الوَداعِ، فَأَخَذَ بِحَلقَةِ بابِ الكَعبَةِ وأَقبَلَ بِوَجهِهِ عَلَينا، فَقالَ: مَعاشِرَ النّاسِ، ألا اُخبِرُكُم بِأَشراطِ السّاعَةِ؟ قالوا: بَلى، يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مِن أشراطِ السّاعَةِ: إضاعَةُ الصَّلَواتِ... وإذا دَخَلَ الرَّجُلُ السّوقَ فَلا يَرى أهلَهُ إلاّ ذامّا لِرَبِّهِم، هذا يَقولُ: لَم أبِع، وهذا يَقولُ: لَم أربَح شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص372 و 373 ح13294 نقلاً عن الفضل بن شاذان في كتاب الغيبة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حجّة الوداع با پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله همراه بوديم. ايشان، حلقه درِ كعبه را گرفت و رو به ما كرد و فرمود: «اى مردم! آيا شما را از نشانه‌‌هاى قيامت، آگاه نسازم؟». گفتند: چرا، اى پيامبر خدا! فرمود: «از نشانه‌‌هاى قيامت است: وا نهادن نمازها... و [ديگر اين كه] هر گاه انسان وارد بازار شود، بازاريان را جز نكوهنده پروردگارشان نبيند: يكى مى‌‌گويد: فروش نداشتم و ديگرى مى‌‌گويد: سودى نكردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «يَأتي عَلَى النّاسِ زَمانٌ يَشكونَ فيهِ رَبَّهُم»، قُلتُ: وكَيفَ يَشكونَ فيهِ رَبَّهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَقولُ الرَّجُلُ: وَاللّهِ، ما رَبِحتُ شَيئا مُنذُ كَذا وكَذا، ولا آكُلُ ولا أشرَبُ إلاّ مِن رَأسِ مالي، وَيحَكَ! وهَل أصلُ مالِكَ وذِروَتُهُ إلاّ مِن رَبِّكَ؟.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص312 ح37، تهذيب الأحكام: ج7ص 227 ح990 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله،وسائل الشيعة: ج12 ص340 ح22999.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جابر از امام باقر عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «روزگارى مى‌‌آيد كه مردم از پروردگار خود شكايت مى‌‌كنند». گفتم: چگونه از پروردگارشان شكايت مى‌‌كنند؟ فرمود: «[به اين صورت كه] شخص مى‌‌گويد: به خدا سوگند كه مدّت‌‌هاست هيچ سودى نبرده‌‌ام و فقط از سرمايه‌‌ام مى‌‌خورم. واى بر تو! آيا سر و تهِ مال تو، جز از پروردگار توست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدخول-في-بيع-الغير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 16: الدُّخولُ في بَيعِ الغَيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 16: داخل شدن در خريد و فروش ديگرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَزيدُ الرَّجُلُ عَلى بَيعِ أخيهِ، ولا يَخطُبُ عَلى خِطبَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي: ص123 ح912 عن سمرة، كنز العمّال: ج4 ص57 ح9486.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان نبايد وقتى برادرش معامله‌‌اى مى‌‌كند، روى دستِ او برخيزد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مثلاً بگويد: من عين همين جنس را به قيمت كمتر به تو مى‌‌فروشم، يا بهتر از اين را به همين قيمت به تو مى‌‌دهم، يا به فروشنده بگويد: من اين را به قيمت بالاتر از تو مى‌‌خرم و.&lt;/span&gt;..&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وقتى از كسى خواستگارى مى‌‌كند، او نيز خواستگار شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَبيعُ الرَّجُلُ عَلى بَيعِ أخيهِ، ولا يَسومُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنهي عنه أن يتساوم المتبايعان في السلعة ويتقارب الانعقاد، فيجيء رجل آخر يريد أن يشتريتلك السلعة ويخرجها من يد المشتري الأوّل بزيادة على ما استقرّ الأمر عليه بين المتساومين ورضيا به قبل الانعقاد، فذلك ممنوع النهاية: ج2 ص425 «سوم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى سَومِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص734 ح2172، صحيح البخاري: ج2 ص752 ح2033 كلاهما عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج2 ص1032 ح50، مسند ابن حنبل: ج2 ص244 ح4722، السنن الكبرى: ج5 ص563 ح10889 وليس فيها ذيله والثلاثة الأخيرة عن ابن عمر، كنز العمّال: ج4 ص69 ح9554.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان نبايد وقتى برادرش چيزى مى‌‌فروشد يا مى‌‌خرد، روى دستِ او بلند شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَبِع بَعضُكُم عَلى بَيعِ بَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1032 ح49، سنن أبي داود: ج3 ص269 ح3436، صحيح ابن حبّان: ج 11 ص339 ح4965 كلّها عن ابن عمر، مسند ابن حنبل: ج3 ص321 ح8946 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص69 ح9558، عوالي اللآلي: ج1 ص133 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبايد در خريد و فروش، روى دست يكديگر برخيزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنُ أخُو المُؤمِنِ، فَلا يَحِلُّ لِلمُؤمِنِ أن يَبتاعَ عَلى بَيعِ أخيهِ، ولا يَخطُبَ عَلى خِطبَةِ أخيهِ حَتّى يَذَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1034 ح56، السنن الكبرى: ج5 ص566 ح10899 وج 7 ص293ح 14036، المعجم الكبير: ج17 ص316 ح873، المحلّى: ج10 ص34 الرقم 1880 كلّها عن عقبة بن عامر، كنز العمّال: ج4 ص69 ح9553.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن، برادر مؤمن است. بنا بر اين، براى مؤمن روا نيست كه خريدار جنسى شود كه برادرش مى‌‌خواهد آن را بخرد و يا وقتى برادرش خواستگارى مى‌‌كند، او هم خواستگار شود تا آن گاه كه اوّلى [خريد يا خواستگارى را]رها كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَسُمِ المُسلِمُ عَلى سَومِ أخيهِ، ولا يَخطُب عَلى خِطبَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1033 ح54 وج 3 ص1154 ح9، السنن الكبرى: ج5 ص565 ح10896،مسند أبي يعلى: ج6 ص77 ح6483، المحلّى: ج8 ص448 الرقم 1465 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص57 ح9488.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان نبايد در خريد يا خواستگارى برادرش، روى دست او بلند شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَنِ الأَكلِ عَلَى الجَنابَةِ... ونَهى أن يَدخُلَ الرَّجُلُ في سَومِ أخيهِ المُسلِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص3 وص 5 ح4968 عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم‌‌السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص306 و307 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج76 ص328 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از خوردن در حال جنابت... و از اين كه انسان در خريد چيزى روى دست برادرش برخيزد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ نَهى أن يُساوِمَ الرَّجُلُ عَن سَومِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2ص 34 ح74، مستدرك الوسائل: ج13 ص285 ح15369، مسند أبي يعلى: ج 5 ص438 ح6159 عن أبي هريرة وراجع عوالي اللآلي: ج2 ص275 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نهى فرمود از اين كه شخص در خريد چيزى، روى دست برادرش برخيزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المدح-عند-البيع-والذم-عند-الشراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 17: المَدحُ عِندَ البَيعِ وَالذَّمُّ عِندَ الشِّراءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 17: تعريف كردن از كالا در هنگام فروختن و بد گفتن از آن در وقت خريدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن زرارة بن أوفى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‌‌السلام، فَقالَ: يا زُرارَةُ، النّاسُ في زَمانِنا عَلى سِتِّ طَبَقاتٍ: أسَدٌ، وذِئبٌ، وثَعلَبٌ، وكَلبٌ، وخِنزيرٌ، وشاةٌ، فَأَمَّا الأَسَدُ فَمُلوكُ الدُّنيا، يُحِبُّ كُلُّ واحِدٍ مِنهُم أن يَغلِبَ ولا يُغلَبَ، وأَمَّا الذِّئبُ فَتُجّارُكُم يَذُمّونَ إذَا اشتَرَوا ويَمدَحونَ إذا باعوا.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص339 ح43، روضة الواعظين: ص319، بحار الأنوار: ج67 ص225 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از زرارة بن اوفى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر على بن الحسين عليه‌‌السلام وارد شدم. فرمود: «اى زُراره! مردم در روزگار ما به شش گروه تقسيم مى‌‌شوند: شير و گرگ و روباه و سگ و خوك و گوسفند. شيران، همان شهرياران و زمامداران دنيايند كه هر يك از آنها دوست دارد بر ديگرى غلبه كند و مغلوب كسى واقع نشود. گرگ‌‌ها، همان بازرگانان شما هستند كه هر گاه مى‌‌خواهند كالايى را بخرند، از آن بدگويى مى‌‌كنند و هر گاه مى‌‌خواهند بفروشند، از آن تعريف مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رد-الربح-القليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 18: رَدُّ الرِّبحِ القَليلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 18: دست رد زدن به سود كم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار القضاة عن شريح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَرتُ مَعَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام في سوقِ الكوفَةِ وفي يَدِهِ الدِّرَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة: التي يضرب بها مجمع البحرين: ج1 ص587 «درر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهُوَ يَقولُ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، خُذُوا الحَقَّ وأَعطُوا الحَقَّ تَسلَموا، لا تَمنَعوا قَليلَ الرِّبحِ فَتُحرَموا كَثيرا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار القضاة: ج2 ص196، المنتظم: ج5 ص70 عن أشقر عن أبيه عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام،إحياء العلوم: ج2 ص120، كنز العمّال: ج10 ص281 ح29451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار القضاة ـ به نقل از شُريح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بازار كوفه به على بن ابى طالب عليه‌‌السلام بر خوردم كه تازيانه در دست داشت و مى‌‌فرمود: «اى گروه بازرگانان! حق را بگيريد و حق را بدهيد تا به سلامت مانيد. به سود اندك، دست رد نزنيد كه از سود بسيار، محروم مى‌‌شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ لِلنِّبيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله خَليطٌ فِي الجاهِلِيَّةِ، فَلَمّا بُعِثَ عليه‌‌السلام لَقِيَهُ خَليطُهُ، فَقالَ لِلنَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: جَزاكَ اللّهُ مِن خَليطٍ خَيرا، فَقَد كُنتَ تُواتي ولا تُماري&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المماراة: المجادلة على مذهب الشكّ والريبة النهاية: ج4 ص322 «مرا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: وأَنتَ فَجَزاكَ اللّهُ مِن خَليطٍ خَيرا، فَإِنَّكَ لَم تَكُن تَرُدُّ رِبحا ولا تُمسِكُ ضِرسا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص308 ح20 عن عبد اللّه‌‌ بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج22 ص293ح 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در زمان جاهليت، رفيقى داشت. چون رسول خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به پيامبرى مبعوث شد، وى نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و به ايشان گفت: خدا خيرت دهد! رفيقى خوب و سازگارى بودى و ستيزه نمى‌‌كردى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «تو نيز چنين بودى خدا از باب اينكه دوست خوبى بودى به تو خير دهد! هيچ سودى را رد نمى‌‌كردى و از خيررسانى هم مضايقه نداشتى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هاشم الصيدناني&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ البِضاعَةِ وَالسِّلعَةِ، فَقالَ: نَعَم، ما مِن أحَدٍ يَكونُ عِندَهُ سِلعَةٌ أو بِضاعَةٌ إلاّ قَيَّضَ اللّهُ عز و جل مَن يُربِحُهُ، فَإِن قَبِلَ وإلاّ صَرَفَهُ إلى غَيرِهِ، وذلِكَ أنَّهُ رَدَّ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح17، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح29 عن هشام الصيدلاني، وسائلالشيعة: ج12 ص296 ح22839.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هاشم صَيدَنانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره كالا و متاع پرسيدم. فرمود: «آرى. هيچ كس نيست كه كالايى يا متاعى نزدش باشد، مگر اين كه خداوند، كسى را بفرستد كه به او سود برساند، و اگر نپذيرفت، آن كس را نزد ديگرى روانه سازد؛ زيرا كه دست رد به سينه خداى عز و جل زده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن طَلَبَ قَليلَ الرِّزقِ كانَ ذلِكَ داعِيَةً إلَى اجتِلابِ كَثيرٍ مِنَ الرِّزقِ، ومَن تَرَكَ قَليلاً مِنَ الرِّزقِ كانَ ذلِكَ داعِيَةً إلى ذَهابِ كَثيرٍ مِنَ الرِّزقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص311 ح29 عن إسحاق بن عمّار، وسائل الشيعة: ج12 ص338 ح22992.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه روزىِ اندك را طلب كند، همين او را بر مى‌‌انگيزد كه روزىِ بسيار را كسب نمايد و هر كه روزىِ اندك را رها نمايد، همين، او را به از دست دادن روزى بسيار مى‌‌كشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين الجمّال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهِدتُ إسحاقَ بنَ عَمّارٍ يَوما وقَد شَدَّ كِيسَهُ وهُوَ يُريدُ أن يَقومَ، فَجاءَهُ إنسانٌ يَطلُبُ دَراهِمَ بِدينارٍ، فَحَلَّ الكيسَ فَأَعطاهُ دَراهِمَ بِدينارٍ، قالَ: فَقُلتُ لَهُ: سُبحانَ اللّهِ! ما كانَ فَضلُ هذَا الدّينارِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إسحاقُ: ما فَعَلتُ هذا رَغبَةً في فَضلِ الدّينارِ، ولكِن سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام يَقولُ: «مَنِ استَقَلَّ قَليلَ الرِّزقِ حُرِمَ الكَثيرَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص311 ح30، تهذيب الأحكام: ج7 ص227 ح993، عوالي اللآلي: ج3 ص203ح 38، وسائل الشيعة: ج12 ص338 ح22993.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين جمّال ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز اسحاق بن عمّار را ديدم كه سر كيسه‌‌اش (دخلش) را بست و مى‌‌خواست برخيزد كه شخصى نزدش آمد و از او خواست يك دينار، درهم به او بفروشد. اسحاق، سرِ كيسه‌‌اش را باز كرد و چند درهم داد و يك دينار گرفت. من به او گفتم: سبحان اللّه‌‌! مگر سود اين دينار، چه قدر بود؟! اسحاق گفت: من اين كار را براى سود دينار نكردم؛ بلكه از امام صادق عليه‌‌السلام شنيدم كه مى‌‌فرمود: «هر كس روزىِ اندك را ناقابل شمارد، از روزى بسيار، محروم داشته مى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معاملة-المحارف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 19: مُعامَلَةُ المُحارَفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 19: معامله كردن با شخص كم بخت در روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ لِلوَليدِ بنِ صَبيحٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَشتَرِ مِن مُحارَفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحارف: المحروم الذي إذا طلب لا يرزق أو يكون لا يسعى في الكسب، وهو خلاف قولك المبارك.والمحارف أيضا: المنقوص من الحظّ، لا ينمو له مال مجمع البحرين: ج1 ص389 «حرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ صَفقَتَهُ لا بَرَكَةَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح1 عن الوليد بن صبيح، وسائل الشيعة: ج12 ص305 ح22867.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ به وليد بن صَبيح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آدم كم بخت در روزى، خريد نكن؛ چرا كه دست او، بركت ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ لِلوَليدِ بنِ صَبيحٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وَليدُ، لا تَشتَرِ لي مِن مُحارَفٍ شَيئا؛ فَإِنَّ خُلطَتَهُ لا بَرَكَةَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3600، علل الشرائع: ص526 ح1 عن صبيح عن أبيه،الدعوات: ص119 ح279، بحارالأنوار: ج103 ص83 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ به وليد بن صَبيح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وليد! براى من از آدم كم‌‌بخت در روزى چيزى خريد مكن؛ چرا كه معامله و معاشرت با او، بى بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخالِطوا ولا تُعامِلوا إلاّ مَن نَشَأَ فِي الخَيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص158 ح5، علل الشرائع: ص526 ح2 كلاهما عن ظريف بن ناصح، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3601، بحار الأنوار: ج103 ص83 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همنشينى و داد و ستد نكنيد، مگر با كسى كه در خير و خوبى باليده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معاملة-شارب-الخمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 20: مُعامَلَةُ شارِبِ الخَمرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 20: معامله كردن با شرابخوار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حريز&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَت لاِءِسماعيلَ بنِ أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام دَنانيرُ، وأَرادَ رَجُلٌ مِن قُرَيشٍ أن يَخرُجَ إلَى اليَمَنِ، فَقالَ إسماعيلُ: يا أبَتِ، إنَّ فُلانا يُريدُ الخُروجَ إلَى اليَمَنِ وعِندي كَذا وكَذا دينارٌ، أفَتَرى أن أدفَعَها إلَيهِ يَبتاعُ لي بِها بِضاعَةً مِنَ اليَمَنِ؟ فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: يا بُنَيَّ، أما بَلَغَكَ أنَّهُ يَشرَبُ الخَمرَ؟ فَقالَ إسماعيلُ: هكَذا يَقولُ النّاسُ، فَقالَ: يا بُنَيَّ لا تَفعَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَصى إسماعيلُ أباهُ ودَفَعَ إلَيهِ دَنانيرَهُ فَاستَهلَكَها ولَم يَأتِهِ بِشيءٍ مِنها، فَخَرَجَ إسماعيلُ وقُضِيَ أنَّ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام حَجَّ وحَجَّ إسماعيلُ تِلكَ السَّنَةَ، فَجَعَلَ يَطوفُ بِالبَيتِ ويَقولُ: اللّهُمَّ آجِرني وأَخلِف عَلَيَّ. فَلَحِقَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام فَهَمَزَهُ بِيَدِهِ مِن خَلفِهِ، فَقالَ لَهُ: مَه يا بُنَيَّ، فَلا وَاللّهِ ما لَكَ عَلَى اللّهِ (هذا) حُجَّةٌ، ولا لَكَ أن يَأجُرَكَ ولا يُخلِفُ عَلَيكَ وقَد بَلَغَكَ أنَّهُ يَشرَبُ الخَمرَ، فَائتَمَنتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إسماعيلُ: يا أبَتِ، إنّي لَم أرَهُ يَشرَبُ الخَمرَ إنَّما سَمِعتُ النّاسَ يَقولونَ، فَقالَ: يا بُنَيَّ إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ في كِتابِهِ: «يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ» يَقولُ: يُصَدِّقُ اللّهَ ويُصَدِّقُ لِلمُؤمِنينَ، فَإِذا شَهِدَ عِندَكَ المُؤمِنونَ فَصَدِّقهُم، ولا تَأتَمِن شارِبَ الخَمرِ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ في كِتابِهِ: «وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاءَ أَمْوَ لَكُمُ» فَأَيُّ سَفيهٍ أسفَهُ مِن شارِبِ الخَمرِ؟ إنَّ شارِبَ الخَمرِ لا يُزَوَّجُ إذا خَطَبَ، ولا يُشَفَّعُ إذا شَفَعَ، ولا يُؤتَمَنُ عَلى أمانَةٍ، فَمَنِ ائتَمَنَهُ عَلى أمانَةٍ فَاستَهلَكَها لَم يَكُن لِلَّذِي ائتَمَنَهُ عَلَى اللّهِ أن يَأجُرَهُ ولا يُخلِفَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص299 ح1، بحارالأنوار: ج47 ص267 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حريز ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل پسر امام صادق عليه‌‌السلام مقدارى دينار داشت. مردى از قريش خواست [براى تجارت]به يمن برود. اسماعيل گفت: پدر جان! فلانى مى‌‌خواهد به يمن برود و من هم فلان مبلغ، دينار دارم. آيا صلاح مى‌‌دانيد آنها را به او بدهم تا برايم از يمن، كالا بخرد؟ امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «پسرم! مگر خبر ندارى كه او شرابخوار است؟». اسماعيل گفت: مردم، اين طور مى‌‌گويند. فرمود: «پسرم! اين كار را نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل به حرف پدرش گوش نكرد و دينارهايش را به آن مرد داد و آن مرد، دينارها را از ميان برد و چيزى از آنها به او باز نگرداند. دست بر قضا، همان سال امام صادق عليه‌‌السلام و اسماعيل به حج رفتند. اسماعيل در حال طواف مى‌‌گفت: خدايا! خودت به من، اجر و عوض [آن دينارها را] بده. امام صادق عليه‌‌السلام به او رسيد و از پشت سرش با دست به او زد و فرمود: «ساكت باش پسرم! به خدا سوگند، نه تو بر خدا حجّتى دارى و نه مستحقّ اجر و عوضِ او هستى؛ چون به تو رسيده بود كه او شراب مى‌‌خورَد و با اين حال به او اعتماد كردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل گفت: پدر جان! من كه نديده بودم شراب مى‌‌خورَد؛ بلكه از مردم شنيدم كه مى‌‌گفتند. امام عليه‌‌السلام فرمود: «پسرم! خداى عز و جل در كتابش مى‌‌فرمايد: «به خدا ايمان دارد و [سخن] مؤمنان را باور مى‌‌كند». يعنى خدا را تصديق مى‌‌كند و مؤمنان را هم تصديق مى‌‌نمايد. پس هر گاه مؤمنان نزدت شهادت دادند، شهادت آنها را تصديق كن و به شرابخوار، اعتماد مكن؛ زيرا خداى عز و جل در كتابش مى‌‌فرمايد: «اموال خود را به سفيهان ندهيد». از شرابخوار سفيه‌‌تر كيست؟ به شرابخوار، هر گاه خواستگارى كرد، نبايد زن داد، هر گاه پا در ميانى كرد، نبايد وساطتش را پذيرفت و او را بر امانتى نبايد امين شمرد. هر كس به شرابخوار امانتى بسپارد و او، آن امان را از بين ببرد، كسى كه به او امانت سپرده است، براى آن [امانت از دست رفته]، نه انتظار اجر از خدا داشته باشد و نه جبران».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المعاملة-في-المسجد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 21: المُعامَلَةُ فِي المَسجِدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 21: معامله كردن در مسجد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَأَيتُموهُ يُنشِدُ شِعرا فِي المَسجِدِ فَقولوا: «فَضَّ اللّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضّ اللّه‌‌ فاك: أي أسقط اللّه‌‌ أسنانك النهاية: ج3 ص453 «فضض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاكَ» ثَلاثَ مَرّاتٍ، ومَن رَأَيتُموهُ يُنشِدُ ضالَّةً فِي المَسجِدِ فَقولوا: «لا وَجَدتَها» ثَلاثَ مَرّاتٍ، ومَن رَأَيتُموهُ يَبيعُ ويَبتاعُ فِي المَسجِدِ، فَقولوا: «لا أربَحَ اللّهُ تِجارَتَكَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج2 ص104 ح1454، أسد الغابة: ج1 ص482 الرقم 626، تفسير الآلوسي: ج18ص 175 كلّها عن ثوبان، نصب الراية: ج2 ص493 عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج7 ص666 ح20817.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس را ديديد كه در مسجد، شعر مى‌‌خواند، سه بار به او بگوييد: «خدا، دهانت را بشكند!» و هر كس را ديديد كه در مسجد براى گم‌‌شده‌‌اى جار مى‌‌زند، سه بار به او بگوييد: «پيدايش نكنى!» و هر كس را ديديد كه در مسجد، خريد و فروش مى‌‌كند، بگوييد: «خدا به سودايت، سود ندهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَنِّبوا مَساجِدَكُم مَجانينَكُم وصِبيانَكُم، ورَفعَ أصواتِكُم إلاّ بِذِكرِ اللّهِ تَعالى، وبَيعَكُم وشِراءَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص241 ح495 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج1 ص149 عنالإمام عليّ عليه‌‌السلامنحوه، بحار الأنوار: ج83 ص349 ح2، مسند الشاميّين: ج4 ص374 ح3591، أحكام القرآن للجصّاص: ج3 ص600، تفسير الثعلبي: ج1 ص272 كلاهما عن معاذ بن جبل نحوه، كنز العمّال: ج7 ص670 ح20835.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مساجد خود را از [حضور] ديوانگان و كودكانتان و بلند كردن صداهايتان جز به ذكر خداوند متعال و از خريد و فروشتان، دور نگه داريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن أبي ذرّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ ذاتَ يَومٍ في صَدرٍ نَهارِهِ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في مَسجِدِهِ... فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ بِأَبي أنتَ واُمّي أوصِني بِوَصِيَّةٍ يَنفَعُنِي اللّهُ بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم وأَكرِم بِكَ يا أبا ذَرٍّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا ذَرٍّ، مَن أجابَ داعِيَ اللّهِ، وأَحسَنَ عِمارَةَ مَساجِدِ اللّهِ، كانَ ثَوابُهُ مِنَ اللّهِ الجَنَّةَ. فَقُلتُ: بِأَبي أنتَ واُمّي يا رَسولَ اللّهِ، كَيفَ تُعمَرُ مَساجِدُ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تُرفَعُ فيهَا الأَصواتُ، ولا يُخاضُ فيها بِالباطِلِ، ولا يُشتَرى فيها ولا يُباعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص363 ـ 374 ح2661، أعلام الدين: ص198 كلاهما عن أبي الأسود، بحارالأنوار: ج77 ص85 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز اوّلِ صبح بر پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در مسجدش در آمدم... و گفتم: اى پيامبر خدا! پدر و مادرم به فدايت باد. توصيه‌‌اى به من بفرماييد كه خداوند با آن به من سود برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «آرى. با كمال ميل، اى ابو ذر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! هر كس به دعوت كننده خدا (مؤذّن) پاسخ دهد و مسجدهاى خدا را آباد سازد، پاداش خداوند به او، بهشت باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پدر و مادرم به فدايت، اى پيامبر خدا! آبادانى مسجدهاى خدا به چيست؟ فرمود: «صداها در آنها بلند نشود، سخنان باطل در آنها گفته نشود و در آنها، خريد و فروش، صورت نگيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نَهى عَنِ الشِّراءِ وَالبَيعِ فِي المَسجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص283 ح1079، مسند ابن حنبل: ج2 ص596 ح6688، صحيح ابن خزيمة: ج 2 ص274 ح1304، كنز العمّال: ج7 ص669 ح20830.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عمرو بن شعيب، از پدرش، از جدّش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، از خريد و فروش در مسجد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِصالٌ لا تَنبَغي فِي المَسجِدِ:... ولا يُتَّخَذُ سوقا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص247 ح748، تفسير ابن كثير: ج6 ص67 كلاهما عن ابن عمر، كنز العمّال: ج 7 ص667 ح20820.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند كار است كه در مسجد نشايد:... و آنها را نبايد بازار قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السوم-ما-بين-الطلوعين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 22: السَّومُ ما بَينَ الطُّلوعَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 22: عرضه كالا در فاصله ميان طلوع فجر تا طلوع خورشيد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط رفعه، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَنِ السَّومِ ما بَينَ طُلوعِ الفَجرِ إلى طُلوعِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح12، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح28، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 196 ح3741 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، وسائل الشيعة: ج12 ص295 ح22838.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اَسباط در حديثى كه سند آن را به معصوم‌‌رسانده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از به فروش گذاشتن كالا در فاصله ميان طلوع فجر و طلوع خورشيد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَنِ السَّومِ قَبلَ طُلوعِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص744 ح2206، مسند أبي يعلى: ج1 ص276 ح537، تهذيب الكمال: ج9ص 69 الرقم 1856 كلّها عن نوفل بن عبد الملك عن أبيه، تفسير القرطبي: ج4 ص34، تفسير ابن كثير: ج4 ص479، كنز العمّال: ج4 ص127 ح9871.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از عرضه كالا پيش از طلوع خورشيد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُلوسُ بَعدَ صَلاةِ الغَداةِ فِي التَّعقيبِ وَالدُّعاءِ حَتّى تَطلُعَ الشَّمسُ، أبلَغُ في طَلَبِ الرِّزقِ مِنَ الضَّربِ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص138 ح539، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص329 ح966، وسائلالشيعة: ج4 ص1035 ح8443.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستن پس از نماز صبح و پرداختن به تعقيبات و دعا تا طلوع خورشيد، براى جلب روزى مؤثّرتر از تلاش براى آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخروج-للتجارة-في-محاق-القمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 23: الخُروجُ للتجارة في مُحاقِ القَمَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 23: خارج شدن براى سفر تجارت در سه شب آخر ماه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُروى أنَّ رَجُلاً قالَ لَهُ: إنّي اُريدُ الخُروجَ في تِجارَةٍ وذلِكَ في مُحاقِ الشَّهرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محاق الشهر: ثلاث ليال في آخره، لا يكاد يرى القمر فيها لخفائه مجمع البحرين: ج3 ص1676«محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أتُريدُ أن يَمحَقَ اللّهُ تِجارَتَكَ، أتَستَقبِلُ هِلالَ الشَّهرِ بِالخُروجِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج1 ص118، بحار الأنوار: ج58 ص255 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار ـ به نقل از امام على عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت مى‌‌كنند كه مردى به امام على عليه‌‌السلام گفت: مى‌‌خواهم براى تجارت بروم و اين در زمان مُحاق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه شب آخر ماه كه ماه معمولاً ديده نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه بود. به او فرمود: «آيا مى‌‌خواهى خداوند، تجارتت را بى بركت كند؟ آيا از هلال ماه با خارج شدن استقبال مى‌‌كنى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الآفات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 24: هذه الآفاتُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 24: اين آفت‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعوا كَيفَ شِئتُم ولا تَخلِطوا مَيتَةً بِمَذبوحَةٍ عَلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا النّاسُ! احفَظوا: لا تَحتَكِروا، ولا تَناجَشوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجش في البيع: هو أن يمدح السلعة لينفقها ويروّجها، أو يزيد في ثمنها وهو لا يريد شراءها ليقع غيره فيها النهاية: ج5 ص21 «نجش».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا تَلَقَّوُا السِّلَعَ، ولا يَبِع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يبيع» والصواب ما أثبتناه كما في مجمع الزوائد ج4 ص144 ح6359 نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاضِرٌ لِبادٍ، ولا يَبِعِ الرَّجُلُ عَلى بَيعِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص382 ح952، اُسد الغابة: ج6 ص224 الرقم 6135 كلاهما عن زامل بنعمرو عن أبيه عن جدّه، سنن الدار قطني: ج3 ص74 ح281، المجموع للنووي: ج12 ص8 كلاهما عن ابن عمر، تاريخ دمشق: ج18 ص294 عن أبي الدرداء وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج4 ص178 ح10056.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گونه كه خواستيد بفروشيد، امّا گوشت حيوان مرده را با حيوان ذبح شده مخلوط نكنيد و به مردم نفروشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! مراقب باشيد: احتكار نكنيد، بازار گرمى نكنيد، به پيشواز كالاها نرويد، شهرنشين براى باديه‌‌نشين نفروشد و كسى روى دستِ داد و ستد برادرش بلند نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا خَيرَ فِي التِّجارَةِ إلاّ لِمَن لَم يَمدَح بَيعا، ولَم يَذُمَّ مَا اشتَرى، وكَسَبَ حَلالاً وأَعطاهُ في حَقِّهِ، وعَزَلَ مِن ذلِكَ الحِلفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص100 ح4787 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص130 ح9879.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيرى در تجارت نيست، مگر براى كسى كه هنگام فروش، از كالا تعريف نكند و به هنگام خريد، از آن بد نگويد و حلال به دست آورد و حلال [و منصفانه] بفروشد و از سوگند خوردن، دورى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَستَقبِلُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر أنّ المراد من استقبال السوق هو تلقّي الركبان؛ وهو استقبال أهل البادية وغيرهم وشراء مايحملونه معهم قبل وصولهم إلى البلد اُنظر: معجم ألفاظ الفقه الجعفري: ص124.وقال العيني: «لا تلقوا الركبان» أي لا تستقبلوا الذين يحملون المتاع إلى البلد للاشتراء منهم قبل قدوم البلد ومعرفة السعر...وروى ابن عبّاس: «لا تستقبلوا السوق» والمعنى واحد (عمدة القاري: ج11 ص275).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّوقَ، ولا تُحَفِّلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُحفّلة: الشاة أو البقرة أو الناقة لا يحلبها صاحبها أيّاما حتّى يجتمع لبنها في ضرعها، فإذا احتلبها المشتري حسبها غزيرة فزاد في ثمنها النهاية: ج4081 «حفل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا يُنَفِّق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُنفِّقُ بعضكم لبعض: أي لا يقصد أن ينفّق سلعته على جهة النجش، فإنّه بزيادته فيها برغّب السامع فيكون سببا لابتياعها النهاية: ج5 ص99 «تفق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعضُكُم لِبَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص568 ح1268، السنن الكبرى: ج5 ص518 ح10710 فيه «لا تحلفوا» بدل «لا تحفلوا»، المعجم الكبير: ج11 ص232 ح11774، مسند أبي يعلى: ج3 ص16 ح2352 كلّها عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج4 ص64 ح9530؛ عوالى اللآلي: ج1 ص188 ح267 فيه «لا تحلفوا» بدل «لا تحفلوا»، مستدرك الوسائل: ج13 ص251 ح15277.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به استقبال كاروان‌‌هاى كالا نرويد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى اگر پيش از آن كه قافله تجارى يا كسانى كه از جاهاى ديگر، كالا و جنس مى‌‌آورند، كالاى خود را وارد بازار كنند، به استقبالشان نرويد و كالاهايشان را نخريد، چون از قيمت بازار، بى خبرند و ممكن است دچار غبن شوند و نيز ممكن است اين كار سبب شود آنها به بيشتر از آنچه درنظر دارند، بفروشند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمع كردن شير در پستان حيوان، خوددارى كنيد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحفيل: بستن كيسه‌‌اى به پستان گوسفند يا گاو يا شتر تا بچّه‌‌اش شير آن را نخورد و شير در پستانحيوان، جمع شود و خريدار گمان كند كه حيوانِ پُرشيرى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و براى يكديگر، بازار گرمى نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ وَاشتَرى فَليَحفَظ خَمسَ خِصالٍ، وإلاّ فَلا يَشتَرِيَنَّ ولا يَبيعَنَّ: الرِّبا، وَالحِلفَ، وكِتمانَ العَيبِ، وَالحَمدَ إذا باعَ، وَالذَّمَّ إذَا اشتَرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص150 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح18 كلاهما عن السكوني عن الإمامالصادق عليه‌‌السلام، الخصال: ص286 ح38 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج103 ص95 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه خريد و فروش مى‌‌كند، بايد از پنج كار دورى ورزد، و گر نه نبايد خريد و فروش كند: ربا، سوگند، پوشاندن عيب كالا، تعريف و تبليغ در موقع فروش و بدگويى از كالا در موقع خريد آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَلَقَّوُا الرُّكبانَ، ولا يَبِع بَعضُكُم عَلى بَيعِ بَعضٍ، ولا تَناجَشوا، ولا يَبِع حاضِرٌ لِبادٍ، ولا تُصَرُّوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التصرية: هي تحفيل الشاة والبقرة والناقة وجمع لبنها في ضرعها، بأن تربط أخلافها ويترك حلبها ليوم واليومين والثلاثة ليتوفّر لبنا ليراه المشتري كثيرا فيزيد في ثمنها وهو لا يعلم مجمع البحرين: ج2 ص1028 «صري».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَنَمَ، ومَنِ ابتاعَها فَهُوَ بِخَيرِ النَّظَرَينِ بَعدَ أن يَحتَلِبَها؛ إن رَضِيَها أمسَكَها، وإن سَخِطَها رَدَّها وصاعا مِن تَمرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص755 ح2043، صحيح مسلم: ج3 ص1155 ح11، سنن أبي داود: ج3ص 270 ح3443، الموطأ: ج2 ص683 ح96، مسند ابن حنبل: ج3 ص494 ج10011 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص65 ح9531.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به استقبال كاروان‌‌ها[ى كالا] نرويد، در داد و ستدها روى دست يكديگر بر نخيزيد، بازار گرمى نكنيد، شهرنشين براى باديه نشين نفروشد، و شير گوسفندان را در پستانشان نگه نداريد كه هر كس چنين گوسفندى را بخرد، پس از دوشيدنش حقّ خيار دارد: اگر راضى بود، آن را نگه مى‌‌دارد و اگر ناراضى بود، آن را به همراه يك صاع خرما، پس مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلُ المَدائِنِ الجُلَساءُ في سَبيلِ اللّهِ، رِدءٌ لِلمُسلِمينَ وثَغرُهُم، فَلا تُغلوا عَلَيهِم ولا تَحتَكِروا، ولا يَبيعُ حاضِرٌ لِبادٍ، ولا يَسومُ الرَّجُلُ عَلى سَومِ أخيهِ، ولا يَخطُبُ عَلى خِطبَتِهِ، ولا تَكتَفِئُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تكتفئ: تفتعل، من كفأت القدر وغيرها، إذا كببتها لتفرغ ما فيها لسان العرب: ج1 ص140 «كفأ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَرأَةُ إناءَ اُختِها، فَكُلٌّ رِزقُهُ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص98 ح7487، مسند الشاميّين: ج2 ص412 ح1603 كلاهما عن أبي أمامةالباهلي، كنز العمّال: ج4 ص100 ح9734.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهالى شهرها، همنشينان در راه خدا و پشتوانه مسلمانان و مرز آنان هستند. پس به آنان گران نفروشيد و احتكار نكنيد و شهرنشين براى باديه‌‌نشين نفروشد و كسى هنگام خريد كردن يا خواستگارى كردن برادرش، روى دست او بر نخيزد، و زن، ظرف خواهرش را [براى به دست آوردن آنچه او دارد] واژگون نسازد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنايه از خراب كردن كار ديگرى و دخالت بى‌‌جا در امور ديگران است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ چرا كه روزى هر كس بر عهده خداوند عز و جل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعاشِرَ التُّجّارِ، تَجَنَّبوا خَمسَةَ أشياءَ: مَدحَ البائِعِ، وذَمَّ المُشتَري، وَاليَمينَ عَلَى البَيعِ، وكِتمانَ العَيبِ، وَالرِّبا، يَصِحَّ لَكُمُ الحَلالُ، وتَخلُصوا بِذلِكَ مِنَ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر: ص50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جماعت تاجران! از پنج چيز بپرهيزيد: اين كه فروشنده، كالاى خود را بستايد؛ اين كه مشترى، كالا را نكوهش كند؛ سوگند خوردن براى معامله؛ عيب پوشى؛ و ربا خوارى، تا كسب و كارتان حلال شود و از حرام، رهايى يابيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب عن أحمد بن محمّد بن يحيى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرادَ بَعضُ أولِيائِنَا الخُروجَ لِلتِّجارَةِ، فَقالَ: لا أخرُجُ حَتّى آتِيَ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه‌‌السلام، فَاُسَلِّمَ عَلَيهِ وأَستَشيرَهُ في أمري هذا وأَسأَلَهُ الدُّعاءَ لي، فَأَتاهُ فَقالَ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، إنّي عَزَمتُ عَلَى الخُروجِ لِلتِّجارَةِ، وإنّي آلَيتُ عَلى نَفسي أن لا أخرُجَ حَتّى ألقاكَ وأَستَشيرَكَ وأَسأَلَكَ الدُّعاءَ لي؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعا لي وقالَ عليه‌‌السلام: عَلَيكَ بِصِدقِ اللِّسانِ في حَديثِكَ، ولا تَكتُم عَيبا يَكونُ في تِجارَتِكَ، ولا تَغبِنِ المُستَرسِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاسترسال: الاستئناس والطمأنية إلى الإنسان، والثقة به فيما يحدّثه به.وأصله السكون والثبات النهاية: ج2 ص223 «رسل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ غَبنَهُ رِبا، ولا تَرضَ لِلنّاسِ إلاّ ما تَرضاهُ لِنَفسِكَ، وأَعطِ الحَقَّ وخُذهُ، ولا تَخفَ ولا تَخُن، فَإِنَّ التّاجِرَ الصَّدوقَ مَعَ السَّفَرَةِ الكِرامِ البَرَرَةِ يَومَ القِيامَةِ، وَاجتَنِبِ الحِلفَ، فَإِنَّ اليَمينَ الفاجِرَةَ تورِثُ صاحِبَهَا النّارَ، وَالتّاجِرُ فاجِرٌ إلاّ مَن أعطَى الحَقَّ وأَخَذَهُ، وإذا عَزَمتَ عَلَى السَّفَرِ أو حاجَةٍ مُهِمَّةٍ فَأَكثِرِ الدُّعاءَ وَالاِستِخارَةَ، فَإِنَّ أبي حَدَّثَني عَن أبيهِ عَن جَدِّهِ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كانَ يُعَلِّمُ أصحابَهُ الاِستِخارَةَ كَما يُعَلِّمُهُمُ السّورَةَ مِنَ القُرآنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب: ص160، بحار الأنوار: ج91 ص235 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب ـ به نقل از احمد بن محمّد بن يحيى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از دوستان ما قصد كرد كه براى تجارت، روانه گردد، گفت: روانه نمى‌‌شوم مگر نزد جعفر بن محمّد بروم و به او سلام دهم و در اين كار با او مشورت كنم و از وى طلب دعا نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد امام عليه‌‌السلام رفت و گفت: اى پسر پيامبر خدا! من قصد كرده‌‌ام كه براى تجارت، روانه شوم و بر خويش سوگند خورده‌‌ام كه روانه نشوم تا شما را ديدار كنم و با شما مشورت نمايم و از شما طلب دعا نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس برايم دعا كرد و آن گاه فرمود: «بر تو باد راست گفتارى و عيبى را كه در كالاى توست، مپوشان و آن را كه به تو اعتماد ورزيده، مفريب كه فريفتنِ او [در حكم] رباخوارى است و براى مردم، جز آنچه را كه براى خويشتن مى‌‌پسندى، مپسند و حق را بده و بستان؛ و [حقيقت را] مپوشان و خيانت نورز؛ كه بازرگان راستى‌‌پيشه در روز قيامت، همراه فرشتگان بزرگوار نيكومرام خواهد بود؛ و از سوگند بپرهيز، كه سوگند ناروا براى سوگند خورده، آتش بر جاى مى‌‌نهد. بازرگان، فاجر است، مگر آن كس كه حق را بدهد و حق را بستانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه عازم سفرى شدى يا تصميم به كار مهمّى گرفتى، بسيار دعا و [از خداوند] طلب خير كن؛ زيرا پدرم از پدرش از جدّش برايم حديث كرد كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به يارانش، همچنان كه سوره قرآن را مى‌‌آموخت، طلب خير كردن را مى‌‌آموخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة عن إبراهيم بن مسعود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَجُلٌ مِنَ التُّجّارِ يَختَلِفُ إلى جَعفَرٍ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌‌السلام يُخالِطُهُ ويَعرِفُهُ بِحُسنِ حالٍ، فَتَغَيَّرَت حالُهُ فَجَعَلَ يَشكو إلى جَعفَرٍ عليه‌‌السلام، فَقالَ لَهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَجزَع وإن أعسَرتَ يَوما فَقَد أيسَرتَ في زَمَنٍ طَويلٍ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَيأَس فَإِنَّ اليَأسَ كُفرٌ لَعَلَّ اللّهَ يُغني عَن قَليلٍ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَظنُن بِرَبِّكَ ظَنَّ سَوءٍ فَإِنَّ اللّهَ أولى بِالجَميلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص374، بحار الأنوار: ج78 ص203 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة ـ به نقل از ابراهيم بن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از تجّار نزد امام صادق عليه‌‌السلام آمد و شد داشت و با ايشان، همنشينى مى‌‌كرد و امام عليه‌‌السلام از وضع خوب او آگاه بود. روزگار، از آن تاجر برگشت و از حال و روز خود به امام صادق عليه‌‌السلام ناليد. امام عليه‌‌السلام به او فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى‌‌تابى مكن اگر روزى به عسرت افتاده‌‌اى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا كه روزگارى دراز، توانگر بوده‌‌اى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوميد مشو كه نوميدى، كفر است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد كه خداوند، به زودى بى‌‌نيازت گردانَد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پروردگارت، بدگمان مباش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا كه خدا به نيكى كردن، سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-المكاسب-المذمومة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: المَكاسِبُ المَذمومَةُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: كسب‌‌هاى نكوهيده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارة-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: تِجارَةُ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: تجارت موادّ غذايى و ارزاق عمومى (طعام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كانَت تِجارَتُهُ الطَّعامَ باتَ في صَدرِهِ غِلٌّ لِلمُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص518 ح5615، حلية الأولياء: ج7 ص228 الرقم 397 نحوه وكلاهما عنعبد اللّه‌‌ بن عمرو، كنز العمّال: ج4 ص38 ح9390.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تجارتش طعام باشد، در سينه‌‌اش نسبت به مسلمانان، خيانت لانه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ استَحَبَّ تِجارَةَ البَزِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البزّ: الثياب (لسان العرب: ج5 ص311 «بزز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَرِهَ تِجارَةَ الحِنطَةِ، وذلِكَ لِما فيها مِنَ الحُكرَةِ المُضِرَّةِ بِالمُسلِمينَ، فَإِن لَم يَكُن ذلِكَ فَلَيسَ التِّجارَةُ بِها مُحَرَّمَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام ـ در باره پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان، تجارت پارچه را دوست مى‌‌داشت و تجارت گندم را خوش نمى‌‌داشت؛ زيرا در آن، احتكار صورت مى‌‌گيرد كه براى مسلمانان، زيانبار است كه اگر آن (احتكار) نباشد، تجارت با آن، حرام نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا لَم يَكُن لِلمَرءِ تِجارَةٌ إلاّ فِي الطَّعامِ طَغى وبَغى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ص14، بحار الأنوار: ج62 ص292.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه انسان تجارتى جز طعام نداشته باشد، سركش و متجاوز مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ الطَّعامَ نُزِعَت مِنهُ الرَّحمَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص162 ح716، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص267 ح3964 كلاهماعن الحارث، وسائل الشيعة: ج12 ص99 ح22189.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه طعام بفروشد، رحم از او گرفته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيع-الدار-والعقار-إلا-أن-يجعل-في-مثله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: بَيعُ الدّارِ وَالعَقارِ إلاّ أن يُجعَلَ في مِثلِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: فروختن خانه و ملك، مگر اين كه جايگزين شوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ دارا أو عَقارا فَلَم يَجعَل ثَمَنَهُ في مِثلِهِ، كانَ قَمَنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَمَنٌ وقَمِنٌ وقَمينٌ: أي خليقٌ وجدير النهاية: ج4 ص111 «قمن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن لا يُبارَكَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص832 ح2490، مسند ابن حنبل: ج6 ص454 ح18764، سنن الدارمي: ج 2 ص725 ح2527، السنن الكبرى: ج6 ص55 ح11175، مسند أبي يعلى: ج2 ص166 ح1454 كلّها عن سعيد بن حريث، كنزالعمّال: ج3 ص50 ح5441.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خانه‌‌اى يا ملكى را بفروشد و بهاى آن خرج خريد مانند آن نكند، سزاوار است كه در آن (بهاى فروش) به او بركت داده نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبان بن عثمان&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَعاني جَعفَرٌ عليه‌‌السلام فَقالَ: باعَ فُلانٌ أرضَهُ؟ فَقُلتُ: نَعَم، قالَ: مَكتوبٌ فِي التَّوراةِ: أنَّهُ مَن باعَ أرضا أو ماءً ولَم يَضَعهُ في أرضٍ أو ماءٍ، ذَهَبَ ثَمَنُهُ مَحقا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحق: النقص والمحو والإبطال النهاية: ج4 ص303 «محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص91 ح3، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1155، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 170 ح3644 عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابان بن عثمان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام مرا فرا خواند و فرمود: «آيا فلان كس، زمينش را فروخت؟». گفتم: «آرى». فرمود: «در تورات نوشته شده: هر كس زمينى يا آبى را بفروشد و با بهاى آن، زمين يا آبى ديگر نخرد، پولش نابود شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُشتَرِي العُقدَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العقدة من الأرض: البقعة الكثيرة الشجر النهاية: ج3 ص270 «عقد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرزوقٌ، وبائِعُها مَمحوقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1156 كلاهما عن وهب الحريري،كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3641 وفيه «العقار» بدل «العقدة» نحوه، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22011.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خريدار زمين پُردرخت، روزى مى‌‌يابد و از فروشنده آن، بركت گرفته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مرازم عن أبيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام لِمُصادِفٍ مَولاهُ: اِتَّخِذ عُقدَةً أو ضَيعَةً، فَإِنَّ الرَّجُلَ إذا نَزَلَت بِهِ النّازِلَةُ أوِ المُصيبَةُ، فَذَكَرَ أنَّ وَراءَ ظَهرِهِ ما يُقيمُ عِيالَهُ، كانَ أسخى لِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح5، وسائل الشيعة: ج12 ص44 ح22008.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن مرازم از پدرش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به خدمتكارش به نام مُصادف فرمود: زمينى پُردرخت يا كشتزارى تهيّه كن؛ زيرا هر گاه اتّفاقِ [ناگوار] يا مصيبتى براى انسان پيش آيد و او به ياد آورد كه پشتوانه‌‌اى مالى دارد كه خانواده‌‌اش را اداره كند، سخاوتمندتر خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسمع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنَّ لي أرضا تُطلَبُ مِنّي ويُرَغِّبُونّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: يا أبا سَيّارٍ، أما عَلِمتَ أن مَن باعَ الماءَ وَالطّينَ ذَهَبَ مالُهُ هَباءً؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي أبيعُ بِالثَّمَنِ الكَثيرِ وأَشتَري ما هُوَ أوسَعُ رُقعَةً مِمّا بِعتُ، قالَ: فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح8، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22013.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مَسمَع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: زمينى دارم كه آن را از من مى‌‌خواهند و به فروش آن ترغيبم مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «اى ابو سيّار! آيا نمى‌‌دانى كه هر كس آب و گِلى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا «گِل» كنايه از زمين كشاورزى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را بفروشد، مالش بر باد رفته است؟». گفتم: فدايت شوم! آن را به بهاى بسيار مى‌‌فروشم و زمينى بزرگ‌‌تر از آن كه فروخته‌‌ام، مى‌‌خرم. فرمود: «پس، عيبى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَنُ العَقارِ مَمحوقٌ، إلاّ أن يُجعَلَ في عَقارٍ مِثلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح6 عن هشام بن أحمر، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پولِ زمين [و مِلك] از بين مى‌‌رود، مگر اين كه با آن، زمينى [يا مِلكى] مانند همان، خريده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي عن حذيفة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: مَن باعَ دارا فَلَم يَجعَل ثَمَنَها في مِثلِها، لَم يُبارَك لَهُ في ثَمَنِها ـ أو قالَ ـ: لَم يُبارَك لَهُ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص108 ح5، مستدرك الوسائل: ج13 ص295 ح15399 وراجع تهذيبالكمال: ج34 ص56 الرقم 7494.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللآلى ـ به نقل از حُذَيفه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «هر كه خانه‌‌اى را بفروشد و با پول آن، خانه‌‌اى ديگر نخرد، مالش بركت نمى‌‌يابد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيع-التالد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: بَيعُ التّالِدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: فروختن مال قديمى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ يَبيعُ تالِدا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التالد: المال القديم الذي ولد عندك النهاية: ج1 ص194 «تلد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلاّ سَلَّطَ اللّهُ تَعالى عَلَيهِ تالِفا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج18 ص222 ح555 عن عمران بن حصين، كنزالعمّال: ج3 ص51 ح5443.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده‌‌اى نيست كه مالى قديمى را بفروشد، مگر اين كه خداوند متعال، تلف كننده‌‌اى را بر او چيره گردانَد [تا پول آن مال را تلف كند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-المكاسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: هذه المَكاسِبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: اين كسب‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله... عَن كَسبِ الغُلامِ الصَّغيرِ الَّذي لا يُحسِنُ صَناعَةً، فَإِنَّهُ إن لَم يَجِد سَرَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6ص 367 ح1057، عوالي اللآلي: ج3 ص197 ح12 كلاهما عن السكوني،وسائل الشيعة: ج12 ص118 ح22249.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله... از كاسبى كردن پسر بچّه‌‌اى كه كارى بلد نيست، نهى فرمود؛ زيرا اگر درآمدى نداشته باشد، دست به دزدى مى‌‌زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي أعطَيتُ خالَتي غُلاما، ونَهَيتُها أن تَجعَلَهُ قَصّابا أو حَجّاما أو صائِغا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص114 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص363 ح1041 كلاهما عن طلحة بن زيد عنالإمام الصادق عليه‌‌السلام، علل الشرائع: ص531 ح3 عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج103 ص78 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به خاله‌‌ام غلامى بخشيدم و از اين كه او را به قصّابى يا حجامتگرى يا زرگرى بگمارد، نهى كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، قَد عَلَّمتُ ابني هذَا الكِتابَ، فَفي أيِّ شَيءٍ اُسِلمُهُ؟ فَقالَ: أسلِمهُ ـ للّه‌‌ أبوكَ ـ ولا تُسلِمهُ في خَمسٍ: لا تُسلِمهُ سَيّاءً ولا صائِغا، ولا قَصّابا، ولا حَنّاطا، ولا نَخّاسا، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، ومَا السَّيّاءُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الَّذي يَبيعُ الأَكفانَ ويَتَمَنّى مَوتَ اُمَّتي، ولَلمَولودُ مِن اُمَّتي أحَبُّ إلَيَّ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ، وأَمَّا الصّائِغُ فَإِنَّهُ يُعالِجُ غَبنَ اُمَّتي، وأَمَّا القَصّابُ فَإِنَّهُ يَذبَحُ حَتّى تَذهَبَ الرَّحمَةُ مِن قَلبِهِ، وأَمَّا الحَنّاطُ فَإِنَّهُ يَحتَكِرُ الطَّعامَ عَلى اُمَّتي، ولَأَن يَلقَى اللّهَ العَبدُ سارِقا أحَبُّ إلَيَّ مِن أن يَلقاهُ قَدِ احتَكَرَ طَعاما أربَعينَ يَوما، وأَمَّا النَّخّاسُ فَإِنَّهُ أتاني جَبرَئيلُ عليه‌‌السلام فَقالَ: «يا مُحَمَّدُ، إنَّ شَرَّ اُمَّتِكَ الَّذينَ يَبيعونَ النّاسَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص158 ح3582، معاني الأخبار: ص151 ح1 كلاهما عن إبراهيمبن عبد الحميد، بحارالأنوار: ج103 ص77 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى خدمت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! من به اين فرزندم، سواد آموخته‌‌ام. حالا او را به چه شغلى بگمارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرحبا به تو! او را در هر شغلى بگذار؛ امّا به پنج شغل مگمار: سيّايى، زرگرى، قصّابى، گندم‌‌فروشى و برده‌‌فروشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: اى پيامبر خدا! سيّا كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه كفن مى‌‌فروشد و آرزوى مرگ افراد امّت مرا دارد، در حالى كه نوزادى از امّت خود را از هر آنچه آفتاب بر آن مى‌‌تابد، بيشتر دوست دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا زرگر؛ زيرا به فكر مغبون ساختن افراد امّت من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا قصّاب؛ زيرا آن قدر حيوان مى‌‌كشد كه رَحم از دلش رخت بر مى‌‌بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا گندم‌‌فروش؛ زيرا ارزاق امّت مرا احتكار مى‌‌كند. اگر كسى با عنوانِ دزد، خدا را ديدار كند، بهتر است از اين كه او را در حالى ديدار كند كه خوراك مردم را چهل روز احتكار كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا برده‌‌فروش؛ زيرا جبرئيل عليه‌‌السلام نزد من آمد و گفت: &amp;quot;اى محمّد! بدترين افراد امّت تو، كسانى هستند كه انسان، خريد و فروش مى‌‌كنند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام فَخَبَّرتُهُ أنَّهُ وُلِدَ لي غُلامٌ، فَقالَ: ألا سَمَّيتَهُ مُحَمَّدا؟ قُلتُ: قَد فَعَلتُ، قالَ: فَلا تَضرِب مُحَمَّدا ولا تُسُبَّهُ، جَعَلَهُ اللّهُ قُرَّةَ عَينٍ لَكَ في حَياتِكَ، وخَلَفَ صِدقٍ مِن بَعدِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، في أيِّ الأَعمالِ أضَعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا عَدَلتَهُ عَن خَمسَةِ أشياءَ فَضَعهُ حَيثُ شِئتَ: لا تُسلِمُهُ صَيرَفِيّا؛ فَإِنَّ الصَّيرَفِيَّ لا يَسلَمُ مِنَ الرِّبا، ولا تُسلِمهُ بَيّاعَ الأَكفانِ؛ فَإِنَّ صاحِبَ الأَكفانِ يَسُرُّهُ الوَبا إذا كانَ، ولا تُسلِمهُ بَيّاعَ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ لا يَسلَمُ مِنَ الاِحتِكارِ، ولا تُسلِمهُ جَزّارا؛ فَإِنَّ الجَزّارَ تُسلَبُ مِنهُ الرَّحمَةُ، ولا تُسلِمهُ نَخّاسا؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قالَ: «شَرُّ النّاسِ مَن باعَ النّاسَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص114 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص361 ح1037، علل الشرائع: ص530 ح1،بحارالأنوار: ج103 ص77 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن عمّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت امام صادق عليه‌‌السلام رسيدم و به ايشان گفتم كه خداوند، پسرى به من عطا كرده است. فرمود: «نامش را محمّد مى‌‌گذاشتى». گفتم: همين كار را كردم. فرمود: «پس، محمّد را نزن و به او ناسزا مگو. خداوند، او را برايت در زمان حياتت، نور چشمى و پس از مرگت، جانشين صالحى قرار دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! او را به چه شغلى بگذارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون از پنج كار بازش داشتى، او را هر جا كه خواستى براى كارآموزى بگذار: او را براى كارآموزى به صرّاف مسپار كه صرّاف از ربا مصون نيست. وى را نزد كفن‌‌فروش مفرست؛ زيرا آمدن وبا كفن‌‌فروش را خوشحال مى‌‌كند. و او را نزد طعام‌‌فروش (گندم يا جو) مگذار؛ زيرا وى احتكار در امان نمى‌‌باشد. او را به قصّابش مسپار؛ زيرا رحْم‌‌دلى از قصّاب گرفته مى‌‌شود. او را به برده‌‌فروش هم مسپار؛ زيرا پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: &amp;quot;بدترينِ انسان‌‌ها، كسى است كه انسان خريد و فروش كند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-درباره-شغلها-و-كسبهاى-نكوهيده621&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى درباره شغل‌‌ها و كسب‌‌هاى نكوهيده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام، برخى از شغل‌‌ها و كسب‌‌ها، كسب ناپسند معرفى شده‌‌اند. شغل‌‌هايى همچون سلاخى، برده فروشى، كفن فروشى، صيرفى (فروش طلا و نقره) و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر چرايى ناپسند بودن اين شغل‌‌ها نيز در روايات، اشاره شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين اين روايات، نيازمند توجه به تأثير تربيتى كسب و پيشه، بر روحيه فرد است. تأثيرى كه ناخودآگاه، صاحب شغل و كسب را روحيه‌‌اى ديگر مى‌‌بخشد، يا ويژگى‌‌هاى نهفته در وجود او را بارور مى‌‌سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى شغل‌‌هاى نكوهيده از منظر اسلام، نشان‌‌دهنده دو ويژگى اساسى در اين مجموعه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آسيب-رسانى-به-لطافت-روح-انسانى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. آسيب رسانى به لطافت روح انسانى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فطرت پاك انسانى، هديه الهى به بشر و نماد «و نفخت فيه من روحى» است. اين سرمايه انسانى موهبتى گرانبهاست كه بايد از هر گزندى مصون بماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجام دادن برخى رفتارها سبب آفت‌‌زدگى روح انسانى و آسيب‌‌ديدگى لطافت موجود در آن مى‌‌شود. اگر اين رفتارها تكرار شده يا به صورت شغل مستمر درآيند تأثير ويرانگرى بر روح انسانى مى‌‌گذارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتن و سر بريدن حيوانات، پوست كندن آنها و حتى قصابى، سبب سخت‌‌دلى و سنگ‌‌دلى آدمى شده و لطافت و زلالى روح او را خدشه‌‌دار مى‌‌سازند. سر بريدن حيوانات، اگر چه براى اهداف شرعى و عرفى، عملى مجاز است، ولى شدت و خشونتى درون خود دارد كه تكرار آن عمل يا ابزار كسب قرار دادن آن، سبب نهادينه شدن آن خشونت در وجود عامل آن مى‌‌شود. در روايتى از امام صادق عليه‌‌السلام آمده است: «فَإِنَّ الجَزّارَ تُسلَبُ مِنهُ الرَّحمَةُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل رحمى از سلاّخ گرفته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفن فروشى، به ويژه مطابق با رسوم كهن نيز از گروه شغل‌‌هايى است كه لطافت روح انسانى را مخدوش مى‌‌سازند. كفن فروش به سبب علاقه به درآمد بيشتر خود، مشتاق مرگ افراد بيشتر و درآمدزايى ناشى از كفن فروشى خويش است، تا جايى كه بنا بر روايت اسحاق بن عمار از امام صادق عليه‌‌السلام، بيمارى واگيردار و فراگيرى همچون وبا نيز ممكن است سبب خوشحالى او شود! «فَإِنَّ صاحِبَ الأَكفانِ يَسُرُّهُ الوَبا إذا كانَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ كفن فروش از آمدن وبا هم شاد مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شغل برده فروشى نيز از منظر تربيتى بر روح انسان تأثير بد مى‌‌گذارد. از زاويه ديد برده فروش، انسانِ برده، متاعى همچون اشياى بى‌‌جان يا حيوانات است و مطابق با معيارهاى سودآورى به او نگريسته مى‌‌شود. او به ارزش انسانى يا خواسته‌‌هاى روحى و روانى برده نمى‌‌انديشد، بلكه همه چيز را مطابق با درآمد خويش يا قيمت بازار مى‌‌سنجد. اگر خريدار، در پى كودكى بدون مادر، يا مادرى بدون فرزند باشد او به راحتى ميان مادر و فرزند جدايى مى‌‌اندازد، تا سود خويش را افزون كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن از قول جبرئيل است آيا آنچه جبرئيل مى‌‌گويد از جانب خداست؟، خطاب به پيامبر گرامى صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحَمَّدُ، إنَّ شَرَّ اُمَّتِكَ الَّذينَ يَبيعونَ النّاسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح352.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمد، بدترين افراد امت تو كسانى اند كه انسان مى‌‌فروشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شغلهاى-با-احتمال-لغزش-زياد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. شغل‌‌هاى با احتمال لغزش زياد&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروه دوم از كسب‌‌هاى نكوهيده، شغل‌‌هايى هستند كه به جهت ظرافت و دقت داد و ستد، يا لوازم عرفى همراه با شغل، يا شى‌‌ء مورد معامله، احتمال لغزش و انحراف در آنها بيش از شغل‌‌هاى ديگر است. طبيعت اين كسب‌‌ها دربردارنده اين خطر است و انسان دارنده آن شغل، احتمال لغزش و انحرافش بيشتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد طلا و نقره كه با عنوان «صرف» در روايات آمده از آن جمله است. تخمين عيار و درصد خلوص طلا و نقره با امكانات آن دوران، تعيين وزن دقيق اين دو فلز گرانبها و معيار تبديل گونه‌‌هاى متفاوت آن به يكديگر، كارهاى دشوارى بودند كه همه آنها بر عهده «صيرفى» قرار داشت. طبيعى است كه منافع فردى و تمايل آدمى به درآمدزايى بيشتر، امكان لغزش در سنجش عيار و وزن و تبديل اين فلزات به يكديگر را افزايش مى‌‌دهد. ضمن آن كه به سبب ظرافت موجود در سنجش، طرف مقابل يعنى خريدار يا فروشنده نيز امكان فهم يا تصحيح اشتباه صيرفى را ندارد. از اين رو، امام صادق عليه‌‌السلام در باره اين شغل فرموده است: «فَإنَّ الصَّيرَفِيَّ لا يَسلَمُ مِنَ الرِّبا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صيرفى مصون از ربا نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروش مواد غذائى روزانه مردم (قُوتِ رايج) نيز همين مشكل را دارد و ممكن است در برخى موارد به احتكار بينجامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين خطر به ويژه در جوامع كهن كه تجارت و نقل و انتقال مواد غذائى، بسى دشوارتر از اين زمان بوده، نمود بيشترى داشته است؛ زيرا به محض كاهش عرضه قوت رايج مردم، همانند گندم، و احتمال افزايش قيمت آن، طبيعت انسانى و ماديگراى فروشندگان به احتكار و عرضه نكردن اجناس رو مى‌‌آوردند تا درآمد خويش را افزايش داده يا سرمايه خويش را از دست ندهند. بدين سبب، احتمال لغزش در اين شغل‌‌ها بيش از شغل‌‌هايى همانند پارچه‌‌فروشى است كه به سبب نبودن نياز ضرورى و آنى مردم، احتكار در آن بى‌‌معنا بوده است. در روايت اسحاق بن عمار از امام صادق عليه‌‌السلام آمده است: «لا تُسلِمهُ بَيّاعَ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ لا يَسلَمُ مِنَ الاِحتِكارِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزند خود را [براى آموزش كسب] نزد فروشنده طعام نفرست، زيرا او از [گناه] احتكار مصون نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت دعائم الاسلام نيز درباره علاقه‌‌هاى پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمده است: «أنَّهُ استَحَبَّ تِجارَةَ البَزِّ وكَرِهَ تِجارَةَ الحِنطَةِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. آن حضرت تجارت پارچه را دوست داشت و تجارت گندم را ناپسند مى‌‌دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت مواد غذائى در اوقات بحرانى، سبب پديد آمدن و تقويت رذائل اخلاقى نيز مى‌‌شود و آن را به گروه اول نيز ملحق مى‌‌سازد يعنى منافع فردى سبب چشم بستن بر نيازهاى مردم و سختى‌‌هاى آنها مى‌‌شود. امير المؤمنين عليه‌‌السلام فرمود: «مَن باعَ الطَّعامَ نُزِعَت مِنهُ الرَّحمَةُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كه طعام [و قوت روزانه مردم]را بفروشد، دل رحمى از او سلب مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پايان، تذكر چند نكته مفيد است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. در شغل‌‌هايى كه احتمال لغزش در آنها فراوان است، اگر فردى با آمادگى كامل و پرهيز از لغزش‌‌ها، آن شغل را انتخاب كند اشكالى ندارد. چنانكه برخى اصحاب امامان عليهم‌‌السلام صيرفى بوده‌‌اند و خطر شغل خود را با امام عليه‌‌السلام نيز مطرح كرده‌‌اند، ولى امام عليه‌‌السلام تغيير شغل را توصيه نكرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: كافى: ج5 ص114 ح2 (پرسش سدير صيرفى از امام باقر عليه‌‌السلام در باره كارش و بى‌‌اشكال دانستنامام عليه‌‌السلام، همچنين ر.ك: همان: ح3 درباره فروش آرد و بى اشكال شمردن آن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنان كه اگر فروشنده مواد غذائى از احتكار بپرهيزد عمل او اشكالى نخواهد داشت: «فَإِن لَم يَكُن ذلِكَ فَلَيسَ التِّجارَةُ بِها مُحَرَّمَةً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر اين گونه نباشد، داد و ستد نسبت به آن حرام نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. مواردى كه در روايات پيشين شمرده شده‌‌اند، به منزله شغل و كسب مكروه معرفى شده‌‌اند، نه آن كه هر گونه داد و ستد در آن كارها كراهت داشته باشد. يعنى اگر چه شغل كفن فروشى مكروه است، ولى خريدن كفن كراهتى ندارد حتى توصيه شده است كه انسان كفن خويش را در زمان حيات خود خريدارى كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: توضيح المسائل امام خمينى مسئله 573.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. ناپسندى برخى شغل‌‌ها، به شرايط زمانى و مكانى خاص آنها بستگى دارد و اگر در زمانى ديگر، معيارهاى ذكر شده در ابتداى نوشته در باره مشاغل تغيير كند پسنديدگى و ناپسندى نيز تغيير خواهند كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال در دوره كهن، فرد كفن‌‌فروش در هر روستا و شهر كوچك، منتظر مرگ افراد بيشترى بود تا كفن بيشترى به فروش رسانده، درآمد فزون‌‌ترى كسب كند. ولى در زمان معاصر و مطابق با عرف موجود، مرسوم است كه افراد در مكان‌‌هاى مقدس كفن خويش را خريدارى كرده و حتى براى ديگران به سوغات مى‌‌برند. يعنى ارتباط فروش كفن با فراوانى مرگ و مير قطع شده و در نتيجه معيار كراهت در زمان حال وجود ندارد. همچنان كه فروشندگان كفن همراه با كفن فروشى اجناس فراوان ديگرى را نيز به فروش مى‌‌رسانند و معاش آنها به كفن فروشىِ تنها وابسته نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل، ارتباط افراد حاضر در مراسم عزا، همچون قارى قرآن و مداح و سخنران، با مرگ و مير افرادِ هم دوره و هم محلى خويش، بيشتر شده و ويژگى سُرور و شادى از مرگ بيشتر افراد در اين شغل‌‌ها نيز مصداق مى‌‌يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم چنان كه برخى شغل‌‌هاى نو پديد، همانند فروش لوازم آرايش، يا لوازم خاص زنان، به سبب احتمال خطر و انحراف، نكوهيده تلقى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. در برخى احاديث، فروش برخى اشيا همچون زمين و خانه ناپسند شمرده شده است، ولى اين ناپسندى ارتباطى با كسب و شغل ندارد. بلكه تنها درباره شى‌‌ء مورد معامله است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال، فروش زمين زراعى، مزرعه، خانه و بنا تنها در صورتى شايسته است كه به جاى آن، زمين، باغ و خانه ديگرى خريدارى شود و الاّ فروش سرمايه و مصرف آن در كارهاى روزمره و گذرا، ناپسند است. دليل اين سخن نيز مشخص است؛ زيرا تبديل كردن سرمايه مولّد به سرمايه غير مولد و مصرفى، شايسته نيست. بدين سبب امام صادق عليه‌‌السلام فروش زمين زراعى را هدر رفته مى‌‌شمارد، مگر آن كه به جاى آن زمين زراعى ديگر خريدارى شود. آن حضرت مى‌‌فرمايد: «اى ابو سيار! آيا نمى‌‌دانى كه هر كس آب و گِلى را بفروشد مالش برباد رفته است؟» گفتم: فدايت شوم، آن را به بهاى بسيار مى‌‌فروشم و زمينى بزرگ‌‌تر از آن را كه فروخته‌‌ام مى‌‌خرم. امام فرمود: «خوب است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح346.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: السُّوقُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;روايات-في-ذم-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: رِواياتٌ في ذَمِّ السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: روايت‌‌هايى در نكوهش بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ البِقاعِ الأَسواقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص168 ح306، صحيح ابن حبّان: ج4 ص476 ح1599 نحوه،السنن الكبرى: ج3 ص92 ح4984 كلّها عن ابن عمر، المعجم الأوسط: ج7 ص155 ح7140 عن أنس، كنزالعمّال: ج7 ص648 ح20720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين مكان‌‌ها، بازارهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحَبُّ البِلادِ إلَى اللّهِ مَساجِدُها، وأَبغَضُ البِلادِ إلَى اللّهِ أسواقُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص464 ح288، صحيح ابن حبّان: ج4 ص477 ح1600، صحيح ابن خزيمة: ج 2 ص269 ح1293، السنن الكبرى: ج3 ص92 ح4983 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج7 ص648 ح20719؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبوب‌‌ترين جاها نزد خدا، مساجدند و منفورترين جاها نزد خدا، بازارهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عن آبائه عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِجَبرَئيلَ عليه‌‌السلام: أيُّ البِقاعِ أحَبُّ إلَى اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى؟ قالَ: المَساجِدُ، وأَحَبُّ أهلِها إلَى اللّهِ أوَّلُهُم دُخولاً إلَيها وآخِرُهُم خُروجا مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَيُّ البِقاعِ أبغَضُ إلَى اللّهِ تَعالى؟ قالَ: الأَسواقُ، وأَبغضُ أهلِها إلَيهِ أوَّلُهُم دُخولاً إلَيها وآخِرُهُم خُروجا مِنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص145 ح237 عن جابر، بحارالأنوار: ج84 ص4 ذيل ح76 وراجع مجمعالزوائد: ج2 ص109 ح1929.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ از پدرانش عليهم‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به جبرئيل فرمود: «اى جبرئيل! كدام مكان‌‌ها نزد خداوند عز و جل محبوب‌‌تر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مساجد، و دوست داشتنى‌‌ترين مسجديان در پيشگاه خدا، كسى است كه پيش از همه وارد مسجد مى‌‌شود و پس از همه بيرون مى‌‌رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «پس منفورترين مكان‌‌ها نزد خداوند متعال كدام‌‌اند؟». گفت: بازارها، و منفورترين بازاريان در پيشگاه خدا، كسى است كه پيش از همه وارد بازار مى‌‌شود و پس از همه بيرون مى‌‌رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن جبير بن مطعم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ فَقالَ: لا أدري. فَلَمّا أتاهُ جِبريلُ عليه‌‌السلام قالَ: يا جَبرَئيلُ، أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ قالَ: لا أدري، حَتّى أسأَلَ رَبّي عز و جل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ جِبريلُ عليه‌‌السلام ثُمَّ مَكَثَ ما شاءَ اللّهُ أن يَمكُثَ، ثُمَّ جاءَ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّكَ سَأَلتَني: أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ فَقُلتُ: لا أدري، وإنّي سَأَلتُ رَبّي عز و جل: أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ فَقالَ: أسواقُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص617 ح16744، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص166 ح303،المعجم الكبير: ج2 ص128 ح1545، مسند أبي يعلى: ج6 ص452 ح7366، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص280.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از جبير بن مطعم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى خدمت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! كجاى شهرها بدتر است؟ فرمود: «نمى‌‌دانم». چون جبرئيل عليه‌‌السلام نزد ايشان آمد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى جبرئيل! كجاى شهرها بدتر است؟». گفت: نمى‌‌دانم، تا از پرورگارم بپرسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل عليه‌‌السلام رفت و مدّتى نيامد و سپس آمد و گفت: اى محمّد! از من پرسيدى: كجاى شهرها بدتر است؟ و من گفتم: نمى‌‌دانم. از پروردگارم پرسيدم: كجاى شهرها بدتر است؟ و او فرمود: «بازارى آنها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ أعرابِيٌّ مِن بَني عامِرٍ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَسَأَلَهُ عَن شَرِّ بِقاعِ الأَرضِ وخَيرِ بِقاعِ الأَرضِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: شَرُّ بِقاعِ الأَرضِ الأَسواقُ، وهِيَ مَيدانُ إبليسَ، يَغدو بِرايَتِهِ ويَضَعُ كُرسِيَّهُ ويَبُثُّ ذُرِّيَّتَهُ، فَبَينَ مُطَفِّفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طفّفتُ: أي نقصت النهاية: ج3 ص129 «طفف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في قَفيزٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَفيز: مكيال تتواضع الناس عليه لسان العرب: ج5 ص395 «قفز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو طائِشٍ في ميزانٍ، أو سارِقٍ في ذَرعٍ، أو كاذِبٍ في سِلعَةٍ، فَيَقولُ: عَلَيكُم بِرَجُلٍ ماتَ أبوهُ وأَبوكُم حَيٌّ، فَلا يَزالُ مَعَ ذلِكَ أوَّلَ داخِلٍ وآخِرَ خارِجٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه‌‌السلام: وخَيرُ البِقاعِ المَساجِدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص199 ح3751، معاني الأخبار: ص168 ح1 عن مفضّل بن سعيدعن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج84 ص11 ح87 وراجع الخرائج والجرائح: ج1 ص111 ح185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باديه‌‌نشينى از بنى عامر نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و از ايشان در باره بدترين و بهترين اماكن زمين پرسيد. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «بدترين مكان زمين، بازارهاست. بازارها، ميدان ابليس‌‌اند. اوّلِ صبح با پرچم خود مى‌‌آيد و تختش را مى‌‌گذارد و فرزندان خود را در ميان همه اصناف، پخش مى‌‌كند: از كسى كه پيمانه‌‌اش را كم مى‌‌دهد تا كسى كه ترازويش را سبُك مى‌‌كشد و كسى كه از گَز كردن [پارچه]مى‌‌دزدد يا كسى كه براى فروش كالايش به دروغ، متوسّل مى‌‌شود. او به فرزندانش مى‌‌گويد: بر شما باد [فريفتن]مردى كه پدرش [آدم عليه‌‌السلام] مُرده، در حالى كه پدر شما هنوز زنده است. شيطان با اوّلين كسى كه وارد بازار مى‌‌شود، مى‌‌آيد و با آخرين نفر از بازار، خارج مى‌‌شود». سپس فرمود: «و بهترين مكان‌‌ها، مسجدهايند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ المَجالِسِ الأَسواقُ وَالطُّرُقُ، وخَيرُ المَجالِسِ المَساجِدُ، فَإِن لَم تَجلِس فِي المَسجِدِ فَالزَم بَيتَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص60 ح142 وح 143، مسند الشاميين: ج4 ص310 ح3392 كلّها عنواثلة، كنز العمّال: ج9 ص141 ح25416.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين جاى‌‌هاى نشستن، بازارها و گذرگاه هستند و بهترين محل‌‌هاى نشستن، مسجدهايند. پس اگر در مسجد نمى‌‌نشينى، در خانه‌‌ات بمان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الشَّياطينَ تَغدو بِراياتِها إلَى الأَسواقِ، فَيَدخُلونَ مَعَ أوَّلِ داخِلٍ، ويَخرُجونَ مَعَ آخِرِ خارِجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص136 ح7618، مسند الشاميّين: ج1 ص311 ح544 كلاهما عن أبي اُمامة،كنزالعمّال: ج4 ص20 ح9296 وراجع سنن أبي داود: ج1 ص276 ح1051 والسنن الكبرى: ج3 ص312 ح5834 واُسد الغابة: ج5 ص272 ح5152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شياطين، صبح با پرچم‌‌هاى خود به بازارها مى‌‌آيند و با نخستين وارد شونده به بازار، وارد مى‌‌شوند و با آخرين خارج شونده، خارج مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالأَسواقَ! فَإِنَّ الشَّيطانَ قَد باضَ بِها وفَرَّخَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج1 ص340.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بازارها برحذر باشيد؛ زيرا شيطان در آنها تخم گذاشته و جوجه كرده است [و لانه و كمينگاه شياطين است].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَكُن أوَّلَ مَن يَدخُلُ السّوقَ، ولا آخِرَ مَن يَخرُجُ مِنها، فَفيها باضَ الشَّيطانُ وفَرَّخَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص248 ح6118، تاريخ بغداد: ج12 ص426 الرقم 6874، رياض الصالحين: ص 667، تفسير القرطبي: ج10 ص420 كلّها عن سلمان، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9334.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلين كسى مباش كه به بازار در مى‌‌آيد و آخرين كسى مباش كه آن را ترك مى‌‌كند؛ زيرا شيطان در بازارها تخم گذاشته و جوجه كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَكونَنَّ ـ إنِ استَطَعتَ ـ أوَّلَ مَن يَدخُلُ السّوقَ، ولا آخِرَ مَن يَخرُجُ مِنها، فَإِنَّها مَعرَكَةُ الشَّيطانِ وبِها يَنصِبُ رايَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1906 ح100، المعجم الكبير: ج6 ص252 ح6131، رياض الصالحين: ص 666، تفسير القرطبي: ج10 ص422 كلاهما نحوه كلّها عن سلمان، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9335.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مى‌‌توانى، نه اوّلين كسى باش كه وارد بازار مى‌‌شود و نه آخرين كسى كه آن را ترك مى‌‌كند؛ زيرا بازار، آوردگاه شيطان است و پرچمش را در آن بر مى‌‌افرازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَدا إلى صَلاةِ الصُّبحِ اُعطِيَ رُبعَ الإِيمانِ، ومَن غَدا إلَى السّوقِ اُعطِيَ رايَةَ إبليسَ، وهُوَ مَعَ أوَّلِ مَن يَغدو وآخِرِ مَن يَروحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص255 ح6146، تهذيب الكمال: ج19 ص280 الرقم 3761، كنزالعمّال: ج7ص 369 ح19313 نقلاً عن ابن النجّار وفيه «راية» بدل «ربع» وكلّها عن سلمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى [گزاردنِ] نماز صبح [به مسجد] رود، يكْ چهارم ايمان به او داده شده است و هر كس صبح زود به بازار رود، پرچم ابليس به او داده مى‌‌شود. ابليس با اوّلين كسى كه صبحگاهان به بازار رود، وارد بازار مى‌‌شود و با آخرين كسى كه شبانگاه از بازار خارج شود، آن جا را ترك مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَدا إلى صَلاةِ الصُّبحِ غَدا بِرايَةِ الإِيمانِ، ومَن غَدا إلَى السّوقِ غَدا بِرايَةِ إبليسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص751 ح2234، التمهيد: ج19 ص278 نحوه وكلاهما عن سلمان،كنزالعمّال: ج7 ص366 ح19300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس صبحگاهان براى نماز صبح برود، با پرچم ايمان رفته است و هر كس صبحگاهان به بازار رود، با پرچم ابليس رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طوبى لِلعُلَماءِ، طوبى لِلعُبّادِ، وَيلٌ لِأَهلِ الأَسواقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص248 ح29329 نقلاً عن الفردوس عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا به حال عالمان! خوشا به حال عابدان! واى بر اهل بازارها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَغدو إبليسُ بُكرَةً فَيَصيحُ بِأَعلى صَوتِهِ: يا وَيلَهُ، يا وَيلَهُ! فَيَفزَعُ لَهُ مُرّادُ ذُرِّيَّتِهِ فَيَقولونَ: يا سَيِّدَنا ما أفزَعَكَ؟ فَيَقولُ: اِنطَلِقوا بِهذَا اللِّواءِ وهذِهِ الرّاياتِ حَتّى تَركُزوها فِي الأَسواقِ ومَجامِعِ الطُّرُقِ، ثُمَّ أكِبّوا بَينَ النّاسِ وَانزِغوهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَزَغَ: أي أفسد وأغرى النهاية: ج5 ص42 «نزغ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَلقوا بَينَهُم بِالفَواحِشِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَنطَلِقونَ حَتّى يَركُزوها كَذلِكَ. ويَقولونَ ذلِكَ حينَ يُمسونَ، فَلا تُرى فِي الأَسواقِ إلاَّ المُنكَراتُ ولا تُسمَعُ إلاَّ الفَواحِشُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَروحونَ بِها مَعَ آخِرِ مُنقَلِبٍ مِنَ السّوقِ، يَسيرونَ بِها بَينَ يَدَيهِ بِلِوائِهِم وراياتِهِم، حَتّى يُدخِلوها بَيتَهُ، فَيُبَيِّتونَها مَعَهُ في بَيتِهِ، حَتّى يَغدوا بِها مَعَ أوَّلِ غادٍ إلَى السّوقِ، يَسيرونَ بِها بَينَ يَدَيهِ حَتّى يَركُزوها في مَجامِعِ الطُّرُقِ وَالأَسواقِ. فَهُم عَلى ذلِكَ كُلَّ يَومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج4 ص139 و 140 ح9904 نقلاً عن ابن زنجويه عن أبي اُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس، صبح زود با بلندترين صدايش، فرياد مى‌‌زند: «اى واى! اى واى!». فرزندان نابكارش نگران او مى‌‌شوند و مى‌‌گويند: سرورا! چه چيز، تو را هراسان كرده است؟ ابليس مى‌‌گويد: «اين عَلَم و اين پرچم‌‌ها را ببريد و در بازارها و محلّ تجمّع مردم در گذرگاه‌‌ها نصب كنيد و سپس به جان مردم بيفتيد و آنها را وسوسه كنيد و در ميانشان، فساد و تباهى افكنيد». آنها مى‌‌روند و عَلَم‌‌ها و پرچم‌‌ها را نصب مى‌‌كنند و تا شب چنان مى‌‌كنند. از اين روست كه در بازارها جز خلافكارى ديده نمى‌‌شود و جز زشتگويى، شنيده نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس شامگاهان، عَلَم و پرچم هايشان را بر مى‌‌دارند و با آخرين نفرى كه بازار را ترك مى‌‌كند، بر مى‌‌گردند و پيشاپيش او حركت مى‌‌كنند تا او را به خانه‌‌اش مى‌‌برند و شب را نيز در خانه‌‌اش با او به سر مى‌‌برند و باز بامدادان با اوّلين كسى كه راهىِ بازار مى‌‌شود، به راه مى‌‌افتند و عَلَم و پرچم به دست، پيشاپيش او حركت مى‌‌كنند و عَلَم‌‌ها و پرچم‌‌هاى خود را در تجمّع‌‌گاه‌‌هاى كوچه‌‌ها و بازارها برپا مى‌‌كنند، و اين، كارِ هر روز آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي اُمامة عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ إبليسَ لَمّا اُنزِلَ إلَى الأَرضِ قالَ: يا رَبِّ، أنزَلتَني إلَى الأَرضِ وجَعَلتَني رَجيما ـ أو كَما ذَكَرَ ـ فَاجعَل لي بَيتا. قالَ: الحَمّامُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مجمع الزوائد ج8 ص221 ح13298: «قال: بيتك الحمّام».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ: فَاجعَل لي مَجلِسا. قالَ: الأَسواقُ ومَجامِعُ الطُّرُقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص207 ح7837 عن أبي اُمامة، كنزالعمّال: ج16 ص98 ح44055.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابو اُمامه از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس چون به زمين فرو فرستاده شد، گفت: پروردگارا! مرا به زمين، فرو فرستادى و مطرودم قرار دادى ـ يا چيزى شبيه اين گفت ـ. پس برايم خانه‌‌اى قرار ده. خداوند فرمود: «گرمابه». گفت: جايى هم براى نشستنم قرار ده. فرمود: «بازارها و پاتوق‌‌هاى كوى و برزن‌‌ها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ إبليسُ لِرَبِّهِ: يا رَبِّ قَد اُهبِطَ آدَمُ وقَد عَلِمتُ أنَّهُ سَيَكونُ كِتابٌ ورُسُلٌ، فَما كِتابُهُم ورُسُلُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رُسُلُهُمُ المَلائِكَةُ وَالنَّبِيّونَ مِنهُم، وكُتُبُهُمُ التَّوراةُ وَالزَّبورُ وَالإِنجيلُ وَالفُرقانُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما كِتابي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كِتابُكُ الوَشمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَشمُ: أن يُغرز الجلد بإبرة، ثمّ يُحشى بكحل أو نيل فيزرقّ أثره النهاية: ج5 ص189 «وشم&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقُرآنُكَ الشِّعرُ، ورُسُلُكَ الكَهَنَةُ، وطَعامُكَ ما لا يُذكَرُ اسمُ اللّهِ عَلَيهِ، وشَرابُكَ كُلُّ مُسكِرٍ، وصِدقُكَ الكَذِبُ، وبَيتُكَ الحَمّامُ، ومَصائِدُكَ النِّساءُ، ومُؤَذِّنُكَ المِزمارُ، ومَسجِدُكَ الأَسواقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص85 ح11181، حلية الأولياء: ج3 ص278 الرقم 248 كلاهما عن ابنعبّاس، الفردوس: ج3 ص199 ح4560 عن أنس، كنزالعمّال: ج16 ص98 ح44056؛ بحارالأنوار: ج63 ص281 ح173 نقلاً عن الدرّ المنثور عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس به پروردگارش گفت: پروردگارا! آدم به زمين، فرستاده شد و من مى‌‌دانم كه به زودى كتابى و فرستادگانى در كار خواهد بود. كتاب و فرستادگان آنها (بنى آدم) چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فرستادگانشان، فرشتگان‌‌اند و پيامبرانى از جنس خودشان، و كتاب‌‌هايشان تورات است و زبور و انجيل و فرقان (قرآن)». ابليس گفت: پس كتاب من چيست؟ خدا فرمود: «كتاب تو، خالكوبى است و خواندنىِ تو، شعر [بى‌‌محتوا و مشركانه] و فرستادگانت، كاهنان و خوراكت، آنچه نام خدا بر آن برده نشود و نوشيدنى‌‌ات، همه مُسكرها و راستت، دروغ است و خانه‌‌ات، حمّام است و دام‌‌هايت، زنان‌‌اند و مؤذّنت، نى است و مسجدت، بازارهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَجالِسُ الأَسواقِ مَحاضِرُ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص134 ح9814، عيون الحكم والمواعظ: ص488 ح9038.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محفل‌‌هاى بازارها، جاى حضور شيطان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلَى الحارِثِ الهَمدانِيِّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ ومَقاعِدَ الأَسواقِ؛ فَإِنَّها مَحاضِرُ الشَّيطانِ ومَعاريضُ الفِتَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 69، غرر الحكم: ج2 ص305 ح2699، بحارالأنوار: ج33 ص509 ح707.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در نامه‌‌اش به حارث هَمْدانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پاتوق‌‌هاى بازار بپرهيز كه محلّ حضور شيطان است و عرضه‌‌گاه فتنه‌‌ها و گم‌‌راهى‌‌ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ يَومُ الجُمُعَةِ غَدَتِ الشَّياطينُ بِراياتِها إلَى الأَسواقِ فَيَرمونَ النّاسَ بِالتَّرابيثِ ـ أوِ الرَّبائِثِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: في حديث على عليه‌‌السلام «إذا كان يوم الجمعة غدت الشياطين براياتها فيأخذون الناس بالربائث فيُذَكِّرونهم الحاجات» أي ليربثوهم بها عن الجمعة.يقال: ربثته عن الأمر إذا حبسته وثبّطته.والربائث جمع ربيثة وهي الأمر الذي يحبس الإنسان عن مهامّه النهاية: ج2 ص182 «ربث».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ ويُثَبِّطونَهُم عَنِ الجُمُعَةِ، وتَغدُو المَلائِكَةُ فَيَجلِسونَ عَلى أبوابِ المَسجِدِ فَيَكتُبونَ الرَّجُلَ مِن ساعَةٍ وَالرَّجُلَ مِن ساعَتَينِ حَتّى يَخرُجَ الإِمامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص276 ح1051، السنن الكبرى: ج3 ص312 ح5834، مسند ابن حنبل: ج1ص 201 ح719 عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نحوه، كنزالعمّال: ج7 ص736 ح21168.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون روز جمعه شود، شياطين با پرچم‌‌هاى خود به بازارها مى‌‌روند و مردم را به بهانه‌‌هاى مختلف، مشغول مى‌‌كنند و از [حضور در] نماز جمعه بازشان مى‌‌دارند. فرشتگان نيز بر درهاى مسجد مى‌‌نشينند و [اسامى]اشخاص و زمان حضورشان در نماز جمعه را تا خارج شدن امام جمعه مى‌‌نويسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ثُمَّ مَضَى ابنُ مُلجَمٍ لَعَنَهُ اللّهُ يَدورُ في شَوارِعِ الكوفَةِ، فَاجتازَ عَلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام وهُوَ جالِسٌ عِندَ ميثَمٍ التَّمّارِ، فَخَطَفَ عَنهُ كي لا يَراهُ، فَفَطَنَ بِهِ فَبَعَثَ خَلفَهُ رَسولاً. فَلَمّا أتاهُ وَقَفَ بَينَ يَدَيهِ وسَلَّمَ عَلَيهِ وتَضَرَّعَ لَدَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌‌السلام لَهُ: ما تَعمَلُ هاهُنا؟ قالَ: أطوفُ في أسواقِ الكوفَةِ وأَنظُرُ إلَيها، فَقالَ عليه‌‌السلام: عَلَيكَ بِالمَساجِدِ؛ فَإِنَّها خَيرٌ لَكَ مِنَ البِقاعِ كُلِّها، وشَرُّهَا الأَسواقُ ما لَم يُذكَرِ اسمُ اللّهِ فيها. ثُمَّ حادَثَهُ ساعَةً وَانصَرَفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج42 ص275 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ابن ملجم ملعون، سپس در خيابان‌‌هاى كوفه به گشت و گذار پرداخت و بر امير مؤمنان عليه‌‌السلام كه با ميثم تمّار نشسته بود، گذشت و خود را از او دزديد كه امام عليه‌‌السلام او را نبيند. امير مؤمنان عليه‌‌السلام متوجّه او شد و كسى را دنبالش فرستاد. چون نزد ايشان آمد، در برابرش ايستاد و سلام كرد و به لابه و زارى پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام به او فرمود: «اين جا چه مى‌‌كنى؟». گفت: در بازارهاى كوفه مى‌‌گردم و آنها را تماشا مى‌‌كنم. امام عليه‌‌السلام فرمود: «به مسجدها برو؛ زيرا كه آنها برايت از همه جا بهتر است. بدترين جاها، بازارهايند تا زمانى كه نام خدا در آنها برده نشود». سپس ساعتى با او سخن گفت و آن‌‌گاه ابن ملجم رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-در-باره-روايات-نكوهش-بازار659&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى در باره روايات نكوهش بازار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايات ياد شده در صدد تبيين كردن آسيب‌‌هاى موجود در محيط بازار و ناسازگارى آن با اخلاق اسلامى اند. در اين روايات، بازار بدترين مكان نام گرفته و حضور در آن نكوهش شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحليل اين متون و سازوارى و ناسازوارى آن با مجموعه متون ناظر به كسب و تجارت، نيازمند تأمل و تدبر بيشتر در مصادر، اسناد و مضمون‌‌هاى آنها است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مصادر: بيشتر گزارش‌‌هاى نكوهش بازار، در مصادر اهل سنت نقل شده‌‌اند. تنها چهار روايت در اين باره از مصادر شيعى وجود دارد. برخى مصادر اهل سنت گزارش كننده روايات نكوهش بازار، همچون صحيح مسلم، سنن ابن ماجه و المستدرك على الصحيحين از مصادر اصلى اهل سنت محسوب مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان مصادر شيعىِ اين گزارش‌‌ها، كتاب من لا يحضره الفقيه و معانى الاخبار شيخ صدوق اهميت دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اسناد: برخى روايات اهل سنت سند صحيح دارند، ولى گزارش‌‌هاى مصادر شيعى داراى اتقان سندى لازم نيستند. شيخ صدوق در كتاب من لايحضره الفقيه، روايت نكوهش بازار را به صورت مرسل نقل كرده است. سند اين روايت در كتاب معانى الاخبار نيز اضطراب دارد، ولى مى‌‌توان آن را تلقى به قبول كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. مضمون‌‌ها: مضمون و محتواى روايات نكوهش بازار با روايات فراوان ترغيب كننده به كسب و تجارت سازگار نيست. (شمار فراوان روايات پسنديدگى تجارت و ترغيب به انجام آن در بخش‌‌هاى پيشين نقل شده‌‌اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبيعى است كه انجام كسب و تجارت در هر جامعه، نيازمند محلى شايسته و مستعد براى خريد و فروش است تا كارهاى مربوط به داد و ستد سامان گيرند و امكان مراجعه و يافتن خريدار و فروشنده تسهيل شود. از اين رو، روايات نكوهش بازار تنافى ظاهرى با آن روايات خواهند داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكوهش مطلق بازار با سيره و عرف عقلا در اهتمام به بازار در جوامع متفاوت نيز ناسازگار است؛ زيرا بازار به عنوان محل داد و ستد، مكانى است كه در همه جوامع با گرايش‌‌ها و سليقه‌‌هاى مختلف وجود دارد و از لوازم زندگى اجتماعى شمرده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. حل تعارض: با فرض پذيرش روايات نكوهش بازار و ناسازگارى آن با ديگر آموزه‌‌هاى دينى و عقلائى، نياز به جمع ميان اين آموزه‌‌ها احساس مى‌‌شود. در تبيين وجوه جمع ميان اين روايات، لازم است به آسيب‌‌شناسى بازار، مقايسه بازار با مكان‌‌هاى ديگر و فضاى صدور روايات، توجه شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ برخى روايات&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص285 ح355 و 356 و ص287 ح358 و 359.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقام بيان مقايسه ميان مكان مقدسى چون مسجد و بازار هستند. روايت كتاب من لا يحضره الفقيه و برخى ديگر، به صراحت مسجد را به عنوان بهترين مكان و بازار را در مقابل آن به عنوان بدترين مكان معرفى كرده‌‌اند و حديث «أحَبُّ البِلادِ إلَى اللّه‌‌ مَساجِدُها وأبغَضُ البِلادِ إلَى اللّه‌‌ أسواقُها».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص284 ح355.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناظر به اين مقايسه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى ديگر امير مؤمنان عليه‌‌السلام به تلاش شيطان براى حضور يافتن افراد در بازار و حضور نيافتن در نماز جمعه اشاره كرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص293 ح372.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه جايگاه ارزشى برترين و بدترين مكان در اين مقايسه، نياز به تبيين ويژه نخواهد داشت؛ زيرا مسجد، مكانى معنوى است كه با ياد خدا گره خورده و در آن ذكر و ياد خدا برپاست. در مقابل، بازار مكانى براى دنيا گروى و سودآورى است كه فراموشى ياد خدا در آن، امر غريبى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ برخى رواياتِ نكوهش بازار، بر خطرهاى ناشى از حضور در بازار توجه داده و گفته‌‌اند: «لا تُرى فِي الأَسواقِ إلاَّ المُنكَراتُ ولا تُسمَعُ إلاَّ الفَواحِشُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص290 ح367.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايتى ديگر اين محل را «ميدان ابليس»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص286 ح358.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برشمرده است كه در پى گسترش اعمالى ناروا همانند كم فروشى، گران فروشى، دروغ و...، است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجود اين رذائل اخلاقى در بازار را نمى‌‌توان انكار كرد، همچنان كه ناپسند شمردن اين صفات و مكان بروز اين صفات از ناحيه دين، امرى طبيعى شمرده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ برخى ديگر از روايات نكوهش كننده بازار، حضور مستمر و دائمى افراد را در بازار نكوهش كرده‌‌اند. اين روايات به خوى دنياگرايانه و منفعت طلبانه گروهى از بازاريان اشاره دارند كه محل و مأوايى جز بازار نمى‌‌شناسند و از اعمال عبادى و اجتماعى ديگر غافل‌‌اند. روايات نكوهنده حضور پيوسته در بازار، از اول وقت تا آخر وقت به اين ويژگى اشاره دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص289 ح362 ـ 364.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ و سرانجام گروه ديگرى از روايات به بازارگردى بى هدف، يا ولگردى در بازار اشاره كرده و آن را ناپسند شمرده‌‌اند كه توصيه اميرمومنان عليه‌‌السلام به ابن ملجم به پرهيز كردن از بازارگردى و ترغيب او به امور معنوى، از آن جمله است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص293 ح373.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلاصه سخن آن كه: بازار اگر چه مكانى است كه به تسهيل امور اجتماعى داد و ستد يارى مى‌‌رساند، ولى پيرايه‌‌ها و لوازمى دارد كه آن را به عنوان محيطى خطرناك و آسيب پذير مطرح مى‌‌كند: خوى دنياگرايى آدمى را تقويت مى‌‌كند و برخى رذائل اخلاقى را شكوفا مى‌‌سازد؛ از اين رو، مكانى ناپسند شمرده مى‌‌شود كه لازم است فروشنده و خريدار به آنها توجه داشته و مواظب آسيب‌‌هاى موجود در آن باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين منظر، بازار همانند دنيا و يكى از مظاهر اصلى آن است كه به سبب گرايش مادى نكوهش شده است، ولى مى‌‌تواند در مسير خير قرار گيرد و همانند دنيا، داراى ويژگى «مزرعة الآخره» نيز باشد و ستوده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إشراف-النبي-صلی-الله-علیه-وآله-على-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: إشرافُ النَّبِيِّ صلی الله علیه وآله عَلَى السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: نظارت پيامبر صلی الله علیه وآله بر بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه‌‌ بن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَرَني رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أن آتِيَهُ بِمُديَةٍ ـ وهِيَ الشَّفرَةُ ـ فَأَتَيتُهُ بِها، فَأَرسَلَ بِها فَاُرهِفَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرهفتُ سَيفي: أي رقّقتُهُ، فهو مُرهَف الصحاح: ج4 ص1367 «رهف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ أعطانيها وقالَ: اُغدُ عَلَيَّ بِها، فَفَعَلتُ، فَخَرَجَ بِأَصحابِهِ إلى أسواقِ المَدينَةِ وفيها زِقاقُ خَمرٍ قَد جُلِبَت مِنَ الشّامِ، فَأَخَذَ المُديَةَ مِنّي فَشَقَّ ما كانَ مِن تِلكَ الزِّقاقِ بِحَضرَتِهِ ثُمَّ أعطانيها، وأَمَرَ أصحابَهُ الَّذينَ كانوا مَعَهُ أن يَمضوا مَعِيَ وأَن يُعاوِنوني، وأَمَرَني أن آتِيَ الأَسواقَ كُلَّها، فَلا أجِدُ فيها زِقَّ خَمرٍ إلاّ شَقَقتُهُ، فَفَعَلتُ فَلَم أترُك في أسواقِها زِقّا إلاّ شَقَقتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص492 ح6173، تفسير ابن كثير: ج3 ص175، مسند الشاميين: ج2ص 354 ح1486، المجموع للنووي: ج14 ص284، المغني لعبد اللّه‌‌ بن قدامة: ج5 ص447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از من كاردى خواست و من براى ايشان بُردم. فرستاد آن را تيز كردند و سپس به من داد و فرمود: «فردا اين را برايم بياور». من چنين كردم و ايشان با يارانش به بازارهاى مدينه رفت. در آن جا خيك‌‌هاى شرابى بود كه از شام آورده بودند. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كارد را از من گرفت و تمام خيك‌‌هايى را كه در برابرش بود، پاره كرد. سپس كارد را به من داد و به يارانش كه همراه او بودند، فرمود با من بيايند و كمكم كنند و به من دستور داد همه بازارها را بگردم و هر جا خيك شرابى ديدم، پاره‌‌اش كنم. من رفتم و هر چه خيك شراب در بازارهاى مدينه بود، پاره كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَرَّ بِسوقِ المَدينَةِ عَلى طَعامٍ أعجَبَهُ، فَأَدخَلَ يَدَهُ في جَوفِ الطَّعامِ، فَأَخرَجَ شَيئا لَيسَ بِالظّاهِرِ، قالَ: فَأَفَّفَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِصاحِبِ الطَّعامِ، ثُمَّ نادى: يا أيُّهَا النّاسُ! لا غِشَّ بَينَ المُسلِمينَ، مَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان: ج1 ص298 ح515، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص11 ح2153، صحيح ابنحبّان: ج11 ص270 ح4905، المغني عن حمل الأسفار: ج4 ص227 كلّها عن أبي هريرة، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص9 عن أبي الحمراء وكلّها نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص158 ح9970.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در بازار مدينه بر طعامى (موادّى غذايى يا گندم) گذشت كه ظاهرى خوشايند داشت. دستش را داخل آن بُرد و چيزى در آورد كه مانند قسمت بيرونى‌‌اش نبود. پس به طعام‌‌فروش اُف گفت و آن گاه صدا زد: «اى مردم! تقلّب در ميان مسلمانان نيست. كسى كه تقلّب كند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدُ اللّهِ بنُ سَعيدٍ أبي اُحَيحَةَ الاُمَوِيُّ، لَهُ صُحبَةٌ، كانَ اسمُهُ الحَكَمَ، فَسَمّاهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَبدَ اللّهِ، وَاستَعمَلَهُ النَّبِيُ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى سوقِ المَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج29 ص53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه‌‌ بن سعيد اُمَوى، صحابى و نامش حكم بود. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نامش را عبد اللّه‌‌ نهاد و او را بر بازار مدينه گماشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ خليفة بن خيّاط ـ في تَسمِيَةِ عُمّالِ النَّبِيِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَكَمُ بنُ سَعيدِ بنِ العاصِ عَلَى السّوقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ خليفة بن خياط: ص61، تاريخ دمشق: ج29 ص56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ خليفة بن خيّاط ـ در بيان اسامى كارگزاران پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكم بن سعيد بن عاص، كارگزار بازار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إشراف-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-على-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: إشرافُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام عَلَى السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: نظارت امير مؤمنان علیه السلام بر بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ [الإِمامِ عَلِيٍّ] عليه‌‌السلام أنَّهُ كَتَبَ إلى رِفاعَةَ [قاضيهِ عَلَى الأَهوازِ]: لا تَستَعمِل مَن لا يُصَدِّقُكَ ولا يُصَدِّقُ قَولَكَ فينا، وإلاّ فَاللّهُ خَصمُكَ وطالِبُكَ. لا تُوَلِّ أمرَ السّوقِ ذا بِدعَةٍ، وإلاّ فَأَنتَ أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص530 ح1882.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام به رفاعه [قاضى‌‌اش در اهواز] نوشت: «از به كار گماشتن كسى كه نه تو را و نه سخن تو را در باره ما تصديق مى‌‌كند، خوددارى كن. در غير اين صورت، خداوند از تو بازخواست خواهد كرد. نيز سرپرستى امور بازار را به اهل بدعت مسپار، وگر نه خود بهتر مى‌‌دانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ يَطوفُ فِي السّوقِ بِيَدِهِ دِرَّةٌ، فَاُتِيَ بِقَميصٍ لَهُ سُنبُلانِيٍّ فَلَبِسَهُ، فَخَرَجَ كُمّاهُ عَلى يَدَيهِ، فَأَمَرَ بِهِما فَقُطِعا حَتَّى استَوَيا بِيَدَيهِ، ثُمَّ أخَذَ دِرَّتَهُ فَذَهَبَ يَطوفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج3 ص29 عن سليمان بن بلال عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام؛ مستدرك الوسائل: ج3ص 321 ح3682.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب عليه‌‌السلام تازيانه به دست، در بازار مى‌‌گشت كه پيراهنى سُنبُلانى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لباسى بلند، منسوب به سُنبُلان، شهرى در روم بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برايش آوردند. آن را پوشيد. آستين‌‌هايش بلندتر بود. دستور داد اضافه آن را بُريدند تا اندازه‌‌اش شد. سپس تازيانه‌‌اش را برداشت و به گشت در بازار، ادامه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي صادق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام سُوقَ التَّمّارِينَ، فَإِذَا امرَأَةٌ قائِمَةٌ تَبكي وهِيَ تُخاصِمُ رَجُلاً تَمّاراً، فَقالَ لَها: ما لَكِ؟ قالَت: يا أميرَ المُؤمِنينَ، اشتَرَيتُ مِن هذا تَمراً بِدِرهَمٍ فَخَرَجَ أسفَلُهُ رَدِيّاً لَيسَ مِثلَ الَّذي رَأَيتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ: رُدَّ عَلَيها. فَأَبى حَتّى قالَها ثَلاثاً فَأَبى، فَعَلاهُ بِالدِّرَّةِ حَتّى رَدَّ عَلَيها. وكانَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام يَكرَهُ أن يُجَلَّلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يجلّل التمر: أي يُعبّى في وعاءٍ.والجُلّة: وعاء التمر (اُنظر: الصحاح: ج4 ص1658 «جلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّمرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص230 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص270 ح3978، وسائل الشيعة: ج12ص 419 ح23258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو صادق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام وارد بازار خرمافروشان شد. ديد زنى ايستاده است و مى‌‌گِريد و با مردى خرمافروش، جرّ و بحث مى‌‌كند. به آن زن فرمود: «چه شده است؟». زن گفت: اى امير مؤمنان! من از او، يك درهم خرما خريده‌‌ام؛ امّا از خرماهاى زيرين كه نامرغوب است به من داده مانند خرماهايى كه ديدم نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام به خرمافروش فرمود: «پس بگير». مرد، قبول نكرد. امام عليه‌‌السلام سه بار فرمود و خرمافروش نپذيرفت. امام عليه‌‌السلام تازيانه‌‌اش را بالا بُرد و مرد، پس گرفت. على عليه‌‌السلام نمى‌‌پسنديد خرما [به گونه‌‌اى] بسته‌‌بندى شود [كه موجب فريب خريدار گردد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن الأصبغ بن نُباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجنا مَعَ عَلِيٍّ عليه‌‌السلام حَتّى أتَينَا التَّمّارينَ فَقالَ: لا تَنصِبوا قَوصَرَّةً عَلى قَوصَرَّةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوصَرَّة: هذا الذي يُكنَز فيه التمرُ من البواري الصحاح: ج2 ص793 «قصر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ثُمَّ مَضى حَتّى أتَينا إلَى اللَّحّامينَ فَقالَ: لا تَنفُخوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا تنكوا»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي اللَّحمِ، ثُمَّ مَضى حَتّى أتى إلى سوقِ السَّمَكِ فَقالَ: لا تَبيعُوا الجِرِّيَّ ولاَ المارْماهِيَ ولاَ الطّافِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص246 ح730، بحار الأنوار: ج79 ص309 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با على عليه‌‌السلام بيرون رفتيم تا به بازار خرمافروشان رسيديم. [به خرمافروشان]فرمود: «زنبيل‌‌ها را روى هم قرار ندهيد». سپس رفت تا به گوشت‌‌فروشان رسيديم. فرمود: «در گوشت، ندميد». سپس رفت تا به بازار ماهى‌‌فروشان رسيد و فرمود: «ماهى اسبيله و مارماهى و ماهى مُرده [از آب گرفته]نفروشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية عن أبي مطر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ مِنَ المَسجِدِ فَإِذا رَجُلٌ يُنادي مِن خَلفي: اِرفَع إزارَكَ؛ فَإِنَّهُ أبقى لِثَوبِكَ وأَتقى لَكَ، وخُذ مِن رَأسِكَ إن كُنتَ مُسلِما، فَمَشَيتُ خَلفَهُ، وهُوَ مُؤتَزِرٌ بِإِزارٍ ومُرتَدٍ بِرِداءٍ ومَعَهُ الدِّرَّةُ كَأَنَّهُ أعرابِيٌّ بَدَوِيٌّ، فَقُلتُ: مَن هذا؟ فَقالَ لي رَجُلٌ: أراكَ غَريبا بِهذَا البَلَدِ. فَقُلتُ: أجَل أنَا رَجُلٌ مِن أهلِ البَصرَةِ، فَقالَ: هذا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ أميرُ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتَّى انتَهى إلى دارِ بَني أبي مُعَيطٍ وهُوَ يَسوقُ الإِبِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا فى المصدر، وفي المصدر، وفي بقية المصادر «سوق الإبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: بِيعوا ولا تَحلِفوا؛ فَإِنَّ اليَمينَ تُنَفِّقُ السِّلعَةَ وتَمحَقُ البَرَكَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثمَّ أتى أصحابَ التَّمرِ فَإِذا خادِمٌ تَبكي، فَقالَ: ما يُبكيكِ؟ فَقالَت: باعَني هذَا الرَّجُلُ تَمرا بِدِرهَمٍ فَرَدَّهُ مَوالِيَّ فَأَبى أن يَقبَلَهُ، فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام: خُذ تَمرَكَ وأَعطِها دِرهَما فَإِنَّها لَيسَ لَها أمرٌ، فَدَفَعَهُ، فَقُلتُ: أتَدري مَن هذا؟ فَقالَ: لا، فَقُلتُ: هذا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ أميرُ المُؤمِنينَ، فَصَبَّت تَمرَهُ وأَعطاها دِرهَما، ثُمَّ قالَ الرَّجُلُ: اُحِبُّ أن تَرضى عَنّي يا أميرَ المُؤمِنينَ، قالَ: ما أرضاني عَنكَ إذا أوفَيتَ النّاسَ حُقوقَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ مرَّ مُجتازا بِأَصحابِ التَّمرِ، فَقالَ: يا أصحابَ التَّمرِ، أطعِمُوا المَساكينَ يَربُ كَسبُكُم. ثُمَّ مَرَّ مُجتازا ومَعَهُ المُسلِمونَ حَتَّى انتَهى إلى أصحابِ السَّمَكِ، فَقالَ: لا يُباعُ في سوقِنا طافٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتى دارَ فُراتٍ ـ وهِيَ سوقُ الكَرابيسِ ـ فَأَتى شَيخا فَقالَ: يا شَيخُ، أحسِن بَيعي في قَميصٍ بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، فَلَمّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، ثُمَّ آخَرَ، فَلمَّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، فَأَتى غُلاما حَدَثا فَاشتَرى مِنهُ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ وكُمُّهُ ما بَينَ الرُّسغَينِ إلَى الكَعبَينِ، يَقولُ في لُبسِهِ: الحَمدُ للّه‌‌ الَّذي رَزَقَني مِنَ الرِّياشِ ما أتَجَمَّلُ بِهِ فِي النّاسِ، واُواري بِهِ عَورَتي. فَقيلَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، هذا شَيءٌ تَرويهِ عَن نَفسِكَ أو شَيءٌ سَمِعتَهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؟ فَقالَ: لا! بَل شَيءٌ سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ عِندَ الكِسوَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ أبُو الغُلامِ صاحِبُ الثَّوبِ، فَقيلَ لَهُ: يا فُلانُ، قَد باعَ ابنُكَ اليَومَ مِن أميرِ المُؤمِنينَ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، قالَ: أفَلا أخَذتَ مِنهُ دِرهَمَينِ؟ فَأَخَذَ مِنهُ أبوهُ دِرهَما ثُمَّ جاءَ بِهِ إلى أميرِ المُؤمِنينَ وهُوَ جالِسٌ مَعَ المُسلِمينَ عَلى بابِ الرَّحبَةِ، فَقالَ: أمسِك هذَا الدِّرهَمَ، فَقالَ: ما شَأنُ هذَا الدِّرهَمِ؟ فَقالَ: إنَّما ثَمَنُ القَميصِ دِرهَمَينِ، فَقالَ: باعَني رِضايَ وأَخَذَ رِضاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية: ج8 ص4، فضائل الصحابة لابن حنبل: ج1 ص528 ح878، المنتخب مسند عبد بنحميد: ص62 ح69، تاريخ دمشق: ج42 ص485، كنز العمال: ج13 ص183 ح36547؛ الغارات: ج2 ص713، المناقب للكوفي: ج2 ص602 ح1103 كلاهما عن أبي مطر نحوه، بحار الأنوار: ج40 ص331 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية ـ به نقل از ابو مطر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مسجد خارج شدم، ناگاه مردى از پشت سرم صدا زد: «اِزارت را بالا بكش؛ زيرا اين كار هم جامه‌‌ات را ماندگارتر مى‌‌كند و هم به تقوا نزديك‌‌تر است. موهاى سرت را هم كوتاه كن، اگر مسلمان هستى». من دنبالش رفتم. اِزارى بسته بود و ردايى بر تن كرده بود و تازيانه‌‌اى با خود داشت، گويى عربى باديه‌‌نشين است. گفتم: اين كيست؟ مردى به من گفت: مى‌‌بينم كه در اين شهر غريبى. گفتم: آرى. اهل بصره هستم. آن مرد گفت: اين، امير مؤمنان على بن ابى طالب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت تا به محلّه بنى ابى مُعَيط كه بازار شترفروشان بود، رسيد فرمود: «بفروشيد و سوگند نخوريد؛ زيرا سوگند، كالا را به فروش مى‌‌رساند، امّا بركت را مى‌‌بَرَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به بازار خرمافروشان رفت، كنيزى را ديد كه گريه مى‌‌كند. فرمود: «چرا گريه مى‌‌كنى؟». گفت: درهمى خرما از اين مرد خريده‌‌ام و اربابم آن را برگردانْده، ولى اين پس نمى‌‌گيرد. على عليه‌‌السلام به آن مرد فرمود: «خرمايت را بگير و درهمش را بده؛ زيرا او از خود اختيارى ندارد». خرمافروش، ايشان را به عقب راند. من گفتم: آيا مى‌‌دانى اين شخص كيست؟ خرما فروش گفت: نه. گفتم: اين امير مؤمنان، على بن ابى طالب است. خرمايش را ريخت و درهم كنيز را برگرداند. سپس گفت: اى امير مؤمنان! دوست دارم از من راضى باشيد. امير مؤمنان عليه‌‌السلام فرمود: «آن گاه از تو راضى‌‌تر مى‌‌شوم كه حقوق مردم را كاملاً رعايت كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بر خرمافروشان گذشت و فرمود: «اى خرمافروشان! به مستمندان، اطعام كنيد تا كسب و كارتان بركت يابد». آن گاه با مسلمانانى كه همراهش بودند، به راه خود ادامه داد تا به ماهى فروشان رسيد و فرمود: «در بازار ما، ماهى مُرده نبايد فروخته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به محلّه فرات ـ بازار كرباس‌‌فروشان ـ آمد و نزد پيرمردى رفت و فرمود: «اى پيرمرد! يك پيراهن سه درهمى به من بده»؛ امّا چون آن مرد، امير مؤمنان را شناخت، چيزى از او نخريد و نزد ديگرى رفت و چون او هم امير مؤمنان را شناخت، از او نيز چيزى نخريد و نزد جوان نورسى رفت و پيراهنى به سه درهم از او خريد كه آستينش تا ميان ساعد آن حضرت بود. در حالى كه آن را مى‌‌پوشيد، مى‌‌فرمود: «سپاس، خدايى را كه جامه‌‌اى روزى‌‌ام فرمود تا به واسطه آن در ميان مردم، آراسته باشم و برهنگى‌‌ام را بپوشانم». يكى به ايشان گفت: اى امير مؤمنان! اين را از خودتان مى‌‌گوييد يا از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيده‌‌ايد؟ فرمود: «نه؛ بلكه چيزى است كه از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه هنگام پوشيدن جامه، چنين مى‌‌گفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدر آن نوجوان، يعنى صاحب جامه، آمد. به او گفتند: فلانى! پسرت، امروز پيراهنى را به سه درهم به امير مؤمنان فروخت. پدرش به او گفت: چرا از ايشان، دو درهم نگرفتى؟ آن گاه يك درهم از پسرش گرفت و آن را نزد امير مؤمنان عليه‌‌السلام كه با مسلمانان در باب الرَّحبه نشسته بود، آورد و گفت: اين درهم را بگيريد. فرمود: «قضيّه اين درهم چيست؟». گفت: قيمت پيراهن، دو درهم است. فرمود: «من با رضايت خريدم و او با رضايت [پولش را] گرفت (معامله با رضايت طرفين صورت گرفته است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة عن جرموز المرادي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيّا وهُوَ يَخرُجُ مِنَ القَصرِ وعَلَيهِ قِطرِيَّتانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِطرِيَّة: ضرب من البُرود لسان العرب: ج5 ص105 «قطر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ إزارُهُ إلى نِصفِ السّاقِ، ورِداؤُهُ مُشَمَّرٌ قَريبا مِنهُ، ومَعَهُ الدِّرَّةُ، يَمشي فِي الأَسواقِ ويَأمُرُهُم بِتَقوَى اللّهِ وحُسنِ البَيعِ، ويَقولُ: أوفُوا الكَيلَ وَالميزانَ، ولا تَنفُخُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تنقحوا»، والصواب ما أثبتناه كما في الطبقات الكبرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّحمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص557 ح938، الطبقات الكبرى: ج3 ص28، أنساب الأشراف: ج2 ص369، تاريخ دمشق: ج42 ص484، تاريخ الإسلام للذهبي: ج3 ص645؛ مستدرك الوسائل: ج3 ص320 ح3677 وراجع مكارم الأخلاق: ج1 ص247 ح732.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة ـ به نقل از جرموز مرادى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام را ديدم كه از قصر (دار الحكومه) بيرون مى‌‌آمد و دو جامه قِطْرى پوشيده بود. اِزارش تا نيمه ساق مى‌‌آمد و ردايش كه آن را به كمر بسته بود تا نزديك اِزارش مى‌‌رسيد و در دستش تازيانه بود. در بازارها مى‌‌چرخيد و مردم را به پرواى الهى و درستىِ خريد و فروش، فرمان مى‌‌داد و مى‌‌فرمود: «در پيمانه كردن و وزن كردن، سنگِ تمام بگذاريد و در گوشت، ندميد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأموال لقاسم بن سلام عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ مَعَ عَلِيٍّ عليه‌‌السلام إلَى السّوقِ، فَرَأى أهلَ السّوقِ قَد حازوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حازه يحوزه: إذا قبضه وملكه واستبدّ به النهاية: ج1 ص459 «حوز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمكِنَتَهُم، فَقالَ: ما هذا؟: فَقالوا: أهلُ السّوقِ قَد حازوا أمكِنَتَهُم، فَقالَ: لَيسَ ذلِكَ لَهُم؛ سوقُ المُسلِمينَ كَمُصَلَّى المُسلِمينَ، مَن سَبَقَ إلى شَيءٍ فَهُوَ لَهُ يَومَهُ حَتّى يَدَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأموال لقاسم بن سلام: ص93 ح226، كنز العمّال: ج5 ص816 ح14470؛ الكافي: ج2ص 662 ح7، تهذيب الأحكام: ج7 ص9 ح31 كلاهما عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهماالسلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص199 ح3752 وفيها ذيله من «سوق المسلمين»، جامع الأحاديث للقمّي: ص87 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلامعن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحارالأنوار: ج83 ص35 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأموال، قاسم بن سلام ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ: با على عليه‌‌السلام به بازار رفتم، ديد هر يك از بازاريان براى خود جايى را مشخصّ و تصاحب كرده است. فرمود: «اينها چه هستند؟». گفتند: هر يك از بازاريان براى خود جايى را تصاحب كرده است. فرمود: «آنها چنين حقّى ندارند. بازار مسلمانان، مانند نمازخانه مسلمانان است. هر كس زودتر از ديگرى جايى بگيرد، آن روز، آن محل متعلّق به اوست، تا زمانى كه تركش كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجنا مَعَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام، وهُوَ يَطوفُ بِالسّوقِ يَأمُرُ بِوَفاءِ الكَيلِ وَالميزانِ، وهُوَ يَطوفُ إلى أنِ انتَصَفَ النَّهارُ، مَرَّ بِرَجُلٍ جالِسٍ، فَقامَ إلَيهِ فَقالَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، مُرَّ مَعِيَ إلى أن تَدخُلَ بَيتي؛ تَتَغَدّى عِندي وتَدعو لي، وما أحسَبُكَ اليَومَ تَغَدَّيتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أميرُ المُؤمِنينَ: عَلى أن لا تَدَّخِرَ ما في بَيتِكَ، ولا تَتَكَلَّفَ ما وَراءَ بابِكَ، قالَ: لَكَ شَرطُكَ، ودَخَلَ ودَخَلنا، وأَكَلنا خُبزا وزَيتا وتَمرا، ثُمَّ خَرَجَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى: ص159، مستدرك الوسائل: ج16 ص240 ح19728.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همراه امير مؤمنان عليه‌‌السلام به بازار رفتيم. ايشان در بازار مى‌‌گشت و بازاريان را به كامل دادن پيمانه و ترازو توصيه مى‌‌كرد، تا آن كه ظهر شد و ايشان بر مردى كه نشسته بود، گذشت. مرد، به سوى ايشان رفت و گفت: اى امير مؤمنان! با من به خانه‌‌ام بياييد و ناهار ميل نماييد و برايم دعا كنيد. گمان نمى‌‌كنم امروز صبحانه خورده باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام فرمود: «به شرط آن كه آنچه در خانه‌‌ات هست، از ما دريغ نورزى و از بيرون خانه‌‌ات چيزى فراهم نياورى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: قبول است. همراه او به خانه اش رفتيم و نان و روغن و خرما خورديم. سپس، امام عليه‌‌السلام خارج شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَلِيٍّ عليه‌‌السلام أنَّهُ كانَ يَمشي فِي الأَسواقِ وبِيَدِهِ دِرَّةٌ يَضرِبُ بِها مَن وَجَدَ مِن مُطَفِّفٍ أو غاشٍّ في تِجارَةِ المُسلِمينَ. قالَ الأَصبَغُ: قُلتُ لَهُ يَوما: أنَا أكفيكَ هذا يا أميرَ المُؤمِنينَ وَاجلِس في بَيتِكَ، قالَ: ما نَصَحتَني يا أصبَغُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ يَركَبُ بَغلَةَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الشَّهباءَ ويَطوفُ فِي الأَسواقِ سوقا سوقا، فَأَتى يَوما طاقَ اللَّحّامينَ، فَقالَ: يا مَعشَرَ القَصّابينَ، لا تَعجَلُوا الأَنفُسَ قَبلَ أن تَزهَقَ، وإيّاكُم وَالنَّفخَ فِي اللَّحمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعني بعد أن يُسلَخ الجلد، وأمّا النفخ بين الجلد واللحم فليس من هذا وهو شيء يسهل به السلخ، وإنّما نهى عن النفخ في اللحم ليختلط الريح به وتجري بين جلود رقاق عليه فينتفخ اللحم فيظهر كأنّه شحم وليس بشحم دعائم الإسلام: ج2 ص29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ثُمَّ أتى إلَى التَّمّارينَ فَقالَ: أظهِروا مِن رَديءِ بَيعِكُم ما تُظهِرونَ مِن جَيِّدِهِ. ثُمَّ أتَى السَّمّاكينَ فَقالَ: لا تَبيعوا إلاّ طَيِّبا وإيّاكُم وما طَفا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى الكُناسَةَ وفيها مِن أنواعِ التِّجارَةِ؛ مِن نَخّاسٍ، وقَمّاطٍ، وبائِعِ إبِلٍ، وصَيرَفِيٍّ، وبَزّازٍ، وخَيّاطٍ، فَنادى بِأَعلى صَوتٍ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّ أسواقَكُم هذِهِ تَحضُرُهَا الأَيمانُ، فَشوبوا أيمانَكُم بِالصَّدَقَةِ، وكُفّوا عَنِ الحِلفِ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى لا يُقَدِّسُ مَن حَلَفَ بِاسمِهِ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص538 ح1913، الجعفريات: ص238 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام وليسفيه صدره إلى «يا أصبغ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام در بازارها راه مى‌‌رفت و تازيانه‌‌اى در دست داشت كه با آن، كم‌‌فروشان و غِش كنندگان در تجارت مسلمانان را تنبيه مى‌‌كرد. اَصبَغ مى‌‌گويد: روزى به ايشان گفتم: اى اميرمؤمنان! من به جاى شما اين كار را انجام مى‌‌دهم. شما در خانه‌‌تان بشينيد. فرمود: «اى اَصبَغ! برايم خيرخواهى نكردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان بر شَهبا، استر پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، سوار مى‌‌شد و بازارها را يكى يكى مى‌‌گشت. روزى به طاق گوشت‌‌فروشان آمد و فرمود: «اى جماعت قصّاب! سرِ حيوان را پيش از آن كه جانش كاملاً بر آيد، قطع نكنيد و از دميدن در گوشت، بپرهيزيد». سپس نزد خرمافروشان رفت و فرمود: «جنس‌‌هاى پَست خود را هم مانند جنس‌‌هاى خوبتان در معرض ديد قرار دهيد». سپس نزد ماهى‌‌فروشان رفت و فرمود: «جز حلال، نفروشيد و از فروختن ماهى مُرده، خوددارى كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به كُناسه رفت كه در آن، اصناف گوناگون وجود دارد: برده‌‌فروش، نخ‌‌فروش، شترفروش، صرّاف، بزّاز و خيّاط. با صداى بلند فرمود: «اى جماعت تجّار! در اين بازارهاى شما، سوگندها حضور دارند. پس پيمان‌‌هايتان را با صدقه بياميزيد و از سوگند خوردن، خوددارى كنيد؛ زيرا خداوند ـ تبارك و تعالى ـ كسى را كه به نام او سوگند دروغ بخورد، سعادتمند نمى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص314 ح389.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص315 ح389.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وصايا-رسول-الله-صلی-الله-علیه-و-آله-في-أهل-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: وَصايا رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله في أهلِ السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: توصيه‌‌هاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در باره بازاريان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يأتي ما يشابه هذا الحديث في عنوان «سياسة أمير المؤمنين عليه‌‌السلام في مواجهة التجّار» من كتابه المعروف للأشتر النخعي، والظاهر أنّه من كلامه عليه‌‌السلامكما أذعن به صاحب دعائم الإسلام في أوّله حيث قال: «وعن علي صلوات اللّه‌‌ عليه أنّه ذكر عهدا فقال الذي&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدّثناه: أحسبه من كلام علي صلوات اللّه‌‌ عليه إلاّ أنّا روينا عنه أنّه رفعه فقال: عهد رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهعهدا كان فيه بعد كلام ذكره قال صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فيما يجب على الأمير من محاسبة نفسه: أيّها الملك المملوك، اذكر ما كنت فيه وانظر إلى ما صرت إليه...دعائم الإسلام: ج1 ص350.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ّما كررناه للتحفظ على كلامهما عليهماالسلام واختلاف الفاظهما و.&lt;/span&gt;.&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ في عهده إلى العمّال ـ: اِعلَم أنَّ النّاسَ خَمسُ طَبَقاتٍ لا يَصلُحُ بَعضُها إلاّ بِبَعضٍ: فَمِنهُمُ الجُنودُ، ومِنهُم أعوانُ الوالي مِنَ القُضاةِ وَالعُمّالِ وَالكُتّابِ ونَحوِهِم، ومِنهُم أهلُ الخَراجِ مِن أهلِ الأَرضِ وغَيرِهِم، ومِنهُم التُّجّارُ وذَوُو الصِّناعاتِ، ومِنهُمُ الطَّبَقَةُ السُّفلى وهُم أهلُ الحاجَةِ وَالمَسكَنَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالجُنودُ تَحصينُ الرَّعِيَّةِ بِإِذنِ اللّهِ تَعالى عز و جل، وزَينُ المُلكِ، وعِزُّ الإِسلامِ، وسَبَبُ الأَمنِ وَالحِفظِ. ولا قِوامَ لِلجُندِ إلاّ بِما يُخرِجُ اللّهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ وَالفَيءِ، الَّذي يَقوونَ بِهِ عَلى جِهادِ عَدُوِّهِم وعَلَيهِ يَعتَمِدونَ فيما يُصلِحُهُم، ومَن تَلزَمُهُم مَؤونَتُهُ مِن أهليهِم. ولا قِوامَ للجُندِ وأَهلِ الخَراجِ إلاّ بِالقُضاةِ وَالعُمّالِ وَالكُتّابِ بِما يَقومونَ بِهِ مِن اُمورِهِم، ويَجمَعونَ مِن مَنافِعِهِم، ويَأمَنونَ مِن خَواصِّهِم وعَوامِّهِم. ولا قِوامَ لَهُم جَميعاً إلاّ بِالتُّجّارِ وذَوِي الصِّناعاتِ، فيما يَنتَفِعونَ بِهِ مِن صِناعاتِهِم ويَقومونَ بِهِ مِن أسواقِهِم ويَكفونَهُم بِهِ مِن مُباشَرَةِ الأَعمالِ بِأَيديهِم، وَالصِّناعاتِ الَّتي لا يَبلُغُها رِفقُهُم. وَالطَّبَقَةُ السُّفلى مِن أهلِ الحاجَةِ وَالمَسكَنَةِ يَبتَلونَ بِالحاجَةِ إلى جَميعِ النّاسِ، وفِي اللّهِ لِكُلٍّ سَعَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولِكُلٍّ عَلَى الأَميرِ حَقٌّ بِقَدرِ ما يَحِقُّ لَهُ، ولَيسَ يُخرِجُهُ مِن حَقِّهِ ما ألزَمَهُ اللّهُ مِن ذلِكَ، إلاّ بِالاِهتِمامِ بِهِ وَالاِستِعانَةِ بِاللّهِ عَلَيهِ، وأَن يُوَطِّنَ نَفسَهُ عَلى لُزومِ الحَقِّ فيما وافَقَ هَواهُ وخالَفَهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُنظُر إلَى التُّجّارِ وأَهلِ الصِّناعاتِ فَاستَوصِ بِهِم خَيرا، فَإِنَّهُم مادَّةٌ لِلنّاسِ يَنتَفِعونَ بِصِناعاتِهِم وبِما يَجلِبونَ إلَيهِم مِن مَنافِعِهِم ومَرافِقِهِم فِي البَرِّ وَالبَحرِ، مِن رُؤوسِ الجِبالِ وبُلدانِ مَملَكَةِ العَدُوِّ، وحَيثُ لا يَعرِفُ أكثَرُ النّاسِ مَواضِعَ ما يَحتاجونَ إلَيهِ مِن ذلِكَ ولا يُطيقونَ الإِتيانَ بِهِ، ولا عَمَلَ ما يَعمَلونَهُ بِأَنفُسِهِم، فَلَهُم بِذلِكَ حَقٌّ وحُرمَةٌ يَجِبُ حِفظُهُم لَها، فَتَفَقَّد اُمورَهُم وَاكتُب إلى عُمّالِكَ فيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اعلَم مَعَ ذلِكَ أنَّ في كَثيرٍ مِنهُم شُحّاً قَبيحاً وحِرصاً شَديداً وَاحتِكاراً لِلتَّرَبُّصِ لِلغَلاءِ، وَالتَّضييقِ عَلَى النّاسِ وَالتَّحَكُّمِ عَلَيهِم، وفي ذلِكَ مَضَرَّةٌ عَظيمَةٌ عَلَى النّاسِ وعَيبٌ عَلَى الوُلاةِ، فَامنَعهُم مِن ذلِكَ وتَقَدَّم إلَيهِم فيهِ، فَمَن خالَفَ أمرَكَ فَخُذ فَوقَ يَدِهِ بِالعُقوبَةِ الموجِعَةِ إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص357 و 365 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، مستدرك الوسائل: ج13 ص149 و 157ح 15018.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در سفارش به كارگزاران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه مردم، پنج طبقه‌‌اند و اصلاح امور هر يك از آنها در گرو وجود ديگرى است: يكى طبقه سپاهيان است و ديگرى دست‌‌ياران حاكم، يعنى قاضيان و كارگزاران و كاتبان و مانند ايشان‌‌اند؛ و ديگرى، خراج‌‌گزاران، يعنى زمينداران و جز ايشان هستند؛ ديگرى، بازرگانان و صنعتگران‌‌اند و ديگرى، طبقه پايين، يعنى نيازمندان و مستمندان هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپاهيان، به اذن خداوند متعال، حافظ مردم و زينت كشور و مايه اقتدار اسلام و وسيله امنيّت و حراست هستند و بقاى سپاهيان، در گرو خراج و فَى‌‌ء است كه به وسيله آن، توانايى جهاد كردن با دشمنشان را به دست مى‌‌آورند و تكيه‌‌گاه آنان در سر و سامان دادن به زندگى و تأمين هزينه خانواده‌‌شان است. بقاى سپاهيان و خراج‌‌گزاران نيز در گرو قاضيان و كارگزاران و منشيان است؛ چرا كه اينان به [رتق و فتق]امور آنان مى‌‌پردازند و درآمدهايشان را جمع‌‌آورى مى‌‌كنند و در كارهاى خصوصى و عمومى آنان، امين‌‌اند. بقاى همه اينان هم در گرو بازرگانان و صنعتگران است؛ زيرا كه اين طبقه با پيشه‌‌ها و صنعتگرى خويش، درآمدزايى مى‌‌كنند و به بازارها رونق مى‌‌بخشند و آنان را از پرداختن مستقيم به كارها و صنعت‌‌هايى كه خود از عهده آنها بر نمى‌‌آيند، بى‌‌نياز مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طبقه فرودست، يعنى نيازمندان و مستمندان كه نيازمند به ديگر مردمان‌‌اند، و البته رحمت خداوند، شامل همه اين طبقات است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر يك از اين طبقات را بر فرمان‌‌روا حقّى است، به همان اندازه كه فرمان‌‌روا را [بر آنان] حقّ است [و هر دو نسبت به هم حقوق و وظايفى دارند] و از عهده آن حق [و وظيفه] كه خداوند بر او لازم گردانيده است، به در نمى‌‌آيد مگر با همت ورزيدن به آن و استعانت از خداوند خواستن براى آن و خويشتن را بر به كار بستن حق، خواه موافق ميل او باشد يا مخالف آن، عادت دهد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بازرگانان و صنعتگران، توجّه نشان بده و خيرخواه آنان باش؛ زيرا كه آنان، مددرسان مردم هستند، با صنايع خود و با آوردن اجناس و كالاها از خشكى و آب و از ارتفاعات كوه‌‌ها و شهرهاى سرزمين دشمن و جاهايى كه بيشتر مردم نمى‌‌دانند مايحتاجشان را نمى‌‌شناسند و توان به دست آوردن آنها را ندارند و يا با كارهايى كه خود نمى‌‌توانند انجام دهند، سودآورى و درآمدزايى مى‌‌كنند و بدين سبب، اين طبقه را حقّ و حرمتى است كه بايد پاس داشته شود. پس به امور آنان رسيدگى كن و به كارگزارانت در باره [رعايت حال] ايشان بنويس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين حال، بدان كه در بسيارى از آنها، صفت زشت بخل و آزمندى شديد و احتكار كردن [كالا]به اميد گران شدن و در مضيقه قرار دادن مردم و فشار آوردن بر آنان، وجود دارد كه اين، باعث آسيب بزرگى به مردم و مايه ننگ حاكمان است. بنا بر اين، ايشان را از اين صفات و اعمال، منع كن و دستورهاى لازم را در اين زمينه به آنها بده و هر كس از دستورت سرپيچى كرد، با كيفرى دردآور، جلو او را بگير، إن شاء اللّه‌‌!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواعظ-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-لأهل-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: مَواعِظُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام لِأَهلِ السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: توصيه‌‌هاى امير مؤمنان علیه السلام به بازاريان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن الحسن بن أبي الحسن البصري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ [أميرُ المُؤمِنينَ]سوقَ البَصرَةِ، فَنَظَرَ إلَى النّاسِ يَبيعونَ ويَشتَرونَ، فَبَكى عليه‌‌السلام بُكاءً شَديدا، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَبيدَ الدُّنيا وعُمّالَ أهلِها! إذا كُنتُم بِالنَّهارِ تَحلِفونَ، وبِاللَّيلِ في فُرُشِكُم تَنامونَ، وفي خِلالِ ذلِكَ عَنِ الآخِرَةِ تَغفُلونَ، فَمَتى تُحرِزونَ الزّادَ، وتُفَكِّرونَ فِي المَعادِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَجُلٌ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّهُ لا بُدَّ لَنا مِنَ المَعاشِ، فَكَيفَ نَصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام: إنَّ طَلَبَ المَعاشِ مِن حِلِّهِ لا يَشغَلُ عَن عَمَلِ الآخِرَةِ، فَإِن قُلتَ: لابُدَّ لَنا مِنَ الاِحتِكارِ، لَم تَكُن مَعذورا. فَوَلَّى الرَّجُلُ باكِيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص119 ح3، مسند الرضا عليه‌‌السلام: ص103 وليس فيه ذيله من «فقال له رجل»،بحارالأنوار: ج77 ص422 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى مفيد ـ به نقل از حسن بن ابى الحسن بصرى ـ: امير مؤمنان على عليه‌‌السلام به بازار بصره در آمد، به مردمى كه سرگرم خريد و فروش بودند، نگاهى كرد و سخت گريست. آن گاه فرمود: «اى بردگان دنيا و كارگران دنيايى! اگر روز را به سوگند خوردن مى‌‌گذرانيد و شب را به آرميدن در بسترهايتان، و در اين ميان، از آخرت غافليد، پس كِى توشه[ى آخرت] فراهم مى‌‌آوريد و در كار معاد مى‌‌انديشيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به ايشان گفت: اى امير مؤمنان! ناچاريم براى گذران زندگى، بكوشيم. پس چه كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام فرمود: «كسب درآمد از راه حلالش، مانع كار آخرت نيست؛ امّا اگر بگويى: چاره‌‌اى از احتكار نداريم، عذرت پذيرفته نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، گريه‌‌كنان باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام بِالكوفَةِ عِندَكُم يَغتَدي كُلَّ يَومٍ بُكرَةً مِنَ القَصرِ، فَيَطوفُ في أسواقِ الكوفَةِ سوقا سوقا ومَعَهُ الدِّرَّةُ عَلى عاتِقِهِ، وكانَ لَها طَرَفانِ، وكانَت تُسَمَّى السَّبيبَةَ. فَيَقِفُ عَلى أهلِ كُلِّ سوقٍ فَيُنادي: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، اتَّقُوا اللّهَ عز و جل!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا سَمِعوا صَوتَهُ عليه‌‌السلام ألقَوا ما بِأَيديهِم وأَرعَوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرْعَيتُه سمعي: أي أصغيت إليه (مجمع البحرين: ج2 ص713 «رعا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِ بِقُلوبِهِم وسَمِعوا بِآذانِهِم، فَيَقولُ عليه‌‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِّمُوا الاِستِخارَةَ، وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ، وَاقتَرِبوا مِنَ المُبتاعينَ، وتَزَيَّنوا بِالحِلمِ، وتَناهَوا عَنِ اليَمينِ، وجانِبُوا الكَذِبَ، وتَجافَوا عَنِ الظُّلمِ، وأَنصِفُوا المَظلومينَ، ولا تَقرَبُوا الرِّبا، وأَوفُوا الكَيلَ وَالميزانَ ولا تَبخَسُوا النّاسَ أشياءَهُم، ولا تَعثَوا فِي الأَرضِ مُفسِدينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتباس من آية 85 من سورة الأعراف وآية 85 من سورة هود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَطوفُ عليه‌‌السلام في جَميعِ أسواقِ الكوفَةِ ثُمَّ يَرجِعُ فَيَقعُدُ لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح17، الأمالي للمفيد: ص197 ح31 كلّهاعن جابر، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص193 ح3726 من دون إسنادٍ إلى الإمام الباقر عليه‌‌السلام، الأمالي للصدوق: ص587 ح809 عن محمّد بن قيس عنه عليه‌‌السلام والثلاثة الأخيرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير المؤمنين عليه‌‌السلام در كوفه و نزد شما (مردم) هر روز بامدادان از دارالاماره برون آمده، و تازيانه بر دوش در تك تك بازارهاى كوفه مى‌‌گشت، تازيانه دو زبانه‌‌اى به نام سَبيبه و بر سر هر بازار مى‌‌ايستاد و ندا در مى‌‌داد: «اى گروه بازرگانان! از خدا پروا كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه كه نداى آن حضرت عليه‌‌السلام را مى‌‌شنيدند، هر آن چه را در دست داشتند، مى‌‌انداختند و به سخن حضرت دل مى‌‌سپردند و با گوش‌‌هاشان سخنش را مى‌‌شنيدند. امام مى‌‌فرمود: «نخست از خدا خير بخواهيد؛ سپس با آسان‌‌گيرى (بر مردم) به بركت روى آوريد؛ خود را به خريداران نزديك (و ايشان را جذب) كنيد؛ با مُدارا زينت يابيد؛ از سوگندخورى بپرهيزيد؛ از ناراستى دورى كنيد؛ از ستم ورزى كناره گيريد؛ دادِ ستمديدگان را بدهيد؛ به ربا نزديك نشويد؛ پيمانه و ترازو را تمام دهيد؛ از مردم كالاهاشان را مكاهيد (كم‌‌فروشى نكنيد) و در زمين به تباهكارى مپوييد». آن گاه، در همه بازارچه‌‌هاى كوفه مى‌‌گشت و سپس بازگشته، در ميان مردم جلوس مى‌‌فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ [عَلِيّا عليه‌‌السلام] رَكِبَ بَغلَةَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الشَّهباءَ بِالكوفَةِ، فَأَتى سوقا سوقا، فَأَتى طاقَ اللَّحّامينَ، فَقالَ بِأَعلى صَوتِهِ: يا مَعشَرَ القَصّابينَ، لا تَنخَعوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَنخعوا الذبيحة: أي لا تقطعوا رقبتها وتفصلوها قبل أن تسكن حركتها النهاية: ج5 ص33 «نخع&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَعجَلُوا الأَنفُسَ حَتّى تَزهَقَ، وإيّاكُم وَالنَّفخَ فِي اللَّحمِ لِلبَيعِ! فَإِنَّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَنهى عَن ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى التَّمّارينَ فَقالَ: أظهِروا مِن رَدِيِّ بَيعِكُم ما تُظهِرونَ مِن جَيِّدهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى السَّمّاكينَ فَقالَ: لا تَبيعونَ إلاّ طَيِّبا، وإيّاكُم وما طَفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الأصل «حلفا»، وهو سهو من النسّاخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمّ أتَى الكُناسَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُناسةُ: موضع بالكوفة، صُلِب فيه زيد بن عليّ بن الحسين عليه‌‌السلام مجمع البحرين: ج3 ص1598 «كنس&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا فيها أنواعُ التِّجارَةِ؛ مِن نَحّاسٍ، ومِن صائِغٍ، ومِن قَمّاطٍ، ومِن بائِعِ إبَرٍ، ومِن صَيرَفِيٍّ، ومِن حَنّاطٍ، ومِن بَزّازٍ، فَنادى بِأَعلى صَوتِهِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أسواقَكُم هذِهِ يَحضُرُهَا الأَيمانُ، فَشُوبوا أيمانَكُم بِالصَّدقَةِ، وكُفّوا عَنِ الحِلفِ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل لا يُقَدِّسُ مَن حَلَفَ بِاسمِهِ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص238 وص 58 وفيه ذيله من «فنادى بأعلى صوته» وكلاهما عن الإمام الكاظم عنآبائه عليهم‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص94 ح293 وص 538 ح1913 نحوه، مستدرك الوسائل: ج16 ص157 ح19458.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب، در كوفه بر اَسترى خاكسترى رنگ كه از آنِ پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بود، سوار شد و بازار به بازار رفت. به راسته گوشت‌‌فروشان رسيد و با رساترين بانگش ندا داد: «اى جمعيت قصّاب! هنگام ذبح، گردن حيوان را به يكباره جدا نكنيد و براى گرفتن جان شتاب نورزيد تا جان از تنِ حيوان، بيرون شود. از دميدن در گوشت براى فروختن بپرهيزيد؛ زيرا من، خود، از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه از اين كار، نهى مى‌‌فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به بازار خرمافروشان درآمد و فرمود: «همان سان كه كالاى نيكوتان را آشكار مى‌‌كنيد، جنس پَست را هم در معرض ديد بگذاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، به بازار ماهى‌‌فروشان آمد و فرمود: «جز حلال مفروشيد و از فروش ماهىِ در آب مُرده بپرهيزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، به منطقه كُناسه در آمد كه فروشندگان گوناگون، همچون: مسگر، زرگر، ريسمان‌‌فروش، سوزن‌‌فروش، صَرّاف، گندم‌‌فروش و پارچه‌‌فروش، در آن بودند. پس به رساترين بانگش ندا در داد: «اين بازارهاى شما، مكانِ سوگندهايند. پس سوگندهاتان را با صدقه درآميزيد و از سوگند ياد كردن [به خدا]، بپرهيزيد؛ كه همانا خداوند، پاك نمى‌‌شمارد كسى را كه به نام وى، سوگند ناراست ياد كند [از آلودگى پاك نمى‌‌سازد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن أبي سعيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام يَأتِي السّوقَ فَيَقولُ: يا أهلَ السّوقِ، اتَّقُوا اللّهَ، وإيّاكُم وَالحِلفَ؛ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ السِّلعَةَ ويَمحَقُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحَقَهُ: أي أبطَلَهُ ومَحاهُ الصحاح: ج4 ص1553 «محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرَكَةَ، فَإِنَّ التّاجِرَ فاجِرٌ إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ، السَّلامُ عَلَيكُم. ثُمَّ يَمكُثُ الأَيّامَ، ثُمَّ يَأتي فَيَقولُ مِثلَ مَقالَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص110، بحارالأنوار: ج103 ص102 ح44؛ تاريخ دمشق: ج42 ص409،كنزالعمّال: ج4 ص175 ح10043 وراجع الكافي: ج5 ص162 ح4 والمصنف لابن أبي شيبة: ج5 ص260 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از ابو سعيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام وارد بازار مى‌‌شد و مى‌‌فرمود: «اى بازاريان! از خدا بترسيد و از سوگند خوردن، دورى كنيد؛ زيرا سوگند ياد كردن، گر چه كالا را به فروش مى‌‌رساند، امّا بركت را مى‌‌بَرَد. همانا كاسب، گنهكار است، مگر آن كاسبى كه در داد و ستد، حق را را رعايت كند. بدرودتان باد!». سپس مى‌‌رفت و چند روز بعد، دوباره مى‌‌آمد و چنين سخنانى را مى‌‌فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن الحارث&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ [عَلِيّا عليه‌‌السلام] دَخَلَ السّوقَ وقالَ: يا مَعشَرَ اللَّحّامينَ، مَن نَفَخَ مِنكُم فِي اللَّحمِ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص112، بحارالأنوار: ج65 ص326 ح35؛ كنزالعمّال: ج4 ص158 ح9969 نقلاًعن عبدالرزّاق عن كليب بن وائل الأزدي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از حارث ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام به بازار در آمد و فرمود: «اى گروه قصّابان! هر يك از شما كه در گوشت بدمد [تا آن را فربه نشان دهد]، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرشادات-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-في-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: إرشاداتُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام في التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: راهنمايى‌‌هاى امير مؤمنان علیه السلام در باره تجارت كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابِهِ إلَى الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلاّهُ عَلى مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ الرَّعِيَّةَ طَبَقاتٌ لا يَصلُحُ بَعضُها إلاّ بِبَعضٍ، ولا غِنى بِبَعضِها عَن بَعضٍ: فَمِنها جُنودُ اللّهِ، ومِنها كُتّابُ العامَّةِ وَالخاصَّةِ، ومِنها قُضاةُ العَدلِ، ومِنها عُمّالُ الإِنصافِ وَالرِّفقِ، ومِنها أهلُ الجِزيَةِ وَالخَراجِ مِن أهلِ الذِّمَّةِ ومُسلِمَةِ النّاسِ، ومِنهَا التُّجّارُ وأَهلُ الصِّناعاتِ، ومِنهَا الطَّبَقَةُ السُّفلى مِن ذَوِي الحاجَةِ وَالمَسكَنَةِ، وكُلٌّ قَد سَمَّى اللّهُ لَهُ سَهمَهُ، ووَضَعَ عَلى حَدِّهِ فَريضَةً في كِتابِهِ أو سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، عَهداً مِنهُ عِندَنا مَحفوظاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالجُنودُ بِإِذنِ اللّهِ حُصونُ الرَّعِيَّةِ، وزَينُ الوُلاةِ، وعِزُّ الدّينِ، وسُبُلُ الأَمنِ، ولَيسَ تَقومُ الرَّعِيَّةُ إلاّ بِهِم. ثُمَّ لا قِوامَ لِلجُنودِ إلاّ بِما يُخرِجُ اللّهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ الَّذي يَقوَونَ بِهِ عَلى جِهادِ عَدُوِّهِم، ويَعتَمِدُونَ عَلَيهِ فيما يُصلِحُهُم ويَكونُ مِن وَراءِ حاجَتِهِم، ثُمَّ لا قِوامَ لِهذَينِ الصِّنفَينِ إلاّ بِالصِّنفِ الثّالِثِ مِنَ القُضاةِ وَالعُمّالِ وَالكُتّابِ، لِما يُحكِمونَ مِنَ المَعاقِدِ، ويَجمَعونَ مِنَ المَنافِعِ، ويُؤَمَنُونَ عَلَيهِ مِن خَواصِّ الاُمُورِ وعَوامِّها، ولا قِوامَ لَهُم جَميعاً إلاّ بِالتُّجّارِ وذَوِي الصِّناعاتِ فيما يَجتَمِعونَ عَلَيهِ مِن مَرافِقِهِم، ويُقيمونَهُ مِن أسواقِهِم، ويَكفونَهُم مِنَ التَّرَفُّقِ بِأَيديهِم ما لا يَبلُغُهُ رِفقُ غَيرِهِم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ استَوصِ بِالتُّجّارِ وذَوِي الصِّناعاتِ وأَوصِ بِهِم خَيراً، المُقيمِ مِنهُم وَالمُضطَرِبِ بِمالِهِ وَالمُتَرَفِّقِ بِبَدَنِهِ، فَإِنَّهُم مَوادُّ المَنافِعِ وأَسبابُ المَرافِقِ وجُلاّبُها مِنَ المَباعِدِ وَالمَطارِحِ، في بَرِّكَ وبَحرِكَ وسَهلِكَ وجَبَلِكَ، وحَيثُ لا يَلتَئِمُ النّاسُ لِمَواضِعِها ولا يَجتَرِؤونَ عَلَيها، فَإِنَّهُم سِلمٌ لا تُخافُ بائِقَتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَوائِقهُ: أي غوائله وشروره النهاية: ج1 ص162 «بوق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وصُلحٌ لا تُخشى غائِلَتُهُ، وتَفَقَّد اُمورَهُم بِحَضرَتِكَ وفي حَواشي بِلادِكَ، وَاعلَم مَعَ ذلِكَ أنَّ في كَثيرٍ مِنهُم ضيقاً فاحِشاً، وشُحّاً قَبيحاً، وَاحتِكاراً لِلمَنافِعِ، وتَحَكُّماً فِي البِياعاتِ، وذلِكَ بابُ مَضَرَّةٍ لِلعامَّةِ وعَيبٌ عَلَى الوُلاةِ، فَامنَع مِنَ الاِحتِكارِ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَنَعَ مِنهُ، وَليَكُنِ البَيعُ بَيعاً سَمحاً بِمَوازِينِ عَدلٍ وأَسعارٍ لا تُجحِفُ بِالفَرِيقَينِ مِنَ البائِعِ وَالمُبتاعِ، فَمَن قارَفَ حُكرَةً بَعدَ نَهيِكَ إيّاهُ فَنَكِّل بِهِ وعاقِبهُ في غَيرِ إسرافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص131 و 140 نحوه، بحارالأنوار: ج33 ص603 و 607ح 744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در نامه‌‌اش به مالك اشتر نخعى، آن گاه كه او را به استاندارى مصر گماشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه مردم، چند طبقه‌‌اند كه برخى جز با برخى ديگر، سامان نمى‌‌گيرند و هيچ گروهى از گروه ديگر، بى‌‌نياز نيستند. گروهى سربازان خدايند، گروهى، منشيان عمومى و خصوصى‌‌اند، گروهى، قاضيان دادرس و گروهى كارگزاران باانصاف و شفيق‌‌اند. برخى، جزيه‌‌پردازان از اهل ذمّه و ماليات‌‌دهندگان مسلمان، گروهى بازرگانان و صنعتگران‌‌اند، و برخى، طبقات پايين از نيازمندان و تهى‌‌دستان‌‌اند. خداوند براى هر طبقه، سهمى معيّن كرده و در كتاب خويش يا سنّت پيامبرش و يا پيمانى كه نزد ما محفوظ است، حدّ و مرز واجبى را مشخّص ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپاهيان، به اذن خدا، دژهاى مردم و زيور زمامداران و قدرت دين و راه امنيّت و آرامش جامعه‌‌اند و مردم، جز در سايه آنان پايدار نمى‌‌مانند. پايدارى سپاهيان نيز جز با خراجى كه خداوند براى آنان قرار داده، نيست تا با آن ساز و برگ، جهاد با دشمنان را فراهم آورند و بر آن، تكيه كنند و پشتوانه تأمين نيازهايشان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بقا و پايدارى براى اين دو صنف (مردم و سپاهيان) نيست، مگر با صنف سومى از قاضيان و كارگزاران و منشيان كه عهد و پيمان‌‌ها را استوار ساخته، و منافع مردم را فراهم مى‌‌آورند و در كارهاى خاص و عمومى، مورد اعتمادند. قوام همه آنان نيز جز با بازرگانان و صنعتگران نيست كه وسايل راحتى مردم را فراهم مى‌‌آورند و بازارها را رونق مى‌‌بخشند و كارهايى را بر عهده مى‌‌گيرند كه از عهده ديگران خارج است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خيرخواه بازرگانان و صنعتگران باش و ديگران را به نيكى به آنان، سفارش كن، چه، آن كه در جايى اقامت دارد، چه آن كه با مال التجاره‌‌اش در رفت و آمد است و چه آن كه به كارهاى بدنى مى‌‌پردازد. همانا اينان، سرچشمه اصلى كسب‌‌ها و سودها هستند، از دور دست‌‌ها و در خشكى و دريا و بيابان و كوه، و در مناطقى كه مردم با وضعيت آن‌‌جاها ناسازگارند يا جرئت رفتن به آن‌‌جاها را ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، مردمى بى‌‌آزارند كه از شرّشان هراسى نيست و صلح‌‌جويانى‌‌اند كه بيم فتنه و آشوبشان نمى‌‌رود. پس به كارهاى آنان، چه در مركز حكومت خود و چه در اطراف شهرهاى ديگر، رسيدگى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين حال، بدان كه در بسيارى از اينان، سختگيرى‌‌هاى بى‌‌حد، بخل‌‌هاى زننده، احتكار منافع و بى‌‌انصافى و خودسرى در داد و ستدها وجود دارد و اين، براى عموم مردم، زيان‌‌بخش و بر زمامداران، مايه ننگ‌‌است. پس، از احتكار جلوگيرى كن كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از آن نهى كرده است. خريد و فروش، بايد داد و ستدى آسان باشد، با سنگ و ترازوهاى عادلانه و نرخ‌‌هايى كه اجحاف به دو طرف فروشنده و خريدار نشود. پس هر كس كه پس از نهى تو احتكار كرد، او را كيفر و عقوبت كن، ولى نه با زياده‌‌روى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سياسة-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-في-مواجهة-خيانة-عامله-على-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: سِياسَةُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام في مُواجَهَةِ خِيانَةِ عامِلِهِ عَلَى السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: راهكار اميرالمؤمنين علیه السلام در مجازات خيانت‌‌كارى مسئول بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَلِيٍّ عليه‌‌السلام أنَّهُ استَدرَكَ عَلَى ابنِ هَرمَةَ خِيانَةً وكانَ عَلى سوقِ الأَهوازِ، فَكَتَبَ إلى رِفاعَةَ: إِذا قَرَأتَ كِتابي فَنَحِّ ابنَ هَرمَةَ عَنِ السُّوقِ وأَوقِفهُ لِلنّاسِ وَاسجُنهُ ونادِ عَلَيهِ، وَاكتُب إلى أهلِ عَمَلِكَ تُعلِمهُم رَأيي فيهِ، ولا تَأخُذكَ فيهِ غَفلَةٌ ولا تَفريطٌ فَتَهلِكَ عِندَ اللّهِ، وأَعزِلُكَ أخبَثَ عُزلَةٍ واُعيذُكَ بِاللّهِ مِن ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا كانَ يَومَ الجُمُعَةِ فَأَخرِجهُ مِنَ السِّجنِ وَاضرِبهُ خَمسَةً وثَلاثينَ سَوطاً، وطُف بِهِ إلَى الأَسواقِ، فَمَن أتى عَلَيهِ بِشاهِدٍ فَحَلِّفهُ مَعَ شاهِدِهِ، وَادفَع إلَيهِ مِن مَكسَبِهِ ما شُهِدَ بِهِ عَلَيهِ، ومُر بِهِ إلَى السِّجنِ مُهانا مَقبوحا مَنبوحا، وَاحزِم رِجلَيهِ بِحِزامٍ وأَخرِجهُ وَقتَ الصَّلاةِ، ولا تَحُل بَينَهُ وبَينَ مَن يَأتيهِ بِمَطعَمٍ أو مَشرَبٍ أو مَلبَسٍ أو مَفرَشٍ، ولا تَدَع أحَداً يَدخُلُ إلَيهِ مِمَّن يُلَقِّنُهُ اللُّدَدَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّدَدُ: الخصومةُ الشديدة النهاية: ج4 ص244 «لدد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويُرَجِّيهِ الخُلوصَ، فَإِن صَحَّ عِندَكَ أنَّ أحَداً لَقَّنَهُ ما يَضُرُّ بِهِ مُسلِماً فَاضرِبهُ بِالدِّرَّةِ فَاحبِسهُ حَتّى يَتوبَ. ومُر بِإِخراجِ أهلِ السِّجنِ فِي اللَّيلِ إلى صَحنِ السِّجنِ؛ لِيَتَفَرَّجوا غَيرَ ابنِ هَرمَةَ، إلاّ أن تَخافَ مَوتَهُ فَتُخرِجُهُ مَعَ أهلِ السِّجنِ إلَى الصَّحنِ، فَإِن رَأَيتَ بِهِ طاقَةً أوِ استَطاعَةً فَاضرِبهُ بَعدَ ثَلاثينَ يَوماً خَمسَةً وثَلاثينَ سَوطاً بَعدَ الخَمسَةِ وثَلاثينَ الاُولى، وَاكتُب إلَيَّ بِما فَعَلتَ فِي السُّوقِ ومَنِ اختَرتَ بَعدَ الخائِنِ، وَاقطَع عَنِ الخائِنِ رِزقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص532 ح1892، مستدرك الوسائل: ج17 ص379 ح21633.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام خبردار شد كه ابن هَرْمه، مسئول بازار اهواز، خيانتى كرده است. پس به رِفاعه [فرماندار اهواز] نوشت: «چون اين نامه مرا خواندى، ابن هَرْمه را از [مسئوليت] بازار، كنار بگذار و در برابر مردم نگاهش دار و او را زندانى كن و موضوع را به اطّلاع مردم برسان. به همكاران خود نيز بنويس و نظر مرا به آگاهى آنها برسان. مبادا در باره او غفلت و كوتاهى كنى كه بدين سبب، نزد خداوند عز و جل هلاك خواهى شد و من نيز تو را به بدترين وجه، بر كنار خواهم كرد. و از انجام دادن اين كار تو را در پناه مى‌‌سپارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز جمعه كه شد، وى را از زندان بيرون آور و 35 تازيانه به او بزن و در بازارها بچرخانش. اگر كسى عليه او گواهى آورد، در كنار گواهش او را نيز سوگند بده و مقدارى را كه مدّعى است، از درآمد ابن هَرْمه به وى بپرداز و دستور بده تا او را خوار و دست بسته، مجدّدا به زندان ببرند و پاهايش را با ريسمان ببند، ولى هنگام نماز، آزادش بگذار. چنانچه كسى براى او ظرف غذا يا آب يا لباس و يا فرشى آورد، بگذار به او برساند و مانع مشو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كسانى كه ممكن است كينه‌‌توزى را به وى تلقين كنند و يا به نجات، اميدوارش سازند، اجازه ملاقات با او را نده. اگر بر تو ثابت شد كه كسى انديشه آسيب زدن به مسلمانى را در ذهن او افكنده است، آن كس را تازيانه بزن و زندانى‌‌اش كن تا توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور بده زندانيان را، در شب براى هواخورى به حياط زندان بياورند، بجز ابن هَرْمه را، مگر آن كه بترسى تلف شود كه در اين صورت، او را نيز با ديگر زندانيان به حياط زندان بياور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر ديدى تحمّل يا توانايى دارد، سى روز بعد نيز او را دوباره 35 تازيانه بزن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى من بنويس كه با بازار، چه كردى و به جاى اين خائن، چه كسى را انتخاب نمودى. حقوق اين خيانتكار را نيز قطع كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكم-ما-يباع-في-سوق-المسلمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: حُكمُ ما يُباعُ في سُوقِ المُسلِمينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: حكم آنچه در بازار مسلمانان، فروخته مى‌‌شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر ـ لَمّا سُئِلَ عَن شِراءِ اللَّحمِ مِنَ الأَسواقِ ولا يُدرى ما يَصنَعُ القَصّابونَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُل إذا كانَ ذلِكَ في أسواقِ المُسلِمينَ ولا تَسأَل عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص237 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص332 ح4185 كلاهما عن الفضيلوزرارة ومحمد بن مسلم، تهذيب الأحكام: ج9 ص72 ح306 عن زراره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ در پاسخ به سؤال از خريدن گوشت از بازار در حالى كه معلوم نيست قصّاب ها چه مى‌‌كنند ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر آن گوشت در بازار مسلمانان بود، بخور و در باره‌‌اش پرس و جو مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبي يَبعَثُ بِالدَّراهِمِ إلَى السُّوقِ فَيُشتَرى لَهُ بِها جُبُناً، فَيُسَمّي ويَأكُلُ ولا يَسأَلُ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص19 ح63 عن حماد، بحارالأنوار: ج80 ص83 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم درهم‌‌هايى را به بازار مى‌‌فرستاد و با آنها برايش مقدارى پنير مى‌‌خريدند و بسم اللّه‌‌ مى‌‌گفت و مى‌‌خورد و در باره آن، پرس و جو نمى‌‌كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي الجارود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌‌السلام عَنِ الجُبُنِ وقُلتُ لَهُ: أخبَرَني مَن رَأى أنَّهُ يُجعَلُ فيهِ المَيتَةُ، فَقالَ: أمِن أجلِ مَكانٍ واحِدٍ يُجعَلُ فيهِ المَيتَةُ حُرِّمَ في جَميعِ الأَرَضينَ؟! إذا عَلِمتَ أنَّهُ مَيتَةٌ فَلا تَأكُل، وإن لَم تَعلَم فَاشتَرِ وبِع وكُل، وَاللّهِ إنّي لَأَعتَرِضُ السُّوقَ فَأَشتَري بِهَا اللَّحمَ وَالسَّمنَ وَالجُبُنَ، وَاللّهِ ما أظُنُّ كُلَّهُم يُسَمُّونَ؛ هذِهِ البَربَرُ، وهذِهِ السُّودانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص296 ح1976، بحارالأنوار: ج65 ص153 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از ابو جارود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام باقر عليه‌‌السلام در باره پنير پرسيدم و گفتم: شخصى كه خودش ديده بود، به من گفت كه آن را با پنير مايه مُرده درست مى‌‌كنند. فرمود: «آيا به دليل اين كه در يك جا پنير با پنيرمايه مُرده درست مى‌‌شود، پس در همه جاى زمين، حرام است؟! اگر يقين داشتى كه با پنيرِ مايه مُرده درستش مى‌‌كنند، نخور و اگر يقين نداشتى، بخر و بفروش و بخور. به خدا سوگند، من خود به بازار مى‌‌روم و از آن جا گوشت و روغن و پنير مى‌‌خرم. به خدا سوگند، گمان نمى‌‌كنم كه همه آنها [هنگام ذبح] بسم اللّه‌‌ بگويند. اين بربر است، آن سودانى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبيّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الخِفافُ عِندَنا فِي السُّوقِ نَشتَريها فَما تَرى فِي الصَّلاةِ فيها؟ فَقالَ: صَلِّ فيها حَتّى يُقالَ لَكَ: إنَّها مَيتَةٌ بِعَينِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص403 ح28، تهذيب الأحكام: ج2 ص234 ح920 نحوه، منتقى الجمّان: ج1ص 485، وسائل الشيعة: ج2 ص1071 ح4259.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: ما از بازار، كفش مى‌‌خريم. نماز خواندن با آنها چه حكمى دارد؟ فرمود: «با آنها نماز بخوان، مگر آن كه به تو گفته شود: كفش‌‌ها از [پوست حيوان] مُرده ساخته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحمن بن الحجّاج&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي أدخُلُ سوقَ المُسلِمينَ ـ أعني هذَا الخَلقَ الَّذينَ يَدَّعونَ الإِسلامَ ـ فَأَشتَري مِنهُمُ الفِراءَ لِلتِّجارَةِ، فَأَقولُ لِصاحِبِها: ألَيسَ هِيَ ذَكِيَّةٌ؟ فَيَقولُ: بَلى، فَهَل يَصلُحُ لي أن أبيعَها عَلى أنَّها ذَكِيَّةٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا، ولكِن لا بَأسَ أن تَبِيعَها وتَقولَ: قَد شَرَطَ لِيَ الَّذِي اشتَرَيتُها مِنهُ أنَّها ذَكِيَّةٌ. قُلتُ: وما أفسَدَ ذلِكَ؟ قالَ: اِستِحلالُ أهلِ العِراقِ لِلمَيتَةِ، وزَعَموا أنَّ دِباغَ جِلدِ المَيتَةِ ذَكاتُهُ، ثُمَّ لَم يَرضَوا أن يَكذِبوا في ذلِكَ إلاّ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص398 ح5، تهذيب الأحكام: ج2 ص204 ح798، وسائل الشيعة: ج2 ص1081ح 4291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من به بازار مسلمانان ـ يعنى همين مردمى كه ادّعاى مسلمانى دارند ـ مى‌‌روم و از آنها پوستين براى تجارت مى‌‌خرم و به فروشنده‌‌اش مى‌‌گويم: اينها كه پاك‌‌اند [و ذبح شرعى شده‌‌اند]؟ و او مى‌‌گويد: آرى. آيا من مى‌‌توانم آنها را به عنوان پوستين پاك بفروشم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ امّا مى‌‌توانى آنها را بفروشى و بگويى: كسى كه من اينها را از او خريده‌‌ام، به شرط پاك بودن فروخته است». گفتم: دليل نفروختنش [به عنوان پوستين پاك] چيست؟ فرمود: «چون عراقى‌‌ها مُرده را حلال مى‌‌شمارند و مى‌‌گويند پوست حيوان مُرده با دبّاغى پاك مى‌‌شود و حتّى حاضر شدند در اين باره به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله دروغ ببندند [و بگويند كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرموده است: &amp;quot;پوست حيوان مُرده، نجس است و تطهير آن با دبّاغى است&amp;quot;]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ رَجُلٌ: أرَأَيتَ إذا رَأَيتُ شَيئاً في يَدَي رَجُلٍ، أيَجوزُ لي أن أشهَدَ أنَّهُ لَهُ؟ قالَ: نَعَم. قالَ الرَّجُلُ: أشهَدُ أنَّهُ في يَدِهِ ولا أشهَدُ أنَّهُ لَهُ فَلَعَلَّهُ لِغَيرِهِ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: أفَيَحِلُّ الشِّراءُ مِنهُ؟ قالَ: نَعَم، فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: فَلَعَلَّهُ لِغَيرِهِ فَمِن أينَ جازَ لَكَ أن تَشتَرِيَهُ ويَصيرَ مِلكاً لَكَ، ثُمَّ تَقولَ بَعدَ المِلكِ: هُوَ لي وتَحلِفَ عَلَيهِ، ولا يَجوزُ أن تَنسِبَهُ إلى مَن صارَ مِلكُهُ مِن قِبَلِهِ إلَيكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: لَو لَم يَجُز هذا لَم يَقُم لِلمُسلِمينَ سوقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص387 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص262 ح695، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 51 ح3307 نحوه، وسائل الشيعة: ج18 ص215 ح33757.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حفص بن غياث از امام صادق عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به امام صادق عليه‌‌السلام گفت: بفرماييد كه اگر چيزى در دست كسى ديدم، آيا مى‌‌توانم بگويم كه آن چيز، مال اوست؟ فرمود: «آرى». مرد گفت: مى‌‌توانم بگويم كه در دست اوست. نمى‌‌توانم بگويم كه مال اوست؛ چون ممكن است از آنِ ديگرى باشد. امام صادق عليه‌‌السلام به او فرمود: «آيا جايز است آن را از او خريد؟». گفت: آرى. فرمود: «شايد از آنِ ديگرى باشد. پس چگونه براى تو جايز است آن را بخرى و به ملكيت تو در آيد و پس از مالك شدنش بگويى و سوگند بخورى كه: اين، مال من است؛ امّا جايز نيست آن را به كسى كه مالكيّتش از جانب او به تو منتقل شده است، نسبت دهى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام آن گاه فرمود: «اگر اين جايز نباشد، بازارى براى مسلمانان نمى‌‌مانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن علي بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ اشتَرى ثَوباً مِنَ السّوقِ لِلُّبسِ، لا يَدري لِمَن كانَ، هَل يَصلُحُ الصَّلاةُ فيهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنِ اشتَراهُ مِن مُسلِمٍ فَليُصَلِّ فيهِ، وإنِ اشتَراهُ مِن نَصرانِيٍّ فَلا يُصَلّي فيهِ حَتّى يَغسِلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج1 ص263 ح766، قرب الإسناد: ص210 ح821، بحارالأنوار: ج80 ص46ذيل ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن جعفر از برادرش امام كاظم عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام عليه‌‌السلام پرسيدم: مردى جامه‌‌اى از بازار براى پوشيدن مى‌‌خرد و نمى‌‌داند فروشنده كيست. آيا نماز خواندن با آن جامه درست است؟ فرمود: «اگر از مسلمانى خريده باشد، با آن نماز بخواند [اشكالى ندارد] و اگر از فردى نصرانى خريده باشد، قبل از نماز خواندن با آن، بشويدش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسن بن الجهم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‌‌السلام: أعتَرِضُ السُّوقَ فَأَشتَري خُفّاً لا أدري أذَكِيٌّ هُوَ أم لا؟ قالَ: صَلِّ فيهِ، قُلتُ: فَالنَّعلُ؟ قالَ: مِثلُ ذلِكَ، قُلتُ: إنّي أضيقُ مِن هذا، قالَ: أتَرغَبُ عَمّا كانَ أبُو الحَسَنِ عليه‌‌السلام يَفعَلُهُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص404 ح31، تهذيب الأحكام: ج2 ص234 ح921، وسائل الشيعة: ج2 ص1073ح 4266.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسن بن جَهْم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابو الحسن عليه‌‌السلام گفتم: به بازار مى‌‌روم و پاى جامه‌‌اى مى‌‌خرم و نمى‌‌دانم كه آيا [چرم] آن پاك است يا نه؟ فرمود: «با آن نماز بخوان [اشكالى ندارد]». گفتم: با نعلين چه؟ فرمود: «آن هم همين طور». گفتم: من دلم نمى‌‌آيد اين كار را بكنم. فرمود: «آيا از كارى كه ابوالحسن عليه‌‌السلام انجامش مى‌‌دهد، روى‌‌گردانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَنِ الخَفّافِ يَأتِي السُّوقَ فَيَشتَرِي الخُفَّ لا يَدري أذَكِيٌّ هُوَ أم لا، ما تَقُولُ فِي الصَّلاةِ فيهِ وهُوَ لا يَدري؟ أيُصَلّي فيهِ؟ قالَ: نَعَم، أنَا أشتَرِي الخُفَّ مِنَ السُّوقِ ويُصنَعُ لي واُصَلّي فيهِ، ولَيسَ عَلَيكُمُ المَسأَلَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص371 ح1545، قرب الإسناد: ص385 ح1357، منتقى الجمّان: ج1ص 457، بحارالأنوار: ج80 ص82 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام رضا عليه‌‌السلام در باره خريدار كفش پرسيدم: كه به بازار مى‌‌رود و كفشى مى‌‌خرد و نمى‌‌داند كه آيا [از چرمِ] پاك است يا نه. نماز خواندن با آن، در حالى كه نمى‌‌داند، چه حكمى دارد؟ آيا با آن نماز بخواند؟ فرمود: «آرى. من نيز از بازار، پاى‌‌جامه مى‌‌خرم و [يا]برايم مى‌‌سازند و با آن، نماز مى‌‌خوانم. شما موظّف به پرس و جو كردن [از پاك و ناپاك و حلال و حرام بودن آنچه در بازار فروخته مى‌‌شود] نيستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَنِ الجُبَّةِ الفِراءِ، يَأتِي الرَّجُلُ السُّوقَ مِن أسواقِ المُسلِمينَ فَيَشتَرِي الجُبَّةَ لا يَدري أهِيَ ذَكِيَّةٌ أم لا، يُصَلّي فيها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، إنَّ أبا جَعفَرٍ عليه‌‌السلام كانَ يَقولُ: إنَّ الخَوارِجَ ضَيَّقوا عَلى أنفُسِهِم بِجَهالَتِهِم، إنَّ الدِّينَ أوسَعُ مِن ذلِكَ، إنَّ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام كانَ يَقولُ: إنَّ شيعَتَنا في أوسَعِ ما بَينَ السَّماءِ إلَى الأَرضِ، أنتُم مَغفورٌ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص385 ح1358، بحارالأنوار: ج80 ص82 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام رضا عليه‌‌السلام در باره پوستين پرسيدم و گفتم: انسان به بازارى از بازارهاى مسلمانان مى‌‌رود و پوستينى مى‌‌خرد و نمى‌‌داند كه آيا پاك است يا نه. آيا با آن نماز بخواند؟ فرمود: «آرى. ابو جعفر [باقر] عليه‌‌السلام مى‌‌فرمود: &amp;quot;خوارج به سبب نادانى‌‌شان عرصه را بر خود تنگ كردند، در صورتى كه دين، فراخ‌‌تر از اين حرف‌‌هاست&amp;quot;. على بن ابى طالب عليه‌‌السلام مى‌‌فرمود: &amp;quot;شيعيان ما در فراخنايى وسيع‌‌تر از وسعت آسمان تا زمين هستند. شما آمرزيده مى‌‌شويد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن إسماعيل بن عيسى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ عليه‌‌السلام عَنِ جُلودِ الفِراءِ يَشتَرِيهَا الرَّجُلُ في سوقٍ مِن أسواقِ الجَبَلِ، أيَسأَلُ عَن ذَكاتِهِ إذا كانَ البائِعُ مُسلِماً غَيرَ عارِفٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌‌السلام: عَلَيكُم أنتُم أن تَسأَلوا عَنهُ إذا رَأَيتُمُ المُشرِكينَ يَبيعونَ ذلِكَ، وإذا رَأَيتُم يُصَلّونَ فيه فَلا تَسأَلوا عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص371 ح1544، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص258 ح792، وسائلالشيعة: ج2 ص1072 ح4264.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از اسماعيل بن عيسى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابو الحسن [امام كاظم] عليه‌‌السلام پرسيدم: آيا انسان از پاك بودن پوستين‌‌هايى كه در بازارى از بازارهاى كوهستان مى‌‌خرد و فروشنده، مسلمانى ناآگاه است، بپرسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هنگامى پرسيدن بر شما واجب است كه ببينيد مشركان، اينها را مى‌‌فروشند، ولى هر گاه ديديد با آن نماز مى‌‌خوانند، از آن مپرسيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن الحسين الأَشعريّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَتَبَ بَعضُ أصحابِنا إلى أبي جَعفَرٍ الثّاني عليه‌‌السلام: ما تَقولُ في الفَروِ يُشتَرى مِنَ السُّوقِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا كانَ مَضموناً فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص399 ح7، وسائل الشيعة: ج3 ص338 ح5732.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن حسين اشعرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از شيعيان به ابو جعفر ثانى [امام جواد] عليه‌‌السلام نوشت: در باره پوستين‌‌هايى كه از بازار خريدارى مى‌‌شود، چه مى‌‌فرماييد؟ فرمود: «اگر [پاك بودنشان] ضمانت شود، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-السوق-المعنوية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: آدابُ السّوقِ المَعنَوِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: آداب معنوى بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الذكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الذِّكرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ ذكر خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذاكِرُ اللّهِ فِي السّوقِ لَهُ بِكُلِّ شَعرَةٍ نورٌ يَومَ القِيامَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر زيادة كلمة «القيامة»، وهي ليست في كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَلقَى اللّهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج1 ص412 ح567 عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج1 ص430 ح1856.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در بازار ذكر خدا گويد، روز قيامت، در حالى خدا را ديدار مى‌‌كند كه به ازاى هر مويش، نورى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قالَ حينَ دُخولِ السُّوقِ: «بِسمِ اللّهِ» غُفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج13 ص265 ح15308 نقلاً عن القطب الرّاونديّ في كتاب لبّ اللّباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس هنگام وارد شدن به بازار «بسم اللّه‌‌» بگويد، آمرزيده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ذَكَرَ اللّهَ فِي السّوقِ مُخلِصا عِندَ غَفلَةِ النّاسِ وشُغلِهِم بِما فيهِ، كُتِبَ لَهُ ألفُ حَسَنَةٍ، ويَغفِرُ اللّهُ لَهُ يَومَ القِيامَةِ مَغفِرَةً لَم تَخطُر عَلى قَلبِ بَشَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص435، عدّة الداعي: ص242، بحارالأنوار: ج89 ص129؛ شرح السنّةللبغوي: ج5 ص133 ح1339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در بازار، آن گاه كه مردم در غفلت [از خدا] به سر مى‌‌برند و سرگرم كار خويش‌‌اند، از سرِ اخلاص، خدا را ياد كند، خداوند، هزار ثواب برايش مى‌‌نويسد و در روز رستاخيز، او را مى‌‌آمرزد؛ آمرزشى كه به دل هيچ بشرى خطور نكرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَجيءُ ذاكِرُ اللّهِ فِي الأَسواقِ يَومَ القِيامَةِ لَهُ ضَوءٌ كَضَوءِ الشَّمسِ، ونورٌ كَنورِ القَمَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص500 ح8881 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در بازارها ذكر خدا گويد (/ به ياد خدا باشد)، روز قيامت در حالى [به محشر] مى‌‌آيد كه او را پرتوى مانند پرتو خورشيد و نورى چون نور ماه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّوقُ دارُ سَهوٍ وغَفلَةٍ، فَمَن سَبَّحَ فيها تَسبيحَةً كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِها ألفَ ألفِ حَسَنَةٍ، ومَن قالَ: «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ» كانَ في جِوارِ اللّهِ حَتّى يُمسِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص344 ح3557 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، كنزالعمّال: ج4 ص28 ح9330.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازار، سراى فراموشى و غفلت است. پس هر كه در آن، يك «سبحان اللّه‌‌» بگويد، خداوند به ازاى آن، برايش هزار هزار نيكى [و ثواب]مى‌‌نويسد و هر كه بگويد: «هيچ نيرو و توانى نيست، جز به يارى خدا»، تا شب در پناه خداى متعال باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكثِروا مِنَ الاِستِغفارِ في بُيوتِكُم، وفي مَجالِسِكُم، وعَلى مَوائِدِكُم، وفي أسواقِكُم، وفي طُرُقِكُم، وأَينَما كُنتُم؛ فَإِنَّكُم لا تَدرونَ مَتى تَنزِلُ المَغفِرَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج5 ص319 ح5984 نقلاً عن ابن أبي جمهور في درر اللآلي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در خانه‌‌هايتان و مجلس هايتان و در كنار سفره‌‌هايتان و در بازارهايتان و گذرگاه‌‌هايتان و هر جا كه هستيد، فراوان استغفار كنيد؛ زيرا كه شما نمى‌‌دانيد چه هنگام آمرزش [الهى] فرود مى‌‌آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ السّوقَ فَقالَ: «لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ ولَهُ الحَمدُ، يُحيي ويُميتُ وهُوَ حَيٌّ لا يَموتُ، بِيَدِهِ الخَيرُ وهُوَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ ألفَ ألفِ حَسَنَةٍ، ومَحا عَنهُ ألفَ ألفِ سَيِّئَةٍ، ورَفَعَ لَهُ ألفَ ألفِ دَرَجَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص491 ح3428، سنن الدارمي: ج2 ص747 ح2592، سنن ابن ماجة: ج2ص 752 ح2235 نحوه وكلّها عن عمر، كنزالعمّال: ج4 ص27 ح9327؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص266 ح15312 نقلاً عن ابن أبي جمهور في درر اللآلي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه چون به بازار در آيد، بگويد: «لا اله الا اللّه‌‌ وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد...؛ معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست. پادشاهى و ستايش، از آنِ اوست. زنده مى‌‌كند و مى‌‌ميراند و خود، زنده ناميراست. خير و بركت، در دست اوست و او بر هر چيزى تواناست»، خداوند به سبب اين، براى او هزار هزار ثواب مى‌‌نويسد و هزار هزار گناه از او مى‌‌زدايد و او را هزار هزار درجه بالا مى‌‌برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قالَ حينَ يَدخُلُ السّوقَ: «سُبحانَ اللّهِ وَالحَمدُ للّه‌‌ ولا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ ولَهُ الحَمدُ، يُحيي ويُميتُ وهُوَ حَيُّ لا يَموتُ، بِيَدِهِ الخَيرُ وهُوَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ» اُعطِيَ مِنَ الأَجرِ عَدَدَ ما خَلَقَ اللّهُ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص31 ح42 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام،صحيفة الرضا عليه‌‌السلام: ص59 ح85 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، جامع الأخبار: ص142 ح302 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج10 ص369 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس زمانى كه وارد بازار مى‌‌شود، بگويد: «سبحان اللّه‌‌ و الحمد للّه‌‌ ولا اله الاّ اللّه‌‌ وحده لا شريك له، له الملك و له الحمد، يحيى و يميت و هو حىّ لا يموت، بيده الخير و هو على كلّ شى‌‌ء قدير؛ منزه است خداوند! ستايش از آن خداست! معبودى جز خداى يگانه بى‌‌هتما نيست! پادشاهى و ستايش از آن او است. مى‌‌ميراند و زنده مى‌‌كند. او زنده ناميرا است. خير به دست اوست و او بر همه چيز توانا است»، به شمارِ آفريدگانِ خداوند تا روز قيامت، به او پاداش داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في حَديثِ الأَربَعِ مِئَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكثِروا ذِكرَ اللّهِ عز و جل إذا دَخَلتُمُ الأَسواقَ عِندَ اشتِغالِ النّاسِ؛ فَإِنَّهُ كَفّارَةٌ لِلذُّنوبِ، وزِيادَةٌ فِي الحَسَناتِ، ولا تُكتَبوا فِي الغافِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص614 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، تحفالعقول: ص104، بحارالأنوار: ج76 ص172 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در حديث اربع مئة ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به بازارها وارد مى‌‌شويد و مردم سرگرم كارند، خداى عز و جل را بسيار يادآور شويد؛ زيرا اين كار، گناهان را مى‌‌زدايد و بر حسنات مى‌‌افزايد و از غافلان، نوشته نمى‌‌شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ذَكَرَ اللّهَ عز و جل فِي الأَسواقِ، غَفَرَ لَهُ بِعَدَدِ أهلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص200 ح3756، وسائل الشيعة: ج12 ص203 ح22855وراجع المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص319 ح172.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در بازارها ذكر خداوند عز و جل بگويد، به شمارِ اهل آنها از گناهانش آمرزيده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا دَخَلتَ السّوقَ فَقُل: لا إلهَ إلاَّ اللّهُ عَدَدَ ما يَنطِقونَ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَسومونَ، تَبارَكَ اللّهُ أحسَنُ الخالِقينَ ـ ثَلاثَ مَرّاتٍ ـ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَلغونَ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَنطِقونَ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَسومونَ، تَبارَكَ اللّهُ رَبُّ العالَمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص327 ح536، مستدرك الوسائل: ج13 ص263 ح15303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به بازار وارد شدى، بگو: «معبودى جز خدا نيست، به شمارِ آنچه مى‌‌گويند، پاكا خداوند به شمار آنچه نشان مى‌‌دهند، آفرين بر خداوند كه بهترينِ آفرينندگان است!» ـ سه بار ـ. [و بگو:]، «پاكا خداوند، به شمار آنچه به زبان مى‌‌آورند! پاكا خداوند، به شمارِ آنچه مى‌‌گويند! پاكا خداوند، به شمارِ آنچه نشان مى‌‌نهند! آفرين بر خداوند كه پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ سوقا أو مَسجِدَ جَماعَةٍ، فَقالَ مَرَّةً واحِدَةً: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وَاللّهُ أكبَرُ كَبيرا، وَالحَمدُ للّه‌‌ كَثيرا، وسُبحانَ اللّهِ بُكرَةً وأَصيلاً، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ العَلِيِّ العَظيمِ، وصَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ» عَدَلَت لَهُ حَجَّةً مَبرورَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص199 ح3753، المحاسن: ج1 ص111 ح102 وفيه «سوقجماعة أو مسجد أهل نصب» بدل «سوقا أو مسجد جماعة» وبزيادة «وأهل بيته» بعد «وآله» وكلاهما عن أبي بصير، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس وارد بازارى يا مسجد قومى‌‌شود و يك بار بگويد: «أشهد أن لا اله الا اللّه‌‌ وحده لا شريك له، واللّه‌‌ أكبر كبيرا...؛ گواهى مى‌‌دهم كه معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست و خدا، بسى بزرگ است. ستايش فراوان، خداى راست. خدا را هر بام و شام، به پاكى مى‌‌ستايم. هيچ نيرو و توانى نيست، مگر از [جانب] خداى بلندمرتبه و باعظمت. درود خدا بر محمّد و خاندان او باد!»، اين، براى او با يك حجّ پذيرفته شده، برابرى مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قالَ فِي السّوقِ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ ألفَ ألفِ حَسَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص704 ح967، المحاسن: ج1 ص111 ح101 كلاهما عن أبي عبيدة الحذّاء،روضة الواعظين: ص341، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح5 وراجع الكافي: ج2 ص519 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در بازار بگويد: «أشهد أن لا اله الا اللّه‌‌ وحده لا شريك له، و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله؛ معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست و...»، خداوند، براى او هزار هزار ثواب مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص110 (آداب التجارة / ذكر اللّه‌‌).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص111 (آداب تجارت / ياد خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الاستعاذة-والدعاء-والاستغفار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الاِستِعاذَةُ وَالدُّعاءُ وَالاِستِغفارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ پناه بردن به خدا و دعا كردن و آمرزش خواستن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قَليلَ الخُطُواتِ فِي السّوقِ، وكانَ يَقولُ إذا خَطا فيها: اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن شَرِّ السّوقِ، وأَعوذُ بِكَ مِنَ الفُسوقِ، وأَعوذُ بِكَ مِن كُلِّ صَفقَةٍ خاسِرَةٍ، ومِن كُلِّ يَمينٍ كاذِبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج1 ص349.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كمتر در بازار قدم مى‌‌زد و هر گاه در آن قدم مى‌‌گذاشت، مى‌‌فرمود: «بار خدايا! از بدى بازار به تو پناه مى‌‌برم. از گناه به تو پناه مى‌‌برم. از هر سوداى زيان‌‌بارى و از هر سوگند دروغى به تو پناه مى‌‌برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن بريدة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله إذا دَخَلَ السّوقَ قالَ: بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ خَيرَ هذِهِ السّوقِ وخَيرَ ما فيها، وأَعوذُ بِكَ مِن شَرِّها وشَرِّ ما فيها، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ أن اُصيبَ فيها يَمينا فاجِرَةً، أو صَفقَةً خاسِرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص723 ح1977، المعجم الكبير: ج2 ص21 ح1157، الأذكارالمنتخبة: ص267، المجموع: ج9 ص154، الدعاء للطبراني: ص252 ح795، كنزالعمّال: ج4 ص126 ح9867.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از بريده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله هنگامى كه وارد بازار مى‌‌شد، مى‌‌فرمود: «به نام خدا. بار خدايا! خير اين بازار و خير آنچه را در آن است، از تو مى‌‌خواهم از شرّ آن و شرّ آنچه در آن است، به تو پناه مى‌‌برم. بار خدايا! به تو پناه مى‌‌برم از اين كه در اين جا مرتكب سوگند دروغ يا دچار معامله‌‌اى زيانمند شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَغفَرَ اللّهَ عز و جل فِي الأَسواقِ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ بِعَدَدِ مَن دَخَلَها مِن أعجَمِيٍّ أو فَصيحٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص561 ح5759 عن أنس، شعب الإيمان: ج1 ص412 ح568 عن الحسن فيه«ذكر» بدل «استغفر»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص200 ح3755 وفيه «ذكر» بدل «استغفر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در بازارها، استغفارِ خداى عز و جل كند، خداوند به شمارِ كسانى كه به بازار در آيند، از عرب و عجم، او را بيامرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في حَديثِ الأَربَعِمِئَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشتَرَيتُم ما تَحتاجونَ إلَيهِ مِنَ السّوقِ، فَقولوا حينَ تَدخُلونَ الأَسواقَ: أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن صَفقَةٍ خاسِرَةٍ ويَمينٍ فاجِرَةٍ، وأَعوذُ بِكَ مِن بَوارِ الأَيِّمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوار الأيِّم: أي كسادها، من بارت السوق إذا كسدت، والأيِّم: التي لا زوج لها وهي مع ذلك لا يرغبفيها أحد النهاية: ج1 ص161 «بور».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص634 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، تحف العقول: ص122 وفيه «إذا دخلتم الأسواق لحاجة فقولوا: أشهد...»، بحارالأنوار: ج10 ص113 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در حديث اربعمئة ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى كه براى خريد مايحتاج خود به بازار رفتيد، هنگام وارد شدن به آن بگوييد: «گواهى مى‌‌دهم كه جز خداى يگانه بى شريك، خدايى نيست. گواهى مى‌‌دهم كه محمّد صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بنده و فرستاده اوست. بار خدايا! از معامله زيان‌‌بار و سوگند دروغ، به تو پناه مى‌‌برم و از كسادى متاع، به تو پناه مى‌‌برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن النعمان بن سعد عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ يَخرُجُ إلَى السّوقِ ومَعَهُ الدِّرَّةُ، فَيَقولُ: إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الفُسوقِ، ومِن شَرِّ هذِهِ السّوقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص114، بحارالأنوار: ج103 ص102 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از نعمان بن سعد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام شلاّق در دست، به بازار مى‌‌رفت و مى‌‌فرمود: «[بارخدايا!] از گناه و از بدى اين بازار، به تو پناه مى‌‌برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ السّوقَ فَنَظَرَ إلى حُلوِها ومُرِّها وحامِضِها فَليَقُل: أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن فَضلِكَ، وأَستَجيرُ بِكَ مِنَ الظُّلمِ وَالغُرمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُرم: هو الدَين النهاية: ج3 ص363 «غرم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمَأثَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص110 ح100 عن سعد الخفّاف، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس وارد بازار شد و چشمش به شيرين و تلخ و ترش آن افتاد، بگويد: «گواهى مى‌‌دهم كه خدايى جز خداى يگانه و بى‌‌انباز نيست و محمّد، بنده و فرستاده اوست. بار خدايا! از فضل تو از تو درخواست مى‌‌كنم و از ستم و زيان و گناه به تو پناه مى‌‌برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ سوقا فَقالَ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وأَنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الظُّلمِ وَالمَأثَمِ وَالمَغرَمِ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ مِنَ الحَسَناتِ عَدَدَ مَن فيها مِن فَصيحٍ وأَعجَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ج145 ح238 عن محمّد بن عثمان الجهني، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به بازارى در آيد و بگويد: «گواهى مى‌‌دهم كه معبودى جز خدا نيست و محمّد، بنده او و فرستاده اوست. بار خدايا! از ستم و گناه و بدهكارى، به تو پناه مى‌‌برم»، خداوند به شمارِ هر كه در آن بازار است، از عرب و عجم، برايش نيكى مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا دَخَلتَ سوقَكَ فَقُل: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن خَيرِها وخَيرِ أهلِها، وأَعوذُ بِكَ مِن شَرِّها وشَرِّ أهلِها، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن أن أظلِمَ أو اُظلَمَ، أو أبغِيَ أو يُبغى عَلَيَّ، أو أعتَدِيَ أو يُعتَدى عَلَيَّ، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن شَرِّ إبليسَ وجُنودِهِ، وشَرِّ فَسَقَةِ العَرَبِ وَالعَجَمِ، وحَسبِيَ اللّهُ لا إلهَ إلاّ هُوَ، عَلَيهِ تَوَكَّلتُ وهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظيمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص156 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص9 ح32 كلاهما عن معاوية بن عمّار، عوالياللآلي: ج3 ص204 ح31، مكارم الأخلاق: ج1 ص546 ح1882 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص91 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به بازارى در آمدى، بگو: «بار خدايا! خير آن و خير اهل آن را از تو مى‌‌طلبم و از شرّ آن و شرّ اهلش به تو پناه مى‌‌آورم. بار خدايا! به تو پناه مى‌‌برم از اين كه ظلم كنم يا به من ظلم شود، سركشى كنم يا به من سركشى شود، تعدّى كنم يا بر من تعدّى شود. بار خدايا! از شرّ ابليس و لشكريانش و از شرّ بزهكاران عرب و غير عرب، به تو پناه مى‌‌آورم. خدايى كه جز او معبودى نيست، مرا بس است. بر او توكّل كردم كه او پروردگار عرش بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سدير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو جَعفَرٍ عليه‌‌السلام: يا أبَا الفَضلِ، أما لَكَ مَكانٌ تَقعُدُ فيهِ فَتُعامِلَ النّاسَ؟ قالَ: قُلتُ: بَلى، قالَ: ما مِن رَجُلٍ مُؤمِنٍ يَروحُ أو يَغدو إلى مَجلِسِهِ أو سوقِهِ فَيَقولُ حينَ يَضَعُ رِجلَهُ فِي السّوقِ: «اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن خَيرِها وخَيرِ أهلِها» إلاّ وَكَّلَ اللّهُ عز و جل بِهِ مَن يَحفَظُهُ ويَحفَظُ عَلَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «يَحفَظُ عَلَيهِ» كلمة «على» بمعنى اللام أي يَحفَظُ لَه متاعه مرآة العقول: ج19 ص143.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى يَرجِعَ إلى مَنزِلِهِ، فَيَقولُ لَهُ: قَد اُجِرتَ مِن شَرِّها وشَرِّ أهلِها يَومَكَ هذا بِإِذنِ اللّهِ عز و جل، وقَد رُزِقتَ خَيرَها وخَيرَ أهلِها في يَومِكَ هذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا جَلَسَ مَجلِسَهُ قالَ حين يَجلِسُ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن فَضلِكَ حَلالاً طَيِّبا، وأَعوذُ بِكَ مِن أن أظلِمَ أو اُظلَمَ، وأَعوذُ بِكَ مِن صَفقَةٍ خاسِرَةٍ ويَمينٍ كاذِبَةٍ» فَإِذا قالَ ذلِكَ، قالَ لَهُ المَلَكُ المُوَكَّلُ بِهِ: أبشِر، فَما في سوقِكَ اليَومَ أحَدٌ أوفَرُ مِنكَ حَظّا، قَد تَعَجَّلتَ الحَسَناتِ، ومُحِيَت عَنكَ السَّيِّئاتُ، وسَيَأتيكَ ما قَسَمَ اللّهُ لَكَ مُوَفَّرا، حَلالاً، طَيِّبا، مُبارَكا فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص155 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص200 ح3754 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سَدير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام به من فرمود: «اى ابو فضل! آيا جايى دارى كه در آن بنشينى و با مردم داد و ستد كنى؟». گفتم: آرى. فرمود: «هيچ مرد مؤمنى نيست كه به محلّ نشستن خود يا بازارش برود و بيايد و هنگامى كه پايش را در بازار مى‌‌گذارد، بگويد: &amp;quot;بار خدايا، خير بازار و خير اهل آن را از تو درخواست مى‌‌كنم&amp;quot;، مگر اين كه خداى عز و جل كسى را بر او بگمارد كه از او و كالايش نگهدارى كند تا آن كه به خانه‌‌اش برگردد. در اين هنگام به او مى‌‌گويد: &amp;quot;تو امروز، به اذن خداوند، از شرّ بازار و شرّ اهل آن، حفظ شدى و امروز، خير بازار و خير اهل آن، روزى‌‌ات شد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گاه كه در محلّ نشستن خود مى‌‌نشيند، هنگام نشستن بگويد: &amp;quot;گواهى مى‌‌دهم كه خدايى جز خداى يگانه و بى انباز نيست و گواهى مى‌‌دهم كه محمّد، بنده و فرستاده اوست. بار خدايا، از تو مى‌‌خواهم كه از فضل خود، روزى حلال و پاك نصيبم كنى. به تو پناه مى‌‌برم از اين كه ستم كنم يا به من ستم شود و از معامله زيان‌‌بار و سوگند دروغ خوردن به تو پناه مى‌‌برم&amp;quot;. چون اين را بگويد، فرشته گماشته بر او مى‌‌گويد: &amp;quot;بشارت باد تو را كه امروز در بازار، بهره‌‌مندتر از تو كسى نيست. در كارهاى نيك شتافتى و گناهان از تو زدوده شد. به زودى آنچه خداوند قسمت تو كرده است، فراوان و حلال و پاك و بابركت به تو خواهد رسيد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الوليد بن صبيح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: يا وَليدُ، أينَ حانوتُكَ مِنَ المَسجِدِ؟ فَقُلتُ: عَلى بابِهِ، فَقالَ: إذا أرَدتَ أن تَأتِيَ حانوتَكَ فَابدَأ بِالمَسجِدِ فَصَلِّ فيهِ رَكعَتَينِ أو أربَعاً، ثُمَّ قُل: غَدَوتُ بِحَولِ اللّهِ وقُوَّتِهِ، وغَدَوتُ بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ بَل بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ يا رَبِّ، اللّهُمَّ إنّي عَبدُكَ ألتَمِسُ مِن فَضلِكَ كَما أمَرتَني، فَيَسِّر لي ذلِكَ وأَنَا خافِضٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِفْض من العيش: أي في سعة وراحة مجمع الحرين: ج1 ص529 «خفض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عافِيَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص475 ح4، وسائل الشيعة: ج5 ص251 ح10225.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از وليد بن صبيح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام [به من] فرمود: «اى وليد! دكّانت با مسجد چه قدر فاصله دارد؟». گفتم: كنار درِ آن است. فرمود: «هر گاه خواستى به دكّانت بروى، نخست به مسجد برو و دو يا چهار ركعت نماز در آن بخوان و سپس بگو: &amp;quot;صبح خود را با نيرو و توان خدا آغاز كردم. نه با نيرو و توانى از خودم؛ بلكه با نيرو و توان تو، اى پروردگار من. بار خدايا! من، بنده تو هستم و همان طور كه به من فرمان داده‌‌اى، از فضل تو مى‌‌جويم. پس آن را برايم آسان گردان، در حالى كه در عافيت تو آسوده به سر مى‌‌برم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن الطيّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنَّهُ كانَ في يَدي شَيءٌ تَفَرَّقَ وضِقتُ ضيقا شَديدا، فَقالَ لي: ألَكَ حانوتٌ فِي السّوقِ؟ قُلتُ: نَعَم وقَد تَرَكتُهُ، فَقالَ: إذا رَجَعتَ إلَى الكوفَةِ فَاقعُد في حانوتِكَ وَاكنُسهُ، فَإِذا أرَدتَ أن تَخرُجَ إلى سَوقِكَ فَصَلِّ رَكعَتَينِ أو أربَعَ رَكَعاتٍ، ثُمَّ قُل في دُبُرِ صَلاتِكَ: «تَوَجَّهتُ بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ، ولكِن بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ، أبرَأُ إلَيكَ مِنَ الحَولِ وَالقُوَّةِ إلاّ بِكَ، فَأَنتَ حَولي ومِنكَ قُوَّتي، اللّهُمَّ فَارزُقني مِن فَضلِكَ الواسِعِ رِزقا كَثيرا طَيِّبا وأَنَا خافِضٌ في عافِيَتِكَ، فَإِنَّهُ لا يَملِكُها أحَدٌ غَيرُكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَعَلتُ ذلِكَ، وكُنتُ أخرُجُ إلى دُكّاني حَتّى خِفتُ أن يأخُذَنِي الجابي بِاُجرَةِ دُكّاني وما عِندي شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجاءَ جالِبٌ بِمَتاعٍ فَقالَ لي: تُكريني نِصفَ بَيتِكَ؟ فَأَكرَيتُهُ نِصفَ بَيتي بِكِرَى البَيتِ كُلِّهِ، قالَ: وعَرَضَ مَتاعَهُ فَاُعطِيَ بِهِ شَيئا لَم يَبِعهُ، فَقُلتُ لَهُ: هَل لَكَ إلَيَّ خَيرٌ تَبيعُني عِدلاً مِن مَتاعِكَ هذا أبيعُهُ وآخُذُ فَضلَهُ وأَدفَعُ إلَيكَ ثَمَنَهُ؟ قالَ: وكَيفَ لي بِذلِكَ؟ قالَ: قُلتُ: ولَكَ اللّهُ عَلَيَّ بِذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخُذ عِدلاً مِنها، فَأَخَذتُهُ ورَقَّمتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجاءَ بَردٌ شَديدٌ، فَبِعتُ المَتاعَ مِن يَومي ودَفَعتُ إلَيهِ الثَّمَنَ وأَخَذتُ الفَضلَ، فَما زِلتُ آخُذُ عِدلاً عِدلاً فَأَبيعُهُ وآخُذُ فَضلَهُ وأَرُدُّ عَلَيهِ مِن رَأسِ المالِ، حَتّى رَكِبتُ الدَّوابَّ وَاشتَرَيتُ الرَّقيقَ وبَنَيتُ الدّورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص474 ح3، تهذيب الأحكام: ج3 ص312 ح967 عن أبي الطيّار، بحارالأنوار: ج 47 ص367 ح84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن طيّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: سرمايه‌‌اى كه داشتم بر باد رفت و سخت در مضيقه هستم. فرمود: «آيا دكّانى در بازار دارى؟». گفتم: آرى؛ امّا رهايش كرده‌‌ام. فرمود: «چون به كوفه برگشتى، در دكّانت بنشين و آن را آب و جارو بزن و هر گاه خواستى به بازار روى، دو يا چهار ركعت نماز بخوان و در پىِ آن بگو: &amp;quot;مى‌‌روم، نه با نيرو توانى از خود، كه با نيرو و توانِ تو. از هر نيرو و توانى به درگاه تو اعلام برائت مى‌‌كنم، مگر نيرو و توان تو؛ زيرا كه تويى نيروى من و توان من از توست. بار خدايا! از فضل بى‌‌كرانت، به من روزى فراوان و پاك، عطا فرما، در حالى كه در عافيت تو آسوده به سر مى‌‌برم؛ زيرا كه احدى جز تو، مالك عافيت نيست&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن طيّار مى‌‌گويد: من اين كار را كردم و با اين ترس به دكّانم مى‌‌رفتم كه مأمور ماليات، اجاره دكّانم را از من مطالبه كند و من، آه در بساط نداشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز تاجر سيّارى، كالايى آورد و به من گفت: نصف حجره‌‌ات را به من اجاره مى‌‌دهى؟ من نصف حجره‌‌ام را به قيمت اجاره تمام حجره، به او اجاره دادم و كالايش را به فروش گذاشت، امّا به قيمتى از او مى‌‌خريدند كه نفروخت. به او گفتم: آيا حاضرى خيرى از تو به من برسد؟ يك لنگه بار از اين كالايت را به من مى‌‌فروشى و من، آن را بفروشم و سودش را بردارم و اصل پولش را به تو بدهم؟ گفت: چه تضمينى است كه به من بدهى؟ گفتم: خدا را شاهد مى‌‌گيرم. گفت: يك لنگه بار را بردار. من برداشتم و آن را يادداشت كردم. سرماى شديدى آمد و من، همان روز كالا را فروختم و بهايش را به او دادم و سودش را برداشتم. به همين ترتيب، يك لنگه يك لنگه بر مى‌‌داشتم و مى‌‌فروختم و سودش را بر مى‌‌داشتم و سرمايه‌‌اش را به او برمى‌‌گرداندم تا آن كه بر چارپايان نشستم و برده‌‌ها خريدم و خانه‌‌ها ساختم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص114 (آداب التجارة / الدعاء) وص 116 (والاستخارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص115 (آداب تجارت / دعا كردن) و ص117 (طلب خير كردن از خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-القراءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ القِراءَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ خواندن آياتى از قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، أيَعجِزُ أحَدُكُم إذا رَجَعَ مِن سوقِهِ أن يَقرَأَ عَشرَ آياتٍ، فَيَكتُبُ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ آيَةٍ حَسَنَةً؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص315 ح12119، شعب الإيمان: ج2 ص349 ح2003، كنزالعمّال: ج4ص 28 ح9331 نقلاً عن ابن النجّار وكلّها عن ابن عبّاس وراجع سنن الدارمي: ج2 ص436.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بازاريان! آيا هر يك از شما نمى‌‌تواند زمانى كه از بازار برگشت، ده آيه بخواند تا خداوند به ازاى هر آيه‌‌اى يك حسنه برايش بنويسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يَمنَعُ التّاجِرَ مِنكُمُ المَشغولَ في سوقِهِ إذا رَجَعَ إلى مَنزِلِهِ أن لا يَنامَ حَتّى يَقرَأَ سورَةً مِنَ القُرآنِ، فَتُكتَبَ لَهُ مَكانَ كُلِّ آيَةٍ يَقرَؤها عَشرُ حَسَناتٍ ويُمحى عَنهُ عَشرُ سَيِّئاتٍ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص611 ح2، ثواب الأعمال: ص127 ح1، عدّة الداعي: ص271، منتقى الجمّان: ج 2 ص262 كلّها عن الفضيل بن يسار، بحارالأنوار: ج92 ص202 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه مانع دارد كه هر كاسبى از شما كه در بازار كار مى‌‌كند، چون به خانه‌‌اش بازگشت، پيش از خوابيدن، سوره‌‌اى از قرآن را بخواند تا به ازاى هر آيه‌‌اى كه مى‌‌خواند، ده كار نيك برايش نوشته شود و ده گناه از او زدوده گردد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ الصَّلاةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ نماز گزاردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةُ في مَسجِدِ السّوقِ اثنَتا عَشرَةَ صَلاةً، وصَلاةُ الرَّجُلِ وَحدَهُ في بَيتِهِ صَلاةٌ واحِدَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص148، تهذيب الأحكام: ج3 ص253 ح698 عن الإمام الصادق عن أبيه عنالإمام عليّ عليهم‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص235 ح702، ثواب الأعمال: ص51 ح1، المحاسن: ج1 ص130 ح154 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليهم‌‌السلام، بحارالأنوار: ج83 ص380 ذيل ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر نمازى كه در مسجد بازار گزارده شود، معادل دوازده نماز است و نمازى كه مرد در خانه‌‌اش به تنهايى مى‌‌گزارد، يك نماز به شمار مى‌‌آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص340 ح429 و 430.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص341 ح429 و 430.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-التسعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثامن: التَّسعيرُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم: قيمت گذارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المسعر-هو-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: المُسَعِّرُ هُوَ اللّهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: قيمت‌‌گذار خداست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَا لا اُسَعِّرُ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى هُوَ المُسَعِّرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص192 ح246.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من قيمت گذارى نمى‌‌كنم؛ زيرا قيمت‌‌گذار، خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَلاءُ وَالرُّخصُ جُندانِ مِن جُنودِ اللّهِ تَعالى، يُسَمّى أحَدُهُما: الرَّغبَةَ، وَالآخَرُ: الرَّهبَةَ، فَإِذا أرادَ اللّهُ تَعالى أن يُغلِيَهُ قَذَفَ الرَّغبَةَ في صُدورِ التُّجّارِ فَرَغِبوا فيهِ فَحَبَسوهُ، وإذا أرادَ أن يُرخِصَهُ قَذَفَ الرَّهبَةَ في صُدورِ التُّجّارِ فَأَخرَجوهُ مِن أيديهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج8 ص50 الرقم 4109، الفردوس: ج3 ص113 ح4312 كلاهما عن أنس، كنزالعمّال: ج4 ص102 ح9747.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرانى و ارزانى، دو لشكر از لشكرهاى خداوند متعال هستند: يكى از آنها را شوق مى‌‌نامند و ديگرى را ترس. پس هر گاه خداوند متعال بخواهد كالا را گران كند، شوق [داد و ستد] را در دل‌‌هاى تاجران مى‌‌افكند و آنها به كالا روى مى‌‌آورند و آن را احتكار مى‌‌كنند و هر گاه بخواهد ارزانش كند، در دل‌‌هاى تاجران ترسى [از داد و ستد] مى‌‌اندازد و در نتيجه، آنان كالا را از دست‌‌هاى خود خارج مى‌‌سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ عز و جل وَكَّلَ بِالسِّعرِ مَلَكا يُدَبِّرُهُ بِأَمرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص163 ح3، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3970، التوحيد: ص389ح 34 كلّها عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج5 ص148 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، فرشته‌‌اى را بر قيمت‌‌ها گماشته است و او به امر خدا، آن را تدبير مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة الثمالي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُكِرَ عِندَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‌‌السلام غَلاءُ السِّعرِ، فَقالَ: وما عَلَيَّ مِن غَلائِهِ! إن غَلا فَهُوَ عَلَيهِ، وإن رَخُصَ فَهُوَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص81 ح7، تهذيب الأحكام: ج6 ص321 ح881، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 267 ح3966، التوحيد: ص389 ح34، بحار الأنوار: ج46 ص55 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو حمزه ثُمالى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نزد على بن الحسين عليه‌‌السلام سخن از گرانى قيمت‌‌ها به ميان آمد. فرمود: «گرانىِ آن به من چه ربطى دارد؟ اگر گران شود، از جانب او (خدا) است و اگر هم ارزان شود، از جانب اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ جَلَّ وعَزَّ وَكَّلَ بِالسِّعرِ مَلَكا، فَلَن يَغلُوَ مِن قِلَّةٍ، ولا يَرخُصَ مِن كَثرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح2، بحار الأنوار: ج5 ص147 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل فرشته‌‌اى را بر قيمت‌‌ها گماشته است. بنا بر اين، نه بر اثر كمبود، گرانى به وجود مى‌‌آيد و نه بر اثر فراوانى، ارزانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;امتناع-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-عن-التسعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: اِمتِناعُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله عَنِ التَّسعيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: خوددارى پيامبر خداصلی الله علیه و آله از قيمت گذارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن ابن نضلة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُم قالوا لِلنَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في عامِ سَنَةٍ: سَعِّر لَنا يا رَسولَ اللّهِ، فَقالَ: لا يَسأَ لُنِي اللّهُ عَن سُنَّةٍ أحدَثتُها فيكُم لَم يَأمُرني بِها، ولكِن سَلُوا اللّهَ مِن فَضلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج6 ص343 الرقم 6401 وج 3 ص91 الرقم 2634 وص 542 الرقم 3523 كلاهمانحوه، كنز العمّال: ج4 ص103 ح9748 نقلاً عن الطبراني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از ابن نضله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قحط‌‌سالى به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفتند: اى پيامبر خدا! براى ما قيمت تعيين كن. فرمود: «خداوند، مرا به سبب برنهادن سنّتى در ميان شما كه مرا به آن امر نفرموده، بازخواست نخواهد كرد؛ ليكن فضل خدا را طلب كنيد [تا قحط‌‌سالى از شما بگذرد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفِدَ الطَّعامُ عَلى عَهدِ رَسولِ‌‌اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَأَتاهُ المُسلِمونَ فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، قَد نَفِدَ الطَّعامُ ولَم يَبقَ مِنهُ شَيءٌ إلاّ عِندَ فُلانٍ، فَمُرهُ يَبيعُهُ النّاسَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحَمِدَ اللّهَ وأَثنى عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ: يا فُلانُ، إنَّ المُسلِمينَ ذَكَروا أنَّ الطَّعامَ قَد نَفِدَ إلاّ شَيئا عِندَكَ، فَأَخرِجهُ وبِعهُ كَيفَ شِئتَ، ولا تَحبِسهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص164 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص159 ح705 وفيه «فقد» بدل «نفد» وكلاهماعن حذيفة بن منصور.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دوران پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله [يك بار] طعام ناياب شد. مسلمانان نزد وى آمدند و گفتند: «اى پيامبر خدا! طعام، ناياب شده و هيچ چيز از آن باقى نمانده، مگر نزد فلانى. به او فرمان ده تا آن را به مردم بفروشد. پس پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله سپاس و ستايش خداى را به جاى آورد و سپس فرمود: «اى فلانى! مسلمانان گفته‌‌اند كه طعام، ناياب شده، جز مقدارى كه نزد توست. پس آن را برون آور و هر گونه كه مى‌‌خواهى، بفروش و آن را انبار مكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَلاَ السِّعرُ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، سَعِّر لَنا، فَقالَ: إنَّ اللّهَ هُوَ المُسَعِّرُ، القابِضُ الباسِطُ الرَّزّاقُ، وإنّي لَأَرجو أن ألقى رَبّي ولَيسَ أحَدٌ مِنكُم يَطلُبُني بِمَظلِمَةٍ في دَمٍ ولا مالٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص606 ح1314، سنن أبي داود: ج3 ص272 ح3451، سنن ابن ماجة: ج2ص 741 ح2200، سنن الدارمي: ج2 ص699 ح2450، مسند ابن حنبل: ج4 ص571 ح14059 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج4 ص184 ح10077.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از اَ نَس بن مالك ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نرخ ها بالا رفت. گفتند: اى پيامبر خدا! براى ما قيمت تعيين كن. فرمود: «همانا خداوند، قيمت‌‌گذار است و هموست كه [روزى‌‌ها را] بر مى‌‌بندد و مى‌‌گشايد و رزق مى‌‌بخشد. هر آينه، من اميد دارم كه خدا را ديدار كنم، در حالى كه هيچ يك از شما در خون يا مال، از من دادخواهى نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ لِلنَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَو سَعَّرتَ لَنا سِعرا فَإِنَّ الأَسعارَ تَزيدُ وتَنقُصُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ما كُنتُ لِأَلقَى اللّهَ تَعالى بِبِدعَةٍ لَم يُحدِث إلَيَّ فيها شَيئا، فَدَعوا عِبادَ اللّهِ يَأكُلُ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، وإذَا استُنصِحتُم فَانصَحوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3969.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفته شد: خوب است براى ما قيمت بگذارى؛ زيرا قيمت‌‌ها كم و زياد مى‌‌شوند [و نوسان دارند]. فرمود: «من چنان نيستم كه خدا را ديدار كنم، در حالى كه بدعتى نهاده‌‌ام كه او مرا در آن، مُجاز نفرموده است. پس اجازه دهيد كه بندگان خدا از [داد و ستد با] يكديگر، روزى بخورند. هر گاه از شما اندرز (/ راه‌‌نمايى) خواسته شد، اندرز دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِالمُحتَكِرينَ فَأَمَرَ بِحُكرَتِهِم أن تُخرَجَ إلى بُطونِ الأَسواقِ وحَيثُ تَنظُرُ الأَبصارُ إلَيها، فَقيلَ لِرَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَو قَوَّمتَ عَلَيهِم! فَغَضِبَ عليه‌‌السلام حَتّى عُرِفَ الغَضَبُ في وَجهِهِ وقالَ: أنَا اُقَوِّمُ عَلَيهِم؟! إنَّمَا السِّعرُ إلَى اللّهِ عز و جل، يَرفَعُهُ إذا شاءَ ويَخفِضُهُ إذا شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص388 ح33 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، تهذيب الأحكام: ج7ص 161 ح713 عن الحسين بن عبد اللّه‌‌ بن ضمرة عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص265 ح3955 من دون إسناد إلى الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر احتكار كنندگان گذشت و فرمان داد تا آنچه احتكار كرده اند، به ميان بازار آورده، در معرض ديد مردم قرار داده شود. به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفته شد: خوب بود خود، براى آنان قيمت تعيين مى‌‌كرديد. ايشان به خشم در آمد ـ چندان كه غضب در چهره اش نمود يافت ـ و فرمود: «من براى آنان، قيمت تعيين كنم؟ قيمت، در دست خداست. هر گاه بخواهد، بالايش بَرَد و هر گاه بخواهد، پايينش آورَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;امتناع-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-عن-التسعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: اِمتِناعُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام عَنِ التَّسعيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: خوددارى امير مؤمنان علیه السلام از قيمت گذارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ حينَ سُئِلَ عَنِ التَّسعيرِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما سَعَّرَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام عَلى أحَدٍ، ولكِن مَن نَقَصَ عَن بَيعِ النّاسِ قيلَ لَهُ: بِع كَما يَبيعُ النّاسُ وإلاّ فَارفَع مِنَ السّوقِ، إلاّ أن يَكونَ طَعامُهُ أطيَبَ مِن طَعامِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص36 ح81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در پاسخ سؤالى در باره قيمت گذارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام براى هيچ كسى قيمت گذارى نكرد؛ امّا هر كس بالاتر از قيمت بازار فروخت، به او بگويند: «مانند بقيّه مردم بفروش؛ وگر نه از بازار برو»، مگر آن كه طعام [و كالاى]او، بهتر از خوراك [و كالاى] ديگران باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراقبة-رعاية-العدل-في-الأسعار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: مُراقَبَةُ رِعايَةِ العَدلِ فِي الأَسعارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: نظارت بر رعايت عدالت در قيمت‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابِهِ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ حينَ وَلاّهُ مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَليَكُنِ البَيعُ بَيعا سَمحا: بِمَوازينِ عَدلٍ، وأَسعارٍ لا تُجحِفُ بِالفَريقَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص140، بحار الأنوار: ج103 ص88 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ از نامه ايشان به اشتر نخعى، آن گاه كه او را به حكومت مصر گماشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بايد خريد و فروش، آسان و بر موازين عدل باشد با قيمت‌‌هايى كه نه به فروشنده زيان رسانَد و نه به خريدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة عن أبي الصّهباء&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ بِشَطِّ الكَلاّءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلاّءُ كَكَتّانٍ: مرفأُ السفن القاموس المحيط: ج1 ص26 «كلأ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَسأَلُ عَنِ الأَسعارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل: ج1 ص547 ح919، ذخائر العقبى: ص192.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصّحابة ـ به نقل از ابوالصّهبا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب عليه‌‌السلام را در لنگرگاه ديدم كه از قيمت‌‌ها مى‌‌پرسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص302 (إشراف أمير المؤمنين عليه‌‌السلام على السوق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص303 (نظارت امير مؤمنان بر بازار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-عرض-المتاع-أرخص-من-قيمة-السوق-بالدافع-الإلهي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: فَضلُ عَرضِ المَتاعِ أرخَصَ مِن قيمَةِ السّوقِ بِالدّافِعِ الإِلهِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: ارزشمندى عرضه جنس ارزان‌‌تر از قيمت بازار، با انگيزه خدايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن اليسع بن المغيرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِرَجُلٍ بِالسّوقِ يَبيعُ طَعاما بِسِعرٍ هُوَ أرخَصُ مِن سِعرِ السّوقِ، فَقالَ: تَبيعُ في سوقِنا بِسِعرٍ هُوَ أرخَصُ مِن سِعرِنا؟ قالَ: نَعَم. قالَ: صَبرا وَاحتِسابا؟ قالَ: نَعَم. قالَ: أبشِر! فَإِنَّ الجالِبَ إلى سوقِنا كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ، وَالمُحتَكِرَ في سوقِنا كَالمُلحِدِ في كِتابِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص15 ح2167، كنز العمّال: ج4 ص99 ح9730.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از يسع بن مغيره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، در بازار بر مردى گذشت كه خوراكى را با قيمتى ارزان‌‌تر از قيمت بازار مى‌‌فروخت. فرمود: «آيا در بازار ما، با قيمتى ارزان‌‌تر از قيمت ما مى‌‌فروشى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به انگيزه شكيبايى و از خدا پاداش گرفتن؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو را بشارت باد! همانا آورنده جنس به بازار ما، همانند جهاد كننده در راه خداست و احتكار كننده در بازار ما، همانند كسى است كه در كتاب خدا، شك كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كنز العمّال: ج4 ص183 ح10075 و 10076.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاهى-به-احاديث-قيمت-گذارى767&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاهى به احاديث قيمت گذارى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان گونه كه پيش‌‌تر در متن اشاره شد، احاديث قيمت گذارى را مى‌‌توان به چند دسته تقسيم كرد كه از اين قرارند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته يكم، احاديثى كه تصريح مى‌‌كنند خداوند سبحان، قيمت‌‌گذار و تعيين كننده بهاى كالاهاست يا هموست كه فرشته‌‌اى را بر اين كار گماشته تا آن را تدبير كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم، احاديثى از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كه مضامين احاديث دسته يكم را تأييد مى‌‌كنند و به موجب آنها، وى پيشنهاد قيمت گذارى را كه مردم طرح كردند، سخت رد كرده، آن را ستم و بدعت مى‌‌شمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته سوم، احاديثى است كه دلالت دارند رهبرى مديريت نظام اسلامى بايد بر رعايت عدالت، در بازار نظارت داشته باشد و قيمت‌‌ها را به شكلى عادلانه تنظيم نمايد، به گونه‌‌اى كه نه فروشنده زيان ببيند و نه بر خريدار، ستم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته چهارم، حديثى كه بر پايه آن، امام على عليه‌‌السلام در دوران حكومتش، هيچ گاه بر كالايى قيمت گذارى نكرد؛ امّا اگر كسى هماهنگ با بازار عمل نمى‌‌كرد، به او گفته مى‌‌شد كه مانند ديگران بفروش، وگر نه از بازار، كناره بگير. البته اگر كالاى او بهتر از كالاى ديگران بود، حق داشت آن را گران‌‌تر بفروشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته پنجم، حديثى كه به موجب آن، پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فروشنده‌‌اى كه كالايش را با انگيزه الهى با قيمتى پايين‌‌تر از بهاى بازار مى‌‌فروخت، تحسين كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث دسته‌‌هاى يكم و دوم و چهارم، دلالت دارند كه در نظام اسلامى، نمى‌‌توان براى كالاها قيمت گذارى كرد و اين، خلاف فرمانى است كه امير مؤمنان عليه‌‌السلام به مالك اشتر داد تا قيمت‌‌ها را به صورتى عادلانه و دور از اجحاف، تنظيم نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى روشن شدن مراد اين احاديث و دريافتن معنايى استوار و معيّن از آنها، پاسخ‌‌گويى به اين سؤالات، ضرورت دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مراد از اين كه خداوند سبحان قيمت‌‌گذار است، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. چرا در زمان خشك‌‌سالى، پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قيمت گذارى را مردود دانست و به شدّت با آن مخالفت نمود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اگر نظام قيمت گذارى در اسلام مجاز نيست، نظارت بر قيمت‌‌ها چه مفهومى دارد و چرا امير مؤمنان عليه‌‌السلام فرمان داد كه قيمت‌‌ها عادلانه و دور از اجحاف، تنظيم شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيمتگذار-بودن-خداوند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت‌‌گذار بودنِ خداوند&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت كالا، گاه طبيعى است و گاه غير طبيعى. قيمت طبيعى در چارچوب وضعيّت و زمينه‌‌هاى واقعى كالا و بازار قرار دارد، مانند نوع، تعداد، سختىِ توليد، توزيع، نگهدارى، تقاضا و هر چه در تعيين قيمت حقيقى كالا تأثير دارد؛ امّا قيمت غيرطبيعى ناشى از وضعيّت‌‌هاى غير طبيعى است كه فروشنده پديد مى‌‌آورَد، مانند احتكار، تبانى و توطئه بر قيمت معيّن و ايجاد بازار سياه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پرتو اين تقسيم‌‌بندى، قيمتِ خدايى، همان قيمت طبيعى است. ظاهرا احاديثى كه قيمت گذارى را به خداوند سبحان نسبت مى‌‌دهند، از اين مفهوم حكايت دارند كه هر كالايى داراى قيمتى بر آمده از زمينه‌‌هاى واقعى ايجاد و توليد آن كالا و حالت طبيعى بازار است. پس آنچه حاصلِ ميزان سختىِ توليد و وضع طبيعى بازار است، در قيمت طبيعى جلوه مى‌‌يابد كه به موجب اين احاديث، از جانب خداى سبحان است و چنانچه عوامل غير طبيعى به ميان نيايند، همين قيمت در بازار، رواج مى‌‌يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مخالفت-پيامبر-صلىاللهعليهوآله-با-قيمت-گذارى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخالفت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله با قيمت گذارى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته‌‌بندى دوگانه قيمت كه به آن اشاره شد، موضع دولت در مسئله قيمت گذارى را تبيين مى‌‌كند، يعنى اگر قيمت گذارى دولتى به معناى پايين آوردن قيمت طبيعى كالا باشد، در حقيقت، ستم به توليد كننده و آسيب رسانى به حركت توليد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شك نيست كه پايين آوردن توليد، موجب واپس ماندگى اقتصادى است و از اين روى، دولت حق ندارد قيمت كالاها را پايين‌‌تر از قيمت طبيعى كه با سختىِ توليد و وضع طبيعى بازار هماهنگ است، تعيين كند ـ حتّى اگر بحران يا كمبودِ كالا پيش آمده باشد ـ؛ بلكه وظيفه دارد با عوامل غير طبيعى كه قيمت‌‌ها را از حدّ طبيعى بالاتر مى‌‌برند، رويارويى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، روشن مى‌‌شود كه چرا پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و امير مؤمنان عليه‌‌السلام با قيمت گذارى مخالفت كرده و ضمنا با احتكار هم ستيزيده‌‌اند. اين موضع‌‌گيرى، از سويى، زيان و ظلم به توليد كننده را پيشگيرى مى‌‌كند ـ كه اين ظلم، خود، به پايين آمدن سطح توليد مى‌‌انجامد ـ و از ديگر سو، عوامل افزايش بى‌‌ضابطه قيمت‌‌ها را از ميان مى‌‌بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين ترتيب، فقيهانى كه قيمت گذارى را به صورت مطلق غير مجاز شمرده‌‌اند، ظاهرا به اين معنا نظر داشته‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از فقيهان، قيمت گذارى را غير مجاز دانسته‌‌اند، از جمله شيخ طوسى در النهاية ص374 والمبسوط (ج 2 ص195)؛ ابن زهره در الغنية (الجوامع الفقهيّه: ص528)؛ محقّق در الشرائع (ج 2 ص21)؛ علاّمه در القواعد (ج 1 ص132) و المختصر (ص 120).حتّى در مفتاح&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكرامة اين نظر، اجماعى دانسته شده و چنين آمده: «به دليل اجماع و خبرهاى متواتر، آن گونه كه در السرائر آمده، و نبودن اختلاف ميان مسلمانان در اين مسئله، چنان كه در المبسوط آمده و نبودن اختلاف ميان شيعيان در اين باره، آن‌‌سان كه در التذكرة آمده است».مرحوم خويى پس از فتوا دادن به جايز نبودن قيمت گذارى، گفته است: «آرى.اگر فروشنده در قيمت گذارى اجحاف كند، چندان كه گونه‌‌اى از احتكار شمرده شود، حاكم اسلامى از آن جلوگيرى مى‌‌كند تا مالك كالا به قيمت بازار يا قدرى بيشتر كه در حدّ توان خريد مردم باشد، آن كالا را بفروشد.مثلاً اگر بهاى يك كيسه گندم، صد فلس باشد و احتكار كننده، آن را به دو دينار بفروشد، اين كار نيز نوعى احتكار است، چنان كه پوشيده نيست» (مصباح الفقاهة: ج5 ص500).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عادلانه-ساختن-قيمتها-در-روزگار-امير-مؤمنان-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عادلانه ساختن قيمت‌‌ها در روزگار امير مؤمنان عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با ملاحظه آنچه گذشت، روشن مى‌‌شود كه فرمان امير مؤمنان عليه‌‌السلام به مالك براى آسان سازى خريد و فروش با موازين عادلانه و قيمت‌‌هاى متناسب با حقّ فروشنده و مشترى، نه تنها با موضع پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در مخالفت با قيمت گذارى منافات ندارد، بلكه در همان سمت و سوست، ليكن از زاويه رويارويى با عوامل مؤثّر در افزايش بى‌‌ضابطه قيمت‌‌ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بيان روشن‌‌تر، فرمان امام امير مؤمنان عليه‌‌السلام به مالك اشتر، تأكيدى است بر اين كه داد و ستد بايد آسان باشد و قيمت‌‌ها با موازين عادلانه تنظيم گردد. بدين جهت، امام عليه‌‌السلام به وى فرمان نداده كه قيمت‌‌ها را پايين آورَد و ترديدى نيست كه تنظيم قيمت‌‌ها با موازين عادلانه، به معناى زيان رساندن به توليد كننده يا فروشنده نيست؛ بلكه همان‌‌سان كه امام عليه‌‌السلام، خود، در نامه‌‌اش تصريح فرموده، هدف آن است كه قيمت‌‌ها به گونه‌‌اى تنظيم گردد كه نه به فروشنده و نه به مشترى ستم روا نشود و اين، تنها هنگامى جامه تحقّق مى‌‌پوشد كه دولت، زمينه مناسب را براى عرضه كالا به قيمت طبيعى فراهم آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر همين پايه است كه شمارى از فقيهان، فتوا داده‌‌اند كه در صورت اجحافِ فروشنده، حاكم مى‌‌تواند به قيمت گذارى بپردازد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتواى جواز قيمت گذارى، به اين فقيهان نسبت داده شده است: شيخ مفيد در المقنعة ص96، ابنحمزه در الوسيلة (الجوامع الفقهيّة: ص745)؛ شهيد در الدروس (ص 332).در مفتاح الكرامة (ج 4 ص109) آمده است: «در كتب الوسيلة، المختلف، الإيضاح، الدروس، اللمعة،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقتصر، والتنقيح آمده كه حاكم شرع به قيمت گذارى مى‌‌پردازد، اگر فروشنده، قيمت را ظالمانه تعيين كند؛ زيرا اين كارش موجب ضرر رسانى به ديگران است كه شرع آن را نپذيرفته است».امام خمينى رحمه‌‌الله نيز گفته است: «و امّا قيمت گذارى، در ابتدا جايز نيست؛ ليكن اگر فروشنده اجحاف كند، ملزم مى‌‌شود كه قيمت را كاهش دهد؛ وگر نه، حاكم شرع، او را مجبور مى‌‌كند كه كالا را به قيمت آن سرزمين يا به صلاحديد حاكم بفروشد.پس احاديث دلالت كننده بر جايز نبودن قيمت گذارى، شامل اين قبيل نمونه‌‌ها نمى‌‌شوند؛ زيرا در اين حال، قيمت نگذاشتن به احتكار منجر مى‌‌شود، همان گونه كه اگر فروشنده براى فرار از فروش كالا، قيمت را چنان تعيين كند كه هيچ كس نتواند آن را بخرد، بدون اشكال حاكم شرع، حقّ تصميم‌‌گيرى دارد و آن روايات، شامل اين حالت نمى‌‌شود» كتاب البيع: ج3 ص416.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر با دقّت به اين تحليل روى آوريم، مى‌‌توان گفت كه فتواى جايز نبودنِ قيمت‌‌گذارى، به قيمت گذارى در مقابل قيمت طبيعى نظر دارد؛ امّا فتواى جواز مربوط به قيمت گذارى و تعيين قيمت خاص در مقابل قيمت غير طبيعى، به انگيزه رويارويى با عوامل ساختگىِ ماوراى افزايش قيمت‌‌ها به صورت وهمى و غير واقعى است. بر اين مبنا، ميان فتواهاى فقيهان در باره قيمت گذارى، ناسازگارى ديده نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ارزانى-نكوهيده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزانىِ نكوهيده&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه كاستن از قيمت كالا، با انگيزه‌‌هاى نفسانى و شيطانى است، بدين سان كه فروشنده، به منظور بيرون راندن رقيب از صحنه، كالاى خود را ارزان‌‌تر از قيمت واقعى آن عرضه مى‌‌كند. بديهى است كه اين گونه ارزان فروشى، نكوهيده و گاه به دليل ضربه زدن به توليد و اقتصاد جامعه، خطرناك است، از اين رو، در روايتى كه پيش از اين گذشت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص351 ح447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله پس از آن كه فروشنده اظهار كرد كه براى رضاى خدا كالايش را پايين‌‌تر از بهاى بازار مى‌‌فروشد، او را تحسين كرد. بنا بر اين، از اين روايت نكوهيده بودن كاستن از قيمت كالا با انگيزه‌‌هاى غير الهى را نيز مى‌‌توان استنباط كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-البيع-بسعر-اليوم-والحث-عليه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: فَضلُ البَيعِ بِسِعرِ اليَومِ وَالحَثُّ عَلَيهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: ثواب فروش به قيمت روز و تشويق به اين كار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَلَبَ طَعاما فَباعَهُ بِسِعرِ يَومِهِ، فَكَأَنَّما تَصَدَّقَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحياء علوم الدين: ج2 ص110، المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص422 ح1601.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خوراكى را به بازار آورد و به قيمت روز بفروشد، گويى آن را صدقه داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَلَبَ طَعاما إلى مِصرٍ مِن أمصارِ المُسلِمينَ فَباعَهُ بِسِعرِ يَومِهِ كانَ لَهُ عِندَ اللّهِ أجرُ شَهيدٍ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج13 ص472 الرقم 7318، تاريخ جرجان: ص55 الرقم 33 وص 453 الرقم 671كلّها عن عبد اللّه‌‌، كنز العمال: ج4 ص101 ح9740 نقلاً عن الديلمي عن ابن مسعود وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس طعامى به شهرى از شهرهاى مسلمانان ببرد و آن را به قيمت روز بفروشد، برايش نزد خداوند، اجر شهيد در راه خدا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن علقمة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ما مِن جالِبٍ يَجلِبُ طَعاما مِن بَلَدٍ إلى بَلَدٍ فَيَبيعُهُ بِسِعرِ يَومِهِ إلاّ كانَت مَنزِلَتُهُ عِندَ اللّهِ مَنزِلَةَ الشُّهَداءِ. ثُمَّ قَرَأَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «وَءَاخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِى الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَءَاخَرُونَ يُقَتِلُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزّمل: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج19 ص55، المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص422 ذيل ح1601 وليس فيه ذيلهمن «ثُمَّ قَرَأَ»، الدرّ المنثور: ج8 ص323 نقلاً عن ابن مردويه وكلاهما عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبى ـ به نقل از علقمه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «هيچ كس نيست كه خوراكى را از سرزمينى به سرزمين ديگر بَرَد و آن را به قيمت روز بفروشد، مگر اين كه نزد خدا، منزلت شهيدان را دارد». سپس پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله [اين آيه را] قرائت فرمود: «و برخى ديگر به جستجوى فضل خدا (روزى) در سفرند و گروهى ديگر، در راه خدا كارزار مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الرخص-وذم-الغلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: فَضلُ الرُّخصِ وذَمُّ الغَلاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: نعمت ارزانى و نكوهش گرانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «إِنِّى أَرَلكُم بِخَيْرٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ سِعرُهُم رَخيصا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3968، الكافي: ج5 ص164 ح7 من دون إسناد إلىأحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام، تفسير العيّاشي: ج2 ص159 ح61، بحار الأنوار: ج12 ص387 ح14؛ تفسير القرطبي: ج9 ص85 عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در باره سخن خداوند: «من شما را در خوشى و آسايش مى‌‌بينم» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت [كالاها در ميان]ايشان، ارزان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة عن المفضّل بن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ لَنُذِيقَنَّهُم مِّنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الأَدنى: غَلاءُ السِّعرِ، وَالأَكبَرُ: المَهدِيُّ عليه‌‌السلام بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص444 ح6، الصراط المستقيم: ج2 ص262 نحوه، بحارالأنوار: ج51ص 59 ح55 وراجع تفسير القرطبي: ج14 ص107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة ـ به نقل از مفضّل بن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره اين فرموده خداى عز و جل پرسيدم: «و از عذاب نزديك‌‌تر به آنان مى‌‌چشانيم، پيش از عذاب بزرگ‌‌تر». فرمود: «عذاب نزديك‌‌تر، گرانى قيمت‌‌هاست و عذاب بزرگ‌‌تر، شمشير مهدى عليه‌‌السلام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنِّى أَرَلكُم بِخَيْرٍ»قالَ: رُخصُ السِّعرِ. «وَ إِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُّحِيطٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: غَلاءُ السِّعرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج7 الجزء 12 ص98، الدرّ المنثور: ج4 ص466 نقلاً عن أبي الشيخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از ابن عبّاس [در باره آيه] «من شما را در خوشى و آسايش مى‌‌بينم» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس گفته است: [مراد]پايين بودنِ قيمت‌‌هاست [و در باره آيه] «و بر شما از عذاب روزى فراگير مى‌‌ترسم»، [ابن عبّاس]: گفته است: [مراد]بالا بودن قيمت‌‌هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا غَضِبَ اللّهُ عَلى اُمَّةٍ ولَم يُنزِل بِهَا العَذابَ، غَلَت أسعارُها، وقَصُرَت أعمارُها، ولَم تَربَح تُجّارُها، ولَم تَزكُ ثِمارُها، ولَم تَغزُر أنهارُها، وحُبِسَ عَنها أمطارُها، وسُلِّطَ عَلَيها شِرارُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص317 ح53، الأمالي للصدوق: ص678 ح922 كلاهما عن الأصبغ بن نباتة عنالإمام عليّ عليه‌‌السلام، تهذيب الأحكام: ج3 ص148 ح319، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص524 ح1489، بحار الأنوار: ج77 ص155 ح128؛ الفردوس: ج1 ص161 ح598 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كنز العمّال: ج7 ص839 ح21611.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند بر امّتى خشم گيرد و بر آن، عذاب نازل نكند، قيمت‌‌هايشان بالا مى‌‌رود، عمرهايشان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممكن مراد كاهش آبادانى إعمار باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهش مى‌‌يابد، بازرگانانشان سود نمى‌‌برند، ميوه‌‌هايشان رشد نمى‌‌كنند، جوى‌‌هايشان پُر آب نمى‌‌گردند، باران بر آنها فرو نمى‌‌بارد و بَدانشان بر آنها سلطه مى‌‌يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلامَةُ رِضَا اللّهِ تَعالى في خَلقِهِ: عَدلُ سُلطانِهِم، ورُخصُ أسعارِهِم. وعَلامَةُ غَضَبِ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى عَلى خَلقِهِ: جَورُ سُلطانِهِم، وغَلاءُ أسعارِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص158 ح700 كلاهما عن القاسم بن إسحاق عنأبيه عن جدّه، الاُصول الستّة عشر: ص122 ذيل ح4 عن عبد اللّه‌‌ بن جعفر، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص269 ح3974، تحف العقول: ص40، بحار الأنوار: ج77 ص143 ح3&lt;/span&gt;6&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانه خشنودى خداوند از آفريدگانش، دادگرى حكمرانشان و ارزانى قيمت‌‌هاشان است و نشانه خشم خداى ـ تبارك و تعالى ـ بر آفريدگانش، بيدادگرى حكمرانشان و گرانى قيمت‌‌هاشان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَلاءُ السِّعرِ يُسيءُ الخُلُقَ، ويُذهِبُ الأَمانَةَ، ويُضجِرُ المَرءَ المُسلِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص164 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرانى قيمت[ها] سبب بداخلاقى مى‌‌شود، امانتدارى را از ميان مى‌‌بَرَد و انسان مسلمان را به ستوه مى‌‌آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام يَمُرُّ فِي السّوقِ عَلَى الباعَةِ، فَيَقولُ لَهُم: أحسِنوا، أرخِصوا بَيعَكُم عَلَى المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج4 ص154.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام در بازار بر فروشندگان مى‌‌گذشت و به آنان مى‌‌فرمود: «نيكى كنيد. به مسلمانان، ارزان بفروشيد كه آن، بركت را بيشتر مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-كل-عمل-يوجب-الغلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: التَّحذيرُ مِن كُلِّ عَمَلٍ يوجِبُ الغَلاءَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: پرهيز از هر كارى كه موجب گرانى شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ حُكرَةٍ تَضُرُّ بِالنّاسِ وتُغلِي السِّعرَ عَلَيهِم فَلا خَيرَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص35 ح78، مستدرك الوسائل: ج13 ص274 ح15337.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر انبار كردنى كه به مردم زيان برسانَد و قيمت‌‌ها را به ضرر ايشان گران كند، خيرى در آن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما رَجُلٍ اشتَرى طَعاما فَكَبَسَهُ أربَعينَ صَباحا يُريدُ بِهِ غَلاءَ المُسلِمينَ، ثُمَّ باعَهُ فَتَصَدَّقَ بِثَمَنِهِ لَم يَكُن كَفّارَةً لِما صَنَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص676 ح1427 عن أبي مريم عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج103 ص89ح 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خوراكى را بخرد و چهل روز انبار كند براى اين كه آن را به مسلمانان گران بفروشد، سپس آن را بفروشد و همه درآمدش را هم صدقه بدهد، كفّاره آنچه انجام داده نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تَمَنَّى الغَلاءَ عَلى اُمَّتي لَيلَةً، أحبَطَ اللّهُ عَمَلَهُ أربَعينَ سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج4 ص60 الرقم 1676، تاريخ دمشق: ج57 ص4 ح11905 كلاهما عن ابن عمر،كنز العمّال: ج4 ص98 ح9721.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك شب گرانى را براى امّت من آرزو كند، خداوند، عملِ چهل سالش را تباه مى‌‌سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحشَرُ الحاكِرونَ وقَتَلَةُ الأَنفُسِ في دَرَجَةٍ، ومَن دَخَلَ في شَيءٍ مِن سِعرِ المُسلِمينَ يُغليهِ عَلَيهِم كانَ حَقّا عَلَى اللّهِ أن يُعَذِّبَهُ في مُعظَمِ النّارِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الترغيب والترهيب: ج2 ص584 ح7 عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج7 ص289 ح20335،المستدرك على الصحيحين: ج2 ص15 ح2168، السنن الكبرى: ج6 ص50 ح11150، المعجم الكبير: ج20 ص210 ح480، مسند أبي داود الطيالسي: ص125 ح928 كلّها عن معقل بن يسار نحوه وليس فيها صدره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[روز قيامت] احتكار كنندگان و قاتلان، در يك صف برانگيخته مى‌‌شوند. هر كس در چيزى از قيمت مسلمانان دخالت كند تا آن را بر ايشان گران كند، سزاوار است كه خداوند در روز قيامت، او را در ميانه آتش بزرگ، عذاب كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابِهِ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ حينَ وَلاّهُ مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم ـ مَعَ ذلِكَ ـ أنَّ في كَثيرٍ مِنهُم ضيقا فاحِشا، وشُحّا قَبيحا، وَاحتِكارا لِلمَنافِعِ، وتَحَكُّما فِي البِياعاتِ، وذلِكَ بابُ مَضَرَّةٍ لِلعامَّةِ، وعَيبٌ عَلَى الوُلاةِ، فَامنَع مِنَ الاِحتِكارِ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَنَعَ مِنهُ. وَليَكُنِ البَيعُ بَيعا سَمحا: بِمَوازينِ عَدلٍ، وأَسعارٍ لا تُجحِفُ بِالفَريقَينِ مِنَ البائِعِ وَالمُبتاعِ. فَمَن قارَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قارَفَ: إذا أتاه وفعله مجمع البحرين: ج 3 ص1469 «قرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُكرَةً بَعدَ نَهيِكَ إيّاهُ فَنَكِّل بِهِ، وعاقِبهُ في غَيرِ إسرافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص140، بحار الأنوار: ج103 ص88 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ از نامه‌‌اش به اشتر نخعى، آن گاه كه وى را به كارگزارى مصر گماشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين همه، بدان كه بسيارى از ايشان (بازرگانان)، مردمى تنگ‌‌نظر و سخت بخيل هستند و احتكار مى‌‌كنند و به ميل خود براى كالاها قيمت مى‌‌گذارند و با اين كار، به مردم زيان مى‌‌رسانند و براى حكمرانان هم مايه ننگ و عيب هستند. پس، از احتكار باز دار كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از آن منع فرمود. بايد خريد و فروش، آسان و بر موازين عدل باشد، با قميت‌‌هايى كه نه به فروشنده زيان رسانَد و نه به خريدار. پس از آن كه احتكار را ممنوع كردى، اگر كسى باز به احتكار روى آورْد، مجازاتش كن، ولى در مجازات وى، زياده‌‌روى مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواساة-الإمام-للناس-عند-الغلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 9: مُواساةُ الإِمامِ لِلنّاسِ عِندَ الغَلاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 9: همراهى و همدردى امام با مردم هنگام گرانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمّاد بن عثمان&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابَ أهلَ المَدينَةِ غَلاءٌ وقَحطٌ، حَتّى أقبَلَ الرَّجُلُ الموسِرُ يَخلِطُ الحِنطَةَ بِالشَّعيرِ ويَأكُلُهُ ويَشتَري بِبَعضِ الطَّعامِ، وكانَ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام طَعامٌ جَيِّدٌ قَدِ اشتَراهُ أوَّلَ السَّنَةِ، فَقالَ لِبَعضِ مَواليهِ: اِشتَرِ لَنا شَعيرا فَاخلِط بِهذَا الطَّعامِ أو بِعهُ، فَإِنّا نَكرَهُ أن نَأكُلَ جَيِّدا ويَأكُلَ النّاسُ رَدِيّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص166 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص160 ح709، وسائل الشيعة: ج12 ص321ح 22929.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حمّاد بن عثمان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم مدينه به گرانى و قحطى گرفتار آمدند تا جايى كه مردى ثروتمند نيز گندم را با جو مى‌‌آميخت و مى‌‌خورد و مقدارى گندم مى‌‌خريد. امام صادق عليه‌‌السلام گندم خوبى داشت كه آن را در آغازِ سال خريده بود. ايشان به يكى از غلامان خود فرمود: «براى ما قدرى جو بخر و با اين گندم در هم آميز يا آن [گندم] را بفروش؛ زيرا ما خوش نداريم خوراك مرغوب بخوريم و مردم، خوراك نامرغوب بخورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معتّب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام ـ وقَد تَزَيَّدَ السِّعرُ بِالمَدينَةِ ـ: كَم عِندَنا مِن طَعامٍ؟ قُلتُ: عِندَنا ما يَكفينا أشهُرا كَثيرَةً، قالَ: أخرِجهُ وبِعهُ، قُلتُ لَهُ: ولَيسَ بِالمَدينَةِ طَعامٌ، قالَ: بِعهُ. فَلَمّا بِعتُهُ قالَ: اِشتَرِ مَعَ النّاسِ يَوما بِيَومٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: يا مُعَتِّبُ اجعَل قوتَ عِيالي نِصفا شَعيرا ونِصفا حِنطَةً، فَإِنَّ اللّهَ يَعلَمُ أنّي واجِدٌ أن اُطعِمَهُمُ الحِنطَةَ عَلى وَجهِها، ولكِنّي اُحِبُّ أن يَرانِيَ اللّهُ قَد أحسَنتُ تَقديرَ المَعيشَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص166 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص161 ح710، بحارالأنوار: ج47 ص59ح 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معتِّب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مدينه گرانى شد. امام صادق عليه‌‌السلام به من فرمود: «چه قدر گندم داريم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن قدر هست كه تا چندين ماه، كفايتمان كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را ببر و بفروش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در مدينه گندمى وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را بفروش». چون گندم‌‌ها را فروختم، امام عليه‌‌السلام فرمود: «همانند ديگر مردمان، روزانه خريد كن» و افزود: «اى مُعتِّب! خوراك خانواده مرا نيمى جو و نيمى گندم قرار ده؛ زيرا خدا مى‌‌داند كه من مى‌‌توانم خوراك آنها را از [نان] گندم خالص فراهم كنم؛ امّا دوست دارم خداوند، مرا ببيند كه در كار معاش، سنجيده عمل مى‌‌كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معتّب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبُوالحَسَنِ عليه‌‌السلام يَأمُرُنا إذا أدرَكَتِ الثَّمَرَةُ أن نُخرِجَها فَنَبيعَها، ونَشتَرِيَ مَعَ المُسلِمينَ يَوما بِيَومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص166 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص161 ح711، بحارالأنوار: ج48 ص117ح 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُعتِّب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميوه ها كه مى‌‌رسيد، امام رضا عليه‌‌السلام به ما دستور مى‌‌داد آنها را ببريم و بفروشيم و مانند ديگر مسلمانان، روزانه خريد كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-في-طلب-رخص-الأسعار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 10: الدُّعاءُ في طَلَبِ رُخصِ الأَسعارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 10: دعا كردن براى كاهش قيمت‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ مِن دُعائِهِ فِي الاِستِسقاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ اسقِنا سُقيا... تُرخِصُ بِهِ الأَسعارَ في جَميعِ الأَمصارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص163 ح244 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، الصحيفة السجّادية: ص80 الدعاء 19 عنالإمام زين العابدين عليه‌‌السلام، الجعفريّات: ص50 عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج91 ص316 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ از دعاى ايشان در طلب باران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! ما را چنان سيراب فرما... تا با آن، نرخ‌‌ها را در همه شهرها ارزان سازى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ انشُر عَلَينا غَيثَكَ وبَرَكَتَكَ، ورِزقَكَ ورَحمَتَكَ، وَاسقِنا سُقيا ناقِعَةً مُروِيَةً مُعشِبَةً، تُنبِتُ بِها ما قَد فاتَ، وتُحيي بِها ما قَد ماتَ، نافِعَةَ الحَيا، كَثيرَةَ المُجتَنى، تُروي بِهَا القيعانَ، وتُسيلُ البُطنانَ، وتَستَورِقُ الأَشجارَ، وتُرخِصُ الأَسعارَ؛ إنَّكَ عَلى ما تَشاءُ قَديرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 143، بحار الأنوار: ج91 ص313 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! باران و بركت و روزى و رحمتت را بر ما جارى ساز و ما را چنان سيراب ساز كه دير پايد و پر آبى و سرسبزى آورد تا با آن، از دست رفته‌‌ها را برويانى و مرده‌‌ها را زنده سازى، چندان كه بارانى كه زندگى بخش باشد و ميوه فراوان پديد آرد و زمين‌‌هاى هموار را با آن سيراب سازى و در زمين‌‌هاى پُرنشيب، جارى‌‌اش گردانى و درختان را پُر برگ و بار نمايى و قيمت‌‌ها را ارزان فرمايى؛ كه تو بر هر چه خواهى، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه‌‌السلام ـ مِن دُعائِهِ في صَلاةِ الاِستِسقاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِسقِ سَهلَنا وجَبَلَنا، وبَدوَنا وحَضَرَنا؛ حَتّى تُرخِصَ بِهِ أسعارَنا، وتُبارِكَ بِهِ في ضِياعِنا ومُدُنِنا؛ أرِنَا الرِّزقَ مَوجودا وَالغَلاءَ مَفقودا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص537 ح1504، قرب الإسناد: ص157 ح576 عن أبي البختريعن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عنه عليهم‌‌السلاموفيه «في صاعنا ومدّنا» بدل «في ضياعِنا ومُدُنِنا»، بحار الأنوار: ج91 ص321 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه‌‌السلام ـ از دعايش در نماز باران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشت و كوه و بيابان و شهر ما را سيراب گردان تا بِدان، نرخ هامان را ارزان سازى و كشتگاه‌‌ها و شهرهامان را بركت دهى. روزى را به ما بنمايان و گرانى را از ميان ما ببر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:ت]]</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AA_%D8%AC_%D8%B1_/_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A9&diff=352 2025-03-24T12:20:33Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>&lt;span id=&quot;التجارة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التجارة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلاَ تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! اموال يكديگر را به ناحق نخوريد، مگر آن كه داد و ستدى باشد كه هر دو طرف به آن رضايت داده باشيد، و يكديگر را نكشيد. هر آينه، خدا با شما مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-تجارت2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‌‌شناسى تجارت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت: به كار انداختن سرمايه براى كسب سود است...ابن اعرابى مى‌‌گويد: «فلان تاجر بكذا»؛يعنى: فلان كس در فلان كار، ماهر است و راه به دست آوردن درآمد از آن را مى‌‌داند.ظاهرا مقصود، مطلق كاسبى كردن و خريد و فروش است، حتّى با سرمايه جزئى، نه به معناى متعارف امروزى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تجارت»، مصدر است از ريشه «ت ج ر» به معناى خريد و فروش، داد و ستد و معامله كردن. ابن منظور در اين باره مى‌‌گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجَرَ يَتجُرُ، تَجرا و تِجارَةً: باعَ و شَرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج4 ص89 «تجر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تَجَرَ يَتجُرُ، تَجرا و تِجارَةً» به معناى خريد و فروش مى‌‌باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب در مفردات، تجارت را اين گونه معنا مى‌‌كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّجارَةُ: التَّصَرُّفُ فى رَأسِ المالِ طَلَبا لِلرِّبحِ... و لَيسَ فى كَلامِهِم تاءٌ بَعدَها جيمٌ غَيرُ هذَا اللَّفظِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات الفاظ القرآن: ص164 «تجر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت تصرف و به كارگيرى سرمايه براى به دست آوردن سود است... و در زبان عربى كلمه‌‌اى ديگر به جز همين كلمه وجود ندارد كه بعد از حرف تاء حرف جيم باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;در-اصطلاح-علم-حقوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اصطلاح علم حقوق&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اصطلاح علم حقوق، تجارت، عبارت است از هر گونه تلاش براى به دست آوردن اموال و جلب خدمات و پول براى مبادله با آنها؛ خواه قبل از مبادله، تصرّف و تغيير شكلى در اموال صورت گرفته باشد يا نه، و خواه آن مبادلات به صورت اجاره باشد يا انتقال مالكيت خدمات و منافع در برابر ثمن.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترمينولوژى حقوق: ج2 ص1121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه اين تعريف، تجارت، مفهومى گسترده دارد و بسيارى از معاملات را مى‌‌تواند شامل شود؛ از جمله خريد يا تحصيل هر نوع مال منقول به قصد فروش، عقد اجاره، هر نوع عمليات واسطه‌‌گرى يا حق العمل كارى و تسهيل معاملات؛ مانند تأسيس و به راه انداختن عمل حرّاجى، برپايى نمايشگاه‌‌هاى عمومى، عمليات صرّافى و بانكى و عمليات بيمه و كشتى‌‌سازى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حقوق تجارت: ص18 ـ 28، قانون تجارت در نظم حقوقى كنونى: ص1206.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ كلينى رحمه‌‌الله از محمّد بن فضيل از ابو الحسن عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين كنيه مشترك است ميان امام كاظم عليه‌‌السلام و امام رضا عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقل كرده كه ايشان در تعريف تجارت مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ مَا افتَتَحَ بِهِ الرَّجُلُ رِزقَهُ فَهُوَ تِجارَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص305 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كارى كه انسان با آن روزى‌‌اش را به دست آورد، تجارت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، برخلاف آنچه در عرف امروز رايج است كه تجارت به داد و ستدهاى كلان اطلاق مى‌‌شود، اين واژه، لغتا، اصطلاحا و شرعا، شامل انواع تلاش‌‌ها جهت كسب درآمد و روزى است و مقصود از تجارت در اين بخش نيز همين معناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارت-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن و احاديث اهل بيت عليهم‌‌السلام ره‌‌نمودهايى بسيار مهم و ارزنده در باره تصحيح فرهنگ تجارت و تحصيل درآمدهاى مشروع، آمده كه متن آنها در هشت فصل، ارائه مى‌‌شود؛ ولى پيش از آن توضيح كوتاهى در باره چند نكته قابل توجّه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پيشينه-نظريههاى-تجارى-مدرن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. پيشينه نظريه‌‌هاى تجارىِ مدرن&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريات اقتصادى و تجارى مدرن در جهان، پيشينه‌‌اى كمتر از شش قرن دارند. در اين نظريه‌‌ها، بر تجارت تنها از منظر اقتصادى توجه شده است و نگاه ارزشى به تجارت و ديگر مقولات اقتصادى، جايگاهى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون از منظرهاى گوناگون اقتصادى و اجتماعى به تجارت توجه شده و مباحث گوناگونى پيرامون آنها ونيز درآمد زايى و حوزه‌‌هاى مختلف آن مطرح مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مباحثى چون: تجارت سنتى و تجارت مدرن، تجارت كالا و تجارت خدمات، تجارت داخلى، منطقه‌‌اى و بين المللى، كالاهاى تجارى قانونى و غيرقانونى (قاچاق، مواد مخدر، اسلحه و انسان)، تعرفه‌‌هاى تجارى، بورس، سازمان‌‌هاى تجارى، ديپلماسى تجارى و...، از جمله مباحث مطرح در دوره معاصر هستند. نظريه‌‌هاى تجارى و مبانى متفاوتى همچون مزيت مطلق (نظريه آدام اسميت)، مزيت نسبى (نظريه ريكاردو)، مزيت‌‌هاى رقابتى (نظريه مايكل پورتر) مزيت‌‌هاى برخوردارى از عوامل (نظريه هكشر) به اين موضوعات علاقه نشان داده و در كتاب‌‌هاى تفصيلى پيرامون تجارت و اقتصاد تبيين شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب حاضر، بر تجارت و مباحث تجارى از منظر ارزشى و اخلاقى توجه كرده است، زيرا آيات و روايات ناظر به يك نظام ارزشى اقتصادى هستند كه مى‌‌تواند حدود و مرزهاى شرعى در نظام‌‌هاى متفاوت اقتصادى را تبيين كند. از اين رو، اين مجموعه نظريه اقتصادى خاصى در مقابل نظريات اقتصادى رايج را ارائه نمى‌‌دهد، بلكه بر مبانى و معيارهاى ناظر به نظام ارزشى در اقتصاد تأكيد مى‌‌ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارت-مادى-و-معنوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. تجارت مادّى و معنوى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين نكته قابل توجّه در باره تجارت، اين است كه در قرآن و احاديث اسلامى، اين واژه و برخى واژه‌‌هاى مرتبط با آن، گاه در مورد مسائل مادّى و گاه در مورد مسائل معنوى به كار رفته‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، واژه «تجارت»، نُه بار به كار رفته است: شش بار در مورد مسائل مادى، مانند «لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَ لَكُم بَيْنَكُم بِالْبَطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ مِنْكُم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 29.نيز، ر.ك: بقره: آيه 282، توبه: آيه 24، نور: آيه 37، جمعه: آيه 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اموال يكديگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخوريد مگر اينكه تجارتى با رضايت شما انجام گيرد» و سه بار در مورد مسائل معنوى، مانند «يَرْجُونَ تِجَرَةً لَّن تَبُورَ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: آيه 29.نيز، ر.ك: صف: آيه 10، بقره: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارتى [پرسود و] بى زيان و خالى از كساد را اميد دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين كلمه «بيع»، هفت بار در قرآن به كار رفته، شش بار در داد و ستد مادّى و دنيوى و يك بار در داد و ستد معنوى: «فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِى بَايَعْتُم بِه؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آيه 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون بشارت باد بر شما، به داد و ستدى كه با خدا كرده‌‌ا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين كلمه «شرى» و مشتقّات آن، 25 بار در قرآن به كار رفته كه در بيشتر موارد، مراد، تجارت معنوى است، مانند: «فَلْيُقَاتِلْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا بِالْأَخِرَةِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسانى كه زندگى دنيا را به آخرت فروخته اند، بايد در راه خدا پيكار كنند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اهل بيت عليهم‌‌السلام نيز واژه‌‌هاى تجارت، بيع و شراء، مكرّر در باره داد و ستدهاى اُخروى و معنوى به كار رفته‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش‌‌نامه قرآن و حديث: ج1 ص451 فصل پنجم: سوداى آخرت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به اين كه واژه‌‌هاى ياد شده در مكالمات روزمرّه، در مسائل مادّى به كار مى‌‌روند، استعمال آنها در قرآن و حديث در مسائل معنوى، اين پيام مهمّ فرهنگى را به مخاطب، منتقل مى‌‌كند كه مبادا تأمين نيازهاى مادّى، او را از تأمين نيازهاى معنوى غافل كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاربرد تجارت در داد و ستدهاى معنوى، اشاره به اين حقيقت است كه زندگى انسان، منحصر به زندگى كوتاه دنيوى نيست؛ بلكه در نظام هستى، سراى ديگرى براى زندگى او در نظر گرفته شده كه ابدى است و انسان براى زندگى در آن سرا نيز، نيازمند تجارت و كسب درآمد است، ولى جنس آن تجارت و درآمدهاى آن، با تجارت دنيوى متفاوت است، چنان كه امام على عليه‌‌السلام مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تِجارَةَ كَالعَمَلِ الصّالِحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: حكمت 113، مشكـاة الأنـوار: ص207 ح563، روضـة الـواعظين: ص475، بحار الأنوار: ج 69 ص409 ح122؛ الفصول المهمّة، ابن صبّاغ: ص115، مطالب السؤول: ج1 ص236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ تجارتى مانند عمل صالح نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرى. تجارت معنوى، پُر سودترين تجارت‌‌هاست؛ زيرا نه تنها نيازهاى سراى آخرت را تأمين مى‌‌كند، بلكه سود آن به سراى دنيا نيز سرازير مى‌‌شود و قرآن كريم، چه زيبا اين واقعيت را به تصوير كشيده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ * تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ‌‌وَتُجَاهِدُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ * يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَ مَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صف: آيه 10 ـ 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده ايد! آيا شما را به تجارتى راه‌‌نمايى كنم كه شما را از عذاب دردناك رهايى مى‌‌بخشد؟! به خدا و رسولش ايمان بياوريد و با اموال و جانهايتان در راه خدا جهاد كنيد. اين براى شما [از هر چيز] بهتر است، اگر بدانيد! [اگر چنين كنيد] گناهانتان را مى‌‌بخشد و شما را در باغ‌‌هايى از بهشت، داخل مى‌‌كند كه نهرها از زير درختانش جارى است و در مسكن‌‌هاى پاكيزه در بهشت جاويدان، جاى مى‌‌دهد و اين، پيروزى عظيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در تفسير آيه‌‌اى ديگر كه اشاره به نكته ياد شده دارد، طبق نقل مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ، اِتَّخِذوا تَقوَى اللّه‌‌ تِجارَةً يَأتِكُمُ الرِّزقُ بِلا بِضاعَةٍ وَ لا تِجارَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان، اى مردم! پروامندى از خدا را تجارت بگيريد تا بى هيچ كالا و تجارتى، به شما روزى برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس اين آيه را خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ؛ و هر كس از خدا پروا كند، خدا براى او برون‌‌شُدى قرار مى‌‌دهد و از جايى كه گمان نمى‌‌برد، روزى‌‌اش مى‌‌دهد»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلاق: آيه 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج20 ص97 ح190، مسند الشاميّين: ج1 ص234 ح415، حلية الأولياء: ج6 ص96 ح345، الفردوس: ج5 ص270 ح8154، كنز العمّال: ج3 ص96 ح5666.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه به دليل اهمّيت تجارت اُخروى، فصل پنجم از عنوان «آخرت» از اين دانش‌‌نامه، به ارائه آيات قرآن و رواياتى كه در اين زمينه وارد شده، اختصاص يافته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش‌‌نامه قرآن و حديث: ج1 ص321 ـ 334.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليكن در اين بخش، تنها به نقل و تبيين ره‌‌نمودهاى اسلام در باره تجارت مادّى خواهيم پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اهميت-و-ارزش-تجارت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اهمّيّت و ارزش تجارت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى اجمالى آيات و رواياتى كه مسلمانان را تشويق به تجارت كرده‌‌اند، نشان مى‌‌دهد كه اين موضوع در اسلام از جايگاه و اهمّيت ويژه‌‌اى برخوردار است. قرآن در آيات متعدّد از تجارت با تعبير جستجوى فضل الهى تعبير كرده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُم بِالَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ ابْتِغَاؤُكُم مِّن فَضْلِهِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَأَيَتٍ لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم: آيه 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از نشانه‌‌هاى او، خواب شما در شب و روز است و تلاش و كوششتان براى بهره گيرى از فضل پروردگار [و تأمين معاش] در اين امور، نشانه‌‌هايى است براى آنان كه گوش شنوا دارند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تشويق به تجارت را مى‌‌توان از آيات ديگرى نيز استنباط كرد (ر.ك: دائرة المعارف قرآن كريم: ج7«اهمّيت و جايگاه تجارت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام نيز با تعبيرهاى گوناگون، مسلمانان تشويق به تجارت شده‌‌اند. شمارى از اين روايات، به صورت كلّى مردم را تشويق به تجارت مى‌‌كنند، همانند روايت نبوى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خير (دارايى)، ده بخش است. برترينِ آن، تجارت است، هر گاه به حق، داد و ستد شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص17 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در شمارى از احاديث، آثار خاصّى را مترتّب بر تجارت و يا ترك آن مى‌‌نمايند؛ مانند اين كه تجارت موجب عزّت، افزون شدن عقل، بركت روزى و بى‌‌نيازى از ديگران مى‌‌گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص29 بركات تجارت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در مقابل، ترك تجارت، موجب از بين رفتن مال، بى اعتبار شدن رأى و نظريه، كاهش عقل، خوارى در ميان مردم، و مستجاب نشدن دعا در مورد درخواست روزى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص41 زيان‌‌هاى ترك تجارت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-فضل-التجارة-وذم-تركها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: فَضلُ التِّجارَةِ وذَمُّ تَركِها&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: ارزش تجارت و نكوهش ترك آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-على-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: الحَثُّ عَلَى التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: تشويق به تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَيرُ عَشَرَةُ أجزاءٍ، أفضَلُهَا التِّجارَةُ، إذا أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج2 ص267؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص9 ح14572 نقلاً عن أبي الفتوح فيتفسيره وكلاهما عن أبي اُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خير (دارايى)، ده بخش است. برترينِ آن، تجارت است، هر گاه به حق، داد و ستد شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن رافع بن خديج&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، أيُّ الكَسبِ أطيَبُ؟ قالَ: عَمَلُ الرَّجُلِ بِيَدِهِ، وكُلُّ بَيعٍ مَبرورٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَبرورُ: الذي لاشبهة فيه ولا كذب ولا خيانة لسان العرب: ج4 ص53 «برر&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص112 ح17266، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص12 ح2158، السننالكبرى: ج5 ص432 ح10397 كلاهما عن أبي بردة، المعجم الكبير: ج4 ص277 ح4411، كنزالعمّال: ج4 ص123 ح9859؛ مجمع البيان: ج2 ص656 عن سعيد بن عمير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از رافع بن خديج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! كدام كسب، پاك‌‌تر است؟ فرمود: «كار كردن انسان با دست خودش، و هر خريد و فروشى كه شكّ و شبهه و دروغ و خيانتى در آن نباشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتَغِ عَلى نَفسِكَ وعِيالِكَ حَلالاً، فَإِنَّ ذلِكَ جِهادٌ في سَبيلِ اللّهِ، وَاعلَم أنَّ عَونَ اللّهِ في صالِحِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص52 ح7342، مسند الشاميّين: ج4 ص391 ح3637، الإصابة: ج4ص 556 الرقم 5956 كلّها عن صفوان بن اُمية، كنزالعمّال: ج9 ص239 ح25826.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى خود و عائله‌‌ات، [روزى] حلال بجوى؛ زيرا اين كار، نوعى جهاد در راه خداست و بدان كه كمك خداوند، در تجارت درست [و حلال] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن السدّي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعطى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ يَعني: حينَ خَرَجَ إلى غَزوَةِ بَدرٍ الصُّغرى ـ بِبَدرٍ دَراهِمَ، ابتاعوا بِها مِن مَوسِمِ بَدرٍ فَأَصابوا تِجارَةً، فَذلِكَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوَ نَ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا النِّعمَةُ فَهِيَ العافِيَةُ، وأَمَّا الفَضلُ فَالتِّجارَةُ، وَالسّوءُ القَتلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج3 الجزء 4 ص183، الدرّ المنثور: ج2 ص391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از سدّى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، زمانى كه براى جنگ بدر كوچك حركت كرد، در بدر، چند درهمى داد و با آن از بازارِ دوره‌‌اى بدر، خريد كردند و به سودى دست يافتند. اين است معناى فرموده خداى عز و جل كه: «پس، با نعمت و فضلى از جانب خدا [از ميدان نبرد] باز گشتند، در حالى كه هيچ بدى‌‌اى به آنان نرسيده بود و همچنان، از خشنودى خدا پيروى مى‌‌كردند». مقصود از نعمت، سلامت و بى‌‌گزندى و از فضل (سودِ) [آن]، تجارت و از بدى، كشته شدن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في وَصفِ المُؤمِنِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَّجِرُ لِيَغنَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ليحصل الغنيمة والربح لا للفخر والحرص على جمع الأموال والذخيرة، أو المراد بالغنيمة الفوائدالاُخروية أي يتجّر لينفق ما يحصل له في سبيل اللّه‌‌ فتحصل له الغنائم الاُخروية، كذا أفاده الوالد رحمه‌‌اللهبحارالأنوار: ج67 ص383.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص230 ح1، أعلام الدين: ص117 كلاهما عن عبداللّه‌‌ بن يونس عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص393 ح2663، التمحيص: ص73 ح170، كتاب سليم بن قيس الهلالي: ج2 ص852 ح43 عن سليم بن قيس، بحارالأنوار: ج67 ص367 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در توصيف مؤمن ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت مى‌‌كند تا سود بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى براى كسب سود و فايده تجارت مى‌‌كند، نه براى فخرفروشى و يا از سر آزمندى براى گِرد آوردنمال و ثروت يا مراد از غنيمت و سود، فوايد اُخروى است؛ يعنى تجارت مى‌‌كند تا آنچه را به دست مى‌‌آورد، در راه خدا انفاق كند و در نتيجه، به غنايم اُخروى دست يابد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عذافر عن أبيه، قال&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي محمّد بن عذافر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أعطى أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام أبي ألفا وسَبعَمِئَةِ دينارٍ، فَقالَ لَهُ: اِتَّجِر بِها، ثُمَّ قالَ: أما إنَّهُ لَيسَ لي رَغبَةٌ في رِبحِها وإن كانَ الرِّبحُ مَرغوبا فيهِ، ولكِنّي أحبَبتُ أن يَرانِيَ اللّهُ جَلَّ وعَزَّ مُتَعَرِّضا لِفَوائِدِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَبِحتُ لَهُ فيها مِئَةَ دينارٍ، ثُمَّ لَقيتُهُ فَقُلتُ لَهُ: قَد رَبِحتُ لَكَ فيها مِئَةَ دينارٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَرِحَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام بِذلِكَ فَرَحا شَديدا، فَقالَ لي: أثبِتها في رَأسِ مالي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص76 ح12، تهذيب الأحكام: ج6 ص326 ح898، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 158 ح3581، بحارالأنوار: ج47 ص56 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن عذافر از پدرش ـ: امام صادق عليه‌‌السلام به پدرم هزار و هفتصد دينار داد و به او فرمود: «با آن، بازرگانى كن». سپس فرمود: «بدان كه مرا به سود آن رغبتى نيست. هر چند سود، خواستنى است؛ امّا من دوست مى‌‌دارم كه خداى عز و جل مرا در حالى ببيند كه به بهره‌‌هاى او روى مى‌‌آورم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم گفت: با آن مال، صد دينار براى وى سود كسب كردم. سپس به ديدار امام عليه‌‌السلام رفتم و به ايشان گفتم: با آن مبلغ برايتان صد دينار سود كسب كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان از اين خبر بسيار خرسند شد و به من فرمود: «آن را در سرمايه من قرار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانوا أصحابَ تِجارَةٍ، فَإذا حَضَرَتِ الصَّلاةُ تَرَكُوا التِّجارَةَ وَانطَلَقوا إلَى الصَّلاةِ، وهُم أعظَمُ أجرا مِمَّن لَم يَتَّجِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3720، فقه الرضا: ص251 من دون إسناد إلى أحد منأهل البيت عليهم‌‌السلام، مجمع البيان: ج7 ص227 عن الإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج23 ص327 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارت و نه معامله‌‌اى، آنان را از ياد خدا غافل نمى‌‌كند» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، اهل تجارت بودند؛ امّا چون وقت نماز مى‌‌رسيد، تجارت را رها كرده، به سوى نماز مى‌‌شتافتند و پاداش ايشان، بيش از غير تاجران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أسباط بن سالم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام فَسَأَلَنا عَن عُمَرَ بنِ مُسلِمٍ: ما فَعَلَ؟ فَقُلتُ: صالِحٌ، ولكِنَّهُ قَد تَرَكَ التِّجارَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: عَمَلُ الشَّيطانِ ـ ثَلاثا ـ أما عَلِمَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله اشتَرى عيرا أتَت مِنَ الشّامِ، فَاستَفضَلَ فيها ما قَضى دَينَهُ وقَسَمَ في قَرابَتِهِ؟ يَقولُ اللّهُ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ القُصّاصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصّاص: رواة القصص والأكاذيب مرآة العقول: ج19 ص19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ القَومَ لَم يَكونوا يَتَّجِرونَ، كَذَبوا ولكِنَّهُم لَم يَكونوا يَدَعونَ الصَّلاةَ في ميقاتِها، وهُوَ أفضَلُ مِمَّن حَضَرَ الصَّلاةَ ولَم يَتَّجِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص75 ح8، تهذيب الأحكام: ج6 ص326 ح897، بحارالأنوار: ج83 ص4 وراجعالمعجم الكبير: ج11 ص225 ح11743.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اَسباط بن سالم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد امام صادق عليه‌‌السلام رفتم. پرسيد: «از عمر بن مسلم، چه خبر؟». گفتم: خوب است؛ امّا تجارت را رها كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام سه بار فرمود: «كارِ شيطان است[». آن گاه فرمود: «] آيا نمى‌‌داند كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بارِ كاروانى را كه از شام مى‌‌آمد، خريد و از آن، چندان سود بُرد كه وام هايش را پرداخت و بخشى را بين خويشانش تقسيم كرد؟ خداوند مى‌‌فرمايد: «مردانى كه بازرگانى و داد و ستد، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد...» تا پايان آيه. راويان مى‌‌گويند: اين مردان، تجارت نمى‌‌كرده‌‌اند. دروغ مى‌‌گويند؛ بلكه آنان، نماز ابتداى وقت را رها نمى‌‌كرده‌‌اند و اين، بهتر از آن است كه كسى در نماز حضور يابد، امّا تجارت نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً جاءَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: ما طَعِمتُ طَعاما مُنذُ يَومَينِ، فَقالَ: عَلَيكَ بِالسّوقِ. فَلَمّا كانَ مِنَ الغَدِ أتاهُ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أتَيتُ السّوقَ أمسِ فَلَم اُصِب شَيئا، فَبِتُّ بِغَيرِ عَشاءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعَلَيكَ بِالسّوقِ، فَأَتى بَعدَ ذلِكَ أيضا، فَقال صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: عَلَيكَ بِالسّوقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ إلَيها، فَإِذا عِيرٌ قَد جاءَت وعَلَيها مَتاعٌ، فَباعوهُ بِفَضلِ دينارٍ، فَأَخَذَهُ الرَّجُلُ وجاءَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، وقالَ: ما أصَبتُ شَيئا.قالَ: هَل أصَبتَ مِن عيرِ آلِ فُلانٍ شَيئا؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى، ضُرِبَ لَكَ فيها بِسَهمٍ، وخَرَجتَ مِنها بِدينارٍ.قالَ: نَعَم، قالَ: فَما حَمَلَكَ عَلى أن تَكذِبَ؟ قالَ: أشهَدُ أنَّكَ صادِقٌ، ودَعاني إلى ذلِكَ إرادَةُ أن أعلَمَ أتَعلَمُ ما يَعمَلُ النّاسُ؟ وأَن أزدادَ خَيرا إلى خَيرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: صَدَقتَ، مَنِ استَغنى أغناهُ اللّهُ، ومَن فَتَحَ عَلى نَفسِهِ بابَ مَسأَلَةٍ فَتَحَ اللّهُ عَلَيهِ سَبعينَ بابا مِنَ الفَقرِ، لا يَسُدُّ أدناها شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما رُؤِيَ سائِلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: سائلٌ، والصحيح ما أثبتناه كما في البحار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ ذلِكَ اليَومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج1 ص89 ح147، بحارالأنوار: ج18 ص115 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: دو روز است كه غذايى نخورده‌‌ام. فرمود: «بازار را درياب». فرداى آن روز، دوباره نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! ديروز به بازار رفتم، امّا چيزى دستگيرم نشد و شب را بى شام به سر بردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله باز فرمود: «بازار را درياب». سه باره، نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و ايشان باز به او فرمود: «بازار را درياب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد به بازار رفت. ديد كاروانى آمده و بارِ كالا دارد. كالاى خود را به واسطه آن مرد فروختند و دينارى به او دادند. مرد آن را گرفت و نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: چيزى دستگيرم نشد. فرمود: «آيا از كاروان فلان خاندان، چيزى به تو نرسيد؟». مرد گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا. در آن سهمى هم براى تو قرار داده شد و دينارى از آن نصيبت گرديد». مرد گفت: درست است. فرمود: «پس، چه وادارات كرده كه دروغ بگويى؟». گفت: گواهى مى‌‌دهم كه شما، راستگويى. آنچه مرا به اين كار، وا داشت، اين بود كه خواستم بدانم آيا شما از كارهايى كه مردم مى‌‌كنند، آگاهى؟ همچنين خواستم تا خيرى بر خيرى بيفزايم (يعنى علاوه بر آن يك دينار، بر ايمانم افزوده شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «راست گفتى. هر كه بى‌‌نيازى جويد، خداوند، او را بى‌‌نياز مى‌‌گردانَد و هر كه دَرِ خواهشى را به روى خود بگشايد، خداوند، هفتاد دَرِ فقر به روى او باز مى‌‌كند كه كمترين آنها را چيزى نمى‌‌بندد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن روز به بعد، ديگر آن مرد را نديدند كه گدايى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمّار الساباطي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الرَّجُلُ يَتَّجِرُ، فَإن هُوَ آجَرَ نَفسَهُ اُعطِيَ ما يُصيبُ في تِجارَتِهِ، فَقالَ: لا يُؤاجِر نَفسَهُ، ولكِن يَستَرزِقُ اللّهَ عز و جل ويَتَّجِرُ، فَإِنَّهُ إذا آجَرَ نَفسَه فَقَد حَظَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَظْرُ: المَنعُ النهاية: ج1 ص404 «حظر&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى نَفسِهِ الرِّزقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص90 ح3، تهذيب الأحكام: ج6 ص353 ح1002، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 174 ح3656، عوالي اللآلي: ج3 ص201 ح27 وص 254 ح6 وفي الثلاثة الأخيرة «اُعطي أكثر ممّا» بدل «اُعطي ما&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عمّار ساباطى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: شخصى مى‌‌تواند تجارت كند. با اين حال، اگر خود را اجير سازد [و براى ديگرى كار كند]، به اندازه‌‌اى كه خودش تجارت كند، به او داده مى‌‌شود. فرمود: «نبايد خود را اجير سازد؛ بلكه بايد از خدا روزى بخواهد و تجارت كند؛ چرا كه اگر خود را اجير سازد، روزى را از خويش، باز داشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبدالرحمن بن الحجّاج&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَجُلٌ مِن أصحابِنا بِالمَدينَةِ فَضاقَ ضَيقا شَديدا وَاشتَدَّت حالُهُ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: اِذهَب فَخُذ حانوتا فِي السّوقِ وَابسُط بِساطا، وَليَكُن عِندَكَ جَرَّةٌ مِن ماءٍ، وَالزَم بابَ حانوتِكَ، قالَ: فَفَعَلَ الرَّجُلُ فَمَكَثَ ما شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قَدِمَت رِفقَةٌ مِن مِصرَ فَأَلقَوا مَتاعَهُم، كُلُّ رَجُلٍ مِنهُم عِندَ مَعرِفَتِهِ وعِندَ صَديقِهِ حَتّى مَلَؤُوا الحَوانيتَ، وبَقِيَ رَجُلٌ مِنهُم لَم يُصِب حانوتا يُلقي فيهِ مَتاعَهُ، فَقالَ لَهُ أهلُ السّوقِ: هاهُنا رَجُلٌ لَيسَ بِهِ بَأسٌ ولَيسَ في حانوتِهِ مَتاعٌ فَلَو ألقَيتَ مَتاعَكَ في حانوتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبَ إلَيهِ فَقالَ لَهُ: اُلقي مَتاعي في حانوتِكَ؟ فَقالَ لَهُ: نَعَم، فَأَلقى مَتاعَهُ في حانوتِهِ، وجَعَلَ يَبيعُ مَتاعَهُ الأَوَّلَ فَالأَوَّلَ، حَتّى إذا حَضَرَ خُروجُ الرِّفقَةِ بَقِيَ عِندَ الرَّجُلِ شَيءٌ يَسيرٌ مِن مَتاعِهِ، فَكَرِهَ المُقامَ عَلَيهِ، فَقالَ لِصاحِبِنا: اُخَلِّفُ هذَا المَتاعَ عِندَكَ تَبيعُهُ وتَبعَثُ إلَيَّ بِثَمَنِهِ؟ قالَ: فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَتِ الرِّفقَةُ وخَرَجَ الرَّجُلُ مَعَهُم وخَلَّفَ المَتاعَ عِندَهُ، فَباعَهُ صاحِبُنا وبَعَثَ بِثَمَنِهِ إلَيهِ، قالَ: فَلَمّا أن تَهَيَّأَ خُروجُ رِفقَةِ مِصرَ مِن مِصرَ بَعَثَ إلَيهِ بِبِضاعَةٍ فَباعَها ورَدَّ إلَيهِ ثَمَنَها، فَلَمّا رَأى ذلِكَ الرَّجُلُ أقامَ بِمِصرَ وجَعَلَ يَبعَثُ إلَيهِ بِالمَتاعِ ويُجَهِّزُ عَلَيهِ، قالَ: فَأَصابَ وكَثُرَ مالُهُ وأَثرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص309 ح25، بحارالأنوار: ج47 ص377 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الرحمان بن حجّاج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از ياران ما در مدينه به تنگ‌‌دستى شديدى دچار گشت و روزگار بر او سخت شد. امام صادق عليه‌‌السلام به وى فرمود: «برو در بازار، دكّانى بگير و بساط بگستر و كوزه‌‌اى آب، نزد خود بگذار و همواره بر در دكّانت باش». آن مرد، چنين كرد و مدّتى گذشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از چندى، كاروانى از مصر رسيد و هر يك از افراد آن، كالايش را در دكّان آشنا و دوستى پياده كرد، چندان كه دكّان‌‌ها را پُر كردند. يك تن باقى ماند كه دكّانى نيافته بود تا كالايش را در آن بگذارد. بازاريان به او گفتند: اين جا مردى است قابل اعتماد كه در دكّانش كالايى نيست. خوب است كالايت را در دكّان او بگذارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد نزدش رفت و به او گفت: كالايم را در دكّانت بگذارم؟ گفت: آرى. پس كالايش را در دكّان وى نهاد و فروش كالايش را، يك به يك، آغاز كرد. آن گاه كه وقت حركت كاروان رسيد، اندكى از كالايش باقى مانده بود. او كه نمى‌‌خواست براى آن مقدار بمانَد، به دوست ما گفت: آيا اين كالا را نزد تو بگذارم تا بفروشى و قيمتش را برايم بفرستى؟ گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس كاروان، بيرون شد و مرد با آنان رفت و كالا را نزد وى گذاشت. دوست ما آن را فروخت و بهايش را براى وى فرستاد. ديگر بار كه كاروان مصر، آماده حركت از مصر شد، آن مرد، كالايى براى وى فرستاد و او، آن را فروخت و بهايش را برايش فرستاد. آن مرد، چون چنين ديد، خودش در مصر ماند و براى وى كالا مى‌‌فرستاد و متاعش را فراهم مى‌‌ساخت. بدين سان، اقبال به او رو كرد و مالش افزون گشت و ثروتمند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عمارة الطيّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنَّهُ قَد ذَهَبَ مالي وتَفَرَّقَ ما في يَدي وعِيالي كَثيرٌ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إذا قَدِمتَ الكوفَةَ فَافتَح بابَ حانوتِك، وَابسُط بِساطَكَ وضَع ميزانَكَ، وتَعَرَّض لِرِزقِ رَبِّكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا أن قَدِمَ فَتَحَ بابَ حانوتِهِ وبَسَطَ بِساطَهُ ووَضَعَ ميزانَهُ، قالَ: فَتَعَجَّبَ مَن حَولَهُ بِأَن لَيسَ في بَيتِهِ قَليلٌ ولا كَثيرٌ مِنَ المَتاعِ ولا عِندَهُ شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجاءَهُ رَجُلٌ فَقالَ: اِشتَرِ لي ثَوبا، قالَ: فَاشتَرى لَهُ وأَخَذَ ثَمَنَهُ وصارَ الثَّمَنُ إلَيهِ، ثُمَّ جاءَهُ آخَرُ فَقالَ لَهُ: اِشتَرِ لي ثَوبا، قالَ: فَطَلَبَ لَهُ فِي السّوقِ، ثُمَّ اشتَرى لَهُ ثَوبا، فَأَخَذَ ثَمَنَهُ فَصارَ في يَدِهِ، وكَذلِكَ يَصنَعُ التُّجّارُ يَأخُذُ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، ثُمَّ جاءَهُ رَجُلٌ آخَرُ فَقالَ لَهُ: يا أبا عُمارَةَ، إنَّ عِندي عِدلاً مِن كَتّانٍ، فَهَل تَشتَريهِ واُؤَخِّرَكَ بِثَمَنِهِ سَنَةً؟ فَقالَ: نَعَم، اِحمِلهُ وجِئني بِهِ، قالَ: فَحَمَلَهُ فَاشتَراهُ مِنهُ بِتَأخيرِ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ الرَّجُلُ فَذَهَبَ، ثُمَّ أتاهُ آتٍ مِن أهلِ السّوقِ فَقالَ لَهُ: يا أبا عُمارَةَ، ما هذَا العِدلُ؟ قالَ: هذا عِدلٌ اشتَرَيتُهُ، قالَ: فَبِعني نِصفَهُ وَاُعَجِّلُ لَكَ ثَمَنَهُ، قالَ: نَعَم، فَاشتَراهُ مِنهُ وأَعطاهُ نِصفَ المَتاعِ وأَخَذَ نِصفَ الثَّمَنِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَصارَ في يَدِهِ الباقي إلى سَنَةٍ، قالَ: فَجَعَلَ يَشتَري بِثَمَنِهِ الثَّوبَ وَالثَّوبَينِ ويَعرِضُ ويَشتَري ويَبيعُ، حَتّى أثرى وعَرَضَ وَجهُهُ وأَصابَ مَعروفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض الكاشاني: أثرى: صار ذا مال كثير.عرض وجهه: صار معروضا للناس معروفا لهم.أصاب معروفا: مالاً الوافي: ج17 ص101 ذيل ح16947.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص304 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح13، بحارالأنوار: ج47 ص376 ح99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو عُماره طيّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: مالم از كف رفته و آنچه داشته‌‌ام، نابود شده و نانخورانم بسيارند. امام صادق عليه‌‌السلام به وى فرمود: «هر گاه به كوفه رسيدى، درِ دكّانت را بگشاى و بساطت را بگستر و ترازويت را در ميان نِه و به روزى پروردگارت روى آور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون باز آمد، در دكّانش را گشود و بساطش را گسترد و ترازويش را در ميان نهاد. پيرامونيانش در شگفت شدند؛ زيرا نه در حجره‌‌اش كالايى كم يا زياد بود و نه پولى داشت. پس مردى نزد وى آمد و گفت: براى من جامه‌‌اى بخر. براى آن مرد، جامه‌‌اى خريد و قيمتش را گرفت و مبلغ نزد او ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس كسى ديگر نزد او آمد و به وى گفت: برايم جامه‌‌اى بخر. او در پىِ جامه در بازار گشت و برايش جامه‌‌اى خريد و بهايش را گرفت و آن هم نزدش ماند. تاجران چنين عمل مى‌‌كردند؛ يعنى برخى از ديگران، كالايى را [به امانت] مى‌‌گرفتند [و بعد بهايش را مى‌‌دادند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس مردى ديگر نزدش آمد و گفت: اى ابو عُماره! يك لنگه بارِ كتان دارم. آيا آن را مى‌‌خرى، بدين گونه كه بهايش را يك سال بعد از تو بستانم؟ گفت: آرى. آن را بار گير و نزد من آور. آن مرد، بار را نزد وى آورد و او آن را از مرد خريد، بدين گونه كه يك سال بعد، بهايش را بپردازد. آن مرد برخاست و رفت. آن گاه، يكى از بازاريان، نزد وى آمد و گفت: اى ابو عُماره! اين لنگه بار چيست؟ گفت: اين را خريده‌‌ام. گفت: نيمى از آن را به من بفروش و من بهايش را نقدا به تو مى‌‌پردازم. گفت: باشد. آن را به وى فروخت؛ نيمى از كالا را داد و نيمى از قيمت را گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سان، باقى مانده كالا تا يك سال در دست وى بود. پس با بهاى آن، يك جامه و دو جامه خريد و عرضه كرد و باز خريد و فروخت تا آن كه ثروتمند شد و وجهه و اعتبارى يافت و به جايگاهى شايسته رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-التاجر-الأمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: فَضلُ التّاجِرِ الأَمينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: فضيلت تاجر درستكار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الأَمينُ الصَّدوقُ المُسلِمُ مَعَ الشُّهَداءِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص724 ح2139، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص7 ح2142، السننالكبرى: ج5 ص437 ح10416، سنن الدارقطني: ج3 ص7 ح17، المعجم الأوسط: ج7 ص243 ح7394 كلّها عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج4 ص7 ح9216.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر درستكار، راستگو و مسلمان، در روز قيامت با شهيدان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ الأَمينُ مَعَ النَّبِيّينَ وَالصِّدّيقينَ وَالشُّهَداءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص515 ح1209، سنن الدارمي: ج2 ص697 ح2444، المستدرك علىالصحيحين: ج2 ص8 ح2143، سنن الدارقطني: ج3 ص7 ح18، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص299 ح966 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج4 ص7 ح9217.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازرگان راست‌‌گو و امانتدار، با پيامبران و صدّيقان و شهيدان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الأَمينُ الصَّدوقُ... في ظِلِّ العَرشِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج4 الجزء 5 ص32، المصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص201 ح20322 كلاهما عنقتادة، كنزالعمّال: ج4 ص7 ح9218 نقلاً عن الإصبهاني في الترغيب ومسند الفردوس وكلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر امانتدار و راستگو... در روز قيامت، زير سايه عرش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُظِلُّهُمُ اللّهُ في ظِلِّهِ يَومَ لا ظِلَّ إلاّ ظِلُّهُ: التّاجِرُ الأَمينُ، وَالإِمامُ المُقتَصِدُ، وراعِي الشَّمسِ بِالنَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج3 ص327، كنزالعمّال: ج15 ص820 ح43259 كلاهما نقلاً عن الحاكم في تاريخهومسند الفردوس عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند، آنها را در آن روزى كه سايه‌‌اى جز سايه او نيست (روز قيامت)، در سايه خود مى‌‌گيرد: تاجر درستكار، پيشواى معتدل، و رصد كننده خورشيد [و اوقات نماز]در روز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أطيَبَ الكَسبِ كَسبُ التُّجّارِ، الَّذينَ إذا حَدَّثوا لَم يَكذِبوا.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج2 ص495 نقلاً عن الإصبهاني، تفسير الآلوسي: ج5 ص15، كنزالعمّال: ج4 ص30ح 9340 نقلاً عن شعب الإيمان وكلّها عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا پاكيزه‌‌ترين درآمد، درآمد بازرگانانى است كه چون سخنى گويند، دروغ نگويند...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن بشّار عن رجل رفعه ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ التُّجّارُ الَّذينَ لا تُلهيهِم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ عز و جل إذا دَخَلَ مَواقيتُ الصَّلاةِ أدَّوا إلَى اللّهِ حَقَّهُ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن بشّار از مردى كه سند حديث را به يكى از اهل بيت عليهم‌‌السلام رسانده است، در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، بازرگانانى هستند كه تجارت و داد و ستد، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد، [يعنى] هر گاه وقت نماز شود، به گزاردن حقّ [و امانت] خدا در وقت خودش مى‌‌پردازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص120 (آداب التجارة / الصدق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص121 (آداب تجارت / راستگويى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: بَرَكاتُ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: بركات تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-العزة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ العِزَّةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ عزّتمندى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن المعلّى بن خنيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَآني أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام وقَد تَأَخَّرتُ عَنِ السّوقِ، فَقالَ: اُغدُ إلى عِزِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3719.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از معلّى بن خُنَيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام مرا ديد كه دير به بازار مى‌‌رفتم، فرمود: «زودتر به سوى عزّت خود برو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن عقبة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام لِمَولىً لَهُ: يا عَبدَ اللّهِ، احفَظ عِزَّكَ، قالَ: وما عِزّي جُعِلتُ فِداكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: غُدُوُّكَ إلى سوقِكَ، وإكرامُكَ نَفسَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ لاِخَرَ مَولىً لَهُ: مالي أراكَ تَرَكتَ غُدُوَّكَ إلى عِزِّكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جِنازَةٌ أرَدتُ أن أحضُرَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا تَدَعِ الرَّواحَ إلى عِزِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن عُقبه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به يكى از خدمتكارانش فرمود: «اى بنده خدا! عزّت خود را نگاه دار». گفت: فدايت شوم! عزّتم در چيست؟ فرمود: «صبحگاهان روان شدنت به بازار و [از اين طريق]حفظ كرامت خود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز به يكى ديگر از خدمتكارانش فرمود: «چرا مى‌‌بينمت كه صبحگاهان به سوى عزّت خويش روان نشده‌‌اى؟». گفت: مى‌‌خواستم در تشييع جنازه‌‌اى حاضر شوم. فرمود: «پس حركت به سوى عزّت خود را ترك مكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن أحمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبُو الحَسَنِ عليه‌‌السلام يَقولُ لِمُصادِفٍ: اُغدُ إلى عِزِّكَ ـ يَعنِي السّوقَ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح7، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن احمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام به مُصادف مى‌‌فرمود: «صبح زود به سوى عزّت خود برو». و منظور ايشان، بازار بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-زيادة-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ زِيادَةُ العَقلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ افزون شدن خِرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّجارَةُ تَزيدُ فِي العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص191 ح3717.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت، بر خِرد مى‌‌افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص42 (مضارّ ترك التجارة / نقصان العقل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص43 (زيان‌‌هاى ترك تجارت / كاهش خرد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-الغنى-عما-في-أيدي-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ الغِنى عَمّا في أيدِي النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بى‌‌نيازى از آنچه در دست مردم است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعَرَّضوا لِلتِّجارَةِ؛ فإنَّ فيها غِنىً لَكُم عَمّا في أيدِي النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح9 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، الخصال: ص621 ح10 عنأبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص193 ح3723، تحف العقول: ص111 وفيه «لما عند اللّه‌‌» بدل&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;للتجارة»، بحارالأنوار: ج103 ص96 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تجارت بپردازيد، كه در آن، بى نيازى شماست از آنچه در دست مردم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَزِم التِّجارَةَ استَغنى عَنِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق: ص363.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه به تجارت [و كسب و كار] بپردازد، از مردم بى‌‌نياز شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد الزعفراني عن الإمام الصّادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن طَلَبَ التِّجارَةَ استَغنى عَنِ النّاسِ. قُلتُ: وإن كانَ مُعيلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُعيلاً: أي محتاجا لسان العرب: ج11 ص489 «عيل&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وإن كانَ مُعيلاً، إنَّ تِسعَةَ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد زعفرانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «هر كس در پىِ تجارت رود، از مردم بى نياز مى‌‌شود». گفتم: هر چند نيازمند باشد؟ فرمود: «[آرى]. هر چند نيازمند باشد. همانا نُه درهم روزى در تجارت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-بركة-الرزق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بَرَكَةُ الرِّزقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بركت‌‌يافتن روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِسعَةُ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ، وَالجُزءُ الباقي فِي السّابِياء&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كَثُرَ نَسلُ الغَنَمِ سُمِّيت السّابِياءَ فيقع اسم السابياء على المال الكثير والعدد الكثير لسان العرب: ج14 ص369 «سبي&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ ـ يَعنِي الغَنَمَ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص446 ح45 عن زيد عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلام، مجمع البيان: ج2 ص656،بحارالأنوار: ج64 ص118 ح1؛ تفسير الثعلبي: ج2 ص267، الفائق في غريب الحديث: ج2 ص147، النهاية: ج2 ص341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُه دهمِ روزى، در تجارت است و يكْ دهم ديگر، در گلّه است؛ يعنى گوسفند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِسعَةُ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ، وَالعُشرُ فِي المَواشي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج2 ص495 نقلاً عن سعيد بن منصور، تفسير الآلوسي: ج5 ص15 كلاهما عن نعيم بنعبدالرحمان الأزدي، كنزالعمّال: ج4 ص30 ح9342.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُه دهمِ روزى، در بازرگانى است و يكْ دهم، در دامدارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرَكَةُ عَشَرَةُ أجزاءٍ؛ تِسعَةُ أعشارِها فِي التِّجارَةِ، وَالعُشرُ الباقي فِي الجُلودِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُلودُ: الغنم والبَقرُ ونحوها مجمع البحرين: ج1 ص304 «جلد&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص445 ح44 عن عبدالمؤمن الأنصاري عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج 3 ص233 ح3858 عن روح عن الإمام الصادق وليس فيه ذيله من «والعشر الباقي...»، بحارالأنوار: ج64 ص118 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركت، ده بخش دارد. نُه دهمِ آن، در بازرگانى است و يك دهمِ ديگر، در دامدارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّجِروا بارَكَ اللّهُ لَكُم، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: الرِّزقُ عَشَرَةُ أجزاءٍ؛ تِسعَةُ أجزاءٍ فِي التِّجارَةِ وواحِدَةٌ في غَيرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص319 ح59، الغارات: ج2 ص824 كلاهما عن الفضل بن أبي قرّة عن الإمامالصادق عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3722، عدّة الداعي: ص72، عوالي اللآلي: ج1 ص267 ح68 وليس فيه صدره، بحارالأنوار: ج42 ص161 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت كنيد تا خداوند به شما بركت دهد؛ زيرا من از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه مى‌‌فرمود: «روزى، ده بخش است: نُه بخش، در تجارت است و يك بخش، در غير آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ قُرَيشٍ، لا يَغلِبَنَّكُمُ المَوالي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا يسلبّنكم الموال»، وما أثبتناه من فردوس الأخبار ج5 ص383 ح8234 وكنز العمّال.6.أملق الرجل: إذا افتقر لسان العرب: ج10 ص348 «ملق&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى التِّجارَةِ؛ فَإِنَّ الرِّزقَ عِشرونَ بابا، تِسعَةَ عَشَرَ مِنها لِلتّاجِرِ، وبابٌ واحِدٌ لِلصّانِعِ، وما أملَقَ تاجِرٌ صَدوقٌ، إلاّ تاجِرٌ حَلاّفٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «خلاّف»، والصواب ما أثبتناه كما في المصادر الاُخرى وكما في قوله تعالى في الآية10 في سورة القلم: «ولا تُطِعْ كُلَّ حَلاّفٍ مَهين&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَهينٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص287 ح8205، كنز العمّال: ج4 ص33 ح9358 نقلاً عن ابن النجار وكلاهما عن ابن عبّاس وص 128 ح9874.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه قريش! زنهار، مَوالى (غير عرب) تجارت را از دست شما خارج نسازند؛ زيرا روزى، بيست در دارد كه نوزده دَرِ آن براى تاجران است و يك در براى پيشه‌‌وران. هيچ تاجر راستگويى فقير نمى‌‌شود، مگر تاجرى كه به دروغ بسيار قسم ياد مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ قُرَيشٍ، لا يَغلِبَنَّكُم هذِهِ المَوالي عَلَى التِّجارَةِ، وإنَّ البَرَكَةَ فِي التِّجارَةِ، صاحِبُها لا يَفتَقِرُ، إلاّ تاجِرٌ حَلاّفٌ مَهينٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج2 ص267 عن ابن عباس، مستدرك الوسائل: ج13 ص9 ح14574 نقلاً عنأبي الفتوح في تفسيره عن ابن عباس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه قريش! زنهار، اين مَوالى (غير عرب)، تجارت را از دست شما خارج نسازند. بركت در تجارت است و تاجر، فقير نمى‌‌شود، مگر تاجرى كه مدام سوگند دروغ مى‌‌خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ يَنتَظِرُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج12 ص326 ح13567، تاريخ بغداد: ج9 ص425 الرقم 5034، مسند الشهاب: ج 1 ص206 ح311 كلّها عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج15 ص609 ح42418.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر، منتظر روزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن الفضيل بن يسار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي قَد تَرَكتُ التِّجارَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا تَفعَل، اِفتَح بابَكَ، وَابسُط بِساطَكَ، وَاستَرزِقِ اللّهَ رَبَّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص165 ح3606.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من تجارت را كنار نهاده‌‌ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چنين نكن. درِ [دكّان] خود را بگشاى و بساطت را بگستر و از پروردگارت، روزى بخواه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشتَروا وَإن كانَ غالِيا، فَإِنَّ الرِّزقَ يَنزِلُ مَعَ الشِّراءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص150 ح13، تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح9 كلاهما عن أبي الخطّاب، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3967، فقه القرآن: ج2 ص57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخريد، اگر چه [كالايى] گران باشد؛ زيرا روزى با خريدن نازل مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سهم-تجارت-در-توسعه-اقتصادى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سهم تجارت در توسعه اقتصادى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات نقل شده در اين باب به انجام دادن تجارت و نهى از ترك آن توصيه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجه آن است كه اين روايات تنها در صدد بيان اهميت تجارت‌‌اند و اين به معناى بى‌‌توجهى به توليد يا بى اهميت انگاشتن گونه‌‌هاى ديگر اشتغال نيست؛ زيرا تا توليد نباشد تجارت و داد و ستد معنا نخواهد داشت. بنابراين، تجارت در مرحله پس از توليد قرار مى‌‌گيرد و آن را بارور مى‌‌سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، توسعه اقتصادى، بر توليدِ بيشتر، توزيع مناسب‌‌تر و مصرف شايسته‌‌تر مبتنى است. حلقه ميانى توليد و مصرف، تجارت و توزيع است كه محصولات توليدى را به جامعه هدف مى‌‌رساند. اگر اين حلقه مفقود باشد، هم توليد كننده و هم مصرف كننده زيان خواهند ديد. اين نكته نشان دهنده اهميت تجارت در توسعه اقتصادى است. از اين رو مى‌‌توان گفت: گسترش تجارت و داد و ستد، سبب رونق يافتن توليد و مصرف بهينه مى‌‌شود و بر آن دو نيز اثرگذار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، رواياتِ توصيه به تجارت، نه تنها به معناى بى اهميتى توليد نيستند، بلكه به توليد بيشتر نيز يارى مى‌‌رسانند و با امكان درآمدزايى بيشتر، توليد نيز گسترش مى‌‌يابد؛ چنان كه ترك تجارت، سبب كاهش توسعه اقتصادى و متضرر شدن توليد مى‌‌شود و نتيجه‌‌اى جز عقب ماندگى اقتصادى نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن ديگر آنكه در هر منطقه جغرافيايى، امكان توليد برخى محصولات به گونه ساده‌‌تر و ارزان‌‌تر وجود دارد و در برخى ديگر از مناطق، به سبب نبودن زمينه‌‌هاى لازم، توليد اين محصولات با دشوارى يا هزينه بيشتر مواجه است. از اين ويژگى در اصطلاح اقتصاد با نام «مزيت نسبى» ياد مى‌‌شود. در مواردى كه «مزيت نسبى» براى توليد برخى كالاها وجود ندارد، شايسته‌‌ترين كار استفاده از راهكار تجارت براى تأمين نيازهاى مردمان است تا محصولى ارزان‌‌تر به دست آنها برسد. براى مثال، خرما، قهوه يا موز از مناطق گرمسير به مناطق ديگر وارد شده و محصولات سردسيرى به جاى آنها صادر شوند تا هر گروه با ساده‌‌ترين راه و ارزان‌‌ترين قيمت به همه محصولات دسترسى داشته باشند. استفاده از تجارت و همراهى آن با «مزيت نسبى» توليد، سبب رونق توليد و مصرف در منطقه خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته سوم آنكه بر رواياتِ تشويق به تجارت از منظرى ديگر نيز مى‌‌توان توجه كرد و آن را ناظر به موقعيت خاص صدور روايات دانست. اين احتمال، برگرفته از اصل «تأثير فضاى صدور در فهم روايت» است. برخى رواياتِ تشويق كننده به تجارت ناظر به موقعيت منطقه حجاز هستند كه در بعضى مناطق آن (همانند مكه) توليد كالا ممكن نبوده است و در برخى مناطق ديگر (همانند مدينه) به دليل محدوديت منابع توليدى، امكان اشتغال و كاريابى براى همه افراد وجود نداشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، توصيه به تجارت براى آن است كه فضاى جديدى براى درآمدزايى افراد پديد آيد و افراد آماده كار، امكان اشتغال يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته ديگر در باره دشوارى و خطرهاى تجارت و بازرگانىِ خارج از شهر در دوره صدور روايت است. توليد، درآمدى مشخص و مطمئن‌‌تر داشته است در حالى كه تجارت و داد و ستد با احتمال خطر و دستبرد مواجه بوده و ميزان ريسك‌‌پذيرى بيشترى داشته است. از اين رو، نياز جامعه آن بوده كه با توصيه به گونه‌‌هاى متفاوت تجارت، مشتاقان بيشترى براى اين امر فراهم آيند و روند توليد، توزيع و مصرف به گونه‌‌اى بهينه به انجام برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه‌‌هاى اقتصادى گوناگونى كه در شش سده گذشته شكل گرفته‌‌اند، همه بر تجارت به عنوان عاملى مهم و تأثيرگذار در اقتصاد توجه كرده‌‌اند، به گونه‌‌اى كه در نهايت به شعار «تجارت، موتور رشد اقتصادى است» (&lt;/span&gt;Trade as engine of Economic growth&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) انجاميده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه، در دوره مركانتليست‌‌ها كه پايه تفكرات سده پانزدهم تا هفدهم ميلادى است، تجارت عامل تحصيل، تقويت و افزايش قدرت اقتصادى و ارتقاى ميزان ثروت ملل نام گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدام اسميت، رهبر مكتب كلاسيك، تجارت را باعث تقسيم كار، دستيابى به تخصص و توليد بهتر و ارزان‌‌تر دانسته و به كار، بهاى فراوان داده و آن را بناى ايجاد ارزش شمرده است. اين نظريه او نيز «مزيت مطلق» نام گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه «مزيت نسبى» دويد ريكاردو، تجارت را به نفع طرف‌‌هاى آن و عامل توسعه اقتصادى معرفى كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه «هزينه فرصت» هابرلر، تجارت را موتور رشد توسعه اقتصادى معرفى كرده و ارتباط شديد توسعه و رشد اقتصادى را با تجارت يادآور شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مدل‌‌هاى جديد اقتصادى، بر نقش دانش و مهارت براى توليد توجه شده و تجارت به منزله عاملى مهم براى دسترسى به علم و فناورى پيشرفته معرفى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالعه همه ديدگاه‌‌ها و نظريات اقتصادى نشان مى‌‌دهد كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تجارت قانونى موجب افزايش اشتغال و درآمد جامعه مى‌‌شود؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اين گونه تجارت به نفع طرفين تجارى و عامل افزايش رفاه عمومى شناخته شده است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تجارت صحيح مى‌‌تواند عامل صلح، ثبات، هم پيوندى، گفتگو، مراوده و تبادل باشد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. بر كيفيت كالا در همه نظريه‌‌ها و مدل‌‌ها توجه شده كه مبتنى بر توليد برگرفته از دانش، فناورى و مهارت است و تأثير آن بر جامعه توليدى قطعى و مسلّم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-ترك-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: مَضارُّ تَركِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: زيان‌‌هاى ترك تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-ذهاب-المال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ ذَهابُ المالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ از بين رفتن مال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ [الصّادِقِ] عليه‌‌السلام أنَّهُ سَأَلَ بَعضَ أصحابِهِ عَمّا يَتَصَرَّفُ فيهِ، فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي كَفَفتُ يَدي عَنِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِمَ ذلِكَ؟ قالَ: اِنتِظاري هذَا الأَمرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذلِكَ أعجَبُ لَكُم، تَذهَبُ أموالُكُم! لا تَكفُف عَنِ التِّجارَةِ، وَالتَمِس مِن فَضلِ اللّهِ، وَافتَح بابَكَ، وَابسُط بِساطَكَ، وَاستَرزِق رَبَّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام ـ به نقل از امام صادق عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام از يكى از يارانش پرسيد كه چه مى‌‌كند. گفت: فدايت شوم! از بازرگانى دست كشيده‌‌ام. فرمود: «از چه روى؟». گفت: «در انتظار اين امر (فرج) هستم». فرمود: «اين از شما بسى شگفت است. اموالتان از ميان مى‌‌رود. از بازرگانى دست نكش و فضل خداى را جستجو كن و درِ [دكّان]خود را بگشاى و بساطت را بگستر و از پروردگارت روزى بخواه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن يسار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي قَد كَفَفتُ عَنِ التِّجارَةِ وأَمسَكتُ عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ولِمَ ذلِكَ، أعَجزٌ بِكَ؟ كَذلِكَ تَذهَبُ أموالُكُم! لا تَكُفّوا عَنِ التِّجارَةِ، وَالتَمِسوا مِن فَضلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من از تجارت دست شسته ام و ديگر به آن نمى‌‌پردازم. فرمود: «از چه روى؟ آيا ناتوان شده‌‌اى؟ بدين سان، اموال شما از ميان مى‌‌رود. از بازرگانى دست نكشيد و فضل خداى را طلب كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن يسار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: أيَّ شَيءٍ تُعالِجُ؟ قُلتُ: ما اُعالِجُ اليومَ شَيئا. فَقالَ: «كَذلِكَ تَذهَبُ أموالُكُم»! وَاشتَدَّ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «به چه كارى مشغولى؟». گفتم: فعلاً به كارى مشغول نيستم. فرمود: «چنين است كه اموالتان از ميان مى‌‌رود». سپس با او تندى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عقبة عن محمّد بن مسلم ـ وكانَ خَتَنَ بُرَيدٍ العِجلِيِّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بُرَيدٌ لِمُحَمَّدٍ: سَل لي أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن شَيءٍ اُريدُ أن أصنَعَهُ: إنَّ لِلنّاسِ في يَدي وَدائِعَ وأَموالاً، وأَنَا أتَقَلَّبُ فيها، وقَد أرَدتُ أن أتَخَلّى مِنَ الدُّنيا وأَدفَعَ إلى كُلِّ ذي حَقٍّ حَقَّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلَ مُحَمَّدٌ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن ذلِكَ وخَبَّرَهُ بِالقِصَّةِ، وقالَ: ما تَرى لَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: يا مُحَمَّدُ أيَبدَأُ نَفسَهُ بِالحَرَبِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي قدس‌‌سره: قوله: «بالحَرْب» بسكون الراء: أي يبدأ بمحاربة نفسه ومعاداتها، أو [الحَرَب] بالتحريك: أي يبدأ بنهب ماله، وهذا أظهر مرآة العقول: ج19 ص131 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا، ولكِن يَأخُذُ ويُعطي عَلَى اللّهِ جَلَّ اسمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح12، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عُقبة از محمّد بن مسلم، داماد بُرَيد عِجلى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرَيد به محمّد گفت: از امام صادق عليه‌‌السلام در باره كارى كه مى‌‌خواهم بكنم، برايم سؤال كن: سپرده‌‌ها و اموالى از مردم در دست من است و من با آنها كار مى‌‌كنم؛ امّا در نظر دارم از دنيا (كسب و تجارت) دست بكشم و حق هر صاحب حقى را به او برگردانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد، موضوع را به عرض امام صادق عليه‌‌السلام رساند و نظر ايشان را پرسيد و گفت: برايش چه صلاح مى‌‌دانيد؟ امام عليه‌‌السلام فرمود: «اى محمّد! آيا مى‌‌خواهد خودش را بيچاره كند؟ نه؛ بلكه با توكّل به خداوند، داد و ستد نمايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-سقوط-الرأي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ سُقوطُ الرَّأيِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ انحطاط انديشه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاذ بن كثير بيّاع الأكسية&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي هَمَمتُ أن أدَعَ السّوقَ وفي يَدي شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذَن يَسقُطَ رَأيُكَ، ولا يُستَعانَ بِكَ عَلى شَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح10، تهذيب الأحكام: ج6 ص329 ح908 وج 7 ص3 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُعاذ بن كثير جامه‌‌فروش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من براى خود، ثروتى دارم و تصميم دارم بازار را رها كنم. فرمود: «در اين صورت، نظرت از اعتبار مى‌‌افتد و در هيچ چيز از تو كمك گرفته نمى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-نقصان-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ نُقصانُ العَقلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ كاهش خرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَترُكِ التِّجارَةَ؛ فَإِنَّ تَركَها مَذهَبَةٌ لِلعَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق: ص363، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3718 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت را رها مكن؛ زيرا رها كردن تجارت، خِرد را از بين مى‌‌برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَركُ التِّجارَةِ يَنقُصُ العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح1 عن حمّاد بن عثمان، تهذيب الأحكام: ج7 ص2 ح1 عن الحلبي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنار نهادن داد و ستد، از خِرد مى‌‌كاهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل الأعور&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهِدتُ مُعاذَ بنَ كَثيرٍ وقالَ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي قَد أيسَرتُ، فَأَدَعُ التِّجارَةَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّكَ إن فَعَلتَ قَلَّ عَقلُكَ ـ أو نَحوَهُ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص2 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل اَعوَر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاهد بودم كه مُعاذ بن كثير به امام صادق عليه‌‌السلام گفت: من توانگر شده‌‌ام. آيا تجارت را رها كنم؟ امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «اگر چنين كنى، عقلت كم مى‌‌شود» يا جمله‌‌اى به اين مضمون فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاذ بيّاع الأكسية&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: يا مُعاذُ، أضَعُفتَ عَنِ التِّجارَةِ أو زَهَدتَ فيها؟ قُلتُ: ما ضَعُفتُ عَنها وما زَهَدتُ فيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما لَكَ؟ قُلتُ: كُنّا نَنتَظِرُ أمرا وذلِكَ حينَ قُتِلَ الوَليدُ، وعِندي مالٌ كَثيرٌ وهُوَ في يَدي ولَيسَ لِأَحَدٍ عَلَيَّ شَيءٌ، ولا أراني آكُلُهُ حَتّى أموتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: [لا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من طبعة دار الحديث وتهذيب الأحكام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] تَترُكها! فَإنَّ تَركَها مَذهَبَةٌ لِلعَقلِ، اِسعَ عَلى عِيالِكَ، وإيّاكَ أن يَكونَ هُمُ السُّعاةَ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح6، تهذيب الأحكام: ج7 ص2 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُعاذ جامه‌‌فروش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به من فرمود: «اى مُعاذ! آيا از تجارت كردن ناتوان شده‌‌اى يا بدان بى ميلى؟». گفتم: نه ناتوانم و نه بى ميل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس چه شده است [كه تجارت را كنار نهاده‌‌اى]؟». گفتم: وليد كه به قتل رسيد، ما منتظر اتّفاقى (روى كار آمدن دولت شما) بوديم. حالا هم مال بسيار دارم و در دست من است و هيچ كس هم از من طلبى ندارد و گمان نمى‌‌كنم تا زنده‌‌ام، بتوانم آن را تمام كنم. فرمود: «تجارت را كنار مَنِه؛ زيرا ترك تجارت، خِرد را از بين مى‌‌برد. براى خانواده‌‌ات كار كن. مگذار آنان براى تو كار كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أسباط بن سالم بيّاع الزطّي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزطُّ: جنس من السودان أو الهنود، الواحد زطّي مجمع البحرين: ج2 ص772 «زطط&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سَأَلَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام يَوما ـ وأَنَا عِندَهُ ـ عَن مُعاذٍ بَيّاعِ الكَرابيسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِرباسُ: ثوب من القطن الأبيض ـ معرّب ـ والجمع الكرابيس تاج العروس: ج8 ص441«كربس&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقيلَ: تَرَكَ التِّجارَةَ. فَقالَ: عَمَلُ الشَّيطانِ! عَمَلُ الشَّيطانِ! مَن تَرَكَ التِّجارَةَ ذَهَبَ ثُلُثا عَقلِهِ، أما عَلِمَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قَدِمَت عِيرٌ مِنَ الشّامِ، فَاشتَرى مِنها وَاتَّجَرَ، فَرَبِحَ فيها ما قَضى دَينَهُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح81، عوالي اللآلي: ج3 ص193 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از اَسباط بن سالم فروشنده پارچه هندى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى در محضر امام صادق عليه‌‌السلام بودم و ايشان در باره مُعاذ كرباس‌‌فروش سؤال كرد. گفته شد: او تجارت را ترك كرده است. فرمود: «كارِ شيطان است، كارِ شيطان است! هر كس بازرگانى را رها كند، دوْ سومِ عقلش از ميان مى‌‌رود. آيا نمى‌‌داند كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بار قافله‌‌اى را كه از شام مى‌‌آمد، خريد و با آن، به تجارت پرداخت و چندان سود بُرد كه توانست قرضش را بپردازد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-درباره-نقش-تجارت-در-كاستى-و-فزونى-عقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى درباره نقش تجارت در كاستى و فزونى عقل&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأثير تجارت در زيادتى عقل، يا تأثير ترك تجارت در كاستى عقل، نيازمند توضيح است. واژه عقل در زبان عربى به معناى نگاه داشتن، بازداشتن و حبس كردن است و عقل انسانى، نيرويى است كه انسان را از لغزش باز مى‌‌دارد. مراد از عقل در متون روايى، گاه خرد انسانى طبيعى موجود در نوع انسان است كه بدان عقل مطبوع مى‌‌گويند. گاه مراد از عقل، عقل تجربى و اكتسابى است كه با تجربه و كارورزى افزايش پيدا كرده يا با ترك كارورزى و معاشرت با مردمان از آن كاسته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَقلُ عَقلانِ: عَقلُ الطَّبعِ و عَقلُ التَّجرِبَةِ، و كِلاهُما يُؤدّى إلَى المَنفَعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص49، بحار الأنوار: ج78 ص6 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل بر دو گونه است. عقل طبيعى و عقل تجربى و هر دو به سودآورى مى‌‌انجامند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فعاليت‌‌هاى اجتماعى، به ويژه كارهايى كه نيازمند فطانت، تعقل و تدبير هستند، سبب افزايش عقل اكتسابى و تجربى انسان مى‌‌شوند؛ زيرا اين گونه عقل، كاركردى مهارتى دارد و انسان را نسبت به خطرهاى محتمل آماده و تيزهوش نگاه مى‌‌دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت از امورى است كه نيازمند فطانت، سنجش بازار، تحليل درست از حوادث و رويكرد مردم در انتخاب و اقبال به اجناس است تا سودآورى لازم از معاملات را در پى داشته باشد. از اين منظر تجارت با كارگرى، يا زراعت تفاوتى اساسى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين رويكرد و كاركرد در برابر تجارت، سبب افزايش عقل تجربى و اكتسابى انسان مى‌‌شود و در مقابل، تجارت نكردن كاهلى خرد و خاموشى نور تفكر و تعقل را در پى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، احاديث ياد شده كه ترك تجارت را سبب كاستى خرد برشمرده‌‌اند، مرادشان عقل تجربى و اكتسابى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرحوم فيض كاشانى نيز اين معنا را بيان كرده و نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور از عقل در اينجا، عقل اكتسابى، يعنى همان عقل معاش است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوافى: ج17 ص121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علامه محمد تقى مجلسى رحمه‌‌الله نيز افزون بر اين معنا، احتمال ديگرى را مطرح كرده و نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه تجارت نكند همواره در غم رزق و روزى است و از آخرت غافل مى‌‌شود، پس عقل اخروى او نيز ناقص مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة المتقين: ج7 ص6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى‌‌رسد احتمال اين معنا بعيد است؛ زيرا مراد از عقل دنيوى، عقل تجربى در مقابل عقل فطرى و طبيعى است و عقل اخروى معنايى ندارد. افزون بر آن، ترك تجارت به معناى فقر و نادارى نيست؛ زيرا ممكن است فردى ثروتمند باشد، يا از راهى ديگر درآمد كسب كند و هيچ‌‌گاه غم رزق و روزى نداشته باشد؛ در حالى كه همين فرد نيز با ترك تجارت، دچار كاستى عقل اكتسابى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علامه محمدباقر مجلسى رحمه‌‌الله نيز ضمن تأييد احتمال عقل اكتسابى نوشته است: ممكن است مراد از عقل، مطلق باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرآة العقول: ج19 ص129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى ترك تجارت سبب ضعف عقل فطرى انسان نيز بشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتمال ديگر در رواياتِ ارتباط داشتن تجارت و عقل آن است كه مراد از عقل در اين روايات، كار خردمندانه، يعنى عمل به مقتضاى قوه عاقله باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه عقل در روايات، گاه در معناى «مبدأ ادراكات» به كار مى‌‌رود و گاه در معناى «كار خردمندانه» و«عمل به مقتضاى قوه عاقله».از جمله نمونه‌‌هاى كاربرد عقل در معناى دوم، اين روايات هستند: العقل العمل بطاعة اللّه‌‌ و ان العمال بطاعة اللّه‌‌ هم العقلاء روضة الواعظين: ج1 ص4 يا: العقل ان تقول ما تعرف و تعمل بما تنطق به (غرر الحكم: ج2 ص150 ح2141) در اين روايات، مراد از عقل، قوه عاقله انسانى نيست، بلكه آثار برآمده از قوه عاقله انسان و عمل كردن مطابق با آنها است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين معنا، تجارت و كسب براى تأمين هزينه زندگى، عملى خردمندانه و برآمده از قوه عاقله انسانى است و ارتباطى مستقيم با فزونى يا كاهش عقل دارد؛ زيرا «از كوزه همان برون تراود كه در اوست». فزونى عقل، عمل خردمندانه را افزون مى‌‌كند كه يكى از آنها كار و تلاش و تجارت است و ترك تجارت، نشانگر كاهش مبدأ آن، يعنى عقل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و احتمال آخر آنكه تأمين هزينه‌‌هاى زندگى، تأثير مستقيم و مهم بر آرامش روحى و عزت نفس افراد دارد و سبب افزايش عزت اجتماعى او نيز مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنان كه بيكارى و عاطل بودن، سبب كاستن آرامش روحى و عزت فرد مى‌‌شود آرامش روحى و عزت نفس نيز سبب افزايش قوه ادراكى انسان مى‌‌شود؛ از اين رو انجام دادن تجارت و ترك آن، به گونه غير مستقيم سبب افزايش يا كاهش عقل خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلاصه آنكه تأثير تجارت كردن و ترك تجارت بر فزونى يا كاهش عقل، مطابق با هر يك از سه احتمال پيش گفته، مورد نظر روايات است؛ اگر چه احتمال اول روشن‌‌تر و قابل دفاع‌‌تر است، ولى تعارضى با احتمال دوم و سوم ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-الهوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ الهَوانُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ خوارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفضل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «الفضيل»، والتصويب من معجم رجال الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي قرّة: سَأَلَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن رَجُلٍ وأَنَا حاضِرٌ، فَقالَ: ما حَبَسَهُ عَنِ الحَجِّ؟ فَقيلَ: تَرَكَ التِّجارَةَ وقَلَّ شَيؤُهُ، قالَ: وكانَ مُتَّكِئا فَاستَوى جالِسا، ثُمَّ قالَ لَهُم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَدَعُوا التِّجارَةَ فَتَهونوا، اِتَّجِروا بارَكَ اللّهُ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح8، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح6، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 193 ح3724 وفيه ذيله من «لا تدعوا...»، وسائل الشيعة: ج12 ص7 ح21858.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضل بن ابو قرّه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، خود، در محضر امام صادق عليه‌‌السلام بودم كه وى در باره مردى سؤال كرد و فرمود: «چرا به سفر حج نرفته است؟». گفته شد: بازرگانى را رها كرده و دستش تنگ شده است. امام عليه‌‌السلام كه تكيه داده بود، راست نشست و به آنان فرمود: «بازرگانى را رها نكنيد كه خوار مى‌‌شويد. تجارت كنيد تا خدا به شما بركت دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-ـ-عدم-استجابة-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ ـ عَدَمُ استِجابَةِ الدُّعاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ مستجاب نشدن دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عبد العزيز&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: ما فَعَلَ عُمَرُ بنُ مُسلِمٍ؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ أقبَلَ عَلَى العِبادَةِ وتَرَكَ التِّجارَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَيحَهُ! أما عَلِمَ أنَّ تارِكَ الطَّلَبِ لا يُستَجابُ لَه؟ إنَّ قَوما مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لَمّا نَزَلَت: «وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطلاق: 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أغلَقُوا الأَبوابَ وأَقبَلوا عَلَى العِبادَةِ، وقالوا: قَد كُفينا، فَبَلَغَ ذلِكَ النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَأَرسَلَ إلَيهِم، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما حَمَلَكُم عَلى ما صَنَعتُم؟ قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، تُكُفِّلَ لَنا بِأَرزاقِنا فَأَقبَلنا عَلَى العِبادَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّهُ مَن فَعَلَ ذلِكَ لَم يُستَجَب لَهُ، عَلَيكُم بِالطَّلَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص84 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص323 ح885، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 192 ح3721، بحارالأنوار: ج22 ص132 ح111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عبد العزيز ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به من فرمود: «عمر بن مسلم، چه مى‌‌كند؟». گفتم: فدايت شوم! به عبادت روى آورده و تجارت را ترك كرده است. فرمود: «واى بر او! آيا نمى‌‌داند آن كه روزى طلبيدن را رها كند، دعايش پذيرفته نمى‌‌شود؟ گروهى از ياران پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آن گاه كه اين آيه نازل شد: «و هر كه از خدا پروا كند، براى او راه بيرون شدن [از هر دشوارى و اندوهى] پديد آورد؛ و او را از جايى كه گمان ندارد، روزى مى‌‌دهد»، درها [ى دكّان‌‌هايشان] را بستند و به عبادت روى آوردند و گفتند: ما روزى‌‌مان تأمين شد [و ديگر نيازى به كار كردن نداريم]. اين خبر به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رسيد. آنان را فرا خواند و فرمود: «چه چيز شما را به اين كار، وا داشت؟». گفتند: اى پيامبر خدا! روزى ما تضمين شده است. پس ما به عبادت روى آورديم. فرمود: «هر كس چنين كند، دعايش پذيرفته نمى‌‌شود. وظيفه شما روزى طلبيدن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أصنافا مِن اُمَّتي لا يُستَجابُ لَهُم دُعاؤُهُم:... ورَجُلٌ يَقعُدُ في بَيتِهِ ويَقولُ: رَبِّ ارزُقني، ولا يَخرُجُ ولا يَطلُبُ الرِّزقَ، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل لَهُ: عَبدي، ألَم أجعَل لَكَ السَّبيلَ إلَى الطَّلَبِ وَالضَّربِ فِي الأَرضِ بِجَوارِحَ صَحيحَةٍ، فَتَكونَ قَد اُعذِرتَ فيما بَيني وبَينَك فِي الطَّلَبِ لاِتِّباعِ أمري، ولِكَي لا تَكونَ كَلاًّ عَلى أهلِكَ، فَإِن شِئتُ رَزَقتُكَ، وإن شِئتُ قَتَّرتُ عَلَيكَ، وأَنتَ غَيرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليس «غير» موجودا في المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعذورٍ عِندي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص67 ح1 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، تحف العقول: ص350 عنالإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج47 ص234 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند دسته از امّت من هستند كه دعايشان به اجابت نمى‌‌رسد:... و مردى كه در خانه‌‌اش بنشيند و بگويد: «پروردگارا! به من روزى ده» و به دنبال تحصيل روزى نرود. خداوند عز و جل به او مى‌‌فرمايد: «بنده‌‌ام! آيا من راهى براى كسب روزى و تلاش روى زمين با بدنى سالم براى تو قرار ندادم تا هم به سبب پيروى از فرمانم، ميان من و خودت در طلب روزى، عذرى نداشته باشى و هم سربارِ خانواده‌‌ات نباشى؟ اگر بخواهم، به تو روزى مى‌‌دهم و اگر بخواهم، بر تو تنگ مى‌‌گيرم، ولى تو در نزد من عذرى ندارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي عن عمر بن يزيد عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي أركَبُ فِي الحاجَةِ الَّتي كَفاهَا اللّهُ، ما أركَبُ فيها إلاَّ التِماسَ أن يَرانِيَ اللّهُ اُضحي في طَلَبِ الحَلالِ، أما تَسمَعُ قولَ اللّهِ عَزَّ وجلَّ اسمُهُ: «فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَوةُ فَانتَشِرُواْ فِى الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرَأَيتَ لَو أنَّ رَجُلاً دَخَلَ بَيتا وطَيَّنَ عَلَيهِ بابَهُ، ثُمَّ قالَ: رِزقي يَنزِلُ عَلَيَّ (مِنَ السَّماءِ)، كانَ يَكونُ هذا؟ أما إنَّهُ أحَدُ الثَّلاثَةِ الَّذينَ لا يُستَجابُ لَهُم دَعوَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: مَن هؤُلاءِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌‌السلام: رَجُلٌ تَكونُ عِندَهُ المَرأَةُ فَيَدعو عَلَيها فَلا يُستَجابُ لَهُ؛ لِأَنَّ عِصمَتَها في يَدِهِ؛ لَو شاءَ أن يُخَلِّيَ سَبيلَها. وَالرَّجُلُ يَكونُ لَهُ الحَقُّ عَلَى الرَّجُلِ فَلا يُشهِدُ عَلَيهِ فَيَجحَدُهُ حَقَّهُ فَيَدعو عَلَيهِ فَلا يُستَجابُ لَهُ؛ لِأَ نَّهُ تَرَكَ ما اُمِرَ بِهِ. وَالرَّجُلُ يَكونُ عِندَهُ الشَّيءُ فَيَجلِسُ فِي البَيتِ، فَلا يَنتَشِرُ ولا يَطلُبُ ولا يَلتَمِسُ حَتّى يَأكُلَهُ، ثُمَّ يَدعو فَلا يُستَجابُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص81، مجمع البيان: ج10 ص435، بحارالأنوار: ج89 ص129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِدّة الداعى ـ به نقل از عمر بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «من براى تحصيل معاشم ـ كه خداوند، خود، آن را تضمين كرده است ـ تلاش مى‌‌كنم و اين تلاشم، فقط از آن روست كه مى‌‌خواهم خداوند ببيند من براى طلب حلال مى‌‌كوشم. مگر نشنيده‌‌اى سخن خداوند ـ عزّ اسمه ـ را كه: «چون نماز به پايان رسيد، در زمين پراكنده شويد و از فضل خدا بجوييد»؟ به نظر تو، اگر مردى به اتاقى برود و درِ آن را به روى خود گِل بگيرد و آن گاه بگويد: روزى‌‌ام [از آسمان] به من مى‌‌رسد، به راستى چنين خواهد شد؟ بدان كه او يكى از آن سه نفرى است كه دعايشان مستجاب نمى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن سه نفر كيان‌‌اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مردى كه زنش نزد اوست و وى را نفرين كند، نفرينش مستجاب نمى‌‌شود؛ چرا كه اختيار زنش در دست اوست و اگر بخواهد، مى‌‌تواند طلاقش دهد. مردى كه از ديگرى طلب‌‌كار باشد و بر آن گواه نگيرد و آن مرد، حقّ او را انكار نمايد و آن شخص نفرينش كند، نفرين او هم مستجاب نمى‌‌شود؛ زيرا دستورى را كه [در نوشتن و گرفتن شاهد] به او داده شده، ترك كرده است. مردى كه ثروتى دارد و در خانه‌‌اش مى‌‌نشيند و به راه نمى‌‌افتد و تلاش نمى‌‌كند، تا اين كه هر آنچه را دارد، مى‌‌خورد، سپس دعا مى‌‌كند. دعاى چنين كسى نيز [براى روزى]مستجاب نمى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمر بن يزيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: رَجُلٌ قالَ: لَأَقعُدَنَّ في بَيتي، ولاَُصَلِّيَنَّ، وَلَأَصومَنَّ، ولَأَعبُدَنَّ رَبّي، فَأَمّا رِزقي فَسَيَأتيني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: هذا أحَدُ الثَّلاثَةِ الَّذينَ لا يُستَجابُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص77 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص323 ح887، مستطرفات السرائر: ص139ح 11، بحارالأنوار: ج93 ص375 ح15 وراجع عدّة الداعي: ص82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عمر بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: مردى گفت: در خانه‌‌ام مى‌‌نشينم و به نماز و روزه و عبادت پروردگارم مى‌‌پردازم. روزى‌‌ام هم خودش مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «اين، يكى از همان سه نفرى است كه دعايشان مستجاب نمى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى روايات، ترك تجارت سبب مستجاب نشدن دعا دانسته شده است. مراد از مستجاب نشدن دعا در اين روايات، همه گونه‌‌هاى دعا نيست، بلكه دعا براى رزق و روزى مراد است؛ زيرا كسى كه قدرت بر انجام دادن كار و فعاليت اقتصادى دارد تا زندگى مناسبى براى خود و خانواده‌‌اش فراهم آورد، وظيفه دارد آن را به شايستگى انجام دهد، نه آنكه فعاليت اقتصادى را كنار نهاده و فقط با دعا كردن به طلب روزى از خدا بپردازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام، دعاى اين گروه درباره رزق و روزى مستجاب نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است ديگر دعاهاى اين افراد، از جمله براى فلاح و رستگارى، عاقبت بخيرى، يا شفاى بيماران امرى جداگانه است و فرار از مسئوليت تلقى نمى‌‌شود و به فضل الهى مستجاب خواهند شد. اين دسته از روايات بيشتر در صدد بيان اين مطلب هستند: در جايى كه انسان حق يا تكليف شرعى در برابر كار يا چيزى دارد، نبايد با كنار نهادن حق و تكليف خود تنها با دعا كردن، تحقق آن امر را خواستار شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مثل كسى كه به جاى مراجعه به قاضى، اقامه بينه و احقاق حق، تنها با دعا كردن درصدد به دست آوردن حقوق خويش است، يا با اينكه مى‌‌تواند همسر نااهل خود را طلاق دهد تنها از خدا مى‌‌خواهد تا او را از شر آن همسر راحت كند. روشن است دعاى اين افراد مستجاب نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-فضيلت-تجارت-ونكوهش-ترك-آن103&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در فضيلت تجارت ونكوهش ترك آن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان و اهميت تجارت در مجموعه فعاليت‌‌هاى اقتصادى با توجه به جايگاه و قابليت‌‌هاى تجارت در زنجيره توليد، توزيع و مصرف روشن مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدون اين حلقه واسطه (تجارت) دو ركن ديگر اقتصاد (توليد و مصرف) نيز رونق خود را از دست خواهند داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توليد كننده با استفاده از امتياز مزيت نسبى توليد در منطقه خود، فرايند توليد را سامان مى‌‌دهد. او نياز به بازارى گسترده براى عرضه محصولات خويش دارد كه به گونه طبيعى در محل كار او فراهم نيست. از اين رو، براى درآمد زايى بيشتر در پى بازارهاى مصرفى جديدترى است تا محصول خود را عرضه كند. بازاريابى گسترده‌‌تر مقدمه تجارت گسترده‌‌تر است و تجارت موفق سبب تثبيت بازارهايى جديد مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چنين نباشد توليد كننده، هزينه توليد را پذيرا شده و پرداخت كرده است، ولى بازار شايسته و گسترده‌‌اى براى فروش محصولات خود نمى‌‌يابد. استمرار اين روند، سبب كاهش منفعت، ضرر بيشتر و حتى نابودى كسب و كار او خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصرف كننده نيز نيازهاى فراوان و متنوعى دارد كه به گونه طبيعى همه آنها در منطقه او توليد نمى‌‌شوند؛ زيرا مزيت نسبى توليد ندارند. در نتيجه احتمال نايابى، كميابى، گرانى، بى كيفيتى كالا و بسيارى از آسيب‌‌هاى ديگر وجود دارد؛ در نهايت، مصرف كننده، كالاى مورد نياز خود را در اختيار نداشته، يا قدرت انتخاب خود را براى خريد كالاى برتر را از دست خواهد داد. استمرار اين روند سبب كمبود، گرانى و در مواردى سبب ناياب شدن كالا مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اين سخن كه «تجارت، موتور محرك اقتصاد است» سخنى صحيح و قابل دفاع تلقى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جايگاه تجارت در عهد كهن و به ويژه در جزيرة العرب، مهم‌‌تر، حياتى‌‌تر و تأثيرگذارتر از تجارت در عصر حاضر، يا در مناطق آباد و توسعه يافته بود؛ زيرا امكانات توليد در شبه جزيره عربستان اندك و مردمان آن حتى براى رفع نيازهاى ابتدايى زندگى در تنگنا بودند. از اين منظر، جزيرة العرب با مناطق ديگر از جمله عراق، ايران، روم و حتى جنوب يمن، تفاوت اساسى داشت. نمود بارز نياز به تجارت و اهميت آن، شهر مكه بود. شهرى خشك و وادى غير ذى زرع كه از همه سو و حتى نيازهاى ابتدايى زندگى، محتاج داد و ستد بود تا در آن قحطى پديد نيايد و مردمان داراى كمترين امكانات زندگى باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه داد و ستد تنها براى رفع نيازهاى وطن و شهر تاجر نيست و مى‌‌تواند گستره وسيع‌‌ترى يابد و افزون بر رفع نياز مردمان، سبب ايجاد اشتغال، افزايش درآمد و پديدارى ثروت جامعه نيز بشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منطقه عربستان از منظر جغرافيايى به عنوان سرزمين ميانى و حائل عراق، ايران، روم، يمن و حتى مصر و شمال آفريقا، جايگاهى مستعد تجارت بود. اين طريق و مسير تجارى راهبردى و مهم، جبران كننده نقصان اساسى يعنى نبودن امكان كشاورزى در مكه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين منظر، رواياتِ فضيلت تجارت و نكوهش ترك آن، فضاى صدور مناسب‌‌ترى مى‌‌يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در روايات اسلامى، افزون بر آثار اجتماعى فعاليت تجارى، نكات ديگرى نيز مورد توجه قرار گرفته‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تجارت، گونه‌‌اى از فعاليت و كسب است كه به لحاظ گستره كارى و سنگينى و بزرگى آن سبب تلاش بيش از اندازه معمول تاجر مى‌‌شود. از اين منظر، تجارت گونه‌‌اى فعاليت اقتصادى محسوب مى‌‌شود و گزينه‌‌اى از مجموعه كسب و كارهايى است كه دين به انجام دادن آن و پرهيز از بيكارى امر كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام در باره سرمايه گذارى خويش در تجارت، با اشاره به اين نكته فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أما إنَّهُ لَيسَ لى رَغبَةٌ فى رِبحِها وإن كانَ الرِّبحُ مَرغوبا فيهِ، ولكِنّى أحبَبتُ أن‌‌ يَرانِيَ اللّهُ جَلَّ وعَزَّ مُتَعَرِّضا لِفَوائِدِهِ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص76 ح12 وص 77 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه مرا به سود آن رغبتى نيست. هر چند سود، خواستنى است؛ امّا من دوست مى‌‌دارم كه خداى عز و جل مرا در حالى ببيند كه به بهره‌‌هاى او روى مى‌‌آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. كسب و تجارت، سبب توليد ثروت و ماندگارى داشته‌‌هاى پيشين مى‌‌شوند. رواياتى كه «ذهاب مال» (از ميان رفتن سرمايه) را پيامد ترك تجارت بر شمرده‌‌اند ناظر به همين ويژگى هستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص41 (زيان‌‌هاى ترك تجارت / از بين رفتن مال&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تجارت موفق نيازمند زيركى و هوش اجتماعى است و سبب افزونى عقل معاش، قدرت و مهارت تصميم گيرى بهنگام، تيزهوشى در شناخت بازار خريد و فروش، رصد موقعيت‌‌هاى سودآور، شناسايى زمان و مكان سرمايه‌‌گذارى موفق و مقتضيات آن و...، مى‌‌شود و از اين منظر، با ديگر مكاسب و شغل‌‌هاى عادى متفاوت است. رواياتى همچون &amp;quot;التجارة تزيد فى العقل&amp;quot; يا &amp;quot;ترك التجارة ينقص العقل&amp;quot; مى‌‌توانند ناظر به اين ويژگى باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. غناى كفافى، يعنى زيستن بدون نياز به ثروت و كمك ديگران، سبب عزت و حفظ آبروى مؤمن مى‌‌شود. از اين رو امام صادق عليه‌‌السلام از بازار و محل تجارت به عنوان محل عزت ياد كرده و به يار خود كه كاسبى را رها كرده بود، فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُغدُ إلى عِزِّكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به جايگاه عزت خود [يعنى بازار] بازگرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص28 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-الموازين-العامة-في-جواز-المعاملات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: المَوازينُ العامَّةُ في جَوازِ المُعامَلاتِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: معيارهاى كلّى در جواز معاملات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَلالُ مِنَ البُيوعِ كُلُّ ما هُوَ حَلالٌ مِنَ المَأكُولِ وَالمَشروبِ وغَيرِ ذلِكَ مِمّا هُوَ قِوامٌ لِلنّاسِ وصَلاحٌ ومُباحٌ لَهُمُ الاِنتِفاعُ بِهِ، وما كانَ مُحَرَّماً أصلُهُ مَنهِيّاً عَنهُ لَم يَجُز بَيعُهُ ولا شِراؤهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص19ح 23، مستدرك الوسائل: ج13 ص65 ح14758.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيزى كه حلال است، از خوردنى و نوشيدنى و چيزهاى ديگرى كه قوام و بقاى زندگى مردم به آنهاست و استفاده كردن از آنها برايشان مباح [و مجاز]است، خريد و فروشش حلال است و آنچه اصلش حرام است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى با عنوان خودش متعلَّق تحريم قرار گرفته است، مانند خمر؛ چون يك سرى اعمال داريم كه به عناوين ديگر متعلَّق تحريم قرار مى‌‌گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از آن نهى شده، خريد و فروشش جايز نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلَهُ [الإِمامَ الصّادِقَ عليه‌‌السلام] سائِلٌ فَقالَ: كَم جِهاتُ مَعايِشِ العِبادِ الَّتي فيهَا الاِكتِسابُ أوِ التَّعامُلُ بَينَهُم ووُجوهُ النَّفَقاتِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌‌السلام: جَميعُ المَعايِشِ كُلِّها مِن وُجوهِ المُعامَلاتِ فيما بَينَهُم، مِمّا يَكونُ لَهُم فيهِ المَكاسِبُ أربَعُ جِهاتٍ مِنَ المُعامَلاتِ، فَقالَ لَهُ: أكُلُّ هؤلاءِ الأَربَعَةِ الأَجناسِ حَلالٌ، أو كُلُّها حَرامٌ، أو بَعضُها حَلالٌ وبَعضُها حَرامٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌‌السلام: قَد يَكونُ في هؤلاءِ الأَجناسِ الأَربَعَةِ حَلالٌ مِن جِهَةٍ حَرامٌ مِن جِهَةٍ، وهذِهِ الأَجناسُ مُسَمَّياتٌ مَعروفاتُ الجِهاتِ. فَأَوَّلُ هذِهِ الجِهاتِ الأَربَعَةِ: الوِلايَةُ وتَولِيَةُ بَعضِهِم عَلى بَعضٍ، فَأَوَّلُ الوِلايَةِ وِلايَةُ الوُلاةِ، ووُلاةِ الوُلاةِ إلى أدناهُم باباً مِن أبوابِ الوِلايَةِ عَلى مَن هُوَ والٍ عَلَيهِ، ثُمَّ التِّجارَةُ في جَميعِ البَيعِ وَالشِّراءِ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، ثُمَّ الصِّناعاتُ في جَميعِ صُنوفِها ثُمَّ الإِجاراتُ في كُلِّ ما يُحتاجُ إلَيهِ مِنَ الإِجاراتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُلُّ هذِهِ الصُّنوفِ تَكونُ حَلالاً مِن جِهَةٍ وحَراماً مِن جِهَةٍ، وَالفَرضُ مِنَ اللّهِ عَلَى العِبادِ في هذِهِ المُعامَلاتِ، الدُّخولُ في جِهاتِ الحَلالِ مِنها وَالعَمَلُ بِذلِكَ الحَلالِ، وَاجتِنابُ جِهاتِ الحَرامِ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[تَفسيرُ مَعنَى الوِلاياتِ] وهِيَ جِهَتانِ: فَإِحدَى الجِهَتَينِ مِنَ الوِلايَةِ وِلايَةُ وُلاةِ العَدلِ الَّذينَ أمَرَ اللّهُ بِوِلايَتِهِم وتَولِيَتِهِم عَلَى النّاسِ، ووِلايَةُ وُلاتِهِ، ووُلاةِ وُلاتِهِ إلى أدناهُم باباً مِن أبوابِ الوِلايَةِ عَلى مَن هُوَ والٍ عَلَيهِ، وَالجِهَةُ الاُخرى مِنَ الوِلايَةِ وِلايَةُ وُلاةِ الجَورِ، ووُلاةِ وُلاتِهِم إلى أدناهُم باباً مِنَ الأَبوابِ الَّتي هُوَ والٍ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَجهُ الحَلالِ مِنَ الوِلايَةِ وِلايَةُ الوالِي العادِلِ، الَّذي أمَرَ اللّهُ بِمَعرِفَتِهِ ووِلايَتِهِ وَالعَمَلِ لَهُ في وِلايَتِهِ، ووِلايَةِ وُلاتِهِ، ووُلاةِ وُلاتِهِ، بِجِهَةِ ما أمَرَ اللّهُ بِهِ الوالِيَ العادِلَ، بِلا زِيادَةٍ فيما أنزَلَ اللّهُ بِهِ ولا نُقصانٍ مِنهُ، ولا تَحريفٍ لِقَولِهِ ولا تَعَدٍّ لِأَمرِهِ إلى غَيرِهِ، فَإِذا صارَ الوالي والِيَ عَدلٍ بِهذِهِ الجِهَةِ، فَالوِلايَةُ لَهُ وَالعَمَلُ مَعَهُ، ومَعونَتُهُ في وِلايَتِهِ وتَقوِيَتُهُ حَلالٌ مُحَلَّلٌ وحَلالٌ الكَسبُ مَعَهُم؛ وذلِكَ أنَّ في وِلايَةِ والِي العَدلِ ووُلاتِهِ إحياءُ كُلِّ حَقٍّ وكُلِّ عَدلٍ، وإماتَةُ كُلِّ ظُلمٍ وجَورٍ وفَسادٍ، فَلِذلِكَ كانَ السّاعي في تَقوِيَةِ سُلطانِهِ وَالمُعينُ لَهُ عَلى وِلايَتِهِ ساعِياً إلى طاعَةِ اللّهِ مُقَوِّياً لِدِينِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا وَجهُ الحَرامِ مِنَ الوِلايَةِ، فَوِلايَةُ الوالِي الجائِرِ ووِلايَةُ وُلاتِهِ الرَّئيسِ مِنهُم، وأَتباعِ الوالي فَمَن دونَهُ مِن وُلاةِ الوُلاةِ إلى أدناهُم باباً مِن أبوابِ الوِلايَةِ عَلى مَن هُوَ والٍ عَلَيهِ، وَالعَمَلُ لَهُم وَالكَسبُ مَعَهُم بِجِهَةِ الوِلايَةِ لَهُم حَرامٌ ومُحَرَّمٌ، مُعَذَّبٌ مَن فَعَلَ ذلِكَ عَلى قَليلٍ مِن فِعلِهِ أو كَثيرٍ، لِأَنَّ كُلَّ شَيءٍ مِن جِهَةِ المَعونَةِ مَعصِيَةٌ كَبِيرَةٌ مِنَ الكَبائِرِ، وذلِكَ أنَّ في وِلايَةِ الوالِي الجائِرِ دُروسَ الحَقِّ كُلِّهِ، وإحياءَ الباطِلِ كُلِّهِ، وإظهارَ الظُّلمِ وَالجَورِ وَالفَسادِ، وإبطالَ الكُتُبِ، وقَتلَ الأَنبِياءِ وَالمُؤمِنينَ، وهَدمَ المَساجِدِ، وتَبديلَ سُنَّةِ اللّهِ وشَرائِعِهِ، فَلِذلِكَ حَرُمَ العَمَلُ مَعَهُم ومَعونَتُهُم وَالكَسبُ مَعَهُم إلاّ بِجِهَةِ الضَّرورَةِ، نَظيرَ الضَّرورَةِ إلَى الدَّمِ وَالمَيتَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[وأَمّا تَفسيرُ التِّجاراتِ] في جَميعِ البُيوعِ ووُجوهِ الحَلالِ مِن وَجهِ التِّجاراتِ الَّتي يَجوزُ لِلبائِعِ أن يَبيعَ مِمّا لا يَجوزُ لَهُ، وكَذلِكَ المُشتَرِي الَّذي يَجوزُ لَهُ شِراؤهُ مِمّا لا يَجوزُ لَهُ، فَكُلُّ مَأمورٍ بِهِ مِمّا هُوَ غِذاءٌ لِلعِبادِ وقِوامُهُم بِهِ فِي اُمورِهِم في وُجوهِ الصَّلاحِ الَّذي لا يُقيمُهُم غَيرُهُ، مِمّا يَأكُلونَ ويَشرَبونَ ويَلبَسونَ ويَنكِحونَ ويَملِكونَ ويَستَعمِلونَ مِن جِهَةِ مِلكِهِم، ويَجوزُ لَهُمُ الاِستِعمالُ لَهُ مِن جَميعِ جِهاتِ المَنافِعِ الَّتي لا يُقيمُهُم غَيرُها مِن‌‌كُلِّ شَيءٍ يَكونُ لَهُم فيهِ الصَّلاحُ مِن جِهَةٍ مِنَ الجِهاتِ، فَهذا كُلُّهُ حَلالٌ بَيعُهُ وشِراؤهُ وإمساكُهُ وَاستِعمالُهُ وهِبَتُهُ وعارِيَّتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا وُجوهُ الحَرامِ مِنَ البَيعِ وَالشِّراءِ، فَكُلُّ أمرٍ يَكونُ فيهِ الفَسادُ مِمّا هُوَ مَنهِيٌّ عَنهُ مِن جِهَةِ أكلِهِ وشُربِهِ أو كَسبِهِ أو نِكاحِهِ أو مِلكِهِ أوإمساكِهِ أو هِبَتِهِ أو عارِيَّتِهِ، أو شَيءٍ يَكونُ فيهِ وَجهٌ مِن وُجوهِ الفَسادِ، نَظيرِ البَيعِ بِالرِّبا لِما في ذلِكَ مِنَ الفَسادِ، أوِ البَيعِ لِلمَيتَةِ أوِ الدَّمِ أو لَحمِ الخِنزيرِ أو لُحومِ السِّباعِ مِن صُنوفِ سِباعِ الوَحشِ أوِ الطَّيرِ، أو جُلودِها، أوِ الخَمرِ أو شَيءٍ مِن وُجوهِ النَّجِسِ، فَهذا كُلُّهُ حَرامٌ ومُحَرَّمٌ؛ لِأَنَّ ذلِكَ كُلَّهُ مَنهِيٌّ عَن أكلِهِ وشُربِهِ ولُبسِهِ ومِلكِهِ وإمساكِهِ، وَالتَّقَلُّبِ فيهِ بِوَجهٍ مِنَ الوُجوهِ لِما فيهِ مِنَ الفَسادِ، فَجَميعُ تَقَلُّبِهِ في ذلِكَ حَرامٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَذلِكَ كُلُّ بَيعٍ مَلهُوٍّ بِهِ وكُلُّ مَنهِيٍّ عَنهُ مِمّا يُتَقَرَّبُ بِهِ لِغَيرِ اللّهِ، أو يَقوى بِهِ الكُفرُ وَالشِّركُ مِن جَميعِ وُجوهِ المَعاصي، أو بابٌ مِنَ الأَبوابِ يَقوى بِهِ بابٌ مِن أبوابِ الضَّلالَةِ، أو بابٌ مِن أبوابِ الباطِلِ، أو بابٌ يوهَنُ بِهِ الحَقُّ فَهُوَ حَرامٌ مُحَرَّمٌ، حَرامٌ بَيعُهُ وشِراؤهُ وإمساكُهُ ومِلكُهُ وهِبَتُهُ وعارِيَّتُهُ، وجَميعُ التَّقَلُّبِ فيهِ، إلاّ في حالٍ تَدعُو الضَّرورَةُ فيهِ إلى ذلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص331، بحارالأنوار: ج103 ص44 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى از امام صادق عليه‌‌السلام پرسيد: راه‌‌هاى امرار معاش بندگان و كسب و كاسبى و معامله با هم و شيوه‌‌هاى مصرف چند تاست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «كلّيه راه‌‌هاى امرار معاش كه مردم از آن طريق معامله و كسب درآمد مى‌‌كنند، چهار گونه است». سؤال كننده از ايشان پرسيد: آيا همه اين روش‌‌ها حلال‌‌اند يا همه حرام هستند يا برخى حلال‌‌اند و برخى حرام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر يك از اين راه‌‌ها، ممكن است از جهتى حلال باشد و از جهتى ديگر، حرام. جهات مختلف اين چهار نوع، شناخته شده هستند. نخستين راه از اين راه‌‌هاى چهارگانه، ولايت است و توليت و سرپرستى برخى نسبت به برخى ديگر (نظام ادارى و كارمندى). در رأس اين نظام، ولايتِ واليان است و سپس ولايتِ كارگزارانِ واليان، تا برسد به دون پايه‌‌ترين كارگزاران كه هر يك نسبت به زيردست خود، ولايت (تصدّى) دارد. دومين راه [درآمد]، تجارت در همه انواع خريد و فروش مردم با يكديگر است. سوم، صنعتگرى است با همه انواع آن و چهارم، اجاره‌‌ها هستند در همه چيزهايى كه اجاره در آنها لازم است. همه اين راه‌‌هاى معيشت، از جهتى حلال است و از جهتى ديگر، حرام. آنچه خداوند بر بندگان در اين داد و ستدها واجب فرموده، اين است كه از راه حلال آنها وارد شوند و به صورت حلال آنها عمل كنند و از گونه‌‌هاى حرام اين معاملات، دورى ورزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[توضيح معناى ولايات]، اين ولايت‌‌ها (تصدّى امور مردم) دو گونه است: يكى از اين دو گونه ولايت، ولايت [و تصدّى] واليان عادلى است كه خداوند به ولايت و سرپرستى آنها بر مردم، دستور داده است و نيز ولايت [و تصدّى]واليان اين كارگزاران و كارگزارانِ كارگزاران آنها، تا برسد به دون پايه‌‌ترين كارگزاران كه هر يك بر زيردست خود، ولايت [و تصدّى] دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه دومِ ولايت، ولايت [و تصدّى] واليان ستمگر است و ولايت كارگزارانِ كارگزاران آنها، تا برسد به دون پايه‌‌ترين آنها كه با سلسله مراتبى نسبت به يكديگر، تصدّى دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه حلالِ ولايت (كارگزارى)، همان ولايت والى عادلى است كه خداوند به شناخت او و ولايت داشتنش و كار كردنِ براى او در زمان تصدّى حكومتش فرمان داده است، همچنين ولايت كارگزاران او و كارگزارانِ كارگزاران او؛ زيرا خداوند به والى عادل، دستور داده كه از آنچه خداوند نازل كرده است، بى‌‌كم و زياد و بى‌‌آن كه سخنش را تحريف كند يا از فرمان او تجاوز كند، پيروى نمايد. بنا بر اين، هر گاه والى، با توجّه به اين جهات و نكات، ولايتش عدل باشد، حقّ حكومت دارد و كار كردن با او و كمك رساندن به وى در حكومتش و تقويت او، كارى حلال و پاكيزه است و كسب درآمد از طريق آنها حلال است. علّت اين امر، آن است كه در ولايت والى عادل و كارگزارانش، هر حقّى و هر عدالتى زنده مى‌‌شود و هر ستم و جور و فسادى از ميان مى‌‌رود و از اين روست كه هر كس در تقويت حكومت اين والى بكوشد و وى را در كارهاى حكومتش كمك و يارى رساند، در راه طاعتِ خدا كوشيده و دين او را تقويت كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا گونه حرام ولايت (حكمرانى)، ولايت والى ستمگر و ولايتِ كارگزاران است، از رئيس گرفته تا پيروان والى و كارگزار تا برسد به دون پايه‌‌ترين فرد اين نظام حكومتى. كار كردن براى اينها و كسب درآمد از طريق كارمندى آنها، حرام و ممنوع است و هر كس براى آنها كار كند، كارش كم باشد يا زياد، مشمول عذاب الهى مى‌‌شود. چون هر كارى در راستاى كمك به آنها گناهى بزرگ از گناهان كبيره است علّتش اين است كه در حكومت حكمران ستمگر، حقّ و حقيقت، به كلّى پايمال مى‌‌شود و هر چه باطل و نادرستى است، زنده مى‌‌گردد و ظلم و بيداد و تباهى و فساد، آشكار مى‌‌شود و كتاب‌‌ها[ى آسمانى]، از ميان مى‌‌رود و انبيا و مؤمنان، به قتل مى‌‌رسند و مسجدها ويران مى‌‌شود و سنّت خدا و احكام و قوانين او تبديل و دگرگون مى‌‌شود. به اين دليل است كه كار كردن با آنها و يارى رساندنشان و كسبِ درآمد از طريق كار كردن با آنان، حرام شده است، مگر در حدّ ضرورت، نظير ضرورت خوردن خون و مردار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و امّا تفسير و توضيح تجارت‌‌ها]، در همه اقسام فروش و گونه‌‌هاى حلال تجارت‌‌ها كه فروش آن براى فروشنده جايز است از بيان چيزهايى كه فروش آن برايش جايز نيست، همچنين آن چيزهايى كه براى خريدار، جايز است بخرد از ميان آنچه كه خريدنش براى او جايز نيست. كلّيه چيزهايى كه به تهيّه آنها فرمان يافته‌‌اند، از آنچه خوراك بندگان خداست و مايه قوام و صلاح و پايندگى زندگى آنها در كارهايشان به آن است و زندگى ايشان جز با آنها ميسّر نيست، مانند آنچه مى‌‌خورند و مى‌‌نوشند و مى‌‌پوشند و ازدواج مى‌‌كنند و تملّك مى‌‌نمايند و از جهت تملّكى كه دارند از آنها استفاده مى‌‌كنند و به كار گرفتن آنها در راه كسب سودها و منافعى كه صلاح و پايندگى زندگى‌‌شان بدانهاست و به نحوى از انحا به مصلحت كار آنان است. خريد و فروش و نگهدارى و به كار گرفتن و بخشيدن و عاريه دادن همه اينها حلال و رواست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا گونه‌‌هاى حرام خريد و فروش، هر چيزى كه مايه فساد و تباهى است و از خوردن و آشاميدن يا كسب آن يا ازدواج كردن با آن يا مالك شدن آن يا نگه داشتن آن يا بخشيدنش يا عاريه دادنش، نهى شده يا چيزى كه در آن به نحوى از انحا، فساد و تباهى است؛ مانند بيع ربوى كه مايه فساد و تباهى است يا فروش مُردار يا خون يا گوشت خوك يا گوشت و پوست درندگان، اعم از انواع درندگان وحشى يا پرندگان، يا شراب يا هر چيز نجس، همه اينها حرام و تحريم شده است؛ چرا كه از خوردن و آشاميدن و پوشيدن و تملّك و نگه داشتن و تصرّف در آنها به هر نحوى، به علّت فسادى كه در آنهاست، نهى شده است. پس هر گونه تصرّفى در اين وجهِ فساد، حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين است خريد و فروش هر وسيله لهو و لعب و هر نهى شده‌‌اى كه وسيله تقرّب به غير خدا باشد يا موجب تقويت كفر و شرك و ديگر معاصى شود يا هر چيزى كه بابى از ابواب ضلالت يا باطل را تقويت كند يا موجب وهن و ضعف حق گردد، همه اينها حرام و تحريم شده‌‌اند. فروش و خريد و نگهدارى و تملّك و بخشيدن و عاريه دادن و هر گونه تصرّفى در اينها، حرام است، مگر اين كه پاى ضرورت و ناچارى در ميان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم ـ يَرحَمُكَ اللّهُ ـ أنَّ كُلَّ مَأمورٍ بِهِ مِمّا هُوَ صَلاح لِلعِبادِ، وقِوامٌ لَهُم في اُمُورِهِم مِن وُجوهِ الصَّلاحِ الَّذي لا يُقيمُهُم غَيرُهُ، مِمّا يَأكُلونَ ويَشرَبونَ ويَلبَسونَ ويَنكِحونَ ويَملِكونَ ويَستَعمِلونَ، فَهذا كُلُّهُ حَلالٌ بَيعُهُ وشِراؤهُ وهِبَتُهُ وعارِيَّتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُلُّ أمرٍ يَكونُ فيهِ الفَسادُ مِمّا قَد نُهِيَ عَنهُ مِن جِهَةِ أكلِهِ وشُربِهِ ولُبسِهِ ونِكاحِهِ وإمساكِهِ لِوَجهِ الفَسادِ، مِثلَ المَيتَةِ وَالدَّمِ ولَحمِ الخِنزيرِ وَالرِّبا وجَميعِ الفَواحِشِ ولُحومِ السِّباعِ وَالخَمرِ وما أشبَهَ ذلِكَ، فَحَرامٌ ضارٌّ لِلجِسمِ وفَسادٌ لِلنَّفسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص250، بحار الأنوار: ج103 ص51 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحمت خدا بر تو باد! بدان كه هر آنچه به آن امر شده است؛ يعنى چيزهايى كه به نفع بندگان و مايه قوام امور زندگى آنان است و بدون آنها زندگى‌‌شان سامان نمى‌‌گيرد، اعم از آنچه مى‌‌خورند و مى‌‌آشامند و مى‌‌پوشند و به نكاح در مى‌‌آورند و مالك مى‌‌شوند و به كار مى‌‌گيرند، همه اينها خريد و فروش و هبه كردن و عاريه دادنش حلال [و جايز] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر چيزى كه در آن مفسده باشد و از جهت مفسده داشتن، از خوردن و آشاميدن و پوشيدن و به نكاح در آوردن و نگه داشتنش نهى شده است، مانند مردار و خون و گوشت خوك و ربا و هر گونه فحشايى و گوشت درندگان و شراب و امثال اينها، حرام است و براى بدن، مضر و تباه كننده روان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم ـ يَرحَمُكَ اللّهُ ـ أنَّ كُلَّ ما يَتَعَلَّمُهُ العِبادُ مِن أصناف الصَّنائِعِ، مِثلَ الكِتابِ وَالحِسابِ وَالتِّجارَةِ وَالنُّجومِ وَالطِّبِّ، وسائِرِ الصِّناعاتِ وَالأَبنِيَةِ وَالهَندَسَةِ وَالتَّصاوِيرِ ـ ما لَيسَ فيهِ مِثالُ الرُّوحانِيِّينَ ـ وأَبوابُ صُنوفِ الآلاتِ الَّتي يُحتاجُ إلَيها مِمّا فيهِ مَنافِعُ وقِوامُ المَعايِشِ وطَلَبُ الكَسبِ، فَحَلالٌ كُلُّهُ تَعليمُهُ وَالعَمَلُ بِهِ وأَخذُ الاُجرَةِ عَلَيهِ، وإن قَد تَصرِفُ بِها في وُجوهِ المَعاصي أيضا، مِثلَ استِعمالِ ما جُعِلَ لِلحَلالِ ثُمَّ يَصرِفُ إلى أبوابِ الحَرامِ، في مِثلِ مُعاوَنَةِ الظّالِمِ وغَيرِ ذلِكَ مِن أسبابِ المَعاصي، مِثلَ الإِناءِ وَالأَقداحِ وما أشبَهَ ذلِكَ، ولِعِلَّةِ ما فيهِ مِنَ المَنافِعِ جائِزٌ تَعليمُهُ وعَمَلُهُ، وحَرُمَ عَلى مَن يَصرِفُهُ إلى غَيرِ وُجوهِ الحَقِّ وَالصَّلاحِ الَّتي أمَرَ اللّهُ بِها دونَ غَيرِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إلاّ أن يَكونَ صِناعَةً مُحَرَّمَةً أو مَنهِيّاً عَنها، مِثلَ الغِناءِ وصَنعَةِ آلاتِهِ، وبِناءِ البِيعَةِ وَالكَنائِسِ وبَيتِ النّارِ، وتَصاويرِ ذَوِي الأَرواحِ عَلى مِثالِ الحَيَوانِ وَالرُّوحانِيِّ، ومِثلَ صَنعَةِ الدَّفِّ وَالعودِ وأَشباهِهِ، وعَمَلِ الخَمرِ وَالمُسكِرِ، وَالآلاتِ الَّتي لا تَصلُحُ في شَيءٍ مِنَ المُحَلَّلاتِ، فَحَرامٌ عَمَلُهُ وتَعليمُهُ ولا يَجوزُ ذلِكَ وبِاللّهِ التَّوفيقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص301، بحار الأنوار: ج103 ص52 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان ـ رحمت خدا بر تو باد ـ كه هر حرفه و پيشه‌‌اى كه بندگان مى‌‌آموزند، مانند نوشتن و حساب و تجارت و اخترشناسى و پزشكى و ديگر هنرها و معمارى و مهندسى و نقّاشى اشياى غير جاندار و ساخت انواع ابزارهايى كه مورد نيازند و مفيدند و وسيله معيشت و كسب و كارند، آموزش دادن و به كار گرفتن همه آنها و مزد گرفتن برايشان حلال است، اگر چه ممكن است در موارد گناه نيز از آنها استفاده شود، مانند به كار گرفتن آنچه براى حلال در نظر گرفته شده، امّا بعد در موارد حرام از آنها استفاده شود، نظير كمك كردن به ستمگر و ديگر اسباب معصيت، مثل ظرف و پياله و امثال اينها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دليل وجود منافع در اين چيزها، آموزش دادن [ساختِ] آنها و به كار بستنشان جايز است، ولى براى كسى كه از آنها جز در امور درست و خوبى كه خداوند به آنها امر كرده است، استفاده مى‌‌كند، [آموختن و به كار بستنش] حرام است، مگر اين كه كارى باشد كه حرام گرديده يا از آن نهى شده است، مانند غنا و ساخت آلات آن، و ساخت كُنِشت و كليسا و آتشكده، و كشيدن تصاوير اشياى جاندار، مانند حيوان و موجودات روحانى، و مانند ساخت دف و عود و امثال اينها، و ساخت شراب و مسكرات، و ابزارهايى كه در امور حلال اصلاً به كار نمى‌‌آيند، به كار بستن اينها و آموزش دادنشان حرام است و جايز نيست. توفيق از خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ شَيءٍ مِمّا يُباعُ إذا اتَّقَى اللّهَ عز و جل فيهِ العَبدُ، فَلا بَأسَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحلام: ج6 ص362 ح1039 عن ابن فَضّال، وسائل الشيعة: ج12 ص96 ح22183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيزى كه خريد و فروش مى‌‌شود، هر گاه بنده در آن تقواى الهى را رعايت كند، [خريد و فروشش] اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معيار-كلى-در-صحت-و-بطلان-معاملات113&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معيار كلى در صحت و بطلان معاملات&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس آموزه‌‌هاى قرآن و حديث، بيشتر معاملات و داد و ستدهاى رايج در ميان مردم، صحيح و برخى از آنها باطل اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسش قابل طرح در اين باره آن است كه ملاك و معيار صحت و بطلان معاملات در اسلام چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پاسخ به اين سؤال، مى‌‌گوييم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. گونه‌‌هاى داد و ستد در جوامع متفاوت برگرفته از نوع زندگى و فرهنگ آن جامعه است. از اين رو، تنوع معاملات در جوامع متفاوت طبيعى به نظر مى‌‌رسد. رويكرد شارع مقدس در مواجهه با گونه‌‌هاى متفاوت معاملات، رويكردى امضائى است؛ نه تأسيسى. يعنى صحت بيشتر معاملات موجود در جوامع را تأييد كرده است، نه آن كه معامله جديدى وضع و ايجاد كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. قانون گذارى و وضع كردن احكام و مقررات اسلامى، تابع مصالح و مفاسد موجود در فعل يا ترك فردى يا اجتماعى آنها است. رعايت مصالح و مفاسد در وضع همه آموزه‌‌هاى تكليفى، عبادى و غير عبادى، الزامى و غير الزامى مورد توجه بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيحه جميل بن دراج به نقل از امام صادق عليه‌‌السلام به اين سخن اشاره دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّهُ سَأَلَهُ عَن شَيءٍ مِنَ الحَلالِ وَالحَرامِ. فَقالَ: إنَّهُ لَم يُجعَل شَيءٌ إلاّ لِشَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص8 ح1، بحار الأنوار: ج6 ص110 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از امام عليه‌‌السلام در باره حلال و حرام‌‌ها پرسش كرده و امام عليه‌‌السلام فرمود: هيچ چيزى [حلال يا حرام] قرار داده نشده، مگر اينكه چيزى [مصلحت يا مفسده‌‌اى]داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‌‌السلام در پاسخ به نامه محمّد بن سنان به وى نوشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَنى كِتابُكَ تَذكُرُ أ‌‌نَّ بَعضَ أهلِ القِبلَةِ يَزعُمُ أ‌‌نَّ اللّه‌‌ تَبارَكَ و تَعالى لَم يُحِلَّ شَيئاً ولَم يُحَرِّمهُ لِعِلَّةٍ أكثَرَ مِنَ التَّعَبُّدِ لِعِبادِهِ بِذلِكَ، قَد ضَلَّ مَن قالَ ذلِكَ ضَلالاً بَعيداً وخَسِرَ خُسراناً مُبيناً، لِأَنَّهُ لَو كانَ ذلِكَ لَكانَ جائِزاً أن‌‌ يَستَعبِدَهُم بِتَحليلِ ما حَرَّمَ وتَحريمِ ما أحَلَّ، حَتّى يَستَعبِدَهُم بِتَركِ الصَّلاةِ وَ الصِّيامِ و أَعمالِ البِرِّ كُلِّها وَالإِنكارِ لَهُ و لِرُسُلِهِ و كُتُبِهِ وَ الجُحودِ بِالزِّنا وَ السَّرِقَةِ و تَحريمِ ذَواتِ المَحارِمِ، وما أشبَهَ ذلِكَ مِنَ الاُمورِ الَّتى فيها فَسادُ التَّدبيرِ و فَناءُ الخَلقِ إذَا [إذ] العِلَّةُ فِى التَّحليلِ وَالتَّحريمِ التَّعَبُّدُ لا غَيرُهُ، فَكانَ كَما أبطَلَ اللّه‌‌ تَعالى بِهِ قَولَ مَن قالَ ذلِكَ؛ إنّا وَجَدنا كُلَّ ما أحَلَّ اللّه‌‌ تَبارَكَ و تَعالى فَفيهِ صَلاحُ العِبادِ و بَقاؤُهُم، و لَهُم إلَيهِ الحاجَةُ الَّتى لا يَستَغنونَ عَنها، و وَجَدنَا المُحَرَّمَ مِنَ الأَشياءِ لا حاجَةَ بِالعِبادِ إلَيهِ، ووَجَدناهُ مُفسِدا داعِياً الفَناءَ وَ الهَلاكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص592 ح43، بحار الأنوار: ج6 ص93 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه‌‌ات به من رسيد كه در آن نوشته‌‌اى برخى اهل قبله مى‌‌پندارند خداوند متعال، هيچ چيز را به علتى بيش از تعبد بندگان به آن احكام حلال يا حرام نكرده است. به آن احكام هر كس چنين گفته سخت گمراه است و آشكارا در زيان، زيرا اگر چنين بود [عكس آنچه هست نيز درست بود، يعنى]درست بود كه مردمان را به تعبّد فراخواند با حلال قراردادن حرام‌‌ها و حرام قرار دادن حلال‌‌ها، يعنى [براى مثال]عبادت را در اين قرار دهد كه مردمان نماز نخوانند، روزه نگيرند، هيچ كارى از كارهاى نيك انجام ندهند، و خدا و پيامبران و كتاب‌‌هاى آسمانى را انكار كنند و حرمت زنا و سرقت و تحريم نكاح محارم و مانند اينها را از امورى كه فساد تدبير و نابودى خلق است، انكار كنند چرا كه به نظر آنان احكام حلال و حرام همه فقط براى تعبّد بندگان هستند نه چيز ديگر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دليل نادرستى‌‌اش اين است كه خداوند سخن اين افراد را ابطال كرده است؛ زيرا ما اين را دريافته‌‌ايم كه آنچه خداوند متعال حلال كرده به صلاح و بقاى بندگان مربوط است و آنان (براى زندگى مادّى و تكامل روحى) بدانها نياز دارند، و و از آنها بى‌‌نياز نيستند و نيز دريافتيم كه آنچه حرام شده است، چيزهايى هستند كه بندگان خدا به آنها نيازى ندارند، بلكه آنها مايه فساد و نابودى و تباهى‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. مصالح و مفاسدى كه به وضع احكام شرعى منجر شده‌‌اند، گاه از منظر علمى روشن هستند و فرهيختگان با اندكى دقت بدان دست يافته يا آن را تصديق مى‌‌كنند. در بسيارى از موارد نيز، دستيابى به مصالح و مفاسد براى مردمان ممكن نبوده و بدون مراجعه به آموزه‌‌هاى وحيانى قابل فهم و درك نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت مشهور علل الشرائع به نقل از فضل بن شاذان به اين مطلب اشاره شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإن قالَ: فَأَخبِرني عَن تِلكَ العِلَلِ مَعروفَةٌ مَوجودَةٌ هِي أم‌‌م غَيرُ مَعروفَةٍ و لا مَوجودَةٌ؟ قيلَ: بَل هِيَ مَعروفَةٌ و مَوجودَةٌ عِندَ أهلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: عيون اخبارالرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص106، بحار الأنوار: ج6 ص58 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر پرسشگر گفت: به من بگو: آيا اين علت‌‌ها شناخته شده و موجود هستند، يا نه شناخته شده‌‌اند و نه وجود دارند؟ (در جوابش) گفته مى‌‌شود: اين علل براى اهلش شناخته شده و نزد آنها موجود هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. با توجه به نكته‌‌هاى پيش گفته، روشن مى‌‌شود كه داد و ستد نيز از اين قاعده كلى مستثنا نيست، يعنى امر و نهى شارع براى انجام دادن يا ترك كردن هر فعل، ناشى از مصالح و مفاسدى است كه به خود فعل يا لوازم مرتبط با آن مترتب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، ملاك اصلى در بطلان برخى معاملات به سبب فساد پديد آمده از معامله، يا اشياى معامله شده است؛ زيرا معاملات به عنوان يك پديده اجتماعى، بايد به گونه‌‌اى تنظيم و اجرا شوند كه بر منافع فردى يا اجتماعى بيفزايند و از هزينه‌‌هاى اجتماعى بكاهند. از اين رو، امر و نهى شارع در باره صحت و بطلان هر معامله، ناشى از مصالح و مفاسد موجود در فعل يا ترك آن است. بر اساس اين قاعده، همه معاملات مصلحت دار ـ براى جامعه ـ صحيح شمرده شده و معاملات مفسده دار، باطل تلقى شده و از آنها نهى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت بلند كتاب تحف العقول (كه متن آن پيشتر ارائه شد) به نقل از امام صادق عليه‌‌السلام چند بار به اين معيار اشاره شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكُلُّ أمرٍ يَكونُ فيهِ الفَسادُ مِمّا هُوَ مَنهِيٌّ عَنهُ.… أو شَيءٍ يَكونُ فيهِ وَجهٌ مِن وُجوهِ الفَسادِ، نَظيرِ البَيعِ بِالرِّبا لِما في ذلِكَ مِنَ الفَسادِ.… فَهذا كُلُّهُ حَرامٌ ومُحَرَّمٌ؛ لِأَنَّ ذلِكَ كُلَّهُ مَنهِيٌّ.… لِما فيهِ مِنَ الفَسادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص64 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيز نهى شده كه مايه فساد و تباهى است، يا چيزى كه در آن به نحوى از انحا، فساد و تباهى است؛ مانند بيع ربوى كه مايه فساد و تباهى است... همه اينها حرام و تحريم شده است؛... به علّت فسادى كه در آنهاست، نهى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن كتاب فقه الرضا نيز ـ كه برگرفته از روايات موجود در جوامع حديثى كهن شيعه است ـ به اين موضوع اشاره شده و ملاك صحت يا بطلان معاملات، مصلحت عمومى يا فساد و ضرر ناشى از آن دانسته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص66 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فساد ياد شده در معاملات حرام را در چند گروه مى‌‌توان دسته بندى كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-داد-و-ستد-اشياى-حرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ داد و ستد اشياى حرام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاعده كلى در اشياى حرام آن است كه مفسده‌‌اى در استفاده از آنها است كه شايستگى آنها براى استفاده را منتفى مى‌‌سازد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّه‌‌ تَبارَكَ و تَعالى لَم يُبِح أكلاً و لا شُرباً إلاّ لِما فيهِ المَنفَعَةُ وَ الصَّلاحُ، و لَم يُحَرِّم إلاّ ما فيهِ الضَّرَرُ وَ التَّلَفُ وَ الفَسادُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الفقه المنسوب إلى الامام الرضا عليه‌‌السلام: ص254.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال هيچ خوردنى و آشاميدنى را مباح قرار نداده، مگر اينكه منفعت و صلاحى در آن باشد، و هيچ چيز را حرام نكرده، مگر اينكه در آن زيان و تلف و فسادى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنگاه كه فسادآور بودن استفاده از اين اشيا اثبات شد، داد و ستد آنها نيز باطل خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطابق با اين قاعده، داد و ستد شراب، خوك، سگ، (بجز موارد استثنا شده) اشياى نجس و...، باطل شمرده مى شود؛ چون اين اشيا، فايده حلال و ماليت ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-داد-و-ستد-ابزار-حرام-و-فسادآور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ داد و ستد ابزار حرام و فسادآور&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد اشيائى كه تنها براى فساد و حرمت، از آنها استفاده مى‌‌شود، به سبب استفاده انحصارى مفسده آميز و عدم ماليت، باطل شمرده شده است. ابزار و آلات قمار، مجلات و&lt;/span&gt; CD &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فسادآور، كتاب‌‌هاى ضلال و گمراه كننده (نسبت به مخاطبان عام) و...، از اين گروه شمرده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه خريد كتاب‌‌هاى گمراه كننده براى افرادى كه در پى پاسخگويى بدانها و دفاع از شريعت در تقابل با آنها هستند مجاز خواهد بود؛ زيرا معيار اصلى در بطلان معامله، يعنى فسادآور بودن اين كتاب‌‌ها نسبت به اين گروه از مخاطبان وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-داد-و-ستد-براى-استفاده-حرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ داد و ستد براى استفاده حرام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى اشيا، كاربردى دوگانه هم در حلال و هم در حرام دارند. داد و ستد اين اشيا نيز اگر با هدف استفاده حرام و مفسده آميز باشد، مجاز نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين گروه مى‌‌توان به داد و ستد انگور براى شراب سازى، فروش سلاح به ظالمان براى ضربه زدن به مسلمانان، فروش خانه براى ايجاد مكان فساد و...، اشاره كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-داد-و-ستد-مخالف-با-مقررات-شرعى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ داد و ستد مخالف با مقررات شرعى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريعت مقدس، ساز و كارهايى را براى معامله صحيح برشمرده است كه برگرفته از مصالح كلى يا مفاسد مترتب بر معامله بدون لحاظ كردن آنها است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر شارع، رعايت نكردن اين قوانين، سبب گسترش فساد در جامعه شده و هزينه‌‌هاى اجتماعى بر جامعه اسلامى تحميل مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، داد و ستدى كه از اين طريق به فساد اجتماعى يارى مى‌‌رساند نيز ممنوع شمرده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاملات ربوى، گرفتن رشوه، كم فروشى، تدليس، احتكار و...، از كارهايى هستند كه به سبب داشتن مفسده، به تصريح شارع ممنوع شده‌‌اند و معاملاتى كه داراى اين ويژگى باشند نيز باطل شمرده شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پايان تذكر چند نكته مفيد است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. همان گونه كه مفسده آميز بودن اشياى معامله شده يا روش داد و ستد، گاه براى ما معلوم و گاه مجهول است، الزامى بودن نهى در داد و ستد يا اشياى معامله شده نيز ممكن است براى ما قابل فهم نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فساد موجود در شراب، آلات موسيقى، معاملات ربوى، معاملات غررى و...، از اين جمله‌‌اند؛ زيرا به سبب روشن نبودن مفسده براى عموم مردم، يا توجه نكردن به مفسده آميز بودن آن براى جامعه، گاه گرايش بدان وجود دارد. وظيفه شارع، تبيين موارد حرام و غيرمجاز است و وظيفه مكلفان نيز تبعيت از شارع مقدس است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. فساد موجود در داد و ستد، يا شى‌‌ء معامله شده، گاه متوجه فرد خريدار و فروشنده است (همانند فروختن شراب يا نوشيدن آن) و گاه به سبب در برداشتن هزينه‌‌هاى اجتماعى، به جامعه آسيب مى‌‌رساند و گاه به فرد و جامعه ـ هر دو ـ آسيب مى‌‌زند (همانند ربا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، مصلحت يك فرد يا گروه، نمى‌‌تواند سبب حلال شدن معامله شود؛ زيرا آسيب اجتماعى آن در دوره‌‌هاى گوناگون تاريخى جمعى، بيشتر از منافع فردى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. روشن شدن ملاك و معيار اصلى در بطلان معاملات ـ يعنى فساد فردى و اجتماعى ـ وضعيت معاملات نوپديد را نيز روشن كرده و صحت يا بطلان آنها را تبيين مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. مباحث مطرح شده تاكنون به حكم وضعى معاملات يعنى صحت و بطلان معامله ناظر بودند. بررسى معاملات از منظر احكام تكليفى (وجوب، استحباب، اباحه، كراهت و حرمت) نيز امرى شايسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد ناصحيح و باطل، در بسيارى موارد، حرام نيز هست (همانند خريد و فروش شراب)، ولى ممكن است معامله‌‌اى باطل بوده، ولى حرام نباشد (همانند داد و ستدى كه احكام شرعى در آن رعايت نشده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. به جز معاملات فسادآور، بقيه داد و ستدها و شغل‌‌ها صحيح هستند كه گاه به سبب عوامل بيرونى احكام خاصى نيز يافته و مكروه، مستحب و حتى واجب شمرده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاملاتى كه در راستاى برآوردن نيازهاى عمومى يا ارزشى جامعه باشند، مستحب شمرده شده و گاه واجب كفايى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واجب كفايى آن است كه با انجام دادن يك يا چند نفر وجوب آن از ديگران برداشته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاملاتى كه سبب پديد آمدن روح سركش و ناآرام در فرد و جامعه مى‌‌شوند (ذبح حيوانات)، يا به بروز تنش اجتماعى مى‌‌انجامند (فروش چاقو و...) نيز مكروه شمرده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-أهم-أحكام-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: أهَمُّ أحكامِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: مهم‌‌ترين احكام تجارت و داد و ستد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التراضي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: التَّراضي&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: رضايت طرفين&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَ لَكُم بَيْنَكُم بِالْبَطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلاَ تَقْتُلُواْ أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! اموال يكديگر را به باطل [و از طرق نامشروع] نخوريد، مگر اين كه تجارتى با رضايت شما انجام گيرد و خودكشى نكنيد.خداوند، نسبت به شما مهربان است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَأَلقَيَنَّ اللّهَ عز و جل مِن قَبلِ أن اُعطِيَ أحَدا مِن مالِ أحَدٍ شَيئا بِغَيرِ طيبِ نَفسِهِ، إنَّمَا البَيعُ عَن تَراضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص29 ح11075، صحيح ابن حبّان: ج11 ص340 ح4967، تهذيب الكمال: ج 13 ص42 الرقم 2808، مسند أبي يعلى: ج2 ص121 ح1349 وليس فيه ذيله وكلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج4 ص99 ح9729.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من خداى عز و جل را ديدار مى‌‌كنم، پيش از آن كه از مال كسى بدون رضايت او چيزى به ديگرى بدهم. داد و ستد بايد با رضايت طرفين باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى أهلِ البُقَيعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُقَيع: موضع من ديار بني عُقيل وراء اليمامة، متاخم لبلاد اليمن معجم البلدان: ج1 ص474.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا أهلَ البُقَيعِ! فَاشرَأَبّوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشرأبّوا: أي رَفَعوا روُوسَهم لينظروا إليه أنظر: النهاية: ج2 ص455 «شرب&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا أهلَ البُقَيعِ، لا يَفتَرِقَنَّ بَيِّعانِ إلاّ عَن رِضا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص445 ح10447، المصنّف لعبد الرزّاق: ج8 ص51 ح14268 نحوه، تفسيرالطبري: ج4 الجزء 5 ص34 كلاهما عن أبي قلابة، كنزالعمّال: ج4 ص155 ح9963.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر اهالى بُقَيع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُقَيع: جايى است در سرزمين بنى عُقَيل در آن سوى يمامه و هم‌‌مرز سرزمين يمن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، پس فرمود: «اى اهالى بُقَيع!» ـ كه مردم، سرهاى خود را بلند و به سوى ايشان نگاه كردند ـ سپس حضرت فرمود: «اى مردم بُقَيع! فروشنده و خريدار، جز با رضايت نبايد از يكديگر جدا شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَشتَرِيَنَّ أحَدُكُم مالَ أخيهِ إلاّ بِطيبٍ مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص638 ح30346 نقلاً عن سنن الدارقطني، سنن الدارقطني: ج3 ص25 ح88وفيه «ماء» بدل «مال» وص 26 ح91 كلّها عن أنس، مسند ابن حنبل: ج7 ص376 ح20720 عن أبي حرّة الرقاشي عن عمّه وفيهما «لا يحلّ» بدل «لا يشترين»؛ التبيان في تفسير القرآن: ج7 ص463، عوالي اللآلي: ج1 ص222 ح98 وفيهما «لا يحلّ» بدل «لايشترينّ» وراجع تفسير القمّي: ج1 ص172.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ يك از شما نبايد مال برادرش را جز با رضايت او بخرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الرَّجُلُ مِنّا يَكونُ عِندَهُ الشَّيءُ يَتَبَلَّغُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُلغةُ: هو ما يُكتفى به في العيش، وتَبَلّغَ: أي اكتفى به مجمع البحرين: ج1 ص187 «بلغ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ وعَلَيهِ دَينٌ، أيُطعِمُهُ عِيالَهُ حَتّى يَأتِيَ اللّهُ عز و جل بِمَيسَرَةٍ فَيَقضِيَ دَينَهُ، أو يَستَقرِضُ عَلى ظَهرِهِ فِي خُبثِ الزَّمانِ وشِدَّةِ المَكاسِبِ، أو يَقبَلُ الصَّدَقَةَ؟ قالَ: يَقضي بِما عِندَهُ دَينَهُ ولا يَأكُل أموالَ النَّاسِ إلاّ وعِندَهُ ما يُؤدّي إلَيهِم حُقوقَهُم، إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَ لَكُم بَيْنَكُم بِالْبَطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص95 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص184 ح3690، تفسير العيّاشي: ج1ص 236 ح101، مستطرفات السرائر: ص78 ح6 كلاهما نحوه وكلّها عن سماعة، تهذيب الأحكام: ج6 ص185 ح383 عن سلمة، بحارالأنوار: ج103 ص144 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: شخصى از ما مالى دارد كه با آن، معاش روزانه خود را تأمين مى‌‌كند و از طرف ديگر، دَينى هم بر گردن اوست. آيا آن مال را صرف مخارج خانواده خود كند تا زمانى كه خدا براى او گشايش عطا فرمايد و دَين خود را ادا كند؟ يا [قرض خود را بپردازد و براى مخارج خانواده‌‌اش] در اين روزگار سخت و كسادى بازار، وامى بگيرد؟ يا اين كه صدقه (زكات) بپذيرد؟.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام فرمود: «از آنچه نزد خود دارد، دَينش را بپردازد. اموال مردم را نخورد، مگر اين كه چيزى نزد خود داشته باشد كه با آن بتواند حقوق مردم را ادا كند. خداوند مى‌‌فرمايد: «و اموالتان را ميان خويش به باطل مخوريد، مگر به داد و ستدى كه مورد رضايتتان باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-العيب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: تَبيينُ العَيبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: گفتن عيب كالا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُسلِمُ أخُو المُسلِمِ، ولا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ باعَ مِن أخيهِ بَيعا فيهِ عَيبٌ إلاّ بَيَّنَهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص755 ح2246، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص10 ح2152، السننالكبرى: ج5 ص523 ح10734، المعجم الكبير: ج17 ص317 ح877، فتح الباري: ج4 ص311 ذيل ح2079 كلّها عن عقبة بن عامر، كنزالعمّال: ج4 ص59 ح9502.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان، برادر مسلمان است و براى هيچ مسلمانى روا نيست كه چيز معيوبى به برادرش بفروشد، مگر اين كه آن عيب را به او بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ عَيبا لَم يُبَيِّنهُ، لَم يَزَل في مَقتِ اللّهِ، ولَم تَزَلِ المَلائِكَةُ تَلعَنُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص755 ح2247، المعجم الكبير: ج22 ص65 ح157، مسند الشاميّين: ج2ص 369 ح1511، الفردوس: ج3 ص487 ح5512 وليس فيه ذيله وكلّها عن وائلة بن الأسقع، كنزالعمّال: ج4 ص59 ح9501.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كالاى معيوبى را بفروشد، بدون آن كه عيبش را به خريدار گفته باشد، همواره در خشم خدا باشد و فرشتگان، پيوسته نفرينش كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أن يَبيعَ مِن أخيهِ بَيعا يَعلَمُ فيهِ عَيبا إلاّ بَيَّنَهُ، ولا يَحِلُّ لِغَيرِهِ إن عَلِمَ ذلِكَ العَيبَ أن يَكتُمَهُ عَنِ المُشتَري إذا رَآهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أراه»، والتصويب من مستدرك الوسائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشتَراهُ، ولَم يَعلَم بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص47 ح115، مستدرك الوسائل: ج13 ص327 ح15494.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر مسلمان روا نيست چيزى را كه مى‌‌داند در آن عيبى وجود دارد، به برادرش بفروشد، مگر اين كه آن عيب را به او بگويد؛ و[نيز] بر غيرِ فروشنده روا نيست كه اگر آن عيب را مى‌‌داند و مى‌‌بيند كه مشترى، نادانسته آن چيز را مى‌‌خرد، عيب را به او نگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن حكيم بن حزام عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَيِّعانِ بِالخِيارِ ما لَم يَتَفَرَّقا ـ أو قالَ: حَتّى يَتَفَرَّقا ـ فَإِن صَدَقا وبَيَّنا بورِكَ لَهُما في بَيعِهِما، وإن كَتَما وكَذَبا مُحِقَت بَرَكَةُ بَيعِهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص732 ح1973، صحيح مسلم: ج3 ص1164 ح47، سنن أبي داود: ج3ص 274 ح3459، سنن الترمذي: ج3 ص548 ح1246، سنن النسائي: ج7 ص247 كلّها عن حكيم بن حزام، كنزالعمّال: ج4 ص46 ح9432.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از حكيم بن حزام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «طرفين معامله، تا از هم جدا نشده‌‌اند، اختيار [فسخ معامله را] دارند. پس اگر راست بگويند و [عيب را] بيان كنند، داد و ستد براى هر دو، بركت خواهد داشت و اگر [عيب را] بپوشانند و دروغ بگويند، بركت از داد و ستدشان رخت بر مى‌‌بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي سباع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشتَرَيتُ ناقَةً مِن دارِ واثِلَةَ بنِ الأَسقَعِ، فَلَمّا خَرَجتُ بِها أدرَكَنا واثِلَةُ وهُوَ يَجُرُّ رِداءَهُ، فَقالَ: يا عَبدَ اللّهِ، اشتَرَيتَ؟ قُلتُ: نَعَم، قالَ: هَل بَيَّنَ لَكَ ما فيها؟ قُلتُ: وما فيها؟ قالَ: إنَّها لَسَمينَةٌ ظاهِرَةُ الصِّحَّةِ، قالَ: فَقالَ: أرَدتَ بِها سَفَرا أم أرَدتَ بِها لَحما؟ قُلتُ: بَل أرَدتُ عَلَيهَا الحَجَّ، قالَ: فَإِنَّ بِخُفِّها نَقبا، قالَ: فَقالَ صاحِبُها: أصلَحَكَ اللّهُ أي هذا! تُفسِدُ عَلَيَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: لا يَحِلُّ لِأَحَدٍ يَبيعُ شَيئا ألاّ يُبَيِّنَ ما فيهِ، ولا يَحِلُّ لِمَن يَعلَمُ ذلِكَ ألاّ يُبَيِّنَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص421 ح16013، السنن الكبرى: ج5 ص523 ح10735، تاريخ بغداد: ج 11 ص144 الرقم 5843، تاريخ واسط: ص53، تاريخ دمشق: ج66 ص258 ح13387.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو سباع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خانه واثلة بن اَسقَع ناقه‌‌اى خريدم. چون آن را بيرون آوردم، واثله در حالى كه عبايش به زمين كشيده مى‌‌شد، خودش را به ما رساند و گفت: اى بنده خدا! آن را خريدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى. گفت: آيا خصوصيت آن را برايت روشن شد؟ گفتم: چه خصوصيتى دارد؟ گفت: شترى چاق و به ظاهر سالم است. سپس پرسيد: آيا او را براى سفر مى‌‌خواهى يا براى گوشتش؟ گفتم: مى‌‌خواهم با او حج گزارم. گفت: در پاى او سوراخى هست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خريدار شتر گفت: خدا خيرت دهد! اين ديگر چيست مى‌‌خواهى كار مرا خراب كنى (و معامله را به هم بزنى)؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واثله گفت: من از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه مى‌‌فرمود: «بر هيچ كس روا نيست چيزى را بفروشد، مگر اين كه هر عيبى دارد، به خريدار بگويد و براى هر كسِ ديگرى هم كه از آن عيب اطّلاع داشته باشد، روا نيست جز آن كه عيب را معلوم كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن الحسين بن المختار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّا نَعمَلُ القَلانِسَ فَنَجعَلُ فيهَا القُطنَ العَتيقَ فَنَبيعُها ولا نُبَيِّنُ لَهُم ما فيها. فَقالَ: إنّي اُحِبُّ لَكَ أن تُبَيِّنَ لَهُم ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص376 ح1098، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص172 ح3651، وسائلالشيعة: ج12 ص210 ح22525.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از حسين بن مختار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: كار ما كلاه‌‌دوزى است، لاى كلاه‌‌ها پنبه كهنه مى‌‌گذاريم و مى‌‌فروشيم و به مشتريان نمى‌‌گوييم كه داخل آنها چيست. فرمود: «من دوست دارم تو به آنها بگويى كه داخلشان چيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اتَّجَرَ فَليَجتَنِبِ الكَذِبَ، ولَو أنَّ رَجُلاً خاطَ قَلانِسَ وحَشاها قُطنا عَتيقا، لَما جازَ لَهُ حَتّى يُبَيِّنَ عَيبَهُ المَكتومَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص251، بحارالأنوار: ج103 ص100 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تجارت مى‌‌كند، بايد از دروغ، پرهيز نمايد. اگر كسى كلاهى را دوخت و لاى آن پنبه كهنه گذاشت، اين كار برايش جايز نيست، مگر اين كه عيب پنهان آن كلاه را [براى مشترى]بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوفية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: التَّوفِيَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: كامل دادن كالا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَوْفُواْ الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُواْ بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَ لِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 35.3.الأنعام: 152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هنگامى كه با پيمانه اندازه مى‌‌كنيد، پيمانه را كامل كنيد و با ترازوىِ دقيق، وزن كنيد. اين براى شما بهتر و عاقبتش نيكوتر است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسرا: آيه 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراجع: الأنعام: 152، الأعراف: 85، هود: 84 ـ 85، الشعراء: 181 ـ 183، الرحمن: 7 ـ 9، الحديد: 25.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: انعام: آيه 152، اعراف: آيه 85، هود: آيه 84 ـ 85، شعرا: آيه 181 ـ 183، الرحمن: آيه 7 ـ 9، حديد: آيه 25.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَأَوْفُواْ الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لاَ نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أوفى عَلى يَدِهِ فِي الكَيلِ وَالميزانِ ـ وَاللّهُ يَعلَمُ صِحَّةَ نِيَّتِهِ بِالوَفاءِ فيهِما ـ لَم يُؤاخَذ، وذلِكَ تَأويلُ «وُسْعَهَا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج3 ص360، الدرّ المنثور: ج3 ص384 نقلاً عن ابن مردويه وكلاهما عن سعيد بنالمسيّب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ درباره اين فرموده خداوند متعال: «و پيمانه و ترازو را كامل پرداخت كنيد. ما بر هيچ كس، جز به اندازه توانش تكليف نمى‌‌كنيم» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس پيمانه كردن و وزن كردن را كامل كند ـ و خدا نيّت درست او را در كامل كردن پيمانه و وزن بداند ـ مؤاخذه نمى‌‌شود. اين است معناى «اندازه توانش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن زينب بنت عليّ عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت فاطِمَةُ عليهاالسلام في خُطبَتِها في مَعنى فَدَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَك: قرية من قرى اليهود، بينها وبين المدينة يومان، وبينها وبين خيبر دون مرحلة.وهي ممّا أفاء اللّه‌‌ على رسوله صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهمجمع البحرين: ج3 ص1370 «فدك&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:... فَفَرَضَ اللّهُ الإِيمانَ تَطهيرا مِنَ الشِّركِ... وتَوفِيَةَ المَكائيلِ وَالمَوازينِ تَعييرا لِلبَخسَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص567 و 568 ح4940، علل الشرائع: ص248 ح2 و 3،الاحتجاج: ج1 ص258 ح49 عن عبداللّه‌‌ بن الحسن عن آبائه عليهم‌‌السلام، كشف الغمّة: ج2 ص159، بحارالأنوار: ج6 ص107 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از زينب دختر على عليهاالسلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام در سخنرانى‌‌اش در باره فدك فرمود: «... خداوند، ايمان را براى پاك كردن از شرك، مقرّر فرمود... و كامل كردن پيمانه‌‌ها و وزن‌‌ها را براى نكوهش كم‌‌فروشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبيد بن إسحاق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي صاحِبُ نَخلٍ، فَخَبِّرني بِحَدٍّ أنتَهي إلَيهِ فيهِ مِنَ الوَفاءِ، فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: اِنوِ الوَفاءَ، فَإِن أتى عَلى يَدِكَ ـ وقَد نَوَيتَ الوَفاءَ ـ نُقصانٌ كُنتَ مِن أهلِ الوَفاءِ، وإن نَوَيتَ النُّقصانَ ثُمَّ أوفَيتَ كُنتَ مِن أهلِ النُّقصانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص159 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبيد بن اسحاق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من نخلستانى دارم. معيارى را برايم مشخّص فرما كه چون آن را به كار بندم، از كامل دهندگان [وزن و پيمانه] باشم. امام عليه‌‌السلام فرمود: «نيّت كامل دادن بكن. در اين صورت، اگر كم و كاستى از دستت در رفت ـ در حالى كه نيّت كامل دادن كرده‌‌اى ـ باز از كامل دهندگانى، و اگر نيّت كم‌‌فروشى كنى و با اين حال، كامل دهى، باز از كم‌‌فروشانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أخَذَ الميزانَ بِيَدِهِ فَنَوى أن يَأخُذَ لِنَفسِهِ وافِيا لَم يَأخُذ إلاّ راجِحا، ومَن أعطى فَنَوى أن يُعطِيَ سَواءً لَم يُعطِ إلاّ ناقِصا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3746، الكافي: ج5 ص159 ح2، تهذيب الأحكام: ج 7 ص12 ح46 كلّها عن إسحاق بن عمّار وفي الأخيرين مضمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس ترازو را به دست گيرد و نيّتش اين باشد كه براى خودش كامل بگيرد، جز كفّه سنگين‌‌تر را بر نمى‌‌دارد و هر كس بخواهد بدهد و نيّتش اين باشد كه برابر دهد، جز كفّه سبك‌‌تر را نمى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رعاية-الحق-والعدل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: رِعايَةُ الحَقِّ وَالعَدلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: رعايت حق و عدالت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ مِن شِرارِ عِبادِ اللّهِ الحَرّاثينَ وَالتُّجارَ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحكام: ج2 ص503.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشيد كه بدترين بندگان خدا، كشاورزان و بازرگانان‌‌اند، مگر كسى كه به حق داد و ستد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ فاجِرٌ وَالفاجِرُ فِي النّارِ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص194 ح3729، الكافي: ج5 ص150 ح1، تهذيب الأحكام: ج 7 ص6 ح16 كلاهما عن الأصبغ بن نباته عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام؛ الطبقات الكبرى: ج6 ص240، تاريخ دمشق: ج42 ص409 كلاهما عن أبي سعيد الثوري عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام نحوه، كنز العمّال: ج4 ص136 ح9897.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر، فاسد [و دروغگو] است و فاسد [و دروغگو] در دوزخ است، مگر كسى كه به حق، داد و ستد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ مَرَّ بِالتُّجّارِ ـ وكانوا يَومَئِذٍ يُسَمَّونَ السَّماسِرَةَ ـ فَقالَ لَهُم: أما إنّي لا اُسَمّيكُمُ السَّماسِرَةَ، ولكن اُسَمّيكُمُ التُّجّارَ، وَالتّاجِرُ فاجِرٌ، وَالفاجِرُ فِي النّارِ. فَغَلَّقوا أبوابَهُم وأَمسَكوا عَنِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مِن غَدٍ فَقالَ: أينَ النّاسُ؟ قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، سَمِعوا ما قُلتَ بِالأَمسِ فَأَمسَكوا، قالَ: وأَنَا أقولُهُ اليَومَ أيضا، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح15، عوالي اللآلي: ج3 ص203 ح36، مستدرك الوسائل: ج13ص 247 ح15263 وراجع المعجم الكبير: ج18 ص355 ح905 ـ 916.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر تاجران ـ كه در آن روزگار به آنان سمسار (دلاّل) مى‌‌گفتند ـ گذشت، به ايشان فرمود: «آگاه باشيد كه من به شما سمسار نمى‌‌گويم، بلكه تاجر مى‌‌گويم. تاجر هم فاجر است و فاجر، در دوزخ است». پس، تاجران دكّان‌‌هاى خود را بستند و از تجارت، دست كشيدند. فرداى آن روز، پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بيرون آمد، فرمود: «مردم كجايند؟». گفته شد: اى پيامبر خدا! با شنيدن سخن ديروز شما، از تجارت، دست كشيدند. فرمود: «امروز هم همان را مى‌‌گويم، [با اين قيد:]مگر كسى كه به حق، داد و ستد كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص318 ح391 وص 204 (آفات التجارة / التطفيف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص319 ح391 وص 205 (آفت‌‌هاى تجارت / كم فروشى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتقاء-مال-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: اِتِّقاءُ مالِ الحَرامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: دورى كردن از مال حرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: مَن لَم يُبالِ مِن أيِّ بابٍ اكتَسَبَ الدّينارَ وَالدِّرهَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «اكتسب المال&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَم اُبالِ يَومَ القِيامَةِ مِن أيِّ أبوابِ النّارِ أدخَلتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص249، مكارم الأخلاق: ج2 ص375 ح2661، أعلام الدين: ص199 كلاهما عنأبي ذر نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص13 ح63؛ تاريخ أصبهان: ج1 ص399 الرقم 751 عن عبداللّه‌‌ بن عمر ومن دون إسناد إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، إحياء علوم الدين: ج2 ص135، كنزالعمّال: ج4 ص16 ح9271.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل فرمود: «هر كس برايش مهم نباشد كه از چه راهى درهم و دينار كسب مى‌‌كند، روز قيامت، براى من هم مهم نيست از كدام درهاى دوزخ او را وارد [آتش] كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اشتَرى سَرِقَةً وهُوَ يَعلَمُ أنَّها سَرِقَةٌ، فَقَد شَرِكَ في عارِها وإثمِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص41 ح2253، السنن الكبرى: ج5 ص548 ح10826 كلاهماعن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج4 ص13 ح9258؛ الكافي: ج5 ص229 ح6، تهذيب الأحكام: ج6 ص374 ح1090 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، ثواب الأعمال: ص337 ح1 عن أبي هريرة وابن عبّاس، بحارالأنوار: ج76 ص365 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مال دزدى را با علم به اين كه دزدى است، بخرد، در ننگ و گناه آن، شريك شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اشتَرى ثَوبا بِعَشَرَةِ دَراهِمَ وفيهِ دِرهَمٌ حَرامٌ، لَم يَقبَلِ اللّهُ لَهُ صَلاةً ما دامَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص417 ح5736، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص267 ح849، تاريخبغداد: ج4 ص21 الرقم 7352، شعب الإيمان: ج5 ص142 ح6114، تاريخ دمشق: ج11 ص243 كلّها عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج4 ص13 ح9257.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس جامه‌‌اى را به ده دينار بخرد و در آن يك درهم حرام باشد، تا هنگامى كه در برِ اوست، خداوند، نمازش را نمى‌‌پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَسَبَ مالاً مِن نَهاوِشَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاوِشُ: المَظالِمُ النهاية: ج5 ص137 «نهش&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفَقَهُ في نَهابِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهابِرُ: المهالِكُ (النهاية: ج5 ص133 «نهبر&lt;/span&gt;»)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص166 ح131، بصائر الدرجات: ص336 ح14 عن محمّد بن أحمد عن الإمامالصادق عليه‌‌السلاموفيه «جمع» بدل «كسب» نحوه؛ مسند الشهاب: ج1 ص271 ح441 و 442 كلاهما عن أبي سلمة الحمصي وفيهما «أصاب» بدل «كسب» و «أذهبه» بدل «أنفقه»، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج13 ص97 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام، كنزالعمّال: ج4 ص13 ح9256.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مالى را از راه نادرست به دست آورد، آن را در راه نابودى خود، خرج خواهد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِئسَ الكَسبُ الحَرامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص255 ح4407، عيون الحكم والمواعظ: ص193 ح3961.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه بد است كسب حرام!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَسبُ الحَرامِ يَبينُ فِي الذُّرِّيَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي أثره من الفقر وسوء الحال (مرآة العقول: ج19 ص89&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص125 ح4 عن عبيد بن زرارة، وسائل الشيعة: ج12 ص53 ح22040.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اثر] درآمد حرام، در نسل، آشكار مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عنهم عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيما وَعَظَ اللّهُ عز و جل بِهِ عيسى عليه‌‌السلام:... يا عيسى، قُل لَهُم: قَلِّموا أظفارَكُم مِن كَسبِ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص131 و 138 ح103 عن عليّ بن أسباط، الأمالي للصدوق: ص611 ح842 عنأبي بصير عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، تحف العقول: ص499، عدّة الداعي: ص129، أعلام الدين: ص232، بحارالأنوار: ج14 ص295 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ از معصومان عليهم‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اندرزهاى خداى عز و جل به عيسى عليه‌‌السلام آمده است: «... اى عيسى! به آنان (ستمكاران بنى اسرائيل) بگو: ناخن‌‌هاى خود را از كسب حرام، كوتاه كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احكام-و-آداب-كسب-و-تجار160&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احكام و آداب كسب و تجار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اصول-حاكم-بر-آداب-تجارت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصول حاكم بر آداب تجارت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت، كسب و داد و ستد، همزاد زندگى اجتماعى انسان بوده‌‌اند؛ زيرا فرد و جامعه، نيازهايى دارند كه به تنهايى قادر به برآورده ساختن آنها نيستند. از اين رو، لازم است افراد با خريد و فروش مواد اوليه، مواد ساخته شده و خدمات، افزون بر رفع نياز خود به تسهيل و تنظيم كارهاى مرتبط با جامعه و نظام اجتماعى نيز يارى رساند. بدين سبب، تنوع گونه‌‌هاى شغلى، فراوانى آن، رغبت مردم و درآمدزايى شغل‌‌ها برگرفته از نيازهاى فرد و جامعه است. در روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام نيز بر اين نكته اشاره شده كه قوام جامعه با تجارت و داد و ستد مرتبط است و معيار اصلى در جواز معاملات و برآورده ساختن نياز جامعه در امور عمومى، مرتبط با آن است، بى آنكه به فساد يا بطلان آميخته شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص61 (معيارهاى كلّى در جواز معاملات&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمومى بودن داد و ستد و احتمال و شيوع پديد آمدن اختلاف‌‌ها، لزوم قانون‌‌گذارى در اين حوزه را اجتناب ناپذير كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوانين حاكم بر تجارت نخست، به شيوه عرفى، يا قانون گذارى حاكميت، وضع شده و اصول و ضوابط تجارت در هر جامعه را تبيين كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوانين عرفى و عقلائى بيشتر ريشه در ويژگى‌‌هاى انسانى داشته و برگرفته از عقل عملى انسان هستند كه با توجه به تمايلات، خواسته‌‌ها، منفعت‌‌ها و نيازهاى افراد جامعه تنظيم شده‌‌اند. بنيان يكسان قوانين عرفى يعنى عقل عملى سبب مشابهت‌‌هاى فراوان قوانين تجارت در جوامع متفاوت بشرى گشته است، بى آنكه نياز به همسان سازى قوانين در همه موارد احساس شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظام‌‌هاى اقتصادى، از درونِ مبانى و اصول حاكم بر تجارت در هر دوره، زمان و مكان استخراج شده و مى‌‌شوند و نظام حاكم بر تجارت را تبيين مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته مهم در قوانين عالم تجارت آن است كه نگاه به تجارت در بيشتر جوامع بشرى، نگاهى سراسر مادى و منطبق بر منافع دنيوى فرد و جامعه است. اين زاويه ديد از مبانى و اصول حاكم بر آن جوامع نشئت گرفته و بر تجارت تنها به عنوان تأمين كننده منافع دنيوى شخصى و گروهى توجه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاهى از مبانى و اصول حاكم بر تجارت در تفكر اسلامى و مقايسه آن با تفكر دنيامحور و غيرالهى، مى‌‌تواند ظرافت و ريزه كارى‌‌هاى احكام و آداب تجارت اسلامى را تبيين كند. تحليل مفاهيم بنيادين و اصولى حاكم بر قوانين جزئى تجارت، زمينه مناسبى براى مقايسه ميان تفكر اسلامى و غير اسلامى در قوانين عمومى تجارت فراهم مى‌‌آورد. از اين رو، شايسته آن است اين مفاهيم بنيادين با دقت و تأمل بيشتر استخراج شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اصول-حاكم-بر-تجارت-اسلامى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصول حاكم بر تجارت اسلامى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دين اسلام، داد و ستد و تجارت را به عنوان تأمين‌‌كننده منافع فرد و اجتماع پذيرفته و حتى بر سودآورى آن نيز توجه كرده است. اما اين سودآورى تنها محدود به سودآورى دنيوى نيست. تحليل مقررات حاكم بر تجارت اسلامى نشان مى‌‌دهد كه نگاه جامعِ دين، دنيا و آخرت را در نظر داشته و تجارت را نه تنها منفعتى دنيوى كه گونه‌‌اى عبادت و معنويت تصوير كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين نگاه، داد و ستد و تجارت، امورى الهى هستند كه سبب تعالىِ معنوى شده و افزون بر تأمين نيازهاى دنيوى شخص و خانواده‌‌اش، آخرت او را نيز تأمين مى‌‌كنند، به گفته پيامبر اكرم صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتَغِ عَلى نَفسِكَ وعِيالِكَ حَلالاً، فَإِنَّ ذلِكَ جِهادٌ فى سَبيلِ اللّهِ، وَاعلَم أ‌‌نَّ عَونَ اللّه فى صالِحِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص16 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى خود و عائله‌‌ات، [روزى] حلال بجوى؛ زيرا اين كار، نوعى جهاد در راه خداست و بدان كه كمك خداوند، در تجارت درست [و حلال] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجموعه مقررات و احكام دين اسلام برگرفته از نگاه جامع و همه جانبه دين به اين رويكرد اجتماعى است. برخى از مهم ترين محورها در تبيين حكمت مقررات اسلامى را مى‌‌توان اين گونه بيان داشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقويت فرهنگِ دوستى و روابط اجتماعى: هدف اصلى از داد و ستد، تسهيل عملكرد نظام اجتماعى و تأمين نيازهاى مادى افراد جامعه است. توصيه شارع مقدس آن است كه اين داد و ستد و تأمين نياز به تقويت روابط اجتماعى نيز بينجامد، به گونه‌‌اى كه همزيستى دوستانه اجتماعى حتى بر منفعت شخصى مقدم شود. از اين منظر است كه مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر هر يك از طرفين معامله، به هر علت از انجام معامله پشيمان شود توصيه به طرف مقابل آن است كه معامله را فسخ كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أييُّما عَبدٍ أقالَ مُسلِما فى بَيعٍ، أقالَهُ اللّه تَعالى عَثرَتَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص136 ح136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده‌‌اى كه تقاضاى مسلمانى را براى فسخ معامله‌‌اى بپذيرد، خداوند متعال در روز قيامت، از لغزش‌‌هاى او درگذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا به دست آوردن دل يك مسلمان، بسيار برتر از سودى است كه از معامله نصيب مى‌‌شود. نكته قابل توجه آنكه اين گذشت اجتماعى در معامله، به حيات اخروى پيوند خورده و سبب گذشت و عفو خداى متعال از لغزش آدمى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه سخت‌‌گيرى و شدت در خريد و فروش امرى ناپسند تلقى شده و پاداش كسى كه با مشترى، آسان‌‌گيرى كند بهشت دانسته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص129 گذشت و آسان گرفتن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تاجران توصيه شده است كه با دادن صدقه، سود خود را با نيازمندان تقسيم كنند و آنان را در شادى سودآورى معامله خويش شريك سازند. اين عمل سبب كفاره گناهان و جبران كننده آسيب‌‌هاى احتمالى و غير عمدى موجود در معامله است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص141 آداب تجارت / صدقه دادن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوى ديگر، شارع مقدس وارد شدن شخص در داد و ستد ديگران را امرى ناپسند شمرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص247 (آفت‌‌هاى تجارت / داخل شدن در خريد و فروش ديگرى&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه اين عمل سبب برانگيخته شدن واكنش اجتماعى و تحريك احساسات خريدار پيشين شده و رابطه مبتنى بر دوستى را تضعيف مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگيرى از مفاسد اخلاقى و اقتصادى. بروز منافع شخصى افراد در تجارت سبب مى‌‌شود داد و ستد و بازار، محلى مناسب براى بروز آسيب‌‌هاى اخلاقى و اقتصادى شوند. پديد آمدن اين آسيب‌‌ها امرى طبيعى است و به سادگى نمى‌‌توان از آن چشم پوشيد. رويكرد كلى دين، پرهيز از آسيب‌‌هاى محتمل است. توجه به شناسايى آسيب‌‌ها و مفاسد، تلاش براى پيشگيرى از آنها، پرهيز از ورود در آنها و چگونگى راه‌‌هاى مقابله با آنها، از جمله توصيه‌‌هاى شارع هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسيب‌‌هايى همچون ربا،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص201 آفت‌‌هاى تجارت / ربا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كم فروشى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص205 (آفت‌‌هاى تجارت / كم فروشى&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيانت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص197 (آفت‌‌هاى تجارت / خيانت&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دروغگويى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص189 (آفت‌‌هاى تجارت / دروغ&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَشّ در معامله،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص215 آفت‌‌هاى تجارت / گول زدن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتمان عيب،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص81 (مهم‌‌ترين احكام تجارت و داد و ستد / گفتن عيب‌‌هاى كالا) وص 264 ح335 و 336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غبن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص213 (آفت‌‌هاى تجارت / مغبون كردن كسى كه به شخص اعتماد مى‌‌كند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قسم خوردن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص191 (آفت‌‌هاى تجارت / سوگند خوردن بويژه سوگند دروغ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله آسيب‌‌ها و مفاسدى هستند كه به سبب احتمال وجود بيشتر، شارع بر آنها توجه داده و از آنها نهى كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رشد و تعالى فضائل اخلاقى. قوانين و آداب تجارت اسلامى، افزون بر پيشگيرى از آسيب‌‌هاى احتمالى به گونه‌‌اى طراحى شده‌‌اند كه در رشد و تعالى فضائل اخلاقى نيز تأثيرگذار باشند. اگر چه پيشگيرى از رذائل اخلاقى نيز نوعى تعالى و رشد محسوب مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شارع مقدس به فروشنده توصيه كرده تا در وزن كردن كالاى فروخته شده، نفع طرف مقابل را در نظر بگيرد و ايثار كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص123 (آداب تجارت / سنگين‌‌تر وزن كردن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از معاملاتى كه احتمال پديد آمدن سوء اخلاق در آنها وجود دارد (مانند كفن فروشى و برده فروشى) پرهيز كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص275 ح352 و 353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حرص بر سودآورى نداشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص139 (آداب تجارت / اعتدال در طلب روزى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردمان را به يك چشم بنگرد و ميان مشتريان تفاوت نگذارد مگر به جهت علم و تقوا. اين همه، به معناى تعالى و رشد فضائل اخلاقى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقويت بنيه معنوى. نگاه الهى به داد و ستد، پرهيز از آسيب‌‌هاى اخلاقى و اجتماعى، توصيه به فضائل اخلاقى مرتبط با داد و ستد و...، نشان مى‌‌دهند كه دين در وضع كردن قوانين مربوط به تجارت، درصدد تقويت بنيه معنوى فرد و جامعه است. اين اصل، حاكم بر همه مقررات شريعت است. رشد معنويت تنها به عبادتِ مصطلح محدود نمى‌‌شود. انسان بايد به گونه‌‌اى باشد كه همه فعل و ترك او، عبادت و ملازم با عبادت باشند. از منظر دين، تاجرِ شايسته كسى است كه در حال تجارت نيز ذكر خدا بر لب و جان دارد و آيه «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» را امتثال كرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص111 (آداب تجارت / ياد خداى عز و جل) وص 331 (آداب معنوى بازار / ذكر خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه تجارت خويش را با دعا به درگاه الهى آغاز كرده، تجارت پربركت و مال طيب را از او طلب مى‌‌كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص114 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه تاجر مؤمن، درخواست سود و فضل از بارى تعالى است و تجارت وسيله‌‌اى براى نزول تفضّل الهى است. او تنها از خدا طلب خير مى‌‌كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص117 (آداب تجارت / طلب خير كردن از خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرائت كردن قرآن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص343 (آداب معنوى بازار / خواندن آياتى از قرآن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نماز گزاردن در بازار و مسجد بازار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص343 (آداب معنوى بازار / نمازگزاردن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز توصيه‌‌هايى هستند كه بنيان حاكم بر تجارت، يعنى معنويت در تجارت و بازار را افزايش مى‌‌دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأكيد بر كسب حلال و تلاش در حلال خوارى خود و خانواده و آثار برآمده از آن در نسل پاك و پاكيزه نيز نگاه خاص اسلام به تجارت و اصول حاكم بر آن را تبيين مى‌‌كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص90 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نتيجه آنكه، مجموعه مطالب ياد شده، به روشنى اصول و مبانى حاكم بر وضع قوانين، احكام و آداب تجارت را معلوم مى‌‌كنند كه نگاه جامع و آخرت گرايانه بر داد و ستد، نه تنها باعث آسايش و رفاه دنيوى مى‌‌شود، بلكه ثواب اخروى و جنّت الهى را نيز در پى دارد؛ آن گونه كه تاجر امين، بدون حسابرسى به بهشت رهنمون مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص27 فضيلت تاجر درستكار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احكام-كسب-و-تجارت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احكام كسب و تجارت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لزوم تدوين قوانين داد و ستد در همه جوامع كارى ضرورى، پذيرفته و مقبول است؛ زيرا همه گونه‌‌هاى شغلى، خواه توليدى يا خدماتى،نيازمند معيارها و ضوابطى هستند كه در قوانين فقهى و حقوقى هر نظام اجتماعى تبيين مى‌‌شوند. جواز يا عدم جواز شغل يا معامله (معاملات روا و ناروا)، قواعد و معيارهاى ضرورى و لازم در شغل و معامله، ويژگى‌‌هاى طرفين معامله و...، از جمله اين قوانين هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاهى از احكام كسب و تجارت براى فروشنده و حتى براى خريدار، امرى لازم و ضرورى است؛ زيرا تمايل به كسب درآمد بيشتر و از دست ندادن مال از هر طريق، در نهاد آدمى وجود دارد و او را به بيراهه مى‌‌كشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظرافت‌‌ها و ضوابط حاكم بر داد و ستد نيز اهميّت دارند كه رعايت نكردن آنها ممكن است به حرام‌‌خوارى و هلاكت بيانجامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، خرد انسانى، حكم مى‌‌كند كه تاجر و كاسب با احكام شرعى حاكم برمعاملات آشنايى كامل داشته باشند تا در ورطه هلاكت نيفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفارش معصومان عليهم‌‌السلام بر يادگيرى احكام داد و ستد نيز ناظر به همين آسيب محتمل است. تأكيد ورزيدن امير المؤمنين عليه‌‌السلام در سخنرانى عمومى براى مردم به يادگيرى احكام شرعى با عبارت: «الفقه ثمّ المتجر»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص108 ح80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تكرار سه باره اين جمله، ضرورت اين يادگيرى را آشكار مى‌‌سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با بهره گيرى از روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام و فتاواى فقها، احكام كسب و تجارت در چندمحور قابل تبيين اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-احكام-شغل-و-كسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ احكام شغل و كسب&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر فقهى، اصل كلى و حاكم بر كسب و پيشه، روا بودن آن است كه در اصطلاح فقهى، بدان جواز يا اباحه به معناى عام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از اباحه به معناى عام، جايز بودن شغل است.يعنى انتخاب آن حرام نيست، جواز به اين معنا، شامل كسب و كار واجب، مستحب، مكروه و مباح به معناى خاص مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى‌‌شود. اگر چه در برخى موارد، گونه‌‌اى خاص از كسب يا شى‌‌ء مورد معامله عنوانى خاص مى‌‌يابد و يكى از احكام تكليفى ديگر ملاك ارزش گذارى آن خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. وجوب: هر كس موظف است زندگى مطابق با شأن‌‌ براى خود و خانواده‌‌اش آماده سازد. از اين رو، گاه انتخاب شغل براى حصول اين هدف بر او واجب مى‌‌شود كه آن را وجوب شخصى مى‌‌گويند. همچنان كه گاه براى تأمين نيازهاى لازم و ضرورى اجتماع، برخى مشاغل وجوب كفائى خواهند داشت تا نظام اجتماعى مسلمانان مختل نشود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: مفتاح الكرامة: ج12 ص15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. حرمت: برخى مشاغل و پيشه‌‌ها به سبب دارا بودن ويژگى ناپسند در اصل شغل، يا لوازم آن، حرام شمرده شده‌‌اند. ملاك اصلى در حرمت اين پيشه‌‌ها، فسادآور بودن آنها است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحث تفصيلى آن در عنوان «معيار كلّى در صحت و بطلان معاملات» در ص70 گذشت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. كراهت: در روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام، برخى از پيشه‌‌ها به سبب آسيب زدن به روح انسانى، يا دارا بودن احتمال خطر انحراف از خوى اسلامى و انسانى، به عنوان شغل مكروه معرفى شده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفصيل اين مبحث در عنوان «سخنى درباره شغل‌‌ها و كسب‌‌هاى نكوهيده» در ص278 خواهد آمد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. مطلوبيت (استحباب اتخاذ): اهل بيت عليهم‌‌السلام شغل‌‌هايى را كه انجام دادن آنها آثار تربيتى شايسته داشته، يا احتمال انحراف كمترى دارند ستوده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن استحقاق ثواب را اثبات نمى‌‌كند.زيرا استحقاق ثواب مشروط به قصد قربت است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال، پيامبران عليهم‌‌السلام، چوپان، يا زارع بوده‌‌اند. اين دو عنوان را روايات ستوده‌‌اند. از سوى ديگر، تلاش فرد در راستاى برطرف كردن نيازهاى فرعى خويش، حفظ شأن و آبرو، برطرف ساختن نيازهاى فرعى خانواده كه با نام «توسعه بر عيال» از آن ياد مى‌‌شود، پيگيرى امورى كه جامعه اسلامى بدانها اهتمام دارد و مى‌‌تواند به فعاليت‌‌هاى شخص رنگ الهى زده و آنها را به دايره استحباب نزديك‌‌تر سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. اباحه (رَوا بودن): كسب و پيشه‌‌اى كه يكى از عنوان‌‌هاى چهارگانه پيشين را نداشته باشند روا و جايز شمرده مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-احكام-داد-و-ستد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ احكام داد و ستد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تجارت» در اصطلاح فقيهان در معناهاى متفاوتى به كار رفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مطلق كسب: گاه تجارت در معناى مطلق كسب و اكتساب به كار رفته كه شامل اجاره، صلح و وكالت هم مى‌‌شود؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. هر گونه داد و ستد: گاه مراد از تجارت، مطلق داد و ستد است؛ چه با هدف سودآورى باشد يا هدف از داد و ستد، سود و فايده نباشد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. داد و ستد با هدف سودآورى: شيوه متعارف در معاملات تجارى، داد و ستد باهدف سودآورى است؛ حتى برخى معناى لغوى تجارت را نيز «داد و ستد با هدف سودآورى» دانسته‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: أساس البلاغة: ص77، تاج العروس: ج6 ص128.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، برخى فقيهان درآمدزايى را شرط تحقق تجارت برشمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: مسالك الأفهام: ج3 ص117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. پيشه: گاه داد و ستد به منزله يك «رفتار مستمر» كه لازمه برخى پيشه‌‌هاست معنا مى‌‌شود و گاه يك مورد داد و ستد به گونه اتفاقى و نادر روى مى‌‌دهد، يعنى انجام معامله شغل فرد شمرده نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است احكام و آداب ذكر شده در اينجا هر گونه داد و ستد را شامل مى‌‌شوند چه هدف و نتيجه آن سود بردن باشد يا نباشد و خواه طرفين معامله داد وستد را به عنوان شغل و كسب خود انتخاب كرده باشند، يا اين كار را صرفاً يك بار انجام دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقيهان با استناد به آيات و روايات، احكام و آداب گوناگونى براى داد و ستد برشمرده‌‌اند كه برخى از آن آيات و روايات، در عنوان‌‌هاى متفاوت اين مجموعه گزارش شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مجموعه روايات و مباحث پيش رو، تنها به مهم ترين موارد مطرح شده در روايات مربوط به داد و ستد اكتفا شده و از ورود به مباحث و استدلالات فقهى پرهيز كرده‌‌ايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون به اجمال به مهم ترين احكام و آداب الزامى داد و ستد اشاره مى‌‌كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احكام-الزامى-داد-و-ستد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احكام الزامى داد و ستد&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از احكام الزامى، قواعد و معيارهايى هستند كه رعايت آنها در هر معامله و داد و ستد لازم است و اگر يكى از اينها رعايت نشود، داد و ستد، صحيح و كامل نخواهد بود و در نتيجه آثار مترتب بر داد و ستد، يعنى نقل و انتقال شى‌‌ء مورد معامله نيز حاصل نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-شرايط-طرفين-داد-و-ستد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ شرايط طرفين داد و ستد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. بلوغ و تمييز: لازم است معامله كننده به حد بلوغ شرعى (طبق نظر مشهور، رسيدن به پانزده سال در پسران و رسيدن به نه سال در دختران، يا ديگر علائم بلوغ) رسيده باشد. از اين رو، خريد و فروش كودكان، صحيح نيست، مگر آنكه به حد تمييز رسيده باشند. مراد از حد تمييز، نوجوانى است كه به حد بلوغ نرسيده است، ولى توان شناخت نيك و بد را دارد و در حد فرد بالغ فهيم محسوب مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. عقل: مراد از عقل، داشتن كمترين حدّ عقل لازم در معامله است كه بايد در طرفين داد و ستد وجود داشته باشد در نتيجه معامله ديوانه (مجنون) صحيح نيست. زيرا غير عاقل نمى‌‌تواند صلاح و فساد خود را تشخيص دهد و قصد انجام فعل داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. رشد: لازم است معامله‌‌كننده از منظر رشد عقلى به حد متعارف و معمول رسيده و قدرت شناخت و تشخيص صلاح خويش را داشته باشد. قرآن كريم، در اختيار قراردادن اموال كودكان يتيم را به قطعى شدن رشد آنها منوط دانسته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَ لَهُمْ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر در آن‌‌ها رشدى (از نظر فكر و عقل) ديديد اموالشان را به خودشان بدهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. محجور نبودن: كسانى كه به دليلى شرعى و قانونى، حق تصرف در اموال خود را ندارند و شريعت براى تصرف آنان مانع ايجاد كرده، حق فروش اموال خودرا ندارند. اين محجور بودن ممكن است به سبب نداشتن شرط بلوغ و قصد باشد، يا به سبب ورشكستگى و افلاس، حتى در افراد عاقل و مختار، پديد آيد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرطهاى بلوغ، رشد، عقل و محجور نبودن را با عنوان «شروط اهليت معامله» نيز ياد كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. اختيار: لازم است معامله كننده داد و ستد را به اختيار و انتخاب خود انجام دهد و به اين كار مجبور نشود. اين شرط، ريشه عقلائى دارد و عالمان شيعه و اهل سنت بر آن اجماع كرده‌‌اند. آيه 29 سوره مباركه نساء نيز با عبارت «تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ» به رضايت ناشى از اختيار فرد توجه داده و حديث رفع نيز بر اين شرط دلالت دارد. پيامبر اكرم صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرموده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُفِعَ عَن اُمَّتى... ما اُكرِهوا عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص462 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امت من چند چيز برداشته شده است... (از جمله) چيزى كه بر آن مجبور شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجبار و اكراه فروشنده يا خريدار بر داد و ستد، تأثيرگذارى معامله را زائل كرده و اثر لازم از داد و ستد را نفى مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. قصد انجام دادن فعل: مراد از قصد انجام دادن فعل، قصد جدّى فروشنده و خريدار برانجام دادن معامله است. از اين رو، گفتار شوخى و هزل، معامله را تثبيت نمى‌‌كند. معامله هازل (غير جدى)، غافل، مست و شخصى كه با مصرف مواد مخدر و روانگردان گيج و منگ شده، به سبب دارا نبودن قصد انجام دادن فعل، باطل است و حتى به عنوان عقد فضولى هم قابليت تصحيح ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حقيقت سخن اين فرد، صلاحيت ابتدائى براى انجام معامله را دارا نيست، از اين رو قابليتتصحيح نيز ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. ولايت داشتن (به عنوان مالك يا ولى يا وكيل): اين شرط نيز شرطى عقلائى و ارتكازى است. خريد و فروش يك شى‌‌ء تنها از سوى كسى مجاز است كه حق و اجازه انجام معامله را داشته باشد. اين شخص ممكن است مالك شى‌‌ء (به گونه دارا بودن ملكيت تام) يا وكيل مالك در انجام فعل باشد. همچنين ممكن است شخص معامله‌‌كننده به سبب دارا بودن ولايت (بر كودك يا مجنون)، يا وصايت (از كسى كه فوت كرده) اين صلاحيت را يافته باشد. با در نظر گرفتن اين شرط، معلوم مى‌‌شود كه شخص غاصب و سارق، صلاحيت داد و ستد ندارد ومعامله اش صحيح نيست. حتى اگر شى‌‌ء داد و ستد شده چندين بار دست به دست شده و معامله‌‌هاى متعددى روى آن صورت گرفته باشد، هيچ يك از اين معاملات نافذ نيست و آن شى‌‌ء در ملكيت مالك اول باقى مانده است و او حق امضا يا فسخ هر يك از داد و ستدهاى انجام شده در هر مرحله را خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-شرايط-جنس-معامله-شده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ شرايط جنسِ معامله شده&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لازم است شى‌‌ء و جنس داد و ستد شده نيز داراى ويژگى‌‌هايى باشد تا صلاحيت نقل و انتقال داشته و در نتيجه، معامله صحيح و تام انجام شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين ويژگى‌‌ها عبارت‌‌اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. قابليت تملك: نخستين شرط شى‌‌ء داد و ستد شده، صلاحيت داشتن آن براى تملك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجه به اين شرط، اشيائى مثل خس و خاشاك به سبب بى ارزش بودن، قابليت تملك و صلاحيت داد ستد ندارند. انسان آزاد نيز قابليت تملك و صلاحيت داد و ستد ندارد و از اين رو، قابل خريد و فروش نيست. اموال مشترك عمومى جوامع، همانند نور خورشيد، جنگل‌‌ها و مراتع نيز قابليت تملك شخصى ندارند (البته حق انتفاع و بهره‌‌بردارى از آنها قابل داد و ستد است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. صلاحيت استفاده (انتفاع): هدف از داد و ستد، انتقال ملكيت شى‌‌ء ازفروشنده به خريدار براى فايده بردن او از شى‌‌ء معامله شده است. از اين رو، چيزهايى كه قابليت استفاده ندارد، شايستگى داد و ستد هم نخواهد داشت. اين شرط، سبب خروج اشيائى چون شراب مى‌‌شود كه از ديدگاه شارع مقدس، شايستگى استفاده و انتفاع ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. قدرت بر تسليم: معامله نمى‌‌تواند روى آن شى‌‌ء كه قابل تسليم نيست انجام شود. حيوانى كه فرار كرده، يا زمينى كه از سوى غاصبى غصب شده و فروشنده امكان باز پس گيرى آن را ندارد، از اين جمله‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته، اگر خريدار قدرت باز پس گيرى شى‌‌ء معامله شده را داشته و اين شرط را بپذيرد، معامله صحيح خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. معلوم بودن (از جهت مقدار و وصف): لازم است شى‌‌ء معامله شده، معلوم و مشخص باشد؛ هم از منظر ويژگى‌‌ها و هم از جهت مقدار و كمّيت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال نمى‌‌توان خانه اى يا زمينى را با عنوان كلى يك خانه يا يك زمين فروخت، بلكه تنها پس از مشخص كردن ويژگى‌‌ها و اوصاف كه آن را از ديگر اشيا متمايز مى‌‌كند قابليت داد و ستد خواهد يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجه نكردن به اين شرط، سبب پديد آمدن معامله غررى خواهد شد كه ناصواب و باطل است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر، به معناى غفلت، خطر و اقدام ناآگاهانه است (ر.ك: النهاية: ج3 ص355، المصباح المنير: ج2 ص444 و 445) داد و ستدى كه بدون آگاهى از شى‌‌ء معامله شده انجام شود معامله غررى ناميده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بليط‌‌هاى بخت‌‌آزمايى از اين منظرقابليت خريد و فروش نداشته و ندارند؛ چون مشخص نيست كه در مقابل پول داده شده، چه چيزى نصيب خريدار مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار جنس داد و ستد شده نيز بايد معلوم و مشخص باشد. روشن است كه يك كيلو از جنس مورد نظر تفاوت فراوان با يك تُن از آن دارد. مشخص نبودن مقدار نيز معامله را غروى و باطل مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معين بودن و مشخص بودن شى‌‌ء داد و ستد شده نيز از موارد علم به شى‌‌ء معامله شده تلقى مى‌‌شود. يك گوسفند از يك گله، نمى‌‌تواند موضوع خريد و فروش قرار گيرد؛ چون ويژگى‌‌هاى گوسفندان گله متفاوت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته در موارد «سرى سازى صنعتى» كه همه مصداق‌‌هاى موجود مشخصات يكسانى داشته و همانند يكديگرند، نياز به معين كردن شى‌‌ء معامله شده وجود ندارد. از اين رو، خريدارى يك دست بشقاب غذاخورى با نشانه مشخص، يا يك مدل خودرو توليد شده مشخص در يك كارخانه، صحيح خواهد بود؛ زيرا تفاوتى ميان افراد اين عنوان وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. تعلق نداشتن حق ديگران: لازم است جنس مورد معامله، مشمول حق ديگران نباشد. براى مثال، مال وقف شده، قابل خريد و فروش نيست، چون مشمول حق كسانى است كه اين مال براى آنان وقف شده است. داد و ستد مالى كه رهن داده شده است (مال مرهونه) يا ملك مشترك با فردى ديگر نيز به سبب دارا نبودن اين شرط، صحيح نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آداب-التجارة198&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: آدابُ التِّجارَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب تجارت در كتابهاى فقهى نيز مورد اشاره قرار گرفته است.از جمله ر.ك: تحرير الوسيله: ج1ص 500 ـ 501، قواعد الأحكام: ص13، مفتاح الكرامة: ج12 ص333 ـ 350.گفتنى است كه در مجموعه حاضر، آداب مستحبى بيشترى نسبت به كتابهاى فقهى بيان شده و همه آنها نيز از كتاب و سنت استخراج شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: آداب تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعلم-أحكام-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: تَعَلُّمُ أحكامِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: آموختن احكام تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أميرَ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام يَقولُ عَلَى المِنبَرِ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، وَاللّهِ، لَلرِّبا في هذِهِ الاُمَّةِ أخفى مِن دَبيبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدبّ والدبيب: مشيٌ خفيف مفردات ألفاظ القرآن: ص306 «دبّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّملِ عَلَى الصَّفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفا: جمع الصفاة، وهي الصخرة والحجر الأملس، أي غير الخشن، أو الحجر الصلد الضخم الذي لا ينبت شيئا انظر: لسان العرب: ج14 ص464 «صفا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، شوبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّوبُ: الخَلطُ (النهاية: ج2 ص507 «شوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيمانَكُم بِالصِّدقِ، التّاجِرُ فاجِرٌ وَالفاجِرُ فِي النّارِ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص150 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح16، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 194 ح3731، روضة الواعظين: ص510 نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص117 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اَصبغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امير مؤمنان عليه‌‌السلام بر منبر شنيدم كه مى‌‌فرمايد: اى جماعت بازرگانان! نخست، فقه و آن گاه تجارت؛ نخست فقه و آن گاه تجارت؛ نخست فقه و آن گاه تجارت! به خدا سوگند، هر آينه ربا در اين امّت، پنهان‌‌تر است از خزيدن مورچه‌‌اى بر تخته سنگى. ايمان خود را با راستى در آميزيد. بازرگان، فاجر است و فاجر، در آتش، مگر آن كه حق را بستاند و حق را بدهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ رَجُلاً أتاهُ [الإِمامَ عَلِيّا عليه‌‌السلام] فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنّي اُريدُ التِّجارَةَ، فَادعُ اللّهَ لي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عليه‌‌السلام: أوَ فَقِهتَ في دينِ اللّهِ عز و جل؟ قالَ: أوَ يَكونُ بَعضُ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَيحَكَ! الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، إنَّ مَن باعَ وَاشتَرى ولَم يَسأَل عَن حَلالٍ ولا حَرامٍ ارتَطَمَ فِي الرِّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارتطم في الربا: وقع فيه فتخبّط انظر: لسان العرب: ج12 ص244 «رطم&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ارتَطَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص254 عن الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح12، عوالي اللآلي: ج 3 ص201 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد امام على عليه‌‌السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من تصميم گرفته‌‌ام تجارت كنم. برايم دعا كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «آيا احكام دين خداى[عز و جل در باره داد و ستد] را مى‌‌دانى؟». گفت: بعضى از آنها را مى‌‌دانم. فرمود: «واى بر تو! اوّل، دانستن احكام، سپس تجارت. كسى كه خريد و فروش كند و از حلال و حرامى نپرسد، بارها در ورطه ربا افتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أرادَ التِّجارَةَ فَليَتَفَقَّه في دينِهِ لِيَعلَمَ بِذلِكَ ما يَحِلُّ لَهُ مِمّا يَحرُمُ عَلَيهِ، ومَن لَم يَتَفَقَّه في دينِهِ ثُمَّ اتَّجَرَ تَوَرَّطَ فِي الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنعة: ص591.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بخواهد تجارت كند، بايد احكام دين خود را بياموزد تا بدين وسيله، حلال را از حرام باز شناسند. كسى كه احكام دين خود را نياموزد و تجارت كند، در ورطه شبهات فرو مى‌‌غلتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص186 (آفات التجارة / الجهل بأحكام التجارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص187 (آفت‌‌هاى تجارت / ناآگاهى از احكام تجارت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: ذِكرُ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: ياد خداى عزوجل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَوةِ وَ إِيتَاءِ الزَّكَوةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَرُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و بر پا داشتن نماز و اداى زكات غافل نمى‌‌كند، آنها از روزى مى‌‌ترسند كه در آن، دل‌‌ها و چشم‌‌ها زير و رو مى‌‌شوند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تُلْهِكُمْ أَمْوَ لُكُمْ وَ لاَ أَوْلَدُكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ مَن يَفْعَلْ ذَ لِكَ فَأُوْلَلءِكَ هُمُ الْخَسِرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنافقون: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! اموال و فرزندانتان، شما را از ياد خدا غافل نكند؛ و كسانى كه چنين كنند، زيانكاران اند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منافقون: آيه 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن أبي هريرة عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ الّذينَ يَضرِبونَ فِي الأَرضِ يَبتَغونَ مِن فَضلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج12 ص279، تفسير الآلوسي: ج18 ص178، تفسير ابن أبي حاتم: ج8ص 2607 ح14645، الدر المنثور: ج6 ص207 نقلاً عن ابن مردويه والديلمي عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القُرطُبى ـ به نقل از ابو هُرَيره از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در باره فرموده خداى بلندمرتبه: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنها را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى همان كسانى كه در جستجوى فضل [و روزى]خداوند، در زمين سفر مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن بشّار عن رجل رفعه ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ التُّجّارُ الَّذينَ لا تُلهيهِم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ عز و جل، إذا دَخَلَ مَواقيتُ الصَّلاةِ أدّوا إلَى اللّهِ حَقَّهُ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح21، بحارالأنوار: ج83 ص4 وراجع كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 192 ح3720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن بشّار، از مردى كه سند حديث را به يكى از اهل بيت عليهم‌‌السلام رسانده است، در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، بازرگانانى هستند كه تجارت و داد و ستد، از ياد خدا بازشان نمى‌‌دارد. هر گاه وقت نماز شود، به گزاردن حقّ خدا (نماز) مى‌‌پردازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كَلامٍ لَهُ عِندَ تِلاوَتِهِ: «يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَ الاْصَالِ * رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 36 و 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ وتَعالى جَعَلَ الذِّكرَ جِلاءً لِلقُلوبِ... وإنَّ لِلذِّكرِ لَأَهلاً أخَذوهُ مِنَ الدُّنيا بَدَلاً، فَلَم تَشغَلهُم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَنهُ، يَقطَعونَ بِهِ أيّامَ الحَياةِ ويَهتِفونَ بِالزَّواجِرِ عَن مَحارِمِ اللّهِ في أسماعِ الغافِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 222، بحارالأنوار: ج69 ص325 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ از سخنان ايشان هنگام تلاوت كردن اين آيه: «در آن [خانه]ها هر بامداد و شامگاه، او را نيايش مى‌‌كنند: مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى‌‌دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند پاك و بلندمرتبه، و ياد خود (يا: نماز) را صيقل دهنده دل‌‌ها قرار داد... وياد خدا، اهلى دارد كه آن را به جاى دنيا برگزيدند. بنا بر اين، هيچ تجارت و داد و ستدى آنها را از آن باز نمى‌‌دارد، روزهاى زندگى [خود] را با آن سپرى مى‌‌كنند و عوامل باز دارنده از حرام‌‌هاى خدا را در گوش غافلان، فرياد مى‌‌زنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ فيما يوصي بِهِ أصحابَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعاهَدوا أمرَ الصَّلاةِ وحافِظوا عَلَيها، وَاستَكثِروا مِنها، وتَقَرَّبوا بِها، فَإِنَّها كانَت عَلَى المُؤمِنينَ كِتابا مَوقوتا... وقَد عَرَفَ حَقَّها رِجالٌ مِنَ المُؤمِنينَ الَّذينَ لا تَشغَلُهُم عَنها زينَةُ مَتاعٍ ولا قُرَّةُ عَينٍ مِن وَلَدٍ ولا مالٍ، يَقولُ اللّهُ سُبحانَهُ: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَوةِ وَ إِيتَاءِ الزَّكَوةِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 199، بحارالأنوار: ج82 ص224 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در سفارش به يارانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نماز، اهمّيت دهيد و آن را پاس بداريد و بسيارش به جا آوريد و به وسيله آن به خدا نزديك شويد؛ زيرا نماز در اوقاتى معيّن بر مؤمنان، واجب گشته است... حق [و اهمّيت] آن را مردانى از مؤمنان شناخته‌‌اند كه نه زرق و برق كالايى و نه هيچ عزيزى، از فرزند و مال، آنها را از آن، باز نمى‌‌دارد. خداوند پاك مى‌‌فرمايد: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و بر پاداشتن نماز و پرداخت زكات، باز نمى‌‌دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في قَولِهِ: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تُلْهِكُمْ أَمْوَ لُكُمْ وَ لاَ أَوْلَدُكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» ـ: هُم عِبادٌ مِن اُمَّتِيَ الصّالِحونَ مِنهُم، لا تُلهيهِم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ، وعَنِ الصَّلاةِ المَفروضَةِ الخَمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج8 ص179 نقلاً عن ابن مردويه عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در باره فرموده خداوند: «اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! اموالتان و فرزندانتان، شما را از ياد خدا باز ندارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، بندگان شايسته‌‌اى از امّت من هستند كه هيچ گونه تجارت و داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و از نمازهاى واجب پنجگانه باز نمى‌‌دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص330 (آداب السوق المعنوية / الذكر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص331 (آداب معنوى بازار / ذكر خدا)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الدُّعاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: دعا كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ ارزقُني مِن فَضلِكَ مالاً طَيِّبا كَثيرا فاضِلاً لا يُطغيني، وتِجارَةً نامِيَةً مُبارَكَةً لا تُلهيني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج94 ص133 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از فضل خود، مرا دارايىِ پاك فراوان و سرشار كه به سركشى‌‌ام وا ندارد و داد و ستدى بالنده و بركت‌‌خيز كه غافلم نگردانَد، روزى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أرَدتَ أن تَشتَرِيَ شَيئا فَقُل: «يا حَيُّ يا قَيّومُ، يا دائِمُ يا رَؤوفُ يا رَحيمُ، أسأَ لُكَ بِعِزَّتِكَ وقُدرَتِكَ وما أحاطَ بِهِ عِلمُكَ، أن تَقسِمَ لي مِنَ التِّجارَةِ اليَومَ أعظَمَها رِزقا، وأَوسَعَها فَضلاً، وخَيرَها عاقِبَةً» فَإِنَّهُ لا خَيرَ فيما لا عاقِبَةَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص10 ح34 كلاهما عن معاوية بن عمّار، مكارمالأخلاق: ج1 ص546 ح1882 عن الإمام الباقر عن الإمام زين العابدين عليهماالسلام، عوالي اللآلي: ج3 ص204 ح33، بحارالأنوار: ج103 ص91 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستى چيزى بخرى، بگو: «اى زنده، اى پابرجاى، اى هميشگى، اى مهرورز، اى مهربان! تو را به عزّت و توانمندى و به هر آنچه علم تو آن را در ميان گرفته سوگند مى‌‌دهم كه امروز از اين داد و ستد، بيشترين روزى و وسيع‌‌ترين نعمت و بهترين فرجام را نصيب من فرمايى»؛ زيرا كه در آنچه فرجامِ [نيك] ندارد، خيرى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن مسعدة بن صدقة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ جَعفَرا عليه‌‌السلام يُملي عَلى بَعضِ التُّجّارِ مِن أهلِ الكوفَةِ في طَلَبِ الرِّزقِ، فَقالَ لَهُ: صَلِّ رَكعَتَينِ مَتى شِئتَ، فَإِذا فَرَغتَ مِنَ التَّشَهُّدِ فَقُل: «تَوَجَّهتُ بِحَولِ اللّهِ وقُوَّتِهِ بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ، ولكِن بِحَولِكَ يا رَبِّ وقُوَّتِكَ، أبرَأُ إلَيكَ مِنَ الحَولِ وَالقُوَّةِ إلاّ ما قَوَّيتَني، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بَرَكَةَ هذَا اليَومِ، وأَسأَ لُكَ بَرَكَةَ أهلِهِ وأَسأَ لُكَ أن تَرزُقَني مِن فَضلِكَ رِزقا واسِعا حَلالاً طَيِّبا مُبارَكا، تَسوقُهُ إلَيَّ في عافِيَةٍ بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ، وأَنَا خافِضٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيش خافض: خصيب في دعة وخصب ولين لسان العرب: ج7 ص145 «خفص&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عافِيَةٍ» تَقولُ ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص3 ح7، بحارالأنوار: ج91 ص341 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از مسعدة بن صدقه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام جعفر صادق عليه‌‌السلام شنيدم كه به يكى از تاجران كوفى براى طلب روزى املا مى‌‌فرمود: هر گاه خواستى، دو ركعت نماز بخوان و چون از تشهّد فارغ شدى، بگو: «حركت مى‌‌كنم به نيرو و توان خداوند، و نه نيرو و توانى از خويش؛ بلكه به نيرو و توان تو، اى پروردگار من. از هر نيرو و توانى به درگاه تو اعلام برائت مى‌‌كنم، مگر نيرويى كه تو به من داده‌‌اى. بار خدايا! بركت اين روز و بركت اهل آن را از تو درخواست مى‌‌كنم. از تو درخواست مى‌‌كنم كه از فضل خود به من روزىِ فراخ و حلال و پاك و پر بركت، عطا فرمايى و آن را با نيرو و توانت و بى هيچ رنج و گزندى و در حالى كه در عافيت و آسايش هستم، به من برسانى». اين را سه بار مى‌‌گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عليّ الحلبي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكى رَجُلٌ إلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام الفاقَةَ وَالحُرفَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُرفة ـ بالضم ـ: الحرمان كالحرفة بالكسر.والمحارَف ـ بفتح الراء ـ: المحروم الذي إذا طلب لا يرزق، أو يكون لا يسعى في الكسب مجمع البحرين: ج1 ص389 «صرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي التِّجارَةِ بَعدَ يَسارٍ قَد كانَ فيهِ، ما يَتَوَجَّهُ في حاجَةٍ إلاّ ضاقَت عَلَيهِ المَعيشَةُ، فَأَمَرَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام أن يَأتِيَ مَقامَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بَينَ القَبرِ وَالمِنبَرِ، فَيُصَلِّيَ رَكعَتَينِ ويَقولَ مِئَةَ مَرَّةٍ: «اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِقُوَّتِكَ وقُدرَتِكَ، وبِعِزَّتِكَ وما أحاطَ بِهِ عِلمُكَ، أن تُيَسِّرَ لي مِنَ التِّجارَةِ أوسَعَها رِزقا، وأَعَمَّها فَضلاً، وخَيرَها عاقِبَةً».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الرَّجُلُ: فَفَعَلتُ ما أمَرَني بِهِ، فَما تَوَجَّهتُ بَعدَ ذلِكَ في وَجهٍ إلاّ رَزَقَنِيَ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص473 ح1، تهذيب الأحكام: ج3 ص311 ح965، منتقى الجمان: ج2 ص277.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن على حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به امام صادق عليه‌‌السلام از تنگ‌‌دستى و بد بخت و بى روزى بودنش در تجارت، شكايت نمود و گفت كه قبلاً وضع مالى‌‌اش خوب بوده، امّا اكنون دست به هر كارى مى‌‌زند، گشايشى در زندگى‌‌اش حاصل نمى‌‌شود. امام صادق عليه‌‌السلام به او فرمود: «به جايگاه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله برود و ميان مزار و منبر [مسجدالنبى]، دو ركعت نماز بخواند و صد مرتبه بگويد: «بار خدايا! به نيرو و توانت و به عزّتت و به هر آنچه علم تو آن را در ميان گرفته است، از تو درخواست مى‌‌كنم آن تجارتى را برايم فراهم سازى كه روزى‌‌اش فراخ‌‌تر و بركتش فراگيرتر و فرجامش نكوتر باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: به اين دستور امام عليه‌‌السلام عمل كردم و از آن پس، دست به هر كارى كه مى‌‌زدم، خداوند، روزى‌‌ام مى‌‌داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشتَرَيتَ شَيئا مِن مَتاعٍ أو غَيرِهِ فَكَبِّر ثُمَّ قُل: «اللّهُمَّ إنِّي اشتَرَيتُهُ ألتَمِسُ فيهِ مِن فَضلِكَ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، اللّهُمَّ فَاجعَل لي فيهِ فَضلاً، اللّهُمَّ إنِّي اشتَرَيتُهُ ألتَمِسُ فيهِ مِن رِزقِكَ، اللّهُمَّ فَاجعَل فيهِ رِزقا» ثُمَّ أعِد كُلَّ واحِدَةٍ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص156 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص9 ح33 كلاهما عن حريز، كتاب من لا يحضرهالفقيه: ج3 ص200 ح3757 عن محمّد بن مسلم عن أحدهما عليهماالسلام، مكارم الأخلاق: ج1 ص546 ح1883 عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، فقه الرضا: ص399 من دون إسناد إلى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه كالايى يا غير كالايى خريدى، اللّه‌‌ اكبر بگو، سپس بگو: «بار خدايا! من اين را خريدم و در آن، از فضل تو مى‌‌جويم. پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست. بار خدايا! در اين برايم فضلى قرار ده. بار خدايا! من اين را خريدم و در آن، از روزى تو مى‌‌جويم. بار خدايا! پس در اين، برايم روزى قرار ده». سپس هر يك از اين جملات را سه بار تكرار كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص334 (آداب السوق المعنوية / الاستعاذة و الدعاء و الاستغفار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص335 (آداب معنوى بازار / پناه بردن به خدا و دعا كردن و آمرزش خواستن)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستخارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: الاِستِخارَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: خيرخواهى از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِأَهلِ السّوقِ بِالكوفَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِّمُوا الاِستِخارَةَ، وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، الأمالي للمفيد: ص198 ح31 كلاهما عن جابر، كتاب من لا يحضرهالفقيه: ج3 ص193 ح3726 نحوه، الأمالي للصدوق: ص587 ح809 عن محمّد بن قيس، تحف العقول: ص216، بحار الأنوار: ج41 ص104 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در سفارشش به بازاريان كوفه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از شروع كسب و كار، از خداوند طلب خير كنيد و با آسانگيرى [در معامله] از خدا بركت جوييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن ناجية، عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ كانَ إذا أرادَ شِراءَ العَبدِ أوِ الدّابَّةِ، أوِ الحاجَةَ الخَفيفَةَ أوِ الشَّيءَ اليَسيرَ، استَخارَ اللّهَ عز و جل فيهِ سَبعَ مَرّاتٍ، فَإِذا كانَ أمرا جَسيما استَخارَ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص563 ح1554، مكارم الأخلاق: ج2 ص103 ح2296، فتحالأبواب: ص253، بحار الأنوار: ج91 ص280 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از ناجيه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام هر گاه مى‌‌خواست بنده‌‌اى يا چارپايى بخرد، يا كار كوچك يا عمل اندكى انجام دهد، در آن هفت بار از خداى عز و جل طلب خير مى‌‌كرد و هر گاه، كار بزرگ و مهمّى بود، صد بار از خدا طلب خير مى‌‌كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشَترَيتَ دابَّةً فَقُل: «اللّهُمَّ إن كانَت عَظيمَةَ البَرَكَةِ، فاضِلَةَ المَنفَعَةِ، مَيمونَةَ النّاصِيَةِ، فَيَسِّر لي شِراها، وإن كانَت غَيرَ ذلِكَ فَاصرِفني عَنها إلَى الَّذي هُوَ خَيرٌ لي مِنها، فَإِنَّكَ تَعلَمُ ولا أعلَمُ، وتَقدِرُ ولا أقدِرُ، وأَنتَ عَلاّمُ الغُيوبِ» تَقولُ ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح4 عن معاوية بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستى چارپايى خريدارى كنى، بگو: «بار خدايا! اگر اين، داراى بركت فراوان و منفعت بسيار و خوش‌‌قدم است، خريدنش را برايم آسان گردان و اگر جز اين است، مرا از آن به سوى چارپاى ديگرى كه از اين برايم بهتر است، بكشان؛ زيرا تو مى‌‌دانى و من نمى‌‌دانم، تو توانايى و من ناتوانم و تو داناى نهانى‌‌هايى». اين را سه مرتبه مى‌‌گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِما ـ إذا هَمَّ بِأَمرِ حَجٍّ أو عُمرَةٍ أو بَيعٍ أو شِراءٍ أو عِتقٍ، تَطَهَّرَ، ثُمَّ صَلّى رَكعَتَيِ الاِستِخارَةِ، فَقَرَأَ فيهِما بِسورَةِ الحَشرِ، وبِسورَةِ الرَّحمنِ، ثُمَّ يَقرَأُ المُعَوِّذَتَينِ و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» إذا فَرَغَ وهُوَ جالِسٌ في دُبُرِ الرَّكعَتَينِ، ثُمَّ يَقولُ: اللّهُمَّ إن كانَ كَذا وكَذا خَيرا لي في ديني ودُنيايَ، وعاجِلِ أمري وآجِلِهِ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، ويَسِّرهُ لي عَلى أحسَنِ الوُجوهِ وأَجمَلِها. اللّهُمَّ وإن كانَ كَذا وكَذا شَرّا لي في ديني ودُنيايَ وآخِرَتي وعاجِلِ أمري وآجِلِهِ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاصرِفهُ عَنّي. رَبِّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاعزِم لي عَلى رُشدي، وإن كَرِهَت ذلِكَ أو أبَتهُ نَفسي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص470 ح2، تهذيب الاحكام: ج3 ص180 ح408، مصباح المتهجّد: ص533،مكارم الأخلاق: ج2 ص103 ح2295 نحوه، فتح الأبواب: ص173 كلّها عن جابر، البلد الأمين: ص160، بحار الأنوار: ج91 ص263 ح15 نقلاً عن المحاسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن الحسين ـ كه درودهاى خدا بر آنان باد ـ هر گاه مى‌‌خواست به حج يا عمره برود يا چيزى [مهم] بفروشد يا بخرد يا برده‌‌اى را آزاد كند، وضو مى‌‌گرفت و دو ركعت نماز طلب خير به جا مى‌‌آورد و در آن دو ركعت سوره حشر و سوره الرحمن را [بعد از سوره حمد] مى‌‌خواند و پس از نماز، همچنان كه نشسته بود، معوّذتين (سوره‌‌هاى فلق و ناس) و «قل هو اللّه‌‌ احد» را مى‌‌خواند و سپس مى‌‌گفت: «بار خدايا! اگر فلان و بهمان كار براى دين و دنياى من و براى اكنون و آينده‌‌ام خوب است، پس بر محمّد و خاندان او درود فرست و آن را به بهترين و زيباترين شكل برايم ميسّر گردان؛ امّا اى خداوند، اگر فلان و بهمان كار براى دين و دنيايم و آخرتم و اكنون و آينده‌‌ام بد است، پس بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا از آن، منصرف گردان. پروردگارا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا در كار درستم پا بر جا بدار، هر چند نَفْسم آن را خوش نداشته باشد يا از آن، سر باز زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كنز الدعاء: ج2 ص5 (الفصل الحادي عشر: دعوات الاستخارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: كنز الدعا، ج2، ص5.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: الصِّدقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: راستگويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ لا يُحجَبُ مِن أبوابِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص78 ح2444، كنزالعمّال: ج4 ص8 ح9219 نقلاً عن ابن النجّار وكلاهما عن ابنعبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درهاى بهشت به روى تاجر راستگو بسته نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَّلُ مَن يَدخُلُ الجَنَّةَ التّاجِرُ الصَّدوقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص361 ح311 عن أبي ذرّ، كنزالعمّال: ج4 ص11 ح9245.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين كسى كه وارد بهشت مى‌‌شود، تاجر راستگوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ بِمَنزِلَةِ الشَّهيدِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج4 ص11 ح9266 نقلاً عن ابن النجّار عن أنس، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص373ح 1 عن أبي نضرة من دون إسناد إليه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر راستگو، در روز قيامت، منزلت شهيد را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ الجَنَّةَ بِسِتَّةٍ:... وَالتُّجّارُ بِالصِّدقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص261 ح44369 نقلاً عن ابن الجوزي في الواهيات عن عثمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش گروه به سبب شش چيز وارد بهشت مى‌‌شوند:... و تاجران به سبب راستگويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، ارفَعوا رُؤوسَكُم فَقَد وَضَحَ لَكُمُ الطَّريقُ، تُبعَثونَ يَومَ القِيامَةِ فُجّارا إلاّ مَن صَدَقَ حَديثُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص194 ح3728.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تاجران! سرهايتان را بالا بگيريد؛ راه برايتان نمايان شده است: شما جماعت در روز قيامت، فاجر برانگيخته مى‌‌شويد، مگر كسى كه گفتارش راست باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ التُّجّارَ يُبعَثونَ يَومَ القِيامَةِ فُجّارا، إلاّ مَنِ اتَّقَى اللّهَ وبَرَّ وصَدَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص515 ح1210، سنن ابن ماجة: ج2 ص726 ح2146، سنن الدارمي: ج2ص 697 ح2443، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص8 ح2144، السنن الكبرى: ج5 ص436 ح10414 كلّها عن رفاعة، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9437.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا بازرگانان در روز رستاخيز، فاجر برانگيخته مى‌‌شوند، مگر كسانى كه از خدا پروا كنند و درستكار باشند و راست بگويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ، وثَلاثَةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ، فَأَمَّا الَّذينَ يُدخِلُهُمُ اللّهُ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ: فَإِمامٌ عادِلٌ، وتاجِرٌ صَدوقٌ، وشَيخٌ أفنى عُمُرَهُ في طاعَةِ اللّهِ عز و جل، وأَمَّا الثَّلاثَةُ الَّذينَ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ: فَإِمامٌ جائِرٌ، وتاجِرٌ كَذوبٌ، وشَيخٌ زانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص80 ح1، ثواب الأعمال: ص162 ح1 وفيه صدره إلى «طاعة للّه‌‌» وكلاهما عن عجلان،عيون الحكم والمواعظ: ص212 ح4236 و 4237 كلاهما عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام نحوه، بحارالأنوار: ج75 ص337 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه گروه‌‌اند كه خداوند، آنها را بدون حسابرسى به بهشت مى‌‌برد و سه گروه‌‌اند كه خداوند، آنها را بدون حسابرسى به دوزخ مى‌‌برد. كسانى كه خدا آنان را بدون حسابرسى به بهشت مى‌‌برد، عبارت‌‌اند از: پيشواى دادگر، تاجر راستگو و پيرى كه عمرش را در طاعت خداى عز و جل گذرانده است، و آن سه گروهى كه خدا آنها را بدون حسابرسى به دوزخ مى‌‌برد، عبارت‌‌اند از: پيشواى ستمگر، تاجر دروغگو و پيرمرد زناكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص32 ح30 و 31 وص 26 (فضل التاجر الأمين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص33 ح30 و 31 و ص27 (فضيلت تاجر درستكار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الترجيح-في-الوزن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: التَّرجيحُ فِي الوَزنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: سنگين‌‌تر وزن كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا وَزَنتُم فَأَرجِحوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص748 ح2222، مسند الشهاب: ج1 ص443 ح759 كلاهما عن جابر،كنزالعمّال: ج4 ص48 ح9442.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه وزن مى‌‌كنيد، سنگين‌‌تر بكشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن محارب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ جابِرا أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وَزَنَ لَهُ دَراهِمَ فَأَرجَحَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج2 ص711 ح2486، مسند ابن حنبل: ج5 ص26 ح14238، المنتقى: ص151ح 589 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارِمى ـ به نقل از محارب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جابر شنيدم كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله براى وى، چند درهم وزن كرد و آنها را سنگين‌‌تر كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن سماك بن حرب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ مالِكا أبا صَفوانَ بنَ عُمَيرَةَ قالَ: بِعتُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رِجلَ سَراويلَ قَبلَ الهِجرَةِ، فَوَزَنَ لي، فَأَرجَحَ لي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص748 ح2221، السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص482 ح9673، المستدركعلى الصحيحين: ج2 ص36 ح2231، السنن الكبرى: ج6 ص54 ح11172، مسند الطيالسي: ص165 ح1193، كنزالعمّال: ج13 ص365 ح37012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از سماك بن حرب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مالك، ابو صفوان بن عُمَيره شنيدم كه گفت: پيش از هجرت، به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شلوارى فروختم. ايشان [بهاى آن را] برايم وزن كرد و چرب‌‌تر كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن سويد بن قيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَلَبتُ أنَا ومَخرَمَةُ العَبدِيُّ بَزّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَزُّ: الثيابُ أو متاعُ البيت من الثياب ونحوها، وبائعه البزّاز القاموس المحيط: ج2 ص166 «بزز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن هَجَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَجَر: مدينة، وهي قاعدة البحرين معجم البلدان: ج5 ص393.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَتَينا بِهِ مَكَّةَ، فَجاءَنا رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَمشي، فَسَاوَمَنا بِسَراويلَ، فَبِعناهُ، وثَمَّ رَجُلٌ يَزِنُ بِالأَجرِ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: زِن وأَرجِح.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص245 ح3336، سنن الترمذي: ج3 ص598 ح1305، سنن ابن ماجة: ج2ص 748 ح2220، سنن النسائي: ج7 ص284، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9338؛ عوالي اللآلي: ج1 ص224 ح109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از سويد بن قيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و مَخرَمه عَبدى، مقدارى رخت و لباس از هَجَر به مكّه آورديم. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قدم‌‌زنان نزد ما آمد و پس از گفتگو بر سر قيمت شلوارى، آن را از ما خريد. آن جا مردى بود كه اجرت مى‌‌گرفت و اجناس را وزن مى‌‌كرد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به وى فرمود: «وزن كن و سنگين‌‌تر بكش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن الأغرّ أبي مسلم عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ يَوما السّوقَ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَجَلَسَ إلَى البَزّازينَ، فَاشتَرى سَراويلَ بِأَربَعَةِ دَراهِمَ، وكانَ لِأَهلِ السّوقِ وَزّانٌ، قالَ: فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: اِتَّزِن وأَرجِح. فَقالَ الوَزّانُ: إنَّ هذِهِ الكَلِمَةَ ما سَمِعتُها مِن أحَدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو هُرَيرَةَ: فَقُلتُ لَهُ: كَفى بِكَ مِنَ الجَفاءِ في دينِكَ أن لا تَعرِفَ نَبِيَّكَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَطَرَحَ الميزانَ ووَثَبَ إلى يَدِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يُقَبِّلُها، فَجَذَبَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَدَهُ مِنهُ، وقالَ: هذا إنَّما يَفعَلُهُ الأَعاجِمُ بِمُلوكِها، إنَّما أنَا رَجُلٌ مِنكُم، فَزِن وأَرجِح.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج6 ص349 ح6594، مسند أبي يعلى: ج5 ص428 ح6136، تاريخ دمشق: ج 4 ص205 ح1003 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط ـ به نقل از اغر ابو مسلم از ابو هريره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى با پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به بازار رفتم. ايشان در كنار بزّازان نشست و شلوارى به چهار درهم خريد. بازاريان براى خود، ترازودارى داشتند. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «وزن كن و چرب‌‌تر بكش». ترازودار گفت: اين سخن را تا كنون از كسى نشنيده بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو هريره مى‌‌گويد: به او گفتم: در بيگانگى تو از دينت، همين بس كه پيامبرت را نمى‌‌شناسى. مرد ترازو را انداخت و به طرف دستِ پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله پريد و شروع به بوسيدن آن كرد. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله دستش را از دست او كشيد و فرمود: «اين كار را عجم‌‌ها با شاهانشان مى‌‌كنند. من مردى از خودتان هستم. وزن كن و چرب‌‌تر بكش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام عَلى جارِيَةٍ قَدِ اشتَرَت لَحما مِن قَصّابٍ وهِيَ تَقولُ: زِدني، فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام: زِدها؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح8، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح20 كلاهما عن السكوني، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3736، بحارالأنوار: ج41 ص129 ح39؛ فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص621 ح1063.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام رد مى‌‌شد كه ديد دخترى (/ كنيزى) از قصّاب، گوشت خريده است و مى‌‌گويد: سنگين‌‌تر بكش. امير مؤمنان عليه‌‌السلام به قصّاب فرمود: «سنگين‌‌تر بكش؛ زيرا اين كار، بركت را بيشتر مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَكونُ الوَفاءُ حَتّى يَرجَحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح5، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح43 وص 110 ح475، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص198 ح3748 كلّها عن ابن أبي عمير عن غير واحد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل دادن [كالا] تحقّق نخواهد يافت تا آن گاه كه [كفّه ترازو] بچربد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَكونُ الوَفاءُ حَتّى يَميلَ الميزانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص159 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص198 ح3747 كلاهما عن حمّاد بنبشير، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح43 عن ابن أبي عمير عن غير واحد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل كشيدن [كالا] وقتى است كه كفّه جنس، سنگين‌‌تر شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-الجيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: اِختِيارُ الجَيِّدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: انتخاب جنس خوب و باكيفيت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الجَيِّدِ دَعوَتانِ، وفِي الرَّديءِ دَعوَتانِ، يُقالُ لِصاحِبِ الجَيِّدِ: بارَكَ اللّهُ فيكَ وفيمَن باعَكَ، ويُقالُ لِصاحِبِ الرَّديءِ: لا بارَكَ اللّهُ فيكَ ولا فيمَن باعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص201 ح1، الخصال: ص46 ح46، بحارالأنوار: ج103 ص95 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كالاى خوب [دادن به مشترى] دو دعا به همراه دارد و كالاى بد هم دو نفرين. به فروشنده كالاى خوب، گفته مى‌‌شود: «خدا به تو و به كسى كه اين را به تو فروخته است، بركت دهد» و به فروشنده كالاى بد، گفته مى‌‌شود: «خدا به تو و به كسى كه اين را به تو فروخته است، بركت ندهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عاصم بن حميد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: أيَّ شَيءٍ تُعالِجُ؟ قُلتُ: أبيعُ الطَّعامَ، فَقاَل لي: اِشتَرِ الجَيِّدَ وبِعِ الجَيِّدَ؛ فَإِنَّ الجَيِّدَ إذا بِعتَهُ قيلَ لَهُ: بارَكَ اللّهُ فيكَ وفيمَن باعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص202 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عاصم بن حميد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به من فرمود: «به چه كارى مشغولى؟». گفتم: گندم (/ مواد خوراكى) مى‌‌فروشم». فرمود: «جنس خوب بخر و جنس خوب بفروش؛ زيرا هر گاه جنس خوب بفروشى، به تو گفته مى‌‌شود: خدا به تو و به كسى كه اين را به تو فروخته است، بركت دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-أول-السوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: اِختِيارُ أوَّلِ السَّومِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: انتخاب اوّلين قيمت پيشنهادى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى رَجُلٍ ومَعَهُ سِلعَةٌ يُريدُ بَيعَها، فَقالَ: عَلَيكَ بِأَوَّلِ السَّومِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «السوق» والصحيح ما أثبتناه كما في الحديث الآتي وكما فسّره صاحب الحدائق فيالحدائق: ج18 ص49 وصاحب الوسائل في الوسائل: ج17 ص401 بهذا المعنى.وفي حديث 115 دلالة على ذلك؛ لأنَّ السماحة تكون في أوّل السوم ولا تكون في أوّل السوق.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والسَّوْمُ: عَرضُ السِّلعَةِ على البيع لسان العرب: ج12 ص310 «سوم&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3739.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر مردى گذشت كه كالايى داشت و مى‌‌خواست آن را بفروشد. به او فرمود: «به اوّلين قيمت پيشنهادى بفروش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن الزهري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى أعرابِيٍّ يَبيعُ شَيئا، فَقالَ: عَلَيكَ بِأَوَّلِ سَومٍ ـ أو أوَّلِ السَّومِ ـ فَإِنَّ الأَرباحَ مَعَ السَّماحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص58 ح11188، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص257 ح1 وج 8 ص342ح 150، كنزالعمّال: ج4 ص154 ح9959.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از زهرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر باديه‌‌نشينى گذشت كه چيزى مى‌‌فروخت. به او فرمود: «به اوّلين قيمت پيشنهادى بفروش؛ زيرا سود، با گذشت و آسانگيرى همراه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السماحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: السَّماحَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: گذشت و آسان گرفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحِمَ اللّهُ تَعالى عَبدا سَمحا إذا باعَ، سَمحا إذَا اشتَرى، سَمحا إذَا اقتَضى، سَمحا إذا قَضى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج11 ص267 ح4903، صحيح البخاري: ج2 ص730 ح1970، السننالكبرى: ج5 ص585 ح10978، المصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص459 ح21004 كلّها عن جابر، كنزالعمّال: ج4 ص44 ح9424.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال رحمت كناد آن بنده‌‌اى را كه وقتى مى‌‌فروشد آسان گيرد و چون مى‌‌خرد آسان گيرد و وقتى وامى را پس مى‌‌گيرد آسان گير باشد و وقتى وام مى‌‌دهد آسان گير باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضَلُ المُؤمِنينَ رَجُلٌ سَمحُ البَيعِ، سَمحُ الشِّراءِ، سَمحُ القَضاءِ، سَمحُ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص297 ح7544 عن أبي سعيد الخدري، كنز العمّال: ج1 ص144 ح705.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برترينِ مؤمنان، كسى است كه آسان‌‌گير در خريد، آسان‌‌گير در فروش و آسان‌‌گير در قرض دادن و آسان‌‌گير در پس گرفتن قرض باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في أحوالِ القِيامَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ اللّهُ عز و جل: اُنظُروا فِي النّارِ، هَل تَلقَونَ مِن أحَدٍ عَمِلَ خَيرا قَطُّ؟ قالَ: فَيَجِدونَ فِي النّارِ رَجُلاً، فَيَقولُ لَهُ: هَل عَمِلتَ خَيرا قَطُّ؟ فَيَقولُ: لا، غَيرَ أنّي كُنتُ اُسامِحُ النّاسَ فِي البَيعِ وَالشِّراءِ، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل: أسمِحوا لِعَبدي كَإِسماحِهِ إلى عَبيدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص22 ح15، صحيح ابن حبّان: ج14 ص395 ح6476، موارد الضمآن: ص 643 ح2589، فتح الباري: ج11 ص458 ذيل ح6574 كلّها عن أبي بكر، النهاية: ج2 ص398 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام وفيه ذيله من «فيقول اللّه‌‌ عزوجل: اسمعوا»، كنز العمّال: ج14 ص630 ح39750.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در باره احوال قيامت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: «به دوزخ بنگريد. آيا كسى را كه كار نيكى كرده باشد، در آن مى‌‌بينيد؟». پس مردى را در دوزخ مى‌‌بينند. خداوند به او مى‌‌فرمايد: «آيا هرگز كار نيكى كرده‌‌اى؟». مى‌‌گويد: نه، امّا من در خريد و فروش، با مردم آسانگير [و با گذشت] بودم. خداى عز و جل مى‌‌فرمايد: «با بنده‌‌ام آسانگير [و باگذشت]باشيد، همان گونه كه او با بندگانم آسانگير [و باگذشت]بوده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَى اللّهُ عز و جل بِعَبدٍ مِن عِبادِهِ آتاهُ اللّهُ مالاً، فَقالَ لَهُ: ماذا عَمِلتَ فِي الدُّنيا؟ «وَلاَ يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما عَمِلتُ مِن شَيءٍ يا رَبِّ، إلاّ أنَّكَ آتَيتَني مالاً، فَكُنتُ اُبايِعُ النّاسَ، وكانَ مِن خُلُقي أن اُيَسِّرَ عَلَى الموسِرِ واُنظِرَ المُعسِرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَعالى: أنَا أحَقُّ بِذلِكَ مِنكَ، تَجاوَزوا عَن عَبدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص335 ح3197، مسند ابن حنبل: ج6 ص66 ح17063،المعجم الكبير: ج17 ص235 ح649، تفسير ابن كثير: ج1 ص491 كلّها عن حذيفة والثلاثة الأخيرة نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص215 ح15399.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده‌‌اى از بندگان خداى عز و جل را كه به او مال و ثروت داده بود، نزدش مى‌‌آورند. خداوند به او مى‌‌فرمايد: «در دنيا چه [كار نيكى] كردى؟» «و آنان از خدا، هيچ سخنى را پوشيده نمى‌‌توانند داشت». مى‌‌گويد: پروردگارا! من كار نيكى انجام نداده‌‌ام، جز اين كه تو به من، مال و ثروتى دادى و من با مردم معامله كردم و اخلاقم اين بود كه بر توانگر، آسان بگيرم و به تنگ‌‌دست، مهلت دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال مى‌‌فرمايد: «من به اين كار، سزاوار از تو هستم. از بنده‌‌ام در گذريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً كانَ فيمَن كانَ قَبلَكُم، أتاهُ المَلَكُ لِيَقبِضُ روحَهُ، فَقيلَ لَهُ: هَل عَمِلتَ مِن خَيرٍ؟ قالَ: ما أعلَمُ، قيلَ لَهُ: اُنظُر، قالَ: ما أعلَمُ شَيئا غَيرَ أنّي كُنتُ اُبايِعُ النّاسَ فِي الدُّنيا واُجازيهِم، فَاُنظِرُ الموسِرَ وأَتَجاوَزُ عَنِ المُعسِرِ. فَأَدخَلَهُ اللّهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1273 ح3266، المعجم الكبير: ج17 ص231 ح642، المصنّف لابنأبي شيبة: ج5 ص257 ح7 كلّها عن حذيفة، كنزالعمّال: ج6 ص216 ح15401.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان پيشينيان شما، مردى بود كه ملك الموت، نزدش آمد تا جانش را بستاند. به آن مرد گفته شد: آيا كار نيكى انجام داده‌‌اى؟ او گفت: نمى‌‌دانم. به او گفته شد: فكر كن. گفت: چيزى به ياد نمى‌‌آورم، جز اين كه من در دنيا با مردم، معامله مى‌‌كردم و گذشت داشتم: به توانگر مهلت مى‌‌دادم و از تنگ‌‌دست، در مى‌‌گذشتم. پس، خداوند آن مرد را به بهشت بُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدخَلَ اللّهُ عز و جل رَجُلاً كانَ سَهلاً مُشتَرِيا، وبائِعا، وقاضِيا، ومُقتَضِيا، الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج7 ص319، مسند ابن حنبل: ج1 ص129 ح410، تهذيب الكمال: ج20 ص100الرقم 3937، التاريخ الكبير: ج6 ص467 الرقم 3008، البداية والنهاية: ج7 ص242 كلّها عن عثمان، كنزالعمّال: ج4 ص44 ح9425.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل مردى را كه در خريد و فروش و قرض دادن و پس گرفتن قرض، آسانگير بود، به بهشت بُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ خَيرَ التُّجّارِ مَن كانَ حَسَنَ القَضاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ، وشَرَّ التُّجّارِ مَن كانَ سَيِّئَ القَضاءِ سَيِّئَ الطَّلَبِ، فَإِذا كانَ الرَّجُلُ حَسَنَ القَضاءِ سَيِّئَ الطَّلَبِ، أو كانَ سَيِّئَ القَضاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ، فَإِنَّها بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص39 ح11143، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص551 ح8543، مسندالطيالسي: ص286 ح2156، مسند أبي يعلى: ج2 ص34 ح1096 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج15 ص922 ح43588.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان! بهترين تاجر، كسى است كه نيكو قرض دهد و آن را به نيكويى مطالبه كند، و بدترين تاجر، كسى است كه بد قرض دهد و آن را به بدى مطالبه كند؛ زيرا هر گاه انسان در قرض دادن، خوش بده و بد مطالبه باشد، يا بد بده و خوش مطالبه باشد، اين به آن در مى‌‌شود» (يعنى آن بُعد منفى، بُعد مثبتش را خنثا و شخص را بى‌‌اجر و قرب مى‌‌كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحِمَ اللّهُ عَبدا سَمحا قاضِيا، وسَمحا مُقتَضِيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج1 ص240، مسند الشهاب: ج2 ص253 ح1300، تاريخ دمشق: ج22 ص165ح 4901 كلّها عن جابر، كنزالعمّال: ج6 ص226 ح15459؛ بحارالأنوار: ج103 ص104 ح56 نقلاً عن الإمامة والتبصرة عن موسى بن إسماعيل عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحمت خدا بر آن بنده‌‌اى كه در قرض دادن، آسان گيرد و در پس گرفتن آن هم آسانگير باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَفَرَ اللّهُ عز و جل لِرَجُلٍ كانَ مِن قَبلِكُم، كانَ سَهلاً إذا باعَ، سَهلاً إذَا اشتَرى، سَهلاً إذا قَضى، سَهلاً إذَا اقتَضى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص198 ح6 عن جابر، بحارالأنوار: ج103 ص95 ح17؛ سنن الترمذي: ج3 ص610ح 1320 وليس فيه ذيله، مسند ابن حنبل: ج5 ص103 ح14664، السنن الكبرى: ج5 ص586 ح10979، تهذيب الكمال: ج10 ص90 الرقم 2117 كلّها عن جابر، كنزالعمّال: ج4 ص45 ح&lt;/span&gt;9428&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل در ميان پيشينيان شما مردى را آمرزيد، [چون] در خريدن و فروختن و قرض دادن و پس گرفتن قرضش آسانگير بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارَكَ اللّهُ عَلى سَهلِ البَيعِ، سَهلِ الشِّراءِ، سَهلِ القَضاءِ، سَهلِ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص18 ح79 عن حنان عن أبيه عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا بركت دهد به آن كس كه آسان مى‌‌فروشد، آسان مى‌‌خرَد، آسان قرض مى‌‌دهد و آسان مطالبه مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يُحِبُّ العَبدَ يَكونُ سَهلَ البَيعِ، سَهلَ الشِّراءِ، سَهلَ القَضاءِ، سَهلَ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3737، مسند زيد: ص254 عن الإمام زين العابدين عنآبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؛ سنن الترمذي: ج3 ص609 ح1319، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص64 ح2338، مسند أبي يعلى: ج5 ص460 ح6210 كلّها عن أبي هريرة وفي المواضع «سمح» بدل «سهل» وليس فيها ذيله، كنزالعمّال: ج4 ص64 ح9426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى ـ تبارك و تعالى ـ بنده‌‌اى را كه در فروختن و خريدن و قرض دادن و پس گرفتن قرض آسانگير باشد، دوست دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «السَّماحَةُ مِنَ الرِّباحِ»، قالَ ذلِكَ لِرَجُلٍ يوصيهِ ومَعَهُ سِلعَةٌ يَبيعُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح7 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 196 ح3735 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «گذشت كردن، بخشى از سود است». ايشان، اين را در توصيه به مردى كه كالايى مى‌‌فروخت، فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن عبداللّه‌‌ بن عبدالرحمن بن أبي حسين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتاعَ عُثمانُ بنُ عَفّانَ حائِطا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحائِطُ: البستان من النخيل إذا كان عليه حائط ـ وهو الجدار ـ النهاية: ج1 ص462 «حوط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن رَجُلٍ، فَساوَمَهُ حَتّى قاوَمَهُ عَلَى الثَّمَنِ الَّذي رَضِيَ بِهِ البائِعُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أرِنا يَدَكَ، قالَ: وكانوا لا يَستَوجِبونَ البَيعَ إلاّ بِالصَّفقَةِ، فَلَمّا رَأى ذلِكَ الرَّجُلُ قالَ: لا أبيعُكَ حَتّى تَزيدَني عَشَرَةَ آلافٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالتَفَتَ عُثمانُ إلى عَبدِ الرَّحمنِ بنِ عَوفٍ، قالَ: إنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: إنَّ اللّهَ عز و جل أدخَلَ الجَنَّةَ رَجُلاً كانَ سَمحا بائِعا ومُبتاعا، قاضِيا ومُقتَضِيا، اذهَب فَقَد زِدتُكَ العَشَرَةَ الآلافِ، لِأَستَوجِبَ بِها هذِهِ الكَلِمَةَ الَّتي سَمِعتُها مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج39 ص231 ح7971، كنز العمّال: ج4 ص152 ح9955 وراجع مسند ابن حنبل: ج 1 ص129 ح410 والمنتخب من مسند عبد بن حميد: ص46 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن عبد الرحمان بن ابى حسين ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان بن عفّان خواست از مردى باغ خرمايى را بخرد و با او چانه زد تا سرانجام بر سرِ قيمتى توافق كردند. عثمان به او گفت: دستت را پيش آور. آنها زمانى معامله را تمام مى‌‌دانستند كه دست داده شود. مرد چون اين را ديد، گفت: نمى‌‌فروشم، مگر اين كه ده هزار اضافه كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان رو به عبد الرحمان بن عوف كرد و گفت: من از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه مى‌‌فرمود: «خداى عز و جل مردى را به سبب اين كه در فروختن و خريدن و قرض دادن و پس گرفتن آن آسانگير [و باگذشت] بود، به بهشت برده است». من ده هزار اضافه كردم تا با اين كار، مستوجب اين سخنى شوم كه از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن عبداللّه‌‌ بن قيس الأسلمي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ابتاعَ مِن رَجُلٍ مِن بَني غِفارٍ سَهمَهُ مِن خَيبَرَ بِبَعيرٍ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إنَّ الَّذي أخَذتُ مِنكَ خَيرٌ مِنَ الَّذي أعطَيتُكَ، فَإِن شِئتَ فَخُذ وإن شِئتَ فَاترُك. قالَ: قَد أخَذتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج3 ص362 الرقم 3132، الإصابة: ج4 ص183 الرقم 4920، كنز العمّال: ج4ص 153 ح9958.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن قيس اسلمى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله سهم خيبرِ مردى از بنى غِفار را به شترى خريد و سپس به او فرمود: «آنچه من از تو گرفتم، با ارزش‌‌تر از چيزى است كه به تو دادم. حال اگر مى‌‌خواهى بگير، و اگر مى‌‌خواهى منصرف شو». مرد گفت: گرفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسمَحُكُم أربَحُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص370 ح2840، عيون الحكم والمواعظ: ص111 ح2408.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كس از شما كه با گذشت‌‌تر باشد، سود بيشترى برده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ميسر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنَّ عامَّةَ مَن يَأتيني مِن إخواني، فَحُدَّ لي مِن مُعامَلَتِهِم ما لا أجوزُهُ إلى غَيرِهِ، فَقالَ: إن وَلَّيتَ أخاكَ فَحَسَنٌ، وإلاّ فَبِع بَيعَ البَصيرِ المُداقِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض قدس‌‌سره: التولية أن تبيع بالثمن الذي اشتريتَ من غير زيادة وتقابلها المرابحة والوضيعة.بيعالبصير المداقّ أي كما تبايع البصير المداقق في الاُمور الوافي: ج17 ص455 ذيل ح17627.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح19، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح24 عن قيس عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ميسّر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: عموم كسانى كه نزد من مى‌‌آيند، از برادرانم (شيعه) هستند، پس براى من در معامله با ايشان، معيارى قرار دهيد كه از آن فراتر نروم. فرمود: «اگر با او رأس المال كنى [و سود نگيرى]، چه بهتر؛ وگر نه، با چشم باز و حسابگرانه به معامله با وى بپرداز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنزَلَ اللّهُ تَعالى عَلى بَعضِ أنبِيائِهِ عليهم‌‌السلام: لِلكَريمِ فَكارِم، ولِلسَّمحِ فَسامِح، ولِلشَّحيحِ فَشاحِح، وعِندَ الشَّكِسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشكس: السيئ الخلق.وقيل: السيئ الخلق في المبايعة وغيرها لسان العرب: ج6 ص112«شكس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالتَوِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فالتو: أي انعطف (انظر: لسان العرب: ج15 ص263 «لوي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص195 ح3734 عن إسماعيل بن مسلم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال بر يكى از پيامبرانش عليهم‌‌السلام چنين نازل فرمود: «با بزرگوار، بزرگوار باش و با شخص باگذشت، باگذشت و با بخيل، بخيل و از شخص بد اخلاق [در معامله و جز آن] روى بگردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إقالة-النادم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: إقالَةُ النّادِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: فسخ كردن معامله فرد پشيمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أقالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقالَه: أي وافقه على نقض البيع وأجابه إليه النهاية: ج4 ص134 «قيل&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُسلِما أقالَهُ اللّهُ عَثرَتَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص741 ح2199، صحيح ابن حبّان: ج11 ص404 ح5029، السنن الكبرى: ج 6 ص44 ح11129، المعجم الأوسط: ج1 ص273 ح889 كلاهما نحوه، موارد الظمآن: ص270 ح1103 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج4 ص90 ح9680.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تقاضاى مسلمانى را براى فسخ معامله بپذيرد، خداوند در روز قيامت، از لغزش‌‌هاى او بگذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أقالَ نادِما، أقالَهُ اللّهُ نَفسَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص45 ح11131 عن أبي هريرة، المصنّف لعبد الرزّاق: ج2 ص56 ح2469عن هارون بن أبي عائشة، كنز العمّال: ج4 ص90 ح9681؛ مسند زيد: ص280 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تقاضاى فسخ كسى را كه از معامله پشيمان شده است، بپذيرد، خداوند در روز قيامت، از [گناهان] او در مى‌‌گذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَأَلَ أخاهُ المُسلِمَ أن يُقيلَهُ فَأَقالَهُ، أقالَهُ اللّهُ عَثرَتَهُ، فَإِن لَم يُقِلهُ لا أقالَهُ اللّهُ تَعالى عَثرَتَهُ، وكَبَّهُ فِي النّارِ عَلى وَجهِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص376 ح7021 نقلاً عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس درخواست برادر مسلمانش را براى فسخ معامله بپذيرد، خداوند از لغزش او در مى‌‌گذرد، و اگر نپذيرد، خداوند متعال هم از لغزش او در نگذرد و در آتش، سرنگونش سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما عَبدٍ أقالَ مُسلِما في بَيعٍ أقالَهُ اللّهُ تَعالى عَثرَتَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح16، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح26، مصادقة الإخوان: ص178 ح1كلّها عن أبي حمزة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3738، المقنع: ص299.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده‌‌اى كه تقاضاى مسلمانى را براى فسخ معامله‌‌اى بپذيرد، خداوند متعال در روز قيامت، از لغزش‌‌هاى او در گذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعَةٌ يَنظُرُ اللّهُ عز و جل إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ: مَن أقالَ نادِما، أو أغاثَ لَهفانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَهفانُ: المُضطَرِبُ، يستغيث وَيَتحسَّر مجمع البحرين: ج3 ص1651 «لهف&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو أعتَقَ نَسَمَةً، أو زَوَّجَ عَزَبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص224 ح55 عن سماعة بن مهران، مشكاة الأنوار: ص260 ح768، بحارالأنوار: ج7ص 299 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار نفرند كه خداوند در روز رستاخيز به آنان توجّه مى‌‌كند: كسى كه تقاضاى فسخ معامله را از آن كه پشيمان شده بپذيرد يا اندوه غم‌‌زده‌‌اى را بزُدايد يا بنده‌‌اى را آزاد كند يا بى همسرى را همسر دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وقَد بَلِيَ ثَوبُهُ، فَحَمَلَ إلَيهِ اثنَي عَشَرَ دِرهَما، فَقالَ: يا عَلِيُّ، خُذ هذِهِ الدَّراهِمَ فَاشتَرِ لي بِها ثَوبا ألبَسُهُ، قالَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام: فَجِئتُ إلَى السّوقِ فَاشتَرَيتُ لَهُ قَميصا بِاثنَي عَشَرَ دِرهَما، وجِئتُ بِهِ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَنَظَرَ إلَيهِ، فَقالَ: يا عَلِيُّ، غَيرُ هذا أحَبُّ إلَيَّ، أترى صاحِبَهُ يُقيلُنا؟ فَقُلتُ: لا أدري، فَقالَ: اُنظُر، فَجِئتُ إلى صاحِبِهِ فَقُلتُ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قَد كَرِهَ هذا، يُريدُ غَيرَهُ، فَأَقِلنا فيهِ، فَرَدَّ عَلَيَّ الدَّراهِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص490 ح69، الأمالي للصدوق: ص309 ح357 كلاهما عن أبان الأحمر، روضةالواعظين: ص468، بحارالأنوار: ج16 ص214 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد. و جامه حضرت، كهنه و فرسوده بود. وى دوازده درهم به ايشان تقديم كرد و پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى على! اين درهم ها را بگير و با آنها برايم لباسى خريدارى كن تا بپوشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام مى‌‌فرمايد: من به بازار رفتم و پيراهنى به دوازده درهم خريدم و خدمت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آوردم. ايشان نگاهى به آن كرد و فرمود: «اى على! اگر پيراهن ديگرى باشد، بيشتر دوست دارم. فكر مى‌‌كنى صاحبش آن را پس بگيرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نمى‌‌دانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برو ببين».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد فروشنده پيراهن رفتم و گفتم: پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله اين را نمى‌‌پسندد و پيراهن ديگرى مى‌‌خواهد. پس اين را از ما پس بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشنده، درهم‌‌ها را به من برگرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإجمال-في-الطلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: الإِجمالُ فِي الطَّلَبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: اعتدال در طلب روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في حَجَّةِ الوَداعِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ الرّوحَ الأَمينَ نَفَثَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفَثَ في روعي: أي أوحى إليّ وألقى النهاية: ج5 ص88 «نفث&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في رُوعي، أنَّهُ لا تَموتُ نَفسٌ حَتّى تَستَكمِلَ رِزقَها، فَاتَّقُوا اللّهَ عز و جل وأَجمِلوا فِي الطَّلَبِ، ولا يَحمِلَنَّكُمُ استِبطاءُ شَيءٍ مِنَ الرِّزقِ أن تَطلُبوهُ بِشَيءٍ مِن مَعصِيَةِ اللّهِ، فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى قَسَمَ الأَرزاقَ بَينَ خَلقِهِ حَلالاً، ولَم يَقسِمها حَراما، فَمَنِ اتَّقَى اللّهَ عز و جل وصَبَرَ أتاهُ اللّهُ بِرِزقِهِ مِن حِلِّهِ، ومَن هَتَكَ حِجابَ السِّترِ وعَجَّلَ فَأَخَذَهُ مِن غَيرِ حِلِّهِ، قُصَّ بِهِ مِن رِزقِهِ الحَلالِ، وحوسِبَ عَلَيهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص80 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص321 ح880، التمحيص: ص52 ح100 كلّهاعن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، عدّة الداعي: ص74، بحارالأنوار: ج5 ص148 ح13؛ المعجم الكبير: ج8 ص166 ح7694 عن أبي اُمامة وليس فيه ذيله «فإنّ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّه‌‌ تبارك وتعالى قسّم الأرزاق»، كنز العمّال: ج4 ص23 ح9311.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در حجّة الوداع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روح الأمين در قلب من افكند كه: هيچ كس نمى‌‌ميرد تا آن كه روزى‌‌اش را كامل دريافت كند. پس، از خداى عز و جل بترسيد و در طلب [روزى]، راه اعتدال بپوييد و كُند رسيدن چيزى از روزى، شما را بر آن ندارد كه آن را از طريق معصيت خدا بجوييد؛ زيرا خداى ـ تبارك و تعالى ـ روزى‌‌ها را ميان آفريدگانش از طريق حلال قسمت كرده و از طريق حرام، قسمتش نكرده است. پس، هر كه از خداى عز و جل پروا دارد و شكيبايى ورزد، خداوند، روزى او را از راه حلالش مى‌‌رساند، و هر كس پرده‌‌درى كند و عجله به خرج دهد و آن را از غير حلالش به دست آورد، به ازاى آن، از روزى حلالش بُريده شود و روز قيامت براى آن روزى حرام، از او حساب كشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ عليهماالسلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاعلَم يَقينا أنَّكَ لَن تَبلُغَ أمَلَكَ، ولَن تَعدُوَ أجَلَكَ، وأَنَّكَ في سَبيلِ مَن كانَ قَبلَكَ، فَخَفِّض فِي الطَّلَبِ، وأَجمِل فِي المُكتَسَبِ، فَإِنَّهُ رُبَّ طَلَبٍ قَد جَرَّ إلى حَرَبٍ، فَلَيسَ كُلُّ طالِبٍ بِمَرزوقٍ، ولا كُلُّ مُجمِلٍ بِمَحرومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، أعلام الدين: ص286، بحارالأنوار: ج103 ص39 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در سفارش هايش به امام حسن عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقين بدان كه تو هرگز به آرزويت نرسى و از اَجَلت نَرَهى و در همان راه پيشينيان گام مى‌‌نهى. پس در طلب [دنيا]، آرام باش و در كسب مال، جانب اعتدال نگه دار؛ زيرا بسا طلبى كه به نابودى انجاميد. چنين نيست كه هر جوينده‌‌اى روزى يابد و هر آن كه راه اعتدال پويد، از روزى محروم گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُذ مِنَ الدُّنيا ما أتاكَ، وتَوَلَّ عَمّا تَوَلّى عَنكَ، فَإِن أنتَ لَم تَفعَل فَأَجمِل فِي الطَّلَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 393، عيون الحكم والمواعظ: ص243 ح4631، بحارالأنوار: ج103 ص38ح 83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از دنيا آنچه را كه به تو مى‌‌رسد، برگير و از آنچه از تو روى مى‌‌گردانَد، رو بگردان و اگر چنين نمى‌‌كنى [و در پىِ دنيا مى‌‌روى]، پس در طلب آن، راه اعتدال بپوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا دُوَلٌ، فَاطلُب حَظَّكَ مِنها بِأَجمَلِ الطَّلَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص633 ح10، كنز الفوائد: ص16، أعلام الدين: ص173، بحارالأنوار: ج103 ص26ح 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا، نوبتى است. پس، به آرامى‌‌تمام در طلب روزى، بهره خود را از آن بجوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيَكُن طَلَبُكَ لِلمَعيشَةِ فَوقَ كَسبِ المُضَيِّعِ، ودونَ طَلَبِ الحَريصِ الرّاضي بِدُنياهُ المُطمَئِنِّ إلَيها، ولكِن أنزِل نَفسَكَ مِن ذلِكَ بِمَنزِلَةِ المُنصِفِ المُتَعَفِّفِ، تَرفَعْ نَفسَكَ عَن مَنزِلَةِ الواهِنِ الضَّعيفِ، وتَكتَسِبْ ما لا بُدَّ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص81 ح8، تهذيب الأحكام: ج6 ص322 ح882، التمحيص: ص54 ح107،بحارالأنوار: ج103 ص33 ح63 نقلاً عن تنبيه الخواطر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تلاشت در كسب معيشت، بيشتر از تلاش كسى باشد كه كسب معيشت را فرو نهاده است و كمتر از تلاش آزمندى باشد كه به دنيا، خشنود شده و دل‌‌بسته است؛ بلكه ميانه‌‌رو و خويشتندار باش و از سستى و تنبلى نيز دورى كن و براى كسب آنچه گريزى از آن نيست، تلاش كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: الصَّدَقَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: صدقه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّ الشَّيطانَ وَالإِثمَ يَحضُرانِ البَيعَ، فَشوبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّوبُ: الخَلط، وهنا: أمرهم بالصدقة لما يجري بينهم من الكذب والزيادة والنقصان لتكون كفّارة لذلك النهاية: ج2 ص508 «شوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَيعَكُم بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص514 ح1208، المعجم الكبير: ج18 ص357 ح914 كلاهما عن قيس بنأبي غرزة، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص9 عن قيس بن أبي غرة البجلي، كنز العمّال: ج4 ص47 ح9439.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه بازرگانان! در هنگام معامله، شيطان و گناه، حاضرند. پس بيع خود را با صدقه در آميزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّكُم تُكثِرونَ الحِلفَ، فَاخلِطوا بَيعَكُم هذا بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص49 ح9449 نقلاً عن مسند أبي يعلى والروياني وسنن سعيد بن منصور عنالبراء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه تاجران! شما بسيار سوگند مى‌‌خوريد. بنا بر اين، خريد و فروش خود را با صدقه بياميزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن قيس بن أبي غرزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا نُسَمّى في عَهدِ رَسولِ اللّهِ السَّماسِرَةَ، فَمَرَّ بِنا رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَسَمّانا بِاسمٍ هُوَ أحسَنُ مِنهُ فَقالَ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّ البَيعَ يَحضُرُهُ الحِلفُ وَاللَّغوُ، فَشوبوهُ بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص725 ح2145، سنن أبي داود: ج3 ص242 ح3326، سنن النسائي: ج7ص 14، مسند ابن حنبل: ج5 ص455 ح16134، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص6 ح2138، كنز العمّال: ج4 ص49 ح9447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از قيس بن ابى غرزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، به ما سمسار مى‌‌گفتند. روزى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر ما گذشت و ما را به نامى نيكوتر از آن خواند و فرمود: «اى گروه تاجران! در خريد و فروش، سوگند و دروغ راه مى‌‌يابد. پس، آن را با صدقه بياميزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، صونوا أموالَكُم بِالصَّدَقَةِ؛ تُكَفَّر عَنكُم ذُنوبُكُم وأَيمانُكُمُ الَّتي تَحلِفونَ فيها، تُطَيَّب لَكُم تِجارَتُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص194 ح3730، وسائل الشيعة: ج12 ص285 ح22802.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه تاجران! از اموال خود با صدقه دادن، محافظت كنيد. صدقه دادن هم كفّاره گناهان و سوگندهاى شماست كه در داد و ستدهايتان مى‌‌خوريد و هم درآمدتان براى شما حلال مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ عَلِيّا عليه‌‌السلام مَرَّ بِالسّوقِ، فَنادى بِأَعلى صَوتِهِ: إنَّ أسواقَكُم هذِهِ يَحضُرُها أيمانٌ، فَشوبوا أيمانَكُم بِالصَّدَقَةِ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى لا يُقَدِّسُ مَن حَلَفَ بِاسمِهِ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص58 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص94 ح293 عن الإمامعليّ عليه‌‌السلامنحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام بر بازار گذشت و با صداى بلند فرياد زد: «در اين بازارهاى شما، سوگند، رايج است. پس سوگندهايتان را با صدقه بياميزيد؛ زيرا خداوند متعال، كسى را كه به نام او سوگند دروغ بخورد، پاك نمى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ الصّادِقُ عليه‌‌السلام في طَريقٍ ومَعَهُ قَومٌ مَعَهُم أموالٌ، وذُكِرَ لَهُم أنَّ بارِقَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البارِقَةُ: السيوف ـ أي حاملي السيوف ـ الصحاح: ج4 ص1449 «برق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الطَّريقِ يَقطَعونَ عَلَى النّاسِ، فَارتَعَدَت فَرائِصُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُمُ الصّادِقُ عليه‌‌السلام: ما لَكُم؟ قالوا: مَعَنا أموالُنا نَخافُ عَلَيها أن تُؤخَذَ مِنّا، أفَتَأخُذُها مِنّا؟ فَلَعَلَّهُم يَندَفِعونَ عَنها إذا رَأَوا أنَّها لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وما يُدريكُم لَعَلَّهُم لا يَقصِدونَ غَيري، ولَعَلَّكُم تَعرِضُونّي بِها لِلتَّلَفِ. فَقالوا: فَكَيفَ نَصنَعُ؟ نَدفِنُها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذلِكَ أضيَعُ لَها، فَلَعَلَّ طارِئا يَطرَأُ عَلَيها فَيَأخُذُها، أو لَعَلَّكُم لا تَهتَدونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تغتدون»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيها بَعدُ، فَقالوا: كَيفَ نَصنَعُ؟ دُلَّنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أودِعوها مَن يَحفَظُها ويَدفَعُ عَنها ويُربيها، ويَجعَلُ الواحِدَ مِنها أعظَمَ مِنَ الدُّنيا وما فيها، ثُمَّ يَرُدُّها ويُوَفِّرُها عَلَيكُم أحوَجَ ما تَكونونَ إلَيها، قالوا: مَن ذاكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذاكَ رَبُّ العالَمينَ. قالوا: وكَيفَ نودِعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَتَصَدَّقونَ بِهِ عَلى ضُعَفاءِ المُسلِمينَ، قالوا: وأَنّى لَنَا الضُّعَفاءُ بِحَضرَتِنا هذِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاعزِموا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فَأَعرِضوا»، والصحيح ما أثبتناه كما في بحارالأنوار و وسائل الشيعة: ج9 ص390 ح12309.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى أن تَتَصَدَّقوا بِثُلُثِها لِيَدفَعَ اللّهُ عَن باقيها مَن تَخافونَ. قالوا: قَد عَزَمنا، قالَ: فَأَنتُم في أمانِ اللّهِ فَامضوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَضَوا فَظَهَرَت لَهُمُ البارِقَةُ، فَخافوا، فَقالَ الصّادِقُ عليه‌‌السلام: كَيفَ تَخافونَ وأَنتُم في أمانِ اللّهِ عز و جل، فَتَقَدَّمَ البارِقَةُ وتَرَجَّلوا وقَبَّلوا يَدَ الصّادِقِ عليه‌‌السلام وقالوا: رَأَينَا البارِحَةَ في مَنامِنا رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَأمُرُنا بِعَرضِ أنفُسِنا عَلَيكَ، فَنَحنُ بَينَ يَدَيكَ ونَصحَبُكَ وهؤُلاءِ لِنَدفَعَ عَنهُمُ الأَعداءَ وَاللُّصوصَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه‌‌السلام: لا حاجَةَ بِنا إلَيكُم فَإِنَّ الَّذي دَفَعَكُم عَنّا يَدفَعُهُم. فَمَضَوا سالِمينَ، وتَصَدَّقوا بِالثُّلُثِ، وبورِكَ لَهُم في تِجاراتِهِم، فَرَبِحوا لِلدِّرهَمِ عَشَرَةً، فَقالوا: ما أعظَمَ بَرَكَةَ الصّادِقِ عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه‌‌السلام: قَد تَعَرَّفتُمُ البَرَكَةَ في مُعامَلَةِ اللّهِ عز و جل فَدوموا عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص4 ح9 عن أحمد بن الحسن الحسيني عن الإمام العسكري عنآبائه عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج96 ص120 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام در سفرى، همراه گروهى بود كه اموالى همراه داشتند. به آنان گفته شد كه رهزنان در راه‌‌اند و مردم را غارت مى‌‌كنند. آنان به ترس و لرز افتادند. امام صادق عليه‌‌السلام به آنان فرمود: «چه شده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اموالى نزد ماست كه مى‌‌ترسيم از ما بگيرند. آيا آنها را از ما تحويل مى‌‌گيرى؟ شايد اگر ببينند كه آنها از آنِ توست، از آنها دست بردارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از كجا مى‌‌دانيد، شايد آنان، جز مرا قصد نكنند و شما با اين كار، مرا در معرض تلف شدن قرار ندهيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: پس چه كنيم؟ آنها را زير خاك كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كار، اموال را بيشتر تلف مى‌‌كند؛ زيرا شايد كسى به آنها بر بخورد و آنها را بردارد يا شايد هم بعد از آن، ديگر اموال را پيدا نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چه كنيم؟ ما را راه‌‌نمايى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را نزد كسى به امانت بسپاريد كه هم نگهشان مى‌‌دارد، هم از آنها دفاع مى‌‌كند و هم آنها را افزايش مى‌‌دهد و هر يك از آنها را بزرگ‌‌تر از دنيا و آنچه در آن است، قرار مى‌‌دهد. سپس آن را به صورت افزايش يافته، در زمانى كه بيشترين نياز را به آنها داريد، به شما بر مى‌‌گردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: او كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چگونه به او امانت بسپاريم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را به مسلمانان مستمند، صدقه دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اين جا مستمندان را از كجا پيدا كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شما تصميم بگيريد كه يكْ سوم آنها را صدقه دهيد تا خداوند، بقيّه آنها را از [غارت]كسانى كه بيم داريد، نگه دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: تصميم گرفتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس شما در امان خداييد. راه بيفتيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به راه افتادند و رهزنان، آشكار شدند و آنان ترسيدند. امام عليه‌‌السلام فرمود: «شما در امان خداييد. چگونه است كه مى‌‌ترسيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهزنان، پياده شدند و دست امام صادق عليه‌‌السلام را بوسيدند و گفتند: ديشب، پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را در خواب ديديم كه به ما دستور مى‌‌داد خود را به تو برسانيم. اكنون در خدمت توييم و همراه تو هستيم تا در برابر دشمنان و دزدان، از اينان دفاع كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «به شما نيازى نداريم. همان كسى كه از ما در برابر شما دفاع كرد، آنان را نيز از ما دور مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، به سلامت به راه افتادند و يكْ سوم اموال خويش را صدقه دادند و تجارت‌‌هايشان نيز بركت يافت و هر درهمى، ده برابر برايشان سود داد. پس گفتند: چه وجود پُربركتى دارد صادق عليه‌‌السلام!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «بركت را در معامله با خداوند عز و جل شناختيد! پس به آن، ادامه دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكتابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 13: الكِتابَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 13: نوشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلاَ يَأْبَ كَاتِبٌ أَن يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلاَ يَبْخَسْ مِنْهُ شَئْا فَإِن كَانَ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْضَعِيفًا أَوْ لاَ يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُواْ شَهِيدَيْنِ مِن رِّجَالِكُمْ فَإِن لَّمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَن تَضِلَّ إِحْدَلهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَلهُمَا الْأُخْرَى وَلاَ يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُواْ وَلاَ تَسْٔمُواْ أَن تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَ لِكُمْ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَدَةِ وَأَدْنَى أَلاَّ تَرْتَابُواْ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلاَّ تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُواْ إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلاَ يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلاَ شَهِيدٌ وَإِن تَفْعَلُواْ فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُواْ اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَىْ‌‌ءٍ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 282.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! هنگامى كه بدهى مدّت‌‌دارى (به جهت وام يا داد و ستد) به يكديگر پيدا كنيد، آن را بنويسيد! و بايد نويسنده‌‌اى از روى عدالت، [سند را] در ميان شما بنويسد و كسى كه قدرت بر نويسندگى دارد، نبايد از نوشتن ـ همان طور كه خدا به او تعليم داده ـ خوددارى كند. پس بايد بنويسد، و آن كس كه حق بر عهده اوست، بايد املا كند و از خدا كه پروردگار اوست، بپرهيزد، و چيزى را فروگذار ننمايد، و اگر كسى كه حق بر ذمّه اوست، سفيه يا [از نظر عقل] ضعيف [و مجنون] است، يا [به دليل لال بودن]توانايى بر املا كردن ندارد، بايد ولىّ او [به جاى او] با رعايت عدالت، املا كند و دو نفر از مردان [عادل]خود را [بر اين حق] شاهد بگيريد و اگر دو مرد نبودند، يك مرد و دو زن از كسانى كه مورد رضايت و اطمينان شما هستند، انتخاب كنيد [و اين دو زن، بايد با هم شاهد قرار گيرند] تا اگر يكى انحرافى يافت، ديگرى به او يادآورى كند و شهود نبايد به هنگامى كه آنها را [براى شهادت] دعوت مى‌‌كنند، خوددارى نمايند و از نوشتن تاريخ سررسيد [بدهى خود]، چه كوچك باشد يا بزرگ، ملول نشويد [و هر چه باشد، بنويسيد]. اين، در نزد خدا به عدالت، نزديك‌‌تر و براى شهادت، مستقيم‌‌تر و براى جلوگيرى از ترديد و شك [و نزاع و گفتگو]بهتر است، مگر اين كه داد و ستد، نقدى باشد كه بين خود، دست به دست مى‌‌كنيد. در اين صورت، گناهى بر شما نيست كه آن را ننويسيد؛ ولى هنگامى كه خريد و فروش [نقدى] مى‌‌كنيد، شاهد بگيريد و نبايد به نويسنده و شاهد، [به دليل حقگويى]زيانى برسد [و تحت فشار قرار گيرند] و اگر چنين كنيد، از فرمان پروردگار، خارج شده‌‌ايد. از خدا بپرهيزيد و خداوند به شما تعليم مى‌‌دهد. خداوند به همه چيز، داناست».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آيه 282.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمّا ما جاءَ فِي القُرآنِ مِن ذِكرِ مَعايِشِ الخَلقِ وأَسبابِها فَقَد أعلَمَنا سُبحانَهُ ذلِكَ مِن خَمسَةِ أوجُهٍ: وَجهِ الإِشارَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وسائل الشيعة ج19 ص35 ح24093: «الإمارة» بدل «الإشارة&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ووَجهِ العِمارَةِ، ووَجهِ الإِجارَةِ، ووَجهِ التِّجارَةِ، ووَجهِ الصَّدَقاتِ... وأَمّا وَجهُ التِّجارَةِ فَقَولُهُ تَعالى: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ» إلى آخِرِ الآيَةِ، فَعَرَّفَهُم سُبحانَهُ كَيفَ يَشتَرونَ المَتاعَ فِي السَّفَرِ وَالحَضَرِ، وكَيفَ يَتَّجِرونَ إذ كانَ ذلِكَ مِن أسبابِ المَعايِشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج93 ص46 و 48 نقلاً عن النعماني في تفسيره، مستدرك الوسائل: ج13 ص65ح 14759 نقلاً عن تفسير النعماني عن إسماعيل بن جابر عن الإمام الصادق عنه عليه‌‌السلام وليس فيه ذيله من «وأمّا وجه التجارة&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا راه‌‌ها و اسباب معيشت مردمان كه در قرآن آمده است: خداوند سبحان به ما خبر داده است كه اين، از پنج راه است: راه حكومت (كارمندى)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمه براساس نسخه وسائل الشيعة ج19 ص35 ح24093 انجام گرفت.(م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كشاورزى، راه كارگرى، راه بازرگانى، و راه صدقات... و امّا راه بازرگانى، خداوند متعال مى‌‌فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد! هر گاه به وامى تا سررسيدى معيّن با يكديگر معامله كرديد، آن را بنويسيد و بايد نويسنده‌‌اى [صورت معامله را] بر اساس عدالت، ميان شما بنويسد»تا آخر آيه. پس، خداوند سبحان به مردم آموخت كه در سفر و غير سفر، چگونه كالا بخرند و چگونه داد و ستد كنند؛ زيرا اين، يكى از راه‌‌هاى كسب معاش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَعالى عَرَضَ عَلى آدَمَ أسماءَ الأَنبِياءِ وأَعمارَهُم، قالَ: فَمَرَّ آدَمُ بِاسمِ داودَ النَّبِيِّ، فَإِذا عُمُرُهُ فِي العالَمِ أربَعونَ سَنَةً، فَقالَ آدَمُ عليه‌‌السلام: يا رَبِّ ما أقَلَّ عُمُرَ داودَ وما أكثَرَ عُمُري! يا رَبِّ إن أنَا زِدتُ داودَ مِن عُمُري ثَلاثينَ سَنَةً أثبَتَّ ذلِكَ لَهُ؟ قالَ: يا آدَمُ نَعَم، قالَ: فَإِنّي قَد زِدتُهُ مِن عُمُري ثَلاثينَ سَنَةً، فَأَنفِذ ذلِكَ لَهُ وأَثبِتها لَهُ عِندَكَ وَاطرَحها مِن عُمُري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو جَعفَرٍ عليه‌‌السلام: فَأَثبَتَ اللّهُ تَعالى لِداودَ في عُمُرِهِ ثَلاثينَ سَنَةً، وكانَت لَهُ عِندَ اللّهِ مُثبَتَةً، فَلِذلِكَ قَولُ اللّهِ تَعالى: «يَمْحُواْ اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِندَهُ أُمُّ الْكِتَبِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: فَمَحَا اللّهُ ما كانَ عِندَهُ مُثبَتا لاِدَمَ، وأَثبَتَ لِداودَ ما لَم يَكُن عِندَهُ مُثبَتا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَضى عُمُرُ آدَمَ، فَهَبَطَ عَلَيهِ مَلَكُ المَوتِ لِقَبضِ روحِهِ، فَقالَ لَهُ آدَمُ: يا مَلَكَ المَوتِ، إنَّهُ قَد بَقِيَ مِن عُمُري ثَلاثينَ سَنَةً، فَقالَ لَهُ مَلَكُ المَوتِ: يا آدَمُ، ألَم تَجعَلها لاِبنِكَ داودَ النَّبِيِّ وطَرَحتَها مِن عُمُرِكَ حينَ عُرِضَ عَلَيكَ أسماءُ الأَنبِياءِ مِن ذُرِّيَّتِكَ، وعُرِضَت عَلَيكَ أعمارُهُم وأَنتَ يَومَئِذٍ بِوادِي الدَّخياءِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ آدَمُ: ما أذكُرُ هذا، قالَ: فَقالَ لَهُ مَلَكُ المَوتِ: يا آدَمُ، لا تَجحَد، ألَم تَسأَلِ اللّهَ تَعالى أن يُثبِتَها لِداودَ ويَمحُوَها مِن عُمُرِكَ، فَأَثبَتَها لِداودَ فِي الزَّبورِ ومَحاها مِن عُمُرِكَ فِي الذِّكرِ؟ قالَ آدَمُ: حَتّى أعلَمَ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو جَعفَرٍ: وكانَ آدَمُ صادِقا لَم يَذكُر ولَم يَجحَد، فَمِن ذلِكَ اليَومِ أمَرَ اللّهُ تبارَكَ وتَعالَى العِبادَ أن يَكتُبوا بَينَهُم إذا تَدايَنوا وتَعامَلوا إلى أجَلٍ مُسَمّىً؛ لِنِسيانِ آدَمَ وجُحودِهِ ما جَعَلَ عَلى نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص553 ح1، تفسير العيّاشي: ج2 ص219 ح73 وكلاهما عن أبي حمزة الثمالي،بحارالأنوار: ج4 ص102 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از ابو حمزه ثُمالى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام فرمود: «خداى متعال، نام‌‌ها و عمرهاى پيامبران را به آدم عليه‌‌السلام نشان داد. آدم عليه‌‌السلام به نام داوود نبى رسيد، ديد عمرش در دنيا چهل سال است. پس گفت: پروردگارا! چه اندك است عمر داوود و چه بسيار است عمر من! پروردگارا! اگر من از عمر خودم سى سال به داوود بدهم، اين را برايش مى‌‌نويسى؟ فرمود: &amp;quot;آرى، اى آدم&amp;quot;. آدم عليه‌‌السلام گفت: پس، سى سال از عمرم را به او دادم. اين را براى او اِعمال كن و نزد خود ثبت فرما و از عمر من، كسر كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام فرمود: «خداى متعال، سى سال بيشتر براى عمر داوود عليه‌‌السلام ثبت كرد و اين در نزد خداوند، ثبت بود. اين است فرموده خداى متعال كه: «خدا آنچه را بخواهد، محو يا ثبت مى‌‌كند و اصل كتاب، نزد اوست». خداوند، آنچه را نزد او براى آدم عليه‌‌السلام ثبت بود، پاك كرد و آنچه را نزدش براى داوود عليه‌‌السلام ثبت نبود، ثبت كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام فرمود: «پس، عمر آدم عليه‌‌السلام به سر آمد و ملك الموت براى گرفتن جانش فرود آمد. آدم عليه‌‌السلام به او گفت: اى ملك الموت! هنوز سى سال از عمرم باقى مانده است. ملك الموت به او گفت: اى آدم! مگر آن روزى كه در وادى دَخيا بودى و نام‌‌ها و عمرهاى پيامبران از نسلت به تو نشان داده شد، سى سال از عمر خود را به پسرت داوود نبى ندادى و از عمرت كسر نكردى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه‌‌السلام گفت: چنين چيزى را به ياد ندارم. ملك الموت به او گفت: اى آدم! انكار مكن، آيا تو از خداوند متعال نخواستى كه آن را براى داوود، ثبت كند و از عمر تو كسر نمايد و خداوند هم آن را در زبور براى داوود، ثبت كرد و از عمر تو در ذِكر، حذف كرد؟ آدم عليه‌‌السلام گفت: بايد مطمئن شوم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مستدرك الوسائل و بحار الأنوار آمده است: كتاب را بياور تا آن را بدانم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام فرمود: «آدم عليه‌‌السلام راست مى‌‌گفت، به يادش نبود و انكار نمى‌‌كرد. بنا بر اين، از آن روز خداوند ـ تبارك و تعالى ـ به بندگان دستور داد كه هر گاه به يكديگر وامى دادند يا به صورت نسيه معامله كردند، آن را ميان خود بنويسند. دليلش نيز همين فراموشى و انكار آدم عليه‌‌السلام نسبت به تعهّدش بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنَّ اللّهُ عز و جل عَلَى النّاسِ بَرِّهِم وفاجِرِهِم بِالكِتابِ وَالحِسابِ، ولَولا ذلِكَ لَتَغالَطوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص155 ح1 عن جميل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل، با نعمتِ نوشتن و حساب كردن، بر مردم، از نيك و بد، منّت نهاد و اگر اين دو كار نبود، آنان، دچار اشتباه مى‌‌شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يحيى الحذّاء&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‌‌السلام: رُبَّمَا اشتَرَيتُ الشَّيءَ بِحَضرَةِ أبي فَأَرى مِنهُ ما أغتَمُّ بِهِ. فَقالَ: تَنَكَّبهُ ولا تَشتَرِ بِحَضرَتِهِ، فَإِذا كانَ لَكَ عَلى رَجُلٍ حَقٌّ فَقُل لَهُ: فَليَكتُب، وكَتَبَ فُلانُ بنُ فُلانٍ بِخَطِّهِ، وأَشهَدَ اللّهَ عَلى نَفسِهِ وكَفى بِاللّهِ شَهيدا، فَإِنَّهُ يُقضى في حَياتِهِ أو بَعدَ وَفاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص318 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يحيى حذّا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابو الحسن عليه‌‌السلام گفتم:گاهى اوقات من در حضور پدرم چيزى مى‌‌خرم و از او كارى مى‌‌بينم كه ناراحت مى‌‌شوم. فرمود: «از او كناره بگير و در حضورش چيزى نخر و هر گاه از كسى طلبى داشتى، به او بگو بنويسد: فلان پسر فلان با خطّ خود نوشت و خدا را بر خويش، گواه گرفت و گواه بودن خدا، كافى است كه در زمان حيات يا پس از وفاتش ادا شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المشورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 14: المَشوَرَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 14: مشورت كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مصعب بن عبد اللّه‌‌ النوفلي عمّن رفعه، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِمَ أعرابِيٌّ بِإِبِلٍ لَهُ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَقالَ لَهُ: يا رَسولَ اللّهِ، بِع لي إ بِلي هذِهِ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «لَستُ بِبَيّاعٍ فِي الأَسواقِ»، قالَ: فَأَشِر عَلَيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فأشر عليّ: أي مرني كيف أبيعه.يقال: أشار عليه بكذا، أي أمره به، وهي الشورى الوافي: ج17 ص427، ذيل ح17574.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَهُ: «بِع هذَا الجَمَلَ بِكَذا، وبِع هذِهِ النّاقَةَ بِكَذا» حَتّى وَصَفَ لَهُ كُلَّ بَعيرٍ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخرَجَ الأَعرابِيُّ إلَى السّوقِ فَباعَها، ثُمَّ جاءَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَقالَ: وَالَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ، ما زادَت دِرهَماً ولا نَقَصَت دِرهَما مِمّا قُلتَ لي، فَاستَهدِني يا رَسولَ اللّهِ، قالَ: «لا»، قالَ: بَلى يا رَسولَ اللّهِ، فَلَم يَزَل يُكَلِّمُهُ حَتّى قالَ لَهُ: «أهدِ لَنا ناقَةً ولا تَجعَلها وَلهى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال في الوافي: ج17 ص427: «الولهاء: التي فارقت ولدها».وفي مرآة العقول: ج19 ص437: «لا تجعلها ناقة قطعت عنها ولدها».وانظر أيضا: النهاية: ج5 ص227 «وله&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص317 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُصعب بن عبد اللّه‌‌ نوفلى از كسى كه سند حديث را به معصوم عليه‌‌السلام رسانده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در زمان پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، باديه‌‌نشينى با شترانش نزد ايشان آمد و گفت: اى پيامبر خدا! اين شترانم را برايم بفروش. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «من، فروشنده در بازار نيستم». گفت: پس، به من دستورى بده. رسول خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «اين شتر نر را به فلان مبلغ بفروش، اين شتر ماده را به فلان مبلغ» و قيمت يكايك شترهايش را به او گفت. باديه‌‌نشين به بازار رفت و آنها را فروخت، سپس نزد پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله باز آمد و گفت: سوگند به خدايى كه تو را به حق فرستاد، يك درهم از آنچه شما به من فرمودى، بيشتر يا كمتر نشد. حال، هديه‌‌اى از من بخواهيد، اى پيامبر خدا! فرمود: «نه». گفت: چرا، اى پيامبر خدا! و چندان اصرار كرد تا آن كه ايشان فرمود: «ناقه‌‌اى به ما هديه كن و بچّه‌‌اش را از آن جدا نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو أنَّ رَجُلاً أراد أن يَشتَرِيَ ما يَصلُحُ بِهِ مِن مَتاعٍ وغَيرِهِ، لَكانَ مِن حَزمِ الرَّأيِ أن يَستَعينَ بِالتّاجِرِ البَصيرِ بِالتِّجارَةِ، فَيَكونَ ذلِكَ أحوَطَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج93 ص45 نقلاً عن النعماني في تفسيره عن إسماعيل بن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه شخصى بخواهد چيزى را كه لازم دارد، از كالا و غير كالا، بخرد، دورانديشى اقتضا مى‌‌كند كه از تاجر آشنا به تجارت، كمك بگيرد؛ زيرا اين به نفع اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مشاركة-من-أقبل-عليه-الرزق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 15: مُشارَكَةُ مَن أقبَلَ عَلَيهِ الرِّزقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 15: شريك شدن با شخص خوش‌‌روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَلتَمِسُوا الرِّزقَ مِمَّنِ اكتَسَبَهُ مِن ألسِنَةِ المَوازينِ ورُؤوسِ المَكاييلِ، ولكِن عِندَ مَن فُتِحَت عَلَيهِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص293، بحار الأنوار: ج103 ص86 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى را از كسى كه آن را از زبانه‌‌هاى ترازوها و سرهاى پيمانه‌‌ها به دست آورده است، مجوييد؛ بلكه نزد كسى بجوييد كه درهاى دنيا به روى او باز شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شارِكُوا الَّذي قَد أقبَلَ عَلَيهِ الرِّزقُ؛ فَإِنَّهُ أخلَقُ لِلغِنى وأَجدَرُ بِإِقبالِ الحَظِّ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 230، غرر الحكم: ج4 ص1726 ح5790، عيون الحكم والمواعظ: ص298ح 5310 وليس فيه ذيله من «وأجدر بإقبال...»، بحار الأنوار: ج103 ص86 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با كسى كه روزى به او رو آورده است، شريك شويد؛ زيرا او به توانگر شدن، سزاوارتر و به روى آوردن بخت، شايسته‌‌تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقبِلوا عَلى مَن أقبَلَت عَلَيهِ الدُّنيا، فَإِنَّهُ أجدَرُ بِالغِنى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص253 ح2529، عيون الحكم والمواعظ: ص90 ح2140.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كسى كه دنيا به او روى آورده است، روى آوريد؛ زيرا كه او به توانگر شدن، سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار في صحيفة إدريس عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّجِر مَعَ الغَنِيِّ الوَفِيِّ تَربَح.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص471.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در صحيفه ادريس عليه‌‌السلام آمده است: با توانگر قابل اعتماد، تجارت كن تا سود ببرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ملازمة-ما-فيه-الربح-وترك-ما-سوى-ذلك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 16: مُلازَمَةُ ما فيهِ الرِّبحُ وتَركُ ما سِوى ذلِكَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 16: مداومت در آنچه سودآور است و رها كردن جز آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكا رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الحُرفَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُرفة ـ بالضمّ ـ: الحرمان، والمحارَفُ: المحروم الذي إذا طَلبَ لم يُرزَق مجمع البحرين: ج1 ص389 «حرف&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: اُنظُر بُيوعا فَاشتَرِها، ثُمَّ بِعها، فَما رَبِحتَ فيهِ فَالزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص168 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3637، عوالي اللآلي: ج3ص 201 ح28 كلّها عن إسحاق بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از كم بخت و روزى بودنش شكايت كرد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: چند نوع كالا بخر و سپس آنها را بفروش، در هر كدامش سود كردى، همان را ادامه بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رُزِقَ مِن شَيءٍ فَليَلزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص238 ح375، تهذيب الكمال: ج9ص 314 الرقم 1967، النهاية: ج2ص 42 وفيه «خضر له في» بدل «رزق من»، كنز العمّال: ج4 ص19 ح9286.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از طريق چيزى روزى داده شد، همان را ادامه دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا سَبَّبَ اللّهُ لِأَحَدِكُم رِزقا مِن وَجهٍ فَلا يَدَعهُ، حَتّى يَتَغَيَّرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص727 ح2148، مسند ابن حنبل: ج10 ص94 ح26151، تهذيب الكمال: ج 29 ص307 الرقم 6374، تهذيب التهذيب: ج5 ص590 الرقم 8324 كلّها عن نافع، كنز العمّال: ج4 ص21 ح9300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند، روزىِ يكى از شما را از راهى رساند، آن راه را رها نكند تا آن گاه كه برايش تغيير داده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا فَتَحَ اللّهُ لِأَحَدِكُم رِزقا مِن بابٍ فَليَلزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج2 ص89 ح1243 عن عائشة، كنز العمّال: ج4 ص21 ح9301.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند براى يكى از شما رزقى را از راهى رساند، همان را بچسبد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أصابَ مِن شَيءٍ فَليَلزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص726 ح2147، التاريخ الكبير: ج8 ص206 الرقم 2727، تهذيب الكمال: ج 23 ص183 الرقم 4723، تهذيب التهذيب: ج6 ص49 الرقم 8588 كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج4 ص19 ح9285.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از چيزى بهره‌‌مند شد، همان را بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا رُزِقتَ في شَيءٍ فَالزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص168 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص14 ح60، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 169 ح3636 كلّها عن بشير النبّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه در يك چيزى [و كارى] روزى داده شدى، همان را ادامه ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا نَظَرَ الرَّجُلُ في تِجارَةٍ فَلَم يَرَ فيها شَيئا، فَليَتَحَوَّل إلى غَيرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص168 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص14 ح59 كلاهما عن السكوني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه انسان به تجارتى دست زد و در آن سودى نديد، به تجارت ديگرى روى آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه‌‌ بن سعيد الدغشي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ عَلى بابِ شِهابِ بنِ عَبدِ رَبِّهِ فَخَرَجَ غُلامُ شِهابٍ، فَقالَ: إنّي اُريدُ أن أسأَلَ هاشِما الصَّيدَنانِيَّ عَن حَديثِ السِّلعَةِ وَالبِضاعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَتَيتُ هاشِما فَسَأَلتُهُ عَنِ الحَديثِ، فَقالَ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ البِضاعَةِ وَالسِّلعَةِ؟ فَقالَ: نَعَم، ما مِن أحَدٍ يَكونُ عِندَهُ سِلعَةٌ أو بِضاعَةٌ إلاّ قَيَّضَ اللّهُ عز و جل مَن يُربِحُهُ، فَإِن قَبِلَ وإلاّ صَرَفَهُ إلى غَيرِهِ، وذلِكَ أنَّهُ رَدَّ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح17، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن سعيد دغشى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ خانه شهاب بن عبد ربّه بودم كه غلام شهاب، بيرون آمد و گفت: مى‌‌خواهم از هاشم صَيدنانى در باره حديث كالا و متاع بپرسم. پس، نزد هاشم رفتم و از او در باره آن حديث پرسيدم. گفت: از امام صادق عليه‌‌السلام در باره متاع و كالا پرسيدم. فرمود: «آرى. هيچ كس نيست كه كالايى يا متاعى نزدش باشد، مگر اين كه خداوند عز و جل كسى را بفرستد كه به او سود برسانَد، و اگر نپذيرفت، آن كس را نزد ديگرى روانه سازد؛ زيرا كه دست رد به خداى عز و جل زده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پژوهشى-در-باره-نهى-از-سود-گرفتن-از-مومن322&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهشى در باره نهى از سود گرفتن از مؤمن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در رواياتى كه ملاحظه شد، يافتن كسب همراه سودآورى توصيه و بر استمرار و مداومت آن تأكيد شده است. در مقابل، كاسبى بدون سودآورى نيز نكوهش شده است. اين روايات با هدف تجارت و كسب سازگارند؛ زيرا داد و ستد و تجارت در ميان مردم با هدف و اميد تأمين مخارج زندگى، درآمدزايى و ثروت اندوزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اگر در جايى اين هدف محقق نشود، كسى به دنبال تجارت و داد و ستد و كاسبى بدون درآمد نخواهد رفت؛ زيرا تلاش و كوشش بدون به دست آوردن نتيجه مادى، در عرف مردم جايگاهى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل اين گروه از روايات كه در جوامع حديثى شيعه و اهل سنت آمده‌‌اند، در برخى روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام، سود گرفتن از برادر مؤمن ناپسند و در حد ربا دانسته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان بن صالح و ابو شبل از امام صادق عليه‌‌السلام اين روايت را نقل كرده‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِبحُ المُومِنِ عَلَى المُؤمِنِ رِبا، إلاّ أن‌‌ يَشتَرِيَ بِأَكثَرَ مِن مِئَةِ دِرهَمٍ فَاربَح عَلَيهِ قُوتَ يَومِكَ، أو يَشتَرِيَهُ لِلتِّجارَةِ فَاربَحُوا عَلَيهِم وَ ارفُقوا بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص124 ح22، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سود گرفتن مؤمن از مؤمن ديگر ربا است، مگر آن كه بيش از صد درهم خريدارى كند كه در اين صورت به اندازه مخارج روزانه از او سود بگير، يا آن كه براى تجارت از تو جنس خريدارى كرده كه در اين صورت از آنان سود بگيريد، ولى با آنان مدارا كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى ديگر فرات بن احنف از امام صادق عليه‌‌السلام نقل كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِبحُ المُؤمِنِ عَلَى المُومِنِ رِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص101 ح73، ثواب الاعمال: ص239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سود گرفتن مؤمن از مؤمن ديگر رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چه اسناد اين متون، اعتبار فقهى شايسته‌‌اى ندارند ولى فقيهان در مباحث فقهى خود آنها را مطرح ساخته و معمولاً حكم به كراهت سود گرفتن از برادر مؤمن داده‌‌اند. روشن است كه ظاهر مدلول اين روايات با هدف تجارت و روايات جواز سودگيرى، ناسازگار جلوه مى‌‌كند. از اين رو، نياز به جمع‌‌بندى و تبيين آنها با توجه به آيات، روايات و اصول حاكم بر معاملات، احساس مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا در روايات ديگر، مطلق سود گرفتن به صراحت جايز شمرده شده است. در روايت عمر بن يزيد [فروشنده پارچه شاپورى] آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبى عَبدِ اللّه‌‌ عليه‌‌السلام: جُعِلتُ فِداكَ! إنَّ النّاسَ يَزعُمونَ أنَّ الرِّبحَ عَلَى المُضطَرِّ حَرامٌ و هُوَ مِنَ الرِّبا، فَقالَ: و هَل رَأَيتَ أحَدا اشتَرى غَنِيّا أو فَقيرا إلاّ مِن ضَرورَةٍ؟! يا عُمَرُ، قَد أحَلَّ اللّه‌‌ البَيعَ و حَرَّمَ الرِّبا، وَ اربَح ولا تُربِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الاحكام: ج7 ص18 ح238&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: فدايت شوم. مردم گمان بر اين باورند سود گرفتن از ناچار و نيازدار، حرام است و ربا محسوب مى‌‌شود. فرمود: «آيا ديده‌‌اى كسى از فرد دارا يا نيازمند، چيزى را بدون نياز خريدارى كند؟ اى عمر، خداوند داد و ستد را حلال و ربا را حرام شمرده است پس سود بگير، ولى ربا نگير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت ميسر نيز آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبى عَبدِ اللّه‌‌ عليه‌‌السلام: إنَّ عامَّةَ مَن يَأتينى مِن إخوانى، فَحُدَّ لى مِن مُعامَلَتِهِم ما لا أجوزُهُ إلى غَيرِهِ. فَقالَ: إن وَلَّيتَ أخاكَ فَحَسَنٌ، وإلاّ فَبِع بَيعَ البَصيرِ المُداقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص153 ح19، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: بيشتر كسانى كه نزد من [براى خريد] مى‌‌آيند از برادران [شيعى] من هستند. حد و حدود داد و ستد با آنها را براى من معلوم كنيد تا از آن تجاوز نكنم. امام عليه‌‌السلام فرمود: اگر با دوستى با او روبرو شوى [و از او سود نگيرى] نيكوست و الاّ همانند مشترى آگاه و دقيق با او معامله كن [و بى‌‌پروا از او سود نگير].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدثان و عالمان شيعه، وجوه گوناگونى را در توجيه رواياتِ ربا شمردن سود گرفتن از مؤمن بيان كرده‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. حمل بر كراهت: بيشتر فقيهان اين روايت را حمل بر كراهت كرده و سود گرفتن از مؤمنان را مكروه شمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: جواهر الكلام: ج22 ص455، مستند الشيعة: ج14 ص24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. حمل بر غير حالت ضرورت: برخى حرمت سود گرفتن را مربوط به حالت عادى دانسته و در حالت ضرورت آن را مجاز شمرده‌‌اند. اين گروه نيز به روايت بيّاع سابرى استناد كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جواهر الكلام: ج22 ص455 و ديگر شروح شرائع الاسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. حمل بر تقيه: صاحب حدائق مطابق با شيوه هميشگى خود، اين روايت را حمل بر تقيه كرده و آن را قابل عمل ندانسته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الحدائق الناضرة: ج18 ص26 ـ 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او با استناد به روايت بيّاع سابرى، قائلان به اين روايت را از «ناس» دانسته است كه معمولاً درباره اهل سنت به كار مى‌‌رود. تكذيب امام عليه‌‌السلام را نيز دليل بر تقيه بودن آن برشمرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. حمل بر دوره پس از ظهور امام مهدى عليه‌‌السلام: على بن سالم از پدر خود نقل كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه‌‌ عليه‌‌السلام... قُلتُ: فَالخَبَرُ الَّذي رُوِيَ أنَّ رِبحَ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ رِبا ما هُوَ؟ فَقالَ: ذاكَ إذا ظَهَرَ الحَقُّ وقامَ قائِمُنا أهلَ البَيتِ عليهم‌‌السلام، فَأَمَّا اليَومَ فَلا بَأسَ أن يَبيعَ مِنَ الأَخِ المُؤمِنِ ويَربَحَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الاحكام: ج7 ص7 ح24، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص313 ح4119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره مراد از روايتى پرسيدم كه مى‌‌گويد: سود گرفتن مؤمن از مؤمن رباست. امام فرمود: اين روايت ناظر به زمانى است كه حق آشكار شود و قائم ما اهل بيت عليهم‌‌السلام قيام كند، ولى امروزه اشكالى ندارد كه به برادر مؤمن چيزى بفروشد و از او سود بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت ناظر به روايت پيشين بوده و از مضمون آن پرسش كرده است. از اين منظر اين روايت حاكم بر آن حديث بوده و مراد آن را آشكار ساخته است. بر اساس اين روايت، حرمت سود گرفتن از مؤمن مربوط به دوره عدالت گستر مهدوى است كه سبب ارتقاى معرفت و جايگاه اجتماعى و اقتصادى افراد مى‌‌شود، به گونه‌‌اى كه هدف از تجارت نيز سود آورى و ثروت اندوزى نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. حمل بر صورت احسان: اگر فروشنده و خريدار به هدف داد و ستد متعارف، معامله را سامان دهند، سود آورىِ فروش مطابق با قواعد بازار است و اشكالى ندارد ولى اگر فروشنده، وعده به احسان داده باشد و يا خريدار مؤمن با اين تصور و هدف براى خريد آمده باشد سود گرفتن از او شايسته نيست. امام صادق عليه‌‌السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ: هَلُمَّ أُحسِن بَيعَكَ، يَحرُمُ عَلَيهِ الرِّبحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص152 ح9، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر كسى به ديگرى بگويد: «نزد من بيا تا با تو داد و ستد نيكو كنم»، سود گرفتن بر او حرام خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. تفاوت حكم اخلاقى و فقهى: مى‌‌توان روايت «ربح المؤمن على المؤمن ربا» را ناظر به حكم اخلاقى در ارتباط با مؤمنان برشمرد و گفت: از منظر اخلاقى شايسته نيست كه انسان از برادر مؤمن خود سود بگيرد، اگر چه از منظر فقهى داد و ستدى كه با رضايت طرفين انجام شود صحيح شمرده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. فضاى صدور: تبيين فضاى صدور روايت نيز مى‌‌تواند به توجيه روايت كمك كند. در آن دوره، شيعيان در جامعه‌‌اى مى‌‌زيستند كه بيشتر افراد آن غير شيعه بوده و شيعيان در اقليت بودند و از منظر اقتصادى نيز وضعيت مناسبى نداشتند. در اين موقعيت خاص، توصيه امام عليه‌‌السلام آن بوده است كه فروشندگان شيعه، از افراد هم مذهب خويش سود نگيرند. با توجه به اينكه اين گروه (يعنى برادران هم كيش) درصد اندكى از مشتريان را تشكيل مى‌‌دادند، سود نگرفتن از آنان با هدف اصلى تجارت و كسب منافات نداشته است، ولى در دوره فعلى و در جوامعى كه افراد جامعه هم كيش و هم مذهب هستند، سود نگرفتن از همه آنها به اختلال تجارت و زندگى منجر خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اين روايت ناظر به وضعيت فعلى و بازار در جامعه‌‌اى مثل ايران نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جمع-بندى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع بندى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سود نگرفتن از مشترى با هدف اصلى تجارت ناسازگار است. از اين رو، پذيرش مدلول روايت حرمت سود گرفتن از مؤمن به گونه مطلق ممكن نيست؛ پس يا بايد آن را مربوط به دوره ظهور امام مهدى عليه‌‌السلام شمرد، يا آن را بر وعده احسان به مشترى حمل كرد، يا ناظر به وضعيت خاص شيعيان در زمان صدور دانست. گفتنى است، جواز سود گرفتن به معناى تأييد بى انصافى و اجحاف در سود گرفتن نيست؛ زيرا اين شيوه نيز به شدّت نكوهيده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص243 بى انصافى در سود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجرأة-مع-التدبير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 17: الجُرأَةُ مَعَ التَّدبيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 17: جرئت ريسك كردن توأم با تدبير&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الجَبانُ مَحرومٌ، وَالتّاجِرُ الجَسورُ مَرزوقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص169 ح243 عن أنس بن مالك، كنز العمّال: ج4 ص20 ح9293، مستدركالوسائل: ج13 ص294 ح15397.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر ترسو، بى روزى است و تاجر باجرئت، روزى‌‌دار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في كِتابِهِ إلَى الإِمامِ الحَسَنِ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخاطِر بِشَيءٍ رَجاءَ أكثَرَ مِنهُ، وَاطلُب فَإِنَّهُ يَأتيكَ ما قُسِمَ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص81، نهج البلاغة: الكتاب 31، أعلام الدين: ص287، عيون الحكم والمواعظ: ص 517 ح9380 وفيها صدره إلى «أكثر منه» وص 79 ح1911 وفيه ذيله من «واطلب...»، بحار الأنوار: ج77 ص208 ح1، مطالب السؤول: ج1 ص233 وفيه صدره إلى «أكثر منه&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در نامه‌‌اش به امام حسن عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چيزى را به اميد افزودن آن، به مخاطره مينداز. كار كن، كه آنچه قسمت توست، به تو مى‌‌رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَوفَ يَأتيكَ ما قُدِّرَ لَكَ، التّاجِرُ مُخاطِرٌ، ورُبَّ يَسيرٍ أنمى مِن كَثيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص80، أعلام الدين: ص287، عيون الحكم والمواعظ: ص 34 ح642 وفيه «التاجر مخاطر»، بحار الأنوار: ج103 ص40 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه برايت مقدّر شده است، به تو خواهد رسيد. تاجر، كارش خطر كردن است. بسا [مالِ]اندك كه از [مال] بسيار، پُربركت‌‌تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معمّر بن خلاّد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ عليه‌‌السلام يَقولُ: إنَّ رَجُلاً أتى جَعفَرا عليه‌‌السلام شَبيها بِالمُستَنصِحِ لَهُ، فَقالَ لَهُ: يا أبا عَبدِ اللّهِ، كَيفَ صِرتَ اتَّخَذتَ الأَموالَ قِطَعا مُتَفَرِّقَةً ولَو كانَت في مَوضِعٍ واحِدٍ كانَت أيسَرَ لِمَؤُونَتِها وأَعظَمَ لِمَنفَعَتِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: اِتَّخَذتُها مُتَفَرِّقَةً، فَإِن أصابَ هذَا المالَ شَيءٌ سَلِمَ هذَا المالُ، وَالصُّرَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصرّة: ما تعقد فيه الدراهم لسان العرب: ج4 ص451 «صرر&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجمَعُ بِهذا كُلِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص91 ح1، بحار الأنوار: ج47 ص58 ح109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معمّر بن خلاّد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابوالحسن عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود امام كاظم عليه‌‌السلام يا امام رضا عليه‌‌السلام مى‌‌باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه فرمود: «مردى نزد امام صادق عليه‌‌السلام آمد و چنان كه گويى مى‌‌خواهد پندش دهد، به وى گفت: اى ابو عبد اللّه‌‌! چرا دارايى هايت را بخش بخش كرده‌‌اى، حال آن كه اگر يك‌‌جا بود، هم كم هزينه‌‌تر بود و هم پُر سودتر؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «آنها را پراكنده ساختم؛ زيرا اگر به آن يك، آسيبى رسيد، اين يك، از آن آسيب، دور مى‌‌مانَد و كيسه درهم، درآمد آنها را يك جا جمع مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-بلده-للمتجر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 18: اِختِيارُ بَلَدِهِ لِلمَتجَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 18: انتخاب شهر خود براى تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مِن سَعادَةِ المَرءِ أن يَكونَ مَتجَرُهُ في بَلَدِهِ، ويَكونَ خُلَطاؤُهُ صالِحينَ، ويَكونَ لَهُ وُلدٌ يَستَعينُ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح1 و 3، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3598، الخصال: ص 159 ح207، مشكاة الأنوار: ص458 ح1533، جامع الأحاديث للقمّي الغايات: ص207 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج103 ص7 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خوش‌‌بختى مرد، اين است كه محلّ كسب و كارش در شهر خودش باشد و همنشينانش صالح باشند و فرزندانى داشته باشد كه كمكْ‌‌كار او باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ مِنَ السَّعادَةِ: الزَّوجَةُ المُؤاتِيَةُ، وَالأَولادُ البارّونَ، وَالرَّجُلُ يُرزَقُ مَعيشَتَهُ بِبَلَدِهِ؛ يَغدو إلى أهلِهِ ويَروحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص258 ح2 عن عبد اللّه‌‌ بن عبد الكريم، تهذيب الأحكام: ج7 ص236 ح1032 عنحمّاد بن عبد الكريم، الأمالي للطوسي: ص303 ح601 عن داود عنه عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه چيز از خوش‌‌بختى است: همسر سازگار، فرزندان نيك، و اين كه [منبعِ] روزى انسان در شهر خودش باشد و بام و شام با خانواده اش به سر بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-بلد-آخر-عند-الضرورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 19: اِختِيارُ بَلَدٍ آخَرَ عِندَ الضَّرورَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 19: انتخاب شهرى ديگر، در صورت ضرورت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن البزنطي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ [لِلرِّضا عليه‌‌السلام]: جُعِلتُ فِداكَ، إنَّ الكوفَةَ قَد تَبَّت بي، وَالمَعاشَ بِها ضَيِّقٌ، وإنَّما كانَ مَعاشُنا بِبَغدادَ، وهذَا الجَبَلُ قَد فُتِحَ عَلَى النّاسِ مِنهُ بابُ رِزقٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن أرَدتَ الخُروجَ فَاخرُج فَإِنَّها سَنَةٌ مُضطَرِبَةٌ، ولَيسَ لِلنّاسِ بُدٌّ مِن مَعايِشِهِم فَلا تَدَعِ الطَّلَبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ إنَّهُم قَومٌ مِلاءٌ ونَحنُ نَحتَمِلُ التَّأخيرَ فَنُبايِعُهُم بِتَأخيرِ سَنَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِعهُم. قُلتُ: سَنَتَينِ، قالَ: بِعهُم، قُلتُ: ثَلاثِ سِنينَ، قالَ: لا يَكونُ لَكَ شَيءٌ أكثَرَ مِن ثَلاثِ سِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص372 ح1326، بحار الأنوار: ج103 ص3 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از بَزَنطى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[به امام رضا عليه‌‌السلام] گفتم: فدايت شوم! كوفه، مرا به نابودى كشانده و زندگى در آن جا با سختى مى‌‌گذرد. تنها در بغداد، وضع معشيت ما خوب بود. در اين بلاد جبل، درِ روزى به روى مردم باز شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر خواستى [به آن جا] بروى، برو؛ زيرا اين سال، سال آشفته‌‌اى است و مردم، چاره‌‌اى جز كسب معشيت ندارند. پس، دست از طلب [معاش] بر مدار». گفتم: فدايت شوم! مردم آن جا، متموّل هستند و ما هم نسيه‌‌فروش هستيم. آيا با نسيه يك ساله به آنها بفروشيم؟ فرمود: «بفروش». گفتم: دو ساله؟ فرمود: «بفروش». گفتم: سه ساله؟ فرمود: «از سه سال بيشتر، چيزى برايت نمى‌‌ماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المباشرة-في-كبار-الامور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 20: المُباشَرَةُ في كِبارِ الاُمورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 20: شخصا كارهاى بزرگ را انجام دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يونس عن رجل عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشِر كِبارَ اُمورِكَ بِنَفسِكَ وكِل ما شَفَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كتاب من لا يحضره الفقيه: «ما صَغُرَ منها» بدل «ما شَفَّ».وشفّ: قلّ ونقص مجمع البحرين: ج2ص 962 «شفف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى غَيرِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ضَربَ أيِّ شَيءٍ؟ قالَ: ضَربَ أشرِيَةِ العَقارِ وما أشبَهَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص90 ح1 وص 91، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3638، عوالي اللآلي: ج 3 ص197 ح14 وليس فيه ذيله من «قلت:...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يونس از شخصى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به او فرمود: «كارهاى بزرگ [و مهمّ] خود را شخصا انجام بده و كارهاى كوچك را به ديگران بسپار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مانند چه كارى؟ فرمود: «مانند معامله ملك و امثال آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المماكسة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 21: المُماكَسَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 21: چانه زدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أبي هشام القنّاد البصري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ أحمِلُ المَتاعَ مِنَ البَصرَةِ إلَى الحُسَينِ بنِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام، فَكانَ رُبَّما يُماكِسُني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المماكسة: انتقاص الثمن واستحطاطه النهاية: ج4 ص349 «مكس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ، فَلَعَلّي لا أقومُ مِن عِندِهِ حَتّى يَهَبَ عامَّتَهُ، قُلتُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، أجيئُكَ بِالمَتاعِ مِنَ البَصرَةِ تُماكِسُني فيهِ، فَلَعَلّي لا أقومُ حَتّى تَهَبَ عامَّتَهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أبي حَدَّثَني يَرفَعُ الحَديثَ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ قالَ: «المَغبونُ لا مَحمودٌ ولا مَأجورٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج4 ص180 الرقم 1863، تاريخ دمشق: ج14 ص180 ح3403، مسند أبي يعلى: ج 6 ص182 ح6750، التاريخ الكبير: ج7 ص152 ح681 عن عبد اللّه‌‌ بن الحسن عن الإمام الحسن عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهوفيهما ذيله من «المغبون لا.&lt;/span&gt;..»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كنز العمّال: ج4 ص19 ح9287، عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص48 ح184 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وفيه ذيله من «المغبون لا...»، بحارالأنوار: ج103 ص94 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از ابو هشام قنّاد بصرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از بصره براى حسين بن على بن ابى طالب عليه‌‌السلام كالا مى‌‌آوردم. گاه با من چانه مى‌‌زد، ولى هنوز از نزدش برنخاسته بودم كه همه آن [كالا] را مى‌‌بخشيد. گفتم: اى پسر پيامبر خدا! از بصره برايت كالا مى‌‌آورم، با من چانه مى‌‌زنى و هنوز برنخاسته‌‌ام كه همه آن را مى‌‌بخشى؟! فرمود: «پدرم روايتى از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله برايم خواند كه فرمود: &amp;quot;فريب خورده، نه ستودنى است و نه اجرى دارد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماكِسِ المُشتَرِيَ فَإِنَّهُ أطيَبُ لِلنَّفسِ وإن أعطَى الجَزيلَ؛ فَإِنَّ المَغبونَ في بَيعِهِ وشِرائِهِ غَيرُ مَحمودٍ ولا مَأجورٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3742، الخصال: ص621 ح10 عن أبي بصير ومحمّدبن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام، تحف العقول: ص111 وفيهما ذيله نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص96 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خريدار،چانه بزن اگر چه پول بسيارى هم بدهد، زيرا چانه زدن [شما]، موجب آرامش و رضايت خاطر بيشتر مى‌‌شود. چرا كه اگر كسى در خريد و فروشش مغبون شود، نه كسى او را مى‌‌ستايد و نه مأجور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن يزيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام يَقولُ ـ وقَد قالَ لَهُ أبو حَنيفَةَ: عَجِبَ النّاسُ مِنكَ أمسِ وأَنتَ بِعَرَفَةَ تُماكِسُ بِبَدَنِكَ أشَدَّ مِكاسا يَكونُ... ـ: وما للّه‌‌ مِنَ الرِّضا أن اُغبَنَ في مالي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو حَنيفَةَ: لا وَاللّهِ، ما للّه‌‌ في هذا مِنَ الرِّضا قَليلٌ ولا كَثيرٌ، وما نَجيئُكَ بِشَيءٍ إلاّ جِئتَنا بِما لا مَخرَجَ لَنا مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص546 ح30، بحار الأنوار: ج47 ص222 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام شنيدم كه در پاسخ به ابو حنيفه كه به ايشان گفت: مردم، ديروز در عرفات از تو بسيار شگفت‌‌زده شدند كه بر سرِ قيمت قربانى‌‌ات به شدّت، چانه مى‌‌زدى، فرمود: «خدا راضى نيست كه من در مال خود، زيان ببينم». ابو حنيفه گفت: نه. به خدا سوگند، خداى از اين كار، نه كم و نه زياد، خشنود نيست. ما هرگز مطلبى را نزد تو نمى‌‌آوريم، مگر اين كه پاسخى به ما مى‌‌دهى كه راه گريز برايمان نمى‌‌مانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سوادة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا جَماعَةً بِمِنىً، فَعَزَّتِ الأَضاحِيُّ، فَنَظَرنا فَإِذا أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام واقِفٌ عَلى قَطيعٍ يُساوِمُ بِغَنَمٍ ويُماكِسُهُم مِكاسا شَديدا، فَوَقَفنا نَنتَظِرُ، فَلَمّا فَرَغَ أقبَلَ عَلَينا. فَقالَ: أظُنُّكُم قَد تَعَجَّبتُم مِن مِكاسي؟ فَقُلنا: نَعَم، فَقالَ: إنَّ المَغبونَ لا مَحمودٌ ولا مَأجورٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص496 ح3، تهذيب الأحكام: ج5 ص209 ح702.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سواده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى بوديم در مِنا. قربانى‌‌ها كمياب و گران شدند. ديديم كه امام صادق عليه‌‌السلام كنار گلّه گوسفند، ايستاده و بر سرِ قيمت گوسفندى به سختى چانه مى‌‌زند. ما منتظر مانديم. چون فراغت يافت، نزد ما آمد و فرمود: «گمان مى‌‌كنم از چانه زدن من، شگفت‌‌زده شده‌‌ايد». گفتيم: آرى. فرمود: «همانا مغبون، نه ستودنى است و نه اجرى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-باره-چانه-زدن349&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در باره چانه زدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روال عادى در هر داد و ستد، آن است كه طرفين معامله، منفعت خود را در نظر گرفته و در پى دستيابى بدان باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشنده قيمت بالاترى اعلام مى‌‌كند و خريدار خواهان قيمت كمتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معمولا اين دوگانگى، با گفتگوى خريدار و فروشنده و تخفيف خواستن مشترى از بايع و دستيابى به نتيجه‌‌اى ميانه و در بردارنده نفع طرفين به پايان مى‌‌رسد. اين گفتگو را در فرهنگ عربى «مماكسه» و در فرهنگ فارسى چانه زدن مى‌‌گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشتر روايات شيعى ـ كه در بخش پيشين گزارش شد ـ چانه زدن و مماكسه از جانب مشترى را ستوده و مغبون شدن در معامله را ناپسند دانسته‌‌اند. در اين روايات دو عامل پسنديدگى چانه‌‌زنى اين گونه بيان شده‌‌اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. از منظر عقل و نقل فريب خوردن و مغبون شدن، امرى ناپسند و نكوهيده است: «المَغبونُ لا مَحمودٌ و لا مَأجورٌ؛ فريب خورده، نه ستوده است و نه اجرى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. چانه زنى سبب رضايت درونى و آرامش نفس خريدار مى‌‌شود؛ زيرا تصور دستيابى به قيمتى ارزان‌‌تر از قيمت اوّل براى او رضايت‌‌بخش است. به گفته امام باقر عليه‌‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خريدار، چانه بزن اگر چه پول بسيارى هم بدهد، زيرا چانه زدن شما، موجب آرامش و رضايت خاطر بيشترش مى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص167 ح177.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با وجود پسنديده بودن چانه‌‌زنى در بيشتر معاملات، در برخى داد و ستدها از اين عموم خارج شده و چانه‌‌زنى در آنها ناپسند شمرده شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. زاد و توشه مربوط به حج: امام صادق عليه‌‌السلام درباره جدّ بزرگوار خود امام سجاد عليه‌‌السلام فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِىُّ بنُ الحُسَينِ عليه‌‌السلام يَقولُ لِقَهرَمانِهِ: إذا أرَدتَ أن‌‌ تَشتَرِىَ لى مِن حَوائِجِ الحَجِّ شَيئاً فَاشتَرِ و لا تُماكِس.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام سجاد عليه‌‌السلام به مباشر امور مالى خود همواره مى‌‌فرمود: هنگامى كه زاد و توشه سفر حج براى من خريدارى مى‌‌كنى (به آسانى) بخر و چانه زنى مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. قربانى: مراد از آن، يا خريد مطلقِ قربانى، يا قربانىِ در منا براى حاجى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. كفن: اعم از خريد كفن براى خود يا ديگرى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. برده: در ظاهر مراد از آن خريدن برده براى آزادسازى اوست&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در لسان العرب آمده است: تنسمتُ نسمةً إذا أحييتها أو اعتقتها؛ تنسمت نسمة: هنگامى گفته مى‌‌شود كه به موجودى زندگى ببخشى يا او را آزاد كنى لسان العرب: ج12 ص575.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى احتمال مطلق خريد برده نيز وجود دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرهيز از چانه زدن در اين چهار جا در وصيت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به امير مؤمنان عليه‌‌السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِىُّ لا تُماكِس فى أربَعَةِ أشياءَ: فى شِراءِ الأَضحِيَةِ وَ الكَفَنِ وَ النَّسَمَةِ وَ الكِراءِ إلى مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص370 ح5762، الخصال: ص245 ح103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على، در چهار چيز چانه نزن: در خريد قربانى، كفن، حيوان و كرايه (راحله و مركب براى) مكه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همين مضمون به نقل از امام باقر عليه‌‌السلام نيز گزارش شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3743، الخصال: ص245 ح102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن روايت، بسان بيشتر روايات فقهى، چرايى ناپسندى چانه‌‌زنى در اين كارها بيان نشده است. فقيهان و عالمان نيز در اين باره حكمت و توجيه روشنى بيان نكرده‌‌اند؛ تنها علامه مجلسى اول و صاحب حدائق احتمال داده‌‌اند كه: موارد نهى از چانه‌‌زنى ناظر به خريد كردن از فروشنده شيعه باشد. اين دو دليلى براى سخن خود بيان نكرده‌‌اند. بر فرض پذيرش اين احتمال، باز هم دليلى براى اختصاص به اين موارد وجود ندارد و همه معاملات را شامل مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چه احكام شرعى، تعبدى هستند و به فهم دليل و چرايى آنها نيازى نيست، ولى مى‌‌توان در تبيين حكمت اين احكام اين گونه گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب برخى از اعمال شرعى در ارتباط با نيت عامل، حسن فاعلى او و هزينه كردن بدون دغدغه است. خريد قربانى (در حج يا غير حج)، انجام عمل حج و آزادسازى برده از اين گروه است. شارع مقدس توصيه كرده كه در اين كارها، دقت مالى لحاظ نشود و فعل توصيه شده به سرعت انجام شود؛ چون ثواب اعطائى الهى به اين عمل، با هزينه كردن فرد مرتبط است و عمل انجام شده خارجى ضريب اهميت كمترى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، كسى كه يك گوسفند پنجاه كيلويى قربانى را به قيمت صد درهم مى‌‌خرد اجر و ثوابى بيش از برادر هم شان خود دارد كه گوسفند پنجاه كيلويى را به قيمت هشتاد درهم خريده است. چون در راه خدا مال بيشترى پرداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره كفن نيز اين روايت همسان با رواياتى است كه خريد كفن گران را توصيه كرده‌‌اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: وسائل الشيعه: ج3 ص39 باب استحباب إجادة الأكفان والمغالاة فى أثمانها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگرچه حكمت آن براى ما آشكار نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چند-نكته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند نكته&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. در روايتى منسوب به امير مومنان عليه‌‌السلام، چانه‌‌زنى به گونه مطلق نكوهش شده است، زيرا سبب كاهش اعتبار شخص مى‌‌شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُماكِس فِى البَيعِ وَالشِّراءِ، فَما يَضيعُ مِن عِرضِك أكثَرُ مِمّا تَنالُ مِن عَرَضِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن أبى الحديد: ج20 ص306 ش 502.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در داد و ستد چانه‌‌زنى مكن؛ زيرا آبرويى كه از دست مى‌‌دهى بيش از مالى است كه به چنگ مى‌‌آورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت، در مصادر شيعى و به گونه مسند گزارش نشده و در تعارض با متون پيش گفته است. از اين رو يا بايد آن را كنار نهاد يا توجيه مقبولى براى آن پيشنهاد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد اين سخن ناظر به مواردى است كه مقدار غبن و گرانى، اندك است و چانه‌‌زنى براى به دست آوردن سودى اندك، شايسته نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، مى‌‌توان گفت: شخصيت و شأن خريدار و احترامى كه براى خود قائل است در شايستگى و ناشايستگى چانه‌‌زنى دخالت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. در دو روايت، از چانه زنى امام صادق عليه‌‌السلام در منا و حتى اعتراض ابوحنيفه به ايشان سخن رفته است كه با شأن و شخصيت امام عليه‌‌السلام ناسازگار جلوه مى‌‌كند و با روايات كراهت چانه زنى در حج نيز منافات دارد، حسين بن يزيد مى‌‌گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حنيفه به امام صادق عليه‌‌السلام عرض كرد: مردم از كار ديروز شما در عرفه به شگفت آمدند. به شدّت در خريد قربانى‌‌تان چانه مى‌‌زديد؟ امام عليه‌‌السلام در پاسخ فرمود: خدا راضى نيست كه من فريب خورم و در معامله مغبون شوم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص167 ح178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دليل انجام اين عمل در حج از سوى امام صادق عليه‌‌السلام در روايت ديگرى بيان شده است؛ سَواده مى‌‌گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ايام حج، جمعى در منا بوديم كه قربانى كمياب و قيمت آن افزون شد. امام صادق عليه‌‌السلام را ديديم كه نزديك گله‌‌اى ايستاده و گوسفندى را قيمت كرده و به شدت چانه مى‌‌زند. ما نيز ايستاده و منتظر شديم. آنگاه كه كار حضرت پايان يافت سوى ما آمد و فرمود: گمان مى‌‌كنم كه از چانه‌‌زنى من تعجب كرديد. پاسخ داديم: آرى. امام فرمود: فرد مغبون نه ستايش مى‌‌شود و نه اجرى مى‌‌برد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص169 ح179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تبيين اين روايت مى‌‌توان گفت: در حالت عادى در سفر حج كه فروشنده به سود متعارف و بدون اجحاف راضى است، چانه‌‌زنى روا نيست. روايت چانه‌‌زنىِ امام صادق عليه‌‌السلام ناظر به حالت كمبود شديد قربانى، گرانى شديد و اجحاف فروشنده است. طبيعى است كه همراهى با اين گران‌‌فروشى و خريد بى محابا در اين بازارِ بى‌‌سامان، ستوده نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نماذج-من-شراء-الإمام-علي-علیه-السلام-لنفسه-في-أيام-إمارته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 22: نَماذِجُ مِن شِراءِ الإِمامِ عَلِيٍّ علیه السلام لِنَفسِهِ في أيّامِ إمارَتِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 22: نمونه‌‌هايى از خريد شخصى امير مؤمنان علیه السلام در زمان خلافتش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُوِيَ عَن مَولىً لِبَنِي الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ قالَ: رَأَيتُ أميرَ المُؤمِنينَ عَلِيّا عليه‌‌السلام وأَنَا غُلامٌ وقَد أتَى السّوقَ بِالكوفَةِ، فَقالَ لِبَعضِ باعَةِ الثِّيابِ: أ تَعرِفُني؟ قالَ: نَعَم، أنتَ أميرُ المُؤمِنينَ، فَتَجاوَزَهُ، وسَأَلَ آخَرَ، فَأَجابَ بِمِثلِ ذلِكَ، إلى أن سَأَلَ واحِدا فَقالَ: ما أعرِفُكَ، فَاشتَرى مِنهُ قَميصا، فَلَبِسَهُ، ثُمَّ قالَ: الحَمدُ للّه‌‌ الَّذي كَسا عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّمَا ابتاعَ عليه‌‌السلام مِمَّن لا يَعرِفُهُ؛ خَوفا مِنَ المُحاباةِ في إرخاصِ مَا ابتاعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‌‌السلام: ص80، مستدرك الوسائل: ج3 ص320 ح3679 وراجع الطبقات الكبرى: ج3ص 28، تاريخ دمشق: ج42 ص484، التاريخ الكبير: ج7 ص132، أنساب الأشراف: ج2 ص369.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از يكى از غلامان خاندان اَشتر نخعى روايت شده كه گفت: زمانى كه نوجوان بودم، امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه‌‌السلام را ديدم كه به بازار كوفه آمد. به لباس‌‌فروشى فرمود: «آيا مرا مى‌‌شناسى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى. تو امير مؤمنانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از او رد شد و از ديگرى پرسيد. او هم همان گونه پاسخ داد تا آن كه به شخصى رسيد كه گفت: تو را نمى‌‌شناسم. از وى پيراهنى خريد و پوشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «سپاس، خدايى را كه على بن ابى طالب را پوشاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از كسى لباس خريد كه وى را نمى‌‌شناخت، كه مبادا به جهت امير مؤمنان بودنش ارزان‌‌تر بفروشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن ابن مطر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ مِنَ المَسجِدِ فَإِذا رَجُلٌ يُنادي مِن خَلفي: اِرفَع إزارَكَ؛ فَإِنَّهُ أنقى لِثَوبِكَ وأَتقى لَكَ، وخُذ مِن رَأسِكَ إن كُنتَ مُسلِما. فَمَشَيتُ خَلفَهُ، فَقُلتُ: مَن هذا؟ فَقالَ لي رَجُلٌ: هذا عَلِيٌّ أميرُ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ أتى دارَ فُراتٍ وهُوَ سوقُ الكَرابيسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرابيس: جمع كِرباس؛ وهو القطن النهاية: ج6 ص161 «كربس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا شَيخُ، أحسِن بَيعي في قَميصٍ بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، فَلَمّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، ثُمَّ أتى آخَرَ فَلَمّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، فَأَتى غُلاما حَدَثا فَاشتَرى مِنهُ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، ولَبِسَهُ ما بَينَ الرُّسغَينِ إلَى الكَعبَينِ. قالَ: فَجاءَ أبُو الغُلامِ صاحِبُ الثَّوبِ، فَقيلَ: يا فُلانُ، قَد باعَ ابنُكَ اليَومَ مِن أميرِ المُؤمِنينَ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، قالَ: أفَلا أخَذتَ دِرهَمَينِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ أبوهُ دِرهَما وجاءَ بِهِ إلى أميرِ المُؤمِنينَ، فَقالَ: أمسِك هذَا الدِّرهَمَ يا أميرَ المُؤمِنينَ. قالَ: ما شَأنُ هذَا الدِّرهَمِ؟ قالَ: كانَ قَميصُنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «قميصا»، وما في المتن أثبتناه من المنتخب من مسند عبد بن حميد و كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَنَ دِرهَمَينِ، قالَ: باعَني بِرِضايَ وأَخَذَ بِرِضاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج10 ص184 ح20293، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص62 ح96، فضائلالصحابة لابن حنبل: ج1 ص528 ح878 كلاهما عن أبي مطر نحوه، كنزالعمّال: ج13 ص183 ح36547؛ المناقب للكوفي: ج2 ص602 ح1103 عن أبي مطر نحوه، بحارالأنوار: ج40 ص33&lt;/span&gt;1 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از ابن مطر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مسجد بيرون آمدم، ناگاه شنيدم كه مردى از پشت سرم صدا مى‌‌زند: «ازارت را بالا بكش؛ زيرا اين كار، هم جامه‌‌ات را پاكيزه‌‌تر مى‌‌كند و هم به تقوا نزديك‌‌تر است. موهاى سرت را هم كوتاه كن، اگر مسلمان هستى». من دنبالش رفتم و پرسيدم: اين كيست؟ مردى به من گفت: اين، امير مؤمنان على بن ابى طالب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به محلّه فرات رفت كه بازار كرباس‌‌فروشان بود و [به پيرمردى] فرمود: «اى پيرمرد! لطف كن و پيراهنى سه درهمى به من بده»؛ امّا چون پيرمرد ايشان را شناخت، چيزى از او نخريد و نزد ديگرى رفت و چون او نيز امير مؤمنان را شناخت، از او هم چيزى نخريد و نزد پسرك جوانى رفت و پيراهنى به سه درهم از او خريد و آن را كه [آستين‌‌هايش] ما بين مچ و آرنج ايشان بود، پوشيد. پدر آن پسر، يعنى صاحب جامه، آمد. به او گفتند: فلانى! پسرت امروز پيراهنى را به سه درهم به امير مؤمنان فروخت. پدرش به او گفت: چرا دو درهم نگرفتى؟ آن گاه يك درهم را گرفت و نزد امير مؤمنان آورد و گفت: اى امير مؤمنان! اين درهم را بگير. فرمود: «موضوع اين درهم چيست؟». گفت: قيمت پيراهن ما دو درهم بوده است. فرمود: «من با رضايت خريدم و او با رضايت [پولش را]گرفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتى أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام ـ ومَعَهُ قَنبَرٌ ـ البَزّازينَ، فَساوَمَ رَجُلاً بِثَوبَينِ، فَقالَ: بِعني ثَوبَينِ، فَقالَ الرَّجُلُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، عِندي حاجَتُكَ. فَلَمّا عَرَفَهُ انصَرَفَ، حَتّى أتى غُلاما، فَقالَ: بِعني ثَوبَينِ، فَماكَسَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المماكسة في البيع: انتقاص الثمن واستحطاطه، والمنابذة بين المتبايعين النهاية: ج4 ص349 «مكس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُلامُ، حَتَّى اتَّفَقا عَلى سَبعَةِ دَراهِمَ؛ ثَوبا بِأَربَعَةِ دَراهِمَ، وثَوبا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، وقالَ لِغُلامِهِ قَنبَرٍ: اِختَرِ الثَّوبَينِ، فَاختارَ الَّذي بِأَربَعَةٍ، ولَبِسَ هُوَ الَّذي بِثَلاثَةٍ، وقالَ: الحَمدُِللّه‌‌ الَّذي رَزَقَني ما اُواري بِهِ عَورَتي، وأَتَجَمَّلُ بِهِ في خَلقِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى المَسجِدَ فَكَوَّمَ كومَةً مِن حَصىً، فَاستَلقى عَلَيها، فَجاءَ أبُو الغُلامِ فَقالَ: إنَّ ابني لَم يَعرِفكَ، وهذانِ الدِّرهَمانِ رَبِحَهُما، فَخُذهُما، فَقالَ عليه‌‌السلام: ما كُنتُ لِأَفعَلَ، فَقَد ماكَستُهُ وماكَسَني، وَاتَّفَقنا عَلى رِضا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: ص121، مكارم الأخلاق: ج1 ص246 ح730، بحارالأنوار: ج79 ص310ح 14 وراجع دعائم الإسلام: ج2 ص156 ح556، ومسند ابن حنبل: ج1 ص331 ح1352 ومسند أبي يعلى: ج1 ص181 ح290 وتاريخ دمشق: ج42 ص486.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين ـ به نقل از اصبغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام، همراهِ قنبر، به بازار پارچه‌‌فروشان آمد و با مردى براى خريد دو جامه به گفتگو پرداخت و فرمود: «به من دو جامه بفروش». مرد گفت: اى امير مؤمنان! آنچه مى‌‌خواهى، نزد من است. چون آن مرد، امام عليه‌‌السلام را شناخت، رفت تا به پسركى رسيد و گفت: «به من دو جامه بفروش». پسرك با او چانه زد تا بر هفت درهم، توافق كردند؛ جامه‌‌اى به چهار درهم و جامه ديگر به سه درهم. سپس به خدمتكارش، قنبر، فرمود: «يكى از دو جامه را برگزين». قنبر، جامه چهار درهمى را انتخاب كرد و امام، خود، جامه سه درهمى را پوشيد و فرمود: «سپاس، خداى را كه به من جامه‌‌اى عطا فرمود تا برهنگى‌‌ام را با آن بپوشانم و در ميان آفريدگانش آراسته باشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس راهىِ مسجد شد و پشته‌‌اى سنگ‌‌ريزه فراهم آورد و بر آن دراز كشيد. در اين حال، پدر آن پسرك آمد و گفت: پسر من، شما را نشناخته بود. اين دو درهم، سود آن دو جامه است. بگيريد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام فرمود: «من كسى نيستم كه چنين كنم؛ زيرا من چانه زدم و او چانه زد و با خشنودى به توافق رسيديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية عن مولى لأبي غصين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيّا خَرَجَ فَأَتى رَجُلاً مِن أصحابِ الكَرابيسِ، فَقالَ لَهُ: عِندَكَ قَميصٌ سُنبُلانِيٌّ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوب سنبلاني: أي طويل.وسنبَلَ ثوبَه: إذا أسبله وجرّه من خلفه أو أمامه النهاية: ج2 ص406 «سنبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخرَجَ إلَيهِ قَميصا فَلَبِسَهُ فَإِذا هُوَ إلى نِصفِ ساقَيهِ، فَنَظَرَ عَن يَمينِهِ وعَن شِمالِهِ، فَقالَ: ما أرى إلاّ قَدرا حَسَنا، بِكَم هذا؟ قالَ: بِأَربَعَةِ دَراهِمَ يا أميرَ المُؤمِنينَ. قالَ: فَحَلَّها مِن إزارِهِ فَدَفَعَها إلَيهِ ثُمَّ انطَلَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية: ج8 ص3، تاريخ دمشق: ج42 ص483 عن مولىً لأبي عصيفر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية ـ به نقل از خادم ابو غصين ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام را ديدم كه بيرون آمد و نزد كرباس‌‌فروشى رفت و به او فرمود: «پيراهنى سُنبُلانى دارى؟». مرد، پيراهنى به ايشان داد. آن را پوشيد، تا نيمه ساق پايش بود. نگاهى به راست و چپش كرد و فرمود: «اندازه‌‌اش خوب است. قيمتش چند است؟». گفت: چهار درهم اى امير مؤمنان! حضرت چهار درهم از [ليفه] ازارش بيرون آورد و به او داد و رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الآداب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 23: هذِهِ الآدابُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 23: چند آداب ديگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعٌ مَن كُنَّ فيهِ فَقَد طابَ مَكسَبُهُ: إذَا اشتَرى لَم يَعِب، وإذا باعَ لَم يَحمَد ولا يُدَلِّسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدليس: إخفاء العيب النهاية: ج2 ص130 «دلس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وفيما بَينَ ذلِكَ لا يَحلِفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار كار است كه هر كس آنها را انجام دهد، درآمدش پاك است: هنگام خريدن [از كالا]عيب‌‌گويى نكند؛ هنگام فروختن [از كالايش] تعريف و عيب‌‌پوشى نكند؛ و در هنگام خريد و فروش، سوگند نخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشتَرى أحَدُكُم مِنَ السّوقِ شَيئا فَليُغَطِّهِ؛ إنَّهُ يَستَقبِلُكَ أخوكَ ولا يَقدِرُ عَلى شِرائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص317 ح1251 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگاه يكى از شما چيزى از بازار خريد آن را پنهان كند؛ زيرا ممكن است برادرت كه قادر به خريدن چنان چيزى نيست، با تو رو به رو شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، أنتُم فُجّارٌ إلاّ مَنِ اتَّقى وبَرَّ وصَدَقَ، وقالَ بِالمالِ هكَذا وهكَذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج2 ص656، مستدرك الوسائل: ج13 ص249 ح15269 نقلاً عن تفسير أبي الفتوحوكلاهما عن عبيد بن رفاعة؛ تفسير الثعلبي: ج2 ص266 عن عبيد بن رفاعة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه تاجران! شما فاجريد، مگر كسى كه تقوا تقوا پيشه كند و درستكار و راستگو باشد و به مال، چنين و چنان كند (و آن را در راه خير و در ميان نيازمندان و مستمندان، بذل و بخشش كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أطيَبَ الكَسبِ كَسبُ التُّجّارِ الَّذينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الذي»، وما أثبتناه من المصادر الاخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا حَدَّثوا لَم يَكذِبوا، وإذَا ائتُمِنوا لَم يَخونوا، وإذا وَعَدوا لَم يُخلِفوا، وإذَا اشتَرَوا لَم يَذُمّوا، وإذا باعوا لَم يُطروا، وإذا كانَ عَلَيهِم لَم يَمطُلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطل: التسويف والمدافعة بالعدة والدين لسان العرب: ج11 ص624 «مطل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإذا كانَ لَهُم لَم يُعسِروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج4 ص221 ح4854، نوادر الاصول: ج1 ص330، تفسير الآلوسي: ج5 ص15،الفردوس: ج1 ص217 ح832 كلّها عن معاذ بن جبل، كنز العمّال: ج4 ص30 ح9340 و 9341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا پاكيزه‌‌ترين درآمد، درآمد بازرگانانى است كه چون سخنى گويند، دروغ نگويند و هر گاه امين شمرده شوند، خيانت نكنند و هر گاه وعده دهند، خُلفِ وعده نكنند و وقتى چيزى مى‌‌خرند، از آن نكوهش نكنند و وقتى چيزى مى‌‌فروشند، تعريف و تبليغ نكنند و هر گاه بدهكارند، [در پرداخت بدهى خود]تعلّل نورزند و هر گاه طلبكار باشند، [براى گرفتن طلب خود]، فشار نياورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أتى جَماعَةً مِنَ التُّجّارِ فَقالَ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ! فَاستَجابوا لَهُ ومَدّوا أعناقَهُم، قالَ: إنَّ اللّهَ باعِثُكُم يَومَ القِيامَةِ فُجّارا، إلاّ مَن صَدَقَ وبَرَّ وأَدَّى الأَمانَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج12 ص54 ح12499، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص8، كنز العمّال: ج4 ص29ح 9336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نزد گروهى از تاجران [و كسبه بازار] آمد و فرمود: «اى گروه تاجران!». همگى گفتند: بله، اى پيامبر خدا! و به طرف ايشان، گردن كشيدند. فرمود: «خداوند، در روز قيامت، شما را فاجر (دروغگو) بر مى‌‌انگيزد، مگر كسى را كه راستگو و درستكار و امانت‌‌پرداز باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه‌‌ بن القاسم الجعفري عن بعض أهل بيته، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لَم يَأذَن لِحَكيمِ بنِ حِزامٍ بِالتِّجارَةِ، حَتّى ضَمِنَ لَهُ: إقالَةَ النّادِمِ، وإنظارَ المُعسِرِ، وأَخذَ الحَقِّ وافِيا وغَيرَ وافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص5 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن قاسم جعفرى از يكى از افراد خاندانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به حكيم بن حِزام، اجازه تجارت كردن نداد تا آن كه به ايشان تضمين داد: تقاضاى فسخ معامله را از خريدارى كه پشيمان شده است، بپذيرد [و كالاى مرجوعى را پس بگيرد]، به تنگ‌‌دست، مهلت دهد، و حق را بگيرد، كامل باشد يا غير كامل [يعنى به گرفتن حقّ خود، قانع باشد و بيشتر مطالبه نكند، خواه آن را كامل يا كمتر بگيرد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن قيلة امّ بني أنمار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في بَعضِ عُمَرِهِ عِندَ المَروَةِ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، إنِّي امرَأَةٌ أبيعُ وأَشتَري، فَإِذا أرَدتُ أن أبتاعَ الشَّيءَ سُمتُ بِهِ أقَلَّ مِمّا اُريدُ، ثُمَّ زِدتُ، ثُمَّ زِدتُ حَتّى أبلُغَ الَّذي اُريدُ، وإذا أرَدتُ أن أبيعَ الشَّيءَ سُمتُ بِهِ أكثَرَ مِنَ الَّذي اُريدُ، ثُمَّ وَضَعتُ حَتّى أبلُغَ الَّذي اُريدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لا تَفعَلي يا قَيلَةُ! إذا أرَدتِ أن تَبتاعي شَيئا فَاستامي بِهِ الَّذي تُريدينَ، اُعطيتِ أو مُنِعتِ، وإذا أرَدتِ أن تَبيعي شَيئا فَاستامي بِهِ الَّذي تُريدينَ، اُعطيتِ أو مُنِعتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص743 ح2204، الطبقات الكبرى: ج8 ص311، اسد الغابة: ج7 ص238الرقم 7229، التاريخ الكبير: ج8 ص418 الرقم 3551، كنز العمّال: ج4 ص45 ح9431.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از قَيلَة امّ بنى انمار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در يكى از عمره‌‌هايش در مروه بود كه نزد ايشان رفتم و گفتم: اى پيامبر خدا! من خريد و فروش مى‌‌كنم. وقتى مى‌‌خواهم چيزى را بخرم، قيمتى كمتر از آنچه مورد نظرم هست، پيشنهاد مى‌‌كنم و سپس، قيمت را بالا و بالاتر مى‌‌برم تا به آن مبلغى كه مورد نظرم هست، مى‌‌رسم و زمانى كه مى‌‌خواهم چيزى را بفروشم، بيشتر از مبلغ مورد نظرم پيشنهاد مى‌‌دهم و سپس كم مى‌‌كنم تا به مبلغى كه مورد نظرم هست، مى‌‌رسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى قيله! اين كار را مكن. هر گاه خواستى چيزى را بخرى، قيمتى را كه مى‌‌خواهى، پيشنهاد كن، خواه به تو بدهند يا ندهند، و زمانى هم كه مى‌‌خواهى چيزى را بفروشى، قيمت مورد نظرت را پيشنهاد كن، خواه به آن قيمت به تو بدهند يا ندهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَمَسَّكوا بِالخَمسِ، وقَدِّمُوا الاِستِخارَةَ وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ، وتَزَيَّنوا بِالحِلمِ، وَاجتَنِبُوا الكَذِبَ، وأَوفُوا المِكيالَ وَالميزانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاصول الستّة عشر: ص354 ح588، فرحة الغري: ص59 كلاهما عن محمّد بن معروف الهلالي،بحارالأنوار: ج47 ص94 ح106 نقلاً عن نوادر علي بن أسباط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نمازهاى پنجگانه چنگ زنيد و پيش از شروع كسب و كار، از خداوند، طلب خير كنيد و بركت را در آسانگيرى بجوييد و به زيور بردبارى آراسته شويد و از دروغ، دورى كنيد و كامل، پيمانه و وزن كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخالِطوا ولا تُعامِلوا إلاّ مَن نَشَأَ فِي الخَيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص158 ح5، تهذيب الأحكام: ج7 ص10 ح37 كلاهما عن ظريف بن ناصح، كتابمن لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3601، الدعوات: ص119 ح279 نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص86 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنها با كسى همنشينى و داد و ستد كنيد كه در نعمت، باليده باشد [و نوكيسه و تازه به دوران رسيده نباشد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق ـ وقال والدي في وصيّته إليّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِستَعمِل ـ يا بُنَيَّ ـ في تِجارَتِكَ مَكارِمَ الأَخلاقِ وَالأَفعالِ لِلدّينِ وَالدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق: ص363، فقه الرضا: ص252، بحار الأنوار: ج103 ص100 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع، شيخ صدوق: ـ و پدرم در وصيّتش به من گفت ـ پسرم! در تجارت دين و دنياى خود، اخلاق و اعمال پسنديده را به كار گير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى رَجُلٍ ومَعَهُ ثَوبٌ يَبيعُهُ، وكانَ الرَّجُلُ طَويلاً وَالثَّوبُ قَصيرا، فَقالَ لَهُ: اِجلِس فَإِنَّهُ أنفَقُ لِسِلعَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص312 ح35، تهذيب الأحكام: ج7ص 227 ح991 كلاهما عن السكوني، وسائلالشيعة: ج12 ص340 ح22997.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ و پدرم در وصيتش به من گفت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به مردى برخورد كه جامه‌‌اى را مى‌‌فروخت. مرد، قدبلند بود و جامه، كوتاه. به او فرمود: «بنشين؛ زيرا اين كار، كالايت را بهتر به فروش مى‌‌رساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌‌السلام أنَّهُ سُئِلَ عَن شِراءِ الشَّيءِ مِنَ الرَّجُلِ الَّذي يَعلَمُ أنَّهُ يَخونَ أو يَسرَقُ أو يَظلِمُ ز قالَ: لا بَأسَ بِالشِّراءِ مِنهُ ما لَم يَعلَم أنَّ المُشتَرى خِيانَةٌ أو ظُلمٌ أو سَرِقَةٌ، فَإِن عَلِمَ فَإِنَّ ذلِكَ لا يَحِلُّ بَيعُهُ ولا شِراؤُهُ، ومَنِ اشتَرى شَيئا مِنَ السُّحتِ لَم يَعذِرهُ اللّهُ؛ لِأَ نَّهُ اشتَرى ما لا يَحِلُّ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص20 ح31، مستدرك الوسائل: ج13 ص229 ح15207.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره جنس خريدن از مردى كه مى‌‌دانيم خيانت يا دزدى و يا غصب مى‌‌كند، سؤال شد. فرمود: «مادام كه معلوم نيست جنس خيانت يا غصبى و يا دزدى است، خريدن از او اشكالى ندارد؛ امّا اگر بدانيد، خريد و فروش آن جايز نيست. هر كس مال حرامى را بخرد، خداوند عذر او را نمى‌‌پذيرد؛ زيرا چيزى را خريده است كه برايش حلال نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-آفات-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: آفاتُ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: آفت‌‌هاى تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهل-أحكام-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: جَهلُ أحكامِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: ناآگاهى از احكام تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اتَّجَرَ بِغَيرِ فِقهٍ تَوَرَّطَ فِي الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج3 ص202 ح32، السرائر: ج2 ص231، شرح ابن ميثم على المئة كلمة: ص101ذيل ح9 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بدون آگاهى [از احكام دينى تجارت] داد و ستد كند، در ورطه شبهات فرو مى‌‌افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أميرُ المُؤمِنينَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ: مَنِ اتَّجَرَ بِغَيرِ عِلمٍ ارتَطَمَ فِي الرِّبا ثُمَّ ارتَطَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام يَقولُ: لا يَقعُدَنَّ فِي السّوقِ إلاّ مَن يَعقِلُ الشِّراءَ وَالبَيعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح23، تهذيب الأحكام: ج7 ص5 ح14، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 193 ح3752 من دون إسناد إلى الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج103 ص118 ح17، النهاية في غريب الحديث: ج2 ص233، الفائق في غريب الحديث: ج2 ص65 كلاهما من دون إسناد إلى الإمام الصادق عليه‌‌السلام وليس فيهما ذيله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از طلحة بن زيد از امام صادق عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان ـ درودهاى خدا بر او باد ـ فرمود: «هر كس بدون آگاهى تجارت كند، بارها گرفتار ربا شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام مى‌‌فرمود: «كسى كه به كار خريد و فروش آگاه نيست، نبايد در بازار [به تجارت]بنشيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اتَّجَرَ بِغَيرِ فِقهٍ فَقَدِ ارتَطَمَ فِي الرِّبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 447، عيون الحكم والمواعظ: ص455 ح8216، فقه الرضا: ص250 من دونإسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص93 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه بدون دانستن احكام دين سوداگرى كند، به ورطه ربا مى‌‌افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص108 (آداب التجارة / تعلّم أحكام التجارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص109 (آداب تجارت / آموختن احكام تجارت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكذب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: الكَذِبُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: دروغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن واثلة بن الأسقع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَخرُجُ إلَينا وكُنّا تُجّارا، وكانَ يَقولُ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إيّاكُم وَالكَذِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص56 ح132، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص8، كنز العمّال: ج4 ص47ح 9438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از واثلة بن اَسقَع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نزد ما كه مشغول داد و ستد بوديم، مى‌‌آمد و مى‌‌فرمود: «اى جماعت تاجران! از دروغ گفتن بپرهيزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا التّاجِرانِ صَدَقا بورِكَ لَهُما، فَإِذا كَذَبا وخانا لَم يُبارَك لَهُما، وهُما بِالخِيارِ ما لَم يَفتَرِقا، فَإِنِ اختَلَفا فَالقَولُ قَولُ رَبِّ السِّلعَةِ أو يَتَتارَكا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص174 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص26 ح110 كلاهما عن عمر بن يزيد عن الإمامالصادق عليه‌‌السلام، الخصال: ص45 ح43 عن زيد بن علي عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج103 ص95 ح14، صحيح البخاري: ج2 ص732 ح1973، صحيح مسلم: ج3 ص1164 ح47 كلاهما عن حكيم بن حزام نحوه وليس فيهما ذيله من «فان اختلفا»، كنز العمّال: ج4 ص46 ح9432.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه طرفين معامله [به يكديگر] راست بگويند، به آنان، بركت داده مى‌‌شود و هر گاه دروغ بگويند و خيانت كنند، از بركت، بى‌‌نصيب خواهند شد. آن دو تا زمانى كه از يكديگر جدا نشده‌‌اند، حقّ خيار [فسخ]دارند و اگر اختلاف پيدا كردند، حرف، حرف صاحب كالاست يا اين كه ترك [معامله]كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ: الاُمَراءُ بِالجَورِ، وَالعَرَبُ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّهقان: رئيس القرية ومقدّم التناء وأصحاب الزراعة، وهو معرّب النهاية: ج2 ص145 «دهق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالكِبرِ، وَالتُّجّارُ بِالكَذِبِ، وَالعُلَماءُ بِالحَسَدِ، وَالأَغنِياءُ بِالبُخلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص87 ح44030 نقلاً عن أبي نعيم عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش گروه بدون حسابرسى به دوزخ مى‌‌روند: فرمان‌‌روايان به سبب ستمگرى، عرب‌‌ها به سبب عصبيّت [قبيله‌‌اى و نژادى]، زمينداران به سبب تكبّر، بازرگانان به سبب دروغ‌‌گويى، علما به سبب حسادت، و ثروتمندان به سبب بخل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ اللّهُ إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: المُرخي ذَيلَهُ مِنَ العَظَمَةِ، وَالمُزَكّي سِلعَتَهُ بِالكَذِبِ، ورَجُلٌ استَقبَلَكَ بِوُدِّ صَدرِهِ، فَيُواري وقَلبُهُ مُمتَلِئٌ غِشّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص179 ح69 عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، مكارم الأخلاق: ج 1 ص243 ح720 عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج75 ص211 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه نفرند كه خداوند در روز رستاخيز به آنها نمى‌‌نگرد و پاكشان نمى‌‌شمارد و عذابى دردآور دارند: كسى كه از روى تكبّر، دامن‌‌كشان راه رود؛ كسى كه از كالاى خود به دروغ، تبليغ و تعريف كند؛ و كسى كه در روى تو اظهار دوستى نمايد و پشت سرت، دلش آكنده از ناراستى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، اتَّقُوا اللّهَ عز و جل... وجانِبُوا الكَذِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح17، الأمالي للمفيد: ص198 ح31 وفيه«قدموا الاستخارة» بدل «اتّقوا اللّه‌‌» وكلّها عن جابر عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، السرائر: ج2 ص230، فقه القرآن: ج2 ص230، فقه القرآن: ج2 ص43 نحوه، بحار&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ج78 ص54 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جماعت تاجران! از خداى عز و جل بترسيد... و از دروغ، دورى كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ:... إمامٌ جائِرٌ، وتاجِرٌ كَذوبٌ، وشَيخٌ زانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص80 ح1، عيون الحكم والمواعظ: ص212 ح4237، بحار الأنوار: ج75 ص337ح 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه نفرند كه خداوند، آنها را بدون حسابرسى به دوزخ مى‌‌برد:... پيشواى ستمگر، تاجر دروغگو و پيرمرد زناكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص120 (آداب التجارة / الصدق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص121 (آداب تجارت / راستگويى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اليمين-ولا-سيما-الكاذبة-منها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: اليَمينُ ولا سِيَّمَا الكاذِبَةُ مِنها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: سوگند خوردن، بويژه سوگند دروغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن أبي سعيد الخدري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ أعرابِيٌّ بِشاةٍ، فَقُلتُ: تَبيعُنيها بِثَلاثَةِ دَراهِمَ؟ قالَ: لا وَاللّهِ، ثُمَّ باعَنيها، فَذَكَرتُ ذلِكَ لِرَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَقالَ: باعَ آخِرَتَهُ بِدُنياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج11 ص276 ح4909، الورع لابن أبي الدنيا: ص103 ح162 نحوه، مواردالظمآن: ص270 ح1099، كنز العمّال: ج16 ص707 ح46451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان ـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باديه‌‌نشينى با گوسفندى بر من گذشت. به او گفتم: آن را سه درهم به من مى‌‌فروشى؟ گفت: نه به خدا! و سپس به من فروخت. اين موضوع را به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفتم. فرمود: «آخرتش را به دنيايش فروخته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمينُ الكاذِبَةُ مَنفَقَةٌ لِلسِّلعَةِ، مَمحَقَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحق: النقص والمحو والإبطال النهاية: ج4 ص303 «محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلكَسبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص388 ح9360، صحيح ابن حبّان: ج11 ص271 ح4906، السننالكبرى: ج5 ص435 ح10409، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص260 ح1 وفيه «الفاجرة» بدل «الكاذبة» وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج16 ص696 ح46381، دعائم الإسلام: ج2 ص9&lt;/span&gt;4 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح294 عن الإمام علي عليه‌‌السلاموفيه «للبركة» بدل «للكسب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند دروغ خوردن، كالا را به فروش مى‌‌رساند؛ امّا بركت را از كسب مى‌‌برَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمينُ تُنَفِّقُ السِّلعَةَ وتَمحَقُ البَرَكَةَ، وإنَّ اليَمينَ الفاجِرَةَ لَتَدَعُ الدِّيارَ مِن أهلِها بَلاقِعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاقع: جمع بلقع: وهي الأرض القفر التي لا شيء فيها النهاية: ج1 ص153 «بلقع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص256 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلام، الكافي: ج7 ص436 ح3 عن جابر بنيزيد عن الإمام الباقر عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص379 ح5801 وفيهما ذيله، الغارات: ج1 ص105 عن الإمام علي عليه‌‌السلاموفيه صدره نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص93 ح9 وج 104 ص209 ح18، السنن الكبرى: ج10 ص62 ح19870 عن أبي هريرة وفيه ذيله، المصنّف لعبد الرزاق: ج8 ص476 ح15958 عن سعيد بن المسيّب وفيه صدره وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج3 ص363 ح6956 وج 13 ص183 ح36547.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند، كالا را به فروش مى‌‌رساند؛ و[لى] بركت را از بين مى‌‌برَد. سوگند دروغ، خانه‌‌ها را از ساكنانش خالى مى‌‌كند (مردم را به نابودى مى‌‌كشانَد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن خرشة بن الحرّ عن أبي ذر عن النبي صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ ولا يَنظُرُ إلَيهِم، ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ، قالَ: فَقَرَأَها رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ثَلاثَ مِرارٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو ذَرٍّ: خابوا وخَسِروا، مَن هُم يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المُسبِلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسبل إزاره: هو الذي يطوّل ثوبه ويرسله إلى الأرض إذا مشى.وإنما يفعل ذلك كبرا واختيالاًالنهاية: ج2 ص339 «سبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمَنّانُ، وَالمُنَفِّقُ سِلعَتَهُ بِالحِلفِ الكاذِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص102 ح171، سنن أبي داود: ج4 ص57 ح4087، سنن النسائي: ج7 ص245 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج16 ص33 ح43815، الخصال: ص184 ح253، تفسير العيّاشي: ج1 ص179 ح70 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص90 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از خرشة بن حُر از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «سه كس‌‌اند كه خداوند در روز قيامت با آنها سخن نمى‌‌گويد و به ايشان نمى‌‌نگرد و پاكشان نمى‌‌شمارد و عذابى دردناك دارند». پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله سه بار اين را خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر گفت: ناكام‌‌اند و زيانكار. اينان كيستند اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه دامن‌‌كشان راه رود، منّت گذارد، و كسى كه كالاى خود را با سوگند دروغ به فروش رسانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ اللّهُ إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: رَجُلٌ بايَعَ إماماً فَإِن أعطاهُ شَيئاً مِنَ الدُّنيا وَفى لَهُ وإن لَم يُعطِهِ لَم يَفِ لَهُ، ورَجُلٌ لَهُ ماءٌ عَلى ظَهرِ الطَّريقِ يَمنَعُهُ سابِلَةَ الطَّريقِ، ورَجُلٌ حَلَفَ بَعدَ العَصرِ لَقَد اُعطِيَ بِسِلعَتِهِ كَذا وكَذا فَأَخَذَهَا الآخَرُ بِقَولِهِ مُصَدِّقاً لَهُ وهُوَ كاذِبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص17 ح20، مسند زيد: ص275 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؛ صحيح ابن حبّان: ج11 ص274 ح4908، سنن ابن ماجة: ج2 ص744 ح2207، السنن الكبرى: ج6 ص251 ح11845 كلّها عن أبي هريرة نحوه، كنز&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمّال: ج16 ص33 ح43816.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند در روز قيامت به آنها نمى‌‌نگرد و پاكشان نمى‌‌شمارد و عذابى دردناك دارند: مردى كه با پيشوايى [براى دنيا] بيعت كند، پس اگر چيزى از دنيا به او داد، به بيعتش با وى وفادار مانَد و اگر نداد، وفادار نماند؛ مردى كه آبى در كنار راهى دارد و رهگذران را از آن ممانعت كند؛ و مردى كه بعد از نماز عصر، سوگند ياد كند كه كالايش را به فلان و بهمان مبلغ خريده است و ديگرى، سخن او را راست داند و كالايش را بخرد، در حالى كه فروشنده، دروغ گفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: أشمَطُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشمط: الشّيب، وأشمط يعني الشيخ الكبير راجع النهاية: ج2 ص501 «شمط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زانٍ، وعائِلٌ مُستَكبِرٌ، ورَجُلٌ جَعَلَ اللّهُ لَهُ بِضاعَةً، فَلا يَبيعُ إلاّ بِيَمينِهِ ولا يَشتَري إلاّ بِيَمينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص367 ح5577، شعب الأيمان: ج4 ص220 ح4852 كلاهما عن سلمان،كنزالعمّال: ج16 ص34 ح43821، تفسير العيّاشي: ج1 ص179 ح71 عن سلمان مضمرا، بحار الأنوار: ج79 ص28 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند در روز قيامت با آنها سخن نمى‌‌گويد و پاكشان نمى‌‌شمارد و عذابى دردناك دارند: پيرمرد زناكار، فقير متكبّر و كسى كه خداوند به او سرمايه‌‌اى داده است و او جز با سوگند، خريد و فروش نمى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي راشد الحبرانى عن عبد الرحمن بن شبل عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ التُّجّارَ هُمُ الفُّجّارُ، قالَ: قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، أوَلَيسَ قَد أحَلَّ اللّهُ البَيعَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى، ولكِنَّهُم يُحَدِّثونَ فَيَكذِبونَ، ويَحلِفونَ ويَأثِمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص288 ح15530، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص8 ح2145، السننالكبرى: ج5 ص437 ح10415، المصنّف لعبد الرزّاق: ج10 ص387 ح19444 وليس فيهما «ولكنّهم يحدّثون فيكذبون»، المعجم الكبير: ج19 ص315 ح711 نحوه، كنز العمّال: ج4 ص4&lt;/span&gt;9 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح9451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو راشد حبرانى از عبد الرحمان بن شبل ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «تاجران، فاجرند». گفته شد: اى پيامبر خدا! آيا نه اين است كه خداوند، خريد و فروش را حلال كرده است؟ فرمود: «چرا؛ امّا اينان، مى‌‌گويند و دروغ مى‌‌گويند، و سوگند مى‌‌خورند و گناهكار مى‌‌شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وكَثرَةَ الحِلفِ فِي البَيعِ؛ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ ثُمَّ يَمحَقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1228 ح132، سنن النسائي: ج7 ص246، مسند ابن حنبل: ج8 ص363ح 22607، السنن الكبرى: ج5 ص435 ح10410، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص260 ح3 كلّها عن أبي قتادة الانصاري، كنز العمّال: ج4 ص75 ح9587.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در خريد و فروش، اين همه سوگند نخوريد؛ زيرا كالا را به فروش مى‌‌رساند، امّا بركت را از بين مى‌‌برَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعَةٌ يُبغِضُهُمُ اللّهُ عز و جل: البَيّاعُ الحَلاّفُ، وَالفَقيرُ المُختالُ، وَالشَّيخُ الزّاني، وَالإِمامُ الجائِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج5 ص86، صحيح ابن حبّان: ج12 ص369 ح5558، مسند الشهاب: ج1ص 213 ح324، موارد الظمآن: ص269 ح1098 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج16 ص68 ح43968، عوالي اللآلي: ج1 ص263 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل چهار تن را دشمن مى‌‌دارد: فروشنده سوگند خوار، فقير متكبّر، پيرِ زناكار و پيشواى ستمكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِيارُ اُمَّتي مَن دَعا إلَى اللّهِ تَعالى وحَبَّبَ عِبادَهُ إلَيهِ، وشِرارُ اُمَّتِي التُّجّارُ مَن كَثُرَت أيمانُهُ وإن كانَ صادِقا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص103 ح44069 نقلاً عن ابن النجار عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهترين افراد امّت من، كسانى هستند كه به خداى بلندمرتبه دعوت كنند و بندگانش را نزد او محبوب سازند، و بدترين افراد امّتم، تاجرانى هستند كه بسيار سوگند مى‌‌خورند، هر چند راست باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيلٌ لِتُجّارِ اُمَّتي مِن: لا وَاللّهِ وبَلى وَاللّهِ. ووَيلٌ لِصُنّاعِ اُمَّتي مِن: اليَومِ وغَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص160 ح3584.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واى بر بازرگانان امّت من، از «آرى، به خدا» و «نه، به خدا» گفتن‌‌هايشان و واى بر پيشه‌‌ورانِ امّت من از امروز و فردا كردن‌‌هايشان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ فاجِرٌ، وفُجورُهُ أنَّهُ يُنَفِّقُ سِلعَتَهُ بِالحِلفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الآثار: ج4 ص46 ح90 عن أبي سعيد، كنز العمّال: ج4 ص175 ح10042.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر، فاجر است و فاجر بودنش، براى اين است كه كالاى خود را با سوگند به فروش مى‌‌رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن أبي سعيد العقيص&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام يَأتِي السّوقَ فَيَقولُ: يا أهلَ السّوقِ، اتَّقُوا اللّهَ، وإيّاكُم وَالحِلفَ؛ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ السِّلعَةَ، ويَمحَقُ البَرَكَةَ، فَإِنَّ التّاجِرَ فاجِرٌ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص110، الكافي: ج5 ص162 ح4 وفيه ذيله من «إياكم والحلف»، بحار الأنوار: ج 103 ص102 ح44، تهذيب الآثار: ج4 ص46 ح91 عن أبي إسحاق السبيعي نحوه، تاريخ دمشق: ج42 ص409، كنزالعمّال: ج4 ص175 ح10043 وراجع النهاية في غريب الحديث: ج2 ص303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از ابو سعيد عقيص ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام وارد بازار مى‌‌شد و مى‌‌فرمود: «اى بازاريان! از خدا بترسيد و از سوگند خوردن، دورى كنيد؛ زيرا سوگند ياد كردن، گر چه كالا را به فروش مى‌‌رساند، امّا بركت را مى‌‌برَد. همانا كاسب، گنهكار است، مگر آن كاسبى كه در داد و ستد، حق را را رعايت كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى لَيُبغِضُ المُنَفِّقَ سِلعَتَهُ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص571 ح775، المحاسن: ج1 ص211 ح379 كلاهما عن حسين بن المختار،روضة الواعظين: ص513، بحار الأنوار: ج103 ص98 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، فروشنده‌‌اى را كه كالايش را با سوگند خوردن به فروش مى‌‌رساند، دشمن مى‌‌دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يُبغِضُ ثَلاثَةً: ثانِيَ عِطفِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثاني عطفه: لاويا عنقه، وهذا يوصف به المتكبّر لسان العرب: ج9 ص251 «عطف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمُسبِلَ إزارَهُ، وَالمُنَفِّقَ سِلعَتَهُ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص460 ح1065، ثواب الأعمال: ص264 ح3 نحوه وكلاهما عن حسين بنالمختار، مكارم الأخلاق: ج1 ص243 ح719، بحار الأنوار: ج76 ص304 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند از سه كس نفرت دارد: گردن‌‌فراز، كسى كه دامن‌‌كشان راه رود، و كسى كه كالايش را با سوگند خوردن به فروش رسانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ تَعالى إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ: أحَدُهُم رَجُلٌ اتَّخَذَ اللّهَ بِضاعَةً، لا يَشتَري إلاّ بِيَمينٍ، ولا يَبيعُ إلاّ بِيَمينٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح56 كلاهما عن إبراهيم بن عبد الحميدوراجع كنز العمّال: ج16 ص35 ح43822.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند در روز قيامت به آنها نظر نمى‌‌كند: يكى از آنها، كسى است كه خدا را مال التجاره قرار داده است: نمى‌‌خرد، مگر با سوگند خوردن، و نمى‌‌فروشد، مگر با سوگند خوردن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص32 ح30 و 31.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص33 ح30 و 31.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: الخِيانَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: خيانت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُعَذِّبُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ سِتَّةَ نَفَرٍ بِسِتَّةِ أشياءَ: الاُمَراءَ بِالجَورِ، وَالعُلَماءَ بِالحَسَدِ، وَالعَرَبَ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينَ بِالكِبرِ، وأَهلَ الرَّساتيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الرساتين» والصواب ما أثبتناه.والرساتيق: النواحي وأطراف الأقاليم راجع: مجمع البحرين: ج2 ص698 «رسق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالجَهلِ، وَالتُّجّارَ بِالخِيانَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسِتَّةٌ يَدخُلونَ الجَنَّةَ بِسِتَّةٍ: الاُمَراءُ بِالعَدلِ، وَالعُلَماءُ بِالنَّصيحَةِ، وَالعَرَبُ بِالتَّواضُعِ، وَالدَّهاقينُ بِالاُلفَةِ، وَالتُّجّارُ بِالصِّدقِ، وأَهلُ الرَّساتيقِ بِالسَّلامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص261 ح44369 نقلاً عن ابن الجوزي عن عثمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در روز قيامت، شش گروه را به سبب شش چيز عذاب مى‌‌كند: فرمان‌‌روايان را به سبب ستم، عالمان را به سبب حسادت، عرب‌‌ها را به سبب تعصّب [عربى]، زمينداران را به سبب تكبّر، روستاييان را به سبب نادانى، و تاجران را به سبب خيانت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شش گروه به سبب شش چيز به بهشت مى‌‌روند: فرمان‌‌روايان به سبب دادگرى، عالمان به سبب خيرخواهى، عرب‌‌ها به سبب فروتنى، زمينداران به سبب مردم‌‌آميزى، تاجران به سبب درستكارى، و روستاييان به سبب دلْ‌‌پاكى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ النّارَ قَبلَ الحِسابِ: الاُمَراءُ بِالجَورِ، وَالعَرَبُ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينُ بِالتَّكَبُّرِ، وَالتُّجّارُ بِالخِيانَةِ، وأَهلُ الرُّستاقِ بِالجَهالَةِ، وَالعُلَماءُ بِالحَسَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي: ج3 ص256، اسد الغابة: ج5 ص272 الرقم 5153 عن ميسرة، كنز العمّال: ج 16 ص87 ح44031؛ الكافي: ج8 ص162 ح170، الخصال: ص325 ح14 كلاهما عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، منية المريد: ص324، بحار الأنوار: ج76 ص156 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش دسته، پيش از حسابرسى، به آتش [دوزخ]در مى‌‌آيند: فرمان‌‌روايان به سبب ستم، عرب‌‌ها به سبب تعصّب، زمينداران به سبب تكبّر، بازرگانان به سبب خيانت، روستاييان به سبب نادانى، و دانشمندان به سبب حسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بايَعَ رَجُلاً بَيعا ومِن نِيَّتِهِ أن يَذهَبَ بِحَقِّهِ، فَهُوَ خائِنٌ حَتّى يَتوبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج6 ص186 ح10445، تاريخ دمشق: ج24 ص237 ح5242 وفيه«يموت» بدل «يتوب» وكلاهما عن صهيب، كنز العمّال: ج10 ص297 ح29496.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با شخصى معامله‌‌اى كند و قصدش اين باشد كه حقّ او را بخورد، او خائن است تا آن گاه كه توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ الرِّجالِ التُّجّارُ الخَوَنَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج103 ص103 ح55 نقلاً عن جامع الأحاديث للقمّي الغايات.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين مردم، بازرگانان خيانتكارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن أبي حمزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ مَعمَرَ الزَّيّاتَ يَسأَلُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي رَجُلٌ أبيعُ الزَّيتَ يَأتيني مِنَ الشّامِ فَآخُذُ لِنَفسي مِمّا أبيعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما اُحِبُّ لَكَ ذلِكَ، قالَ: إنّي لَستُ أنقُصُ نَفسي شَيئا مِمّا أبيعُ، قالَ: بِعهُ مِن غَيرِكَ ولا تَأخُذ مِنهُ شَيئا، أرَأَيتَ لَو أنَّ الرَّجُلَ قالَ لَكَ: لا أنقصُكُ رِطلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرطل: تسعون مثقالاً، وهي مئة درهم وثمانية وعشرون درهما مجمع البحرين: ج2 ص710 «رطل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن دينارٍ، كَيفَ كُنتَ تَصنَعُ؟ لا تَقرَبهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7ص 128 ح558، وسائل الشيعة: ج12 ص290 ح22818.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن ابى حمزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مَعمَر زيّات شنيدم كه از امام صادق عليه‌‌السلام مى‌‌پرسد و گفت: فدايت شوم! من مردى روغن‌‌فروشم و از شام برايم روغن مى‌‌آورند [تا آنها را براى صاحبش بفروشم]. آيا از آنچه مى‌‌فروشم براى خودم بردارم؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: آيا مى‌‌توانم روغن [و كالايى] را كه صاحبش نزد من گذاشته تا آن را برايش بفروشم، به جاىفروختن به ديگرى، خودم بردارم و پولش را بدهم؟&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دوست ندارم اين كار را بكنى». مَعمَر گفت: كمتر از آن مبلغى كه بفروشم براى خودم بر نمى‌‌دارم. فرمود: «آن را به ديگرى بفروش و خودت، چيزى از آن برندار. بگو بدانم اگر شخصى به تو گفته بود: رطلى از دينار هم برايت كم نمى‌‌كنم [و همه پول آن را بايد بدهى]، آن گاه چگونه عمل مى‌‌كردى؟ نزديك اين كار نشو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن خالد القلانسي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الرَّجُلُ يَجيئُني بِالثَّوبِ فَأَعرِضُهُ، فَإِذا اُعطيتُ بِهِ الشَّيءَ زِدتُ فيهِ وأَخَذتُهُ، قالَ: لا تَزِدهُ، قُلتُ: ولِمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ألَيسَ أنتَ إذا عَرَضتَهُ أحبَبتَ أن تُعطى بِهِ أوكَسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوكس: النقص (النهاية: ج5 ص219 «وكس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن ثَمَنِهِ؟ قُلتُ: نَعَم، قالَ: لا تَزِدهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص58 ح252، وسائل الشيعة: ج12 ص290 ح22817.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از خالد قلانسى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: شخصى جامه‌‌اى نزدم مى‌‌آورد [تا آن را برايش بفروشم] و من آن را به فروش مى‌‌گذارم و چون كسى برايش قيمت داد، مبلغى به آن اضافه مى‌‌كنم و خودم بر مى‌‌دارم. امام عليه‌‌السلام فرمود: «اضافه نكن». گفتم: چرا؟ فرمود: «آيا نه اين است كه وقتى آن را به فروش مى‌‌گذارى، دوست دارى زير قيمتش به تو پيشنهاد شود؟». گفتم: چرا. فرمود: «اضافه نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن الحكم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قالَ لَكَ الرَّجُلُ: اِشتَرِ لي، فَلا تُعطِهِ مِن عِندِكَ وإن كانَ الَّذي عِندَكَ خَيرا مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح6، تهذيب الأحكام: ج6 ص352 ح998، وسائل الشيعة: ج12 ص288ح 22813.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن حكم از امام صادق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه شخصى به تو گفت: «[فلان چيز را]براى من بخر»، تو از خودت به او نده، حتّى اگر بهترش را خودت داشته باشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن إسحاق قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه‌‌ عليه‌‌السلام عَنِ الرَّجُلِ يَبعَثُ إلَى الرَّجُلِ يَقولُ لَهُ: اِبتَع لي ثَوباً، فَيَطلُبُ لَهُ فِي السُّوقِ، فَيَكونُ عِندَهُ مِثلُ ما يَجِدُ لَهُ فِي السُّوقِ، فَيُعطيهِ مِن عِندِهِ؟ قالَ: لا يَقرَبَنَّ هذا ولا يُدَنِّس نَفسَهُ؛ إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَوَ تِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَ أَشْفَقْنَ مِنْهَا وَ حَمَلَهَا الاْءِنسَنُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولاً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإن كانَ عِندَهُ خَيراً مِمّا يَجِدُ لَهُ فِي السُّوقِ، فَلا يُعطيهِ مِن عِندِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص353 ح120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از اسحاق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام پرسيدم: مردى به ديگرى پيغام مى‌‌دهد و مى‌‌گويد: «برايم جامه‌‌اى خريدارى كن» و او براى خريد جامه به بازار مى‌‌رود؛ امّا خودش مانند جامه‌‌اى كه در بازار مى‌‌يابد، دارد. آيا جامه‌‌اى را كه خودش دارد، به او بدهد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام فرمود: «هرگز نزديك اين كار نشود و خودش را آلوده نسازد. خداوند عز و جل مى‌‌فرمايد: «ما امانت را به آسمان‌‌ها و زمين و كوه‌‌ها عرضه كرديم؛ ليكن آنها از پذيرفتنش سر باز زدند و از آن ترسيدند، و انسان، آن را پذيرفت، كه او ستمكار و نادان بود». حتّى اگر آنچه خودش دارد، بهتر از آن چيزى بود كه در بازار برايش به دست مى‌‌آورد، باز آنچه را خودش دارد، نبايد به او بدهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الربا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: الرِّبا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: ربا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَواْ لاَ يَقُومُونَ إِلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِى يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَنُ مِنَ الْمَسِّ ذَ لِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُواْ إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَواْ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَواْ فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَاسَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَلءِكَ أَصْحَبُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَلِدُونَ * يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَواْ وَيُرْبِى الصَّدَقَتِ وَاللَّهُ لاَ يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 275 و 276.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه ربا مى‌‌خورند، [در قيامت] بر نمى‌‌خيزند، مگر مانند كسى كه بر اثر تماسّ شيطان، ديوانه شده [و نمى‌‌تواند تعادل خود را حفظ كند، گاهى زمين مى‌‌خورد و گاهى به پا مى‌‌خيزد]. اين، به جهت آن است كه گفتند: «داد و ستد هم مانند رباست [و تفاوتى ميان آن دو نيست]»، در حالى كه خدا، بيع را حلال و ربا را حرام كرده است [؛ زيرا فرق ميان اين دو، بسيار است] و اگر كسى اندرز الهى به او برسد و [از رباخوارى] خوددارى كند، سودهايى كه در سابق (قبل از نزول حكم تحريم) به دست آورده، مال اوست (اين حكم، گذشته را شامل نمى‌‌گردد) و كار او به خدا واگذار مى‌‌شود (گذشته او را خواهد بخشيد)؛ امّا كسانى كه باز گردند [و بار ديگر مرتكب اين گناه شوند]، اهل آتش‌‌اند و هميشه در آن مى‌‌مانند. خداوند، ربا را نابود مى‌‌كند و صدقات را افزايش مى‌‌دهد و خداوند، هيچ انسانِ ناسپاسِ گنهكارى را دوست نمى‌‌دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراجع: البقرة: 278 و 279، آل عمران: 130، النساء: 161، الروم: 39.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 278 و 279، آل عمران: آيه 130، نساء: آيه 161، روم: آيه 39.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِرهَمٌ رِبا أعظَمُ عِندَ اللّهِ عز و جل مِن سَبعينَ زَنيَةً، كُلُّها بِذاتِ مَحرَمٍ في بَيتِ اللّهِ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص367 ح5762 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم‌‌السلام، الكافي: ج5 ص144 ح1 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، تهذيب الأحكام: ج7 ص14 ح62 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه‌‌السلاموكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص58 ح3، مسند ابن حنبل: ج8 ص223 ح22016 عن عبد اللّه‌‌ بن حنظلة، المصنّف لعبد الرّزاق: ج10 ص461 ح19706 عن عبد اللّه‌‌ بن سلام وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج4 ص106 ح9761.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك درهم ربا نزد خداوند عز و جل بدتر از هفتاد بار زنا كردن است كه همه آنها با محارم و در خانه خدا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَأتي عَلى اُمَّتي زَمانٌ يَكونُ اُمَراؤُهُم عَلَى الجَورِ، وعُلَماؤُهُم عَلَى الطَّمَعِ وقِلَّةِ الوَرَعِ، وعُبّادُهُم عَلَى الرِّياءِ، وتُجّارُهُم عَلى أكلِ الرِّبا وكِتمانِ العَيبِ فِي البَيعِ وَالشِّرى، ونِساؤُهُم عَلى زينَةِ الدُّنيا، فَعِندَ ذلِكَ يُسَلَّطُ عَلَيهِم أشرارُهُم، فَيَدعو خِيارُهُم فَلا يُستَجابُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص285، جامع الأخبار: ص356 ح997 نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص82 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى بر امّتم مى‌‌رسد كه فرمان‌‌روايانشان، راه ستم مى‌‌پويند، عالمانشان، طمعكار و كم وَرَع‌‌اند، عابدانشان، رياكارند، بازرگانانشان، رِباخوارند و در خريد و فروش، عيب [كالاى خود] را مى‌‌پوشانند و زنانشان، اهل زيور دنيايند. در اين زمان، بَدانِ آنها بر آنان مسلّط مى‌‌شوند و نيكانشان دعا مى‌‌كنند؛ امّا دعايشان مستجاب نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أخوَفَ ما أخافُ عَلى اُمَّتي مِن بَعدي هذِهِ المَكاسِبُ الحَرامُ، وَالشَّهوَةُ الخَفِيَّةُ، وَالرِّبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص124 ح1، النوادر للراوندي: ص130 ح160 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج73 ص158 ح3، تاريخ واسط: ص220 عن عبادة بن تميم عن عمّه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشترين ترس من براى امّتم پس از خود، اين كسب‌‌هاى حرام و شهوت پنهان و رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ الكَسبِ كَسبُ الرِّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي صدره هكذا: ...عن أبي الصبّاح قال: سمعت كلاما يروى عن النبي صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وعن علي عليه‌‌السلام وعن ابنمسعود، فعرضته على أبي عبد اللّه‌‌ عليه‌‌السلام فقال: هذا قول رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أعرفه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص82 ح39، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص377 ح5775، الاختصاص: ص343، بحارالأنوار: ج103 ص120 ح28، تاريخ دمشق: ج51 ص241 ح10874، البداية والنهاية: ج5 ص13 كلاهما عن عقبة بن عامر الجهني، كنز العمّال: ج15 ص921 ح43587.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين درآمد، درآمدِ رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آكِلُ الرِّبا ومُؤكِلُهُ وكاتِبُهُ وشاهِداهُ فِي الوِزرِ سَواءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص274 ح3993، الكافي: ج5 ص144 ح2 عن محمّد بن قيسعن الإمام الباقر عن الإمام علي عليهماالسلام نحوه، بحار الأنوار: ج76ص 330 ح1، صحيح مسلم: ج3 ص1219 ح106، السنن الكبرى: ج5 ص451 ح10468، مسند أبي يعلى: ج2 ص&lt;/span&gt;338 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح1844 كلّها عن جابر نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص107 ح9767.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رباگيرنده و ربا دهنده و كاتب و گواهان بر آن، در گناه برابرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبَثُ المَكاسِبِ كَسبُ الرِّبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص147 ح12 عن سعد بن طريف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پليدترينِ درآمدها، درآمدِ رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي رَأَيتُ اللّهَ تَعالى قَد ذَكَرَ الرِّبا في غَيرِ آيَةٍ وكَرَّرَهُ، فَقالَ: أوَ تَدري لِمَ ذاكَ؟ قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِئَلاّ يَمتَنِعَ النّاسُ مِنِ اصطِناعِ المَعروفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص146 ح7، تهذيب الأحكام: ج7ص 17 ح71 وفيه «كبّره» بدل «كرّره»، مجمعالبيان: ج2 ص670، التبيان في تفسير القرآن: ج2 ص362، عوالي اللآلي: ج2 ص136 ح375 والثلاثة الأخيرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من مى‌‌بينم كه خداوند متعال در چند آيه از ربا ياد كرده و تكرار فرموده است. فرمود: «آيا مى‌‌دانى چرا؟». گفتم: خير. فرمود: «براى اين كه مردم از نيكى كردن (دادن قرض الحسنه) خوددارى نكنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التطفيف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: التَّطفيفُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: كم فروشى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ * الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُواْ عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ * وَ إِذَا كَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطّففين: 1 ـ 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«واى بر كم فروشان! آنان كه وقتى براى خود پيمانه مى‌‌كنند، حقّ خود را به طور كامل مى‌‌گيرند؛ امّا هنگامى كه مى‌‌خواهند براى ديگران پيمانه يا وزن كنند، كم مى‌‌گذارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وأَنزَلَ فِي الكَيلِ: «وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ»، ولَم يَجعَلِ الوَيلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الويل: كلمة تقال لكلّ مَن وَقع في عذاب أو هَلَكةٍ، قال: وأصل الويل في اللغة العذاب والهلاك.والويل: الهلاك يُدعى به لِمَنْ وقع في هَلَكة يَستَحِقُّها لسان العرب: ج1 ص738 «ويل&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِأَحَدٍ حَتّى يُسَمِّيَهُ كافِرا، قالَ اللّهُ عز و جل: «فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن مَّشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص32 ح1 عن محمّد بن سالم، بحار الأنوار: ج69 ص89 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و خداوند در باره پيمانه، چنين نازل فرموده است: «واى بر كم‌‌فروشان!»و براى هيچ كس چنين تعبير نفرموده، مگر آن كه او را كافر خوانده است. خداوند فرموده: «پس واى بر آنها كه كافر شدند، از ديدار و حضور در روزى بزرگ!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا طَفَّفَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طفّف الكيل: قلّل نصيب المكيل له في إيفائه واستيفائه مفردات الفاظ القرآن: ص521 «طفّ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّتي مِكيالَها وميزانَها وَاختانوا وأَخفَرُوا الذِّمَةَ، وطَلَبوا بِعَمَلِ الآخِرَةِ الدُّنيا، فَعِندَ ذلِكَ يُزَكّونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا يزكّون» وما في المتن مطابق للمصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفُسَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص29 ح58، النوادر للراوندي: ص127 ح151 وفيه بزيادة «ويتورّع منهم»في آخره، بحارالأنوار: ج6 ص315 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّت من، هر گاه پيمانه و ترازوشان را كم نهند و ناراستى ورزند و پيمان‌‌شكنى كنند و با كار آخرت به طلب دنيا بپردازند، آن گاه است كه خود را مى‌‌ستايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّكُم قَد وُلِّيتُم أمرا هَلَكَت فيهِ الاُمَمُ السّالِفَةُ: المِكيالَ وَالميزانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص53 ح11166، سنن الترمذي: ج3 ص521 ح1217، المستدرك علىالصحيحين: ج2 ص36 ح2232، المعجم الكبير: ج11 ص171 ح11535 والثلاثة الأخيرة نحو وكلّها عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج4 ص29 ح9337، عوالي اللآلي: ج1 ص187 ح265 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جماعت تاجران! شما عهده‌‌دار چيزى شده‌‌ايد كه امّت‌‌هاى پيشين به سبب آن نابود شدند: پيمانه و ترازو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إنَّ فيكُم خَصلَتَينِ هَلَكَ فيهِما مِنَ قَبلِكُم اُمَمٌ مِنَ الاُمَمِ، قالوا: وما هُما يا رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؟ قالَ: المِكيالُ وَالميزانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص57 ح185 عن صفوان الجمّال، بحارالأنوار: ج103 ص107 ح4، تفسير ابنكثير: ج3 ص359 عن ابن عبّاس نحوه، السنن الكبرى: ج6 ص53 ح11167، تفسير الطبري: ج13 الجزء 27 ص118 كلاهما عن ابن عبّاس من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «دو چيز در ميان شما هست كه برخى از امّت‌‌هاى پيش از شما به سبب آن دو هلاك شدند». گفتند: اى پيامبر خدا! آن دو چيستند؟ فرمود: «پيمانه و ترازو (كم‌‌فروشى)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما نَقَّصَ قَومٌ المِكيالَ وَالميزانَ، إلاّ سَلَّطَ اللّهُ عَلَيهِمُ الجوعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج3 ص385 نقلاً عن ابن مردويه عن عبد اللّه‌‌ بن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ مردمى از پيمانه و ترازو نكاستند، مگر اين كه خداوند، گرسنگى را بر آنان مسلّط كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَدنا في كِتابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو كتاب علي عليه‌‌السلام التي أملاها رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عليه كما في ثواب الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إذا ظَهَرَ الزِّنا مِن بَعدي كَثُرَ مَوتُ الفَجأَةِ، وإذا طُفِّفَ المِكيالُ وَالميزانُ أخَذَهُمُ اللّهُ بِالسِّنينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنين: الجدب (مفردات ألفاظ القرآن: ص430 «سنه&lt;/span&gt;»)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالنَّقصِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص374 ح2، ثواب الأعمال: ص300 ح1 كلاهما عن ابي حمزة الثمالي عن الامامالباقر عليه‌‌السلام، تحف العقول: ص51، بحار الأنوار: ج73 ص369 ح3، سنن ابن ماجة: ج2 ص1333 ح4019، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص583 ح8623 كلاهما عن عبد اللّه‌‌ بن عمر نحوه، كنز العمّال: ج16ص 80 ح44010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كتاب پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گونه كه در ثواب الأعمال آمده، مقصود، همان كتاب على عليه‌‌السلام است كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آن را به او املا كرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده است: هر گاه، پس از من، زنا شايع شود، مرگ ناگهانى فزونى مى‌‌يابد و هر گاه در پيمانه و ترازو كم‌‌فروشى شود، خداوند، آنها را به خشك‌‌سالى و كمبود، دچار مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: خَمسٌ بِخَمسٍ، قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، وما خَمسٌ بِخَمسٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما نَقَضَ قَومٌ العَهدَ إلاّ سَلَطَ عَلَيهِم عَدُوُّهُم، وما حَكَموا بِغَيرِ ما أنزَلَ اللّهُ إلاّ فَشا فيهِمُ الفَقرُ، ولا ظَهَرَت فيهِمُ الفاحِشَةُ إلاّ فَشا فيهِمُ المَوتُ، ولا طَفَّفُوا المِكيالَ إلاّ مُنِعُوا النَّباتَ واُخِذوا بِالسِّنينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنين: أي الجوب وقلّة الأمطار والمياه مجمع البحرين: ج2ص 895 «سنه&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا مَنَعُوا الزَّكاةَ إلاّ حُبِسَ عَنهُمُ القَطرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص38 ح10992، تفسير القرطبي: ج19 ص253، كنزالعمّال: ج16 ص79ح 44006، بحار الأنوار: ج73 ص370 ذيل ح3 وراجع الكافي: ج2 ص373 ح1، ثواب الأعمال: ص301 ح2 سنن ابن ماجة: ج2 ص1333 ح4019.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «پنج به پنج». گفتند: اى پيامبر خدا! يعنى چه پنج به پنج؟ فرمود: «هيچ مردمى پيمان‌‌شكنى نكردند، مگر اين كه دشمنشان بر آنان مسلّط شدند و به غير احكام خدا حكم نكردند، مگر اين كه فقر در ميانشان شايع شد و فحشا در ميانشان پديد نيامد، مگر اين كه مرگ در ميان آنان شيوع يافت و پيمانه را سبُك نگرفتند، مگر اين كه به خشك‌‌سالى و قحطى گرفتار آمدند و از پرداخت زكات، خوددارى نكردند، مگر اين كه باران از آنها باز داشته شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أطيعُوا اللّهَ فيما نَهاكُم عَنهُ مِن قَذفِ المُحصِنَةِ،... وبَخسِ المِكيالِ، ونَقصِ الميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص517 ح1482، مصباح المتهجّد: ص662 ح728 عن عبد اللّه‌‌الأزدي، الغارات: ج1 ص304 عن حبة العرني كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص568 ح72، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج6 ص94 عن جندب بن عبد اللّه‌‌ نحوه وراجع&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج1 ص122 وتفسير الطبري: ج7 الجزء 12 ص104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خداوند در آنچه شما را از آن نهى كرده است، اطاعت كنيد؛ يعنى تهمت زدن به زنان پاك‌‌دامن... و كاستن از پيمانه و سبُك كشيدن ترازو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أوَّلَ مَن عَمِلَ المِكيالَ وَالميزانَ شُعَيبٌ النَّبِيُّ عليه‌‌السلام، عَمِلَهُ بِيَدِهِ فَكانوا يَكيلونَ ويُوفونَ، ثُمَّ إنَّهُم بَعدُ طَفَّفوا فِي المِكيالِ وبَخَسوا فِي الميزانِ «فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ» فَعُذِّبوا بِها «فَأَصْبَحُواْ فِى دَارِهِمْ جَثِمِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص142 ح153 عن سعد الإسكافي، بحار الأنوار: ج12 ص382 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين كسى كه پيمانه و ترازو به كار گرفت، شعيبِ پيامبر عليه‌‌السلام بود. او به دست خويش آن را ساخت. و مردم پيمانه مى‌‌نهادند، اندازه را نگاه مى‌‌داشتند. سپس ايشان در پيمانه كم نهادند و ترازو را كم گرفتند، «پس زلزله‌‌اى شديد، آنان را فرا گرفت» و به آن، عذاب گشتند «و صبحگاهان، در خانه‌‌هايشان به رو در افتادند [و مردند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ إِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا... وَ لاَ تَعْثَوْاْ فِى الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 84 و 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعَثَ اللّهُ شُعَيبا إلى مَديَنَ وهِيَ قَريَةٌ عَلى طَريقِ الشّامِ، فَلَم يُؤمِنوا بِهِ... وإنَّما أهلَكَهُمُ اللّهُ بِنَقصِ المِكيالِ وَالميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص337، بحار الأنوار: ج12 ص381 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ در باره فرموده خداى متعال: «و به سوى اهل مَدْيَن، برادرشان شعيب را [فرستاديم]... و در زمين به فساد نپردازيد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، شعيب عليه‌‌السلام را به مَدْيَن كه آبادى‌‌اى است در راه شام، فرستاد؛ امّا [اهالى آن] به او ايمان نياوردند... و خداوند، آنان را به سبب كم گذاشتن در پيمانه و ترازو، هلاك كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَبائِرُ مُحَرَّمَةٌ؛ وهِيَ: الشِّركُ بِاللّهِ عز و جل... وَالبَخسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخس: نقص الشيء على سبيل الظلم مفردات ألفاظ القرآن: ص110 «بخس&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي المِكيالِ وَالميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص610 ح9 عن الأعمش، عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص127 ح1 عن الفضل بن شاذانعن الإمام الرضا عليه‌‌السلامنحوه، بحار الأنوار: ج79 ص10 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناهان بزرگ، حرام شده‌‌اند. اين گناهان عبارت‌‌اند از: شرك به خداى عز و جل... و كم گذاشتن در پيمانه و ترازو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعد بن سعد عن أبي الحسن عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَن قَومٍ يُصَغِّرونَ القُفزانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القفيز: مكيال تتواضَع الناس عليه والجمع: أقفِزَة وقُفزان (لسان العرب: ج5 ص395 «قفز&lt;/span&gt;»)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَبيعونَ بِها، قالَ: اُولئِكَ الَّذينَ يَبخَسونَ النّاسَ أشياءَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلى الأعراف: 85 و هود: 85 والشعراء: 183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص184 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سعد بن سعد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابو الحسن عليه‌‌السلام در باره كسانى كه پيمانه [موردتوافق مردم] را كوچك مى‌‌كنند و با آن مى‌‌فروشند، پرسيدم. فرمود: «آنها، كسانى هستند كه به مردم كم‌‌فروشى مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النجش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: النَّجشُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: بازار گرمى كردن براى ديگرى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجش بازارگرمى در معامله، اين است كه شخصى از كالا تعريف و تمجيد كند، يا بى آن كه قصدخريد كالايى را داشته باشد، قيمت بالايى بدهد، براى اين كه ديگرى را وارد معامله كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَناجَشوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجش في البيع: هو أن يمدح السلعة لينفقها ويروّجها أو يزيد في ثمنها وهو لا يريد شراءها ليقعغيره فيها النهاية: ج5 ص21 «نجش&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2254 ح5719، صحيح مسلم: ج4 ص1985 ح30، مسند ابن حنبل: ج3 ص134 ح7863، السنن الكبرى: ج6 ص153 ح11496 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص56 ح9481، معاني الأخبار: ص284، بحار الأنوار: ج75 ص189 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى يكديگر، بازار گرمى نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواشِمَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوشم: أن يغرز الجلد بإبرة، ثمّ يحشى بكحل أو نيل فيزرقّ أثره أو يخضرّ النهاية: ج5 ص189 «وشم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمُوتَشِمَةُ، وَالنّاجِشُ وَالمَنجوشُ، مَلعونونَ عَلى لِسانِ مُحَمَّدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص559 ح13 عن عبد اللّه‌‌ بن سنان عن الامام الصادق عليه‌‌السلام، مشكاة الأنوار: ج549ح 1843، فتح الباري: ج4 ص356 ذيل ح2142، عمدة القاري: ج11 ص263، مجمع الزوائد: ج4ص 149 ح6375 نقلاً عن المعجم الكبير وكلّها عن عبد اللّه‌‌ بن أبي أوفى نحوه، كنز العمّال: ج4 ص75 ح9588 وراجع صحيح البخاري: ج2 ص753 ذيل ح2034.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن خالكوب و زنى كه خالكوبى مى‌‌شود، و كسى كه براى ديگرى بازار گرمى مى‌‌كند و كسى كه برايش بازار گرمى مى‌‌شود، از زبان محمّد، لعنت‌‌شده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهَى النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَنِ النَّجشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص753 ح2035، صحيح مسلم: ج3ص 1156 ح13، الموطأ: ج2ص 684 ح97 كلّها عن ابن عمر، كنز العمّال: ج4 ص76 ح9599، دعائم الإسلام: ج2 ص30 ح62، عوالي اللآلي: ج1 ص147 ح87.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از بازار گرمى كردن، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غبن-المسترسل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: غَبنُ المُستَرسِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: مغبون كردن كسى كه به شخص، اعتماد مى‌‌كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَرسَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاسترسال: الاستئناس والطّمأنينة إلى الإنسان والثقة به فيما يحدّثه، وأصله السكون والثبات لسانالعرب: ج11 ص283 «رسل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى مُؤمِنٍ فَغَبَنَهُ، كانَ غَبنُهُ ذلِكَ رِباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص571 ح10923، حلية الأولياء: ج5 ص187 الرقم 324 كلاهما عن أبي امامة، كنزالعمّال: ج4 ص75 ح9590 وراجع النهاية في غريب الحديث: ج2 ص223.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به مؤمنى اعتماد كند و آن مؤمن، او را مغبون سازد، آن غبن، رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبنُ المُستَرسِلِ رِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص571 ح10924 عن مالك عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عن جابر، النهاية فيغريب الحديث:ج2 ص223،كنز العمّال:ج4 ص75 ح9591،كتاب من لا يحضره الفقيه:ج3 ص272 ح3983 عن عمرو بن‌‌جميع عن‌‌الإمام‌‌الصادق عليه‌‌السلام،فتح الأبواب:ص160 نحوه عن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحمد بن محمّد بن يحيى عن‌‌الإمام‌‌الصادق عليه‌‌السلام،تحف العقول:ص268 ح36 عن الإمام‌‌زين‌‌العابدين عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج74 ص18 ح2.6.السّحت: الحرام‌‌الذي لا يحلّ كسبهالنهاية: ج2 ص345«سحت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغبون كردن كسى كه به انسان اعتماد كرده، رباخوارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبنُ المُستَرسِلِ سُحتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح14 عن إسحاق بن عمّار، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص272 ح3982، المعجم الكبير: ج8 ص127 ح7576، مسند الشاميين: ج4 ص315 ح3410 المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص426 ح1618 كلّها عن أبي امامة عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وفيها «حرام» بدل «سحت»، كنز العمّال: ج4 ص75 ح9592.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغبون كردن كسى كه به انسان اعتماد كرده، حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبنُ المُؤمِنِ حَرامٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح15، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح22 كلاهما عن ميسّر، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص272 ح9382.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغبون كردن مؤمن، حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: الغِشُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: گول زدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از غش در معامله كه در روايات آمده است آن است كه فروشنده به گونه‌‌اى جنسش را عرضه كندو معامله را انجام دهد كه سبب فريب خريدار شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ مِنّا مَن غَشَّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص383 ح3 عن أبي بردة، الفائق في غريب الحديث: ج3 ص67،المحلّى: ج8 ص283، كنز العمّال: ج3 ص165 ح5981؛ الكافي: ج5 ص160 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح48 كلاهما عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ما نيست كسى كه (در معامله) با ما فريبكارى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا، وكِتمانُ البائِعِ عَيبَ ما باعَهُ غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص47 ح115، ثواب الأعمال: ص335 ح1 عن ابن عبّاس، نهج الحقّ: ص69وفيهما صدره، بحار الأنوار: ج76 ص363 ح30، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص11 ذيل ح2155 عن أبي هريرة، صحيح ابن حبّان: ج2 ص326 ح567 عن ابن مسعود وفيهما صدره، كنز العمّال: ج3 ص545 ح7824.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه با ما فريبكارى كند، از ما نيست. پوشاندن عيب كالا از سوى فروشنده، فريبكارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَشَّ مُسلِما في شِراءٍ أو بَيعٍ فَلَيسَ مِنّا، ويُحشَرُ يَومَ القِيامَةِ مَعَ اليَهودِ؛ لِأَنَّهُم أغَشُّ الخَلقِ لِلمُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص14 ح4968 عن حسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلاموج 3 ص273 ح3987، ثواب الأعمال: ص334 ح1 كلاهما نحوه، مكارم الأخلاق: ج2 ص314 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج75 ص284 ح3، بغية الباحث: ج1 ص313 ح205 عن ابن عبّاس وراجع كنز العمّال: ج4 ص60 ح9505.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در خريدن يا فروختن، مسلمانى را گول زند، از ما نيست و در روز قيامت با يهود محشور مى‌‌شود؛ زيرا آنها فريبكارترينِ مردمان با مسلمانان هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ مِنّا مَن غَشَّ مُسلِما أو ضَرَّهُ أو ماكَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص29 ح26 عن داود بن سليمان الفراء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام،صحيفة الإمام الرضا عليه‌‌السلام: ص86 ح13 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، تحف‌‌العقول: ص&lt;/span&gt;42&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج10 ص367 ح4؛ التدوين في أخبار قزوين: ج3 ص87 عن داود بن سليمان الغازي عن الإمام الرضا عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كنز العمّال: ج3 ص546 ح7825.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ما نيست كسى كه (در معامله) با مسلمانى فريبكارى كند يا به او زيان رساند، يا به او نيرنگ زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَشَّ أخاهُ المُسلِمَ نَزَعَ اللّهُ مِنهُ بَرَكَةَ رِزقِهِ، وأَفسَدَ عَلَيهِ مَعيشَتَهُ، ووَكَلَهُ إلى نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص337 ح1، أعلام الدين: ص417 كلاهما عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج76ص 365 ح30 وراجع بغية الباحث: ج1 ص315 ح205.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با برادر مسلمان خود [در معامله] فريبكارى كند، خداوند، بركت را از روزى‌‌اش مى‌‌گيرد و زندگىِ او را تباه مى‌‌سازد و او را به خودش وا مى‌‌گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يُظِلُّهُمُ اللّهُ في ظِلِّ عَرشِهِ:... رَجُلٌ أنفَقَ سِلعَتَهُ يُزَيِّنُها بِما لَيسَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص6 وراجع كنز العمّال: ج4 ص158 ح9971.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‌‌اند كه خداوند، آنها را در سايه عرش خود جاى نمى‌‌دهد:... و مردى كه كالاى خود را با آراستنش به چيزى كه در آن وجود ندارد (تبليغ و تعريف دروغ و غير واقعى) به فروش برسانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَرَّ بِطَعامٍ بِسوقِ المَدينَةِ فَأَعجَبَهُ حُسنُهُ، فَأَدخَلَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَدَهُ في جَوفِهِ، فَأَخرَجَ شَيئا لَيسَ بِالظّاهِرِ، فَأَفَّفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفّ: صوت إذا صوّت به الإنسان علم أنّه متضجّر متكرّه النهاية: ج1 ص55 «أف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِصاحِبِ الطَّعامِ. ثُمَّ قالَ: لا غِشَّ بَينَ المُسلِمينَ، مَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج2 ص698 ح2446، تاريخ أصبهان: ج1 ص298 الرقم 515، كنز العمّال: ج4ص 158 ح9970 نقلاً عن ابن النجار وكلاهما نحوه؛ مسند زيد: ص275 عن الإمام زين العابدين عن أبيه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در بازار مدينه بر گندم (/ موادّى خوراكى) گذشت كه خوش ظاهر بود و از آن خوشش آمد. دستش را داخل آن بُرد و مقدارى از آن را بيرون آورد كه با ظاهرش فرق مى‌‌كرد. پس به صاحب گندم، اُف گفت و سپس فرمود: «مسلمان، غلّ و غش نمى‌‌كند. هر كس با ما غلّ و غش كند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في سوقِ المَدينَةِ بِطَعامٍ فَقالَ لِصاحِبِهِ: ما أرى طَعامَكَ إلاّ طَيِّبا، وسَأَلَهُ عَن سِعرِهِ، فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ أن يَدُسَّ يَدَيهِ فِي الطَّعامِ فَفَعَلَ، فَأَخرَجَ طَعاما رَدِيّا، فَقالَ لِصاحِبِهِ: ما أراكَ إلاّ وقَد جَمَعتَ خِيانَةً وغِشّا لِلمُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص161 ح7، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح55 نحوه وكلاهما عن سعد الإسكاف،بحارالأنوار: ج22 ص86 ح37، كنز العمّال: ج4 ص61 ح9513 نقلاً عن شعب الإيمان عن أبي حيّان نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در بازار مدينه از كنار بار گندمى عبور كرد. به صاحب آن فرمود: «مى‌‌بينم گندم خوب و مرغوبى دارى» و از قيمت آن پرسيد. پس، خداوند عز و جل به ايشان وحى فرمود كه: «دستت را داخل ظرف، فرو بَر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله اين كار را كرد و گندمِ نامرغوبى بيرون آورد. پس به صاحب آن فرمود: «مى‌‌بينم كه به مسلمانان، خيانت كرده، غش مى‌‌كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَرَّ عَلى صُبرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصبرة: الطعام المجتمع كالكومة النهاية: ج3 ص9 «صبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَعامٍ، فَأَدخَلَ يَدَهُ فيها، فَنالَت أصابِعُهُ بَلَلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما هذا يا صاحِبَ الطَّعامِ؟ قالَ: أصابَتهُ السَّماءُ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَلا جَعَلتَهُ فَوقَ الطَّعامِ كَي يَراهُ النّاسُ؟ مَن غَشَّ فَلَيسَ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص99 ح102، سنن أبي داود: ج3 ص272 ح3452، سنن ابن ماجة: ج2ص 749 ح2224»، سنن الترمذي: ج3 ص606 ح1315، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص11 ح2155 كلّها نحوه، السنن الكبرى: ج5ص 523 ح10733، كنز العمّال: ج4 ص60 ح9507.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر پُشته‌‌اى گندم گذشت. دستش را در آن فرو بُرد و انگشتانش به رطوبتى خورد. فرمود: «اى صاحب گندم! اين رطوبت چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پيامبر خدا! باران بر آن خورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس چرا آن را روى گندم‌‌ها نگذاشته‌‌اى تا مردم آن را ببينند؟ هر كس فريبكارى كند، از من نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِطَعامٍ قَد حَسَّنَهُ صاحِبُهُ، فَأَدخَلَ يَدَهُ فيهِ، فَإِذا هُوَ طَعامٌ رَديءٌ، فَقالَ: بِع هذا عَلى حِدَةٍ وهذا عَلى حِدَةٍ، فَمَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص309 ح5113، المعجم الأوسط: ج3 ص64 ح2490 نحوه، مجمعالزوائد: ج4 ص138 ح6338 نقلاً عن البزّار، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص10، كنز العمّال: ج4 ص60 ح9510.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر گندمى گذشت كه صاحبش گندم‌‌هاى خوب را رو قرار داده بود. دستش را داخل آن كرد، ديد داخل آن نامرغوب است. فرمود: «اين دو را جدا از هم بفروش؛ زيرا كسى كه با ما غلّ و غش كند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن سليمان بن موسى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى رَجُلٍ يَبيعُ طَعاما مَغلوثا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغلوث: أي مخلوط، نحو البرّ والشعير إذا خلطا النهاية: ج4 ص256 «غلث».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ شَعيرٌ، فَقالَ: اِعزِل هذا مِن هذا، وهذا مِن هذا، ثُمَّ بِع هذا كَيفَ شِئتَ، ثُمَّ بِع ذا كَيفَ شِئتَ، فَإِنَّهُ لَيسَ في دينِنا غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص71 ح1، المجموع للنووي: ج10 ص417.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه ـ به نقل از سليمان بن موسى ـ: پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر مردى گذشت كه گندم آميخته با جو مى‌‌فروخت. فرمود: «اينها را از هم جدا كن. سپس هر يك را هر طور خواستى، بفروش؛ زيرا در دين ما غلّ و غش نيست [و ممنوع است]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَت زَينَبُ العَطّارَةُ الحَولاءُ إلى نِساءِ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَجاءَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَإِذا هِيَ عِندَهُم، فَقالَ النَّبِيُّ: إذا أتَيتِنا طابَت بُيوتُنا، فَقالَت: بُيوتُكَ بِريحِكَ أطيَبُ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: إذا بِعتِ فَأَحسِني ولا تَغُشّي، فَإِنَّهُ أتقى للّه‌‌ وأَبقى لِلمالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح5 وج 8 ص153 ح143، التوحيد: ص276 كلّها عن الحسين بن زيدالهاشمي، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص272 ح9385 وفيه ذيله من «إذا بعت» وفيه «أنقى» بدل «أتقى»، بحارالأنوار: ج22 ص134 ح116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زينب عطرفروش حولاء (لوچ چشم) نزد همسران پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله وارد شد و او را نزد همسران خود ديد. فرمود: تو هر گاه نزد ما مى‌‌آيى، خانه‌‌هايمان بوى خوش مى‌‌گيرد. زينب گفت: خانه‌‌هاى شما به بوى شما خوش‌‌تر است، اى پيامبر خدا! پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «هر گاه مى‌‌فروشى، جنس خوب بفروش و از غلّ و غش بپرهيز؛ زيرا اين كار به تقوا نزديك‌‌تر است و دارايى را ماندگارتر مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن محمّد بن راشد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ مَكحولاً يَقولُ: مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِرَجُلٍ يَبيعُ طَعاما قَد خَلَطَ جَيِّدا بِقَبيحٍ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ما حَمَلَكَ عَلى ما صَنَعتَ؟ فَقالَ: أرَدتُ أن يَنفُقَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: مَيِّز كُلَّ واحِدٍ مِنهُما عَلى حِدَةٍ، لَيسَ في دينِنا غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص159 ح9974 نقلاً عن عبد الرزّاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از محمّد بن راشد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه مكحول مى‌‌گفت: پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به مردى برگذشت كه گندم مى‌‌فروخت و خوب و بد را با هم در آميخته بود. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به وى فرمود: «چرا چنين كرده‌‌اى؟». گفت: مى‌‌خواستم [گندم نامرغوب هم] به فروش برسد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «آنها را از هم جدا كن. در دين ما فريبكارى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِرَجُلٍ يَبيعُ التَّمرَ: يا فُلانُ، أما عَلِمتَ أنَّهُ لَيسَ مِنَ المُسلِمينَ مَن غَشَّهُم؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح49 كلاهما عن هشام بن سالم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به مردى كه خرما مى‌‌فروخت، فرمود: «فلانى! مگر نمى‌‌دانى كه هر كس با مسلمانان غلّ و غش روا دارد، از آنان نيست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَن أن يُشابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشوب: الخلط (النهاية: ج2 ص507 «شوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّبَنُ بِالماءِ لِلبَيعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح5، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح53، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 272 ح3981 كلّها عن السكوني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از آميختن شير با آب براى فروختن، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ في ذِكرِ أحوالِ القِيامَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَقضِي اللّهُ تَعالى بَينَ مَن بَقِيَ مِن خَلقِهِ، حَتّى لا تَبقى مَظلِمَةٌ لِأَحَدٍ عِندَ أحَدٍ إلاّ أخَذَها لِلمَظلومِ مِنَ الظّالِمِ، حَتّى إنَّهُ لَيُكَلِّفُ شائِبَ اللَّبَنِ بِالماءِ ثُمَّ يَبيعُهُ إلى أن يُخَلِّصَ اللَّبَنَ مِنَ الماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج3 ص280، مسند إسحاق بن راهويه: ج1 ص92 ح10، تفسير الثعلبي: ج10ص 20 كلاهما نحوه، تفسير ابن أبي حاتم: ج10 ص3259 ح18412، الدرّ المنثور: ج7 ص259 نقلاً عن عبد بن حميد وكلّها عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در باره احوال قيامت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خداوند متعال ميان باقى مانده بندگانش قضاوت مى‌‌كند تا جايى كه هيچ حقّى از كسى بر گردن ديگرى باقى نمى‌‌مانَد، مگر اين كه حقّ مظلوم را از ظالم مى‌‌گيرد. حتّى كسى را كه شير را با آب آميخته و فروخته است، مكلّف مى‌‌كند شير را از آب، خالص گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَشوبُوا اللَّبَنَ بِالماءِ؛ فَإِنَّ رَجُلاً كانَ فيمَن كانَ قَبلَكُم يَبيعُ اللَّبَنَ ويَشوبُهُ بِالماءِ، فَاشتَرى قِردا ورَكِبَ البَحرَ حَتّى إذا لَحِجَ فيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لحج في الامر: إذا دخل فيه ونشب النهاية: ج4 ص236 «لحج».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ألهَمَ اللّهُ تَعالَى القِردَ صُرَّةَ الدَّنانيرِ، فَأَخَذَها وصَعِدَ الدَّقَلَ، فَفَتَحَ الصُّرَّةَ وصاحِبُها يَنظُرُ إلَيهِ، فَأَخَذَ دينارا ورَمى بِهِ فِي البَحرِ، ودينارا فِي السَّفينَةِ حَتّى قَسَمَها نِصفَينِ، فَأَلقى ثَمَنَ الماءِ فِي البَحرِ وثَمَنَ اللَّبَنِ فِي السَّفينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج65 ص239 نقلاً عن البيهقي، وفي النسخة الّتي بأيدينا من كتاب شعب الإيمان: ج4ص 333 ح5308 العبارة نحوه، كنز العمّال: ج4 ص62 ح9523.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شير را با آب مخلوط نكنيد؛ زيرا در ميان امّت‌‌هاى پيش از شما مردى بود كه شير را با آب در مى‌‌آميخت و مى‌‌فروخت و [با پول آن] ميمونى خريد و به سفر دريا رفت و چون به وسط دريا رسيد، خداوند متعال به آن ميمون، الهام كرد و ميمون، هميان دينارها را برداشت و بالاى دكل [كشتى] رفت و هميان را باز كرد و پيش چشم صاحبش، دينارها را يكى در دريا انداخت و يكى در كشتى تا اين كه نصف شدند و بدين ترتيب، پول آب را در دريا انداخت و پول شير را در كشتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ نَهى عَن شَوبِ اللَّبَنِ بِالماءِ إذا اُريدَ بِهِ البَيعُ؛ لِأَ نَّهُ يَكونُ غِشّا، فَأَمّا مَن شابَهُ لِيَشرَبَهُ فَلا شَيءَ عَلَيهِ في شَوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص29 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از آميختن شير با آب در هنگام فروختن آن، نهى فرمود؛ زيرا اين كار، تقلّب است، امّا كسى كه مى‌‌خواهد خودش شير را بنوشد، آميختن آن با آب برايش اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى عن قيس بن أبي غرزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِصاحِبِ طَعامٍ يَبيعُ طَعامَهُ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: يا صاحِبَ الطَّعامِ، أسفَلُ الطَّعامِ مِثلُ أعلاهُ؟ فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: مَن غَشَّ المُسلِمينَ فَلَيسَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج1 ص437 ح929، المعجم الكبير: ج18 ص359 ح921 نحوه، كنز العمّال: ج4ص 60 ح9512.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلى ـ به نقل از قيس بن ابى غرزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر گندم‌‌فروشى گذشت كه گندمش را مى‌‌فروخت، فرمود: «اى صاحب گندم! گندم‌‌هاى زيرين هم مانند روى آن است؟».گفت: آرى. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «كسى كه با مسلمانان غلّ و غش كند، از آنان نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي سعيد الخدري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِسَلاّخٍ وهُوَ يَسلَخُ شاةً وهُوَ يَنفُخُ فيها، فَقالَ: «لَيسَ مِنّا مَن غَشَّنا»، ودَحَسَ بَينَ جِلدِها ولَحمِها ولَم يَمَسَّ ماءً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج53 ص144 ح11213، كنز العمّال: ج4 ص158 ح9972.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر قصّابى گذشت كه گوسفندى را پوست مى‌‌كنْد و در آن مى‌‌دميد. فرمود: «از ما نيست كسى كه با ما غلّ و غشّ كند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعد بحث طويل لم يتضح لنا المراد من الغش بسبب النفخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دستش را ميان پوست و گوشت آن گوسفند بُرد و به آبى برنخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ وقَد دَخَلَ السّوقَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ اللَّحّامينَ، مَن نَفَخَ مِنكُم فِي اللَّحمِ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص111 عن الحارث، بحار الأنوار: ج103 ص102 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ هنگامى به بازار در آمد، فرمود ـ: اى قصّابان! هر يك از شما كه در گوشت بدَمَد [تا آن را فربه نشان دهد]، از ما نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن كليب بن وائل الأزدي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام مَرَّ بِالقَصّابينَ فَقالَ: يا مَعشَرَ القَصّابينَ، لا تَنفُخوا، فَمَن نَفَخَ اللَّحمَ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص158 ح9969 نقلاً عن عبد الرزّاق، الجعفريات: ص239 عن الإمام الكاظم عنآبائه عن الإمام الحسين عليهم‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص538 ح1913 عن الأصبغ بن نباتة، المناقب للكوفي: ج2 ص62 ح547 عن أبي مطر وليس فيها ذيله وكلّه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از كليب بن وائل اَزْدى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب عليه‌‌السلام را ديدم كه بر قصّابان گذشت و فرمود: «اى گروه قصّابان! [در گوشت] ندميد؛ زيرا كسى كه در گوشت بدَمَد، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَلِيٍّ عليه‌‌السلام أنَّهُ نَهَى الباعَةَ أن يُظهِروا أفضَلَ ما يَبيعونَهُ ويُخفوا شَرَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص29 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام فروشندگان را نهى فرمود از اين كه خوب‌‌ترهاى جنسى را كه مى‌‌فروشند، نمايان سازند و بدش را پنهان دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبيس بن هشام عن رجل من أصحابه عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ عَلَيهِ رَجُلٌ يَبيعُ الدَّقيقَ، فَقالَ: إيّاكَ وَالغِشَّ، فَإِنَّ مَن غَشَّ غُشَّ في مالِهِ، فَإِن لَم يَكُن لَهُ مالٌ غُشَّ في أهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح51 وليس في سنده «عن رجل منأصحابه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبيس بن هشام از مردى از يارانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد آردفروشى نزد امام صادق عليه‌‌السلام آمد. امام عليه‌‌السلام فرمود: «از فريبكارى بپرهيز؛ زيرا هر كس فريبكارى كند، در مال او فريبكارى مى‌‌شود و اگر مالى نداشته باشد، در ناموسش فريب داده شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ الرَّجُلِ يَشتَري طَعاما، فَيَكونُ أحسَنَ لَهُ وأَنفَقَ لَهُ أن يَبُلَّهُ مِن غَيرِ أن يَلتَمِسَ زِيادَتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن كانَ بَيعا لا يُصلِحُهُ إلاّ ذلِكَ ولا يُنَفِّقُهُ غَيرُهُ مِن غَيرِ أن يَلتَمِسَ فيهِ زِيادَةً فَلا بَأسَ، وإن كانَ إنَّما يَغُشُّ بِهِ المُسلِمينَ فَلا يَصلُحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص183 ح3، تهذيب الأحكام: ج7ص 34 ح141، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 208 ح3778.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام از كار مردى پرسيدم كه طعامى مى‌‌فروشد و اگر آن را مرطوب سازد، سالم‌‌تر مى‌‌ماند و بهتر به فروش مى‌‌رسد و قصدش از اين كار، سنگين‌‌تر شدن جنس نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر جنسى است كه جز با اين كار سالم نمى‌‌مانَد و به فروش نمى‌‌رسد و قصدش سنگين‌‌تر شدن آن نيست، اشكالى ندارد؛ ولى اگر قصدش از اين كار، فريب دادن مسلمانان باشد، درست نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام أنَّهُ سُئِلَ عَن خِلطِ الطَّعامِ وبَعضُهُ أجوَدُ مِن بَعضٍ، فَقالَ عليه‌‌السلام: «هُوَ غِشٌّ» وكَرِهَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص28 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره مخلوط كردن طعام خوب‌‌تر با غير آن سؤال شد، فرمود: «اين كار، غشّ است» و آن را ناپسند شمُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن الحكم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ أبيعُ السّابِرِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السابريّ: نوع رقيق من الثياب، وقيل أيضا: نوع جيّد من التمر المصباح المنير: ص263 «سبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الظِّلالِ، فَمَرَّ بي أبُو الحَسَنِ موسى عليه‌‌السلام، فَقالَ لي: يا هِشامُ، إنَّ البَيعَ فِي الظِلِّ غِشٌّ، وإنَّ الغِشَّ لا يَحِلُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن حكم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سايه پارچه شاپورى مى‌‌فروختم. امام كاظم عليه‌‌السلام بر من گذشت و فرمود: «اى هشام! فروختن در سايه، نوعى غشّ است و غش، روا نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن موسى بن بكر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا عِندَ أبِي الحَسَنِ عليه‌‌السلام فَإِذا دَنانيرُ مَصبوبَةٌ بَينَ يَدَيهِ، فَنَظَرَ إلى دينارٍ فَأَخَذَهُ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَطَعَهُ بِنِصفَينِ، ثُمَّ قالَ لي: ألقِهِ فِي البالوعَةِ حَتّى لا يُباعَ شَيءٌ فيهِ غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از موسى بن بكر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در محضر ابوالحسن [موسى بن جعفر] عليه‌‌السلام بوديم و مقدارى دينار در برابر او ريخته شده بود. به دينارى نگريست و آن را برداشت و دو نيم كرد و سپس به من فرمود: «اين را در چاهك بينداز تا ديگر چيزى غش‌‌دار فروخته نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نسيان-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: نِسيانُ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: فرمواش كردن خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجَرَةِ وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّ زِقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‌‌اى ببينند، به سوى آن روى مى‌‌آورند و تو را ايستاده، [در حال ايراد خطبه نماز جمعه]، رها مى‌‌كنند. بگو: آنچه نزد خداست، بهتر از لهو و تجارت است و خداوند، بهترينِ روزى دهندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَما رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قائِما يَخطُبُ يَومَ الجُمُعَةِ وكانَت سوقا يُقالُ لَها البَطحاءُ، وكانَت بَنو سُلَيمٍ تَجلِبُ إلَيهَا السَّبيَ وَالخَيلَ وَالغَنَمَ، وكانَتِ الأَنصارُ إذا تَزَوَّجوا ضَرَبوا بِالكَبَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكبر ـ بفتحتين ـ: الطبل المصباح المنير: ص524 «كبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمِزمارِ، وإذا سَمِعوا ذلِكَ خَرَجَ النّاسُ إلَيهِم وتَرَكوا رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قائِما، فَعَيَّرَهُمُ اللّهُ عز و جل بِذلِكَ، فَأَنزَلَ اللّهُ تَعالى: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجَرَةِ وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّ زِقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريات: ص43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام ـ از اجدادش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در روز جمعه ايستاده بود و خطبه[ى نماز جمعه را]مى‌‌خواند و بازارى بود كه به آن بَطحا مى‌‌گفتند و بنى سليم، اسير و اسب و گوسفند به آن بازار [براى فروش]مى‌‌آوردند. انصار هم در مراسم ازدواجشان، دُهُل و سُرنا مى‌‌زدند و مردم با شنيدن آن به طرفشان [از مسجد] خارج شدند و پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را در حال خطبه‌‌خوانى رها كردند. پس، خداوند عز و جل آنها را به سبب اين كار، سرزنش فرمود و اين آيه را فرو فرستاد: «و چون داد و ستد يا سرگرمى ببينند، به سوى آن روى‌‌آور مى‌‌شوند و تو را در حالى كه ايستاده‌‌اى، ترك مى‌‌كنند. بگو: آنچه نزد خداست، از سرگرمى و از داد و ستد بهتر است، و خدا، بهترينِ روزى دهندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن ابن عبّاس ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا»: إنَّ دِحيَةَ الكَلبِيَّ جاءَ يَومَ الجُمُعَةِ مِنَ الشّامِ بِالميرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بالمسيرة» والتصويب من بحار الأنوار.والميرة: هي الطعام ونحوه ممّا يجلب للبيع (النهاية: ج4 ص379 «مير»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَنَزَلَ عِندَ أحجارِ الزَّيتِ ثُمَّ ضَرَبَ بِالطُّبولِ لِيُؤذِنَ النّاسَ بِقُدومِهِ، فَانفَضَّ النّاسُ إلَيهِ إلاّ عَلِيٌّ، وَالحَسَنُ وَالحُسَينُ وفاطِمَةُ عليهم‌‌السلام وسَلمانُ وأَبوذَرٍّ وَالمِقدادُ وصُهَيبٌ، وتَرَكُوا النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قائِما يَخطُبُ عَلَى المِنبَرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَقَد نَظَرَ اللّهُ يَومَ الجُمُعَةِ إلى مَسجِدي، فَلَولاَ الفِئَةُ الَّذينَ جَلَسوا في مَسجِدي لاَنضَرَمَتِ المَدينَةُ عَلى أهلِها نارا، وحُصِبوا بِالحِجارَةِ كَقَومِ لوطٍ. ونَزَلَ فيهِم: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص146، بحارالأنوار: ج89 ص195 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهر آشوب ـ به نقل از ابن عبّاس، در باره فرموده خداوند متعال: «و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‌‌اى ببينند، به سوى آن روى‌‌آور مى‌‌شوند و تو را در حالى كه ايستاده‌‌اى، ترك مى‌‌كنند» ـ: دِحيه كلبى در روز جمعه، از شام خواروبار آورد و در محل احجار الزّيت، بساط كرد و سپس شروع به طبل زدن كرد تا آمدن خود را به مردم، اعلام كند. پس مردم به سوى او پراكنده شدند، بجز على و حسن و حسين و فاطمه عليهم‌‌السلام و سلمان و ابو ذر و مقداد و صُهَيب. مردم، پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را كه بر منبر ايستاده بود و خطبه مى‌‌خواند، رها كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «خداوند در روز جمعه به مسجد من نگريست و اگر نبودند اين گروهى كه در مسجدم نشسته بودند، مدينه بر سر مردمش آتش مى‌‌گرفت و همانند قوم لوط، سنگ‌‌باران مى‌‌شدند. آيه «مردانى كه آنها را باز نمى‌‌دارد هيچ داد و ستدى» تا آخر آيه، در باره اين چند نفر [كه در مسجد نشستند]فرود آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن جابر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقبَلَت عيرٌ بِتِجارَةِ يَومِ الجُمُعَةِ ورَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَخطُبُ، فَانصَرَفَ النّاسُ يَنظُرونَ، وبَقِيَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في اثنَي عَشَرَ رَجُلاً، فَنَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنفّ لابن أبي شيبة: ج2 ص22 ح8، شعب الإيمان: ج5 ص235 ح6494، أحكام القرآنللجصّاص: ج3 ص602، كنز العمّال: ج2 ص522 ح4655.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه ـ به نقل از جابر ـ: روز جمعه در حالى كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مشغول ايراد خطبه[ى نماز جمعه]بود، كاروانى تجارى [به مدينه] آمد. مردم به تماشاى آن بيرون رفتند و پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله با دوازده نفر ماند. پس، اين آيه فرود آمد: «و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‌‌اى ببينند، به سوى آن روى‌‌آور مى‌‌شوند و تو را كه ايستاده‌‌اى، رها مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالى: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا...» ـ عَنِ الحَسَنِ وأَبي مالِكٍ: أصابَ أهلَ المَدينَةِ جوعٌ وغَلاءُ سِعرٍ، فَقَدِمَ دِحيَةُ بنُ خَليفَةَ بِتِجارَةِ زَيتٍ مِنَ الشّامِ، وَالنَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَخطُبُ يَومَ الجُمُعَةِ، فَلَمّا رَأَوهُ قاموا إلَيهِ بِالبَقيعِ خَشيَةَ أن يُسبَقوا إلَيهِ، فَلَم يَبقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله إلاّ رَهطٌ، فَنَزَلَتِ الآيَةُ، فَقالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ، لَو تَتابَعتُم حَتّى لا يَبقى أحَدٌ مِنكُم لَسالَ بِكُمُ الوادي نارا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ المُقاتِلانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي مقاتل بن سليمان ومقاتل بن قيام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بَينا رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَخطُبُ يَومَ الجُمُعَةِ، إذ قَدِمَ دِحيَةُ بنُ خَليفَةَ بنِ فَروَةَ الكَلبِيُّ، ثُمَّ أحَدُ بَنِي الخَزرَجِ، ثُمَّ أحَدُ بني زَيدِ بنِ مَناةٍ مِنَ الشّامِ بِتِجارَةٍ، وكانَ إذا قَدِمَ لَم يَبقَ بِالمَدينَةِ عاتِقٌ إلاّ أتَتهُ، وكانَ يَقدِمُ إذا قَدِمَ بِكُلِّ ما يَحتاجُ إلَيهِ مِن دَقيقٍ أو بُرٍّ أو غَيرِهِ، فَيَنزِلُ عِندَ أحجارِ الزَّيتِ، وهُوَ مَكانٌ في سوقِ المَدينَةِ، ثُمَّ يَضرِبُ بِالطَّبلِ لِيُؤذِنَ النّاسَ بِقُدومِهِ، فَيَخرُجَ إلَيهِ النّاسُ لِيَتَبايَعوا مَعَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَدِمَ ذاتَ جُمُعَةٍ وكانَ ذلِكَ قَبلَ أن يُسلِمَ، ورُسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قائِمٌ عَلَى المِنبَرِ يَخطُبُ، فَخَرَجَ النّاسُ فَلَم يَبقَ فِي المَسجِدِ إلاَّ اثنا عَشَرَ رَجُلاً وَامرَأَةٌ، فَقالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَولا هؤُلاءِ لَسُوِّمَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لسموت»، والتصويب من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُمُ الحِجارَةُ مِنَ السَّماءِ. وأَنزَلَ اللّهُ هذِهِ الآيَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ: لَم يَبقَ فِي المَسجِدِ إلاّ ثَمانِيَةُ رَهطٍ، عَنِ الكَلبِيِّ عَنِ ابنِ عَبّاسٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ: إلاّ أحَدَ عَشَرَ رَجُلاً، عَنِ ابنِ كَيسانَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ: إنَّهُم فَعَلوا ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ، في كُلِّ يَومٍ مَرَّةً لِعيرٍ تَقَدَّمَ مِنَ الشّامِ، وكُلُّ ذلِكَ يُوافِقُ يَومَ الجُمُعَةِ، عَن قَتادَةَ ومُقاتِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص433، عوالي اللآلي: ج2 ص57 ح153 وفيه من «وقال المقاتلون» إلى«وأنزل اللّه‌‌ هذه الآية» وص 58 ح154 وفيه من «فقال صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: والذي نفسي بيده» إلى «الوادي نارا»، بحار الأنوار: ج22 ص59؛ تفسير القرطبي: ج18 ص109، تفسير الثعلبي: ج9 ص317 كلّها نحوه وراجع مسند أبي يعلى: ج2 ص378 ح1974.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ در تفسير فرموده خداوند متعال: «و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‌‌اى ببينند، به سوى آن روى‌‌آور مى‌‌شوند» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از حسن و ابو مالك نقل شده است كه: مردم مدينه، دچار گرسنگى و گرانى شدند، دِحية بن خليفه از شام، روغن آورد. روز جمعه بود و پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله خطبه[ى نماز جمعه] مى‌‌خواند. مردم با ديدن دِحيه، از ترس اين كه از ديگران عقب بمانند، به طرف او در بقيع رفتند، به طورى كه جز چند نفرى با پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله باقى نماندند، پس، اين آيه نازل شد و پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر همه شما مى‌‌رفتيد، چنان كه كسى از شما [در مسجد]باقى نمى‌‌مانْد، وادى بر شما سيلى از آتش مى‌‌شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُقاتل بن سليمان و مُقاتل بن قيام گفته‌‌اند: پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مشغول خطبه خواندن بود كه دِحية بن خليفة بن فَروَه كلبى و پس از او، يكى از بنى خزرج و پس از او يكى از بنى زيد بن مناة با مال التجاره‌‌اى از شام وارد [مدينه] شدند. زمانى كه دحيه وارد مى‌‌شد، همه دختران نورسيده مدينه نزدش مى‌‌رفتند و هر گاه مى‌‌آمد، تمام مايحتاج مردم، از آرد و گندم و جز اينها را مى‌‌آورد و در احجار الزّيت ـ كه جايى است در بازار مدينه ـ، بساط مى‌‌كرد و سپس طبل مى‌‌زد تا مردم را از آمدن خود، آگاه كند. مردم نيز نزدش مى‌‌رفتند و با او معامله مى‌‌كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در يكى از جمعه‌‌ها كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر منبر ايستاده بود و خطبه مى‌‌خواند، دِحيه وارد مدينه شد و در آن زمان، هنوز اسلام نياورده بود. همه مردم از مسجد خارج شدند، به طورى كه فقط دوازده مرد و يك زن باقى ماندند. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اگر نبودند اين چند نفر، از آسمان بر آنان سنگ مى‌‌باريد» و خداوند، اين آيه را فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا به قولى فقط هشت نفر در مسجد ماندند. اين قول را كلبى از ابن عبّاس روايت كرده است. به قولى، فقط يازده مرد ماندند. اين قول از ابن كيسان، روايت شده است. به قولى، مردم، اين كار را سه بار، در هر روزى يك بار، براى كاروانى كه از شام آمد، انجام دادند و هر بار، مصادف با روز جمعه بود. اين قول از قَتاده و مُقاتل، نقل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا سَوّى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الصُّفوفَ بِاُحُدٍ قامَ فَخَطَبَ النّاسَ، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ، اُوصيكُم بِما أوصاني بِهِ اللّهُ في كِتابِهِ مِنَ العَمَلِ بِطاعَتِهِ، وَالتَّناهي عَن مَحارِمِهِ ـ وساقَ الخُطبَةَ إلى أن قالَ ـ: ومَن كانَ يُؤمِنُ بِاللّهِ وَاليَومِ الآخِرِ فَعَلَيهِ بِالجُمُعَةِ يَومَ الجُمُعَةِ، إلاّ صَبِيّا أوِ امرَأَةً أو مَريضا أو عَبدا مَملوكا، ومَنِ استَغنى بِلَهوٍ أو تِجارَةٍ استَغنَى اللّهُ عَنهُ، وَاللّهُ غَنِيٌّ حَميدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج89 ص211 ح56 نقلاً عن شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج14 ص232 وفيه«من استغنى عنها استغنى اللّه‌‌ عنه واللّه‌‌ غنيّ حميد» بدل ذيله، سنن الدار قطني: ج2 ص3 ح1، السنن الكبرى: ج3 ص261 ح5634 كلاهما عن جابر، المصنّف لعبد الرزّاق: ج3 ص173 ح5200 عن محمّد بن كعب القرظي، المعجم الأوسط: ج7 ص218 ح7320 عن أبي سعيد الخدري، وفيها من «من كان يؤمن» نحوه، كنز العمّال: ج9 ص562 ح27426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله پس از آراستن لشكر مسلمانان در جنگ اُحد، به سخنرانى ايستاد و فرمود: «اى مردم! سفارش مى‌‌كنم شما را به چيزى كه خداوند در كتابش مرا به آن سفارش كرد: به كار بستن طاعت [و فرامين]او، و باز ايستادن از حرام‌‌هايش». سپس خطبه را ادامه داد تا آن جا كه فرمود: «هر كس به خدا و آخرت ايمان دارد، بايد روز جمعه را در نماز جمعه حاضر شود، به استثناى كودكان و زنان و بيماران و غلامان، و هر كس [به جاى شركت در نماز] به سرگرمى يا تجارتى مشغول شود، خداوند، از او بى‌‌نياز است، و خدا، بى نياز و ستودنى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود ـ فيما نَقَلَهُ عَن زَبورِ داودَ عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[يا] داودُ! قُل لِبَني إسرائيلَ: لا تَجمَعُوا المالَ مِنَ الحَرامِ فَإِنّي لا أقبَلُ صَلاتَهُم، وَاهجُر أباكَ وأَخاكَ عَلَى الحَرامِ، وَاتلُ عَلى بَني إسرائيلَ نَبَأَ رَجُلَينِ كانا عَلى عَهدِ إدريسَ، فَجاءَت لَهُما تِجارَةٌ وقَد فُرِضَت عَلَيهِما صَلاةٌ مَكتوبَةٌ، فَقالَ الواحِدُ: أبدَأُ بِأَمرِ اللّهِ، وقالَ الآخَرُ: أبدَأُ بِتِجارَتي وأَلحَقُ أمرَ اللّهِ، فَذَهَبَ هذا لِتِجارَتِهِ، وهذا لِصَلاتِهِ، فَأَوحَيتُ إلَى السَّحابِ فَنَفَخَت وأَطلَقَت نارا وأَحاطَت وَاشتَغَلَ الرَّجُلُ بِالسَّحابِ وَالظُّلمَةِ، فَذَهَبَت تِجارَتُهُ وصَلاتُهُ، وكُتِبَ عَلى بابِ دارِهِ: اُنظُروا ما تَصنَعُ الدُّنيا وَالتَّكاثُرُ بِصاحِبِهِ... يا داودُ، مَن تاجَرَني فَهُوَ أربَحُ المَتاجِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود: ص48 و 49، بحار الأنوار: ج14 ص45 و 46 ذيل ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود ـ به نقل از زبور داوود عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! به بنى اسرائيل بگو: از راه حرام، مال گِرد نياوريد كه در اين صورت، نماز آنها را نمى‌‌پذيرم و به سبب حرام، از پدر و برادرت هم دورى كن. براى بنى اسرائيل سرگذشت آن دو مردى را بازگو كن كه در روزگار ادريس به سر مى‌‌بردند و در همان زمان كه وقت نماز واجبشان رسيده بود، كالايى برايشان آمد. يكى از آن دو گفت: اوّل، فرمان خدا را به جا مى‌‌آورم و ديگرى گفت: اوّل به تجارتم مى‌‌پردازم و فرمان خدا را بعد به جا مى‌‌آورم. اين يكى در پىِ تجارتش رفت و آن يكى به نمازش پرداخت، پس من به ابرها وحى كردم و ابرها دميدند و آتش رها كردند و همه جا را فرا گرفت و آن مرد، گرفتار ابر و تاريكى شد و هم مال التجاره‌‌اش از بين رفت و هم نمازش، و بر درِ خانه‌‌اش نوشته شد: «بنگريد كه دنيا و فزونخواهى با آدمى چه مى‌‌كند!»... اى داوود! كسى كه با من تجارت كند، پُرسودترين تجارت را كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مُؤمِنٌ فَقيرٌ شَديدُ الحاجَةِ مِن أهلِ الصُّفَّةِ، وكانَ مُلازِما لِرَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عِندَ مَواقيتِ الصَّلاةِ كُلِّها لا يَفقِدُهُ في شَيءٍ مِنها، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَرِقُّ لَهُ يَنظُرُ إلى حاجَتِهِ وغُربَتِهِ، فَيَقولُ: يا سَعدُ، لَو قَد جاءَني شَيءٌ لَأَغنَيتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَبطَأَ ذلِكَ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَاشتَدَّ غَمُّ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِسَعدٍ، فَعَلِمَ اللّهُ سُبحانَهُ ما دَخَلَ عَلى رَسولِ اللّهِ مِن غَمِّهِ لِسَعدٍ، فَأَهبَطَ عَلَيهِ جَبرَئيلَ عليه‌‌السلام ومَعَهُ دِرهَمانِ، فَقالَ لَهُ: يا مُحَمَّدُ إنَّ اللّهَ قَد عَلِمَ ما قَد دَخَلَكَ مِنَ الغَمِّ لِسَعدٍ، أفَتُحِبُّ أن تُغنِيَهُ؟ فَقالَ: نَعَم، فَقالَ لَهُ: فَهاكَ هذَينِ الدِّرهَمَينِ فَأَعطِهِما إيّاهُ ومُرهُ أن يَتَّجِرَ بِهِما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخَذَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، ثُمَّ خَرَجَ إلى صَلاةِ الظُّهرِ وسَعدٌ قائِمٌ عَلى بابِ حُجُراتِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَنتَظِرُهُ، فَلَمّا رَآهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قالَ: يا سَعدُ، أتُحسِنُ التِّجارَةَ؟ فَقالَ لَهُ سَعدٌ: وَاللّهِ ما أصبَحتُ أملِكُ مالاً أتَّجِرُ بِهِ، فَأَعطاهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الدِّرهَمَينِ وقالَ لَهُ: اِتَّجِر بِهِما وتَصَرَّف لِرِزقِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَهُما سَعدٌ ومَضى مَعَ النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله حَتّى صَلّى مَعَهُ الظُّهرَ وَالعَصرَ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: قُم فَاطلُبِ الرِّزقَ، فَقَد كُنتُ بِحالِكَ مُغتَمّا يا سَعدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلَ سَعدٌ لا يَشتَري بِدِرهَمٍ شَيئا إلاّ باعَهُ بِدِرهَمَينِ ولا يَشتَري شَيئا بِدِرهَمَينِ إلاّ باعَهُ بِأَربَعَةِ دَراهِمَ. فَأَقبَلَتِ الدُّنيا عَلى سَعدٍ، فَكَثُرَ مَتاعُهُ ومالُهُ وعَظُمَت تِجارَتُهُ، فَاتَّخَذَ عَلى بابِ المَسجِدِ مَوضِعا وجَلَسَ فيهِ، فَجَمَعَ تِجارَتَهُ إلَيهِ، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله إذا أقامَ بِلالٌ الصَّلاةَ يَخرُجُ، وسَعدٌ مَشغولٌ بِالدُّنيا لَم يَتَطَهَّر ولَم يَتَهَيَّأ كَما كانَ يَفعَلُ قَبلَ أن يَتَشاغَلَ بِالدُّنيا، فَكانَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ: يا سَعدُ! شَغَلَتكَ الدُّنيا عَنِ الصَّلاةِ؟ فَكانَ يَقولُ: ما أصنَعُ؟ اُضيعُ مالي؟ هذا رَجُلٌ قَد بِعتُهُ فَاُريدُ أن أستَوفِيَ مِنهُ، وهذا رَجُلٌ قَدِ اشتَرَيتُ مِنهُ فَاُريدُ أن اُوفِيَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مِن أمرِ سَعدٍ غَمٌّ أشَدُّ مِن غَمِّهِ بِفَقرِهِ، فَهَبَطَ عَلَيهِ جَبرَئيلُ عليه‌‌السلام فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ قَد عَلِمَ غَمَّكَ بِسَعدٍ، فَأَيُّما أحَبُّ إلَيكَ، حالُهُ الاُولى أو حالُهُ هذِهِ؟ فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: يا جَبرَئيلُ، بَل حالُهُ الاُولى قَد أذهَبَت دُنياهُ بِآخِرَتِهِ، فَقالَ لَهُ جَبرَئيلُ عليه‌‌السلام: إنَّ حُبَّ الدُّنيا وَالأَموالِ فِتنَةٌ ومَشغَلَةٌ عَنِ الآخِرَةِ، قُل لِسَعدٍ يَرُدُّ عَلَيكَ الدِّرهَمَينِ اللَّذَينِ دَفَعتَهُما إلَيهِ، فَإِنَّ أمرَهُ سَيَصيرُ إلَى الحالَةِ الَّتي كانَ عَلَيها أوَّلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَمَرَّ بِسَعدٍ فَقالَ لَهُ: يا سَعدُ أما تُريدُ أن تَرُدَّ عَلَيَّ الدِّرهَمَينِ اللَّذَينِ أعطَيتُكَهُما؟ فَقالَ سَعدٌ: بَلى ومِئَتَينِ. فَقالَ لَهُ: لَستُ اُريدُ مِنكَ يا سَعدُ إلاَّ الدِّرهَمَينِ، فَأَعطاهُ سَعدٌ دِرهَمَينِ، فَأَدبَرَتِ الدُّنيا عَلى سَعدٍ حَتّى ذَهَبَ ما كانَ جَمَعَ وعادَ إلى حالِهِ الَّتي كانَ عَلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص312 ح38 عن أبي بصير، مشكاة الأنوار: ص473 ح1583، بحار الأنوار: ج22ص 122 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مؤمنى تهى‌‌دست و بسيار نيازمند از اهل صُفّه زندگى مى‌‌كرد و در وقت همه نمازها همراه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بود و نمازى را از دست نمى‌‌داد. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله دلش به حال او مى‌‌سوخت و به فكر نياز و غربت او بود و مى‌‌فرمود: «اى سعد! اگر چيزى به من برسد، تو را بى‌‌نياز خواهم كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدّت‌‌ها چيزى براى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نرسيد و ايشان براى سعد به شدّت ناراحت بود. خداوند سبحان كه غم و ناراحتى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله را براى سعد ديد، جبرئيل عليه‌‌السلام را با دو درهم نزدش فرو فرستاد و جبرئيل عليه‌‌السلام به ايشان گفت: اى محمّد! خداوند دانست كه تو براى سعد چه قدر غمگينى. آيا دوست دارى او را بى‌‌نياز گردانى؟ پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «آرى». جبرئيل عليه‌‌السلام گفت: اين دو درهم را بگير و به او بده و بگو كه با آن تجارت كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گرفت و سپس براى نماز ظهر [از اتاقش] خارج شد، ديد سعد بر درِ حجره‌‌هاى پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله منتظر او ايستاده است. به او فرمود: «اى سعد! آيا تجارت بلدى؟». سعد گفت: به خدا، من مالى ندارم كه با آن تجارت كنم. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آن دو درهم را به او داد و فرمود: «با اينها تجارت كن و روزى خدا را بجوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد، آنها را گرفت و با پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله رفت و نماز ظهر و عصر را با ايشان خواند. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «برخيز و در پىِ روزى برو، كه من براى حال و روز تو ناراحت بودم، اى سعد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، سعد هر چيزى با يك درهم مى‌‌خريد، به دو درهم مى‌‌فروخت و اگر به دو درهم مى‌‌خريد، به چهار درهم مى‌‌فروخت و بدين ترتيب، دنيا به سعد، رو كرد و مال و متاعش افزون و تجارتش بسيار شد و كنار درِ مسجد، جايگاهى گرفت و در آن [به كسب و كار] نشست و همه تجارت خود را به آنجا منتقل كرد. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله هر گاه كه بِلال اذان مى‌‌گفت، براى نماز بيرون مى‌‌آمد و سعد، هنوز مشغول دنيا بود و نه وضو گرفته بود و نه همچون گذشته كه به دنيا سرگرم نشده بود، آماده نماز شده بود. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مى‌‌فرمود: «اى سعد! دنيا تو را از نماز، باز داشته است؟» و سعد مى‌‌گفت: چه كنم؟ مالم را تباه كنم؟ به اين يكى فروخته‌‌ام و مى‌‌خواهم پولش را از او بگيرم و از اين يكى خريده‌‌ام و مى‌‌خواهم پولش را بدهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از اين وضع سعد، غمناك‌‌تر از زمانى شد كه براى نادارى‌‌اش غم مى‌‌خورد. پس، جبرئيل عليه‌‌السلام بر ايشان فرود آمد و گفت: اى محمّد! خداوند دانست كه تو از وضع سعد، غمناكى. حال، كدام‌‌يك را خوش‌‌تر دارى: وضع قبلى او را يا اين وضعيت فعلى‌‌اش را؟ پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى جبرئيل! وضع قبلى‌‌اش را. دنياى او، آخرتش را از بين برده است». جبرئيل عليه‌‌السلام گفت: علاقه به دنيا و اموال، فتنه و مايه باز داشتن از آخرت است. به سعد بگو آن دو درهمى را كه به او دادى، به تو برگردانَد. در اين صورت، به همان حالت قبلى‌‌اش كه داشت، بر خواهد گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بيرون آمد و به سعد برخورد و فرمود: «اى سعد! آيا نمى‌‌خواهى آن دو درهمى را كه به تو دادم، پس دهى؟». سعد گفت: چشم، دويست درهم [مى‌‌دهم]. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى سعد! من دو درهم بيشتر از تو نمى‌‌خواهم». سعد، دو درهم را به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله داد و دنيا از سعد برگشت تا جايى كه هر چه جمع كرده بود، از بين رفت و سعد به همان وضع قبلى‌‌اش باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طلب-التجارة-في-أرض-تضر-بدين-الرجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: طَلَبُ التِّجارَةِ في أرضٍ تَضُرُّ بِدينِ الرَّجُلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: به تجارت رفتن در سرزمينى كه به دين انسان، زيان مى‌‌زند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن حسين بن أبي العلاء عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً أتى أبا جَعفَرٍ عليه‌‌السلام فَقالَ: أصلَحَكَ اللّهُ، إنّا نَتَّجِرُ إلى هذِهِ الجِبالِ، فَنَأتي فيها أمكِنَةً لا نَقدِرُ نُصَلّي إلاّ عَلَى الثَّلجِ؟ قالَ: أفَلا تَرضى أن تَكونَ مِثلَ فُلانٍ يَرضى بِالدّونِ؟! ثُمَّ قالَ: لا تَطلُبِ التِّجارَةَ في أرضٍ لا تَستَطيعُ أن تُصَلِّيَ إلاّ عَلَى الثَّلجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص381 ح1121، الكافي: ج5 ص257 ح6، مشكاة الأنوار: ص233ح 662 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج83 ص314 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از حسين بن ابو علا از امام صادق عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد ابوجعفر (امام باقر) عليه‌‌السلام آمد و گفت: خدا شما را به سلامت بدارد! ما براى تجارت به اين كوه‌‌ها مى‌‌رويم و در آنها به جاهايى مى‌‌رويم كه چاره‌‌اى جز نماز خواندن روى برف نداريم. [تكليف چيست]؟ فرمود: «آيا حاضر نيستى مانند فلانى باشى كه به كمتر رضايت مى‌‌دهد؟!». سپس فرمود: «در سرزمينى كه نمى‌‌توانى نمازت را جز روى برف بخوانى، به تجارت مرو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في رُكوبِ البَحرِ لِلتِّجارَةِ يُغَرِّرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي قدس‌‌سره: قوله عليه‌‌السلام: «يغرّر»، أي يجعله في معرض الغرر، وهو الخطرو الهلاك.ولعلّه لعدمقدرته على الإتيان بالصلاة وكثير من العبادات كاملة مرآة العقول: ج19 ص326 وانظر: لسان العرب: ج5 ص13 «غرر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ بِدينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1159 كلاهما عن محمّد بن مسلم، وسائل الشيعة: ج12 ص177 ح22425.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان در سفر كردن از راه دريا براى تجارت، دينش را به خطر مى‌‌اندازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معلّى بن خنيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ الرَّجُلِ يُسافِرُ فَيَركَبُ البَحرَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أبي كانَ يَقولُ: إنَّهُ يَضُرُّ بِدينِكَ، هُوَ ذَا النّاسُ يُصيبونَ أرزاقَهُم ومَعيشَتَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1160 وص 380 ح1119 نحوه،وسائل الشيعة: ج12 ص177 ح22426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معلّى بن خُنَيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره سفر دريايى براى تجارت پرسيدم. فرمود: «پدرم مى‌‌فرمود: &amp;quot;اين كار به دينت زيان مى‌‌زند، در حالى كه [بدون آن هم] مردم، روزى و معاش خود را به دست مى‌‌آورند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستحطاط-بعد-الصفقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 12: الاِستِحطاطُ بَعدَ الصَّفقَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 12: چانه زدن و تخفيف خواستن پس از انجام دادن معامله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إبراهيم الكرخي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشتَرَيتُ لِأَبِي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام جارِيَةً، فَلَمّا ذَهَبتُ أنقُدُهُمُ الدَّراهِمَ قُلتُ: أستَحِطُّهُم؟ قالَ: لا، إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نَهى عَنِ الاِستِحطاطِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستحطاط: طلب الحطّ، وهو النقص والوضع، والمراد: أن يطلب حطّ الثمن ونقصه بعد البيع، أي أن يطلب من البائع أن ينقص له من الثمن انظر: لسان العرب: ج7 ص272 «حطط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الصَّفقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص286 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص80 ح345، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 231 ح3852، وسائل الشيعة: ج12 ص333 ح22971.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابراهيم كرخى ـ: براى امام صادق عليه‌‌السلام كنيزى خريدم و چون خواستم بروم درهم‌‌هاى آنها را [به فروشنده] بپردازم، گفتم: از آنها تخفيف بخواهم؟ فرمود: «نه. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از تخفيف گرفتن پس از انجام معامله، نهى فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن يونس بن يعقوب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الرَّجُلُ يَشتَري مِنَ الرَّجُلِ البَيعَ فَيَستَوهِبُهُ بَعدَ الشِّراءِ مِن غَيرِ أن يَحمِلَهُ عَلَى الكُرهِ؟ قالَ: لا بَأسَ بِه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص232 ح3856، وسائل الشيعة: ج17 ص454 ح22979.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از يونس بن يعقوب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: شخصى چيزى را از كسى مى‌‌خرد و بعد از خريدن، از او درخواست [بخشش و] كاهش قيمت مى‌‌كند؛ بى آنكه او را وادار به اين كار بكند [چه حكمى دارد؟] [امام صادق عليه‌‌السلام] فرمود: اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-احاديث-دبه-كردن-در-معامله528&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين احاديث دبّه كردن در معامله&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چانه زنى قبل از انجام معامله با در نظر گرفتن آنچه پيش از اين بيان شد مجاز شمرده مى‌‌شود؛ ولى آنگاه كه اصل معامله به پايان رسيد و مالكيت خريدار و فروشنده مستقر شد، درخواست كاهش قيمت و چانه زنى مجدد كه در اصطلاح فارسى به آن «دبه كردن» گفته مى‌‌شود، پسنديده نيست. ناپسندى اين عمل در رواياتى به نقل از پيامبر اكرم صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و امام صادق عليه‌‌السلام بيان شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: وسائل الشيعة: ج17 ص452 ح22973، 22977، 22978.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل، دسته‌‌اى از روايات، اين عمل را مجاز شمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: وسائل الشيعة: ج17 ص454 ح22976 و 22975.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقيهان در جمع ميان اين دو گروه از روايات، اين كار را مكروه و ناپسند شمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص233، تذكرة الفقهاء: ج12 ص191، مجمع الفائدة والبرهان: ج8 ص131.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، فقها روايتى كه ناپسندى اين عمل را با عبارت «حرام» توصيف كرده است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص286 ح2، وسائل الشيعة: ج17 ص454 ح22978.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ناپسندى عمل و كراهت معنا كرده‌‌اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأمل در روايات ديگر مرتبط با اين موضوع، مشخص مى‌‌كند كه اگر درخواست كاهش قيمت، بدون اجبار و ناراحتى فروشنده باشد، كراهت عمل نيز زائل مى‌‌شود. روايت يونس بن يعقوب از امام صادق عليه‌‌السلام ناظر به اين حالت است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از امام صادق عليه‌‌السلام مى پرسد: شخصى چيزى را از كسى مى‌‌خرد و پس از خريدن، از او درخواست تخفيف و كاهش قيمت مى‌‌كند بى آنكه او را وادار به اين كار كند. اين عمل او چه حكمى دارد؟ امام صادق عليه‌‌السلام آن عمل را مجاز شمرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح294.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشابه اين سخن در روايت ابو الاكراد به نقل از امام صادق عليه‌‌السلام مطرح شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام از او پرسيد: آيا فروشنده به كاهش قيمت رضايت دارد و آن را با خاطرى خوش و طيب نفس انجام مى‌‌دهد؟ ابو الاكراد پاسخ آرى داد و امام فرمود: اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص234 ح1020، وسائل الشيعة: ج17 ص453 ح22974.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، در جمع بندى روايات نقل شده مى‌‌گوييم: درخواست كاهش قيمت و مجبور ساختن فروشنده به آن، امرى ناپسند است، ولى در صورتى كه فروشنده اين درخواست را با رضايت و طيب نفس بپذيرد، ناپسندى نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رواياتى كه بيانگر درخواست كاهش قيمت پس از پايان معامله براى امام معصوم عليه‌‌السلام هستند، ناظر به اين حالت، يعنى رضايت فروشنده‌‌اند. معلّى بن خُنيس مى‌‌گويد: از امام صادق عليه‌‌السلام در باره كسى كه كالايى را مى‌‌خرد و سپس تقاضاى تخفيف مى‌‌كند، پرسيدم؟ فرمود: «اشكالى ندارد» و به من فرمود تا براى آن حضرت در اين باره از يك نفر، تخفيف بخواهم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص233 ح1018، وسائل الشيعة: ج17 ص453 ح22975.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه انجام عمل به امر امام عليه‌‌السلام بيانگر كراهت نداشتن آن عمل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-الإنصاف-في-الربح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 13: عَدَمُ الإِنصافِ فِي الرِّبحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 13: بى‌‌انصافى در سود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي جعفر الفزاريّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَعا أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام مَولىً لَهُ يُقالُ لَهُ: مُصادِفٌ، فَأَعطاهُ ألفَ دينارٍ وقالَ لَهُ: تَجَهَّز حَتّى تَخرُجَ إلى مِصرَ، فَإِنَّ عِيالي قَد كَثُروا. قالَ: فَتَجَهَّزَ بِمَتاعٍ وخَرَجَ مَعَ التُّجّارِ إلى مِصرَ، فَلَمّا دَنَوا مِن مِصرَ استَقبَلَتهُم قافِلَةٌ خارِجَةٌ مِن مِصرَ، فَسَأَلوهُم عَنِ المَتاعِ الَّذي مَعَهُم ما حالُهُ فِي المَدينَةِ وكانَ مَتاعَ العَامَّةِ، فأَخبَروهُم أنَّهُ لَيسَ بِمِصرَ مِنهُ شَيءٌ، فَتَحالَفوا وتَعاقَدوا عَلى أن لا يَنقُصوا مَتاعَهُم مِن رِبحِ الدّينارِ دينارا، فَلَمّا قَبَضوا أموالَهُم وَانصَرَفوا إلَى المَدينَةِ، فَدَخَلَ مُصادِفٌ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام ومَعَهُ كيسانِ، في كُلِّ واحِدٍ ألفُ دينارٍ، فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ هذا رَأسُ المالِ، وهذَا الآخَرُ رِبحٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ هذَا الرِّبحَ كَثيرٌ، ولكِن ما صَنَعتَهُ فِي المَتاعِ؟ فَحَدَّثَهُ كَيفَ صَنَعوا وكَيفَ تَحالَفوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: سُبحانَ اللّهِ! تَحلِفونَ عَلى قَومٍ مُسلِمينَ ألاّ تَبيعوهُم إلاّ رِبحَ الدّينارِ دينارا؟! ثُمَّ أخَذَ أحَدَ الكيسَينِ فَقالَ: هذا رَأسُ مالي، ولا حاجَةَ لَنا في هذَا الرِّبحِ. ثُمَّ قالَ: يا مُصادِفُ! مُجالَدَةُ السُّيوفِ أهوَنُ مِن طَلَبِ الحَلالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص161 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح58، بحار الأنوار: ج47 ص59 ح111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو جعفر فزارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام يكى از غلامانش به نام مُصادف را صدا زد و هزار دينار به او داد و فرمود: «آماده شو كه [براى تجارت] به مصر بروى، چون عائله‌‌ام زياد شده است». مُصادف، كالايى خريد و به همراه بازرگانان، ره‌‌سپار مصر شد. چون نزديك مصر رسيدند با قافله‌‌اى كه از مصر مى‌‌آمد، رو به رو شدند. از آنها در باره وضعيّت كالاى خود در بازار مصر، پرس و جو كردند، كالايشان مورد نياز عموم مردم بود. كاروانيان گفتند كه از كالاهاى آنها در مصر، چيزى نيست. پس [بازرگانان مدينه] هم‌‌قسم شدند و با هم پيمان بستند كه كالاى خود را با دينارى يك دينار سود [و سودى برابر اصل سرمايه] كمتر نفروشند. چون پول خود را گرفتند، به مدينه باز گشتند. مُصادف با دو كيسه كه در هر يك، هزار دينار بود، خدمت امام صادق عليه‌‌السلام رسيد و گفت: فدايت شوم! اين كيسه، اصل سرمايه است و اين يكى، سود آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام فرمود: «اين، سود بسيارى است. مگر با كالا چه كردى؟». مُصادف براى امام عليه‌‌السلام توضيح داد كه چه كردند و چگونه با هم عهد و پيمان بستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سبحان اللّه‌‌! در برابر گروهى مسلمان، هم‌‌پيمان مى‌‌شويد كه به دينارى يك دينار سود كمتر به آنها نفروشيد؟!». آن گاه، يك كيسه را گرفت و فرمود: «اين، سرمايه من است. ما را به اين سود، نيازى نيست». سپس فرمود: «اى مُصادف! دست و پنجه نرم كردن با شمشيرها، آسان‌‌تر از به دست آوردن مال حلال است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجزاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 14: الجُزافُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 14: فروش گتره‌‌اى و نامعلوم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَحِلُّ لِلرَّجُلِ أن يَبيعَ طَعاما جُزافا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُزاف: المجهول القدر، مكيلاً كان أو موزونا النهاية: ج1 ص269 «جزف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد عَلِمَ كَيلَهُ حَتّى يُعلِمَ صاحِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج8 ص131 ح14602، المحلّى: ج9 ص30 الرقم 1543، كنز العمّال: ج4ص 57 ح9485.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان، حق ندارد طعامى را كه اندازه‌‌اش را مى‌‌داند، گتره‌‌اى بفروشد، مگر اين كه قبلاً اندازه آن را به خريدار، اطّلاع دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ نَهى عَن بَيعِ الطَّعامِ بِالطَّعامِ جُزافا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص43 ح102، مستدرك الوسائل: ج13 ص244 ح15258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از گتره‌‌اى فروختن طعام با طعام، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن سالم عن أبيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ الَّذينَ يَشتَرونَ الطَّعامَ مُجازَفَةً يُضرَبونَ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أن يَبيعوهُ، حَتّى يُؤووهُ إلى رِحالِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص750 ح2024، المحلّى: ج8 ص522 الرقم 1508، المغني لابن قدامة: ج 4 ص218، إمتاع الأسماع: ج9 ص391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از سالم از پدرش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من شاهد بودم كه در زمان پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كسانى كه طعام (گندم، جو و...) را بدون وزن و پيمانه كردن مى‌‌فروختند، از فروختن آنها نهى مى‌‌شدند تا اين كه آن را به بار [و محلّ فروش كالاى خود]منتقل كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ في رَجُلٍ اشتَرى مِن رَجُلٍ طَعاما عِدلاً بِكَيلٍ مَعلومٍ، ثُمَّ إنَّ صاحِبَهُ قالَ لِلمُشتَري: اِبتَع مِنّي هذَا العِدلَ الآخَرَ بِغَيرِ كَيلٍ، فَإِنَّ فيهِ مِثلَ ما فِي الآخَرِ الَّذِي ابتَعتَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَصلُحُ إلاّ أن يَكيلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: ما كانَ مِن طَعامٍ سَمَّيتَ فيهِ كَيلاً فَإِنَّهُ لا يَصلُحُ مُجازَفَةً، هذا ما يُكرَهُ مِن بَيعِ الطَّعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص179 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص36 ح148، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 209 ح3781، وسائل الشيعة: ج12 ص254 ح22706.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام، در باره مردى كه بار طعامى را به يك پيمانه مشخّص از ديگرى خريد و سپس فروشنده به خريدار گفت: اين بار ديگر را هم بى كِيل از من بخر؛ چون در اين بار نيز به اندازه همان بار است كه خريدى، فرمود: «درست نيست، مگر اين كه كِيل كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز فرمود: «هر طعامى كه نام كيل و پيمانه بر آن نهادى، فروختن گتره‌‌اى آن، صحيح نيست. فروختن طعام به اين صورت، مكروه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكا قَومٌ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله سُرعَةَ نَفادِ طَعامِهِم، فَقالَ: تَكيلونَ أو تَهيلونَ؟ قالوا: نَهيلُ يا رَسولَ اللّهِ ـ يَعنِي الجُزافَ ـ قالَ: كيلوا ولا تَهيلوا؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص167 ح1 عن يونس بن يعقوب، تهذيب الأحكام: ج7 ص163 ح722 عن إبراهيمبن عبد الحميد عن الإمام الكاظم عليه‌‌السلام، وسائل الشيعة: ج12 ص323 ح22937.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى، از زود تمام شدن گندم خود، نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شكايت كردند. ايشان فرمود: «آيا پيمانه مى‌‌كنيد يا بى پيمانه مى‌‌ريزيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! بى پيمانه مى‌‌ريزيم؛ يعنى گتره‌‌اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پيمانه كنيد، بى‌‌پيمانه نريزيد؛ چرا كه اين، بيشتر بركت دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشكوى-من-عدم-الربح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 15: الشَّكوى مِن عَدَمِ الرِّبحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 15: ناليدن از بى سودى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن عبد اللّه‌‌ بن العبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَجَجنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله حَجَّةَ الوَداعِ، فَأَخَذَ بِحَلقَةِ بابِ الكَعبَةِ وأَقبَلَ بِوَجهِهِ عَلَينا، فَقالَ: مَعاشِرَ النّاسِ، ألا اُخبِرُكُم بِأَشراطِ السّاعَةِ؟ قالوا: بَلى، يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مِن أشراطِ السّاعَةِ: إضاعَةُ الصَّلَواتِ... وإذا دَخَلَ الرَّجُلُ السّوقَ فَلا يَرى أهلَهُ إلاّ ذامّا لِرَبِّهِم، هذا يَقولُ: لَم أبِع، وهذا يَقولُ: لَم أربَح شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص372 و 373 ح13294 نقلاً عن الفضل بن شاذان في كتاب الغيبة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حجّة الوداع با پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله همراه بوديم. ايشان، حلقه درِ كعبه را گرفت و رو به ما كرد و فرمود: «اى مردم! آيا شما را از نشانه‌‌هاى قيامت، آگاه نسازم؟». گفتند: چرا، اى پيامبر خدا! فرمود: «از نشانه‌‌هاى قيامت است: وا نهادن نمازها... و [ديگر اين كه] هر گاه انسان وارد بازار شود، بازاريان را جز نكوهنده پروردگارشان نبيند: يكى مى‌‌گويد: فروش نداشتم و ديگرى مى‌‌گويد: سودى نكردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «يَأتي عَلَى النّاسِ زَمانٌ يَشكونَ فيهِ رَبَّهُم»، قُلتُ: وكَيفَ يَشكونَ فيهِ رَبَّهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَقولُ الرَّجُلُ: وَاللّهِ، ما رَبِحتُ شَيئا مُنذُ كَذا وكَذا، ولا آكُلُ ولا أشرَبُ إلاّ مِن رَأسِ مالي، وَيحَكَ! وهَل أصلُ مالِكَ وذِروَتُهُ إلاّ مِن رَبِّكَ؟.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص312 ح37، تهذيب الأحكام: ج7ص 227 ح990 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله،وسائل الشيعة: ج12 ص340 ح22999.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جابر از امام باقر عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «روزگارى مى‌‌آيد كه مردم از پروردگار خود شكايت مى‌‌كنند». گفتم: چگونه از پروردگارشان شكايت مى‌‌كنند؟ فرمود: «[به اين صورت كه] شخص مى‌‌گويد: به خدا سوگند كه مدّت‌‌هاست هيچ سودى نبرده‌‌ام و فقط از سرمايه‌‌ام مى‌‌خورم. واى بر تو! آيا سر و تهِ مال تو، جز از پروردگار توست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدخول-في-بيع-الغير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 16: الدُّخولُ في بَيعِ الغَيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 16: داخل شدن در خريد و فروش ديگرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَزيدُ الرَّجُلُ عَلى بَيعِ أخيهِ، ولا يَخطُبُ عَلى خِطبَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي: ص123 ح912 عن سمرة، كنز العمّال: ج4 ص57 ح9486.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان نبايد وقتى برادرش معامله‌‌اى مى‌‌كند، روى دستِ او برخيزد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مثلاً بگويد: من عين همين جنس را به قيمت كمتر به تو مى‌‌فروشم، يا بهتر از اين را به همين قيمت به تو مى‌‌دهم، يا به فروشنده بگويد: من اين را به قيمت بالاتر از تو مى‌‌خرم و.&lt;/span&gt;..&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وقتى از كسى خواستگارى مى‌‌كند، او نيز خواستگار شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَبيعُ الرَّجُلُ عَلى بَيعِ أخيهِ، ولا يَسومُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنهي عنه أن يتساوم المتبايعان في السلعة ويتقارب الانعقاد، فيجيء رجل آخر يريد أن يشتريتلك السلعة ويخرجها من يد المشتري الأوّل بزيادة على ما استقرّ الأمر عليه بين المتساومين ورضيا به قبل الانعقاد، فذلك ممنوع النهاية: ج2 ص425 «سوم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى سَومِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص734 ح2172، صحيح البخاري: ج2 ص752 ح2033 كلاهما عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج2 ص1032 ح50، مسند ابن حنبل: ج2 ص244 ح4722، السنن الكبرى: ج5 ص563 ح10889 وليس فيها ذيله والثلاثة الأخيرة عن ابن عمر، كنز العمّال: ج4 ص69 ح9554.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان نبايد وقتى برادرش چيزى مى‌‌فروشد يا مى‌‌خرد، روى دستِ او بلند شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَبِع بَعضُكُم عَلى بَيعِ بَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1032 ح49، سنن أبي داود: ج3 ص269 ح3436، صحيح ابن حبّان: ج 11 ص339 ح4965 كلّها عن ابن عمر، مسند ابن حنبل: ج3 ص321 ح8946 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص69 ح9558، عوالي اللآلي: ج1 ص133 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبايد در خريد و فروش، روى دست يكديگر برخيزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنُ أخُو المُؤمِنِ، فَلا يَحِلُّ لِلمُؤمِنِ أن يَبتاعَ عَلى بَيعِ أخيهِ، ولا يَخطُبَ عَلى خِطبَةِ أخيهِ حَتّى يَذَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1034 ح56، السنن الكبرى: ج5 ص566 ح10899 وج 7 ص293ح 14036، المعجم الكبير: ج17 ص316 ح873، المحلّى: ج10 ص34 الرقم 1880 كلّها عن عقبة بن عامر، كنز العمّال: ج4 ص69 ح9553.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن، برادر مؤمن است. بنا بر اين، براى مؤمن روا نيست كه خريدار جنسى شود كه برادرش مى‌‌خواهد آن را بخرد و يا وقتى برادرش خواستگارى مى‌‌كند، او هم خواستگار شود تا آن گاه كه اوّلى [خريد يا خواستگارى را]رها كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَسُمِ المُسلِمُ عَلى سَومِ أخيهِ، ولا يَخطُب عَلى خِطبَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1033 ح54 وج 3 ص1154 ح9، السنن الكبرى: ج5 ص565 ح10896،مسند أبي يعلى: ج6 ص77 ح6483، المحلّى: ج8 ص448 الرقم 1465 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص57 ح9488.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان نبايد در خريد يا خواستگارى برادرش، روى دست او بلند شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَنِ الأَكلِ عَلَى الجَنابَةِ... ونَهى أن يَدخُلَ الرَّجُلُ في سَومِ أخيهِ المُسلِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص3 وص 5 ح4968 عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم‌‌السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص306 و307 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج76 ص328 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از خوردن در حال جنابت... و از اين كه انسان در خريد چيزى روى دست برادرش برخيزد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أنَّهُ نَهى أن يُساوِمَ الرَّجُلُ عَن سَومِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2ص 34 ح74، مستدرك الوسائل: ج13 ص285 ح15369، مسند أبي يعلى: ج 5 ص438 ح6159 عن أبي هريرة وراجع عوالي اللآلي: ج2 ص275 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نهى فرمود از اين كه شخص در خريد چيزى، روى دست برادرش برخيزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المدح-عند-البيع-والذم-عند-الشراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 17: المَدحُ عِندَ البَيعِ وَالذَّمُّ عِندَ الشِّراءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 17: تعريف كردن از كالا در هنگام فروختن و بد گفتن از آن در وقت خريدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن زرارة بن أوفى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‌‌السلام، فَقالَ: يا زُرارَةُ، النّاسُ في زَمانِنا عَلى سِتِّ طَبَقاتٍ: أسَدٌ، وذِئبٌ، وثَعلَبٌ، وكَلبٌ، وخِنزيرٌ، وشاةٌ، فَأَمَّا الأَسَدُ فَمُلوكُ الدُّنيا، يُحِبُّ كُلُّ واحِدٍ مِنهُم أن يَغلِبَ ولا يُغلَبَ، وأَمَّا الذِّئبُ فَتُجّارُكُم يَذُمّونَ إذَا اشتَرَوا ويَمدَحونَ إذا باعوا.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص339 ح43، روضة الواعظين: ص319، بحار الأنوار: ج67 ص225 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از زرارة بن اوفى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر على بن الحسين عليه‌‌السلام وارد شدم. فرمود: «اى زُراره! مردم در روزگار ما به شش گروه تقسيم مى‌‌شوند: شير و گرگ و روباه و سگ و خوك و گوسفند. شيران، همان شهرياران و زمامداران دنيايند كه هر يك از آنها دوست دارد بر ديگرى غلبه كند و مغلوب كسى واقع نشود. گرگ‌‌ها، همان بازرگانان شما هستند كه هر گاه مى‌‌خواهند كالايى را بخرند، از آن بدگويى مى‌‌كنند و هر گاه مى‌‌خواهند بفروشند، از آن تعريف مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رد-الربح-القليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 18: رَدُّ الرِّبحِ القَليلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 18: دست رد زدن به سود كم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار القضاة عن شريح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَرتُ مَعَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام في سوقِ الكوفَةِ وفي يَدِهِ الدِّرَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة: التي يضرب بها مجمع البحرين: ج1 ص587 «درر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهُوَ يَقولُ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، خُذُوا الحَقَّ وأَعطُوا الحَقَّ تَسلَموا، لا تَمنَعوا قَليلَ الرِّبحِ فَتُحرَموا كَثيرا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار القضاة: ج2 ص196، المنتظم: ج5 ص70 عن أشقر عن أبيه عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام،إحياء العلوم: ج2 ص120، كنز العمّال: ج10 ص281 ح29451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار القضاة ـ به نقل از شُريح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بازار كوفه به على بن ابى طالب عليه‌‌السلام بر خوردم كه تازيانه در دست داشت و مى‌‌فرمود: «اى گروه بازرگانان! حق را بگيريد و حق را بدهيد تا به سلامت مانيد. به سود اندك، دست رد نزنيد كه از سود بسيار، محروم مى‌‌شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ لِلنِّبيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله خَليطٌ فِي الجاهِلِيَّةِ، فَلَمّا بُعِثَ عليه‌‌السلام لَقِيَهُ خَليطُهُ، فَقالَ لِلنَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: جَزاكَ اللّهُ مِن خَليطٍ خَيرا، فَقَد كُنتَ تُواتي ولا تُماري&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المماراة: المجادلة على مذهب الشكّ والريبة النهاية: ج4 ص322 «مرا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: وأَنتَ فَجَزاكَ اللّهُ مِن خَليطٍ خَيرا، فَإِنَّكَ لَم تَكُن تَرُدُّ رِبحا ولا تُمسِكُ ضِرسا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص308 ح20 عن عبد اللّه‌‌ بن سنان عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحار الأنوار: ج22 ص293ح 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در زمان جاهليت، رفيقى داشت. چون رسول خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به پيامبرى مبعوث شد، وى نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و به ايشان گفت: خدا خيرت دهد! رفيقى خوب و سازگارى بودى و ستيزه نمى‌‌كردى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «تو نيز چنين بودى خدا از باب اينكه دوست خوبى بودى به تو خير دهد! هيچ سودى را رد نمى‌‌كردى و از خيررسانى هم مضايقه نداشتى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هاشم الصيدناني&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَنِ البِضاعَةِ وَالسِّلعَةِ، فَقالَ: نَعَم، ما مِن أحَدٍ يَكونُ عِندَهُ سِلعَةٌ أو بِضاعَةٌ إلاّ قَيَّضَ اللّهُ عز و جل مَن يُربِحُهُ، فَإِن قَبِلَ وإلاّ صَرَفَهُ إلى غَيرِهِ، وذلِكَ أنَّهُ رَدَّ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح17، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح29 عن هشام الصيدلاني، وسائلالشيعة: ج12 ص296 ح22839.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هاشم صَيدَنانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره كالا و متاع پرسيدم. فرمود: «آرى. هيچ كس نيست كه كالايى يا متاعى نزدش باشد، مگر اين كه خداوند، كسى را بفرستد كه به او سود برساند، و اگر نپذيرفت، آن كس را نزد ديگرى روانه سازد؛ زيرا كه دست رد به سينه خداى عز و جل زده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن طَلَبَ قَليلَ الرِّزقِ كانَ ذلِكَ داعِيَةً إلَى اجتِلابِ كَثيرٍ مِنَ الرِّزقِ، ومَن تَرَكَ قَليلاً مِنَ الرِّزقِ كانَ ذلِكَ داعِيَةً إلى ذَهابِ كَثيرٍ مِنَ الرِّزقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص311 ح29 عن إسحاق بن عمّار، وسائل الشيعة: ج12 ص338 ح22992.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه روزىِ اندك را طلب كند، همين او را بر مى‌‌انگيزد كه روزىِ بسيار را كسب نمايد و هر كه روزىِ اندك را رها نمايد، همين، او را به از دست دادن روزى بسيار مى‌‌كشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين الجمّال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهِدتُ إسحاقَ بنَ عَمّارٍ يَوما وقَد شَدَّ كِيسَهُ وهُوَ يُريدُ أن يَقومَ، فَجاءَهُ إنسانٌ يَطلُبُ دَراهِمَ بِدينارٍ، فَحَلَّ الكيسَ فَأَعطاهُ دَراهِمَ بِدينارٍ، قالَ: فَقُلتُ لَهُ: سُبحانَ اللّهِ! ما كانَ فَضلُ هذَا الدّينارِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إسحاقُ: ما فَعَلتُ هذا رَغبَةً في فَضلِ الدّينارِ، ولكِن سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام يَقولُ: «مَنِ استَقَلَّ قَليلَ الرِّزقِ حُرِمَ الكَثيرَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص311 ح30، تهذيب الأحكام: ج7 ص227 ح993، عوالي اللآلي: ج3 ص203ح 38، وسائل الشيعة: ج12 ص338 ح22993.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين جمّال ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز اسحاق بن عمّار را ديدم كه سر كيسه‌‌اش (دخلش) را بست و مى‌‌خواست برخيزد كه شخصى نزدش آمد و از او خواست يك دينار، درهم به او بفروشد. اسحاق، سرِ كيسه‌‌اش را باز كرد و چند درهم داد و يك دينار گرفت. من به او گفتم: سبحان اللّه‌‌! مگر سود اين دينار، چه قدر بود؟! اسحاق گفت: من اين كار را براى سود دينار نكردم؛ بلكه از امام صادق عليه‌‌السلام شنيدم كه مى‌‌فرمود: «هر كس روزىِ اندك را ناقابل شمارد، از روزى بسيار، محروم داشته مى‌‌شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معاملة-المحارف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 19: مُعامَلَةُ المُحارَفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 19: معامله كردن با شخص كم بخت در روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ لِلوَليدِ بنِ صَبيحٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَشتَرِ مِن مُحارَفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحارف: المحروم الذي إذا طلب لا يرزق أو يكون لا يسعى في الكسب، وهو خلاف قولك المبارك.والمحارف أيضا: المنقوص من الحظّ، لا ينمو له مال مجمع البحرين: ج1 ص389 «حرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ صَفقَتَهُ لا بَرَكَةَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح1 عن الوليد بن صبيح، وسائل الشيعة: ج12 ص305 ح22867.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ به وليد بن صَبيح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آدم كم بخت در روزى، خريد نكن؛ چرا كه دست او، بركت ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ لِلوَليدِ بنِ صَبيحٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وَليدُ، لا تَشتَرِ لي مِن مُحارَفٍ شَيئا؛ فَإِنَّ خُلطَتَهُ لا بَرَكَةَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3600، علل الشرائع: ص526 ح1 عن صبيح عن أبيه،الدعوات: ص119 ح279، بحارالأنوار: ج103 ص83 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ به وليد بن صَبيح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وليد! براى من از آدم كم‌‌بخت در روزى چيزى خريد مكن؛ چرا كه معامله و معاشرت با او، بى بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخالِطوا ولا تُعامِلوا إلاّ مَن نَشَأَ فِي الخَيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص158 ح5، علل الشرائع: ص526 ح2 كلاهما عن ظريف بن ناصح، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3601، بحار الأنوار: ج103 ص83 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همنشينى و داد و ستد نكنيد، مگر با كسى كه در خير و خوبى باليده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معاملة-شارب-الخمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 20: مُعامَلَةُ شارِبِ الخَمرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 20: معامله كردن با شرابخوار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حريز&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَت لاِءِسماعيلَ بنِ أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام دَنانيرُ، وأَرادَ رَجُلٌ مِن قُرَيشٍ أن يَخرُجَ إلَى اليَمَنِ، فَقالَ إسماعيلُ: يا أبَتِ، إنَّ فُلانا يُريدُ الخُروجَ إلَى اليَمَنِ وعِندي كَذا وكَذا دينارٌ، أفَتَرى أن أدفَعَها إلَيهِ يَبتاعُ لي بِها بِضاعَةً مِنَ اليَمَنِ؟ فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: يا بُنَيَّ، أما بَلَغَكَ أنَّهُ يَشرَبُ الخَمرَ؟ فَقالَ إسماعيلُ: هكَذا يَقولُ النّاسُ، فَقالَ: يا بُنَيَّ لا تَفعَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَصى إسماعيلُ أباهُ ودَفَعَ إلَيهِ دَنانيرَهُ فَاستَهلَكَها ولَم يَأتِهِ بِشيءٍ مِنها، فَخَرَجَ إسماعيلُ وقُضِيَ أنَّ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام حَجَّ وحَجَّ إسماعيلُ تِلكَ السَّنَةَ، فَجَعَلَ يَطوفُ بِالبَيتِ ويَقولُ: اللّهُمَّ آجِرني وأَخلِف عَلَيَّ. فَلَحِقَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام فَهَمَزَهُ بِيَدِهِ مِن خَلفِهِ، فَقالَ لَهُ: مَه يا بُنَيَّ، فَلا وَاللّهِ ما لَكَ عَلَى اللّهِ (هذا) حُجَّةٌ، ولا لَكَ أن يَأجُرَكَ ولا يُخلِفُ عَلَيكَ وقَد بَلَغَكَ أنَّهُ يَشرَبُ الخَمرَ، فَائتَمَنتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إسماعيلُ: يا أبَتِ، إنّي لَم أرَهُ يَشرَبُ الخَمرَ إنَّما سَمِعتُ النّاسَ يَقولونَ، فَقالَ: يا بُنَيَّ إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ في كِتابِهِ: «يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ» يَقولُ: يُصَدِّقُ اللّهَ ويُصَدِّقُ لِلمُؤمِنينَ، فَإِذا شَهِدَ عِندَكَ المُؤمِنونَ فَصَدِّقهُم، ولا تَأتَمِن شارِبَ الخَمرِ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ في كِتابِهِ: «وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاءَ أَمْوَ لَكُمُ» فَأَيُّ سَفيهٍ أسفَهُ مِن شارِبِ الخَمرِ؟ إنَّ شارِبَ الخَمرِ لا يُزَوَّجُ إذا خَطَبَ، ولا يُشَفَّعُ إذا شَفَعَ، ولا يُؤتَمَنُ عَلى أمانَةٍ، فَمَنِ ائتَمَنَهُ عَلى أمانَةٍ فَاستَهلَكَها لَم يَكُن لِلَّذِي ائتَمَنَهُ عَلَى اللّهِ أن يَأجُرَهُ ولا يُخلِفَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص299 ح1، بحارالأنوار: ج47 ص267 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حريز ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل پسر امام صادق عليه‌‌السلام مقدارى دينار داشت. مردى از قريش خواست [براى تجارت]به يمن برود. اسماعيل گفت: پدر جان! فلانى مى‌‌خواهد به يمن برود و من هم فلان مبلغ، دينار دارم. آيا صلاح مى‌‌دانيد آنها را به او بدهم تا برايم از يمن، كالا بخرد؟ امام صادق عليه‌‌السلام فرمود: «پسرم! مگر خبر ندارى كه او شرابخوار است؟». اسماعيل گفت: مردم، اين طور مى‌‌گويند. فرمود: «پسرم! اين كار را نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل به حرف پدرش گوش نكرد و دينارهايش را به آن مرد داد و آن مرد، دينارها را از ميان برد و چيزى از آنها به او باز نگرداند. دست بر قضا، همان سال امام صادق عليه‌‌السلام و اسماعيل به حج رفتند. اسماعيل در حال طواف مى‌‌گفت: خدايا! خودت به من، اجر و عوض [آن دينارها را] بده. امام صادق عليه‌‌السلام به او رسيد و از پشت سرش با دست به او زد و فرمود: «ساكت باش پسرم! به خدا سوگند، نه تو بر خدا حجّتى دارى و نه مستحقّ اجر و عوضِ او هستى؛ چون به تو رسيده بود كه او شراب مى‌‌خورَد و با اين حال به او اعتماد كردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل گفت: پدر جان! من كه نديده بودم شراب مى‌‌خورَد؛ بلكه از مردم شنيدم كه مى‌‌گفتند. امام عليه‌‌السلام فرمود: «پسرم! خداى عز و جل در كتابش مى‌‌فرمايد: «به خدا ايمان دارد و [سخن] مؤمنان را باور مى‌‌كند». يعنى خدا را تصديق مى‌‌كند و مؤمنان را هم تصديق مى‌‌نمايد. پس هر گاه مؤمنان نزدت شهادت دادند، شهادت آنها را تصديق كن و به شرابخوار، اعتماد مكن؛ زيرا خداى عز و جل در كتابش مى‌‌فرمايد: «اموال خود را به سفيهان ندهيد». از شرابخوار سفيه‌‌تر كيست؟ به شرابخوار، هر گاه خواستگارى كرد، نبايد زن داد، هر گاه پا در ميانى كرد، نبايد وساطتش را پذيرفت و او را بر امانتى نبايد امين شمرد. هر كس به شرابخوار امانتى بسپارد و او، آن امان را از بين ببرد، كسى كه به او امانت سپرده است، براى آن [امانت از دست رفته]، نه انتظار اجر از خدا داشته باشد و نه جبران».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المعاملة-في-المسجد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 21: المُعامَلَةُ فِي المَسجِدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 21: معامله كردن در مسجد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَأَيتُموهُ يُنشِدُ شِعرا فِي المَسجِدِ فَقولوا: «فَضَّ اللّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضّ اللّه‌‌ فاك: أي أسقط اللّه‌‌ أسنانك النهاية: ج3 ص453 «فضض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاكَ» ثَلاثَ مَرّاتٍ، ومَن رَأَيتُموهُ يُنشِدُ ضالَّةً فِي المَسجِدِ فَقولوا: «لا وَجَدتَها» ثَلاثَ مَرّاتٍ، ومَن رَأَيتُموهُ يَبيعُ ويَبتاعُ فِي المَسجِدِ، فَقولوا: «لا أربَحَ اللّهُ تِجارَتَكَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج2 ص104 ح1454، أسد الغابة: ج1 ص482 الرقم 626، تفسير الآلوسي: ج18ص 175 كلّها عن ثوبان، نصب الراية: ج2 ص493 عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج7 ص666 ح20817.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس را ديديد كه در مسجد، شعر مى‌‌خواند، سه بار به او بگوييد: «خدا، دهانت را بشكند!» و هر كس را ديديد كه در مسجد براى گم‌‌شده‌‌اى جار مى‌‌زند، سه بار به او بگوييد: «پيدايش نكنى!» و هر كس را ديديد كه در مسجد، خريد و فروش مى‌‌كند، بگوييد: «خدا به سودايت، سود ندهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَنِّبوا مَساجِدَكُم مَجانينَكُم وصِبيانَكُم، ورَفعَ أصواتِكُم إلاّ بِذِكرِ اللّهِ تَعالى، وبَيعَكُم وشِراءَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص241 ح495 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج1 ص149 عنالإمام عليّ عليه‌‌السلامنحوه، بحار الأنوار: ج83 ص349 ح2، مسند الشاميّين: ج4 ص374 ح3591، أحكام القرآن للجصّاص: ج3 ص600، تفسير الثعلبي: ج1 ص272 كلاهما عن معاذ بن جبل نحوه، كنز العمّال: ج7 ص670 ح20835.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مساجد خود را از [حضور] ديوانگان و كودكانتان و بلند كردن صداهايتان جز به ذكر خداوند متعال و از خريد و فروشتان، دور نگه داريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن أبي ذرّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ ذاتَ يَومٍ في صَدرٍ نَهارِهِ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في مَسجِدِهِ... فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ بِأَبي أنتَ واُمّي أوصِني بِوَصِيَّةٍ يَنفَعُنِي اللّهُ بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم وأَكرِم بِكَ يا أبا ذَرٍّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا ذَرٍّ، مَن أجابَ داعِيَ اللّهِ، وأَحسَنَ عِمارَةَ مَساجِدِ اللّهِ، كانَ ثَوابُهُ مِنَ اللّهِ الجَنَّةَ. فَقُلتُ: بِأَبي أنتَ واُمّي يا رَسولَ اللّهِ، كَيفَ تُعمَرُ مَساجِدُ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تُرفَعُ فيهَا الأَصواتُ، ولا يُخاضُ فيها بِالباطِلِ، ولا يُشتَرى فيها ولا يُباعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص363 ـ 374 ح2661، أعلام الدين: ص198 كلاهما عن أبي الأسود، بحارالأنوار: ج77 ص85 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز اوّلِ صبح بر پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در مسجدش در آمدم... و گفتم: اى پيامبر خدا! پدر و مادرم به فدايت باد. توصيه‌‌اى به من بفرماييد كه خداوند با آن به من سود برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «آرى. با كمال ميل، اى ابو ذر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! هر كس به دعوت كننده خدا (مؤذّن) پاسخ دهد و مسجدهاى خدا را آباد سازد، پاداش خداوند به او، بهشت باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پدر و مادرم به فدايت، اى پيامبر خدا! آبادانى مسجدهاى خدا به چيست؟ فرمود: «صداها در آنها بلند نشود، سخنان باطل در آنها گفته نشود و در آنها، خريد و فروش، صورت نگيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نَهى عَنِ الشِّراءِ وَالبَيعِ فِي المَسجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص283 ح1079، مسند ابن حنبل: ج2 ص596 ح6688، صحيح ابن خزيمة: ج 2 ص274 ح1304، كنز العمّال: ج7 ص669 ح20830.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عمرو بن شعيب، از پدرش، از جدّش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، از خريد و فروش در مسجد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِصالٌ لا تَنبَغي فِي المَسجِدِ:... ولا يُتَّخَذُ سوقا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص247 ح748، تفسير ابن كثير: ج6 ص67 كلاهما عن ابن عمر، كنز العمّال: ج 7 ص667 ح20820.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند كار است كه در مسجد نشايد:... و آنها را نبايد بازار قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السوم-ما-بين-الطلوعين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 22: السَّومُ ما بَينَ الطُّلوعَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 22: عرضه كالا در فاصله ميان طلوع فجر تا طلوع خورشيد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط رفعه، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَنِ السَّومِ ما بَينَ طُلوعِ الفَجرِ إلى طُلوعِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح12، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح28، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 196 ح3741 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، وسائل الشيعة: ج12 ص295 ح22838.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اَسباط در حديثى كه سند آن را به معصوم‌‌رسانده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از به فروش گذاشتن كالا در فاصله ميان طلوع فجر و طلوع خورشيد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَنِ السَّومِ قَبلَ طُلوعِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص744 ح2206، مسند أبي يعلى: ج1 ص276 ح537، تهذيب الكمال: ج9ص 69 الرقم 1856 كلّها عن نوفل بن عبد الملك عن أبيه، تفسير القرطبي: ج4 ص34، تفسير ابن كثير: ج4 ص479، كنز العمّال: ج4 ص127 ح9871.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از عرضه كالا پيش از طلوع خورشيد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُلوسُ بَعدَ صَلاةِ الغَداةِ فِي التَّعقيبِ وَالدُّعاءِ حَتّى تَطلُعَ الشَّمسُ، أبلَغُ في طَلَبِ الرِّزقِ مِنَ الضَّربِ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص138 ح539، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص329 ح966، وسائلالشيعة: ج4 ص1035 ح8443.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستن پس از نماز صبح و پرداختن به تعقيبات و دعا تا طلوع خورشيد، براى جلب روزى مؤثّرتر از تلاش براى آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخروج-للتجارة-في-محاق-القمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 23: الخُروجُ للتجارة في مُحاقِ القَمَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 23: خارج شدن براى سفر تجارت در سه شب آخر ماه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُروى أنَّ رَجُلاً قالَ لَهُ: إنّي اُريدُ الخُروجَ في تِجارَةٍ وذلِكَ في مُحاقِ الشَّهرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محاق الشهر: ثلاث ليال في آخره، لا يكاد يرى القمر فيها لخفائه مجمع البحرين: ج3 ص1676«محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أتُريدُ أن يَمحَقَ اللّهُ تِجارَتَكَ، أتَستَقبِلُ هِلالَ الشَّهرِ بِالخُروجِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج1 ص118، بحار الأنوار: ج58 ص255 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار ـ به نقل از امام على عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت مى‌‌كنند كه مردى به امام على عليه‌‌السلام گفت: مى‌‌خواهم براى تجارت بروم و اين در زمان مُحاق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه شب آخر ماه كه ماه معمولاً ديده نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه بود. به او فرمود: «آيا مى‌‌خواهى خداوند، تجارتت را بى بركت كند؟ آيا از هلال ماه با خارج شدن استقبال مى‌‌كنى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الآفات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 24: هذه الآفاتُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 24: اين آفت‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعوا كَيفَ شِئتُم ولا تَخلِطوا مَيتَةً بِمَذبوحَةٍ عَلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا النّاسُ! احفَظوا: لا تَحتَكِروا، ولا تَناجَشوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجش في البيع: هو أن يمدح السلعة لينفقها ويروّجها، أو يزيد في ثمنها وهو لا يريد شراءها ليقع غيره فيها النهاية: ج5 ص21 «نجش».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا تَلَقَّوُا السِّلَعَ، ولا يَبِع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يبيع» والصواب ما أثبتناه كما في مجمع الزوائد ج4 ص144 ح6359 نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاضِرٌ لِبادٍ، ولا يَبِعِ الرَّجُلُ عَلى بَيعِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص382 ح952، اُسد الغابة: ج6 ص224 الرقم 6135 كلاهما عن زامل بنعمرو عن أبيه عن جدّه، سنن الدار قطني: ج3 ص74 ح281، المجموع للنووي: ج12 ص8 كلاهما عن ابن عمر، تاريخ دمشق: ج18 ص294 عن أبي الدرداء وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج4 ص178 ح10056.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گونه كه خواستيد بفروشيد، امّا گوشت حيوان مرده را با حيوان ذبح شده مخلوط نكنيد و به مردم نفروشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! مراقب باشيد: احتكار نكنيد، بازار گرمى نكنيد، به پيشواز كالاها نرويد، شهرنشين براى باديه‌‌نشين نفروشد و كسى روى دستِ داد و ستد برادرش بلند نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا خَيرَ فِي التِّجارَةِ إلاّ لِمَن لَم يَمدَح بَيعا، ولَم يَذُمَّ مَا اشتَرى، وكَسَبَ حَلالاً وأَعطاهُ في حَقِّهِ، وعَزَلَ مِن ذلِكَ الحِلفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص100 ح4787 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص130 ح9879.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيرى در تجارت نيست، مگر براى كسى كه هنگام فروش، از كالا تعريف نكند و به هنگام خريد، از آن بد نگويد و حلال به دست آورد و حلال [و منصفانه] بفروشد و از سوگند خوردن، دورى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَستَقبِلُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر أنّ المراد من استقبال السوق هو تلقّي الركبان؛ وهو استقبال أهل البادية وغيرهم وشراء مايحملونه معهم قبل وصولهم إلى البلد اُنظر: معجم ألفاظ الفقه الجعفري: ص124.وقال العيني: «لا تلقوا الركبان» أي لا تستقبلوا الذين يحملون المتاع إلى البلد للاشتراء منهم قبل قدوم البلد ومعرفة السعر...وروى ابن عبّاس: «لا تستقبلوا السوق» والمعنى واحد (عمدة القاري: ج11 ص275).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّوقَ، ولا تُحَفِّلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُحفّلة: الشاة أو البقرة أو الناقة لا يحلبها صاحبها أيّاما حتّى يجتمع لبنها في ضرعها، فإذا احتلبها المشتري حسبها غزيرة فزاد في ثمنها النهاية: ج4081 «حفل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا يُنَفِّق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُنفِّقُ بعضكم لبعض: أي لا يقصد أن ينفّق سلعته على جهة النجش، فإنّه بزيادته فيها برغّب السامع فيكون سببا لابتياعها النهاية: ج5 ص99 «تفق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعضُكُم لِبَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص568 ح1268، السنن الكبرى: ج5 ص518 ح10710 فيه «لا تحلفوا» بدل «لا تحفلوا»، المعجم الكبير: ج11 ص232 ح11774، مسند أبي يعلى: ج3 ص16 ح2352 كلّها عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج4 ص64 ح9530؛ عوالى اللآلي: ج1 ص188 ح267 فيه «لا تحلفوا» بدل «لا تحفلوا»، مستدرك الوسائل: ج13 ص251 ح15277.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به استقبال كاروان‌‌هاى كالا نرويد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى اگر پيش از آن كه قافله تجارى يا كسانى كه از جاهاى ديگر، كالا و جنس مى‌‌آورند، كالاى خود را وارد بازار كنند، به استقبالشان نرويد و كالاهايشان را نخريد، چون از قيمت بازار، بى خبرند و ممكن است دچار غبن شوند و نيز ممكن است اين كار سبب شود آنها به بيشتر از آنچه درنظر دارند، بفروشند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمع كردن شير در پستان حيوان، خوددارى كنيد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحفيل: بستن كيسه‌‌اى به پستان گوسفند يا گاو يا شتر تا بچّه‌‌اش شير آن را نخورد و شير در پستانحيوان، جمع شود و خريدار گمان كند كه حيوانِ پُرشيرى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و براى يكديگر، بازار گرمى نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ وَاشتَرى فَليَحفَظ خَمسَ خِصالٍ، وإلاّ فَلا يَشتَرِيَنَّ ولا يَبيعَنَّ: الرِّبا، وَالحِلفَ، وكِتمانَ العَيبِ، وَالحَمدَ إذا باعَ، وَالذَّمَّ إذَا اشتَرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص150 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح18 كلاهما عن السكوني عن الإمامالصادق عليه‌‌السلام، الخصال: ص286 ح38 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج103 ص95 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه خريد و فروش مى‌‌كند، بايد از پنج كار دورى ورزد، و گر نه نبايد خريد و فروش كند: ربا، سوگند، پوشاندن عيب كالا، تعريف و تبليغ در موقع فروش و بدگويى از كالا در موقع خريد آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَلَقَّوُا الرُّكبانَ، ولا يَبِع بَعضُكُم عَلى بَيعِ بَعضٍ، ولا تَناجَشوا، ولا يَبِع حاضِرٌ لِبادٍ، ولا تُصَرُّوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التصرية: هي تحفيل الشاة والبقرة والناقة وجمع لبنها في ضرعها، بأن تربط أخلافها ويترك حلبها ليوم واليومين والثلاثة ليتوفّر لبنا ليراه المشتري كثيرا فيزيد في ثمنها وهو لا يعلم مجمع البحرين: ج2 ص1028 «صري».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَنَمَ، ومَنِ ابتاعَها فَهُوَ بِخَيرِ النَّظَرَينِ بَعدَ أن يَحتَلِبَها؛ إن رَضِيَها أمسَكَها، وإن سَخِطَها رَدَّها وصاعا مِن تَمرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص755 ح2043، صحيح مسلم: ج3 ص1155 ح11، سنن أبي داود: ج3ص 270 ح3443، الموطأ: ج2 ص683 ح96، مسند ابن حنبل: ج3 ص494 ج10011 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص65 ح9531.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به استقبال كاروان‌‌ها[ى كالا] نرويد، در داد و ستدها روى دست يكديگر بر نخيزيد، بازار گرمى نكنيد، شهرنشين براى باديه نشين نفروشد، و شير گوسفندان را در پستانشان نگه نداريد كه هر كس چنين گوسفندى را بخرد، پس از دوشيدنش حقّ خيار دارد: اگر راضى بود، آن را نگه مى‌‌دارد و اگر ناراضى بود، آن را به همراه يك صاع خرما، پس مى‌‌دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلُ المَدائِنِ الجُلَساءُ في سَبيلِ اللّهِ، رِدءٌ لِلمُسلِمينَ وثَغرُهُم، فَلا تُغلوا عَلَيهِم ولا تَحتَكِروا، ولا يَبيعُ حاضِرٌ لِبادٍ، ولا يَسومُ الرَّجُلُ عَلى سَومِ أخيهِ، ولا يَخطُبُ عَلى خِطبَتِهِ، ولا تَكتَفِئُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تكتفئ: تفتعل، من كفأت القدر وغيرها، إذا كببتها لتفرغ ما فيها لسان العرب: ج1 ص140 «كفأ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَرأَةُ إناءَ اُختِها، فَكُلٌّ رِزقُهُ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص98 ح7487، مسند الشاميّين: ج2 ص412 ح1603 كلاهما عن أبي أمامةالباهلي، كنز العمّال: ج4 ص100 ح9734.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهالى شهرها، همنشينان در راه خدا و پشتوانه مسلمانان و مرز آنان هستند. پس به آنان گران نفروشيد و احتكار نكنيد و شهرنشين براى باديه‌‌نشين نفروشد و كسى هنگام خريد كردن يا خواستگارى كردن برادرش، روى دست او بر نخيزد، و زن، ظرف خواهرش را [براى به دست آوردن آنچه او دارد] واژگون نسازد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنايه از خراب كردن كار ديگرى و دخالت بى‌‌جا در امور ديگران است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ چرا كه روزى هر كس بر عهده خداوند عز و جل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعاشِرَ التُّجّارِ، تَجَنَّبوا خَمسَةَ أشياءَ: مَدحَ البائِعِ، وذَمَّ المُشتَري، وَاليَمينَ عَلَى البَيعِ، وكِتمانَ العَيبِ، وَالرِّبا، يَصِحَّ لَكُمُ الحَلالُ، وتَخلُصوا بِذلِكَ مِنَ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر: ص50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جماعت تاجران! از پنج چيز بپرهيزيد: اين كه فروشنده، كالاى خود را بستايد؛ اين كه مشترى، كالا را نكوهش كند؛ سوگند خوردن براى معامله؛ عيب پوشى؛ و ربا خوارى، تا كسب و كارتان حلال شود و از حرام، رهايى يابيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب عن أحمد بن محمّد بن يحيى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرادَ بَعضُ أولِيائِنَا الخُروجَ لِلتِّجارَةِ، فَقالَ: لا أخرُجُ حَتّى آتِيَ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه‌‌السلام، فَاُسَلِّمَ عَلَيهِ وأَستَشيرَهُ في أمري هذا وأَسأَلَهُ الدُّعاءَ لي، فَأَتاهُ فَقالَ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، إنّي عَزَمتُ عَلَى الخُروجِ لِلتِّجارَةِ، وإنّي آلَيتُ عَلى نَفسي أن لا أخرُجَ حَتّى ألقاكَ وأَستَشيرَكَ وأَسأَلَكَ الدُّعاءَ لي؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعا لي وقالَ عليه‌‌السلام: عَلَيكَ بِصِدقِ اللِّسانِ في حَديثِكَ، ولا تَكتُم عَيبا يَكونُ في تِجارَتِكَ، ولا تَغبِنِ المُستَرسِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاسترسال: الاستئناس والطمأنية إلى الإنسان، والثقة به فيما يحدّثه به.وأصله السكون والثبات النهاية: ج2 ص223 «رسل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ غَبنَهُ رِبا، ولا تَرضَ لِلنّاسِ إلاّ ما تَرضاهُ لِنَفسِكَ، وأَعطِ الحَقَّ وخُذهُ، ولا تَخفَ ولا تَخُن، فَإِنَّ التّاجِرَ الصَّدوقَ مَعَ السَّفَرَةِ الكِرامِ البَرَرَةِ يَومَ القِيامَةِ، وَاجتَنِبِ الحِلفَ، فَإِنَّ اليَمينَ الفاجِرَةَ تورِثُ صاحِبَهَا النّارَ، وَالتّاجِرُ فاجِرٌ إلاّ مَن أعطَى الحَقَّ وأَخَذَهُ، وإذا عَزَمتَ عَلَى السَّفَرِ أو حاجَةٍ مُهِمَّةٍ فَأَكثِرِ الدُّعاءَ وَالاِستِخارَةَ، فَإِنَّ أبي حَدَّثَني عَن أبيهِ عَن جَدِّهِ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كانَ يُعَلِّمُ أصحابَهُ الاِستِخارَةَ كَما يُعَلِّمُهُمُ السّورَةَ مِنَ القُرآنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب: ص160، بحار الأنوار: ج91 ص235 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب ـ به نقل از احمد بن محمّد بن يحيى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از دوستان ما قصد كرد كه براى تجارت، روانه گردد، گفت: روانه نمى‌‌شوم مگر نزد جعفر بن محمّد بروم و به او سلام دهم و در اين كار با او مشورت كنم و از وى طلب دعا نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد امام عليه‌‌السلام رفت و گفت: اى پسر پيامبر خدا! من قصد كرده‌‌ام كه براى تجارت، روانه شوم و بر خويش سوگند خورده‌‌ام كه روانه نشوم تا شما را ديدار كنم و با شما مشورت نمايم و از شما طلب دعا نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس برايم دعا كرد و آن گاه فرمود: «بر تو باد راست گفتارى و عيبى را كه در كالاى توست، مپوشان و آن را كه به تو اعتماد ورزيده، مفريب كه فريفتنِ او [در حكم] رباخوارى است و براى مردم، جز آنچه را كه براى خويشتن مى‌‌پسندى، مپسند و حق را بده و بستان؛ و [حقيقت را] مپوشان و خيانت نورز؛ كه بازرگان راستى‌‌پيشه در روز قيامت، همراه فرشتگان بزرگوار نيكومرام خواهد بود؛ و از سوگند بپرهيز، كه سوگند ناروا براى سوگند خورده، آتش بر جاى مى‌‌نهد. بازرگان، فاجر است، مگر آن كس كه حق را بدهد و حق را بستانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه عازم سفرى شدى يا تصميم به كار مهمّى گرفتى، بسيار دعا و [از خداوند] طلب خير كن؛ زيرا پدرم از پدرش از جدّش برايم حديث كرد كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به يارانش، همچنان كه سوره قرآن را مى‌‌آموخت، طلب خير كردن را مى‌‌آموخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة عن إبراهيم بن مسعود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَجُلٌ مِنَ التُّجّارِ يَختَلِفُ إلى جَعفَرٍ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‌‌السلام يُخالِطُهُ ويَعرِفُهُ بِحُسنِ حالٍ، فَتَغَيَّرَت حالُهُ فَجَعَلَ يَشكو إلى جَعفَرٍ عليه‌‌السلام، فَقالَ لَهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَجزَع وإن أعسَرتَ يَوما فَقَد أيسَرتَ في زَمَنٍ طَويلٍ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَيأَس فَإِنَّ اليَأسَ كُفرٌ لَعَلَّ اللّهَ يُغني عَن قَليلٍ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَظنُن بِرَبِّكَ ظَنَّ سَوءٍ فَإِنَّ اللّهَ أولى بِالجَميلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص374، بحار الأنوار: ج78 ص203 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة ـ به نقل از ابراهيم بن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از تجّار نزد امام صادق عليه‌‌السلام آمد و شد داشت و با ايشان، همنشينى مى‌‌كرد و امام عليه‌‌السلام از وضع خوب او آگاه بود. روزگار، از آن تاجر برگشت و از حال و روز خود به امام صادق عليه‌‌السلام ناليد. امام عليه‌‌السلام به او فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى‌‌تابى مكن اگر روزى به عسرت افتاده‌‌اى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا كه روزگارى دراز، توانگر بوده‌‌اى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوميد مشو كه نوميدى، كفر است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد كه خداوند، به زودى بى‌‌نيازت گردانَد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پروردگارت، بدگمان مباش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا كه خدا به نيكى كردن، سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-المكاسب-المذمومة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: المَكاسِبُ المَذمومَةُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: كسب‌‌هاى نكوهيده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارة-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: تِجارَةُ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: تجارت موادّ غذايى و ارزاق عمومى (طعام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كانَت تِجارَتُهُ الطَّعامَ باتَ في صَدرِهِ غِلٌّ لِلمُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص518 ح5615، حلية الأولياء: ج7 ص228 الرقم 397 نحوه وكلاهما عنعبد اللّه‌‌ بن عمرو، كنز العمّال: ج4 ص38 ح9390.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تجارتش طعام باشد، در سينه‌‌اش نسبت به مسلمانان، خيانت لانه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ استَحَبَّ تِجارَةَ البَزِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البزّ: الثياب (لسان العرب: ج5 ص311 «بزز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَرِهَ تِجارَةَ الحِنطَةِ، وذلِكَ لِما فيها مِنَ الحُكرَةِ المُضِرَّةِ بِالمُسلِمينَ، فَإِن لَم يَكُن ذلِكَ فَلَيسَ التِّجارَةُ بِها مُحَرَّمَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام ـ در باره پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان، تجارت پارچه را دوست مى‌‌داشت و تجارت گندم را خوش نمى‌‌داشت؛ زيرا در آن، احتكار صورت مى‌‌گيرد كه براى مسلمانان، زيانبار است كه اگر آن (احتكار) نباشد، تجارت با آن، حرام نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا لَم يَكُن لِلمَرءِ تِجارَةٌ إلاّ فِي الطَّعامِ طَغى وبَغى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ص14، بحار الأنوار: ج62 ص292.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه انسان تجارتى جز طعام نداشته باشد، سركش و متجاوز مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ الطَّعامَ نُزِعَت مِنهُ الرَّحمَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص162 ح716، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص267 ح3964 كلاهماعن الحارث، وسائل الشيعة: ج12 ص99 ح22189.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه طعام بفروشد، رحم از او گرفته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيع-الدار-والعقار-إلا-أن-يجعل-في-مثله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: بَيعُ الدّارِ وَالعَقارِ إلاّ أن يُجعَلَ في مِثلِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: فروختن خانه و ملك، مگر اين كه جايگزين شوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ دارا أو عَقارا فَلَم يَجعَل ثَمَنَهُ في مِثلِهِ، كانَ قَمَنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَمَنٌ وقَمِنٌ وقَمينٌ: أي خليقٌ وجدير النهاية: ج4 ص111 «قمن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن لا يُبارَكَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص832 ح2490، مسند ابن حنبل: ج6 ص454 ح18764، سنن الدارمي: ج 2 ص725 ح2527، السنن الكبرى: ج6 ص55 ح11175، مسند أبي يعلى: ج2 ص166 ح1454 كلّها عن سعيد بن حريث، كنزالعمّال: ج3 ص50 ح5441.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خانه‌‌اى يا ملكى را بفروشد و بهاى آن خرج خريد مانند آن نكند، سزاوار است كه در آن (بهاى فروش) به او بركت داده نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبان بن عثمان&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَعاني جَعفَرٌ عليه‌‌السلام فَقالَ: باعَ فُلانٌ أرضَهُ؟ فَقُلتُ: نَعَم، قالَ: مَكتوبٌ فِي التَّوراةِ: أنَّهُ مَن باعَ أرضا أو ماءً ولَم يَضَعهُ في أرضٍ أو ماءٍ، ذَهَبَ ثَمَنُهُ مَحقا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحق: النقص والمحو والإبطال النهاية: ج4 ص303 «محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص91 ح3، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1155، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 170 ح3644 عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابان بن عثمان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام مرا فرا خواند و فرمود: «آيا فلان كس، زمينش را فروخت؟». گفتم: «آرى». فرمود: «در تورات نوشته شده: هر كس زمينى يا آبى را بفروشد و با بهاى آن، زمين يا آبى ديگر نخرد، پولش نابود شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُشتَرِي العُقدَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العقدة من الأرض: البقعة الكثيرة الشجر النهاية: ج3 ص270 «عقد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرزوقٌ، وبائِعُها مَمحوقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1156 كلاهما عن وهب الحريري،كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3641 وفيه «العقار» بدل «العقدة» نحوه، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22011.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خريدار زمين پُردرخت، روزى مى‌‌يابد و از فروشنده آن، بركت گرفته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مرازم عن أبيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام لِمُصادِفٍ مَولاهُ: اِتَّخِذ عُقدَةً أو ضَيعَةً، فَإِنَّ الرَّجُلَ إذا نَزَلَت بِهِ النّازِلَةُ أوِ المُصيبَةُ، فَذَكَرَ أنَّ وَراءَ ظَهرِهِ ما يُقيمُ عِيالَهُ، كانَ أسخى لِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح5، وسائل الشيعة: ج12 ص44 ح22008.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن مرازم از پدرش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام به خدمتكارش به نام مُصادف فرمود: زمينى پُردرخت يا كشتزارى تهيّه كن؛ زيرا هر گاه اتّفاقِ [ناگوار] يا مصيبتى براى انسان پيش آيد و او به ياد آورد كه پشتوانه‌‌اى مالى دارد كه خانواده‌‌اش را اداره كند، سخاوتمندتر خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسمع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنَّ لي أرضا تُطلَبُ مِنّي ويُرَغِّبُونّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: يا أبا سَيّارٍ، أما عَلِمتَ أن مَن باعَ الماءَ وَالطّينَ ذَهَبَ مالُهُ هَباءً؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي أبيعُ بِالثَّمَنِ الكَثيرِ وأَشتَري ما هُوَ أوسَعُ رُقعَةً مِمّا بِعتُ، قالَ: فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح8، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22013.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مَسمَع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: زمينى دارم كه آن را از من مى‌‌خواهند و به فروش آن ترغيبم مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «اى ابو سيّار! آيا نمى‌‌دانى كه هر كس آب و گِلى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا «گِل» كنايه از زمين كشاورزى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را بفروشد، مالش بر باد رفته است؟». گفتم: فدايت شوم! آن را به بهاى بسيار مى‌‌فروشم و زمينى بزرگ‌‌تر از آن كه فروخته‌‌ام، مى‌‌خرم. فرمود: «پس، عيبى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَنُ العَقارِ مَمحوقٌ، إلاّ أن يُجعَلَ في عَقارٍ مِثلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح6 عن هشام بن أحمر، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پولِ زمين [و مِلك] از بين مى‌‌رود، مگر اين كه با آن، زمينى [يا مِلكى] مانند همان، خريده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي عن حذيفة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: مَن باعَ دارا فَلَم يَجعَل ثَمَنَها في مِثلِها، لَم يُبارَك لَهُ في ثَمَنِها ـ أو قالَ ـ: لَم يُبارَك لَهُ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص108 ح5، مستدرك الوسائل: ج13 ص295 ح15399 وراجع تهذيبالكمال: ج34 ص56 الرقم 7494.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللآلى ـ به نقل از حُذَيفه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «هر كه خانه‌‌اى را بفروشد و با پول آن، خانه‌‌اى ديگر نخرد، مالش بركت نمى‌‌يابد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيع-التالد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: بَيعُ التّالِدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: فروختن مال قديمى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ يَبيعُ تالِدا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التالد: المال القديم الذي ولد عندك النهاية: ج1 ص194 «تلد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلاّ سَلَّطَ اللّهُ تَعالى عَلَيهِ تالِفا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج18 ص222 ح555 عن عمران بن حصين، كنزالعمّال: ج3 ص51 ح5443.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده‌‌اى نيست كه مالى قديمى را بفروشد، مگر اين كه خداوند متعال، تلف كننده‌‌اى را بر او چيره گردانَد [تا پول آن مال را تلف كند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-المكاسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: هذه المَكاسِبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: اين كسب‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله... عَن كَسبِ الغُلامِ الصَّغيرِ الَّذي لا يُحسِنُ صَناعَةً، فَإِنَّهُ إن لَم يَجِد سَرَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6ص 367 ح1057، عوالي اللآلي: ج3 ص197 ح12 كلاهما عن السكوني،وسائل الشيعة: ج12 ص118 ح22249.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله... از كاسبى كردن پسر بچّه‌‌اى كه كارى بلد نيست، نهى فرمود؛ زيرا اگر درآمدى نداشته باشد، دست به دزدى مى‌‌زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي أعطَيتُ خالَتي غُلاما، ونَهَيتُها أن تَجعَلَهُ قَصّابا أو حَجّاما أو صائِغا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص114 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص363 ح1041 كلاهما عن طلحة بن زيد عنالإمام الصادق عليه‌‌السلام، علل الشرائع: ص531 ح3 عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحار الأنوار: ج103 ص78 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به خاله‌‌ام غلامى بخشيدم و از اين كه او را به قصّابى يا حجامتگرى يا زرگرى بگمارد، نهى كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، قَد عَلَّمتُ ابني هذَا الكِتابَ، فَفي أيِّ شَيءٍ اُسِلمُهُ؟ فَقالَ: أسلِمهُ ـ للّه‌‌ أبوكَ ـ ولا تُسلِمهُ في خَمسٍ: لا تُسلِمهُ سَيّاءً ولا صائِغا، ولا قَصّابا، ولا حَنّاطا، ولا نَخّاسا، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، ومَا السَّيّاءُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الَّذي يَبيعُ الأَكفانَ ويَتَمَنّى مَوتَ اُمَّتي، ولَلمَولودُ مِن اُمَّتي أحَبُّ إلَيَّ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ، وأَمَّا الصّائِغُ فَإِنَّهُ يُعالِجُ غَبنَ اُمَّتي، وأَمَّا القَصّابُ فَإِنَّهُ يَذبَحُ حَتّى تَذهَبَ الرَّحمَةُ مِن قَلبِهِ، وأَمَّا الحَنّاطُ فَإِنَّهُ يَحتَكِرُ الطَّعامَ عَلى اُمَّتي، ولَأَن يَلقَى اللّهَ العَبدُ سارِقا أحَبُّ إلَيَّ مِن أن يَلقاهُ قَدِ احتَكَرَ طَعاما أربَعينَ يَوما، وأَمَّا النَّخّاسُ فَإِنَّهُ أتاني جَبرَئيلُ عليه‌‌السلام فَقالَ: «يا مُحَمَّدُ، إنَّ شَرَّ اُمَّتِكَ الَّذينَ يَبيعونَ النّاسَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص158 ح3582، معاني الأخبار: ص151 ح1 كلاهما عن إبراهيمبن عبد الحميد، بحارالأنوار: ج103 ص77 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى خدمت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! من به اين فرزندم، سواد آموخته‌‌ام. حالا او را به چه شغلى بگمارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرحبا به تو! او را در هر شغلى بگذار؛ امّا به پنج شغل مگمار: سيّايى، زرگرى، قصّابى، گندم‌‌فروشى و برده‌‌فروشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: اى پيامبر خدا! سيّا كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه كفن مى‌‌فروشد و آرزوى مرگ افراد امّت مرا دارد، در حالى كه نوزادى از امّت خود را از هر آنچه آفتاب بر آن مى‌‌تابد، بيشتر دوست دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا زرگر؛ زيرا به فكر مغبون ساختن افراد امّت من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا قصّاب؛ زيرا آن قدر حيوان مى‌‌كشد كه رَحم از دلش رخت بر مى‌‌بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا گندم‌‌فروش؛ زيرا ارزاق امّت مرا احتكار مى‌‌كند. اگر كسى با عنوانِ دزد، خدا را ديدار كند، بهتر است از اين كه او را در حالى ديدار كند كه خوراك مردم را چهل روز احتكار كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا برده‌‌فروش؛ زيرا جبرئيل عليه‌‌السلام نزد من آمد و گفت: &amp;quot;اى محمّد! بدترين افراد امّت تو، كسانى هستند كه انسان، خريد و فروش مى‌‌كنند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام فَخَبَّرتُهُ أنَّهُ وُلِدَ لي غُلامٌ، فَقالَ: ألا سَمَّيتَهُ مُحَمَّدا؟ قُلتُ: قَد فَعَلتُ، قالَ: فَلا تَضرِب مُحَمَّدا ولا تُسُبَّهُ، جَعَلَهُ اللّهُ قُرَّةَ عَينٍ لَكَ في حَياتِكَ، وخَلَفَ صِدقٍ مِن بَعدِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، في أيِّ الأَعمالِ أضَعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا عَدَلتَهُ عَن خَمسَةِ أشياءَ فَضَعهُ حَيثُ شِئتَ: لا تُسلِمُهُ صَيرَفِيّا؛ فَإِنَّ الصَّيرَفِيَّ لا يَسلَمُ مِنَ الرِّبا، ولا تُسلِمهُ بَيّاعَ الأَكفانِ؛ فَإِنَّ صاحِبَ الأَكفانِ يَسُرُّهُ الوَبا إذا كانَ، ولا تُسلِمهُ بَيّاعَ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ لا يَسلَمُ مِنَ الاِحتِكارِ، ولا تُسلِمهُ جَزّارا؛ فَإِنَّ الجَزّارَ تُسلَبُ مِنهُ الرَّحمَةُ، ولا تُسلِمهُ نَخّاسا؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قالَ: «شَرُّ النّاسِ مَن باعَ النّاسَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص114 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص361 ح1037، علل الشرائع: ص530 ح1،بحارالأنوار: ج103 ص77 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن عمّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت امام صادق عليه‌‌السلام رسيدم و به ايشان گفتم كه خداوند، پسرى به من عطا كرده است. فرمود: «نامش را محمّد مى‌‌گذاشتى». گفتم: همين كار را كردم. فرمود: «پس، محمّد را نزن و به او ناسزا مگو. خداوند، او را برايت در زمان حياتت، نور چشمى و پس از مرگت، جانشين صالحى قرار دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! او را به چه شغلى بگذارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون از پنج كار بازش داشتى، او را هر جا كه خواستى براى كارآموزى بگذار: او را براى كارآموزى به صرّاف مسپار كه صرّاف از ربا مصون نيست. وى را نزد كفن‌‌فروش مفرست؛ زيرا آمدن وبا كفن‌‌فروش را خوشحال مى‌‌كند. و او را نزد طعام‌‌فروش (گندم يا جو) مگذار؛ زيرا وى احتكار در امان نمى‌‌باشد. او را به قصّابش مسپار؛ زيرا رحْم‌‌دلى از قصّاب گرفته مى‌‌شود. او را به برده‌‌فروش هم مسپار؛ زيرا پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: &amp;quot;بدترينِ انسان‌‌ها، كسى است كه انسان خريد و فروش كند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-درباره-شغلها-و-كسبهاى-نكوهيده621&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى درباره شغل‌‌ها و كسب‌‌هاى نكوهيده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات اهل بيت عليهم‌‌السلام، برخى از شغل‌‌ها و كسب‌‌ها، كسب ناپسند معرفى شده‌‌اند. شغل‌‌هايى همچون سلاخى، برده فروشى، كفن فروشى، صيرفى (فروش طلا و نقره) و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر چرايى ناپسند بودن اين شغل‌‌ها نيز در روايات، اشاره شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين اين روايات، نيازمند توجه به تأثير تربيتى كسب و پيشه، بر روحيه فرد است. تأثيرى كه ناخودآگاه، صاحب شغل و كسب را روحيه‌‌اى ديگر مى‌‌بخشد، يا ويژگى‌‌هاى نهفته در وجود او را بارور مى‌‌سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى شغل‌‌هاى نكوهيده از منظر اسلام، نشان‌‌دهنده دو ويژگى اساسى در اين مجموعه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آسيب-رسانى-به-لطافت-روح-انسانى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. آسيب رسانى به لطافت روح انسانى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فطرت پاك انسانى، هديه الهى به بشر و نماد «و نفخت فيه من روحى» است. اين سرمايه انسانى موهبتى گرانبهاست كه بايد از هر گزندى مصون بماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجام دادن برخى رفتارها سبب آفت‌‌زدگى روح انسانى و آسيب‌‌ديدگى لطافت موجود در آن مى‌‌شود. اگر اين رفتارها تكرار شده يا به صورت شغل مستمر درآيند تأثير ويرانگرى بر روح انسانى مى‌‌گذارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتن و سر بريدن حيوانات، پوست كندن آنها و حتى قصابى، سبب سخت‌‌دلى و سنگ‌‌دلى آدمى شده و لطافت و زلالى روح او را خدشه‌‌دار مى‌‌سازند. سر بريدن حيوانات، اگر چه براى اهداف شرعى و عرفى، عملى مجاز است، ولى شدت و خشونتى درون خود دارد كه تكرار آن عمل يا ابزار كسب قرار دادن آن، سبب نهادينه شدن آن خشونت در وجود عامل آن مى‌‌شود. در روايتى از امام صادق عليه‌‌السلام آمده است: «فَإِنَّ الجَزّارَ تُسلَبُ مِنهُ الرَّحمَةُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل رحمى از سلاّخ گرفته مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفن فروشى، به ويژه مطابق با رسوم كهن نيز از گروه شغل‌‌هايى است كه لطافت روح انسانى را مخدوش مى‌‌سازند. كفن فروش به سبب علاقه به درآمد بيشتر خود، مشتاق مرگ افراد بيشتر و درآمدزايى ناشى از كفن فروشى خويش است، تا جايى كه بنا بر روايت اسحاق بن عمار از امام صادق عليه‌‌السلام، بيمارى واگيردار و فراگيرى همچون وبا نيز ممكن است سبب خوشحالى او شود! «فَإِنَّ صاحِبَ الأَكفانِ يَسُرُّهُ الوَبا إذا كانَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ كفن فروش از آمدن وبا هم شاد مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شغل برده فروشى نيز از منظر تربيتى بر روح انسان تأثير بد مى‌‌گذارد. از زاويه ديد برده فروش، انسانِ برده، متاعى همچون اشياى بى‌‌جان يا حيوانات است و مطابق با معيارهاى سودآورى به او نگريسته مى‌‌شود. او به ارزش انسانى يا خواسته‌‌هاى روحى و روانى برده نمى‌‌انديشد، بلكه همه چيز را مطابق با درآمد خويش يا قيمت بازار مى‌‌سنجد. اگر خريدار، در پى كودكى بدون مادر، يا مادرى بدون فرزند باشد او به راحتى ميان مادر و فرزند جدايى مى‌‌اندازد، تا سود خويش را افزون كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن از قول جبرئيل است آيا آنچه جبرئيل مى‌‌گويد از جانب خداست؟، خطاب به پيامبر گرامى صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مى‌‌فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحَمَّدُ، إنَّ شَرَّ اُمَّتِكَ الَّذينَ يَبيعونَ النّاسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح352.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمد، بدترين افراد امت تو كسانى اند كه انسان مى‌‌فروشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شغلهاى-با-احتمال-لغزش-زياد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. شغل‌‌هاى با احتمال لغزش زياد&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروه دوم از كسب‌‌هاى نكوهيده، شغل‌‌هايى هستند كه به جهت ظرافت و دقت داد و ستد، يا لوازم عرفى همراه با شغل، يا شى‌‌ء مورد معامله، احتمال لغزش و انحراف در آنها بيش از شغل‌‌هاى ديگر است. طبيعت اين كسب‌‌ها دربردارنده اين خطر است و انسان دارنده آن شغل، احتمال لغزش و انحرافش بيشتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد طلا و نقره كه با عنوان «صرف» در روايات آمده از آن جمله است. تخمين عيار و درصد خلوص طلا و نقره با امكانات آن دوران، تعيين وزن دقيق اين دو فلز گرانبها و معيار تبديل گونه‌‌هاى متفاوت آن به يكديگر، كارهاى دشوارى بودند كه همه آنها بر عهده «صيرفى» قرار داشت. طبيعى است كه منافع فردى و تمايل آدمى به درآمدزايى بيشتر، امكان لغزش در سنجش عيار و وزن و تبديل اين فلزات به يكديگر را افزايش مى‌‌دهد. ضمن آن كه به سبب ظرافت موجود در سنجش، طرف مقابل يعنى خريدار يا فروشنده نيز امكان فهم يا تصحيح اشتباه صيرفى را ندارد. از اين رو، امام صادق عليه‌‌السلام در باره اين شغل فرموده است: «فَإنَّ الصَّيرَفِيَّ لا يَسلَمُ مِنَ الرِّبا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صيرفى مصون از ربا نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروش مواد غذائى روزانه مردم (قُوتِ رايج) نيز همين مشكل را دارد و ممكن است در برخى موارد به احتكار بينجامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين خطر به ويژه در جوامع كهن كه تجارت و نقل و انتقال مواد غذائى، بسى دشوارتر از اين زمان بوده، نمود بيشترى داشته است؛ زيرا به محض كاهش عرضه قوت رايج مردم، همانند گندم، و احتمال افزايش قيمت آن، طبيعت انسانى و ماديگراى فروشندگان به احتكار و عرضه نكردن اجناس رو مى‌‌آوردند تا درآمد خويش را افزايش داده يا سرمايه خويش را از دست ندهند. بدين سبب، احتمال لغزش در اين شغل‌‌ها بيش از شغل‌‌هايى همانند پارچه‌‌فروشى است كه به سبب نبودن نياز ضرورى و آنى مردم، احتكار در آن بى‌‌معنا بوده است. در روايت اسحاق بن عمار از امام صادق عليه‌‌السلام آمده است: «لا تُسلِمهُ بَيّاعَ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ لا يَسلَمُ مِنَ الاِحتِكارِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزند خود را [براى آموزش كسب] نزد فروشنده طعام نفرست، زيرا او از [گناه] احتكار مصون نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت دعائم الاسلام نيز درباره علاقه‌‌هاى پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمده است: «أنَّهُ استَحَبَّ تِجارَةَ البَزِّ وكَرِهَ تِجارَةَ الحِنطَةِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. آن حضرت تجارت پارچه را دوست داشت و تجارت گندم را ناپسند مى‌‌دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت مواد غذائى در اوقات بحرانى، سبب پديد آمدن و تقويت رذائل اخلاقى نيز مى‌‌شود و آن را به گروه اول نيز ملحق مى‌‌سازد يعنى منافع فردى سبب چشم بستن بر نيازهاى مردم و سختى‌‌هاى آنها مى‌‌شود. امير المؤمنين عليه‌‌السلام فرمود: «مَن باعَ الطَّعامَ نُزِعَت مِنهُ الرَّحمَةُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كه طعام [و قوت روزانه مردم]را بفروشد، دل رحمى از او سلب مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پايان، تذكر چند نكته مفيد است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. در شغل‌‌هايى كه احتمال لغزش در آنها فراوان است، اگر فردى با آمادگى كامل و پرهيز از لغزش‌‌ها، آن شغل را انتخاب كند اشكالى ندارد. چنانكه برخى اصحاب امامان عليهم‌‌السلام صيرفى بوده‌‌اند و خطر شغل خود را با امام عليه‌‌السلام نيز مطرح كرده‌‌اند، ولى امام عليه‌‌السلام تغيير شغل را توصيه نكرده‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: كافى: ج5 ص114 ح2 (پرسش سدير صيرفى از امام باقر عليه‌‌السلام در باره كارش و بى‌‌اشكال دانستنامام عليه‌‌السلام، همچنين ر.ك: همان: ح3 درباره فروش آرد و بى اشكال شمردن آن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنان كه اگر فروشنده مواد غذائى از احتكار بپرهيزد عمل او اشكالى نخواهد داشت: «فَإِن لَم يَكُن ذلِكَ فَلَيسَ التِّجارَةُ بِها مُحَرَّمَةً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر اين گونه نباشد، داد و ستد نسبت به آن حرام نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. مواردى كه در روايات پيشين شمرده شده‌‌اند، به منزله شغل و كسب مكروه معرفى شده‌‌اند، نه آن كه هر گونه داد و ستد در آن كارها كراهت داشته باشد. يعنى اگر چه شغل كفن فروشى مكروه است، ولى خريدن كفن كراهتى ندارد حتى توصيه شده است كه انسان كفن خويش را در زمان حيات خود خريدارى كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: توضيح المسائل امام خمينى مسئله 573.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. ناپسندى برخى شغل‌‌ها، به شرايط زمانى و مكانى خاص آنها بستگى دارد و اگر در زمانى ديگر، معيارهاى ذكر شده در ابتداى نوشته در باره مشاغل تغيير كند پسنديدگى و ناپسندى نيز تغيير خواهند كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال در دوره كهن، فرد كفن‌‌فروش در هر روستا و شهر كوچك، منتظر مرگ افراد بيشترى بود تا كفن بيشترى به فروش رسانده، درآمد فزون‌‌ترى كسب كند. ولى در زمان معاصر و مطابق با عرف موجود، مرسوم است كه افراد در مكان‌‌هاى مقدس كفن خويش را خريدارى كرده و حتى براى ديگران به سوغات مى‌‌برند. يعنى ارتباط فروش كفن با فراوانى مرگ و مير قطع شده و در نتيجه معيار كراهت در زمان حال وجود ندارد. همچنان كه فروشندگان كفن همراه با كفن فروشى اجناس فراوان ديگرى را نيز به فروش مى‌‌رسانند و معاش آنها به كفن فروشىِ تنها وابسته نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل، ارتباط افراد حاضر در مراسم عزا، همچون قارى قرآن و مداح و سخنران، با مرگ و مير افرادِ هم دوره و هم محلى خويش، بيشتر شده و ويژگى سُرور و شادى از مرگ بيشتر افراد در اين شغل‌‌ها نيز مصداق مى‌‌يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم چنان كه برخى شغل‌‌هاى نو پديد، همانند فروش لوازم آرايش، يا لوازم خاص زنان، به سبب احتمال خطر و انحراف، نكوهيده تلقى مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. در برخى احاديث، فروش برخى اشيا همچون زمين و خانه ناپسند شمرده شده است، ولى اين ناپسندى ارتباطى با كسب و شغل ندارد. بلكه تنها درباره شى‌‌ء مورد معامله است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال، فروش زمين زراعى، مزرعه، خانه و بنا تنها در صورتى شايسته است كه به جاى آن، زمين، باغ و خانه ديگرى خريدارى شود و الاّ فروش سرمايه و مصرف آن در كارهاى روزمره و گذرا، ناپسند است. دليل اين سخن نيز مشخص است؛ زيرا تبديل كردن سرمايه مولّد به سرمايه غير مولد و مصرفى، شايسته نيست. بدين سبب امام صادق عليه‌‌السلام فروش زمين زراعى را هدر رفته مى‌‌شمارد، مگر آن كه به جاى آن زمين زراعى ديگر خريدارى شود. آن حضرت مى‌‌فرمايد: «اى ابو سيار! آيا نمى‌‌دانى كه هر كس آب و گِلى را بفروشد مالش برباد رفته است؟» گفتم: فدايت شوم، آن را به بهاى بسيار مى‌‌فروشم و زمينى بزرگ‌‌تر از آن را كه فروخته‌‌ام مى‌‌خرم. امام فرمود: «خوب است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح346.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: السُّوقُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;روايات-في-ذم-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: رِواياتٌ في ذَمِّ السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: روايت‌‌هايى در نكوهش بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ البِقاعِ الأَسواقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص168 ح306، صحيح ابن حبّان: ج4 ص476 ح1599 نحوه،السنن الكبرى: ج3 ص92 ح4984 كلّها عن ابن عمر، المعجم الأوسط: ج7 ص155 ح7140 عن أنس، كنزالعمّال: ج7 ص648 ح20720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين مكان‌‌ها، بازارهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحَبُّ البِلادِ إلَى اللّهِ مَساجِدُها، وأَبغَضُ البِلادِ إلَى اللّهِ أسواقُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص464 ح288، صحيح ابن حبّان: ج4 ص477 ح1600، صحيح ابن خزيمة: ج 2 ص269 ح1293، السنن الكبرى: ج3 ص92 ح4983 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج7 ص648 ح20719؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبوب‌‌ترين جاها نزد خدا، مساجدند و منفورترين جاها نزد خدا، بازارهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عن آبائه عليهم‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله لِجَبرَئيلَ عليه‌‌السلام: أيُّ البِقاعِ أحَبُّ إلَى اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى؟ قالَ: المَساجِدُ، وأَحَبُّ أهلِها إلَى اللّهِ أوَّلُهُم دُخولاً إلَيها وآخِرُهُم خُروجا مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَيُّ البِقاعِ أبغَضُ إلَى اللّهِ تَعالى؟ قالَ: الأَسواقُ، وأَبغضُ أهلِها إلَيهِ أوَّلُهُم دُخولاً إلَيها وآخِرُهُم خُروجا مِنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص145 ح237 عن جابر، بحارالأنوار: ج84 ص4 ذيل ح76 وراجع مجمعالزوائد: ج2 ص109 ح1929.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ از پدرانش عليهم‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به جبرئيل فرمود: «اى جبرئيل! كدام مكان‌‌ها نزد خداوند عز و جل محبوب‌‌تر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مساجد، و دوست داشتنى‌‌ترين مسجديان در پيشگاه خدا، كسى است كه پيش از همه وارد مسجد مى‌‌شود و پس از همه بيرون مى‌‌رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «پس منفورترين مكان‌‌ها نزد خداوند متعال كدام‌‌اند؟». گفت: بازارها، و منفورترين بازاريان در پيشگاه خدا، كسى است كه پيش از همه وارد بازار مى‌‌شود و پس از همه بيرون مى‌‌رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن جبير بن مطعم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيَّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ فَقالَ: لا أدري. فَلَمّا أتاهُ جِبريلُ عليه‌‌السلام قالَ: يا جَبرَئيلُ، أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ قالَ: لا أدري، حَتّى أسأَلَ رَبّي عز و جل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ جِبريلُ عليه‌‌السلام ثُمَّ مَكَثَ ما شاءَ اللّهُ أن يَمكُثَ، ثُمَّ جاءَ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّكَ سَأَلتَني: أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ فَقُلتُ: لا أدري، وإنّي سَأَلتُ رَبّي عز و جل: أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ فَقالَ: أسواقُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص617 ح16744، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص166 ح303،المعجم الكبير: ج2 ص128 ح1545، مسند أبي يعلى: ج6 ص452 ح7366، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص280.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از جبير بن مطعم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى خدمت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! كجاى شهرها بدتر است؟ فرمود: «نمى‌‌دانم». چون جبرئيل عليه‌‌السلام نزد ايشان آمد. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «اى جبرئيل! كجاى شهرها بدتر است؟». گفت: نمى‌‌دانم، تا از پرورگارم بپرسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل عليه‌‌السلام رفت و مدّتى نيامد و سپس آمد و گفت: اى محمّد! از من پرسيدى: كجاى شهرها بدتر است؟ و من گفتم: نمى‌‌دانم. از پروردگارم پرسيدم: كجاى شهرها بدتر است؟ و او فرمود: «بازارى آنها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ أعرابِيٌّ مِن بَني عامِرٍ إلَى النَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَسَأَلَهُ عَن شَرِّ بِقاعِ الأَرضِ وخَيرِ بِقاعِ الأَرضِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: شَرُّ بِقاعِ الأَرضِ الأَسواقُ، وهِيَ مَيدانُ إبليسَ، يَغدو بِرايَتِهِ ويَضَعُ كُرسِيَّهُ ويَبُثُّ ذُرِّيَّتَهُ، فَبَينَ مُطَفِّفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طفّفتُ: أي نقصت النهاية: ج3 ص129 «طفف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في قَفيزٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَفيز: مكيال تتواضع الناس عليه لسان العرب: ج5 ص395 «قفز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو طائِشٍ في ميزانٍ، أو سارِقٍ في ذَرعٍ، أو كاذِبٍ في سِلعَةٍ، فَيَقولُ: عَلَيكُم بِرَجُلٍ ماتَ أبوهُ وأَبوكُم حَيٌّ، فَلا يَزالُ مَعَ ذلِكَ أوَّلَ داخِلٍ وآخِرَ خارِجٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه‌‌السلام: وخَيرُ البِقاعِ المَساجِدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص199 ح3751، معاني الأخبار: ص168 ح1 عن مفضّل بن سعيدعن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج84 ص11 ح87 وراجع الخرائج والجرائح: ج1 ص111 ح185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باديه‌‌نشينى از بنى عامر نزد پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله آمد و از ايشان در باره بدترين و بهترين اماكن زمين پرسيد. پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله به او فرمود: «بدترين مكان زمين، بازارهاست. بازارها، ميدان ابليس‌‌اند. اوّلِ صبح با پرچم خود مى‌‌آيد و تختش را مى‌‌گذارد و فرزندان خود را در ميان همه اصناف، پخش مى‌‌كند: از كسى كه پيمانه‌‌اش را كم مى‌‌دهد تا كسى كه ترازويش را سبُك مى‌‌كشد و كسى كه از گَز كردن [پارچه]مى‌‌دزدد يا كسى كه براى فروش كالايش به دروغ، متوسّل مى‌‌شود. او به فرزندانش مى‌‌گويد: بر شما باد [فريفتن]مردى كه پدرش [آدم عليه‌‌السلام] مُرده، در حالى كه پدر شما هنوز زنده است. شيطان با اوّلين كسى كه وارد بازار مى‌‌شود، مى‌‌آيد و با آخرين نفر از بازار، خارج مى‌‌شود». سپس فرمود: «و بهترين مكان‌‌ها، مسجدهايند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ المَجالِسِ الأَسواقُ وَالطُّرُقُ، وخَيرُ المَجالِسِ المَساجِدُ، فَإِن لَم تَجلِس فِي المَسجِدِ فَالزَم بَيتَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص60 ح142 وح 143، مسند الشاميين: ج4 ص310 ح3392 كلّها عنواثلة، كنز العمّال: ج9 ص141 ح25416.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين جاى‌‌هاى نشستن، بازارها و گذرگاه هستند و بهترين محل‌‌هاى نشستن، مسجدهايند. پس اگر در مسجد نمى‌‌نشينى، در خانه‌‌ات بمان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الشَّياطينَ تَغدو بِراياتِها إلَى الأَسواقِ، فَيَدخُلونَ مَعَ أوَّلِ داخِلٍ، ويَخرُجونَ مَعَ آخِرِ خارِجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص136 ح7618، مسند الشاميّين: ج1 ص311 ح544 كلاهما عن أبي اُمامة،كنزالعمّال: ج4 ص20 ح9296 وراجع سنن أبي داود: ج1 ص276 ح1051 والسنن الكبرى: ج3 ص312 ح5834 واُسد الغابة: ج5 ص272 ح5152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شياطين، صبح با پرچم‌‌هاى خود به بازارها مى‌‌آيند و با نخستين وارد شونده به بازار، وارد مى‌‌شوند و با آخرين خارج شونده، خارج مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالأَسواقَ! فَإِنَّ الشَّيطانَ قَد باضَ بِها وفَرَّخَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج1 ص340.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بازارها برحذر باشيد؛ زيرا شيطان در آنها تخم گذاشته و جوجه كرده است [و لانه و كمينگاه شياطين است].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَكُن أوَّلَ مَن يَدخُلُ السّوقَ، ولا آخِرَ مَن يَخرُجُ مِنها، فَفيها باضَ الشَّيطانُ وفَرَّخَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص248 ح6118، تاريخ بغداد: ج12 ص426 الرقم 6874، رياض الصالحين: ص 667، تفسير القرطبي: ج10 ص420 كلّها عن سلمان، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9334.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلين كسى مباش كه به بازار در مى‌‌آيد و آخرين كسى مباش كه آن را ترك مى‌‌كند؛ زيرا شيطان در بازارها تخم گذاشته و جوجه كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَكونَنَّ ـ إنِ استَطَعتَ ـ أوَّلَ مَن يَدخُلُ السّوقَ، ولا آخِرَ مَن يَخرُجُ مِنها، فَإِنَّها مَعرَكَةُ الشَّيطانِ وبِها يَنصِبُ رايَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1906 ح100، المعجم الكبير: ج6 ص252 ح6131، رياض الصالحين: ص 666، تفسير القرطبي: ج10 ص422 كلاهما نحوه كلّها عن سلمان، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9335.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مى‌‌توانى، نه اوّلين كسى باش كه وارد بازار مى‌‌شود و نه آخرين كسى كه آن را ترك مى‌‌كند؛ زيرا بازار، آوردگاه شيطان است و پرچمش را در آن بر مى‌‌افرازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَدا إلى صَلاةِ الصُّبحِ اُعطِيَ رُبعَ الإِيمانِ، ومَن غَدا إلَى السّوقِ اُعطِيَ رايَةَ إبليسَ، وهُوَ مَعَ أوَّلِ مَن يَغدو وآخِرِ مَن يَروحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص255 ح6146، تهذيب الكمال: ج19 ص280 الرقم 3761، كنزالعمّال: ج7ص 369 ح19313 نقلاً عن ابن النجّار وفيه «راية» بدل «ربع» وكلّها عن سلمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى [گزاردنِ] نماز صبح [به مسجد] رود، يكْ چهارم ايمان به او داده شده است و هر كس صبح زود به بازار رود، پرچم ابليس به او داده مى‌‌شود. ابليس با اوّلين كسى كه صبحگاهان به بازار رود، وارد بازار مى‌‌شود و با آخرين كسى كه شبانگاه از بازار خارج شود، آن جا را ترك مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَدا إلى صَلاةِ الصُّبحِ غَدا بِرايَةِ الإِيمانِ، ومَن غَدا إلَى السّوقِ غَدا بِرايَةِ إبليسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص751 ح2234، التمهيد: ج19 ص278 نحوه وكلاهما عن سلمان،كنزالعمّال: ج7 ص366 ح19300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس صبحگاهان براى نماز صبح برود، با پرچم ايمان رفته است و هر كس صبحگاهان به بازار رود، با پرچم ابليس رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طوبى لِلعُلَماءِ، طوبى لِلعُبّادِ، وَيلٌ لِأَهلِ الأَسواقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص248 ح29329 نقلاً عن الفردوس عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا به حال عالمان! خوشا به حال عابدان! واى بر اهل بازارها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَغدو إبليسُ بُكرَةً فَيَصيحُ بِأَعلى صَوتِهِ: يا وَيلَهُ، يا وَيلَهُ! فَيَفزَعُ لَهُ مُرّادُ ذُرِّيَّتِهِ فَيَقولونَ: يا سَيِّدَنا ما أفزَعَكَ؟ فَيَقولُ: اِنطَلِقوا بِهذَا اللِّواءِ وهذِهِ الرّاياتِ حَتّى تَركُزوها فِي الأَسواقِ ومَجامِعِ الطُّرُقِ، ثُمَّ أكِبّوا بَينَ النّاسِ وَانزِغوهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَزَغَ: أي أفسد وأغرى النهاية: ج5 ص42 «نزغ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَلقوا بَينَهُم بِالفَواحِشِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَنطَلِقونَ حَتّى يَركُزوها كَذلِكَ. ويَقولونَ ذلِكَ حينَ يُمسونَ، فَلا تُرى فِي الأَسواقِ إلاَّ المُنكَراتُ ولا تُسمَعُ إلاَّ الفَواحِشُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَروحونَ بِها مَعَ آخِرِ مُنقَلِبٍ مِنَ السّوقِ، يَسيرونَ بِها بَينَ يَدَيهِ بِلِوائِهِم وراياتِهِم، حَتّى يُدخِلوها بَيتَهُ، فَيُبَيِّتونَها مَعَهُ في بَيتِهِ، حَتّى يَغدوا بِها مَعَ أوَّلِ غادٍ إلَى السّوقِ، يَسيرونَ بِها بَينَ يَدَيهِ حَتّى يَركُزوها في مَجامِعِ الطُّرُقِ وَالأَسواقِ. فَهُم عَلى ذلِكَ كُلَّ يَومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج4 ص139 و 140 ح9904 نقلاً عن ابن زنجويه عن أبي اُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس، صبح زود با بلندترين صدايش، فرياد مى‌‌زند: «اى واى! اى واى!». فرزندان نابكارش نگران او مى‌‌شوند و مى‌‌گويند: سرورا! چه چيز، تو را هراسان كرده است؟ ابليس مى‌‌گويد: «اين عَلَم و اين پرچم‌‌ها را ببريد و در بازارها و محلّ تجمّع مردم در گذرگاه‌‌ها نصب كنيد و سپس به جان مردم بيفتيد و آنها را وسوسه كنيد و در ميانشان، فساد و تباهى افكنيد». آنها مى‌‌روند و عَلَم‌‌ها و پرچم‌‌ها را نصب مى‌‌كنند و تا شب چنان مى‌‌كنند. از اين روست كه در بازارها جز خلافكارى ديده نمى‌‌شود و جز زشتگويى، شنيده نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس شامگاهان، عَلَم و پرچم هايشان را بر مى‌‌دارند و با آخرين نفرى كه بازار را ترك مى‌‌كند، بر مى‌‌گردند و پيشاپيش او حركت مى‌‌كنند تا او را به خانه‌‌اش مى‌‌برند و شب را نيز در خانه‌‌اش با او به سر مى‌‌برند و باز بامدادان با اوّلين كسى كه راهىِ بازار مى‌‌شود، به راه مى‌‌افتند و عَلَم و پرچم به دست، پيشاپيش او حركت مى‌‌كنند و عَلَم‌‌ها و پرچم‌‌هاى خود را در تجمّع‌‌گاه‌‌هاى كوچه‌‌ها و بازارها برپا مى‌‌كنند، و اين، كارِ هر روز آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي اُمامة عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ إبليسَ لَمّا اُنزِلَ إلَى الأَرضِ قالَ: يا رَبِّ، أنزَلتَني إلَى الأَرضِ وجَعَلتَني رَجيما ـ أو كَما ذَكَرَ ـ فَاجعَل لي بَيتا. قالَ: الحَمّامُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مجمع الزوائد ج8 ص221 ح13298: «قال: بيتك الحمّام».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ: فَاجعَل لي مَجلِسا. قالَ: الأَسواقُ ومَجامِعُ الطُّرُقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص207 ح7837 عن أبي اُمامة، كنزالعمّال: ج16 ص98 ح44055.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابو اُمامه از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس چون به زمين فرو فرستاده شد، گفت: پروردگارا! مرا به زمين، فرو فرستادى و مطرودم قرار دادى ـ يا چيزى شبيه اين گفت ـ. پس برايم خانه‌‌اى قرار ده. خداوند فرمود: «گرمابه». گفت: جايى هم براى نشستنم قرار ده. فرمود: «بازارها و پاتوق‌‌هاى كوى و برزن‌‌ها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ إبليسُ لِرَبِّهِ: يا رَبِّ قَد اُهبِطَ آدَمُ وقَد عَلِمتُ أنَّهُ سَيَكونُ كِتابٌ ورُسُلٌ، فَما كِتابُهُم ورُسُلُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رُسُلُهُمُ المَلائِكَةُ وَالنَّبِيّونَ مِنهُم، وكُتُبُهُمُ التَّوراةُ وَالزَّبورُ وَالإِنجيلُ وَالفُرقانُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما كِتابي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كِتابُكُ الوَشمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَشمُ: أن يُغرز الجلد بإبرة، ثمّ يُحشى بكحل أو نيل فيزرقّ أثره النهاية: ج5 ص189 «وشم&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقُرآنُكَ الشِّعرُ، ورُسُلُكَ الكَهَنَةُ، وطَعامُكَ ما لا يُذكَرُ اسمُ اللّهِ عَلَيهِ، وشَرابُكَ كُلُّ مُسكِرٍ، وصِدقُكَ الكَذِبُ، وبَيتُكَ الحَمّامُ، ومَصائِدُكَ النِّساءُ، ومُؤَذِّنُكَ المِزمارُ، ومَسجِدُكَ الأَسواقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص85 ح11181، حلية الأولياء: ج3 ص278 الرقم 248 كلاهما عن ابنعبّاس، الفردوس: ج3 ص199 ح4560 عن أنس، كنزالعمّال: ج16 ص98 ح44056؛ بحارالأنوار: ج63 ص281 ح173 نقلاً عن الدرّ المنثور عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس به پروردگارش گفت: پروردگارا! آدم به زمين، فرستاده شد و من مى‌‌دانم كه به زودى كتابى و فرستادگانى در كار خواهد بود. كتاب و فرستادگان آنها (بنى آدم) چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فرستادگانشان، فرشتگان‌‌اند و پيامبرانى از جنس خودشان، و كتاب‌‌هايشان تورات است و زبور و انجيل و فرقان (قرآن)». ابليس گفت: پس كتاب من چيست؟ خدا فرمود: «كتاب تو، خالكوبى است و خواندنىِ تو، شعر [بى‌‌محتوا و مشركانه] و فرستادگانت، كاهنان و خوراكت، آنچه نام خدا بر آن برده نشود و نوشيدنى‌‌ات، همه مُسكرها و راستت، دروغ است و خانه‌‌ات، حمّام است و دام‌‌هايت، زنان‌‌اند و مؤذّنت، نى است و مسجدت، بازارهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَجالِسُ الأَسواقِ مَحاضِرُ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص134 ح9814، عيون الحكم والمواعظ: ص488 ح9038.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محفل‌‌هاى بازارها، جاى حضور شيطان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلَى الحارِثِ الهَمدانِيِّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ ومَقاعِدَ الأَسواقِ؛ فَإِنَّها مَحاضِرُ الشَّيطانِ ومَعاريضُ الفِتَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 69، غرر الحكم: ج2 ص305 ح2699، بحارالأنوار: ج33 ص509 ح707.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در نامه‌‌اش به حارث هَمْدانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پاتوق‌‌هاى بازار بپرهيز كه محلّ حضور شيطان است و عرضه‌‌گاه فتنه‌‌ها و گم‌‌راهى‌‌ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ يَومُ الجُمُعَةِ غَدَتِ الشَّياطينُ بِراياتِها إلَى الأَسواقِ فَيَرمونَ النّاسَ بِالتَّرابيثِ ـ أوِ الرَّبائِثِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: في حديث على عليه‌‌السلام «إذا كان يوم الجمعة غدت الشياطين براياتها فيأخذون الناس بالربائث فيُذَكِّرونهم الحاجات» أي ليربثوهم بها عن الجمعة.يقال: ربثته عن الأمر إذا حبسته وثبّطته.والربائث جمع ربيثة وهي الأمر الذي يحبس الإنسان عن مهامّه النهاية: ج2 ص182 «ربث».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ ويُثَبِّطونَهُم عَنِ الجُمُعَةِ، وتَغدُو المَلائِكَةُ فَيَجلِسونَ عَلى أبوابِ المَسجِدِ فَيَكتُبونَ الرَّجُلَ مِن ساعَةٍ وَالرَّجُلَ مِن ساعَتَينِ حَتّى يَخرُجَ الإِمامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص276 ح1051، السنن الكبرى: ج3 ص312 ح5834، مسند ابن حنبل: ج1ص 201 ح719 عن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نحوه، كنزالعمّال: ج7 ص736 ح21168.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون روز جمعه شود، شياطين با پرچم‌‌هاى خود به بازارها مى‌‌روند و مردم را به بهانه‌‌هاى مختلف، مشغول مى‌‌كنند و از [حضور در] نماز جمعه بازشان مى‌‌دارند. فرشتگان نيز بر درهاى مسجد مى‌‌نشينند و [اسامى]اشخاص و زمان حضورشان در نماز جمعه را تا خارج شدن امام جمعه مى‌‌نويسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ثُمَّ مَضَى ابنُ مُلجَمٍ لَعَنَهُ اللّهُ يَدورُ في شَوارِعِ الكوفَةِ، فَاجتازَ عَلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام وهُوَ جالِسٌ عِندَ ميثَمٍ التَّمّارِ، فَخَطَفَ عَنهُ كي لا يَراهُ، فَفَطَنَ بِهِ فَبَعَثَ خَلفَهُ رَسولاً. فَلَمّا أتاهُ وَقَفَ بَينَ يَدَيهِ وسَلَّمَ عَلَيهِ وتَضَرَّعَ لَدَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‌‌السلام لَهُ: ما تَعمَلُ هاهُنا؟ قالَ: أطوفُ في أسواقِ الكوفَةِ وأَنظُرُ إلَيها، فَقالَ عليه‌‌السلام: عَلَيكَ بِالمَساجِدِ؛ فَإِنَّها خَيرٌ لَكَ مِنَ البِقاعِ كُلِّها، وشَرُّهَا الأَسواقُ ما لَم يُذكَرِ اسمُ اللّهِ فيها. ثُمَّ حادَثَهُ ساعَةً وَانصَرَفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج42 ص275 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ابن ملجم ملعون، سپس در خيابان‌‌هاى كوفه به گشت و گذار پرداخت و بر امير مؤمنان عليه‌‌السلام كه با ميثم تمّار نشسته بود، گذشت و خود را از او دزديد كه امام عليه‌‌السلام او را نبيند. امير مؤمنان عليه‌‌السلام متوجّه او شد و كسى را دنبالش فرستاد. چون نزد ايشان آمد، در برابرش ايستاد و سلام كرد و به لابه و زارى پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام به او فرمود: «اين جا چه مى‌‌كنى؟». گفت: در بازارهاى كوفه مى‌‌گردم و آنها را تماشا مى‌‌كنم. امام عليه‌‌السلام فرمود: «به مسجدها برو؛ زيرا كه آنها برايت از همه جا بهتر است. بدترين جاها، بازارهايند تا زمانى كه نام خدا در آنها برده نشود». سپس ساعتى با او سخن گفت و آن‌‌گاه ابن ملجم رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-در-باره-روايات-نكوهش-بازار659&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى در باره روايات نكوهش بازار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايات ياد شده در صدد تبيين كردن آسيب‌‌هاى موجود در محيط بازار و ناسازگارى آن با اخلاق اسلامى اند. در اين روايات، بازار بدترين مكان نام گرفته و حضور در آن نكوهش شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحليل اين متون و سازوارى و ناسازوارى آن با مجموعه متون ناظر به كسب و تجارت، نيازمند تأمل و تدبر بيشتر در مصادر، اسناد و مضمون‌‌هاى آنها است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مصادر: بيشتر گزارش‌‌هاى نكوهش بازار، در مصادر اهل سنت نقل شده‌‌اند. تنها چهار روايت در اين باره از مصادر شيعى وجود دارد. برخى مصادر اهل سنت گزارش كننده روايات نكوهش بازار، همچون صحيح مسلم، سنن ابن ماجه و المستدرك على الصحيحين از مصادر اصلى اهل سنت محسوب مى‌‌شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان مصادر شيعىِ اين گزارش‌‌ها، كتاب من لا يحضره الفقيه و معانى الاخبار شيخ صدوق اهميت دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اسناد: برخى روايات اهل سنت سند صحيح دارند، ولى گزارش‌‌هاى مصادر شيعى داراى اتقان سندى لازم نيستند. شيخ صدوق در كتاب من لايحضره الفقيه، روايت نكوهش بازار را به صورت مرسل نقل كرده است. سند اين روايت در كتاب معانى الاخبار نيز اضطراب دارد، ولى مى‌‌توان آن را تلقى به قبول كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. مضمون‌‌ها: مضمون و محتواى روايات نكوهش بازار با روايات فراوان ترغيب كننده به كسب و تجارت سازگار نيست. (شمار فراوان روايات پسنديدگى تجارت و ترغيب به انجام آن در بخش‌‌هاى پيشين نقل شده‌‌اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبيعى است كه انجام كسب و تجارت در هر جامعه، نيازمند محلى شايسته و مستعد براى خريد و فروش است تا كارهاى مربوط به داد و ستد سامان گيرند و امكان مراجعه و يافتن خريدار و فروشنده تسهيل شود. از اين رو، روايات نكوهش بازار تنافى ظاهرى با آن روايات خواهند داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكوهش مطلق بازار با سيره و عرف عقلا در اهتمام به بازار در جوامع متفاوت نيز ناسازگار است؛ زيرا بازار به عنوان محل داد و ستد، مكانى است كه در همه جوامع با گرايش‌‌ها و سليقه‌‌هاى مختلف وجود دارد و از لوازم زندگى اجتماعى شمرده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. حل تعارض: با فرض پذيرش روايات نكوهش بازار و ناسازگارى آن با ديگر آموزه‌‌هاى دينى و عقلائى، نياز به جمع ميان اين آموزه‌‌ها احساس مى‌‌شود. در تبيين وجوه جمع ميان اين روايات، لازم است به آسيب‌‌شناسى بازار، مقايسه بازار با مكان‌‌هاى ديگر و فضاى صدور روايات، توجه شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ برخى روايات&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص285 ح355 و 356 و ص287 ح358 و 359.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقام بيان مقايسه ميان مكان مقدسى چون مسجد و بازار هستند. روايت كتاب من لا يحضره الفقيه و برخى ديگر، به صراحت مسجد را به عنوان بهترين مكان و بازار را در مقابل آن به عنوان بدترين مكان معرفى كرده‌‌اند و حديث «أحَبُّ البِلادِ إلَى اللّه‌‌ مَساجِدُها وأبغَضُ البِلادِ إلَى اللّه‌‌ أسواقُها».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص284 ح355.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناظر به اين مقايسه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى ديگر امير مؤمنان عليه‌‌السلام به تلاش شيطان براى حضور يافتن افراد در بازار و حضور نيافتن در نماز جمعه اشاره كرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص293 ح372.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه جايگاه ارزشى برترين و بدترين مكان در اين مقايسه، نياز به تبيين ويژه نخواهد داشت؛ زيرا مسجد، مكانى معنوى است كه با ياد خدا گره خورده و در آن ذكر و ياد خدا برپاست. در مقابل، بازار مكانى براى دنيا گروى و سودآورى است كه فراموشى ياد خدا در آن، امر غريبى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ برخى رواياتِ نكوهش بازار، بر خطرهاى ناشى از حضور در بازار توجه داده و گفته‌‌اند: «لا تُرى فِي الأَسواقِ إلاَّ المُنكَراتُ ولا تُسمَعُ إلاَّ الفَواحِشُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص290 ح367.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايتى ديگر اين محل را «ميدان ابليس»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص286 ح358.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برشمرده است كه در پى گسترش اعمالى ناروا همانند كم فروشى، گران فروشى، دروغ و...، است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجود اين رذائل اخلاقى در بازار را نمى‌‌توان انكار كرد، همچنان كه ناپسند شمردن اين صفات و مكان بروز اين صفات از ناحيه دين، امرى طبيعى شمرده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ برخى ديگر از روايات نكوهش كننده بازار، حضور مستمر و دائمى افراد را در بازار نكوهش كرده‌‌اند. اين روايات به خوى دنياگرايانه و منفعت طلبانه گروهى از بازاريان اشاره دارند كه محل و مأوايى جز بازار نمى‌‌شناسند و از اعمال عبادى و اجتماعى ديگر غافل‌‌اند. روايات نكوهنده حضور پيوسته در بازار، از اول وقت تا آخر وقت به اين ويژگى اشاره دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص289 ح362 ـ 364.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ و سرانجام گروه ديگرى از روايات به بازارگردى بى هدف، يا ولگردى در بازار اشاره كرده و آن را ناپسند شمرده‌‌اند كه توصيه اميرمومنان عليه‌‌السلام به ابن ملجم به پرهيز كردن از بازارگردى و ترغيب او به امور معنوى، از آن جمله است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص293 ح373.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلاصه سخن آن كه: بازار اگر چه مكانى است كه به تسهيل امور اجتماعى داد و ستد يارى مى‌‌رساند، ولى پيرايه‌‌ها و لوازمى دارد كه آن را به عنوان محيطى خطرناك و آسيب پذير مطرح مى‌‌كند: خوى دنياگرايى آدمى را تقويت مى‌‌كند و برخى رذائل اخلاقى را شكوفا مى‌‌سازد؛ از اين رو، مكانى ناپسند شمرده مى‌‌شود كه لازم است فروشنده و خريدار به آنها توجه داشته و مواظب آسيب‌‌هاى موجود در آن باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين منظر، بازار همانند دنيا و يكى از مظاهر اصلى آن است كه به سبب گرايش مادى نكوهش شده است، ولى مى‌‌تواند در مسير خير قرار گيرد و همانند دنيا، داراى ويژگى «مزرعة الآخره» نيز باشد و ستوده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إشراف-النبي-صلی-الله-علیه-وآله-على-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: إشرافُ النَّبِيِّ صلی الله علیه وآله عَلَى السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: نظارت پيامبر صلی الله علیه وآله بر بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه‌‌ بن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَرَني رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله أن آتِيَهُ بِمُديَةٍ ـ وهِيَ الشَّفرَةُ ـ فَأَتَيتُهُ بِها، فَأَرسَلَ بِها فَاُرهِفَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرهفتُ سَيفي: أي رقّقتُهُ، فهو مُرهَف الصحاح: ج4 ص1367 «رهف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ أعطانيها وقالَ: اُغدُ عَلَيَّ بِها، فَفَعَلتُ، فَخَرَجَ بِأَصحابِهِ إلى أسواقِ المَدينَةِ وفيها زِقاقُ خَمرٍ قَد جُلِبَت مِنَ الشّامِ، فَأَخَذَ المُديَةَ مِنّي فَشَقَّ ما كانَ مِن تِلكَ الزِّقاقِ بِحَضرَتِهِ ثُمَّ أعطانيها، وأَمَرَ أصحابَهُ الَّذينَ كانوا مَعَهُ أن يَمضوا مَعِيَ وأَن يُعاوِنوني، وأَمَرَني أن آتِيَ الأَسواقَ كُلَّها، فَلا أجِدُ فيها زِقَّ خَمرٍ إلاّ شَقَقتُهُ، فَفَعَلتُ فَلَم أترُك في أسواقِها زِقّا إلاّ شَقَقتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص492 ح6173، تفسير ابن كثير: ج3 ص175، مسند الشاميين: ج2ص 354 ح1486، المجموع للنووي: ج14 ص284، المغني لعبد اللّه‌‌ بن قدامة: ج5 ص447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبد اللّه‌‌ بن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از من كاردى خواست و من براى ايشان بُردم. فرستاد آن را تيز كردند و سپس به من داد و فرمود: «فردا اين را برايم بياور». من چنين كردم و ايشان با يارانش به بازارهاى مدينه رفت. در آن جا خيك‌‌هاى شرابى بود كه از شام آورده بودند. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كارد را از من گرفت و تمام خيك‌‌هايى را كه در برابرش بود، پاره كرد. سپس كارد را به من داد و به يارانش كه همراه او بودند، فرمود با من بيايند و كمكم كنند و به من دستور داد همه بازارها را بگردم و هر جا خيك شرابى ديدم، پاره‌‌اش كنم. من رفتم و هر چه خيك شراب در بازارهاى مدينه بود، پاره كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَرَّ بِسوقِ المَدينَةِ عَلى طَعامٍ أعجَبَهُ، فَأَدخَلَ يَدَهُ في جَوفِ الطَّعامِ، فَأَخرَجَ شَيئا لَيسَ بِالظّاهِرِ، قالَ: فَأَفَّفَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِصاحِبِ الطَّعامِ، ثُمَّ نادى: يا أيُّهَا النّاسُ! لا غِشَّ بَينَ المُسلِمينَ، مَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان: ج1 ص298 ح515، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص11 ح2153، صحيح ابنحبّان: ج11 ص270 ح4905، المغني عن حمل الأسفار: ج4 ص227 كلّها عن أبي هريرة، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص9 عن أبي الحمراء وكلّها نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص158 ح9970.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در بازار مدينه بر طعامى (موادّى غذايى يا گندم) گذشت كه ظاهرى خوشايند داشت. دستش را داخل آن بُرد و چيزى در آورد كه مانند قسمت بيرونى‌‌اش نبود. پس به طعام‌‌فروش اُف گفت و آن گاه صدا زد: «اى مردم! تقلّب در ميان مسلمانان نيست. كسى كه تقلّب كند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدُ اللّهِ بنُ سَعيدٍ أبي اُحَيحَةَ الاُمَوِيُّ، لَهُ صُحبَةٌ، كانَ اسمُهُ الحَكَمَ، فَسَمّاهُ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَبدَ اللّهِ، وَاستَعمَلَهُ النَّبِيُ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله عَلى سوقِ المَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج29 ص53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه‌‌ بن سعيد اُمَوى، صحابى و نامش حكم بود. پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نامش را عبد اللّه‌‌ نهاد و او را بر بازار مدينه گماشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ خليفة بن خيّاط ـ في تَسمِيَةِ عُمّالِ النَّبِيِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَكَمُ بنُ سَعيدِ بنِ العاصِ عَلَى السّوقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ خليفة بن خياط: ص61، تاريخ دمشق: ج29 ص56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ خليفة بن خيّاط ـ در بيان اسامى كارگزاران پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكم بن سعيد بن عاص، كارگزار بازار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إشراف-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-على-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: إشرافُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام عَلَى السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: نظارت امير مؤمنان علیه السلام بر بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ [الإِمامِ عَلِيٍّ] عليه‌‌السلام أنَّهُ كَتَبَ إلى رِفاعَةَ [قاضيهِ عَلَى الأَهوازِ]: لا تَستَعمِل مَن لا يُصَدِّقُكَ ولا يُصَدِّقُ قَولَكَ فينا، وإلاّ فَاللّهُ خَصمُكَ وطالِبُكَ. لا تُوَلِّ أمرَ السّوقِ ذا بِدعَةٍ، وإلاّ فَأَنتَ أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص530 ح1882.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام به رفاعه [قاضى‌‌اش در اهواز] نوشت: «از به كار گماشتن كسى كه نه تو را و نه سخن تو را در باره ما تصديق مى‌‌كند، خوددارى كن. در غير اين صورت، خداوند از تو بازخواست خواهد كرد. نيز سرپرستى امور بازار را به اهل بدعت مسپار، وگر نه خود بهتر مى‌‌دانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ يَطوفُ فِي السّوقِ بِيَدِهِ دِرَّةٌ، فَاُتِيَ بِقَميصٍ لَهُ سُنبُلانِيٍّ فَلَبِسَهُ، فَخَرَجَ كُمّاهُ عَلى يَدَيهِ، فَأَمَرَ بِهِما فَقُطِعا حَتَّى استَوَيا بِيَدَيهِ، ثُمَّ أخَذَ دِرَّتَهُ فَذَهَبَ يَطوفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج3 ص29 عن سليمان بن بلال عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام؛ مستدرك الوسائل: ج3ص 321 ح3682.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب عليه‌‌السلام تازيانه به دست، در بازار مى‌‌گشت كه پيراهنى سُنبُلانى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لباسى بلند، منسوب به سُنبُلان، شهرى در روم بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برايش آوردند. آن را پوشيد. آستين‌‌هايش بلندتر بود. دستور داد اضافه آن را بُريدند تا اندازه‌‌اش شد. سپس تازيانه‌‌اش را برداشت و به گشت در بازار، ادامه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي صادق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام سُوقَ التَّمّارِينَ، فَإِذَا امرَأَةٌ قائِمَةٌ تَبكي وهِيَ تُخاصِمُ رَجُلاً تَمّاراً، فَقالَ لَها: ما لَكِ؟ قالَت: يا أميرَ المُؤمِنينَ، اشتَرَيتُ مِن هذا تَمراً بِدِرهَمٍ فَخَرَجَ أسفَلُهُ رَدِيّاً لَيسَ مِثلَ الَّذي رَأَيتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ: رُدَّ عَلَيها. فَأَبى حَتّى قالَها ثَلاثاً فَأَبى، فَعَلاهُ بِالدِّرَّةِ حَتّى رَدَّ عَلَيها. وكانَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام يَكرَهُ أن يُجَلَّلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يجلّل التمر: أي يُعبّى في وعاءٍ.والجُلّة: وعاء التمر (اُنظر: الصحاح: ج4 ص1658 «جلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّمرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص230 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص270 ح3978، وسائل الشيعة: ج12ص 419 ح23258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو صادق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام وارد بازار خرمافروشان شد. ديد زنى ايستاده است و مى‌‌گِريد و با مردى خرمافروش، جرّ و بحث مى‌‌كند. به آن زن فرمود: «چه شده است؟». زن گفت: اى امير مؤمنان! من از او، يك درهم خرما خريده‌‌ام؛ امّا از خرماهاى زيرين كه نامرغوب است به من داده مانند خرماهايى كه ديدم نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‌‌السلام به خرمافروش فرمود: «پس بگير». مرد، قبول نكرد. امام عليه‌‌السلام سه بار فرمود و خرمافروش نپذيرفت. امام عليه‌‌السلام تازيانه‌‌اش را بالا بُرد و مرد، پس گرفت. على عليه‌‌السلام نمى‌‌پسنديد خرما [به گونه‌‌اى] بسته‌‌بندى شود [كه موجب فريب خريدار گردد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن الأصبغ بن نُباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجنا مَعَ عَلِيٍّ عليه‌‌السلام حَتّى أتَينَا التَّمّارينَ فَقالَ: لا تَنصِبوا قَوصَرَّةً عَلى قَوصَرَّةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوصَرَّة: هذا الذي يُكنَز فيه التمرُ من البواري الصحاح: ج2 ص793 «قصر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ثُمَّ مَضى حَتّى أتَينا إلَى اللَّحّامينَ فَقالَ: لا تَنفُخوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا تنكوا»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي اللَّحمِ، ثُمَّ مَضى حَتّى أتى إلى سوقِ السَّمَكِ فَقالَ: لا تَبيعُوا الجِرِّيَّ ولاَ المارْماهِيَ ولاَ الطّافِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص246 ح730، بحار الأنوار: ج79 ص309 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با على عليه‌‌السلام بيرون رفتيم تا به بازار خرمافروشان رسيديم. [به خرمافروشان]فرمود: «زنبيل‌‌ها را روى هم قرار ندهيد». سپس رفت تا به گوشت‌‌فروشان رسيديم. فرمود: «در گوشت، ندميد». سپس رفت تا به بازار ماهى‌‌فروشان رسيد و فرمود: «ماهى اسبيله و مارماهى و ماهى مُرده [از آب گرفته]نفروشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية عن أبي مطر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ مِنَ المَسجِدِ فَإِذا رَجُلٌ يُنادي مِن خَلفي: اِرفَع إزارَكَ؛ فَإِنَّهُ أبقى لِثَوبِكَ وأَتقى لَكَ، وخُذ مِن رَأسِكَ إن كُنتَ مُسلِما، فَمَشَيتُ خَلفَهُ، وهُوَ مُؤتَزِرٌ بِإِزارٍ ومُرتَدٍ بِرِداءٍ ومَعَهُ الدِّرَّةُ كَأَنَّهُ أعرابِيٌّ بَدَوِيٌّ، فَقُلتُ: مَن هذا؟ فَقالَ لي رَجُلٌ: أراكَ غَريبا بِهذَا البَلَدِ. فَقُلتُ: أجَل أنَا رَجُلٌ مِن أهلِ البَصرَةِ، فَقالَ: هذا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ أميرُ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتَّى انتَهى إلى دارِ بَني أبي مُعَيطٍ وهُوَ يَسوقُ الإِبِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا فى المصدر، وفي المصدر، وفي بقية المصادر «سوق الإبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: بِيعوا ولا تَحلِفوا؛ فَإِنَّ اليَمينَ تُنَفِّقُ السِّلعَةَ وتَمحَقُ البَرَكَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثمَّ أتى أصحابَ التَّمرِ فَإِذا خادِمٌ تَبكي، فَقالَ: ما يُبكيكِ؟ فَقالَت: باعَني هذَا الرَّجُلُ تَمرا بِدِرهَمٍ فَرَدَّهُ مَوالِيَّ فَأَبى أن يَقبَلَهُ، فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام: خُذ تَمرَكَ وأَعطِها دِرهَما فَإِنَّها لَيسَ لَها أمرٌ، فَدَفَعَهُ، فَقُلتُ: أتَدري مَن هذا؟ فَقالَ: لا، فَقُلتُ: هذا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ أميرُ المُؤمِنينَ، فَصَبَّت تَمرَهُ وأَعطاها دِرهَما، ثُمَّ قالَ الرَّجُلُ: اُحِبُّ أن تَرضى عَنّي يا أميرَ المُؤمِنينَ، قالَ: ما أرضاني عَنكَ إذا أوفَيتَ النّاسَ حُقوقَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ مرَّ مُجتازا بِأَصحابِ التَّمرِ، فَقالَ: يا أصحابَ التَّمرِ، أطعِمُوا المَساكينَ يَربُ كَسبُكُم. ثُمَّ مَرَّ مُجتازا ومَعَهُ المُسلِمونَ حَتَّى انتَهى إلى أصحابِ السَّمَكِ، فَقالَ: لا يُباعُ في سوقِنا طافٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتى دارَ فُراتٍ ـ وهِيَ سوقُ الكَرابيسِ ـ فَأَتى شَيخا فَقالَ: يا شَيخُ، أحسِن بَيعي في قَميصٍ بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، فَلَمّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، ثُمَّ آخَرَ، فَلمَّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، فَأَتى غُلاما حَدَثا فَاشتَرى مِنهُ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ وكُمُّهُ ما بَينَ الرُّسغَينِ إلَى الكَعبَينِ، يَقولُ في لُبسِهِ: الحَمدُ للّه‌‌ الَّذي رَزَقَني مِنَ الرِّياشِ ما أتَجَمَّلُ بِهِ فِي النّاسِ، واُواري بِهِ عَورَتي. فَقيلَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، هذا شَيءٌ تَرويهِ عَن نَفسِكَ أو شَيءٌ سَمِعتَهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله؟ فَقالَ: لا! بَل شَيءٌ سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَقولُ عِندَ الكِسوَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ أبُو الغُلامِ صاحِبُ الثَّوبِ، فَقيلَ لَهُ: يا فُلانُ، قَد باعَ ابنُكَ اليَومَ مِن أميرِ المُؤمِنينَ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، قالَ: أفَلا أخَذتَ مِنهُ دِرهَمَينِ؟ فَأَخَذَ مِنهُ أبوهُ دِرهَما ثُمَّ جاءَ بِهِ إلى أميرِ المُؤمِنينَ وهُوَ جالِسٌ مَعَ المُسلِمينَ عَلى بابِ الرَّحبَةِ، فَقالَ: أمسِك هذَا الدِّرهَمَ، فَقالَ: ما شَأنُ هذَا الدِّرهَمِ؟ فَقالَ: إنَّما ثَمَنُ القَميصِ دِرهَمَينِ، فَقالَ: باعَني رِضايَ وأَخَذَ رِضاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية: ج8 ص4، فضائل الصحابة لابن حنبل: ج1 ص528 ح878، المنتخب مسند عبد بنحميد: ص62 ح69، تاريخ دمشق: ج42 ص485، كنز العمال: ج13 ص183 ح36547؛ الغارات: ج2 ص713، المناقب للكوفي: ج2 ص602 ح1103 كلاهما عن أبي مطر نحوه، بحار الأنوار: ج40 ص331 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية ـ به نقل از ابو مطر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مسجد خارج شدم، ناگاه مردى از پشت سرم صدا زد: «اِزارت را بالا بكش؛ زيرا اين كار هم جامه‌‌ات را ماندگارتر مى‌‌كند و هم به تقوا نزديك‌‌تر است. موهاى سرت را هم كوتاه كن، اگر مسلمان هستى». من دنبالش رفتم. اِزارى بسته بود و ردايى بر تن كرده بود و تازيانه‌‌اى با خود داشت، گويى عربى باديه‌‌نشين است. گفتم: اين كيست؟ مردى به من گفت: مى‌‌بينم كه در اين شهر غريبى. گفتم: آرى. اهل بصره هستم. آن مرد گفت: اين، امير مؤمنان على بن ابى طالب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت تا به محلّه بنى ابى مُعَيط كه بازار شترفروشان بود، رسيد فرمود: «بفروشيد و سوگند نخوريد؛ زيرا سوگند، كالا را به فروش مى‌‌رساند، امّا بركت را مى‌‌بَرَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به بازار خرمافروشان رفت، كنيزى را ديد كه گريه مى‌‌كند. فرمود: «چرا گريه مى‌‌كنى؟». گفت: درهمى خرما از اين مرد خريده‌‌ام و اربابم آن را برگردانْده، ولى اين پس نمى‌‌گيرد. على عليه‌‌السلام به آن مرد فرمود: «خرمايت را بگير و درهمش را بده؛ زيرا او از خود اختيارى ندارد». خرمافروش، ايشان را به عقب راند. من گفتم: آيا مى‌‌دانى اين شخص كيست؟ خرما فروش گفت: نه. گفتم: اين امير مؤمنان، على بن ابى طالب است. خرمايش را ريخت و درهم كنيز را برگرداند. سپس گفت: اى امير مؤمنان! دوست دارم از من راضى باشيد. امير مؤمنان عليه‌‌السلام فرمود: «آن گاه از تو راضى‌‌تر مى‌‌شوم كه حقوق مردم را كاملاً رعايت كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بر خرمافروشان گذشت و فرمود: «اى خرمافروشان! به مستمندان، اطعام كنيد تا كسب و كارتان بركت يابد». آن گاه با مسلمانانى كه همراهش بودند، به راه خود ادامه داد تا به ماهى فروشان رسيد و فرمود: «در بازار ما، ماهى مُرده نبايد فروخته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به محلّه فرات ـ بازار كرباس‌‌فروشان ـ آمد و نزد پيرمردى رفت و فرمود: «اى پيرمرد! يك پيراهن سه درهمى به من بده»؛ امّا چون آن مرد، امير مؤمنان را شناخت، چيزى از او نخريد و نزد ديگرى رفت و چون او هم امير مؤمنان را شناخت، از او نيز چيزى نخريد و نزد جوان نورسى رفت و پيراهنى به سه درهم از او خريد كه آستينش تا ميان ساعد آن حضرت بود. در حالى كه آن را مى‌‌پوشيد، مى‌‌فرمود: «سپاس، خدايى را كه جامه‌‌اى روزى‌‌ام فرمود تا به واسطه آن در ميان مردم، آراسته باشم و برهنگى‌‌ام را بپوشانم». يكى به ايشان گفت: اى امير مؤمنان! اين را از خودتان مى‌‌گوييد يا از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيده‌‌ايد؟ فرمود: «نه؛ بلكه چيزى است كه از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه هنگام پوشيدن جامه، چنين مى‌‌گفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدر آن نوجوان، يعنى صاحب جامه، آمد. به او گفتند: فلانى! پسرت، امروز پيراهنى را به سه درهم به امير مؤمنان فروخت. پدرش به او گفت: چرا از ايشان، دو درهم نگرفتى؟ آن گاه يك درهم از پسرش گرفت و آن را نزد امير مؤمنان عليه‌‌السلام كه با مسلمانان در باب الرَّحبه نشسته بود، آورد و گفت: اين درهم را بگيريد. فرمود: «قضيّه اين درهم چيست؟». گفت: قيمت پيراهن، دو درهم است. فرمود: «من با رضايت خريدم و او با رضايت [پولش را] گرفت (معامله با رضايت طرفين صورت گرفته است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة عن جرموز المرادي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيّا وهُوَ يَخرُجُ مِنَ القَصرِ وعَلَيهِ قِطرِيَّتانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِطرِيَّة: ضرب من البُرود لسان العرب: ج5 ص105 «قطر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ إزارُهُ إلى نِصفِ السّاقِ، ورِداؤُهُ مُشَمَّرٌ قَريبا مِنهُ، ومَعَهُ الدِّرَّةُ، يَمشي فِي الأَسواقِ ويَأمُرُهُم بِتَقوَى اللّهِ وحُسنِ البَيعِ، ويَقولُ: أوفُوا الكَيلَ وَالميزانَ، ولا تَنفُخُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تنقحوا»، والصواب ما أثبتناه كما في الطبقات الكبرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّحمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص557 ح938، الطبقات الكبرى: ج3 ص28، أنساب الأشراف: ج2 ص369، تاريخ دمشق: ج42 ص484، تاريخ الإسلام للذهبي: ج3 ص645؛ مستدرك الوسائل: ج3 ص320 ح3677 وراجع مكارم الأخلاق: ج1 ص247 ح732.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة ـ به نقل از جرموز مرادى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام را ديدم كه از قصر (دار الحكومه) بيرون مى‌‌آمد و دو جامه قِطْرى پوشيده بود. اِزارش تا نيمه ساق مى‌‌آمد و ردايش كه آن را به كمر بسته بود تا نزديك اِزارش مى‌‌رسيد و در دستش تازيانه بود. در بازارها مى‌‌چرخيد و مردم را به پرواى الهى و درستىِ خريد و فروش، فرمان مى‌‌داد و مى‌‌فرمود: «در پيمانه كردن و وزن كردن، سنگِ تمام بگذاريد و در گوشت، ندميد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأموال لقاسم بن سلام عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ مَعَ عَلِيٍّ عليه‌‌السلام إلَى السّوقِ، فَرَأى أهلَ السّوقِ قَد حازوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حازه يحوزه: إذا قبضه وملكه واستبدّ به النهاية: ج1 ص459 «حوز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمكِنَتَهُم، فَقالَ: ما هذا؟: فَقالوا: أهلُ السّوقِ قَد حازوا أمكِنَتَهُم، فَقالَ: لَيسَ ذلِكَ لَهُم؛ سوقُ المُسلِمينَ كَمُصَلَّى المُسلِمينَ، مَن سَبَقَ إلى شَيءٍ فَهُوَ لَهُ يَومَهُ حَتّى يَدَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأموال لقاسم بن سلام: ص93 ح226، كنز العمّال: ج5 ص816 ح14470؛ الكافي: ج2ص 662 ح7، تهذيب الأحكام: ج7 ص9 ح31 كلاهما عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهماالسلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص199 ح3752 وفيها ذيله من «سوق المسلمين»، جامع الأحاديث للقمّي: ص87 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلامعن رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، بحارالأنوار: ج83 ص35 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأموال، قاسم بن سلام ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ: با على عليه‌‌السلام به بازار رفتم، ديد هر يك از بازاريان براى خود جايى را مشخصّ و تصاحب كرده است. فرمود: «اينها چه هستند؟». گفتند: هر يك از بازاريان براى خود جايى را تصاحب كرده است. فرمود: «آنها چنين حقّى ندارند. بازار مسلمانان، مانند نمازخانه مسلمانان است. هر كس زودتر از ديگرى جايى بگيرد، آن روز، آن محل متعلّق به اوست، تا زمانى كه تركش كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجنا مَعَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام، وهُوَ يَطوفُ بِالسّوقِ يَأمُرُ بِوَفاءِ الكَيلِ وَالميزانِ، وهُوَ يَطوفُ إلى أنِ انتَصَفَ النَّهارُ، مَرَّ بِرَجُلٍ جالِسٍ، فَقامَ إلَيهِ فَقالَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، مُرَّ مَعِيَ إلى أن تَدخُلَ بَيتي؛ تَتَغَدّى عِندي وتَدعو لي، وما أحسَبُكَ اليَومَ تَغَدَّيتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أميرُ المُؤمِنينَ: عَلى أن لا تَدَّخِرَ ما في بَيتِكَ، ولا تَتَكَلَّفَ ما وَراءَ بابِكَ، قالَ: لَكَ شَرطُكَ، ودَخَلَ ودَخَلنا، وأَكَلنا خُبزا وزَيتا وتَمرا، ثُمَّ خَرَجَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى: ص159، مستدرك الوسائل: ج16 ص240 ح19728.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همراه امير مؤمنان عليه‌‌السلام به بازار رفتيم. ايشان در بازار مى‌‌گشت و بازاريان را به كامل دادن پيمانه و ترازو توصيه مى‌‌كرد، تا آن كه ظهر شد و ايشان بر مردى كه نشسته بود، گذشت. مرد، به سوى ايشان رفت و گفت: اى امير مؤمنان! با من به خانه‌‌ام بياييد و ناهار ميل نماييد و برايم دعا كنيد. گمان نمى‌‌كنم امروز صبحانه خورده باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام فرمود: «به شرط آن كه آنچه در خانه‌‌ات هست، از ما دريغ نورزى و از بيرون خانه‌‌ات چيزى فراهم نياورى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: قبول است. همراه او به خانه اش رفتيم و نان و روغن و خرما خورديم. سپس، امام عليه‌‌السلام خارج شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَلِيٍّ عليه‌‌السلام أنَّهُ كانَ يَمشي فِي الأَسواقِ وبِيَدِهِ دِرَّةٌ يَضرِبُ بِها مَن وَجَدَ مِن مُطَفِّفٍ أو غاشٍّ في تِجارَةِ المُسلِمينَ. قالَ الأَصبَغُ: قُلتُ لَهُ يَوما: أنَا أكفيكَ هذا يا أميرَ المُؤمِنينَ وَاجلِس في بَيتِكَ، قالَ: ما نَصَحتَني يا أصبَغُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ يَركَبُ بَغلَةَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الشَّهباءَ ويَطوفُ فِي الأَسواقِ سوقا سوقا، فَأَتى يَوما طاقَ اللَّحّامينَ، فَقالَ: يا مَعشَرَ القَصّابينَ، لا تَعجَلُوا الأَنفُسَ قَبلَ أن تَزهَقَ، وإيّاكُم وَالنَّفخَ فِي اللَّحمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعني بعد أن يُسلَخ الجلد، وأمّا النفخ بين الجلد واللحم فليس من هذا وهو شيء يسهل به السلخ، وإنّما نهى عن النفخ في اللحم ليختلط الريح به وتجري بين جلود رقاق عليه فينتفخ اللحم فيظهر كأنّه شحم وليس بشحم دعائم الإسلام: ج2 ص29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ثُمَّ أتى إلَى التَّمّارينَ فَقالَ: أظهِروا مِن رَديءِ بَيعِكُم ما تُظهِرونَ مِن جَيِّدِهِ. ثُمَّ أتَى السَّمّاكينَ فَقالَ: لا تَبيعوا إلاّ طَيِّبا وإيّاكُم وما طَفا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى الكُناسَةَ وفيها مِن أنواعِ التِّجارَةِ؛ مِن نَخّاسٍ، وقَمّاطٍ، وبائِعِ إبِلٍ، وصَيرَفِيٍّ، وبَزّازٍ، وخَيّاطٍ، فَنادى بِأَعلى صَوتٍ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّ أسواقَكُم هذِهِ تَحضُرُهَا الأَيمانُ، فَشوبوا أيمانَكُم بِالصَّدَقَةِ، وكُفّوا عَنِ الحِلفِ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى لا يُقَدِّسُ مَن حَلَفَ بِاسمِهِ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص538 ح1913، الجعفريات: ص238 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‌‌السلام وليسفيه صدره إلى «يا أصبغ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام در بازارها راه مى‌‌رفت و تازيانه‌‌اى در دست داشت كه با آن، كم‌‌فروشان و غِش كنندگان در تجارت مسلمانان را تنبيه مى‌‌كرد. اَصبَغ مى‌‌گويد: روزى به ايشان گفتم: اى اميرمؤمنان! من به جاى شما اين كار را انجام مى‌‌دهم. شما در خانه‌‌تان بشينيد. فرمود: «اى اَصبَغ! برايم خيرخواهى نكردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان بر شَهبا، استر پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، سوار مى‌‌شد و بازارها را يكى يكى مى‌‌گشت. روزى به طاق گوشت‌‌فروشان آمد و فرمود: «اى جماعت قصّاب! سرِ حيوان را پيش از آن كه جانش كاملاً بر آيد، قطع نكنيد و از دميدن در گوشت، بپرهيزيد». سپس نزد خرمافروشان رفت و فرمود: «جنس‌‌هاى پَست خود را هم مانند جنس‌‌هاى خوبتان در معرض ديد قرار دهيد». سپس نزد ماهى‌‌فروشان رفت و فرمود: «جز حلال، نفروشيد و از فروختن ماهى مُرده، خوددارى كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به كُناسه رفت كه در آن، اصناف گوناگون وجود دارد: برده‌‌فروش، نخ‌‌فروش، شترفروش، صرّاف، بزّاز و خيّاط. با صداى بلند فرمود: «اى جماعت تجّار! در اين بازارهاى شما، سوگندها حضور دارند. پس پيمان‌‌هايتان را با صدقه بياميزيد و از سوگند خوردن، خوددارى كنيد؛ زيرا خداوند ـ تبارك و تعالى ـ كسى را كه به نام او سوگند دروغ بخورد، سعادتمند نمى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص314 ح389.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص315 ح389.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وصايا-رسول-الله-صلی-الله-علیه-و-آله-في-أهل-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: وَصايا رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله في أهلِ السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: توصيه‌‌هاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در باره بازاريان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يأتي ما يشابه هذا الحديث في عنوان «سياسة أمير المؤمنين عليه‌‌السلام في مواجهة التجّار» من كتابه المعروف للأشتر النخعي، والظاهر أنّه من كلامه عليه‌‌السلامكما أذعن به صاحب دعائم الإسلام في أوّله حيث قال: «وعن علي صلوات اللّه‌‌ عليه أنّه ذكر عهدا فقال الذي&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدّثناه: أحسبه من كلام علي صلوات اللّه‌‌ عليه إلاّ أنّا روينا عنه أنّه رفعه فقال: عهد رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آلهعهدا كان فيه بعد كلام ذكره قال صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فيما يجب على الأمير من محاسبة نفسه: أيّها الملك المملوك، اذكر ما كنت فيه وانظر إلى ما صرت إليه...دعائم الإسلام: ج1 ص350.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ّما كررناه للتحفظ على كلامهما عليهماالسلام واختلاف الفاظهما و.&lt;/span&gt;.&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ في عهده إلى العمّال ـ: اِعلَم أنَّ النّاسَ خَمسُ طَبَقاتٍ لا يَصلُحُ بَعضُها إلاّ بِبَعضٍ: فَمِنهُمُ الجُنودُ، ومِنهُم أعوانُ الوالي مِنَ القُضاةِ وَالعُمّالِ وَالكُتّابِ ونَحوِهِم، ومِنهُم أهلُ الخَراجِ مِن أهلِ الأَرضِ وغَيرِهِم، ومِنهُم التُّجّارُ وذَوُو الصِّناعاتِ، ومِنهُمُ الطَّبَقَةُ السُّفلى وهُم أهلُ الحاجَةِ وَالمَسكَنَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالجُنودُ تَحصينُ الرَّعِيَّةِ بِإِذنِ اللّهِ تَعالى عز و جل، وزَينُ المُلكِ، وعِزُّ الإِسلامِ، وسَبَبُ الأَمنِ وَالحِفظِ. ولا قِوامَ لِلجُندِ إلاّ بِما يُخرِجُ اللّهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ وَالفَيءِ، الَّذي يَقوونَ بِهِ عَلى جِهادِ عَدُوِّهِم وعَلَيهِ يَعتَمِدونَ فيما يُصلِحُهُم، ومَن تَلزَمُهُم مَؤونَتُهُ مِن أهليهِم. ولا قِوامَ للجُندِ وأَهلِ الخَراجِ إلاّ بِالقُضاةِ وَالعُمّالِ وَالكُتّابِ بِما يَقومونَ بِهِ مِن اُمورِهِم، ويَجمَعونَ مِن مَنافِعِهِم، ويَأمَنونَ مِن خَواصِّهِم وعَوامِّهِم. ولا قِوامَ لَهُم جَميعاً إلاّ بِالتُّجّارِ وذَوِي الصِّناعاتِ، فيما يَنتَفِعونَ بِهِ مِن صِناعاتِهِم ويَقومونَ بِهِ مِن أسواقِهِم ويَكفونَهُم بِهِ مِن مُباشَرَةِ الأَعمالِ بِأَيديهِم، وَالصِّناعاتِ الَّتي لا يَبلُغُها رِفقُهُم. وَالطَّبَقَةُ السُّفلى مِن أهلِ الحاجَةِ وَالمَسكَنَةِ يَبتَلونَ بِالحاجَةِ إلى جَميعِ النّاسِ، وفِي اللّهِ لِكُلٍّ سَعَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولِكُلٍّ عَلَى الأَميرِ حَقٌّ بِقَدرِ ما يَحِقُّ لَهُ، ولَيسَ يُخرِجُهُ مِن حَقِّهِ ما ألزَمَهُ اللّهُ مِن ذلِكَ، إلاّ بِالاِهتِمامِ بِهِ وَالاِستِعانَةِ بِاللّهِ عَلَيهِ، وأَن يُوَطِّنَ نَفسَهُ عَلى لُزومِ الحَقِّ فيما وافَقَ هَواهُ وخالَفَهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُنظُر إلَى التُّجّارِ وأَهلِ الصِّناعاتِ فَاستَوصِ بِهِم خَيرا، فَإِنَّهُم مادَّةٌ لِلنّاسِ يَنتَفِعونَ بِصِناعاتِهِم وبِما يَجلِبونَ إلَيهِم مِن مَنافِعِهِم ومَرافِقِهِم فِي البَرِّ وَالبَحرِ، مِن رُؤوسِ الجِبالِ وبُلدانِ مَملَكَةِ العَدُوِّ، وحَيثُ لا يَعرِفُ أكثَرُ النّاسِ مَواضِعَ ما يَحتاجونَ إلَيهِ مِن ذلِكَ ولا يُطيقونَ الإِتيانَ بِهِ، ولا عَمَلَ ما يَعمَلونَهُ بِأَنفُسِهِم، فَلَهُم بِذلِكَ حَقٌّ وحُرمَةٌ يَجِبُ حِفظُهُم لَها، فَتَفَقَّد اُمورَهُم وَاكتُب إلى عُمّالِكَ فيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اعلَم مَعَ ذلِكَ أنَّ في كَثيرٍ مِنهُم شُحّاً قَبيحاً وحِرصاً شَديداً وَاحتِكاراً لِلتَّرَبُّصِ لِلغَلاءِ، وَالتَّضييقِ عَلَى النّاسِ وَالتَّحَكُّمِ عَلَيهِم، وفي ذلِكَ مَضَرَّةٌ عَظيمَةٌ عَلَى النّاسِ وعَيبٌ عَلَى الوُلاةِ، فَامنَعهُم مِن ذلِكَ وتَقَدَّم إلَيهِم فيهِ، فَمَن خالَفَ أمرَكَ فَخُذ فَوقَ يَدِهِ بِالعُقوبَةِ الموجِعَةِ إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص357 و 365 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، مستدرك الوسائل: ج13 ص149 و 157ح 15018.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ در سفارش به كارگزاران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه مردم، پنج طبقه‌‌اند و اصلاح امور هر يك از آنها در گرو وجود ديگرى است: يكى طبقه سپاهيان است و ديگرى دست‌‌ياران حاكم، يعنى قاضيان و كارگزاران و كاتبان و مانند ايشان‌‌اند؛ و ديگرى، خراج‌‌گزاران، يعنى زمينداران و جز ايشان هستند؛ ديگرى، بازرگانان و صنعتگران‌‌اند و ديگرى، طبقه پايين، يعنى نيازمندان و مستمندان هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپاهيان، به اذن خداوند متعال، حافظ مردم و زينت كشور و مايه اقتدار اسلام و وسيله امنيّت و حراست هستند و بقاى سپاهيان، در گرو خراج و فَى‌‌ء است كه به وسيله آن، توانايى جهاد كردن با دشمنشان را به دست مى‌‌آورند و تكيه‌‌گاه آنان در سر و سامان دادن به زندگى و تأمين هزينه خانواده‌‌شان است. بقاى سپاهيان و خراج‌‌گزاران نيز در گرو قاضيان و كارگزاران و منشيان است؛ چرا كه اينان به [رتق و فتق]امور آنان مى‌‌پردازند و درآمدهايشان را جمع‌‌آورى مى‌‌كنند و در كارهاى خصوصى و عمومى آنان، امين‌‌اند. بقاى همه اينان هم در گرو بازرگانان و صنعتگران است؛ زيرا كه اين طبقه با پيشه‌‌ها و صنعتگرى خويش، درآمدزايى مى‌‌كنند و به بازارها رونق مى‌‌بخشند و آنان را از پرداختن مستقيم به كارها و صنعت‌‌هايى كه خود از عهده آنها بر نمى‌‌آيند، بى‌‌نياز مى‌‌كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طبقه فرودست، يعنى نيازمندان و مستمندان كه نيازمند به ديگر مردمان‌‌اند، و البته رحمت خداوند، شامل همه اين طبقات است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر يك از اين طبقات را بر فرمان‌‌روا حقّى است، به همان اندازه كه فرمان‌‌روا را [بر آنان] حقّ است [و هر دو نسبت به هم حقوق و وظايفى دارند] و از عهده آن حق [و وظيفه] كه خداوند بر او لازم گردانيده است، به در نمى‌‌آيد مگر با همت ورزيدن به آن و استعانت از خداوند خواستن براى آن و خويشتن را بر به كار بستن حق، خواه موافق ميل او باشد يا مخالف آن، عادت دهد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بازرگانان و صنعتگران، توجّه نشان بده و خيرخواه آنان باش؛ زيرا كه آنان، مددرسان مردم هستند، با صنايع خود و با آوردن اجناس و كالاها از خشكى و آب و از ارتفاعات كوه‌‌ها و شهرهاى سرزمين دشمن و جاهايى كه بيشتر مردم نمى‌‌دانند مايحتاجشان را نمى‌‌شناسند و توان به دست آوردن آنها را ندارند و يا با كارهايى كه خود نمى‌‌توانند انجام دهند، سودآورى و درآمدزايى مى‌‌كنند و بدين سبب، اين طبقه را حقّ و حرمتى است كه بايد پاس داشته شود. پس به امور آنان رسيدگى كن و به كارگزارانت در باره [رعايت حال] ايشان بنويس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين حال، بدان كه در بسيارى از آنها، صفت زشت بخل و آزمندى شديد و احتكار كردن [كالا]به اميد گران شدن و در مضيقه قرار دادن مردم و فشار آوردن بر آنان، وجود دارد كه اين، باعث آسيب بزرگى به مردم و مايه ننگ حاكمان است. بنا بر اين، ايشان را از اين صفات و اعمال، منع كن و دستورهاى لازم را در اين زمينه به آنها بده و هر كس از دستورت سرپيچى كرد، با كيفرى دردآور، جلو او را بگير، إن شاء اللّه‌‌!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواعظ-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-لأهل-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: مَواعِظُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام لِأَهلِ السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: توصيه‌‌هاى امير مؤمنان علیه السلام به بازاريان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن الحسن بن أبي الحسن البصري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ [أميرُ المُؤمِنينَ]سوقَ البَصرَةِ، فَنَظَرَ إلَى النّاسِ يَبيعونَ ويَشتَرونَ، فَبَكى عليه‌‌السلام بُكاءً شَديدا، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَبيدَ الدُّنيا وعُمّالَ أهلِها! إذا كُنتُم بِالنَّهارِ تَحلِفونَ، وبِاللَّيلِ في فُرُشِكُم تَنامونَ، وفي خِلالِ ذلِكَ عَنِ الآخِرَةِ تَغفُلونَ، فَمَتى تُحرِزونَ الزّادَ، وتُفَكِّرونَ فِي المَعادِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَجُلٌ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّهُ لا بُدَّ لَنا مِنَ المَعاشِ، فَكَيفَ نَصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام: إنَّ طَلَبَ المَعاشِ مِن حِلِّهِ لا يَشغَلُ عَن عَمَلِ الآخِرَةِ، فَإِن قُلتَ: لابُدَّ لَنا مِنَ الاِحتِكارِ، لَم تَكُن مَعذورا. فَوَلَّى الرَّجُلُ باكِيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص119 ح3، مسند الرضا عليه‌‌السلام: ص103 وليس فيه ذيله من «فقال له رجل»،بحارالأنوار: ج77 ص422 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى مفيد ـ به نقل از حسن بن ابى الحسن بصرى ـ: امير مؤمنان على عليه‌‌السلام به بازار بصره در آمد، به مردمى كه سرگرم خريد و فروش بودند، نگاهى كرد و سخت گريست. آن گاه فرمود: «اى بردگان دنيا و كارگران دنيايى! اگر روز را به سوگند خوردن مى‌‌گذرانيد و شب را به آرميدن در بسترهايتان، و در اين ميان، از آخرت غافليد، پس كِى توشه[ى آخرت] فراهم مى‌‌آوريد و در كار معاد مى‌‌انديشيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به ايشان گفت: اى امير مؤمنان! ناچاريم براى گذران زندگى، بكوشيم. پس چه كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام فرمود: «كسب درآمد از راه حلالش، مانع كار آخرت نيست؛ امّا اگر بگويى: چاره‌‌اى از احتكار نداريم، عذرت پذيرفته نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، گريه‌‌كنان باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام بِالكوفَةِ عِندَكُم يَغتَدي كُلَّ يَومٍ بُكرَةً مِنَ القَصرِ، فَيَطوفُ في أسواقِ الكوفَةِ سوقا سوقا ومَعَهُ الدِّرَّةُ عَلى عاتِقِهِ، وكانَ لَها طَرَفانِ، وكانَت تُسَمَّى السَّبيبَةَ. فَيَقِفُ عَلى أهلِ كُلِّ سوقٍ فَيُنادي: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، اتَّقُوا اللّهَ عز و جل!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا سَمِعوا صَوتَهُ عليه‌‌السلام ألقَوا ما بِأَيديهِم وأَرعَوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرْعَيتُه سمعي: أي أصغيت إليه (مجمع البحرين: ج2 ص713 «رعا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِ بِقُلوبِهِم وسَمِعوا بِآذانِهِم، فَيَقولُ عليه‌‌السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِّمُوا الاِستِخارَةَ، وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ، وَاقتَرِبوا مِنَ المُبتاعينَ، وتَزَيَّنوا بِالحِلمِ، وتَناهَوا عَنِ اليَمينِ، وجانِبُوا الكَذِبَ، وتَجافَوا عَنِ الظُّلمِ، وأَنصِفُوا المَظلومينَ، ولا تَقرَبُوا الرِّبا، وأَوفُوا الكَيلَ وَالميزانَ ولا تَبخَسُوا النّاسَ أشياءَهُم، ولا تَعثَوا فِي الأَرضِ مُفسِدينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتباس من آية 85 من سورة الأعراف وآية 85 من سورة هود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَطوفُ عليه‌‌السلام في جَميعِ أسواقِ الكوفَةِ ثُمَّ يَرجِعُ فَيَقعُدُ لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح17، الأمالي للمفيد: ص197 ح31 كلّهاعن جابر، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص193 ح3726 من دون إسنادٍ إلى الإمام الباقر عليه‌‌السلام، الأمالي للصدوق: ص587 ح809 عن محمّد بن قيس عنه عليه‌‌السلام والثلاثة الأخيرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير المؤمنين عليه‌‌السلام در كوفه و نزد شما (مردم) هر روز بامدادان از دارالاماره برون آمده، و تازيانه بر دوش در تك تك بازارهاى كوفه مى‌‌گشت، تازيانه دو زبانه‌‌اى به نام سَبيبه و بر سر هر بازار مى‌‌ايستاد و ندا در مى‌‌داد: «اى گروه بازرگانان! از خدا پروا كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه كه نداى آن حضرت عليه‌‌السلام را مى‌‌شنيدند، هر آن چه را در دست داشتند، مى‌‌انداختند و به سخن حضرت دل مى‌‌سپردند و با گوش‌‌هاشان سخنش را مى‌‌شنيدند. امام مى‌‌فرمود: «نخست از خدا خير بخواهيد؛ سپس با آسان‌‌گيرى (بر مردم) به بركت روى آوريد؛ خود را به خريداران نزديك (و ايشان را جذب) كنيد؛ با مُدارا زينت يابيد؛ از سوگندخورى بپرهيزيد؛ از ناراستى دورى كنيد؛ از ستم ورزى كناره گيريد؛ دادِ ستمديدگان را بدهيد؛ به ربا نزديك نشويد؛ پيمانه و ترازو را تمام دهيد؛ از مردم كالاهاشان را مكاهيد (كم‌‌فروشى نكنيد) و در زمين به تباهكارى مپوييد». آن گاه، در همه بازارچه‌‌هاى كوفه مى‌‌گشت و سپس بازگشته، در ميان مردم جلوس مى‌‌فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ [عَلِيّا عليه‌‌السلام] رَكِبَ بَغلَةَ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله الشَّهباءَ بِالكوفَةِ، فَأَتى سوقا سوقا، فَأَتى طاقَ اللَّحّامينَ، فَقالَ بِأَعلى صَوتِهِ: يا مَعشَرَ القَصّابينَ، لا تَنخَعوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَنخعوا الذبيحة: أي لا تقطعوا رقبتها وتفصلوها قبل أن تسكن حركتها النهاية: ج5 ص33 «نخع&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَعجَلُوا الأَنفُسَ حَتّى تَزهَقَ، وإيّاكُم وَالنَّفخَ فِي اللَّحمِ لِلبَيعِ! فَإِنَّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله يَنهى عَن ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى التَّمّارينَ فَقالَ: أظهِروا مِن رَدِيِّ بَيعِكُم ما تُظهِرونَ مِن جَيِّدهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى السَّمّاكينَ فَقالَ: لا تَبيعونَ إلاّ طَيِّبا، وإيّاكُم وما طَفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الأصل «حلفا»، وهو سهو من النسّاخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمّ أتَى الكُناسَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُناسةُ: موضع بالكوفة، صُلِب فيه زيد بن عليّ بن الحسين عليه‌‌السلام مجمع البحرين: ج3 ص1598 «كنس&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا فيها أنواعُ التِّجارَةِ؛ مِن نَحّاسٍ، ومِن صائِغٍ، ومِن قَمّاطٍ، ومِن بائِعِ إبَرٍ، ومِن صَيرَفِيٍّ، ومِن حَنّاطٍ، ومِن بَزّازٍ، فَنادى بِأَعلى صَوتِهِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أسواقَكُم هذِهِ يَحضُرُهَا الأَيمانُ، فَشُوبوا أيمانَكُم بِالصَّدقَةِ، وكُفّوا عَنِ الحِلفِ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل لا يُقَدِّسُ مَن حَلَفَ بِاسمِهِ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص238 وص 58 وفيه ذيله من «فنادى بأعلى صوته» وكلاهما عن الإمام الكاظم عنآبائه عليهم‌‌السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص94 ح293 وص 538 ح1913 نحوه، مستدرك الوسائل: ج16 ص157 ح19458.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب، در كوفه بر اَسترى خاكسترى رنگ كه از آنِ پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بود، سوار شد و بازار به بازار رفت. به راسته گوشت‌‌فروشان رسيد و با رساترين بانگش ندا داد: «اى جمعيت قصّاب! هنگام ذبح، گردن حيوان را به يكباره جدا نكنيد و براى گرفتن جان شتاب نورزيد تا جان از تنِ حيوان، بيرون شود. از دميدن در گوشت براى فروختن بپرهيزيد؛ زيرا من، خود، از پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله شنيدم كه از اين كار، نهى مى‌‌فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به بازار خرمافروشان درآمد و فرمود: «همان سان كه كالاى نيكوتان را آشكار مى‌‌كنيد، جنس پَست را هم در معرض ديد بگذاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، به بازار ماهى‌‌فروشان آمد و فرمود: «جز حلال مفروشيد و از فروش ماهىِ در آب مُرده بپرهيزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، به منطقه كُناسه در آمد كه فروشندگان گوناگون، همچون: مسگر، زرگر، ريسمان‌‌فروش، سوزن‌‌فروش، صَرّاف، گندم‌‌فروش و پارچه‌‌فروش، در آن بودند. پس به رساترين بانگش ندا در داد: «اين بازارهاى شما، مكانِ سوگندهايند. پس سوگندهاتان را با صدقه درآميزيد و از سوگند ياد كردن [به خدا]، بپرهيزيد؛ كه همانا خداوند، پاك نمى‌‌شمارد كسى را كه به نام وى، سوگند ناراست ياد كند [از آلودگى پاك نمى‌‌سازد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن أبي سعيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام يَأتِي السّوقَ فَيَقولُ: يا أهلَ السّوقِ، اتَّقُوا اللّهَ، وإيّاكُم وَالحِلفَ؛ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ السِّلعَةَ ويَمحَقُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحَقَهُ: أي أبطَلَهُ ومَحاهُ الصحاح: ج4 ص1553 «محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرَكَةَ، فَإِنَّ التّاجِرَ فاجِرٌ إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ، السَّلامُ عَلَيكُم. ثُمَّ يَمكُثُ الأَيّامَ، ثُمَّ يَأتي فَيَقولُ مِثلَ مَقالَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص110، بحارالأنوار: ج103 ص102 ح44؛ تاريخ دمشق: ج42 ص409،كنزالعمّال: ج4 ص175 ح10043 وراجع الكافي: ج5 ص162 ح4 والمصنف لابن أبي شيبة: ج5 ص260 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از ابو سعيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام وارد بازار مى‌‌شد و مى‌‌فرمود: «اى بازاريان! از خدا بترسيد و از سوگند خوردن، دورى كنيد؛ زيرا سوگند ياد كردن، گر چه كالا را به فروش مى‌‌رساند، امّا بركت را مى‌‌بَرَد. همانا كاسب، گنهكار است، مگر آن كاسبى كه در داد و ستد، حق را را رعايت كند. بدرودتان باد!». سپس مى‌‌رفت و چند روز بعد، دوباره مى‌‌آمد و چنين سخنانى را مى‌‌فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن الحارث&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ [عَلِيّا عليه‌‌السلام] دَخَلَ السّوقَ وقالَ: يا مَعشَرَ اللَّحّامينَ، مَن نَفَخَ مِنكُم فِي اللَّحمِ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص112، بحارالأنوار: ج65 ص326 ح35؛ كنزالعمّال: ج4 ص158 ح9969 نقلاًعن عبدالرزّاق عن كليب بن وائل الأزدي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از حارث ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام به بازار در آمد و فرمود: «اى گروه قصّابان! هر يك از شما كه در گوشت بدمد [تا آن را فربه نشان دهد]، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرشادات-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-في-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: إرشاداتُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام في التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: راهنمايى‌‌هاى امير مؤمنان علیه السلام در باره تجارت كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابِهِ إلَى الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلاّهُ عَلى مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ الرَّعِيَّةَ طَبَقاتٌ لا يَصلُحُ بَعضُها إلاّ بِبَعضٍ، ولا غِنى بِبَعضِها عَن بَعضٍ: فَمِنها جُنودُ اللّهِ، ومِنها كُتّابُ العامَّةِ وَالخاصَّةِ، ومِنها قُضاةُ العَدلِ، ومِنها عُمّالُ الإِنصافِ وَالرِّفقِ، ومِنها أهلُ الجِزيَةِ وَالخَراجِ مِن أهلِ الذِّمَّةِ ومُسلِمَةِ النّاسِ، ومِنهَا التُّجّارُ وأَهلُ الصِّناعاتِ، ومِنهَا الطَّبَقَةُ السُّفلى مِن ذَوِي الحاجَةِ وَالمَسكَنَةِ، وكُلٌّ قَد سَمَّى اللّهُ لَهُ سَهمَهُ، ووَضَعَ عَلى حَدِّهِ فَريضَةً في كِتابِهِ أو سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، عَهداً مِنهُ عِندَنا مَحفوظاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالجُنودُ بِإِذنِ اللّهِ حُصونُ الرَّعِيَّةِ، وزَينُ الوُلاةِ، وعِزُّ الدّينِ، وسُبُلُ الأَمنِ، ولَيسَ تَقومُ الرَّعِيَّةُ إلاّ بِهِم. ثُمَّ لا قِوامَ لِلجُنودِ إلاّ بِما يُخرِجُ اللّهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ الَّذي يَقوَونَ بِهِ عَلى جِهادِ عَدُوِّهِم، ويَعتَمِدُونَ عَلَيهِ فيما يُصلِحُهُم ويَكونُ مِن وَراءِ حاجَتِهِم، ثُمَّ لا قِوامَ لِهذَينِ الصِّنفَينِ إلاّ بِالصِّنفِ الثّالِثِ مِنَ القُضاةِ وَالعُمّالِ وَالكُتّابِ، لِما يُحكِمونَ مِنَ المَعاقِدِ، ويَجمَعونَ مِنَ المَنافِعِ، ويُؤَمَنُونَ عَلَيهِ مِن خَواصِّ الاُمُورِ وعَوامِّها، ولا قِوامَ لَهُم جَميعاً إلاّ بِالتُّجّارِ وذَوِي الصِّناعاتِ فيما يَجتَمِعونَ عَلَيهِ مِن مَرافِقِهِم، ويُقيمونَهُ مِن أسواقِهِم، ويَكفونَهُم مِنَ التَّرَفُّقِ بِأَيديهِم ما لا يَبلُغُهُ رِفقُ غَيرِهِم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ استَوصِ بِالتُّجّارِ وذَوِي الصِّناعاتِ وأَوصِ بِهِم خَيراً، المُقيمِ مِنهُم وَالمُضطَرِبِ بِمالِهِ وَالمُتَرَفِّقِ بِبَدَنِهِ، فَإِنَّهُم مَوادُّ المَنافِعِ وأَسبابُ المَرافِقِ وجُلاّبُها مِنَ المَباعِدِ وَالمَطارِحِ، في بَرِّكَ وبَحرِكَ وسَهلِكَ وجَبَلِكَ، وحَيثُ لا يَلتَئِمُ النّاسُ لِمَواضِعِها ولا يَجتَرِؤونَ عَلَيها، فَإِنَّهُم سِلمٌ لا تُخافُ بائِقَتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَوائِقهُ: أي غوائله وشروره النهاية: ج1 ص162 «بوق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وصُلحٌ لا تُخشى غائِلَتُهُ، وتَفَقَّد اُمورَهُم بِحَضرَتِكَ وفي حَواشي بِلادِكَ، وَاعلَم مَعَ ذلِكَ أنَّ في كَثيرٍ مِنهُم ضيقاً فاحِشاً، وشُحّاً قَبيحاً، وَاحتِكاراً لِلمَنافِعِ، وتَحَكُّماً فِي البِياعاتِ، وذلِكَ بابُ مَضَرَّةٍ لِلعامَّةِ وعَيبٌ عَلَى الوُلاةِ، فَامنَع مِنَ الاِحتِكارِ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَنَعَ مِنهُ، وَليَكُنِ البَيعُ بَيعاً سَمحاً بِمَوازِينِ عَدلٍ وأَسعارٍ لا تُجحِفُ بِالفَرِيقَينِ مِنَ البائِعِ وَالمُبتاعِ، فَمَن قارَفَ حُكرَةً بَعدَ نَهيِكَ إيّاهُ فَنَكِّل بِهِ وعاقِبهُ في غَيرِ إسرافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص131 و 140 نحوه، بحارالأنوار: ج33 ص603 و 607ح 744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در نامه‌‌اش به مالك اشتر نخعى، آن گاه كه او را به استاندارى مصر گماشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه مردم، چند طبقه‌‌اند كه برخى جز با برخى ديگر، سامان نمى‌‌گيرند و هيچ گروهى از گروه ديگر، بى‌‌نياز نيستند. گروهى سربازان خدايند، گروهى، منشيان عمومى و خصوصى‌‌اند، گروهى، قاضيان دادرس و گروهى كارگزاران باانصاف و شفيق‌‌اند. برخى، جزيه‌‌پردازان از اهل ذمّه و ماليات‌‌دهندگان مسلمان، گروهى بازرگانان و صنعتگران‌‌اند، و برخى، طبقات پايين از نيازمندان و تهى‌‌دستان‌‌اند. خداوند براى هر طبقه، سهمى معيّن كرده و در كتاب خويش يا سنّت پيامبرش و يا پيمانى كه نزد ما محفوظ است، حدّ و مرز واجبى را مشخّص ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپاهيان، به اذن خدا، دژهاى مردم و زيور زمامداران و قدرت دين و راه امنيّت و آرامش جامعه‌‌اند و مردم، جز در سايه آنان پايدار نمى‌‌مانند. پايدارى سپاهيان نيز جز با خراجى كه خداوند براى آنان قرار داده، نيست تا با آن ساز و برگ، جهاد با دشمنان را فراهم آورند و بر آن، تكيه كنند و پشتوانه تأمين نيازهايشان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بقا و پايدارى براى اين دو صنف (مردم و سپاهيان) نيست، مگر با صنف سومى از قاضيان و كارگزاران و منشيان كه عهد و پيمان‌‌ها را استوار ساخته، و منافع مردم را فراهم مى‌‌آورند و در كارهاى خاص و عمومى، مورد اعتمادند. قوام همه آنان نيز جز با بازرگانان و صنعتگران نيست كه وسايل راحتى مردم را فراهم مى‌‌آورند و بازارها را رونق مى‌‌بخشند و كارهايى را بر عهده مى‌‌گيرند كه از عهده ديگران خارج است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خيرخواه بازرگانان و صنعتگران باش و ديگران را به نيكى به آنان، سفارش كن، چه، آن كه در جايى اقامت دارد، چه آن كه با مال التجاره‌‌اش در رفت و آمد است و چه آن كه به كارهاى بدنى مى‌‌پردازد. همانا اينان، سرچشمه اصلى كسب‌‌ها و سودها هستند، از دور دست‌‌ها و در خشكى و دريا و بيابان و كوه، و در مناطقى كه مردم با وضعيت آن‌‌جاها ناسازگارند يا جرئت رفتن به آن‌‌جاها را ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، مردمى بى‌‌آزارند كه از شرّشان هراسى نيست و صلح‌‌جويانى‌‌اند كه بيم فتنه و آشوبشان نمى‌‌رود. پس به كارهاى آنان، چه در مركز حكومت خود و چه در اطراف شهرهاى ديگر، رسيدگى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين حال، بدان كه در بسيارى از اينان، سختگيرى‌‌هاى بى‌‌حد، بخل‌‌هاى زننده، احتكار منافع و بى‌‌انصافى و خودسرى در داد و ستدها وجود دارد و اين، براى عموم مردم، زيان‌‌بخش و بر زمامداران، مايه ننگ‌‌است. پس، از احتكار جلوگيرى كن كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از آن نهى كرده است. خريد و فروش، بايد داد و ستدى آسان باشد، با سنگ و ترازوهاى عادلانه و نرخ‌‌هايى كه اجحاف به دو طرف فروشنده و خريدار نشود. پس هر كس كه پس از نهى تو احتكار كرد، او را كيفر و عقوبت كن، ولى نه با زياده‌‌روى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سياسة-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-في-مواجهة-خيانة-عامله-على-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: سِياسَةُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام في مُواجَهَةِ خِيانَةِ عامِلِهِ عَلَى السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: راهكار اميرالمؤمنين علیه السلام در مجازات خيانت‌‌كارى مسئول بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَلِيٍّ عليه‌‌السلام أنَّهُ استَدرَكَ عَلَى ابنِ هَرمَةَ خِيانَةً وكانَ عَلى سوقِ الأَهوازِ، فَكَتَبَ إلى رِفاعَةَ: إِذا قَرَأتَ كِتابي فَنَحِّ ابنَ هَرمَةَ عَنِ السُّوقِ وأَوقِفهُ لِلنّاسِ وَاسجُنهُ ونادِ عَلَيهِ، وَاكتُب إلى أهلِ عَمَلِكَ تُعلِمهُم رَأيي فيهِ، ولا تَأخُذكَ فيهِ غَفلَةٌ ولا تَفريطٌ فَتَهلِكَ عِندَ اللّهِ، وأَعزِلُكَ أخبَثَ عُزلَةٍ واُعيذُكَ بِاللّهِ مِن ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا كانَ يَومَ الجُمُعَةِ فَأَخرِجهُ مِنَ السِّجنِ وَاضرِبهُ خَمسَةً وثَلاثينَ سَوطاً، وطُف بِهِ إلَى الأَسواقِ، فَمَن أتى عَلَيهِ بِشاهِدٍ فَحَلِّفهُ مَعَ شاهِدِهِ، وَادفَع إلَيهِ مِن مَكسَبِهِ ما شُهِدَ بِهِ عَلَيهِ، ومُر بِهِ إلَى السِّجنِ مُهانا مَقبوحا مَنبوحا، وَاحزِم رِجلَيهِ بِحِزامٍ وأَخرِجهُ وَقتَ الصَّلاةِ، ولا تَحُل بَينَهُ وبَينَ مَن يَأتيهِ بِمَطعَمٍ أو مَشرَبٍ أو مَلبَسٍ أو مَفرَشٍ، ولا تَدَع أحَداً يَدخُلُ إلَيهِ مِمَّن يُلَقِّنُهُ اللُّدَدَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّدَدُ: الخصومةُ الشديدة النهاية: ج4 ص244 «لدد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويُرَجِّيهِ الخُلوصَ، فَإِن صَحَّ عِندَكَ أنَّ أحَداً لَقَّنَهُ ما يَضُرُّ بِهِ مُسلِماً فَاضرِبهُ بِالدِّرَّةِ فَاحبِسهُ حَتّى يَتوبَ. ومُر بِإِخراجِ أهلِ السِّجنِ فِي اللَّيلِ إلى صَحنِ السِّجنِ؛ لِيَتَفَرَّجوا غَيرَ ابنِ هَرمَةَ، إلاّ أن تَخافَ مَوتَهُ فَتُخرِجُهُ مَعَ أهلِ السِّجنِ إلَى الصَّحنِ، فَإِن رَأَيتَ بِهِ طاقَةً أوِ استَطاعَةً فَاضرِبهُ بَعدَ ثَلاثينَ يَوماً خَمسَةً وثَلاثينَ سَوطاً بَعدَ الخَمسَةِ وثَلاثينَ الاُولى، وَاكتُب إلَيَّ بِما فَعَلتَ فِي السُّوقِ ومَنِ اختَرتَ بَعدَ الخائِنِ، وَاقطَع عَنِ الخائِنِ رِزقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص532 ح1892، مستدرك الوسائل: ج17 ص379 ح21633.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام خبردار شد كه ابن هَرْمه، مسئول بازار اهواز، خيانتى كرده است. پس به رِفاعه [فرماندار اهواز] نوشت: «چون اين نامه مرا خواندى، ابن هَرْمه را از [مسئوليت] بازار، كنار بگذار و در برابر مردم نگاهش دار و او را زندانى كن و موضوع را به اطّلاع مردم برسان. به همكاران خود نيز بنويس و نظر مرا به آگاهى آنها برسان. مبادا در باره او غفلت و كوتاهى كنى كه بدين سبب، نزد خداوند عز و جل هلاك خواهى شد و من نيز تو را به بدترين وجه، بر كنار خواهم كرد. و از انجام دادن اين كار تو را در پناه مى‌‌سپارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز جمعه كه شد، وى را از زندان بيرون آور و 35 تازيانه به او بزن و در بازارها بچرخانش. اگر كسى عليه او گواهى آورد، در كنار گواهش او را نيز سوگند بده و مقدارى را كه مدّعى است، از درآمد ابن هَرْمه به وى بپرداز و دستور بده تا او را خوار و دست بسته، مجدّدا به زندان ببرند و پاهايش را با ريسمان ببند، ولى هنگام نماز، آزادش بگذار. چنانچه كسى براى او ظرف غذا يا آب يا لباس و يا فرشى آورد، بگذار به او برساند و مانع مشو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كسانى كه ممكن است كينه‌‌توزى را به وى تلقين كنند و يا به نجات، اميدوارش سازند، اجازه ملاقات با او را نده. اگر بر تو ثابت شد كه كسى انديشه آسيب زدن به مسلمانى را در ذهن او افكنده است، آن كس را تازيانه بزن و زندانى‌‌اش كن تا توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور بده زندانيان را، در شب براى هواخورى به حياط زندان بياورند، بجز ابن هَرْمه را، مگر آن كه بترسى تلف شود كه در اين صورت، او را نيز با ديگر زندانيان به حياط زندان بياور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر ديدى تحمّل يا توانايى دارد، سى روز بعد نيز او را دوباره 35 تازيانه بزن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى من بنويس كه با بازار، چه كردى و به جاى اين خائن، چه كسى را انتخاب نمودى. حقوق اين خيانتكار را نيز قطع كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكم-ما-يباع-في-سوق-المسلمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: حُكمُ ما يُباعُ في سُوقِ المُسلِمينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: حكم آنچه در بازار مسلمانان، فروخته مى‌‌شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر ـ لَمّا سُئِلَ عَن شِراءِ اللَّحمِ مِنَ الأَسواقِ ولا يُدرى ما يَصنَعُ القَصّابونَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُل إذا كانَ ذلِكَ في أسواقِ المُسلِمينَ ولا تَسأَل عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص237 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص332 ح4185 كلاهما عن الفضيلوزرارة ومحمد بن مسلم، تهذيب الأحكام: ج9 ص72 ح306 عن زراره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام ـ در پاسخ به سؤال از خريدن گوشت از بازار در حالى كه معلوم نيست قصّاب ها چه مى‌‌كنند ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر آن گوشت در بازار مسلمانان بود، بخور و در باره‌‌اش پرس و جو مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبي يَبعَثُ بِالدَّراهِمِ إلَى السُّوقِ فَيُشتَرى لَهُ بِها جُبُناً، فَيُسَمّي ويَأكُلُ ولا يَسأَلُ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص19 ح63 عن حماد، بحارالأنوار: ج80 ص83 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم درهم‌‌هايى را به بازار مى‌‌فرستاد و با آنها برايش مقدارى پنير مى‌‌خريدند و بسم اللّه‌‌ مى‌‌گفت و مى‌‌خورد و در باره آن، پرس و جو نمى‌‌كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي الجارود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه‌‌السلام عَنِ الجُبُنِ وقُلتُ لَهُ: أخبَرَني مَن رَأى أنَّهُ يُجعَلُ فيهِ المَيتَةُ، فَقالَ: أمِن أجلِ مَكانٍ واحِدٍ يُجعَلُ فيهِ المَيتَةُ حُرِّمَ في جَميعِ الأَرَضينَ؟! إذا عَلِمتَ أنَّهُ مَيتَةٌ فَلا تَأكُل، وإن لَم تَعلَم فَاشتَرِ وبِع وكُل، وَاللّهِ إنّي لَأَعتَرِضُ السُّوقَ فَأَشتَري بِهَا اللَّحمَ وَالسَّمنَ وَالجُبُنَ، وَاللّهِ ما أظُنُّ كُلَّهُم يُسَمُّونَ؛ هذِهِ البَربَرُ، وهذِهِ السُّودانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص296 ح1976، بحارالأنوار: ج65 ص153 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از ابو جارود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام باقر عليه‌‌السلام در باره پنير پرسيدم و گفتم: شخصى كه خودش ديده بود، به من گفت كه آن را با پنير مايه مُرده درست مى‌‌كنند. فرمود: «آيا به دليل اين كه در يك جا پنير با پنيرمايه مُرده درست مى‌‌شود، پس در همه جاى زمين، حرام است؟! اگر يقين داشتى كه با پنيرِ مايه مُرده درستش مى‌‌كنند، نخور و اگر يقين نداشتى، بخر و بفروش و بخور. به خدا سوگند، من خود به بازار مى‌‌روم و از آن جا گوشت و روغن و پنير مى‌‌خرم. به خدا سوگند، گمان نمى‌‌كنم كه همه آنها [هنگام ذبح] بسم اللّه‌‌ بگويند. اين بربر است، آن سودانى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبيّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: الخِفافُ عِندَنا فِي السُّوقِ نَشتَريها فَما تَرى فِي الصَّلاةِ فيها؟ فَقالَ: صَلِّ فيها حَتّى يُقالَ لَكَ: إنَّها مَيتَةٌ بِعَينِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص403 ح28، تهذيب الأحكام: ج2 ص234 ح920 نحوه، منتقى الجمّان: ج1ص 485، وسائل الشيعة: ج2 ص1071 ح4259.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: ما از بازار، كفش مى‌‌خريم. نماز خواندن با آنها چه حكمى دارد؟ فرمود: «با آنها نماز بخوان، مگر آن كه به تو گفته شود: كفش‌‌ها از [پوست حيوان] مُرده ساخته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحمن بن الحجّاج&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنّي أدخُلُ سوقَ المُسلِمينَ ـ أعني هذَا الخَلقَ الَّذينَ يَدَّعونَ الإِسلامَ ـ فَأَشتَري مِنهُمُ الفِراءَ لِلتِّجارَةِ، فَأَقولُ لِصاحِبِها: ألَيسَ هِيَ ذَكِيَّةٌ؟ فَيَقولُ: بَلى، فَهَل يَصلُحُ لي أن أبيعَها عَلى أنَّها ذَكِيَّةٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا، ولكِن لا بَأسَ أن تَبِيعَها وتَقولَ: قَد شَرَطَ لِيَ الَّذِي اشتَرَيتُها مِنهُ أنَّها ذَكِيَّةٌ. قُلتُ: وما أفسَدَ ذلِكَ؟ قالَ: اِستِحلالُ أهلِ العِراقِ لِلمَيتَةِ، وزَعَموا أنَّ دِباغَ جِلدِ المَيتَةِ ذَكاتُهُ، ثُمَّ لَم يَرضَوا أن يَكذِبوا في ذلِكَ إلاّ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص398 ح5، تهذيب الأحكام: ج2 ص204 ح798، وسائل الشيعة: ج2 ص1081ح 4291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: من به بازار مسلمانان ـ يعنى همين مردمى كه ادّعاى مسلمانى دارند ـ مى‌‌روم و از آنها پوستين براى تجارت مى‌‌خرم و به فروشنده‌‌اش مى‌‌گويم: اينها كه پاك‌‌اند [و ذبح شرعى شده‌‌اند]؟ و او مى‌‌گويد: آرى. آيا من مى‌‌توانم آنها را به عنوان پوستين پاك بفروشم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ امّا مى‌‌توانى آنها را بفروشى و بگويى: كسى كه من اينها را از او خريده‌‌ام، به شرط پاك بودن فروخته است». گفتم: دليل نفروختنش [به عنوان پوستين پاك] چيست؟ فرمود: «چون عراقى‌‌ها مُرده را حلال مى‌‌شمارند و مى‌‌گويند پوست حيوان مُرده با دبّاغى پاك مى‌‌شود و حتّى حاضر شدند در اين باره به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله دروغ ببندند [و بگويند كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرموده است: &amp;quot;پوست حيوان مُرده، نجس است و تطهير آن با دبّاغى است&amp;quot;]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ رَجُلٌ: أرَأَيتَ إذا رَأَيتُ شَيئاً في يَدَي رَجُلٍ، أيَجوزُ لي أن أشهَدَ أنَّهُ لَهُ؟ قالَ: نَعَم. قالَ الرَّجُلُ: أشهَدُ أنَّهُ في يَدِهِ ولا أشهَدُ أنَّهُ لَهُ فَلَعَلَّهُ لِغَيرِهِ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: أفَيَحِلُّ الشِّراءُ مِنهُ؟ قالَ: نَعَم، فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: فَلَعَلَّهُ لِغَيرِهِ فَمِن أينَ جازَ لَكَ أن تَشتَرِيَهُ ويَصيرَ مِلكاً لَكَ، ثُمَّ تَقولَ بَعدَ المِلكِ: هُوَ لي وتَحلِفَ عَلَيهِ، ولا يَجوزُ أن تَنسِبَهُ إلى مَن صارَ مِلكُهُ مِن قِبَلِهِ إلَيكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: لَو لَم يَجُز هذا لَم يَقُم لِلمُسلِمينَ سوقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص387 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص262 ح695، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 51 ح3307 نحوه، وسائل الشيعة: ج18 ص215 ح33757.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حفص بن غياث از امام صادق عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به امام صادق عليه‌‌السلام گفت: بفرماييد كه اگر چيزى در دست كسى ديدم، آيا مى‌‌توانم بگويم كه آن چيز، مال اوست؟ فرمود: «آرى». مرد گفت: مى‌‌توانم بگويم كه در دست اوست. نمى‌‌توانم بگويم كه مال اوست؛ چون ممكن است از آنِ ديگرى باشد. امام صادق عليه‌‌السلام به او فرمود: «آيا جايز است آن را از او خريد؟». گفت: آرى. فرمود: «شايد از آنِ ديگرى باشد. پس چگونه براى تو جايز است آن را بخرى و به ملكيت تو در آيد و پس از مالك شدنش بگويى و سوگند بخورى كه: اين، مال من است؛ امّا جايز نيست آن را به كسى كه مالكيّتش از جانب او به تو منتقل شده است، نسبت دهى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام آن گاه فرمود: «اگر اين جايز نباشد، بازارى براى مسلمانان نمى‌‌مانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن علي بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ اشتَرى ثَوباً مِنَ السّوقِ لِلُّبسِ، لا يَدري لِمَن كانَ، هَل يَصلُحُ الصَّلاةُ فيهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنِ اشتَراهُ مِن مُسلِمٍ فَليُصَلِّ فيهِ، وإنِ اشتَراهُ مِن نَصرانِيٍّ فَلا يُصَلّي فيهِ حَتّى يَغسِلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج1 ص263 ح766، قرب الإسناد: ص210 ح821، بحارالأنوار: ج80 ص46ذيل ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن جعفر از برادرش امام كاظم عليه‌‌السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام عليه‌‌السلام پرسيدم: مردى جامه‌‌اى از بازار براى پوشيدن مى‌‌خرد و نمى‌‌داند فروشنده كيست. آيا نماز خواندن با آن جامه درست است؟ فرمود: «اگر از مسلمانى خريده باشد، با آن نماز بخواند [اشكالى ندارد] و اگر از فردى نصرانى خريده باشد، قبل از نماز خواندن با آن، بشويدش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسن بن الجهم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‌‌السلام: أعتَرِضُ السُّوقَ فَأَشتَري خُفّاً لا أدري أذَكِيٌّ هُوَ أم لا؟ قالَ: صَلِّ فيهِ، قُلتُ: فَالنَّعلُ؟ قالَ: مِثلُ ذلِكَ، قُلتُ: إنّي أضيقُ مِن هذا، قالَ: أتَرغَبُ عَمّا كانَ أبُو الحَسَنِ عليه‌‌السلام يَفعَلُهُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص404 ح31، تهذيب الأحكام: ج2 ص234 ح921، وسائل الشيعة: ج2 ص1073ح 4266.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسن بن جَهْم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابو الحسن عليه‌‌السلام گفتم: به بازار مى‌‌روم و پاى جامه‌‌اى مى‌‌خرم و نمى‌‌دانم كه آيا [چرم] آن پاك است يا نه؟ فرمود: «با آن نماز بخوان [اشكالى ندارد]». گفتم: با نعلين چه؟ فرمود: «آن هم همين طور». گفتم: من دلم نمى‌‌آيد اين كار را بكنم. فرمود: «آيا از كارى كه ابوالحسن عليه‌‌السلام انجامش مى‌‌دهد، روى‌‌گردانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَنِ الخَفّافِ يَأتِي السُّوقَ فَيَشتَرِي الخُفَّ لا يَدري أذَكِيٌّ هُوَ أم لا، ما تَقُولُ فِي الصَّلاةِ فيهِ وهُوَ لا يَدري؟ أيُصَلّي فيهِ؟ قالَ: نَعَم، أنَا أشتَرِي الخُفَّ مِنَ السُّوقِ ويُصنَعُ لي واُصَلّي فيهِ، ولَيسَ عَلَيكُمُ المَسأَلَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص371 ح1545، قرب الإسناد: ص385 ح1357، منتقى الجمّان: ج1ص 457، بحارالأنوار: ج80 ص82 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام رضا عليه‌‌السلام در باره خريدار كفش پرسيدم: كه به بازار مى‌‌رود و كفشى مى‌‌خرد و نمى‌‌داند كه آيا [از چرمِ] پاك است يا نه. نماز خواندن با آن، در حالى كه نمى‌‌داند، چه حكمى دارد؟ آيا با آن نماز بخواند؟ فرمود: «آرى. من نيز از بازار، پاى‌‌جامه مى‌‌خرم و [يا]برايم مى‌‌سازند و با آن، نماز مى‌‌خوانم. شما موظّف به پرس و جو كردن [از پاك و ناپاك و حلال و حرام بودن آنچه در بازار فروخته مى‌‌شود] نيستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه‌‌السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَنِ الجُبَّةِ الفِراءِ، يَأتِي الرَّجُلُ السُّوقَ مِن أسواقِ المُسلِمينَ فَيَشتَرِي الجُبَّةَ لا يَدري أهِيَ ذَكِيَّةٌ أم لا، يُصَلّي فيها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، إنَّ أبا جَعفَرٍ عليه‌‌السلام كانَ يَقولُ: إنَّ الخَوارِجَ ضَيَّقوا عَلى أنفُسِهِم بِجَهالَتِهِم، إنَّ الدِّينَ أوسَعُ مِن ذلِكَ، إنَّ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه‌‌السلام كانَ يَقولُ: إنَّ شيعَتَنا في أوسَعِ ما بَينَ السَّماءِ إلَى الأَرضِ، أنتُم مَغفورٌ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص385 ح1358، بحارالأنوار: ج80 ص82 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام رضا عليه‌‌السلام در باره پوستين پرسيدم و گفتم: انسان به بازارى از بازارهاى مسلمانان مى‌‌رود و پوستينى مى‌‌خرد و نمى‌‌داند كه آيا پاك است يا نه. آيا با آن نماز بخواند؟ فرمود: «آرى. ابو جعفر [باقر] عليه‌‌السلام مى‌‌فرمود: &amp;quot;خوارج به سبب نادانى‌‌شان عرصه را بر خود تنگ كردند، در صورتى كه دين، فراخ‌‌تر از اين حرف‌‌هاست&amp;quot;. على بن ابى طالب عليه‌‌السلام مى‌‌فرمود: &amp;quot;شيعيان ما در فراخنايى وسيع‌‌تر از وسعت آسمان تا زمين هستند. شما آمرزيده مى‌‌شويد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن إسماعيل بن عيسى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ عليه‌‌السلام عَنِ جُلودِ الفِراءِ يَشتَرِيهَا الرَّجُلُ في سوقٍ مِن أسواقِ الجَبَلِ، أيَسأَلُ عَن ذَكاتِهِ إذا كانَ البائِعُ مُسلِماً غَيرَ عارِفٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‌‌السلام: عَلَيكُم أنتُم أن تَسأَلوا عَنهُ إذا رَأَيتُمُ المُشرِكينَ يَبيعونَ ذلِكَ، وإذا رَأَيتُم يُصَلّونَ فيه فَلا تَسأَلوا عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص371 ح1544، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص258 ح792، وسائلالشيعة: ج2 ص1072 ح4264.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از اسماعيل بن عيسى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابو الحسن [امام كاظم] عليه‌‌السلام پرسيدم: آيا انسان از پاك بودن پوستين‌‌هايى كه در بازارى از بازارهاى كوهستان مى‌‌خرد و فروشنده، مسلمانى ناآگاه است، بپرسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هنگامى پرسيدن بر شما واجب است كه ببينيد مشركان، اينها را مى‌‌فروشند، ولى هر گاه ديديد با آن نماز مى‌‌خوانند، از آن مپرسيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن الحسين الأَشعريّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَتَبَ بَعضُ أصحابِنا إلى أبي جَعفَرٍ الثّاني عليه‌‌السلام: ما تَقولُ في الفَروِ يُشتَرى مِنَ السُّوقِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا كانَ مَضموناً فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص399 ح7، وسائل الشيعة: ج3 ص338 ح5732.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن حسين اشعرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از شيعيان به ابو جعفر ثانى [امام جواد] عليه‌‌السلام نوشت: در باره پوستين‌‌هايى كه از بازار خريدارى مى‌‌شود، چه مى‌‌فرماييد؟ فرمود: «اگر [پاك بودنشان] ضمانت شود، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-السوق-المعنوية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: آدابُ السّوقِ المَعنَوِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: آداب معنوى بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الذكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الذِّكرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ ذكر خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذاكِرُ اللّهِ فِي السّوقِ لَهُ بِكُلِّ شَعرَةٍ نورٌ يَومَ القِيامَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر زيادة كلمة «القيامة»، وهي ليست في كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَلقَى اللّهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج1 ص412 ح567 عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج1 ص430 ح1856.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در بازار ذكر خدا گويد، روز قيامت، در حالى خدا را ديدار مى‌‌كند كه به ازاى هر مويش، نورى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قالَ حينَ دُخولِ السُّوقِ: «بِسمِ اللّهِ» غُفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج13 ص265 ح15308 نقلاً عن القطب الرّاونديّ في كتاب لبّ اللّباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس هنگام وارد شدن به بازار «بسم اللّه‌‌» بگويد، آمرزيده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ذَكَرَ اللّهَ فِي السّوقِ مُخلِصا عِندَ غَفلَةِ النّاسِ وشُغلِهِم بِما فيهِ، كُتِبَ لَهُ ألفُ حَسَنَةٍ، ويَغفِرُ اللّهُ لَهُ يَومَ القِيامَةِ مَغفِرَةً لَم تَخطُر عَلى قَلبِ بَشَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص435، عدّة الداعي: ص242، بحارالأنوار: ج89 ص129؛ شرح السنّةللبغوي: ج5 ص133 ح1339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در بازار، آن گاه كه مردم در غفلت [از خدا] به سر مى‌‌برند و سرگرم كار خويش‌‌اند، از سرِ اخلاص، خدا را ياد كند، خداوند، هزار ثواب برايش مى‌‌نويسد و در روز رستاخيز، او را مى‌‌آمرزد؛ آمرزشى كه به دل هيچ بشرى خطور نكرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَجيءُ ذاكِرُ اللّهِ فِي الأَسواقِ يَومَ القِيامَةِ لَهُ ضَوءٌ كَضَوءِ الشَّمسِ، ونورٌ كَنورِ القَمَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص500 ح8881 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در بازارها ذكر خدا گويد (/ به ياد خدا باشد)، روز قيامت در حالى [به محشر] مى‌‌آيد كه او را پرتوى مانند پرتو خورشيد و نورى چون نور ماه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّوقُ دارُ سَهوٍ وغَفلَةٍ، فَمَن سَبَّحَ فيها تَسبيحَةً كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِها ألفَ ألفِ حَسَنَةٍ، ومَن قالَ: «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ» كانَ في جِوارِ اللّهِ حَتّى يُمسِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص344 ح3557 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، كنزالعمّال: ج4 ص28 ح9330.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازار، سراى فراموشى و غفلت است. پس هر كه در آن، يك «سبحان اللّه‌‌» بگويد، خداوند به ازاى آن، برايش هزار هزار نيكى [و ثواب]مى‌‌نويسد و هر كه بگويد: «هيچ نيرو و توانى نيست، جز به يارى خدا»، تا شب در پناه خداى متعال باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكثِروا مِنَ الاِستِغفارِ في بُيوتِكُم، وفي مَجالِسِكُم، وعَلى مَوائِدِكُم، وفي أسواقِكُم، وفي طُرُقِكُم، وأَينَما كُنتُم؛ فَإِنَّكُم لا تَدرونَ مَتى تَنزِلُ المَغفِرَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج5 ص319 ح5984 نقلاً عن ابن أبي جمهور في درر اللآلي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در خانه‌‌هايتان و مجلس هايتان و در كنار سفره‌‌هايتان و در بازارهايتان و گذرگاه‌‌هايتان و هر جا كه هستيد، فراوان استغفار كنيد؛ زيرا كه شما نمى‌‌دانيد چه هنگام آمرزش [الهى] فرود مى‌‌آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ السّوقَ فَقالَ: «لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ ولَهُ الحَمدُ، يُحيي ويُميتُ وهُوَ حَيٌّ لا يَموتُ، بِيَدِهِ الخَيرُ وهُوَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ ألفَ ألفِ حَسَنَةٍ، ومَحا عَنهُ ألفَ ألفِ سَيِّئَةٍ، ورَفَعَ لَهُ ألفَ ألفِ دَرَجَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص491 ح3428، سنن الدارمي: ج2 ص747 ح2592، سنن ابن ماجة: ج2ص 752 ح2235 نحوه وكلّها عن عمر، كنزالعمّال: ج4 ص27 ح9327؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص266 ح15312 نقلاً عن ابن أبي جمهور في درر اللآلي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه چون به بازار در آيد، بگويد: «لا اله الا اللّه‌‌ وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد...؛ معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست. پادشاهى و ستايش، از آنِ اوست. زنده مى‌‌كند و مى‌‌ميراند و خود، زنده ناميراست. خير و بركت، در دست اوست و او بر هر چيزى تواناست»، خداوند به سبب اين، براى او هزار هزار ثواب مى‌‌نويسد و هزار هزار گناه از او مى‌‌زدايد و او را هزار هزار درجه بالا مى‌‌برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قالَ حينَ يَدخُلُ السّوقَ: «سُبحانَ اللّهِ وَالحَمدُ للّه‌‌ ولا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ ولَهُ الحَمدُ، يُحيي ويُميتُ وهُوَ حَيُّ لا يَموتُ، بِيَدِهِ الخَيرُ وهُوَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ» اُعطِيَ مِنَ الأَجرِ عَدَدَ ما خَلَقَ اللّهُ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‌‌السلام: ج2 ص31 ح42 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلام،صحيفة الرضا عليه‌‌السلام: ص59 ح85 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، جامع الأخبار: ص142 ح302 عن الإمام الصادق عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج10 ص369 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس زمانى كه وارد بازار مى‌‌شود، بگويد: «سبحان اللّه‌‌ و الحمد للّه‌‌ ولا اله الاّ اللّه‌‌ وحده لا شريك له، له الملك و له الحمد، يحيى و يميت و هو حىّ لا يموت، بيده الخير و هو على كلّ شى‌‌ء قدير؛ منزه است خداوند! ستايش از آن خداست! معبودى جز خداى يگانه بى‌‌هتما نيست! پادشاهى و ستايش از آن او است. مى‌‌ميراند و زنده مى‌‌كند. او زنده ناميرا است. خير به دست اوست و او بر همه چيز توانا است»، به شمارِ آفريدگانِ خداوند تا روز قيامت، به او پاداش داده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في حَديثِ الأَربَعِ مِئَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكثِروا ذِكرَ اللّهِ عز و جل إذا دَخَلتُمُ الأَسواقَ عِندَ اشتِغالِ النّاسِ؛ فَإِنَّهُ كَفّارَةٌ لِلذُّنوبِ، وزِيادَةٌ فِي الحَسَناتِ، ولا تُكتَبوا فِي الغافِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص614 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، تحفالعقول: ص104، بحارالأنوار: ج76 ص172 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در حديث اربع مئة ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به بازارها وارد مى‌‌شويد و مردم سرگرم كارند، خداى عز و جل را بسيار يادآور شويد؛ زيرا اين كار، گناهان را مى‌‌زدايد و بر حسنات مى‌‌افزايد و از غافلان، نوشته نمى‌‌شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ذَكَرَ اللّهَ عز و جل فِي الأَسواقِ، غَفَرَ لَهُ بِعَدَدِ أهلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص200 ح3756، وسائل الشيعة: ج12 ص203 ح22855وراجع المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص319 ح172.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در بازارها ذكر خداوند عز و جل بگويد، به شمارِ اهل آنها از گناهانش آمرزيده مى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا دَخَلتَ السّوقَ فَقُل: لا إلهَ إلاَّ اللّهُ عَدَدَ ما يَنطِقونَ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَسومونَ، تَبارَكَ اللّهُ أحسَنُ الخالِقينَ ـ ثَلاثَ مَرّاتٍ ـ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَلغونَ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَنطِقونَ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَسومونَ، تَبارَكَ اللّهُ رَبُّ العالَمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص327 ح536، مستدرك الوسائل: ج13 ص263 ح15303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به بازار وارد شدى، بگو: «معبودى جز خدا نيست، به شمارِ آنچه مى‌‌گويند، پاكا خداوند به شمار آنچه نشان مى‌‌دهند، آفرين بر خداوند كه بهترينِ آفرينندگان است!» ـ سه بار ـ. [و بگو:]، «پاكا خداوند، به شمار آنچه به زبان مى‌‌آورند! پاكا خداوند، به شمارِ آنچه مى‌‌گويند! پاكا خداوند، به شمارِ آنچه نشان مى‌‌نهند! آفرين بر خداوند كه پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ سوقا أو مَسجِدَ جَماعَةٍ، فَقالَ مَرَّةً واحِدَةً: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وَاللّهُ أكبَرُ كَبيرا، وَالحَمدُ للّه‌‌ كَثيرا، وسُبحانَ اللّهِ بُكرَةً وأَصيلاً، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ العَلِيِّ العَظيمِ، وصَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ» عَدَلَت لَهُ حَجَّةً مَبرورَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص199 ح3753، المحاسن: ج1 ص111 ح102 وفيه «سوقجماعة أو مسجد أهل نصب» بدل «سوقا أو مسجد جماعة» وبزيادة «وأهل بيته» بعد «وآله» وكلاهما عن أبي بصير، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس وارد بازارى يا مسجد قومى‌‌شود و يك بار بگويد: «أشهد أن لا اله الا اللّه‌‌ وحده لا شريك له، واللّه‌‌ أكبر كبيرا...؛ گواهى مى‌‌دهم كه معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست و خدا، بسى بزرگ است. ستايش فراوان، خداى راست. خدا را هر بام و شام، به پاكى مى‌‌ستايم. هيچ نيرو و توانى نيست، مگر از [جانب] خداى بلندمرتبه و باعظمت. درود خدا بر محمّد و خاندان او باد!»، اين، براى او با يك حجّ پذيرفته شده، برابرى مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قالَ فِي السّوقِ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ ألفَ ألفِ حَسَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص704 ح967، المحاسن: ج1 ص111 ح101 كلاهما عن أبي عبيدة الحذّاء،روضة الواعظين: ص341، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح5 وراجع الكافي: ج2 ص519 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در بازار بگويد: «أشهد أن لا اله الا اللّه‌‌ وحده لا شريك له، و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله؛ معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست و...»، خداوند، براى او هزار هزار ثواب مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص110 (آداب التجارة / ذكر اللّه‌‌).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص111 (آداب تجارت / ياد خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الاستعاذة-والدعاء-والاستغفار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الاِستِعاذَةُ وَالدُّعاءُ وَالاِستِغفارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ پناه بردن به خدا و دعا كردن و آمرزش خواستن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قَليلَ الخُطُواتِ فِي السّوقِ، وكانَ يَقولُ إذا خَطا فيها: اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن شَرِّ السّوقِ، وأَعوذُ بِكَ مِنَ الفُسوقِ، وأَعوذُ بِكَ مِن كُلِّ صَفقَةٍ خاسِرَةٍ، ومِن كُلِّ يَمينٍ كاذِبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج1 ص349.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كمتر در بازار قدم مى‌‌زد و هر گاه در آن قدم مى‌‌گذاشت، مى‌‌فرمود: «بار خدايا! از بدى بازار به تو پناه مى‌‌برم. از گناه به تو پناه مى‌‌برم. از هر سوداى زيان‌‌بارى و از هر سوگند دروغى به تو پناه مى‌‌برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن بريدة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله إذا دَخَلَ السّوقَ قالَ: بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ خَيرَ هذِهِ السّوقِ وخَيرَ ما فيها، وأَعوذُ بِكَ مِن شَرِّها وشَرِّ ما فيها، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ أن اُصيبَ فيها يَمينا فاجِرَةً، أو صَفقَةً خاسِرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص723 ح1977، المعجم الكبير: ج2 ص21 ح1157، الأذكارالمنتخبة: ص267، المجموع: ج9 ص154، الدعاء للطبراني: ص252 ح795، كنزالعمّال: ج4 ص126 ح9867.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از بريده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله هنگامى كه وارد بازار مى‌‌شد، مى‌‌فرمود: «به نام خدا. بار خدايا! خير اين بازار و خير آنچه را در آن است، از تو مى‌‌خواهم از شرّ آن و شرّ آنچه در آن است، به تو پناه مى‌‌برم. بار خدايا! به تو پناه مى‌‌برم از اين كه در اين جا مرتكب سوگند دروغ يا دچار معامله‌‌اى زيانمند شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَغفَرَ اللّهَ عز و جل فِي الأَسواقِ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ بِعَدَدِ مَن دَخَلَها مِن أعجَمِيٍّ أو فَصيحٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص561 ح5759 عن أنس، شعب الإيمان: ج1 ص412 ح568 عن الحسن فيه«ذكر» بدل «استغفر»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص200 ح3755 وفيه «ذكر» بدل «استغفر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در بازارها، استغفارِ خداى عز و جل كند، خداوند به شمارِ كسانى كه به بازار در آيند، از عرب و عجم، او را بيامرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ في حَديثِ الأَربَعِمِئَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشتَرَيتُم ما تَحتاجونَ إلَيهِ مِنَ السّوقِ، فَقولوا حينَ تَدخُلونَ الأَسواقَ: أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن صَفقَةٍ خاسِرَةٍ ويَمينٍ فاجِرَةٍ، وأَعوذُ بِكَ مِن بَوارِ الأَيِّمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوار الأيِّم: أي كسادها، من بارت السوق إذا كسدت، والأيِّم: التي لا زوج لها وهي مع ذلك لا يرغبفيها أحد النهاية: ج1 ص161 «بور».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص634 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‌‌السلام، تحف العقول: ص122 وفيه «إذا دخلتم الأسواق لحاجة فقولوا: أشهد...»، بحارالأنوار: ج10 ص113 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ در حديث اربعمئة ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى كه براى خريد مايحتاج خود به بازار رفتيد، هنگام وارد شدن به آن بگوييد: «گواهى مى‌‌دهم كه جز خداى يگانه بى شريك، خدايى نيست. گواهى مى‌‌دهم كه محمّد صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بنده و فرستاده اوست. بار خدايا! از معامله زيان‌‌بار و سوگند دروغ، به تو پناه مى‌‌برم و از كسادى متاع، به تو پناه مى‌‌برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن النعمان بن سعد عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ يَخرُجُ إلَى السّوقِ ومَعَهُ الدِّرَّةُ، فَيَقولُ: إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الفُسوقِ، ومِن شَرِّ هذِهِ السّوقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص114، بحارالأنوار: ج103 ص102 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از نعمان بن سعد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام شلاّق در دست، به بازار مى‌‌رفت و مى‌‌فرمود: «[بارخدايا!] از گناه و از بدى اين بازار، به تو پناه مى‌‌برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ السّوقَ فَنَظَرَ إلى حُلوِها ومُرِّها وحامِضِها فَليَقُل: أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن فَضلِكَ، وأَستَجيرُ بِكَ مِنَ الظُّلمِ وَالغُرمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُرم: هو الدَين النهاية: ج3 ص363 «غرم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمَأثَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص110 ح100 عن سعد الخفّاف، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس وارد بازار شد و چشمش به شيرين و تلخ و ترش آن افتاد، بگويد: «گواهى مى‌‌دهم كه خدايى جز خداى يگانه و بى‌‌انباز نيست و محمّد، بنده و فرستاده اوست. بار خدايا! از فضل تو از تو درخواست مى‌‌كنم و از ستم و زيان و گناه به تو پناه مى‌‌برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ سوقا فَقالَ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وأَنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الظُّلمِ وَالمَأثَمِ وَالمَغرَمِ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ مِنَ الحَسَناتِ عَدَدَ مَن فيها مِن فَصيحٍ وأَعجَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ج145 ح238 عن محمّد بن عثمان الجهني، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به بازارى در آيد و بگويد: «گواهى مى‌‌دهم كه معبودى جز خدا نيست و محمّد، بنده او و فرستاده اوست. بار خدايا! از ستم و گناه و بدهكارى، به تو پناه مى‌‌برم»، خداوند به شمارِ هر كه در آن بازار است، از عرب و عجم، برايش نيكى مى‌‌نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا دَخَلتَ سوقَكَ فَقُل: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن خَيرِها وخَيرِ أهلِها، وأَعوذُ بِكَ مِن شَرِّها وشَرِّ أهلِها، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن أن أظلِمَ أو اُظلَمَ، أو أبغِيَ أو يُبغى عَلَيَّ، أو أعتَدِيَ أو يُعتَدى عَلَيَّ، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن شَرِّ إبليسَ وجُنودِهِ، وشَرِّ فَسَقَةِ العَرَبِ وَالعَجَمِ، وحَسبِيَ اللّهُ لا إلهَ إلاّ هُوَ، عَلَيهِ تَوَكَّلتُ وهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظيمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص156 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص9 ح32 كلاهما عن معاوية بن عمّار، عوالياللآلي: ج3 ص204 ح31، مكارم الأخلاق: ج1 ص546 ح1882 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص91 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به بازارى در آمدى، بگو: «بار خدايا! خير آن و خير اهل آن را از تو مى‌‌طلبم و از شرّ آن و شرّ اهلش به تو پناه مى‌‌آورم. بار خدايا! به تو پناه مى‌‌برم از اين كه ظلم كنم يا به من ظلم شود، سركشى كنم يا به من سركشى شود، تعدّى كنم يا بر من تعدّى شود. بار خدايا! از شرّ ابليس و لشكريانش و از شرّ بزهكاران عرب و غير عرب، به تو پناه مى‌‌آورم. خدايى كه جز او معبودى نيست، مرا بس است. بر او توكّل كردم كه او پروردگار عرش بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سدير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو جَعفَرٍ عليه‌‌السلام: يا أبَا الفَضلِ، أما لَكَ مَكانٌ تَقعُدُ فيهِ فَتُعامِلَ النّاسَ؟ قالَ: قُلتُ: بَلى، قالَ: ما مِن رَجُلٍ مُؤمِنٍ يَروحُ أو يَغدو إلى مَجلِسِهِ أو سوقِهِ فَيَقولُ حينَ يَضَعُ رِجلَهُ فِي السّوقِ: «اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن خَيرِها وخَيرِ أهلِها» إلاّ وَكَّلَ اللّهُ عز و جل بِهِ مَن يَحفَظُهُ ويَحفَظُ عَلَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «يَحفَظُ عَلَيهِ» كلمة «على» بمعنى اللام أي يَحفَظُ لَه متاعه مرآة العقول: ج19 ص143.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى يَرجِعَ إلى مَنزِلِهِ، فَيَقولُ لَهُ: قَد اُجِرتَ مِن شَرِّها وشَرِّ أهلِها يَومَكَ هذا بِإِذنِ اللّهِ عز و جل، وقَد رُزِقتَ خَيرَها وخَيرَ أهلِها في يَومِكَ هذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا جَلَسَ مَجلِسَهُ قالَ حين يَجلِسُ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن فَضلِكَ حَلالاً طَيِّبا، وأَعوذُ بِكَ مِن أن أظلِمَ أو اُظلَمَ، وأَعوذُ بِكَ مِن صَفقَةٍ خاسِرَةٍ ويَمينٍ كاذِبَةٍ» فَإِذا قالَ ذلِكَ، قالَ لَهُ المَلَكُ المُوَكَّلُ بِهِ: أبشِر، فَما في سوقِكَ اليَومَ أحَدٌ أوفَرُ مِنكَ حَظّا، قَد تَعَجَّلتَ الحَسَناتِ، ومُحِيَت عَنكَ السَّيِّئاتُ، وسَيَأتيكَ ما قَسَمَ اللّهُ لَكَ مُوَفَّرا، حَلالاً، طَيِّبا، مُبارَكا فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص155 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص200 ح3754 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سَدير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‌‌السلام به من فرمود: «اى ابو فضل! آيا جايى دارى كه در آن بنشينى و با مردم داد و ستد كنى؟». گفتم: آرى. فرمود: «هيچ مرد مؤمنى نيست كه به محلّ نشستن خود يا بازارش برود و بيايد و هنگامى كه پايش را در بازار مى‌‌گذارد، بگويد: &amp;quot;بار خدايا، خير بازار و خير اهل آن را از تو درخواست مى‌‌كنم&amp;quot;، مگر اين كه خداى عز و جل كسى را بر او بگمارد كه از او و كالايش نگهدارى كند تا آن كه به خانه‌‌اش برگردد. در اين هنگام به او مى‌‌گويد: &amp;quot;تو امروز، به اذن خداوند، از شرّ بازار و شرّ اهل آن، حفظ شدى و امروز، خير بازار و خير اهل آن، روزى‌‌ات شد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گاه كه در محلّ نشستن خود مى‌‌نشيند، هنگام نشستن بگويد: &amp;quot;گواهى مى‌‌دهم كه خدايى جز خداى يگانه و بى انباز نيست و گواهى مى‌‌دهم كه محمّد، بنده و فرستاده اوست. بار خدايا، از تو مى‌‌خواهم كه از فضل خود، روزى حلال و پاك نصيبم كنى. به تو پناه مى‌‌برم از اين كه ستم كنم يا به من ستم شود و از معامله زيان‌‌بار و سوگند دروغ خوردن به تو پناه مى‌‌برم&amp;quot;. چون اين را بگويد، فرشته گماشته بر او مى‌‌گويد: &amp;quot;بشارت باد تو را كه امروز در بازار، بهره‌‌مندتر از تو كسى نيست. در كارهاى نيك شتافتى و گناهان از تو زدوده شد. به زودى آنچه خداوند قسمت تو كرده است، فراوان و حلال و پاك و بابركت به تو خواهد رسيد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الوليد بن صبيح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: يا وَليدُ، أينَ حانوتُكَ مِنَ المَسجِدِ؟ فَقُلتُ: عَلى بابِهِ، فَقالَ: إذا أرَدتَ أن تَأتِيَ حانوتَكَ فَابدَأ بِالمَسجِدِ فَصَلِّ فيهِ رَكعَتَينِ أو أربَعاً، ثُمَّ قُل: غَدَوتُ بِحَولِ اللّهِ وقُوَّتِهِ، وغَدَوتُ بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ بَل بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ يا رَبِّ، اللّهُمَّ إنّي عَبدُكَ ألتَمِسُ مِن فَضلِكَ كَما أمَرتَني، فَيَسِّر لي ذلِكَ وأَنَا خافِضٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِفْض من العيش: أي في سعة وراحة مجمع الحرين: ج1 ص529 «خفض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عافِيَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص475 ح4، وسائل الشيعة: ج5 ص251 ح10225.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از وليد بن صبيح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام [به من] فرمود: «اى وليد! دكّانت با مسجد چه قدر فاصله دارد؟». گفتم: كنار درِ آن است. فرمود: «هر گاه خواستى به دكّانت بروى، نخست به مسجد برو و دو يا چهار ركعت نماز در آن بخوان و سپس بگو: &amp;quot;صبح خود را با نيرو و توان خدا آغاز كردم. نه با نيرو و توانى از خودم؛ بلكه با نيرو و توان تو، اى پروردگار من. بار خدايا! من، بنده تو هستم و همان طور كه به من فرمان داده‌‌اى، از فضل تو مى‌‌جويم. پس آن را برايم آسان گردان، در حالى كه در عافيت تو آسوده به سر مى‌‌برم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن الطيّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام: إنَّهُ كانَ في يَدي شَيءٌ تَفَرَّقَ وضِقتُ ضيقا شَديدا، فَقالَ لي: ألَكَ حانوتٌ فِي السّوقِ؟ قُلتُ: نَعَم وقَد تَرَكتُهُ، فَقالَ: إذا رَجَعتَ إلَى الكوفَةِ فَاقعُد في حانوتِكَ وَاكنُسهُ، فَإِذا أرَدتَ أن تَخرُجَ إلى سَوقِكَ فَصَلِّ رَكعَتَينِ أو أربَعَ رَكَعاتٍ، ثُمَّ قُل في دُبُرِ صَلاتِكَ: «تَوَجَّهتُ بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ، ولكِن بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ، أبرَأُ إلَيكَ مِنَ الحَولِ وَالقُوَّةِ إلاّ بِكَ، فَأَنتَ حَولي ومِنكَ قُوَّتي، اللّهُمَّ فَارزُقني مِن فَضلِكَ الواسِعِ رِزقا كَثيرا طَيِّبا وأَنَا خافِضٌ في عافِيَتِكَ، فَإِنَّهُ لا يَملِكُها أحَدٌ غَيرُكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَعَلتُ ذلِكَ، وكُنتُ أخرُجُ إلى دُكّاني حَتّى خِفتُ أن يأخُذَنِي الجابي بِاُجرَةِ دُكّاني وما عِندي شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجاءَ جالِبٌ بِمَتاعٍ فَقالَ لي: تُكريني نِصفَ بَيتِكَ؟ فَأَكرَيتُهُ نِصفَ بَيتي بِكِرَى البَيتِ كُلِّهِ، قالَ: وعَرَضَ مَتاعَهُ فَاُعطِيَ بِهِ شَيئا لَم يَبِعهُ، فَقُلتُ لَهُ: هَل لَكَ إلَيَّ خَيرٌ تَبيعُني عِدلاً مِن مَتاعِكَ هذا أبيعُهُ وآخُذُ فَضلَهُ وأَدفَعُ إلَيكَ ثَمَنَهُ؟ قالَ: وكَيفَ لي بِذلِكَ؟ قالَ: قُلتُ: ولَكَ اللّهُ عَلَيَّ بِذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخُذ عِدلاً مِنها، فَأَخَذتُهُ ورَقَّمتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجاءَ بَردٌ شَديدٌ، فَبِعتُ المَتاعَ مِن يَومي ودَفَعتُ إلَيهِ الثَّمَنَ وأَخَذتُ الفَضلَ، فَما زِلتُ آخُذُ عِدلاً عِدلاً فَأَبيعُهُ وآخُذُ فَضلَهُ وأَرُدُّ عَلَيهِ مِن رَأسِ المالِ، حَتّى رَكِبتُ الدَّوابَّ وَاشتَرَيتُ الرَّقيقَ وبَنَيتُ الدّورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص474 ح3، تهذيب الأحكام: ج3 ص312 ح967 عن أبي الطيّار، بحارالأنوار: ج 47 ص367 ح84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن طيّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‌‌السلام گفتم: سرمايه‌‌اى كه داشتم بر باد رفت و سخت در مضيقه هستم. فرمود: «آيا دكّانى در بازار دارى؟». گفتم: آرى؛ امّا رهايش كرده‌‌ام. فرمود: «چون به كوفه برگشتى، در دكّانت بنشين و آن را آب و جارو بزن و هر گاه خواستى به بازار روى، دو يا چهار ركعت نماز بخوان و در پىِ آن بگو: &amp;quot;مى‌‌روم، نه با نيرو توانى از خود، كه با نيرو و توانِ تو. از هر نيرو و توانى به درگاه تو اعلام برائت مى‌‌كنم، مگر نيرو و توان تو؛ زيرا كه تويى نيروى من و توان من از توست. بار خدايا! از فضل بى‌‌كرانت، به من روزى فراوان و پاك، عطا فرما، در حالى كه در عافيت تو آسوده به سر مى‌‌برم؛ زيرا كه احدى جز تو، مالك عافيت نيست&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن طيّار مى‌‌گويد: من اين كار را كردم و با اين ترس به دكّانم مى‌‌رفتم كه مأمور ماليات، اجاره دكّانم را از من مطالبه كند و من، آه در بساط نداشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز تاجر سيّارى، كالايى آورد و به من گفت: نصف حجره‌‌ات را به من اجاره مى‌‌دهى؟ من نصف حجره‌‌ام را به قيمت اجاره تمام حجره، به او اجاره دادم و كالايش را به فروش گذاشت، امّا به قيمتى از او مى‌‌خريدند كه نفروخت. به او گفتم: آيا حاضرى خيرى از تو به من برسد؟ يك لنگه بار از اين كالايت را به من مى‌‌فروشى و من، آن را بفروشم و سودش را بردارم و اصل پولش را به تو بدهم؟ گفت: چه تضمينى است كه به من بدهى؟ گفتم: خدا را شاهد مى‌‌گيرم. گفت: يك لنگه بار را بردار. من برداشتم و آن را يادداشت كردم. سرماى شديدى آمد و من، همان روز كالا را فروختم و بهايش را به او دادم و سودش را برداشتم. به همين ترتيب، يك لنگه يك لنگه بر مى‌‌داشتم و مى‌‌فروختم و سودش را بر مى‌‌داشتم و سرمايه‌‌اش را به او برمى‌‌گرداندم تا آن كه بر چارپايان نشستم و برده‌‌ها خريدم و خانه‌‌ها ساختم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص114 (آداب التجارة / الدعاء) وص 116 (والاستخارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص115 (آداب تجارت / دعا كردن) و ص117 (طلب خير كردن از خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-القراءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ القِراءَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ خواندن آياتى از قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، أيَعجِزُ أحَدُكُم إذا رَجَعَ مِن سوقِهِ أن يَقرَأَ عَشرَ آياتٍ، فَيَكتُبُ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ آيَةٍ حَسَنَةً؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص315 ح12119، شعب الإيمان: ج2 ص349 ح2003، كنزالعمّال: ج4ص 28 ح9331 نقلاً عن ابن النجّار وكلّها عن ابن عبّاس وراجع سنن الدارمي: ج2 ص436.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بازاريان! آيا هر يك از شما نمى‌‌تواند زمانى كه از بازار برگشت، ده آيه بخواند تا خداوند به ازاى هر آيه‌‌اى يك حسنه برايش بنويسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يَمنَعُ التّاجِرَ مِنكُمُ المَشغولَ في سوقِهِ إذا رَجَعَ إلى مَنزِلِهِ أن لا يَنامَ حَتّى يَقرَأَ سورَةً مِنَ القُرآنِ، فَتُكتَبَ لَهُ مَكانَ كُلِّ آيَةٍ يَقرَؤها عَشرُ حَسَناتٍ ويُمحى عَنهُ عَشرُ سَيِّئاتٍ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص611 ح2، ثواب الأعمال: ص127 ح1، عدّة الداعي: ص271، منتقى الجمّان: ج 2 ص262 كلّها عن الفضيل بن يسار، بحارالأنوار: ج92 ص202 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه مانع دارد كه هر كاسبى از شما كه در بازار كار مى‌‌كند، چون به خانه‌‌اش بازگشت، پيش از خوابيدن، سوره‌‌اى از قرآن را بخواند تا به ازاى هر آيه‌‌اى كه مى‌‌خواند، ده كار نيك برايش نوشته شود و ده گناه از او زدوده گردد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ الصَّلاةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ نماز گزاردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةُ في مَسجِدِ السّوقِ اثنَتا عَشرَةَ صَلاةً، وصَلاةُ الرَّجُلِ وَحدَهُ في بَيتِهِ صَلاةٌ واحِدَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص148، تهذيب الأحكام: ج3 ص253 ح698 عن الإمام الصادق عن أبيه عنالإمام عليّ عليهم‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص235 ح702، ثواب الأعمال: ص51 ح1، المحاسن: ج1 ص130 ح154 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليهم‌‌السلام، بحارالأنوار: ج83 ص380 ذيل ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر نمازى كه در مسجد بازار گزارده شود، معادل دوازده نماز است و نمازى كه مرد در خانه‌‌اش به تنهايى مى‌‌گزارد، يك نماز به شمار مى‌‌آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص340 ح429 و 430.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص341 ح429 و 430.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-التسعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثامن: التَّسعيرُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم: قيمت گذارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المسعر-هو-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: المُسَعِّرُ هُوَ اللّهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: قيمت‌‌گذار خداست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَا لا اُسَعِّرُ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى هُوَ المُسَعِّرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص192 ح246.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من قيمت گذارى نمى‌‌كنم؛ زيرا قيمت‌‌گذار، خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَلاءُ وَالرُّخصُ جُندانِ مِن جُنودِ اللّهِ تَعالى، يُسَمّى أحَدُهُما: الرَّغبَةَ، وَالآخَرُ: الرَّهبَةَ، فَإِذا أرادَ اللّهُ تَعالى أن يُغلِيَهُ قَذَفَ الرَّغبَةَ في صُدورِ التُّجّارِ فَرَغِبوا فيهِ فَحَبَسوهُ، وإذا أرادَ أن يُرخِصَهُ قَذَفَ الرَّهبَةَ في صُدورِ التُّجّارِ فَأَخرَجوهُ مِن أيديهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج8 ص50 الرقم 4109، الفردوس: ج3 ص113 ح4312 كلاهما عن أنس، كنزالعمّال: ج4 ص102 ح9747.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرانى و ارزانى، دو لشكر از لشكرهاى خداوند متعال هستند: يكى از آنها را شوق مى‌‌نامند و ديگرى را ترس. پس هر گاه خداوند متعال بخواهد كالا را گران كند، شوق [داد و ستد] را در دل‌‌هاى تاجران مى‌‌افكند و آنها به كالا روى مى‌‌آورند و آن را احتكار مى‌‌كنند و هر گاه بخواهد ارزانش كند، در دل‌‌هاى تاجران ترسى [از داد و ستد] مى‌‌اندازد و در نتيجه، آنان كالا را از دست‌‌هاى خود خارج مى‌‌سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ عز و جل وَكَّلَ بِالسِّعرِ مَلَكا يُدَبِّرُهُ بِأَمرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص163 ح3، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3970، التوحيد: ص389ح 34 كلّها عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج5 ص148 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، فرشته‌‌اى را بر قيمت‌‌ها گماشته است و او به امر خدا، آن را تدبير مى‌‌كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة الثمالي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُكِرَ عِندَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‌‌السلام غَلاءُ السِّعرِ، فَقالَ: وما عَلَيَّ مِن غَلائِهِ! إن غَلا فَهُوَ عَلَيهِ، وإن رَخُصَ فَهُوَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص81 ح7، تهذيب الأحكام: ج6 ص321 ح881، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 267 ح3966، التوحيد: ص389 ح34، بحار الأنوار: ج46 ص55 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو حمزه ثُمالى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نزد على بن الحسين عليه‌‌السلام سخن از گرانى قيمت‌‌ها به ميان آمد. فرمود: «گرانىِ آن به من چه ربطى دارد؟ اگر گران شود، از جانب او (خدا) است و اگر هم ارزان شود، از جانب اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ جَلَّ وعَزَّ وَكَّلَ بِالسِّعرِ مَلَكا، فَلَن يَغلُوَ مِن قِلَّةٍ، ولا يَرخُصَ مِن كَثرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح2، بحار الأنوار: ج5 ص147 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل فرشته‌‌اى را بر قيمت‌‌ها گماشته است. بنا بر اين، نه بر اثر كمبود، گرانى به وجود مى‌‌آيد و نه بر اثر فراوانى، ارزانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;امتناع-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-عن-التسعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: اِمتِناعُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله عَنِ التَّسعيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: خوددارى پيامبر خداصلی الله علیه و آله از قيمت گذارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن ابن نضلة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُم قالوا لِلنَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله في عامِ سَنَةٍ: سَعِّر لَنا يا رَسولَ اللّهِ، فَقالَ: لا يَسأَ لُنِي اللّهُ عَن سُنَّةٍ أحدَثتُها فيكُم لَم يَأمُرني بِها، ولكِن سَلُوا اللّهَ مِن فَضلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج6 ص343 الرقم 6401 وج 3 ص91 الرقم 2634 وص 542 الرقم 3523 كلاهمانحوه، كنز العمّال: ج4 ص103 ح9748 نقلاً عن الطبراني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از ابن نضله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قحط‌‌سالى به پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفتند: اى پيامبر خدا! براى ما قيمت تعيين كن. فرمود: «خداوند، مرا به سبب برنهادن سنّتى در ميان شما كه مرا به آن امر نفرموده، بازخواست نخواهد كرد؛ ليكن فضل خدا را طلب كنيد [تا قحط‌‌سالى از شما بگذرد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفِدَ الطَّعامُ عَلى عَهدِ رَسولِ‌‌اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَأَتاهُ المُسلِمونَ فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، قَد نَفِدَ الطَّعامُ ولَم يَبقَ مِنهُ شَيءٌ إلاّ عِندَ فُلانٍ، فَمُرهُ يَبيعُهُ النّاسَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحَمِدَ اللّهَ وأَثنى عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ: يا فُلانُ، إنَّ المُسلِمينَ ذَكَروا أنَّ الطَّعامَ قَد نَفِدَ إلاّ شَيئا عِندَكَ، فَأَخرِجهُ وبِعهُ كَيفَ شِئتَ، ولا تَحبِسهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص164 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص159 ح705 وفيه «فقد» بدل «نفد» وكلاهماعن حذيفة بن منصور.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دوران پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله [يك بار] طعام ناياب شد. مسلمانان نزد وى آمدند و گفتند: «اى پيامبر خدا! طعام، ناياب شده و هيچ چيز از آن باقى نمانده، مگر نزد فلانى. به او فرمان ده تا آن را به مردم بفروشد. پس پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله سپاس و ستايش خداى را به جاى آورد و سپس فرمود: «اى فلانى! مسلمانان گفته‌‌اند كه طعام، ناياب شده، جز مقدارى كه نزد توست. پس آن را برون آور و هر گونه كه مى‌‌خواهى، بفروش و آن را انبار مكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَلاَ السِّعرُ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، سَعِّر لَنا، فَقالَ: إنَّ اللّهَ هُوَ المُسَعِّرُ، القابِضُ الباسِطُ الرَّزّاقُ، وإنّي لَأَرجو أن ألقى رَبّي ولَيسَ أحَدٌ مِنكُم يَطلُبُني بِمَظلِمَةٍ في دَمٍ ولا مالٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص606 ح1314، سنن أبي داود: ج3 ص272 ح3451، سنن ابن ماجة: ج2ص 741 ح2200، سنن الدارمي: ج2 ص699 ح2450، مسند ابن حنبل: ج4 ص571 ح14059 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج4 ص184 ح10077.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از اَ نَس بن مالك ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله نرخ ها بالا رفت. گفتند: اى پيامبر خدا! براى ما قيمت تعيين كن. فرمود: «همانا خداوند، قيمت‌‌گذار است و هموست كه [روزى‌‌ها را] بر مى‌‌بندد و مى‌‌گشايد و رزق مى‌‌بخشد. هر آينه، من اميد دارم كه خدا را ديدار كنم، در حالى كه هيچ يك از شما در خون يا مال، از من دادخواهى نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ لِلنَّبِيِّ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَو سَعَّرتَ لَنا سِعرا فَإِنَّ الأَسعارَ تَزيدُ وتَنقُصُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ما كُنتُ لِأَلقَى اللّهَ تَعالى بِبِدعَةٍ لَم يُحدِث إلَيَّ فيها شَيئا، فَدَعوا عِبادَ اللّهِ يَأكُلُ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، وإذَا استُنصِحتُم فَانصَحوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3969.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفته شد: خوب است براى ما قيمت بگذارى؛ زيرا قيمت‌‌ها كم و زياد مى‌‌شوند [و نوسان دارند]. فرمود: «من چنان نيستم كه خدا را ديدار كنم، در حالى كه بدعتى نهاده‌‌ام كه او مرا در آن، مُجاز نفرموده است. پس اجازه دهيد كه بندگان خدا از [داد و ستد با] يكديگر، روزى بخورند. هر گاه از شما اندرز (/ راه‌‌نمايى) خواسته شد، اندرز دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِالمُحتَكِرينَ فَأَمَرَ بِحُكرَتِهِم أن تُخرَجَ إلى بُطونِ الأَسواقِ وحَيثُ تَنظُرُ الأَبصارُ إلَيها، فَقيلَ لِرَسولِ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: لَو قَوَّمتَ عَلَيهِم! فَغَضِبَ عليه‌‌السلام حَتّى عُرِفَ الغَضَبُ في وَجهِهِ وقالَ: أنَا اُقَوِّمُ عَلَيهِم؟! إنَّمَا السِّعرُ إلَى اللّهِ عز و جل، يَرفَعُهُ إذا شاءَ ويَخفِضُهُ إذا شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص388 ح33 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، تهذيب الأحكام: ج7ص 161 ح713 عن الحسين بن عبد اللّه‌‌ بن ضمرة عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص265 ح3955 من دون إسناد إلى الإمام زين العابدين عليه‌‌السلام وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بر احتكار كنندگان گذشت و فرمان داد تا آنچه احتكار كرده اند، به ميان بازار آورده، در معرض ديد مردم قرار داده شود. به پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله گفته شد: خوب بود خود، براى آنان قيمت تعيين مى‌‌كرديد. ايشان به خشم در آمد ـ چندان كه غضب در چهره اش نمود يافت ـ و فرمود: «من براى آنان، قيمت تعيين كنم؟ قيمت، در دست خداست. هر گاه بخواهد، بالايش بَرَد و هر گاه بخواهد، پايينش آورَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;امتناع-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-عن-التسعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: اِمتِناعُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام عَنِ التَّسعيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: خوددارى امير مؤمنان علیه السلام از قيمت گذارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ حينَ سُئِلَ عَنِ التَّسعيرِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما سَعَّرَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‌‌السلام عَلى أحَدٍ، ولكِن مَن نَقَصَ عَن بَيعِ النّاسِ قيلَ لَهُ: بِع كَما يَبيعُ النّاسُ وإلاّ فَارفَع مِنَ السّوقِ، إلاّ أن يَكونَ طَعامُهُ أطيَبَ مِن طَعامِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص36 ح81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در پاسخ سؤالى در باره قيمت گذارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‌‌السلام براى هيچ كسى قيمت گذارى نكرد؛ امّا هر كس بالاتر از قيمت بازار فروخت، به او بگويند: «مانند بقيّه مردم بفروش؛ وگر نه از بازار برو»، مگر آن كه طعام [و كالاى]او، بهتر از خوراك [و كالاى] ديگران باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراقبة-رعاية-العدل-في-الأسعار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: مُراقَبَةُ رِعايَةِ العَدلِ فِي الأَسعارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: نظارت بر رعايت عدالت در قيمت‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابِهِ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ حينَ وَلاّهُ مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَليَكُنِ البَيعُ بَيعا سَمحا: بِمَوازينِ عَدلٍ، وأَسعارٍ لا تُجحِفُ بِالفَريقَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص140، بحار الأنوار: ج103 ص88 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ از نامه ايشان به اشتر نخعى، آن گاه كه او را به حكومت مصر گماشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بايد خريد و فروش، آسان و بر موازين عدل باشد با قيمت‌‌هايى كه نه به فروشنده زيان رسانَد و نه به خريدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة عن أبي الصّهباء&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ بِشَطِّ الكَلاّءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلاّءُ كَكَتّانٍ: مرفأُ السفن القاموس المحيط: ج1 ص26 «كلأ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَسأَلُ عَنِ الأَسعارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل: ج1 ص547 ح919، ذخائر العقبى: ص192.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصّحابة ـ به نقل از ابوالصّهبا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب عليه‌‌السلام را در لنگرگاه ديدم كه از قيمت‌‌ها مى‌‌پرسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص302 (إشراف أمير المؤمنين عليه‌‌السلام على السوق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص303 (نظارت امير مؤمنان بر بازار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-عرض-المتاع-أرخص-من-قيمة-السوق-بالدافع-الإلهي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: فَضلُ عَرضِ المَتاعِ أرخَصَ مِن قيمَةِ السّوقِ بِالدّافِعِ الإِلهِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: ارزشمندى عرضه جنس ارزان‌‌تر از قيمت بازار، با انگيزه خدايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن اليسع بن المغيرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله بِرَجُلٍ بِالسّوقِ يَبيعُ طَعاما بِسِعرٍ هُوَ أرخَصُ مِن سِعرِ السّوقِ، فَقالَ: تَبيعُ في سوقِنا بِسِعرٍ هُوَ أرخَصُ مِن سِعرِنا؟ قالَ: نَعَم. قالَ: صَبرا وَاحتِسابا؟ قالَ: نَعَم. قالَ: أبشِر! فَإِنَّ الجالِبَ إلى سوقِنا كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ، وَالمُحتَكِرَ في سوقِنا كَالمُلحِدِ في كِتابِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص15 ح2167، كنز العمّال: ج4 ص99 ح9730.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از يسع بن مغيره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، در بازار بر مردى گذشت كه خوراكى را با قيمتى ارزان‌‌تر از قيمت بازار مى‌‌فروخت. فرمود: «آيا در بازار ما، با قيمتى ارزان‌‌تر از قيمت ما مى‌‌فروشى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به انگيزه شكيبايى و از خدا پاداش گرفتن؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو را بشارت باد! همانا آورنده جنس به بازار ما، همانند جهاد كننده در راه خداست و احتكار كننده در بازار ما، همانند كسى است كه در كتاب خدا، شك كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كنز العمّال: ج4 ص183 ح10075 و 10076.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاهى-به-احاديث-قيمت-گذارى767&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاهى به احاديث قيمت گذارى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان گونه كه پيش‌‌تر در متن اشاره شد، احاديث قيمت گذارى را مى‌‌توان به چند دسته تقسيم كرد كه از اين قرارند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته يكم، احاديثى كه تصريح مى‌‌كنند خداوند سبحان، قيمت‌‌گذار و تعيين كننده بهاى كالاهاست يا هموست كه فرشته‌‌اى را بر اين كار گماشته تا آن را تدبير كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم، احاديثى از پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله كه مضامين احاديث دسته يكم را تأييد مى‌‌كنند و به موجب آنها، وى پيشنهاد قيمت گذارى را كه مردم طرح كردند، سخت رد كرده، آن را ستم و بدعت مى‌‌شمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته سوم، احاديثى است كه دلالت دارند رهبرى مديريت نظام اسلامى بايد بر رعايت عدالت، در بازار نظارت داشته باشد و قيمت‌‌ها را به شكلى عادلانه تنظيم نمايد، به گونه‌‌اى كه نه فروشنده زيان ببيند و نه بر خريدار، ستم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته چهارم، حديثى كه بر پايه آن، امام على عليه‌‌السلام در دوران حكومتش، هيچ گاه بر كالايى قيمت گذارى نكرد؛ امّا اگر كسى هماهنگ با بازار عمل نمى‌‌كرد، به او گفته مى‌‌شد كه مانند ديگران بفروش، وگر نه از بازار، كناره بگير. البته اگر كالاى او بهتر از كالاى ديگران بود، حق داشت آن را گران‌‌تر بفروشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته پنجم، حديثى كه به موجب آن، پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فروشنده‌‌اى كه كالايش را با انگيزه الهى با قيمتى پايين‌‌تر از بهاى بازار مى‌‌فروخت، تحسين كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث دسته‌‌هاى يكم و دوم و چهارم، دلالت دارند كه در نظام اسلامى، نمى‌‌توان براى كالاها قيمت گذارى كرد و اين، خلاف فرمانى است كه امير مؤمنان عليه‌‌السلام به مالك اشتر داد تا قيمت‌‌ها را به صورتى عادلانه و دور از اجحاف، تنظيم نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى روشن شدن مراد اين احاديث و دريافتن معنايى استوار و معيّن از آنها، پاسخ‌‌گويى به اين سؤالات، ضرورت دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مراد از اين كه خداوند سبحان قيمت‌‌گذار است، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. چرا در زمان خشك‌‌سالى، پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله قيمت گذارى را مردود دانست و به شدّت با آن مخالفت نمود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اگر نظام قيمت گذارى در اسلام مجاز نيست، نظارت بر قيمت‌‌ها چه مفهومى دارد و چرا امير مؤمنان عليه‌‌السلام فرمان داد كه قيمت‌‌ها عادلانه و دور از اجحاف، تنظيم شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيمتگذار-بودن-خداوند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت‌‌گذار بودنِ خداوند&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت كالا، گاه طبيعى است و گاه غير طبيعى. قيمت طبيعى در چارچوب وضعيّت و زمينه‌‌هاى واقعى كالا و بازار قرار دارد، مانند نوع، تعداد، سختىِ توليد، توزيع، نگهدارى، تقاضا و هر چه در تعيين قيمت حقيقى كالا تأثير دارد؛ امّا قيمت غيرطبيعى ناشى از وضعيّت‌‌هاى غير طبيعى است كه فروشنده پديد مى‌‌آورَد، مانند احتكار، تبانى و توطئه بر قيمت معيّن و ايجاد بازار سياه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پرتو اين تقسيم‌‌بندى، قيمتِ خدايى، همان قيمت طبيعى است. ظاهرا احاديثى كه قيمت گذارى را به خداوند سبحان نسبت مى‌‌دهند، از اين مفهوم حكايت دارند كه هر كالايى داراى قيمتى بر آمده از زمينه‌‌هاى واقعى ايجاد و توليد آن كالا و حالت طبيعى بازار است. پس آنچه حاصلِ ميزان سختىِ توليد و وضع طبيعى بازار است، در قيمت طبيعى جلوه مى‌‌يابد كه به موجب اين احاديث، از جانب خداى سبحان است و چنانچه عوامل غير طبيعى به ميان نيايند، همين قيمت در بازار، رواج مى‌‌يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مخالفت-پيامبر-صلىاللهعليهوآله-با-قيمت-گذارى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخالفت پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله با قيمت گذارى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته‌‌بندى دوگانه قيمت كه به آن اشاره شد، موضع دولت در مسئله قيمت گذارى را تبيين مى‌‌كند، يعنى اگر قيمت گذارى دولتى به معناى پايين آوردن قيمت طبيعى كالا باشد، در حقيقت، ستم به توليد كننده و آسيب رسانى به حركت توليد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شك نيست كه پايين آوردن توليد، موجب واپس ماندگى اقتصادى است و از اين روى، دولت حق ندارد قيمت كالاها را پايين‌‌تر از قيمت طبيعى كه با سختىِ توليد و وضع طبيعى بازار هماهنگ است، تعيين كند ـ حتّى اگر بحران يا كمبودِ كالا پيش آمده باشد ـ؛ بلكه وظيفه دارد با عوامل غير طبيعى كه قيمت‌‌ها را از حدّ طبيعى بالاتر مى‌‌برند، رويارويى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، روشن مى‌‌شود كه چرا پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله و امير مؤمنان عليه‌‌السلام با قيمت گذارى مخالفت كرده و ضمنا با احتكار هم ستيزيده‌‌اند. اين موضع‌‌گيرى، از سويى، زيان و ظلم به توليد كننده را پيشگيرى مى‌‌كند ـ كه اين ظلم، خود، به پايين آمدن سطح توليد مى‌‌انجامد ـ و از ديگر سو، عوامل افزايش بى‌‌ضابطه قيمت‌‌ها را از ميان مى‌‌بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين ترتيب، فقيهانى كه قيمت گذارى را به صورت مطلق غير مجاز شمرده‌‌اند، ظاهرا به اين معنا نظر داشته‌‌اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از فقيهان، قيمت گذارى را غير مجاز دانسته‌‌اند، از جمله شيخ طوسى در النهاية ص374 والمبسوط (ج 2 ص195)؛ ابن زهره در الغنية (الجوامع الفقهيّه: ص528)؛ محقّق در الشرائع (ج 2 ص21)؛ علاّمه در القواعد (ج 1 ص132) و المختصر (ص 120).حتّى در مفتاح&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكرامة اين نظر، اجماعى دانسته شده و چنين آمده: «به دليل اجماع و خبرهاى متواتر، آن گونه كه در السرائر آمده، و نبودن اختلاف ميان مسلمانان در اين مسئله، چنان كه در المبسوط آمده و نبودن اختلاف ميان شيعيان در اين باره، آن‌‌سان كه در التذكرة آمده است».مرحوم خويى پس از فتوا دادن به جايز نبودن قيمت گذارى، گفته است: «آرى.اگر فروشنده در قيمت گذارى اجحاف كند، چندان كه گونه‌‌اى از احتكار شمرده شود، حاكم اسلامى از آن جلوگيرى مى‌‌كند تا مالك كالا به قيمت بازار يا قدرى بيشتر كه در حدّ توان خريد مردم باشد، آن كالا را بفروشد.مثلاً اگر بهاى يك كيسه گندم، صد فلس باشد و احتكار كننده، آن را به دو دينار بفروشد، اين كار نيز نوعى احتكار است، چنان كه پوشيده نيست» (مصباح الفقاهة: ج5 ص500).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عادلانه-ساختن-قيمتها-در-روزگار-امير-مؤمنان-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عادلانه ساختن قيمت‌‌ها در روزگار امير مؤمنان عليه‌‌السلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با ملاحظه آنچه گذشت، روشن مى‌‌شود كه فرمان امير مؤمنان عليه‌‌السلام به مالك براى آسان سازى خريد و فروش با موازين عادلانه و قيمت‌‌هاى متناسب با حقّ فروشنده و مشترى، نه تنها با موضع پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله در مخالفت با قيمت گذارى منافات ندارد، بلكه در همان سمت و سوست، ليكن از زاويه رويارويى با عوامل مؤثّر در افزايش بى‌‌ضابطه قيمت‌‌ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بيان روشن‌‌تر، فرمان امام امير مؤمنان عليه‌‌السلام به مالك اشتر، تأكيدى است بر اين كه داد و ستد بايد آسان باشد و قيمت‌‌ها با موازين عادلانه تنظيم گردد. بدين جهت، امام عليه‌‌السلام به وى فرمان نداده كه قيمت‌‌ها را پايين آورَد و ترديدى نيست كه تنظيم قيمت‌‌ها با موازين عادلانه، به معناى زيان رساندن به توليد كننده يا فروشنده نيست؛ بلكه همان‌‌سان كه امام عليه‌‌السلام، خود، در نامه‌‌اش تصريح فرموده، هدف آن است كه قيمت‌‌ها به گونه‌‌اى تنظيم گردد كه نه به فروشنده و نه به مشترى ستم روا نشود و اين، تنها هنگامى جامه تحقّق مى‌‌پوشد كه دولت، زمينه مناسب را براى عرضه كالا به قيمت طبيعى فراهم آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر همين پايه است كه شمارى از فقيهان، فتوا داده‌‌اند كه در صورت اجحافِ فروشنده، حاكم مى‌‌تواند به قيمت گذارى بپردازد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتواى جواز قيمت گذارى، به اين فقيهان نسبت داده شده است: شيخ مفيد در المقنعة ص96، ابنحمزه در الوسيلة (الجوامع الفقهيّة: ص745)؛ شهيد در الدروس (ص 332).در مفتاح الكرامة (ج 4 ص109) آمده است: «در كتب الوسيلة، المختلف، الإيضاح، الدروس، اللمعة،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقتصر، والتنقيح آمده كه حاكم شرع به قيمت گذارى مى‌‌پردازد، اگر فروشنده، قيمت را ظالمانه تعيين كند؛ زيرا اين كارش موجب ضرر رسانى به ديگران است كه شرع آن را نپذيرفته است».امام خمينى رحمه‌‌الله نيز گفته است: «و امّا قيمت گذارى، در ابتدا جايز نيست؛ ليكن اگر فروشنده اجحاف كند، ملزم مى‌‌شود كه قيمت را كاهش دهد؛ وگر نه، حاكم شرع، او را مجبور مى‌‌كند كه كالا را به قيمت آن سرزمين يا به صلاحديد حاكم بفروشد.پس احاديث دلالت كننده بر جايز نبودن قيمت گذارى، شامل اين قبيل نمونه‌‌ها نمى‌‌شوند؛ زيرا در اين حال، قيمت نگذاشتن به احتكار منجر مى‌‌شود، همان گونه كه اگر فروشنده براى فرار از فروش كالا، قيمت را چنان تعيين كند كه هيچ كس نتواند آن را بخرد، بدون اشكال حاكم شرع، حقّ تصميم‌‌گيرى دارد و آن روايات، شامل اين حالت نمى‌‌شود» كتاب البيع: ج3 ص416.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر با دقّت به اين تحليل روى آوريم، مى‌‌توان گفت كه فتواى جايز نبودنِ قيمت‌‌گذارى، به قيمت گذارى در مقابل قيمت طبيعى نظر دارد؛ امّا فتواى جواز مربوط به قيمت گذارى و تعيين قيمت خاص در مقابل قيمت غير طبيعى، به انگيزه رويارويى با عوامل ساختگىِ ماوراى افزايش قيمت‌‌ها به صورت وهمى و غير واقعى است. بر اين مبنا، ميان فتواهاى فقيهان در باره قيمت گذارى، ناسازگارى ديده نمى‌‌شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ارزانى-نكوهيده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزانىِ نكوهيده&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه كاستن از قيمت كالا، با انگيزه‌‌هاى نفسانى و شيطانى است، بدين سان كه فروشنده، به منظور بيرون راندن رقيب از صحنه، كالاى خود را ارزان‌‌تر از قيمت واقعى آن عرضه مى‌‌كند. بديهى است كه اين گونه ارزان فروشى، نكوهيده و گاه به دليل ضربه زدن به توليد و اقتصاد جامعه، خطرناك است، از اين رو، در روايتى كه پيش از اين گذشت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص351 ح447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله پس از آن كه فروشنده اظهار كرد كه براى رضاى خدا كالايش را پايين‌‌تر از بهاى بازار مى‌‌فروشد، او را تحسين كرد. بنا بر اين، از اين روايت نكوهيده بودن كاستن از قيمت كالا با انگيزه‌‌هاى غير الهى را نيز مى‌‌توان استنباط كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-البيع-بسعر-اليوم-والحث-عليه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: فَضلُ البَيعِ بِسِعرِ اليَومِ وَالحَثُّ عَلَيهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: ثواب فروش به قيمت روز و تشويق به اين كار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَلَبَ طَعاما فَباعَهُ بِسِعرِ يَومِهِ، فَكَأَنَّما تَصَدَّقَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحياء علوم الدين: ج2 ص110، المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص422 ح1601.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خوراكى را به بازار آورد و به قيمت روز بفروشد، گويى آن را صدقه داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَلَبَ طَعاما إلى مِصرٍ مِن أمصارِ المُسلِمينَ فَباعَهُ بِسِعرِ يَومِهِ كانَ لَهُ عِندَ اللّهِ أجرُ شَهيدٍ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج13 ص472 الرقم 7318، تاريخ جرجان: ص55 الرقم 33 وص 453 الرقم 671كلّها عن عبد اللّه‌‌، كنز العمال: ج4 ص101 ح9740 نقلاً عن الديلمي عن ابن مسعود وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس طعامى به شهرى از شهرهاى مسلمانان ببرد و آن را به قيمت روز بفروشد، برايش نزد خداوند، اجر شهيد در راه خدا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن علقمة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: ما مِن جالِبٍ يَجلِبُ طَعاما مِن بَلَدٍ إلى بَلَدٍ فَيَبيعُهُ بِسِعرِ يَومِهِ إلاّ كانَت مَنزِلَتُهُ عِندَ اللّهِ مَنزِلَةَ الشُّهَداءِ. ثُمَّ قَرَأَ رَسولُ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله: «وَءَاخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِى الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَءَاخَرُونَ يُقَتِلُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزّمل: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج19 ص55، المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص422 ذيل ح1601 وليس فيه ذيلهمن «ثُمَّ قَرَأَ»، الدرّ المنثور: ج8 ص323 نقلاً عن ابن مردويه وكلاهما عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبى ـ به نقل از علقمه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله فرمود: «هيچ كس نيست كه خوراكى را از سرزمينى به سرزمين ديگر بَرَد و آن را به قيمت روز بفروشد، مگر اين كه نزد خدا، منزلت شهيدان را دارد». سپس پيامبر صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله [اين آيه را] قرائت فرمود: «و برخى ديگر به جستجوى فضل خدا (روزى) در سفرند و گروهى ديگر، در راه خدا كارزار مى‌‌كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الرخص-وذم-الغلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: فَضلُ الرُّخصِ وذَمُّ الغَلاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: نعمت ارزانى و نكوهش گرانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «إِنِّى أَرَلكُم بِخَيْرٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ سِعرُهُم رَخيصا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3968، الكافي: ج5 ص164 ح7 من دون إسناد إلىأحد من أهل البيت عليهم‌‌السلام، تفسير العيّاشي: ج2 ص159 ح61، بحار الأنوار: ج12 ص387 ح14؛ تفسير القرطبي: ج9 ص85 عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام ـ در باره سخن خداوند: «من شما را در خوشى و آسايش مى‌‌بينم» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت [كالاها در ميان]ايشان، ارزان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة عن المفضّل بن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ لَنُذِيقَنَّهُم مِّنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الأَدنى: غَلاءُ السِّعرِ، وَالأَكبَرُ: المَهدِيُّ عليه‌‌السلام بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص444 ح6، الصراط المستقيم: ج2 ص262 نحوه، بحارالأنوار: ج51ص 59 ح55 وراجع تفسير القرطبي: ج14 ص107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة ـ به نقل از مفضّل بن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‌‌السلام در باره اين فرموده خداى عز و جل پرسيدم: «و از عذاب نزديك‌‌تر به آنان مى‌‌چشانيم، پيش از عذاب بزرگ‌‌تر». فرمود: «عذاب نزديك‌‌تر، گرانى قيمت‌‌هاست و عذاب بزرگ‌‌تر، شمشير مهدى عليه‌‌السلام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنِّى أَرَلكُم بِخَيْرٍ»قالَ: رُخصُ السِّعرِ. «وَ إِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُّحِيطٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: غَلاءُ السِّعرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج7 الجزء 12 ص98، الدرّ المنثور: ج4 ص466 نقلاً عن أبي الشيخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از ابن عبّاس [در باره آيه] «من شما را در خوشى و آسايش مى‌‌بينم» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس گفته است: [مراد]پايين بودنِ قيمت‌‌هاست [و در باره آيه] «و بر شما از عذاب روزى فراگير مى‌‌ترسم»، [ابن عبّاس]: گفته است: [مراد]بالا بودن قيمت‌‌هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا غَضِبَ اللّهُ عَلى اُمَّةٍ ولَم يُنزِل بِهَا العَذابَ، غَلَت أسعارُها، وقَصُرَت أعمارُها، ولَم تَربَح تُجّارُها، ولَم تَزكُ ثِمارُها، ولَم تَغزُر أنهارُها، وحُبِسَ عَنها أمطارُها، وسُلِّطَ عَلَيها شِرارُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص317 ح53، الأمالي للصدوق: ص678 ح922 كلاهما عن الأصبغ بن نباتة عنالإمام عليّ عليه‌‌السلام، تهذيب الأحكام: ج3 ص148 ح319، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص524 ح1489، بحار الأنوار: ج77 ص155 ح128؛ الفردوس: ج1 ص161 ح598 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلامعنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله، كنز العمّال: ج7 ص839 ح21611.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند بر امّتى خشم گيرد و بر آن، عذاب نازل نكند، قيمت‌‌هايشان بالا مى‌‌رود، عمرهايشان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممكن مراد كاهش آبادانى إعمار باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهش مى‌‌يابد، بازرگانانشان سود نمى‌‌برند، ميوه‌‌هايشان رشد نمى‌‌كنند، جوى‌‌هايشان پُر آب نمى‌‌گردند، باران بر آنها فرو نمى‌‌بارد و بَدانشان بر آنها سلطه مى‌‌يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلامَةُ رِضَا اللّهِ تَعالى في خَلقِهِ: عَدلُ سُلطانِهِم، ورُخصُ أسعارِهِم. وعَلامَةُ غَضَبِ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى عَلى خَلقِهِ: جَورُ سُلطانِهِم، وغَلاءُ أسعارِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص158 ح700 كلاهما عن القاسم بن إسحاق عنأبيه عن جدّه، الاُصول الستّة عشر: ص122 ذيل ح4 عن عبد اللّه‌‌ بن جعفر، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص269 ح3974، تحف العقول: ص40، بحار الأنوار: ج77 ص143 ح3&lt;/span&gt;6&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانه خشنودى خداوند از آفريدگانش، دادگرى حكمرانشان و ارزانى قيمت‌‌هاشان است و نشانه خشم خداى ـ تبارك و تعالى ـ بر آفريدگانش، بيدادگرى حكمرانشان و گرانى قيمت‌‌هاشان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَلاءُ السِّعرِ يُسيءُ الخُلُقَ، ويُذهِبُ الأَمانَةَ، ويُضجِرُ المَرءَ المُسلِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص164 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرانى قيمت[ها] سبب بداخلاقى مى‌‌شود، امانتدارى را از ميان مى‌‌بَرَد و انسان مسلمان را به ستوه مى‌‌آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيٌّ عليه‌‌السلام يَمُرُّ فِي السّوقِ عَلَى الباعَةِ، فَيَقولُ لَهُم: أحسِنوا، أرخِصوا بَيعَكُم عَلَى المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج4 ص154.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‌‌السلام در بازار بر فروشندگان مى‌‌گذشت و به آنان مى‌‌فرمود: «نيكى كنيد. به مسلمانان، ارزان بفروشيد كه آن، بركت را بيشتر مى‌‌كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-كل-عمل-يوجب-الغلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: التَّحذيرُ مِن كُلِّ عَمَلٍ يوجِبُ الغَلاءَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: پرهيز از هر كارى كه موجب گرانى شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ حُكرَةٍ تَضُرُّ بِالنّاسِ وتُغلِي السِّعرَ عَلَيهِم فَلا خَيرَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص35 ح78، مستدرك الوسائل: ج13 ص274 ح15337.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر انبار كردنى كه به مردم زيان برسانَد و قيمت‌‌ها را به ضرر ايشان گران كند، خيرى در آن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما رَجُلٍ اشتَرى طَعاما فَكَبَسَهُ أربَعينَ صَباحا يُريدُ بِهِ غَلاءَ المُسلِمينَ، ثُمَّ باعَهُ فَتَصَدَّقَ بِثَمَنِهِ لَم يَكُن كَفّارَةً لِما صَنَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص676 ح1427 عن أبي مريم عن الإمام الباقر عليه‌‌السلام، بحارالأنوار: ج103 ص89ح 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خوراكى را بخرد و چهل روز انبار كند براى اين كه آن را به مسلمانان گران بفروشد، سپس آن را بفروشد و همه درآمدش را هم صدقه بدهد، كفّاره آنچه انجام داده نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تَمَنَّى الغَلاءَ عَلى اُمَّتي لَيلَةً، أحبَطَ اللّهُ عَمَلَهُ أربَعينَ سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج4 ص60 الرقم 1676، تاريخ دمشق: ج57 ص4 ح11905 كلاهما عن ابن عمر،كنز العمّال: ج4 ص98 ح9721.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك شب گرانى را براى امّت من آرزو كند، خداوند، عملِ چهل سالش را تباه مى‌‌سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحشَرُ الحاكِرونَ وقَتَلَةُ الأَنفُسِ في دَرَجَةٍ، ومَن دَخَلَ في شَيءٍ مِن سِعرِ المُسلِمينَ يُغليهِ عَلَيهِم كانَ حَقّا عَلَى اللّهِ أن يُعَذِّبَهُ في مُعظَمِ النّارِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الترغيب والترهيب: ج2 ص584 ح7 عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج7 ص289 ح20335،المستدرك على الصحيحين: ج2 ص15 ح2168، السنن الكبرى: ج6 ص50 ح11150، المعجم الكبير: ج20 ص210 ح480، مسند أبي داود الطيالسي: ص125 ح928 كلّها عن معقل بن يسار نحوه وليس فيها صدره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[روز قيامت] احتكار كنندگان و قاتلان، در يك صف برانگيخته مى‌‌شوند. هر كس در چيزى از قيمت مسلمانان دخالت كند تا آن را بر ايشان گران كند، سزاوار است كه خداوند در روز قيامت، او را در ميانه آتش بزرگ، عذاب كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام ـ مِن كِتابِهِ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ حينَ وَلاّهُ مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم ـ مَعَ ذلِكَ ـ أنَّ في كَثيرٍ مِنهُم ضيقا فاحِشا، وشُحّا قَبيحا، وَاحتِكارا لِلمَنافِعِ، وتَحَكُّما فِي البِياعاتِ، وذلِكَ بابُ مَضَرَّةٍ لِلعامَّةِ، وعَيبٌ عَلَى الوُلاةِ، فَامنَع مِنَ الاِحتِكارِ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله مَنَعَ مِنهُ. وَليَكُنِ البَيعُ بَيعا سَمحا: بِمَوازينِ عَدلٍ، وأَسعارٍ لا تُجحِفُ بِالفَريقَينِ مِنَ البائِعِ وَالمُبتاعِ. فَمَن قارَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قارَفَ: إذا أتاه وفعله مجمع البحرين: ج 3 ص1469 «قرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُكرَةً بَعدَ نَهيِكَ إيّاهُ فَنَكِّل بِهِ، وعاقِبهُ في غَيرِ إسرافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص140، بحار الأنوار: ج103 ص88 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام ـ از نامه‌‌اش به اشتر نخعى، آن گاه كه وى را به كارگزارى مصر گماشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين همه، بدان كه بسيارى از ايشان (بازرگانان)، مردمى تنگ‌‌نظر و سخت بخيل هستند و احتكار مى‌‌كنند و به ميل خود براى كالاها قيمت مى‌‌گذارند و با اين كار، به مردم زيان مى‌‌رسانند و براى حكمرانان هم مايه ننگ و عيب هستند. پس، از احتكار باز دار كه پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله از آن منع فرمود. بايد خريد و فروش، آسان و بر موازين عدل باشد، با قميت‌‌هايى كه نه به فروشنده زيان رسانَد و نه به خريدار. پس از آن كه احتكار را ممنوع كردى، اگر كسى باز به احتكار روى آورْد، مجازاتش كن، ولى در مجازات وى، زياده‌‌روى مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواساة-الإمام-للناس-عند-الغلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 9: مُواساةُ الإِمامِ لِلنّاسِ عِندَ الغَلاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 9: همراهى و همدردى امام با مردم هنگام گرانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمّاد بن عثمان&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابَ أهلَ المَدينَةِ غَلاءٌ وقَحطٌ، حَتّى أقبَلَ الرَّجُلُ الموسِرُ يَخلِطُ الحِنطَةَ بِالشَّعيرِ ويَأكُلُهُ ويَشتَري بِبَعضِ الطَّعامِ، وكانَ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام طَعامٌ جَيِّدٌ قَدِ اشتَراهُ أوَّلَ السَّنَةِ، فَقالَ لِبَعضِ مَواليهِ: اِشتَرِ لَنا شَعيرا فَاخلِط بِهذَا الطَّعامِ أو بِعهُ، فَإِنّا نَكرَهُ أن نَأكُلَ جَيِّدا ويَأكُلَ النّاسُ رَدِيّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص166 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص160 ح709، وسائل الشيعة: ج12 ص321ح 22929.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حمّاد بن عثمان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم مدينه به گرانى و قحطى گرفتار آمدند تا جايى كه مردى ثروتمند نيز گندم را با جو مى‌‌آميخت و مى‌‌خورد و مقدارى گندم مى‌‌خريد. امام صادق عليه‌‌السلام گندم خوبى داشت كه آن را در آغازِ سال خريده بود. ايشان به يكى از غلامان خود فرمود: «براى ما قدرى جو بخر و با اين گندم در هم آميز يا آن [گندم] را بفروش؛ زيرا ما خوش نداريم خوراك مرغوب بخوريم و مردم، خوراك نامرغوب بخورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معتّب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‌‌السلام ـ وقَد تَزَيَّدَ السِّعرُ بِالمَدينَةِ ـ: كَم عِندَنا مِن طَعامٍ؟ قُلتُ: عِندَنا ما يَكفينا أشهُرا كَثيرَةً، قالَ: أخرِجهُ وبِعهُ، قُلتُ لَهُ: ولَيسَ بِالمَدينَةِ طَعامٌ، قالَ: بِعهُ. فَلَمّا بِعتُهُ قالَ: اِشتَرِ مَعَ النّاسِ يَوما بِيَومٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: يا مُعَتِّبُ اجعَل قوتَ عِيالي نِصفا شَعيرا ونِصفا حِنطَةً، فَإِنَّ اللّهَ يَعلَمُ أنّي واجِدٌ أن اُطعِمَهُمُ الحِنطَةَ عَلى وَجهِها، ولكِنّي اُحِبُّ أن يَرانِيَ اللّهُ قَد أحسَنتُ تَقديرَ المَعيشَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص166 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص161 ح710، بحارالأنوار: ج47 ص59ح 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معتِّب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مدينه گرانى شد. امام صادق عليه‌‌السلام به من فرمود: «چه قدر گندم داريم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن قدر هست كه تا چندين ماه، كفايتمان كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را ببر و بفروش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در مدينه گندمى وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را بفروش». چون گندم‌‌ها را فروختم، امام عليه‌‌السلام فرمود: «همانند ديگر مردمان، روزانه خريد كن» و افزود: «اى مُعتِّب! خوراك خانواده مرا نيمى جو و نيمى گندم قرار ده؛ زيرا خدا مى‌‌داند كه من مى‌‌توانم خوراك آنها را از [نان] گندم خالص فراهم كنم؛ امّا دوست دارم خداوند، مرا ببيند كه در كار معاش، سنجيده عمل مى‌‌كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معتّب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبُوالحَسَنِ عليه‌‌السلام يَأمُرُنا إذا أدرَكَتِ الثَّمَرَةُ أن نُخرِجَها فَنَبيعَها، ونَشتَرِيَ مَعَ المُسلِمينَ يَوما بِيَومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص166 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص161 ح711، بحارالأنوار: ج48 ص117ح 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُعتِّب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميوه ها كه مى‌‌رسيد، امام رضا عليه‌‌السلام به ما دستور مى‌‌داد آنها را ببريم و بفروشيم و مانند ديگر مسلمانان، روزانه خريد كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-في-طلب-رخص-الأسعار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 10: الدُّعاءُ في طَلَبِ رُخصِ الأَسعارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 10: دعا كردن براى كاهش قيمت‌‌ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‌‌ صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ مِن دُعائِهِ فِي الاِستِسقاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ اسقِنا سُقيا... تُرخِصُ بِهِ الأَسعارَ في جَميعِ الأَمصارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص163 ح244 عن الإمام عليّ عليه‌‌السلام، الصحيفة السجّادية: ص80 الدعاء 19 عنالإمام زين العابدين عليه‌‌السلام، الجعفريّات: ص50 عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‌‌السلام، بحار الأنوار: ج91 ص316 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‌‌الله‌‌عليه‌‌و‌‌آله ـ از دعاى ايشان در طلب باران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! ما را چنان سيراب فرما... تا با آن، نرخ‌‌ها را در همه شهرها ارزان سازى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ انشُر عَلَينا غَيثَكَ وبَرَكَتَكَ، ورِزقَكَ ورَحمَتَكَ، وَاسقِنا سُقيا ناقِعَةً مُروِيَةً مُعشِبَةً، تُنبِتُ بِها ما قَد فاتَ، وتُحيي بِها ما قَد ماتَ، نافِعَةَ الحَيا، كَثيرَةَ المُجتَنى، تُروي بِهَا القيعانَ، وتُسيلُ البُطنانَ، وتَستَورِقُ الأَشجارَ، وتُرخِصُ الأَسعارَ؛ إنَّكَ عَلى ما تَشاءُ قَديرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 143، بحار الأنوار: ج91 ص313 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‌‌السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! باران و بركت و روزى و رحمتت را بر ما جارى ساز و ما را چنان سيراب ساز كه دير پايد و پر آبى و سرسبزى آورد تا با آن، از دست رفته‌‌ها را برويانى و مرده‌‌ها را زنده سازى، چندان كه بارانى كه زندگى بخش باشد و ميوه فراوان پديد آرد و زمين‌‌هاى هموار را با آن سيراب سازى و در زمين‌‌هاى پُرنشيب، جارى‌‌اش گردانى و درختان را پُر برگ و بار نمايى و قيمت‌‌ها را ارزان فرمايى؛ كه تو بر هر چه خواهى، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه‌‌السلام ـ مِن دُعائِهِ في صَلاةِ الاِستِسقاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِسقِ سَهلَنا وجَبَلَنا، وبَدوَنا وحَضَرَنا؛ حَتّى تُرخِصَ بِهِ أسعارَنا، وتُبارِكَ بِهِ في ضِياعِنا ومُدُنِنا؛ أرِنَا الرِّزقَ مَوجودا وَالغَلاءَ مَفقودا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص537 ح1504، قرب الإسناد: ص157 ح576 عن أبي البختريعن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عنه عليهم‌‌السلاموفيه «في صاعنا ومدّنا» بدل «في ضياعِنا ومُدُنِنا»، بحار الأنوار: ج91 ص321 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه‌‌السلام ـ از دعايش در نماز باران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشت و كوه و بيابان و شهر ما را سيراب گردان تا بِدان، نرخ هامان را ارزان سازى و كشتگاه‌‌ها و شهرهامان را بركت دهى. روزى را به ما بنمايان و گرانى را از ميان ما ببر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AA_%D8%B1_%D9%81_/_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81&diff=351 2025-03-24T12:17:48Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ت &lt;span id=&quot;الإتراف-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإتراف (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشرافیگری و نازپروردگی&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;واژهشناسى-ترف&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «ترف»&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تَرَف» مصدر و مانن...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ت]]<br /> &lt;span id=&quot;الإتراف-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإتراف (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشرافیگری و نازپروردگی&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-ترف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسى «ترف»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تَرَف» مصدر و مانند «تنعّم» به معناى برخوردار بودن از لذايذ مادّى و خوشگذرانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارِس در تبيين ريشه اين واژه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاءُ وَ الرّاءُ وَ الفاءُ كَلِمَةٌ واحِدَةٌ و هِيَ التُّرفَةُ. يُقالُ: رَجُلٌ مُترَفٌ: مُنَعَّمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص345 «ترف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاء و راء و فاء، يك كلمه و به معناى آسودگى و تن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسايى است، و به شخص برخوردار از نعمت، مُترَف گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن منظور در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّرَفُ: التَّنَعُّمُ، وَ التُّرفَةُ: النِّعمَةُ... وَ المُترَفُ: الَّذي قَد أبطَرَتهُ النِّعمَةُ و سَعَةُ العَيشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج9 ص17 «ترف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرَف به معناى بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مندى از نعمت، و تُرفَه به معناى نعمت است... و مُترَف به كسى گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه نعمت و فراخى زندگى، او را سرمست كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امين الاسلام طَبرِسى در تبيين واژه «مترف» مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التُّرفَةُ: النِّعمَةُ. قالَ ابنُ عَرَفَةَ: المُترَفُ: المَتروكُ يَصنَعُ ما شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج6 ص625.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُرفَه به معناى نعمت است. ابن عرفه گفته: مُترَف كسى است كه رها شده، هر كارى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد كه «تَرَف» در اصل به معناى بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مند بودن از رفاه فراوان مادّى و زندگى سرشار از لذت و نعمت بوده، ليكن از آنجا كه رفاه مادّى فراوان، موجب سرمستى و تجاوز به حقوق ديگران است، اين واژه به تدريج حامل بار معنوى منفى و ضدّ ارزشى گرديده و معناى جديدى پيدا كرده كه عبارت است از: رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى. و از اين رو، «مترَف» به افراد رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده اطلاق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، يعنى كسانى كه برخوردارى از لذايذ مادى و رفاه فراوان آنها را سرمست كرده به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه هيچ چيز مانع هوسرانى و خوشگذرانى آنها نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترف-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تَرَف» در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كريم براى تبيين خطر رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى و آثار زيانبار آن، هشت بار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمنون: آيه 33 و 64، انبيا: آيه 13، هود: آيه 116، سبأ: آيه 34، زخرف: آيه 23، واقعه: آيه 45، اسرا: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى برگرفته از ريشه «تَرَف» استفاده شده، ليكن در احاديث اسلامى، واژه «تنعّم» نيز، بدين منظور مورد بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى قرار گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است، افزون بر واژه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى «ترف» و «تنعّم»، قرآن و روايات اسلامى با تعبيرهاى گوناگون از خطر رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى هشدار داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه در متن فصل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آينده، خواهد آمد، اما پيش از آن، توجه به چند مطلب براى جمع&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى مدلول آيات و روايات اين بخش نياز است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رفاه-روا-و-رفاه-ناروا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. رفاه روا، و رفاه ناروا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين نكته قابل توجه در باره موضوع اتراف و رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى از منظر قرآن و حديث اين است كه اصولاً اسلام، برنامه تكامل مادّى و معنوى، و آسايش و رفاه حقيقى انسان است و از اين رو قرآن كريم در دو آيه، تصريح مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد كه در قوانين اين آيين «حَرَج» يعنى تنگنا و دشوارى وجود ندارد، در آيه اول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج: آيه 78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] در اين دين [اسلام] هيچ تنگى و دشوارى ننهاده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در آيه دوم آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُم مِّنْ حَرَجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مائده: آيه 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد بر شما هيچ تنگى و دشوارى نهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر اين كتاب آسمانى، نه تنها اسلام، دين دشوارى و سختى نيست بلكه آيين آسانى و آسايش است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آيه 185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند آسانى [و راحتى] شما را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد، دشوارى [و زحمت] شما را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، ترديدى نيست كه اسلام در مقررات و برنامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود به طور معمولى آسايش و رفاه مردم را در نظر گرفته است، اما بايد توجه داشت كه آنچه در فرهنگ توده مردم، رفاه و آسايش ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. به طور مطلق مورد تأييد اسلام نيست، بلكه در بررسى نصوص اسلامى در اين باره، به دو نوع غنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در عنوان «الغنى» نصوص مرتبط با اين موضوع و تبيين تفصيلى آنها خواهد آمد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و رفاه برخورد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألف ـ غناى كفافى و آسايش روا و پايدار، يا رفاه مثبت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ غناى اشرافى و آسايش ناروا، يا رفاه منفى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين تقسيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى، در واقع مبناى اسلام، در ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارىِ بر آسايش و رفاه زندگى، و جداسازى آن، از ساير مكاتب و ديدگاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است كه بر پايه ارزشيابى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مادّى به اين موضوع پرداخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ديدگاه اسلام، رفاه و آسايشى كه مزاحم آسايشِ پايدار انسان نباشد، رفاهِ روا و مثبت تلقى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، اما آسايشِ مزاحمِ رفاهِ پايدار، ناروا و منفى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين دو ديدگاه ضمن دو دعا كه با سند معتبر از اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نقل شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، به روشنى قابل ملاحظه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعاى اوّل، بخشى از دعايى است كه امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام آن را دعاى جامع ناميده است، و متن آن اين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسأَ لُكَ اللّهُمَّ الرَّفاهِيَةَ في مَعيشَتي ما أبقَيتَني ؛ مَعيشَةً أقوى بِها عَلى طاعَتِكَ، وأَبلُغُ بِها رِضوانَكَ، و أَصيرُ بِها مِنكَ إلى دارِ الحَيَوانِ غَدا. اللّهُمَّ ارزُقني رِزقا حَلالاً يَكفيني، و لا تَرزُقني رِزقا يُطغيني، ولا تَبتَلِيَنّي بِفَقرٍ أشقى بِهِ مُضَيَّقا عَلَيَّ ؛ أعطِني حَظّا وافِرا في آخِرَتي، ومَعاشا واسِعا هَنيئا مَريئا في دُنيايَ، ولا تَجعَلِ الدُّنيا عَلَيَّ سِجنا، ولا تَجعَل فِراقَها عَلَيَّ حُزنا ؛ أجِرني مِن فِتنَتِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج3 ص77 ح234، الكافي: ج2 ص588 ح26، بحار الأنوار: ج87 ص301ح 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم تا آن گاه كه زنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارى، زندگانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام را در رفاه دارى، چندان كه براى بندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات نيرو يابم و با آن، به خشنودى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات دست يابم و از رهگذر آن، فردا، از جانب تو به سراى زندگانىِ [حقيقى] سير كنم. بار خدايا! مرا روزى حلالى بخش كه كفايتم كند و روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مرا نده كه به سركشى واداردم و مرا به فقرى دچار مساز كه به سبب آن، به تنگنا در شقاوت افتم. مرا در آخرتم، نصيبى سرشار عطا فرما و در دنيايم، زندگانى گشاده گواراى شيرينى نصيب ساز. دنيا را زندان من مكن و فراقِ آن را مايه اندوه من مكن ؛ مرا از فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش رهايى ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعاى دوّم، دعايى است كه به گفته امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، امام سجّاد عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام بر خواندن آن مداومت داشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ حُسنَ المَعيشَةِ ؛ مَعيشَةً أتَقَوّى بِها عَلى جَميعِ حَوائِجي، وأَتَوَصَّلُ بِها فِي الحَياةِ إلى آخِرَتي، مِن غَيرِ أن تُترِفَني فيها فَأَطغى، أو تُقَتِّرَ بِها عَلَيَّ فَأَشقى. أوسِع عَلَيَّ مِن حَلالِ رِزقِكَ، وأفضِل عَلَيَّ مِن سَيبِ فَضلِكَ نِعمَةً مِنكَ سابِغَةً وعَطاءً غَيرَ مَمنونٍ، ثُمَّ لا تَشغَلني عَن شُكرِ نِعمَتِكَ بِإِكثارٍ مِنها تُلهيني بَهجَتُهُ وتَفتِنّي زَهَراتُ زَهوَتِهِ، ولا بِإِقلالٍ عَلَيَّ مِنها يَقصُرُ بِعَمَلي كَدُّهُ ويَملَأُ صَدري هَمُّهُ ؛ أعطِني مِن ذلِكَ يا إلهي غِنىً عَن شِرارِ خَلقِكَ، وبَلاغا أنالُ بِهِ رِضوانَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص553 ح13 به نقل از ابو بصير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو نيكىِ معيشت خواهم، چنان كه با آن، همه نيازهايم را برآورم و با آنها زندگانى را به آخرتم پيوند زنم، بى آن كه در دنيا به ناز پرورى و دچار سركشى شوم يا چنان بر من تنگ گيرى كه به تيره بختى افتم. روزىِ حلال خود را با گشايش نصيبم فرما و از افزون بخشىِ خويش، نعمت پياپى و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منّت و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كم و كاست عطايم فرما ؛ سپس با نعمت فراوانت كه شكوهش مرا بفريبد و زيبايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مفتونم سازد، مرا از شكر نعمت خويش غافل مگردان ؛ و چندان روزى ام را اندك مساز كه دسترنجم كفافم را ندهد و قلبم از اندوه آن پر شود. اى خداى من! بدين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان، از بدانِ آفريدگانت بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيازم ساز و مرا به خشنودى خود نائل گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، رفاهِ مثبت از منظر اسلام، آسايشى است كه همراه با خشنودى خداوند سبحان و زمينه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساز لذّت و آسايش انسان در دنيا و آخرت است. رفاهِ منفى، كه در اصطلاح قرآن و حديث «إتراف» ناميده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود، آسايشى است توأم با طغيان و سركشى، و تجاوز به حقوق ديگران، و موجب خشم الهى و رنج و ناراحتى ابدى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، مخالفت اسلام با «اتراف» و رفاه نامحدود انسان، به دليل تأمين و تضمين رفاهِ پايدار اوست، و هر جايى كه اسلام براى آسايش مردم محدوديتى ايجاد كرده، به خاطر زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى است كه رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى در پى دارد، و آسايش و شادى پايدار آنها را به مخاطره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مظاهر-رفاهزدگى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. مظاهر رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل يكم مبحث «اتراف»، احاديثى آمده كه به ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مترفان و مظاهر رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان اشاره دارد كه برجسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آنها عبارت است از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ألف-ـ-اسراف-در-خوراك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألف ـ اسراف در خوراك&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از خصوصيات مترفان، شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستى و اسراف در مصرف خوراكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست. در اين تعبيرها دقت كنيد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلِهَتُهُم بُطونُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص390 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايان آنها، شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَعَلَ دينَهُ هَواهُ وإلهَهُ بَطنَهُ، كُلُّ مَا اشتَهى مِنَ الحَلالِ وَالحَرامِ لَم يَمتَنِع مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص390 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دين خود را هوا و هوس خود و خداى خود را شكمش قرار داده! هر چه ميل داشته باشد از حلال و حرام [مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد] و از آن پرهيز نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هِمَّتُهُم بُطونُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص390 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دغدغه آنها شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هِمَّتُهُم ألوانُ الطَّعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص388 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهتمام آنها [مصرف] غذاهاى رنگارنگ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين تعبيرها، بسيار دقيق و قابل تأمل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. كسى كه از شكم خود اطاعت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و هر چه بخواهد و هر قدرى كه بخواهد، به آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد و كارى به حلال و حرام خوراكى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و اسراف در كيفيت و كميت مصرف خود ندارد، در واقع بنده شكم خويش است و خداى او شكمش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-اسراف-در-پوشاك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ اسراف در پوشاك&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى ديگر از مظاهر رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى و اتراف، اسراف در پوشاك است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هِمَّتُهُم... وأَلوانُ الثِّيابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص388 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همّت آنها... و [پوشيدن] انواع لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به بيمارى رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى مبتلا است، در تهيه و استفاده از لباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت يا متعدد، زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و مشروعيت پوشش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها براى او بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنا است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-اسراف-در-آرايش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ اسراف در آرايش&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوّمين خصوصيت مترفان، زياده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى و اسراف در آرايش است كه با اين تعبير، بيان شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَزَيَّنونَ بِزينَةِ المَرأَةِ لِزَوجِها، ويَتَبَرَّجونَ تَبَرُّجَ النِّساءِ، وزِيُّهُم مِثلُ زِيِّ المُلوكِ الجَبابِرَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص388 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خود را چنان زينت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه زنى براى همسرش زينت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و همچون زنان زيور آرايى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايند لباس آنان و همانند لباس شاهان خودكامه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين جملات بخشى از روايتى است كه در آن پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از وقوع رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى در جامعه اسلامى پيشگويى فرموده، و امروز درستى اين سخن كاملاً مشهود است، به ويژه در مورد مردانى كه در زمان ما خود را مانند خانم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آرايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-اسراف-در-ساخت-و-ساز&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ اسراف در ساخت و ساز&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارمين ويژگى مترفان، اسراف و زياده در عمارت و ساخت و ساز است. تعبيرى كه در روايت آمده، اين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَبنونَ الدّورَ و يُشَيِّدونَ القُصورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص390 ح3&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند و كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها برپا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-تسليم-بى-چون-و-چراى-زنان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ تسليم بى چون و چراى زنان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنجمين مظهر رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى، تسليم بى چون و چراى زنان شدن به منظور ارضاى غرايز جنسى است كه با اين تعبير بيان شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحاريبُهُم نِساؤُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص390 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محراب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان، زنانشان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تعبير ديگرى آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نِساؤُهُم قِبلَتُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص440 ح72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنان آنها، قبله آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محراب، جايگاهى است كه امام در آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستد و مأمومين پشت سرِ او قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و ركوع و سجود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. قبله نيز نقطه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است كه مسلمانان هنگام نماز، رو به آن دارند، ظاهرا محراب بودن و قبله بودن زنان براى مترفان، اشاره به تسليم بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون و چراى جنس مخالف شدن براى ارضاى غريزه جنسى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-افراط-در-ثروت-اندوزى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ افراط در ثروت اندوزى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ششمين خصوصيت مترفان، معيار قرار دادن ثروت براى ارزيابى عزت و شرافت است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرَفُهُمُ الدَّراهِمُ وَالدَّنانيرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص390 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرف آنها، درهم و دينار (پول) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن بدين معنا است كه ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اخلاقى و معنوى براى افراد مترف، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنا است. معيار ارزيابى در نگاه آنها ثروت است، هر كس ثروت بيشترى دارد از شرافت بالاترى برخوردار است و از اين رو مترفان، همه تلاش خود را در جهت انباشتن ثروت افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر به كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند تا از طريق آن، پاسخگوى هوس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-خاشع-نبودن-دل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ خاشع نبودن دل&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفتمين ويژگى رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان، اين است كه از خشوع و فروتنى دل، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قُلوبُهُم لا تَخشَعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص392 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنان، خشوع و فروتنى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين فراز نيازى به توضيح ندارد ؛ زيرا خشوع دل براى كسى كه غرق در هوسرانى و خوشگذرانى است بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناست. رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان نه تنها از خشوع دل بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ندارند، بلكه به خصوصياتى مبتلا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند كه در تبيين آثار اتراف به آنها خواهيم پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيانهاى-رفاهزدگى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اتراف، آثار خطرناك فراوانى براى زندگى مادى و معنوى، دنيوى و اُخروى انسان دارد، هر چه رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى بيشتر باشد، طبعا آثار زيان بار آن، افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر خواهد بود. مهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آثار اتراف، عبارت است از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ألف-ـ-سرمستى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألف ـ سرمستى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبدأ همه آثار زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار اتراف و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرانى، سرمستى و غفلت و غرور ناشى از آن است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص395 فصل يكم: ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرفّهان و دنيا و آخرت: ج1 ص403 (فصل چهارم: زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاىدنيادوستى / تباهى خرد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، از امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام روايت شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّقوا سَكَراتِ النِّعمَةِ، وَاحذَروا بَوائِقَ النَّقِمَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص394 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سرمستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ناز و نعمت بترسيد و از سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خشم و انتقام [خدا]، حذر كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالتَّنَعُّمَ وَالتَّلَهِّيَ وَالفاكِهاتِ ؛ فَإِنَّ في ذلِكَ غَفلَةً وَاغتِرارا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص394 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نازپروردگى و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرانى و رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى بپرهيزيد؛ زيرا كه اينها مايه غفلت و غرورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سرمستى، سبب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه انسان نتواند از عقل خود در تصميم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها استفاده كند. و لذا در روايتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَنبَغي لِلعاقِلِ أن يَحتَرِسَ مِن سُكرِ المالِ، وسُكرِ القُدرَةِ، وسُكرِ العِلمِ، وسُكرِ المَدحِ، وسُكرِ الشَّبابِ، فَإِنَّ لِكُلِّ ذلِكَ رِياحا خَبيثَةً تَسلُبُ العَقلَ وتَستَخِفُّ الوَقارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص396 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سزاوار است كه خردمند، از مستى ثروت و مستى قدرت و مستى دانش و مستى ستايش و مستى جوانى پرهيز كند ؛ زيرا هر يك از اين مستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بادهاى پليدى دارد كه عقل را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربايد و وقار را از بين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين هنگامى كه انسان نتواند از عقل خود استفاده كند، دچار انواع انحرافات و لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اخلاقى و عملى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد. هر چه رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى بيشتر، سرمستى بيشتر، و لغزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر، و سرنوشت شومى كه در انتظار انسان است، خطرناكتر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-مقاوم-نبودن-در-برابر-سختىها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ مقاوم نبودن در برابر سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از آثار زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار رفاه نامحدود و خوشگذرانى، مقاوم نبودن در برابر بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى جسمى و مشكلات روحى است. افرادى كه در ناز و نعمت به سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند و كوچك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سختى را در زندگى تحمل نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، از نظر جسمى ناتوانند و در برابر بيمارى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها كمتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند مقاومت كنند، اما كسانى كه در شرايط طبيعى در دامن صحرا با سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دست و پنجه نرم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و از زندگى ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برخوردارند، معمولاً داراى بدنى سالم و نيرومند و در برابر بيماريها، مقاوم هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين قانون تكوينى، نه تنها در مورد انسان، بلكه در مورد حيوانات و نباتات نيز جارى است. حيوانات وحشى كه در شرايط ناهموار طبيعى زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، از حيوانات اهلى كه شرايط زندگى مناسبى دارند، بسى نيرومندترند. همچنين درخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه در دامن كوه و لابلاى سنگلاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در شرايطى سخت رشد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، از نظر استحكام و قدرت مقاومت در برابر طوفان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى سخت، قابل مقايسه با درخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه در كنار نهر آب قرار دارند، نيستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در پاسخ كسانى كه تصور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، زندگى در شرايط سخت و تغذيه ساده، موجب ضعف و ناتوانى جسمى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا وإنَّ الشَّجَرَةَ البَرِّيَّةَ أصلَبُ عودا، وَالرَّواتِعَ الخَضِرَةَ أرَقُّ جُلودا، وَالنّابِتاتِ العِذْيَةَ أقوى وُقودا وأَبطَأُ خُمودا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: نامه 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانيد كه چوب درخت بيابانى، محكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و سبزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى درختان سبز و خرّم، پوستْ نازك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند. [چوب] روييدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى با آب باران [كه از آب، كم بهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند]، پُر آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترند و دير خاموش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روح انسان نيز، در پرتو سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آبديده و مقاوم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، چنان كه در روايتى از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيُغَذّي عَبدَهُ المُؤمِنَ بِالبَلاءِ كَما تُغَذِّي الوالِدَةُ وَلَدَها بِاللَّبَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص277، بحار الأنوار: ج81 ص195 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند بنده مؤمن خود را با بلا و گرفتارى تغذيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، همچنانكه مادر، فرزند خود را با شير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زندگى، در واقع، عذاى تكامل جسم و جان، و رمز مقاوم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازى آنها است، و انسان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده، از اين تعذيه معنوى محرومند، و لذا توان مقاومت در برابر حوادث ناگوار زندگى را ندارند، و از آنجا كه زندگى دنيا اصولاً بدون مشكل نيست، رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى در همين دنيا سرنوشت شومى را براى افراد خوشگذران رقم خواهد زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-لذت-نبردن-از-عبادت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ لذت نبردن از عبادت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياد خدا، عبادت و راز و نيازِ با آفريدگار جهان، براى كسانى كه از سلامتى روان برخوردارند، شيرين و لذتبخش است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دعاى جوشن كبير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانيم: «يا مَن ذِكرُهُ حُلْوٌ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى اين است كه جان را بيمار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، و از اين رو، شيرينى عبادت را احساس نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و از ايجاد رابطه با خالق خود، لذت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برند. حضرت عيسى عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام اين واقعيت را بدين سان بيان فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِحَقٍّ أقولُ لَكُم: إنَّهُ كَما يَنظُرُ المَريضُ إلى طَيِّبِ الطَّعامِ فَلا يَلتَذُّهُ مَعَ ما يَجِدُهُ مِن شِدَّةِ الوَجَعِ ؛ كَذلِكَ صاحِبُ الدُّنيا لا يَلتَذُّ بِالعِبادَةِ ولا يَجِدُ حَلاوَتَها مَعَ ما يَجِدُ مِن حُبِّ المالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص507، التحصين لابن فهد: ص5 ح2، بحار الأنوار: ج14 ص310 ح17. نيز، ر. ك: دنياو آخرت: مضارّ حبّ الدّنيا / عَدَمُ الاِلتِذاذِ بِالعِبادَةِ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به حق برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويم: همان گونه كه بيمار به خوراك خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مزه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگرد، امّا از شدّت دردى كه دارد، از آن لذّتى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد، دنيادار نيز به سبب عشق به ثروت، از عبادتْ لذّت نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد و شيرينى آن را نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، هر چه رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى بيشتر شود، روح، بيمارتر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و از خداوند سبحان و ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انسانى و اسلامى بيشتر فاصله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. رواياتى كه دنيا و آخرت را به دو هَوُو تشبيه&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دنيا و آخرت: ج1 ص301.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، يا آنها را مانند مشرق و مغرب&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دنيا و آخرت: ص303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند ـ كه نزديكى به يكى، موجب دورى از ديگرى است ـ ناظر به اين گونه رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-دشمنى-با-پيشوايان-دين-و-ارزشهاى-انسانى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ دشمنى با پيشوايان دين و ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انسانى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى ديگر از خطرناك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين آثار رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى، دشمنى با پيامبران الهى است. از منظر قرآن كريم، رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگانِ همه جوامع، در طول تاريخ با انبياء الهى مخالفت كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آنها را تكذيب نموده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص397 عنوان «تكذيب كردن پيامبران».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا أَرْسَلْنَا فِى قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ إِلاَّ قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُم بِهِ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَافِرُونَ * وَ قَالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَالاً وَ أَوْلاَدِا وَ مَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 34 و 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ما در هيچ شهر و ديارى پيامبرى بيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده نفرستاديم مگر اينكه مترفين آنها (كه مست ناز و نعمت بودند) گفتند: «ما به آنچه فرستاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كافريم!» * و گفتند: «اموال و اولاد ما (از همه) بيشتر است (و اين نشانه علاقه خدا به ماست!) و ما هرگز مجازات نخواهيم شد!«.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام نيز در اين باره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا الأَغنِياءُ مِن مُترَفَةِ الاُمَمِ، فَتَعَصَّبوا لاِثارِ مَواقِعِ النِّعَمِ فَقالوا: «نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَالاً وَ أَوْلاَدِا وَ مَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص398 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا توانگرانِ مُرفّهِ امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، به جهت تبعات داشتن نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوان، دچار غرور و تعصّب شدند و گفتند: «ما ثروت و فرزندان بيشترى داريم و ما گرفتار عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان، نه تنها با انبياى الهى، بلكه با همه پيشوايان دينى دشمنى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند. از اين رو، مترفان در صف نخست مخالفان و دشمنان خاندان رسالت بودند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص401 (كينه و نفرت از اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، در روايتى از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله در باره قاتل فرزندش امام حسين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام و نوادگانش آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واها لِفِراخِ آلِ مُحَمَّدٍ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله مِن خَليفَةٍ مُستَخلِفٍ مُترَفٍ، يَقتُلُ خَلَفي وخَلَفَ الخَلَفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص400 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آه و اندوه بر فرزندان خاندان محمد از [ظلم] خليفه رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه او را جانشين [پدرش] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و فرزندان و نوادگان مرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با مرورى اجمالى بر تاريخ اديان راستين، خواهيم ديد كه در سراسر تاريخ، رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان در صف مقدم دشمنان پيامبران و پيشوايان دينى بوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و برعكس، مستضعفان، در صف مقدم پيروان آنان قرار داشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دليل اين صف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها نيز، روشن است ؛ زيرا از يك سو، رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى و هوسرانى، حجاب معرفت قلبى است و از اين رو، ديده دل مترفان نابيناست، و آنان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانند حقايقى كه انبيا، مردم را بدان دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، تشخيص دهند و از سوى ديگر، ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى الهى را مانع هوسرانى خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينند و بدين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سان، حجاب معرفت و تأمين منافع مادّى، رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان را در صف نخست مخالفان پيامبران، قرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما در مقابل، مستضعفان و محرومان، به دليل اين كه همچون مترفان ديده بصيرتشان محجوب نيست و انبيا را مدافع حقوق خود و ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انسانى تشخيص مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، بيش از ديگران از دعوت پيامبران، استقبال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-شومى-سرنوشت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ شومىِ سرنوشت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم در آيات فراوانى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: 403 زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اشرافيت / هلاكت&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرنوشت شومى كه در همين جهان در انتظار مترفان و رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان است، بيان كرده است، تأمل در اين آيات، نشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد كه رابطه نزديكى ميان اتراف و هلاكت جوامع انسانى وجود دارد. هر چه رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگىِ جامعه بيشتر شود، مخالفت آنها با ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انسانى و الهى و رهبران راستينِ دين، افزون&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد، تا آن جا كه طبق سنّت ثابت نظام هستى، مستحقّ هلاكت و نابودى مطلق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. آيه ذيل اشاره به اين معناست:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذَا أَرَدْنَا أَن نُّهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسرا: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هنگامى كه بخواهيم [مردم] شهرى را هلاك كنيم خوشگذرانانش را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريم تا در آن به انحراف [و فساد] بپردازند در نتيجه عذاب آن بر [شهر] لازم گردد. پس آن را[يكسره] زير و زبر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است، سرنوشتى كه در آيه ياد شده و آيات مشابه بدان اشاره شده، شوم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترين سرنوشت و حاصل بالاترين مراتب رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى است ؛ اما بايد توجّه داشت كه به ميزان مراتب اتراف، آثار زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار آن نيز كاهش و يا افزايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مبارزه-با-رفاهزدگى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. مبارزه با رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به خطرى كه از ناحيه آفتِ اتراف، جامعه اسلامى را تهديد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، در روايات اسلامى، به ويژه از پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمودهاى بسيار مهمى جهت مبارزه با اشرافيگرى و ترويج فرهنگ ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيستى صادر شده كه در اينجا به شمارى از آنها اشاره مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ألف-ـ-هشدار-نسبت-به-خطر-اتراف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألف ـ هشدار نسبت به خطر اتراف&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همه احاديثى كه مردم را تشويق به زهد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دنيا و آخرت: ج2 ص71 فصل دوّم / ارزش زهد / ترغيب به زهد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيستى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و از دلبستگى به مظاهر مادى تحذير مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هشدارى است نسبت به خطر رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى. بنا بر اين، آنچه در بند نخست فصل سوم روايات مبارزه با اتراف آمده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص411 (بر حذر داشتن از نازپروردگى و اشرافيگرى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، در واقع، تنها بخش بسيار كوچكى از هشدارهاى اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام محسوب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-مبارزه-رفتارى-با-اتراف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ مبارزه رفتارى با اتراف&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشوايان بزرگ اسلام، براى مبارزه با اتراف، تنها به موعظه و بيان آثار زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار اتراف، اكتفا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند ؛ بلكه روش زندگى آنها، بهترين و مؤثّرترين روش مبارزه با اشرافيگرى و ترويج فرهنگ ساده زيستى بود. زندگى زاهدانه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله و امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام در اوج قدرت، كه شمّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آن در فصل سوم مورد اشاره قرار گرفته&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص411 «مبارزه با اشرافيگرى». براى آگاهى بيشتر درباره ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيستى پيامبر به سيره پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلهج 4 ص117 فصل سوم: ترغيب به ساده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيستى و دانش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه اميرالمؤمنين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ج10 (بخش دهم: ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام / ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اخلاقى) مراجعه فرماييد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سند روشنى براى اثبات اين ادّعاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-منزوى-ساختن-مترفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ منزوى ساختن مترفان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دومين ره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود اهل بيت عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام براى مبارزه با فرهنگ اشرافيگرى، نهى از همنشينى و رفت و آمد با رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان است كه موجب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود مترفان در جامعه منزوى شوند و اشرافيگرى، ضدّ ارزش تلقّى گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص415 نهى از همنشينى با مرفهان&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-احترام-نگذاشتن-به-مترفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ احترام نگذاشتن به مترفان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى ديگر از اقداماتى كه براى مبارزه با رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى توصيه شده، عبارت از احترام نكردن به ثروتمندان براى ثروت آنهاست&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص419 نهى از گراميداشت مرفهان&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. آنچه در جامعه بايد مبنا و معيار احترام به افراد باشد، ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى معنوى است، نه توانايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مادى. و از اين رو، در روايتى آمده كه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَعَنَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أكرَمَ الغَنِيَّ لِغِناهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص418 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا لعنت كند كسى را كه توانگر را براى توانگرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرامى بدارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-روى-گرداندن-از-مترفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ روى گرداندن از مترفان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علاوه بر محترم نشمردن مترفان، برخورد با آنان بايد به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باشد كه آنها را از راهى كه در پيش گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، منصرف نمايد. براى نمونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توان به برخورد پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله با يكى از اشراف مدينه اشاره كرد كه روى گرداندن ايشان از وى، سبب شد خانه مجلّلى را كه به تازگى ساخته بود، خراب كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص429 (روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانى پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از مرفّهان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-افسوس-خوردن-به-حال-مترفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ افسوس خوردن به حال مترفان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجه به آنچه بدان اشاره شد، افسوس خوردن به حال رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگان بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناست. ازاين رو آيات و روايات فراوانى با اشاره به خطر اتراف، تأكيد مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه امكانات مادّى دنياداران نبايد در چشم اهل ايمان، بزرگ جلوه كند، به گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه موجب حسرت و افسوس آنها گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص421 (نهى از آرزو كردن رفاه مرفّهان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خطر-اتراف-براى-تداوم-نظام-اسلامى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. خطر اتراف، براى تداوم نظام اسلامى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از خطرناكترين آفت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تداوم نظام اسلامى، اتراف و رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گى و دنياطلبى است. بر اساس روايات متعددى، پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نسبت به آينده اُمّت اسلامى، از ناحيه اين آفت، احساس خطر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص435 (بروز اشرافيت و رفاه زدگى در امت اسلامى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. در روايتى از ايشان نقل شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخوَفُ ما أخافُ عَلى اُمَّتي زَهرَةُ الدُّنيا و كَثرَتُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج13 الجزء 25 ح30، تفسير الكشّاف: ج3 ص404؛ تفسير نور الثقلين: ج4 ص579ح 91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه بيش از همه بر امت خود، از آن بيمناكم، شكوه و افزونىِ دنياست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى ديگر آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي لَستُ أخشى عَلَيكُم أن تُشرِكوا، و لكِنّي أخشى عَلَيكُمُ الدُّنيا أن تَنافَسوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4 ص1486 ح3816 وج 1 ص451 ح1279 نحوه، السنن الكبرى: ج4 ص21ح 6810، الطبقات الكبرى: ج2 ص205، الزهد لابن المبارك: ص175 ح504، كنز العمّال: ج3 ص219 ح6238.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من بر شما از شرك ورزيدن بيم ندارم ؛ بلكه از آن بيم دارم كه در دنيا اندوزى به مسابقه برخيزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است پيش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينى پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله تحقق يافت و انقلاب صدر اسلام در اثر جاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى خواص و رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلبى عوام، شكست خورد و براى نظام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه براساس ارزش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اسلامى شكل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد، از جمله نظام اسلامى ايران، عبرتى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-خصائص-المترفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: خَصائِصُ المُترَفينَ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرفّهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شِرارُ اُمَّتِي: الَّذينَ وُلِدوا فِي النَّعيمِ وغُذّوا بِهِ، هِمَّتُهُم ألوانُ الطَّعامِ وأَلوانُ الثِّيابِ، يَتَشَدَّقونَ فِي الكَلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص262 ح758 عن عروة بن رويم، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص657ح 6418، المعجم الأوسط: ج7 ص372 ح7761 كلاهما عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن جعفر، شُعب الإيمان: ج5 ص33 ح5669، تاريخ دمشق: ج27 ص366 ح5837 كلاهما عن فاطمة عليهاالسلام وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج3 ص561 ح7913.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين افراد امّت من، كسانى هستند كه در ناز و نعمت، زاده و پرورده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. همّ و غمّشان، غذاهاى رنگارنگ و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رنگ به رنگ است و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروا، درازگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ مِن شِرارِ اُمَّتِي الَّذينَ غُذّوا بِالنَّعيمِ ونَبَتَت عَلَيهِ أجسامُهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغني عن حمل الأسفار: ج2 ص890 ح3244، تاريخ دمشق: ج43 ص311 ح9194، مسندإسحاق بن راهويه: ج1 ص349 ح347، المطالب العالية: ج3 ص156 ح3135 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج3 ص215 ح6224؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بدترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى امّت من، آنان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند و پيكرهاشان در آن، پروريده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ في وَصِيَّتِهِ لاِبنِ مَسعودٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ، سَيَأتي مِن بَعدي أقوامٌ يَأكُلونَ طَيِّباتِ الطَّعامِ وأَلوانَها، ويَركَبونَ الدَّوابَّ، ويَتَزَيَّنونَ بِزينَةِ المَرأَةِ لِزَوجِها، ويَتَبَرَّجونَ تَبَرُّجَ النِّساءِ، وزِيُّهُم مِثلُ زِيِّ المُلوكِ الجَبابِرَةِ، هُم مُنافِقو هذِهِ الاُمَّةِ في آخِرِ الزَّمانِ، شارِبُو القَهَواتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَهوَةُ: الخَمرُ مجمع البحرين: ج3 ص1520 «قها».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لاعِبونَ بِالكِعابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِعابُ: فصوص النرد، واللعب بها حرام النهاية: ج4 ص179 «كعب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، راكِبُو الشَّهَواتِ، تارِكُو الجَماعاتِ، راقِدونَ عَنِ العَتَماتِ، مُفَرِّطونَ فِي الغَدَواتِ ؛ يَقولُ اللّهُ تَعالى: «فَخَلَفَ مِن بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُواْ الصَّلَوةَ وَ اتَّبَعُواْ الشَّهَوَ تِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ، مَثَلُهُم مَثَلُ الدِّفلى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدِّفلى: شجرة مرّة، وهي من السموم لسان العرب: ج11 ص246 «دفل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ زَهرَتُها حَسَنَةٌ وطَعمُها مُرٌّ، كَلامُهُمُ الحِكمَةُ، وأَعمالُهُم داءٌ لا تَقبَلُ الدَّواءَ ؛ «أَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْءَانَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ، ما يَنفَعُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «ما يغني» بدل «ما ينفع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن يَتَنَعَّمُ فِي الدُّنيا إذا اُخلِدَ فِي النّارِ؟! «يَعْلَمُونَ ظَهِرًا مِّنَ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ هُمْ عَنِ الاْخِرَةِ هُمْ غَفِلُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. يَبنونَ الدُّورَ، ويُشَيِّدونَ القُصورَ، ويُزَخرِفونَ المَساجِدَ، لَيسَت هِمَّتُهُم إلاَّ الدُّنيا، عاكِفونَ عَلَيها، مُعتَمِدونَ فيها، آلِهَتُهُم بُطونُهُم ؛ قالَ اللّهُ تَعالى: «وَ تَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ * وَ إِذَا بَطَشْتُم بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ * فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 129 ـ 131.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ اللّهُ تَعالى: «أَفَرَءَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَلهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ ـ إلى قَولِهِ ـ أَفَلاَ تَذَكَّرُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجاثية: 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وما هُوَ إلاّ مُنافِقٌ جَعَلَ دينَهُ هَواهُ، وإلهَهُ بَطنَهُ، كُلُّ مَا اشتَهى مِنَ الحَلالِ وَالحَرامِ لَم يَمتَنِع مِنهُ ؛ قالَ اللّهُ تَعالى: «وَ فَرِحُواْ بِالْحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ مَا الْحَيَوةُ الدُّنْيَا فِى الاْخِرَةِ إِلاَّ مَتَعٌ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ، مَحاريبُهُم نِساؤُهُم، وشَرَفُهُمُ الدَّراهِمُ وَالدَّنانيرُ، وهِمَّتُهُم بُطونُهُم، اُولئِكَ هُم شَرُّ الأَشرارِ، الفِتنَةُ مِنهُم وإلَيهِم تَعودُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ، قَولُ اللّهِ تَعالى: «أَفَرَءَيْتَ إِن مَّتَّعْنَهُمْ سِنِينَ * ثُمَّ جَاءَهُم مَّا كَانُواْ يُوعَدُونَ * مَا أَغْنَى عَنْهُم مَّا كَانُواْ يُمَتَّعُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 205 ـ 207.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ، أجسادُهُم لا تَشبَعُ، وقُلوبُهُم لا تَخشَعُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ، الإِسلامُ بَدَأَ غَريبا وسَيَعودُ غَريبا كَما بَدَأَ، فَطوبى لِلغُرَباءِ! فَمَن أدرَكَ ذلِكَ الزَّمانَ مِن أعقابِكُم: فَلا تُسَلِّموا عَلَيهِم في ناديهِم، ولا تُشَيِّعوا جَنائِزَهُم، ولا تَعودوا مَرضاهُم ؛ فَإِنَّهُم يَستَنّونَ بِسُنَّتِكُم، ويُظهِرونَ بِدَعواكُم، ويُخالِفونَ أفعالَكُم ؛ فَيَموتونَ عَلى غَيرِ مِلَّتِكُم، اُولئِكَ لَيسوا مِنّي ولا أنَا مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص344 ح2660 عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود، بحار الأنوار: ج77 ص96 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ در سفارش به ابن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! پس از من، مردمانى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند كه غذاهاى خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مزه و رنگارنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند و بر چارپايان، سوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و خود را چنان آرايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند كه زنى براى همسرش آرايش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و همچون زنان، خودآرايى و جلوه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايند و همانند شاهان متكبّر، جامه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشند. آنان، منافقانِ اين امّت در آخرزمان هستند، شراب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشند و قاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و شهوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رانند و نمازهاى جماعت را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند و نمازهاى شام و خفتن را به دست فراموشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارند و در خواندن نمازهاى صبح، كوتاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و خوابِ ابتداى شب را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارند و در صبحگاهان، بسيار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوابند. خداى متعال مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «آن گاه، كسانى جانشين اينان گشتند كه نماز را وا نهادند و پيرو شهوت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها شدند. آنان به زودى در غَى، [سزاى گمراهى خود] فرو خواهند افتاد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! آنان، همانند خرزهره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه گلى زيبا دارد، امّا مزه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش سختْ تلخ است. گفتارشان، حكيمانه جلوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند ؛ امّا كردارشان، دردى درمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناپذير است: «آيا در قرآن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انديشند يا بر قلب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان قفل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! آن را كه در دنيا با نازپروردگى، زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، چه سود، آن گاه كه در آتش، جاودانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد؟! «آنان، ظاهرى از زندگى دنيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانند و از آخرت، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبرند». خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سازند، كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها بر پا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند، مسجدها را تزيين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و مقصد همّ و غمشان، تنها دنياست و به آن، روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و بدان، تكيه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. معبودشان، شكمشان است. خداوند متعال فرموده است: «و كاخ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى استوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيريد به اميد آن كه جاودانه بمانيد؟ و چون حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد، [همانند]زورگويان، حمله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويد؟ پس تقواى خدا را پيش گيريد و از من فرمان بريد». نيز خداوند متعال فرموده است: «آيا ديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن را كه هوسش را به خدايى برگزيد و خدا از روى علم، گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهش ساخت و بر گوش و دلش مُهر نهاد... آيا پند نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيريد؟». چنين كسى، جز منافق نيست كه دلخواه خويش را دينِ خود ساخته و شكمش را خداى خويش. از هر چه دلش بخواهد، خواه حلال و خواه حرام، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرهيزد. خداوند متعال فرموده است: «اينان به همين زندگى پست، خشنودند ؛ امّا اين زندگى در برابر زندگى آخرت، تنها كالايى ناچيز است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! محراب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اينان، زنانشان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و شرافت ايشان در درهم و دينار است و همه توانشان را در راه شكم خود به كار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند. اينان، در ميان بَدان، بدترين&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند ؛ هم خاستگاه فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و هم بازگشتگاه آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! سخن خداى متعال چنين است: «مگر نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانى اگر سال&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها آنان را برخوردار كنيم، آن گاه عذاب موعود به آنها برسد، آنچه از آن برخوردار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدند، به كارشان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! كالبدهايشان، سيرى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پذيرد و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، نرم و رام نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! اسلام، غريبانه آغاز شد و به همان سان، غريبانه باز خواهد گشت. پس خوشا بر غريبان! از فرزندان شما، هر كس كه آن روزگار را در يابد [، خطاب من به وى، اين است:] بديشان، در جلساتشان سلام ندهيد و جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان را تشييع نكنيد و از بيمارانشان عيادت ننماييد ؛ زيرا آنان گرچه خود را با شما هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنّت و هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آوا جلوه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، ولى رفتارشان همانند شما نيست. پس آنان بر غير دين شما مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرند. نه آنها از من&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و نه من از آنانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-مضار-الترف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: مَضارُّ التَّرَفِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: زيان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى اشرافيت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سكر-الغفلة-والغرور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: سُكرُ الغَفلَةِ وَالغُرورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: مستى غفلت و غرور&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِى سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجر: 72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به جان تو سوگند! اينها در مستى خود سرگردان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند [و عقل و شعور خود را از دست داده اند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ * أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُم بِهِ مِن مَّالٍ وَ بَنِينَ * نُسَارِعُ لَهُمْ فِى الْخَيْرَ تِ بَل لاَّ يَشْعُرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 54 ـ 56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آنها را در جهل و غفلتشان بگذار تا زمانى [كه مرگشان فرا رسد يا گرفتار عذاب الهى شوند]. آيا آنها گمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند اموال و فرزندانى كه براى كمك به آنان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم... براى اين است كه درهاى خيرات را با شتاب به روى آنها بگشاييم؟ [چنين نيست،] بلكه آنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهمند [كه اين، وسيله امتحانشان است]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالتَّنَعُّمَ وَالتَّلَهِّيَ وَالفاكِهاتِ ؛ فَإِنَّ في ذلِكَ غَفلَةً وَاغتِرارا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص516 ح1482، مستدرك الوسائل: ج6 ص156 ح6680 نقلاًعن مصباح المتهجّد عن جندب بن عبد الرحمن الأزدي عن أبيه نحوه، بحارالأنوار: ج91 ص41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نازپروردگى و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرانى و رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى بپرهيزيد؛ زيرا كه اينها مايه غفلت و غرورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّقوا سَكَراتِ النِّعمَةِ، وَاحذَروا بَوائِقَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَوائقُهُ: أي غَوائلُه وشرورُه، واحدها بائقة، وهي الداهية النهاية: ج1 ص162 «بوق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّقِمَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 151، بحارالأنوار: ج34 ص226 ح996.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سرمستى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ناز و نعمت بترسيد و از سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خشم و انتقام [خدا]، حذر كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في ذِكرِ المَلاحِمِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا فَتَوَقَّعوا ما يَكونُ مِن إدبارِ اُمورِكُم، وَانقِطاعِ وُصَلِكُم... ذاكَ حَيثُ تَسكَرونَ مِن غَيرِ شَرابٍ، بَل مِنَ النِّعمَةِ وَالنَّعيمِ.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 187، بحار الأنوار: ج34 ص212 ح989.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بيان پيشامدهاى ناگوار آينده ـ: هان! پس چشم به راه آنچه رخ خواهد داد، باشيد؛ يعنى وارونگى امورتان و گسيختن پيوندهايتان.… در آن زمان، سرمستيد، امّا نه از شراب كه از ناز و نعمت.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَنبَغي لِلعاقِلِ أن يَحتَرِسَ مِن سُكرِ المالِ، وسُكرِ القُدرَةِ، وسُكرِ العِلمِ، وسُكرِ المَدحِ، وسُكرِ الشَّبابِ، فَإِنَّ لِكُلِّ ذلِكَ رِياحا خَبيثَةً، تَسلُبُ العَقلَ وتَستَخِفُّ الوَقارَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص445 ح10948، عيون الحكم والمواعظ: ص552 ح10175.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سزاوار است كه خردمند، خود را از مستىِ مال، مستىِ قدرت، مستىِ دانش، مستىِ ستايش و مستىِ جوانى، نگه دارد؛ زيرا هر يك از اينها را بادهاى پليدى است كه خِرد را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدايند و وقار را سبُك مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ فِي الزُّهدِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاعلَم ـ وَيحَكَ! ـ يَابنَ آدَمَ، أنَّ قَسوَةَ البِطنَةِ، وكِظَّةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِظَّةُ: وهو ما يعتري المُمتِلئ من الطعام، أي أنّها تُسحن وتُكسِل وتُسقِم النهاية: ج4 ص177 «كظظ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِلأَةِ، وسُكرَ الشِّبَعِ، وغِرَّةَ المُلكِ، مِمّا يُثَبِّطُ ويُبطِئُ عَنِ العَمَلِ، ويُنسِي الذِّكرَ، ويُلهي عَنِ اقتِرابِ الأَجَلِ، حَتّى كَأَنَّ المُبتَلى بِحُبِّ الدُّنيا بِهِ خَبَلٌ مِن سُكرِ الشَّرابِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص273، بحار الأنوار: ج78 ص129 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در باره زهد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واى بر تو اى آدميزاد! بدان كه پُرى شكم و سنگينى معده و مستىِ سيرى و غرور قدرت، از عواملى است كه از عمل، باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد و كُند مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد و ياد [خدا] را به فراموشى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارد و از نزديك بودن اجل غافل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند، تا جايى كه گرفتارِ دوستى دنيا، گويى از مستىِ مى، ديوانه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تكذيب-الأنبياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: تَكذيبُ الأَنبِياءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: تكذيب كردن پيامبران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا أَرْسَلْنَا فِى قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ إِلاَّ قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُم بِهِ كَفِرُونَ * وَ قَالُواْ نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَ لاً وَ أَوْلَدًا وَ مَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 34 و 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و ما در هيچ شهر و ديارى پيامبرى بيم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهنده نفرستاديم، مگر اين كه مترفان آنها [كه مست ناز و نعمت بودند] گفتند: ما به آنچه بدان فرستاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، كافريم و گفتند: اموال و اولاد ما [از همه] بيشتر است [و اين، نشانه علاقه خدا به ماست]و ما هرگز مجازات نخواهيم شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ كَذَ لِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ فِى قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ إِلاَّ قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا ءَابَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلَى ءَاثَرِهِم مُّقْتَدُونَ * قَلَ أَوَ لَوْ جِئْتُكُم بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدتُّمْ عَلَيْهِ ءَابَاءَكُمْ قَالُواْ إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُم بِهِ كَفِرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: 23 و24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اين گونه، در هيچ شهر و ديارى پيش از تو پيامبر انذاركننده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نفرستاديم، مگر اين كه ثروتمندان مست و مغرور آن گفتند: ما پدران خود را بر آيينى يافتيم و به آثار آنان، اقتدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم. [پيامبرشان]گفت: آيا اگر من آيينى هدايت بخش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از آنچه پدرانتان را بر آن يافتيد، آورده باشم [باز هم انكار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيد]؟! گفتند: [آرى.] ما به آنچه شما به آن فرستاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، كافريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالَ الْمَلَأُ مِن قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَ كَذَّبُواْ بِلِقَاءِ الاْخِرَةِ وَ أَتْرَفْنَهُمْ فِى الْحَيَوةِ الدُّنْيَا مَا هَذَا إِلاَّ بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَ يَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ولى اشراف [خودخواه] از قوم او كه كافر بودند و ديدار آخرت را تكذيب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند و در زندگى دنيا به آنان، ناز و نعمت داده بوديم، گفتند: اين، بشرى است مثل شما. از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوريد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورَد و از آنچه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشيد، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشد. [پس چگونه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تواند پيامبر باشد؟!]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا الأَغنِياءُ مِن مُترَفَةِ الاُمَمِ، فَتَعَصَّبوا لاِثارِ مَواقِعِ النِّعَمِ، فَقالوا: «نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَ لاً وَ أَوْلَدًا وَ مَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 192، بحار الأنوار: ج14 ص471 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در يكى از خطبه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و توانگرانِ مُرفّهِ امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، بر اثر داشتن نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فراوان، دچار غرور و تعصّب شدند و گفتند: «ما ثروت و فرزندان بيشترى داريم و ما گرفتار عذاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شويم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير عن أبي رزين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَجُلانِ شَريكانِ خَرَجَ أحَدُهُما إلَى السّاحِلِ وبَقِيَ الآخَرُ، فَلَمّا بُعِثَ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله كَتَبَ إلى صاحِبِهِ يَسأَ لُهُ ما فَعَلَ؟ فَكَتَبَ إلَيهِ: إنَّهُ لَم يَتَّبِعهُ أحَدٌ مِن قُرَيشٍ، إنَّمَا اتَّبَعَهُ أراذِلُ النّاسِ ومَساكينُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَرَكَ تِجارَتَهُ ثُمَّ أتى صاحِبَهُ، فَقالَ: دُلَّني عَلَيهِ، قالَ: وكانَ يَقرَأُ الكُتُبَ أو بَعضَ الكُتُبِ، قالَ: فَأَتَى النَّبِيَ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فَقالَ: إلى تَدعو؟ قالَ: إلى كَذا وكَذا، قالَ: أشهَدُ أنَّكَ رَسولُ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وما عِلمُكَ بِذلِكَ؟ قالَ: إنَّهُ لَم يُبعَث نَبِيٌّ إلاَّ اتَّبَعَهُ رُذالَةُ النّاسِ ومَساكينُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «وَ مَا أَرْسَلْنَا فِى قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ إِلاَّ قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُم بِهِ كَفِرُونَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَرسَلَ إلَيهِ النَّبِيُ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: إنَّ اللّهَ قَد أنزَلَ تَصديقَ ما قُلتَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج6 ص508، الدر المنثور: ج6 ص704 نقلاً عن ابن أبي شيبة وابن المنذر وابنأبي حاتم عن ابن زيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير ـ به نقل از ابو رزين ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو نفر با هم شريك بودند. يكى از آنها [براى تجارت] به ساحل [شام]رفت و ديگرى باقى ماند. چون پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله مبعوث شد، آن كه به ساحل رفته بود، به شريكش نامه نوشت و از او در باره پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله جويا شد كه چه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند؟ شريك به او نوشت: هيچ يك از قريش، پيرو او نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند ؛ بلكه فرودستان و بينوايان به او گرويده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، تجارتش را [نيمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاره] رها كرد و نزد شريكش آمد و گفت: مرا به نزد او راه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمايى كن. او كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها يا برخى كتاب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها را خوانده بود. پس نزد پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آمد و گفت: تو به چه چيز، دعوت مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى؟ فرمود: «به فلان و بهمان چيز». مرد گفت: گواهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهم كه تو، فرستاده خدا هستى. فرمود: «از كجا دانستى؟». گفت: چون هيچ پيامبرى مبعوث نشد، مگر اين كه فرودستان و بينوايان جامعه به او گرويدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو رزين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويد: در اين هنگام، اين آيه فرود آمد: «ما در هيچ شهر و ديارى هشداردهنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نفرستاديم، مگر اين كه اشراف [و مرفّهان] آنها گفتند: ما به آنچه كه بدان فرستاده شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد، كافريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله به آن مرد پيغام داد كه «خداوند، در تصديق آنچه گفتى، آيه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى فرو فرستاد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بغض-أهل-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: بُغضُ أهلِ البَيتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: كينه و نفرت از اهل بيت علیهم السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واها لِفِراخِ آلِ مُحَمَّدٍ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله مِن خَليفَةٍ مُستَخلِفٍ مُترَفٍ، يَقتُلُ خَلَفي وخَلَفَ الخَلَفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص120 ح2861 وج 20 ص39 ح56 كلاهما عن معاذ بن جبل، الفردوس: ج 4 ص397 ح7147 عن سلمة بن الأكوع نحوه، كنز العمّال: ج11 ص166 ح31061؛ بشارة المصطفى: ص202 عن أبي طاهر عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، إرشاد القلوب: ص314 عن سلمان الفارسي عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلاموكلاهما نحوه. بحارالأنوار: ج30 ص80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آه بر فرزندان خاندان محمّد از خليفه خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرانى كه او را جانشين [پدرش معاويه] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند! و اولاد و اولاد اولادم را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُبغِضُ عَلِيّا إلاّ مُنافِقٌ، أو فاسِقٌ، أو صاحِبُ دُنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج42 ص285 ح8817.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على را دشمن نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد، مگر منافق يا تبهكار يا دنيادار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَهلِكُ فِيَّ ثَلاثَةٌ، ويَنجو فِيَّ ثَلاثَةٌ ؛ يَهلِكُ اللاّعِنُ، وَالمُستَمِعُ المُقِرُّ، وَالحامِلُ لِلوِزرِ، وهُوَ المَلِكُ المُترَفُ يُتَقَرَّبُ إلَيهِ بِلَعني، ويُبرَأُ عِندَهُ مِن ديني، ويُنتَقَصُ عِندَهُ حَسَبي ؛ وإنَّما حَسَبي حَسَبُ النَّبِيِّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، وديني دينُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج2 ص589، كشف الغمّة: ج1 ص93 عن كهمس، تفسير فرات: ص61 ح24 عنأبي كهمس وكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج34 ص336؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج4 ص105 عن كهمس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سبب من، سه كس، نابود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و سه كس، رستگار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند. لعنت كننده من، شنونده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه بر آن، صحّه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذارد و گناهكارى كه بار گناه را به دوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشد ؛ يعنى پادشاه خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرانى كه به واسطه ناسزاگويى به من، به وى نزديكى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند و در نزد وى، از دين من بيزارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويند و بزرگىِ تبارِ مرا خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمارند، نابود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. ريشه من، ريشه پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله است و دين من، دين اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشَدُّ العَمى مَن عَمِيَ عَن فَضلِنا، وناصَبَنَا العَداوَةَ بِلا ذَنبٍ سَبَقَ إلَيهِ مِنّا، إلاّ أنّا دَعَوناهُ إلَى الحَقِّ، ودَعاهُ مَن سِوانا إلَى الفِتنَةِ وَالدُّنيا، فَأَتاهُما ونَصَبَ البَراءَةَ مِنّا، وَالعَداوَةَ لَنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص633 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، تفسيرفرات: ص368 ح499، عيون الحكم والمواعظ: ص124 ح2828 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج10 ص111 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين كورى، كورى كسى است كه از ديدن برترى ما كور باشد و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه از ما نسبت به او خطايى سر زده باشد، در برابرمان به دشمنى برخيزد، جز اين كه [تنها گناه ما اين است كه] ما او را به سوى حق، فرا خوانده ايم و ديگران، وى را به سوى گناه و دنيا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند و او، گناه و دنيا را برگزيد و پرچم بيزارى و دشمنى در برابر ما برافراشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في دُعائِهِ لِلعافِيَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَعِذني وذُرِّيَّتي مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ، ومِن شَرِّ السّامَّةِ وَالهامَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهوامُّ: الحيَّاتُ وكلُّ ذي سَمٍّ يَقتُلُ سَمُّه، وأَمّا ما لا يَقتُلُ ويَسُمُّ فهو السَّوامُّ، لأَنّها تَسُمُّ ولا تبلُغ أن تَقتل مثل الزُّنبورِ والعقرب وأَشباهِها، والواحدة منهما: هامَّة وسامَّة لسان العرب: ج12 ص622 «همم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّامَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّامَّةُ: ما تَخافه من مَسٍّ أو فزَع لسان العرب: ج12 ص551 «لمم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالعامَّةِ، ومِن شَرِّ كُلِّ شَيطانٍ مَريدٍ، ومِن شَرِّ كُلِّ سُلطانٍ عَنيدٍ، ومِن شَرِّ كُلِّ مُترَفٍ حَفيدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفيد: فعيل بمعنى مفعول. قال ابن الأثير: المحفود: الذي يَخدِمه أصحابُه ويُعَظِّمونه ويُسرِعون فيطاعته النهاية: ج1 ص406 «حفد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص98 الدعاء 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ از دعاى ايشان در طلب عافيت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا و فرزندان مرا از شيطان رانده شده و از گزند هر جانور زَهردار كُشنده و غير كُشنده و از چشم بد و از گزند همه چيز و همه كس و از گزند هر شيطان سركش و از گزند هر پادشاه ستمگر و از گزند هر مرفّهِ داراى خَدَم و حَشَم، دور بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الهلاك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: الهَلاكُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: هلاكت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذَا أَرَدْنَا أَن نُّهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُواْ فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَهَا تَدْمِيرًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هنگامى كه بخواهيم [مردم] شهر را هلاك كنيم، خوشگذرانانش را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريم تا در آن به انحراف [و فساد] بپردازند و در نتيجه عذاب بر آن [شهر] لازم گردد، پس آن را [يكسره] زير و زبر كنيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةِم بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّنم بَعْدِهِمْ إِلاَّ قَلِيلاً وَ كُنَّا نَحْنُ الْوَ رِثِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چه بسيار از شهرها و آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى را كه بر اثر فراوانى نعمت، مست و مغرور شده بودند، هلاك كرديم. اين، خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنهاست [كه ويران شده]، و بعد از آنان، جز اندكى، كسى در آنها سكونت نكرد و ما وارث آنان بوديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ كَمْ قَصَمْنَا مِن قَرْيَةٍ كَانَتْ ظَالِمَةً وَ أَنشَأْنَا بَعْدَهَا قَوْمًا ءَاخَرِينَ * فَلَمَّا أَحَسُّواْ بَأْسَنَا إِذَا هُم مِّنْهَا يَرْكُضُونَ * لاَ تَرْكُضُواْ وَ ارْجِعُواْ إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَ مَسَكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْٔلُونَ * قَالُواْ يَوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَلِمِينَ * فَمَا زَالَت تِّلْكَ دَعْوَلهُمْ حَتَّى جَعَلْنَهُمْ حَصِيدًا خَمِدِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 11 ـ 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«چه بسيار آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ستمگرى را در هم شكستيم و بعد از آنها، قوم ديگرى را روى كار آورديم. هنگامى كه عذاب ما را احساس كردند، ناگهان، پا به فرار گذاشتند [گفتيم:] فرار نكنيد و به زندگى پُر ناز و نعمت و به مسكن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى [پُر زرق و برق] خود باز گرديد. شايد [سائلان بيايند و] از شما تقاضا كنند [وشما هم آنان را محروم باز گردانيد]. گفتند: اى واى بر ما! به يقين، ما ستمگر بوديم. و همچنان اين سخن را تكرار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند، تا آنها را درو كرده، خاموش ساختيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَوْلاَ كَانَ مِنَ الْقُرُونِ مِن قَبْلِكُمْ أُوْلُو بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِى الْأَرْضِ إِلاَّ قَلِيلاً مِّمَّنْ أَنجَيْنَا مِنْهُمْ وَ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ مَا أُتْرِفُواْ فِيهِ وَ كَانُواْ مُجْرِمِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«چرا در قرون [و اقوام] قبل از شما، دانشمندان صاحب قدرتى نبودند كه از فساد در زمين، جلوگيرى كنند؟! مگر اندكى از آنها، كه نجاتشان داديم و آنان كه ستم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند، از تنعّم و كامجويى پيروى كردند و گناهكار بودند [و نابود شدند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلاً * وَ ذَرْنِى وَ الْمُكَذِّبِينَ أُوْلِى النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِيلاً * إِنَّ لَدَيْنَآ أَنكَالاً وَجَحِيمًا * وَ طَعَامًا ذَا غُصَّةٍ وَ عَذَابًا أَلِيمًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاصبِر عَلى ما يَقولونَ: أي من الخرافات والشتم والإيذاء، وَاهجُرهُم هَجراً جَمِيلًا بأن تجانبهموتداريهم، ولا تكافيهم وتكل أمرهم إلى اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كما قال: وَذَرنِي وَالمُكَذِّبِينَ، أي دعني وإيّاهم وكل إلي أمرهم، فإنّي اُجازيهم في الدنيا والآخرة، اُولِي النَّعمَةِ: النعمة بالفتح لين الملمس، أي المتنعّمين ذوي الثروة في الدنيا، وهم صناديد قريش وغيرهم بحار الأنوار: ج71 ص62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزمّل: 10 ـ 13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در برابر آنچه [دشمنان] مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گويند، شكيبا باش و به طرزى شايسته از آنان، دورى گزين و مرا با تكذيب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنندگان صاحب نعمت، وا گذار و به آنها كمى مهلت ده كه نزد ما غل و زنجيرها و [آتش] دوزخ است و غذايى گلوگير و عذابى دردناك».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِم بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْٔرُونَ * لاَ تَجْٔرُواْ الْيَوْمَ إِنَّكُم مِّنَّا لاَ تُنصَرُونَ * قَدْ كَانَتْ ءَايَتِى تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنتُمْ عَلَى أَعْقَبِكُمْ تَنكِصُونَ * مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَمِرًا تَهْجُرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 64 ـ 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تا زمانى كه متنعّمان مغرورِ آنها را در چنگال عذاب، گرفتار سازيم، در اين هنگام، ناله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دردناك و استغاثه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميز سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند ؛ [امّا به آنها گفته مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود:] امروز، فرياد نكنيد؛ زيرا از سوى ما يارى نخواهيد شد. [آيا فراموش كرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه]در گذشته، آيات من، پيوسته بر شما خوانده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد، امّا شما اعراض كرده، به عقب باز مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشتيد؟! در حالى كه در برابر او (پيامبر) استكبار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزيديد و شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها در جلسات خود به بدگويى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرداختيد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَصْحَبُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَبُ الشِّمَالِ * فِى سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ * وَ ظِلٍّ مِّن يَحْمُومٍ * لاَّ بَارِدٍ وَلاَ كَرِيمٍ * إِنَّهُمْ كَانُواْ قَبْلَ ذَ لِكَ مُتْرَفِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواقعة: 41 ـ 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اصحاب شِمال، چه اصحاب شمالى [كه نامه اعمالشان به نشانه جرمشان به دست چپ آنها داده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود]! آنها در ميان بادهاى كُشنده و آب سوزان، قرار دارند و در سايه دودهاى متراكم و آتش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زا! سايه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه نه خُنَك است و نه آرام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش. آنها پيش از اين [در عالم دنيا]مست و مغرور نعمت بودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِّن قَبْلِكَ فَأَخَذْنَهُم بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ * فَلَوْلاَ إِذْ جَاءَهُم بَأْسُنَا تَضَرَّعُواْ وَلَكِن قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَنُ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ * فَلَمَّا نَسُواْ مَا ذُكِّرُواْ بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَ بَ كُلِّ شَىْ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُواْ بِمَا أُوتُواْ أَخَذْنَهُم بَغْتَةً فَإِذَا هُم مُّبْلِسُونَ * فَقُطِعَ دَابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُواْ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَلَمِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 42 ـ 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما به سوى امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى كه پيش از تو بودند، [پيامبرانى] فرستاديم [و هنگامى كه با اين پيامبران به مخالفت برخاستند،]آنها را با شدّت و رنج و ناراحتى مواجه ساختيم، شايد [بيدار شوند و در برابر حق،] خضوع كنند و تسليم گردند. چرا هنگامى كه مجازات ما به آنان رسيد، [خضوع نكردند و] تسليم نشدند؟! بلكه دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آنها قساوت پيدا كرد و شيطان، هر كارى را كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند، در نظرشان زينت داد. [آرى.] هنگامى كه [اندرزها سودى نبخشيد، و] آنچه را به آنها يادآورى شده بود، فراموش كردند، درهاى همه چيز [از نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها] را به روى آنها گشوديم تا [كاملاً] خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حال شدند [و دل به آن بستند]. ناگهان، آنها را گرفتيم [و سخت مجازات كرديم]. در اين هنگام، همگى مأييوس شدند [و درهاى اميد به روى آنها بسته شد] و [به اين ترتيب،]دنباله [زندگى] جمعيّتى كه ستم كرده بودند، قطع شد. و ستايش، مخصوص خداوند، پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المعارج: 15 ـ 18، الحاقّة: 28، المسد: 2، الليل: 11.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: معارج: آيه 15 ـ 18، حاقه: آيه 28، مسدّ: آيه 2، ليل: آيه 11.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في قَولِ اللّهِ تَعالى: «وَ إِذَا أَرَدْنَا أَن نُّهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا...» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَفسيرُها: أمَرنا أكابِرَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص284 ح35 عن حمران، بحار الأنوار: ج5 ص208 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در باره اين سخن خداوند متعال: «و هر گاه بخواهيم شهرى را هلاك گردانيم، مُترفان آن [شهر]را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريم...»: تفسيرش [چنين است]: بزرگانشان را وا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أرادَ اللّهُ بِقَومٍ سوءا، جَعَلَ أمرَهُم إلى مُترَفيهِم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;«&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أراد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقوم سوءا» بالضمّ: أي أن يحلّ بهم ما يسوؤهم. «جعل أمرهم» أي صيّر الولاية عليهموتدبير مملكتهم. «إلى مترفيهم» أي متنعّميهم المتعمّقين في اللذات المنهمكين على الشهوات، وذلك سبب الهلاك، قال تعالى: «وَ إِذَا أَرَدْنَا أَن نُّهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُواْ فِيهَا» الاسراء: 16 الآية، والمُترف ـ بضمّ الميم وفتح الراء ـ: المتنعّم المتوسّع في ملاذّ الدنيا وشهواتها، قال في الكاشف: الإتراف: إبطار النعمة. انتهى. وذلك لأنّهم أسرع إلى الحماقة والفجور وسفك الدماء، وأجرأ على صرف مال بيت المال في حظوظهم ومآربهم، غير ناظرين إلى مصالح رعاياهم (فيض القدير شرح الجامع الصغير: ج1 ص341 ح399).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج6 ص89 ح14973 نقلاً عن الفردوس عن الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، المصنّف لابن أبي شيبة: ج7 ص277 ح167 وج 8 ص699 ح82 كلاهما عن كعب نحوه ومن دون إسناد إليه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، هر گاه براى قومى، بدى اراده نمايد، كار آنها را به دست [طبقه]اشرافشان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعيدِ بن المُسَيَّب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام يَعِظُ النّاسَ ويُزَهِّدُهُم فِي الدُّنيا، ويُرَغِّبُهُم في أعمالِ الآخِرَةِ بِهذَا الكَلامِ في كُلِّ جُمُعَةٍ في مَسجِدِ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، وحُفِظَ عَنهُ وكُتِبَ، كانَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وَاللّهِ، لَقَد وَعَظَكُمُ اللّهُ في كِتابِهِ بِغَيرِكُم، فَإِنَّ السَّعيدَ مَن وُعِظَ بِغَيرِهِ، ولَقَد أسمَعَكُمُ اللّهُ في كِتابِهِ ما قَد فَعَلَ بِالقَومِ الظّالِمينَ مِن أهلِ القُرى قَبلَكُم، حَيثُ قالَ: «وَ كَمْ قَصَمْنَا مِن قَرْيَةٍ كَانَتْ ظَالِمَةً» وإنَّما عَنى بِالقَريَةِ أهلَها، حَيثُ يَقولُ: «وَ أَنشَأْنَا بَعْدَهَا قَوْمًا ءَاخَرِينَ»، فَقالَ عز و جل: «فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنَا إِذَا هُم مِّنْهَا يَرْكُضُونَ» يَعني يَهرُبونَ، قالَ: «لاَ تَرْكُضُوا وَ ارْجِعُواْ إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَ مَسَكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْٔلُونَ * قَالُوا يَوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَلِمِينَ * فَمَا زَالَت تِّلْكَ دَعْوَلهُمْ حَتَّى جَعَلْنَهُمْ حَصِيدًا خَمِدِينَ»، وَايمُ اللّهِ، إنَّ هذِهِ عِظَةٌ لَكُم وتَخويفٌ إنِ اتَّعَظتُم وخِفتُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص72 ـ 74 ح29، الأمالي للصدوق: ص593 ـ 595 ح822، تحف العقول: ص251كلاهما نحوه، أعلام الدين: ص223 و 224، بحارالأنوار: ج78 ص143 و 144 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سعيد بن مسيّب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، هر جمعه، در مسجد پيامبر خدا، مردم را با اين سخنان، موعظه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد و به دل بركَنْدن از دنيا، ترغيب مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود و به كارهاى آخرت، تشويق مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود و شنوندگان، آن را به خاطر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپردند و مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوشتند. مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... به خدا سوگند كه خداوند در كتاب خود، شما را به [سرگذشت] ديگران، پند داده است. پس خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخت، كسى است كه از ديگران، پند گيرد. خداوند، كارى را كه با مردمان ستمگر آبادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيش از شما كرده است، به گوش شما رسانيده و فرموده است: «و چه بسيار شهرها را كه [مردمش]ستمكار بودند، درهم شكستيم». مقصود از آبادى، مردم آن است ؛ زيرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمايد: «و پس از آنها قومى ديگر، پديد آورديم». سپس فرموده: «پس چون عذاب ما را احساس كردند، به ناگاه، از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريختند» ؛ يعنى گريزگاهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جستند. فرموده است: «[هان!] مگريزيد و به سوى آنچه در آن متنعّم بوديد و [به سوى]سراهايتان باز گرديد. باشد كه شما مورد پرسش قرار گيريد، [و چون عذاب بر آنان فرود آمد،] گفتند: اى واى بر ما، كه ما واقعاً ستمگر بوديم! سخنشان، پيوسته همين بود، تا آنان را درو شده بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جان گردانيديم». به خدا سوگند كه اين، براى شما پندى است و بيم دادنى، اگر اهل پند گرفتن و ترسيدن باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ لِأَصحابِهِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعاشِرَ أصحابي! اُوصيكُم بِالآخِرَةِ ولَستُ اُوصيكُم بِالدُّنيا، فَإِنَّكُم بِها مُستَوصَونَ وعَلَيها حَريصونَ وبِها مُستَمسِكونَ. مَعاشِرَ أصحابي! إنَّ الدُّنيا دارُ مَمَرٍّ وَالآخِرَةَ دارُ مَقَرٍّ، فَخُذوا مِن مَمَرِّكُم لِمَقَرِّكُم، ولا تَهتِكوا أستارَكُم عِندَ مَن لا يَخفى عَلَيهِ أسرارُكُم، وأَخرِجوا مِنَ الدُّنيا قُلوبَكُم قَبلَ أن تَخرُجَ مِنها أبدانُكُم، أما رَأَيتُم وسَمِعتُم مَا استُدرِجَ بِهِ مَن كانَ قَبلَكُم مِنَ الاُمَمِ السّالِفَةِ وَالقُرونِ الماضِيَةِ؟ ألَم تَرَوا كَيفَ فُضِحَ مَستورُهُم، واُمطِرَ مَواطِرُ الهَوانِ عَلَيهِم بِتَبديلِ سُرورِهِم بَعدَ خَفضِ عَيشِهِم ولِينِ رَفاهِيَتِهِم، صاروا حَصائِدَ النِّقَمِ ومَدارِجَ المَثُلاتِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُثُلاتُ: الأشباهُ والأمثالُ مِمّا يَعتَبرُ به مجمع البحرين: ج3 ص1671 «مثل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص289 ح321 عن طاووس اليماني، بحارالأنوار: ج78 ص147 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ به يارانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ياران من! شما را به آخرت، سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و به دنيا، سفارشتان نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم ؛ زيرا خود بِدان سفارش شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و بِدان آزمنديد و به آن، چسبيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ياران من! دنيا، سراى گذر است و آخرت، سراى ماندن. پس، از گذرگاه خود براى اقامتگاه خود، توشه بر گيريد و پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را در پيشگاه كسى كه رازهايتان بر او پوشيده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماند، مَدَريد و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود را از دنيا بيرون كنيد، پيش از آن كه كالبدهايتان از آن بيرون رود. آيا نديده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد و نشنيده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايد كه بر سرِ امّت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نسل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پيش از شما چه آمد؟ آيا نديديد كه چگونه رسوا شدند و باران&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاىِ خوارى بر آنان بارانده شد و آن همه شادى [و سرخوشى] كه از زندگى آسوده و پُر ناز و نعمت داشتند، تغيير كرد و با داس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى انتقام [و عذاب الهى] درو شدند و پايمال كيفرها گشتند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مكافحة-الترف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: مُكافَحَةُ التَّرَفِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: مبارزه با اشرافيگرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-التنعم-والترف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: التَّحذيرُ مِنَ التَّنَعُّمِ وَالتَّرَفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: بر حذر داشتن از نازپروردگى و اشرافيگرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ لِمَعاذِ بنِ جَبَلٍ لَمّا بَعَثَهُ إلَى اليَمَنِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ وَالتَّنَعُّمَ ؛ فَإِنَّ عِبادَ اللّهِ لَيسوا بِالمُتَنَعِّمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص11، مسند ابن حنبل: ج8 ص258 ح22166 وفيه «إيّاي» بدل «إيّاك»، شعبالإيمان: ج5 ص156 ح6178، حلية الأولياء: ج5 ص155، مسند الشاميّين: ج2 ص307 ح1395 عن مريح بن مسروق الهوزني وفيه «لا تتنعمنّ» بدل «إيّاك والتنعّم» وكلّها عن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاذ بن جبل، كنز العمّال: ج3 ص192 ح6111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ به معاذ بن جبل آن گاه كه او را به يمن گسيل داشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نازپروردگى دور باش كه بندگان خدا، نازپرورده نيستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ في وَصِيَّتِهِ لاِبنِ مَسعودٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ مَسعودٍ، دَع نَعيمَ الدُّنيا وأَكلَها وحَلاوَتَها، وحارَّها وبارِدَها، ولَيِّنَها وطَيِّبَها، وأَلزِم نَفسَكَ الصَّبرَ عَنها ؛ فَإِنَّكَ مَسؤولٌ عَن هذا كُلِّهِ ؛ قالَ اللّهُ تَعالى: «ثُمَّ لَتُسْٔلُنَّ يَوْمَلءِذٍ عَنِ النَّعِيمِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التكاثر: 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص352 ح2660 عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن مسعود، بحار الأنوار: ج77 ص103 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ در سفارش به ابن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! ناز و نعمت دنيا و خوردن و شيرينى و سرد و گرم و نرم و گواراى دنيا را رها كن و خود را از آن، باز دار ؛ زيرا در باره همه آنها از تو سؤال خواهد شد. خداى متعال فرموده است: «سپس، هر آينه در آن روز، در باره نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها از شما سؤال خواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي سعيد الخدري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله قالَ: أخوَفُ ما أخافُ عَلَيكُم ما يُخرِجُ اللّهُ لَكُم مِن زَهرَةِ الدُّنيا، قالوا: وما زَهرَةُ الدُّنيا يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: بَرَكاتُ الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص728 ح122، مسند ابن حنبل: ج4 ص43 ح11157 نحوه، تفسير القرطبي: ج 10 ص354 و ج19 ص19، تفسير ابن كثير: ج5 ص321 وفيه «يفتح» بدل «يخرج»، كنز العمّال: ج3 ص204 ح6182.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «بيشترين ترس من بر شما، از شُكوفه دنياست كه خداوند برايتان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: شكوفه دنيا چيست، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بركت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زمين».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أخشى عَلَيكُمُ الفَقرَ، ولكِن أخشى عَلَيكُمُ التَّكاثُرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص178 ح8080 وص 646 ح10958 وفيه «واللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أخشى»، المستدركعلى الصحيحين: ج2 ص582 ح3970، شُعب الإيمان: ج7 ص282 ح10314 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج3 ص220 ح6241.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از فقر بر شما نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسم. بلكه از فزون خواهى و تفاخر به زياد داشتن براى شما نگرانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخوَفُ ما أخافُ عَلى اُمَّتي زَهرَةُ الدُّنيا وكَثرَتُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج13 الجزء 25 ص30 عن قتادة، تفسير الكشّاف: ج3 ص404؛ تفسير نور الثقلين: ج 4 ص579 ح91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشترين ترس من براى امّتم، از زرق و برق دنيا و فراوانىِ آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخوَفُ ما أخافُ عَلى اُمَّتي أن يَكثُرَ لَهُمُ المالُ فَيَتَحاسَدوا ويَقتَتِلوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص127.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيش از هر چيز، بر امت خود، از آن بيم دارم كه مالشان فراوان گردد و حسد ورزند و يكديگر را بكشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي لَستُ أخشى عَلَيكُم أن تُشرِكوا، ولكِنّي أخشى عَلَيكُمُ الدُّنيا أن تَنافَسوها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4 ص1486 ح3816 وج 1 ص451 ح1279 نحوه، السنن الكبرى: ج4ص 21 ح6810، الطبقات الكبرى: ج2 ص205، الزهد لابن المبارك: ص175 ح504 كلّها عن عقبة بن عامر، كنز العمّال: ج3 ص219 ح6238.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيم من از آن نيست كه شرك ورزيد؛ بلكه از آن بيم دارم كه در دنيااندوزى به مسابقه برخيزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين لابن فهد عن سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ النَّبِيَ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يَقولُ ـ وأَقبَلَ عَلى اُسامَةَ بنِ زَيدٍ فَقالَ ـ: يا اُسامَةُ، عَلَيكَ بِطَريقِ الحَقِّ، وإيّاكَ وأَن تَختَلِجَ دونَهُ بِزَهرَةِ رَغَباتِ الدُّنيا، وغَضارَةِ نَعيمِها، وبائِدِ سُرورِها، وزائِلِ عَيشِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين لابن فهد: ص20 ح39، مستدرك الوسائل: ج7 ص499 ح8741.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين، ابن فهد ـ به نقل از سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل ـ: پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله رو به اُسامة بن زيد كرد و فرمود: «اى اُسامه! راه حق را در پيش گير و مبادا بر اثر جاذبه خواهش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيوى، خرّمى نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، شادمانى از بين رفتنى و خوشى به سرآمدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش در اين راه، متزلزل شوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ يَومَ الفِطرِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالدُّنيا دارٌ كَتَبَ اللّهُ لَهَا الفَناءَ، ولِأَهلِها مِنهَا الجَلاءَ، فَأَكثَرُهُم يَنوي بَقاءَها ويُعَظِّمُ بِناءَها، وهِيَ حُلوَةٌ خَضِرَةٌ، وقَد عَجِلَت لِلطّالِبِ، وَالتَبَسَت بِقَلبِ النّاظِرِ، ويَضَنُّ ذُو الثَّروَةِ الضَّعيفَ، ويَجتَويهَا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجتويت البلد: كرهت المقام فيه وإن كنت في نعمة مجمع البحرين: ج1 ص343 «جوي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخائِفُ الوَجِلُ، فَارتَحِلوا مِنها ـ يَرحَمُكُمُ اللّهُ ـ بِأَحسَنِ ما بِحَضرَتِكُم، ولا تَطلُبوا مِنها أكثَرَ مِنَ القَليلِ، ولا تَسأَلوا مِنها فَوقَ الكَفافِ، وَارضَوا مِنها بِاليَسيرِ، ولا تَمُدُّنَّ أعيُنَكُم مِنها إلى ما مُتِّعَ المُترَفونَ بِهِ، وَاستَهينوا بِها ولا تُوَطِّنوها، وأَضِرّوا بِأَنفُسِكُم فيها، وإيّاكُم وَالتَّنَعُّمَ وَالتَّلَهِّيَ وَالفاكِهاتِ، فَإِنَّ في ذلِكَ غَفلَةً وَاغتِرارا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص515 ح1482، مصباح المتهجّد: ص660 ح728 نحوه،بحارالأنوار: ج91 ص41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ از خطبه ايشان در روز عيد فطر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا، سرايى است كه خداوند، برايش نيستى را رقم زده است و براى مردمانش، رخت بربستن از آن را. با اين حال، بيشتر آنان، بقاى آن را در سر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرورانند و به آبادانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش ارزش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند. دنيا، شيرين و خرّم است، و شتابان به سراغ خواهانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود و به دل بيننده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آميزد. ثروتمند، [آن را] از تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست، بخل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزد و شخص ترسان و بيمناك [از خدا و خطر دنيا]، آن را [و ماندن در آن را]ناخوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارد. پس ـ خدايتان رحمت كناد ـ با بهترين توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در اختيار داريد، از دنيا بكوچيد و از آن، بيش از اندك مجوييد و از آن، بيش از كفاف مخواهيد و به اندك آن، رضايت دهيد و به آنچه مرفّهان از آن برخوردار شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، چشم مدوزيد و دنيا را خوار شماريد و آن را براى اقامت برنگزينيد و در آن، خود را به رنج افكنيد. از فرو رفتن در ناز و نعمت و خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرانى و رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى بپرهيزيد؛ زيرا اينها مايه غفلت و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُنظُروا فِي الدُّنيا نَظَرَ الزّاهِدِ المُفارِقِ لَها ؛ فَإِنَّها تُزيلُ الثّاوِيَ السّاكِنَ، وتَفجَعُ المُترَفَ الآمِنَ، لا يُرجى مِنها ما تَوَلّى فَأَدبَرَ، ولا يُدرى ما هُوَ آتٍ مِنها فَيُنتَظَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص17 ح3 عن محمّد بن إسماعيل الهمداني عن الإمام الكاظم عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، نهج البلاغة: الخطبة103 نحوه، تحف العقول: ص202، بحارالأنوار: ج78 ص39 ح16 وراجع دستور معالم الحكم: ص44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دنيا با نظر پارسايى كه از آن دورى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جويَد، بنگريد ؛ زيرا آن، كنارزننده كسى است كه در آن، اقامت و سُكنا گزيند و مرفّهان آسوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطر را به درد آوَرَد. آنچه از دنيا پشت كند و برود، ديگر اميدى به بازگشت آن نيست و آينده، به روشنى دانسته نيست تا بتوان انتظارش را كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في صِفَةِ أهلِ الدُّنيا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَلَكَت بِهِمُ الدُّنيا طَريقَ العَمى، وأَخَذَت بِأَبصارِهِم عَن مَنارِ الهُدى، فَتاهوا في حَيرَتِها، وغَرِقوا في نِعمَتِها، وَاتَّخَذوها رَبّا.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، أعلام الدين: ص286 نحوه، بحارالأنوار: ج7 ص225.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در توصيف اهل دنيا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا، آنان (دنياپرستان) را به راه كورى (بيراهه) كشانده و ديدگانشان را از مناره هدايت، فرو پوشانده است. از اين رو، در حيرانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا سرگردان شده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و در ناز و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى آن، غرقه گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و آن را به پروردگارى گرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-مجالسة-المترفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: النَّهيُ عَن مُجالَسَةِ المُترَفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: نهى از همنشينى با مرفّهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجافوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجافوا عن الدنيا: أي تباعدوا عنها واتركوها لأهلها مجمع البحرين: ج1 ص88 «جفا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صُحبَةَ الأَغنِياءِ وَارحَموهُم، وعِفّوا عَن أموالِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص120؛ الفردوس: ج1 ص76 ح224 عن أبي الدرداء نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از همنشينى با توانگران، دورى گزينيد و بر آنان، دل بسوزانيد و از اموال آنان، دامن بشوييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقِلُّوا الدُّخولَ عَلَى الأَغنِياءِ؛ فَإِنَّهُ قَمَنٌ أن لا تَزدَروا نِعَمَ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص347 ح7869، شُعب الإيمان: ج7 ص274 ح10287 وفيه«أحدر» بدل «قمن»، فتح الباري: ج11 ص323 وفيه «أحرى» بدل «قمن» وكلّها عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن الشخّير، كنز العمّال: ج3 ص198 ح6154.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از در آمدن نزد توانگران بكاهيد ؛ زيرا اين كار، بيشتر باعث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا را كوچك نشماريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ لِعائِشَةَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أرَدتِ اللُّحوقَ بي فَليَكفِكِ مِنَ الدُّنيا كَزادِ الرّاكِبِ، وإيّاكِ ومُجالَسَةَ الأَغنِياءِ! ولا تَستَخلِعي ثَوبا حَتّى تُرْقِعِيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص245 ح1780، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص347 ح7867، الطبقاتالكبرى: ج8 ص76، شعب الإيمان: ج5 ص157 ح6181 وفيها «تستخلقي» بدل «تستخلعي»، تاريخ أصبهان: ج1 ص121 نحوه كلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج3 ص391 ح7094.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ خطاب به عايشه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهى به من بپيوندى، بايد از دنيا به اندازه توشه يك سوار، تو را بس باشد و از همنشينى با توانگران بپرهيز و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى را تا آن گاه كه پينه نكرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، از تن بيرون مياور [و دور مينداز].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ مُجالَسَتُهُم تُميتُ القَلبَ: الجُلوسُ مَعَ الأَنذالِ، وَالحَديثُ مَعَ النِّساءِ، وَالجُلوسُ مَعَ الأَغنِياءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص641 ح8، الخصال: ص87 ح20 كلاهما عن المحاربي عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص359 ح5762 عن حمّاد بن عمرو، عن الإمام الصادق، عن أبيه، عن جدّه، عن الإمام عليّ عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامعنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، بحار الأنوار: ج77 ص155 ح127.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند كه همنشينى با آنها دل را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرانَد: همنشينى با فرومايگان، گفتگو با زنان، و همنشينى با ثروتمندان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: أربَعٌ يُمِتنَ القَلبَ: الذَّنبُ عَلَى الذَّنبِ، وكَثرَةُ مُناقَشَةِ النِّساءِ ـ يَعني مُحادَثَتَهُنَّ ـ ومُماراةُ الأَحمَقِ... ومُجالَسَةُ المَوتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: يا رَسولَ اللّهِ، ومَا المَوتى؟ قالَ: كُلُّ غَنِيٍّ مُترَفٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص228 ح65 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، مشكاة الأنوار: ص446ح 1495، روضة الواعظين: ص453، بحار الأنوار: ج2 ص128 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «چهار چيز دل را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميرانَد: گناه روى گناه، هم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن شدن بسيار با زنان، مجادله كردن با نابخرد...، و همنشينى با مردگان». گفته شد: اى پيامبر خدا! منظور از مردگان چيست؟ فرمود: «هر توانگر نازپرورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ في ذِكرِ حَديثِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَعالى:... يا أحمَدُ، مَحَبَّتي مَحَبَّةُ الفُقَراءِ ؛ فَأَدنِ الفُقَراءَ وقَرِّب مَجلِسَهُم مِنكَ، وأَبعِدِ الأَغنِياءَ وأَبعِد مَجلِسَهُم عَنكَ ؛ فَإِنَّ الفُقَراءَ أحِبّائي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص199 ـ 201، بحار الأنوار: ج77 ص23 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در ذكر حديث معراج پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال فرمود: «... اى احمد! دوست داشتن من، دوست داشتن مستمندان است. پس مستمندان را نزديك ساز و آنان را در كنار خود بنشان و توانگران را دور ساز و آنان را از خود، دور بنشان ؛ زيرا مستمندان، عزيزان من هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ لِرَجُلٍ سَأَلَهُ أن يَعِظَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَكُن مِمَّن... اللَّهوُ مَعَ الأَغنِياءِ أحَبُّ إلَيهِ مِنَ الذِّكرِ مَعَ الفُقَراءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 150، خصائص الأئمّة عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام: 109 وفيه «النوم» بدل «اللهو»، أعلام الدين: ص 147، بحار الأنوار: ج72 ص200 ح30؛ دستور معالم الحكم: ص67 وفيه «وللغو» بدل «اللهو».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ به مردى كه از ايشان خواست به او اندرزى دهد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از كسانى مباش كه... خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرانى با توانگران، برايش دوست داشتنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر از ياد كردن خدا با مستمندان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ لِرَجُلٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا فُلانُ، لا تُجالِسِ الأَغنِياءَ ؛ فَإِنَّ العَبدَ يُجالِسُهُم وهُوَ يَرى أنَّ للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ نِعمَةً، فَما يَقومُ حَتّى يَرى أن لَيسَ للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ نِعمَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص326 ح381 عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن سليمان، مشكاة الأنوار: ص72 ح131، روضةالواعظين: ص518، بحار الأنوار: ج74 ص194 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ خطاب به مردى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى فلانى! با توانگران منشين كه بنده، چون با ايشان بنشيند، در آغاز اعتقاد دارد كه خدا به او نعمت بخشيده است و چون برخيزد، گمان دارد كه خدا به وى نعمتى نداده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-إكرام-المترفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: النَّهيُ عَن إكرامِ المُترَفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: نهى از گراميداشت مرفّهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بالُ أقوامٌ يُشَرِّفونَ المُترَفينَ ويَستَخِفّونَ بِالعابِدينَ، ويَعمَلونَ بِالقُرآنِ ما وافَقَ أهواءَهُم، وما خالَفَ أهواءَهُم تَرَكوهُ، فَعِندَ ذلِكَ يُؤمِنونَ بِبَعضٍ ويَكفُرونَ بِبَعضٍ؟ يَسعَونَ فيما يُدرَكُ بِغَيرِ سَعيٍ مِنَ القَدَرِ المَقدورِ، وَالأَجَلِ المَكتوبِ، وَالرِّزقِ المَقسومِ، ولا يَسعَونَ فيما لا يُدرَكُ إلاّ بِالسَّعيِ مِنَ الجَزاءِ المَوفورِ، وَالسَّعيِ المَشكورِ، وَالتِّجارَةِ الَّتي لا تَبورُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج10 ص193 ح10432، شعب الإيمان: ج2 ص73 ح1195، حلية الأولياء: ج4ص 109 وج 7 ص205، تاريخ بغداد: ج6 ص313 وكلّها عن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن مسعود، كنز العمّال: ج1 ص198 ح999.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه شده است كه عدّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى به ثروتمندان ارج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهند و عبادت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگان را خوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دارند و به آنچه از قرآن بر وفق اميال آنهاست، عمل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و آنچه را كه با اميال آنان ناسازگار است، رها مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و در نتيجه، به برخى از آنها ايمان مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورند و به برخى ديگر، كفر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورزند؟ براى روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه به اندازه مقدّر و قسمت شده، در زمان مقرّر، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تلاش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد، تلاش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند ؛ امّا براى آن چيزى كه جز با تلاش به دست نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد، يعنى پاداش فراوان و كار مأجور و تجارتى كه كسادى در آن راه ندارد (يعنى آخرت)، تلاش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَعَنَ اللّهُ مَن أكرَمَ الغَنِيَّ لِغِناهُ! ولَعَنَ اللّهُ مَن أهانَ الفَقيرَ لِفَقرِهِ! ولا يَفعَلُ هذا إلاّ مُنافِقٌ. ومَن أكرَمَ الغَنِيَّ لِغِناهُ وأَهانَ الفَقيرَ لِفَقرِهِ، سُمِّيَ فِي السَّماواتِ عَدُوَّ اللّهِ وعَدُوَّ الأَنبِياءِ ؛ لا يُستَجابُ لَهُ دَعوَةٌ، ولا يُقضى لَهُ حاجَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص194.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا لعنت كند كسى را كه توانگر را براى توانگرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرامى بدارد! خدا لعنت كند كسى را كه مستمند را براى فقرش خوار شمارد! اين كار را جز منافق نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند. هر كه توانگر را براى توانگرى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش گرامى بدارد و مستمند را براى فقرش خوار بشمارد، در آسمان&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها دشمن خدا و پيامبران شمرده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود و دعايش مستجاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و حاجتش برآورده نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تَواضَعَ لِغَنِيٍّ جَعَلَ اللّهُ فَقرَهُ بَينَ عَينَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى ثروتمندى فروتنى نمايد، خداوند، مُهر فقر بر پيشانى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تَضَعضَعَ لِغَنِيٍّ لِيَنالَ مِمّا في يَدَيهِ أسخَطَ اللّهَ عز و جل عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج1 ص257 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه براى توانگرى فروتنى كند تا به مالى از او دست يابد، خداى عز و جل بر وى خشم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما فَقيرٍ تَضَعضَعَ لِغَنِيٍّ لِدُنياهُ ذَهَبَ ثُلُثا دينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص200؛ شعب الإيمان: ج7 ص213 ح10044، تنبيه الغافلين: ص257ح 341 كلاهما عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر مستمندى كه نزد توانگرى براى دنيايش فروتنى كند، دوْ سومِ دينش از دست رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أتى غَنِيّا فَتَواضَعَ لَهُ لِغِناهُ ذَهَبَ ثُلُثا دينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 228، تفسير العيّاشي: ج1 ص120 ح379، الأمالي للمفيد: ص188 ح15،الأمالي للطوسي: ص229 ح404 كلاهما عن رفاعة عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج73 ص170 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه نزد توانگرى رود و براى ثروتش به او تواضع نمايد، دوْ سومِ دينش از بين رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالتَّواضُعَ لِغَنِيٍّ! فَما تَضَعضَعَ أحَدٌ لِغَنِيٍّ إلاّ ذَهَبَ نَصيبُهُ مِنَ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص440 ح1238.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبادا براى توانگرى فروتنى كنيد ؛ زيرا هيچ كس براى توانگرى فروتنى نكرد، جز آن كه نصيب او از بهشت، از بين رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-تمني-رفاهية-المترفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: النَّهيُ عَن تَمَنّي رَفاهِيَةِ المُترَفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: نهى از آرزو كردن رفاه مرفّهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَ جًا مِّنْهُمْ وَ لاَ تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ اخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجر: 88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[بنا بر اين،] هرگز چشم خود را به نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى [مادّى]، كه به گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آنها (كفّار) داديم، ميفكن و به جهت آنچه آنها دارند، غمگين مباش و بال [عطوفت] خود را براى مؤمنان، فرود آر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَ جًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقَى * وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَوةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْهَا لاَ نَسْٔلُكَ رِزْقًا نَّحْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعَقِبَةُ لِلتَّقْوَى».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 131 و132.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هرگز چشمان خود را به نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مادّى كه به گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آنان داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، ميفكن. اينها شكوفه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى زندگى دنياست تا آنان را در آن بيازماييم و روزى پروردگارت، بهتر و پايدارتر است. خانواده خود را به نماز، فرمان ده و بر انجام دادن آن، شكيبا باش. از تو روزى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهيم ؛ [بلكه] ما به تو روزى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهيم و عاقبت نيك، براى [رعايت كننده] تقواست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِى زِينَتِهِ قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا يَلَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِىَ قَرُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ * وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوَابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِّمَنْ ءَامَنَ وَ عَمِلَ صَلِحًا وَ لاَ يُلَقَّلهَا إِلاَّ الصَّبِرُونَ * فَخَسَفْنَا بِهِ وَ بِدَارِهِ الْأَرْضَ فَمَا كَانَ لَهُ مِن فِئَةٍ يَنصُرُونَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَ مَا كَانَ مِنَ الْمُنتَصِرِينَ * وَ أَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْاْ مَكَانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ يَقْدِرُ لَوْلاَ أَن مَّنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا لَخَسَفَ بِنَا وَيْكَأَنَّهُ لاَ يُفْلِحُ الْكَفِرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 79 ـ 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[روزى قارون] با تمام زينت خود در برابر قومش ظاهر شد. آنها كه خواهان زندگى دنيا بودند، گفتند: اى كاش همانند آنچه به قارون داده شده است، ما نيز داشتيم. به راستى كه او بهره عظيمى دارد ؛ امّا كسانى كه دانش به آنها داده شده بود، گفتند: واى بر شما! ثواب الهى براى كسانى كه ايمان آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند و عمل صالح انجام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهند، بهتر است ؛ امّا جز شكيبايان آن را در نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابند. سپس ما، او و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش را در زمين فرو برديم و گروهى نداشت كه او را در برابر عذاب الهى، يارى كنند و خود نيز از يارى شدگان نبود و آنها كه ديروز آرزو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردند به جاى او باشند [، هنگامى كه اين صحنه را ديدند]، گفتند: واى بر ما! گويى خدا، روزى را بر هر كس از بندگانش بخواهد، گسترش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد يا تنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد. اگر خدا بر ما منّت ننهاده بود، ما را نيز به قعر زمين فرو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برد. اى واى! گويى كافران، هرگز رستگار نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ لَمّا نَزَلَت عَلَيهِ: «لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَ جًا مِّنْهُمْ» إلى آخِرِ الآيَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَم يَتَعَزَّ بِعَزاءِ اللّهِ انقَطَعَت نَفسُهُ حَسَراتٍ عَلَى الدُّنيا، ومَن مَدَّ عَينَيهِ إلى ما في أيدِي النّاسِ مِن دُنياهُم طالَ حُزنُهُ، وسَخِطَ ما قَسَمَ اللّهُ لَهُ مِن رِزقِهِ، وتَنَغَّصَ عَلَيهِ عَيشُهُ، ومَن لَم يَرَ أنَّ للّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ نِعمَةً إلاّ في مَطعَمٍ أو مَشرَبٍ، فَقَد جَهِلَ وكَفَرَ نِعمَ اللّهِ، وضَلَّ سَعيُهُ، ودَنا مِنهُ عَذابُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص51، الكافي: ج2 ص315 ح5 عن أبي اُسامة زيد عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامعنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله،الزهد للحسين بن سعيد: ص114 ح128 عن ميسر عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، تفسير القمّي: ج2 ص66 عن الإمام الصادق&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص381 كلّها نحوه، بحارالأنوار: ج73 ص7 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ـ چون اين آيه بر او نازل شد: «و به آنچه ما دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آنان را بدان برخوردار ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، چشم مدوز» تا آخر آيه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه به دلدارى خدا آرام نگيرد، جانش از حسرت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا به لب آيد و هر كه به آنچه مردم از دنيا دارند، چشم دوزد، اندوهش به درازا كشد و از روزى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه خدا قسمتش كرده است، ناخشنود شود و عيشش، كدر گردد، و هر كس نعمت خدا را بر خود فقط در خورد و خوراك بيند، بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، نادان است و نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خدا را ناسپاسى كرده و سعى بيهوده بَرَد و عذابش به او نزديك شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ لِمَن قالَ لَهُ أوصِني ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُوصيكَ بِتَقوَى اللّهِ، وصِدقِ الحَديثِ، وَالوَرَعِ وَالاِجتِهادِ... وإيّاكَ أن تُطمِحَ نَفسَكَ إلى مَن فَوقَكَ، وكَفى بِما قالَ اللّهُ عز و جل لِرَسولِهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: «فَلاَ تُعْجِبْكَ أَمْوَ لُهُمْ وَلاَ أَوْلَدُهُمْ» وقالَ اللّهُ عز و جل لِرَسولِهِ: «وَ لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَ جًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا»، فَإِن خِفتَ شَيئا مِن ذلِكَ، فَاذكُر عَيشَ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، فَإِنَّما كانَ قوتُهُ الشَّعيرَ، وحَلواهُ التَّمرَ، ووَقودُهُ السَّعَفَ إذا وَجَدَهُ، وإذا اُصِبتَ بِمُصيبَةٍ فَاذكُر مُصابَكَ بِرَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، فَإِنَّ الخَلقَ لَم يُصابوا بِمِثلِهِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام قَطُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص168 ح189 وج 2 ص137 ح1 عن الإمام الباقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، الأمالي للمفيد: ص194ح 25، الأمالي للطوسي: ص681 ح1448، الزهد للحسين بن سعيد: ص72 ح1، مشكاة الأنوار: ص133 ح303 كلّها عن عمرو بن سعيد بن هلال نحوه، بحارالأنوار: ج16 ص2&lt;/span&gt;80 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ به كسى كه گفت: به من سفارشى كنيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفارش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم تو را به تقواى الهى و راستگويى و پارسايى و سختكوشى [در طاعت و عمل].… مبادا به كسى چشم بدوزى كه فراتر از توست! بسنده است اين سخن خداى متعال به پيامبرش: «اموال و فرزندانشان، تو را به شگفت نياورد!». نيز خداوند فرموده است: «و ديدگانت را مدوز بدانچه برخوردارى داده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آنها را از آرايش زندگى دنيا». پس اگر بدين گونه، به تو رنجى رسد، زندگانى پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را به ياد آور كه غذايش، نان جو بود و حلوايش، خرما و سوختش، شاخه خرمابُن، آن هم اگر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يافت. هر گاه مصيبتى به تو رسيد، مصيبت از دست دادن پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله را به ياد آر ؛ زيرا مردم، هرگز به مصيبتى چون آن دچار نشده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهماالسلام ـ في قَولِ اللّهِ تَعالى: «لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَ جًا مِّنْهُمْ» ـ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نَزَلَ بِهِ ضيقَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «ضيفه» بدل «ضيقة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَسلَفَ بِهِ يَهودِيٌّ، فَقالَ اليَهودِيُّ: وَاللّهِ، ما لِمُحَمَّدٍ ثاغِيَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثُغاءُ: صوتُ الشاةِ والمَعَزِ وما شاكلها، والثاغية: الشاة لسان العرب: ج14 ص113 «ثغا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا راغِيَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرُغاءُ: صوتُ البعيرِ، فهي راغية المصباح المنير: ص232 «رغا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَعَلى ما اُسلِفُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: إنّي لَأَمينُ اللّهِ في سَمائِهِ وأَرضِهِ، ولَوِ ائتَمَنتَني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «ائتمنني»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى شَيءٍ لَأَدَّيتُهُ إلَيكَ، قالَ: فَبَعَثَ بِدَرَقَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرَقُ: ضرب من الترسة، الواحدة دَرَقَة تتّخذ من الجلود (لسان العرب: ج10 ص95 «درق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ فَرَهَنَها عِندَهُ، فَنَزَلَت عَلَيهِ: «وَ لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَ جًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص251 ح42، بحارالأنوار: ج9 ص219 ح101.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در باره آيه شريف «و به آنچه ما دسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى از آنان را بدان برخوردار ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايم، چشم مدوز»: پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله دچار مضيقه شد و از يك يهودى نسيه خواست. يهودى گفت: به خدا سوگند، محمّد، نه گوسفندى دارد و نه شترى. پس به چه اعتبارى به او نسيه بدهم؟-&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;-پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «به اعتبار اين كه من، امين خدا در آسمان و زمين او هستم، اگر مرا در چيزى امين بدانى [و به من نسيه دهى]، آن را به تو برمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانم». پس فرستاد سپرِ چرمينى را كه داشت، آوردند و نزد آن يهودى گرو گذاشت. در اين هنگام، اين آيه نازل شد: «زنهار! به سوى آنچه اصنافى از ايشان را از آن برخوردار كرديم [و فقط]زيور زندگى دنياست، چشم مدوز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قَضى نَهمَتَهُ فِي الدُّنيا حيلَ بَينَهُ وبَينَ شَهوَتِهِ فِي الآخِرَةِ، ومَن مَدَّ عَينَهُ إلى زينَةِ المُترَفينَ كانَ مَهيناً في مَلَكوتِ السَّماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج2 ص108، المعجم الأوسط: ج8 ص45 ح7912 وفيه «الدنيا» بدل «السماء»،شُعب الإيمان: ج7 ص125 ح9722، تاريخ أصبهان: ج2 ص289، الفردوس: ج3 ص546 ح5703 وفيه «السماوات والأرض» بدل «السماء» وكلّها عن البراء بن عازب، كنز العمّال: ج3 ص227 ح6277.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس همه نيازهاى خود را از دنيا برآورَد، روز آخرت به خواسته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد و هر كه به زيورِ نازپروردگان چشم بدوزد، در ملكوت آسمان، خوار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عمر بن الخطّاب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله وهُوَ مُضطَجِعٌ عَلى حَصيرٍ، فَجَلَستُ فَأَدنى عَلَيهِ إزارَهُ ولَيسَ عَلَيهِ غَيرُهُ، وإذَا الحَصيرُ قَد أثَّرَ في جَنبِهِ، فَنَظَرتُ بِبَصَري في خِزانَةِ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، فَإِذا أنَا بِقَبضَةٍ مِن شَعيرٍ نَحوِ الصّاعِ ومِثلِها قَرَظا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَرظُ: حبٌّ معروف يخرج في غُلف كالعدس من شجر العضاه المصباح المنير: ص499 «قرظ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في ناحِيَةِ الغُرفَةِ، وإذا أفيقٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأفيق: هو الجلد الذي لم يتمّ دباغه لسان العرب: ج10 ص7 «أفق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُعَلَّقٌ، قالَ: فَابتَدَرَت عَينايَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما يُبكيكَ يَابنَ الخَطّابِ؟ قُلتُ: يا نَبِيَّ اللّهِ، وما لي لا أبكي وهذَا الحَصيرُ قَد أثَّرَ في جَنبِكَ، وهذِهِ خِزانَتُكَ لا أرى فيها إلاّ ما أرى، وذاكَ قَيصرُ وكِسرى فِي الثِّمارِ وَالأَنهارِ، وأَنتَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله وصَفوَتُهُ، وهذِهِ خِزانَتُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَابنَ الخَطّابِ، ألا تَرضى أن تَكونَ لَنَا الآخِرَةُ ولَهُمُ الدُّنيا؟ قُلتُ: بَلى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1106 ح30، صحيح ابن حبّان: ج9 ص497 ح4188، السنن الكبرى: ج7ص 73 ح13305، كنزالعمّال: ج2 ص529 ح4664.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از عمر بن خطّاب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله رسيدم. ايشان روى حصيرى دراز كشيده بود. من هم نشستم. جز يك اِزار (لُنگ)، چيز ديگرى بر تن نداشت. ناگاه ديدم كه حصير بر پهلويش رد انداخته است. نگاهى به گنجه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله انداختم. ديدم مُشتى جو به اندازه يك صاع در آن بود و همين مقدار، برگ درخت سَلَم [براى دبّاغى كردن پوست] در گوشه اتاق و پوستى دبّاغى ناشده هم آويزان بود. اشك از چشمانم سرازير شد. پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «چرا گريه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنى، پسر خطّاب؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! چرا گريه نكنم، وقتى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم كه اين حصير، بر پهلوى شما رد انداخته و اين هم گنجه شماست كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بينم، در حالى كه كسرا و قيصر، در باغ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پُر از ميوه و جويبار زندگى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند ؛ امّا شما كه پيامبر و برگزيده خدا هستى، وضع گنجه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تان چنين است؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «اى پسر خطّاب! آيا نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسندى كه آخرت، از آنِ ما باشد و دنيا از آنِ ايشان؟!». گفتم: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله لا يَنظُرُ إلى ما يُستَحسَنُ مِنَ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج6 ص531، بحارالأنوار: ج73 ص250.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله به چيزهاى خوشايند دنيا نگاه نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُنظُروا إلى مَن أسفَلَ مِنكُم، ولا تَنظُروا إلى مَن هُوَ فَوقَكُم، فَهُوَ أجدَرُ ألاّ تَزدَرُوا نِعمَةَ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2275 ح9، سنن الترمذي: ج4 ص666 ح2513، مسند ابن حنبل: ج3ص 61 ح7453 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج3 ص256 ح6424.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كسى كه فروتر از شماست، بنگريد و به آن كه فراتر از شماست، ننگريد ؛ زيرا اين، باعث مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود كه نعمت خدا را كوچك نشماريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن خُطبَتِهِ يَومَ الفِطرِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِبادَ اللّهِ، إنَّ الدُّنيا دارٌ رَضِيَ اللّهُ لِأَهلِهَا الفَناءَ، وقَدَّرَ عَلَيهِم بِهَا الجَلاءَ، فَكُلُّ ما فيها نافِدٌ، وكُلُّ مَن يَسلُكُها بائِدٌ، وهِيَ مَعَ ذلِكَ حُلوَةٌ خَضِرَةٌ، رائِقَةٌ نَضِرَةٌ، قَد زُيِّنَت لِلطّالِبِ، ولاطَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لاط حبّه بقلبي: لزق لسان العرب: ج7 ص396 «ليط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِقَلبِ الرّاغِبِ، يُطَيِّبُهَا الطّامِعُ، ويَجتَويهَا الوَجِلُ الخائِفُ، فَارتَحِلوا ـ رَحِمَكُمُ اللّهُ مِنها ـ بِأَحسَنِ ما بِحَضرَتِكُم مِنَ الزّادِ، ولا تَطلُبوا مِنها سِوَى البُلغَةِ، وكونوا فِيها كَسَفرٍ نَزَلوا مَنزِلاً فَتَمَتَّعوا مِنهُ بِأَدنى ظِلٍّ، ثُمَّ ارتَحَلوا لِشَأنِهِم، ولا تَمُدُّوا أعيُنَكُم فيها إلى ما مُتِّعَ بِهِ المُترَفونَ، وأَضِرُّوا فيها بِأَنفُسِكُم، فَإِنَّ ذلِكَ أخَفُّ لِلحِسابِ وأَقرَبُ مِنَ النَّجاةِ، ألا إنَّ الدُّنيا قَد تَنَكَّرَت وأَدبَرَت وآذَنَت بِوَداعٍ، ألا وإنَّ الآخِرَةَ قَد أقبَلَت وأَشرَفَت ونادَت بِاطِّلاعٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص660 ح728 عن جندب بن عبداللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأزدي عن أبيه، كتاب من لا يحضره الفقيه:ج 1 ص515 ح1482 نحوه، بحار الأنوار: ج91 ص30 ح5 وراجع كفاية الأثر: ص103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ در خطبه روز فطر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندگان خدا! دنيا سرايى است كه خداوند براى اهل آن، فنا خواسته و كوچيدن از آن را برايشان مقدّر ساخته است. بنا بر اين، هر آنچه در دنياست، تمام شدنى است و هر كه در آن گام نهد، از بين رفتنى. با وجود اين، دنيا، شيرين و لذيذ است و خوشايند و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشين. خود را براى طالبش آرايش كرده است و به دلِ خواهانش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چسبد. شخص آزمند، آن را خوش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد و انسان بيمناكِ ترسان، از آن بيزار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس ـ خدايتان رحمت كناد ـ از دنيا با بهترين توشه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه در اختيار شماست، كوچ كنيد و جز به قدر كفاف، از آن مجوييد و در دنيا، چونان مسافرانى باشيد كه در منزلى فرود آمدند و از كمترين سايه آن استفاده كردند و سپس در پىِ كار خويش رفتند. در دنيا به ناز و نعمتى كه مرفّهان از آن برخوردارند، چشم مدوزيد و در آن به خويشتن محروميت دهيد؛ چرا كه اين كار، حساب [روز قيامت] را سبُك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و به نجات، نزديك تر است. آگاه باشيد كه دنيا، سرِ خويش گرفته و پشت كرده و اعلان بدرود كرده است. آگاه باشيد كه آخرت در حال آمدن و نزديك شدن است و نداى در رسيدن، سر داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُنظُروا إلَى الدُّنيا نَظَرَ الزّاهِدينَ فيها،... إي وَاللّهِ، عَن قَليلٍ تُشقِي المُترَفَ، وتُحَرِّكُ السّاكِنَ، وتُزيلُ الثّاوِيَ، صَفوُها مَشوبٌ بِالكَدَرَةِ، وسُرورُها مَنسوجٌ بِالحُزنِ، وآخِرُ حَياتِها مُقتَرِنٌ بِالضَّعفِ، فَلا يُعجِبَنَّكُم ما يَغُرَّنَّكُم مِنها، فَعَن كَثَبٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن كَثَبٍ: أي من قُرب المصباح المنير: ص526 «كثب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُنقَلونَ عَنها، وكُلُّ ما هُوَ آتٍ قَريبٌ، و «هُنَالِكَ تَبْلُواْ كُلُّ نَفْسٍ مَّا أَسْلَفَتْ وَ رُدُّواْ إِلَى اللَّهِ مَوْلَلهُمُ الْحَقِّ وَ ضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا يَفْتَرُونَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص219؛ نثر الدرّ: ج1 ص315 نحوه وليس فيها ذيله من «فعن كثب»، بحارالأنوار: ج78 ص21 ح81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دنيا همچون زهدورزان به آن بنگريد.… آرى به خدا! زودا كه دنيا، برخوردارِ مرفّه را به روز سياه نشانَد و آرام گرفته را حركت دهد و اقامت گُزيده را بكوچانَد. زلالى دنيا، آميخته به تيرگى، شادى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش بافته با اندوه و پايان زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اش همراه با ناتوانى است. پس مبادا فريبندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيا، شما را خوش آيد؛ چرا كه به زودى از آن مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويد و هر آنچه آمدنى است، نزديك است و «آن جاست كه هر كس آنچه را از پيش فرستاده است، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايد و [همگان]به سوى خدا، مولاى حقيقى خود، باز گردانيده مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند و آنچه به دروغ بر مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، از دستشان به در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعراض-النبي-صلی-الله-علیه-وآله-عن-المترفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: إعراضُ النَّبِيِّ صلی الله علیه وآله عَنِ المُترَفين&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانى پيامبر صلی الله علیه وآله از مرفّهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله خَرَجَ فَرَأى قُبَّةً مُشرِفَةً، فَقالَ: ما هذِهِ؟ قالَ لَهُ أصحابُهُ: هذِهِ لِفُلانٍ رَجُلٍ مِنَ الأَنصارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَكَتَ وحَمَلَها في نَفسِهِ، حَتّى إذا جاءَ صاحِبُها رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله يُسَلِّمُ عَلَيهِ فِي النّاسِ أعرَضَ عَنهُ، صَنَعَ ذلِكَ مِرارا، حَتّى عَرَفَ الرَّجُلُ الغَضَبَ فيهِ وَالإِعراضَ عَنهُ، فَشَكا ذلِكَ إلى أصحابِهِ، فَقالَ: وَاللّهِ، إنّي لاَُنكِرُ رَسولَ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله! قالوا: خَرَجَ فَرَأى قُبَّتَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَجَعَ الرَّجُلُ إلى قُبَّتِهِ فَهَدَمَها حَتّى سَوّاها بِالأَرضِ، فَخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ذاتَ يَومٍ فَلَم يَرَها، قالَ: ما فَعَلَتِ القُبَّةُ؟ قالوا: شَكا إلَينا صاحِبُها إعراضَكَ عَنهُ، فَأَخبَرناهُ فَهَدَمَها. فَقالَ: أما إنَّ كُلَّ بِناءٍ وَبالٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَبالٌ: أي عَذابٌ في الآخرة مجمع البحرين: ج3 ص1901 «وبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى صاحِبِهِ إلاّ ما لا، إلاّ ما لا ـ يَعني: ما لا بُدَّ مِنهُ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص360 ح5237؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص71 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بيرون آمد. گنبد [ساختمان] بلندى را ديد. فرمود: «اين چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يارانش گفتند: اين، از فلان مرد انصارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله سكوت كرد و در دلش ناراحت شد، تا آن گاه كه صاحب آن گنبد، نزد ايشان آمد و در ميان مردم، به ايشان سلام داد. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از او روى گردانْد و اين كار را چند بار انجام داد، چندان كه آن مرد، خشم و روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانى ايشان را دريافت. پس، از اين حال به ياران ايشان گِله بُرد و گفت: به خدا سوگند، نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانم چرا پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله از من ناراحت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ايشان بيرون آمد و گنبدت را ديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد به سوى گنبد خويش باز گشت و آن را ويران كرد، چندان كه با خاك، يكسانش نمود. ديگر بار، روزى پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بيرون آمد و آن را نديد. فرمود: «آن گنبد، چه شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: صاحب آن، از روى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانى شما، به ما گِله آورد و ما از ماجرا خبرش داديم. پس آن را ويران ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هلا! هر ساختمانى، وبال گردن صاحب آن است، مگر آنچه چاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از آن نباشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بِقُبَّةٍ عَلى بابِ رَجُلٍ مِنَ الأَنصارِ، فَقالَ: ما هذِهِ؟ قالوا: قُبَّةٌ بَناها فُلانٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: كُلُّ مالٍ يَكونُ هكَذا فَهُوَ وَبالٌ عَلى صاحِبِهِ يَومَ القِيامَةِ. فَبَلَغَ الأَنصارِيَّ ذلِكَ فَوَضَعَها، فَمَرَّ النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بَعدُ فَلَم يَرَها، فَسَأَلَ عَنها، فَاُخبِرَ أنَّهُ وَضَعَها لِما بَلَغَهُ عَنكَ، فَقالَ: يَرحَمُهُ اللّهُ! يَرحَمُهُ اللّهُ!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1393 ح4161، مسند ابن حنبل: ج4 ص439 ح13300 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از اَنَس ـ پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بر گنبدى بنا شده بر آستانه خانه مردى از انصار بر گذشت. فرمود: «اين چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: گنبدى است كه فلان كس، بنا كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «هر مالى كه چنين باشد، روز قيامت، وبال گردنِ صاحب خويش است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين خبر به آن مرد انصارى رسيد. پس آن را ويران كرد. ديگر بار، پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بر آن جا گذشت و آن را نديد. پس، از آن پرسيد. به ايشان خبر دادند كه آن مرد، چون سخن ايشان را شنيده، آن را ويران كرده است. فرمود: «خدايش رحمت كند! خدايش رحمت كند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مكافحة-الإتراف-بالمنهج-العملي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: مُكافَحَةُ الإِترافِ بِالمَنهَجِ العَمَلِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: مبارزه عملى با اشرافيگرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّ النَّبِيَّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله اُتِيَ بِسَويقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السويق: وهو ما يُتَّخذُ من الحنطة والشعير تاج العروس: ج13 ص230 «سوق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَوزٍ فيهِ سُكَّرُ طَبَرزَدٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَبرزَدُ: هو السكّر الاُبلوج مجمع البحرين: ج3 ص1093 «طبرزد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هذا طَعامُ المُترَفينَ بَعدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص290 ح1952 عن السكوني، بحارالأنوار: ج66 ص281 ح24؛ الطبقاتالكبرى: ج1 ص395 عن أبي صخر عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آلهنحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ به نقل از پدرانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله قاووت بادام آميخته به شكر طَبَرزَد آوردند. فرمود: «[آن را ببريد.] اين، غذاى نازپروردگان بعد از من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل عن يزيد بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن قسيط&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُتِيَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بِسَويقٍ مِن سَويقِ اللَّوزِ، فَلَمّا خيضَ قالَ: ما هذا؟ قالوا: سَويقُ اللَّوزِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: أخِّروهُ عَنّي ؛ هذا شَرابُ المُترَفينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص11، الزهد لابن المبارك الملحقات: ص55 ح200، الطبقات الكبرى: ج1ص 395.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابن حنبل ـ به نقل از يزيد بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن قسيط ـ: معجون بادامى نزد پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله آورده شد. چون برايش هم زدند، فرمود: «اين چيست؟»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: قاووت بادام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «آن را از من دور كنيد ؛ [زيرا] اين، نوشيدنىِ نازپروردگان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن حبّة العرني&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُتِيَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام بِخِوانِ فالوذَجٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفالوذَجُ: حَلواءُ تُعملُ من الدقيق والماء والعسل المنجد: ص593 «فلذ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوُضِعَ بَينَ يَدَيهِ، فَنَظَرَ إلى صَفائِهِ وحُسنِهِ فَوَجَأَ بِإِصبَعِهِ فيهِ حَتّى بَلَغَ بِأَسفَلِهِ، ثُمَّ سَلَّها ولَم يَأخُذ مِنهُ شَيئا وتَلَمَّظَ إصبَعَهُ، وقالَ: إنَّ الحَلالَ طَيِّبٌ وما هُوَ بِحَرامٍ، ولكِنّي أكرَهُ أن اُعَوِّدَ نَفسي ما لَم اُعَوِّدهَا، ارفَعوهُ عَنّي. فَرَفَعوهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص178 ح1502، دعائم الإسلام: ج2 ص115 ح384، المناقب لابن شهرآشوب: ج 2 ص99 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج66 ص323 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از حَبّه عُرَنى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى امير مؤمنان، ظرف پالوده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آوردند و در برابرش نهادند. به زلالى و خوبى آن نگاهى افكند و انگشت خود را تا ته در آن فرو بُرد و سپس بيرون كشيد و چيزى از آن برنداشت و تنها انگشت خود را چشيد و فرمود: «حلال، اشكالى ندارد و حرام نيست ؛ امّا من نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهم نفْس خود را به چيزى عادت دهم كه بدان عادتش نداده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام. آن را از پيش من برداريد». آن را برداشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن الزهري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَقَد بَلَغَنا أنَّهُ [عَلِيّاً عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام]اشتَهى كَبِدا مَشوِيَّةً عَلى خُبزَةٍ لَبِنَةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، ولعلّ الصحيح: «ليّنة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَقامَ حَولاً يَشتَهيها. ثُمَّ ذَكَرَ ذلِكَ لِلحَسَنِ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الحسن»، والصحيح ما أثبتناه كما في مستدرك سفينة البحار: ج9 ص6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَوما وهُوَ صائِمٌ، فَصَنَعَها لَهُ، فَلَمّا أرادَ أن يُفطِرَ قَرَّبَها إلَيهِ، فَوَقَفَ سائِلٌ بِالبابِ، فَقالَ: يا بُنَيَّ احمِلها إلَيهِ ؛ لا تُقرَأ صَحيفَتُنا غَدا «أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَتِكُمْ فِى حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَ اسْتَمْتَعْتُم بِهَا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج2 ص362 ح720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار ـ به نقل از زُهْرى ـ: به ما گزارش شده كه [على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام] هوس جگر كباب شده با نان شيرمال&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مصدر «خبزة لبنه» است و ممكن است «خبزة لينه» به معناى «نرم» باشد. م&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرده بود و يك سال بود كه چنين چيزى را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست. روزى در حالى كه روزه بود، آن را به حسن عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام يادآورى كرد و او اين غذا را برايش آماده كرد. هنگامى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواست افطار كند، آن را نزد ايشان آورد. در همين هنگام، بينوايى به درِ خانه آمد. [على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام] فرمود: «پسرم اين را به او بده تا فرداى قيامت، در نامه عملمان اين آيه خوانده نشود: «نعمت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پاكيزه خود را در زندگى دنيايتان [خودخواهانه] صرف كرديد و از آنها برخوردار شديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ اجعَل دَرَجاتي في الجِنانِ رَفيعَةً، وأعوذُ بِكَ رَبّي مِن رَفيعِ المَطعَمِ وَالمَشرَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص126، بحار الأنوار: ج94 ص235 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! درجات مرا در بهشت، عالى گردان، و به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم اى پروردگار من از عالى بودن خوردنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نوشيدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها [در دنيا].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَبِّ... أعوذُ بِكَ مِنَ الفِتَنِ كُلِّها ما ظَهَرَ مِنها وما بَطَنَ، ومِن رَفيعِ المَطعَمِ وَالمَشرَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص592 ح31 عن عبد الرحمن بن سيابة، مصباح المتهجّد: ص277، جمال الاسبوع: ص 143 كلاهما من دون إسنادٍ إلى المعصوم وفيهما «شرّ» بدل «رفيع»، بحار الأنوار: ج89 ص302 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگارا!... از همه فتنه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، پيدا و پنهانش، و از غذاها و نوشيدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فاخر به تو پناه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج عن سلمان ـ في جَوابِ كِتابٍ كَتَبَهُ إلَيهِ عُمَرُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا ما ذَكَرتَ أنّي أقبَلتُ عَلى سَفِّ الخوصِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسففت الخوص: إذا نسجت بعضه في بعض المحيط في اللغة: ج8 ص252 «سفّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَكلِ الشَّعيرِ، فَما هُما مِمّا يُعَيَّرُ بِهِ مُؤمِنٌ ويُؤنَّبُ عَلَيهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَايمُ اللّهِ يا عُمَرُ، لَأَكلُ الشَّعيرِ وسَفُّ الخوصِ وَالاِستِغناءُ بِهِما عَن رَفيعِ المَطعَمِ وَالمَشرَبِ، وعَن غَصبِ مُؤمِنٍ حَقَّهُ وَادِّعاءِ ما لَيسَ لَهُ بِحَقٍّ، أفضَلُ وأَحَبُّ إلَى اللّهِ وأَقرَبُ لِلتَّقوى، ولَقَد رَأَيتُ رَسولَ اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله إذا أصابَ الشَّعيرَ أكَلَهُ وفَرِحَ بِهِ ولَم يَسخَطهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص317 ح54، بحار الأنوار: ج22 ص361 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج ـ به نقل از سلمان، در پاسخ نامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه عمر به او نوشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا اين كه نوشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى من به بافتن حصير و خوردن نان جو روى آورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ام: اينها چيزهايى نيستند كه به سبب آنها، مؤمن سرزنش و توبيخ شود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عمر! به خدا سوگند كه خوردن نان جو و بافتن حصير و بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز شدن با اين دو از خوردنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و نوشيدنى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رنگارنگ و [بى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نياز شدن] از غصب حقّ مؤمن و مطالبه چيزى كه حق نيست، نزد خداوند، برتر و محبوب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر است و به پرهيزگارى نزديك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تر. من خود ديدم كه پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، هر گاه نان جوينى به دست مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آورد، با خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالى آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورد و اظهار ناخرسندى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-وقوع-الترف-في-الامة-الإسلامية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: وُقوعُ التَّرَفِ فِي الاُمَّةِ الإِسلامِيَّةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: بروز اشرافيت و رفاه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زدگى در امّت اسلامى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إخبار-النبي-صلی-الله-علیه-وآله-بوقوع-الترف-في-امته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: إخبارُ النَّبِيِ صلی الله علیه وآله بِوُقوعِ التَّرَفِ في اُمَّتِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: خبر دادن پيامبر صلی الله علیه وآله از بروز اشرافيگرى در امّتش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن ابن شهاب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ عُثمانَ بنَ مَظعونٍ دَخَلَ يَوما المَسجِدَ وعَلَيهِ نَمِرَةٌ قَد تَخَلَّلَت فَرَقَعَها بِقِطعَةٍ مِن فَروَةٍ، فَرَقَّ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله عَلَيهِ ورَقَّ أصحابُهُ لِرِقَّتِهِ، فَقالَ: كَيفَ أنتُم يَومَ يَغدو أحَدُكُم في حُلَّةٍ ويَروحُ في اُخرى، وتوضَعُ بَينَ يَدَيهِ قَصعَةٌ وتُرفَعُ اُخرى، وسَتَرتُمُ البُيوتَ كَما تُستَرُ الكَعبَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وَدَدنا أنَّ ذلِكَ قَد كانَ يا رَسولَ اللّهِ ؛ فَأَصَبنَا الرَّخاءَ وَالعَيشَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنَّ ذلِكَ لَكائِنٌ، وأَنتُمُ اليَومَ خَيرٌ مِن اُولئِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج1 ص105 وراجع السنن الكبرى: ج7 ص444 ح14587.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء ـ به نقل از ابن شهاب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى عثمان بن مَظعون، به مسجد در آمد و پوششى راه راه و سوراخ بر تن داشت كه با تكّه پوستى، آن را پينه كرده بود. دل پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بر وى سوخت و اصحاب ايشان نيز از دلسوزى آن حضرت ناراحت شدند. سپس رسول خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «چگونه خواهيد بود روزى كه هر يك از شما، صبحگاهان، در جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى است و شامگاهان، در جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر. پياپى نزدش ظرف غذا گذاشته و برداشته شود و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايتان را همچون كعبه بپوشانيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرزو داريم كه چنان روزى فرا رسد ـ اى پيامبر خدا ـ تا به آسايش و رفاه، دست يابيم. فرمود: «بى ترديد، چنان خواهد شد ؛ امّا شما امروز، بهتر از آنان هستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان عن واثلة بن الأسقع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ مِن فُقَراءِ المُصَلّينَ مِن أهلِ الصُّفَّةِ، فَأَتانَا النَّبِيُّ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله ذاتَ يَومٍ فَقالَ: كَيفَ أنتُم بَعدي إذا شَبِعتُم مِن خُبزِ البُرِّ وَالزَّيتِ، وأَكَلتُم ألوانَ الطَّعامِ، ولَبِستُم أنواعَ الثِّيابِ؟ فَأَنتُمُ اليَومَ خَيرٌ أم ذاكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: أو&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر: «أو ذاك»، وفي جميع المصادر الاُخرى: «ذاك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذاكَ. قالَ: بَل أنتُمُ اليَومَ خَيرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج7 ص283 ح10322، حلية الأولياء: ج2 ص23، تاريخ دمشق: ج22 ص223ح 4926 وفيهما «المسلمين» بدل «المصلّين»، كنز العمّال: ج3 ص216 ح6229 وراجع الزهد لهنّاد: ج2 ص390 ح760.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإيمان ـ به نقل از واثلة بن اَسقَع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از نمازگزاران (/ مسلمانان) تهى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست اهل صُفّه بودم. روزى پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله نزد ما آمد و فرمود: «چه سان خواهيد بود آن گاه كه پس از من، از نان گندم و روغن، سير شويد و غذاهاى رنگين بخوريد و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگون بپوشيد؟ آيا شما امروز بهتريد يا آن روز؟». گفتيم: آن روز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه. امروز بهتريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّا لَجُلوسٌ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فِي المَسجِدِ، إذ طَلَعَ مُصعَبُ بنُ عُمَيرٍ، ما عَلَيهِ إلاّ بُردَةٌ لَهُ مَرقوعَةٌ بِفَروٍ، فَلَمّا رَآهُ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله بَكى لِلَّذي كانَ فيهِ مِنَ النِّعمَةِ وَالَّذي هُوَ اليَومَ فيهِ، ثُمَّ قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: كَيفَ بِكُم إذا غَدا أحَدُكُم في حُلَّةٍ وراحَ في حُلَّةٍ، ووُضِعَت بَينَ يَدَيهِ صَحفَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَحفَة: كَالقُصعةِ المبسوطة ونحوها، وجمعها صحاف النهاية: ج 3 ص13 «صحف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورُفِعَت اُخرى، وسَتَرتُم بُيوتَكُم كَما تُستَرُ الكَعبَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، نَحنُ يَومَئِذٍ خَيرٌ مِنَّا اليَومَ، نَتَفَرَّغُ لِلعِبادَةِ، ونُكفَى المُؤنَةَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: لَأَنتُمُ اليَومَ خَيرٌ مِنكُم يَومَئِذٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص647 ح2476، الزهد لهنّاد: ج2 ص389 ح758، اُسد الغابة: ج5ص 176، مسند أبي يعلى: ج1 ص263 ح498، سير أعلام النبلاء: ج1 ص147 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج3 ص217 ح6230.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله در مسجد نشسته بوديم كه مُصعب بن عُمَير در آمد، در حالى كه تنها پارچه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يمنى بر تن خود داشت و با پاره&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پوست، آن را پينه كرده بود. چون پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله وى را بديد، بدان جهت كه روزى در ناز و نعمت بوده و اكنون در چنان حالى بود، گريست. سپس فرمود: «چه سان خواهيد بود آن روز كه يكى از شما صبحگاهان، در يك جامه و شامگاهان، در جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ديگر باشد و پياپى، ظرف غذا برابرش نهاده و برداشته شود و خانه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاتان را همانند كعبه بپوشانيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! آن روز، بهتر از امروز خواهيم بود فرصت عبادت پيدا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيم و زندگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مان، تأمين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «هر آينه، امروز، بهتر از آن روزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل، عن حرب بن أبي الأسود، عن طلحة البصريّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِمتُ المَدينَةَ ولَم يَكُن لي بِها مَعرِفَةٌ ـ ورُبَّما قالَ: عَريفٌ ـ وكانَ يُجرى عَلَينا مُدٌّ مِن تَمرٍ بَينَ اثنَينِ، فَصَلّى بِنا رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله صَلاةً، فَهَتَفَ بِهِ هاتِفٌ مِن خَلفِهِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، قَد أحرَقَ بُطونَنَا التَّمرُ، وتَخَرَّقَت عَنَّا الخُنُفُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُنُفُ: جمع خَنيف، وهو نوع غليظ من أردأ الكِتّان النهاية: ج2 ص84 «خنف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! فَخَطَبَ فَحَمِدَ اللّهَ وأَثنى عَلَيهِ، وقالَ: وَاللّهِ، لَو أجِدُ لَكُمُ اللَّحمَ وَالخُبزَ لَأَطعَمتُكُموهُ، ولَيَأتِيَنَّ عَلَيكُم زَمانٌ يُغدى عَلى أحَدِكُمُ الجِفانُ ويُراحُ، ولَتَلبَسُنَّ مِثلَ أستارِ الكَعبَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، نَحنُ اليَومَ خَيرٌ مِنّا أو يَومَئِذٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أنتُمُ اليَومَ خَيرٌ مِنكُم يَومَئِذٍ، أنتُمُ اليَومَ خَيرٌ مِنكُم يَومَئِذٍ، يَضرِبُ بَعضُكُم رِقابَ بَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص34، مسند ابن حنبل: ج5 ص413 ح15988 وليس فيه ذيله من «قالوا: يارسول اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;...»، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص16 ح4290 وج 4 ص591 ح8648، السنن الكبرى: ج2 ص624 ح4337 كلّها عن أبي حرب عن طلحة نحوه، كنز العمّال: ج3 ص218 ح6234.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابن حنبل ـ به نقل از حرب بن ابو اسود از طلحه بصرى ـ: به مدينه آمدم و در آن، شناسى ـ شايد هم گفت: آشنايى ـ نداشتم و جيره ما، ده سير خرما براى هر دو نفر بود. پس روزى پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله براى ما نماز خواند. سپس كسى از پشت سرِ ايشان، بانگ برآورد و گفت: اى پيامبر خدا! خرما، شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى ما را سوزانده و كرباس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى تنمان پاره شده است. پيامبر صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله به خطبه ايستاد و پس از سپاس و ستايش خداوند، فرمود: «به خدا سوگند! اگر براى شما گوشت و نانى بيابم، قطعا شما را از آن، اطعام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم. هر آينه، روزگارى برايتان خواهد آمد كه ظرف&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غذا، صبحگاهان و شامگاهان، پياپى نزدتان در آيد و جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى همانند پوشش كعبه بر تن كنيد». گفتند: اى پيامبر خدا! امروز ما بهتريم يا آن روز؟ فرمود: «شما امروز، بهتر از آن روزيد. شما امروز، بهتر از آن روزيد. در آن روز، گردن يكديگر را خواهيد زد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيَأتي بَعدَكُم قَومٌ يَأكُلونَ أطائِبَ الدُّنيا وأَلوانَها، ويَنكِحونَ أجمَلَ النِّساءِ وأَلوانَها، ويَلبَسونَ أليَنَ الثِّيابِ وأَلوانَها، ويَركَبونَ فُرهَ الخَيلِ وأَلوانَها، لَهُم بُطونٌ مِنَ القَليلِ لا تَشبَعُ، وأَنفُسٌ بِالكَثيرِ لا تَقنَعُ، عاكِفينَ عَلَى الدُّنيا يَغدونَ ويَروحونَ إلَيها، اِتَّخَذوها آلِهَةً مِن دونِ إلهِهِم، ورَبّا دونَ رَبِّهِم، إلى أمرِهِم يَنتَهونَ، وهَواهُم يَتَّبِعونَ. فَعَزيمَةٌ مِن مُحَمَّدِ بنِ عَبدِ اللّهِ لازِمَةٌ لِمَن أدرَكَهُ ذلِكَ الزَّمانُ، مِن عَقِبِ عَقِبِكُم وخَلَفِ خَلَفِكُم، أن لا يُسَلِّمَ عَلَيهِم، ولا يَعودَ مَرضاهُم، ولا يَتبِعَ جَنائِزَهُم، ولا يُوَقِّرَ كَبيرَهُم ؛ فَمَن يَفعَل ذلِكَ فَقَد أعانَ عَلى هَدمِ الإِسلامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص155؛ إحياء العلوم: ج3 ص343 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از شما، گروهى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيند كه خوراك&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رنگارنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خورند و با زيباترين زنان و از هر رنگى، ازدواج مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند و نرم ترين جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى رنگ به رنگ مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشند و انواع اسبان چاق و چالاك، سوار مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شوند. شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از كم، سير نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردد و نفْس&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان به بسيار، قانع نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود. به دنيا، دل مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندند و شب و روز، به آن مشغول مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردند و به جاى خدا و پروردگارشان، آن را به خدايى و پروردگارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند و در پىِ كارى كه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند، مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روند و دنباله خواهش خويش را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرند. پس از محمّد بن عبد اللّه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بر هر يك از پسينيان و آيندگانِ شما كه آن روزگار را در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابد، عهدى لازم است كه بر ايشان، سلام نكنند و از بيمارانشان، عيادت ننمايند و جنازه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاشان را تشييع نكنند و به بزرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سالانشان، احترام نگذارند ؛ زيرا هر كه چنين كند، به ويران سازى اسلام، كمك كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيَأتي عَلى اُمَّتي زَمانٌ تَخبُثُ فيهِ سَرائِرُهُم وتَحسُنُ فيهِ عَلانِيَتُهُم، طَمَعا فِي الدُّنيا، ولا يُريدونَ بِهِ ما عِندَ اللّهِ رَبِّهِم، يَكونُ دينُهُم رِياءً، لا يُخالِطُهُم خَوفٌ، يَعُمُّهُمُ اللّهُ مِنهُ بِعِقابٍ، فَيَدعونَهُ دُعاءَ الغَريقِ فَلا يَستَجيبُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص306 ح476 وج 2 ص296 ح14 وفيه «الناس» بدل «اُمّتي»، ثواب الأعمال: ص 301 ح3 وفيه «أمرهم» بدل «دينهم» وكلّها عن السكوني عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، عدّة الداعي: ص178 عن الحسين بن أبي العلاء عن الإمام الصادق عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، أعلام الدين: ص406 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج18 ص146 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى بر امّت من فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد كه در آن زمان، باطن&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان پليد و ظاهرشان زيباست، از سرِ طمع به دنيا، نه اين كه به واسطه دنيا، آنچه را [از ثواب و پاداش] نزد پروردگارشان است، بجويند. دينشان، از سرِ ريا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد و هيچ ترسى [از خدا] در وجودشان نيست. كيفر خداوند، آنان را فرا مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گيرد و چونان شخص در حال غرق شدن، او را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوانند ؛ امّا دعايشان مستجاب نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيَأتي زَمانٌ عَلى اُمَّتي لا يَعرِفونَ العُلَماءَ إلاّ بِثَوبٍ حَسَنٍ، ولا يَعرِفونَ القُرآنَ إلاّ بِصَوتٍ حَسَنٍ، ولا يَعبُدونَ اللّهَ إلاّ في شَهرِ رَمَضانَ، فَإِذا كانَ كَذلِكَ سَلَّطَ اللّهُ عَلَيهِم سُلطانا، لا عِلمَ لَهُ ولا حِلمَ لَهُ ولا رَحمَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص356 ح998، بحارالأنوار: ج22 ص454 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى بر امّت من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد كه عالمان را جز به جامه نيكو و قرآن را جز به صوت خوش نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناسند و خدا را جز در ماه رمضان، عبادت نمى كنند. هر گاه چنين شود، خداوند، سلطانى را بر آنان مسلّط مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردانَد كه نه علم دارد، نه بردبارى و نه رحم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيَأتي زَمانٌ عَلى اُمَّتي، اُمَراؤُهُم يَكونونَ عَلَى الجَورِ، وعُلَماؤُهُم عَلَى الطَّمَعِ، وعُبّادُهُم عَلَى الرِّياءِ، وتُجّارُهُم عَلى أكلِ الرِّبا، ونِساؤُهُم عَلى زينَةِ الدُّنيا، وغِلمانُهُم فِي التَّزويجِ، فَعِندَ ذلِكَ كَسادُ اُمَّتي كَكَسادِ الأَسواقِ، ولَيسَ فيها مُستَقيمٌ، الأَمواتُ آيِسونَ في قُبورِهِم مِن خَيرِهِم، ولا يَعيشونَ الأَخيارُ فيهِم، فَفي ذلِكَ الزَّمانِ الهَرَبُ خَيرٌ مِنَ القِيامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص356 ح997، أعلام الدين: ص285 نحوه وفيه صدره إلى «زينة الدنيا»،بحارالأنوار: ج22 ص454 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى بر امّت من مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد كه زمامدارانشان، ستمگرند و عالمانشان، طمعكار و عابدانشان، رياكار و بازرگانانشان، رِباخوار و زنانشان، در پىِ زيور دنيا و پسرانشان، در تزويج&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. در چنين روزگارى امّت من، مانند كسادى بازارها، كساد است. در ميانشان شخص درستگارى نيست، مُردگان در گورهايشان از خير آنان نوميدند و نيكان در ميانشان زندگى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنند. پس در آن زمان، گريختن، بهتر از ماندن [در ميان ايشان] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار عن رسول اللّه&lt;/span&gt;‌ &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَأتي عَلَى النّاسِ زَمانٌ، بُطونُهُم آلِهَتُهُم، ونِساؤُهُم قِبلَتُهُم، ودَنانيرُهُم دينُهُم، وشَرَفُهُم مَتاعُهُم، لا يَبقى مِنَ الإِيمانِ إلاَّ اسمُهُ، ومِنَ الإِسلامِ إلاّ رَسمُهُ، ومِنَ القُرآنِ إلاّ دَرسُهُ، مَساجِدُهُم مَعمورَةٌ، وقُلوبُهُم خَرابٌ عَنِ الهُدى، عُلَماؤُهُم أشَرُّ خَلقِ اللّهِ عَلى وَجهِ الأَرضِ، فَإِن كانَ كَذلِكَ ابتَلاهُمُ اللّهُ بِأَربَعِ خِصالٍ: جَورٌ مِنَ السُّلطانِ، وقَحطٌ مِنَ الزَّمانِ، وظُلمٌ مِنَ الوُلاةِ وَالحُكّامِ، فَتَعَجَّبَ الصَّحابَةُ وقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، أيَعبُدونَ الأَصنامَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، كُلُّ دِرهَمٍ عِندَهُم صَنَمٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص355 ح993، بحارالأنوار: ج22 ص453 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «زمانى بر مردم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد كه شكم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان، خداى آنان است و زنانشان، قبله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شان و دينارهايشان، دينشان و شرافتشان، كالايشان. از ايمان، جز نامش و از اسلام، جز رسمش بر جاى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانَد و از قرآن، جز خواندنش. مسجدهايشان، آباد [و پُر از جمعيت] است و دل&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايشان از هدايت، ويران [و تهى]است و عالمانشان، بدترين خلق خدا در روى زمين هستند. پس هر گاه چنين شود، خداوند، آنها را به چهار بلا دچار سازد: ستمى از سلطان، قحطى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى در روزگار و ظلمى از واليان و حاكمان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصحاب، تعجّب نمودند و گفتند: اى پيامبر خدا! آيا بت هم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرستند؟ فرمود: «آرى. هر درهمى برايشان يك بت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله: إذا فَعَلَت اُمَّتي خَمسَ عَشرَةَ خَصلَةً حَلَّ بِهَا البَلاءُ، فَقيلَ: وما هُنَّ يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا كانَ المَغنَمُ دُوَلاً، وَالأَمانَةُ مَغنَما، وَالزَّكاةُ مَغرَما&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يرى الزكاةَ مغرما: أي يرى ربُّ المال أنّ إخراج زكاته غرامة يغرمها النهاية: ج3 ص363 «غرم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَطاعَ الرَّجُلُ زَوجَتَهُ وعَقَّ اُمَّهُ، وبَرَّ صَديقَهُ وجَفا أباهُ، وَارتَفَعَتِ الأَصواتُ فِي المَساجِدِ، وكانَ زَعيمُ القَومِ أرذَلَهُم، واُكرِمَ الرَّجُلُ مَخافَةَ شَرِّهِ، وشُرِبَتِ الخُمورُ، ولُبِسَ الحَريرُ، وَاتُّخِذَتِ القيناتُ وَالمَعازِفُ، ولَعَنَ آخِرُ هذِهِ الاُمَّةِ أوَّلَها، فَليَرتَقِبوا عِندَ ذلِكَ ريحا حَمراءَ، أو خَسفا أو مَسخا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص494 ح2210 عن محمّد بن عمر بن عليّ، المعجم الأوسط: ج1 ص150ح 469 عن محمّد بن عليّ نحوه، كنز العمّال: ج11 ص122 ح30866؛ الخصال: ص500 ح1 عن محمّد بن الحنفيّة، الأمالي للطوسي: ص516 ح1128 عن يحيى بن سعيد الأنصاري عن الإمام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباقر عن أبيه عن جدّه عنه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلامعنه صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله، تحف العقول: ص53 وكلّها نحوه، بحارالأنوار: ج6 ص304 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آله فرمود: «هر گاه امّتم پانزده كار انجام دهند، بلا بر آنان فرود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: آنها كدام&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه غنايم، تيولِ گروهى خاص گردد ؛ امانت، غنيمت تلقّى شود ؛ زكات [دادن]، زيان شمرده شود ؛ مرد از زنش فرمانبَرى و از مادرش نافرمانى كند ؛ به دوستش نيكى و با پدرش بدرفتارى كند ؛ صداها در مسجدها بلند شود ؛ پيشواى مردم، پست ترينِ آنان باشد ؛ به مرد از بيمِ گزند او احترام بگذارند ؛ شراب نوشيده شود ؛ ابريشم بپوشند ؛ كنيزكان خُنياگر و سازها رواج يابند ؛ و آخرِ اين امّت، اوّلِ آن را لعنت كند. در اين هنگام، بايد منتظر باد سرخ يا فرو شدن در كام زمين يا مسخ شدن باشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص 388 (خصائص المترفين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص 389 (ويژگى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى مرفّهان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وقوع-الترف-في-الامة-بعد-النبي-صلی-الله-علیه-وآله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: وُقوعُ التَّرَفِ فِي الاُمَّةِ بَعدَ النَّبِيِ صلی الله علیه وآله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: بروز اشرافيگرى در امّت اسلامى، پس از پيامبر صلی الله علیه وآله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعاشِرَ شيعَتي، اِحذَروا! فَقَد عَضَّتكُمُ الدُّنيا بِأَنيابِها، تَختَطِفُ مِنكُم نَفسا بَعدَ نَفسٍ كَذِئابِها، وهذِهِ مَطايَا الرَّحيلِ قَد اُنيخَت لِرُكّابِها، ألا إنَّ الحَديثَ ذو شُجونٍ، فَلا يَقولَنَّ قائِلُكُم: إنَّ كَلامَ عَلِيٍّ مُتَناقِضٌ ؛ لِأَنَّ الكَلامَ عارِضٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَقَد بَلَغَني أنَّ رَجُلاً مِن قُطّانِ المَدائِنِ تَبِعَ بَعدَ الحَنيفِيَّةِ عُلوجَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِلجُ: من كفّار العجم وغيرهم، والجمع: عُلوج النهاية: ج3 ص286 «علج».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولَبِسَ مِن نالَةِ دِهقانِهِ مَنسوجَهُ، وتَضَمَّخَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التضمّخ: التلطّخ بالطيب وغيره والإكثار منه لسان العرب: ج3 ص36 «ضمخ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمِسكِ هذِهِ النَّوافِجِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النافجَةُ: نافجة المِسك، سمّيت بذلك لنفاستها، والجمع: نوافج مجمع البحرين: ج3 ص1808 «نفج».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَباحَهُ، وَتَبَخَّرَ بِعودِ الهِندِ رَواحَهُ، وحَولَهُ رَيحانُ حَديقَةٍ يَشُمُّ نُفاحَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفَحَ الطيبُ: إذا فاحَ النهاية: ج5 ص90 «نفح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقَد مُدَّ لَهُ مَفروشاتُ الرّومِ عَلى سُرُرِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعسا لَهُ بَعدَ ما ناهَزَ السَّبعينَ مِن عُمُرِهِ! وحَولَهُ شَيخٌ يَدِبُّ عَلى أرضِهِ مِن هَرَمِهِ، وذو يُتمَةٍ تَضَوَّرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التضوّر: التلوّي والصياح من وجع الضرب أو الجوع لسان العرب: ج4 ص494 «ضور».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن ضُرِّهِ ومِن قَرَمِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القرم ـ بالتحريك ـ: شدّة الشهوة إلى اللحم لسان العرب: ج12 ص473 «قرم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَما واساهُم بِفاضِلاتٍ مِن عَلقَمِهِ، لَئِن أمكَنَنِيَ اللّهُ مِنهُ لَأَخضَمَنَّهُ خَضمَ البُرِّ، ولاَُقيمَنَّ عَلَيهِ حَدَّ المُرتَدِّ، ولَأَضرِبَنَّهُ الثَّمانينَ بَعدَ حَدٍّ، وَلَأَسُدَّنَّ مِن جَهلِهِ كُلَّ مَسَدٍّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعسا لَهُ! أفَلا شَعرٌ؟! أفَلا صوفٌ؟! أفَلا وَبَرٌ؟! أفَلا رَغيفٌ قَفارُ اللَّيلِ إفطارٌ مُقَدَّمٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي رحمه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الله: قوله: «أفلا رغيف» بالرفع، ويجوز في مثله الرفع والنصب والبناء على الفتح. و«القَفار ـ بالفتح ـ»: ما لا إدام معه من الخبز، واُضيف إلى الليل، وهو صفة للرغيف، و«إفطارٌ» و«مقدَّمٌ» أيضا صفتان له. وفي بعض النسخ: «لليلِ إفطارِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدمٍ»، فالظرف صفة اُخرى لرغيف، و«ليل» مضاف إلى الإفطار المضاف إلى المعدم؛ أي الفقير بحار الأنوار: ج40 ص353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! أفَلا عَبرَةٌ عَلى خَدٍّ في ظُلمَةِ لَيالٍ تَنحَدِرُ؟! ولَو كانَ مُؤمِنا لاَتَّسَقَت لَهُ الحُجَّةُ إذا ضَيَّعَ ما لا يَملِكُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص720 ح988 عن المفضّل بن عمر عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام، بحارالأنوار: ج40 ص346 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى شيعيانِ من! سخت مراقب باشيد. همانا دنيا، شما را به دندانْ گَزيده و همچون گرگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايش، يكان يكانِ شما را در مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُبايد. اين مَركب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى كوچ است كه نزد سواران خود زانو زده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند. هان! سخن، شاخه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هايى دارد. پس كسى از شما نگويد كه سخن على، تناقض دارد ؛ چرا كه كلام، مخاطب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها و حالت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى گوناگونى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من خبر رسيده كه مردى از ساكنان مدائن، پس از مسلمانى، پيرو كافران آنجا گرديده است، جامه مهتران مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشد و بامدادان، خود را به مُشك اين نافه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها خوش&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و شامگاهان، عود هندى بخور مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كند و پيرامونش را گلستانى فراگرفته و آن را مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بويد و زيراندازهاى رومى را بر تخت&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى خود گسترانيده است. مرگش باد كه قريب هفتاد سال از عمرش مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذرد و در پيرامونش پيرمردانى هستند كه از فرط پيرى، بر زمين مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خزند و يتيمانى كه از تنگ&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حالى و شدّت گرسنگى، به خود مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيچند ؛ امّا او [حتّى] از پس مانده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى غذاى تلخش به آنها نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهد. اگر خداوند، مرا بر وى مسلّط فرمايد، همچون گندم مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوبمش و بر وى حدّ مرتد، جارى مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنم و سپس، هشتاد تازيانه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنمش و راه عذر نادانى را بر او مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بندم! مرگش باد! آيا [جامه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى از] موى و پوست و كُرك نداشت؟ آيا قرص نانى خالى نداشت تا كسى را افطار دهد؟ آيا در تاريكى شب&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ها، اشكى بر گونه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نمى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غلتيد؟ اگر وى مؤمن بود، هر آينه، آن گاه كه مالِ غير خود را تباه مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمود، حجّت بر وى تمام مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلى مُعاوِيَةَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَيفَ أنتَ صانِعٌ إذا تَكَشَّفَت عَنكَ جَلابيبُ ما أنتَ فيهِ مِن دُنيا قَد تَبَهَّجَت بِزينَتِها، وخَدَعَت بِلَذَّتِها، دَعَتكَ فَأَجَبتَها، وقادَتكَ فَاتَّبَعتَها، وأَمَرَتكَ فَأَطَعتَها ؛ وإنَّهُ يوشِكُ أن يَقِفَكَ واقِفٌ عَلى ما لا يُنجيكَ مِنهُ مِجَنٌّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِجَنّ: الترس لسان العرب: ج13 ص400 «مجن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاقعَس&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قعس: تأخّر ورجع إلى خلف لسان العرب: ج6 ص177 «قعس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن هذَا الأَمرِ، وخُذ اُهبَةَ الحِسابِ، وشَمِّر لِما قَد نَزَلَ بِكَ، ولا تُمَكِّنِ الغُواةَ مِن سَمعِكَ، وإن لاتَفعَل اُعلِمكَ ما أغفَلتَ مِن نَفسِكَ ؛ فَإِنَّكَ مُترَفٌ قَد أخَذَ الشَّيطانُ مِنكَ مَأخَذَهُ، وبَلَغَ فيكَ أمَلَهُ، وجَرى مِنكَ مَجرَى الرّوحِ وَالدَّمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 10، وقعة صفين: ص109 نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص101 ح406 وراجعتاريخ دمشق: ج59 ص133.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام ـ از نامه ايشان به معاويه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه خواهى كرد آن هنگام كه پرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى دنيايى كه در آنى، از پيشِ رويت برداشته شود ؛ دنيايى كه به زيورش آراسته و با لذّتش فريبت داده و تو را فرا خوانده و دعوتش را پذيرفته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، مهارت را كشيده و تو به دنبالش روان گشته&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى، به تو فرمان داده و تو از وى فرمان بُرده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى؟ زودا كه نگاهدارنده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تو را در موضعى نگه دارد كه هيچ نجات&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشى نتواند از آن، رهايى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ات دهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، از اين كار (خلافتى كه حقّ تو نيست) دست بدار و خود را براى حسابرسى [اُخروى] آماده ساز و براى آنچه به تو مى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسد (مرگ و سختى&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى پس از آن) مهيّا شو و به سخن گم&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راهان [مانند عمرو عاص و مروان]گوش مده، و اگر چنين نكنى [و اين اندرزهايم را نپذيرى]، تو را از آنچه مايه غفلت تو از خود گشته است، آگاه سازم. همانا تو نازپرورده&lt;/span&gt;‌&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هستى كه شيطان بر تو چيره آمده و در تو به آرزويش رسيده و چونان روح و خون، در وجودت جارى گشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%AA_%D8%AC_%D8%B1_/_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A9&diff=350 2025-03-24T11:51:25Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ت &lt;span id=&quot;التجارة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التجارة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَار...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ت]]<br /> &lt;span id=&quot;التجارة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التجارة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلاَ تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! اموال يكديگر را به ناحق نخوريد، مگر آن كه داد و ستدى باشد كه هر دو طرف به آن رضايت داده باشيد، و يكديگر را نكشيد. هر آينه، خدا با شما مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژهشناسى-تجارت2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه‏شناسى تجارت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت: به كار انداختن سرمايه براى كسب سود است...ابن اعرابى مى‏گويد: «فلان تاجر بكذا»؛يعنى: فلان كس در فلان كار، ماهر است و راه به دست آوردن درآمد از آن را مى‏داند.ظاهرا مقصود، مطلق كاسبى كردن و خريد و فروش است، حتّى با سرمايه جزئى، نه به معناى متعارف امروزى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تجارت»، مصدر است از ريشه «ت ج ر» به معناى خريد و فروش، داد و ستد و معامله كردن. ابن منظور در اين باره مى‏گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجَرَ يَتجُرُ، تَجرا و تِجارَةً: باعَ و شَرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج4 ص89 «تجر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تَجَرَ يَتجُرُ، تَجرا و تِجارَةً» به معناى خريد و فروش مى‏باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب در مفردات، تجارت را اين گونه معنا مى‏كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّجارَةُ: التَّصَرُّفُ فى رَأسِ المالِ طَلَبا لِلرِّبحِ... و لَيسَ فى كَلامِهِم تاءٌ بَعدَها جيمٌ غَيرُ هذَا اللَّفظِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات الفاظ القرآن: ص164 «تجر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت تصرف و به كارگيرى سرمايه براى به دست آوردن سود است... و در زبان عربى كلمه‏اى ديگر به جز همين كلمه وجود ندارد كه بعد از حرف تاء حرف جيم باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;در-اصطلاح-علم-حقوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اصطلاح علم حقوق&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اصطلاح علم حقوق، تجارت، عبارت است از هر گونه تلاش براى به دست آوردن اموال و جلب خدمات و پول براى مبادله با آنها؛ خواه قبل از مبادله، تصرّف و تغيير شكلى در اموال صورت گرفته باشد يا نه، و خواه آن مبادلات به صورت اجاره باشد يا انتقال مالكيت خدمات و منافع در برابر ثمن.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترمينولوژى حقوق: ج2 ص1121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه اين تعريف، تجارت، مفهومى گسترده دارد و بسيارى از معاملات را مى‏تواند شامل شود؛ از جمله خريد يا تحصيل هر نوع مال منقول به قصد فروش، عقد اجاره، هر نوع عمليات واسطه‏گرى يا حق العمل كارى و تسهيل معاملات؛ مانند تأسيس و به راه انداختن عمل حرّاجى، برپايى نمايشگاه‏هاى عمومى، عمليات صرّافى و بانكى و عمليات بيمه و كشتى‏سازى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حقوق تجارت: ص18 ـ 28، قانون تجارت در نظم حقوقى كنونى: ص1206.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ كلينى رحمه‏الله از محمّد بن فضيل از ابو الحسن عليه‏السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين كنيه مشترك است ميان امام كاظم عليه‏السلام و امام رضا عليه‏السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقل كرده كه ايشان در تعريف تجارت مى‏فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ مَا افتَتَحَ بِهِ الرَّجُلُ رِزقَهُ فَهُوَ تِجارَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص305 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كارى كه انسان با آن روزى‏اش را به دست آورد، تجارت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، برخلاف آنچه در عرف امروز رايج است كه تجارت به داد و ستدهاى كلان اطلاق مى‏شود، اين واژه، لغتا، اصطلاحا و شرعا، شامل انواع تلاش‏ها جهت كسب درآمد و روزى است و مقصود از تجارت در اين بخش نيز همين معناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارت-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن و احاديث اهل بيت عليهم‏السلام ره‏نمودهايى بسيار مهم و ارزنده در باره تصحيح فرهنگ تجارت و تحصيل درآمدهاى مشروع، آمده كه متن آنها در هشت فصل، ارائه مى‏شود؛ ولى پيش از آن توضيح كوتاهى در باره چند نكته قابل توجّه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پيشينه-نظريههاى-تجارى-مدرن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. پيشينه نظريه‏هاى تجارىِ مدرن&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريات اقتصادى و تجارى مدرن در جهان، پيشينه‏اى كمتر از شش قرن دارند. در اين نظريه‏ها، بر تجارت تنها از منظر اقتصادى توجه شده است و نگاه ارزشى به تجارت و ديگر مقولات اقتصادى، جايگاهى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون از منظرهاى گوناگون اقتصادى و اجتماعى به تجارت توجه شده و مباحث گوناگونى پيرامون آنها ونيز درآمد زايى و حوزه‏هاى مختلف آن مطرح مى‏شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مباحثى چون: تجارت سنتى و تجارت مدرن، تجارت كالا و تجارت خدمات، تجارت داخلى، منطقه‏اى و بين المللى، كالاهاى تجارى قانونى و غيرقانونى (قاچاق، مواد مخدر، اسلحه و انسان)، تعرفه‏هاى تجارى، بورس، سازمان‏هاى تجارى، ديپلماسى تجارى و...، از جمله مباحث مطرح در دوره معاصر هستند. نظريه‏هاى تجارى و مبانى متفاوتى همچون مزيت مطلق (نظريه آدام اسميت)، مزيت نسبى (نظريه ريكاردو)، مزيت‏هاى رقابتى (نظريه مايكل پورتر) مزيت‏هاى برخوردارى از عوامل (نظريه هكشر) به اين موضوعات علاقه نشان داده و در كتاب‏هاى تفصيلى پيرامون تجارت و اقتصاد تبيين شده‏اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب حاضر، بر تجارت و مباحث تجارى از منظر ارزشى و اخلاقى توجه كرده است، زيرا آيات و روايات ناظر به يك نظام ارزشى اقتصادى هستند كه مى‏تواند حدود و مرزهاى شرعى در نظام‏هاى متفاوت اقتصادى را تبيين كند. از اين رو، اين مجموعه نظريه اقتصادى خاصى در مقابل نظريات اقتصادى رايج را ارائه نمى‏دهد، بلكه بر مبانى و معيارهاى ناظر به نظام ارزشى در اقتصاد تأكيد مى‏ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارت-مادى-و-معنوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. تجارت مادّى و معنوى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين نكته قابل توجّه در باره تجارت، اين است كه در قرآن و احاديث اسلامى، اين واژه و برخى واژه‏هاى مرتبط با آن، گاه در مورد مسائل مادّى و گاه در مورد مسائل معنوى به كار رفته‏اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، واژه «تجارت»، نُه بار به كار رفته است: شش بار در مورد مسائل مادى، مانند «لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَ لَكُم بَيْنَكُم بِالْبَطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ مِنْكُم؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 29.نيز، ر.ك: بقره: آيه 282، توبه: آيه 24، نور: آيه 37، جمعه: آيه 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اموال يكديگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخوريد مگر اينكه تجارتى با رضايت شما انجام گيرد» و سه بار در مورد مسائل معنوى، مانند «يَرْجُونَ تِجَرَةً لَّن تَبُورَ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: آيه 29.نيز، ر.ك: صف: آيه 10، بقره: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارتى [پرسود و] بى زيان و خالى از كساد را اميد دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين كلمه «بيع»، هفت بار در قرآن به كار رفته، شش بار در داد و ستد مادّى و دنيوى و يك بار در داد و ستد معنوى: «فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِى بَايَعْتُم بِه؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آيه 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون بشارت باد بر شما، به داد و ستدى كه با خدا كرده‏ا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين كلمه «شرى» و مشتقّات آن، 25 بار در قرآن به كار رفته كه در بيشتر موارد، مراد، تجارت معنوى است، مانند: «فَلْيُقَاتِلْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا بِالْأَخِرَةِ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسانى كه زندگى دنيا را به آخرت فروخته اند، بايد در راه خدا پيكار كنند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اهل بيت عليهم‏السلام نيز واژه‏هاى تجارت، بيع و شراء، مكرّر در باره داد و ستدهاى اُخروى و معنوى به كار رفته‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش‏نامه قرآن و حديث: ج1 ص451 فصل پنجم: سوداى آخرت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به اين كه واژه‏هاى ياد شده در مكالمات روزمرّه، در مسائل مادّى به كار مى‏روند، استعمال آنها در قرآن و حديث در مسائل معنوى، اين پيام مهمّ فرهنگى را به مخاطب، منتقل مى‏كند كه مبادا تأمين نيازهاى مادّى، او را از تأمين نيازهاى معنوى غافل كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاربرد تجارت در داد و ستدهاى معنوى، اشاره به اين حقيقت است كه زندگى انسان، منحصر به زندگى كوتاه دنيوى نيست؛ بلكه در نظام هستى، سراى ديگرى براى زندگى او در نظر گرفته شده كه ابدى است و انسان براى زندگى در آن سرا نيز، نيازمند تجارت و كسب درآمد است، ولى جنس آن تجارت و درآمدهاى آن، با تجارت دنيوى متفاوت است، چنان كه امام على عليه‏السلام مى‏فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تِجارَةَ كَالعَمَلِ الصّالِحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: حكمت 113، مشكـاة الأنـوار: ص207 ح563، روضـة الـواعظين: ص475، بحار الأنوار: ج 69 ص409 ح122؛ الفصول المهمّة، ابن صبّاغ: ص115، مطالب السؤول: ج1 ص236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ تجارتى مانند عمل صالح نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرى. تجارت معنوى، پُر سودترين تجارت‏هاست؛ زيرا نه تنها نيازهاى سراى آخرت را تأمين مى‏كند، بلكه سود آن به سراى دنيا نيز سرازير مى‏شود و قرآن كريم، چه زيبا اين واقعيت را به تصوير كشيده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ * تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ‏وَتُجَاهِدُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَ أَنفُسِكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ * يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَ مَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صف: آيه 10 ـ 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده ايد! آيا شما را به تجارتى راه‏نمايى كنم كه شما را از عذاب دردناك رهايى مى‏بخشد؟! به خدا و رسولش ايمان بياوريد و با اموال و جانهايتان در راه خدا جهاد كنيد. اين براى شما [از هر چيز] بهتر است، اگر بدانيد! [اگر چنين كنيد] گناهانتان را مى‏بخشد و شما را در باغ‏هايى از بهشت، داخل مى‏كند كه نهرها از زير درختانش جارى است و در مسكن‏هاى پاكيزه در بهشت جاويدان، جاى مى‏دهد و اين، پيروزى عظيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در تفسير آيه‏اى ديگر كه اشاره به نكته ياد شده دارد، طبق نقل مى‏فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ، اِتَّخِذوا تَقوَى اللّه‏ِ تِجارَةً يَأتِكُمُ الرِّزقُ بِلا بِضاعَةٍ وَ لا تِجارَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان، اى مردم! پروامندى از خدا را تجارت بگيريد تا بى هيچ كالا و تجارتى، به شما روزى برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس اين آيه را خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ؛ و هر كس از خدا پروا كند، خدا براى او برون‏شُدى قرار مى‏دهد و از جايى كه گمان نمى‏برد، روزى‏اش مى‏دهد»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلاق: آيه 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج20 ص97 ح190، مسند الشاميّين: ج1 ص234 ح415، حلية الأولياء: ج6 ص96 ح345، الفردوس: ج5 ص270 ح8154، كنز العمّال: ج3 ص96 ح5666.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه به دليل اهمّيت تجارت اُخروى، فصل پنجم از عنوان «آخرت» از اين دانش‏نامه، به ارائه آيات قرآن و رواياتى كه در اين زمينه وارد شده، اختصاص يافته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش‏نامه قرآن و حديث: ج1 ص321 ـ 334.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليكن در اين بخش، تنها به نقل و تبيين ره‏نمودهاى اسلام در باره تجارت مادّى خواهيم پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اهميت-و-ارزش-تجارت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اهمّيّت و ارزش تجارت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى اجمالى آيات و رواياتى كه مسلمانان را تشويق به تجارت كرده‏اند، نشان مى‏دهد كه اين موضوع در اسلام از جايگاه و اهمّيت ويژه‏اى برخوردار است. قرآن در آيات متعدّد از تجارت با تعبير جستجوى فضل الهى تعبير كرده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُم بِالَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ ابْتِغَاؤُكُم مِّن فَضْلِهِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَأَيَتٍ لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم: آيه 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از نشانه‏هاى او، خواب شما در شب و روز است و تلاش و كوششتان براى بهره گيرى از فضل پروردگار [و تأمين معاش] در اين امور، نشانه‏هايى است براى آنان كه گوش شنوا دارند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تشويق به تجارت را مى‏توان از آيات ديگرى نيز استنباط كرد (ر.ك: دائرة المعارف قرآن كريم: ج7«اهمّيت و جايگاه تجارت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات اهل بيت عليهم‏السلام نيز با تعبيرهاى گوناگون، مسلمانان تشويق به تجارت شده‏اند. شمارى از اين روايات، به صورت كلّى مردم را تشويق به تجارت مى‏كنند، همانند روايت نبوى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خير (دارايى)، ده بخش است. برترينِ آن، تجارت است، هر گاه به حق، داد و ستد شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص17 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در شمارى از احاديث، آثار خاصّى را مترتّب بر تجارت و يا ترك آن مى‏نمايند؛ مانند اين كه تجارت موجب عزّت، افزون شدن عقل، بركت روزى و بى‏نيازى از ديگران مى‏گردد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص29 بركات تجارت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در مقابل، ترك تجارت، موجب از بين رفتن مال، بى اعتبار شدن رأى و نظريه، كاهش عقل، خوارى در ميان مردم، و مستجاب نشدن دعا در مورد درخواست روزى مى‏شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص41 زيان‏هاى ترك تجارت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-فضل-التجارة-وذم-تركها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: فَضلُ التِّجارَةِ وذَمُّ تَركِها&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: ارزش تجارت و نكوهش ترك آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-على-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: الحَثُّ عَلَى التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: تشويق به تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَيرُ عَشَرَةُ أجزاءٍ، أفضَلُهَا التِّجارَةُ، إذا أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج2 ص267؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص9 ح14572 نقلاً عن أبي الفتوح فيتفسيره وكلاهما عن أبي اُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خير (دارايى)، ده بخش است. برترينِ آن، تجارت است، هر گاه به حق، داد و ستد شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن رافع بن خديج&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، أيُّ الكَسبِ أطيَبُ؟ قالَ: عَمَلُ الرَّجُلِ بِيَدِهِ، وكُلُّ بَيعٍ مَبرورٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَبرورُ: الذي لاشبهة فيه ولا كذب ولا خيانة لسان العرب: ج4 ص53 «برر&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص112 ح17266، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص12 ح2158، السننالكبرى: ج5 ص432 ح10397 كلاهما عن أبي بردة، المعجم الكبير: ج4 ص277 ح4411، كنزالعمّال: ج4 ص123 ح9859؛ مجمع البيان: ج2 ص656 عن سعيد بن عمير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از رافع بن خديج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! كدام كسب، پاك‏تر است؟ فرمود: «كار كردن انسان با دست خودش، و هر خريد و فروشى كه شكّ و شبهه و دروغ و خيانتى در آن نباشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتَغِ عَلى نَفسِكَ وعِيالِكَ حَلالاً، فَإِنَّ ذلِكَ جِهادٌ في سَبيلِ اللّهِ، وَاعلَم أنَّ عَونَ اللّهِ في صالِحِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص52 ح7342، مسند الشاميّين: ج4 ص391 ح3637، الإصابة: ج4ص 556 الرقم 5956 كلّها عن صفوان بن اُمية، كنزالعمّال: ج9 ص239 ح25826.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى خود و عائله‏ات، [روزى] حلال بجوى؛ زيرا اين كار، نوعى جهاد در راه خداست و بدان كه كمك خداوند، در تجارت درست [و حلال] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن السدّي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعطى رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ يَعني: حينَ خَرَجَ إلى غَزوَةِ بَدرٍ الصُّغرى ـ بِبَدرٍ دَراهِمَ، ابتاعوا بِها مِن مَوسِمِ بَدرٍ فَأَصابوا تِجارَةً، فَذلِكَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوَ نَ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا النِّعمَةُ فَهِيَ العافِيَةُ، وأَمَّا الفَضلُ فَالتِّجارَةُ، وَالسّوءُ القَتلُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج3 الجزء 4 ص183، الدرّ المنثور: ج2 ص391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از سدّى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، زمانى كه براى جنگ بدر كوچك حركت كرد، در بدر، چند درهمى داد و با آن از بازارِ دوره‏اى بدر، خريد كردند و به سودى دست يافتند. اين است معناى فرموده خداى عز و جل كه: «پس، با نعمت و فضلى از جانب خدا [از ميدان نبرد] باز گشتند، در حالى كه هيچ بدى‏اى به آنان نرسيده بود و همچنان، از خشنودى خدا پيروى مى‏كردند». مقصود از نعمت، سلامت و بى‏گزندى و از فضل (سودِ) [آن]، تجارت و از بدى، كشته شدن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ في وَصفِ المُؤمِنِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَّجِرُ لِيَغنَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ليحصل الغنيمة والربح لا للفخر والحرص على جمع الأموال والذخيرة، أو المراد بالغنيمة الفوائدالاُخروية أي يتجّر لينفق ما يحصل له في سبيل اللّه‏ فتحصل له الغنائم الاُخروية، كذا أفاده الوالد رحمه‏اللهبحارالأنوار: ج67 ص383.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص230 ح1، أعلام الدين: ص117 كلاهما عن عبداللّه‏ بن يونس عن الإمام الصادق عليه‏السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص393 ح2663، التمحيص: ص73 ح170، كتاب سليم بن قيس الهلالي: ج2 ص852 ح43 عن سليم بن قيس، بحارالأنوار: ج67 ص367 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ در توصيف مؤمن ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت مى‏كند تا سود بَرَد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى براى كسب سود و فايده تجارت مى‏كند، نه براى فخرفروشى و يا از سر آزمندى براى گِرد آوردنمال و ثروت يا مراد از غنيمت و سود، فوايد اُخروى است؛ يعنى تجارت مى‏كند تا آنچه را به دست مى‏آورد، در راه خدا انفاق كند و در نتيجه، به غنايم اُخروى دست يابد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عذافر عن أبيه، قال&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي محمّد بن عذافر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أعطى أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام أبي ألفا وسَبعَمِئَةِ دينارٍ، فَقالَ لَهُ: اِتَّجِر بِها، ثُمَّ قالَ: أما إنَّهُ لَيسَ لي رَغبَةٌ في رِبحِها وإن كانَ الرِّبحُ مَرغوبا فيهِ، ولكِنّي أحبَبتُ أن يَرانِيَ اللّهُ جَلَّ وعَزَّ مُتَعَرِّضا لِفَوائِدِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَبِحتُ لَهُ فيها مِئَةَ دينارٍ، ثُمَّ لَقيتُهُ فَقُلتُ لَهُ: قَد رَبِحتُ لَكَ فيها مِئَةَ دينارٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَرِحَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام بِذلِكَ فَرَحا شَديدا، فَقالَ لي: أثبِتها في رَأسِ مالي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص76 ح12، تهذيب الأحكام: ج6 ص326 ح898، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 158 ح3581، بحارالأنوار: ج47 ص56 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن عذافر از پدرش ـ: امام صادق عليه‏السلام به پدرم هزار و هفتصد دينار داد و به او فرمود: «با آن، بازرگانى كن». سپس فرمود: «بدان كه مرا به سود آن رغبتى نيست. هر چند سود، خواستنى است؛ امّا من دوست مى‏دارم كه خداى عز و جل مرا در حالى ببيند كه به بهره‏هاى او روى مى‏آورم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم گفت: با آن مال، صد دينار براى وى سود كسب كردم. سپس به ديدار امام عليه‏السلام رفتم و به ايشان گفتم: با آن مبلغ برايتان صد دينار سود كسب كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان از اين خبر بسيار خرسند شد و به من فرمود: «آن را در سرمايه من قرار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانوا أصحابَ تِجارَةٍ، فَإذا حَضَرَتِ الصَّلاةُ تَرَكُوا التِّجارَةَ وَانطَلَقوا إلَى الصَّلاةِ، وهُم أعظَمُ أجرا مِمَّن لَم يَتَّجِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3720، فقه الرضا: ص251 من دون إسناد إلى أحد منأهل البيت عليهم‏السلام، مجمع البيان: ج7 ص227 عن الإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج23 ص327 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام ـ در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارت و نه معامله‏اى، آنان را از ياد خدا غافل نمى‏كند» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، اهل تجارت بودند؛ امّا چون وقت نماز مى‏رسيد، تجارت را رها كرده، به سوى نماز مى‏شتافتند و پاداش ايشان، بيش از غير تاجران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أسباط بن سالم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام فَسَأَلَنا عَن عُمَرَ بنِ مُسلِمٍ: ما فَعَلَ؟ فَقُلتُ: صالِحٌ، ولكِنَّهُ قَد تَرَكَ التِّجارَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: عَمَلُ الشَّيطانِ ـ ثَلاثا ـ أما عَلِمَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله اشتَرى عيرا أتَت مِنَ الشّامِ، فَاستَفضَلَ فيها ما قَضى دَينَهُ وقَسَمَ في قَرابَتِهِ؟ يَقولُ اللّهُ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ القُصّاصُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصّاص: رواة القصص والأكاذيب مرآة العقول: ج19 ص19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ القَومَ لَم يَكونوا يَتَّجِرونَ، كَذَبوا ولكِنَّهُم لَم يَكونوا يَدَعونَ الصَّلاةَ في ميقاتِها، وهُوَ أفضَلُ مِمَّن حَضَرَ الصَّلاةَ ولَم يَتَّجِر.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص75 ح8، تهذيب الأحكام: ج6 ص326 ح897، بحارالأنوار: ج83 ص4 وراجعالمعجم الكبير: ج11 ص225 ح11743.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اَسباط بن سالم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد امام صادق عليه‏السلام رفتم. پرسيد: «از عمر بن مسلم، چه خبر؟». گفتم: خوب است؛ امّا تجارت را رها كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام سه بار فرمود: «كارِ شيطان است[». آن گاه فرمود: «] آيا نمى‏داند كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بارِ كاروانى را كه از شام مى‏آمد، خريد و از آن، چندان سود بُرد كه وام هايش را پرداخت و بخشى را بين خويشانش تقسيم كرد؟ خداوند مى‏فرمايد: «مردانى كه بازرگانى و داد و ستد، آنان را از ياد خدا باز نمى‏دارد...» تا پايان آيه. راويان مى‏گويند: اين مردان، تجارت نمى‏كرده‏اند. دروغ مى‏گويند؛ بلكه آنان، نماز ابتداى وقت را رها نمى‏كرده‏اند و اين، بهتر از آن است كه كسى در نماز حضور يابد، امّا تجارت نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً جاءَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَقالَ: ما طَعِمتُ طَعاما مُنذُ يَومَينِ، فَقالَ: عَلَيكَ بِالسّوقِ. فَلَمّا كانَ مِنَ الغَدِ أتاهُ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أتَيتُ السّوقَ أمسِ فَلَم اُصِب شَيئا، فَبِتُّ بِغَيرِ عَشاءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعَلَيكَ بِالسّوقِ، فَأَتى بَعدَ ذلِكَ أيضا، فَقال صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: عَلَيكَ بِالسّوقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ إلَيها، فَإِذا عِيرٌ قَد جاءَت وعَلَيها مَتاعٌ، فَباعوهُ بِفَضلِ دينارٍ، فَأَخَذَهُ الرَّجُلُ وجاءَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، وقالَ: ما أصَبتُ شَيئا.قالَ: هَل أصَبتَ مِن عيرِ آلِ فُلانٍ شَيئا؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى، ضُرِبَ لَكَ فيها بِسَهمٍ، وخَرَجتَ مِنها بِدينارٍ.قالَ: نَعَم، قالَ: فَما حَمَلَكَ عَلى أن تَكذِبَ؟ قالَ: أشهَدُ أنَّكَ صادِقٌ، ودَعاني إلى ذلِكَ إرادَةُ أن أعلَمَ أتَعلَمُ ما يَعمَلُ النّاسُ؟ وأَن أزدادَ خَيرا إلى خَيرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: صَدَقتَ، مَنِ استَغنى أغناهُ اللّهُ، ومَن فَتَحَ عَلى نَفسِهِ بابَ مَسأَلَةٍ فَتَحَ اللّهُ عَلَيهِ سَبعينَ بابا مِنَ الفَقرِ، لا يَسُدُّ أدناها شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما رُؤِيَ سائِلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: سائلٌ، والصحيح ما أثبتناه كما في البحار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ ذلِكَ اليَومِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج1 ص89 ح147، بحارالأنوار: ج18 ص115 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد و گفت: دو روز است كه غذايى نخورده‏ام. فرمود: «بازار را درياب». فرداى آن روز، دوباره نزد پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! ديروز به بازار رفتم، امّا چيزى دستگيرم نشد و شب را بى شام به سر بردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله باز فرمود: «بازار را درياب». سه باره، نزد پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد و ايشان باز به او فرمود: «بازار را درياب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد به بازار رفت. ديد كاروانى آمده و بارِ كالا دارد. كالاى خود را به واسطه آن مرد فروختند و دينارى به او دادند. مرد آن را گرفت و نزد پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد و گفت: چيزى دستگيرم نشد. فرمود: «آيا از كاروان فلان خاندان، چيزى به تو نرسيد؟». مرد گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا. در آن سهمى هم براى تو قرار داده شد و دينارى از آن نصيبت گرديد». مرد گفت: درست است. فرمود: «پس، چه وادارات كرده كه دروغ بگويى؟». گفت: گواهى مى‏دهم كه شما، راستگويى. آنچه مرا به اين كار، وا داشت، اين بود كه خواستم بدانم آيا شما از كارهايى كه مردم مى‏كنند، آگاهى؟ همچنين خواستم تا خيرى بر خيرى بيفزايم (يعنى علاوه بر آن يك دينار، بر ايمانم افزوده شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: «راست گفتى. هر كه بى‏نيازى جويد، خداوند، او را بى‏نياز مى‏گردانَد و هر كه دَرِ خواهشى را به روى خود بگشايد، خداوند، هفتاد دَرِ فقر به روى او باز مى‏كند كه كمترين آنها را چيزى نمى‏بندد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن روز به بعد، ديگر آن مرد را نديدند كه گدايى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمّار الساباطي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: الرَّجُلُ يَتَّجِرُ، فَإن هُوَ آجَرَ نَفسَهُ اُعطِيَ ما يُصيبُ في تِجارَتِهِ، فَقالَ: لا يُؤاجِر نَفسَهُ، ولكِن يَستَرزِقُ اللّهَ عز و جل ويَتَّجِرُ، فَإِنَّهُ إذا آجَرَ نَفسَه فَقَد حَظَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَظْرُ: المَنعُ النهاية: ج1 ص404 «حظر&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى نَفسِهِ الرِّزقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص90 ح3، تهذيب الأحكام: ج6 ص353 ح1002، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 174 ح3656، عوالي اللآلي: ج3 ص201 ح27 وص 254 ح6 وفي الثلاثة الأخيرة «اُعطي أكثر ممّا» بدل «اُعطي ما&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عمّار ساباطى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: شخصى مى‏تواند تجارت كند. با اين حال، اگر خود را اجير سازد [و براى ديگرى كار كند]، به اندازه‏اى كه خودش تجارت كند، به او داده مى‏شود. فرمود: «نبايد خود را اجير سازد؛ بلكه بايد از خدا روزى بخواهد و تجارت كند؛ چرا كه اگر خود را اجير سازد، روزى را از خويش، باز داشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبدالرحمن بن الحجّاج&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَجُلٌ مِن أصحابِنا بِالمَدينَةِ فَضاقَ ضَيقا شَديدا وَاشتَدَّت حالُهُ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: اِذهَب فَخُذ حانوتا فِي السّوقِ وَابسُط بِساطا، وَليَكُن عِندَكَ جَرَّةٌ مِن ماءٍ، وَالزَم بابَ حانوتِكَ، قالَ: فَفَعَلَ الرَّجُلُ فَمَكَثَ ما شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قَدِمَت رِفقَةٌ مِن مِصرَ فَأَلقَوا مَتاعَهُم، كُلُّ رَجُلٍ مِنهُم عِندَ مَعرِفَتِهِ وعِندَ صَديقِهِ حَتّى مَلَؤُوا الحَوانيتَ، وبَقِيَ رَجُلٌ مِنهُم لَم يُصِب حانوتا يُلقي فيهِ مَتاعَهُ، فَقالَ لَهُ أهلُ السّوقِ: هاهُنا رَجُلٌ لَيسَ بِهِ بَأسٌ ولَيسَ في حانوتِهِ مَتاعٌ فَلَو ألقَيتَ مَتاعَكَ في حانوتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَهَبَ إلَيهِ فَقالَ لَهُ: اُلقي مَتاعي في حانوتِكَ؟ فَقالَ لَهُ: نَعَم، فَأَلقى مَتاعَهُ في حانوتِهِ، وجَعَلَ يَبيعُ مَتاعَهُ الأَوَّلَ فَالأَوَّلَ، حَتّى إذا حَضَرَ خُروجُ الرِّفقَةِ بَقِيَ عِندَ الرَّجُلِ شَيءٌ يَسيرٌ مِن مَتاعِهِ، فَكَرِهَ المُقامَ عَلَيهِ، فَقالَ لِصاحِبِنا: اُخَلِّفُ هذَا المَتاعَ عِندَكَ تَبيعُهُ وتَبعَثُ إلَيَّ بِثَمَنِهِ؟ قالَ: فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَتِ الرِّفقَةُ وخَرَجَ الرَّجُلُ مَعَهُم وخَلَّفَ المَتاعَ عِندَهُ، فَباعَهُ صاحِبُنا وبَعَثَ بِثَمَنِهِ إلَيهِ، قالَ: فَلَمّا أن تَهَيَّأَ خُروجُ رِفقَةِ مِصرَ مِن مِصرَ بَعَثَ إلَيهِ بِبِضاعَةٍ فَباعَها ورَدَّ إلَيهِ ثَمَنَها، فَلَمّا رَأى ذلِكَ الرَّجُلُ أقامَ بِمِصرَ وجَعَلَ يَبعَثُ إلَيهِ بِالمَتاعِ ويُجَهِّزُ عَلَيهِ، قالَ: فَأَصابَ وكَثُرَ مالُهُ وأَثرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص309 ح25، بحارالأنوار: ج47 ص377 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الرحمان بن حجّاج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از ياران ما در مدينه به تنگ‏دستى شديدى دچار گشت و روزگار بر او سخت شد. امام صادق عليه‏السلام به وى فرمود: «برو در بازار، دكّانى بگير و بساط بگستر و كوزه‏اى آب، نزد خود بگذار و همواره بر در دكّانت باش». آن مرد، چنين كرد و مدّتى گذشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از چندى، كاروانى از مصر رسيد و هر يك از افراد آن، كالايش را در دكّان آشنا و دوستى پياده كرد، چندان كه دكّان‏ها را پُر كردند. يك تن باقى ماند كه دكّانى نيافته بود تا كالايش را در آن بگذارد. بازاريان به او گفتند: اين جا مردى است قابل اعتماد كه در دكّانش كالايى نيست. خوب است كالايت را در دكّان او بگذارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد نزدش رفت و به او گفت: كالايم را در دكّانت بگذارم؟ گفت: آرى. پس كالايش را در دكّان وى نهاد و فروش كالايش را، يك به يك، آغاز كرد. آن گاه كه وقت حركت كاروان رسيد، اندكى از كالايش باقى مانده بود. او كه نمى‏خواست براى آن مقدار بمانَد، به دوست ما گفت: آيا اين كالا را نزد تو بگذارم تا بفروشى و قيمتش را برايم بفرستى؟ گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس كاروان، بيرون شد و مرد با آنان رفت و كالا را نزد وى گذاشت. دوست ما آن را فروخت و بهايش را براى وى فرستاد. ديگر بار كه كاروان مصر، آماده حركت از مصر شد، آن مرد، كالايى براى وى فرستاد و او، آن را فروخت و بهايش را برايش فرستاد. آن مرد، چون چنين ديد، خودش در مصر ماند و براى وى كالا مى‏فرستاد و متاعش را فراهم مى‏ساخت. بدين سان، اقبال به او رو كرد و مالش افزون گشت و ثروتمند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عمارة الطيّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنَّهُ قَد ذَهَبَ مالي وتَفَرَّقَ ما في يَدي وعِيالي كَثيرٌ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إذا قَدِمتَ الكوفَةَ فَافتَح بابَ حانوتِك، وَابسُط بِساطَكَ وضَع ميزانَكَ، وتَعَرَّض لِرِزقِ رَبِّكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا أن قَدِمَ فَتَحَ بابَ حانوتِهِ وبَسَطَ بِساطَهُ ووَضَعَ ميزانَهُ، قالَ: فَتَعَجَّبَ مَن حَولَهُ بِأَن لَيسَ في بَيتِهِ قَليلٌ ولا كَثيرٌ مِنَ المَتاعِ ولا عِندَهُ شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجاءَهُ رَجُلٌ فَقالَ: اِشتَرِ لي ثَوبا، قالَ: فَاشتَرى لَهُ وأَخَذَ ثَمَنَهُ وصارَ الثَّمَنُ إلَيهِ، ثُمَّ جاءَهُ آخَرُ فَقالَ لَهُ: اِشتَرِ لي ثَوبا، قالَ: فَطَلَبَ لَهُ فِي السّوقِ، ثُمَّ اشتَرى لَهُ ثَوبا، فَأَخَذَ ثَمَنَهُ فَصارَ في يَدِهِ، وكَذلِكَ يَصنَعُ التُّجّارُ يَأخُذُ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، ثُمَّ جاءَهُ رَجُلٌ آخَرُ فَقالَ لَهُ: يا أبا عُمارَةَ، إنَّ عِندي عِدلاً مِن كَتّانٍ، فَهَل تَشتَريهِ واُؤَخِّرَكَ بِثَمَنِهِ سَنَةً؟ فَقالَ: نَعَم، اِحمِلهُ وجِئني بِهِ، قالَ: فَحَمَلَهُ فَاشتَراهُ مِنهُ بِتَأخيرِ سَنَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ الرَّجُلُ فَذَهَبَ، ثُمَّ أتاهُ آتٍ مِن أهلِ السّوقِ فَقالَ لَهُ: يا أبا عُمارَةَ، ما هذَا العِدلُ؟ قالَ: هذا عِدلٌ اشتَرَيتُهُ، قالَ: فَبِعني نِصفَهُ وَاُعَجِّلُ لَكَ ثَمَنَهُ، قالَ: نَعَم، فَاشتَراهُ مِنهُ وأَعطاهُ نِصفَ المَتاعِ وأَخَذَ نِصفَ الثَّمَنِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَصارَ في يَدِهِ الباقي إلى سَنَةٍ، قالَ: فَجَعَلَ يَشتَري بِثَمَنِهِ الثَّوبَ وَالثَّوبَينِ ويَعرِضُ ويَشتَري ويَبيعُ، حَتّى أثرى وعَرَضَ وَجهُهُ وأَصابَ مَعروفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض الكاشاني: أثرى: صار ذا مال كثير.عرض وجهه: صار معروضا للناس معروفا لهم.أصاب معروفا: مالاً الوافي: ج17 ص101 ذيل ح16947.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص304 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح13، بحارالأنوار: ج47 ص376 ح99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو عُماره طيّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: مالم از كف رفته و آنچه داشته‏ام، نابود شده و نانخورانم بسيارند. امام صادق عليه‏السلام به وى فرمود: «هر گاه به كوفه رسيدى، درِ دكّانت را بگشاى و بساطت را بگستر و ترازويت را در ميان نِه و به روزى پروردگارت روى آور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون باز آمد، در دكّانش را گشود و بساطش را گسترد و ترازويش را در ميان نهاد. پيرامونيانش در شگفت شدند؛ زيرا نه در حجره‏اش كالايى كم يا زياد بود و نه پولى داشت. پس مردى نزد وى آمد و گفت: براى من جامه‏اى بخر. براى آن مرد، جامه‏اى خريد و قيمتش را گرفت و مبلغ نزد او ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس كسى ديگر نزد او آمد و به وى گفت: برايم جامه‏اى بخر. او در پىِ جامه در بازار گشت و برايش جامه‏اى خريد و بهايش را گرفت و آن هم نزدش ماند. تاجران چنين عمل مى‏كردند؛ يعنى برخى از ديگران، كالايى را [به امانت] مى‏گرفتند [و بعد بهايش را مى‏دادند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس مردى ديگر نزدش آمد و گفت: اى ابو عُماره! يك لنگه بارِ كتان دارم. آيا آن را مى‏خرى، بدين گونه كه بهايش را يك سال بعد از تو بستانم؟ گفت: آرى. آن را بار گير و نزد من آور. آن مرد، بار را نزد وى آورد و او آن را از مرد خريد، بدين گونه كه يك سال بعد، بهايش را بپردازد. آن مرد برخاست و رفت. آن گاه، يكى از بازاريان، نزد وى آمد و گفت: اى ابو عُماره! اين لنگه بار چيست؟ گفت: اين را خريده‏ام. گفت: نيمى از آن را به من بفروش و من بهايش را نقدا به تو مى‏پردازم. گفت: باشد. آن را به وى فروخت؛ نيمى از كالا را داد و نيمى از قيمت را گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سان، باقى مانده كالا تا يك سال در دست وى بود. پس با بهاى آن، يك جامه و دو جامه خريد و عرضه كرد و باز خريد و فروخت تا آن كه ثروتمند شد و وجهه و اعتبارى يافت و به جايگاهى شايسته رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-التاجر-الأمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: فَضلُ التّاجِرِ الأَمينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: فضيلت تاجر درستكار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الأَمينُ الصَّدوقُ المُسلِمُ مَعَ الشُّهَداءِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص724 ح2139، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص7 ح2142، السننالكبرى: ج5 ص437 ح10416، سنن الدارقطني: ج3 ص7 ح17، المعجم الأوسط: ج7 ص243 ح7394 كلّها عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج4 ص7 ح9216.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر درستكار، راستگو و مسلمان، در روز قيامت با شهيدان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ الأَمينُ مَعَ النَّبِيّينَ وَالصِّدّيقينَ وَالشُّهَداءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص515 ح1209، سنن الدارمي: ج2 ص697 ح2444، المستدرك علىالصحيحين: ج2 ص8 ح2143، سنن الدارقطني: ج3 ص7 ح18، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص299 ح966 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج4 ص7 ح9217.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازرگان راست‏گو و امانتدار، با پيامبران و صدّيقان و شهيدان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الأَمينُ الصَّدوقُ... في ظِلِّ العَرشِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج4 الجزء 5 ص32، المصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص201 ح20322 كلاهما عنقتادة، كنزالعمّال: ج4 ص7 ح9218 نقلاً عن الإصبهاني في الترغيب ومسند الفردوس وكلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر امانتدار و راستگو... در روز قيامت، زير سايه عرش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُظِلُّهُمُ اللّهُ في ظِلِّهِ يَومَ لا ظِلَّ إلاّ ظِلُّهُ: التّاجِرُ الأَمينُ، وَالإِمامُ المُقتَصِدُ، وراعِي الشَّمسِ بِالنَّهارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج3 ص327، كنزالعمّال: ج15 ص820 ح43259 كلاهما نقلاً عن الحاكم في تاريخهومسند الفردوس عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‏اند كه خداوند، آنها را در آن روزى كه سايه‏اى جز سايه او نيست (روز قيامت)، در سايه خود مى‏گيرد: تاجر درستكار، پيشواى معتدل، و رصد كننده خورشيد [و اوقات نماز]در روز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أطيَبَ الكَسبِ كَسبُ التُّجّارِ، الَّذينَ إذا حَدَّثوا لَم يَكذِبوا.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج2 ص495 نقلاً عن الإصبهاني، تفسير الآلوسي: ج5 ص15، كنزالعمّال: ج4 ص30ح 9340 نقلاً عن شعب الإيمان وكلّها عن معاذ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا پاكيزه‏ترين درآمد، درآمد بازرگانانى است كه چون سخنى گويند، دروغ نگويند...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن بشّار عن رجل رفعه ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ التُّجّارُ الَّذينَ لا تُلهيهِم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ عز و جل إذا دَخَلَ مَواقيتُ الصَّلاةِ أدَّوا إلَى اللّهِ حَقَّهُ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن بشّار از مردى كه سند حديث را به يكى از اهل بيت عليهم‏السلام رسانده است، در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى‏دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، بازرگانانى هستند كه تجارت و داد و ستد، آنان را از ياد خدا باز نمى‏دارد، [يعنى] هر گاه وقت نماز شود، به گزاردن حقّ [و امانت] خدا در وقت خودش مى‏پردازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص120 (آداب التجارة / الصدق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص121 (آداب تجارت / راستگويى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: بَرَكاتُ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: بركات تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-العزة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ العِزَّةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ عزّتمندى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن المعلّى بن خنيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَآني أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام وقَد تَأَخَّرتُ عَنِ السّوقِ، فَقالَ: اُغدُ إلى عِزِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3719.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از معلّى بن خُنَيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام مرا ديد كه دير به بازار مى‏رفتم، فرمود: «زودتر به سوى عزّت خود برو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن عقبة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام لِمَولىً لَهُ: يا عَبدَ اللّهِ، احفَظ عِزَّكَ، قالَ: وما عِزّي جُعِلتُ فِداكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: غُدُوُّكَ إلى سوقِكَ، وإكرامُكَ نَفسَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ لاِخَرَ مَولىً لَهُ: مالي أراكَ تَرَكتَ غُدُوَّكَ إلى عِزِّكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جِنازَةٌ أرَدتُ أن أحضُرَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلا تَدَعِ الرَّواحَ إلى عِزِّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن عُقبه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام به يكى از خدمتكارانش فرمود: «اى بنده خدا! عزّت خود را نگاه دار». گفت: فدايت شوم! عزّتم در چيست؟ فرمود: «صبحگاهان روان شدنت به بازار و [از اين طريق]حفظ كرامت خود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز به يكى ديگر از خدمتكارانش فرمود: «چرا مى‏بينمت كه صبحگاهان به سوى عزّت خويش روان نشده‏اى؟». گفت: مى‏خواستم در تشييع جنازه‏اى حاضر شوم. فرمود: «پس حركت به سوى عزّت خود را ترك مكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن أحمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبُو الحَسَنِ عليه‏السلام يَقولُ لِمُصادِفٍ: اُغدُ إلى عِزِّكَ ـ يَعنِي السّوقَ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح7، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن احمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‏السلام به مُصادف مى‏فرمود: «صبح زود به سوى عزّت خود برو». و منظور ايشان، بازار بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-زيادة-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ زِيادَةُ العَقلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ افزون شدن خِرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التِّجارَةُ تَزيدُ فِي العَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص191 ح3717.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت، بر خِرد مى‏افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص42 (مضارّ ترك التجارة / نقصان العقل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص43 (زيان‏هاى ترك تجارت / كاهش خرد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-الغنى-عما-في-أيدي-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ الغِنى عَمّا في أيدِي النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بى‏نيازى از آنچه در دست مردم است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعَرَّضوا لِلتِّجارَةِ؛ فإنَّ فيها غِنىً لَكُم عَمّا في أيدِي النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح9 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه‏السلام، الخصال: ص621 ح10 عنأبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم‏السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص193 ح3723، تحف العقول: ص111 وفيه «لما عند اللّه‏» بدل&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;للتجارة»، بحارالأنوار: ج103 ص96 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تجارت بپردازيد، كه در آن، بى نيازى شماست از آنچه در دست مردم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَزِم التِّجارَةَ استَغنى عَنِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق: ص363.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه به تجارت [و كسب و كار] بپردازد، از مردم بى‏نياز شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد الزعفراني عن الإمام الصّادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن طَلَبَ التِّجارَةَ استَغنى عَنِ النّاسِ. قُلتُ: وإن كانَ مُعيلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُعيلاً: أي محتاجا لسان العرب: ج11 ص489 «عيل&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وإن كانَ مُعيلاً، إنَّ تِسعَةَ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد زعفرانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام فرمود: «هر كس در پىِ تجارت رود، از مردم بى نياز مى‏شود». گفتم: هر چند نيازمند باشد؟ فرمود: «[آرى]. هر چند نيازمند باشد. همانا نُه درهم روزى در تجارت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-بركة-الرزق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بَرَكَةُ الرِّزقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بركت‏يافتن روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِسعَةُ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ، وَالجُزءُ الباقي فِي السّابِياء&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كَثُرَ نَسلُ الغَنَمِ سُمِّيت السّابِياءَ فيقع اسم السابياء على المال الكثير والعدد الكثير لسان العرب: ج14 ص369 «سبي&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ ـ يَعنِي الغَنَمَ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص446 ح45 عن زيد عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‏السلام، مجمع البيان: ج2 ص656،بحارالأنوار: ج64 ص118 ح1؛ تفسير الثعلبي: ج2 ص267، الفائق في غريب الحديث: ج2 ص147، النهاية: ج2 ص341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُه دهمِ روزى، در تجارت است و يكْ دهم ديگر، در گلّه است؛ يعنى گوسفند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِسعَةُ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ، وَالعُشرُ فِي المَواشي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج2 ص495 نقلاً عن سعيد بن منصور، تفسير الآلوسي: ج5 ص15 كلاهما عن نعيم بنعبدالرحمان الأزدي، كنزالعمّال: ج4 ص30 ح9342.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُه دهمِ روزى، در بازرگانى است و يكْ دهم، در دامدارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرَكَةُ عَشَرَةُ أجزاءٍ؛ تِسعَةُ أعشارِها فِي التِّجارَةِ، وَالعُشرُ الباقي فِي الجُلودِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُلودُ: الغنم والبَقرُ ونحوها مجمع البحرين: ج1 ص304 «جلد&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص445 ح44 عن عبدالمؤمن الأنصاري عن الإمام الباقر عليه‏السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج 3 ص233 ح3858 عن روح عن الإمام الصادق وليس فيه ذيله من «والعشر الباقي...»، بحارالأنوار: ج64 ص118 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركت، ده بخش دارد. نُه دهمِ آن، در بازرگانى است و يك دهمِ ديگر، در دامدارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّجِروا بارَكَ اللّهُ لَكُم، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَقولُ: الرِّزقُ عَشَرَةُ أجزاءٍ؛ تِسعَةُ أجزاءٍ فِي التِّجارَةِ وواحِدَةٌ في غَيرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص319 ح59، الغارات: ج2 ص824 كلاهما عن الفضل بن أبي قرّة عن الإمامالصادق عليه‏السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3722، عدّة الداعي: ص72، عوالي اللآلي: ج1 ص267 ح68 وليس فيه صدره، بحارالأنوار: ج42 ص161 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت كنيد تا خداوند به شما بركت دهد؛ زيرا من از پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شنيدم كه مى‏فرمود: «روزى، ده بخش است: نُه بخش، در تجارت است و يك بخش، در غير آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ قُرَيشٍ، لا يَغلِبَنَّكُمُ المَوالي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا يسلبّنكم الموال»، وما أثبتناه من فردوس الأخبار ج5 ص383 ح8234 وكنز العمّال.6.أملق الرجل: إذا افتقر لسان العرب: ج10 ص348 «ملق&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى التِّجارَةِ؛ فَإِنَّ الرِّزقَ عِشرونَ بابا، تِسعَةَ عَشَرَ مِنها لِلتّاجِرِ، وبابٌ واحِدٌ لِلصّانِعِ، وما أملَقَ تاجِرٌ صَدوقٌ، إلاّ تاجِرٌ حَلاّفٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «خلاّف»، والصواب ما أثبتناه كما في المصادر الاُخرى وكما في قوله تعالى في الآية10 في سورة القلم: «ولا تُطِعْ كُلَّ حَلاّفٍ مَهين&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَهينٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص287 ح8205، كنز العمّال: ج4 ص33 ح9358 نقلاً عن ابن النجار وكلاهما عن ابن عبّاس وص 128 ح9874.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه قريش! زنهار، مَوالى (غير عرب) تجارت را از دست شما خارج نسازند؛ زيرا روزى، بيست در دارد كه نوزده دَرِ آن براى تاجران است و يك در براى پيشه‏وران. هيچ تاجر راستگويى فقير نمى‏شود، مگر تاجرى كه به دروغ بسيار قسم ياد مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ قُرَيشٍ، لا يَغلِبَنَّكُم هذِهِ المَوالي عَلَى التِّجارَةِ، وإنَّ البَرَكَةَ فِي التِّجارَةِ، صاحِبُها لا يَفتَقِرُ، إلاّ تاجِرٌ حَلاّفٌ مَهينٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج2 ص267 عن ابن عباس، مستدرك الوسائل: ج13 ص9 ح14574 نقلاً عنأبي الفتوح في تفسيره عن ابن عباس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه قريش! زنهار، اين مَوالى (غير عرب)، تجارت را از دست شما خارج نسازند. بركت در تجارت است و تاجر، فقير نمى‏شود، مگر تاجرى كه مدام سوگند دروغ مى‏خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ يَنتَظِرُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج12 ص326 ح13567، تاريخ بغداد: ج9 ص425 الرقم 5034، مسند الشهاب: ج 1 ص206 ح311 كلّها عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج15 ص609 ح42418.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر، منتظر روزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن الفضيل بن يسار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنّي قَد تَرَكتُ التِّجارَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا تَفعَل، اِفتَح بابَكَ، وَابسُط بِساطَكَ، وَاستَرزِقِ اللّهَ رَبَّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص165 ح3606.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: من تجارت را كنار نهاده‏ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چنين نكن. درِ [دكّان] خود را بگشاى و بساطت را بگستر و از پروردگارت، روزى بخواه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشتَروا وَإن كانَ غالِيا، فَإِنَّ الرِّزقَ يَنزِلُ مَعَ الشِّراءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص150 ح13، تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح9 كلاهما عن أبي الخطّاب، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3967، فقه القرآن: ج2 ص57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخريد، اگر چه [كالايى] گران باشد؛ زيرا روزى با خريدن نازل مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سهم-تجارت-در-توسعه-اقتصادى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سهم تجارت در توسعه اقتصادى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات نقل شده در اين باب به انجام دادن تجارت و نهى از ترك آن توصيه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجه آن است كه اين روايات تنها در صدد بيان اهميت تجارت‏اند و اين به معناى بى‏توجهى به توليد يا بى اهميت انگاشتن گونه‏هاى ديگر اشتغال نيست؛ زيرا تا توليد نباشد تجارت و داد و ستد معنا نخواهد داشت. بنابراين، تجارت در مرحله پس از توليد قرار مى‏گيرد و آن را بارور مى‏سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، توسعه اقتصادى، بر توليدِ بيشتر، توزيع مناسب‏تر و مصرف شايسته‏تر مبتنى است. حلقه ميانى توليد و مصرف، تجارت و توزيع است كه محصولات توليدى را به جامعه هدف مى‏رساند. اگر اين حلقه مفقود باشد، هم توليد كننده و هم مصرف كننده زيان خواهند ديد. اين نكته نشان دهنده اهميت تجارت در توسعه اقتصادى است. از اين رو مى‏توان گفت: گسترش تجارت و داد و ستد، سبب رونق يافتن توليد و مصرف بهينه مى‏شود و بر آن دو نيز اثرگذار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، رواياتِ توصيه به تجارت، نه تنها به معناى بى اهميتى توليد نيستند، بلكه به توليد بيشتر نيز يارى مى‏رسانند و با امكان درآمدزايى بيشتر، توليد نيز گسترش مى‏يابد؛ چنان كه ترك تجارت، سبب كاهش توسعه اقتصادى و متضرر شدن توليد مى‏شود و نتيجه‏اى جز عقب ماندگى اقتصادى نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن ديگر آنكه در هر منطقه جغرافيايى، امكان توليد برخى محصولات به گونه ساده‏تر و ارزان‏تر وجود دارد و در برخى ديگر از مناطق، به سبب نبودن زمينه‏هاى لازم، توليد اين محصولات با دشوارى يا هزينه بيشتر مواجه است. از اين ويژگى در اصطلاح اقتصاد با نام «مزيت نسبى» ياد مى‏شود. در مواردى كه «مزيت نسبى» براى توليد برخى كالاها وجود ندارد، شايسته‏ترين كار استفاده از راهكار تجارت براى تأمين نيازهاى مردمان است تا محصولى ارزان‏تر به دست آنها برسد. براى مثال، خرما، قهوه يا موز از مناطق گرمسير به مناطق ديگر وارد شده و محصولات سردسيرى به جاى آنها صادر شوند تا هر گروه با ساده‏ترين راه و ارزان‏ترين قيمت به همه محصولات دسترسى داشته باشند. استفاده از تجارت و همراهى آن با «مزيت نسبى» توليد، سبب رونق توليد و مصرف در منطقه خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته سوم آنكه بر رواياتِ تشويق به تجارت از منظرى ديگر نيز مى‏توان توجه كرد و آن را ناظر به موقعيت خاص صدور روايات دانست. اين احتمال، برگرفته از اصل «تأثير فضاى صدور در فهم روايت» است. برخى رواياتِ تشويق كننده به تجارت ناظر به موقعيت منطقه حجاز هستند كه در بعضى مناطق آن (همانند مكه) توليد كالا ممكن نبوده است و در برخى مناطق ديگر (همانند مدينه) به دليل محدوديت منابع توليدى، امكان اشتغال و كاريابى براى همه افراد وجود نداشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، توصيه به تجارت براى آن است كه فضاى جديدى براى درآمدزايى افراد پديد آيد و افراد آماده كار، امكان اشتغال يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته ديگر در باره دشوارى و خطرهاى تجارت و بازرگانىِ خارج از شهر در دوره صدور روايت است. توليد، درآمدى مشخص و مطمئن‏تر داشته است در حالى كه تجارت و داد و ستد با احتمال خطر و دستبرد مواجه بوده و ميزان ريسك‏پذيرى بيشترى داشته است. از اين رو، نياز جامعه آن بوده كه با توصيه به گونه‏هاى متفاوت تجارت، مشتاقان بيشترى براى اين امر فراهم آيند و روند توليد، توزيع و مصرف به گونه‏اى بهينه به انجام برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه‏هاى اقتصادى گوناگونى كه در شش سده گذشته شكل گرفته‏اند، همه بر تجارت به عنوان عاملى مهم و تأثيرگذار در اقتصاد توجه كرده‏اند، به گونه‏اى كه در نهايت به شعار «تجارت، موتور رشد اقتصادى است» (&lt;/span&gt;Trade as engine of Economic growth&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) انجاميده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نمونه، در دوره مركانتليست‏ها كه پايه تفكرات سده پانزدهم تا هفدهم ميلادى است، تجارت عامل تحصيل، تقويت و افزايش قدرت اقتصادى و ارتقاى ميزان ثروت ملل نام گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدام اسميت، رهبر مكتب كلاسيك، تجارت را باعث تقسيم كار، دستيابى به تخصص و توليد بهتر و ارزان‏تر دانسته و به كار، بهاى فراوان داده و آن را بناى ايجاد ارزش شمرده است. اين نظريه او نيز «مزيت مطلق» نام گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه «مزيت نسبى» دويد ريكاردو، تجارت را به نفع طرف‏هاى آن و عامل توسعه اقتصادى معرفى كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريه «هزينه فرصت» هابرلر، تجارت را موتور رشد توسعه اقتصادى معرفى كرده و ارتباط شديد توسعه و رشد اقتصادى را با تجارت يادآور شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مدل‏هاى جديد اقتصادى، بر نقش دانش و مهارت براى توليد توجه شده و تجارت به منزله عاملى مهم براى دسترسى به علم و فناورى پيشرفته معرفى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالعه همه ديدگاه‏ها و نظريات اقتصادى نشان مى‏دهد كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تجارت قانونى موجب افزايش اشتغال و درآمد جامعه مى‏شود؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اين گونه تجارت به نفع طرفين تجارى و عامل افزايش رفاه عمومى شناخته شده است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تجارت صحيح مى‏تواند عامل صلح، ثبات، هم پيوندى، گفتگو، مراوده و تبادل باشد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. بر كيفيت كالا در همه نظريه‏ها و مدل‏ها توجه شده كه مبتنى بر توليد برگرفته از دانش، فناورى و مهارت است و تأثير آن بر جامعه توليدى قطعى و مسلّم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-ترك-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: مَضارُّ تَركِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: زيان‏هاى ترك تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-ذهاب-المال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ ذَهابُ المالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ از بين رفتن مال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ [الصّادِقِ] عليه‏السلام أنَّهُ سَأَلَ بَعضَ أصحابِهِ عَمّا يَتَصَرَّفُ فيهِ، فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي كَفَفتُ يَدي عَنِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِمَ ذلِكَ؟ قالَ: اِنتِظاري هذَا الأَمرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذلِكَ أعجَبُ لَكُم، تَذهَبُ أموالُكُم! لا تَكفُف عَنِ التِّجارَةِ، وَالتَمِس مِن فَضلِ اللّهِ، وَافتَح بابَكَ، وَابسُط بِساطَكَ، وَاستَرزِق رَبَّكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام ـ به نقل از امام صادق عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‏السلام از يكى از يارانش پرسيد كه چه مى‏كند. گفت: فدايت شوم! از بازرگانى دست كشيده‏ام. فرمود: «از چه روى؟». گفت: «در انتظار اين امر (فرج) هستم». فرمود: «اين از شما بسى شگفت است. اموالتان از ميان مى‏رود. از بازرگانى دست نكش و فضل خداى را جستجو كن و درِ [دكّان]خود را بگشاى و بساطت را بگستر و از پروردگارت روزى بخواه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن يسار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنّي قَد كَفَفتُ عَنِ التِّجارَةِ وأَمسَكتُ عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ولِمَ ذلِكَ، أعَجزٌ بِكَ؟ كَذلِكَ تَذهَبُ أموالُكُم! لا تَكُفّوا عَنِ التِّجارَةِ، وَالتَمِسوا مِن فَضلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: من از تجارت دست شسته ام و ديگر به آن نمى‏پردازم. فرمود: «از چه روى؟ آيا ناتوان شده‏اى؟ بدين سان، اموال شما از ميان مى‏رود. از بازرگانى دست نكشيد و فضل خداى را طلب كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن يسار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: أيَّ شَيءٍ تُعالِجُ؟ قُلتُ: ما اُعالِجُ اليومَ شَيئا. فَقالَ: «كَذلِكَ تَذهَبُ أموالُكُم»! وَاشتَدَّ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام فرمود: «به چه كارى مشغولى؟». گفتم: فعلاً به كارى مشغول نيستم. فرمود: «چنين است كه اموالتان از ميان مى‏رود». سپس با او تندى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عقبة عن محمّد بن مسلم ـ وكانَ خَتَنَ بُرَيدٍ العِجلِيِّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بُرَيدٌ لِمُحَمَّدٍ: سَل لي أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام عَن شَيءٍ اُريدُ أن أصنَعَهُ: إنَّ لِلنّاسِ في يَدي وَدائِعَ وأَموالاً، وأَنَا أتَقَلَّبُ فيها، وقَد أرَدتُ أن أتَخَلّى مِنَ الدُّنيا وأَدفَعَ إلى كُلِّ ذي حَقٍّ حَقَّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلَ مُحَمَّدٌ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام عَن ذلِكَ وخَبَّرَهُ بِالقِصَّةِ، وقالَ: ما تَرى لَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: يا مُحَمَّدُ أيَبدَأُ نَفسَهُ بِالحَرَبِ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي قدس‏سره: قوله: «بالحَرْب» بسكون الراء: أي يبدأ بمحاربة نفسه ومعاداتها، أو [الحَرَب] بالتحريك: أي يبدأ بنهب ماله، وهذا أظهر مرآة العقول: ج19 ص131 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا، ولكِن يَأخُذُ ويُعطي عَلَى اللّهِ جَلَّ اسمُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح12، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عُقبة از محمّد بن مسلم، داماد بُرَيد عِجلى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُرَيد به محمّد گفت: از امام صادق عليه‏السلام در باره كارى كه مى‏خواهم بكنم، برايم سؤال كن: سپرده‏ها و اموالى از مردم در دست من است و من با آنها كار مى‏كنم؛ امّا در نظر دارم از دنيا (كسب و تجارت) دست بكشم و حق هر صاحب حقى را به او برگردانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد، موضوع را به عرض امام صادق عليه‏السلام رساند و نظر ايشان را پرسيد و گفت: برايش چه صلاح مى‏دانيد؟ امام عليه‏السلام فرمود: «اى محمّد! آيا مى‏خواهد خودش را بيچاره كند؟ نه؛ بلكه با توكّل به خداوند، داد و ستد نمايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-سقوط-الرأي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ سُقوطُ الرَّأيِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ انحطاط انديشه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاذ بن كثير بيّاع الأكسية&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنّي هَمَمتُ أن أدَعَ السّوقَ وفي يَدي شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذَن يَسقُطَ رَأيُكَ، ولا يُستَعانَ بِكَ عَلى شَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح10، تهذيب الأحكام: ج6 ص329 ح908 وج 7 ص3 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُعاذ بن كثير جامه‏فروش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: من براى خود، ثروتى دارم و تصميم دارم بازار را رها كنم. فرمود: «در اين صورت، نظرت از اعتبار مى‏افتد و در هيچ چيز از تو كمك گرفته نمى‏شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-نقصان-العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ نُقصانُ العَقلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ كاهش خرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَترُكِ التِّجارَةَ؛ فَإِنَّ تَركَها مَذهَبَةٌ لِلعَقلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق: ص363، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3718 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت را رها مكن؛ زيرا رها كردن تجارت، خِرد را از بين مى‏برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَركُ التِّجارَةِ يَنقُصُ العَقلَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح1 عن حمّاد بن عثمان، تهذيب الأحكام: ج7 ص2 ح1 عن الحلبي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنار نهادن داد و ستد، از خِرد مى‏كاهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل الأعور&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهِدتُ مُعاذَ بنَ كَثيرٍ وقالَ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنّي قَد أيسَرتُ، فَأَدَعُ التِّجارَةَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّكَ إن فَعَلتَ قَلَّ عَقلُكَ ـ أو نَحوَهُ ـ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص2 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل اَعوَر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاهد بودم كه مُعاذ بن كثير به امام صادق عليه‏السلام گفت: من توانگر شده‏ام. آيا تجارت را رها كنم؟ امام صادق عليه‏السلام فرمود: «اگر چنين كنى، عقلت كم مى‏شود» يا جمله‏اى به اين مضمون فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاذ بيّاع الأكسية&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: يا مُعاذُ، أضَعُفتَ عَنِ التِّجارَةِ أو زَهَدتَ فيها؟ قُلتُ: ما ضَعُفتُ عَنها وما زَهَدتُ فيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما لَكَ؟ قُلتُ: كُنّا نَنتَظِرُ أمرا وذلِكَ حينَ قُتِلَ الوَليدُ، وعِندي مالٌ كَثيرٌ وهُوَ في يَدي ولَيسَ لِأَحَدٍ عَلَيَّ شَيءٌ، ولا أراني آكُلُهُ حَتّى أموتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: [لا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من طبعة دار الحديث وتهذيب الأحكام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;] تَترُكها! فَإنَّ تَركَها مَذهَبَةٌ لِلعَقلِ، اِسعَ عَلى عِيالِكَ، وإيّاكَ أن يَكونَ هُمُ السُّعاةَ عَلَيكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح6، تهذيب الأحكام: ج7 ص2 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُعاذ جامه‏فروش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام به من فرمود: «اى مُعاذ! آيا از تجارت كردن ناتوان شده‏اى يا بدان بى ميلى؟». گفتم: نه ناتوانم و نه بى ميل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس چه شده است [كه تجارت را كنار نهاده‏اى]؟». گفتم: وليد كه به قتل رسيد، ما منتظر اتّفاقى (روى كار آمدن دولت شما) بوديم. حالا هم مال بسيار دارم و در دست من است و هيچ كس هم از من طلبى ندارد و گمان نمى‏كنم تا زنده‏ام، بتوانم آن را تمام كنم. فرمود: «تجارت را كنار مَنِه؛ زيرا ترك تجارت، خِرد را از بين مى‏برد. براى خانواده‏ات كار كن. مگذار آنان براى تو كار كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أسباط بن سالم بيّاع الزطّي&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزطُّ: جنس من السودان أو الهنود، الواحد زطّي مجمع البحرين: ج2 ص772 «زطط&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سَأَلَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام يَوما ـ وأَنَا عِندَهُ ـ عَن مُعاذٍ بَيّاعِ الكَرابيسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِرباسُ: ثوب من القطن الأبيض ـ معرّب ـ والجمع الكرابيس تاج العروس: ج8 ص441«كربس&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقيلَ: تَرَكَ التِّجارَةَ. فَقالَ: عَمَلُ الشَّيطانِ! عَمَلُ الشَّيطانِ! مَن تَرَكَ التِّجارَةَ ذَهَبَ ثُلُثا عَقلِهِ، أما عَلِمَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قَدِمَت عِيرٌ مِنَ الشّامِ، فَاشتَرى مِنها وَاتَّجَرَ، فَرَبِحَ فيها ما قَضى دَينَهُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص4 ح81، عوالي اللآلي: ج3 ص193 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از اَسباط بن سالم فروشنده پارچه هندى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى در محضر امام صادق عليه‏السلام بودم و ايشان در باره مُعاذ كرباس‏فروش سؤال كرد. گفته شد: او تجارت را ترك كرده است. فرمود: «كارِ شيطان است، كارِ شيطان است! هر كس بازرگانى را رها كند، دوْ سومِ عقلش از ميان مى‏رود. آيا نمى‏داند كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بار قافله‏اى را كه از شام مى‏آمد، خريد و با آن، به تجارت پرداخت و چندان سود بُرد كه توانست قرضش را بپردازد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-درباره-نقش-تجارت-در-كاستى-و-فزونى-عقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى درباره نقش تجارت در كاستى و فزونى عقل&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأثير تجارت در زيادتى عقل، يا تأثير ترك تجارت در كاستى عقل، نيازمند توضيح است. واژه عقل در زبان عربى به معناى نگاه داشتن، بازداشتن و حبس كردن است و عقل انسانى، نيرويى است كه انسان را از لغزش باز مى‏دارد. مراد از عقل در متون روايى، گاه خرد انسانى طبيعى موجود در نوع انسان است كه بدان عقل مطبوع مى‏گويند. گاه مراد از عقل، عقل تجربى و اكتسابى است كه با تجربه و كارورزى افزايش پيدا كرده يا با ترك كارورزى و معاشرت با مردمان از آن كاسته مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان مى‏فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَقلُ عَقلانِ: عَقلُ الطَّبعِ و عَقلُ التَّجرِبَةِ، و كِلاهُما يُؤدّى إلَى المَنفَعَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص49، بحار الأنوار: ج78 ص6 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عقل بر دو گونه است. عقل طبيعى و عقل تجربى و هر دو به سودآورى مى‏انجامند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فعاليت‏هاى اجتماعى، به ويژه كارهايى كه نيازمند فطانت، تعقل و تدبير هستند، سبب افزايش عقل اكتسابى و تجربى انسان مى‏شوند؛ زيرا اين گونه عقل، كاركردى مهارتى دارد و انسان را نسبت به خطرهاى محتمل آماده و تيزهوش نگاه مى‏دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت از امورى است كه نيازمند فطانت، سنجش بازار، تحليل درست از حوادث و رويكرد مردم در انتخاب و اقبال به اجناس است تا سودآورى لازم از معاملات را در پى داشته باشد. از اين منظر تجارت با كارگرى، يا زراعت تفاوتى اساسى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين رويكرد و كاركرد در برابر تجارت، سبب افزايش عقل تجربى و اكتسابى انسان مى‏شود و در مقابل، تجارت نكردن كاهلى خرد و خاموشى نور تفكر و تعقل را در پى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، احاديث ياد شده كه ترك تجارت را سبب كاستى خرد برشمرده‏اند، مرادشان عقل تجربى و اكتسابى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرحوم فيض كاشانى نيز اين معنا را بيان كرده و نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور از عقل در اينجا، عقل اكتسابى، يعنى همان عقل معاش است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوافى: ج17 ص121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علامه محمد تقى مجلسى رحمه‏الله نيز افزون بر اين معنا، احتمال ديگرى را مطرح كرده و نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه تجارت نكند همواره در غم رزق و روزى است و از آخرت غافل مى‏شود، پس عقل اخروى او نيز ناقص مى‏شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة المتقين: ج7 ص6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى‏رسد احتمال اين معنا بعيد است؛ زيرا مراد از عقل دنيوى، عقل تجربى در مقابل عقل فطرى و طبيعى است و عقل اخروى معنايى ندارد. افزون بر آن، ترك تجارت به معناى فقر و نادارى نيست؛ زيرا ممكن است فردى ثروتمند باشد، يا از راهى ديگر درآمد كسب كند و هيچ‏گاه غم رزق و روزى نداشته باشد؛ در حالى كه همين فرد نيز با ترك تجارت، دچار كاستى عقل اكتسابى مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علامه محمدباقر مجلسى رحمه‏الله نيز ضمن تأييد احتمال عقل اكتسابى نوشته است: ممكن است مراد از عقل، مطلق باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرآة العقول: ج19 ص129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى ترك تجارت سبب ضعف عقل فطرى انسان نيز بشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتمال ديگر در رواياتِ ارتباط داشتن تجارت و عقل آن است كه مراد از عقل در اين روايات، كار خردمندانه، يعنى عمل به مقتضاى قوه عاقله باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه عقل در روايات، گاه در معناى «مبدأ ادراكات» به كار مى‏رود و گاه در معناى «كار خردمندانه» و«عمل به مقتضاى قوه عاقله».از جمله نمونه‏هاى كاربرد عقل در معناى دوم، اين روايات هستند: العقل العمل بطاعة اللّه‏ و ان العمال بطاعة اللّه‏ هم العقلاء روضة الواعظين: ج1 ص4 يا: العقل ان تقول ما تعرف و تعمل بما تنطق به (غرر الحكم: ج2 ص150 ح2141) در اين روايات، مراد از عقل، قوه عاقله انسانى نيست، بلكه آثار برآمده از قوه عاقله انسان و عمل كردن مطابق با آنها است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين معنا، تجارت و كسب براى تأمين هزينه زندگى، عملى خردمندانه و برآمده از قوه عاقله انسانى است و ارتباطى مستقيم با فزونى يا كاهش عقل دارد؛ زيرا «از كوزه همان برون تراود كه در اوست». فزونى عقل، عمل خردمندانه را افزون مى‏كند كه يكى از آنها كار و تلاش و تجارت است و ترك تجارت، نشانگر كاهش مبدأ آن، يعنى عقل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و احتمال آخر آنكه تأمين هزينه‏هاى زندگى، تأثير مستقيم و مهم بر آرامش روحى و عزت نفس افراد دارد و سبب افزايش عزت اجتماعى او نيز مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنان كه بيكارى و عاطل بودن، سبب كاستن آرامش روحى و عزت فرد مى‏شود آرامش روحى و عزت نفس نيز سبب افزايش قوه ادراكى انسان مى‏شود؛ از اين رو انجام دادن تجارت و ترك آن، به گونه غير مستقيم سبب افزايش يا كاهش عقل خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلاصه آنكه تأثير تجارت كردن و ترك تجارت بر فزونى يا كاهش عقل، مطابق با هر يك از سه احتمال پيش گفته، مورد نظر روايات است؛ اگر چه احتمال اول روشن‏تر و قابل دفاع‏تر است، ولى تعارضى با احتمال دوم و سوم ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-الهوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ الهَوانُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ خوارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفضل&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «الفضيل»، والتصويب من معجم رجال الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن أبي قرّة: سَأَلَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام عَن رَجُلٍ وأَنَا حاضِرٌ، فَقالَ: ما حَبَسَهُ عَنِ الحَجِّ؟ فَقيلَ: تَرَكَ التِّجارَةَ وقَلَّ شَيؤُهُ، قالَ: وكانَ مُتَّكِئا فَاستَوى جالِسا، ثُمَّ قالَ لَهُم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَدَعُوا التِّجارَةَ فَتَهونوا، اِتَّجِروا بارَكَ اللّهُ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح8، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح6، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 193 ح3724 وفيه ذيله من «لا تدعوا...»، وسائل الشيعة: ج12 ص7 ح21858.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضل بن ابو قرّه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، خود، در محضر امام صادق عليه‏السلام بودم كه وى در باره مردى سؤال كرد و فرمود: «چرا به سفر حج نرفته است؟». گفته شد: بازرگانى را رها كرده و دستش تنگ شده است. امام عليه‏السلام كه تكيه داده بود، راست نشست و به آنان فرمود: «بازرگانى را رها نكنيد كه خوار مى‏شويد. تجارت كنيد تا خدا به شما بركت دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-ـ-عدم-استجابة-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ ـ عَدَمُ استِجابَةِ الدُّعاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ مستجاب نشدن دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عبد العزيز&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: ما فَعَلَ عُمَرُ بنُ مُسلِمٍ؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ أقبَلَ عَلَى العِبادَةِ وتَرَكَ التِّجارَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وَيحَهُ! أما عَلِمَ أنَّ تارِكَ الطَّلَبِ لا يُستَجابُ لَه؟ إنَّ قَوما مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله لَمّا نَزَلَت: «وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطلاق: 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أغلَقُوا الأَبوابَ وأَقبَلوا عَلَى العِبادَةِ، وقالوا: قَد كُفينا، فَبَلَغَ ذلِكَ النَّبِيَّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَأَرسَلَ إلَيهِم، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما حَمَلَكُم عَلى ما صَنَعتُم؟ قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، تُكُفِّلَ لَنا بِأَرزاقِنا فَأَقبَلنا عَلَى العِبادَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّهُ مَن فَعَلَ ذلِكَ لَم يُستَجَب لَهُ، عَلَيكُم بِالطَّلَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص84 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص323 ح885، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 192 ح3721، بحارالأنوار: ج22 ص132 ح111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عبد العزيز ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام به من فرمود: «عمر بن مسلم، چه مى‏كند؟». گفتم: فدايت شوم! به عبادت روى آورده و تجارت را ترك كرده است. فرمود: «واى بر او! آيا نمى‏داند آن كه روزى طلبيدن را رها كند، دعايش پذيرفته نمى‏شود؟ گروهى از ياران پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آن گاه كه اين آيه نازل شد: «و هر كه از خدا پروا كند، براى او راه بيرون شدن [از هر دشوارى و اندوهى] پديد آورد؛ و او را از جايى كه گمان ندارد، روزى مى‏دهد»، درها [ى دكّان‏هايشان] را بستند و به عبادت روى آوردند و گفتند: ما روزى‏مان تأمين شد [و ديگر نيازى به كار كردن نداريم]. اين خبر به پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله رسيد. آنان را فرا خواند و فرمود: «چه چيز شما را به اين كار، وا داشت؟». گفتند: اى پيامبر خدا! روزى ما تضمين شده است. پس ما به عبادت روى آورديم. فرمود: «هر كس چنين كند، دعايش پذيرفته نمى‏شود. وظيفه شما روزى طلبيدن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أصنافا مِن اُمَّتي لا يُستَجابُ لَهُم دُعاؤُهُم:... ورَجُلٌ يَقعُدُ في بَيتِهِ ويَقولُ: رَبِّ ارزُقني، ولا يَخرُجُ ولا يَطلُبُ الرِّزقَ، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل لَهُ: عَبدي، ألَم أجعَل لَكَ السَّبيلَ إلَى الطَّلَبِ وَالضَّربِ فِي الأَرضِ بِجَوارِحَ صَحيحَةٍ، فَتَكونَ قَد اُعذِرتَ فيما بَيني وبَينَك فِي الطَّلَبِ لاِتِّباعِ أمري، ولِكَي لا تَكونَ كَلاًّ عَلى أهلِكَ، فَإِن شِئتُ رَزَقتُكَ، وإن شِئتُ قَتَّرتُ عَلَيكَ، وأَنتَ غَيرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليس «غير» موجودا في المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعذورٍ عِندي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص67 ح1 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه‏السلام، تحف العقول: ص350 عنالإمام الصادق عليه‏السلام، بحارالأنوار: ج47 ص234 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند دسته از امّت من هستند كه دعايشان به اجابت نمى‏رسد:... و مردى كه در خانه‏اش بنشيند و بگويد: «پروردگارا! به من روزى ده» و به دنبال تحصيل روزى نرود. خداوند عز و جل به او مى‏فرمايد: «بنده‏ام! آيا من راهى براى كسب روزى و تلاش روى زمين با بدنى سالم براى تو قرار ندادم تا هم به سبب پيروى از فرمانم، ميان من و خودت در طلب روزى، عذرى نداشته باشى و هم سربارِ خانواده‏ات نباشى؟ اگر بخواهم، به تو روزى مى‏دهم و اگر بخواهم، بر تو تنگ مى‏گيرم، ولى تو در نزد من عذرى ندارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي عن عمر بن يزيد عن الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي أركَبُ فِي الحاجَةِ الَّتي كَفاهَا اللّهُ، ما أركَبُ فيها إلاَّ التِماسَ أن يَرانِيَ اللّهُ اُضحي في طَلَبِ الحَلالِ، أما تَسمَعُ قولَ اللّهِ عَزَّ وجلَّ اسمُهُ: «فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَوةُ فَانتَشِرُواْ فِى الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرَأَيتَ لَو أنَّ رَجُلاً دَخَلَ بَيتا وطَيَّنَ عَلَيهِ بابَهُ، ثُمَّ قالَ: رِزقي يَنزِلُ عَلَيَّ (مِنَ السَّماءِ)، كانَ يَكونُ هذا؟ أما إنَّهُ أحَدُ الثَّلاثَةِ الَّذينَ لا يُستَجابُ لَهُم دَعوَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: مَن هؤُلاءِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‏السلام: رَجُلٌ تَكونُ عِندَهُ المَرأَةُ فَيَدعو عَلَيها فَلا يُستَجابُ لَهُ؛ لِأَنَّ عِصمَتَها في يَدِهِ؛ لَو شاءَ أن يُخَلِّيَ سَبيلَها. وَالرَّجُلُ يَكونُ لَهُ الحَقُّ عَلَى الرَّجُلِ فَلا يُشهِدُ عَلَيهِ فَيَجحَدُهُ حَقَّهُ فَيَدعو عَلَيهِ فَلا يُستَجابُ لَهُ؛ لِأَ نَّهُ تَرَكَ ما اُمِرَ بِهِ. وَالرَّجُلُ يَكونُ عِندَهُ الشَّيءُ فَيَجلِسُ فِي البَيتِ، فَلا يَنتَشِرُ ولا يَطلُبُ ولا يَلتَمِسُ حَتّى يَأكُلَهُ، ثُمَّ يَدعو فَلا يُستَجابُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص81، مجمع البيان: ج10 ص435، بحارالأنوار: ج89 ص129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِدّة الداعى ـ به نقل از عمر بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام فرمود: «من براى تحصيل معاشم ـ كه خداوند، خود، آن را تضمين كرده است ـ تلاش مى‏كنم و اين تلاشم، فقط از آن روست كه مى‏خواهم خداوند ببيند من براى طلب حلال مى‏كوشم. مگر نشنيده‏اى سخن خداوند ـ عزّ اسمه ـ را كه: «چون نماز به پايان رسيد، در زمين پراكنده شويد و از فضل خدا بجوييد»؟ به نظر تو، اگر مردى به اتاقى برود و درِ آن را به روى خود گِل بگيرد و آن گاه بگويد: روزى‏ام [از آسمان] به من مى‏رسد، به راستى چنين خواهد شد؟ بدان كه او يكى از آن سه نفرى است كه دعايشان مستجاب نمى‏شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن سه نفر كيان‏اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مردى كه زنش نزد اوست و وى را نفرين كند، نفرينش مستجاب نمى‏شود؛ چرا كه اختيار زنش در دست اوست و اگر بخواهد، مى‏تواند طلاقش دهد. مردى كه از ديگرى طلب‏كار باشد و بر آن گواه نگيرد و آن مرد، حقّ او را انكار نمايد و آن شخص نفرينش كند، نفرين او هم مستجاب نمى‏شود؛ زيرا دستورى را كه [در نوشتن و گرفتن شاهد] به او داده شده، ترك كرده است. مردى كه ثروتى دارد و در خانه‏اش مى‏نشيند و به راه نمى‏افتد و تلاش نمى‏كند، تا اين كه هر آنچه را دارد، مى‏خورد، سپس دعا مى‏كند. دعاى چنين كسى نيز [براى روزى]مستجاب نمى‏شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمر بن يزيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: رَجُلٌ قالَ: لَأَقعُدَنَّ في بَيتي، ولاَُصَلِّيَنَّ، وَلَأَصومَنَّ، ولَأَعبُدَنَّ رَبّي، فَأَمّا رِزقي فَسَيَأتيني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: هذا أحَدُ الثَّلاثَةِ الَّذينَ لا يُستَجابُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص77 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص323 ح887، مستطرفات السرائر: ص139ح 11، بحارالأنوار: ج93 ص375 ح15 وراجع عدّة الداعي: ص82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عمر بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: مردى گفت: در خانه‏ام مى‏نشينم و به نماز و روزه و عبادت پروردگارم مى‏پردازم. روزى‏ام هم خودش مى‏رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام فرمود: «اين، يكى از همان سه نفرى است كه دعايشان مستجاب نمى‏شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برخى روايات، ترك تجارت سبب مستجاب نشدن دعا دانسته شده است. مراد از مستجاب نشدن دعا در اين روايات، همه گونه‏هاى دعا نيست، بلكه دعا براى رزق و روزى مراد است؛ زيرا كسى كه قدرت بر انجام دادن كار و فعاليت اقتصادى دارد تا زندگى مناسبى براى خود و خانواده‏اش فراهم آورد، وظيفه دارد آن را به شايستگى انجام دهد، نه آنكه فعاليت اقتصادى را كنار نهاده و فقط با دعا كردن به طلب روزى از خدا بپردازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه روايات اهل بيت عليهم‏السلام، دعاى اين گروه درباره رزق و روزى مستجاب نمى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است ديگر دعاهاى اين افراد، از جمله براى فلاح و رستگارى، عاقبت بخيرى، يا شفاى بيماران امرى جداگانه است و فرار از مسئوليت تلقى نمى‏شود و به فضل الهى مستجاب خواهند شد. اين دسته از روايات بيشتر در صدد بيان اين مطلب هستند: در جايى كه انسان حق يا تكليف شرعى در برابر كار يا چيزى دارد، نبايد با كنار نهادن حق و تكليف خود تنها با دعا كردن، تحقق آن امر را خواستار شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مثل كسى كه به جاى مراجعه به قاضى، اقامه بينه و احقاق حق، تنها با دعا كردن درصدد به دست آوردن حقوق خويش است، يا با اينكه مى‏تواند همسر نااهل خود را طلاق دهد تنها از خدا مى‏خواهد تا او را از شر آن همسر راحت كند. روشن است دعاى اين افراد مستجاب نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-فضيلت-تجارت-ونكوهش-ترك-آن103&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در فضيلت تجارت ونكوهش ترك آن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان و اهميت تجارت در مجموعه فعاليت‏هاى اقتصادى با توجه به جايگاه و قابليت‏هاى تجارت در زنجيره توليد، توزيع و مصرف روشن مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدون اين حلقه واسطه (تجارت) دو ركن ديگر اقتصاد (توليد و مصرف) نيز رونق خود را از دست خواهند داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توليد كننده با استفاده از امتياز مزيت نسبى توليد در منطقه خود، فرايند توليد را سامان مى‏دهد. او نياز به بازارى گسترده براى عرضه محصولات خويش دارد كه به گونه طبيعى در محل كار او فراهم نيست. از اين رو، براى درآمد زايى بيشتر در پى بازارهاى مصرفى جديدترى است تا محصول خود را عرضه كند. بازاريابى گسترده‏تر مقدمه تجارت گسترده‏تر است و تجارت موفق سبب تثبيت بازارهايى جديد مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چنين نباشد توليد كننده، هزينه توليد را پذيرا شده و پرداخت كرده است، ولى بازار شايسته و گسترده‏اى براى فروش محصولات خود نمى‏يابد. استمرار اين روند، سبب كاهش منفعت، ضرر بيشتر و حتى نابودى كسب و كار او خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصرف كننده نيز نيازهاى فراوان و متنوعى دارد كه به گونه طبيعى همه آنها در منطقه او توليد نمى‏شوند؛ زيرا مزيت نسبى توليد ندارند. در نتيجه احتمال نايابى، كميابى، گرانى، بى كيفيتى كالا و بسيارى از آسيب‏هاى ديگر وجود دارد؛ در نهايت، مصرف كننده، كالاى مورد نياز خود را در اختيار نداشته، يا قدرت انتخاب خود را براى خريد كالاى برتر را از دست خواهد داد. استمرار اين روند سبب كمبود، گرانى و در مواردى سبب ناياب شدن كالا مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اين سخن كه «تجارت، موتور محرك اقتصاد است» سخنى صحيح و قابل دفاع تلقى مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جايگاه تجارت در عهد كهن و به ويژه در جزيرة العرب، مهم‏تر، حياتى‏تر و تأثيرگذارتر از تجارت در عصر حاضر، يا در مناطق آباد و توسعه يافته بود؛ زيرا امكانات توليد در شبه جزيره عربستان اندك و مردمان آن حتى براى رفع نيازهاى ابتدايى زندگى در تنگنا بودند. از اين منظر، جزيرة العرب با مناطق ديگر از جمله عراق، ايران، روم و حتى جنوب يمن، تفاوت اساسى داشت. نمود بارز نياز به تجارت و اهميت آن، شهر مكه بود. شهرى خشك و وادى غير ذى زرع كه از همه سو و حتى نيازهاى ابتدايى زندگى، محتاج داد و ستد بود تا در آن قحطى پديد نيايد و مردمان داراى كمترين امكانات زندگى باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه داد و ستد تنها براى رفع نيازهاى وطن و شهر تاجر نيست و مى‏تواند گستره وسيع‏ترى يابد و افزون بر رفع نياز مردمان، سبب ايجاد اشتغال، افزايش درآمد و پديدارى ثروت جامعه نيز بشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منطقه عربستان از منظر جغرافيايى به عنوان سرزمين ميانى و حائل عراق، ايران، روم، يمن و حتى مصر و شمال آفريقا، جايگاهى مستعد تجارت بود. اين طريق و مسير تجارى راهبردى و مهم، جبران كننده نقصان اساسى يعنى نبودن امكان كشاورزى در مكه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين منظر، رواياتِ فضيلت تجارت و نكوهش ترك آن، فضاى صدور مناسب‏ترى مى‏يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در روايات اسلامى، افزون بر آثار اجتماعى فعاليت تجارى، نكات ديگرى نيز مورد توجه قرار گرفته‏اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تجارت، گونه‏اى از فعاليت و كسب است كه به لحاظ گستره كارى و سنگينى و بزرگى آن سبب تلاش بيش از اندازه معمول تاجر مى‏شود. از اين منظر، تجارت گونه‏اى فعاليت اقتصادى محسوب مى‏شود و گزينه‏اى از مجموعه كسب و كارهايى است كه دين به انجام دادن آن و پرهيز از بيكارى امر كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام در باره سرمايه گذارى خويش در تجارت، با اشاره به اين نكته فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أما إنَّهُ لَيسَ لى رَغبَةٌ فى رِبحِها وإن كانَ الرِّبحُ مَرغوبا فيهِ، ولكِنّى أحبَبتُ أن‏ يَرانِيَ اللّهُ جَلَّ وعَزَّ مُتَعَرِّضا لِفَوائِدِهِ،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص76 ح12 وص 77 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه مرا به سود آن رغبتى نيست. هر چند سود، خواستنى است؛ امّا من دوست مى‏دارم كه خداى عز و جل مرا در حالى ببيند كه به بهره‏هاى او روى مى‏آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. كسب و تجارت، سبب توليد ثروت و ماندگارى داشته‏هاى پيشين مى‏شوند. رواياتى كه «ذهاب مال» (از ميان رفتن سرمايه) را پيامد ترك تجارت بر شمرده‏اند ناظر به همين ويژگى هستند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص41 (زيان‏هاى ترك تجارت / از بين رفتن مال&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تجارت موفق نيازمند زيركى و هوش اجتماعى است و سبب افزونى عقل معاش، قدرت و مهارت تصميم گيرى بهنگام، تيزهوشى در شناخت بازار خريد و فروش، رصد موقعيت‏هاى سودآور، شناسايى زمان و مكان سرمايه‏گذارى موفق و مقتضيات آن و...، مى‏شود و از اين منظر، با ديگر مكاسب و شغل‏هاى عادى متفاوت است. رواياتى همچون &amp;quot;التجارة تزيد فى العقل&amp;quot; يا &amp;quot;ترك التجارة ينقص العقل&amp;quot; مى‏توانند ناظر به اين ويژگى باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. غناى كفافى، يعنى زيستن بدون نياز به ثروت و كمك ديگران، سبب عزت و حفظ آبروى مؤمن مى‏شود. از اين رو امام صادق عليه‏السلام از بازار و محل تجارت به عنوان محل عزت ياد كرده و به يار خود كه كاسبى را رها كرده بود، فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُغدُ إلى عِزِّكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به جايگاه عزت خود [يعنى بازار] بازگرد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص28 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-الموازين-العامة-في-جواز-المعاملات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: المَوازينُ العامَّةُ في جَوازِ المُعامَلاتِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: معيارهاى كلّى در جواز معاملات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَلالُ مِنَ البُيوعِ كُلُّ ما هُوَ حَلالٌ مِنَ المَأكُولِ وَالمَشروبِ وغَيرِ ذلِكَ مِمّا هُوَ قِوامٌ لِلنّاسِ وصَلاحٌ ومُباحٌ لَهُمُ الاِنتِفاعُ بِهِ، وما كانَ مُحَرَّماً أصلُهُ مَنهِيّاً عَنهُ لَم يَجُز بَيعُهُ ولا شِراؤهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص19ح 23، مستدرك الوسائل: ج13 ص65 ح14758.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيزى كه حلال است، از خوردنى و نوشيدنى و چيزهاى ديگرى كه قوام و بقاى زندگى مردم به آنهاست و استفاده كردن از آنها برايشان مباح [و مجاز]است، خريد و فروشش حلال است و آنچه اصلش حرام است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى با عنوان خودش متعلَّق تحريم قرار گرفته است، مانند خمر؛ چون يك سرى اعمال داريم كه به عناوين ديگر متعلَّق تحريم قرار مى‏گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از آن نهى شده، خريد و فروشش جايز نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلَهُ [الإِمامَ الصّادِقَ عليه‏السلام] سائِلٌ فَقالَ: كَم جِهاتُ مَعايِشِ العِبادِ الَّتي فيهَا الاِكتِسابُ أوِ التَّعامُلُ بَينَهُم ووُجوهُ النَّفَقاتِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‏السلام: جَميعُ المَعايِشِ كُلِّها مِن وُجوهِ المُعامَلاتِ فيما بَينَهُم، مِمّا يَكونُ لَهُم فيهِ المَكاسِبُ أربَعُ جِهاتٍ مِنَ المُعامَلاتِ، فَقالَ لَهُ: أكُلُّ هؤلاءِ الأَربَعَةِ الأَجناسِ حَلالٌ، أو كُلُّها حَرامٌ، أو بَعضُها حَلالٌ وبَعضُها حَرامٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‏السلام: قَد يَكونُ في هؤلاءِ الأَجناسِ الأَربَعَةِ حَلالٌ مِن جِهَةٍ حَرامٌ مِن جِهَةٍ، وهذِهِ الأَجناسُ مُسَمَّياتٌ مَعروفاتُ الجِهاتِ. فَأَوَّلُ هذِهِ الجِهاتِ الأَربَعَةِ: الوِلايَةُ وتَولِيَةُ بَعضِهِم عَلى بَعضٍ، فَأَوَّلُ الوِلايَةِ وِلايَةُ الوُلاةِ، ووُلاةِ الوُلاةِ إلى أدناهُم باباً مِن أبوابِ الوِلايَةِ عَلى مَن هُوَ والٍ عَلَيهِ، ثُمَّ التِّجارَةُ في جَميعِ البَيعِ وَالشِّراءِ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، ثُمَّ الصِّناعاتُ في جَميعِ صُنوفِها ثُمَّ الإِجاراتُ في كُلِّ ما يُحتاجُ إلَيهِ مِنَ الإِجاراتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُلُّ هذِهِ الصُّنوفِ تَكونُ حَلالاً مِن جِهَةٍ وحَراماً مِن جِهَةٍ، وَالفَرضُ مِنَ اللّهِ عَلَى العِبادِ في هذِهِ المُعامَلاتِ، الدُّخولُ في جِهاتِ الحَلالِ مِنها وَالعَمَلُ بِذلِكَ الحَلالِ، وَاجتِنابُ جِهاتِ الحَرامِ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[تَفسيرُ مَعنَى الوِلاياتِ] وهِيَ جِهَتانِ: فَإِحدَى الجِهَتَينِ مِنَ الوِلايَةِ وِلايَةُ وُلاةِ العَدلِ الَّذينَ أمَرَ اللّهُ بِوِلايَتِهِم وتَولِيَتِهِم عَلَى النّاسِ، ووِلايَةُ وُلاتِهِ، ووُلاةِ وُلاتِهِ إلى أدناهُم باباً مِن أبوابِ الوِلايَةِ عَلى مَن هُوَ والٍ عَلَيهِ، وَالجِهَةُ الاُخرى مِنَ الوِلايَةِ وِلايَةُ وُلاةِ الجَورِ، ووُلاةِ وُلاتِهِم إلى أدناهُم باباً مِنَ الأَبوابِ الَّتي هُوَ والٍ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَجهُ الحَلالِ مِنَ الوِلايَةِ وِلايَةُ الوالِي العادِلِ، الَّذي أمَرَ اللّهُ بِمَعرِفَتِهِ ووِلايَتِهِ وَالعَمَلِ لَهُ في وِلايَتِهِ، ووِلايَةِ وُلاتِهِ، ووُلاةِ وُلاتِهِ، بِجِهَةِ ما أمَرَ اللّهُ بِهِ الوالِيَ العادِلَ، بِلا زِيادَةٍ فيما أنزَلَ اللّهُ بِهِ ولا نُقصانٍ مِنهُ، ولا تَحريفٍ لِقَولِهِ ولا تَعَدٍّ لِأَمرِهِ إلى غَيرِهِ، فَإِذا صارَ الوالي والِيَ عَدلٍ بِهذِهِ الجِهَةِ، فَالوِلايَةُ لَهُ وَالعَمَلُ مَعَهُ، ومَعونَتُهُ في وِلايَتِهِ وتَقوِيَتُهُ حَلالٌ مُحَلَّلٌ وحَلالٌ الكَسبُ مَعَهُم؛ وذلِكَ أنَّ في وِلايَةِ والِي العَدلِ ووُلاتِهِ إحياءُ كُلِّ حَقٍّ وكُلِّ عَدلٍ، وإماتَةُ كُلِّ ظُلمٍ وجَورٍ وفَسادٍ، فَلِذلِكَ كانَ السّاعي في تَقوِيَةِ سُلطانِهِ وَالمُعينُ لَهُ عَلى وِلايَتِهِ ساعِياً إلى طاعَةِ اللّهِ مُقَوِّياً لِدِينِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا وَجهُ الحَرامِ مِنَ الوِلايَةِ، فَوِلايَةُ الوالِي الجائِرِ ووِلايَةُ وُلاتِهِ الرَّئيسِ مِنهُم، وأَتباعِ الوالي فَمَن دونَهُ مِن وُلاةِ الوُلاةِ إلى أدناهُم باباً مِن أبوابِ الوِلايَةِ عَلى مَن هُوَ والٍ عَلَيهِ، وَالعَمَلُ لَهُم وَالكَسبُ مَعَهُم بِجِهَةِ الوِلايَةِ لَهُم حَرامٌ ومُحَرَّمٌ، مُعَذَّبٌ مَن فَعَلَ ذلِكَ عَلى قَليلٍ مِن فِعلِهِ أو كَثيرٍ، لِأَنَّ كُلَّ شَيءٍ مِن جِهَةِ المَعونَةِ مَعصِيَةٌ كَبِيرَةٌ مِنَ الكَبائِرِ، وذلِكَ أنَّ في وِلايَةِ الوالِي الجائِرِ دُروسَ الحَقِّ كُلِّهِ، وإحياءَ الباطِلِ كُلِّهِ، وإظهارَ الظُّلمِ وَالجَورِ وَالفَسادِ، وإبطالَ الكُتُبِ، وقَتلَ الأَنبِياءِ وَالمُؤمِنينَ، وهَدمَ المَساجِدِ، وتَبديلَ سُنَّةِ اللّهِ وشَرائِعِهِ، فَلِذلِكَ حَرُمَ العَمَلُ مَعَهُم ومَعونَتُهُم وَالكَسبُ مَعَهُم إلاّ بِجِهَةِ الضَّرورَةِ، نَظيرَ الضَّرورَةِ إلَى الدَّمِ وَالمَيتَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[وأَمّا تَفسيرُ التِّجاراتِ] في جَميعِ البُيوعِ ووُجوهِ الحَلالِ مِن وَجهِ التِّجاراتِ الَّتي يَجوزُ لِلبائِعِ أن يَبيعَ مِمّا لا يَجوزُ لَهُ، وكَذلِكَ المُشتَرِي الَّذي يَجوزُ لَهُ شِراؤهُ مِمّا لا يَجوزُ لَهُ، فَكُلُّ مَأمورٍ بِهِ مِمّا هُوَ غِذاءٌ لِلعِبادِ وقِوامُهُم بِهِ فِي اُمورِهِم في وُجوهِ الصَّلاحِ الَّذي لا يُقيمُهُم غَيرُهُ، مِمّا يَأكُلونَ ويَشرَبونَ ويَلبَسونَ ويَنكِحونَ ويَملِكونَ ويَستَعمِلونَ مِن جِهَةِ مِلكِهِم، ويَجوزُ لَهُمُ الاِستِعمالُ لَهُ مِن جَميعِ جِهاتِ المَنافِعِ الَّتي لا يُقيمُهُم غَيرُها مِن‏كُلِّ شَيءٍ يَكونُ لَهُم فيهِ الصَّلاحُ مِن جِهَةٍ مِنَ الجِهاتِ، فَهذا كُلُّهُ حَلالٌ بَيعُهُ وشِراؤهُ وإمساكُهُ وَاستِعمالُهُ وهِبَتُهُ وعارِيَّتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا وُجوهُ الحَرامِ مِنَ البَيعِ وَالشِّراءِ، فَكُلُّ أمرٍ يَكونُ فيهِ الفَسادُ مِمّا هُوَ مَنهِيٌّ عَنهُ مِن جِهَةِ أكلِهِ وشُربِهِ أو كَسبِهِ أو نِكاحِهِ أو مِلكِهِ أوإمساكِهِ أو هِبَتِهِ أو عارِيَّتِهِ، أو شَيءٍ يَكونُ فيهِ وَجهٌ مِن وُجوهِ الفَسادِ، نَظيرِ البَيعِ بِالرِّبا لِما في ذلِكَ مِنَ الفَسادِ، أوِ البَيعِ لِلمَيتَةِ أوِ الدَّمِ أو لَحمِ الخِنزيرِ أو لُحومِ السِّباعِ مِن صُنوفِ سِباعِ الوَحشِ أوِ الطَّيرِ، أو جُلودِها، أوِ الخَمرِ أو شَيءٍ مِن وُجوهِ النَّجِسِ، فَهذا كُلُّهُ حَرامٌ ومُحَرَّمٌ؛ لِأَنَّ ذلِكَ كُلَّهُ مَنهِيٌّ عَن أكلِهِ وشُربِهِ ولُبسِهِ ومِلكِهِ وإمساكِهِ، وَالتَّقَلُّبِ فيهِ بِوَجهٍ مِنَ الوُجوهِ لِما فيهِ مِنَ الفَسادِ، فَجَميعُ تَقَلُّبِهِ في ذلِكَ حَرامٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَذلِكَ كُلُّ بَيعٍ مَلهُوٍّ بِهِ وكُلُّ مَنهِيٍّ عَنهُ مِمّا يُتَقَرَّبُ بِهِ لِغَيرِ اللّهِ، أو يَقوى بِهِ الكُفرُ وَالشِّركُ مِن جَميعِ وُجوهِ المَعاصي، أو بابٌ مِنَ الأَبوابِ يَقوى بِهِ بابٌ مِن أبوابِ الضَّلالَةِ، أو بابٌ مِن أبوابِ الباطِلِ، أو بابٌ يوهَنُ بِهِ الحَقُّ فَهُوَ حَرامٌ مُحَرَّمٌ، حَرامٌ بَيعُهُ وشِراؤهُ وإمساكُهُ ومِلكُهُ وهِبَتُهُ وعارِيَّتُهُ، وجَميعُ التَّقَلُّبِ فيهِ، إلاّ في حالٍ تَدعُو الضَّرورَةُ فيهِ إلى ذلِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص331، بحارالأنوار: ج103 ص44 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى از امام صادق عليه‏السلام پرسيد: راه‏هاى امرار معاش بندگان و كسب و كاسبى و معامله با هم و شيوه‏هاى مصرف چند تاست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام فرمود: «كلّيه راه‏هاى امرار معاش كه مردم از آن طريق معامله و كسب درآمد مى‏كنند، چهار گونه است». سؤال كننده از ايشان پرسيد: آيا همه اين روش‏ها حلال‏اند يا همه حرام هستند يا برخى حلال‏اند و برخى حرام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر يك از اين راه‏ها، ممكن است از جهتى حلال باشد و از جهتى ديگر، حرام. جهات مختلف اين چهار نوع، شناخته شده هستند. نخستين راه از اين راه‏هاى چهارگانه، ولايت است و توليت و سرپرستى برخى نسبت به برخى ديگر (نظام ادارى و كارمندى). در رأس اين نظام، ولايتِ واليان است و سپس ولايتِ كارگزارانِ واليان، تا برسد به دون پايه‏ترين كارگزاران كه هر يك نسبت به زيردست خود، ولايت (تصدّى) دارد. دومين راه [درآمد]، تجارت در همه انواع خريد و فروش مردم با يكديگر است. سوم، صنعتگرى است با همه انواع آن و چهارم، اجاره‏ها هستند در همه چيزهايى كه اجاره در آنها لازم است. همه اين راه‏هاى معيشت، از جهتى حلال است و از جهتى ديگر، حرام. آنچه خداوند بر بندگان در اين داد و ستدها واجب فرموده، اين است كه از راه حلال آنها وارد شوند و به صورت حلال آنها عمل كنند و از گونه‏هاى حرام اين معاملات، دورى ورزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[توضيح معناى ولايات]، اين ولايت‏ها (تصدّى امور مردم) دو گونه است: يكى از اين دو گونه ولايت، ولايت [و تصدّى] واليان عادلى است كه خداوند به ولايت و سرپرستى آنها بر مردم، دستور داده است و نيز ولايت [و تصدّى]واليان اين كارگزاران و كارگزارانِ كارگزاران آنها، تا برسد به دون پايه‏ترين كارگزاران كه هر يك بر زيردست خود، ولايت [و تصدّى] دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه دومِ ولايت، ولايت [و تصدّى] واليان ستمگر است و ولايت كارگزارانِ كارگزاران آنها، تا برسد به دون پايه‏ترين آنها كه با سلسله مراتبى نسبت به يكديگر، تصدّى دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه حلالِ ولايت (كارگزارى)، همان ولايت والى عادلى است كه خداوند به شناخت او و ولايت داشتنش و كار كردنِ براى او در زمان تصدّى حكومتش فرمان داده است، همچنين ولايت كارگزاران او و كارگزارانِ كارگزاران او؛ زيرا خداوند به والى عادل، دستور داده كه از آنچه خداوند نازل كرده است، بى‏كم و زياد و بى‏آن كه سخنش را تحريف كند يا از فرمان او تجاوز كند، پيروى نمايد. بنا بر اين، هر گاه والى، با توجّه به اين جهات و نكات، ولايتش عدل باشد، حقّ حكومت دارد و كار كردن با او و كمك رساندن به وى در حكومتش و تقويت او، كارى حلال و پاكيزه است و كسب درآمد از طريق آنها حلال است. علّت اين امر، آن است كه در ولايت والى عادل و كارگزارانش، هر حقّى و هر عدالتى زنده مى‏شود و هر ستم و جور و فسادى از ميان مى‏رود و از اين روست كه هر كس در تقويت حكومت اين والى بكوشد و وى را در كارهاى حكومتش كمك و يارى رساند، در راه طاعتِ خدا كوشيده و دين او را تقويت كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا گونه حرام ولايت (حكمرانى)، ولايت والى ستمگر و ولايتِ كارگزاران است، از رئيس گرفته تا پيروان والى و كارگزار تا برسد به دون پايه‏ترين فرد اين نظام حكومتى. كار كردن براى اينها و كسب درآمد از طريق كارمندى آنها، حرام و ممنوع است و هر كس براى آنها كار كند، كارش كم باشد يا زياد، مشمول عذاب الهى مى‏شود. چون هر كارى در راستاى كمك به آنها گناهى بزرگ از گناهان كبيره است علّتش اين است كه در حكومت حكمران ستمگر، حقّ و حقيقت، به كلّى پايمال مى‏شود و هر چه باطل و نادرستى است، زنده مى‏گردد و ظلم و بيداد و تباهى و فساد، آشكار مى‏شود و كتاب‏ها[ى آسمانى]، از ميان مى‏رود و انبيا و مؤمنان، به قتل مى‏رسند و مسجدها ويران مى‏شود و سنّت خدا و احكام و قوانين او تبديل و دگرگون مى‏شود. به اين دليل است كه كار كردن با آنها و يارى رساندنشان و كسبِ درآمد از طريق كار كردن با آنان، حرام شده است، مگر در حدّ ضرورت، نظير ضرورت خوردن خون و مردار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و امّا تفسير و توضيح تجارت‏ها]، در همه اقسام فروش و گونه‏هاى حلال تجارت‏ها كه فروش آن براى فروشنده جايز است از بيان چيزهايى كه فروش آن برايش جايز نيست، همچنين آن چيزهايى كه براى خريدار، جايز است بخرد از ميان آنچه كه خريدنش براى او جايز نيست. كلّيه چيزهايى كه به تهيّه آنها فرمان يافته‏اند، از آنچه خوراك بندگان خداست و مايه قوام و صلاح و پايندگى زندگى آنها در كارهايشان به آن است و زندگى ايشان جز با آنها ميسّر نيست، مانند آنچه مى‏خورند و مى‏نوشند و مى‏پوشند و ازدواج مى‏كنند و تملّك مى‏نمايند و از جهت تملّكى كه دارند از آنها استفاده مى‏كنند و به كار گرفتن آنها در راه كسب سودها و منافعى كه صلاح و پايندگى زندگى‏شان بدانهاست و به نحوى از انحا به مصلحت كار آنان است. خريد و فروش و نگهدارى و به كار گرفتن و بخشيدن و عاريه دادن همه اينها حلال و رواست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا گونه‏هاى حرام خريد و فروش، هر چيزى كه مايه فساد و تباهى است و از خوردن و آشاميدن يا كسب آن يا ازدواج كردن با آن يا مالك شدن آن يا نگه داشتن آن يا بخشيدنش يا عاريه دادنش، نهى شده يا چيزى كه در آن به نحوى از انحا، فساد و تباهى است؛ مانند بيع ربوى كه مايه فساد و تباهى است يا فروش مُردار يا خون يا گوشت خوك يا گوشت و پوست درندگان، اعم از انواع درندگان وحشى يا پرندگان، يا شراب يا هر چيز نجس، همه اينها حرام و تحريم شده است؛ چرا كه از خوردن و آشاميدن و پوشيدن و تملّك و نگه داشتن و تصرّف در آنها به هر نحوى، به علّت فسادى كه در آنهاست، نهى شده است. پس هر گونه تصرّفى در اين وجهِ فساد، حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين است خريد و فروش هر وسيله لهو و لعب و هر نهى شده‏اى كه وسيله تقرّب به غير خدا باشد يا موجب تقويت كفر و شرك و ديگر معاصى شود يا هر چيزى كه بابى از ابواب ضلالت يا باطل را تقويت كند يا موجب وهن و ضعف حق گردد، همه اينها حرام و تحريم شده‏اند. فروش و خريد و نگهدارى و تملّك و بخشيدن و عاريه دادن و هر گونه تصرّفى در اينها، حرام است، مگر اين كه پاى ضرورت و ناچارى در ميان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم ـ يَرحَمُكَ اللّهُ ـ أنَّ كُلَّ مَأمورٍ بِهِ مِمّا هُوَ صَلاح لِلعِبادِ، وقِوامٌ لَهُم في اُمُورِهِم مِن وُجوهِ الصَّلاحِ الَّذي لا يُقيمُهُم غَيرُهُ، مِمّا يَأكُلونَ ويَشرَبونَ ويَلبَسونَ ويَنكِحونَ ويَملِكونَ ويَستَعمِلونَ، فَهذا كُلُّهُ حَلالٌ بَيعُهُ وشِراؤهُ وهِبَتُهُ وعارِيَّتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُلُّ أمرٍ يَكونُ فيهِ الفَسادُ مِمّا قَد نُهِيَ عَنهُ مِن جِهَةِ أكلِهِ وشُربِهِ ولُبسِهِ ونِكاحِهِ وإمساكِهِ لِوَجهِ الفَسادِ، مِثلَ المَيتَةِ وَالدَّمِ ولَحمِ الخِنزيرِ وَالرِّبا وجَميعِ الفَواحِشِ ولُحومِ السِّباعِ وَالخَمرِ وما أشبَهَ ذلِكَ، فَحَرامٌ ضارٌّ لِلجِسمِ وفَسادٌ لِلنَّفسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص250، بحار الأنوار: ج103 ص51 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحمت خدا بر تو باد! بدان كه هر آنچه به آن امر شده است؛ يعنى چيزهايى كه به نفع بندگان و مايه قوام امور زندگى آنان است و بدون آنها زندگى‏شان سامان نمى‏گيرد، اعم از آنچه مى‏خورند و مى‏آشامند و مى‏پوشند و به نكاح در مى‏آورند و مالك مى‏شوند و به كار مى‏گيرند، همه اينها خريد و فروش و هبه كردن و عاريه دادنش حلال [و جايز] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر چيزى كه در آن مفسده باشد و از جهت مفسده داشتن، از خوردن و آشاميدن و پوشيدن و به نكاح در آوردن و نگه داشتنش نهى شده است، مانند مردار و خون و گوشت خوك و ربا و هر گونه فحشايى و گوشت درندگان و شراب و امثال اينها، حرام است و براى بدن، مضر و تباه كننده روان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم ـ يَرحَمُكَ اللّهُ ـ أنَّ كُلَّ ما يَتَعَلَّمُهُ العِبادُ مِن أصناف الصَّنائِعِ، مِثلَ الكِتابِ وَالحِسابِ وَالتِّجارَةِ وَالنُّجومِ وَالطِّبِّ، وسائِرِ الصِّناعاتِ وَالأَبنِيَةِ وَالهَندَسَةِ وَالتَّصاوِيرِ ـ ما لَيسَ فيهِ مِثالُ الرُّوحانِيِّينَ ـ وأَبوابُ صُنوفِ الآلاتِ الَّتي يُحتاجُ إلَيها مِمّا فيهِ مَنافِعُ وقِوامُ المَعايِشِ وطَلَبُ الكَسبِ، فَحَلالٌ كُلُّهُ تَعليمُهُ وَالعَمَلُ بِهِ وأَخذُ الاُجرَةِ عَلَيهِ، وإن قَد تَصرِفُ بِها في وُجوهِ المَعاصي أيضا، مِثلَ استِعمالِ ما جُعِلَ لِلحَلالِ ثُمَّ يَصرِفُ إلى أبوابِ الحَرامِ، في مِثلِ مُعاوَنَةِ الظّالِمِ وغَيرِ ذلِكَ مِن أسبابِ المَعاصي، مِثلَ الإِناءِ وَالأَقداحِ وما أشبَهَ ذلِكَ، ولِعِلَّةِ ما فيهِ مِنَ المَنافِعِ جائِزٌ تَعليمُهُ وعَمَلُهُ، وحَرُمَ عَلى مَن يَصرِفُهُ إلى غَيرِ وُجوهِ الحَقِّ وَالصَّلاحِ الَّتي أمَرَ اللّهُ بِها دونَ غَيرِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إلاّ أن يَكونَ صِناعَةً مُحَرَّمَةً أو مَنهِيّاً عَنها، مِثلَ الغِناءِ وصَنعَةِ آلاتِهِ، وبِناءِ البِيعَةِ وَالكَنائِسِ وبَيتِ النّارِ، وتَصاويرِ ذَوِي الأَرواحِ عَلى مِثالِ الحَيَوانِ وَالرُّوحانِيِّ، ومِثلَ صَنعَةِ الدَّفِّ وَالعودِ وأَشباهِهِ، وعَمَلِ الخَمرِ وَالمُسكِرِ، وَالآلاتِ الَّتي لا تَصلُحُ في شَيءٍ مِنَ المُحَلَّلاتِ، فَحَرامٌ عَمَلُهُ وتَعليمُهُ ولا يَجوزُ ذلِكَ وبِاللّهِ التَّوفيقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص301، بحار الأنوار: ج103 ص52 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان ـ رحمت خدا بر تو باد ـ كه هر حرفه و پيشه‏اى كه بندگان مى‏آموزند، مانند نوشتن و حساب و تجارت و اخترشناسى و پزشكى و ديگر هنرها و معمارى و مهندسى و نقّاشى اشياى غير جاندار و ساخت انواع ابزارهايى كه مورد نيازند و مفيدند و وسيله معيشت و كسب و كارند، آموزش دادن و به كار گرفتن همه آنها و مزد گرفتن برايشان حلال است، اگر چه ممكن است در موارد گناه نيز از آنها استفاده شود، مانند به كار گرفتن آنچه براى حلال در نظر گرفته شده، امّا بعد در موارد حرام از آنها استفاده شود، نظير كمك كردن به ستمگر و ديگر اسباب معصيت، مثل ظرف و پياله و امثال اينها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دليل وجود منافع در اين چيزها، آموزش دادن [ساختِ] آنها و به كار بستنشان جايز است، ولى براى كسى كه از آنها جز در امور درست و خوبى كه خداوند به آنها امر كرده است، استفاده مى‏كند، [آموختن و به كار بستنش] حرام است، مگر اين كه كارى باشد كه حرام گرديده يا از آن نهى شده است، مانند غنا و ساخت آلات آن، و ساخت كُنِشت و كليسا و آتشكده، و كشيدن تصاوير اشياى جاندار، مانند حيوان و موجودات روحانى، و مانند ساخت دف و عود و امثال اينها، و ساخت شراب و مسكرات، و ابزارهايى كه در امور حلال اصلاً به كار نمى‏آيند، به كار بستن اينها و آموزش دادنشان حرام است و جايز نيست. توفيق از خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ شَيءٍ مِمّا يُباعُ إذا اتَّقَى اللّهَ عز و جل فيهِ العَبدُ، فَلا بَأسَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحلام: ج6 ص362 ح1039 عن ابن فَضّال، وسائل الشيعة: ج12 ص96 ح22183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيزى كه خريد و فروش مى‏شود، هر گاه بنده در آن تقواى الهى را رعايت كند، [خريد و فروشش] اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معيار-كلى-در-صحت-و-بطلان-معاملات113&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معيار كلى در صحت و بطلان معاملات&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس آموزه‏هاى قرآن و حديث، بيشتر معاملات و داد و ستدهاى رايج در ميان مردم، صحيح و برخى از آنها باطل اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسش قابل طرح در اين باره آن است كه ملاك و معيار صحت و بطلان معاملات در اسلام چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پاسخ به اين سؤال، مى‏گوييم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. گونه‏هاى داد و ستد در جوامع متفاوت برگرفته از نوع زندگى و فرهنگ آن جامعه است. از اين رو، تنوع معاملات در جوامع متفاوت طبيعى به نظر مى‏رسد. رويكرد شارع مقدس در مواجهه با گونه‏هاى متفاوت معاملات، رويكردى امضائى است؛ نه تأسيسى. يعنى صحت بيشتر معاملات موجود در جوامع را تأييد كرده است، نه آن كه معامله جديدى وضع و ايجاد كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. قانون گذارى و وضع كردن احكام و مقررات اسلامى، تابع مصالح و مفاسد موجود در فعل يا ترك فردى يا اجتماعى آنها است. رعايت مصالح و مفاسد در وضع همه آموزه‏هاى تكليفى، عبادى و غير عبادى، الزامى و غير الزامى مورد توجه بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيحه جميل بن دراج به نقل از امام صادق عليه‏السلام به اين سخن اشاره دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنَّهُ سَأَلَهُ عَن شَيءٍ مِنَ الحَلالِ وَالحَرامِ. فَقالَ: إنَّهُ لَم يُجعَل شَيءٌ إلاّ لِشَيءٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص8 ح1، بحار الأنوار: ج6 ص110 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از امام عليه‏السلام در باره حلال و حرام‏ها پرسش كرده و امام عليه‏السلام فرمود: هيچ چيزى [حلال يا حرام] قرار داده نشده، مگر اينكه چيزى [مصلحت يا مفسده‏اى]داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه‏السلام در پاسخ به نامه محمّد بن سنان به وى نوشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَنى كِتابُكَ تَذكُرُ أ‏نَّ بَعضَ أهلِ القِبلَةِ يَزعُمُ أ‏نَّ اللّه‏َ تَبارَكَ و تَعالى لَم يُحِلَّ شَيئاً ولَم يُحَرِّمهُ لِعِلَّةٍ أكثَرَ مِنَ التَّعَبُّدِ لِعِبادِهِ بِذلِكَ، قَد ضَلَّ مَن قالَ ذلِكَ ضَلالاً بَعيداً وخَسِرَ خُسراناً مُبيناً، لِأَنَّهُ لَو كانَ ذلِكَ لَكانَ جائِزاً أن‏ يَستَعبِدَهُم بِتَحليلِ ما حَرَّمَ وتَحريمِ ما أحَلَّ، حَتّى يَستَعبِدَهُم بِتَركِ الصَّلاةِ وَ الصِّيامِ و أَعمالِ البِرِّ كُلِّها وَالإِنكارِ لَهُ و لِرُسُلِهِ و كُتُبِهِ وَ الجُحودِ بِالزِّنا وَ السَّرِقَةِ و تَحريمِ ذَواتِ المَحارِمِ، وما أشبَهَ ذلِكَ مِنَ الاُمورِ الَّتى فيها فَسادُ التَّدبيرِ و فَناءُ الخَلقِ إذَا [إذ] العِلَّةُ فِى التَّحليلِ وَالتَّحريمِ التَّعَبُّدُ لا غَيرُهُ، فَكانَ كَما أبطَلَ اللّه‏ُ تَعالى بِهِ قَولَ مَن قالَ ذلِكَ؛ إنّا وَجَدنا كُلَّ ما أحَلَّ اللّه‏ُ تَبارَكَ و تَعالى فَفيهِ صَلاحُ العِبادِ و بَقاؤُهُم، و لَهُم إلَيهِ الحاجَةُ الَّتى لا يَستَغنونَ عَنها، و وَجَدنَا المُحَرَّمَ مِنَ الأَشياءِ لا حاجَةَ بِالعِبادِ إلَيهِ، ووَجَدناهُ مُفسِدا داعِياً الفَناءَ وَ الهَلاكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص592 ح43، بحار الأنوار: ج6 ص93 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه‏ات به من رسيد كه در آن نوشته‏اى برخى اهل قبله مى‏پندارند خداوند متعال، هيچ چيز را به علتى بيش از تعبد بندگان به آن احكام حلال يا حرام نكرده است. به آن احكام هر كس چنين گفته سخت گمراه است و آشكارا در زيان، زيرا اگر چنين بود [عكس آنچه هست نيز درست بود، يعنى]درست بود كه مردمان را به تعبّد فراخواند با حلال قراردادن حرام‏ها و حرام قرار دادن حلال‏ها، يعنى [براى مثال]عبادت را در اين قرار دهد كه مردمان نماز نخوانند، روزه نگيرند، هيچ كارى از كارهاى نيك انجام ندهند، و خدا و پيامبران و كتاب‏هاى آسمانى را انكار كنند و حرمت زنا و سرقت و تحريم نكاح محارم و مانند اينها را از امورى كه فساد تدبير و نابودى خلق است، انكار كنند چرا كه به نظر آنان احكام حلال و حرام همه فقط براى تعبّد بندگان هستند نه چيز ديگر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دليل نادرستى‏اش اين است كه خداوند سخن اين افراد را ابطال كرده است؛ زيرا ما اين را دريافته‏ايم كه آنچه خداوند متعال حلال كرده به صلاح و بقاى بندگان مربوط است و آنان (براى زندگى مادّى و تكامل روحى) بدانها نياز دارند، و و از آنها بى‏نياز نيستند و نيز دريافتيم كه آنچه حرام شده است، چيزهايى هستند كه بندگان خدا به آنها نيازى ندارند، بلكه آنها مايه فساد و نابودى و تباهى‏اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. مصالح و مفاسدى كه به وضع احكام شرعى منجر شده‏اند، گاه از منظر علمى روشن هستند و فرهيختگان با اندكى دقت بدان دست يافته يا آن را تصديق مى‏كنند. در بسيارى از موارد نيز، دستيابى به مصالح و مفاسد براى مردمان ممكن نبوده و بدون مراجعه به آموزه‏هاى وحيانى قابل فهم و درك نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت مشهور علل الشرائع به نقل از فضل بن شاذان به اين مطلب اشاره شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإن قالَ: فَأَخبِرني عَن تِلكَ العِلَلِ مَعروفَةٌ مَوجودَةٌ هِي أم‏م غَيرُ مَعروفَةٍ و لا مَوجودَةٌ؟ قيلَ: بَل هِيَ مَعروفَةٌ و مَوجودَةٌ عِندَ أهلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: عيون اخبارالرضا عليه‏السلام: ج2 ص106، بحار الأنوار: ج6 ص58 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر پرسشگر گفت: به من بگو: آيا اين علت‏ها شناخته شده و موجود هستند، يا نه شناخته شده‏اند و نه وجود دارند؟ (در جوابش) گفته مى‏شود: اين علل براى اهلش شناخته شده و نزد آنها موجود هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. با توجه به نكته‏هاى پيش گفته، روشن مى‏شود كه داد و ستد نيز از اين قاعده كلى مستثنا نيست، يعنى امر و نهى شارع براى انجام دادن يا ترك كردن هر فعل، ناشى از مصالح و مفاسدى است كه به خود فعل يا لوازم مرتبط با آن مترتب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، ملاك اصلى در بطلان برخى معاملات به سبب فساد پديد آمده از معامله، يا اشياى معامله شده است؛ زيرا معاملات به عنوان يك پديده اجتماعى، بايد به گونه‏اى تنظيم و اجرا شوند كه بر منافع فردى يا اجتماعى بيفزايند و از هزينه‏هاى اجتماعى بكاهند. از اين رو، امر و نهى شارع در باره صحت و بطلان هر معامله، ناشى از مصالح و مفاسد موجود در فعل يا ترك آن است. بر اساس اين قاعده، همه معاملات مصلحت دار ـ براى جامعه ـ صحيح شمرده شده و معاملات مفسده دار، باطل تلقى شده و از آنها نهى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت بلند كتاب تحف العقول (كه متن آن پيشتر ارائه شد) به نقل از امام صادق عليه‏السلام چند بار به اين معيار اشاره شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكُلُّ أمرٍ يَكونُ فيهِ الفَسادُ مِمّا هُوَ مَنهِيٌّ عَنهُ.… أو شَيءٍ يَكونُ فيهِ وَجهٌ مِن وُجوهِ الفَسادِ، نَظيرِ البَيعِ بِالرِّبا لِما في ذلِكَ مِنَ الفَسادِ.… فَهذا كُلُّهُ حَرامٌ ومُحَرَّمٌ؛ لِأَنَّ ذلِكَ كُلَّهُ مَنهِيٌّ.… لِما فيهِ مِنَ الفَسادِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص64 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيز نهى شده كه مايه فساد و تباهى است، يا چيزى كه در آن به نحوى از انحا، فساد و تباهى است؛ مانند بيع ربوى كه مايه فساد و تباهى است... همه اينها حرام و تحريم شده است؛... به علّت فسادى كه در آنهاست، نهى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن كتاب فقه الرضا نيز ـ كه برگرفته از روايات موجود در جوامع حديثى كهن شيعه است ـ به اين موضوع اشاره شده و ملاك صحت يا بطلان معاملات، مصلحت عمومى يا فساد و ضرر ناشى از آن دانسته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص66 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فساد ياد شده در معاملات حرام را در چند گروه مى‏توان دسته بندى كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-داد-و-ستد-اشياى-حرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ داد و ستد اشياى حرام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاعده كلى در اشياى حرام آن است كه مفسده‏اى در استفاده از آنها است كه شايستگى آنها براى استفاده را منتفى مى‏سازد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّه‏َ تَبارَكَ و تَعالى لَم يُبِح أكلاً و لا شُرباً إلاّ لِما فيهِ المَنفَعَةُ وَ الصَّلاحُ، و لَم يُحَرِّم إلاّ ما فيهِ الضَّرَرُ وَ التَّلَفُ وَ الفَسادُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الفقه المنسوب إلى الامام الرضا عليه‏السلام: ص254.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال هيچ خوردنى و آشاميدنى را مباح قرار نداده، مگر اينكه منفعت و صلاحى در آن باشد، و هيچ چيز را حرام نكرده، مگر اينكه در آن زيان و تلف و فسادى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنگاه كه فسادآور بودن استفاده از اين اشيا اثبات شد، داد و ستد آنها نيز باطل خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطابق با اين قاعده، داد و ستد شراب، خوك، سگ، (بجز موارد استثنا شده) اشياى نجس و...، باطل شمرده مى شود؛ چون اين اشيا، فايده حلال و ماليت ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-داد-و-ستد-ابزار-حرام-و-فسادآور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ داد و ستد ابزار حرام و فسادآور&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد اشيائى كه تنها براى فساد و حرمت، از آنها استفاده مى‏شود، به سبب استفاده انحصارى مفسده آميز و عدم ماليت، باطل شمرده شده است. ابزار و آلات قمار، مجلات و&lt;/span&gt; CD &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاى فسادآور، كتاب‏هاى ضلال و گمراه كننده (نسبت به مخاطبان عام) و...، از اين گروه شمرده مى‏شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه خريد كتاب‏هاى گمراه كننده براى افرادى كه در پى پاسخگويى بدانها و دفاع از شريعت در تقابل با آنها هستند مجاز خواهد بود؛ زيرا معيار اصلى در بطلان معامله، يعنى فسادآور بودن اين كتاب‏ها نسبت به اين گروه از مخاطبان وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-داد-و-ستد-براى-استفاده-حرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ داد و ستد براى استفاده حرام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى اشيا، كاربردى دوگانه هم در حلال و هم در حرام دارند. داد و ستد اين اشيا نيز اگر با هدف استفاده حرام و مفسده آميز باشد، مجاز نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين گروه مى‏توان به داد و ستد انگور براى شراب سازى، فروش سلاح به ظالمان براى ضربه زدن به مسلمانان، فروش خانه براى ايجاد مكان فساد و...، اشاره كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-داد-و-ستد-مخالف-با-مقررات-شرعى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ داد و ستد مخالف با مقررات شرعى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريعت مقدس، ساز و كارهايى را براى معامله صحيح برشمرده است كه برگرفته از مصالح كلى يا مفاسد مترتب بر معامله بدون لحاظ كردن آنها است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر شارع، رعايت نكردن اين قوانين، سبب گسترش فساد در جامعه شده و هزينه‏هاى اجتماعى بر جامعه اسلامى تحميل مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، داد و ستدى كه از اين طريق به فساد اجتماعى يارى مى‏رساند نيز ممنوع شمرده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاملات ربوى، گرفتن رشوه، كم فروشى، تدليس، احتكار و...، از كارهايى هستند كه به سبب داشتن مفسده، به تصريح شارع ممنوع شده‏اند و معاملاتى كه داراى اين ويژگى باشند نيز باطل شمرده شده‏اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پايان تذكر چند نكته مفيد است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. همان گونه كه مفسده آميز بودن اشياى معامله شده يا روش داد و ستد، گاه براى ما معلوم و گاه مجهول است، الزامى بودن نهى در داد و ستد يا اشياى معامله شده نيز ممكن است براى ما قابل فهم نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فساد موجود در شراب، آلات موسيقى، معاملات ربوى، معاملات غررى و...، از اين جمله‏اند؛ زيرا به سبب روشن نبودن مفسده براى عموم مردم، يا توجه نكردن به مفسده آميز بودن آن براى جامعه، گاه گرايش بدان وجود دارد. وظيفه شارع، تبيين موارد حرام و غيرمجاز است و وظيفه مكلفان نيز تبعيت از شارع مقدس است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. فساد موجود در داد و ستد، يا شى‏ء معامله شده، گاه متوجه فرد خريدار و فروشنده است (همانند فروختن شراب يا نوشيدن آن) و گاه به سبب در برداشتن هزينه‏هاى اجتماعى، به جامعه آسيب مى‏رساند و گاه به فرد و جامعه ـ هر دو ـ آسيب مى‏زند (همانند ربا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، مصلحت يك فرد يا گروه، نمى‏تواند سبب حلال شدن معامله شود؛ زيرا آسيب اجتماعى آن در دوره‏هاى گوناگون تاريخى جمعى، بيشتر از منافع فردى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. روشن شدن ملاك و معيار اصلى در بطلان معاملات ـ يعنى فساد فردى و اجتماعى ـ وضعيت معاملات نوپديد را نيز روشن كرده و صحت يا بطلان آنها را تبيين مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. مباحث مطرح شده تاكنون به حكم وضعى معاملات يعنى صحت و بطلان معامله ناظر بودند. بررسى معاملات از منظر احكام تكليفى (وجوب، استحباب، اباحه، كراهت و حرمت) نيز امرى شايسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد ناصحيح و باطل، در بسيارى موارد، حرام نيز هست (همانند خريد و فروش شراب)، ولى ممكن است معامله‏اى باطل بوده، ولى حرام نباشد (همانند داد و ستدى كه احكام شرعى در آن رعايت نشده است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. به جز معاملات فسادآور، بقيه داد و ستدها و شغل‏ها صحيح هستند كه گاه به سبب عوامل بيرونى احكام خاصى نيز يافته و مكروه، مستحب و حتى واجب شمرده مى‏شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاملاتى كه در راستاى برآوردن نيازهاى عمومى يا ارزشى جامعه باشند، مستحب شمرده شده و گاه واجب كفايى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واجب كفايى آن است كه با انجام دادن يك يا چند نفر وجوب آن از ديگران برداشته مى‏شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاملاتى كه سبب پديد آمدن روح سركش و ناآرام در فرد و جامعه مى‏شوند (ذبح حيوانات)، يا به بروز تنش اجتماعى مى‏انجامند (فروش چاقو و...) نيز مكروه شمرده مى‏شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-أهم-أحكام-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: أهَمُّ أحكامِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: مهم‏ترين احكام تجارت و داد و ستد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التراضي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: التَّراضي&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: رضايت طرفين&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَ لَكُم بَيْنَكُم بِالْبَطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلاَ تَقْتُلُواْ أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! اموال يكديگر را به باطل [و از طرق نامشروع] نخوريد، مگر اين كه تجارتى با رضايت شما انجام گيرد و خودكشى نكنيد.خداوند، نسبت به شما مهربان است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَأَلقَيَنَّ اللّهَ عز و جل مِن قَبلِ أن اُعطِيَ أحَدا مِن مالِ أحَدٍ شَيئا بِغَيرِ طيبِ نَفسِهِ، إنَّمَا البَيعُ عَن تَراضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص29 ح11075، صحيح ابن حبّان: ج11 ص340 ح4967، تهذيب الكمال: ج 13 ص42 الرقم 2808، مسند أبي يعلى: ج2 ص121 ح1349 وليس فيه ذيله وكلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج4 ص99 ح9729.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من خداى عز و جل را ديدار مى‏كنم، پيش از آن كه از مال كسى بدون رضايت او چيزى به ديگرى بدهم. داد و ستد بايد با رضايت طرفين باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَلى أهلِ البُقَيعِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُقَيع: موضع من ديار بني عُقيل وراء اليمامة، متاخم لبلاد اليمن معجم البلدان: ج1 ص474.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا أهلَ البُقَيعِ! فَاشرَأَبّوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشرأبّوا: أي رَفَعوا روُوسَهم لينظروا إليه أنظر: النهاية: ج2 ص455 «شرب&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا أهلَ البُقَيعِ، لا يَفتَرِقَنَّ بَيِّعانِ إلاّ عَن رِضا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص445 ح10447، المصنّف لعبد الرزّاق: ج8 ص51 ح14268 نحوه، تفسيرالطبري: ج4 الجزء 5 ص34 كلاهما عن أبي قلابة، كنزالعمّال: ج4 ص155 ح9963.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر اهالى بُقَيع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُقَيع: جايى است در سرزمين بنى عُقَيل در آن سوى يمامه و هم‏مرز سرزمين يمن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گذشت، پس فرمود: «اى اهالى بُقَيع!» ـ كه مردم، سرهاى خود را بلند و به سوى ايشان نگاه كردند ـ سپس حضرت فرمود: «اى مردم بُقَيع! فروشنده و خريدار، جز با رضايت نبايد از يكديگر جدا شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَشتَرِيَنَّ أحَدُكُم مالَ أخيهِ إلاّ بِطيبٍ مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص638 ح30346 نقلاً عن سنن الدارقطني، سنن الدارقطني: ج3 ص25 ح88وفيه «ماء» بدل «مال» وص 26 ح91 كلّها عن أنس، مسند ابن حنبل: ج7 ص376 ح20720 عن أبي حرّة الرقاشي عن عمّه وفيهما «لا يحلّ» بدل «لا يشترين»؛ التبيان في تفسير القرآن: ج7 ص463، عوالي اللآلي: ج1 ص222 ح98 وفيهما «لا يحلّ» بدل «لايشترينّ» وراجع تفسير القمّي: ج1 ص172.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ يك از شما نبايد مال برادرش را جز با رضايت او بخرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: الرَّجُلُ مِنّا يَكونُ عِندَهُ الشَّيءُ يَتَبَلَّغُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُلغةُ: هو ما يُكتفى به في العيش، وتَبَلّغَ: أي اكتفى به مجمع البحرين: ج1 ص187 «بلغ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ وعَلَيهِ دَينٌ، أيُطعِمُهُ عِيالَهُ حَتّى يَأتِيَ اللّهُ عز و جل بِمَيسَرَةٍ فَيَقضِيَ دَينَهُ، أو يَستَقرِضُ عَلى ظَهرِهِ فِي خُبثِ الزَّمانِ وشِدَّةِ المَكاسِبِ، أو يَقبَلُ الصَّدَقَةَ؟ قالَ: يَقضي بِما عِندَهُ دَينَهُ ولا يَأكُل أموالَ النَّاسِ إلاّ وعِندَهُ ما يُؤدّي إلَيهِم حُقوقَهُم، إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَ لَكُم بَيْنَكُم بِالْبَطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص95 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص184 ح3690، تفسير العيّاشي: ج1ص 236 ح101، مستطرفات السرائر: ص78 ح6 كلاهما نحوه وكلّها عن سماعة، تهذيب الأحكام: ج6 ص185 ح383 عن سلمة، بحارالأنوار: ج103 ص144 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: شخصى از ما مالى دارد كه با آن، معاش روزانه خود را تأمين مى‏كند و از طرف ديگر، دَينى هم بر گردن اوست. آيا آن مال را صرف مخارج خانواده خود كند تا زمانى كه خدا براى او گشايش عطا فرمايد و دَين خود را ادا كند؟ يا [قرض خود را بپردازد و براى مخارج خانواده‏اش] در اين روزگار سخت و كسادى بازار، وامى بگيرد؟ يا اين كه صدقه (زكات) بپذيرد؟.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام فرمود: «از آنچه نزد خود دارد، دَينش را بپردازد. اموال مردم را نخورد، مگر اين كه چيزى نزد خود داشته باشد كه با آن بتواند حقوق مردم را ادا كند. خداوند مى‏فرمايد: «و اموالتان را ميان خويش به باطل مخوريد، مگر به داد و ستدى كه مورد رضايتتان باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-العيب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: تَبيينُ العَيبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: گفتن عيب كالا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُسلِمُ أخُو المُسلِمِ، ولا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ باعَ مِن أخيهِ بَيعا فيهِ عَيبٌ إلاّ بَيَّنَهُ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص755 ح2246، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص10 ح2152، السننالكبرى: ج5 ص523 ح10734، المعجم الكبير: ج17 ص317 ح877، فتح الباري: ج4 ص311 ذيل ح2079 كلّها عن عقبة بن عامر، كنزالعمّال: ج4 ص59 ح9502.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان، برادر مسلمان است و براى هيچ مسلمانى روا نيست كه چيز معيوبى به برادرش بفروشد، مگر اين كه آن عيب را به او بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ عَيبا لَم يُبَيِّنهُ، لَم يَزَل في مَقتِ اللّهِ، ولَم تَزَلِ المَلائِكَةُ تَلعَنُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص755 ح2247، المعجم الكبير: ج22 ص65 ح157، مسند الشاميّين: ج2ص 369 ح1511، الفردوس: ج3 ص487 ح5512 وليس فيه ذيله وكلّها عن وائلة بن الأسقع، كنزالعمّال: ج4 ص59 ح9501.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كالاى معيوبى را بفروشد، بدون آن كه عيبش را به خريدار گفته باشد، همواره در خشم خدا باشد و فرشتگان، پيوسته نفرينش كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَحِلُّ لِمُسلِمٍ أن يَبيعَ مِن أخيهِ بَيعا يَعلَمُ فيهِ عَيبا إلاّ بَيَّنَهُ، ولا يَحِلُّ لِغَيرِهِ إن عَلِمَ ذلِكَ العَيبَ أن يَكتُمَهُ عَنِ المُشتَري إذا رَآهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أراه»، والتصويب من مستدرك الوسائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشتَراهُ، ولَم يَعلَم بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص47 ح115، مستدرك الوسائل: ج13 ص327 ح15494.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر مسلمان روا نيست چيزى را كه مى‏داند در آن عيبى وجود دارد، به برادرش بفروشد، مگر اين كه آن عيب را به او بگويد؛ و[نيز] بر غيرِ فروشنده روا نيست كه اگر آن عيب را مى‏داند و مى‏بيند كه مشترى، نادانسته آن چيز را مى‏خرد، عيب را به او نگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن حكيم بن حزام عن رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَيِّعانِ بِالخِيارِ ما لَم يَتَفَرَّقا ـ أو قالَ: حَتّى يَتَفَرَّقا ـ فَإِن صَدَقا وبَيَّنا بورِكَ لَهُما في بَيعِهِما، وإن كَتَما وكَذَبا مُحِقَت بَرَكَةُ بَيعِهِما.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص732 ح1973، صحيح مسلم: ج3 ص1164 ح47، سنن أبي داود: ج3ص 274 ح3459، سنن الترمذي: ج3 ص548 ح1246، سنن النسائي: ج7 ص247 كلّها عن حكيم بن حزام، كنزالعمّال: ج4 ص46 ح9432.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از حكيم بن حزام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «طرفين معامله، تا از هم جدا نشده‏اند، اختيار [فسخ معامله را] دارند. پس اگر راست بگويند و [عيب را] بيان كنند، داد و ستد براى هر دو، بركت خواهد داشت و اگر [عيب را] بپوشانند و دروغ بگويند، بركت از داد و ستدشان رخت بر مى‏بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي سباع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشتَرَيتُ ناقَةً مِن دارِ واثِلَةَ بنِ الأَسقَعِ، فَلَمّا خَرَجتُ بِها أدرَكَنا واثِلَةُ وهُوَ يَجُرُّ رِداءَهُ، فَقالَ: يا عَبدَ اللّهِ، اشتَرَيتَ؟ قُلتُ: نَعَم، قالَ: هَل بَيَّنَ لَكَ ما فيها؟ قُلتُ: وما فيها؟ قالَ: إنَّها لَسَمينَةٌ ظاهِرَةُ الصِّحَّةِ، قالَ: فَقالَ: أرَدتَ بِها سَفَرا أم أرَدتَ بِها لَحما؟ قُلتُ: بَل أرَدتُ عَلَيهَا الحَجَّ، قالَ: فَإِنَّ بِخُفِّها نَقبا، قالَ: فَقالَ صاحِبُها: أصلَحَكَ اللّهُ أي هذا! تُفسِدُ عَلَيَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَقولُ: لا يَحِلُّ لِأَحَدٍ يَبيعُ شَيئا ألاّ يُبَيِّنَ ما فيهِ، ولا يَحِلُّ لِمَن يَعلَمُ ذلِكَ ألاّ يُبَيِّنَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص421 ح16013، السنن الكبرى: ج5 ص523 ح10735، تاريخ بغداد: ج 11 ص144 الرقم 5843، تاريخ واسط: ص53، تاريخ دمشق: ج66 ص258 ح13387.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو سباع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خانه واثلة بن اَسقَع ناقه‏اى خريدم. چون آن را بيرون آوردم، واثله در حالى كه عبايش به زمين كشيده مى‏شد، خودش را به ما رساند و گفت: اى بنده خدا! آن را خريدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى. گفت: آيا خصوصيت آن را برايت روشن شد؟ گفتم: چه خصوصيتى دارد؟ گفت: شترى چاق و به ظاهر سالم است. سپس پرسيد: آيا او را براى سفر مى‏خواهى يا براى گوشتش؟ گفتم: مى‏خواهم با او حج گزارم. گفت: در پاى او سوراخى هست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خريدار شتر گفت: خدا خيرت دهد! اين ديگر چيست مى‏خواهى كار مرا خراب كنى (و معامله را به هم بزنى)؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واثله گفت: من از پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شنيدم كه مى‏فرمود: «بر هيچ كس روا نيست چيزى را بفروشد، مگر اين كه هر عيبى دارد، به خريدار بگويد و براى هر كسِ ديگرى هم كه از آن عيب اطّلاع داشته باشد، روا نيست جز آن كه عيب را معلوم كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن الحسين بن المختار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنّا نَعمَلُ القَلانِسَ فَنَجعَلُ فيهَا القُطنَ العَتيقَ فَنَبيعُها ولا نُبَيِّنُ لَهُم ما فيها. فَقالَ: إنّي اُحِبُّ لَكَ أن تُبَيِّنَ لَهُم ما فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص376 ح1098، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص172 ح3651، وسائلالشيعة: ج12 ص210 ح22525.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از حسين بن مختار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: كار ما كلاه‏دوزى است، لاى كلاه‏ها پنبه كهنه مى‏گذاريم و مى‏فروشيم و به مشتريان نمى‏گوييم كه داخل آنها چيست. فرمود: «من دوست دارم تو به آنها بگويى كه داخلشان چيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اتَّجَرَ فَليَجتَنِبِ الكَذِبَ، ولَو أنَّ رَجُلاً خاطَ قَلانِسَ وحَشاها قُطنا عَتيقا، لَما جازَ لَهُ حَتّى يُبَيِّنَ عَيبَهُ المَكتومَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص251، بحارالأنوار: ج103 ص100 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تجارت مى‏كند، بايد از دروغ، پرهيز نمايد. اگر كسى كلاهى را دوخت و لاى آن پنبه كهنه گذاشت، اين كار برايش جايز نيست، مگر اين كه عيب پنهان آن كلاه را [براى مشترى]بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوفية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: التَّوفِيَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: كامل دادن كالا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَوْفُواْ الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُواْ بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَ لِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلاً».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 35.3.الأنعام: 152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هنگامى كه با پيمانه اندازه مى‏كنيد، پيمانه را كامل كنيد و با ترازوىِ دقيق، وزن كنيد. اين براى شما بهتر و عاقبتش نيكوتر است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسرا: آيه 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراجع: الأنعام: 152، الأعراف: 85، هود: 84 ـ 85، الشعراء: 181 ـ 183، الرحمن: 7 ـ 9، الحديد: 25.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: انعام: آيه 152، اعراف: آيه 85، هود: آيه 84 ـ 85، شعرا: آيه 181 ـ 183، الرحمن: آيه 7 ـ 9، حديد: آيه 25.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَأَوْفُواْ الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لاَ نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أوفى عَلى يَدِهِ فِي الكَيلِ وَالميزانِ ـ وَاللّهُ يَعلَمُ صِحَّةَ نِيَّتِهِ بِالوَفاءِ فيهِما ـ لَم يُؤاخَذ، وذلِكَ تَأويلُ «وُسْعَهَا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج3 ص360، الدرّ المنثور: ج3 ص384 نقلاً عن ابن مردويه وكلاهما عن سعيد بنالمسيّب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ درباره اين فرموده خداوند متعال: «و پيمانه و ترازو را كامل پرداخت كنيد. ما بر هيچ كس، جز به اندازه توانش تكليف نمى‏كنيم» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس پيمانه كردن و وزن كردن را كامل كند ـ و خدا نيّت درست او را در كامل كردن پيمانه و وزن بداند ـ مؤاخذه نمى‏شود. اين است معناى «اندازه توانش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن زينب بنت عليّ عليهماالسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت فاطِمَةُ عليهاالسلام في خُطبَتِها في مَعنى فَدَكَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَك: قرية من قرى اليهود، بينها وبين المدينة يومان، وبينها وبين خيبر دون مرحلة.وهي ممّا أفاء اللّه‏ على رسوله صلى‏الله‏عليه‏و‏آلهمجمع البحرين: ج3 ص1370 «فدك&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:... فَفَرَضَ اللّهُ الإِيمانَ تَطهيرا مِنَ الشِّركِ... وتَوفِيَةَ المَكائيلِ وَالمَوازينِ تَعييرا لِلبَخسَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص567 و 568 ح4940، علل الشرائع: ص248 ح2 و 3،الاحتجاج: ج1 ص258 ح49 عن عبداللّه‏ بن الحسن عن آبائه عليهم‏السلام، كشف الغمّة: ج2 ص159، بحارالأنوار: ج6 ص107 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از زينب دختر على عليهاالسلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام در سخنرانى‏اش در باره فدك فرمود: «... خداوند، ايمان را براى پاك كردن از شرك، مقرّر فرمود... و كامل كردن پيمانه‏ها و وزن‏ها را براى نكوهش كم‏فروشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبيد بن إسحاق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنّي صاحِبُ نَخلٍ، فَخَبِّرني بِحَدٍّ أنتَهي إلَيهِ فيهِ مِنَ الوَفاءِ، فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: اِنوِ الوَفاءَ، فَإِن أتى عَلى يَدِكَ ـ وقَد نَوَيتَ الوَفاءَ ـ نُقصانٌ كُنتَ مِن أهلِ الوَفاءِ، وإن نَوَيتَ النُّقصانَ ثُمَّ أوفَيتَ كُنتَ مِن أهلِ النُّقصانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص159 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبيد بن اسحاق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: من نخلستانى دارم. معيارى را برايم مشخّص فرما كه چون آن را به كار بندم، از كامل دهندگان [وزن و پيمانه] باشم. امام عليه‏السلام فرمود: «نيّت كامل دادن بكن. در اين صورت، اگر كم و كاستى از دستت در رفت ـ در حالى كه نيّت كامل دادن كرده‏اى ـ باز از كامل دهندگانى، و اگر نيّت كم‏فروشى كنى و با اين حال، كامل دهى، باز از كم‏فروشانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أخَذَ الميزانَ بِيَدِهِ فَنَوى أن يَأخُذَ لِنَفسِهِ وافِيا لَم يَأخُذ إلاّ راجِحا، ومَن أعطى فَنَوى أن يُعطِيَ سَواءً لَم يُعطِ إلاّ ناقِصا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3746، الكافي: ج5 ص159 ح2، تهذيب الأحكام: ج 7 ص12 ح46 كلّها عن إسحاق بن عمّار وفي الأخيرين مضمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس ترازو را به دست گيرد و نيّتش اين باشد كه براى خودش كامل بگيرد، جز كفّه سنگين‏تر را بر نمى‏دارد و هر كس بخواهد بدهد و نيّتش اين باشد كه برابر دهد، جز كفّه سبك‏تر را نمى‏دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رعاية-الحق-والعدل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: رِعايَةُ الحَقِّ وَالعَدلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: رعايت حق و عدالت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ مِن شِرارِ عِبادِ اللّهِ الحَرّاثينَ وَالتُّجارَ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحكام: ج2 ص503.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشيد كه بدترين بندگان خدا، كشاورزان و بازرگانان‏اند، مگر كسى كه به حق داد و ستد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ فاجِرٌ وَالفاجِرُ فِي النّارِ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص194 ح3729، الكافي: ج5 ص150 ح1، تهذيب الأحكام: ج 7 ص6 ح16 كلاهما عن الأصبغ بن نباته عن الإمام عليّ عليه‏السلام؛ الطبقات الكبرى: ج6 ص240، تاريخ دمشق: ج42 ص409 كلاهما عن أبي سعيد الثوري عن الإمام عليّ عليه‏السلام نحوه، كنز العمّال: ج4 ص136 ح9897.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر، فاسد [و دروغگو] است و فاسد [و دروغگو] در دوزخ است، مگر كسى كه به حق، داد و ستد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أنَّهُ مَرَّ بِالتُّجّارِ ـ وكانوا يَومَئِذٍ يُسَمَّونَ السَّماسِرَةَ ـ فَقالَ لَهُم: أما إنّي لا اُسَمّيكُمُ السَّماسِرَةَ، ولكن اُسَمّيكُمُ التُّجّارَ، وَالتّاجِرُ فاجِرٌ، وَالفاجِرُ فِي النّارِ. فَغَلَّقوا أبوابَهُم وأَمسَكوا عَنِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مِن غَدٍ فَقالَ: أينَ النّاسُ؟ قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، سَمِعوا ما قُلتَ بِالأَمسِ فَأَمسَكوا، قالَ: وأَنَا أقولُهُ اليَومَ أيضا، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح15، عوالي اللآلي: ج3 ص203 ح36، مستدرك الوسائل: ج13ص 247 ح15263 وراجع المعجم الكبير: ج18 ص355 ح905 ـ 916.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر تاجران ـ كه در آن روزگار به آنان سمسار (دلاّل) مى‏گفتند ـ گذشت، به ايشان فرمود: «آگاه باشيد كه من به شما سمسار نمى‏گويم، بلكه تاجر مى‏گويم. تاجر هم فاجر است و فاجر، در دوزخ است». پس، تاجران دكّان‏هاى خود را بستند و از تجارت، دست كشيدند. فرداى آن روز، پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بيرون آمد، فرمود: «مردم كجايند؟». گفته شد: اى پيامبر خدا! با شنيدن سخن ديروز شما، از تجارت، دست كشيدند. فرمود: «امروز هم همان را مى‏گويم، [با اين قيد:]مگر كسى كه به حق، داد و ستد كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص318 ح391 وص 204 (آفات التجارة / التطفيف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص319 ح391 وص 205 (آفت‏هاى تجارت / كم فروشى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتقاء-مال-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: اِتِّقاءُ مالِ الحَرامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: دورى كردن از مال حرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: مَن لَم يُبالِ مِن أيِّ بابٍ اكتَسَبَ الدّينارَ وَالدِّرهَمَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «اكتسب المال&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَم اُبالِ يَومَ القِيامَةِ مِن أيِّ أبوابِ النّارِ أدخَلتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص249، مكارم الأخلاق: ج2 ص375 ح2661، أعلام الدين: ص199 كلاهما عنأبي ذر نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص13 ح63؛ تاريخ أصبهان: ج1 ص399 الرقم 751 عن عبداللّه‏ بن عمر ومن دون إسناد إليه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، إحياء علوم الدين: ج2 ص135، كنزالعمّال: ج4 ص16 ح9271.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل فرمود: «هر كس برايش مهم نباشد كه از چه راهى درهم و دينار كسب مى‏كند، روز قيامت، براى من هم مهم نيست از كدام درهاى دوزخ او را وارد [آتش] كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اشتَرى سَرِقَةً وهُوَ يَعلَمُ أنَّها سَرِقَةٌ، فَقَد شَرِكَ في عارِها وإثمِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص41 ح2253، السنن الكبرى: ج5 ص548 ح10826 كلاهماعن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج4 ص13 ح9258؛ الكافي: ج5 ص229 ح6، تهذيب الأحكام: ج6 ص374 ح1090 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‏السلام، ثواب الأعمال: ص337 ح1 عن أبي هريرة وابن عبّاس، بحارالأنوار: ج76 ص365 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مال دزدى را با علم به اين كه دزدى است، بخرد، در ننگ و گناه آن، شريك شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اشتَرى ثَوبا بِعَشَرَةِ دَراهِمَ وفيهِ دِرهَمٌ حَرامٌ، لَم يَقبَلِ اللّهُ لَهُ صَلاةً ما دامَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص417 ح5736، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص267 ح849، تاريخبغداد: ج4 ص21 الرقم 7352، شعب الإيمان: ج5 ص142 ح6114، تاريخ دمشق: ج11 ص243 كلّها عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج4 ص13 ح9257.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس جامه‏اى را به ده دينار بخرد و در آن يك درهم حرام باشد، تا هنگامى كه در برِ اوست، خداوند، نمازش را نمى‏پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَسَبَ مالاً مِن نَهاوِشَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاوِشُ: المَظالِمُ النهاية: ج5 ص137 «نهش&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفَقَهُ في نَهابِرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهابِرُ: المهالِكُ (النهاية: ج5 ص133 «نهبر&lt;/span&gt;»)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص166 ح131، بصائر الدرجات: ص336 ح14 عن محمّد بن أحمد عن الإمامالصادق عليه‏السلاموفيه «جمع» بدل «كسب» نحوه؛ مسند الشهاب: ج1 ص271 ح441 و 442 كلاهما عن أبي سلمة الحمصي وفيهما «أصاب» بدل «كسب» و «أذهبه» بدل «أنفقه»، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج13 ص97 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‏السلام، كنزالعمّال: ج4 ص13 ح9256.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس مالى را از راه نادرست به دست آورد، آن را در راه نابودى خود، خرج خواهد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِئسَ الكَسبُ الحَرامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص255 ح4407، عيون الحكم والمواعظ: ص193 ح3961.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه بد است كسب حرام!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَسبُ الحَرامِ يَبينُ فِي الذُّرِّيَّةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي أثره من الفقر وسوء الحال (مرآة العقول: ج19 ص89&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص125 ح4 عن عبيد بن زرارة، وسائل الشيعة: ج12 ص53 ح22040.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اثر] درآمد حرام، در نسل، آشكار مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عنهم عليهم‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيما وَعَظَ اللّهُ عز و جل بِهِ عيسى عليه‏السلام:... يا عيسى، قُل لَهُم: قَلِّموا أظفارَكُم مِن كَسبِ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص131 و 138 ح103 عن عليّ بن أسباط، الأمالي للصدوق: ص611 ح842 عنأبي بصير عن الإمام الصادق عليه‏السلام، تحف العقول: ص499، عدّة الداعي: ص129، أعلام الدين: ص232، بحارالأنوار: ج14 ص295 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ از معصومان عليهم‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اندرزهاى خداى عز و جل به عيسى عليه‏السلام آمده است: «... اى عيسى! به آنان (ستمكاران بنى اسرائيل) بگو: ناخن‏هاى خود را از كسب حرام، كوتاه كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احكام-و-آداب-كسب-و-تجار160&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احكام و آداب كسب و تجار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اصول-حاكم-بر-آداب-تجارت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصول حاكم بر آداب تجارت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت، كسب و داد و ستد، همزاد زندگى اجتماعى انسان بوده‏اند؛ زيرا فرد و جامعه، نيازهايى دارند كه به تنهايى قادر به برآورده ساختن آنها نيستند. از اين رو، لازم است افراد با خريد و فروش مواد اوليه، مواد ساخته شده و خدمات، افزون بر رفع نياز خود به تسهيل و تنظيم كارهاى مرتبط با جامعه و نظام اجتماعى نيز يارى رساند. بدين سبب، تنوع گونه‏هاى شغلى، فراوانى آن، رغبت مردم و درآمدزايى شغل‏ها برگرفته از نيازهاى فرد و جامعه است. در روايات اهل بيت عليهم‏السلام نيز بر اين نكته اشاره شده كه قوام جامعه با تجارت و داد و ستد مرتبط است و معيار اصلى در جواز معاملات و برآورده ساختن نياز جامعه در امور عمومى، مرتبط با آن است، بى آنكه به فساد يا بطلان آميخته شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص61 (معيارهاى كلّى در جواز معاملات&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمومى بودن داد و ستد و احتمال و شيوع پديد آمدن اختلاف‏ها، لزوم قانون‏گذارى در اين حوزه را اجتناب ناپذير كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوانين حاكم بر تجارت نخست، به شيوه عرفى، يا قانون گذارى حاكميت، وضع شده و اصول و ضوابط تجارت در هر جامعه را تبيين كرده‏اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوانين عرفى و عقلائى بيشتر ريشه در ويژگى‏هاى انسانى داشته و برگرفته از عقل عملى انسان هستند كه با توجه به تمايلات، خواسته‏ها، منفعت‏ها و نيازهاى افراد جامعه تنظيم شده‏اند. بنيان يكسان قوانين عرفى يعنى عقل عملى سبب مشابهت‏هاى فراوان قوانين تجارت در جوامع متفاوت بشرى گشته است، بى آنكه نياز به همسان سازى قوانين در همه موارد احساس شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظام‏هاى اقتصادى، از درونِ مبانى و اصول حاكم بر تجارت در هر دوره، زمان و مكان استخراج شده و مى‏شوند و نظام حاكم بر تجارت را تبيين مى‏كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته مهم در قوانين عالم تجارت آن است كه نگاه به تجارت در بيشتر جوامع بشرى، نگاهى سراسر مادى و منطبق بر منافع دنيوى فرد و جامعه است. اين زاويه ديد از مبانى و اصول حاكم بر آن جوامع نشئت گرفته و بر تجارت تنها به عنوان تأمين كننده منافع دنيوى شخصى و گروهى توجه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاهى از مبانى و اصول حاكم بر تجارت در تفكر اسلامى و مقايسه آن با تفكر دنيامحور و غيرالهى، مى‏تواند ظرافت و ريزه كارى‏هاى احكام و آداب تجارت اسلامى را تبيين كند. تحليل مفاهيم بنيادين و اصولى حاكم بر قوانين جزئى تجارت، زمينه مناسبى براى مقايسه ميان تفكر اسلامى و غير اسلامى در قوانين عمومى تجارت فراهم مى‏آورد. از اين رو، شايسته آن است اين مفاهيم بنيادين با دقت و تأمل بيشتر استخراج شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اصول-حاكم-بر-تجارت-اسلامى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصول حاكم بر تجارت اسلامى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دين اسلام، داد و ستد و تجارت را به عنوان تأمين‏كننده منافع فرد و اجتماع پذيرفته و حتى بر سودآورى آن نيز توجه كرده است. اما اين سودآورى تنها محدود به سودآورى دنيوى نيست. تحليل مقررات حاكم بر تجارت اسلامى نشان مى‏دهد كه نگاه جامعِ دين، دنيا و آخرت را در نظر داشته و تجارت را نه تنها منفعتى دنيوى كه گونه‏اى عبادت و معنويت تصوير كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين نگاه، داد و ستد و تجارت، امورى الهى هستند كه سبب تعالىِ معنوى شده و افزون بر تأمين نيازهاى دنيوى شخص و خانواده‏اش، آخرت او را نيز تأمين مى‏كنند، به گفته پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتَغِ عَلى نَفسِكَ وعِيالِكَ حَلالاً، فَإِنَّ ذلِكَ جِهادٌ فى سَبيلِ اللّهِ، وَاعلَم أ‏نَّ عَونَ اللّه فى صالِحِ التِّجارَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص16 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى خود و عائله‏ات، [روزى] حلال بجوى؛ زيرا اين كار، نوعى جهاد در راه خداست و بدان كه كمك خداوند، در تجارت درست [و حلال] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجموعه مقررات و احكام دين اسلام برگرفته از نگاه جامع و همه جانبه دين به اين رويكرد اجتماعى است. برخى از مهم ترين محورها در تبيين حكمت مقررات اسلامى را مى‏توان اين گونه بيان داشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقويت فرهنگِ دوستى و روابط اجتماعى: هدف اصلى از داد و ستد، تسهيل عملكرد نظام اجتماعى و تأمين نيازهاى مادى افراد جامعه است. توصيه شارع مقدس آن است كه اين داد و ستد و تأمين نياز به تقويت روابط اجتماعى نيز بينجامد، به گونه‏اى كه همزيستى دوستانه اجتماعى حتى بر منفعت شخصى مقدم شود. از اين منظر است كه مى‏فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر هر يك از طرفين معامله، به هر علت از انجام معامله پشيمان شود توصيه به طرف مقابل آن است كه معامله را فسخ كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أييُّما عَبدٍ أقالَ مُسلِما فى بَيعٍ، أقالَهُ اللّه تَعالى عَثرَتَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص136 ح136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده‏اى كه تقاضاى مسلمانى را براى فسخ معامله‏اى بپذيرد، خداوند متعال در روز قيامت، از لغزش‏هاى او درگذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا به دست آوردن دل يك مسلمان، بسيار برتر از سودى است كه از معامله نصيب مى‏شود. نكته قابل توجه آنكه اين گذشت اجتماعى در معامله، به حيات اخروى پيوند خورده و سبب گذشت و عفو خداى متعال از لغزش آدمى مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه سخت‏گيرى و شدت در خريد و فروش امرى ناپسند تلقى شده و پاداش كسى كه با مشترى، آسان‏گيرى كند بهشت دانسته شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص129 گذشت و آسان گرفتن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تاجران توصيه شده است كه با دادن صدقه، سود خود را با نيازمندان تقسيم كنند و آنان را در شادى سودآورى معامله خويش شريك سازند. اين عمل سبب كفاره گناهان و جبران كننده آسيب‏هاى احتمالى و غير عمدى موجود در معامله است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص141 آداب تجارت / صدقه دادن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوى ديگر، شارع مقدس وارد شدن شخص در داد و ستد ديگران را امرى ناپسند شمرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص247 (آفت‏هاى تجارت / داخل شدن در خريد و فروش ديگرى&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه اين عمل سبب برانگيخته شدن واكنش اجتماعى و تحريك احساسات خريدار پيشين شده و رابطه مبتنى بر دوستى را تضعيف مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشگيرى از مفاسد اخلاقى و اقتصادى. بروز منافع شخصى افراد در تجارت سبب مى‏شود داد و ستد و بازار، محلى مناسب براى بروز آسيب‏هاى اخلاقى و اقتصادى شوند. پديد آمدن اين آسيب‏ها امرى طبيعى است و به سادگى نمى‏توان از آن چشم پوشيد. رويكرد كلى دين، پرهيز از آسيب‏هاى محتمل است. توجه به شناسايى آسيب‏ها و مفاسد، تلاش براى پيشگيرى از آنها، پرهيز از ورود در آنها و چگونگى راه‏هاى مقابله با آنها، از جمله توصيه‏هاى شارع هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسيب‏هايى همچون ربا،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص201 آفت‏هاى تجارت / ربا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كم فروشى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص205 (آفت‏هاى تجارت / كم فروشى&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيانت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص197 (آفت‏هاى تجارت / خيانت&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دروغگويى،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص189 (آفت‏هاى تجارت / دروغ&lt;/span&gt;)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَشّ در معامله،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص215 آفت‏هاى تجارت / گول زدن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتمان عيب،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص81 (مهم‏ترين احكام تجارت و داد و ستد / گفتن عيب‏هاى كالا) وص 264 ح335 و 336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غبن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص213 (آفت‏هاى تجارت / مغبون كردن كسى كه به شخص اعتماد مى‏كند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قسم خوردن،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص191 (آفت‏هاى تجارت / سوگند خوردن بويژه سوگند دروغ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله آسيب‏ها و مفاسدى هستند كه به سبب احتمال وجود بيشتر، شارع بر آنها توجه داده و از آنها نهى كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رشد و تعالى فضائل اخلاقى. قوانين و آداب تجارت اسلامى، افزون بر پيشگيرى از آسيب‏هاى احتمالى به گونه‏اى طراحى شده‏اند كه در رشد و تعالى فضائل اخلاقى نيز تأثيرگذار باشند. اگر چه پيشگيرى از رذائل اخلاقى نيز نوعى تعالى و رشد محسوب مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شارع مقدس به فروشنده توصيه كرده تا در وزن كردن كالاى فروخته شده، نفع طرف مقابل را در نظر بگيرد و ايثار كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص123 (آداب تجارت / سنگين‏تر وزن كردن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از معاملاتى كه احتمال پديد آمدن سوء اخلاق در آنها وجود دارد (مانند كفن فروشى و برده فروشى) پرهيز كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص275 ح352 و 353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حرص بر سودآورى نداشته باشد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص139 (آداب تجارت / اعتدال در طلب روزى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردمان را به يك چشم بنگرد و ميان مشتريان تفاوت نگذارد مگر به جهت علم و تقوا. اين همه، به معناى تعالى و رشد فضائل اخلاقى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تقويت بنيه معنوى. نگاه الهى به داد و ستد، پرهيز از آسيب‏هاى اخلاقى و اجتماعى، توصيه به فضائل اخلاقى مرتبط با داد و ستد و...، نشان مى‏دهند كه دين در وضع كردن قوانين مربوط به تجارت، درصدد تقويت بنيه معنوى فرد و جامعه است. اين اصل، حاكم بر همه مقررات شريعت است. رشد معنويت تنها به عبادتِ مصطلح محدود نمى‏شود. انسان بايد به گونه‏اى باشد كه همه فعل و ترك او، عبادت و ملازم با عبادت باشند. از منظر دين، تاجرِ شايسته كسى است كه در حال تجارت نيز ذكر خدا بر لب و جان دارد و آيه «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» را امتثال كرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص111 (آداب تجارت / ياد خداى عز و جل) وص 331 (آداب معنوى بازار / ذكر خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه تجارت خويش را با دعا به درگاه الهى آغاز كرده، تجارت پربركت و مال طيب را از او طلب مى‏كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص114 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه تاجر مؤمن، درخواست سود و فضل از بارى تعالى است و تجارت وسيله‏اى براى نزول تفضّل الهى است. او تنها از خدا طلب خير مى‏كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص117 (آداب تجارت / طلب خير كردن از خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرائت كردن قرآن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص343 (آداب معنوى بازار / خواندن آياتى از قرآن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نماز گزاردن در بازار و مسجد بازار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص343 (آداب معنوى بازار / نمازگزاردن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز توصيه‏هايى هستند كه بنيان حاكم بر تجارت، يعنى معنويت در تجارت و بازار را افزايش مى‏دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأكيد بر كسب حلال و تلاش در حلال خوارى خود و خانواده و آثار برآمده از آن در نسل پاك و پاكيزه نيز نگاه خاص اسلام به تجارت و اصول حاكم بر آن را تبيين مى‏كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص90 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نتيجه آنكه، مجموعه مطالب ياد شده، به روشنى اصول و مبانى حاكم بر وضع قوانين، احكام و آداب تجارت را معلوم مى‏كنند كه نگاه جامع و آخرت گرايانه بر داد و ستد، نه تنها باعث آسايش و رفاه دنيوى مى‏شود، بلكه ثواب اخروى و جنّت الهى را نيز در پى دارد؛ آن گونه كه تاجر امين، بدون حسابرسى به بهشت رهنمون مى‏شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص27 فضيلت تاجر درستكار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احكام-كسب-و-تجارت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احكام كسب و تجارت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لزوم تدوين قوانين داد و ستد در همه جوامع كارى ضرورى، پذيرفته و مقبول است؛ زيرا همه گونه‏هاى شغلى، خواه توليدى يا خدماتى،نيازمند معيارها و ضوابطى هستند كه در قوانين فقهى و حقوقى هر نظام اجتماعى تبيين مى‏شوند. جواز يا عدم جواز شغل يا معامله (معاملات روا و ناروا)، قواعد و معيارهاى ضرورى و لازم در شغل و معامله، ويژگى‏هاى طرفين معامله و...، از جمله اين قوانين هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاهى از احكام كسب و تجارت براى فروشنده و حتى براى خريدار، امرى لازم و ضرورى است؛ زيرا تمايل به كسب درآمد بيشتر و از دست ندادن مال از هر طريق، در نهاد آدمى وجود دارد و او را به بيراهه مى‏كشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظرافت‏ها و ضوابط حاكم بر داد و ستد نيز اهميّت دارند كه رعايت نكردن آنها ممكن است به حرام‏خوارى و هلاكت بيانجامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، خرد انسانى، حكم مى‏كند كه تاجر و كاسب با احكام شرعى حاكم برمعاملات آشنايى كامل داشته باشند تا در ورطه هلاكت نيفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سفارش معصومان عليهم‏السلام بر يادگيرى احكام داد و ستد نيز ناظر به همين آسيب محتمل است. تأكيد ورزيدن امير المؤمنين عليه‏السلام در سخنرانى عمومى براى مردم به يادگيرى احكام شرعى با عبارت: «الفقه ثمّ المتجر»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص108 ح80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تكرار سه باره اين جمله، ضرورت اين يادگيرى را آشكار مى‏سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با بهره گيرى از روايات اهل بيت عليهم‏السلام و فتاواى فقها، احكام كسب و تجارت در چندمحور قابل تبيين اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-احكام-شغل-و-كسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ احكام شغل و كسب&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر فقهى، اصل كلى و حاكم بر كسب و پيشه، روا بودن آن است كه در اصطلاح فقهى، بدان جواز يا اباحه به معناى عام&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از اباحه به معناى عام، جايز بودن شغل است.يعنى انتخاب آن حرام نيست، جواز به اين معنا، شامل كسب و كار واجب، مستحب، مكروه و مباح به معناى خاص مى‏شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى‏شود. اگر چه در برخى موارد، گونه‏اى خاص از كسب يا شى‏ء مورد معامله عنوانى خاص مى‏يابد و يكى از احكام تكليفى ديگر ملاك ارزش گذارى آن خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. وجوب: هر كس موظف است زندگى مطابق با شأن‏ براى خود و خانواده‏اش آماده سازد. از اين رو، گاه انتخاب شغل براى حصول اين هدف بر او واجب مى‏شود كه آن را وجوب شخصى مى‏گويند. همچنان كه گاه براى تأمين نيازهاى لازم و ضرورى اجتماع، برخى مشاغل وجوب كفائى خواهند داشت تا نظام اجتماعى مسلمانان مختل نشود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: مفتاح الكرامة: ج12 ص15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. حرمت: برخى مشاغل و پيشه‏ها به سبب دارا بودن ويژگى ناپسند در اصل شغل، يا لوازم آن، حرام شمرده شده‏اند. ملاك اصلى در حرمت اين پيشه‏ها، فسادآور بودن آنها است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحث تفصيلى آن در عنوان «معيار كلّى در صحت و بطلان معاملات» در ص70 گذشت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. كراهت: در روايات اهل بيت عليهم‏السلام، برخى از پيشه‏ها به سبب آسيب زدن به روح انسانى، يا دارا بودن احتمال خطر انحراف از خوى اسلامى و انسانى، به عنوان شغل مكروه معرفى شده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفصيل اين مبحث در عنوان «سخنى درباره شغل‏ها و كسب‏هاى نكوهيده» در ص278 خواهد آمد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. مطلوبيت (استحباب اتخاذ): اهل بيت عليهم‏السلام شغل‏هايى را كه انجام دادن آنها آثار تربيتى شايسته داشته، يا احتمال انحراف كمترى دارند ستوده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن استحقاق ثواب را اثبات نمى‏كند.زيرا استحقاق ثواب مشروط به قصد قربت است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال، پيامبران عليهم‏السلام، چوپان، يا زارع بوده‏اند. اين دو عنوان را روايات ستوده‏اند. از سوى ديگر، تلاش فرد در راستاى برطرف كردن نيازهاى فرعى خويش، حفظ شأن و آبرو، برطرف ساختن نيازهاى فرعى خانواده كه با نام «توسعه بر عيال» از آن ياد مى‏شود، پيگيرى امورى كه جامعه اسلامى بدانها اهتمام دارد و مى‏تواند به فعاليت‏هاى شخص رنگ الهى زده و آنها را به دايره استحباب نزديك‏تر سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. اباحه (رَوا بودن): كسب و پيشه‏اى كه يكى از عنوان‏هاى چهارگانه پيشين را نداشته باشند روا و جايز شمرده مى‏شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-احكام-داد-و-ستد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ احكام داد و ستد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تجارت» در اصطلاح فقيهان در معناهاى متفاوتى به كار رفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مطلق كسب: گاه تجارت در معناى مطلق كسب و اكتساب به كار رفته كه شامل اجاره، صلح و وكالت هم مى‏شود؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. هر گونه داد و ستد: گاه مراد از تجارت، مطلق داد و ستد است؛ چه با هدف سودآورى باشد يا هدف از داد و ستد، سود و فايده نباشد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. داد و ستد با هدف سودآورى: شيوه متعارف در معاملات تجارى، داد و ستد باهدف سودآورى است؛ حتى برخى معناى لغوى تجارت را نيز «داد و ستد با هدف سودآورى» دانسته‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: أساس البلاغة: ص77، تاج العروس: ج6 ص128.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، برخى فقيهان درآمدزايى را شرط تحقق تجارت برشمرده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: مسالك الأفهام: ج3 ص117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. پيشه: گاه داد و ستد به منزله يك «رفتار مستمر» كه لازمه برخى پيشه‏هاست معنا مى‏شود و گاه يك مورد داد و ستد به گونه اتفاقى و نادر روى مى‏دهد، يعنى انجام معامله شغل فرد شمرده نمى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است احكام و آداب ذكر شده در اينجا هر گونه داد و ستد را شامل مى‏شوند چه هدف و نتيجه آن سود بردن باشد يا نباشد و خواه طرفين معامله داد وستد را به عنوان شغل و كسب خود انتخاب كرده باشند، يا اين كار را صرفاً يك بار انجام دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقيهان با استناد به آيات و روايات، احكام و آداب گوناگونى براى داد و ستد برشمرده‏اند كه برخى از آن آيات و روايات، در عنوان‏هاى متفاوت اين مجموعه گزارش شده‏اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مجموعه روايات و مباحث پيش رو، تنها به مهم ترين موارد مطرح شده در روايات مربوط به داد و ستد اكتفا شده و از ورود به مباحث و استدلالات فقهى پرهيز كرده‏ايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون به اجمال به مهم ترين احكام و آداب الزامى داد و ستد اشاره مى‏كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احكام-الزامى-داد-و-ستد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احكام الزامى داد و ستد&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از احكام الزامى، قواعد و معيارهايى هستند كه رعايت آنها در هر معامله و داد و ستد لازم است و اگر يكى از اينها رعايت نشود، داد و ستد، صحيح و كامل نخواهد بود و در نتيجه آثار مترتب بر داد و ستد، يعنى نقل و انتقال شى‏ء مورد معامله نيز حاصل نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-شرايط-طرفين-داد-و-ستد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ شرايط طرفين داد و ستد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. بلوغ و تمييز: لازم است معامله كننده به حد بلوغ شرعى (طبق نظر مشهور، رسيدن به پانزده سال در پسران و رسيدن به نه سال در دختران، يا ديگر علائم بلوغ) رسيده باشد. از اين رو، خريد و فروش كودكان، صحيح نيست، مگر آنكه به حد تمييز رسيده باشند. مراد از حد تمييز، نوجوانى است كه به حد بلوغ نرسيده است، ولى توان شناخت نيك و بد را دارد و در حد فرد بالغ فهيم محسوب مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. عقل: مراد از عقل، داشتن كمترين حدّ عقل لازم در معامله است كه بايد در طرفين داد و ستد وجود داشته باشد در نتيجه معامله ديوانه (مجنون) صحيح نيست. زيرا غير عاقل نمى‏تواند صلاح و فساد خود را تشخيص دهد و قصد انجام فعل داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. رشد: لازم است معامله‏كننده از منظر رشد عقلى به حد متعارف و معمول رسيده و قدرت شناخت و تشخيص صلاح خويش را داشته باشد. قرآن كريم، در اختيار قراردادن اموال كودكان يتيم را به قطعى شدن رشد آنها منوط دانسته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَ لَهُمْ؛&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر در آن‏ها رشدى (از نظر فكر و عقل) ديديد اموالشان را به خودشان بدهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. محجور نبودن: كسانى كه به دليلى شرعى و قانونى، حق تصرف در اموال خود را ندارند و شريعت براى تصرف آنان مانع ايجاد كرده، حق فروش اموال خودرا ندارند. اين محجور بودن ممكن است به سبب نداشتن شرط بلوغ و قصد باشد، يا به سبب ورشكستگى و افلاس، حتى در افراد عاقل و مختار، پديد آيد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرطهاى بلوغ، رشد، عقل و محجور نبودن را با عنوان «شروط اهليت معامله» نيز ياد كرده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. اختيار: لازم است معامله كننده داد و ستد را به اختيار و انتخاب خود انجام دهد و به اين كار مجبور نشود. اين شرط، ريشه عقلائى دارد و عالمان شيعه و اهل سنت بر آن اجماع كرده‏اند. آيه 29 سوره مباركه نساء نيز با عبارت «تِجَرَةً عَن تَرَاضٍ» به رضايت ناشى از اختيار فرد توجه داده و حديث رفع نيز بر اين شرط دلالت دارد. پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرموده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُفِعَ عَن اُمَّتى... ما اُكرِهوا عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص462 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امت من چند چيز برداشته شده است... (از جمله) چيزى كه بر آن مجبور شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجبار و اكراه فروشنده يا خريدار بر داد و ستد، تأثيرگذارى معامله را زائل كرده و اثر لازم از داد و ستد را نفى مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. قصد انجام دادن فعل: مراد از قصد انجام دادن فعل، قصد جدّى فروشنده و خريدار برانجام دادن معامله است. از اين رو، گفتار شوخى و هزل، معامله را تثبيت نمى‏كند. معامله هازل (غير جدى)، غافل، مست و شخصى كه با مصرف مواد مخدر و روانگردان گيج و منگ شده، به سبب دارا نبودن قصد انجام دادن فعل، باطل است و حتى به عنوان عقد فضولى هم قابليت تصحيح ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حقيقت سخن اين فرد، صلاحيت ابتدائى براى انجام معامله را دارا نيست، از اين رو قابليتتصحيح نيز ندارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. ولايت داشتن (به عنوان مالك يا ولى يا وكيل): اين شرط نيز شرطى عقلائى و ارتكازى است. خريد و فروش يك شى‏ء تنها از سوى كسى مجاز است كه حق و اجازه انجام معامله را داشته باشد. اين شخص ممكن است مالك شى‏ء (به گونه دارا بودن ملكيت تام) يا وكيل مالك در انجام فعل باشد. همچنين ممكن است شخص معامله‏كننده به سبب دارا بودن ولايت (بر كودك يا مجنون)، يا وصايت (از كسى كه فوت كرده) اين صلاحيت را يافته باشد. با در نظر گرفتن اين شرط، معلوم مى‏شود كه شخص غاصب و سارق، صلاحيت داد و ستد ندارد ومعامله اش صحيح نيست. حتى اگر شى‏ء داد و ستد شده چندين بار دست به دست شده و معامله‏هاى متعددى روى آن صورت گرفته باشد، هيچ يك از اين معاملات نافذ نيست و آن شى‏ء در ملكيت مالك اول باقى مانده است و او حق امضا يا فسخ هر يك از داد و ستدهاى انجام شده در هر مرحله را خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-شرايط-جنس-معامله-شده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ شرايط جنسِ معامله شده&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لازم است شى‏ء و جنس داد و ستد شده نيز داراى ويژگى‏هايى باشد تا صلاحيت نقل و انتقال داشته و در نتيجه، معامله صحيح و تام انجام شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين ويژگى‏ها عبارت‏اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. قابليت تملك: نخستين شرط شى‏ء داد و ستد شده، صلاحيت داشتن آن براى تملك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجه به اين شرط، اشيائى مثل خس و خاشاك به سبب بى ارزش بودن، قابليت تملك و صلاحيت داد ستد ندارند. انسان آزاد نيز قابليت تملك و صلاحيت داد و ستد ندارد و از اين رو، قابل خريد و فروش نيست. اموال مشترك عمومى جوامع، همانند نور خورشيد، جنگل‏ها و مراتع نيز قابليت تملك شخصى ندارند (البته حق انتفاع و بهره‏بردارى از آنها قابل داد و ستد است).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. صلاحيت استفاده (انتفاع): هدف از داد و ستد، انتقال ملكيت شى‏ء ازفروشنده به خريدار براى فايده بردن او از شى‏ء معامله شده است. از اين رو، چيزهايى كه قابليت استفاده ندارد، شايستگى داد و ستد هم نخواهد داشت. اين شرط، سبب خروج اشيائى چون شراب مى‏شود كه از ديدگاه شارع مقدس، شايستگى استفاده و انتفاع ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. قدرت بر تسليم: معامله نمى‏تواند روى آن شى‏ء كه قابل تسليم نيست انجام شود. حيوانى كه فرار كرده، يا زمينى كه از سوى غاصبى غصب شده و فروشنده امكان باز پس گيرى آن را ندارد، از اين جمله‏اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته، اگر خريدار قدرت باز پس گيرى شى‏ء معامله شده را داشته و اين شرط را بپذيرد، معامله صحيح خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. معلوم بودن (از جهت مقدار و وصف): لازم است شى‏ء معامله شده، معلوم و مشخص باشد؛ هم از منظر ويژگى‏ها و هم از جهت مقدار و كمّيت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال نمى‏توان خانه اى يا زمينى را با عنوان كلى يك خانه يا يك زمين فروخت، بلكه تنها پس از مشخص كردن ويژگى‏ها و اوصاف كه آن را از ديگر اشيا متمايز مى‏كند قابليت داد و ستد خواهد يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجه نكردن به اين شرط، سبب پديد آمدن معامله غررى خواهد شد كه ناصواب و باطل است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر، به معناى غفلت، خطر و اقدام ناآگاهانه است (ر.ك: النهاية: ج3 ص355، المصباح المنير: ج2 ص444 و 445) داد و ستدى كه بدون آگاهى از شى‏ء معامله شده انجام شود معامله غررى ناميده مى‏شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بليط‏هاى بخت‏آزمايى از اين منظرقابليت خريد و فروش نداشته و ندارند؛ چون مشخص نيست كه در مقابل پول داده شده، چه چيزى نصيب خريدار مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقدار جنس داد و ستد شده نيز بايد معلوم و مشخص باشد. روشن است كه يك كيلو از جنس مورد نظر تفاوت فراوان با يك تُن از آن دارد. مشخص نبودن مقدار نيز معامله را غروى و باطل مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معين بودن و مشخص بودن شى‏ء داد و ستد شده نيز از موارد علم به شى‏ء معامله شده تلقى مى‏شود. يك گوسفند از يك گله، نمى‏تواند موضوع خريد و فروش قرار گيرد؛ چون ويژگى‏هاى گوسفندان گله متفاوت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته در موارد «سرى سازى صنعتى» كه همه مصداق‏هاى موجود مشخصات يكسانى داشته و همانند يكديگرند، نياز به معين كردن شى‏ء معامله شده وجود ندارد. از اين رو، خريدارى يك دست بشقاب غذاخورى با نشانه مشخص، يا يك مدل خودرو توليد شده مشخص در يك كارخانه، صحيح خواهد بود؛ زيرا تفاوتى ميان افراد اين عنوان وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. تعلق نداشتن حق ديگران: لازم است جنس مورد معامله، مشمول حق ديگران نباشد. براى مثال، مال وقف شده، قابل خريد و فروش نيست، چون مشمول حق كسانى است كه اين مال براى آنان وقف شده است. داد و ستد مالى كه رهن داده شده است (مال مرهونه) يا ملك مشترك با فردى ديگر نيز به سبب دارا نبودن اين شرط، صحيح نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آداب-التجارة198&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: آدابُ التِّجارَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب تجارت در كتابهاى فقهى نيز مورد اشاره قرار گرفته است.از جمله ر.ك: تحرير الوسيله: ج1ص 500 ـ 501، قواعد الأحكام: ص13، مفتاح الكرامة: ج12 ص333 ـ 350.گفتنى است كه در مجموعه حاضر، آداب مستحبى بيشترى نسبت به كتابهاى فقهى بيان شده و همه آنها نيز از كتاب و سنت استخراج شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: آداب تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعلم-أحكام-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: تَعَلُّمُ أحكامِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: آموختن احكام تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أميرَ المُؤمِنينَ عليه‏السلام يَقولُ عَلَى المِنبَرِ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، وَاللّهِ، لَلرِّبا في هذِهِ الاُمَّةِ أخفى مِن دَبيبِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدبّ والدبيب: مشيٌ خفيف مفردات ألفاظ القرآن: ص306 «دبّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّملِ عَلَى الصَّفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفا: جمع الصفاة، وهي الصخرة والحجر الأملس، أي غير الخشن، أو الحجر الصلد الضخم الذي لا ينبت شيئا انظر: لسان العرب: ج14 ص464 «صفا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، شوبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّوبُ: الخَلطُ (النهاية: ج2 ص507 «شوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيمانَكُم بِالصِّدقِ، التّاجِرُ فاجِرٌ وَالفاجِرُ فِي النّارِ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص150 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح16، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 194 ح3731، روضة الواعظين: ص510 نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص117 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اَصبغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امير مؤمنان عليه‏السلام بر منبر شنيدم كه مى‏فرمايد: اى جماعت بازرگانان! نخست، فقه و آن گاه تجارت؛ نخست فقه و آن گاه تجارت؛ نخست فقه و آن گاه تجارت! به خدا سوگند، هر آينه ربا در اين امّت، پنهان‏تر است از خزيدن مورچه‏اى بر تخته سنگى. ايمان خود را با راستى در آميزيد. بازرگان، فاجر است و فاجر، در آتش، مگر آن كه حق را بستاند و حق را بدهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ رَجُلاً أتاهُ [الإِمامَ عَلِيّا عليه‏السلام] فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنّي اُريدُ التِّجارَةَ، فَادعُ اللّهَ لي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عليه‏السلام: أوَ فَقِهتَ في دينِ اللّهِ عز و جل؟ قالَ: أوَ يَكونُ بَعضُ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَيحَكَ! الفِقهَ ثُمَّ المَتجَرَ، إنَّ مَن باعَ وَاشتَرى ولَم يَسأَل عَن حَلالٍ ولا حَرامٍ ارتَطَمَ فِي الرِّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارتطم في الربا: وقع فيه فتخبّط انظر: لسان العرب: ج12 ص244 «رطم&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ارتَطَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص254 عن الإمام زين العابدين عليه‏السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح12، عوالي اللآلي: ج 3 ص201 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد امام على عليه‏السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من تصميم گرفته‏ام تجارت كنم. برايم دعا كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «آيا احكام دين خداى[عز و جل در باره داد و ستد] را مى‏دانى؟». گفت: بعضى از آنها را مى‏دانم. فرمود: «واى بر تو! اوّل، دانستن احكام، سپس تجارت. كسى كه خريد و فروش كند و از حلال و حرامى نپرسد، بارها در ورطه ربا افتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أرادَ التِّجارَةَ فَليَتَفَقَّه في دينِهِ لِيَعلَمَ بِذلِكَ ما يَحِلُّ لَهُ مِمّا يَحرُمُ عَلَيهِ، ومَن لَم يَتَفَقَّه في دينِهِ ثُمَّ اتَّجَرَ تَوَرَّطَ فِي الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنعة: ص591.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بخواهد تجارت كند، بايد احكام دين خود را بياموزد تا بدين وسيله، حلال را از حرام باز شناسند. كسى كه احكام دين خود را نياموزد و تجارت كند، در ورطه شبهات فرو مى‏غلتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص186 (آفات التجارة / الجهل بأحكام التجارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص187 (آفت‏هاى تجارت / ناآگاهى از احكام تجارت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: ذِكرُ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: ياد خداى عزوجل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَوةِ وَ إِيتَاءِ الزَّكَوةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَرُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و بر پا داشتن نماز و اداى زكات غافل نمى‏كند، آنها از روزى مى‏ترسند كه در آن، دل‏ها و چشم‏ها زير و رو مى‏شوند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تُلْهِكُمْ أَمْوَ لُكُمْ وَ لاَ أَوْلَدُكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ مَن يَفْعَلْ ذَ لِكَ فَأُوْلَلءِكَ هُمُ الْخَسِرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنافقون: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! اموال و فرزندانتان، شما را از ياد خدا غافل نكند؛ و كسانى كه چنين كنند، زيانكاران اند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منافقون: آيه 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن أبي هريرة عن رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ الّذينَ يَضرِبونَ فِي الأَرضِ يَبتَغونَ مِن فَضلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج12 ص279، تفسير الآلوسي: ج18 ص178، تفسير ابن أبي حاتم: ج8ص 2607 ح14645، الدر المنثور: ج6 ص207 نقلاً عن ابن مردويه والديلمي عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القُرطُبى ـ به نقل از ابو هُرَيره از پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در باره فرموده خداى بلندمرتبه: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنها را از ياد خدا باز نمى‏دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى همان كسانى كه در جستجوى فضل [و روزى]خداوند، در زمين سفر مى‏كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن بشّار عن رجل رفعه ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»قالَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُمُ التُّجّارُ الَّذينَ لا تُلهيهِم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ عز و جل، إذا دَخَلَ مَواقيتُ الصَّلاةِ أدّوا إلَى اللّهِ حَقَّهُ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح21، بحارالأنوار: ج83 ص4 وراجع كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 192 ح3720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن بشّار، از مردى كه سند حديث را به يكى از اهل بيت عليهم‏السلام رسانده است، در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى‏دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، بازرگانانى هستند كه تجارت و داد و ستد، از ياد خدا بازشان نمى‏دارد. هر گاه وقت نماز شود، به گزاردن حقّ خدا (نماز) مى‏پردازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ مِن كَلامٍ لَهُ عِندَ تِلاوَتِهِ: «يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَ الاْصَالِ * رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 36 و 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ وتَعالى جَعَلَ الذِّكرَ جِلاءً لِلقُلوبِ... وإنَّ لِلذِّكرِ لَأَهلاً أخَذوهُ مِنَ الدُّنيا بَدَلاً، فَلَم تَشغَلهُم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَنهُ، يَقطَعونَ بِهِ أيّامَ الحَياةِ ويَهتِفونَ بِالزَّواجِرِ عَن مَحارِمِ اللّهِ في أسماعِ الغافِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 222، بحارالأنوار: ج69 ص325 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ از سخنان ايشان هنگام تلاوت كردن اين آيه: «در آن [خانه]ها هر بامداد و شامگاه، او را نيايش مى‏كنند: مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا باز نمى‏دارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند پاك و بلندمرتبه، و ياد خود (يا: نماز) را صيقل دهنده دل‏ها قرار داد... وياد خدا، اهلى دارد كه آن را به جاى دنيا برگزيدند. بنا بر اين، هيچ تجارت و داد و ستدى آنها را از آن باز نمى‏دارد، روزهاى زندگى [خود] را با آن سپرى مى‏كنند و عوامل باز دارنده از حرام‏هاى خدا را در گوش غافلان، فرياد مى‏زنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام ـ فيما يوصي بِهِ أصحابَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعاهَدوا أمرَ الصَّلاةِ وحافِظوا عَلَيها، وَاستَكثِروا مِنها، وتَقَرَّبوا بِها، فَإِنَّها كانَت عَلَى المُؤمِنينَ كِتابا مَوقوتا... وقَد عَرَفَ حَقَّها رِجالٌ مِنَ المُؤمِنينَ الَّذينَ لا تَشغَلُهُم عَنها زينَةُ مَتاعٍ ولا قُرَّةُ عَينٍ مِن وَلَدٍ ولا مالٍ، يَقولُ اللّهُ سُبحانَهُ: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَوةِ وَ إِيتَاءِ الزَّكَوةِ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 199، بحارالأنوار: ج82 ص224 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ در سفارش به يارانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نماز، اهمّيت دهيد و آن را پاس بداريد و بسيارش به جا آوريد و به وسيله آن به خدا نزديك شويد؛ زيرا نماز در اوقاتى معيّن بر مؤمنان، واجب گشته است... حق [و اهمّيت] آن را مردانى از مؤمنان شناخته‏اند كه نه زرق و برق كالايى و نه هيچ عزيزى، از فرزند و مال، آنها را از آن، باز نمى‏دارد. خداوند پاك مى‏فرمايد: «مردانى كه نه تجارتى و نه داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و بر پاداشتن نماز و پرداخت زكات، باز نمى‏دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ في قَولِهِ: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لاَ تُلْهِكُمْ أَمْوَ لُكُمْ وَ لاَ أَوْلَدُكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» ـ: هُم عِبادٌ مِن اُمَّتِيَ الصّالِحونَ مِنهُم، لا تُلهيهِم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ، وعَنِ الصَّلاةِ المَفروضَةِ الخَمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج8 ص179 نقلاً عن ابن مردويه عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ در باره فرموده خداوند: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! اموالتان و فرزندانتان، شما را از ياد خدا باز ندارد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، بندگان شايسته‏اى از امّت من هستند كه هيچ گونه تجارت و داد و ستدى، آنان را از ياد خدا و از نمازهاى واجب پنجگانه باز نمى‏دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص330 (آداب السوق المعنوية / الذكر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص331 (آداب معنوى بازار / ذكر خدا)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الدُّعاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: دعا كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ ارزقُني مِن فَضلِكَ مالاً طَيِّبا كَثيرا فاضِلاً لا يُطغيني، وتِجارَةً نامِيَةً مُبارَكَةً لا تُلهيني.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج94 ص133 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از فضل خود، مرا دارايىِ پاك فراوان و سرشار كه به سركشى‏ام وا ندارد و داد و ستدى بالنده و بركت‏خيز كه غافلم نگردانَد، روزى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أرَدتَ أن تَشتَرِيَ شَيئا فَقُل: «يا حَيُّ يا قَيّومُ، يا دائِمُ يا رَؤوفُ يا رَحيمُ، أسأَ لُكَ بِعِزَّتِكَ وقُدرَتِكَ وما أحاطَ بِهِ عِلمُكَ، أن تَقسِمَ لي مِنَ التِّجارَةِ اليَومَ أعظَمَها رِزقا، وأَوسَعَها فَضلاً، وخَيرَها عاقِبَةً» فَإِنَّهُ لا خَيرَ فيما لا عاقِبَةَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص10 ح34 كلاهما عن معاوية بن عمّار، مكارمالأخلاق: ج1 ص546 ح1882 عن الإمام الباقر عن الإمام زين العابدين عليهماالسلام، عوالي اللآلي: ج3 ص204 ح33، بحارالأنوار: ج103 ص91 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستى چيزى بخرى، بگو: «اى زنده، اى پابرجاى، اى هميشگى، اى مهرورز، اى مهربان! تو را به عزّت و توانمندى و به هر آنچه علم تو آن را در ميان گرفته سوگند مى‏دهم كه امروز از اين داد و ستد، بيشترين روزى و وسيع‏ترين نعمت و بهترين فرجام را نصيب من فرمايى»؛ زيرا كه در آنچه فرجامِ [نيك] ندارد، خيرى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن مسعدة بن صدقة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ جَعفَرا عليه‏السلام يُملي عَلى بَعضِ التُّجّارِ مِن أهلِ الكوفَةِ في طَلَبِ الرِّزقِ، فَقالَ لَهُ: صَلِّ رَكعَتَينِ مَتى شِئتَ، فَإِذا فَرَغتَ مِنَ التَّشَهُّدِ فَقُل: «تَوَجَّهتُ بِحَولِ اللّهِ وقُوَّتِهِ بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ، ولكِن بِحَولِكَ يا رَبِّ وقُوَّتِكَ، أبرَأُ إلَيكَ مِنَ الحَولِ وَالقُوَّةِ إلاّ ما قَوَّيتَني، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بَرَكَةَ هذَا اليَومِ، وأَسأَ لُكَ بَرَكَةَ أهلِهِ وأَسأَ لُكَ أن تَرزُقَني مِن فَضلِكَ رِزقا واسِعا حَلالاً طَيِّبا مُبارَكا، تَسوقُهُ إلَيَّ في عافِيَةٍ بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ، وأَنَا خافِضٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيش خافض: خصيب في دعة وخصب ولين لسان العرب: ج7 ص145 «خفص&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عافِيَةٍ» تَقولُ ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص3 ح7، بحارالأنوار: ج91 ص341 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از مسعدة بن صدقه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام جعفر صادق عليه‏السلام شنيدم كه به يكى از تاجران كوفى براى طلب روزى املا مى‏فرمود: هر گاه خواستى، دو ركعت نماز بخوان و چون از تشهّد فارغ شدى، بگو: «حركت مى‏كنم به نيرو و توان خداوند، و نه نيرو و توانى از خويش؛ بلكه به نيرو و توان تو، اى پروردگار من. از هر نيرو و توانى به درگاه تو اعلام برائت مى‏كنم، مگر نيرويى كه تو به من داده‏اى. بار خدايا! بركت اين روز و بركت اهل آن را از تو درخواست مى‏كنم. از تو درخواست مى‏كنم كه از فضل خود به من روزىِ فراخ و حلال و پاك و پر بركت، عطا فرمايى و آن را با نيرو و توانت و بى هيچ رنج و گزندى و در حالى كه در عافيت و آسايش هستم، به من برسانى». اين را سه بار مى‏گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عليّ الحلبي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكى رَجُلٌ إلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام الفاقَةَ وَالحُرفَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُرفة ـ بالضم ـ: الحرمان كالحرفة بالكسر.والمحارَف ـ بفتح الراء ـ: المحروم الذي إذا طلب لا يرزق، أو يكون لا يسعى في الكسب مجمع البحرين: ج1 ص389 «صرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي التِّجارَةِ بَعدَ يَسارٍ قَد كانَ فيهِ، ما يَتَوَجَّهُ في حاجَةٍ إلاّ ضاقَت عَلَيهِ المَعيشَةُ، فَأَمَرَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام أن يَأتِيَ مَقامَ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بَينَ القَبرِ وَالمِنبَرِ، فَيُصَلِّيَ رَكعَتَينِ ويَقولَ مِئَةَ مَرَّةٍ: «اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِقُوَّتِكَ وقُدرَتِكَ، وبِعِزَّتِكَ وما أحاطَ بِهِ عِلمُكَ، أن تُيَسِّرَ لي مِنَ التِّجارَةِ أوسَعَها رِزقا، وأَعَمَّها فَضلاً، وخَيرَها عاقِبَةً».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الرَّجُلُ: فَفَعَلتُ ما أمَرَني بِهِ، فَما تَوَجَّهتُ بَعدَ ذلِكَ في وَجهٍ إلاّ رَزَقَنِيَ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص473 ح1، تهذيب الأحكام: ج3 ص311 ح965، منتقى الجمان: ج2 ص277.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن على حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به امام صادق عليه‏السلام از تنگ‏دستى و بد بخت و بى روزى بودنش در تجارت، شكايت نمود و گفت كه قبلاً وضع مالى‏اش خوب بوده، امّا اكنون دست به هر كارى مى‏زند، گشايشى در زندگى‏اش حاصل نمى‏شود. امام صادق عليه‏السلام به او فرمود: «به جايگاه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله برود و ميان مزار و منبر [مسجدالنبى]، دو ركعت نماز بخواند و صد مرتبه بگويد: «بار خدايا! به نيرو و توانت و به عزّتت و به هر آنچه علم تو آن را در ميان گرفته است، از تو درخواست مى‏كنم آن تجارتى را برايم فراهم سازى كه روزى‏اش فراخ‏تر و بركتش فراگيرتر و فرجامش نكوتر باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: به اين دستور امام عليه‏السلام عمل كردم و از آن پس، دست به هر كارى كه مى‏زدم، خداوند، روزى‏ام مى‏داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشتَرَيتَ شَيئا مِن مَتاعٍ أو غَيرِهِ فَكَبِّر ثُمَّ قُل: «اللّهُمَّ إنِّي اشتَرَيتُهُ ألتَمِسُ فيهِ مِن فَضلِكَ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، اللّهُمَّ فَاجعَل لي فيهِ فَضلاً، اللّهُمَّ إنِّي اشتَرَيتُهُ ألتَمِسُ فيهِ مِن رِزقِكَ، اللّهُمَّ فَاجعَل فيهِ رِزقا» ثُمَّ أعِد كُلَّ واحِدَةٍ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص156 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص9 ح33 كلاهما عن حريز، كتاب من لا يحضرهالفقيه: ج3 ص200 ح3757 عن محمّد بن مسلم عن أحدهما عليهماالسلام، مكارم الأخلاق: ج1 ص546 ح1883 عن الإمام الباقر عليه‏السلام، فقه الرضا: ص399 من دون إسناد إلى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحد من أهل البيت عليهم‏السلام، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه كالايى يا غير كالايى خريدى، اللّه‏ اكبر بگو، سپس بگو: «بار خدايا! من اين را خريدم و در آن، از فضل تو مى‏جويم. پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست. بار خدايا! در اين برايم فضلى قرار ده. بار خدايا! من اين را خريدم و در آن، از روزى تو مى‏جويم. بار خدايا! پس در اين، برايم روزى قرار ده». سپس هر يك از اين جملات را سه بار تكرار كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص334 (آداب السوق المعنوية / الاستعاذة و الدعاء و الاستغفار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص335 (آداب معنوى بازار / پناه بردن به خدا و دعا كردن و آمرزش خواستن)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستخارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: الاِستِخارَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: خيرخواهى از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِأَهلِ السّوقِ بِالكوفَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِّمُوا الاِستِخارَةَ، وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، الأمالي للمفيد: ص198 ح31 كلاهما عن جابر، كتاب من لا يحضرهالفقيه: ج3 ص193 ح3726 نحوه، الأمالي للصدوق: ص587 ح809 عن محمّد بن قيس، تحف العقول: ص216، بحار الأنوار: ج41 ص104 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ در سفارشش به بازاريان كوفه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از شروع كسب و كار، از خداوند طلب خير كنيد و با آسانگيرى [در معامله] از خدا بركت جوييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن ناجية، عن الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ كانَ إذا أرادَ شِراءَ العَبدِ أوِ الدّابَّةِ، أوِ الحاجَةَ الخَفيفَةَ أوِ الشَّيءَ اليَسيرَ، استَخارَ اللّهَ عز و جل فيهِ سَبعَ مَرّاتٍ، فَإِذا كانَ أمرا جَسيما استَخارَ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص563 ح1554، مكارم الأخلاق: ج2 ص103 ح2296، فتحالأبواب: ص253، بحار الأنوار: ج91 ص280 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از ناجيه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام هر گاه مى‏خواست بنده‏اى يا چارپايى بخرد، يا كار كوچك يا عمل اندكى انجام دهد، در آن هفت بار از خداى عز و جل طلب خير مى‏كرد و هر گاه، كار بزرگ و مهمّى بود، صد بار از خدا طلب خير مى‏كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشَترَيتَ دابَّةً فَقُل: «اللّهُمَّ إن كانَت عَظيمَةَ البَرَكَةِ، فاضِلَةَ المَنفَعَةِ، مَيمونَةَ النّاصِيَةِ، فَيَسِّر لي شِراها، وإن كانَت غَيرَ ذلِكَ فَاصرِفني عَنها إلَى الَّذي هُوَ خَيرٌ لي مِنها، فَإِنَّكَ تَعلَمُ ولا أعلَمُ، وتَقدِرُ ولا أقدِرُ، وأَنتَ عَلاّمُ الغُيوبِ» تَقولُ ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح4 عن معاوية بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خواستى چارپايى خريدارى كنى، بگو: «بار خدايا! اگر اين، داراى بركت فراوان و منفعت بسيار و خوش‏قدم است، خريدنش را برايم آسان گردان و اگر جز اين است، مرا از آن به سوى چارپاى ديگرى كه از اين برايم بهتر است، بكشان؛ زيرا تو مى‏دانى و من نمى‏دانم، تو توانايى و من ناتوانم و تو داناى نهانى‏هايى». اين را سه مرتبه مى‏گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِما ـ إذا هَمَّ بِأَمرِ حَجٍّ أو عُمرَةٍ أو بَيعٍ أو شِراءٍ أو عِتقٍ، تَطَهَّرَ، ثُمَّ صَلّى رَكعَتَيِ الاِستِخارَةِ، فَقَرَأَ فيهِما بِسورَةِ الحَشرِ، وبِسورَةِ الرَّحمنِ، ثُمَّ يَقرَأُ المُعَوِّذَتَينِ و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» إذا فَرَغَ وهُوَ جالِسٌ في دُبُرِ الرَّكعَتَينِ، ثُمَّ يَقولُ: اللّهُمَّ إن كانَ كَذا وكَذا خَيرا لي في ديني ودُنيايَ، وعاجِلِ أمري وآجِلِهِ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، ويَسِّرهُ لي عَلى أحسَنِ الوُجوهِ وأَجمَلِها. اللّهُمَّ وإن كانَ كَذا وكَذا شَرّا لي في ديني ودُنيايَ وآخِرَتي وعاجِلِ أمري وآجِلِهِ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاصرِفهُ عَنّي. رَبِّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاعزِم لي عَلى رُشدي، وإن كَرِهَت ذلِكَ أو أبَتهُ نَفسي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص470 ح2، تهذيب الاحكام: ج3 ص180 ح408، مصباح المتهجّد: ص533،مكارم الأخلاق: ج2 ص103 ح2295 نحوه، فتح الأبواب: ص173 كلّها عن جابر، البلد الأمين: ص160، بحار الأنوار: ج91 ص263 ح15 نقلاً عن المحاسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن الحسين ـ كه درودهاى خدا بر آنان باد ـ هر گاه مى‏خواست به حج يا عمره برود يا چيزى [مهم] بفروشد يا بخرد يا برده‏اى را آزاد كند، وضو مى‏گرفت و دو ركعت نماز طلب خير به جا مى‏آورد و در آن دو ركعت سوره حشر و سوره الرحمن را [بعد از سوره حمد] مى‏خواند و پس از نماز، همچنان كه نشسته بود، معوّذتين (سوره‏هاى فلق و ناس) و «قل هو اللّه‏ احد» را مى‏خواند و سپس مى‏گفت: «بار خدايا! اگر فلان و بهمان كار براى دين و دنياى من و براى اكنون و آينده‏ام خوب است، پس بر محمّد و خاندان او درود فرست و آن را به بهترين و زيباترين شكل برايم ميسّر گردان؛ امّا اى خداوند، اگر فلان و بهمان كار براى دين و دنيايم و آخرتم و اكنون و آينده‏ام بد است، پس بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا از آن، منصرف گردان. پروردگارا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا در كار درستم پا بر جا بدار، هر چند نَفْسم آن را خوش نداشته باشد يا از آن، سر باز زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كنز الدعاء: ج2 ص5 (الفصل الحادي عشر: دعوات الاستخارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: كنز الدعا، ج2، ص5.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: الصِّدقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: راستگويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ لا يُحجَبُ مِن أبوابِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص78 ح2444، كنزالعمّال: ج4 ص8 ح9219 نقلاً عن ابن النجّار وكلاهما عن ابنعبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درهاى بهشت به روى تاجر راستگو بسته نمى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَّلُ مَن يَدخُلُ الجَنَّةَ التّاجِرُ الصَّدوقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص361 ح311 عن أبي ذرّ، كنزالعمّال: ج4 ص11 ح9245.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين كسى كه وارد بهشت مى‏شود، تاجر راستگوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الصَّدوقُ بِمَنزِلَةِ الشَّهيدِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج4 ص11 ح9266 نقلاً عن ابن النجّار عن أنس، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص373ح 1 عن أبي نضرة من دون إسناد إليه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر راستگو، در روز قيامت، منزلت شهيد را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ الجَنَّةَ بِسِتَّةٍ:... وَالتُّجّارُ بِالصِّدقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص261 ح44369 نقلاً عن ابن الجوزي في الواهيات عن عثمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش گروه به سبب شش چيز وارد بهشت مى‏شوند:... و تاجران به سبب راستگويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، ارفَعوا رُؤوسَكُم فَقَد وَضَحَ لَكُمُ الطَّريقُ، تُبعَثونَ يَومَ القِيامَةِ فُجّارا إلاّ مَن صَدَقَ حَديثُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص194 ح3728.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تاجران! سرهايتان را بالا بگيريد؛ راه برايتان نمايان شده است: شما جماعت در روز قيامت، فاجر برانگيخته مى‏شويد، مگر كسى كه گفتارش راست باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ التُّجّارَ يُبعَثونَ يَومَ القِيامَةِ فُجّارا، إلاّ مَنِ اتَّقَى اللّهَ وبَرَّ وصَدَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص515 ح1210، سنن ابن ماجة: ج2 ص726 ح2146، سنن الدارمي: ج2ص 697 ح2443، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص8 ح2144، السنن الكبرى: ج5 ص436 ح10414 كلّها عن رفاعة، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9437.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا بازرگانان در روز رستاخيز، فاجر برانگيخته مى‏شوند، مگر كسانى كه از خدا پروا كنند و درستكار باشند و راست بگويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ، وثَلاثَةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ، فَأَمَّا الَّذينَ يُدخِلُهُمُ اللّهُ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ: فَإِمامٌ عادِلٌ، وتاجِرٌ صَدوقٌ، وشَيخٌ أفنى عُمُرَهُ في طاعَةِ اللّهِ عز و جل، وأَمَّا الثَّلاثَةُ الَّذينَ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ: فَإِمامٌ جائِرٌ، وتاجِرٌ كَذوبٌ، وشَيخٌ زانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص80 ح1، ثواب الأعمال: ص162 ح1 وفيه صدره إلى «طاعة للّه‏» وكلاهما عن عجلان،عيون الحكم والمواعظ: ص212 ح4236 و 4237 كلاهما عن الإمام عليّ عليه‏السلام نحوه، بحارالأنوار: ج75 ص337 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه گروه‏اند كه خداوند، آنها را بدون حسابرسى به بهشت مى‏برد و سه گروه‏اند كه خداوند، آنها را بدون حسابرسى به دوزخ مى‏برد. كسانى كه خدا آنان را بدون حسابرسى به بهشت مى‏برد، عبارت‏اند از: پيشواى دادگر، تاجر راستگو و پيرى كه عمرش را در طاعت خداى عز و جل گذرانده است، و آن سه گروهى كه خدا آنها را بدون حسابرسى به دوزخ مى‏برد، عبارت‏اند از: پيشواى ستمگر، تاجر دروغگو و پيرمرد زناكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص32 ح30 و 31 وص 26 (فضل التاجر الأمين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص33 ح30 و 31 و ص27 (فضيلت تاجر درستكار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الترجيح-في-الوزن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: التَّرجيحُ فِي الوَزنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: سنگين‏تر وزن كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا وَزَنتُم فَأَرجِحوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص748 ح2222، مسند الشهاب: ج1 ص443 ح759 كلاهما عن جابر،كنزالعمّال: ج4 ص48 ح9442.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه وزن مى‏كنيد، سنگين‏تر بكشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن محارب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ جابِرا أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله وَزَنَ لَهُ دَراهِمَ فَأَرجَحَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج2 ص711 ح2486، مسند ابن حنبل: ج5 ص26 ح14238، المنتقى: ص151ح 589 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارِمى ـ به نقل از محارب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جابر شنيدم كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله براى وى، چند درهم وزن كرد و آنها را سنگين‏تر كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن سماك بن حرب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ مالِكا أبا صَفوانَ بنَ عُمَيرَةَ قالَ: بِعتُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله رِجلَ سَراويلَ قَبلَ الهِجرَةِ، فَوَزَنَ لي، فَأَرجَحَ لي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص748 ح2221، السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص482 ح9673، المستدركعلى الصحيحين: ج2 ص36 ح2231، السنن الكبرى: ج6 ص54 ح11172، مسند الطيالسي: ص165 ح1193، كنزالعمّال: ج13 ص365 ح37012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از سماك بن حرب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مالك، ابو صفوان بن عُمَيره شنيدم كه گفت: پيش از هجرت، به پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شلوارى فروختم. ايشان [بهاى آن را] برايم وزن كرد و چرب‏تر كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن سويد بن قيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَلَبتُ أنَا ومَخرَمَةُ العَبدِيُّ بَزّا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَزُّ: الثيابُ أو متاعُ البيت من الثياب ونحوها، وبائعه البزّاز القاموس المحيط: ج2 ص166 «بزز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن هَجَرَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَجَر: مدينة، وهي قاعدة البحرين معجم البلدان: ج5 ص393.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَتَينا بِهِ مَكَّةَ، فَجاءَنا رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَمشي، فَسَاوَمَنا بِسَراويلَ، فَبِعناهُ، وثَمَّ رَجُلٌ يَزِنُ بِالأَجرِ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: زِن وأَرجِح.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص245 ح3336، سنن الترمذي: ج3 ص598 ح1305، سنن ابن ماجة: ج2ص 748 ح2220، سنن النسائي: ج7 ص284، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9338؛ عوالي اللآلي: ج1 ص224 ح109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از سويد بن قيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من و مَخرَمه عَبدى، مقدارى رخت و لباس از هَجَر به مكّه آورديم. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قدم‏زنان نزد ما آمد و پس از گفتگو بر سر قيمت شلوارى، آن را از ما خريد. آن جا مردى بود كه اجرت مى‏گرفت و اجناس را وزن مى‏كرد. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به وى فرمود: «وزن كن و سنگين‏تر بكش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن الأغرّ أبي مسلم عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ يَوما السّوقَ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَجَلَسَ إلَى البَزّازينَ، فَاشتَرى سَراويلَ بِأَربَعَةِ دَراهِمَ، وكانَ لِأَهلِ السّوقِ وَزّانٌ، قالَ: فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: اِتَّزِن وأَرجِح. فَقالَ الوَزّانُ: إنَّ هذِهِ الكَلِمَةَ ما سَمِعتُها مِن أحَدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو هُرَيرَةَ: فَقُلتُ لَهُ: كَفى بِكَ مِنَ الجَفاءِ في دينِكَ أن لا تَعرِفَ نَبِيَّكَ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَطَرَحَ الميزانَ ووَثَبَ إلى يَدِ النَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يُقَبِّلُها، فَجَذَبَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَدَهُ مِنهُ، وقالَ: هذا إنَّما يَفعَلُهُ الأَعاجِمُ بِمُلوكِها، إنَّما أنَا رَجُلٌ مِنكُم، فَزِن وأَرجِح.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج6 ص349 ح6594، مسند أبي يعلى: ج5 ص428 ح6136، تاريخ دمشق: ج 4 ص205 ح1003 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط ـ به نقل از اغر ابو مسلم از ابو هريره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى با پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به بازار رفتم. ايشان در كنار بزّازان نشست و شلوارى به چهار درهم خريد. بازاريان براى خود، ترازودارى داشتند. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: «وزن كن و چرب‏تر بكش». ترازودار گفت: اين سخن را تا كنون از كسى نشنيده بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو هريره مى‏گويد: به او گفتم: در بيگانگى تو از دينت، همين بس كه پيامبرت را نمى‏شناسى. مرد ترازو را انداخت و به طرف دستِ پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله پريد و شروع به بوسيدن آن كرد. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله دستش را از دست او كشيد و فرمود: «اين كار را عجم‏ها با شاهانشان مى‏كنند. من مردى از خودتان هستم. وزن كن و چرب‏تر بكش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‏السلام عَلى جارِيَةٍ قَدِ اشتَرَت لَحما مِن قَصّابٍ وهِيَ تَقولُ: زِدني، فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‏السلام: زِدها؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح8، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح20 كلاهما عن السكوني، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3736، بحارالأنوار: ج41 ص129 ح39؛ فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص621 ح1063.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‏السلام رد مى‏شد كه ديد دخترى (/ كنيزى) از قصّاب، گوشت خريده است و مى‏گويد: سنگين‏تر بكش. امير مؤمنان عليه‏السلام به قصّاب فرمود: «سنگين‏تر بكش؛ زيرا اين كار، بركت را بيشتر مى‏كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَكونُ الوَفاءُ حَتّى يَرجَحَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح5، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح43 وص 110 ح475، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص198 ح3748 كلّها عن ابن أبي عمير عن غير واحد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل دادن [كالا] تحقّق نخواهد يافت تا آن گاه كه [كفّه ترازو] بچربد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَكونُ الوَفاءُ حَتّى يَميلَ الميزانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص159 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص198 ح3747 كلاهما عن حمّاد بنبشير، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح43 عن ابن أبي عمير عن غير واحد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل كشيدن [كالا] وقتى است كه كفّه جنس، سنگين‏تر شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-الجيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: اِختِيارُ الجَيِّدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: انتخاب جنس خوب و باكيفيت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الجَيِّدِ دَعوَتانِ، وفِي الرَّديءِ دَعوَتانِ، يُقالُ لِصاحِبِ الجَيِّدِ: بارَكَ اللّهُ فيكَ وفيمَن باعَكَ، ويُقالُ لِصاحِبِ الرَّديءِ: لا بارَكَ اللّهُ فيكَ ولا فيمَن باعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص201 ح1، الخصال: ص46 ح46، بحارالأنوار: ج103 ص95 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كالاى خوب [دادن به مشترى] دو دعا به همراه دارد و كالاى بد هم دو نفرين. به فروشنده كالاى خوب، گفته مى‏شود: «خدا به تو و به كسى كه اين را به تو فروخته است، بركت دهد» و به فروشنده كالاى بد، گفته مى‏شود: «خدا به تو و به كسى كه اين را به تو فروخته است، بركت ندهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عاصم بن حميد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: أيَّ شَيءٍ تُعالِجُ؟ قُلتُ: أبيعُ الطَّعامَ، فَقاَل لي: اِشتَرِ الجَيِّدَ وبِعِ الجَيِّدَ؛ فَإِنَّ الجَيِّدَ إذا بِعتَهُ قيلَ لَهُ: بارَكَ اللّهُ فيكَ وفيمَن باعَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص202 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عاصم بن حميد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام به من فرمود: «به چه كارى مشغولى؟». گفتم: گندم (/ مواد خوراكى) مى‏فروشم». فرمود: «جنس خوب بخر و جنس خوب بفروش؛ زيرا هر گاه جنس خوب بفروشى، به تو گفته مى‏شود: خدا به تو و به كسى كه اين را به تو فروخته است، بركت دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-أول-السوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: اِختِيارُ أوَّلِ السَّومِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: انتخاب اوّلين قيمت پيشنهادى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَلى رَجُلٍ ومَعَهُ سِلعَةٌ يُريدُ بَيعَها، فَقالَ: عَلَيكَ بِأَوَّلِ السَّومِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «السوق» والصحيح ما أثبتناه كما في الحديث الآتي وكما فسّره صاحب الحدائق فيالحدائق: ج18 ص49 وصاحب الوسائل في الوسائل: ج17 ص401 بهذا المعنى.وفي حديث 115 دلالة على ذلك؛ لأنَّ السماحة تكون في أوّل السوم ولا تكون في أوّل السوق.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والسَّوْمُ: عَرضُ السِّلعَةِ على البيع لسان العرب: ج12 ص310 «سوم&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3739.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر مردى گذشت كه كالايى داشت و مى‏خواست آن را بفروشد. به او فرمود: «به اوّلين قيمت پيشنهادى بفروش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن الزهري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَلى أعرابِيٍّ يَبيعُ شَيئا، فَقالَ: عَلَيكَ بِأَوَّلِ سَومٍ ـ أو أوَّلِ السَّومِ ـ فَإِنَّ الأَرباحَ مَعَ السَّماحِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص58 ح11188، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص257 ح1 وج 8 ص342ح 150، كنزالعمّال: ج4 ص154 ح9959.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از زهرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر باديه‏نشينى گذشت كه چيزى مى‏فروخت. به او فرمود: «به اوّلين قيمت پيشنهادى بفروش؛ زيرا سود، با گذشت و آسانگيرى همراه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السماحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: السَّماحَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: گذشت و آسان گرفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحِمَ اللّهُ تَعالى عَبدا سَمحا إذا باعَ، سَمحا إذَا اشتَرى، سَمحا إذَا اقتَضى، سَمحا إذا قَضى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج11 ص267 ح4903، صحيح البخاري: ج2 ص730 ح1970، السننالكبرى: ج5 ص585 ح10978، المصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص459 ح21004 كلّها عن جابر، كنزالعمّال: ج4 ص44 ح9424.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال رحمت كناد آن بنده‏اى را كه وقتى مى‏فروشد آسان گيرد و چون مى‏خرد آسان گيرد و وقتى وامى را پس مى‏گيرد آسان گير باشد و وقتى وام مى‏دهد آسان گير باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفضَلُ المُؤمِنينَ رَجُلٌ سَمحُ البَيعِ، سَمحُ الشِّراءِ، سَمحُ القَضاءِ، سَمحُ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص297 ح7544 عن أبي سعيد الخدري، كنز العمّال: ج1 ص144 ح705.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برترينِ مؤمنان، كسى است كه آسان‏گير در خريد، آسان‏گير در فروش و آسان‏گير در قرض دادن و آسان‏گير در پس گرفتن قرض باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ في أحوالِ القِيامَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ اللّهُ عز و جل: اُنظُروا فِي النّارِ، هَل تَلقَونَ مِن أحَدٍ عَمِلَ خَيرا قَطُّ؟ قالَ: فَيَجِدونَ فِي النّارِ رَجُلاً، فَيَقولُ لَهُ: هَل عَمِلتَ خَيرا قَطُّ؟ فَيَقولُ: لا، غَيرَ أنّي كُنتُ اُسامِحُ النّاسَ فِي البَيعِ وَالشِّراءِ، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل: أسمِحوا لِعَبدي كَإِسماحِهِ إلى عَبيدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص22 ح15، صحيح ابن حبّان: ج14 ص395 ح6476، موارد الضمآن: ص 643 ح2589، فتح الباري: ج11 ص458 ذيل ح6574 كلّها عن أبي بكر، النهاية: ج2 ص398 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‏السلام وفيه ذيله من «فيقول اللّه‏ عزوجل: اسمعوا»، كنز العمّال: ج14 ص630 ح39750.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ در باره احوال قيامت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل مى‏فرمايد: «به دوزخ بنگريد. آيا كسى را كه كار نيكى كرده باشد، در آن مى‏بينيد؟». پس مردى را در دوزخ مى‏بينند. خداوند به او مى‏فرمايد: «آيا هرگز كار نيكى كرده‏اى؟». مى‏گويد: نه، امّا من در خريد و فروش، با مردم آسانگير [و با گذشت] بودم. خداى عز و جل مى‏فرمايد: «با بنده‏ام آسانگير [و باگذشت]باشيد، همان گونه كه او با بندگانم آسانگير [و باگذشت]بوده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَى اللّهُ عز و جل بِعَبدٍ مِن عِبادِهِ آتاهُ اللّهُ مالاً، فَقالَ لَهُ: ماذا عَمِلتَ فِي الدُّنيا؟ «وَلاَ يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما عَمِلتُ مِن شَيءٍ يا رَبِّ، إلاّ أنَّكَ آتَيتَني مالاً، فَكُنتُ اُبايِعُ النّاسَ، وكانَ مِن خُلُقي أن اُيَسِّرَ عَلَى الموسِرِ واُنظِرَ المُعسِرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَعالى: أنَا أحَقُّ بِذلِكَ مِنكَ، تَجاوَزوا عَن عَبدي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص335 ح3197، مسند ابن حنبل: ج6 ص66 ح17063،المعجم الكبير: ج17 ص235 ح649، تفسير ابن كثير: ج1 ص491 كلّها عن حذيفة والثلاثة الأخيرة نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص215 ح15399.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنده‏اى از بندگان خداى عز و جل را كه به او مال و ثروت داده بود، نزدش مى‏آورند. خداوند به او مى‏فرمايد: «در دنيا چه [كار نيكى] كردى؟» «و آنان از خدا، هيچ سخنى را پوشيده نمى‏توانند داشت». مى‏گويد: پروردگارا! من كار نيكى انجام نداده‏ام، جز اين كه تو به من، مال و ثروتى دادى و من با مردم معامله كردم و اخلاقم اين بود كه بر توانگر، آسان بگيرم و به تنگ‏دست، مهلت دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال مى‏فرمايد: «من به اين كار، سزاوار از تو هستم. از بنده‏ام در گذريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً كانَ فيمَن كانَ قَبلَكُم، أتاهُ المَلَكُ لِيَقبِضُ روحَهُ، فَقيلَ لَهُ: هَل عَمِلتَ مِن خَيرٍ؟ قالَ: ما أعلَمُ، قيلَ لَهُ: اُنظُر، قالَ: ما أعلَمُ شَيئا غَيرَ أنّي كُنتُ اُبايِعُ النّاسَ فِي الدُّنيا واُجازيهِم، فَاُنظِرُ الموسِرَ وأَتَجاوَزُ عَنِ المُعسِرِ. فَأَدخَلَهُ اللّهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1273 ح3266، المعجم الكبير: ج17 ص231 ح642، المصنّف لابنأبي شيبة: ج5 ص257 ح7 كلّها عن حذيفة، كنزالعمّال: ج6 ص216 ح15401.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان پيشينيان شما، مردى بود كه ملك الموت، نزدش آمد تا جانش را بستاند. به آن مرد گفته شد: آيا كار نيكى انجام داده‏اى؟ او گفت: نمى‏دانم. به او گفته شد: فكر كن. گفت: چيزى به ياد نمى‏آورم، جز اين كه من در دنيا با مردم، معامله مى‏كردم و گذشت داشتم: به توانگر مهلت مى‏دادم و از تنگ‏دست، در مى‏گذشتم. پس، خداوند آن مرد را به بهشت بُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أدخَلَ اللّهُ عز و جل رَجُلاً كانَ سَهلاً مُشتَرِيا، وبائِعا، وقاضِيا، ومُقتَضِيا، الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج7 ص319، مسند ابن حنبل: ج1 ص129 ح410، تهذيب الكمال: ج20 ص100الرقم 3937، التاريخ الكبير: ج6 ص467 الرقم 3008، البداية والنهاية: ج7 ص242 كلّها عن عثمان، كنزالعمّال: ج4 ص44 ح9425.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل مردى را كه در خريد و فروش و قرض دادن و پس گرفتن قرض، آسانگير بود، به بهشت بُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ خَيرَ التُّجّارِ مَن كانَ حَسَنَ القَضاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ، وشَرَّ التُّجّارِ مَن كانَ سَيِّئَ القَضاءِ سَيِّئَ الطَّلَبِ، فَإِذا كانَ الرَّجُلُ حَسَنَ القَضاءِ سَيِّئَ الطَّلَبِ، أو كانَ سَيِّئَ القَضاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ، فَإِنَّها بِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص39 ح11143، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص551 ح8543، مسندالطيالسي: ص286 ح2156، مسند أبي يعلى: ج2 ص34 ح1096 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج15 ص922 ح43588.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان! بهترين تاجر، كسى است كه نيكو قرض دهد و آن را به نيكويى مطالبه كند، و بدترين تاجر، كسى است كه بد قرض دهد و آن را به بدى مطالبه كند؛ زيرا هر گاه انسان در قرض دادن، خوش بده و بد مطالبه باشد، يا بد بده و خوش مطالبه باشد، اين به آن در مى‏شود» (يعنى آن بُعد منفى، بُعد مثبتش را خنثا و شخص را بى‏اجر و قرب مى‏كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحِمَ اللّهُ عَبدا سَمحا قاضِيا، وسَمحا مُقتَضِيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج1 ص240، مسند الشهاب: ج2 ص253 ح1300، تاريخ دمشق: ج22 ص165ح 4901 كلّها عن جابر، كنزالعمّال: ج6 ص226 ح15459؛ بحارالأنوار: ج103 ص104 ح56 نقلاً عن الإمامة والتبصرة عن موسى بن إسماعيل عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‏السلام عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحمت خدا بر آن بنده‏اى كه در قرض دادن، آسان گيرد و در پس گرفتن آن هم آسانگير باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَفَرَ اللّهُ عز و جل لِرَجُلٍ كانَ مِن قَبلِكُم، كانَ سَهلاً إذا باعَ، سَهلاً إذَا اشتَرى، سَهلاً إذا قَضى، سَهلاً إذَا اقتَضى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص198 ح6 عن جابر، بحارالأنوار: ج103 ص95 ح17؛ سنن الترمذي: ج3 ص610ح 1320 وليس فيه ذيله، مسند ابن حنبل: ج5 ص103 ح14664، السنن الكبرى: ج5 ص586 ح10979، تهذيب الكمال: ج10 ص90 الرقم 2117 كلّها عن جابر، كنزالعمّال: ج4 ص45 ح&lt;/span&gt;9428&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل در ميان پيشينيان شما مردى را آمرزيد، [چون] در خريدن و فروختن و قرض دادن و پس گرفتن قرضش آسانگير بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارَكَ اللّهُ عَلى سَهلِ البَيعِ، سَهلِ الشِّراءِ، سَهلِ القَضاءِ، سَهلِ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص18 ح79 عن حنان عن أبيه عن الإمام الصادق عليه‏السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا بركت دهد به آن كس كه آسان مى‏فروشد، آسان مى‏خرَد، آسان قرض مى‏دهد و آسان مطالبه مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يُحِبُّ العَبدَ يَكونُ سَهلَ البَيعِ، سَهلَ الشِّراءِ، سَهلَ القَضاءِ، سَهلَ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3737، مسند زيد: ص254 عن الإمام زين العابدين عنآبائه عليهم‏السلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله؛ سنن الترمذي: ج3 ص609 ح1319، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص64 ح2338، مسند أبي يعلى: ج5 ص460 ح6210 كلّها عن أبي هريرة وفي المواضع «سمح» بدل «سهل» وليس فيها ذيله، كنزالعمّال: ج4 ص64 ح9426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى ـ تبارك و تعالى ـ بنده‏اى را كه در فروختن و خريدن و قرض دادن و پس گرفتن قرض آسانگير باشد، دوست دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: «السَّماحَةُ مِنَ الرِّباحِ»، قالَ ذلِكَ لِرَجُلٍ يوصيهِ ومَعَهُ سِلعَةٌ يَبيعُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح7 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه‏السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 196 ح3735 عن الإمام عليّ عليه‏السلام عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «گذشت كردن، بخشى از سود است». ايشان، اين را در توصيه به مردى كه كالايى مى‏فروخت، فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن عبداللّه‏ بن عبدالرحمن بن أبي حسين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِبتاعَ عُثمانُ بنُ عَفّانَ حائِطا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحائِطُ: البستان من النخيل إذا كان عليه حائط ـ وهو الجدار ـ النهاية: ج1 ص462 «حوط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن رَجُلٍ، فَساوَمَهُ حَتّى قاوَمَهُ عَلَى الثَّمَنِ الَّذي رَضِيَ بِهِ البائِعُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أرِنا يَدَكَ، قالَ: وكانوا لا يَستَوجِبونَ البَيعَ إلاّ بِالصَّفقَةِ، فَلَمّا رَأى ذلِكَ الرَّجُلُ قالَ: لا أبيعُكَ حَتّى تَزيدَني عَشَرَةَ آلافٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالتَفَتَ عُثمانُ إلى عَبدِ الرَّحمنِ بنِ عَوفٍ، قالَ: إنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَقولُ: إنَّ اللّهَ عز و جل أدخَلَ الجَنَّةَ رَجُلاً كانَ سَمحا بائِعا ومُبتاعا، قاضِيا ومُقتَضِيا، اذهَب فَقَد زِدتُكَ العَشَرَةَ الآلافِ، لِأَستَوجِبَ بِها هذِهِ الكَلِمَةَ الَّتي سَمِعتُها مِن رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج39 ص231 ح7971، كنز العمّال: ج4 ص152 ح9955 وراجع مسند ابن حنبل: ج 1 ص129 ح410 والمنتخب من مسند عبد بن حميد: ص46 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از عبد اللّه‏ بن عبد الرحمان بن ابى حسين ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان بن عفّان خواست از مردى باغ خرمايى را بخرد و با او چانه زد تا سرانجام بر سرِ قيمتى توافق كردند. عثمان به او گفت: دستت را پيش آور. آنها زمانى معامله را تمام مى‏دانستند كه دست داده شود. مرد چون اين را ديد، گفت: نمى‏فروشم، مگر اين كه ده هزار اضافه كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان رو به عبد الرحمان بن عوف كرد و گفت: من از پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شنيدم كه مى‏فرمود: «خداى عز و جل مردى را به سبب اين كه در فروختن و خريدن و قرض دادن و پس گرفتن آن آسانگير [و باگذشت] بود، به بهشت برده است». من ده هزار اضافه كردم تا با اين كار، مستوجب اين سخنى شوم كه از پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شنيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن عبداللّه‏ بن قيس الأسلمي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ النَّبِيَّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ابتاعَ مِن رَجُلٍ مِن بَني غِفارٍ سَهمَهُ مِن خَيبَرَ بِبَعيرٍ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: إنَّ الَّذي أخَذتُ مِنكَ خَيرٌ مِنَ الَّذي أعطَيتُكَ، فَإِن شِئتَ فَخُذ وإن شِئتَ فَاترُك. قالَ: قَد أخَذتُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج3 ص362 الرقم 3132، الإصابة: ج4 ص183 الرقم 4920، كنز العمّال: ج4ص 153 ح9958.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از عبد اللّه‏ بن قيس اسلمى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله سهم خيبرِ مردى از بنى غِفار را به شترى خريد و سپس به او فرمود: «آنچه من از تو گرفتم، با ارزش‏تر از چيزى است كه به تو دادم. حال اگر مى‏خواهى بگير، و اگر مى‏خواهى منصرف شو». مرد گفت: گرفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسمَحُكُم أربَحُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص370 ح2840، عيون الحكم والمواعظ: ص111 ح2408.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كس از شما كه با گذشت‏تر باشد، سود بيشترى برده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ميسر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنَّ عامَّةَ مَن يَأتيني مِن إخواني، فَحُدَّ لي مِن مُعامَلَتِهِم ما لا أجوزُهُ إلى غَيرِهِ، فَقالَ: إن وَلَّيتَ أخاكَ فَحَسَنٌ، وإلاّ فَبِع بَيعَ البَصيرِ المُداقِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الفيض قدس‏سره: التولية أن تبيع بالثمن الذي اشتريتَ من غير زيادة وتقابلها المرابحة والوضيعة.بيعالبصير المداقّ أي كما تبايع البصير المداقق في الاُمور الوافي: ج17 ص455 ذيل ح17627.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح19، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح24 عن قيس عن الإمام الباقر عليه‏السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ميسّر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: عموم كسانى كه نزد من مى‏آيند، از برادرانم (شيعه) هستند، پس براى من در معامله با ايشان، معيارى قرار دهيد كه از آن فراتر نروم. فرمود: «اگر با او رأس المال كنى [و سود نگيرى]، چه بهتر؛ وگر نه، با چشم باز و حسابگرانه به معامله با وى بپرداز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنزَلَ اللّهُ تَعالى عَلى بَعضِ أنبِيائِهِ عليهم‏السلام: لِلكَريمِ فَكارِم، ولِلسَّمحِ فَسامِح، ولِلشَّحيحِ فَشاحِح، وعِندَ الشَّكِسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشكس: السيئ الخلق.وقيل: السيئ الخلق في المبايعة وغيرها لسان العرب: ج6 ص112«شكس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالتَوِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فالتو: أي انعطف (انظر: لسان العرب: ج15 ص263 «لوي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص195 ح3734 عن إسماعيل بن مسلم عن الإمام الصادق عليه‏السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال بر يكى از پيامبرانش عليهم‏السلام چنين نازل فرمود: «با بزرگوار، بزرگوار باش و با شخص باگذشت، باگذشت و با بخيل، بخيل و از شخص بد اخلاق [در معامله و جز آن] روى بگردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إقالة-النادم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: إقالَةُ النّادِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: فسخ كردن معامله فرد پشيمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أقالَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقالَه: أي وافقه على نقض البيع وأجابه إليه النهاية: ج4 ص134 «قيل&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُسلِما أقالَهُ اللّهُ عَثرَتَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص741 ح2199، صحيح ابن حبّان: ج11 ص404 ح5029، السنن الكبرى: ج 6 ص44 ح11129، المعجم الأوسط: ج1 ص273 ح889 كلاهما نحوه، موارد الظمآن: ص270 ح1103 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج4 ص90 ح9680.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تقاضاى مسلمانى را براى فسخ معامله بپذيرد، خداوند در روز قيامت، از لغزش‏هاى او بگذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أقالَ نادِما، أقالَهُ اللّهُ نَفسَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص45 ح11131 عن أبي هريرة، المصنّف لعبد الرزّاق: ج2 ص56 ح2469عن هارون بن أبي عائشة، كنز العمّال: ج4 ص90 ح9681؛ مسند زيد: ص280 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‏السلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تقاضاى فسخ كسى را كه از معامله پشيمان شده است، بپذيرد، خداوند در روز قيامت، از [گناهان] او در مى‏گذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن سَأَلَ أخاهُ المُسلِمَ أن يُقيلَهُ فَأَقالَهُ، أقالَهُ اللّهُ عَثرَتَهُ، فَإِن لَم يُقِلهُ لا أقالَهُ اللّهُ تَعالى عَثرَتَهُ، وكَبَّهُ فِي النّارِ عَلى وَجهِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص376 ح7021 نقلاً عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس درخواست برادر مسلمانش را براى فسخ معامله بپذيرد، خداوند از لغزش او در مى‏گذرد، و اگر نپذيرد، خداوند متعال هم از لغزش او در نگذرد و در آتش، سرنگونش سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما عَبدٍ أقالَ مُسلِما في بَيعٍ أقالَهُ اللّهُ تَعالى عَثرَتَهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح16، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح26، مصادقة الإخوان: ص178 ح1كلّها عن أبي حمزة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3738، المقنع: ص299.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر بنده‏اى كه تقاضاى مسلمانى را براى فسخ معامله‏اى بپذيرد، خداوند متعال در روز قيامت، از لغزش‏هاى او در گذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعَةٌ يَنظُرُ اللّهُ عز و جل إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ: مَن أقالَ نادِما، أو أغاثَ لَهفانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَهفانُ: المُضطَرِبُ، يستغيث وَيَتحسَّر مجمع البحرين: ج3 ص1651 «لهف&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو أعتَقَ نَسَمَةً، أو زَوَّجَ عَزَبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص224 ح55 عن سماعة بن مهران، مشكاة الأنوار: ص260 ح768، بحارالأنوار: ج7ص 299 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار نفرند كه خداوند در روز رستاخيز به آنان توجّه مى‏كند: كسى كه تقاضاى فسخ معامله را از آن كه پشيمان شده بپذيرد يا اندوه غم‏زده‏اى را بزُدايد يا بنده‏اى را آزاد كند يا بى همسرى را همسر دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله وقَد بَلِيَ ثَوبُهُ، فَحَمَلَ إلَيهِ اثنَي عَشَرَ دِرهَما، فَقالَ: يا عَلِيُّ، خُذ هذِهِ الدَّراهِمَ فَاشتَرِ لي بِها ثَوبا ألبَسُهُ، قالَ عَلِيٌّ عليه‏السلام: فَجِئتُ إلَى السّوقِ فَاشتَرَيتُ لَهُ قَميصا بِاثنَي عَشَرَ دِرهَما، وجِئتُ بِهِ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَنَظَرَ إلَيهِ، فَقالَ: يا عَلِيُّ، غَيرُ هذا أحَبُّ إلَيَّ، أترى صاحِبَهُ يُقيلُنا؟ فَقُلتُ: لا أدري، فَقالَ: اُنظُر، فَجِئتُ إلى صاحِبِهِ فَقُلتُ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قَد كَرِهَ هذا، يُريدُ غَيرَهُ، فَأَقِلنا فيهِ، فَرَدَّ عَلَيَّ الدَّراهِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص490 ح69، الأمالي للصدوق: ص309 ح357 كلاهما عن أبان الأحمر، روضةالواعظين: ص468، بحارالأنوار: ج16 ص214 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد. و جامه حضرت، كهنه و فرسوده بود. وى دوازده درهم به ايشان تقديم كرد و پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «اى على! اين درهم ها را بگير و با آنها برايم لباسى خريدارى كن تا بپوشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام مى‏فرمايد: من به بازار رفتم و پيراهنى به دوازده درهم خريدم و خدمت پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آوردم. ايشان نگاهى به آن كرد و فرمود: «اى على! اگر پيراهن ديگرى باشد، بيشتر دوست دارم. فكر مى‏كنى صاحبش آن را پس بگيرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نمى‏دانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برو ببين».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد فروشنده پيراهن رفتم و گفتم: پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله اين را نمى‏پسندد و پيراهن ديگرى مى‏خواهد. پس اين را از ما پس بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشنده، درهم‏ها را به من برگرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإجمال-في-الطلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: الإِجمالُ فِي الطَّلَبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: اعتدال در طلب روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ في حَجَّةِ الوَداعِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ الرّوحَ الأَمينَ نَفَثَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفَثَ في روعي: أي أوحى إليّ وألقى النهاية: ج5 ص88 «نفث&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في رُوعي، أنَّهُ لا تَموتُ نَفسٌ حَتّى تَستَكمِلَ رِزقَها، فَاتَّقُوا اللّهَ عز و جل وأَجمِلوا فِي الطَّلَبِ، ولا يَحمِلَنَّكُمُ استِبطاءُ شَيءٍ مِنَ الرِّزقِ أن تَطلُبوهُ بِشَيءٍ مِن مَعصِيَةِ اللّهِ، فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى قَسَمَ الأَرزاقَ بَينَ خَلقِهِ حَلالاً، ولَم يَقسِمها حَراما، فَمَنِ اتَّقَى اللّهَ عز و جل وصَبَرَ أتاهُ اللّهُ بِرِزقِهِ مِن حِلِّهِ، ومَن هَتَكَ حِجابَ السِّترِ وعَجَّلَ فَأَخَذَهُ مِن غَيرِ حِلِّهِ، قُصَّ بِهِ مِن رِزقِهِ الحَلالِ، وحوسِبَ عَلَيهِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص80 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص321 ح880، التمحيص: ص52 ح100 كلّهاعن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه‏السلام، عدّة الداعي: ص74، بحارالأنوار: ج5 ص148 ح13؛ المعجم الكبير: ج8 ص166 ح7694 عن أبي اُمامة وليس فيه ذيله «فإنّ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّه‏ تبارك وتعالى قسّم الأرزاق»، كنز العمّال: ج4 ص23 ح9311.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ در حجّة الوداع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روح الأمين در قلب من افكند كه: هيچ كس نمى‏ميرد تا آن كه روزى‏اش را كامل دريافت كند. پس، از خداى عز و جل بترسيد و در طلب [روزى]، راه اعتدال بپوييد و كُند رسيدن چيزى از روزى، شما را بر آن ندارد كه آن را از طريق معصيت خدا بجوييد؛ زيرا خداى ـ تبارك و تعالى ـ روزى‏ها را ميان آفريدگانش از طريق حلال قسمت كرده و از طريق حرام، قسمتش نكرده است. پس، هر كه از خداى عز و جل پروا دارد و شكيبايى ورزد، خداوند، روزى او را از راه حلالش مى‏رساند، و هر كس پرده‏درى كند و عجله به خرج دهد و آن را از غير حلالش به دست آورد، به ازاى آن، از روزى حلالش بُريده شود و روز قيامت براى آن روزى حرام، از او حساب كشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ عليهماالسلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاعلَم يَقينا أنَّكَ لَن تَبلُغَ أمَلَكَ، ولَن تَعدُوَ أجَلَكَ، وأَنَّكَ في سَبيلِ مَن كانَ قَبلَكَ، فَخَفِّض فِي الطَّلَبِ، وأَجمِل فِي المُكتَسَبِ، فَإِنَّهُ رُبَّ طَلَبٍ قَد جَرَّ إلى حَرَبٍ، فَلَيسَ كُلُّ طالِبٍ بِمَرزوقٍ، ولا كُلُّ مُجمِلٍ بِمَحرومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، أعلام الدين: ص286، بحارالأنوار: ج103 ص39 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ در سفارش هايش به امام حسن عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقين بدان كه تو هرگز به آرزويت نرسى و از اَجَلت نَرَهى و در همان راه پيشينيان گام مى‏نهى. پس در طلب [دنيا]، آرام باش و در كسب مال، جانب اعتدال نگه دار؛ زيرا بسا طلبى كه به نابودى انجاميد. چنين نيست كه هر جوينده‏اى روزى يابد و هر آن كه راه اعتدال پويد، از روزى محروم گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُذ مِنَ الدُّنيا ما أتاكَ، وتَوَلَّ عَمّا تَوَلّى عَنكَ، فَإِن أنتَ لَم تَفعَل فَأَجمِل فِي الطَّلَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 393، عيون الحكم والمواعظ: ص243 ح4631، بحارالأنوار: ج103 ص38ح 83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از دنيا آنچه را كه به تو مى‏رسد، برگير و از آنچه از تو روى مى‏گردانَد، رو بگردان و اگر چنين نمى‏كنى [و در پىِ دنيا مى‏روى]، پس در طلب آن، راه اعتدال بپوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا دُوَلٌ، فَاطلُب حَظَّكَ مِنها بِأَجمَلِ الطَّلَبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص633 ح10، كنز الفوائد: ص16، أعلام الدين: ص173، بحارالأنوار: ج103 ص26ح 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا، نوبتى است. پس، به آرامى‏تمام در طلب روزى، بهره خود را از آن بجوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيَكُن طَلَبُكَ لِلمَعيشَةِ فَوقَ كَسبِ المُضَيِّعِ، ودونَ طَلَبِ الحَريصِ الرّاضي بِدُنياهُ المُطمَئِنِّ إلَيها، ولكِن أنزِل نَفسَكَ مِن ذلِكَ بِمَنزِلَةِ المُنصِفِ المُتَعَفِّفِ، تَرفَعْ نَفسَكَ عَن مَنزِلَةِ الواهِنِ الضَّعيفِ، وتَكتَسِبْ ما لا بُدَّ مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص81 ح8، تهذيب الأحكام: ج6 ص322 ح882، التمحيص: ص54 ح107،بحارالأنوار: ج103 ص33 ح63 نقلاً عن تنبيه الخواطر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تلاشت در كسب معيشت، بيشتر از تلاش كسى باشد كه كسب معيشت را فرو نهاده است و كمتر از تلاش آزمندى باشد كه به دنيا، خشنود شده و دل‏بسته است؛ بلكه ميانه‏رو و خويشتندار باش و از سستى و تنبلى نيز دورى كن و براى كسب آنچه گريزى از آن نيست، تلاش كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: الصَّدَقَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: صدقه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّ الشَّيطانَ وَالإِثمَ يَحضُرانِ البَيعَ، فَشوبوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّوبُ: الخَلط، وهنا: أمرهم بالصدقة لما يجري بينهم من الكذب والزيادة والنقصان لتكون كفّارة لذلك النهاية: ج2 ص508 «شوب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَيعَكُم بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص514 ح1208، المعجم الكبير: ج18 ص357 ح914 كلاهما عن قيس بنأبي غرزة، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص9 عن قيس بن أبي غرة البجلي، كنز العمّال: ج4 ص47 ح9439.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه بازرگانان! در هنگام معامله، شيطان و گناه، حاضرند. پس بيع خود را با صدقه در آميزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّكُم تُكثِرونَ الحِلفَ، فَاخلِطوا بَيعَكُم هذا بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص49 ح9449 نقلاً عن مسند أبي يعلى والروياني وسنن سعيد بن منصور عنالبراء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه تاجران! شما بسيار سوگند مى‏خوريد. بنا بر اين، خريد و فروش خود را با صدقه بياميزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن قيس بن أبي غرزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا نُسَمّى في عَهدِ رَسولِ اللّهِ السَّماسِرَةَ، فَمَرَّ بِنا رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَسَمّانا بِاسمٍ هُوَ أحسَنُ مِنهُ فَقالَ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّ البَيعَ يَحضُرُهُ الحِلفُ وَاللَّغوُ، فَشوبوهُ بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص725 ح2145، سنن أبي داود: ج3 ص242 ح3326، سنن النسائي: ج7ص 14، مسند ابن حنبل: ج5 ص455 ح16134، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص6 ح2138، كنز العمّال: ج4 ص49 ح9447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از قيس بن ابى غرزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، به ما سمسار مى‏گفتند. روزى پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر ما گذشت و ما را به نامى نيكوتر از آن خواند و فرمود: «اى گروه تاجران! در خريد و فروش، سوگند و دروغ راه مى‏يابد. پس، آن را با صدقه بياميزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، صونوا أموالَكُم بِالصَّدَقَةِ؛ تُكَفَّر عَنكُم ذُنوبُكُم وأَيمانُكُمُ الَّتي تَحلِفونَ فيها، تُطَيَّب لَكُم تِجارَتُكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص194 ح3730، وسائل الشيعة: ج12 ص285 ح22802.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه تاجران! از اموال خود با صدقه دادن، محافظت كنيد. صدقه دادن هم كفّاره گناهان و سوگندهاى شماست كه در داد و ستدهايتان مى‏خوريد و هم درآمدتان براى شما حلال مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ عَلِيّا عليه‏السلام مَرَّ بِالسّوقِ، فَنادى بِأَعلى صَوتِهِ: إنَّ أسواقَكُم هذِهِ يَحضُرُها أيمانٌ، فَشوبوا أيمانَكُم بِالصَّدَقَةِ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى لا يُقَدِّسُ مَن حَلَفَ بِاسمِهِ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص58 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‏السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص94 ح293 عن الإمامعليّ عليه‏السلامنحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام بر بازار گذشت و با صداى بلند فرياد زد: «در اين بازارهاى شما، سوگند، رايج است. پس سوگندهايتان را با صدقه بياميزيد؛ زيرا خداوند متعال، كسى را كه به نام او سوگند دروغ بخورد، پاك نمى‏كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ الصّادِقُ عليه‏السلام في طَريقٍ ومَعَهُ قَومٌ مَعَهُم أموالٌ، وذُكِرَ لَهُم أنَّ بارِقَةً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البارِقَةُ: السيوف ـ أي حاملي السيوف ـ الصحاح: ج4 ص1449 «برق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الطَّريقِ يَقطَعونَ عَلَى النّاسِ، فَارتَعَدَت فَرائِصُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُمُ الصّادِقُ عليه‏السلام: ما لَكُم؟ قالوا: مَعَنا أموالُنا نَخافُ عَلَيها أن تُؤخَذَ مِنّا، أفَتَأخُذُها مِنّا؟ فَلَعَلَّهُم يَندَفِعونَ عَنها إذا رَأَوا أنَّها لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وما يُدريكُم لَعَلَّهُم لا يَقصِدونَ غَيري، ولَعَلَّكُم تَعرِضُونّي بِها لِلتَّلَفِ. فَقالوا: فَكَيفَ نَصنَعُ؟ نَدفِنُها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذلِكَ أضيَعُ لَها، فَلَعَلَّ طارِئا يَطرَأُ عَلَيها فَيَأخُذُها، أو لَعَلَّكُم لا تَهتَدونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تغتدون»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيها بَعدُ، فَقالوا: كَيفَ نَصنَعُ؟ دُلَّنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أودِعوها مَن يَحفَظُها ويَدفَعُ عَنها ويُربيها، ويَجعَلُ الواحِدَ مِنها أعظَمَ مِنَ الدُّنيا وما فيها، ثُمَّ يَرُدُّها ويُوَفِّرُها عَلَيكُم أحوَجَ ما تَكونونَ إلَيها، قالوا: مَن ذاكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذاكَ رَبُّ العالَمينَ. قالوا: وكَيفَ نودِعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَتَصَدَّقونَ بِهِ عَلى ضُعَفاءِ المُسلِمينَ، قالوا: وأَنّى لَنَا الضُّعَفاءُ بِحَضرَتِنا هذِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاعزِموا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فَأَعرِضوا»، والصحيح ما أثبتناه كما في بحارالأنوار و وسائل الشيعة: ج9 ص390 ح12309.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى أن تَتَصَدَّقوا بِثُلُثِها لِيَدفَعَ اللّهُ عَن باقيها مَن تَخافونَ. قالوا: قَد عَزَمنا، قالَ: فَأَنتُم في أمانِ اللّهِ فَامضوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَضَوا فَظَهَرَت لَهُمُ البارِقَةُ، فَخافوا، فَقالَ الصّادِقُ عليه‏السلام: كَيفَ تَخافونَ وأَنتُم في أمانِ اللّهِ عز و جل، فَتَقَدَّمَ البارِقَةُ وتَرَجَّلوا وقَبَّلوا يَدَ الصّادِقِ عليه‏السلام وقالوا: رَأَينَا البارِحَةَ في مَنامِنا رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَأمُرُنا بِعَرضِ أنفُسِنا عَلَيكَ، فَنَحنُ بَينَ يَدَيكَ ونَصحَبُكَ وهؤُلاءِ لِنَدفَعَ عَنهُمُ الأَعداءَ وَاللُّصوصَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه‏السلام: لا حاجَةَ بِنا إلَيكُم فَإِنَّ الَّذي دَفَعَكُم عَنّا يَدفَعُهُم. فَمَضَوا سالِمينَ، وتَصَدَّقوا بِالثُّلُثِ، وبورِكَ لَهُم في تِجاراتِهِم، فَرَبِحوا لِلدِّرهَمِ عَشَرَةً، فَقالوا: ما أعظَمَ بَرَكَةَ الصّادِقِ عليه‏السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه‏السلام: قَد تَعَرَّفتُمُ البَرَكَةَ في مُعامَلَةِ اللّهِ عز و جل فَدوموا عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‏السلام: ج2 ص4 ح9 عن أحمد بن الحسن الحسيني عن الإمام العسكري عنآبائه عليهم‏السلام، بحار الأنوار: ج96 ص120 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام در سفرى، همراه گروهى بود كه اموالى همراه داشتند. به آنان گفته شد كه رهزنان در راه‏اند و مردم را غارت مى‏كنند. آنان به ترس و لرز افتادند. امام صادق عليه‏السلام به آنان فرمود: «چه شده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اموالى نزد ماست كه مى‏ترسيم از ما بگيرند. آيا آنها را از ما تحويل مى‏گيرى؟ شايد اگر ببينند كه آنها از آنِ توست، از آنها دست بردارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از كجا مى‏دانيد، شايد آنان، جز مرا قصد نكنند و شما با اين كار، مرا در معرض تلف شدن قرار ندهيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: پس چه كنيم؟ آنها را زير خاك كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كار، اموال را بيشتر تلف مى‏كند؛ زيرا شايد كسى به آنها بر بخورد و آنها را بردارد يا شايد هم بعد از آن، ديگر اموال را پيدا نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چه كنيم؟ ما را راه‏نمايى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را نزد كسى به امانت بسپاريد كه هم نگهشان مى‏دارد، هم از آنها دفاع مى‏كند و هم آنها را افزايش مى‏دهد و هر يك از آنها را بزرگ‏تر از دنيا و آنچه در آن است، قرار مى‏دهد. سپس آن را به صورت افزايش يافته، در زمانى كه بيشترين نياز را به آنها داريد، به شما بر مى‏گردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: او كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چگونه به او امانت بسپاريم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را به مسلمانان مستمند، صدقه دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اين جا مستمندان را از كجا پيدا كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شما تصميم بگيريد كه يكْ سوم آنها را صدقه دهيد تا خداوند، بقيّه آنها را از [غارت]كسانى كه بيم داريد، نگه دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: تصميم گرفتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس شما در امان خداييد. راه بيفتيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به راه افتادند و رهزنان، آشكار شدند و آنان ترسيدند. امام عليه‏السلام فرمود: «شما در امان خداييد. چگونه است كه مى‏ترسيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهزنان، پياده شدند و دست امام صادق عليه‏السلام را بوسيدند و گفتند: ديشب، پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله را در خواب ديديم كه به ما دستور مى‏داد خود را به تو برسانيم. اكنون در خدمت توييم و همراه تو هستيم تا در برابر دشمنان و دزدان، از اينان دفاع كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام فرمود: «به شما نيازى نداريم. همان كسى كه از ما در برابر شما دفاع كرد، آنان را نيز از ما دور مى‏كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، به سلامت به راه افتادند و يكْ سوم اموال خويش را صدقه دادند و تجارت‏هايشان نيز بركت يافت و هر درهمى، ده برابر برايشان سود داد. پس گفتند: چه وجود پُربركتى دارد صادق عليه‏السلام!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مام صادق عليه‏السلام فرمود: «بركت را در معامله با خداوند عز و جل شناختيد! پس به آن، ادامه دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكتابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 13: الكِتابَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 13: نوشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلاَ يَأْبَ كَاتِبٌ أَن يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلاَ يَبْخَسْ مِنْهُ شَئْا فَإِن كَانَ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْضَعِيفًا أَوْ لاَ يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُواْ شَهِيدَيْنِ مِن رِّجَالِكُمْ فَإِن لَّمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَن تَضِلَّ إِحْدَلهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَلهُمَا الْأُخْرَى وَلاَ يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُواْ وَلاَ تَسْٔمُواْ أَن تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَ لِكُمْ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَدَةِ وَأَدْنَى أَلاَّ تَرْتَابُواْ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَرَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلاَّ تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُواْ إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلاَ يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلاَ شَهِيدٌ وَإِن تَفْعَلُواْ فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُواْ اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَىْ‏ءٍ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 282.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! هنگامى كه بدهى مدّت‏دارى (به جهت وام يا داد و ستد) به يكديگر پيدا كنيد، آن را بنويسيد! و بايد نويسنده‏اى از روى عدالت، [سند را] در ميان شما بنويسد و كسى كه قدرت بر نويسندگى دارد، نبايد از نوشتن ـ همان طور كه خدا به او تعليم داده ـ خوددارى كند. پس بايد بنويسد، و آن كس كه حق بر عهده اوست، بايد املا كند و از خدا كه پروردگار اوست، بپرهيزد، و چيزى را فروگذار ننمايد، و اگر كسى كه حق بر ذمّه اوست، سفيه يا [از نظر عقل] ضعيف [و مجنون] است، يا [به دليل لال بودن]توانايى بر املا كردن ندارد، بايد ولىّ او [به جاى او] با رعايت عدالت، املا كند و دو نفر از مردان [عادل]خود را [بر اين حق] شاهد بگيريد و اگر دو مرد نبودند، يك مرد و دو زن از كسانى كه مورد رضايت و اطمينان شما هستند، انتخاب كنيد [و اين دو زن، بايد با هم شاهد قرار گيرند] تا اگر يكى انحرافى يافت، ديگرى به او يادآورى كند و شهود نبايد به هنگامى كه آنها را [براى شهادت] دعوت مى‏كنند، خوددارى نمايند و از نوشتن تاريخ سررسيد [بدهى خود]، چه كوچك باشد يا بزرگ، ملول نشويد [و هر چه باشد، بنويسيد]. اين، در نزد خدا به عدالت، نزديك‏تر و براى شهادت، مستقيم‏تر و براى جلوگيرى از ترديد و شك [و نزاع و گفتگو]بهتر است، مگر اين كه داد و ستد، نقدى باشد كه بين خود، دست به دست مى‏كنيد. در اين صورت، گناهى بر شما نيست كه آن را ننويسيد؛ ولى هنگامى كه خريد و فروش [نقدى] مى‏كنيد، شاهد بگيريد و نبايد به نويسنده و شاهد، [به دليل حقگويى]زيانى برسد [و تحت فشار قرار گيرند] و اگر چنين كنيد، از فرمان پروردگار، خارج شده‏ايد. از خدا بپرهيزيد و خداوند به شما تعليم مى‏دهد. خداوند به همه چيز، داناست».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آيه 282.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمّا ما جاءَ فِي القُرآنِ مِن ذِكرِ مَعايِشِ الخَلقِ وأَسبابِها فَقَد أعلَمَنا سُبحانَهُ ذلِكَ مِن خَمسَةِ أوجُهٍ: وَجهِ الإِشارَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وسائل الشيعة ج19 ص35 ح24093: «الإمارة» بدل «الإشارة&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ووَجهِ العِمارَةِ، ووَجهِ الإِجارَةِ، ووَجهِ التِّجارَةِ، ووَجهِ الصَّدَقاتِ... وأَمّا وَجهُ التِّجارَةِ فَقَولُهُ تَعالى: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ» إلى آخِرِ الآيَةِ، فَعَرَّفَهُم سُبحانَهُ كَيفَ يَشتَرونَ المَتاعَ فِي السَّفَرِ وَالحَضَرِ، وكَيفَ يَتَّجِرونَ إذ كانَ ذلِكَ مِن أسبابِ المَعايِشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج93 ص46 و 48 نقلاً عن النعماني في تفسيره، مستدرك الوسائل: ج13 ص65ح 14759 نقلاً عن تفسير النعماني عن إسماعيل بن جابر عن الإمام الصادق عنه عليه‏السلام وليس فيه ذيله من «وأمّا وجه التجارة&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا راه‏ها و اسباب معيشت مردمان كه در قرآن آمده است: خداوند سبحان به ما خبر داده است كه اين، از پنج راه است: راه حكومت (كارمندى)،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمه براساس نسخه وسائل الشيعة ج19 ص35 ح24093 انجام گرفت.(م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كشاورزى، راه كارگرى، راه بازرگانى، و راه صدقات... و امّا راه بازرگانى، خداوند متعال مى‏فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! هر گاه به وامى تا سررسيدى معيّن با يكديگر معامله كرديد، آن را بنويسيد و بايد نويسنده‏اى [صورت معامله را] بر اساس عدالت، ميان شما بنويسد»تا آخر آيه. پس، خداوند سبحان به مردم آموخت كه در سفر و غير سفر، چگونه كالا بخرند و چگونه داد و ستد كنند؛ زيرا اين، يكى از راه‏هاى كسب معاش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَعالى عَرَضَ عَلى آدَمَ أسماءَ الأَنبِياءِ وأَعمارَهُم، قالَ: فَمَرَّ آدَمُ بِاسمِ داودَ النَّبِيِّ، فَإِذا عُمُرُهُ فِي العالَمِ أربَعونَ سَنَةً، فَقالَ آدَمُ عليه‏السلام: يا رَبِّ ما أقَلَّ عُمُرَ داودَ وما أكثَرَ عُمُري! يا رَبِّ إن أنَا زِدتُ داودَ مِن عُمُري ثَلاثينَ سَنَةً أثبَتَّ ذلِكَ لَهُ؟ قالَ: يا آدَمُ نَعَم، قالَ: فَإِنّي قَد زِدتُهُ مِن عُمُري ثَلاثينَ سَنَةً، فَأَنفِذ ذلِكَ لَهُ وأَثبِتها لَهُ عِندَكَ وَاطرَحها مِن عُمُري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو جَعفَرٍ عليه‏السلام: فَأَثبَتَ اللّهُ تَعالى لِداودَ في عُمُرِهِ ثَلاثينَ سَنَةً، وكانَت لَهُ عِندَ اللّهِ مُثبَتَةً، فَلِذلِكَ قَولُ اللّهِ تَعالى: «يَمْحُواْ اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِندَهُ أُمُّ الْكِتَبِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: فَمَحَا اللّهُ ما كانَ عِندَهُ مُثبَتا لاِدَمَ، وأَثبَتَ لِداودَ ما لَم يَكُن عِندَهُ مُثبَتا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَضى عُمُرُ آدَمَ، فَهَبَطَ عَلَيهِ مَلَكُ المَوتِ لِقَبضِ روحِهِ، فَقالَ لَهُ آدَمُ: يا مَلَكَ المَوتِ، إنَّهُ قَد بَقِيَ مِن عُمُري ثَلاثينَ سَنَةً، فَقالَ لَهُ مَلَكُ المَوتِ: يا آدَمُ، ألَم تَجعَلها لاِبنِكَ داودَ النَّبِيِّ وطَرَحتَها مِن عُمُرِكَ حينَ عُرِضَ عَلَيكَ أسماءُ الأَنبِياءِ مِن ذُرِّيَّتِكَ، وعُرِضَت عَلَيكَ أعمارُهُم وأَنتَ يَومَئِذٍ بِوادِي الدَّخياءِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ آدَمُ: ما أذكُرُ هذا، قالَ: فَقالَ لَهُ مَلَكُ المَوتِ: يا آدَمُ، لا تَجحَد، ألَم تَسأَلِ اللّهَ تَعالى أن يُثبِتَها لِداودَ ويَمحُوَها مِن عُمُرِكَ، فَأَثبَتَها لِداودَ فِي الزَّبورِ ومَحاها مِن عُمُرِكَ فِي الذِّكرِ؟ قالَ آدَمُ: حَتّى أعلَمَ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو جَعفَرٍ: وكانَ آدَمُ صادِقا لَم يَذكُر ولَم يَجحَد، فَمِن ذلِكَ اليَومِ أمَرَ اللّهُ تبارَكَ وتَعالَى العِبادَ أن يَكتُبوا بَينَهُم إذا تَدايَنوا وتَعامَلوا إلى أجَلٍ مُسَمّىً؛ لِنِسيانِ آدَمَ وجُحودِهِ ما جَعَلَ عَلى نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص553 ح1، تفسير العيّاشي: ج2 ص219 ح73 وكلاهما عن أبي حمزة الثمالي،بحارالأنوار: ج4 ص102 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از ابو حمزه ثُمالى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام فرمود: «خداى متعال، نام‏ها و عمرهاى پيامبران را به آدم عليه‏السلام نشان داد. آدم عليه‏السلام به نام داوود نبى رسيد، ديد عمرش در دنيا چهل سال است. پس گفت: پروردگارا! چه اندك است عمر داوود و چه بسيار است عمر من! پروردگارا! اگر من از عمر خودم سى سال به داوود بدهم، اين را برايش مى‏نويسى؟ فرمود: &amp;quot;آرى، اى آدم&amp;quot;. آدم عليه‏السلام گفت: پس، سى سال از عمرم را به او دادم. اين را براى او اِعمال كن و نزد خود ثبت فرما و از عمر من، كسر كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام فرمود: «خداى متعال، سى سال بيشتر براى عمر داوود عليه‏السلام ثبت كرد و اين در نزد خداوند، ثبت بود. اين است فرموده خداى متعال كه: «خدا آنچه را بخواهد، محو يا ثبت مى‏كند و اصل كتاب، نزد اوست». خداوند، آنچه را نزد او براى آدم عليه‏السلام ثبت بود، پاك كرد و آنچه را نزدش براى داوود عليه‏السلام ثبت نبود، ثبت كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‏السلام فرمود: «پس، عمر آدم عليه‏السلام به سر آمد و ملك الموت براى گرفتن جانش فرود آمد. آدم عليه‏السلام به او گفت: اى ملك الموت! هنوز سى سال از عمرم باقى مانده است. ملك الموت به او گفت: اى آدم! مگر آن روزى كه در وادى دَخيا بودى و نام‏ها و عمرهاى پيامبران از نسلت به تو نشان داده شد، سى سال از عمر خود را به پسرت داوود نبى ندادى و از عمرت كسر نكردى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه‏السلام گفت: چنين چيزى را به ياد ندارم. ملك الموت به او گفت: اى آدم! انكار مكن، آيا تو از خداوند متعال نخواستى كه آن را براى داوود، ثبت كند و از عمر تو كسر نمايد و خداوند هم آن را در زبور براى داوود، ثبت كرد و از عمر تو در ذِكر، حذف كرد؟ آدم عليه‏السلام گفت: بايد مطمئن شوم».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مستدرك الوسائل و بحار الأنوار آمده است: كتاب را بياور تا آن را بدانم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام فرمود: «آدم عليه‏السلام راست مى‏گفت، به يادش نبود و انكار نمى‏كرد. بنا بر اين، از آن روز خداوند ـ تبارك و تعالى ـ به بندگان دستور داد كه هر گاه به يكديگر وامى دادند يا به صورت نسيه معامله كردند، آن را ميان خود بنويسند. دليلش نيز همين فراموشى و انكار آدم عليه‏السلام نسبت به تعهّدش بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنَّ اللّهُ عز و جل عَلَى النّاسِ بَرِّهِم وفاجِرِهِم بِالكِتابِ وَالحِسابِ، ولَولا ذلِكَ لَتَغالَطوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص155 ح1 عن جميل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل، با نعمتِ نوشتن و حساب كردن، بر مردم، از نيك و بد، منّت نهاد و اگر اين دو كار نبود، آنان، دچار اشتباه مى‏شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يحيى الحذّاء&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‏السلام: رُبَّمَا اشتَرَيتُ الشَّيءَ بِحَضرَةِ أبي فَأَرى مِنهُ ما أغتَمُّ بِهِ. فَقالَ: تَنَكَّبهُ ولا تَشتَرِ بِحَضرَتِهِ، فَإِذا كانَ لَكَ عَلى رَجُلٍ حَقٌّ فَقُل لَهُ: فَليَكتُب، وكَتَبَ فُلانُ بنُ فُلانٍ بِخَطِّهِ، وأَشهَدَ اللّهَ عَلى نَفسِهِ وكَفى بِاللّهِ شَهيدا، فَإِنَّهُ يُقضى في حَياتِهِ أو بَعدَ وَفاتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص318 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يحيى حذّا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابو الحسن عليه‏السلام گفتم:گاهى اوقات من در حضور پدرم چيزى مى‏خرم و از او كارى مى‏بينم كه ناراحت مى‏شوم. فرمود: «از او كناره بگير و در حضورش چيزى نخر و هر گاه از كسى طلبى داشتى، به او بگو بنويسد: فلان پسر فلان با خطّ خود نوشت و خدا را بر خويش، گواه گرفت و گواه بودن خدا، كافى است كه در زمان حيات يا پس از وفاتش ادا شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المشورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 14: المَشوَرَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 14: مشورت كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مصعب بن عبد اللّه‏ النوفلي عمّن رفعه، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِمَ أعرابِيٌّ بِإِبِلٍ لَهُ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَقالَ لَهُ: يا رَسولَ اللّهِ، بِع لي إ بِلي هذِهِ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: «لَستُ بِبَيّاعٍ فِي الأَسواقِ»، قالَ: فَأَشِر عَلَيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فأشر عليّ: أي مرني كيف أبيعه.يقال: أشار عليه بكذا، أي أمره به، وهي الشورى الوافي: ج17 ص427، ذيل ح17574.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَهُ: «بِع هذَا الجَمَلَ بِكَذا، وبِع هذِهِ النّاقَةَ بِكَذا» حَتّى وَصَفَ لَهُ كُلَّ بَعيرٍ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخرَجَ الأَعرابِيُّ إلَى السّوقِ فَباعَها، ثُمَّ جاءَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَقالَ: وَالَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ، ما زادَت دِرهَماً ولا نَقَصَت دِرهَما مِمّا قُلتَ لي، فَاستَهدِني يا رَسولَ اللّهِ، قالَ: «لا»، قالَ: بَلى يا رَسولَ اللّهِ، فَلَم يَزَل يُكَلِّمُهُ حَتّى قالَ لَهُ: «أهدِ لَنا ناقَةً ولا تَجعَلها وَلهى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال في الوافي: ج17 ص427: «الولهاء: التي فارقت ولدها».وفي مرآة العقول: ج19 ص437: «لا تجعلها ناقة قطعت عنها ولدها».وانظر أيضا: النهاية: ج5 ص227 «وله&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص317 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُصعب بن عبد اللّه‏ نوفلى از كسى كه سند حديث را به معصوم عليه‏السلام رسانده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در زمان پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، باديه‏نشينى با شترانش نزد ايشان آمد و گفت: اى پيامبر خدا! اين شترانم را برايم بفروش. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: «من، فروشنده در بازار نيستم». گفت: پس، به من دستورى بده. رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: «اين شتر نر را به فلان مبلغ بفروش، اين شتر ماده را به فلان مبلغ» و قيمت يكايك شترهايش را به او گفت. باديه‏نشين به بازار رفت و آنها را فروخت، سپس نزد پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله باز آمد و گفت: سوگند به خدايى كه تو را به حق فرستاد، يك درهم از آنچه شما به من فرمودى، بيشتر يا كمتر نشد. حال، هديه‏اى از من بخواهيد، اى پيامبر خدا! فرمود: «نه». گفت: چرا، اى پيامبر خدا! و چندان اصرار كرد تا آن كه ايشان فرمود: «ناقه‏اى به ما هديه كن و بچّه‏اش را از آن جدا نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو أنَّ رَجُلاً أراد أن يَشتَرِيَ ما يَصلُحُ بِهِ مِن مَتاعٍ وغَيرِهِ، لَكانَ مِن حَزمِ الرَّأيِ أن يَستَعينَ بِالتّاجِرِ البَصيرِ بِالتِّجارَةِ، فَيَكونَ ذلِكَ أحوَطَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج93 ص45 نقلاً عن النعماني في تفسيره عن إسماعيل بن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه شخصى بخواهد چيزى را كه لازم دارد، از كالا و غير كالا، بخرد، دورانديشى اقتضا مى‏كند كه از تاجر آشنا به تجارت، كمك بگيرد؛ زيرا اين به نفع اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مشاركة-من-أقبل-عليه-الرزق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 15: مُشارَكَةُ مَن أقبَلَ عَلَيهِ الرِّزقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 15: شريك شدن با شخص خوش‏روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَلتَمِسُوا الرِّزقَ مِمَّنِ اكتَسَبَهُ مِن ألسِنَةِ المَوازينِ ورُؤوسِ المَكاييلِ، ولكِن عِندَ مَن فُتِحَت عَلَيهِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص293، بحار الأنوار: ج103 ص86 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى را از كسى كه آن را از زبانه‏هاى ترازوها و سرهاى پيمانه‏ها به دست آورده است، مجوييد؛ بلكه نزد كسى بجوييد كه درهاى دنيا به روى او باز شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شارِكُوا الَّذي قَد أقبَلَ عَلَيهِ الرِّزقُ؛ فَإِنَّهُ أخلَقُ لِلغِنى وأَجدَرُ بِإِقبالِ الحَظِّ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 230، غرر الحكم: ج4 ص1726 ح5790، عيون الحكم والمواعظ: ص298ح 5310 وليس فيه ذيله من «وأجدر بإقبال...»، بحار الأنوار: ج103 ص86 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با كسى كه روزى به او رو آورده است، شريك شويد؛ زيرا او به توانگر شدن، سزاوارتر و به روى آوردن بخت، شايسته‏تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقبِلوا عَلى مَن أقبَلَت عَلَيهِ الدُّنيا، فَإِنَّهُ أجدَرُ بِالغِنى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص253 ح2529، عيون الحكم والمواعظ: ص90 ح2140.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كسى كه دنيا به او روى آورده است، روى آوريد؛ زيرا كه او به توانگر شدن، سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار في صحيفة إدريس عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّجِر مَعَ الغَنِيِّ الوَفِيِّ تَربَح.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص471.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در صحيفه ادريس عليه‏السلام آمده است: با توانگر قابل اعتماد، تجارت كن تا سود ببرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ملازمة-ما-فيه-الربح-وترك-ما-سوى-ذلك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 16: مُلازَمَةُ ما فيهِ الرِّبحُ وتَركُ ما سِوى ذلِكَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 16: مداومت در آنچه سودآور است و رها كردن جز آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكا رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله الحُرفَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُرفة ـ بالضمّ ـ: الحرمان، والمحارَفُ: المحروم الذي إذا طَلبَ لم يُرزَق مجمع البحرين: ج1 ص389 «حرف&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: اُنظُر بُيوعا فَاشتَرِها، ثُمَّ بِعها، فَما رَبِحتَ فيهِ فَالزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص168 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3637، عوالي اللآلي: ج3ص 201 ح28 كلّها عن إسحاق بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از كم بخت و روزى بودنش شكايت كرد. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: چند نوع كالا بخر و سپس آنها را بفروش، در هر كدامش سود كردى، همان را ادامه بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رُزِقَ مِن شَيءٍ فَليَلزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص238 ح375، تهذيب الكمال: ج9ص 314 الرقم 1967، النهاية: ج2ص 42 وفيه «خضر له في» بدل «رزق من»، كنز العمّال: ج4 ص19 ح9286.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از طريق چيزى روزى داده شد، همان را ادامه دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا سَبَّبَ اللّهُ لِأَحَدِكُم رِزقا مِن وَجهٍ فَلا يَدَعهُ، حَتّى يَتَغَيَّرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص727 ح2148، مسند ابن حنبل: ج10 ص94 ح26151، تهذيب الكمال: ج 29 ص307 الرقم 6374، تهذيب التهذيب: ج5 ص590 الرقم 8324 كلّها عن نافع، كنز العمّال: ج4 ص21 ح9300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند، روزىِ يكى از شما را از راهى رساند، آن راه را رها نكند تا آن گاه كه برايش تغيير داده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا فَتَحَ اللّهُ لِأَحَدِكُم رِزقا مِن بابٍ فَليَلزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج2 ص89 ح1243 عن عائشة، كنز العمّال: ج4 ص21 ح9301.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند براى يكى از شما رزقى را از راهى رساند، همان را بچسبد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أصابَ مِن شَيءٍ فَليَلزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص726 ح2147، التاريخ الكبير: ج8 ص206 الرقم 2727، تهذيب الكمال: ج 23 ص183 الرقم 4723، تهذيب التهذيب: ج6 ص49 الرقم 8588 كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج4 ص19 ح9285.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از چيزى بهره‏مند شد، همان را بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا رُزِقتَ في شَيءٍ فَالزَمهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص168 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص14 ح60، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 169 ح3636 كلّها عن بشير النبّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه در يك چيزى [و كارى] روزى داده شدى، همان را ادامه ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا نَظَرَ الرَّجُلُ في تِجارَةٍ فَلَم يَرَ فيها شَيئا، فَليَتَحَوَّل إلى غَيرِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص168 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص14 ح59 كلاهما عن السكوني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه انسان به تجارتى دست زد و در آن سودى نديد، به تجارت ديگرى روى آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه‏ بن سعيد الدغشي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ عَلى بابِ شِهابِ بنِ عَبدِ رَبِّهِ فَخَرَجَ غُلامُ شِهابٍ، فَقالَ: إنّي اُريدُ أن أسأَلَ هاشِما الصَّيدَنانِيَّ عَن حَديثِ السِّلعَةِ وَالبِضاعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَتَيتُ هاشِما فَسَأَلتُهُ عَنِ الحَديثِ، فَقالَ: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام عَنِ البِضاعَةِ وَالسِّلعَةِ؟ فَقالَ: نَعَم، ما مِن أحَدٍ يَكونُ عِندَهُ سِلعَةٌ أو بِضاعَةٌ إلاّ قَيَّضَ اللّهُ عز و جل مَن يُربِحُهُ، فَإِن قَبِلَ وإلاّ صَرَفَهُ إلى غَيرِهِ، وذلِكَ أنَّهُ رَدَّ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح17، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه‏ بن سعيد دغشى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درِ خانه شهاب بن عبد ربّه بودم كه غلام شهاب، بيرون آمد و گفت: مى‏خواهم از هاشم صَيدنانى در باره حديث كالا و متاع بپرسم. پس، نزد هاشم رفتم و از او در باره آن حديث پرسيدم. گفت: از امام صادق عليه‏السلام در باره متاع و كالا پرسيدم. فرمود: «آرى. هيچ كس نيست كه كالايى يا متاعى نزدش باشد، مگر اين كه خداوند عز و جل كسى را بفرستد كه به او سود برسانَد، و اگر نپذيرفت، آن كس را نزد ديگرى روانه سازد؛ زيرا كه دست رد به خداى عز و جل زده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پژوهشى-در-باره-نهى-از-سود-گرفتن-از-مومن322&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهشى در باره نهى از سود گرفتن از مؤمن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در رواياتى كه ملاحظه شد، يافتن كسب همراه سودآورى توصيه و بر استمرار و مداومت آن تأكيد شده است. در مقابل، كاسبى بدون سودآورى نيز نكوهش شده است. اين روايات با هدف تجارت و كسب سازگارند؛ زيرا داد و ستد و تجارت در ميان مردم با هدف و اميد تأمين مخارج زندگى، درآمدزايى و ثروت اندوزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اگر در جايى اين هدف محقق نشود، كسى به دنبال تجارت و داد و ستد و كاسبى بدون درآمد نخواهد رفت؛ زيرا تلاش و كوشش بدون به دست آوردن نتيجه مادى، در عرف مردم جايگاهى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل اين گروه از روايات كه در جوامع حديثى شيعه و اهل سنت آمده‏اند، در برخى روايات اهل بيت عليهم‏السلام، سود گرفتن از برادر مؤمن ناپسند و در حد ربا دانسته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان بن صالح و ابو شبل از امام صادق عليه‏السلام اين روايت را نقل كرده‏اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِبحُ المُومِنِ عَلَى المُؤمِنِ رِبا، إلاّ أن‏ يَشتَرِيَ بِأَكثَرَ مِن مِئَةِ دِرهَمٍ فَاربَح عَلَيهِ قُوتَ يَومِكَ، أو يَشتَرِيَهُ لِلتِّجارَةِ فَاربَحُوا عَلَيهِم وَ ارفُقوا بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص124 ح22، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سود گرفتن مؤمن از مؤمن ديگر ربا است، مگر آن كه بيش از صد درهم خريدارى كند كه در اين صورت به اندازه مخارج روزانه از او سود بگير، يا آن كه براى تجارت از تو جنس خريدارى كرده كه در اين صورت از آنان سود بگيريد، ولى با آنان مدارا كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى ديگر فرات بن احنف از امام صادق عليه‏السلام نقل كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِبحُ المُؤمِنِ عَلَى المُومِنِ رِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص101 ح73، ثواب الاعمال: ص239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سود گرفتن مؤمن از مؤمن ديگر رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چه اسناد اين متون، اعتبار فقهى شايسته‏اى ندارند ولى فقيهان در مباحث فقهى خود آنها را مطرح ساخته و معمولاً حكم به كراهت سود گرفتن از برادر مؤمن داده‏اند. روشن است كه ظاهر مدلول اين روايات با هدف تجارت و روايات جواز سودگيرى، ناسازگار جلوه مى‏كند. از اين رو، نياز به جمع‏بندى و تبيين آنها با توجه به آيات، روايات و اصول حاكم بر معاملات، احساس مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا در روايات ديگر، مطلق سود گرفتن به صراحت جايز شمرده شده است. در روايت عمر بن يزيد [فروشنده پارچه شاپورى] آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبى عَبدِ اللّه‏ِ عليه‏السلام: جُعِلتُ فِداكَ! إنَّ النّاسَ يَزعُمونَ أنَّ الرِّبحَ عَلَى المُضطَرِّ حَرامٌ و هُوَ مِنَ الرِّبا، فَقالَ: و هَل رَأَيتَ أحَدا اشتَرى غَنِيّا أو فَقيرا إلاّ مِن ضَرورَةٍ؟! يا عُمَرُ، قَد أحَلَّ اللّه‏ُ البَيعَ و حَرَّمَ الرِّبا، وَ اربَح ولا تُربِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الاحكام: ج7 ص18 ح238&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: فدايت شوم. مردم گمان بر اين باورند سود گرفتن از ناچار و نيازدار، حرام است و ربا محسوب مى‏شود. فرمود: «آيا ديده‏اى كسى از فرد دارا يا نيازمند، چيزى را بدون نياز خريدارى كند؟ اى عمر، خداوند داد و ستد را حلال و ربا را حرام شمرده است پس سود بگير، ولى ربا نگير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت ميسر نيز آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبى عَبدِ اللّه‏ِ عليه‏السلام: إنَّ عامَّةَ مَن يَأتينى مِن إخوانى، فَحُدَّ لى مِن مُعامَلَتِهِم ما لا أجوزُهُ إلى غَيرِهِ. فَقالَ: إن وَلَّيتَ أخاكَ فَحَسَنٌ، وإلاّ فَبِع بَيعَ البَصيرِ المُداقِّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص153 ح19، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: بيشتر كسانى كه نزد من [براى خريد] مى‏آيند از برادران [شيعى] من هستند. حد و حدود داد و ستد با آنها را براى من معلوم كنيد تا از آن تجاوز نكنم. امام عليه‏السلام فرمود: اگر با دوستى با او روبرو شوى [و از او سود نگيرى] نيكوست و الاّ همانند مشترى آگاه و دقيق با او معامله كن [و بى‏پروا از او سود نگير].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدثان و عالمان شيعه، وجوه گوناگونى را در توجيه رواياتِ ربا شمردن سود گرفتن از مؤمن بيان كرده‏اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. حمل بر كراهت: بيشتر فقيهان اين روايت را حمل بر كراهت كرده و سود گرفتن از مؤمنان را مكروه شمرده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: جواهر الكلام: ج22 ص455، مستند الشيعة: ج14 ص24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. حمل بر غير حالت ضرورت: برخى حرمت سود گرفتن را مربوط به حالت عادى دانسته و در حالت ضرورت آن را مجاز شمرده‏اند. اين گروه نيز به روايت بيّاع سابرى استناد كرده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جواهر الكلام: ج22 ص455 و ديگر شروح شرائع الاسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. حمل بر تقيه: صاحب حدائق مطابق با شيوه هميشگى خود، اين روايت را حمل بر تقيه كرده و آن را قابل عمل ندانسته است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الحدائق الناضرة: ج18 ص26 ـ 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او با استناد به روايت بيّاع سابرى، قائلان به اين روايت را از «ناس» دانسته است كه معمولاً درباره اهل سنت به كار مى‏رود. تكذيب امام عليه‏السلام را نيز دليل بر تقيه بودن آن برشمرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. حمل بر دوره پس از ظهور امام مهدى عليه‏السلام: على بن سالم از پدر خود نقل كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه‏ِ عليه‏السلام... قُلتُ: فَالخَبَرُ الَّذي رُوِيَ أنَّ رِبحَ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ رِبا ما هُوَ؟ فَقالَ: ذاكَ إذا ظَهَرَ الحَقُّ وقامَ قائِمُنا أهلَ البَيتِ عليهم‏السلام، فَأَمَّا اليَومَ فَلا بَأسَ أن يَبيعَ مِنَ الأَخِ المُؤمِنِ ويَربَحَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الاحكام: ج7 ص7 ح24، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص313 ح4119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‏السلام در باره مراد از روايتى پرسيدم كه مى‏گويد: سود گرفتن مؤمن از مؤمن رباست. امام فرمود: اين روايت ناظر به زمانى است كه حق آشكار شود و قائم ما اهل بيت عليهم‏السلام قيام كند، ولى امروزه اشكالى ندارد كه به برادر مؤمن چيزى بفروشد و از او سود بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت ناظر به روايت پيشين بوده و از مضمون آن پرسش كرده است. از اين منظر اين روايت حاكم بر آن حديث بوده و مراد آن را آشكار ساخته است. بر اساس اين روايت، حرمت سود گرفتن از مؤمن مربوط به دوره عدالت گستر مهدوى است كه سبب ارتقاى معرفت و جايگاه اجتماعى و اقتصادى افراد مى‏شود، به گونه‏اى كه هدف از تجارت نيز سود آورى و ثروت اندوزى نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. حمل بر صورت احسان: اگر فروشنده و خريدار به هدف داد و ستد متعارف، معامله را سامان دهند، سود آورىِ فروش مطابق با قواعد بازار است و اشكالى ندارد ولى اگر فروشنده، وعده به احسان داده باشد و يا خريدار مؤمن با اين تصور و هدف براى خريد آمده باشد سود گرفتن از او شايسته نيست. امام صادق عليه‏السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ: هَلُمَّ أُحسِن بَيعَكَ، يَحرُمُ عَلَيهِ الرِّبحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص152 ح9، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر كسى به ديگرى بگويد: «نزد من بيا تا با تو داد و ستد نيكو كنم»، سود گرفتن بر او حرام خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. تفاوت حكم اخلاقى و فقهى: مى‏توان روايت «ربح المؤمن على المؤمن ربا» را ناظر به حكم اخلاقى در ارتباط با مؤمنان برشمرد و گفت: از منظر اخلاقى شايسته نيست كه انسان از برادر مؤمن خود سود بگيرد، اگر چه از منظر فقهى داد و ستدى كه با رضايت طرفين انجام شود صحيح شمرده مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. فضاى صدور: تبيين فضاى صدور روايت نيز مى‏تواند به توجيه روايت كمك كند. در آن دوره، شيعيان در جامعه‏اى مى‏زيستند كه بيشتر افراد آن غير شيعه بوده و شيعيان در اقليت بودند و از منظر اقتصادى نيز وضعيت مناسبى نداشتند. در اين موقعيت خاص، توصيه امام عليه‏السلام آن بوده است كه فروشندگان شيعه، از افراد هم مذهب خويش سود نگيرند. با توجه به اينكه اين گروه (يعنى برادران هم كيش) درصد اندكى از مشتريان را تشكيل مى‏دادند، سود نگرفتن از آنان با هدف اصلى تجارت و كسب منافات نداشته است، ولى در دوره فعلى و در جوامعى كه افراد جامعه هم كيش و هم مذهب هستند، سود نگرفتن از همه آنها به اختلال تجارت و زندگى منجر خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، اين روايت ناظر به وضعيت فعلى و بازار در جامعه‏اى مثل ايران نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جمع-بندى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع بندى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سود نگرفتن از مشترى با هدف اصلى تجارت ناسازگار است. از اين رو، پذيرش مدلول روايت حرمت سود گرفتن از مؤمن به گونه مطلق ممكن نيست؛ پس يا بايد آن را مربوط به دوره ظهور امام مهدى عليه‏السلام شمرد، يا آن را بر وعده احسان به مشترى حمل كرد، يا ناظر به وضعيت خاص شيعيان در زمان صدور دانست. گفتنى است، جواز سود گرفتن به معناى تأييد بى انصافى و اجحاف در سود گرفتن نيست؛ زيرا اين شيوه نيز به شدّت نكوهيده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص243 بى انصافى در سود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجرأة-مع-التدبير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 17: الجُرأَةُ مَعَ التَّدبيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 17: جرئت ريسك كردن توأم با تدبير&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ الجَبانُ مَحرومٌ، وَالتّاجِرُ الجَسورُ مَرزوقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص169 ح243 عن أنس بن مالك، كنز العمّال: ج4 ص20 ح9293، مستدركالوسائل: ج13 ص294 ح15397.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر ترسو، بى روزى است و تاجر باجرئت، روزى‏دار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ في كِتابِهِ إلَى الإِمامِ الحَسَنِ عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخاطِر بِشَيءٍ رَجاءَ أكثَرَ مِنهُ، وَاطلُب فَإِنَّهُ يَأتيكَ ما قُسِمَ لَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص81، نهج البلاغة: الكتاب 31، أعلام الدين: ص287، عيون الحكم والمواعظ: ص 517 ح9380 وفيها صدره إلى «أكثر منه» وص 79 ح1911 وفيه ذيله من «واطلب...»، بحار الأنوار: ج77 ص208 ح1، مطالب السؤول: ج1 ص233 وفيه صدره إلى «أكثر منه&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ در نامه‏اش به امام حسن عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چيزى را به اميد افزودن آن، به مخاطره مينداز. كار كن، كه آنچه قسمت توست، به تو مى‏رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَوفَ يَأتيكَ ما قُدِّرَ لَكَ، التّاجِرُ مُخاطِرٌ، ورُبَّ يَسيرٍ أنمى مِن كَثيرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص80، أعلام الدين: ص287، عيون الحكم والمواعظ: ص 34 ح642 وفيه «التاجر مخاطر»، بحار الأنوار: ج103 ص40 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه برايت مقدّر شده است، به تو خواهد رسيد. تاجر، كارش خطر كردن است. بسا [مالِ]اندك كه از [مال] بسيار، پُربركت‏تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معمّر بن خلاّد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ عليه‏السلام يَقولُ: إنَّ رَجُلاً أتى جَعفَرا عليه‏السلام شَبيها بِالمُستَنصِحِ لَهُ، فَقالَ لَهُ: يا أبا عَبدِ اللّهِ، كَيفَ صِرتَ اتَّخَذتَ الأَموالَ قِطَعا مُتَفَرِّقَةً ولَو كانَت في مَوضِعٍ واحِدٍ كانَت أيسَرَ لِمَؤُونَتِها وأَعظَمَ لِمَنفَعَتِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: اِتَّخَذتُها مُتَفَرِّقَةً، فَإِن أصابَ هذَا المالَ شَيءٌ سَلِمَ هذَا المالُ، وَالصُّرَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصرّة: ما تعقد فيه الدراهم لسان العرب: ج4 ص451 «صرر&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجمَعُ بِهذا كُلِّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص91 ح1، بحار الأنوار: ج47 ص58 ح109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معمّر بن خلاّد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابوالحسن عليه‏السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود امام كاظم عليه‏السلام يا امام رضا عليه‏السلام مى‏باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه فرمود: «مردى نزد امام صادق عليه‏السلام آمد و چنان كه گويى مى‏خواهد پندش دهد، به وى گفت: اى ابو عبد اللّه‏! چرا دارايى هايت را بخش بخش كرده‏اى، حال آن كه اگر يك‏جا بود، هم كم هزينه‏تر بود و هم پُر سودتر؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام فرمود: «آنها را پراكنده ساختم؛ زيرا اگر به آن يك، آسيبى رسيد، اين يك، از آن آسيب، دور مى‏مانَد و كيسه درهم، درآمد آنها را يك جا جمع مى‏كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-بلده-للمتجر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 18: اِختِيارُ بَلَدِهِ لِلمَتجَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 18: انتخاب شهر خود براى تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مِن سَعادَةِ المَرءِ أن يَكونَ مَتجَرُهُ في بَلَدِهِ، ويَكونَ خُلَطاؤُهُ صالِحينَ، ويَكونَ لَهُ وُلدٌ يَستَعينُ بِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح1 و 3، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3598، الخصال: ص 159 ح207، مشكاة الأنوار: ص458 ح1533، جامع الأحاديث للقمّي الغايات: ص207 عن الإمام الصادق عليه‏السلام، بحار الأنوار: ج103 ص7 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خوش‏بختى مرد، اين است كه محلّ كسب و كارش در شهر خودش باشد و همنشينانش صالح باشند و فرزندانى داشته باشد كه كمكْ‏كار او باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ مِنَ السَّعادَةِ: الزَّوجَةُ المُؤاتِيَةُ، وَالأَولادُ البارّونَ، وَالرَّجُلُ يُرزَقُ مَعيشَتَهُ بِبَلَدِهِ؛ يَغدو إلى أهلِهِ ويَروحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص258 ح2 عن عبد اللّه‏ بن عبد الكريم، تهذيب الأحكام: ج7 ص236 ح1032 عنحمّاد بن عبد الكريم، الأمالي للطوسي: ص303 ح601 عن داود عنه عليه‏السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه چيز از خوش‏بختى است: همسر سازگار، فرزندان نيك، و اين كه [منبعِ] روزى انسان در شهر خودش باشد و بام و شام با خانواده اش به سر بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-بلد-آخر-عند-الضرورة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 19: اِختِيارُ بَلَدٍ آخَرَ عِندَ الضَّرورَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 19: انتخاب شهرى ديگر، در صورت ضرورت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن البزنطي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ [لِلرِّضا عليه‏السلام]: جُعِلتُ فِداكَ، إنَّ الكوفَةَ قَد تَبَّت بي، وَالمَعاشَ بِها ضَيِّقٌ، وإنَّما كانَ مَعاشُنا بِبَغدادَ، وهذَا الجَبَلُ قَد فُتِحَ عَلَى النّاسِ مِنهُ بابُ رِزقٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن أرَدتَ الخُروجَ فَاخرُج فَإِنَّها سَنَةٌ مُضطَرِبَةٌ، ولَيسَ لِلنّاسِ بُدٌّ مِن مَعايِشِهِم فَلا تَدَعِ الطَّلَبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ إنَّهُم قَومٌ مِلاءٌ ونَحنُ نَحتَمِلُ التَّأخيرَ فَنُبايِعُهُم بِتَأخيرِ سَنَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِعهُم. قُلتُ: سَنَتَينِ، قالَ: بِعهُم، قُلتُ: ثَلاثِ سِنينَ، قالَ: لا يَكونُ لَكَ شَيءٌ أكثَرَ مِن ثَلاثِ سِنينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص372 ح1326، بحار الأنوار: ج103 ص3 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از بَزَنطى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[به امام رضا عليه‏السلام] گفتم: فدايت شوم! كوفه، مرا به نابودى كشانده و زندگى در آن جا با سختى مى‏گذرد. تنها در بغداد، وضع معشيت ما خوب بود. در اين بلاد جبل، درِ روزى به روى مردم باز شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر خواستى [به آن جا] بروى، برو؛ زيرا اين سال، سال آشفته‏اى است و مردم، چاره‏اى جز كسب معشيت ندارند. پس، دست از طلب [معاش] بر مدار». گفتم: فدايت شوم! مردم آن جا، متموّل هستند و ما هم نسيه‏فروش هستيم. آيا با نسيه يك ساله به آنها بفروشيم؟ فرمود: «بفروش». گفتم: دو ساله؟ فرمود: «بفروش». گفتم: سه ساله؟ فرمود: «از سه سال بيشتر، چيزى برايت نمى‏ماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المباشرة-في-كبار-الامور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 20: المُباشَرَةُ في كِبارِ الاُمورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 20: شخصا كارهاى بزرگ را انجام دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يونس عن رجل عن الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشِر كِبارَ اُمورِكَ بِنَفسِكَ وكِل ما شَفَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كتاب من لا يحضره الفقيه: «ما صَغُرَ منها» بدل «ما شَفَّ».وشفّ: قلّ ونقص مجمع البحرين: ج2ص 962 «شفف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى غَيرِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ضَربَ أيِّ شَيءٍ؟ قالَ: ضَربَ أشرِيَةِ العَقارِ وما أشبَهَها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص90 ح1 وص 91، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3638، عوالي اللآلي: ج 3 ص197 ح14 وليس فيه ذيله من «قلت:...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يونس از شخصى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام به او فرمود: «كارهاى بزرگ [و مهمّ] خود را شخصا انجام بده و كارهاى كوچك را به ديگران بسپار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مانند چه كارى؟ فرمود: «مانند معامله ملك و امثال آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المماكسة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 21: المُماكَسَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 21: چانه زدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أبي هشام القنّاد البصري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ أحمِلُ المَتاعَ مِنَ البَصرَةِ إلَى الحُسَينِ بنِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‏السلام، فَكانَ رُبَّما يُماكِسُني&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المماكسة: انتقاص الثمن واستحطاطه النهاية: ج4 ص349 «مكس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ، فَلَعَلّي لا أقومُ مِن عِندِهِ حَتّى يَهَبَ عامَّتَهُ، قُلتُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، أجيئُكَ بِالمَتاعِ مِنَ البَصرَةِ تُماكِسُني فيهِ، فَلَعَلّي لا أقومُ حَتّى تَهَبَ عامَّتَهُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أبي حَدَّثَني يَرفَعُ الحَديثَ إلَى النَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أنَّهُ قالَ: «المَغبونُ لا مَحمودٌ ولا مَأجورٌ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج4 ص180 الرقم 1863، تاريخ دمشق: ج14 ص180 ح3403، مسند أبي يعلى: ج 6 ص182 ح6750، التاريخ الكبير: ج7 ص152 ح681 عن عبد اللّه‏ بن الحسن عن الإمام الحسن عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آلهوفيهما ذيله من «المغبون لا.&lt;/span&gt;..»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كنز العمّال: ج4 ص19 ح9287، عيون أخبار الرضا عليه‏السلام: ج2 ص48 ح184 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‏السلام عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله وفيه ذيله من «المغبون لا...»، بحارالأنوار: ج103 ص94 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از ابو هشام قنّاد بصرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از بصره براى حسين بن على بن ابى طالب عليه‏السلام كالا مى‏آوردم. گاه با من چانه مى‏زد، ولى هنوز از نزدش برنخاسته بودم كه همه آن [كالا] را مى‏بخشيد. گفتم: اى پسر پيامبر خدا! از بصره برايت كالا مى‏آورم، با من چانه مى‏زنى و هنوز برنخاسته‏ام كه همه آن را مى‏بخشى؟! فرمود: «پدرم روايتى از پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله برايم خواند كه فرمود: &amp;quot;فريب خورده، نه ستودنى است و نه اجرى دارد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماكِسِ المُشتَرِيَ فَإِنَّهُ أطيَبُ لِلنَّفسِ وإن أعطَى الجَزيلَ؛ فَإِنَّ المَغبونَ في بَيعِهِ وشِرائِهِ غَيرُ مَحمودٍ ولا مَأجورٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3742، الخصال: ص621 ح10 عن أبي بصير ومحمّدبن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‏السلام، تحف العقول: ص111 وفيهما ذيله نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص96 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خريدار،چانه بزن اگر چه پول بسيارى هم بدهد، زيرا چانه زدن [شما]، موجب آرامش و رضايت خاطر بيشتر مى‏شود. چرا كه اگر كسى در خريد و فروشش مغبون شود، نه كسى او را مى‏ستايد و نه مأجور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن يزيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام يَقولُ ـ وقَد قالَ لَهُ أبو حَنيفَةَ: عَجِبَ النّاسُ مِنكَ أمسِ وأَنتَ بِعَرَفَةَ تُماكِسُ بِبَدَنِكَ أشَدَّ مِكاسا يَكونُ... ـ: وما للّه‏ِِ مِنَ الرِّضا أن اُغبَنَ في مالي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو حَنيفَةَ: لا وَاللّهِ، ما للّه‏ِِ في هذا مِنَ الرِّضا قَليلٌ ولا كَثيرٌ، وما نَجيئُكَ بِشَيءٍ إلاّ جِئتَنا بِما لا مَخرَجَ لَنا مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص546 ح30، بحار الأنوار: ج47 ص222 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن يزيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‏السلام شنيدم كه در پاسخ به ابو حنيفه كه به ايشان گفت: مردم، ديروز در عرفات از تو بسيار شگفت‏زده شدند كه بر سرِ قيمت قربانى‏ات به شدّت، چانه مى‏زدى، فرمود: «خدا راضى نيست كه من در مال خود، زيان ببينم». ابو حنيفه گفت: نه. به خدا سوگند، خداى از اين كار، نه كم و نه زياد، خشنود نيست. ما هرگز مطلبى را نزد تو نمى‏آوريم، مگر اين كه پاسخى به ما مى‏دهى كه راه گريز برايمان نمى‏مانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سوادة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا جَماعَةً بِمِنىً، فَعَزَّتِ الأَضاحِيُّ، فَنَظَرنا فَإِذا أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام واقِفٌ عَلى قَطيعٍ يُساوِمُ بِغَنَمٍ ويُماكِسُهُم مِكاسا شَديدا، فَوَقَفنا نَنتَظِرُ، فَلَمّا فَرَغَ أقبَلَ عَلَينا. فَقالَ: أظُنُّكُم قَد تَعَجَّبتُم مِن مِكاسي؟ فَقُلنا: نَعَم، فَقالَ: إنَّ المَغبونَ لا مَحمودٌ ولا مَأجورٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص496 ح3، تهذيب الأحكام: ج5 ص209 ح702.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سواده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى بوديم در مِنا. قربانى‏ها كمياب و گران شدند. ديديم كه امام صادق عليه‏السلام كنار گلّه گوسفند، ايستاده و بر سرِ قيمت گوسفندى به سختى چانه مى‏زند. ما منتظر مانديم. چون فراغت يافت، نزد ما آمد و فرمود: «گمان مى‏كنم از چانه زدن من، شگفت‏زده شده‏ايد». گفتيم: آرى. فرمود: «همانا مغبون، نه ستودنى است و نه اجرى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-باره-چانه-زدن349&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در باره چانه زدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روال عادى در هر داد و ستد، آن است كه طرفين معامله، منفعت خود را در نظر گرفته و در پى دستيابى بدان باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروشنده قيمت بالاترى اعلام مى‏كند و خريدار خواهان قيمت كمتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معمولا اين دوگانگى، با گفتگوى خريدار و فروشنده و تخفيف خواستن مشترى از بايع و دستيابى به نتيجه‏اى ميانه و در بردارنده نفع طرفين به پايان مى‏رسد. اين گفتگو را در فرهنگ عربى «مماكسه» و در فرهنگ فارسى چانه زدن مى‏گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشتر روايات شيعى ـ كه در بخش پيشين گزارش شد ـ چانه زدن و مماكسه از جانب مشترى را ستوده و مغبون شدن در معامله را ناپسند دانسته‏اند. در اين روايات دو عامل پسنديدگى چانه‏زنى اين گونه بيان شده‏اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. از منظر عقل و نقل فريب خوردن و مغبون شدن، امرى ناپسند و نكوهيده است: «المَغبونُ لا مَحمودٌ و لا مَأجورٌ؛ فريب خورده، نه ستوده است و نه اجرى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. چانه زنى سبب رضايت درونى و آرامش نفس خريدار مى‏شود؛ زيرا تصور دستيابى به قيمتى ارزان‏تر از قيمت اوّل براى او رضايت‏بخش است. به گفته امام باقر عليه‏السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خريدار، چانه بزن اگر چه پول بسيارى هم بدهد، زيرا چانه زدن شما، موجب آرامش و رضايت خاطر بيشترش مى‏شود.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص167 ح177.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با وجود پسنديده بودن چانه‏زنى در بيشتر معاملات، در برخى داد و ستدها از اين عموم خارج شده و چانه‏زنى در آنها ناپسند شمرده شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. زاد و توشه مربوط به حج: امام صادق عليه‏السلام درباره جدّ بزرگوار خود امام سجاد عليه‏السلام فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِىُّ بنُ الحُسَينِ عليه‏السلام يَقولُ لِقَهرَمانِهِ: إذا أرَدتَ أن‏ تَشتَرِىَ لى مِن حَوائِجِ الحَجِّ شَيئاً فَاشتَرِ و لا تُماكِس.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام سجاد عليه‏السلام به مباشر امور مالى خود همواره مى‏فرمود: هنگامى كه زاد و توشه سفر حج براى من خريدارى مى‏كنى (به آسانى) بخر و چانه زنى مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. قربانى: مراد از آن، يا خريد مطلقِ قربانى، يا قربانىِ در منا براى حاجى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. كفن: اعم از خريد كفن براى خود يا ديگرى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. برده: در ظاهر مراد از آن خريدن برده براى آزادسازى اوست&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در لسان العرب آمده است: تنسمتُ نسمةً إذا أحييتها أو اعتقتها؛ تنسمت نسمة: هنگامى گفته مى‏شود كه به موجودى زندگى ببخشى يا او را آزاد كنى لسان العرب: ج12 ص575.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولى احتمال مطلق خريد برده نيز وجود دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرهيز از چانه زدن در اين چهار جا در وصيت پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به امير مؤمنان عليه‏السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِىُّ لا تُماكِس فى أربَعَةِ أشياءَ: فى شِراءِ الأَضحِيَةِ وَ الكَفَنِ وَ النَّسَمَةِ وَ الكِراءِ إلى مَكَّةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص370 ح5762، الخصال: ص245 ح103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على، در چهار چيز چانه نزن: در خريد قربانى، كفن، حيوان و كرايه (راحله و مركب براى) مكه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همين مضمون به نقل از امام باقر عليه‏السلام نيز گزارش شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص197 ح3743، الخصال: ص245 ح102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن روايت، بسان بيشتر روايات فقهى، چرايى ناپسندى چانه‏زنى در اين كارها بيان نشده است. فقيهان و عالمان نيز در اين باره حكمت و توجيه روشنى بيان نكرده‏اند؛ تنها علامه مجلسى اول و صاحب حدائق احتمال داده‏اند كه: موارد نهى از چانه‏زنى ناظر به خريد كردن از فروشنده شيعه باشد. اين دو دليلى براى سخن خود بيان نكرده‏اند. بر فرض پذيرش اين احتمال، باز هم دليلى براى اختصاص به اين موارد وجود ندارد و همه معاملات را شامل مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چه احكام شرعى، تعبدى هستند و به فهم دليل و چرايى آنها نيازى نيست، ولى مى‏توان در تبيين حكمت اين احكام اين گونه گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب برخى از اعمال شرعى در ارتباط با نيت عامل، حسن فاعلى او و هزينه كردن بدون دغدغه است. خريد قربانى (در حج يا غير حج)، انجام عمل حج و آزادسازى برده از اين گروه است. شارع مقدس توصيه كرده كه در اين كارها، دقت مالى لحاظ نشود و فعل توصيه شده به سرعت انجام شود؛ چون ثواب اعطائى الهى به اين عمل، با هزينه كردن فرد مرتبط است و عمل انجام شده خارجى ضريب اهميت كمترى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، كسى كه يك گوسفند پنجاه كيلويى قربانى را به قيمت صد درهم مى‏خرد اجر و ثوابى بيش از برادر هم شان خود دارد كه گوسفند پنجاه كيلويى را به قيمت هشتاد درهم خريده است. چون در راه خدا مال بيشترى پرداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره كفن نيز اين روايت همسان با رواياتى است كه خريد كفن گران را توصيه كرده‏اند&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: وسائل الشيعه: ج3 ص39 باب استحباب إجادة الأكفان والمغالاة فى أثمانها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگرچه حكمت آن براى ما آشكار نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چند-نكته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند نكته&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. در روايتى منسوب به امير مومنان عليه‏السلام، چانه‏زنى به گونه مطلق نكوهش شده است، زيرا سبب كاهش اعتبار شخص مى‏شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُماكِس فِى البَيعِ وَالشِّراءِ، فَما يَضيعُ مِن عِرضِك أكثَرُ مِمّا تَنالُ مِن عَرَضِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن أبى الحديد: ج20 ص306 ش 502.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در داد و ستد چانه‏زنى مكن؛ زيرا آبرويى كه از دست مى‏دهى بيش از مالى است كه به چنگ مى‏آورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت، در مصادر شيعى و به گونه مسند گزارش نشده و در تعارض با متون پيش گفته است. از اين رو يا بايد آن را كنار نهاد يا توجيه مقبولى براى آن پيشنهاد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد اين سخن ناظر به مواردى است كه مقدار غبن و گرانى، اندك است و چانه‏زنى براى به دست آوردن سودى اندك، شايسته نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، مى‏توان گفت: شخصيت و شأن خريدار و احترامى كه براى خود قائل است در شايستگى و ناشايستگى چانه‏زنى دخالت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. در دو روايت، از چانه زنى امام صادق عليه‏السلام در منا و حتى اعتراض ابوحنيفه به ايشان سخن رفته است كه با شأن و شخصيت امام عليه‏السلام ناسازگار جلوه مى‏كند و با روايات كراهت چانه زنى در حج نيز منافات دارد، حسين بن يزيد مى‏گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حنيفه به امام صادق عليه‏السلام عرض كرد: مردم از كار ديروز شما در عرفه به شگفت آمدند. به شدّت در خريد قربانى‏تان چانه مى‏زديد؟ امام عليه‏السلام در پاسخ فرمود: خدا راضى نيست كه من فريب خورم و در معامله مغبون شوم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص167 ح178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دليل انجام اين عمل در حج از سوى امام صادق عليه‏السلام در روايت ديگرى بيان شده است؛ سَواده مى‏گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ايام حج، جمعى در منا بوديم كه قربانى كمياب و قيمت آن افزون شد. امام صادق عليه‏السلام را ديديم كه نزديك گله‏اى ايستاده و گوسفندى را قيمت كرده و به شدت چانه مى‏زند. ما نيز ايستاده و منتظر شديم. آنگاه كه كار حضرت پايان يافت سوى ما آمد و فرمود: گمان مى‏كنم كه از چانه‏زنى من تعجب كرديد. پاسخ داديم: آرى. امام فرمود: فرد مغبون نه ستايش مى‏شود و نه اجرى مى‏برد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص169 ح179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تبيين اين روايت مى‏توان گفت: در حالت عادى در سفر حج كه فروشنده به سود متعارف و بدون اجحاف راضى است، چانه‏زنى روا نيست. روايت چانه‏زنىِ امام صادق عليه‏السلام ناظر به حالت كمبود شديد قربانى، گرانى شديد و اجحاف فروشنده است. طبيعى است كه همراهى با اين گران‏فروشى و خريد بى محابا در اين بازارِ بى‏سامان، ستوده نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نماذج-من-شراء-الإمام-علي-علیه-السلام-لنفسه-في-أيام-إمارته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 22: نَماذِجُ مِن شِراءِ الإِمامِ عَلِيٍّ علیه السلام لِنَفسِهِ في أيّامِ إمارَتِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 22: نمونه‏هايى از خريد شخصى امير مؤمنان علیه السلام در زمان خلافتش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُوِيَ عَن مَولىً لِبَنِي الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ قالَ: رَأَيتُ أميرَ المُؤمِنينَ عَلِيّا عليه‏السلام وأَنَا غُلامٌ وقَد أتَى السّوقَ بِالكوفَةِ، فَقالَ لِبَعضِ باعَةِ الثِّيابِ: أ تَعرِفُني؟ قالَ: نَعَم، أنتَ أميرُ المُؤمِنينَ، فَتَجاوَزَهُ، وسَأَلَ آخَرَ، فَأَجابَ بِمِثلِ ذلِكَ، إلى أن سَأَلَ واحِدا فَقالَ: ما أعرِفُكَ، فَاشتَرى مِنهُ قَميصا، فَلَبِسَهُ، ثُمَّ قالَ: الحَمدُ للّه‏ِِ الَّذي كَسا عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّمَا ابتاعَ عليه‏السلام مِمَّن لا يَعرِفُهُ؛ خَوفا مِنَ المُحاباةِ في إرخاصِ مَا ابتاعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‏السلام: ص80، مستدرك الوسائل: ج3 ص320 ح3679 وراجع الطبقات الكبرى: ج3ص 28، تاريخ دمشق: ج42 ص484، التاريخ الكبير: ج7 ص132، أنساب الأشراف: ج2 ص369.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از يكى از غلامان خاندان اَشتر نخعى روايت شده كه گفت: زمانى كه نوجوان بودم، امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه‏السلام را ديدم كه به بازار كوفه آمد. به لباس‏فروشى فرمود: «آيا مرا مى‏شناسى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى. تو امير مؤمنانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از او رد شد و از ديگرى پرسيد. او هم همان گونه پاسخ داد تا آن كه به شخصى رسيد كه گفت: تو را نمى‏شناسم. از وى پيراهنى خريد و پوشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «سپاس، خدايى را كه على بن ابى طالب را پوشاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از كسى لباس خريد كه وى را نمى‏شناخت، كه مبادا به جهت امير مؤمنان بودنش ارزان‏تر بفروشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن ابن مطر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ مِنَ المَسجِدِ فَإِذا رَجُلٌ يُنادي مِن خَلفي: اِرفَع إزارَكَ؛ فَإِنَّهُ أنقى لِثَوبِكَ وأَتقى لَكَ، وخُذ مِن رَأسِكَ إن كُنتَ مُسلِما. فَمَشَيتُ خَلفَهُ، فَقُلتُ: مَن هذا؟ فَقالَ لي رَجُلٌ: هذا عَلِيٌّ أميرُ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ أتى دارَ فُراتٍ وهُوَ سوقُ الكَرابيسِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرابيس: جمع كِرباس؛ وهو القطن النهاية: ج6 ص161 «كربس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: يا شَيخُ، أحسِن بَيعي في قَميصٍ بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، فَلَمّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، ثُمَّ أتى آخَرَ فَلَمّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، فَأَتى غُلاما حَدَثا فَاشتَرى مِنهُ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، ولَبِسَهُ ما بَينَ الرُّسغَينِ إلَى الكَعبَينِ. قالَ: فَجاءَ أبُو الغُلامِ صاحِبُ الثَّوبِ، فَقيلَ: يا فُلانُ، قَد باعَ ابنُكَ اليَومَ مِن أميرِ المُؤمِنينَ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، قالَ: أفَلا أخَذتَ دِرهَمَينِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ أبوهُ دِرهَما وجاءَ بِهِ إلى أميرِ المُؤمِنينَ، فَقالَ: أمسِك هذَا الدِّرهَمَ يا أميرَ المُؤمِنينَ. قالَ: ما شَأنُ هذَا الدِّرهَمِ؟ قالَ: كانَ قَميصُنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «قميصا»، وما في المتن أثبتناه من المنتخب من مسند عبد بن حميد و كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَنَ دِرهَمَينِ، قالَ: باعَني بِرِضايَ وأَخَذَ بِرِضاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج10 ص184 ح20293، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص62 ح96، فضائلالصحابة لابن حنبل: ج1 ص528 ح878 كلاهما عن أبي مطر نحوه، كنزالعمّال: ج13 ص183 ح36547؛ المناقب للكوفي: ج2 ص602 ح1103 عن أبي مطر نحوه، بحارالأنوار: ج40 ص33&lt;/span&gt;1 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از ابن مطر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مسجد بيرون آمدم، ناگاه شنيدم كه مردى از پشت سرم صدا مى‏زند: «ازارت را بالا بكش؛ زيرا اين كار، هم جامه‏ات را پاكيزه‏تر مى‏كند و هم به تقوا نزديك‏تر است. موهاى سرت را هم كوتاه كن، اگر مسلمان هستى». من دنبالش رفتم و پرسيدم: اين كيست؟ مردى به من گفت: اين، امير مؤمنان على بن ابى طالب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به محلّه فرات رفت كه بازار كرباس‏فروشان بود و [به پيرمردى] فرمود: «اى پيرمرد! لطف كن و پيراهنى سه درهمى به من بده»؛ امّا چون پيرمرد ايشان را شناخت، چيزى از او نخريد و نزد ديگرى رفت و چون او نيز امير مؤمنان را شناخت، از او هم چيزى نخريد و نزد پسرك جوانى رفت و پيراهنى به سه درهم از او خريد و آن را كه [آستين‏هايش] ما بين مچ و آرنج ايشان بود، پوشيد. پدر آن پسر، يعنى صاحب جامه، آمد. به او گفتند: فلانى! پسرت امروز پيراهنى را به سه درهم به امير مؤمنان فروخت. پدرش به او گفت: چرا دو درهم نگرفتى؟ آن گاه يك درهم را گرفت و نزد امير مؤمنان آورد و گفت: اى امير مؤمنان! اين درهم را بگير. فرمود: «موضوع اين درهم چيست؟». گفت: قيمت پيراهن ما دو درهم بوده است. فرمود: «من با رضايت خريدم و او با رضايت [پولش را]گرفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتى أميرُ المُؤمِنينَ عليه‏السلام ـ ومَعَهُ قَنبَرٌ ـ البَزّازينَ، فَساوَمَ رَجُلاً بِثَوبَينِ، فَقالَ: بِعني ثَوبَينِ، فَقالَ الرَّجُلُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، عِندي حاجَتُكَ. فَلَمّا عَرَفَهُ انصَرَفَ، حَتّى أتى غُلاما، فَقالَ: بِعني ثَوبَينِ، فَماكَسَهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المماكسة في البيع: انتقاص الثمن واستحطاطه، والمنابذة بين المتبايعين النهاية: ج4 ص349 «مكس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُلامُ، حَتَّى اتَّفَقا عَلى سَبعَةِ دَراهِمَ؛ ثَوبا بِأَربَعَةِ دَراهِمَ، وثَوبا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، وقالَ لِغُلامِهِ قَنبَرٍ: اِختَرِ الثَّوبَينِ، فَاختارَ الَّذي بِأَربَعَةٍ، ولَبِسَ هُوَ الَّذي بِثَلاثَةٍ، وقالَ: الحَمدُِللّه‏ِ الَّذي رَزَقَني ما اُواري بِهِ عَورَتي، وأَتَجَمَّلُ بِهِ في خَلقِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى المَسجِدَ فَكَوَّمَ كومَةً مِن حَصىً، فَاستَلقى عَلَيها، فَجاءَ أبُو الغُلامِ فَقالَ: إنَّ ابني لَم يَعرِفكَ، وهذانِ الدِّرهَمانِ رَبِحَهُما، فَخُذهُما، فَقالَ عليه‏السلام: ما كُنتُ لِأَفعَلَ، فَقَد ماكَستُهُ وماكَسَني، وَاتَّفَقنا عَلى رِضا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: ص121، مكارم الأخلاق: ج1 ص246 ح730، بحارالأنوار: ج79 ص310ح 14 وراجع دعائم الإسلام: ج2 ص156 ح556، ومسند ابن حنبل: ج1 ص331 ح1352 ومسند أبي يعلى: ج1 ص181 ح290 وتاريخ دمشق: ج42 ص486.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين ـ به نقل از اصبغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‏السلام، همراهِ قنبر، به بازار پارچه‏فروشان آمد و با مردى براى خريد دو جامه به گفتگو پرداخت و فرمود: «به من دو جامه بفروش». مرد گفت: اى امير مؤمنان! آنچه مى‏خواهى، نزد من است. چون آن مرد، امام عليه‏السلام را شناخت، رفت تا به پسركى رسيد و گفت: «به من دو جامه بفروش». پسرك با او چانه زد تا بر هفت درهم، توافق كردند؛ جامه‏اى به چهار درهم و جامه ديگر به سه درهم. سپس به خدمتكارش، قنبر، فرمود: «يكى از دو جامه را برگزين». قنبر، جامه چهار درهمى را انتخاب كرد و امام، خود، جامه سه درهمى را پوشيد و فرمود: «سپاس، خداى را كه به من جامه‏اى عطا فرمود تا برهنگى‏ام را با آن بپوشانم و در ميان آفريدگانش آراسته باشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس راهىِ مسجد شد و پشته‏اى سنگ‏ريزه فراهم آورد و بر آن دراز كشيد. در اين حال، پدر آن پسرك آمد و گفت: پسر من، شما را نشناخته بود. اين دو درهم، سود آن دو جامه است. بگيريد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‏السلام فرمود: «من كسى نيستم كه چنين كنم؛ زيرا من چانه زدم و او چانه زد و با خشنودى به توافق رسيديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية عن مولى لأبي غصين&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيّا خَرَجَ فَأَتى رَجُلاً مِن أصحابِ الكَرابيسِ، فَقالَ لَهُ: عِندَكَ قَميصٌ سُنبُلانِيٌّ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثوب سنبلاني: أي طويل.وسنبَلَ ثوبَه: إذا أسبله وجرّه من خلفه أو أمامه النهاية: ج2 ص406 «سنبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخرَجَ إلَيهِ قَميصا فَلَبِسَهُ فَإِذا هُوَ إلى نِصفِ ساقَيهِ، فَنَظَرَ عَن يَمينِهِ وعَن شِمالِهِ، فَقالَ: ما أرى إلاّ قَدرا حَسَنا، بِكَم هذا؟ قالَ: بِأَربَعَةِ دَراهِمَ يا أميرَ المُؤمِنينَ. قالَ: فَحَلَّها مِن إزارِهِ فَدَفَعَها إلَيهِ ثُمَّ انطَلَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية: ج8 ص3، تاريخ دمشق: ج42 ص483 عن مولىً لأبي عصيفر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية ـ به نقل از خادم ابو غصين ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام را ديدم كه بيرون آمد و نزد كرباس‏فروشى رفت و به او فرمود: «پيراهنى سُنبُلانى دارى؟». مرد، پيراهنى به ايشان داد. آن را پوشيد، تا نيمه ساق پايش بود. نگاهى به راست و چپش كرد و فرمود: «اندازه‏اش خوب است. قيمتش چند است؟». گفت: چهار درهم اى امير مؤمنان! حضرت چهار درهم از [ليفه] ازارش بيرون آورد و به او داد و رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الآداب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 23: هذِهِ الآدابُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 23: چند آداب ديگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعٌ مَن كُنَّ فيهِ فَقَد طابَ مَكسَبُهُ: إذَا اشتَرى لَم يَعِب، وإذا باعَ لَم يَحمَد ولا يُدَلِّسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدليس: إخفاء العيب النهاية: ج2 ص130 «دلس».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وفيما بَينَ ذلِكَ لا يَحلِفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار كار است كه هر كس آنها را انجام دهد، درآمدش پاك است: هنگام خريدن [از كالا]عيب‏گويى نكند؛ هنگام فروختن [از كالايش] تعريف و عيب‏پوشى نكند؛ و در هنگام خريد و فروش، سوگند نخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشتَرى أحَدُكُم مِنَ السّوقِ شَيئا فَليُغَطِّهِ؛ إنَّهُ يَستَقبِلُكَ أخوكَ ولا يَقدِرُ عَلى شِرائِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص317 ح1251 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگاه يكى از شما چيزى از بازار خريد آن را پنهان كند؛ زيرا ممكن است برادرت كه قادر به خريدن چنان چيزى نيست، با تو رو به رو شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، أنتُم فُجّارٌ إلاّ مَنِ اتَّقى وبَرَّ وصَدَقَ، وقالَ بِالمالِ هكَذا وهكَذا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج2 ص656، مستدرك الوسائل: ج13 ص249 ح15269 نقلاً عن تفسير أبي الفتوحوكلاهما عن عبيد بن رفاعة؛ تفسير الثعلبي: ج2 ص266 عن عبيد بن رفاعة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه تاجران! شما فاجريد، مگر كسى كه تقوا تقوا پيشه كند و درستكار و راستگو باشد و به مال، چنين و چنان كند (و آن را در راه خير و در ميان نيازمندان و مستمندان، بذل و بخشش كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أطيَبَ الكَسبِ كَسبُ التُّجّارِ الَّذينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الذي»، وما أثبتناه من المصادر الاخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا حَدَّثوا لَم يَكذِبوا، وإذَا ائتُمِنوا لَم يَخونوا، وإذا وَعَدوا لَم يُخلِفوا، وإذَا اشتَرَوا لَم يَذُمّوا، وإذا باعوا لَم يُطروا، وإذا كانَ عَلَيهِم لَم يَمطُلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطل: التسويف والمدافعة بالعدة والدين لسان العرب: ج11 ص624 «مطل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإذا كانَ لَهُم لَم يُعسِروا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج4 ص221 ح4854، نوادر الاصول: ج1 ص330، تفسير الآلوسي: ج5 ص15،الفردوس: ج1 ص217 ح832 كلّها عن معاذ بن جبل، كنز العمّال: ج4 ص30 ح9340 و 9341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا پاكيزه‏ترين درآمد، درآمد بازرگانانى است كه چون سخنى گويند، دروغ نگويند و هر گاه امين شمرده شوند، خيانت نكنند و هر گاه وعده دهند، خُلفِ وعده نكنند و وقتى چيزى مى‏خرند، از آن نكوهش نكنند و وقتى چيزى مى‏فروشند، تعريف و تبليغ نكنند و هر گاه بدهكارند، [در پرداخت بدهى خود]تعلّل نورزند و هر گاه طلبكار باشند، [براى گرفتن طلب خود]، فشار نياورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أتى جَماعَةً مِنَ التُّجّارِ فَقالَ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ! فَاستَجابوا لَهُ ومَدّوا أعناقَهُم، قالَ: إنَّ اللّهَ باعِثُكُم يَومَ القِيامَةِ فُجّارا، إلاّ مَن صَدَقَ وبَرَّ وأَدَّى الأَمانَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج12 ص54 ح12499، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص8، كنز العمّال: ج4 ص29ح 9336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نزد گروهى از تاجران [و كسبه بازار] آمد و فرمود: «اى گروه تاجران!». همگى گفتند: بله، اى پيامبر خدا! و به طرف ايشان، گردن كشيدند. فرمود: «خداوند، در روز قيامت، شما را فاجر (دروغگو) بر مى‏انگيزد، مگر كسى را كه راستگو و درستكار و امانت‏پرداز باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه‏ بن القاسم الجعفري عن بعض أهل بيته، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله لَم يَأذَن لِحَكيمِ بنِ حِزامٍ بِالتِّجارَةِ، حَتّى ضَمِنَ لَهُ: إقالَةَ النّادِمِ، وإنظارَ المُعسِرِ، وأَخذَ الحَقِّ وافِيا وغَيرَ وافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص5 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه‏ بن قاسم جعفرى از يكى از افراد خاندانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به حكيم بن حِزام، اجازه تجارت كردن نداد تا آن كه به ايشان تضمين داد: تقاضاى فسخ معامله را از خريدارى كه پشيمان شده است، بپذيرد [و كالاى مرجوعى را پس بگيرد]، به تنگ‏دست، مهلت دهد، و حق را بگيرد، كامل باشد يا غير كامل [يعنى به گرفتن حقّ خود، قانع باشد و بيشتر مطالبه نكند، خواه آن را كامل يا كمتر بگيرد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن قيلة امّ بني أنمار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أتَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله في بَعضِ عُمَرِهِ عِندَ المَروَةِ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، إنِّي امرَأَةٌ أبيعُ وأَشتَري، فَإِذا أرَدتُ أن أبتاعَ الشَّيءَ سُمتُ بِهِ أقَلَّ مِمّا اُريدُ، ثُمَّ زِدتُ، ثُمَّ زِدتُ حَتّى أبلُغَ الَّذي اُريدُ، وإذا أرَدتُ أن أبيعَ الشَّيءَ سُمتُ بِهِ أكثَرَ مِنَ الَّذي اُريدُ، ثُمَّ وَضَعتُ حَتّى أبلُغَ الَّذي اُريدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: لا تَفعَلي يا قَيلَةُ! إذا أرَدتِ أن تَبتاعي شَيئا فَاستامي بِهِ الَّذي تُريدينَ، اُعطيتِ أو مُنِعتِ، وإذا أرَدتِ أن تَبيعي شَيئا فَاستامي بِهِ الَّذي تُريدينَ، اُعطيتِ أو مُنِعتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص743 ح2204، الطبقات الكبرى: ج8 ص311، اسد الغابة: ج7 ص238الرقم 7229، التاريخ الكبير: ج8 ص418 الرقم 3551، كنز العمّال: ج4 ص45 ح9431.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از قَيلَة امّ بنى انمار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در يكى از عمره‏هايش در مروه بود كه نزد ايشان رفتم و گفتم: اى پيامبر خدا! من خريد و فروش مى‏كنم. وقتى مى‏خواهم چيزى را بخرم، قيمتى كمتر از آنچه مورد نظرم هست، پيشنهاد مى‏كنم و سپس، قيمت را بالا و بالاتر مى‏برم تا به آن مبلغى كه مورد نظرم هست، مى‏رسم و زمانى كه مى‏خواهم چيزى را بفروشم، بيشتر از مبلغ مورد نظرم پيشنهاد مى‏دهم و سپس كم مى‏كنم تا به مبلغى كه مورد نظرم هست، مى‏رسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «اى قيله! اين كار را مكن. هر گاه خواستى چيزى را بخرى، قيمتى را كه مى‏خواهى، پيشنهاد كن، خواه به تو بدهند يا ندهند، و زمانى هم كه مى‏خواهى چيزى را بفروشى، قيمت مورد نظرت را پيشنهاد كن، خواه به آن قيمت به تو بدهند يا ندهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَمَسَّكوا بِالخَمسِ، وقَدِّمُوا الاِستِخارَةَ وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ، وتَزَيَّنوا بِالحِلمِ، وَاجتَنِبُوا الكَذِبَ، وأَوفُوا المِكيالَ وَالميزانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاصول الستّة عشر: ص354 ح588، فرحة الغري: ص59 كلاهما عن محمّد بن معروف الهلالي،بحارالأنوار: ج47 ص94 ح106 نقلاً عن نوادر علي بن أسباط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نمازهاى پنجگانه چنگ زنيد و پيش از شروع كسب و كار، از خداوند، طلب خير كنيد و بركت را در آسانگيرى بجوييد و به زيور بردبارى آراسته شويد و از دروغ، دورى كنيد و كامل، پيمانه و وزن كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخالِطوا ولا تُعامِلوا إلاّ مَن نَشَأَ فِي الخَيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص158 ح5، تهذيب الأحكام: ج7 ص10 ح37 كلاهما عن ظريف بن ناصح، كتابمن لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3601، الدعوات: ص119 ح279 نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص86 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنها با كسى همنشينى و داد و ستد كنيد كه در نعمت، باليده باشد [و نوكيسه و تازه به دوران رسيده نباشد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق ـ وقال والدي في وصيّته إليّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِستَعمِل ـ يا بُنَيَّ ـ في تِجارَتِكَ مَكارِمَ الأَخلاقِ وَالأَفعالِ لِلدّينِ وَالدُّنيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع للصدوق: ص363، فقه الرضا: ص252، بحار الأنوار: ج103 ص100 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع، شيخ صدوق: ـ و پدرم در وصيّتش به من گفت ـ پسرم! در تجارت دين و دنياى خود، اخلاق و اعمال پسنديده را به كار گير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَلى رَجُلٍ ومَعَهُ ثَوبٌ يَبيعُهُ، وكانَ الرَّجُلُ طَويلاً وَالثَّوبُ قَصيرا، فَقالَ لَهُ: اِجلِس فَإِنَّهُ أنفَقُ لِسِلعَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص312 ح35، تهذيب الأحكام: ج7ص 227 ح991 كلاهما عن السكوني، وسائلالشيعة: ج12 ص340 ح22997.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام ـ و پدرم در وصيتش به من گفت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به مردى برخورد كه جامه‏اى را مى‏فروخت. مرد، قدبلند بود و جامه، كوتاه. به او فرمود: «بنشين؛ زيرا اين كار، كالايت را بهتر به فروش مى‏رساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‏السلام أنَّهُ سُئِلَ عَن شِراءِ الشَّيءِ مِنَ الرَّجُلِ الَّذي يَعلَمُ أنَّهُ يَخونَ أو يَسرَقُ أو يَظلِمُ ز قالَ: لا بَأسَ بِالشِّراءِ مِنهُ ما لَم يَعلَم أنَّ المُشتَرى خِيانَةٌ أو ظُلمٌ أو سَرِقَةٌ، فَإِن عَلِمَ فَإِنَّ ذلِكَ لا يَحِلُّ بَيعُهُ ولا شِراؤُهُ، ومَنِ اشتَرى شَيئا مِنَ السُّحتِ لَم يَعذِرهُ اللّهُ؛ لِأَ نَّهُ اشتَرى ما لا يَحِلُّ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص20 ح31، مستدرك الوسائل: ج13 ص229 ح15207.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‏السلام در باره جنس خريدن از مردى كه مى‏دانيم خيانت يا دزدى و يا غصب مى‏كند، سؤال شد. فرمود: «مادام كه معلوم نيست جنس خيانت يا غصبى و يا دزدى است، خريدن از او اشكالى ندارد؛ امّا اگر بدانيد، خريد و فروش آن جايز نيست. هر كس مال حرامى را بخرد، خداوند عذر او را نمى‏پذيرد؛ زيرا چيزى را خريده است كه برايش حلال نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-آفات-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: آفاتُ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: آفت‏هاى تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهل-أحكام-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: جَهلُ أحكامِ التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: ناآگاهى از احكام تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اتَّجَرَ بِغَيرِ فِقهٍ تَوَرَّطَ فِي الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج3 ص202 ح32، السرائر: ج2 ص231، شرح ابن ميثم على المئة كلمة: ص101ذيل ح9 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‏السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بدون آگاهى [از احكام دينى تجارت] داد و ستد كند، در ورطه شبهات فرو مى‏افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أميرُ المُؤمِنينَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ: مَنِ اتَّجَرَ بِغَيرِ عِلمٍ ارتَطَمَ فِي الرِّبا ثُمَّ ارتَطَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‏السلام يَقولُ: لا يَقعُدَنَّ فِي السّوقِ إلاّ مَن يَعقِلُ الشِّراءَ وَالبَيعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص154 ح23، تهذيب الأحكام: ج7 ص5 ح14، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 193 ح3752 من دون إسناد إلى الإمام الصادق عليه‏السلام، بحار الأنوار: ج103 ص118 ح17، النهاية في غريب الحديث: ج2 ص233، الفائق في غريب الحديث: ج2 ص65 كلاهما من دون إسناد إلى الإمام الصادق عليه‏السلام وليس فيهما ذيله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از طلحة بن زيد از امام صادق عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان ـ درودهاى خدا بر او باد ـ فرمود: «هر كس بدون آگاهى تجارت كند، بارها گرفتار ربا شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‏السلام مى‏فرمود: «كسى كه به كار خريد و فروش آگاه نيست، نبايد در بازار [به تجارت]بنشيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اتَّجَرَ بِغَيرِ فِقهٍ فَقَدِ ارتَطَمَ فِي الرِّبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 447، عيون الحكم والمواعظ: ص455 ح8216، فقه الرضا: ص250 من دونإسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‏السلام نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص93 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه بدون دانستن احكام دين سوداگرى كند، به ورطه ربا مى‏افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص108 (آداب التجارة / تعلّم أحكام التجارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص109 (آداب تجارت / آموختن احكام تجارت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكذب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: الكَذِبُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: دروغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن واثلة بن الأسقع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَخرُجُ إلَينا وكُنّا تُجّارا، وكانَ يَقولُ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إيّاكُم وَالكَذِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص56 ح132، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص8، كنز العمّال: ج4 ص47ح 9438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از واثلة بن اَسقَع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نزد ما كه مشغول داد و ستد بوديم، مى‏آمد و مى‏فرمود: «اى جماعت تاجران! از دروغ گفتن بپرهيزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا التّاجِرانِ صَدَقا بورِكَ لَهُما، فَإِذا كَذَبا وخانا لَم يُبارَك لَهُما، وهُما بِالخِيارِ ما لَم يَفتَرِقا، فَإِنِ اختَلَفا فَالقَولُ قَولُ رَبِّ السِّلعَةِ أو يَتَتارَكا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص174 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص26 ح110 كلاهما عن عمر بن يزيد عن الإمامالصادق عليه‏السلام، الخصال: ص45 ح43 عن زيد بن علي عن آبائه عليهم‏السلام عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، بحار الأنوار: ج103 ص95 ح14، صحيح البخاري: ج2 ص732 ح1973، صحيح مسلم: ج3 ص1164 ح47 كلاهما عن حكيم بن حزام نحوه وليس فيهما ذيله من «فان اختلفا»، كنز العمّال: ج4 ص46 ح9432.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه طرفين معامله [به يكديگر] راست بگويند، به آنان، بركت داده مى‏شود و هر گاه دروغ بگويند و خيانت كنند، از بركت، بى‏نصيب خواهند شد. آن دو تا زمانى كه از يكديگر جدا نشده‏اند، حقّ خيار [فسخ]دارند و اگر اختلاف پيدا كردند، حرف، حرف صاحب كالاست يا اين كه ترك [معامله]كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ: الاُمَراءُ بِالجَورِ، وَالعَرَبُ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّهقان: رئيس القرية ومقدّم التناء وأصحاب الزراعة، وهو معرّب النهاية: ج2 ص145 «دهق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالكِبرِ، وَالتُّجّارُ بِالكَذِبِ، وَالعُلَماءُ بِالحَسَدِ، وَالأَغنِياءُ بِالبُخلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص87 ح44030 نقلاً عن أبي نعيم عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش گروه بدون حسابرسى به دوزخ مى‏روند: فرمان‏روايان به سبب ستمگرى، عرب‏ها به سبب عصبيّت [قبيله‏اى و نژادى]، زمينداران به سبب تكبّر، بازرگانان به سبب دروغ‏گويى، علما به سبب حسادت، و ثروتمندان به سبب بخل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ اللّهُ إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: المُرخي ذَيلَهُ مِنَ العَظَمَةِ، وَالمُزَكّي سِلعَتَهُ بِالكَذِبِ، ورَجُلٌ استَقبَلَكَ بِوُدِّ صَدرِهِ، فَيُواري وقَلبُهُ مُمتَلِئٌ غِشّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص179 ح69 عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، مكارم الأخلاق: ج 1 ص243 ح720 عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، بحار الأنوار: ج75 ص211 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه نفرند كه خداوند در روز رستاخيز به آنها نمى‏نگرد و پاكشان نمى‏شمارد و عذابى دردآور دارند: كسى كه از روى تكبّر، دامن‏كشان راه رود؛ كسى كه از كالاى خود به دروغ، تبليغ و تعريف كند؛ و كسى كه در روى تو اظهار دوستى نمايد و پشت سرت، دلش آكنده از ناراستى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، اتَّقُوا اللّهَ عز و جل... وجانِبُوا الكَذِبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح17، الأمالي للمفيد: ص198 ح31 وفيه«قدموا الاستخارة» بدل «اتّقوا اللّه‏» وكلّها عن جابر عن الإمام الباقر عليه‏السلام، السرائر: ج2 ص230، فقه القرآن: ج2 ص230، فقه القرآن: ج2 ص43 نحوه، بحار&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنوار: ج78 ص54 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جماعت تاجران! از خداى عز و جل بترسيد... و از دروغ، دورى كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِغَيرِ حِسابٍ:... إمامٌ جائِرٌ، وتاجِرٌ كَذوبٌ، وشَيخٌ زانٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص80 ح1، عيون الحكم والمواعظ: ص212 ح4237، بحار الأنوار: ج75 ص337ح 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه نفرند كه خداوند، آنها را بدون حسابرسى به دوزخ مى‏برد:... پيشواى ستمگر، تاجر دروغگو و پيرمرد زناكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص120 (آداب التجارة / الصدق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص121 (آداب تجارت / راستگويى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اليمين-ولا-سيما-الكاذبة-منها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: اليَمينُ ولا سِيَّمَا الكاذِبَةُ مِنها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: سوگند خوردن، بويژه سوگند دروغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن أبي سعيد الخدري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ أعرابِيٌّ بِشاةٍ، فَقُلتُ: تَبيعُنيها بِثَلاثَةِ دَراهِمَ؟ قالَ: لا وَاللّهِ، ثُمَّ باعَنيها، فَذَكَرتُ ذلِكَ لِرَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَقالَ: باعَ آخِرَتَهُ بِدُنياهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج11 ص276 ح4909، الورع لابن أبي الدنيا: ص103 ح162 نحوه، مواردالظمآن: ص270 ح1099، كنز العمّال: ج16 ص707 ح46451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان ـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باديه‏نشينى با گوسفندى بر من گذشت. به او گفتم: آن را سه درهم به من مى‏فروشى؟ گفت: نه به خدا! و سپس به من فروخت. اين موضوع را به پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله گفتم. فرمود: «آخرتش را به دنيايش فروخته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمينُ الكاذِبَةُ مَنفَقَةٌ لِلسِّلعَةِ، مَمحَقَةٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحق: النقص والمحو والإبطال النهاية: ج4 ص303 «محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلكَسبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص388 ح9360، صحيح ابن حبّان: ج11 ص271 ح4906، السننالكبرى: ج5 ص435 ح10409، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص260 ح1 وفيه «الفاجرة» بدل «الكاذبة» وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج16 ص696 ح46381، دعائم الإسلام: ج2 ص9&lt;/span&gt;4 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح294 عن الإمام علي عليه‏السلاموفيه «للبركة» بدل «للكسب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند دروغ خوردن، كالا را به فروش مى‏رساند؛ امّا بركت را از كسب مى‏برَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَمينُ تُنَفِّقُ السِّلعَةَ وتَمحَقُ البَرَكَةَ، وإنَّ اليَمينَ الفاجِرَةَ لَتَدَعُ الدِّيارَ مِن أهلِها بَلاقِعَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاقع: جمع بلقع: وهي الأرض القفر التي لا شيء فيها النهاية: ج1 ص153 «بلقع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص256 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‏السلام، الكافي: ج7 ص436 ح3 عن جابر بنيزيد عن الإمام الباقر عليه‏السلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص379 ح5801 وفيهما ذيله، الغارات: ج1 ص105 عن الإمام علي عليه‏السلاموفيه صدره نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص93 ح9 وج 104 ص209 ح18، السنن الكبرى: ج10 ص62 ح19870 عن أبي هريرة وفيه ذيله، المصنّف لعبد الرزاق: ج8 ص476 ح15958 عن سعيد بن المسيّب وفيه صدره وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج3 ص363 ح6956 وج 13 ص183 ح36547.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند، كالا را به فروش مى‏رساند؛ و[لى] بركت را از بين مى‏برَد. سوگند دروغ، خانه‏ها را از ساكنانش خالى مى‏كند (مردم را به نابودى مى‏كشانَد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن خرشة بن الحرّ عن أبي ذر عن النبي صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ ولا يَنظُرُ إلَيهِم، ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ، قالَ: فَقَرَأَها رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ثَلاثَ مِرارٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو ذَرٍّ: خابوا وخَسِروا، مَن هُم يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المُسبِلُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسبل إزاره: هو الذي يطوّل ثوبه ويرسله إلى الأرض إذا مشى.وإنما يفعل ذلك كبرا واختيالاًالنهاية: ج2 ص339 «سبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمَنّانُ، وَالمُنَفِّقُ سِلعَتَهُ بِالحِلفِ الكاذِبِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص102 ح171، سنن أبي داود: ج4 ص57 ح4087، سنن النسائي: ج7 ص245 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج16 ص33 ح43815، الخصال: ص184 ح253، تفسير العيّاشي: ج1 ص179 ح70 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص90 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از خرشة بن حُر از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «سه كس‏اند كه خداوند در روز قيامت با آنها سخن نمى‏گويد و به ايشان نمى‏نگرد و پاكشان نمى‏شمارد و عذابى دردناك دارند». پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله سه بار اين را خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر گفت: ناكام‏اند و زيانكار. اينان كيستند اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه دامن‏كشان راه رود، منّت گذارد، و كسى كه كالاى خود را با سوگند دروغ به فروش رسانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ اللّهُ إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: رَجُلٌ بايَعَ إماماً فَإِن أعطاهُ شَيئاً مِنَ الدُّنيا وَفى لَهُ وإن لَم يُعطِهِ لَم يَفِ لَهُ، ورَجُلٌ لَهُ ماءٌ عَلى ظَهرِ الطَّريقِ يَمنَعُهُ سابِلَةَ الطَّريقِ، ورَجُلٌ حَلَفَ بَعدَ العَصرِ لَقَد اُعطِيَ بِسِلعَتِهِ كَذا وكَذا فَأَخَذَهَا الآخَرُ بِقَولِهِ مُصَدِّقاً لَهُ وهُوَ كاذِبٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص17 ح20، مسند زيد: ص275 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم‏السلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله؛ صحيح ابن حبّان: ج11 ص274 ح4908، سنن ابن ماجة: ج2 ص744 ح2207، السنن الكبرى: ج6 ص251 ح11845 كلّها عن أبي هريرة نحوه، كنز&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمّال: ج16 ص33 ح43816.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‏اند كه خداوند در روز قيامت به آنها نمى‏نگرد و پاكشان نمى‏شمارد و عذابى دردناك دارند: مردى كه با پيشوايى [براى دنيا] بيعت كند، پس اگر چيزى از دنيا به او داد، به بيعتش با وى وفادار مانَد و اگر نداد، وفادار نماند؛ مردى كه آبى در كنار راهى دارد و رهگذران را از آن ممانعت كند؛ و مردى كه بعد از نماز عصر، سوگند ياد كند كه كالايش را به فلان و بهمان مبلغ خريده است و ديگرى، سخن او را راست داند و كالايش را بخرد، در حالى كه فروشنده، دروغ گفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: أشمَطُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشمط: الشّيب، وأشمط يعني الشيخ الكبير راجع النهاية: ج2 ص501 «شمط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زانٍ، وعائِلٌ مُستَكبِرٌ، ورَجُلٌ جَعَلَ اللّهُ لَهُ بِضاعَةً، فَلا يَبيعُ إلاّ بِيَمينِهِ ولا يَشتَري إلاّ بِيَمينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص367 ح5577، شعب الأيمان: ج4 ص220 ح4852 كلاهما عن سلمان،كنزالعمّال: ج16 ص34 ح43821، تفسير العيّاشي: ج1 ص179 ح71 عن سلمان مضمرا، بحار الأنوار: ج79 ص28 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‏اند كه خداوند در روز قيامت با آنها سخن نمى‏گويد و پاكشان نمى‏شمارد و عذابى دردناك دارند: پيرمرد زناكار، فقير متكبّر و كسى كه خداوند به او سرمايه‏اى داده است و او جز با سوگند، خريد و فروش نمى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي راشد الحبرانى عن عبد الرحمن بن شبل عن رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ التُّجّارَ هُمُ الفُّجّارُ، قالَ: قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، أوَلَيسَ قَد أحَلَّ اللّهُ البَيعَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى، ولكِنَّهُم يُحَدِّثونَ فَيَكذِبونَ، ويَحلِفونَ ويَأثِمونَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص288 ح15530، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص8 ح2145، السننالكبرى: ج5 ص437 ح10415، المصنّف لعبد الرزّاق: ج10 ص387 ح19444 وليس فيهما «ولكنّهم يحدّثون فيكذبون»، المعجم الكبير: ج19 ص315 ح711 نحوه، كنز العمّال: ج4 ص4&lt;/span&gt;9 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح9451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو راشد حبرانى از عبد الرحمان بن شبل ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «تاجران، فاجرند». گفته شد: اى پيامبر خدا! آيا نه اين است كه خداوند، خريد و فروش را حلال كرده است؟ فرمود: «چرا؛ امّا اينان، مى‏گويند و دروغ مى‏گويند، و سوگند مى‏خورند و گناهكار مى‏شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وكَثرَةَ الحِلفِ فِي البَيعِ؛ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ ثُمَّ يَمحَقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1228 ح132، سنن النسائي: ج7 ص246، مسند ابن حنبل: ج8 ص363ح 22607، السنن الكبرى: ج5 ص435 ح10410، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص260 ح3 كلّها عن أبي قتادة الانصاري، كنز العمّال: ج4 ص75 ح9587.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در خريد و فروش، اين همه سوگند نخوريد؛ زيرا كالا را به فروش مى‏رساند، امّا بركت را از بين مى‏برَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعَةٌ يُبغِضُهُمُ اللّهُ عز و جل: البَيّاعُ الحَلاّفُ، وَالفَقيرُ المُختالُ، وَالشَّيخُ الزّاني، وَالإِمامُ الجائِرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج5 ص86، صحيح ابن حبّان: ج12 ص369 ح5558، مسند الشهاب: ج1ص 213 ح324، موارد الظمآن: ص269 ح1098 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج16 ص68 ح43968، عوالي اللآلي: ج1 ص263 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل چهار تن را دشمن مى‏دارد: فروشنده سوگند خوار، فقير متكبّر، پيرِ زناكار و پيشواى ستمكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِيارُ اُمَّتي مَن دَعا إلَى اللّهِ تَعالى وحَبَّبَ عِبادَهُ إلَيهِ، وشِرارُ اُمَّتِي التُّجّارُ مَن كَثُرَت أيمانُهُ وإن كانَ صادِقا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص103 ح44069 نقلاً عن ابن النجار عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهترين افراد امّت من، كسانى هستند كه به خداى بلندمرتبه دعوت كنند و بندگانش را نزد او محبوب سازند، و بدترين افراد امّتم، تاجرانى هستند كه بسيار سوگند مى‏خورند، هر چند راست باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيلٌ لِتُجّارِ اُمَّتي مِن: لا وَاللّهِ وبَلى وَاللّهِ. ووَيلٌ لِصُنّاعِ اُمَّتي مِن: اليَومِ وغَدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص160 ح3584.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واى بر بازرگانان امّت من، از «آرى، به خدا» و «نه، به خدا» گفتن‏هايشان و واى بر پيشه‏ورانِ امّت من از امروز و فردا كردن‏هايشان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّاجِرُ فاجِرٌ، وفُجورُهُ أنَّهُ يُنَفِّقُ سِلعَتَهُ بِالحِلفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الآثار: ج4 ص46 ح90 عن أبي سعيد، كنز العمّال: ج4 ص175 ح10042.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاجر، فاجر است و فاجر بودنش، براى اين است كه كالاى خود را با سوگند به فروش مى‏رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن أبي سعيد العقيص&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيٌّ عليه‏السلام يَأتِي السّوقَ فَيَقولُ: يا أهلَ السّوقِ، اتَّقُوا اللّهَ، وإيّاكُم وَالحِلفَ؛ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ السِّلعَةَ، ويَمحَقُ البَرَكَةَ، فَإِنَّ التّاجِرَ فاجِرٌ، إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص110، الكافي: ج5 ص162 ح4 وفيه ذيله من «إياكم والحلف»، بحار الأنوار: ج 103 ص102 ح44، تهذيب الآثار: ج4 ص46 ح91 عن أبي إسحاق السبيعي نحوه، تاريخ دمشق: ج42 ص409، كنزالعمّال: ج4 ص175 ح10043 وراجع النهاية في غريب الحديث: ج2 ص303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از ابو سعيد عقيص ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام وارد بازار مى‏شد و مى‏فرمود: «اى بازاريان! از خدا بترسيد و از سوگند خوردن، دورى كنيد؛ زيرا سوگند ياد كردن، گر چه كالا را به فروش مى‏رساند، امّا بركت را مى‏برَد. همانا كاسب، گنهكار است، مگر آن كاسبى كه در داد و ستد، حق را را رعايت كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى لَيُبغِضُ المُنَفِّقَ سِلعَتَهُ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص571 ح775، المحاسن: ج1 ص211 ح379 كلاهما عن حسين بن المختار،روضة الواعظين: ص513، بحار الأنوار: ج103 ص98 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، فروشنده‏اى را كه كالايش را با سوگند خوردن به فروش مى‏رساند، دشمن مى‏دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يُبغِضُ ثَلاثَةً: ثانِيَ عِطفِهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثاني عطفه: لاويا عنقه، وهذا يوصف به المتكبّر لسان العرب: ج9 ص251 «عطف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمُسبِلَ إزارَهُ، وَالمُنَفِّقَ سِلعَتَهُ بِالأَيمانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص460 ح1065، ثواب الأعمال: ص264 ح3 نحوه وكلاهما عن حسين بنالمختار، مكارم الأخلاق: ج1 ص243 ح719، بحار الأنوار: ج76 ص304 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند از سه كس نفرت دارد: گردن‏فراز، كسى كه دامن‏كشان راه رود، و كسى كه كالايش را با سوگند خوردن به فروش رسانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَنظُرُ تَعالى إلَيهِم يَومَ القِيامَةِ: أحَدُهُم رَجُلٌ اتَّخَذَ اللّهَ بِضاعَةً، لا يَشتَري إلاّ بِيَمينٍ، ولا يَبيعُ إلاّ بِيَمينٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح56 كلاهما عن إبراهيم بن عبد الحميدوراجع كنز العمّال: ج16 ص35 ح43822.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‏اند كه خداوند در روز قيامت به آنها نظر نمى‏كند: يكى از آنها، كسى است كه خدا را مال التجاره قرار داده است: نمى‏خرد، مگر با سوگند خوردن، و نمى‏فروشد، مگر با سوگند خوردن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص32 ح30 و 31.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص33 ح30 و 31.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: الخِيانَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: خيانت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُعَذِّبُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ سِتَّةَ نَفَرٍ بِسِتَّةِ أشياءَ: الاُمَراءَ بِالجَورِ، وَالعُلَماءَ بِالحَسَدِ، وَالعَرَبَ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينَ بِالكِبرِ، وأَهلَ الرَّساتيقِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الرساتين» والصواب ما أثبتناه.والرساتيق: النواحي وأطراف الأقاليم راجع: مجمع البحرين: ج2 ص698 «رسق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالجَهلِ، وَالتُّجّارَ بِالخِيانَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسِتَّةٌ يَدخُلونَ الجَنَّةَ بِسِتَّةٍ: الاُمَراءُ بِالعَدلِ، وَالعُلَماءُ بِالنَّصيحَةِ، وَالعَرَبُ بِالتَّواضُعِ، وَالدَّهاقينُ بِالاُلفَةِ، وَالتُّجّارُ بِالصِّدقِ، وأَهلُ الرَّساتيقِ بِالسَّلامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص261 ح44369 نقلاً عن ابن الجوزي عن عثمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در روز قيامت، شش گروه را به سبب شش چيز عذاب مى‏كند: فرمان‏روايان را به سبب ستم، عالمان را به سبب حسادت، عرب‏ها را به سبب تعصّب [عربى]، زمينداران را به سبب تكبّر، روستاييان را به سبب نادانى، و تاجران را به سبب خيانت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شش گروه به سبب شش چيز به بهشت مى‏روند: فرمان‏روايان به سبب دادگرى، عالمان به سبب خيرخواهى، عرب‏ها به سبب فروتنى، زمينداران به سبب مردم‏آميزى، تاجران به سبب درستكارى، و روستاييان به سبب دلْ‏پاكى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ النّارَ قَبلَ الحِسابِ: الاُمَراءُ بِالجَورِ، وَالعَرَبُ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينُ بِالتَّكَبُّرِ، وَالتُّجّارُ بِالخِيانَةِ، وأَهلُ الرُّستاقِ بِالجَهالَةِ، وَالعُلَماءُ بِالحَسَدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي: ج3 ص256، اسد الغابة: ج5 ص272 الرقم 5153 عن ميسرة، كنز العمّال: ج 16 ص87 ح44031؛ الكافي: ج8 ص162 ح170، الخصال: ص325 ح14 كلاهما عن الإمام عليّ عليه‏السلام، منية المريد: ص324، بحار الأنوار: ج76 ص156 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش دسته، پيش از حسابرسى، به آتش [دوزخ]در مى‏آيند: فرمان‏روايان به سبب ستم، عرب‏ها به سبب تعصّب، زمينداران به سبب تكبّر، بازرگانان به سبب خيانت، روستاييان به سبب نادانى، و دانشمندان به سبب حسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بايَعَ رَجُلاً بَيعا ومِن نِيَّتِهِ أن يَذهَبَ بِحَقِّهِ، فَهُوَ خائِنٌ حَتّى يَتوبَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج6 ص186 ح10445، تاريخ دمشق: ج24 ص237 ح5242 وفيه«يموت» بدل «يتوب» وكلاهما عن صهيب، كنز العمّال: ج10 ص297 ح29496.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با شخصى معامله‏اى كند و قصدش اين باشد كه حقّ او را بخورد، او خائن است تا آن گاه كه توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ الرِّجالِ التُّجّارُ الخَوَنَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج103 ص103 ح55 نقلاً عن جامع الأحاديث للقمّي الغايات.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين مردم، بازرگانان خيانتكارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن أبي حمزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ مَعمَرَ الزَّيّاتَ يَسأَلُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي رَجُلٌ أبيعُ الزَّيتَ يَأتيني مِنَ الشّامِ فَآخُذُ لِنَفسي مِمّا أبيعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما اُحِبُّ لَكَ ذلِكَ، قالَ: إنّي لَستُ أنقُصُ نَفسي شَيئا مِمّا أبيعُ، قالَ: بِعهُ مِن غَيرِكَ ولا تَأخُذ مِنهُ شَيئا، أرَأَيتَ لَو أنَّ الرَّجُلَ قالَ لَكَ: لا أنقصُكُ رِطلاً&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرطل: تسعون مثقالاً، وهي مئة درهم وثمانية وعشرون درهما مجمع البحرين: ج2 ص710 «رطل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن دينارٍ، كَيفَ كُنتَ تَصنَعُ؟ لا تَقرَبهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7ص 128 ح558، وسائل الشيعة: ج12 ص290 ح22818.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن ابى حمزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مَعمَر زيّات شنيدم كه از امام صادق عليه‏السلام مى‏پرسد و گفت: فدايت شوم! من مردى روغن‏فروشم و از شام برايم روغن مى‏آورند [تا آنها را براى صاحبش بفروشم]. آيا از آنچه مى‏فروشم براى خودم بردارم؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: آيا مى‏توانم روغن [و كالايى] را كه صاحبش نزد من گذاشته تا آن را برايش بفروشم، به جاىفروختن به ديگرى، خودم بردارم و پولش را بدهم؟&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دوست ندارم اين كار را بكنى». مَعمَر گفت: كمتر از آن مبلغى كه بفروشم براى خودم بر نمى‏دارم. فرمود: «آن را به ديگرى بفروش و خودت، چيزى از آن برندار. بگو بدانم اگر شخصى به تو گفته بود: رطلى از دينار هم برايت كم نمى‏كنم [و همه پول آن را بايد بدهى]، آن گاه چگونه عمل مى‏كردى؟ نزديك اين كار نشو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن خالد القلانسي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: الرَّجُلُ يَجيئُني بِالثَّوبِ فَأَعرِضُهُ، فَإِذا اُعطيتُ بِهِ الشَّيءَ زِدتُ فيهِ وأَخَذتُهُ، قالَ: لا تَزِدهُ، قُلتُ: ولِمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ألَيسَ أنتَ إذا عَرَضتَهُ أحبَبتَ أن تُعطى بِهِ أوكَسَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوكس: النقص (النهاية: ج5 ص219 «وكس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن ثَمَنِهِ؟ قُلتُ: نَعَم، قالَ: لا تَزِدهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص58 ح252، وسائل الشيعة: ج12 ص290 ح22817.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از خالد قلانسى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: شخصى جامه‏اى نزدم مى‏آورد [تا آن را برايش بفروشم] و من آن را به فروش مى‏گذارم و چون كسى برايش قيمت داد، مبلغى به آن اضافه مى‏كنم و خودم بر مى‏دارم. امام عليه‏السلام فرمود: «اضافه نكن». گفتم: چرا؟ فرمود: «آيا نه اين است كه وقتى آن را به فروش مى‏گذارى، دوست دارى زير قيمتش به تو پيشنهاد شود؟». گفتم: چرا. فرمود: «اضافه نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن الحكم عن الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قالَ لَكَ الرَّجُلُ: اِشتَرِ لي، فَلا تُعطِهِ مِن عِندِكَ وإن كانَ الَّذي عِندَكَ خَيرا مِنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح6، تهذيب الأحكام: ج6 ص352 ح998، وسائل الشيعة: ج12 ص288ح 22813.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن حكم از امام صادق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه شخصى به تو گفت: «[فلان چيز را]براى من بخر»، تو از خودت به او نده، حتّى اگر بهترش را خودت داشته باشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن إسحاق قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّه‏ عليه‏السلام عَنِ الرَّجُلِ يَبعَثُ إلَى الرَّجُلِ يَقولُ لَهُ: اِبتَع لي ثَوباً، فَيَطلُبُ لَهُ فِي السُّوقِ، فَيَكونُ عِندَهُ مِثلُ ما يَجِدُ لَهُ فِي السُّوقِ، فَيُعطيهِ مِن عِندِهِ؟ قالَ: لا يَقرَبَنَّ هذا ولا يُدَنِّس نَفسَهُ؛ إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَوَ تِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَ أَشْفَقْنَ مِنْهَا وَ حَمَلَهَا الاْءِنسَنُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولاً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإن كانَ عِندَهُ خَيراً مِمّا يَجِدُ لَهُ فِي السُّوقِ، فَلا يُعطيهِ مِن عِندِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص353 ح120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از اسحاق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‏السلام پرسيدم: مردى به ديگرى پيغام مى‏دهد و مى‏گويد: «برايم جامه‏اى خريدارى كن» و او براى خريد جامه به بازار مى‏رود؛ امّا خودش مانند جامه‏اى كه در بازار مى‏يابد، دارد. آيا جامه‏اى را كه خودش دارد، به او بدهد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‏السلام فرمود: «هرگز نزديك اين كار نشود و خودش را آلوده نسازد. خداوند عز و جل مى‏فرمايد: «ما امانت را به آسمان‏ها و زمين و كوه‏ها عرضه كرديم؛ ليكن آنها از پذيرفتنش سر باز زدند و از آن ترسيدند، و انسان، آن را پذيرفت، كه او ستمكار و نادان بود». حتّى اگر آنچه خودش دارد، بهتر از آن چيزى بود كه در بازار برايش به دست مى‏آورد، باز آنچه را خودش دارد، نبايد به او بدهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الربا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: الرِّبا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: ربا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَواْ لاَ يَقُومُونَ إِلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِى يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَنُ مِنَ الْمَسِّ ذَ لِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُواْ إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَواْ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَواْ فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَاسَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَلءِكَ أَصْحَبُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَلِدُونَ * يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَواْ وَيُرْبِى الصَّدَقَتِ وَاللَّهُ لاَ يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 275 و 276.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه ربا مى‏خورند، [در قيامت] بر نمى‏خيزند، مگر مانند كسى كه بر اثر تماسّ شيطان، ديوانه شده [و نمى‏تواند تعادل خود را حفظ كند، گاهى زمين مى‏خورد و گاهى به پا مى‏خيزد]. اين، به جهت آن است كه گفتند: «داد و ستد هم مانند رباست [و تفاوتى ميان آن دو نيست]»، در حالى كه خدا، بيع را حلال و ربا را حرام كرده است [؛ زيرا فرق ميان اين دو، بسيار است] و اگر كسى اندرز الهى به او برسد و [از رباخوارى] خوددارى كند، سودهايى كه در سابق (قبل از نزول حكم تحريم) به دست آورده، مال اوست (اين حكم، گذشته را شامل نمى‏گردد) و كار او به خدا واگذار مى‏شود (گذشته او را خواهد بخشيد)؛ امّا كسانى كه باز گردند [و بار ديگر مرتكب اين گناه شوند]، اهل آتش‏اند و هميشه در آن مى‏مانند. خداوند، ربا را نابود مى‏كند و صدقات را افزايش مى‏دهد و خداوند، هيچ انسانِ ناسپاسِ گنهكارى را دوست نمى‏دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراجع: البقرة: 278 و 279، آل عمران: 130، النساء: 161، الروم: 39.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 278 و 279، آل عمران: آيه 130، نساء: آيه 161، روم: آيه 39.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِرهَمٌ رِبا أعظَمُ عِندَ اللّهِ عز و جل مِن سَبعينَ زَنيَةً، كُلُّها بِذاتِ مَحرَمٍ في بَيتِ اللّهِ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص367 ح5762 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم‏السلام، الكافي: ج5 ص144 ح1 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه‏السلام، تهذيب الأحكام: ج7 ص14 ح62 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه‏السلاموكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص58 ح3، مسند ابن حنبل: ج8 ص223 ح22016 عن عبد اللّه‏ بن حنظلة، المصنّف لعبد الرّزاق: ج10 ص461 ح19706 عن عبد اللّه‏ بن سلام وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج4 ص106 ح9761.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك درهم ربا نزد خداوند عز و جل بدتر از هفتاد بار زنا كردن است كه همه آنها با محارم و در خانه خدا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَأتي عَلى اُمَّتي زَمانٌ يَكونُ اُمَراؤُهُم عَلَى الجَورِ، وعُلَماؤُهُم عَلَى الطَّمَعِ وقِلَّةِ الوَرَعِ، وعُبّادُهُم عَلَى الرِّياءِ، وتُجّارُهُم عَلى أكلِ الرِّبا وكِتمانِ العَيبِ فِي البَيعِ وَالشِّرى، ونِساؤُهُم عَلى زينَةِ الدُّنيا، فَعِندَ ذلِكَ يُسَلَّطُ عَلَيهِم أشرارُهُم، فَيَدعو خِيارُهُم فَلا يُستَجابُ لَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص285، جامع الأخبار: ص356 ح997 نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص82 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى بر امّتم مى‏رسد كه فرمان‏روايانشان، راه ستم مى‏پويند، عالمانشان، طمعكار و كم وَرَع‏اند، عابدانشان، رياكارند، بازرگانانشان، رِباخوارند و در خريد و فروش، عيب [كالاى خود] را مى‏پوشانند و زنانشان، اهل زيور دنيايند. در اين زمان، بَدانِ آنها بر آنان مسلّط مى‏شوند و نيكانشان دعا مى‏كنند؛ امّا دعايشان مستجاب نمى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أخوَفَ ما أخافُ عَلى اُمَّتي مِن بَعدي هذِهِ المَكاسِبُ الحَرامُ، وَالشَّهوَةُ الخَفِيَّةُ، وَالرِّبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص124 ح1، النوادر للراوندي: ص130 ح160 كلاهما عن الإمام الصادق عليه‏السلام، بحارالأنوار: ج73 ص158 ح3، تاريخ واسط: ص220 عن عبادة بن تميم عن عمّه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشترين ترس من براى امّتم پس از خود، اين كسب‏هاى حرام و شهوت پنهان و رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ الكَسبِ كَسبُ الرِّبا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي صدره هكذا: ...عن أبي الصبّاح قال: سمعت كلاما يروى عن النبي صلى‏الله‏عليه‏و‏آله وعن علي عليه‏السلام وعن ابنمسعود، فعرضته على أبي عبد اللّه‏ عليه‏السلام فقال: هذا قول رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أعرفه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص82 ح39، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص377 ح5775، الاختصاص: ص343، بحارالأنوار: ج103 ص120 ح28، تاريخ دمشق: ج51 ص241 ح10874، البداية والنهاية: ج5 ص13 كلاهما عن عقبة بن عامر الجهني، كنز العمّال: ج15 ص921 ح43587.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين درآمد، درآمدِ رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آكِلُ الرِّبا ومُؤكِلُهُ وكاتِبُهُ وشاهِداهُ فِي الوِزرِ سَواءٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص274 ح3993، الكافي: ج5 ص144 ح2 عن محمّد بن قيسعن الإمام الباقر عن الإمام علي عليهماالسلام نحوه، بحار الأنوار: ج76ص 330 ح1، صحيح مسلم: ج3 ص1219 ح106، السنن الكبرى: ج5 ص451 ح10468، مسند أبي يعلى: ج2 ص&lt;/span&gt;338 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح1844 كلّها عن جابر نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص107 ح9767.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رباگيرنده و ربا دهنده و كاتب و گواهان بر آن، در گناه برابرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبَثُ المَكاسِبِ كَسبُ الرِّبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص147 ح12 عن سعد بن طريف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پليدترينِ درآمدها، درآمدِ رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنّي رَأَيتُ اللّهَ تَعالى قَد ذَكَرَ الرِّبا في غَيرِ آيَةٍ وكَرَّرَهُ، فَقالَ: أوَ تَدري لِمَ ذاكَ؟ قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِئَلاّ يَمتَنِعَ النّاسُ مِنِ اصطِناعِ المَعروفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص146 ح7، تهذيب الأحكام: ج7ص 17 ح71 وفيه «كبّره» بدل «كرّره»، مجمعالبيان: ج2 ص670، التبيان في تفسير القرآن: ج2 ص362، عوالي اللآلي: ج2 ص136 ح375 والثلاثة الأخيرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: من مى‏بينم كه خداوند متعال در چند آيه از ربا ياد كرده و تكرار فرموده است. فرمود: «آيا مى‏دانى چرا؟». گفتم: خير. فرمود: «براى اين كه مردم از نيكى كردن (دادن قرض الحسنه) خوددارى نكنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التطفيف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: التَّطفيفُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: كم فروشى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ * الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُواْ عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ * وَ إِذَا كَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطّففين: 1 ـ 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«واى بر كم فروشان! آنان كه وقتى براى خود پيمانه مى‏كنند، حقّ خود را به طور كامل مى‏گيرند؛ امّا هنگامى كه مى‏خواهند براى ديگران پيمانه يا وزن كنند، كم مى‏گذارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وأَنزَلَ فِي الكَيلِ: «وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ»، ولَم يَجعَلِ الوَيلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الويل: كلمة تقال لكلّ مَن وَقع في عذاب أو هَلَكةٍ، قال: وأصل الويل في اللغة العذاب والهلاك.والويل: الهلاك يُدعى به لِمَنْ وقع في هَلَكة يَستَحِقُّها لسان العرب: ج1 ص738 «ويل&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِأَحَدٍ حَتّى يُسَمِّيَهُ كافِرا، قالَ اللّهُ عز و جل: «فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن مَّشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص32 ح1 عن محمّد بن سالم، بحار الأنوار: ج69 ص89 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... و خداوند در باره پيمانه، چنين نازل فرموده است: «واى بر كم‏فروشان!»و براى هيچ كس چنين تعبير نفرموده، مگر آن كه او را كافر خوانده است. خداوند فرموده: «پس واى بر آنها كه كافر شدند، از ديدار و حضور در روزى بزرگ!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا طَفَّفَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طفّف الكيل: قلّل نصيب المكيل له في إيفائه واستيفائه مفردات الفاظ القرآن: ص521 «طفّ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمَّتي مِكيالَها وميزانَها وَاختانوا وأَخفَرُوا الذِّمَةَ، وطَلَبوا بِعَمَلِ الآخِرَةِ الدُّنيا، فَعِندَ ذلِكَ يُزَكّونَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا يزكّون» وما في المتن مطابق للمصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفُسَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص29 ح58، النوادر للراوندي: ص127 ح151 وفيه بزيادة «ويتورّع منهم»في آخره، بحارالأنوار: ج6 ص315 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّت من، هر گاه پيمانه و ترازوشان را كم نهند و ناراستى ورزند و پيمان‏شكنى كنند و با كار آخرت به طلب دنيا بپردازند، آن گاه است كه خود را مى‏ستايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّكُم قَد وُلِّيتُم أمرا هَلَكَت فيهِ الاُمَمُ السّالِفَةُ: المِكيالَ وَالميزانَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص53 ح11166، سنن الترمذي: ج3 ص521 ح1217، المستدرك علىالصحيحين: ج2 ص36 ح2232، المعجم الكبير: ج11 ص171 ح11535 والثلاثة الأخيرة نحو وكلّها عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج4 ص29 ح9337، عوالي اللآلي: ج1 ص187 ح265 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جماعت تاجران! شما عهده‏دار چيزى شده‏ايد كه امّت‏هاى پيشين به سبب آن نابود شدند: پيمانه و ترازو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: إنَّ فيكُم خَصلَتَينِ هَلَكَ فيهِما مِنَ قَبلِكُم اُمَمٌ مِنَ الاُمَمِ، قالوا: وما هُما يا رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله؟ قالَ: المِكيالُ وَالميزانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص57 ح185 عن صفوان الجمّال، بحارالأنوار: ج103 ص107 ح4، تفسير ابنكثير: ج3 ص359 عن ابن عبّاس نحوه، السنن الكبرى: ج6 ص53 ح11167، تفسير الطبري: ج13 الجزء 27 ص118 كلاهما عن ابن عبّاس من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم‏السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «دو چيز در ميان شما هست كه برخى از امّت‏هاى پيش از شما به سبب آن دو هلاك شدند». گفتند: اى پيامبر خدا! آن دو چيستند؟ فرمود: «پيمانه و ترازو (كم‏فروشى)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما نَقَّصَ قَومٌ المِكيالَ وَالميزانَ، إلاّ سَلَّطَ اللّهُ عَلَيهِمُ الجوعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج3 ص385 نقلاً عن ابن مردويه عن عبد اللّه‏ بن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ مردمى از پيمانه و ترازو نكاستند، مگر اين كه خداوند، گرسنگى را بر آنان مسلّط كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَدنا في كِتابِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو كتاب علي عليه‏السلام التي أملاها رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عليه كما في ثواب الأعمال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: إذا ظَهَرَ الزِّنا مِن بَعدي كَثُرَ مَوتُ الفَجأَةِ، وإذا طُفِّفَ المِكيالُ وَالميزانُ أخَذَهُمُ اللّهُ بِالسِّنينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنين: الجدب (مفردات ألفاظ القرآن: ص430 «سنه&lt;/span&gt;»)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالنَّقصِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص374 ح2، ثواب الأعمال: ص300 ح1 كلاهما عن ابي حمزة الثمالي عن الامامالباقر عليه‏السلام، تحف العقول: ص51، بحار الأنوار: ج73 ص369 ح3، سنن ابن ماجة: ج2 ص1333 ح4019، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص583 ح8623 كلاهما عن عبد اللّه‏ بن عمر نحوه، كنز العمّال: ج16ص 80 ح44010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كتاب پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گونه كه در ثواب الأعمال آمده، مقصود، همان كتاب على عليه‏السلام است كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آن را به او املا كرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده است: هر گاه، پس از من، زنا شايع شود، مرگ ناگهانى فزونى مى‏يابد و هر گاه در پيمانه و ترازو كم‏فروشى شود، خداوند، آنها را به خشك‏سالى و كمبود، دچار مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: خَمسٌ بِخَمسٍ، قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، وما خَمسٌ بِخَمسٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما نَقَضَ قَومٌ العَهدَ إلاّ سَلَطَ عَلَيهِم عَدُوُّهُم، وما حَكَموا بِغَيرِ ما أنزَلَ اللّهُ إلاّ فَشا فيهِمُ الفَقرُ، ولا ظَهَرَت فيهِمُ الفاحِشَةُ إلاّ فَشا فيهِمُ المَوتُ، ولا طَفَّفُوا المِكيالَ إلاّ مُنِعُوا النَّباتَ واُخِذوا بِالسِّنينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنين: أي الجوب وقلّة الأمطار والمياه مجمع البحرين: ج2ص 895 «سنه&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا مَنَعُوا الزَّكاةَ إلاّ حُبِسَ عَنهُمُ القَطرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص38 ح10992، تفسير القرطبي: ج19 ص253، كنزالعمّال: ج16 ص79ح 44006، بحار الأنوار: ج73 ص370 ذيل ح3 وراجع الكافي: ج2 ص373 ح1، ثواب الأعمال: ص301 ح2 سنن ابن ماجة: ج2 ص1333 ح4019.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «پنج به پنج». گفتند: اى پيامبر خدا! يعنى چه پنج به پنج؟ فرمود: «هيچ مردمى پيمان‏شكنى نكردند، مگر اين كه دشمنشان بر آنان مسلّط شدند و به غير احكام خدا حكم نكردند، مگر اين كه فقر در ميانشان شايع شد و فحشا در ميانشان پديد نيامد، مگر اين كه مرگ در ميان آنان شيوع يافت و پيمانه را سبُك نگرفتند، مگر اين كه به خشك‏سالى و قحطى گرفتار آمدند و از پرداخت زكات، خوددارى نكردند، مگر اين كه باران از آنها باز داشته شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أطيعُوا اللّهَ فيما نَهاكُم عَنهُ مِن قَذفِ المُحصِنَةِ،... وبَخسِ المِكيالِ، ونَقصِ الميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص517 ح1482، مصباح المتهجّد: ص662 ح728 عن عبد اللّه‏الأزدي، الغارات: ج1 ص304 عن حبة العرني كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص568 ح72، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج6 ص94 عن جندب بن عبد اللّه‏ نحوه وراجع&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج1 ص122 وتفسير الطبري: ج7 الجزء 12 ص104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از خداوند در آنچه شما را از آن نهى كرده است، اطاعت كنيد؛ يعنى تهمت زدن به زنان پاك‏دامن... و كاستن از پيمانه و سبُك كشيدن ترازو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أوَّلَ مَن عَمِلَ المِكيالَ وَالميزانَ شُعَيبٌ النَّبِيُّ عليه‏السلام، عَمِلَهُ بِيَدِهِ فَكانوا يَكيلونَ ويُوفونَ، ثُمَّ إنَّهُم بَعدُ طَفَّفوا فِي المِكيالِ وبَخَسوا فِي الميزانِ «فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ» فَعُذِّبوا بِها «فَأَصْبَحُواْ فِى دَارِهِمْ جَثِمِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص142 ح153 عن سعد الإسكافي، بحار الأنوار: ج12 ص382 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين كسى كه پيمانه و ترازو به كار گرفت، شعيبِ پيامبر عليه‏السلام بود. او به دست خويش آن را ساخت. و مردم پيمانه مى‏نهادند، اندازه را نگاه مى‏داشتند. سپس ايشان در پيمانه كم نهادند و ترازو را كم گرفتند، «پس زلزله‏اى شديد، آنان را فرا گرفت» و به آن، عذاب گشتند «و صبحگاهان، در خانه‏هايشان به رو در افتادند [و مردند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ إِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا... وَ لاَ تَعْثَوْاْ فِى الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 84 و 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعَثَ اللّهُ شُعَيبا إلى مَديَنَ وهِيَ قَريَةٌ عَلى طَريقِ الشّامِ، فَلَم يُؤمِنوا بِهِ... وإنَّما أهلَكَهُمُ اللّهُ بِنَقصِ المِكيالِ وَالميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص337، بحار الأنوار: ج12 ص381 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ در باره فرموده خداى متعال: «و به سوى اهل مَدْيَن، برادرشان شعيب را [فرستاديم]... و در زمين به فساد نپردازيد» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، شعيب عليه‏السلام را به مَدْيَن كه آبادى‏اى است در راه شام، فرستاد؛ امّا [اهالى آن] به او ايمان نياوردند... و خداوند، آنان را به سبب كم گذاشتن در پيمانه و ترازو، هلاك كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَبائِرُ مُحَرَّمَةٌ؛ وهِيَ: الشِّركُ بِاللّهِ عز و جل... وَالبَخسُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخس: نقص الشيء على سبيل الظلم مفردات ألفاظ القرآن: ص110 «بخس&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي المِكيالِ وَالميزانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص610 ح9 عن الأعمش، عيون أخبار الرضا عليه‏السلام: ج2 ص127 ح1 عن الفضل بن شاذانعن الإمام الرضا عليه‏السلامنحوه، بحار الأنوار: ج79 ص10 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناهان بزرگ، حرام شده‏اند. اين گناهان عبارت‏اند از: شرك به خداى عز و جل... و كم گذاشتن در پيمانه و ترازو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعد بن سعد عن أبي الحسن عليه‏السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَن قَومٍ يُصَغِّرونَ القُفزانَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القفيز: مكيال تتواضَع الناس عليه والجمع: أقفِزَة وقُفزان (لسان العرب: ج5 ص395 «قفز&lt;/span&gt;»)&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَبيعونَ بِها، قالَ: اُولئِكَ الَّذينَ يَبخَسونَ النّاسَ أشياءَهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلى الأعراف: 85 و هود: 85 والشعراء: 183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص184 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سعد بن سعد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابو الحسن عليه‏السلام در باره كسانى كه پيمانه [موردتوافق مردم] را كوچك مى‏كنند و با آن مى‏فروشند، پرسيدم. فرمود: «آنها، كسانى هستند كه به مردم كم‏فروشى مى‏كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النجش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: النَّجشُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: بازار گرمى كردن براى ديگرى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجش بازارگرمى در معامله، اين است كه شخصى از كالا تعريف و تمجيد كند، يا بى آن كه قصدخريد كالايى را داشته باشد، قيمت بالايى بدهد، براى اين كه ديگرى را وارد معامله كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَناجَشوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجش في البيع: هو أن يمدح السلعة لينفقها ويروّجها أو يزيد في ثمنها وهو لا يريد شراءها ليقعغيره فيها النهاية: ج5 ص21 «نجش&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2254 ح5719، صحيح مسلم: ج4 ص1985 ح30، مسند ابن حنبل: ج3 ص134 ح7863، السنن الكبرى: ج6 ص153 ح11496 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص56 ح9481، معاني الأخبار: ص284، بحار الأنوار: ج75 ص189 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى يكديگر، بازار گرمى نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواشِمَةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوشم: أن يغرز الجلد بإبرة، ثمّ يحشى بكحل أو نيل فيزرقّ أثره أو يخضرّ النهاية: ج5 ص189 «وشم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمُوتَشِمَةُ، وَالنّاجِشُ وَالمَنجوشُ، مَلعونونَ عَلى لِسانِ مُحَمَّدٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص559 ح13 عن عبد اللّه‏ بن سنان عن الامام الصادق عليه‏السلام، مشكاة الأنوار: ج549ح 1843، فتح الباري: ج4 ص356 ذيل ح2142، عمدة القاري: ج11 ص263، مجمع الزوائد: ج4ص 149 ح6375 نقلاً عن المعجم الكبير وكلّها عن عبد اللّه‏ بن أبي أوفى نحوه، كنز العمّال: ج4 ص75 ح9588 وراجع صحيح البخاري: ج2 ص753 ذيل ح2034.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن خالكوب و زنى كه خالكوبى مى‏شود، و كسى كه براى ديگرى بازار گرمى مى‏كند و كسى كه برايش بازار گرمى مى‏شود، از زبان محمّد، لعنت‏شده‏اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهَى النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَنِ النَّجشِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص753 ح2035، صحيح مسلم: ج3ص 1156 ح13، الموطأ: ج2ص 684 ح97 كلّها عن ابن عمر، كنز العمّال: ج4 ص76 ح9599، دعائم الإسلام: ج2 ص30 ح62، عوالي اللآلي: ج1 ص147 ح87.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از بازار گرمى كردن، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غبن-المسترسل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: غَبنُ المُستَرسِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: مغبون كردن كسى كه به شخص، اعتماد مى‏كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَرسَلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاسترسال: الاستئناس والطّمأنينة إلى الإنسان والثقة به فيما يحدّثه، وأصله السكون والثبات لسانالعرب: ج11 ص283 «رسل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى مُؤمِنٍ فَغَبَنَهُ، كانَ غَبنُهُ ذلِكَ رِباً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص571 ح10923، حلية الأولياء: ج5 ص187 الرقم 324 كلاهما عن أبي امامة، كنزالعمّال: ج4 ص75 ح9590 وراجع النهاية في غريب الحديث: ج2 ص223.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به مؤمنى اعتماد كند و آن مؤمن، او را مغبون سازد، آن غبن، رباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبنُ المُستَرسِلِ رِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص571 ح10924 عن مالك عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عن جابر، النهاية فيغريب الحديث:ج2 ص223،كنز العمّال:ج4 ص75 ح9591،كتاب من لا يحضره الفقيه:ج3 ص272 ح3983 عن عمرو بن‏جميع عن‏الإمام‏الصادق عليه‏السلام،فتح الأبواب:ص160 نحوه عن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحمد بن محمّد بن يحيى عن‏الإمام‏الصادق عليه‏السلام،تحف العقول:ص268 ح36 عن الإمام‏زين‏العابدين عليه‏السلام، بحار الأنوار: ج74 ص18 ح2.6.السّحت: الحرام‏الذي لا يحلّ كسبهالنهاية: ج2 ص345«سحت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغبون كردن كسى كه به انسان اعتماد كرده، رباخوارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبنُ المُستَرسِلِ سُحتٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح14 عن إسحاق بن عمّار، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص272 ح3982، المعجم الكبير: ج8 ص127 ح7576، مسند الشاميين: ج4 ص315 ح3410 المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص426 ح1618 كلّها عن أبي امامة عن رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله وفيها «حرام» بدل «سحت»، كنز العمّال: ج4 ص75 ح9592.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغبون كردن كسى كه به انسان اعتماد كرده، حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبنُ المُؤمِنِ حَرامٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح15، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح22 كلاهما عن ميسّر، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص272 ح9382.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغبون كردن مؤمن، حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: الغِشُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: گول زدن&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از غش در معامله كه در روايات آمده است آن است كه فروشنده به گونه‏اى جنسش را عرضه كندو معامله را انجام دهد كه سبب فريب خريدار شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ مِنّا مَن غَشَّنا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص383 ح3 عن أبي بردة، الفائق في غريب الحديث: ج3 ص67،المحلّى: ج8 ص283، كنز العمّال: ج3 ص165 ح5981؛ الكافي: ج5 ص160 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح48 كلاهما عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه‏السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ما نيست كسى كه (در معامله) با ما فريبكارى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا، وكِتمانُ البائِعِ عَيبَ ما باعَهُ غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص47 ح115، ثواب الأعمال: ص335 ح1 عن ابن عبّاس، نهج الحقّ: ص69وفيهما صدره، بحار الأنوار: ج76 ص363 ح30، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص11 ذيل ح2155 عن أبي هريرة، صحيح ابن حبّان: ج2 ص326 ح567 عن ابن مسعود وفيهما صدره، كنز العمّال: ج3 ص545 ح7824.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه با ما فريبكارى كند، از ما نيست. پوشاندن عيب كالا از سوى فروشنده، فريبكارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَشَّ مُسلِما في شِراءٍ أو بَيعٍ فَلَيسَ مِنّا، ويُحشَرُ يَومَ القِيامَةِ مَعَ اليَهودِ؛ لِأَنَّهُم أغَشُّ الخَلقِ لِلمُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص14 ح4968 عن حسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‏السلاموج 3 ص273 ح3987، ثواب الأعمال: ص334 ح1 كلاهما نحوه، مكارم الأخلاق: ج2 ص314 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‏السلام، بحار الأنوار: ج75 ص284 ح3، بغية الباحث: ج1 ص313 ح205 عن ابن عبّاس وراجع كنز العمّال: ج4 ص60 ح9505.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در خريدن يا فروختن، مسلمانى را گول زند، از ما نيست و در روز قيامت با يهود محشور مى‏شود؛ زيرا آنها فريبكارترينِ مردمان با مسلمانان هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ مِنّا مَن غَشَّ مُسلِما أو ضَرَّهُ أو ماكَرَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‏السلام: ج2 ص29 ح26 عن داود بن سليمان الفراء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‏السلام،صحيفة الإمام الرضا عليه‏السلام: ص86 ح13 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‏السلام عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، تحف‏العقول: ص&lt;/span&gt;42&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار: ج10 ص367 ح4؛ التدوين في أخبار قزوين: ج3 ص87 عن داود بن سليمان الغازي عن الإمام الرضا عليه‏السلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، كنز العمّال: ج3 ص546 ح7825.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ما نيست كسى كه (در معامله) با مسلمانى فريبكارى كند يا به او زيان رساند، يا به او نيرنگ زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَشَّ أخاهُ المُسلِمَ نَزَعَ اللّهُ مِنهُ بَرَكَةَ رِزقِهِ، وأَفسَدَ عَلَيهِ مَعيشَتَهُ، ووَكَلَهُ إلى نَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص337 ح1، أعلام الدين: ص417 كلاهما عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج76ص 365 ح30 وراجع بغية الباحث: ج1 ص315 ح205.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس با برادر مسلمان خود [در معامله] فريبكارى كند، خداوند، بركت را از روزى‏اش مى‏گيرد و زندگىِ او را تباه مى‏سازد و او را به خودش وا مى‏گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يُظِلُّهُمُ اللّهُ في ظِلِّ عَرشِهِ:... رَجُلٌ أنفَقَ سِلعَتَهُ يُزَيِّنُها بِما لَيسَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص6 وراجع كنز العمّال: ج4 ص158 ح9971.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس‏اند كه خداوند، آنها را در سايه عرش خود جاى نمى‏دهد:... و مردى كه كالاى خود را با آراستنش به چيزى كه در آن وجود ندارد (تبليغ و تعريف دروغ و غير واقعى) به فروش برسانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مَرَّ بِطَعامٍ بِسوقِ المَدينَةِ فَأَعجَبَهُ حُسنُهُ، فَأَدخَلَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَدَهُ في جَوفِهِ، فَأَخرَجَ شَيئا لَيسَ بِالظّاهِرِ، فَأَفَّفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفّ: صوت إذا صوّت به الإنسان علم أنّه متضجّر متكرّه النهاية: ج1 ص55 «أف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِصاحِبِ الطَّعامِ. ثُمَّ قالَ: لا غِشَّ بَينَ المُسلِمينَ، مَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج2 ص698 ح2446، تاريخ أصبهان: ج1 ص298 الرقم 515، كنز العمّال: ج4ص 158 ح9970 نقلاً عن ابن النجار وكلاهما نحوه؛ مسند زيد: ص275 عن الإمام زين العابدين عن أبيه عن الإمام عليّ عليهم‏السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در بازار مدينه بر گندم (/ موادّى خوراكى) گذشت كه خوش ظاهر بود و از آن خوشش آمد. دستش را داخل آن بُرد و مقدارى از آن را بيرون آورد كه با ظاهرش فرق مى‏كرد. پس به صاحب گندم، اُف گفت و سپس فرمود: «مسلمان، غلّ و غش نمى‏كند. هر كس با ما غلّ و غش كند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله في سوقِ المَدينَةِ بِطَعامٍ فَقالَ لِصاحِبِهِ: ما أرى طَعامَكَ إلاّ طَيِّبا، وسَأَلَهُ عَن سِعرِهِ، فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ أن يَدُسَّ يَدَيهِ فِي الطَّعامِ فَفَعَلَ، فَأَخرَجَ طَعاما رَدِيّا، فَقالَ لِصاحِبِهِ: ما أراكَ إلاّ وقَد جَمَعتَ خِيانَةً وغِشّا لِلمُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص161 ح7، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح55 نحوه وكلاهما عن سعد الإسكاف،بحارالأنوار: ج22 ص86 ح37، كنز العمّال: ج4 ص61 ح9513 نقلاً عن شعب الإيمان عن أبي حيّان نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در بازار مدينه از كنار بار گندمى عبور كرد. به صاحب آن فرمود: «مى‏بينم گندم خوب و مرغوبى دارى» و از قيمت آن پرسيد. پس، خداوند عز و جل به ايشان وحى فرمود كه: «دستت را داخل ظرف، فرو بَر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله اين كار را كرد و گندمِ نامرغوبى بيرون آورد. پس به صاحب آن فرمود: «مى‏بينم كه به مسلمانان، خيانت كرده، غش مى‏كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مَرَّ عَلى صُبرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصبرة: الطعام المجتمع كالكومة النهاية: ج3 ص9 «صبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَعامٍ، فَأَدخَلَ يَدَهُ فيها، فَنالَت أصابِعُهُ بَلَلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما هذا يا صاحِبَ الطَّعامِ؟ قالَ: أصابَتهُ السَّماءُ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَلا جَعَلتَهُ فَوقَ الطَّعامِ كَي يَراهُ النّاسُ؟ مَن غَشَّ فَلَيسَ مِنّي.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص99 ح102، سنن أبي داود: ج3 ص272 ح3452، سنن ابن ماجة: ج2ص 749 ح2224»، سنن الترمذي: ج3 ص606 ح1315، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص11 ح2155 كلّها نحوه، السنن الكبرى: ج5ص 523 ح10733، كنز العمّال: ج4 ص60 ح9507.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر پُشته‏اى گندم گذشت. دستش را در آن فرو بُرد و انگشتانش به رطوبتى خورد. فرمود: «اى صاحب گندم! اين رطوبت چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پيامبر خدا! باران بر آن خورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس چرا آن را روى گندم‏ها نگذاشته‏اى تا مردم آن را ببينند؟ هر كس فريبكارى كند، از من نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بِطَعامٍ قَد حَسَّنَهُ صاحِبُهُ، فَأَدخَلَ يَدَهُ فيهِ، فَإِذا هُوَ طَعامٌ رَديءٌ، فَقالَ: بِع هذا عَلى حِدَةٍ وهذا عَلى حِدَةٍ، فَمَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص309 ح5113، المعجم الأوسط: ج3 ص64 ح2490 نحوه، مجمعالزوائد: ج4 ص138 ح6338 نقلاً عن البزّار، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص10، كنز العمّال: ج4 ص60 ح9510.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر گندمى گذشت كه صاحبش گندم‏هاى خوب را رو قرار داده بود. دستش را داخل آن كرد، ديد داخل آن نامرغوب است. فرمود: «اين دو را جدا از هم بفروش؛ زيرا كسى كه با ما غلّ و غش كند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن سليمان بن موسى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَلى رَجُلٍ يَبيعُ طَعاما مَغلوثا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغلوث: أي مخلوط، نحو البرّ والشعير إذا خلطا النهاية: ج4 ص256 «غلث».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ شَعيرٌ، فَقالَ: اِعزِل هذا مِن هذا، وهذا مِن هذا، ثُمَّ بِع هذا كَيفَ شِئتَ، ثُمَّ بِع ذا كَيفَ شِئتَ، فَإِنَّهُ لَيسَ في دينِنا غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص71 ح1، المجموع للنووي: ج10 ص417.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه ـ به نقل از سليمان بن موسى ـ: پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر مردى گذشت كه گندم آميخته با جو مى‏فروخت. فرمود: «اينها را از هم جدا كن. سپس هر يك را هر طور خواستى، بفروش؛ زيرا در دين ما غلّ و غش نيست [و ممنوع است]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَت زَينَبُ العَطّارَةُ الحَولاءُ إلى نِساءِ النَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَجاءَ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَإِذا هِيَ عِندَهُم، فَقالَ النَّبِيُّ: إذا أتَيتِنا طابَت بُيوتُنا، فَقالَت: بُيوتُكَ بِريحِكَ أطيَبُ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: إذا بِعتِ فَأَحسِني ولا تَغُشّي، فَإِنَّهُ أتقى للّه‏ِِ وأَبقى لِلمالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح5 وج 8 ص153 ح143، التوحيد: ص276 كلّها عن الحسين بن زيدالهاشمي، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص272 ح9385 وفيه ذيله من «إذا بعت» وفيه «أنقى» بدل «أتقى»، بحارالأنوار: ج22 ص134 ح116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زينب عطرفروش حولاء (لوچ چشم) نزد همسران پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله وارد شد و او را نزد همسران خود ديد. فرمود: تو هر گاه نزد ما مى‏آيى، خانه‏هايمان بوى خوش مى‏گيرد. زينب گفت: خانه‏هاى شما به بوى شما خوش‏تر است، اى پيامبر خدا! پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: «هر گاه مى‏فروشى، جنس خوب بفروش و از غلّ و غش بپرهيز؛ زيرا اين كار به تقوا نزديك‏تر است و دارايى را ماندگارتر مى‏كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن محمّد بن راشد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ مَكحولاً يَقولُ: مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بِرَجُلٍ يَبيعُ طَعاما قَد خَلَطَ جَيِّدا بِقَبيحٍ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: ما حَمَلَكَ عَلى ما صَنَعتَ؟ فَقالَ: أرَدتُ أن يَنفُقَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: مَيِّز كُلَّ واحِدٍ مِنهُما عَلى حِدَةٍ، لَيسَ في دينِنا غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص159 ح9974 نقلاً عن عبد الرزّاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از محمّد بن راشد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه مكحول مى‏گفت: پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به مردى برگذشت كه گندم مى‏فروخت و خوب و بد را با هم در آميخته بود. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به وى فرمود: «چرا چنين كرده‏اى؟». گفت: مى‏خواستم [گندم نامرغوب هم] به فروش برسد. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: «آنها را از هم جدا كن. در دين ما فريبكارى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله لِرَجُلٍ يَبيعُ التَّمرَ: يا فُلانُ، أما عَلِمتَ أنَّهُ لَيسَ مِنَ المُسلِمينَ مَن غَشَّهُم؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح49 كلاهما عن هشام بن سالم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به مردى كه خرما مى‏فروخت، فرمود: «فلانى! مگر نمى‏دانى كه هر كس با مسلمانان غلّ و غش روا دارد، از آنان نيست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَن أن يُشابَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشوب: الخلط (النهاية: ج2 ص507 «شوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّبَنُ بِالماءِ لِلبَيعِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح5، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح53، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 272 ح3981 كلّها عن السكوني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از آميختن شير با آب براى فروختن، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ في ذِكرِ أحوالِ القِيامَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَقضِي اللّهُ تَعالى بَينَ مَن بَقِيَ مِن خَلقِهِ، حَتّى لا تَبقى مَظلِمَةٌ لِأَحَدٍ عِندَ أحَدٍ إلاّ أخَذَها لِلمَظلومِ مِنَ الظّالِمِ، حَتّى إنَّهُ لَيُكَلِّفُ شائِبَ اللَّبَنِ بِالماءِ ثُمَّ يَبيعُهُ إلى أن يُخَلِّصَ اللَّبَنَ مِنَ الماءِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج3 ص280، مسند إسحاق بن راهويه: ج1 ص92 ح10، تفسير الثعلبي: ج10ص 20 كلاهما نحوه، تفسير ابن أبي حاتم: ج10 ص3259 ح18412، الدرّ المنثور: ج7 ص259 نقلاً عن عبد بن حميد وكلّها عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ در باره احوال قيامت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خداوند متعال ميان باقى مانده بندگانش قضاوت مى‏كند تا جايى كه هيچ حقّى از كسى بر گردن ديگرى باقى نمى‏مانَد، مگر اين كه حقّ مظلوم را از ظالم مى‏گيرد. حتّى كسى را كه شير را با آب آميخته و فروخته است، مكلّف مى‏كند شير را از آب، خالص گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَشوبُوا اللَّبَنَ بِالماءِ؛ فَإِنَّ رَجُلاً كانَ فيمَن كانَ قَبلَكُم يَبيعُ اللَّبَنَ ويَشوبُهُ بِالماءِ، فَاشتَرى قِردا ورَكِبَ البَحرَ حَتّى إذا لَحِجَ فيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لحج في الامر: إذا دخل فيه ونشب النهاية: ج4 ص236 «لحج».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ألهَمَ اللّهُ تَعالَى القِردَ صُرَّةَ الدَّنانيرِ، فَأَخَذَها وصَعِدَ الدَّقَلَ، فَفَتَحَ الصُّرَّةَ وصاحِبُها يَنظُرُ إلَيهِ، فَأَخَذَ دينارا ورَمى بِهِ فِي البَحرِ، ودينارا فِي السَّفينَةِ حَتّى قَسَمَها نِصفَينِ، فَأَلقى ثَمَنَ الماءِ فِي البَحرِ وثَمَنَ اللَّبَنِ فِي السَّفينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج65 ص239 نقلاً عن البيهقي، وفي النسخة الّتي بأيدينا من كتاب شعب الإيمان: ج4ص 333 ح5308 العبارة نحوه، كنز العمّال: ج4 ص62 ح9523.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شير را با آب مخلوط نكنيد؛ زيرا در ميان امّت‏هاى پيش از شما مردى بود كه شير را با آب در مى‏آميخت و مى‏فروخت و [با پول آن] ميمونى خريد و به سفر دريا رفت و چون به وسط دريا رسيد، خداوند متعال به آن ميمون، الهام كرد و ميمون، هميان دينارها را برداشت و بالاى دكل [كشتى] رفت و هميان را باز كرد و پيش چشم صاحبش، دينارها را يكى در دريا انداخت و يكى در كشتى تا اين كه نصف شدند و بدين ترتيب، پول آب را در دريا انداخت و پول شير را در كشتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أنَّهُ نَهى عَن شَوبِ اللَّبَنِ بِالماءِ إذا اُريدَ بِهِ البَيعُ؛ لِأَ نَّهُ يَكونُ غِشّا، فَأَمّا مَن شابَهُ لِيَشرَبَهُ فَلا شَيءَ عَلَيهِ في شَوبِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص29 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از آميختن شير با آب در هنگام فروختن آن، نهى فرمود؛ زيرا اين كار، تقلّب است، امّا كسى كه مى‏خواهد خودش شير را بنوشد، آميختن آن با آب برايش اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى عن قيس بن أبي غرزة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بِصاحِبِ طَعامٍ يَبيعُ طَعامَهُ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: يا صاحِبَ الطَّعامِ، أسفَلُ الطَّعامِ مِثلُ أعلاهُ؟ فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: مَن غَشَّ المُسلِمينَ فَلَيسَ مِنهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج1 ص437 ح929، المعجم الكبير: ج18 ص359 ح921 نحوه، كنز العمّال: ج4ص 60 ح9512.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلى ـ به نقل از قيس بن ابى غرزه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر گندم‏فروشى گذشت كه گندمش را مى‏فروخت، فرمود: «اى صاحب گندم! گندم‏هاى زيرين هم مانند روى آن است؟».گفت: آرى. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «كسى كه با مسلمانان غلّ و غش كند، از آنان نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي سعيد الخدري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بِسَلاّخٍ وهُوَ يَسلَخُ شاةً وهُوَ يَنفُخُ فيها، فَقالَ: «لَيسَ مِنّا مَن غَشَّنا»، ودَحَسَ بَينَ جِلدِها ولَحمِها ولَم يَمَسَّ ماءً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج53 ص144 ح11213، كنز العمّال: ج4 ص158 ح9972.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر قصّابى گذشت كه گوسفندى را پوست مى‏كنْد و در آن مى‏دميد. فرمود: «از ما نيست كسى كه با ما غلّ و غشّ كند».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعد بحث طويل لم يتضح لنا المراد من الغش بسبب النفخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دستش را ميان پوست و گوشت آن گوسفند بُرد و به آبى برنخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ وقَد دَخَلَ السّوقَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ اللَّحّامينَ، مَن نَفَخَ مِنكُم فِي اللَّحمِ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص111 عن الحارث، بحار الأنوار: ج103 ص102 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ هنگامى به بازار در آمد، فرمود ـ: اى قصّابان! هر يك از شما كه در گوشت بدَمَد [تا آن را فربه نشان دهد]، از ما نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن كليب بن وائل الأزدي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه‏السلام مَرَّ بِالقَصّابينَ فَقالَ: يا مَعشَرَ القَصّابينَ، لا تَنفُخوا، فَمَن نَفَخَ اللَّحمَ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج4 ص158 ح9969 نقلاً عن عبد الرزّاق، الجعفريات: ص239 عن الإمام الكاظم عنآبائه عن الإمام الحسين عليهم‏السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص538 ح1913 عن الأصبغ بن نباتة، المناقب للكوفي: ج2 ص62 ح547 عن أبي مطر وليس فيها ذيله وكلّه نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از كليب بن وائل اَزْدى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب عليه‏السلام را ديدم كه بر قصّابان گذشت و فرمود: «اى گروه قصّابان! [در گوشت] ندميد؛ زيرا كسى كه در گوشت بدَمَد، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَلِيٍّ عليه‏السلام أنَّهُ نَهَى الباعَةَ أن يُظهِروا أفضَلَ ما يَبيعونَهُ ويُخفوا شَرَّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص29 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام فروشندگان را نهى فرمود از اين كه خوب‏ترهاى جنسى را كه مى‏فروشند، نمايان سازند و بدش را پنهان دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبيس بن هشام عن رجل من أصحابه عن الإمام الصادق عليه‏السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ عَلَيهِ رَجُلٌ يَبيعُ الدَّقيقَ، فَقالَ: إيّاكَ وَالغِشَّ، فَإِنَّ مَن غَشَّ غُشَّ في مالِهِ، فَإِن لَم يَكُن لَهُ مالٌ غُشَّ في أهلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح51 وليس في سنده «عن رجل منأصحابه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبيس بن هشام از مردى از يارانش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد آردفروشى نزد امام صادق عليه‏السلام آمد. امام عليه‏السلام فرمود: «از فريبكارى بپرهيز؛ زيرا هر كس فريبكارى كند، در مال او فريبكارى مى‏شود و اگر مالى نداشته باشد، در ناموسش فريب داده شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام عَنِ الرَّجُلِ يَشتَري طَعاما، فَيَكونُ أحسَنَ لَهُ وأَنفَقَ لَهُ أن يَبُلَّهُ مِن غَيرِ أن يَلتَمِسَ زِيادَتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إن كانَ بَيعا لا يُصلِحُهُ إلاّ ذلِكَ ولا يُنَفِّقُهُ غَيرُهُ مِن غَيرِ أن يَلتَمِسَ فيهِ زِيادَةً فَلا بَأسَ، وإن كانَ إنَّما يَغُشُّ بِهِ المُسلِمينَ فَلا يَصلُحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص183 ح3، تهذيب الأحكام: ج7ص 34 ح141، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 208 ح3778.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‏السلام از كار مردى پرسيدم كه طعامى مى‏فروشد و اگر آن را مرطوب سازد، سالم‏تر مى‏ماند و بهتر به فروش مى‏رسد و قصدش از اين كار، سنگين‏تر شدن جنس نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر جنسى است كه جز با اين كار سالم نمى‏مانَد و به فروش نمى‏رسد و قصدش سنگين‏تر شدن آن نيست، اشكالى ندارد؛ ولى اگر قصدش از اين كار، فريب دادن مسلمانان باشد، درست نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام أنَّهُ سُئِلَ عَن خِلطِ الطَّعامِ وبَعضُهُ أجوَدُ مِن بَعضٍ، فَقالَ عليه‏السلام: «هُوَ غِشٌّ» وكَرِهَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص28 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‏السلام در باره مخلوط كردن طعام خوب‏تر با غير آن سؤال شد، فرمود: «اين كار، غشّ است» و آن را ناپسند شمُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن الحكم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ أبيعُ السّابِرِيَّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السابريّ: نوع رقيق من الثياب، وقيل أيضا: نوع جيّد من التمر المصباح المنير: ص263 «سبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الظِّلالِ، فَمَرَّ بي أبُو الحَسَنِ موسى عليه‏السلام، فَقالَ لي: يا هِشامُ، إنَّ البَيعَ فِي الظِلِّ غِشٌّ، وإنَّ الغِشَّ لا يَحِلُّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن حكم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سايه پارچه شاپورى مى‏فروختم. امام كاظم عليه‏السلام بر من گذشت و فرمود: «اى هشام! فروختن در سايه، نوعى غشّ است و غش، روا نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن موسى بن بكر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا عِندَ أبِي الحَسَنِ عليه‏السلام فَإِذا دَنانيرُ مَصبوبَةٌ بَينَ يَدَيهِ، فَنَظَرَ إلى دينارٍ فَأَخَذَهُ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَطَعَهُ بِنِصفَينِ، ثُمَّ قالَ لي: ألقِهِ فِي البالوعَةِ حَتّى لا يُباعَ شَيءٌ فيهِ غِشٌّ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص160 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص12 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از موسى بن بكر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در محضر ابوالحسن [موسى بن جعفر] عليه‏السلام بوديم و مقدارى دينار در برابر او ريخته شده بود. به دينارى نگريست و آن را برداشت و دو نيم كرد و سپس به من فرمود: «اين را در چاهك بينداز تا ديگر چيزى غش‏دار فروخته نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نسيان-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: نِسيانُ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: فرمواش كردن خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجَرَةِ وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّ زِقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‏اى ببينند، به سوى آن روى مى‏آورند و تو را ايستاده، [در حال ايراد خطبه نماز جمعه]، رها مى‏كنند. بگو: آنچه نزد خداست، بهتر از لهو و تجارت است و خداوند، بهترينِ روزى دهندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَما رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قائِما يَخطُبُ يَومَ الجُمُعَةِ وكانَت سوقا يُقالُ لَها البَطحاءُ، وكانَت بَنو سُلَيمٍ تَجلِبُ إلَيهَا السَّبيَ وَالخَيلَ وَالغَنَمَ، وكانَتِ الأَنصارُ إذا تَزَوَّجوا ضَرَبوا بِالكَبَرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكبر ـ بفتحتين ـ: الطبل المصباح المنير: ص524 «كبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمِزمارِ، وإذا سَمِعوا ذلِكَ خَرَجَ النّاسُ إلَيهِم وتَرَكوا رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قائِما، فَعَيَّرَهُمُ اللّهُ عز و جل بِذلِكَ، فَأَنزَلَ اللّهُ تَعالى: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجَرَةِ وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّ زِقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريات: ص43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‏السلام ـ از اجدادش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در روز جمعه ايستاده بود و خطبه[ى نماز جمعه را]مى‏خواند و بازارى بود كه به آن بَطحا مى‏گفتند و بنى سليم، اسير و اسب و گوسفند به آن بازار [براى فروش]مى‏آوردند. انصار هم در مراسم ازدواجشان، دُهُل و سُرنا مى‏زدند و مردم با شنيدن آن به طرفشان [از مسجد] خارج شدند و پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله را در حال خطبه‏خوانى رها كردند. پس، خداوند عز و جل آنها را به سبب اين كار، سرزنش فرمود و اين آيه را فرو فرستاد: «و چون داد و ستد يا سرگرمى ببينند، به سوى آن روى‏آور مى‏شوند و تو را در حالى كه ايستاده‏اى، ترك مى‏كنند. بگو: آنچه نزد خداست، از سرگرمى و از داد و ستد بهتر است، و خدا، بهترينِ روزى دهندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن ابن عبّاس ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا»: إنَّ دِحيَةَ الكَلبِيَّ جاءَ يَومَ الجُمُعَةِ مِنَ الشّامِ بِالميرَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بالمسيرة» والتصويب من بحار الأنوار.والميرة: هي الطعام ونحوه ممّا يجلب للبيع (النهاية: ج4 ص379 «مير»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَنَزَلَ عِندَ أحجارِ الزَّيتِ ثُمَّ ضَرَبَ بِالطُّبولِ لِيُؤذِنَ النّاسَ بِقُدومِهِ، فَانفَضَّ النّاسُ إلَيهِ إلاّ عَلِيٌّ، وَالحَسَنُ وَالحُسَينُ وفاطِمَةُ عليهم‏السلام وسَلمانُ وأَبوذَرٍّ وَالمِقدادُ وصُهَيبٌ، وتَرَكُوا النَّبِيَّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قائِما يَخطُبُ عَلَى المِنبَرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: لَقَد نَظَرَ اللّهُ يَومَ الجُمُعَةِ إلى مَسجِدي، فَلَولاَ الفِئَةُ الَّذينَ جَلَسوا في مَسجِدي لاَنضَرَمَتِ المَدينَةُ عَلى أهلِها نارا، وحُصِبوا بِالحِجارَةِ كَقَومِ لوطٍ. ونَزَلَ فيهِم: «رِجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَرَةٌ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص146، بحارالأنوار: ج89 ص195 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهر آشوب ـ به نقل از ابن عبّاس، در باره فرموده خداوند متعال: «و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‏اى ببينند، به سوى آن روى‏آور مى‏شوند و تو را در حالى كه ايستاده‏اى، ترك مى‏كنند» ـ: دِحيه كلبى در روز جمعه، از شام خواروبار آورد و در محل احجار الزّيت، بساط كرد و سپس شروع به طبل زدن كرد تا آمدن خود را به مردم، اعلام كند. پس مردم به سوى او پراكنده شدند، بجز على و حسن و حسين و فاطمه عليهم‏السلام و سلمان و ابو ذر و مقداد و صُهَيب. مردم، پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله را كه بر منبر ايستاده بود و خطبه مى‏خواند، رها كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «خداوند در روز جمعه به مسجد من نگريست و اگر نبودند اين گروهى كه در مسجدم نشسته بودند، مدينه بر سر مردمش آتش مى‏گرفت و همانند قوم لوط، سنگ‏باران مى‏شدند. آيه «مردانى كه آنها را باز نمى‏دارد هيچ داد و ستدى» تا آخر آيه، در باره اين چند نفر [كه در مسجد نشستند]فرود آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن جابر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقبَلَت عيرٌ بِتِجارَةِ يَومِ الجُمُعَةِ ورَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَخطُبُ، فَانصَرَفَ النّاسُ يَنظُرونَ، وبَقِيَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله في اثنَي عَشَرَ رَجُلاً، فَنَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوكَ قَائِمًا».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنفّ لابن أبي شيبة: ج2 ص22 ح8، شعب الإيمان: ج5 ص235 ح6494، أحكام القرآنللجصّاص: ج3 ص602، كنز العمّال: ج2 ص522 ح4655.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه ـ به نقل از جابر ـ: روز جمعه در حالى كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مشغول ايراد خطبه[ى نماز جمعه]بود، كاروانى تجارى [به مدينه] آمد. مردم به تماشاى آن بيرون رفتند و پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله با دوازده نفر ماند. پس، اين آيه فرود آمد: «و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‏اى ببينند، به سوى آن روى‏آور مى‏شوند و تو را كه ايستاده‏اى، رها مى‏كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالى: «وَ إِذَا رَأَوْاْ تِجَرَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّواْ إِلَيْهَا...» ـ عَنِ الحَسَنِ وأَبي مالِكٍ: أصابَ أهلَ المَدينَةِ جوعٌ وغَلاءُ سِعرٍ، فَقَدِمَ دِحيَةُ بنُ خَليفَةَ بِتِجارَةِ زَيتٍ مِنَ الشّامِ، وَالنَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَخطُبُ يَومَ الجُمُعَةِ، فَلَمّا رَأَوهُ قاموا إلَيهِ بِالبَقيعِ خَشيَةَ أن يُسبَقوا إلَيهِ، فَلَم يَبقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله إلاّ رَهطٌ، فَنَزَلَتِ الآيَةُ، فَقالَ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ، لَو تَتابَعتُم حَتّى لا يَبقى أحَدٌ مِنكُم لَسالَ بِكُمُ الوادي نارا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ المُقاتِلانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي مقاتل بن سليمان ومقاتل بن قيام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بَينا رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَخطُبُ يَومَ الجُمُعَةِ، إذ قَدِمَ دِحيَةُ بنُ خَليفَةَ بنِ فَروَةَ الكَلبِيُّ، ثُمَّ أحَدُ بَنِي الخَزرَجِ، ثُمَّ أحَدُ بني زَيدِ بنِ مَناةٍ مِنَ الشّامِ بِتِجارَةٍ، وكانَ إذا قَدِمَ لَم يَبقَ بِالمَدينَةِ عاتِقٌ إلاّ أتَتهُ، وكانَ يَقدِمُ إذا قَدِمَ بِكُلِّ ما يَحتاجُ إلَيهِ مِن دَقيقٍ أو بُرٍّ أو غَيرِهِ، فَيَنزِلُ عِندَ أحجارِ الزَّيتِ، وهُوَ مَكانٌ في سوقِ المَدينَةِ، ثُمَّ يَضرِبُ بِالطَّبلِ لِيُؤذِنَ النّاسَ بِقُدومِهِ، فَيَخرُجَ إلَيهِ النّاسُ لِيَتَبايَعوا مَعَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَدِمَ ذاتَ جُمُعَةٍ وكانَ ذلِكَ قَبلَ أن يُسلِمَ، ورُسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قائِمٌ عَلَى المِنبَرِ يَخطُبُ، فَخَرَجَ النّاسُ فَلَم يَبقَ فِي المَسجِدِ إلاَّ اثنا عَشَرَ رَجُلاً وَامرَأَةٌ، فَقالَ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: لَولا هؤُلاءِ لَسُوِّمَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لسموت»، والتصويب من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُمُ الحِجارَةُ مِنَ السَّماءِ. وأَنزَلَ اللّهُ هذِهِ الآيَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ: لَم يَبقَ فِي المَسجِدِ إلاّ ثَمانِيَةُ رَهطٍ، عَنِ الكَلبِيِّ عَنِ ابنِ عَبّاسٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ: إلاّ أحَدَ عَشَرَ رَجُلاً، عَنِ ابنِ كَيسانَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ: إنَّهُم فَعَلوا ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ، في كُلِّ يَومٍ مَرَّةً لِعيرٍ تَقَدَّمَ مِنَ الشّامِ، وكُلُّ ذلِكَ يُوافِقُ يَومَ الجُمُعَةِ، عَن قَتادَةَ ومُقاتِلٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص433، عوالي اللآلي: ج2 ص57 ح153 وفيه من «وقال المقاتلون» إلى«وأنزل اللّه‏ هذه الآية» وص 58 ح154 وفيه من «فقال صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: والذي نفسي بيده» إلى «الوادي نارا»، بحار الأنوار: ج22 ص59؛ تفسير القرطبي: ج18 ص109، تفسير الثعلبي: ج9 ص317 كلّها نحوه وراجع مسند أبي يعلى: ج2 ص378 ح1974.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ در تفسير فرموده خداوند متعال: «و هر گاه داد و ستدى يا سرگرمى‏اى ببينند، به سوى آن روى‏آور مى‏شوند» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از حسن و ابو مالك نقل شده است كه: مردم مدينه، دچار گرسنگى و گرانى شدند، دِحية بن خليفه از شام، روغن آورد. روز جمعه بود و پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله خطبه[ى نماز جمعه] مى‏خواند. مردم با ديدن دِحيه، از ترس اين كه از ديگران عقب بمانند، به طرف او در بقيع رفتند، به طورى كه جز چند نفرى با پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله باقى نماندند، پس، اين آيه نازل شد و پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر همه شما مى‏رفتيد، چنان كه كسى از شما [در مسجد]باقى نمى‏مانْد، وادى بر شما سيلى از آتش مى‏شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُقاتل بن سليمان و مُقاتل بن قيام گفته‏اند: پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مشغول خطبه خواندن بود كه دِحية بن خليفة بن فَروَه كلبى و پس از او، يكى از بنى خزرج و پس از او يكى از بنى زيد بن مناة با مال التجاره‏اى از شام وارد [مدينه] شدند. زمانى كه دحيه وارد مى‏شد، همه دختران نورسيده مدينه نزدش مى‏رفتند و هر گاه مى‏آمد، تمام مايحتاج مردم، از آرد و گندم و جز اينها را مى‏آورد و در احجار الزّيت ـ كه جايى است در بازار مدينه ـ، بساط مى‏كرد و سپس طبل مى‏زد تا مردم را از آمدن خود، آگاه كند. مردم نيز نزدش مى‏رفتند و با او معامله مى‏كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در يكى از جمعه‏ها كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر منبر ايستاده بود و خطبه مى‏خواند، دِحيه وارد مدينه شد و در آن زمان، هنوز اسلام نياورده بود. همه مردم از مسجد خارج شدند، به طورى كه فقط دوازده مرد و يك زن باقى ماندند. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «اگر نبودند اين چند نفر، از آسمان بر آنان سنگ مى‏باريد» و خداوند، اين آيه را فرو فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا به قولى فقط هشت نفر در مسجد ماندند. اين قول را كلبى از ابن عبّاس روايت كرده است. به قولى، فقط يازده مرد ماندند. اين قول از ابن كيسان، روايت شده است. به قولى، مردم، اين كار را سه بار، در هر روزى يك بار، براى كاروانى كه از شام آمد، انجام دادند و هر بار، مصادف با روز جمعه بود. اين قول از قَتاده و مُقاتل، نقل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا سَوّى رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله الصُّفوفَ بِاُحُدٍ قامَ فَخَطَبَ النّاسَ، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ، اُوصيكُم بِما أوصاني بِهِ اللّهُ في كِتابِهِ مِنَ العَمَلِ بِطاعَتِهِ، وَالتَّناهي عَن مَحارِمِهِ ـ وساقَ الخُطبَةَ إلى أن قالَ ـ: ومَن كانَ يُؤمِنُ بِاللّهِ وَاليَومِ الآخِرِ فَعَلَيهِ بِالجُمُعَةِ يَومَ الجُمُعَةِ، إلاّ صَبِيّا أوِ امرَأَةً أو مَريضا أو عَبدا مَملوكا، ومَنِ استَغنى بِلَهوٍ أو تِجارَةٍ استَغنَى اللّهُ عَنهُ، وَاللّهُ غَنِيٌّ حَميدٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج89 ص211 ح56 نقلاً عن شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج14 ص232 وفيه«من استغنى عنها استغنى اللّه‏ عنه واللّه‏ غنيّ حميد» بدل ذيله، سنن الدار قطني: ج2 ص3 ح1، السنن الكبرى: ج3 ص261 ح5634 كلاهما عن جابر، المصنّف لعبد الرزّاق: ج3 ص173 ح5200 عن محمّد بن كعب القرظي، المعجم الأوسط: ج7 ص218 ح7320 عن أبي سعيد الخدري، وفيها من «من كان يؤمن» نحوه، كنز العمّال: ج9 ص562 ح27426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله پس از آراستن لشكر مسلمانان در جنگ اُحد، به سخنرانى ايستاد و فرمود: «اى مردم! سفارش مى‏كنم شما را به چيزى كه خداوند در كتابش مرا به آن سفارش كرد: به كار بستن طاعت [و فرامين]او، و باز ايستادن از حرام‏هايش». سپس خطبه را ادامه داد تا آن جا كه فرمود: «هر كس به خدا و آخرت ايمان دارد، بايد روز جمعه را در نماز جمعه حاضر شود، به استثناى كودكان و زنان و بيماران و غلامان، و هر كس [به جاى شركت در نماز] به سرگرمى يا تجارتى مشغول شود، خداوند، از او بى‏نياز است، و خدا، بى نياز و ستودنى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود ـ فيما نَقَلَهُ عَن زَبورِ داودَ عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[يا] داودُ! قُل لِبَني إسرائيلَ: لا تَجمَعُوا المالَ مِنَ الحَرامِ فَإِنّي لا أقبَلُ صَلاتَهُم، وَاهجُر أباكَ وأَخاكَ عَلَى الحَرامِ، وَاتلُ عَلى بَني إسرائيلَ نَبَأَ رَجُلَينِ كانا عَلى عَهدِ إدريسَ، فَجاءَت لَهُما تِجارَةٌ وقَد فُرِضَت عَلَيهِما صَلاةٌ مَكتوبَةٌ، فَقالَ الواحِدُ: أبدَأُ بِأَمرِ اللّهِ، وقالَ الآخَرُ: أبدَأُ بِتِجارَتي وأَلحَقُ أمرَ اللّهِ، فَذَهَبَ هذا لِتِجارَتِهِ، وهذا لِصَلاتِهِ، فَأَوحَيتُ إلَى السَّحابِ فَنَفَخَت وأَطلَقَت نارا وأَحاطَت وَاشتَغَلَ الرَّجُلُ بِالسَّحابِ وَالظُّلمَةِ، فَذَهَبَت تِجارَتُهُ وصَلاتُهُ، وكُتِبَ عَلى بابِ دارِهِ: اُنظُروا ما تَصنَعُ الدُّنيا وَالتَّكاثُرُ بِصاحِبِهِ... يا داودُ، مَن تاجَرَني فَهُوَ أربَحُ المَتاجِرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود: ص48 و 49، بحار الأنوار: ج14 ص45 و 46 ذيل ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود ـ به نقل از زبور داوود عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى داوود! به بنى اسرائيل بگو: از راه حرام، مال گِرد نياوريد كه در اين صورت، نماز آنها را نمى‏پذيرم و به سبب حرام، از پدر و برادرت هم دورى كن. براى بنى اسرائيل سرگذشت آن دو مردى را بازگو كن كه در روزگار ادريس به سر مى‏بردند و در همان زمان كه وقت نماز واجبشان رسيده بود، كالايى برايشان آمد. يكى از آن دو گفت: اوّل، فرمان خدا را به جا مى‏آورم و ديگرى گفت: اوّل به تجارتم مى‏پردازم و فرمان خدا را بعد به جا مى‏آورم. اين يكى در پىِ تجارتش رفت و آن يكى به نمازش پرداخت، پس من به ابرها وحى كردم و ابرها دميدند و آتش رها كردند و همه جا را فرا گرفت و آن مرد، گرفتار ابر و تاريكى شد و هم مال التجاره‏اش از بين رفت و هم نمازش، و بر درِ خانه‏اش نوشته شد: «بنگريد كه دنيا و فزونخواهى با آدمى چه مى‏كند!»... اى داوود! كسى كه با من تجارت كند، پُرسودترين تجارت را كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مُؤمِنٌ فَقيرٌ شَديدُ الحاجَةِ مِن أهلِ الصُّفَّةِ، وكانَ مُلازِما لِرَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عِندَ مَواقيتِ الصَّلاةِ كُلِّها لا يَفقِدُهُ في شَيءٍ مِنها، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَرِقُّ لَهُ يَنظُرُ إلى حاجَتِهِ وغُربَتِهِ، فَيَقولُ: يا سَعدُ، لَو قَد جاءَني شَيءٌ لَأَغنَيتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَبطَأَ ذلِكَ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَاشتَدَّ غَمُّ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله لِسَعدٍ، فَعَلِمَ اللّهُ سُبحانَهُ ما دَخَلَ عَلى رَسولِ اللّهِ مِن غَمِّهِ لِسَعدٍ، فَأَهبَطَ عَلَيهِ جَبرَئيلَ عليه‏السلام ومَعَهُ دِرهَمانِ، فَقالَ لَهُ: يا مُحَمَّدُ إنَّ اللّهَ قَد عَلِمَ ما قَد دَخَلَكَ مِنَ الغَمِّ لِسَعدٍ، أفَتُحِبُّ أن تُغنِيَهُ؟ فَقالَ: نَعَم، فَقالَ لَهُ: فَهاكَ هذَينِ الدِّرهَمَينِ فَأَعطِهِما إيّاهُ ومُرهُ أن يَتَّجِرَ بِهِما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخَذَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، ثُمَّ خَرَجَ إلى صَلاةِ الظُّهرِ وسَعدٌ قائِمٌ عَلى بابِ حُجُراتِ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَنتَظِرُهُ، فَلَمّا رَآهُ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قالَ: يا سَعدُ، أتُحسِنُ التِّجارَةَ؟ فَقالَ لَهُ سَعدٌ: وَاللّهِ ما أصبَحتُ أملِكُ مالاً أتَّجِرُ بِهِ، فَأَعطاهُ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله الدِّرهَمَينِ وقالَ لَهُ: اِتَّجِر بِهِما وتَصَرَّف لِرِزقِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَهُما سَعدٌ ومَضى مَعَ النَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله حَتّى صَلّى مَعَهُ الظُّهرَ وَالعَصرَ، فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: قُم فَاطلُبِ الرِّزقَ، فَقَد كُنتُ بِحالِكَ مُغتَمّا يا سَعدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلَ سَعدٌ لا يَشتَري بِدِرهَمٍ شَيئا إلاّ باعَهُ بِدِرهَمَينِ ولا يَشتَري شَيئا بِدِرهَمَينِ إلاّ باعَهُ بِأَربَعَةِ دَراهِمَ. فَأَقبَلَتِ الدُّنيا عَلى سَعدٍ، فَكَثُرَ مَتاعُهُ ومالُهُ وعَظُمَت تِجارَتُهُ، فَاتَّخَذَ عَلى بابِ المَسجِدِ مَوضِعا وجَلَسَ فيهِ، فَجَمَعَ تِجارَتَهُ إلَيهِ، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله إذا أقامَ بِلالٌ الصَّلاةَ يَخرُجُ، وسَعدٌ مَشغولٌ بِالدُّنيا لَم يَتَطَهَّر ولَم يَتَهَيَّأ كَما كانَ يَفعَلُ قَبلَ أن يَتَشاغَلَ بِالدُّنيا، فَكانَ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَقولُ: يا سَعدُ! شَغَلَتكَ الدُّنيا عَنِ الصَّلاةِ؟ فَكانَ يَقولُ: ما أصنَعُ؟ اُضيعُ مالي؟ هذا رَجُلٌ قَد بِعتُهُ فَاُريدُ أن أستَوفِيَ مِنهُ، وهذا رَجُلٌ قَدِ اشتَرَيتُ مِنهُ فَاُريدُ أن اُوفِيَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلَ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مِن أمرِ سَعدٍ غَمٌّ أشَدُّ مِن غَمِّهِ بِفَقرِهِ، فَهَبَطَ عَلَيهِ جَبرَئيلُ عليه‏السلام فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ قَد عَلِمَ غَمَّكَ بِسَعدٍ، فَأَيُّما أحَبُّ إلَيكَ، حالُهُ الاُولى أو حالُهُ هذِهِ؟ فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: يا جَبرَئيلُ، بَل حالُهُ الاُولى قَد أذهَبَت دُنياهُ بِآخِرَتِهِ، فَقالَ لَهُ جَبرَئيلُ عليه‏السلام: إنَّ حُبَّ الدُّنيا وَالأَموالِ فِتنَةٌ ومَشغَلَةٌ عَنِ الآخِرَةِ، قُل لِسَعدٍ يَرُدُّ عَلَيكَ الدِّرهَمَينِ اللَّذَينِ دَفَعتَهُما إلَيهِ، فَإِنَّ أمرَهُ سَيَصيرُ إلَى الحالَةِ الَّتي كانَ عَلَيها أوَّلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَمَرَّ بِسَعدٍ فَقالَ لَهُ: يا سَعدُ أما تُريدُ أن تَرُدَّ عَلَيَّ الدِّرهَمَينِ اللَّذَينِ أعطَيتُكَهُما؟ فَقالَ سَعدٌ: بَلى ومِئَتَينِ. فَقالَ لَهُ: لَستُ اُريدُ مِنكَ يا سَعدُ إلاَّ الدِّرهَمَينِ، فَأَعطاهُ سَعدٌ دِرهَمَينِ، فَأَدبَرَتِ الدُّنيا عَلى سَعدٍ حَتّى ذَهَبَ ما كانَ جَمَعَ وعادَ إلى حالِهِ الَّتي كانَ عَلَيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص312 ح38 عن أبي بصير، مشكاة الأنوار: ص473 ح1583، بحار الأنوار: ج22ص 122 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مؤمنى تهى‏دست و بسيار نيازمند از اهل صُفّه زندگى مى‏كرد و در وقت همه نمازها همراه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بود و نمازى را از دست نمى‏داد. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله دلش به حال او مى‏سوخت و به فكر نياز و غربت او بود و مى‏فرمود: «اى سعد! اگر چيزى به من برسد، تو را بى‏نياز خواهم كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدّت‏ها چيزى براى پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نرسيد و ايشان براى سعد به شدّت ناراحت بود. خداوند سبحان كه غم و ناراحتى پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله را براى سعد ديد، جبرئيل عليه‏السلام را با دو درهم نزدش فرو فرستاد و جبرئيل عليه‏السلام به ايشان گفت: اى محمّد! خداوند دانست كه تو براى سعد چه قدر غمگينى. آيا دوست دارى او را بى‏نياز گردانى؟ پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «آرى». جبرئيل عليه‏السلام گفت: اين دو درهم را بگير و به او بده و بگو كه با آن تجارت كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله گرفت و سپس براى نماز ظهر [از اتاقش] خارج شد، ديد سعد بر درِ حجره‏هاى پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله منتظر او ايستاده است. به او فرمود: «اى سعد! آيا تجارت بلدى؟». سعد گفت: به خدا، من مالى ندارم كه با آن تجارت كنم. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آن دو درهم را به او داد و فرمود: «با اينها تجارت كن و روزى خدا را بجوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد، آنها را گرفت و با پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله رفت و نماز ظهر و عصر را با ايشان خواند. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: «برخيز و در پىِ روزى برو، كه من براى حال و روز تو ناراحت بودم، اى سعد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، سعد هر چيزى با يك درهم مى‏خريد، به دو درهم مى‏فروخت و اگر به دو درهم مى‏خريد، به چهار درهم مى‏فروخت و بدين ترتيب، دنيا به سعد، رو كرد و مال و متاعش افزون و تجارتش بسيار شد و كنار درِ مسجد، جايگاهى گرفت و در آن [به كسب و كار] نشست و همه تجارت خود را به آنجا منتقل كرد. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله هر گاه كه بِلال اذان مى‏گفت، براى نماز بيرون مى‏آمد و سعد، هنوز مشغول دنيا بود و نه وضو گرفته بود و نه همچون گذشته كه به دنيا سرگرم نشده بود، آماده نماز شده بود. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مى‏فرمود: «اى سعد! دنيا تو را از نماز، باز داشته است؟» و سعد مى‏گفت: چه كنم؟ مالم را تباه كنم؟ به اين يكى فروخته‏ام و مى‏خواهم پولش را از او بگيرم و از اين يكى خريده‏ام و مى‏خواهم پولش را بدهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از اين وضع سعد، غمناك‏تر از زمانى شد كه براى نادارى‏اش غم مى‏خورد. پس، جبرئيل عليه‏السلام بر ايشان فرود آمد و گفت: اى محمّد! خداوند دانست كه تو از وضع سعد، غمناكى. حال، كدام‏يك را خوش‏تر دارى: وضع قبلى او را يا اين وضعيت فعلى‏اش را؟ پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «اى جبرئيل! وضع قبلى‏اش را. دنياى او، آخرتش را از بين برده است». جبرئيل عليه‏السلام گفت: علاقه به دنيا و اموال، فتنه و مايه باز داشتن از آخرت است. به سعد بگو آن دو درهمى را كه به او دادى، به تو برگردانَد. در اين صورت، به همان حالت قبلى‏اش كه داشت، بر خواهد گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بيرون آمد و به سعد برخورد و فرمود: «اى سعد! آيا نمى‏خواهى آن دو درهمى را كه به تو دادم، پس دهى؟». سعد گفت: چشم، دويست درهم [مى‏دهم]. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «اى سعد! من دو درهم بيشتر از تو نمى‏خواهم». سعد، دو درهم را به پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله داد و دنيا از سعد برگشت تا جايى كه هر چه جمع كرده بود، از بين رفت و سعد به همان وضع قبلى‏اش باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طلب-التجارة-في-أرض-تضر-بدين-الرجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: طَلَبُ التِّجارَةِ في أرضٍ تَضُرُّ بِدينِ الرَّجُلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: به تجارت رفتن در سرزمينى كه به دين انسان، زيان مى‏زند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن حسين بن أبي العلاء عن الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً أتى أبا جَعفَرٍ عليه‏السلام فَقالَ: أصلَحَكَ اللّهُ، إنّا نَتَّجِرُ إلى هذِهِ الجِبالِ، فَنَأتي فيها أمكِنَةً لا نَقدِرُ نُصَلّي إلاّ عَلَى الثَّلجِ؟ قالَ: أفَلا تَرضى أن تَكونَ مِثلَ فُلانٍ يَرضى بِالدّونِ؟! ثُمَّ قالَ: لا تَطلُبِ التِّجارَةَ في أرضٍ لا تَستَطيعُ أن تُصَلِّيَ إلاّ عَلَى الثَّلجِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص381 ح1121، الكافي: ج5 ص257 ح6، مشكاة الأنوار: ص233ح 662 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج83 ص314 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از حسين بن ابو علا از امام صادق عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد ابوجعفر (امام باقر) عليه‏السلام آمد و گفت: خدا شما را به سلامت بدارد! ما براى تجارت به اين كوه‏ها مى‏رويم و در آنها به جاهايى مى‏رويم كه چاره‏اى جز نماز خواندن روى برف نداريم. [تكليف چيست]؟ فرمود: «آيا حاضر نيستى مانند فلانى باشى كه به كمتر رضايت مى‏دهد؟!». سپس فرمود: «در سرزمينى كه نمى‏توانى نمازت را جز روى برف بخوانى، به تجارت مرو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في رُكوبِ البَحرِ لِلتِّجارَةِ يُغَرِّرُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي قدس‏سره: قوله عليه‏السلام: «يغرّر»، أي يجعله في معرض الغرر، وهو الخطرو الهلاك.ولعلّه لعدمقدرته على الإتيان بالصلاة وكثير من العبادات كاملة مرآة العقول: ج19 ص326 وانظر: لسان العرب: ج5 ص13 «غرر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّجُلُ بِدينِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1159 كلاهما عن محمّد بن مسلم، وسائل الشيعة: ج12 ص177 ح22425.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان در سفر كردن از راه دريا براى تجارت، دينش را به خطر مى‏اندازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معلّى بن خنيس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام عَنِ الرَّجُلِ يُسافِرُ فَيَركَبُ البَحرَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أبي كانَ يَقولُ: إنَّهُ يَضُرُّ بِدينِكَ، هُوَ ذَا النّاسُ يُصيبونَ أرزاقَهُم ومَعيشَتَهُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1160 وص 380 ح1119 نحوه،وسائل الشيعة: ج12 ص177 ح22426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معلّى بن خُنَيس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‏السلام در باره سفر دريايى براى تجارت پرسيدم. فرمود: «پدرم مى‏فرمود: &amp;quot;اين كار به دينت زيان مى‏زند، در حالى كه [بدون آن هم] مردم، روزى و معاش خود را به دست مى‏آورند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستحطاط-بعد-الصفقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 12: الاِستِحطاطُ بَعدَ الصَّفقَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 12: چانه زدن و تخفيف خواستن پس از انجام دادن معامله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إبراهيم الكرخي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِشتَرَيتُ لِأَبِي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام جارِيَةً، فَلَمّا ذَهَبتُ أنقُدُهُمُ الدَّراهِمَ قُلتُ: أستَحِطُّهُم؟ قالَ: لا، إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نَهى عَنِ الاِستِحطاطِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستحطاط: طلب الحطّ، وهو النقص والوضع، والمراد: أن يطلب حطّ الثمن ونقصه بعد البيع، أي أن يطلب من البائع أن ينقص له من الثمن انظر: لسان العرب: ج7 ص272 «حطط».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الصَّفقَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص286 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص80 ح345، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 231 ح3852، وسائل الشيعة: ج12 ص333 ح22971.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابراهيم كرخى ـ: براى امام صادق عليه‏السلام كنيزى خريدم و چون خواستم بروم درهم‏هاى آنها را [به فروشنده] بپردازم، گفتم: از آنها تخفيف بخواهم؟ فرمود: «نه. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از تخفيف گرفتن پس از انجام معامله، نهى فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن يونس بن يعقوب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: الرَّجُلُ يَشتَري مِنَ الرَّجُلِ البَيعَ فَيَستَوهِبُهُ بَعدَ الشِّراءِ مِن غَيرِ أن يَحمِلَهُ عَلَى الكُرهِ؟ قالَ: لا بَأسَ بِه.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص232 ح3856، وسائل الشيعة: ج17 ص454 ح22979.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از يونس بن يعقوب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: شخصى چيزى را از كسى مى‏خرد و بعد از خريدن، از او درخواست [بخشش و] كاهش قيمت مى‏كند؛ بى آنكه او را وادار به اين كار بكند [چه حكمى دارد؟] [امام صادق عليه‏السلام] فرمود: اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبيين-احاديث-دبه-كردن-در-معامله528&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين احاديث دبّه كردن در معامله&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چانه زنى قبل از انجام معامله با در نظر گرفتن آنچه پيش از اين بيان شد مجاز شمرده مى‏شود؛ ولى آنگاه كه اصل معامله به پايان رسيد و مالكيت خريدار و فروشنده مستقر شد، درخواست كاهش قيمت و چانه زنى مجدد كه در اصطلاح فارسى به آن «دبه كردن» گفته مى‏شود، پسنديده نيست. ناپسندى اين عمل در رواياتى به نقل از پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و امام صادق عليه‏السلام بيان شده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: وسائل الشيعة: ج17 ص452 ح22973، 22977، 22978.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل، دسته‏اى از روايات، اين عمل را مجاز شمرده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: وسائل الشيعة: ج17 ص454 ح22976 و 22975.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقيهان در جمع ميان اين دو گروه از روايات، اين كار را مكروه و ناپسند شمرده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص233، تذكرة الفقهاء: ج12 ص191، مجمع الفائدة والبرهان: ج8 ص131.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنابراين، فقها روايتى كه ناپسندى اين عمل را با عبارت «حرام» توصيف كرده است،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج5 ص286 ح2، وسائل الشيعة: ج17 ص454 ح22978.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ناپسندى عمل و كراهت معنا كرده‏اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأمل در روايات ديگر مرتبط با اين موضوع، مشخص مى‏كند كه اگر درخواست كاهش قيمت، بدون اجبار و ناراحتى فروشنده باشد، كراهت عمل نيز زائل مى‏شود. روايت يونس بن يعقوب از امام صادق عليه‏السلام ناظر به اين حالت است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از امام صادق عليه‏السلام مى پرسد: شخصى چيزى را از كسى مى‏خرد و پس از خريدن، از او درخواست تخفيف و كاهش قيمت مى‏كند بى آنكه او را وادار به اين كار كند. اين عمل او چه حكمى دارد؟ امام صادق عليه‏السلام آن عمل را مجاز شمرده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح294.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشابه اين سخن در روايت ابو الاكراد به نقل از امام صادق عليه‏السلام مطرح شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‏السلام از او پرسيد: آيا فروشنده به كاهش قيمت رضايت دارد و آن را با خاطرى خوش و طيب نفس انجام مى‏دهد؟ ابو الاكراد پاسخ آرى داد و امام فرمود: اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص234 ح1020، وسائل الشيعة: ج17 ص453 ح22974.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، در جمع بندى روايات نقل شده مى‏گوييم: درخواست كاهش قيمت و مجبور ساختن فروشنده به آن، امرى ناپسند است، ولى در صورتى كه فروشنده اين درخواست را با رضايت و طيب نفس بپذيرد، ناپسندى نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رواياتى كه بيانگر درخواست كاهش قيمت پس از پايان معامله براى امام معصوم عليه‏السلام هستند، ناظر به اين حالت، يعنى رضايت فروشنده‏اند. معلّى بن خُنيس مى‏گويد: از امام صادق عليه‏السلام در باره كسى كه كالايى را مى‏خرد و سپس تقاضاى تخفيف مى‏كند، پرسيدم؟ فرمود: «اشكالى ندارد» و به من فرمود تا براى آن حضرت در اين باره از يك نفر، تخفيف بخواهم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص233 ح1018، وسائل الشيعة: ج17 ص453 ح22975.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه انجام عمل به امر امام عليه‏السلام بيانگر كراهت نداشتن آن عمل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-الإنصاف-في-الربح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 13: عَدَمُ الإِنصافِ فِي الرِّبحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 13: بى‏انصافى در سود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي جعفر الفزاريّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَعا أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام مَولىً لَهُ يُقالُ لَهُ: مُصادِفٌ، فَأَعطاهُ ألفَ دينارٍ وقالَ لَهُ: تَجَهَّز حَتّى تَخرُجَ إلى مِصرَ، فَإِنَّ عِيالي قَد كَثُروا. قالَ: فَتَجَهَّزَ بِمَتاعٍ وخَرَجَ مَعَ التُّجّارِ إلى مِصرَ، فَلَمّا دَنَوا مِن مِصرَ استَقبَلَتهُم قافِلَةٌ خارِجَةٌ مِن مِصرَ، فَسَأَلوهُم عَنِ المَتاعِ الَّذي مَعَهُم ما حالُهُ فِي المَدينَةِ وكانَ مَتاعَ العَامَّةِ، فأَخبَروهُم أنَّهُ لَيسَ بِمِصرَ مِنهُ شَيءٌ، فَتَحالَفوا وتَعاقَدوا عَلى أن لا يَنقُصوا مَتاعَهُم مِن رِبحِ الدّينارِ دينارا، فَلَمّا قَبَضوا أموالَهُم وَانصَرَفوا إلَى المَدينَةِ، فَدَخَلَ مُصادِفٌ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام ومَعَهُ كيسانِ، في كُلِّ واحِدٍ ألفُ دينارٍ، فَقالَ: جُعِلتُ فِداكَ هذا رَأسُ المالِ، وهذَا الآخَرُ رِبحٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ هذَا الرِّبحَ كَثيرٌ، ولكِن ما صَنَعتَهُ فِي المَتاعِ؟ فَحَدَّثَهُ كَيفَ صَنَعوا وكَيفَ تَحالَفوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقالَ: سُبحانَ اللّهِ! تَحلِفونَ عَلى قَومٍ مُسلِمينَ ألاّ تَبيعوهُم إلاّ رِبحَ الدّينارِ دينارا؟! ثُمَّ أخَذَ أحَدَ الكيسَينِ فَقالَ: هذا رَأسُ مالي، ولا حاجَةَ لَنا في هذَا الرِّبحِ. ثُمَّ قالَ: يا مُصادِفُ! مُجالَدَةُ السُّيوفِ أهوَنُ مِن طَلَبِ الحَلالِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص161 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح58، بحار الأنوار: ج47 ص59 ح111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو جعفر فزارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام يكى از غلامانش به نام مُصادف را صدا زد و هزار دينار به او داد و فرمود: «آماده شو كه [براى تجارت] به مصر بروى، چون عائله‏ام زياد شده است». مُصادف، كالايى خريد و به همراه بازرگانان، ره‏سپار مصر شد. چون نزديك مصر رسيدند با قافله‏اى كه از مصر مى‏آمد، رو به رو شدند. از آنها در باره وضعيّت كالاى خود در بازار مصر، پرس و جو كردند، كالايشان مورد نياز عموم مردم بود. كاروانيان گفتند كه از كالاهاى آنها در مصر، چيزى نيست. پس [بازرگانان مدينه] هم‏قسم شدند و با هم پيمان بستند كه كالاى خود را با دينارى يك دينار سود [و سودى برابر اصل سرمايه] كمتر نفروشند. چون پول خود را گرفتند، به مدينه باز گشتند. مُصادف با دو كيسه كه در هر يك، هزار دينار بود، خدمت امام صادق عليه‏السلام رسيد و گفت: فدايت شوم! اين كيسه، اصل سرمايه است و اين يكى، سود آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‏السلام فرمود: «اين، سود بسيارى است. مگر با كالا چه كردى؟». مُصادف براى امام عليه‏السلام توضيح داد كه چه كردند و چگونه با هم عهد و پيمان بستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سبحان اللّه‏! در برابر گروهى مسلمان، هم‏پيمان مى‏شويد كه به دينارى يك دينار سود كمتر به آنها نفروشيد؟!». آن گاه، يك كيسه را گرفت و فرمود: «اين، سرمايه من است. ما را به اين سود، نيازى نيست». سپس فرمود: «اى مُصادف! دست و پنجه نرم كردن با شمشيرها، آسان‏تر از به دست آوردن مال حلال است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجزاف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 14: الجُزافُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 14: فروش گتره‏اى و نامعلوم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَحِلُّ لِلرَّجُلِ أن يَبيعَ طَعاما جُزافا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُزاف: المجهول القدر، مكيلاً كان أو موزونا النهاية: ج1 ص269 «جزف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد عَلِمَ كَيلَهُ حَتّى يُعلِمَ صاحِبَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج8 ص131 ح14602، المحلّى: ج9 ص30 الرقم 1543، كنز العمّال: ج4ص 57 ح9485.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان، حق ندارد طعامى را كه اندازه‏اش را مى‏داند، گتره‏اى بفروشد، مگر اين كه قبلاً اندازه آن را به خريدار، اطّلاع دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أنَّهُ نَهى عَن بَيعِ الطَّعامِ بِالطَّعامِ جُزافا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص43 ح102، مستدرك الوسائل: ج13 ص244 ح15258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از گتره‏اى فروختن طعام با طعام، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن سالم عن أبيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ الَّذينَ يَشتَرونَ الطَّعامَ مُجازَفَةً يُضرَبونَ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أن يَبيعوهُ، حَتّى يُؤووهُ إلى رِحالِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص750 ح2024، المحلّى: ج8 ص522 الرقم 1508، المغني لابن قدامة: ج 4 ص218، إمتاع الأسماع: ج9 ص391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از سالم از پدرش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من شاهد بودم كه در زمان پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله كسانى كه طعام (گندم، جو و...) را بدون وزن و پيمانه كردن مى‏فروختند، از فروختن آنها نهى مى‏شدند تا اين كه آن را به بار [و محلّ فروش كالاى خود]منتقل كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه‏السلام ـ في رَجُلٍ اشتَرى مِن رَجُلٍ طَعاما عِدلاً بِكَيلٍ مَعلومٍ، ثُمَّ إنَّ صاحِبَهُ قالَ لِلمُشتَري: اِبتَع مِنّي هذَا العِدلَ الآخَرَ بِغَيرِ كَيلٍ، فَإِنَّ فيهِ مِثلَ ما فِي الآخَرِ الَّذِي ابتَعتَهُ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَصلُحُ إلاّ أن يَكيلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: ما كانَ مِن طَعامٍ سَمَّيتَ فيهِ كَيلاً فَإِنَّهُ لا يَصلُحُ مُجازَفَةً، هذا ما يُكرَهُ مِن بَيعِ الطَّعامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص179 ح4، تهذيب الأحكام: ج7 ص36 ح148، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 209 ح3781، وسائل الشيعة: ج12 ص254 ح22706.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام، در باره مردى كه بار طعامى را به يك پيمانه مشخّص از ديگرى خريد و سپس فروشنده به خريدار گفت: اين بار ديگر را هم بى كِيل از من بخر؛ چون در اين بار نيز به اندازه همان بار است كه خريدى، فرمود: «درست نيست، مگر اين كه كِيل كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز فرمود: «هر طعامى كه نام كيل و پيمانه بر آن نهادى، فروختن گتره‏اى آن، صحيح نيست. فروختن طعام به اين صورت، مكروه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكا قَومٌ إلَى النَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله سُرعَةَ نَفادِ طَعامِهِم، فَقالَ: تَكيلونَ أو تَهيلونَ؟ قالوا: نَهيلُ يا رَسولَ اللّهِ ـ يَعنِي الجُزافَ ـ قالَ: كيلوا ولا تَهيلوا؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص167 ح1 عن يونس بن يعقوب، تهذيب الأحكام: ج7 ص163 ح722 عن إبراهيمبن عبد الحميد عن الإمام الكاظم عليه‏السلام، وسائل الشيعة: ج12 ص323 ح22937.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى، از زود تمام شدن گندم خود، نزد پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شكايت كردند. ايشان فرمود: «آيا پيمانه مى‏كنيد يا بى پيمانه مى‏ريزيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! بى پيمانه مى‏ريزيم؛ يعنى گتره‏اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پيمانه كنيد، بى‏پيمانه نريزيد؛ چرا كه اين، بيشتر بركت دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشكوى-من-عدم-الربح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 15: الشَّكوى مِن عَدَمِ الرِّبحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 15: ناليدن از بى سودى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن عبد اللّه‏ بن العبّاس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَجَجنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله حَجَّةَ الوَداعِ، فَأَخَذَ بِحَلقَةِ بابِ الكَعبَةِ وأَقبَلَ بِوَجهِهِ عَلَينا، فَقالَ: مَعاشِرَ النّاسِ، ألا اُخبِرُكُم بِأَشراطِ السّاعَةِ؟ قالوا: بَلى، يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مِن أشراطِ السّاعَةِ: إضاعَةُ الصَّلَواتِ... وإذا دَخَلَ الرَّجُلُ السّوقَ فَلا يَرى أهلَهُ إلاّ ذامّا لِرَبِّهِم، هذا يَقولُ: لَم أبِع، وهذا يَقولُ: لَم أربَح شَيئا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص372 و 373 ح13294 نقلاً عن الفضل بن شاذان في كتاب الغيبة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل ـ به نقل از عبد اللّه‏ بن عبّاس ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حجّة الوداع با پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله همراه بوديم. ايشان، حلقه درِ كعبه را گرفت و رو به ما كرد و فرمود: «اى مردم! آيا شما را از نشانه‏هاى قيامت، آگاه نسازم؟». گفتند: چرا، اى پيامبر خدا! فرمود: «از نشانه‏هاى قيامت است: وا نهادن نمازها... و [ديگر اين كه] هر گاه انسان وارد بازار شود، بازاريان را جز نكوهنده پروردگارشان نبيند: يكى مى‏گويد: فروش نداشتم و ديگرى مى‏گويد: سودى نكردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر عن الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: «يَأتي عَلَى النّاسِ زَمانٌ يَشكونَ فيهِ رَبَّهُم»، قُلتُ: وكَيفَ يَشكونَ فيهِ رَبَّهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَقولُ الرَّجُلُ: وَاللّهِ، ما رَبِحتُ شَيئا مُنذُ كَذا وكَذا، ولا آكُلُ ولا أشرَبُ إلاّ مِن رَأسِ مالي، وَيحَكَ! وهَل أصلُ مالِكَ وذِروَتُهُ إلاّ مِن رَبِّكَ؟.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص312 ح37، تهذيب الأحكام: ج7ص 227 ح990 عن الإمام الصادق عليه‏السلام عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله،وسائل الشيعة: ج12 ص340 ح22999.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جابر از امام باقر عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «روزگارى مى‏آيد كه مردم از پروردگار خود شكايت مى‏كنند». گفتم: چگونه از پروردگارشان شكايت مى‏كنند؟ فرمود: «[به اين صورت كه] شخص مى‏گويد: به خدا سوگند كه مدّت‏هاست هيچ سودى نبرده‏ام و فقط از سرمايه‏ام مى‏خورم. واى بر تو! آيا سر و تهِ مال تو، جز از پروردگار توست؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدخول-في-بيع-الغير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 16: الدُّخولُ في بَيعِ الغَيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 16: داخل شدن در خريد و فروش ديگرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَزيدُ الرَّجُلُ عَلى بَيعِ أخيهِ، ولا يَخطُبُ عَلى خِطبَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الطيالسي: ص123 ح912 عن سمرة، كنز العمّال: ج4 ص57 ح9486.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان نبايد وقتى برادرش معامله‏اى مى‏كند، روى دستِ او برخيزد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مثلاً بگويد: من عين همين جنس را به قيمت كمتر به تو مى‏فروشم، يا بهتر از اين را به همين قيمت به تو مى‏دهم، يا به فروشنده بگويد: من اين را به قيمت بالاتر از تو مى‏خرم و.&lt;/span&gt;..&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وقتى از كسى خواستگارى مى‏كند، او نيز خواستگار شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَبيعُ الرَّجُلُ عَلى بَيعِ أخيهِ، ولا يَسومُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنهي عنه أن يتساوم المتبايعان في السلعة ويتقارب الانعقاد، فيجيء رجل آخر يريد أن يشتريتلك السلعة ويخرجها من يد المشتري الأوّل بزيادة على ما استقرّ الأمر عليه بين المتساومين ورضيا به قبل الانعقاد، فذلك ممنوع النهاية: ج2 ص425 «سوم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى سَومِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص734 ح2172، صحيح البخاري: ج2 ص752 ح2033 كلاهما عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج2 ص1032 ح50، مسند ابن حنبل: ج2 ص244 ح4722، السنن الكبرى: ج5 ص563 ح10889 وليس فيها ذيله والثلاثة الأخيرة عن ابن عمر، كنز العمّال: ج4 ص69 ح9554.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان نبايد وقتى برادرش چيزى مى‏فروشد يا مى‏خرد، روى دستِ او بلند شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَبِع بَعضُكُم عَلى بَيعِ بَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1032 ح49، سنن أبي داود: ج3 ص269 ح3436، صحيح ابن حبّان: ج 11 ص339 ح4965 كلّها عن ابن عمر، مسند ابن حنبل: ج3 ص321 ح8946 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص69 ح9558، عوالي اللآلي: ج1 ص133 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نبايد در خريد و فروش، روى دست يكديگر برخيزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنُ أخُو المُؤمِنِ، فَلا يَحِلُّ لِلمُؤمِنِ أن يَبتاعَ عَلى بَيعِ أخيهِ، ولا يَخطُبَ عَلى خِطبَةِ أخيهِ حَتّى يَذَرَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1034 ح56، السنن الكبرى: ج5 ص566 ح10899 وج 7 ص293ح 14036، المعجم الكبير: ج17 ص316 ح873، المحلّى: ج10 ص34 الرقم 1880 كلّها عن عقبة بن عامر، كنز العمّال: ج4 ص69 ح9553.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن، برادر مؤمن است. بنا بر اين، براى مؤمن روا نيست كه خريدار جنسى شود كه برادرش مى‏خواهد آن را بخرد و يا وقتى برادرش خواستگارى مى‏كند، او هم خواستگار شود تا آن گاه كه اوّلى [خريد يا خواستگارى را]رها كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَسُمِ المُسلِمُ عَلى سَومِ أخيهِ، ولا يَخطُب عَلى خِطبَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1033 ح54 وج 3 ص1154 ح9، السنن الكبرى: ج5 ص565 ح10896،مسند أبي يعلى: ج6 ص77 ح6483، المحلّى: ج8 ص448 الرقم 1465 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص57 ح9488.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمان نبايد در خريد يا خواستگارى برادرش، روى دست او بلند شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَنِ الأَكلِ عَلَى الجَنابَةِ... ونَهى أن يَدخُلَ الرَّجُلُ في سَومِ أخيهِ المُسلِمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص3 وص 5 ح4968 عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عنآبائه عليهم‏السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص306 و307 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم‏السلام، بحار الأنوار: ج76 ص328 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از خوردن در حال جنابت... و از اين كه انسان در خريد چيزى روى دست برادرش برخيزد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أنَّهُ نَهى أن يُساوِمَ الرَّجُلُ عَن سَومِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2ص 34 ح74، مستدرك الوسائل: ج13 ص285 ح15369، مسند أبي يعلى: ج 5 ص438 ح6159 عن أبي هريرة وراجع عوالي اللآلي: ج2 ص275 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نهى فرمود از اين كه شخص در خريد چيزى، روى دست برادرش برخيزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المدح-عند-البيع-والذم-عند-الشراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 17: المَدحُ عِندَ البَيعِ وَالذَّمُّ عِندَ الشِّراءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 17: تعريف كردن از كالا در هنگام فروختن و بد گفتن از آن در وقت خريدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن زرارة بن أوفى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‏السلام، فَقالَ: يا زُرارَةُ، النّاسُ في زَمانِنا عَلى سِتِّ طَبَقاتٍ: أسَدٌ، وذِئبٌ، وثَعلَبٌ، وكَلبٌ، وخِنزيرٌ، وشاةٌ، فَأَمَّا الأَسَدُ فَمُلوكُ الدُّنيا، يُحِبُّ كُلُّ واحِدٍ مِنهُم أن يَغلِبَ ولا يُغلَبَ، وأَمَّا الذِّئبُ فَتُجّارُكُم يَذُمّونَ إذَا اشتَرَوا ويَمدَحونَ إذا باعوا.…&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص339 ح43، روضة الواعظين: ص319، بحار الأنوار: ج67 ص225 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از زرارة بن اوفى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر على بن الحسين عليه‏السلام وارد شدم. فرمود: «اى زُراره! مردم در روزگار ما به شش گروه تقسيم مى‏شوند: شير و گرگ و روباه و سگ و خوك و گوسفند. شيران، همان شهرياران و زمامداران دنيايند كه هر يك از آنها دوست دارد بر ديگرى غلبه كند و مغلوب كسى واقع نشود. گرگ‏ها، همان بازرگانان شما هستند كه هر گاه مى‏خواهند كالايى را بخرند، از آن بدگويى مى‏كنند و هر گاه مى‏خواهند بفروشند، از آن تعريف مى‏كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رد-الربح-القليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 18: رَدُّ الرِّبحِ القَليلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 18: دست رد زدن به سود كم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار القضاة عن شريح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَرتُ مَعَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه‏السلام في سوقِ الكوفَةِ وفي يَدِهِ الدِّرَّةُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة: التي يضرب بها مجمع البحرين: ج1 ص587 «درر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهُوَ يَقولُ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، خُذُوا الحَقَّ وأَعطُوا الحَقَّ تَسلَموا، لا تَمنَعوا قَليلَ الرِّبحِ فَتُحرَموا كَثيرا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار القضاة: ج2 ص196، المنتظم: ج5 ص70 عن أشقر عن أبيه عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام،إحياء العلوم: ج2 ص120، كنز العمّال: ج10 ص281 ح29451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار القضاة ـ به نقل از شُريح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بازار كوفه به على بن ابى طالب عليه‏السلام بر خوردم كه تازيانه در دست داشت و مى‏فرمود: «اى گروه بازرگانان! حق را بگيريد و حق را بدهيد تا به سلامت مانيد. به سود اندك، دست رد نزنيد كه از سود بسيار، محروم مى‏شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ لِلنِّبيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله خَليطٌ فِي الجاهِلِيَّةِ، فَلَمّا بُعِثَ عليه‏السلام لَقِيَهُ خَليطُهُ، فَقالَ لِلنَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: جَزاكَ اللّهُ مِن خَليطٍ خَيرا، فَقَد كُنتَ تُواتي ولا تُماري&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المماراة: المجادلة على مذهب الشكّ والريبة النهاية: ج4 ص322 «مرا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: وأَنتَ فَجَزاكَ اللّهُ مِن خَليطٍ خَيرا، فَإِنَّكَ لَم تَكُن تَرُدُّ رِبحا ولا تُمسِكُ ضِرسا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص308 ح20 عن عبد اللّه‏ بن سنان عن الإمام الصادق عليه‏السلام، بحار الأنوار: ج22 ص293ح 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در زمان جاهليت، رفيقى داشت. چون رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به پيامبرى مبعوث شد، وى نزد پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد و به ايشان گفت: خدا خيرت دهد! رفيقى خوب و سازگارى بودى و ستيزه نمى‏كردى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: «تو نيز چنين بودى خدا از باب اينكه دوست خوبى بودى به تو خير دهد! هيچ سودى را رد نمى‏كردى و از خيررسانى هم مضايقه نداشتى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هاشم الصيدناني&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام عَنِ البِضاعَةِ وَالسِّلعَةِ، فَقالَ: نَعَم، ما مِن أحَدٍ يَكونُ عِندَهُ سِلعَةٌ أو بِضاعَةٌ إلاّ قَيَّضَ اللّهُ عز و جل مَن يُربِحُهُ، فَإِن قَبِلَ وإلاّ صَرَفَهُ إلى غَيرِهِ، وذلِكَ أنَّهُ رَدَّ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص153 ح17، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح29 عن هشام الصيدلاني، وسائلالشيعة: ج12 ص296 ح22839.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هاشم صَيدَنانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‏السلام در باره كالا و متاع پرسيدم. فرمود: «آرى. هيچ كس نيست كه كالايى يا متاعى نزدش باشد، مگر اين كه خداوند، كسى را بفرستد كه به او سود برساند، و اگر نپذيرفت، آن كس را نزد ديگرى روانه سازد؛ زيرا كه دست رد به سينه خداى عز و جل زده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن طَلَبَ قَليلَ الرِّزقِ كانَ ذلِكَ داعِيَةً إلَى اجتِلابِ كَثيرٍ مِنَ الرِّزقِ، ومَن تَرَكَ قَليلاً مِنَ الرِّزقِ كانَ ذلِكَ داعِيَةً إلى ذَهابِ كَثيرٍ مِنَ الرِّزقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص311 ح29 عن إسحاق بن عمّار، وسائل الشيعة: ج12 ص338 ح22992.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه روزىِ اندك را طلب كند، همين او را بر مى‏انگيزد كه روزىِ بسيار را كسب نمايد و هر كه روزىِ اندك را رها نمايد، همين، او را به از دست دادن روزى بسيار مى‏كشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين الجمّال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَهِدتُ إسحاقَ بنَ عَمّارٍ يَوما وقَد شَدَّ كِيسَهُ وهُوَ يُريدُ أن يَقومَ، فَجاءَهُ إنسانٌ يَطلُبُ دَراهِمَ بِدينارٍ، فَحَلَّ الكيسَ فَأَعطاهُ دَراهِمَ بِدينارٍ، قالَ: فَقُلتُ لَهُ: سُبحانَ اللّهِ! ما كانَ فَضلُ هذَا الدّينارِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إسحاقُ: ما فَعَلتُ هذا رَغبَةً في فَضلِ الدّينارِ، ولكِن سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام يَقولُ: «مَنِ استَقَلَّ قَليلَ الرِّزقِ حُرِمَ الكَثيرَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص311 ح30، تهذيب الأحكام: ج7 ص227 ح993، عوالي اللآلي: ج3 ص203ح 38، وسائل الشيعة: ج12 ص338 ح22993.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين جمّال ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز اسحاق بن عمّار را ديدم كه سر كيسه‏اش (دخلش) را بست و مى‏خواست برخيزد كه شخصى نزدش آمد و از او خواست يك دينار، درهم به او بفروشد. اسحاق، سرِ كيسه‏اش را باز كرد و چند درهم داد و يك دينار گرفت. من به او گفتم: سبحان اللّه‏! مگر سود اين دينار، چه قدر بود؟! اسحاق گفت: من اين كار را براى سود دينار نكردم؛ بلكه از امام صادق عليه‏السلام شنيدم كه مى‏فرمود: «هر كس روزىِ اندك را ناقابل شمارد، از روزى بسيار، محروم داشته مى‏شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معاملة-المحارف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 19: مُعامَلَةُ المُحارَفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 19: معامله كردن با شخص كم بخت در روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام ـ لِلوَليدِ بنِ صَبيحٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَشتَرِ مِن مُحارَفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحارف: المحروم الذي إذا طلب لا يرزق أو يكون لا يسعى في الكسب، وهو خلاف قولك المبارك.والمحارف أيضا: المنقوص من الحظّ، لا ينمو له مال مجمع البحرين: ج1 ص389 «حرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ صَفقَتَهُ لا بَرَكَةَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح1 عن الوليد بن صبيح، وسائل الشيعة: ج12 ص305 ح22867.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام ـ به وليد بن صَبيح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آدم كم بخت در روزى، خريد نكن؛ چرا كه دست او، بركت ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام ـ لِلوَليدِ بنِ صَبيحٍ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وَليدُ، لا تَشتَرِ لي مِن مُحارَفٍ شَيئا؛ فَإِنَّ خُلطَتَهُ لا بَرَكَةَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3600، علل الشرائع: ص526 ح1 عن صبيح عن أبيه،الدعوات: ص119 ح279، بحارالأنوار: ج103 ص83 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام ـ به وليد بن صَبيح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى وليد! براى من از آدم كم‏بخت در روزى چيزى خريد مكن؛ چرا كه معامله و معاشرت با او، بى بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخالِطوا ولا تُعامِلوا إلاّ مَن نَشَأَ فِي الخَيرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص158 ح5، علل الشرائع: ص526 ح2 كلاهما عن ظريف بن ناصح، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3601، بحار الأنوار: ج103 ص83 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همنشينى و داد و ستد نكنيد، مگر با كسى كه در خير و خوبى باليده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معاملة-شارب-الخمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 20: مُعامَلَةُ شارِبِ الخَمرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 20: معامله كردن با شرابخوار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حريز&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَت لاِءِسماعيلَ بنِ أبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام دَنانيرُ، وأَرادَ رَجُلٌ مِن قُرَيشٍ أن يَخرُجَ إلَى اليَمَنِ، فَقالَ إسماعيلُ: يا أبَتِ، إنَّ فُلانا يُريدُ الخُروجَ إلَى اليَمَنِ وعِندي كَذا وكَذا دينارٌ، أفَتَرى أن أدفَعَها إلَيهِ يَبتاعُ لي بِها بِضاعَةً مِنَ اليَمَنِ؟ فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: يا بُنَيَّ، أما بَلَغَكَ أنَّهُ يَشرَبُ الخَمرَ؟ فَقالَ إسماعيلُ: هكَذا يَقولُ النّاسُ، فَقالَ: يا بُنَيَّ لا تَفعَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَصى إسماعيلُ أباهُ ودَفَعَ إلَيهِ دَنانيرَهُ فَاستَهلَكَها ولَم يَأتِهِ بِشيءٍ مِنها، فَخَرَجَ إسماعيلُ وقُضِيَ أنَّ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام حَجَّ وحَجَّ إسماعيلُ تِلكَ السَّنَةَ، فَجَعَلَ يَطوفُ بِالبَيتِ ويَقولُ: اللّهُمَّ آجِرني وأَخلِف عَلَيَّ. فَلَحِقَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام فَهَمَزَهُ بِيَدِهِ مِن خَلفِهِ، فَقالَ لَهُ: مَه يا بُنَيَّ، فَلا وَاللّهِ ما لَكَ عَلَى اللّهِ (هذا) حُجَّةٌ، ولا لَكَ أن يَأجُرَكَ ولا يُخلِفُ عَلَيكَ وقَد بَلَغَكَ أنَّهُ يَشرَبُ الخَمرَ، فَائتَمَنتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ إسماعيلُ: يا أبَتِ، إنّي لَم أرَهُ يَشرَبُ الخَمرَ إنَّما سَمِعتُ النّاسَ يَقولونَ، فَقالَ: يا بُنَيَّ إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ في كِتابِهِ: «يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ» يَقولُ: يُصَدِّقُ اللّهَ ويُصَدِّقُ لِلمُؤمِنينَ، فَإِذا شَهِدَ عِندَكَ المُؤمِنونَ فَصَدِّقهُم، ولا تَأتَمِن شارِبَ الخَمرِ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ في كِتابِهِ: «وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاءَ أَمْوَ لَكُمُ» فَأَيُّ سَفيهٍ أسفَهُ مِن شارِبِ الخَمرِ؟ إنَّ شارِبَ الخَمرِ لا يُزَوَّجُ إذا خَطَبَ، ولا يُشَفَّعُ إذا شَفَعَ، ولا يُؤتَمَنُ عَلى أمانَةٍ، فَمَنِ ائتَمَنَهُ عَلى أمانَةٍ فَاستَهلَكَها لَم يَكُن لِلَّذِي ائتَمَنَهُ عَلَى اللّهِ أن يَأجُرَهُ ولا يُخلِفَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص299 ح1، بحارالأنوار: ج47 ص267 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حريز ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل پسر امام صادق عليه‏السلام مقدارى دينار داشت. مردى از قريش خواست [براى تجارت]به يمن برود. اسماعيل گفت: پدر جان! فلانى مى‏خواهد به يمن برود و من هم فلان مبلغ، دينار دارم. آيا صلاح مى‏دانيد آنها را به او بدهم تا برايم از يمن، كالا بخرد؟ امام صادق عليه‏السلام فرمود: «پسرم! مگر خبر ندارى كه او شرابخوار است؟». اسماعيل گفت: مردم، اين طور مى‏گويند. فرمود: «پسرم! اين كار را نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل به حرف پدرش گوش نكرد و دينارهايش را به آن مرد داد و آن مرد، دينارها را از ميان برد و چيزى از آنها به او باز نگرداند. دست بر قضا، همان سال امام صادق عليه‏السلام و اسماعيل به حج رفتند. اسماعيل در حال طواف مى‏گفت: خدايا! خودت به من، اجر و عوض [آن دينارها را] بده. امام صادق عليه‏السلام به او رسيد و از پشت سرش با دست به او زد و فرمود: «ساكت باش پسرم! به خدا سوگند، نه تو بر خدا حجّتى دارى و نه مستحقّ اجر و عوضِ او هستى؛ چون به تو رسيده بود كه او شراب مى‏خورَد و با اين حال به او اعتماد كردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماعيل گفت: پدر جان! من كه نديده بودم شراب مى‏خورَد؛ بلكه از مردم شنيدم كه مى‏گفتند. امام عليه‏السلام فرمود: «پسرم! خداى عز و جل در كتابش مى‏فرمايد: «به خدا ايمان دارد و [سخن] مؤمنان را باور مى‏كند». يعنى خدا را تصديق مى‏كند و مؤمنان را هم تصديق مى‏نمايد. پس هر گاه مؤمنان نزدت شهادت دادند، شهادت آنها را تصديق كن و به شرابخوار، اعتماد مكن؛ زيرا خداى عز و جل در كتابش مى‏فرمايد: «اموال خود را به سفيهان ندهيد». از شرابخوار سفيه‏تر كيست؟ به شرابخوار، هر گاه خواستگارى كرد، نبايد زن داد، هر گاه پا در ميانى كرد، نبايد وساطتش را پذيرفت و او را بر امانتى نبايد امين شمرد. هر كس به شرابخوار امانتى بسپارد و او، آن امان را از بين ببرد، كسى كه به او امانت سپرده است، براى آن [امانت از دست رفته]، نه انتظار اجر از خدا داشته باشد و نه جبران».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المعاملة-في-المسجد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 21: المُعامَلَةُ فِي المَسجِدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 21: معامله كردن در مسجد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَأَيتُموهُ يُنشِدُ شِعرا فِي المَسجِدِ فَقولوا: «فَضَّ اللّهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضّ اللّه‏ فاك: أي أسقط اللّه‏ أسنانك النهاية: ج3 ص453 «فضض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاكَ» ثَلاثَ مَرّاتٍ، ومَن رَأَيتُموهُ يُنشِدُ ضالَّةً فِي المَسجِدِ فَقولوا: «لا وَجَدتَها» ثَلاثَ مَرّاتٍ، ومَن رَأَيتُموهُ يَبيعُ ويَبتاعُ فِي المَسجِدِ، فَقولوا: «لا أربَحَ اللّهُ تِجارَتَكَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج2 ص104 ح1454، أسد الغابة: ج1 ص482 الرقم 626، تفسير الآلوسي: ج18ص 175 كلّها عن ثوبان، نصب الراية: ج2 ص493 عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج7 ص666 ح20817.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس را ديديد كه در مسجد، شعر مى‏خواند، سه بار به او بگوييد: «خدا، دهانت را بشكند!» و هر كس را ديديد كه در مسجد براى گم‏شده‏اى جار مى‏زند، سه بار به او بگوييد: «پيدايش نكنى!» و هر كس را ديديد كه در مسجد، خريد و فروش مى‏كند، بگوييد: «خدا به سودايت، سود ندهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَنِّبوا مَساجِدَكُم مَجانينَكُم وصِبيانَكُم، ورَفعَ أصواتِكُم إلاّ بِذِكرِ اللّهِ تَعالى، وبَيعَكُم وشِراءَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص241 ح495 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‏السلام، دعائم الإسلام: ج1 ص149 عنالإمام عليّ عليه‏السلامنحوه، بحار الأنوار: ج83 ص349 ح2، مسند الشاميّين: ج4 ص374 ح3591، أحكام القرآن للجصّاص: ج3 ص600، تفسير الثعلبي: ج1 ص272 كلاهما عن معاذ بن جبل نحوه، كنز العمّال: ج7 ص670 ح20835.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مساجد خود را از [حضور] ديوانگان و كودكانتان و بلند كردن صداهايتان جز به ذكر خداوند متعال و از خريد و فروشتان، دور نگه داريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن أبي ذرّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ ذاتَ يَومٍ في صَدرٍ نَهارِهِ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله في مَسجِدِهِ... فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ بِأَبي أنتَ واُمّي أوصِني بِوَصِيَّةٍ يَنفَعُنِي اللّهُ بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم وأَكرِم بِكَ يا أبا ذَرٍّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا ذَرٍّ، مَن أجابَ داعِيَ اللّهِ، وأَحسَنَ عِمارَةَ مَساجِدِ اللّهِ، كانَ ثَوابُهُ مِنَ اللّهِ الجَنَّةَ. فَقُلتُ: بِأَبي أنتَ واُمّي يا رَسولَ اللّهِ، كَيفَ تُعمَرُ مَساجِدُ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تُرفَعُ فيهَا الأَصواتُ، ولا يُخاضُ فيها بِالباطِلِ، ولا يُشتَرى فيها ولا يُباعُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص363 ـ 374 ح2661، أعلام الدين: ص198 كلاهما عن أبي الأسود، بحارالأنوار: ج77 ص85 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز اوّلِ صبح بر پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در مسجدش در آمدم... و گفتم: اى پيامبر خدا! پدر و مادرم به فدايت باد. توصيه‏اى به من بفرماييد كه خداوند با آن به من سود برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «آرى. با كمال ميل، اى ابو ذر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! هر كس به دعوت كننده خدا (مؤذّن) پاسخ دهد و مسجدهاى خدا را آباد سازد، پاداش خداوند به او، بهشت باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پدر و مادرم به فدايت، اى پيامبر خدا! آبادانى مسجدهاى خدا به چيست؟ فرمود: «صداها در آنها بلند نشود، سخنان باطل در آنها گفته نشود و در آنها، خريد و فروش، صورت نگيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نَهى عَنِ الشِّراءِ وَالبَيعِ فِي المَسجِدِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص283 ح1079، مسند ابن حنبل: ج2 ص596 ح6688، صحيح ابن خزيمة: ج 2 ص274 ح1304، كنز العمّال: ج7 ص669 ح20830.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عمرو بن شعيب، از پدرش، از جدّش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، از خريد و فروش در مسجد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِصالٌ لا تَنبَغي فِي المَسجِدِ:... ولا يُتَّخَذُ سوقا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص247 ح748، تفسير ابن كثير: ج6 ص67 كلاهما عن ابن عمر، كنز العمّال: ج 7 ص667 ح20820.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند كار است كه در مسجد نشايد:... و آنها را نبايد بازار قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السوم-ما-بين-الطلوعين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 22: السَّومُ ما بَينَ الطُّلوعَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 22: عرضه كالا در فاصله ميان طلوع فجر تا طلوع خورشيد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط رفعه، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَنِ السَّومِ ما بَينَ طُلوعِ الفَجرِ إلى طُلوعِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح12، تهذيب الأحكام: ج7 ص8 ح28، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 196 ح3741 عن الإمام عليّ عليه‏السلام، وسائل الشيعة: ج12 ص295 ح22838.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اَسباط در حديثى كه سند آن را به معصوم‏رسانده است ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از به فروش گذاشتن كالا در فاصله ميان طلوع فجر و طلوع خورشيد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَنِ السَّومِ قَبلَ طُلوعِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص744 ح2206، مسند أبي يعلى: ج1 ص276 ح537، تهذيب الكمال: ج9ص 69 الرقم 1856 كلّها عن نوفل بن عبد الملك عن أبيه، تفسير القرطبي: ج4 ص34، تفسير ابن كثير: ج4 ص479، كنز العمّال: ج4 ص127 ح9871.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از عرضه كالا پيش از طلوع خورشيد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُلوسُ بَعدَ صَلاةِ الغَداةِ فِي التَّعقيبِ وَالدُّعاءِ حَتّى تَطلُعَ الشَّمسُ، أبلَغُ في طَلَبِ الرِّزقِ مِنَ الضَّربِ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص138 ح539، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص329 ح966، وسائلالشيعة: ج4 ص1035 ح8443.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشستن پس از نماز صبح و پرداختن به تعقيبات و دعا تا طلوع خورشيد، براى جلب روزى مؤثّرتر از تلاش براى آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخروج-للتجارة-في-محاق-القمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 23: الخُروجُ للتجارة في مُحاقِ القَمَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 23: خارج شدن براى سفر تجارت در سه شب آخر ماه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار عن الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُروى أنَّ رَجُلاً قالَ لَهُ: إنّي اُريدُ الخُروجَ في تِجارَةٍ وذلِكَ في مُحاقِ الشَّهرِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محاق الشهر: ثلاث ليال في آخره، لا يكاد يرى القمر فيها لخفائه مجمع البحرين: ج3 ص1676«محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أتُريدُ أن يَمحَقَ اللّهُ تِجارَتَكَ، أتَستَقبِلُ هِلالَ الشَّهرِ بِالخُروجِ؟!&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج1 ص118، بحار الأنوار: ج58 ص255 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار ـ به نقل از امام على عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت مى‏كنند كه مردى به امام على عليه‏السلام گفت: مى‏خواهم براى تجارت بروم و اين در زمان مُحاق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه شب آخر ماه كه ماه معمولاً ديده نمى‏شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه بود. به او فرمود: «آيا مى‏خواهى خداوند، تجارتت را بى بركت كند؟ آيا از هلال ماه با خارج شدن استقبال مى‏كنى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-الآفات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 24: هذه الآفاتُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 24: اين آفت‏ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعوا كَيفَ شِئتُم ولا تَخلِطوا مَيتَةً بِمَذبوحَةٍ عَلَى النّاسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا النّاسُ! احفَظوا: لا تَحتَكِروا، ولا تَناجَشوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجش في البيع: هو أن يمدح السلعة لينفقها ويروّجها، أو يزيد في ثمنها وهو لا يريد شراءها ليقع غيره فيها النهاية: ج5 ص21 «نجش».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا تَلَقَّوُا السِّلَعَ، ولا يَبِع&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يبيع» والصواب ما أثبتناه كما في مجمع الزوائد ج4 ص144 ح6359 نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاضِرٌ لِبادٍ، ولا يَبِعِ الرَّجُلُ عَلى بَيعِ أخيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص382 ح952، اُسد الغابة: ج6 ص224 الرقم 6135 كلاهما عن زامل بنعمرو عن أبيه عن جدّه، سنن الدار قطني: ج3 ص74 ح281، المجموع للنووي: ج12 ص8 كلاهما عن ابن عمر، تاريخ دمشق: ج18 ص294 عن أبي الدرداء وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج4 ص178 ح10056.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گونه كه خواستيد بفروشيد، امّا گوشت حيوان مرده را با حيوان ذبح شده مخلوط نكنيد و به مردم نفروشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! مراقب باشيد: احتكار نكنيد، بازار گرمى نكنيد، به پيشواز كالاها نرويد، شهرنشين براى باديه‏نشين نفروشد و كسى روى دستِ داد و ستد برادرش بلند نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا خَيرَ فِي التِّجارَةِ إلاّ لِمَن لَم يَمدَح بَيعا، ولَم يَذُمَّ مَا اشتَرى، وكَسَبَ حَلالاً وأَعطاهُ في حَقِّهِ، وعَزَلَ مِن ذلِكَ الحِلفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص100 ح4787 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص130 ح9879.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيرى در تجارت نيست، مگر براى كسى كه هنگام فروش، از كالا تعريف نكند و به هنگام خريد، از آن بد نگويد و حلال به دست آورد و حلال [و منصفانه] بفروشد و از سوگند خوردن، دورى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَستَقبِلُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر أنّ المراد من استقبال السوق هو تلقّي الركبان؛ وهو استقبال أهل البادية وغيرهم وشراء مايحملونه معهم قبل وصولهم إلى البلد اُنظر: معجم ألفاظ الفقه الجعفري: ص124.وقال العيني: «لا تلقوا الركبان» أي لا تستقبلوا الذين يحملون المتاع إلى البلد للاشتراء منهم قبل قدوم البلد ومعرفة السعر...وروى ابن عبّاس: «لا تستقبلوا السوق» والمعنى واحد (عمدة القاري: ج11 ص275).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّوقَ، ولا تُحَفِّلوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُحفّلة: الشاة أو البقرة أو الناقة لا يحلبها صاحبها أيّاما حتّى يجتمع لبنها في ضرعها، فإذا احتلبها المشتري حسبها غزيرة فزاد في ثمنها النهاية: ج4081 «حفل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا يُنَفِّق&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُنفِّقُ بعضكم لبعض: أي لا يقصد أن ينفّق سلعته على جهة النجش، فإنّه بزيادته فيها برغّب السامع فيكون سببا لابتياعها النهاية: ج5 ص99 «تفق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعضُكُم لِبَعضٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص568 ح1268، السنن الكبرى: ج5 ص518 ح10710 فيه «لا تحلفوا» بدل «لا تحفلوا»، المعجم الكبير: ج11 ص232 ح11774، مسند أبي يعلى: ج3 ص16 ح2352 كلّها عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج4 ص64 ح9530؛ عوالى اللآلي: ج1 ص188 ح267 فيه «لا تحلفوا» بدل «لا تحفلوا»، مستدرك الوسائل: ج13 ص251 ح15277.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به استقبال كاروان‏هاى كالا نرويد،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى اگر پيش از آن كه قافله تجارى يا كسانى كه از جاهاى ديگر، كالا و جنس مى‏آورند، كالاى خود را وارد بازار كنند، به استقبالشان نرويد و كالاهايشان را نخريد، چون از قيمت بازار، بى خبرند و ممكن است دچار غبن شوند و نيز ممكن است اين كار سبب شود آنها به بيشتر از آنچه درنظر دارند، بفروشند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمع كردن شير در پستان حيوان، خوددارى كنيد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحفيل: بستن كيسه‏اى به پستان گوسفند يا گاو يا شتر تا بچّه‏اش شير آن را نخورد و شير در پستانحيوان، جمع شود و خريدار گمان كند كه حيوانِ پُرشيرى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و براى يكديگر، بازار گرمى نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ وَاشتَرى فَليَحفَظ خَمسَ خِصالٍ، وإلاّ فَلا يَشتَرِيَنَّ ولا يَبيعَنَّ: الرِّبا، وَالحِلفَ، وكِتمانَ العَيبِ، وَالحَمدَ إذا باعَ، وَالذَّمَّ إذَا اشتَرى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص150 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح18 كلاهما عن السكوني عن الإمامالصادق عليه‏السلام، الخصال: ص286 ح38 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‏السلام عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، بحار الأنوار: ج103 ص95 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه خريد و فروش مى‏كند، بايد از پنج كار دورى ورزد، و گر نه نبايد خريد و فروش كند: ربا، سوگند، پوشاندن عيب كالا، تعريف و تبليغ در موقع فروش و بدگويى از كالا در موقع خريد آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَلَقَّوُا الرُّكبانَ، ولا يَبِع بَعضُكُم عَلى بَيعِ بَعضٍ، ولا تَناجَشوا، ولا يَبِع حاضِرٌ لِبادٍ، ولا تُصَرُّوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التصرية: هي تحفيل الشاة والبقرة والناقة وجمع لبنها في ضرعها، بأن تربط أخلافها ويترك حلبها ليوم واليومين والثلاثة ليتوفّر لبنا ليراه المشتري كثيرا فيزيد في ثمنها وهو لا يعلم مجمع البحرين: ج2 ص1028 «صري».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَنَمَ، ومَنِ ابتاعَها فَهُوَ بِخَيرِ النَّظَرَينِ بَعدَ أن يَحتَلِبَها؛ إن رَضِيَها أمسَكَها، وإن سَخِطَها رَدَّها وصاعا مِن تَمرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص755 ح2043، صحيح مسلم: ج3 ص1155 ح11، سنن أبي داود: ج3ص 270 ح3443، الموطأ: ج2 ص683 ح96، مسند ابن حنبل: ج3 ص494 ج10011 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج4 ص65 ح9531.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به استقبال كاروان‏ها[ى كالا] نرويد، در داد و ستدها روى دست يكديگر بر نخيزيد، بازار گرمى نكنيد، شهرنشين براى باديه نشين نفروشد، و شير گوسفندان را در پستانشان نگه نداريد كه هر كس چنين گوسفندى را بخرد، پس از دوشيدنش حقّ خيار دارد: اگر راضى بود، آن را نگه مى‏دارد و اگر ناراضى بود، آن را به همراه يك صاع خرما، پس مى‏دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلُ المَدائِنِ الجُلَساءُ في سَبيلِ اللّهِ، رِدءٌ لِلمُسلِمينَ وثَغرُهُم، فَلا تُغلوا عَلَيهِم ولا تَحتَكِروا، ولا يَبيعُ حاضِرٌ لِبادٍ، ولا يَسومُ الرَّجُلُ عَلى سَومِ أخيهِ، ولا يَخطُبُ عَلى خِطبَتِهِ، ولا تَكتَفِئُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تكتفئ: تفتعل، من كفأت القدر وغيرها، إذا كببتها لتفرغ ما فيها لسان العرب: ج1 ص140 «كفأ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَرأَةُ إناءَ اُختِها، فَكُلٌّ رِزقُهُ عَلَى اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص98 ح7487، مسند الشاميّين: ج2 ص412 ح1603 كلاهما عن أبي أمامةالباهلي، كنز العمّال: ج4 ص100 ح9734.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهالى شهرها، همنشينان در راه خدا و پشتوانه مسلمانان و مرز آنان هستند. پس به آنان گران نفروشيد و احتكار نكنيد و شهرنشين براى باديه‏نشين نفروشد و كسى هنگام خريد كردن يا خواستگارى كردن برادرش، روى دست او بر نخيزد، و زن، ظرف خواهرش را [براى به دست آوردن آنچه او دارد] واژگون نسازد&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنايه از خراب كردن كار ديگرى و دخالت بى‏جا در امور ديگران است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ چرا كه روزى هر كس بر عهده خداوند عز و جل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعاشِرَ التُّجّارِ، تَجَنَّبوا خَمسَةَ أشياءَ: مَدحَ البائِعِ، وذَمَّ المُشتَري، وَاليَمينَ عَلَى البَيعِ، وكِتمانَ العَيبِ، وَالرِّبا، يَصِحَّ لَكُمُ الحَلالُ، وتَخلُصوا بِذلِكَ مِنَ الحَرامِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معدن الجواهر: ص50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جماعت تاجران! از پنج چيز بپرهيزيد: اين كه فروشنده، كالاى خود را بستايد؛ اين كه مشترى، كالا را نكوهش كند؛ سوگند خوردن براى معامله؛ عيب پوشى؛ و ربا خوارى، تا كسب و كارتان حلال شود و از حرام، رهايى يابيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب عن أحمد بن محمّد بن يحيى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرادَ بَعضُ أولِيائِنَا الخُروجَ لِلتِّجارَةِ، فَقالَ: لا أخرُجُ حَتّى آتِيَ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه‏السلام، فَاُسَلِّمَ عَلَيهِ وأَستَشيرَهُ في أمري هذا وأَسأَلَهُ الدُّعاءَ لي، فَأَتاهُ فَقالَ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، إنّي عَزَمتُ عَلَى الخُروجِ لِلتِّجارَةِ، وإنّي آلَيتُ عَلى نَفسي أن لا أخرُجَ حَتّى ألقاكَ وأَستَشيرَكَ وأَسأَلَكَ الدُّعاءَ لي؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعا لي وقالَ عليه‏السلام: عَلَيكَ بِصِدقِ اللِّسانِ في حَديثِكَ، ولا تَكتُم عَيبا يَكونُ في تِجارَتِكَ، ولا تَغبِنِ المُستَرسِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاسترسال: الاستئناس والطمأنية إلى الإنسان، والثقة به فيما يحدّثه به.وأصله السكون والثبات النهاية: ج2 ص223 «رسل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ غَبنَهُ رِبا، ولا تَرضَ لِلنّاسِ إلاّ ما تَرضاهُ لِنَفسِكَ، وأَعطِ الحَقَّ وخُذهُ، ولا تَخفَ ولا تَخُن، فَإِنَّ التّاجِرَ الصَّدوقَ مَعَ السَّفَرَةِ الكِرامِ البَرَرَةِ يَومَ القِيامَةِ، وَاجتَنِبِ الحِلفَ، فَإِنَّ اليَمينَ الفاجِرَةَ تورِثُ صاحِبَهَا النّارَ، وَالتّاجِرُ فاجِرٌ إلاّ مَن أعطَى الحَقَّ وأَخَذَهُ، وإذا عَزَمتَ عَلَى السَّفَرِ أو حاجَةٍ مُهِمَّةٍ فَأَكثِرِ الدُّعاءَ وَالاِستِخارَةَ، فَإِنَّ أبي حَدَّثَني عَن أبيهِ عَن جَدِّهِ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله كانَ يُعَلِّمُ أصحابَهُ الاِستِخارَةَ كَما يُعَلِّمُهُمُ السّورَةَ مِنَ القُرآنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب: ص160، بحار الأنوار: ج91 ص235 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح الأبواب ـ به نقل از احمد بن محمّد بن يحيى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از دوستان ما قصد كرد كه براى تجارت، روانه گردد، گفت: روانه نمى‏شوم مگر نزد جعفر بن محمّد بروم و به او سلام دهم و در اين كار با او مشورت كنم و از وى طلب دعا نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس نزد امام عليه‏السلام رفت و گفت: اى پسر پيامبر خدا! من قصد كرده‏ام كه براى تجارت، روانه شوم و بر خويش سوگند خورده‏ام كه روانه نشوم تا شما را ديدار كنم و با شما مشورت نمايم و از شما طلب دعا نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس برايم دعا كرد و آن گاه فرمود: «بر تو باد راست گفتارى و عيبى را كه در كالاى توست، مپوشان و آن را كه به تو اعتماد ورزيده، مفريب كه فريفتنِ او [در حكم] رباخوارى است و براى مردم، جز آنچه را كه براى خويشتن مى‏پسندى، مپسند و حق را بده و بستان؛ و [حقيقت را] مپوشان و خيانت نورز؛ كه بازرگان راستى‏پيشه در روز قيامت، همراه فرشتگان بزرگوار نيكومرام خواهد بود؛ و از سوگند بپرهيز، كه سوگند ناروا براى سوگند خورده، آتش بر جاى مى‏نهد. بازرگان، فاجر است، مگر آن كس كه حق را بدهد و حق را بستانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه عازم سفرى شدى يا تصميم به كار مهمّى گرفتى، بسيار دعا و [از خداوند] طلب خير كن؛ زيرا پدرم از پدرش از جدّش برايم حديث كرد كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به يارانش، همچنان كه سوره قرآن را مى‏آموخت، طلب خير كردن را مى‏آموخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة عن إبراهيم بن مسعود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَجُلٌ مِنَ التُّجّارِ يَختَلِفُ إلى جَعفَرٍ بنِ مُحَمَّدٍ عليه‏السلام يُخالِطُهُ ويَعرِفُهُ بِحُسنِ حالٍ، فَتَغَيَّرَت حالُهُ فَجَعَلَ يَشكو إلى جَعفَرٍ عليه‏السلام، فَقالَ لَهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَجزَع وإن أعسَرتَ يَوما فَقَد أيسَرتَ في زَمَنٍ طَويلٍ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَيأَس فَإِنَّ اليَأسَ كُفرٌ لَعَلَّ اللّهَ يُغني عَن قَليلٍ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَظنُن بِرَبِّكَ ظَنَّ سَوءٍ فَإِنَّ اللّهَ أولى بِالجَميلِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص374، بحار الأنوار: ج78 ص203 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة ـ به نقل از ابراهيم بن مسعود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از تجّار نزد امام صادق عليه‏السلام آمد و شد داشت و با ايشان، همنشينى مى‏كرد و امام عليه‏السلام از وضع خوب او آگاه بود. روزگار، از آن تاجر برگشت و از حال و روز خود به امام صادق عليه‏السلام ناليد. امام عليه‏السلام به او فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى‏تابى مكن اگر روزى به عسرت افتاده‏اى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا كه روزگارى دراز، توانگر بوده‏اى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوميد مشو كه نوميدى، كفر است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد كه خداوند، به زودى بى‏نيازت گردانَد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پروردگارت، بدگمان مباش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا كه خدا به نيكى كردن، سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-المكاسب-المذمومة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: المَكاسِبُ المَذمومَةُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: كسب‏هاى نكوهيده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارة-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: تِجارَةُ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: تجارت موادّ غذايى و ارزاق عمومى (طعام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كانَت تِجارَتُهُ الطَّعامَ باتَ في صَدرِهِ غِلٌّ لِلمُسلِمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص518 ح5615، حلية الأولياء: ج7 ص228 الرقم 397 نحوه وكلاهما عنعبد اللّه‏ بن عمرو، كنز العمّال: ج4 ص38 ح9390.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس تجارتش طعام باشد، در سينه‏اش نسبت به مسلمانان، خيانت لانه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ استَحَبَّ تِجارَةَ البَزِّ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البزّ: الثياب (لسان العرب: ج5 ص311 «بزز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَرِهَ تِجارَةَ الحِنطَةِ، وذلِكَ لِما فيها مِنَ الحُكرَةِ المُضِرَّةِ بِالمُسلِمينَ، فَإِن لَم يَكُن ذلِكَ فَلَيسَ التِّجارَةُ بِها مُحَرَّمَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام ـ در باره پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان، تجارت پارچه را دوست مى‏داشت و تجارت گندم را خوش نمى‏داشت؛ زيرا در آن، احتكار صورت مى‏گيرد كه براى مسلمانان، زيانبار است كه اگر آن (احتكار) نباشد، تجارت با آن، حرام نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا لَم يَكُن لِلمَرءِ تِجارَةٌ إلاّ فِي الطَّعامِ طَغى وبَغى.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: ص14، بحار الأنوار: ج62 ص292.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه انسان تجارتى جز طعام نداشته باشد، سركش و متجاوز مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ الطَّعامَ نُزِعَت مِنهُ الرَّحمَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص162 ح716، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص267 ح3964 كلاهماعن الحارث، وسائل الشيعة: ج12 ص99 ح22189.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه طعام بفروشد، رحم از او گرفته مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيع-الدار-والعقار-إلا-أن-يجعل-في-مثله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: بَيعُ الدّارِ وَالعَقارِ إلاّ أن يُجعَلَ في مِثلِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: فروختن خانه و ملك، مگر اين كه جايگزين شوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن باعَ دارا أو عَقارا فَلَم يَجعَل ثَمَنَهُ في مِثلِهِ، كانَ قَمَنا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَمَنٌ وقَمِنٌ وقَمينٌ: أي خليقٌ وجدير النهاية: ج4 ص111 «قمن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن لا يُبارَكَ فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص832 ح2490، مسند ابن حنبل: ج6 ص454 ح18764، سنن الدارمي: ج 2 ص725 ح2527، السنن الكبرى: ج6 ص55 ح11175، مسند أبي يعلى: ج2 ص166 ح1454 كلّها عن سعيد بن حريث، كنزالعمّال: ج3 ص50 ح5441.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خانه‏اى يا ملكى را بفروشد و بهاى آن خرج خريد مانند آن نكند، سزاوار است كه در آن (بهاى فروش) به او بركت داده نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبان بن عثمان&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَعاني جَعفَرٌ عليه‏السلام فَقالَ: باعَ فُلانٌ أرضَهُ؟ فَقُلتُ: نَعَم، قالَ: مَكتوبٌ فِي التَّوراةِ: أنَّهُ مَن باعَ أرضا أو ماءً ولَم يَضَعهُ في أرضٍ أو ماءٍ، ذَهَبَ ثَمَنُهُ مَحقا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحق: النقص والمحو والإبطال النهاية: ج4 ص303 «محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص91 ح3، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1155، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 170 ح3644 عن الإمام الباقر عليه‏السلام، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابان بن عثمان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام مرا فرا خواند و فرمود: «آيا فلان كس، زمينش را فروخت؟». گفتم: «آرى». فرمود: «در تورات نوشته شده: هر كس زمينى يا آبى را بفروشد و با بهاى آن، زمين يا آبى ديگر نخرد، پولش نابود شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُشتَرِي العُقدَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العقدة من الأرض: البقعة الكثيرة الشجر النهاية: ج3 ص270 «عقد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرزوقٌ، وبائِعُها مَمحوقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1156 كلاهما عن وهب الحريري،كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3641 وفيه «العقار» بدل «العقدة» نحوه، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22011.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خريدار زمين پُردرخت، روزى مى‏يابد و از فروشنده آن، بركت گرفته مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مرازم عن أبيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام لِمُصادِفٍ مَولاهُ: اِتَّخِذ عُقدَةً أو ضَيعَةً، فَإِنَّ الرَّجُلَ إذا نَزَلَت بِهِ النّازِلَةُ أوِ المُصيبَةُ، فَذَكَرَ أنَّ وَراءَ ظَهرِهِ ما يُقيمُ عِيالَهُ، كانَ أسخى لِنَفسِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح5، وسائل الشيعة: ج12 ص44 ح22008.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن مرازم از پدرش ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام به خدمتكارش به نام مُصادف فرمود: زمينى پُردرخت يا كشتزارى تهيّه كن؛ زيرا هر گاه اتّفاقِ [ناگوار] يا مصيبتى براى انسان پيش آيد و او به ياد آورد كه پشتوانه‏اى مالى دارد كه خانواده‏اش را اداره كند، سخاوتمندتر خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسمع&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنَّ لي أرضا تُطلَبُ مِنّي ويُرَغِّبُونّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: يا أبا سَيّارٍ، أما عَلِمتَ أن مَن باعَ الماءَ وَالطّينَ ذَهَبَ مالُهُ هَباءً؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي أبيعُ بِالثَّمَنِ الكَثيرِ وأَشتَري ما هُوَ أوسَعُ رُقعَةً مِمّا بِعتُ، قالَ: فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح8، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22013.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مَسمَع ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: زمينى دارم كه آن را از من مى‏خواهند و به فروش آن ترغيبم مى‏كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «اى ابو سيّار! آيا نمى‏دانى كه هر كس آب و گِلى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا «گِل» كنايه از زمين كشاورزى باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را بفروشد، مالش بر باد رفته است؟». گفتم: فدايت شوم! آن را به بهاى بسيار مى‏فروشم و زمينى بزرگ‏تر از آن كه فروخته‏ام، مى‏خرم. فرمود: «پس، عيبى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَمَنُ العَقارِ مَمحوقٌ، إلاّ أن يُجعَلَ في عَقارٍ مِثلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح6 عن هشام بن أحمر، وسائل الشيعة: ج12 ص45 ح22012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پولِ زمين [و مِلك] از بين مى‏رود، مگر اين كه با آن، زمينى [يا مِلكى] مانند همان، خريده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي عن حذيفة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: مَن باعَ دارا فَلَم يَجعَل ثَمَنَها في مِثلِها، لَم يُبارَك لَهُ في ثَمَنِها ـ أو قالَ ـ: لَم يُبارَك لَهُ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص108 ح5، مستدرك الوسائل: ج13 ص295 ح15399 وراجع تهذيبالكمال: ج34 ص56 الرقم 7494.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللآلى ـ به نقل از حُذَيفه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «هر كه خانه‏اى را بفروشد و با پول آن، خانه‏اى ديگر نخرد، مالش بركت نمى‏يابد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيع-التالد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: بَيعُ التّالِدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: فروختن مال قديمى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ يَبيعُ تالِدا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التالد: المال القديم الذي ولد عندك النهاية: ج1 ص194 «تلد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلاّ سَلَّطَ اللّهُ تَعالى عَلَيهِ تالِفا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج18 ص222 ح555 عن عمران بن حصين، كنزالعمّال: ج3 ص51 ح5443.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده‏اى نيست كه مالى قديمى را بفروشد، مگر اين كه خداوند متعال، تلف كننده‏اى را بر او چيره گردانَد [تا پول آن مال را تلف كند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هذه-المكاسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: هذه المَكاسِبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: اين كسب‏ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهى رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله... عَن كَسبِ الغُلامِ الصَّغيرِ الَّذي لا يُحسِنُ صَناعَةً، فَإِنَّهُ إن لَم يَجِد سَرَقَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6ص 367 ح1057، عوالي اللآلي: ج3 ص197 ح12 كلاهما عن السكوني،وسائل الشيعة: ج12 ص118 ح22249.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله... از كاسبى كردن پسر بچّه‏اى كه كارى بلد نيست، نهى فرمود؛ زيرا اگر درآمدى نداشته باشد، دست به دزدى مى‏زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي أعطَيتُ خالَتي غُلاما، ونَهَيتُها أن تَجعَلَهُ قَصّابا أو حَجّاما أو صائِغا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص114 ح5، تهذيب الأحكام: ج6 ص363 ح1041 كلاهما عن طلحة بن زيد عنالإمام الصادق عليه‏السلام، علل الشرائع: ص531 ح3 عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، بحار الأنوار: ج103 ص78 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به خاله‏ام غلامى بخشيدم و از اين كه او را به قصّابى يا حجامتگرى يا زرگرى بگمارد، نهى كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، قَد عَلَّمتُ ابني هذَا الكِتابَ، فَفي أيِّ شَيءٍ اُسِلمُهُ؟ فَقالَ: أسلِمهُ ـ للّه‏ِِ أبوكَ ـ ولا تُسلِمهُ في خَمسٍ: لا تُسلِمهُ سَيّاءً ولا صائِغا، ولا قَصّابا، ولا حَنّاطا، ولا نَخّاسا، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، ومَا السَّيّاءُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الَّذي يَبيعُ الأَكفانَ ويَتَمَنّى مَوتَ اُمَّتي، ولَلمَولودُ مِن اُمَّتي أحَبُّ إلَيَّ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ، وأَمَّا الصّائِغُ فَإِنَّهُ يُعالِجُ غَبنَ اُمَّتي، وأَمَّا القَصّابُ فَإِنَّهُ يَذبَحُ حَتّى تَذهَبَ الرَّحمَةُ مِن قَلبِهِ، وأَمَّا الحَنّاطُ فَإِنَّهُ يَحتَكِرُ الطَّعامَ عَلى اُمَّتي، ولَأَن يَلقَى اللّهَ العَبدُ سارِقا أحَبُّ إلَيَّ مِن أن يَلقاهُ قَدِ احتَكَرَ طَعاما أربَعينَ يَوما، وأَمَّا النَّخّاسُ فَإِنَّهُ أتاني جَبرَئيلُ عليه‏السلام فَقالَ: «يا مُحَمَّدُ، إنَّ شَرَّ اُمَّتِكَ الَّذينَ يَبيعونَ النّاسَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص158 ح3582، معاني الأخبار: ص151 ح1 كلاهما عن إبراهيمبن عبد الحميد، بحارالأنوار: ج103 ص77 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى خدمت پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! من به اين فرزندم، سواد آموخته‏ام. حالا او را به چه شغلى بگمارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مرحبا به تو! او را در هر شغلى بگذار؛ امّا به پنج شغل مگمار: سيّايى، زرگرى، قصّابى، گندم‏فروشى و برده‏فروشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: اى پيامبر خدا! سيّا كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه كفن مى‏فروشد و آرزوى مرگ افراد امّت مرا دارد، در حالى كه نوزادى از امّت خود را از هر آنچه آفتاب بر آن مى‏تابد، بيشتر دوست دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا زرگر؛ زيرا به فكر مغبون ساختن افراد امّت من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا قصّاب؛ زيرا آن قدر حيوان مى‏كشد كه رَحم از دلش رخت بر مى‏بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا گندم‏فروش؛ زيرا ارزاق امّت مرا احتكار مى‏كند. اگر كسى با عنوانِ دزد، خدا را ديدار كند، بهتر است از اين كه او را در حالى ديدار كند كه خوراك مردم را چهل روز احتكار كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا برده‏فروش؛ زيرا جبرئيل عليه‏السلام نزد من آمد و گفت: &amp;quot;اى محمّد! بدترين افراد امّت تو، كسانى هستند كه انسان، خريد و فروش مى‏كنند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام فَخَبَّرتُهُ أنَّهُ وُلِدَ لي غُلامٌ، فَقالَ: ألا سَمَّيتَهُ مُحَمَّدا؟ قُلتُ: قَد فَعَلتُ، قالَ: فَلا تَضرِب مُحَمَّدا ولا تُسُبَّهُ، جَعَلَهُ اللّهُ قُرَّةَ عَينٍ لَكَ في حَياتِكَ، وخَلَفَ صِدقٍ مِن بَعدِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، في أيِّ الأَعمالِ أضَعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا عَدَلتَهُ عَن خَمسَةِ أشياءَ فَضَعهُ حَيثُ شِئتَ: لا تُسلِمُهُ صَيرَفِيّا؛ فَإِنَّ الصَّيرَفِيَّ لا يَسلَمُ مِنَ الرِّبا، ولا تُسلِمهُ بَيّاعَ الأَكفانِ؛ فَإِنَّ صاحِبَ الأَكفانِ يَسُرُّهُ الوَبا إذا كانَ، ولا تُسلِمهُ بَيّاعَ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ لا يَسلَمُ مِنَ الاِحتِكارِ، ولا تُسلِمهُ جَزّارا؛ فَإِنَّ الجَزّارَ تُسلَبُ مِنهُ الرَّحمَةُ، ولا تُسلِمهُ نَخّاسا؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قالَ: «شَرُّ النّاسِ مَن باعَ النّاسَ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص114 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص361 ح1037، علل الشرائع: ص530 ح1،بحارالأنوار: ج103 ص77 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن عمّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدمت امام صادق عليه‏السلام رسيدم و به ايشان گفتم كه خداوند، پسرى به من عطا كرده است. فرمود: «نامش را محمّد مى‏گذاشتى». گفتم: همين كار را كردم. فرمود: «پس، محمّد را نزن و به او ناسزا مگو. خداوند، او را برايت در زمان حياتت، نور چشمى و پس از مرگت، جانشين صالحى قرار دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! او را به چه شغلى بگذارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون از پنج كار بازش داشتى، او را هر جا كه خواستى براى كارآموزى بگذار: او را براى كارآموزى به صرّاف مسپار كه صرّاف از ربا مصون نيست. وى را نزد كفن‏فروش مفرست؛ زيرا آمدن وبا كفن‏فروش را خوشحال مى‏كند. و او را نزد طعام‏فروش (گندم يا جو) مگذار؛ زيرا وى احتكار در امان نمى‏باشد. او را به قصّابش مسپار؛ زيرا رحْم‏دلى از قصّاب گرفته مى‏شود. او را به برده‏فروش هم مسپار؛ زيرا پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: &amp;quot;بدترينِ انسان‏ها، كسى است كه انسان خريد و فروش كند&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-درباره-شغلها-و-كسبهاى-نكوهيده621&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى درباره شغل‏ها و كسب‏هاى نكوهيده&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات اهل بيت عليهم‏السلام، برخى از شغل‏ها و كسب‏ها، كسب ناپسند معرفى شده‏اند. شغل‏هايى همچون سلاخى، برده فروشى، كفن فروشى، صيرفى (فروش طلا و نقره) و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر چرايى ناپسند بودن اين شغل‏ها نيز در روايات، اشاره شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبيين اين روايات، نيازمند توجه به تأثير تربيتى كسب و پيشه، بر روحيه فرد است. تأثيرى كه ناخودآگاه، صاحب شغل و كسب را روحيه‏اى ديگر مى‏بخشد، يا ويژگى‏هاى نهفته در وجود او را بارور مى‏سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى شغل‏هاى نكوهيده از منظر اسلام، نشان‏دهنده دو ويژگى اساسى در اين مجموعه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آسيب-رسانى-به-لطافت-روح-انسانى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. آسيب رسانى به لطافت روح انسانى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فطرت پاك انسانى، هديه الهى به بشر و نماد «و نفخت فيه من روحى» است. اين سرمايه انسانى موهبتى گرانبهاست كه بايد از هر گزندى مصون بماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انجام دادن برخى رفتارها سبب آفت‏زدگى روح انسانى و آسيب‏ديدگى لطافت موجود در آن مى‏شود. اگر اين رفتارها تكرار شده يا به صورت شغل مستمر درآيند تأثير ويرانگرى بر روح انسانى مى‏گذارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشتن و سر بريدن حيوانات، پوست كندن آنها و حتى قصابى، سبب سخت‏دلى و سنگ‏دلى آدمى شده و لطافت و زلالى روح او را خدشه‏دار مى‏سازند. سر بريدن حيوانات، اگر چه براى اهداف شرعى و عرفى، عملى مجاز است، ولى شدت و خشونتى درون خود دارد كه تكرار آن عمل يا ابزار كسب قرار دادن آن، سبب نهادينه شدن آن خشونت در وجود عامل آن مى‏شود. در روايتى از امام صادق عليه‏السلام آمده است: «فَإِنَّ الجَزّارَ تُسلَبُ مِنهُ الرَّحمَةُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دل رحمى از سلاّخ گرفته مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفن فروشى، به ويژه مطابق با رسوم كهن نيز از گروه شغل‏هايى است كه لطافت روح انسانى را مخدوش مى‏سازند. كفن فروش به سبب علاقه به درآمد بيشتر خود، مشتاق مرگ افراد بيشتر و درآمدزايى ناشى از كفن فروشى خويش است، تا جايى كه بنا بر روايت اسحاق بن عمار از امام صادق عليه‏السلام، بيمارى واگيردار و فراگيرى همچون وبا نيز ممكن است سبب خوشحالى او شود! «فَإِنَّ صاحِبَ الأَكفانِ يَسُرُّهُ الوَبا إذا كانَ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ كفن فروش از آمدن وبا هم شاد مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شغل برده فروشى نيز از منظر تربيتى بر روح انسان تأثير بد مى‏گذارد. از زاويه ديد برده فروش، انسانِ برده، متاعى همچون اشياى بى‏جان يا حيوانات است و مطابق با معيارهاى سودآورى به او نگريسته مى‏شود. او به ارزش انسانى يا خواسته‏هاى روحى و روانى برده نمى‏انديشد، بلكه همه چيز را مطابق با درآمد خويش يا قيمت بازار مى‏سنجد. اگر خريدار، در پى كودكى بدون مادر، يا مادرى بدون فرزند باشد او به راحتى ميان مادر و فرزند جدايى مى‏اندازد، تا سود خويش را افزون كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن از قول جبرئيل است آيا آنچه جبرئيل مى‏گويد از جانب خداست؟، خطاب به پيامبر گرامى صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مى‏فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحَمَّدُ، إنَّ شَرَّ اُمَّتِكَ الَّذينَ يَبيعونَ النّاسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح352.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى محمد، بدترين افراد امت تو كسانى اند كه انسان مى‏فروشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شغلهاى-با-احتمال-لغزش-زياد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. شغل‏هاى با احتمال لغزش زياد&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروه دوم از كسب‏هاى نكوهيده، شغل‏هايى هستند كه به جهت ظرافت و دقت داد و ستد، يا لوازم عرفى همراه با شغل، يا شى‏ء مورد معامله، احتمال لغزش و انحراف در آنها بيش از شغل‏هاى ديگر است. طبيعت اين كسب‏ها دربردارنده اين خطر است و انسان دارنده آن شغل، احتمال لغزش و انحرافش بيشتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داد و ستد طلا و نقره كه با عنوان «صرف» در روايات آمده از آن جمله است. تخمين عيار و درصد خلوص طلا و نقره با امكانات آن دوران، تعيين وزن دقيق اين دو فلز گرانبها و معيار تبديل گونه‏هاى متفاوت آن به يكديگر، كارهاى دشوارى بودند كه همه آنها بر عهده «صيرفى» قرار داشت. طبيعى است كه منافع فردى و تمايل آدمى به درآمدزايى بيشتر، امكان لغزش در سنجش عيار و وزن و تبديل اين فلزات به يكديگر را افزايش مى‏دهد. ضمن آن كه به سبب ظرافت موجود در سنجش، طرف مقابل يعنى خريدار يا فروشنده نيز امكان فهم يا تصحيح اشتباه صيرفى را ندارد. از اين رو، امام صادق عليه‏السلام در باره اين شغل فرموده است: «فَإنَّ الصَّيرَفِيَّ لا يَسلَمُ مِنَ الرِّبا»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صيرفى مصون از ربا نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فروش مواد غذائى روزانه مردم (قُوتِ رايج) نيز همين مشكل را دارد و ممكن است در برخى موارد به احتكار بينجامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين خطر به ويژه در جوامع كهن كه تجارت و نقل و انتقال مواد غذائى، بسى دشوارتر از اين زمان بوده، نمود بيشترى داشته است؛ زيرا به محض كاهش عرضه قوت رايج مردم، همانند گندم، و احتمال افزايش قيمت آن، طبيعت انسانى و ماديگراى فروشندگان به احتكار و عرضه نكردن اجناس رو مى‏آوردند تا درآمد خويش را افزايش داده يا سرمايه خويش را از دست ندهند. بدين سبب، احتمال لغزش در اين شغل‏ها بيش از شغل‏هايى همانند پارچه‏فروشى است كه به سبب نبودن نياز ضرورى و آنى مردم، احتكار در آن بى‏معنا بوده است. در روايت اسحاق بن عمار از امام صادق عليه‏السلام آمده است: «لا تُسلِمهُ بَيّاعَ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ لا يَسلَمُ مِنَ الاِحتِكارِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزند خود را [براى آموزش كسب] نزد فروشنده طعام نفرست، زيرا او از [گناه] احتكار مصون نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت دعائم الاسلام نيز درباره علاقه‏هاى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمده است: «أنَّهُ استَحَبَّ تِجارَةَ البَزِّ وكَرِهَ تِجارَةَ الحِنطَةِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. آن حضرت تجارت پارچه را دوست داشت و تجارت گندم را ناپسند مى‏دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجارت مواد غذائى در اوقات بحرانى، سبب پديد آمدن و تقويت رذائل اخلاقى نيز مى‏شود و آن را به گروه اول نيز ملحق مى‏سازد يعنى منافع فردى سبب چشم بستن بر نيازهاى مردم و سختى‏هاى آنها مى‏شود. امير المؤمنين عليه‏السلام فرمود: «مَن باعَ الطَّعامَ نُزِعَت مِنهُ الرَّحمَةُ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كه طعام [و قوت روزانه مردم]را بفروشد، دل رحمى از او سلب مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پايان، تذكر چند نكته مفيد است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. در شغل‏هايى كه احتمال لغزش در آنها فراوان است، اگر فردى با آمادگى كامل و پرهيز از لغزش‏ها، آن شغل را انتخاب كند اشكالى ندارد. چنانكه برخى اصحاب امامان عليهم‏السلام صيرفى بوده‏اند و خطر شغل خود را با امام عليه‏السلام نيز مطرح كرده‏اند، ولى امام عليه‏السلام تغيير شغل را توصيه نكرده‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: كافى: ج5 ص114 ح2 (پرسش سدير صيرفى از امام باقر عليه‏السلام در باره كارش و بى‏اشكال دانستنامام عليه‏السلام، همچنين ر.ك: همان: ح3 درباره فروش آرد و بى اشكال شمردن آن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنان كه اگر فروشنده مواد غذائى از احتكار بپرهيزد عمل او اشكالى نخواهد داشت: «فَإِن لَم يَكُن ذلِكَ فَلَيسَ التِّجارَةُ بِها مُحَرَّمَةً»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر اين گونه نباشد، داد و ستد نسبت به آن حرام نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. مواردى كه در روايات پيشين شمرده شده‏اند، به منزله شغل و كسب مكروه معرفى شده‏اند، نه آن كه هر گونه داد و ستد در آن كارها كراهت داشته باشد. يعنى اگر چه شغل كفن فروشى مكروه است، ولى خريدن كفن كراهتى ندارد حتى توصيه شده است كه انسان كفن خويش را در زمان حيات خود خريدارى كند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: توضيح المسائل امام خمينى مسئله 573.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. ناپسندى برخى شغل‏ها، به شرايط زمانى و مكانى خاص آنها بستگى دارد و اگر در زمانى ديگر، معيارهاى ذكر شده در ابتداى نوشته در باره مشاغل تغيير كند پسنديدگى و ناپسندى نيز تغيير خواهند كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال در دوره كهن، فرد كفن‏فروش در هر روستا و شهر كوچك، منتظر مرگ افراد بيشترى بود تا كفن بيشترى به فروش رسانده، درآمد فزون‏ترى كسب كند. ولى در زمان معاصر و مطابق با عرف موجود، مرسوم است كه افراد در مكان‏هاى مقدس كفن خويش را خريدارى كرده و حتى براى ديگران به سوغات مى‏برند. يعنى ارتباط فروش كفن با فراوانى مرگ و مير قطع شده و در نتيجه معيار كراهت در زمان حال وجود ندارد. همچنان كه فروشندگان كفن همراه با كفن فروشى اجناس فراوان ديگرى را نيز به فروش مى‏رسانند و معاش آنها به كفن فروشىِ تنها وابسته نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل، ارتباط افراد حاضر در مراسم عزا، همچون قارى قرآن و مداح و سخنران، با مرگ و مير افرادِ هم دوره و هم محلى خويش، بيشتر شده و ويژگى سُرور و شادى از مرگ بيشتر افراد در اين شغل‏ها نيز مصداق مى‏يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم چنان كه برخى شغل‏هاى نو پديد، همانند فروش لوازم آرايش، يا لوازم خاص زنان، به سبب احتمال خطر و انحراف، نكوهيده تلقى مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. در برخى احاديث، فروش برخى اشيا همچون زمين و خانه ناپسند شمرده شده است، ولى اين ناپسندى ارتباطى با كسب و شغل ندارد. بلكه تنها درباره شى‏ء مورد معامله است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مثال، فروش زمين زراعى، مزرعه، خانه و بنا تنها در صورتى شايسته است كه به جاى آن، زمين، باغ و خانه ديگرى خريدارى شود و الاّ فروش سرمايه و مصرف آن در كارهاى روزمره و گذرا، ناپسند است. دليل اين سخن نيز مشخص است؛ زيرا تبديل كردن سرمايه مولّد به سرمايه غير مولد و مصرفى، شايسته نيست. بدين سبب امام صادق عليه‏السلام فروش زمين زراعى را هدر رفته مى‏شمارد، مگر آن كه به جاى آن زمين زراعى ديگر خريدارى شود. آن حضرت مى‏فرمايد: «اى ابو سيار! آيا نمى‏دانى كه هر كس آب و گِلى را بفروشد مالش برباد رفته است؟» گفتم: فدايت شوم، آن را به بهاى بسيار مى‏فروشم و زمينى بزرگ‏تر از آن را كه فروخته‏ام مى‏خرم. امام فرمود: «خوب است».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ح346.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: السُّوقُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;روايات-في-ذم-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: رِواياتٌ في ذَمِّ السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: روايت‏هايى در نكوهش بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ البِقاعِ الأَسواقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص168 ح306، صحيح ابن حبّان: ج4 ص476 ح1599 نحوه،السنن الكبرى: ج3 ص92 ح4984 كلّها عن ابن عمر، المعجم الأوسط: ج7 ص155 ح7140 عن أنس، كنزالعمّال: ج7 ص648 ح20720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين مكان‏ها، بازارهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحَبُّ البِلادِ إلَى اللّهِ مَساجِدُها، وأَبغَضُ البِلادِ إلَى اللّهِ أسواقُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص464 ح288، صحيح ابن حبّان: ج4 ص477 ح1600، صحيح ابن خزيمة: ج 2 ص269 ح1293، السنن الكبرى: ج3 ص92 ح4983 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج7 ص648 ح20719؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبوب‏ترين جاها نزد خدا، مساجدند و منفورترين جاها نزد خدا، بازارهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عن آبائه عليهم‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله لِجَبرَئيلَ عليه‏السلام: أيُّ البِقاعِ أحَبُّ إلَى اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى؟ قالَ: المَساجِدُ، وأَحَبُّ أهلِها إلَى اللّهِ أوَّلُهُم دُخولاً إلَيها وآخِرُهُم خُروجا مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَيُّ البِقاعِ أبغَضُ إلَى اللّهِ تَعالى؟ قالَ: الأَسواقُ، وأَبغضُ أهلِها إلَيهِ أوَّلُهُم دُخولاً إلَيها وآخِرُهُم خُروجا مِنها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص145 ح237 عن جابر، بحارالأنوار: ج84 ص4 ذيل ح76 وراجع مجمعالزوائد: ج2 ص109 ح1929.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام ـ از پدرانش عليهم‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به جبرئيل فرمود: «اى جبرئيل! كدام مكان‏ها نزد خداوند عز و جل محبوب‏تر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مساجد، و دوست داشتنى‏ترين مسجديان در پيشگاه خدا، كسى است كه پيش از همه وارد مسجد مى‏شود و پس از همه بيرون مى‏رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «پس منفورترين مكان‏ها نزد خداوند متعال كدام‏اند؟». گفت: بازارها، و منفورترين بازاريان در پيشگاه خدا، كسى است كه پيش از همه وارد بازار مى‏شود و پس از همه بيرون مى‏رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن جبير بن مطعم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيَّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ فَقالَ: لا أدري. فَلَمّا أتاهُ جِبريلُ عليه‏السلام قالَ: يا جَبرَئيلُ، أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ قالَ: لا أدري، حَتّى أسأَلَ رَبّي عز و جل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقَ جِبريلُ عليه‏السلام ثُمَّ مَكَثَ ما شاءَ اللّهُ أن يَمكُثَ، ثُمَّ جاءَ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّكَ سَأَلتَني: أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ فَقُلتُ: لا أدري، وإنّي سَأَلتُ رَبّي عز و جل: أيُّ البُلدانِ شَرٌّ؟ فَقالَ: أسواقُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص617 ح16744، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص166 ح303،المعجم الكبير: ج2 ص128 ح1545، مسند أبي يعلى: ج6 ص452 ح7366، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص280.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از جبير بن مطعم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى خدمت پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! كجاى شهرها بدتر است؟ فرمود: «نمى‏دانم». چون جبرئيل عليه‏السلام نزد ايشان آمد. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «اى جبرئيل! كجاى شهرها بدتر است؟». گفت: نمى‏دانم، تا از پرورگارم بپرسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل عليه‏السلام رفت و مدّتى نيامد و سپس آمد و گفت: اى محمّد! از من پرسيدى: كجاى شهرها بدتر است؟ و من گفتم: نمى‏دانم. از پروردگارم پرسيدم: كجاى شهرها بدتر است؟ و او فرمود: «بازارى آنها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاءَ أعرابِيٌّ مِن بَني عامِرٍ إلَى النَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَسَأَلَهُ عَن شَرِّ بِقاعِ الأَرضِ وخَيرِ بِقاعِ الأَرضِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: شَرُّ بِقاعِ الأَرضِ الأَسواقُ، وهِيَ مَيدانُ إبليسَ، يَغدو بِرايَتِهِ ويَضَعُ كُرسِيَّهُ ويَبُثُّ ذُرِّيَّتَهُ، فَبَينَ مُطَفِّفٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طفّفتُ: أي نقصت النهاية: ج3 ص129 «طفف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في قَفيزٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَفيز: مكيال تتواضع الناس عليه لسان العرب: ج5 ص395 «قفز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو طائِشٍ في ميزانٍ، أو سارِقٍ في ذَرعٍ، أو كاذِبٍ في سِلعَةٍ، فَيَقولُ: عَلَيكُم بِرَجُلٍ ماتَ أبوهُ وأَبوكُم حَيٌّ، فَلا يَزالُ مَعَ ذلِكَ أوَّلَ داخِلٍ وآخِرَ خارِجٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه‏السلام: وخَيرُ البِقاعِ المَساجِدُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص199 ح3751، معاني الأخبار: ص168 ح1 عن مفضّل بن سعيدعن الإمام الباقر عليه‏السلام، بحارالأنوار: ج84 ص11 ح87 وراجع الخرائج والجرائح: ج1 ص111 ح185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باديه‏نشينى از بنى عامر نزد پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آمد و از ايشان در باره بدترين و بهترين اماكن زمين پرسيد. پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به او فرمود: «بدترين مكان زمين، بازارهاست. بازارها، ميدان ابليس‏اند. اوّلِ صبح با پرچم خود مى‏آيد و تختش را مى‏گذارد و فرزندان خود را در ميان همه اصناف، پخش مى‏كند: از كسى كه پيمانه‏اش را كم مى‏دهد تا كسى كه ترازويش را سبُك مى‏كشد و كسى كه از گَز كردن [پارچه]مى‏دزدد يا كسى كه براى فروش كالايش به دروغ، متوسّل مى‏شود. او به فرزندانش مى‏گويد: بر شما باد [فريفتن]مردى كه پدرش [آدم عليه‏السلام] مُرده، در حالى كه پدر شما هنوز زنده است. شيطان با اوّلين كسى كه وارد بازار مى‏شود، مى‏آيد و با آخرين نفر از بازار، خارج مى‏شود». سپس فرمود: «و بهترين مكان‏ها، مسجدهايند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ المَجالِسِ الأَسواقُ وَالطُّرُقُ، وخَيرُ المَجالِسِ المَساجِدُ، فَإِن لَم تَجلِس فِي المَسجِدِ فَالزَم بَيتَكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص60 ح142 وح 143، مسند الشاميين: ج4 ص310 ح3392 كلّها عنواثلة، كنز العمّال: ج9 ص141 ح25416.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين جاى‏هاى نشستن، بازارها و گذرگاه هستند و بهترين محل‏هاى نشستن، مسجدهايند. پس اگر در مسجد نمى‏نشينى، در خانه‏ات بمان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الشَّياطينَ تَغدو بِراياتِها إلَى الأَسواقِ، فَيَدخُلونَ مَعَ أوَّلِ داخِلٍ، ويَخرُجونَ مَعَ آخِرِ خارِجٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص136 ح7618، مسند الشاميّين: ج1 ص311 ح544 كلاهما عن أبي اُمامة،كنزالعمّال: ج4 ص20 ح9296 وراجع سنن أبي داود: ج1 ص276 ح1051 والسنن الكبرى: ج3 ص312 ح5834 واُسد الغابة: ج5 ص272 ح5152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شياطين، صبح با پرچم‏هاى خود به بازارها مى‏آيند و با نخستين وارد شونده به بازار، وارد مى‏شوند و با آخرين خارج شونده، خارج مى‏شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالأَسواقَ! فَإِنَّ الشَّيطانَ قَد باضَ بِها وفَرَّخَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج1 ص340.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بازارها برحذر باشيد؛ زيرا شيطان در آنها تخم گذاشته و جوجه كرده است [و لانه و كمينگاه شياطين است].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَكُن أوَّلَ مَن يَدخُلُ السّوقَ، ولا آخِرَ مَن يَخرُجُ مِنها، فَفيها باضَ الشَّيطانُ وفَرَّخَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص248 ح6118، تاريخ بغداد: ج12 ص426 الرقم 6874، رياض الصالحين: ص 667، تفسير القرطبي: ج10 ص420 كلّها عن سلمان، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9334.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلين كسى مباش كه به بازار در مى‏آيد و آخرين كسى مباش كه آن را ترك مى‏كند؛ زيرا شيطان در بازارها تخم گذاشته و جوجه كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَكونَنَّ ـ إنِ استَطَعتَ ـ أوَّلَ مَن يَدخُلُ السّوقَ، ولا آخِرَ مَن يَخرُجُ مِنها، فَإِنَّها مَعرَكَةُ الشَّيطانِ وبِها يَنصِبُ رايَتَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1906 ح100، المعجم الكبير: ج6 ص252 ح6131، رياض الصالحين: ص 666، تفسير القرطبي: ج10 ص422 كلاهما نحوه كلّها عن سلمان، كنزالعمّال: ج4 ص29 ح9335.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مى‏توانى، نه اوّلين كسى باش كه وارد بازار مى‏شود و نه آخرين كسى كه آن را ترك مى‏كند؛ زيرا بازار، آوردگاه شيطان است و پرچمش را در آن بر مى‏افرازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَدا إلى صَلاةِ الصُّبحِ اُعطِيَ رُبعَ الإِيمانِ، ومَن غَدا إلَى السّوقِ اُعطِيَ رايَةَ إبليسَ، وهُوَ مَعَ أوَّلِ مَن يَغدو وآخِرِ مَن يَروحُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص255 ح6146، تهذيب الكمال: ج19 ص280 الرقم 3761، كنزالعمّال: ج7ص 369 ح19313 نقلاً عن ابن النجّار وفيه «راية» بدل «ربع» وكلّها عن سلمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس براى [گزاردنِ] نماز صبح [به مسجد] رود، يكْ چهارم ايمان به او داده شده است و هر كس صبح زود به بازار رود، پرچم ابليس به او داده مى‏شود. ابليس با اوّلين كسى كه صبحگاهان به بازار رود، وارد بازار مى‏شود و با آخرين كسى كه شبانگاه از بازار خارج شود، آن جا را ترك مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَدا إلى صَلاةِ الصُّبحِ غَدا بِرايَةِ الإِيمانِ، ومَن غَدا إلَى السّوقِ غَدا بِرايَةِ إبليسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص751 ح2234، التمهيد: ج19 ص278 نحوه وكلاهما عن سلمان،كنزالعمّال: ج7 ص366 ح19300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس صبحگاهان براى نماز صبح برود، با پرچم ايمان رفته است و هر كس صبحگاهان به بازار رود، با پرچم ابليس رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طوبى لِلعُلَماءِ، طوبى لِلعُبّادِ، وَيلٌ لِأَهلِ الأَسواقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص248 ح29329 نقلاً عن الفردوس عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا به حال عالمان! خوشا به حال عابدان! واى بر اهل بازارها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَغدو إبليسُ بُكرَةً فَيَصيحُ بِأَعلى صَوتِهِ: يا وَيلَهُ، يا وَيلَهُ! فَيَفزَعُ لَهُ مُرّادُ ذُرِّيَّتِهِ فَيَقولونَ: يا سَيِّدَنا ما أفزَعَكَ؟ فَيَقولُ: اِنطَلِقوا بِهذَا اللِّواءِ وهذِهِ الرّاياتِ حَتّى تَركُزوها فِي الأَسواقِ ومَجامِعِ الطُّرُقِ، ثُمَّ أكِبّوا بَينَ النّاسِ وَانزِغوهُم&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَزَغَ: أي أفسد وأغرى النهاية: ج5 ص42 «نزغ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَلقوا بَينَهُم بِالفَواحِشِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَنطَلِقونَ حَتّى يَركُزوها كَذلِكَ. ويَقولونَ ذلِكَ حينَ يُمسونَ، فَلا تُرى فِي الأَسواقِ إلاَّ المُنكَراتُ ولا تُسمَعُ إلاَّ الفَواحِشُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَروحونَ بِها مَعَ آخِرِ مُنقَلِبٍ مِنَ السّوقِ، يَسيرونَ بِها بَينَ يَدَيهِ بِلِوائِهِم وراياتِهِم، حَتّى يُدخِلوها بَيتَهُ، فَيُبَيِّتونَها مَعَهُ في بَيتِهِ، حَتّى يَغدوا بِها مَعَ أوَّلِ غادٍ إلَى السّوقِ، يَسيرونَ بِها بَينَ يَدَيهِ حَتّى يَركُزوها في مَجامِعِ الطُّرُقِ وَالأَسواقِ. فَهُم عَلى ذلِكَ كُلَّ يَومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج4 ص139 و 140 ح9904 نقلاً عن ابن زنجويه عن أبي اُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس، صبح زود با بلندترين صدايش، فرياد مى‏زند: «اى واى! اى واى!». فرزندان نابكارش نگران او مى‏شوند و مى‏گويند: سرورا! چه چيز، تو را هراسان كرده است؟ ابليس مى‏گويد: «اين عَلَم و اين پرچم‏ها را ببريد و در بازارها و محلّ تجمّع مردم در گذرگاه‏ها نصب كنيد و سپس به جان مردم بيفتيد و آنها را وسوسه كنيد و در ميانشان، فساد و تباهى افكنيد». آنها مى‏روند و عَلَم‏ها و پرچم‏ها را نصب مى‏كنند و تا شب چنان مى‏كنند. از اين روست كه در بازارها جز خلافكارى ديده نمى‏شود و جز زشتگويى، شنيده نمى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس شامگاهان، عَلَم و پرچم هايشان را بر مى‏دارند و با آخرين نفرى كه بازار را ترك مى‏كند، بر مى‏گردند و پيشاپيش او حركت مى‏كنند تا او را به خانه‏اش مى‏برند و شب را نيز در خانه‏اش با او به سر مى‏برند و باز بامدادان با اوّلين كسى كه راهىِ بازار مى‏شود، به راه مى‏افتند و عَلَم و پرچم به دست، پيشاپيش او حركت مى‏كنند و عَلَم‏ها و پرچم‏هاى خود را در تجمّع‏گاه‏هاى كوچه‏ها و بازارها برپا مى‏كنند، و اين، كارِ هر روز آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي اُمامة عن رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ إبليسَ لَمّا اُنزِلَ إلَى الأَرضِ قالَ: يا رَبِّ، أنزَلتَني إلَى الأَرضِ وجَعَلتَني رَجيما ـ أو كَما ذَكَرَ ـ فَاجعَل لي بَيتا. قالَ: الحَمّامُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مجمع الزوائد ج8 ص221 ح13298: «قال: بيتك الحمّام».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ: فَاجعَل لي مَجلِسا. قالَ: الأَسواقُ ومَجامِعُ الطُّرُقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص207 ح7837 عن أبي اُمامة، كنزالعمّال: ج16 ص98 ح44055.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابو اُمامه از پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس چون به زمين فرو فرستاده شد، گفت: پروردگارا! مرا به زمين، فرو فرستادى و مطرودم قرار دادى ـ يا چيزى شبيه اين گفت ـ. پس برايم خانه‏اى قرار ده. خداوند فرمود: «گرمابه». گفت: جايى هم براى نشستنم قرار ده. فرمود: «بازارها و پاتوق‏هاى كوى و برزن‏ها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ إبليسُ لِرَبِّهِ: يا رَبِّ قَد اُهبِطَ آدَمُ وقَد عَلِمتُ أنَّهُ سَيَكونُ كِتابٌ ورُسُلٌ، فَما كِتابُهُم ورُسُلُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رُسُلُهُمُ المَلائِكَةُ وَالنَّبِيّونَ مِنهُم، وكُتُبُهُمُ التَّوراةُ وَالزَّبورُ وَالإِنجيلُ وَالفُرقانُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما كِتابي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كِتابُكُ الوَشمُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَشمُ: أن يُغرز الجلد بإبرة، ثمّ يُحشى بكحل أو نيل فيزرقّ أثره النهاية: ج5 ص189 «وشم&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقُرآنُكَ الشِّعرُ، ورُسُلُكَ الكَهَنَةُ، وطَعامُكَ ما لا يُذكَرُ اسمُ اللّهِ عَلَيهِ، وشَرابُكَ كُلُّ مُسكِرٍ، وصِدقُكَ الكَذِبُ، وبَيتُكَ الحَمّامُ، ومَصائِدُكَ النِّساءُ، ومُؤَذِّنُكَ المِزمارُ، ومَسجِدُكَ الأَسواقُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص85 ح11181، حلية الأولياء: ج3 ص278 الرقم 248 كلاهما عن ابنعبّاس، الفردوس: ج3 ص199 ح4560 عن أنس، كنزالعمّال: ج16 ص98 ح44056؛ بحارالأنوار: ج63 ص281 ح173 نقلاً عن الدرّ المنثور عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس به پروردگارش گفت: پروردگارا! آدم به زمين، فرستاده شد و من مى‏دانم كه به زودى كتابى و فرستادگانى در كار خواهد بود. كتاب و فرستادگان آنها (بنى آدم) چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فرستادگانشان، فرشتگان‏اند و پيامبرانى از جنس خودشان، و كتاب‏هايشان تورات است و زبور و انجيل و فرقان (قرآن)». ابليس گفت: پس كتاب من چيست؟ خدا فرمود: «كتاب تو، خالكوبى است و خواندنىِ تو، شعر [بى‏محتوا و مشركانه] و فرستادگانت، كاهنان و خوراكت، آنچه نام خدا بر آن برده نشود و نوشيدنى‏ات، همه مُسكرها و راستت، دروغ است و خانه‏ات، حمّام است و دام‏هايت، زنان‏اند و مؤذّنت، نى است و مسجدت، بازارهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَجالِسُ الأَسواقِ مَحاضِرُ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص134 ح9814، عيون الحكم والمواعظ: ص488 ح9038.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محفل‏هاى بازارها، جاى حضور شيطان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلَى الحارِثِ الهَمدانِيِّ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ ومَقاعِدَ الأَسواقِ؛ فَإِنَّها مَحاضِرُ الشَّيطانِ ومَعاريضُ الفِتَنِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 69، غرر الحكم: ج2 ص305 ح2699، بحارالأنوار: ج33 ص509 ح707.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ در نامه‏اش به حارث هَمْدانى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پاتوق‏هاى بازار بپرهيز كه محلّ حضور شيطان است و عرضه‏گاه فتنه‏ها و گم‏راهى‏ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ يَومُ الجُمُعَةِ غَدَتِ الشَّياطينُ بِراياتِها إلَى الأَسواقِ فَيَرمونَ النّاسَ بِالتَّرابيثِ ـ أوِ الرَّبائِثِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الجزري: في حديث على عليه‏السلام «إذا كان يوم الجمعة غدت الشياطين براياتها فيأخذون الناس بالربائث فيُذَكِّرونهم الحاجات» أي ليربثوهم بها عن الجمعة.يقال: ربثته عن الأمر إذا حبسته وثبّطته.والربائث جمع ربيثة وهي الأمر الذي يحبس الإنسان عن مهامّه النهاية: ج2 ص182 «ربث».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ ويُثَبِّطونَهُم عَنِ الجُمُعَةِ، وتَغدُو المَلائِكَةُ فَيَجلِسونَ عَلى أبوابِ المَسجِدِ فَيَكتُبونَ الرَّجُلَ مِن ساعَةٍ وَالرَّجُلَ مِن ساعَتَينِ حَتّى يَخرُجَ الإِمامُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص276 ح1051، السنن الكبرى: ج3 ص312 ح5834، مسند ابن حنبل: ج1ص 201 ح719 عن رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نحوه، كنزالعمّال: ج7 ص736 ح21168.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون روز جمعه شود، شياطين با پرچم‏هاى خود به بازارها مى‏روند و مردم را به بهانه‏هاى مختلف، مشغول مى‏كنند و از [حضور در] نماز جمعه بازشان مى‏دارند. فرشتگان نيز بر درهاى مسجد مى‏نشينند و [اسامى]اشخاص و زمان حضورشان در نماز جمعه را تا خارج شدن امام جمعه مى‏نويسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ثُمَّ مَضَى ابنُ مُلجَمٍ لَعَنَهُ اللّهُ يَدورُ في شَوارِعِ الكوفَةِ، فَاجتازَ عَلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه‏السلام وهُوَ جالِسٌ عِندَ ميثَمٍ التَّمّارِ، فَخَطَفَ عَنهُ كي لا يَراهُ، فَفَطَنَ بِهِ فَبَعَثَ خَلفَهُ رَسولاً. فَلَمّا أتاهُ وَقَفَ بَينَ يَدَيهِ وسَلَّمَ عَلَيهِ وتَضَرَّعَ لَدَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه‏السلام لَهُ: ما تَعمَلُ هاهُنا؟ قالَ: أطوفُ في أسواقِ الكوفَةِ وأَنظُرُ إلَيها، فَقالَ عليه‏السلام: عَلَيكَ بِالمَساجِدِ؛ فَإِنَّها خَيرٌ لَكَ مِنَ البِقاعِ كُلِّها، وشَرُّهَا الأَسواقُ ما لَم يُذكَرِ اسمُ اللّهِ فيها. ثُمَّ حادَثَهُ ساعَةً وَانصَرَفَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج42 ص275 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ابن ملجم ملعون، سپس در خيابان‏هاى كوفه به گشت و گذار پرداخت و بر امير مؤمنان عليه‏السلام كه با ميثم تمّار نشسته بود، گذشت و خود را از او دزديد كه امام عليه‏السلام او را نبيند. امير مؤمنان عليه‏السلام متوجّه او شد و كسى را دنبالش فرستاد. چون نزد ايشان آمد، در برابرش ايستاد و سلام كرد و به لابه و زارى پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‏السلام به او فرمود: «اين جا چه مى‏كنى؟». گفت: در بازارهاى كوفه مى‏گردم و آنها را تماشا مى‏كنم. امام عليه‏السلام فرمود: «به مسجدها برو؛ زيرا كه آنها برايت از همه جا بهتر است. بدترين جاها، بازارهايند تا زمانى كه نام خدا در آنها برده نشود». سپس ساعتى با او سخن گفت و آن‏گاه ابن ملجم رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-در-باره-روايات-نكوهش-بازار659&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى در باره روايات نكوهش بازار&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايات ياد شده در صدد تبيين كردن آسيب‏هاى موجود در محيط بازار و ناسازگارى آن با اخلاق اسلامى اند. در اين روايات، بازار بدترين مكان نام گرفته و حضور در آن نكوهش شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحليل اين متون و سازوارى و ناسازوارى آن با مجموعه متون ناظر به كسب و تجارت، نيازمند تأمل و تدبر بيشتر در مصادر، اسناد و مضمون‏هاى آنها است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مصادر: بيشتر گزارش‏هاى نكوهش بازار، در مصادر اهل سنت نقل شده‏اند. تنها چهار روايت در اين باره از مصادر شيعى وجود دارد. برخى مصادر اهل سنت گزارش كننده روايات نكوهش بازار، همچون صحيح مسلم، سنن ابن ماجه و المستدرك على الصحيحين از مصادر اصلى اهل سنت محسوب مى‏شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان مصادر شيعىِ اين گزارش‏ها، كتاب من لا يحضره الفقيه و معانى الاخبار شيخ صدوق اهميت دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اسناد: برخى روايات اهل سنت سند صحيح دارند، ولى گزارش‏هاى مصادر شيعى داراى اتقان سندى لازم نيستند. شيخ صدوق در كتاب من لايحضره الفقيه، روايت نكوهش بازار را به صورت مرسل نقل كرده است. سند اين روايت در كتاب معانى الاخبار نيز اضطراب دارد، ولى مى‏توان آن را تلقى به قبول كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. مضمون‏ها: مضمون و محتواى روايات نكوهش بازار با روايات فراوان ترغيب كننده به كسب و تجارت سازگار نيست. (شمار فراوان روايات پسنديدگى تجارت و ترغيب به انجام آن در بخش‏هاى پيشين نقل شده‏اند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبيعى است كه انجام كسب و تجارت در هر جامعه، نيازمند محلى شايسته و مستعد براى خريد و فروش است تا كارهاى مربوط به داد و ستد سامان گيرند و امكان مراجعه و يافتن خريدار و فروشنده تسهيل شود. از اين رو، روايات نكوهش بازار تنافى ظاهرى با آن روايات خواهند داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكوهش مطلق بازار با سيره و عرف عقلا در اهتمام به بازار در جوامع متفاوت نيز ناسازگار است؛ زيرا بازار به عنوان محل داد و ستد، مكانى است كه در همه جوامع با گرايش‏ها و سليقه‏هاى مختلف وجود دارد و از لوازم زندگى اجتماعى شمرده مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. حل تعارض: با فرض پذيرش روايات نكوهش بازار و ناسازگارى آن با ديگر آموزه‏هاى دينى و عقلائى، نياز به جمع ميان اين آموزه‏ها احساس مى‏شود. در تبيين وجوه جمع ميان اين روايات، لازم است به آسيب‏شناسى بازار، مقايسه بازار با مكان‏هاى ديگر و فضاى صدور روايات، توجه شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ برخى روايات&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص285 ح355 و 356 و ص287 ح358 و 359.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقام بيان مقايسه ميان مكان مقدسى چون مسجد و بازار هستند. روايت كتاب من لا يحضره الفقيه و برخى ديگر، به صراحت مسجد را به عنوان بهترين مكان و بازار را در مقابل آن به عنوان بدترين مكان معرفى كرده‏اند و حديث «أحَبُّ البِلادِ إلَى اللّه‏ِ مَساجِدُها وأبغَضُ البِلادِ إلَى اللّه‏ِ أسواقُها».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص284 ح355.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناظر به اين مقايسه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى ديگر امير مؤمنان عليه‏السلام به تلاش شيطان براى حضور يافتن افراد در بازار و حضور نيافتن در نماز جمعه اشاره كرده است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص293 ح372.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است كه جايگاه ارزشى برترين و بدترين مكان در اين مقايسه، نياز به تبيين ويژه نخواهد داشت؛ زيرا مسجد، مكانى معنوى است كه با ياد خدا گره خورده و در آن ذكر و ياد خدا برپاست. در مقابل، بازار مكانى براى دنيا گروى و سودآورى است كه فراموشى ياد خدا در آن، امر غريبى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ برخى رواياتِ نكوهش بازار، بر خطرهاى ناشى از حضور در بازار توجه داده و گفته‏اند: «لا تُرى فِي الأَسواقِ إلاَّ المُنكَراتُ ولا تُسمَعُ إلاَّ الفَواحِشُ».&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص290 ح367.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايتى ديگر اين محل را «ميدان ابليس»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص286 ح358.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برشمرده است كه در پى گسترش اعمالى ناروا همانند كم فروشى، گران فروشى، دروغ و...، است.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: همان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجود اين رذائل اخلاقى در بازار را نمى‏توان انكار كرد، همچنان كه ناپسند شمردن اين صفات و مكان بروز اين صفات از ناحيه دين، امرى طبيعى شمرده مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ برخى ديگر از روايات نكوهش كننده بازار، حضور مستمر و دائمى افراد را در بازار نكوهش كرده‏اند. اين روايات به خوى دنياگرايانه و منفعت طلبانه گروهى از بازاريان اشاره دارند كه محل و مأوايى جز بازار نمى‏شناسند و از اعمال عبادى و اجتماعى ديگر غافل‏اند. روايات نكوهنده حضور پيوسته در بازار، از اول وقت تا آخر وقت به اين ويژگى اشاره دارند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص289 ح362 ـ 364.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ و سرانجام گروه ديگرى از روايات به بازارگردى بى هدف، يا ولگردى در بازار اشاره كرده و آن را ناپسند شمرده‏اند كه توصيه اميرمومنان عليه‏السلام به ابن ملجم به پرهيز كردن از بازارگردى و ترغيب او به امور معنوى، از آن جمله است&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص293 ح373.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلاصه سخن آن كه: بازار اگر چه مكانى است كه به تسهيل امور اجتماعى داد و ستد يارى مى‏رساند، ولى پيرايه‏ها و لوازمى دارد كه آن را به عنوان محيطى خطرناك و آسيب پذير مطرح مى‏كند: خوى دنياگرايى آدمى را تقويت مى‏كند و برخى رذائل اخلاقى را شكوفا مى‏سازد؛ از اين رو، مكانى ناپسند شمرده مى‏شود كه لازم است فروشنده و خريدار به آنها توجه داشته و مواظب آسيب‏هاى موجود در آن باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين منظر، بازار همانند دنيا و يكى از مظاهر اصلى آن است كه به سبب گرايش مادى نكوهش شده است، ولى مى‏تواند در مسير خير قرار گيرد و همانند دنيا، داراى ويژگى «مزرعة الآخره» نيز باشد و ستوده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إشراف-النبي-صلی-الله-علیه-وآله-على-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: إشرافُ النَّبِيِّ صلی الله علیه وآله عَلَى السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: نظارت پيامبر صلی الله علیه وآله بر بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه‏ بن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَرَني رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله أن آتِيَهُ بِمُديَةٍ ـ وهِيَ الشَّفرَةُ ـ فَأَتَيتُهُ بِها، فَأَرسَلَ بِها فَاُرهِفَت&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرهفتُ سَيفي: أي رقّقتُهُ، فهو مُرهَف الصحاح: ج4 ص1367 «رهف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ أعطانيها وقالَ: اُغدُ عَلَيَّ بِها، فَفَعَلتُ، فَخَرَجَ بِأَصحابِهِ إلى أسواقِ المَدينَةِ وفيها زِقاقُ خَمرٍ قَد جُلِبَت مِنَ الشّامِ، فَأَخَذَ المُديَةَ مِنّي فَشَقَّ ما كانَ مِن تِلكَ الزِّقاقِ بِحَضرَتِهِ ثُمَّ أعطانيها، وأَمَرَ أصحابَهُ الَّذينَ كانوا مَعَهُ أن يَمضوا مَعِيَ وأَن يُعاوِنوني، وأَمَرَني أن آتِيَ الأَسواقَ كُلَّها، فَلا أجِدُ فيها زِقَّ خَمرٍ إلاّ شَقَقتُهُ، فَفَعَلتُ فَلَم أترُك في أسواقِها زِقّا إلاّ شَقَقتُهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص492 ح6173، تفسير ابن كثير: ج3 ص175، مسند الشاميين: ج2ص 354 ح1486، المجموع للنووي: ج14 ص284، المغني لعبد اللّه‏ بن قدامة: ج5 ص447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبد اللّه‏ بن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از من كاردى خواست و من براى ايشان بُردم. فرستاد آن را تيز كردند و سپس به من داد و فرمود: «فردا اين را برايم بياور». من چنين كردم و ايشان با يارانش به بازارهاى مدينه رفت. در آن جا خيك‏هاى شرابى بود كه از شام آورده بودند. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله كارد را از من گرفت و تمام خيك‏هايى را كه در برابرش بود، پاره كرد. سپس كارد را به من داد و به يارانش كه همراه او بودند، فرمود با من بيايند و كمكم كنند و به من دستور داد همه بازارها را بگردم و هر جا خيك شرابى ديدم، پاره‏اش كنم. من رفتم و هر چه خيك شراب در بازارهاى مدينه بود، پاره كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مَرَّ بِسوقِ المَدينَةِ عَلى طَعامٍ أعجَبَهُ، فَأَدخَلَ يَدَهُ في جَوفِ الطَّعامِ، فَأَخرَجَ شَيئا لَيسَ بِالظّاهِرِ، قالَ: فَأَفَّفَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بِصاحِبِ الطَّعامِ، ثُمَّ نادى: يا أيُّهَا النّاسُ! لا غِشَّ بَينَ المُسلِمينَ، مَن غَشَّنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان: ج1 ص298 ح515، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص11 ح2153، صحيح ابنحبّان: ج11 ص270 ح4905، المغني عن حمل الأسفار: ج4 ص227 كلّها عن أبي هريرة، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص9 عن أبي الحمراء وكلّها نحوه، كنزالعمّال: ج4 ص158 ح9970.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در بازار مدينه بر طعامى (موادّى غذايى يا گندم) گذشت كه ظاهرى خوشايند داشت. دستش را داخل آن بُرد و چيزى در آورد كه مانند قسمت بيرونى‏اش نبود. پس به طعام‏فروش اُف گفت و آن گاه صدا زد: «اى مردم! تقلّب در ميان مسلمانان نيست. كسى كه تقلّب كند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدُ اللّهِ بنُ سَعيدٍ أبي اُحَيحَةَ الاُمَوِيُّ، لَهُ صُحبَةٌ، كانَ اسمُهُ الحَكَمَ، فَسَمّاهُ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَبدَ اللّهِ، وَاستَعمَلَهُ النَّبِيُ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله عَلى سوقِ المَدينَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج29 ص53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه‏ بن سعيد اُمَوى، صحابى و نامش حكم بود. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نامش را عبد اللّه‏ نهاد و او را بر بازار مدينه گماشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ خليفة بن خيّاط ـ في تَسمِيَةِ عُمّالِ النَّبِيِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَكَمُ بنُ سَعيدِ بنِ العاصِ عَلَى السّوقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ خليفة بن خياط: ص61، تاريخ دمشق: ج29 ص56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ خليفة بن خيّاط ـ در بيان اسامى كارگزاران پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكم بن سعيد بن عاص، كارگزار بازار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إشراف-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-على-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: إشرافُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام عَلَى السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: نظارت امير مؤمنان علیه السلام بر بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ [الإِمامِ عَلِيٍّ] عليه‏السلام أنَّهُ كَتَبَ إلى رِفاعَةَ [قاضيهِ عَلَى الأَهوازِ]: لا تَستَعمِل مَن لا يُصَدِّقُكَ ولا يُصَدِّقُ قَولَكَ فينا، وإلاّ فَاللّهُ خَصمُكَ وطالِبُكَ. لا تُوَلِّ أمرَ السّوقِ ذا بِدعَةٍ، وإلاّ فَأَنتَ أعلَمُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص530 ح1882.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام به رفاعه [قاضى‏اش در اهواز] نوشت: «از به كار گماشتن كسى كه نه تو را و نه سخن تو را در باره ما تصديق مى‏كند، خوددارى كن. در غير اين صورت، خداوند از تو بازخواست خواهد كرد. نيز سرپرستى امور بازار را به اهل بدعت مسپار، وگر نه خود بهتر مى‏دانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ يَطوفُ فِي السّوقِ بِيَدِهِ دِرَّةٌ، فَاُتِيَ بِقَميصٍ لَهُ سُنبُلانِيٍّ فَلَبِسَهُ، فَخَرَجَ كُمّاهُ عَلى يَدَيهِ، فَأَمَرَ بِهِما فَقُطِعا حَتَّى استَوَيا بِيَدَيهِ، ثُمَّ أخَذَ دِرَّتَهُ فَذَهَبَ يَطوفُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج3 ص29 عن سليمان بن بلال عن الإمام الصادق عليه‏السلام؛ مستدرك الوسائل: ج3ص 321 ح3682.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب عليه‏السلام تازيانه به دست، در بازار مى‏گشت كه پيراهنى سُنبُلانى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لباسى بلند، منسوب به سُنبُلان، شهرى در روم بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برايش آوردند. آن را پوشيد. آستين‏هايش بلندتر بود. دستور داد اضافه آن را بُريدند تا اندازه‏اش شد. سپس تازيانه‏اش را برداشت و به گشت در بازار، ادامه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي صادق&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‏السلام سُوقَ التَّمّارِينَ، فَإِذَا امرَأَةٌ قائِمَةٌ تَبكي وهِيَ تُخاصِمُ رَجُلاً تَمّاراً، فَقالَ لَها: ما لَكِ؟ قالَت: يا أميرَ المُؤمِنينَ، اشتَرَيتُ مِن هذا تَمراً بِدِرهَمٍ فَخَرَجَ أسفَلُهُ رَدِيّاً لَيسَ مِثلَ الَّذي رَأَيتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ: رُدَّ عَلَيها. فَأَبى حَتّى قالَها ثَلاثاً فَأَبى، فَعَلاهُ بِالدِّرَّةِ حَتّى رَدَّ عَلَيها. وكانَ عَلِيٌّ عليه‏السلام يَكرَهُ أن يُجَلَّلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يجلّل التمر: أي يُعبّى في وعاءٍ.والجُلّة: وعاء التمر (اُنظر: الصحاح: ج4 ص1658 «جلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّمرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص230 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص270 ح3978، وسائل الشيعة: ج12ص 419 ح23258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو صادق ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‏السلام وارد بازار خرمافروشان شد. ديد زنى ايستاده است و مى‏گِريد و با مردى خرمافروش، جرّ و بحث مى‏كند. به آن زن فرمود: «چه شده است؟». زن گفت: اى امير مؤمنان! من از او، يك درهم خرما خريده‏ام؛ امّا از خرماهاى زيرين كه نامرغوب است به من داده مانند خرماهايى كه ديدم نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه‏السلام به خرمافروش فرمود: «پس بگير». مرد، قبول نكرد. امام عليه‏السلام سه بار فرمود و خرمافروش نپذيرفت. امام عليه‏السلام تازيانه‏اش را بالا بُرد و مرد، پس گرفت. على عليه‏السلام نمى‏پسنديد خرما [به گونه‏اى] بسته‏بندى شود [كه موجب فريب خريدار گردد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن الأصبغ بن نُباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجنا مَعَ عَلِيٍّ عليه‏السلام حَتّى أتَينَا التَّمّارينَ فَقالَ: لا تَنصِبوا قَوصَرَّةً عَلى قَوصَرَّةٍ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَوصَرَّة: هذا الذي يُكنَز فيه التمرُ من البواري الصحاح: ج2 ص793 «قصر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ثُمَّ مَضى حَتّى أتَينا إلَى اللَّحّامينَ فَقالَ: لا تَنفُخوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا تنكوا»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي اللَّحمِ، ثُمَّ مَضى حَتّى أتى إلى سوقِ السَّمَكِ فَقالَ: لا تَبيعُوا الجِرِّيَّ ولاَ المارْماهِيَ ولاَ الطّافِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص246 ح730، بحار الأنوار: ج79 ص309 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با على عليه‏السلام بيرون رفتيم تا به بازار خرمافروشان رسيديم. [به خرمافروشان]فرمود: «زنبيل‏ها را روى هم قرار ندهيد». سپس رفت تا به گوشت‏فروشان رسيديم. فرمود: «در گوشت، ندميد». سپس رفت تا به بازار ماهى‏فروشان رسيد و فرمود: «ماهى اسبيله و مارماهى و ماهى مُرده [از آب گرفته]نفروشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية عن أبي مطر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ مِنَ المَسجِدِ فَإِذا رَجُلٌ يُنادي مِن خَلفي: اِرفَع إزارَكَ؛ فَإِنَّهُ أبقى لِثَوبِكَ وأَتقى لَكَ، وخُذ مِن رَأسِكَ إن كُنتَ مُسلِما، فَمَشَيتُ خَلفَهُ، وهُوَ مُؤتَزِرٌ بِإِزارٍ ومُرتَدٍ بِرِداءٍ ومَعَهُ الدِّرَّةُ كَأَنَّهُ أعرابِيٌّ بَدَوِيٌّ، فَقُلتُ: مَن هذا؟ فَقالَ لي رَجُلٌ: أراكَ غَريبا بِهذَا البَلَدِ. فَقُلتُ: أجَل أنَا رَجُلٌ مِن أهلِ البَصرَةِ، فَقالَ: هذا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ أميرُ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتَّى انتَهى إلى دارِ بَني أبي مُعَيطٍ وهُوَ يَسوقُ الإِبِلَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا فى المصدر، وفي المصدر، وفي بقية المصادر «سوق الإبل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: بِيعوا ولا تَحلِفوا؛ فَإِنَّ اليَمينَ تُنَفِّقُ السِّلعَةَ وتَمحَقُ البَرَكَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثمَّ أتى أصحابَ التَّمرِ فَإِذا خادِمٌ تَبكي، فَقالَ: ما يُبكيكِ؟ فَقالَت: باعَني هذَا الرَّجُلُ تَمرا بِدِرهَمٍ فَرَدَّهُ مَوالِيَّ فَأَبى أن يَقبَلَهُ، فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ عليه‏السلام: خُذ تَمرَكَ وأَعطِها دِرهَما فَإِنَّها لَيسَ لَها أمرٌ، فَدَفَعَهُ، فَقُلتُ: أتَدري مَن هذا؟ فَقالَ: لا، فَقُلتُ: هذا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ أميرُ المُؤمِنينَ، فَصَبَّت تَمرَهُ وأَعطاها دِرهَما، ثُمَّ قالَ الرَّجُلُ: اُحِبُّ أن تَرضى عَنّي يا أميرَ المُؤمِنينَ، قالَ: ما أرضاني عَنكَ إذا أوفَيتَ النّاسَ حُقوقَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ مرَّ مُجتازا بِأَصحابِ التَّمرِ، فَقالَ: يا أصحابَ التَّمرِ، أطعِمُوا المَساكينَ يَربُ كَسبُكُم. ثُمَّ مَرَّ مُجتازا ومَعَهُ المُسلِمونَ حَتَّى انتَهى إلى أصحابِ السَّمَكِ، فَقالَ: لا يُباعُ في سوقِنا طافٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتى دارَ فُراتٍ ـ وهِيَ سوقُ الكَرابيسِ ـ فَأَتى شَيخا فَقالَ: يا شَيخُ، أحسِن بَيعي في قَميصٍ بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، فَلَمّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، ثُمَّ آخَرَ، فَلمَّا عَرَفَهُ لَم يَشتَرِ مِنهُ شَيئا، فَأَتى غُلاما حَدَثا فَاشتَرى مِنهُ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ وكُمُّهُ ما بَينَ الرُّسغَينِ إلَى الكَعبَينِ، يَقولُ في لُبسِهِ: الحَمدُ للّه‏ِِ الَّذي رَزَقَني مِنَ الرِّياشِ ما أتَجَمَّلُ بِهِ فِي النّاسِ، واُواري بِهِ عَورَتي. فَقيلَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، هذا شَيءٌ تَرويهِ عَن نَفسِكَ أو شَيءٌ سَمِعتَهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله؟ فَقالَ: لا! بَل شَيءٌ سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَقولُ عِندَ الكِسوَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ أبُو الغُلامِ صاحِبُ الثَّوبِ، فَقيلَ لَهُ: يا فُلانُ، قَد باعَ ابنُكَ اليَومَ مِن أميرِ المُؤمِنينَ قَميصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ، قالَ: أفَلا أخَذتَ مِنهُ دِرهَمَينِ؟ فَأَخَذَ مِنهُ أبوهُ دِرهَما ثُمَّ جاءَ بِهِ إلى أميرِ المُؤمِنينَ وهُوَ جالِسٌ مَعَ المُسلِمينَ عَلى بابِ الرَّحبَةِ، فَقالَ: أمسِك هذَا الدِّرهَمَ، فَقالَ: ما شَأنُ هذَا الدِّرهَمِ؟ فَقالَ: إنَّما ثَمَنُ القَميصِ دِرهَمَينِ، فَقالَ: باعَني رِضايَ وأَخَذَ رِضاهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية: ج8 ص4، فضائل الصحابة لابن حنبل: ج1 ص528 ح878، المنتخب مسند عبد بنحميد: ص62 ح69، تاريخ دمشق: ج42 ص485، كنز العمال: ج13 ص183 ح36547؛ الغارات: ج2 ص713، المناقب للكوفي: ج2 ص602 ح1103 كلاهما عن أبي مطر نحوه، بحار الأنوار: ج40 ص331 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية ـ به نقل از ابو مطر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مسجد خارج شدم، ناگاه مردى از پشت سرم صدا زد: «اِزارت را بالا بكش؛ زيرا اين كار هم جامه‏ات را ماندگارتر مى‏كند و هم به تقوا نزديك‏تر است. موهاى سرت را هم كوتاه كن، اگر مسلمان هستى». من دنبالش رفتم. اِزارى بسته بود و ردايى بر تن كرده بود و تازيانه‏اى با خود داشت، گويى عربى باديه‏نشين است. گفتم: اين كيست؟ مردى به من گفت: مى‏بينم كه در اين شهر غريبى. گفتم: آرى. اهل بصره هستم. آن مرد گفت: اين، امير مؤمنان على بن ابى طالب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت تا به محلّه بنى ابى مُعَيط كه بازار شترفروشان بود، رسيد فرمود: «بفروشيد و سوگند نخوريد؛ زيرا سوگند، كالا را به فروش مى‏رساند، امّا بركت را مى‏بَرَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به بازار خرمافروشان رفت، كنيزى را ديد كه گريه مى‏كند. فرمود: «چرا گريه مى‏كنى؟». گفت: درهمى خرما از اين مرد خريده‏ام و اربابم آن را برگردانْده، ولى اين پس نمى‏گيرد. على عليه‏السلام به آن مرد فرمود: «خرمايت را بگير و درهمش را بده؛ زيرا او از خود اختيارى ندارد». خرمافروش، ايشان را به عقب راند. من گفتم: آيا مى‏دانى اين شخص كيست؟ خرما فروش گفت: نه. گفتم: اين امير مؤمنان، على بن ابى طالب است. خرمايش را ريخت و درهم كنيز را برگرداند. سپس گفت: اى امير مؤمنان! دوست دارم از من راضى باشيد. امير مؤمنان عليه‏السلام فرمود: «آن گاه از تو راضى‏تر مى‏شوم كه حقوق مردم را كاملاً رعايت كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بر خرمافروشان گذشت و فرمود: «اى خرمافروشان! به مستمندان، اطعام كنيد تا كسب و كارتان بركت يابد». آن گاه با مسلمانانى كه همراهش بودند، به راه خود ادامه داد تا به ماهى فروشان رسيد و فرمود: «در بازار ما، ماهى مُرده نبايد فروخته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به محلّه فرات ـ بازار كرباس‏فروشان ـ آمد و نزد پيرمردى رفت و فرمود: «اى پيرمرد! يك پيراهن سه درهمى به من بده»؛ امّا چون آن مرد، امير مؤمنان را شناخت، چيزى از او نخريد و نزد ديگرى رفت و چون او هم امير مؤمنان را شناخت، از او نيز چيزى نخريد و نزد جوان نورسى رفت و پيراهنى به سه درهم از او خريد كه آستينش تا ميان ساعد آن حضرت بود. در حالى كه آن را مى‏پوشيد، مى‏فرمود: «سپاس، خدايى را كه جامه‏اى روزى‏ام فرمود تا به واسطه آن در ميان مردم، آراسته باشم و برهنگى‏ام را بپوشانم». يكى به ايشان گفت: اى امير مؤمنان! اين را از خودتان مى‏گوييد يا از پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شنيده‏ايد؟ فرمود: «نه؛ بلكه چيزى است كه از پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شنيدم كه هنگام پوشيدن جامه، چنين مى‏گفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدر آن نوجوان، يعنى صاحب جامه، آمد. به او گفتند: فلانى! پسرت، امروز پيراهنى را به سه درهم به امير مؤمنان فروخت. پدرش به او گفت: چرا از ايشان، دو درهم نگرفتى؟ آن گاه يك درهم از پسرش گرفت و آن را نزد امير مؤمنان عليه‏السلام كه با مسلمانان در باب الرَّحبه نشسته بود، آورد و گفت: اين درهم را بگيريد. فرمود: «قضيّه اين درهم چيست؟». گفت: قيمت پيراهن، دو درهم است. فرمود: «من با رضايت خريدم و او با رضايت [پولش را] گرفت (معامله با رضايت طرفين صورت گرفته است)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة عن جرموز المرادي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيّا وهُوَ يَخرُجُ مِنَ القَصرِ وعَلَيهِ قِطرِيَّتانِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِطرِيَّة: ضرب من البُرود لسان العرب: ج5 ص105 «قطر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ إزارُهُ إلى نِصفِ السّاقِ، ورِداؤُهُ مُشَمَّرٌ قَريبا مِنهُ، ومَعَهُ الدِّرَّةُ، يَمشي فِي الأَسواقِ ويَأمُرُهُم بِتَقوَى اللّهِ وحُسنِ البَيعِ، ويَقولُ: أوفُوا الكَيلَ وَالميزانَ، ولا تَنفُخُوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تنقحوا»، والصواب ما أثبتناه كما في الطبقات الكبرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّحمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص557 ح938، الطبقات الكبرى: ج3 ص28، أنساب الأشراف: ج2 ص369، تاريخ دمشق: ج42 ص484، تاريخ الإسلام للذهبي: ج3 ص645؛ مستدرك الوسائل: ج3 ص320 ح3677 وراجع مكارم الأخلاق: ج1 ص247 ح732.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة ـ به نقل از جرموز مرادى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام را ديدم كه از قصر (دار الحكومه) بيرون مى‏آمد و دو جامه قِطْرى پوشيده بود. اِزارش تا نيمه ساق مى‏آمد و ردايش كه آن را به كمر بسته بود تا نزديك اِزارش مى‏رسيد و در دستش تازيانه بود. در بازارها مى‏چرخيد و مردم را به پرواى الهى و درستىِ خريد و فروش، فرمان مى‏داد و مى‏فرمود: «در پيمانه كردن و وزن كردن، سنگِ تمام بگذاريد و در گوشت، ندميد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأموال لقاسم بن سلام عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجتُ مَعَ عَلِيٍّ عليه‏السلام إلَى السّوقِ، فَرَأى أهلَ السّوقِ قَد حازوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حازه يحوزه: إذا قبضه وملكه واستبدّ به النهاية: ج1 ص459 «حوز».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمكِنَتَهُم، فَقالَ: ما هذا؟: فَقالوا: أهلُ السّوقِ قَد حازوا أمكِنَتَهُم، فَقالَ: لَيسَ ذلِكَ لَهُم؛ سوقُ المُسلِمينَ كَمُصَلَّى المُسلِمينَ، مَن سَبَقَ إلى شَيءٍ فَهُوَ لَهُ يَومَهُ حَتّى يَدَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأموال لقاسم بن سلام: ص93 ح226، كنز العمّال: ج5 ص816 ح14470؛ الكافي: ج2ص 662 ح7، تهذيب الأحكام: ج7 ص9 ح31 كلاهما عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهماالسلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص199 ح3752 وفيها ذيله من «سوق المسلمين»، جامع الأحاديث للقمّي: ص87 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‏السلامعن رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، بحارالأنوار: ج83 ص35 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأموال، قاسم بن سلام ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ: با على عليه‏السلام به بازار رفتم، ديد هر يك از بازاريان براى خود جايى را مشخصّ و تصاحب كرده است. فرمود: «اينها چه هستند؟». گفتند: هر يك از بازاريان براى خود جايى را تصاحب كرده است. فرمود: «آنها چنين حقّى ندارند. بازار مسلمانان، مانند نمازخانه مسلمانان است. هر كس زودتر از ديگرى جايى بگيرد، آن روز، آن محل متعلّق به اوست، تا زمانى كه تركش كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى عن الأصبغ بن نباتة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجنا مَعَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه‏السلام، وهُوَ يَطوفُ بِالسّوقِ يَأمُرُ بِوَفاءِ الكَيلِ وَالميزانِ، وهُوَ يَطوفُ إلى أنِ انتَصَفَ النَّهارُ، مَرَّ بِرَجُلٍ جالِسٍ، فَقامَ إلَيهِ فَقالَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، مُرَّ مَعِيَ إلى أن تَدخُلَ بَيتي؛ تَتَغَدّى عِندي وتَدعو لي، وما أحسَبُكَ اليَومَ تَغَدَّيتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أميرُ المُؤمِنينَ: عَلى أن لا تَدَّخِرَ ما في بَيتِكَ، ولا تَتَكَلَّفَ ما وَراءَ بابِكَ، قالَ: لَكَ شَرطُكَ، ودَخَلَ ودَخَلنا، وأَكَلنا خُبزا وزَيتا وتَمرا، ثُمَّ خَرَجَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى: ص159، مستدرك الوسائل: ج16 ص240 ح19728.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى ـ به نقل از اَصبَغ بن نُباته ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همراه امير مؤمنان عليه‏السلام به بازار رفتيم. ايشان در بازار مى‏گشت و بازاريان را به كامل دادن پيمانه و ترازو توصيه مى‏كرد، تا آن كه ظهر شد و ايشان بر مردى كه نشسته بود، گذشت. مرد، به سوى ايشان رفت و گفت: اى امير مؤمنان! با من به خانه‏ام بياييد و ناهار ميل نماييد و برايم دعا كنيد. گمان نمى‏كنم امروز صبحانه خورده باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‏السلام فرمود: «به شرط آن كه آنچه در خانه‏ات هست، از ما دريغ نورزى و از بيرون خانه‏ات چيزى فراهم نياورى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: قبول است. همراه او به خانه اش رفتيم و نان و روغن و خرما خورديم. سپس، امام عليه‏السلام خارج شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَلِيٍّ عليه‏السلام أنَّهُ كانَ يَمشي فِي الأَسواقِ وبِيَدِهِ دِرَّةٌ يَضرِبُ بِها مَن وَجَدَ مِن مُطَفِّفٍ أو غاشٍّ في تِجارَةِ المُسلِمينَ. قالَ الأَصبَغُ: قُلتُ لَهُ يَوما: أنَا أكفيكَ هذا يا أميرَ المُؤمِنينَ وَاجلِس في بَيتِكَ، قالَ: ما نَصَحتَني يا أصبَغُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كانَ يَركَبُ بَغلَةَ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله الشَّهباءَ ويَطوفُ فِي الأَسواقِ سوقا سوقا، فَأَتى يَوما طاقَ اللَّحّامينَ، فَقالَ: يا مَعشَرَ القَصّابينَ، لا تَعجَلُوا الأَنفُسَ قَبلَ أن تَزهَقَ، وإيّاكُم وَالنَّفخَ فِي اللَّحمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعني بعد أن يُسلَخ الجلد، وأمّا النفخ بين الجلد واللحم فليس من هذا وهو شيء يسهل به السلخ، وإنّما نهى عن النفخ في اللحم ليختلط الريح به وتجري بين جلود رقاق عليه فينتفخ اللحم فيظهر كأنّه شحم وليس بشحم دعائم الإسلام: ج2 ص29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ثُمَّ أتى إلَى التَّمّارينَ فَقالَ: أظهِروا مِن رَديءِ بَيعِكُم ما تُظهِرونَ مِن جَيِّدِهِ. ثُمَّ أتَى السَّمّاكينَ فَقالَ: لا تَبيعوا إلاّ طَيِّبا وإيّاكُم وما طَفا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى الكُناسَةَ وفيها مِن أنواعِ التِّجارَةِ؛ مِن نَخّاسٍ، وقَمّاطٍ، وبائِعِ إبِلٍ، وصَيرَفِيٍّ، وبَزّازٍ، وخَيّاطٍ، فَنادى بِأَعلى صَوتٍ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، إنَّ أسواقَكُم هذِهِ تَحضُرُهَا الأَيمانُ، فَشوبوا أيمانَكُم بِالصَّدَقَةِ، وكُفّوا عَنِ الحِلفِ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى لا يُقَدِّسُ مَن حَلَفَ بِاسمِهِ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص538 ح1913، الجعفريات: ص238 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم‏السلام وليسفيه صدره إلى «يا أصبغ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام در بازارها راه مى‏رفت و تازيانه‏اى در دست داشت كه با آن، كم‏فروشان و غِش كنندگان در تجارت مسلمانان را تنبيه مى‏كرد. اَصبَغ مى‏گويد: روزى به ايشان گفتم: اى اميرمؤمنان! من به جاى شما اين كار را انجام مى‏دهم. شما در خانه‏تان بشينيد. فرمود: «اى اَصبَغ! برايم خيرخواهى نكردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان بر شَهبا، استر پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، سوار مى‏شد و بازارها را يكى يكى مى‏گشت. روزى به طاق گوشت‏فروشان آمد و فرمود: «اى جماعت قصّاب! سرِ حيوان را پيش از آن كه جانش كاملاً بر آيد، قطع نكنيد و از دميدن در گوشت، بپرهيزيد». سپس نزد خرمافروشان رفت و فرمود: «جنس‏هاى پَست خود را هم مانند جنس‏هاى خوبتان در معرض ديد قرار دهيد». سپس نزد ماهى‏فروشان رفت و فرمود: «جز حلال، نفروشيد و از فروختن ماهى مُرده، خوددارى كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به كُناسه رفت كه در آن، اصناف گوناگون وجود دارد: برده‏فروش، نخ‏فروش، شترفروش، صرّاف، بزّاز و خيّاط. با صداى بلند فرمود: «اى جماعت تجّار! در اين بازارهاى شما، سوگندها حضور دارند. پس پيمان‏هايتان را با صدقه بياميزيد و از سوگند خوردن، خوددارى كنيد؛ زيرا خداوند ـ تبارك و تعالى ـ كسى را كه به نام او سوگند دروغ بخورد، سعادتمند نمى‏كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص314 ح389.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص315 ح389.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وصايا-رسول-الله-صلی-الله-علیه-و-آله-في-أهل-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: وَصايا رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله في أهلِ السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: توصيه‏هاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله در باره بازاريان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يأتي ما يشابه هذا الحديث في عنوان «سياسة أمير المؤمنين عليه‏السلام في مواجهة التجّار» من كتابه المعروف للأشتر النخعي، والظاهر أنّه من كلامه عليه‏السلامكما أذعن به صاحب دعائم الإسلام في أوّله حيث قال: «وعن علي صلوات اللّه‏ عليه أنّه ذكر عهدا فقال الذي&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدّثناه: أحسبه من كلام علي صلوات اللّه‏ عليه إلاّ أنّا روينا عنه أنّه رفعه فقال: عهد رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آلهعهدا كان فيه بعد كلام ذكره قال صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فيما يجب على الأمير من محاسبة نفسه: أيّها الملك المملوك، اذكر ما كنت فيه وانظر إلى ما صرت إليه...دعائم الإسلام: ج1 ص350.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ّما كررناه للتحفظ على كلامهما عليهماالسلام واختلاف الفاظهما و.&lt;/span&gt;.&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ في عهده إلى العمّال ـ: اِعلَم أنَّ النّاسَ خَمسُ طَبَقاتٍ لا يَصلُحُ بَعضُها إلاّ بِبَعضٍ: فَمِنهُمُ الجُنودُ، ومِنهُم أعوانُ الوالي مِنَ القُضاةِ وَالعُمّالِ وَالكُتّابِ ونَحوِهِم، ومِنهُم أهلُ الخَراجِ مِن أهلِ الأَرضِ وغَيرِهِم، ومِنهُم التُّجّارُ وذَوُو الصِّناعاتِ، ومِنهُمُ الطَّبَقَةُ السُّفلى وهُم أهلُ الحاجَةِ وَالمَسكَنَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالجُنودُ تَحصينُ الرَّعِيَّةِ بِإِذنِ اللّهِ تَعالى عز و جل، وزَينُ المُلكِ، وعِزُّ الإِسلامِ، وسَبَبُ الأَمنِ وَالحِفظِ. ولا قِوامَ لِلجُندِ إلاّ بِما يُخرِجُ اللّهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ وَالفَيءِ، الَّذي يَقوونَ بِهِ عَلى جِهادِ عَدُوِّهِم وعَلَيهِ يَعتَمِدونَ فيما يُصلِحُهُم، ومَن تَلزَمُهُم مَؤونَتُهُ مِن أهليهِم. ولا قِوامَ للجُندِ وأَهلِ الخَراجِ إلاّ بِالقُضاةِ وَالعُمّالِ وَالكُتّابِ بِما يَقومونَ بِهِ مِن اُمورِهِم، ويَجمَعونَ مِن مَنافِعِهِم، ويَأمَنونَ مِن خَواصِّهِم وعَوامِّهِم. ولا قِوامَ لَهُم جَميعاً إلاّ بِالتُّجّارِ وذَوِي الصِّناعاتِ، فيما يَنتَفِعونَ بِهِ مِن صِناعاتِهِم ويَقومونَ بِهِ مِن أسواقِهِم ويَكفونَهُم بِهِ مِن مُباشَرَةِ الأَعمالِ بِأَيديهِم، وَالصِّناعاتِ الَّتي لا يَبلُغُها رِفقُهُم. وَالطَّبَقَةُ السُّفلى مِن أهلِ الحاجَةِ وَالمَسكَنَةِ يَبتَلونَ بِالحاجَةِ إلى جَميعِ النّاسِ، وفِي اللّهِ لِكُلٍّ سَعَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولِكُلٍّ عَلَى الأَميرِ حَقٌّ بِقَدرِ ما يَحِقُّ لَهُ، ولَيسَ يُخرِجُهُ مِن حَقِّهِ ما ألزَمَهُ اللّهُ مِن ذلِكَ، إلاّ بِالاِهتِمامِ بِهِ وَالاِستِعانَةِ بِاللّهِ عَلَيهِ، وأَن يُوَطِّنَ نَفسَهُ عَلى لُزومِ الحَقِّ فيما وافَقَ هَواهُ وخالَفَهُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُنظُر إلَى التُّجّارِ وأَهلِ الصِّناعاتِ فَاستَوصِ بِهِم خَيرا، فَإِنَّهُم مادَّةٌ لِلنّاسِ يَنتَفِعونَ بِصِناعاتِهِم وبِما يَجلِبونَ إلَيهِم مِن مَنافِعِهِم ومَرافِقِهِم فِي البَرِّ وَالبَحرِ، مِن رُؤوسِ الجِبالِ وبُلدانِ مَملَكَةِ العَدُوِّ، وحَيثُ لا يَعرِفُ أكثَرُ النّاسِ مَواضِعَ ما يَحتاجونَ إلَيهِ مِن ذلِكَ ولا يُطيقونَ الإِتيانَ بِهِ، ولا عَمَلَ ما يَعمَلونَهُ بِأَنفُسِهِم، فَلَهُم بِذلِكَ حَقٌّ وحُرمَةٌ يَجِبُ حِفظُهُم لَها، فَتَفَقَّد اُمورَهُم وَاكتُب إلى عُمّالِكَ فيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اعلَم مَعَ ذلِكَ أنَّ في كَثيرٍ مِنهُم شُحّاً قَبيحاً وحِرصاً شَديداً وَاحتِكاراً لِلتَّرَبُّصِ لِلغَلاءِ، وَالتَّضييقِ عَلَى النّاسِ وَالتَّحَكُّمِ عَلَيهِم، وفي ذلِكَ مَضَرَّةٌ عَظيمَةٌ عَلَى النّاسِ وعَيبٌ عَلَى الوُلاةِ، فَامنَعهُم مِن ذلِكَ وتَقَدَّم إلَيهِم فيهِ، فَمَن خالَفَ أمرَكَ فَخُذ فَوقَ يَدِهِ بِالعُقوبَةِ الموجِعَةِ إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص357 و 365 عن الإمام عليّ عليه‏السلام، مستدرك الوسائل: ج13 ص149 و 157ح 15018.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ در سفارش به كارگزاران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه مردم، پنج طبقه‏اند و اصلاح امور هر يك از آنها در گرو وجود ديگرى است: يكى طبقه سپاهيان است و ديگرى دست‏ياران حاكم، يعنى قاضيان و كارگزاران و كاتبان و مانند ايشان‏اند؛ و ديگرى، خراج‏گزاران، يعنى زمينداران و جز ايشان هستند؛ ديگرى، بازرگانان و صنعتگران‏اند و ديگرى، طبقه پايين، يعنى نيازمندان و مستمندان هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپاهيان، به اذن خداوند متعال، حافظ مردم و زينت كشور و مايه اقتدار اسلام و وسيله امنيّت و حراست هستند و بقاى سپاهيان، در گرو خراج و فَى‏ء است كه به وسيله آن، توانايى جهاد كردن با دشمنشان را به دست مى‏آورند و تكيه‏گاه آنان در سر و سامان دادن به زندگى و تأمين هزينه خانواده‏شان است. بقاى سپاهيان و خراج‏گزاران نيز در گرو قاضيان و كارگزاران و منشيان است؛ چرا كه اينان به [رتق و فتق]امور آنان مى‏پردازند و درآمدهايشان را جمع‏آورى مى‏كنند و در كارهاى خصوصى و عمومى آنان، امين‏اند. بقاى همه اينان هم در گرو بازرگانان و صنعتگران است؛ زيرا كه اين طبقه با پيشه‏ها و صنعتگرى خويش، درآمدزايى مى‏كنند و به بازارها رونق مى‏بخشند و آنان را از پرداختن مستقيم به كارها و صنعت‏هايى كه خود از عهده آنها بر نمى‏آيند، بى‏نياز مى‏كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طبقه فرودست، يعنى نيازمندان و مستمندان كه نيازمند به ديگر مردمان‏اند، و البته رحمت خداوند، شامل همه اين طبقات است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر يك از اين طبقات را بر فرمان‏روا حقّى است، به همان اندازه كه فرمان‏روا را [بر آنان] حقّ است [و هر دو نسبت به هم حقوق و وظايفى دارند] و از عهده آن حق [و وظيفه] كه خداوند بر او لازم گردانيده است، به در نمى‏آيد مگر با همت ورزيدن به آن و استعانت از خداوند خواستن براى آن و خويشتن را بر به كار بستن حق، خواه موافق ميل او باشد يا مخالف آن، عادت دهد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بازرگانان و صنعتگران، توجّه نشان بده و خيرخواه آنان باش؛ زيرا كه آنان، مددرسان مردم هستند، با صنايع خود و با آوردن اجناس و كالاها از خشكى و آب و از ارتفاعات كوه‏ها و شهرهاى سرزمين دشمن و جاهايى كه بيشتر مردم نمى‏دانند مايحتاجشان را نمى‏شناسند و توان به دست آوردن آنها را ندارند و يا با كارهايى كه خود نمى‏توانند انجام دهند، سودآورى و درآمدزايى مى‏كنند و بدين سبب، اين طبقه را حقّ و حرمتى است كه بايد پاس داشته شود. پس به امور آنان رسيدگى كن و به كارگزارانت در باره [رعايت حال] ايشان بنويس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين حال، بدان كه در بسيارى از آنها، صفت زشت بخل و آزمندى شديد و احتكار كردن [كالا]به اميد گران شدن و در مضيقه قرار دادن مردم و فشار آوردن بر آنان، وجود دارد كه اين، باعث آسيب بزرگى به مردم و مايه ننگ حاكمان است. بنا بر اين، ايشان را از اين صفات و اعمال، منع كن و دستورهاى لازم را در اين زمينه به آنها بده و هر كس از دستورت سرپيچى كرد، با كيفرى دردآور، جلو او را بگير، إن شاء اللّه‏!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواعظ-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-لأهل-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: مَواعِظُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام لِأَهلِ السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: توصيه‏هاى امير مؤمنان علیه السلام به بازاريان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن الحسن بن أبي الحسن البصري&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَخَلَ [أميرُ المُؤمِنينَ]سوقَ البَصرَةِ، فَنَظَرَ إلَى النّاسِ يَبيعونَ ويَشتَرونَ، فَبَكى عليه‏السلام بُكاءً شَديدا، ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَبيدَ الدُّنيا وعُمّالَ أهلِها! إذا كُنتُم بِالنَّهارِ تَحلِفونَ، وبِاللَّيلِ في فُرُشِكُم تَنامونَ، وفي خِلالِ ذلِكَ عَنِ الآخِرَةِ تَغفُلونَ، فَمَتى تُحرِزونَ الزّادَ، وتُفَكِّرونَ فِي المَعادِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَجُلٌ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّهُ لا بُدَّ لَنا مِنَ المَعاشِ، فَكَيفَ نَصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‏السلام: إنَّ طَلَبَ المَعاشِ مِن حِلِّهِ لا يَشغَلُ عَن عَمَلِ الآخِرَةِ، فَإِن قُلتَ: لابُدَّ لَنا مِنَ الاِحتِكارِ، لَم تَكُن مَعذورا. فَوَلَّى الرَّجُلُ باكِيا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص119 ح3، مسند الرضا عليه‏السلام: ص103 وليس فيه ذيله من «فقال له رجل»،بحارالأنوار: ج77 ص422 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى مفيد ـ به نقل از حسن بن ابى الحسن بصرى ـ: امير مؤمنان على عليه‏السلام به بازار بصره در آمد، به مردمى كه سرگرم خريد و فروش بودند، نگاهى كرد و سخت گريست. آن گاه فرمود: «اى بردگان دنيا و كارگران دنيايى! اگر روز را به سوگند خوردن مى‏گذرانيد و شب را به آرميدن در بسترهايتان، و در اين ميان، از آخرت غافليد، پس كِى توشه[ى آخرت] فراهم مى‏آوريد و در كار معاد مى‏انديشيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به ايشان گفت: اى امير مؤمنان! ناچاريم براى گذران زندگى، بكوشيم. پس چه كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‏السلام فرمود: «كسب درآمد از راه حلالش، مانع كار آخرت نيست؛ امّا اگر بگويى: چاره‏اى از احتكار نداريم، عذرت پذيرفته نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، گريه‏كنان باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‏السلام بِالكوفَةِ عِندَكُم يَغتَدي كُلَّ يَومٍ بُكرَةً مِنَ القَصرِ، فَيَطوفُ في أسواقِ الكوفَةِ سوقا سوقا ومَعَهُ الدِّرَّةُ عَلى عاتِقِهِ، وكانَ لَها طَرَفانِ، وكانَت تُسَمَّى السَّبيبَةَ. فَيَقِفُ عَلى أهلِ كُلِّ سوقٍ فَيُنادي: يا مَعشَرَ التُّجّارِ، اتَّقُوا اللّهَ عز و جل!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا سَمِعوا صَوتَهُ عليه‏السلام ألقَوا ما بِأَيديهِم وأَرعَوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرْعَيتُه سمعي: أي أصغيت إليه (مجمع البحرين: ج2 ص713 «رعا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِ بِقُلوبِهِم وسَمِعوا بِآذانِهِم، فَيَقولُ عليه‏السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِّمُوا الاِستِخارَةَ، وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ، وَاقتَرِبوا مِنَ المُبتاعينَ، وتَزَيَّنوا بِالحِلمِ، وتَناهَوا عَنِ اليَمينِ، وجانِبُوا الكَذِبَ، وتَجافَوا عَنِ الظُّلمِ، وأَنصِفُوا المَظلومينَ، ولا تَقرَبُوا الرِّبا، وأَوفُوا الكَيلَ وَالميزانَ ولا تَبخَسُوا النّاسَ أشياءَهُم، ولا تَعثَوا فِي الأَرضِ مُفسِدينَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتباس من آية 85 من سورة الأعراف وآية 85 من سورة هود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَطوفُ عليه‏السلام في جَميعِ أسواقِ الكوفَةِ ثُمَّ يَرجِعُ فَيَقعُدُ لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح17، الأمالي للمفيد: ص197 ح31 كلّهاعن جابر، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص193 ح3726 من دون إسنادٍ إلى الإمام الباقر عليه‏السلام، الأمالي للصدوق: ص587 ح809 عن محمّد بن قيس عنه عليه‏السلام والثلاثة الأخيرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير المؤمنين عليه‏السلام در كوفه و نزد شما (مردم) هر روز بامدادان از دارالاماره برون آمده، و تازيانه بر دوش در تك تك بازارهاى كوفه مى‏گشت، تازيانه دو زبانه‏اى به نام سَبيبه و بر سر هر بازار مى‏ايستاد و ندا در مى‏داد: «اى گروه بازرگانان! از خدا پروا كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه كه نداى آن حضرت عليه‏السلام را مى‏شنيدند، هر آن چه را در دست داشتند، مى‏انداختند و به سخن حضرت دل مى‏سپردند و با گوش‏هاشان سخنش را مى‏شنيدند. امام مى‏فرمود: «نخست از خدا خير بخواهيد؛ سپس با آسان‏گيرى (بر مردم) به بركت روى آوريد؛ خود را به خريداران نزديك (و ايشان را جذب) كنيد؛ با مُدارا زينت يابيد؛ از سوگندخورى بپرهيزيد؛ از ناراستى دورى كنيد؛ از ستم ورزى كناره گيريد؛ دادِ ستمديدگان را بدهيد؛ به ربا نزديك نشويد؛ پيمانه و ترازو را تمام دهيد؛ از مردم كالاهاشان را مكاهيد (كم‏فروشى نكنيد) و در زمين به تباهكارى مپوييد». آن گاه، در همه بازارچه‏هاى كوفه مى‏گشت و سپس بازگشته، در ميان مردم جلوس مى‏فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ [عَلِيّا عليه‏السلام] رَكِبَ بَغلَةَ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله الشَّهباءَ بِالكوفَةِ، فَأَتى سوقا سوقا، فَأَتى طاقَ اللَّحّامينَ، فَقالَ بِأَعلى صَوتِهِ: يا مَعشَرَ القَصّابينَ، لا تَنخَعوا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَنخعوا الذبيحة: أي لا تقطعوا رقبتها وتفصلوها قبل أن تسكن حركتها النهاية: ج5 ص33 «نخع&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَعجَلُوا الأَنفُسَ حَتّى تَزهَقَ، وإيّاكُم وَالنَّفخَ فِي اللَّحمِ لِلبَيعِ! فَإِنَّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله يَنهى عَن ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى التَّمّارينَ فَقالَ: أظهِروا مِن رَدِيِّ بَيعِكُم ما تُظهِرونَ مِن جَيِّدهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتَى السَّمّاكينَ فَقالَ: لا تَبيعونَ إلاّ طَيِّبا، وإيّاكُم وما طَفا&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الأصل «حلفا»، وهو سهو من النسّاخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمّ أتَى الكُناسَةَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُناسةُ: موضع بالكوفة، صُلِب فيه زيد بن عليّ بن الحسين عليه‏السلام مجمع البحرين: ج3 ص1598 «كنس&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا فيها أنواعُ التِّجارَةِ؛ مِن نَحّاسٍ، ومِن صائِغٍ، ومِن قَمّاطٍ، ومِن بائِعِ إبَرٍ، ومِن صَيرَفِيٍّ، ومِن حَنّاطٍ، ومِن بَزّازٍ، فَنادى بِأَعلى صَوتِهِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أسواقَكُم هذِهِ يَحضُرُهَا الأَيمانُ، فَشُوبوا أيمانَكُم بِالصَّدقَةِ، وكُفّوا عَنِ الحِلفِ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل لا يُقَدِّسُ مَن حَلَفَ بِاسمِهِ كاذِبا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص238 وص 58 وفيه ذيله من «فنادى بأعلى صوته» وكلاهما عن الإمام الكاظم عنآبائه عليهم‏السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص94 ح293 وص 538 ح1913 نحوه، مستدرك الوسائل: ج16 ص157 ح19458.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب، در كوفه بر اَسترى خاكسترى رنگ كه از آنِ پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بود، سوار شد و بازار به بازار رفت. به راسته گوشت‏فروشان رسيد و با رساترين بانگش ندا داد: «اى جمعيت قصّاب! هنگام ذبح، گردن حيوان را به يكباره جدا نكنيد و براى گرفتن جان شتاب نورزيد تا جان از تنِ حيوان، بيرون شود. از دميدن در گوشت براى فروختن بپرهيزيد؛ زيرا من، خود، از پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله شنيدم كه از اين كار، نهى مى‏فرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به بازار خرمافروشان درآمد و فرمود: «همان سان كه كالاى نيكوتان را آشكار مى‏كنيد، جنس پَست را هم در معرض ديد بگذاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، به بازار ماهى‏فروشان آمد و فرمود: «جز حلال مفروشيد و از فروش ماهىِ در آب مُرده بپرهيزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، به منطقه كُناسه در آمد كه فروشندگان گوناگون، همچون: مسگر، زرگر، ريسمان‏فروش، سوزن‏فروش، صَرّاف، گندم‏فروش و پارچه‏فروش، در آن بودند. پس به رساترين بانگش ندا در داد: «اين بازارهاى شما، مكانِ سوگندهايند. پس سوگندهاتان را با صدقه درآميزيد و از سوگند ياد كردن [به خدا]، بپرهيزيد؛ كه همانا خداوند، پاك نمى‏شمارد كسى را كه به نام وى، سوگند ناراست ياد كند [از آلودگى پاك نمى‏سازد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن أبي سعيد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيٌّ عليه‏السلام يَأتِي السّوقَ فَيَقولُ: يا أهلَ السّوقِ، اتَّقُوا اللّهَ، وإيّاكُم وَالحِلفَ؛ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ السِّلعَةَ ويَمحَقُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَحَقَهُ: أي أبطَلَهُ ومَحاهُ الصحاح: ج4 ص1553 «محق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرَكَةَ، فَإِنَّ التّاجِرَ فاجِرٌ إلاّ مَن أخَذَ الحَقَّ وأَعطاهُ، السَّلامُ عَلَيكُم. ثُمَّ يَمكُثُ الأَيّامَ، ثُمَّ يَأتي فَيَقولُ مِثلَ مَقالَتِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص110، بحارالأنوار: ج103 ص102 ح44؛ تاريخ دمشق: ج42 ص409،كنزالعمّال: ج4 ص175 ح10043 وراجع الكافي: ج5 ص162 ح4 والمصنف لابن أبي شيبة: ج5 ص260 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از ابو سعيد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام وارد بازار مى‏شد و مى‏فرمود: «اى بازاريان! از خدا بترسيد و از سوگند خوردن، دورى كنيد؛ زيرا سوگند ياد كردن، گر چه كالا را به فروش مى‏رساند، امّا بركت را مى‏بَرَد. همانا كاسب، گنهكار است، مگر آن كاسبى كه در داد و ستد، حق را را رعايت كند. بدرودتان باد!». سپس مى‏رفت و چند روز بعد، دوباره مى‏آمد و چنين سخنانى را مى‏فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن الحارث&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ [عَلِيّا عليه‏السلام] دَخَلَ السّوقَ وقالَ: يا مَعشَرَ اللَّحّامينَ، مَن نَفَخَ مِنكُم فِي اللَّحمِ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص112، بحارالأنوار: ج65 ص326 ح35؛ كنزالعمّال: ج4 ص158 ح9969 نقلاًعن عبدالرزّاق عن كليب بن وائل الأزدي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از حارث ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام به بازار در آمد و فرمود: «اى گروه قصّابان! هر يك از شما كه در گوشت بدمد [تا آن را فربه نشان دهد]، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إرشادات-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-في-التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: إرشاداتُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام في التِّجارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: راهنمايى‏هاى امير مؤمنان علیه السلام در باره تجارت كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ مِن كِتابِهِ إلَى الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلاّهُ عَلى مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم أنَّ الرَّعِيَّةَ طَبَقاتٌ لا يَصلُحُ بَعضُها إلاّ بِبَعضٍ، ولا غِنى بِبَعضِها عَن بَعضٍ: فَمِنها جُنودُ اللّهِ، ومِنها كُتّابُ العامَّةِ وَالخاصَّةِ، ومِنها قُضاةُ العَدلِ، ومِنها عُمّالُ الإِنصافِ وَالرِّفقِ، ومِنها أهلُ الجِزيَةِ وَالخَراجِ مِن أهلِ الذِّمَّةِ ومُسلِمَةِ النّاسِ، ومِنهَا التُّجّارُ وأَهلُ الصِّناعاتِ، ومِنهَا الطَّبَقَةُ السُّفلى مِن ذَوِي الحاجَةِ وَالمَسكَنَةِ، وكُلٌّ قَد سَمَّى اللّهُ لَهُ سَهمَهُ، ووَضَعَ عَلى حَدِّهِ فَريضَةً في كِتابِهِ أو سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، عَهداً مِنهُ عِندَنا مَحفوظاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالجُنودُ بِإِذنِ اللّهِ حُصونُ الرَّعِيَّةِ، وزَينُ الوُلاةِ، وعِزُّ الدّينِ، وسُبُلُ الأَمنِ، ولَيسَ تَقومُ الرَّعِيَّةُ إلاّ بِهِم. ثُمَّ لا قِوامَ لِلجُنودِ إلاّ بِما يُخرِجُ اللّهُ لَهُم مِنَ الخَراجِ الَّذي يَقوَونَ بِهِ عَلى جِهادِ عَدُوِّهِم، ويَعتَمِدُونَ عَلَيهِ فيما يُصلِحُهُم ويَكونُ مِن وَراءِ حاجَتِهِم، ثُمَّ لا قِوامَ لِهذَينِ الصِّنفَينِ إلاّ بِالصِّنفِ الثّالِثِ مِنَ القُضاةِ وَالعُمّالِ وَالكُتّابِ، لِما يُحكِمونَ مِنَ المَعاقِدِ، ويَجمَعونَ مِنَ المَنافِعِ، ويُؤَمَنُونَ عَلَيهِ مِن خَواصِّ الاُمُورِ وعَوامِّها، ولا قِوامَ لَهُم جَميعاً إلاّ بِالتُّجّارِ وذَوِي الصِّناعاتِ فيما يَجتَمِعونَ عَلَيهِ مِن مَرافِقِهِم، ويُقيمونَهُ مِن أسواقِهِم، ويَكفونَهُم مِنَ التَّرَفُّقِ بِأَيديهِم ما لا يَبلُغُهُ رِفقُ غَيرِهِم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ استَوصِ بِالتُّجّارِ وذَوِي الصِّناعاتِ وأَوصِ بِهِم خَيراً، المُقيمِ مِنهُم وَالمُضطَرِبِ بِمالِهِ وَالمُتَرَفِّقِ بِبَدَنِهِ، فَإِنَّهُم مَوادُّ المَنافِعِ وأَسبابُ المَرافِقِ وجُلاّبُها مِنَ المَباعِدِ وَالمَطارِحِ، في بَرِّكَ وبَحرِكَ وسَهلِكَ وجَبَلِكَ، وحَيثُ لا يَلتَئِمُ النّاسُ لِمَواضِعِها ولا يَجتَرِؤونَ عَلَيها، فَإِنَّهُم سِلمٌ لا تُخافُ بائِقَتُهُ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَوائِقهُ: أي غوائله وشروره النهاية: ج1 ص162 «بوق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وصُلحٌ لا تُخشى غائِلَتُهُ، وتَفَقَّد اُمورَهُم بِحَضرَتِكَ وفي حَواشي بِلادِكَ، وَاعلَم مَعَ ذلِكَ أنَّ في كَثيرٍ مِنهُم ضيقاً فاحِشاً، وشُحّاً قَبيحاً، وَاحتِكاراً لِلمَنافِعِ، وتَحَكُّماً فِي البِياعاتِ، وذلِكَ بابُ مَضَرَّةٍ لِلعامَّةِ وعَيبٌ عَلَى الوُلاةِ، فَامنَع مِنَ الاِحتِكارِ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مَنَعَ مِنهُ، وَليَكُنِ البَيعُ بَيعاً سَمحاً بِمَوازِينِ عَدلٍ وأَسعارٍ لا تُجحِفُ بِالفَرِيقَينِ مِنَ البائِعِ وَالمُبتاعِ، فَمَن قارَفَ حُكرَةً بَعدَ نَهيِكَ إيّاهُ فَنَكِّل بِهِ وعاقِبهُ في غَيرِ إسرافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص131 و 140 نحوه، بحارالأنوار: ج33 ص603 و 607ح 744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ در نامه‏اش به مالك اشتر نخعى، آن گاه كه او را به استاندارى مصر گماشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه مردم، چند طبقه‏اند كه برخى جز با برخى ديگر، سامان نمى‏گيرند و هيچ گروهى از گروه ديگر، بى‏نياز نيستند. گروهى سربازان خدايند، گروهى، منشيان عمومى و خصوصى‏اند، گروهى، قاضيان دادرس و گروهى كارگزاران باانصاف و شفيق‏اند. برخى، جزيه‏پردازان از اهل ذمّه و ماليات‏دهندگان مسلمان، گروهى بازرگانان و صنعتگران‏اند، و برخى، طبقات پايين از نيازمندان و تهى‏دستان‏اند. خداوند براى هر طبقه، سهمى معيّن كرده و در كتاب خويش يا سنّت پيامبرش و يا پيمانى كه نزد ما محفوظ است، حدّ و مرز واجبى را مشخّص ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپاهيان، به اذن خدا، دژهاى مردم و زيور زمامداران و قدرت دين و راه امنيّت و آرامش جامعه‏اند و مردم، جز در سايه آنان پايدار نمى‏مانند. پايدارى سپاهيان نيز جز با خراجى كه خداوند براى آنان قرار داده، نيست تا با آن ساز و برگ، جهاد با دشمنان را فراهم آورند و بر آن، تكيه كنند و پشتوانه تأمين نيازهايشان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بقا و پايدارى براى اين دو صنف (مردم و سپاهيان) نيست، مگر با صنف سومى از قاضيان و كارگزاران و منشيان كه عهد و پيمان‏ها را استوار ساخته، و منافع مردم را فراهم مى‏آورند و در كارهاى خاص و عمومى، مورد اعتمادند. قوام همه آنان نيز جز با بازرگانان و صنعتگران نيست كه وسايل راحتى مردم را فراهم مى‏آورند و بازارها را رونق مى‏بخشند و كارهايى را بر عهده مى‏گيرند كه از عهده ديگران خارج است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خيرخواه بازرگانان و صنعتگران باش و ديگران را به نيكى به آنان، سفارش كن، چه، آن كه در جايى اقامت دارد، چه آن كه با مال التجاره‏اش در رفت و آمد است و چه آن كه به كارهاى بدنى مى‏پردازد. همانا اينان، سرچشمه اصلى كسب‏ها و سودها هستند، از دور دست‏ها و در خشكى و دريا و بيابان و كوه، و در مناطقى كه مردم با وضعيت آن‏جاها ناسازگارند يا جرئت رفتن به آن‏جاها را ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، مردمى بى‏آزارند كه از شرّشان هراسى نيست و صلح‏جويانى‏اند كه بيم فتنه و آشوبشان نمى‏رود. پس به كارهاى آنان، چه در مركز حكومت خود و چه در اطراف شهرهاى ديگر، رسيدگى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين حال، بدان كه در بسيارى از اينان، سختگيرى‏هاى بى‏حد، بخل‏هاى زننده، احتكار منافع و بى‏انصافى و خودسرى در داد و ستدها وجود دارد و اين، براى عموم مردم، زيان‏بخش و بر زمامداران، مايه ننگ‏است. پس، از احتكار جلوگيرى كن كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از آن نهى كرده است. خريد و فروش، بايد داد و ستدى آسان باشد، با سنگ و ترازوهاى عادلانه و نرخ‏هايى كه اجحاف به دو طرف فروشنده و خريدار نشود. پس هر كس كه پس از نهى تو احتكار كرد، او را كيفر و عقوبت كن، ولى نه با زياده‏روى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سياسة-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-في-مواجهة-خيانة-عامله-على-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: سِياسَةُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام في مُواجَهَةِ خِيانَةِ عامِلِهِ عَلَى السُّوقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: راهكار اميرالمؤمنين علیه السلام در مجازات خيانت‏كارى مسئول بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَلِيٍّ عليه‏السلام أنَّهُ استَدرَكَ عَلَى ابنِ هَرمَةَ خِيانَةً وكانَ عَلى سوقِ الأَهوازِ، فَكَتَبَ إلى رِفاعَةَ: إِذا قَرَأتَ كِتابي فَنَحِّ ابنَ هَرمَةَ عَنِ السُّوقِ وأَوقِفهُ لِلنّاسِ وَاسجُنهُ ونادِ عَلَيهِ، وَاكتُب إلى أهلِ عَمَلِكَ تُعلِمهُم رَأيي فيهِ، ولا تَأخُذكَ فيهِ غَفلَةٌ ولا تَفريطٌ فَتَهلِكَ عِندَ اللّهِ، وأَعزِلُكَ أخبَثَ عُزلَةٍ واُعيذُكَ بِاللّهِ مِن ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا كانَ يَومَ الجُمُعَةِ فَأَخرِجهُ مِنَ السِّجنِ وَاضرِبهُ خَمسَةً وثَلاثينَ سَوطاً، وطُف بِهِ إلَى الأَسواقِ، فَمَن أتى عَلَيهِ بِشاهِدٍ فَحَلِّفهُ مَعَ شاهِدِهِ، وَادفَع إلَيهِ مِن مَكسَبِهِ ما شُهِدَ بِهِ عَلَيهِ، ومُر بِهِ إلَى السِّجنِ مُهانا مَقبوحا مَنبوحا، وَاحزِم رِجلَيهِ بِحِزامٍ وأَخرِجهُ وَقتَ الصَّلاةِ، ولا تَحُل بَينَهُ وبَينَ مَن يَأتيهِ بِمَطعَمٍ أو مَشرَبٍ أو مَلبَسٍ أو مَفرَشٍ، ولا تَدَع أحَداً يَدخُلُ إلَيهِ مِمَّن يُلَقِّنُهُ اللُّدَدَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّدَدُ: الخصومةُ الشديدة النهاية: ج4 ص244 «لدد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويُرَجِّيهِ الخُلوصَ، فَإِن صَحَّ عِندَكَ أنَّ أحَداً لَقَّنَهُ ما يَضُرُّ بِهِ مُسلِماً فَاضرِبهُ بِالدِّرَّةِ فَاحبِسهُ حَتّى يَتوبَ. ومُر بِإِخراجِ أهلِ السِّجنِ فِي اللَّيلِ إلى صَحنِ السِّجنِ؛ لِيَتَفَرَّجوا غَيرَ ابنِ هَرمَةَ، إلاّ أن تَخافَ مَوتَهُ فَتُخرِجُهُ مَعَ أهلِ السِّجنِ إلَى الصَّحنِ، فَإِن رَأَيتَ بِهِ طاقَةً أوِ استَطاعَةً فَاضرِبهُ بَعدَ ثَلاثينَ يَوماً خَمسَةً وثَلاثينَ سَوطاً بَعدَ الخَمسَةِ وثَلاثينَ الاُولى، وَاكتُب إلَيَّ بِما فَعَلتَ فِي السُّوقِ ومَنِ اختَرتَ بَعدَ الخائِنِ، وَاقطَع عَنِ الخائِنِ رِزقَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص532 ح1892، مستدرك الوسائل: ج17 ص379 ح21633.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام خبردار شد كه ابن هَرْمه، مسئول بازار اهواز، خيانتى كرده است. پس به رِفاعه [فرماندار اهواز] نوشت: «چون اين نامه مرا خواندى، ابن هَرْمه را از [مسئوليت] بازار، كنار بگذار و در برابر مردم نگاهش دار و او را زندانى كن و موضوع را به اطّلاع مردم برسان. به همكاران خود نيز بنويس و نظر مرا به آگاهى آنها برسان. مبادا در باره او غفلت و كوتاهى كنى كه بدين سبب، نزد خداوند عز و جل هلاك خواهى شد و من نيز تو را به بدترين وجه، بر كنار خواهم كرد. و از انجام دادن اين كار تو را در پناه مى‏سپارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز جمعه كه شد، وى را از زندان بيرون آور و 35 تازيانه به او بزن و در بازارها بچرخانش. اگر كسى عليه او گواهى آورد، در كنار گواهش او را نيز سوگند بده و مقدارى را كه مدّعى است، از درآمد ابن هَرْمه به وى بپرداز و دستور بده تا او را خوار و دست بسته، مجدّدا به زندان ببرند و پاهايش را با ريسمان ببند، ولى هنگام نماز، آزادش بگذار. چنانچه كسى براى او ظرف غذا يا آب يا لباس و يا فرشى آورد، بگذار به او برساند و مانع مشو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كسانى كه ممكن است كينه‏توزى را به وى تلقين كنند و يا به نجات، اميدوارش سازند، اجازه ملاقات با او را نده. اگر بر تو ثابت شد كه كسى انديشه آسيب زدن به مسلمانى را در ذهن او افكنده است، آن كس را تازيانه بزن و زندانى‏اش كن تا توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور بده زندانيان را، در شب براى هواخورى به حياط زندان بياورند، بجز ابن هَرْمه را، مگر آن كه بترسى تلف شود كه در اين صورت، او را نيز با ديگر زندانيان به حياط زندان بياور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر ديدى تحمّل يا توانايى دارد، سى روز بعد نيز او را دوباره 35 تازيانه بزن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى من بنويس كه با بازار، چه كردى و به جاى اين خائن، چه كسى را انتخاب نمودى. حقوق اين خيانتكار را نيز قطع كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكم-ما-يباع-في-سوق-المسلمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: حُكمُ ما يُباعُ في سُوقِ المُسلِمينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: حكم آنچه در بازار مسلمانان، فروخته مى‏شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر ـ لَمّا سُئِلَ عَن شِراءِ اللَّحمِ مِنَ الأَسواقِ ولا يُدرى ما يَصنَعُ القَصّابونَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُل إذا كانَ ذلِكَ في أسواقِ المُسلِمينَ ولا تَسأَل عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص237 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص332 ح4185 كلاهما عن الفضيلوزرارة ومحمد بن مسلم، تهذيب الأحكام: ج9 ص72 ح306 عن زراره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام ـ در پاسخ به سؤال از خريدن گوشت از بازار در حالى كه معلوم نيست قصّاب ها چه مى‏كنند ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر آن گوشت در بازار مسلمانان بود، بخور و در باره‏اش پرس و جو مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبي يَبعَثُ بِالدَّراهِمِ إلَى السُّوقِ فَيُشتَرى لَهُ بِها جُبُناً، فَيُسَمّي ويَأكُلُ ولا يَسأَلُ عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص19 ح63 عن حماد، بحارالأنوار: ج80 ص83 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم درهم‏هايى را به بازار مى‏فرستاد و با آنها برايش مقدارى پنير مى‏خريدند و بسم اللّه‏ مى‏گفت و مى‏خورد و در باره آن، پرس و جو نمى‏كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي الجارود&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه‏السلام عَنِ الجُبُنِ وقُلتُ لَهُ: أخبَرَني مَن رَأى أنَّهُ يُجعَلُ فيهِ المَيتَةُ، فَقالَ: أمِن أجلِ مَكانٍ واحِدٍ يُجعَلُ فيهِ المَيتَةُ حُرِّمَ في جَميعِ الأَرَضينَ؟! إذا عَلِمتَ أنَّهُ مَيتَةٌ فَلا تَأكُل، وإن لَم تَعلَم فَاشتَرِ وبِع وكُل، وَاللّهِ إنّي لَأَعتَرِضُ السُّوقَ فَأَشتَري بِهَا اللَّحمَ وَالسَّمنَ وَالجُبُنَ، وَاللّهِ ما أظُنُّ كُلَّهُم يُسَمُّونَ؛ هذِهِ البَربَرُ، وهذِهِ السُّودانُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص296 ح1976، بحارالأنوار: ج65 ص153 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از ابو جارود ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام باقر عليه‏السلام در باره پنير پرسيدم و گفتم: شخصى كه خودش ديده بود، به من گفت كه آن را با پنير مايه مُرده درست مى‏كنند. فرمود: «آيا به دليل اين كه در يك جا پنير با پنيرمايه مُرده درست مى‏شود، پس در همه جاى زمين، حرام است؟! اگر يقين داشتى كه با پنيرِ مايه مُرده درستش مى‏كنند، نخور و اگر يقين نداشتى، بخر و بفروش و بخور. به خدا سوگند، من خود به بازار مى‏روم و از آن جا گوشت و روغن و پنير مى‏خرم. به خدا سوگند، گمان نمى‏كنم كه همه آنها [هنگام ذبح] بسم اللّه‏ بگويند. اين بربر است، آن سودانى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبيّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: الخِفافُ عِندَنا فِي السُّوقِ نَشتَريها فَما تَرى فِي الصَّلاةِ فيها؟ فَقالَ: صَلِّ فيها حَتّى يُقالَ لَكَ: إنَّها مَيتَةٌ بِعَينِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص403 ح28، تهذيب الأحكام: ج2 ص234 ح920 نحوه، منتقى الجمّان: ج1ص 485، وسائل الشيعة: ج2 ص1071 ح4259.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: ما از بازار، كفش مى‏خريم. نماز خواندن با آنها چه حكمى دارد؟ فرمود: «با آنها نماز بخوان، مگر آن كه به تو گفته شود: كفش‏ها از [پوست حيوان] مُرده ساخته شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحمن بن الحجّاج&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنّي أدخُلُ سوقَ المُسلِمينَ ـ أعني هذَا الخَلقَ الَّذينَ يَدَّعونَ الإِسلامَ ـ فَأَشتَري مِنهُمُ الفِراءَ لِلتِّجارَةِ، فَأَقولُ لِصاحِبِها: ألَيسَ هِيَ ذَكِيَّةٌ؟ فَيَقولُ: بَلى، فَهَل يَصلُحُ لي أن أبيعَها عَلى أنَّها ذَكِيَّةٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا، ولكِن لا بَأسَ أن تَبِيعَها وتَقولَ: قَد شَرَطَ لِيَ الَّذِي اشتَرَيتُها مِنهُ أنَّها ذَكِيَّةٌ. قُلتُ: وما أفسَدَ ذلِكَ؟ قالَ: اِستِحلالُ أهلِ العِراقِ لِلمَيتَةِ، وزَعَموا أنَّ دِباغَ جِلدِ المَيتَةِ ذَكاتُهُ، ثُمَّ لَم يَرضَوا أن يَكذِبوا في ذلِكَ إلاّ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص398 ح5، تهذيب الأحكام: ج2 ص204 ح798، وسائل الشيعة: ج2 ص1081ح 4291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: من به بازار مسلمانان ـ يعنى همين مردمى كه ادّعاى مسلمانى دارند ـ مى‏روم و از آنها پوستين براى تجارت مى‏خرم و به فروشنده‏اش مى‏گويم: اينها كه پاك‏اند [و ذبح شرعى شده‏اند]؟ و او مى‏گويد: آرى. آيا من مى‏توانم آنها را به عنوان پوستين پاك بفروشم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ امّا مى‏توانى آنها را بفروشى و بگويى: كسى كه من اينها را از او خريده‏ام، به شرط پاك بودن فروخته است». گفتم: دليل نفروختنش [به عنوان پوستين پاك] چيست؟ فرمود: «چون عراقى‏ها مُرده را حلال مى‏شمارند و مى‏گويند پوست حيوان مُرده با دبّاغى پاك مى‏شود و حتّى حاضر شدند در اين باره به پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله دروغ ببندند [و بگويند كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرموده است: &amp;quot;پوست حيوان مُرده، نجس است و تطهير آن با دبّاغى است&amp;quot;]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق عليه‏السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ رَجُلٌ: أرَأَيتَ إذا رَأَيتُ شَيئاً في يَدَي رَجُلٍ، أيَجوزُ لي أن أشهَدَ أنَّهُ لَهُ؟ قالَ: نَعَم. قالَ الرَّجُلُ: أشهَدُ أنَّهُ في يَدِهِ ولا أشهَدُ أنَّهُ لَهُ فَلَعَلَّهُ لِغَيرِهِ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: أفَيَحِلُّ الشِّراءُ مِنهُ؟ قالَ: نَعَم، فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: فَلَعَلَّهُ لِغَيرِهِ فَمِن أينَ جازَ لَكَ أن تَشتَرِيَهُ ويَصيرَ مِلكاً لَكَ، ثُمَّ تَقولَ بَعدَ المِلكِ: هُوَ لي وتَحلِفَ عَلَيهِ، ولا يَجوزُ أن تَنسِبَهُ إلى مَن صارَ مِلكُهُ مِن قِبَلِهِ إلَيكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: لَو لَم يَجُز هذا لَم يَقُم لِلمُسلِمينَ سوقٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص387 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص262 ح695، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 51 ح3307 نحوه، وسائل الشيعة: ج18 ص215 ح33757.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حفص بن غياث از امام صادق عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى به امام صادق عليه‏السلام گفت: بفرماييد كه اگر چيزى در دست كسى ديدم، آيا مى‏توانم بگويم كه آن چيز، مال اوست؟ فرمود: «آرى». مرد گفت: مى‏توانم بگويم كه در دست اوست. نمى‏توانم بگويم كه مال اوست؛ چون ممكن است از آنِ ديگرى باشد. امام صادق عليه‏السلام به او فرمود: «آيا جايز است آن را از او خريد؟». گفت: آرى. فرمود: «شايد از آنِ ديگرى باشد. پس چگونه براى تو جايز است آن را بخرى و به ملكيت تو در آيد و پس از مالك شدنش بگويى و سوگند بخورى كه: اين، مال من است؛ امّا جايز نيست آن را به كسى كه مالكيّتش از جانب او به تو منتقل شده است، نسبت دهى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام آن گاه فرمود: «اگر اين جايز نباشد، بازارى براى مسلمانان نمى‏مانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن علي بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عليه‏السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ اشتَرى ثَوباً مِنَ السّوقِ لِلُّبسِ، لا يَدري لِمَن كانَ، هَل يَصلُحُ الصَّلاةُ فيهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنِ اشتَراهُ مِن مُسلِمٍ فَليُصَلِّ فيهِ، وإنِ اشتَراهُ مِن نَصرانِيٍّ فَلا يُصَلّي فيهِ حَتّى يَغسِلَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج1 ص263 ح766، قرب الإسناد: ص210 ح821، بحارالأنوار: ج80 ص46ذيل ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن جعفر از برادرش امام كاظم عليه‏السلام ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام عليه‏السلام پرسيدم: مردى جامه‏اى از بازار براى پوشيدن مى‏خرد و نمى‏داند فروشنده كيست. آيا نماز خواندن با آن جامه درست است؟ فرمود: «اگر از مسلمانى خريده باشد، با آن نماز بخواند [اشكالى ندارد] و اگر از فردى نصرانى خريده باشد، قبل از نماز خواندن با آن، بشويدش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسن بن الجهم&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ عليه‏السلام: أعتَرِضُ السُّوقَ فَأَشتَري خُفّاً لا أدري أذَكِيٌّ هُوَ أم لا؟ قالَ: صَلِّ فيهِ، قُلتُ: فَالنَّعلُ؟ قالَ: مِثلُ ذلِكَ، قُلتُ: إنّي أضيقُ مِن هذا، قالَ: أتَرغَبُ عَمّا كانَ أبُو الحَسَنِ عليه‏السلام يَفعَلُهُ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص404 ح31، تهذيب الأحكام: ج2 ص234 ح921، وسائل الشيعة: ج2 ص1073ح 4266.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسن بن جَهْم ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابو الحسن عليه‏السلام گفتم: به بازار مى‏روم و پاى جامه‏اى مى‏خرم و نمى‏دانم كه آيا [چرم] آن پاك است يا نه؟ فرمود: «با آن نماز بخوان [اشكالى ندارد]». گفتم: با نعلين چه؟ فرمود: «آن هم همين طور». گفتم: من دلم نمى‏آيد اين كار را بكنم. فرمود: «آيا از كارى كه ابوالحسن عليه‏السلام انجامش مى‏دهد، روى‏گردانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه‏السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَنِ الخَفّافِ يَأتِي السُّوقَ فَيَشتَرِي الخُفَّ لا يَدري أذَكِيٌّ هُوَ أم لا، ما تَقُولُ فِي الصَّلاةِ فيهِ وهُوَ لا يَدري؟ أيُصَلّي فيهِ؟ قالَ: نَعَم، أنَا أشتَرِي الخُفَّ مِنَ السُّوقِ ويُصنَعُ لي واُصَلّي فيهِ، ولَيسَ عَلَيكُمُ المَسأَلَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص371 ح1545، قرب الإسناد: ص385 ح1357، منتقى الجمّان: ج1ص 457، بحارالأنوار: ج80 ص82 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام رضا عليه‏السلام در باره خريدار كفش پرسيدم: كه به بازار مى‏رود و كفشى مى‏خرد و نمى‏داند كه آيا [از چرمِ] پاك است يا نه. نماز خواندن با آن، در حالى كه نمى‏داند، چه حكمى دارد؟ آيا با آن نماز بخواند؟ فرمود: «آرى. من نيز از بازار، پاى‏جامه مى‏خرم و [يا]برايم مى‏سازند و با آن، نماز مى‏خوانم. شما موظّف به پرس و جو كردن [از پاك و ناپاك و حلال و حرام بودن آنچه در بازار فروخته مى‏شود] نيستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه‏السلام، قال&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُهُ عَنِ الجُبَّةِ الفِراءِ، يَأتِي الرَّجُلُ السُّوقَ مِن أسواقِ المُسلِمينَ فَيَشتَرِي الجُبَّةَ لا يَدري أهِيَ ذَكِيَّةٌ أم لا، يُصَلّي فيها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، إنَّ أبا جَعفَرٍ عليه‏السلام كانَ يَقولُ: إنَّ الخَوارِجَ ضَيَّقوا عَلى أنفُسِهِم بِجَهالَتِهِم، إنَّ الدِّينَ أوسَعُ مِن ذلِكَ، إنَّ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه‏السلام كانَ يَقولُ: إنَّ شيعَتَنا في أوسَعِ ما بَينَ السَّماءِ إلَى الأَرضِ، أنتُم مَغفورٌ لَكُم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص385 ح1358، بحارالأنوار: ج80 ص82 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام رضا عليه‏السلام در باره پوستين پرسيدم و گفتم: انسان به بازارى از بازارهاى مسلمانان مى‏رود و پوستينى مى‏خرد و نمى‏داند كه آيا پاك است يا نه. آيا با آن نماز بخواند؟ فرمود: «آرى. ابو جعفر [باقر] عليه‏السلام مى‏فرمود: &amp;quot;خوارج به سبب نادانى‏شان عرصه را بر خود تنگ كردند، در صورتى كه دين، فراخ‏تر از اين حرف‏هاست&amp;quot;. على بن ابى طالب عليه‏السلام مى‏فرمود: &amp;quot;شيعيان ما در فراخنايى وسيع‏تر از وسعت آسمان تا زمين هستند. شما آمرزيده مى‏شويد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن إسماعيل بن عيسى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ عليه‏السلام عَنِ جُلودِ الفِراءِ يَشتَرِيهَا الرَّجُلُ في سوقٍ مِن أسواقِ الجَبَلِ، أيَسأَلُ عَن ذَكاتِهِ إذا كانَ البائِعُ مُسلِماً غَيرَ عارِفٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه‏السلام: عَلَيكُم أنتُم أن تَسأَلوا عَنهُ إذا رَأَيتُمُ المُشرِكينَ يَبيعونَ ذلِكَ، وإذا رَأَيتُم يُصَلّونَ فيه فَلا تَسأَلوا عَنهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص371 ح1544، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص258 ح792، وسائلالشيعة: ج2 ص1072 ح4264.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از اسماعيل بن عيسى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابو الحسن [امام كاظم] عليه‏السلام پرسيدم: آيا انسان از پاك بودن پوستين‏هايى كه در بازارى از بازارهاى كوهستان مى‏خرد و فروشنده، مسلمانى ناآگاه است، بپرسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هنگامى پرسيدن بر شما واجب است كه ببينيد مشركان، اينها را مى‏فروشند، ولى هر گاه ديديد با آن نماز مى‏خوانند، از آن مپرسيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن الحسين الأَشعريّ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَتَبَ بَعضُ أصحابِنا إلى أبي جَعفَرٍ الثّاني عليه‏السلام: ما تَقولُ في الفَروِ يُشتَرى مِنَ السُّوقِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا كانَ مَضموناً فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص399 ح7، وسائل الشيعة: ج3 ص338 ح5732.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن حسين اشعرى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از شيعيان به ابو جعفر ثانى [امام جواد] عليه‏السلام نوشت: در باره پوستين‏هايى كه از بازار خريدارى مى‏شود، چه مى‏فرماييد؟ فرمود: «اگر [پاك بودنشان] ضمانت شود، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-السوق-المعنوية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: آدابُ السّوقِ المَعنَوِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: آداب معنوى بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الذكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الذِّكرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ ذكر خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذاكِرُ اللّهِ فِي السّوقِ لَهُ بِكُلِّ شَعرَةٍ نورٌ يَومَ القِيامَةِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر زيادة كلمة «القيامة»، وهي ليست في كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَلقَى اللّهَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج1 ص412 ح567 عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج1 ص430 ح1856.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در بازار ذكر خدا گويد، روز قيامت، در حالى خدا را ديدار مى‏كند كه به ازاى هر مويش، نورى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قالَ حينَ دُخولِ السُّوقِ: «بِسمِ اللّهِ» غُفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج13 ص265 ح15308 نقلاً عن القطب الرّاونديّ في كتاب لبّ اللّباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس هنگام وارد شدن به بازار «بسم اللّه‏» بگويد، آمرزيده مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ذَكَرَ اللّهَ فِي السّوقِ مُخلِصا عِندَ غَفلَةِ النّاسِ وشُغلِهِم بِما فيهِ، كُتِبَ لَهُ ألفُ حَسَنَةٍ، ويَغفِرُ اللّهُ لَهُ يَومَ القِيامَةِ مَغفِرَةً لَم تَخطُر عَلى قَلبِ بَشَرٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص435، عدّة الداعي: ص242، بحارالأنوار: ج89 ص129؛ شرح السنّةللبغوي: ج5 ص133 ح1339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در بازار، آن گاه كه مردم در غفلت [از خدا] به سر مى‏برند و سرگرم كار خويش‏اند، از سرِ اخلاص، خدا را ياد كند، خداوند، هزار ثواب برايش مى‏نويسد و در روز رستاخيز، او را مى‏آمرزد؛ آمرزشى كه به دل هيچ بشرى خطور نكرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَجيءُ ذاكِرُ اللّهِ فِي الأَسواقِ يَومَ القِيامَةِ لَهُ ضَوءٌ كَضَوءِ الشَّمسِ، ونورٌ كَنورِ القَمَرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص500 ح8881 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه در بازارها ذكر خدا گويد (/ به ياد خدا باشد)، روز قيامت در حالى [به محشر] مى‏آيد كه او را پرتوى مانند پرتو خورشيد و نورى چون نور ماه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّوقُ دارُ سَهوٍ وغَفلَةٍ، فَمَن سَبَّحَ فيها تَسبيحَةً كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِها ألفَ ألفِ حَسَنَةٍ، ومَن قالَ: «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ» كانَ في جِوارِ اللّهِ حَتّى يُمسِيَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص344 ح3557 عن الإمام عليّ عليه‏السلام، كنزالعمّال: ج4 ص28 ح9330.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بازار، سراى فراموشى و غفلت است. پس هر كه در آن، يك «سبحان اللّه‏» بگويد، خداوند به ازاى آن، برايش هزار هزار نيكى [و ثواب]مى‏نويسد و هر كه بگويد: «هيچ نيرو و توانى نيست، جز به يارى خدا»، تا شب در پناه خداى متعال باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكثِروا مِنَ الاِستِغفارِ في بُيوتِكُم، وفي مَجالِسِكُم، وعَلى مَوائِدِكُم، وفي أسواقِكُم، وفي طُرُقِكُم، وأَينَما كُنتُم؛ فَإِنَّكُم لا تَدرونَ مَتى تَنزِلُ المَغفِرَةُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج5 ص319 ح5984 نقلاً عن ابن أبي جمهور في درر اللآلي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در خانه‏هايتان و مجلس هايتان و در كنار سفره‏هايتان و در بازارهايتان و گذرگاه‏هايتان و هر جا كه هستيد، فراوان استغفار كنيد؛ زيرا كه شما نمى‏دانيد چه هنگام آمرزش [الهى] فرود مى‏آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ السّوقَ فَقالَ: «لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ ولَهُ الحَمدُ، يُحيي ويُميتُ وهُوَ حَيٌّ لا يَموتُ، بِيَدِهِ الخَيرُ وهُوَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ ألفَ ألفِ حَسَنَةٍ، ومَحا عَنهُ ألفَ ألفِ سَيِّئَةٍ، ورَفَعَ لَهُ ألفَ ألفِ دَرَجَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص491 ح3428، سنن الدارمي: ج2 ص747 ح2592، سنن ابن ماجة: ج2ص 752 ح2235 نحوه وكلّها عن عمر، كنزالعمّال: ج4 ص27 ح9327؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص266 ح15312 نقلاً عن ابن أبي جمهور في درر اللآلي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه چون به بازار در آيد، بگويد: «لا اله الا اللّه‏ وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد...؛ معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست. پادشاهى و ستايش، از آنِ اوست. زنده مى‏كند و مى‏ميراند و خود، زنده ناميراست. خير و بركت، در دست اوست و او بر هر چيزى تواناست»، خداوند به سبب اين، براى او هزار هزار ثواب مى‏نويسد و هزار هزار گناه از او مى‏زدايد و او را هزار هزار درجه بالا مى‏برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قالَ حينَ يَدخُلُ السّوقَ: «سُبحانَ اللّهِ وَالحَمدُ للّه‏ِِ ولا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ ولَهُ الحَمدُ، يُحيي ويُميتُ وهُوَ حَيُّ لا يَموتُ، بِيَدِهِ الخَيرُ وهُوَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ» اُعطِيَ مِنَ الأَجرِ عَدَدَ ما خَلَقَ اللّهُ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه‏السلام: ج2 ص31 ح42 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‏السلام،صحيفة الرضا عليه‏السلام: ص59 ح85 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم‏السلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، جامع الأخبار: ص142 ح302 عن الإمام الصادق عليه‏السلام، بحارالأنوار: ج10 ص369 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس زمانى كه وارد بازار مى‏شود، بگويد: «سبحان اللّه‏ و الحمد للّه‏ ولا اله الاّ اللّه‏ وحده لا شريك له، له الملك و له الحمد، يحيى و يميت و هو حىّ لا يموت، بيده الخير و هو على كلّ شى‏ء قدير؛ منزه است خداوند! ستايش از آن خداست! معبودى جز خداى يگانه بى‏هتما نيست! پادشاهى و ستايش از آن او است. مى‏ميراند و زنده مى‏كند. او زنده ناميرا است. خير به دست اوست و او بر همه چيز توانا است»، به شمارِ آفريدگانِ خداوند تا روز قيامت، به او پاداش داده مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ في حَديثِ الأَربَعِ مِئَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكثِروا ذِكرَ اللّهِ عز و جل إذا دَخَلتُمُ الأَسواقَ عِندَ اشتِغالِ النّاسِ؛ فَإِنَّهُ كَفّارَةٌ لِلذُّنوبِ، وزِيادَةٌ فِي الحَسَناتِ، ولا تُكتَبوا فِي الغافِلينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص614 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‏السلام، تحفالعقول: ص104، بحارالأنوار: ج76 ص172 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ در حديث اربع مئة ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به بازارها وارد مى‏شويد و مردم سرگرم كارند، خداى عز و جل را بسيار يادآور شويد؛ زيرا اين كار، گناهان را مى‏زدايد و بر حسنات مى‏افزايد و از غافلان، نوشته نمى‏شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن ذَكَرَ اللّهَ عز و جل فِي الأَسواقِ، غَفَرَ لَهُ بِعَدَدِ أهلِها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص200 ح3756، وسائل الشيعة: ج12 ص203 ح22855وراجع المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص319 ح172.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در بازارها ذكر خداوند عز و جل بگويد، به شمارِ اهل آنها از گناهانش آمرزيده مى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا دَخَلتَ السّوقَ فَقُل: لا إلهَ إلاَّ اللّهُ عَدَدَ ما يَنطِقونَ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَسومونَ، تَبارَكَ اللّهُ أحسَنُ الخالِقينَ ـ ثَلاثَ مَرّاتٍ ـ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَلغونَ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَنطِقونَ، سُبحانَ اللّهِ عَدَدَ ما يَسومونَ، تَبارَكَ اللّهُ رَبُّ العالَمينَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص327 ح536، مستدرك الوسائل: ج13 ص263 ح15303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به بازار وارد شدى، بگو: «معبودى جز خدا نيست، به شمارِ آنچه مى‏گويند، پاكا خداوند به شمار آنچه نشان مى‏دهند، آفرين بر خداوند كه بهترينِ آفرينندگان است!» ـ سه بار ـ. [و بگو:]، «پاكا خداوند، به شمار آنچه به زبان مى‏آورند! پاكا خداوند، به شمارِ آنچه مى‏گويند! پاكا خداوند، به شمارِ آنچه نشان مى‏نهند! آفرين بر خداوند كه پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ سوقا أو مَسجِدَ جَماعَةٍ، فَقالَ مَرَّةً واحِدَةً: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وَاللّهُ أكبَرُ كَبيرا، وَالحَمدُ للّه‏ِِ كَثيرا، وسُبحانَ اللّهِ بُكرَةً وأَصيلاً، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ العَلِيِّ العَظيمِ، وصَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ» عَدَلَت لَهُ حَجَّةً مَبرورَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص199 ح3753، المحاسن: ج1 ص111 ح102 وفيه «سوقجماعة أو مسجد أهل نصب» بدل «سوقا أو مسجد جماعة» وبزيادة «وأهل بيته» بعد «وآله» وكلاهما عن أبي بصير، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس وارد بازارى يا مسجد قومى‏شود و يك بار بگويد: «أشهد أن لا اله الا اللّه‏ وحده لا شريك له، واللّه‏ أكبر كبيرا...؛ گواهى مى‏دهم كه معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست و خدا، بسى بزرگ است. ستايش فراوان، خداى راست. خدا را هر بام و شام، به پاكى مى‏ستايم. هيچ نيرو و توانى نيست، مگر از [جانب] خداى بلندمرتبه و باعظمت. درود خدا بر محمّد و خاندان او باد!»، اين، براى او با يك حجّ پذيرفته شده، برابرى مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن قالَ فِي السّوقِ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ ألفَ ألفِ حَسَنَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص704 ح967، المحاسن: ج1 ص111 ح101 كلاهما عن أبي عبيدة الحذّاء،روضة الواعظين: ص341، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح5 وراجع الكافي: ج2 ص519 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه در بازار بگويد: «أشهد أن لا اله الا اللّه‏ وحده لا شريك له، و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله؛ معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست و...»، خداوند، براى او هزار هزار ثواب مى‏نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص110 (آداب التجارة / ذكر اللّه‏).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص111 (آداب تجارت / ياد خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الاستعاذة-والدعاء-والاستغفار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الاِستِعاذَةُ وَالدُّعاءُ وَالاِستِغفارُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ پناه بردن به خدا و دعا كردن و آمرزش خواستن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار عن ابن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قَليلَ الخُطُواتِ فِي السّوقِ، وكانَ يَقولُ إذا خَطا فيها: اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن شَرِّ السّوقِ، وأَعوذُ بِكَ مِنَ الفُسوقِ، وأَعوذُ بِكَ مِن كُلِّ صَفقَةٍ خاسِرَةٍ، ومِن كُلِّ يَمينٍ كاذِبَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج1 ص349.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار ـ به نقل از ابن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله كمتر در بازار قدم مى‏زد و هر گاه در آن قدم مى‏گذاشت، مى‏فرمود: «بار خدايا! از بدى بازار به تو پناه مى‏برم. از گناه به تو پناه مى‏برم. از هر سوداى زيان‏بارى و از هر سوگند دروغى به تو پناه مى‏برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن بريدة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله إذا دَخَلَ السّوقَ قالَ: بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ خَيرَ هذِهِ السّوقِ وخَيرَ ما فيها، وأَعوذُ بِكَ مِن شَرِّها وشَرِّ ما فيها، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ أن اُصيبَ فيها يَمينا فاجِرَةً، أو صَفقَةً خاسِرَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص723 ح1977، المعجم الكبير: ج2 ص21 ح1157، الأذكارالمنتخبة: ص267، المجموع: ج9 ص154، الدعاء للطبراني: ص252 ح795، كنزالعمّال: ج4 ص126 ح9867.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از بريده ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله هنگامى كه وارد بازار مى‏شد، مى‏فرمود: «به نام خدا. بار خدايا! خير اين بازار و خير آنچه را در آن است، از تو مى‏خواهم از شرّ آن و شرّ آنچه در آن است، به تو پناه مى‏برم. بار خدايا! به تو پناه مى‏برم از اين كه در اين جا مرتكب سوگند دروغ يا دچار معامله‏اى زيانمند شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَغفَرَ اللّهَ عز و جل فِي الأَسواقِ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ بِعَدَدِ مَن دَخَلَها مِن أعجَمِيٍّ أو فَصيحٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص561 ح5759 عن أنس، شعب الإيمان: ج1 ص412 ح568 عن الحسن فيه«ذكر» بدل «استغفر»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص200 ح3755 وفيه «ذكر» بدل «استغفر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در بازارها، استغفارِ خداى عز و جل كند، خداوند به شمارِ كسانى كه به بازار در آيند، از عرب و عجم، او را بيامرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ في حَديثِ الأَربَعِمِئَةِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا اشتَرَيتُم ما تَحتاجونَ إلَيهِ مِنَ السّوقِ، فَقولوا حينَ تَدخُلونَ الأَسواقَ: أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن صَفقَةٍ خاسِرَةٍ ويَمينٍ فاجِرَةٍ، وأَعوذُ بِكَ مِن بَوارِ الأَيِّمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوار الأيِّم: أي كسادها، من بارت السوق إذا كسدت، والأيِّم: التي لا زوج لها وهي مع ذلك لا يرغبفيها أحد النهاية: ج1 ص161 «بور».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص634 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم‏السلام، تحف العقول: ص122 وفيه «إذا دخلتم الأسواق لحاجة فقولوا: أشهد...»، بحارالأنوار: ج10 ص113 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ در حديث اربعمئة ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى كه براى خريد مايحتاج خود به بازار رفتيد، هنگام وارد شدن به آن بگوييد: «گواهى مى‏دهم كه جز خداى يگانه بى شريك، خدايى نيست. گواهى مى‏دهم كه محمّد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بنده و فرستاده اوست. بار خدايا! از معامله زيان‏بار و سوگند دروغ، به تو پناه مى‏برم و از كسادى متاع، به تو پناه مى‏برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات عن النعمان بن سعد عن الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ يَخرُجُ إلَى السّوقِ ومَعَهُ الدِّرَّةُ، فَيَقولُ: إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الفُسوقِ، ومِن شَرِّ هذِهِ السّوقِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج1 ص114، بحارالأنوار: ج103 ص102 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات ـ به نقل از نعمان بن سعد ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام شلاّق در دست، به بازار مى‏رفت و مى‏فرمود: «[بارخدايا!] از گناه و از بدى اين بازار، به تو پناه مى‏برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ السّوقَ فَنَظَرَ إلى حُلوِها ومُرِّها وحامِضِها فَليَقُل: أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن فَضلِكَ، وأَستَجيرُ بِكَ مِنَ الظُّلمِ وَالغُرمِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُرم: هو الدَين النهاية: ج3 ص363 «غرم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمَأثَمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص110 ح100 عن سعد الخفّاف، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس وارد بازار شد و چشمش به شيرين و تلخ و ترش آن افتاد، بگويد: «گواهى مى‏دهم كه خدايى جز خداى يگانه و بى‏انباز نيست و محمّد، بنده و فرستاده اوست. بار خدايا! از فضل تو از تو درخواست مى‏كنم و از ستم و زيان و گناه به تو پناه مى‏برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَخَلَ سوقا فَقالَ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وأَنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الظُّلمِ وَالمَأثَمِ وَالمَغرَمِ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ مِنَ الحَسَناتِ عَدَدَ مَن فيها مِن فَصيحٍ وأَعجَمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ج145 ح238 عن محمّد بن عثمان الجهني، بحارالأنوار: ج76 ص173 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس به بازارى در آيد و بگويد: «گواهى مى‏دهم كه معبودى جز خدا نيست و محمّد، بنده او و فرستاده اوست. بار خدايا! از ستم و گناه و بدهكارى، به تو پناه مى‏برم»، خداوند به شمارِ هر كه در آن بازار است، از عرب و عجم، برايش نيكى مى‏نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا دَخَلتَ سوقَكَ فَقُل: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن خَيرِها وخَيرِ أهلِها، وأَعوذُ بِكَ مِن شَرِّها وشَرِّ أهلِها، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن أن أظلِمَ أو اُظلَمَ، أو أبغِيَ أو يُبغى عَلَيَّ، أو أعتَدِيَ أو يُعتَدى عَلَيَّ، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن شَرِّ إبليسَ وجُنودِهِ، وشَرِّ فَسَقَةِ العَرَبِ وَالعَجَمِ، وحَسبِيَ اللّهُ لا إلهَ إلاّ هُوَ، عَلَيهِ تَوَكَّلتُ وهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظيمِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص156 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص9 ح32 كلاهما عن معاوية بن عمّار، عوالياللآلي: ج3 ص204 ح31، مكارم الأخلاق: ج1 ص546 ح1882 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم‏السلام نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص91 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه به بازارى در آمدى، بگو: «بار خدايا! خير آن و خير اهل آن را از تو مى‏طلبم و از شرّ آن و شرّ اهلش به تو پناه مى‏آورم. بار خدايا! به تو پناه مى‏برم از اين كه ظلم كنم يا به من ظلم شود، سركشى كنم يا به من سركشى شود، تعدّى كنم يا بر من تعدّى شود. بار خدايا! از شرّ ابليس و لشكريانش و از شرّ بزهكاران عرب و غير عرب، به تو پناه مى‏آورم. خدايى كه جز او معبودى نيست، مرا بس است. بر او توكّل كردم كه او پروردگار عرش بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سدير&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو جَعفَرٍ عليه‏السلام: يا أبَا الفَضلِ، أما لَكَ مَكانٌ تَقعُدُ فيهِ فَتُعامِلَ النّاسَ؟ قالَ: قُلتُ: بَلى، قالَ: ما مِن رَجُلٍ مُؤمِنٍ يَروحُ أو يَغدو إلى مَجلِسِهِ أو سوقِهِ فَيَقولُ حينَ يَضَعُ رِجلَهُ فِي السّوقِ: «اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن خَيرِها وخَيرِ أهلِها» إلاّ وَكَّلَ اللّهُ عز و جل بِهِ مَن يَحفَظُهُ ويَحفَظُ عَلَيهِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «يَحفَظُ عَلَيهِ» كلمة «على» بمعنى اللام أي يَحفَظُ لَه متاعه مرآة العقول: ج19 ص143.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى يَرجِعَ إلى مَنزِلِهِ، فَيَقولُ لَهُ: قَد اُجِرتَ مِن شَرِّها وشَرِّ أهلِها يَومَكَ هذا بِإِذنِ اللّهِ عز و جل، وقَد رُزِقتَ خَيرَها وخَيرَ أهلِها في يَومِكَ هذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا جَلَسَ مَجلِسَهُ قالَ حين يَجلِسُ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن فَضلِكَ حَلالاً طَيِّبا، وأَعوذُ بِكَ مِن أن أظلِمَ أو اُظلَمَ، وأَعوذُ بِكَ مِن صَفقَةٍ خاسِرَةٍ ويَمينٍ كاذِبَةٍ» فَإِذا قالَ ذلِكَ، قالَ لَهُ المَلَكُ المُوَكَّلُ بِهِ: أبشِر، فَما في سوقِكَ اليَومَ أحَدٌ أوفَرُ مِنكَ حَظّا، قَد تَعَجَّلتَ الحَسَناتِ، ومُحِيَت عَنكَ السَّيِّئاتُ، وسَيَأتيكَ ما قَسَمَ اللّهُ لَكَ مُوَفَّرا، حَلالاً، طَيِّبا، مُبارَكا فيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص155 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص200 ح3754 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سَدير ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه‏السلام به من فرمود: «اى ابو فضل! آيا جايى دارى كه در آن بنشينى و با مردم داد و ستد كنى؟». گفتم: آرى. فرمود: «هيچ مرد مؤمنى نيست كه به محلّ نشستن خود يا بازارش برود و بيايد و هنگامى كه پايش را در بازار مى‏گذارد، بگويد: &amp;quot;بار خدايا، خير بازار و خير اهل آن را از تو درخواست مى‏كنم&amp;quot;، مگر اين كه خداى عز و جل كسى را بر او بگمارد كه از او و كالايش نگهدارى كند تا آن كه به خانه‏اش برگردد. در اين هنگام به او مى‏گويد: &amp;quot;تو امروز، به اذن خداوند، از شرّ بازار و شرّ اهل آن، حفظ شدى و امروز، خير بازار و خير اهل آن، روزى‏ات شد&amp;quot;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گاه كه در محلّ نشستن خود مى‏نشيند، هنگام نشستن بگويد: &amp;quot;گواهى مى‏دهم كه خدايى جز خداى يگانه و بى انباز نيست و گواهى مى‏دهم كه محمّد، بنده و فرستاده اوست. بار خدايا، از تو مى‏خواهم كه از فضل خود، روزى حلال و پاك نصيبم كنى. به تو پناه مى‏برم از اين كه ستم كنم يا به من ستم شود و از معامله زيان‏بار و سوگند دروغ خوردن به تو پناه مى‏برم&amp;quot;. چون اين را بگويد، فرشته گماشته بر او مى‏گويد: &amp;quot;بشارت باد تو را كه امروز در بازار، بهره‏مندتر از تو كسى نيست. در كارهاى نيك شتافتى و گناهان از تو زدوده شد. به زودى آنچه خداوند قسمت تو كرده است، فراوان و حلال و پاك و بابركت به تو خواهد رسيد&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الوليد بن صبيح&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: يا وَليدُ، أينَ حانوتُكَ مِنَ المَسجِدِ؟ فَقُلتُ: عَلى بابِهِ، فَقالَ: إذا أرَدتَ أن تَأتِيَ حانوتَكَ فَابدَأ بِالمَسجِدِ فَصَلِّ فيهِ رَكعَتَينِ أو أربَعاً، ثُمَّ قُل: غَدَوتُ بِحَولِ اللّهِ وقُوَّتِهِ، وغَدَوتُ بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ بَل بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ يا رَبِّ، اللّهُمَّ إنّي عَبدُكَ ألتَمِسُ مِن فَضلِكَ كَما أمَرتَني، فَيَسِّر لي ذلِكَ وأَنَا خافِضٌ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِفْض من العيش: أي في سعة وراحة مجمع الحرين: ج1 ص529 «خفض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عافِيَتِكَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص475 ح4، وسائل الشيعة: ج5 ص251 ح10225.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از وليد بن صبيح ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام [به من] فرمود: «اى وليد! دكّانت با مسجد چه قدر فاصله دارد؟». گفتم: كنار درِ آن است. فرمود: «هر گاه خواستى به دكّانت بروى، نخست به مسجد برو و دو يا چهار ركعت نماز در آن بخوان و سپس بگو: &amp;quot;صبح خود را با نيرو و توان خدا آغاز كردم. نه با نيرو و توانى از خودم؛ بلكه با نيرو و توان تو، اى پروردگار من. بار خدايا! من، بنده تو هستم و همان طور كه به من فرمان داده‏اى، از فضل تو مى‏جويم. پس آن را برايم آسان گردان، در حالى كه در عافيت تو آسوده به سر مى‏برم&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن الطيّار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام: إنَّهُ كانَ في يَدي شَيءٌ تَفَرَّقَ وضِقتُ ضيقا شَديدا، فَقالَ لي: ألَكَ حانوتٌ فِي السّوقِ؟ قُلتُ: نَعَم وقَد تَرَكتُهُ، فَقالَ: إذا رَجَعتَ إلَى الكوفَةِ فَاقعُد في حانوتِكَ وَاكنُسهُ، فَإِذا أرَدتَ أن تَخرُجَ إلى سَوقِكَ فَصَلِّ رَكعَتَينِ أو أربَعَ رَكَعاتٍ، ثُمَّ قُل في دُبُرِ صَلاتِكَ: «تَوَجَّهتُ بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ، ولكِن بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ، أبرَأُ إلَيكَ مِنَ الحَولِ وَالقُوَّةِ إلاّ بِكَ، فَأَنتَ حَولي ومِنكَ قُوَّتي، اللّهُمَّ فَارزُقني مِن فَضلِكَ الواسِعِ رِزقا كَثيرا طَيِّبا وأَنَا خافِضٌ في عافِيَتِكَ، فَإِنَّهُ لا يَملِكُها أحَدٌ غَيرُكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَعَلتُ ذلِكَ، وكُنتُ أخرُجُ إلى دُكّاني حَتّى خِفتُ أن يأخُذَنِي الجابي بِاُجرَةِ دُكّاني وما عِندي شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجاءَ جالِبٌ بِمَتاعٍ فَقالَ لي: تُكريني نِصفَ بَيتِكَ؟ فَأَكرَيتُهُ نِصفَ بَيتي بِكِرَى البَيتِ كُلِّهِ، قالَ: وعَرَضَ مَتاعَهُ فَاُعطِيَ بِهِ شَيئا لَم يَبِعهُ، فَقُلتُ لَهُ: هَل لَكَ إلَيَّ خَيرٌ تَبيعُني عِدلاً مِن مَتاعِكَ هذا أبيعُهُ وآخُذُ فَضلَهُ وأَدفَعُ إلَيكَ ثَمَنَهُ؟ قالَ: وكَيفَ لي بِذلِكَ؟ قالَ: قُلتُ: ولَكَ اللّهُ عَلَيَّ بِذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخُذ عِدلاً مِنها، فَأَخَذتُهُ ورَقَّمتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجاءَ بَردٌ شَديدٌ، فَبِعتُ المَتاعَ مِن يَومي ودَفَعتُ إلَيهِ الثَّمَنَ وأَخَذتُ الفَضلَ، فَما زِلتُ آخُذُ عِدلاً عِدلاً فَأَبيعُهُ وآخُذُ فَضلَهُ وأَرُدُّ عَلَيهِ مِن رَأسِ المالِ، حَتّى رَكِبتُ الدَّوابَّ وَاشتَرَيتُ الرَّقيقَ وبَنَيتُ الدّورَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص474 ح3، تهذيب الأحكام: ج3 ص312 ح967 عن أبي الطيّار، بحارالأنوار: ج 47 ص367 ح84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن طيّار ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام صادق عليه‏السلام گفتم: سرمايه‏اى كه داشتم بر باد رفت و سخت در مضيقه هستم. فرمود: «آيا دكّانى در بازار دارى؟». گفتم: آرى؛ امّا رهايش كرده‏ام. فرمود: «چون به كوفه برگشتى، در دكّانت بنشين و آن را آب و جارو بزن و هر گاه خواستى به بازار روى، دو يا چهار ركعت نماز بخوان و در پىِ آن بگو: &amp;quot;مى‏روم، نه با نيرو توانى از خود، كه با نيرو و توانِ تو. از هر نيرو و توانى به درگاه تو اعلام برائت مى‏كنم، مگر نيرو و توان تو؛ زيرا كه تويى نيروى من و توان من از توست. بار خدايا! از فضل بى‏كرانت، به من روزى فراوان و پاك، عطا فرما، در حالى كه در عافيت تو آسوده به سر مى‏برم؛ زيرا كه احدى جز تو، مالك عافيت نيست&amp;quot;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن طيّار مى‏گويد: من اين كار را كردم و با اين ترس به دكّانم مى‏رفتم كه مأمور ماليات، اجاره دكّانم را از من مطالبه كند و من، آه در بساط نداشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك روز تاجر سيّارى، كالايى آورد و به من گفت: نصف حجره‏ات را به من اجاره مى‏دهى؟ من نصف حجره‏ام را به قيمت اجاره تمام حجره، به او اجاره دادم و كالايش را به فروش گذاشت، امّا به قيمتى از او مى‏خريدند كه نفروخت. به او گفتم: آيا حاضرى خيرى از تو به من برسد؟ يك لنگه بار از اين كالايت را به من مى‏فروشى و من، آن را بفروشم و سودش را بردارم و اصل پولش را به تو بدهم؟ گفت: چه تضمينى است كه به من بدهى؟ گفتم: خدا را شاهد مى‏گيرم. گفت: يك لنگه بار را بردار. من برداشتم و آن را يادداشت كردم. سرماى شديدى آمد و من، همان روز كالا را فروختم و بهايش را به او دادم و سودش را برداشتم. به همين ترتيب، يك لنگه يك لنگه بر مى‏داشتم و مى‏فروختم و سودش را بر مى‏داشتم و سرمايه‏اش را به او برمى‏گرداندم تا آن كه بر چارپايان نشستم و برده‏ها خريدم و خانه‏ها ساختم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص114 (آداب التجارة / الدعاء) وص 116 (والاستخارة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص115 (آداب تجارت / دعا كردن) و ص117 (طلب خير كردن از خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-القراءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ القِراءَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ خواندن آياتى از قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ التُّجّارِ، أيَعجِزُ أحَدُكُم إذا رَجَعَ مِن سوقِهِ أن يَقرَأَ عَشرَ آياتٍ، فَيَكتُبُ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ آيَةٍ حَسَنَةً؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص315 ح12119، شعب الإيمان: ج2 ص349 ح2003، كنزالعمّال: ج4ص 28 ح9331 نقلاً عن ابن النجّار وكلّها عن ابن عبّاس وراجع سنن الدارمي: ج2 ص436.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بازاريان! آيا هر يك از شما نمى‏تواند زمانى كه از بازار برگشت، ده آيه بخواند تا خداوند به ازاى هر آيه‏اى يك حسنه برايش بنويسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يَمنَعُ التّاجِرَ مِنكُمُ المَشغولَ في سوقِهِ إذا رَجَعَ إلى مَنزِلِهِ أن لا يَنامَ حَتّى يَقرَأَ سورَةً مِنَ القُرآنِ، فَتُكتَبَ لَهُ مَكانَ كُلِّ آيَةٍ يَقرَؤها عَشرُ حَسَناتٍ ويُمحى عَنهُ عَشرُ سَيِّئاتٍ؟&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص611 ح2، ثواب الأعمال: ص127 ح1، عدّة الداعي: ص271، منتقى الجمّان: ج 2 ص262 كلّها عن الفضيل بن يسار، بحارالأنوار: ج92 ص202 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه مانع دارد كه هر كاسبى از شما كه در بازار كار مى‏كند، چون به خانه‏اش بازگشت، پيش از خوابيدن، سوره‏اى از قرآن را بخواند تا به ازاى هر آيه‏اى كه مى‏خواند، ده كار نيك برايش نوشته شود و ده گناه از او زدوده گردد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ الصَّلاةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ نماز گزاردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّلاةُ في مَسجِدِ السّوقِ اثنَتا عَشرَةَ صَلاةً، وصَلاةُ الرَّجُلِ وَحدَهُ في بَيتِهِ صَلاةٌ واحِدَةٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص148، تهذيب الأحكام: ج3 ص253 ح698 عن الإمام الصادق عن أبيه عنالإمام عليّ عليهم‏السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص235 ح702، ثواب الأعمال: ص51 ح1، المحاسن: ج1 ص130 ح154 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عليهم‏السلام، بحارالأنوار: ج83 ص380 ذيل ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر نمازى كه در مسجد بازار گزارده شود، معادل دوازده نماز است و نمازى كه مرد در خانه‏اش به تنهايى مى‏گزارد، يك نماز به شمار مى‏آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص340 ح429 و 430.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص341 ح429 و 430.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-التسعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثامن: التَّسعيرُ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم: قيمت گذارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المسعر-هو-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: المُسَعِّرُ هُوَ اللّهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: قيمت‏گذار خداست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَا لا اُسَعِّرُ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى هُوَ المُسَعِّرُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص192 ح246.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من قيمت گذارى نمى‏كنم؛ زيرا قيمت‏گذار، خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَلاءُ وَالرُّخصُ جُندانِ مِن جُنودِ اللّهِ تَعالى، يُسَمّى أحَدُهُما: الرَّغبَةَ، وَالآخَرُ: الرَّهبَةَ، فَإِذا أرادَ اللّهُ تَعالى أن يُغلِيَهُ قَذَفَ الرَّغبَةَ في صُدورِ التُّجّارِ فَرَغِبوا فيهِ فَحَبَسوهُ، وإذا أرادَ أن يُرخِصَهُ قَذَفَ الرَّهبَةَ في صُدورِ التُّجّارِ فَأَخرَجوهُ مِن أيديهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج8 ص50 الرقم 4109، الفردوس: ج3 ص113 ح4312 كلاهما عن أنس، كنزالعمّال: ج4 ص102 ح9747.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرانى و ارزانى، دو لشكر از لشكرهاى خداوند متعال هستند: يكى از آنها را شوق مى‏نامند و ديگرى را ترس. پس هر گاه خداوند متعال بخواهد كالا را گران كند، شوق [داد و ستد] را در دل‏هاى تاجران مى‏افكند و آنها به كالا روى مى‏آورند و آن را احتكار مى‏كنند و هر گاه بخواهد ارزانش كند، در دل‏هاى تاجران ترسى [از داد و ستد] مى‏اندازد و در نتيجه، آنان كالا را از دست‏هاى خود خارج مى‏سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ عز و جل وَكَّلَ بِالسِّعرِ مَلَكا يُدَبِّرُهُ بِأَمرِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص163 ح3، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3970، التوحيد: ص389ح 34 كلّها عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج5 ص148 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، فرشته‏اى را بر قيمت‏ها گماشته است و او به امر خدا، آن را تدبير مى‏كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة الثمالي&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُكِرَ عِندَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه‏السلام غَلاءُ السِّعرِ، فَقالَ: وما عَلَيَّ مِن غَلائِهِ! إن غَلا فَهُوَ عَلَيهِ، وإن رَخُصَ فَهُوَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص81 ح7، تهذيب الأحكام: ج6 ص321 ح881، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3ص 267 ح3966، التوحيد: ص389 ح34، بحار الأنوار: ج46 ص55 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو حمزه ثُمالى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نزد على بن الحسين عليه‏السلام سخن از گرانى قيمت‏ها به ميان آمد. فرمود: «گرانىِ آن به من چه ربطى دارد؟ اگر گران شود، از جانب او (خدا) است و اگر هم ارزان شود، از جانب اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ جَلَّ وعَزَّ وَكَّلَ بِالسِّعرِ مَلَكا، فَلَن يَغلُوَ مِن قِلَّةٍ، ولا يَرخُصَ مِن كَثرَةٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح2، بحار الأنوار: ج5 ص147 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل فرشته‏اى را بر قيمت‏ها گماشته است. بنا بر اين، نه بر اثر كمبود، گرانى به وجود مى‏آيد و نه بر اثر فراوانى، ارزانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;امتناع-النبي-صلی-الله-علیه-و-آله-عن-التسعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: اِمتِناعُ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله عَنِ التَّسعيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: خوددارى پيامبر خداصلی الله علیه و آله از قيمت گذارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن ابن نضلة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُم قالوا لِلنَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله في عامِ سَنَةٍ: سَعِّر لَنا يا رَسولَ اللّهِ، فَقالَ: لا يَسأَ لُنِي اللّهُ عَن سُنَّةٍ أحدَثتُها فيكُم لَم يَأمُرني بِها، ولكِن سَلُوا اللّهَ مِن فَضلِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج6 ص343 الرقم 6401 وج 3 ص91 الرقم 2634 وص 542 الرقم 3523 كلاهمانحوه، كنز العمّال: ج4 ص103 ح9748 نقلاً عن الطبراني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از ابن نضله ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قحط‏سالى به پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله گفتند: اى پيامبر خدا! براى ما قيمت تعيين كن. فرمود: «خداوند، مرا به سبب برنهادن سنّتى در ميان شما كه مرا به آن امر نفرموده، بازخواست نخواهد كرد؛ ليكن فضل خدا را طلب كنيد [تا قحط‏سالى از شما بگذرد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفِدَ الطَّعامُ عَلى عَهدِ رَسولِ‏اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَأَتاهُ المُسلِمونَ فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، قَد نَفِدَ الطَّعامُ ولَم يَبقَ مِنهُ شَيءٌ إلاّ عِندَ فُلانٍ، فَمُرهُ يَبيعُهُ النّاسَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحَمِدَ اللّهَ وأَثنى عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ: يا فُلانُ، إنَّ المُسلِمينَ ذَكَروا أنَّ الطَّعامَ قَد نَفِدَ إلاّ شَيئا عِندَكَ، فَأَخرِجهُ وبِعهُ كَيفَ شِئتَ، ولا تَحبِسهُ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص164 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص159 ح705 وفيه «فقد» بدل «نفد» وكلاهماعن حذيفة بن منصور.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دوران پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله [يك بار] طعام ناياب شد. مسلمانان نزد وى آمدند و گفتند: «اى پيامبر خدا! طعام، ناياب شده و هيچ چيز از آن باقى نمانده، مگر نزد فلانى. به او فرمان ده تا آن را به مردم بفروشد. پس پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله سپاس و ستايش خداى را به جاى آورد و سپس فرمود: «اى فلانى! مسلمانان گفته‏اند كه طعام، ناياب شده، جز مقدارى كه نزد توست. پس آن را برون آور و هر گونه كه مى‏خواهى، بفروش و آن را انبار مكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أنس&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَلاَ السِّعرُ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، سَعِّر لَنا، فَقالَ: إنَّ اللّهَ هُوَ المُسَعِّرُ، القابِضُ الباسِطُ الرَّزّاقُ، وإنّي لَأَرجو أن ألقى رَبّي ولَيسَ أحَدٌ مِنكُم يَطلُبُني بِمَظلِمَةٍ في دَمٍ ولا مالٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص606 ح1314، سنن أبي داود: ج3 ص272 ح3451، سنن ابن ماجة: ج2ص 741 ح2200، سنن الدارمي: ج2 ص699 ح2450، مسند ابن حنبل: ج4 ص571 ح14059 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج4 ص184 ح10077.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از اَ نَس بن مالك ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نرخ ها بالا رفت. گفتند: اى پيامبر خدا! براى ما قيمت تعيين كن. فرمود: «همانا خداوند، قيمت‏گذار است و هموست كه [روزى‏ها را] بر مى‏بندد و مى‏گشايد و رزق مى‏بخشد. هر آينه، من اميد دارم كه خدا را ديدار كنم، در حالى كه هيچ يك از شما در خون يا مال، از من دادخواهى نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ لِلنَّبِيِّ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: لَو سَعَّرتَ لَنا سِعرا فَإِنَّ الأَسعارَ تَزيدُ وتَنقُصُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: ما كُنتُ لِأَلقَى اللّهَ تَعالى بِبِدعَةٍ لَم يُحدِث إلَيَّ فيها شَيئا، فَدَعوا عِبادَ اللّهِ يَأكُلُ بَعضُهُم مِن بَعضٍ، وإذَا استُنصِحتُم فَانصَحوا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3969.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله گفته شد: خوب است براى ما قيمت بگذارى؛ زيرا قيمت‏ها كم و زياد مى‏شوند [و نوسان دارند]. فرمود: «من چنان نيستم كه خدا را ديدار كنم، در حالى كه بدعتى نهاده‏ام كه او مرا در آن، مُجاز نفرموده است. پس اجازه دهيد كه بندگان خدا از [داد و ستد با] يكديگر، روزى بخورند. هر گاه از شما اندرز (/ راه‏نمايى) خواسته شد، اندرز دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بِالمُحتَكِرينَ فَأَمَرَ بِحُكرَتِهِم أن تُخرَجَ إلى بُطونِ الأَسواقِ وحَيثُ تَنظُرُ الأَبصارُ إلَيها، فَقيلَ لِرَسولِ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: لَو قَوَّمتَ عَلَيهِم! فَغَضِبَ عليه‏السلام حَتّى عُرِفَ الغَضَبُ في وَجهِهِ وقالَ: أنَا اُقَوِّمُ عَلَيهِم؟! إنَّمَا السِّعرُ إلَى اللّهِ عز و جل، يَرفَعُهُ إذا شاءَ ويَخفِضُهُ إذا شاءَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص388 ح33 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، تهذيب الأحكام: ج7ص 161 ح713 عن الحسين بن عبد اللّه‏ بن ضمرة عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليه‏السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص265 ح3955 من دون إسناد إلى الإمام زين العابدين عليه‏السلام وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بر احتكار كنندگان گذشت و فرمان داد تا آنچه احتكار كرده اند، به ميان بازار آورده، در معرض ديد مردم قرار داده شود. به پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله گفته شد: خوب بود خود، براى آنان قيمت تعيين مى‏كرديد. ايشان به خشم در آمد ـ چندان كه غضب در چهره اش نمود يافت ـ و فرمود: «من براى آنان، قيمت تعيين كنم؟ قيمت، در دست خداست. هر گاه بخواهد، بالايش بَرَد و هر گاه بخواهد، پايينش آورَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;امتناع-أمير-المؤمنين-علیه-السلام-عن-التسعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: اِمتِناعُ أميرِ المُؤمِنينَ علیه السلام عَنِ التَّسعيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: خوددارى امير مؤمنان علیه السلام از قيمت گذارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام ـ حينَ سُئِلَ عَنِ التَّسعيرِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما سَعَّرَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه‏السلام عَلى أحَدٍ، ولكِن مَن نَقَصَ عَن بَيعِ النّاسِ قيلَ لَهُ: بِع كَما يَبيعُ النّاسُ وإلاّ فَارفَع مِنَ السّوقِ، إلاّ أن يَكونَ طَعامُهُ أطيَبَ مِن طَعامِ النّاسِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص36 ح81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام ـ در پاسخ سؤالى در باره قيمت گذارى ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه‏السلام براى هيچ كسى قيمت گذارى نكرد؛ امّا هر كس بالاتر از قيمت بازار فروخت، به او بگويند: «مانند بقيّه مردم بفروش؛ وگر نه از بازار برو»، مگر آن كه طعام [و كالاى]او، بهتر از خوراك [و كالاى] ديگران باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراقبة-رعاية-العدل-في-الأسعار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: مُراقَبَةُ رِعايَةِ العَدلِ فِي الأَسعارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: نظارت بر رعايت عدالت در قيمت‏ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ مِن كِتابِهِ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ حينَ وَلاّهُ مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَليَكُنِ البَيعُ بَيعا سَمحا: بِمَوازينِ عَدلٍ، وأَسعارٍ لا تُجحِفُ بِالفَريقَينِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص140، بحار الأنوار: ج103 ص88 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ از نامه ايشان به اشتر نخعى، آن گاه كه او را به حكومت مصر گماشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بايد خريد و فروش، آسان و بر موازين عدل باشد با قيمت‏هايى كه نه به فروشنده زيان رسانَد و نه به خريدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة عن أبي الصّهباء&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ بِشَطِّ الكَلاّءِ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلاّءُ كَكَتّانٍ: مرفأُ السفن القاموس المحيط: ج1 ص26 «كلأ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَسأَلُ عَنِ الأَسعارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل: ج1 ص547 ح919، ذخائر العقبى: ص192.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصّحابة ـ به نقل از ابوالصّهبا ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن ابى طالب عليه‏السلام را در لنگرگاه ديدم كه از قيمت‏ها مى‏پرسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص302 (إشراف أمير المؤمنين عليه‏السلام على السوق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص303 (نظارت امير مؤمنان بر بازار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-عرض-المتاع-أرخص-من-قيمة-السوق-بالدافع-الإلهي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: فَضلُ عَرضِ المَتاعِ أرخَصَ مِن قيمَةِ السّوقِ بِالدّافِعِ الإِلهِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: ارزشمندى عرضه جنس ارزان‏تر از قيمت بازار، با انگيزه خدايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن اليسع بن المغيرة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بِرَجُلٍ بِالسّوقِ يَبيعُ طَعاما بِسِعرٍ هُوَ أرخَصُ مِن سِعرِ السّوقِ، فَقالَ: تَبيعُ في سوقِنا بِسِعرٍ هُوَ أرخَصُ مِن سِعرِنا؟ قالَ: نَعَم. قالَ: صَبرا وَاحتِسابا؟ قالَ: نَعَم. قالَ: أبشِر! فَإِنَّ الجالِبَ إلى سوقِنا كَالمُجاهِدِ في سَبيلِ اللّهِ، وَالمُحتَكِرَ في سوقِنا كَالمُلحِدِ في كِتابِ اللّهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص15 ح2167، كنز العمّال: ج4 ص99 ح9730.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از يسع بن مغيره ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، در بازار بر مردى گذشت كه خوراكى را با قيمتى ارزان‏تر از قيمت بازار مى‏فروخت. فرمود: «آيا در بازار ما، با قيمتى ارزان‏تر از قيمت ما مى‏فروشى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به انگيزه شكيبايى و از خدا پاداش گرفتن؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو را بشارت باد! همانا آورنده جنس به بازار ما، همانند جهاد كننده در راه خداست و احتكار كننده در بازار ما، همانند كسى است كه در كتاب خدا، شك كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كنز العمّال: ج4 ص183 ح10075 و 10076.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاهى-به-احاديث-قيمت-گذارى767&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاهى به احاديث قيمت گذارى&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قلم فاضل ارجمند، جناب آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان گونه كه پيش‏تر در متن اشاره شد، احاديث قيمت گذارى را مى‏توان به چند دسته تقسيم كرد كه از اين قرارند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته يكم، احاديثى كه تصريح مى‏كنند خداوند سبحان، قيمت‏گذار و تعيين كننده بهاى كالاهاست يا هموست كه فرشته‏اى را بر اين كار گماشته تا آن را تدبير كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم، احاديثى از پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله كه مضامين احاديث دسته يكم را تأييد مى‏كنند و به موجب آنها، وى پيشنهاد قيمت گذارى را كه مردم طرح كردند، سخت رد كرده، آن را ستم و بدعت مى‏شمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته سوم، احاديثى است كه دلالت دارند رهبرى مديريت نظام اسلامى بايد بر رعايت عدالت، در بازار نظارت داشته باشد و قيمت‏ها را به شكلى عادلانه تنظيم نمايد، به گونه‏اى كه نه فروشنده زيان ببيند و نه بر خريدار، ستم شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته چهارم، حديثى كه بر پايه آن، امام على عليه‏السلام در دوران حكومتش، هيچ گاه بر كالايى قيمت گذارى نكرد؛ امّا اگر كسى هماهنگ با بازار عمل نمى‏كرد، به او گفته مى‏شد كه مانند ديگران بفروش، وگر نه از بازار، كناره بگير. البته اگر كالاى او بهتر از كالاى ديگران بود، حق داشت آن را گران‏تر بفروشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته پنجم، حديثى كه به موجب آن، پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فروشنده‏اى كه كالايش را با انگيزه الهى با قيمتى پايين‏تر از بهاى بازار مى‏فروخت، تحسين كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث دسته‏هاى يكم و دوم و چهارم، دلالت دارند كه در نظام اسلامى، نمى‏توان براى كالاها قيمت گذارى كرد و اين، خلاف فرمانى است كه امير مؤمنان عليه‏السلام به مالك اشتر داد تا قيمت‏ها را به صورتى عادلانه و دور از اجحاف، تنظيم نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى روشن شدن مراد اين احاديث و دريافتن معنايى استوار و معيّن از آنها، پاسخ‏گويى به اين سؤالات، ضرورت دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مراد از اين كه خداوند سبحان قيمت‏گذار است، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. چرا در زمان خشك‏سالى، پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله قيمت گذارى را مردود دانست و به شدّت با آن مخالفت نمود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اگر نظام قيمت گذارى در اسلام مجاز نيست، نظارت بر قيمت‏ها چه مفهومى دارد و چرا امير مؤمنان عليه‏السلام فرمان داد كه قيمت‏ها عادلانه و دور از اجحاف، تنظيم شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيمتگذار-بودن-خداوند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت‏گذار بودنِ خداوند&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت كالا، گاه طبيعى است و گاه غير طبيعى. قيمت طبيعى در چارچوب وضعيّت و زمينه‏هاى واقعى كالا و بازار قرار دارد، مانند نوع، تعداد، سختىِ توليد، توزيع، نگهدارى، تقاضا و هر چه در تعيين قيمت حقيقى كالا تأثير دارد؛ امّا قيمت غيرطبيعى ناشى از وضعيّت‏هاى غير طبيعى است كه فروشنده پديد مى‏آورَد، مانند احتكار، تبانى و توطئه بر قيمت معيّن و ايجاد بازار سياه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پرتو اين تقسيم‏بندى، قيمتِ خدايى، همان قيمت طبيعى است. ظاهرا احاديثى كه قيمت گذارى را به خداوند سبحان نسبت مى‏دهند، از اين مفهوم حكايت دارند كه هر كالايى داراى قيمتى بر آمده از زمينه‏هاى واقعى ايجاد و توليد آن كالا و حالت طبيعى بازار است. پس آنچه حاصلِ ميزان سختىِ توليد و وضع طبيعى بازار است، در قيمت طبيعى جلوه مى‏يابد كه به موجب اين احاديث، از جانب خداى سبحان است و چنانچه عوامل غير طبيعى به ميان نيايند، همين قيمت در بازار، رواج مى‏يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مخالفت-پيامبر-صلىاللهعليهوآله-با-قيمت-گذارى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخالفت پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله با قيمت گذارى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته‏بندى دوگانه قيمت كه به آن اشاره شد، موضع دولت در مسئله قيمت گذارى را تبيين مى‏كند، يعنى اگر قيمت گذارى دولتى به معناى پايين آوردن قيمت طبيعى كالا باشد، در حقيقت، ستم به توليد كننده و آسيب رسانى به حركت توليد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شك نيست كه پايين آوردن توليد، موجب واپس ماندگى اقتصادى است و از اين روى، دولت حق ندارد قيمت كالاها را پايين‏تر از قيمت طبيعى كه با سختىِ توليد و وضع طبيعى بازار هماهنگ است، تعيين كند ـ حتّى اگر بحران يا كمبودِ كالا پيش آمده باشد ـ؛ بلكه وظيفه دارد با عوامل غير طبيعى كه قيمت‏ها را از حدّ طبيعى بالاتر مى‏برند، رويارويى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، روشن مى‏شود كه چرا پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و امير مؤمنان عليه‏السلام با قيمت گذارى مخالفت كرده و ضمنا با احتكار هم ستيزيده‏اند. اين موضع‏گيرى، از سويى، زيان و ظلم به توليد كننده را پيشگيرى مى‏كند ـ كه اين ظلم، خود، به پايين آمدن سطح توليد مى‏انجامد ـ و از ديگر سو، عوامل افزايش بى‏ضابطه قيمت‏ها را از ميان مى‏بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين ترتيب، فقيهانى كه قيمت گذارى را به صورت مطلق غير مجاز شمرده‏اند، ظاهرا به اين معنا نظر داشته‏اند.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از فقيهان، قيمت گذارى را غير مجاز دانسته‏اند، از جمله شيخ طوسى در النهاية ص374 والمبسوط (ج 2 ص195)؛ ابن زهره در الغنية (الجوامع الفقهيّه: ص528)؛ محقّق در الشرائع (ج 2 ص21)؛ علاّمه در القواعد (ج 1 ص132) و المختصر (ص 120).حتّى در مفتاح&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكرامة اين نظر، اجماعى دانسته شده و چنين آمده: «به دليل اجماع و خبرهاى متواتر، آن گونه كه در السرائر آمده، و نبودن اختلاف ميان مسلمانان در اين مسئله، چنان كه در المبسوط آمده و نبودن اختلاف ميان شيعيان در اين باره، آن‏سان كه در التذكرة آمده است».مرحوم خويى پس از فتوا دادن به جايز نبودن قيمت گذارى، گفته است: «آرى.اگر فروشنده در قيمت گذارى اجحاف كند، چندان كه گونه‏اى از احتكار شمرده شود، حاكم اسلامى از آن جلوگيرى مى‏كند تا مالك كالا به قيمت بازار يا قدرى بيشتر كه در حدّ توان خريد مردم باشد، آن كالا را بفروشد.مثلاً اگر بهاى يك كيسه گندم، صد فلس باشد و احتكار كننده، آن را به دو دينار بفروشد، اين كار نيز نوعى احتكار است، چنان كه پوشيده نيست» (مصباح الفقاهة: ج5 ص500).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عادلانه-ساختن-قيمتها-در-روزگار-امير-مؤمنان-عليهالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عادلانه ساختن قيمت‏ها در روزگار امير مؤمنان عليه‏السلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با ملاحظه آنچه گذشت، روشن مى‏شود كه فرمان امير مؤمنان عليه‏السلام به مالك براى آسان سازى خريد و فروش با موازين عادلانه و قيمت‏هاى متناسب با حقّ فروشنده و مشترى، نه تنها با موضع پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در مخالفت با قيمت گذارى منافات ندارد، بلكه در همان سمت و سوست، ليكن از زاويه رويارويى با عوامل مؤثّر در افزايش بى‏ضابطه قيمت‏ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بيان روشن‏تر، فرمان امام امير مؤمنان عليه‏السلام به مالك اشتر، تأكيدى است بر اين كه داد و ستد بايد آسان باشد و قيمت‏ها با موازين عادلانه تنظيم گردد. بدين جهت، امام عليه‏السلام به وى فرمان نداده كه قيمت‏ها را پايين آورَد و ترديدى نيست كه تنظيم قيمت‏ها با موازين عادلانه، به معناى زيان رساندن به توليد كننده يا فروشنده نيست؛ بلكه همان‏سان كه امام عليه‏السلام، خود، در نامه‏اش تصريح فرموده، هدف آن است كه قيمت‏ها به گونه‏اى تنظيم گردد كه نه به فروشنده و نه به مشترى ستم روا نشود و اين، تنها هنگامى جامه تحقّق مى‏پوشد كه دولت، زمينه مناسب را براى عرضه كالا به قيمت طبيعى فراهم آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر همين پايه است كه شمارى از فقيهان، فتوا داده‏اند كه در صورت اجحافِ فروشنده، حاكم مى‏تواند به قيمت گذارى بپردازد.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتواى جواز قيمت گذارى، به اين فقيهان نسبت داده شده است: شيخ مفيد در المقنعة ص96، ابنحمزه در الوسيلة (الجوامع الفقهيّة: ص745)؛ شهيد در الدروس (ص 332).در مفتاح الكرامة (ج 4 ص109) آمده است: «در كتب الوسيلة، المختلف، الإيضاح، الدروس، اللمعة،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقتصر، والتنقيح آمده كه حاكم شرع به قيمت گذارى مى‏پردازد، اگر فروشنده، قيمت را ظالمانه تعيين كند؛ زيرا اين كارش موجب ضرر رسانى به ديگران است كه شرع آن را نپذيرفته است».امام خمينى رحمه‏الله نيز گفته است: «و امّا قيمت گذارى، در ابتدا جايز نيست؛ ليكن اگر فروشنده اجحاف كند، ملزم مى‏شود كه قيمت را كاهش دهد؛ وگر نه، حاكم شرع، او را مجبور مى‏كند كه كالا را به قيمت آن سرزمين يا به صلاحديد حاكم بفروشد.پس احاديث دلالت كننده بر جايز نبودن قيمت گذارى، شامل اين قبيل نمونه‏ها نمى‏شوند؛ زيرا در اين حال، قيمت نگذاشتن به احتكار منجر مى‏شود، همان گونه كه اگر فروشنده براى فرار از فروش كالا، قيمت را چنان تعيين كند كه هيچ كس نتواند آن را بخرد، بدون اشكال حاكم شرع، حقّ تصميم‏گيرى دارد و آن روايات، شامل اين حالت نمى‏شود» كتاب البيع: ج3 ص416.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر با دقّت به اين تحليل روى آوريم، مى‏توان گفت كه فتواى جايز نبودنِ قيمت‏گذارى، به قيمت گذارى در مقابل قيمت طبيعى نظر دارد؛ امّا فتواى جواز مربوط به قيمت گذارى و تعيين قيمت خاص در مقابل قيمت غير طبيعى، به انگيزه رويارويى با عوامل ساختگىِ ماوراى افزايش قيمت‏ها به صورت وهمى و غير واقعى است. بر اين مبنا، ميان فتواهاى فقيهان در باره قيمت گذارى، ناسازگارى ديده نمى‏شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ارزانى-نكوهيده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزانىِ نكوهيده&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گاه كاستن از قيمت كالا، با انگيزه‏هاى نفسانى و شيطانى است، بدين سان كه فروشنده، به منظور بيرون راندن رقيب از صحنه، كالاى خود را ارزان‏تر از قيمت واقعى آن عرضه مى‏كند. بديهى است كه اين گونه ارزان فروشى، نكوهيده و گاه به دليل ضربه زدن به توليد و اقتصاد جامعه، خطرناك است، از اين رو، در روايتى كه پيش از اين گذشت،&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص351 ح447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله پس از آن كه فروشنده اظهار كرد كه براى رضاى خدا كالايش را پايين‏تر از بهاى بازار مى‏فروشد، او را تحسين كرد. بنا بر اين، از اين روايت نكوهيده بودن كاستن از قيمت كالا با انگيزه‏هاى غير الهى را نيز مى‏توان استنباط كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-البيع-بسعر-اليوم-والحث-عليه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: فَضلُ البَيعِ بِسِعرِ اليَومِ وَالحَثُّ عَلَيهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: ثواب فروش به قيمت روز و تشويق به اين كار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَلَبَ طَعاما فَباعَهُ بِسِعرِ يَومِهِ، فَكَأَنَّما تَصَدَّقَ بِهِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحياء علوم الدين: ج2 ص110، المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص422 ح1601.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خوراكى را به بازار آورد و به قيمت روز بفروشد، گويى آن را صدقه داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جَلَبَ طَعاما إلى مِصرٍ مِن أمصارِ المُسلِمينَ فَباعَهُ بِسِعرِ يَومِهِ كانَ لَهُ عِندَ اللّهِ أجرُ شَهيدٍ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج13 ص472 الرقم 7318، تاريخ جرجان: ص55 الرقم 33 وص 453 الرقم 671كلّها عن عبد اللّه‏، كنز العمال: ج4 ص101 ح9740 نقلاً عن الديلمي عن ابن مسعود وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس طعامى به شهرى از شهرهاى مسلمانان ببرد و آن را به قيمت روز بفروشد، برايش نزد خداوند، اجر شهيد در راه خدا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي عن علقمة&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: ما مِن جالِبٍ يَجلِبُ طَعاما مِن بَلَدٍ إلى بَلَدٍ فَيَبيعُهُ بِسِعرِ يَومِهِ إلاّ كانَت مَنزِلَتُهُ عِندَ اللّهِ مَنزِلَةَ الشُّهَداءِ. ثُمَّ قَرَأَ رَسولُ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله: «وَءَاخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِى الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَءَاخَرُونَ يُقَتِلُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزّمل: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج19 ص55، المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص422 ذيل ح1601 وليس فيه ذيلهمن «ثُمَّ قَرَأَ»، الدرّ المنثور: ج8 ص323 نقلاً عن ابن مردويه وكلاهما عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبى ـ به نقل از علقمه ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود: «هيچ كس نيست كه خوراكى را از سرزمينى به سرزمين ديگر بَرَد و آن را به قيمت روز بفروشد، مگر اين كه نزد خدا، منزلت شهيدان را دارد». سپس پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله [اين آيه را] قرائت فرمود: «و برخى ديگر به جستجوى فضل خدا (روزى) در سفرند و گروهى ديگر، در راه خدا كارزار مى‏كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الرخص-وذم-الغلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: فَضلُ الرُّخصِ وذَمُّ الغَلاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: نعمت ارزانى و نكوهش گرانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «إِنِّى أَرَلكُم بِخَيْرٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ سِعرُهُم رَخيصا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص268 ح3968، الكافي: ج5 ص164 ح7 من دون إسناد إلىأحد من أهل البيت عليهم‏السلام، تفسير العيّاشي: ج2 ص159 ح61، بحار الأنوار: ج12 ص387 ح14؛ تفسير القرطبي: ج9 ص85 عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام ـ در باره سخن خداوند: «من شما را در خوشى و آسايش مى‏بينم» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيمت [كالاها در ميان]ايشان، ارزان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة عن المفضّل بن عمر&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ لَنُذِيقَنَّهُم مِّنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الأَدنى: غَلاءُ السِّعرِ، وَالأَكبَرُ: المَهدِيُّ عليه‏السلام بِالسَّيفِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص444 ح6، الصراط المستقيم: ج2 ص262 نحوه، بحارالأنوار: ج51ص 59 ح55 وراجع تفسير القرطبي: ج14 ص107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة ـ به نقل از مفضّل بن عمر ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه‏السلام در باره اين فرموده خداى عز و جل پرسيدم: «و از عذاب نزديك‏تر به آنان مى‏چشانيم، پيش از عذاب بزرگ‏تر». فرمود: «عذاب نزديك‏تر، گرانى قيمت‏هاست و عذاب بزرگ‏تر، شمشير مهدى عليه‏السلام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;: «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِنِّى أَرَلكُم بِخَيْرٍ»قالَ: رُخصُ السِّعرِ. «وَ إِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُّحِيطٍ»&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: غَلاءُ السِّعرِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج7 الجزء 12 ص98، الدرّ المنثور: ج4 ص466 نقلاً عن أبي الشيخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از ابن عبّاس [در باره آيه] «من شما را در خوشى و آسايش مى‏بينم» ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس گفته است: [مراد]پايين بودنِ قيمت‏هاست [و در باره آيه] «و بر شما از عذاب روزى فراگير مى‏ترسم»، [ابن عبّاس]: گفته است: [مراد]بالا بودن قيمت‏هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا غَضِبَ اللّهُ عَلى اُمَّةٍ ولَم يُنزِل بِهَا العَذابَ، غَلَت أسعارُها، وقَصُرَت أعمارُها، ولَم تَربَح تُجّارُها، ولَم تَزكُ ثِمارُها، ولَم تَغزُر أنهارُها، وحُبِسَ عَنها أمطارُها، وسُلِّطَ عَلَيها شِرارُها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص317 ح53، الأمالي للصدوق: ص678 ح922 كلاهما عن الأصبغ بن نباتة عنالإمام عليّ عليه‏السلام، تهذيب الأحكام: ج3 ص148 ح319، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص524 ح1489، بحار الأنوار: ج77 ص155 ح128؛ الفردوس: ج1 ص161 ح598 عن الإمام عليّ عليه‏السلامعنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله، كنز العمّال: ج7 ص839 ح21611.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه خداوند بر امّتى خشم گيرد و بر آن، عذاب نازل نكند، قيمت‏هايشان بالا مى‏رود، عمرهايشان&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممكن مراد كاهش آبادانى إعمار باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاهش مى‏يابد، بازرگانانشان سود نمى‏برند، ميوه‏هايشان رشد نمى‏كنند، جوى‏هايشان پُر آب نمى‏گردند، باران بر آنها فرو نمى‏بارد و بَدانشان بر آنها سلطه مى‏يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلامَةُ رِضَا اللّهِ تَعالى في خَلقِهِ: عَدلُ سُلطانِهِم، ورُخصُ أسعارِهِم. وعَلامَةُ غَضَبِ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى عَلى خَلقِهِ: جَورُ سُلطانِهِم، وغَلاءُ أسعارِهِم.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص158 ح700 كلاهما عن القاسم بن إسحاق عنأبيه عن جدّه، الاُصول الستّة عشر: ص122 ذيل ح4 عن عبد اللّه‏ بن جعفر، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص269 ح3974، تحف العقول: ص40، بحار الأنوار: ج77 ص143 ح3&lt;/span&gt;6&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانه خشنودى خداوند از آفريدگانش، دادگرى حكمرانشان و ارزانى قيمت‏هاشان است و نشانه خشم خداى ـ تبارك و تعالى ـ بر آفريدگانش، بيدادگرى حكمرانشان و گرانى قيمت‏هاشان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَلاءُ السِّعرِ يُسيءُ الخُلُقَ، ويُذهِبُ الأَمانَةَ، ويُضجِرُ المَرءَ المُسلِمَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص164 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرانى قيمت[ها] سبب بداخلاقى مى‏شود، امانتدارى را از ميان مى‏بَرَد و انسان مسلمان را به ستوه مى‏آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ عَلِيٌّ عليه‏السلام يَمُرُّ فِي السّوقِ عَلَى الباعَةِ، فَيَقولُ لَهُم: أحسِنوا، أرخِصوا بَيعَكُم عَلَى المُسلِمينَ؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج4 ص154.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه‏السلام در بازار بر فروشندگان مى‏گذشت و به آنان مى‏فرمود: «نيكى كنيد. به مسلمانان، ارزان بفروشيد كه آن، بركت را بيشتر مى‏كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-كل-عمل-يوجب-الغلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: التَّحذيرُ مِن كُلِّ عَمَلٍ يوجِبُ الغَلاءَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: پرهيز از هر كارى كه موجب گرانى شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ حُكرَةٍ تَضُرُّ بِالنّاسِ وتُغلِي السِّعرَ عَلَيهِم فَلا خَيرَ فيها.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص35 ح78، مستدرك الوسائل: ج13 ص274 ح15337.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر انبار كردنى كه به مردم زيان برسانَد و قيمت‏ها را به ضرر ايشان گران كند، خيرى در آن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما رَجُلٍ اشتَرى طَعاما فَكَبَسَهُ أربَعينَ صَباحا يُريدُ بِهِ غَلاءَ المُسلِمينَ، ثُمَّ باعَهُ فَتَصَدَّقَ بِثَمَنِهِ لَم يَكُن كَفّارَةً لِما صَنَعَ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص676 ح1427 عن أبي مريم عن الإمام الباقر عليه‏السلام، بحارالأنوار: ج103 ص89ح 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خوراكى را بخرد و چهل روز انبار كند براى اين كه آن را به مسلمانان گران بفروشد، سپس آن را بفروشد و همه درآمدش را هم صدقه بدهد، كفّاره آنچه انجام داده نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن تَمَنَّى الغَلاءَ عَلى اُمَّتي لَيلَةً، أحبَطَ اللّهُ عَمَلَهُ أربَعينَ سَنَةً.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج4 ص60 الرقم 1676، تاريخ دمشق: ج57 ص4 ح11905 كلاهما عن ابن عمر،كنز العمّال: ج4 ص98 ح9721.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس يك شب گرانى را براى امّت من آرزو كند، خداوند، عملِ چهل سالش را تباه مى‏سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحشَرُ الحاكِرونَ وقَتَلَةُ الأَنفُسِ في دَرَجَةٍ، ومَن دَخَلَ في شَيءٍ مِن سِعرِ المُسلِمينَ يُغليهِ عَلَيهِم كانَ حَقّا عَلَى اللّهِ أن يُعَذِّبَهُ في مُعظَمِ النّارِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الترغيب والترهيب: ج2 ص584 ح7 عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج7 ص289 ح20335،المستدرك على الصحيحين: ج2 ص15 ح2168، السنن الكبرى: ج6 ص50 ح11150، المعجم الكبير: ج20 ص210 ح480، مسند أبي داود الطيالسي: ص125 ح928 كلّها عن معقل بن يسار نحوه وليس فيها صدره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[روز قيامت] احتكار كنندگان و قاتلان، در يك صف برانگيخته مى‏شوند. هر كس در چيزى از قيمت مسلمانان دخالت كند تا آن را بر ايشان گران كند، سزاوار است كه خداوند در روز قيامت، او را در ميانه آتش بزرگ، عذاب كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام ـ مِن كِتابِهِ لِلأَشتَرِ النَّخَعِيِّ حينَ وَلاّهُ مِصرَ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعلَم ـ مَعَ ذلِكَ ـ أنَّ في كَثيرٍ مِنهُم ضيقا فاحِشا، وشُحّا قَبيحا، وَاحتِكارا لِلمَنافِعِ، وتَحَكُّما فِي البِياعاتِ، وذلِكَ بابُ مَضَرَّةٍ لِلعامَّةِ، وعَيبٌ عَلَى الوُلاةِ، فَامنَع مِنَ الاِحتِكارِ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مَنَعَ مِنهُ. وَليَكُنِ البَيعُ بَيعا سَمحا: بِمَوازينِ عَدلٍ، وأَسعارٍ لا تُجحِفُ بِالفَريقَينِ مِنَ البائِعِ وَالمُبتاعِ. فَمَن قارَفَ&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قارَفَ: إذا أتاه وفعله مجمع البحرين: ج 3 ص1469 «قرف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُكرَةً بَعدَ نَهيِكَ إيّاهُ فَنَكِّل بِهِ، وعاقِبهُ في غَيرِ إسرافٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص140، بحار الأنوار: ج103 ص88 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام ـ از نامه‏اش به اشتر نخعى، آن گاه كه وى را به كارگزارى مصر گماشت ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين همه، بدان كه بسيارى از ايشان (بازرگانان)، مردمى تنگ‏نظر و سخت بخيل هستند و احتكار مى‏كنند و به ميل خود براى كالاها قيمت مى‏گذارند و با اين كار، به مردم زيان مى‏رسانند و براى حكمرانان هم مايه ننگ و عيب هستند. پس، از احتكار باز دار كه پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از آن منع فرمود. بايد خريد و فروش، آسان و بر موازين عدل باشد، با قميت‏هايى كه نه به فروشنده زيان رسانَد و نه به خريدار. پس از آن كه احتكار را ممنوع كردى، اگر كسى باز به احتكار روى آورْد، مجازاتش كن، ولى در مجازات وى، زياده‏روى مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواساة-الإمام-للناس-عند-الغلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 9: مُواساةُ الإِمامِ لِلنّاسِ عِندَ الغَلاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 9: همراهى و همدردى امام با مردم هنگام گرانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمّاد بن عثمان&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصابَ أهلَ المَدينَةِ غَلاءٌ وقَحطٌ، حَتّى أقبَلَ الرَّجُلُ الموسِرُ يَخلِطُ الحِنطَةَ بِالشَّعيرِ ويَأكُلُهُ ويَشتَري بِبَعضِ الطَّعامِ، وكانَ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام طَعامٌ جَيِّدٌ قَدِ اشتَراهُ أوَّلَ السَّنَةِ، فَقالَ لِبَعضِ مَواليهِ: اِشتَرِ لَنا شَعيرا فَاخلِط بِهذَا الطَّعامِ أو بِعهُ، فَإِنّا نَكرَهُ أن نَأكُلَ جَيِّدا ويَأكُلَ النّاسُ رَدِيّا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص166 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص160 ح709، وسائل الشيعة: ج12 ص321ح 22929.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حمّاد بن عثمان ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم مدينه به گرانى و قحطى گرفتار آمدند تا جايى كه مردى ثروتمند نيز گندم را با جو مى‏آميخت و مى‏خورد و مقدارى گندم مى‏خريد. امام صادق عليه‏السلام گندم خوبى داشت كه آن را در آغازِ سال خريده بود. ايشان به يكى از غلامان خود فرمود: «براى ما قدرى جو بخر و با اين گندم در هم آميز يا آن [گندم] را بفروش؛ زيرا ما خوش نداريم خوراك مرغوب بخوريم و مردم، خوراك نامرغوب بخورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معتّب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه‏السلام ـ وقَد تَزَيَّدَ السِّعرُ بِالمَدينَةِ ـ: كَم عِندَنا مِن طَعامٍ؟ قُلتُ: عِندَنا ما يَكفينا أشهُرا كَثيرَةً، قالَ: أخرِجهُ وبِعهُ، قُلتُ لَهُ: ولَيسَ بِالمَدينَةِ طَعامٌ، قالَ: بِعهُ. فَلَمّا بِعتُهُ قالَ: اِشتَرِ مَعَ النّاسِ يَوما بِيَومٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: يا مُعَتِّبُ اجعَل قوتَ عِيالي نِصفا شَعيرا ونِصفا حِنطَةً، فَإِنَّ اللّهَ يَعلَمُ أنّي واجِدٌ أن اُطعِمَهُمُ الحِنطَةَ عَلى وَجهِها، ولكِنّي اُحِبُّ أن يَرانِيَ اللّهُ قَد أحسَنتُ تَقديرَ المَعيشَةِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص166 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص161 ح710، بحارالأنوار: ج47 ص59ح 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معتِّب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مدينه گرانى شد. امام صادق عليه‏السلام به من فرمود: «چه قدر گندم داريم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن قدر هست كه تا چندين ماه، كفايتمان كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را ببر و بفروش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در مدينه گندمى وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را بفروش». چون گندم‏ها را فروختم، امام عليه‏السلام فرمود: «همانند ديگر مردمان، روزانه خريد كن» و افزود: «اى مُعتِّب! خوراك خانواده مرا نيمى جو و نيمى گندم قرار ده؛ زيرا خدا مى‏داند كه من مى‏توانم خوراك آنها را از [نان] گندم خالص فراهم كنم؛ امّا دوست دارم خداوند، مرا ببيند كه در كار معاش، سنجيده عمل مى‏كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معتّب&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أبُوالحَسَنِ عليه‏السلام يَأمُرُنا إذا أدرَكَتِ الثَّمَرَةُ أن نُخرِجَها فَنَبيعَها، ونَشتَرِيَ مَعَ المُسلِمينَ يَوما بِيَومٍ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص166 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص161 ح711، بحارالأنوار: ج48 ص117ح 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُعتِّب ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميوه ها كه مى‏رسيد، امام رضا عليه‏السلام به ما دستور مى‏داد آنها را ببريم و بفروشيم و مانند ديگر مسلمانان، روزانه خريد كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-في-طلب-رخص-الأسعار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 10: الدُّعاءُ في طَلَبِ رُخصِ الأَسعارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 10: دعا كردن براى كاهش قيمت‏ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه‏ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ مِن دُعائِهِ فِي الاِستِسقاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ اسقِنا سُقيا... تُرخِصُ بِهِ الأَسعارَ في جَميعِ الأَمصارِ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص163 ح244 عن الإمام عليّ عليه‏السلام، الصحيفة السجّادية: ص80 الدعاء 19 عنالإمام زين العابدين عليه‏السلام، الجعفريّات: ص50 عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم‏السلام، بحار الأنوار: ج91 ص316 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ـ از دعاى ايشان در طلب باران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! ما را چنان سيراب فرما... تا با آن، نرخ‏ها را در همه شهرها ارزان سازى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ انشُر عَلَينا غَيثَكَ وبَرَكَتَكَ، ورِزقَكَ ورَحمَتَكَ، وَاسقِنا سُقيا ناقِعَةً مُروِيَةً مُعشِبَةً، تُنبِتُ بِها ما قَد فاتَ، وتُحيي بِها ما قَد ماتَ، نافِعَةَ الحَيا، كَثيرَةَ المُجتَنى، تُروي بِهَا القيعانَ، وتُسيلُ البُطنانَ، وتَستَورِقُ الأَشجارَ، وتُرخِصُ الأَسعارَ؛ إنَّكَ عَلى ما تَشاءُ قَديرٌ.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 143، بحار الأنوار: ج91 ص313 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه‏السلام&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! باران و بركت و روزى و رحمتت را بر ما جارى ساز و ما را چنان سيراب ساز كه دير پايد و پر آبى و سرسبزى آورد تا با آن، از دست رفته‏ها را برويانى و مرده‏ها را زنده سازى، چندان كه بارانى كه زندگى بخش باشد و ميوه فراوان پديد آرد و زمين‏هاى هموار را با آن سيراب سازى و در زمين‏هاى پُرنشيب، جارى‏اش گردانى و درختان را پُر برگ و بار نمايى و قيمت‏ها را ارزان فرمايى؛ كه تو بر هر چه خواهى، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه‏السلام ـ مِن دُعائِهِ في صَلاةِ الاِستِسقاءِ ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِسقِ سَهلَنا وجَبَلَنا، وبَدوَنا وحَضَرَنا؛ حَتّى تُرخِصَ بِهِ أسعارَنا، وتُبارِكَ بِهِ في ضِياعِنا ومُدُنِنا؛ أرِنَا الرِّزقَ مَوجودا وَالغَلاءَ مَفقودا.&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص537 ح1504، قرب الإسناد: ص157 ح576 عن أبي البختريعن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عنه عليهم‏السلاموفيه «في صاعنا ومدّنا» بدل «في ضياعِنا ومُدُنِنا»، بحار الأنوار: ج91 ص321 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه‏السلام ـ از دعايش در نماز باران ـ&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشت و كوه و بيابان و شهر ما را سيراب گردان تا بِدان، نرخ هامان را ارزان سازى و كشتگاه‏ها و شهرهامان را بركت دهى. روزى را به ما بنمايان و گرانى را از ميان ما ببر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%DB%8C_%D8%B9_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%A9&diff=349 2025-03-24T11:11:26Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البيعة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَيعَةُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &#039;&#039;&#039;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت&lt;/span&gt;&#039;&#039;&#039; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بيعت-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «بيعت» از مادّه «بيع» است كه در كنار واژه «بيع»، مصدر و...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البيعة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَيعَةُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «بيعت» از مادّه «بيع» است كه در كنار واژه «بيع»، مصدر و به معناى معاهده و معاقده، عهد و پيمان، پذيرش رياست و فرمان بردارى و وفادارى است. ابن منظور در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَيعَةُ: الصَّفقَةُ عَلى إيجابِ البَيعِ وَ عَلَى المُبايَعَةِ وَ الطّاعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج8 ص26 مادّه «بيع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت: كف بر كف ديگرى زدن به نشانه فروختن چيزى يا پيمان بستن و فرمان بردارى از او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرب ها هنگام خريد و فروش و براى اعلام قطعى شدن معامله، دست راست خود را به يكديگر مى زدند و آن را «صفقه» يا «بيعت» مى گفتند. آنها همچنين براى پذيرش رياست حاكم و امير، به او دست مى دادند و اين عمل، نوعى معامله و داد و ستد محسوب مى شد، بدين معنا كه بيعت كننده، اطاعت و فرمان بردارى را پذيرفته و بيعت شونده هم به امورى متعهّد مى شود. از اين رو، اين عمل را نيز «بيعت» مى ناميدند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دائرة المعارف قرآن كريم: ج6 ص407 ـ 408، مقدّمه ابن خلدون: ص209، دائرة المعارف جهان اسلام: ج5 مدخل «بيعت»، دائرة المعارف بزرگ اسلامى: ج13 مدخل «بيعت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-پيش-از-اسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت، پيش از اسلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت، يكى از سنّت هاى مهمّ جامعه عرب در دوران جاهليت براى انتخاب و يا اعلام وفادارى به حاكم، رئيس قبيله و فرمانده جنگ بود كه به صورت هاى گوناگون انجام مى گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از مهم ترين بيعت هاى قبل از اسلام مى توان به بيعت قريش و بنى كنانه با قصىّ بن كلاب براى اخراج خزاعه و بنى بكير از مكّه اشاره كرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه جهان اسلام: مدخل «بيعت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفهوم «بيعت» در قرآن، پنج بار و در سه آيه با صراحت آمده كه همه از باب مفاعله اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح: آيه 10 و 18، ممتحنه: آيه 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه يك مورد ديگر نيز از اين باب در قرآن آمده كه همانند ديگر هم خانواده هاى آن، به معناى فروش كالاى بهشت جاويد به اهل ايمان به بهاى دادن جان و مال است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِى التَّوْرَاةِ وَ الْاءِنجِيلِ وَ الْقُرْءَانِ وَ مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُواْ بِبَيْعِكُمُ الَّذِى بَايَعْتُم بِهِ وَ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آيه 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا از مؤمنان، جان ها و مال هايشان را به ازاى اين كه بهشت براى آنان باشد، خريده است؛ همان كسانى كه در راه خدا مى جنگند و مى كُشند و كشته مى شوند. [اين] به سان وعده حقّى در تورات و انجيل و قرآن، بر عهده اوست، و چه كسى از خدا به عهد خويش وفادارتر است؟ پس به اين معامله اى كه با او كرده ايد، شادمان باشيد، و اين، همان كاميابى بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت با پيامبر صلى الله عليه و آله و يا جانشينان او، در واقع، بيعت با خداست&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح: آيه 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كسى كه با آنان پيمان فرمانبرى بندد، در حقيقت، پيمان سودمندترين معامله را امضا مى نمايد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: فتح: آيه 10 و 18، توبه: آيه 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، تعابير ديگرى چون «عهد»، «عقد» و «ميثاق» نيز كه به معناى مطلق پيمان اند، گاه در خصوص «بيعت» استفاده گرديده يا به آن، تفسير و يا بر يكى از بيعت هاى دوره پيامبر صلى الله عليه و آله تطبيق داده شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نحل: آيه 95، مائده: آيه 7 و 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين برخى از آيات، بدون آن كه واژه خاصّى ناظر به «بيعت» در آنها به كار رفته باشد، از طريق شأن نزول&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مائده: آيه 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا برخى احاديث، به موضوع «بيعت» ارتباط داده شده اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دائرة المعارف قرآن كريم: ج6 ص309.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-در-سيره-پيامبر-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت، در سيره پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم زمان با بعثت پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله و نزول قرآن، سنّت هاى نادرست جاهليت، به وسيله آموزه هاى وحى، منسوخ گرديدند؛ امّا سنّت هاى نيكو&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج2 ص135 (معرفت شناسى/بخش سوم/فصل پنجم: جاهليت نخست).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مورد تأييد قرار گرفتند. يكى از سنّت هاى نيكوى جاهليت كه با اصلاحات مى توانست در جهت تأمين حقوق مردم مورد بهره بردارى جامعه واقع شود، سنّت بيعت بوده به همين جهت مورد تأييد پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله قرار گرفت و در قرآن و سيره نبوى بازتاب يافت، بيعت هاى دوران حيات پيامبر صلى الله عليه و آله عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-اسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. بيعت اسلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين بيعتى كه با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله صورت گرفت و گسترش آيين اسلام با آن آغاز شد، بيعت على عليه السلام و خديجه عليهاالسلام بود. در حديثى آمده كه پيامبر صلى الله عليه و آله به آنها فرمود: «جبرئيل، نزد من است و شما را به بيعت با اسلام فرا مى خواند. پس اسلام آوريد تا سالم بمانيد، و فرمان بريد تا هدايت شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن دو، در پاسخ گفتند: چنين كنيم و فرمان برداريم، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص363 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ادامه اين حديث آمده كه اين نخستين بيعتى كه در سيره نبوى تحقّق يافت، توسّط جبرئيل، «بيعت اسلام» نام گذارى شد. گفتنى است پس از آن، اين اصطلاح براى هر تازه مسلمانى كه با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت مى كرد، استفاده مى شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص365 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-عشيره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. بيعت عشيره&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين بيعت آشكار و رسمى در تاريخ اسلام، «بيعت عشيره» است كه در سال سوم بعثت پس از نزول آيه «وَ أَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعرا: آيه 214.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خويشان نزديكت را اندرز ده» در روزى كه «يوم الدار»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن جا كه اين بيعت در خانه ابو طالب اتّفاق افتاد، به آن روز، «يوم الدار (واقعه خانه)» گفته شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناميده شد، صورت گرفت. در اين روز، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به فرمان الهى، خواستار پذيرش اسلام و بيعت با او از سوى بنى هاشم شد و بر اساس احاديث شيعه و اهل سنّت، تنها امام على عليه السلام كه كم سن ترين افراد آن خاندان بود، با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص367 (بيعت / فصل يكم / بيعت عشيره).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-نخست-در-عقبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. بيعت نخست در عقبه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پس از اعلام رسمى رسالت، فعّاليت هاى جدّى تبليغى خويش را آغاز كرد. اوج اين فعّاليت، در ايّام حج بود كه مردم از شهرهاى مختلف در مكّه حضور پيدا مى كردند. از جمله در سال يازدهم بعثت، پيامبر صلى الله عليه و آله با شش تن از قبيله خزرج ـ كه در شهر مدينه ساكن بودند ـ ديدار و آنها را به اسلام دعوت نمود. آنها پس از پذيرفتن اسلام و بازگشت به مدينه، به تبليغ دين اسلام پرداختند. تبليغات پيگير آنها سبب شد كه گروهى از مردم مدينه اسلام را پذيرفتند و در سال دوازدهم بعثت، دوازده نفر از اهل مدينه به مكّه آمدند و در عَقَبه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گردنه اى نزديك مِنا در مكّه در كنار جمره عقبه كه اكنون به صورت مسجدى متروك، مورد بازديد قرار مى گيرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با پيامبر صلى الله عليه و آله ملاقات كردند و با ايشان بيعت نمودند و اين چنين، نخستين حركت سياسى براى تشكيل حكومت اسلامى آغاز شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسعد بن زراره و عبادة بن صامت، برجسته ترين چهره ها در اين بيعت بودند. عبادة بن صامت، ماجراى اين بيعت را چنين گزارش مى كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنتُ فيمَن حَضَرَ العَقَبَةَ الاُولى، وَ كُنَّا اثنَى عَشَرَ رَجُلاً، فَبايَعنا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى بَيعَةِ النِّساءِ، وَ ذلِكَ قَبلَ أن يُفتَرَضَ الحَربُ، عَلى أن لا نُشرِكَ بِاللّهِ شَيئا، وَ لا نَسرِقَ، وَ لا نَزنِىَ، وَ لا نَقتُلَ أولادَنا، وَ لا نَأتِىَ بِبُهتانٍ نَفتَريهِ بَينَ أيدينا وَ أَرجُلِنا، وَ لا نَعصِيَهُ فى مَعروفٍ؛ فَإِن وَفَيتُم فَلَكُمُ الجَنَّةُ، وَ إن غَشيتُم مِن ذلِكَ شَيئا فَأَمرُكُم إلَى اللّهِ إن شاءَ عَذَّبَكُم وَ إن شاءَ غَفَرَ لَكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص372 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من هم با كسانى كه در بيعت اوّل عقبه حضور داشتند، بودم. ما دوازده مرد بوديم و با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به بيعت زنان، بيعت كرديم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى بيعت بدون شرط جنگ و با همان شرايطى كه زنان با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كردند (ر.ك: ممتحنه: آيه 12).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ و اين در آن زمانى بود كه هنوز جنگ [و جهاد]، واجب نگشته بود ـ، با اين شروط كه: چيزى را شريك خدا قرار ندهيم، دزدى نكنيم، زنا نكنيم، فرزندانمان را نكشيم، بچّه هاى نامشروعى را كه پس انداخته ايم، به ديگرى نسبت ندهيم، و در كار نيك از او (پيامبر صلى الله عليه و آله) نافرمانى نكنيم. [و پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: ] اگر به اين شرط ها عمل كرديد، بهشت براى شما خواهد بود، و اگر چيزى از اين كارها را مرتكب شديد، سر و كارتان با خداست. اگر خواست، عذابتان مى كند و اگر خواست، شما را مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين بيعت، در اصطلاح سيره نويسان، «بيعة النساء» نيز ناميده مى شود؛ زيرا پيامبر صلى الله عليه و آله در فتح مكّه از زنان نيز با همين شروط، بيعت گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-دوم-در-عقبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. بيعت دوم در عقبه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين بيعت كنندگان با پيامبر در عَقَبه، پس از بازگشت به مدينه، نامه اى به پيامبر صلى الله عليه و آله نوشتند و از ايشان مُبلّغى درخواست كردند كه به آنها قرآن بياموزد. پيامبر صلى الله عليه و آله، مصعب بن عمير را فرستاد و وى در مدّتى كوتاه توانست شمار قابل توجّهى از مردم مدينه را مسلمان كند. آنان در سال بعد، يعنى سال سيزدهم بعثت، 73 مرد و دو زن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص392 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را در ايّام حج به مكّه فرستادند و در عقبه ـ همان مكانى كه سال قبل با پيامبر صلى الله عليه و آله در آن جا بيعت كرده بودند ـ، مجدّدا با ايشان بيعت كردند؛ امّا اين بار، محتواى پيمان آنان، آغاز يك حركت سياسى و نظامى بود. به گزارش جابر، پيامبر صلى الله عليه و آله از آنها خواست كه با شرايطى با وى بيعت كنند و فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُبايِعونى عَلَى السَّمعِ وَ الطّاعَةِ فِى النَّشاطِ وَ الكَسَلِ، وَ النَّفَقَةِ فِى العُسرِ وَ اليُسرِ، وَ عَلَى الأَمرِ بِالمَعروفِ وَ النَّهىِ عَنِ المُنكَرِ، وَ أن تَقولوا فِى اللّهِ لا تَخافونَ فِى اللّهِ لَومَةَ لائِمٍ، وَ عَلى أن تَنصُرونى فَتَمنَعونى إذا قَدِمتُ عَلَيكُم، مِمّا تَمنَعونَ مِنهُ أنفُسَكُم وَ أَزواجَكُم وَ أَبناءَكُم؛ وَ لَكُمُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص368 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با من بيعت مى كنيد بر اين كه در نيرومندى و سستى، از من حرف شنوى و فرمان بردارى كنيد، و در تنگ دستى و گشايش، انفاق نماييد، و امر به معروف و نهى از منكر كنيد، و از بهر خدا بگوييد و از سرزنش هيچ سرزنشگرى بيم مداريد، و چون به ميان شما آمدم، مرا حمايت كنيد، آن چنان كه از خودتان و زنان و فرزندانتان حمايت مى كنيد. در اين صورت، بهشت براى شما خواهد بود. جابر مى گويد: پس از سخنان پيامبر صلى الله عليه و آله، ما از جا بر خاستيم و با ايشان بيعت كرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين بيعت، زمينه ساز هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله به مدينه گرديد. بر اساس گفته شمارى از مفسّران، آيه هفتم از سوره مائده و آيه پانزدهم از سوره احزاب، به اين بيعت، اشاره دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص385 پانوشت 1 و 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-رضا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. بيعت رضا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله به مدينه، در سال دوم هجرى و پيش از جنگ بدر ـ كه نخستين درگيرى مسلمانان با كفّار قريش بود ـ، پيامبر صلى الله عليه و آله هنگام حركت به سوى دشمن، از مسلمانان بيعت گرفت. اين بيعت، در حديثى از امام صادق عليه السلام، «بيعة الرضا» ناميده شده است. متن حديث، چنين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا هاجَرَ النَّبِىُّ صلى الله عليه و آله إلَى المَدينَةِ... وَ حَضَرَ خُروجُهُ إلى بَدرٍ دَعَا النّاسَ إلَى البَيعَةِ فَبايَعَ كُلَّهُم عَلَى السَّمعِ وَ الطّاعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص408 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله چون به مدينه هجرت كرد... و هنگام خارج شدنش به سوى بدر رسيد، مردم را به بيعت فرا خواند. آنان همگى به حرف شنوى و فرمان بردارى، بيعت كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-رضوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. بيعت رضوان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين بيعت در سال ششم هجرى در حديبيّه،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام مكانى در دو فرسنگى مكّه، و برخى در نُه ميلى مكّه گفته اند. و آن نام چاهى يا درختى خميده است كه در آن جا بوده و غزوه حديبيّه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در آن جا روى داد (لغت نامه دهخدا: واژه «حديبيّه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سفرى كه پيامبر صلى الله عليه و آله همراه جمعى از مسلمانان براى انجام مناسك عمره رفته بود، انجام گرفت. در پى جلوگيرى مشركان از ورود مسلمانان به مكّه، پيامبر صلى الله عليه و آله ياران همراه خود را به اين بيعت فرا خواند. تعداد مسلمانان همراه پيامبر صلى الله عليه و آله در اين سفر، از 1200 نفر تا 1525 نفر، گزارش شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص427 (بيعت / فصل چهارم / شمار مسلمانان در بيعت رضوان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه برخى از گزارش ها، موضوع اين بيعت، مقاومت تا سر حدّ مرگ و در برخى، فرار نكردن در نبرد، ذكر شده است كه به نظر مى رسد تعارضى ميان آنها نيست و مقصود، به كارگيرى همه توان در مبارزه با دشمن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه اين بيعت، دو نام دارد: يكى «بيعت رضوان»؛ زيرا خداوند متعال، از كسانى كه در اين پيمان شركت كرده اند، اظهار رضايت كرده، و ديگرى، «بيعت شجره»؛ زيرا اين بيعت در زير درخت، صورت گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس منابع شيعه، نخستين كسى كه در اين پيمان با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كرد، امام على عليه السلام بود؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص421 (بيعت / فصل چهارم / نخستين كسى كه در زير درخت با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كرد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا برخى از منابع اهل سنّت، نخستين بيعت كننده را ابو سنان اسدى دانسته اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج2 ص100، المصنّف، ابن ابى شيبه: ج8 ص589.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-پيروزى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. بيعت پيروزى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله پس از فتح مكّه در سال هشتم هجرى، افزون بر مردان با زنان نيز بيعت نمود؛ امّا مُفاد و چگونگى بيعت مردان با زنان، متفاوت بود. در برخى از احاديث آمده كه مُفاد بيعت مردان، «فرمانبرى از خدا و پيامبر در حدّ توان» بوده و در برخى، مُفاد آن، «اسلام، ايمان و جهاد» و در برخى ديگر، «اسلام و شهادت» ذكر شده است. بنا بر اين، مى توان گفت: موادّ پيمانى كه پيامبر صلى الله عليه و آله با مردان داشته، متفاوت بوده است؛ امّا موادّ بيعت زنان، همان است كه در آيه 12 از سوره ممتحنه آمده است، يعنى: «دورى از شرك»، «پرهيز از دزدى و فحشا» و «مخالفت نكردن با پيامبر در كارهاى نيك».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-جن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8. بيعت جن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شمارى از منابع حديثى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص421 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت جن با پيامبر صلى الله عليه و آله در مسجد احزاب&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسجد احزاب، مسجدى است كه در زمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بنا شده و اسم ديگرش، مسجد فتح است و در بالاى كوه سلع قرار دارد و آن، جايى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در جنگ خندق در آن جا دعا خوانده است (ر. ك: معجم البلدان: ج1 ص111، البداية و النهاية: ج4 ص127، مجمع الزوائد: ج4 ص12، المصنّف، ابن ابى شيبه: ج7 ص146، الطبقات الكبرى: ج2 ص73، إمتاع الأسماع: ج9 ص275 و...).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز گزارش شده است؛ امّا از خصوصيات آن، اطّلاعى در دست نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-غدير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9. بيعت غدير&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آخرين بيعت در سيره پيامبر صلى الله عليه و آله، بيعت مسلمانان با امام على عليه السلام در روز هجدهم ذى حجّه سال دهم هجرى در محلّى به نام غدير خُم بود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام: ج2 ص217 (بخش سوم/ فصل دهم: حديث غدير).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين روز، پيامبر صلى الله عليه و آله امام على عليه السلام را به عنوان جانشين پس از خود به مسلمانان معرّفى كرد و از آنان خواست كه با او بيعت كنند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام: ج2 ص271 (بخش سوم/ فصل دهم: حديث غدير / سلام رهبرى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، به آنان دستور داد كه به عنوان رهبر آينده خود بر او سلام نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعت-در-سيره-علوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت، در سيره علوى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از پيامبر صلى الله عليه و آله، موضوع «بيعت غدير» به فراموشى سپرده شد؛ امّا در هجدهم ذى حجّه سال 35 هجرى، پس از شورش مسلمانان بر ضدّ خليفه سوم، امام على عليه السلام با اصرار توده مسلمانان، بيعت آنان را پذيرفت و تا روز شهادت، يعنى 21 رمضان سال 40 هجرى، به مدّت چهار سال و نه ماه و سه روز، زمام امور مسلمانان را در دست داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حقوق-متقابل-بيعت-كننده-و-بيعت-پذير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حقوق متقابل بيعت كننده و بيعت پذير&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل در آيات و احاديثى كه در باره بيعت است، مى توان گفت بيعت با رهبر، از نگاه اسلام، در واقع، انشاى نوعى معامله و قراردادى شرعى است كه بيعت كننده متعهّد مى شود در برابر تأمين نيازهاى مادّى و معنوى او توسّط رهبر، تا پاى جان، در راه اجراى خواست هاى رهبر، از وى اطاعت نمايد. اين حقوق متقابل، به صراحت در احاديث اسلامى مورد تأكيد قرار گرفته اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج6 ص501 (امامت / فصل دهم: حقوق امام و امّت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى آمده كه امام على عليه السلام در باره حقوق متقابل امام و امّت مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا النّاسُ! إنَّ لى عَلَيكُم حَقّا وَ لَكُم عَلَىَّ حَقٌّ؛ فَأَمّا حَقُّكُم عَلَىَّ فَالنَّصيحَةُ لَكُم، وَ تَوفيرُ فَيئِكُم عَلَيكُم، وَ تَعليمُكُم كَيلا تَجهَلوا، وَ تَأديبُكُم كَيما تَعلَموا. وَ أمَّا حَقّى عَلَيكُم فَالوَفاءُ بِالبَيَعةِ، وَ النَّصيحَةُ فِى المَشهَدِ وَ المَغيبِ، وَ الإِجابَةُ حينَ أدعوكُم، وَ الطّاعَةُ حينَ آمُرُكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: خطبه 34، بحار الأنوار: ج27 ص251 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! مرا بر شما حقّى است و شما را نيز بر من حقّى. حقّ شما بر من، اين است كه خيرخواه و راه نماى شما باشم، و غنايم [و بيت المال] شما را به عدالت ميانتان قسمت كنم، و به شما علم و معرفت آموزم تا در جهل باقى نمانيد، و تربيتتان كنم تا دانا و فرهيخته شويد، و حقّ من بر شما نيز اين است كه به بيعت وفادار باشيد، و در حضور و غياب [من] با من يك دل و يك رنگ باشيد، و هر گاه شما را [به جهاد] فرا مى خوانم، اجابت كنيد، و آن گاه كه فرمانتان مى دهم، فرمان بريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-بيعت-در-عصر-پيامبرصلى-الله-عليه-وآله-و-يا-امامان-اهل-بيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش بيعت در عصر پيامبرصلى الله عليه وآله و يا امامان اهل بيت عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه مبانى اعتقادى پيروان اهل بيت عليهم السلام، ولايت سياسى پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان عليهم السلام در مقام ثبوت، نيازى به بيعت ندارد؛ ولى در مقام اثبات و ايجاد توان و قدرت اجرايى، نيازمند بيعت يا رأى مردم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، در صورتى كه مردم، ولايت و رهبرى پيامبر صلى الله عليه و آله و يا امام معصوم را بپذيرند، تأمين حقوق مادّى و معنوى آنان در نظام سياسى حاكم، توسّط خداوند متعال، تضمين شده و بدين جهت، ولايت آنان نيازى به بيعت مردم ندارد. بنا بر اين در عصر حضور معصوم، نقش بيعت، تنها اداى يك واجب شرعى از سوى مردم در جهت ايجاد توان اجرايى براى رهبران الهى است و نقشى در ثبوت ولايت واقعى آنها ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-بيعت-در-عصر-غيبت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش بيعت در عصر غيبت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت در عصر غيبت امام معصوم، همانند عصر حضور، و بلكه بيش از آن، در تأسيس و يا تداوم حكومت دينى و اقامه ارزش هاى الهى نقش دارد، زيرا بر پايه مبانى فقهى ولايت فقيه، در عصر غيبت، حقّ حاكميت معصومان به فقهاى واجد شرايط، منتقل گرديده است. چيزى كه هست، شمارى از فقها، واجدين شرايط ولايت را منصوب امام معصوم، مى دانند؛ ولى برخى ديگر معتقدند كه انتخاب مردم نيز در مشروعيت ولايت فقيه دخالت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، يك مبنا در ولايت فقيه اين است كه فقهاى واجد شرايط ثبوتا ولايت دارند؛ ولى در مرحله اثبات، بيعت مردم ضرورى است، و مبناى ديگر، اين است كه ولايت فقيه ثبوتا و اثباتا نياز به رأى مردم دارد. بنابراين، در هر دو صورت و بر هر دو مبنا، فعليت ولايت فقيه، بدون رأى مردم و مقبوليّت عامّه؛ تحقق و دوام نخواهد يافت، و از اين رو، تأسيس و تداوم حكومت دينى در عصر غيبت، همانند عصر حضور، بدون بيعت، امكان پذير نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، فقيهان واجد شرايط رهبرى، پيش از بيعت مردم و يا نمايندگان آنها، بر مردم، ولايت فعلى ندارند و احكامشان نافذ نيست و پس از بيعت، بر همه مردم (حتّى فقهاى واجد شرايط رهبرى)، ولايت پيدا مى كنند و سرپيچى از احكام ولايى آنها، جايز نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اركان-بيعت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اركان بيعت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماهيت بيعت، نوعى معاهده و قرارداد دو سويه ميان بيعت كننده و بيعت پذير است. بر اين اساس، بيعت، داراى سه ركن اساسى است: بيعت كننده (مردم)، بيعت پذير (رهبر)، پيمانِ فرمانبرى (شروط بيعت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، محتواى بيعت، طبق شرايطى كه در پيمان&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين پيمان، امروزه، تفصيل پيدا كرده است و «قانون اساسى» ناميده مى شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذكر مى شود، مى تواند متفاوت باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شروط-بيعت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شروط بيعت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از مسائل مهم در بيعت با رهبران سياسى، تناسب شروط بيعت با مقتضيات زمان و نيازهاى مادّى و معنوى جوامع مختلف است. بدين جهت، رهبرى در جلب آراى مردم، موفّق است كه زمان شناس، جامعه شناس و روان شناس باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى شروطى كه پيامبر صلى الله عليه و آله در مقاطع مختلف رهبرى خود با پيروان خويش مطرح مى نمود،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص403 (بيعت/ فصل دوم: بيعت عقبه / شرط هاى بيعت دوم عقبه) وص423 (فصل چهارم/ شرط هاى بيعت رضوان) وص431 (فصل پنجم/ شرط هاى بيعت مردان) وص433 (فصل پنجم/ شرط هاى بيعت زنان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به روشنى نشان مى دهد كه آن بزرگوار، با اتّكا به وحى و روشن بينى الهى خود، به مقتضاى زمان بيعت و قلّت و كثرت هواداران و خصوصيات جسمى، روحى و خانوادگىِ شخص بيعت كننده، شرايط متفاوتى را براى اين معاهده پيشنهاد مى فرمود و بدين سان، به بهترين وجه، مردم معاصر خود را رهبرى مى كرد. از اين رو، سيره سياسى ايشان در اين باره، درس بزرگى براى رهبران سياسى جوامع اسلامى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وفا-به-بيعت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفا به بيعت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به آنچه در بيان ماهيت «بيعت» بِدان اشاره شد، بيعت، نوعى عقد (پيمان شرعى) است و مشمولِ قانون كلّى: «أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مائده: آيه 1: (به پيمان هاى خود، وفادار (پايبند) باشيد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و بر اين اساس، وفا به بيعت امام عادل، واجب&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص509 (بيعت/ فصل نهم: احكام بيعت/ پايبندى به بيعت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شكستن آن، حرام و بلكه از گناهان كبيره است،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص519 (بيعت/ فصل نهم: احكام بيعت / شكستن بيعت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مگر آن كه بيعت پذير، اجازه فسخ بيعت دهد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص525 (بيعت/ فصل نهم: احكام بيعت/ فسخ بيعت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا بيعت كننده، ضمن بيعت، مجاز بودن به فسخ بيعت را شرط كند، چنان كه در ماجراى عاشورا، هر دو مورد، مصداق پيدا كرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص471 (بيعت/ فصل هشتم: اقسام بيعت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همين وفادارى،در خصوص بيعت پذير نيز الزامى و عمل كردن او به شروط بيعت، واجب و نقض اين شروط توسط وى حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چگونگى-بيعت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چگونگى بيعت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل در احاديثى كه كيفيت بيعت مسلمانان را با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيان كرده اند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص527 ح161.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى توان گفت كه چگونگى بيعت گرفتن در نظام اسلامى، بستگى به سنّت و فرهنگ جامعه در انعقاد اين پيمان دارد، مشروط به اين كه سنّت مردم با احكام قطعى اسلام در تضاد نباشد. از اين رو، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در بيعت با مردان، همان سنّت متداول آن دوران را پذيرفت؛ ولى در مورد بيعت با زنان، با مصافحه آنها از روى لباس با پيامبر صلى الله عليه و آله يا دستْ فرو بُردنشان در آبى كه ايشان دست خود را در آن فرو برده بود و يا با گفتن سخنى از جانب آنها، با آنان بيعت نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، همچنان كه امام خمينى رحمه الله نيز تصريح نموده است،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: صحيفه امام: ج20 ص459 (پاسخ امام خمينى به استفتاى رسمى نمايندگان ايشان در دبيرخانه مركزى ائمّه جمعه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در عصر حاضر كه سنّت هاى گذشته در ارتباط با بيعت با رهبر، منسوخ گرديده اند، اين پيمان مى تواند از طريق همه پُرسى ها، يا صندوق هاى رأى و يا از طريق نمايندگان مردم، منعقد شود و احكام بيعت بر آن مترتّب گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفاوت-بيعت-و-رأى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفاوت بيعت و رأى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از اين، توضيح داديم كه بيعت، عقد و پيمان ولايت است. بنابر اين، رأى دادن در انتخابات، اعم از بيعت است؛ زيرا رأى دادن ـ همان طور كه اشاره شد ـ مى تواند به معناى بيعت و پيمان ولايت باشد ـ چنان كه در انتخاب رهبر در جمهورى اسلامى بدين معناست ـ و مى تواند به معناى پيمان وكالت يا يكى ديگر از پيمان هاى شرعى باشد، مانند: رأى دادن در انتخابات مجلس شوراى اسلامى. بنا بر اين، آنچه برخى تصوّر كرده اند كه رأى دادن مطلقا نوعى توكيل است،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: تفسير نمونه: ج22 ص71 ـ 72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر، صحيح نمى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايان ذكر است كه نمايندگى يا وكالت مجلس شوراى اسلامى، نيز نوعى ولايت است، و در اين گونه موارد، معناى فقهى وكالت، مراد نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-بدء-الإسلام-بالبيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: بدء الإسلام بالبيعة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: آغاز شدن اسلام با بيعت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-الإسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: بَيعَةُ الإِسلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: بيعت اسلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: سَأَلتُ أبي؛ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه السلام عَن بَدءِ الإِسلامِ، كَيفَ أسلَمَ عَلِيٌّ عليه السلام، وكَيفَ أسلَمَت خَديجَةُ رَضِيَ اللّهُ عَنها؟... فَقالَ لي أبي: إنَّهُما لَمّا أسلَما دَعاهُما رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا عَلِيُّ ويا خَديجَةُ، أسلَمتُما للّهِِ وسَلَّمتُما لَهُ. وقالَ: إنَّ جَبرَئيلَ عِندي يَدعوكُما إلى بَيعَةِ الإِسلامِ، فَأَسلِما تَسلَما، وأَطيعا تُهدَيا. فَقالا: فَعَلنا وأَطَعنا يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ جَبرَئيلَ عِندي يَقولُ لَكُما: إنَّ لِلإِسلامِ شُروطا وعُهودا ومَواثيقَ، فَابتَدِئاهُ بِما شَرَطَهُ اللّهُ عَلَيكُما لِنَفسِهِ ولِرَسولِهِ؛ أن تَقولا: «نَشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ في مُلكِهِ، ولَم يَلِدهُ والِدٌ ولَم يَلِد وَلَدا ولَم يَتَّخِذ صاحِبَةً، إلها واحِدا مُخلِصا، وأَنّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، أرسَلَهُ إلَى النّاسِ كافَّةً بَينَ يَدَيِ السَّاعَةِ، ونَشهَدُ أنَّ اللّهَ يُحيي ويُميتُ، ويَرفَعُ ويَضَعُ، ويُغني ويُفقِرُ، ويَفعَلُ ما يَشاءُ، ويَبعَثُ مَن فِي القُبورِ». قالا: شَهِدنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وإسباغُ الوُضوءِ عَلَى المَكارِهِ؛ غَسلُ اليَدَينِ وَالوَجهِ وَالذِّراعَينِ، ومَسحُ الرَّأسِ ومَسحُ الرِّجلَينِ إلَى الكَعبَينِ. وغُسلُ الجَنابَةِ فِي الحَرِّ وَالبَردِ، وإقامُ الصَّلاةِ، وأَخذُ الزَّكاةِ مِن حِلِّها، ووَضعُها في أهلِها، وحِجُّ البَيتِ، وصَومُ شَهرِ رَمَضانَ، وَالجِهادُ في سَبيلِ اللّهِ، وبِرُّ الوالِدَينِ، وصِلَةُ الرَّحِمِ، وَالعَدلُ فِي الرَّعِيَّةِ، وَالقَسمُ بِالسَّوِيَّةِ، وَالوُقوفُ عِندَ الشُّبهَةِ [ورَفعُها]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحار الأنوار: ج18 ص233. وفي بحار الأنوار: ج68: «والوقوف عند الشبهة إلى الوصول إلى الإمام».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الإِمامِ؛ فَإِنَّهُ لا شُبهَةَ عِندَهُ، وطاعَةُ وَلِيِّ الأَمرِ بَعدي، ومَعرِفَتُهُ في حَياتي وبَعدَ مَوتي، وَالأَئِمَّةِ مِن بَعدِهِ واحِدا فَواحِدا، ومُوالاةُ أولِياءِ اللّهِ، ومُعاداةُ أعداءِ اللّهِ، وَالبَراءَةُ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ وحِزبِهِ وأَشياعِهِ... وَالحَياةُ عَلى ديني وسُنَّتي، ودينِ وَصِيّي وسُنَّتِهِ إلى يَومِ القِيامَةِ، وَالمَوتُ عَلى مِثلِ ذلِكَ، غَيرَ شاقَّةٍ لِأَمرِهِ، ولا مُتَقَدِّمَةٍ ولا مُتَأَخِّرَةٍ عَنهُ، وتَركُ شُربِ الخَمرِ، ومُلاحاةِ النّاسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا خَديجَةُ، فَهِمتِ ما شَرَطَ عَلَيكِ رَبُّكِ؟ قالَت: نَعَم، وآمَنتُ وصَدَّقتُ، ورَضيتُ وسَلَّمتُ. قالَ عَلِيٌّ عليه السلام: وأَنَا عَلى ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا عَلِيُّ، تُبايِعُ عَلى ما شَرَطتُ عَلَيكَ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَبَسَطَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله كَفَّهُ فَوَضَعَ كَفَّ عَلِيٍّ في كَفِّهِ فَقالَ: بايِعني يا عَلِيُّ عَلى ما شَرَطتُ عَلَيكَ، وأَن تَمنَعَني مِمّا تَمنَعُ مِنهُ نَفسَكَ. فَبَكى عَلِيٌّ عليه السلام وقالَ: بِأَبي واُمّي لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرف من الأنباء والمناقب: ص115 عن عيسى بن المستفاد، بحار الأنوار: ج18 ص232 ح75 و ج68 ص392 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: از پدرم جعفر بن محمّد عليه السلام در باره آغاز اسلام، و اين كه على عليه السلام و خديجه عليهاالسلام چگونه اسلام آوردند، پرسيدم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم به من فرمود: «چون آن دو اسلام آوردند، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آنان را فرا خواند و فرمود: اى على و اى خديجه! شما دو تن براى خدا اسلام آورديد و در برابرش تسليم گشتيد. جبرئيل، نزد من است و شما را به بيعت با اسلام فرا مى خواند. پس اسلام آوريد تا سالم بمانيد، و فرمان بريد تا هدايت شويد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: چنين كرديم و فرمان برداريم، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر فرمود: جبرئيل، نزد من است و به شما مى گويد: اسلام، شرط ها و عهدها و پيمان هايى دارد. پس، آن را به آنچه خداوند براى خودش و پيامبرش بر شما شرط كرده است، آغاز كنيد و بگوييد: از سرِ اخلاص گواهى مى دهيم كه خدايى جز خداى يكتا نيست؛ يگانه است و در جهاندارى، شريكى ندارد؛ نه پدرى او را به وجود آورده است و نه فرزندى دارد و نه همسرى گزيده است و خدايى يكتاست، و [گواهى مى دهيم كه] محمّد، بنده و فرستاده اوست، و او را به سوى مردمان تا روز قيامت فرستاده است، و گواهى مى دهيم كه خداست كه زنده مى كند و مى ميراند، و بالا مى برد و پست مى گرداند، و توانگر مى سازد و فقير مى كند، و آنچه بخواهد، انجام مى دهد، و كسانى را كه در گورهايند، دوباره زنده مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: گواهى مى دهيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله ادامه داد: و وضوى شاداب گرفتن در شرايط سخت، [يعنى] شستن دست ها و صورت و ساعدها، و مسح كردن سر و پاها تا برآمدگى آنها، و [نيز] غسل جنابت كردن در گرما و سرما، و خواندن نماز، و پرداخت زكات از راه حلالش و صرف كردن آن در ميان مستحقّانش، و گزاردن حجّ خانه خدا، و روزه ماه رمضان، و جهاد كردن در راه خدا، و نيكى كردن به پدر و مادر، و به جا آوردن صله رحم، و دادگرى با رعيّت، و تقسيم عادلانه[ى غنايم و بيت المال]، و درنگ كردن در گاه شبهه [و ارجاع دادنش] به امام ـ زيرا براى او شبهه اى وجود ندارد ـ، و اطاعت كردن از ولىّ امر پس از من، و شناخت او در زمان حيات من و پس از مرگم، و شناخت يكايك امامان پس از او، و دوستى با دوستان خدا، و دشمنى با دشمنان خدا، و بيزارى جستن از شيطانِ رانده شده [از درگاه قرب الهى] و دار و دسته او و پيروانش...، و زيستن بر دين و سنّت من و دين و سنّت وصىّ من تا روز رستاخيز، و نيز بر اينها مُردن، بى آن كه از فرمان او (وصىّ من) سرپيچى شود، و از او پيش افتد يا پس بماند، و ترك باده آشامى و ناسزا گويى به مردم. اى خديجه! آنچه را پروردگارت بر تو شرط كرده است، در يافتى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى. و بِدانها ايمان آورد و تصديق كرد و رضايت داد و گردن نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام گفت: و من نيز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: اى على! آيا با اين شرط ها كه گفتم، بيعت مى كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كف دستش را گشود و كف دست على را در كف خويش نهاد و فرمود: اى على! با من بر اساس آنچه با تو شرط كردم و اين كه آنچه را كه از خودت باز مى دارى، از من باز دارى، بيعت كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام گريست و گفت: پدر و مادرم به فدايت! هيچ نيرو و توانى نيست، مگر از سوى خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن عاصم عن أبيه حصين بن مشمت: أنَّه وَفَدَ إلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله وبايَعَهُ بَيعَةَ الإِسلامِ، وصَدَّقَ إلَيهِ ما لَهُ، وأَقطَعَهُ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله مِياهَ عِدَّةٍ فَسَمّاهُنَّ... قالَ: وشَرَطَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله لِابنِ مشمتٍ فيما أقطَعَهُ إيّاهُ ألّا يُباحَ ماؤُهُ ولا يُعقَدَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا جاء في المصدر: «يباح»، «يعقد»، وفي اُسد الغابة: «لا يُعقر مرعاه، ولا يباع ماؤه، ولا يمنع فضله، ولا يعضَد شجره» ولعلّه الصّواب كما في المصادر الأخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرعاهُ ولا يَعضَدَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَضَدتُ الشجر أعضده: أي قطعته بالمِعضَد (الصحاح: ج2 ص509 «عضد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَجَرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص239 ح11791، المعجم الكبير: ج4 ص29 الرقم 3555، التاريخ الكبير: ج3 ص2 الرقم 5، الإصابة: ج2 ص79 الرقم 1748، اُسد الغابة: ج2 ص37 الرقم 1192 وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از عاصم، در باره پدرش حصين بن مشمت ـ: او نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفت و با ايشان بر اسلام بيعت كرد و زكات اموالش را به ايشان پرداخت. پيامبر صلى الله عليه و آله آب هاى چندى (چند جا) را به او بخشيد و آن آب ها را نام برد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله در باره جاهايى كه به ابن مشمت بخشيد، شرط كرد كه آب آنها را نفروشد و چراگاه هايش را قُرق نكند و درختش را قطع ننمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-العشيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: بَيعَةُ العَشيرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: بيعت عشيره&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 214.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و خويشاوندان نزديكت را هشدار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ربيعة بن ناجذ عن الإمام علي عليه السلام: جَمَعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ أو دَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ بَني عَبدِ المُطَّلِبِ، فيهِم رَهطٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرهط: ما دون العشرة من الرجال (الصحاح: ج3 ص112 «رهط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّهُم يَأكُلُ الجَذَعَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَذَعُ: هو من الإبل ما دخل في السنة الخامسة، ومن البقر والمَعز ما دخل في الثانية (مجمع البحرين: ج1 ص279 «جذع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويَشرَبُ الفَرَقَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرقُ والفَرَق: مكيال ضخم لأهل المدينة معروف (لسان العرب: ج10 ص305 «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! قالَ: فَصَنَعَ لَهُم مُدّا مِن طَعامٍ، فَأَكَلوا حَتّى شَبِعُوا. قالَ: وبَقِيَ الطَّعامُ كَما هُوَ كَأَنَّهُ لَم يُمَسَّ، ثُمَّ دَعا بِغُمَرٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغُمَر ـ بضمّ الغين و فتح الميم ـ: القدح الصغير (النهاية: ج3 ص385 «غمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَشَرِبوا حَتّى رَوُوا، وبَقِيَ الشَّرابُ كَأَنَّهُ لَم يُمَسَّ، أو لَم يُشرَب، فَقالَ: يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ، إنّي بُعِثتُ لَكُم خاصَّةً وإلَى النّاسِ بِعامَّةٍ، وقَد رَأَيتُم مِن هذِهِ الآيَةِ ما رَأَيتُم، فَأَيُّكُم يُبايِعُني عَلى أن يَكونَ أخي وصاحِبي؟ قالَ: فَلَم يَقُم إلَيهِ أحَدٌ، فَقُمتُ إلَيهِ وكُنتُ أصغَرَ القَومِ، قالَ: فَقالَ: اِجلِس، قالَ ثَلاثَ مَرّاتٍ، كُلُّ ذلِكَ أقومُ إلَيهِ فَيَقولُ لي: اِجلِس، حَتّى كانَ فِي الثّالِثَةِ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلى يَدي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص335 ح1371، السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص126 ح8451 نحوه، كنزالعمّال: ج13 ص174 ح36520؛ علل الشرائع: ص170 ح1 نحوه، بحار الأنوار: ج18 ص178 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ربيعة بن ناجذ، از امام على عليه السلام ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، فرزندان عبد المطّلب را جمع كرد ـ يا فرا خواند ـ. در ميان آنان، كسى بود كه يك شتر كامل چهار ساله را مى خورد و يك پيمانه بزرگ (قَدَح) نوشيدنى مى آشاميد؛ امّا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ده سير غذا براى آنان پخت و آنها خوردند و سير شدند، و غذا هم باقى ماند، چنان كه گويى دست نخورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پياله اى طلبيد و آن عدّه آشاميدند، چندان كه سيراب شدند، و نوشيدنى باقى ماند، چنان كه گويى دست نخورده يا نوشيده نشده است. سپس فرمود: «اى فرزندان عبد المطّلب! من به سوى شما خصوصاً و به سوى ديگر مردمان عموماً فرستاده شده ام، و شما اين معجزه را مشاهده كرديد. پس اينك، كدام يك از شما با من بيعت مى كند تا برادر و يار من باشد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ كس پاسخى نداد. من كه كوچك ترين عضو آن جمع بودم، [به نشانه اعلام آمادگى]، از جا بر خاستم. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «بنشين».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله سپس سه بار آن جمله اش را تكرار كرد و هر بار من بر مى خاستم و او مى فرمود: «بنشين»، تا آن كه بار سوم، دستش را [به نشانه بيعت] بر دست من زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن أبي رافع ـ في ذِكرِ قَضِيَّةِ جَمعِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بَني عَبدِ المُطَّلِبِ ـ: إنَّهُ صلى الله عليه و آله جَمَعَهُم فِي الشِّعبِ... ثُمَّ قالَ: إنَّ اللّهَ تَعالى أمَرَني أن اُنذِرَ عَشيرَتِيَ الأَقرَبينَ، وأَنتُم عَشيرَتي ورَهطي، وإنَّ اللّهَ لَم يَبعَث نَبِيّا إلّا جَعَلَ مِن أهلِهِ أخا ووَزيرا ووارِثا ووَصِيّا وخَليفَةً في أهلِهِ، فَأَيُّكُم يَقومُ فَيُبايِعُني عَلى أنَّهُ أخي ووارِثي ووَزيري ووَصِيّي، ويَكونُ مِنّي بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسى إلّا أنَّهُ لا نَبِيَّ بَعدي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَكَتَ القَومُ فَقالَ: لَيَقومَنَّ قائِمُكُم أو لَيَكونَنَّ في غَيرِكُم ثُمَّ لَتَندَمُنَّ. ثُمَّ أعادَ الكَلامَ ثَلاثَ مَرّاتٍ، فَقامَ عَلِيٌّ عليه السلام فَبايَعَهُ وأَجابَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج7 ص323، تفسير فرات: ص303 ح408، تأويل الآيات الظاهرة: ج1 ص393 ح19 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج18 ص212 ح41 وص 163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ به نقل از ابو رافع، در بيان داستان پيامبر صلى الله عليه و آله كه فرزندان عبد المطّلب را جمع كرد ـ: ايشان، آنان را در شِعب گرد آورد... و سپس فرمود: «خداوند متعال به من فرمان داده است كه عشيره نزديكم را هشدار دهم، و شما عشيره و طايفه من هستيد. خداوند، هيچ يامبرى را نفرستاد، مگر اين كه يكى از كسان او را به عنوان برادر و دستيار و وارث و وصى و جانشين وى در ميان كسانش قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اينك، كدام يك از شما بر مى خيزد و با من بيعت مى كند تا برادر و وارث و دستيار و وصىّ من باشد و برايم به سان هارون نسبت به موسى باشد، با اين تفاوت كه پس از من پيامبرى نيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همگان خاموش ماندند. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «يا يكى از شما بر مى خيزد، يا اين كه اين مقامات به غير شما مى رسد. آن گاه قطعاً پشيمان خواهيد شد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله سه بار، اين سخن را باز گفت، و بار سوم، على عليه السلام برخاست و با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كرد و دعوتش را پذيرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن أبي جعفر الإسكافي: قَد رُوِيَ فِي الخَبَرِ الصَّحيحِ أنَّهُ صلى الله عليه و آله كَلَّفَهُ عليه السلام في مَبدَإِ الدَّعوَةِ قَبلَ ظُهورِ كَلِمَةِ الإِسلامِ وَانتِشارِها بِمَكَّةَ أن يَصنَعَ لَهُ طَعاما، وأن يَدعُوَ لَهُ بَني عَبدِ المُطَّلِبِ، فَصَنَعَ لَهُ الطَّعامَ ودَعاهُم لَهُ، فَخَرَجوا ذلِكَ اليَومَ ولَم يُنذِرهُم صلى الله عليه و آله؛ لِكَلِمَةٍ قالَها عَمُّهُ أبو لَهَبٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَلَّفَهُ فِي اليَومِ الثّاني أن يَصنَعَ مِثلَ ذلِكَ الطَّعامِ، وأن يَدعُوَهُم ثانِيَةً، فَصَنَعَهُ ودَعاهُم فَأَكَلوا، ثُمَّ كَلَّمَهُم صلى الله عليه و آله فَدَعاهُم إلَى الدّينِ، ودَعاهُ مَعَهُم؛ لِأَ نَّهُ مِن بَني عَبدِ المُطَّلِبِ، ثُمَّ ضَمِنَ لِمَن يُؤازِرُهُ مِنهُم ويَنصُرُهُ عَلى قَولِهِ أن يَجعَلَهُ أخاهُ فِي الدّينِ، ووَصِيَّهُ بَعدَ مَوتِهِ، وخَليفَتَهُ مِن بَعدِهِ، فَأَمسَكوا كُلُّهُم وأجابَهُ هُوَ وَحدَهُ، وقالَ: أنَا أنصُرُكَ عَلى ما جِئتَ بِهِ، واُوازِرُكَ واُبايِعُكَ. فَقالَ لَهُم ـ لَمّا رَأى مِنهُمُ الخِذلانَ ومِنهُ النَّصرَ، وشاهَدَ مِنهُمُ المَعصِيَةَ ومِنهُ الطّاعَةَ، وعايَنَ مِنهُمُ الإِباءَ ومِنهُ الإِجابَةَ ـ: هذا أخي ووَصِيّي وخَليفَتي مِن بَعدي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقاموا يَسخَرونَ ويَضحَكونَ، ويَقولونَ لِأَبي طالِبٍ: أطِعِ ابنَكَ؛ فَقَد أمَّرَهُ عَلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج13 ص244.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد ـ به نقل از ابو جعفر اِسكافى ـ: در خبر صحيح، آمده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در آغاز دعوت اسلام و پيش از آشكار شدن و انتشار آن در مكّه، به على عليه السلام دستور داد غذايى تهيّه نمايد و فرزندان عبد المطّلب را دعوت كند. على عليه السلام غذا را آماده ساخت و آنان را دعوت كرد. آن روز، همه آمدند؛ امّا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، به خاطر سخنى [جسارت آميز] كه عمويش ابو لهب گفت، هشدارشان نداد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز دوم نيز به على عليه السلام فرمود تا همانند آن غذا را تهيّه نمايد و ديگر بار، ايشان را دعوت كند. على عليه السلام غذا را آماده ساخت و ايشان را دعوت كرد و غذا را خوردند. آن گاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با ايشان سخن گفت و آنان را به دين دعوت كرد و على را هم با آنان دعوت نمود؛ چرا كه او نيز از بنى عبد المطّلب است. سپس تضمين كرد كه هر كس از آنها، او را در گفته اش [يعنى اسلام] حمايت و يارى كند، وى را برادر دينى خويش، و وصيّش بعد از وفاتش، و جانشينش پس از خود، قرار دهد؛ امّا همه آنان سكوت كردند و تنها على پاسخ او را داد و گفت: من تو را در آنچه آورده اى، يارى مى رسانم، و از تو پشتيبانى مى نمايم و با تو بيعت مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله، پس از آن كه از آنان ترك يارى ديد و از على، يارى، از آنان نافرمانى ديد و از على، فرمان بردارى، از ايشان خوددارى ديد و از على، پذيرش، فرمود: «اين، برادر و وصى و جانشين من پس از من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن جماعت، در حالى كه تمسخر مى كردند و مى خنديدند و به ابو طالب مى گفتند: «از پسرت فرمان ببر، كه او را بر تو فرمان فرما ساخت!» برخاستند و رفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب عليه السلام: ج1 ص129 (القسم الثاني: الإمام عليّ عليه السلام مع النبي صلى الله عليه و آله / الفصل الأؤل: المؤازرة على الدعوة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه اميرالمؤمنين عليه السلام: ج1 ص201 (بخش دوم: امام على عليه السلام با پيامبر صلى الله عليه و آله / فصل يكم: يارى پيامبر صلى الله عليه و آله در تبليغ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-بيعة-العقبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: بيعة العقبة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: بيعت عقبه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-العقبة-الاولى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: بَيعَةُ العَقَبَةِ الاُولى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: بيعت نخست عَقَبه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عُبادة بن الصامت: كُنتُ فيمَن حَضَرَ العَقَبَةَ الاُولى، وكُنَّا اثنَي عَشَرَ رَجُلاً، فَبايَعنا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى بَيعَةِ النِّساءِ، وذلِكَ قَبلَ أن يُفتَرَضَ الحَربُ؛ عَلى أن لا نُشرِكَ بِاللّهِ شَيئا، ولا نَسرِقَ، ولا نَزنِيَ، ولا نَقتُلَ أولادَنا، ولا نَأتِيَ بِبُهتانٍ نَفتَريهِ بَينَ أيدينا وأَرجُلِنا، ولا نَعصِيَهُ في مَعروفٍ؛ فَإِن وَفَيتُم فَلَكُمُ الجَنَّةُ، وإن غَشيتُم مِن ذلِكَ شَيئا فَأَمرُكُم إلَى اللّهِ إن شاءَ عَذَّبَكُم وإن شاءَ غَفَرَ لَكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص411 ح22818 وص 392 ح22731، السيرة النبوية لابن هشام: ج2 ص75، دلائل النبوّة للبيهقي: ج2 ص436 نحوه، تاريخ الطبري: ج2 ص356، كنز العمّال: ج1 ص324 ح1518 وح 1520 وراجع: تهذيب الكمال: ج14 ص186 الرقم 3107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبادة بن صامت ـ: من هم با كسانى كه در بيعت نخست عقبه حضور داشتند، بودم. ما دوازده مرد بوديم و با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به بيعت زنان، بيعت كرديم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى بيعت بدون شرط جنگ و با همان شرايطى كه زنان با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كردند (ر. ك: ممتحنه: 12).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ و اين در زمانى بود كه هنوز جنگ [و جهاد] واجب نگشته بود ـ، با اين شروط كه چيزى را شريك خدا قرار ندهيم، دزدى نكنيم، زنا نكنيم، فرزندانمان را نكشيم، بچّه هاى نامشروعى را كه پس انداخته ايم، به ديگرى نسبت ندهيم، و در كار نيك از او (پيامبر صلى الله عليه و آله) نافرمانى نكنيم. [و پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: ] اگر به اين شرط ها عمل كرديد، بهشت براى شما خواهد بود، و اگر چيزى از اين كارها را مرتكب شديد، سر و كارتان با خداست. اگر خواست، عذابتان مى كند و اگر خواست، شما را مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي إدريس عائذ اللّه: إنَّ عُبادَةَ بنَ الصّامِتِ ـ مِنَ الَّذينَ شَهِدوا بَدرا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ومِن أصحابِهِ لَيلَةَ العَقَبَةِ ـ أخبَرَهُ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ وحَولَهُ عِصابَةٌ مِن أصحابِهِ: تَعالَوا بايِعوني عَلى ألّا تُشرِكوا بِاللّهِ شَيئا، ولا تَسرِقوا، ولا تَزنوا، ولا تَقتُلوا أولادَكُم، ولا تَأتوا بِبُهتانٍ تَفتَرونَهُ بَينَ أيديكُم وأَرجُلِكُم، ولا تَعصوني في مَعروفٍ، فَمَن وَفى مِنكُم فَأَجرُهُ عَلَى اللّهِ، ومَن أصابَ مِن ذلِكَ شَيئا فَعوقِبَ بِهِ فِي الدُّنيا فَهُوَ لَهُ كَفّارَةٌ، ومَن أصابَ مِن ذلِكَ شَيئا فَسَتَرَهُ اللّهُ فَأَمرُهُ إلَى اللّهِ، إن شاءَ عاقَبَهُ وإن شاءَ عَفا عَنهُ. قالَ: فَبايَعتُهُ عَلى ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1413 ح3679 وج 1 ص15 ح18، سنن النسائي للبيهقي: ج7 ص142، السنن الكبرى للبيهقي: ج8 ص34 ح15842 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج1 ص101 ح453.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از ابو ادريس عائذ اللّه ـ: عبادة بن صامت ـ كه از جمله كسانى بود كه در بدر با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله حضور داشتند و از ياران ايشان در شب عقبه بود ـ به من خبر داد كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در حالى كه گروهى از يارانش، گِردش بودند، فرمود: «بياييد با من بيعت كنيد كه چيزى را شريك خدا قرار ندهيد، دزدى نكنيد، زنا نكنيد، فرزندانتان را نكشيد، و بچّه هاى نامشروعى را كه پس انداخته ايد، به ديگرى نسبت ندهيد، و در كار نيك، از من نافرمانى نكنيد. پس هر يك از شما كه به اين شرط ها وفا كند، اجرش با خداست، و هر كس چيزى از اينها را مرتكب شود و در دنيا مجازاتش را ببيند، همان كفّاره (مجازات گناه) اوست، و هر كس چيزى از اينها را مرتكب شود و خدا آن را بپوشاند، سر و كارش با خداست. اگر خواست، او را كيفر مى دهد و اگر خواست، او را مى بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عباده گفت: من بر اين امور با او (پيامبر صلى الله عليه و آله) بيعت كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَعرِضُ نَفسَهُ عَلى قَبائِلِ العَرَبِ في المَوسِمِ، فَلَقِيَ رَهطا مِنَ الخَزرَجِ فَقالَ: ألا تَجلِسونَ اُحَدِّثُكُم؟ قالوا: بَلى، فَجَلَسوا إلَيهِ فَدَعاهُم إلَى اللّهِ، وتَلا عَلَيهِمُ القُرآنَ، فَقالَ بَعضُهُم لِبَعضٍ: يا قَومِ تَعَلَّموا، وَاللّهِ إنَّهُ النَّبِيُّ الَّذي كانَ يوعِدُكُم بِهِ اليَهودُ، فَلا يَسبِقَنَّكُم إلَيهِ أحَدٌ. فَأَجابوهُ، وقالوا لَهُ: إنّا قَد تَرَكنا قَومَنا ولا قَومَ بَينَهُم مِنَ العَداوَةِ وَالشَّرِّ مِثلَما بَينَهُم، وعَسى أن يَجمَعَ اللّهُ بَينَهُم بِكَ، فَتَقدَمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «فَسَتَقدَمُ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِم وتَدعوهُم إلى أمرِكَ. وكانوا سِتَّةَ نَفَرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا قَدِمُوا المَدينَةَ فَأَخبَروا قَومَهُم بِالخَبرِ، فَما دارَ حَولٌ إلّا وفيها حَديثُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، حَتّى إذا كانَ العامُ المُقبِلُ أتَى المَوسِمَ مِنَ الأَنصارِ اثنا عَشَرَ رَجُلاً، فَلَقُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله فَبايَعوهُ عَلى بَيعَةِ النِّساءِ: ألّا يُشرِكوا بِاللّهِ شَيئا، ولا يَسرِقوا، إلى آخِرِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ انصَرَفوا، وبَعَثَ مَعَهُم مُصعَبَ بنَ عُمَيرٍ يُصَلّي بِهِم، وكانَ بَينَهُم بِالمَدينَةِ يُسَمَّى المُقرِئَ، فَلَم يَبقَ دارٌ فِي المَدينَةِ إلّا وفيها رِجالٌ ونِساءٌ مُسلِمونَ، إلّا دارُ اُمَيَّةَ وحُطَيمَةَ ووائِلٍ، وهُم مِنَ الأَوسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ عادَ مُصعَبٌ إلى مَكَّةَ، وخَرَجَ مَن خَرَجَ مِنَ الأَنصارِ إلَى المَوسِمِ مَعَ حُجّاجِ قَومِهِم، فَاجتَمَعوا فِي الشِّعبِ عِندَ العََقبَةِ؛ ثَلاثَةٌ وسَبعونَ رَجُلاً وَامرَأَتانِ في أيّامِ التَّشريقِ بِاللَّيلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: اُبايِعُكُم عَلَى الإِسلامِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ بَعضُهُم: نُريدُ أن تُعَرِّفَنا يا رَسولَ اللّهِ؛ ما للّهِِ عَلَينا، وما لَكَ عَلَينا، وما لَنا عَلَى اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أمّا للّهِِ عَلَيكُم فَأَن تَعبُدوهُ ولا تُشرِكوا بِهِ شَيئا، وأَمّا ما لي عَلَيكُم فَتَنصُرونَني مِثلَ نِسائِكُم وأَبنائِكُم، وأن تَصبِروا عَلى عَضِّ السَّيفِ وإن يُقتَلَ خِيارُكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَإِذا فَعَلنا ذلِكَ ما لَنا عَلَى اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أمّا فِي الدُّنيا فَالظُّهورُ عَلى مَن عاداكُم، وفِي الآخِرَةِ الرِّضوانُ وَالجَنَّةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخَذَ البَراءُ بنُ مَعرورٍ بِيَدِهِ ثُمَّ قالَ: وَالَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ! لَنَمنَعُكَ بِما نَمنَعُ بِهِ اُزُرَنا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُزُرَنا: أي نساءنا وأهلنا (النهاية: ج1 ص45 «أزر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَبايِعنا يا رَسولَ اللّهِ؛ فَنَحنُ ـ وَاللّهِ ـ أهلُ الحُروبِ وأَهلُ الحِلفَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِلْفَة ـ بالكسر ـ: الحِلف والمعاقدة والمعاهدة على التضاعد والمساعدة. ولعلّ الصواب: «الحَلْقَة» ـ بالفتح ـ كما في بعض المتون، وهي السلاح عامّةً أو الدروع خاصّةً، وهو أظهر (راجع: غريب الحديث لابن قتيبة: ج1 ص252 والصحاح: ج4 ص1462 ولسان العرب: ج10 ص65).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَرِثناها كِبارا عَن كِبارٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبُو الهَيثَمِ: إنَّ بَينَنا وبَينَ الرِّجالِ حِبالاً، وإنّا إن قَطَعناها أو قَطَعوها فَهَل عَسَيتَ إن فَعَلنا ذلِكَ ثُمَّ أظهَرَكَ اللّهُ أن تَرجِعَ إلى قَومِكَ وتَدَعَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَبَسَّمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ثُمَّ قالَ: بَلِ الدَّمُ الدَّمُ، وَالهَدمُ الهَدمُ، اُحارِبُ مَن حارَبتُم، واُسالِمُ مَن سالَمتُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أخرِجوا إلَيَّ مِنكُمُ اثنَي عَشَرَ نَقيبا. فَاختاروا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: اُبايِعُكُم كَبَيعَةِ عيسَى بنِ مَريَمَ لِلحَوارِيّينَ كُفَلاءَ عَلى قَومِهِم بِما فيهِم، وعَلى أن تَمنَعوني مِمّا تَمنَعونَ مِنهُ نِساءَكُم وأَبناءَكُم. فَبايَعوهُ عَلى ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصَرَخَ الشَّيطانُ فِي العَقَبَةِ: يا أهلَ الجَباجِبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَباجِبُ: جمع جُبجُب، وهو المستوي من الأرض ليس بِحَزن، وهي أسماء منازل بمنى (النهاية: ج1 ص234 «جبجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هَل لَكُم في مُحَمَّدٍ وَالصُّباةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: صبأ فلان؛ إذا خرج من دينٍ إلى دينٍ غيره... ويسمّون المسلمين: الصُّباة (النهاية: ج3 ص3 «صبأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَهُ؟ قَدِ اجتَمَعوا عَلى حَربِكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نَفَرَ النّاسُ مِن مِنىً، وفَشَا الخَبَرُ، فَخَرَجوا فِي الطَّلَبِ، فَأَدرَكوا سَعدَ بنَ عُبادَةَ وَالمُنذِرَ بنَ عَمرٍو، فَأَمَّا المُنذِرُ فَأَعجَزَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعجَزَني فُلانٌ: أي فاتني (لسان العرب: ج5 ص370 «عجز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَومَ، وأمّا سَعدٌ فَأَخَذوهُ ورَبَطوهُ بِنِسعِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النِّسعُ: سَير مَظفور، يُجعل زماما للبعير (النهاية: ج5 ص48 «نسع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحلِهِ، وأَدخَلوهُ مَكَّةَ يَضرِبونَهُ، فَبَلَغَ خَبَرُهُ إلى جُبَيرِ بنِ مُطعِمٍ وَالحارِثِ بنِ حَربِ بنِ اُمَيَّةَ، فَأَتَياهُ وخَلَّصاهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله لَم يُؤمَر إلّا بِالدُّعاءِ وَالصَّبرِ عَلَى الأَذى، وَالصَّفحِ عَنِ الجاهِلِ، فَطالَت قُرَيشٌ عَلَى المُسلِمينَ، فَلَمّا كَثُرَ عُتُوُّهُم اُمِرَ بِالهِجرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ قَد جَعَلَ لَكُم دارا وإخوانا تَأمَنونَ بِها. فَخَرَجوا أرسالاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرسالاً: أي أفواجا وفِرقا متقطّعة يَتبع بعضهم بَعضاً (مجمع البحرين: ج2 ص700 «رسل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى لَم يَبقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله إلّا عَلِيٌّ وأبو بَكرٍ، فَحَذَرَت قُرَيشٌ خُروجَهُ، وعَرَفوا أنَّهُ قَد أجمَعَ لِحَربِهِم، فَاجتَمَعوا في دارِ النَّدوَةِ ـ وهِيَ دارُ قُصَيِّ بنِ كِلابٍ ـ يَتَشاوَرونَ في أمرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج1 ص181، بحار الأنوار: ج19 ص25 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در موسم حج، [نبوّت] خود را بر قبايل عرب عرضه مى داشت. در اين ميان به گروهى از قبيله خزرج بر خورد و فرمود: «آيا نمى نشينيد تا برايتان سخن بگويم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا. و نشستند و پيامبر صلى الله عليه و آله آنان را به خدا دعوت نمود و برايشان قرآن خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خزرجيان به يكديگر گفتند: اى قوم! بدانيد كه ـ به خدا سوگند ـ اين، همان پيامبرى است كه يهوديان، شما را به آمدنش تهديد مى كردند. پس مبادا ديگران (يهوديان) در گرويدن به او، بر شما پيشى گيرند. آن گاه، اسلام آوردند و به پيامبر صلى الله عليه و آله گفتند: ما قوم خود را در حالى ترك كرده ايم [و به اين جا آمده ايم] كه ميان هيچ قومى به اندازه آنان دعوا و دشمنى نيست. اميد است كه خداوند به بركت تو، ميان ايشان اُلفت افكند. پس به ميان آنان مى آيى و به دين خود دعوتشان مى نمايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، شش نفر بودند. چون به مدينه آمدند و قوم خود را از ماجرا آگاه كردند، سالى بر نيامده، در هر كوى و برزن مدينه، سخن از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بود. سال آينده، دوازده مرد از انصار به حج آمدند و پيامبر صلى الله عليه و آله را ملاقات كردند و ايشان به بيعت زنان، بيعت نمودند كه: چيزى را شريك خدا قرار ندهند و دزدى نكنند و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس باز گشتند. پيامبر صلى الله عليه و آله، مصعب بن زبير را همراه آنان فرستاد تا برايشان نماز بخواند. مصعب را در مدينه «مُقرى (معلّم قرآن)» مى گفتند. در مدينه، هيچ سرايى نماند كه در آن، مردان و زنانى مسلمان باشند، مگر سراى اميّه و حُطَيمه و وائل ـ كه از اوس بودند ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه مصعب به مكّه باز آمد، و شمارى از انصار با حاجيان قوم خويش به آهنگ حج، بيرون رفتند و در ايّام تشريق، شبانگاه در عقبه گرد آمدند. اينان، هفتاد و سه مرد و دو زن بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله به ايشان فرمود: «با شما بر اسلام، بيعت مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از آنان به ايشان گفتند: اى پيامبر خدا! مايليم كه آنچه را براى خدا و براى تو به عهده ماست و آنچه را براى ما بر عهده خداست، به ما بشناسانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «آنچه براى خدا بر عهده شماست، اين است كه او را بپرستيد و چيزى را انبازش نگيريد، و آنچه را براى من بر عهده شماست، اين است كه مرا همچون زنان و فرزندانتان يارى دهيد، و بر گزِش شمشير، شكيبايى نماييد، اگرچه بهترين هاى شما كشته شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اگر اينها را انجام داديم، ما را بر عهده خدا چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در دنيا، پيروز شدن بر دشمنانتان، و در آخرت، خشنودى الهى و بهشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، براء بن معرور، دست پيامبر صلى الله عليه و آله را گرفت و گفت: سوگند به آن خدايى كه تو را به حق بر انگيخت، از تو چنان دفاع خواهيم كرد كه از زن و فرزند خويش دفاع مى كنيم. پس ـ اى پيامبر خدا ـ با ما بيعت كن كه ـ به خدا سوگند ـ ما مرد كارزار و سلاحيم و اين را از پدران خود، به ارث برده ايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو هيثم گفت: ميان ما و مردان [يهود]، رشته هايى [از پيمان ها] است. اگر آنها را بريديم يا آنها بريدند، آيا اگر چنين كرديم و پس از آن، خداوند، تو را پيروزى بخشيد، ممكن است نزد قومت باز گردى و ما را وا گذارى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تبسّمى كرد و فرمود: «نه! خون من، خون شماست و ويرانى من، ويرانى شماست. با هر كه بجنگيد، مى جنگم و با هر كه صلح كنيد، صلح مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «دوازده مهتر از ميان خود بر گزينيد» و آنان بر گزيدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «با شما بيعت مى كنم همانند بيعت عيسى بن مريم با حواريان، كه نماينده قوم خويش باشند، و اين كه از من چنان حمايت كنيد كه از زنان و فرزندانتان حمايت مى كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بر اين شرط ها با او بيعت نمودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، شيطان در عقبه فرياد بر آورد كه: اى مردم جَباجِب!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جباجب (جمع جُبجُب)، به زمين مسطّح گفته مى شود، و نام منزلگاه هايى در مِناست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى چه نشسته ايد كه محمّد و از دين برگشتگان، براى جنگ با شما متّحد شدند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم از مِنا پراكنده شدند و خبر در همه جا پيچيد و قريش در جستجوى ايشان بر آمدند و به سعد بن عباده و منذر بن عمرو رسيدند. منذر را نتوانستند بگيرند؛ امّا سعد را گرفتند و او را با دوال شترش بستند و كتك زنان او را به مكّه بردند. خبر دستگيرى سعد به جُبَير بن مُطعِم و حارث بن حرب بن اميّه رسيد و آن دو آمدند و آزادش كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين زمان، پيامبر صلى الله عليه و آله جز به دعا كردن و شكيبايى در برابر آزار و اذيّت و گذشت كردن از نادان، مأمور نبود. از اين رو، قريش بر مسلمانان تعدّى ها كردند و چون سركشى ايشان فزونى گرفت، فرمان هجرت آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خداوند براى شما سرايى و برادرانى قرار داد كه در آن جا آسوده و در امان بمانيد». پس مسلمانان به صورت گروه هاى جدا از هم، خارج شدند، تا جايى كه جز على و ابو بكر، كسى با پيامبر صلى الله عليه و آله باقى نماند. قريش، نگران خارج شدن پيامبر صلى الله عليه و آله بودند و مى دانستند كه او در تدارك جنگ با آنان است. از اين رو در دار الندوه، همان سراى قصىّ بن كلاب، گرد آمدند و در كار او به مشورت پرداختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عُبادة بن الصامت: لَمّا كانَ العامُ المُقبِلُ مِنَ العامِ الَّذي لَقِيَ فيهِ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله النَّفَرَ السِّتَّةَ، لَقِيَهُ اثنا عَشَرَ رَجُلاً بَعدَ ذلِكَ بِعامٍ، وهِيَ العَقَبَةُ الاُولى؛ مِن بَنِي النَّجّارِ: أسعَدُ بنُ زُرارَةَ، وعَوفٌ ومُعاذٌ وهُمَا ابنَا الحارِثِ، وهُمَا ابنا عَفراءَ، ومِن بَني زُرَيقٍ: ذَكوانُ بنُ عَبدِ قَيسٍ ورافِعُ بنُ مالِكٍ، ومِن بَني عَوفِ بنِ الخَزرَجِ: عُبادَةُ بنُ الصّامِتِ ويَزيدُ بنُ ثَعلَبَةَ أبو عَبدِ الرَّحمنِ، ومِن بَني عامِرِ بنِ عَوفٍ: عَبّاسُ بنُ عُبادَةَ بنِ نَضلَةَ، ومِن بَني سَلِمَةَ: عُقبَةُ بنُ عامِرِ بنِ نابِئٍ، ومِن بَني سَوادٍ: قُطَبَةُ بنُ عامِرِ بنِ حَديدَةَ؛ فَهؤُلاءِ عَشَرَةٌ مِنَ الخَزرَجِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومِنَ الأَوسِ رَجُلانِ: أبُو الهَيثَمِ بنُ التَّيِّهانِ مِن بَلِيٍّ حَليفٌ في بَني عَبدِ الأَشهَلِ، ومِن بَني عَمرِو بنِ عَوفٍ: عُوَيمُ بنُ ساعِدَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَسلَموا، وبايَعوا عَلى بَيعَةِ النِّساءِ؛ عَلى أن لا نُشرِكَ بِاللّهِ شَيئا، ولا نَسرِقَ، ولا نَزنِيَ، ولا نَقتُلَ أولادَنا، ولا نَأتِيَ بِبُهتانٍ نَفتَريهِ بَينَ أيدينا وأَرجُلِنا، ولا نَعصِيَهُ في مَعروفٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِن وَفَيتُم فَلَكُمُ الجَنَّةُ، ومَن غَشِيَ مِن ذلِكَ شَيئا كانَ أمرُهُ إلَى اللّهِ؛ إن شاءَ عَذَّبَهُ وإن شاءَ عَفا عَنهُ. ولَم يُفرَض يَومَئِذٍ القِتالُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ انصَرَفوا إلَى المَدينَةِ، فَأَظهَرَ اللّهُ الإِسلامَ، وكانَ أسعَدُ بنُ زُرارَةَ يُجَمِّعُ بِالمَدينَةِ بِمَن أسلَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَتَبَتِ الأَوسُ وَالخَزرَجُ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اِبعَث إلَينا مُقرِئا يُقرِئُنَا القُرآنَ. فَبَعَثَ إلَيهِم مُصعَبَ بنَ عُمَيرٍ العَبدَرِيَّ، فَنَزَلَ عَلى أسعَدَ بنِ زُرارَةَ، فَكانَ يُقرِئُهُمُ القُرآنَ. فَرَوى بَعضُهُم أنَّ مُصعَبا كانَ يُجَمِّعُ بِهِم، ثُمَّ خَرَجَ مَعَ السَّبعينَ حَتّى وافَوُا المَوسِمَ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج1 ص220، تاريخ دمشق: ج26 ص185 وليس فيه ذيله من «وكان أسعد بن زرارة يُجمّع...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از عبادة بن صامت ـ: سال بعد از آن سالى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با آن شش نفر ملاقات كرد، دوازده مرد به ديدار او آمدند و اين، همان بيعت نخستين عقبه است. اين دوازده مرد، عبارت بودند از: اسعد بن زراره، عوف و معاذ (پسران حارث يا همان پسران عفراء) از بنى نجّار، ذكوان بن عبد قيس و رافع بن مالك از بنى زُرَيق، عبادة بن صامت و ابو عبد الرحمان يزيد بن ثعلبه از بنى عوف بن خزرج، عبّاس بن عبادة بن نضله از بنى عامر بن عوف، عُقبة بن عامر بن نابى از بنى سَلِمه، و قُطَبة بن عامر بن حديده از بنى سواد. اين ده تن از قبيله خزرج بودند. دو نفر هم از اوس بودند: ابو هيثم بن تيّهان از طايفه بَلى، هم پيمان بنى عبد الأشهل، و عُوَيم بن ساعده از بنى عمرو بن عوف.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اين دوازده تن] اسلام آوردند و به بيعت زنان، بيعت كردند كه: چيزى را شريك خدا قرار ندهيم، دزدى نكنيم، زنا نكنيم، فرزندانمان را نكشيم و فرزند نامشروعى را كه پس مى اندازيم، به ديگرى نسبت ندهيم، و در هيچ كار نيكى، از او نافرمانى نكنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اگر [به اين شرط ها] وفا كرديد، بهشت براى شما خواهد بود، و هر كس چيزى از اين كارها را مرتكب شود، كارش با خدا خواهد بود. اگر خواست، او را عذاب مى كند و اگر خواست، او را مى بخشد». در آن روز، هنوز جهاد، واجب نگشته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، اين عدّه به مدينه باز گشتند، و خداوند، اسلام را آشكار گردانيد. اسعد بن زراره، كسانى را كه در مدينه اسلام آورده بودند، جمع مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوس و خزرج، به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نوشتند كه: قرآن آموزى را نزد ما بفرست تا قرآن را به ما بياموزد. پيامبر صلى الله عليه و آله مصعب بن عمير عبدرى را نزدشان روانه كرد. مصعب بر اسعد بن زراره وارد شد و به آنان قرآن مى آموخت. برخى، روايت كرده اند كه مصعب، مسلمانان را جمع كرد و همراه هفتاد تن از مدينه خارج شد، تا اين كه در موسم حج به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رسيدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: فَلَمّا أرادَ اللّهُ إظهارَ دينِهِ وإنجازَ وَعدِهِ، خَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فِي المَوسِمِ الَّذي لَقِيَ فيهِ النَّفَرَ مِنَ الأَنصارِ، فَعَرَضَ نَفسَهُ عَلَى القَبائِلِ كَما كانَ يَفعَلُهُ، فَبَينَما هُوَ عِندَ العَقَبَةِ لَقِيَ رَهطا مِنَ الخَزرَجِ فَدَعاهُم إلَى اللّهِ عز و جل، وعَرَضَ عَلَيهِمُ الإِسلامَ، وقَد كانَت يَهودُ مَعَهُم بِبِلادِهِم، وكانَ هؤُلاءِ أهلَ أوثانٍ، فَكانوا إذا كانَ بَينَهُم شَرٌّ تَقولُ اليَهودُ: إنَّ نَبِيّا يُبعَثُ الآنَ نَتَّبِعُهُ ونَقتُلُكُم مَعَهُ قَتلَ عادٍ وثَمودَ. فَقالَ اُولئِكَ النَّفَرُ بَعضُهُم لِبَعضٍ: هذا وَاللّهِ النَّبِيُّ الَّذي تَوَعَّدَكُم بِهِ اليَهودُ، فَأَجابوهُ وصَدَّقوهُ وقالوا لَهُ: إنَّ بَينَ قَومِنا شَرّا، وعَسَى اللّهُ أن يَجمَعَهُم بِكَ، فَإِنِ اجتَمَعوا عَلَيكَ فَلا رَجُلَ أعَزُّ مِنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ انصَرَفوا عَنهُ، وكانوا سَبعَةَ نَفَرٍ مِنَ الخَزرَجِ: أسعَدُ بنُ زُرارَةَ بنِ عُدَسٍ أبو اُمامَةَ، وعَوفُ بنُ الحارِثِ بنِ رِفاعَةَ، وهُوَ ابنُ عَفراءَ، كِلاهُما مِن بَنِي النَّجّارِ، ورافِعُ بنُ مالِكِ بنِ عَجلانَ، وعامِرُ بنُ عَبدِ حارِثَةَ بنِ ثَعلَبَةَ بنِ غَنمٍ، كِلاهُما مِن بَني زُرَيقٍ، وقُطبَةُ بنُ عامِرِ بنِ حَديدَةَ بنِ سَوادٍ مِن بَني سَلِمَةَ ـ سَلِمَةَ هذا بِكَسرِ اللّامِ ـ، وعُقبَةُ بنُ عامِرِ بنِ نابِئٍ مِن بَني غَنمٍ، وجابِرُ بنُ عَبدِ اللّهِ بنِ رِئابٍ مِن بَني عُبَيدَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: ج1 ص510، السيرة النبويّة لابن هشام: ج2 ص70، تاريخ الطبري: ج2 ص353، تفسير الطبري: ج3 الجزء 4 ص34 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل فى التاريخ: چ چون خداوند اراده كرد كه دين خود را آشكار و چيره گرداند و وعده اش را عملى سازد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به موسم حجّى رفت كه در آن با گروهى از انصار ديدار كرد. او طبق معمول خود، نبوّت خويش را بر قبايل عرضه داشت. در عقبه، گروهى از انصار را ديد و آنان را به خدا دعوت نمود و اسلام را بر ايشان عرضه داشت. يهوديان و خزرجيان در مدينه با هم مى زيستند. خزرجيان، بت پرست بودند، و هر گاه ميان ايشان دعوايى در مى گرفت، يهوديان مى گفتند: به زودى، پيامبرى مبعوث خواهد شد و ما از وى پيروى مى كنيم و همراه او شما را چونان قوم عاد و ثمود، قتل عام خواهيم كرد. از اين رو، آن گروه خزرجى به همديگر گفتند: به خدا سوگند، اين همان پيامبرى است كه يهود با آن، شما را تهديد مى كنند. پس، دعوت پيامبر صلى الله عليه و آله را پذيرفتند و تصديقش كردند و گفتند: ميان قوم ما، ناسازگارى است و اميد است كه خداوند به بركت وجود تو، آنان را متّحد سازد. اگر موجب اتّحاد آنان شدى، آن گاه مردى عزيزتر از تو [در ميان ما] نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين را گفتند و رفتند. اينان، هفت تن از خزرج بودند: ابو اُمامه اسعد بن زرارة بن عُدَس و عوف بن حارث بن رِفاعه يا همان ابن عفراء (هر دو از بنى نجّار)، رافع بن مالك بن عَجلان و عامر بن عبد حارثة بن ثعلبة بن غنم (هر دو از بنى زُرَيق)، قُطبة بن عامر بن حديدة بن سواد از بنى سَلِمه، عُقبة بن عامر بن نابى از بنى غَنْم، و جابر بن عبد اللّه بن رئاب از بنى عُبَيده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-العقبة-الثانية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: بَيعَةُ العَقَبَةِ الثّانِيَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: بيعت دوم عقبه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُم بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائده ء: 7. والميثاق الذي واثقهم به؛ قال البلخي والجبّائي: هو ما أخذ عليهم رسول اللّه صلى الله عليه و آله عند إسلامهم وبيعتهم بأن يطيعوا اللّه في كلّ ما يفرضه عليهم ممّا ساءهم أو سرّهم. قال الجبّائي: هو مبايعتهم له ليلة العقبة وبيعة الرضوان، وهو قول ابن عبّاس (التبيان في تفسير القرآن: ج3 ص459، وراجع: مجمع البيان: ج3 ص290 وتفسير الرازي: ج11 ص178 وتفسير القرطبي: ج6 ص108).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و نعمتى را كه خدا به شما ارزانى داشته و نيز پيمانى را كه شما را به انجام آن متعهّد گردانيده است، به ياد آوريد، آن گاه كه گفتيد: «شنيديم و اطاعت كرديم»، و از خدا پروا داريد كه خدا به راز دل ها، آگاه است».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلخى و جبايى مى گويند: اين پيمانى كه خداوند، آنان را به انجام دادنش متعهّد گردانيد، همان است كه در هنگام اسلام آوردن و بيعتشان، از آنان گرفت، مبنى بر اين كه در هر تكليف و وظيفه كه خداوند بر عهده آنان مى گذارد، خوشايندشان باشد يا ناخوشايندشان، از او اطاعت كنند. جبايى مى گويد: منظور، بيعت آنان با پيامبر صلى الله عليه و آله در شب عقبه و بيعت رضوان است. اين را ابن عبّاس گفته است (البيان فى تفسير القرآن: ج3 ص459. نيز، ر.ك: مجمع البيان: ج3 ص290 وتفسير الرازى: ج11 ص178 و تفسير القرطبى: ج6 ص108).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَقَدْ كَانُواْ عَاهَدُواْ اللَّهَ مِن قَبْلُ لَا يُوَلُّونَ الْأَدْبَارَ وَ كَانَ عَهْدُ اللَّهِ مَسْئولًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 15. قوله تعالى: «وَلَقَدْ كَانُواْ عَاهَدُواْ اللَّهَ مِن قَبْلُ» أي من قبل غزوة الخندق وبعد بدر... قال مقاتل والكلبي: هم سبعون رجلاً، بايعوا النبي صلى الله عليه و آله ليلة العقبة وقالوا: اشترط لنفسك ولربّك ما شئت، فقال: أشترط لربّي أن تعبدوه ولا تشركوا به شيئا، وأشترط لنفسي أن تمنعوني ممّا تمنعون منه نساءكم وأموالكم وأولادكم، فقالوا: فما لنا إذا فعلنا ذلك يا نبيّ اللّه؟ قال: لكم النصر في الدنيا والجنّة في الآخرة. فذلك قوله تعالى: «وَ كَانَ عَهْدُ اللَّهِ مَسْئولًا» أي أنّ اللّه ليسألهم عنه يوم القيامة (تفسير القرطبي: ج14 ص150).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَقَدْ كَانُواْ عَاهَدُواْ اللَّهَ مِن قَبْلُ» أي من قبل الخندق، «لَا يُوَلُّونَ الْأَدْبَارَ» أي بايعوا النبي صلى الله عليه و آله وحلفوا له أنّهم ينصرونه ويدفعون عنه كما يدفعون عن نفوسهم، ولا يرجعون عن مقاتلة العدوّ ولا ينهزمون. قال مقاتل: يريد ليلة العقبة. «وَ كَانَ عَهْدُ اللَّهِ مَسْئولًا» يسألون عنه في الآخرة (مجمع البيان: ج8 ص140).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«با آن كه پيش تر با خدا سخت پيمان بسته بودند كه پشت [به دشمن] نكنند، و پيمان خدا، همواره بازخواست دارد».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن خداوند كه: «با آن كه پيش تر با خدا سخت پيمان بسته بودند»، يعنى قبل از جنگ خندق و پس از جنگ بدر.… مقاتل و كعبى گفته اند: آنان هفتاد مرد بودند كه در شب عقبه با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كردند و گفتند: هر شرطى كه مى خواهى، براى خودت و پروردگارت بگذار. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «براى پروردگارم اين شرط را مى گذارم كه: فقط او را بپرستيد و چيزى را شريكش قرار ندهيد، و براى خودم اين شرط را مى گذارم كه: همان گونه كه از زن و فرزند و اموال خود دفاع مى كنيد، از من دفاع كنيد». مسلمانان گفتند: اى پيامبر خدا ! اگر ما چنين كرديم، در برابر، به ما چه مى رسد؟ فرمود: «پيروزى در دنيا و بهشت در آخرت». اين است سخن خداى متعال كه: «و پيمان خدا همواره بازخواست دارد»، يعنى: در روز قيامت، خداوند از آنان در باره اين پيمان، بازخواست مى كند (تفسير القرطبى: ج14 ص150).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سخن: «با آن كه پيش تر سخت پيمان بسته بودند» يعنى پيش از جنگ خندق، «كه به دشمن پشت نكنند»يعنى با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كردند و سوگند ياد كردند كه يارى اش كنند و از وى دفاع نمايند، همان گونه كه از خود دفاع مى كنند و از جنگ با دشمن، روى بر نمى تابند و شكست نمى پذيرند. مقاتل گفته است: منظور، شب عقبه است. «پيمان خدا همواره بازخواست مى شود» يعنى در آخرت از آن سؤال مى شود (مجمع البيان: ج8 ص140).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن جابر: مَكَثَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِمَكَّةَ عَشرَ سِنينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظرا إلى وجود النصوص العديدة الدالّة على وقوع هذه البيعة في السنة الثالثة عشرة من البعثة النبويّة الشريفة، فالمقصود هنا هو السنة العاشرة من زمان إعلان الدعوة النبويّة بعد أن كانت سرِّيّة في بداياتها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَتبَعُ النّاسَ في مَنازِلِهِم بِعُكاظَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عكاظ: موضع بقرب مكّة كان تقام به في الجاهلية سوق يقيمون فيها أيّاما (النهاية: ج3 ص284 «عكظ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَجَنَّةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَجَنَّةُ: موضع بأسفل مكّة على أميال، كان يقام بها للعرب سوق (النهاية: ج4 ص301 «مجن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وفِي المَواسِمِ بِمِنىً، يَقولُ: مَن يُؤويني، مَن يَنصُرُني حَتّى اُبَلِّغَ رِسالَةَ رَبّي ولَهُ الجَنَّةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... فَقُلنا: حَتّى مَتى نَترُكُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُطرَدُ مِن جِبالِ مَكَّةَ ويَخافُ؟ فَرَحَلَ إلَيهِ مِنّا سَبعونَ رَجُلاً حَتّى قَدِموا عَلَيهِ فِي المَوسِمِ، فَواعَدناهُ شِعبَ العَقَبَةِ، فَاجتَمَعنا عَلَيهِ مِن رَجُلٍ ورَجُلَينِ، حَتّى تَوافَينا فَقُلنا: يا رَسولَ اللّهِ نُبايِعُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تُبايِعوني عَلَى السَّمعِ وَالطّاعَةِ فِي النَّشاطِ وَالكَسَلِ، وَالنَّفَقَةِ فِي العُسرِ وَاليُسرِ، وعَلَى الأَمرِ بِالمَعروفِ وَالنَّهيِ عَنِ المُنكَرِ، وأن تَقولوا فِي اللّهِ لا تَخافونَ فِي اللّهِ لَومَةَ لائِمٍ، وعَلى أن تَنصُروني فَتَمنَعوني إذا قَدِمتُ عَلَيكُم، مِمّا تَمنَعونَ مِنهُ أنفُسَكُم وأَزواجَكُم وأَبناءَكُم؛ ولَكُمُ الجَنَّةُ. قالَ: فَقُمنا إلَيهِ فَبايَعناهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص67 ح14463، السنن الكبرى: ج8 ص251 ح16556، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص681 ح4251 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از جابر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ده سال در مكّه بود&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به متون فراوانى كه نشان مى دهند اين بيعت در سال سيزدهم بعثت پيامبر صلى الله عليه و آله صورت گرفته است، مقصود در اين جا سال دهم از زمان علنى شدن دعوت پيامبر صلى الله عليه و آله است و نه از ابتداى دعوت كه چند سالى مخفيانه بود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در اين مدّت در عُكاظ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عكاظ: جايى نزديك مكّه كه در زمان جاهليت، چند روزى بازارى در آن بر پا مى شد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَجَنّه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَجَنّه: جايى در چند ميلى پايين دست مكّه كه عرب ها در آن بازارى بر پا مى كردند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در موسم هاى حج در مِنا، به ميان مردم مى رفت و مى فرمود: «چه كسى مرا پناه مى دهد؟ چه كسى مرا يارى مى رساند تا پيام پروردگارم را [به گوش همگان] برسانم و در عوض، بهشت برايش باشد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما گفتيم: تا كِى بگذاريم كه پيامبر خدا از كوه هاى مكّه رانده شود و در بيم و هراس به سربرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، هفتاد مرد از ما به جانب پيامبر، ره سپار و در موسم بر او وارد شديم، و با وى در شعب عقبه، قرار گذاشتيم و به صورت يك نفره و دو نفره خود را به وى رسانديم تا اين كه همه جمع شديم و گفتيم: اى پيامبر خدا! با شما بيعت مى كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با من بيعت مى كنيد بر اين كه در نيرومندى و سستى، از من حرفشنوى و فرمان بردارى كنيد، و در تنگ دستى و گشايش، انفاق نماييد، و امر به معروف و نهى از منكر كنيد، و از بهر خدا بگوييد و از سرزنش هيچ سرزنشگرى بيم مداريد، و چون به ميان شما آمدم، مرا يارى و حمايت كنيد، آن چنان كه از خودتان و زنان و فرزندانتان حمايت مى كنيد. در اين صورت، بهشت براى شما خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بر خاستيم و با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: فَلَمّا تُوُفِّيَ أبو طالِبٍ خَرَجَ [رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله] إلَى الطّائِفِ وأَقامَ فيهِ شَهرا، وكانَ مَعَهُ زَيدُ بنُ الحارِثِ، ثُمَّ انصَرَفَ إلى مَكَّةَ، ومَكَثَ فيها سَنَةً وسِتَّةَ أشهُرٍ في جِوارِ مُطعِمِ بنِ عَدِيٍّ، وكانَ يَدعُو القَبائِلَ فِي المَواسِمِ، فَكانَت بَيعَةُ العَقَبَةِ الاُولى بِمِنىً، فَبايَعَهُ خَمسَةُ نَفَرٍ مِنَ الخَزرَجِ وواحِدٌ مِنَ الأَوسِ ـ في خُفيَةٍ مِن قَومِهِم ـ بَيعَةَ النِّساءِ، وهُم: جابِرُ بنُ عَبدِ اللّهِ، وفِطنَةُ بنُ عامِرِ بنِ حِزامٍ، وعَوفُ بنُ الحارِثِ، وحارِثَةُ بنُ ثَعلَبَةَ، ومَرثَدُ بنُ الأَسَدِ، وأبو اُمامَةَ ثَعلَبَةُ بنُ عَمرٍو، ويُقالُ: هُوَ أسعَدُ بنُ زُرارَةَ. فَلَمَّا انصَرَفوا إلَى المَدينَةِ وذَكَرُوا القِصَّةَ وقَرَؤُوا القُرآنَ صَدَّقوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفِي السَّنَةِ القابِلَةِ ـ وهِيَ العَقَبَةُ الثّانِيَةُ ـ أنفَذوا مَعَهُم سِتَّةً اُخرى بِالسَّلامِ وَالبَيعَةِ، وهُم: أبُو الهَيثَمِ بنُ التَّيِّهانِ، وعُبادَةُ بنُ الصّامِتِ، وذَكوانُ بنُ عَبدِ اللّهِ، ونافِعُ بنُ مالِكِ بنِ العَجلانِ، وعَبّاسُ بنُ عُبادَةَ بنِ نَضلَةَ، ويَزيدُ بنُ ثَعلَبَةَ حَليفٌ لَهُ، ويُقالُ: مَسعودُ بنُ الحارِثِ، وعُوَيمُ بنُ ساعِدَةَ حَليفٌ لَهُم. ثُمَّ أنفَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله مَعَهُمُ ابنَ عَمِّهِ مُصعَبَ بنَ هاشِمٍ، فَنَزَلَ دارَ أسعَدَ بنِ زُرارَةَ، فَاجتَمَعوا عَلَيهِ وأَسلَمَ أكثَرُهُم، إلّا دارَ اُمَيَّةَ بنِ زَيدٍ وحَطَمَةَ ووائِلٍ وواقِفٍ، فَإِنَّهُم أسلَموا بَعدَ بَدرٍ واُحُدٍ وَالخَندَقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفِي السَّنَةِ القابِلَةِ كانَت بَيعَةُ الحارِثِ؛ كانوا مِنَ الأَوسِ وَالخَزرَجِ سَبعينَ رَجُلاً وَامرَأَتَينِ، وَاختارَ صلى الله عليه و آله مِنهُم اثنَي عَشَرَ نَقيبا؛ لِيَكونوا كُفَلاءَ قَومِهِ، تِسعَةً مِنَ الخَزرَجِ وثَلاثَةً مِنَ الأَوسِ، فَمِنَ الخَزرَجِ أسعَدُ وجابِرٌ وَالبَراءُ بنُ مَعرورٍ وعَبدُ اللّهِ بنُ حِزامٍ وسَعدُ بنُ عُبادَةَ وَالمُنذِرُ بنُ قَمَرٍ وعَبدُ اللّهِ بنُ رَواحَةَ وسَعدُ بنُ الرَّبيعِ، ومِنَ القَواقِلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «القوافل»، والصواب ما أثبتناه. قال الجوهري: القواقل قومٌ من الخزرج (الصحاح: ج5 ص1803 «ققل»). وإنّما سُمّوا القواقل لأنّهم كانوا في الجاهلية إذا نزل بهم الضيف قالوا له: قَوقِل حيث شئت؛ يريدون: اِذهب حيث شئت وقل ما شِئت فإنّ لك الأمان لأنّك في ذمّتي (راجع: الثقات لابن حبان: ج3 ص302 والسيرة النبوية لابن هشام: ج2 ص294).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُبادَةُ بنُ الصّامِتِ، ومِنَ الأَوسِ أبو الهَيثَمِ واُسَيدُ بنُ خُضَيرٍ وسَعيدُ بنُ خَيثَمَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج1 ص174، بحار الأنوار: ج19 ص15 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: چون ابو طالب در گذشت، [پيامر خدا صلى الله عليه و آله] به طائف رفت و يك ماه در آن جا ماند ـ و زيد بن حارث نيز با ايشان بود ـ و سپس به مكّه باز آمد، و يك سال و شش ماه در مكّه در پناه مُطعِم بن عَدى بود و در موسم ها، قبايل را دعوت مى كرد. پس، نخستين بيعت عَقَبه در مِنا صورت گرفت. در اين بيعت، پنج تن از خزرج و يك تن از قبيله اوس، پنهان از قوم خويش، با ايشان بيعت زنانه كردند. آنان، عبارت اند از: جابر بن عبد اللّه، فِطنة بن عامر بن حِزام، عوف بن حارث، حارثة بن ثعلبه، مرثد بن اسد، ابو امامه ثعلبة بن عمرو، و به قولى: اسعد بن زراره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون اين عدّه به مدينه باز گشتند و داستان را [براى مردمشان] گفتند و از قرآن خواندند، به آن ايمان آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال بعد، يعنى عقبه دوم، شش تن ديگر را با پيام صلح و بيعت، همراه آن عدّه فرستادند. اين شش تن، عبارت بودند از: ابو هيثم بن تيّهان، عبادة بن صامت، ذكوان بن عبد اللّه، نافع بن مالك بن عجلان، عبّاس بن عبادة بن نضله، يزيد بن ثعلبه، هم پيمان او، و به قولى: مسعود بن حارث و عُوَيم بن ساعده هم پيمان آنان. پس از بيعت، پيامبر صلى الله عليه و آله پسرعمويش مصعب بن هاشم را با ايشان به مدينه فرستاد و او در منزل اسعد بن زُراره اقامت گزيد، و اهل مدينه به نزد او گرد آمدند و بيشترشان مسلمان شدند، مگر خانه اميّة بن زيد و حَطَمه و وائل و واقف. اينان، پس از بدر و احد و خندق، اسلام آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال بعد، بيعت حارث صورت گرفت. در اين بيعت، هفتاد مرد و دو زن از اوس و خزرج، حاضر بودند. پيامبر صلى الله عليه و آله از ميان آنان، دوازده نقيب برگزيد تا نمايندگان قوم خويش باشند: نُه تن از خزرج و سه تن از اوس. از خزرج: اسعد و جابر و براء بن معرور و عبد اللّه بن حِزام و سعد بن عباده و منذر بن قمر و عبد اللّه بن رواحه و سعد بن ربيع، و از قَواقل،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَواقِل، قومى از خزرج اند. در وجه تسميه آنها گفته اند كه چون كسى به آنان پناهنده مى شد، نيزه اى به او مى دادند و مى گفتند: «قَوقِل حيث شئت»؛ يعنى: با آن هر جا كه خواستى، برو ! آزادى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبادة بن صامت، و از اوس، ابو هيثم و اُسَيد بن خُضَير و سعيد بن خيثمه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة لأبي نعيم عن الزهري ـ في ذِكرِ ما جَرى بَينَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وبَينَ الأَوسِ وَالخَزرَجِ وكَلامِهِ مَعَهُم ـ: فَمَرَّ العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ وهُوَ يُكَلِّمُهُم ويُكَلِّمونَهُ، فَعَرَفَ صَوتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: ابنَ أخي! مَن هؤُلاءِ الَّذينَ عِندَكَ؟ قالَ: يا عَمِّ، سُكّانُ يَثرِبَ؛ الأَوسُ وَالخَزرَجُ، فَدَعَوتُهُم إلى ما دَعَوتُ إلَيهِ مِن قَبلِهِم مِنَ الأَحياءِ، فَأَجابوني وصَدَّقوني، وذَكَروا أنَّهُم يُخرِجونَني إلى بِلادِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَ العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ وعَقَلَ راحِلَتَهُ، ثُمَّ قالَ لَهُم: يا مَعشَرَ الأَوسِ وَالخَزرَجِ، هذَا ابنُ أخي وهُوَ أحَبُّ النّاسِ إلَيَ، فَإِن كُنتُم صَدَّقتُموهُ وآمَنتُم بِهِ وأَرَدتُم إخراجَهُ مَعَكُم، فَإِنّي اُريدُ أن آخُذَ عَلَيكُم مَوثِقا تَطمَئِنُّ بِهِ نَفسي، ولا تَخذُلوهُ ولا تَغِرّوهُ، فَإِنَّ جيرانَكُمُ اليَهودُ، وَاليَهودُ لَهُ عَدُوٌّ ولا آمَنُ مَكرَهُم عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أسعَدُ بنُ زُرارَةَ وشَقَّ عَلَيهِ قَولُ العَبّاسِ حينَ اتَّهَمَ عَلَيهِ أسعَدَ وأَصحابَهُ، قالَ: يا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ائذَن لَنا فَلنُجِبهُ غَيرَ مُخشِنينَ بِصَدرِكَ ولا مُتَعَرِّضينَ لِشَيءٍ مِمّا تَكرَهُ، إلّا تَصديقا لِاءِجابَتِنا إيّاكَ وإيمانا بِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أجيبوهُ غَيرَ مُتَّهَمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أسعَدُ بنُ زُرارَةَ وأَقبَلَ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِوَجهِهِ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ لِكُلِّ دَعوَةٍ سَبيلاً؛ إن لينٌ وإن شِدَّةٌ، وقَد دَعَوتَ اليَومَ إلى دَعوَةٍ مُتَجَهِّمَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تجهّمه: أي يلقاه بالغلظة (النهاية: ج1 ص323 «جهم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلنّاسِ مُتَوَعِّرَةٍ عَلَيهِم، دَعَوتَنا إلى تَركِ دينِنا وَاتِّباعِكَ عَلى دينِكَ، وتِلكَ رُتبَةٌ صَعبَةٌ، فَأَجَبناكَ إلى ذلِكَ، ودَعَوتَنا إلى قَطعِ ما بَينَنا وبَينَ النّاسِ مِنَ الجِوارِ وَالأَرحامِ القَريبِ وَالبَعيدِ، وتِلكَ رُتبَةٌ صَعبَةٌ، فَأَجَبناكَ إلى ذلِكَ، ودَعَوتَنا ـ ونَحنُ جَماعَةٌ في دارِ عِزٍّ ومَنَعَةٍ لا يَطمَعُ فيها أحَدٌ ـ أن يَرأَسَ عَلَينا رَجُلٌ مِن غَيرِنا قَد أفرَدَهُ قَومُهُ وأَسلَمَهُ أعمامُهُ، وتِلكَ رُتبَةٌ صَعبَةٌ، فَأَجَبناكَ إلى ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكُلُّ هؤُلاءِ الرُّتَبُ مَكروهَةٌ عِندَ النّاسِ، إلّا مَن عَزَمَ اللّهُ عَلى رُشدِهِ، وَالتَمَسَ الخَيرَ في عَواقِبِها، وقَد أجَبناكَ إلى ذلِكَ بِأَلسِنَتِنا وصُدورِنا وأَيدينا؛ إيمانا بِما جِئتَ بِهِ، وتَصديقا بِمَعرِفَةٍ ثَبَتَت في قُلوبِنا، نُبايِعُكَ عَلى ذلِكَ ونُبايِعُ رَبَّنا ورَبَّكَ، يَدُ اللّهِ فَوقَ أيدينا، ودِماؤُنا دونَ دَمِكَ، وأَيدينا دونَ يَدِكَ، نَمنَعُكُ مِمّا نَمنَعُ مِنهُ أنفُسَنا وأَبناءَنا ونِساءَنا، فَإِن نَفِ بِذلِكَ فَلِلّهِ نَفي، وإن نَغدِر فَبِاللّهِ نَغدِرُ ونَحنُ بِهِ أشقِياءُ، هذَا الصِّدقُ مِنّا يا رَسولَ اللّهِ، وَاللّهُ المُستَعانُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أقبَلَ عَلَى العَبّاسِ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ بِوَجهِهِ فَقالَ: وأَمّا أنتَ أيُّهَا المُعتَرِضُ لَنا بِالقَولِ دونَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، وَاللّهُ أعلَمُ ما أرَدتَ بِذلِكَ، ذَكَرتَ أنَّهُ ابنُ أخيكَ وَأَحَبُّ النّاسِ إلَيكَ، فَنَحنُ قَد قَطَعنَا القَريبَ وَالبَعيدَ وذَا الرَّحِمِ، ونَشهَدُ أنَّهُ رَسولُ اللّهِ أرسَلَهُ مِن عِندِهِ لَيسَ بِكَذّابٍ، وإنَّ ما جاءَ بِهِ لا يُشبِهُ كَلامَ البَشَرِ. وأَمّا ما ذَكَرتَ أنَّكَ لا تَطمَئِنُّ إلَينا في أمرِهِ حَتّى تَأخُذَ مَواثيقَنا، فَهذِهِ خَصلَةٌ لا نَرُدُّها عَلى أحَدٍ أرادَها لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَخُذ ما شِئتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ التَفَتَ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، خُذ لِنَفسِكَ ما شِئتَ وَاشتَرِط لِرَبِّكَ ما شِئتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: أشتَرِطُ لِرَبّي عز و جل أن تَعبُدوهُ ولا تُشرِكوا بِهِ شَيئا، ولِنَفسي أن تَمنَعوني مِمّا تَمنَعونَ مِنهُ أنفُسَكُم وأَبناءَكُم ونِساءَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَذلِكَ لَكَ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة لأبي نعيم: ج1 ص302 ح226، كنز العمّال: ج1 ص326 ح1525.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة، ابو نعيم ـ به نقل از زُهْرى، در بيان آنچه ميان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و اوس و خزرج گذشت و سخنان ايشان با آنان ـ: عبّاس بن عبد المطّلب از كنار آنان كه مشغول گفتگو با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بودند، گذشت و صداى پيامبر صلى الله عليه و آله را شناخت. گفت: برادرزاده! اينها كه نزد تو اند، كيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عمو جان! ساكنان يثرب اند: اَوس و خَزرَج. من اينها را به همان چيزى دعوت نمودم كه پيش تر، قبايل ديگر را دعوت كردم و آنان دعوتم را پذيرفتند و تصديقم كردند و گفتند كه حاضرند مرا به ديار خويش ببرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس بن عبد المطّلب پياده شد و شترش را عِقال (مهار) كرد. سپس به آن افراد گفت: اى گروه اوس و خزرج! اين مرد، برادرزاده من است. او محبوب ترينِ انسان ها در نزد من است. اگر تصديقش نموده ايد و به او گرويده ايد و مى خواهيد وى را با خود ببريد، بايد از شما پيمانى بستانم تا دلم آرام بگيرد. او را تنها مگذاريد و فريبش مدهيد؛ زيرا در همسايگى شما يهود به سر مى برند و يهوديان، دشمن او هستند و من از نيرنگ كردن آنان در باره او آسوده خاطر نيستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسعد بن زراره كه از اين سخن ابن عبّاس و بدگمانى او به اسعد و يارانش در خصوص پيامبر صلى الله عليه و آله رنجيده خاطر شده بود، گفت: اى پيامبر خدا! اجازه دهيد تا جواب او را بدهيم، بى آن كه بخواهيم دل شما را بيازاريم يا چيزى بگوييم كه شما خوش نداشته باشيد؛ بلكه در تأييد پاسخمان به دعوت شما و گرويدنمان به شماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: به شما گمان بد نمى رود؛ امّا جوابش را بدهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسعد بن زراره رو به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كرد و گفت: اى پيامبر خدا! هر دعوتى، راهى دارد: آسان يا سخت، و تو امروز، ما را به دعوتى فرا خواندى كه [راه آن] براى مردم، درشتناك و دشواررُو است. ما را به دست شستن از دينمان و پيروى از دين خودت فرا خواندى. اين، يك مرحله دشوار است و ما آن را پذيرفتيم. ما را به قطع روابطمان با همسايگان و خويشاوندان نزديك و دور، فرا خواندى. اين نيز يك مرحله دشوار است و ما اين دعوت تو را پذيرفتيم. از ما ـ كه براى خود، عزّت و قدرتى داشتيم و هيچ كس را ياراى طمع بستن در ما نيست ـ خواستى مردى از غير ما كه قومش او را تنها گذاشتند و عموهايش به خود رهايش كردند، بر ما رئيس شود. اين نيز يك مرحله دشوار است و ما اين را هم از تو پذيرفتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همه اين مراحل براى مردمان، ناخوشايند است، مگر كسى كه خداوند، عزم هدايت او كرده باشد و به پايان اين مراحل، اميد خير داشته باشد. ما دعوت تو را در همه اين امور با زبان و قلب و دست خويش اجابت نموديم، و به آنچه آورده اى، ايمان داريم، و شناختى را كه در دل هاى ما استوار گشته است، تصديق مى كنيم. بر اين كارها با تو و با خدايى كه پروردگار ما و توست، بيعت مى كنيم. دست خدا بالاى دست هاى ماست، خون هاى ما فداى خون توست، و دست هايمان زير دست توست. از تو همانند خود و زن و فرزندانمان دفاع مى كنيم. پس اگر به اين وفا كرديم، به خدا وفا مى كنيم و اگر خيانت نموديم، به خدا خيانت مى نماييم و در اين صورت از اشقيا (بَدفَرجامان) خواهيم بود. اين را از سر صدق مى گوييم، اى پيامبر خدا! و از خدا بايد يارى جست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس رو به عبّاس بن عبد المطّلب كرد و گفت: و امّا تو ـ اى كسى كه با سخن بر ما نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله گوشه و كنايه زدى، و خدا بهتر مى داند كه منظورت از آن چه بود ـ، گفتى كه او برادرزاده تو و محبوب ترينِ انسان ها در نزد توست. ما از آشنا و بيگانه و خويشاوند بريديم، و گواهى مى دهيم كه او پيامبر خداست و خداوند، او را از نزد خود فرستاده است و دروغ نمى گويد و آنچه آورده است، به كلام بشر نمى ماند. و امّا اين كه گفتى به ما اطمينان ندارى، مگر اين كه از ما قول و پيمان ستانى، اين كارى است كه ما آن را بر هر كس كه براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بخواهد، رد نمى كنيم. پس هر پيمانى كه مى خواهى، بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه رو به پيامبر كرد و گفت: اى پيامبر خدا! هر پيمانى كه براى خودت مى خواهى، بگير و هر شرطى كه براى پروردگارت مى خواهى، بگذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «براى پروردگارم، اين شرط را مى گذارم كه او را بپرستيد و چيزى را شريكش قرار ندهيد، و براى خودم، اين كه از من همانند حمايت از خودتان و زنان و فرزندتان، حمايت كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: قبول است، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام عن كعب بن مالك ـ وكانَ مِمَّن شَهِدَ العَقَبَةَ وبايَعَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِها ـ: خَرَجنا إلَى الحَجِّ، وواعَدَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله العَقَبَةَ مِن أوسَطِ أيّامِ التَّشريقِ، فَلَمّا فَرَغنا مِنَ الحَجِّ، وكانَتِ اللَّيلَةُ الَّتي واعَدَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَها، ومَعَنا عَبدُ اللّهِ بنُ عَمرِو بنِ حَرامٍ أبو جابِرٍ؛ سَيِّدٌ مِن ساداتِنا، وشَريفٌ مِن أشرافِنا أخَذناهُ مَعَنا، وكُنّا نَكتُمُ مَن مَعَنا مِن قَومِنا مِنَ المُشرِكينَ أمرَنا، فَكَلَّمناهُ وقُلنا لَهُ: يا أبا جابِرٍ، إنَّكَ سَيِّدٌ مِن ساداتِنا وشَريفٌ مِن أشرافِنا، وإنّا نَرغَبُ بِكَ عَمّا أنتَ فيهِ أن تَكونَ حَطَبا لِلنّارِ غَدا. ثُمَّ دَعَوناهُ إلَى الإِسلامِ، وأَخبَرناهُ بِميعادِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله إيّانَا العَقَبَةَ. قالَ: فَأَسلَمَ وشَهِدَ مَعَنَا العَقَبَةَ، وكانَ نَقيبا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَنِمنا تِلكَ اللَّيلَةَ مَعَ قَومِنا في رِحالِنا، حَتّى إذا مَضى ثُلُثُ اللَّيلِ خَرَجنا مِن رِحالِنا لِميعادِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، نَتَسَلَّلُ تَسَلُّلَ القَطا مُستخَفينَ، حَتَّى اجتَمَعنا فِي الشِّعبِ عِندَ العَقَبَةِ، ونَحنُ ثَلاثَةٌ وسَبعونَ رَجُلاً، ومَعَنَا امرَأَتانِ مِن نِسائِنا: نُسَيبَةُ بِنتُ كَعبٍ اُمُّ عُمارَةَ؛ إحدى نِساءِ بَني مازِنِ بنِ النَّجّارِ، وأَسماءُ بِنتُ عَمرِو بنِ عَدِيِّ بنِ نابِئٍ؛ إحدى نِساءِ بَني سَلِمَةَ وهِيَ اُمُّ مَنيعٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاجتَمَعنا فِي الشِّعبِ نَنتَظِرُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، حَتّى جاءَنا ومَعَهُ عَمُّهُ العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ، وهُوَ يَومَئِذٍ عَلى دينِ قَومِهِ، إلّا أنَّهُ أحَبَّ أن يَحضُرَ أمرَ ابنِ أخيهِ ويَتَوَثَّقَ لَهُ. فَلَمّا جَلَسَ كانَ أوَّلَ مُتَكَلِّمٍ العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ الخَزرَجِ ـ قالَ: وكانَتِ العَرَبُ إنَّما يُسَمّونَ هذَا الحَيَّ مِنَ الأَنصارِ الخَزرَجَ؛ خَزرَجَها وأَوسَها ـ إنَّ مُحَمَّدا مِنّا حَيثُ قَد عَلِمتُم، وقَد مَنَعناهُ مِن قَومِنا مِمَّن هُوَ عَلى مِثلِ رَأيِنا فيهِ، فَهُوَ في عِزٍّ مِن قَومِهِ ومَنَعَةٍ في بَلَدِهِ، وإنَّهُ قَد أبى إلَا الاِنحِيازَ إلَيكُم وَاللُّحوقَ بِكُم، فَإِن كُنتُم تَرَونَ أنَّكُم وافونَ لَهُ بِما دَعَوتُموهُ إلَيهِ ومانِعوهُ مِمَّن خالَفَهُ، فَأَنتُم وما تَحَمَّلتُم مِن ذلِكَ، وإن كُنتُم تَرَونَ أنَّكُم مُسلِموهُ وخاذِلوهُ بَعدَ الخُروجِ بِهِ إلَيكُم، فَمِنَ الآنَ فَدَعوهُ، فَإِنَّهُ في عِزٍّ ومَنَعَةٍ مِن قَومِهِ وبَلَدِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلنا لَهُ: قَد سَمِعنا ما قُلتَ، فَتَكَلَّم يا رَسولَ اللّهِ، فَخُذ لِنَفسِكَ ولِرَبِّكَ ما أحبَبتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَكَلَّمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَتَلَا القُرآنَ ودَعا إلَى اللّهِ ورَغَّبَ فِي الإِسلامِ، ثُمَّ قالَ: اُبايِعُكُم عَلى أن تَمنَعوني مِمّا تَمنَعونَ مِنهُ نِساءَكُم وأَبناءَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخَذَ البَراءُ بنُ مَعرورٍ بِيَدِهِ، ثُمَّ قالَ: نَعَم، وَالَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ نَبِيّا، لَنَمنَعَنَّكَ مِمّا نَمنَعُ مِنهُ اُزُرَنا، فَبايِعنا يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج2 ص83، مسند ابن حنبل: ج5 ص358 ح15798، تاريخ الطبري: ج2 ص361، اُسد الغابة: ج1 ص365 الرقم 392 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج8 ص29 ح21722 نقلاً عن أبي نعيم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام ـ به نقل از كعب بن مالك كه از حاضرانِ در عقبه بود و در آن جا با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كرد ـ: ما براى حج ره سپار شديم و با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله قرار گذاشتيم كه در نيمه ايّام تشريق، در عقبه جمع شويم. چون از حج فراغت يافتيم و شبِ وعده ما با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرا رسيد، ابو جابر عبد اللّه بن عمرو بن حرام كه از مهتران و بزرگان ماست، با ما بود. او را هم با خود آورده بوديم. ما كار [و هدف] خويش را از مشركان قوم خود، پنهان مى داشتيم؛ امّا با او صحبت كرديم و گفتيم: اى ابو جابر! تو از جمله سروران و بزرگان ما هستى، و بيم داريم بر اين دين كه دارى، فرداى قيامت هيزم دوزخ باشى. آن گاه او را به اسلام فرا خوانديم و گفتيم كه ما در عقبه با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وعده داريم. ابو جابر، اسلام آورد و با ما به عقبه آمد و يكى از نقيبان شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن شب را با قوم خود در چادرهايمان مانديم، تا اين كه يك سوم شب گذشت. از چادرهايمان ره سپار وعده گاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شديم. مانند مرغ سنگ خواره، مخفيانه مى رفتيم تا اين كه در درّه نزديك عقبه گرد آمديم. ما هفتاد و سه مرد بوديم و دو زن نيز با ما بودند: امّ عماره نُسَيبه دختر كعب (يكى از زنان بنى مازن بن نجّار) و امّ منيع، اسماء دختر عمرو بن عدىّ بن نابى (يكى از زنان بنى سلِمه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شعب، منتظر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مانديم، تا اين كه همراه عمويش عبّاس بن عبد المطّلب آمد. عبّاس در آن وقت، هنوز بر دين قوم خويش بود؛ امّا دوست داشت كه در جريان كار برادرزاده اش باشد و براى او پيمان بگيرد. چون پيامبر صلى الله عليه و آله نشست، عبّاس بن عبد المطّلب آغاز به سخن كرد و گفت: اى گروه خزرج! (عرب ها اين تيره از انصار را اعم از اوس و خزرج، خزرج مى گفتند) شما مى دانيد كه محمّد در ميان ما چه منزلتى دارد، و ما او را از گزند قوم خود كه آنان نيز همچون ما به او مى نگرند، حفظ كرده ايم، و او در ميان قوم خويش، عزيز و در شهر خود، از گزند، مصون است؛ ليكن او خود اصرار دارد كه به شما ملحق شود. بنا بر اين، اگر مى دانيد كه به وعده هاى خود به او وفا مى كنيد و در برابر مخالفانش از وى حمايت مى نماييد، شما مى دانيد و آنچه متعهّد مى شويد؛ امّا اگر مى دانيد كه پس از بردنش به نزد خود، او را تنها مى گذاريد و يارى اش نمى رسانيد، از هم اكنون او را وا گذاريد؛ زيرا در ميان قوم و ديار خويش در عزّت و حمايت به سر مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عبّاس گفتيم: آنچه تو گفتى، شنيديم. اكنون شما سخن بگو ـ اى پيامبر خدا ـ و هر پيمانى كه مى خواهى، براى خودت و پروردگارت بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله زبان به سخن گشود و قرآن خواند و به خدا دعوت نمود و به اسلام ترغيب نمود و سپس فرمود: «با شما بيعت مى كنم بر اين كه مرا همچون زنان و فرزندان خويش حمايت كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براء بن معرور، دست ايشان را گرفت و گفت: سوگند به خدايى كه تو را به حق فرستاد، تو را همانند كسان خويش حمايت مى كنيم. پس با ما بيعت كن، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: لَمّا فَشَا الإِسلامُ فِي الأَنصارِ اتَّفَقَ جَماعَةٌ مِنهُم عَلَى المَسيرِ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، مُستَخفينَ لا يَشعُرُ بِهِم أحَدٌ، فَساروا إلى مَكَّةَ فِي المَوسِمِ في ذِي الحِجَّةِ مَعَ كُفّارِ قَومِهِم، وَاجتَمَعوا بِهِ وواعَدوهُ أوسَطَ أيّامِ التَّشريقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «التشريف»، وما أثبتناه هو الصواب ويؤيّده السياق والنصوص السابقة واللاحقة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالعَقَبَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ اللَّيلُ خَرَجوا بَعدَ مُضِيِّ ثُلُثِهِ مُستَخفينَ يَتَسَلَّلونَ حَتَّى اجتَمَعوا بِالعَقَبَةِ، وهُم سَبعونَ رَجُلاً، مَعَهُمُ امرَأَتانِ: نُسَيبَةُ بِنتُ كَعبٍ اُمُّ عُمارَةَ، وأَسماءُ اُمُّ عَمرِو بنِ عَدِيٍّ مِن بَني سَلِمَةَ، وجاءَهُم رَسولُ اللّهِ ومَعَهُ عَمُّهُ العَبّاسُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ، وهُوَ كافِرٌ، أحَبَّ أن يَتَوَثَّقَ لِابنِ أخيهِ، فَكانَ العَبّاسُ أوَّلَ مَن تَكَلَّمَ فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ الخَزرَجِ ـ وكانَتِ العَرَبُ تُسَمِّي الخَزرَجَ وَالأَوسَ بِهِ ـ إنَّ مُحَمَّدا مِنّا حَيثُ قَد عَلِمتُم في عِزٍّ ومَنَعَةٍ، وإنَّهُ قَد أبى إلَا الاِنقِطاعَ إلَيكُم، فَإِن كُنتُم تَرَونَ أنَّكُم وافونَ لَهُ بِما دَعَوتُموهُ إلَيهِ ومانِعوهُ، فَأَنتُم وذلِكَ، وإن كُنتُم تَرَونَ أنَّكُم مُسلِموهُ، فَمِنَ الآنَ فَدَعوهُ فَإِنَّهُ في عِزٍّ ومَنَعَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الأَنصارُ: قَد سَمِعنا ما قُلتَ، فَتَكَلَّم يا رَسولَ اللّهِ وخُذ لِنَفسِكَ ورَبِّكَ ما أحبَبتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَكَلَّمَ وتَلَا القُرآنَ ورَغَّبَ فِي الإِسلامِ، ثُمَّ قالَ: تَمنَعُونّي مِمّا تَمنَعونَ مِنهُ نِساءَكُم وأَبناءَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أخَذَ البَراءُ بنُ مَعرورٍ بِيَدِهِ، ثُمَّ قالَ: وَالَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ لَنَمنَعَنَّكَ مِمّا نَمنَعُ مِنهُ اُزُرَنا، فَبايِعنا يا رَسولَ اللّهِ فَنَحنُ وَاللّهِ أهلُ الحَربِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاعتَرَضَ الكَلامَ أبُو الهَيثَمِ بنِ التَّيِّهانِ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ بَينَنا وبَينَ النّاسِ حِبالاً، وإنّا قاطِعوها ـ يَعنِي اليَهودَ ـ فَهَل عَسَيتَ إن أظهَرَكَ اللّهُ عز و جلأن تَرجِعَ إلى قَومِكَ وتَدَعَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَبَسَّمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وقالَ: بَلِ الدَّمُ الدَّمُ وَالهَدمُ الهَدمُ، أنتُم مِنّي وأَنَا مِنكُم، اُسالِمُ مَن سالَمتُم واُحارِبُ مَن حارَبتُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أخرِجوا إلَيَّ اثنَي عَشَرَ نَقيبا يَكونونَ عَلى قَومِهِم. فَأَخرَجوهُم تِسعَةً مِنَ الخَزرَجِ وثَلاثَةً مِنَ الأَوسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ لَهُمُ العَبّاسُ بنُ عُبادَةَ بنِ نَضلَةَ الأَنصارِيُّ: يا مَعشَرَ الخَزرَجِ، هَل تَدرونَ عَلامَ تُبايِعونَ هذَا الرَّجُلَ؟ تُبايِعونَهُ عَلى حَربِ الأَحمَرِ وَالأَسوَدِ، فَإِن كُنتُم تَرَونَ أنَّكُم إذا نُهِكَت أموالُكُم مُصيبَةً وأَشرافُكُم قَتلاً أسلَمتُموهُ، فَمِنَ الآنَ فَهُوَ وَاللّهِ خِزيُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ، وإن كُنتُم تَرَونَ أنَّكُم وافونَ لَهُ، فَخُذوهُ فَهُوَ وَاللّهِ خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَإِنّا نَأخُذُهُ عَلى مُصيبَةِ الأَموالِ وقَتلِ الأَشرافِ، فَما لَنا بِذلِكَ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: الجَنَّةُ، قالوا: اُبسُط يَدَكَ. فَبايَعوهُ... وكانَتِ البَيعَةُ في هذِهِ العَقَبَةِ عَلى غَيرِ الشُّروطِ فِي العَقَبَةِ الاُولى، فَإِنَّ الاُولى كانَت عَلى بَيعَةِ النِّساءِ، وهذِهِ البَيعَةَ كانَت عَلى حَربِ الأَحمَرِ وَالأَسوَدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: ج1 ص512، المعجم الكبير: ج19 ص89 ح174 عن كعب بن مالك نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل فى التاريخ: چون اسلام در ميان انصار انتشار يافت، گروهى از آنان با هم قرار گذاشتند تا مخفيانه به طورى كه كسى متوجّه نشود، به نزد پيامبر صلى الله عليه و آله روند. پس در موسم حج در ماه ذى حجّه، با كافران قوم خويش، ره سپار مكّه شدند و با پيامبر صلى الله عليه و آله ملاقات كردند و قرار گذاشتند كه در ميانه ايّام تشريق، در عقبه جمع شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شب كه شد، با سپرى شدن دو سوم آن، مخفيانه و دزدكى خارج شدند و همگى در عقبه گرد آمدند. آنها هفتاد مرد و دو زن بودند: يكى امّ عماره نُسَيبه دختر كعب و ديگرى اسماء مادر عمرو بن عدى از بنى سلمه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با عمويش عبّاس بن عبد المطّلب نزد ايشان آمد. عبّاس در آن زمان، هنوز كافر بود؛ امّا دوست داشت براى برادرزاده اش پيمان بگيرد. از اين رو، او نخستين كسى بود كه زبان به سخن گشود و گفت: اى گروه خزرج! (عرب ها خزرج و اوس را روى هم خزرج مى گفتند) چنان كه مى دانيد، محمّد در ميان ما از عزّت و حمايت برخوردار است؛ امّا او خود اصرار دارد كه به شما بپيوندد. پس اگر فكر مى كنيد كه در دعوت خود از او وفادار خواهيد بود و حمايتش خواهيد كرد، اينك شما و او؛ ليكن اگر فكر مى كنيد كه رهايش خواهيد كرد، از همين حالا رهايش كنيد؛ چرا كه او در عزّت و حمايت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصار گفتند: آنچه را تو گفتى، شنيديم. اينك تو خود ـ اى پيامبر خدا ـ سخن بگو و هر پيمانى كه دوست دارى، براى خودت و پروردگارت بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله زبان به سخن گشود و قرآن خواند و به اسلام ترغيب كرد و سپس فرمود: «از من، همانند زنان و فرزندانتان حمايت مى كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براء بن معرور، دست پيامبر صلى الله عليه و آله را گرفت و گفت: سوگند به آن خدايى كه تو را به حق بر انگيخت، از تو همانند كسان خويش حمايت مى كنيم. پس با ما بيعت كن ـ اى پيامبر خدا ـ كه به خدا سوگند، ما مرد جنگيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو هيثم بن تيّهان، سخن براء را بريد و گفت: اى پيامبر خدا! ميان ما و مردم ـ يعنى يهود ـ رشته هاى پيوندى است و ما آنها را قطع خواهيم كرد. آيا چنانچه خداوند عز و جل تو را پيروز گردانيد، ممكن است نزد قومت باز گردى و ما را به حال خود، رها كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تبسّمى كرد و فرمود: «نه! خون شما، خون من است و ويرانى شما، ويرانى من است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمله «الهَدَمُ الهَدَمُ» يعنى: حرمت شما حرمت من است، يا: تخريب شما تخريب من است، يا: كسى كه طالب ريختن خون شما باشد، طالب ريختن خون من است و هر كس شما را مهدور الدم بداند، مرا مهدور الدم دانسته است. يكى از معانى «هدم»، قبر است. بر پايه اين معنا، جمله يعنى: من آن جا قبر مى شوم كه شما قبر مى شويد. و به قولى، «هدم» به معناى منزل است. بر اين اساس، جمله يعنى: منزل شما منزل من است، مانند حديث «المحيا محياكم و الممات مماتكم؛ با شما زندگى مى كنم و با شما مى ميرم و هرگز از شما جدا نخواهم شد» (لسان العرب: ج12 ص604 مادّه «هدم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما از من هستيد و من از شمايم. با هر كه شما در صلح باشيد، من در صلحم و با هر كه شما بجنگيد، من نيز مى جنگم. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سپس فرمود: «از ميان خود، دوازده نقيب برگزينيد تا نماينده قوم خويش باشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان نهُنفر از خزرج و سه نفر از اوس انتخاب كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبّاس بن عبادة بن نضله انصارى به آنان گفت: اى گروه خزرج! آيا مى دانيد با اين مرد بر سر چه بيعت مى كنيد؟ بر سر جنگيدن با سفيد و سياه، با او بيعت مى كنيد. اگر مى دانيد كه وقتى اموالتان بر باد مى رود و بزرگانتان كشته مى شوند، او را وا مى گذاريد، از هم اكنون رهايش كنيد؛ زيرا ـ به خدا سوگند ـ آن كار شما، خوارى و زبونى دنيا و آخرت است؛ ولى اگر فكر مى كنيد كه به او وفادار خواهيد ماند، او را ببريد كه ـ به خدا سوگند ـ خير دنيا و آخرت، در اين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن عدّه گفتند: او را مى بريم، اگر چه اموال بر باد روند و بزرگان، كشته شوند؛ امّا ـ اى پيامبر خدا ـ در برابر اين [وفادارى و حمايت از تو] چه به ما خواهد رسيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «بهشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: دستت را بگشاى. و با او بيعت كردند.… شروط بيعت در اين عقبه با عقبه نخست، فرق مى كرد. بيعت نخست، بر سانِ بيعت زنان بود و اين بيعت، بر جنگيدن با سفيد و سياه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: قَولُهُ: «وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُواْ لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّها نَزَلَت بِمَكَّةَ قَبلَ الهِجرَةِ، وكانَ سَبَبُ نُزولِها أنَّهُ لَمّا أظهَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله الدَّعوَةَ بِمَكَّةَ قَدِمَت عَلَيهِ الأَوسُ وَالخَزرَجُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: تَمنَعُونّي وتَكونونَ لي جارا حَتّى أتلُوَ عَلَيكُم كِتابَ رَبّي وثَوابُكُم عَلَى اللّهِ الجَنَّةُ؟ فَقالوا: نَعَم، خُذ لِرَبِّكَ ولِنَفسِكَ ما شِئتَ، فَقالَ لَهُم: مَوعِدُكُمُ العَقَبَةُ فِي اللَّيلَةِ الوُسطى مِن لَيالِي التَّشريقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَحَجّوا ورَجَعوا إلى مِنىً، وكانَ فيهِم مِمَّن قَد حَجَّ بَشَرٌ كَثيرٌ. فَلَمّا كانَ اليَومُ الثّاني مِن أيّامِ التَّشريقِ، قالَ لَهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إذا كانَ اللَّيلُ فَاحضُروا دارَ عَبدِ المُطَّلِبِ عَلَى العَقَبَةِ، ولا تُنَبِّهوا نائِما، وَليَنسَلَّ واحِدٌ فَواحِدٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ سَبعونَ رَجُلاً مِنَ الأَوسِ وَالخَزرَجِ، فَدَخَلُوا الدّارَ، فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: تَمنَعُونّي وتُجيرُونّي حَتّى أتلُوَ عَلَيكُم كِتابَ رَبّي وثَوابُكُم عَلَى اللّهِ الجَنَّةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أسعَدُ بنُ زُرارَةَ وَالبَراءُ بنُ مَعرورٍ وعَبدُ اللّهِ بنُ حِزامٍ: نَعَم يا رَسولَ اللّهِ، اشتَرِط لِرَبِّكَ ولِنَفسِكَ ما شِئتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أمّا ما أشتَرِطُ لِرَبّي فَأَن تَعبُدوهُ ولا تُشرِكوا بِهِ شَيئا، وأَشتَرِطُ لِنَفسي أن تَمنَعوني مِمّا تَمنَعونَ أنفُسَكُم، وتَمنَعوا أهلي مِمّا تَمنَعونَ أهالِيَكُم وأَولادَكُم، فَقالوا: وما لَنا عَلى ذلِكَ؟ فَقالَ: الجَنَّةُ فِي الآخِرَةِ، وتَملِكونَ العَرَبَ وتَدينُ لَكُمُ العَجَمُ فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار هنا بزيادة: «وتَكونونَ مُلوكا فِي الجَنَّةِ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: قَد رَضينا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أخرِجوا إلَيَّ مِنكُمُ اثنَي عَشَرَ نَقيبا يَكونونَ شُهَداءَ عَلَيكُم بِذلِكَ، كَما أخَذَ موسى مِن بَني اسرائيلَ اثنَي عَشَرَ نَقيبا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَشارَ إلَيهِم جَبرَئيلُ فَقالَ: هذا نَقيبٌ، هذا نَقيبٌ؛ تِسعَةٌ مِنَ الخَزرَجِ، وثَلاثَةٌ مِنَ الأَوسِ، فَمِنَ الخَزرَجِ: أسعَدُ بنُ زُرارَةَ، وَالبَراءُ بنُ مَعرورٍ، وعَبدُ اللّهِ بنُ حِزامٍ وهُوَ أبو جابِرِ بنِ عَبدِ اللّهِ، ورافِعُ بنُ مالِكٍ، وسَعدُ بنُ عُبادَةَ، وَالمُنذِرُ بنُ عُمَرَ، وعَبدُ اللّهِ بنُ رَواحَةَ، وسَعدُ بنُ الرَّبيعِ وعُبادَةُ بنُ الصّامِتِ. ومِنَ الأَوسِ: أبُو الهَيثَمِ بنُ التَّيِّهانِ وهُوَ مِنَ اليَمَنِ، واُسَيدُ بنُ حُصَينٍ وسَعدُ بنُ خَثيَمَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص272، إعلام الورى: ج1 ص141 نحوه، بحار الأنوار: ج19 ص47 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: آيه شريف: «و آن گاه [را ياد كن] كه كافران در باره تو نيرنگ مى كردند تا تو را به بند كشند يا بكشند يا[از مكّه] اخراج كنند، و نيرنگ مى زدند و خدا تدبير مى كرد و خدا بهترين تدبير كنندگان است»، پيش از هجرت در مكّه نازل شد و سبب نزولش آن بود كه چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دعوت را در مكّه آشكار نمود، اوس و خزرج نزد او آمدند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ايشان فرمود: «از من حمايت مى كنيد و پناهم مى دهيد تا كتاب پروردگارم را براى شما بخوانم و پاداش خداوند به شما بهشت باشد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى، هر پيمانى كه مى خواهى، براى خودت و پروردگارت [از ما] بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله به آنان فرمود: «وعده من و شما در عقبه در شب دوم از شب هاى تشريق».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، اوس و خزرج، حج گزاردند و به مِنا باز گشتند. در ميان آنان، حج گزاران بسيارى بودند. چون دومين روز از ايّام تشريق فرا رسيد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ايشان فرمود: «شب كه شد، در خانه عبد المطّلب در عقبه حاضر شويد و مراقب باشيد كه كسى بيدار نشود و يكى يكى، مخفيانه بياييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هفتاد مرد از اوس و خزرج آمدند و وارد خانه شدند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ايشان فرمود: «آيا از من حمايت مى كنيد و پناهم مى دهيد تا كتاب پروردگارم را برايتان بخوانم و پاداش خداوند به شما بهشت باشد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسعد بن زُراره و بَراء بن معرور و عبد اللّه بن حِزام گفتند: آرى، اى پيامبر خدا! هر شرطى كه مى خواهى، براى پروردگارت و خودت بگذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «امّا آن شرطى كه براى پروردگارم [بر شما] مى گذارم، اين است كه تنها او را بپرستيد و چيزى را شريكش قرار ندهيد، و شرطى كه براى خودم مى گذارم، اين است كه از من و خانواده ام همانند خودتان و زنان و فرزندانتان حمايت كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: در عوض آن، ما را چه خواهد بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بهشت در آخرت، و حكومت بر عرب و فرمان بردارى غير عرب از شما در دنيا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: قبول است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اينك از ميان خود، دوازده نقيب (مِهتر) بر گزينيد كه گواه اين پيمان بر شما باشند، چنان كه موسى از ميان بنى اسرائيل، دوازده نقيب بر گزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، جبرئيل به آنان اشاره كرد و گفت: «اين، يك نقيب. اين، يك نقيب» [و سرانجام،] نُه تن از خزرج و سه تن از اوس [برگزيده شدند]، از خزرج: اسعد بن زراره، و براء بن معرور، و عبد اللّه بن حزام ـ كه همان ابو جابر بن عبد اللّه است ـ، و رافع بن مالك، و سعد بن عباده، و منذر بن عمر، و عبد اللّه بن رواحه، و سعد بن ربيع، و عبادة بن صامت، و از اوس: ابو هيثم بن تيّهان از يمن، و اُسَيد بن حُصَين، و سعد بن خَثيمه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شروط-بيعة-العقبة-الثانية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: شُروطُ بَيعَةِ العَقَبَةِ الثّانِيَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: شرط هاى بيعت دوم عقبه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أشهَدُ عَلى أبي لَحَدَّثَني عَن أبيهِ عَن جَدِّهِ حُسَينِ بنِ عَلِيٍّ عليهم السلام قالَ: جاءَتِ الأَنصارُ تُبايِعُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلَى العَقَبَةِ، فَقالَ: قُم يا عَلِيُّ فَبايِعهُم، فَقالَ: عَلى ما اُبايِعُهُم يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: عَلى أن يُطاعَ اللّهُ ولا يُعصى، وعَلى أن تَمنَعوا رَسولَ اللّهِ وأَهلَ بَيتِهِ وذُرِّيَّتَهُ مِمّا تَمنَعونَ مِنهُ أنفُسَكُم وذَرارِيَّكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج2 ص207 ح1745، المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص24 نحوه، كلاهما عن الحسين بن زيد بن علي، بحار الأنوار: ج38 ص220 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گواهى مى دهم كه پدرم از پدرش از جدّش حسين بن على عليه السلام برايم حديث كرد و فرمود: «انصار براى بيعت با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به عقبه آمدند. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: اى على! بر خيز و با آنان بيعت كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام گفت: بر چه با آنان بيعت كنم، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: بر اين كه خدا فرمان برده شود و نافرمانى نشود، و از پيامبر خدا و خاندان و ذريّه او همانند خود و فرزندان خود، حمايت كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبادة [بن الصامت] ـ لَمّا كَلَّمَهُ أبو هُرَيرَةَ في رَوايَا الخَمرِ الَّتي تُباعُ زَمَنَ مُعاوِيَةَ ـ: يا أبا هُرَيرَةَ، إنَّكَ لَم تَكُن مَعَنا إذ بايَعنا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، إنّا بايَعناهُ عَلَى السَّمعِ وَالطّاعَةِ فِي النَّشاطِ وَالكَسَلِ، وعَلَى النَّفَقَةِ فِي اليُسرِ وَالعُسرِ، وعَلَى الأَمرِ بِالمَعروفِ وَالنَّهيِ عَنِ المُنكَرِ، وعَلى أن نَقولَ فِي اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى ولا نَخافَ لَومَةَ لائِمٍ فيهِ، وعَلى أن نَنصُرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله إذا قَدِمَ عَلَينا يَثرِبَ، فَنَمنَعَهُ مِمّا نَمنَعُ مِنهُ أنفُسَنا وأَزواجَنا وأَبناءَنا، ولَنَا الجَنَّةُ؛ فَهذِهِ بَيعَةُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله الَّتي بايَعنا عَلَيها، فَمَن نَكَثَ فَإِنَّما يَنكُثُ عَلى نَفسِهِ، ومَن أوفى بِما بايَعَ عَلَيهِ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَفَى اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى [لُهُ] بِما بايَعَ عَلَيهِ نَبِيَّهُ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص415 ح22833، دلائل النبّوة للبيهقي: ج2 ص452، فتح الباري: ج1 ص66، تاريخ دمشق: ج26 ص198 وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عباده [پسر صامت]، آن گاه كه ابو هريره با او در باره خيك هاى شرابى كه در زمان معاويه فروخته مى شد، بحث كرد ـ: اى ابو هريره! زمانى كه ما با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كرديم، تو با ما نبودى. ما با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كرديم كه در حال نشاط و سستى، از او حرف شنوى و اطاعت داشته باشيم، و در روزگار برخوردارى و تنگ دستى، انفاق كنيم، و امر به معروف و نهى از منكر نماييم، و در راه خداوند ـ تبارك و تعالى ـ حق بگوييم و از سرزنش هيچ سرزنشگرى نهراسيم، و هر گاه پيامبر صلى الله عليه و آله به يثرب نزد ما آمد، او را يارى رسانيم، و از او چنان دفاع كنيم كه از خود و زنان و فرزندان خود، دفاع مى كنيم، و [در عوض] براى ما بهشت باشد. اين، بيعتى بود كه ما با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بستيم. پس هر كه بيعت شكنى كند، به زيان خود كرده است، و هر كس به بيعتى كه با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بسته، وفا كند، خداوند ـ تبارك و تعالى ـ هم به آنچه پيامبرش صلى الله عليه و آله بر آن بيعت نموده [يعنى بهشت]، در باره آن كس، وفا مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام عن ابن إسحاق: وكانَت بَيعَةُ الحَربِ، حينَ أذِنَ اللّهُ لِرَسولِهِ صلى الله عليه و آله فِي القِتالِ شُروطا سِوى شَرطِهِ عَلَيهِم فِي العَقَبَةِ الاُولى، كانَتِ الاُولى عَلى بَيعَةِ النِّساءِ، وذلِكَ أنَّ اللّهَ تَعالى لَم يَكُن أذِنَ لِرَسولِهِ صلى الله عليه و آله فِي الحَربِ، فَلَمّا أذِنَ اللّهُ لَهُ فيها وبايَعَهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فِي العَقَبَةِ الأَخيرَةِ عَلى حَربِ الأَحمَرِ وَالأَسوَدِ، أخَذَ لِنَفسِهِ وَاشتَرَطَ عَلَى القَومِ لِرَبِّهِ، وجَعَلَ لَهُم عَلَى الوَفاءِ بِذلِكَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج2 ص97 وراجع: اُسد الغابة: ج2 ص243 الرقم 1598.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام ـ به نقل از ابن اسحاق ـ: بيعتِ جنگ ـ كه پس از آن صورت گرفت كه خداوند به پيامبرش اجازه جنگ داد ـ، بر پايه شرط هايى بود غير از آنچه پيامبر صلى الله عليه و آله در بيعت نخستينِ عقبه با آنان گذاشت. بيعت نخست، به سانِ بيعت زنان بود؛ زيرا در آن وقت، هنوز خداى متعال به پيامبر خود، اجازه جنگ نداده بود. چون خداوند، اين اجازه را به او داد و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در عقبه دوم با شرط جنگ با سفيد و سياه با آنان بيعت كرد، براى خودش و پروردگارش با آن عدّه شروطى گذاشت، و پاداش وفاى آنان به آن شرط ها را بهشت قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن عقبة بن عمرو: وَعَدنا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله في أصلِ العَقَبَةِ يَومَ الأَضحى ونَحنُ سَبعونَ رَجُلاً، إنّي لَأَصغَرُهُم سِنّا، فَأَتانا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: أوجِزوا فِي الخُطبَةِ، فَإِنّي أخافُ عَلَيكُم كُفّارَ قُرَيشٍ، فَقُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، سَلنا لِرَبِّكَ وسَلنا لِنَفسِكَ وسَلنا لِأَصحابِكَ، وأَخبِرنا ما لَنا مِنَ الثَّوابِ عَلَى اللّهِ عز و جل وعَلَيكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أمَّا الَّذي أسأَلُ لِرَبّي: أن تُؤمِنوا بِهِ ولا تُشرِكوا بِهِ شَيئا، وأَمَّا الَّذي أسأَلُ لِنَفسي فَإِنّي أسأَ لُكُم أن تُطيعوني أهدِكُم سَبيلَ الرَّشادِ، وأَسأَ لُكُم لي ولِأَصحابي أن تُواسُونا في ذاتِ أيديكُم، وأَن تَمنَعونا مِمّا مَنَعتُم مِنِه أنفُسَكُم؛ فَإِذا فَعَلتُم ذلِكَ فَلَكُم عَلَى اللّهِ الجَنَّةُ وعَلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَدَدنا أيدِيَنا فَبايَعناهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج17 ص256 ح710، مسند ابن حنبل: ج6 ص69 ح17077، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص587 ح2 و 3، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص107 ح238، تاريخ دمشق: ج40 ص520 ح8177 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج1 ص332 ح1534.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از عقبة بن عمرو ـ: با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وعده گذاشتيم كه در روز قربان در پاى عقبه جمع شويم. ما هفتاد مرد بوديم و من كم سن و سال ترين آنان بودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نزد ما آمد و فرمود: «سخن را مختصر كنيد؛ چرا كه از كفّار قريش بر شما مى ترسم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما گفتيم: اى پيامبر خدا! براى خدايت و خودت و يارانت، هر چه مى خواهى، از ما بخواه، و به ما بگو كه در عوض، خداوند عز و جل و تو، چه پاداشى به ما مى دهيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه براى خدايم مى خواهم، اين است كه به او ايمان بياوريد و چيزى را شريكش نگردانيد. آنچه براى خودم مى خواهم، اين است كه از من فرمان بريد تا شما را به راه راست برم، و براى خودم و يارانم هم از شما مى خواهم كه ما را در دارايى تان شريك كنيد، و از ما همانند خودتان دفاع نماييد. هر گاه اين كارها را كرديد، خدا و من بهشت را براى شما به گردن مى گيريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، ما دست هايمان را دراز كرديم و با ايشان بيعت نموديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عبادة بن الوليد بن عبادة بن الصامت: إنَّ أسعَدَ بنَ زُرارَةَ أخَذَ بِيَدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ يَعني لَيلَةَ العَقَبَةِ ـ فَقالَ: يا أيُّهَا النّاسُ! هَل تَدرونَ عَلى ما تُبايِعونَ مُحَمَّدا؟ إنَّكُم تُبايِعونَهُ عَلى أن تُحارِبُوا العَرَبَ وَالعَجَمَ وَالجِنَّ وَالإِنسَ مُجلِبَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُجلِبة: أي مجتمعين على الحرب (لسان العرب: ج1 ص269 «جلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: نَحنُ حَربٌ لِمَن حارَبَ وسِلمٌ لِمَن سالَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أسعَدُ بنُ زُرارَةَ: يا رَسولَ اللّهِ، اشتَرِط عَلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: تُبايِعُونّي عَلى أن تَشهَدوا أن لا إلهَ إلَا اللّهُ، وأنّي رَسولُ اللّهِ، وتُقيمُوا الصَّلاةَ وتُؤتُوا الزَّكاةَ، وَالسَّمَعِ وَالطّاعَةَ، ولا تُنازِعُوا الأَمرَ أهلَهُ، وتَمنَعونّي مِمّا تَمنَعونَ مِنهُ أنفُسَكُم وأَهليكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قائِلُ الأَنصارِ: نَعَم، هذا لَكَ يا رَسولَ اللّهِ، فَما لَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الجَنَّةُ وَالنَّصرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج3 ص609، المعجم الأوسط: ج5 ص13 ح4538 عن عبادة بن الصامت نحوه وليس فيه ذيله «قالوا: نعم...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از عبادة بن وليد بن عبادة بن صامت ـ: اسعد بن زراره، دست پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را گرفت ـ مقصود در شب عقبه است ـ و گفت: اى مردم! آيا مى دانيد با محمّد بر سر چه بيعت مى كنيد؟ شما با او بيعت مى كنيد كه با عرب و عجم و جن و انس، جملگى بجنگيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ما با هر كه او بجنگد، در جنگيم و با هر كه او صلح كند، در صلح خواهيم بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسعد بن زراره گفت: اى پيامبر خدا! شرط هايت را با من بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «با من بيعت مى كنيد كه گواهى دهيد معبودى جز خداى يگانه نيست، و من فرستاده خدا هستم، و نماز بخوانيد، و زكات بپردازيد، و حرف شنوى و فرمانبرى داشته باشيد، و بر سر اين كار با اهلش ستيزه مكنيد، و از من همانند دفاع از خودتان و خانواده تان دفاع كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همگى گفتند: قبول است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گوينده اى از انصار گفت: آرى، اينها براى توست، اى پيامبر خدا! براى ما چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بهشت و پيروزى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الطبقات الكبرى: ج1 ص221.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الطبقات الكبرى: ج1 ص221.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدد-من-شهد-البيعة-الثانية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: عَدَدُ مَن شَهِدَ البَيعَةَ الثّانِيَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: تعداد حاضران در بيعت دوم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام عن كعب بن مالك: اِجتَمَعنا فِي الشِّعبِ عِندَ العَقَبَةِ ونَحنُ ثَلاثَةٌ وسَبعونَ رَجُلاً، ومَعَنَا امرَأَتانِ مِن نِسائِنا: نُسَيبَةُ بِنتُ كَعبٍ اُمُّ عُمارَةَ؛ إحدى نِساءِ بَني مازِنِ بنِ النَّجّارِ، وأَسماءُ بِنتُ عَمرِو بنِ عَدِيِّ بنِ نابِئٍ؛ إحدى نِساءِ بَني سَلِمَةَ وهِيَ اُمُّ مَنيعٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج2 ص84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام ـ به نقل از كعب بن مالك ـ: ما در شِعب، در عقبه، جمع شديم و هفتاد و سه مرد بوديم و دو زن از زنان ما نيز با ما بودند: امّ عماره نُسَيبه دختر كعب، يكى از زنان بنى مازن بن نجّار، و امّ منيع اسماء دختر عمرو بن عدى بن نابى، يكى از زنان بنى سلمه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: قالَ إسحاقُ: وهذِهِ تَسمِيَةُ مَن شَهِدَ العَقَبَةَ، وبايَعَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِها مِنَ الأَوسِ وَالخَزرَجِ، وكانوا ثَلاثَةً وسَبعينَ رَجُلاً وَامرَأَتَينِ، شَهِدَها مِنَ الأَوسِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج2 ص97، تاريخ دمشق: ج11 ص213 الرقم 1062 وزاد فيه «الثانية» بعد «العقبة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام: [محمّد بن] اسحاق مى گويد: اينك، نام كسانى از اوس و خزرج كه در عقبه حضور داشتند و با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كردند. آنان، هفتاد و سه مرد بودند و دو زن. از اوس، اين كسان حاضر بودند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-بيعة-الرضا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: بيعة الرّضا&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: بيعت رضا (تسليم)&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا هاجَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إلَى المَدينَةِ [وَ]اجتَمَعَ النّاسُ، وسَكَنَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله المَدينَةَ، وحَضَرَ خُروجُهُ إلى بَدرٍ، دَعَا النّاسَ إلَى البَيعَةِ، فَبايَعَ كُلُّهُم عَلَى السَّمعِ وَالطّاعَةِ، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا خَلا دَعا عَلِيّاً عليه السلام فَأَخبَرَهُ مَن يَفي مِنهُم ومَن لا يَفي، ويَسأَ لُهُ كِتمانَ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ دَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلِيّاً عليه السلام وحَمزَةَ رضى الله عنه وفاطِمَةَ عليهاالسلام فَقالَ لَهُم: بايِعوني بِبَيعَةِ الرِّضا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار والنسخ الخطّية الاُخرى للمصدر: «بِيعَةَ الرِّضا» بدل «بِبَيعَةِ الرِّضا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ حَمزَةُ: بِأَبي أنتَ واُمِّي عَلى ما نُبايِعُ؟ ألَيسَ قَد بايَعنا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا أسَدَ اللّهِ وأَسَدَ رَسولِهِ، تُبايِعُ للّهِِ ولِرَسولِهِ بِالوَفاءِ وَالاِستِقامَةِ لِابنِ أخيكَ، إذَن تَستَكمِلَ الإِيمانَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم سَمعاً وطاعَةً. وبَسَطَ يَدَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لَهُم: «يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، عَلِيٌّ أميرُ المُؤمِنينَ، وحَمزَةُ سَيِّدُ الشُّهَداءِ، وجَعفَرٌ الطَّيّارُ فِي الجَنَّةِ، وفاطِمَةُ سَيِّدَةُ نِساءِ العالَمينَ، وَالسِّبطانِ الحَسَنُ وَالحُسَينُ سَيِّدا شَبابِ أهلِ الجَنَّةِ، هذا شَرطٌ مِنَ اللّهِ عَلى جَميعِ المُسلِمينَ، مِنَ الجِنِّ وَالإِنسِ أجمَعينَ «فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا». ثُمَّ قَرَأَ: «إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرف من الأنباء والمناقب: ص121 عن عيسى بن المستفاد عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج22 ص278 ح32 و ج68 ص395.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چون پيامبر صلى الله عليه و آله به مدينه هجرت كرد و مردم جمع شدند و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در مدينه ساكن شد، هنگام خارج شدنش به سوى بدر كه رسيد، مردم را به بيعت فرا خواند. آنان همگى به حرف شنوى و فرمان بردارى بيعت كردند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تنها كه شد، على عليه السلام را صدا زد و به او خبر داد كه چه كسانى از آنها [به بيعتشان] وفا مى كنند و چه كسانى وفا نمى كنند، و از او خواست كه اين موضوع را پوشيده بدارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، على عليه السلام و حمزه رضى الله عنه و فاطمه عليهاالسلام را فرا خواند و به آنان فرمود: «با من به بيعت رضا بيعت كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گفت: پدر و مادرم به فدايت! بر سر چه چيزى بيعت كنيم؟ آيا قبلاً بيعت نكرديم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اى شير خدا و شير پيامبر او! با خدا و پيامبرش بيعت مى كنى كه نسبت به برادرزاده ات وفادار و پايدار بمانى. در اين صورت، ايمان را كامل كرده اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گفت: به روى چشم، اطاعت مى شود! و دستش را گشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله به آنان فرمود: «دست خدا، بالاى دست هاى ايشان است»؛ [يعنى:] على امير مؤمنان عليه السلام، حمزه سيّد الشهدا، جعفر پرواز كننده در بهشت، و فاطمه بانوى بانوان جهان، و دو نَواده[ى پيامبر] حسن و حسين، سَروران جوانان بهشت. اين، شرطى است از جانب خداوند با همه مسلمانان از جن و انس، هر دو. «پس هر كه [اين شرط و پيمان را] بشكند، در واقع به زيان خود مى شكند، و هر كه به آنچه با خدا عهد بسته است، وفا كند، به زودى، خدا مزدى بزرگ به او مى دهد». سپس اين آيه را خواند: «كسانى كه با تو بيعت مى كنند، در حقيقت، با خدا بيعت مى كنند. دست خدا، بالاى دست هاى آنان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ... ثمَّ خَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلَى النّاسِ، فَدَعاهُم إلى مِثلِ ما دَعا أهلَ بَيتِهِ مِنَ البَيعَةِ رَجُلاً رَجُلاً، فَبايَعوا، وظَهَرَتِ الشَّحناءُ وَالعَداوَةُ مِن يَومَئِذٍ لَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ مِمّا شَرَطَ عَلَيهِ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أن لا يُنازَعَ الأَمرَ ولا يُغلَبَهُ، فَمَن فَعَلَ ذلِكَ فَقَد شاقَّ اللّهَ ورَسولَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرف من الأنباء والمناقب: ص123 عن عيسى بن المستفاد عن الإمام الكاظم عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سپس پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ميان مردم رفت و از يكايك آنان خواست تا همانند بيعتى كه از خاندان خود خواست، با او بيعت كنند، و آنان بيعت كردند. از آن روز، كينه و عداوت نسبت به ما بروز كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از شرط هاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اين بود كه بر سر اين امر با او ستيزه نشود و غصبش نكنند، كه هر كس چنين كند، با خدا و پيامبرش مخالفت [و دشمنى] كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لَمّا كانَتِ اللَّيلَةُ الَّتي اُصيبَ حَمزَةُ في يَومِها، دَعاهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا حَمزَةُ يا عَمَّ رَسولِ اللّهِ، يوشِكُ أن تَغيبَ غَيبَةً بَعيدَةً، فَما تَقولُ لَو وَرَدتَ عَلَى اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى وسَأَلَكَ عَن شَرائِعِ الإِسلامِ وشُروطِ الإِيمانِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكى حَمزَةُ فَقالَ: بِأَبي أنتَ واُمّي، أرشِدني وفَهِّمني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا حَمزَةُ، تَشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ مُخلِصاً، وأَنّي رَسولُ اللّهِ بَعَثَني بِالحَقِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ حَمزَةُ: شَهِدتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وأَنَّ الجَنَّةَ حَقٌّ، وأَنَّ النَّارَ حَقٌّ، وأَنَّ السّاعَةَ آتِيَةٌ لا رَيبَ فيها، وَالصِّراطَ حَقٌّ، وَالميزانَ حَقٌّ، و «مَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَ مَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزلزلة: 7 و 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «فَرِيقٌ فِى الْجَنَّةِ وَ فَرِيقٌ فِى السَّعِيرِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَنَّ عَلِيّاً أميرُ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حَمزَةُ: شَهِدتُ وأَقرَرتُ وآمَنتُ وصَدَّقتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: الأَئِمَّةَ مِن ذُرِّيَّتِهِ الحَسَنُ وَالحُسَينُ عليهماالسلام وَ[الإِمامَةَ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في ذُرِّيَّتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حَمزَةُ: آمَنتُ وصَدَّقتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: وفاطِمَةَ سَيِّدَةُ نِساءِ العالَمينَ مِنَ الأَوَلّينَ وَالآخِرينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، صَدَّقتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: وحَمزَةَ سَيِّدُ الشُّهَداءِ وأَسَدُ اللّهِ وأَسَدُ رَسولِهِ وعَمُّ نَبِيِّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكى حَمزَةُ وقالَ: نَعَم، صَدَّقتُ، وبَرِرتَ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وبَكى حَمزَةُ حَتّى سَقَطَ عَلى وَجهِهِ، وجَعَلَ يُقَبِّلُ عَينَي رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: جَعفَر[ا] ابنَ أخِيكَ طَيّارٌ يَطيرُ فِي الجَنَّةِ مَعَ المَلائِكَةِ، وأَنَّ مُحَمَّداً وآلَهُ خَيرُ البَرِيَّةِ، تُؤمِنُ يا حَمزَةُ بِسِرِّهِم وعَلانِيَتِهِم، وظاهِرِهِم وباطِنِهِم، وتَحيا عَلى ذلِكَ وتَموتُ، وتُوالي مَن والاهُم وتُعادي مَن عاداهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم يا رَسولَ اللّهِ، اُشهِدُ اللّهَ واُشهِدُكَ وكَفى بِاللّهِ شَهيداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: سَدَّدَكَ اللّهُ ووَفَّقَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرف من الأنباء والمناقب: ص125 عن عيسى بن المستفاد عن الإمام الكاظم عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج22 ص278 ح32 و ج68 ص395.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: شبى كه در روزِ آن، حمزه كشته شد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله او را صدا زد و فرمود: «اى حمزه! اى عموى پيامبر خدا! به زودى غيبتى طولانى خواهى كرد [و از ميان ما خواهى رفت]. اگر بر خداى ـ تبارك و تعالى ـ وارد شدى و از تو در باره شرايع اسلام و شروط ايمان پرسيد، چه خواهى گفت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گريست و گفت: پدر و مادرم به فدايت! راه نمايى ام كن و به من بياموز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى حمزه! با اخلاص، گواهى ده كه معبودى جز خدا نيست، و من پيامبر خدا هستم و مرا به حق فرستاده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گفت: گواهى مى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «و اين كه بهشت، راست است، و دوزخ، راست است، و قيامت، آمدنى است و شكّى در آن نيست، و صراط، راست است، و ميزان، راست است «و هر كس به اندازه ذرّه اى نيكى كند، آن را مى بيند، و هر كس به اندازه ذرّه اى بدى كند، آن را مى بيند» و «گروهى در بهشت اند و گروهى در آتش سوزان»، و اين كه على، امير مؤمنان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گفت: گواهى مى دهم و اقرار مى كنم و ايمان دارم و تصديق مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «و اين كه امامان نسل او، حسن و حسين هستند و امامت در نسل اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گفت: ايمان دارم و تصديق مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «و اين كه فاطمه، بانوى بانوان جهان از اوّلين تا آخرين آنهاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گفت: آرى، تصديق مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «و اين كه حمزه، سالار شهيدان و شير خدا و شير پيامبر خدا و عموى پيامبر اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گريست و گفت: آرى، درست مى فرمايى و لطف دارى، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، حمزه گريست، چندان كه به رو در افتاد، و شروع به بوسيدن چشمان پيامبر خدا كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «و اين كه برادرزاده ات جعفر طيّار، در بهشت با فرشتگان، پرواز مى كند، و اين كه محمّد و خاندان او، بهترين خلق خدايند. اى حمزه! به نهان و آشكار ايشان و ظاهر و باطنشان ايمان مى آورى، و بر اين عقايد زندگى مى كنى و مى ميرى، و با دوست آنان دوستى مى كنى و با دشمن آنان دشمنى مى ورزى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه گفت: آرى، اى پيامبر خدا! خدا را و تو را گواه مى گيرم، و گواه بودن خدا، خود، كافى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «خداوند، تو را راه نمايى كند و موفّق بدارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-بيعة-الرضوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: بيعة الرّضوان&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: بيعت رضوان (خُشنودى خدا)&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البيعة-تحت-الشجرة-111&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: البَيعَةُ تَحتَ الشَّجَرَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هي الشجرة المعروفة بالحديبية وهي شجرة السمرة (مجمع البيان: ج9 ص194). ويقال: اُمّ غيلان (تفسير السمرقندي: ج3 ص301). وبلغ عمر بن الخطّاب أنّ الناس يكثرون قصدها... فخشي أن تُعبد... فأمر بقطعها وإعدامها (معجم البلدان: ج2 - 325). والحديبية: قرية سمّيت ببئر هناك عند مسجد الشجرة... قال الخطابي في أماليه: سمّيت الحديبية بشجرة حدباء كانت في ذلك الموضع. وبين الحديبية ومكّة مرحلة (معجم البلدان: ج2 - 325).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: بيعت در زير درخت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه با تو بيعت مى كنند، در حقيقت، با خدا بيعت مى كنند. دست خدا، بالاى دست آنهاست. پس هر كه بيعت شكند، در حقيقت، به زيان خود مى شكند، و هر كس به عهدى كه با خدا بسته است، وفا كند، به زودى، خدا مزدى بزرگ به او خواهد داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِى قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَ أَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر آينه خدا از مؤمنان، خشنود شد، آن گاه كه در زير درخت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد، درخت معروف در حديبيّه به نام سَمُره (مجمع البيان: ج9 ص194) يا اُمّ غيلان (تفسير السمرقندى: ج3 ص301) است. اين درخت به دليل نگرانى از تقديس و عبادت، به دستور عمر، بريده و نابود شد (معجم البلدان: ج2 ص325). حديبيّه، قريه اى است به نام چاهى در آن جا در كنار مسجد شجره، در يك فرسنگى مكّه. خطابى در الأمالى خود گفته است: حديبيّه را به خاطر درخت حدباء كه در آن جا بوده، حديبيّه ناميده اند (معجم البلدان: ج2 ص229).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تو بيعت مى كردند، و آنچه را در دل هايشان بود، باز شناخت و بر آنان آرامش فرو فرستاد و پيروزى نزديك را به آنان پاداش داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: نَزَلَت في بَيعَةِ الرِّضوانِ: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ»، وَاشتَرَطَ عَلَيهِم ألّا يُنكِروا بَعدَ ذلِكَ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله شَيئا يَفعَلُهُ، ولا يُخالِفوهُ في شَيءٍ يَأمُرُهُم بِهِ، فَقالَ اللّهُ عز و جل ـ بَعدَ نُزولِ آيَةِ الرِّضوانِ ـ: «إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا»، وإنَّما رَضِيَ عَنهُم بِهذَا الشَّرطِ: أن يَفوا بَعدَ ذلِكَ بِعَهدِ اللّهِ وميثاقِهِ ولا يَنقُضوا عَهدَهُ وعَقدَهُ، فَبِهذَا العَهدِ رَضِيَ اللّهُ عَنهُم، فَقَد قَدَّموا فِي التَّأليفِ آيَةَ الشَّرطِ عَلى بَيعَةِ الرِّضوانِ، وإنَّما نَزَلَت أوَّلاً بَيعَةُ الرِّضوانِ ثُمَّ آيَةُ الشَّرطِ عَلَيهِم فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص315، بحار الأنوار: ج20 ص354 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: آيه «هر آينه خدا از مؤمنان، خشنود شد، آن گاه كه در زير درخت با تو بيعت مى كردند»، در باره بيعت رضوان نازل شد و خداوند براى آنان شرط گذاشت كه از آن پس، به كارى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله انجام مى دهد، هيچ خرده نگيرند و از فرمانى كه به آنها مى دهد، سرپيچى نكنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل بعد از نزول آيه رضوان، فرمود: «كسانى كه با تو بيعت مى كنند، در حقيقت، با خدا بيعت مى كنند. دست خدا، بالاى دست آنهاست. پس هر كه بيعت شكند، در حقيقت، به زيان خود مى شكند، و هر كس به عهدى كه با خدا بسته است، وفا كند، به زودى، خدا مزدى بزرگ به او خواهد داد». رضايت خداوند از آنان، مشروط به اين بود كه از آن پس به عهد و پيمان با خدا وفا كنند و عهد و قرار او را نشكنند؛ زيرا به سبب اين عهد، خدا از آنان خشنود گشت. از اين روست كه در نوشتن، آيه شرط را بر آيه بيعت رضوان، مقدّم داشته اند، در صورتى كه اوّل، آيه مربوط به بيعت رضوان نازل شد و سپس آيه شرط وفادارى به آن بيعت براى بيعت كنندگان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للكوفي: عَنِ ابنِ عَبّاسٍ في قَولِ اللّهِ: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِى قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ» قالَ: عَلى مَن عَلِمَ مِنهُ الوَفاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للكوفي: ج1 ص379 ح298؛ الدرّ المنثور: ج7 ص523 نقلاً عن ابن أبي حاتم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، كوفى&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابن عبّاس در باره آيه شريف: «هر آينه خدا از مؤمنان خشنود شد، آن گاه كه در زير درخت با تو بيعت مى كردند، و آنچه را در دل هايشان بود، باز شناخت و بر آنان آرامش فرو فرستاد»، روايت شده است كه گفت: بر كسانى [آرامش فرو فرستاد] كه مى دانست [به بيعتشان] وفا مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن إياس بن سلمة عن أبيه: بَعَثَت قُرَيشٌ خارِجَةَ بنَ كُرزٍ يَطَّلِعُ عَلَيهِم طَليعَةً، فَرَجَعَ حامِدا يُحسِنُ الثَّناءَ، فَقالوا لَهُ: إنَّكَ أعرابِيٌّ قَعقَعوا لَكَ السِّلاحَ فَطارَ فُؤادُكَ، فَما دَرَيتَ ما قيلَ لَكَ وما قُلتَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أرسَلوا عُروَةَ بنَ مَسعودٍ، فَجاءَهُ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، ما هذَا الحَديثُ تَدعو إلى ذاتِ اللّهِ، ثُمَّ جِئتَ قَومَكَ بِأَوباشِ النّاسِ مَن تَعرِفُ ومَن لا تَعرِفُ، لِتَقطَعَ أرحامَهُم وتَستَحِلَّ حُرمَتَهُم ودِماءَهُم وأَموالَهُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنّي لَم آتِ قَومي إلّا لِأَصِلَ أرحامَهُم، يُبَدِّلُهُمُ اللّهُ بِدينٍ خَيرٍ مِن دينِهِم، ومَعائِشَ خَيرٍ مِن مَعائِشِهِم. فَرَجَعَ حامِدا يُحسِنُ الثَّناءَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاشتَدَّ البَلاءُ عَلى مَن كانَ في يَدِ المُشرِكينَ مِنَ المُسلِمينَ. فَدَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عُمَرَ، فَقالَ: يا عُمَرُ، هَل أنتَ مُبَلِّغٌ عَنّي إخوانَكَ مِن اُسارَى المُسلِمينَ؟ قالَ: بَلى يا نَبِيَّ اللّهِ، وَاللّهِ ما لي بِمَكَّةَ مِن عَشيرَةٍ، غَيري أكثَرُ عَشيرَةً مِنّي! فَدَعا عُثمانَ فَأَرسَلَهُ إلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَخَرَجَ عُثمانُ عَلى راحِلَتِهِ حَتّى جاءَ عَسكَرَ المُشرِكينَ، فَعَتَبوا بِهِ وأَساؤوا لَهُ القَولَ، ثُمَّ أجارَهُ أبانُ بنُ سَعيدِ بنِ العاصِ ابنُ عَمِّهِ، وحَمَلَهُ عَلَى السَّرجِ ورَدِفَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُرتدف: هو الذي يركب خلف الراكب (الصحاح: ج4 ص1363 «ردف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَمّا قَدِمَ قالَ: يَابنَ عَمِّ، ما لي أراكَ مُتَخَشِّعاً أسبَلَ؟ وكانَ إزارُهُ إلى نِصفِ ساقَيهِ، فَقالَ لَهُ عُثمانُ: هكَذا إزرَةُ صاحِبِنا. فَلَم يَدَع أحَدا بِمَكَّةَ مِن اُسارَى المُسلِمينَ إلّا أبلَغَهُم ما قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَبَينَما نَحنُ قائِلونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قائِلون: أي نائمون نصف النهار (مجمع البحرين: ج3 ص1536 «قيل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نادى مُنادي رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أيُّهَا النّاسُ! البَيعَةَ البَيعَةَ، نَزَلَ رُوحُ القُدُسِ، فَثِرنا إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُوَ تَحتَ شَجَرَةِ سَمُرَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّمُرُ: ضربٌ من شجر الطلح، وهي الشجرة التي كانت عندها بيعة الرضوان عام الحُديبية (النهاية: ج2 ص399 «سمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبايَعناهُ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ». فَبايَعَ [النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله] لِعُثمانَ إحدى يَدَيهِ عَلَى الاُخرى، فَقالَ النّاسُ: هَنيئا لِأَبي عَبدِ اللّهِ، يَطوفُ بِالبَيتِ ونَحنُ هاهُنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لَو مَكَثَ كَذا وكَذا سَنَةً ما طافَ حَتّى أطوفَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص511 ح15، تفسير الطبري: ج13 الجزء 26 ص86، تفسير ابن كثير: ج7 ص315، تاريخ الطبري: ج2 ص632، دلائل النبّوة للبيهقي: ج4 ص134، تاريخ دمشق: ج39 ص77 كلّها نحوه، كنزالعمّال: ج1 ص331 ح1532.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه ـ به نقل از اياس بن سلمه، از پدرش ـ: قريش، خارجة بن كُرز را فرستادند تا از لشكر اسلام براى آنها خبر بياورد. او رفت و چون باز گشت، شروع به تعريف و تمجيد كرد. قريش به او گفتند: تو باديه نشينى و برايت سلاح جنبانده اند و از چكاچك شمشيرهايشان ترسيده اى و نفهميده اى كه چه به تو گفته شده و تو چه گفته اى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس عروة بن مسعود را فرستادند. او آمد و گفت: اى محمّد! قصّه چيست؟ تو به خدا فرا مى خوانى و سپس با مشتى آدم فرومايه آشنا و ناشناس، به سوى قومت مى آيى تا پيوندهاى خويشاوندى را ببُرى و آبرو و خون و مالشان را روا شمارى؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «من نزد قومم جز براى صله ارحامشان نيامده ام. خداوند، دينى بهتر از دينشان، و زندگى اى بهتر از اين زندگى كه دارند، به آنان داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عروه نيز باز گشت و شروع به تعريف و تمجيد كرد. پس بر رنج و گرفتارى مسلمانانى كه در دست مشركان بودند، افزوده گشت. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله عمر را فرا خواند و فرمود: «اى عمر! آيا حاضرى پيغام مرا به برادران مسلمان اسيرت برسانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: اى پيامبر خدا! به خدا سوگند، من در مكّه عشيره اى ندارم! ديگران عشيره بيشترى از من دارند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پيامبر صلى الله عليه و آله، عثمان را فرا خواند و او را نزد قريش فرستاد. عثمان، سوار بر اُشترش روانه شد و به اردوگاه مشركان رفت. مشركان، او را سرزنش كردند و به وى ناسزا گفتند. ابان بن سعيد بن عاص، پسرعموى عثمان، او را پناه داد و سوار بر مركب خويش كرد و خود در ترك او نشست. چون وارد مكّه شد، به او گفت: پسرعمو! چه شده است كه تو را شكسته و با ازار كوتاه مى بينم؟ (اِزار عثمان تا وسط ساق پايش بود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان گفت: اِزار رهبر ما، اين گونه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عثمان، پيغام پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را به تمام اسيران مسلمان در مكّه رسانيد. نيم روز بود و ما خفته بوديم كه ناگاه جارچى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله جار زد: اى مردم! بيعت، بيعت! روح القدس نازل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما به طرف پيامبر خدا كه زير درخت طلحى بود، دويديم و با او بيعت كرديم. اين است معناى سخن خداوند كه: «هر آينه خدا از مؤمنان، خشنود شد، آن گاه كه در زير آن درخت با تو بيعت مى كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله از جانب عثمان، يك دست خود را با دست ديگرش بيعت داد. مردم گفتند: خوشا به حال ابو عبد اللّه! او در حال طواف است و ما اين جا هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «او اگر چندين و چند سال هم [در مكّه] بماند، طواف نمى كند، تا اين كه من طواف كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن عبادة بن الصامت عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن يُبايِعُني عَلى هؤُلاءِ الآياتِ ـ ثُمَّ قَرَأَ: «قُلْ تَعَالَوْاْ أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 151.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، حَتّى خَتَمَ الآياتِ الثَّلاثَ ـ: فَمَن وَفى فَأَجرُهُ عَلَى اللّهِ، ومَنِ انتَقَصَ شَيئا أدرَكَهُ اللّهُ بِها فِي الدُّنيا كانَت عُقوبَتُهُ، ومَن اُخِّرَ إلَى الآخِرَةِ كانَ أمرُهُ إلَى اللّهِ إن شاءَ عَذَّبَهُ وإن شاءَ غَفَرَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص348 ح3240، كنز العمّال: ج1 ص104 ح467.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از عبادة بن صامت ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «كيست كه بر اين آيات با من بيعت كند؟» و سپس خواند: «بگو: بياييد تا آنچه را كه پروردگارم بر شما حرام كرده است، برايتان تلاوت كنم» و تا سه آيه خواند. [آن گاه فرمود:] «پس هر كه [به اين احكام] وفا كند، مزدش با خداست و هر كس چيزى از آنها را فروگذار نمايد، كيفرى را كه خداوند برايش در دنيا تعيين كرده است، [چنانچه آن را بچشد]، همان كيفر او خواهد بود، و هر كس [مجازاتش] تا آخرت به تأخير افتاد، سر و كارش با خداست. اگر خواست، او را عذاب مى كند و اگر خواست، او را مى بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أول-من-بايع-رسول-الله-تحت-الشجرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: أوَّلُ مَن بايَعَ رَسولَ اللّهِ تَحتَ الشَّجَرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: نخستين كسى كه در زير درخت با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كرد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فيما كَتَبَهُ إلى مُعاوِيَةَ ـ: أنَا أوَّلُ مَن بايَعَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله تَحتَ الشّجَرَةِ في قَولِهِ: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص268 عن عبد الملك بن هارون عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج33 ص233 ح517.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به معاويه ـ: من نخستين كسى بودم كه در زير درخت با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كرد و خدا فرموده است: «هر آينه خدا از مؤمنان، خشنود شد، آن گاه كه در زير درخت با تو بيعت مى كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: كانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بَيعَةٌ عامَّةٌ وبَيعَةٌ خاصَّةٌ؛ فَالخاصَّةُ بَيعَةُ الجِنِّ ولَم يَكُن لِلإِنسِ فيها نَصيبٌ، وبَيعَةُ الأَنصارِ ولَم يَكُن لِلمُهاجِرينَ فيها نَصيبٌ، وبَيعَةُ العَشيرَةِ ابتِداءً وبَيعَةُ الغَديرِ انتِهاءً، وقَد تَفَرَّدَ عَلِيٌ عليه السلام بِهِما وأَخَذَ بِطَرَفَيهِما. وأَمَّا البَيعَةُ العامَّةُ فَهِيَ بَيعَةُ الشَّجَرَةِ؛ وهِيَ سَمُرَةٌ أو أراكٌ عِندَ بِئرِ الحُدَيبِيَّةِ، ويُقالُ لَها بَيعَةُ الرِّضوانِ؛ لِقَولِهِ: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ»، وَالمَوضِعُ مَجهولٌ وَالشَّجَرَةُ مَفقودَةٌ، فَيُقالُ: إنَّها بِرَوحاءَ، فَلا يُدرى أرَوحاءُ مَكَّةَ عِندَ الحَمّامِ أو رَوحاءُ في طَريقِها؟ وقالوا: الشَّجَرَةُ ذَهَبَتِ السُّيولُ بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَد سَبَقَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام الصَّحابَةَ كُلَّهُم في هذِهِ البَيعَةِ أيضا بِأَشياءَ: مِنها أنَّهُ كانَ مِنَ السّابِقينَ فيها، ذَكَرَ أبو بَكرٍ الشِّيرازِيُّ في كِتابِهِ عَن جابِرٍ الأَنصارِيِّ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أوَّلَ مَن قامَ لِلبَيعَةِ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام، ثُمَّ أبو سِنانٍ عَبدُ اللّهِ بنُ وَهبٍ الأَسَدِيُّ، ثُمَّ سَلمانُ الفارِسِيُّ. وفي أخبارِ اللَّيثِ: إنَّ أوَّلَ مَن بايَعَ عَمّارٌ؛ يَعني بَعدَ عَلِيٍّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ إنَّهُ أولَى النّاسِ بِهذِهِ الآيَةِ؛ لِأَنَّ حُكمَ البَيعَةِ ما ذَكَرَهُ اللّهُ تَعالى: «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِى التَّوْرَاةِ وَ الْاءِنجِيلِ وَ الْقُرْءَانِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ. ورَوَوا جَميعا عَن جابِرٍ الأَنصارِيِّ أنَّهُ قالَ: بايَعَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلَى المَوتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص21، بحار الأنوار: ج38 ص217 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: پيامبر صلى الله عليه و آله يك بيعت عام داشت و يك بيعت خاص. بيعت هاى خاص، عبارت اند از: بيعت جنّيان [با ايشان] كه انسان ها در آن شركت نداشتند، بيعت انصار كه مهاجران در آن شركت نداشتند، بيعت عشيره در آغاز دعوت، و بيعت غدير در پايان كار. و على عليه السلام، تنها كسى است كه در هر دو بيعت اخير بود و دو سوى امر را در دست داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيعت عام، همان بيعت شجره است و آن، يك درخت طلح يا درخت مسواكى بود در كنار چاه حديبيّه. اين بيعت را به سبب آيه شريف: «هر آينه خدا از مؤمنان، خشنود شد»، بيعت رضوان مى گويند. محلّ آن، ناشناخته است و درخت هم از بين رفته است. گفته مى شود اين بيعت در روحاء بوده است؛ امّا معلوم نيست كه آيا مراد، روحاء مكّه، واقع در نزديك حمّام است يا روحاء واقع در راه مكّه. همچنين گفته اند كه درخت را سيل برده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام در اين بيعت نيز در چند چيز، گوى سبقت را از ساير صحابه ربود، از جمله اين كه در آن، پيش گام شد. ابو بكر شيرازى در كتابش از قول جابر انصارى مى گويد: نخستين كسى كه براى بيعت بر خاست، امير مؤمنان عليه السلام بود، سپس ابو سنان عبد اللّه بن وهب اسدى، سپس سلمان فارسى. و در اخبار ليث آمده است: نخستين كسى كه بيعت كرد، عمّار بود، يعنى نخستين كس پس از على عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگر، اين كه او سزاوارترينِ مردم به اين آيه است؛ چون حكم بيعت، آن است كه خداوند متعال فرموده است: «در حقيقت، خدا از مؤمنان، جان و مالشان را به بهاى اين كه بهشت براى آنان باشد، خريده است؛ همان كسانى كه در راه خدا مى جنگند و مى كشند و كشته مى شوند. اين، وعده حقّى در تورات و انجيل و قرآن، بر عهده اوست» تا آخر آيه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همگان از جابر انصارى روايت كرده اند كه گفت: ما با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر سر جان، بيعت كرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: قَولُهُ تَعالى: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ» نَزَلَت في أهلِ الحُدَيبِيَّةِ، قالَ جابِرٌ: كُنّا يَومَ الحُدَيبِيَّةِ ألفا وأربَعَمِئَةٍ، فَقالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: أنتُمُ اليَومَ خِيارُ أهلِ الأَرضِ، فَبايَعَنا تَحتَ الشَّجَرَةِ عَلَى المَوتِ، فَما نَكَثَ إلّا جَدُّ بنُ قَيسٍ وكانَ مُنافِقا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَولَى النّاسِ بِهذِهِ الآيَةِ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام؛ لِأَنَّهُ قالَ تَعالى: «وَ أَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا»؛ يَعني فَتحَ خَيبَرَ، وكانَ ذلِكَ عَلى يَدِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: ص276 ح258، كفاية الطالب: ص247 وزاد في ذيله «بإجماع منهم»؛ كشف الغمّة: ج1 ص305 وفيه «جزء بن قيس» بدل «جدّ بن قيس»، بحار الأنوار: ج36 ص121 ح65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، خوارزمى: آيه شريف: «هر آينه خدا از مؤمنان، خشنود شد، آن گاه كه در زير درخت با تو بيعت مى كردند»، در باره اهل حديبيّه نازل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر گفته است: در روز حديبيّه، ما هزار و چهارصد نفر بوديم. پيامبر صلى الله عليه و آله به ما فرمود: «شما امروز، بهترين مردمان روى زمين هستيد». ما در زير درخت بر سر جان، بيعت كرديم و تنها جدّ بن قيس، بيعت شكنى كرد، كه منافق بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سزاوارترينِ مردم به اين آيه، على بن ابى طالب عليه السلام است؛ چرا كه خداوند متعال فرموده است: «و ايشان را فتحى نزديك، پاداش داد» و مقصود، فتح خيبر است كه به دست على بن ابى طالب عليه السلام انجام گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شروط-بيعة-الرضوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: شُروطُ بَيعَةِ الرِّضوانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: شرط هاى بيعت رضوان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام عن عبد اللّه بن أبي بكر: دَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله النّاسَ إلَى البَيعَةِ، فَكانَت بَيعَةُ الرِّضوانِ تَحتَ الشَّجَرَةِ، فَكانَ النّاسُ يَقولونَ: بايَعَهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلَى المَوتِ. وكانَ جابِرُ بنُ عَبدِ اللّهِ يَقولُ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَم يُبايِعنا عَلَى المَوتِ، ولكِن بايَعَنا عَلى أن لا نَفِرَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج3 ص330، تفسير الطبري: ج13 الجزء 26 ص86، تفسير القرطبي: ج16 ص276 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام ـ به نقل از عبد اللّه بن ابى بكر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مردم را به بيعت فرا خواند، و بيعت رضوان، در زير درخت انجام شد. مردم مى گفتند كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از آنان بيعت تا پاى جان گرفت. البتّه جابر بن عبد اللّه مى گفت: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از ما بيعت تا پاى جان نگرفت؛ بلكه از ما بيعت گرفت كه فرار نكنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن معقل بن يسار: كُنتُ يَومَ بَيعَةِ الرِّضوانِ رافِعا غُصنا مِن أغصانِ الشَّجَرَةِ عَن رَأسِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُوَ يُبايِعُ النّاسَ، لَم يُبايِعهُم عَلَى المَوتِ، بايَعَهُم عَلى ألّا يَفِرّوا، وكانَ يُصافِحُ النِّساءَ مِن تَحتِ الثَّوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج20 ص201 ح454، المعجم الأوسط: ج7 ص357 ح.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از معقل بن يسار ـ: من در روز بيعت رضوان كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از مردم بيعت مى گرفت، شاخه اى از شاخه هاى درخت را از روى سر ايشان بالا گرفته بودم. ايشان از آنان بيعت تا پاى جان نگرفت؛ بلكه از آنان بيعت گرفت بر اين كه فرار نكنند. با زنان نيز از پشت جامه دست مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن جابر بن عبد اللّه ـ في قَولِهِ تَعالى: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ» ـ: بايَعنا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى ألّا نَفِرَّ، ولَم نُبايِعهُ عَلَى المَوتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص149 ح1591، المعجم الأوسط: ج6 ص306 ح6482، تاريخ دمشق: ج56 ص292.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: در باره آيه شريف «هر آينه خدا از مؤمنان، خشنود شد، آن گاه كه در زير درخت با تو بيعت مى كردند» ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از ما بيعت گرفت كه فرار نكنيم و بيعتمان با او بر سر جان نبود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن يزيد بن أبي عبيد: قُلتُ لِسَلَمَةَ بنِ الأَكوَعِ: عَلى أيِّ شَيءٍ بايَعتُم رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَومَ الحُدَيبِيَّةِ؟ قالَ: عَلَى المَوتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4ص 1529 ح3936، صحيح مسلم: ج3 ص1486 ح80، سنن الترمذي: ج4 ص150 ح1592.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از يزيد بن ابى عبيد ـ: از سلمة بن اكوع پرسيدم: در روز حديبيّه با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر سر چه چيز، بيعت كرديد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بر سر جان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن يزيد بن أبي عبيد عن سلمة: بايَعتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله ثُمَّ عَدَلتُ إلى ظِلِّ الشَّجَرَةِ، فَلَمّا خَفَّ النّاسُ قالَ: يَابنَ الأَكوَعِ ألا تُبايِعُ؟ قالَ: قُلتُ: قَد بايَعتُ يا رَسولَ اللّهِ! قالَ: وأَيضا. فَبايَعتُهُ الثّانِيَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: يا أبا مُسلِمٍ، عَلى أيِّ شَيءٍ كُنتُم تُبايِعونَ يَومَئِذٍ؟ قالَ: عَلَى المَوتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1081 ح2800، مسند ابن حنبل: ج5 ص548 ح16509، السنن الكبرى: ج8 ص252 ح16559 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از يزيد بن ابى عبيد ـ: سلمه گفت: من با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كردم و سپس به سايه درخت رفتم. چون مردم از پيرامون ايشان پراكنده شدند، فرمود: «اى پسر اكوع! بيعت نمى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من بيعت كردم، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «باز هم» و من دوباره با او بيعت كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من (يزيد بن ابى عبيد) به او (سلمه) گفتم: در آن روز، بر چه بيعت مى كرديد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بر سر جان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدد-المسلمين-في-بيعة-الرضوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: عَدَدُ المُسلِمينَ في بَيعَةِ الرِّضوانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: شمار مسلمانان در بيعت رضوان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: قَولُ اللّهِ عز و جل: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ» كَم كانوا؟ قالَ: ألفا ومِئَتَينِ، قُلتُ: هَل كانَ فيهِم عَلِيٌّ عليه السلام؟ قالَ: نَعَم، عَلِيٌّ سَيِّدُهُم وشَريفُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص595 ح7، بحار الأنوار: ج24 ص93 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة ـ به نقل از جابر ـ: از امام باقر عليه السلام در باره آيه شريف: «هر آينه خدا از مؤمنان، خشنود شد، آن گاه كه در زير درخت با تو بيعت مى كردند» پرسيدم كه: [بيعت كنندگان] چند نفر بودند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هزار و دويست نفر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آيا على عليه السلام هم در بين آنان بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى! على، آقا و بزرگ ايشان بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبد اللّه بن أبي أوفى: كانَ أصحابُ الشَّجَرَةِ ألفا وثَلاثَمِئَةٍ، وكانَت أسلَمُ ثُمنَ المُهاجِرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4 ص1526 ح3924، صحيح مسلم: ج3 ص1485 ح75، صحيح ابن حبّان: ج11 ص128 ح4803، السنن الكبرى: ج5 ص385 ح10202 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج10 ص480 ح30150.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عبد اللّه بن ابى اَوفى ـ: شمار بيعت كنندگان در زير درخت، هزار و سيصد تن بود و قبيله اسلم، يك هشتم مهاجران بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن جابر: كُنّا يَومَ الحُدَيبِيَّةِ ألفا وأَربَعَمِئَةٍ، فَقالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: أنتُمُ اليَومَ خَيرُ أهلِ الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1484 ح71، مسند ابن حنبل: ج5 ص40 ح14317، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص464 ح11507، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص510 ح12، كنز العمّال: ج10 ص475 ح30143.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از جابر ـ: ما در روز حُدَيبيّه، هزار و چهار صد نفر بوديم. پيامبر صلى الله عليه و آله به ما فرمود: «شما امروز، بهترين مردمان روى زمين هستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن سالم بن أبي الجعد: سَأَلتُ جابِرَ بنَ عَبدِ اللّهِ: كَم كُنتُم يَومَ الشَّجَرَةِ؟ قالَ: كُنّا ألفا وخَمسَمِئَةٍ. وذَكَرَ عَطَشا أصابَهُم، قالَ: فَاُتِيَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، بِماءٍ في تَورٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّورُ: هو إناء من صُفر أو حجارة كالإجّانة (النهاية: ج1 ص199 «تور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَوَضَعَ يَدَهُ فيهِ فَجَعَلَ الماءُ يَخرُجُ مِن بَينِ أصابِعِهِ كَأَنَّهَا العُيونُ. قالَ: فَشَرِبنا ووَسِعَنا وكَفانا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: كَم كُنتُم؟ قالَ: لَو كُنّا مِئَةَ ألفٍ لَكَفانا، كُنّا ألفا وخَمسَمِئَةٍ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج2 ص98، مسند الطيالسي: ص239 ح1729؛ مجمع البيان: ج9 ص167، بحار الأنوار: ج20 ص346.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از سالم بن ابى جعد ـ: از جابر بن عبد اللّه پرسيدم: در روز شجره، چند نفر بوديد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ما هزار و پانصد نفر بوديم. او از تشنگى اى كه [در آن روز] به آنان دست داد، ياد كرد و گفت: تاس آبى براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آوردند و ايشان دستش را در آن گذاشت و آب از ميان انگشتان او چون چشمه بيرون مى زد، به طورى كه همه ما نوشيديم و سيراب شديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چند نفر بوديد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جابر گفت: اگر صد هزار نفر هم بوديم، كفايتمان مى كرد! ما هزار و پانصد نفر بوديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس ـ في قَولِهِ: «لَّقَدْ رَضِىَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ» ـ: كانَ أهلُ البَيعَةِ تَحتَ الشَّجَرَةِ ألفا وخَمسَمِئَةٍ وخَمسا وعِشرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج13 الجزء 26 ص87، تاريخ الطبري: ج2 ص621.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از ابن عبّاس، در باره آيه شريف: «هر آينه خدا از مؤمنان، خشنود شد، آن گاه كه در زير درخت با تو بيعت مى كردند» ـ: بيعت كنندگان در زير درخت، هزار و پانصد و بيست و پنج نفر بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-بيعة-الفتح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: بيعة الفتح&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: بيعت فتح&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شروط-بيعة-الرجال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: شُروطُ بَيعَةِ الرِّجالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: شرط هاى بيعت مردان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: لَمّا دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مَكَّةَ... ثُمَّ جَلَسَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِلبَيعَةِ عَلَى الصَّفا... وَاجتَمَعَ النّاسُ لِبَيعَةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلَى الإِسلامِ، فَكانَ يُبايِعُهُم عَلَى السَّمعِ وَالطّاعَةِ للّهِِ ولِرَسولِهِ فيمَا استَطاعوا، فَكانَت هذِهِ بَيعَةَ الرِّجالِ. وأَمّا بَيعَةُ النِّساءِ، فَإِنَّهُ لَمّا فَرَغَ مِنَ الرِّجالِ بايَعَ النِّساءَ، فَأَتاهُ مِنهُنَّ نِساءٌ مِن نِساءِ قُرَيشٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل في التاريخ: ج1 ص618، تاريخ الطبري: ج3 ص61 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل فى التاريخ: چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به مكّه وارد شد...، براى بيعت، بالاى كوه صفا نشست... و مردم براى بيعت با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر اسلام جمع شدند. او از آنان بيعت مى گرفت كه در حدّ توان، از خدا و پيامبرش حرف شنوى و اطاعت داشته باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين، بيعت مردان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا بيعت با زنان؛ ايشان چون از بيعت با مردان فراغت يافت، با زنان بيعت كرد؛ زيرا گروهى از زنان قريش براى بيعت با ايشان آمده بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن مجاشع [بن مسعود]: أتَيتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله بِأَخي بَعدَ الفَتحِ، قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ جِئتُكَ بِأَخي لِتُبايِعَهُ عَلَى الهِجرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذَهَبَ أهلُ الهِجرَةِ بِما فيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: عَلى أيِّ شَيءٍ تُبايِعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُبايِعُهُ عَلَى الإِسلامِ وَالإِيمانِ وَالجِهادِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4 ص1566 ح4054 وج 3 ص1082 ح2802، صحيح مسلم: ج3 ص1487 ح84 وزاد في آخره «والخير»، مسند ابن حنبل: ج5 ص374 ح15848 وح 15851، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص714 ح6581 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج1 ص103 ح462 وص 101 ح452.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از مجاشع [بن مسعود] ـ: بعد از فتح [مكّه]، برادرم را نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آوردم و گفتم: اى پيامبر خدا! برادرم را نزد شما آورده ام تا بر هجرت با او، بيعت كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اهل هجرت، گوى سبقت را ربودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بر چه چيز با او بيعت مى كنيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با او بر اسلام و ايمان و جهاد، بيعت مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن محمّد بن الأسود: أنَّ أباهُ الأَسوَدَ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله يُبايِعُ النّاسَ يَومَ الفَتحِ، قالَ: جَلَسَ عِندَ قَرنِ مَسقَلَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَرن مَسقَلَة: هو قرنٌ قد بقيت منه بقيّة بأعلى مكّة في دُبُر دارِ سَمُرة عند موقف الغنم بين شِعب ابن عامر وحرف دار رابغة في أصله. ومَسقَلة: رجل كان يسكنه في الجاهليّة (أخبار مكّة للأزرقي: ج2 ص270).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَبايَعَ النّاسَ عَلَى الإِسلامِ وَالشَّهادَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص259 ح15431، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص335 ح5283، المصنّف لعبد الرزّاق: ج6 ص5 ح9820 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ در باره محمّد بن اسود ـ: پدرش اسود در روز فتح [مكّه]، پيامبر صلى الله عليه و آله را ديد كه با مردم بيعت مى كند. اسود گفت: پيامبر صلى الله عليه و آله در كنار قرنِ مَسقَله نشست و با مردم بر اسلام و شهادت [دادن به يگانگى خدا و نبوّت خود]، بيعت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن يعلى بن اُميّة: كَلَّمتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله في أبي اُمَيَّةَ يَومَ الفَتحِ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ بايِع أبي عَلَى الهِجرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اُبايِعُهُ عَلَى الجِهادِ، فَقَدِ انقَطَعَتِ الهِجرَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص479 ح5789، سنن النسائي: ج7 ص141، مسند ابن حنبل: ج6 ص282 ح17980.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از يعلى بن اميّه ـ: در روز فتح [مكّه] در باره پدرم اميّه با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفتگو كردم و گفتم: اى پيامبر خدا! با پدرم بر هجرت، بيعت كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «با او بر جهاد، بيعت مى كنم. هجرت، پايان يافته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شروط-بيعة-النساء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: شُروطُ بَيعَةِ النِّساءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: شرط هاى بيعت زنان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئا وَ لَا يَسْرِقْنَ وَ لَا يَزْنِينَ وَ لَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَ لَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى پيامبر! چون زنان باايمان نزد تو آيند كه [با اين شرط] با تو بيعت كنند كه چيزى را با خدا شريك نسازند، و دزدى نكنند، و زنا نكنند، و فرزندان خود را نكشند، و بچّه هاى نامشروعى را كه پس انداخته اند، با بهتان به شوهر نبندند، و در كار نيك، از تو نافرمانى نكنند، با آنان بيعت كن و از خدا برايشان آمرزش بخواه، كه خدا آمرزگار و مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الميزان في تفسير القرآن: ج19 ص242 و 243.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن: ج19 ص242 و 243.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن عبّاس: خَرَجَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله كَأَنّي أنظُرُ إلَيهِ حينَ يُجلِسُ بِيَدِهِ، ثُمَّ أقبَلَ يَشُقُّهُم حَتّى جاءَ النِّساءَ مَعهُ بِلالٌ، فَقالَ: «يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ» الآيَةَ. ثُمَّ قالَ حينَ فَرَغَ مِنها: أنتُنَّ عَلى ذلِكِ؟ قالَتِ امرَأَةٌ واحِدَةٌ مِنهُنَّ لَم يُجِبهُ غَيرُها: نَعَم...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَصَدَّقنَ. فَبَسَطَ بِلالٌ ثَوبَهُ ثُمَّ قالَ: هَلُمَّ لَكُنَّ فِداءٌ أبي واُمّي. فَيُلقينَ الفَتَخَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَتَخ: كلّ خلخال لا يجرس (لسان العرب: ج3 ص40 «جرس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالخَواتيمَ في ثَوبِ بِلالٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص332 ح936، صحيح مسلم: ج2 ص602 ح1، مسند ابن حنبل: ج1 ص710 ح3064 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله بيرون آمد و گويى هم اينك او را مى بينم كه با [اشاره] دستش [مردم را] مى نشاند. سپس در حالى كه بلال همراهى اش مى كرد، صفوف آنان را شكافت، تا اين كه به نزد زنان آمد و اين آيه: «اى پيامبر! آن گاه كه زنان مؤمن نزدت آمدند تا با تو بيعت كنند» را تا آخر آن خواند، و چون آن را تمام كرد، فرمود: «آيا شما هنوز هم بر اين بيعت، پايدار هستيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك زن از ميان آنان جواب داد: آرى.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «پس صدقه بدهيد». بلال، جامه اش را پهن كرد و آن گاه گفت: بياييد، پدر و مادرم به فدايتان! و زنان شروع به ريختن خلخال ها و انگشترهاى خود در جامه بلال كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عروة بن الزبير: إنَّ عائِشَةَ زَوجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله أخبَرَتهُ: أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ يَمتَحِنُ مَن هاجَرَ إلَيهِ مِنَ المُؤمِناتِ بِهذِهِ الآيَةِ؛ بِقَولِ اللّهِ: «يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ» إلى قَولِهِ: «غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُروَةُ: قالَت عائِشَةُ: فَمَن أقَرَّ بِهذَا الشَّرطِ مِنَ المُؤمِناتِ قالَ لَها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: قَد بايَعتُكِ كَلاما. ولا وَاللّهِ ما مَسَّت يَدُهُ يَدَ امرَأَةٍ قَطُّ فِي المُبايَعَةِ، ما يُبايِعُهُنَّ إلّا بِقَولِهِ: قَد بايَعتُكِ عَلى ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4 ص1856 ح4609 و ج2 ص967 ح2564 نحوه، مسند ابن حنبل: ج10 ص137 ح26386.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عروة بن زبير ـ: عايشه همسر پيامبر صلى الله عليه و آله، به من خبر داد كه: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله زنان مؤمنى را كه به سوى او مهاجرت كرده بودند، با اين آيه مى آزمود: «اى پيامبر! هر گاه زنان مؤمن نزدت آمدند تا با تو بيعت كنند» تا «آمرزگار و مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عايشه گفت: پس هر يك از زنان مؤمن كه به اين شرط ها اقرار مى كرد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او مى فرمود: «با تو به گفتار، بيعت كردم». به خدا سوگند كه هرگز دست ايشان در بيعت، دست زنى را لمس نكرد؛ بلكه با اين جمله با ايشان بيعت مى كرد: «بر اين شرط ها با تو بيعت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: رُوِيَ أنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله بايَعَهُنَّ وكانَ عَلَى الصَّفا وكانَ عُمَرُ أسفَلَ مِنهُ، وهِندٌ بِنتُ عُتبَةَ مُتَنَقِّبَةٌ مُتَنَكِّرَةٌ مَعَ النِّساءِ خَوفا أن يَعرِفَها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُبايِعُكُنَّ عَلى ألّا تُشرِكُنَّ بِاللّهِ شَيئا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت هِندٌ: إنَّكَ لَتَأخُذُ عَلَينا أمرا ما رَأَيناكَ أخَذتَهُ عَلَى الرِّجالِ؛ وذلِكَ أنَّهُ بايَعَ الرِّجالَ يَومَئِذٍ عَلَى الإِسلامِ وَالجِهادِ فَقَط.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: ولا تَسرِقنَ. فَقالَت هِندٌ: إنَّ أبا سُفيانَ رَجُلٌ مُمسِكٌ وإنّي أصَبتُ مِن مالِهِ هَناتٍ، فَلا أدري أيَحِلُّ لي أم لا؟ فَقالَ أبو سُفيانَ: ما أصَبتِ مِن مالي فيما مَضى وفيما غَبَرَ فَهُوَ لَكِ حَلالٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَضَحِكَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وعَرَفَها، فَقالَ لَها: وإنَّكِ لَهِندٌ بِنتُ عُتبَةَ؟ قالَت: نَعَم، فَاعفُ عَمّا سَلَفَ يا نَبِيَّ اللّهِ، عَفَا اللّهُ عَنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: ولا تَزنينَ. فَقالَت هِندٌ: أوَ تَزنِي الحُرَّةُ؟.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: ولا تَقتُلنَ أولادَكُنَّ. فَقالَت هِندٌ: رَبَّيناهُم صِغارا وقَتَلتُموهُم كِبارا، وأَنتُم وهُم أعلَمُ! وكانَ ابنُها حَنظَلَةُ بنُ أبي سُفيانَ قَتَلَهُ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام يَومَ بَدرٍ، فَضَحِكَ عُمَرُ حَتَّى استَلقى، وتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَمّا قالَ: ولا تَأتينَ بِبُهتانٍ، فَقالَت هِندٌ: وَاللّهِ إنَّ البُهتانَ قَبيحٌ وما تَأمُرُنا إلّا بِالرُّشدِ ومَكارِمِ الأَخلاقِ. ولَمّا قالَ: «وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ»، فَقالَت هِندٌ: ما جَلَسنا مَجلِسَنا هذا وفي أنفُسِنا أن نَعصِيَكَ في شَيءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج9 ص414، بحار الأنوار: ج21 ص98؛ تفسير القرطبي: ج18 ص71، تفسير ابن كثير: ج8 ص124 عن ابن عبّاس، تاريخ الطبري: ج3 ص61 عن قتادة السدوسي، تاريخ دمشق: ج70 ص181 عن مقاتل بن سليمان و كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: روايت شده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در حالى با زنان بيعت كرد كه بالاى كوه صفا بود و عمر، پايين تر از ايشان نشسته بود. هند دختر عتبه نيز در ميان زنان بود و از ترس آن كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله او را بشناسد، نقاب زده و ناشناس آمده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «با شما بر اين امر، بيعت مى كنم كه چيزى را شريك خدا قرار ندهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هند گفت: تو از ما پيمانى مى گيرى كه نديديم آن پيمان را از مردها بگيرى. در آن روز، پيامبر صلى الله عليه و آله با مردها فقط بر اسلام و جهاد، بيعت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله ادامه داد: «و دزدى نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هند گفت: ابو سفيان، مرد خسيسى است و من از اموال او، مقدارى اندك برداشته ام و نمى دانم بر من حلال است يا نه؟ ابو سفيان گفت: آنچه در گذشته از اموال من برداشته اى، بر تو حلال باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خنديد و هند را شناخت و فرمود: «تو، هند دختر عُتبه اى؟»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بله. اى پيامبر خدا! از گذشته ها در گذر. خدا از تو در گذرد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله ادامه داد: «و زنا نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هند گفت: مگر زن آزاده، زنا مى كند؟...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله ادامه داد: «و فرزندان خود را نكشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هند گفت: ما به كودكى، آنان را پرورديم و شما آنها را در بزرگى كشتيد. و شما و آنان بهتر دانيد. پسر او، حنظلة بن ابى سفيان، در روز بدر، به دست على بن ابى طالب عليه السلام كشته شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمَر، خنديد، چندان كه از شدّت خنده به پشت افتاد، و پيامبر صلى الله عليه و آله هم تبسّم كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون فرمود: «و بهتان نزنيد»، هند گفت: به خدا سوگند كه بهتان، كار زشتى است، و تو ما را جز به درستى و اخلاق والا، فرمان نمى دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون فرمود: «و در كار نيك، از تو نافرمانى نكنند»، هند گفت: اگر قصد داشتيم در كارى از تو نافرمانى كنيم، اين جا ننشسته بوديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا فَتَحَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مَكَّةَ بايَعَ الرِّجالَ، ثُمَّ جاءَ النِّساءُ يُبايِعنَهُ، فَأَنزَلَ اللّهُ عز و جل: «يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئا وَ لَا يَسْرِقْنَ وَ لَا يَزْنِينَ وَ لَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَ لَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ»، فَقالَت هِندٌ: أمَّا الوَلَدُ فَقَد رَبَّينا صِغارا وقَتَلتَهُم كِبارا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَت اُمُّ حَكيمٍ بِنتُ الحارِثِ بنِ هِشامٍ ـ وكانَت عِندَ عِكرِمَةَ بنِ أبي جَهلٍ ـ: يا رَسولَ اللّهِ، ما ذلِكَ المَعروفُ الَّذي أمَرَنَا اللّهُ أن لا نَعصِيَنَّكَ فيهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تَلطِمنَ خَدّا، ولا تَخمِشنَ وَجها، ولا تَنتِفنَ شَعرا، ولا تَشقُقنَ جَيبا، ولا تُسَوِّدنَ ثَوبا، ولا تَدعِينَ بِوَيلٍ. فَبايَعَهُنَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى هذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: يا رَسولَ اللّهِ كَيفَ نُبايِعُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّني لا اُصافِحُ النِّساءَ. فَدَعا بِقَدَحٍ مِن ماءٍ فَأَدخَلَ يَدَهُ ثُمَّ أخرَجَها، فَقالَ: أدخِلنَ أيدِيَكُنَّ فِي هذَا الماءِ فَهِيَ البَيعَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص527 ح5 عن أبان، بحار الأنوار: ج21 ص134 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مكّه را فتح كرد، با مردان، بيعت نمود و سپس زنان براى بيعت كردن با ايشان آمدند. پس، خداوند عز و جل اين آيه را نازل فرمود: «اى پيامبر! چون زنان باايمان نزدت آيند تا با تو بيعت كنند كه چيزى را با خدا شريك نسازند، و دزدى نكنند، و زنا نكنند، و فرزندان خود را نكشند، و بچّه هاى نامشروع را كه پس انداخته اند، با بهتان به شوهر نبندند، و در كار نيك، از تو نافرمانى نكنند، با آنان بيعت كن و از خدا برايشان آمرزش بخواه، كه خدا آمرزنده و مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هند گفت: فرزندان را ما به كودكى پرورديم و چون بزرگ شدند، شما آنها را كشتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّ حكيم، دختر حارث بن هشام و همسر عِكرِمة بن ابى جهل، گفت: اى پيامبر خدا! آن كار نيكى كه خدا به ما امر كرده است تا در آن از تو نافرمانى نكنيم، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[در عزا و ماتم] بر صورت خود، سيلى نزنيد، چهره مخراشيد، موى خود را نكنيد، گريبان ندريد، جامه سياه [به نشانه عزا] نپوشيد، و شيون سر ندهيد. با اين شرط ها، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با آنها بيعت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّ حكيم گفت: اى پيامبر خدا! چگونه با تو بيعت كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من با زنان دست نمى دهم». پس، قدحى آب خواست و دستش را در آن فرو برد و بيرون آورد و فرمود: «دست هايتان را در اين آب فرو بريد. اين، بيعت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي ـ في قَولِهِ تَعالى: «يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئا وَ لَا يَسْرِقْنَ وَ لَا يَزْنِينَ وَ لَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَ لَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» ـ: نَزَلَت يَومَ فَتحِ مَكَّةَ؛ وذلِكَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَعَدَ فِي المَسجِدِ يُبايِعُ الرِّجالَ إلى صَلاةِ الظُّهرِ وَالعَصرِ، ثُمَّ قَعَدَ لِبَيعَةِ النِّساءِ، وأَخَذَ قَدَحا مِن ماءٍ فَأَدخَلَ يَدَهُ فيهِ، ثُمَّ قالَ لِلنِّساءِ: مَن أرادَت أن تُبايِعَ فَلتُدخِل يَدَها فِي القَدَحِ، فَإِنّي لا اُصافِحُ النِّساءَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قَرَأَ عَلَيهِنَّ ما أنزَلَ اللّهُ مِن شُروطِ البَيعَةِ عَلَيهِنَّ، فَقالَ: «عَلَى أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئا وَ لَا يَسْرِقْنَ وَ لَا يَزْنِينَ وَ لَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَ لَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ»، فَقامَت اُمُّ حَكيمٍ ابنَةُ الحارِثِ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ، فَقالَت: يا رَسولَ اللّهِ، ما هذَا المَعروفُ الَّذي أمَرَنَا اللّهُ بِهِ أن لا نَعصِيَكَ فيهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أن لا تَخمِشنَ وَجها، ولا تَلطِمنَ خَدّا، ولا تَنتِفنَ شَعرا، ولا تَمزِقنَ جَيبا، ولا تُسَوِّدنَ ثَوبا، ولا تَدعونَ بِالوَيلِ وَالثُّبورِ، ولا تُقيمَنَّ عِندَ قَبرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبايَعَهُنَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى هذِهِ الشُّروطِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص364، بحار الأنوار: ج21 ص113 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ در باره آيه شريف: «اى پيامبر! هر گاه زنان باايمان نزدت آمدند تا با تو بيعت كنند كه چيزى را شريك خدا قرار ندهند و دزدى نكنند و زنا ندهند و فرزندان خود را نكشند و بچّه هاى نامشروع را با بهتان به شوهران خود نبندند و در هيچ كار نيكى، از تو نافرمانى نكنند، با آنها بيعت كن و برايشان از خدا آمرزش بخواه، كه خداوند، آمرزنده و مهربان است» ـ: اين آيه در روز فتح مكّه نازل شد. در آن روز، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در مسجد نشست و تا نماز ظهر و عصر با مردان بيعت مى كرد. سپس براى بيعت با زنان نشست و قدح آبى گرفت و دستش را در آن فرو برد، و به زنان فرمود: «هر كس مى خواهد بيعت كند، دستش را در قدح فرو برد؛ زيرا من با زنان دست نمى دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه شرط هايى را كه خداوند براى بيعت آنان نازل كرده بود، برايشان خواند و فرمود: «[با اين شرط كه] چيزى را شريك خدا قرار ندهند، و دزدى نكنند، و زنا ندهند، و فرزندانشان را نكشند، و بچّه هاى نامشروع را با بهتان به شوهرانشان نبندند، و در هيچ كار نيكى، از تو نافرمانى نكنند، با آنان بيعت كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّ حكيم، دختر حارث بن عبد المطّلب، بر خاست و گفت: اى پيامبر خدا! اين كار نيكى كه خدا به ما امر كرده است كه در آن از تو نافرمانى نكنيم، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه چهره مخراشيد، سيلى بر خود نزنيد، موى خود را نكنيد، گريبان ندريد، جامه سياه نكُنيد، شيون و فغان، سر ندهيد، و بر سر قبرى مُقيم نشويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر اين شرط ها با آنان بيعت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن اُمّ عطيّة: أخَذَ عَلَينَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عِندَ البَيعَةِ ألّا نَنوحَ، فَما وَفَت مِنَّا امرَأَةٌ غَيرُ خَمسِ نِسوَةٍ: اُمُّ سُلَيمٍ، واُمُّ العَلاءِ، وَابنَةُ أبي سَبرَةَ امَرأَةُ مُعاذٍ، وَامرَأَتانِ. أوِ ابنَةُ أبي سَبرَةَ، وَامرَأَةُ مُعاذٍ، وَامرَأَةٌ اُخرى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص440 ح1244، صحيح مسلم: ج2 ص645 ح31، مسند ابن حنبل: ج10 ص367 ح27374 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از اُمّ عطيّه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در بيعت، از ما پيمان گرفت كه مويه گرى نكنيم؛ امّا از ميان ما، تنها پنج زن به آن، وفادار ماندند: امّ سُلَيم، امّ العلاء، دختر ابو سَبره (زن مُعاذ) و دو زن ديگر، يا دختر ابو سبره و زن معاذ و يك زن ديگر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن بكر بن عبد اللّه: أخَذَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فِي البَيعَةِ عَلَى النِّساءِ: ألّا يَشقُقنَ جَيبا، ولا يَدَّعينَ وَيلاً، ولا يَخمِشنَ وَجها، ولا يَقُلنَ هُجرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج8 ص9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از بكر بن عبد اللّه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در بيعت از زنان، پيمان گرفت كه: گريبان ندرند، شيون و فغان سر ندهند، چهره مخراشند و ياوه نگويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود عن امرأة من المبايعات: كانَ فيما أخَذَ عَلَينا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فِي المَعروفِ الَّذي أخَذَ عَلَينا ألّا نَعصِيَهُ فيهِ: ألّا نَخمِشَ وَجها، ولا نَدعُوَ وَيلاً، ولا نَشُقَّ جَيبا، وألّا نَنشُرَ شَعرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص194 ح3131، المعجم الكبير: ج25 ص184 ح451، اُسد الغابة: ج7 ص420 الرقم 7695 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از زنى از بيعت كنندگان ـ: از جمله كارهاى نيكى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از ما پيمان گرفت كه در آنها از او نافرمانى نكنيم، اين بود: چهره نخراشيم، شيون و فغان سر ندهيم، گريبان ندريم، و مو پريشان نسازيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن اُمّ عطيّة: لَمّا قَدِمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله المَدينَةَ، جَمَعَ نِساءَ الأَنصارِ في بَيتٍ ثُمَّ بَعَثَ إلَيهِنَّ عُمَرَ بنَ الخَطّابِ، قامَ عَلَى البابِ فَسَلَّمَ فَرَدَدنَ عَلَيهِ السَّلامَ، فَقالَ: أنَا رَسولُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلَيكُنَّ، قُلنا: مَرحَبا بِرَسولِ اللّهِ ورَسولِ رَسولِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: تُبايِعنَ عَلى ألّا تُشرِكنَ بِاللّهِ شَيئا، ولا تَزنينَ، ولا تَقتُلنَ أولادَكُنَّ، ولا تَأتينَ بِبُهتانٍ تَفتَرينَهُ بَينَ أيديكُنَّ وأَرجُلِكُنَّ، ولا تَعصينَهُ في مَعروفٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلنا: نَعَم. فَمَدَدنا أيدِينَا مِن داخِلِ البَيتِ، ومَدَّ يَدَهُ مِن خارِجِ البَيتِ، ثُمَّ قالَ: اللّهُمَّ اشهَد. وأَمَرَنا بِالعيدَينِ أن نُخرِجَ العُتَّقَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاتق: الشابّة أوّل ما تُدرِكُ، ويُجمَعُ على العُتَّقِ (لسان العرب: ج10 ص236 «عتق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالحُيَّضَ، ونَهى عَنِ اتِّباعِ الجَنائِزِ، ولا جُمُعَةَ عَلَينا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسَأَلتُها عَن قَولِهِ: «وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ»، قالَت: نُهينا عَنِ النِّياحَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج7 ص402 ح20823، صحيح ابن حبّان: ج7 ص314 ح3041، صحيح ابن خزيمة: ج3 ص112 ح1722، السنن الكبرى: ج3 ص262 ح5637 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج1 ص321 ح1503.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از امّ عطيّه گفت ـ: هنگامى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به مدينه آمد، زنان انصار را در اتاقى جمع كرد و سپس عمر بن خطّاب را به سوى آنان فرستاد. عمر بر در ايستاد و سلام كرد. زنان سلامش را جواب دادند. عمر گفت: من فرستاده پيامبر خدا به نزد شما هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: خير مقدم باد، به پيامبر خدا و فرستاده پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر گفت: بيعت مى كنيد بر اين كه: چيزى را شريك خدا قرار ندهيد، و زنا نكنيد، و فرزندانتان را نكشيد، و بچّه نامشروع را با بهتان به شوهرانتان نبنديد، و در هيچ كار نيكى، از او (پيامبر صلى الله عليه و آله) نافرمانى نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: آرى. و دست هايمان را از داخل اتاق بيرون داديم. او نيز دستش را از بيرون اتاق دراز كرد و سپس گفت: بار خدايا! شاهد باش. و به ما دستور داد كه در دو عيد [فطر و قربان]، دختران نورسيده و زنان حائض را بيرون آوريم، و ما را از تشييع جنازه ها نهى كرد و گفت كه نماز جمعه بر ما [زنان] واجب نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امّ عطيّه در باره سخن خداوند: «و در هيچ كار نيكى، از تو نافرمانى نكنند» پرسيدم. گفت: از مويه گرى و شيون، نهى شديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي عن أميمة بنت رقيقة: أتَيتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله في نِسوَةٍ مِنَ الأَنصارِ نُبايِعُهُ، فَقُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، نُبايِعُكَ عَلى ألّا نُشرِكَ بِاللّهِ شَيئا، ولا نَسرِقَ، ولا نَزِنيَ، ولا نَأتِيَ بِبُهتانٍ نَفتَريهِ بَينَ أيدينا وأَرجُلِنا، ولا نَعصِيَكَ في مَعروفٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فيمَا استَطَعتُنَّ وأَطَقتُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: قُلنا: رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أرحَمُ بِنا مِن أنفُسِنا. قُلنا: يا رَسولَ اللّهِ لا تُصافِحُنا، هَلُمَّ نُبايِعُكَ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنّي لا اُصافِحُ النِّساءَ، إنَّما قَولي لِمِئَةِ امرَأَةٍ كَقَولي لِامرَأَةٍ واحِدَةٍ ـ أو مِثلَ قَولي لِامرَأَةٍ واحِدَةٍ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج4 ص429 ح7804.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى، نسائى ـ به نقل از اَميمه دختر رقيقه ـ: با گروهى از زنان انصار براى بيعت، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفتم. گفتيم: اى پيامبر خدا! با تو بيعت مى كنيم كه: به خدا شرك نورزيم، و دزدى نكنيم، و زنا ندهيم، و بچّه هاى نامشروع را با بهتان به شوهرانمان نسبت ندهيم، و در هيچ كار نيكى، از تو نافرمانى نكنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تا جايى كه توانستيد و تاب آورديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: پيامبر خدا به ما از خود ما مهربان تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: اى پيامبر خدا! با ما دست نمى دهى؟ بيا با تو بيعت كنيم، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «من با زنان دست نمى دهم؛ بلكه سخن من با صد زن، همانند سخنم با يك زن است» يا فرمود: «مثل سخنم با يك زن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: أخَذَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله البَيعَةَ عَلَى النِّساءِ: ألّا يَنحُنَ، ولا يَخمِشنَ، ولا يَقعُدنَ مَعَ الرِّجالِ فِي الخَلاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص226، الكافي: ج5 ص519 ح6 عن مسمع أبي سيّار نحوه، مكارم الأخلاق: ج1 ص497 ح1726 عن الإمام الصادق عليه السلام و ليس فيه «البيعة»، بحار الأنوار: ج82 ص101 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از زنان، بيعت گرفت كه: مويه گرى نكنند، چهره نخراشند، و در خلوت با مردان ننشينند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الاسلام: عَنهُ صلى الله عليه و آله أنَّهُ كانَ مِمّا يَأخُذُ عَلَى النِّساءِ فِي البَيعَةِ: ألّا يُحَدِّثنَ مِنَ الرِّجالِ إلّا ذا مَحرَمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص214 ح791، مستدرك الوسائل: ج14 ص272 ح16690.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: يكى از شرط هايى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در بيعت از زنان گرفت، اين بود كه با مردان نامحرم، هم سخن نشوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أنس: أخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عَلَى النِّساءِ حينَ بايَعَهُنَّ ألّا يَنُحنَ، فَقُلنَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ نِساءً أسعَدنَنا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إسعاد النساء في المناحات: هو أن تقوم المرأة فتقوم معها اُخرى من جاراتها فتساعدها على النياحة (النهاية: ج2 ص366 «سعد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الجاهِلِيَّةِ أفَنُسعِدُهُنَّ فِي الإِسلامِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: لا إسعادَ فِي الإِسلامِ، ولا شِغارَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِغارُ: هو نكاح معروف في الجاهلية؛ كان يقول الرجل للرجل: شاغرني؛ أي زوّجني اُختك أو بنتك، حتّى اُزوّجك اُختي أو بنتي، ولا يكون بينهما مهر (النهاية: ج2 ص482 «شغر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا عُقرَ فِي الإِسلامِ، ولا جَلَبَ فِي الإِسلامِ ولا جَنَبَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَلَب والجَنَب: هو أن يَقدِم المصدّق على أهل الزكاة، فينزل موضعاً ثمّ يرسل من يجلب إليه الأموال من أماكنها ليأخذ صدقتها، فنُهي عن ذلك (النهاية: ج1 ص281 «جلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَنِ انتَهَبَ فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص392 ح13031، صحيح ابن حبّان: ج7 ص415 ح3146، المصنّف لعبد الرزّاق: ج3 ص560 ح6690، كنز العمّال: ج4 ص346 ح10822.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از اَ نَس ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هنگامى كه با زنان بيعت كرد، از آنان پيمان گرفت كه نوحه گرى نكنند. زنان گفتند: اى پيامبر خدا! در جاهليت، زنانى بودند كه با ما در نوحه گرى، همنوايى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «اِسعاد» در متن عربى، به معناى همنوايى زنان در نوحه و مويه كردن است. در جاهليت، رسم بود كه وقتى زنى عزيزش را از دست مى داد، تا يك سال بر او مى گريست، و همسايگان و خويشاوندانش او را در اين كار، كمك مى كردند، يعنى در تعداد و اوقات گريه كردن ها با او جمع مى شدند و تا زمانى كه آن زن بر عزيزش نوحه و گريه مى كرد، آنان نيز از او تبعيت و به او كمك مى كردند، و هر گاه بعداً يكى ديگر از آنها مصيبت زده مى شد، زنان ديگر در نوحه و گريه به كمكش مى رفتند. پيامبر صلى الله عليه و آله از اين كار، نهى فرمود (لسان العرب: مادّه «سعد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى كردند. آيا در اسلام، ما نيز با آنان همنوايى بكنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «در اسلام، همنوايى در نوحه گرى، جايز نيست. در اسلام، ازدواج شغار&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شغار، نوعى ازدواج در جاهليت بوده است كه در آن مردى به مردى مى گفت: «شاغَرَنى» يعنى خواهر يا دخترت را به ازدواج من در آور تا متقابلاً من خواهر يا دخترم را به ازدواج تو در آورم، بدون آن كه بين آن دو، مهريّه اى قرار داده شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نحر كردن شتر، جايز نيست. در اسلام، جَلَب و جَنَب&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَلَب و جَنَب، به اين معناست كه كارگزار زكات براى دريافت زكات از مردم ناحيه اى، در جايى دورتر چادر زند و سپس كسى را بفرستد كه زكات ها را جمع آورى كند و برايش بياورد. از اين كار، نهى شده است. در معناى اين دو واژه، اقوال ديگرى هم هست كه در كتب حديث و لغت، از جمله لسان العرب، به تفصيل آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جايز نيست، و كسى كه دست به غارت بزند، از ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس: لَمّا بايَعَ [النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله] النِّساءَ: لا يَتَبَرَّجنَ تَبَرُّجَ الجاهِلِيَّةِ الاُولى، قالَتِ امرَأَةٌ: يا رَسولَ اللّهِ، أراكَ تَشتَرِطُ عَلَينا ألّا نَتَبَرَّجَ، وإنَّ فُلانَةَ قَد أسعَدَتني، وقَد ماتَ أخوها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اِذهَبي فَأَسعِديها، ثُمَّ تَعالَي فَبايِعيني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص211 ح11688، مجمع الزوائد: ج6 ص45 ح9873، الدّر المنثور: ج6 ص602.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: چون پيامبر صلى الله عليه و آله با زنان بيعت كرد كه مانند روزگار جاهليت قديم، زينت هاى خود را آشكار نكنند، زنى گفت: اى پيامبر خدا! مى بينم كه با ما شرط مى كنى زينت هاى خود را آشكار نكنيم. فلان زن در نوحه گرى با من همنوايى كرده و اكنون برادر او مرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «برو و با او همنوايى كن. سپس بيا و با من بيعت نما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن اُمّ عطية: أخَذَ عَلَينَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عِندَ البَيعَةِ ألّا نَنوحَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص440 ح1244، صحيح مسلم: ج2 ص646 ح32 نحوه، السنن الكبرى للنسائي: ج4 ص428 ح7803.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از امّ عطيّه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در هنگام بيعت، از ما پيمان گرفت كه مويه گرى نكنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن سلمى بنت قيس: جِئتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَبايَعتُهُ في نِسوَةٍ مِنَ الأَنصارِ، فَلَمّا شَرَطَ عَلَينا ألّا نُشرِكَ بِاللّهِ شَيئا، ولا نَسرِقَ، ولا نَزنِيَ، ولا نَقتُلَ أولادَنا، ولا نَأتِيَ بِبُهتانٍ نَفتَريهِ بَينَ أيدينا وأَرجُلِنا، ولا نَعصِيَهُ في مَعروفٍ، قالَ: ولا تَغشُشنَ أزواجَكُنَّ. قالَت: فَبايَعناهُ، ثُمَّ انصَرَفنا، فَقُلتُ لِامرَأَةٍ مِنهُنَّ: اِرجِعي فَاسأَلي رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ما غِشُّ أزواجِنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَسَأَلتَهُ، فَقالَ: تَأخُذُ مالَهُ فَتُحابي بِهِ غَيرَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج10 ص324 ح27203، تفسير ابن كثير: ج8 ص122، اُسد الغابة: ج7 ص150 الرقم 7013، المعجم الكبير: ج24 ص296 ح751 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از سلمى بنت قيس ـ: نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفتم و همراه گروهى از زنان انصار با او بيعت كردم، و چون با ما شرط كرد كه به خدا شرك نورزيم، و دزدى نكنيم، و زنا ندهيم، و فرزندانمان را نكشيم، و بچّه هاى نامشروع را به دروغ بر شوهرانمان نبنديم، و در هيچ كار نيكى، از او نافرمانى نكنيم، فرمود: «و با شوهرانتان ناراستى نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما با ايشان بيعت كرديم و رفتيم. من به يكى از آن زنان گفتم: برگرد و از پيامبر خدا بپرس كه: منظور از ناراستى با شوهرانمان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن زن رفت و سؤال كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «مال او را بردارى و به ديگرى هديه دهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عائشة بنت قدامة: أنَا مَعَ اُمّي رائِطَةَ بِنتِ سُفيانَ الخُزاعِيَّةِ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يُبايِعُ النِّسوَةَ، ويَقولُ: اُبايِعُكُنَّ عَلى ألّا تُشرِكنَ بِاللّهِ شَيئا، ولا تَسرِقنَ ولا تَزنينَ، ولا تَقتُلنَ أولادَكُنَّ، ولا تَأتينَ بِبُهتانٍ تَفتَرينَهُ بَينَ أيديكُنَّ وأَرجُلِكُنَّ، ولا تَعصينَ في مَعروفٍ، قالَت: فَأَطرَقنَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: قُلنَ: نَعَم فيمَا استَطَعتُنَّ. فَكُنَّ يَقُلنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج10 ص301 ح27130، اُسد الغابة: ج7 ص191 الرقم 7100، تفسير ابن كثير: ج8 ص123، الإصابة: ج8 ص236 الرقم 11468.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عايشه بنت قدامه ـ: من با مادرم رائطه خزاعى دختر سفيان بودم. پيامبر صلى الله عليه و آله با زنان بيعت مى كرد و مى فرمود: «با شما بيعت مى كنم بر اين شرط كه چيزى را شريك خدا قرار ندهيد، و دزدى و زنا نكنيد، و فرزندانتان را نكشيد، و بچّه هاى نامشروع را كه بر مى داريد، به دروغ به شوهرانتان نبنديد، و در هيچ كار نيكى، از او نافرمانى نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنان سر به زير افكندند. پيامبر صلى الله عليه و آله به آنان فرمود: «بگوييد: باشد، تا جايى كه توانستيد» و زنان مى گفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لَمّا قالَت هِندٌ بِنتُ عُتبَةَ: يا نَبِيَّ اللّهِ بايِعني ـ: لا اُبايِعُكِ حَتّى تُغَيِّري كَفَّيكِ كَأَنَّهُما كَفّا سَبُعٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص76 ح4165، السنن الكبرى للبيهقي: ج7 ص139 ح13498، مسند أبي يعلى: ج4 ص383 ح4735 نحوه وكلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج1 ص101 ح455.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ هنگامى كه هند دختر عتبه گفت: اى پيامبر خدا! با من بيعت كن ـ: با تو بيعت نمى كنم، تا آن كه كف دستانت را تغيير دهى [و حنا ببندى]؛ چرا كه به پنجه درنده مى مانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أول-من-بايع-من-النساء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: أوَّلُ مَن بايَعَ مِنَ النِّساءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: نخستين زنى كه بيعت كرد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيّين عن الزبير بن العوّام: سَمِعتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله يَدعُو النِّساءَ إلَى البَيعَةِ حينَ اُنزِلَت هذِهِ الآيَةُ: «يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ»، وكانَت فاطِمَةُ بِنتُ أسَدٍ أوَّلَ امرَأَةٍ بايَعَت رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيّين: ص29، المناقب للخوارزمي: ص277 ح264، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج1 ص14 نحوه؛ كشف الغمّة: ج1 ص306 وزاد فيهما «اُمّ عليّ بن أبي طالب» بعد «فاطمة بنت أسد»، شرح الأخبار: ج3 ص214 ح1141، بحار الأنوار: ج36 ص122 ح65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيّين ـ به نقل از زبير بن عوّام ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله را شنيدم كه چون اين آيه: «اى پيامبر! هر گاه زنان مؤمن نزدت آمدند تا با تو بيعت كنند» نازل شد، زنان را به بيعت فرا مى خواند، و فاطمه بنت اسد، نخستين زنى بود كه با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عاصم بن عمرو بن قتادة: أوَّلُ مَن بايَعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله اُمُّ سَعدِ بنِ مُعاذٍ كَبشَةُ بِنتُ رافِعِ بنِ عُبَيدٍ، واُمُّ عامِرٍ بِنتُ يَزيدِ بنِ السَّكَنِ، وحَوّاءُ بِنتُ يَزيدِ بنِ السَّكَنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج8 ص12، الإصابة: ج8 ص68 عن قتادة وليس فيه ذيله من «وحواء»، و ص304 وليس فيه ذيله من «واُمّ عامر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از عاصم بن عمرو بن قتاده ـ: نخستين كسانى كه با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كردند، امّ سعد كبشه دختر رافع بن عبيد و مادر سعد بن مُعاذ، و نيز اُمّ عامر دختر يزيد بن سَكَن، و حوّاء دختر يزيد بن سكن بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الطبقات الكبرى: ج8 ص222 (تسمية النساء المسلمات المبايعات)، الكامل في التاريخ: ج1 ص618.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الطبقات الكبرى: ج8 ص222 (تسمية النساء المسلمات المبايعات) و الكامل فى التاريخ: ج1 ص618.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-بيعة-الغدير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: بيعة الغدير&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: بيعت غدير&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ الْاءِسْلَامَ دِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امروز، دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم و اسلام را برايتان [به عنوان] آيين برگزيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى پيامبر! آنچه را كه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده است، ابلاغ كن، كه اگر نكنى، پيامش را نرسانده اى، و خدا تو را از [گزند] مردم، نگاه مى دارد. همانا خدا گروه كافران را هدايت نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ بِالوِلايَةِ، أمَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِالدَّوحاتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّوحة: الشجرة العظيمة (الصحاح: ج1 ص361 «دوح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ دَوحاتِ غَديرِ خُمٍّ ـ فَقُمَّت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قممت البيت: كنسته (الصحاح: ج5 ص2015 «قمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ نُودِيَ الصَّلاةَ جامِعَةً، ثُمَّ قالَ: أيُّهَا النّاسُ، ألَستُ أولى بِالمُؤمِنينَ مِن أنفُسِهِم؟ قالُوا: بَلى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَن كُنتُ مَولاهُ فَعَلِيٌّ مَولاهُ، رَبِّ والِ مَن والاهُ وعادِ مَن عاداهُ. ثُمَّ أمَرَ النّاسَ بِبَيعَتِهِ، وبايَعَهُ النّاسُ، لا يَجيءُ أحَدٌ إلّا بَايَعَهُ، ولا يَتَكَلَّمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص329 ح143، بحار الأنوار: ج37 ص138 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چون اين آيه در باره ولايت نازل شد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دستور داد در درخت زار (درختزار غدير خُم) فرود آيند. زير درخت ها را جارو كردند و سپس صلاى «جمع شويد» سر داده شد. آن گاه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اى مردم! آيا من بر مؤمنان، بيشتر از خود آنان، ولايت ندارم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همگى گفتند: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس هر كه من مولاى اويم، على هم مولاى اوست. پروردگارا! دوست بدار هر آن كس را كه على را دوست دارد، و دشمن بدار هر آن كس را كه على را دشمن دارد». سپس به مردم فرمود تا با او بيعت كنند و مردم با على عليه السلام بيعت كردند. هيچ كس نمى آمد، مگر اين كه با او بيعت مى كرد و سخن نمى گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: حَجَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِنَ المَدينَةِ، وقَد بَلَّغَ جمَيعَ الشَّرائِعِ قَومَهُ، غَيرَ الحَجِّ وَالوِلايَةِ، فَأَتاهُ جَبرَئيلُ عليه السلام، فَقالَ لَهُ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ جَلَّ اسمُهُ يُقرِئُكَ السَّلامَ ويَقولُ لَكَ: إنّي لَم أقبِض نَبِيّا مِن أنبِيائي ولا رَسولاً مِن رُسُلي إلّا بَعدَ إكمالِ ديني وتَأكيدِ حُجَّتي، وقَد بَقِيَ عَلَيكَ مِن ذاكَ فرَيضَتانِ مِمّا تَحتاجُ أن تُبَلِّغَهُما قَومَكَ: فَريضَةُ الحَجِّ، وفَريضَةُ الوِلايَةِ وَالخِلافَةِ مِن بَعدِكَ؛ فَإِنّي لَم اُخلِ أرضي مِن حُجَّةٍ، ولَن اُخلِيَها أبَدا، فَإِنَّ اللّهَ ـ جَلَّ ثَناؤُهُ ـ يَأمُرُكَ أن تُبَلِّغَ قَومَكَ الحَجَّ، وتَحُجَّ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَقَفَ بِالمَوقِفِ أتاهُ جَبرَئيلُ عليه السلام عَنِ اللّهِ عز و جل، فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ عز و جل يُقرِئُكَ السَّلامَ ويَقولُ لَكَ: إنَّهُ قَد دَنا أجَلُكَ ومُدَّتُكَ، وأنَا مُستَقدِمُكَ عَلى ما لابُدَّ مِنهُ ولا عَنهُ مَحيصٌ، فَاعهَد عَهدَكَ، وقَدِّمَ وَصِيَّتَكَ، وَاعمِد إلى ما عِندَكَ مِنَ العِلمِ وميراثِ عُلومِ الأَنبِياءِ مِن قَبلِكَ، وَالسِّلاحِ وَالتّابوتِ، وجَميعِ ما عِندَكَ مِن آياتِ الأَنبِياءِ، فَسَلِّمهُ إلى وَصِيِّكَ وخَليفَتِكَ مِن بَعدِكَ؛ حُجَّتِي البالِغةِ عَلى خَلقي عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ، فَأَقِمهُ لِلنّاسِ عَلَما، وجَدِّد عَهدَهُ وميثاقَهُ وبَيعَتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وذَكِّرهُم ما أخَذتَ عَلَيهِم مِن بَيعَتي وميثاقِي الَّذي واثَقتَهُم بِهِ، وعَهدِي الَّذي عَهِدتَ إلَيهِم؛ مِن وِلايَةِ وَلِيّي ومَولاهُم ومَولى كُلِّ مَؤمِنٍ ومَؤمِنَةٍ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ؛ فَإِنّي لَم أقبِض نَبِيّا مِنَ الأَنبِياءِ إلّا مِن بَعدِ إكمالِ ديني وحُجَّتي، وإتمامِ نِعمَتي بِوِلايَةِ أولِيائي ومُعاداةِ أعدائي، وذلِكَ كَمالُ تَوحيدي وديني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإتمامُ نِعمَتي عَلى خَلقي بِاتِّباعِ وَلِيّي وطاعَتِهِ؛ وذلِكَ أنّي لا أترُكُ أرضي بِغَيرِ وَلِيٍّ ولا قَيِّمٍ؛ لِيَكونَ حُجَّةً لي عَلى خَلقي، فَ ـ «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ الْاءِسْلَامَ دِينًا» بِوِلايَةِ وَلِيّي ومَولى كُلِّ مُؤمِنٍ ومُؤمِنَةٍ؛ عَلِيٍّ عَبدي، ووَصِيِّ نَبِيّي، وَالخَليفَةِ مِن بَعدِهِ، وحُجَّتِي البالِغَةِ عَلى خَلقي، مَقرونَةٌ طاعَتُهُ بِطاعَةِ مُحَمَّدٍ نَبِيّي، ومَقرونَةٌ طاعَتُهُ مَعَ طاعَةِ مُحَمَّدٍ بِطاعَتي، مَن أطاعَهُ فَقَد أطاعَني، ومَن عَصاهُ فَقَد عَصاني، جَعَلتُهُ عَلَما بَيني وبَينَ خَلقي.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا بَلَغَ غَديرَ خُمِّ ـ قَبلَ الجُحفَةٍ بِثَلاثَةِ أميالٍ ـ أتاهُ جَبرَئيلُ عليه السلام ـ عَلى خَمسِ ساعاتٍ مَضَت مِنَ النَّهارِ ـ بِالزَّجرِ وَالاِنتِهارِ، وَالعِصمَةِ مِنَ النّاسِ! فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ عز و جل يُقرِئُكَ السَّلامَ، ويَقولُ لَكَ: «يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ» في عَلِيٍّ، «وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ». وكانَ أوائِلُهُم قَريبا مِنَ الجُحفَةِ، فَأَمَرَهُ بِأَن يَرُدَّ مَن تَقَدَّمَ مِنهُم، ويَحبِسَ منَ تَأَخَّرَ عَنهُم في ذلِكَ المَكانِ؛ لِيُقيمَ عَلِيّا لِلنّاسِ عَلَما، ويُبَلِّغَهُم ما أنزَلَ اللّهُ تَعالى في عَلِيٍّ عليه السلام، وأخبَرَهُ بِأَنَّ اللّهَ عز و جلقَد عَصَمَهُ مِن النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص133 ح32، اليقين: ص343 ح127 كلاهما عن علقمة بن محمّد الحضرمي، روضة الواعظين: ص100، بحار الأنوار: ج37 ص201 ح86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، در حالى كه همه احكام، بجز حج و ولايت را به مردمش ابلاغ كرده بود، از مدينه ره سپار حج شد. جبرئيل عليه السلام نزد او آمد و گفت: اى محمّد! خداوندِ بلندنام، به تو سلام مى رساند و به تو مى فرمايد: من جان هيچ پيامبرى از پيامبرانم و هيچ رسولى از رسولانم را نگرفتم، مگر پس از آن كه دينم را كامل و حجّتم را تمام كردم، و براى تو از دين، هنوز دو فريضه باقى مانده كه لازم است آنها را به مردمت ابلاغ كنى: فريضه حج، و فريضه ولايت و جانشينى پس از تو؛ چرا كه من زمينم را از حجّت، خالى نگذاشته ام و هرگز هم خالى نخواهم گذاشت. پس، خداوند ـ كه ثنايش شكوهمند است ـ به تو فرمان مى دهد كه [فريضه] حج را به مردمت ابلاغ كنى، و حج بگزارى.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پيامبر صلى الله عليه و آله در موقف وقوف كرد، جبرئيل عليه السلام از جانب خداى عز و جل به نزد او آمد و گفت: اى محمّد! خداى عز و جل به تو سلام مى رساند و مى فرمايد كه: «اجل و زمانت نزديك شده است و من تو را به چيزى (مرگ) فرا خواهم خواند كه از آن، گزيرى و گريزى نيست. پس سفارش (وصيّت) خود را بكن، و آنچه را در نزد توست، از علم و ميراث علوم پيامبران پيش از خودت، و سلاح و تابوت و كلّيه نشانه ها [و معجزات] پيامبران را كه پيش توست، به وصى و جانشين پس از خويش كه حجّت آشكار من بر خلق من است، [يعنى] على بن ابى طالب، تحويل بده، و او را نشانه اى براى [هدايت و راه نمايى] مردم نصب كن، و از مردم مجدّداً براى او پيمان و ميثاق و بيعت بگير، و بيعتى را كه من از آنان ستانده و ميثاقى را كه با آنان بسته ام و سفارشى را كه به آنان كرده ام در خصوص ولايت كسى كه ولىّ من و مولاى آنان و مولاى هر مرد و زن مؤمنى است، يعنى على بن ابى طالب، به آنان يادآورى كن؛ زيرا من جان هيچ پيامبرى از پيامبران را نستاندم، مگر پس از آن كه با [اصل] دوستى با دوستانم و دشمنى با دشمنانم، دينم و حجّتم را كامل و نعمتم را تمام كردم، و اين [اصل]، مايه كمال توحيد من و دين من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمام كردن نعمتم بر خلقم، به پيروى و فرمان بردارى از ولىّ من است؛ زيرا من به يقين، زمينم را بدون ولى و سرپرست نمى گذارم تا او حجّت من بر خلقم باشد. پس «امروز، دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم و به دين اسلام براى شما رضايت دادم»، [يعنى] به ولايت كسى كه ولىّ من و مولاى هر مرد و زن مؤمنى است؛ [به ولايت] على كه بنده من و وصىّ پيامبر من و جانشين پس از او، و حجّت آشكار من بر خلق من است. اطاعت از او، مقرون به اطاعت از محمّد، پيامبرم، است و اطاعت از او و اطاعت از محمّد، مقرون به اطاعت از من. هر كه از او اطاعت كند، در واقع از من اطاعت كرده است و هر كه از او نافرمانى كند، در حقيقت، از من نافرمانى كرده است. من او را نشانه اى ميان خود و خلقم قرار دادم...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون به غدير خم (سه ميل مانده به جحفه) رسيد، پنج ساعت گذشته از روز، جبرئيل عليه السلام با [پيامِ] عتاب و خطاب و محفوظ ماندن از گزند مردم، به نزد ايشان آمد وگفت: اى محمّد! خداى عز و جل به تو سلام مى رساند و مى فرمايد: «هان، اى پيامبر! ابلاغ كن آنچه را از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده است» در باره على، «كه اگر نكنى، پيامش را نرسانده اى، و خدا تو را از [گزند] مردم، نگاه مى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن عدّه از مسلمانان كه جلوتر حركت كرده بودند، به نزديك جحفه رسيده بودند، كه پيامبر صلى الله عليه و آله دستور داد پيش افتادگان بر گردند، و آنها را كه عقب مانده بودند، در آن مكان (غدير خم)، متوقّف كرد تا على را به امامت بر مردم منصوب كند، و آنچه را خداوند متعال در باره علما نازل كرده بود، به آنان ابلاغ نمايد، و [جبرئيل] به او خبر داد كه خداوند عز و جل وى را از گزند مردم، حفظ مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام ـ في زِيارَةٍ زارَ بِها في يَومِ الغَديرِ فِي السَّنَةِ الَّتي أشخَصَهُ المُعتَصِمُ ـ: ... السَّلامُ عَلَيكَ يا سَيِّدَ المُسلِمينَ، ويَعسوبَ المُؤمِنينَ، وإمامَ المُتَّقينَ، وقائِدَ الغُرِّ المُحَجَّلينَ ورَحمَةُ اللّهِ وَبرَكاتُهُ، أشهَدُ أنَّكَ أخُو الرَّسولِ ووَصِيُّهُ، ووارِثُ عِلمِهِ، وأمينُهُ عَلى شَرعِهِ، وخَليفَتُهُ في اُمَّتِهِ، وأوَّلُ مَن آمَنَ بِاللّهِ وصَدَّقَ بِما أنزَلَ عَلى نَبِيِّهِ، وأشهَدُ أنَّهُ قَد بَلَّغَ عَنِ اللّهِ ما أنزَلَهُ فيكَ، وصَدَعَ بِأَمرِهِ، وأوجَبَ عَلى اُمَّتِهِ فَرضَ وِلايَتِكَ، وعَقَدَ عَلَيهِمُ البَيعَةَ لَكَ، وجَعَلَكَ أولى بِالمُؤمِنينَ مِن أنفُسِهِم كَما جَعَلَهُ اللّهُ كَذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص264 ح12 عن أبي القاسم بن روح وعثمان بن سعيد العمري عن الإمام العسكري عليه السلام، المزار للشهيد الأوّل: ص66 من دون إسنادٍ إليه عليه السلام، بحار الأنوار: ج100 ص359 ح6 نقلاً عن المفيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام ـ در زيارتى كه آن را در روز غدير خواند، در سالى كه معتصم، ايشان را تبعيد كرد ـ: سلام بر تو ـ اى سَروَر مسلمانان، و سالار مؤمنان، و پيشواى پرهيزگاران، و جلودار ارجمندان بى همتا ـ و رحمت و بركات خدا بر تو باد! گواهى مى دهم كه برادر و وصىّ پيامبر، و وارث علم او، و امين او بر شريعتش، و جانشين او در ميان امّتش، و نخستين كسى هستى كه به خدا ايمان آورْد و آنچه را بر پيامبرش فرو فرستاد، تصديق كرد و گواهى مى دهم كه او پيام خدا را كه در باره تو نازل فرمود، ابلاغ، و فرمان او را اجرا نمود، و فريضه ولايت تو را بر امّتش واجب ساخت، و براى تو از آنان بيعت گرفت، و تو را بر مؤمنان، سزاوارتر از خودشان قرار داد، چنان كه خداوند، آن را چنين قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام عليّبن أبي طالب عليه السلام: ج1 ص511 (القسم الثالث / الفصل العاشر: حديث الغدير).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام: ج2 ص217 (بخش سوم / فصل دهم: حديث غدير).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-بيعة-الناس-أمير-المؤمنين-عليا-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: بيعة النّاس أمير المؤمنين عليّا عليه السّلام&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: بيعت مردم با امير مؤمنان على عليه السّلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إقبال-الناس-على-بيعة-الإمام-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: إقبالُ النّاسِ عَلى بَيعَةِ الإِمامِ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: هجوم مردم براى بيعت با امام عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِ بَيعَتِهِ ـ: أقبَلتُم إلَيَّ إقبالَ العوذِ المَطافيلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُوذ: الإبل الَّتي وضعت أولادها حديثا، ويقال: أطفلت فهي مطفل ومطفلة؛ ويريد أنّهم جاؤوا بأجمعهم صغارهم وكبارهم (لسان العرب: ج11 ص402).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى أولادِها، تَقولونَ: البَيعَةَ البَيعَةَ! قَبَضتُ كَفّي فَبَسَطتُموها، ونازَعتُكُم يَدي فَجاذَبتُموها!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 137، بحار الأنوار: ج32 ص78 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف ماجراى بيعت مردم با ايشان ـ: شما مثل شتران تازه زا كه به طرف بچّه هايشان مى دوند، به طرف من هجوم آورديد و بيعت بيعت مى گفتيد! من دستم را بستم و شما آن را گشوديد. من دستم را پس مى كشيدم و شما آن را به سوى خود مى كشيديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ النّاسِ عِندَ بَيعَتِهِ ـ: فَما راعَني إلّا وَالنّاسُ كَعُرفِ الضَّبُعِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي يتبع بعضهم بعضا (لسان العرب: ج9 ص240). قال ابن أبي الحديد: عُرف الضبع ثخين ويُضرب به المثل فيالازدحام (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج1 ص200).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيَّ، يَنثالونَ عَلَيَّ مِن كُلّ جانِبٍ، حَتّى لَقَد وُطِئَ الحَسَنانِ، وشُقَّ عِطفايَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عطفا الرجل: جانباه من لدن رأسه إلى وركيه (الصحاح: ج4 ص1405 «عطف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُجتَمِعينَ حَولي كَرَبيضَةِ الغَنَمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 3، معاني الأخبار: ص361 ح1، علل الشرائع: ص151 ح12، الإرشاد: ج1 ص289 والثلاثة الأخيرة عن ابن عبّاس، نثر الدرّ: ج1 ص275 كلاهما نحوه وليس فيها من «مجتمعين...» وراجع: تذكرة الخواصّ: ص125.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف حال مردم به هنگام بيعت با ايشان ـ: ناگهان ديدم كه مردم چونان يال كفتار بر سرم ريختند و از هر سو بر من ازدحام كردند، چندان كه حسن و حسين لگدمال شدند، و ردايم پاره شد، و مردم همانند رمه گوسفند، گِردم را گرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ البَيعَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كما في نسخة فيض الإسلام: الخطبة 53 وشرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج4 ص6 وهو الصحيح، وأمّا ما ورد في نسخة صبحي الصالح وشرح ابن ميثم: الخطبة 53 «من خطبة له عليه السلام وفيها يصف أصحابه بصفّين حين طال منعهم له من قتال أهل الشام» فهو غير صحيح، وإن كان آخر الخطبة يشعر بذلك. والظاهر أنّ السيّد الرضي قدس سره جمع بين خطبتين. ولمزيد التحقيق قارن بين ذيل هذه الخطبة والخطبة 43، وأيضا صدر هذه الخطبة والخطبة 229. وراجع: بحار الأنوار: ج32 ص555 ح463.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: فَتَداكّوا عَلَيَّ تَداكَّ الإِبِلِ الهيمِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهِيم: الإبل العطاش (الصحاح: ج5 ص2063).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ وِردِها وقَد أرسَلَها راعيها، وخُلِعَت مَثانيها، حَتّى ظَنَنتُ أنَّهُم قاتِلِيَّ، أو بَعضُهُم قاتِلُ بَعضٍ لَدَيَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان بيعت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنوان «در بيان بيعت»، بر اساس نسخه فيض الإسلام (خطبه 53) و شرح نهج البلاغةى ابن ابى الحديد (ج 4 ص6) است و همين صحيح است؛ امّا عنوان «من خطبة له عليه السلام و فيها يصف أصحابه بصفّين حين طال منعهم له من قتال أهل الشام» كه در نسخه صبحى صالح و شرح ابن ميثم (خطبه 53) آمده، صحيح نيست، هر چند آخر خطبه، اشعار به اين معنا دارد. ظاهراً سيّد رضى قدس سره دو خطبه را با هم جمع كرده است. براى تحقيق بيشتر، ذيل اين خطبه را با خطبه 43 و نيز اوّل آن را با خطبه 229 مقايسه كنيد. نيز، ر. ك: بحار الأنوار: ج22 ص555 ح422.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: مردم [براى بيعت با من] همانند هجوم شتران تشنه در روز آبشان ـ كه ساربان رهايشان كرده و بند از پايشان برداشته شده است ـ، بر من هجوم آوردند تا آن جا كه گمان بردم مرا [زير فشار جمعيت خود] خواهند كشت، و يا يكديگر را خواهند كشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ بَيعَةِ طَلحَةَ وَالزُّبَيرِ ـ: أتَيتُموني فَقُلتُم: بايِعنا، فَقُلتُ: لا أفعَلُ، فَقُلتُم: بَلى، فَقُلتُ: لا. وقَبَضتُ يَدي فَبَسَطتُموها، ونازَعتُكُم فَجَذَبتُموها، وتَداكَكتُم عَلَيَّ تَداكَّ الإِبلِ الهيمِ عَلى حِياضِها يَومَ وُرودِها، حَتّى ظَنَنتُ أنَّكُم قاتِلِيَّ، وأنّ بَعضَكُم قاتِلُ بَعضٍ، فَبَسَطتُ يَدي، فَبايَعتُموني مُختارِينَ، وبايَعَني في أوَّلِكُم طَلحَةُ وَالزُّبَيرُ طائِعينَ غَيرَ مُكرَهينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج1 ص244، الاحتجاج: ج1 ص375 ح68، الجمل: ص267 نحوه، بحار الأنوار: ج32 ص98 ح69؛ العقد الفريد: ج3 ص123، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج1 ص309 عن زيد بن صوحان وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان بيعت طلحه و زبير ـ: نزدم آمديد و گفتيد: با ما بيعت كن. گفتم: نمى كنم. گفتيد: چرا! گفتم: نه. دستم را بستم. آن را گشوديد. دستم را پس كشيدم. آن را پيش كشيديد و همچون اشتران تشنه كه در روز آبشان به طرف آبشخورهايشان هجوم مى برند، بر سر من هجوم آورديد، چندان كه گمان بردم مرا خواهيد كشت و يكديگر را خواهيد كشيد. پس، دستم را گشودم و شما آزادانه با من بيعت كرديد، و پيشاپيش شما طلحه و زبير، با اختيار و بدون هيچ گونه اجبارى، با من بيعت نمودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصفِ بَيعَتِهِ ـ: بَسَطتُم يَدي فَكَفَفتُها، ومَدَدتُموها فَقَبَضتُها، ثُمَّ تَداكَكتُم عَلَيَّ تَداكَّ الإِبِلِ الهيمِ عَلى حِياضِها يَومَ وِردِها، حَتَّى انقَطَعَتِ النَّعلُ، وسَقَطَ الرِّداءُ، ووُطِئَ الضَّعيفُ، وبَلَغَ مِن سُرورِ النّاسِ بِبَيعَتِهِم إيّايَ أنِ ابتَهَجَ بِهَا الصَّغيرُ، وهَدَجَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَدَجان: مشية الشيخ، وقد هدج يهدج (الصحاح: ج1 ص349 «هدج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهَا الكَبيرُ، وتَحامَلَ نَحوَها العَليلُ، وحَسَرَت إلَيهَا الكِعابُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 229، بحار الأنوار: ج32 ص51 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف چگونگى بيعت مردم با ايشان ـ: دست مرا گشوديد و من آن را بستم. آن را كشيديد و من جمعش كردم. سپس مانند شتران تشنه اى كه در روز آبشان به آبشخورهايشان هجوم مى برند، به طرف من هجوم آورديد، تا آن جا كه بند كفش پاره شد، و ردا افتاد، و ناتوان، لگدمال شد، و شادمانى مردم از بيعتشان با من بِدان جا رسيد كه كودكان نيز از آن خوش حال بودند، و پيران با گام هاى لرزان، و آدم هاى عليل و بيمار، كشان كشان، و دختركان نورسيده با سر و روى برهنه به تماشاى آن، بيرون آمدند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن خفاف بن عبد اللّه: تَهافَتَ النّاسُ عَلى عَلِيٍّ بِالبَيعَةِ تَهافُتَ الفَراشِ، حَتّى ضَلَّتِ النَّعلُ، وسَقَطَ الرِّداءُ، ووُطِئَ الشَّيخُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص65؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج3 ص111، الإمامة والسياسة: ج1 ص105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين ـ به نقل از خفاف بن عبد اللّه ـ: مردم براى بيعت با على، پروانه وار گِردش را گرفتند، چندان كه كفش ها گم شدند، و رداها [از دوش] افتادند، و پيران، لگدمال گرديدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-عامة-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: بَيعَةُ عامَّةِ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: بيعت عموم مردم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن ابن عبّاس: لَمّا دَخَلَ عَلِيٌّ عليه السلام المَسجِدَ وجاءَ النّاسُ لِيُبايِعوهُ، خِفتُ أن يَتَكَلَّمَ بَعضُ أهلِ الشَّنَآنِ لِعَلِيٍّ عليه السلام؛ مِمَّن قَتَلَ أباهُ أو أخاهُ أو ذا قَرابَتِهِ في حَياةِ رسَولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَيَزهَدَ عَلِيٌّ فِي الأَمرِ ويَترُكَهُ، فَكُنتُ أرصُدُ ذلِكَ وأَتَخَوَّفُهُ، فَلَم يَتَكَلَّم أحَدٌ حَتّى بايَعَهُ النّاسُ كُلُّهُم، راضينَ مُسَلِّمينَ غَيرَ مُكرَهينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج4 ص10. وفي هذا القول تأمّل؛ لأنّ عبد اللّه بن عبّاس كان عاملاً من جانب عثمان على الحجّ وقدم المدينة وقد بويع لعليّ عليه السلام. راجع: تاريخ الطبري: ج4 ص439. ويمكن أن يكون الراوي عبيد اللّه أو قثم ابني عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد ـ به نقل از ابن عبّاس&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين گفته، جاى دقّت دارد؛ چرا كه عبد اللّه بن عبّاس در آن زمان، نماينده عثمان در امور حج بود و پس از بيعت مردم با امام على عليه السلام، وارد مدينه شد. پس شايد راوى، عبيد اللّه بن عباس يا قُثَم بن عباس باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: چون على عليه السلام وارد مسجد شد و مردم براى بيعت با او آمدند، من ترسيدم كه مبادا يكى از دشمنان على عليه السلام كه همانا على عليه السلام پدر يا برادر يا خويشاوند او را در زمان حيات پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كشته بود، چيزى بگويد و در نتيجه، على از خلافت منصرف شود و رهايش كند. از اين رو، مترصّد و نگران اين اتّفاق بودم؛ امّا هيچ كس سخنى نگفت تا اين كه همه مردم، با رضايت و اختيار و بدون هيچ زور و اجبارى، با او بيعت كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: قالَتِ الأَنصارُ [لِلنّاسِ]: إنَّكُم قَد عَرَفتُم فَضلَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ وسابِقَتَهُ وقَرابَتَهُ ومَنزِلَتَهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، مَعَ عِلمِهِ بِحَلالِكُم وحَرامِكُم، وحاجَتِكُم إلَيهِ مِن بَينِ الصَّحابَةِ، ولَن يَألُوَكُم نُصحا، ولَو عَلِمنا مَكانَ أحَدٍ هُوَ أفضَلُ مِنهُ وأَجمَلُ لِهذَا الأَمرِ وأَولَى بِهِ مِنهُ لَدَعَوناكُم إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النّاسُ كُلُّهُم بِكَلِمَةٍ واحِدَةٍ: رَضينا بِهِ طائِعينَ غَيرَ كارِهينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم عَلِيٌّ: أخبِروني عَن قَولِكُم هذا: «رَضينا بِهِ طائِعينَ غَيرَ كارِهينَ»، أحَقٌّ واجِبٌ هذا مِنَ اللّهِ عَلَيكُم، أم رَأيٌ رَأَيتُموهُ مِن عِندِ أنفُسِكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: بَل هُوَ واجِبٌ أوجَبَهُ اللّه عز و جل لَكَ عَلَينا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: ج2 ص435.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: انصار [به مردم] گفتند: شما از برترى على بن ابى طالب و پيشينه او و خويشاوندى و جايگاهش نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله آگاهيد، و مى دانيد كه او حلال و حرام شما را مى داند، و از بين صحابه به او نيازمنديد. او هرگز از خيرخواهى براى شما، فرو گذار نخواهد كرد. اگر كس ديگرى را مى شناختيم كه از او برتر، و براى اين امر، زيبنده تر و سزاوارتر از على باشد، قطعاً شما را به او فرا مى خوانديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم همگى يك صدا گفتند: با ميل و رغبت، او را مى پذيريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام به آنان فرمود: «به من بگوييد اين كه گفتيد: با ميل و رغبت او را مى پذيريم، آيا اين را يك وظيفه الهى بر خود مى دانيد، يا يك نظر شخصى است كه داريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نه، وظيفه اى است كه خداوند عز و جل آن را در قبال تو بر ما واجب گردانيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل عن عبد الحَميد بن عبد الرحمن عن ابن أبزى: أ لا اُحَدِّثُكَ ما رَأَت عَينايَ وسَمِعَت اُذُنايَ؟ لَمَّا التَقَى النّاسُ عِندَ بَيتِ المالِ قالَ عَلِيٌّ لِطَلحَةَ: اُبسُط يَدَكَ اُبايِعكَ، فَقالَ طَلحَةُ: أنتَ أحَقُّ بِهذَا الأَمرِ مِنّي، وقَدِ اجتَمَعَ لَكَ مِن أهواءِ النّاسِ ما لَم يَجتَمِع لي، فَقالَ عليه السلام لَهُ: ما خَشينا غَيرَكَ! فَقالَ طَلحَةُ: لا تَخشَ، فَوَاللّهِ لا تُؤتى مِن قِبَلي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقامَ عَمّارُ بنُ ياسِرٍ، وأبُو الهَيثَمِ بنُ التَّيِّهانِ، ورِفاعَةُ بنُ رافِعِ بنِ مالِكِ بنِ العَجلانِ، وأبو أيّوبَ خالِدُ بنُ زَيدٍ، فَقَالوا لِعَلِيٍّ: إنَّ هذَا الأَمرَ قَد فَسَدَ، وقَد رَأَيتَ ما صَنَعَ عُثمانُ، وما أتاهُ مِن خِلافِ الكِتابِ وَالسُّنَّةِ، فَابسُط يَدَكَ نُبايِعكَ؛ لِتُصلِحَ مِن أمرِ الاُمَّةِ ما قَد فَسَدَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام وقالَ: قَد رَأَيتُم ما صُنِعَ بي، وعَرَفتُم رَأيَ القَومِ، فَلا حاجَةَ لي فيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلوا عَلَى الأَنصارِ فَقالوا: يا مَعاشِرَ الأَنصارِ، أنتُم أنصارُ اللّهِ وأنصارُ رَسولِهِ، وبِرَسولِهِ أكرَمَكُمُ اللّهُ تَعالى، وقَد عَلِمتُم فَضلَ عَلِيٍّ وسابِقَتَهُ فِي الإِسلامِ، وقَرابَتَهُ ومَكانَتَهُ الَّتي كانَت لَهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، وإن وَلِيَ أنالَكُم خَيرا. فَقالَ القَومُ: نَحنُ أرضَى النّاسِ بِهِ، ما نُريدُ بِهِ بَدَلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اجتَمَعوا عَلَيهِ، فَلَم يَزالوا بِهِ حَتّى بايَعوهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل: ص128 وراجع: الكافئة: ص12 ح8 والفتوح: ج2 ص434 و 435 وتاريخ الطبري: ج4 ص434.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل ـ به نقل از عبد الحميد بن عبد الرحمان، از ابن ابزى ـ: آيا آنچه را دو چشمم ديد و دو گوشم شنيد، برايت نگويم؟! چون مردم در كنار بيت المال جمع شدند، على به طلحه گفت: دستت را بگشاى تا با تو بيعت كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلحه گفت: تو به اين كار (خلافت)، از من سزاوارترى. مردم، آن چنان كه به تو گرايش دارند، به من گرايش ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[على عليه السلام] به او فرمود: «ما از جانب كسى جز تو، نگران نيستيم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طلحه گفت: نگران مباش؛ زيرا ـ به خدا سوگند ـ، از جانب من ضربه اى نخواهى ديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمّار بن ياسر و ابو هيثم بن تيّهان و رِفاعة بن مالك بن عجلان و ابو ايّوب خالد بن زيد بر خاستند و به على عليه السلام گفتند: اوضاع، خراب است، و تو رفتار عثمان و مخالفت هاى او با كتاب و سنّت را ديدى. پس دستت را بگشاى كه با تو بيعت كنيم تا اوضاع تباه شده امّت را به سامان آورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام فرمود: «مرا معاف داريد» و فرمود: «شما ديديد كه با من چه شد، و نظر مردم را دانستيد. پس مرا به آنان نيازى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن عدّه رو به انصار كردند و گفتند: اى گروه انصار! شما ياران خدا و ياران پيامبر او هستيد، و خداوند متعال، شما را به وجود پيامبر صلى الله عليه و آله [در ميانتان]، گرامى داشت. شما از برترى على و پيش گامى او در اسلام، و خويشاوندى با پيامبر صلى الله عليه و آله و جايگاهش در نزد او آگاهيد. اگر او زمام امور را در دست گيرد، شما را به خير و نيكى مى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انصار گفتند: ما راضى ترين مردم به او هستيم، و هيچ كس را به جاى او نمى خواهيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، گرد على عليه السلام را گرفتند و چندان اصرار ورزيدند تا سرانجام با او بيعت كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: لَمّا قُتِلَ عُثمانُ يَومَ الجُمُعَةِ لِثَمانِيَ عَشرَةَ لَيلَةً مَضَت مِن ذِي الحِجَّةِ سَنَةَ خَمسٍ وثَلاثينَ، وبويِعَ لِعَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ ـ بِالمَدينَةِ الغَدَ مِن يَومَ قُتِلَ عُثمانُ ـ بِالخِلافَةِ؛ بايَعَهُ طَلحَةُ، وَالزُّبَيرُ، وسَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ، وسَعيدُ بنُ زَيدِ بنِ عَمرِو بنِ نُفَيلٍ، وعَمّارُ بنُ ياسِرٍ، واُسامَةُ بنُ زَيدٍ، وسَهلُ بنُ حُنَيفٍ، وأبو أيّوبَ الأَنصارِيُّ، ومُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ، وزَيدُ بنُ ثابِتٍ، وخُزَيمَةُ بنُ ثابِتٍ، وجَميعُ مَن كانَ بِالمَدينَةِ مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وغَيرُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج3 ص31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: چون عثمان در روز جمعه دهم ذى حجّه سال سى و پنج كشته شد و فرداى كشته شدن عثمان، مردم در مدينه با على عليه السلام به خلافت بيعت كردند، طلحه و زبير و سعد بن ابى وقّاص و سعيد بن زيد بن عمرو بن نُفَيل و عمّار بن ياسر و اسامة بن زيد و سهل بن حُنَيف و ابو ايّوب انصارى و محمّد بن مُسلَمه و زيد بن ثابت و خُزَيمة بن ثابت و ديگر ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه در مدينه بودند و ديگران، با او بيعت نمودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حرية-الناس-في-انتخاب-الإمام-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: حُرِّيَّةُ النّاسِ فِي انتِخابِ الإِمامِ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: آزاد بودن مردم در گزينش امام عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في كِتابِهِ إلى أهلِ الكوفَةِ عِندَ مَسيرِهِ مِنَ المَدينَةِ إلَى البَصرَةِ ـ: بايَعَنِي النّاسُ غَيرَ مُستَكرَهينَ، ولا مُجبَرينَ، بَل طائِعينَ مُخَيَّرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 1، الجمل: ص244، الأمالي للطوسي: ص718 ح1518 عن عبد الرحمن بن أبي عمرة الأنصاري وفيه إلى «غير مُستكرَهين»، بحار الأنوار: ج32 ص84 ح56؛ الإمامة والسياسة: ج1 ص86 وفيه صدره إلى «مستكرهين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به مردم كوفه به هنگام عزيمت از مدينه به بصره ـ: مردم، نه از سر زور و اجبار، بلكه داوطلبانه و به اختيار با من بيعت كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قُبِضَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأنَا أرى أنّي أحَقُّ النّاسِ بِهذَا الأَمرِ، فَاجتَمَعَ النّاسُ عَلى أبي بَكرٍ! فَسَمِعتُ وأطَعتُ، ثُمَّ إنَّ أبا بَكرٍ حَضَرَ فَكُنتُ أرى أن لا يَعدِلَها عَنّي، فَوَلّى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «فولي»، والصحيح ما أثبتناه كما في تاريخ دمشق «ترجمة الإمام عليّ عليه السلام» تحقيق محمّد باقر المحمودي (ج3 ص101 ح1142).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُمَرَ! فَسَمِعتُ وأطَعتُ، ثُمَّ إنَّ عُمَرَ اُصيبَ، فَظَنَنتُ أنَّهُ لا يَعدِلُها عَنّي، فَجَعَلَها في سِتَّةٍ أنَا أحَدُهُم! فَوَلَّوها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فَوَلّاها»، والصواب ما أثبتناه كما في اُسد الغابة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُثمانَ، فَسَمِعتُ وأطَعتُ، ثُمَّ إنَّ عُثمانَ قُتِلَ، فَجاؤوني فَبايَعوني طائِعينَ غَيرَ مُكرَهينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج42 ص439، اُسد الغابة: ج4 ص106 ح3789 كلاهما عن يحيى بن عروة المرادي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پس از رحلت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، من خود را سزاوارترينِ مردم به اين كار (خلافت) مى دانستم؛ امّا مردم بر ابو بكر توافق كردند و من هم پذيرفتم و فرمان بردم. سپس مرگ ابو بكر فرا رسيد و من فكر نمى كردم كه او خلافت را از من بگرداند؛ ليكن عمر را گماشت و من باز پذيرفتم و فرمان بردم. عمر كه ضربت خورد، گمان مى كردم كه خلافت را از من بر نمى گرداند؛ امّا او آن را در يك گروه شش نفره قرار داد كه من يكى از آنها بودم! و عثمان را به خلافت گماشت و من پذيرفتم و فرمان بردم، تا آن كه عثمان كشته شد و [مردم] نزد من آمدند و همگى داوطلبانه و بدون اجبار با من بيعت كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلى طَلحَةَ وَالزُّبَيرِ ـ: أمّا بَعدُ، فَقَد عَلِمتُما ـ وإن كَتَمتُما ـ أنّي لَم اُرِدِ النّاسَ حَتّى أرادوني، ولَم اُبايِعهُم حَتّى بايَعوني، وإنَّكُما مِمَّن أرادَني وبايَعَني، وإنَّ العامَّةَ لَم تُبايِعني لِسُلطانٍ غالِبٍ، ولا لِعَرَضٍ حاضِرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 54، كشف الغمّة: ج1 ص239 نحوه، بحار الأنوار: ج32 ص135 ح111؛ الفتوح: ج2 ص465 نحوه، الإمامة والسياسة: ج1 ص90 وفيه «خاصّ» بدل «غالب» وليس فيه «ولا لعرض حاضر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از نامه ايشان به طلحه و زبير ـ: امّا بعد، شما دو تن مى دانيد ـ هر چند پنهان مى داريد ـ كه من در پى مردم نرفتم؛ بلكه آنها در پى من آمدند، و من با آنان بيعت نكردم؛ بلكه آنها با من بيعت كردند، و شما دو تن نيز از كسانى بوديد كه در پى من آمدند و با من بيعت كردند. بيعت عموم مردم هم با من، براى اين نبود كه سلطه و قدرتى، يا مال و منالى داشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: أقبَلَ عَمّارُ بنُ ياسِرٍ إلى عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ رضى الله عنه، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّ النّاسَ قَد بايَعوكَ طائِعينَ غَيرَ كارِهينَ، فَلَو بَعَثتَ إلى اُسامَةَ بنِ زَيِدٍ وعَبدِ اللّهِ بنِ عُمَرَ ومُحَمَّدِ بنِ مَسلَمَةَ وحَسّانِ بنِ ثابِتٍ وكَعبِ بنِ مالِكٍ، فَدَعَوتَهُم لِيَدخُلوا فيما دَخَلَ فيهِ النّاسُ مِنَ المُهاجِرينَ وَالأَنصارِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلِيٌّ رضى الله عنه: إنَّهُ لا حاجَةَ لَنا فيمَن لا يَرغَبُ فينا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: ج2 ص441.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: عمّار بن ياسر رو به على بن ابى طالب عليه السلام كرد و گفت: اى امير مؤمنان! مردم داوطلبانه و رضايتمندانه با تو بيعت كردند. پس خوب است نزد اسامة بن زيد و عبد اللّه بن عمر و محمّد بن مسلَمه و حسّان بن ثابت و كعب بن مالك بفرستى و آنان را فرا بخوانى تا آنچه را مردم، از مهاجر و انصار، پذيرفتند، بپذيرند [و بيعت كنند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام فرمود: «ما را به كسى كه به ما تمايلى ندارد، نيازى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن عبد اللّه بن موسى بن قادم: سَمِعتُ سُفيانَ الثَّورِيَّ يَقولُ بِأَعلى صَوتِهِ: وَاللّهِ ما أشُكُّ، لَقَد بايَعَ طَلحَةُ وَالزُّبَيرُ عَلِيّا صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ، ولَقَد نَكَثا عَلَيهِ، وَاللّهِ ما وَجَدا فيهِ لا عِلَّةً في دينٍ ولا خِيانَةً في مالٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج1 ص403 ح353.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار ـ به نقل از عبد اللّه بن موسى بن قادم ـ: از سفيان ثورى شنيدم كه با بلندترين صدايش مى گفت: به خدا سوگند، من شك ندارم كه طلحه و زبير با على ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ بيعت كردند؛ امّا بيعتش را شكستند. به خدا سوگند كه آن دو در او هيچ [بهانه اى براى پيمان شكنى خود] نيافتند؛ نه عيبى در دين و نه خيانتى در اموال.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافئة عن الحسن: بايَعَ طَلحَةُ وَالزُّبَيرُ عَلِيّا عليه السلام عَلى مِنبَرِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله طائِعَينِ غَيرَ مُكرَهَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافئة للشيخ المفيد: ص13 ح10، بحار الأنوار: ج32 ص32 ح، وراجع: الأمالي للمفيد: ص73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافئة ـ به نقل از حسن ـ: طلحه و زبير، داوطلبانه و بدون اجبار، با على عليه السلام بر روى منبر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خطاب-طائفة-من-أصحابه-بعد-البيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: خِطابُ طائِفَةٍ مِن أصحابِهِ بَعدَ البَيعِةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: سخنرانى گروهى از ياران امام عليه السلام، پس از بيعت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي ـ بَعدَ ذِكرِ بَيعَةِ النّاسِ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: وقامَ قَومٌ مِنَ الأَنصارِ فَتَكَلَّموا، وكانَ أوَّلَ مَن تَكَلَّمَ ثابِتُ بنُ قَيسِ بنِ شَمّاسٍ الأَنصارِيُّ ـ وكانَ خَطيبَ الأَنصارِ ـ فَقالَ: وَاللّهِ يا أميرَ المُؤمِنينَ، لَئِن كانوا تَقَدَّموكَ فِي الوِلايَةِ فَما تَقَدَّموكُ فِي الدِّينِ، ولَئِن كانوا سَبَقوكَ أمسِ فَقَد لَحِقتَهُمُ اليَومَ، ولَقَد كانوا وكُنتَ لا يَخفى مَوضِعُكَ، ولا يُجهَلُ مَكانُك، يَحتاجونَ إلَيكَ فيما لا يَعلَمونَ، ومَا احتَجتَ إلى أحَدٍ مَعَ عِلمِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قامَ خُزَيمَةُ بنُ ثابِتٍ الأَنصارِيُّ ـ وهُوَ ذُو الشَّهادَتَينِ ـ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، ما أصَبنا لِأَمرِنا هذا غَيرَكَ، ولا كانَ المُنقَلَبُ إلّا إلَيكَ، ولَئِن صَدَقنا أنفُسَنا فيكَ، فَلَأَنتَ أقدَمُ النّاسِ إيمانا، وأعلَمُ النّاسِ بِاللّهِ، وأولَى المُؤمِنينَ بِرَسولِ اللّهِ، لَكَ ما لَهُم، ولَيسَ لَهُم ما لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقامَ صَعصَعَةُ بنُ صوحانَ فَقالَ: وَاللّهِ يا أميرَ المُؤمِنينَ، لَقَد زَيَّنتَ الخِلافَةَ وما زانَتكَ، ورَفَعتَها وما رَفَعَتكَ، ولَهِيَ إلَيكَ أحوَجُ مِنكَ إلَيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قامَ مالِكُ بنُ الحارِثِ الأَشتَرُ فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! هذا وَصِيُّ الأَوصِياءِ، ووارِثُ عِلمِ الأَنبِياءِ، العَظيمُ البَلاءِ، الحَسَنُ العَناءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «الغناء» وما أثبتناه من طبعة النجف (ج 2 ص155). والعناء هنا: المداراة أو حسن السياسة (لسان العرب: ج15 ص106).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الَّذي شَهِدَ لَهُ كِتابُ اللّهِ بِالإِيمانِ، ورَسولُهُ بِجَنَّةِ الرِّضوانِ، مَن كَمُلَت فيهِ الفَضائِلُ، ولَم يَشُكَّ في سابِقَتِهِ وعِلمِهِ وفَضلِهِ الأَواخِرُ ولَا الأَوائِلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قامَ عُقبَةُ بنُ عَمرٍو فَقالَ: مَن لَهُ يَومٌ كَيَومِ العَقَبَةِ، وبَيعَةٌ كَبَيعَةِ الرِّضوانِ، وَالإِمامُ الأَهدَى الَّذيلا يُخافُ جَورُهُ، وَالعالِمُ الَّذي لا يُخافُ جَهلُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج2 ص179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبى ـ پس از بيان بيعت مردم با امام على عليه السلام ـ: گروهى از انصار بر خاستند و سخن گفتند. نخستين كسى كه سخن گفت، ثابت بن قيس بن شمّاس انصارى، خطيب انصار بود. او گفت: به خدا سوگند ـ اى امير مؤمنان ـ كه اگر آنان در حكومت، بر تو پيشى گرفتند، در دين، پيشى نگرفتند. اگر ديروز از تو پيش افتادند، تو امروز به آنان رسيدى. جايگاه تو پوشيده و منزلت تو ناشناخته نبود، و آنها در آنچه نمى دانستند، به تو نيازمند بودند، و تو با علمى كه دارى، به هيچ كس نيازمند نبودى و نيستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خزيمة بن ثابت انصارى (همان ذو الشهادتين) بر خاست و گفت: اى امير مؤمنان! ما براى اين كار خود، كسى جز تو را نيافتيم و بازگشت، جز به تو نبود، و اگر راستش را در باره تو به خود بگوييم، تو پيش ترينِ مردمان در ايمان، و داناترينِ مردمان به خدا و نزديك ترينِ مؤمنان به پيامبر خدا هستى. هر آنچه [از امتياز و برترى كه] آنان دارند، تو دارى؛ ولى هر آنچه تو دارى، آنان ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صعصعة بن صوحان بر خاست و گفت: به خدا سوگند ـ اى امير مؤمنان ـ كه تو خلافت را آراستى و آن تو را نياراست، و تو آن را رفعت بخشيدى و آن تو را رفعت نبخشيد، و خلافت به تو نيازمندتر است تا تو به آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس مالك بن حارث اَشتر بر خاست و گفت: اى مردم! اين مرد، وصىّ اوصيا و وارث علم پيامبران است و [در راه اسلام] بلاها چشيده و رنج ها كشيده است؛ كسى است كه كتاب خدا به ايمان او، و پيامبر خدا به بهشتى بودنش گواهى داده است. كسى است كه فضايل را به تمام و كمال، داراست، و در پيش گامى او و دانش و فضلش، نه قبلى ها شك داشته اند و نه بعدى ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعد، عقبة بن عمرو بر خاست و گفت: او كسى است كه [در پرونده اش] روزى چون روز عقبه دارد و بيعتى چون بيعت رضوان. پيشواى هدايتگران است كه هرگز بيم ستم از او نمى رود، و دانايى است كه هرگز بيم نادانى اش نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب عليه السلام: ج2 ص325 (القسم الخامس / الفصل الأوّل: بيعة النور).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام: ج3 ص457 (بخش پنجم/ فصل يكم: بيعت نور).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-أقسام-البيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثامن: أقسام البيعة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم: اقسام بيعت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-الرجال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: بَيعَةُ الرِّجالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: بيعت مردان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد ـ في بَيانِ البَيعَةِ لِلإِمامِ الرِّضا عليه السلام ـ: جَلَسَ المَأمونُ ووَضَعَ لِلرِّضا عليه السلام وِسادَتَينِ عَظيمَتَينِ حَتّى لَحِقَ بِمَجلِسِهِ وفَرشِهِ، وأَجلَسَ الرِّضا عليه السلام عَلَيهِما فِي الخُضرَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في روضة الواعظين ومقاتل الطالبيّين: «الحضرة» بدل «الخضرة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وعَلَيهِ عِمامَةٌ وسَيفٌ، ثُمَّ أمَرَ ابنَهُ العَبّاسَ بنَ المَأمونِ يُبايِعُ لَهُ أوَّلَ النّاسِ، فَرَفَعَ الرِّضا عليه السلام يَدَهُ فَتَلَقّى بِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في روضة الواعظين ومقاتل الطالبيين وبحار الأنوار: «بظهرها» بدل «بها».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجهَ نَفسِهِ وبِبَطنِها وُجوهَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: اُبسُط يَدَكَ لِلبَيعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله هكَذا كانَ يُبايِعُ. فَبايَعَهُ النّاسُ ويَدُهُ فَوقَ أيديهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج2 ص261، روضة الواعظين: ص248، المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص363 عن أبي الصلت وياسر نحوه، بحار الأنوار: ج49 ص146 ح23؛ مقاتل الطالبيّين: ص455 عن يحيى بن الحسن العلوي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد ـ در بيان مراسم بيعتگيرى براى امام رضا عليه السلام ـ: مأمون جلوس كرد و براى رضا عليه السلام نيز دو پشتى بزرگ گذاشت و به جايگاه جلوسش آمد و رضا عليه السلام را در حالى كه جامه سبز بر تن داشت و عمامه و شمشير بسته بود، بر آن دو نشاند. سپس به فرزندش عبّاس بن مأمون، دستور داد تا به عنوان نخستين كس با ايشان بيعت كند. رضا عليه السلام دستش را بالا برد و پشت آن را به طرف صورت خودش گرفت و كف آن را به طرف صورت حاضران.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون به ايشان گفت: دستت را براى بيعت، دراز كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رضا عليه السلام فرمود: «پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اين گونه بيعت مى كرد». پس مردم با ايشان بيعت كردند، در حالى كه دست او بالاتر از دست آنان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن الريّان بن شبيب خال المعتصم أخي ماردة: إنَّ المَأمونَ لَمّا أرادَ أن يَأخُذَ البَيعَةَ لِنَفسِهِ بِإِمرَةِ المُؤمِنينَ، ولِأَبِي الحَسَنِ عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا عليه السلام بِوِلايَةِ العَهدِ، ولِلفَضلِ بنِ سَهلٍ بِالوِزارَةِ، أمَرَ بِثَلاثَةِ كَراسِيَّ تُنصَبُ لَهُم، فَلَمّا قَعَدوا عَلَيها أذِنَ لِلنّاسِ فَدَخَلوا يُبايِعونَ، فَكانوا يُصَفِّقونَ بِأَيمانِهِم عَلى أيمانِ الثَّلاثَةِ مِن أعلَى الإِبهامِ إلى أعلَى الخِنصِرِ، ويَخرُجونَ، حَتّى بايَعَ آخِرَ النّاسِ فَتىً مِنَ الأَنصارِ، فَصَفَّقَ بِيَمينِهِ مِنَ الخِنصِرِ إلى أعلَى الإِبهامِ، فَتَبَسَّمَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام ثُمَّ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ مَن بايَعَنا بايَعَ بِفَسخِ البَيعَةِ، غَيرَ هذَا الفَتى، فَإِنَّهُ بايَعَنا بِعَقدِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: وما فَسخُ البَيعَةِ مِن عَقدِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام: عَقدُ البَيعَةِ هُوَ مِن أعلَى الخِنصِرِ إلى أعلَى الإِبهامِ، وفَسخُها مِن أعلَى الإِبهامِ إلى أعلَى الخِنصِرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَماجَ النّاسُ في ذلِكَ، وأَمَرَ المَأمونُ بِإِعادَةِ النّاسِ إلَى البَيعَةِ عَلى ما وَصَفَهُ أبُو الحَسَنِ عليه السلام، وقالَ النّاسُ: كَيفَ يَستَحِقُّ الإِمامَةَ مَن لا يَعرِفُ عَقدَ البَيعَةِ، إنَّ مَن عَلِمَ لَأَولى بِها مِمَّن لا يَعلَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحَمَلَهُ ذلِكَ عَلى ما فَعَلَهُ مِن سَمِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص239 ح1، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص238 ح2 وفيه «أعلى الخنصر» بدل «الخنصر» في الموضع الثاني، المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص369 نحوه، بحار الأنوار: ج49 ص144 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از ريّان بن شبيب، دايى معتصم و برادر مارده ـ: مأمون چون خواست براى امير المؤمنينى خود و ولايت عهدى ابو الحسن على بن موسى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرضا عليه السلام و وزارت فضل بن سهل بيعت بگيرد، دستور داد سه تخت برايشان نهادند و چون بر آنها نشستند، به مردم، اجازه ورود داد و مردم براى بيعت وارد شدند و با دست راست خود، از بالاى انگشت شست تا بالاى انگشت كوچك، بر دست آن سه نفر مى زدند و خارج مى شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آخرين نفرى كه بيعت كرد، جوانى از انصار بود. او دست راست خود را از انگشت كوچك تا بالاى شست بر دست آنان زد. ابو الحسن عليه السلام لبخندى زد و فرمود: «همه كسانى كه با ما بيعت كردند، به [شيوه] فسخ بيعت، بيعت كردند، غير از اين جوان كه با عقد بيعت با ما بيعت نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: فرق فسخ بيعت با عقد آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو الحسن عليه السلام فرمود: «عقد بيعت، از بالاى انگشت كوچك تا بالاى شست است و فسخ آن، از بالاى شست تا بالاى انگشت كوچك».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم از اين مطلب بر آشفتند. مأمون دستور داد تا مردم دوباره به شيوه اى كه ابو الحسن عليه السلام گفته بود، بيعت كنند. مردم گفتند: چگونه كسى كه [شيوه] عقد بيعت را نمى داند، شايسته پيشوايى است!؟ آن كه مى داند، سزاوارتر به پيشوايى است از كسى كه نمى داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همين امر، مأمون را به مسموم كردن ايشان وا داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-النساء-بالكلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: بَيعَةُ النِّساءِ بِالكَلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: بيعت زنان با گفتار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عائشة: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يُبايِعُ النِّساءَ بِالكَلامِ بِهذِهِ الآيَةِ: «لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَت: وما مَسَّت يَدُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَدَ امرَأَةٍ إلَا امرَأَةً يَملِكُها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج6 ص2637 ح6788، مسند ابن حنبل: ج9 ص493 ح25253، السنن الكبرى: ج8 ص254 ح16566؛ مجمع البيان: ج9 ص414، بحار الأنوار: ج21 ص98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله با زنان از طريق گفتار و با خواندن اين آيه: «چيزى را شريك خدا قرار ندهند» بيعت مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دست هيچ زنى را لمس نكرد، مگر كه با او محرم بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن عائشة: وَاللّهِ، ما مَسَّت يَدُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَدَ امرَأَةٍ قَطُّ، غَيرَ أنَّهُ يُبايِعُهُنَّ بِالكَلامِ... وَاللّهِ، ما أخَذَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلَى النِّساءِ إلّا ما أمَرَهُ اللّهُ، ولا مَسَّت كَفُّ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله كَفَّ امرَأَةٍ قَطُّ، وكانَ يَقولُ لَهُنَّ إذا أخَذَ عَلَيهِنَّ: قَد بايَعتُكُنَّ كَلاما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص960 ح2875، صحيح البخاري: ج5 ص2025 ح4983، صحيح مسلم: ج3 ص1489 ح88 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از عايشه ـ: به خدا سوگند كه دست پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هرگز دست هيچ زنى را لمس نكرد؛ بلكه با آنان از طريق گفتار، بيعت مى كرد.… به خدا سوگند كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از زنان، پيمانى نگرفت، جز آنچه خداوند به او فرمان داده بود، و كف دست پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هرگز با كف دست زنى تماس پيدا نكرد؛ بلكه هر گاه از آنان بيعت مى گرفت، مى فرمود: «من به وسيله كلام، با شما بيعت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عائشة ـ في بَيانِ بَيعَةِ النِّساءِ ـ: ما مَسَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِيَدِهِ امرَأَةً قَطُّ، إلّا أن يَأخُذَ عَلَيها، فَإِذا أخَذَ عَلَيها فَأَعطَتهُ قالَ: اِذهَبي فَقَد بايَعتُكِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1489 ح89، سنن أبي داود: ج3 ص133 ح2941 وفيه «يد» بدل «بيده»، مسند ابن حنبل: ج9 ص422 ح24883 وزاد فيه «يد» بعد «بيده».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از عايشه، در بيان بيعت زنان ـ: دست پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هرگز [دست] زنى را لمس نكرد؛ بلكه فقط از او پيمان مى گرفت و چون به او پيمان مى داد، مى فرمود: «برو؛ با تو بيعت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام عن ابن إسحاق: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لا يُصافِحُ النِّساءَ، إنَّما كانَ يَأخُذُ عَلَيهِنَّ، فَإِذا أقرَرنَ قالَ: اِذهَبنَ فَقَد بايَعتُكُنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج2 ص109، اُسد الغابة: ج7 ص269 الرقم 7319، الإصابة: ج8 ص334 الرقم 11813 وليس فيه آخره «فقد بايعتكنّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام ـ به نقل از ابن اسحاق ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با زنان [براى بيعت] دست نمى داد؛ بلكه فقط از آنها پيمان مى گرفت، و چون مى پذيرفتند، مى فرمود: «برويد؛ با شما بيعت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن عقيلة بنت عبيد: جِئتُ أنَا واُمّي قَريرَةُ بِنتُ الحارِثِ العُتوارِيَّةُ في نِساءٍ مِنَ المُهاجِراتِ، فَبايَعنَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله وهُوَ ضارِبٌ عَلَيهِ قُبَّتَهُ بِالأَبطَحِ، فَأَخَذَ عَلَينا أن لا نُشرِكَ بِاللّهِ شَيئا الآيَةَ كُلَّها، فَلَمّا أقرَرنا وبَسَطنا أيدِيَنا لِنُبايِعَهُ، قالَ: إنّي لا أمَسُّ أيدِي النِّساءِ، فَاستَغفَرَ لَنا، فَكانَت تِلكَ بَيعَتُنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج7 ص237 الرقم 7225.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از عقيله دختر عبيد ـ: من و مادرم قَريره عُتوارى، دختر حارث، با عدّه اى از زنان مهاجر به نزد پيامبر صلى الله عليه و آله ـ كه در ابطح برايش خيمه اى زده بودند ـ، رفتيم و آنها با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كردند. او از ما پيمان گرفت كه چيزى را شريك خدا قرار ندهيم و تمام مفاد آيه را تا پايان آن، بيعت گرفت. چون پذيرفتيم و دستمان را دراز كرديم تا با او بيعت كنيم، فرمود: «من دست زنان را لمس نمى كنم» و براى ما طلب آمرزش كرد. اين، بيعت ما بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أسماء بنت يزيد: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله جَمَعَ نِساءَ المُسلِمينَ لِلبَيعَةِ، فَقالَت لَهُ أسماءُ: ألا تَحسِرُ لَنا عَن يَدِكَ يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنّي لَستُ اُصافِحُ النِّساءَ، ولكِن آخُذُ عَلَيهِنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج10 ص436 ح27643، المعجم الكبير: ج24 ص163 ح417 و ص182 ح459، مسند إسحاق بن راهويه: ج5 ص183 ح2309 وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج1 ص105 ح476.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از اسماء دختر يزيد ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، زنان مسلمانان را براى بيعت جمع كرد. اسماء به ايشان گفت: اى پيامبر خدا! آيا دستت را براى ما نمى گشايى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «من با زنان، دست نمى دهم؛ بلكه از آنها پيمان مى گيرم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن اُميمة بنت رقيقة: أتَيتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله في نِسوَةٍ مِنَ الأَنصارِ نُبايِعُهُ، فَقُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، نُبايِعُكَ عَلى ألّا نُشرِكَ بِاللّهِ شَيئا، ولا نَسرِقَ، ولا نَزنِيَ، ولا نَأتِيَ بِبُهتانٍ نَفتَريهِ بَينَ أيدينا وأَرجُلِنا، ولا نَعصِيَكَ في مَعروفٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فيمَا استَطَعتُنَّ وأَطَقتُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: قُلنا: اللّهُ ورَسولُهُ أرحَمُ بِنا، هَلُمَّ نُبايِعُكَ يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنّي لا اُصافِحُ النِّساءَ، إنَّما قَولي لِمِئَةِ امرَأَةٍ كَقَولي لِامرَأَةٍ واحِدَةٍ ـ أو مِثل قَولي لِامرَأَةٍ واحِدَةٍ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج7 ص149، مسند ابن حنبل: ج10 ص286 ح27075، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص80 ح6946 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج1 ص106 ح477.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى ـ به نقل از اميمه دختر رقيقه ـ: من با گروهى از زنان انصار براى بيعت، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفتيم و گفتيم: اى پيامبر خدا! ما با تو بيعت مى كنيم كه به خدا شرك نورزيم، دزدى نكنيم، زنا نكنيم، بچّه هاى نامشروع را كه مى يابيم، با بهتان به شوهرانمان نبنديم، و در هيچ كار نيكى، از تو نافرمانى نكنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تا جايى كه مى توانيد و تاب مى آوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: خدا و پيامبر او، به ما مهربان ترند. دستت را بياور تا با تو بيعت كنيم، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «من با زنان، دست نمى دهم؛ بلكه سخن من با صد زن، همانند سخنم با يك زن است» يا «مثل سخنم با يك زن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-النساء-بغمس-أيديهن-في-إناء-الماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: بَيعَةُ النِّساءِ بِغَمسِ أيديهِنَّ في إناءِ الماءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: بيعت زنان با دستْ فرو بُردَنشان در ظرف آب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لا يُصافِحُ النِّساءَ، فَكانَ إذا أرادَ أن يُبايِعَ النِّساءَ، أتى بِإِناءٍ فيهِ ماءٌ فَيَغمِسُ يَدَهُ ثُمَّ يُخرِجُها، ثُمَّ يَقولُ: اِغمِسنَ أيدِيَكُنَّ فيهِ، فَقَد بايَعتُكُنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص80، النوادر للراوندي: ص168 ح263 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، مستدرك الوسائل: ج14 ص277 ح16709.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با زنان دست نمى داد. از اين رو، وقتى خواست با زنان بيعت كند، ظرف آبى آوردند و ايشان دستش را داخل آب مى كرد و بيرون مى آورد. سپس مى فرمود: «دست هايتان را در آن فرو بريد؛ با شما بيعت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن المفضّل بن عمر: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: كَيفَ ماسَحَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله النِّساءَ حينَ بايَعَهُنَّ؟ قالَ: دَعا بِمِركَنِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِركن ـ بكسر الميم ـ: الإجانة (الصحاح: ج5 ص2126 «ركن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي كانَ يَتَوَضَّأُ فيهِ، فَصَبَّ فيهِ ماءَ ثُمَّ غَمَسَ يَدَهُ اليُمنى، فَكُلَّما بايَعَ واحِدَةً مِنهُنَّ قالَ: اِغمِسي يَدَكِ، فَتَغمِسُ كَما غَمَسَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله. فَكانَ هذا مُماسَحَتَهُ إيّاهُنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص526 ح1، بحار الأنوار: ج67 ص187 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مفضّل بن عمر ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله زمانى كه با زنان بيعت كرد، چگونه دست داد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دستور داد ظرف وضويش را آوردند و در آن، آب ريخت. سپس دست راستش را در آن فرو برد، و با هر يك از زنان كه بيعت مى كرد، مى فرمود: «دستت را در آب فرو كن» و او دستش را در آب فرو مى برد، چنان كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرو برده بود، و اين دست دادن ايشان با آنها بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعدان بن مسلم: قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: أتَدري كَيفَ بايَعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله النِّساءَ؟ قُلتُ: اللّهُ أعلَمُ وَابنُ رَسولِهِ أعلَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: جَمَعَهُنَّ حَولَهُ ثُمَّ دَعا بِتَورِ بِرامٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّور: من الأواني. والبُرمَةُ: قِدرٌ مِن حجارة والجمع: بَرَمٌ وبِرامٌ (لسان العرب: ج4 ص96 «تور» و ج12 ص45 «برم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَصَبَّ فيهِ نَضوحا ثُمَّ غَمَسَ يَدَهُ فيهِ، ثُمَّ قالَ: اِسمَعنَ يا هؤُلاءِ! اُبايِعُكُنَّ عَلى ألّا تُشرِكنَ بِاللّهِ شَيئا، ولا تَسرِقنَ، ولا تَزنينَ، ولا تَقتُلنَ أولادَكُنَّ، ولا تَأتينَ بِبُهتانٍ تَفتَرينَهُ بَينَ أيديكُنَّ وأَرجُلِكُنَّ، ولا تَعصينَ بَعولَتَكُنَّ في مَعروفٍ، أقرَرتُنَّ؟ قُلنَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَخرَجَ يَدَهُ مِنَ التَّورِ، ثُمَّ قالَ لَهُنَّ: اِغمِسنَ أيدِيَكُنَّ، فَفَعَلنَ، فَكانَت يَدُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله الطّاهِرَةُ أطيَبَ مِن أن يَمَسَّ بِها كَفَّ اُنثى لَيسَت لَهُ بِمَحرَمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص526 ح2، بحار الأنوار: ج21 ص134 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سعدان بن مسلم ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «آيا مى دانى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با زنان چگونه بيعت كرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خدا و فرزند پيامبر او، بهتر مى دانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را پيرامون خود جمع كرد. سپس ديگى سنگى خواست و مشكى آب در آن ريخت. آن گاه دستش را در آن آب فرو برد و فرمود: گوش كنيد، اى شمايان! با شما بيعت مى كنم بر اين كه چيزى را شريك خدا قرار ندهيد، دزدى نكنيد، زنا نكنيد، فرزندانتان را نكشيد، بچّه هاى نامشروع را كه مى يابيد، با بهتان به شوهرانتان نبنديد، و در هيچ كار نيكى، از شوهرانتان نافرمانى نكنيد. آيا مى پذيريد؟.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، دستش را از ديگ بيرون آورد و سپس به آنان فرمود: حال، شما دست خود را در آن فرو بريد. زنان چنين كردند. پس دست پاك پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، پاك تر از آن بود كه با آن دست، زن نامحرمى را لمس كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد عليه السلام: كانَت مُبايَعَةُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله النِّساءَ أن يَغمِسَ يَدَهُ في إناءٍ فيهِ ماءٌ ثُمَّ يُخرِجَها، وتَغمِسَ النِّساءُ بِأَيديهِنَّ في ذلِكَ الإِناءِ؛ بِالإِقرارِ وَالإِيمانِ بِاللّهِ وَالتَّصديقِ بِرَسولِهِ عَلى ما أخَذَ عَلَيهِنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص457، مشكاة الأنوار: ص355 ح1152 نحوه، بحار الأنوار: ج21 ص117 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد عليه السلام: روش بيعت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با زنان، اين گونه بود كه دستش را در ظرف آبى فرو مى برد و بيرون مى آورد. آن گاه زنان دست خود را در آن ظرف فرو مى بردند، همراه با اقرار و ايمان به خدا و تصديق پيامبر او و تعهّداتى كه از آنان مى گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن ربعي بن عبد اللّه: لَمّا بايَعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله النِّساءَ وأَخَذَ عَلَيهِنَّ، دَعا بِإِناءٍ فَمَلَأَهُ، ثُمَّ غَمَسَ يَدَهُ فِي الإِناءِ ثُمَّ أخرَجَها، فَأَمَرَهُنَّ أن يُدخِلنَ أيدِيَهُنَّ فَيَغمِسنَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص469 ح4634، مشكاة الأنوار: ص355 ح1153 نحوه، وسائل الشيعة: ج14 ص152 ح25449؛ تاريخ الطبري: ج3 ص62 عن أبان بن صالح نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه ـ به نقل از ربعى بن عبد اللّه ـ: زمانى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با زنان بيعت كرد و از آنان تعهّد گرفت، ظرفى طلبيد و آن را پر از آب كرد. سپس دست خود را در آن فرو برد و بيرون آورد و به زنان دستور داد كه دست خود را در آن فرو برند و آنها دستشان را در آب فرو مى بردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه: لَمّا قَدِمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله المَدينَةَ لِلهِجرَةِ، كانَ نِساءٌ قَد أسلَمنَ فَدَخَلنَ عَلَيهِ فَقُلنَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ رِجالَنا قَد بايَعوكَ وإنّا نُحِبُّ أن نُبايِعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَدَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِقَدَحٍ مِن ماءٍ فَأَدخَلَ يَدَهُ فيهِ، ثُمَّ أعطاهُنَّ امرَأَةً امرَأَةً، فَكانَت هذِهِ بَيعَتَهُنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج8 ص11، وراجع: تاريخ أصبهان: ج2 ص346 الرقم 630.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از عمرو بن شعيب، از پدرش، از جدّش ـ: چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به مدينه هجرت كرد، زنانى كه مسلمان شده بودند، خدمت ايشان رسيدند و گفتند: اى پيامبر خدا! مردهاى ما، با تو بيعت كرده اند و ما نيز دوست داريم با تو بيعت كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله قدح آبى خواست و دستش را در آن فرو برد. سپس دستور داد يكايك آن زنان، دست خود را در آن آب فرو بردند و اين، بيعت آنان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-النساء-من-وراء-الثوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: بَيعَةُ النِّساءِ مِن وَراءِ الثَّوبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: بيعت زنان از پشت جامه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثٍ طَويلٍ يَذكُرُ فيهِ أحكامَ النِّساءِ ـ: ... ولا يَجوزُ لِلمَرأَةِ أن تُصافِحَ غَيرَ ذي مَحرَمٍ إلّا مِن وَراءِ ثَوبِها، ولا تُبايِعَ إلّا مِن وَراءِ ثَوبِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص588 ح12 عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج103 ص256 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديثى بلند كه در آن، احكام زنان را بيان مى فرمايد ـ: براى زن جايز نيست كه با نامحرم دست دهد، مگر از پشت جامه اش، و نه بيعت كند، مگر از پشت جامه اش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار عن سعيدة وأيمنة اُختي محمّد بن أبي عمير: دَخَلنا عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام، فَقُلنا: تَعودُ المَرأَةُ أخاها فِي اللّهِ؟ قالَ: نَعَم. قُلنا: فَتُصافِحُهُ؟ قالَ: نَعَم مِن وَراءِ ثَوبٍ؛ كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَبِسَ الصّوفَ يَومَ بايَعَ النِّساءَ، فَكانَت يَدُهُ في كُمِّهِ، وهُنَّ يَمسَحنَ أيدِيَهُنَّ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص355 ح1151، مستدرك الوسائل: ج14 ص278 ح16711.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار ـ به نقل از سعيده و ايمنه، خواهران محمد بن ابى عمير ـ: خدمت امام صادق عليه السلام رسيديم و گفتيم: آيا جايز است كه زن از برادر ايمانى اش عيادت كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: و با او دست دهد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، از پشت جامه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روزى كه با زنان بيعت كرد، جامه پشمين پوشيد و دستش در آستينش بود، و زنان، دست خود را بر آن مى كشيدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عامر الشعبي: بايَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله النِّساءَ وعَلى يَدِهِ ثَوبٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج8 ص5، تفسير ابن كثير: ج8 ص126 بزيادة «قد وضعه على كفّه» في آخره، تفسير القرطبي: ج18 ص71 نحوه، المصنّف لعبد الرزّاق: ج6 ص9 ح9832 عن إبراهيم وفيه «يصافح» بدل «بايع»؛ مجمع البيان: ج9 ص415 نحوه، بحار الأنوار: ج67 ص184.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از عامر شعبى ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در حالى كه روى دستش پارچه اى بود، با زنان بيعت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-أحكام-البيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل التاسع: أحكام البيعة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم: احكام بيعت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجوب-بيعة-الإمام-العادل-عليه-السلام-على-المكلفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: وُجوبُ بَيعَةِ الإِمامِ العادِلِ عليه السّلام عَلَى المُكَلَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: وجوب بيعت با پيشواى عادل بر افراد مكلّف&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا * سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَ أَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَيْسَ فِى قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَن يَمْلِكُ لَكُم مِّنَ اللَّهِ شَيْئا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعَاً بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 10 ـ 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه با تو بيعت مى كنند، در حقيقت، با خدا بيعت مى كنند. دست خدا، بالاى دست هاى آنهاست. پس هر كه [بيعت] شكند، در واقع، به زيان خود مى شكند، و هر كه به آنچه با خدا عهد كرده است، وفا كند، به زودى، خدا مزدى بزرگ به او مى دهد. بر جاى ماندگان از باديه نشينان عرب [كه در حديبيّه با تو در جنگ شركت نكردند]، به زودى به تو خواهند گفت: اموال ما و كسانمان، ما را از جنگ باز داشتند. پس براى ما آمرزش بخواه. آنان چيزى را كه در دل هايشان نيست، بر زبان خويش مى رانند. بگو: اگر خدا بخواهد به شما زيانى يا سودى برساند، چه كسى در برابر او براى شما اختيار چيزى را دارد؟ بلكه اين خداست كه به آنچه مى كنيد، همواره آگاه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَوْفُواْ بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدتُّمْ وَ لَا تَنقُضُواْ الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلاً إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ * وَلَا تَكُونُواْ كَالَّتِى نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلَاً بَيْنَكُمْ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِىَ أَرْبَى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ * وَ لَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَ لَكِن يُضِلُّ مَن يَشَاءُ وَ يَهْدِى مَن يَشَاءُ وَ لَتُسْئلُنَّ عَمَّا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ * وَ لَا تَتَّخِذُواْ أَيْمَانَكُمْ دَخَلَاً بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَ تَذُوقُواْ السُّوءَ بِمَا صَدَدتُّمْ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَ لَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ * وَلَا تَشْتَرُواْ بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلاً إِنَّمَا عِندَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 91 ـ 95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر گاه با خدا پيمان بستيد، به پيمان خدا وفا كنيد و سوگندها[ى خود] را پس از استوار كردن آنها مشكنيد، در حالى كه خدا را بر خود ضامن [و گواه] قرار داده ايد؛ زيرا خدا آنچه را انجام مى دهيد، مى داند. و مانند آن زنى كه رشته خود را پس از محكم بافتن، پنبه مى كرد، مباشيد كه سوگندهاى خود را ميان خويش، وسيله تقلّب سازيد، [به خيال اين] كه گروهى از گروه ديگر [در داشتن امكانات] افزون ترند. جز اين نيست كه خدا شما را بدين وسيله مى آزمايد و روز قيامت در آنچه اختلاف مى كرديد، قطعاً براى شما توضيح خواهد داد. و اگر خدا مى خواست، قطعاً شما را امّتى واحد قرار مى داد؛ ولى هر كه را بخواهد، بى راه و هر كه را بخواهد، هدايت مى كند و از آنچه انجام مى داديد، حتماً سؤال خواهيد شد. و زنهار! سوگندهاى خود را وسيله تقلّب ميان خود قرار ندهيد، تا گامى، پس از استوارى اش بلغزد، و شما به [سزاى] آن كه [مردم را] از راه خدا باز داشته ايد، دچار شكنجه شويد و برايتان عذابى بزرگ باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئا وَ لَا يَسْرِقْنَ وَ لَا يَزْنِينَ وَ لَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَ لَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى پيامبر! چون زنان باايمان نزدت آيند تا با تو بيعت كنند كه چيزى را شريك خدا نسازند، و دزدى نكنند، و زنا ندهند، و فرزندان خود را نكشند، و بچّه هاى نامشروع را كه يافته اند، با بهتان، به شوهر نبندند، و در كار نيك، از تو نافرمانى نكنند، با آنها بيعت كن و از خدا برايشان آمرزش بخواه، كه خدا آمرزنده مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِى التَّوْرَاةِ وَ الْاءِنجِيلِ وَ الْقُرْءَانِ وَ مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُواْ بِبَيْعِكُمُ الَّذِى بَايَعْتُم بِهِ وَ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در حقيقت، خدا از مؤمنان، جان و مالشان را به [بهاى] اين كه بهشت براى آنان باشد، خريده است؛ همان كسانى كه در راه خدا مى جنگند و مى كشند و كشته مى شوند، [و اين] به عنوان وعده حقّى در تورات و انجيل و قرآن، بر عهده اوست، و چه كسى از خدا به عهد خويش وفادارتر است؟ پس به اين معامله اى كه با او كرده ايد،شادمان باشيد، و اين، همان كاميابى بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: قالَتِ الأَنصارُ [لِلنّاسِ]: إنَّكُم قَد عَرَفتُم فَضلَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ وسابِقَتَهُ وقَرابَتَهُ ومَنزِلَتَهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، مَعَ عِلمِهِ بِحَلالِكُم وحَرامِكُم وحاجَتِكُم إلَيهِ مِن بَينِ الصَّحابَةِ، ولَن يَألُوَكُم نُصحا، ولَو عَلِمنا مَكانَ أحَدٍ هُوَ أفضَلُ مِنهُ وأَجمَلُ لِهذَا الأَمرِ وأَولى بِهِ مِنهُ لَدَعَوناكُم إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النّاسُ كُلُّهُم بِكَلِمَةٍ واحِدَةٍ: رَضينا بِهِ طائِعينَ غَيرَ كارِهينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم عَلِيٌّ عليه السلام: أخبِروني عَن قَولِكُم هذا: «رَضينا بِهِ طائِعينَ غَيرَ كارِهينَ». أحَقٌّ واجِبٌ هذا مِنَ اللّهِ عَلَيكُم، أم رَأيٌ رَأَيتُموهُ مِن عِندِ أنفُسِكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: بَل هُوَ واجِبٌ أوجَبَهُ اللّهُ عز و جل لَكَ عَلَينا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: ج2 ص435.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: انصار [به مردم] گفتند: شما از برترى على بن ابى طالب و پيشينه او و خويشاوندى اش با پيامبر صلى الله عليه و آله و جايگاهش نزد او آگاهيد، و مى دانيد كه او حلال و حرام [دين] شما را مى داند، و از ميان صحابه به او نيازمنديد، و او هرگز از خيرخواهى به شما فروگذار نخواهد كرد. اگر كس ديگرى را مى شناختيم كه از او برتر، و براى اين امر، زيبنده تر و سزاوارتر از على بود، قطعاً شما را به او فرا مى خوانديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم يك صدا فرياد زدند: با ميل و رغبت، او را مى پذيريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام به آنان فرمود: «به من بگوييد اين كه گفتيد: با ميل و رغبت، او را مى پذيريم، آيا اين را يك وظيفه الهى بر خود مى دانيد، يا اين كه نظر شخصى خودتان است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نه، وظيفه اى است كه خداوند عز و جل آن را در قبال تو بر ما واجب گردانيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج عن الأصبغ بن نباتة: كُنتُ جالِسا عِندَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام فَجاءَهُ ابنُ الكَوّا فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، مَنِ البُيوتُ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَن تَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 189.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَلِيٌّ عليه السلام: نَحنُ البُيوتُ الَّتي أمَرَ اللّهُ بِها أن تُؤتى مِن أبوابِها، نَحنُ بابُ اللّهِ وبُيوتُهُ الَّتي يُؤتى مِنهُ، فَمَن بايَعَنا وأَقَرَّ بِوِلايَتِنا فَقَد أتَى البُيوتَ مِن أبوابِها، ومَن خالَفَنا وفَضَّلَ عَلَينا غَيرَنا فَقَد أتَى البُيوتَ مِن ظُهورِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص540 ح129، شرح الأخبار: ج2 ص343 ح687 نحوه، بحار الأنوار: ج23 ص328 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج ـ به نقل از اصبغ بن نباته ـ: نزد امير مؤمنان عليه السلام نشسته بودم كه ابن كوّاء وارد شد و گفت: اى امير مؤمنان! مراد از «خانه ها» در اين سخن خداوند عز و جل چيست: «نيكى، آن نيست كه از پشت خانه ها وارد شويد؛ بلكه نيكى، آن است كه تقوا پيشه كند و به خانه ها از درِ آنها وارد شويد»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام فرمود: «ماييم آن خانه هايى كه خدا دستور داده است از درهاى آنها وارد شوند. ماييم آن درِ خدا و خانه هاى او كه بايد از آن در وارد [آنها] شد. پس هر كه با ما بيعت كند و به ولايت ما اقرار نمايد، به اين خانه ها از درهايشان وارد شده است، و هر كه از ما سرپيچى نمايد و ديگران را بر ما ترجيح دهد، در واقع، از پشت خانه ها وارد شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ مِمّا وَرَدَ فِي استِحبابِ زِيارَةِ المُصافَقَةِ لِلأَئِمَّةِ عليهم السلام ـ: ثُمَّ تَضَعُ يَدَكَ اليُمنى عَلَى القَبرِ وتَقولُ: هذِهِ يَدَيَّ مُصافَقَةً لَكَ عَلَى البَيعَةِ الواجِبَةِ عَلَينا، فَاقبَل ذلِكَ مِنّي يا إمامي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج102 ص198 الزيارة الحادية عشرة نقلاً عن نسخة قديمة في تأليف أصحابنا، مستدرك الوسائل: ج10 ص223 ح11901 نقلاً عن المزار القديم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ در آنچه در باره مستحب بودن زيارت بيعت با ائمّه عليهم السلام وارد شده است ـ: سپس دست راستت را روى قبر مى گذارى و مى گويى: اين دست من، به مثابه دست دادن به تو براى بيعتى است كه بر ما واجب است. پس، آن را از من بپذير، اى امام من!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إجبار-الإمام-عليه-السلام-على-قبول-بيعة-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: إجبارُ الإِمامِ عليه السّلام عَلى قَبولِ بَيعَةِ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: مجبور كردن امام عليه السلام به پذيرش بيعت مردم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيين عن يحيى بن الحسن العلوي: إنَّ المَأمونَ وَجَّهَ إلى جَماعَةٍ مِن آلَ أبي طالِبٍ، فَحَمَلَهُم إلَيهِ مِنَ المَدينَةِ، وفيهِم عَلِيُّ بنُ موسَى الرِّضا، فَأَخَذَ بِهِم عَلى طَريقِ البَصرَةِ حَتّى جاؤوهُ بِهِم، وكانَ المُتَوَلّي لِاءِشخاصِهِمُ المَعروفَ بِالجَلُودِيِّ مِن أهلِ خُراسانَ، فَقَدِمَ بِهِم عَلَى المَأمونِ، فَأَنزَلَهُم دارا وأَنزَلَ عَلِيَّ بنَ موسَى الرِّضا دارا، ووَجَّهَ إلَى الفَضلِ بنِ سَهلٍ فَأَعلَمَهُ أنَّهُ يُريدُ العَقدَ لَهُ، وأَمَرَهُ بِالاِجتِماعِ مَعَ أخيهِ الحَسَنِ بنِ سَهلٍ عَلى ذلِكَ، فَفَعَلَ وَاجتَمَعا بِحَضرَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَعَلَ الحَسَنُ يُعظِمُ ذلِكَ عَلَيهِ ويُعَرِّفُهُ ما في إخراجُ الأَمرَ مِن أهلِهِ عَلَيهِ، فَقالَ لَهُ: إنّي عاهَدتُ اللّهَ أن اُخرِجَها إلى أفضَلِ آلِ أبي طالِبٍ إن ظَفِرتُ بِالمَخلوعَ، وما أعلَمُ أحَدا أفضَلُ مِن هذَا الرَّجُلِ، فَاجتَمَعا مَعَهُ عَلى ما أرادَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَهُما إلى عَلِيِّ بنِ موسى عليه السلام، فَعَرَضا ذلِكَ عَلَيهُ فَأَبى، فَلَم يَزالا بِهِ وهُوَ يَأبى ذلِكَ ويَمتَنِعُ مِنهُ، إلى أن قالَ لَهُ أحَدُهُما: إن فَعَلتَ وإلّا فَعَلنا بِكَ وصَنَعنا، وتَهَدَّدَهُ، ثُمَّ قالَ لَهُ أحَدُهُما: وَاللّهِ، أمَرَني بِضَربِ عُنُقِكَ إذا خالَفتَ ما يُريدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ دَعا بِهِ المَأمونُ فَخاطَبَهُ في ذلِكَ فَامتَنَعَ، فَقالَ لَهُ قَولاً شَبيها بِالتَّهَدُّدِ، ثُمَّ قالَ لَهُ: إنَّ عُمَرَ جَعَلَ الشُّورى في سِتَّةٍ أحَدُهُم جَدُّكَ وقالَ: مَن خالَفَ فَاضرِبوا عُنُقَهُ، ولا بُدَّ مِن قَبولِ ذلِكَ. فَأَجابَهُ عَلِيُّ بنُ موسى إلى مَا التَمَسَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيين: ص454، الإرشاد: ج2 ص259، روضة الواعظين: ص247، الدرّ النظيم: ص679 وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج49 ص145 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيّين ـ به نقل از يحيى بن حسن علوى ـ: مأمون، مأمورانى را نزد گروهى از خاندان ابو طالب فرستاد و آنها را از مدينه نزد خويش آورد. على بن موسى الرضا عليه السلام نيز در ميان آنان بود. آن عدّه را از راه بصره حركت دادند تا اين كه نزد مأمون آوردند. مسئول انتقال آنان، شخصى بود معروف به جَلودى از اهالى خراسان. او آن گروه را به نزد مأمون آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون، آنان را در منزلى اسكان داد و على بن موسى الرضا عليه السلام را در منزلى ديگر. آن گاه به فضل بن سهل پيغام داد كه مى خواهد براى وى بيعت بگيرد، و به فضل دستور داد با برادرش حسن بن سهل نزد او روند. فضل چنين كرد و هر دو به حضور مأمون رسيدند. حسن شروع به بيان دشوارى ها و خطرات اين كار كرد و به او گفت كه اگر خلافت را از خاندان بنى عبّاس خارج سازد، چه عواقبى ممكن است در پى داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون به او گفت: من با خدا پيمان بستم كه اگر بر آن مخلوع (امين عبّاسى) پيروز شوم، خلافت را به برترين فرد از خاندان ابو طالب بسپارم، و من هيچ كس را برتر از اين مرد نمى شناسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس برادران سهل با خواسته مأمون موافقت كردند. مأمون، آن دو را نزد على بن موسى الرضا عليه السلام فرستاد و برادران سهل، ولايت عهدى را به ايشان پيشنهاد كردند؛ ليكن امام عليه السلام سر باز زد. آن دو، اصرار مى كردند و امام عليه السلام سر باز مى زد و امتناع مى ورزيد، تا آن كه يكى از آن دو به امام گفت: اگر پذيرفتى كه هيچ، وگر نه با تو چنين و چنان مى كنيم. و امام عليه السلام را تهديد كرد. سپس ديگرى گفت: به خدا سوگند، مأمون به ما دستور داده است كه چنانچه با خواسته او مخالفت نمايى، گردنت زده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، مأمون، امام عليه السلام را خواست و در اين باره با ايشان سخن گفت؛ ولى باز امام عليه السلام امتناع ورزيد. مأمون سخنى تهديدآميز به امام عليه السلام گفت و سپس اظهار داشت: عمر، شورايى شش نفره تشكيل داد كه يكى از اعضاى آن، جدّ تو بود، و گفت: هر كس مخالفت كرد، او را گردن بزنيد، و بايد بپذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، على بن موسى الرضا عليه السلام به درخواست مأمون، پاسخ مثبت داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن ياسر: لَمّا وُلِّيَ الرِّضا عليه السلام العَهدَ، سَمِعتُهُ وقَد رَفَعَ يَدَيهِ إلَى السَّماءِ وقالَ: اللّهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ أنّي مُكرَهٌ مُضطَرٌّ، فَلا تُؤاخِذني كَما لَم تُؤاخِذ عَبدَكَ ونَبِيَّكَ يوسُفَ حِينَ دُفِعَ إلى وِلايَةِ مِصر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص757 ح1022، المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص364 نحوه، روضة الواعظين: ص252، بحار الأنوار: ج49 ص130 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق ـ به نقل از ياسر ـ: چون امام رضا عليه السلام به ولايت عهدى تعيين شد، دستانش را به سوى آسمان بر داشت و فرمود: «بار خدايا! تو مى دانى كه من مجبور و ناچار شدم. پس مرا مؤاخذه مفرما، چنان كه بنده ات و پيامبرت يوسف را آن گاه كه به پذيرش حكومت مصر وادارش كردند، مؤاخذه ننمودى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن محمّد بن عرفة: قُلتُ لِلرِّضا عليه السلام: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، ما حَمَلَكَ عَلَى الدُّخولِ في وِلايَةِ العَهدِ؟ فَقالَ: ما حَمَلَ جَدّي أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام عَلَى الدُّخولِ فِي الشُّورى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص141 ح4، المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص364، بحار الأنوار: ج49 ص140 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از محمّد بن عرفه ـ: به امام رضا عليه السلام گفتم: اى پسر پيامبر خدا! چه چيزى شما را به پذيرش ولايت عهدى وا داشت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همان چيزى كه جدّم امير مؤمنان عليه السلام را به پذيرش [عضويت در] شورا[ى عمر] وا داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن الريّان بن الصلت: دَخَلتُ عَلى عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا عليه السلام، فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، النّاسُ يَقولونَ: إنَّكَ قَبِلتَ وِلايَةَ العَهدِ مَعَ إظهارِكَ الزُّهدَ فِي الدُّنيا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام: قَد عَلِمَ اللّهُ كَراهَتي لِذلِكَ، فَلَمّا خُيِّرتُ بَينَ قَبولِ ذلِكَ وبَينَ القَتلِ، اختَرتُ القَبولَ عَلَى القَتلِ. وَيحَهُم أما عَلِموا أنَّ يوسُفَ عليه السلام كانَ نَبِيّا ورَسولاً، فَلَمّا دَفَعَتهُ الضَّرورَةُ إلى تَوَلّي خَزائِنِ العَزيزِ قالَ: «اجْعَلْنِى عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ إِنِّى حَفِيظٌ عَلِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! ودَفَعَتنِي الضَّرورَةُ إلى قَبولِ ذلِكَ عَلى إكراهٍ وإجبارٍ بَعدَ الإِشرافِ عَلَى الهَلاكِ، عَلى أنّي ما دَخَلتُ في هذا الأَمرِ إلّا دُخولَ خارِجٍ مِنهُ، فَإِلَى اللّهِ المُشتَكى وهُوَ المُستَعَانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص139 ح2 وص 138 ح1، علل الشرائع: ص238 ح2 كلاهما عن الحسن بن موسى نحوه وص 239 ح3، الأمالي للصدوق: ص130 ح118، روضة الواعظين: ص247، بحار الأنوار: ج49 ص130 ح4 وراجع: تفسير العيّاشي: ج2 ص180 ح38 والخرائج والجرائح: ج2 ص766 ح86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از ريّان بن صلت ـ: خدمت على بن موسى الرضا عليه السلام رسيدم و گفتم: اى پسر پيامبر خدا! مردم مى گويند: شما با آن كه وانمود مى كنيد به دنيا بى رغبتيد، ولايت عهدى را پذيرفتيد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خدا مى داند كه من از آن بيزار بودم؛ امّا چون ميان پذيرش آن و كشته شدن، مخيّر شدم، پذيرفتن را بر كشته شدن بر گزيدم. واى بر آنان! مگر نمى دانند كه يوسف عليه السلام پيامبر و رسول بود؛ امّا چون ناچار شد خزانه دارى عزيز [مصر] را بپذيرد، به او گفت: «مرا بر خزانه هاى اين سرزمين بگمار كه من نگهبانى دانا هستم». من نيز با زور و اجبار و پس از آن كه در آستانه كشته شدن قرار گرفتم، ناچار به پذيرش آن شدم، منتها پذيرفتن اين كار از جانب من، مانند نپذيرفتن آن است. به خدا شِكوه مى كنم و از او يارى مى جويم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن أبي الصلت الهَرَويّ: إنَّ المَأمونَ قالَ لِلرِّضا عليه السلام: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، قَد عَرَفتُ فَضلَكَ وعِلمَكَ وزُهدَكَ ووَرَعَكَ وعِبادَتَكَ، وأَراكَ أحَقَّ بِالخِلافَةِ مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: بِالعُبودِيَّةِ للّهِِ عز و جل أفتَخِرُ، وبِالزُّهدِ فِي الدُّنيا أرجُو النَّجاةَ مِن شَرِّ الدُّنيا، وبِالوَرَعِ عَنِ المَحارِمِ أرجُو الفَوزَ بِالمَغانِمِ، وبِالتَّواضُعِ فِي الدُّنيا أرجُو الرِّفعَةَ عِندَ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: إنّي قَد رَأَيتُ أن أعزِلَ نَفسي عَنِ الخِلافَةِ وأَجعَلَها لَكَ واُبايِعَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الرِّضا عليه السلام: إن كانَت هذِهِ الخِلافَةُ لَكَ وجَعَلَها اللّهُ لَكَ، فَلا يَجوزُ أن تَخلَعَ لِباسا ألبَسَكَهُ اللّهُ وتَجعَلَهُ لِغَيرِكَ، وإن كانَتِ الخِلافَةُ لَيسَت لَكَ، فَلا يَجوزُ لَكَ أن تَجعَلَ لِيَ ما لَيسَ لَكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، لا بُدَّ لَكَ مِن قَبولِ هذا الأَمرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَستُ أفعَلُ ذلِكَ طائِعا أبَدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما زالَ يَجهَدُ بِهِ أيّاما حَتّى يَئِسَ مِن قَبولِهِ، فَقالَ لَهُ: فَإِن لَم تَقبَلِ الخِلافَةَ ولَم تُحِب مُبَايَعَتي لَكَ، فَكُن وَلِيَّ عَهدي لِتَكونَ لَكَ الخِلافَةُ بَعدي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: وَاللّهِ، لَقَد حَدَّثَني أبي عَن آبائِهِ، عَن أميرِ المُؤمِنينَ، عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أنّي أخرُجُ مِنَ الدُّنيا قَبلَكَ مَقتولاً بِالسَّمِّ مَظلوما، تَبكي عَلَيَّ مَلائِكَةُ السَّماءِ ومَلائِكَةُ الأَرضِ، واُدفَنُ في أرضِ غُربَةٍ إلى جَنبِ هارونَ الرَّشيدِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكَى المَأمونُ، ثُمَّ قالَ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، ومَنِ الَّذي يَقتُلُكَ، أو يَقدِرُ عَلَى الإِساءَةِ إلَيكَ وأَنَا حَيٌّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: أما إنّي لَو أشاءُ أن أقولَ مَنِ الَّذي يَقتُلُني لَقُلتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، إنَّما تُريدُ بِقَولِكَ هذَا التَّخفيفَ عَن نَفسِكَ، ودَفعَ هذا الأَمرِ عَنكَ، لِيَقولَ النّاسُ: إنَّكَ زاهِدٌ فِي الدُّنيا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: وَاللّهِ، ما كَذَبتُ مُنذُ خَلَقَني رَبّي عز و جل، وما زَهِدتُ فِي الدُّنيا لِلدُّنيا، وإنّي لَأَعلَمُ ما تُريدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: وما اُريدُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لي الأَمانَ عَلَى الصِّدقِ؟ قالَ: لَكَ الأَمانُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تُريدُ بِذلِكَ أن يَقولَ النّاسُ: إنَّ عَلِيَّ بنَ موسى لَم يَزهَد فِي الدُّنيا، بَل زَهِدَتِ الدُّنيا فيهِ، ألا تَرَونَ كَيفَ قَبِلَ وِلايَةَ العَهدِ طَمَعا فِي الخِلافَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَضِبَ المَأمونُ، ثُمَّ قالَ: إنَّكَ تَتَلَقّاني أبَدا بِما أكرَهُهُ، وقَد أمِنتَ سَطَواتي، فَبِاللّهِ اُقسِمُ! لَئِن قَبِلتَ وِلايَةَ العَهدِ وإلّا أجبَرتُكَ عَلى ذلِكَ، فَإِن فَعَلتَ وإلّا ضَرَبتُ عُنُقَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: قَد نَهانِيَ اللّهُ عز و جل أن اُلقِيَ بِيَدي إلَى التَّهلُكَةِ، فَإِن كانَ الأَمرُ عَلى هذا فَافعَل ما بَدا لَكَ، وأَنَا أقبَلُ ذلِكَ، عَلى أنّي لا اُوَلّي أحَدا، ولا أعزِلُ أحَدا، ولا أنقُضُ رَسما ولا سُنَّةً، وأَكونُ فِي الأَمرِ مِن بَعيدٍ مُشيرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَضِيَ مِنهُ بِذلِكَ، وجَعَلَهُ وَلِيَّ عَهدِهِ عَلى كَراهَةٍ مِنهُ عليه السلام لِذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص125 ح115، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص139 ح3، علل الشرائع: ص237 ح1، المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص362 نحوه، روضة الواعظين: ص246، بحار الأنوار: ج49 ص128 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق ـ به نقل از ابو صلت هَروى ـ: مأمون به امام رضا عليه السلام گفت: اى پسر پيامبر خدا! من از فضل و دانش و زهد و پارسايى و عبادت تو آگاهم و تو را به خلافت، سزاوارتر از خودم مى دانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «به بندگى خداى عز و جل افتخار مى كنم، و با زهد به دنيا، اميد رهايى از شرّ دنيا را دارم، و با پارسايى از حرام ها، در رسيدن به سودها[ى اخروى] اميد بسته ام، و با فروتنى در دنيا، به بلندى مقام در نزد خداوند عز و جل چشم دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: من در نظر دارم خودم را از خلافت عزل كنم و آن را به تو وا گذارم و با تو بيعت كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام به او فرمود: «اگر اين خلافت، حقّ توست و خداوند، آن را برايت قرار داده است، پس جايز نيست جامه اى را كه خداوند بر تو پوشانده است، در آورى و بر ديگرى بپوشانى، و اگر خلافت، حقّ تو نيست، تو حق ندارى چيزى را كه متعلّق به تو نيست، به من وا گذارى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: اى پسر پيامبر خدا! بايد اين كار را بپذيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هرگز به ميل خود، اين كار را نمى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون چند روزى به امام عليه السلام اصرار ورزيد، تا اين كه از پذيرفتن او نوميد شد و گفت: پس اگر خلافت را نمى پذيرى و بيعت مرا با خود دوست نمى دارى، لا اقل ولى عهد من باش تا بعد از من، خلافت به تو برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «به خدا سوگند، پدرم از پدرانش از امير مؤمنان عليه السلام از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برايم حديث كرد كه من پيش از تو، به زهر ستم، كشته مى شوم و از دنيا مى روم و فرشتگان آسمان و فرشتگان زمين بر من مى گريند و در ديار غربت، كنار هارون الرشيد به خاك سپرده مى شوم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گريست و سپس گفت: اى پسر پيامبر خدا! تا من زنده ام، چه كسى جرئت مى كند تو را بكشد، يا مى تواند به تو بدى و جسارت كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «اگر بخواهم بگويم چه كسى مرا مى كشد، مى توانم بگويم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: «اى پسر پيامبر خدا! تو با اين سخنت مى خواهى از زير بار، شانه خالى كنى و اين كار را از خودت دور كنى تا مردم بگويند: تو به دنيا زاهدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «به خدا سوگند، از زمانى كه پروردگارم عز و جل مرا آفريده است، دروغى نگفته ام، و به خاطر دنيا زهد نفروخته ام، و من مى دانم مقصود تو چيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: مقصودم چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «در امانم كه حقيقت را بگويم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در امانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصودت از اين كار، آن است كه مردم بگويند: على بن موسى نبود كه به دنيا زهد داشت؛ بلكه اين دنيا بود كه [تا كنون] به او پشت كرده بود. آيا نمى بينيد كه چگونه به طمع خلافت، ولايت عهدى را پذيرفت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون در خشم آمد و گفت: تو هميشه با من، ناخوشايند برخورد مى كنى، و خود را از خشم من در امان مى دانى. به خدا سوگند مى خورم كه اگر ولايت عهدى را نپذيرى، تو را به آن مجبور مى سازم، و چنانچه زير بار نروى، گردنت را مى زنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «خداوند عز و جل مرا نهى فرموده از اين كه با دست خود، خويشتن را به كشتن دهم. حال كه چنين است، پس هر طور صلاح مى دانى، عمل كن و من آن را مى پذيرم، به شرط آن كه كسى را عزل و نصب نكنم، و آيين و قانونى را نقض نكنم، و دورادور، مشورت دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون قبول كرد و امام عليه السلام را بر خلاف ميل و خواستش، ولى عهد خود قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-من-لم-يبلغ-الحلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: بَيعَةُ مَن لَم يَبلُغُ الحُلُمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: بيعت افراد نابالغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام: إنَّ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله بايَعَ الحَسَنَ وَالحُسَينَ عليهماالسلام، وعَبدَ اللّهِ بنَ عَبّاسٍ، و عَبدَ اللّهِ بنَ جَعفَرٍ وهُم صِغارٌ لَم يَبلُغوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ولَم يُبايِع صَغيرا إلّا مِنّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص115 ح2843، تاريخ دمشق: ج14 ص180 كلاهما عن عبد العزيز الدراوردي؛ ينابيع المودّة: ج3 ص150 نحوه وراجع: الإرشاد: ج2 ص287 وتحف العقول: ص452 والاحتجاج: ج2 ص446 والاختصاص: ص100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به نقل از پدرش عليه السلام ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله با حسن و حسين عليهم السلام و عبد اللّه بن عبّاس و عبد اللّه بن جعفر، با آن كه كودكانى نابالغ بودند، بيعت كرد و با هيچ كودكى بجز ما بيعت نكرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيعة-غير-الإمام-العادل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: بَيعَةُ غَيرِ الإِمامِ العادِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: بيعت با پيشواى غير عادل&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام ـ لَمّا قالَ عَبدُ اللّهِ بنُ الزُّبَيرِ: ما تَرى أن تَصنَعَ إن دُعيتَ إلى بَيعَةِ يَزيدَ؟ ـ: أنّى اُبايِعُ لِيَزيدَ! ويَزيدُ رَجُلٌ فاسِقٌ، مُعلِنُ الفِسقِ، يَشرَبُ الخَمرَ، ويَلعَبُ بِالكِلابِ وَالفُهودِ، ويُبغِضُ بَقِيَّةَ آلِ الرَّسولِ! لا وَاللّهِ لا يَكونُ ذلِكَ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: ج5 ص12، مقتل الحسين للخوارزمي: ج1 ص182 وفيه «ونحن» بدل «ويبغض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام ـ در پاسخ به عبد اللّه بن زبير كه گفت: اگر به بيعت با يزيد فرا خوانده شدى، چه مى كنى؟ ـ: چگونه با يزيد بيعت كنم، در حالى كه او آدمى گنه پيشه است، آشكارا گناه مى كند، شراب مى خورد، با سگ ها و يوزپلنگ ها بازى مى كند، و يادگار خاندان پيامبر را دشمن مى دارد؟ نه، به خدا! هرگز چنين نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام ـ لِوالِي المَدينَةِ ـ: أيُّهَا الأَميرُ! إنّا أهلُ بَيتِ النُّبُوَّةِ ومَعدِنُ الرِّسالَةِ ومُختَلَفُ المَلائِكَةِ، وبِنا فَتَحَ اللّهُ وبِنا خَتَمَ اللّهُ، ويَزيدُ رَجُلٌ فاسِقٌ، شارِبُ الخَمرِ، قاتِلُ النَّفسِ المُحَرَّمَةِ، مُعلِنٌ بِالفِسقِ، لَيسَ لَهُ هذِهِ المَنزِلَةُ، ومِثلي لا يُبايِعُ مِثلَهُ، ولكِن نُصبِحُ وتُصبِحونُ، ونَنظُرُ وتَنظُرونَ، أيُّنا أحَقُّ بِالخِلافَةِ وَالبَيعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللهوف: ص98، مثير الأحزان: ص24 نحوه، بحار الأنوار: ج44 ص325؛ الفتوح: ج5 ص14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام ـ به حاكم مدينه ـ: اى امير! ما خاندان نبوّت و كانون رسالت و جايگاه آمد و شدِ فرشتگانيم. خداوند به ما آغاز كرد و به ما پايان برد، در حالى كه يزيد، آدم گنه آلودى است، شراب مى خورد، آدم مى كشد، و آشكارا فسق و فجور مى كند. اين مقام، حقّ او نيست، و آدمى چون من، با چون اويى بيعت نمى كند. با اين حال، هم ما و هم شما تا فردا صبح، صبر مى كنيم و خواهيم ديد كه كدام يك از ما به خلافت و بيعت، سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قبول-بيعة-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 5: قَبولُ بَيعَةِ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 5: پذيرفتن بيعت مردم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ: أما وَالَّذي فَلَقَ الحَبَّةَ، وبَرَأَ النَّسَمَةَ، لَولا حُضورُ الحاضِرِ، وقِيامُ الحُجَّةِ بِوُجودِ النّاصِرِ، وما أخَذَ اللّهُ عَلَى العُلَماءِ ألّا يُقارّوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قارَّه مُقارَّةً: أي قرَّ معه وسكن، وهو تفاعل من القرار (لسان العرب: ج5 ص85 «قرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى كِظَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِظَّةُ: البِطنَةُ، كظّه الطعامُ والشرابُ يكُظُّه كظّا؛ إذا ملأه حتّى لا يطيق النفَس (لسان العرب: ج7 ص457 «كظظ»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والمراد استئثار الظالم بالحقوق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظالِمٍ، ولا سَغَبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَغِب الرجل يَسغَب وسَغَبَ يَسغُبُ: جاع (لسان العرب: ج1 ص468 «سغب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَظلومٍ، لَأَلقَيتُ حَبلَها عَلى غارِبِها، ولَسَقَيتُ آخِرَها بِكَأسِ أوَّلِها، ولَأَلفَيتُم دُنياكُم هذِهِ أزهَدَ عِندي مِن عَفطَةِ عَنزٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 3، علل الشرائع: ص151 ح12، معاني الأخبار: ص362 ح1، الإرشاد: ج1 ص289 والثلاثة الأخيرة عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج29 ص499 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يكى از خطبه هايش ـ: سوگند به آن كه دانه را شكافت و انسان را آفريد، اگر نبود حضور مردم، و اتمام حجّت با وجود ياور، و اين كه خدا از عالِمان، پيمان گرفته است تا در برابر شكمبارگى ستمگر و گرسنگى ستم ديده ساكت ننشينند، هر آينه ريسمان شتر خلافت را بر گردنش مى افكندم و عطايش را به لقايش مى بخشيدم، و شما مى ديديد كه اين دنياى شما در نظر من، از تيزى (/ آب بينىِ) يك بز، پست تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-الشرط-من-قبل-الإمام-أو-من-قبل-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 6: وَضعُ الشَّرطِ مِن قِبَلِ الإِمامِ أو مِن قِبَلِ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 6: شرط گذارى از جانب امام يا از جانب مردم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: بايِعوني عَلى ألّا تُشرِكوا بِاللّهِ شَيئا، ولا تَسرِقوا ولا تَزنوا... فَمَن وَفى مِنكُم فَأَجرُهُ عَلَى اللّهِ، ومَن أصابَ مِن ذلِكَ شَيئا فَعوقِبَ فِي الدُّنيا فَهُوَ كَفّارَةٌ لَهُ، و مَن أصابَ مِن ذلِكَ شَيئا ثُمَّ سَتَرَهُ اللّهُ فَهُوَ إلَى اللّهِ إن شاءَ عَفا عَنهُ وإن شاءَ عاقَبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص15 ح18، سنن الدارمي: ج2 ص668 ح2362، السنن الكبرى: ج8 ص34 ح15842 كلّها عن عبادة بن الصامت، كنز العمّال: ج1 ص101 ح453.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با من بيعت كنيد بر اين كه چيزى را شريك خدا قرار ندهيد، و دزدى و زنا نكنيد.… پس، هر يك از شما [به اين بيعت و شرط ها] وفا كرد، مزدش با خداست، و هر كس چيزى از آنها را مرتكب شد و در همين دنيا مجازات ديد، آن مجازات، كفّاره آن گناه اوست، و هر كس چيزى از آنها را مرتكب شد و خدا آن را پوشيده داشت، سر و كارش با خود خداست. اگر خواست، او را مى بخشد و اگر خواست، كيفرش مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة عن سهل بن سعد: بايَعتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله أنَا وأبو ذَرٍّ وعُبادَةُ بنُ الصّامِتِ ومُحَمَّدُ بنُ مَسلَمَةَ وأبو سَعيدٍ الخُدرِيُّ وسادِسٌ، عَلى ألّا تَأخُذَنا فِي اللّهِ لَومَةُ لائِمٍ. فَاستَقالَ السّادِسُ فَأَقالَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة: ج3 ص66 الرقم 3204، تاريخ دمشق: ج20 ص384 الرقم 2427، تهذيب الكمال: ج10 ص299 الرقم 2224 وليس فيه «ومحمّد بن مسلمة»، كنز العمّال: ج1 ص324 ح1516.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة ـ به نقل از سهل بن سعد ـ: من و ابو ذر و عُبادة بن صامت و محمّد بن مَسلَمه و ابو سعيد خُدرى و نفر ششمى با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كرديم بر اين كه در راه خدا سرزنش هيچ سرزنشگرى در ما كارگر نيفتد. آن نفر ششم بعداً معافيت طلبيد و پيامبر صلى الله عليه و آله او را [از اين بيعت و تعهّدش] معاف داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَوما لِأَصحابِهِ: ألا تُبايِعُونّي؟ فَقالوا: قَد بايَعناكَ يا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، قالَ: تُبايِعُونّي عَلى أن لا تَسأَلُوا النّاسَ شَيئا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ بَعدَ ذلِكَ تَقَعُ المِخصَرَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المخصَرةُ كالسوط، وكلّ ما اختصر الإنسان بيده فأمسكه من عصا ونحوها (الصحاح: ج2 ص646 «خصر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن يَدِ أحَدهِمِ فَيَنزِلُ لَها ولا يَقولُ لِأَحَدٍ: ناوِلنيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص89، بحار الأنوار: ج96 ص158 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: روزى پيامبر صلى الله عليه و آله به يارانش فرمود: «با من بيعت نمى كنيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پيش تر با شما بيعت كرده ايم، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با من بيعت كنيد بر اين كه از مردم چيزى نخواهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، اگر چوب دستى از دست يكى از آنها مى افتاد، خودش براى بر داشتن آن [از مركبش] پياده مى شد و به هيچ كس نمى گفت: آن را به من بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: بايَعَ النّاسُ إلّا ثَلاثَةَ نَفَرٍ مِن قُرَيشٍ: مَروانَ بنَ الحَكَمِ، وسَعيدَ بنَ العاصِ، وَالوَليدَ بن عُقبَةَ، وكانَ لِسانَ القَومِ فَقالَ: يا هذا، إنَّكَ قَد وَتَرتَنا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَتَرَتُ الرَّجُلَ: إذا قتلت له قتيلاً (لسان العرب: ج5 ص274 «وتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَميعا، أمّا أنَا فَقَتَلتَ أبي صَبرا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَتَلَهُ صَبرا: كُلُّ ذي روحٍ يوثَقُ حتّى يُقتَل (المصباح المنير: ص331 «صبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ بَدرٍ، وأمّا سَعيدٌ فَقَتَلتَ أباهُ يَومَ بَدرٍ ـ وكانَ أبوهُ مِن نورِ قُرَيشٍ ـ وأمّا مَروانُ فَشَتَمتَ أباهُ وعِبتَ عَلى عُثمانَ حينَ ضَمَّهُ إلَيهِ... فَتَبايَعنا عَلى أن تَضَعَ عَنّا ما أصَبنا، وتُعفِيَ لَنا عَمّا في أيدينا، وتَقتُلَ قَتَلَةَ صاحِبِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَغَضِبَ عَلِيٌّ عليه السلام وقالَ: أمّا ما ذَكَرتَ مِن وَتري إيّاكُم، فَالحَقُّ وَتَرَكُم. وأمّا وَضعي عَنكُم ما أصَبتُم، فَلَيسَ لي أن أضَعَ حَقَّ اللّهِ تَعالى. وأمّا إعفائي عَمّا في أيديكُم، فَما كانَ للّهِِ ولِلمُسلِمينَ فَالعَدلُ يَسَعُكُم. وأمّا قَتلي قَتلَةَ عُثمانَ، فَلَو لَزِمَني قَتلُهُم اليَومَ لَزِمَني قِتالُهُم غَدا، ولكِن لَكُم أن أحمِلَكُم عَلى كِتابِ اللّهِ وسُنَّةِ نَبِيِّهِ، فَمَن ضاقَ عَلَيهِ الحَقُّ فَالباطِلُ عَلَيهِ أضيَقُ، وإن شِئتُم فَالحَقوا بِمَلاحِقِكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ مَروانُ: بَل نُبايِعُكَ، ونُقيمُ مَعَكَ، فَتَرى ونَرى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج2 ص178، بحار الأنوار: ج32 ص19 ح7؛ الفتوح: ج2 ص442، شرح نهج البلاغة: ج7 ص38 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبى: مردم همه بيعت كردند، بجز سه نفر از قريش: مروان بن حكم، سعيد بن عاص و وليد بن عقبه كه زبان آنان بود. او گفت: اى مرد! تو از همه ما كُشته اى: پدر مرا در روز بدر، كَت بسته گردن زدى، پدر سعيد را هم ـ كه از نور قريش بود ـ در بدر كشتى، و به پدر مروان دشنام دادى و از عثمان، هنگامى كه او را به خود ملحق كرد، بد گفتى.… پس با تو بيعت مى كنيم به اين شرط كه آنچه را به دست آورده ايم، از ما نگيرى، و كارى به دارايى هاى ما نداشته باشى، و قاتلان عثمان را بكشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام در خشم شد و فرمود: «امّا اين كه گفتى من از شما كشته ام، [نه؛ بلكه] اين حق است كه از شما كشته است، و امّا اين كه آنچه را به دست آورده ايد، از شما ناديده بگيرم، مرا نرسد كه حقّ خدا را ناديده بگيرم، و امّا اين كه كارى به دارايى هاى شما نداشته باشم، آنچه مال خدا و مسلمانان باشد، عدالت، دامنتان را خواهد گرفت، و امّا اين كه قاتلان عثمان را بكشم، اگر امروز كشتن آنها بر من واجب باشد، فردا هم نبرد با آنان بر من واجب خواهد بود؛ ليكن به نفع شماست (/ وظيفه من در قبال شماست) كه شما را بر كتاب خدا و سنّت پيامبرش وا دارم؛ زيرا كسى كه حق بر او تنگ آيد، باطل بر او تنگ تر خواهد آمد. در غير اين صورت، از پى كار خويش برويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مروان گفت: نه، با تو بيعت مى كنيم و در كنارت مى مانيم، تا تو و ما ببينيم چه مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أتى رَجُلٌ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّي جِئتُكَ اُبايِعُكَ عَلَى الإِسلامِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اُبايِعُكَ عَلى أن تَقتُلَ أباكَ، فَقَبَضَ الرَّجُلُ يَدَهُ فَانصَرَفَ، ثُمَّ عادَ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّى جِئتُ عَلى أن اُبايِعَكَ عَلَى الإِسلامِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: عَلى أن تَقتُلَ أباكَ، قالَ: نَعَم، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنّا وَاللّهِ لا نَأمُرُكُم بِقَتلِ آبائِكُم، ولكِنِ الآنَ عَلِمتُ مِنكَ حَقيقَةَ الإِيمانِ وأَنَّكَ لَن تَتَّخِذَ مِن دونِ اللّهِ وَليجِةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَليجَةُ: كلّ ما يتّخذُه الإنسان مُعتَمِدا عليه (مفردات ألفاظ القرآن: ص883 «ولج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أطيعوا آباءَكُم فيما أمَروكُم، ولا تُطيعوهُم في مَعاصِي اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص386 ح856 عن أبي خديجة وح 857 عن داود بن فرقد، تفسير العيّاشي: ج2 ص83 ح31 عن أبي العبّاس وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج68 ص281 ح33؛ الإصابة: ج3 ص426 الرقم 4277 عن طلحة بن البراء نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردى نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! من آمده ام كه با تو بر اسلام بيعت كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «با تو بيعت مى كنم به اين [شرط] كه پدرت را بكشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد دستش را پس كشيد و رفت. سپس بر گشت و گفت: اى پيامبر خدا! من آمده ام كه بر اسلام با تو بيعت كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «به اين [شرط] كه پدرت را بكشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «به خدا سوگند كه ما شما را به كشتن پدرانتان فرمان نمى دهيم؛ امّا اكنون دانستم كه تو حقيقتاً ايمان دارى، و هرگز كسى را جز خدا مورد اعتماد قرار نمى دهى. از دستورهاى پدرانتان اطاعت كنيد؛ امّا اگر به معصيت خدا فرمان دادند، از آنان فرمان نبريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي اليسر كعب بن عمرو: أتَيتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله وهُوَ يُبايِعُ النّاسَ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ابسُط يَدَكَ حَتّى اُبايِعَكَ، وَاشتَرِط عَلَيَّ فَأَنتَ أعلَمُ بِالشَّرطِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُبايِعُكَ عَلى أن تَعبُدَ اللّهَ، وتُقيمَ الصَّلاةَ، وتُؤتِيَ الزَّكاةَ، وتُناصِحَ المُسلِمَ، وتُفارِقَ المُشرِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص577 ح6137، سنن النسائي: ج7 ص148، مسند ابن حنبل: ج7 ص70 ح19253، المعجم الكبير: ج2 ص314 ح2306، السنن الكبرى: ج9 ص22 ح17757 كلّها عن جرير بن عبد اللّه، كنز العمّال: ج1 ص102 ح459.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابو اليُسر كعب بن عمرو ـ: نزد پيامبر صلى الله عليه و آله كه مشغول بيعت كردن با مردم بود، آمدم و گفتم: اى پيامبر خدا! دستت را دراز كن تا با تو بيعت كنم، و برايم شرط بگذار كه تو بهتر مى دانى چه شرطى بگذارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با تو بيعت مى كنم، بر اين شرط كه خدا را بپرستى و نماز بخوانى و زكات بدهى و خيرخواه مسلمان باشى و از شرك، دورى كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن جرير بن عبد اللّه: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا بايَعَ، بايَعَ عَلى شَهادَةِ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ، وأَنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ، وإقامِ الصَّلاةِ، وإيتاءِ الزَّكاةِ، وَالسَّمعِ وَالطّاعَةِ للّهِِ ولِرَسولِهِ، وَالنُّصحِ لِكُلِّ مُسلِمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج2 ص313 ح2303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از جرير بن عبد اللّه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه بيعت مى كرد، بر گواهى دادن [طرف مقابل] به يگانگى خدا و پيامبرىِ محمّد و گزاردن نماز و پرداخت زكات و حرف شنوى و اطاعت از خدا و پيامبر او، و خيرخواهى نسبت به هر مسلمانى، بيعت مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبادة بن الصامت: بايَعنا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله... عَلَى السَّمعِ وَالطّاعَةِ فِي النَّشاطِ وَالكَسَلِ، وعَلَى النَّفَقَةِ فِي اليُسرِ وَالعُسرِ، وعَلَى الأَمرِ بِالمَعروفِ وَالنَّهيِ عَنِ المُنكَرِ، وعَلى أن نَقولَ فِي اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى ولا نَخافَ لَومَةَ لائِمٍ فيهِ، وعَلى أن نَنصُرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله إذا قَدِمَ عَلَينا يَثرِبَ، فَنَمنَعَهُ مِمّا نَمنَعُ مِنهُ أنفُسَنا وأَزواجَنا وأَبناءَنا ولَنَا الجَنَّةُ؛ فَهذِهِ بَيعَةُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله الَّتي بايَعَنا عَلَيها، فَمَن نَكَثَ فَإِنَّما يَنكُثُ عَلى نَفسِهِ، ومَن أوفى بِما بايَعَ عَلَيهِ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وَفَّى اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى بِما بايَعَ عَلَيهِ نَبِيَّهُ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص416 ح22833 وج 5 ص68 ح14463، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص682 ح4251، صحيح ابن حبّان: ج14 ص173 ح6274، السنن الكبرى: ج8 ص251 ح16556 كلّها عن جابر نحوه وليس فيها ذيله من «فهذه بيعة...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبادة بن صامت ـ: ما با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيعت كرديم... بر حرف شنوى و اطاعت در خوشى و ناخوشى، و انفاق كردن در زمان رفاه و تنگ دستى، و بر امر به معروف و نهى از منكر كردن، و بر اين كه در راه خداى ـ تبارك و تعالى ـ [حق را] بگوييم و از سرزنش هيچ سرزنشگرى در اين راه نترسيم، و بر اين كه پيامبر صلى الله عليه و آله را چون به يثرب نزد ما آمد، يارى رسانيم، و از او همانند دفاع از خودمان و زنان و فرزندانمان دفاع كنيم، و در عوض، بهشت براى ما باشد. اين بود بيعت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه بر اساس آن با ما بيعت كرد. پس هر كه بيعت شكند، در واقع، به زيان خودش مى شكند و هر كس به بيعتى كه با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نمود، وفا كند، خداوند ـ تبارك و تعالى ـ به آنچه پيامبرش بر آن بيعت كرد [يعنى بهشت]، وفا خواهد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن الخصاصيّة: أتَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِاُبايِعَهُ عَلَى الإِسلامِ، فَاشتَرَطَ عَلَيَّ: تَشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ، وأَنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، وتُصَلِّيَ الخَمسَ، وتَصومَ رَمَضانَ، وتُؤَدِّيَ الزَّكاةَ، وتَحُجَّ البَيتَ، وتُجاهِدَ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، أمَّا اثنَتانِ فَلا اُطيقُهُما؛ أمَّا الزَّكاةُ فَما لي إلّا عَشرُ ذَودٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّودُ من الإبل: ما بين الثنتين إلى التسع، وقيل: ما بين الثلاث إلى العشر (النهاية: ج2 ص171 «ذود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هُنَّ رَسَلُ أهلي وحَمولَتُهُم، وأمَّا الجِهادُ، فَيَزعُمونَ أنَّهُ مَن وَلّى فَقَد باءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللّهِ، فَأَخافُ إذا حَضَرَني قِتالٌ كَرِهتُ المَوتَ وخَشَعَت نَفسي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقَبَضَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَدَهُ ثُمَّ حَرَّكَها، ثُمَّ قالَ: لا صَدَقَةَ ولا جِهادَ، فَبِمَ تَدخُلُ الجَنَّةَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ اُبايِعُكَ، فَبايَعَني عَلَيهِنَّ كُلِّهِنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص89 ح2421، السنن الكبرى: ج9 ص35 ح17796، مسند ابن حنبل: ج8 ص221 ح22011 نحوه، كنز العمّال: ج13 ص300 ح36865.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابن خصاصيّه ـ: نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفتم تا بر اسلام با او بيعت كنم. با من شرط گذاشت كه: «[بايد] گواهى دهى معبودى جز خداى يگانه نيست و محمّد، بنده و فرستاده اوست، و نمازهاى پنجگانه را بگزارى، و رمضان را روزه بگيرى، و زكات بپردازى، و حجّ خانه خدا را به جاى آورى، و در راه خدا جهاد كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! دو كار از اين كارها را نمى توانم: يكى زكات؛ چون من ده ماده شتر بيشتر ندارم كه آنها هم براى تأمين شير خانواده ام و حمل بار و بُنه آنهاست، و ديگر جهاد؛ زيرا مى گويند: هر كه [به دشمن] پشت كند، به خشم خدا گرفتار مى آيد، و من مى ترسم كه اگر جنگى پيش آيد، مردن را خوش نداشته باشم و دچار ضعف نفس شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دستش را بست، سپس آن را تكان داد و فرمود: «نه صدقه اى و نه جهادى! پس با چه بهشت مى روى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! با تو بيعت مى كنم. بر همه اين چيزها با من بيعت كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي عياض&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كنز العمّال: «أبي صادق» بدل «أبي عياض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مولى عياض بن ربيعة الأسدي: تاريخ دمشق عن أبي عياض&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كنز العمّال: «أبي صادق» بدل «أبي عياض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مولى عياض بن ربيعة الأسدي: أتَيتُ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ وأَنَا مَملوكٌ، فَقُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، ابسُط يَدَكَ اُبايِعكَ، فَرَفَعَ رَأسَهُ إلَيَّ فَقالَ: ما أنتَ؟ قُلتُ: مَملوكٌ، قالَ: لا إذَن، قُلتُ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ! إنَّما أقولُ: إنّي إذا شَهِدتُكَ نَصَرتُكَ، وإن غِبتُ نَصَحتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم إذا. قالَ: فَبَسَطَ يَدَهُ فَبايَعَني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج42 ص588، كنز العمّال: ج11 ص302 ح31575.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از ابو عياض، غلام عياض بن ربيعه اسدى ـ: من كه يك مملوك بودم، نزد على بن ابى طالب رفتم و گفتم: اى امير مؤمنان! دستت را بگشاى تا با تو بيعت كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سرش را به طرف من بالا آورد و فرمود: «تو چيستى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مملوك.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى امير مؤمنان! با اين شرط كه در حضورت يارى ات كنم و در غيابت، خيرخواه و وفادار به تو باشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اكنون آرى» و دستش را گشود و با من بيعت نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عبد اللّه بن عمرو: جاءَ رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقالَ: جِئتُ اُبايِعُكَ عَلَى الهِجرَةِ، وتَرَكتُ أبَوَيَّ يَبكِيانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِرجِع عَلَيهِما فَأَضحِكهُما كَما أبكَيتَهُما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص17 ح2528، مسند ابن حنبل: ج2 ص554 ح6500، سنن النسائي: ج7 ص143، كنز العمّال: ج16 ص477 ح45532.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عبد اللّه بن عمرو ـ: مردى نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و گفت: آمده ام تا بر هجرت با تو بيعت كنم، و وقتى آمدم، پدر و مادرم گريه مى كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نزد آن دو، باز گرد و آنها را بخندان، همان گونه كه آنها را گرياندى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين عن عتبة بن عبدٍ: بايَعتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله خَمسا عَلَى الطَّاعَةِ، وَاثنَتَينِ عَلَى المَحَبَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج2 ص430 ح1634، السنّة لابن أبي عاصم: ص484 ح1046 وفيه «المودّة» بدل «المحبّة»، تاريخ دمشق: ج38 ص283، كنز العمّال: ج1 ص326 ح1524.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين ـ به نقل از عتبة بن عبد ـ: با پيامبر صلى الله عليه و آله پنج بار بر فرمان بردارى، بيعت كردم و دو بار بر دوست داشتن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبد اللّه بن عمر: كُنّا إذا بايَعنا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلَى السَّمعِ وَالطّاعَةِ، يَقولُ لَنا: فيمَا استَطَعتُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج6 ص2633 ح6776، صحيح مسلم: ج3 ص1490 ح90، سنن أبي داوود: ج3 ص133 ح2940 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج1 ص326 ح1522 نقلاً عن ابن جرير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عبد اللّه بن عمر ـ: ما هر گاه با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر اطاعت و فرمان بردارى بيعت مى كرديم، مى فرمود: «تا آن جا كه مى توانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أنس: بايَعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِيَدي هذِهِ ـ يَعنِي اليُمنى ـ عَلَى السَّمعِ وَالطّاعَةِ فيمَا استَطَعتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص344 ح12763، المعجم الكبير: ج20 ص47 ح78، مسند الطيالسي: ص277 ح2083، مسند ابن الجعد: ص222 ح1481، تهذيب الكمال: ج19 ص296 الرقم 3768، كنز العمّال: ج1 ص322 ح1506.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از اَنَس ـ: با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با اين دستم ـ يعنى دست راست ـ بيعت كردم كه در حدّ توانم از او اطاعت و فرمان بردارى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص524 (البيعة/ الفصل التاسع/ حلّ البيعة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص525 (بيعت / فصل نهم / فسخ بيعت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوفاء-بالبيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7: الوَفاءُ بِالبَيعَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 7: پايبندى به بيعت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَوْفُواْ بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدتُّمْ وَ لَا تَنقُضُواْ الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلاً إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ * وَلَا تَكُونُواْ كَالَّتِى نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلَاً بَيْنَكُمْ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِىَ أَرْبَى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ * وَ لَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَ لَكِن يُضِلُّ مَن يَشَاءُ وَ يَهْدِى مَن يَشَاءُ وَ لَتُسْئلُنَّ عَمَّا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ * وَ لَا تَتَّخِذُواْ أَيْمَانَكُمْ دَخَلَاً بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَ تَذُوقُواْ السُّوءَ بِمَا صَدَدتُّمْ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَ لَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ * وَلَا تَشْتَرُواْ بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلاً إِنَّمَا عِندَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 91 ـ 95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به عهد خدا، هر گاه عهد بستيد، وفا كنيد. سوگندها را پس از استوار كردن آنها، مشكنيد، با اين كه خدا را بر خود ضامن [و گواه] قرار داده ايد؛ زيرا خدا آنچه را انجام مى دهيد، مى داند. و مانند آن زنى كه رشته خود را پس از بافتن، پنبه مى كرد، مباشيد كه سوگندهاى خود را ميان خويش، وسيله [فريب و] تقلّب سازيد، [به خيال اين] كه گروهى از گروه ديگر [در داشتن امكانات] افزون ترند. جز اين نيست كه خدا شما را بدين وسيله مى آزمايد و روز قيامت، در آنچه اختلاف مى كرديد، قطعاً براى شما توضيح خواهد داد. و اگر خدا مى خواست، قطعاً شما را امّتى واحد قرار مى داد؛ ولى هر كه را بخواهد، بى راه و هر كه را بخواهد، هدايت مى كند، و از آنچه انجام مى داديد، حتما سؤال خواهيد شد، و زنهار! سوگندهاى خود را دستاويز تقلّب ميان خود قرار ندهيد، تا گامى، پس از استوارى اش بلغزد و شما به [سزاى] آن كه [مردم را] از راه خدا باز داشته ايد، دچار شكنجه شويد و براى شما عذابى بزرگ باشد. و پيمان خدا را به بهاى ناچيزى مفروشيد؛ زيرا آنچه نزد خداست ـ اگر بدانيد ـ همان براى شما بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن بايَعَ إماما فَأَعطاهُ صَفقَةَ يَدِهِ وثَمَرَةَ قَلبِهِ، فَليُطِعهُ إنِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «ما» بدل «إن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استَطاعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1473 ح46، سنن أبي داود: ج4 ص97 ح4248 كلاهما عن عبد اللّه بن عمرو بن العاص، كنز العمّال: ج6 ص64 ح14856؛ المجازات النبويّة: ص156 ح118 بزيادة «ونخيلة صدره» بعد «وثمرة قلبه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس با پيشوايى از صميم دل دست بيعت دهد، بايد در حدّ توانش از او فرمان بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أبي هريرة عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ بَني إسرائيلَ كانَت تَسوسُهُم أنبِياؤُهُم، كُلَّما ذَهَبَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ، وإنَّهُ لَيسَ كائِنٌ بَعدي نَبِيٌّ فيكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَما يَكونُ يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَكونُ خُلَفاءُ فَيَكثُروا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَكَيفَ نَصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أوفوا بِبَيعَةِ الأَوَّلِ فَالأَوَّلِ، أدُّوا الَّذي عَلَيكُم، فَسَيَسأَلُهُمُ اللّهُ عز و جل عَنِ الَّذي عَلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص958 ح2871، صحيح البخاري: ج3 ص1273 ح3268، صحيح مسلم: ج3 ص1471 ح44 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج6 ص51 ح14805.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «بنى اسرائيل را پيامبرانشان رهبرى مى كردند، و هر پيامبرى كه در مى گذشت، پيامبرى ديگر جانشين او مى شد؛ امّا پس از من، پيامبرى در ميان شما نخواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پس چه خواهد بود، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جانشينانى خواهند بود كه شمارشان زياد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چگونه عمل كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به بيعت يكايك آنان، وفادار باشيد. وظيفه اى را كه بر عهده شماست، انجام دهيد. به زودى، خداوند از آنان نيز در باره وظيفه اى كه بر عهده شان بوده است، بازخواست خواهد كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ: أيُّهَا النّاسُ! إنَّ لي عَلَيكُم حَقّا ولَكُم عَلَيَّ حَقٌّ... وأَمّا حَقّي عَلَيكُم فَالوَفاءُ بِالبَيعَةِ، وَالنَّصيحَةُ فِي المَشهَدِ وَالمَغيبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 34، الغارات: ج1 ص37 وج 2 ص692 كلاهما عن زيد بن وهب، بحار الأنوار: ج27 ص251 ح12؛ أنساب الأشراف: ج3 ص154، الإمامة والسياسة: ج1 ص171 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يكى از خطبه هايش ـ: اى مردم! مرا بر شما حقّى است و شما را نيز بر من حقّى.… حقّ من بر شما، وفادارى[تان] به بيعت است، و يك رنگى [با من] در حضور و غياب [من].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن عبد اللّه بن الحسن: قامَ إلَيهِ [عَلِيٍّ عليه السلام] رَجُلٌ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا عَلى ما قاتَلتَ طَلحَةَ وَالزُّبَيرَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قاتَلتُهُم عَلى نَقضِهِم بَيعَتي، وقَتِلِهم شيعَتي مِنَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص191 ح44216 نقلاً عن وكيع وراجع: الأمالي للمفيد: ص129 ح5 و الجمل: ص334 والمناقب لابن شهر آشوب: ج3 ص152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از عبد اللّه بن حسن ـ: مردى بر خاست و [به على عليه السلام] گفت: اى امير مؤمنان! به ما بگو كه چرا با طلحه و زبير جنگيدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با آنان جنگيدم؛ چون بيعت با مرا شكستند و مؤمنانِ پيرو مرا كشتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن كَلامٍ لَهُ عليه السلام يَعني بِهِ الزُّبَيرَ ـ: يَزعُمُ أنَّهُ قَد بايَعَ بِيَدِهِ ولَم يُبايِع بِقَلبِهِ، فَقَد أقَرَّ بِالبَيعَةِ وَادَّعَى الوَليجَةَ، فَليَأتِ عَلَيها بِأَمرٍ يُعرَفُ، وإلّا فَليَدخُل فيما خَرَجَ مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 8، الجمل: ص327 عن الإمام الحسن عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج32 ص52 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از گفتار ايشان در باره زبير ـ: او مى گويد كه با دستش بيعت كرده و بيعت قلبى نكرده است. پس به بيعت اقرار دارد؛ امّا در باره امرى قلبى، مدّعى است، و [براى اثبات] ادّعاى خود بايد دليلى روشن بياورد، وگر نه بايد به بيعتى كه از آن خارج شده است، باز گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن أبي عثمان مولى بني قصيّ: شَهِدتُ عَلِيّا صَلَّى اللّهُ عَلَيهِ سَنَتَهُ كُلَّها، فَما سَمِعتُ مِنهُ وِلايَةً ولا بَراءَةً، وقَد سَمِعتُهُ يَقولُ: عَذَرَنِيَ اللّهُ مِن طَلحَةَ وَالزُّبَيرِ، بايَعاني طائِعينَ غَيرَ مُكرَهينَ، ثُمَّ نَكَثا بَيعَتي، مِن غَيرِ حَدَثٍ أحدَثتُهُ، وَاللّهِ ما قوتِلَ أهلُ هذِهِ الآيَةِ مُنذُ نَزَلَت حَتّى قاتَلتُهُم: «وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِى دِينِكُمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص79 ح28، الأمالي للمفيد: ص73 ح7 عن عثمان مؤذّن بني أفصى، بحار الأنوار: ج32 ص233 ح185؛ شواهد التنزيل: ج1 ص276 ح281، كنز العمّال: ج2 ص379 ح4303 نقلاً عن أبي الحسن البكالي عن عثمان مؤذّن بني قصي وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از ابو عثمان، وابسته بنى قُصَى ـ: يك سال تمام با على ـ كه درود خدا بر او باد ـ بودم و در اين مدّت از او اظهار دوستى و يا بيزارى [نسبت به طلحه و زبير] نشنيدم؛ بلكه شنيدم كه مى فرمايد: «خدا مرا نسبت به [جنگ با] طلحه و زبير معذور دانسته است. آن دو، داوطلبانه و بدون هيچ اجبارى با من بيعت كردند و سپس بدون آن كه خطايى از من سر زده باشد، بيعتم را شكستند. به خدا سوگند، از زمانى كه اين آيه نازل شد، [چون مصداقى نداشت،] با اهل آن جنگ نشد، تا اين كه من با آنان جنگيدم: «و اگر سوگندهاى خود را پس از پيمان خويش شكستند و شما را در دينتان طعن زدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل عن أبي مِخنَف: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام لَمّا هَمَّ بِالمَسيرِ إلَى البَصرَةِ، بَلَغَهُ عَن سَعدِ بنِ أبي وَقّاصٍ وَابنِ مَسلَمَةَ واُسامَةَ بنِ زَيدٍ وَابنِ عُمَرَ تَثاقُلٌ عَنهُ، فَبَعَثَ إلَيهِم، فَلَمّا حَضَروا قالَ لَهُم: قَد بَلَغَني عَنكُم هَناتٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَناتٌ: أي شرورٌ وَفَسادٌ (النهاية: ج5 ص279 «هنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَرِهتُها، وأنَا لا اُكرِهُكُم عَلَى المَسيرِ مَعي، أ لَستُم عَلى بَيعَتي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: بَلى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَا الَّذي يُقعِدُكُم عَن صُحبَتي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ سَعدٌ: إنّي أكرَهُ الخُروجَ في هذَا الحَربِ؛ لِئَلّا اُصيبَ مُؤمِنا، فَإِن أعطَيتَني سَيفا يَعرِفُ المُؤمِنَ مِنَ الكافِرِ قاتَلتُ مَعَكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ لَهُ اُسامَةُ: أنتَ أعَزُّ الخَلقِ عَلَيَّ، ولكِنّي عاهَدتُ اللّهَ أن لا اُقاتِلَ أهلَ لا إلهَ إلَا اللّهُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ عَبدُ اللّهِ بنُ عُمَرَ: لَستُ أعرِفُ في هذَا الحَربِ شَيئا، أسأَلُكَ ألّا تَحمِلَني عَلى ما لا أعرِفُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: لَيسَ كُلُّ مَفتونٍ مُعاتَبا، أ لَستُم عَلى بَيعَتي؟ قالوا: بَلى، قالَ: اِنصَرِفوا فَسَيُغنِي اللّهُ تَعالى عَنكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل: ص95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمل ـ به نقل از ابو مخنف ـ: امير مؤمنان عليه السلام چون آهنگ حركت به سوى بصره كرد، شنيد كه سعد بن ابى وقّاص و ابن مسلمه و اُسامة بن زيد و ابن عمر، از رفتن با او تعلّل مى ورزند. نزد آنان فرستاد و چون آمدند، به آنها فرمود: «در باره شما چيزهاى شنيده ام كه خوش ندارم. من شما را به همراهى با خودم مجبور نمى سازم. آيا بر بيعت خود با من پايدار نيستيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس، چه چيزى شما را از همراهى با من باز مى دارد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد گفت: من دوست ندارم در اين جنگ، همراهى كنم، مبادا مؤمنى را از پاى در آورم. اگر شمشيرى به من دادى كه مؤمن را از كافر باز شناسد، همراه تو مى آيم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسامه گفت: تو عزيزترينِ آدم ها در نزد من هستى؛ ليكن من با خدا پيمان بسته ام كه با گوينده «لا إله إلّا اللّه» نجنگم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن عمر گفت: من به اين جنگ، اعتقادى ندارم. خواهش مى كنم مرا به چيزى كه معتقد نيستم، وا مَدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام به آنان فرمود: «هر فريفته اى، قابل سرزنش نيست. آيا شما بر بيعت من استوار نيستيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برويد. خداوند متعال، مرا از [وجودِ] شما بى نياز خواهد كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: اُخِذَ مَروانُ بنُ الحَكَمِ أسيرا يَومَ الجَمَلِ، فَاستَشفَعَ الحَسَنَ وَالحُسَينَ عليهماالسلامإلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَكَلَّماهُ فيهِ، فَخَلّى سَبيلَهُ، فَقالا لَهُ: يُبايِعُكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟ فَقالَ عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَلَم يُبايِعني بَعدَ قَتلِ عُثمانَ؟ لا حاجَةَ لي في بَيعَتِهِ! إنَّها كَفٌّ يَهودِيَّةٌ، لَو بايَعَني بِكَفِّهِ لَغَدَرَ بِسُبَّتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُبَّةُ: الاُست، ذكرها تفظيعا له وطعنا عليه، والمعنى أنّه منافق (مجمع البحرين: ج2 ص802 «سبب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أما إنَّ لَهُ إمرَةً كَلَعقَةِ الكَلبِ أنفَهُ، وهُوَ أبُو الأَكبُشِ الأَربَعَةِ، وسَتَلقَى الاُمَّةُ مِنهُ ومِن وُلدِهِ يَوما (مَوتا خ ل) أحمَرَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 73، إعلام الورى: ج1 ص340 نحوه، بحار الأنوار: ج32 ص235 ح187 وراجع: أنساب الأشراف: ج3 ص984.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغه: مروان بن حكم در جنگ جمل اسير شد و از حسن و حسين عليهم السلام خواهش كرد كه نزد امير مؤمنان عليه السلام از او شفاعت كنند. آن دو در باره مروان با ايشان صحبت كردند و امام عليه السلام، او را آزاد كرد. حسنين به امير مؤمنان عليه السلام گفتند: اجازه مى دهيد با شما بيعت كند، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مگر پس از كشته شدن عثمان، با من بيعت نكرد؟ مرا به بيعت او نيازى نيست! آن دست، دستى يهودى است؛ اگر با دستش با من بيعت كند، با نشيمنگاهش بيعت مى شكند. براى او حكومتى در پيش است كه [مدّتش] به اندازه اى است كه سگ، بينى خود را بليسد. او پدر چهار قوچ (حاكم) است و امّت از دست او و فرزندانش روز (/ مرگ) سرخى (/ خونبارى) خواهند ديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في كِتابِهِ إلى مُعاوِيَةَ ـ: وكَأَنّي بِجَماعَتِكَ تَدعوني ـ جَزَعا مِنَ الضَّربِ المُتَتابِعِ، وَالقَضاءِ الواقِعِ، ومَصارِعَ بَعدَ مَصارِعَ ـ إلى كِتابِ اللّهِ، وهِيَ كافِرَةٌ جاحِدَةٌ، أو مُبايِعَةٌ حائِدَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 10، بحار الأنوار: ج33 ص102 ح406.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به معاويه ـ: گويى دار و دسته ات را مى بينم كه بر اثر تاب نياوردن ضرباتِ پياپى و تحقّق قضاى الهى و كشته دادن هاى متوالى، مرا به كتاب خدا مى خوانند، در حالى كه يا كافرانى منكر كشته اند و يا بيعت كنندگانى بيعت شكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في جَوابِ كِتابِ مُعاوِيَةَ ـ: أمّا تَمييزُكَ بَينَكَ وبَينَ طَلحَةَ وَالزُّبَيرِ، وبَينَ أهلِ الشّامِ وأَهلِ البَصرَةِ، فَلَعَمري مَا الأَمرُ فيما هُناكَ إلّا سَواءٌ؛ لِأَنَّها بَيعَةٌ شامِلَةٌ، لا يُستَثنى فيهَا الخِيارُ ولا يُستَأنَفُ فيهَا النَّظَرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكامل للمبرّد: ج1 ص428، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج3 ص89، الإمامة والسياسة: ج1 ص122؛ وقعة صفّين: ص58 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج32 ص380 ح342 وراجع: نهج البلاغة: الكتاب 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در پاسخ نامه معاويه ـ: امّا اين كه ميان خود و طلحه و زبير، و ميان شاميان و بصريان فرق گذاشته اى، به جان خودم سوگند كه همه در اين موضوع (بيعت) يكسان اند؛ زيرا بيعت با من، بيعتى فراگير است، و نيكان در آن مستثنا نيستند و قابل تجديد نظر هم نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في كِتابِهِ إلى مُعاوِيَةَ ـ: إنَّهُ بايَعَنِي القَومُ الَّذينَ بايَعوا أبا بَكرٍ وعُمَرَ وعُثمانَ عَلى ما بايَعوهُم عَلَيهِ، فَلَم يَكُن لِلشّاهِدِ أن يَختارَ، ولا لِلغائِبِ أن يَرُدَّ، وإنَّمَا الشَّورى لِلمُهاجِرينَ وَالأَنصارِ، فَإِنِ اجتَمَعوا عَلى رَجُلٍ وسَمَّوهُ إماما كانَ ذلِكَ للّهِِ رِضا، فَإِن خَرَجَ عَن أمرِهِم خارِجٌ بِطَعنٍ أو بِدعَةٍ رَدّوهُ إلى ما خَرَجَ مِنهُ، فَإِن أبى قاتَلوهُ عَلَى اتِّباعِهِ غَيرَ سَبيلِ المُؤمِنينَ، ووَلّاهُ اللّهُ ما تَوَلّى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 6، وقعة صفّين: ص29 عن عامر الشعبي وفيه «رغبة» بدل «بدعة»، بحار الأنوار: ج33 ص76 ح400؛ الأخبار الطوال: ص157، الإمامة والسياسة: ج1 ص113 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به معاويه ـ: همان مردمى كه با ابو بكر و عمر و عثمان بيعت كردند، بر سر همان چيزى كه با آنان بيعت كردند، با من نيز بيعت نمودند. بنا بر اين، آن كه [در موقع بيعت با من] حضور داشته است، حق ندارد [ديگرى را] بر گزيند، و آن كه حضور نداشته است، حق ندارد آن را رد كند. شورا تنها حقّ مهاجران و انصار است. اگر آنان در باره مردى توافق كردند و او را پيشوا خواندند، خشنودى خدا نيز در آن است. اگر كسى با بدگويى يا بدعت گذارى از توافق آنان خارج شد، او را به راهى كه از آن خارج شده، باز مى گردانند، و چنانچه نپذيرفت، با او به خاطر آن كه راهى جز راه مؤمنان در پيش گرفته است، پيكار مى كنند، و خداوند، او را بدانچه روى خود را به سوى آن كرده است، وا مى گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام كانَ إذا أرادَ القِتالَ قالَ هذِهِ الدَّعَواتِ: اللّهُمَّ إنَّكَ أعلَمتَ سَبيلاً مِن سُبُلِكَ جَعَلتَ فيهِ رِضاكَ، ونَدَبتَ إلَيهِ أولِياءَكَ، وجَعَلتَهُ أشرَفَ سُبُلِكَ عِندَكَ ثَوابا، وأَكرَمَها لَدَيكَ مَآبا، وأَحَبَّها إلَيكَ مَسلَكا، ثُمَّ اشتَرَيتَ فيهِ مِنَ المُؤمِنينَ أنفُسَهُم وأَموالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ، يُقاتِلونَ في سَبيلِكَ فَيَقتُلونَ ويُقتَلونَ وَعدا عَلَيكَ حَقّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاجعَلني مِمَّنِ اشتَرى فيهِ مِنكَ نَفسَهُ، ثُمَّ وَفى لَكَ بِبَيعِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الإقبال وتفسير العيّاشي وبحار الأنوار: «بِبَيعَتِهِ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي بايَعَكَ عَلَيهِ، غَيرَ ناكِثٍ ولا ناقِضٍ عَهدا ولا مُبَدِّلاً تَبديلاً، بَلِ استيجابا لِمَحَبَّتِكَ، وتَقَرُّبا بِهِ إلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص46 ح1 عن ميمون، تهذيب الأحكام: ج3 ص81 ح237 عن عبد اللّه بن ميمون، الإقبال: ج1 ص318 كلاهما عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عنه عليهم السلام، تفسير العّياشي: ج2 ص113 ح143 عن عبد اللّه بن ميمون القدّاح وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج98 ص126 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: امير مؤمنان عليه السلام هر گاه مى خواست به جنگ برود، اين دعاها را مى خواند: «بار خدايا! تو راهى از راه هايت [يعنى جهاد] را نشان دادى و خشنودى ات را در آن نهادى، و دوستانت را به سوى آن فرا خواندى، و پاداش آن را از پاداش همه راه هايت، بالاتر، و فرجام آن را از فرجام همه آنها باارزش تر، و آن را محبوب ترينِ راه ها در نزد خودت قرار دادى. سپس در اين راه از مؤمنان، جان و مالشان را به ازاى بهشت خريدى؛ همانان كه در راه تو جهاد مى كنند و مى كشند و كشته مى شوند. اين، وعده حقّى است كه تو داده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس مرا از كسانى قرار ده كه در اين راه، جانشان را به تو فروختند و سپس به بيعتى كه با تو كردند، وفا نمودند و نه بيعتى شكستند و نه پيمانى نقض كردند و نه تغييرى دادند و نه چيز ديگرى را جايگزين آن نمودند؛ بلكه هدفشان پذيرش محبّت تو بود، و نزديك شدن به تو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف ـ في ذِكرِ مَجيءِ حُجرِ بنِ عَدِيٍّ إلَى الإِمامِ الحُسَينِ عليه السلام بَعدَ صُلحِ الإِمامِ الحَسَنِ عليه السلام مَعَ مُعاوِيَةَ ـ: أتَى الحُسَينَ فَقالَ لَهُ: يا أبا عَبدِ اللّهِ، شَرَيتُمُ العِزَّ بِالذُّلِّ! وقَبِلتُمُ القَليلَ بِتَركِ الكَثيرِ! أطِعنِي اليَومَ وَاعصِني سائِرَ الدَّهرِ!! دَع رَأيَ الحَسَنِ وَاجمَع شيعَتَكَ، ثُمَّ ادعُ قَيسَ بنَ سَعدِ بنِ عُبادَةَ وَابعَثهُ فِي الرِّجالِ، وأَخرُجُ أنَا فِي الخَيلِ، فَلا يَشعُرُ ابنُ هِندٍ إلّا ونَحنُ مَعَهُ في عَسكَرِهِ، فَنُضارِبُهُ حَتّى يَحكُمَ اللّهُ بَينَنا وبَينَهُ وهُوَ خَيرُ الحاكِمينَ، فَإِنَّهُمُ الآنَ غارّونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غارّون: أي غافِلون (النهاية: ج3 ص355 «غرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنّا قَد بايَعنا ولَيسَ إلى ما ذَكَرتَ سَبيلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف: ج3 ص365، الأخبار الطوال: ص220 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف ـ در بيان آمدن حجر بن عَدى نزد امام حسين عليه السلام بعد از صلح امام حسن عليه السلام با معاويه ـ: حُجر نزد حسين عليه السلام رفت و گفت: اى ابا عبد اللّه! عزّت را به ذلّت فروختيد، و بسيار را وا گذاشتيد و اندك را پذيرفتيد. يك امروز به حرف من گوش كن و ديگر تا ابد به حرفم گوش مكن! نظر حسن را رها كن و شيعيانت را گرد آور. سپس قيس بن سعد بن عُباده را فرا بخوان و او را با سپاهيان روانه ساز. من نيز با سواران، بيرون مى روم و پسر هند را در لشكرگاهش غافلگير مى كنيم و بر او مى تازيم تا اين كه خداوند، ميان ما و او داورى كند، كه او بهترينِ داوران است؛ چرا كه آنان، اكنون در غفلت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام حسين عليه السلام] به او فرمود: «ما بيعت كرده ايم، وآنچه تو گفتى، شدنى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد عن الكلبي والمدائني وغيرهما من أصحاب السيرة: لَمّا ماتَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام، تَحَرَّكَتِ الشّيعَةُ بِالعِراقِ، وكَتَبوا إلَى الحُسَينِ عليه السلام في خَلعِ مُعاوِيَةَ وَالبَيعَةِ لَهُ، فَامتَنَعَ عَلَيهِم وذَكَرَ أنَّ بَينَهُ وبَينَ مُعاوِيَةَ عَهدا وعَقدا، لا يَجوزُ لَهُ نَقضُهُ حَتّى تَمضِيَ المُدَّةُ، فَإِن ماتَ مُعاوِيَةُ نَظَرَ في ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج2 ص32، روضة الواعظين: ص189، المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص87 نحوه، بحار الأنوار: ج44 ص324 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد ـ به نقل از كلبى و مدائنى و ديگر سيره نويسان ـ: پس از رحلت حسن بن على عليه السلام، شيعيان عراق به تكاپو در آمدند و به حسين عليه السلام در باره كنار زدن معاويه و بيعت مردم با ايشان، نامه نوشتند. حسين عليه السلام نپذيرفت و اظهار داشت كه ميان او و معاويه، پيمان و قرارداد است و تا به سر آمدن مدّتش نمى تواند آن را نقض كند و معاويه كه مُرد، در باره آن خواهد انديشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نكث-البيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 8: نَكثُ البَيعَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 8: شكستن بيعت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه با تو بيعت مى كنند، در حقيقت، با خدا بيعت مى كنند. دست خدا، بالاى دستان آنهاست. پس هر كه بيعت شكند، در حقيقت، به زيان خود مى شكند، و هر كس به پيمانى كه با خدا بسته است، وفا كند، به زودى، خداوند، مزدى بزرگ به او مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أنس عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ثَلاثٌ مَن كُنَّ فيهِ فَهِيَ راجِعَةٌ عَلى صاحِبِها: البَغيُ وَالمَكرُ وَالنَّكثُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قَرَأَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ... «فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَى نَفْسِهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج8 ص450 الرقم 4563، تاريخ أصبهان: ج2 ص31 الرقم 994 كلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج16 ص26 ح43780؛ خصائص الأئمّة: ص101، تفسير القمّي: ج2 ص210 كلاهما عن الإمام علي عليه السلام، بحار الأنوار: ج32 ص107 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «سه خصلت است كه در هر كس باشد، [زيانش] به خود آن شخص باز مى گردد: تجاوز، نيرنگ و پيمان شكنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سپس اين آيه را خواند: «پس هر كه پيمان شكند، به زيان خود مى شكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن نَكَثَ بَيعَةً، أو رَفَعَ لِواءَ ضَلالَةٍ، أو كَتَمَ عِلما، أوِ اعتَقَلَ مالاً ظُلما، أو أعانَ ظالِما عَلى ظُلمِهِ وهُوَ يَعلَمُ أنَّهُ ظالِمٌ؛ فَقَد بَرِئَ مِنَ الإِسلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص128 ح154 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج2 ص67 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس بيعتى را بشكند، يا پرچم گم راهى بر افرازد، يا علمى را پنهان دارد، يا مالى را به ستم ضبط كند، يا ستمگرى را در ستمش يارى رساند، در حالى كه مى داند او ستمگر است، از اسلام برى گشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن نَكَثَ العَهدَ وماتَ ناكِثا لِلعَهدِ، جاءَ يَومَ القِيامَةِ لا حُجَّةَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص324 ح15681 وص 326 ح15693 كلاهما عن عاصم بن عبيد اللّه، اُسد الغابة: ج3 ص119 الرقم 2692، المصنّف لعبد الرزّاق: ج2 ص379 ح3779 عن ربيعة، كنز العمّال: ج6 ص59 ح14835.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس پيمان بشكند و پيمان شكن از دنيا برود، روز قيامت، در حالى مى آيد كه هيچ حجّتى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن خَلَعَ يَدَا مِن طاعَةٍ، لَقِيَ اللّهَ ولا حُجَّةَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص169 ح135، بحار الأنوار: ج29 ص332؛ صحيح مسلم: ج3 ص1478 ح58، السنن الكبرى: ج8 ص270 ح16612 كلاهما عن عبد اللّه بن عمر بزيادة «يوم القيامة» بعد «لقي اللّه»، كنز العمّال: ج6 ص52 ح14810.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از بيعتى كه بر اطاعت بسته است، دست بر دارد، [روز قيامت] خدا را در حالى ديدار مى كند كه هيچ حجّتى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن ماتَ عَلى غَيرِ طاعَةِ اللّهِ، ماتَ ولا حُجَّةَ لَهُ، ومَن ماتَ وقَد نَزَعَ يَدَهُ مِن بَيعَةٍ، كانَت ميتَتُهُ ميتَةَ ضَلالَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص445 ح5904 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس بر غير طاعت خدا بميرد، دست خالى از حجّت مرده است، و هر كس در حالى بميرد كه دست از بيعتى كشيده باشد، در گم راهى مرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن بايَعَ إماما فَأَعطاهُ صَفقَةَ يَدِهِ وثَمَرَةَ قَلبِهِ، فَليُطِعهُ مَا استَطاعَ، فَإِن جاءَ آخَرُ يُنازِعُهُ، فَاضرِبوا رَقَبَةَ الآخَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص97 ح4248، صحيح مسلم: ج3 ص1473 ح46 وفيه «إن استطاع» بدل «ما استطاع»، مسند ابن حنبل: ج2 ص556 ح6511 كلّها عن عبد اللّه بن عمرو، كنز العمّال: ج6 ص64 ح14856.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس با پيشوايى بيعت كند و پيمانِ دست و ميوه دلش را به او بدهد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنايه از بيعت كردن از سرِ اخلاص و ايمان است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بايد در حدّ توانش از او فرمان بَرَد، و اگر ديگرى به كشمكش با آن پيشوا [ى بيعت شده] بر خاست، گردن او را بزنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يَجيءُ كُلُّ غادِرٍ ـ يَومَ القِيامَةِ ـ بِإِمامٍ مائِلٍ شِدقُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِدقُ: جانِبُ الفَمِ (الصحاح: ج4 ص1500 «شدق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى يَدخُلَ النّارَ، ويَجيءُ كُلُّ ناكِثٍ بَيعَةَ إمامٍ أجذَمَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأجذَمُ: المَقطوعُ اليَدِ (لسان العرب: ج12 ص87 «جذم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى يَدخُلَ النّارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص337 ح2 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج7 ص201 ح81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه به پيشوايى خيانت كند، روز قيامت با دهان كج به محشر مى آيد تا اين كه وارد دوزخ شود، و هر كه بيعت پيشوايى را بشكند، با دست بريده مى آيد تا اين كه وارد دوزخ گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ثَلاثٌ موبِقاتٌ: نَكثُ الصَّفقَةِ، وتَركُ السُّنَّةِ، وفِراقُ الجَماعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص85 ح13 عن مسعدة بن زياد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، المحاسن: ج1 ص178 ح279 عن علي بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عن الإمام عليّ عليهم السلام وص 346 ح719 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام علي عليهم السلام، الجعفريات: ص231 عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام علي عليهم السلام وفيه «البيعة» بدل «الصفقة»، بحار الأنوار: ج2 ص266 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه كار، مهلك است: شكستن پيمان، رها كردن سنّت، و جدايى از امّت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي هريرة: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: الصَّلاةُ المَكتوبَةُ إلَى الصَّلاةِ الَّتي بَعدَها كَفّارَةٌ لِما بَينَهُما. قالَ: وَالجُمُعَةُ إلَى الجُمُعَةِ، وَالشَّهرُ إلَى الشَّهرِ ـ يَعني رَمَضانَ إلى رَمَضانَ ـ كَفّارَةٌ لِما بَينَهُما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قالَ بَعدَ ذلِكَ: إلّا مِن ثَلاثٍ. قالَ: فَعَرَفتُ أنَّ ذلِكَ الأَمرَ حَدَثَ؛ إلّا مِنَ الإِشراكِ بِاللّهِ، ونَكثِ الصَّفقَةِ، وتَركِ السُّنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أَمّا مِن نَكثِ الصَّفقَةِ: أن تُبايِعَ رَجُلاً ثُمَّ تُخالِفَ إلَيهِ تُقاتِلَهُ بِسَيفِكَ، وأمّا تَركُ السُّنَّةِ: فَالخُروجُ مِنَ الجَماعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص5 ح7132، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص207 ح412، مسند إسحاق بن راهويه: ج1 ص397 ح435 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج7 ص318 ح19057.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «نماز واجب تا نماز بعد از آن، كفّاره گناهانى است كه در فاصله آن دو، اتّفاق مى افتد» و فرمود: «و جمعه تا جمعه و ماه تا ماه ـ يعنى رمضان تا رمضان ـ كفّاره گناهانى است كه در فاصله ميان آن دو، اتّفاق مى افتد» و سپس فرمود: «مگر سه چيز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فهميدم كه اتّفاقى افتاده است. [پيامبر صلى الله عليه و آله افزود:] «مگر شرك به خدا، و شكستن پيمان، و ترك سنّت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شكستن پيمان، اين است كه با مردى بيعت كنى و سپس بر خلاف او بر خيزى و به رويش شمشير بكشى، و ترك سنّت، بيرون شدن از جماعت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ثَلاثَةٌ لا يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ عز و جل يَومَ القِيامَةِ ولا يَنظُرُ إلَيهِم ولا يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ أليمٌ: رَجُلٌ بايَعَ إماما لا يُبايِعُهُ إلّا لِلدُّنيا، إن أعطاهُ مِنها ما يُريدُ وَفى لَهُ، وإلّا كَفَّ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص107 ح70 عن أبي هريرة، بحار الأنوار: ج67 ص185 ح2؛ صحيح البخاري: ج6 ص2637 ح6786، صحيح مسلم: ج1 ص103 ح173 كلاهما عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج16 ص34 ح43817.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه كس اند كه خداوند عز و جل در روز قيامت با آنان سخن نمى گويد و نگاهشان نمى كند و پاكشان نمى سازد و عذابى دردناك دارند: مردى كه با پيشوايى، فقط براى دنيا بيعت كند، به طورى كه اگر خواسته دنيوى او را بر آورده ساخت، به او وفادار مى ماند، وگر نه، دست مى كشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الكَبائِرُ: الإِشراكُ بِاللّهِ، وقَتلُ النَّفسِ،... ونَكثُ الصَّفقَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج2 ص245 عن مالك بن جوين، فتح الباري: ج12 ص182 عن مالك بن حريث نحوه، كنز العمّال: ج2 ص387 ح4326 نقلاً عن ابن أبي حاتم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گناهان كبيره، عبارت اند از: شرك ورزيدن به خدا، قتل نفس... و شكستن پيمان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن مسعدة بن زياد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام: إنّ عَلِيّاً قالَ: ... إنَّ فِي النّارِ لَمَدينَةً يُقالُ لَها الحَصينَةُ، أفَلا تَسأَلُونّي ما فيها؟ فَقيلَ: وما فيها يا أميرَ المُؤمِنينَ؟ فَقالَ: فيها أيدِي النّاكِثينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص296 ح65 عن مسعدة بن زياد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، ثواب الأعمال: ص302 ح1 عن مسعدة بن زياد عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، روضة الواعظين: ص556، بحار الأنوار: ج2 ص107 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از مسعدة بن زياد، از امام صادق، از پدرانش عليهم السلام ـ: على عليه السلام فرمود: «... در دوزخ، شهرى است كه به آن، حصينه مى گويند. آيا از من نمى پرسيد كه در آن شهر چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: در آن شهر چيست، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دست هاى بيعت شكنان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن فارَقَ جَماعَةَ المُسلِمينَ ونَكَثَ صَفقَةَ الإِمامِ، جاءَ إلَى اللّهِ عز و جلأجذَمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص405 ح5، المحاسن: ج1 ص345 ح718 كلاهما عن محمّد الحلبي وص 178 ح279 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص267 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كسى از جماعت مسلمانان جدا شود و بيعت با امام را بشكند، [روز قيامت] دستْ بريده به نزد خداى عز و جل مى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: لا يَعدَمَ المَرءُ دائِرَةَ السَّوءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الراغب: الدائرة في المكروه، كما يقال: دولة في المحبوب، قال تعالى: «نَخْشَى أَن تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ»... وقوله: «يَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَائِرَ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ»؛ أي يحيط بهم السوء إحاطة الدائرة بمن فيها، فلا سبيل لهم إلى الانفكاك منه بوجه... وقال الجوهري: صفقت له بالبيع والبيعة صفقا: أي ضربت بيدي على يده، وتصافق القوم عند البيعة (مفردات ألفاظ القرآن: ص321 «دار»، الصحاح: ج4 ص1507 «صفق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَ نَكثِ الصَّفقَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص37، نزهة الناظر: ص198 ح425، العدد القويّة: ص297 ح26 وفيه «الشرّ» بدل «السوء»، بحار الأنوار: ج67 ص186 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: آدم بيعت شكن از گردونه گزند و بلا، در امان نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حل-البيعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 9: حَلُّ البَيعَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 9: فسخ بيعت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فُرات عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِأَبي دُجانَةَ لَمَّا انهَزَمَ النّاسُ يَومَ اُحُدٍ ـ: يا أبا دُجانَةَ، ذَهَبَ النّاسُ فَالحَق بِقَومِكَ، فَقالَ أبو دُجانَةَ: يا رَسولَ اللّهِ ما عَلى هذا بايَعناكَ وبايَعنَا اللّهَ، ولا عَلى هذا خَرَجنا، يَقولُ اللّهُ تَعالى: «إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يا أبا دُجانَةَ أنتَ في حِلٍّ مِن بَيعَتِكَ فَارجِع، فَقالَ أبو دُجانَةَ: يا رَسولَ اللّهِ لا تُحَدِّثُ نِساءُ الأَنصارِ فِي الخُدورِ أنّي أسلَمتُكَ ورَغِبتُ بِنَفسي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «نفسي»، وما أثبتناه هو الأصوب كما في بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن نَفسِكَ، يا رَسولَ اللّهِ، لا خَيرَ فِي العَيشِ بَعدَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا سَمِعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله كَلامَهُ ورَغبَتَهُ فِي الجِهادِ، انتَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلى صَخرَةٍ فَاستَتَرَ بِها لِيَتَّقِيَ بِها مَنِ السِّهامِ ـ سِهامِ المُشرِكينَ ـ، فَلَم يَلبَث أبو دُجانَةَ إلّا يَسيرا حَتّى اُثخِنَ جِراحَةً، فَتَحامَلَ حَتَّى انتَهى إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَجَلَسَ إلى جَنبِهِ مُثخَنا لا حَراكَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص94 ح78 عن حذيفة اليماني، بحار الأنوار: ج20 ص104 ح30، وراجع: الكافي: ج8 ص318 ح502.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ابو دُجانه، آن گاه كه مسلمانان در جنگ اُحُد، تار و مار شدند، فرمود: «اى ابو دجانه! مردم رفتند. پس تو هم به قومت ملحق شو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو دجانه گفت: اى پيامبر خدا! ما براى اين كار (تنها گذاشتنِ تو)، با تو و با خدا بيعت نكرده ايم و با اين نيّت، بيرون نيامده ايم. خداوند متعال مى فرمايد: «كسانى كه با تو بيعت مى كنند، در حقيقت، با خدا بيعت مى كنند. دست خدا، بالاى دستان آنهاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «اى ابو دجانه! تو از بيعتت آزادى. پس بر گرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو دجانه گفت: اى پيامبر خدا! زنان خانه نشين انصار نخواهند گفت كه من شما را تنها گذاشتم و خودم را به شما ترجيح دادم؟ اى پيامبر خدا! پس از تو، زندگى خير ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چون اين سخن او را شنيد و علاقه اش به جهاد را ديد، خود را به صخره اى رساند تا در پناه آن از تيرها ـ تيرهاى مشركان ـ محفوظ بماند. مقدارى نگذشت كه ابو دجانه بر اثر جراحات وارد شده، ناتوان شد و كشان كشان، خود را به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رسانيد و سست و بى حركت در كنار ايشان نشست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري عن عبد اللّه بن شريك العامريّ عن الإمام زين العابدين عليه السلام: جَمَعَ الحُسَينُ أصحابَهُ بَعدَما رَجَعَ عُمَرُ بنُ سَعدٍ، وذلِكَ عِندَ قُربِ المَساءِ، قالَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ: فَدَنَوتُ مِنهُ لِأَسمَعَ وأَنَا مَريضٌ، فَسَمِعتُ أبي وهُوَ يَقولُ لِأَصحابِهِ: اُثني عَلَى اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى أحسَنَ الثَّناءِ، وأَحمَدُهُ عَلَى السَّرّاءِ وَالضَّرّاءِ، اللّهُمَّ إنّي أحمَدُكَ عَلى أن أكرَمتَنا بِالنُّبُوَّةِ، وعَلَّمتَنَا القُرآنَ، وفَقَّهتَنا فِي الدّينِ، وجَعَلتَ لَنا أسماعا وأَبصارا وأَفئِدَةً، ولَم تَجعَلنا مِنَ المُشرِكينَ، أمّا بَعدُ، فَإِنّي لا أعلَمُ أصحابا أولى ولا خَيرا مِن أصحابي، ولا أهلَ بَيتٍ أبَرَّ ولا أوصَلَ مِن أهلِ بَيتي، فَجَزاكُمُ اللّهُ عَنّي جَميعا خَيرا، ألا وإنّي أظُنُّ يَومَنا مِن هؤُلاءِ الأَعداءِ غَدا، ألا وإنّي قَد رَأَيتُ لَكُم فَانطَلِقوا جَميعا في حِلٍّ، لَيسَ عَلَيكُم مِنّي ذِمامٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذِمامُ: بمعنى العهد، الأمان والضمان والحرمة والحقّ (مجمع البحرين: ج1 ص644 «ذمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، هذا لَيلٌ قَد غَشِيَكُم فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال للرجل إذا سرى ليلته جمعاء: اتّخذَ الليلَ جَمَلاً؛ كأنّه ركبه (النهاية: ج1 ص298 «جمل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو مِخنَفٍ: حَدَّثَنا عَبدُ اللّهِ بنُ عاصِمٍ الفائِشِيُّ ـ بَطنٌ مِن هَمدانَ ـ عَنِ الضَّحّاكِ بنِ عَبدِ اللّهِ المَشرِقِيِّ، قالَ: قَدِمتُ ومالِكَ بنَ النَّضرِ الأَرحَبِيَّ عَلَى الحُسَينِ، فَسَلَّمنا عَلَيهِ ثُمَّ جَلَسنا إلَيهِ فَرَدَّ عَلَينا، ورَحَّبَ بِنا، وسَأَلَنا عَمّا جِئنا لَهُ، فَقُلنا: جِئنا لِنُسَلِّمَ عَلَيكَ، ونَدعُوَ اللّهَ لَكَ بِالعافِيَةِ، ونُحدِثَ بِكَ عَهدا، ونُخبِرَكَ خَبَرَ النّاسِ، وإنّا نُحَدِّثُكَ أنَّهُم قَد جَمَعوا عَلى حَربِكَ فَرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَ: فعل الأمر من رأى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأيَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الحُسَينُ عليه السلام: حَسبِيَ اللّهُ ونِعمَ الوَكيلُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَتَذَمَّمنا وسَلَّمنا عَلَيهِ، ودَعَونَا اللّهَ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما يَمنَعُكُما مِن نُصرَتي؟ فَقالَ مالِكُ بنُ النَّضرِ: عَلَيَّ دَينٌ ولي عِيالٌ. فَقُلتُ لَهُ: إنَّ عَلَيَّ دَينا، وإنَّ لي لَعِيالاً، ولكِنَّكَ إن جَعَلتَني في حِلٍّ مِنَ الاِنصِرافِ إذا لَم أجِد مُقاتِلاً قاتَلتُ عَنكَ ما كانَ لَكَ نافِعا، وعَنكَ دافِعا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قالَ: فَأَنتَ في حِلٍّ، فَأَقَمتُ مَعَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ اللَّيلُ قالَ: هذَا اللَّيلُ قَد غَشِيَكُم، فَاتَّخِذوهُ جَمَلاً، ثُمَّ ليَأخُذ كُلُّ رَجُلٍ مِنكُم بِيَدِ رَجُلٍ مِن أهلِ بَيتي، تَفَرَّقوا في سَوادِكُم ومَدائِنِكُم حَتّى يُفَرِّجَ اللّهُ، فَإِنَّ القَومَ إنَّما يَطلُبُونّي، ولَو قَد أصابوني لَهَوا عَن طَلَبِ غَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ إخوَتُهُ وأَبناؤُهُ وبَنو أخيهِ وَابنا عَبدِ اللّهِ بنِ جَعفَرٍ: لِمَ نَفعَلُ؟ لِنَبقى بَعدَكَ؟! لا أرانَا اللّهُ ذلِكَ أبَدا. بَدَأَهُم بِهذَا القَولِ العَبّاسُ بنُ عَلِيٍّ. ثُمَّ إنَّهُم تَكَلَّموا بِهذا ونَحوِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبري: ج5 ص418، الكامل في التاريخ: ج2 ص559؛ الإرشاد: ج2 ص91، الأمالي للصدوق: ص220 ح239 عن عبد اللّه بن منصور عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم السلام وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج44 ص315 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن شريك عامرى مى گويد: پس از آن كه عمر بن سعد بر گشت، حسين عليه السلام يارانش را جمع كرد. نزديك شب بود. زين العابدين عليه السلام فرمود: «من كه بيمار بودم، خودم را به او نزديك كردم تا بشنوم چه مى گويد. شنيدم پدرم به يارانش مى فرمايد: خداى ـ تبارك و تعالى ـ را به نيكوترين ستايش ها مى ستايم، و او را بر خوشى ها و ناخوشى ها حمد مى گويم. بار خدايا! تو را سپاس و ستايش مى گويم كه ما را به نبوّت، مفتخر داشتى، و قرآن را به ما آموختى، و در دين، دانايمان ساختى، و به ما گوش و چشم و دل دادى، و از مشركانمان نگردانيدى. امّا بعد، من يارانى صميمى تر و بهتر از ياران خود نمى شناسم، و خاندانى فرمان بردارتر و به هم پيوسته تر از خاندانم سراغ ندارم. پس، خداوند از جانب من به همه شما خير دهد! هان! من مى دانم كه فرداروزمان با اين دشمنان چه خواهد بود. هان! من شما را مرخّص كردم. پس همگى برويد. شما آزاديد و مرا بر شما عهد و بيعتى نيست. اينك شب، شما را در بر گرفته است. آن را مركب خود سازيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو مخنف مى گويد: عبد اللّه بن عاصم فائشى (تيره اى از قبيله هَمْدان)، از ضحّاك بن عبد اللّه مشرقى برايمان نقل كرد كه گفت: من و مالك بن نضر ارحبى به نزد حسين رفتيم و بر او سلام گفتيم. آن گاه در برابرش نشستيم. حسين عليه السلام جواب سلام ما را داد و خوشامد گفت و پرسيد كه براى چه نزدش آمده ايم. گفتيم: آمده ايم كه عرض سلامى كنيم و از خدا برايت سلامت بخواهيم، و ديدار تازه نماييم، و اخبار آن قوم را به تو بگوييم و به عرض برسانيم كه آنان بر جنگ با تو هم داستان گشته اند. پس در كار خويش بينديش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسين عليه السلام فرمود: «خدا مرا بس است و او نيكو حمايتگرى است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او را احترام كرديم و بر او درود فرستاديم و برايش دعا كرديم. فرمود: «چه چيز، مانع شما دو تن مى شود كه مرا يارى كنيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مالك بن نضر گفت: قرض دارم و عيالوارم. من نيز گفتم: من هم بدهكار و عيالوارم؛ ليكن اگر اجازه ام دهى كه وقتى ديدم جنگاورى نمانده است، [به خانه و كاشانه ام] بر گردم، چندان كه برايت سودمند باشد و موجب دفاع از شما شود، مى جنگم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو اجازه دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس با وى بودم. چون شب شد، فرمود: «اينك شب، شما را در بر گرفته است. آن را مركب خود سازيد (در تاريكى شب برويد). هر يك از شما دست مردى از خاندان مرا بگيرد و در روستاها و شهرهايتان پراكنده شويد تا آن كه خدا گشايشى دهد؛ زيرا اين قوم، در پى من هستند و چنانچه به من دست يابند، از تعقيب ديگران باز مى ايستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادران و پسران و برادرزادگانش و دو پسر عبد اللّه بن جعفر گفتند: چرا چنين كنيم؟! تا بعد از شما زنده بمانيم؟! خدا هرگز آن روز را نياورد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن را نخست، عبّاس بن على گفت. سپس آنان اين سخن و همانند آن را به زبان آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن الأسود بن قيس العبدي: قيلَ لِمُحَمَّدِ بنِ بَشيرٍ الحَضرَمِيِّ: قَد اُسِرَ ابنُكَ بِثَغرِ الرِّيِّ، قالَ: عِندَ اللّهِ أحتَسِبُهُ ونَفسي، ما كُنتُ اُحِبُّ أن يُؤسَرَ، ولا أن أبقى بَعدَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَمِعَ قَولَهُ الحُسَينُ عليه السلام فَقالَ لَهُ: رَحِمَكَ اللّهُ، أنتَ في حِلٍّ مِن بَيعَتي، فَاعمَل في فِكاكِ ابنِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أكَلَتنِي السِّباعُ حَيّا إن فارَقتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَعطِ ابنَكَ هذِهِ الأَثوابَ وَالبُرودَ يَستَعينُ بِها في فِكاكِ أخيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعطاهُ خَمسَةَ أثوابٍ قيمَتُها ألفُ دينارٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة): ج1 ص468 ح443، تهذيب الكمال: ج6 ص407، تاريخ دمشق: ج14 ص182؛ الملهوف: ص151، بحار الأنوار: ج44 ص394.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از اسود بن قيس عبدى ـ: به محمّد بن بشير حضرمى گفته شد: پسرت در مرز رى، اسير شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد گفت: او و خودم را در راه خدا حساب مى كنم. دوست نداشتم كه او اسير شود و دوست ندارم كه بعد از او زنده بمانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسين عليه السلام سخن او را شنيد. به او فرمود: «رحمت خدا بر تو باد! بيعتم را از تو بر داشتم. برو و در آزادى فرزندت بكوش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد بن بشير گفت: درندگان، مرا زنده زنده بخورند، اگر از تو جدا شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس اين جامه ها و بُردها را به پسرت بده تا از آنها براى آزادى برادرش استفاده كند». آن گاه، پنج جامه كه هزار دينار مى ارزيد، به او داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيّين عن حميد بن مسلم: جاءَ رَجُلٌ حَتّى دَخَلَ عَسكَرَ الحُسَينِ عليه السلام، فَجاءَ إلى رَجُلٍ مِن أصحابِهِ، فَقالَ لَهُ: إنَّ خَبَرَ ابنِكَ فُلانٍ وافى أنَّ الدَّيلَمَ أسِروهُ، فَتَنصَرِفُ مَعي حَتّى نَسعى في فِدائِهِ، فَقالَ: حَتّى أصنَعَ ماذا؟ عِندَ اللّهِ أحتَسِبُهُ ونَفسي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحُسَينُ عليه السلام: اِنصَرِف وأنتَ في حِلٍّ مِن بَيعَتي، وأنَا اُعطيكَ فِداءَ ابنِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هَيهاتَ أن اُفارِقَكَ ثُمَّ أسأَلَ الرُّكبانَ عَن خَبَرِكَ! لا يَكونُ ـ وَاللّهِ ـ هذا أبَدا، ولا اُفارِقُكَ. ثُمَّ حَمَلَ عَلَى القَومِ فَقاتَلَ حَتّى قُتِلَ رَحمَةُ اللّهِ عَلَيهِ ورِضوانُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيّين: ص116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقاتل الطالبيّين ـ به نقل از حميد بن مسلم ـ: مردى بيامد و وارد اردوگاه حسين عليه السلام شد و نزد مردى از ياران او رفت و گفت: خبر رسيده است كه فلان پسرت را ديلميان اسير كرده اند. با من بيا تا براى آزادى او كارى بكنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: كه چه بشود!؟ او و خودم را به حساب خدا مى گذارم(به پاى خدا مى نويسم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسين عليه السلام به او فرمود: «برو، بيعتم را از تو بر داشتم و فديه (جانْ بهاى) پسرت را هم به تو مى دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: هيهات كه از تو جدا شوم و آن گاه خبر تو را از كاروانيان بپرسم! به خدا سوگند كه هرگز چنين نخواهد شد و از تو جدا نخواهم گشت. آن گاه بر دشمن تاخت و جنگيد تا كشته شد. رحمت و رضوان الهى بر او باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار عن الحسين عليه السلام ـ لِأَصحابِهِ ـ: إنَّ هؤُلاءِ لا يَطلُبونَ مِنكُم غَيري، وأنَا فَلَستُ اُسَلِّمُ إلَيهِم نَفسي أو يَقتُلوني، فَمَن شاءَ مِنكُم فَليَنصَرِف عَنّي مُحَلَّلاً مِن ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وكَيفَ نَنصَرِفُ عَنِ ابنِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله؟! نُقتَلُ بَينَ يَدَيهِ بَعدَ أن نَبذُلَ مَجهودَنا في عَدُوِّهِ، وفي دَفعِهِ عَنهُ حَتّى نَلقَى اللّهَ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار: ج3 ص152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح الأخبار&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام خطاب به يارانش فرمود: «اينان از ميان شما، فقط مرا مى خواهند، و من هرگز خود را تسليم آنها نخواهم كرد، مگر اين كه مرا بكشند. پس هر يك از شما خواست، مى تواند برود و آزاد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چگونه فرزند پيامبر خدا را بگذاريم و برويم؟! پيشاپيش او با تمام توانمان با دشمنش مى جنگيم تا به ديدار خداى عز و جل برويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-العاشر-النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل العاشر: النّوادر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دهم: گوناگون&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن سعد بن عبادة: بايَعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عِصابَةً مِن أصحابِهِ عَلَى المَوتِ يَومَ اُحُدٍ حينَ انهَزَمَ المُسلِمونَ، فَصَبَروا ولَزِموا وجَعَلوا يَستُرونَهُ بِأَنفُسِهِم؛ يَقولُ الرَّجلُ مِنهُم: نَفسي لِنَفسِكَ الفِداءُ يا رَسولَ اللّهِ، وَجهي لِوَجهِكَ الوِقاءُ يا رَسولَ اللّهِ، وهُم يَحمونَهُ ويَقونَهُ بِأَنفُسِهِم، حَتّى قُتِلَ مِنهُم مَن قُتِلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج25 ص70 ح5353، الإصابة: ج3 ص431 نحوه، كنز العمّال: ج10 ص435 ح30049.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از سعد بن عباده ـ: در جنگ اُحُد كه مسلمانان پراكنده شدند، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با گروهى از يارانش بيعتِ تا پاى مرگ كرد، و آنان پايدارى كردند و ماندند و خود را سپر ايشان مى نمودند و هر يك از آنها مى گفت: جانم فداى جانت، اى پيامبر خدا! رويم سپر رويت، اى پيامبر خدا! و با جسم و جان خويش از ايشان حمايت و محافظت مى كردند، تا آن كه شمارى از آنان كشته شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عوف بن مالك الأشجعي: كُنّا عِندَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، تِسعَةٌ أو ثَمانِيَةٌ أو سَبعَةٌ، فَقالَ: ألا تُبايِعونَ رَسولَ اللّهِ؟ وكُنّا حَديثُ عَهدٍ بِبَيعَةٍ، فَقُلنا: قَد بايَعناكَ يا رَسولَ اللّهِ، ثُمَّ قالَ: ألا تُبايِعونَ رَسولَ اللّهِ؟ فَقُلنا: قَد بايَعناكَ يا رَسولَ اللّهِ! ثُمَّ قالَ: ألا تُبايِعونَ رَسولَ اللّهِ؟ فَبَسَطنا أيدِيَنا وقُلنا: قَد بايَعناكَ يا رَسولَ اللّهِ! فَعَلامَ نُبايِعُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَلى أن تَعبُدُوا اللّهَ ولا تُشرِكُوا بِهِ شَيئا، وَالصَّلَواتِ الخَمسِ، وتُطيعوا (وأَسَرَّ كَلِمَةً خَفِيَّةً) ولا تَسأَلُوا النّاسَ شَيئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص721 ح108، سنن أبي داود: ج2 ص121 ح1642، سنن ابن ماجة: ج2 ص957 ح2867 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج1 ص101 ح450.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از عوف بن مالك اشجعى ـ: ما نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بوديم؛ نُه يا هشت يا هفت نفر. به ما فرمود: «آيا با پيامبر خدا بيعت نمى كنيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كه تازه بيعت كرده بوديم، گفتيم: با شما بيعت كرده ايم، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوباره فرمود: «آيا با پيامبر خدا بيعت نمى كنيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز گفتيم: با شما بيعت كرده ايم، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه باره فرمود: «آيا با پيامبر خدا بيعت نمى كنيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، دستانمان را گشوديم و گفتيم: ما با شما بيعت كرده ايم، اى پيامبر خدا! بر سر چه بيعت كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بر اين كه خدا را بپرستيد و چيزى را شريك او نسازيد، و نمازهاى پنجگانه را به جا آوريد، و اطاعت كنيد» و در اين جا كلمه اى را آهسته گفت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راوى، نگفته است كه: «من آن كلمه آهسته را نشنيدم»؛ بلكه ظاهرا از گفتن آن، طفره رفته است و به قرينه ديگر احاديث اين مَدخل، آن كلمه، نام كسى يا عنوان كسانى است كه پس از پيامبر صلى الله عليه و آله بايد اطاعت كرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و افزود: ] «و از مردم، تقاضاى چيزى نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن محمّد بن عثمان بن حوشب عن أبيه عن جدّه: لَمّا أن أظهَرَ اللّهُ عز و جلمُحَمَّدا صلى الله عليه و آله، انتَدَبتُ إليهِ مَعَ النّاسِ في أربَعينَ فارِساً مَعَ عَبدِ شَرٍّ، فَقَدِموا عَلَيهِ المَدينَةَ بِكِتابي. فَقالَ: أيُّكُم مُحَمَّدٌ؟ قالوا: هذا، قالَ: مَا الَّذي جِئتَنا بِهِ؟ فَإِن يَكُ حَقّا اتَّبَعناكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تُقيمُوا الصَّلاةَ، وتُؤتُوا الزَّكاةَ، وتَحقِنُوا الدِّماءِ، وتَأمُروا بِالمَعروفِ وتَنهَوا عَنِ المُنكَرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَبدُ شَرٍّ: إنَّ هذَا لَحَسَنٌ جَميلٌ، مُدَّ يَدَكَ اُبايِعكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: مَا اسمُكَ؟ قالَ: عَبدُ شَرٍّ، قالَ: أنتَ عَبدُ خَيرٍ. وكَتَبَ مَعَهُ الجَوابَ إلى حوشَبَ ذِي ظليمٍ، فَآمَنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج15 ص342 ح3797، كنز العمّال: ج1 ص330 ح1531.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از محمّد بن عثمان بن حوشب، از پدرش، از جدّش ـ: چون خداوند عز و جل، محمّد صلى الله عليه و آله را آشكار گردانيد، من چهل سوار [به همراه نامه اى] با عبد شَر، نزد او فرستادم و آن عدّه با نامه من به مدينه نزد او رفتند. عبد شر گفت: كدام يك از شما، محمّد است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يارانش گفتند: اين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد شر پرسيد: تو چه آورده اى، كه اگر درست باشد، از تو پيروى كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نماز بگزاريد، و زكات بدهيد، و خون نريزيد، و امر به معروف و نهى از منكر كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد شر گفت: اين نيكو و زيباست. دستت را دراز كن با تو بيعت كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «نامت چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: عبد شر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو عبد خيرى» و پاسخ نامه [من، يعنى] حوشب ذى ظليم را توسّط او فرستاد، و ايمان آورد[م].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن ابن عبّاس ـ في قَولِهِ: «وَ إِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِى أَوْحَيْنَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: قالَ وَفدُ ثَقيفٍ: نُبايِعُكَ عَلى ثَلاثٍ: لا نَنحَني، ولا نَكسِرُ إلها بِأَيدينا، وتَمَتَّعنا بِاللّاتِ سَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام: لا خَيرَ في دينٍ لَيسَ فيهِ رُكوعٌ وسُجودٌ، فَأَمّا كَسرُ أصنامِكُم بِأَيديكُم فَذاكَ لَكُم، وأَمَّا الطّاغِيَةُ اللّاتُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مجمع البيان: «وأمّا الطاعة للّات» بدل «وأمّا الطاغية اللات».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنّي غَيرُ مُمَتِّعِكُم بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: أجِّلنا سَنَةً حَتّى نَقبِضَ ما يُهدى لِالِهَتِنا، فَإِذا قَبَضناها كَسَرناها وأَسلَمنا. فَهَمَّ بِتَأجيلِهِم، فَنَزَلَت هذِهِ الآيَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قَتادَةُ: فَلَمّا سَمِعَ قَولَهُ: «ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنَا نَصِيرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّهُمَّ لا تَكِلني إلى نَفسي طَرفَةَ عَينٍ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج1 ص57، مجمع البيان: ج6 ص665 نحوه، بحار الأنوار: ج17 ص53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از ابن عبّاس در باره آيه شريف: «و چيزى نمانده بود كه تو را از آنچه به سويت وحى كرده ايم، گم راه كنند» ـ: هيئت نمايندگى ثقيف گفتند: با تو به سه شرط، بيعت مى كنيم: خم نشويم، خدايى را با دست خودمان نشكنيم، و تا يك سال از لات، بهره مند شويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «دينى كه در آن ركوع و سجود نباشد، خيرى در آن نيست؛ ولى شكستن بت هايتان به دست خودتان، اختيار با شماست، و امّا بت لات، من اجازه نمى دهم از آن بهره مند شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: يك سال مهلتمان ده تا هدايايى را كه به خدايانمان مى شود، بگيريم و چون گرفتيم، آنها را مى شكنيم و اسلام مى آوريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله خواست به آنان مهلت دهد كه اين آيه نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قتاده گفت: چون پيامبر صلى الله عليه و آله اين سخن خداوند را شنيد: «سپس در برابر ما براى خود ياورى نمى يافتى»، عرضه داشت: «بار خدايا! هرگز مرا چشم بر هم زدنى به خودم وا مگذار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام عن الزهريّ: إنَّهُ [أي رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله] أتى بَني عامِرِ بنِ صَعصَعَةَ، فَدَعاهُم إلَى اللّهِ عز و جل، وعَرَضَ عَلَيهِم نَفسَهُ، فَقالَ لَهُ رَجُلٌ مِنهُم: ... أرَأَيتَ إن نَحنُ بايَعناكَ عَلى أمرِكَ ثُمَّ أظهَرَكَ اللّهُ عَلى مَن خالَفَكَ، أيَكونُ لَنا الأَمرُ مِن بَعدِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الأَمرُ إلَى اللّهِ يَضَعُهُ حَيثُ يَشاءُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ: أفَتَهدِفُ نُحورَنا لِلعَرَبِ دونَكَ، فَإِذا أظهَرَكَ اللّهُ كانَ الأَمرُ لِغَيرِنا؟! لا حاجَةَ لَنا بِأَمرِكَ. فَأَبَوا عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج2 ص66، تاريخ الطبري: ج2 ص350، الثقات لابن حبّان: ج1 ص89 عن أبي حاتم نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام ـ به نقل از زُهرى ـ: او (پيامبر خدا صلى الله عليه و آله) نزد بنى عامر بن صعصعه رفت و آنها را به خداى عز و جل دعوت كرد و [نبوّت] خويش را بر آنان عرضه داشت. مردى از بنى عامر به ايشان گفت:... اگر با تو بر اين كارت بيعت كرديم و سپس خداوند، تو را بر مخالفانت چيره گردانيد، آيا پس از تو اين كار به ما مى رسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اين كار، به دست خداست. آن را هر كجا كه خود بخواهد، قرار مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: ما سينه هاى خود را سپر تو در برابر عرب ها كنيم و چون خداوند، تو را پيروز گردانيد، كار به ديگران رسد؟! ما احتياجى به اين كار تو نداريم. و دعوت او را نپذيرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: لَمّا كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَعرِضُ نَفسَهُ عَلَى القَبائِلِ، جاءَ إلى بَني كِلابٍ فَقالوا: نُبايِعُكَ عَلى أن يَكونَ لَنَا الأَمرُ بَعدَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: الأَمرُ للّهِِ، فَإِن شاءَ كانَ فيكُم، أو في غَيرِكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَضَوا فَلَم يُبايِعوهَ، وقالوا: لا نَضرِبُ لِحَربِكَ بِأَسيافِنا ثُمَّ تُحَكِّمُ عَلَينا غَيرَنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج1 ص257، الصراط المستقيم: ج1 ص72 وليس فيه ذيله من «فمضوا فلم يبايعوه»، بحار الأنوار: ج23 ص74 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله دعوت خود را به قبايل عرضه مى كرد، نزد بنى كلاب آمد. آنان گفتند: ما به اين شرط با تو بيعت مى كنيم كه پس از تو، كار به ما منتقل شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «كار، دست خداست. اگر او خواست، به شما خواهد رسيد و اگر نخواست، به ديگرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى كلاب رفتند و با ايشان بيعت نكردند و گفتند: ما در راه تو شمشير نمى زنيم كه بعد، ديگران را بر ما حكومت دهى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن جابر بن عبد اللّه: إنَّ أعرابِيّا بايَعَ رَسولَ للّهِ صلى الله عليه و آله عَلَى الإِسلامِ، فَأَصابَ الأَعرابِيَّ وَعَكٌ بِالمَدينَةِ، فَأَتَى الأَعرابِيُّ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أقِلني بَيعَتي، فَأَبى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله. ثُمَّ جاءَهُ فَقالَ: أقِلني بَيعَتي، فَأَبي، ثُمَّ جاءَهُ فَقالَ: أقِلني بَيعَتي، فَأَبى. فَخَرَجَ الأَعرابِيُّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنَّمَا المَدينَةُ كَالكِيرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِيرُ: زِقُّ الحدّادِ الذي يَنفُخُ به (المصباح المنير: ص545 «كير»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تَنفي خَبَثَها وتَنصَعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الناصع: الخالص من كلّ شيء (الصحاح: ج3 ص1290 «نصح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَيِّبَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج6 ص2636 ح6785، صحيح مسلم: ج2 ص1006 ح489، سنن الترمذي: ج5 ص720 ح3920 وليس فيه من «ثمّ جاءه» إلى «فأبى» في الموضع الثالث، كنز العمّال: ج12 ص233 ح34813.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: باديه نشينى با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر اسلام بيعت كرد، و آن باديه نشين، در مدينه به تب مبتلا شد. نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! بيعت مرا فسخ كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نپذيرفت. دوباره آمد و گفت: بيعت مرا فسخ كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله نپذيرفت. دگر بار آمد و گفت: بيعت مرا فسخ كن. ايشان باز هم نپذيرفت. باديه نشين [از مدينه] خارج شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «مدينه مانند دَم آهنگرى است. ناخالصش را دور مى كند و خوبش را خالص مى كند و در خود نگه مى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D9%87_%D9%84_/_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%87%D9%84%D8%A9&diff=348 2025-03-23T14:35:58Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;المباهلة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُباهَلَةُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &#039;&#039;&#039;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مباهله (نفرين كردن به يكديگر)&lt;/span&gt;&#039;&#039;&#039; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;مباهله-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مباهله، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «مباهله»، برگرفته از...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;المباهلة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُباهَلَةُ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مباهله (نفرين كردن به يكديگر)&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مباهله-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مباهله، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «مباهله»، برگرفته از ريشه «بَهْل» است. گفتنى است كه «بهل»، داراى معانى مختلفى است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در معجم مقاييس اللغة (ج 1 ص310 مادّه «بهل») آمده: البا، والهاء واللام اُصول ثلاثةٌ: أحدها التخلية، والثاني جنسٌ من الدعاء، والثالث قِلَّةٌ في الماء... وأمّا الآخَرُ فالابتهال والتضرّع في الدعاء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه يكى از آنها عبارت است از: نوعى دعا كه همراه با اخلاص، اصرار، التماس و ناله و زارى باشد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در صحاح اللغة (ج 4 ص1643 مادّه «بهل») آمده: المباهلة: الملاعنة. والابتهال: التضرع. ويقال في قوله تعالى: «ثُمَّ نَبْتَهِلْ» (آل عمران: آيه 61) أي نُخلِصُ في الدعاء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «بهل» و «مباهله» در اين جا به اين معناست. فراهيدى در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باهَلتُ فُلانا أى: دَعَونا عَلَى الظّالِمِ مِنّا، وَ بَهَلتُهُ: لَعَنتُهُ، وَ ابتَهَلَ إلَى اللّهِ فِى الدُّعاءِ أى: جَدَّ وَ اجتَهَدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترتيب كتاب العين: ص100 مادّه «بهل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[جمله] «باهلتُ فلانا»، يعنى: [من و فلانى] بر ستمگرِ از خويش نفرين كرديم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: هر يك از ما گفتيم: نفرين خدا بر آن يك از ما كه ستمگر است و در حقّ ديگرى ظلم كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بَهَلتُه» يعنى: او را لعنت كردم. «ابتهل إلى اللّه فى الدعاء» يعنى: در دعا به درگاه خدا كوشش و تلاش كرد. بنا بر اين، «بهل» با «لعن»، اين تفاوت را دارد كه «لعن»، نفرين كردن ديگرى به اين است كه از رحمت خدا دور باشد؛ ولى «بهل»، پافشارى و اصرار در لعن است. از اين رو، كسى كه اصرار و التماس در دعا و نفرين داشته باشد، «مبتهل» ناميده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نكته نيز قابل توجّه است كه «مباهله» همواره رابطه اى ميان دو نفر و يا دو گروه متخاصم است كه هر يك براى اثبات حقّانيت خود، از خداوند متعال مى خواهد بر طرف مقابلِ خود ـ كه او را ظالم مى پندارد ـ، لعنت فرستد؛ امّا «ابتهال» مى تواند تنها دعا براى شخص «مبتهل» باشد. بنا بر اين، هر مباهله اى، ابتهال نيز هست؛ ولى هر ابتهالى، مباهله نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مباهله-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مباهله، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كريم، واژه «مباهله» به كار نرفته و تنها يك بار، كلمه «نبتهل» (به صيغه مضارع متكلّم مع الغير) در آيه 61 از سوره آل عمران (آيه مُباهله) به كار رفته است كه به همين، جهت آيه ياد شده، آيه مباهله ناميده مى شود؛ امّا در احاديث اسلامى و منابع تاريخى، در تبيين شأن نزول آيه مباهله، اين واژه و مشتقّات آن، فراوان به كار رفته اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص162 ـ 172 ح4 ـ 7 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;متن-حديث-مباهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متن حديث مباهله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث مباهله، حديثى است در باره شأن نزول آيه مباهله. متن اين حديث، به تناسب منابع مختلفى كه آن را نقل كرده اند، گاه به صورت موجز و كوتاه و گاه همراه با داستان تاريخى مربوط به آن، به تفصيل، گزارش شده است. كوتاه ترين گزارش اين حديث، روايت مسلم نيشابورى است كه از سعد بن ابى وقّاص چنين نقل كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ» دَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلِيّا وَ فاطِمَةَ وَ حَسَنا وَ حُسَينا عليهم السلام فَقالَ: اللّهُمَّ هؤُلاءِ أهلى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص162، ح3&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون اين آيه نازل شد: «بگو: بياييد ما فرزندانمان را و شما فرزندانتان را بخوانيم»، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، على و فاطمه و حسن و حسين را فرا خواند و فرمود: بار خدايا! اينان، خانواده من اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بلندترين گزارش اين حديث نيز، روايت سيّد ابن طاووس است كه تفصيل آن در فصل يكم آمده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص172، ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اعتبار-حديث-مباهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتبار حديث مباهله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث مباهله، در منابع مختلف حديثى، تفسيرى، تاريخى و كلامىِ پيروان اهل بيت و اهل سنّت، نقل شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ نمونه هايى از منابع حديثى شيعه كه اين حديث را نقل كرده اند، عبارت اند از: الأمالى، طوسى: ص271 ح507، الأمالى، صدوق: ص618 ح1، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص85 ح9، الخصال: ص550، الاختصاص: ص56، بحار الأنوار: ج21 ص277 ـ 354.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ نمونه اى از منابع حديثى اهل سنّت كه اين حديث را نقل كرده اند، عبارت اند از: صحيح مسلم (ر.ك: ح3)، سنن الترمذى (ر.ك: ح3) مسند ابن حنبل (ر.ك: ح3)، المستدرك على الصحيحين (ر.ك: ح3)، السنن الكبرى (ر.ك: ح3)، المصنّف، ابن ابى شيبه: ج8 ص564.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ نمونه هايى از منابع تفسيرى شيعه كه اين حديث را نقل كرده اند، عبارت اند از: تفسير القمّى: ج1 ص104، التبيان: ج2 ص484، تفسير العيّاشى: ج1 ص176 ـ 177، مجمع البيان: ج2 ص762.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ نمونه هايى از منابع تفسيرى اهل سنّت كه اين حديث را نقل كرده اند، عبارت اند از: تفسير الطبرى: ج3 ص300، تفسير أبى الحاتم الرازى: ج2 ص667، تفسير البحر المحيط: ج2 ص502، تفسير عبد الرزّاق: ج1 ص122، الدرّ المنثور: ج2 ص231، تفسير الكشّاف: ج1 ص193، تفسير الفخر الرازى: ج8 ص88، زاد المسير: ج1 ص339، أسباب النزول: ص107، تفسير النسفى: ج1 ص158.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ نمونه هايى از منابع تاريخى كه اين حديث را نقل كرده اند، عبارت اند از: البداية و النهاية: ج5 ص54، الكامل فى التاريخ: ج1 ص646، السيرة النبويّة، ابن كثير: ج4 ص103، السيرة النبويّة، حلبى: ج3 ص240، السيرة النبويّة، زين بن دحلان بهامش الحلبية: ج3 ص6، تاريخ اليعقوبى: ج2 ص82، تاريخ ابن خلدون: ج2 ص57، تاريخ دمشق: ج25 ص16 ح8355، سير أعلام النبلاء: ج3 ص286، تاريخ المدينة المنوّرة: ج2 ص581، فتوح البلدان: ص75.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ نمونه هايى از منابع كلامى كه اين حديث را نقل كرده اند، عبارت اند از: دلائل النبوّة، ابو نعيم اصبهانى: ص353 ح244 و ص354 ح245، دلائل النبوّة، بيهقى: ج5 ص388، المواقف: ج2 ص614، الصواعق المحرقة: ص93، إعلام الورى: ج1 ص256، نهج الحقّ: ص177، غاية المرام: ج2 ص92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه اكثر قريب به اتّفاق ناقلان حديث مباهله، تواتر و يا صحّت آن را تأييد كرده اند. سيّد ابن طاووس در كتاب سعد السعود، با نقل از تفسير ابو عبد اللّه محمّد بن عبّاس بن مروان معروف به حجّام مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ فى آيَةِ المُباهَلَةِ بِمَولانا عَلىٍّ وَ فاطِمَةَ وَ الحَسَنِ وَ الحُسَينِ عليهم السلام لِنَصارى نَجرانَ رَواهُ مِن أحَدٍ وَ خَمسينَ طَريقا عمّن سمّاهُ مِنَ الصَّحابَةِ وَ غَيرِهم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود: ص91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آيه مباهله پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به توسّط مولايمان على و فاطمه و حسن و حسين عليهم السلام با ترسايان نجران، حديث مربوط آن را ابن حجّام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب تفسير ما اُنزل من القرآن فى النبىّ وأهل بيته.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پنجاه و يك طريق، از صحابه و غير صحابه، روايت كرده و نام آنان را آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او در ادامه به نام راويان اين حديث، اشاره كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاكم نيشابورى مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ قَد تَواتَرتِ الأخبارُ فِى التَّفاسير عَن عَبدِ اللّهِ بنِ عَبّاسِ وَ غَيرِهِ أنَّ رَسولَ اللّهِ أخَذَ يَومَ المُباهَلَةِ بِيَدِ عَلىّ وَ حَسَنٍ وَ حُسَينٍ وَ جَعَلوا فاطِمَةَ وَراءَهُم، ثُمَّ قالَ: هؤُلاءِ أبناءُنا وَ أَنفُسُنا وَ نِساءُنا.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معرفة علوم الحديث: ص50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تفاسير، اخبار و احاديث متواتر، به نقل از عبد اللّه بن عبّاس و ديگران آمده است كه در روز مباهله، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دست على و حسن و حسين را گرفت و فاطمه را پشت سر خود قرار دادند و سپس فرمود: «اينان اند فرزندان ما و خود ما و زنان ما».…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَصّاص در أحكام القرآن آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَقَلَ رُواةُ السيَرِ و نَقَلَةُ الأثَرِ لَم يَختَلِفوا فيهِ: أنّ النبىَّ صلى الله عليه و آله أَخَذَ بِيَدِ الحَسَنِ وَ الحُسَينِ وَ عَلىٍّ وَ فاطِمَةَ رضى اللّه عنهم، ثُمَّ دَعا النَّصارى الذين حاجّوهُ إلَى المُباهَلَة.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحكام القرآن، جصاص: ج2 ص295.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راويان اخبار و ناقلان آثار، به اتّفاق آورده اند كه پيامبر صلى الله عليه و آله دست حسن و حسين و على و فاطمه عليهم السلام را گرفت و سپس نصرانيان را ـ كه خواهان محاجّه با وى از طريق مباهله شده بودند ـ فرا خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فخر رازى پس از نقل حديث مباهله مى نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ اعلَم أنَّ هذِهِ الرِّوايَةَ كَالمُتَّفَقِ عَلى صِحَّتِها بَينَ أهلِ التَّفسيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازى: ج8 ص89.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باش كه اين حديث در ميان مفسّران، مانند حديثى است كه علما بر آن، اتّفاق نظر دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سنن الترمذى نيز با اشاره به حديث مباهله آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا حَديثٌ صَحيحٌ غَريبٌ مِن هذا الوَجه.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى: ج5 ص638 ذيل ح3724.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث، حديثى صحيح و از اين جهت، غريب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ابن تيميّه مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا أخذُه صلى الله عليه و آله عليّا و فاطمةَ و الحسنَ و الحسينَ فى المباهلة فحديثٌ صحيح.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منهاج السنّة: ج7 ص123.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث كه پيامبر صلى الله عليه و آله در روز مباهله، على و فاطمه و حسن و حسين را همراه خود برد، حديثى صحيح است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، ترديد در صحّت اين حديث،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: تفسير المنار: ج3 ص322.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا تحريف آن به صورت افزودن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: تاريخ دمشق: ج39 ص177، السيرة النبويّة، دحلان: ج3 ص5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر نام هاى اين چهار نفر (على، فاطمه، حسن و حسين عليهم السلام ) كه پيامبر صلى الله عليه و آله همراه خود براى مباهله برد و يا كاستن از آنها،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: تفسير الطبرى: ج3 ص299، تاريخ المدينة المنورّة: ج2 ص582.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناشى از جهل و لجاج، يا بى مهرى و يا بغض نسبت خاندان رسالت است و ارزش علمى ندارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الميزان فى تفسير القرآن: ج3 ص375.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زمينه-هاى-واقعه-مباهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمينه هاى واقعه مباهله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فتح مكّه در سال هشتم هجرى توسّط سپاه اسلام كه بدون خونريزى انجام گرديد، موجب درخشش تدريجى قدرت فرهنگى و سياسى اسلام در حجاز و بلكه در سراسر جهان گرديد. از اين رو، مدينه كه كانون اصلى انقلاب اسلامى بود، مورد توجّه رهبران مذهبى و سياسى جهان قرار گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين پديده فرهنگى و سياسى، بستر مناسبى شد كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با اعزام نماينده ويژه و ارسال نامه براى رهبران سياسى و مذهبى جهان، بويژه مناطق نزديك به مدينه، آنها را به پذيرش اسلام و يا به رسميت شناختن دولت اسلامى و التزام به مقرّرات آن، فرا خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبعا بسيارى از مخاطبان نامه هاى پيامبر صلى الله عليه و آله، مايل بودند كه با آمدن به مدينه، از نزديك با كانون انقلاب اسلامى و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آشنا شوند. از اين رو در سال نهم هجرى به تدريج، هيئت هاى نمايندگى طوايف و قبايل عرب به حضور پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى رسيدند و بدين جهت، مورّخان، اين سال را «عام الوفود» ناميده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نامه پيامبر صلى الله عليه و آله به مسيحيان نجران،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: نهاية الأرب: ص19 و 55، معجم البلدان: ج2 ص538 و ج5 ص267، معجم ما استعجم: ج4 ص1298، فتوح البلدان: ج1 ص79، لغت نامه دهخدا: مدخل «نجران»، لسان العرب: ج5 ص195.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله نامه هاى ارسالى ايشان در سال نهم هجرى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: كلام فى تاريخ المباهلة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. متن نامه چنين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسمِ إلهِ إبراهيمَ وَ إسحاقَ وَ يَعقوبَ، مِن مُحَمَّدٍ النَّبِىِّ رَسولِ اللّهِ إلى اُسقُفِّ نَجرانَ وَ أَهلِ نَجرانَ: إن أسلَمتُم فَإِنّى أحمَدُ إلَيكُمُ اللّهَ إلهَ إبراهيمَ وَ إسحاقَ وَ يَعقوبَ. أمّا بَعدُ، فَإِنّى أدعوكُم إلى عِبادَةِ اللّهِ مِن عِبادَةِ العِبادِ، وَ أَدعوكُم إلى وِلايَةِ اللّهِ مِن وِلايَةِ العِبادِ، فَإِن أبَيتُم فَالجِزيَةُ، فَإِن أبَيتُم فَقَد آذَنتُكُم بِحَربٍ، وَ السَّلامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة، بيهقى: ج5 ص385، تفسير ابن كثير: ج2 ص43، البداية و النهاية: ج5 ص53، إمتاع الأسماع: ج14 ص67، سبل الهدى و الرشاد: ج6 ص451، الوثائق السياسيّة: ص179 ش 95، الدرّ المنثور: ج2 ص229؛ تاريخ اليعقوبى: ج2 ص81، بحار الأنوار: ج35 ص262.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خداى ابراهيم و اسحاق و يعقوب. از محمّدِ پيامبر، فرستاده خدا، به اسقف نجران و مردم نجران: اگر اسلام آورديد، پس هم صدا با شما، خداى معبود ابراهيم و اسحاق و يعقوب را مى ستايم و سپس من شما را از پرستش بندگان به پرستش خداوند، و از حاكميت بندگان به حاكميت خداوند، فرا مى خوانم، و اگر نپذيرفتيد، بايد گزيت دهيد، و اگر ندهيد، با شما اعلام جنگ مى كنم. بدرود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از ارسال اين نامه، يك هيئت بلندپايه از رهبران مسيحيان نجران، به مدينه آمدند و با پيامبر صلى الله عليه و آله مذاكره و مناظره نمودند. آنها از روى تعصّب و لجاجت، دلايل روشن پيامبر صلى الله عليه و آله را براى اثبات رسالت او نپذيرفتند. از اين رو، گفتگوهاى آنان به نتيجه نرسيد و در نهايت، با نزول آيه 61 سوره آل عمران، پيامبر صلى الله عليه و آله از سوى خداوند متعال مأموريت يافت كه به آنها پيشنهاد مباهله دهد تا خداوند متعال، خود، ميان مدّعى نبوّت (پيامبر صلى الله عليه و آله ) و مسيحيان، داورى كند و دروغگو را رسوا سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين پيشنهاد پيامبر صلى الله عليه و آله براى فيصله دادن به مجادلات هيئت اعزامى مسيحيان نجران، نزد خاص و عامّ مسلمانان و مسيحيان، از هر دليل و برهانى، كارسازتر بود؛ امّا رهبران مسيحيان نجران، با اين كه ابتدا پيشنهاد مباهله را پذيرفته بودند، پس از اين كه در روز موعود به ميعادگاه وارد شدند و نشانه هاى صدق و حقّانيت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را ديدند، از انجام آن منصرف شدند و به امضاى صلح نامه اى كه پيامبر صلى الله عليه و آله شروط آن را مشخّص فرمود و به پرداخت جزيه، تن در دادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;برجسته-ترين-نكات-در-واقعه-مباهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برجسته ترين نكات در واقعه مباهله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واقعه مباهله، از جهات مختلفى حائز اهمّيت و قابل تأمّل و بررسى است. مهم ترين و برجسته ترين نكاتى كه در اين رويداد ملاحظه مى شود، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اثبات-حقانيت-اسلام-در-برابر-مسيحيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. اثبات حقّانيت اسلام در برابر مسيحيت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واقعه مباهله، نشان داد كه رهبران مسيحى نجران، مانند ديگر علماى مسيحى معاصر پيامبر صلى الله عليه و آله، علائم پيامبر خاتم را در كتب آسمانى خود، خوانده بودند و آنها را كاملاً بر شخصِ ايشان، منطبق مى دانستند؛ امّا براى آن كه موقعيت خود را در جامعه مسيحيت از دست ندهند، حق را كتمان مى كردند، چنان كه قرآن تصريح مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ ءَاتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِيقًا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آيه 146.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسانى كه به آنان كتاب داديم، او را مى شناسند، همچنان كه فرزندان خود را مى شناسند؛ ليكن گروهى از ايشان، حقيقت را پوشيده مى دارند، با آن كه مى دانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، جريان مباهله، نه تنها براى اثبات صداقت و حقّانيت پيامبر صلى الله عليه و آله در برابر مسيحيت نجران، از هر برهانى كارآيى بيشترى داشت، بلكه يكى از ادلّه حقّانيت اسلام در برابر مسيحيت در طول زمان و تا دامنه قيامت است. جالب توجّه، اين كه: از زمان واقعه مباهله در سال نهم هجرى تا كنون، هيچ عالم مسيحى اى براى مباهله با مسلمانان، اعلام آمادگى نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اثبات-جانبدارى-اسلام-از-منطق-و-صلح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اثبات جانبدارى اسلام از منطق و صلح&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دومين نكته قابل توجّه در واقعه مباهله، اثبات جانبدارى اسلام از منطق و صلح است. اين ماجرا نشان مى دهد كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در برخورد با قدرت هاى مخالف خود، در گام نخست، تلاش مى كرد با بهره گيرى از گفتگو و مناظره و استفاده از دليل و برهان، آنها را به حق دعوت نمايد و در گام دوم، اگر معتقد به خدا بودند، آنها را به مباهله و داورى خداوند متعال مى خواند، و اگر مباهله را هم نمى پذيرفتند، در صورتى كه شرايط اسلام را قبول مى كردند، پيمان نامه سياسى امضا مى كرد. بنا بر اين، استفاده اسلام از قدرت در ميدان نبرد، تنها براى شكستن سدهاى آگاهى و آزادى انديشه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اثبات-برترى-اهل-بيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اثبات برترى اهل بيت عليهم السلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در واقعه مباهله، پيامبر صلى الله عليه و آله براى بيان مصداق «أبنائنا» در آيه مباهله، حسن عليه السلام و حسين عليه السلام را، و براى روشن شدن مصداق «نسائنا»، فاطمه عليهاالسلامرا، و براى نشان دادن مصداق «أنفسنا»، امام على عليه السلام را، همراه خود براى مباهله برد و آنان را اهل خود خواند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كتاب المحاسن و المساوى (ص 42)، به نقل از مردى از بنى هاشم آمده كه: پدرم برايم نقل كرد: در جلسه محمّد بن عايشه در بصره شركت كردم. مردى از وسط جمعيت برخاست و[رو به محمّد كرد و] گفت: اى ابو عبد الرحمان! با فضيلت ترين صحابه پيامبر خدا چه كسانى بودند؟ گفت: ابو بكر، عمر، عثمان، طلحه، زبير، سعد، سعيد، عبد الرحمان بن عوف و ابو عبيده جرّاح. آن مرد به محمّد گفت: پس على بن ابى طالب كجاست؟ گفت: اى مرد! در باره اصحاب پيامبر خدا پرسيدى، يا در باره خودش؟ گفت: در باره اصحابش پرسيدم. گفت: خداوند ـ تبارك و تعالى ـ مى فرمايد: «قُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ؛ بگو: بياييد، پسرانمان و زنانمان و خودمان و خودتان را فرا بخوانيم» (آل عمران: آيه 61). با اين وصف، چگونه اصحاب پيامبر، همانند خود او خواهند بود؟!&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين اقدام پيامبر صلى الله عليه و آله، بيانگر برترى آنان بر ساير امّت اسلامى است، چنان كه اهل بيت عليهم السلام در احاديث فراوان و در موارد متعدّدى، براى نشان دادن جايگاه الهى و قرآنى خود، به آيه مباهله احتجاج كرده اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص281 (فصل دوم: استدلال هاى اهل بيت عليهم السلام به ماجراى مباهله).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اثبات-خلافت-بلا-فصل-امام-على-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. اثبات خلافت بلا فصل امام على عليه السلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيه مباهله در كنار اقدام عملى پيامبر صلى الله عليه و آله در معرّفى امام على عليه السلام به عنوان «نفس» خود، به روشنى نشان مى دهد كه پس از پيامبر صلى الله عليه و آله هيچ يك از صحابه، مانند على عليه السلام شايستگى خلافت بلافصل ايشان را ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، امام رضا عليه السلام در جواب مأمون كه پرسيد: دليل بر خلافت جدّت [على بن ابى طالب] چيست؟ عبارتِ «خودمان» را بيان مى نمايد و وقتى مأمون مى گويد: اين در صورتى است كه «زنانمان» نبود؛ ولى امام رضا عليه السلام در جواب مى فرمايد كه: «اگر «پسرانمان» نبود، دلالت نداشت»، كه مأمون، ساكت مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بزرگداشت-روز-مباهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بزرگداشت روز مباهله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه برخى احاديث، روز 24 ذى حجّه،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريّات ديگر در باره روز مباهله، 21، 24، 25 يا 27 ذى حجّه اند؛ امّا شيخ طوسى با استناد به حديث 24 ذى حجّه، اين قول را اختيار نموده و اين گفتار، شهرت پيدا كرده است (ر.ك: الإقبال: ج2 ص354، المصباح، كفعمى: ص515، المصباح المتهجّد: ص759 و 764).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز ميعاد مباهله پيامبر صلى الله عليه و آله با نمايندگان مسيحيان نجران بود كه آنها از مباهله امتناع كردند و مصالحه را پذيرفتند. در احاديث اهل بيت عليهم السلام، آداب و اعمالى براى اين روز، ذكر شده&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص309 (مباهله / فصل چهارم: آداب روز مباهله).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه شايسته است براى بهره گيرى از بركات اين روز مبارك و تجديد خاطره واقعه مباهله و تعظيم شعائر الهى، مورد توجّه جامعه اسلامى بويژه اهل مراقبت، قرار گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مشروعيت-عام-مباهله-براى-اثبات-حق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشروعيت عامّ مباهله براى اثبات حق&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشروعيت عامّ «مباهله براى اثبات و روشن شدن حق، پس از اقامه برهان»، از جمله مطالبى است كه مى توان از آيه مباهله استنباط كرد، چنان كه احاديث اهل بيت عليهم السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص277 (مباهله / فصل يكم / جايز بودن مباهله با هر منكرِ حقّى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سيره بزرگان دين&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الغيبة: ص307 ح258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز بر اين معنا دلالت دارند. از اين رو، بسيارى از فقها به مشروعيت مطلق مباهله براى اثبات حق، فتوا داده اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الكافى: ج1 ص324 ح2 وج 2 ص513 ح1 و فتح البارى: ج8 ص74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در شمارى از احاديث، آدابى براى مباهله ذكر شده&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص309 (مباهله / فصل چهارم: آداب روز مباهله).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه رعايت آنها، موجب تقويت توجّه قلبى مباهله كننده به خداوند متعال و زمينه سازِ اجابت دعاى اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-تشريع-المباهلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: تشريع المباهلة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: تشريع مباهله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مبدأ-تشريع-المباهلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: مَبدَأُ تَشريعِ المُباهَلَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: مبدأ تشريع مباهله&lt;/span&gt;''' &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: زمان صدور نخستين فرمان مباهله؛ آغاز قانون شدن مباهله در سنّت اسلامى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«از آن پس كه به آگاهى رسيده اى، هر كس كه در باره او (عيسى) با تو مجادله كرد، بگو: بياييد تا فرا خوانيم پسرانمان و پسرانتان را، و زنانمان و زنانتان را، و خودمان و خودتان را، آن گاه دعا و زارى كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان بفرستيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن زيد بن عليّ عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ» الآيَةَ ـ: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله وعَلِيٌّ وفاطِمَةُ وَالحَسَنُ وَالحُسَينُ عليهم السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج3 الجزء 3 ص300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از زيد بن على عليه السلام، در باره سخن خداى متعال: «بياييد تا فرا خوانيم پسرانمان و پسرانتان را» تا آخر آيه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله بود و على و فاطمه و حسن و حسين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة لأبي نعيم عن جابر ـ في تَفسيرِ آيَةِ المُباهَلَةِ ـ: «وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ»: رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وعَلِيٌّ، «أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ»: الحَسَنُ وَالحُسَينُ، «وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ»: فاطِمَةُ، رَضِيَ اللّهُ عَنهُم أجمَعينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة لأبي نعيم: ص354 ح244، تفسير ابن كثير: ج 2 ص45، شواهد التنزيل: ج1 ص163 ح173.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة، ابو نعيم ـ به نقل از جابر، در تفسير آيه مباهله ـ:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خودمان و خودتان را&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يعنى: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و على. «پسرانمان و پسرانتان را»، يعنى: حسن و حسين. «و زنانمان و زنانتان را»، يعنى: فاطمه. خداوند از همه ايشان خشنود باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن سعد بن أبي وقّاص: ... لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ» دَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلِيّا وفاطِمَةَ وحَسَنا وحُسَينا عليهم السلام فَقالَ: اللّهُمَّ هؤُلاءِ أهلي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1871 ح32، سنن الترمذي: ج5 ص638 ح3724، مسند ابن حنبل: ج1 ص391 ح1608، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص163 ح4719، السنن الكبرى: ج7 ص101 ح13392.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از سعد بن ابى وقّاص ـ: چون اين آيه: «پس بگو: بياييد تا فرا خوانيم پسرانمان و پسرانتان را» نازل شد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله على و فاطمه و حسن و حسين را فرا خواند و فرمود: «بار خدايا! اينان خانواده من اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عامر بن سعد: قالَ مُعاوِيَةُ لِأَبي: ما يَمنَعُكَ أن تَسُبَّ أبا تُرابٍ؟ قالَ: لِثَلاثٍ رَوَيتُهُنَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله: لَمّا نَزَلَت آيَةُ المُباهَلَةِ: «تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ» الآيَةَ، أخَذَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِيَدِ عَلِيٍّ وفاطِمَةَ وَالحَسَنِ وَالحُسَينِ عليهم السلام قالَ: هؤُلاءِ أهلي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص177 ح59، بحار الأنوار: ج21 ص342 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از عامر بن سعد ـ: معاويه به پدرم گفت: چه چيزى مانع تو از آن مى شود كه ابو تراب را سب كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سه چيز كه خود، آنها را از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت كرده ام: چون آيه مباهله: «بياييد تا فرا خوانيم پسرانمان و پسرانتان را...» نازل شد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دست على و فاطمه و حسن و حسين را گرفت و فرمود: «اينان، خانواده من اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قصة-المباهلة-برواية-الإمام-الرازي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: قِصَّةُ المُباهَلَةِ بِرِوايَةِ الإِمامِ الرّازِيِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: ماجراى مباهله به روايت فخر رازى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي: رُوِيَ أنَّهُ صلى الله عليه و آله لَمّا أورَدَ الدَّلائِلَ عَلى نَصارى نَجرانَ، ثُمَّ إنَّهُم أصَرّوا عَلى جَهلِهِم، فَقالَ صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ أمَرَني إن لَم تَقبَلُوا الحُجَّةَ أن اُباهِلَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: يا أبَا القاسِمِ، بَل نَرجِعُ فَنَنظُرُ في أمرِنا ثُمَّ نَأتيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَجَعوا قالوا لِلعاقِبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وهو عبد المسيح بن ثوبان اُسقف نجران (شرح الأخبار: ج2 ص339)، والعاقب يُطلق على من يكون بعد السيّد؛ أي يعقبه (راجع: بحار الأنوار: ج35 ص264).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ وكانَ ذا رَأيِهِم ـ: يا عَبدَ المَسيحِ، ما تَرى؟ فَقالَ: وَاللّهِ! لَقَد عَرَفتُم يا مَعشَرَ النَّصارى أنَّ مُحَمَّدا نَبِيٌّ مُرسَلٌ، ولَقَد جاءَكُم بِالكَلامِ الحَقِّ في أمرِ صاحِبِكُم. وَاللّهِ! ما باهَلَ قَومٌ نَبِيّا قَطُّ فَعاشَ كَبيرُهُم ولا نَبَتَ صَغيرُهُم، ولَئِن فَعَلتُم لَكانَ الاِستِئصالُ، فَإِن أبَيتُم إلَا الإِصرارَ عَلى دينِكُم وَالإِقامَةِ عَلى ما أنتُم عَلَيهِ، فَوادِعُوا الرَّجُلَ وَانصَرِفوا إلى بِلادِكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله خَرَجَ وعَلَيهِ مِرطٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِرطُ: كِساءٌ من صوفٍ أو خَزٍّ كان يؤتَزَرُ به (مجمع البحرين: ج3 ص1688 «مرط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن شَعرٍ أسوَدَ، وكانَ قَدِ احتَضَنَ الحُسَينَ وأَخَذَ بِيَدِ الحَسَنِ، وفاطِمَةُ تَمشي خَلفَهُ، وعَلِيٌّ رَضِيَ اللّهُ عَنهُ خَلفَها، وهُوَ يَقولُ: إذا دَعَوتُ فَأَمِّنوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اُسقُفُّ نَجرانَ: يا مَعشَرَ النَّصارى! إنّي لَأَرى وُجوها لَو سَأَلُوا اللّهَ أن يُزيلَ جَبَلاً مِن مَكانِهِ لَأَزالَهُ بِها، فَلا تُباهِلوا فَتَهلِكوا ولا يَبقى عَلى وَجهِ الأَرضِ نَصرانِيٌّ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالوا: يا أبَا القاسِمِ، رَأَينا أن لا نُباهِلَكَ وأَن نُقِرَّكَ عَلى دينِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ: فَإِذا أبَيتُمُ المُباهَلَةَ فَأَسلِموا؛ يَكُن لَكُم ما لِلمُسلِمينَ وعَلَيكُم ما عَلَى المُسلِمينَ، فَأَبَوا، فَقالَ: فَإِنّي اُناجِزُكُمُ القِتالَ، فَقالوا: ما لَنا بِحَربِ العَرَبِ طاقَةٌ، ولكِن نُصالِحُكَ عَلى أن لا تَغزُوَنا ولا تَرُدَّنا عَن دينِنا، عَلى أن نُؤَدِّيَ إلَيكَ في كُلِّ عامٍ ألفَي حُلَّةٍ: ألفاً في صَفَرٍ، وأَلفاً في رَجَبٍ، وثَلاثينَ دِرعا عادِيَةً مِن حَديدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصالَحَهُم عَلى ذلِكَ. وقالَ: وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ، إنَّ الهَلاكَ قَد تَدَلّى عَلى أهلِ نَجرانَ، ولو لاعَنوا لَمُسِخوا قِرَدَةً وخَنازيرَ، ولَاضطَرَمَ عَلَيهِمُ الوادي نارا، ولَاستَأَصَلَ اللّهُ نَجرانَ وأَهلَهُ، حَتَّى الطَّيرَ عَلى رُؤوسِ الشَّجَرِ، ولَما حالَ الحَولُ عَلَى النَّصارى كُلِّهِم حَتّى يَهلِكوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورُوِيَ أنَّهُ صلى الله عليه و آله لَمّا خَرَجَ فِي المِرطِ الأَسوَدِ، فَجاءَ الحَسَنُ رَضِيَ اللّهُ عَنهُ فَأَدخَلَهُ، ثُمَّ جاءَ الحُسَينُ رَضِيَ اللّهُ عَنهُ فَأَدخَلَهُ، ثُمَّ فاطِمَةُ، ثُمَّ عَلِيٌّ رَضِيَ اللّهُ عَنهُما، ثُمَّ قالَ: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاعلَم أنَّ هذِهِ الرِّوايَةَ كُالمُتَّفَقِ عَلى صِحَّتِها بَينَ أهلِ التَّفسيرِ وَالحَديثِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي: ج8 ص88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازى: روايت شده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله چون در برابر نصاراى نجران، دلايل [خود] را اقامه كرد؛ آنها همچنان بر جهل خويش پاى فشردند، فرمود: «خدا به من دستور داده است كه اگر قبول حجّت نكنيد، با شما مباهله كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نصارا گفتند: نه اى ابو القاسم! بر مى گرديم و در اين باره مى انديشيم و آن گاه نزدت مى آييم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون باز گشتند، به نايب ـ كه خردمند آنان بود ـ، گفتند: چه كنيم، اى عبد المسيح؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، شما ـ اى گروه نصارا ـ مى دانيد كه محمّد، پيامبر و فرستاده الهى است، و در باره پيامبر شما، سخن حق آورده است. به خدا سوگند، هر قومى كه با پيامبرى مباهله كرد، بزرگشان به پيرى و خردسالشان به بزرگى نرسيد. اگر شما مباهله كنيد، ريشه تان كنده خواهد شد، و اگر اصرار داريد كه همچنان بر دين و عقيده خود بمانيد، با اين مرد، مصالحه كنيد و به شهرتان باز گرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيرون آمد، در حالى كه ردايى از موى سياه بر تن داشت و حسين را بغل كرده و دست حسن را گرفته بود و فاطمه پشت سرش حركت مى كرد و على رضى الله عنهپشت سر فاطمه بود، و مى فرمود: «هر گاه من دعا كردم، شما آمين بگوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسقف نجران گفت: اى گروه نصارا! من چهره هايى را مى بينم كه اگر از خدا بخواهند كوهى را از جايش بر كَنَد، به حرمت آنها آن كوه را از جا بر مى كند. پس با او مباهله نكنيد، كه نابود مى شويد و تا روز قيامت، يك نصرانى بر روى زمين باقى نمى ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس گفتند: اى ابو القاسم! تصميم گرفته ايم كه با تو مباهله نكنيم و بر دين تو، صحّه گذاريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ فرمود: «حال كه مباهله را نپذيرفتيد، اسلام آوريد تا شما نيز حقوق و وظايف مسلمانان را داشته باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها نپذيرفتند. فرمود: «پس، من با شما مى جنگم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ما را توان جنگ با عرب نيست؛ بلكه با تو مصالحه مى كنيم بر سرِ اين كه با ما نجنگى و ما را از دينمان باز ندارى. در مقابل، متعهّد مى شويم كه سالى دو هزار جامه به تو بدهيم: هزار جامه در ماه صفر و هزار جامه در رجب، و نيز سى زره آهنين عادى (منسوب به قوم عاد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله با آنان مصالحه كرد و فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، نابودى از بيخ گوش نجرانيان گذشت. اگر به مباهله تن مى دادند، به بوزينه و خوك تبديل مى شدند، و اين وادى، يك پارچه بر آنان آتش مى شد و خداوند، نجران و مردم آن را ريشه كن مى ساخت، حتّى پرندگان روى درختان را، و يك سال نمى گذشت كه همه نصارا نابود مى شدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت شده است كه چون پيامبر صلى الله عليه و آله با رداى سياه بيرون آمد، حسن عليه السلام بيامد و پيامبر صلى الله عليه و آله او را داخل كرد. سپس حسين عليه السلام بيامد و پيامبر صلى الله عليه و آله او را نيز داخل گردانيد. سپس فاطمه و آن گاه على عليه السلام بيامدند. سپس پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خدا در حقيقت، مى خواهد پليدى را از شما خانواده بِبَرَد و پاكِ پاكتان گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه ميان اهل تفسير و حديث، در باره صحّت اين حديث، چنان است كه گويى بر آن، اتّفاق دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قصة-المباهلة-برواية-الشيخ-المفيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: قِصَّةُ المُباهَلَةِ بِرِوايَةِ الشَّيخِ المُفيدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: ماجراى مباهله به روايت شيخ مفيد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: لَمَّا انتَشَرَ الإِسلامُ بَعدَ الفَتحِ وما وَلِيَهُ مِنَ الغَزَواتِ المَذكورَةِ وقَوِيَ سُلطانُهُ، وَفَدَ إلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله الوُفودُ، فَمِنهُم مَن أسلَمَ، ومِنهُم مَنِ استَأمَنَ لِيَعودَ إلى قَومِهِ بِرَأيِهِ صلى الله عليه و آله فيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ فيمَن وَفَدَ عَلَيهِ أبو حارِثَةَ اُسقُفُّ نَجرانَ في ثَلاثينَ رَجُلاً مِنَ النَّصارى، مِنهُمُ العاقِبُ وَالسَّيِّدُ وعَبدُ المَسيحِ، فَقَدِمُوا المَدينَةَ وَقتَ صَلاةِ العَصرِ وعَلَيهِم لِباسُ الدّيباجِ وَالصُّلُبِ، فَصارَ إلَيهِمُ اليَهودُ، وتَساءَلوا بَينَهُم، فَقالَتِ النَّصارى لَهُم: لَستُم عَلى شَيءٍ، وقالَت لَهُمُ اليَهودُ: لَستُم عَلى شَيءٍ، وفي ذلِكَ أنزَلَ اللّهُ سُبحانَهُ: «وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَىْ ءٍ وَ قَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَىْ ءٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 113.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا صَلَّى النَّبِيُ صلى الله عليه و آله العَصرَ تَوَجَّهوا إلَيهِ يَقدُمُهُمُ الاُسقُفُ، فَقالَ لَهُ: يا مُحَمَّدُ، ما تَقولُ فِي السَّيِّدِ المَسيحِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله: عَبدٌ للّهِِ اصطَفاهُ وَانتَجَبَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الاُسقُفُ: أتَعرِفُ لَهُ يا مُحَمَّدُ أبا وَلَّدَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله: لَم يَكُن عَن نِكاحٍ فَيَكونَ لَهُ والِدٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكَيفَ قُلتَ: إنَّهُ عَبدٌ مَخلوقٌ، وأَنتَ لَم تَرَ عَبدا مَخلوقا إلّا عَن نِكاحٍ ولَهُ والِدٌ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّهُ تَعالَى الآياتِ مِن سورَةِ آلِ عِمرانَ إلى قَولِهِ: «إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِندَ اللَّهِ كَمَثَلِ ءَادَمَ خَلَقَهُ مِن تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُن فَيَكُونُ * الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُن مِّنَ الْمُمْتَرِينَ * فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 59 ـ 61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَتَلاهَا النَّبِيُ صلى الله عليه و آله عَلَى النَّصارى ودَعاهُم إلَى المُباهَلَةِ وقالَ: إنَّ اللّهَ عَزَّ اسمُهُ أخبَرَني أنَّ العَذابَ يَنزِلُ عَلَى المُبطِلِ عَقيبَ المُباهَلَةِ ويُبَيِّنُ الحَقَّ مِنَ الباطِلِ بِذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاجتَمَعَ الاُسقُفُ مَعَ عَبدِ المَسيحِ وَالعاقِبِ عَلَى المَشوَرَةِ، فَاتَّفَقَ رَأيُهُم عَلَى استِنظارِهِ إلى صَبيحَةِ غَدٍ مِن يَومِهِم ذلِكَ. فَلَمّا رَجَعوا إلى رِحالِهِم قالَ لَهُمُ الاُسقُفُ: اُنظُروا مُحَمَّدا في غَدٍ، فَإِن غَدا بِوُلدِهِ وأَهلِهِ فَاحذَروا مُباهَلَتَهُ، وإن غَدا بِأَصحابِهِ فَباهَلوهُ فَإِنَّهُ عَلى غَيرِ شَيءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ مِنَ الغَدِ جاءَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله آخِذا بِيَدِ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ، وَالحَسَنُ وَالحُسَينُ بَينَ يَدَيهِ يَمشِيانِ، وفاطِمَةُ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِم ـ تَمشي خَلفَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وخَرَجَ النَّصارى يَقدُمُهُم اُسقُفُّهُم، فَلَمّا رَأَى النَّبِيَ صلى الله عليه و آله قَد أقبَلَ بِمَن مَعَهُ سَأَلَ عَنهُم، فَقيلَ لَهُ: هذَا ابنُ عَمِّهِ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ، وهُوَ صِهرُهُ وأبو وُلدِهِ وأَحَبُّ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَلقِ إلَيهِ، وهذانِ الطِّفلانِ ابنا بِنتِهِ مِن عَلِيٍّ، وهُما مِن أحَبِّ الخَلقِ إلَيهِ، وهذِهِ الجارِيَةُ بِنتُهُ فاطِمَةُ أعَزُّ النّاسِ عَلَيهِ وأَقرَبُهُم إلى قَلبِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرَ الاُسقُفُ إلَى العاقِبِ وَالسَّيِّدِ وعَبدِ المَسيحِ وقالَ لَهُم: اُنظُروا إلَيهِ قَد جاءَ بِخاصَّتِهِ مِن وُلدِهِ وأَهلِهِ لِيُباهِلَ بِهِم واثِقا بِحَقِّهِ، وَاللّهِ ما جاءَ بِهِم وهُوَ يَتَخَوَّفُ الحُجَّةَ عَلَيهِ، فَاحذَروا مُباهَلَتَهُ، وَاللّهِ لَولا مَكانُ قَيصَرَ لَأَسلَمتُ لَهُ، ولكِن صالِحوهُ عَلى ما يَتَّفِقُ بَينَكُم وبَينَهُ، وَارجِعوا إلى بِلادِكُم وَارتَؤُوا لِأَنفُسِكُم. فَقالوا لَهُ: رَأيُنا لِرَأيِكَ تَبَعٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الاُسقُفُ: يا أبَا القاسِمِ، إنّا لا نُباهِلُكَ ولكِنّا نُصالِحُكَ، فَصالِحنا عَلى ما نَنهَضُ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصالَحَهُمُ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله عَلى ألفَي حُلَّةٍ مِن حُلَلِ الأَواقِيِّ، قيمَةُ كُلِّ حُلَّةٍ أربَعونَ دِرهَما جِيادا، فَما زادَ أو نَقَصَ كانَ بِحِسابِ ذلِكَ، وكَتَبَ لَهُمُ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله كِتابا بِما صالَحَهُم عَلَيهِ، وكانَ الكِتابُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، هذا كِتابٌ مِن مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ رَسولِ اللّهِ لِنَجرانَ وحاشِيَتِها، في كُلِّ صَفراءَ وبَيضاءَ وثَمَرَةٍ ورَقيقٍ، لا يُؤخَذُ مِنهُ شَيءٌ مِنهُم غَيرُ ألفَي حُلَّةٍ مِن حُلَلِ الأَواقِيِّ، ثَمَنُ كُلِّ حُلَّةٍ أربَعونَ دِرهَما، فَما زادَ أو نَقَصَ فَعَلى حِسابِ ذلِكَ، يُؤَدّونَ ألفا مِنها في صَفَرٍ وأَلفا مِنها في رَجَبٍ، وعَلَيهِم أربَعونَ دينارا مثواة رسولي مِمّا فَوقَ ذلِكَ، وعَلَيهِم في كُلِّ حَدَثٍ يَكونُ بِاليَمَنِ مِن كُلِّ ذي عَدَنٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدَنَ فلانٌ بالمكان: أقام، وعَدَنتُ البلَدَ: تَوَطّنتُه (لسان العرب: ج13 ص279 «عدن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عارِيَّةً مَضمونَةً؛ ثَلاثونَ دِرعا وثَلاثونَ فَرَسا وثَلاثونَ جَمَلاً عارِيَّةً مَضمونَةً، لَهُم بِذلِكَ جِوارُ اللّهِ وذِمَّةُ مُحَمَّدِ بنِ عَبدِ اللّهِ، فَمَن أكَلَ الرِّبا مِنهُم بَعدَ عامِهِم هذا فَذِمَّتي مِنهُ بَريئَةٌ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَخَذَ القَومُ الكِتابَ وَانصَرَفوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج1 ص166 وراجع: تاريخ اليعقوبي: ج2 ص82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: پس از فتح و جنگ هاى ياد شده كه اسلام انتشار يافت و قدرت گرفت، هيئت هاى نمايندگى، يكى پس از ديگرى به نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمدند و برخى از آنها اسلام آوردند و برخى امان خواستند تا نزد قوم خويش باز گردند و نظر پيامبر صلى الله عليه و آله در باره ايشان را با آنان در ميان بگذارند. از جمله كسانى كه نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمدند، ابو حارثه اسقف نجران بود كه با سى مرد از نصارا، از جمله نايب و مهتر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى، واژه «سيّد» به معناى رئيس و مهتر قوم است و واژه «عاقب» به معناى جانشين و قائم مقام و كسى كه در مرتبه بعد از رئيس قرار دارد (لسان العرب ماده «سود» و «عقب»). در كتاب سيرت رسول اللّه، ترجمه و انشاى رفيع الدين اسحاق بن محمّد همدانى (ج 1 ص509) آمده است: «شصت سوار از مِهتران [ترسايان] نجران بر نشستند و به خدمت پيغمبر صلى الله عليه و آله آمدند و سه تن بودند در جمله ايشان كه مدار رياست و ولايتِ قوم بر ايشان بود: يكى عاقب گفتندى، و ديگر سيّد، و سه ديگر ابو حارثه. و عاقب، امير قوم بود (صاحب رأى و فرمانده)، چنان كه قوم وى بى حكمِ وى، هيچ كار نكردندى. و سيّد، آن بود كه قوم وى در هر كار التجابه وى كردندى و از وى استعانت و استصواب طلبيدندى، و ابو حارثه دانشمند و قاضى و امام ايشان بود، چنان كه در علم انجيل به تخصيص سرآمدى بود، و مرجع نصارا در احكام، وى بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به آنچه آمد، ما به جاى «سيّد»، مهتر و به جاى عاقب، «نايب» به كار برده ايم. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و عبد المسيح، آمد. اين عدّه كه جامه هاى ديبا پوشيده و صليب بر گردن آويخته بودند، هنگام نماز عصر، به مدينه وارد شدند. يهوديان نزد آنان رفتند و با يكديگر به بحث و مجادله پرداختند. نصارا به آنها گفتند: شما بر حق نيستيد. و يهوديان جواب دادند: شما بر حق نيستيد. در همين باره خداوند سبحان، اين آيه را فرو فرستاد: «يهوديان گفتند: نصارا بر حق نيستند. و نصارا گفتند: يهوديان بر حق نيستند» تا آخر آيه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پيامبر صلى الله عليه و آله نماز عصر را خواند، هيئت نصارا كه پيشاپيش آنان اسقف حركت مى كرد، نزد ايشان آمدند. اسقف گفت: اى محمّد! در باره مسيح چه مى گويى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «بنده خدا بود كه خداوند، او را برگزيد و انتخابش كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسقف گفت: اى محمّد! آيا برايش پدرى مى شناسى كه از او به دنيا آمده باشد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «او حاصل ازدواجى نبوده كه پدرى داشته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسقف گفت: پس چگونه گفتى كه او بنده اى مخلوق بود، در حالى كه هيچ بنده مخلوقى نمى يابى، مگر آن كه حاصل ازدواجى است و پدرى دارد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، خداوند متعال، آيات سوره آل عمران را فرو فرستاد تا اين آيات: «در واقع، مَثَل عيسى نزد خدا همچون مَثَل [خلقت] آدم است كه او را از خاكى آفريد، سپس بدو گفت: «باش». پس وجود يافت. [آنچه در باره عيسى گفته شد،] حق [و] از جانب پروردگار توست. پس، از ترديد كنندگان مباش. پس هر كه در اين باره، پس از دانشى كه براى تو آمده، با تو محاجّه كند، بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان را، و زنانمان و زنانتان را، و خودمان و خودتان را فرا خوانيم، سپس مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله اين آيات را براى نصارا تلاوت كرد و آنان را به مباهله فرا خواند و فرمود: «خداوند عز و جل به من خبر داد كه در پس مباهله، بر گروه باطل، عذاب نازل مى شود و بدين سان، حق را از باطل متمايز مى گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسقف با عبد المسيح و نايب، به رايزنى پرداخت و بر آن شدند كه از پيامبر صلى الله عليه و آله تا صبح فرداى آن روز، مهلت بخواهند. چون به اُتراقگاه خود باز گشتند، اسقف به آنان گفت: بنگريد، اگر فردا محمّد با فرزندان و خانواده اش آمد، از مباهله كردن با او بپرهيزيد؛ ولى اگر همراه يارانش آمد، با او مباهله كنيد كه بر حق نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردا كه شد، محمّد صلى الله عليه و آله، در حالى آمد كه دست امير مؤمنان على بن ابى طالب را گرفته بود و حسن و حسين، پيشاپيش او حركت مى كردند و فاطمه ـ كه درودهاى خدا بر آنان باد ـ پشت سرش مى آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نصارا نيز در حالى كه اُسقفشان پيشاپيش آنها حركت مى كرد، آمدند. او چون پيامبر صلى الله عليه و آله را با همراهانش ديد، در باره آنان سؤال كرد. به او گفته شد: اين، پسرعموى او على بن ابى طالب است. او داماد پيامبر و پدر فرزندان او و محبوب ترينِ محبوب ترينِ انسان ها در نزد اوست، و اين دو كودك، پسران دختر او از على هستند و محبوب ترين خلق در نزد اويند، و اين بانو، دختر او فاطمه است كه عزيزترين و محبوب ترينِ مردم در نزد اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسقف به نايب و مهتر و عبد المسيح نگاه كرد و به آنها گفت: ببينيد، او عزيزترين كسان خود، يعنى فرزندان و خانواده اش را آورده است تا به همراه آنان مباهله كند. اين، نشان مى دهد كه او به حقّانيت خود، اطمينان دارد. به خدا سوگند، اگر مى ترسيد كه محكوم شود، هرگز آنها را نمى آورد. پس، از مباهله با او بپرهيزيد. به خدا سوگند، اگر پاى موقعيت قيصر در ميان نبود، تسليم او مى شدم؛ امّا با او توافق و مصالحه كنيد و به شهرتان باز گرديد و فكرى به حال خود نماييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نصارا به او گفتند: نظر ما، تابع نظر توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسقف گفت: اى ابو القاسم! ما با تو مباهله نمى كنيم؛ بلكه حاضريم با تو مصالحه كنيم. پس بر سر چيزى كه از عهده اش بر مى آييم، با ما مصالحه كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله با آنان بر دو هزار جامه از جامه هاى اَوقيه اى ـ كه ارزش هر يك از آنها چهل درهم باشد ـ، با آنان صلح كرد و [بنا شد كه] بيشتر و كمترش با همين حساب محاسبه شود. پيامبر صلى الله عليه و آله بر اساس اين توافق براى آنان مكتوبى نگاشت، بدين شرح: «به نام خداى مهرگستر مهربان. اين، نبشته اى است از محمّدِ پيامبر و فرستاده خدا براى نجران و پيرامون آن، در باره هر زر و سيم و محصول و بَرده اى. از اين موارد، چيزى از آنان گرفته نشود، مگر دو هزار جامه از جامه هاى اوقيه اى، كه بهاى هر جامه چهل درهم باشد و بيشتر و كمتر از اين مقدار، به همين حساب محاسبه گردد. هزار تاى آنها را در صَفَر بپردازند و هزار ديگر را در رجب، و علاوه بر اين، براى اقامتِ فرستادگانم نيز، چهل دينار بر عهده آنان است، و نيز هر جنگى كه در يمن رخ دهد، هر يمنى بايد سى زره و سى اسب و سى شتر به عنوان عاريه مضمونه بدهد و [در مقابل،] آنان در پناه خدا و زنهار محمّد بن عبد اللّه اند و هر كس از آنان پس از امسال ربا خورد، زنهارِ من از او برداشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجرانيان، مكتوب را گرفتند و رفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قصة-المباهلة-برواية-السيد-ابن-طاووس-قدس-سره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: قِصَّةُ المُباهَلَةِ بِرِوايَةِ السَّيِّدِ ابنِ طاووسٍ قدس سره&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: ماجراى مباهله به روايت سيّد ابن طاووس&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال ـ في بَيانِ إنفاذِ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله لِرُسُلِهِ إلى نَصارى نَجرانَ ومُناظَرَتِهِم فيما بَينَهُم وظُهورِ تَصديقِهِ فيما دَعاهُم إلَيهِ ـ: رَوَينا ذلِكَ بِالأَسانيدِ الصَّحيحَةِ، وَالرِّواياتِ الصَّريحَةِ إلى أبِي المُفَضَّلِ مُحَمَّدِ بنِ [عَبدِ اللّهِ بنِ مُحَمَّدِ بنِ عَبدِ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من الذريعة فقد ذكر للمؤلّف كتاب المباهلة (راجع: الذريعة: ج19 ص47 الرقم 243).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُطَّلِبِ الشَّيبانِيِ رحمه اللهمِن كِتابِ المُباهَلَةِ، ومِن أصلِ كِتابِ الحَسَنِ بنِ إسماعيلَ بنِ أشناسٍ مِن كِتابِ عَمَلِ ذِي الحِجَّةِ، فيما رَوَيناهُ بِالطُّرُقِ الواضِحَةِ عَن ذَوِي الهِمَمِ الصّالِحَةِ، لا حاجَةَ إلى ذِكرِ أسمائِهِم؛ لِأَنَّ المَقصودَ ذِكرُ كَلامِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: لَمّا فَتَحَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله مَكَّةَ، وَانقادَت لَهُ العَرَبُ، وأَرسَلَ رُسُلَهُ ودُعاتِهِ إلَى الاُمَمِ، وكاتَبَ المَلِكَينِ ـ كِسرى وقَيصَرَ ـ يَدعوهُما إلَى الإِسلامِ، وإلّا أقَرّا بِالجِزيَةِ وَالصَّغارِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّغار ـ بالفتح ـ: الذلّ والضيم (الصحاح: ج2 ص713 «صغر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإلّا أذِنا بِالحَربِ العَوانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحربُ العَوانُ: التي قُوتِلَ فيها مرّةً بعد مرّة (الصحاح: ج6 ص2168 «عون»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ أكبَرَ شَأنَهُ نَصارى نَجرانَ وخُلَطاؤُهُم مِن بَني عَبدِ المَدانِ وجَميعُ بَنِي الحارِثِ بنِ كَعبٍ، ومَن ضَوى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضويت إليه أضوي ضويا: إذا أويت إليه وانضممت (الصحاح: ج6 ص2410 «ضوا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِم ونَزَلَ بِهِم مِن دَهماءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دهماء الناس: جماعتهم (الصحاح: ج5 ص1924 «دهم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسِ عَلَى اختِلافِهِم هُناكَ في دينِ النَّصرانِيَّةِ، مِن الأروسِيَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأروسية: الذين يقولون إنّ عيسى عليه السلام ابن اللّه على جهة الاختصاص والإكرام، ولا يجدون لذلك دفعا (تمهيد الأوائل وتلخيص الدلائل للباقلاني: ص194).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالسّالوسِيَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السالوسيّة: لعلّه تصحيف عن السباليوسيّة، نسبة إلى سابليوس من قساوسة مصرفي القرن الثالث، أو عن النوء توس: نسبة إلى نوء توس قسّيس في القرن الثالث (هامش بحار الأنوار: ج21 ص287).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَصحابِ دينِ المَلِكِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم الملكانية أصحاب ملك الروم، أو الملكائية أصحاب الملكا الذي ظهر بالروم واستولى عليها (المصدر السابق).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمارونيَّةِ، وَالعُبّادِ، وَالنّسطورِيَّةِ، واُملِئَت قُلوبُهُم ـ عَلى تَفاوُتِ مَنازِلِهِم ـ رَهبَةً مِنهُ ورُعبا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّهُم كَذلِكَ مِن شَأنِهِم، إذا وَرَدَت عَلَيهِم رُسُلُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِكِتابِهِ؛ وهُم عُتبَةُ بنُ غَزوانَ، وعَبدُ اللّهِ بنُ أبي اُمَيَّةَ، وَالهُدَيرُ بنُ عَبدِ اللّهِ ـ أخو تَيمِ بنِ مُرَّةَ ـ، وصُهَيبُ بنُ سِنانٍ ـ أخُو النَّمِرِ بنِ قاسِطٍ ـ يَدعوهُم إلَى الإِسلامِ، فَإِن أجابوا فَإِخوانٌ، وإن أبَوا وَاستَكبَروا فَإِلَى الخُطَّةِ المُخزِيَةِ؛ إلى أداءِ الجِزيَةِ عَن يَدٍ، فَإِن رَغِبوا عَمّا دَعاهُم إلَيهِ مِن إحدَى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أحد»، والتصويب من بعض النسخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَنزِلَتَينِ وعَنِدوا، فَقَد آذَنَهُم عَلى سَواءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ في كِتابِهِ صلى الله عليه و آله: «قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُولُواْ اشْهَدُواْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لا يُقاتِلُ قَوما حَتّى يَدعُوَهُم، فَازدادَ القَومُ ـ لِوُرودِ رُسُلِ نَبِيِّ اللّهِ صلى الله عليه و آله وكِتابِهِ ـ نُفورا وَامتِزاجا، فَفَزِعوا لِذلِكَ إلى بِيعَتِهِمُ العُظمى، وأَمَروا فَفُرِشَ أرضُها واُلبِسَ جُدُرُها بِالحَريرِ وَالدِّيباجِ، ورَفَعُوا الصَّليبَ الأَعظَمَ ـ وكانَ مِن ذَهَبٍ مُرَصَّعٍ أنفَذَهُ إلَيهِمُ القَيصَرُ الأَكبَرُ ـ، وحَضَرَ ذلِكَ بَنُو الحارِثِ بنُ كَعبٍ، وكانوا لُيوثَ الحَربِ وفُرسانَ النّاسِ، قَد عَرَفَتِ العَرَبُ ذلِكَ لَهُم في قَديمِ أيّامِهِم فِي الجاهِلِيَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاجتَمَعَ القَومُ جَميعا لِلمَشوَرَةِ وَالنَّظَرِ في اُمورِهِم، وأَسرَعَت إلَيهِمُ القَبائِلُ مِن مَذحِجٍ وعَكٍّ وحِميَرٍ وأَنمارٍ ومَن دَنا مِنهُم نَسَبا ودارا مِن قَبائِلِ سَبَأٍ، وكُلُّهُم قَد وَرِمَ أنفُهُ غَضَبا لِقَومِهِم، ونَكَصَ مَن تَكَلَّمَ مِنهُم بِالإِسلامِ ارتِدادا، فَخاضوا وأَفاضوا في ذِكرِ المَسيرِ بِنَفسِهِم وجَمعِهِم إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَالنُّزولِ بِهِ بِيَثرِبَ لِمُناجَزَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأى أبو حارِثَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أبو حامد»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُصَينُ بنُ عَلقَمَةَ اُسقُفُّهُمُ الأَوَّلُ وصاحِبُ مَدارِسِهِم وعَلّامُهُم ـ وكانَ رَجُلاً مِن بَني بَكرِ بنِ وائِلٍ ـ ما أزمَعَ القَومُ عَلَيهِ مِن إطلاقِ الحَربِ، دَعا بِعِصابَةٍ فَرَفَعَ بِها حاجِبَيهِ عَن عَينَيهِ ـ وقَد بَلَغَ يَومَئِذٍ عِشرينَ ومِئَةَ سَنَةٍ ـ ثُمَّ قامَ فيهِم خَطيبا مُعتَمِدا عَلى عَصا، وكانَت فيهِ بَقِيَّةٌ ولَهُ رَأيٌ ورَوِيَّةٌ، وكانَ مُوَحِّدا يُؤمِنُ بِالمَسيحِ وبِالنَّبِيِ عليهماالسلام، ويَكتُمُ ذلِكَ مِن كَفَرَةِ قَومِهِ وأَصحابِهِ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَهلاً بَني عَبدِ المَدانِ مَهلاً، استَديمُوا العافِيَةَ وَالسَّعادَةَ؛ فَإِنَّهُما مَطوِيّانِ فِي الهَوادَةِ، دُبّوا إلى قَومٍ في هذَا الأَمرِ دَبيبَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دبّ على الأرض يدبّ دبيبا، وكلّ ماشٍ على الأرض دابّة ودبيب. والذرّ ـ جمع ذرّة ـ: وهي أصغر النمل (الصحاح: ج1 ص124 «دبب» وج 2 ص663 «ذرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّرِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الزور»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإيّاكُم وَالسَّورَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَورَةُ الخمر وغيرها: حدّتها (تاج العروس: ج6 ص551 «سور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَجلى؛ فَإِنَّ البَديهَةَ بِها لا تُنجَبُ، إنَّكُم وَاللّهِ عَلى فِعلِ ما لَم تَفعَلوا أقدَرُ مِنكُم عَلى رَدِّ ما فَعَلتُم، ألا إنَّ النَّجاةَ مَقرونَةٌ بِالأَناةِ، ألا رُبَّ إحجامٍ أفضَلُ مِن إقدامٍ، وكَأَيِّن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وكائن»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قَولٍ أبلَغُ مِن صَولٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وصوله»، والتصويب من بحار الأنوار. وصال عليه: وثب صولاً وصولةً، يقال: «ربّ قَولٍ أشَدّ مِن صَولٍ» (الصحاح: ج5 ص1746 «صول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أمسَكَ، فَأَقبَلَ عَلَيهِ كُرزُ بنُ سَبرَةَ الحارِثِيُ، وكانَ يَومَئِذٍ زَعيمَ بَنِي الحارِثِ بنِ كَعبٍ وفي بَيتِ شَرَفِهِم وَالمُعَصَّبَ فيهِم وأَميرَ حُروبِهِم، فَقالَ: لَقَدِ انتَفَخَ سَحرُكَ وَاستُطيرَ قَلبُكَ أبا حارِثَةَ، فَظِلتَ كَالمَسبوعِ النزاعة&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، وفي بحار الأنوار: «اليراعة» بدل «النزاعة». ويقال للجبان: يرع ويراعة (الصحاح: ج3 ص1310 «يرع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَلوعِ، تَضرِبُ لَنَا الأَمثالَ وتُخَوِّفُنَا النِّزالَ، لَقَد عَلِمتَ ـ وحَقِّ المَنّانِ ـ بِفَضيلَةِ الحُفّاظِ بِالنّوءِ بِالعِب ءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «باللعب»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وهُوَ عَظيمٌ، وتَلقَحُ الحَربَ وهِيَ عَقيمٌ، تَثقَفُ أودَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أورد»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَلِكِ الجَبّارِ، ولَنَحنُ أركانُ الرائِشِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحارث الرائش: مَلِك من ملوك اليمن (الصحاح: ج3 ص1008 «ريش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وذِي المنارِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيل لملكٍ من ملوك اليمن: «ذو المنار»؛ لأنّه أوّل من ضرب المنار [أي العلائم] على الطريق ليُهتدى به (الفائق في غريب الحديث: ج3 ص334).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الّذينَ شَدَدنا مُلكَهُما وأَمَّرنا مَليكَهُما، فَأَيَّ أيّامِنا تُنكِرُ أم لِأَيِّهِما ـ وَيكَ ـ تَلمِزُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما أتى عَلى آخِرِ كَلامِهِ حَتَّى انتَظَمَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: طعنه فانتظمه: أي اختلّه [واختلّه بمعنى أنفذ الطعنة من الجانب الآخر] (راجع: الصحاح: ج5 ص2041 «نظم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَصلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصل: حديدة السهم والرمح (تاج العروس: ج15 ص736 «نصل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَبلَةٍ كانَت في يَدِهِ بِكَفِّهِ غَيظا وغَضَبا وهُوَ لا يَشعُرُ. فَلَمّا أمسَكَ كُرزُ بنُ سَبرَةَ أقبَلَ عَلَيهِ العاقِبُ، وَاسمُهُ عَبدُ المَسيحِ بنُ شُرَحبيلَ ـ وهُوَ يَومَئِذٍ عَميدُ القَومِ وأَميرُ رَأيِهِم وصاحِبُ مَشوَرَتِهِم، الَّذي لا يَصدِروُن جَميعا إلّا عَن قَولِهِ ـ فَقالَ لَهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفلَحَ وَجهُكَ، وآنَسَ رَبعُكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّبعُ: المَنزِلُ ودار الإقامة (النهاية: ج2 ص189 «ربع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وعَزَّ جارُكَ، وَامتَنَعَ ذِمارُكَ، ذَكَرتَ ـ وحَقِّ مُغبَرَّةِ الجِباهِ ـ حَسَبا صَميما، وعيصا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِيصُ: الأصلُ (الصحاح: ج3 ص1047 «عيص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَريما، وعِزّا قَديما، ولكِن أبا سَبرَةَ! لِكُلِّ مَقامٍ مَقالٌ، ولِكُلِّ عَصرٍ رِجالٌ، وَالمَرءُ بِيَومِهِ أشبَهُ مِنهُ بِأَمسِهِ، وهِيَ الأَيّامُ تُهلِكُ جيلاً وتُديلُ قَبيلاً، وَالعافِيَةُ أفضَلُ جِلبابٍ، ولِلآفاتِ أسبابٌ، فَمِن أوكَدِ أسبابِهَا التَّعَرُّضُ لِأَبوابِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ صَمَتَ العاقِبُ مُطرِقا، فَأَقبَلَ عَلَيهِ السَّيِّدُ وَاسمُهُ أهتَمُ بنُ النُّعمانِ ـ وهُوَ يَومَئِذٍ اُسقُفُّ نَجرانَ، وكانَ نَظيرَ العاقِبِ في عُلُوِّ المَنزِلَةِ، وهُوَ رَجُلٌ مِن عامِلَةَ وعِدادُهُ في لَخمٍ، فَقالَ لَهُ: سَعَدَ جَدُّكَ وسَما جَدُّكَ أبا واثِلَةَ، إنَّ لِكُلِّ لامِعَةٍ ضِياءٌ، وعَلى كُلِّ صَوابٍ نورا، ولكِن لا يُدرِكُهُ ـ وحَقِّ واهِبِ العَقلِ ـ إلّا مَن كانَ بَصيرا، إنَّكَ أفضَيتَ وهذانِ فيما تصرّف بِكُمَا الكَلِمُ إلى سَبيلَي حَزَنٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَزَنُ: المكانُ الغليظُ الخَشِن (النهاية: ج1 ص380 «حزن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسَهلٍ، ولِكُلٍّ عَلى تَفاوُتِكُم حَظٌّ مِنَ الرَّأيِ الرَّبيقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من الرأي الربيق: أي الرأي الذي عزم عليه، كأنّه مشدود في ربقة، أو يلزم العمل به، كأنّه يجعل في عنق الإنسان في رِبقة؛ وهي العروة التي يُشدّ بها البهيمة (بحار الأنوار: ج21 ص326).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالأَمرِ الوَثيقِ إذا اُصيبَ بِهِ مَواضِعُهُ، ثُمَّ إنَّ أخا قُرَيشٍ قَد نَجَدَكُم لِخَطبٍ عَظيمٍ وأَمرٍ جَسيمٍ، فَما عِندَكُم فيهِ قولوا وأَنجِزوا، أبُخوعٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَخَعَ بالحقّ بُخوعا: أقرّ به وخضع له (الصحاح: ج3 ص1183 «بخع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإقرارٌ، أم نُزوعٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عُتبَةُ وَالهَديرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وهما رَسولا رسول اللّه صلى الله عليه و آله إلى نصارى نجران، وقد تقدّم ذكرهما.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالنَّفَرُ مِن أهلِ نَجرانَ: فَعادَ كُرزُ بنُ سَبرَةَ لِكَلامِهِ وكانَ كَمِيّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَميُّ: الشجاعُ (مجمع البحرين: ج3 ص1596 «كمى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبِيّا، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَحنُ نُفارِقُ دينا رَسَخَت عَلَيهِ عُروقُنا، ومَضى عَلَيهِ آباؤُنا، وعَرَفَ مُلوكُ النّاسِ ثُمّ العَرَبُ ذلِكَ مِنّا؟! أنَتَهالَكُ إلى ذلِكَ أم نُقِرُّ بِالجِزيَةِ وهِيَ الخِزيَةُ حَقّا؟ لا وَاللّهِ حَتّى نُجَرِّدَ البَواتِرَ مِن أغمادِها، وتَذهَلَ الحَلائِلُ عَن أولادِها، أو نَشرُقُ نَحنُ [و]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيدت الواو من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُحَمَّدٌ بِدِمائِنا، ثُمَّ يُديلُ اللّهُ عز و جل بِنَصرِهِ مَن يَشاءُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ السَّيِّدُ: اِربَع&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِربع: أي إرفق بنفسك وكُفّ (الصحاح: ج3 ص1212 «ربع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى نَفسِكَ وعَلَينا أبا سَبرَةَ، فَإِنَّ سَلَّ السَّيفِ يَسِلُّ السَّيفَ، وإنَّ مُحَمَّدا قَد بَخَعَت لَهُ العَرَبُ وأَعطَتهُ طاعَتَها ومَلَكَ رِجالَها وأَعِنَّتَها، وجَرَت أحكامُهُ في أهلِ الوَبَرِ مِنهُم وَالمَدَرِ، ورَمَقَهُ المَلِكانِ العَظيمانِ كِسرى وقَيصَرَ، فَلا أراكُم ـ وَالرّوحِ ـ لَو نَهَدَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهَدَ: نهضَ وتقدّمَ (مجمع البحرين: ج3 ص839 «نهد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَكُم إلّا وقَد تَصَدَّعَ عَنكُم مَن خَفَّ مَعَكُم مِن هذِهِ القَبائِلِ، فَصِرتُم جُفاءً كَأَمسِ الذّاهِبِ، أو كَلَحمٍ عَلى وَضَمٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَضمُ: الخَشبةُ أو البارية التي يوضع عليها اللحم تقيه من الأرض (النهاية: ج5 ص199 «وضم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ فيهِم رَجُلٌ يُقالُ لَهُ جَهيرُ بنُ سُراقَةَ البارِقِيُّ مِن زَنادِقَةِ نَصارَى العَرَبِ، و كانَ لَهُ مَنزِلَةٌ مِن مُلوكِ النَّصرانِيَّةِ، وكانَ مَثواهُ بِنَجرانَ، فَقالَ لَهُ: أبا سُعادَ، قُل في أمرِنا وأَنجِدنا بِرَأيِكَ، فَهذا مَجلِسٌ لَهُ ما بَعدُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: فَإِنّي أرى لَكُم أن تُقارِبوا مُحَمَّدا وتُطيعوهُ في بَعضِ مُلتَمَسِهِ عِندَكُم، وَليَنطَلِق وُفودُكُم إلى مُلوكِ أهلِ مِلَّتِكُم؛ إلَى المَلِكِ الأَكبَرِ بِالرّومِ قَيصَرَ، وإلى مُلوكِ هذِهِ الجِلدَةِ السَّوداءِ الخَمسَةِ؛ يَعني مُلوكَ السّودانِ: مَلِكَ النّوبَةِ، ومَلِكَ الحَبَشَةِ، و مَلِكَ علوه، و مَلِكَ الرّعا، و مَلِكَ الرّاحاتِ ومَريسَ وَالقِبطِ ـ وكُلُّ هؤُلاءِ كانوا نَصارى ـ. قالَ: وكذلك مَن ضَوى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَوى: آوى وانضَمَّ (الصحاح: ج6 ص2410 «ضوا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الشّامِ وحَلَّ بِها مِن مُلوكِ غَسّانَ ولَخمٍ وجُذامٍ وقُضاعَةَ، وغَيرِهِم مِن ذَوي يُمنِكُم، فَهُم لَكُم عَشيرَةٌ ومَوالي وأَعوانٌ، وفِي الدّينِ إخوانٌ ـ يَعني أنَّهُم نَصارى ـ وكَذلِكَ نَصارَى الحيرَةِ مِنَ العُبّادِ وغَيرِهِم، فَقَد صَبَت إلى دينِهِم قَبائِلُ تَغلِبَ بِنتِ وائِلٍ وغَيرِهِم مِن رَبيعَةَ بنِ نزارٍ، لِتَسيرَ وُفودُكُم ثُمَّ لِتَخرِقَ إلَيهِمُ البِلادَ إغذاذا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَغُذُّ إغذاذا: إذا أسرع في السير (النهاية: ج3 ص347 «غذذ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَستَصرِخونَهُم لِدينِكُم فَيَستَنجِدَكُمُ الرّومُ وتَسيرَ إلَيكُمُ الأَساوِدَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأساوِدُ: أي الجماعة المتَفَرِّقَةُ (النهاية: ج2 ص418 «سود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَسيرَ أصحابِ الفيلِ، وتُقبِلَ إلَيكُم نَصارَى العَرَبِ مِن رَبيعَةِ اليَمَنِ. فَإِذا وَصَلَتِ الأَمدادُ وارِدةً سِرُتم أنتُم في قَبائِلِكُم وسائِرِ مَن ظاهَرَكُم وبَذَلَ نَصرَهُ ومُوازَرَتَهُ لَكُم، حَتّى تُضاهِئونَ مَن أنجَدَكُم وأَصرَخَكُم مِنَ الأَجناسِ وَالقَبائِلِ الوارِدَةِ عَلَيكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأُمُّوا مُحَمَّدا حَتّى تَنجوا بِهِ جَميعا، فَسَيَعتِقُ إلَيكُم وافِدا لَكُم مَن صَبا إلَيهِ مَغلوبا مَقهورا، ويَنعَتِقُ بِهِ مَن كانَ مِنهُم في مَدَرَتِهِ مَكثورا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَكثُور: المَغلوبُ، وهو الذي تكاثر عليه الناس فقهروه (النهاية: ج4 ص153 «كثر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيوشِكُ أن تَصطَلِموا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاصطلام: الاستئصال (الصحاح: ج5 ص1967 «صلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَوزَتَهُ وتُطفِئُوا جَمرَتَهُ، ويَكونَ لَكُم بِذلِكَ الوَجهُ وَالمَكانُ فِي النّاسِ، فَلا تَتَمالَكُ العَرَبُ حينَئِذٍ حَتّى تَتَهافَتَ دُخولاً في دينِكُم، ثُمَّ لَتَعظُمَنَّ بيعَتُكُم هذِهِ ولَتَشرُفُنَّ حَتّى تَصيرَ كَالكَعبَةِ المَحجوجَةِ بِتِهامَةَ، هذَا الرَّأيُ فَانتَهِزوهُ فَلا رَأيَ لَكُم بَعدَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعجَبَ القَومُ كَلامَ جَهيرِ بنِ سُراقَةَ، ووَقَعَ مِنهُم كُلَّ مَوقِعٍ، فَكادَ أن يَتَفَرَّقوا عَلَى العَمَلِ بِهِ، وكانَ فيهِم رَجُلٌ مِن رَبيعَةَ بنِ نزارٍ مِن بَني قَيسِ بنِ ثَعلَبَةَ، يُدعى حارِثَةَ بنَ أثالٍ عَلى دينِ المَسيحِ عليه السلام، فَقامَ حارِثَةُ عَلى قَدَمَيهِ وأَقبَلَ عَلى جَهيرٍ وقالَ مُتَمَثِّلاً شِعرا:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَتى ما تُقِد بِالباطِلِ الحَقَّ يَأبَهُ وإن قُدتَ بِالحَقِّ الرَّواسِيَ تَنقَدِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاء البيت الأوّل هكذا في المصدر:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متى ما تقد بالباطل الحقّ بابهوإن قلت بالحقّ الرواسي ينقد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفيه تصحيف، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا ما أتَيتَ الأَمرَ مِن غَيرِ بابِهِ ضَلَلتَ وإن تَقصِد إلَى البابِ تَهتَدِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ استَقبَلَ السَّيِّدَ وَالعاقِبَ وَالقِسّيسينَ وَالرُّهبانَ وكافَّةَ نَصارى نَجرانَ بِوَجهِهِ لَم يَخلِط مَعَهُم غَيرَهُم، فَقالَ: سَمعا سَمعا يا أبناءَ الحِكمَةِ، وبَقايا حَمَلَةِ الحُجَّةِ، إنَّ السَّعيدَ وَاللّهِ مَن نَفَعَتهُ المَوعِظَةُ، ولَم يَعشُ عَنِ التَّذكِرَةِ، ألا وإنّي اُنذِرُكُم واُذَكِّرُكُم قَولَ مَسيحِ اللّهِ عز و جل. ثُمَّ شَرَحَ وَصِيَّتَهُ ونَصَّهُ عَلى وَصِيِّهِ شَمعونَ بنِ يوحَنّا، وما يَحدُثُ عَلى اُمَّتِهِ مِنَ الاِفتِراقِ، ثُمَّ ذَكَرَ عيسى عليه السلام وقالَ: إنَّ اللّهَ جَلَّ جَلالُهُ أوحى إلَيهِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَخُذ يَابنَ أمَتي كِتابي بِقُوَّةٍ، ثُمَّ فَسِّرهُ لِأَهلِ سورِيا بِلِسانِهِم، وأَخبِرهُم أنّي أنَا اللّهُ لا إلهَ إلّا أنَا الحَيُّ القَيّومُ، البَديعُ الدّائِمُ الَّذي لا أحولُ ولا أزولُ، إنّي بَعَثتُ رُسُلي ونَزَّلتُ كُتُبي رَحمَةً ونورا وعِصمَةً لِخَلقي، ثُمَّ إنّي باعِثٌ بِذلِكَ نَجيبَ رِسالَتي أحمَدَ، صَفوَتي مِن بَرِيَّتي، البارِقليطا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البارقليط: قال القاضي: هو اسمه صلى الله عليه و آله في الإنجيل؛ ومعناه روح القدس. وقال ثعلب: الذي يفرّق بين الحقّ والباطل، وقيل: الحامد، وقيل: الحمّاد (سبيل الهدى والرشاد: ج1 ص438).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَبدي، اُرسِلُهُ في خُلُوٍّ مِنَ الزَّمانِ، أبعَثُهُ بِمَولِدِهِ فارانَ مِن مَقامِ أبيهِ إبراهيمَ عليه السلام، اُنزِلُ عَلَيهِ تَوراةً حَديثَةً، أفتَحُ بِها أعيُنا عُميا، آذانا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «واُذنا»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صُمّا، وقُلوبا غُلفا، طوبى لِمَن شَهِدَ أيّامَهُ وسَمِعَ كَلامَهُ فَآمَنَ بِهِ، وَاتَّبَعَ النّورَ الَّذي جاءَ بِهِ، فَإِذا ذَكَرتَ يا عيسى ذلِكَ النَّبِيَّ فَصَلِّ عَلَيهِ فَإِنّي ومَلائِكَتي نُصَلّي عَلَيهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما أتى حارِثَةُ بنُ أثالٍ عَلى قَولِهِ هذا، حَتّى أظلَمَ بِالسَّيِّدِ وَالعاقِبِ مَكانُهُما، وكَرِها ما قامَ بِهِ فِي النّاسِ مُعرِبا ومُخبِرا عَنِ المَسيحِ عليه السلام بِما أخبَرَ وقَدَّمَ مِن ذِكرِ النَّبِيِّ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله؛ لِأَنَّهُما كانا قَد أصابا بِمَواضِعِهِما مِن دينِهِما شَرَفا بِنَجرانَ، ووَجها عِندَ مُلوكِ النَّصرانِيَّةِ جَميعا، وكَذلِكَ عِندَ سوقَتِهِم وعَرَبِهِم فِي البِلادِ، فَأَشفَقا أن يَكونَ ذلِكَ سَبَبا لِانصِرافِ قَومِهِما عَن طاعَتِهِما لِدينِهِما وفَسخا لِمَنزِلَتِهِما فِي النّاسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلَ العاقِبُ عَلى حارِثَةَ فَقالَ: أمسِك عَلَيكَ يا حارِ، فَإِنَّ رادَّ هذَا الكَلامِ عَلَيكَ أكثَرُ مِن قابِلِهِ، ورُبَّ قَولٍ يَكونُ بَلِيَّةً عَلى قائِلِهِ، ولِلقُلوبِ نَفَراتٌ عِندَ الإِصداعِ بِمَظنونِ الحِكمَةِ، فَاتَّقِ نُفورَها، فَلِكُلِّ نَبَإٍ أهلٌ، ولِكُلِّ خَطبٍ مَحَلٌّ، وإنَّمَا الدَّرَكُ ما أخَذَ لَكَ بِمَواضِي النَّجاةِ، وأَلبَسَكَ جُنَّةَ السَّلامَةِ، فَلا تَعدِلَنَّ بِهِما حَظّا، فَإِنّي لَم آلُكَ ـ لا أبا لَكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا أباً لك: أكثر ما يُذكر في المدح؛ أي لا كافي لك غير نفسك، وقد يذكر في معرض الذمّ (النهاية في غريب الحديث: ج1 ص19 «أبا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ نُصحا. ثُمَّ أرَمَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرَمَّ: أي سَكَتَ (النهاية: ج2 ص267 «رمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوجَبَ السَّيِّدُ أن يُشرِكَ العاقِبَ في كَلامِهِ، فَأَقبَلَ عَلى حارِثَةَ فَقالَ: إنّي لَم أزَل أتَعَرَّفُ لَكَ فَضلاً تَميلُ إلَيكَ الأَلبابُ، فَإِيّاكَ أن تَقتَعِدَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تقعد»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَطِيَّةَ اللَّجاجِ، وأَن توجِفَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَفَ: اضطرَبَ وسار سريعا (مجمع البحرين: ج3 ص1911 «وجف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى السَّرابِ، فَمَن عُذِرَ بِذلِكَ فلَستَ فيهِ أيُّهَا المَرءُ بِمَعذورٍ، وقَد أغفَلَكَ أبو واثِلَةَ ـ وهُوَ وَلِيُّ أمرِنا وسَيِّدُ حَضَرِنا ـ عِتابا، فَأَولِهِ اعتِبارا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «أعتابا» بدل «اعتبارا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَعلَمُ أنَّ ناجِمَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجم الشيء ينجم نجوما: ظهر وطلع (الصحاح: ج5 ص2039 «نجم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُرَيشٍ ـ يَعني رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ يَكونُ رُزؤُهُ قَليلاً ثُمَّ يَنقَطِعُ، ويَخلو أنَّ بَعدَ ذلِكَ قَرنٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «ويكون بعد ذلك قرنٌ» بدل «ويخلو أنّ بعد ذلك قرنٌ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُبعَثُ في آخِرِهِ النَّبِيُّ المَبعوثُ بِالحِكمَةِ وَالبَيانِ وَالسَّيفِ وَالسُّلطانِ، يَملِكُ مُلكا مُؤَجَّلاً تُطَبِّقُ فيهِ اُمَّتُهُ المَشارِقَ وَالمَغارِبَ، ومِن ذُرِّيَّتِهِ الأَميرُ الظّاهِرُ؛ يَظهَرُ عَلى جَميعِ المَلَكاتِ وَالأَديانِ، ويَبلُغُ مُلكُهُ ما طَلَعَ عَلَيهِ اللَّيلُ وَالنَّهارُ، وذلِكَ ـ يا حارِ ـ أمَلٌ مِن وَرائِهِ أمَدٌ ومِن دونِهِ أجَلٌ، فَتَمَسَّك مِن دِينِكَ بِما تَعلَمُ، وتَمَنَّع ـ للّهِِ أبوكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;للّه أبوك: في معرض المدح والتعجّب؛ أي أبوك للّه خالصا حيث أنجب بك وأتى بمثلك (النهاية: ج1 ص19 «أبا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ مِن اُنسٍ مُتَصَرِّمٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الانصرام: الانقطاع... والتصرّم: التقطّع (الصحاح: ج5 ص1965 «صرم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالزَّمانِ، أو لِعارِضٍ مِنَ الحَدَثانِ، فَإِنَّما نَحنُ لِيَومِنا ولِغَدٍ أهلُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَجابَهُ حارِثَةُ بنُ أثالٍ فَقالَ: إيها عَلَيكَ أبا قُرَّةَ! فَإِنَّهُ لا حَظَّ في يَومِهِ لِمَن لا دَرَكَ لَهُ في غَدِهِ، وَاتَّقِ اللّهَ تَجدِ اللّهَ جَلَّ وتَعالى بِحَيثُ لا مَفزَعَ إلّا إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وعَرَّضتَ مُشَيِّدا بِذِكرِ أبي واثِلَةَ! فَهُوَ العَزيزُ المُطاعُ، الرَّحِبُ الباعُ، وإلَيكُما مَعا مُلقَى الرِّحالِ، فَلَو اُضرِبَتِ التَّذكِرَةُ عَن أحَدٍ لِتَبريزِ فَضلٍ لَكُنتُماهُ، لكِنَّها أبكارُ الكَلامِ تُهدى لِأَربابِها، ونَصيحَةٌ كُنتُما أحَقَّ مَن أصغى لَها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بها»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. إنَّكُما مَليكا ثَمَراتِ قُلوبِنا، ووَلِيّا طاعَتِنا في دينِنا، فَالكَيَسَ الكَيَسَ ـ يا أيُّهَا المُعَظَمّانِ ـ عَلَيكُما بِهِ، أرِيا مَقاما يُدهِكُما نَواحيهِ، وَاهجُرا سُنَّةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «سنته»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّسويفِ فيما أنتُما بِعَرضِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آثِرَا اللّهَ فيما كانَ يُؤثِرُكُما بِالمَزيدِ مِن فَضلِهِ، ولا تَخلُدا فيما أظَلَّكُما إلَى الونيّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوني: الضعف والفتور والكلال والإعياء (تاج العروس: ج20 ص317 «وني»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّهُ مَن أطالَ عِنانَ الأَمرِ أهلَكَتهُ الغِرَّةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «العِزَّة» بدل «الغِرَّة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَنِ اقتَعَدَ مَطِيَّةَ الحَذَرِ كانَ بِسَبيلِ أمنٍ مِنَ المَتالِفِ، ومَنِ استَنصَحَ عَقلَهُ كانَتِ العِبرَةُ لَهُ لا بِهِ، ومَن نَصَحَ للّهِِ عز و جل آنَسَهُ اللّهُ جَلَّ وتَعالى بِعِزِّ الحَياةِ وسَعادَةِ المُنقَلَبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أقبَلَ عَلَى العاقِبِ مُعاتِبا، فَقالَ: وزَعَمتَ ـ أبا واثِلَةَ ـ أنَّ رادَّ ما قُلتُ أكثَرُ مِن قائِلِهِ، وأَنتَ لعَمرُو اللّهِ حَرِيٌّ ألّا يُؤثَرُ هذا عَنكَ، فَقَد عَلِمتَ وعَلِمنا اُمَّةَ الإِنجيلِ مَعا بِسيرَةِ ما قامَ بِهِ المَسيحُ عليه السلام في حَوارِيِّهِ، ومَن آمَنَ لَهُ مِن قَومِهِ، وهذِهِ مِنكَ فَهَّةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفهه والفهاهة: العيّ (الصحاح: ج6 ص2245 «فهه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَرحَضُها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَرحضُها: أي يغسلها (النهاية: ج2 ص208 «رحض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَا التَّوبَةُ وَالإِقرارُ بِما سَبَقَ بِهِ الإِنكارُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أتى عَلى هذَا الكَلامِ صَرَفَ إلَى السَّيِّدِ وَجهَهُ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا سَيفَ إلّا ذو نَبوَةٍ، ولا عَليمَ إلّا ذو هَفوَةٍ، فَمَن نَزَعَ عَن وَهلَةٍ وأَقلَعَ فَهُوَ السَّعيدُ الرَّشيدُ، وإنَّمَا الآفَةُ فِي الإِصرارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَعرَضتَ بِذِكرِ نَبِيَّينِ يُخلَقانِ ـ زَعَمتَ ـ بَعدَ ابنِ البَتولِ، فَأَينَ يَذهَبُ بِكَ عَمّا خَلَدَ فِي الصُّحفِ مِن ذِكرى ذلِكَ؟ ألَم تَعلَم ما أنبَأَ بِهِ المَسيحُ عليه السلام في بَني إسرائيلَ، وقَولَهُ لَهُم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَيفَ بِكُم إذا ذُهِبَ بي إلى أبي وأَبيكُم، وخُلِّفَ بَعدَ أعصارٍ يَخلو مِن بَعدي وبَعدِكُم صادِقٌ وكاذِبٌ؟ قالوا: ومَن هُما يا مَسيحَ اللّهِ؟ قالَ: نَبِيٌّ مِن ذُرِّيَّةِ إسماعيلَ عليه السلام صادِقٌ، ومُتَنَبِّئٌ مِن بَني إسرائيلَ كاذِبٌ، فَالصّادِقُ مُنبَعِثٌ مِنهُما بِرَحمَةٍ ومَلحَمَةٍ، يَكونُ لَهُ المُلكُ وَالسُّلطانُ ما دامَتِ الدُّنيا، وأَمَّا الكاذِبُ فَلَهُ نَبزٌ يُذكَرُ بِهِ المَسيحُ الدَّجّالُ، يَملِكُ فُواقا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَواقُ: ما بين الحلبتين من الوقت ـ أي قليلاً من الوقت ـ (الصحاح: ج4 ص1546 «فوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَقتُلُهُ اللّهُ بِيَدي إذا رُجِعَ بي».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: واُحَذِّرُكُم يا قَومِ أن يَكونَ مَن قَبلَكُم مِنَ اليَهودِ اُسوَةً لَكُم، إنَّهُم اُنذِروا بِمَسيحَينِ؛ مَسيحِ رَحمَةٍ وهُدىً، ومَسيحِ ضَلالَةٍ، وجُعِلَ لَهُم عَلى كُلِّ واحِدٍ مِنهُما آيَةٌ وأَمارَةٌ، فَجَحَدوا مَسيحَ الهُدى وكَذَّبوا بِهِ، وآمَنوا بِمَسيحِ الضَّلالَةِ الدَّجّالِ وأَقبَلوا عَلَى انتِظارِهِ، وأَضرَبوا فِي الفِتنَةِ ورَكِبُوا نَتجَها، ومِن قَبلُ نَبَذوا كِتابَ اللّهِ وَراءَ ظُهورِهِم وقَتَلوا أنبِياءَهُ وَالقَوّامينَ بِالقِسطِ مِن عِبادِهِ، فَحَجَبَ اللّهُ عز و جل عَنهُمُ البَصيرَةَ بَعدَ التَّبصِرَةِ بِما كَسَبَت أيديهِم، ونَزَعَ مُلكَهُم مِنهُم بِبَغيِهِم، وأَلزَمهُمُ الذِّلَّةَ وَالصَّغارَ، وجَعَلَ مُنقَلَبَهُم إلَى النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ العاقِبُ: فَما أشعَرَكَ ـ يا حارِ ـ أن يَكونَ هذَا النَّبِيُّ المَذكورُ فِي الكُتُبِ هُوَ قاطِنُ يَثرِبَ، ولَعَلَّهُ ابنُ عَمِّكَ صاحِبُ اليَمامَةِ، فَإِنَّهُ يَذكُرُ مِنَ النُّبُوَّةِ ما يَذكُرُ مِنها أخو قُرَيشٍ، وكِلاهُما مِن ذُرِّيَّةِ إسماعيلَ ولِجَميعِهِما أتباعٌ وأَصحابٌ، يَشهَدونَ بِنُبُوَّتِهِ ويُقِرّونَ لَهُ بِرِسالَتِهِ، فَهَل تَجِدُ بَينَهُما في ذلِكَ مِن فاصِلَةٍ فَتَذكُرُها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: أجَل وَاللّهِ، أجِدُها وَاللّهِ أكبَرَ وأَبعَدَ مِمّا بَينَ السَّحابِ وَالتُّرابِ، وهِيَ الأَسبابُ الَّتي بِها وبِمِثلِها تَثبُتُ حُجَّةُ اللّهِ في قُلوبِ المُعتَبِرينَ مِن عِبادِهِ لِرُسُلِهِ وأَنبِيائِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا صاحِبُ اليَمامَةِ فَيَكفيكَ فيهِ ما أخبَرَكُم بِهِ سُفَراؤُكُم وغَيرُكُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «وعِيرُكُم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمُنتَجِعَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّجعة: طلب الكلأ في موضعه (تاج العروس: ج11 ص469 «نجع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنكُم أرضَهُ، ومَن قَدِمَ مِن أهلِ اليَمامَةِ عَلَيكُم، ألَم يُخبِروكُم جَميعا عَن رُوّادِ مُسَيلِمَةَ وسَمّاعيهِ، ومَن أوفَدَهُ صاحِبُهُم إلى أحمَدَ بِيَثرِبَ، فَعادوا إلَيهِ جَميعا بِما تَعَرَّفوا هُناكَ في بَني قيلَةَ وتَبَيَّنوا بِهِ! قالوا: قَدِمَ عَلَينا أحمَدُ يَثرِبَ وبِئارُنا ثِمادٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَمدُ: الماء القليل (النهاية: ج1 ص221 «ثمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومِياهُنا مَلِحَةٌ، وكُنّا مِن قَبلِهِ لا نَستَطيبُ ولا نَستَعذِبُ، فَبَصَقَ في بَعضِها ومَجَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجّ الرجل الشراب من فيه: إذا رمى به (الصحاح: ج1 ص340 «مجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بَعضٍ فَعادَت عِذابا مُحلَولِيةً، وجاشَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاشَ: أي زَخَرَ وامتدّ (الصحاح: ج3 ص999 «جيش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنها ما كانَ ماؤُها ثِمادا فَحارَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحيّر المكان بالماء واستحار: إذا امتلأ (الصحاح: ج2 ص641 «حير»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَحرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وتَفَلَ مُحَمَّدٌ في عُيونِ رِجالٍ ذَوي رَمَدٍ، وعَلى كُلومِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلمُ: الجراحة، والجمع كُلوم وكِلام (الصحاح: ج5 ص2023 «كلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِجالٍ ذوي جِراحٍ، فَبَرَأَت لِوَقتِهِ عُيونُهُم فَمَا اشتَكوها، وَاندَمَلَت جِراحاتُهُم فَما ألِموها، في كَثيرٍ مِمّا أدَّوا ونَبَّئوا عَن مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله مِن دَلالَةٍ وآيَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَرادوا صاحِبَهُم مُسَيلِمَةَ عَلى بَعضِ ذلِكَ، فَأَنعَمَ لَهُم كارِها، وأَقبَلَ بِهِم إلى بَعضِ بِئارِهِم فَمَجَّ فيها، وكانَتِ الرَّكِيُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الركيُّ: البئرُ (النهاية: ج2 ص261 «ركا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعذوذَبَةً فَصارَت مَلِحا لا يُستَطاعُ شَرابُهُ، وبَصَقَ في بِئرٍ كانَ ماؤُها وَشَلاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَشَلُ: الماءُ القَليلُ (النهاية: ج5 ص189 «وشل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعادَت فَلَم تَبِضَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: بَضَّ الماءُ: إذا قطر وسال (النهاية: ج1 ص132 «بضض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِقَطرَةٍ مِن ماءٍ، وتَفَلَ في عَينِ رَجُلٍ كانَ بِها رَمَدٌ فَعَمِيَت، وعَلى جِراحٍ ـ أو قالوا: جِراحِ آخَرَ ـ فَاكتَسى جِلدَهُ بَرَصا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا لِمُسَيلِمَةَ فيما أبصَروا في ذلِكَ مِنهُ وَاستَبرَؤوهُ، فَقالَ: وَيحَكُم! بِئسَ الاُمَّةُ أنتُم لِنَبِيِّكُم وَالعَشيرَةُ لِابنِ عَمِّكُم، إنَّكُم كَلَّفتُموني يا هؤُلاءِ مِن قَبلِ أن يوحى إلَيَّ في شَيءٍ مِمّا سَأَلتُم، وَالآنَ فَقَد اُذِنَ لي في أجسادِكُم وأَشعارِكُم دونَ بِئارِكُم ومِياهِكُم، هذا لِمَن كانَ مِنكُم بي مُؤمِنا، وأَمّا مَن كانَ مُرتابا فَإِنَّهُ لا يَزيدُهُ تَفلَتي عَلَيهِ إلّا بَلاءً، فَمَن شاءَ الآنَ مِنكُم فَليَأتِ لِأَتفِلَ في عَينِهِ وعَلى جِلدِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: ما فينا ـ وأَبيكَ ـ أحَدٌ يَشاءُ ذلِكَ، إنّا نَخافُ أن يَشمَتَ بِكَ أهلُ يَثرِبَ. وأَضرَبوا عَنهُ حَمِيَّةً لِنَسَبِهِ فيهِم وتَذَمُّما لِمَكانِهِ مِنهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَضَحِكَ السَّيِّدُ وَالعاقِبُ حَتّى فَحَصَا الأَرضَ بِأَرجُلِهِما، وقالا: مَا النّورُ وَالظَّلامُ وَالحَقُّ وَالباطِلُ، بِأَشَدَّ تَبايُنا وتَفاوُتا مِمّا بَينَ هذَينِ الرَّجُلَينِ صِدقا وكِذبا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وكانَ العاقِبُ أحَبَّ ـ مَعَ ما تَبَيَّنَ مِن ذلِكَ ـ أن يُشَيِّدَ ما فَرَطَ مِن تَفريطِ مُسَيلِمَةَ، ويُؤَهِّلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «ويؤثّل» بدل «يؤهّل». والتأثيل: التأصيل، قال ابن الأثير: أثلة الشيء: أصله (النهاية: ج1 ص23 «أثل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنزِلَتَهُ لِيَجعَلَهُ لِرَسولِ اللّه صلى الله عليه و آله كُفّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «كفؤا» بدل «كُفّا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، استِظهارا بِذلِكَ في بَقاءِ عِزَّتِهِ، وما طارَ لَهُ مِنَ السُّمُوِّ في أهلِ مِلَّتِهِ، فَقالَ: ولَئِن فَخَرَ أخو بَني حَنيفَةَ في زَعمِهِ أنَّ اللّهَ عز و جل أرسَلَهُ، وقالَ مِن ذلِكَ ما لَيسَ لَهُ بِحَقٍّ، فَلَقَد بَرَّ في أن نَقَلَ قَومَهُ مِن عِبادَةِ الأَوثانِ إلَى الإِيمانِ بِالرَّحمنِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: أنشُدُكَ بِاللّهِ الَّذي دَحاها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَحاها: بَسَطَها (المصباح المنير: ص190 «دحا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَشرَقَ بِاسمِهِ قَمَراها، هَل تَجِدُ فيما أنزَلَ اللّهُ عز و جلفِي الكُتُبِ السّالِفَةِ، يَقولُ اللّهُ عز و جل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أنَا اللّهُ لا إلهَ إلّا أنَا دَيّانُ يَومِ الدّينِ، أنزَلتُ كُتُبي وأَرسَلتُ رُسُلي؛ لِأَستَنقِذَ بِهِم عِبادي مِن حَبائِلِ الشَّيطانِ، وجَعَلتُهُم في بَرِيَّتي وأَرضي كَالنُّجومِ الدَّراري في سَمائي، يَهدونَ بِوَحيي وأَمري، مَن أطاعَهُم أطاعَني ومَن عَصاهُم فَقَد عَصاني، وإنّي لَعَنتُ ومَلائِكَتي في سَمائي وأَرضي وَالّلاعِنونَ مِن خَلقي، مَن جَحَدَ رُبوبِيَّتي، أو عَدَلَ بي شَيئا مِن بَرِيَّتي، أو كَذَّبَ بِأَحَدٍ مِن أنبِيائي ورُسُلي، أو قالَ: اُوحِيَ إلَيَّ و لَم يوحَ إلَيهِ شَيءٌ، أو غَمَصَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَمَصَ: أي استَصغَرَ. وغَمَصَ النعمَةَ: لم يشكرها (الصحاح: ج3 ص1047 «غمص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُلطاني أو تَقَمَّصَهُ مُتَبَرِّيا، أو أكمَهَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من سَلبِ العقل لا سَلبِ البصر؛ من قولهم: كمُهَ الرّجُل؛ إذا سُلِبَ عقله (راجع: تاج العروس: ج19 ص87 «كمه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِبادي وأَضَلَّهُم عَنّي، ألا وإنَّما يَعبُدُني مَن عَرَفَ ما اُريدُ مِن عِبادَتي وطاعَتي مِن خَلقي، فَمَن لَ يَقصِد إلَيَّ مِنَ السَّبيلِ الَّتي نَهَجتُها بِرُسُلي، لَم يَزدَد في عِبادَتِهِ مِنّي إلّا بُعدا»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ العاقِبُ: رُوَيدَكَ، فَأَشهَدُ لَقَد نَبَّأتَ حَقّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: فَما دونَ الحَقِّ مِن مُقنِعٍ، وما بَعدَهُ لِامرِئٍ مَفزَعٌ، ولِذلِكَ قُلتُ الَّذي قُلتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاعتَرَضَهُ السَّيِّدُ ـ وكانَ ذا مِحالٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِحال: الكيد وروم الأمر بالحيل (لسان العرب: ج11 ص616 «محل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجِدالٍ شَديدٍ ـ فَقالَ: ما أحرى وما أرى أخا قُرَيشٍ مُرسَلاً إلّا إلى قَومِهِ بَني إسماعيلَ [بـِ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إضافة يقتضيها السياق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـدينِهِ، وهُوَ مَعَ ذلِكَ يَزعُمُ أنَّ اللّهَ عز و جلأرسَلَهُ إلَى النّاسِ جَميعا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: أفتَعَلَمُ أنتَ ـ يا أبا قُرَّةَ ـ أنَّ مُحَمَّدا مُرسَلٌ مِن رَبِّهِ إلى قَومِهِ خاصَّةً؟ قالَ: أجَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أتَشهَدُ لَهُ بِذلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَيحَكَ! وهَل يُستَطاعُ دَفعُ الشَّواهِدِ؟ نَعَم، أشهَدُ غَيرَ مُرتابٍ بِذلِكَ، وبِذلِكَ شَهِدَت لَهُ الصُّحُفُ الدّارِسَةُ وَالأَنباءُ الخالِيَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَطرَقَ حارِثَةُ ضاحِكا يَنكُتُ الأَرضَ بِسَبّابَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ السَّيِّدُ: ما يُضحِكُكَ يَابنَ اُثالٍ؟ قالَ: عَجِبتُ فَضَحِكتُ، قالَ: أوَ عَجَبٌ ما تَسمَعُ؟ قالَ: نَعَم، العَجَبُ أجمَعُ، أ لَيسَ ـ بِالإِلهِ ـ بِعَجيبٍ مِن رَجُلٍ اُوتِيَ أثَرَةً مِن عِلمٍ وحِكمَةٍ يَزعُمُ أنَّ اللّهَ عز و جل اصطَفى لِنُبُوَّتِهِ وَاختَصَّ بِرِسالَتِهِ وأَيَّدَ بِروحِهِ وحِكمَتِهِ، رَجُلاً خَرّاصا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَرّاصُ: الكَذّابُ (الصحاح: ج3 ص1035 «خرص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَكذِبُ عَلَيهِ، ويَقولُ: اُوحِيَ إلَيَّ ولَم يوحَ إلَيهِ، فَيَخلِطُ ـ كَالكاهِنِ ـ كَذِبا بِصِدقٍ وباطِلاً بِحَقٍّ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَارتَدَعَ السَّيِّدُ وعَلِمَ أنَّهُ قَد وَهِلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَهِلَ: أي غَلِطَ (المصباح المنير: ص674 «وهل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَمسَكَ مَحجوجا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وكانَ حارِثَةُ بِنَجرانَ حَثيثا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجلٌ حثيثٌ وحَثوث: حادٌّ سريع في أمره، كأنّ نفسه تحثّه (تاج العروس: ج3 ص188 «حثث»). وفي بحار الأنوار: «جنيبا ـ يعني غريبا ـ» بدل «حثيثا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَقبَلَ عَلَيهِ العاقِبُ وقَد قَطَعَهُ ما فَرَطَ إلَى السَّيِّدِ مِن قَولِهِ، فَقالَ لَهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكَ أخا بَني قَيسِ بنِ ثَعلَبَةَ، وَ احبِس عَلَيكَ ذَلَقَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَلَقُ اللسان: حِدّته (لسان العرب: ج10 ص109 «ذلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِسانِكَ، وما لَم تَزَل تَستَحِمُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: تستخمّ بدل «تَستَحِمُّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنا مِن مَثابَةِ سَفَهِكَ، فَرُبَّ كَلِمَةٍ يَرفَعُ صاحِبُها بِها رَأسا قَد ألقَتهُ في قَعرٍ مُظلِمَةٍ، ورُبَّ كَلِمَةٍ لَأَمَت ورَأَبَت قُلوبا نَغلَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَغل قلبه عليَّ: أي ضغن، يقال: نغلت نيّاتهم؛ أي فسدت (الصحاح: ج5 ص1832 «نغل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَدَع عَنكَ ما يَسبِقُ إلَى القُلوبِ إنكارُهُ، وإن كانَ عِندَكَ ما يَبينُ اعتِذارُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اعلَم أنَّ لِكُلِّ شَيءٍ صورَةً، وصورَةُ الإِنسانِ العَقَلُ، وصورَةُ العَقلِ الأَدَبُ، وَالأَدَبُ أدَبانِ: طباعِيٌّ ومُرتاضِيٌّ، فَأَفضَلُهُما أدَبُ اللّهِ جَلَّ جَلالُهُ، ومِن أدَبِ اللّهِ سُبحانَهُ وحِكمَتِهِ أن يُرى لِسُلطانِهِ حَقٌّ لَيسَ لِشَيءٍ مِن خَلقِهِ؛ لِأَنَّهُ الحَبلُ بَينَ اللّهِ وبَينَ عِبادِهِ، وَالسُّلطانُ اثنانِ: سُلطانُ مَلَكَةٍ وقَهرٍ، وسُلطانُ حِكمَةٍ وشَرعٍ، فَأَعلاهُما فَوقا سُلطانُ الحِكمَةِ، قَد تَرى يا هذا أنَّ اللّهَ عز و جل قَد صَنَعَ لَنا حَتّى جَعَلَنا حُكّاما وقُوّاما عَلى مُلوكِ مِلَّتِنا، ومِن بَعدِهِم مِن حَشوَتِهِم وأَطرافِهِم، فَاعرِف لِذِي الحَقِّ حَقَّهُ أيُّهَا المَرءُ وخَلّاكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وخلّاك ذمّ: أي اُعذرت وسقط عنك الذمّ (النهاية: ج2 ص76 «خلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَمٌّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: وذَكَرتَ أخا قُرَيشٍ وما جاءَ بِهِ مِنَ الآياتِ وَالنُّذُرِ، فَأَطَلتَ وأَعرَضتَ، ولَقد بَرَرتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «برزت»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَنَحنُ بِمُحَمَّدٍ عالِمونَ، وبِهِ جِدّا موقِنونَ، شَهِدتُ لَقَد انتَظَمَت لَهُ الآياتُ وَالبَيِّناتُ، سالِفُها وآنِفُها، إلّا آيَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «إنّه»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هِيَ أشفاها وأَشرَفُها، وإنَّما مَثَلُها فيما جاءَ بِهِ كَمَثلِ الرَّأسِ لِلجَسَدِ، فَما حالُ جَسَدٍ لا رَأسَ لَهُ؟! فَأَمهِل رُوَيدا نَتَجَسَّسُ الأَخبارَ ونَعتَبِرُ الآثارَ، وَلنَستَشِفَّ ما ألفَينا مِمّا اُفضِيَ إلَينا، فَإِن آنَسنَا الآيَةَ الجامِعَةَ الخاتِمَةَ لَدَيهِ، فَنَحنُ إلَيهِ أسرَعُ ولَهُ أطوَعُ، وإلّا فَاعلَم ما تَذكُرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «نذكر»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ النُّبُوَّةَ وَ السِّفارَةَ عَنِ الرَّبِّ الَّذي لا تَفاوُتَ في أمرِهِ ولا تُغايَرَ في حُكمِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ حارِثَةُ: قَد نادَيتَ فَأَسمَعتَ، وقَرَعتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وفزعت»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصَدَعتَ، وسَمِعتَ وأَطَعتَ، فَما هذِهِ الآيَةُ الَّتي أوحَشَ بَعدَ الأُنسَةِ فَقدُها، وأَعقَبَ الشَّكَّ بَعدَ البَيِّنَةِ عُدمُها؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ لَهُ العاقِبُ: قَد أثلَجَكَ أبو قُرَّةَ بِها، فَذَهَبتَ عَنها في غَيرِ مَذهَبٍ، وحاوَرتَنا فَأَطَلتَ في غيرِ ما طائِلٍ حِوارَنا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وجاورتها... وحاورتنا» بدل «وحاورتنا... حوارنا»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: إلى ذلِكَ فَجَلِّهَا الآنَ لي فِداكَ أبي واُمّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ العاقِبُ: أفلَحَ مَن سَلَّمَ لِلحَقِّ وصَدَعَ بِهِ ولَم يَرغَب عَنهُ، وقَد أحاطَ بِهِ عِلما، فَقَد عَلِمنا وعَلِمتَ مِن أنباءِ الكُتُبِ المُستَودَعَةِ عِلمَ القُرونِ، وما كانَ وما يَكونُ، فَإِنَّهَا استَهَلَّت بِلِسانِ كُلِّ اُمَّةٍ مِنهُم، مُعرِبَةً مُبَشِّرَةً ومُنذِرَةً بِأَحمَدَ النَّبِيِّ العاقِبِ، الَّذي تُطَبِّقُ اُمَّتُهُ المَشارِقَ وَالمَغارِبَ، يَملِكُ ـ وشيعَتُهُ مِن بَعدِهِ ـ مُلكا مُؤَجَّلاً يَستَأثِرُ مُقتَبَلُهُم مُلكا عَلَى الأَحَمِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَميم: القريب، والجمع أحِمّاء (لسان العرب: ج12 ص152 «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُم بِذلِكَ النَّبِيِّ وتَباعَةَ وبَيتا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وتباعة وسيما»، والتصويب من بحار الأنوار؛ أي على من كان أقرب منهم من جهة المتابعة. والبيت: النسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويوسِع مِن بَعدِهِم اُمَّتُهُم عُدوانا وهَضما، فَيَملِكونَ بِذلِكَ سَبتا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّبت: الدهر (الصحاح: ج1 ص250 «سبت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَويلاً، حَتّى لا يَبقى بِجَزيرَةِ العَرَبِ بَيتٌ إلّا وهُوَ راغِبٌ إلَيهِم أو راهِبٌ لَهُم، ثُمَّ يُدالُ بَعدَ لَأيٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: «فعل ذلك بعد لَأيٍ» أي بعد شدّةٍ وإبطاء (الصحاح: ج6 ص2478 «لأي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُم، ويَشعَثُ سُلطانُهُم حَدّا حَدّا، وبَيتا فَبَيتا، حَتّى تَجيءَ أمثالُ النَّغَفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «النعف»، والتصويب من بحار الأنوار. والنغف: دود يكون في اُنوف الإبل (النهاية: ج5 ص87 «نغف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الأَقوامِ فيهِم، ثُمَّ يَملِكُ أمرَهُم عَلَيهِم عُبَداؤُهم وقِنُّهُم، يَملِكونَ جيلاً فَجيلاً، يَسيرونُ فِي النّاسِ بِالقَعسَرِيَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القعسريّ: الصلِبُ الشديد (لسان العرب: ج5 ص110 «قعسر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خبطا خبطا، ويَكونُ سُلطانُهُم سُلطانا عَضوضا ضَروسا، فَتَنقُصُ الأَرضُ حينَئِذٍ مِن أطرافِها، ويَشتَدُّ البَلاءُ وتَشتَمِلُ الآفاتُ، حَتّى يَكونَ المَوتُ أعَزَّ مِنَ الحَياةِ الحَمراءِ، أو أحَبَّ حينَئِذٍ إلى أحَدِهِم مِنَ الحَياةِ، وما ذلِكَ إلّا لِما يُدهَونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يدهنون»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ مِنَ الضُّرِّ وَالضَّرّاءِ، وَالفِتنَةِ العَشواءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقُوّامُ الدّينِ يَومَئِذٍ وزُعَماؤُهُم يَومَئِذٍ اُناسٌ لَيسوا مِن أهلِهِ، فَيَمُجُّ الدّينُ بِهِم وتَعفو آياتُهُ، ويُدبِرُ تَوَلِّيا وإمحاقا، فَلا يَبقى مِنهُ إلَا اسمُهُ، حَتّى يَنعاهُ ناعيهِ، وَالمُؤمِنُ يَومَئِذٍ غَريبٌ، وَالدَّيّانونَ قَليلٌ ما هُم، حَتّى يَستَأيِسُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يستأنس»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسُ مِن رَوحِ اللّهِ وفَرَجِهِ إلّا أقَلُّهُم، وتَظُّنُّ أقوامٌ أن لَن يَنصُرَ اللّهُ رُسُلَهُ ويُحِقَّ وَعدَهُ، فَإِذا بِهِمُ الشَّصائِبُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِصبُ: الشِّدَّةُ والجدب (لسان العرب: ج1 ص495 «شصب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالنِّقَمُ، واُخِذَ مِن جَميعِهِم بِالكَظمِ، تَلافَى اللّهُ دينَهُ، وراشَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راش يَريشُ: أي يعينُه (النهاية: ج2 ص288 «ريش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِبادَهُ مِن بَعدِ ما قَنَطوا بِرَجُلٍ مِن ذُرِّيَّةِ نَبِيِّهِم أحمَدَ ونَجلِهِ، يَأتِي اللّهُ عز و جل بِهِ مِن حَيثُ لا يَشعُرونَ، تُصَلّي عَلَيهِ السَّماواتُ وسُكّانُها، وتَفرَحُ بِهِ الأَرضُ وما عَلَيها مِن سَوامٍ وطائِرٍ وأَنامٍ، وتَخرُجُ لَهُ اُمُّكُم ـ يَعنِي الأَرضَ ـ بَرَكَتَها وزينَتَها، وتُلقِي إلَيهِ كُنوزَها وأَفلاذَ كَبِدِها، حَتّى تَعودَ كَهَيئَتِها عَلى عَهدِ آدَمَ عليه السلام، وتَرفَعُ عَنهُمُ المَسكَنَةَ وَالعاهاتِ في عَهدِهِ، وَالنَّقِماتِ الَّتي كانَت تَضرِبُ بِهَا الأُمَمَ مِن قَبلُ، وتُلقى فِي البِلادِ الأَمَنَةُ، وتُنزَعُ حُمَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُمَّةُ: سُمُّ كلِّ شيء يلدغ أو يلسع (المصباح المنير: ص154 «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلِّ ذاتِ حُمَةٍ، ومِخلَبُ كُلِّ ذي مِخلَبٍ، ونابُ كُلِّ ذي نابٍ، حَتّى أنَّ الجُوَيرِيَةَ اللُّكاعَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجويريّة: تصغير الجارية. واللكع يطلق على الصغير؛ أي جارية صغيرة (راجع: النهاية: ج4 ص268 «لكع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَتَلعَبُ بِالأُفعُوانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُفعُوان ـ بالضمّ ـ: ذَكَر الأفاعي (النهاية: ج1 ص55 «أفع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا يَضُرُّها شَيئا، وحَتّى يَكونَ الأَسَدُ فِي الباقِرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباقِرُ: جماعة البَقَرِ مع رُعاتِها (لسان العرب: ج4 ص73 «بقر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَأَنَّهُ راعيها، وَالذِّئبُ فِي البُهَمِ كَأَنَّهُ رَبُّها، ويُظهِرُ اللّهُ عَبدَهُ عَلَى الدّينِ كُلِّهِ فَيَملِكُ مَقاليدَ الأَقاليمِ إلى بَيضاءِ الصّينِ، حَتّى لا يَكونَ عَلى عَهدِهِ فِي الأَرضِ أجمَعِها إلّا دينُ اللّهِ الحَقُّ الَّذِي ارتَضاهُ لِعِبادِهِ، وبَعَثَ بِهِ آدَمَ بَديعَ فِطرَتِهِ، وأَحمَدَ خاتَمِ رِسالَتِهِ، ومَن بَينَهُما مِن أنبِيائِهِ ورُسُلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أتَى العاقِبُ عَلَى اقتِصاصِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتصصت الحديث: رويته على وجهه، وقد قصّ عليه الخبر قصصا (الصحاح: ج3 ص1051 «قصص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا، أقبَلَ عَلَيهِ حارِثَةُ مُجيبا، فَقالَ: أشهَدُ بِاللّهِ البَديعِ ـ يا أيُّهَا النَّبيهُ الخَطيرُ وَالعَليمُ الأَثيرُ! ـ لَقَدِ ابتَسَمَ الحَقُّ بِقَلبِكَ، وأَشرَقَ الجَنانُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «الجناب» بدل «الجنان».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعَدلِ مَنطِقِكَ، وتَنَزَّلَت كُتُبُ اللّهِ الَّتي جَعَلَها نورا في بِلادِهِ وشاهِدَةً عَلى عِبادِهِ بِمَا اقتَصَصتَ مِن سُطورِها حَقّا، فَلَم يُخالِف طِرسٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطِرسُ: الصحيفة (المصباح المنير: ص371 «طرس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنها طِرسا، ولا رَسمٌ مِن آياتِها رَسما، فَما بَعدَ هذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ العاقِبُ: فَإِنَّكَ زَعَمتَ زَعمَةَ أخا قُرَيشٍ، فَكُنتَ بِما تَأثِرُ مِن هذا حَقَّ غالِطٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وبِمَ؟ ألَم تَعتَرِف لَهُ بِنُبُوَّتِهِ ورِسالَتِهِ الشَّواهِدُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ العاقِبُ: بَلى ـ لَعَمرُو اللّهِ ـ ولكِنَّهُما نَبِيّانِ رَسولانِ، يَعتَقِبانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي يأتي كلّ منهما عقيب صاحبه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ مَسيحِ اللّهِ عز و جلوبَينَ السّاعَةِ، اشتُقَّ اسمُ أحَدِهِما مِن صاحِبِهِ: مُحَمَّدٍ وأَحمَدَ، بَشَّرَ بِأَوَّلِهِما موسى عليه السلام وبِثانيهِما عيسى عليه السلام، فَأَخو قُرَيشٍ هذا مُرسَلٌ إلى قَومِهِ، ويَقفوهُ مِن بَعدِهِ ذُو المُلكِ الشَّديدِ، وَالأَكلِ الطَّويلِ، يَبعَثُهُ اللّهُ عز و جلخاتِما لِلدّينِ، وحُجَّةً عَلَى الخَلائِقِ أجمَعينَ، ثُمَّ تَأتي مِن بَعدِهِ فَترَةٌ تَتَزايَلُ فيهَا القَواعِدُ مِن مَراسيها، فَيُعيدُهَا اللّهُ عز و جلويُظهِرُهُ عَلَى الدّينِ كُلِّهِ، فَيَملِكُ هُوَ وَالمُلوكُ الصّالِحونَ مِن عَقِبِهِ جَميعَ ما طَلَعَ عَلَيهِ اللَّيلُ وَالنَّهارُ، مِن أرضٍ وجَبَلٍ وبَرٍّ وبَحرٍ، يَرِثونَ أرضَ اللّهِ عز و جل مُلكا كَما وَرِثَهُما أو مَلَكَهُمَا الأَبَوانِ آدَمُ ونوحٌ عليهماالسلام. يُلقَونَ ـ وهُمُ المُلوكُ الأَكابِرُ ـ في مِثلِ هَيئَةِ المَساكينِ بَذاذَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البذاذة: رثاثة الهيئة (لسان العرب: ج3 ص477 «بذذ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاستِكانَةً، فَاُولئِكَ الأَكرَمونَ الأَماثِلُ، لا يَصلُحُ عِبادُ اللّهِ وبِلادُهُ إلّا بِهِم، وعَلَيهِم يَنزِلُ عيسَى ابنُ البِكرِ عليه السلام عَلى آخِرِهِم، بَعدَ مَكثٍ طَويلٍ ومُلكٍ شَديدٍ، لا خَيرَ فِي العَيشِ بَعدَهُم. وتَردِفُهُم رَجرَجَةُ طَغامٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرجرجة: الاضطراب (الصحاح: ج1 ص317 «رجرج»). والطغام: أوغاد الناس (الصحاح: ج5 ص1975 «طغم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مِثلِ أحلامِ العَصافيرِ، وعَلَيهِم تَقومُ السّاعَةُ، وإنَّما تَقومُ عَلى شِرارِ النّاسِ وأَخابِثِهِم، فَذلِكَ الوَعدُ الَّذي صَلّى بِهِ اللّهُ عز و جلعَلى أحمَدَ، كَما صَلّى بِهِ [عَلى]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَليلِهِ إبراهيمَ عليه السلام في كَثيرٍ مِمّا لِأَحمَدَ صلى الله عليه و آله مِنَ البَراهينِ وَالتَّأييدِ، الَّذي خَبَّرَت بِهِ كُتُبُ اللّهِ الأُولى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: فَمِنَ الأَثَرِ المُستَقَرِّ عِندَكَ ـ أبا واثِلَةَ ـ في هذَينِ الاِسمَينِ أنَّهُما لِشَخصَينِ؛ لِنَبِيَّيَّنِ مُرسَلَينِ، في عَصرَينِ مُختَلِفَينِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ العاقِبُ: أجَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَل يَتَخالَجُكَ في ذلِكَ رَيبٌ، أو يَعرِضُ لَكَ فيهِ ظَنٌّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ العاقِبُ: كَلّا وَالمَعبودِ، إنَّ هذا لَأَجلى مِن بُوحٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُوح: الشمس؛ سُمّيت بذلك لظهورها (لسان العرب: ج2 ص416 «بوح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ وأَشارَ لَهُ إلى جِرمِ الشَّمسِ المُستَديرِ ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَكَبَّ حارِثَةُ مُطرِقا وجَعَلَ يَنكُتُ فِي الأَرضِ عَجَبا، ثُمَّ قالَ: إنَّمَا الآفَةُ ـ أيُّهَا الزَّعيمُ المُطاعُ ـ أن يَكونَ المالُ عِندَ مَن يَخزِنُهُ لا مَن يُنفِقُهُ، وَالسِّلاحُ عِندَ مَن يَتَزَيَّنُ بِهِ لا مَن يُقاتِلُ بِهِ، وَالرَّأيُ عِندَ مَن يَملِكُهُ لا مَن يَنصُرُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ العاقِبُ: لَقَد أسمَعتَ ـ يا حُوَيرِثُ ـ فَأَقذَعتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القذع: الخنا والفحش... يقال: قذعته وأقذعته؛ إذا رميته بالفحش وشتمته (الصحاح: ج3 ص1261 «قذع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وطَفِقتَ فَأَقدَمتَ، فَمَهْ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُقسِمُ بِالَّذي قامَتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «قامت به...»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّماواتُ وَالأَرَضونَ بِإِذنِهِ، وغَلَبَتِ الجَبابِرَةُ بِأَمرِهِ، إنَّهُمَا اسمانِ مُشتَقّانِ لِنَفسٍ واحِدَةٍ ولِنَبِيٍّ واحِدٍ ورَسولٍ واحِدٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «واحد لنبي وواحد رسول واحد» بدل «ولنبي واحد ورسول واحد»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أنذَرَ بِهِ موسَى بنُ عِمرانَ، وبَشَّرَ بِهِ عيسَى بنُ مَريَمَ، ومِن قَبلِهِما أشارَ بِهِ صُحُفُ إبراهيمَ عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَضاحَكَ السَّيِّدُ؛ يُري قَومَهُ ومَن حَضَرَهُم أنَّ ضِحكَهُ هُزءٌ مِن حارِثَةَ وتَعَجُّبٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَانتَشَطَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النشط: اللسع باختلاسٍ وسرعةٍ، وكلّ شيء اختُلس فقد انتشط (الفائق في غريب الحديث: ج2 ص277 «ضحضح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاقِبُ مِن ذلِكَ، فَأَقبَلَ عَلى حارِثَةَ مُؤَنِّبا فَقالَ: لا يَغرُركَ باطِلُ أبي قُرَّةَ، فَإِنَّهُ وإن ضَحِكَ لَكَ فَإِنَّما يَضحَكُ مِنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: لَئِن فَعَلَها لِأَنَّها لِاءِحدَى الدَّهارِسِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدهارِسُ: الدواهي (لسان العرب: ج6 ص89 «دهرس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو سوءٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «أو سوءة» بدل «أو سوء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أفَلَم تَتَعَرَّفا ـ راجَعَ اللّهُ بِكُما ـ مِن مَوروثِ الحِكمَةِ: «لا يَنبَغي لِلحَكيمِ أن يَكونَ عَبّاسا في غَيرِ أدَبٍ، ولا ضَحّاكا في غَيرِ عَجَبٍ»؟ أ وَلَم يَبلُغكُما عَن سَيِّدِكُمَا المَسيحِ عليه السلام قالَ: «فَضِحكُ العالِمِ في غَيرِ حينِهِ غَفلَةٌ مِن قَلبِهِ، أو سَكرَةٌ ألهَتهُ عَمّا في غَدِهِ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ السَّيِّدُ: يا حارِثَةُ! إنَّهُ لا يَعيشُ ـ وَاللّهِ ـ أحَدٌ بِعَقلِهِ حَتّى يَعيشَ بِظَنِّهِ، وإذا أنَا لَم أعلَم إلّا ما رَوَيتُ فَلا عَلِمتُ، أوَلَم يَبلُغكَ أنتَ عَن سَيِّدِنَا المَسيحِ ـ عَلَينا سَلامُهُ ـ أنَّ للّهِِ عِبادا ضَحِكوا جَهرا مِن سَعَةِ رَحمَةِ رَبِّهِم، وبَكَوا سِرّا مِن خيفَةِ رَبِّهِم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا كانَ هذا فَنَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما هُنا فَليَكُن مَراجِمَ ظُنونِكَ بِعِبادِ رَبِّكَ، وعُد بِنا إلى ما نَحنُ بِسَبيلِهِ، فَقَد طالَ التَّنازُعُ وَالخِصامُ بَينَنا يا حارِثَةُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وكانَ هذا مَجلِسا ثالِثا في يَومٍ ثالِثٍ مِنِ اجتِماعِهِم لِلنَّظَرِ في أمرِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ السَّيِّدُ: يا حارِثَةُ، ألَم يُنبِئكَ أبو واثِلَةَ بِأَفصَحِ لَفظٍ اختَرَقَ اُذُنا، ودَعا ذلِكَ بِمِثلِهِ مُخبِرا، فَأَلقاكَ مَعَ غرماتك&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «عزماتك» بدل «غرماتك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمَوارِدِهِ حَجَرا؟ وها أنَا ذا اُؤَكِّدُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «... حجرا وهاجما أنا ذا آكد»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكَ التَّذكِرَةَ بِذلِكَ مِن مَعدِنٍ ثالِثٍ، فَأَنشُدُكَ اللّهَ وما أنزَلَ إلى كَلِمَةٍ مِن كَلِماتِهِ، هَل تَجِدُ فِي الزّاجِرَةِ المَنقولَةِ مِن لِسانِ أهلِ سورِيا إلى لِسانِ العَرَبِ، يَعني صَحيفَةَ شَمعونَ بنِ حَمّونَ الصَّفَا الَّتي تَوارَثَها عَنهُ أهلُ النَّجرانِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ السَّيِّدُ: أ لَم يَقُل ـ بَعدَ نَبذٍ طَويلٍ مِن كَلامٍ ـ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإذا طبّقت وقُطِّعَتِ الأَرحامُ، وعَفَتِ الأَعلامُ، بَعَثَ اللّهُ عَبدَهُ الفارِقليطا بِالرَّحمَةِ وَالمَعدِلَةِ. قالوا: ومَا الفارِقليطا يا مَسيحَ اللّهِ؟ قالَ: أحمَدُ النَّبِيُّ الخاتِمُ الوارِثُ، ذلِكَ الَّذي يُصَلّى عَلَيهِ حَيّا ويُصَلّى عَلَيهِ بَعدَما يَقبِضُهُ إلَيهِ، بِابنِهِ الطّاهِرِ الخايِرِ، يَنشُرُهُ اللّهُ في آخِرِ الزَّمانِ، بَعدَمَا انقَضَّت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «انفصمت» بدل «انقضّت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُرَى الدّينِ، وخَبَتَ مَصابيحُ النّاموسِ، وأفِلَت نُجومُهُ، فَلا يَلبَثُ ذلِكَ العَبدُ الصّالِحُ إلّا أمَما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمَم: اليسير (النهاية: ج1 ص69 «أمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى يَعودَ الدّينُ بِهِ كَما بَدَأَ، ويُقِرُّ اللّهُ عز و جل سُلطانَهُ في عَبدِهِ، ثُمَّ فِي الصّالِحينَ مِن عَقِبِهِ، ويَنشُرُ مِنهُ حَتّى يَبلُغَ مُلكُهُ مُنقَطَعَ التُّرابِ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: كُلُّ ما قَد أنشَدتُما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار «أشدتما بهذه المأثرة لأحمد وكرّرتما بها القول وهي» بدل «أنشدتما».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَقٌّ، لا وَحشَةَ مَعَ الحَقِّ، ولا اُنسَ في غَيرِهِ، فَمَه؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ السَّيِّدُ: فَإِنَّ مِنَ الحَقِّ أن لا حَظَّ في هذِهِ الأُكرومَةِ لِلأَبتَرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: إنَّهُ لَكَذلِكَ، ولَيسَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أليسَ»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ السَّيِّدُ: إنَّكَ ما عَمِلَت إلّا لُدّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الألَدُّ: الخصم الجدل الشحيح الذي لا يزيغ إلى الحقّ، وجمعه لُدّ ولِداد (لسان العرب: ج3 ص391 «لدد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ألَم يُخبِرنا سَفرُنا وأَصحابُنا فيما تَجَسَّسنا مِن خَبَرِهِ، أنَّ وَلَدَيهِ الذَّكَرَينِ ـ القُرَشِيَّةَ وَالقِبطِيَّةَ ـ بادا، وغودِرَ مُحَمَّدٌ كَقَرنِ الأَعضَبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعضب: المكسور القرن الداخل، والأعضب من الرجال: الذي ليس له أخٌ ولا أحد (لسان العرب: ج1 ص609 «عضب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، موفٍ عَلى ضَريحِهِ، فَلَو كانَ لَهُ بَقِيَّةٌ لَكانَ لَكَ بِذلِكَ مَقالاً، إذا وَلَّت أنباؤُهُ الَّذي تَذكُرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: العِبَرُ ـ لَعَمرُو اللّهِ ـ كَثيرَةٌ، وَالاِعتِبارُ بِها قَليلٌ، وَالدَّليلُ موفٍ عَلى سُنَنِ السَّبيلِ إن لَم يَعشُ عَنهُ ناظِرٌ، وكَما أنَّ أبصارَ الرَّمِدَةِ لا تَستَطيعُ النَّظَرَ في قُرصِ الشَّمسِ لِسُقمِها، فَكَذلِكَ البَصائِرُ القَصيرَةُ لا تَتَعَلَّقُ بِنورِ الحِكمَةِ لِعَجزِها، ألا ومَن كانَ كَذلِكَ فَلَستُماهُ ـ وأَشارَ إلَى السَّيِّدِ وَالعاقِبِ ـ إنَّكُما ـ ويَمينُ اللّهِ ـ لَمَحجوجانِ بِما آتاكُمَا اللّهُ عز و جل مِن ميراثِ الحِكمَةِ، وَاستَودَعَكُما مِن بَقايَا الحُجَّةِ، ثُمَّ بِما أوجَبَ لَكُما مِنَ الشَّرَفِ وَالمَنزِلَةِ فِي النّاسِ، فَقَد جَعَلَ اللّهُ عز و جل مَن آتاهُ سُلطانا مُلوكا لِلنّاسِ وأَربابا، وجَعَلَكُما حَكَما وقُوّاما عَلى مُلوكِ مِلَّتِنا، وذادَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أذدت الرجل: أعنته على ذياد إبله، ورجل ذائد وذوّاد؛ أي حامي الحقيقة (الصحاح: ج2 ص471 «ذود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم يَفزَعونَ إلَيكُما في دينِهِم ولا تَفزَعانِ إلَيهِم، وتَأمُرانِهِم فَيَأتَمِرونَ لَكُما، وحَقٌّ لِكُلِّ مَلِكٍ أو مُوَطَّإِ الأَكنافِ، أن يَتَواضَعَ للّهِِ عز و جلإذ رَفَعَهُ، وأَن يَنصَحَ للّهِِ عز و جل في عِبادِهِ، ولا يَدَّهِنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المداهنة كالمصانعة، والادّهان مثله (الصحاح: ج5 ص2116 «دهن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أمرِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وذَكَرتُما مُحَمَّدا بِما حَكَمَت لَهُ الشَّهاداتُ الصّادِقَةُ، وبَيَّنَتهُ فيهِ الأَسفارُ المُستَحفَظَةُ، ورَأَيتُماهُ مَعَ ذلِكَ مُرسَلاً إلى قَومِهِ لا إلَى النّاسِ جَميعاً، وأَن لَيسَ بِالخاتِمِ الحاشِرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاشِرُ: الذي يُحشَرُ الناس خَلفَهُ وعلى مِلّتِهِ دون مِلَّةِ غيره (النهاية: ج1 ص388 «حشر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَا الوارِثِ العاقِبِ؛ لِأَنَّكُما زَعَمتُماهُ أبتَرَ، ألَيسَ كَذلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أ رَأَيتُكُما لَو كانَ لَهُ بَقِيَّةٌ وعَقِبٌ هَل كُنتُما مُمتَرِيانِ ـ لِما تَجِدانِ وبِما تُكَذِّبانِ مِنَ الوَراثَةِ وَالظُّهورِ عَلَى النَّواميسِ ـ أنَّهُ النَّبِيُّ الخاتِمُ، وَالمُرسَلُ إلى كافَّةِ البَشَرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَلَيسَ هذَا القيلُ لِهذِهِ الحالِ مَعَ طولِ اللَّوائِمِ وَالخَصائِمِ عِندَكُما مُستَقَرّا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: أجَل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اللّهُ أكبَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: كَبَّرتَ كَبيرا، فَما دَعاكَ إلى ذلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: الحَقُّ أبلَجُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلوج: الإشراق... وصبح أبلج؛ أي مشرق مضيء (الصحاح: ج1 ص300 «بلج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالباطِلُ لَجلَجٌ، ولَنَقلُ ماءِ البَحرِ ولَشَقُّ الصَّخرِ أهوَنُ مِن إماتَةِ ما أحياهُ اللّهُ عز و جل وإحياءِ ما أماتَهُ. الآنَ فَاعلَما أنَّ مُحَمَّدا غَيرُ أبتَرٍ، وأنَّهُ الخاتِمُ الوارِثُ، وَالعاقِبُ الحاشِرُ حَقّا، فَلا نَبِيَّ بَعدَهُ، وعَلى اُمَّتِهِ تَقومُ السّاعَةُ، ويَرِثُ اللّهُ الأَرضَ ومَن عَلَيها، وأَنَّ مِن ذُرِّيَّتِهِ الأَميرُ الصّالِحُ الَّذي بَيَّنتُما ونَبَأّتُما أنَّهُ يَملِكُ مَشارِقَ الأَرضِ ومَغارِبَها، ويُظهِرُهُ اللّهُ عز و جلبِالحَنيفِيَّةِ الإِبراهيمِيَّةِ عَلَى النَّواميسِ كُلِّها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: أولى لَكَ يا حارِثَةُ! لَقَد أغفَلناكَ، وتَأبى إلّا مُراوَغَةً كَالثَّعالِبَةِ، فَما تَسأَمُ المُنازَعَةَ، ولا تَمَلُّ مِنَ المُراجَعَةِ، ولَقَد زَعَمتَ مَعَ ذلِكَ عَظيما! فَما بُرهانُكَ بِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أما ـ وجَدِّكُما ـ لَأُنَبِئُّكُما بِبُرهانٍ يُجيرُ مِنَ الشُّبهَةِ، ويُشفى بِهِ جَوَى الصُّدورِ. ثُمَّ أقبَلَ عَلى أبي حارِثَةَ حُصَينِ بنِ عَلقَمَةَ شَيخِهِم واُسقُفِّهِمُ الأَوَّلِ، فَقالَ: إن رَأَيتَ أيُّهَا الأَبُ الأَثيرُ أن تُؤنِسَ قُلوبَنا وتُثلِجَ صُدورَنا بِإِحضارِ الجامِعَةِ وَالزّاجِرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وكانَ هذَا المَجلِسُ الرّابِعُ مِنَ اليَومِ الرّابِعِ، وذلِكَ لَمّا حَلَّقَتِ الشَّمسُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وذلك لمّا خَلَّقَتِ الأرضُ ورَكَدَتِ الشمسُ» وما في المتن أثبتناه من بحار الأنوار. وتحليق الشمس: ارتفاعها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وفي زَمَنِ قَيظٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القيظ: صميم الصيف (لسان العرب: ج7 ص456 «قيظ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَديدٍ، فَأَقبَلا عَلى حارِثَةَ فَقالا: أرجِ هذا إلى غَدٍ؛ فَقَد بَلَغَتِ القُلوبُ مِنّا الصُّدورَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَفَرَّقوا عَلى إحضارِ الزّاجِرَةِ وَالجامِعَةِ مِن غَدٍ، لِلنَّظَرِ فيهِما وَالعَمَلِ بِما يَتَراءانِ مِنهُما. فَلَمّا كانَ مِنَ الغَدِ صارَ أهلُ نَجرانَ إلى بِيعَتِهِم؛ لِاعتِبارِ ما أجمَعَ صاحِباهُم مَعَ حارِثَةَ عَلَى اقتِباسِهِ وتَبَيُّنِهِ مِنَ الجامِعَةِ، ولَمّا رَأَى السَّيِّدُ وَالعاقِبُ اجتِماعَ النّاسِ لِذلِكَ، قُطِعَ بِهِما؛ لِعِلمِهِما بِصَوابِ قَولِ حارِثَةَ، وَاعتَرَضاهُ لِيَصُدّانِهِ عَن تَصَفُّحِ الصُّحُفِ عَلى أعيُنِ النّاسِ، وكانا مِن شَياطينِ الإِنسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ السَّيِّدُ: إنَّكَ قَد أكثَرتَ وأَملَلتَ، قُضَّ الحَديثَ لَنا مَعَ قَصِّهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا وردتا في المصدر: «قضّ... قصّه»، وفي بحارالأنوار: «فضَّ... فضّه»، وفي بعض النسخ «قصّ». والقَضّ: الكسر، واستعمل في سرعة الإرسال. وكذلك الفَضّ فهو بمعنى الكسر أيضا (راجع: الفائق في غريب الحديث: ج3 ص107 «قضض» و ج2 ص323 «فضض»). وأمّا القصّ فمعلوم. وعلى أيّ حال فالمراد: اقطع الحديث في هذا الأمر فقد أكثرت فيه وأمللت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ودَعنا مِن تِبيانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ حارِثَةُ: وهَل هذا إلّا مِنكَ وصاحِبِكَ؟ فَمِنَ الآنِ فَقولا ما شِئتُما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ العاقِبُ: ما مِن مَقالٍ إلّا قُلنا، وسَنَعودُ فَنُخَبِّرُ بَعضَ ذلِكَ تَخبيرا، غَيرَ كاتِمينَ للّهِِ عز و جل مِن حُجَّةٍ، ولا جاحِدينَ لَهُ آيَةً، ولا مُفتَرينَ مَعَ ذلِكَ عَلَى اللّهِ عز و جل لِعَبدٍ أنَّهُ مُرسَلٌ مِنهُ ولَيسَ بِرَسولِهِ، فَنَحنُ نَعتَرِفُ ـ يا هذا ـ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله أنَّهُ رَسولٌ مِنَ اللّهِ عز و جلإلى قَومِهِ مِن بَني إسماعيلَ عليه السلام، في غَيرِ أن تَجِبَ لَهُ بِذلِكَ عَلى غَيرِهِم مِن عُربِ النّاسِ ولا أعاجِمِهم تِباعَةٌ ولا طاعَةٌ، بِخُروجٍ لَهُ عَن مِلَّةٍ ولا دُخولٍ مَعَهُ في مِلَّةٍ، إلَا الإِقرارَ لَهُ بِالنُّبُوَّةِ وَالرِّسالَةِ إلى أعيانِ قَومِهِ ودينِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: وبِم شَهِدتُما لَهُ بِالنُّبُوَّةِ وَالأَمرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: حَيثُ جاءَتنا فيهِ البَيِّنَةُ مِن تَباشيرِ الأَناجيلِ وَالكُتُبِ الخالِيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مُنذُ وَجَبَ هذا لِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله عَلَيكُما في طَويلِ الكَلامِ وقَصيِرهِ، وبَدئِهِ وعَودِهِ، فَمِن أينَ زَعَمتُما أنَّهُ لَيسَ بِالوارِثِ الحاشِرِ، ولَا المُرسَلِ إلى كافَّةِ البَشَرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: لَقَد عَلِمتَ وعَلِمنا، فَما نَمتَري بِأَنَّ حُجَّةَ اللّهِ عز و جل لَم يَنتَهِ أمرُها، وأَنَّها كَلِمَةُ اللّهِ جارِيَةٌ فِي الأَعقابِ مَا اعتَقَبَ اللَّيلُ وَالنَّهارُ وما بَقِيَ مِنَ النّاسِ شَخصانِ، وقَد ظَنَنّا مِن قَبلُ أنَّ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله رَبُّها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربّ كلّ شيء: مالكه (الصحاح: ج1 ص130 «ربب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَنَّهُ القائِدُ بِزِمامِها، فَلَمّا أعقَمَهُ اللّهُ عز و جل بِمَهلِكِ الذُّكورَةِ مِن وُلدِهِ عَلِمنا أنَّهُ لَيسَ بِهِ؛ لِأَنَّ مُحَمَّدا أبتَرُ، وحُجَّةَ اللّهِ عز و جل الباقِيَةَ ونَبِيَّهُ الخاتِمَ ـ بِشَهادَةِ كُتُبِ اللّهِ عز و جل المُنزَلَةِ ـ لَيسَ بِأَبتَرَ، فَإِذاً هُوَ نَبِيٌّ يَأتي ويُخلَدُ بَعدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله، اشتُقَّ اسمُهُ مِنِ اسمِ مُحَمَّدٍ، وهُوَ أحمَدُ الَّذي نَبَّأَ المَسيحُ عليه السلام بِاسمِهِ وبِنُبُوَّتِهِ ورِسالاتِهِ الخاتِمَةِ، ويَملِكُ ابنُهُ القاهِرُ الجامِعَةَ لِلنّاسِ جَميعا عَلى ناموسِ اللّهِ عز و جل الأَعظَمِ، لَيسَ بِمَظهَرَةِ دينِهِ ولكِنَّهُ مِن ذُرِّيَّتِهِ وعَقِبِهِ، يَملِكُ قُرَى الأَرضِ وما بَينَهُما مِن لوبٍ وسَهلٍ وصَخرٍ وبَحرٍ، مُلكا مُوَرَّثا مُوَطَّأً، وهذا نَبَأٌ أحاطَت سَفَرَةُ الأَناجيلِ بِهِ عِلما، وقَد أوسَعناكَ بِهذَا القيلِ سَمعا، وعُدنا لَكَ بِهِ آنِفَةً بَعدَ سالِفَةٍ، فَما إربُكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرب: الحاجة (الصحاح: ج1 ص87 «إرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى تِكرارِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ حارِثَةُ: قَد أعلَمُ أنّي وإيّاكُما في رَجعٍ مِنَ القَولِ مُنذُ ثَلاثٍ؛ وما ذاكَ إلّا لِيَذكُرَ ناسٍ ويَرجِعَ فارِطٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرط في الأمر يفرط فرطا: أي قصّر فيه وضيّعه حتّى فات (الصحاح: ج3 ص1148 «فرط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَظهَرَ لَنَا الكَلِمُ. وذَكَرتُما نَبِيَّينِ يُبعَثانِ يَعتَقِبانِ بَينَ مَسيحِ اللّهِ عز و جل وَالسّاعَةِ؛ قُلتُما: وكِلاهُما مِن بَني إسماعيلَ، أوَّلُهُما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أوّلهم»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مُحَمَّدٌ بِيَثرِبَ، وثانيهِما: أحمَدُ العاقِبُ. وأَمّا مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله ـ أخو قُرَيشٍ ـ هذَا القاطِنُ بِيَثرِبَ فَأَنَا به&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فآياته» بدل «فأنا به»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَقٌّ مُؤمِنٌ، أجَل وهُوَ ـ وَالمَعبودِ ـ أحمَدُ الَّذي نَبَّأَت بِهِ كُتُبُ اللّهِ عز و جل، ودَلَّت عَلَيهِ آياتُهُ، وهُوَ حُجَّةُ اللّهِ عز و جل، ورَسولُهُ صلى الله عليه و آله الخاتِمُ الوارِثُ حَقّا، ولا نُبُوَّةَ ولا رَسولَ للّهِِ عز و جلولا حُجَّةَ بَينَ ابنِ البَتولِ وَالسَّاعَةِ غَيرُهُ، بَلى ومَن كانَ مِنهُ مِنِ ابنَتِهِ البُهلولَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُهلول: العزيز الجامع لكلّ خير. والبُهلول ـ أيضا ـ: الحَييّ الكريم (لسان العرب: ج11 ص73 «بهل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصِّدّيقَةِ، فَأَنتُما بِبَلاغِ اللّهِ إلَيكُما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لكنّكما»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن نُبُوَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله في أمرٍ مُستَقَرٍّ، ولَولَا انقِطاعِ نَسلِهِ لَمَا ارتَبتُما فيما زَعَمتُما بِهِ أنَّهُ السّابِقُ العاقِبُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: أجَل، إنَّ ذلِكَ لَمِن أكبَرِ أماراتِهِ عِندَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَنتُما ـ وَاللّهِ ـ فيما تَزعُمانِ مِن نَبِيٍّ ثانٍ مِن بَعدِهِ في أمرٍ مُلتَبَسٍ، وَالجامِعَةُ تَحكُمُ في ذلِكَ بَينَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَنادَى النّاسُ مِن كُلِّ ناحِيَةٍ، وقالوا: الجامِعَةَ ـ يا أبا حارِثَةَ! ـ الجامِعَةَ؛ وذلِكَ لِما مَسَّهُم في طولِ تَحاوُرِ الثَّلاثَةِ مِنَ السَّأمَةِ وَالمَلَلِ، وظَنَّ القَومُ مَعَ ذلِكَ أنَّ الفَلجَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفلج: الظفر والفوز (الصحاح: ج1 ص335 «فلج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِصاحِبَيهِما لِما كانا يَدَّعِيانِ في تِلكَ المَجالِسِ مِن ذلِكَ. فَأَقبَلَ أبو حارِثَةَ إلى عِلجٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِلجُ: الرجل القويّ الضخم (النهاية: ج3 ص286 «علج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واقِفٍ مِنهُ [أمَما]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزيادة من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: اِمضِ يا غُلامُ فَائتِ بِها. فَجاءَ بِالجامِعَةِ يَحمِلُها عَلى رَأسِهِ وهُوَ لا يَكادُ يَتَماسَكُ بِها لِثِقَلِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحَدَّثَني رَجُلُ صِدقٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلُ صِدقٍ: أي نِعمَ الرجل هو. ورَجُلٌ صَدقٌ: نقيض رَجلٌ سَوءٌ (راجع: لسان العرب: ج10 ص194 «صدق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النَّجرانِيَّةِ ـ مِمَّن كانَ يَلزَمُ السَّيِّدَ وَالعاقِبَ، ويَحِفُّ لَهُما في بَعضِ اُمورِهِما، ويَطَّلِعُ عَلى كَثيرٍ مِن شَأنِهِما ـ قالَ: لَمّا حَضَرَتِ الجامِعَةُ بَلَغَ ذلِكَ مِنَ السَّيِّدِ وَالعاقِبِ كُلَّ مَبلَغٍ؛ لِعِلمِهِما بِما يَهجُمانِ عَلَيهِ في تَصَفُّحِهِما مِن دَلائِلِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وصِفَتِهِ، وذِكرِ أهلِ بَيتِهِ وأَزواجِهِ وذُرِّيَّتِهِ، وما يَحدُثُ في اُمَّتِهِ وأَصحابِهِ مِن بَوائِقِ الاُمورِ مِن بَعدِهِ إلى فَناءِ الدُّنيا وَانقِطاعِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلَ أحَدُهُما عَلى صاحِبِهِ فَقالَ: هذا يَومٌ ما بورِكَ لَنا في طُلوعِ شَمسِهِ! لَقَد شَهِدَتهُ أجسامُنا وغابَت عَنهُ آراؤُنا بِحُضورِ طَغامِنا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «طغاتنا»، والتصويب من بحار الأنوار. والطَّغام: أوغاد الناس وأرذالهم (تاج العروس: ج17 ص441 «طغم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسَفَلَتِنا، ولَقَلَّما شَهِدَ سُفَهاءُ قَومٍ مَجمَعَةً إلّا كانَت لَهُمُ الغَلَبَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الآخَرُ: فَهُم شَرُّ غالِبٍ لِمَن غَلَبَ، إنَّ أحَدَهُم لَيُفيقُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «ليفتق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِأَدنى كَلِمَةٍ، ويَفسُدُ في بَعضِ ساعَةٍ، ما لا يَستَطيعُ الآسِي الحَليمُ لَهُ رَتقا، ولَا الخَوَلِيُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَوَلّيُّ: القَيِّمُ بأمر الإبل وإصلاحها، من التخوّل: التعهّدُ وحسنُ الرعاية (النهاية: ج2 ص88 «خول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفيسُ إصلاحا لَهُ في حَولٍ مُحَرَّمٍ؛ ذلِكَ لِأَنَّ السَّفيهَ هادِمٌ وَالحَليمَ بانٍ، وشَتّانَ بَينَ البِناءِ وَالهَدمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَانتَهَزَ حارِثَةُ الفُرصَةَ فَأَرسَلَ في خُفيَةٍ وسِرٍّ إلَى النَّفَرِ مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَاستَحضَرَهُمُ استِظهارا بِمَشهَدِهِم، فَحَضَروا، فَلَم يَستَطِعِ الرَّجُلانِ فَضَّ ذلِكَ المَجلِسِ ولا إرجاءَهُ، وذلِكَ لِما تَبَيَّنا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بيّنا»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن تَطَلُّعِ عامَّتِهِما مِن نَصارى نَجرانَ إلى مَعرِفَةِ ما تَضَّمَنَتِ الجامِعَةُ مِن صِفَةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَانبِعاثِهِم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وانبعاث»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ مَعَ حُضورِ رُسُلِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِذلِكَ، وتَأليبِ حارِثَةَ عَلَيهِما فيهِ، وصَغوِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَغا إليه: مالَ (لسان العرب: ج14 ص461 «صغا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبي حارِثَةَ شَيخِهِم إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قالَ لي ذلِكَ الرَّجُلُ النَّجرانِيُّ: فَكانَ الرَّأيُ عِندَهُما أن يَنقادا لِما يُدهِمُهُما مِن هذَا الخَطبِ، ولا يُظهِرانِ شِماسا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمسَ لي فلانٌ: إذا أبدى لك عداوتَه (الصحاح: ج3 ص940 «شمس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُ و لا نُفورا؛ حَذارِ أن يُطرَقا الظِّنَّة فيهِ إلَيهِما، وأَن يَكونا أيضا أوَّلَ مُعتَبِرٍ لِلجامِعَةِ ومُستَحِثٍّ لَها؛ لِئَلّا يُفتاتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلانٌ لا يُفتاتُ عليه: أي لا يُعمل شيءٌ دونَ أمرِه (الصحاح: ج1 ص260 «فوت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في شَيءٍ مِن ذاكَ المَقامِ وَالمَنزِلَةِ عَلَيهِما، ثُمَّ يَستبينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «يستبينان» بدل «يستبين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّ الصَّوابَ فِي الحالِ ويَستَنجِدانِهِ لِيَأخُذانِ بِمَوجِبِهِ. فَتَقَدَّما لِما تَقَدَّمَ في أنفُسِهِما مِن ذلِكَ إلَى الجامِعَةِ ـ وهِيَ بَينَ يَدَي أبي حارِثَةَ ـ، وحاذاهُما حارِثَةُ بنُ أثالٍ، وتَطاوَلَت إلَيهِما فيهِ الأَعناقُ، وحَفَّت رُسُلُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَرَ أبو حارِثَةَ بِالجامِعَةِ فَفُتِحَ طَرَفُها، وَاستُخرِجَ مِنها صَحيفَةُ آدَمَ الكُبرَى المُستَودَعَةُ عِلمَ مَلَكوتِ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ جَلالُهُ، وما ذَرَأَ وما بَرَأَ في أرضِهِ وسَمائِهِ، وما وَصَلَهُما جَلَّ جَلالُهُ بِهِ مِن ذِكرِ عالَمَيهِ؛ وهِيَ الصَّحيفَةُ الَّتي وَرِثَها شَيثٌ مِن أبيهِ آدَمَ عليه السلام، عَمّا دَعا مِنَ الذِّكرِ المَحفوظِ. فَقَرَأَ القَومُ السَّيِّدُ وَالعاقِبُ وحارِثَةُ فِي الصَّحيفَةِ؛ تَطَلُّبا لِما تَنازَعوا فيهِ مِن نَعتِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وصِفَتِهِ، ومَن حَضَرَهُم يَومَئِذٍ مِنَ النّاسِ إلَيهِم، مُضِجّونَ مُرتَقِبونَ لِما يُستَدرَكُ مِن ذِكرى ذلِكَ، فَأَلفَوا فِي المِسباحِ الثّاني مِن فَواصِلِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فواصلهما»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، أنَا اللّهُ لا إلهَ إلّا أنَا الحَيُّ القَيّومُ، مُعَقِّبُ الدُّهورِ، وفاصِلُ الاُمورِ، سَبَقتُ بِمَشِيَّتِي الأَسبابَ، وذَلَّلتُ بِقُدرَتِي الصِّعابَ، فَأَنَا العَزيزُ الحَكيمُ، الرَّحمنُ الرَّحيمُ، اِرحَم تُرحَم، سَبَقَت رَحمَتي غَضَبي، وعَفوي عُقوبَتي، خَلَقتُ عِبادي لِعِبادَتي، وأَلزَمتُهُم حُجَّتي، ألا إنّي باعِثٌ فيهِم رُسُلي، ومُنزِلٌ عَلَيهِم كُتُبي، اُبرِمُ ذلِكَ مِن لَدُن أوَّلِ مَذكورٍ مِن بَشَرٍ، إلى أحمَدَ نَبِيّي وخاتِمِ رُسُلي، ذاكَ الَّذي أجعَلُ عَلَيهِ صَلَواتي، وأسلُكُ في قَلبِهِ بَرَكاتي، وبِهِ اُكمِلُ أنبِيائي ونُذُري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ آدَمُ عليه السلام: إلهي! مَن هؤُلاءِ الرُّسُلُ؟ ومَن أحمَدُ هذَا الَّذي رَفَعتَ وشَرَّفتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كُلٌّ مِن ذُرِّيَّتِكَ، وأَحمَدُ عاقِبُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَبِّ! بِما أنتَ باعِثُهُم ومُرسِلُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِتَوحيدي، ثُمَّ اُقَفّي ذلِكَ بِثَلاثِمِئَةٍ وثَلاثينَ شَريعَةً، أنظُمُها واُكمِلُها لِأَحمَدَ جَميعا، فَأَذِنتُ لِمَن جاءَني بِشَريعَةٍ مِنها مَعَ الإِيمانِ بي وبِرُسُلي أن اُدخِلَهُ الجَنَّةَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ذَكَرَ ما جُملَتُهُ أنَّ اللّهَ تَعالى عَرَضَ عَلى آدَمَ عليه السلام مَعرِفَةَ الأَنبِياءِ عليهم السلام وذُرِّيَّتِهِم، ونَظَرَ إلَيهِم آدَمُ، ثُمَّ قالَ ما هذا لَفظُهُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثُمَّ نَظَرَ آدَمُ عليه السلام إلى نورٍ قَد لَمَعَ فَسَدَّ الجَوَّ المُنخَرِقَ، فَأَخَذَ بِالمَطالِعِ مِنَ المَشارِقِ، ثُمَّ سَرى كَذلِكَ حَتّى طَبَّقَ المَغارِبَ، ثُمَّ سَما حَتّى بَلَغَ مَلَكوتَ السَّماءِ، فَنَظَرَ فَإِذا هُوَ نورُ مُحَمَّدٍ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وإذَا الأَكنافُ بِهِ قَد تَضَوَّعَت طيبا، وإذا أنوارٌ أربَعَةٌ قَدِ اكتَنَفَتَهُ عَن يَمينِهِ وشِمالِهِ ومِن خَلفِهِ وأَمامِهِ، أشبَهُ شَيءٍ بِهِ أرجا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأرج والأريج: توهّج ريح الطيب (الصحاح: ج1 ص298 «أرج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ونورا، ويَتلوها أنوارٌ مِن بَعدِها تَستَمِدُّ مِنها، وإذا هِيَ شَبيهَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «شبيه»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها في ضِيائِها وعِظَمِها ونَشرِها، ثُمَّ دَنَت مِنها فَتَكَلَّلَت عَلَيها وحَفَّت بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ونَظَرَ فَإِذا أنوارٌ مِن بَعدِ ذلِكَ في مِثلِ عَدَدِ الكَواكِبِ، ودونَ مَنازِلِ الأَوائِلِ جِدّا جِدّا، وبَعضُ هذِهِ أضوَأُ مِن بَعضٍ، وهِيَ في ذلِكَ مُتَفاوِتَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «متفاوتون»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِدّا، ثُمَّ طَلَعَ عَلَيهِ سَوادٌ كَاللَّيلِ وكَالسَّيلِ، يَنسِلونَ مِن كُلِّ وِجهَةٍ وأَوبٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وأرب»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَقبَلوا كَذلِكَ حَتّى مَلَؤُوا القاعَ وَالأَكَمَ، فَإِذا هُم أقبَحُ شَيءٍ صُوَرا وهَيئَةً، وأَنتَنُهُ ريحا، فَبَهَرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُهر ـ بالضمّ ـ: تتابع النفس، وبالفتح المصدر، يقال: بَهَرَه الحملُ يَبهره بهرا؛ أي أوقع عليه البهر فانبهر؛ أي تتابع نفسه (الصحاح: ج2 ص598 «بهر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدَمُ عليه السلام ما رَأى مِن ذلِكَ، وقالَ: يا عالِمَ الغُيوبِ وغافِرَ الذُّنوبِ، ويا ذَا القُدرَةِ القاهِرَةِ وَالمَشِيَّةِ الغالِبَةِ! مَن هذَا الخَلقُ السَّعيدُ الَّذي كَرَّمتَ ورَفَعتَ عَلَى العالَمينَ، ومَن هذِهِ الأَنوارُ المُنيفَةُ المُكتَنِفَةُ لَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ: يا آدَمُ، هذا وهؤُلاءِ وَسيلَتُكَ ووَسيلَةُ مَن أسعَدتُ مِن خَلقي، هؤُلاءِ السّابِقونَ المُقَرَّبونَ وَالشّافِعونَ المُشَفَّعونَ، و هذا أحمَدُ سَيِّدُهُم وسَيِّدُ بَرِيَّتِي، اختَرتُهُ بِعِلمي، وَاشتَقَقتُ اسمَهُ مِن اِسمي، فَأَنَا المَحمودُ وهُوَ مُحَمَّدٌ، وهذا صِنوُهُ ووَصِيُّهُ، آزَرتُهُ بِهِ، وجَعَلتُ بَرَكاتي وتَطهيري في عَقِبِهِ، وهذِهِ سَيِّدَةُ إمائي وَالبَقِيَّةُ في عِلمي مِن أحمَدَ نَبِيّي، وهذانِ السِّبطانِ وَالخَلَفانِ لَهُم، وهذِهِ الأَعيانُ المُضارِعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المضارعة: المشابهة (الصحاح: ج3 ص1249 «ضرع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نورُها أنوارَهُم بَقِيَّةٌ مِنهُم، ألا إنَّ كُلّاً اصطَفَيتُ وطَهَّرتُ، وعَلى كُلٍّ بارَكتُ وتَرَحَّمتُ، فَكُلّاً بِعِلمي جَعَلتُ قُدوَةَ عِبادي ونورَ بِلادي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ونَظَرَ فَإِذا شَبَحٌ في آخِرِهِم يَزهَرُ في ذلِكَ الصَّفيحِ كَما يَزهَرُ كَوكَبُ الصُّبحِ لِأَهلِ الدُّنيا، فَقالَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: وبِعَبدي هذَا السَّعيدِ أفُكُّ عَن عِبادِي الأَغلالَ، وأَضَعُ عَنهُمُ الآصارَ، وأَملَأُ أرضي بِهِ حَنانا و رَأفَةً وعَدلاً، كَما مُلِئَت مِن قَبلِهِ قَسوَةً وقَشعَرِيَّةً وجَوراً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ آدَمُ عليه السلام: رَبِّ! إنَّ الكَريمَ مَن كَرَّمتَ، وإنَّ الشَّريفَ مَن شَرَّفتَ، وحُقَّ ـ يا إلهي ـ لِمَن رَفَعتَ وأَعلَيتَ أن يَكونَ كَذلِكَ، فَيا ذَا النِّعَمِ الَّتي لا تَنقَطِعُ، وَالإِحسانِ الَّذي لا يُجازى ولا يَنفَدُ، بِمَ بَلَغَ عِبادُكَ هؤُلاءِ العالونَ هذِهِ المَنزِلَةَ مِن شَرَفِ عَطائِكَ وعَظيمِ فَضلِكَ وحِبائِكَ، وكَذلِكَ مَن كَرَّمتَ مِن عِبادِكَ المُرسَلينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: إنّي أنَا اللّهُ لا إلهَ إلّا أنَا الرَّحمنُ الرَّحيمُ العَزيزُ الحَكيمُ، عالِمُ الغُيوبِ ومُضمَراتِ القُلوبِ، أعلَمُ ما لَم يَكُن مِمّا يَكونُ كَيفَ يَكونُ، وما لا يَكونُ كَيفَ لَو كانَ يَكونُ، وإنِّي اطَّلَعتُ ـ يا عَبدي ـ في عِلمي عَلى قُلوبِ عِبادي، فَلَم أرَ فيهِم أطوَعَ لي ولا أنصَحَ لِخَلقي مِن أنبِيائي ورُسُلي، فَجَعَلتُ لِذلِكَ فيهِم روحي وكَلِمَتي، وأَلزَمتُهُم عِب ءَ حُجَّتي، وَاصطَفَيتُهُم عَلَى البَرايا بِرِسالَتي ووَحيي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «وولي» بدل «ووحيي»، والتصويب من طبعة دار الكتب الإسلامية و بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ثُمَّ ألقَيتُ بِمَكانَتِهِم تِلكَ في مَنازِلِهِم حَوامَّهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي قرابتهم، من الحميم بمعنى القريب (راجع: الصحاح: ج5 ص1905 «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَوصِياءَهُم مِن بَعدِهم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «بعدي»، وما أثبتناه من طبعة دار الكتب الإسلامية. وفي بحار الأنوار: «مِن بَعدُ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فَأَلحَقتُهُم بِأَنبِيائي ورُسُلي، وجَعَلتُهُم مِن بَعدِهِم]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَدائِعَ حُجَّتي، وَالسّادَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في طبعة دار الكتب الإسلامية: «والاُساةَ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بَرِيَّتي؛ لِأَجبُرَ بِهِم كَسرَ عِبادي، واُقيمَ بِهِم أَوَدَهُم، ذلِكَ أنّي بِهِم وبِقُلوبِهِم لَطيفٌ خَبيرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اطَّلَعتُ عَلى قُلوبِ المُصطَفَينَ مِن رُسُلي، فَلَم أجِد فيهِم أطوَعَ ولا أنصَحَ لِخَلقي مِن مُحَمَّدٍ خِيَرَتي وخالِصَتي، فَاختَرتُهُ عَلى عِلمٍ، ورَفَعتُ ذِكرَهُ إلى ذِكري، ثُمَّ وَجَدتُ قُلوبَ حامَّتِهِ اللّاتي مِن بَعدِهِ عَلى صِبغَةِ قَلبِهِ، فَأَلحَقتُهُم بِهِ، وجَعَلتُهُم وَرَثَةَ كِتابي ووَحيي، وأَوكارَ حِكمَتي ونوري، وآلَيتُ بي ألّا اُعَذِّبَ بِناري مَن لَقِيَني مُعتَصِما بِتَوحيدي، وحَبلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «وجعل»، والتصويب من طبعة دار الكتب الإسلامية وبحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَوَدَّتِهِم أبَدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أمَرَهُم أبو حارِثَةَ أن يَصيروا إلى صَحيفَةِ شَيثٍ الكُبرَى، الَّتِي انتَهى ميراثُها إلى إدريسَ النَّبِيِّ عليه السلام، قالَ: وكانَ كِتابَتُها بِالقَلَمِ السُّريانِيِّ القَديمِ، وهُوَ الَّذي كُتِبَ بِهِ مِن بَعدِ نوحٍ عليه السلام مِن مُلوكِ الهياطلة وهُمُ النَّمادِرَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاقتَصَّ القَومُ الصَّحيفَةَ وأَفضَوا مِنها إلى هذَا الرَّسمِ، قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اِجتَمَعَ إلى إدريسَ عليه السلام قَومُهُ وصَحابَتُهُ ـ وهُوَ يَومَئِذٍ في بَيتِ عِبادَتِهِ مِن أرضِ كوفانَ ـ فَخَبَّرَهُم فيمَا اقتَصَّ عَلَيهِم، قالَ: إنَّ بَني أبيكُم آدَمَ عليه السلام الصُّلبِيَّةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «لصلبه» بدل «الصلبيّة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وبَني بَنيهِ وذُرِّيَّتَهُ، اختَصَموا فيما بَينَهُم، وقالوا: أيُّ الخَلقِ عِندَكُم أكرَمُ عَلَى اللّهِ عز و جل، وأَرفَعُ لَدَيهِ مَكانَةً، وأَقرَبُ مِنهُ مَنزِلَةً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ بَعضُهُم: أبوكُم آدَمُ عليه السلام؛ خَلَقَهُ اللّهُ عز و جل بِيَدِهِ وأَسجَدَ لَهُ مَلائِكَتَهُ، وجَعَلَهُ الخَليفَةَ في أرضِهِ وسَخَّرَ لَهُ جَميعَ خَلقِهِ. وقالَ آخَرونَ: بَلِ المَلائِكَةُ الَّذينَ لَم يَعصُوا اللّهَ عز و جل. وقالَ بَعضُهُم: لا، بَل رُؤَساءُ المَلائِكَةِ الثَّلاثَةِ: جَبرَئيلُ، وميكائيلُ، وإسرافيلُ عليهم السلام. وقالَ بَعضُهُم: لا، بَل أمينُ اللّهِ جَبرَئيلُ عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانطَلَقوا إلى آدَمَ عليه السلام فَذَكَرُوا الَّذي قالوا وَاختَلَفوا فيهِ، فَقالَ: يا بَنِيَّ! أنَا اُخبِرُكُم بِأَكرَمِ الخَلائِقِ جَميعا عَلَى اللّهِ عز و جل، إنَّهُ ـ وَاللّهِ ـ لَمّا أن نُفِخَ فِيَّ الرّوحُ حَتَّى استَوَيتُ جالِسا، فَبَرَقَ لِيَ العَرشُ العَظيمُ، فَنَظَرتُ فيهِ فَإِذا فيهِ: لا إلهَ إلَا اللّهُ، مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ، فُلانٌ صَفوَةُ اللّهِ، فُلانٌ أمينُ اللّهِ، فُلانٌ خِيَرَةُ اللّهِ عز و جل، فَذَكَرَ عِدَّةَ أسماءٍ مَقرونَةٍ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ آدَمُ: ثُمَّ لَم أرَ فِي السَّماءِ مَوضِعَ أديمٍ ـ أو قالَ: صَفيحٍ ـ مِنها إلّا وفيهِ مَكتوبٌ: لا إلهَ إلَا اللّهُ، وما مِن مَوضِعٍ مَكتوبٌ فيهِ: لا إله إلَا اللّهُ إلّا وفيهِ مَكتوبٌ ـ خَلقا لا خَطّا ـ: مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ، وما مِن مَوضِعٍ فيهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «في» والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَكتوبٌ: مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ إلّا ومَكتوبٌ: فُلانٌ خِيَرَةُ اللّهِ، فُلانُ صَفوَةُ اللّهِ، فُلانٌ أمينُ اللّهِ عز و جل، فَذَكَرَ عِدَّةَ أسماءٍ تَنتَظِمُ حِسابَ المَعدودِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ آدَمُ عليه السلام: فَمُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله ـ يا بَنِيَّ ـ ومَن خُطَّ مِن تِلكَ الأَسماءِ مَعَهُ، أكرَمُ الخَلائِقِ عَلَى اللّهِ تَعالى جَميعا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ذَكَرَ أنَّ أبا حارِثَةَ سَأَلَ السَّيِّدَ وَالعاقِبَ أن يَقِفا عَلى صَلَواتِ إبراهيمَ عليه السلام الَّذي جاءَ بِهَا الأَملاكُ مِن عِندِ اللّهِ عز و جل، فَقَنَعوا بِما وَقَفوا عَلَيهِ فِي الجامِعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو حارِثَةَ: لا، بَل شارِفوها بِأَجمَعِها وأَسبِروها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسبَرَهُ: اِختبره (النهاية: ج2 ص333 «سبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ أصرَمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَرم: أي انقطاع وانقضاء (النهاية: ج3 ص26 «صرم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلمَعذورِ وأَرفَعُ لِحِكَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِحَسَكَة (خ ل). والحَسَكَة: الحِقد والعداوة. يقال: في قلبه عَلَيَّ حَسَكَة: أي ضغن وعداوة (مجمع البحرين: ج1 ص511 «حسك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّدورِ، وأَجدَرُ ألّا تَرتابوا فِي الأَمرِ مِن بَعدُ. فَلَم يَجِدا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «يجد»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ المَصيرِ إلى قَولِهِ مِن بُدٍّ، فَعَمَدَ القَومُ إلى تابوتِ إبراهيمَ عليه السلام، قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وكانَ اللّهُ عز و جل بِفَضلِهِ عَلى مَن يَشاءُ مِن خَلقِهِ، قَدِ اصطَفى إبراهيمَ عليه السلام بِخُلَّتِهِ، وشَرَّفَهُ بِصَلَواتِهِ وبَرَكاتِهِ، وجَعَلَهُ قِبلَةً وإماما لِمَن يَأتي مِن بَعدِهِ، وجَعَلَ النُّبُوَّةَ وَالإِمامَةَ وَالكِتابَ في ذُرِّيَّتِهِ يَتَلَقّاها آخِرٌ عَن أوَّلٍ، ووَرَّثَهُ تابوتَ آدَمَ عليه السلام المُتَضَمِّنَ لِلحِكمَةِ وَالعِلمِ، الَّذي فَضَّلَهُ اللّهُ عز و جل بِهِ عَلَى المَلائِكَةِ طُرّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرَ إبراهيمُ عليه السلام في ذلِكَ التّابوتِ فَأَبصَرَ فيهِ بُيوتا بِعَدَدِ ذَوِي العَزمِ مِنَ الأَنبِياءِ المُرسَلينَ وأَوصِيائِهِم مِن بَعدِهِم، ونَظَرَهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «ونظر» بدل «ونظرهم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا بَيتُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله آخِرَ الأَنبِياءِ، عَن يَمينِهِ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ آخِذٌ بِحُجزَتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصل الحجزة: موضع شدّ الإزار... فاستعار للاعتصام والالتجاء والتمسّك بالشيء والتعلّق به (النهاية: ج1 ص344 «حجز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا شَكلٌ عَظيمٌ يَتَلَألَأُ نورا، فيهِ: هذا صِنوُهُ ووَصِيُّهُ المُؤَيَّدُ بِالنَّصرِ، فَقالَ إبراهيمُ عليه السلام: إلهي وسَيِّدي! مَن هذَا الخَلقُ الشَّريفُ؟ فَأَوحَى اللّهُ عز و جل: هذا عَبدي وصَفوَتِي الفاتِحُ الخاتِمُ، وهذا وَصِيُّهُ الوارِثُ، قالَ: رَبِّ! مَا الفاتِحُ الخاتِمُ؟ قالَ: هذا مُحَمَّدٌ خِيَرَتي، وبِكرُ فِطرَتي، وحُجَّتِي الكُبرى في بَرِيَّتي، نَبَّأتُهُ وَاجتَبَيتُهُ إذ آدَمُ بَينَ الطّينِ وَالجَسَدِ، ثُمَّ إنّي باعِثُهُ عِندَ انقِطاعِ الزَّمانِ لِتَكمِلَةِ ديني، وخاتِمٌ بِهِ رِسالاتي ونُذُري، وهذا عَلِيٌّ أخوهُ وصِدّيقُهُ الأَكبَرُ، آخَيتُ بَينَهُما وَاختَرتُهُما وصَلَّيتُ وبارَكتُ عَلَيهِما، وطَهَّرتُهُما وأَخلَصتُهُما وَالأَبرارَ مِنهُما وذُرِّيَّتَهُما قَبلَ أن أخلُقَ سَمائي وأَرضي وما فيهِما مِن خَلقي، وذلِكَ لِعِلمي بِهِم وبِقُلوبِهِم، إنّي بِعِبادي عَليمٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «عليهم»، والتصويب من طبعة دار الكتب الإسلامية وبحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَبيرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ونَظَرَ إبراهيمُ عليه السلام فَإِذَا اثنا عَشَرَ [عَظيماً]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من طبعة دار الكتب الإسلامية وبحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَكادُ تَلَألَأُ أشكالُهُم لِحُسنِها نورا، فَسَأَلَ رَبَّهُ عز و جل فَقالَ: رَبِّ نَبِّئني بِأَسماءِ هذِهِ الصُّوَرِ المُقرونَةِ بِصوَرةِ مُحَمَّدٍ ووَصِيِّهِ؛ وذلِكَ لِما رَأى مِن رَفيعِ دَرَجاتِهِم وَالتِحاقِهِم بِشَكلَي مُحَمَّدٍ ووَصِيِّهِ عليهماالسلام، فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ: هذِهِ أمَتي وَالبَقِيَّةُ مِن نَبِيّي فاطِمَةُ الصِّدّيقَةُ الزَّهراءُ، وجَعَلتُها مَعَ خَليلِها عَصَبَةً لِذُرِّيَّةِ نَبِيّي هؤُلاءِ، وهذانِ الحَسَنانِ، وهذا فُلانٌ، وهذا فُلانٌ، وهذا كَلِمَتِي الَّتي أنشُرُ بِهِ رَحمَتي في بِلادي، وبِهِ أنتاشُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نتشت الشيء بالمنتاش وهو المنقاش: أي استخرجته به (الصحاح: ج3 ص1021 «نتش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديني وعِبادي، ذلِكَ بَعدَ إياسٍ مِنهُم وقُنوطٍ مِنهُم مِن غِياثي، فَإِذا ذَكَرتَ مُحَمَّدا نَبِيّي لِصَلَواتِكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «بصلواتك» بدل «لصلواتك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصَلِّ عَلَيهِم مَعَهُ يا إبراهيمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَعِندَها صَلّى عَلَيهِم إبراهيمُ عليه السلام، فَقالَ: رَبِّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا اجتَبَيتَهُم وأَخلَصتَهُم إخلاصا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ عز و جل: لِتَهنِئكَ كَرامَتي وفَضلي عَلَيكَ، فَإِنّي صائِرٌ بِسُلالَةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله ومَنِ اصطَفَيتُ مَعَهُ مِنهُم إلى قَناةِ صُلبِكَ ومُخرِجُهُم مِنكَ، ثُمَّ مِن بِكرِكَ إسماعيلَ عليه السلام، فَأَبشِر يا إبراهيمُ فَإِنّي واصِلٌ صَلَواتِكَ بِصَلَواتِهِم، ومُتِبعٌ ذلِكَ بَرَكاتي وتَرَحُّمي عَلَيكَ وعَلَيهِم، وجاعِلُ حَناني&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في طبعة دار الكتب الإسلامية: «حسناتي» بدل «حناني».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وحُجَّتي إلَى الأَمَدِ المَعدودِ وَاليَومِ المَوعودِ الَّذي أرِثُ فيهِ سَمائي وأَرضي، وأبعَثُ لَهُ خَلقي لِفَصلِ قَضائي وإفاضَةِ رَحمَتي وعَدلي».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا سَمِعَ أصحابُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ما أفضى إلَيهِ القَومُ مِن تِلاوَةِ ما تَضَمَّنَتِ الجامِعَةُ وَالصُّحُفُ الدّارِسَةُ مِن نَعتِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وصِفَةِ أهلِ بَيتِهِ المَذكورينَ مَعَهُ بِما هُم بِهِ مِنهُ، وبِما شاهَدوا مِن مَكانَتِهِم عِندَهُ، ازدادَ القَومُ بِذلِكَ يَقينا وإيمانا، وَاستُطيروا لَهُ فَرَحا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ صارَ القَومُ إلى ما نَزَلَ عَلى موسى عليه السلام، فَأَلفَوا فِي السَّفرِ الثّاني مِنَ التَّوراةِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إنّي باعِثٌ فِي الاُمِّيّينَ مِن وُلدِ إسماعيلَ رَسولاً، اُنزِلُ عَلَيهِ كِتابي، وأَبعَثُهُ بِالشَّريعَةِ القَيِّمَةِ إلى جَميعِ خَلقي، اُوتيهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «اُوتيته»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِكمَتي، وأيَّدتُهُ بِمَلائِكَتي وجُنودي، يَكونُ ذُرِّيَّتُهُ مِنِ ابنَةٍ لَهُ مُبارَكَةٍ بارَكتُها، ثُمَّ مِن شِبلَينِ لَهُما ـ كَإِسماعيلَ وإسحاقَ ـ، أصلَينِ لِشُعَبتَينِ عَظيمَتَينِ، اُكَثِّرُهُم جِدّا جِدّا، يَكونُ مِنهُمُ اثنا عَشَرَ قَيِّما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فيما» بدل «قيّما» والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اُكمِلُ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله وبِما اُرسِلُهُ بِهِ مِن بَلاغٍ وحِكمَةٍ ديني، وأَختِمُ بِهِ أنبِيائي ورُسُلي، فَعَلى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله واُمَّتِهِ تَقومُ السّاعَةُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ حارِثَةُ: الآنَ أسفَرَ الصُّبحُ لِذي عَينَينِ، ووَضَحَ الحَقُّ لِمَن رَضِيَ بِهِ دينا، فَهَل في أنفُسِكُما مِن مَرَضٍ تَستَشفِيانِ بِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يُرجِعا إلَيهِ قَولاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو حارِثَةَ: اِعتَبِرُوا الامارَةَ الخاتِمَةَ مِن قَولِ سَيِّدِكُمُ المَسيحِ عليه السلام. فَصارَ [القَومُ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الكُتُبِ وَالأَناجيلِ الَّتي جاءَ بِها عيسى عليه السلام، فَأَلفَوا فِي المِفتاحِ الرّابِعِ مِنَ الوَحيِ إلَى المَسيحِ عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا عيسى، يَابنَ الطّاهِرَةِ البَتولِ، اسمَع قَولي وجِدَّ في أمري، إنّي خَلَقتُكَ مِن غَيرِ فَحلٍ، وجَعَلتُكَ آيَةً لِلعالَمينَ، فَإِيّايَ فَاعبُد، وعَلَيَّ فَتَوَكَّل، وخُذِ الكِتابَ بِقُوَّةٍ، ثُمَّ فَسِّرهُ لِأَهلِ سورِيا وأَخبِرهُم أنّي أنَا اللّهُ لا إلهَ إلّا أنَا الحَيُّ القَيّومُ، الَّذي لا أحولُ ولا أزولُ، فَآمِنوا بي وبِرَسولِي النَّبِيِّ الاُمِّيِّ، الَّذي يَكونُ في آخِرِ الزَّمانِ؛ نَبِيِّ الرَّحمَةِ وَالمَلحَمَةِ، الأَوَّلِ وَالآخِرِ ـ قالَ: أوَّلُ النَّبِيّينَ خَلقا، وآخِرُهُم مَبعَثا ـ ذلِكَ العاقِبُ الحاشِرُ، فَبَشِّر بِهِ بَني إسرائيلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عيسى عليه السلام: يا مالِكَ الدُّهورِ، وعَلّامَ الغُيوبِ! مَن هذَا العَبدُ الصّالِحُ الَّذي قَد أحَبَّهُ قَلبي ولَم تَرَهُ عَيني؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذلِكَ خالِصَتي ورَسولِيَ المُجاهِدُ بِيَدِهِ في سَبيلي، يُوافِقُ قَولُهُ فِعلَهُ، و سَريرَتُهُ عَلانِيَتَهُ، اُنزِلُ عَلَيهِ تَوراةً حَديثَةً، أفتَحُ بِها أعيُنا عُميا، وآذانا صُمّا، وقُلوبا غُلفا، فيها يَنابيعُ العِلمِ، وفَهمُ الحِكمَةِ، ورَبيعُ القُلوبِ. وطوباهُ! طوبى اُمَّتَهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رَبِّ! مَا اسمُهُ وعَلامَتُهُ، وما أكلُ اُمَّتِهِ ـ يَقولُ: مُلكُ اُمَّتِهِ ـ وهَل لَهُ مِن بَقِيَّةٍ ـ يَعني ذُرِّيَّةً ـ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: سَاُنَبِّئُكَ بِما سَأَلتَ؛ اسمُهُ أحمَدُ صلى الله عليه و آله، مُنتَخَبٌ مِن ذُرِّيَّةِ إبراهيمَ، ومُصطَفىً مِن سُلالَةِ إسماعيلَ عليه السلام، ذُو الوَجهِ الأَقمَرِ، وَالجَبينِ الأَزهَرِ، راكِبُ الجَمَلِ، تَنامُ عَيناهُ ولا يَنامُ قَلبُهُ، يَبعَثُهُ اللّهُ في اُمَّةٍ اُمِّيَّةٍ ما بَقِيَ اللَّيلُ وَالنَّهارُ، مَولِدُهُ في بَلَدِ أبيهِ إسماعيلَ ـ يَعني مَكَّةَ ـ كَثيرُ الأَزواجِ، قَليلُ الأَولادِ، نَسلُهُ مِن مُبارَكَةٍ صِدّيقَةٍ، يَكونُ لَهُ مِنهَا ابنَةٌ، لَها فَرخانِ سَيِّدانِ يُستَشهَدانِ، أجعَلُ نَسلَ أحمَدَ مِنهُما، فَطوباهُما ولِمَن أحَبَّهُما، وشَهِدَ أيّامَهُما فَنَصَرَهُما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عيسى عليه السلام: إلهي! وما طوبى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ، ساقُها وأَغصانُها مِن ذَهَبٍ، ووَرَقُها حُلَلٌ، وحَملُها كَثَديِ الأَبكارِ، أحلى مِنَ العَسَلِ وأَليَنُ مِنَ الزَّبَدِ، وماؤُها مِن تَسنيمٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسنيم: هو عَينٌ في الجنّة، وهو أشرف شراب في الجنّة (مجمع البحرين: ج2 ص891 «سنم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لَو أنَّ غُرابا طارَ وهُوَ فَرخٌ لَأَدرَكَهُ الهَرَمُ مِن قَبلِ أن يَقطَعهَا، ولَيسَ مَنزِلٌ مِن مَنازِلِ أهلِ الجَنَّةِ إلّا وظِلالُهُ فَنَنٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَنَن: الغُصنُ وما تَشَعَّبَ منه (راجع: لسان العرب: ج13 ص327 «فنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن تِلكَ الشَّجَرَةِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا أتَى القَومُ عَلى دِراسَةِ ما أوحَى اللّهُ عز و جل إلَى المَسيحِ عليه السلام، مِن نَعتِ مُحَمَّدٍ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وصِفَتِهِ، ومُلكِ اُمَّتِهِ، وذِكرِ ذُرِّيَّتِهِ وأَهلِ بَيتِهِ، أمسَكَ الرَّجُلانِ مَخصومينَ، وَانقَطَعَ التَّحاوُرُ بَينَهُم في ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا فَلَجَ حارِثَةُ عَلَى السَّيِّدِ وَالعاقِبِ بِالجامِعَةِ وما تَبَيَّنوهُ فِي الصُّحُفِ القَديمَةِ، ولَم يَتِمَّ لَهُما ما قَدَّروا مِن تَحريفِها، ولَم يُمكِنُهما أن يُلَبِّسا عَلَى النّاسِ في تَأويلِهِما، أمسَكا عَنِ المُنازَعَةِ مِن هذَا الوَجهِ، وعَلِما أنَّهُما قَد أخطَآ سَبيلَ الصَّوابِ، فَصارا إلى مَعبَدِهِم آسِفينَ، لِيَنظُرا ويَرتَئِيا. وفَزِعَ إلَيهِما نَصارى نَجرانَ، فَسَأَلوهُما عَن رَأيهِمِا وما يَعمَلانِ في دينِهِما، فَقالا ما مَعناهُ: تَمَسَّكوا بِدينِكُم حَتّى يُكشَفَ دينُ مُحَمَّدٍ، وسَنَسيرُ إلى بَني قُرَيشٍ ـ إلى يَثرِبَ ـ ونَنظُرُ إلى ما جاءَ بِهِ وإلى ما يَدعو إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا تَجَهَّزَ السَّيِّدُ وَالعاقِبُ لِلمَسيرِ إلى رَسولِ اللّهِ بِالمَدينَةِ، انتَدَبَ مَعَهُما أربَعَةَ عَشَرَ راكِبا مِن نَصارى نَجرانَ، هُم مِن أكابِرِهِم فَضلاً وعِلما في أنفُسِهِم، وسَبعونَ رَجُلاً مِن أشرافِ بَنِي الحارِثِ بنِ كَعبٍ وسادَتِهِم. قالَ: وكانَ قَيسُ بنُ الحُصينِ ذُو الغُصَّةِ ويَزيدُ بنُ عَبدِ المَدانِ بِبِلادِ حَضرَموتَ، فَقَدِما نَجرانَ عَلى بَقِيَّةِ مَسيرِ قَومِهِم، فَشَخَصا مَعَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاغتَرَزَ القَومُ في ظُهورِ مَطاياهُم، وجَنَبوا خَيلَهُم، وأَقبَلوا لِوُجوهِهِم حَتّى وَرَدُوا المَدينَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ولَمَّا استَراثَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «استرات» والتصويب من بحار الأنوار. والاستراثة: الاستبطاء، استفعل من الريث، يقال: راث علينا خبر فلان؛ إذا أبطأ (راجع: النهاية: ج2 ص287 «ريث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله خَبَرَ أصحابِهِ، أنفَذَ إلَيهِم خالِدَ بنَ الوَليدِ في خَيلٍ سَرَّحَها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «سَرَجَها» وما في المتن أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَهُ لِمُشارَفَةِ أمرِهِم، فَأَلفَوهُم وهُم عامِدونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمدت للشيء أعمدت عمدا: قصدت له (الصحاح: ج2 ص511 «عمد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ولَمّا دَنَوا مِنَ المَدينَةِ أحَبَّ السَّيِّدُ وَالعاقِبُ أن يُباهِيَا المُسلِمينَ وأَهلَ المَدينَةِ بِأَصحابِهِما وبِمَن حَفَّ مِن بَنِي الحارِثِ مَعَهُما، فَاعتَرَضاهُم فَقالا: لَو كَفَفتُم صُدورَ رِكابِكُم ومَسَستُمُ الأَرضَ فَأَلقَيتُم عَنكُم تَفَثَكُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفثُ: التنظيف من الوسخ (مجمع البحرين: ج1 ص226 «تفث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وثِيابَ سَفَرِكُم، وشَنَنتُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَنُّ: صبُّ الماء المنقطع (النهاية: ج2 ص507 «شنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكُم مِن باقي مِياهِكُم، كانَ ذلِكَ أمثَلَ. فَانحَدَرَ القَومُ عَنِ الرِّكابِ فَأَماطوا مِن شَعَثِهِم، وأَلقَوا عَنهُم ثِيابَ بِذلَتِهِم، ولَبِسوا ثِيابَ صَونِهِم مِنَ الأَتحَمِيّاتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأتحمّي: ضرب من البرود (الصحاح: ج5 ص1877 «تحم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالحَريرِ، وذَرُّوا المِسكَ في لِمَمِهِم ومَفارِقِهِم، ثُمَّ رَكِبُوا الخَيلَ وَاعتَرَضوا بِالرِّماحِ عَلى مَناسِجِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنسج من الفرس: أسفل من حاركه... وقيل: هو ما بين العرف وموضع اللبد (تاج العروس: ج3 ص498 «نسج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيلِهِم، وأَقبَلوا يَسيرونَ رَزدَقا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرزداق: لغة في تعريب الرستاق. والرزداق السطر من النخيل، والصفّ من الناس (الصحاح: ج4 ص1481 «رزدق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واحِدا، وكانوا مِن أجمَلِ العَرَبِ أجساما وخَلقا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا تَشَرَّفَهُمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «تَشوَّفَهم» بدل «تشرّفهم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسُ أقبَلوا نَحوَهُم، فَقالوا: ما رَأَينا وَفدا أجمَلَ مِن هؤُلاءِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلَ القَومُ حَتّى دَخَلوا عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله في مَسجِدِهِ، وحانَت وَقتُ صَلاتِهِم فَقاموا يُصَلّونَ إلَى المَشرِقِ، فَأَرادَ النّاسُ أن يَنهَوهُم عَن ذلِكَ، فَكَفَّهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ثُمَّ أمهَلَهُم وأَمهَلوهُ ثَلاثا، فَلَم يَدعُهُم ولَم يَسأَلوهُ لِيَنظُروا إلى هَدْيِهِ، ويَعتَبِروا ما يُشاهِدونَ مِنهُ مِمّا يَجِدونَ مِن صِفَتِهِ، فَلَمّا كانَ بَعدَ ثالِثَةٍ دَعاهُم صلى الله عليه و آله إلَى الإِسلامِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: يا أبَا القاسِمِ، ما أخبَرَتنا كُتُبُ اللّهِ عز و جل بِشَيءٍ مِن صِفَةِ النَّبِيِّ المَبعوثِ بَعدَ الرّوحِ عيسى عليه السلام إلّا وقَد تَعَرَّفناهُ فيكَ، إلّا خَلَّةً هِيَ أعظَمُ الخِلالِ آيَةً ومَنزِلَةً، وأَجلاها أمارَةً ودَلالَةً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلى الله عليه و آله: وما هِيَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: إنّا نَجِدُ فِي الإِنجيلِ مِن صِفَةِ النَّبِيِّ الغابِرِ مِن بَعدِ المَسيحِ أنَّهُ يُصَدِّقُ بِهِ ويُؤمِنُ بِهِ، وأَنتَ تَسُبُّهُ وتُكَذِّبُ بِهِ، وتَزعُمُ أنَّهُ عَبدٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَم تَكُن خُصومَتُهُم ولا مُنازَعَتُهُم لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله إلّا في عيسى عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: لا، بَل اُصَدِّقُهُ واُصَدِّقُ بِهِ واُؤمِنُ بِهِ، وأَشهَدُ أنَّهُ النَّبِيُّ المُرسَلُ مِن رَبِّهِ عز و جل، وأَقولُ: إنَّهُ عَبدٌ لا يَملِكُ لِنَفسِهِ نَفعا ولا ضَرّا ولا مَوتا ولا حَياةً ولا نُشورا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وهَل يَستَطيعُ العَبدُ أن يَفعَلَ ما كانَ يَفعَلُ؟! وهَل جاءَتِ الأَنبِياءُ بِما جاءَ بِهِ مِنَ القُدرَةِ القاهِرَةِ؟ أ لَم يَكُن يُحيِي المَوتى ويُبرِئُ الأَكمَهَ وَالأَبرَصَ، ويُنَبِّئُهُم بِما يُكِنّونَ في صُدورِهِم وما يَدَّخِرونَ في بُيوتِهِم؟ فَهَل يَستَطيعُ هذا إلَا اللّهُ عز و جل أوِ ابنُ اللّهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالوا فِي الغُلُوِّ فيهِ وأَكثَروا، تَعالَى اللّهُ عَن ذلِكَ عُلُوّا كَبيرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: قَد كانَ عيسى أخي كَما قُلتُم، يُحيِي المَوتى ويُبرِئُ الأَكمَهَ وَالأَبرَصَ، ويُخبِرُ قَومَهُ بِما في نُفوسِهِم وبِما يَدَّخِرونَ في بُيوتِهِم، وكُلُّ ذلِكَ بِإِذنِ اللّهِ عز و جل، وهُوَ للّهِِ عز و جل عَبدٌ، وذلِكَ عَلَيهِ غَيرُ عارٍ، وهُوَ مِنهُ غَيرُ مُستَنكِفٍ، فَقَد كانَ لَحما ودَما وشَعرا وعَظما وعَصَبا وأَمشاجا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمشاجٍ: أي أخلاطٍ من الدم (مفردات ألفاظ القرآن: ص769 «مشبح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَأكُلُ الطَّعامَ ويَظمَأُ ويَنصَبُ بِأَرَبِهِ، ورَبُّهُ الأَحَدُ الحَقُّ الَّذي لَيسَ كَمِثلِهِ شَيءٌ، ولَيسَ لَهُ نِدٌّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: فَأَرِنا مِثلَهُ مَن جاءَ مِن غَيرِ فَحلٍ ولا أبٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هذا آدَمُ عليه السلام أعجَبُ مِنهُ خَلقا، جاءَ مِن غَيرِ أبٍ ولا اُمٍّ، ولَيسَ شَيءٌ مِنَ الخَلقِ بِأَهوَنَ عَلَى اللّهِ عز و جل في قُدرَتِهِ مِن شَيءٍ ولا أصعَبَ، «إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئا أَن يَقُولَ لَهُ كُن فَيَكُونُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وتَلا عَلَيهِم: «إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِندَ اللَّهِ كَمَثَلِ ءَادَمَ خَلَقَهُ مِن تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُن فَيَكُونُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: فَما نَزدادُ مِنكَ في أمرِ صاحِبِنا إلّا تَبايُنا، وهذَا الأَمرُ الَّذي لا نُقِرُّ لَكَ، فَهَلُمَّ فَلنُلاعِنكَ أيُّنا أولى بِالحَقِّ فَنَجعَلَ لَعنَةَ اللّهِ عَلَى الكاذِبينَ، فَإِنَّها مُثلَةٌ وآيَةٌ مُعَجَّلَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّهُ عز و جل آيَةَ المُباهَلَةِ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَتَلا عَلَيهِم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ما نَزَلَ عَلَيهِ في ذلِكَ مِنَ القُرآنِ، فَقالَ صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ قَد أمَرَني [أن]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصيرَ إلى مُلتَمَسِكُم، وأَمَرَني بِمُباهَلَتِكُم إن أقَمتُم وأَصرَرتُم عَلى قَولِكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: وذلِكَ آيَةُ ما بَينَنا وبَينَكَ، إذا كانَ غَدا باهَلناكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قاما، وأَصحابُهُما مِنَ النَّصارى مَعَهُما، فَلَمّا أبعَدا وقَد كانوا أنزَلوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «نزلوا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالحَرَّةِ، أقبَلَ بَعضُهُم عَلى بَعضٍ فَقالوا: قَد جاءَكُم هذا بِالفَصلِ مِن أمرِهِ وأَمرِكُم، فَانظُروا أوَّلاً بِمَن يُباهِلُكُم؛ أ بِكافَّةِ أتباعِهِ، أم بِأَهلِ الكِتابِ مِن أصحابِهِ، أو بِذَوِي التَّخَشُّعِ وَالتَّمَسُّكِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «والتمسكن» بدل «والتمسّك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالصَّفوَةِ دينا، وهُمُ القَليلُ مِنهُم عَددا؟ فَإِن جاءَكُم بِالكَثرَةِ وذَوِي الشِّدَّةِ مِنهُم، فَإِنَّما جاءَكُم مُباهِيا كَما يَصنَعُ المُلوكُ، فَالفَلجُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَجَ: ظَفَرَ بِما طَلَبَ (المصباح المنير: ص480 «فلج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا لَكُم دونَهُ، وإن أتاكُم بنَفَرٍ قَليلٍ ذَوي تَخَشُّعٍ فَهؤُلاءِ سَجِيَّةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره: والأظهر «شجنة» بالشين المعجمة والنون، كما في بعض النسخ. قال في النهاية: «الرحم شجنة من الرحمن»؛ أي قرابة مشتبكة كاشتباك العروق، شبّهه بذلك مجازا واتّساعا. وأصل الشجنة ـ بالكسر والضمّ ـ: شعبة من غصن من غصون الشجرة (بحار الأنوار: ج21 ص335).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَنبِياءِ وصَفوَتُهُم ومَوضِعُ بَهلَتِهِم، فَإِيّاكُم وَالإِقدامَ إذا عَلى مُباهَلَتِهِم، فَهذِهِ لَكُم أمارَةٌ، وَانظُروا حينَئِذٍ ما تَصنَعونَ ما بَينَكُم وبَينَهُ، فَقَد أعذَرَ مَن أنذَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَرَ صلى الله عليه و آله بِشَجَرَتَينِ فَقُصِدَتا وكُسِحَ ما بَينَهُما، وأَمهَلَ حَتّى إذا كانَ مِنَ الغَدِ أمَرَ بِكِساءٍ أسوَدَ رَقيقٍ فَنُشِرَ عَلَى الشَّجَرَتَينِ، فَلَمّا أبصَرَ السَّيِّدُ وَالعاقِبُ ذلِكَ خَرَجا بِوَلَدَيهِما: صِبغَةِ المُحسِنِ، وعَبدِ المُنعِمِ، وسارَةَ، ومَريَمَ، وخَرَجَ مَعَهُما نَصارى نَجرانَ، ورَكِبَ فُرسانُ بَنِي الحارِثِ بنِ الكَعبِ في أحسَنِ هَيئَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَقبَلَ النّاسُ مِن أهلِ المَدينَةِ مِنَ المُهاجِرينَ وَالأَنصارِ وغَيرِهِم مِنَ النّاسِ في قَبائِلِهِم وشِعارِهِم مِن راياتِهِم وأَلوِيَتِهِم وأَحسَنِ شارَتِهِم وهَيئَتِهِم، لِيَنظُروا ما يَكونُ مِنَ الأَمرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَبِثَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله في حُجرَتِهِ حَتّى مَتَعَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَتَعَ النهارُ: ارتَفَعَ (الصحاح: ج3 ص1282 «متع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّهارُ، ثُمَّ خَرَجَ آخِذا بِيَدِ عَلِيٍّ عليه السلام، وَالحَسَنُ وَالحُسَينُ عليهماالسلام أمامَهُ، وفاطِمَةُ عليهاالسلام مِن خَلفِهِم، فَأَقبَلَ بِهِم حَتّى أتَى الشَّجَرَتَينِ فَوَقَفَ مِن بَينِهِما مِن تَحتِ الكِساءِ عَلى مِثلِ الهَيئَةِ الَّتي خَرَجَ بِها مِن حُجرَتِهِ، فَأَرسَلَ إلَيهِما يَدعوهُما إلى ما دَعَواهُ إلَيهِ مِنَ المُباهَلَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَقبَلا إلَيهِ فَقالا: بِمَن تُباهِلُنا يا أبَا القاسِمِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِخَيرِ أهلِ الأَرضِ وأَكرَمِهِم عَلَى اللّهِ عز و جل، بِهؤُلاءِ. وأشارَ لَهُما إلى عَلِيٍّ و فاطِمَةَ وَالحَسَنِ وَالحُسَينِ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: فَما نَراكَ جِئتَ لِمُباهَلَتِنا بِالكُبرِ، ولا مِنَ الكُثرِ، ولا أهلِ الشّارَةِ مِمَّن نَرى مِمَّن آمَنَ بِكَ وَاتَّبَعَكَ، وما نَرى هاهُنا مَعَكَ إلّا هذَا الشّابَّ وَالمَرأَةَ وَالصَّبِيَّينِ، أ فَبِهؤُلاءِ تُباهِلُنا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلى الله عليه و آله: نَعَم، أوَلَم اُخبِركُم بِذلِكَ آنِفا؟! نَعَم بِهؤُلاءِ اُمِرتُ ـ وَالَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ ـ أن اُباهِلَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاصفارَّت حينَئِذٍ ألوانُهُما، وكَرّا وعادا إلى أصحابِهِما ومَوقِفِهِما. فَلَمّا رَأى أصحابُهُما ما بِهِما وما دَخَلَهُما، قالوا: ما خَطبُكُما؟ فَتَماسَكا وقالا: ما كانَ ثَمَّةَ مِن خَطبٍ فَنُخبِرَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَقبَلَ عَلَيهِم شابٌّ كانَ مِن خِيارِهِم قَد اُوتِيَ فيهِم عِلما، فَقالَ: وَيحَكُم! لا تَفعَلوا وَاذكُروا ما عَثَرتُم عَلَيهِ فِي الجامِعَةِ مِن صِفَتِهِ، فَوَ اللّهِ إنَّكُم لَتَعلَمونَ حَقَّ العِلمِ أنَّهُ لَصادِقٌ، وإنَّما عَهدُكُم بِإِخوانِكُم حَديثٌ؛ قَد مُسِخوا قِرَدَةً وخَنازيرَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعَلِموا أنَّهُ قَد نَصَحَ لَهُم، فَأَمسَكوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكانَ لِلمُنذِرِ بنِ عَلقَمَةَ ـ أخي أسقُفِّهِم أبي حارِثَةَ ـ حَظٌّ مِنَ العِلمِ فيهِم يَعرِفونَهُ لَهُ، وكانَ نازِحا عَن نَجرانَ في وَقتِ تَنازُعِهِم، فَقَدِمَ وقَدِ اجتَمَعَ القَومُ عَلَى الرِّحلَةِ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَشَخَصَ مَعَهُم، فَلَمّا رَأَى المُنذِرُ انتِشارَ أمرِ القَومِ يَومَئِذٍ وتَرَدُّدَهُم في رَأيِهِم، أخَذَ بِيَدِ السَّيِّدِ وَالعاقِبِ وأَقبَلَ عَلى أصحابِهِ، فَقالَ: «أخلوني وهذَينِ»، فَاعتَزَلَ بِهِما ثُمَّ أقبَلَ عَلَيهِما فَقالَ: إنَّ الرّائِدَ لا يَكذِبُ أهلَهُ، [وأنَا لَكُما حَقُّ نَصيحٍ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَنَا لَكُما جِدُّ شَفيقٍ، فَإِن نَظَرتُما لِأَنفُسِكُما نَجَوتُما، وإن تَرَكتُما ذلِكَ هَلَكتُما وأَهلَكتُما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: أنتَ النّاصِحُ جَيبا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الناصح حبيبا»، والتصويب من بحار الأنوار. يقال: رجلٌ ناصحُ الجَيب: أي نقيّ الصدر، ناصح القلب، لا غشّ فيه (لسان العرب: ج2 ص616 «نصح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، المَأمونُ عَيبا، فَهاتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أتَعلَمانِ أنَّهُ ما باهَلَ قَومٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يوم» بدل «قوم»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَبِيّا قَطُّ إلّا كانَ مَهلِكُهُم كَلَمحِ البَصَرِ، وقَد عَلِمتُما ـ وكُلُّ ذي أرِبٍ مِن وَرَثَةِ الكُتُبِ مَعَكُما ـ أنَّ مُحَمَّدا أبَا القاسِم هذا هُوَ الرَّسولُ الَّذي بَشَّرَت بِهِ الأَنبِياءُ عليهم السلام، وأَفصَحَت بِنَعتِهِ وأَهلِ بَيتِهِ الاُمَناءُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وأفصحت ببيعتهم وأهل بيتهم الاُمناء»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، واُخرى اُنذِرُكُما بِها فَلا تَعشوا عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: وما هِيَ يا أبَا المُثَنّى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُنظُرا إلَى النَّجمِ قَدِ استَطلَعَ إلَى الأَرضِ، وإلى خُشوعِ الشَّجَرِ، وتَساقُطِ الطَّيرِ بِإِزائِكُما لِوُجوهِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لوجوههما»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قَد نَشَرَت عَلَى الأَرضِ أجنِحَتَها، وقاءَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وفات»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما في حَواصِلِها، وما عَلَيها للّهِِ عز و جل مِن تَبِعَةٍ، لَيسَ ذلِكَ إلّا ما قَد أظَلَّ مِنَ العَذابِ! وَانظُرا إلَى اقشِعرارِ الجِبالِ، وإلَى الدُّخانِ المُنتَشِرِ، وقَزَعِ السَّحابِ، هذا ونَحنُ في حَمارَّةِ القَيظِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمارَّة القَيظ: أي شدّة الحَرّ (النهاية: ج1 ص439 «حمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإبّانِ الهَجيرِ! وَانظُروا إلى مُحَمَّدٍ رافِعا يَدَهُ وَالأَربَعَةُ مِن أهلِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «أهل»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَهُ، إنَّما يَنتَظِرُ ما تُجيبانِ بِهِ، ثُمَّ اعلَموا أنَّهُ إن نَطَقَ فوهُ بِكَلِمَةٍ مِن بَهلَةٍ، لَم نَتَدارَكَ هَلاكا، ولَم نَرجِع إلى أهلٍ ولا مالٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرا فَأَبصَرا أمرا عَظيما، فَأَيقَنا أنَّهُ الحَقُّ مِنَ اللّهِ تَعالى، فَزَلزَلَت أقدامُهُما، وكادَت أن تَطيشَ عُقولُهُما، وَاستَشعرا أنَّ العَذابَ واقِعٌ بِهِما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أبصَرَ المُنذِرُ بنُ عَلقَمَةَ ما قَد لَقِيا مِنَ الخيفَةِ وَالرَّهبَةِ، قالَ لَهُما: إنَّكُما إن أسلَمتُما لَهُ سَلِمتُما في عاجِلِهِ وآجِلِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «في عاجلةٍ وآجلةٍ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإن آثَرتُما دينَكُما وغَضارَةَ مِلَّتِكُما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في طبعة دار الكتب الإسلامية و بحار الأنوار: «أيكتكما» بدل «ملّتكما».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وشَحَحتُما بِمَنزِلَتِكُم مِنَ الشَّرَفِ في قَومِكُما، فَلَستُ أحجُرُ عَلَيكُمَا الضَّنينَ بِما نِلتُما مِن ذلِكَ، ولكِنَّكُما بَدَهتُما مُحَمَّدا بِتَطَلُّبِ المُباهَلَةِ، وجَعَلتُماها حِجازا وآيَةً بَينَكُما وبَينَهُ، وشَخَصتُما مِن نَجرانَ وذلِكَ مِن تَأَلّيكُما، فَأَسرَعَ مُحَمَّدٌ إلى ما بَغَيتُما مِنهُ، وَالأَنبِياءُ إذا أظهَرَت بِأَمرٍ لَم تَرجِع إلّا بِقَضائِهِ وفِعلِهِ، فَإِذا نَكَلتُما عَن ذلِكَ، وأَذهَلَتكُما مَخافَةُ ما تَرَيانِ، فَالحَظُّ فِي النُّكولِ لَكُما، فَالوَحا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَحا الوَحا: أي السرعة السرعة (النهاية: ج5 ص163 «وحا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ يا إخوَتي ـ الوَحا، صالِحا مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله وأَرضِياهُ، ولا تُرجِئا ذلِكَ؛ فَإِنَّكُما ـ وأَنَا مَعَكُما ـ بِمَنزِلَةِ قَومِ يونُسَ لَمّا غَشِيَهُمُ العَذابُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالا: فَكُن أنتَ ـ يا أبَا المُثَنَّى ـ أنتَ الَّذي تَلقى مُحَمَّدا بِكِفالَةِ ما يَبتَغيهِ لَدَينا، وَالتَمِس لَنا إلَيهِ ابنَ عَمِّهِ هذا لِيَكونَ هُوَ الَّذي يُبرِمُ الأَمرَ بَينَنا وبَينَهُ، فَإِنَّهُ ذُو الوَجهِ وَالزَّعيمُ عِندَهُ، ولا تُبطِئَنَّ بِما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «به ما» بدل «بما»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَرجِعُ إلَينا بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَانطَلَقَ المُنذِرُ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقالَ: السَّلامُ عَلَيكَ يا رَسولَ اللّهِ، أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ الَّذِي ابتَعَثَكَ، وأَنَّكَ وعيسى عَبدانِ للّهِِ عز و جل مُرسَلانِ. فَأَسلَمَ وبَلَّغَهُ ما جاءَ لَهُ، فَأَرسَلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلِيّا عليه السلام لِمُصالَحَةِ القَومِ، فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام: بِأَبي أنتَ، عَلى ما اُصالِحُهُم؟ فَقالَ لَهُ: رَأيُكَ ـ يا أبَا الحَسَنِ ـ فيما تُبرِمُ مَعَهُم رَأيي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصارَ إلَيهِم، فَصالَحاهُ عَلى ألفِ حُلَّةٍ وأَلفِ دينارٍ خَرجا في كُلِّ عامٍ، يُؤَدِّيانِ شَطرَ ذلِكَ فِي المُحَرَّمِ وشَطرا في رَجَبٍ، فَصارَ عَلِيٌّ عليه السلام بِهِما إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ذَليلَينِ صاغِرَينِ، وأَخبَرَهُ بِما صالَحَهُما عَلَيهِ، وأَقَرّا لَهُ بِالخَرجِ وَالصَّغارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «له» بدل «لهما»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: قَد قَبِلتُ ذلِكَ مِنكُم؛ أما إنَّكُم لَو باهَلتُموني بِمَن تَحتَ الكِساءِ، لَأَضرَمَ اللّهُ عَلَيكُمُ الوادِيَ نارا تَأَجَّجُ، ثُمَّ لَساقَهَا اللّهُ عز و جلإلى مَن وَراءَكُم في أسرَعَ مِن طَرفِ العَينِ فَحَرَقَهُم تَأَجُّجا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَجَعَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله بِأَهلِ بَيتِهِ وصارَ إلى مَسجِدِهِ، هَبَطَ عَلَيهِ جَبرَئيلُ عليه السلام فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ عز و جل يُقرِئُكَ السَّلامَ ويَقولُ: إنَّ عَبدي موسى عليه السلام باهَلَ عَدُوَّهُ قارونَ بِأَخيهِ هارونَ وبَنيهِ، فَخَسَفتُ بِقارونَ وأَهلِهِ ومالِهِ وبِمَن آزَرَهُ مِن قَومِهِ، وبِعِزَّتي اُقسِمُ وبِجَلالي ـ يا أحمَدُ ـ، لَو باهَلتَ ـ بِكَ وبِمَن تَحتَ الكِساءِ مِن أهلِكَ ـ أهلَ الأَرضِ وَالخَلائِقَ جَميعا، لَتَقَطَّعتِ السَّماءُ كِسَفا وَالجِبالُ زُبَرا، ولَساخَتِ الأَرضُ فَلَم تَستَقِرَّ أبَدا، إلّا أن أشاءَ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَجَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله، ووَضَعَ عَلَى الأَرضِ وَجهَهُ، ثُمَّ رَفَعَ يَدَيهِ حَتّى تَبَيَّنَ لِلنّاسِ عُفرَةُ إبطَيهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العفرة: بياضٌ ليس بالناصع، ولكن كلَون عفر الأرض؛ وهو وجهها (النهاية: ج3 ص261 «عفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: شُكرا لِلمُنعِمِ، شُكرا لِلمُنعِمِ ـ قالَها ثَلاثا ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُئِلَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله عَن سَجدَتِهِ وعَمّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «ممّا»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رُئِيَ مِن تَباشيرِ السُّرورِ في وَجهِهِ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«شُكرا للّهِِ عز و جل لِما أبلاني مِنَ الكَرامَةِ في أهلِ بَيتي»، ثُمَّ حَدَّثَهُم بِما جاءَ بِهِ جَبرَئيلُ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج2 ص310، بحار الأنوار: ج21 ص286.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال ـ در بيان اين كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرستادگانش را به نزد نصاراى نجران گسيل داشت و نيز بيان مناظره بزرگان نجرانيان با يكديگر و سرانجام، آشكار شدن حقّانيت پيامبر صلى الله عليه و آله در آنچه آنان را بِدان فرا خواند ـ: اين ماجرا را با اسانيد صحيح و احاديث صريح از كتاب المباهلةى ابو المفضّل محمّد بن [عبد اللّه بن محمّد بن عبد] المطّلب شيبانى رحمه اللهو از اصل كتاب عمل ذى الحجّةى حسن بن اسماعيل بن اَشناس، با طُرق روشن از افرادى خوش نيّت، روايت كرده ايم كه نيازى به بردن نام آنها نيست؛ زيرا غرض، نقل سخن آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته اند: چون پيامبر صلى الله عليه و آله مكّه را فتح كرد و عرب ها فرمان بُردار او شدند و فرستادگان و دعوتگرانش را به سوى ملّت ها روانه ساخت و به دو پادشاه (كسرا و قيصر) نامه نوشت و از آنها خواست اسلام آورند و در صورت اسلام نياوردن، يا به جِزيه و فرمان بردارى تن دهند و يا خود را براى جنگى بى امان آماده نمايند، نصاراى نجران و همگنان آنان، از بنى عبد المَدان و همه بنى حارث بن كعب و توده مردمى كه به آنان پناه برده و در ميان آنان ساكن گشته بودند ـ از هر فرقه نصرانى چون: اروسيان و سالوسيان، و پيروان دين پادشاه، و مارونيان و عُبّاد و نسطوريان ـ، به عظمت پيامبر صلى الله عليه و آله پى بردند و دل هايشان، در هر جايگاه و منزلتى كه بودند، آكنده از ترس و وحشت از او شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در چنين وضع و حالى، فرستادگان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ كه عبارت بودند از: عتبة بن غزوان و عبد اللّه بن ابى اميّه و هُدَير بن عبد اللّه، برادر تيم بن مُرّه، و صُهَيب بن سنان، برادر نمِر بن قاسط ـ، بر ايشان وارد شدند و آنان را به اسلام دعوت كردند، كه اگر پذيرفتند، برادر آنان خواهند بود و اگر سر باز زدند و گردن فرازى نمودند، مى بايد به كارى ذلّت آور گردن نهند: پرداخت داوطلبانه جزيه، و چنانچه هيچ يك از اين دو پيشنهاد را نپذيرفتند و خيره سرى كردند، بايد همگى خود را براى جنگ آماده نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نامه پيامبر صلى الله عليه و آله آمده بود: «بگو: اى اهل كتاب! بياييد بر سر سخنى كه ميان ما و شما يك سان است، بايستيم كه: جز خدا را نپرستيم و چيزى را شريك او نگردانيم، و بعضى از ما بعضى ديگر را به جاى خدا به خدايى نگيرد. پس اگر [از اين پيشنهاد] اعراض كردند، بگوييد: شاهد باشيد كه ما مسلمانيم [نه شما]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته اند: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با هيچ قومى نمى جنگيد، مگر اين كه پيش تر، آنان را [به پذيرش اسلام] دعوت مى كرد. با ورود فرستادگان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و نامه ايشان، بر ترس و هراس مردمان، افزوده گشت. پس به كليساى اعظم خود پناه بردند و دستور دادند آن را فرش كردند و ديوارهايش را با حرير و ديبا پوشاندند و صليب بزرگ را كه از طلا و جواهرنشان بود و قيصر بزرگ، آن را برايشان فرستاده بود، بر افراشتند. بنى حارث بن كعب در آن جا حضور داشتند. آنان جنگاورانى شيردل و شهسواران مردم بودند و عرب ها آنان را از ديرباز در روزگار جاهليت مى شناختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس مردم، همگى براى رايزنى و انديشيدن در كار خويش گرد آمدند و قبايل مذحج و عَك و حِميَر و اَنمار و نزديكان نسبى و همسايگان سرزمين آنان از قبايل سبأ به سوى آنان شتافتند، و همگى برآشفته و خشمناك براى قوم خويش بودند و كسانى از آنان كه از اسلام آوردن [و تسليم] سخن مى گفتند، از سخن خود برگشتند و در باره اين كه همگى با هم به سوى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ره سپار شوند و در يثرب با او به پيكار برخيزند، به بحث و گفتگو پرداختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حامد حُصَين بن علقمه كه اسقف اوّل و صاحب مدرسه هاى آنان و دانشمندشان و از بنى بكر بن وائل بود، چون ديد كه همگى بر به راه انداختن جنگ هم داستان شده اند، پيشانى بندى خواست و با آن ابروهايش را از روى چشمانش بالا زد. او در آن هنگام، صد و بيست سال عمر داشت. سپس برخاست و بر عصايى تكيه زد. او كه مردى فهميده و صاحب نظر و خردمند و يكتاپرست بود و به مسيح و به پيامبر عليهماالسلام ايمان داشت، امّا آن را از قوم و ياران كافر خويش پنهان مى داشت، گفت: آرام باشيد، اى بنى عبد المَدان! آرام! عافيت و سعادت را پايدار بداريد، كه اين دو [نعمت] در دل صلح، نهفته است. در اين باره ـ اى قوم من ـ چون موران حركت كنيد و از خشم زودگذر بپرهيزيد، كه خشم بى محابا، فرجام خوشى ندارد. به خدا سوگند، شما بر انجام دادن كارى كه هنوز انجامش نداده ايد، تواناتريد تا پس گرفتن كارى كه انجامش داده باشيد. آگاه باشيد كه نجات، در گرو تأنّى و بردبارى است. آگاه باشيد كه گاه، خويشتندارى، بهتر از بى محابا دست به كارى زدن است، و اى بسا جمله اى كه مؤثّرتر از حمله است! و سپس خاموش ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُرز بن سَبره حارثى ـ كه در آن زمان، پيشواى بنى حارث بن كعب و از خاندان اشراف آنان و فرمانش مطاع و فرمانده جنگ هاى آنان بود ـ، رو به او كرد و گفت: اى ابو حارثه! تو ريه هايت باد كرده&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنايه از غلبه ترس و وحشت بر وجود اوست. اين تعبير، در باره شخص بزدل و ترسو به كار مى رود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و قلبت از جا كنده شده است و همچون كسى كه اسير چنگال درنده اى شده باشد، پريشان و هراسناك گشته اى. براى ما مثال مى زنى و ما را از جنگ مى ترسانى! به حقّ خداى منّان، سوگند كه تو از ارزشِ بر دوش كشيدن بارهاى گران و سترگ، و بارورسازى جنگ سترون، و راست گردانى كژى پادشاه بزرگ، آگاهى و ما اركان رائش&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پادشاهى از پادشاهان يمن بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ذو مِناريم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذو منار، لقب يكى از شاهان يمن است. او را چنين لقب داده اند؛ چون او نخستين كسى است كه در راه ها، براى راه نمايى ره گذران، مناره نصب كرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بوديم كه سلطنت آن دو را استوارى بخشيديم و شهريارى آنها را گسترانيديم. پس كدام يك از روزهاى (پيروزى هاى) ما را انكار مى كنى؟ و يا ـ واى بر تو ـ بر كدام يك از آن دو، خرده مى گيرى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخن كُرز، تمام نشده بود كه پيكان تيرى كه در دستش بود، از شدّت خشم و عصبانيّت، در كف او فرو رفته بود، بى آن كه خودش متوجّه باشد. چون كرز بن سَبره از سخن باز ايستاد، نايب ـ كه نامش عبد المسيح&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايت شيخ مفيد، عبد المسيح به عنوان شخص سومى، در كنار نايب و رئيس، آمده و نه به عنوان نامى براى نايب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بن شُرَحبيل بود و در آن ايّام، رئيس قوم و صاحب رأى و طرف مشورت آنان بود و هيچ كس از گفته او سر باز نمى زد ـ، رو به او كرد و گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رويت رستگار و خانه ات آباد و پناهت مستحكم و حَرَمت پاس داشته باد، به حقّ پيشانى هاى غبار گرفته [بر اثر سجده]! سوگند كه از نژادى ناب و تبارى ارجمند و عزّتى ديرين ياد كردى؛ امّا ـ اى ابو سَبره ـ هر سخن، جايى دارد و هر عصرى، مردانى، و آدمى به امروزش شبيه تر است تا به ديروزش [و بايد فرزند زمان خويشتن باشد]. اين روزگار است كه نسلى را از بين مى برد و گروهى را چيره مى سازد، و عافيت، بهترين تن پوش است. آفت ها و آسيب ها اسبابى دارند و يكى از مهم ترين اسباب آنها، كوبيدن در آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه نايب، لب از سخن فرو بست و انديشمندانه سر بر زير افكند. مهتر ـ كه نامش اهتم بن نعمان بود و در آن وقت، اسقف نجران و در بلندپايگى، همتاى نايب، و مردى از تيره عامله و در شمار قبيله لَخم بود ـ، رو به او كرد و گفت: بختت يار و مقامت بلند باد، اى ابو واثله! هر برقى درخششى دارد و هر چيز درستى، نورانيتى؛ ليكن به حقّ خداوند خردبخش، سوگند كه آن نور را جز بينا نمى بيند. تو و اين دو تن با اين سخنانى كه گفتيد، به سوى دو راه، يكى ناهموار و ديگرى هموار، رفتيد و هر يك از شما، على رغم اختلافتان، بهره اى از رأى محكم و انديشه استوار داريد، به شرط آن كه در جايگاه خود به كار گرفته شود؛ امّا اين مرد قرشى، شما را به كارى بزرگ و امرى سترگ فرا خوانده است. پس آنچه در اين باره داريد، بگوييد و به كار زنيد، يا تسليم شويد و بپذيريد، يا دست برداريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عتبه و هَدير و گروهى از اهل نجران گفته اند: كرز بن سبره كه مردى دلير و مغرور بود، دوباره زبان به سخن گشود و گفت: آيا دينى را كه در رگ هاى ما ريشه دوانيده و پدران ما بر آن در گذشته اند و شهريارانِ مردم و سپس تازيان، آن را از ما آموخته اند، رها سازيم؟! آيا نسنجيده به پذيرفتن اين دين (اسلام) بشتابيم، يا به جزيه ـ كه به راستى، خفّت آور است ـ، تن دهيم؟! نه به خدا سوگند، بايد شمشيرها را از نيام بر كشيم و زنان از فرزندانشان دست شويند و به پيكارى خونين با محمّد بپردازيم. آن گاه خداى عز و جل با نصرت خويش، هر كه را بخواهد، پيروزى خواهد بخشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر به او گفت: بر خويش و بر ما رحم كن ـ اى ابو سبره ـ كه شمشيركشى، شمشيركشى مى آورد، و عرب ها سر تسليم در برابر محمّد فرود آورده اند و از او فرمان مى برند و او صاحب اختيار است و زمام آنان را به دست گرفته است و فرمانش در بين بيابان نشين و شهرنشين، روان است و دو پادشاه بزرگ، كسرا و قيصر، چشم به او دوخته اند. بنا بر اين، به روح، سوگند كه او به سوى شما مى آيد و اين قبايلى كه به يارى شما شتافته اند، از گرد شما پراكنده و تار و مار مى شوند، و شما به سان ديروزِ از ميان رفته، بر باد مى شويد، يا همچون گوشتى بر كنده زير ساطور مى گرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ميان ايشان مردى به نام جَهير بن سُراقه بارقى، از زنديقان نصاراى عرب بود كه نزد پادشاهان مسيحيت، جايگاهى داشت و در نجران مى نشست. مهتر به او گفت: اى ابو سُعاد! تو در اين باره چيزى بگو و با رأى خود، يارى مان رسان؛ زيرا اين، نشستى سرنوشت ساز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهير گفت: رأى من، آن است كه به محمّد نزديك شويد و به پاره اى خواسته هاى او از شما تن دهيد. آن گاه، نمايندگان شما به نزد پادشاهان همكيشتان روند: پادشاه بزرگ در روم، قيصر، و پنج پادشاه اين سياه پوستان ـ يعنى پادشاهان سياهان: پادشاه نوبه، پادشاه حبشه، پادشاه علوه، پادشاه رعا و پادشاه راحات و مريس و قِبط كه همگى شان نصرانى بودند ـ و نيز به نزد كسانى كه به شام رفته و در آن جا سكنا گزيده اند، يعنى شاهان غسّان و لخم و جذام و قُضاعه و جز اينان از صاحبان بركت شما؛ زيرا اينان عشيره و طرفدار و ياور و برادر دينى شما هستند ـ يعنى نصرانى اند ـ و نيز به نزد نصاراى حيره از بندگان و جز آنان؛ زيرا قبيله تغلب بن وائل و قبايل ديگر از بنى ربيعة بن نزار به دين ايشان گرويده اند. نمايندگانتان حركت كنند و شهرها و آبادى ها را شتابان به سوى آنان بپيمايند و براى دينتان از آنان فرياد كمك بطلبند. پس، روميان به يارى شما مى آيند و سياهان چونان اصحاب فيل به جانب شما حركت مى كنند و نصاراى عرب از ربيعه يمن به شما رو مى كنند، و چون اين نيروهاى كمكى سر رسيدند، شما با قبايلتان و ديگر كسانى كه به پشتيبانى و يارى و حمايت شما برخاسته اند، حركت مى كنيد تا با نژادها و قبايلى كه به يارى و كمك شما آمده اند، برابرى كنيد و آن گاه، آهنگ محمّد نماييد تا همگى [با كمك هم] او را نابود سازيد. در اين صورت، كسانى كه به او گرويده اند، شكست خورده و مقهور به سوى شما مى شتابند، و آنان كه در شهر او هستند، يك پارچه بر سر او فرياد خواهند زد، و چيزى نمى گذرد كه ريشه اش را بر مى كنيد و آتشش را خاموش مى گردانيد، و با اين كار در ميان مردم، مقام و منزلت مى يابيد و عرب ها بى اختيار به طرف دين شما سرازير مى شوند. آن گاه اين كليساى شما عظمت و شكوه مى يابد تا جايى كه همانند كعبه كه در تهامه به زيارتش مى روند، مى گردد. رأى درست، اين است. پس آن را مغتنم شماريد كه رأيى بهتر از اين نخواهيد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن عدّه، سخن جهير بن سراقه را پسنديدند و سخت تحت تأثير آن قرار گرفتند و نزديك بود كه بروند و آن را به كار زنند. در ميان ايشان، مردى بود از طايفه ربيعة بن نزار از قبيله بنى قيس بن ثعلبه، به نام حارثة بن اَثال، كه بر دين مسيح عليه السلام بود. او از جا بر خاست، رو به جهير كرد و اين ابيات را در پاسخ او خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه حق را با [مهار] باطل بِكشى، امتناع مى كند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا اگر با [زمام] حق، كوه ها را بكشى، به دنبالت مى آيند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه در كارى، از غير دَرَش وارد شوى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گم راه مى شوى و اگر از در وارد شوى، راه مى يابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس رو به مهتر و نايب و كشيشان و راهبان و همه نصاراى نجران كرد و بى آن كه به ديگران توجّهى نمايد، خطاب به آنان گفت: بشنويد، بشنويد، اى فرزندان حكمت، و بازماندگان حاملان حجّت! به خدا سوگند، خوش بخت، كسى است كه اندرز در او كارگر افتد و از پند گرفتن، روى بر نتابد. هان! من به شما هشدار مى دهم و سخن مسيحِ خداى عز و جل را برايتان يادآور مى شوم. سپس سفارش و سخن او به وصيّتش شمعون بن يوحَنّا را باز گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه از عيسى عليه السلام ياد كرد و گفت: خداى پر جلال به او وحى فرمود كه: «اى پسر كنيزم! كتاب مرا با قدرت بگير و آن را براى مردم سوريه به زبان خودشان تفسير كن و به ايشان بگو كه: منم خدا. معبودى نيست جز منِ زنده پاينده؛ دادار هميشگى كه نه تغيير مى كنم و نه زوال مى پذيرم. من، پيامبرانم را فرستادم و كتاب هايم را نازل كردم كه رحمت و روشنايى و مايه نگهداشت خلق من است. سپس با همين ها، فرستاده برجسته ام احمد را ـ كه برگزيده من از ميان آفريدگانم است ـ، بنده ام فارقليطا را بر خواهم انگيخت. او را در برهه اى از زمان مى فرستم. او را در زادگاهش فاران ـ، كه محلّ مقام پدرش ابراهيم عليه السلام است ـ، مبعوث مى كنم و توراتى جديد بر او نازل مى كنم و با آن، ديدگان كور و گوش هاى كر و دل هاى فروبسته را باز مى كنم. خوشا به حال كسى كه روزگار او را درك كند و سخنش را بشنود و به او ايمان آورد و از نورى كه مى آورد، پيروى نمايد. «اى عيسى! هر گاه از آن پيامبر نام بردى، بر او صلوات فرست؛ زيرا من و فرشتگانم بر او صلوات مى فرستيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون سخن حارثة بن اَثال به اين جا رسيد، دنيا در نظر مهتر و نايب، تيره و تار شد و از آنچه حارثه در جمع مردمان گفت و از قول مسيح عليه السلام در باره محمّدِ پيامبر صلى الله عليه و آله خبر داد، ديگرگون شدند؛ زيرا آن دو به خاطر جايگاه دينى شان، در نجران، به جاه و جلالى و در نزد همه پادشاهان و نيز در نزد توده مردم و عرب هاى آبادى ها، به اعتبارى دست يافته بودند. از اين رو ترسيدند كه اين سخنان، موجب شود تا قومشان ديگر از دستورات دينى آنها پيروى نكنند و جايگاهشان در ميان مردم از بين برود. پس، نايب رو به حارثه كرد و گفت: خوددار باش ـ اى حارث؛ زيرا مخالفان اين سخن، بيشتر از پذيرندگان آن اند، و اى بسا سخنى كه بلاى جان گوينده اش شود و دل ها در هنگام آشكار ساختن راز حكمت مى رمند! پس، از رميدگى آنها بترس، كه هر سخن جايى و هر نكته مقامى دارد. كاميابى، آن چيزى است كه تو را در جايگاه هاى نجات نشاند و زره سلامت بر تو پوشاند. پس هرگز هيچ بهره اى را با اين دو، برابر مدار. من ـ اى پدر آمرزيده ـ آنچه شرط بلاغ بود، با تو گفتم. آن گاه خاموش ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر لازم ديد كه با نايب، هم سخن شود. پس رو به حارث كرد و گفت: من هميشه تو را انسانى با فضل و دانش مى دانسته ام كه خردها به تو ميل مى كنند. پس زنهار كه بر مركب خيره سرى بنشينى و سوى سراب بتازانى، كه هر كس در اين كار معذور باشد، تو ـ اى مرد ـ معذور نيستى! ابو واثله ـ كه ولىّ امر ما و سَروَر شهر ماست ـ از عتاب تو فروگذار كرد. پس آن را قدر بدان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وانگهى، تو مى دانى كه اين ظهور كننده در ميان قريش ـ يعنى پيامبر خدا ـ بلايش اندك مى پايد و سپس از بين مى رود، و پس از آن، نسلى مى آيد كه در پايان آن، پيامبرى با حكمت و بيان و شمشير و قدرت برانگيخته مى شود و سلطنتى پايدار پديد مى آورد كه در آن، امّتش بر شرق و غرب عالم، فرمان مى رانند، و از نسل اوست آن فرمان رواى ظفرمند كه بر همه ممالك و اديان چيره مى گردد، و قلمروش تا آن جا مى رسد كه شب و روز بر آن طلوع مى كند، و اين ـ اى حارث ـ آرزويى است كه تا رسيدن به آن، روزگارى دراز در پيش است و عمر ما بِدان كفاف نمى دهد. پس ـ اى بزرگ مرد ـ به آنچه از دين خود مى دانى، چنگ در زن، و از دل بستگى اى كه با زمان به سر مى آيد يا با پيشامدى از روزگار، از بين مى رود، دست بردار؛ زيرا ما در حقيقت، فرزندان امروز خويش هستيم و فردا را خود، فرزندانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثة بن اَثال در جوابش گفت: بس كن، اى ابو قُرّه! كسى كه به فردايش اميد نداشته باشد، براى او از امروزش بهره اى نخواهد بود. از خدا بترس، كه خداى بزرگ و بلندمرتبه را به گونه اى مى يابى كه جز به او پناه نتوان برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو از ابو واثله به نيكى ياد كردى. او ارجمند و فرمانش مطاع، و بخشنده است، و بارها به نزد شما دو تن افكنده مى شود. پس اگر كسى باشد كه به دليل فضل آشكار، نيازى به پند و اندرز نداشته باشد، آن كس شما دو تن هستيد؛ ليكن اين دوشيزگان سخن اند كه به خانه شوهرانشان فرستاده مى شوند، و نصيحتى است كه شما دو تن، سزاوارترين كسى هستيد كه به آن گوش بسپاريد. شما دو تن، شهرياران ميوه هاى دل ماييد (بر دل هاى ما حكومت مى كنيد) و فرمان روايان ما در دين ما هستيد. پس ـ اى دو بزرگوار ـ بردبار باشيد، بردبار! مقامى [و حقيقتى] را كه كرانه هاى آن برايتان روشن گشته است، ببينيد و از امروز و فردا كردن در كارى كه بر عهده شماست، دورى كنيد. خدا را در آنچه از فضل خويش بر شما افزوده است، ترجيح دهيد و در آنچه بر شما سايه افكنده است، به سستى مگراييد؛ زيرا هر كس زمان كار را به درازا كشاند، فريب، او را به نابودى مى كشاند، و هر كس بر مركب احتياط بنشيند، در راهى امن از تلفگاه ها قرار مى گيرد، و هر كه از خردش راه نمايى جويد، عبرت مى گيرد و مايه عبرت ديگران نمى شود، و هر كه براى خداى عز و جلاخلاص ورزد، خداوند بزرگ و بلندمرتبه، او را در زندگى، عزيز و در آخرت، سعادتمند مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او سپس روى عتابش را به نايب كرد و گفت: اى ابو واثله! تو گفتى كه مخالفان سخن من، بيش از پذيرندگانش هستند. به خدا سوگند كه گفتن اين سخن، از تو نسزد؛ زيرا هم تو و هم ما پيروان انجيل، از رفتار مسيح عليه السلام با حواريانش و ديگر افراد قومش كه به او ايمان آوردند، آگاهيم، و اين از جانب تو لغزشى است كه آن را چيزى جز توبه و اقرار به آنچه انكار شده است، نمى شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون به اين جاى سخن رسيد، رويش را به مهتر كرد و گفت: هيچ شمشيرى نيست، مگر آن كه كند مى شود، و هيچ عالمى نيست، مگر آن كه دچار لغزش مى گردد. پس هر كه از خطاى خويش دست بردارد و رهايش كند، او خوش بخت و خردمند است، و آفت، در پافشارى (لجاجت) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو از دو پيامبرى ياد كردى كه به گفته خودت، پس از پسر [مريمِ] باكره مى آيند. پس آنچه در كتاب ها[ى آسمانى] در اين باره آمده است، چه مى شود؟! آيا از آنچه مسيح عليه السلام در باره بنى اسرائيل خبر داد، آگاه نيستى، كه به آنان فرمود: «شما چگونه خواهيد بود، آن گاه كه من به نزد پدرم و پدر شما برده شوم و روزگارانى پس از من و شما، راستگو و دروغگويى بيايند؟» و بنى اسرائيل گفتند: آن دو كيستند، اى مسيح خدا؟ فرمود: «پيامبرى از نسل اسماعيل كه راستگوست و پيامبرنمايى از بنى اسرائيل كه دروغگوست. آن راستگو، با رحمت و جنگ، برانگيخته مى شود، و پادشاهى و سلطنتش تا وقتى دنيا بر پاست، بر پا خواهد بود و آن دروغگو، كه با لقب مسيح دجّال از او ياد مى شود، برهه اى كوتاه سلطنت مى كند. سپس خداوند، او را به دست من، زمانى كه مرا بر مى گرداند، به هلاكت مى رساند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: اى قوم! من شما را بر حذر مى دارم از اين كه يهوديانِ پيش از شما، الگويى برايتان باشند [و به آنان اقتدا كنيد]. به آنان از دو مسيح، خبر داده شد: مسيح رحمت و هدايت، و مسيح گم راهى، و براى هر يك از آن دو، نشانه و علامتى قرار داده شد؛ امّا يهوديان، مسيح هدايت را انكار و تكذيب كردند و به مسيح دجّال گم راه كننده، ايمان آوردند و منتظر او شدند، و در فتنه [و گم راهى] ماندند و بر كُرّه آن سوار شدند، و پيش تر، كتاب خدا را پشت سرشان انداختند و پيامبران او و بندگان عدالتخواهش را كشتند. پس خداوند عز و جل به سبب اعمالشان، بينشى را كه داشتند، از آنان گرفت، و به سبب سركشى شان، سلطنتشان را از چنگشان در آورد، و داغ ذلّت و خوارى بر پيشانى شان زد، و بازگشتشان را به سوى آتش دوزخ، قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب گفت: اى حارث! تو از كجا مى دانى كه اين پيامبرِ ياد شده در كتاب ها، همان مرد ساكن يثرب است؟ شايد پسرعموى يمامه اىِ تو&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، مسيلمه كذّاب است كه در يمامه به دروغ، ادّعاى نبوّت كرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد؛ زيرا او نيز از نبوّت، همان مى گويد [و ادّعا مى كند] كه مرد قرشى مى گويد، و هر دوى آنها هم از نسل اسماعيل اند، و هر دو پيروان و يارانى دارند كه به نبوّتشان گواهى مى دهند و به رسالتش اقرار دارند. آيا ميان آن دو، فرقى مى يابى كه [براى ما] بيانش كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: آرى، به خدا سوگند! به خدا كه فرقى را كه بزرگ تر و دورتر از فاصله ميان ابرها و زمين است، مى يابم. اين فرق، همان اسباب [و معجزاتى] هستند كه به وسيله آنها و مانند آنها، حجّت خدا بر حقّانيت فرستادگان و پيامبرانش، در دل هاى بندگان عبرت آموز او استوار مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره مرد يمامى، همان خبرى كه فرستادگان و كاروان هاى شما و غير شما، يا كوچ گرانتان به سرزمين او، و يماميانى كه نزد شما آمده اند و برايتان آورده اند، خود، دليلى كافى بر بطلان اوست. آيا همه آنان از قول جاسوسان و خبرچينان مسيلمه و فرستادگان او به سوى احمد در يثرب، به شما خبر ندادند كه پس از بازگشت به نزد مسيلمه آنچه را در آن جا از بنى قيله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از بنى قيله، انصار اوس و خزرج اند. قيله، مادر اين دو طايفه بود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيده بودند، برايش باز گفتند؟ بنى قيله گفته بودند: زمانى كه احمد به يثرب نزد ما آمد، چاه هايمان نيمه خشك و آب هايمان شور بود و تا پيش از آمدن او، آب شيرين و گوارايى نداشتيم، و او در برخى چاه ها آب دهان انداخت و از برخى ديگر، قدرى آب در دهانش كرد و دوباره در آنها ريخت؛ آب هاى شور، شيرين شدند، و از چاه هاى نيمه خشك، مانند دريا آب بيرون زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: محمّد در چشم كسانى كه به چشم درد مبتلا بودند، و نيز روى زخم افرادى كه زخم و جراحت داشتند، تف كرد و چشم ها و زخم هايشان در دم، بهبود يافت و ديگر از درد چشم و زخم، شكايت نكردند. و بسيارى از نشانه ها و معجزات ديگر كه از محمّد گفتند و خبر دادند، و از مُسَيلَمه خواستند كه او نيز چشمه اى از اين كارها را نشان دهد و او بر خلاف ميلش پذيرفت و با آنها به طرف يكى از چاه هايشان كه آبى شيرين داشت، رفت و در آن تف انداخت؛ امّا آبش چنان شور شد كه نمى شد خورد، و در چاه ديگرى كه اندك آبى داشت، آب دهان انداخت؛ امّا همان اندك آبش خشكيد، به طورى كه يك قطره آب هم نيامد. در چشم مردى كه چشم درد داشت، تف كرد و كور شد. بر زخمى آب دهان انداخت و تمام بدن آن شخص، پيس شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم با ديدن اين صحنه ها، بر مسيلمه خرده گرفتند و از او خواستند كه دست بردارد؛ امّا مسيلمه گفت: واى بر شما! شما چه بد امّتى هستيد براى پيامبرتان و چه بد عشيره اى هستيد براى پسرعمويتان! اى مردم! شما اين كارها را زمانى از من خواستيد كه در باره آنها بر من وحى نيامده بود؛ امّا اكنون در باره بدن ها و موهايتان به من اجازه داده شد، نه در باره چاه ها و آب هايتان و اين براى كسانى از شماست كه به من ايمان دارند؛ امّا كسى كه شك و ترديد داشته باشد، آب دهان انداختن من بر او جز بر درد و مرض او نمى افزايد. پس اينك هر يك از شما مى خواهد، بيايد تا در چشم او و بر پوستش آب دهان بيندازم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها گفتند: به پدرت سوگند كه هيچ كس از ما، خواهان چنين چيزى نيست. ما مى ترسيم كه موجب شاد شدن يثربيان شوى. و از او روى گرداندند و حرمت خويشاوندى و جايگاهى را كه در ميان آنها داشت، نگه داشتند [و متعرّض او نشدند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر و نايب خنديدند، چنان كه از شدّت خنده پا بر زمين مى كوفتند و گفتند: فرق ميان راستگويى و دروغگويى اين دو مرد، از فرق ميان روشنايى و تاريكى و حق و باطل هم بيشتر است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نايب، با آن كه حقيقت برايش روشن شد، دوست داشت آبروى رفته مسيلمه را به جا آورد و جايگاه او را در خور سازد تا وى را همسنگ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله قرار دهد و بدين وسيله بقاى عزّت خود و منزلت والايى را كه در ميان همكيشانش كسب كرده بود، استمرار بخشد. از اين رو گفت: اگر اين مرد بنى حنيفه (مسيلمه) در اين ادّعايش كه خداى عز و جل او را فرستاده، گنهكار است و در اين باره چيزهايى گفته كه حقّ او نيست، ولى اين خدمت را كرده كه قوم خود را از بت پرستى به ايمان به خداى مهربان كشانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: تو را به آن خدايى كه زمين را گسترانيد و به نام خود، ماه و خورشيد را روشنايى بخشيد، سوگند مى دهم آيا در آنچه خداوند عز و جل در كتاب هاى پيشين نازل نفرموده است، مى يابى كه خداى عز و جل گفته باشد: «منم خدا. معبودى نيست جز من كه حاكم و جزا دهنده روز جزايم. كتاب هايم را نازل كردم و رسولانم را فرستادم تا به واسطه ايشان، بندگانم را از دام هاى شيطان برهانم، و آنان را در ميان آفريدگانم و زمينم چونان ستارگان درخشان آسمانم قرار دادم، كه با وحى من و فرمان من، هدايت مى كنند. هر كه از آنان فرمان بَرَد، از من فرمان برده و هر كه از آنان نافرمانى كند، از من نافرمانى كرده است، و من و فرشتگانم در آسمان و زمينم و آفريدگان لعنتگرم، همگى، آن كس را لعنت كرده ايم كه پروردگارىِ مرا انكار كند يا چيزى از آفريدگانم را شريك من قرار دهد، يا يكى از پيامبران و فرستادگانم را تكذيب كند، يا بگويد: به من وحى شده، در حالى كه چيزى به او وحى نشده است، يا سلطنت مرا كوچك شمارد، يا رداى سلطنتم را به باطل بر تن كند، يا بندگانم را كور و از من گم راه و منحرف سازد. هان! مرا در حقيقت، آن كس مى پرستد كه مى داند من از عبادت و طاعتم از خلقم چه مى خواهم. پس هر كه از راهى كه من به واسطه رسولانم رسم كرده ام، به سوى من نيايد، عبادت او، جز بر دورى اش از من نمى افزايد»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب گفت: خُب، آرام باش! من گواهى مى دهم كه تو حق را بيان داشتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: پس به چيزى جز حق نبايد راضى شد و به چيزى جز آن، پناهى نيست، و من آنچه گفتم، از همين روى گفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر ـ كه مردى سخت مكّار و مجادله گر بود ـ سخن او را بريد و گفت: بسيار خوب؛ امّا به نظر من، اين مرد قرشى (پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ) با آن دينش، تنها به سوى قومش [يعنى] فرزندان اسماعيل فرستاده شده است. با اين حال، ادّعا مى كند كه خداى عز و جل او را به سوى همه مردمان فرستاده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: اى ابو قرّه! آيا تو مى دانى كه خداوند، محمّد را فقط به سوى قوم خودش فرستاده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: به اين امر، گواهى مى دهى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: واى بر تو! آيا مى توان شواهد را رد كرد؟ آرى، بدون ترديد، گواهى مى دهم. كتاب هاى كهن و خبرهاى پيشين هم به آن گواهى مى دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه خنده كنان سر به زير افكند و به فكر فرو رفت و با انگشت نشانه اش با [خاك هاى] زمين، ور رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: چرا مى خندى، اى پسر اَثال؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: از تعجّب، خنده ام گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: مگر آنچه مى شنوى، تعجّب دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: آرى، كاملاً تعجّب دارد. به حقّ خدا، آيا عجيب نيست مردى كه فضيلت علم و حكمت به او داده شده است، مى گويد كه خداوند عز و جل براى نبوّت خود، مردى دروغگو را برگزيده و رسالتش را به او سپرده و او را با روح و حكمت خود، تأييد كرده است؛ كسى را كه به خدا دروغ مى بندد و مى گويد: «به من وحى شده»، با آن كه به او وحى نشده است و چون كاهن، راست و دروغ و درست و نادرست را به هم مى بافد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر، باز ايستاد و فهميد كه خراب كرده است و محكوم شد و خاموش ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: حارثه در نجران، غريب بود. از اين رو، نايب كه از سخنان تند و آزار دهنده او به مهتر جريحه دار شده بود، رو به حارثه كرد و گفت: بس كن ـ اى مرد بنى قيس بن ثعلبه ـ و تيزى زبانت را نگه دار، و اين قدر تنور نادانى ات را براى ما داغ مكن؛ زيرا اى بسا سخنى كه گوينده اش با آن، سرى را بلند مى كند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: ديگران به سخن او توجّه مى كنند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليكن همان سخن، او را در قعر تاريكى مى افكند، و اى بسا سخنى كه دل هاى كينه ور را به صلاح و آشتى مى آورد. پس، از آنچه دل ها پيشاپيش، انكارش مى كنند و آن را نمى پذيرند، دست بدار، هر چند در نزد خودت براى آن، عذرى باشد. وانگهى، بدان كه براى هر چيزى صورتى است، و صورت انسان، خِرد است، و صورت خرد، ادب، و ادب بر دو گونه است: سرشتين و آموختنى، و برترين آنها، ادبِ خداى عز و جل (ادب خدادادى) است، و از ادب و حكمت خداى سبحان، اين است كه براى سلطنت او، حقّى است كه براى هيچ يك از مخلوقاتش نيست؛ زيرا اين سلطنت، ريسمان ميان خدا و بندگان اوست. و سلطنت، دو گونه است: سلطنت پادشاهى و چيرگى، و سلطنت حكمت و شريعت. در رأس اين دو، سلطنت حكمت، جاى دارد، و تو ـ اى مرد ـ خود، مى بينى كه خداى عز و جل با لطف و احسان خويش، ما را بر پادشاهان دينمان و بر ملازمان و اطرافيان آنان، حاكم و مسلّط گردانيده است. پس ـ اى مرد ـ حق را به حقدار بده. در اين صورت، بر تو نكوهشى نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گفت: از آن مرد قرشى و نشانه ها و هشدارهايى كه آورده است، گفتى و با طول و تفصيل هم گفتى، و درست گفتى. ما از محمّد آگاهيم و به او كاملاً يقين داريم. من گواهى مى دهم كه تو نشانه ها و معجزات او را از قديم و جديدش، بيان كردى، بجز يك نشانه را كه شفابخش ترين و شريف ترينِ نشانه هاى اوست، و نسبت آن با ديگر نشانه هايى كه آورده، همانند سر به بدن است. بدنى كه سر ندارد، چگونه است؟! پس، اندكى مهلت ده تا اخبار را جستجو كنيم و نشانه ها را از نظر بگذرانيم و آنچه را به ما رسيده است، وارسى نماييم. اگر آن نشانه فراگير و نهايىِ او را مشاهده كرديم، ما زودتر از هر كس ديگر به او خواهيم پيوست و بيش از همگان فرمان بردارش خواهيم بود. در غير اين صورت، بدان كه حقيقت، همان است كه نبوّت و سفارتِ از جانب خداوندى كه در حكم و فرمان او تفاوت و تغايرى نيست، مى گويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه به او گفت: تو حرف هايت را زدى و به گوش همگان رساندى، و من شنيدم و فرمان بردارم؛ امّا اين نشانه اى كه فقدان آن مى رماند و نبودش ترديد مى آورد، چيست؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب به او گفت: ابو قرّه، آن را برايت روشن ساخت؛ ليكن تو راهى ديگر را در پيش گرفتى و بيهوده با ما اين همه بحث و جدل نمودى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: علاوه بر آن، اكنون تو آن را برايم روشن گردان. پدر و مادرم به قربانت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب گفت: رستگار است كسى كه حق را شناخت و در برابر حق گردن نهاد و بِدان اعتراف نمود و از آن روى نگرداند. هم ما و هم تو از خبرهاى كتاب هاى آسمانى كه شامل علم اقوام و امّت ها و رخدادهاى گذشته و آينده است، آگاهى داريم. اين كتاب ها كه به زبان هر امّتى از آن امّت ها نازل شده اند، ظهور احمدِ پيامبر نهايى را اعلام كرده اند و بشارت و هشدار داده اند؛ پيامبرى كه امّتش شرق و غرب عالم را مى پوشانند و پيروانش پس از او سلطنتى دير ينده بر پا مى كنند كه اوّلينِ آنها، حكومت را از نزديك ترين فردشان به آن پيامبر، از جهت دنباله روى و خويشاوندى، غصب مى كند. بعدا امّتشان دست به تجاوزگرى و توسعه طلبى مى زنند و بدين ترتيب، روزگارى دراز حكومت مى كنند، تا جايى كه در جزيرة العرب، هيچ خانه اى و خانواده اى نمى ماند، مگر اين كه يا طرفدار آنهاست و يا از آنان بيمناك است. سپس بعد از مشقّات بسيار، روزگار از آنان بر مى گردد و سلطنتشان به مرزها و خاندان هاى گوناگون تجزيه مى شود، و مانندِ كرم هايى كه در بينى شتر و گوسفند مى افتند، اقوامى در ميان آنان مى افتند. سپس بردگان و غلام زادگانشان بر آنها حاكم مى شوند و نسل اندر نسل، سلطنت مى كنند و در ميان مردم، با زور و خشونت، دسته دسته فرمان مى رانند، و سلطنتشان سلطنتى پر نيش و گزند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، از گوشه و كنار زمين، فرو كاسته مى شود، و بلا سخت مى شود و آسيب ها همه جا را مى گيرد، چندان كه مرگ در نزد هر يك از آنها از آن زندگى فلاكتبار، عزيزتر و محبوب تر است، و اين نيست، مگر به سبب بدبختى ها و مصيبت ها و فتنه كورى كه به جان آنها مى افتد. سرپرستان و پيشوايان دين در آن هنگام، مردمانى هستند كه اهل آن نيستند. از اين رو، دين، آنها را مانند آب دهان بيرون مى اندازد، و نشانه هاى دين از بين مى روند، و خودش رو به محو و نابودى مى نهد و سرانجام از آن، جز نامش چيزى باقى نمى ماند، به طورى كه مرگش را اعلام مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آن روز، مؤمن، غريب است، و دينداران، اندك اند، تا جايى كه جز اندكى، بقيّه مردم از لطف و گشايش الهى نوميد مى گردند، و عدّه اى گمان مى كنند كه خداوند هرگز پيامبرانش را يارى نمى كند و وعده اش را تحقّق نمى بخشد؛ ليكن چون سختى ها و كيفرها بر سرشان فرود آمد و گلوى همه آنها را فشرد، آن گاه خداوند به داد دينش مى رسد، و بندگانش را كه ديگر نوميد شده اند، با مردى از نسل و ذريّه پيامبرشان احمد، كمك مى كند. خداوند عز و جل ناگهان، او را مى آورد. آسمان ها و آسمانيان بر او درود مى فرستند، و زمين و هر چه بر روى زمين است، از گزنده و پرنده و آدمى، از آمدن او شادمان مى شوند، و مادرتان ـ يعنى زمين ـ بركت ها و زيورهايش را براى او بيرون مى ريزد. زمين، گنج ها و پاره هاى جگرش را به سوى او مى افكند، آن سان كه بر شكل و حالتش در زمان آدم عليه السلام بر مى گردد. در روزگار او (قائم عليه السلام )، فقر و بيمارى ها و كيفرهايى كه پيش تر به سر امّت ها فرود مى آمد، از مردم برطرف مى شود و همه جا را امنيت فرا مى گيرد، و زهر هر زهردارى و چنگال هر چنگالدارى و نيش هر نيشدارى، كنده مى شود، به طورى كه دختر بچّه نوپا با مار زنگى، بازى مى كند و به او هيچ گزندى نمى رساند، به طورى كه شير در ميان گلّه گاو، به سان چوپان آن است، و گرگ در ميان رمه برّه ها گويا صاحب آن. خداوند، بنده اش را بر هر آنچه دين است، چيره مى گرداند، و زمام جهان را تا بيضاى چين در دست مى گيرد، به طورى كه به روزگار او در سرتاسر زمين، تنها دينى كه هست، همان دين حقّ خداست، كه براى بندگانش پسنديده و آدم، اين مخلوق بديعش، و احمد، خاتم پيامبرانش، و پيامبران و فرستادگان ميان اين دو را با آن دين فرستاده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون نايب، اين نَقلش را بدين جا رسانيد، حارثه رو به او كرد و در جوابش گفت: به خداى دادار، سوگند ـ اى خردمند بزرگ و اى داناى برگزيده ـ كه حق در دل تو درخشيد، و دل ها از عدالت [و حقّانيتِ] گفتار تو روشن شد، و كتاب هاى خدا ـ كه آنها را نورى در شهرهايش و گواهى بر بندگانش قرار داده است ـ، با اين نقلى كه تو از سطور آنها كردى، نازل شدند و هيچ دفترى از آنها با دفترى ديگر ناساز نبود، و نه هيچ خطّى از آيات آنها با خطّى ديگر. پس ديگر چه مى خواهى [و چرا به او ايمان نمى آورى]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب گفت: تو او را همان مرد قرشى مى پندارى؛ امّا با اين تصوّرت سخت در اشتباهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: به چه دليل؟ مگر شواهد، بر نبوّت و رسالت او گواهى نمى دهند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب گفت: چرا به خدا؛ امّا دو پيامبر و رسول هستند كه در فاصله بعد از مسيحِ خدا و قيامت مى آيند، و نام يكى از آن دو، از ديگرى مشتق است: محمّد و احمد. به [ظهور] اوّلى، موسى عليه السلام بشارت داده است و به دومى، عيسى عليه السلام. اين مرد قرشى [فقط] به سوى قوم خودش فرستاده شده و بعد از او، صاحبِ سلطنتى نيرومند و بهره اى طولانى [از دنيا] مى آيد. خداوند عز و جل او را خاتم [آورندگان] دين و حجّت بر همه آدميان بر مى انگيزد. سپس بعد از او، دوره اى مى آيد كه در آن دوره، پايه ها از جايگاه خود، دور مى شوند. پس خداوند عز و جل او را باز مى گرداند و بر هر چه دين است، چيره اش مى گرداند، و او و فرمان روايانِ شايسته پس از او بر هر آنچه شب و روز آنها را فرا مى گيرد از دشت و كوه و خشكى و دريا، فرمان مى رانند و همچون دو پدر، آدم و نوح عليهماالسلام، وارث ملك زمين خداى عز و جل مى شوند؛ امّا با آن كه پادشاهانى بزرگ اند، آنان را در هيئت درويشان پريشان حال و بيچاره مى بينى. اينان، همان مردان ارجمند و برترى هستند كه بندگان خدا و سرزمين او جز با آنان، سامان نمى گيرند. و در زمانِ آخرين فرد آنها (امام زمان) و پس از درنگى طولانى و سلطنتى نيرومند، عيسى پسر [مريمِ] باكره [از آسمان] بر آنان فرود مى آيد. بعد از آنان، ديگر خيرى در زندگى نيست. در پى آنها آشوب توده هاى پست كه در خِرَد چونان گنجشك اند، به راه مى افتد، و آن گاه است كه قيامت بر پا مى شود، و قيامت در زمان بدترين و پليدترين مردمان، بر پا مى شود. اين وعده اى است كه خداى عز و جلبه واسطه آن بر احمد درود فرستاد، چنان كه به واسطه آن بر خليلش ابراهيم عليه السلام درود فرستاد و اين يكى از فراوان براهين در تأييد احمد صلى الله عليه و آله است كه كتاب هاى پيشينِ خدا از آنها خبر داده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: پس، از نظر تو ـ اى ابو واثله ـ قطعى و ثابت است كه اين دو نام، براى دو نفر است؛ براى دو پيامبر مُرسَل در دو عصر مختلف؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: آيا در اين باره ترديدى يا گمانى به وجود تو راه مى يابد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب گفت: نه، به معبود سوگند، اين، از آفتاب هم روشن تر است. و به قرص خورشيد، اشاره كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه سرش را پايين انداخت و تعجّب كنان با انگشتش با زمين ور رفت. سپس گفت: اى پيشواى مُطاع! مصيبت است اين كه مال، در نزد كسى باشد كه آن را مى اندوزد، نه كسى كه خرجش مى كند، و سلاح، نزد كسى باشد كه از آن براى تزيين خود، استفاده مى كند، نه نزد كسى كه با آن مى جنگد، و رأى، نزد كسى باشد كه آن را در اختيار مى گيرد، نه كسى كه يارى اش مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب گفت: اى حارثك! هر ناسزايى كه خواستى، گفتى، و هر گستاخى اى كه خواستى كردى. بس كن ديگر!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: به خدايى كه آسمان ها و زمين ها به اذن او بر پاست و شاهان به فرمان او چيره گشته اند، سوگند مى خورم كه اين دو نام براى يك نفر و يك پيامبر و يك فرستاده است، كه موسى بن عمران از آمدنش خبر داده، و عيسى بن مريم بشارتش را داده، و پيش از آن دو نيز صُحُف ابراهيم عليه السلام به او اشاره كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر خنديد، طورى كه به قومش و به حاضران وانمود كند كه خنده اش براى ريشخند حارثه و از سر تعجّب است. نايب از خنده او به شوق و نشاط آمده، سرزنش كنان رو به حارثه كرد و گفت: [خنده] دروغ ابو قرّه، تو را نفريبد؛ زيرا اگر چه او براى تو خنديد؛ امّا در حقيقت به تو خنديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: اگر چنين كرده باشد، يك جورى سبكى يا كار بدى كرده است. آيا شما دو تن ـ كه خدايتان به راهتان آوَرَد ـ از حكمت كُهن نمى دانيد كه: «خردمند را سزد رو ترش نمودن جز از بهر ادب كردن، و خنديدن، مگر از سر شگفتى»؟ آيا از سَروَرتان مسيح عليه السلام به شما نرسيده است كه فرمود: «خنده بى جاى عالِم، از غفلت دل اوست يا از سرمستى اى كه او را از فردايش بى خبر كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: اى حارثه! به خدا سوگند كه هيچ كس با خِرد خويش زندگى نمى كند، مگر اين كه با گمانش نيز زندگى مى كند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: زندگى كردن با گمان هاى نادرست، بيشتر است تا زندگى كردن بر اساس خِرد. اين، كنايه از آن است كه اين سخن تو، ناشى از گمان نادرست است، و مرادش اين بود كه خنده اش عقب نبوده است (پانوشت محقّق إقبال الأعمال). در بيان علّامه مجلسى آمده است: شايد معنايش اين باشد كه كسانى كه با اتّكاى محض به عقل زندگى مى كنند، از گمان هاى باطل پيروى مى كنند، يا معنايش اين است كه خردمند، خردمند نيست، مگر آن كه با گمان و فهم خود، مطالبى را در يابد و فهم و علم او به روايت و خبر، محدود و منحصر نباشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر من جز آنچه را تو روايت كردى، نمى دانستم كه عالِم نبودم. آيا به تو نيز از سَروَرمان مسيح ـ كه درود او بر ما باد ـ نرسيده است كه: «خداوند، بندگانى دارد كه به سبب رحمت بى كران پروردگارشان آشكارا مى خندند و از ترس پروردگارشان، در نهان مى گريند»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: اگر اين است، بسيار خوب [اشكالى ندارد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: آنچه را گفتى، بايد به حساب بدگمانى هاى تو به بندگان خدايت دانست. بر گرديم بر سر آنچه موضوع سخن ماست؛ زيرا بحث و كشمكش ميان ما به درازا كشيد، اى حارثه!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته اند: اين، سومين نشست در سومين روز از گردهمايى آنان براى بحث و مشورت در باره مسئله اى بود كه برايشان پيش آمده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: اى حارثه! آيا ابو واثله با روشن ترين بيانى كه به گوشى خورده است، تو را خبر نداد؟ و با يك چنين زبانى به تو گزارش نكرد؟ و تو را با دلايلى كه آورد، مجاب ننمود؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا بنا به ضبط بحار الأنوار: «فألقاك مع غرماتك بموارده حجرا»، ترجمه چنين مى شود: «تو را با وجود آگاهى ات از اين مطلب، چون سنگ يافت [كه هيچ سخنى در تو كارگر نمى افتد]».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اينك من از باب تأكيد، آن را از منبعى سوم به تو يادآور مى شوم. تو را به خدا و به آنچه بر كلمه اى از كلماتش (پيامبرى از پيامبرانش) نازل كرده است، سوگند مى دهم، آيا در زاجره نقل شده از زبان اهل سوريه به زبان عربى ـ يعنى صحيفه شمعون بن حَمّون صفا كه اهل نجران، آن را از او به ارث برده اند ـ، نمى يابى؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: آيا او پس از ايراد سخنى طولانى، نگفت: «آن گاه كه رشته خويشاوندى ها جدا و بريده شود، و نشانه ها از ميان رود، خداوند، بنده اش فارقليطا را با رحمت و دادگرى مى فرستد. گفتند: فارقليطا چيست، اى مسيح خدا؟ گفت: احمدِ پيامبر خاتم و وارث [پيامبران]. او كسى است كه در زمان حياتش [خداوند] بر او درود مى فرستد، و پس از آن كه او را نزد خويش برد نيز بر وى درود مى فرستد، به واسطه فرزند پاك و برگزيده او كه در آخر الزمان، آن گاه كه دستگيره هاى دين از هم مى گسلند، و چراغ هاى شريعت، خاموش مى گردند و ستارگانش افول مى كنند، خداوند، او را مى فرستد، و اندكى از ظهور آن بنده صالح نمى گذرد كه دين به حالت آغازش باز مى گردد، و خداوند عز و جل سلطنت خود را در بنده اش، و سپس در نيكانِ از نسل او، مستقر مى سازد، و اين سلطنت، از او منتشر مى شود، تا جايى كه پادشاهى اش در سراسر زمين قرار مى گيرد»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: تمام آنچه شما دو تن بيان داشتيد، حق است، و با وجود حق، جاى هراس نيست و با غير حق انس نتوان گرفت. پس ديگر چه مى خواهيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: حقيقت، آن است كه شخصِ بى دنباله از اين افتخار، بهره اى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: همين طور است؛ امّا محمّد چنين نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: تو جز ستيزه گرى نمى دانى. آيا كاروانيان ما و يارانمان پس از جستجو در باره او به ما خبر ندادند كه او تنها دو فرزندِ پسر، قُرَشى و قِبطى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور از قرشى، قاسم فرزند ايشان از خديجه است و مراد از قبطى، ابراهيم فرزند ايشان از ماريه قِبطيّه است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داشته و هر دو مرده اند و محمّد، چون شاخ شكسته [يعنى بى كس و فرزند] مانده و پايش بر لب گور است. اگر از دنيا رفت و از او فرزندى بر جاى ماند، آن گاه سخن تو جا دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: به خدا سوگند كه عبرت ها بسيارند؛ امّا عبرت گرفتن از آنها اندك است، و نشانه هاى راه راست، موجودند، اگر چشم از ديدن آنها كور نباشد. همان گونه كه چشمان بيمار نمى توانند به قرص خورشيد بنگرند، همچنين نظرهاى كوتاه، دستشان به نور حكمت نمى رسد؛ چون ناتوان اند. البتّه هر كس چنين باشد، شما دو تن ـ به مهتر و نايب اشاره كرد ـ چنين نيستيد. به خدا سوگند كه شما دو تن، به سبب ميراث حكمتى كه خداى عز و جل عطايتان كرده و به واسطه بقاياى حجّتى كه نزد شما به امانت سپرده است، و بزرگى و منزلتى كه براى شما در ميان مردم قرار داده است، حجّت بر شما تمام است. خداوند عز و جلكسى را كه به او سلطنتى بخشيده، شهريار و خدايگان مردم قرار داده است، و شما دو تن را حاكم و سرپرست بر شهرياران آيين ما، و حاميان آنان قرار داده است، آن سان كه در دينشان به شما پناه مى آورند؛ امّا شما به آنان پناه نمى بريد، و به آنان فرمان مى دهيد و آنان فرمانتان مى برند، و هر شهريارى يا سلطانى بايد براى خداوند عز و جل كه او را بالا برده است، فروتنى نمايد، و براى خداى عز و جلبا بندگانش خيرخواه باشد، و در كار او سستى نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما دو تن از شهادت هاى راستى كه به نفع محمّد، حكم كرده اند، و در كتاب هاى محفوظ مانده [در نزد شما] بر حقّانيت او صحّه مى گذارند، ياد كرديد، و با اين حال، بر آنيد كه او تنها به سوى قوم خودش فرستاده شده و نه به سوى همه مردمان، و او را پيامبر خاتم و جهانى و وارث نهايى [پيامبران] نمى دانيد؛ چون او را بى دنباله مى پنداريد. چنين نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر و نايب گفتند: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: اگر او بازمانده و دنباله اى داشت، آيا شما دو تن كه به دليل آنچه در دل داريد و به خاطر تكذيب وراثت و چيره آمدن [وارث نهايى او] بر همه شرايع، در شك هستيد، باز هم در اين كه او پيامبر خاتم و فرستاده شده به سوى همه بشر است، شك مى كرديد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: آيا اين پاسخ براى اين ايراد، بعد از اين همه سرزنش ها و ستيزه ها، برايتان كافى نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: اللّه اكبر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: تكبير گفتى. سبب چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: حق آشكار شد، و باطل به لكنت افتاد، و كشيدن آب دريا و شكافتن كوه از ميراندن آنچه خدا زنده كرده و زنده كردن آنچه او ميرانده، آسان تر است. اينك، بدانيد كه محمّد، مقطوع النسل نيست، و او حقيقتا خاتم و وارث [نهايى پيامبران] و فرستاده نهايى است، و پس از او پيامبرى نيست، و امّت او، آخرين امّت اند تا قيام قيامت كه خداوند، زمين و زمينيان را به ارث مى برد، و از نسل اوست آن فرمان رواى شايسته اى كه توضيح داديد و خبر داديد كه بر شرق و غرب عالم، حاكم مى شود، و خداوند عز و جل او را با آيين توحيدى ابراهيم بر همه آيين ها چيره مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: واى بر تو، اى حارثه! ما از تو غافل بوديم؛ ليكن تو چونان روبهان مكّار، از ستيزه گرى خسته نمى شوى، و از بحث سير نمى گردى. تو ادّعاى بزرگ كردى. برهانت بر آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: به نيايتان سوگند، شما را از برهانى خبر دهم كه از شبهه نگه مى دارد، و درد سينه ها بِدان شفا مى يابد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به ابو حارثه حُصَين بن علقمه، رئيس آنان و اسقف اوّلشان، رو كرد و گفت: اى پدر عزيز! اگر صلاح مى دانى، با آوردن جامعه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامعه: هر يك از اسفار كتاب مقدّس (فرهنگ لاروس عربى ـ فارسى: واژه «جامعه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زاجره، دل هاى ما را آرام و سينه هايمان را شاد گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اين، چهارمين نشست در روز چهارم بود و اين روز، روزى بود كه زمين، آفريده شد و خورشيد به وسط آسمان رسيد و چلّه تابستان بود. پس، آن دو به حارثه رو كردند و گفتند: دنباله اين بحث را به فردا بيفكن، كه ديگر جانمان به لب رسيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، جمعيت پراكنده شدند تا فردا كه زاجره و جامعه را بياورند و در آن دو بنگرند و به آنچه در آنها آمده، عمل كنند. چون فردا شد، نجرانيان به كليسايشان آمدند تا ببينند جامعه كه دو رئيسشان و حارثه بر آن توافق كرده بودند، چه مى گويد. مهتر و نايب، چون اجتماع مردم را براى اين منظور ديدند، خود را باختند؛ چون مى دانستند كه سخن حارثه درست است، و راه را بر حارثه گرفتند تا او را از گشودن كتاب ها در حضور مردم، منصرف كنند. آن دو، شيطان هايى انسان نما بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر گفت: تو زياده گويى كردى و همه را خسته نموده اى. پس بحث و سخن با ما را كه رشته اش بريده شد، در همين جا مختومه دار، و از ادامه دادن به آن دست بشوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: آيا اين جز از تو و يار تو بود؟ پس، از حالا آنچه مى خواهيد، بگوييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نايب گفت: آنچه گفتنى بود، گفتيم، و دوباره پاره اى از آنها را مى آزماييم، بى آن كه حجّتى از حجّت هاى خدا را كتمان نماييم، يا نشانه اى از او را انكار كنيم، يا به خدا افترا بنديم و بنده اى را كه از جانب او فرستاده شده است، فرستاده اش ندانيم. اى مرد! ما اعتراف داريم كه محمّد، فرستاده خداوند عز و جل به سوى قومش از فرزندان اسماعيل است، بدون آن كه بر ديگر مردمان از عرب و عجم، لازم باشد كه از او پيروى و فرمان بردارى كنند و به خاطر او از دينى دست بر دارند و با او به دينى ديگر در آيند؛ بلكه تنها كافى است كه اقرار كنند او پيامبر و فرستاده به سوى بزرگان قوم و دين خودش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: به چه دليل بر پيامبرىِ او و فرمان بردارى از وى گواهى مى دهيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: چون در بشارت هاى اناجيل و كتاب هاى پيشين، در باره او براى ما گواهى داده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: حال كه پس از اين همه سخنان بلند و كوتاه و مكرّر، پذيرفتيد كه محمّد اين گونه است، از كجا مى گوييد كه او وارث نهايى و فرستاده به سوى همه انسان ها نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: هم تو و هم ما مى دانيم و شك نداريم كه حجّت خداوند عز و جل تمام نشده است؛ بلكه آن كلمه خداست كه تا شب و روز در پى هم مى آيند و تا زمانى كه حتّى دو نفر آدم در اين عالم باقى اند، در نسل ها جارى خواهد بود، و ما پيش تر گمان مى كرديم كه محمّد، صاحب اين كلمه است، و اوست كه زمام آن را مى كشد؛ ليكن چون خداوند عز و جل با بردن فرزندان ذكورش، او را بى نسل كرد، دانستيم كه او نيست؛ زيرا محمّد، مقطوع النسل است، در حالى كه به شهادت كتاب هاى آسمانى خداى عز و جل، حجّت باقى مانده خداى عز و جل و پيامبر خاتم او، مقطوع النسل نيست. بنا بر اين، او (حجّت نهايى و پيامبر خاتم)، پيامبر ديگرى است كه پس از محمّد مى آيد و [دينش] جاويد مى ماند. نامش از نام محمّد گرفته شده است، و او همان احمد است كه مسيح عليه السلام از نام او و از ختم نبوّت و رسالتش خبر داده است، و فرزندش چنان سلطنتى قاهر مى يابد كه همه مردم را بر شريعت بزرگِ خداوند عز و جل گرد مى آورد. او يكى از ياران دين [و امّت] او نيست؛ بلكه از ذريّه او و از پشت اوست. بر تمام آبادى هاى زمين، و آنچه ميان اين آبادى هاست از سنگلاخ و دشت و كوه و دريا، سلطنت مى كند؛ سلطنتى به ارث رسيده و آماده. اين، خبرى است كه كتاب هاى اناجيل از آن، اطّلاع داده اند و ما هم اين سخن را به گوش تو خوانديم و پياپى برايت باز گفتيم. پس ديگر تو را چه حاجت به تكرار آن؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: مى دانم كه من و شما سه روز است بحث و گفتگو مى كنيم، و اين نيست، مگر براى آن كه فراموش كرده، به ياد آورد و غفلت زده، به خود آيد، و حقايق براى ما روشن گردد. شما دو تن، از دو پيامبرى سخن گفتيد كه در فاصله ميان [رفتن] مسيح خدا و قيام قيامت، پشت سر هم مى آيند و گفتيد: هر دوى آنها از فرزندان اسماعيل اند. اوّلين آنها، محمّد در يثرب، و دومين آنها، احمد خاتم. محمّد، آن مرد قرشى، همين ساكن در يثرب است و من به او حقيقتا ايمان دارم. آرى، به معبود سوگند، او همان احمد است كه كتاب هاى خداى عز و جل، از او خبر داده اند و نشانه هايش بر او دلالت دارند. او حجّت خدا و فرستاده خاتم او و وارث حقيقى [پيامبران] است، و در فاصله ميان پسر [مريمِ] باكره تا قيامت، جز او پيامبر و فرستاده اى و حجّتى نخواهد بود، مگر كسى كه از نسل دختر پاك دامن و بزرگوار و مؤمن اوست [كه البتّه او هم حجّت خداست]. پس شما دو تن، به سبب ابلاغى كه از جانب خداوند در باره نبوّت محمّد، به شما شده است، به آن اطمينان داريد، و اگر انقطاعِ نسل او نبود، در اين كه او اوّلين و آخرين است، شك نمى داشتيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: آرى، اين يكى از بزرگ ترين نشانه هاى او در نزد ماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: پس ـ به خدا سوگند ـ، شما دو تن در باره پيامبر دومى كه پس از او مى آيد، دچار شك و شبهه ايد، و جامعه در اين باره ميان ما داورى مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم از هر سو فرياد زدند: جامعه ـ اى ابو حارثه ـ! جامعه!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّت اين [درخواستِ آوردن جامعه] آن بود كه مردم از بحث و جدل هاى طولانى ميان آن سه، خسته شده و به ستوه آمده بودند. به علاوه، مى پنداشتند كه پيروزى، با آن دو تن خواهد بود و ادّعاهايى كه در آن نشست ها كرده بودند، تأييد خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حارثه به مرد غول پيكرى كه كنارش ايستاده بود، رو كرد و گفت: اى غلام! برو و آن [جامعه] را بياور. او جامعه را آورد، در حالى كه روى سرش گذاشته و از سنگينى به زور، آن را نگه داشته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى راستگو از نجرانيان ـ كه با مهتر و نايب، ملازم بود و در پاره اى امورشان به آن دو، خدمت مى كرد و از بسيارى كارهاى آنان اطّلاع داشت ـ به من (راوى) گفت: چون جامعه آورده شد، مهتر و نايب در مخمصه شديدى افتادند؛ چون مى دانستند كه با ورق زدن آن به نشانه ها و اوصاف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و ذكر خانواده و همسران و فرزندان او، و مصائبى كه پس از او تا پايان دنيا در ميان امّت و ياران او رخ مى دهد، دست خواهند يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، يكى از آن دو، رو به ديگرى كرد و گفت: امروز، روزى است كه طلوع خورشيد آن براى ما خجسته نيست. پيكرهايمان در اين روز، حاضر است؛ امّا انديشه هايمان حضور ندارند؛ چرا كه فرومايگان و سفلگانِ ما حضور دارند، و به ندرت پيش مى آيد كه نابخردان قومى در جمعى باشند و پيروزى از آنِ ايشان نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن ديگرى گفت: آنان براى آن كه مغلوب مى شود، بد چيره شوندگانى هستند. يك نفرِ آنان با كمترين سخنى چنان ضربتى مى زند و در يك آن، چنان خرابى اى به بار مى آورد كه طبيب خردمند نمى تواند آن ضربه را التيام بخشد، و تيماردار&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا: پيشكار؛ باغبان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاذق در يك سال تمام، از عهده اصلاح آن خرابى بر نمى آيد؛ چرا كه نادان، ويرانگر است و دانا سازنده، و ميان ساختن و ويران كردن، تفاوت از زمين تا آسمان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه از فرصت استفاده كرد و در خفا و پنهانى، پيكى نزد گروهى از ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرستاد و از آنان خواست كه در گردهمايى ايشان حاضر شوند و آنان آمدند. در نتيجه، آن دو نتوانستند آن جلسه را تعطيل كنند يا به تأخير افكنند؛ زيرا در يافتند كه عموم نصاراى نجران منتظرند تا بدانند كه در جامعه از اوصاف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چه آمده است، مخصوصا كه حضور فرستادگان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در آن جمع و تحريك حارثه عليه آن دو و تمايل شيخشان به ابو حارثه، آنان را به اين امر برانگيخته [و كنجكاو كرده] بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد نجرانى به من (راوى) گفت: پس، رأى آن دو بر اين شد كه به وضعيتِ پيش آمده، گردن نهند و نشان ندهند كه از آن گريزان اند، مبادا بدگمانى به آن را به خود راه دهند، و نيز تا اوّلين ارج گزار جامعه و مشوّق به آن باشند تا مقام و منزلت آن دو، خدشه دار نشود. سپس حقيقت امر، روشن شود و از آن كمك بگيرند تا به موجب آن عمل نمايند. از اين رو، با اين ذهنيت، به طرف جامعه ـ كه در برابر ابو حارثه بود ـ پيش رفتند. حارثة بن اثال، در برابر آن دو، قرار گرفت، و گردن ها به طرف آن دو كشيده شدند و فرستادگان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پيرامون آنان را گرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حارثه دستور داد جامعه را باز كردند و [نيز] صحيفه بزرگ آدم عليه السلام را كه مشتمل بود بر علم ملكوت خداى عزيز و پُر جلال و آنچه در زمين و آسمانش آفريده و پديد آورده، و آنچه جهان هاى ميان آسمان و زمينش را از آن بيرون آورده؛ همان صحيفه اى كه شيث از پدرش آدم عليه السلام به ارث برد و آدم آن را از لوح محفوظ گرفته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، مهتر و نايب و حارثه، در صحيفه براى يافتن مشخّصات و اوصاف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه موضوع اختلاف آن سه بود، به جستجو پرداختند و مردمانى كه در آن روز، حاضر شده بودند، هياهو مى كردند و منتظر نتيجه بودند. آن سه در مسباح (/ مصباح) دوم، از فاصله هاى صحيفه چنين يافتند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به نام خداى مهرگستر مهربان. منم خدا. معبودى نيست جز منِ زنده جاويدان، در پى هم آورنده روزگاران، و فيصله دهنده امور. با مشيّت خود، بر اسباب، پيشى گرفته ام، و با قدرتم، دشوارى ها[ى سركش] را رام ساخته ام. پس منم نيرومند فرزانه، مهرگستر مهربان. رحم كن تا به تو رحم شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بحار الأنوار، «رحم مى كنم و رحمت مى فرستم» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحمت من بر غضبم پيشى دارد، و عفوم بر مجازاتم. بندگانم را براى پرستش كردنم آفريدم، و حجّتم را بر آنان تمام كردم. من رسولانم را در ميان ايشان بر مى انگيزم، و كتاب هايم را بر ايشان فرو مى فرستم. اين كار را از همان زمانِ نخستين موجودِ بشرى تا زمان پيامبرم و خاتم رسولانم احمد، انجام مى دهم؛ همان پيامبرى كه درودهايم را بر او قرار مى دهم و بركت هايم را در دلش مى نشانم، و [زنجيره] پيامبران و هشدار دهندگانم را به او كامل مى گردانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه السلام گفت: معبودا! اين فرستادگان، كيان اند؟ و اين احمدى كه او را چنين جايگاه بالا و بلندى بخشيده اى، كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: همگى از نسل تو هستند و احمد، فرجامين آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم گفت: خداوندا! آنان را به چه بر مى انگيزى و مى فرستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: به توحيدم. سپس سيصد و سى شريعت را پياپى مى فرستم، و همه آنها را با احمد به سامان مى رسانم و كامل مى گردانم. پس هر كه با يكى از اين شريعت ها نزد من آيد و به من و فرستادگانم ايمان داشته باشد، او را به بهشت مى برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس مطالبى گفت كه خلاصه اش اين است كه خداوند متعال، پيامبران عليهم السلام و ذريّه آنان را به آدم عليه السلام شناساند و آدم به آنها نگريست. در ادامه آن، چنين آمده بود: «آن گاه آدم عليه السلام نورى را ديد كه درخشش آن، فضاى شكافته را بست و شرق را فرا گرفت. سپس همچنان پيش رفت تا آن كه غرب را هم پوشاند. آن گاه بالا رفت تا به ملكوت آسمان رسيد. آدم، نگاه كرد و ديد كه آن، نور محمّد پيامبر خداست، و ناگاه، كران تا كران از بوى خوش آن، آكنده شد، و ديد كه چهار نور از راست و چپ و پشت سر و پيش رويش آن را در ميان گرفته اند كه عطر و روشنايى آنها، بسيار شبيه اوست. به دنبال آنها نورهايى بودند كه از نور آنها اقتباس مى كردند، و اين نورها در روشنايى و عظمت و گستردگى، به آن نورها مى مانستند. آن گاه اين نورها به آن چهار نور، نزديك شدند و آنها را در ميان گرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم سپس نورهايى به شمار ستارگان ديد كه بسيار بسيار پايين تر از جايگاه نورهاى نخستين بودند. و برخى از آن نورها، روشن تر از برخى ديگر بودند، و از اين جهت نيز تفاوت بسيارى ميانشان بود. سپس ناگهان لشكرى همچون شب، سيل آسا به طرف آن نور، سرازير شدند و از هر سو و از هر جهت، پيشروى مى كردند، و همچنان آمدند تا آن كه دشت و كوه را پر كردند، و بسيار زشت و بدريخت و بدبو بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم، از ديدن اين صحنه ها متحيّر گشت و گفت: اى داناى اسرار نهان و اى آمرزنده گناهان، و اى پروردگار قدرت قاهر و مشيّت غالب! اين مخلوق خوش بختى كه گرامى اش داشته اى و بر جهانيان، برترى اش داده اى، كيست؟ و اين نورهاى والا كه گرداگرد او را گرفتند، كيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل به او وحى فرمود: اى آدم! او و اينان، دستاويز تو و دستاويز آن دسته از آفريدگان من اند كه سعادتمندشان كرده ام. اينان، پيشتازان مقرَّب [درگاه من] و شفاعت كنندگانى هستند كه شفاعتشان پذيرفته مى شود. اين يكى، احمد است كه سَروَر آنان و سَروَر آفريدگان من است. با علم خويش، او را برگزيدم، و نامش را از نام خودم بر گرفتم: من محمودم و او محمّد است. و اين يكى، برادر و وصىّ اوست و با او پشتيبانى اش كردم، و نسل وى را پر بركت و پاك گردانيدم. و اين يكى، بانوى كنيزان من و بازمانده پيامبرم احمد است و در علم من، چنين است. و اين دو، نوه ها و جانشينان ايشان اند، و اين ديگران كه نورشان همسان نور آنهاست، از نسل آنان اند. بدان كه هر يك از آنان را من برگزيده ام و پاكشان گردانيده ام، و وجود همه آنان را پر بركت و رحمت ساخته ام. پس هر كدامشان را، به علم خويش، پيشواى بندگانم و نور شهرهايم قرار داده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم، چشمش به شبحى در آخر آنان افتاد كه در آن پهنه، همچون ستاره صبحگاهى كه براى مردم دنيا مى درخشد، مى درخشيد. خداوند ـ تبارك و تعالى ـ فرمود: با اين بنده سعادتمندم غل و زنجيرها را از بندگانم مى گشايم، و بارهاى گران را از دوششان بر مى دارم، و به واسطه او زمينم را از مهر و رأفت و دادگرى پر مى كنم، چنان كه پيش از او از بى رحمى و وحشت و ستم پر شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه السلام گفت: بار خدايا! گرامى [واقعى]، كسى است كه تو گرامى اش داشته اى، و بزرگ، كسى است كه تو بزرگى اش بخشيده اى. معبودا! حقّا كسى كه تو او را رفعت و بلندى بخشى، بايد چنين باشد. پس ـ اى خداوندگار نعمت هاى بى وقفه، و احسان بى پايانى كه پاداش آن را نتوان داد! اين بندگان والاى تو از چه به اين منزلت رسيدند و سزامند دهِش بزرگ و فضل و بخشش فراوان تو گشتند و نيز بندگان فرستاده ات كه آنان را گرامى داشته اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى ـ تبارك و تعالى ـ فرمود: منم من آن خدايى كه معبودى جز من نيست. مهترگستر و مهربانم، ارجمند و فرزانه ام، دانا به نهان ها، و اسرار نهفته در دل هايم. موجوداتى را كه هستند، آن زمان كه نبودند، مى دانستم كه [بعد از هستى يافتن] چگونه خواهند بود، و مى دانم كه آنچه نيست، اگر هستى مى يافت، چگونه مى بود، و من ـ اى بنده من ـ در علم خويش بر دل هاى بندگانم نگريستم و در ميان ايشان، مطيع تر و براى خلقم خيرخواه تر از پيامبران و رسولانم نديدم. از اين رو، روح و كلمه خويش را در آنان قرار دادم، و بار حجّتم را بر دوش ايشان نهادم، و به واسطه رسالت و وحيم، آنان را بر ديگر آفريدگان برگزيدم. سپس اين جايگاه و منزلت ايشان را به بستگان و جانشينانِ پس از ايشان سپردم و [بدين سان آنان را به پيامبران و رسولانم ملحق نمودم و آنان را پس از ايشان] امانتداران حجّتم، و سَروَران خلقم قرار دادم، تا به واسطه آنان شكستگى بندگانم را التيام بخشم و كژى هايشان را راست گردانم؛ چرا كه من به آنها و به دل هايشان خبير و آگاهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به دل هاى برگزيدگانم، يعنى رسولانم، نظر افكندم، و در ميان ايشان، مطيع تر و براى بندگانم خيرخواه تر از محمّد، اين منتخب و برگزيده ام، نيافتم. پس به علم خويش، او را برگزيدم، و نامش را تا [حدّ] نام خودم بالا آوردم. سپس دل هاى بستگان او را كه پس از اويند، به رنگ دل وى يافتم. پس ايشان را به او ملحق نمودم، و وارثان كتاب و وحيم، و آشيانه هاى حكمت و نورم قرارشان دادم،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با خود، عهد كردم كه كسى را كه با چنگ زدن به توحيد من و ريسمان محبّت آنان به ديدارم آيد، هرگز عذاب نكنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حارثه، سپس دستور داد به سراغ صحيفه بزرگ شيث عليه السلام ـ كه به ادريسِ پيامبر عليه السلام به ارث رسيده بود ـ، بروند. نگارش آن به خطّ سُريانى قديم بود و آن، خطّى است كه بعد از نوح عليه السلام، شاهان هياطله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هياطله: معرّب «هَفتاليان» كه نام قبيله اى از هون هاى سفيد است كه در تاريخ قرون پنجم و ششمِ ايران و هند، اهمّيت فراوان داشته است (ر.ك: دائرة المعارف فارسى مصاحب: مدخل «هفتاليان»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ كه همان نمرودان اند ـ، با آن مى نوشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، آن عدّه صحيفه را خواندند، تا به اين جا رسيدند كه گفت: «قوم ادريس عليه السلام و يارانش به نزد او ـ كه آن روز در عبادت خانه اش در سرزمين كوفان بود ـ رفتند و ادريس از جمله چيزهايى كه به ايشان گفت، اين بود: پسرانِ بلافصل پدرتان آدم عليه السلام و پسرانِ پسران او و ذريّه اش، با هم بحث كردند و گفتند: به نظر شما كدام كس نزد خداى عز و جل گرامى تر و بلندپايه تر و مقرّب تر است؟ برخى گفتند: پدرتان آدم عليه السلام؛ [چون] خداوند عز و جل او را با دست خودش آفريد و فرشتگانش را به سجده در برابرش وا داشت و او را در زمين، جانشين قرار داد و همه آفريدگانش را مسخّر او گردانيد. برخى گفتند: نه، فرشتگان اند كه از فرمان خداى عز و جل سرپيچى نكردند. برخى گفتند: نه، سه رئيس فرشتگان، جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل اند. و برخى گفتند: نه، امين خدا جبرئيل عليه السلام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[براى داورى] نزد آدم عليه السلام رفتند و موضوع بحث و اختلاف خود را به او گفتند. آدم عليه السلام گفت: پسران من! من به شما مى گويم كه گرامى ترين خلق خداى عز و جل در نزد او كيست. به خدا سوگند كه وقتى او در من جان دميد، به طورى كه من راست نشستم، عرش بزرگ برايم درخشيد. من در آن نگريستم و ديدم نوشته است: معبودى جز خدا نيست. محمّد، پيامبر خداست. فلانى، برگزيده خداست. فلانى، امين خداست. فلانى، منتخب خداست و چند نام در كنار محمّد صلى الله عليه و آله اسم برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم گفت: در آسمان، هيچ جاى پيدايى نبود، مگر اين كه در آن، نوشته شده بود: معبودى جز خدا نيست و هيچ جايى نبود كه در آن، نوشته شده باشد: معبودى جز خدا نيست، مگر اين كه در كنارش نوشته شده بود ـ به نگارش تكوينى و نه خطّى ـ: «محمّد، پيامبر خداست، و هيچ جايى نبود كه در آن، نوشته شده باشد: محمّد، پيامبر خداست، مگر اين كه در كنارش نوشته شده بود: فلانى، منتخب خداست. فلانى، برگزيده خداست. فلانى، امين خداست و چند نام به ترتيب شماره، نام برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه السلام گفت: پس ـ اى فرزندان من ـ محمّد صلى الله عليه و آله و آن كسانى كه نامشان در كنار او نوشته شده بود، از همه آفريدگان خداى متعال، در نزد او گرامى ترند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حارثه از مِهتر و نايب خواست كه درودهاى ابراهيم عليه السلام را هم ـ كه فرشتگان از نزد خداى عز و جل آورده اند ـ، بخوانند [و مطّلع شوند]؛ ليكن حاضران به همين مقدار از جامعه كه خوانده بودند، رضايت دادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حارثه گفت: نه، همه آن را ببينيد و امتحان كنيد؛ زيرا اين كار، هر بهانه ديگرى را از بين مى برد، و ترديدها را از دل مى زدايد، و ديگر جاى شك و شبهه اى باقى نمى گذارد. پس، چاره اى جز تن دادن به سخن او نماند. از اين رو، آن عدّه، آهنگ تابوتِ (صندوق) ابراهيم عليه السلام كردند. در آن آمده بود: «خداوند عز و جل به فضل خويش ـ كه آن را شامل هر يك از خلق خود كه خواهد، مى گرداند ـ، ابراهيم عليه السلام را به دوستىِ خويش برگزيد و به درودها و بركاتش مفتخر گردانيد، و او را جلودار و پيشواى آيندگان قرار داد، و پيامبرى و پيشوايى و كتاب را در نسل او نهاد كه يكى از ديگرى آن را مى گيرد، و او را وارث تابوت آدم عليه السلام گردانيد كه دربردارنده حكمت و دانش بود و به واسطه همان، خداوند عز و جل آدم را بر همه فرشتگان، برترى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس ابراهيم عليه السلام به آن تابوت نگريست و در آن، خانه هايى به شمار پيامبران مرسل اولو العزم و اوصياى [جانشينِ] آنان ديد. به آن خانه ها نگريست و چشمش به خانه محمّد، واپسينِ پيامبران، افتاد و على بن ابى طالب را در سمت راست او ديد كه كمربند وى را گرفته است. پيكرى بزرگ بود و نورى در آن مى درخشيد. او برادر محمّد و وصىّ ظفرمند او بود. ابراهيم عليه السلام گفت: اى معبود و اى سَرور من! اين مخلوقِ شريف كيست؟ خداى عز و جل به او وحى فرمود كه: اين، بنده من و برگزيده آغازين و انجامين من است، و اين يكى، وصى و وارث اوست. ابراهيم گفت: پروردگارا! آغازين و انجامين چيست؟ فرمود: اين محمّد است؛ برگزيده من و نخستين آفريده من و بزرگ ترين حجّت من در ميان آفريدگانم. او را آن گاه كه آدم هنوز ميان گِل و تَن بود، پيامبر قرار دادم و برگزيدم، و در پايان زمان، او را براى تكميل و دينم بر مى انگيزم و [رشته] پيام ها و هشدارهايم را بدو ختم مى كنم، و اين على، برادر و بزرگ ترين دوست (/ گرونده به) اوست. ميان آن دو، پيوند برادرى افكندم، و هر دو را برگزيدم، و بر آن دو، درود و بركت نثار كردم، و هر دو را پاك و خالص گردانيدم، و نيكان را از اين دو و فرزندان ايشان قرار دادم، و اين همه را انجام دادم، پيش از آن كه آسمانم و زمينم و مخلوقاتى را كه در آسمان و زمين اند، بيافرينم؛ چرا كه من به آنان و دل هايشان علم داشتم. من به بندگانم، دانا و آگاهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم عليه السلام [باز] نظر كرد و چشمش به دوازده [بزرگ] افتاد كه از زيبايى مى درخشيدند. از پروردگارش پرسيد: پروردگارا! مرا از نام هاى اين صورت هايى كه در كنار صورت محمّد و وصىّ او هستند، خبر ده. اين [كنجكاوى] از آن رو بود كه ديد آن عدّه، درجات بالايى دارند و در كنار صورت محمّد و وصىّ او قرار دارند. خداوند عز و جل به او وحى فرمود: اين يكى، كنيز من و يادگار پيامبرم، فاطمه صدّيقه زهراست. او و همسرش را منشأ اين ذريّه پيامبرم قرار دادم. اين دو، حسن و حسين هستند، و اين، فلانى است، و اين فلانى، و اين يكى، كلمه من است كه به واسطه او رحمتم را در سرزمينم مى گسترانم، و دينم و بندگانم را نجات مى دهم، و اين، زمانى است كه آنان از كمك من مأيوس و نوميد گشته اند. پس ـ اى ابراهيم ـ هر گاه در درودهايت از پيامبرم محمّد ياد كردى، در كنار او، بر ايشان نيز درود فرست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، ابراهيم عليه السلام بر آنان درود فرستاد و [چنين] گفت: پروردگارا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، چنان كه آنان را برگزيدى و كاملاً پاك و خالصشان گردانيدى. خداوند عز و جل وحى فرمود كه: كرامت و فضل من بر تو، خجسته و گوارا باد؛ زيرا من سلاله محمّد و كسانى از آنان را كه برگزيده ام، در مجراى صلب تو قرار مى دهم و آنان را از تو و سپس از نخستين فرزندت اسماعيل بيرون مى آورم. پس، شاد باش ـ اى ابراهيم ـ كه من درودهاى تو را به درودهاى آنان پيوند زدم، و در پى آن [درودها]، بركات و رحمتم را بر تو و بر ايشان قرار دادم، و مِهر خويش و حجّتم را تا زمان مشخّص و آن روز موعود، بر قرار نمودم؛ روزى كه در آن، آسمان و زمينم را خود به ارث مى برم، و مخلوقاتم را براى داورى ام و پراكندن مِهر و دادم بر مى انگيزم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدند آنچه را كه آن عدّه از تلاوت جامعه و كتاب هاى كهن بِدان رسيدند ـ يعنى اوصاف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و اهل بيت او كه در كنار او از ايشان ياد شده بود ـ و دريافتند كه آنان با او چه نسبت [و قرابتى] دارند و منزلت آنان در نزد او را مشاهده كردند، بر يقين و ايمانشان افزوده گشت و از خوش حالى مى خواستند بال در آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس آن عدّه به سراغ آنچه بر موسى عليه السلام نازل شده بود، رفتند و در سفر دوم تورات، چنين يافتند: «من در ميان اُمّى ها پيامبرى از فرزندان اسماعيل بر خواهيم انگيخت. كتابم را بر او نازل مى كنم و او را با آيين درست، به سوى همه آفريدگانم مى فرستم، حكمتم را به او مى دهم و با فرشتگان و لشكريانم يارى اش مى نمايم. نسل او از طريق دختر مبارك اوست كه من به آن دختر، بركت داده ام. سپس از دو شير بچّه او، همانند اسماعيل و اسحاق ـ كه منشأ دو شاخه (طايفه) بزرگ اند ـ، شمار آنان را بسيار بسيار افزون مى سازم. از ايشان، دوازده پيشوا خواهد بود. با محمّد صلى الله عليه و آله و رسالت او، پيام و دينم را كامل مى گردانم و رشته پيامبران و رسولانم را با او ختم مى نمايم. پس قيامت، در پى محمّد و امّت او بر پا مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارثه گفت: اكنون صبح براى كسى كه دو چشم بينا داشته باشد، آشكار شد و حقيقت، براى آن كه حق پذير است، روشن گرديد. پس آيا در دل هاى شما دو تن (مهتر و نايب)، مَرَضى هست كه بخواهيد شفايش دهيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو، پاسخى ندادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو حارثه گفت: آخرين نشانه را هم در سخن سَرورتان مسيح عليه السلام بيابيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آن عدّه به سراغ كتاب ها و اناجيلى رفتند كه عيسى عليه السلام آورده است، و در مفتاح چهارم وحى به مسيح عليه السلام چنين يافتند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى عيسى، اى پسر عَذراى پاك! سخنم را بشنو و در فرمان من كوشا باش. من تو را بدون پدر آفريدم، و نشانه اى (/ معجزه اى) براى جهانيان قرارت دادم. پس فقط مرا پرستش كن و بر من توكّل نماى و كتاب را محكم بگير. سپس آن را براى مردم سوريا تفسير كن و به ايشان خبر ده كه: منم خداى يكتا. معبودى نيست جز منِ زنده جاويدان، كه دگرگونى و زوال نمى پذيريم. پس به من و به فرستاده ام، پيامبر اُمّى، ايمان آوريد؛ همو كه در آخر الزمان مى آيد؛ پيامبر رحمت و جنگ؛ نخستين و واپسين. گفت: نخستين پيامبرى است كه آفريده شد و واپسين پيامبرى است كه بر انگيخته مى شود و آن، آخرين و فرجامين [پيامبر] است. پس بنى اسرائيل را به [آمدن] او بشارت ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام گفت: اى مالك روزگاران و دانا به نهان ها! اين بنده نيكى كه چشمم او را نديده، امّا دلم دوستش مى دارد، كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: او برگزيده من و فرستاده من است كه با دستش در راه من جهاد مى كند و گفتارش با كردارش، و نهانش با آشكارش يكى است، توراتى جديد بر او فرو مى فرستم كه با آن، چشم هاى كور و گوش هاى كر و دل هاى فرو بسته را مى گشايد و چشمه هاى دانش، دريافت حكمت و بهار دل ها، در آن است. خوشا به حال او و خوشا به حال امّت او!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى گفت: پروردگارا! نام و نشان او و خوراك امّت او ـ يعنى: سلطنت امّت او ـ چيست؟ و آيا او را بازمانده اى ـ يعنى ذريّه اى ـ هست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: تو را از آنچه پرسيدى، خبر مى دهم. نامش احمد است؛ برگزيده اى از ذريّه ابراهيم و منتخبى از نسل اسماعيل. داراى رخسارى تابان و جبينى درخشان است، مركبش اُشتر است، و چشمانش مى خوابند؛ امّا دلش نمى خوابد. خداوند، او را در ميان امّتى اُمّى بر مى انگيزد، تا زمانى كه شب و روز باقى است [و نبوّت و دين او به قوّت خود، باقى خواهد ماند]. زادگاه او، شهر پدرش اسماعيل ـ يعنى مكّه ـ است. پُر همسر است و كم فرزند. نسل او از بانويى خجسته و مؤمن است و از آن بانو، صاحب دختر مى شود، و آن دختر، صاحب دو دُردانه آقا مى شود كه هر دو شهيد مى شوند. نسل احمد را از آن دو، قرار مى دهم. پس، طوبا براى آن دو باشد و هر كه آن دو را دوست دارد و در زمان آن دو است و يارى شان مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام گفت: معبودا! طوبا چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: درختى است در بهشت كه تنه و شاخه هاى آن، از طلاست، و برگ هايش حرير، و ميوه هايش چون پستان دختران، شيرين تر از عسل و نرم تر از مِسكه، و آب آن، از [چشمه] تسنيم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تسنيم: چشمه اى در بهشت كه بهترين شراب بهشتى را دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. اگر جوجه كلاغى بر فراز آن بپرد، پير مى شود و به آخر آن نمى رسد. هيچ منزلى از منازل بهشتيان نيست، مگر كه شاخه اى از آن درخت بر آن، سايه افكنده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون افراد از خواندن آنچه خداى عز و جل به مسيح عليه السلام وحى فرموده است ـ يعنى اوصاف و ويژگى هاى محمّد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلطنت امّت او و يادكرد از ذريّه و اهل بيت او ـ، فراغت يافتند، آن دو مرد، محكوم گشته، دم فرو بستند، و گفتگوى ميان ايشان در اين باره تمام شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن كه حارثه از طريق [كتاب] جامعه و آنچه در كتاب هاى قديم آمده بود، بر مهتر و نايب پيروز شد و آن دو نتوانستند در مطالب جامعه، مطابق خواست خود دست برند و موفّق نشدند با تأويل و تفسيرهاى خود، مردم را بفريبند، از بحث و ستيزه در اين باب، باز ايستادند و دانستند كه راه درست را نپيموده اند. پس افسرده و غمگين به معبدشان رفتند تا بينديشند و فكرى بكنند. نصاراى نجران به نزد ايشان رفتند و نظر آن دو را پرسيدند و اين كه در كار دينشان چه مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو، سخنى بدين مضمون گفتند: [فعلاً] به دين خود چنگ زنيد تا وضعيت دين محمّد معلوم شود. به زودى، ما نزد قريشيان ـ به يثرب ـ مى رويم تا ببينيم كه او چه آورده و به چه چيز، دعوت مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون مهتر و نايب براى رفتن به نزد پيامبر خدا در مدينه آماده شدند، چهارده سوار از نصاراى نجران كه به نظرشان از فاضل ترين و دانشمندترين افرادشان بودند، و هفتاد مرد از بزرگان و سَروران بنى حارث بن كعب انتخاب شدند كه آن دو را همراهى كنند. راوى گفت: قيس بن حصين ذو الغصّه و يزيد بن عبد المَدان كه در سرزمين حَضرَموت بودند، به نجران آمدند و ورودشان هم زمان با حركت قومشان بود. از اين رو آن دو نيز با آن عدّه، همراه شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افراد بر پشت مركب هايشان نشستند و اسبانشان را هى زدند و روى در راه نهادند تا آن كه به مدينه وارد شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[از طرف ديگر،] پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چون ديد يارانش دير كردند، خالد بن وليد را با عدّه اى سوار فرستاد تا از آنان خبر بياورند، كه به آنان در راه كه نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى آمدند، برخوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون [هيئت نجرانى] نزديك مدينه رسيدند، مهتر و نايب بر آن شدند تا ياران خود و بنى حارث را كه با آن دو آمده بودند، به رخ مسلمانان و مردم مدينه بكشند، از اين رو، راه را بر آنان گرفتند و گفتند: اگر اشتران خود را بخوابانيد و پياده شويد و گرد و خاك از خود بزداييد و جامه هاى سفرتان را از تن بر كنيد و از باقى مانده آبى كه داريد، بر خود بريزيد، اين، بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان از شترها پياده شدند و گرد و غبار از خود زدودند و جامه هاى كهنه شان را در آوردند و جامه هاى نوِ بُرد و حرير خود را پوشيدند، و زلف و فرق خود را مشك زدند. آن گاه [نجرانيان] بر اسب ها نشستند و نيزه ها را بر روى كتف اسبانشان نهادند و در يك رديف به حركت در آمدند. آنان از خوش شكل و شمايل ترين عرب ها بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم با ديدن آنها به طرفشان رفتند و گفتند: نمايندگانى به اين زيبايى نديده ايم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجرانيان آمدند تا آن كه بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در مسجدش وارد شدند. در اين هنگام، وقت نمازشان رسيد و سوى مشرق به نماز ايستادند. مردم [مسلمان] خواستند آنها را از اين كار باز دارند، كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مانع آنان شد. سپس نجرانيان و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سه روز به يكديگر مهلت دادند، و نه پيامبر صلى الله عليه و آله، آنان را [به اسلام] فرا خواند و نه آنان از پيامبر صلى الله عليه و آله سؤالى كردند، تا به رفتار او دقّت كنند و آنچه را از او مشاهده مى كنند، با اوصافى كه از او [در كتب آسمانى خويش] مى يابند، بسنجند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز سوم كه تمام شد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آنها را به اسلام دعوت نمود. نجرانيان گفتند: اى ابو القاسم! هر چيزى كه كتاب هاى خداوند عز و جل در وصف پيامبرِ مبعوث شونده بعد از روح [خدا] عيسى عليه السلام، به ما خبر داده اند، آن را در تو ديديم، مگر يك چيز را كه آن هم بزرگ ترين نشانه و روشن ترين اماره و دليل است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ما در انجيل مى خوانيم كه پيامبرِ آينده پس از مسيح، او را تصديق مى كند و به او ايمان دارد، در حالى كه تو از او بد مى گويى و تكذيبش مى كنى، و مى گويى كه او [نيز همچون ما] بنده (انسان) است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، بحث و دعواى آنان با پيامبر صلى الله عليه و آله فقط بر سر عيسى عليه السلام بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «چنين نيست؛ بلكه من او را تصديق مى كنم و به او باور و ايمان دارم، و گواهى مى دهم كه او پيامبر و فرستاده از جانب پروردگارش بود، و مى گويم: او بنده اى است كه اختيار سود و زيان و مرگ و زندگى و رستاخيز خود را هيچ ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجرانيان گفتند: آيا بنده[ى مخلوق] مى تواند آن كُنَد كه او مى كرد؟ آيا پيامبران، آن قدرت فوق العاده اى را كه او از خود نشان مى داد، داشته اند؟ آيا او مردگان را زنده نمى كرد و كور مادرزاد و پيس را شفا نمى داد، و از آنچه در سينه هايشان نهان مى داشتند و در خانه هايشان اندوخته بودند، به آنان خبر نمى داد؟ آيا كسى جز خدا يا فرزند خدا مى تواند اين كارها را بكند؟! و سخنان غلوآميز فراوان در حقّ او گفتند، در حالى كه خداوند از اين نسبت ها بسى پاك و به دور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «برادرم عيسى چنان بود كه گفتيد؛ مرده را زنده مى كرد و كور مادرزاد و پيس را شفا مى داد، و افراد را از آنچه در دل هايشان بود و از آنچه در خانه هايشان مى اندوختند، خبر مى داد، و همه اينها با اجازه خداوند عز و جل بود. در عين حال، او بنده خداى عز و جل بود، و اين براى او ننگ نيست، و خودش نيز از آن استنكاف نمى كرد؛ چرا كه او گوشت و خون و مو و استخوان و پى و اخلاط بود. غذا مى خورد، و تشنه مى شد، و نياز (/ قضاى حاجت) پيدا مى كرد، و امّا پروردگار او، آن خداى يگانه حقّى است كه چيزى همانندش نيست، و همتا ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجرانيان گفتند: پس كسى چون او را به ما نشان بده كه بدون جنس مذكّرى و پدرى به دنيا آمده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آدم عليه السلام. او خلقتش از عيسى عليه السلام عجيب تر است. او بدون پدر و مادر آفريده شد. براى خداوند عز و جل با آن قدرتش، آفريدن هيچ چيزى آسان تر يا سخت تر از آفريدن مخلوق ديگرى نيست؛ «بلكه كار او چنان است كه هر گاه چيزى را اراده كند، به او مى گويد: باش. و او [بى درنگ] هست مى شود»» و اين آيه را برايشان خواند: «همانا مَثَل عيسى نزد خدا، همچون مَثَل [خلقت] آدم است كه او را از خاك آفريد. سپس بدو گفت: «باش». پس وجود يافت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهتر و نايب گفتند: در باره سَرورمان [عيسى]، ما با تو به توافق نمى رسيم و به پيامبرى تو، اقرار نمى كنيم. پس بيا يكديگر را لعنت كنيم تا معلوم شود كه كدام يك از ما بر حق است و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم؛ زيرا لعنت، نمونه و نشانه اى سريع است [و زود دامنگير مى شود].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، خداوند عز و جل آيه مباهله را بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرو فرستاد: «پس هر كه در اين باره، پس از دانشى كه تو را حاصل آمده، با تو محاجّه كرد، بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و خودمان و خودتان را فرا بخوانيم، سپس مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم». پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اين آيه از قرآن را كه بر او نازل شده بود، براى آنان خواند و فرمود: «خداوند به من فرمود كه به درخواست شما پاسخ مثبت دهم و مأمورم كرد كه در صورت ايستادگى و پافشارى بر سخنتان، با شما مباهله كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: اين نشانه ميان ما و توست. چون فردا شود، با تو مباهله مى كنيم. سپس با ياران مسيحى خود برخاستند و رفتند. چون دور شدند ـ آنان در حَرّه منزل كرده بودند ـ به يكديگر گفتند: او تصميم به فيصله دادن ميان خود و شما گرفته است. پس نخست بنگريد كه همراه چه كسانى به مباهله با شما مى آيد. آيا با همه پيروانش يا با ياران اهل كتابش&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى ياران عالم و قرآن دان خود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يا كسانى كه اهل فروتنى و تمسّك به دين و اخلاص هستند ـ كه اينان شمارشان اندك است ـ. اگر با جمعيت زياد و افرادِ يال و كوپال دار آمد، براى به رخ كشيدن آمده است، چنان كه شاهان چنين مى كنند [تا قدرت خود را در برابر دشمن به نمايش بگذارند]. در اين صورت، پيروزى با شما خواهد بود، نه با او. و اگر با اندك افرادى فروتن [و بى نام و نشان] آمد، [بدانيد كه] آنان از تبار پيامبران و برگزيده آنان و كسانى هستند كه پيامبران با ايشان مباهله مى كنند. در اين صورت از مباهله كردن با آنان بپرهيزيد. پس، اين نشانه اى است براى شما، و آن گاه بينديشيد كه با او چه بايد بكنيد؛ زيرا آن كه پيشاپيش، هشدار مى دهد، معذور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله دستور داد بين دو درخت را جارو كردند و صبح فرداى آن روز، دستور داد جامه سياه نازكى را روى آن دو درخت، پهن نمودند. مهتر و نايب، چون آن را ديدند، با فرزندان خود (صبغة المحسن و عبد المنعم و ساره و مريم) بيرون آمدند و نصاراى نجران با آن دو، خارج شدند و سواران بنى حارث بن كعب در زيباترين شكل و شمايل بر مركب هايشان نشستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم مدينه، از مهاجر و انصار و ديگران با قبايل خود و پرچم ها و درفش هايشان و با زيباترين جامه ها و هيئت هاى خود آمدند تا ببينند كه چه مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در حجره اش بماند تا آن كه روز بالا آمد. سپس در حالى كه دست على را گرفته بود و حسن و حسين، پيشاپيش او و فاطمه عليهاالسلام پشت سرشان حركت مى كردند، بيرون آمد و به طرف آنها رفت تا به آن دو درخت رسيد و با همان هيئتى كه از حجره اش بيرون آمده بود، بين دو درخت زير ردا ايستاد، و در پى مهتر و نايب فرستاد و آنها را به مباهله فرا خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو آمدند و گفتند: چه كسانى را براى مباهله با ما آورده اى، اى ابو القاسم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بهترين مردمان روى زمين و گرامى ترين آنها در نزد خداى عز و جل را؛ اينان را» و على و فاطمه و حسن و حسين ـ كه درودهاى خدا بر آنها باد ـ را به آن دو نشان داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: نمى بينيم كه براى مباهله با ما، بزرگان و انبوه جمعيت و يا افراد نام و نشاندارى را كه به تو ايمان آورده و پيروى ات كرده اند، آورده باشى. ما در اين جا با تو جز اين جوان و زن و دو كودك نمى بينيم. آيا با اينها مى خواهى با ما مباهله كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، آيا اندكى پيش، اين را به شما نگفتم؟! آرى، سوگند به آن كه مرا به حق بر انگيخت، من مأمورم كه با اين افراد با شما مباهله كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رنگ آن دو، زرد شد و به سوى ياران خود در اقامتگاهشان باز گشتند. چون يارانشان رنگ و روى آن دو را ديدند، گفتند: چه اتّفاقى برايتان افتاده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو، موضوع را كتمان كردند و گفتند: اتّفاقى نيفتاده است تا به شما بگوييم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوانى كه از نيكان آنها و فردى دانا بود، به نجرانيان رو كرد و گفت: واى بر شما! دست بر داريد و در باره اوصافى كه از او در جامعه يافتيد، فكر كنيد. به خدا سوگند، شما خوب مى دانيد كه او راستگوست. هنوز از زمانى كه برادران شما به صورت بوزينه و خوك در آمدند، مدّت زيادى نمى گذرد! نجرانيان دانستند كه او خيرخواه آنهاست. از اين رو چيزى نگفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منذر بن علقمه برادر اُسقفشان ابو حارثه ـ كه از علماى آنان بود و نجرانيان، او را به علم مى شناختند؛ ولى در زمان بحث و گفتگوهاى آنان در نجران نبود و وقتى آمد كه تصميم گرفته بودند نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بروند و او نيز با آنان همراه شد ـ، چون در هم ريختگى نجرانيان و شك و دودلى آنها را در آن روز ديد، دست مهتر و نايب را گرفت و به يارانش گفت: مرا با اين دو تنها بگذاريد. پس، آن دو را به كنارى برد و گفت: پيشرو، به افرادش دروغ نمى گويد و [من حقيقتا خيرخواه شما و] به راستى دلسوزتان هستم. پس اگر به عاقبت خود انديشيديد، نجات مى يابيد، و گر نه هم خودتان نابود مى شويد و هم ديگران را نابود مى كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: تو پاك دل و مورد اعتمادى. پس بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آيا مى دانيد كه هرگز گروهى با پيامبرى مباهله نكردند، مگر آن كه در چشم بر هم زدنى، نابود شدند؟ شما و هر عالم خردمند ديگرى چون شما، مى دانيد كه اين ابو القاسم محمّد، همان پيامبرى است كه پيامبران آمدن او را نويد داده اند و از اوصاف او و خاندان درستكارش ياد كرده اند، و يك نشان ديگر هم هست كه من شما را از آن آگاه مى كنم. پس، آن را ناديده نگيريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: آن نشان چيست، اى ابو مُثنّى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به ستارگان بنگريد كه چه سان به زمين، خيره شده اند، و به سر فرود آوردن درختان و به پرندگان كه در برابر شما به رو در افتاده اند؛ بال هايشان را بر زمين گسترده اند و آنچه را در چينه دان هايشان است، بالا آورده اند، بى آن كه نزد خداوند عز و جل گناهى و تقصيرى كرده باشند. اينها نيست، مگر به خاطر آن كه عذاب، سايه افكنده است. به لرزش كوه ها و دود پراكنده و تكّه هاى ابر بنگريد، در حالى كه ما در چلّه تابستان و وسط ظهر به سر مى بريم! بنگريد محمّد؛ كه چهار عضو خانواده اش همراه اويند، دست به آسمان برداشته و منتظر جواب شماست. بدانيد كه اگر دهان او به كلمه اى از نفرين باز شود، هلاك ما قطعى است و به سوى زن و فرزند و مال بر نمى گرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِهتر و نايب، نگاه كردند و صحنه اى مهيب ديدند و يقين كردند كه آن، امرى از جانب خداى متعال است. پس گام هايشان لرزيد و نزديك بود عقلشان را از دست بدهند، و احساس كردند كه عذاب بر آن دو، فرود آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون منذر بن علقمه ترس و وحشتى را كه به جان آن دو افتاده بود، ديد، گفت: اگر تسليم او شويد، در دنيا و آخرتش سالم [و بى گزند] خواهيد بود، و اگر دين خودتان و خرّمى آيينتان را برگزيديد و حاضر نشديد از آزمندى به جاه و مقامى كه نزد قومتان داريد، چشم بپوشيد، من نمى توانم جلو آزمندى شما به جاه و مقامتان را بگيرم. شما داوطلب مباهله با محمّد شديد و آن را راه حلّ نهايى ميان خود و او قرار داديد و با همين نيّت از نجران بيرون آمديد، و محمّد هم در پذيرفتن درخواست شما شتافت، و پيامبران، هر گاه كارى را اعلان كنند، تا آن را برآورده نسازند و انجامش ندهند، دست بر نمى دارند. پس اگر از اين كار منصرف شده ايد و ترس آنچه مى بينيد، شما را گيج و هراسان كرده است، هنوز فرصت انصراف دادن داريد. پس زود باشيد ـ اى برادران من ـ زود باشيد، برويد با محمّد صلح كنيد و رضايتش را به دست آوريد، و آن را به تأخير نيندازيد؛ زيرا شما ـ و من نيز در كنار شما ـ به منزله قوم يونسيد، آن گاه كه عذاب بر فراز سرشان قرار گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن دو گفتند: پس تو خودت ـ اى ابو مثنّى ـ با محمّد ملاقات كن و در باره آنچه از ما مى خواهد، به او تضمين بده و [متقابلاً] از او تقاضا كن كه همين پسرعمويش را براى عقد قرارداد ميان ما و خودش بفرستد؛ زيرا او در نزد محمّد، داراى وجهه و اعتبار است. زودتر خبرش را براى ما بياور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منذر، نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفت و گفت: درود بر تو، اى فرستاده خدا! گواهى مى دهم كه معبودى نيست، جز آن خدايى كه تو را بر انگيخت، و [گواهى مى دهم كه] تو و عيسى، هر دو، بنده و فرستاده خدا هستيد. پس [منذر] اسلام آورد و پيغام آن دو را به پيامبر صلى الله عليه و آله رساند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله على عليه السلام را براى مصالحه با نجرانيان فرستاد. على عليه السلام گفت: پدرم فدايت باد! بر چه اساس با آنان مصالحه كنم؟ فرمود: «نظر تو ـ اى ابو الحسن ـ در توافقى كه با آنان مى كنى، نظر من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام نزد آنان رفت و مهتر و نايب با وى توافق كردند كه سالى هزار جامه و هزار دينار بابت خراج بدهند و نصف آن را در محرّم و نصف ديگرش را در رجب بپردازند. على عليه السلام آن دو را خوار و حقير نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آورد و ايشان را از توافقى كه با آنان كرده بود، آگاه ساخت، و مهتر و نايب به خراج و فرمان بردارى از پيامبر صلى الله عليه و آله تن دادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به آن دو فرمود: «اين را از شما پذيرفتم. بدانيد كه اگر با من و اين كسانى كه زير اين ردا هستند، مباهله مى كرديد، خداوند، اين درّه را بر شما آتشى شعله ور مى كرد و سپس آن آتش را زودتر از چشم بر هم زدنى، به طرف كسانى كه پشت سرتان هستند، مى كشاند و آنها را در شعله هايش مى سوزاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله با خانواده اش بر گشت و به مسجد رفت، جبرئيل عليه السلام بر او فرود آمد و گفت: اى محمّد! خداى عز و جل تو را سلام مى رساند و مى فرمايد: بنده ام موسى به واسطه هارون و پسرانش با دشمن خود، قارون، مباهله كرد و قارون و خانواده اش و اموالش و كسانى از قومش كه از او پشتيبانى مى كردند، همگى، در كام زمين فرو رفتند. به عزّت و جلالم سوگند مى خورم ـ اى احمد ـ كه اگر با خودت و خانواده ات كه زير آن ردا بودند، با همه زمينيان و خلايق مباهله مى كردى، بى گمان، آسمان، پاره پاره و كوه ها ريز ريز مى شدند، و زمين فرو مى ريخت و ديگر هرگز آرام نمى گرفت، مگر آن كه من چنين مى خواستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پيامبر صلى الله عليه و آله به سجده افتاد و پيشانى اش را بر خاك نهاد. سپس دو دستش را به طرف آسمان بر داشت، چندان كه سفيدى زير بغلش بر مردم نمايان شد و سه بار گفت: «سپاس، [خداى] نعمت بخش را! سپاس [خداى] نعمت بخش را!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پيامبر صلى الله عليه و آله در باره [علّت] سجده اش و نشانه هاى شادى در چهره اش سؤال شد. فرمود: «خداى عز و جل را سپاس، به خاطر لطفى كه به من در باره خانواده ام كرد» و سپس پيغامى را كه جبرئيل عليه السلام آورده بود، براى آنان بيان فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-باره-تاريخ-مباهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در باره تاريخ مباهله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سال-مباهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سال مباهله&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه اسناد تاريخى متعدّد، مباهله پيامبر صلى الله عليه و آله با نجرانيان، پس از هجرت به مدينه رخ داده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه بيهقى، از نامه نجرانيان به پيامبر صلى الله عليه و آله در مكّه و قبل از هجرت، گزارشى داده است كه بر فرض صحّت، مخالفتى با وقوع مباهله در مدينه ـ كه مى تواند واقعه اى جداگانه باشد ـ ندارد (ر. ك: سبل الهدى و الرشاد: ج6 ص415، البداية و النهاية: ج5 ص64).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشهور مورّخان، اين رويداد را در سال دهم و برخى در سال نهم ذكر كرده اند و علّامه طباطبايى قدس سره آن را در سال ششم و يا پيش از آن دانسته است. اينك نقل و نقد اقوال:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-سال-ششم-هجرى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ سال ششم هجرى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه طباطبايى، بر اين باور است كه واقعه مباهله از نظر تاريخى، فاصله چندانى با نامه نگارى پيامبر صلى الله عليه و آله به سران كشورها ندارد و چون نامه نگارى در سال ششم بوده، مباهله نيز در همين سال و يا حتّى پيش تر، روى داده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الميزان فى تفسير القرآن: ج3 ص4 و 293. گفتنى است كه علّامه طباطبايى رحمه الله در پانوشت (ص 263) نيز هر دو قول سال نهم و دهم را خالى از اشكال ندانسته است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرينه هاى علّامه طباطبايى، قرار داشتن آيه مباهله در سوره آل عمران است كه به گمان ايشان، يكباره و در سال هاى ميانى هجرت، يعنى پس از جنگ اُحد و پيش از استقرار كامل حكومت مدينه، نازل شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الميزان فى تفسير القرآن: ج3 ص2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه طباطبايى قدس سره همچنين بنا به قول برخى مفسّران، نزول آيه «قُلْ يَـأَهْلَ الْكِتَـبِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا...»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را ناظر به نجرانيان مى داند و چون اين آيه در ميان چند نامه از نامه هاى ارسالى پيامبر صلى الله عليه و آله به سران كشورها به چشم مى خورد، بايد آيه در سال ششم و يا قبل از آن، نازل شده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه در پايان، اين نكته را كه پيامبر صلى الله عليه و آله به سران كشورهاى دوردستى مانند روم و مصر و ايران نامه بنويسد، امّا از نجرانيان در همسايگى خود چشم بپوشد، بعيد شمرده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: الميزان فى تفسير القرآن: ج3 ص294.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقد-نظر-علامه-طباطبايى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقد نظر علّامه طباطبايى&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دليل علّامه بر نزول سوره آل عمران در سال هاى ميانى هجرت، يك تحليل و برداشت و نه يك سند تاريخى است. ايشان از دعوت به شكيبايى و استقامت در جنگ، عدم آرامش و استقرار كامل حكومت مدينه را نتيجه گرفته اند، در حالى كه در سال هاى هشتم و نهم نيز به دليل تهديدهاى خارجى، شاهد نبرد موته و غزوه تبوك هستيم و مسلمانان به استقامت نياز داشته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرينه دوم نيز بر اين استوار است كه ما نزول هم زمان آيه «قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا» با آيه مباهله را، خواه بر پايه نزول يكباره همه سوره آل عمران و يا نزول دفعى هشتاد و اندى آيه آغاز آن (بر پايه سخن برخى مفسّران) بپذيريم و اين هم زمانى را چندان قطعى بدانيم كه اسناد تاريخى معارض را طرد كند، در حالى كه چنين نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه مى توان قائل به تعدّد نزول آيه «تعالوا» يك بار در سال ششم و بار ديگر در ماجراى نجرانيان شد و يا آيه «قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا...» را در ابتداى هجرت و ناظر به يهوديان دانست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة الحلبيّة: ج3 ص287.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استبعاد علّامه را نيز مى توان چنين پاسخ داد كه نامه هاى پيامبر صلى الله عليه و آله، به سران كشورهاى قدرتمند و مؤثّر در دنياى آن روز بوده و اين كار، گونه اى رفتار سياسى و باز كردن عرصه بين المللى و عمومى براى عرضه پيام هاى اسلام بوده است. از اين رو، به نامه نگارى با يك اقليت مذهبى در درون جزيرة العرب به نام مسيحيان نجران، نيازى نبوده است. افزون بر اين، نگاشتن نامه هايى استوار و باصلابت به سران روم و مصر و حبشه كه به گونه اى حامى نجرانيان بودند، به اندازه كافى براى ايشان، هشدار دهنده بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-سال-نهم-هجرى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ سال نهم هجرى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن كثير، مورّخ و مفسّر مشهور، ورود نجرانيان را به مدينه در سال نهم هجرى مى داند كه با شهرت اين سال به نام «عام الوفود»، سازگار است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: البداية و النهاية: ج4 ص250.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلبى و شنقيطى نيز با ابن كثير موافق اند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: السيرة الحلبيّة: ج3 ص287، أضواء البيان: ج4 ص341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند ورود هيئات نمايندگى تا محرّم سال يازدهم نيز استمرار داشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است دليلى استوار بر ردّ اين قول نداريم و سخن شيخ مفيد قدس سره كه مباهله را پس از فتح مكّه مى داند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج1 ص166.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز با آن مخالف نيست؛ زيرا وقايع مكّه و نبرد حنين و محاصره طائف، موجب مى شود پيامبر صلى الله عليه و آله در اواخر سال هشتم به مدينه باز گردد و نامه نگارى و حركت نجرانيان نيز يكى دو ماه زمان نياز دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-سال-دهم-هجرى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ سال دهم هجرى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبرى، مورّخ مشهور، ابن اثير، مورّخ نامدار، و نيز مسعودى، ابن خلدون، مقريزى و تنى چند از معاصران، وقوع مباهله را در سال دهم هجرى دانسته اند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ الطبرى: ج2 ص394، الكامل فى التاريخ: ج2 ص293، التنبيه و الإشراف: ص239، تاريخ ابن خلدون: ج2 ص57، إمتاع الأسماع: ج2 ص94، مكاتيب الرسول صلى الله عليه و آله: ج2 ص496.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر فراوانى مورّخان، مرجّح قابل اعتمادى باشد، سال دهم از سال نهم، مقبول تر خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قرينه-هاى-دو-قول-اخير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرينه هاى دو قول اخير&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اسناد تاريخى، برخى از گواهان معاهده پيامبر صلى الله عليه و آله و نجرانيان، كسانى مانند ابو سفيان و اقرع بن حابس اند كه از جمله بزرگان تازه مسلمان قريش در فتح مكّه (در اواخر سال هشتم هجرى) شمرده مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين تهديد كردن مسيحيان نجران به جنگ يا پرداخت جزيه در صورت اسلام نياوردن، وقتى معقول است كه دولت هاى مسيحى حامى آنان در نبردى مانند تبوك، عقب نشسته باشند و نيز مانع مهمّى مانند قريش مكّه، در سر راه سپاه اسلام به نجران نباشد. افزون بر اين، جزيه ـ كه در نامه پيامبر صلى الله عليه و آله به نجرانيان ذكر شده ـ، در سال نهم هجرى تشريع شده است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفسّران متعدّدى، نزول آيات جزيه را مقارن غزوه تبوك و در سال نهم هجرى دانسته اند (ر. ك: مجمع البيان: ج5 ص40، جامع البيان: ج10 ص141، الجزية و أحكامها، كلانترى: ص41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نه در سال ششم؛ چرا كه در اين صورت، پيامبر صلى الله عليه و آله آن را در جنگ خبير در سال هفتم هجرى، با يهوديان در ميان مى گذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ماه-و-روز-مباهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماه و روز مباهله&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مورّخان مشهور، ماه و روز مباهله را تعيين نكرده اند؛ امّا دو محدّث شيعى، شيخ طوسى و ابن طاووس، بر اساس دو روايت ضعيف السند، روز مباهله را بيست و چهارم ذى حجّه ذكر كرده و روزهاى بيست و يكم، بيست و پنجم و بيست و هفتم را نيز محتمل دانسته اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص764، الإقبال: ج2 ص354.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه اصل تسامح در اين گونه امور، مشكلى در پذيرش اين احتمالات نيست؛ زيرا با وجود حجّ امام على عليه السلام در سال نهم و دهم و نيز حضور پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در هجدهم ذى حجّه سال دهم در جحفه و غدير خم، حضور اين دو بزرگوار در مدينه در اواخر ذى حجّه بجز روز بيست و يكم، ممكن است؛ زيرا فاصله مدينه تا جحفه در حدود پنج روز و تا مكّه حدود هفت روز بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است لزومى به در نظر گرفتن مدّت زمان زيادى ميان بازگشت پيامبر صلى الله عليه و آله از حج و حركت نجرانيان به سوى مدينه نيست. مى توان تصوّر كرد كه آنان با آگاهى از عزيمت پيامبر به حج، حركت كرده و همراه قافله هاى حج، خود را به مدينه رسانده باشند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: سيّد المرسلين، سبحانى: ج2 ص610 ـ 621.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جواز-مباهلة-كل-من-جحد-حقا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: جَوازُ مُباهَلَةِ كُلِّ مَن جَحَدَ حَقّا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: جايز بودن مباهله با هر منكِر حقّى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي مسروق عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ: إنّا نُكَلِّمُ النّاسَ فَنَحتَجُّ عَلَيهِم بِقَولِ اللّهِ عز و جل: «أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِى الْأَمْرِ مِنكُمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقولونَ: نَزَلَت في اُمَراءِ السَّرايا! فَنَحتَجُّ عَلَيهِم بِقَولِهِ عز و جل: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى آخِرِ الآيَةِ، فَيَقولونَ: نَزَلَت فِي المُؤمِنينَ! ونَحتَجُّ عَلَيهِم بِقَولِ اللّهِ عز و جل: «قُل لَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقولونَ: نَزَلَت في قُربَى المُسلِمينَ! قالَ: فَلَم أدَع شَيئاً مِمّا حَضَرَني ذِكرُهُ مِن هذِهِ وشِبهِهِ إلّا ذَكَرتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: إذا كانَ ذلِكَ فَادعُهُم إلَى المُباهَلَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وكَيفَ أصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أصلِح نَفسَكَ ثَلاثاً. وأَظُنُّهُ قالَ: وصُم وَاغتَسِل وَابرُز أنتَ وهُوَ إلَى الجَبّانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجبّان والجبّانة ـ بالتشديد ـ: الصحراء (الصحاح: ج5 ص2090 «جبن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَشَبِّك أصابِعَكَ مِن يَدِكَ اليُمنى في أصابِعِهِ، ثُمَّ أنصِفهُ وَابدَأ بِنَفسِكَ وقُل: «اللّهُمَّ رَبَّ السَّماواتِ السَّبعِ ورَبَّ الأَرَضينَ السَّبعِ، عالِمَ الغَيبِ وَالشَّهادَةِ الرَّحمنَ الرَّحيمَ، إن كانَ أبُو مَسروقٍ جَحَدَ حَقّاً وَادَّعى باطِلاً فَأَنزِل عَلَيهِ حُسباناً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُسبانا: أي عذابا (النهاية: ج1 ص383 «حسب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ السَّماءِ أو عَذاباً أليماً»، ثُمَّ رُدَّ الدَّعوَةَ عَلَيهِ فَقُل: «وإن كانَ فُلانٌ جَحَدَ حَقّاً وَادَّعى باطِلاً فَأَنزِل عَلَيهِ حُسباناً مِنَ السَّماءِ أو عَذاباً أليماً».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لي: فَإِنَّكَ لا تَلبَثُ أن تَرى ذلِكَ فيهِ. فَوَاللّهِ ما وَجَدتُ خَلقاً يُجيبُني إلَيهِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص513 ح1، عدة الداعي: ص200، بحار الأنوار: ج95 ص349 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو مسروق ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: ما با مردم (مخالفان) بحث مى كنيم و برايشان آيه «از خدا اطاعت كنيد و از پيامبر و اولو الأمر خود، فرمان بريد» را دليل مى آوريم. مى گويند: اين، در باره فرماندهان جنگ ها نازل شده است! آيه «ولىّ شما تنها خدا و پيامبر او هستند...» را دليل مى آوريم. مى گويند: اين، در باره همه مؤمنان نازل شده است! آيه «بگو: من از شما مزدى نمى خواهم، جز دوستى با نزديكان» را دليل مى آوريم. مى گويند: اين، در باره نزديكانِ خودِ مسلمانان [و نه پيامبر] نازل شده است! و هر چه از اين قبيل آيات در خاطرم بود، ذكر كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «اگر چنين است، آنها را به مباهله بخوان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چگونه عمل كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سه روز به اصلاح خود بپرداز»، و گمان مى كنم فرمود: «روزه بگير و غسل كن و با او به صحرا برو و انگشتان دست راستت را در انگشتان او چنگ كن. سپس جهت رعايت انصاف، [نفرين و لعن را] از خودت آغاز كن و بگو: بار الها! اى پروردگار هفت آسمان و هفت زمين! اى داناى نهان و آشكار! اى مهرگستر مهربان! اگر ابو مسروق حقّى را انكار كرده و باطلى ادّعا نموده است، از آسمان بر او عذابى دردناك فرو فرست و سپس نفرين را به او بر گردان و بگو: و اگر فلانى حقّى را انكار و باطلى را ادّعا مى كند، بر او از آسمان، عذابى دردناك فرود آور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به من فرمود: «ديرى نپايد كه اثرش را در او خواهى ديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، هيچ كس را نيافتم كه حاضر به مباهله با من شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الخيرانيّ عن أبيه، أنّه قالَ: كانَ يَلزَمُ بابَ أبي جَعفَرٍ [الإِمامِ الجَوادِ] عليه السلام لِلخِدمَةِ الَّتي كانَ وُكِّلَ بِها، وكانَ أحمَدُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ عيسى يَجيءُ فِي السَّحَرِ في كُلِّ لَيلَةٍ لِيَعرِفَ خَبَرَ عِلَّةِ أبي جَعفَرٍ عليه السلام، وكانَ الرَّسولُ الَّذي يَختَلِفُ بَينَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام وبَينَ أبي إذا حَضَرَ قامَ أحمَدُ وخَلا بِهِ أبي، فَخَرَجتُ ذاتَ لَيلَةٍ وقامَ أحمَدُ عَنِ المَجلِسِ وخَلا أبي بِالرَّسولِ، وَاستَدارَ أحمَدُ فَوَقَفَ حَيثُ يَسمَعُ الكَلامَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّسولُ لِأَبي: إنَّ مَولاكَ يَقرَأُ عَلَيكَ السَّلامَ ويَقولُ لَكَ: إنّي ماضٍ وَالأَمرُ صائِرٌ إلَى ابني عَلِيٍّ، ولَهُ عَلَيكُم بَعدي ما كانَ لي عَلَيكُم بَعدَ أبي. ثُمَّ مَضَى الرَّسولُ ورَجَعَ أحمَدُ إلى مَوضِعِهِ، وقالَ لِأَبي: مَا الَّذي قَد قالَ لَكَ؟ قالَ: خَيرا، قالَ: قَد سَمِعتُ ما قالَ، فَلِمَ تَكتُمُهُ؟ وأعادَ ما سَمِعَ، فَقالَ لَهُ أبي: قَد حَرَّمَ اللّهُ عَلَيكَ ما فَعَلتَ؛ لِأَنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ: «وَ لَا تَجَسَّسُواْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاحفَظِ الشَّهادَةَ لَعَلَّنا نَحتاجُ إلَيها يَوما ما، وإيّاكَ أن تُظهِرَها إلى وَقتِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أصبَحَ أبي كَتَبَ نُسخَةَ الرِّسالَةِ في عَشرِ رِقاعٍ، وخَتَمَها ودَفَعَها إلى عَشَرَةٍ مِن وُجوهِ العِصابَةِ، وقالَ: إن حَدَثَ بي حَدَثُ المَوتِ قَبلَ أن اُطالِبَكُم بِها فَافتَحوها وَاعمَلوا بِما فيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا مَضى أبو جَعفَرٍ عليه السلام ذَكَرَ أبي أنَّهُ لَم يَخرُجُ مِن مَنزِلِهِ حَتّى قَطَعَ عَلى يَدَيهِ نَحوٌ مِن أربَعِمِئَةِ إنسانٍ، وَاجتَمَعَ رُؤَساءُ العِصابَةِ عِندَ مُحَمَّدِ بنِ الفَرَجِ يَتَفاوَضونَ هذَا الأَمرَ، فَكَتَبَ مُحَمَّدُ بنُ الفَرَجِ إلى أبي يُعلِمُهُ بِاجتِماعِهِم عِندَهُ، وأَنَّهُ لَولا مَخافَةُ الشُّهرَةِ لَصارَ مَعَهُم إلَيهِ، ويَسأَلُهُ أن يَأتِيَهُ، فَرَكِبَ أبي وصارَ إلَيهِ، فَوَجَدَ القَومَ مُجتَمِعينَ عِندَهُ، فَقالوا لِأَبي: ما تَقولُ في هذَا الأَمرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبي لِمَن عِندَهُ الرِّقاعُ: أحضِرُوا الرِّقاعَ، فَأَحضَروها، فَقالَ لَهُم: هذا ما اُمِرتُ بِهِ، فَقالَ بَعضُهُم: قَد كُنّا نُحِبُّ أن يَكونَ مَعَكَ في هذَا الأَمرِ شاهِدٌ آخَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُم: قَد آتاكُمُ اللّهُ عز و جل بِهِ، هذا أبو جَعفَرٍ الأَشعَرِيُّ يَشهَدُ لي بِسَماعِ هذِهِ الرِّسالَةِ، وسَأَلَهُ أن يَشهَدَ بِما عِندَهُ، فَأَنكَرَ أحمَدُ أن يَكونَ سَمِعَ مِن هذا شَيئا! فَدَعاهُ أبي إلَى المُباهَلَةِ، فَقالَ: لَمّا حُقِّقَ عَلَيهِ قالَ: قَد سَمِعتُ ذلِكَ، وهذا مَكرُمَةٌ كُنتُ اُحِبُّ أن تَكونَ لِرَجُلٍ مِنَ العَرَبِ لا لِرَجُلٍ مِنَ العَجَمِ. فَلَم يَبرَحِ القَومُ حَتّى قالوا بِالحَقِّ جَميعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص324 ح2، كشف الغمّة: ج3 ص167، إعلام الورى: ج2 ص111 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج50 ص119 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: خيرانى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خيرانى و پدرش، غير عرب بوده اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نقل از پدرش گفت كه وى به نگهبانى از درِ خانه ابو جعفر (امام جواد عليه السلام ) گماشته شده بود، و احمد بن محمّد بن عيسى [اشعرى]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو جعفر اشعرى، شيخ و معتمد و فقيه قُميان بوده است (نقل از: شرح اُصول الكافى و بحار الأنوار).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر شب هنگام سحر مى آمد تا از بيمارى ابو جعفر عليه السلام خبر بگيرد. شخصى به عنوان پيك، ميان ابو جعفر عليه السلام و پدرم رفت و آمد مى كرد. هر گاه او مى آمد، احمد مى رفت و پدرم با آن پيك خلوت مى كرد. شبى [آن پيك] بيرون آمد و احمد از جا بر خاست و پدرم با پيك خلوت كرد. احمد، گشتى زد و در جايى ايستاد كه صحبت آنها را بشنود. پيك به پدرم گفت: سَرورت به تو سلام مى رساند و مى فرمايد: «من در مى گذرم و كار [امامت] به پسرم على مى رسد. او هم پس از من بر گردن شما همان حقّى را دارد كه من پس از پدرم بر شما داشتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيك رفت و احمد به جاى خود باز گشت و به پدرم گفت: او به تو چه گفت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم گفت: خير بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خودم شنيدم چه گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم گفت: پس چرا پنهانش مى كنى؟ و آنچه را شنيده بود، بازگو كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم به او گفت: خداوند، اين كارى را كه كردى، بر تو حرام كرده است؛ زيرا خداوند متعال مى فرمايد: «تجسّس نكنيد». حال [كه شنيده اى،] اين شاهد بودن را داشته باش؛ شايد روزى به آن احتياج پيدا كنيم، و مبادا تا زمانى كه وقتش برسد، آن را آشكار سازى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح كه شد، پدرم آن پيغام را در ده نسخه نوشت و آنها را مهر كرد و به ده نفر از بزرگان گروه [شيعه] داد و گفت: اگر من پيش از آن كه اين را از شما مطالبه كنم، مُردم، آن را باز كنيد و به آنچه در آن است، عمل كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون ابو جعفر (امام جواد) عليه السلام در گذشت، پدرم گفت كه هنوز از منزلش خارج نشده بود كه حدود چهارصد نفر به امامت او (امام هادى عليه السلام ) يقين حاصل كرده بودند. سران شيعه نزد محمّد بن فرج، گرد آمده بودند و در اين باره (امامِ جانشين) گفتگو مى كردند. محمّد بن فرج به پدرم نوشت كه سران شيعه نزد او جمع شده اند و اگر از بيم شهرت نبود، خودش با آن عدّه نزد او مى آمد و از او (پدرم) خواهش كرد كه به منزل وى برود. پدرم سوار شد و نزد او رفت. ديد كه جمعيت نزد او گرد آمده اند. آنها به پدرم گفتند: در باره اين موضوع، چه مى گويى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم به كسانى كه آن نوشته ها در اختيارشان بود، گفت: نوشته ها را بياوريد. آوردند. پدرم به آنها گفت: اين، چيزى است كه به آن، امر شده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از آنان گفتند: خوب بود كه در اين باره شاهد ديگرى هم مى داشتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم به آنها گفت: اين را هم خداى عز و جل به شما داده است. اين ابو جعفر اشعرى برايم به شنيدن اين پيغام، گواهى مى دهد. و از او خواست كه به آنچه ديده است، گواهى دهد. احمد، انكار كرد كه در اين باره چيزى شنيده است. پدرم او را به مباهله فرا خواند. چون بر او محقّق شد، گفت: من اين پيغام را شنيدم. و اين، افتخارى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتخار دريافت پيغام امام عليه السلام. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود كه دوست مى داشتم نصيب مردى از عرب شود، نه مردى غير عرب. پس آن عدّه همگى به حق، معترف شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آداب-المباهلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: آدابُ المُباهَلَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: آداب مباهله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ فِي المُباهَلَةِ ـ: تُشَبِّكُ أصابِعَكَ في أصابِعِهِ ثُمَّ تَقولُ: «اللّهُمَّ إن كانَ فُلانٌ جَحَدَ حَقّا وأَقَرَّ بِباطِلٍ، فَأَصِبهُ بِحُسبانٍ مِنَ السَّماءِ أو بِعَذابٍ مِن عِندِكَ»، وتُلاعِنُهُ سَبعينَ مَرَّةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص514 ح4 عن أبي العبّاس، بحار الأنوار: ج95 ص350 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره آداب مباهله ـ: پنجه ات را در پنجه او مى گذارى و سپس مى گويى: «خدايا! اگر فلانى حقّى را انكار يا به باطلى اقرار كرده است، او را به بلايى از آسمان يا عذابى از جانب خودت گرفتار كن» و هفتاد بار، او را لعنت مى كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي جميلة عن بعض أصحابه، قال&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا جاء الحديث موقوفا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الكافي عن أبي جميلة عن بعض أصحابه، قال&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا جاء الحديث موقوفا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إذا جَحَدَ الرَّجُلُ الحَقَّ، فَإِن أرادَ أن تُلاعِنُهُ قُل: اللّهُمَّ رَبَّ السَّماواتِ السَّبعِ، ورَبَّ الأَرَضينَ السَّبعِ، ورَبَّ العَرشِ العَظيمِ، إن كانَ فُلانٌ جَحَدَ الحَقَّ وكَفَرَ بِهِ، فَأَنزِل عَلَيهِ حُسبانا مِنَ السَّماءِ أو عَذابا أليما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص515 ح5، وسائل الشيعة: ج4 ص1168 ح8938.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو جميله، از يكى از يارانش ـ: هر گاه شخصى حق را انكار كرد، اگر خواستى با او مباهله كنى، بگو: «بار الها! اى پروردگار هفت آسمان و اى پروردگار هفت زمين و اى پروردگار عرش بزرگ! اگر فلانى حق را انكار و بِدان كافر است، از آسمان بلايى يا عذابى دردناك بر او فرو فرست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: السّاعَةُ الَّتي تُباهِلُ فيها، ما بَينَ طُلوعِ الفَجرِ إلى طُلوعِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص514 ح2، عدة الداعي: ص200 كلاهما عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج95 ص349 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: زمانى كه براى مباهله كردن است، از طلوع سپيده تا طلوع خورشيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-احتجاجات-أهل-البيت-عليهم-السلام-بقصة-المباهلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: احتجاجات أهل البيت عليهم السّلام بقصّة المباهلة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: استدلال هاى اهل بيت عليهم السلام به ماجراى مباهله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احتجاج-الإمام-علي-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: اِحتِجاجُ الإِمامِ عَلِيٍّ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: استدلال امام على عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: لَمّا كانَ مِن أمرِ أبي بَكرٍ وبَيعَةِ النّاسِ لَهُ وفِعلِهِم بِعَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام ما كانَ، لَم يَزَل أبو بَكرٍ يُظهِرُ لَهُ الاِنبِساطَ ويَرى مِنهُ انقِباضا، فَكَبُرَ ذلِكَ عَلى أبي بَكرٍ، فَأَحَبَّ لِقاءَهُ وَاستِخراجَ ما عِندَهُ، وَالمَعذِرَةَ إلَيهِ مِمَّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لما»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اجتَمَعَ النّاسُ عَلَيهِ وتَقليدِهِم إيّاهُ أمرَ الاُمَّةِ وقِلَّةِ رَغبَتِهِ في ذلِكَ وزُهدِهِ فيهِ، أتاهُ في وَقتِ غَفلَةٍ وطَلَبَ مِنهُ الخَلوَةَ، وقالَ لَهُ: وَاللّهِ يا أبَا الحَسَنِ، ما كانَ هذَا الأَمرُ مُواطَأَةً مِنّي، ولا رَغبَةً فيما وَقَعتُ فيهِ، ولا حِرصا عَلَيهِ، ولا ثِقَةً بِنَفسي فيما تَحتاجُ إلَيهِ الاُمَّةُ، ولا قُوَّةً لي لِمالٍ، ولا كَثرَةَ العَشيرِةِ، ولَا ابتِزازا لَهُ دونَ غَيري، فَما لَكَ تُضمِرُ عَلَيَّ ما لَم أستَحِقَّهُ مِنكَ، وتُظهِرُ لِيَ الكَراهَةَ فيما صِرتُ إلَيهِ، وتَنظُرُ إلَيَّ بِعَينِ السَّأَمَةِ مِنّي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ عليه السلام: فَما حَمَلَكَ عَلَيهِ إذا لَم تَرغَبَ فيهِ ولا حَرَصتَ عَلَيهِ ولا وَثِقتَ بِنَفسِكَ فِي القِيامِ بِهِ، وبِما يُحتاجُ مِنكَ فيهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو بَكرٍ: حَديثٌ سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «إنَّ اللّهَ لا يَجمَعُ اُمَّتي عَلى ضَلالٍ»، ولَمّا رَأَيتُ اجتِماعَهُمُ اتَّبَعتُ حَديثَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، وأَحَلتُ أن يَكونَ اجتِماعُهُم عَلى خِلافِ الهُدى، وأَعطَيتُهُم قَوَدَ الإِجابَةِ، ولَو عَلِمتُ أنَّ أحَدا يَتَخَلَّفُ لَامتَنَعتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام: أمّا ما ذَكَرتَ مِن حَديثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله «إنَّ اللّهَ لا يَجمَعُ اُمّتي عَلى ضَلالٍ»، أفَكُنتُ مِنَ الاُمَّةِ أو لَم أكُن؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكَذلِكَ العِصابَةُ المُمتَنِعَةُ عَلَيكَ مِن سَلمانَ وعَمّارٍ وأبي ذَرٍّ وَالمِقدادِ وَابنِ عُبادَةَ ومَن مَعَهُ مَنِ الأَنصارِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كُلٌّ مِنَ الاُمَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام... فَأَنشُدُكَ بِاللّهِ، أبي بَرَزَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وبِأَهلِ بَيتي ووُلدي في مُباهَلَةِ المُشرِكينَ مِنَ النَّصارى، أم بِكَ وبِأَهلِكَ ووُلدِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِكُم.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص548 ح30 عن أبي سعيد الورّاق عن أبيه عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، الاحتجاج: ج1 ص304 ح53 عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج29 ص3 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: چون قضيّه ابو بكر پيش آمد و مردم با او بيعت كردند و با على بن ابى طالب عليه السلام آن كردند كه كردند، ابو بكر پيوسته با ايشان خوش برخوردى مى نمود؛ ولى از او روى ناخوش و دل تنگى مى ديد. اين موضوع بر ابو بكر ناگوار بود و دوست داشت ايشان را خصوصى ملاقات كند و آن را از دل ايشان در آورد و چنين عذر آوَرد مردم كه گِردش را گرفته اند و مسئوليت زمامدارى امّت را به گردنش انداخته اند و خودش به آن، ميل و رغبتى نداشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، يك بار سرزده نزد ايشان رفت و از ايشان خواست كه با هم تنها باشند، و گفت: اى ابو الحسن! به خدا سوگند، اين كار نه با توافق و رضايت من بود، و نه به آنچه پيش آمد، رغبتى يا آزمندى داشتم، و نه از سر اعتمادم به خويش در رتق و فتق امور امّت بود، و نه به خاطر داشتن قدرت مالى و نه برخوردارى از كثرت عشيره، و نه اين كه خواسته باشم آن را از چنگ كسى بربايم. پس چرا از من چيزى را در دل دارى كه سزاوار آن از سوى تو نيستم، و به خاطر كارى كه به گردن من انداختند، از من ناراحتى و به چشم بيزارى به من مى نگرى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به او فرمود: «اگر به آن راغب و آزمند نبودى و به خود اطمينان نداشتى كه بتوانى از عهده اين كار بر آيى و انتظاراتى را كه از تو در اين باره مى رود، بر آورى، چه چيزى تو را به پذيرفتن آن وا داشت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بكر گفت: حديثى كه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم: «خدا امّت مرا بر گم راهى، گرد نمى آورد» و چون اجتماع آنان را ديدم، از حديث پيامبر صلى الله عليه و آله پيروى كردم و گفتم محال است كه آنان بر خلافِ راه درست، هم داستان شوند. از اين رو، عنان پذيرش را به دست آنها دادم. اگر مى دانستم كه [حتّى] يك نفر با آنها نيست، نمى پذيرفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام فرمود: «امّا حديث پيامبر صلى الله عليه و آله كه: خدا امّت مرا بر گم راهى، گرد نمى آورد، آيا من هم از امّت بودم يا نبودم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بكر گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «و همچنين آن گروهى كه تو را نپذيرفتند، يعنى سلمان و عمّار و ابو ذر و مقداد و ابن عباده و گروه انصار او؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: همه اينها جزو امّت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام فرمود: «... تو را به خدا سوگند، آيا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله براى مباهله با نصاراى مشرك، مرا و همسر مرا و فرزندان مرا بيرون برد، يا تو و همسر و فرزندان تو را؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بكر گفت: شما را.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن عاصم بن ضمرة وهبيرة وعبّاد بن عبد اللّه الأسدي وعمرو بن واثلة: قالَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ يَومَ الشّورى: وَاللّهِ لَأَحتَجَّنَّ عَلَيهِم بِما لا يَستَطيعُ قُرَشِيُّهُم ولا عَرَبِيُّهُم ولا عَجَمِيُّهُم رَدَّهُ ولا يَقولُ خِلافُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لِعُثمانَ بنِ عَفّانَ ولِعَبدِ الرَّحمنِ بنِ عوفٍ وَالزُّبَيرِ ولِطَلحَةَ وسَعدٍ: ... نَشَدتُكُم بِاللّهِ، هَل فيكُم أحَدٌ أقرَبُ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فِي الرَّحِمِ، ومَن جَعَلَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله نَفسَهُ، وَابناهُ أبناءَهُ، ونِساءَهُ نِساءَهُ، غَيري؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: اللّهُمَّ لا!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج42 ص431، الصواعق المحرقة: ص156 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از عاصم بن ضمره و هبيره و عبّاد بن عبد اللّه اسدى و عمرو بن واثله ـ: على بن ابى طالب در روز شورا گفت: به خدا سوگند، در برابرشان به چيزى استدلال مى كنم كه نه قرشىِ آنان مى تواند آن را رد كند و بر خلافش بگويد، نه عربشان و نه غير عربشان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به عثمان بن عفّان و عبد الرحمان بن عوف و زبير و طلحه و سعد فرمود: «... شما را به خدا سوگند مى دهم، آيا در بين شما كسى هست كه در خويشاوندى با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، نزديك تر از من باشد، و جز من كسى هست كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله او را نفْس خودش، و فرزندان او را فرزندان خودش، و زنان او را زنان خودش شمرده كرده باشد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نه، به خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي ذر: إنَّ عَلِيّا عليه السلام وعُثمانَ وطَلحَةَ وَالزُّبَيرَ وعَبدَ الرَّحمنِ بنَ عوفٍ وسَعدَ بنَ أبي وَقّاصٍ، أمَرَهُم عُمَرُ بنُ الخَطّابِ أن يَدخُلوا بَيتا ويُغلِقوا عَلَيهِم بابَهُ ويَتَشاوَروا في أمِرِهم، وأَجَّلَهُم ثَلاثَةَ أيّامٍ، فَإِن تَوافَقَ خَمسَةٌ عَلى قَولٍ واحِدٍ وأَبى رَجُلٌ مِنهُم قُتِلَ ذلِكَ الرَّجُلُ، وإن تَوافَقَ أربَعَةٌ وأبَى اثنانِ قُتِلَ الاِثنانِ. فَلَمّا تَوافَقوا جَميعا عَلى رَأيٍ واحِدٍ، قالَ لَهُم عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام: إنّي اُحِبُّ أن تَسمَعوا مِنّي ما أقولُ، فَإِن يَكُن حَقّا فَاقبَلوهُ، وإن يَكُن باطِلاً فَأَنكِروهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: قُل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أنشُدُكُم بِاللّهِ... فَهَل فيكُم أحَدٌ أنزَلَ اللّهُ عز و جل فيهِ وفي زَوجَتِهِ ووَلَدَيهِ آيَةَ المُباهَلَةِ، وجَعَلَ اللّهُ عز و جل نَفسَهُ نَفسَ رَسولِهِ، غَيري؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: لا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص545 ـ 551 ح1168، بحار الأنوار: ج31 ص372 ح24 نقلاً عن إرشاد القلوب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از ابو ذر ـ: عمر بن خطّاب به على عليه السلام و عثمان و طلحه و زبير و عبد الرحمان بن عوف و سعد بن ابى وقّاص دستور داد به اتاقى بروند و در را به روى خود ببندند و در باره تعيين خليفه رايزنى كنند و سه روز به آنان مهلت داد [و گفت: ] اگر پنج نفر بر يك چيز توافق كردند و يك نفرشان نپذيرفت، آن يك نفر كشته شود، و اگر چهار نفر توافق كردند و دو نفر مخالفت ورزيدند، آن دو نفر كشته شوند. پس چون همگى بر يك نظر هم داستان شدند، على بن ابى طالب عليه السلام به آنها فرمود: «مايلم سخنى را كه مى گويم، گوش كنيد. اگر درست بود، آن را بپذيريد و اگر نادرست بود، ردّش كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شما را به خدا سوگند مى دهم... آيا در ميان شما كسى هست كه خداوند عز و جل آيه مباهله را در باره او و همسرش و دو فرزندش نازل كرده باشد و خداوند عز و جل نفْس او را نفْس پيامبرش قلمداد كرده باشد، جز من؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسترشد ـ في ذِكرِ مُناشَدَةِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام يَومَ الشّورى ـ: هذا عَلِيٌّ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام خَطَبَ يَومَ الشّورى فَعَدَّدَ خِصالاً هذِهِ مِنها، فَقالَ: ... نَشَدتُكُمُ اللّهَ، أفيكُم أحَدٌ قالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ يَومَ المُباهَلَةِ، إذ نَزَلَت «قُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ»: أنتَ نَفسي، غَيري؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: اللّهُمَّ لا!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسترشد: ص354 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسترشد ـ در بيان سوگنددهى امير مؤمنان عليه السلام در روز شورا ـ: على امير مؤمنان عليه السلام، در روز شورا به ايراد سخن پرداخت و چيزهايى را بر شمرد. از جمله اين كه فرمود: «... شما را به خدا، آيا در ميان شما كسى هست كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در روز مباهله، وقتى آيه «بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان را و زنانمان و زنانتان را و خودمان و خودتان را فرا بخوانيم» نازل شد، به او ـ جز به من ـ فرموده باشد: تو خودِ من هستى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نه، به خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن مكحول: قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام: لَقَد عَلِمَ المُستَحفَظونَ مِن أصحابِ النَّبِيِّ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله أنَّهُ لَيسَ فيهِم رَجُلٌ لَهُ مَنقَبَةٌ إلّا وقَد شَرِكتُهُ فيها وفُضِّلتُهُ، ولي سَبعونَ مَنقَبَةً لَم يَشرَكني فيها أحَدٌ مِنهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ فَأَخبِرني بِهِنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام: إنَّ أَوَّلَ مَنقَبَةٍ لي أنّي لَم اُشرِك بِاللّهِ طَرفَةَ عَينٍ... وأَمَّا الرابِعَةُ وَالثَّلاثونَ فَإِنَّ النَّصارَى ادَّعَوا أمرا فَأَنزَلَ اللّهُ عز و جل فيهِ: «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ»، فَكانَت نَفسي نَفسَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وَالنِّساءَ فاطِمَةُ عليهاالسلام، وَالأَبناءَ الحَسَنُ وَالحُسَينُ، ثُمَّ نَدِمَ القَومُ فَسَأَلوا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله الإِعفاءَ فَأَعفاهُم، وَالَّذي أنزَلَ التَّوراةَ عَلى موسى وَالفُرقانَ عَلى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله! لَو باهَلونا لَمُسِخوا قِرَدَةً وخَنازيرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص572 ـ 576 ح1، بحار الأنوار: ج31 ص432 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از مكحول ـ: امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام فرمود: «ياران پيامبر، محمّد صلى الله عليه و آله ـ كه حافظان دين او هستند ـ، مى دانند كه در بين آنان هيچ مردى نيست كه امتيازى داشته باشد، مگر اين كه من نيز آن امتياز را دارم و بيشترش را هم دارم؛ ولى مرا هفتاد امتياز است كه هيچ كس از آنان در آنها با من شريك نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى امير مؤمنان! مرا از آنها آگاه فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نخستين امتيازم، اين است كه من يك چشم به هم زدن نيز به خدا شرك نورزيده ام... و سى و چهارمين امتياز، اين است كه نصارا چيزى را ادّعا كردند و خداوند عز و جل در باره آن، اين آيه را فرو فرستاد: «پس هر كه در اين باره، پس از دانشى كه تو را حاصل آمده، با تو محاجّه كرد، بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان را و زنانمان و زنانتان را و خودمان و خودتان را فرا بخوانيم، سپس مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم». خود من، خود پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بود، و زنان، فاطمه عليهاالسلام، و پسران، حسن و حسين بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس آن عدّه (نصارا) پشيمان شدند و از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خواستند كه آنان را [از مباهله] معاف دارد و پيامبر صلى الله عليه و آله ايشان را معاف داشت. سوگند به آن خدايى كه تورات را بر موسى و فرقان را بر محمّد صلى الله عليه و آله فرو فرستاد، اگر با ما مباهله كرده بودند، به صورت بوزينه و خوك در مى آمدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احتجاج-الإمام-الحسن-بن-علي-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: اِحتِجاجُ الإِمامِ الحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: استدلال امام حسن عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي عمر زاذان: لَمّا وادَعَ الحَسَنُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام مُعاوِيَةَ، صَعِدَ مُعاوِيَةُ المِنبَرَ، وجَمَعَ النّاسَ فَخَطَبَهُم، وقالَ: إنَّ الحَسَنَ بنَ عَلِيِّ رَآني لِلخِلافَةِ أهلاً ولَم يَرَ نَفسَهُ لَها أهلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ الحَسَنُ عليه السلام أسفَلَ مِنهُ بِمِرقاةٍ، فَلَمّا فَرَغَ مِن كَلامِهِ، قامَ الحَسَنُ عليه السلام فَحَمِدَ اللّهَ تَعالى بِما هُوَ أهلُهُ، ثُمَّ ذَكَرَ المُباهَلَةَ فَقالَ: فَجاءَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِنَ الأَنفُسِ بِأَبي، ومِنَ الأَبناءِ بي وبِأَخي، ومِنَ النِّساءِ بِاُمّي، وكُنّا أهلَهُ ونَحنُ لَهُ، وهُوَ مِنّا ونَحنُ مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص559 ح1173، بحار الأنوار: ج44 ص62 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از ابو عمر زاذان ـ: چون حسن بن على عليه السلام با معاويه صلح كرد، معاويه بر منبر رفت و مردم را جمع كرد و برايشان سخنرانى نمود و گفت: حسن بن على، مرا براى خلافت، شايسته ديد و خودش را شايسته آن نديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن عليه السلام يك پلّه پايين تر از او قرار داشت. چون معاويه سخنش را به پايان برد، حسن عليه السلام برخاست و خداى متعال را به آنچه شايسته آن است، ستود. سپس از مباهله ياد كرد و فرمود: «پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از خودها، پدرم را آورد، و از پسران، من و برادرم را، و از زنان، مادرم را. ما خانواده او هستيم. ما متعلّق به اوييم. او از ماست و ما از او اوييم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احتجاج-الإمام-الحسين-بن-علي-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: احتِجاجُ الإِمامِ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: استدلال امام حسين عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب سليم بن قيس: لَمّا كانَ قَبلَ مَوتِ مُعاوِيَةَ بِسَنَةٍ، حَجَّ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ وعَبدُ اللّهِ بنُ عَبّاسٍ وعَبدُ اللّهِ بنُ جَعفَرٍ مَعَهُ، فَجَمَعَ الحُسَينُ عليه السلام بَني هاشِمٍ؛ رِجالَهُم ونِساءَهُم ومَوالِيَهُم وشيعَتَهُم مَن حَجَّ مِنهُم، ومِنَ الأَنصارِ مِمَّن يَعرِفُهُ الحُسَينُ عليه السلام وأَهلُ بَيتِهِ، ثُمَّ أرسَلَ رُسُلاً: لا تَدَعو أحَدا مِمَّن حَجَّ العامَ مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله المَعروفينَ بِالصَّلاحِ وَالنُّسُكِ إلَا اجمَعوهُم لي، فَاجتَمَعَ إلَيهِ بِمِنىً أكثَرُ مِن سَبعِمِئَةِ رَجُلٍ وهُم في سُرادِقِهِ، عامَّتُهُم مِنَ التّابِعينَ، ونَحوٌ مِن مِئَتَي رَجُلٍ مِن أصحابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله وغَيرِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ فيهِمُ الحُسَينُ عليه السلام خَطيبا، فَحَمِدَ اللّهَ وأَثنى عَلَيهِ ثُمَّ قالَ: ... أنشُدُكُمُ اللّهَ، أتَعلَمونَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله حينَ دَعَا النَّصارى مِن أهلِ نَجرانَ إلَى المُباهَلَةِ، لَم يَأتِ إلّا بِهِ وبِصاحِبَتِهِ وَابنَيهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: اللّهُمَّ نَعَم!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب سليم بن قيس: ج2، ص788 ـ 791، بحار الأنوار: ج33 ص181.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتابُ سُلَيم بن قيس: يك سال پيش از مرگ معاويه، حسين بن على ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ به همراه عبد اللّه بن عبّاس و عبد اللّه بن جعفر به حج رفت و بنى هاشم را، از مرد و زن و دوستاران و پيروان آنها كه به حج آمده بودند، و از انصار كه حسين عليه السلام و اهل بيت او را مى شناختند، گرد آورد. سپس فرستادگانى روانه كرد و به آنان فرمود: «تمام ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را كه به پاكى و زهد معروف اند و امسال به حج آمده اند، برايم گرد آوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، بيش از هفتصد مرد كه عموماً از تابعيان بودند و حدود دويست مرد از صحابيان پيامبر صلى الله عليه و آله و غير آنان، در مِنا در سراپرده او جمع شدند. حسين عليه السلام در ميان آنان به سخنرانى ايستاد و حمد و ثناى الهى را به جا آورد و سپس فرمود: «... شما را به خدا سوگند، آيا مى دانيد [و قبول داريد] كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وقتى نصاراى اهل نجران را به مباهله فرا خواند، كسى جز او (على) و همسر او و دو پسر او را نياورد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همگى گفتند: آرى، به خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احتجاج-الإمام-موسى-بن-جعفر-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: اِحتِجاجُ الإِمامِ موسَى بنِ جَعفَرٍ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: استدلال امام كاظم عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ فِي احتِجاجاتٍ لَهُ مَعَ هارونَ الرَّشيدِ ـ: ... ثُمَّ قالَ [أيِ الرَّشيدُ]: كَيفَ قُلتُم: «إنّا ذُرِّيَّةُ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله» وَالنَّبِيُ صلى الله عليه و آله لَم يُعَقِّب، وإنَّمَا العَقِبُ لِلذَّكَرِ لا لِلاُنثى، وأَنتُم وَلَدُ البِنتِ ولا يَكونُ لَها عَقِبٌ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: ... أعوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ، بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ «وَمِن ذُرِّيَّتِهِ دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَى وَ هَارُونَ وَكَذَلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ * وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَى وَعِيسَى وَإِلْيَاسَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 84 و 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مَن أبو عيسى يا أميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ لِعيسى أبٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: إنَّما ألحَقناهُ بِذرارِيِّ الأَنبِياءِ عليهم السلام مِن طَريقِ مَريَمَ عليهاالسلام، وكَذلِكَ اُلحِقنا بِذَرارِيِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله مِن قِبَلِ اُمِّنا فاطِمَةَ عليهاالسلام. أزيدُكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هاتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: قَولُ اللّهِ عز و جل: «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ»، ولَم يَدَّعِ أحَدٌ أنَّهُ أدخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله تَحتَ الكِساءِ عِندَ المُباهَلَةِ لِلنَّصارى إلّا عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ وفاطِمَةَ وَالحَسَنَ وَالحُسَينَ، فَكانَ تَأويلُ قَولِهِ تَعالى: «أَبْنَاءَنَا» الحَسَنَ وَالحُسَينَ، «وَنِسَاءَنَا» فاطِمَةَ، «وَأَنفُسَنَا» عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليهم السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص84 ح9، الاختصاص: ص56 نحوه، الاحتجاج: ج2 ص339 ح271، بحار الأنوار: ج96 ص240 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ در احتجاجش با هارون الرشيد ـ: رشيد گفت: چگونه مى گوييد: ما ذريّه پيامبر صلى الله عليه و آله هستيم، در حالى كه پيامبر صلى الله عليه و آله نسلى از خود بر جاى نگذاشت؟ نسل انسان از فرزند پسر است نه دختر، و شما فرزند دختر هستيد و دختر، نسل ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ... به خدا پناه مى برم از شيطانِ رانده شده. به نام خداى مهرگستر مهربان. «و از ذريّه اوست داوود و سليمان و ايّوب و يوسف و موسى و هارون، و اين گونه، نيكو كاران را پاداش مى دهيم، و نيز زكريّا و يحيى و عيسى و الياس». پدر عيسى كيست، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هارون گفت: عيسى پدرى ندارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: ما او را از طريق مريم عليهاالسلام به فرزندان پيامبران، ملحق كرده ايم. به همين ترتيب، ما نيز از طريق مادرمان فاطمه عليهاالسلام به ذريّه پيامبر صلى الله عليه و آله، ملحق شده ايم. باز هم دليل بياورم، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هارون گفت: بياور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اين سخن خداى عز و جل كه: «پس هر كه در اين باره، پس از دانشى كه تو را حاصل آمده، با تو محاجّه كرد، بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان را و زنانمان و زنانتان را و خودمان و خودتان را فرا بخوانيم، سپس مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم». هيچ كس ادّعا نكرده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در هنگام مباهله با نصارا، كسى جز على بن ابى طالب و فاطمه و حسن و حسين را به زير ردا برد. پس مراد از «پسرانمان» در اين آيه، حسن و حسين اند، و مراد از «زنانمان»، فاطمه و مراد از «خودمان»، على بن ابى طالب عليه السلام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احتجاج-الإمام-علي-بن-موسى-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: اِحتِجاجُ الإِمامِ عَلِيِّ بنِ موسى عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: استدلال امام رضا عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن الريّان بن الصلت: حَضَرَ الرِّضا عليه السلام مَجلِسَ المَأمونِ بِمَروَ، وقَدِ اجتَمَعَ في مَجلِسِهِ جَماعَةٌ مِن عُلَماءِ أهلِ العِراقِ وخُراسانَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: أخبِروني عَن مَعنى هذِهِ الآيَةِ: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَتِ العُلَماءُ: أرادَ اللّهُ عز و جل بِذلِكَ الاُمَّةَ كُلَّها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: ما تَقولُ يا أبَا الحَسَنِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: لا أقولُ كَما قالوا، ولكِنّي أقولُ: أرادَ اللّهُ عز و جل بِذلِكَ العِترَةَ الطّاهِرَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: وكَيفَ عَنَى العِترَةَ مِن دونِ الاُمَّةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الرِّضا عليه السلام: إنَّهُ لَو أرادَ الاُمَّةَ لَكانَت أجمَعُها فِي الجَنَّةِ، لِقَولِ اللّهِ عز و جل: «فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَ مِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ جَمَعَهُم كُلَّهُم فِي الجَنَّةِ فَقالَ عز و جل: «جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، فَصارَتِ الوِراثَةُ لِلعِترَةِ الطّاهِرَةِ لا لِغَيرِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: مَنِ العِترَةُ الطّاهِرَةُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: الَّذينَ وَصَفَهُمُ اللّهُ في كِتابِهِ، فَقالَ عز و جل: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهُمُ الَّذينَ قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «إنّي مُخَلِّفٌ فيكُمُ الثَّقَلَينِ: كِتابَ اللّهِ وعِترَتي أهلَ بَيتي، ألا وإنَّهُما لَن يَفتَرِقا حَتّى يَرِدا عَلَيَّ الحَوضَ، فَانظُروا كَيفَ تُخَلِّفُونّي فيهِما، أيُّهَا النّاسُ! لا تُعَلِّموهُم فَإِنَّهُم أعلَمُ مِنكُم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَتِ العُلَماءُ: أخبِرنا يا أبَا الحَسَنِ عَنِ العِترَةِ، أهُمُ الآلُ أم غَيرُ الآلِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: هُمُ الآلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَتِ العُلَماءُ: فَهذا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُؤثَرُ عَنهُ أنَّهُ قالَ: «اُمَّتي آلي»، وهؤُلاءِ أصحابُهُ يَقولونَ بِالخَبَرِ المُستَفاضِ الَّذي لا يُمكِنُ دَفعُهُ: آلُ مُحَمَّدٍ اُمَّتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام: أخبِروني، فَهَل تَحرُمُ الصَّدَقَةُ عَلَى الآلِ؟ فَقالوا: نَعَم. قالَ: فَتَحرُمُ عَلَى الاُمَّةِ؟ قالوا: لا. قالَ: هذا فَرقُ ما بَينَ الآلِ وَالاُمَّةِ. وَيحَكُم! أينَ يُذهَبُ بِكُم، أضَرَبتُم عَنِ الذِّكرِ صَفحا أم أنتُم قَومٌ مُسرِفونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اقتباس من قوله تعالى في سورة الزخرف الآية 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! أما عَلِمتُم أنَّهُ وَقَعَتِ الوِراثَةُ وَالطَّهارَةُ عَلَى المُصطَفَينِ المُهتَدينَ دونَ سائِرِهِم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: ومِن أينَ يا أبَا الحَسَنِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مِن قَولِ اللّهِ جَلَّ وعَزَّ: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَ إِبْرَاهِيمَ وَ جَعَلْنَا فِى ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَ الْكِتَابَ فَمِنْهُم مُّهْتَدٍ وَ كَثِيرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَصارَت وِراثَةُ النُّبُوَّةِ وَالكِتابِ لِلمُهتَدينَ دونَ الفاسِقينَ، أما عَلِمتُم أنَّ نوحا حينَ سَأَلَ رَبَّهُ عز و جل «فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِى مِنْ أَهْلِى وَ إِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَ أَنتَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وذلِكَ أنَّ اللّهَ عز و جل وَعَدَهُ أن يُنجِيَهُ وأَهلَهُ، فَقالَ رَبُّهُ عز و جل: «يَانُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسْئلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّى أَعِظُكَ أَن تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: هَل فَضَّلَ اللّهُ العِترَةَ عَلى سائِرِ النّاسِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل أبانَ فَضلَ العِترَةِ عَلى سائِرِ النّاسِ في مُحكَمِ كِتابِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ المَأمونُ: أينَ ذلِكَ مِن كِتابِ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الرِّضا عليه السلام: في قَولِ اللّهِ عز و جل: «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى ءَادَمَ وَنُوحًا وَءَالَ إِبْرَاهِيمَ وَءَالَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ * ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 33 و 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ عز و جل في مَوضِعٍ آخَرَ: «أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ ءَاتَيْنَا ءَالَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَءَاتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ رَدَّ المُخاطَبَةَ في أثَرِ هذِهِ إلى سائِرِ المُؤمِنينَ، فَقالَ: «يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِى الْأَمْرِ مِنكُمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَعنِي الَّذينَ قَرَنَهُم بِالكِتابِ وَالحِكمَةِ وحُسِدوا عَلَيهِما، فَقَولُهُ عز و جل: «أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ ءَاتَيْنَا ءَالَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَءَاتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا»؛ يَعنِي الطّاعَةَ لِلمُصطَفَينِ الطّاهِرينَ، فَالمُلكُ هاهُنا هُوَ الطّاعَةُ لَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَتِ العُلَماءُ: فَأَخبِرنا هَل فَسَّرَ اللّهُ عز و جل الاِصطِفاءَ فِي الكِتابِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: فَسَّرَ الاِصطِفاءَ فِي الظّاهِرِ سِوَى الباطِنِ فِي اثنَي عَشَرَ مَوطِنا ومَوضِعا، فَأَوَّلُ ذلِكَ قَولُهُ عز و جل: «وَ أَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 214.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورَهطَكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهطُ الرجلِ: قومه وقبيلته (الصحاح: ج3 ص1128 «رهط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُخلِصينَ، هكَذا في قِراءَةِ اُبَيِّ بنِ كَعبٍ، وهِيَ ثابِتَةٌ في مُصحَفِ عَبدِ اللّهِ بنِ مَسعودٍ، وهذِهِ مَنزِلَةٌ رَفيعَةٌ وفَضلٌ عَظيمٌ وشَرَفٌ عالٍ، حينَ عَنَى اللّهُ عز و جلبِذلِكَ الآلَ، فَذَكَرَهُ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَهذِهِ واحِدَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالآيَةُ الثّانِيَةُ فِي الاصطِفاءِ قَولُهُ عز و جل: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهذَا الفَضلُ الَّذي لا يَجهَلُهُ أحَدٌ إلّا مُعانِدٌ ضالٌّ؛ لِأَنَّهُ فَضَّلَ بَعدَ طَهارَةٍ تُنتَظَرُ، فَهذِهِ الثّانِيَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأمَّا الثّالِثَةُ فَحينَ مَيَّزَ اللّهُ الطّاهِرينَ مِن خَلقِهِ، فَأَمَرَ نَبِيَّهُ صلى الله عليه و آله بِالمُباهَلَةِ بِهِم في آيَةِ الاِبتهِالِ، فَقالَ عز و جل: يا مُحَمَّدُ «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَبَرَّزَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عَلِيّا وَالحَسَنَ وَالحُسَينَ وفاطِمَةَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِم، وقَرَنَ أنفُسَهُم بِنَفسِهِ، فَهَل تَدرونَ ما مَعنى قَولِهِ عز و جل: «وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَتِ العُلَماءُ: عَنى بِهِ نَفسَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام: غَلِطتُم، إنَّما عَنى بِها عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه السلام، ومِمّا يَدُلُّ عَلى ذلِكَ قَولُ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله حينَ قالَ: «لَيَنتَهِيَنَّ بَنو وَليعَةَ أو لَأَبعَثَنَّ إلَيهِم رَجُلاً كَنَفسي»؛ يَعني عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه السلام، وعَنى بِالأَبناءِ الحَسَنَ وَالحُسَينَ عليهماالسلام، وعَنى بِالنِّساءِ فاطِمَةَ عليهاالسلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليس في الأمالي: «وعنى بالأبناء الحسن والحسين عليهماالسلام وعنى بالنساء فاطمة عليهاالسلام» واللفظ فيه بعده هكذا: «فهذه خصوصية لا يتقدّمه فيها أحد، وفضل لا يلحقه فيه بشر، وشرف لا يسبقه إليه خلق أن جعل نفس علي كنفسه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهذِهِ خُصوصِيَّةٌ لا يَتَقَدَّمُهُم فيها أحَدٌ، وفَضلٌ لا يَلحَقُهُم فيهِ بَشَرٌ، وشَرَفٌ لا يَسبِقُهُم إلَيهِ خَلقٌ، إذ جَعَلَ نَفسَ عَلِيٍ عليه السلام كَنَفسِهِ، فَهذِهِ الثّالِثَةُ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص229 ـ 232 ح1، الأماليللصدوق: ص615 ح843، تحف العقول: ص425 نحوه، بحار الأنوار: ج25 ص220 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از ريّان بن صلت ـ: امام رضا عليه السلام در مرو به مجلس مأمون ـ كه گروهى از علماى عراق و خراسان در آن گرد آمده بودند ـ، وارد شد. مأمون گفت: معناى اين آيه را به من بگوييد: «سپس كتاب را به كسانى از بندگانمان كه آنان را برگزيده بوديم، ميراث داديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علما گفتند: مراد خداوند عز و جل از آن، تمام امّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: شما چه مى گويى، اى ابو الحسن؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «من سخن آنان را نمى گويم؛ بلكه مى گويم: مراد خداوند عز و جلاز آن، عترت پاك [پيامبر صلى الله عليه و آله] اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: به چه دليل، مقصودش فقط عترت است، نه امّت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «اگر مرادش تمام امّت باشد، همه آنها اهل بهشت بودند؛ زيرا خداوند عز و جلمى فرمايد: «برخى از آنان به خود ستم مى كنند، برخى شان ميانه رو هستند و برخى شان به اذن خدا در نيكى ها پيشتازند. اين است آن فضل بزرگ». سپس همه آنان را اهل بهشت قرار داده و فرموده است: «بهشت هاى جاودانى كه در آنها وارد مى شوند و در آنها با دستبندهايى از طلا زيور مى يابند» تا آخر آيه. پس، وراثت، مختصّ عترت است و ديگران از آن بهره اى ندارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: عترت پاك، چه كسانى هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «همان كسانى كه خداوند عز و جل در كتابش در وصف ايشان فرموده است: «خدا در حقيقت، مى خواهد از شما خاندان، پليدى را ببرد و شما را پاك پاك گرداند»، و همان كسانى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: من در ميان شما دو چيز گران سنگ از خود بر جاى مى گذارم: كتاب خدا و عترتم، يعنى اهل بيتم. آگاه باشيد كه اين دو هرگز از يكديگر جدا نمى شوند، تا آن كه در كنار حوض، بر من وارد شوند. پس مراقب باشيد كه پس از من با آن دو، چگونه رفتار مى كنيد. اى مردم! به آنان چيزى نياموزيد؛ زيرا آنها از شما داناترند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علما گفتند: اى ابو الحسن! از عترت به ما بگو. آيا عترت، همان آل است يا غير آل؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «همان آل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علما گفتند: امّا از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده است كه فرمود: «امّت من، آل من اند» و طبق خبر متواتر غير قابل رد، اصحاب او نيز مى گويند: آل محمّد، امّت اويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «به من بگوييد كه آيا صدقه (زكات) بر آل، حرام است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: بله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا بر امّت، حرام است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، فرق ميان آل و امّت است. واى بر شما! به كجا برده مى شويد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا از قرآن روى گردان شده ايد، يا كه شما مردمانى زياده رويد؟ آيا نمى دانيد كه وراثت و طهارت، تنها به برگزيدگانِ ره يافته تعلّق گرفت، نه ديگران؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علما گفتند: به چه دليل، اى ابو الحسن؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: به دليل سخن خداى عز و جل: «و هر آينه ما نوح و ابراهيم را فرستاديم و پيامبرى و كتاب را در نسل آن دو قرار داديم. پس برخى از ايشان ره يافته اند و بيشترشان گم راه اند». پس ارث بردن نبوّت و كتاب، متعلّق به ره يافتگان است و گم راهان را از آن بهره اى نيست. مگر نمى دانيد كه وقتى نوح از پروردگار توانا و بزرگش درخواست كرد «و گفت: پروردگارم! پسرم جزو خانواده من است و وعده تو هم حق است و تو بهترينِ داورانى» ـ چون خداوند عز و جل به نوح وعده داده بود كه او و خانواده اش را نجات دهد ـ، خداوند عز و جل فرمود: «اى نوح! او از خانواده تو نيست. او كارى ناشايست است. پس چيزى را كه نمى دانى، از من درخواست مكن. من به تو اندرز مى دهم كه مبادا از نادانان باشى»؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: آيا خدا عترت را بر ديگر مردمان، برترى داده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «خداى عز و جل برترى عترت بر ديگر مردمان را در كتاب استوارش بيان فرموده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: در كجاى كتاب خداست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «در آيه شريف: «خدا آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را بر جهانيان برگزيد؛ نسلى كه يكى از ديگرى است و البته خدا شنوا و داناست»، و در جايى ديگر فرموده است: «بلكه به مردم، به خاطر امتيازى كه خدا به آنان داده است، رشك مى برند. ما به خاندان ابراهيم، كتاب و حكمت داديم و به آنان مُلكى بزرگ بخشيديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس در پى آن، خطاب را متوجّه ديگر مؤمنان كرده و فرموده است: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خدا را اطاعت كنيد و از پيامبر و اولو الأمر خود، فرمان بريد». مقصودش از اولو الأمر، همان كسانى هستند كه آنان را كتاب و حكمت داده و به خاطر اين دو، مورد رشك واقع شده اند. پس آيه شريف: «بلكه به مردم، به خاطر امتيازى كه خدا به آنان داده است، رشك مى برند. ما به خاندان ابراهيم، كتاب و حكمت داديم و به آنان ملكى بزرگ بخشيديم»، به معناى اطاعت از برگزيدگان پاك است؛ زيرا ملك در اين جا، همان اطاعت كردن از ايشان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علما گفتند: به ما بفرما كه آيا خداى عز و جل اين برگزيدگى [عترت] را در قرآن، بيان نموده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «در ظاهر [قرآن]، اين برگزيدگى را در دوازده جا و موضع بيان نموده، و اين، غير از مواردى است كه در باطن آن آمده است. نخستين مورد آن، اين سخن خداست: «و عشيره نزديكت را هشدار ده» و خويشان بااخلاصت را. در قرائت اُبَىّ بن كعب، اين گونه است [يعنى با اضافه «و خويشان بااخلاصت را»]. اين جمله در مصحف عبد اللّه بن مسعود نيز وجود داشته است و اين، جايگاهى والا و امتيازى بزرگ و شرافتى عظيم است؛ چرا كه خداوند عز و جل با اين كلام، «آل» را قصد كرد و آن را براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ذكر نمود. اين، يكى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيه دوم در باره برگزيدگى، اين سخن خداى عز و جل است: «جز اين نيست كه خدا مى خواهد پليدى را از شما خاندان ببرد و شما را پاك پاك گرداند». اين نيز امتيازى است كه هيچ كس آن را انكار نمى كند، مگر شخصى كه معاند و گم راه باشد؛ چون او با وجود چنين پاكى و طهارتى، [ديگرى را] برترى داده است. اين، دوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آيه سوم، وقتى خداوند، پاكان خلق خود را متمايز ساخت، در آيه مباهله به پيامبرش دستور داد كه همراه آنان مباهله كند و فرمود: اى محمّد! «هر كس در باره آن، پس از آن كه تو را دانش حاصل آمد، محاجّه كرد، بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان را و زنانمان و زنانتان را و خودمان و خودتان را فرا بخوانيم، سپس مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم». پيامبر صلى الله عليه و آله، على و حسن و حسين و فاطمه ـ كه درودهاى خدا بر آنان باد ـ را بيرون آورد و آنها را در كنار خود قرار داد. آيا مى دانيد معناى سخن او عز و جل: «خودمان و خودتان» چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علما گفتند: مقصودش خودِ اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو الحسن عليه السلام فرمود: «اشتباه مى كنيد؛ بلكه مقصودش از آن، على بن ابى طالب عليه السلام است. دليل بر اين مطلب، سخن پيامبر صلى الله عليه و آله است، آن جا كه فرمود: يا بنى وليعه دست از اين كارها بر مى دارند، يا مردى را سوى آنان گسيل مى دارم كه همانند خود من است؟ و مقصود ايشان، على بن ابى طالب عليه السلام بود. مراد از پسران [در اين آيه شريف] هم حسن و حسين اند و مراد از زنان، فاطمه است. اين ويژگى است كه هيچ كس در آن بر ايشان پيشى نمى گيرد، و امتيازى است كه هيچ بشرى در آن به پاى آنان نمى رسد، و شرافتى است كه هيچ مخلوقى در آن بر ايشان پيش دستى نمى كند؛ زيرا نفْس على را همچون نفْس خودش قرار داده است. اين، سوم است...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصول المختارة: قالَ المَأمونُ يَوما لِلرِّضا عليه السلام: أخبِرني بِأَكبَرِ فَضيلَةٍ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام يَدُلُّ عَلَيهَا القُرآنُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ الرِّضا عليه السلام: فَضيلَتُهُ فِي المُباهَلَةِ؛ قالَ اللّهُ جَلَّ جَلالُهُ: «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ»، فَدَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله الحَسَنَ وَالحُسَينَ عليهماالسلام فَكانَا ابنَيهِ، ودَعا فاطِمَةَ عليهاالسلامفَكانَت في هذَا المَوضِعِ نِساءَهُ، ودَعا أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام فَكانَ نَفسَهُ بِحُكمِ اللّهِ عز و جل، وقَد ثَبَتَ أنَّهُ لَيسَ أحَدٌ مِن خَلقِ اللّهِ سُبحانَهُ أجَلَّ مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأَفضَلَ، فَوَجَبَ أن لا يَكونَ أحَدٌ أفضَلَ مِن نَفسِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِحُكمِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ المَأمونُ: ألَيسَ قَد ذَكَرَ اللّهُ الأَبناءَ بِلَفظِ الجَمعِ، وإنَّما دَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ابنَيهِ خاصَّةً، وذَكَرَ النِّساءَ بِلَفظِ الجَمعِ وإنَّما دَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ابنَتَهُ وَحدَها، فَلِمَ لا جازَ أن يَذكُرَ الدُّعاءَ لِمَن هُوَ نَفسَهُ ويَكونَ المُرادُ نَفسَهُ فِي الحَقيقَةِ دونَ غَيرِهِ، فَلا يَكونُ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام ما ذَكَرتَ مِنَ الفَضلِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ الرِّضا عليه السلام: لَيسَ بِصَحيحٍ ما ذَكَرتَ يا أميرَ المُؤمِنينَ، وذلِكَ أنَّ الدّاعِيَ إنَّما يَكونُ داعِيا لِغَيرِهِ كَما يَكونُ الآمِرُ آمِرا لِغَيرِهِ، ولا يَصِحُّ أن يَكونَ داعِيا لِنَفسِهِ فِي الحَقيقَةِ كَما لا يَكونُ آمِرا لَها فِي الحَقيقَةِ، وإذا لَم يَدعُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله رَجُلاً فِي المُباهَلَةِ إلّا أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَقَد ثَبَتَ أنَّهُ نَفسُهُ الَّتي عَناهَا اللّهُ تَعالى في كِتابِهِ، وجَعَلَ حُكمَهُ ذلِكَ في تَنزيلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ المَأمونُ: إذا وَرَدَ الجَوابَ سَقَطَ السُّؤالُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصول المختارة: ص38، بحار الأنوار: ج10 ص350 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصول المختارة: روزى مأمون به امام رضا عليه السلام گفت: بزرگ ترين فضيلت امير مؤمنان [على عليه السلام] كه قرآن بر آن دلالت دارد، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام به او فرمود: «فضيلت مباهله اش. خداوند عز و جل فرمود: «پس هر كس كه در اين باره، پس از دانشى كه تو را حاصل آمده، با تو محاجّه كرد، بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان را و زنانمان و زنانتان را و خودمان و خودتان را فرا بخوانيم، سپس مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم». پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، حسن و حسين عليهماالسلامرا فرا خواند. پس اين دو، پسران اويند، و فاطمه عليهاالسلام را فرا خواند. پس در اين جا مراد از زنانش اوست، و امير مؤمنان عليه السلام را فرا خواند. پس به حكم خدا، امير مؤمنان عليه السلام، نفْس پيامبر صلى الله عليه و آله است. از طرفى مى دانيم كه هيچ يك از خلق خداوند سبحان، بزرگ تر و برتر از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نيست. پس لازم است كه هيچ كس برتر از نفْس پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نباشد، به حكم خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: آيا نه اين است كه خداوند، عبارت «پسران» را به صورت جمع، ذكر فرمود، و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به طور خاص، دو پسرش را فرا خواند، و «زنان» را نيز به صورت جمع آورد و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فقط دخترش را فرا خواند؟ پس چرا جايز نباشد كه فرا بخواند و خودش را بخواند و مرادش هم در حقيقت، خود او باشد و نه كسى ديگر؟ بنا بر اين، فضيلتى را كه گفتى، به امير مؤمنان، مربوط نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام به او فرمود: «آنچه گفتى، درست نيست، اى امير مؤمنان؛ زيرا فرا خواننده، در حقيقت، كسى جز خود را فرا مى خواند، چنان كه فرمان دهنده به كسى جز خود، فرمان مى دهد و درست نيست كه در حقيقت، خودش را فرا بخواند، چنان كه فرمان دهنده نمى تواند فرمان دهنده به خودش باشد. و چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در مباهله، مردى جز امير مؤمنان عليه السلام را فرا نخواند، ثابت مى شود كه مقصود از «خود» كه خداوند متعال در كتابش فرموده، امير مؤمنان عليه السلام است، و حكم آن را در تنزيلش قرار داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: چون جواب آمد، سؤال رخت بر مى بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرائف المقال: إنَّ المَأمونَ قالَ لِلرِّضا عليه السلام: مَا الدَّليلُ عَلى خِلافَةِ جَدِّكَ [عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ]؟ قالَ عليه السلام: «أَنفُسَنَا»، فَقالَ المَأمونُ: لَولا «نِسَاءَنَا»! فَقالَ الرِّضا عليه السلام: لَولا «أَبْنَاءَنَا»! فَسَكَتَ المَأمونُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة الطباطبائي في بيان هذا الحديث: قوله عليه السلام: آية «أَنفُسَنَا»، يريد أنّ اللّه جعل نفس عليّ عليه السلام كنفس نبيّه صلى الله عليه و آله، وقوله: «لولا نساءنا» معناه: أنّ كلمة «نِسَاءَنَا» في الآية دليل على أنّ المراد بالأنفس الرجال، فلا فضيلة فيه حينئذٍ، وقوله عليه السلام: «لولا أبناءنا» معناه: أنّ وجود «أَبْنَاءَنَا» فيها يدلّ على خلافه؛ فإنّ المراد بالأنفس لو كان هو الرجال لم يكن مورد لذكر الأبناء (الميزان في تفسير القرآن: ج3 ص230).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرائف المقال: ج2 ص302.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرائف المقال: مأمون به امام رضا عليه السلام گفت: دليل بر خلافت جدّت [على بن ابى طالب] چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كلمه خودمان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: البتّه اگر كلمه «زنانمان» نبود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «البتّه اگر كلمه پسرانمان نبود!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون، سكوت كرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه طباطبايى قدس سره در توضيح اين حديث مى فرمايد: مراد امام عليه السلام از اين كه فرمود: «كلمه خودمان»، اين است كه خداوند، خودِ على عليه السلام را همانند خودِ پيامبرش قرار داده است و مراد مأمون از جمله: «اگر كلمه زنانمان نبود»، اين است كه كلمه «زنانمان» در آيه دليل آن است كه مراد از «خودها» مردان اند. بنا بر اين، فضيلتى در آن براى امير مؤمنان نيست، و جمله امام عليه السلام كه: «اگر كلمه پسرانمان نبود»، معنايش اين است كه وجود «پسرانمان» در اين آيه، بر خلاف نظر مأمون دلالت دارد؛ زيرا اگر مراد از «خودها» مردان باشند، آوردن كلمه «پسرانمان» مورد نداشت؛ چرا كه كلمه «خودمان» در صورتى كه به معناى مردان باشد، شامل حسنين هم مى شود و ديگر ذكر «پسرانمان» لزومى نداشت (الميزان فى تفسير القرآن: ج3 ص230).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-نماذج-من-مباهلات-غير-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: نماذج من مباهلات غير أهل البيت عليهم السّلام&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: چند نمونه از مباهله هاى غير اهل بيت عليهم السّلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: قالَ الرّاوي: وخَرَجَ بُرَيرُ بنُ خُضَيرٍ ـ وكانَ زاهِدا عابِدا ـ فَخَرَج إلَيهِ يَزيدُ بنُ مَعقِلٍ، وَاتَّفَقا عَلَى المُباهَلَةِ إلَى اللّهِ في أن يَقتُلَ المُحِقُّ مِنهُمَا المُبطِلَ، فَتَلاقَيا فَقَتَلَهُ بُرَيرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: ص160، مثير الأحزان: ص61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: راوى گفت: بُرَير بن خُضَير ـ كه مردى زاهد و عابد بود ـ، به ميدان قدم نهاد و يزيد بن معقل به رزم او آمد. قرار گذاشتند مباهله كنند و از خدا بخواهند كه هر يك از آن دو بر باطل است، به دست آن كه بر حق است، كشته شود. پس با هم به رزم پرداختند و برير، او را كشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي: مُحَمَّدُ بنُ أحمَدَ بنِ عَبدِ اللّهِ بنِ قُضاعَةَ بنِ صَفوانَ بنِ مِهرانَ الجَمّالِ، مَولى بَني أسَدٍ، أبو عَبدِ اللّهِ، شَيخُ الطّائِفَةِ، ثِقَةٌ فَقيهٌ فاضِلٌ، وكانَت لَهُ مَنزِلَةٌ مِنَ السُّلطانِ، كانَ أصلُها أنَّهُ ناظَرَ قاضِيَ المَوصِلِ فِي الإِمامَةِ بَينَ يَدَيِ ابنِ حَمدانَ، فَانتَهَى القَولُ بَينَهُما إلى أن قالَ لِلقاضي: تُباهِلُني؟ فَوَعَدَهُ إلى غَدٍ، ثُمَّ حَضَرُوا فَباهَلَهُ وجَعَلَ كَفَّهُ في كَفِّهِ، ثُمَّ قاما مِنَ المَجلِسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ القاضي يَحضُرُ دارَ الأَميرِ ابنِ حَمدانَ في كُلِّ يَومٍ، فَتَأَخَّرَ ذلِكَ اليَومَ ومِن غَدِهِ، فَقالَ الأَميرُ: اِعرِفوا خَبَرَ القاضي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعادَ الرَّسولُ فَقالَ: إنَّهُ مُنذُ قامَ مِن مَوضِعِ المُباهَلَةِ حُمَّ وَانتَفَخَ الكَفُّ الَّذي مَدَّهُ لِلمُباهَلَةِ وقَدِ اسوَدَّت، ثُمَّ ماتَ مِنَ الغَدِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَانتَشَرَ لِأَبي عَبدِ اللّهِ الصَّفوانِيِّ بِهذا ذِكرٌ عِندَ المُلوكِ، وحُظِيَ مِنهُم وكانَت لَهُ مَنزِلَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي: ج2 ص316 الرقم 1051، خلاصة الأقوال: ص144 رقم 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشى: ابو عبد اللّه محمّد بن احمد بن عبد اللّه بن قضاعة بن صفوان بن مهران جمّال، وابسته بنى اسد، شيخ طايفه و فردى موثّق و فقيه و فاضل بود و نزد سلطان، منزلتى والا داشت. علّتش آن بود كه وى در حضور ابن حمدان با قاضى موصل در باره امامت مناظره كرد و كار به آن جا رسيد كه به قاضى گفت: با من مباهله كن. و براى فرداى آن روز، وعده مباهله گذاشتند. سپس همگى جمع شدند و نجاشى دستش را در دست قاضى گذاشت و با او مباهله كرد. آن گاه هر دو برخاستند و رفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قاضى هر روز در سراى امير ابن حمدان حاضر مى شد؛ امّا آن روز و روز بعد نيامد. امير گفت: از قاضى خبر بگيريد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرستاده امير، بر گشت و گفت: قاضى از همان وقت كه محلّ مباهله را ترك كرده، دچار تب شده و دستى كه با آن مباهله نموده، ورم كرده و سياه شده است. وى فرداى آن روز از دنيا رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين واقعه موجب شد كه آوازه ابو عبد اللّه صفوانى در ميان بپيچد و از عنايات آنان برخوردار گردد و منزلتى والا يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن أبي عليّ بن همّام: أنفَذَ مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ الشَّلمَغانِيُّ العَزاقِرِيُّ إلَى الشَّيخِ الحُسَينِ بنِ روحٍ؛ يَسأَلُهُ أن يُباهِلَهُ، وقالَ: أنَا صاحِبُ الرَّجُلِ وقَد اُمِرتُ بِإِظهارِ العِلمِ، وقَد أظهَرتُهُ باطِنا وظاهِرا، فَباهِلني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنفَذَ إلَيهِ الشَّيخُ رضى الله عنه في جَوابِ ذلِكَ: أيُّنا تَقَدَّمَ صاحِبَهُ فَهُوَ المَخصومُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَقَدَّمَ العَزاقِرِيُّ فَقُتِلَ وصُلِبَ، واُخِذَ مَعَهُ ابنُ أبي عَونٍ، وذلِكَ في سَنَةِ ثَلاثٍ وعِشرينَ وثَلاثِمِئَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص307 ح258، الخرائج والجرائح: ج3 ص1122 ح39، بحار الأنوار: ج51 ص323 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى ـ به نقل از ابو على بن همّام ـ: محمّد بن على شَلمَغانى عَزاقرى، به شيخ حسين بن روح پيغام داد و از او خواست كه با وى مباهله كند و گفت: من نماينده آقا هستم، و به من امر شده كه اظهار علم] و نمايندگى] كنم و من هم آن را در پنهان و آشكارا اظهار كردم. [اگر قبول ندارى كه من نماينده هستم،] با من مباهله كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ رضى الله عنه در جوابش پيغام داد كه: هر يك از ما جلوتر از ديگرى رفت (مُرد)، او محكوم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزاقرى جلوتر مُرد. او را كشتند و به دار آويختند و ابن ابى عون نيز با او دستگير شد. اين واقعه در سال 323 بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن ابن عبّاس: الوُضوءُ غَسلَتانِ ومَسحَتانِ، مَن باهَلَني باهَلتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج80 ص247.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: وضو، دو شستن و دو مسح كشيدن دارد. هر كس حاضر است [در اين باره] با من مباهله كند، با او مباهله مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم عن ابن عبّاس: لِيَتَّقِ اللّهَ زَيدٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو زيد بن ثابت، حَكَمَ في الإرث بحُكم الجاهلية وخالف حكم الإسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أيَجعَلُ وَلَدَ الوَلَدِ بِمَنزِلَةِ الوَلَدِ، لا يَجعَلُ أبَ الأَبِ بِمَنزِلَةِ الأَبِ؟! إن شاءَ باهَلتُهُ عِندَ الحَجَرِ الأَسوَدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج2 ص107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: زيد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور، زيد بن ثابت است كه در باره ارث، بر اساس حكم دوره جاهليت و بر خلاف حكم اسلام، حكم داد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بايد از خدا بترسد. آيا او فرزند فرزند را به منزله فرزند مى شمارد؛ امّا پدر پدر را به منزله پدر نمى داند؟! اگر بخواهد، در كنار حجر الأسود با او مباهله مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آداب-يوم-المباهلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: آداب يوم المباهلة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: آداب روز مباهله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغسل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: الغُسلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: غسل كردن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في حَديثٍ يَذكُرُ فيهِ الأَغسالَ ـ: غُسلُ الجَنابَةِ واجِبٌ... وغُسلُ المُباهَلَةِ واجِبٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورواه الكليني عن محمد بن يحيى عن أحمد بن محمّد عن عثمان بن عيسى نحوه، إلّا أنّه أسقط غسل من مسّ ميتا، وغسل المحرم، وغسل يوم عرفة، وغسل دخول الحرم، وغسل المباهلة. أقول: حمل الشيخ وغيره الوجوب على الاستحباب المؤكّد في غير الأغسال الستّة الواجبة، وذكروا أنّ الأخبار دالّة على نفي وجوبها (وسائل الشيعة: ج2 ص937 ح3708).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج1 ص104 ح270 عن سماعة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص78 ح176، وسائل الشيعة: ج2 ص937 ح3708.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در حديثى كه در آن از انواع غسل ها ياد مى كند ـ: غسل جنابت، واجب است... و غسل مباهله نيز واجب است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ حُرّ عاملى مى گويد: مانند اين حديث را كلينى از محمّد بن يحيى، از احمد بن محمّد، از عثمان بن عيسى روايت كرده است، جز آن كه غسل مسّ ميّت و غسل محرّم و غسل روز عرفه و غسل داخل شدن به حرم و غسل مباهله را انداخته است. من مى گويم: شيخ و ديگران، وجوب را در غير شش غسل واجب، بر استحباب مؤكّد، حمل كرده اند و گفته اند كه اخبار بر نفى وجوب اين غسل ها دلالت دارند. (وسائل الشيعة: ج2 ص937 ح3708)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: الصَّلاةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: نماز خواندن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن صَلّى في هذَا اليَومِ [يَعنِي الرابِعَ وَالعِشرينَ مِن ذِي الحِجَّةِ] رَكعَتَينِ قَبلَ الزَّوالِ بِنِصفِ ساعَةٍ شُكرا للّهِِ عَلى ما مَنَّ بِهِ عَلَيهِ وخَصَّهُ بِهِ، يَقرَأُ في كُلِّ رَكعَةٍ اُمَّ الكِتابِ مَرَّةً واحِدَةً، وعَشرَ مَرّاتٍ «قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ»، وعَشرَ مَرّاتٍ آيَةَ الكُرسِيِّ إلى قَولِهِ: «هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ»، وعَشرَ مَرّاتٍ «إنّا أنزَلناهُ في لَيلَةِ القَدرِ»؛ عَدَلَت عِندَ اللّهِ مِئَةَ ألفِ حِجَّةٍ، ومِئَةَ ألفِ عُمرَةٍ، ولَم يَسأَلِ اللّهِ عز و جلحاجَةً مِن حَوائِجِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ إلّا قَضاها لَهُ كائِنَةً ما كانَت، إن شاءَ اللّهُ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص758، الإقبال: ج2 ص371، وسائل الشيعة: ج5 ص287 ح10354.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس در اين روز ـ يعنى بيست و چهارم ذى حجّه ـ نيم ساعت قبل از ظهر، دو ركعت نماز به شكرانه نعمتى كه خدا به او اختصاص داده است، به جا آورد و در هر ركعتى، يك بار امّ الكتاب (سوره فاتحه)، و ده مرتبه «قل هو اللّه احد» و ده مرتبه آية الكرسى تا «هم فيها خالدون»، و ده مرتبه «انا انزلناه فى ليلة القدر» را بخواند، [اين عملش] در نزد خداوند با صد هزار حج و صد هزار عمره برابر است و هر حاجتى از حوائج دنيا و آخرت را كه از خداوند عز و جل بخواهد، به او عطا مى فرمايد؛ هر حاجتى كه باشد، إن شاء اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الدُّعاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: دعا كردن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال عن الحسين بن خالد عن الإمام الصادق عليه السلام: قالَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: لَو قُلتُ إنَّ في هذَا الدُّعاءِ الاِسمَ الأَكبَرَ لَصَدَقتُ، ولَو عَلِمَ النّاسُ ما فيهِ مِنَ الإِجابَةِ لَاضطَرَبوا عَلى تَعليمِهِ بِالأَيدي، وأَنَا لَاُقَدِّمُهُ بَينَ يَدَي حَوائِجي فَيُنجِحُ، وهُوَ دُعاءُ المُباهَلَةِ مِن قَولِ اللّهِ تَعالى: «فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ إلى آخِرِ الآيَةِ، وإنَّ جَبرَئيلَ عليه السلام نَزَلَ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَأَخبَرَهُ بِهذَا الدُّعاءِ، قالَ: تَخرُجُ أنتَ ووَصِيُّكَ وسِبطاكَ وَابنَتُكَ وباهِلِ القَومَ وَادعوا بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: فَإِذا دَعَوتُم فَاجتَهِدوا فِي الدُّعاءِ، فَإِنَّ ما عِندَ اللّهِ خَيرٌ وأَبقى مِن كُنوزِ العِلمِ، فَاشفَعوا بِهِ وَاكتُموهُ مِن غَيرِ أهلِهِ السُّفَهاءِ وَالمُنافِقينَ. الدُّعاءُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن بَهائِكَ بِأَبهاهُ، وكُلُّ بَهائِكَ بَهِيٌّ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِبَهائِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن جَلالِكَ بِأَجَلِّهِ، وكُلُّ جَلالِكَ جَليلٌ، اللّهُمَّ إني أسأَ لُكَ بِجَلالِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن جَمالِكَ بِأَجمَلِهِ، وكُلُّ جَمالِكَ جَميلٌ، اللّهُمَّ إني أسأَ لُكَ بِجَمالِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أدعوكَ كَما أمَرتَني فَاستَجِب لي كَما وَعَدتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ من عَظَمَتِكَ بِأَعظَمِها، وكُلُّ عَظَمَتِكَ عَظيمَةٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِعَظَمَتِكَ كُلِّها، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن نورِكَ بِأَنوَرِهِ، وكُلُّ نورِكَ نَيِّرٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِنورِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن رَحمَتِكَ بِأَوسَعِها، وكُلُّ رَحمَتِكَ واسِعَةٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِرَحمَتِكَ كُلِّها، اللّهُمَّ إنّي أدعوكَ كَما أمَرتَني فَاستَجِب لي كَما وَعَدتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن كَمالِكَ بِأَكمَلِهِ، وكُلُّ كَمالِكَ كامِلٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِكَمالِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن كَلِماتِكَ بِأَتَمِّها، وكُلُّ كَلِماتِكَ تامَّةٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِكَلِماتِكَ كُلِّها، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن أسمائِكَ بِأَكبَرِها، وكُلُّ أسمائِكَ كَبيرَةٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِأَسمائِكَ كُلِّها، اللّهُمَّ إنّي أدعوكَ كَما أمَرتَني فَاستَجِب لي كَما وَعَدتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن عِزَّتِكَ بِأَعَزِّها، وكُلُّ عِزَّتِكَ عَزيزَةٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِعِزَّتِكَ كُلِّها، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن مَشِيَّتِكَ بِأَمضاها، وكُلُّ مَشِيَّتِكَ ماضِيَةٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِمَشِيَّتِكَ كُلِّها، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِقُدرَتِكَ الَّتي استَطَلتَ بِها عَلى كُلِّ شَيءٍ، وكُلُّ قُدرَتِكَ مُستَطيلَةٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِقُدرَتِكَ كُلِّها، اللّهُمَّ إنّي أدعوكَ كَما أمَرتَني فَاستَجِب لي كَما وَعَدتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن عِلمِكَ بِأَنفَذِهِ، وكُلُّ عِلمِكَ نافِذٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِعِلمِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن قَولِكَ بِأَرضاهُ، وكُلُّ قَولِكَ رِضا(/ رَضيٌّ)، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِقَولِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن مَسائِلِكَ بِأَحَبِّها إلَيكَ، وكُلُّ مَسائِلِكَ إلَيكَ حَبيبَةٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِمَسائِلِكَ كُلِّها، اللّهُمَّ إنّي أدعوكَ كَما أمَرتَني فَاستَجِب لي كَما وَعَدتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن شَرَفِكَ بِأَشرَفِهِ، وكُلُّ شَرَفِكَ شَريفٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِشَرَفِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن سُلطانِكَ بِأَدوَمِهِ، وكُلُّ سُلطانِكَ دائِمٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِسُلطانِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن مُلكِكَ بِأَفخَرِهِ، وكُلُّ مُلكِكَ فاخِرٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِمُلكِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أدعوكَ كَما أمَرتَني فَاستَجِب لي كَما وَعَدتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن عَلائِكَ بِأَعلاهُ، وكُلُّ عَلائِكَ عالٍ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِعَلائِكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن آياتِكَ بِأَعجَبِها، وكُلُّ آياتِكَ عَجيبَةٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِآياتِكَ كُلِّها، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ مِن مَنِّكَ بِأَقدَمِهِ، وكُلُّ مَنِّكَ قَديمٌ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِمَنِّكَ كُلِّهِ، اللّهُمَّ إنّي أدعوكَ كَما أمَرتَني فَاستَجِب لي كَما وَعَدتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِما أنتَ فيهِ مِنَ الشُّؤونِ وَالجَبَروتِ، اللّهُمَّ وإنّي أسأَ لُكَ بِكُلِّ شَأنٍ، وكُلِّ جَبَروتٍ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وإنّي أسأَ لُكَ بِما تُجيبُني بِهِ حينَ أسأَ لُكَ، يا اللّهُ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِبَهاءِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِجَلالِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِجَمالِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِعَظَمَةِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِكَمالِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِقَولِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِشَرَفِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِعَلاءِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِكَلِماتِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِعِزَّةِ لا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ أسأَ لُكَ بِلا إلهَ إلّا أنتَ، يا لا إلهَ إلّا أنتَ يا اللّهُ يا رَبّاه ـ حَتّى يَنقَطِعَ النَّفَسُ ـ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَقولُ: «أسأَ لُكَ سَيِّدي فَلَيسَ مِثلَكَ شَيءٌ، وأَسأَ لُكَ بِكُلِّ دَعوَةٍ دَعاكَ بِها نَبِيٌّ مُرسَلٌ أو مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أو مُؤمِنٌ امتَحَنتَ قَلبَهُ لِلإِيمانِ استَجَبتَ دَعوَتَهُ مِنهُ، وأَتَوَجَّهُ إلَيكَ بِمُحَمَّدٍ نَبِيِّكَ نَبِيِّ الرَّحمَةِ، وأَتَقَدَّمُ بَينَ يَدَي حوَائِجي بِمُحَمَّدٍ، يا مُحَمَّدُ يا رَسولَ اللّهِ، بِأَبي أنتَ وأُمّي، أتَوَجَّهُ إلى رَبِّكَ ورَبّي واُقَدِّمُكَ بَينَ يَدَي حاجَتي، يا رَبّاه يا اللّهُ يا رَبّاه، أسأَ لُكَ بِكَ فَلَيسَ كَمِثلِكَ شَيءٌ، وأَتَوَجَّهُ إلَيكَ بِمُحَمَّدٍ خَليلِكَ ونَبِيِّكَ نَبِيِّ الرَّحمَةِ وبِعِترَتِهِ، واُقَدِّمُهُم بَينَ يَدَي حَوائِجي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَسأَ لُكَ بِحَياتِكَ الَّتي لا تَموتُ، وبِنورِ وَجهِكَ الَّذي لا يُطفَأُ، وبِالعَينِ الَّتي لا تَنامُ، أسأَ لُكَ أن تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ قَبلَ كُلِّ شَيءٍ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَسأَلُ حاجَتَكَ تُقضى إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج2 ص356، مصباح المتهجّد: ص759 ح844 وليس فيه صدره إلى «وادعوا به».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال ـ به نقل از حسين بن خالد، از امام صادق عليه السلام ـ: [پدرم] باقر عليه السلام فرمود: «اگر بگويم در اين دعا اسم اعظم است، راست گفته ام، و اگر مردم از اجابتى كه در اين دعا هست، آگاه بودند، براى آن سر و دست مى شكستند، و من خود، پيش از [طلب] حوائجم، آن را مى خوانم و كارساز مى شود. اين دعا، دعاى مباهله است برگرفته از اين سخن خداوند متعال: «بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان را و زنانمان و زنانتان را و خودمان و خودتان را فرا بخوانيم» تا آخر آيه. جبرئيل عليه السلام بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نازل شد و اين دعا را به او آموخت و گفت: خودت به همراه وصيّت و دو نوه ات و دخترت بيرون مى روى و با آن عدّه مباهله كن و اين دعا را بخوان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه دعا كرديد، در دعا كوشش و پافشارى ورزيد؛ زيرا آنچه نزد خداست، از گنج هاى دانش، بهتر و ماندگارتر است. پس اين دعا را شفيع قرار دهيد و آن را از نااهلش ـ يعنى نابخردان و منافقان ـ، پوشيده بداريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعا اين است: «بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ تابناك ترين تابناكى ات، و همه تابناكى هاى تو تابناك است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه تابناكى ات. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ شكوهمندترين شُكوهت، و همه شُكوه هاى تو شكوهمند است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه شُكوهت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ زيباترين زيبايى ات، و همه زيبايى هاى تو زيباست. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه زيبايى ات. بار خدايا! تو را مى خوانم، چنان كه فرمانم دادى. پس دعايم را اجابت فرما، چنان كه به من وعده داده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ بزرگ ترين بزرگى ات، و همه بزرگى هاى تو بزرگ است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه بزرگى ات. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ نورانى ترين نورهايت، و همه نورهاى تو نورانى است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه نورت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ گسترده ترين رحمتت و همه رحمت هاى تو گسترده است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه رحمتت. بار خدايا! تو را مى خوانم، چنان كه فرمانم دادى. پس دعايم را اجابت فرما، چنان كه به من وعده داده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ كامل ترين كمالت، و همه كمال هاى تو كامل است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه كمالت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ تمام ترين كلماتت، و همه كلمات تو، تمام است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه كلماتت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ بزرگ ترين نام هايت، و همه نام هاى تو بزرگ است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه نام هايت. بار خدايا! تو را مى خوانم، چنان كه فرمانم دادى. پس دعايم را اجابت كن، چنان كه به من وعده داده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ عزيزترين عزّتت، و همه عزّت هاى تو عزيز است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه عزّتت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ جارى ترين خواستت، و همه خواست هاى تو جارى اند. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه خواست هايت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ قدرتت كه به واسطه آن بر هر چيزى چيره اى، و همه قدرت هاى تو چيره است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه قدرتت. بار خدايا! تو را مى خوانم، چنان كه فرمانم دادى. پس دعايم را اجابت فرما، چنان كه به من وعده داده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ نافذترين علمت و همه علم هاى تو نافذ است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه علمت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ پسنديده ترين گفتارت، و همه گفتارهاى تو پسنديده است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه گفتارت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ محبوب ترين درخواست ها در نزد تو، و همه درخواست ها از تو، محبوب توست. بار خدايا! از تو درخواست مى كنم به حقّ همه درخواست ها از تو. بار خدايا! تو را مى خوانم، چنان كه فرمانم دادى. پس دعايم را اجابت فرما، چنان كه به من وعده داده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ والاترين والايى ات، و همه والايى هاى تو والاست. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه والايى ات. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ پاينده ترين مراتب سلطنتت، و همه مراتب سلطنت تو پاينده است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه مراتب سلطنتت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ باشكوه ترين مراتب پادشاهى ات، و همه مراتب پادشاهى تو، باشكوه است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه مراتب پادشاهى ات. بار خدايا! تو را مى خوانم، چنان كه فرمانم دادى. پس دعايم را اجابت فرما، چنان كه به من وعده داده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ بالاترين مراتب علوّت، و همه مراتب علوّ تو، بالاست. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه مراتب علوّت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ شگفت ترين نشانه هايت و همه نشانه هاى تو، شگفت اند. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه نشانه هايت. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ ديرين ترين لطفت، و همه لطف هاى تو ديرين است. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه لطفت. بار خدايا! تو را مى خوانم، چنان كه فرمانم دادى. پس دعايم را اجابت فرما، چنان كه به من وعده داده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ شئون و جبروتى كه دارى. بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ همه شأن و جبروتت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى خواهم به حقّ آنچه با آن اجابتم مى كنى، آن گاه كه از تو مى خواهم. اى خدا، اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به تابناكى لا إله إلّا أنت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: معبودى جز تو نيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به شُكوه لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به زيبايى لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به عظمت لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به كمال لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به گفتار لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به بلندمرتبگىِ لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به والايىِ لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به كلمات لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به ارجمندىِ لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! از تو مى خواهم به حقّ لا إله إلّا أنت. اى آن كه معبودى جز تو نيست! اى خدا! اى پروردگار!». تا آن كه نَفَس، بريده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مى گويى: «از تو درخواست مى كنم، اى آقاى من؛ زيرا هيچ چيزى همانند تو نيست. از تو درخواست مى كنم به هر دعايى كه پيامبرى مرسل يا فرشته اى مقرّب يا مؤمنى ـ كه دلش را براى ايمان آزمودى ـ، با آن دعا تو را خوانْد و دعايش را پذيرفتى، و به واسطه محمّد پيامبرت، پيامبر رحمت، به تو روى مى آورم، و محمّد را پيشاپيشِ حاجت هايم [به درگاه تو] مى فرستم. اى محمّد، اى پيامبر خدا! پدر و مادرم به فدايت! به خدايى كه پروردگار تو و من است، روى آورده ام، و تو را پيشاپيش حاجتم قرار مى دهم. اى پروردگار، اى خدا، اى پروردگار! از تو مى خواهم به حقّ خودت؛ زيرا چيزى همانند تو نيست، و به واسطه محمّد، دوستت و پيامبرت، پيامبر رحمت، و به واسطه عترت او به تو روى مى آورم، و آنان را پيشاپيش حاجت هايم قرار مى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از تو درخواست مى كنم به حقّ حيات ناميرايت، و به حقّ نور خاموش ناشدنى ذاتت، و به حقّ چشمى كه نمى خوابد. از تو درخواست مى كنم كه پيش از هر چيز، بر محمّد و خاندان محمّد، درود بفرستى». سپس حاجتت را مى خواهى. به خواست خدا، برآورده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال:&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال السيّد قدس سره: ومن الدعاء في يوم المباهلة ما وجدناه في كتب الدعوات، فقال ما هذا لفظه: دعاء المباهلة والإنابة والتضرّع والمسألة عن مولانا أميرالمؤمنين عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واستظهر السيّد قدس سره من هذا الخبر المرسل أنّ هذا الدعاء ليوم المباهلة، ولذا أدرجه في طيّ أعمال هذا اليوم، والظاهر ـ كما احتمله المحدّث النوري ـ المراد منها الابتهال؛ بقرينة عطف الإنابة والتضرّع والمسألة عليها، وليس في ألفاظ الدعاء ما ينافيه، فيكون من الأدعية المطلقة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُعاءُ المُباهَلَةِ وَالإِنابَةِ وَالتَّضَرُّعِ وَالمَسأَلَةِ عَن مَولانا أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَّهُ مَا فِى السَّمَاوَاتِ وَمَا فِى الْأَرْضِ مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَىْ ءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِىُّ الْعَظِيمُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 255.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَائِمَاً بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِى الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَىْ ءٍ قَدِيرٌ * تُولِجُ الَّيْلَ فِى النَّهَارِ وَتُولِجُ النَّهَارَ فِى الَّيْلِ وَتُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَتَرْزُقُ مَن تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 26 و 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَوْ أَنزَلْنَا هَذَا الْقُرْءَانَ عَلَى جَبَلٍ لَّرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ تِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ * هُوَ اللَّهُ الَّذِى لَا إِلَـهَ إِلَا هُوَ عَــلِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَـدَةِ هُوَ الرَّحْمَـنُ الرَّحِيمُ * هُوَ اللَّهُ الَّذِى لَا إِلَـهَ إِلَا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَـمُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَـنَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ * هُوَ اللَّهُ الْخَــلِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِى السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 21 ـ 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ اللّهُ الَّذي لا يُعرَفُ لَهُ سَمِيٌّ، وهُوَ اللّهُ الرَّجاءُ وَالمُرتَجى، وَاللَّجَأُ وَالمُلتَجى، وإلَيهِ المُشتَكى، ومِنهُ الفَرَجُ وَالرَّخاءُ، وهُوَ سَميعُ الدُّعاءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ يا اللّهُ بِحَقِّ الاِسمِ الرَّفيعِ عِندَكَ، العالِي المَنيعِ، الَّذِي اختَرتَهُ لِنَفسِكَ، وَاختَصَصتَهُ لِذِكرِكَ، ومَنَعتَهُ جَميعَ خَلقِكَ، وأَفرَدتَهُ عَن كُلِّ شَيءٍ دونَكَ، وجَعَلتَهُ دَليلاً عَلَيكَ وسَبَبا إلَيكَ، وهُوَ أعظَمُ الأَسماءِ، وأَجَلُّ الأَقسامِ، وأَفخَرُ الأَشياءِ، وأَكبَرُ الغَنائِمِ، وأَوفَقُ الدُّعاءِ، ثُمَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «أوفق الدعائم» بدل «أوفق الدعاء ثمّ»، وما في المتن أثبتناه من طبعة دار الكتب الإسلامية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُخَيِّبُ راجِيَهُ ولا تَرُدُّ داعِيَهُ، ولا يَضعُفُ مَنِ اعتَمَدَ عَلَيهِ ولَجَأَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَسأَ لُكَ يا اللّهُ بِالرُّبوبِيَّةِ الَّتي تَفَرَّدتَ بِها أن تَقِيَنِي النّارَ بِقُدرَتِكَ، وتُدخِلَنِي الجَنَّةَ بِرَحمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا نورُ أنتَ نورُ السَّماواتِ وَالأَرضِ، قَدِ استَضاءَ بِنورِكَ أهلُ سَماواتِكَ وأَرضِكَ، فَأَسأَ لُكَ أن تَجعَلَ لي نورا في سَمعي وبَصَري أستَضيءُ بِهِ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَظيمُ أنتَ رَبُّ العَرشِ العَظيمِ، بِعَظَمَتِكَ استَعَنتُ فَارفَعني وأَلحِقني دَرَجَةَ الصّالِحينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا كَريمُ بِكَرَمِكَ تَعَرَّضتُ، وبِهِ تَمَسَّكتُ، وعَلَيهِ تَوَكَّلتُ وَاعتَمَدتُ، فَأَكرِمني بِكَرامَتِكَ، وأَنزِل عَلَيَّ رَحمَتَكَ وبَرَكاتِكَ، وقَرِّبني مِن جِوارِكَ، وأَلبِسني مِن مَهابَتِكَ وبَهائِكَ، وأَنِلني مِن رَحمَتِكَ وجَزيلِ عَطائِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا كَبيرُ لا تُصَعِّر خَدّي، ولا تُسَلِّط عَلَيَّ مَن لا يَرحَمُني، وَارفَع ذِكري، وشَرِّف مَقامي، وأَعلِ في عِلِّيّينَ دَرَجَتي. يا مُتَعالِ (/ مُتَعالي) أسأَ لُكَ بِعُلُوِّكَ أن تَرفَعَني ولا تَضَعَني، ولا تُذِلَّني بِمَن هُوَ أرفَعُ مِنّي، ولا تُسَلِّط عَلَيَّ مَن هُوَ دوني، وأَسكِن خَوفَكَ قَلبي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَيُّ أسأَ لُكَ بِحَياتِكَ الَّتي لا تَموتُ أن تُهَوِّنَ عَلَيَّ المَوتَ، وأَن تُحيِيَني حَياةً طَيِّبَةً، وتَوَفَّني مَعَ الأَبرارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا قَيّومُ أنتَ القائِمُ عَلى كُلِّ نَفسٍ (بِما كَسَبَت)، وَالمُقيمُ بِكُلِّ شَيءٍ، اجعَلني مِمَّن يُطيعُكَ ويَقومُ بِأَمرِكَ وحَقِّكَ، ولا يَغفُلُ عَن ذِكرِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَحمنُ ارحَمني بِرَحمَتِكَ، وجُد عَلَيَّ بِفَضلِكَ وجودِكَ (/ جِوارِكَ)، ونَجِّني مِن عِقابِكَ، وأَجِرني مِن عَذابِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَحيمُ تَعَطَّف عَلى ضُرّي بِرَحمَتِكَ، وجُد عَلَيَّ بِجودِكَ ورَأفَتِكَ، وخَلِّصني مِن عَظيمِ جُرمي بِرَحمَتِكَ؛ فَإِنَّكَ الشَّفيقُ الرَّفيقُ، ومَن لَجَأَ إلَيكَ فَقَدِ استَمسَكَ بِالعُروَةِ الوُثقى وَالرُّكنِ الوَثيقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَلِكُ مِن مُلكِكَ أطلُبُ، ومِن خَزائِنِكَ الَّتي لا تَنفَدُ أسأَلُ، فَأَعطِني مُلكَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ؛ فَإِنَّهُ لا يُعجِزُكَ ولا يَنقُصُكَ شَيءٌ، ولا يُؤثَرُ فيما عِندَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا قُدّوسُ أنتَ الطّاهِرُ المُقَدَّسُ، فَطَهِّر قَلبي وفَرِّغني لِذِكِركَ، وعَلِّمني ما يَنفَعُني، وزِدني عِلما إلى ما عَلَّمتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا جَبّارُ بِقُوَّتِكَ أعِنّي عَلَى الجَبّارينَ، وَاجبُرني يا جابِرَ العَظمِ الكَسيرِ، وكُلُّ جَبّارٍ خاضِعٌ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُتَكَبِّرُ اكنُفني بِرُكنِكَ، وحُل بَيني وبَينَ البُغاةِ مِن خَلقِكَ بِكِبرِيائِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَزيزُ أعِزَّني بِطاعَتِكَ، ولا تُذِلَّني&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ولا تبتلني» بدل «من خلقك بكبريائك يا عزيز أعزّني بطاعتك ولا تذلّني» وما في المتن أثبتناه من طبعة دار الكتب الإسلامية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالمَعاصي فَأَهونَ عِندَكَ وعِندَ خَلقِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَليمُ عُد عَلَيَّ بِحِلمِكَ، وَاستُرني بِعَفوِكَ، وَاجعَلني مُؤَدِّيا لِحَقِّكَ، ولا تَفضَحني يَومَ الوُقوفِ بَينَ يَدَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَليمُ أنتَ العالِمُ بِحالي وسِرّي وجَهري وخَطَئي وعَمدي، فَاصفَح لي عَمّا خَفِيَ عَن خَلقِكَ مِن أمري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَكيمُ أسأَ لُكَ بِما أحكَمتَ بِهِ الأَشياءَ فَأَتقَنتَها، أن تَحكُمَ لي بِالإِجابَةِ فيما أسأَ لُكَ وأَرغَبُ فيهِ إلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا سَلامُ سَلِّمني مِن مَظالِمِ العِبادِ، ومِن عَذابِ القَبرِ وأَهوالِ يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُؤمِنُ آمِنّي مِن كُلِّ خَوفٍ، وَارحَم ضُرّي وذُلَّ مَقامي، وَاكفِني ما أهَمَّني مِن أمرِ دُنياي وآخِرَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُهَيمِنُ خُذ بِناصِيَتي إلى رِضاكَ، وَاجعَلني عامِلاً بِطاعَتِكَ مَعصوما عَن طاعَةِ مَن سِواكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا بارِئَ الأَشياءِ عَلى غَيرِ مِثالٍ، أسأَ لُكَ أن تَجعَلَني مِنَ الصّادِقينَ المَبرورينَ عِندَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُصَوِّرُ صَوَّرتَني فَأَحسَنتَ صورَتي، وخَلَقتَني فَأَكمَلتَ خَلقي، فَتَمِّم أحسَنَ ما أنعَمتَ بِهِ عَلَيَّ، ولا تُشَوِّه خَلقي يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا قَديرُ بِقُدرَتِكَ قَدَّرتَ وقَدَّرتَني عَلَى الأَشياءِ، فَأَسأَ لُكَ أن تُحسِنَ عَلى أمورِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ مَعونَتي، وتُنجِينَي مِن سوءِ أقدارِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا غَنِيُّ أغنِني بِغَنائِكَ، وأَوسِع عَلَيَّ في عَطائِكَ، وَاشفِني بِشِفائِكَ، ولا تُبعِدني مِن سَلامَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَميدُ لَكَ الحَمدُ كُلُّهُ، وبِيَدِكَ الأَمرُ كُلُّهُ، ومِنكَ الخَيرُ كُلُّهُ. اللّهُمَّ ألهِمنِي الشُّكرَ عَلى ما أعطَيتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَجيدُ أنتَ المَجيدُ وَحدَكَ، لا يَفوتُكَ شَيءٌ ولا يَؤُودُكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَأَدَهُ: أي أثْقَلَهُ (المصباح المنير: ص674 «وأد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَيءٌ، فَاجعَلني مِمَّن يُقَدِّسُكَ ويُمَجِّدُكَ ويُثني عَلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحَدُ أنتَ اللّهُ الفَردُ الأَحَدُ الصَّمَدُ لَم تَلِد ولَم تولَد ولَم يَكُن لَكَ كُفُوا أحَدٌ، فَكُن لي اللّهُمَّ جارا ومونِسا وحِصنا مَنيعا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وَترُ أنتَ وَترُ كُلِّ شَيءٍ، ولا يَعدِلُكَ شَيءٌ، فَاجعَل عاقِبَةَ أمري إلى خَيرٍ، وَاجعَل خَيرَ أيّامي يَومَ ألقاكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا صَمَدُ يا مَن لا تَأخُذُهُ سِنَةٌ ولا نَومٌ، ولا يَخفى عَلَيهِ خافِيَةٌ في ظُلُماتِ البَرِّ وَالبَحرِ، احفَظني في تَقَلُّبي (/ تَخَيُّلي) ونَومي ويَقَظَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا سَميعُ اسمَع صَوتي، وَارحَم صَرخَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا سَميعُ يا مُجيبُ يا بَصيرُ، قَد أحاطَ بِكُلِّ شَيءٍ عِلمُكَ ونَفَذَ فيهِ عِلمُكَ وكُلُّهُ بِعَينِكَ، فَانظُر إلَيَّ بِرَحمَتِكَ، ولا تُعرِض عَنّي بِوَجهِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَؤوفُ أنتَ أرأَفُ بي مِن أبي واُمّي، ولَو لا رَأفَتُكَ لَما عَطَفا عَلَيَّ، فَتَمِّم نِعمَتَكَ عَلَيَّ ولا تُنَغِّصني ما أعطَيتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا لَطيفُ الطُف بي بِلُطفِكَ الخَفِيِّ مِن حَيثُ أعلَمُ ومِن حَيثُ لا أعلَمُ، إنَّكَ أنتَ علّامُ الغُيوبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَفيظُ احفَظني في نَفسي وأَهلي ومالي ووَلَدي، وما حَضَرتُهُ ووَعَيتُهُ وغِبتُ عَنهُ مِن أمري بِما حَفِظتَ بِهِ السَّماواتِ وَالأَرَضينَ وما بَينَهُما، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا غَفورُ اغفِر لي ذُنوبي وَاستُر عُيوبي، ولا تَفضَحني بِسَرائِري إنَّكَ أرحَمُ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويا وَدودُ اجعَل لي مِنكَ مَوَدَّةً ورَحمَةً فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ، وَاجعَل لي ذلِكَ في صُدورِ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا ذَا العَرشِ المَجيدِ اجعَلني مِنَ المُسَبِّحينَ المُمَجِّدينَ لَكَ في آناءِ اللَّيلِ وأَطرافِ النَّهارِ وبِالغُدُوِّ وَالآصالِ، وأَعِنّي عَلى ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُبدِئُ أنتَ بَدَأتَ الأَشياءَ كَما تُريدُ، وأَنتَ المُبدِئُ المُعيدُ الفَعّالُ لِما تُريدُ، فَاجعَل لِيَ الخِيَرَةَ فِي البَدءِ وَالعاقِبَةِ فِي الاُمورِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعيدُ أنتَ تُعيدُ الأَشياءَ كَما بَدَأتَها أوَّلَ مَرَّةٍ، أسأَ لُكَ إعادَةَ الصِّحَّةِ وَالمالِ وجَليلِ الأَحوالِ إلَيَّ وَالتَّفَضُّلَ بِذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَقيبُ احرُسني بِرَقبَتِكَ، وأَعِنّي بِحِفظِكَ، وَاكنُفني بِفَضلِكَ، ولا تَكِلني إلى غَيرِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا شَكورُ أنتَ المَشكورُ عَلى ما رَعَيتَ وغَذَّيتَ، ووَهَبتَ وأَعطَيتَ وأَغنَيتَ، فَاجعَلني لَكَ مِنَ الشّاكِرينَ ولِالائِكَ مِنَ الحامِدينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا باعِثُ ابعَثني شَهيدا صِدّيقا رَضِيّا، عزيزا حَميدا، مُغتَبِطا مَسرورا، مَشكورا مَحبورا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وارِثُ تَرِثُ الأَرضَ ومَن عَلَيها، وَالسَّماواتِ وسُكّانَها، وجَميعَ ما خَلَقتَ، فَوَرِّثني حِلما وعِلما إنَّكَ خَيرُ الوارِثينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحيي أحيِني حَياةً طَيِّبَةً بِجودِكَ، وأَلهِمني شُكرَكَ [وذِكرَكَ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أثبتناه من طبعة دار الكتب الإسلامية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبَدا ما أبقَيتَني، وآتِني فِي الدُّنيا حَسَنَةً وفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وقِني عَذابَ النّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحسِنُ عُد عَلَيَّ اللّهُمَّ بِإِحسانِكَ، وضاعِف عِندي نِعمَتَكَ وجَميلَ بَلائِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُميتُ هَوِّن عَلَيَّ سَكَراتِ المَوتِ وغُصَصَهُ، وبارِك لي فيهِ عِندَ نُزولِهِ، ولا تَجعَلني مِنَ النّادِمينَ عِندَ مُفارَقَةِ الدُّنيا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُجمِلُ لا تُبَغِّضني بِما أعطَيتَني، ولا تَمنَعني ما رَزَقتَني، ولا تَحرِمني ما وَعَدتَني، وجَمِّلني بِطاعَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُنعِمُ تَمِّم نِعمَتَكَ عَلَيَّ، وآنِسني بِها، وَاجعَلني مِنَ الشّاكِرينَ لَكَ عَلَيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُفضِلُ بِفَضلِكَ أعيشُ، ولَكَ أرجو، وعَلَيكَ أعتَمِدُ، فَأَوسِع عَلَيَّ مِن فَضلِكَ، وَارزُقني مِن حَلالِ رِزقِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنتَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ، وَالظّاهِرُ وَالباطِنُ، وأَنتَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ، فَاجعَلني أوَّلَ التّائِبينَ، ومِمَّن يَروى مِن حَوضِ نَبِيِّكَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا آخِرُ أنتَ الآخِرُ، وكُلُّ شَيءٍ هالِكٌ إلّا وَجهَكَ، تَعالَيتَ عُلُوّا كَبيرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا ظاهِرُ أنتَ الظّاهِرُ عَلى كُلِّ شَيءٍ مَكنونٍ، وَالعالِمُ بِكُلِّ شَيءٍ مَكتومٍ، فَأَسأَ لُكَ أن تُظهِرَ مِن اُموري أحَبَّها إلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا باطِنُ أنتَ تُبطِنُ فِي الأَشياءِ مِثلَ ما تُظهِرُهُ فيها، وأَنتَ عَلّامُ الغُيوبِ، فَأَسأَ لُكَ اللّهُمَّ أن تُصلِحَ ظَاهِري وباطِني بِقُدرَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا قاهِرُ أنتَ الَّذي قَهَرتَ الأَشياءَ بِقُدرَتِكَ، فَكُلُّ جَبّارٍ دونَكَ، ونَواصِي الخَلقِ كُلُّهُم بِيَدِكَ، وكُلُّهُم واقِفٌ بَينَ يَدَيكَ وخاضِعٌ لَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا وَهّابُ هَب لي مِن لَدُنكَ رَحمَةً وعِلما ومالاً ووَلَدا طَيِّبا، إنَّكَ أنتَ الوَهّابُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا فَتّاحُ افتَح لي أبوابَ رَحمَتِكَ وأَدخِلني فيها، وأَعِذني مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ، وَافتَح لي مِن فَضلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَزّاقُ ارزُقني مِن فَضلِكَ، وزِدني مِن عَطائِكَ، وسَعَةِ ما عِندَكَ، وأَغنِني عَن خَلقِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا خَلّاقُ أنتَ خَلَقتَ الأَشياءَ بِغَيرِ نَصَبٍ ولا لُغوبٍ، خَلَقتَني خَلقا سَوِيّا حَسَنا جَميلاً، وفَضَّلتَني عَلى كَثيرٍ مِمَّن خَلَقتَ تَفضيلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا قاضي أنتَ تَقضي في خَلقِكَ بِما تُريدُ، فَاقضِ لي بِالحُسنى، وجَنِّبنِي الرَّدى، وَاختِم لي بِالحُسنى فِي الآخِرَةِ وَالاُولى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَنّانُ تَحَنَّن عَلَيَّ بِرَأفَتِكَ، وتَفَضَّل عَلَيَّ بِرِزقِكَ ورَحمَتِكَ، وَاقبِض عَنّي يَدَ كُلِّ جَبّارٍ عَنيدٍ وشَيطانٍ مَريدٍ، وأَخرِجني بِعِزَّتِكَ مِن حَلَقِ المَضيقِ إلى فَرَجِكَ القَريبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَنّانُ امنُن عَلَيَّ بِالعافِيَةِ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ، ولا تَسلُبنيها أبَدا ما أبقَيتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا ذَا الجَلالِ وَالإِكرامِ اغفِر لي بِجَلالِكَ وكَرَمِكَ مَغفِرَةً تَحُلُّ بِها عَنّي قُيودَ ذُنوبي، وتَغفِرُ لي سَيِّئاتي، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا جَوادُ أنتَ الجَوادُ الكَريمُ الَّذي لا تَبخَلُ، وَالمُعطِي الَّذي لا تَنكُلُ، فَجُد عَلَيَّ بِكَرَمِكَ، وَاجعَلني شاكِرا لِاءِنعامِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا قَوِيُّ خَلَقتَ السَّماواتِ وما فِي الأَرضِ وما بَينَهُما وما فيهِما وَحدَكَ لا شَريكَ لَكَ بِغَيرِ نَصَبٍ ولا لُغوبٍ، فَقَوِّني عَلى أمري بِقُوَّتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا شَديدُ اشدُد أزري، وأَعِنّي عَلى أمري، وكُن لي مِن كُلِّ حاجَةٍ قاضِيا. يا غالِبُ غَلَبتَ كُلَّ غَلّابٍ بِقُدرَتِكَ، فَاغلِب بالي وهَوايَ حَتّى تَرُدَّهُما إلى طاعَتِكَ، وَاغلِب بِعِزَّتِكَ مَن بَغى عَلَيَّ ورامَ حَربي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا دَيّانُ أنتَ تَحشُرُ الخَلقَ، وعَلَيكَ العَرضُ، وكُلٌّ يَدينُ لَكَ ويُقِرُّ لَكَ بِالرُّبوبِيَّةِ، فَاغفِر لِيَ الذُّنوبَ بِعِزَّتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا ذَكورُ اذكُرني فِي الأَوَّلينَ وَالشُّهَداءِ وَالصّالِحينَ، وعِندَ كُلِّ خَيرٍ تَقسِمُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا خَفِيُّ أنتَ تَعلَمُ السِّرَّ وأَخفى وهُوَ ظاهِرٌ عِندَكَ، فَاغفِر لي ما خَفِيَ عَلَى النّاسِ مِن أمري، ولا تَهتِكني يَومَ القِيامَةِ عَلى رُؤوسِ الأَشهادِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا جَليلُ جَلَلتَ عَنِ الأَشياءِ فَكُلُّها صَغيرَةٌ عِندَكَ، فَأَعطِني مِن جَلائِلِ نِعمَتِكَ، ولا تَحرِمني مِن فَضلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُنقِذُ أنقِذني مِنَ الهَلاكِ، وَاكشِف عَنّي غَمّاءَ الضَّلالاتِ، وخَلِّصني مِن كُلِّ موبِقَةٍ، وفَرِّج عَنّي كُلَّ مُلِمَّةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَفيعُ ارتَفَعتَ عَن أن يَبلُغَكَ وَصفٌ، أو يُدرِكَكَ نَعتٌ، أو يُقاسَ بِكَ قِياسٌ، فَارفَعني في عِلِّيّينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا قابِضُ كُلُّ شَيءٍ في قَبضَتِكَ، مُحيطٌ بِهِ قُدرَتُكَ، فَاجعَلني في ضِمانِكَ وحِفظِكَ، ولا تَقبِض يَدي عَن كُلِّ خَيرٍ أفعَلُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا باسِطُ ابسُط يَدي بِالخَيراتِ، وأَعطِني بِقُدرَتِكَ أعلَى الدَّرَجاتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا واسِعُ وَسِعتَ كُلَّ شَيءٍ رَحمَةً وعِلما فَوَسِّع عَلَيَّ في رِزقي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا شَفيقُ أنتَ أشفَقُ عَلى خَلقِكَ مِن آبائِهِم واُمَّهاتِهِم وأَرأَفُ بِهِم، فَاجعَلني شَفيقا رَفيقا، وكُن بي شَفيقا رَفيقا بِرَحمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا رَفيقُ ارفُق بي إذا أخطَأتُ، وتَجاوَز عَنّي إذا أسَأتُ، وَأْمُر مَلَكَ المَوتِ وأَعوانَهُ عَلَيهِمُ السَّلامُ أن يَرفُقوا بِروحي إذا أخرَجوها عَن جَسَدي، ولا تُعَذِّبني بِالنّارِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُنشِئُ أنشَأتَ كُلَّ شَيءٍ كَما أرَدتَ، وخَلَقتَ ما أحبَبتَ، فَبِتِلكَ القُدرَةِ أنشِئني سَعيدا مَسعودا فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ، وأَنشِئ ذُرِّيَّتي وما زَرَعتُ وبَذَرتُ في أرضِكَ، وأَنشِئ مَعاشي ورِزقي وبارِك لي فيهِما بِرَحمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا بَديعُ أنتَ بَديعُ السَّماواتِ وَالأَرضِ ومُبدِعُهُما، ولَيسَ لَكَ شِبهٌ، ولا يَلحَقُكَ وَصفٌ، ولا يُحيطُ بِكَ فَهمٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَنيعُ لا تَمنَعني ما أطلُبُ مِن رَحمَتِكَ وفَضلِكَ، وَامنَع عَنّي كُلَّ مَحذورٍ ومَخوفٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا تَوّابُ اقبَل تَوبَتي، وَارحَم عَبرَتي، وَاصفَح عَن خَطيئَتي، ولا تَحرِمني ثَوابَ عَمَلي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا قَريبُ قَرِّبني مِن جِوارِكَ، وَاجعَلني في حِفظِكَ وكَنَفِكَ، ولا تُبعِدني عَنكَ بِرَحمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُجيبُ أجِب دُعائي وتَقَبَّلهُ مِنّي، ولا تَحرِمنِي الثَّوابَ كَما وَعَدتَني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُنعِمُ بَدَأتَ بِالنِّعَمِ قَبلَ استِحقاقِها وقَبلَ السُّؤالِ بِها، فَكَذلِكَ إتمامُها بِالكَمالِ وَالزِّيادَةِ مِن فَضلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا ذَا الإِفضالِ( / الفَضلِ)، يا مُفضِلُ، لَو لا فَضلُكَ هَلَكنا، فَلا تُقَصِّر عَنّا فَضلَكَ. يا مَنّانُ، فَامنُن عَلَينا بِالدَّوامِ، يا ذَا الإِحسانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعروفُ أنتَ المَعروفُ الَّذي لا يَجهَلُ، ومَعروفُكَ ظاهِرٌ لا يُنكَلُ، فَلا تَسلُبنا ما أودَعتَناهُ مِن مَعروفِكَ بِرَحمَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا خَبيرُ خَبَرتَ الأَشياءَ قَبلَ كَونِها، وخَلَقتَها عَلى عِلمٍ مِنكَ بِها، فَأَنتَ أوَّلُها وآخِرُها، فَزِدني خَيرا بِما ألهَمتنَيهِ مِن شُكرِكَ وبَصيرَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعطي أعطِني مِن جَليلِ عَطائِكَ، وبارِك لي في قَضائِكَ، وأَسكِنّي بِرَحمَتِكَ في جِوارِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُعينُ أعِنّي عَلى اُمورِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ بِقُوَّتِكَ، ولا تَكِلني في شَيءٍ إلى غَيرِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا سَتّارُ استُر عُيوبي، وَاغفِر ذُنوبي، وَاحفَظني في مَشهَدي ومَغيبَي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا شَهيدُ اُشهِدُكَ اللّهُمَّ وجَميعَ خَلقِكَ ومَلائِكَتِكَ أنَّهُ لا إلهَ إلّا أنتَ وَحدَكَ لا شَريكَ لَكَ، فَاكتُب هذِهِ الشَّهادَةَ عِندَكَ ونَجِّني بِها مِن عَذابِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا فاطِرُ أنتَ فاطِرُ السَّماواتِ وَالأَرضِ وما بَينَهُما وما فيهِما، فَكُن لي فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ، وتَوَفَّني مُسلِما وأَلحِقني بِالصّالِحينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُرشِدُ أرشِدني إلَى الخَيرِ بِعِزَّتِكَ، وجَنِّبنِي السَّيِّئاتِ بِعِصمَتِكَ، ولا تُخزِني يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا سَيِّدَ السّاداتِ ومَولَى المَوالي إلَيكَ مَصيرُ كُلِّ شَيءٍ، فَانظُر إلَيَّ بِعَينِ عَفوِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا سَيِّدُ أنتَ سَيِّدي وعِمادي ومُعتَمَدي، وذُخري وذَخيرَتي وكَهفي، فَلا تَخذُلني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحيطُ أحاطَ بِكُلِّ شَيءٍ عِلمُكَ، ووَسِعَت كُلَّ شَيءٍ رَحمَتُكَ، فَاجعَلني في ضِمانِكَ، وحُطني مِن كُلِّ سوءٍ بِقُدرَتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُجيرُ أجِرني مِن عِقابِكَ، وآمِنّي مِن عَذابِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي خائِفٌ، وإنّي مُستَجيرٌ بِكَ، فَأَجِرني مِنَ النّارِ بِرَحمَتِكَ، يا أهلَ التَّقوى وأَهلَ المَغفِرَةِ، يا عَدلُ أنتَ أعدَلُ الحاكِمينَ وأَرحَمُ الرّاحِمينَ، فَالطُف لَنا بِرَحمَتِكَ، وآتِنا شَيئا بِقُدرَتِكَ، ووَفِّقنا لِطاعَتِكَ، ولا تَبتَلِنا بِما لا طاقَةَ لَنا بِهِ، وخَلِّصنا مِن مَظالِمِ العِبادِ، وأَجِرنا مِن ظُلمِ الظّالِمينَ وغَشمِ الغاشِمينَ بِقُدرَتِكَ، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ اسمَع دُعائي، وَاقبَل ثَنائي، وعَجِّل إجابَتي، وآتِني فِي الدُّنيا حَسَنَةً وفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً، وقِني بِرَحمَتِكَ عَذابَ النّارِ، وصَلَّى اللّهُ عَلى خِيَرَتِهِ مِن خَلقِهِ مُحَمَّدٍ وعِترَتِهِ الطّاهِرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج2 ص359 ـ 368.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال:&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد بن طاووس قدس سره مى گويد: «از دعا در روز مباهله، آن است كه در كتاب هاى ادعيه يافته ايم» و عين عبارت آن را، چنين نقل كرده است: «دعاء المباهلة و الإنابة و التضرّع و المسألة عن مولانا أمير المؤمنين عليه السلام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد، از اين خبر مرسل، استنباط كرده كه اين دعا براى روز مباهله است. از اين رو، آن را در ضمن اعمال اين روز آورده است؛ امّا ظاهراً ـ چنان كه محدّث نورى نيز احتمال داده ـ مراد از مباهله در اين جمله، ابتهال (زارى در پيشگاه خدا) است، به قرينه عطف «انابه» و «تضرّع» و «مسئلت» بر آن. در عبارات دعا هم چيزى كه اين احتمال را نفى كند، وجود ندارد. بنا بر اين، جزو مطلق ادعيه است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعاى مباهله و توبه و لابه و خواهش [به درگاه خدا] از مولا امير مؤمنان عليه السلام: «خداست كه معبودى جز او نيست؛ زنده و پاينده (/ بيدار) است. نه چرتى او را فرا مى گيرد و نه خوابى. آنچه در آسمان ها و آنچه در زمين است، از آنِ اوست. كيست آن كس كه جز با اجازه او در پيشگاهش شفاعت كند؟ آنچه را در پيش روى آنان است و آنچه را در پشت سرشان است، مى داند، و به چيزى از علم او، جز به آنچه او خود بخواهد، احاطه نمى يابند. كرسى او، آسمان ها و زمين را در بر گرفته، و نگهدارى آنها بر او دشوار نيست، و اوست والاى بزرگ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خدا كه همواره به عدل قيام دارد، گواهى مى دهد كه جز او هيچ معبودى نيست، و فرشتگان و دانشوران نيز [گواهى مى دهند كه] معبودى نيست جز او كه ارجمند و حكيم است». «بگو: بار خدايا! تويى كه فرمان روايى. هر آن كس را كه خواهى، فرمان روايى مى بخشى، و از هر كه بخواهى، فرمان روايى را باز مى ستانى، و هر كه را خواهى، عزّت مى بخشى، و هر كه را خواهى، خوار مى گردانى. همه خوبى ها به دست توست، و تو به هر چيزى توانايى. شب را به روز در مى آورى، و روز را به شب در مى آورى، و زنده را از مرده بيرون مى آورى، و مرده را از زنده بيرون مى آورى، و هر كه را خواهى، بى حساب، روزى مى دهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اگر اين قرآن را بر كوهى فرو مى فرستاديم، يقيناً آن كوه را از بيم خدا فروتن و از هم پاشيده مى ديدى، و اين مَثَل ها را براى مردم مى زنيم. باشد كه آنان بينديشند. اوست خدايى كه جز او معبودى نيست؛ داننده نهان و آشكار است. اوست مهرگستر مهربان. اوست خدايى كه جز او معبودى نيست؛ همان فرمان رواى پاك، سلامت [از هر عيب]، ايمنى بخش، مراقب، شكست ناپذير و جبّار و متكبّر. پاك است خدا از آنچه [با او] شريك مى گردانند. اوست خداى آفريننده نوساز صورتگر كه بهترينِ نام ها از آنِ اوست. آنچه در آسمان ها و زمين است، تسبيح او مى گويند، و او توانا و حكيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوست خدايى كه برايش همنامى، شناخته نمى شود. اوست خدايى كه به او اميد و آرزوست، و پناه و پناهگاه است، و به درگاه او شِكوه مى شود، و گشايش و آسايش، از جانب اوست، و شنونده دعاست. بار خدايا! من از تو مى خواهم ـ اى خدا ـ به حقّ نام بلند و والا و دست نايافتنى ات، همان نامى كه براى خود برگزيدى و آن را به ذكر خويش اختصاص دادى، و همه آفريدگانت را از آن باز داشتى، و آن را از هر چيزى جز خودت جدا ساختى، و آن را راه نما به خودت و رشته اى [جهت اتّصال] به خودت قرار دادى، و آن، بزرگ ترينِ نام ها و ارزشمندترين بهره ها و فاخرترين چيزها و بزرگ ترينِ سودها و مؤثّرترين دعاست. سپس اميدوارش را نوميد نمى گردانى، و به سينه دعا كننده اش دست رد نمى زنى، و كسى كه به آن تكيه كند و بِدان پناه برد، ناتوان نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خدا! به حقّ پروردگارى اى كه مختصّ ذات توست، از تو مى خواهم كه با قدرتت مرا از آتش دوزخ نگه دارى، و با رحمتت مرا به بهشت در آورى. اى نور! تويى نور آسمان ها و زمين كه اهل آسمان هايت و زمينت از نور [هستىِ] تو، روشنايى [هستى] گرفته اند. پس، از تو مى خواهم كه در گوش و چشم من نورى قرار دهى كه در دنيا و آخرت از آن روشنايى گيرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگ! تويى پروردگار عرش بزرگ. از بزرگى تو، كمك مى جويم. پس مرا رفعت بخش و مرا به درجه نيكان برسان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كريم! خود را در معرض كرم تو قرار مى دهم و بِدان چنگ مى زنم، و بر آن توكّل و تكيه مى كنم. پس به كرامتت، مرا گرامى بدار، و رحمت و بركت هايت را بر من فرو فرست، و به جوار خود نزديكم گردان، و از مهابت و جلال خود، بر من بپوشان، و از رحمتت و دهشِ فراوانت، به من برسان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگ! رويم را [از خودت، به تكبّر] بر مگردان، و كسى را كه بر من رحم نمى كند، بر من مسلّط مگردان، و نامم را بلند و مقامم را والا گردان، و درجه ام را در علّيّين (در ميان بلندپايگان)، بلند دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بلندمرتبه! به حقّ بلندمرتبگى ات از تو مى خواهم كه مرا رفعت بخشى و پستم نسازى و به دست كسى كه فرادست من است، خوارم نكنى، و كسى را كه از من پست تر است، بر من مسلّط نسازى، ترس از خودت را در سراچه قلبم جاى ده. اى زنده! به حقّ زندگى ناميرايت از تو مى خواهم كه مرگ را بر من آسان گردانى، و زندگى ام را زندگى خوش و پاك قرار دهى، و مرا با نيكان بميرانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر پا دارنده! تو بر هر نفْسى بر پايى و بر پا دارنده هر چيزى. مرا از كسانى قرار ده كه اطاعتت مى كنند، و فرمان و حقّ تو را بر پا مى دارند، و از تو غافل نيستند. اى مهرگستر! به رحمتت بر من رحم آور، و از فضل وجود خود بر من ببخش، و مرا از كيفرت برهان، و از عذابت پناهم ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مهربان! با مهربانى ات، بر بيچارگى من رحمت آور، و به جود و رأفتت، بر من ببخش، و با رحمتت مرا از گناه بزرگم نجات بخش، كه تو مشفق و دلسوزى، و هر كه به تو پناه آورد، به دستگيره استوار و تكيه گاه محكم، چنگ زده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صاحب مُلك! از ملك تو و از خزانه پايان ناپذير تو مى طلبم. پس ملك دنيا و آخرت را به من عطا فرما، كه هيچ چيزى تو را ناتوان نمى گرداند و از تو چيزى نمى كاهد و بر آنچه در نزد توست، ترجيح داده نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قُدّوس! تو پاك و مقدّسى. پس قلب مرا پاك گردان و براى ياد خودت فارغم بدار، و آنچه را سودم بخشد، به من بياموز، و بر آنچه به من آموخته اى، بيفزاى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جبّار! با قدرتت مرا در برابر جبّاران، كمك فرما و مرا التيام بخش ـ اى التيام بخش استخوان شكسته ـ كه هر جبّارى در برابر تو خاضع است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى متكبّر! مرا در پناه قدرت خويش گير، و با كبريايى ات، شرّ ستمگران و سركشان را از من دور بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عزيز! مرا با طاعتت عزّت بخش و با گناهان، خوارم مكن، كه در نتيجه، نزد تو و نزد خَلقت، بى مقدار گردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بردبار! با بردبارى ات به من بنگر، و با عفوت بر من پرده پوشى فرما، و مرا گزارنده حقّت قرار ده، و در روز ايستادن در پيشگاهت، رسوايم مگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دانا! تو از حال من و نهان و آشكارم و خطا و عمدم آگاهى. پس هر آنچه از كار [و گناهان] من كه بر خلقت پوشيده است، بر من ببخشاى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حكيم! به حقّ آنچه با آن، اشيا را محكم و استوار ساختى، از تو مى خواهم كه در آنچه از تو مسئلت دارم و آن را از تو تقاضا مى كنم، به اجابت، حكم نمايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سلام! مرا از مظالم بندگان و از عذاب قبر و وحشت هاى روز قيامت به سلامت دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ايمنى بخش! مرا از هر گونه ترسى ايمن دار و بر بيچارگى ام و بى مقدارى ام رحم فرما، و دغدغه هاى دنيا و آخرت مرا بر طرف فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نگاهبان! كاكُلم را بگير و مرا به سوى آنچه مايه خشنودى توست، بكشان، و مرا عمل كننده به طاعت خودت قرار ده و از طاعت غير خودت مصونم بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ايجاد كننده چيزها بدون الگو! از تو مى خواهم كه مرا از راستگويان و اهل صدق در نزد خودت قرار دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صورتگر! تو مرا شكل دادى و شكلم را نيكو ساختى، و مرا آفريدى و كاملم آفريدى. پس نيكوترين نعمتى را كه به من دادى، بر من تمام ساز و در روز قيامت، مرا بدمنظر مگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى توانا! تو با قدرتت، مقدّرات را رقم زدى و مرا بر اشيا توانايى بخشيدى. پس، از تو مى خواهم كه در كارهاى دنيا و آخرت، مرا خوش كمك نمايى، و از بدى مقدّراتت نجاتم دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بى نياز! با بى نيازى ات مرا بى نياز گردان، و داد و دهِشت را بر من وسعت بخش، و با شفايت مرا شفا ده، و از سلامتت دورم مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ستوده! ستايش، سراسر از آنِ توست، و كارها (/ فرمان ها)، همه در دست توست، و هر چه خير و خوبى است، از توست. بار خدايا! به من سپاس گزارى براى آنچه عطايم كرده اى، الهام فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بزرگوار! تويى يگانه بزرگوار. هيچ چيز، از چنگ تو خارج نمى شود، و چيزى بر تو سنگينى نمى كند. پس مرا از كسانى قرار ده كه تو را به پاكى و بزرگى مى ستايند و ثناى تو مى گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يكتا! تويى خداى فرد و يكتا و بى نياز كه نه زاده اى و نه زاده شده اى و هيچ كس همتاى تو نيست. پس ـ اى خداوند ـ پناه و مونس و دژ استوار من باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى تك! تويى تك هر چيز و هيچ چيزى همسنگ تو نيست. پس فرجام كار مرا به نيكى ختم كن و بهترين روزهاى مرا روز ديدارم با خودت قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بى نياز! اى آن كه نه چرتى او را فرا مى گيرد و نه خوابى، و هيچ پنهانى در تاريكى هاى خشكى و دريا بر او پوشيده نيست! در از اين پهلو به آن پهلو شدنم و در خوابم و بيدارى ام، مرا نگهبان باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شنوا! صداى مرا بشنو و به ناله و فريادم رحم آور. اى شنوا، اى پاسخ دهنده، اى بينايى كه علم تو همه چيز را در بر گرفته و در آن، نفوذ كرده است و همه چيز را زير نظر دارى! بر من به رحمتت بنگر، و رويت را از من مگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى رئوف! تو از پدر و مادرم هم به من رئوف ترى، و اگر رأفت تو نبود، آن دو هم به من توجّهى نمى كردند. پس نعمتت را بر من تمام كن و آنچه را به من عطا كرده اى، بر من تلخ و ناگوار مگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صاحب لطف! مرا با لطف نهانت، از آن جا كه مى دانم و از آن جا كه نمى دانم، مورد لطف قرار ده، كه تو داناى نهان هايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نگهدار! با آنچه بِدان آسمان ها و زمين ها و آنچه را ميان آنهاست، نگه مى دارى، مرا و همسرم را و دارايى ام و فرزندانم را و هر چيز ديگرى را كه به من تعلّق دارد و آن را به ياد و خاطر دارم يا ندارم، نگه دار، كه تو بر هر چيز، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آمرزگار! گناهانم را بيامرز و عيب هايم را بپوشان و مرا به آنچه در درونم مى گذرد، رسوا مگردان، كه تو مهربان ترينِ مهربانانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بامحبّت! براى من از جانب خودت در دنيا و آخرت، مهر و محبّتى قرار ده، و آن را برايم در سينه هاى مؤمنان جاى ده [كه مؤمنان مرا دوست بدارند و به من مهر ورزند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداوندگار عرش شكوهمند! مرا از كسانى قرار ده كه در تمام اوقات شب و روز و در هر بام و شام، تو را تسبيح و تمجيد، مى كنند و مرا بر اين كار، يارى ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آغاز كننده! تويى كه اشيا را آن گونه كه خواستى، آغاز كردى و تويى آغاز كننده و باز گرداننده و انجام دهنده هر كارى كه بخواهى. پس در آغاز و انجام كارها[يم] براى من خير و نيكى قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باز گرداننده! تويى كه اشيا را همان گونه كه نخستين بار آغاز كردى، باز مى گردانى. از تو مى خواهم كه تن درستى و ثروت و حالات خوش را به من باز گردانى و بدين وسيله فضل خود را شامل حالم سازى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مراقب! با مراقبت خود، از من حراست فرما، و با نگهداشت خود، كمكم كن، و به فضل خود، مرا در پناهت گير و مرا به غير خودت وا مگذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى سپاس گزار! تو براى آنچه خود سرپرستى مى كنى و تغذيه مى نمايى و مى بخشى و عطا مى كنى و توانگر مى سازى، [از سوى بنده ات] سپاس گزارى [و قدردانى] مى شوى. پس مرا از سپاس گزاران و حمدگويان نعمت هايت قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بر انگيزنده! مرا [در قيامت] گواهى دهنده و تصديق كننده و خشنود و سرافراز و پسنديده و شادمان و مسرور و شايسته قدردانى و خوش حال، بر انگيز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ارث برنده اى كه وارث زمين و زمينيان و آسمان ها و ساكنان آنها و همه آفريدگانت هستى! بردبارى و دانش را به من ميراث ده، كه تو بهترينِ ارث برندگانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى زنده كننده! به جود خود، مرا زندگى پاك و خوش، ارزانى بدار، و تا زمانى كه زنده ام مى دارى، همواره مرا سپاس گزار خود [و به ياد خودت] قرار ده، و در دنيا و آخرت به من خير عطا فرما، و از عذاب آتش نگاهم بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيكوكار! احسانت را ـ اى خداوند ـ شامل حال من گردان، و نعمتت را و بنده نوازى ات را بر من دو چندان ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ميراننده! سختى هاى مرگ و رنج هاى جان كندن را بر من آسان ساز و پا قدم مرگ را بر من مبارك گردان، و مرا در هنگام مفارقت از دنيا، از پشيمانان [و افسوس خوران] قرار مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيكو كننده كار! مرا به واسطه آنچه عطايم كرده اى، مبغوض خود مساز، و آنچه را روزى ام كرده اى، از من باز مدار، و از وعده اى كه به من داده اى، محرومم مگردان، و مرا به زيور طاعتت بياراى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نعمت دهنده! نعمتت را بر من تمام گردان، و مرا با آن، انس و الفت بخش، و از سپاس گزارانت بر آن نعمت قرارم ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عطا كننده فضل! من با فضل تو، زندگى مى كنم، و به تو اميد دارم، و بر تو تكيه مى كنم. پس، از فضل خود، بر من وسعت بخش و از روزىِ حلالت روزى ام فرما. تويى آغاز و پايان و آشكار و نهان، و تو بر هر چيز، توانايى. پس مرا نخستينِ توبه كنندگان و از كسانى قرار ده كه در روز قيامت از حوض پيامبرت سيراب مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پايان! تويى پايان، و هر چيزى از بين مى رود، مگر روى [و ذات] تو. بسى والا و بلندمرتبه اى تو. اى آشكار! تويى آشكار بر هر چيز نهفته اى، و دانا به هر چيز پوشيده اى. پس، از تو مى خواهم كه از كارهاى من، آن را كه نزد تو محبوب تر است، آشكار گردانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نهان! تو در دلِ اشيا نهان مى سازى، همانند آنچه را كه در آنها آشكار مى گردانى. تو داناى نهان هايى. پس، از تو مى خواهم ـ اى خداوند ـ كه با قدرت خويش آشكار و نهان مرا نيك و اصلاح گردانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى قاهر! تو آنى كه با قدرتت، اشيا را مقهور خود ساخته اى. پس هر جبّارى، زيردست توست، و اختيار همه خلايق به دست توست، و همگى آنان در برابر تو ايستاده و در برابرت خاضع اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پُر بخشش! از نزد خودت به من رحمتى و دانشى و مالى و فرزندى پاك ببخش، كه به راستى، تنها تويى پُر بخشش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گشاينده! درهاى رحمتت را برايم بگشاى و مرا در آن، وارد كن، و از شرّ شيطانِ رانده شده، در پناهم گير، و از فضل خود به [زندگى] من، گشايش ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى روزى ده! از فضل خود، مرا روزى ده، و از دهِش و رزق بى پايانى كه نزد توست، بر من بيفزاى و مرا از آفريدگانت بى نياز گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آفريننده! تو موجودات را، بى هيچ رنج و زحمتى آفريدى و مرا پرداخته و نيكو و زيبا خلق كردى و بر بسيارى از آفريدگانت بسى برترى ام دادى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى حكم كننده! تو در باره آفريدگانت، هر آن گونه كه بخواهى، حكم مى فرمايى. پس براى من نيكى حكم فرما، و از هلاكت به دورم دار، و در دنيا و آخرت، عاقبت به خيرم گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مهرورز! با رأفتت بر من مهر بورز، و روزى و رحمتت را به من عنايت كن، و دست هر زورگوى خودكامه و شيطان سركش را از من كوتاه كن، و به عزّتت، مرا از حلقه هاى تنگى به گشايشت نزديك باشد، بيرون بر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بنده نواز! مرا در دنيا و آخرت، به نعمت عافيت بنواز و تا زنده ام، هيچ گاه آن را از من مگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خداوندگار شُكوه و كرم! به حقّ شُكوه و كَرَمت مرا بيامرز، چنان آمرزشى كه با آن، بندهاى گناهانم را از من بگشايى و بدى هايم را ببخشايى، كه به راستى، تو بر هر چيز، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صاحب جود! تو بخشنده و كريمى هستى كه بخل نمى ورزى، و عطا كننده اى هستى كه از دهش، خوددارى نمى كنى. پس به كَرَم خود، بر من جود كن، و مرا سپاس گزار اِنعامت قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيرومند! تو آسمان ها را و آنچه را در زمين است و آنچه را ما بين آسمان ها و زمين و در آسمان ها و زمين است، به تنهايى و بى همدست و بى هيچ رنج و زحمتى آفريدى. پس به نيرومندى ات، مرا در كارم نيرومند گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پُر توان! مرا توانايى بخش و در كارم يارى ام رسان، و بر آورنده حاجت هايم باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى چيره اى كه با قدرتت بر هر چيره شونده اى، چيره گشته اى! خاطر و خواهش مرا مقلوب كن تا آن دو را به فرمان بردارى از خودت باز گردانى، و به عزّتت، هر آن كس را كه بر من تعدّى كرده و آهنگ جنگ با من نموده، مغلوب ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جزا دهنده[ى روز قيامت]! تو خلايق را گرد مى آورى و [اعمال آنان] بر تو عرضه مى شود، و همگى سر در فرمان تو مى آورند و به پروردگارى تو اعتراف مى كنند. پس به عزّتت، گناهان مرا بيامرز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ياد كننده! مرا در شمار نخستينيان و گواهى دهندگان [به توحيدت] و نيكان، و هر آن گاه كه خيرى را قسمت مى كنى، ياد كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پنهان! تو درون و پنهان تر [از آن] را مى دانى و آن براى تو آشكار است. پس آنچه را از [بدى ها و گناهان] من كه بر مردم نهان است، بيامرز، و روز قيامت، مرا در برابر عموم، رسوا مساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شكوهمند! تو از هر موجودى شكوهمندترى و همه موجودات در برابر تو خُردند. پس، از نعمت هاى باشُكوهت به من عطا فرما، و از فضل خود محرومم مگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نجاتبخش! مرا از هلاكت نجات ده، و بلاى (/پرده) گم راهى ها را از من كنار زن، و از هر مهلكه اى خلاصى ام بخش، و هر گرفتارى و مصيبتى را از من بر طرف فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بلندمرتبه! تو بالاتر از آنى كه وصفى يا مدحى به آستان تو رسد، يا چيزى با تو سنجيده شود. پس مرا به علّيّين بالا بر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسى كه هر چيزى را در قبضه خود گرفته اى و قدرتت آن را در ميان دارد! مرا در ضمانت و نگهداشت خودت قرار ده، و دستم را از هيچ كار نيكى كه مى كنم، مگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باز كننده! دستان مرا در كارهاى نيك باز بگذار، و به قدرتت، بالاترين درجات را به من عطا فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گسترده اى كه رحمت و علمت بر هر چيزى گسترده است! روزى ام را بر من گسترده ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى با شفقت! تو بر خلق خود از پدران و مادرانشان هم مشفق تر و رئوف ترى. پس مرا مشفق و بامُدارا قرار ده، و با من مشفق و بامدارا باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مدارا گر! با من چون خطا مى كنم، مدارا كن، و چون بدى مى نمايم، از من در گذر، و فرشته مرگ و دستياران او را بفرماى كه چون خواستند جان مرا از پيكرم بيرون برند، با آن مدارا نمايند، و مرا با آتش، عذاب مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پديد آورنده! تو هر چيزى را چنان كه خواستى، پديد آوردى، و آنچه را زنده ساختى [و دوست داشتى]، آفريدى. پس به همان قدرت، مرا در دنيا و آخرت، خوش بخت و سعادتمند گردان، و ذريّه مرا و آنچه را كه در زمين تو كاشتم و افشاندم، بپروران، و معاش و روزىِ مرا برسان و به رحمت خويش، در آن دو برايم بركت و افزونى قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابداعگر! تو ابداع كننده آسمان ها و زمين و مخترع آنهايى. تو را همانندى نيست و در وصف نمى گنجى و هيچ فهم [و انديشه اى] تو را در ميان نمى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باز دارنده! آنچه را كه از رحمت و فضل تو مى طلبم، از من باز مدار، و هر امر خطرخيز و ترسناك را از من باز بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى توبه پذير! توبه مرا بپذير و بر اشك من رحم آور و از خطايم در گذر و مرا از پاداش كردارم محروم مفرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نزديك! به حقّ رحمتت، مرا به جوار خودت نزديك گردان، و در سايه محافظت و پناه خويش قرارم ده، و مرا از خودت دور مساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اجابت كننده! همان گونه كه وعده ام داده اى، دعايم را اجابت فرما و آن را از من بپذير و مرا از پاداش، محروم مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نعمت بخش! تو [بخشيدن] نعمت ها را آغاز كردى، پيش از آن كه كسى مستحقّ آنها شود و پيش از آن كه از تو بخواهند. پس به همين سان، آنها را كامل و تمام گردان و از فضل خود، بر آن بيفزاى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى صاحب فضل و لطف! اى لطف كننده! اگر لطف تو نبود، ما هلاك مى شديم. پس لطفت را از ما دريغ مدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى منّان! با پايدار داشتن لطف و نعمت هايت، بر ما منّت نه، اى خداوندگار احسان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نيكى! تو آن نيكى اى هستى كه انكارت نتوان كرد، و نيكى تو، آشكار و باز ناگرفتنى است. پس به حقّ رحمتت، آنچه را از نيكى ات كه به ما وعده داده اى، از ما مگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى باخبر! تو از موجودات، پيش از پديد آمدنشان خبر داشتى و آنها را با علم به آنها آفريدى. پس تو آغاز و انجام آنها هستى. پس به واسطه شكرگزارى از تو ـ كه تو خود، آن را به من الهام فرمودى ـ، بر خير و بينش من بيفزاى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى عطا كننده! از عطاى بزرگت به من ببخش، و در قضاى خود به من بركت ده، و به حقّ رحمتت، مرا در جوار خويش ساكن گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كمك كننده! با قدرت خود، مرا در كارهاى دنيا و آخرت كمك فرما و در هيچ كارى مرا به غير خودت وا مگذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پوشاننده! عيب هاى مرا بپوشان و گناهانم را بيامرز و در حضور و غيابم [و در حضر و سفر] نگهدارم باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گواه! تو را ـ اى خداوند ـ و همه آفريدگان و فرشتگانت را گواه مى گيرم كه معبودى جز تو نيست، و يگانه اى و شريك ندارى. پس اين گواهى را در نزد خودت ثبت فرما، و به واسطه آن، مرا از عذابت نجات ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى شكافنده! تويى شكافنده آسمان ها و زمين و آنچه ما بين آنها و در آنهاست. پس در دنيا و آخرت، با من باش و مرا مسلمان بميران و مرا به نيكان ملحق فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ارشاد كننده! به حقّ عزّتت مرا به خوبى ها ارشاد فرما، و با نگهداشت خود، مرا از بدى ها دور گردان و در روز قيامت، خوار و سرافكنده ام مساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آقاى آقايان و اى سَرور سَروران! حركت هر چيز، به سوى توست. پس با ديده عفو خود، به من بنگر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آقا! تو آقا و ستون و تكيه گاه و اندوخته و خزانه و پناهگاه من هستى. پس مرا تنها مگذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احاطه كننده اى كه علم تو همه چيز را احاطه كرده و رحمتت هر چيزى را در بر گرفته است! مرا در ضمانت خودت قرار ده، و به قدرتت، مرا از هر بدى، محافظت فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پناه دهنده! مرا از كيفرت پناه ده و از عذابت در امان دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! من ترسانم و به تو پناه آورده ام. پس به حقّ رحمتت، مرا از آتش، پناه ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كه بايد از تو ترسيد و اى اهل آمرزش! اى دادگر! تو دادگرترينِ داوران و مهربان ترينِ مهربانانى. پس به حقّ رحمتت، بر ما لطف نماى، و به حقّ قدرتت، چيزى عطايمان فرما، و توفيق طاعتت را به ما ارزانى دار، و به آنچه تاب و توانش را نداريم، گرفتارمان (/ آزمايشمان) مكن، و ما را از مظالم [و حقوق] بندگان برهان، و از ستم ستمگران و بيداد بيدادگران، پناهمان ده، به حقّ قدرتت، كه تو بر هر چيز، قادرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! دعايم را بشنو و ثنايم را بپذير، و هر چه زودتر اجابتم فرما، و خير دنيا و آخرت را به من عطا كن، و مرا به حقّ رحمتت، از عذاب آتش، نگه دار. درود خدا بر برگزيده او از ميان آفريدگانش و بر خاندان پاك او باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: يَومُ المُباهَلَةِ اليَومُ الرّابِعُ وَالعِشرونَ مِن ذِي الحِجَّةِ، تُصَلّي في ذلِكَ اليَومِ ما أرَدتَ مِنَ الصَّلاةِ، فَكُلَّما صَلَّيتَ رَكعَتَينِ استَغفَرتَ اللّهَ تَعالى بِعَقِبِها سَبعينَ مَرَّةً، ثُمَّ تَقومُ قائِما وتَرمي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصباح للكفعمي: «تُؤمي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِطَرفِكَ في مَوضِعِ سُجودِكَ وتَقولُ وأَنتَ عَلى غُسلٍ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمينَ، الحَمدُ للّهِِ فاطِرِ السَّماواتِ وَالأَرضِ، الحَمدُ للّهِِ الَّذي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَالأَرضِ، «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الحَمدُ للّهِِ الَّذي عَرَّفَني ما كُنتُ بِهِ جاهِلاً، ولَو لا تَعريفُهُ إيّايَ لَكُنتُ هالِكا، إذ قالَ وقَولُهُ الحَقُّ: «قُل لَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَبَيَّنَ لِيَ القَرابَةَ فَقالَ سُبحانَهُ: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَبَيَّنَ لِيَ البَيتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصباح للكفعمي: «أهل البيت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ القَرابَةِ، ثُمَّ قالَ تَعالى مُبَيِّنا عَنِ الصّادِقينَ الَّذينَ أمَرَنا بِالكَونِ مَعَهُم وَالرَّدِّ إلَيهِم بِقَولِهِ سُبحانَهُ: «يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ كُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَوضَحَ عَنهُم وأَبانَ عَن صِفَتِهِم بِقَولِهِ جَلَّ ثَناؤُهُ: «فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ»؛ فَلَكَ الشُّكرُ يا رَبِّ ولَكَ المَنُّ حَيثُ هَدَيتَني وأَرشَدتَني، حَتّى لَم يَخفَ عَلَيَّ الأَهلُ وَالبَيتُ وَالقَرابَةُ، فَعَرَّفتَني نِساءَهُم وأَولادَهُم ورِجالَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أتَقَرَّبُ إلَيكَ بِذلِكَ المَقامِ الَّذي لا يَكونُ أعظَمَ مِنهُ فَضلاً لِلمُؤمِنينَ، ولا أكثَرَ رَحمَةً لَهُم، بِتَعريفِكَ إيّاهُم شَأنَهُ، وإبانَتِكَ فَضلَ أهلِهِ الَّذينَ بِهِم أدحَضتَ باطِلَ أعدائِكَ، وثَبَّتَّ بِهِم قَواعِدَ دينِكَ، ولَولا هذَا المَقامُ المَحمودُ الَّذي أنقَذتَنا بِهِ ودَلَلتَنا عَلَى اتِّباعِ المُحِقّينَ مِن أهلِ بَيتِ نَبِيِّكَ الصّادِقينَ عَنكَ، الَّذينَ عَصَمتَهُم مِن لَغوِ المَقالِ ومَدانِسِ الأَفعالِ، لَخُصِمَ أهلُ الإِسلامِ وظَهَرَت كَلِمَةُ أهلِ الإِلحادِ وفِعلُ اُولِي العِنادِ، فَلَكَ الحَمدُ ولَكَ المَنُّ ولَكَ الشُّكرُ عَلى نَعمائِكَ وأَياديكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، الَّذينَ افتَرَضتَ عَلَينا طاعَتَهُم، وعَقَدتَ في رِقابِنا وِلايَتَهُم، وأَكرَمتَنا بِمَعرِفَتِهِم، وشَرَّفتَنا بِاتِّباعِ آثارِهِم، وثَبَّتَّنا بِالقَولِ الثّابِتِ الَّذي عَرَّفوناهُ، فَأَعِنّا عَلَى الأَخذِ بِما بَصَّروناهُ، وَاجزِ مُحَمَّدا عَنّا أفضَلَ الجَزاءِ بِما نَصَحَ لِخَلقِكَ، وبَذَلَ وُسعَهُ في إبلاغِ رِسالَتِكَ، وأَخطَرَ بِنَفسِهِ في إقامَةِ دينِكَ، وعَلى أخيهِ ووَصِيِّهِ وَالهادي إلى دينِهِ وَالقَيِّمِ بِسُنَّتِهِ عَلِيٍّ أميرِ المُؤمِنينَ، وصَلِّ عَلَى الأَئِمَّةِ مِن أبنائِهِ الصّادِقينَ الَّذينَ وَصَلتَ طاعَتَهُم بِطاعَتِكَ، وأَدخِلنا بِشَفاعَتِهِم دارَ كَرامَتِكَ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ هؤُلاءِ أصحابُ الكِساءِ وَالعَباءِ يَومَ المُباهَلَةِ اجعَلهُم شُفَعاءَنا، أسأَ لُكَ بِحَقِّ ذلِكَ المَقامِ المَحمودِ وَاليَومِ المَشهودِ، أن تَغفِرَ لي وتَتوبَ عَلَيَّ إنَّكَ أنتَ التَّوّابُ الرَّحيمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أشهَدُ أنَّ أرواحَهُم وطينَتَهُم واحِدَةٌ، وهِيَ الشَّجَرَةُ الَّتي طابَ أصلُها وأَغصانُها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصباح للكفعمي: «وأَوراقُها» بدل «وأَغصانُها».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اِرحَمنا بِحَقِّهِم، وأَجِرنا مِن مَواقِفِ الخِزيِ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ بِوِلايَتِهِم، وأورِدنا مَوارِدَ الأَمنِ مِن أهوالِ يَومِ القِيامَةِ بِحُبِّهِم، وإقرارِنا بِفَضلِهِم، وَاتِّباعِنا آثارَهُم، وَاهتِدائِنا بِهُداهُم، وَاعتِقادِنا ما عَرَّفوناهُ مِن تَوحيدِكَ، ووَقَّفونا عَلَيهِ مِن تَعظيمِ شَأنِكَ وتَقديسِ أسمائِكَ، وشُكرِ آلائِكَ، ونَفيِ الصِّفاتِ أن تَحُلَّكَ، وَالعِلمِ أن يُحيطَ بِكَ وَالوَهمِ أن يَقَعَ عَلَيكَ؛ فَإِنَّكَ أقَمتَهُم حُجَجا عَلى خَلقِكَ، ودَلائِلَ عَلى تَوحيدِكَ، وهُداةً تُنَبِّهُ عَن أمرِكَ، وتَهدي إلى دينِكَ، وتوضِحُ ما أشكَلَ عَلى عِبادِكَ، وبابا لِلمُعجِزاتِ الَّتي يَعجِزُ عَنها غَيرُكَ، وبِها تُبَيِّنُ حُجَّتَكَ وتَدعو إلى تَعظيمِ السَّفيرِ بَينَكَ وبَينَ خَلقِكَ، وأَنتَ المُتَفَضِّلُ عَلَيهِم حَيثُ قَرَّبتَهُم مِن مَلَكوتِكَ، وَاختَصَصتَهُم بِسِرِّكَ، وَاصطَفَيتَهُم لِوَحيِكَ، وأَورَثتَهُم غَوامِضَ تَأويلِكَ؛ رَحمَةً بِخَلقِكَ، ولُطفا بِعِبادِكَ، وحَنانا عَلى بَرِيَّتِكَ، وعِلما بِما تَنطَوي عَلَيهِ ضَمائِرُ اُمَنائِكَ، وما يَكونُ مِن شَأنِ صَفوَتِكَ، وطَهَّرتَهُم في مُنشَئِهِم ومُبتَدَئِهِم، وحَرَستَهُم مِن نَفثِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الدعاء: «أعوذ بك من نفث الشيطان» وهو ما يلقيه في قلب الإنسان ويوقعه فى باله ممّا يصطاده به (مجمع البحرين: ج4 ص340 «نفث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نافِثٍ إلَيهِم، وأَرَيتَهُم بُرهانا عَلى مَن عَرَضَ بِسوءٍ لَهُم، فَاستَجابوا لِأَمرِكَ، وشَغَلوا أنفُسَهُم بِطاعَتِكَ، ومَلَؤوا أجزاءَهُم مِن ذِكرِكَ، وعَمَروا قلُوبَهُم بِتَعظيمِ أمرِكَ، وجَزَّؤوا أوقاتَهُم فيما يُرضيكَ، وأَخلَوا دَخائِلَهُم مِن مَعاريضِ الخَطَراتِ الشّاغِلَةِ عَنكَ، فَجَعَلتَ قُلوبَهُم مَكامِنَ لِاءِرادَتِكَ، وعُقولَهُم مَناصِبَ لِأَمرِكَ ونَهيِكَ، وأَلسِنَتَهُم تَراجِمَةً لِسُنَّتِكَ، ثُمَّ أكرَمتَهُم بِنورِكَ حَتّى فَضَّلتَهُم مِن بَينِ أهلِ زَمانِهِم وَالأَقرَبينَ إلَيهِم، فَخَصَصتَهُم بِوَحيِكَ، وأَنزَلتَ إلَيهِم كِتابَكَ، وأَمَرتَنا بِالتَّمَسُّكِ بِهِم وَالرَّدِّ إلَيهِم وَالاِستِنباطِ مِنهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّا قَد تَمَسَّكنا بِكِتابِكَ وبِعِترَةِ نَبِيِّكَ ـ صَلَواتُكَ عَلَيهِمُ ـ الَّذينَ أقَمتَهُم لَنا دَليلاً وعَلَما، وأَمَرتَنا بِاتِّباعِهِم، اللّهُمَّ فَإِنّا قَد تَمَسَّكنا بِهِم فَارزُقنا شَفاعَتَهُم حينَ يَقولُ الخائِبونَ: «فَمَا لَنَا مِن شَافِعِينَ * وَ لَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 100 و 101.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَاجعَلنا مِنَ الصّادِقينَ المُصَدِّقينَ لَهُمُ، المُنتَظِرينَ لِأَيّامِهِمُ، النّاظِرينَ إلى شَفاعَتِهِم، ولا تُضِلَّنا بَعدَ إذ هَدَيتَنا، وهَب لَنا مِن لَدُنكَ رَحمَةً، إنَّكَ أنتَ الوَهّابُ، آمينَ رَبَّ العالَمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وعَلى أخيهِ وصِنوِهِ؛ أميرِ المُؤمِنينَ، وقِبلَةِ العارِفينَ، وعَلَمِ المُهتَدينَ، وثانِي الخَمسَةِ المَيامينَ، الَّذينَ فَخَرَ بِهِمُ الرّوحُ الأَمينُ، وباهَلَ اللّهُ بِهِمُ المُباهِلينَ، فَقالَ وهُوَ أصدَقُ القائِلينَ: «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ» إلى آخِرِ الآيَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذلِكَ الإِمامُ المَخصوصُ بِمُؤاخاتِهِ يَومَ الإِخاءِ، وَالمُؤثِرُ بِالقوتِ بَعدَ ضُرِّ الطَّوى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَّوى: الجوع (لسان العرب: ج15 ص20 «طوي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَن شَكَرَ اللّهُ سَعيَهُ في «هَل أتى»، ومَن شَهِدَ بِفَضلِهِ مُعادوهُ، وأَقَرَّ بِمَناقِبِهِ جاحِدوهُ، مَولَى الأَنامِ ومُكَسِّرُ الأَصنامِ، ومَن لَم تَأخُذهُ فِي اللّهِ لَومَةُ لائِمٍ، صَلَّى اللّهُ عَلَيهِ وآلِهِ ما طَلَعَت شَمسُ النَّهارِ وأَورَقَتِ الأَشجارُ، وعَلَى النُّجومِ المُشرِقاتِ مِن عِترَتِهِ وَالحُجَجِ الواضِحاتِ مِن ذُرِّيَّتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص764 ح845 عن محمد بن صدقة العنبري، المصباح للكفعمي: ص911، الإقبال: ج2 ص354 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: روز مباهله،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى روزى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در آن روز، خواست با نصاراى نجران، مباهله كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روز بيست و چهارم ذى حجّه است. در آن روز، ابتدا غسل مى كنى و سپس هر اندازه كه خواستى، نماز مى خوانى و بعد از هر دو ركعتى كه خواندى، هفتاد مرتبه استغفار مى گويى. آن گاه بر مى خيزى و نگاهت را به موضع سجده ات مى اندازى و مى گويى: «ستايش، خدايى را كه پروردگار جهانيان است. ستايش، خدايى را كه شكافنده آسمان ها و زمين است. ستايش، خدايى را كه آنچه در آسمان ها و زمين است، از آنِ اوست. «سپاس، خدايى را كه آسمان ها و زمين را آفريد، و تاريكى ها و روشنايى را ايجاد كرد و با اين حال، كافران براى پروردگار خود، همتا مى آورند». ستايش، خدايى را كه آنچه را نمى دانستم، به من شناساند و اگر شناساندن او به من نبود، بى گمان، هلاك مى شدم؛ چرا كه او فرموده ـ و فرموده او راست است ـ كه: «بگو: من از شما براى آن [رسالتم]، مزدى نمى خواهم، مگر دوستى با خويشان». پس خويشان را برايم بيان فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز فرمود: «خدا، در حقيقت، مى خواهد پليدى را تنها از شما اهل بيت بزدايد و شما را كاملاً پاك گرداند». پس، بعد از بيان خويشاوندى، بيت را برايم بيان فرمود و سپس به بيان راستگويانى پرداخت كه به ما امر كرده با آنان باشيم و به ايشان ارجاع دهيم، آن جا كه مى فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از خدا بترسيد و با راستگويان باشيد»، و اين راستگويان را روشن ساخت و اوصاف آنان را شرح داد با اين سخنش: «پس بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان را و زنانمان و زنانتان را و خودمان و خودتان را بخوانيم، سپس مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم». «پس تو را سپاس ـ اى پروردگار من ـ و منّت، تو را كه هدايتم كردى و ارشادم نمودى تا اهل و بيت و خويشاوندى بر من پوشيده نماند، و زنان و فرزندان و مردان آنها را به من شناساندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! به تو تقرّب مى جويم، به واسطه آن مقامى كه با شناساندن جايگاه آن به مؤمنان، و بيان نمودن برترى اهل آن مقام ـ همانان كه به وسيله ايشان، باطل بودن دشمنانت را اثبات كردى و پايه هاى دينت را استوار ساختى ـ، بزرگ ترين لطف و بيشترين محبّت را به مؤمنان نمودى، و اگر نبود اين مقام ارجمند كه به واسطه آن، ما را نجات دادى و به پيروى خاندان بر حقّ پيامبرت و سخنگويان راستين تو ـ كه همانا از گفتار بيهوده و كردار پليد، نگاهشان داشتى ـ راه نمايى مان كردى، بى گمان، پيروان اسلام [در برابر ملحدان]، شكست مى خوردند و عقيده ملحدان و كردار منكران، چيره مى گشت. پس ستايش، تو راست و منّت تو را، و سپاس تو را بر نعمت ها و نيكى هايت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست؛ همانان كه فرمان بردارى از ايشان را بر ما واجب ساختى، و ولايتشان را بر گردن ما نهادى، و با شناخت آنان، ما را گرامى داشتى، و به دنباله روى از آنان مفتخرمان ساختى، و با گفتار [و عقيده] استوارى كه اين بزرگواران آن را به ما شناساندند، استوارمان نمودى. پس كمكمان كن تا آنچه را كه به ما شناساندند، در پيش گيريم، و از جانب ما به محمّد، بِدان سبب كه خلق تو را راه نمايى نمود و براى رساندن پيام تو، نهايتِ تلاشش را به كار برد و در راه بر پا كردن دينت، جان خود را به خطر افكند، برترين پاداش را عطا فرما، و [درود فرست] بر برادر و وصىّ او و راه نما به دين او و بر پا دارنده سنّت او، على امير مؤمنان، و درود فرست بر امامان از فرزندان راستگوى او؛ همانان كه اطاعت از ايشان را به اطاعت از خود، پيوند زدى، و با شفاعت آنان، ما را در سراى كرامتت در آور، اى مهربان ترينِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! اينان اند اصحاب كسا و عباى روز مباهله. آنان را شفيع ما قرار ده. به حقّ آن مقام ارجمند و آن روزِ به ياد ماندنى، از تو مى خواهم كه مرا بيامرزى و توبه ام را بپذيرى كه به راستى، تو توبه پذير و مهربانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! من گواهى مى دهم كه جان ها و سرشت آنان، يكى است و آن درختى است كه ريشه و شاخه ها [و برگ ها]يش پاك اند. به حقّ آنان، بر ما رحم كن و به بركت ولايت ايشان، ما را از جايگاه هاى خوارى در دنيا و آخرت، پناه ده، و به واسطه محبّت ما به آنان و اقرارمان به برترى شان و پيروى مان از راه و رسم آنان و قدم نهادنمان در راه درست آنان و اعتقادمان به يكتايى تو ـ كه ايشان آن را به ما شناساندند ـ و بزرگداشت مقام تو و مقدّس شمردن نام هاى تو و سپاس گزاردن نعمت هاى تو و نفى حلول صفات در تو و [نفى] احاطه علم [ما] به تو و در وهم گنجيدن تو ـ كه آنان ما را از اين همه آگاه ساختند ـ، ما را از هراس هاى روز قيامت، در امن و امان بدار؛ زيرا اين بزرگواران را تو حجّت بر خَلقت قرار دادى و نيز نشانه توحيدت و هدايتگرانى كه از كار [و فرمان] تو آگاه سازند و به دين تو راه نمايى كنند و آنچه را بر بندگانت مشكل گشته است، روشن سازند، و آنان را درى براى معجزات قرار دادى ـ معجزاتى كه هر كس غير تو از [انجام دادن] آنها ناتوان است، و به وسيله آنها اقامه حجّت مى كنى و به بزرگداشت پيكِ ميان خودت و خلقت فرا مى خوانى ـ، و تو بر آنان تفضّل فرمودى؛ چرا كه ايشان را به ملكوتت نزديك ساختى، و راز خود را در اختيار آنان گذاشتى، و ايشان را براى وحى خود برگزيدى، و [گشودن] پيچيدگى هاى تأويلت را در دست آنان قرار دادى، و اين همه، از سر رحمت تو بود به خَلقت، و لطف تو به بندگانت، و غمخوارى تو براى آفريدگانت، و آگاهى تو از آنچه در اندرون امينان تو و مقام برگزيدگان توست، و ايشان را در خاستگاه و شروعشان پاك گردانيدى، و از وسوسه هر وسوسه گرى نگه داشتى، و به آنان در برابر كسى كه قصد سوء به ايشان داشت، برهان نشان دادى. پس فرمان تو را اجابت كردند و خويشتن را به طاعت تو مشغول داشتند و سراسر وجود خود را از ياد تو آكندند. دل هايشان را به بزرگداشت مقام تو آباد كردند، و اوقات خود را در كارهايى كه تو را خشنود مى سازد، صرف نمودند، و درون ها [و انديشه ها] ى خود را از خطورات [و افكارِ] باز دارنده از تو، نهى ساختند. پس دل هاى آنان را نهانگاه اراده خودت قرار دادى، و خِردهايشان را افراشتگاه امر و نهيَت، و زبان هايشان را ترجمان راه و رسمت (احكام و قوانينت). سپس ايشان را به نور خودت گرامى داشتى تا اين كه ايشان را بر هم روزگارانش و نزديك ترين كسان ايشان برترى دادى. پس آنان را مخصوص وحى خود قرار دادى، و كتابت را بر ايشان فرو فرستادى، و به ما فرمان دادى كه به ايشان چنگ در زنيم و [مشكلات فكرى و عقيدتى خود را] به آنان ارجاع دهيم و از سرچشمه آنان بر گيريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! ما به كتاب تو و به عترت پيامبرت ـ كه درودهاى تو بر آنان باد ـ چنگ در زديم؛ همانان كه راه نما و نشانه اى براى ما قرارشان دادى و به پيروى از آنان فرمانمان دادى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! ما به آنان چنگ در زده ايم. پس شفاعت ايشان را روزىِ ما فرما، در آن هنگام كه نوميدان مى گويند: «ما را نه شفاعتگرانى است و نه دوستى صميمى»، و ما را از راستگويان و تصديق كنندگان آنان و كسانى كه چشم به راه دولت ايشان اند و به شفاعت ايشان چشم دوخته اند، قرار ده، و پس از آن كه هدايتمان كردى، گم راهمان مكن، و از جانب خودت به ما رحمتى بخش، كه به راستى، تو پُر بخششى. آمين، اى پروردگار جهانيان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! درود فرست بر محمّد و بر برادر او و همتايش امير مؤمنان و قبله عارفان و نشانه رهجويان و دومين فرد از پنج تن بزرگوارى كه روح الأمين (جبرئيل) به وجود آنان نازيد و خداوند با آنان با مباهله جويان مباهله كرد، و او كه راستگوترينِ گويندگان است، فرمود: «پس هر كه در اين باره، پس از دانشى كه تو را حاصل آمده، با تو محاجّه كرد، بگو: بياييد» (تا آخر آيه)؛ آن امامى كه در روز عقد اخوّت، به برادرى او (پيامبر صلى الله عليه و آله ) برگزيده شد، و با وجود گرسنگى شديد، خوراك خود را ايثار كرد؛ كسى كه خداوند در سوره «هل أتى»، از كار او قدردانى نمود؛ كسى كه دشمنانش به فضل او گواهى داده اند و منكرانش به مناقب او اقرار كرده اند، سَرور مردمان و شكننده بت ها، و كسى كه در راه خدا سرزنش هيچ سرزنشگرى در او اثر نكرد. درود خدا بر او و خاندانش، تا آن گاه كه خورشيدِ روز بر مى آيد، و درختان، برگ بر مى آورند، و [درود خدا] بر اختران تابناك عترت او و بر حجّت هاى روشن [و رسا] از نسل او!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D9%87_%D8%AA_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=347 2025-03-23T14:20:46Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البهتان-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُهتانُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; = &#039;&#039;&#039;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهتان&lt;/span&gt;&#039;&#039;&#039; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بهتان-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُهتان، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بهتان»، مصدر و از ريشه «بهت» است كه بر گفتن سخنى&lt;/...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البهتان-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُهتانُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهتان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بهتان-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُهتان، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بهتان»، مصدر و از ريشه «بهت» است كه بر گفتن سخنى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاهد آن در قرآن، آيه: «قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِى بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِى كَفَرَ»(بقره: آيه 258).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا انجام دادن كارى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاهد آن در قرآن، آيه: «وَ يَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ... بَلْ تَأْتِيهِم بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ» (انبيا: آيه 40).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلالت دارد كه موجب مات و مبهوت و متحيّر نمودن كسى مى شود. از همين رو، به سخن دروغى كه در آن، كار خلافى به كسى نسبت داده شود، بهتان گويند؛ چون معمولاً آن شخص از شنيدن چنين نسبتى در تحيّر و شگفتى مى مانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارس در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءُ وَ الهاءُ وَ التّاءُ أصلٌ واحِدٌ و هُوَ كَالدَّهشِ وَ الحَيرَةِ؛ يُقالُ: بُهِتَ الرَّجُلُ يُبهَتُ بَهَتا، وَ البَهتَةُ الحَيرَةُ، فَأَمَّا البُهتانُ فَالكَذِبُ، يَقولُ العَرَبُ: يا لَلبَهيتَة، أى يا لَلكَذِب.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص307 مادّه «بهت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با و ها و تا، داراى يك ريشه معنايى است و آن، حيرت و سرگردانى است. گفته مى شود: بُهِتَ الرجل يُبْهَتُ بَهَتا و بهتانا، يعنى: آن مرد، مبهوت و متحيّر شد. «البَهْتَة» يعنى: حيرت؛ امّا بُهتان به معناى دروغ است. عرب مى گويد: «يا لَلبَهيتَة!» يعنى: عجب دروغى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين ابن منظور در معناى بهتان آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَهَتَ الرَّجُلَ يَبهَتُهُ بَهتا وَ بَهَتا وَ بُهتانا، فَهُوَ بَهّاتٌ أى قالَ عَلَيهِ ما لَم يَفعَلهُ فَهُوَ مَبهوتٌ... قالَ أبو إسحاقَ: البُهتانُ الباطِلُ الَّذى يُتَحَيَّرُ مِن بُطلانِهِ، وَ مِنَ البَهتِ: التَّحَيُّرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج2 ص12 مادّه «بهت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عبارت] «بَهَتَ الرجلَ يَبْهَتَه بَهتا و بَهَتا و بُهتانا، فهو بَهّات» يعنى: به آن فرد، چيزى نسبت داد كه انجامش نداده است. به آن مرد، «مبهوت (بهتان زده شده)» مى گويند.… ابو اسحاق مى گويد: بُهتان، به معناى امر باطلى است كه از نادرستى آن، انسان حيرت مى كند، و از معانى بهت است معناى: تحيّر (سرگردانى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز راغب مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: بقره: آيه 258 «فَبُهِتَ الَّذِى كَفَرَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آيه 258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي دُهِشَ و تَحَيَّرَ. و قَد بَهَتَهُ، قالَ عز و جل: نور: آيه 16 «هَـذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أى كَذِبٌ يُبهِتُ سامِعَهُ لِفظاعَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص148 مادّه «بهت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل فرموده است: «فَبُهِتَ الَّذِى كَفَرَ»: يعنى مبهوت و متحيّر شد. و «قد بَهَتَه» [يعنى: او را مبهوت و متحيّر كرد]. خداى عز و جل فرموده است: «هَـذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ»، يعنى: دروغى است كه از شدّت زشتى اش، شنونده را مبهوت و حيرت زده مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فرق-بهتان-و-تهمت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرق «بهتان» و «تهمت»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه برخى «بهتان» و «تهمت» را مترادف مى پندارند، در صورتى كه «تهمت»، اسم مصدر است از مادّه «وهم»، به معناى پندار و سوء ظن. ابن منظور در تبيين معناى «تهمت» مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التُّهَمَةُ أصلُهَا الوُهَمَةُ مِنَ الوَهمِ، وَ يُقالُ: «اِتَّهَمتُهُ» اِفتِعالٌ مِنهُ. [قالَ] الجَوهَرِىُّ: اِتَّهَمتُ فُلانا بِكَذا، وَ الاِسمُ التُّهَمَةُ ـ بالتحريك ـ. [قالَ] ابنُ سَيِّدَةَ: التُّهَمَةُ: الظَّنُّ... [قالَ] سيبوَيهِ: اِتَّهَمَ الرَّجُلَ وَ أَتهَمَهُ وَ أَوهَمَهُ: أدخَلَ عَلَيهِ التُّهَمَةَ أى ما يُتَّهَمُ عَلَيهِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج12 ص644 مادّه «وهم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهمت، اصل آن، «وُهْمَة» است از مادّه «وَهم». گفته مى شود: «اِتَّهَمْتُهُ» كه از باب «افتعال» است. جوهرى مى گويد: «اتّهمتُ فلانا بكذا [يعنى: فلانى را به فلان چيز، متّهم كردم. اسم آن، «التهمة» است. ابن سيّده مى گويد: تهمت به معناى گمان است.… سيبويه مى گويد: «اِتَّهَمَ الرجل وَ اَتْهَمَهُ وَ اَدْهَمَه» يعنى: بر او تهمت وارد كرد، يعنى آنچه را بر او اتّهام بسته مى شود.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، در «بهتان»، دروغ بودنِ نسبت، براى نسبت دهنده روشن است؛ امّا در «تهمت»، به دروغ بودن آن اطمينان ندارد؛ بلكه سوء ظن، منشأ آن نسبت است. از اين رو، ما احاديث «تهمت» را در مبحث «ظن»، مطرح خواهيم كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بهتان-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهتان، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بهتان» در قرآن و حديث، در همان معناى لغوى آن به كار رفته است، يعنى نسبت ناروا دادن به كسى كه نسبت دهنده، علم به بى گناهى او دارد. قرآن، در اشاره به اين معنا مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُواْ فَقَدِ احْتَمَلُواْ بُهْتَانًا وَ إِثْمًا مُّبِينًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احزاب: آيه 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كسانى كه مردان و زنان را بى آن كه مرتكب چيزى (عمل زشتى) شده باشند، آزار مى رسانند، قطعا بهتان و گناه آشكارى به گردن گرفته اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه نقل كلينى رحمه الله، امام صادق عليه السلام در بيان فرق ميان غيبت و بهتان مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبَةُ أن تَقولَ فى أخيكَ ما سَتَرَهُ اللّهُ عَلَيهِ، وَ أَمَّا الأَمرُ الظّاهِرُ فيهِ مِثلُ الحِدَّةِ وَ العَجَلَةِ فَلا، وَ البُهتانُ أن تَقولَ فيهِ ما لَيسَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص106 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غيبت، آن است كه در باره برادرت چيزى بگويى كه خداوند، آن را پوشيده داشته است؛ امّا] سخن گفتن از [آنچه در او آشكار است (مانند تندخويى و شتابكارى)، غيبت نيست. و بهتان، آن است كه در باره اش چيزى بگويى كه در او نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در اسلام، نسبت دادن زنا و لواط به شخص مسلمان، بدون دليل و حجّت شرعى ـ كه عبارت است از شهادت چهار گواه عادل ـ، حتّى با علم به صحّت آن، بهتان محسوب مى شود. قرآن كريم مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَّوْلَا جَاءُو عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُواْ بِالشُّهَدَاءِ فَأُوْلَئِكَ عِندَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ... وَ لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُم مَّا يَكُونُ لَنَا أَن نَّتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 13 ـ 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرا چهار گواه بر] صحّت] آن [بهتان] نياوردند؟ پس چون گواهان [لازم را] نياورده اند، اينان اند كه نزد خدا دروغگويان اند... و [گر نه] چرا وقتى آن را شنيديد، گفتيد: براى ما سزاوار نيست كه در اين [موضوع] سخن بگوييم. [خداوندا!] منزّهى تو! اين، بهتانى بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، كسى كه مى داند مسلمانى مرتكب اين گناه شده، ولى نمى تواند چهار شاهد عادل براى اثبات ادّعاى خود بياورد، حق ندارد به او نسبت زنا بدهد، و اگر چنين نسبتى داد، طبق نصّ صريح قرآن بايد با خوردن هشتاد تازيانه مجازات شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُواْ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَ لَا تَقْبَلُواْ لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَ أُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كسانى كه به زنان شوهردار، نسبت زنا مى دهند، سپس چهار گواه نمى آورند، هشتاد تازيانه به آنها بزنيد، و هيچ گاه شهادتى را از آنها نپذيريد، و اينان اند كه خود، فاسقان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، مى توان گفت كه كاربرد واژه «بهتان» در قرآن و احاديث براى «نسبت دادن زنا و لواط به مسلمان»، فراتر از معناى لغوى آن است، و به عبارت روشن تر، از نظر اسلام، غيبت، در اين دو مورد، به دليل آن كه به آبروى مسلمان، ضربه اساسى وارد مى كند و او را از حيثيت اجتماعى به كلّى ساقط مى نمايد، بهتان محسوب شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در قرآن كريم، كلمه «بهتان»، شش بار&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 20 و 112 و 156، نور: آيه 16، احزاب: آيه 58، ممتحنه: آيه 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به كار رفته است. همچنين واژه هايى مانند: «افتراء»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 94، نساء: آيه 48، انعام: آيه 21 و 93 و 138 و 140، اعراف: آيه 89 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اِفك»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 12، فرقان: آيه 4، عنكبوت: آيه 17، سبأ: آيه 43 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كذب»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 75 و 78 و 94 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رَمْى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 112، نور: آيه 4 و 6 و 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «تقوُّل»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاقّه: آيه 44، طور: آيه 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز در اين كتاب آسمانى در مفهوم «بهتان» كاربرد دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجّه، اين كه: واژه «بهتان» در قرآن، تنها در مورد دروغ بستن به انسان به كار رفته است و همچنين است چهار مورد از مشتقّات واژه «رمى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 112، نور: آيه 4 و 6 و 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در صورتى كه واژه «افتراء» در اكثر قريب به اتّفاق موارد، و كلمه «تقوُّل»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاقّه: آيه 44، طور: آيه 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو بار در دروغ بستن به خدا به كار رفته؛ امّا واژه هاى «افك» و «كذب»، هم در مورد دروغ بستن به خداوند متعال و هم در دروغ بستن به انسان، در قرآن به كار رفته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اينك توضيحى كوتاه در باره ره نمودهاى قرآن و احاديث در مورد اين رفتار ناشايست:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مصاديق-بهتان-در-قرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مصاديق «بهتان» در قرآن&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند قرآن و احاديث، هرگونه بهتان و نسبت ناروا دادن به انسان هاى بى گناه را نكوهيده شمرده اند، امّا در قرآن به چند نمونه از نسبت هاى ناروا اشاره شده كه مى توان از آنها به عنوان نكوهيده ترين مصاديق بهتان ياد كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-نسبت-دادن-گناه-خود-به-ديگرى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ نسبت دادن گناه خود به ديگرى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نسبت ناروا به ديگرى، دو گونه است: گاهى نسبت دهنده، خود، مرتكب آن گناه نشده و گاهى خود، آن را انجام داده و ناجوان مردانه، انجام آن را به ديگرى نسبت مى دهد. بى ترديد، نوع دوم از بهتان، نكوهيده تر و گناه آن، سنگين تر است. قرآن از اين نوع بهتان، چنين ياد كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَن يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُ عَلَى نَفْسِهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا * وَمَن يَكْسِبْ خَطِيئةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 111 و 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر كس گناهى مرتكب شود، فقط آن را به زيان خود، مرتكب شده است و خدا داناى سنجيده كار است، و هر كس خطا يا گناهى مرتكب شود، سپس آن را به بى گناهى نسبت دهد، قطعا بهتان و گناه آشكارى بر دوش كشيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جالب توجّه است كه در شأن نزول اين آيه آمده است كه شخص بى گناه، يك يهودى بوده كه از سوى شخصى به ظاهر مسلمان به دزدى متّهم شد، در صورتى كه نسبت دهنده، خود، اين گناه را انجام داده بود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص109 (بهتان / فصل يكم / زشت ترين بهتان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-نسبت-ناروا-دادن-به-همسر-پيامبر-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ نسبت ناروا دادن به همسر پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى ديگر از مصاديق بهتان، نسبت ناروا دادن به يكى از همسران پيامبر صلى الله عليه و آله است كه قرآن از آن به عنوان «إفك»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبدأ اين شايعه اين بود كه يكى از همسران پيامبر صلى الله عليه و آله در يكى از جنگ ها از لشكر اسلام عقب افتاد و با يكى از مردان مسلمان به قافله پيوست. شمارى از مسلمانان، وى را به كار ناشايست متّهم كردند؛ ولى خداوند متعال، در آياتى از سوره نور، آنها را به شدّت، نكوهش كرد و از دامن زدن به اين شايعه ناروا منع نمود. بيشتر مفسّران، شأن نزول اين آيات را عايشه دانسته اند كه مورد اتّهام گروهى از منافقان به سركردگى عبد اللّه بن ابى سلول قرار گرفت؛ ولى برخى از احاديث و برخى از تفاسير، مصداق آيات ياد شده را ماريه قبطيه مى دانند كه از جانب عايشه مورد افترا قرار گرفت (ر. ك: تفسير القمّى: ج2 ص99، بحار الأنوار: ج22 ص154 ح10 ـ 12).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياد كرده و خانواده پيامبر صلى الله عليه و آله را از اين نسبت، مبرّا دانسته و مسلمانان را از دامن زدن به اين شايعه بى اساس، به شدّت منع و به مقابله با آن، دعوت كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُم مَّا يَكُونُ لَنَا أَن نَّتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرا وقتى آن را شنيديد، نگفتيد: «براى ما سزاوار نيست كه دراين [موضوع] سخن بگوييم. [خداوندا!] منزّهى تو! اين، بهتانى بزرگ است»؟).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه در واقع از مسلمانان مى خواهد كه نه تنها خود، اين شايعه را گسترش ندهند، بلكه لازم است براى پيشگيرى از گسترش آن، تلاش كنند و در ادامه آيات، كسانى كه به اين گونه شايعات دامن مى زنند، تهديد شده اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ الْفَـحِشَةُ فِى الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِى الدُّنْيَا وَ الْأَخِرَةِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسانى كه دوست دارند زشتى در باره كسانى كه ايمان آورده اند، شيوع پيدا كند، براى آنان در دنيا و آخرت، عذابى دردآور خواهد بود. و خدا[ست كه] مى داند و شما نمى دانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-نسبت-ناروا-دادن-به-همسر-براى-تصاحب-مهريه-وى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ نسبت ناروا دادن به همسر براى تصاحب مهريّه وى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از سنّت هاى غلط دوران جاهليت، اين بود كه برخى از مردان، هنگام ازدواج مجدّد، همسران سابق خود را به زنا متّهم مى كردند تا مهر آنان را تصاحب كنند. قرآن، اين عمل را گناهى آشكار دانست و بدين سان از آن نهى نمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِنْ أَرَدتُّمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَّكَانَ زَوْجٍ وَءَاتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنطَارًا فَلَا تَأْخُذُواْ مِنْهُ شَيْئا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر خواستيد همسرى [ديگر] به جاى همسر [پيشين خود] ستانيد و به يكى از آنان مال فراوانى داده باشيد، چيزى از آن را پس مگيريد. آيا مى خواهيد آن [مال] را به بهتان و گناه آشكار بگيريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-نسبت-دادن-فرزند-نامشروع-به-شوهر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ نسبت دادن فرزند نامشروع به شوهر&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى ديگر از سنّت هاى جاهليت، اين بود كه برخى از زنان، فرزندان نامشروع خود را به شوهران خود منتسب مى كردند كه خداوند متعال به پيامبر صلى الله عليه و آله دستور داد تا هنگام بيعت زنان، ضمن تعهّد گرفتن از اجتناب آنان شمارى از گناهان كه در آن دوران رايج بوده، از ايشان بخواهد از گناه ياد شده نيز بپرهيزند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئا وَ لَا يَسْرِقْنَ وَ لَا يَزْنِينَ وَ لَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَ لَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممتحنه: آيه 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پيامبر! چون زنان باايمان نزد تو آيند كه با تو بيعت كنند [با اين شرط] كه چيزى را با خدا شريك نسازند و دزدى نكنند و زنا نكنند و فرزندان خود را نكشند و بچه حرام زاده اى را كه پس انداخته اند، با بهتان، به شوهر نبندند و در [كار] نيك از تو نافرمانى نكنند، با آنان بيعت كن و از خدا برايشان آمرزش بخواه، كه خدا آمرزنده اى مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سنگينى-گناه-بهتان-و-مجازات-آن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. سنگينى گناه بهتان و مجازات آن&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نظر احاديث اسلامى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص117 (بهتان / فصل دوم: نكوهش بهتان زننده و بهتان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گناهِ بهتان، سنگين تر از كوه هاى زمين، و سنگين تر از آسمان و كُرات آن، بلكه سنگين تر از همه چيز است، و تنها گناه «شرك به خدا» است كه سنگينى آن مى تواند با سنگينى گناه بهتان، برابرى كند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُهتانُ عُدِلَ بِالشِّركِ بِاللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص18 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهتان زدن، همسنگ شرك ورزيدن به خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، بهتان زننده، يكى از بدترين انسان ها شمرده شده، و نه تنها در قيامت، گرفتار سخت ترين عذاب هاى دوزخ است، بلكه در همين جهان نيز، عذاب وجدان، خواب راحت را از او سلب خواهد كرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص133 (بهتان / فصل چهارم: جزاى بهتان زننده).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مبارزه-ريشه-اى-با-بهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. مبارزه ريشه اى با بهتان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل سوم، امورى مانند: بغض (دشمنى)، نفاق (دورويى)، تجاوز به حقوق مالى ديگران، دروغگويى و هم نشين ناشايسته به عنوان ريشه و خاستگاه هاى بهتان مطرح شده؛ ولى بى ترديد، ريشه اصلى اين رذيله، مانند ساير رذايل اخلاقى و رفتارى، خودخواهى است. بنا بر اين، براى مبارزه اساسى با اين رفتار ناپسند، علاوه بر تلاش براى مقابله با ريشه ها و خاستگاه هاى مورد اشاره، مجاهده با خودخواهى ـ كه اساس فتنه هاست ـ نيز ضرورى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وظيفه-شنونده-بهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. وظيفه شنونده بهتان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين وظيفه شنونده بهتان، توجّه به اين نكته است كه بيشتر آنچه در باره ديگران مى شنود، واقعيت ندارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما رَأَتهُ عَيناكَ فَهُوَ الحَقُّ، وَ ما سَمِعَتهُ اُذُناكَ فَأَكثَرُهُ باطِلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص140 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه چشمانت ببينند، آن حق است و آنچه گوش هايت بشنوند، بيشترش نادرست است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، مؤمن نبايد نسبت به بدگويى هايى كه در باره ساير مسلمانان و خصوصا اشخاص مورد اعتماد مى شنود، ترتيب اثر دهد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن عَرَفَ مِن أخيهِ وَثيقَةَ دينٍ وَ سَدادَ طَريقٍ، فَلا يَسمَعَنَّ فيهِ أقاويلَ الرِّجالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص140 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! هر كس برادر خود را به استوارى در دين و درستىِ راه، شناخت، ديگر هرگز نبايد به گفته هاى مردم در باره او گوش سپارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظيفه دوم شنونده بهتان، نهى بهتان زننده از اين رفتار زشت و دفاع از آبروى مسلمان است، چنان كه قرآن مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُم مَّا يَكُونُ لَنَا أَن نَّتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نور: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چرا وقتى آن را شنيديد، نگفتيد: «براى ما سزاوار نيست كه در اين [باره] سخن بگوييم. [خداوندا!] تو منزّهى! اين بهتانى بس بزرگ است»؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حديثى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره دفاع از آبروى مسلمان آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن رَدَّ عَن عِرضِ أخيهِ المُسلِمِ وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ البَتَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص145، الأمالى، طوسى: ص233 ح414، الجعفريّات: ص198، النوادر، راوندى: ص101 ح62، بحار الأنوار: ج75 ص254 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از آبروى برادر مسلمانش دفاع كند، بهشت بر او واجب مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وظيفه-شخص-مورد-بهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. وظيفه شخص مورد بهتان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از اين كه انسان، مورد بهتان قرار گيرد، براى پيشگيرى از آن بايد از كارهايى كه موجب سوء ظن و تهمت مى شوند، اجتناب كند. از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أولَى النّاسِ بِالتُّهَمَةِ مَن جالَسَ أهلَ التُّهَمَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص395 ح5840، معانى الأخبار: ص196 ح1، الأمالى، صدوق: ص73 ح41، بحار الأنوار: ج75 ص90 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سزاوارترينِ مردم به اين كه در حقّ او گمان بد برده شود، كسى است كه با افراد متّهم [و بدنام] هم نشينى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حديثى ديگر، از امام على عليه السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن وَقَفَ نَفسَهُ مَوقِفَ التُّهَمَةِ فَلا يَلومَنَّ مَن أساءَ بِهِ الظَّنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق: ص380 ح483، تحف العقول: ص368، بحار الأنوار: ج75 ص90 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه خود را در موضع تهمت قرار دهد، نبايد كسى را كه به او گمان بد مى برد، سرزنش كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين اگر پيشگيرى از بهتان، به هزينه مالى نياز دارد، براى حفظ آبرو، پرداخت چنين هزينه هايى توصيه شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص145 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا اگر به هر دليل، كسى مورد اتّهام قرار گرفت، مقابله و درگيرى با بهتان زننده، توصيه نشده؛ بلكه بايد مطابق ره نمودى كه از امام رضا عليه السلام نقل شده، عمل نمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِصبِر عَلى بُهتِ السَّفيهِ وَ لِلزَّمانِ عَلى خُطوبِهِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ دَعِ الجَوابَ تَفَضُّلاً وَكِلِ الظَّلومَ إلى حَسيبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص142 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برابر بهتان زدن هاى مردمان نابخرد و بر ناملايمات روزگار، شكيبا باش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بزرگوارانه از جواب دادن به او در گذر و كار ستمكار را به حسابرسش وا گذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاداش شكيبايى بر بهتان، به اندازه اى بزرگ است كه در قيامت، موجب مى شود كفه حسنات كسانى كه در محاسبه اعمال، كم آورده اند، سنگين تر از كفه سيّئات آنها شود و موجب نجاتشان مى گردد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص143 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكم-بهتان-زدن-به-اهل-بدعت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. حكم بهتان زدن به اهل بدعت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از احاديث به حسب ظاهر دلالت دارند كه به منظور مبارزه با اهل بدعت، بهتان زدن به آنها، جايز، بلكه لازم است. حديثى كه از پيامبر صلى الله عليه و آله در اين باره نقل شده، اين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا رَأَيتُم أهلَ الرَّيبِ وَ البِدَعِ مِن بَعدى، فَأَظهِرُوا البَراءَةَ مِنهُم، وَ أَكثِروا مِن سَبِّهِم وَ القَولِ فيهِم وَ الوَقيعَةِ، وَ باهِتوهُم كَى لا يَطمَعوا فِى الفَسادِ فِى الإِسلامِ وَ يَحذَرَهُمُ النّاسُ وَ لا يَتَعَلَّمونَ مِن بِدَعِهِم، يَكتُبِ اللّهُ لَكُم بِذلِكَ الحَسَناتِ، وَ يَرفَع لَكُم بِهِ الدَّرَجاتِ فِى الآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص375 ح4، بحار الأنوار: ج74 ص202 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از من، هر گاه شكّاكان و بدعت گذاران را ديديد، از آنان بيزارى نشان دهيد و بسيار به آنان ناسزا گوييد و در باره شان بدگويى و افشاگرى كنيد و آنان را مبهوت [و محكوم] سازيد تا به تباه كردن اسلام، طمع نكنند و مردم از آنها بر حذر باشند و از بدعت هايشان چيزى نياموزند. براى اين كار، خداوند برايتان ثواب ها مى نويسد و در آخرت بر درجات شما مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از فقها دلالت اين حديث را بر جواز بهتان زدن به اهل بدعت، پذيرفته اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنضود، گلپايگانى: ج2 ص149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ انصارى رحمه الله در توضيح اين حديث مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[قوله باهتوهم] محمول على اتّهامهم وسوء الظنّ بهم بما يحرم اتّهام المؤمن به، بأن يقال: لعلّه زان، أو سارق، وكذا إذا زاد ذكر ما ليس فيه من باب المبالغة. ويحتمل إبقاؤه على ظاهره بتجويز الكذب عليهم لأجل المصلحة، فإنّ مصلحة تنفير الخلق عنهم أقوى من مفسدة الكذب.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المكاسب: ج2 ص118.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[جمله «باهِتُوهُم» كه در حديث فوق آمده،] به اين معناست كه: آنان را متّهم كنيد و به ايشان گمان بد بريد، به چيزى كه متّهم كردن مؤمن به آن، حرام است. مثلاً گفته شود كه: شايد زناكار باشد يا دزد باشد و امثال اينها و بالاتر از اينها كه در آن مبالغه نباشد. و احتمال دارد كه آن [جمله] را بر ظاهرش ابقا كرد، يعنى اين كه به خاطر مصلحت، دروغ بستن بر آنها جايز باشد؛ زيرا مصلحت دور كردن و رماندن مردم از اين گونه افراد، قوى تر از مفسده دروغ است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المكاسب: ج2 ص118.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليكن علّامه مجلسى رحمه الله در توضيح حديثِ ياد شده، مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ الظاهر أنّ المراد بالمباهتة إلزامهم بالحجج القاطعة و جعلهم متحيّرين لا يحيرون جوابا كما قال تعالى: «فَبُهِتَ الَّذِى كَفَرَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آيه 258.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويحتمل أن يكون من البهتان للمصلحة فإنّ كثيرا من المساوى يعدّها أكثر الناس محاسن خصوصا العقائد الباطلة، وَ الأوّل أظهر، قال الجوهرى: بهته بهتا أخذه بغتةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرآة العقول: ج11 ص81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا مراد از «مباهته»، محكوم كردن آنها با دلايل قاطع است، به طورى كه حيران بمانند و از عهده پاسخ بر نيايند، چنان كه خداى متعال مى فرمايد: «پس آن كس كه كفر ورزيده بود، مبهوت ماند». احتمال هم دارد كه به معناى بهتان زدن مصلحتى باشد؛ زيرا بيشتر مردم، بسيارى از بدى ها و معايب را حسن و خوبى مى شمارند، بويژه عقايد باطل را. وجه اوّل، ظهور بيشترى دارد. جوهرى مى گويد: «بَهَتَهُ بَهْتا» يعنى: او را غافلگير كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نظر مى رسد كه مقصود از «باهتوهم» در حديث ياد شده، تجويز نسبت دادن كار خلافى كه اهل بدعت انجام نداده اند، به آنها نيست؛ زيرا اين گونه رفتار، نه تنها به زيان آنها نباشد، بلكه با تلاش آنها براى اثبات بى گناهى خود و روشن شدن واقع براى مردم، وسيله اى است براى مظلوم نمايى بدعت گزاران و بى اعتبار جلوه دادن سخن منتقدان، كه در نهايت به سود آنان تمام خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، در باره جمله ياد شده، يا بايد معناى نخست علّامه مجلسى رحمه الله را پذيرفت و يا مى توان گفت كه مقصود از اين بهتان، بهتان اصطلاحى است، نه بهتان لغوى؛ يعنى در مواردى كه غيبت اهل ايمان، بهتان محسوب مى شود، در باره بدعت گذاران، حكم بهتان را ندارد؛ بلكه به منظور مبارزه با بدعت، اظهار خلافكارى هاى آنان، لازم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-تفسير-البهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأول: تفسير البهتان&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: تفسير بهتان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رمي-البريء-بما-ليس-فيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: رَميُ البَريءِ بِما لَيسَ فيهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: متّهم كردن بى گناه به چيزى كه در او نيست&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَن يَكْسِبْ خَطِيئةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس خطا يا گناهى مرتكب شود، سپس آن را به بى گناهى نسبت دهد، قطعا بهتان و گناهى آشكار را بر دوش كشيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُواْ فَقَدِ احْتَمَلُواْ بُهْتَانًا وَ إِثْمًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه مردان و زنان مؤمن را بى آن كه مرتكب [عمل زشتى] شده باشند، آزار مى رسانند، هر آينه بهتان و گناهى آشكار به گردن گرفته اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن عائشة: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِأَصحابِهِ: أخبِروني ما أربَى الرِّبا؟ قالوا: اللّهُ ورَسولُهُ أعلَمُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنَّ أربَى الرِّبا عِندَ اللّهِ عز و جل استِحلالُ عِرضِ المُسلِمِ، ثُمَّ قَرَأَ: «وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُواْ فَقَدِ احْتَمَلُواْ بُهْتَانًا وَ إِثْمًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج5 ص298 ح6711، مسند أبي يعلى: ج4 ص359 ح4670، تفسير ابن كثير: ج6 ص470، الدرّ المنثور: ج6 ص658 نقلاً عن ابن أبي حاتم، مجمع الزوائد: ج8 ص174 ح13132 وفيه «أزنى الزنا» بدل «أربى الربا» نقلاً عن أبي يعلى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به يارانش فرمود: «به من بگوييد كه بدترين ربا چيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصحاب گفتند: خدا و پيامبر او داناترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بدترين ربا نزد خداى عز و جل، روا شمردن [هتك] آبروى مسلمان است» و سپس اين آيه را خواند: «و كسانى كه مردان و زنان مؤمن را بى آن كه مرتكب [عمل زشتى] شده باشند، آزار مى رسانند، قطعا بهتان و گناهى آشكار به گردن گرفته اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ: أتَدرونَ مَا الغيبَةُ؟ قالوا: اللّهُ ورَسولُهُ أعلَمُ! قالَ: ذِكرُكَ أخاكَ بِما يَكرَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: أفَرَأَيتَ إن كانَ في أخي ما أقولُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إن كانَ فيهِ ما تَقولُ فَقَدِ اغتَبتَهُ، وإن لَم يَكُن فيهِ فَقَد بَهَتَّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2001 ح70، سنن أبي داود: ج4 ص269 ح4874، سنن الترمذي: ج4 ص329 ح1934، كنز العمّال: ج3 ص584 ح8012؛ الأمالي للطوسي: ص537 نحوه عن أبي ذر، بحار الأنوار: ج75 ص222.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا مى دانيد غيبت چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: خدا و پيامبرش داناترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه در باره برادرت چيزى بگويى كه خوش ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اگر آنچه مى گويم، در برادرم وجود داشت، چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر آنچه مى گويى، در او وجود داشته باشد، غيبتش را كرده اى، و اگر در او وجود نداشته باشد، به او بهتان زده اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن أبي هريرة: سُئِلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ الغيبَةِ، فَقالَ: هُوَ أن تَقولَ لِأَخيكَ ما فيهِ؛ فَإِن كُنتَ صادِقا فَقَدِ اغتَبتَهُ، وإن كُنتَ كاذِبا فَقَد بَهَتَّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج13 الجزء 26 ص135، مسند أبي يعلى: ج6 ص80 ح6497 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از ابو هريره ـ: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سؤال شد: غيبت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه از برادرت چيزى بگويى كه در او هست. پس اگر راست گفته باشى، از او غيبت كرده اى، و اگر دروغ گفته باشى، به او بهتان زده اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن معاذ بن جبل: كُنتُ عِندَ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله فَذَكَروا رَجُلاً عِندَهُ فَقالوا: ما أعجَزَهُ! فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله: اِغتَبتُم أخاكُم. قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، قُلنا ما فيهِ! قالَ: إن قُلتُم ما لَيسَ فيهِ فَقَد بَهَتُّموهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج20 ص39 ح57، الصمت وآداب حفظ اللسان: ص121 ح205 عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، الدرّ المنثور: ج7 ص575 نقلاً عن البيهقي، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج9 ص67 كلّها عن معاذ بن جبل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از معاذ بن جبل ـ: نزد پيامبر صلى الله عليه و آله بودم كه حاضران از مردى سخن به ميان آوردند و گفتند: او آدم بسيار ناتوانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «از برادرتان غيبت كرديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! چيزى را كه در او هست، گفتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر چيزى را مى گفتيد كه در او نيست، به او بهتان زده بوديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ مِن أكبَرِ الكَبائِرِ استِطالَةُ المَرءِ في عِرضِ رَجُلٍ مُسلِمٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال السيّد الرضي قدس سره: ومن ذلك قوله عليه الصلاة والسلام: «إنَّ مِن أربَى الرِّبَا استِطالَةَ المَرءِ في عِرضِ أخيهِ المُسلِمِ» وهذه استعارة، لأنّه عليه الصلاة والسلام شبّه تناول الإنسان من عرض غيره بالذمّ والوقيعة، والطعن والعضيهة أكثر ممّا تناوله منه ذلك الذي قدح في عرضه وأغرق في ذمّه، بالربا في الأموال، وهو أن يعطى الإنسان القليل ليجرّ الكثير، فإنّه يستربي المال بذلك الفعل: أي يطلب نماءه وزيادته (المجازات النبوية: ص323 ح274).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِغَيرِ حَقٍّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص269 ح4877، تفسير ابن كثير: ج2 ص242 كلاهما عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج1 ص402 ح1651 نحوه عن سعيد بن زيد، كنز العمّال: ج3 ص592 ح8057.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از بزرگ ترين گناهان كبيره، دست درازىِ ناحقّ انسان به آبرو و حيثيت مرد مسلمان است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد رضى رحمه الله مى گويد: و از آن جمله است اين سخن پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه: «يكى از بدترين رباها، دست درازى انسان به آبروى برادر مسلمان خود است». اين، يك استعاره است؛ زيرا ايشان دست درازى انسان به آبروى ديگرى از طريق نكوهيدن و بد گفتن و عيبجويى و دروغ گفتن و سخن چينى را به رباى در اموال، تشبيه كرده است، و ربا آن است كه انسان، كم بدهد تا زياد به دست آورد؛ زيرا با اين كار، طلب ربا مى كند، يعنى در پى رشد و افزونى مال خويش است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام أنَّهُ قالَ: الغيبَةُ كُفرٌ، وَالمُستَمِعُ لَها وَالرّاضي بِها مُشرِكٌ. قُلتُ: فَإِن قالَ ما لَيسَ فيهِ؟ فَقالَ: ذاكَ بُهتانٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج9 ص133 ح10462 نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «غيبت كردن، كفر است، و كسى كه به غيبت گوش دهد و بِدان راضى باشد، مشرك است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[راوى مى گويد: ] گفتم: اگر چيزى گفت كه در او نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، بهتان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الغيبَةُ أن تَقولَ في أخيكَ ما هُوَ فيهِ مِمّا قَد سَتَرَهُ اللّهُ عز و جل عَلَيهِ، فَإِذا قُلتَ فيهِ ما لَيسَ فيهِ، فَذلِكَ قَولُ اللّهِ عز و جل في كِتابِهِ: «فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَ إِثْمًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص70 ح191، تفسير العيّاشي: ج1 ص275 ح270 عن عبداللّه بن سنان، بحار الأنوار: ج75 ص258 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: غيبت، آن است كه در باره برادرت چيزى بگويى كه در او وجود دارد؛ امّا خداوند عز و جل آن چيز را پوشانده است. پس هر گاه در باره اش چيزى بگويى كه در او نيست، اين مشمول اين سخن خداوند عز و جل است كه در كتابش فرموده: «هر آينه بهتان و گناهى آشكار به گردن گرفته اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الغيبَةُ أن تَقولَ في أخيكَ ما سَتَرَهُ اللّهُ عَلَيهِ، وأَمَّا الأَمرُ الظّاهِرُ فيهِ مِثلُ الحِدَّةِ وَالعَجَلَةِ فَلا. وَالبُهتانُ أن تَقولَ فيهِ ما لَيسَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص358 ح7، معاني الأخبار: ص184، مشكاة الأنوار: ص163 ح421 وكلّها عن عبدالرحمن بن سيابة، روضة الواعظين: ص515 وليس فيها «وأمّا الأمر» إلى «والعجلة فلا»، تحف العقول: ص298 عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج75 ص246 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: غيبت، آن است كه در باره برادرت چيزى بگويى كه خداوند، آن را پوشيده داشته است؛ امّا [سخن گفتن از] آنچه در او آشكار است (مانند تندخويى و شتابكارى)، غيبت نيست، و بهتان، آن است كه در باره اش چيزى بگويى كه در او نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: مَن ذَكَرَ رَجُلاً مِن خَلفِهِ بِما هُوَ فيهِ مِمّا عَرَفَهُ النّاسُ لَم يَغتَبهُ، ومَن ذَكَرَهُ مِن خَلفِهِ بِما هُوَ فيهِ مِمّا لا يَعرِفُهُ النّاسُ اغتابَهُ، ومَن ذَكَرَهُ بِما لَيسَ فيهِ فَقَد بَهَتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص358 ح6 عن يحيى الأزرق، بحار الأنوار: ج75 ص245 ح6؛ تاريخ أصبهان: ج2 ص6 ح937 عن أبي هريرة عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: هر كس پشت سر ديگرى چيزى بگويد كه در او هست و مردم هم آن را مى دانند، غيبت او را نكرده است؛ امّا اگر كسى پشت سر ديگرى چيزى بگويد كه در او هست، ولى مردم آن را نمى دانند، غيبتش را كرده است و هر كس در باره كسى چيزى بگويد كه در او نيست، به او بهتان زده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انموذج-من-البهتان-في-الجاهلية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: اُنموذَجٌ مِنَ البُهتانِ فِي الجاهِلِيَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: نمونه هايى از بهتان در جاهليت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ في قَولِهِ تَعالى: «يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ...» ـ: ثُمَّ ذَكَرَ سُبحانَهُ بَيعَةَ النِّساءِ، وكانَ ذلِكَ يَومَ فَتحِ مَكَّةَ لَمّا فَرَغَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله مِن بَيعَةِ الرِّجالِ وهُوَ عَلَى الصَّفا، جاءَتهُ النِّساءُ يُبايِعنَهُ، فَنَزَلَت هذِهِ الآيَةُ، فَشَرَطَ اللّهُ تَعالى في مُبايَعَتِهِنَّ أن يَأخُذَ عَلَيهِنَّ هذِهِ الشُّروطَ، وهُوَ قَولُهُ: «يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ» عَلى هذِهِ الشَّرائِطِ وهِيَ: «أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئا» مِنَ الأَصنامِ وَالأَوثانِ «وَ لَا يَسْرِقْنَ» لا مِن أزواجِهِنَّ، ولا مِن غَيرِهِم «وَ لَا يَزْنِينَ وَ لَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ» عَلى وَجهٍ مِنَ الوُجوهِ، لا بِالوَأدِ ولا بِالإِسقاطِ «وَ لَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ» أي: بِكَذِبٍ يَكذِبنَهُ في مَولودٍ يوجَدُ «بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ» أي: لا يُلحِقنَ بِأَزواجِهِنَّ غَيرَ أولادِهِم، عَنِ ابنِ عَبّاسٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجاء في المصدر في ذيل المتن: «وقالَ الفَرّاءُ: كانَتِ المَرأَةُ تَلتَقِطُ المَولودَ، فَتَقولُ لِزَوجِها: هذا وَلَدي مِنكَ، فَذلِكَ البُهتانُ المُفتَرى بَينَ أيديهِنَّ وأَرجُلِهِنَّ، وذلِكَ أنَّ الوَلَدَ إذا وَضَعَتهُ الاُمُّ سَقَطَ بَينَ يَدَيها ورِجلَيها، ولَيسَ المَعنى عَلى نَهيِهِنَّ مِن أن يَأتينَ بِوَلَدٍ مِنَ الزِّنا، فَيَنسِبنَهُ إلَى الأَزواجِ، لِأَنَّ الَّشرطَ بِنَهيِ الزِّنا قَد تَقَدَّمَ. وقيلَ: البُهتانُ الَّذي نُهينَ عَنهُ قَذفُ المُحصَناتِ، وَالكَذِبُ عَلَى النّاسِ، وإضافَةُ الأَولادِ إلَى الأَزواجِ عَلَى البُطلانِ فِي الحاضِرِ وَالمُستَقبَلِ مِنَ الزَّمانِ «وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ» وهُوَ جَميعُ ما يَأمُرُهُنَّ بِهِ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج9 ص413، التبيان في تفسير القرآن: ج9 ص587 نحوه، بحار الأنوار: ج21 ص97؛ زاد المسير: ج8 ص12، تفسير البغوي: ج4 ص334 كلاهما نحوه، وراجع: أحكام القرآن للجصاص: ج3 ص589، وتفسير ابن أبي حاتم: ج10 ص3352.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ در باره آيه شريف: «اى پيامبر! هر گاه زنان مؤمن نزدت آمدند تا با تو بيعت كنند...» ـ: سپس خداوند سبحان، از بيعت كردن زنان، ياد كرده است. اين بيعت در روز فتح مكّه بود. پس از آن كه مردان با پيامبر صلى الله عليه و آله در بالاى كوه صفا بيعت كردند، زنان براى بيعت كردن نزد ايشان آمدند. در اين هنگام، اين آيه نازل شد و خداوند متعال، امر فرمود كه با اين شروط، از آنان بيعت بگيرد. پس فرمود: «اى پيامبر! هر گاه زنان مؤمن نزدت آمدند تا با تو بيعت كنند» با اين شروط كه: «چيزى را شريك خدا قرار ندهند» از بت ها و اصنام، «و دزدى نكنند» نه از شوهرانشان و نه از ديگران، «و زنا نكنند و فرزندان خود را نكشند» به هيچ روى، نه با زنده به گور كردن و نه با سقط كردن، «و نياورند بهتانى كه آن را مى بندند» يعنى به دروغى كه مى بافند، در باره نوزادى كه يافت مى شود «در برابر دست ها و پاهايشان»، يعنى بچّه هايى را كه فرزند آنها نيستند (بچّه هاى سر راهى)، به شوهرانشان نسبت ندهند. آنچه گفته شد، سخن ابن عبّاس بود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مأخذ، ذيل متن آمده است: فرّاء مى گويد: زن، بچّه سر راهى را بر مى داشت و به شوهرش مى گفت: «اين، بچّه من از توست». اين، همان بهتان دروغى است كه بين دست ها و پاهايشان بود؛ چرا كه نوزاد، وقتى مادر، او را مى زايد، ميان دست ها و پاهاى او مى افتد. معنا[ى آيه] اين نيست كه بچّه اى را از راه زنا به دنيا آورند و او را به شوهران نسبت دهند؛ زيرا نهى از زنا پيش تر شرط شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قولى، بهتانى كه زنان از آن نهى شده اند، تهمت زدن به زنان عفيف شوهردار است و دروغ بستن به مردم، و نسبت دادن بچّه ها[ى سر راهى] به شوهران به دروغ، در حال و آينده. «و نافرمانى تو نكنند در هيچ كار نيكى»، يعنى در تمام چيزهايى كه پيامبر صلى الله عليه و آله به آنها فرمان مى دهد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أقبح-البهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: أقبَحُ البُهتانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: زشت ترين بهتان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَن يَكْسِبْ خَطِيئةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس خطا يا گناهى مرتكب شود، سپس آن را به بى گناهى نسبت دهد، قطعا بهتان و گناهى آشكار را بر دوش كشيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم عن عطيّة العوفيّ: إنَّ رَجُلاً يُقالُ لَهُ: «طُعمَةُ بنُ اُبَيرِقٍ» سَرَقَ دِرعا عَلى عَهدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَرُفِعَ ذلِكَ إلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله، فَأَلقاها في بَيتِ رَجُلٍ، ثُمَّ قالَ لِأَصحابٍ لَهُ: اِنطَلِقوا فَأَعذِروني عِندَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَإِنَّ الدِّرعَ قَد وُجِدَ في بَيتِ فُلانٍ، فَانطَلَقوا يُعذِرونَهُ عِندَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَأَنزَلَ اللّهُ تَعالى: «وَمَن يَكْسِبْ خَطِيئةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا»، قالَ: بُهتانَ قَذفِهِ الرَّجُلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبي حاتم: ج4 ص1063 ح5953، الدرّ المنثور: ج2 ص676.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن أبى حاتم ـ به نقل از عطيّه عوفى ـ: در روزگار پيامبر صلى الله عليه و آله، مردى به نام طُعمة بن اُبَيرِق، زرهى را دزديد. شكايت آن نزد پيامبر صلى الله عليه و آله برده شد. طعمه، زره را در خانه مردى انداخت و سپس به دوستانش گفت: برويد و عذر مرا نزد پيامبر صلى الله عليه و آله بخواهيد و بگوييد زره در خانه فلانى پيدا شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان براى تبرئه او نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفتند. پس خداوند متعال، اين آيه را فرو فرستاد: «و هر كس خطا يا گناهى مرتكب شود و سپس آن را به بى گناهى نسبت دهد، قطعا بهتان و گناه آشكارى بر دوش كشيده است». بهتان زدن، به معناى تهمت زدن به شخص است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالى: «إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ... إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 105 ـ 116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: نَزَلَت في بَني اُبَيرِقٍ؛ وكانوا ثَلاثَةَ إخوَةٍ: بِشرٌ وبُشَيرٌ ومُبَشِّرٌ، وكانَ بُشَيرٌ يُكَنّى أبا طُعمَةَ، وكانَ يَقولُ الشِّعرَ يَهجو بِهِ أصحابَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ثُمَّ يَقولُ: قالَهُ فُلانٌ. وكانوا أهلَ حاجَةٍ فِي الجاهِلِيَّةِ وَالإِسلامِ، فَنَقَبَ أبو طُعمَةَ عَلى عِلِّيَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِلِّيَّةُ وَالعُلِّيَّةُ جَميعاً: الغُرفَةُ (لسان العرب: ج15 ص86 «علا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رِفاعَةَ بنِ زَيدٍ وأَخَذَ لَهُ طَعاما وسَيفا ودِرعا، فَشَكا ذلِكَ إلَى ابنِ أخيهِ قَتادَةَ بنِ النُّعمانِ، وكانَ قَتادَةُ بَدرِيّا، فَتَجَسَّسا فِي الدّارِ وسَأَلا أهلَ الدّارِ في ذلِكَ، فَقالَ بَنو اُبَيرِقٍ: وَاللّهِ ما صاحِبُكُم إلّا لَبيدُ بنُ سَهلٍ؛ رَجُلٌ ذو حَسَبٍ ونَسَبٍ، فَأَصلَتَ عَلَيهِم لَبيدُ بنُ سَهلٍ سَيفَهُ وخَرَجَ إلَيهِم، وقالَ: يا بَني اُبَيرِقٍ! أتَرمونَني بِالسَّرَقِ وأَنتُم أولى بِهِ مِنّي، وأَنتُمُ مُنافِقونَ، تَهجونَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وتَنسُبونَ ذلِكَ إلى قُرَيشٍ؟ لَتُبَيِّنُنَّ ذلِكَ أو لَأَضَعَنَّ سَيفي فيكُم، فَدارَوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَتى قَتادَةُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ أهلَ بَيتٍ مِنّا أهلُ بَيتِ سَوءٍ، عَدَوا عَلى عَمّي فَخَرَقوا عِلِّيَّةً لَهُ مِن ظَهرِها، وأَصابوا لَهُ طَعاما وسِلاحا. فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اُنظُروا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، وفي المستدرك على الصحيحين: «سأنظر»، وهو المناسب للسياق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في شَأنِكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَ بِذلِكَ رَجُلٌ مِن بَطنِهِمُ الَّذي هُم مِنهُ يُقالُ لَهُ: «اُسَيرُ بنُ عُروَةَ»، جَمَعَ رِجالاً مِن أهلِ الدّارِ، ثُمَّ انطَلَقَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: إنَّ قَتادَةَ بنَ النُّعمانِ وعَمَّهُ عَمَدا إلى أهلِ بَيتٍ مِنّا لَهُم حَسَبٌ ونَسَبٌ وصَلاحٌ وأبَّنوهُم بِالقَبيحِ، وقالوا لَهُم ما لا يَنبَغي، وَانصَرَفَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أتىَ قَتادَةُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله بَعدَ ذلِكَ لِيُكَلِّمَهُ، جَبَهَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله جَبها شَديدا، وقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَمَدتَ إلى أهلِ بَيتِ حَسَبٍ ونَسَبٍ تَأتيهم بِالقَبيحِ وتَقولُ لَهُم ما لا يَنبَغي؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقامَ قَتادَةُ مِن عِندِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ورَجَعَ إلى عَمِّهِ، وقالَ: لَيتَني مِتُّ ولَم أكُن كَلَمَّتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقَد قالَ لي ما كَرِهتُ. فَقالَ عَمُّهُ رَفاعَةُ: اللّهُ المُستَعانُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَتِ الآياتُ: «إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلىَ قَولِهِ: «إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَبَلَغَ بُشَيرا ما نَزَلَ فيهِ مِنَ القُرآنِ فَهَرَبَ إلى مَكَّةَ وَارتَدَّ كافِرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج3 ص160، التبيان في تفسير القرآن: ج3 ص316 نحوه، بحار الأنوار: ج22 ص22 وراجع: المستدرك على الصحيحين: ج4 ص426 ح8164.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ در تفسير سخن خداوند متعال: «ما اين كتاب را بر تو نازل كرديم... همانا خدا اين را كه به او شرك آورده شود، نمى آمرزد» ـ: اين آيات در باره پسران اُبَيرِق، نازل شد. آنان سه برادر به نام هاى بِشر و بُشَير و مُبَشِّر بودند. كنيه بُشَير، ابو طعمه بود و در هجو ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شعر مى سرود و سپس مى گفت: اين را فلانى سروده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سه برادر، هم در جاهليت و هم در روزگار اسلام، فقير بودند. روزى ابو طعمه بالاخانه رفاعة بن زيد را از پشت، سوراخ كرد و مقدارى خوراك و شمشير و زرهى را به سرقت برد. رفاعه موضوع را با برادرزاده اش قَتادة بن نعمان ـ كه از مجاهدان بدر بود ـ، در ميان گذاشت و هر دو، به اتّفاق هم، خانه را گشتند و از اهل خانه پرس و جو كردند. پسران اُبَيرِق گفتند: به خدا سوگند كه دزد شما، كسى جز لُبَيد بن سهل نيست. لُبَيد كه مردى محترم و با اصل و نسب بود، شمشيرش را بر كشيد و به سراغ آنان رفت و گفت: اى پسران اُبَيرِق! آيا به من نسبت دزدى مى دهيد، در حالى كه شما خود به اين كار، از من سزاوارتريد؟! شما همان منافقانى هستيد كه پيامبر خدا را هجو مى كنيد و آن [هجو] را به قريش، نسبت مى دهيد. يا اقرار مى كنيد، يا شما را از دم تيغ مى گذرانم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسران اُبيرق با او از درِ مدارا و نرمش در آمدند. قتاده نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! خانواده اى از ما خانواده نابابى هستند و به خانه عمويم تجاوز و بالاخانه او را از پشت، سوراخ كرده اند و خوراك و سلاحش را برده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «در كار خود، بيشتر فكر كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون مردى از تيره آنان به نام اُسَير بن عروه اين ماجرا را شنيد، مردانى از خاندان را جمع كرد و نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفت و گفت: قَتادة بن نعمان و عمويش نزد خانواده اى از ما كه مردمانى محترم و با اصل و نسب و صالح هستند، رفته و آنها را به كارى زشت، سرزنش كرده اند و به ايشان كارى را نسبت داده اند كه شايسته نيست. و رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، قتاده نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفت تا با ايشان صحبت كند؛ امّا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با او برخورد تندى كرد و فرمود: «نزد خانواده اى محترم و با اصل و نسب رفته اى و آنها را به كارى زشت، سرزنش كرده اى و آنچه نشايد، گفته اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قتاده از نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برخاست و پيش عمويش باز گشت و گفت: كاش مرده بودم و با پيامبر خدا، صحبت نكرده بودم؛ زيرا او با من سخنى گفت كه خوش نمى دارم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمويش رفاعه گفت: خدا كمك مى كند! پس اين آيات، نازل شد: «ما اين كتاب را به سوى تو فرو فرستاديم» تا «خدا اين را كه به او شرك آورده شود، نمى آمرزد». خبر نازل شدن اين آيات در باره بُشير، به او رسيد و او به مكّه گريخت و به كفر، باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ اُناسا مِن رَهطِ بُشَيرٍ الأَدنَينَ قالوا: اِنطَلِقوا إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وقالوا: نُكَلِّمُهُ في صاحِبِنا ونُعذِرُهُ وإنَّ صاحِبَنا بَريءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أنزَلَ اللّهُ: «يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ» إلى قَولِهِ: «وَكِيلاً»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 108 و 109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَقبَلَت رَهطُ بُشَيرٍ، فَقالَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فقالوا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: يا بُشَيرُ استَغفِرِ اللّهَ وتُب إلَيهِ مِنَ الذَّنبِ، فَقالَ: وَالَّذي أحلِفُ بِهِ ما سَرَقَها إلّا لَبيدٌ! فَنَزَلَت: «وَمَن يَكْسِبْ خَطِيئةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ إنَّ بُشَيرا كَفَرَ ولَحِقَ بِمَكَّةَ. وأَنزَلَ اللّهُ فِي النَّفَرِ الَّذينَ أعذَروا بُشَيرا وأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله لِيُعذِروهُ قَولَهُ: «وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّت طَّـائِفَةٌ مِّنْهُمْ أَن يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنفُسَهُمْ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِن شَىْ ءٍ وَأَنزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُن تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 113.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ونَزَلَت في بُشَيرٍ وهُوَ بِمَكَّةَ: «وَمَن يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِن بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 115.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمي: ج1 ص152 عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج17 ص79 ح1 و ج22 ص75 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: گروهى از خويشان نزديك بُشَير گفتند: نزد پيامبر خدا مى رويم و در باره او با ايشان سخن مى گوييم و او را تبرئه مى كنيم و مى گويم بشير، بى گناه است. در اين هنگام، خداوند، اين آيات را فرو فرستاد: «[كارهاى نارواى خود را] از مردم پنهان مى دارند و[لى نمى توانند] از خدا پنهان دارند، در حالى كه او با آنان است» تا «وكيل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خويشاوندان بشير آمدند و گفتند: اى بشير! براى گناهانت از خدا آمرزش بخواه و به درگاه او توبه كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشير گفت: سوگند به آن كه به او سوگند مى خورم، آنها را كسى جز لُبيد ندزديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اين آيه نازل شد: «و هر كس خطا يا گناهى مرتكب شود، سپس آن را به بى گناهى نسبت دهد، قطعا بهتان و گناهى آشكار را به دوش كشيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، بشير كافر شد و به مكّه گريخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در باره كسانى كه بشير را بى گناه دانسته بودند و براى تبرئه او نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفتند، اين آيه را فرو فرستاد: «و اگر فضل و رحمت خدا بر تو نبود، طايفه اى از ايشان آهنگ آن داشتند كه تو را از راه به در كنند؛ ولى جز خودشان را گم راه نمى سازند، و هيچ گونه زيانى به تو نمى رسانند، و خدا كتاب و حكمت را بر تو نازل كرد و آنچه را نمى دانستى، به تو آموخت و تفضّل خدا بر تو همواره بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در باره بشير نيز كه در مكّه بود، اين آيه نازل شد: «و هر كس، پس از آن كه راه هدايت برايش آشكار شد، با پيامبر به مخالفت بر خيزد و غير راه مؤمنان را در پيش گيرد، وى را بدانچه روى خود را بدان سو كرده، وا مى گذاريم و به دوزخش مى كشانيم، و چه بازگشتگاه بدى است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-ذم-الباهت-والبهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: ذمُّ الباهت والبهتان&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: نكوهش بهتان و بهتان زننده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الباهت-شر-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: الباهِتُ شَرُّ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: بهتان زننده، بدترينِ مردم است&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر بن عبد اللّه: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ألا اُخبِرُكُم بِشِرارِ رِجالِكُم؟ قُلنا: بَلى يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ مِن شِرارِ رِجالِكُم البَهّاتَ الجَريءَ الفَحّاشَ، الآكِلَ وَحدَهُ، وَالمانِعَ رِفدَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِفدُ: العَطاءُ والصِلةُ (الصحاح: ج2 ص475 «رفد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالضّارِبَ عَبدَهُ، وَالمُلجِئَ عِيالَهُ إلى غَيرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص292 ح13، تهذيب الأحكام: ج7 ص400 ح1597، بحار الأنوار: ج72 ص114 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا شما را از بدترينْ مردانتان خبر ندهم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از بدترين مردان شما، كسى است كه بهتان زن است، گستاخ است، بدزبان است، تنهاخور است، از دهِش دريغ مى ورزد، بنده اش را مى زند و عائله اش را محتاج ديگران مى سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ألا اُنَبِّئُكُم بِشِرارِكُم؟ قالوا: بَلى، يا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: المَشّاؤونَ بِالنَّميمَةِ، المُفَرِّقونَ بَينَ الأَحِبَّةِ، الباغونَ لِلبُرَآءِ المَعايِبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص369 ح1 عن عبد اللّه بن سنان، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص375 ح5762، الخصال: ص182 ح249 عن حماد بن عمرو عن جعفر بن محمد عن أبيه عن جده عن علي بن أبي طالب عليهم السلام، بحار الأنوار: ج75 ص72 ح212؛ مسند ابن حنبل: ج10 ص443 ح27670، الأدب المفرد: ص104 ح323، المعجم الكبير: ج24 ص167 ح423، كنز العمّال: ج1 ص440 ح1901.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا شما را از بدترينْ افرادتان خبر ندهم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان كه سخن چينى مى كنند (شايعه سازند)، ميان دوستان جدايى مى افكنند، و براى بى گناهان، عيبجويى مى نمايند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البهتان-من-أقبح-الذنوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: البُهتانُ مِن أقبَحِ الذُّنوبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: بهتان زدن، از زشت ترين گناهان است&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البُهتانُ عُدِلَ بِالشِّركِ بِاللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج1 ص121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بهتان زدن، همسنگ شرك ورزيدن به خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خَمسٌ لَيسَ لَهُنَّ كَفّارَةٌ: الإِشراكُ بِاللّهِ، وقَتلُ النَّفسِ بِغَيرِ حَقٍّ، وبُهتُ المُؤمِنِ، وَالفِرارُ مِنَ الزَّحفِ، ويَمينٌ صَبرٌ يُقطَعُ بِها مالُ امرِئٍ مُسلِمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشامييّن: ج2 ص188 ح1161 عن معاذ بن جبل، المغني لعبد اللّه بن قدامة: ج11 ص178 نحوه، الدرّ المنثور: ج2 ص629 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج16 ص79 ح44007.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پنج گناه است كه هيچ كفّاره اى ندارند: شرك ورزيدن به خدا، كشتن بى گناه، بهتان زدن به مؤمن، فرار از ميدان جهاد، و سوگند دروغى كه با آن، مال مرد مسلمانى تصرّف شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن قَذَفَ مُؤمِنا بِكُفرٍ فَهُوَ كَقَتلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2248 ح5700، مسند ابن حنبل: ج5 ص519 ح16385، المعجم الكبير: ج2 ص73 ح1332، البداية والنهاية: ج8 ص347 وفيه «كفيله» بدل «كقتله» و كلّها عن ثابت بن ضحّاك، كنز العمّال: ج3 ص616 ح8183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به مؤمنى تهمت كفر زند، اين كار، مانند كشتن اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: لا قِحَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقُحَ الرجلُ: إذا صارَ قليل الحَياء (لسان العرب: ج2 ص637 «وقح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَالبُهتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص349 ح10455، عيون الحكم والمواعظ: ص536 ح9834.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هيچ وقاحتى چون بهتان زدن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البهتان-أثقل-الأشياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: البُهتانُ أثقَلُ الأَشياءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: بهتان زدن، سنگين ترينِ چيزهاست&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البُهتانُ عَلَى البَريءِ أثقَلُ مِنَ السَّماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص192، جامع الأخبار: ص383 ح1071 عن الإمام علي عليه السلام، وفيه «أعظم» بدل «أثقل»، معدن الجواهر: ص60، كشف الريبة: ص43 وفي كليهما «السماوات» بدل «السماء» من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج78 ص31 ح99؛ نوادر الاُصول: ج1 ص120 عن الإمام علي عليه السلام وفيه «السماوات» بدل «السماء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: [گناهِ] بهتان زدن به بى گناه، از آسمان، سنگين تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: تَبِعَ حَكيمٌ حَكيما سَبعَمِئَةِ فَرسَخٍ في سَبعِ كَلِماتٍ، فَلَمّا لَحِقَ بِهِ قالَ لَهُ: يا هذا! ما أرفَعُ مِنَ السَّماءِ، وأَوسَعُ مِنَ الأَرضِ، وأَغنى مِنَ البَحرِ، وأَقسى مِنَ الحَجَرِ، وأَشَدُّ حَرارَةً مِنَ النّارِ، وأَشَدُّ بَردا مِنَ الزَّمهَريرِ، وأَثقَلُ مِنَ الجِبالِ الرّاسِياتِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: يا هذا! الحَقُّ أرفَعُ مِنَ السَّماءِ، وَالعَدلُ أوسَعُ مِنَ الأَرضِ، وغِنَى النَّفسِ أغنى مِنَ البَحرِ، وقَلبُ الكافِرِ أقسى مِنَ الحَجَرِ، وَالحَريصُ الجَشِعُ أشَدُّ حَرارَةً مِنَ النّارِ، وَاليَأسُ مِن رَوحِ اللّهِ عز و جل أشَدُّ بَردا مِنَ الزَّمهَريرِ، وَالبُهتانُ عَلَى البَريءِ أثقَلُ مِنَ الجِبالِ الرّاسِياتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص348 ح21 عن معاوية بن وهب، معاني الأخبار: ص177 عن محمّد بن وهب، جامع الأحاديث للقمي (الغايات): ص227، الاختصاص: ص247، بحار الأنوار: ج78 ص447 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: حكيمى هفتصد فرسنگ در جستجوى حكيمى راه پيمود تا از او هفت پرسش كند، و چون به او رسيد، پرسيد: اى حكيم! آن چيست كه از آسمان، بلندتر است، از زمين، گسترده تر است، از دريا توانگرتر است، از سنگ، سخت تر است، از آتش، داغ تر است، از زمهرير، سردتر است و از كوه هاى سر به فلك كشيده، سنگين تر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن حكيم گفت: اى حكيم! حق، از آسمان، بلندتر است. عدل، از زمين، گسترده تر است. توانگرى نفس، از دريا توانگرتر است. دل كافر، از سنگ، سخت تر است. آزمند سيرى ناپذير، از آتش، داغ تر است. نوميدى از رحمت خداى عز و جل، از زمهرير، سردتر است و بهتان زدن به بى گناه، از كوه هاى سر به فلك كشيده، سنگين تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: رُوِيَ فِي الخَبَرِ: إنّ داوودَ عليه السلام سَأَلَ سُلَيمانَ عليه السلام: ما أثقَلُ شَيءٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: البُهتانُ عَلَى البَريءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج1ص 121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: در خبر آمده است كه: داوود عليه السلام از سليمان عليه السلام پرسيد: سنگين ترين چيز چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان عليه السلام گفت: بهتان زدن به بى گناه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: النَّوادِرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: گوناگون&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يَرمي رَجُلٌ رَجُلاً بِالفُسوقِ ولا يَرميهِ بِالكُفرِ، إلَا ارتَدَّت عَلَيهِ إن لَم يَكُن صاحِبُهُ كَذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2247 ح5698، مسند ابن حنبل: ج8 ص136 ح21627، رياض الصالحين: ص571، مجمع الزوائد: ج8 ص141 ح13015 نقلاً عن البزّار، إمتاع الأسماع: ج9 ص213 وكلّها عن أبي ذرّ، تفسير الثعالبي: ج5 ص276.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس نسبت فِسق و كفر به ديگرى دهد، چنانچه آن كس چنان نباشد، آن نسبت، به خود او باز مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ... أمّا عَلامَةُ الفاسِقِ فَأَربَعَةٌ: اللَّهوُ، وَاللَّغوُ، وَالعُدوانُ، وَالبُهتانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص22، بحار الأنوار: ج1 ص122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نشانه فاسق، چهار چيز است: پرداختن به لهو و لعب، بيهوده كارى، تعدّى و بهتان زدن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إيّاكُم أن تُزلِقوا ألسِنَتَكُم بِقَولِ الزُّورِ وَالبُهتانِ وَالإِثمِ وَالعُدوانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص2 ح1 عن إسماعيل بن مخلّد السرّاج، بحار الأنوار: ج78 ص211 ح93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: زنهار كه زبان هايتان را به سخن دروغ و بهتان و گناه و عداوت بلغزانيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مبادئ-البهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: مبادئ البهتان&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: خاستگاه هاى بهتان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: البُغضُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: دشمنى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَبِكُفْرِهِمْ وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 156.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و [نيز] به سزاى كفرشان و آن بهتان بزرگى كه به مريم زدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، فيكَ مَثَلٌ مِن عيسى؛ أبغَضَتهُ اليَهودُ حَتّى بَهَتوا اُمَّهُ، وأحَبَّتهُ النَّصارى حَتّى أنزَلوهُ بِالمَنزِلِ الَّذي لَيسَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص137 ح8488، مسند ابن حنبل: ج1 ص336 ح1376، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص133 ح462 عيون الأخبار في مناقب الأخيار: ص252، شواهد التنزيل: ج2 ص227 وكلّها عن ربيعة بن ناجد عن الإمام علي عليه السلام، كنز العمّال: ج11 ص623 ح33032؛ الأمالي للطوسي: ص256 ح462، الغارات: ج2 ص589 كلاهما عن ربيعة بن ناجذ عن الإمام علي عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج35 ص316 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! در تو، نمونه اى از عيسى است: يهود، چندان او را دشمن داشتند كه به مادرش بهتان زدند، و نصارا چندان دوستش داشتند كه او را در جايگاهى كه سزاوارش نيست، نشاندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: يَهلِكُ فينا أهلَ البَيتِ فَريقانِ: مُحِبٌّ مُطرٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أطريت فلانا: مدحته، وقيل: بالغت في مدحه وجاوزت الحدّ (المصباح المنير: ص372 «طرو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وباهِتٌ مُفتَرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة لابن أبي عاصم: ص470 ح1005 عن نزال بن سبرة، كنز العمّال: ج11 ص325 ح31641.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در پيوند با ما خاندان، دو گروه به هلاكت مى افتند: دوستدارى كه در مدح ما از حد مى گذرد، و بهتان زننده اى كه افترا مى بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يَهلِكُ فِيَّ رَجُلانِ: مُحِبٌّ مُفرِطٌ، وباهِتٌ مُفتَرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 469، خصائص الأئمّة: ص124، بحار الأنوار: ج34 ص344 ح1167.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در باره من، دو كس هلاك مى شوند: دوستدار افراطى و بهتان زننده دروغزن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يَهلِكَ فِيَّ رَجُلانِ: مُحِبٌّ مُفرِطٌ يُقَرِّظُني&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التقريظ: مدح الحيّ ووصفُه (النهاية: ج4 ص43 «قرظ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِما لَيسَ فِيَّ، ومُبغِضٌ يَحمِلُهُ شَنَآني&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنأ: بغض (الصحاح: ج1 ص57 «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى أن يَبهَتَني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص337 ح1376، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص133 ح4622، عيون الأخبار في مناقب الأخيار: ص252 وكلّها عن ربيعة بن ناجذ، النهاية: ج4 ص43، كنز العمّال: ج13 ص125 ح36399؛ الأمالي للطوسي: ص256 ح462 عن ربيعة بن ناجذ، الغارات: ج2 ص590، بحار الأنوار: ج25 ص285 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در باره من، دو كس هلاك مى شوند: يكى دوستدار افراطى اى كه مرا به چيزهايى مى ستايد كه در من نيست، و ديگرى كينه توزى كه دشمنى اش با من، او را به بهتان زدن بر من وا مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يَهلِكُ فِيَّ رَجُلانِ: مُحِبٌّ مُطرٍ يَضَعُني غَيرَ مَوضِعي ويَمدَحُني بِما لَيسَ فِيَّ، ومُبغِضٌ مُفتَرٍ يَرميني بِما أنَا مِنهُ بَريءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج5 ص5 عن محمّد بن سليمان النوفلي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در باره من، دو كس هلاك مى شوند: دوستدارِ مدحگوى كه مرا در جايگاهى بالاتر از آنچه هستم، قرار مى دهد و مرا به آنچه در من نيست، مى ستايد، و كينه توز افترازن كه به من چيزهايى نسبت مى دهد كه از آنها مبرّا هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-المال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: حُبُّ المالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: مالْ دوستى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِنْ أَرَدتُّمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَّكَانَ زَوْجٍ وَءَاتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنطَارًا فَلَا تَأْخُذُواْ مِنْهُ شَيْئا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا * وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنكُم مِّيثَاقًا غَلِيظًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 20 و 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اگر خواستيد همسرى [ديگر] به جاى همسر [پيشين خود] ستانيد، و به يكى از آنان قنطارى داده بوديد، چيزى از آن را پس مگيريد. آيا مى خواهيد آن [مال] را به بهتان و گناه آشكار بگيريد؟! و چگونه آن را مى ستانيد، با آن كه از يكديگر كام گرفته ايد و آنان از شما پيمانى استوار گرفته اند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الصافي: «أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا» إنكارٌ وتَوبيخٌ، قيلَ: كانَ الرَّجُلُ إذا أرادَ جَديدَةً بَهَتَ الَّتي تَحتَهُ بِفاحِشَةٍ حَتّى يُلجِئَها إلَى الاِفتِداءِ مِنهُ بِما أعطاها؛ لِيَصرِفَهُ إلى تَزَوُّجِ الجَديدَةِ! فَنُهوا عَن ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الصافي: ج2 ص210؛ تفسير البيضاوي: ج1 ص332، وراجع: مجمع البيان: ج3 ص42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الصافى: «آيا مى خواهيد آن را به بهتان و گناه آشكار بگيريد؟!»، استفهام انكارى و توبيخى است. گفته شده است كه: مرد، هر گاه مى خواست همسر جديدى بگيرد، به همسرى كه داشت، تهمت زنا مى زد تا او را مجبور سازد كه آنچه را [به عنوان مهريّه] داده است، فِديه دهد و آن را خرج ازدواج با همسر جديدش كند. پس، از اين كار نهى شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النفاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: النِّفاقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: دو رويى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سليم بن قيس الهلالي: قُلتُ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام: إنّي سَمِعتُ مِن سَلمانَ وَالمِقدادِ وأَبي ذَرٍّ شَيئا مِن تَفسيرِ القُرآنِ وأَحاديثَ عَن نَبِيِّ اللّهِ صلى الله عليه و آله غَيرَ ما في أيدِي النّاسِ، ثُمَّ سَمِعتُ مِنكَ تَصديقَ ما سَمِعتُ مِنهُم، ورَأَيتُ في أيدِي النّاسِ أشياءَ كَثيرَةً مِن تَفسيرِ القُرآنِ ومِنَ الأَحاديثِ عَن نَبِيِّ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنتُم تُخالِفونَهُم فيها، وتَزعُمونَ أنَّ ذلِكَ كُلَّهُ باطِلٌ، أفَتَرَى النّاسَ يَكذِبونَ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله مُتَعَمِّدينَ، ويُفَسِّرونَ القُرآنَ بِآرائِهِم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَقبَلَ عَلَيَّ فَقالَ: قَد سَأَلتَ فَافهَمِ الجَوابَ؛ إنَّ في أيدِي النّاسِ حَقّا وباطِلاً، وصِدقا وكِذبا، وناسِخا ومَنسوخا، وعامّا وخاصّا، ومُحكَما ومُتَشابِها، وحِفظا ووَهما، وقَد كُذِبَ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى عَهدِهِ حتَّى قامَ خَطيبا فَقالَ: «أيُّهَا النّاسُ قَد كَثُرَت عَلَيَّ الكَذّابَةُ، فَمَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدا فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ»، ثُمَّ كُذِبَ عَلَيهِ مِن بَعدِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّما أتاكُمُ الحَديثُ مِن أربَعَةٍ لَيسَ لَهُم خامِسٌ: رَجُلٍ مُنافِقٍ يُظهِرُ الإِيمانَ، مُتَصَنِّعٍ بِالإِسلامِ، لا يَتَأَثَّمُ ولا يَتَحَرَّجُ أن يَكذِبَ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله مُتَعَمِّدا، فَلَو عَلِمَ النّاسُ أنَّهُ مُنافِقٌ كَذّابٌ لَم يَقبَلوا مِنهُ ولَم يُصَدِّقوهُ، ولكِنَّهُم قالوا: هذا قَد صَحِبَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ورَآهُ وسَمِعَ مِنهُ، وأَخَذوا عَنهُ وهُم لا يَعرِفونَ حالَهُ، وقَد أخبَرَهُ اللّهُ عَنِ المُنافِقينَ بِما أخبَرَهُ، ووَصَفَهُم بِما وَصَفَهُم، فَقالَ عز و جل: «وَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَ إِن يَقُولُواْ تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنافقون: 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ بَقوا بَعدَهُ فَتَقَرَّبوا إلى أئِمَّةِ الضَّلالَةِ وَالدُّعاةِ إلَى النّارِ بِالزّورِ وَالكَذِبِ وَالبُهتانِ، فَوَلَّوهُمُ الأَعمالَ، وحَمَلوهُم عَلى رِقابِ النّاسِ، وأَكَلوا بِهِمُ الدُّنيا، وإنَّمَا النّاسُ مَعَ المُلوكِ وَالدُّنيا إلّا مَن عَصَمَ اللّهُ، فَهذا أحَدُ الأَربَعَةِ...&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص62 ح1، الخصال: ص255 ح131، الإعتقادات للصدوق: ص118، الاستنصار: ص10، الغيبة للنعماني: ص75 ح10، بحارالأنوار: ج2 ص228 ح12؛ المعيار والموازنة: ص301 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سُلَيم بن قيس هلالى ـ: به امير مؤمنان عليه السلام گفتم: من از سلمان و مقداد و ابو ذر، مطالبى در تفسير قرآن و نيز احاديثى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيده ام كه با آنچه در نزد مردم است، مغاير است. از شما نيز مطالبى شنيده ام كه آنچه را از آنها شنيده ام، تأييد مى كند. از سوى ديگر، مطالب فراوانى در باره تفسير قرآن و احاديث پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در دست مردم ديده ام كه شما با آنها مخالفت مى كنيد و همه آنها را نادرست مى دانيد. آيا به نظر شما، مردم عمدا بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دروغ مى بندند و قرآن را تفسير به رأى مى كنند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام رو به من كرد و فرمود: «سؤالى كردى. اكنون پاسخ آن را نيك در ياب. در ميان مردم، مطالب درست و نادرست و راست و دروغ و ناسخ و منسوخ و عام و خاص و محكم و متشابه و محفوظ و موهوم، وجود دارد. در زمان خودِ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، چندان بر ايشان دروغ بستند كه خطبه اى ايراد كرد و فرمود: اى مردم! دروغ بندانِ بر من، زياد شده اند. هر كس به عمد بر من دروغ بندد، جايش در آتش است. با اين حال، بعد از آن باز بر ايشان دروغ بسته شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث، در حقيقت، از چهار طريق به شما رسيده است و پنجمين ندارد: از طريق شخص منافق كه به ايمان وانمود مى كند و به ظاهر، از مسلمانى دم مى زند؛ امّا از اين كه عمدا بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دروغ بندد، پروا و پرهيزى ندارد. اگر مردم مى دانستند كه او منافقى دروغگوست، از او نمى پذيرفتند و گفته هايش را تصديق نمى كردند؛ ولى آنها مى گويند: اين شخص، صحابى پيامبر خدا بوده و ايشان را ديده و از ايشان شنيده است. از اين رو، حديث او را مى گيرند، در حالى كه از ماهيت او آگاه نيستند، در صورتى كه خداوند، به پيامبرش از حال منافقان خبر داده و اوصاف آنان را بيان كرده و فرموده است: «چون ايشان را ببينى، ظاهرشان تو را پسند مى افتد و اگر سخن گويند، به گفتارشان گوش مى دهى». اين گروه، پس از پيامبر صلى الله عليه و آله نيز باقى ماندند و به پيشوايان گم راهى و كسانى كه با نيرنگ و دروغ و بهتان، به آتش فرا مى خوانند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتمال دارد كه در متن عربى، «بالزور و...» متعلّق به «فتقرّبوا» باشد كه در اين صورت معناى جمله، چنين است: پس با توسّل به نيرنگ و دروغ و بهتان، خود را به پيشوايان گم راهى و دعوتگران به سوى آتش، نزديك كردند. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزديك شدند، و آن پيشوايان، ايشان را كارگزاران خود قرار دادند و بر گرده مردم سوارشان كردند و به واسطه آنها دنيا را خوردند؛ چرا كه مردم، در حقيقت، با زمامداران و به دنبال دنيا هستند، مگر كسى كه خداوند، نگاهش دارد. اين بود يكى از چهار طريق...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام ـ فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إلَيهِ في شِكايَةِ أهلِ النِّفاقِ ـ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا زَمانٌ لَيسَ إخوانُهُ يا أيُّهَا المَرءُ بِإِخوانِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إخوانُهُ كُلُّهُم ظالِمٌ لَهُم لِسانانِ ووَجهانِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَلقاكَ بِالبِشرِ وفي قَلبِهِ داءٌ يُواريهِ بِكِتمانِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى إذا ما غِبتَ عَن عَينِهِ رَماكَ بِالزّورِ وبُهتانِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا زَمانٌ هكَذا أهلُهُ بِالوُدِّ لا يَصدُقُكَ اثنانِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أُيَّها المَرءُ فَكُن مُفرَدا دَهرَكَ لا تَأنَس بِإِنسانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الديوان المنسوب إلى الإمام علي عليه السلام: ص598، بحار الأنوار: ج34 ص446 ح103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در ديوان منسوب به ايشان و در ناليدن از منافقان ـ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين زمان، زمانى است كه برادرانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مرد! برادر نيستند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادرانش همه ستمكارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دو زبان و دو رو دارند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تو با خوش رويى برخورد مى كند، در حالى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در دلش مَرَضى است كه پنهان مى دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون از برابر ديدگانش ناپديد شوى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تو دروغ و بهتان مى بندد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين زمانه، مردمانش چنين اند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حتّى دو نفر هم با تو از سر صدق، دوستى نمى كنند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس ـ اى مرد ـ تنها باش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى هميشه عمرت، و با هيچ كس دمخور مباش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكذب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: الكَذِبُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: دروغگويى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أمّا عَلامَةُ الكَذّابِ فَأَربَعَةٌ: إن قالَ لَم يَصدُق، وإن قيلَ لَهُ لَم يُصَدِّق، وَالنَّميمَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النميمَة: هي نقل الحديث من قوم إلى قوم على جهة الإفساد والشرّ (النهاية: ج5 ص120 «نمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالبُهتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص22، بحار الأنوار: ج1 ص122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نشانه دروغگو، چهار چيز است: اگر بگويد، راست نمى گويد، اگر سخنى به او گفته شود، آن را راست نمى شمارد، و [نيز] سخن چينى و بهتان زدن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن وهب بن مُنَبِّه ـ فيما نَقَلَهُ عَنِ التَّوراةِ ـ: إذا ضَعُفَ الصِّدقُ كَثُرَ الكَذِبُ، وفَشَتِ الفِريَةُ، وجاءَ الإِفكُ بِكُلِّ وَجهٍ وَالبُهتانُ. وإذا حَصَلَ الصِّدقُ اختَسَأَ الكَذِبُ، وذَلَّ وصَمَتَ الإِفكُ، واُميتَتِ الفِريَةُ، واُهينَ البُهتانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص112 ح9، بحار الأنوار: ج61 ص289.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از وهب بن مُنَبِّه، از تورات ـ: هر گاه راستى سستى گيرد، دروغ، بسيار مى شود، و افترا بستن، شايع مى گردد، و تهمت و بهتان، از هر سو مى آيند. و هر گاه راستى قوّت گيرد، دروغ ناپديد مى شود، و تهمت زنى خوار و خاموش مى گردد، و افترا بستن ميرانده مى شود، و بهتان زدن بى ارج مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مجالسة-جليس-السوء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: مُجالَسَةُ جَليسِ السَّوءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: هم نشينى با بَدان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: اِحذَر مِمَّن إذا حَدَّثتَهُ مَلَّكَ، وإذا حَدَّثَكَ غَمَّكَ، وإن سَرَرتَهُ أو ضَرَرتَهُ سَلَكَ مَعَكَ فيهِ سَبيلَكَ، وإن فارقَكَ ساءَكَ مَغيبُهُ بِذِكرِ سَوأَتِكَ، وإن مانَعتَهُ بَهَتَكَ وَافتَرى، وإن وافَقتَهُ حَسَدَكَ وَاعتَدى، وإن خالَفتَهُ مَقَتَكَ ومارى، يَعجِزُ عَن مُكافَأَةِ مَن أحسَنَ إلَيهِ، ويُفرِطُ عَلى مَن بَغى عَلَيهِ، يُصبِحُ صاحِبُهُ في أجرٍ، ويُصبِحُ هُوَ في وِزرٍ، لِسانُهُ عَلَيهِ لا لَهُ، ولا يَضبِطُ قَلبُهُ قَولَهُ، يَتَعَلَّمُ المِراءَ، ويَفَقَهُ الرِّياءَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: يتعلَّم لِلمِراءِ ويَتَفَقَّهُ لِلرِّياء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يُبادِرُ الدُّنيا، ويُواكِلُ التَّقوى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص232، تاريخ دمشق: ج47 ص81 نحوه من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام؛ بحار الأنوار: ج78 ص10 ح67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: حذر كن از آن كس كه هر گاه با او سخن مى گويى، تو را ملول مى گرداند، و هر گاه او با تو سخن مى گويد، غمگينت مى سازد، و اگر به او شادى يا زيانى برسانى، با تو رفتار متقابل مى كند، و اگر از تو جدا شود، جدايى او، تو را بد مى آيد؛ چرا كه پشت سرت بد مى گويد، و اگر در برابرش ايستادگى كنى، به تو بهتان و افترا مى زند، و اگر با او سازگارى نمايى، بر تو حسادت مى ورزد و تعدّى مى كند، و اگر با او ناسازگارى كنى، با تو از درِ دشمنى و جدال بر مى خيزد. از جبران خوبى ديگران به خود، ناتوان است، و در بدى كردن به كسى كه به او بدى كرده، زياده روى مى كند. هم نشين او، مأجور است و خودش گنهكار. زبانش به زيان اوست، نه به سودش. دلش سخنش را نگه نمى دارد. براى مجادله كردن مى آموزد، و براى خودنمايى، فقه مى آموزد. به سوى دنيا مى شتابد و تقوا را وا مى گذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-جزاء-الباهت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: جزاء الباهت&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: سزاى بهتان زننده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اضطراب-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: اِضطِرابُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: اضطراب روانى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: خَمسَةٌ لا يَنامونَ: الهامُّ بِدَمٍ يَسفِكُهُ، وذُو المالِ الكَثيرِ لا أمينَ لَهُ، وَالقائِلُ فِي النّاسِ الزُّورَ وَالبُهتانَ عَن عَرَضٍ مِنَ الدُّنيا يَنالُهُ، وَالمَأخوذُ بِالمالِ الكَثيرِ ولا مالَ لَهُ، وَالمُحِبُّ حَبيبا يَتَوَقَّعُ فِراقَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص503 ح1446، الخصال: ص296 ح64 كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج70 ص15 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پنج كس اند كه خواب ندارند: كسى كه در فكر ريختن خونى است، كسى كه مال بسيار دارد و امينى ندارد، كسى كه براى رسيدن به مالى از دنيا بر مردم دروغ و بهتان مى بندد، كسى كه بدهكارى بسيار دارد و دستش از مال، تهى است، و كسى كه محبوبى دارد و نگران جدا شدن از اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عذاب-يوم-القيامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: عَذابُ يَومِ القِيامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: عذاب روز قيامت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن قالَ فِي امرِىٍ مُسلِمٍ ما لَيسَ فيهِ لِيُؤذِيَهُ، حَبَسَهُ اللّهُ في رَدغَةِ الخَبالِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَدغَةُ الخَبال: عصارة أهل النار، والردغة: طين ووحل كثير (النهاية: ج2 ص215 «ردغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ القِيامَةِ حَتّى يُقضى بَينَ النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج6 ص73 عن أبي الدرداء، كنز العمّال: ج3 ص564 ح7925.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس در باره انسان مسلمانى چيزى بگويد كه در او نيست تا بدين وسيله آزارش دهد، روز قيامت، خداوند، او را در ميان لجنِ چِركابه دوزخيان نگه مى دارد، تا زمانى كه ميان همه مردم، داورى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن قالَ في مُؤمِنٍ ما لَيسَ فيهِ، أسكَنَهُ اللّهُ رَدغَةَ الخَبالِ حَتّى يَخرُجَ مِمّا قالَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص305 ح3597 عن يحيى بن راشد، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص33 ح2222 عن عبد اللّه بن عمر، كنز العمّال: ج16 ص108 ح44079؛ المؤمن: ص70 ح191 عن الإمام الصادق عليه السلام، تفسير القمّي: ج2 ص19، عوالي اللآلي: ج1 ص165 ح172 وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس چيزى را به مؤمنى نسبت دهد كه از آن مبرّاست، خداوند، او را در لجن چركابه دوزخيان جاى مى دهد، تا آن گاه كه از [عهده] آنچه گفته است، به در آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أيُّما رَجُلٍ أشاعَ عَلى رَجُلٍ مُسلِمٍ بِكَلِمَةٍ وهُوَ مِنها بَريءٌ، سَبَّهُ بِها فِي الدُّنيا؛ كانَ حَقّا عَلَى اللّهِ تَعالى أن يُذيبَهُ يَومَ القِيامَةِ فِي النّارِ حَتّى يَأتِيَ بِإِنفاذِ ما قالَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع الزوائد: ج4 ص363 ح7040 نقلاً عن المعجم الكبير، تفسير القرطبي: ج12 ص206، تفسير الثعلبي: ج7 ص81 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي الدرداء، الدرّ المنثور: ج5 ص286 عن أبي ذرّ نقلاً عن الحاكم النيشابوري وليس فيه «سبّه بها في الدنيا»، كنز العمّال: ج16 ص38 ح43837؛ كشف الريبة: ص42 عن أبي الدرداء وليس فيه ذيله من «حتّى يأتي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر مردى سخنى را در باره مرد مسلمانى اشاعه دهد كه او از آن مبرّاست و غرضش بدنام كردن او در دنيا [و در بين مردم] باشد، بر خداى متعال است كه روز قيامت، او را در آتش، ذوب كند، تا آن گاه كه مَفرّى (دليلى) براى آنچه گفته است، بياورد [و آن را اثبات نمايد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن ذَكَرَ امرَأً بِما لَيسَ فيهِ لِيَعيبَهُ بِما لَيسَ فيهِ، حَبَسَهُ اللّهُ في نارِ جَهَنَّمَ حَتّى يَأتِيَ بِنَفاذِ ما قالَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج8 ص380 ح8936، ربيع الأبرار: ج2 ص155، تاريخ دمشق: ج37 ص253 كلّها عن أبي الدرداء، كنز العمّال: ج3 ص587 ح8032.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس چيزى را به كسى نسبت دهد كه در او نيست و غرضش بدنام كردن او باشد، خداوند، آن كس را در آتش دوزخ نگه مى دارد تا براى آنچه در باره او گفته است، مَفَرّى (دليلى) بياورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن بَهَتَ مُؤمِنا أو مُؤمِنَةً أو قالَ فيهِ ما لَيسَ فيهِ، أقامَهُ اللّهُ عز و جل يَومَ القِيامَةِ عَلى تَلٍّ مِن نارٍ حَتّى يَخرُجَ مِمّا قالَهُ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص33 ح63، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص99 ح37 كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، جامع الأخبار: ص419 ح1164، بحار الأنوار: ج75 ص194 ح5؛ تفسير القرطبي: ج3 ص29، ربيع الأبرار: ج2 ص183 كلاهما عن الإمام علي عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنز العمّال: ج3 ص564 ح7924.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به مرد يا زن مؤمنى بهتان زند يا در باره اش چيزى بگويد كه در او نيست، خداوند عز و جلدر روز قيامت، او را بر تلّى از آتش بر پا نگه مى دارد تا از [عهده] آنچه در باره او گفته است، به در آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أبي يعفور عن الإمام الصادق عليه السلام: مَن بَهَتَ مُؤمِناً أو مُؤمِنَةً بِما لَيسَ فيهِ، بَعَثَهُ اللّهُ في طينَةِ خَبالٍ حَتّى يَخرُجَ مِمّا قالَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وما طينَةُ الخَبالِ؟ قالَ: صَديدٌ يَخرُجُ مِن فُروجِ المومِساتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص357 ح5، معاني الأخبار: ص164، بحار الأنوار: ج75 ص244 ح5؛ المعجم الكبير: ج12 ص297 ح13435، تهذيب الكمال: ج22 ص614 الرقم 4629 كلاهما عن ابن عمر عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله نحوه، كنز العمّال: ج3 ص564 ح7924.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن ابى يعفور ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «هر كس به مرد يا زن مؤمنى بهتانى زند كه از آن مبرّاست، خداوند، او را در طينت خَبال بر مى انگيزد تا از [عهده] آنچه گفته است، بيرون آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: طينت خَبال چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چركابه اى است كه از فرج هاى زنان بدكاره خارج مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخلود-في-النار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الخُلودُ فِي النّارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: جاودانگى در آتش دوزخ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَنِ اغتابَ مُؤمِنا بِما فيهِ، لَم يَجمَعِ اللّهُ بَينَهُما فِي الجَنَّةِ أبَدا، ومَنِ اغتابَ مُؤمِنا بِما لَيسَ فيهِ، فَقَدِ انقَطَعَتِ العِصمَةُ بَينَهُما، وكانَ المُغتابُ فِي النّارِ خالِدا فيها وبِئسَ المَصيرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص164 ح163، قصص الأنبياء للراوندي: ص203 ح264 كلاهما عن علقمة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص302 ح941، جامع الأخبار: ص412 ح1143، روضة الواعظين: ص515، بحار الأنوار: ج70 ص2 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس پشت سر مؤمنى، از او چيزى بگويد كه در او هست، خداوند هرگز آن دو را در بهشت جمع نمى كند، و هر كس پشت سر مؤمنى از او چيزى بگويد كه در او نيست، پيوند ميان آن دو بريده شده است، و غيبت كننده، در آتش، جاويدان مى گردد، و آن بدسرانجامى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-مواجهة-البهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: مواجهة البهتان&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: مقابله با بهتان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المكافحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: المُكافَحَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: مبارزه با آن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُم مَّا يَكُونُ لَنَا أَن نَّتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چرا وقتى آن را شنيديد، نگفتيد: «براى ما سزاوار نيست كه در اين باره سخن بگوييم. منزّهى تو [اى خداوند]! اين، بهتانى بزرگ است؟»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير للطبراني عن ابن عمر: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ لِاُسامَةَ في شَأنِ عائِشَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة معارف الكتاب والسنّة: ج10 ص213 الهامش 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا رُمِيَت بِالإِفكَ: ما تَقولُ أنتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: سُبحانَ اللّهِ! ما يَحِلُّ لَنا أن نَتَكَلَّمَ بِهذا، سُبحانَكَ هذا بُهتانٌ عَظيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير للطبراني: ج23 ص143 ح202.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير، طبرانى ـ به نقل از ابن عمر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در قضيّه تهمت زدن به عايشه،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص94 پانوشت 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به اسامه فرمود: «تو چه مى گويى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسامه گفت: سبحان اللّه! براى ما روا نيست كه در اين باره سخن بگوييم. منزّهى تو [اى خداوند]! اين، بهتانى بزرگ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير للطبراني عن ابن عبّاس:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُريدُ: أفَلا سَمِعتُموهُ «قُلْتُم مَّا يَكُونُ لَنَا أَن نَّتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ» يُريدُ بِالبُهتانِ الاِفتِراءَ العَظيمَ، مِثلُ قَولِهِ في مَريَمَ: «وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 156.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير للطبراني: ج23 ص144 ح203.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير، طبرانى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چرا وقتى آن را شنيديد&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مراد، اين است كه: آيا آن را نشنيديد؟ «نگفتيد: «براى ما سزاوار نيست كه در اين باره سخن بگوييم. منزّهى تو [اى خداوند]! اين، بهتانى بزرگ است»؟»، مراد از بهتان، افتراى بزرگ است، مانند سخنش در باره مريم كه: «و آن بهتان بزرگى كه بر مريم زدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير للطبراني عن سعيد بن جبير: «وَ لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ» يَعنِي القَذفَ، ألا «قُلْتُم مَّا يَكُونُ لَنَا» يَعني ما يَنبَغي لَنا «أَن نَّتَكَلَّمَ بِهَذَا» يَعني بِالقَذفِ، ولَم تَرَ أعيُنُنا «سُبْحَانَكَ» يَعني ألا قُلتُم: سُبحانَكَ «هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير للطبراني: ج23 ص144 ح204، مجمع الزوائد: ج7 ص183 ح11205، تفسير ابن أبي حاتم: ج8 ص2549 ح14236 و14239، الدرّ المنثور: ج6 ص153.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير، طبرانى ـ به نقل از سعيد بن جبير ـ:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چرا وقتى آن را شنيديد&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى آن تهمت را، «نگفتيد: براى ما نيست» يعنى براى ما سزاوار نيست «كه در اين باره سخن بگوييم» يعنى در باره آن تهمت، در حالى كه با چشم خود نديده ايم. «منزّهى تو!»، يعنى: چرا نگفتيد: «منزّهى تو! «اين، بهتانى بزرگ است»»؟.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-ترتيب-الأثر-على-الأقاويل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: عَدَمُ تَرتيبِ الأَثَرِ عَلَى الأَقاويِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: ترتيب اثر ندادن به گفته ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: سُئِلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: كَم بَينَ الحَقِّ وَالباطِلِ؟ فَقالَ: أربَعُ أصابِعَ، ووَضَعَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام يَدَهُ عَلى اُذُنِهِ وعَينَيهِ، فَقالَ: ما رَأَتهُ عَيناكَ فَهُوَ الحَقُّ، وما سَمِعَتهُ اُذُناكَ فَأَكثَرُهُ باطِلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص236 ح78 عن ميّسر بن عبد العزيز، بحار الأنوار: ج75 ص196 ح9 و 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: از امير مؤمنان عليه السلام سؤال شد: فاصله ميان حق و باطل، چه قدر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چهار انگشت» و امير مؤمنان عليه السلام دستش را بر گوش و چشمان خود نهاد و فرمود: «آنچه چشمانت مى بيند، آن، حق است و آنچه گوش هايت مى شنوند، بيشترِ آن، نادرست است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة عن الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي النَّهيِ عَن سَماعِ الغيبَةِ وفِي الفَرقِ بَينَ الحَقِّ وَالباطِلِ ـ: أيُّهَا النّاسُ! مَن عَرَفَ مِن أخيهِ وَثيقَةَ دينٍ وسَدادَ طَريقٍ، فَلا يَسمَعَنَّ فيهِ أقاويلَ الرِّجالِ. أما إنَّهُ قَد يَرمِي الرّامي وتُخطِئُ السِّهامُ، ويُحيلُ الكَلامُ، وباطِلُ ذلِكَ يَبورُ، وَاللّهُ سَميعٌ وشَهيدٌ. أما إنَّهُ لَيسَ بَينَ الحَقِّ وَالباطِلِ إلّا أربَعُ أصابِعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسُئِلَ عليه السلام عَن مَعنى قَولِهِ هذا، فَجَمَعَ أصابِعَهُ ووَضَعَها بَينَ اُذُنِهِ وعَينِهِ، ثُمَّ قالَ: الباطِلُ أن تَقولَ: «سَمِعتُ»، وَالحَقُّ أن تَقولَ: «رَأَيتُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 141، بحارالأنوار: ج75 ص197 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة ـ در نهى از گوش كردن به غيبت و فرق ميان حق و باطل ـ: [امام على عليه السلام فرمود:] «اى مردم! هر كس برادر خود را به استوارى در دين و درستىِ راه، شناخت، ديگر هرگز نبايد به گفته هاى مردم در باره او گوش سپارد. آگاه باشيد كه گاه تيرانداز تير مى افكند و تيرها به خطا مى رود، و بسا سخنى كه باطل است و بطلان آن، از بين مى رود، و خدا شنوا و گواه است. آگاه باشيد كه ميان حق و باطل، تنها چهار انگشت فاصله است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام عليه السلام در باره معناى اين سخنش سؤال شد. ايشان، انگشتان خود را به هم چسباند و آنها را ميان گوش و چشم خويش نهاد و سپس فرمود: «باطل، اين است كه بگويى: شنيدم، و حق، آن است كه بگويى: ديدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر-على-بهت-السفيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: الصَّبرُ عَلى بُهتِ السَّفيهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: شكيبايى در برابر بهتان هاى نادانان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن أحمد بن الحسين كاتب أبي الفيّاض عن أبيه: حَضَرنا مَجلِسَ عَلِيِّ بنِ موسى عليه السلام فَشَكا رَجُلٌ أخاهُ، فَأَنشَأَ يَقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِعذِر أخاكَ عَلى ذُنوبِهِ وَاستُر وغَطِّ عَلى عُيوبِهِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاصبِر عَلى بُهتِ السَّفيهِ ولِلزَّمانِ عَلى خُطوبِهِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ودَعِ الجَوابَ تَفَضُّلاً وكِلِ الظَّلومَ إلى حَسيبِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص176 ح4، بشارة المصطفى: ص78 عن إبراهيم بن هاشم، إعلام الورى: ج2 ص69، كشف الغمّة: ج3 ص59 عن أبي الحسن كاتب الفرايض عن أبيه، بحار الأنوار: ج49 ص110 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از احمد بن حسين (كاتبِ ابو فياض)، از پدرش ـ: در محضر امام رضا عليه السلام بوديم كه مردى از برادر خود، گله و شكايت كرد. امام عليه السلام اين ابيات را خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادرت را در اشتباهاتش معذور بدار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرده پوشى كن و عيب هايش را بپوشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برابر بهتان زدن هاى نابخردْ مردمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بر ناملايمات روزگار، شكيبا باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بزرگوارانه از جواب دادن به او در گذر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كار ستمكار را به حسابرسش وا گذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى بن عمران عليه السلام ـ في مُناجاتِهِ ـ: أسأَلُكَ يارَبِّ أن لا يُقالَ فِيَّ ما لَيسَ فِيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا موسى، ما فَعَلتُ هذا لِنَفسي، فَكَيفَ لَكَ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ج1 ص134.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: موسى بن عمران عليه السلام در مناجاتش گفت: پروردگارا! از تو مى خواهم كه آنچه در من نيست، به من نسبت داده نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «اى موسى! من اين كار را براى خودم نكرده ام. پس چگونه براى تو انجام دهم؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثواب-الصبر-على-البهتان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: ثَوابُ الصَّبرِ عَلَى البُهتانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: ثواب شكيبايى در برابر بهتان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يُجاءُ بِالعَبدِ يَومَ القِيامَةِ، فَتوضَعُ حَسَناتُهُ في كِفَّةٍ وسَيِّئاتُهُ في كِفَّةٍ، فَتَرجَحُ السَّيِّئاتُ، فَتَجيءُ بِطاقَةٌ فَتَقَعُ في كِفَّةِ الحَسَناتِ فَتَرجَحُ بِها، فَيَقولُ: يا رَبِّ! ما هذِهِ البِطاقَةُ؟ فَما مِن عَمَلٍ عَمِلتُهُ في لَيلي ونَهاري إلّا وقَدِ استُقبِلتُ بِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هذا ما قيلَ فيكَ وأَنتَ مِنهُ بَريءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج1 ص120 عن ابن عمر، كنز العمّال: ج14 ص383 ح39024؛ بحار الأنوار (الإجازات للمجلسي): ج109 ص112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روز رستاخيز، بنده را مى آورند و كارهاى خوب او را در يك كفّه[ى ترازوى اعمال] مى نهند و بدى هايش را در كفّه ديگر. پس كفّه بدى هايش سنگينى مى كند. برگه اى مى آيد و در كفّه كارهاى خوب او مى افتد و در نتيجه، اين كفّه سنگين تر مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى گويد بار پروردگارا! اين برگه چيست؟ من در هيچ شب و روز خود، عملى انجام نداده بودم، مگر اين كه با آن رو به رو شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى فرمايد: «اين، چيزى است كه در باره ات گفته شد و تو از آنها مبرّا بودى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: لا يَسوءَنَّكَ ما يَقولُ النّاسُ فيكَ؛ فَإِنَّهُ إن كانَ كَما يَقولونَ كانَ ذَنبا عُجِّلَت عُقوبَتُهُ، وإن كانَ عَلى خِلافِ ما قالوا كانَت حَسَنَةً لَم تَعمَلها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص320 ح10378، عيون الحكم والمواعظ: ص526 ح9585.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از آنچه مردم در باره ات مى گويند، ناراحت مشو؛ زيرا اگر چنان باشد كه آنها مى گويند، گناهى از تو سر زده است كه در كيفرش تعجيل شده [و با آن سخنانِ مردم، در همين دنيا مجازات شده اى]، و اگر چنان نباشد كه آنها گفته اند، [غيبت آنها براى تو] حسنه اى خواهد بود كه انجامش نداده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بذل-المال-لوقاية-العرض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: بَذلُ المالِ لِوِقايَةِ العِرضِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: بخشيدن مال براى آبرودارى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: رَوى أبو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ حَبيبٍ أنَّ الحَسَنَ عليه السلام أعطى شاعِرا، فَقالَ لَهُ رَجُلٌ مِن جُلَسائِهِ: سُبحانَ اللّهِ! أتُعطي شاعِرا يَعصِي الرَّحمنَ، ويَقولُ البُهتانَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا عَبدَ اللّهِ، إنَّ خَيرَ ما بَذَلتَ مِن مالِكَ ما وَقَيتَ بِهِ عِرضَكَ، وإنَّ مِنِ ابتِغاءِ الخَيرِ اتِّقاءَ الشَّرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج16 ص10؛ بحار الأنوار: ج43 ص358 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ابو جعفر محمّد بن حبيب، روايت كرده است كه حسن عليه السلام به شاعرى صله اى داد. مردى از اهل مجلس گفت: سبحان اللّه! به شاعرى كه خداى مهربان را نافرمانى مى كند و بهتان مى زند [و دروغ مى بافد]، داد و دهِش مى كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى بنده خدا! بهترين بخششى كه از دارايى ات مى كنى، آن بخششى است كه با آن، آبرويت را نگه دارى، و يكى از راه هاى به دست آوردن خير، نگه داشتن خود از شر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D9%84_%D9%88_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%A1&diff=346 2025-03-13T14:06:31Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البلاء-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶. البَلاءُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; = &#039;&#039;&#039;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايش الهى&lt;/span&gt;&#039;&#039;&#039; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بلا-و-ابتلا-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلا و ابتلا، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه هاى «بلاء» و «ابتلاء»، مصدر از ر...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البلاء-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;۴۶. البَلاءُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايش الهى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلا-و-ابتلا-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلا و ابتلا، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه هاى «بلاء» و «ابتلاء»، مصدر از ريشه «بلو» يا «بلى» و به معناى امتحان و آزمايش اند. ابن منظور در اين باره نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَلَوتُ الرَّجُلَ بَلوا وَ بَلاءً وَ ابتَلَيتُهُ: اِختَبَرتُهُ، وَ بَلاهُ يَبلوهُ بَلوا: إذا جَرَّبَهُ وَ اختَبَرَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج14 ص83 مادّه «بلو».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[جمله] «بَلَوتُ الرَّجُلَ بَلوا وَ بَلاءً وَ ابتَلَيتُهُ، يعنى او را آزمودم. گفته مى شود: «بَلاهُ يَبلوهُ بَلوا»، هر گاه شخص را آزموده و امتحان كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا ابن فارس بر اين باور است كه ريشه «بلاء»، داراى دو معناست: يكى كهنه شدن چيزى و ديگرى نوعى آزمايش. متن گفته او اين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءُ وَ اللّامُ وَ الواوُ وَ الياءُ، أصلانِ: أحَدُهُما إخلاقُ الشَّى ءِ، وَ الثّانى: نَوعٌ مِنَ الاِختِبارِ، وَ يُحمَلُ عَلَيهِ الإِخبارُ أيضا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص292 مادّه «بلوى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلوى، دو اصل است: يكى فرسوده كردن چيز، و ديگرى، گونه اى از آزمودن است. براى خبر دادن هم به كار مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب در المفردات، بدين سان، دو معناى ياد شده را به هم پيوند داده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَلِىَ الثَّوبُ بِلىً وَ بَلاءً: أى خَلَقَ... وَ بَلَوتُهُ: اِختَبَرتُهُ، كَأَنّى أخلَقتُهُ مِن كَثرَةِ اختِبارى لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص145.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[جمله] «بَلِىَ الثَّوبَ بِلىً وَ بَلاءً»، يعنى: لباس، مندرس شد. «بَلَوتُهُ»، يعنى: آن را چنان آزمودم كه گويى از زيادى آزمودن، آن را پاره و فرسوده كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه واژه هاى «اختبار»، «امتحان»، «بلا» و «فتنه»، همگى به معناى آزمايش اند؛ ليكن به نظر مى رسد كه در نوع و مراتب آزمايش، با هم تفاوت هايى دارند، گرچه ممكن است گاهى از باب توسّع يا تسامح، به جاى هم نيز به كار روند. شايد با عنايت به ريشه لغوى بتوان گفت به آزمايشى «امتحان» گفته مى شود كه دقيق تر از آزمونى است كه «اختبار» (سنجش) ناميده مى شود؛ زيرا اختبار، هم به وسيله سختى است و هم به وسيله غير آن؛ ولى امتحان معمولاً با محنت و سختى است. همچنين «بلا» دقيق تر و سخت تر از امتحان، و «فتنه» سخت ترين و دقيق ترين نوع آزمايش است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در معجم الفروق اللغوية (ص 396) آمده: «الفرق بين الفتنة والاختبار: أنّ الفتنة أشدّ الاختبار و أبلغه، و أصله عرض الذهب على النار لتبيّن صلاحه من فساده».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلا-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلا، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بلاء» و مشتقّات آن در قرآن، 38 بار به كار رفته كه در اكثر قريب به اتّفاق آنها، مقصود، آزمون الهى از انسان است. كلمه «فتنه» و مشتقّات آن نيز شصت بار در قرآن به كار رفته كه بخشى از آنها به همين معنايند آمده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقد الرجال، ج5، ص40 ـ 42، الرقم 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين مادّه «امتحان»، دو بار در اين كتاب آسمانى در معناى آزمون الهى به كار رفته است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنكبوت: آيه 3،انعام: آيه 53، اعراف: آيه 155، طه: آيه 40 و 85 و 90، ص: آيه 24 و 34، دخان: آيه 17 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-آزمايش-خداوند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى آزمايش خداوند&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه موضوع «آزمايش» الهى مطرح مى شود، اين پرسش، پيش مى آيد كه: كسى به امتحان و آزمايش نياز دارد كه از نتيجه امتحان و سرانجام كار، آگاه نيست. بنا بر اين، خداوند متعال كه همه چيز را مى داند و آشكار و پنهان براى او يك سان است، چه نيازى به امتحان بندگان خود دارد؟ و يا در يك جمله، حكمت آزمايش الهى چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ اين سؤال، اين است كه بى ترديد، مفهوم آزمايش در مورد خداوند متعال و انسان، متفاوت است و امتحان الهى معنا و هدف ديگرى دارد؛ چرا كه انسان به دليل نارسايى دانش خود، براى كشف حقيقت، به آزمايش نياز دارد و اين معنا براى داناى مطلق، نامعقول است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانى در تبيين معناى آزمايش الهى مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ إذا قيلَ: اِبتَلى فُلانٌ كَذا وَ أَبلاهُ فَذلِكَ يَتَضَمَّنُ أمرَينِ: أحَدُهُما تَعَرُّفُ حالِهِ وَ الوُقوفُ عَلى ما يُجهَلُ مِن أمرِهِ. وَ الثّانى: ظُهورُ جَودَتِهِ وَ رَداءَتِهِ، وَ رُبَّما قُصِدَ بِهِ الأَمرانِ، وَ رُبَّما يُقصَدُ بِهِ أحَدُهُما، فَإِذا قيلَ فِى اللّهِ تَعالى: بَلا كَذا وَ أَبلاهُ فَلَيسَ المُرادُ مِنهُ إلّا ظُهورَ جَودَتِهِ وَ رَداءَتِهِ، دونَ التَّعَرُّفِ لِحالِهِ وَ الوقوفِ عَلى ما يُجهَلُ مِن أمرِهِ إذ كانَ اللّهُ عَلّامَ الغُيوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص146.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه گفته شود: «اِبتَلى فُلانٌ كَذا وَ أَبلاهُ»، شامل دو چيز مى شود: يكى شناختن حال آن و اطّلاع از امور ناشناخته آن. دوم، و آشكار شدن خوبى و بدىِ آن. اى بسا كه هر دوى اينها و اى بسا كه يكى از آن دو، منظور نشود هر گاه در باره خدا گفته شود: «بَلا كَذا وَ أَبلاهُ»، منظور، تنها آشكار شدن خوبى و بدىِ چيز است و نه شناخت حال آن و آگاه شدن بر امور ناشناخته اش؛ چرا كه خداوند، دانا به نهان هاست. توضيح مطلب، اين كه: امتحان و آزمايش، گاه به منظور معلوم شدن چيزى است كه حقيقت آن براى آزمايشگر روشن نيست و گاه براى آشكار ساختن چيزى است كه حقيقتش براى آزمايشگر روشن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوع دوم آزمايش، از دو راه، امكان پذير است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه نخست، اين كه: آزمايش كننده، پرده از واقعيتى بر مى دارد تا آن واقعيت، همان گونه كه هست، آشكار شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه دوم، اين كه: آزمايشگر، زمينه رشد و پرورشِ چيزى را فراهم مى نمايد تا در اثر شكوفايى، قابليت هاى نهفته آن آشكار گردد، مانند: فراهم ساختن شرايط رشد و تكامل يك دانه و يا هسته، كه استعدادها و خصوصيات نهان آن را آشكار مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجّه، اين كه: آزمايش در صورت اخير، به معناى پرده بردارى از راز پنهان نيست؛ بلكه به معناى پرورش دادن استعدادهاى نهفته است. آزمايش خداوند متعال از بندگان، درست به همين معناست. بر اين اساس، دليل آزمايش الهى، دانستنِ راز پنهان و يا نمايان ساختن آن براى ديگران نيست؛ بلكه حكمت آن، پرورش استعدادهاى نهفته انسان با اراده و انتخاب اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح، اين كه: تكامل انسان، اختيارى است. از اين رو، در آغاز آفرينش، دو نوع استعداد متضاد در متن وجود او نهفته است كه يكى «خرد» و ديگرى «هوس» ناميده مى شود. اين تركيب شگفت، هم زمينه رشد انسان را به گونه اى فراهم كرده كه مى تواند برتر از فرشته شود و هم زمينه انحطاط او را به گونه اى مهيّا نموده تا پست تر از حيوانات گردد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج9 ص29 (انسان / فصل يكم: تعريف انسان / تركيب خرد و خواهش).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آزمايش الهى، چيزى جز فراهم كردن ابزار و امكانات تكامل اختيارى و يا انحطاط ارادى نيست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كُلاًّ نُّمِدُّ هَؤُلَاءِ وَ هَؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَ مَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا» (اسرا: آيه 20).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى از امام على عليه السلام در تبيين اين سخن خداوند متعال: «بدانيد اموال و اولاد شما وسيله آزمايش اند»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انفال: آيه 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ يَختَبِرُهُم بِالأموالِ وَ الأولادِ لِيَتَبَيَّنَ السّاخِطَ لِرِزقِهِ وَ الرّاضِىَ بِقِسمِهِ، وَ إن كانَ سُبحانَهُ أعلَمَ بِهِم مِن أنفُسِهِم، وَ لكِن لِتَظهَرَ الأفعالُ الَّتى بِها يُستَحَقُّ الثَّوابُ وَ العِقابُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج16 ص18 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معنايش اين است كه خداوند، آنان را به وسيله دارايى ها و فرزندان مى آزمايد تا معلوم شود كه چه كسى از روزىِ او ناخرسند و چه كسى به قسمت او، خرسند است، اگر چه خداوند سبحان، از خود آنان هم به آنان داناتر است؛ امّا آزمايش براى اين است تا اعمالى كه با آنها پاداش و كيفر سزاوار مى گردند، معلوم شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين در حديثى ديگر از ايشان نقل شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ اللّهَ تَعالى قَد كَشَفَ الخَلقَ كَشفَةً، لا أنَّهُ جَهِلَ ما أخفَوهُ مِن مَصونِ أسرارِهِم وَ مَكنونِ ضَمائِرِهِم، وَ لكِن لِيَبلُوَهُم أيُّهُم أحسَنُ عَمَلاً، فَيَكونَ الثَّوابُ جَزاءً وَ العِقابُ بَواءً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «و العقاب بواءً»: أى مكافأةً (شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ج9 ص85).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج16 ص22 ح83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان! خداوند متعال، درون مردمان را [از طريق امتحان،] آشكار ساخت، نه اين كه از رازهاى نهفته و درون هاى پوشيده شان آگاه نبود؛ بلكه تا آنان را بيازمايد كه كدامشان نيك كردارتر است، تا ثواب، سزا [ى كار نيك آنان] باشد و عقاب، كيفر [كار بدشان].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، مى توان گفت كه آزمايش الهى در فرهنگ قرآن و حديث، عبارت است از: بسترسازى براى تكامل و يا انحطاط اختيارى انسان.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه اين معنا، حكمت اصلى آزمون الهى است و حكمت هاى ديگرى نيز مى توانند بر آن مترتّب شوند كه حكمت هاى فرعى اند، مانند: تبيين جايگاه انسان كامل يا ابليس براى فرشتگان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمت-آزمايش-خداوند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكمت آزمايش خداوند&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل در معناى «آزمايش» الهى، حكمت آن نيز مشخّص مى گردد. حكمت آزمايش و هدف اصلى آن، رشد و شكوفايى استعدادهاى انسان است. البتّه ممكن است انسان از اراده خود، سوء استفاده كند و در اين آزمايش، مردود شود و به جاى راه تكامل، راه انحطاط خود را طى نمايد. بنابراين، آنچه در قرآن و احاديث اسلامى در باره حكمت آزمايش الهى آمده (مانند: نمايان شدن باور قلبى به اسلام و ميزان خلوص و نيرومندى آن، آشكار شدن تقوا و ميزان خلوص و نيرومندى آن، آشكار شدن تقوا و ميزان فرمانبرى از خداوند متعال، آشكار شدن كسانى كه از كمالات بيشترى برخوردارند و...)&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي، ص38، الرقم 78 ؛ نقد الرجال، ج5، ص42، الرقم 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، همگى ناظر به هدف اصلى آزمايش الهى يعنى تكامل اختيارى انسان اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آزمايش-سنت-فراگير-و-مستمر-خداوند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايش، سنّت فراگير و مستمرّ خداوند&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با در نظر گرفتن معنا و حكمت «آزمون» الهى، مشخّص مى گردد همه موجوداتى كه از اراده و اختيار برخوردارند و تكامل آنها، اختيارى است، براى رسيدن به هدف آفرينش خود، راهى جز آزمايش ندارند. از اين رو، امتحان، از جمله سنّت هاى قطعى و فراگير و مستمرّ الهى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص445 (فصل يكم: آزمايش، قانون الهى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم در باره فراگير و جارى اين سنّت در مورد همه انسان ها مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُواْ أَن يَقُولُواْ ءَامَنَّا وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ * وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُواْ وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنكبوت: آيه 2 ـ 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا مردم پنداشتند كه تا گفتند: «ايمان آورديم»، رها مى شوند و آزمايش نمى گردند؟ و به يقين، كسانى را كه پيش از اينان بودند، آزموديم، تا خدا آنان را كه راست گفته اند، معلوم دارد و دروغگويان را نيز معلوم دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه امتحان همگان، در يك سطح و همسان نيست؛ بلكه آزمون هر كس، در خور امكانات و استعدادهاى اوست و از اين رو، امتحان انبياى الهى و انسان هاى برجسته، از ديگران دشوارتر است، چنان كه در حديثى، از امام صادق عليه السلام آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أشَدَّ النّاسِ بَلاءً الأَنبِياءُ، ثُمَّ الَّذينَ يَلونَهُم، ثُمَّ الَّذينَ يَلونَهُم، ثُمَّ الَّذينَ يَلونَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى، نسائى: ج4 ص380 ح7613، مسند ابن حنبل: ج10 ص306 ح27147، مسند إسحاق بن راهويه: ج5 ص260 ح2413، المعجم الكبير: ج24 ص245 ح628، كنز العمّال: ج3 ص327 ح6782 ؛ التمحيص: ص35 ح30، الكافى: ج2 ص252 ح1 و ص253 ح4، بحار الأنوار: ج67 ص241 ح71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پر رنج و بلاترين مردمان، پيامبران اند، سپس پيروان آنها، سپس پيروان پيروان آنها، بعد پيروانِ پيروانِ پيروانِ آنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آزمايش-شدن-به-وسيله-خير-و-شر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايش شدن به وسيله «خير» و «شر»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از نكاتى كه در شناخت سنّت آزمون، بسيار قابل توجّه و تأمّل است، اين است كه اين سنّت، بر اساس حكمت بالغه خداوند، از دو طريق، اجرا مى گردد كه در نگاه ابتدايى، يكى خير و زيبا، و ديگرى شر و نازيباست. به اين آيات توجّه فرماييد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انبيا: آيه 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ما شما را از راه آزمايش به بد و نيك مى آزماييم و به سوى ما باز گردانيده مى شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ بَلَوْنَاهُم بِالْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرجال لابن داود، ص283، الرقم 545.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آنها را به خوبى ها و بدى ها آزموديم، شايد كه باز گردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده كه: امير مؤمنان عليه السلام بيمار شد. جمعى به عيادت ايشان رفتند و هنگامى كه احوال ايشان را پرسيدند، ايشان بر خلاف متعارف فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصبحت بشرّ! با بدى، [شب را] صبح كردم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم كه توقّع اين گونه پاسخ را از ايشان نداشتند، با تعجّب گفتند: «سبحان اللّه! اين سخن، شايسته شخصى مانند شما نيست!»، كه امام عليه السلام براى توضيح پاسخِ خود، آيه: «وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً؛ و ما شما را از راه آزمايش به بد و نيك مى آزماييم» را تلاوت نمود و فرمود كه مقصود از «خير»، سلامت بدن و ثروتمندى و مقصود از «شر»، بيمارى و بينوايى است كه خداوند متعال، انسان ها را با آنها آزمايش مى نمايد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرجال لابن داود، ص199، الرقم 1671 ؛ نقد الرجال، ج5، ص43، الرقم 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بديهى است كه آنچه در كلام امام عليه السلام آمده، به عنوانِ نمونه مواردى است كه انسان به آنها امتحان مى شود، و گر نه دنيا براى انسان بستر آزمون است و آنچه در زندگى از خوشى ها و ناخوشى ها و به تعبير برخى از احاديث، «هر قبض و بسطى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آيه 168.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه براى او پيش مى آيد، وسيله آزمايش انسان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فرق-بلا-و-نقمت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرق «بلا» و «نقمت»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا برآنچه گفتيم، «بلا» معنايى متفاوت با «نقمت» دارد. بلا، گاه در ضرر به كار مى رود و گاه در نفع، مانند: «وَلِيُبْلِىَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انفال: آيه 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تا مؤمنان را بدين وسيله به آزمايشى نيكو بيازمايد»، در جايى كه خداوند، مؤمنان را به وسيله «شكست دشمن»، آزمايشى نيكو مى نمايد؛ ولى نقمت، هميشه در ضرر و كيفر كارهاى ناپسند به كار مى رود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فى معجم الفروق اللغوية: الفرق بين البلاء والنقمة: أنّ البلاء يكون ضررا ويكون نفعا، وإذا أردت النفع قلت: أبليته، وفي القرآن: «وَلِيُبْلِىَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا» ومن الضر بلوته، وأصله أن تختبره بالمكروه وتستخرج ما عنده من الصبر به ويكون ذلك ابتداءً والنقمة لا تكون إلّا جزاءً وعقوبةً وأصلها شدَّة الإنكار تقول: نقمت عليه الإمر إذا أنكرته عليه وقد تُسَمَّى النقمة بلاءً والبلاء لا يسمى نقمةً إذا كان ابتداءً والبلاء أيضا اسم للنعمة وفي كلام الأحنف: البلاء ثمَّ الثناء أي النعمة ثمَّ الشكر (معجم الفروق اللغويه: ص105).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، «بلا» زيبا و نازيبا دارد؛ ولى «نقمت» هميشه نازيباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيبايى-و-نازيبايى-بلا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيبايى و نازيبايى «بلا»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجّه، اين كه: زيبايى و زشتى «بلا» و يا خير و شرّ آزمايش، ظاهرى و موقّتى است و در صورتى واقعى و دائمى مى گردد كه انسان در آزمون الهى، موفّقيت كسب كند و يا شكست بخورد. به عبارت ديگر، سلامت و ثروت و ساير نعمت هاى الهى، در صورتى حقيقتا براى انسان خير و خوبى اند كه وى از آنها براى خوش بختى و سعادت و آسايش هميشگى خود، بهره مند شود و بيمارى و بينوايى و ساير سختى ها و مصائب زندگى، هنگامى براى انسان شرّ واقعى و دائمى اند كه موجب انحراف اعتقادى و آلودگى هاى اخلاقى و عملى گردند. حال اگر سلامت و ثروت، موجب انحراف و آلودگى شوند، شرّ واقعى و دائمى و اگر بينوايى و بيمارى، موجب پيشگيرى از انحراف و آلودگى و يا بازگشت از آن گردند، خير حقيقى اند. از اين رو، در حديثى از امام عسكرى عليه السلام آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن بَلِيَّةٍ إلّا وَ للّهِِ فيها نِعمَةٌ تُحيطُ بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص489، بحار الأنوار: ج78 ص374 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ گرفتارى و بلايى نيست، مگر آن كه نعمتى از خداوند، آن را در ميان گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حديثى ديگر از امام صادق عليه السلام آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَت أنعَمَ عَلى قَومٍ بِالمَواهِبِ فَلَم يَشكُروا، فَصارَت عَلَيهِم وَبالاً، وَ ابتَلى قَوما بِالمَصائِبِ فَصَبَروا، فَصارَت عَلَيهِم نِعمَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في الأصل، وفي المصدر: الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عزّ و جلّ به مردمى نعمت هايى داد؛ امّا آنان شكر آنها را به جاى نياوردند. در نتيجه، آن نعمت ها وبال آنان شد، و مردمى را به مصيبت ها گرفتار كرد؛ ليكن آنان صبر كردند و در نتيجه، آن مصائب به نعمت تبديل شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، نه تنها آزمايش به وسيله مشكلات و مصائب زندگى، سخت و كسب موفّقيت در آنها دشوار است، بلكه موفّقيت در آزمايش به وسيله نعمت و رفاه نيز سخت است؛ بلكه گاه، موفّقيت در آزمايش به وسيله نعمت، به مراتب دشوارتر از موفّقيت در آزمايش به وسيله مصيبت است. چه بسا انسان هايى كه در آزمونِ سختى ها، مقاومت كردند و سربلند و پيروز شدند؛ امّا در آزمون نعمت و قدرت و رياست، شكست خوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نيز پيش بينى مى نمود كه مسلمانان صدر اسلام كه در آزمون سختى ها مقاومت كردند و پيروز شدند، در آزمون نعمت و قدرت، شكست بخورند. از اين رو، در حديثى، خطاب به آنان فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَ اللّهِ لَا الفَقرَ أخشى عَلَيكُم، وَ لكِن أخشى عَلَيكُم أن تُبسَطَ عَلَيكُمُ الدُّنيا، كَما بُسِطَت عَلى مَن كانَ قَبلَكُم، فَتَنافَسوها كَما تَنافَسوها، وَ تُهلِكُكُم كَما أهلَكَتهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في الأصل، وفي المصدر: الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، من از فقر بر شما نمى ترسم؛ بلكه از اين بر شما مى ترسم كه دنيا بر شما گسترده شود، چنان كه براى پيشينيان شما گسترده شد، و بر سرِ دنيا به رقابت برخيزيد، همچنان كه آنان به رقابت برخاستند، و دنيا شما را به هلاكت افكند، همچنان كه آنان را به هلاكت افكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش بينى پيامبر صلى الله عليه و آله پس از ايشان تحقّق يافت. دومين زمامدار جامعه اسلامى پس از ايشان، صريحا اعتراف مى كند كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُلينا بِالضَّرّاءِ فَصَبرنا، وَ بُلينا بِالسَّرّاءِ فَلَم نَصبِر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص377 ح222، الأمالى، صدوق: ص302 ح4، تحف العقول: ص359، بحار الأنوار: ج71 ص41 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آزمايش با سختى ها، مقاومت كرديم؛ ولى در آزمايش با خوشى ها، پايدار نبوديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حوادث صدر اسلام پس از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، شاهد صحّت اين سخن است. بديهى است كه اين موضوع، به مسلمانان صدر اسلام اختصاص ندارد؛ بلكه در همه دوران هاى تاريخ و از جمله تاريخ انقلاب اسلامى ايران نيز مى توان نمونه هايى براى آن ارائه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اكنون، متن آيات و احاديثى كه در آنها «بلا» يا واژه هاى معادل آن، در معناى «آزمون» به كار رفته اند، در پنج فصل ارائه مى گردد. گفتنى است مواردى كه اين واژه ها در معناى مصيبت و شُرور استعمال شده اند، در عناوين خاصّ خود، به تفصيل خواهند آمد، إن شاء اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-الابتلاء-سنة-من-سنن-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: الابتلاء سنّة من سنن اللّه&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: آزمايش، قانون الهى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-إبليس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: اِبتِلاءُ إبليسَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: آزمايش ابليس&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذْ قُلْنَا لِلْمَلَئِكَةِ اسْجُدُواْ لِادَمَ فَسَجَدُواْ إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آن گاه كه به فرشتگان گفتيم: بر آدم سجده كنيد، آنها سجده كردند، مگر ابليس كه سر باز زد و بزرگى نمود و از كافران شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الأعراف: 11، الحجر: 30 و 31، الإسراء: 61، الكهف: 50، طه: 116، ص: 74.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ ـ: اِستَأدَى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي طلب منهم أداءها (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج1 ص97).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُ سُبحانَهُ المَلائِكَةَ وَديعَتَهُ لَدَيهِم، وعَهدَ وَصِيَّتِهِ إلَيهِم، فِي الإِذعانِ بِالسُّجودِ لَهُ، وَالخُنوعِ لِتَكرِمَتِهِ، فَقالَ سُبحانَهُ: «اسْجُدُواْ لِادَمَ فَسَجَدُواْ إِلَّا إِبْلِيسَ» اِعتَرَتهُ الحَمِيَّةُ، وغَلَبَت عَلَيهِ الشِّقوَةُ، وتَعَزَّزَ بِخِلقَةِ النّارِ، وَاستَوهَنَ خَلقَ الصَّلصالِ، فَأَعطاهُ اللّهُ النَّظِرَةَ؛ استِحقاقا لِلسُّخطَةِ، وَاستِتماما لِلبَلِيَّةِ، وإنجازا لِلعِدَةِ، فَقالَ: «إِنَّكَ مِنَ الْمُنظَرِينَ * إِلَى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجر: 37 و 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ أسكَنَ سُبحانَهُ آدَمَ دارا أرغَدَ فيها عَيشَهُ، وآمَنَ فيها مَحَلَّتَهُ، وحَذَّرَهُ إبليسَ وعَداوَتَهُ، فَاغتَرَّهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغِرَّة: الغفلة. واغترّه: أتاه على غرّةٍ منه (الصحاح: ج2 ص768 «غرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدُوُّهُ؛ نَفاسَةً عَلَيهِ بِدارِ المُقامِ ومُرافَقَةِ الأَبرارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 1، بحار الأنوار: ج63 ص212 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يكى از خطبه هايش ـ: خداوندِ پاك، از فرشتگان، سپرده اش را كه نزد آنان داشت، طلبيد و از ايشان خواست تا سفارشى را كه در باره تن دادن به سجده بر آدم و كرنش كردن براى احترام به او كرده است، به جا آورند و فرمود: «بر آدم سجده كنيد و آنها سجده كردند، مگر ابليس» كه غرور و تعصّب، او را فرا گرفت، و سيه روزى بر وى چيره گشت، و به آفرينش خود از آتش باليد، و آفرينش [آدم از] گِل خشك را خوار شمرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خدا او را مهلت داد تا سزامند خشم [الهى] شود،و آزمايش، كامل گردد، و وعده[اى را كه به او داده بود،] تحقّق بخشد. آن گاه فرمود: «تو از مهلت داده شدگانى، تا روز [فرا رسيدن] زمانِ مشخّص». سپس خداى سبحان، آدم را در سرايى كه در آن، زندگى او را پرنعمت و جايگاهش را امن قرار داده بود، سُكنا داد، و او را از ابليس و دشمنى وى بر حذر داشت. پس دشمنِ آدم، چون او را در سراى جاودانى و همدم نيكوكاران مى ديد، بر وى حسد برد و فريبش داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ المَلائِكَةَ كانوا يَحسَبونَ أنَّ إبليسَ مِنهُم، وكانَ في عِلمِ اللّهِ أنَّهُ لَيسَ مِنهُم، فَاستَخرَجَ ما في نَفسِهِ بِالحَمِيَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَميّةُ: الأنَفَةُ (المصباح المنير: ص153 «حمى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالغَضَبِ، فَقالَ: «خَلَقْتَنِى مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص308 ح6، تفسير العيّاشي: ج2 ص9 ح5 وليس فيه «والغضب»، الزهد للحسين بن سعيد: ص89 ح62 نحوه وكلّها عن داود بن فرقد، بحار الأنوار: ج63 ص259 ح133.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: فرشتگان، گمان مى كردند كه ابليس از [جنس] آنان است، و خدا مى دانست كه از آنها نيست. پس او به سبب تعصّب و خشم، آنچه را در درونش بود، بيرون ريخت و گفت: «مرا از آتشى آفريدى و او را از گِلى خلق كردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ... فَأَمّا إبليسُ فَعَبدٌ خَلَقَهُ لِيَعبُدَهُ ويُوَحِّدَهُ، وقَد عَلِمَ حينَ خَلَقَهُ ما هُوَ وإلى ما يَصيرُ إلَيهِ، فَلَم يَزَل يَعبُدُهُ مَعَ مَلائِكَتِهِ حَتَّى امتَحَنَهُ بِسُجودِ آدَمَ، فَامتَنَعَ مِن ذلِكَ حَسَدا وشَقاوَةً غَلَبَت عَلَيهِ، فَلَعَنَهُ عِندَ ذلِكَ، وأَخرَجَهُ عَن صُفوفِ المَلائِكَةِ، وأَنزَلَهُ إلَى الأَرضِ مَلعونا مَدحورا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّحرُ: الطردُ والإبعاد (مفردات ألفاظ القرآن: ص308 «دحر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَصارَ عَدُوَّ آدَمَ ووُلدِهِ بِذلِكَ السَّبَبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج2 ص218 ح223، بحار الأنوار: ج11 ص138 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ابليس، بنده اى است كه خداوند، او را آفريد تا بندگى اش كند و او را به يگانگى بپرستد، در حالى كه وقتى او را خلق مى كرد، مى دانست كه او چيست و چه سرانجامى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس به همراه فرشتگان، همچنان خدا را عبادت مى كرد تا آن كه خداوند، او را با سجده بر آدم آزمود؛ ولى ابليس بر اثر حسادت و چيره آمدن تيره بختى بر او، از اين كار سر باز زد. در اين هنگام، خدا او را از رحمت خود، دور ساخت و از صف فرشتگان، بيرونش كرد و او را لعنت و رانده شده، به زمين فرو فرستاد. بدين سبب، او دشمن آدم و فرزندان او شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-آدم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: ابتِلاءُ آدَمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: آزمايش آدم عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَيَاادَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ * فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِىَ لَهُمَا مَاوُورِىَ عَنْهُمَا مِن سَوْءَاتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَن تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ * وَقَاسَمَهُمَا إِنِّى لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ * فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِن وَرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَن تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُل لَّكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُّبِينٌ * قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَ تَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 19 ـ 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى آدم! تو و جفتت در بهشت، ساكن شويد و از هر جا كه خواستيد، بخوريد؛ ولى به اين درخت نزديك نشويد، كه از ستمكاران خواهيد شد. پس شيطان، آن دو را وسوسه كرد تا آنچه را از عورتشان كه برايشان پوشيده داشته شده بود، براى آن دو آشكار سازد، و گفت: پروردگارتان شما دو تن را از اين درخت منع نكرد، مگر براى اين كه [مبادا] دو فرشته گرديد يا از جاودانان شويد. و براى آن دو، سوگند خورد كه: من قطعا خيرخواه شما هستم. پس آن دو را با فريب به سقوط كشانيد، و چون آن دو از آن درخت چشيدند، عورت هايشان برايشان آشكار شد و به چسبانيدن برگ [هاى درختانِ] بهشت بر خود آغاز كردند، و پروردگارشان بر آن دو، ندا داد كه: «مگر شما را از اين درخت منع نكردم و به شما نگفتم كه شيطان، دشمن آشكار [و قسم خورده] شماست؟» گفتند: پروردگارا! ما بر خويشتن ستم كرديم، و اگر ما را نيامرزى و به ما رحم نكنى، قطعا از زيانكاران خواهيم بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: 35 و طه: 115 و 120 و 121.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 35 و طه: آيه 115 و 120 و 121.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-بني-آدم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: اِبتِلاءُ بَني آدَمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: آزمايش فرزندان آدم (همه انسان ها)&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّا خَلَقْنَا الْاءِنسَانَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعَاً بَصِيرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما انسان را از نطفه اى آميخته آفريديم تا او را بيازماييم. پس او را شنوا و بينا قرار داديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ فِى ذَلِكَ لَأَيَاتٍ وَ إِن كُنَّا لَمُبْتَلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در حقيقت، در اين [ماجرا] عبرت هايى است و قطعا ما آزمايش كنندگان بوديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَابَنِى ءَادَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُم مِّنَ الْجَنَّةِ يَنزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْءَاتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى فرزندان آدم! زنهار! شيطان شما را گم راه نسازد، چنان كه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون كرد، لباسشان را از آن دو بر كند تا عورت هايشان را بر آنان نمايان سازد. او و دار و دسته اش، شما را از آن جا كه آنان را نمى بينيد، مى بينند. ما شياطين را دوستان كسانى قرار داده ايم كه ايمان نمى آورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَىْ ءَادَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْأَخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و داستان دو پسر آدم را به درستى برايشان بخوان، آن گاه كه [هر يك از آن دو] قربانى اى تقديم كردند و از يكى از آن دو پذيرفته شد و از ديگرى پذيرفته نشد. [اين دومى] گفت: حتما تو را خواهم كشت. [هابيل] گفت: خدا تنها از پرهيزگاران مى پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ ـ: أيُّهَا النّاسُ! إنَّ اللّهَ قَد أعاذَكُم مِن أن يَجورَ عَلَيكُم، ولَم يُعِذكُم مِن أن يَبتَلِيَكُم، وقَد قالَ جَلَّ مِن قائِلٍ: «إِنَّ فِى ذَلِكَ لَأَيَاتٍ وَ إِن كُنَّا لَمُبْتَلِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 103، إرشاد القلوب: ص35 وفيه «يحم» بدل «يجور»، بحار الأنوار: ج5 ص220 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يكى از سخنرانى هايش ـ: اى مردم! خداوند، شما را از اين پناه داده است كه بر شما ستم روا دارد؛ ولى پناهتان نداده است كه آزمايشتان نكند. آن گوينده بزرگوار فرموده است: «در حقيقت، در اين [ماجرا] عبرت هايى است و قطعا ما آزمايش كنندگان بوديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَقولَنَّ أحَدُكُم: «اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الفِتنَةِ»؛ لِأَنَّهُ لَيسَ أحَدٌ إلّا وهُوَ مُشتَمِلٌ عَلى فِتنَةٍ، ولكِن مَنِ استَعاذَ فَليَستَعِذ مِن مُضِلّاتِ الفِتَنِ، فَإِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ يَقولُ: «وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 93، مجمع البيان: ج4 ص824، بحار الأنوار: ج94 ص197 ح6 ؛ تفسير الطبري: ج6 الجزء 9 ص224 عن ابن مسعود من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام نحوه وليس فيه صدره إلى «الفتنة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هيچ يك از شما نگويد: «خدايا! من از آزمايش به تو پناه مى برم [و مرا آزمايش نكن]»؛ زيرا هيچ كس نيست كه از آزمايش [الهى] بر كنار باشد؛ بلكه كسى كه به خدا پناه مى برد، از گم راه شدن در آزمايش ها [به خدا] پناه ببرد؛ زيرا خداوند سبحان مى فرمايد: «بدانيد كه دارايى ها و فرزندان شما، در حقيقت، [وسيله] آزمايش اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرّضا عليه السلام ـ لَمّا سَأَلَهُ المَأمونُ عَن قَولِهِ تَعالى: «لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» ـ: إنَّهُ عز و جل خَلَقَ خَلقَهُ لِيَبلُوَهُم بِتَكلِيفِ طاعَتِهِ وعِبادَتِهِ، لا عَلى سَبيلِ الاِمتِحانِ وَالتَّجرِبَةِ؛ لِأَ نَّهُ لَم يَزَل عَليماً بِكُلِّ شَيءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص321 ح2، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص135 ح33، الاحتجاج: ج2 ص393 ح302 كلّها عن أبي الصلت الهروي، بحار الأنوار: ج4 ص80 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در پاسخ سؤال مأمون در باره آيه شريف: «تا شما را بيازمايد كه كدام يك از شما خوش كردارتر است» ـ: خداوند عزّ و جلّ، خلق خود را آفريد تا از طريق مكلّف كردن آنان به طاعت و عبادتش، آنها را بيازمايد، نه اين كه بخواهد [براى خود] امتحان و تجربه كند؛ زيرا او همواره به همه چيز، آگاه بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-الامم-الماضية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: اِبتِلاءُ الاُمَمِ الماضِيَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: آزمايش امّت هاى گذشته&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُواْ حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 214.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا پنداشته ايد كه به بهشت مى رويد و حال آن كه هنوز مانند آنچه برسر پيشينيان شما آمده بر سر شما نيامده است؟ به آنان سختى و زيان رسيد و متزلزل شدند، تا جايى كه پيامبر خدا و كسانى كه با وى ايمان آورده بودند گفتند: يارى خدا، كِى خواهد بود؟ هان! يارى خدا نزديك است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن خبّاب: أتَينا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُوَ مُتَوَسِّدٌ بُردَةً في ظِلِّ الكَعبَةِ، فَشَكَونا إلَيهِ، فَقُلنا: ألا تَستَنصِرُ لَنا، ألا تَدعُو اللّهَ لَنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَلَسَ مُحمَرّا وَجهُهُ فَقالَ: قَد كانَ مَن قَبلَكُم يُؤخَذُ الرَّجُلُ فَيُحفَرُ لَهُ فِي الأَرضِ، ثُمَّ يُؤتى بِالمِنشارِ فَيُجعَلُ عَلى رَأسِهِ فَيُجعَلُ فِرقَتَينِ، ما يَصرِفُهُ ذلِكَ عَن دينِهِ. ويُمشَطُ بِأَمشاطِ الحَديدِ ما دونَ عَظمِهِ مِن لَحمٍ وعَصَبٍ، ما يَصرِفُهُ ذلِكَ عَن دينِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّهِ! لَيُتِمَّنَّ اللّهُ هذَا الأَمرَ، حَتّى يَسيرَ الرّاكِبُ ما بَينَ صَنعاءَ وحَضرَ مَوتَ ما يَخافُ إلَا اللّهَ تَعالى، وَالذِّئبَ عَلى غَنَمِهِ، ولكِنَّكُم تَعجَلونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص47 ح2649، صحيح البخاري: ج3 ص1398 ح3639، مسند ابن حنبل: ج7 ص454 ح21130، السنن الكبرى للنسائي: ج3 ص450 ح5893 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج1 ص263 ح1320 ؛ إعلام الورى: ج1 ص121، بحار الأنوار: ج18 ص210 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از خبّاب ـ: نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه در سايه كعبه، ردايى را زير سرش گذاشته [و دراز كشيده] بود، رفتيم و به او شِكوه كرديم و گفتيم: آيا براى ما [از خدا] طلب يارى نمى كنى؟! آيا برايمان دعا نمى كنى؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان با چهره اى برافروخته نشست و فرمود: «[در روزگارانِ] پيش از شما چنين بود كه شخص [مؤمن] را مى گرفتند و گودالى برايش مى كندند [و او را در آن قرار مى دادند]. سپس ارّه مى آوردند و با آن او را از فرق سرش به دو نيم مى كردند؛ امّا اين كار، او را از دينش بر نمى گرداند. با شانه هاى آهنى، گوشت و پى بدنش را تا استخوان مى كندند؛ امّا اين كار، او را از دينش بر نمى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند كه خداوند حتما اين كار را تمام [و اسلام را همه گير] مى كند، به طورى كه سوار از صنعا تا حضرموت را مى پيمايد و جز از خداوند متعال و از حمله گرگ به گوسفندش [از چيز ديگرى] نمى ترسد (همه جا امن مى شود)؛ ليكن شما عجله مى كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن خبّاب: أَتَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُوَ مُضطَجِعٌ تَحتَ شَجَرَةٍ واضِعٌ يَدَهُ تَحتَ رَأسِهِ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ألا تَدعُو اللّهَ عَلى هؤُلاءِ القَومِ الَّذينَ قَد خَشينا أن يَرُدّونا عَن دينِنا؟ فَصَرَفَ عَنّي وَجهَهُ ثَلاثَ مَرّاتٍ، كُلُّ ذلِكَ أقولُ لَهُ فَيَصرِفُ وَجهَهُ عَنّي، فَجَلَسَ فِي الثّالِثَةِ فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا النّاسُ! اتَّقُوا اللّهَ وَاصبِروا، فَوَاللّهِ إن كانَ الرَّجُلُ مِنَ المُؤمِنينَ قَبلَكُم لَيوضَعُ المِنشارُ عَلى رَأسِهِ فَيُشَقُّ بِاثنَتَينِ وما يَرتَدُّ عَن دينِهِ، اتَّقُوا اللّهَ، فَإِنَّ اللّهَ فاتِحٌ لَكُم وصانِعٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص432 ح5643، المعجم الكبير: ج4 ص65 ح3648، المعجم الأوسط: ج3 ص119 ح2666 وليس في الأخيرين «واصبروا»، كنز العمّال: ج1 ص266 ح1334.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از خَبّاب ـ: نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه زير درختى دراز كشيده و دستش را زير سرش نهاده بود، رفتم و گفتم: اى پيامبر خدا! آيا اين مردم را كه مى ترسيم ما را از دينمان برگردانند، نفرين نمى كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من سه مرتبه اين جمله را گفتم و هر بار، ايشان صورتش را از من مى گرداند. بار سوم نشست و فرمود: «اى مردم! از خدا بترسيد و شكيبا باشيد، كه ـ به خدا سوگند ـ [در روزگارانِ] پيش از شما، مرد مؤمن را مى گرفتند و او را با ارّه از فرق سر، دو شقّه مى كردند؛ ولى از دينش بر نمى گشت. از خدا بترسيد، كه خدا براى شما گشايش و كارسازى خواهد كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ ـ: تَدَبَّروا أحوالَ الماضينَ مِنَ المُؤمِنينَ قَبلَكُم، كَيفَ كانوا في حالِ التَّمحيصِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَمحيصُ: التزكية والتطهير (مفردات ألفاظ القرآن: ص761 «محص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالبَلاءِ، ألَم يَكونوا أثقَلَ الخَلائِقِ أعباءً، وأَجهَدَ العِبادِ بَلاءً، وأَضيَقَ أهلِ الدُّنيا حالاً؟ اتَّخَذَتهُمُ الفَراعِنَةُ عَبيدا فَساموهُم سوءَ العَذابِ، وجَرَّعوهُمُ المِرارَ، فَلَم تَبرَحِ الحالُ بِهِم في ذُلِّ الهَلَكَةِ وقَهرِ الغَلَبَةِ، لا يَجِدونَ حيلَةً فِي امتنِاعٍ، ولا سَبيلاً إلى دِفاعٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى إذا رَأَى اللّهُ سُبحانَهُ جَدَّ الصَّبرَ مِنهُم عَلَى الأَذى في مَحَبَّتِهِ، وَالاِحتمالَ لِلمَكروهِ مِن خَوفِهِ، جَعَلَ لَهُم مِن مَضايِقِ البَلاءِ فَرَجا، فَأَبدَلَهُمُ العِزَّ مَكانَ الذُّلِّ، وَالأَمنَ مَكانَ الخَوفِ، فَصاروا مُلوكا حُكّاما، وأَئِمَّةً أعلاما، وقَد بَلَغَتِ الكَرامَةُ مِنَ اللّهِ لَهُم ما لَم تَذهَبِ الآمالُ إلَيهِ بِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 192، بحار الأنوار: ج14 ص472 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يكى از سخنرانى هايش ـ: در سرگذشت مؤمنان گذشته پيش از خودتان بينديشيد كه در حال امتحان و آزمايش [الهى]، چگونه بودند. آيا گرانبارترين انسان ها، و پر رنج و بلاترين بندگان، و در تنگناترين مردمان دنيا نبودند؟ فرعونان، آنها را به بندگى گرفتند و بدترين شكنجه ها را بر آنان روا داشتند و حرارت ها به آنان چشاندند و پيوسته خوار و مقهور بودند. نه چاره اى براى سر باز زدن داشتند، و نه راهى براى دفاع مى يافتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا آن كه چون خداوند سبحان ديد به عشق او در برابر آزار و اذيّت ها سرسختانه شكيبايى مى كنند، و از ترس او ناملايمات را تحمّل مى نمايند، از تنگناهاى بلا براى آنان گشايشى قرار داد و ضعف و ذلّت آنان را به قدرت و عزّت، و ترسشان را به امنيت بدل كرد و به پادشاهانى فرمان فرما و پيشوايانى راه نما تبديل شدند، و چنان كرامتى از جانب خداوند، شامل حال آنها شد كه حتّى آرزوى آن را هم در سر نمى پروراندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في وَصفِ ظُهورِ المَهدِيِّ عليه السلام ـ: فَما تَمُدّونَ أعيُنَكُم؟ ألَستُم آمِنينَ؟ لَقَد كانَ مَن قَبلَكُم مَن هُوَ عَلى ما أنتُم عَلَيهِ، يُؤخَذُ فَيُقطَعُ يَدُهُ ورِجلُهُ ويُصلَبُ. ثُمَّ تَلا: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُواْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج3 ص1155 ح61، بحار الأنوار: ج67 ص197.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام در وصف ظهور امام مهدى عليه السلام فرمود: «چرا اين قدر چشم به راهيد؟ مگر در امنيت به سر نمى بريد [كه چنين بى تابى مى كنيد و ظهور قريب الوقوع قائم را انتظار مى كشيد]؟ پيش از شما كسانى بودند كه عقيده شما را داشتند و دستگير مى شدند و دست و پايشان قطع مى شد و به دار آويخته مى گشتند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام سپس اين آيه را تلاوت كرد: «آيا پنداشته ايد كه به بهشت مى رويد و حال آن كه هنوز مانند آنچه برسر پيشينيان شما آمده، بر شما نگذشته است؟ به آنان سختى و زيان رسيد و متزلزل شدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قَد كانَ قَبلَكُم قَومٌ يُقتَلونَ ويُحرَقونَ ويُنشَرونَ بِالمَناشيرِ، وتَضيقُ عَلَيهِمُ الأَرضُ بِرُحبِها، فَما يَرُدُّهُم عَمّا هُم عَلَيهِ شَيءٌ مِمّا هُم فيهِ، مِن غَيرِ تِرَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَترُ: الجناية التي يجنيها الرجل على غيره من قتلٍ أو نهبٍ أو سبي (لسان العرب: ج5 ص274 «وتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَتَروا مَن فَعَلَ ذلِكَ بِهِم ولا أذىً، بَل ما نَقَموا مِنهُم إلّا أن يُؤمِنوا بِاللّهِ العَزيزِ الحَميدِ؛ فَاسأَلوا رَبَّكُم دَرَجاتِهِم، وَاصبِروا عَلى نَوائِبِ دَهرِكُم، تُدرِكوا سَعيَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص248 ح347 عن جميل بن درّاج.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيش از شما مردمى بودند كه كشته و سوزانده و ارّه مى شدند، و زمين با همه فراخى اش بر آنان تنگ مى گشت؛ ولى هيچ يك از اين كارها آنان را از عقيده شان بر نمى گردانْد. آنان نه جنايتى كرده و نه آزارى رسانده بودند كه سزاوار اين رفتارها باشند؛ بلكه تنها بدين سبب از آنان انتقام گرفته مى شد كه به خداى توانا و ستودنى، ايمان داشتند. از پروردگارتان درجات آنان را مسئلت كنيد، و بر سختى ها و گرفتارى هاى روزگار خود، شكيبايى ورزيد تا به پاى آنها برسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن خالد العاقولي عن الإمام الصّادق عليه السلام ـ أنَّهُ قالَ ـ: فَما تَمُدّونَ أعيُنَكُم؟ فَما تَستَعجِلونَ؟ ألَستُم آمِنينَ؟ ألَيسَ الرَّجُلُ مِنكُم يَخرُجُ مِن بَيتِهِ فَيَقضي حَوائِجَهُ ثُمَّ يَرجِعُ لَم يُختَطَف؟! إن كانَ مَن قَبلَكُم مَن هُوَ عَلى ما أنتُم عَلَيهِ، لَيُؤخَذُ الرَّجُلُ مِنهُم فَتُقطَعُ يَداهُ ورِجلاهُ ويُصلَبُ عَلى جُذوعِ النَّخلِ ويُنشَرُ بِالمِنشارِ، ثُمَّ لا يَعدو ذَنبَ نَفسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره: قوله: «لا يعدو ذنب نفسه» ؛ أي لا ينسب تلك المصائب إلّا إلى نفسه وذنبه. أو: لا يلتفت مع تلك البلايا إلّا إلى إصلاح نفسه وتدارك ذنبه (بحار الأنوار: ج52 ص130).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هذِهِ الآيَةَ: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُواْ حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص458 ح469، تفسير العيّاشي: ج1 ص105 ح310 عن المُعافى بن إسماعيل، مشكاة الأنوار: ص497 ح1665 وليس فيه صدره إلى «لم يُختطف» وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج52 ص130 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى ـ به نقل از خالد عاقولى ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «چرا چشم [به رفاه ديگران] مى دوزيد؟ چرا عجله مى كنيد؟ آيا در امنيت به سر نمى بريد؟ مگر نه اين است كه هر يك از شما از خانه اش بيرون مى رود و كارهايش را انجام مى دهد و بر مى گردد، بدون آن كه ربوده شود؟! پيش از شما كسانى به سر مى بردند كه با شما هم عقيده بودند؛ ولى آنها را دستگير مى كردند و دست و پاهايشان را مى بريدند و از تنه هاى درختان خرما آويزانشان مى ساختند و با ارّه دوشقّه شان مى كردند. با اين حال از گناهان خودشان فراتر نمى رفتند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى قدس سره در بيان اين جمله اخير مى گويد: يعنى آن رنج ها و مصيبت ها را جز به خود و گناهان خود، نسبت نمى دادند [و خود را مقصّر مى دانستند]، يا: با وجود آن بلاها و شكنجه ها جز به اصلاح خود و جبران گناهانشان توجّه نمى كردند و به آن بلاها اهمّيتى نمى دادند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس اين آيه را تلاوت كرد: «آيا پنداشته ايد كه به بهشت مى رويد، حال آن كه هنوز آنچه بر سر پيشينيان شما آمده، بر شما نگذشته است؟ به ايشان سختى و زيان رسيد و متزلزل گشتند، تا آن جا كه پيامبر و مؤمنانى كه با او بودند، گفتند: پس يارى خدا، كِى خواهيد رسيد؟ هان! يارى خدا نزديك است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-الأنبياء-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: اِبتِلاءُ الأَنبِياءِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: آزمايش پيامبران عليهم السّلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما زِلتُ أنَا ومَن كانَ قَبلي مِنَ النَّبِيِّينَ وَالمُؤمِنينَ مُبتَلَينَ بِمَن يُؤذِينا، ولَو كانَ المُؤمِنُ عَلى رَأسِ جَبَلٍ لَقَيَّضَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيّض اللّهُ فلانا لفلان: أي جاء به وأتاحه له، ومنه: «وَ قَيَّضْنَا لَهُمْ» (الصحاح: ج3 ص1104 «قيض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُ عز و جل لَهُ مَن يُؤذِيهِ؛ لِيَأجُرَهُ عَلى ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص45 ح3 عن عبد اللّه بن الحسن عن الإمام زين العابدين عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج27 ص209 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هم من و هم پيامبران و مؤمنان پيش از من، همواره گرفتار كسانى بوده ايم كه به ما آزار و آسيب مى رسانده اند. اگر مؤمن بر قلّه كوهى باشد، خداوند عزّ و جلّ كسى را بر او مى گمارد كه آزار و اذيّتش كند تا بِدان سبب به او مزد دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ أشَدَّ النّاسِ بَلاءً الأَنبِياءُ، ثُمَّ الَّذينَ يَلونَهُم، ثُمَّ الَّذينَ يَلونَهُم، ثُمَّ الَّذينَ يَلونَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج4 ص380 ح7613، مسند ابن حنبل: ج10 ص306 ح27147، مسند إسحاق بن راهويه: ج5 ص260 ح2411، المعجم الكبير: ج24 ص245، كنز العمّال: ج3 ص327 ح6782 ؛ التمحيص: ص35 ح30، الكافي: ج2 ص252 ح1 كلاهما عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه السلام وفيه «ثمّ الأمثل فالأمثل» بدل «ثمّ الذين يلونهم» الثانية والثالثة وص 253 ح4 عن فضيل بن يسار عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج67 ص241 ح71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پر رنج و بلاترينْ مردمان، پيامبران اند، سپس پيروان آنها، سپس پيروان پيروان آنها، سپس پيروانِ پيروان پيروانِ آنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب عليه السلام: إنّا مَعشَرَ الأَنبِياءِ أسرَعُ شَيءٍ البَلاءُ إلَينا، ثُمَّ الأَمثَلُ فَالأَمثَلُ مِنَ النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص189 ح61 عن إسماعيل بن جابر عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج12 ص311 ح127.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب عليه السلام: بلا به سوى ما جماعت پيامبران، شتابنده تر از هر چيزى مى آيد و سپس به سوى كسانى كه در مرتبه بعد و بعدتر قرار دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-إبراهيم-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: اِبتِلاءُ إبراهيمَ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: آزمايش ابراهيم عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّى جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَ مِن ذُرِّيَّتِى قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى الظَّالِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آن گاه كه ابراهيم را پروردگارش به چند كار آزمود و او آنها را انجام داد، [خدا] گفت: من تو را پيشواى مردم قرار دادم. [ابراهيم] گفت: و از دودمانم [چه]؟ گفت: پيمان من به بيدادگران نمى رسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص260 (ابتلاء إسماعيل عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص461 (آزمايش اسماعيل عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ إِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ» ـ: رُوِيَ عَنِ الصّادِقِ عليه السلام أنَّهُ مَا ابتَلاهُ اللّهُ بِهِ في نَومِهِ مِن ذَبحِ وَلَدِهِ إسماعيلَ أبِي العَرَبِ، فَأَتَمَّها إبراهيمُ وعَزَمَ عَلَيها وسَلَّمَ لِأَمرِ اللّهِ، فَلَمّا عَزَمَ [قالَ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين سقط من المصدر، وأثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُ تَعالى ثَوابا لَهُ لِما صَدَّقَ وعَمِلَ بِما أمَرَهُ اللّهُ: «إِنِّى جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج1 ص377، بحار الأنوار: ج12 ص56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ در تفسير آيه شريف: «و آن گاه كه ابراهيم را پروردگارش با چند كار، آزمود و او آنها را انجام داد» ـ: از امام صادق عليه السلام روايت شده است كه مراد، خوابى است كه ابراهيم در باره ذبح فرزندش اسماعيل، پدر عرب، ديد و در برابر فرمان خدا سر تسليم فرود آورد و تصميم به انجام دادن اين كار [در عالم بيدارى] گرفت، و چون آهنگ اين كار كرد، خداوند به پاداش آن كه رؤيايش را تصديق كرد و فرمان خدا را به جاى آورد، فرمود: «من تو را پيشواى مردم قرار دادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن محمّد بن القاسم عن الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ سارَةَ قالَت لِاءِبراهيمَ: يا إبراهيمُ، قَد كَبِرتَ، فَلَو دَعَوتَ اللّهَ عز و جل أن يَرزُقَكَ وَلَدا تَقَرُّ أعيُنُنا بِهِ، فَإِنَّ اللّهَ قَدِ اتَّخَذَكَ خَليلاً، وهُوَ مُجيبٌ لِدَعوَتِكَ إن شاءَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلَ إبراهيمُ رَبَّهُ أن يَرزُقَهُ غُلاما عَليما، فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ: إنّي واهِبٌ لَكَ غُلاما عَليما، ثُمَّ أبلوكَ بِالطّاعَةِ لي.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص38 ح2، تفسير العيّاشي: ج2 ص244 ح25، بحار الأنوار: ج12 ص79 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ساره به ابراهيم گفت: اى ابراهيم! تو سال خورده شده اى. كاش دعا مى كردى كه خداوند عزّ و جلّ به تو فرزندى روزى كند تا ديدگانمان به وجود او روشن شود؛ چون خداوند، تو را دوست برگزيده اش قرار داده و دعايت را، اگر بخواهد، اجابت مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم عليه السلام از پروردگارش تقاضا كرد كه پسرى دانا روزى اش فرمايد، و خداىت به او وحى فرمود كه: «من پسرى دانا به تو خواهم بخشيد. سپس تو را مى آزمايم كه تا چه حد از من فرمان مى برى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير عن ابن عبّاس: الكَلِماتُ الَّتِي ابتَلَى اللّهُ بِهِنَّ إبراهيمَ فَأَتَمَّهُنَّ: فَراقُ قَومِهِ فِي اللّهِ حينَ أمَرَ بِمُفارَقَتِهِم، ومُحاجَّتُهُ نَمروذَ فِي اللّهِ حينَ وَقَفَهُ عَلى ما وَقَفَهُ عَلَيهِ مِن خَطَرِ الأَمرِ الَّذي فيهِ خِلافُهُ، وصَبَرُهُ ـ عَلى قَذفِهِ إيّاهُ فِي النّارِ لِيُحرِقوهُ ـ فِي اللّهِ، عَلى هَولِ ذلِكَ مِن أمرِهِم، وَالهِجرَةُ بَعدَ ذلِكَ مِن وَطَنِهِ وبِلادِهِ فِي اللّهِ حينَ أمَرَهُ بِالخُروجِ عَنهُم، وما أمَرَهُ بِهِ مِنَ الضِّيافَةِ وَالصَّبرِ عَلَيها بِنَفسِهِ ومالِهِ، ومَا ابتُلِيَ بِهِ مِن ذَبحِ ابنِهِ حينَ أمَرَهُ بِذَبحِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا مَضى عَلى ذلِكَ مِنَ اللّهِ كُلِّهِ وأَخلَصَهُ لِلبَلاءِ، قالَ اللّهُ لَهُ: «أَسْلِمْ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 131.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج1 ص238، تفسير ابن أبي حاتم: ج1 ص220 ح1167 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: كارهايى كه خداوند با آنها ابراهيم را آزمايش كرد و او آن كارها را انجام داد، يكى جدا شدن از قومش به خاطر خدا بود، آن گاه كه مأمور به جدا شدن از آنان شد. ديگر، مناظره اش با نمرود به خاطر خدا بود، آن گاه كه او را بر اهمّيت آنچه در آن اختلاف داشتند، واقف [و او را محكوم] كرد. ديگر، شكيبايى اش در راه خدا بر اقدام هولناك نمرود در افكندن ابراهيم در آتش و سوزاندن او، و سپس ترك وطن و سرزمينش به خاطر خدا بود، آن گاه كه خداوند به او دستور داد از ميان آنان خارج شود. ديگر، اطاعت فرمان خداوند در پذيرايى از مهمان و تحمّل زحمت و مخارج آن بود. ديگر، آزمودن او به سر بريدن فرزندش بود، آن گاه كه به او فرمان داد وى را ذبح كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون به مدد خداوند از عهده همه اين آزمايش ها بر آمد و خداوند، او را با بلا و آزمايش خالص گردانيد، به او فرمود: تسليم شو. و [او] گفت: به پروردگار جهانيان، تسليم شدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-إسماعيل-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 7: اِبتِلاءُ إسماعيلَ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 7: آزمايش اسماعيل عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ * فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْىَ قَالَ يَابُنَىَّ إِنِّى أَرَى فِى الْمَنَامِ أَنِّى أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَاأَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِى إِن شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ * فَلَمَّا أَسْلَمَا وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ * وَ نَادَيْنَاهُ أَن يَاإِبْرَاهِيمُ * قَدْ صَدَّقْتَ الرُّءْيَا إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ * إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْبَلَاؤُاْ الْمُبِينُ * وَ فَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافات: 101 ـ 107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس او را به پسرى بردبار مژده داديم. و وقتى كه او به سنّ كار و تلاش رسيد، گفت: اى پسرك من! در خواب، چنين مى بينم كه تو را سر مى برم. پس بنگر چه به نظرت مى آيد. گفت: اى پدر من! آنچه را مأمورى، انجام بده. به خواست خدا، مرا از شكيبايان خواهى يافت. پس چون هر دو، تن در دادند و پسر را به پيشانى بر زمين افكند، او را ندا داديم كه: اى ابراهيم! رؤياى خود را حقيقت بخشيدى. ما نيكوكاران را چنين پاداش مى دهيم. به راستى كه اين، همان آزمايش آشكار بود و او را در ازاى قربانىِ بزرگى باز رهانيديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن الحسين بن عليّ بن الفضّال: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ عَلِيَّ بنَ موسَى الرِّضا عليه السلام عَن مَعنى قَولِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله: «أنَا ابنُ الذَّبيحَينِ»، قالَ: يَعني إسماعيلَ بنَ إبراهيمَ الخَليلِ عليهماالسلام، وعَبدَ اللّهِ بنَ عَبدِ المُطَّلِبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا إسماعيلُ فَهُوَ الغُلامُ الحَليمُ الَّذي بَشَّرَ اللّهُ بِهِ إبراهيمَ، «فَلَمّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ»، وهُوَ لَمّا عَمِلَ مِثلَ عَمَلِهِ «قَالَ يَابُنَىَّ إِنِّى أَرَى فِى الْمَنَامِ أَنِّى أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَاأَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ»، ولَم يَقُل: يا أبَتِ افعَل ما رَأَيتَ، «سَتَجِدُنِي إِن شاءَ اللّهُ مِنَ الصّابِرِين».…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص210 ح1، الخصال: ص56 ح78 عن الحسن بن علي بن فضّال، بحار الأنوار: ج12 ص123 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از حسين بن على بن فضّال ـ: از امام رضا عليه السلام در باره معناى اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله كه: «من، پسر دو ذبيح هستم»، سؤال كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصود، اسماعيل بن ابراهيم خليل عليه السلام و عبد اللّه بن عبد المطّلب است. اسماعيل، همان پسر بردبارى است كه خداوند، مژده او را به ابراهيم داد. «پس وقتى او به سنّ كار و تلاش رسيد [ابراهيم] گفت: اى پسرك من! در خواب، چنين مى بينم كه تو را سر مى برم. پس بنگر چه به نظرت مى آيد. [اسماعيل] گفت: اى پدر من! آنچه را مأمورى، انجام بده» و نگفت: اى پدر من! آنچه را [در خواب] ديده اى، انجام ده. [و افزود: ] «به خواست خدا، مرا از شكيبايان خواهى يافت»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-يعقوب-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8: اِبتِلاءُ يَعقوبَ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 8: آزمايش يعقوب عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَ قَالَ يَاأَسَفَى عَلَى يُوسُفَ وَ ابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ * قَالُواْ تَاللَّهِ تَفْتَؤُاْ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 84 و 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از آنان روى گردانيد و گفت: اى دريغ بر يوسف! و در حالى كه اندوه خود را فرو مى خورد، چشمانش از اندوه، سپيد شد. [پسران او] گفتند: به خدا سوگند كه پيوسته يوسف را ياد مى كنى تا بيمار شوى يا از بين بروى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن أبي بصير عن الإمام الباقر عليه السلام: اِشتَدَّ حُزنُهُ ـ يَعني يَعقوبَ ـ حَتّى تَقَوَّسَ ظَهرُهُ، وأَدبَرَتِ الدُّنيا عَن يَعقوبَ ووُلدِهِ حَتَّى احتاجوا حاجَةً شَديدَةً، وفَنِيَت ميرَتُهُم، فَعِندَ ذلِكَ قالَ يَعقوبُ لِوُلدِهِ: «اذْهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن يُوسُفَ وَ أَخِيهِ وَ لَا تَاْيْئسُواْ مِن رَّوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لَا يَاْيْئسُ مِن رَّوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 87.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَخَرَجَ مِنهُم نَفَرٌ وبَعَثَ مَعَهُم بِبِضاعَةٍ يَسيرَةٍ، وكَتَبَ مَعَهُم كِتابا إلى عَزيزِ مِصَر يَتَعَطَّفُهُ عَلى نَفسِهِ ووُلدِهِ، وأَوصى وُلدَهُ أن يُبدوا بِدَفعِ كِتابِهِ قَبلَ البِضاعَةِ، فَكَتَبَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، إلى عَزيزِ مِصرَ و مُظهِرِ العَدلِ ومُوفِي الكَيلِ، مِن يَعقوبَ بنِ إسحاقَ بنِ إبراهيمَ خَليلِ اللّهِ صاحِبِ نُمرودَ، الَّذي جَمَعَ لِاءِبراهيمَ الحَطَبَ وَالنّارَ لِيُحرِقَهُ بِها، فَجَعَلَهَا اللّهُ عَلَيهِ بَردا وسَلاما وأَنجاهُ مِنها، اُخبِرُكَ أيُّهَا العَزيزُ، إنّا أهلُ بَيتٍ قَديمٍ لَم يَزَلِ البَلاءُ إلَينا سَريعا مِنَ اللّهِ؛ لِيَبلُوَنا بِذلِكَ عِندَ السَّرّاءِ وَالضَّرّاءِ، وأَنَّ مَصائِبَ تَتابَعَت عَلَيَّ مُنذُ عِشرينَ سَنَةً، أوَّلُها أنَّهُ كانَ لِيَ ابنٌ سَمَّيتُهُ يوسُفَ، وكانَ سُروري مِن بَينِ وُلدي وقُرَّةَ عَيني وثَمَرَةَ فُؤادي، وإنَّ إخوَتَهُ مِن غَيرِ اُمِّهِ سَأَلوني أن أبعَثَهُ مَعَهُم يَرتَعُ ويَلعَبُ، فَبَعَثتُهُ مَعَهُم بُكرَةً، وإنَّهُم جاؤوني عِشاءً يَبكونَ، وجاؤوني عَلى قَميصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ فَزَعَموا أنَّ الذِّئبَ أكَلَهُ، فَاشتَدَّ لِفَقدِهِ حُزني وكَثُرَ عَلى فِراقِهِ بُكائي، حَتَّى ابيَضَّت عَينايَ مِنَ الحُزنِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّهُ كانَ لَهُ أخٌ مِن خالَتِهِ، وكُنتُ بِهِ مُعجَبا وعَلَيهِ رَفيقا، وكانَ لي أنيسا، وكُنتُ إذا ذَكَرتُ يوسُفَ ضَمَمتُهُ إلى صَدري فَيَسكُنُ بَعضُ ما أجِدُ في صَدري، وإنَّ إخوَتَهُ ذَكَروا لي أنَّكَ أيُّهَا العَزيزُ سَأَلتَهُم عَنهُ وأَمَرتَهُم أن يَأتوكَ بِهِ، وإن لَم يَأتوكَ بِهِ مَنَعتَهُمُ الميرَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الميرَةُ: الطعام (الصحاح: ج2 ص821 «مير»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنا مِنَ القَمحِ مِن مِصرَ، فَبَعَثتُهُ مَعَهُم لِيَمتاروا لَنا قَمحا، فَرَجَعوا إلَيَّ فَلَيسَ هُوَ مَعَهُم، وذَكَروا أنَّهُ سَرَقَ مِكيالَ المَلِكِ! ونَحنُ أهلُ بَيتٍ لا نَسرِقُ، وقَد حَبَستَهُ وفَجَعتَني بِهِ، وقَدِ اشتَدَّ لِفِراقِهِ حُزني حَتّى تَقَوَّسَ لِذلِكَ ظَهري، وعَظُمَت بِهِ مُصيبَتي مَعَ مَصائِبَ مُتَتابِعاتٍ عَلَيَّ، فَمُنَّ عَلَيَّ بِتَخلِيَةِ سَبيلِهِ وإطلاقِهِ مِن مَحبَسِهِ، وطَيِّب لَنَا القَمحَ، وَاسمَح لَنا فِي السِّعرِ، وعَجِّل بِسَراحِ آلِ يَعقوبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا مَضى وُلدُ يَعقوبَ مِن عِندِهِ نَحوَ مِصرَ بِكِتابِهِ، نَزَلَ جَبرَئيلُ عَلى يَعقوبَ فَقالَ لَهُ: يا يَعقوبُ، إنَّ رَبَّكَ يَقولُ لَكَ: مَنِ ابتَلاكَ بِمَصائِبِكَ الَّتي كَتَبتَ بِها إلى عَزيزِ مِصرَ؟ قالَ يَعقوبُ: أنتَ بَلَوتَني بِها عُقوبَةً مِنكَ وأَدَبا لي، قالَ اللّهُ: فَهَل كانَ يَقدِرُ عَلى صَرفِها عَنكَ أحَدٌ غَيري؟ قالَ يَعقوبُ: اللّهُمَّ لا، قالَ: أفَمَا استَحيَيتَ مِنّي حينَ شَكَوتَ مَصائِبَكَ إلى غَيري ولَم تَستَغِث بي وتَشكو ما بِكَ إلَيَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ يَعقوبُ: أستَغفِرُكَ يا إلهي وأَتوبُ إلَيكَ، وأَشكو بَثّي وحُزني إلَيكَ. فَقالَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: قَد بَلَغتُ بِكَ يا يَعقوبُ وبِوُلدِكَ الخاطِئينَ الغايَةَ في أدَبي، ولَو كُنتَ يا يَعقوبُ شَكَوتَ مَصائِبَكَ إلَيَّ عِندَ نُزولِها بِكَ، وَاستَغفَرتَ وتُبتَ إلَيَّ مِن ذَنبِكَ، لَصَرَفتُها عَنكَ بَعدَ تَقديري إيّاها عَلَيكَ، ولكِنَّ الشَّيطانَ أنساكَ ذِكري، فَصِرتَ إلَى القُنوطِ مِن رَحمَتي، وأَنَا اللّهُ الجَوادُ الكَريمُ، اُحِبُّ عِبادِيَ المُستَغفِرينَ التّائِبينَ الرّاغِبينَ إلَيَّ فيما عِندي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا يَعقوبُ، أنَا رادٌّ إلَيكَ يوسُفَ وأَخاهُ، ومُعيدٌ إلَيكَ ما ذَهَبَ مِن مالِكَ ولَحمِكَ ودَمِكَ، ورادٌّ إلَيكَ بَصَرَكَ، ومُقَوِّمٌ لَكَ ظَهرَكَ، فَطِب نَفسا وقَرَّ عَينا، وإنَّ الَّذي فَعَلتُهُ بِكَ كانَ أدَبا مِنّي لَكَ، فَاقبَل أدَبي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ومَضى وُلدُ يَعقوبَ بِكِتابِهِ نَحوَ مِصرَ، حَتّى دَخَلوا عَلى يوسُفَ في دارِ المَملَكَةِ فَقالوا: «يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُّزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَيْنَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِأَخينَا ابنِ يامينَ، وهذا كِتابُ أبينا يَعقوبَ إلَيكَ في أمرِهِ، يَسأَ لُكَ تَخلِيَةَ سَبيلِهِ وأَن تَمُنَّ بِهِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخَذَ يوسُفُ كِتابَ يَعقوبَ، فَقَبَّلَهُ ووَضَعَهُ عَلى عَينَيهِ، وبَكى وَانتَحَبَ حَتّى بَلَّت دُموعُهُ القَميصَ الَّذي عَلَيهِ، ثُمَّ أقبَلَ عَلَيهِم فَقالَ: «هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 89.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قَبلُ وأَخيهِ مِن بَعدُ؟ «قَالُواْ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُ قَالَ أَنَا يُوسُفُ وَ هَذَا أَخِى قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، «قَالُواْ تَاللَّهِ لَقَدْ ءَاثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَفضَحنا ولا تُعاقِبنَا اليَومَ وَاغفِر لَنا، «قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص190 ح65، مجمع البيان: ج5 ص399، بحار الأنوار: ج12 ص312 ح129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از ابو بصير، از امام باقر عليه السلام ـ: اندوه او ـ يعنى يعقوب ـ شدّت گرفت، چندان كه پشتش خميده گشت. دنيا از يعقوب و فرزندان او برگشت، به طورى كه سخت نيازمند شدند و آذوقه شان تمام شد. در اين وقت، يعقوب به فرزندانش گفت: «برويد و از يوسف و برادرش كسب خبر كنيد و از لطف خدا نوميد نگرديد، كه از لطف خدا نوميد نمى شود، مگر گروه كافران».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس شمارى از آنان خارج شدند و يعقوب، سرمايه اى اندك همراه آنان كرد و نامه اى در باره اوضاع رقّت انگيز خود و فرزندانش به عزيز مصر نوشت و به فرزندانش سفارش كرد كه پيش از دادن مال التجاره، نامه او را به عزيز بدهند. او چنين نوشت: «به نام خداى مهرگستر مهربان. به عزيز مصر و گستراننده داد و دهنده پيمانه به كمال، از يعقوب بن اسحاق بن ابراهيم خليل اللّه و هم روزگار نمرود؛ همو كه هيمه و آتش فراهم ساخت تا ابراهيم را در آن بسوزاند؛ ليكن خداوند، آن آتش را بر او سرد و بى گزند ساخت و از آن نجاتش داد. به آگاهى عزيز مى رساند كه ما خاندانى قديمى هستيم كه همواره بلا از جانب خداوند به سوى ما مى شتافته است تا بِدان وسيله ما را در خوشى و ناخوشى بيازمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيست سالى است كه مصيبت پشت مصيبت بر من مى رسد. نخستينِ آنها وقتى بر من رسيد كه پسرى داشتم به نام يوسف. او سوگلىِ من در ميان فرزندانم و نور ديده و ميوه دلم بود. روزى برادران نامادرى اش از من خواستند او را همراه ايشان بفرستم تا تفريح و بازى كند. من هم صبحگاهان، او را با آنان فرستادم؛ ولى شامگاهان، گريان نزدم آمدند و پيراهنش را كه با خونى دروغين آغشته بود، برايم آوردند و گفتند: گرگ، او را خورده است. با از دست دادن او، چنان غمى بر من مستولى شد و در فراق او چندان گريستم كه چشم هايم از اندوه، سفيد گشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او برادرى از خاله اش داشت كه به او نيز علاقه مند بودم و انيس و همدم من بود، به طورى كه هر گاه به ياد يوسف مى افتادم، او را به سينه ام مى چسباندم و كمى آرام مى گرفتم. برادرانش به من گفتند كه تو ـ اى عزيز ـ او را از آنان مطالبه كرده اى و دستور داده اى وى را نزد تو بياورند و اگر نياورند، به آنان آذوقه گندم مصر نمى دهى. من هم او را با آنان فرستادم تا گندم برايمان بياورند؛ ولى وقتى باز گشتند، او با آنان نبود، و گفتند كه پيمانه پادشاه را دزديده است، حال آن كه ما خاندان، اهل دزدى نيستيم. تو او را نگه داشته اى و مرا دردمند او ساخته اى. از فراق او، چندان اندوهگين شدم كه پشتم خميده شد و مصيبت او و مصيبت هاى پياپى اى كه بر من وارد شده، غم مرا سنگين و گران كرده است. پس بر من، منّتى گذار و او را آزاد و از محبس رهايش كن، و گندم مرغوب با قيمتى سخاوتمندانه به ما عطا كن، و هر چه زودتر، خاندان يعقوب را بفرست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون فرزندان يعقوب با نامه او ره سپار مصر شدند، جبرئيل بر يعقوب نازل گشت و به او گفت: اى يعقوب! پروردگارت به تو مى فرمايد: «چه كسى تو را به اين مصائبى كه براى عزيز مصر نوشتى، مبتلا كرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب گفت: تو مرا به آنها مبتلا ساختى تا كيفرى و تنبيهى از جانب تو بر من باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا فرمود: «پس آيا هيچ كس جز من مى تواند آن مصائب را از تو دور كند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب گفت: بار خدايا! نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا فرمود: «پس آيا شرم نكردى كه از مصائبت، به غير من شكايت كردى و از من كمك نطلبيدى و به من شكايت ننمودى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب گفت: معبودا! از تو آمرزش مى طلبم و به درگاهت توبه مى كنم و از غم و اندوهم به تو شِكوه مى نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى ـ تبارك و تعالى ـ فرمود: «من تنبيهم را نسبت به تو ـ اى يعقوب ـ و فرزندان خطاكارت به نهايت رساندم، در صورتى كه ـ اى يعقوب ـ اگر همان وقت كه مصيبت ها بر تو نازل شد، از آنها به من شكايت و از گناهت استغفار و توبه كرده بودى، آنها را پس از آن كه بر تو مقدّر كرده بودم، از تو بر مى گرداندم؛ ليكن شيطان، مرا از ياد تو برد و تو از رحمت من نوميد شدى؛ ولى من خدايى با جود و كَرَم هستم و بندگانم را كه استغفار و توبه مى كنند و ملتمسانه آنچه را نزد من است، از من مى خواهند، دوست مى دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يعقوب! من، يوسف و برادرش را به تو بر مى گردانم، و آنچه را از دارايى و گوشت و خون تو رفته است، دوباره به تو مى دهم، و بينايى ات را به تو باز مى گردانم، و پشتت را راست مى سازم. پس خوش حال و شادمان باش. آنچه با تو كردم، براى تنبيه تو بود. پس تنبيه مرا بپذير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزندان يعقوب با نامه او ره سپار مصر شدند، تا اين كه به حضور يوسف در كاخ رسيدند و گفتند: «اى عزيز! به ما و خانواده ما آسيب رسيده است و سرمايه اى ناچيز آورده ايم. بنا بر اين، پيمانه ما را تمام بده و بر ما تصدّق كن» برادرمان بن يامين را. اين، نامه پدرمان يعقوب است كه در باره او به تو نوشته است و از تو تقاضا كرده كه بر او منت نهى و بنيامين را آزاد كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف، نامه يعقوب را گرفت و بوسيد و بر ديده اش نهاد و زار زار گريست، چندان كه پيراهن تَنَش از اشكش تَر شد. سپس رو به آنها كرد و گفت: «آيا دانستيد كه با يوسف چه كرديد» قبلاً، و بعدا با برادرش؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«گفتند: آيا تو خود، يوسفى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من يوسفم و اين، برادر من است. به راستى، خدا بر ما منّت نهاده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«گفتند: به خدا سوگند كه به راستى، خدا تو را بر ما برترى داده است». پس امروز ما را رسوا مساز و مجازاتمان مكن و ما را ببخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«گفت: امروز بر شما سرزنشى نيست. خدا شما را مى بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن سالم بن مكرم عن الإمام الصادق عليه السلام: إنَّمَا ابتُلِيَ يَعقوبُ عليه السلام بِيوسُفَ عليه السلام؛ أنَّهُ ذَبَحَ كَبشا سَمينا، ورَجُلٌ مِن أصحابِهِ يُدعى «فيومَ» مُحتاجٌ لَم يَجِد ما يُفطِرُ عَلَيهِ، فَأَغفَلَهُ فَلَم يُطعِمهُ، فَابتُلِيَ بِيوسُفَ عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكانَ بَعدَ ذلِكَ يُنادي مُناديهِ كُلَّ صَباحٍ: مَن لَم يَكُن صائِما فَليَشهَد غَداءَ يَعقوبَ، وإذا أمسى نادى: مَن كانَ صائِما فَليَشهَد عَشاءَ يَعقوبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص161 ح1442 و ص162 ح1443 عن الكاهلي نحوه، تفسير العيّاشي: ج2 ص167 ح4 وفيه «بقوم» بدل «فيوم»، بحار الأنوار: ج66 ص348 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: علّت مبتلا شدن يعقوب به [فراق] يوسف، آن بود كه قوچ فربهى را ذبح كرد؛ ولى يكى از يارانش به نام «فيوم» را كه محتاج بود و چيزى براى افطار كردن نداشت، فراموش نمود كه اطعامش كند. از اين رو، به غم [فراق] يوسف گرفتار آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، جارچى يعقوب، هر بامداد، جار مى زد: «هر كس روزه نيست، بر خوانِ صبحانه يعقوب حاضر شود»، و شامگاه كه مى شد، جار مى زد: «هر كه روزه دارد، بر خوان افطارىِ يعقوب حاضر شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: العنوان الآتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص471 (آزمايش يوسف عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-يوسف-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 9: اِبتِلاءُ يوسُفَ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 9: آزمايش يوسف عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَاأَبَتِ إِنِّى رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِى سَاجِدِينَ * قَالَ يَابُنَىَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلَى إِخْوَاتِكَ فَيَكِيدُواْ لَكَ كَيْدًا إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْاءِنسَانِ عَدُوٌّ مُّبِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 4 و5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[ياد كن] زمانى را كه يوسف به پدرش گفت: «اى پدر! من [در خواب]، يازده ستاره را با خورشيد و ماه ديدم. ديدم [آنها] براى من سجده مى كنند. [يعقوب] گفت: اى پسرك من! خوابت را براى برادرانت حكايت مكن كه براى تو نيرنگى مى انديشند؛ زيرا شيطان براى انسان، دشمنى آشكار است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَمَّا ذَهَبُواْ بِهِ وَ أَجْمَعُواْ أَن يَجْعَلُوهُ فِى غَيَابَتِ الْجُبِّ وَ أَوْحَيْنَا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمْرِهِمْ هَذَا وَ هُمْ لَا يَشْعُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس وقتى او را بردند و هم داستان شدند تا او را در نهان خانه چاه بگذارند و [چنين كردند،] و به او وحى كرديم كه: قطعاً آنان را از اين كارشان ـ در حالى كه نمى دانند ـ باخبر خواهى كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ رَاوَدَتْهُ الَّتِى هُوَ فِى بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِ وَ غَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ وَ قَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّى أَحْسَنَ مَثْوَاىَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ * وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَن رَّءَا بُرْهَانَ رَبِّهِ كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 23 و 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آن بانو كه وى (يوسف) در خانه اش بود، خواست از او كام گيرد، و درها را [پياپى] چفت كرد و گفت: بيا كه برايت آماده است. [يوسف] گفت: «پناه به خدا! او آقاى من است. به من جاى نيكو داده است. قطعا ستمكاران، رستگار نمى شوند». [آن زن] آهنگ او كرد و [يوسف نيز] اگر برهان پروردگارش را نديده بود، آهنگ او مى كرد. چنين كرديم تا بدى و زشتكارى را از او باز گردانيم؛ چرا كه او از بندگان مخلَص ما بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَاهِلُونَ * قَالُواْ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُ قَالَ أَنَا يُوسُفُ وَ هَذَا أَخِى قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا إِنَّهُ مَن يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 89 و 90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«گفت: آيا دانستيد، وقتى كه نادان بوديد، با يوسف و برادرش چه كرديد؟ گفتند: آيا تو خود، يوسفى؟ گفت: من يوسفم و اين برادر من است. به راستى، خدا بر ما منّت نهاده است. بى گمان، هر كه تقوا و شكيبايى پيشه كند، خدا مزد نيكوكاران را تباه نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن الثُّماليّ: صَلَّيتُ مَعَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام الفَجرَ بِالمَدينَةِ يَومَ جُمُعَةٍ، فَلَمّا فَرَغَ مِن صَلاتِهِ وسُبحَتِهِ نَهَضَ إلى مَنزِلِهِ وأَنَا مَعَهُ، فَدَعا مَولاةً لَهُ تُسَمّى سُكَينَةَ، فَقالَ لَها: لا يَعبُر عَلى بابي سائِلٌ إلّا أطعَمتُموهُ، فَإِنَّ اليَومَ يَومُ الجُمُعَةِ، قُلتُ لَهُ: لَيسَ كُلُّ مَن يَسأَلُ مُستَحِقّاً! فَقالَ: يا ثابِتُ، أخافُ أن يَكونَ بَعضُ مَن يَسأَ لُنا مُحِقّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «مستحقّا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا نُطعِمَهُ ونَرُدَّهُ، فَيَنزِلَ بِنا أهلَ البَيتِ ما نَزَلَ بِيَعقوبَ وآلِهِ، أطعِموهُم أطعِموهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ يَعقوبَ كانَ يَذبَحُ كُلَّ يَومٍ كَبشاً، فَيَتَصَدَّقُ مِنهُ ويَأكُلُ هُوَ وعِيالُهُ مِنهُ، وإنَّ سائِلاً مُؤمِناً صَوّاماً مُحِقّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «مستحقّا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ عِندَ اللّهِ مَنزِلَةٌ، وكانَ مُجتازاً غَريباً اعتَرَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعترّه واعترّ به: إذا أتاه فطلب معروفه (لسان العرب: ج4 ص557 «عرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى بابِ يَعقوبَ عَشِيَّةَ جُمُعَةٍ عِندَ أوانِ إفطارِهِ، يَهتِفُ عَلى بابِهِ: «أطعِمُوا السّائِلَ المُجتازَ الغَريبَ الجائِعَ مِن فَضلِ طَعامِكُم»، يَهتِفُ بِذلِكَ عَلى بابِهِ مِراراً وهُم يَسمَعونَهُ وقَد جَهِلوا حَقَّهُ ولَم يُصَدِّقوا قَولَهُ، فَلَمّا يَئِسَ أن يُطعِموهُ وغَشِيَهُ اللَّيلُ، استَرجَعَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استرجع: أي قال: إنّا للّه وإنا إليه راجعون (لسان العرب: ج8 ص117 «رجع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاستَعبَرَ وشَكا جوعَهُ إلَى اللّهِ عز و جل، وباتَ طاوِياً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطوى: الجوع (الصحاح: ج6 ص2415 «طوى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَصبَحَ صائِماً جائِعاً صابِراً حامِداً للّهِِ، وباتَ يَعقوبُ وآلُ يَعقوبَ شِباعاً بِطاناً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَطِنَ ـ بالكسر ـ يبطن بطنا: عظم بطنه من الشبع (الصحاح: ج5 ص2079 «بطن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَصبَحوا وعِندَهُم فَضلَةٌ مِن طَعامِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلى يَعقوبَ في صَبيحَةِ تِلكَ اللَّيلَةِ: لَقَد أذلَلتَ يا يَعقوبُ عَبدي ذِلَّةً استَجرَرتَ بِها غَضَبي، وَاستَوجَبتَ بِها أدَبي ونُزولَ عُقوبَتي وبَلوايَ عَلَيكَ وعَلى وُلدِكَ، يا يَعقوبُ! إنَّ أحَبَّ أنبِيائي إلَيَّ وأَكرَمَهُم عَلَيَّ مَن رَحِمَ مَساكينَ عِبادي وقَرَّبَهُم إلَيهِ وأَطعَمَهُم، وكانَ لَهُم مَأوىً ومَلجَأً، يا يَعقوبُ! أما رَحِمتَ ذِميالَ عَبدِيَ المُجتَهِدَ في عِبادَتِي القانِعَ بِاليَسيرِ مِن ظاهِرِ الدُّنيا عِشاءَ أمسِ لَمَّا اعتَرَّ بِبابِكَ عِندَ أوانِ إفطارِهِ وهَتَفَ بِكُم: أطعِمُوا السّائِلَ الغَريبَ المُجتازَ القانِعَ؟ فَلَم تُطعِموهُ شَيئاً، فَاستَرجَعَ وَاستَعبَرَ وشَكا ما بِهِ إلَيَّ، وباتَ طاوِياً حامِداً لي، وأَصبَحَ لي صائِماً، وأَنتَ يا يَعقوبُ ووُلدُكَ شِباعٌ، وأَصبَحتَ وعِندَكُم فَضلَةٌ مِن طَعامِكُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَ ما عَلِمتَ يا يَعقوبُ أنَّ العُقوبَةَ وَالبَلوى إلى أولِيائي أسرَعُ مِنها إلى أعدائي؟ وذلِكَ حُسنُ النَّظَرِ مِنّي لِأَولِيائي وَاستِدراجٌ مِنّي لِأَعدائي. أما وعِزَّتي! لَاُنزِلُ عَلَيكَ بَلوايَ، ولَأَجعَلَنَّكَ ووُلدَكَ غَرَضاً لِمَصابي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «لمصائبي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولَاُوذِيَنَّكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض المصادر كالجواهر السنيّة: ص28 وتفسير نور الثقلين: ج2 ص412: «ولَاُؤَدِّ بَنَّكَ» بدل «ولاُذينّك» وهو الأصحّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِعُقوبَتي، فَاستَعِدّوا لِبَلوايَ، وَارضَوا بِقَضائي، وَاصبِروا لِلمَصائِبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لِعَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام: جُعِلتُ فِداكَ مَتى رَأى يوسُفُ الرُّؤيا؟ فَقالَ: في تِلكَ اللَّيلَةِ الَّتي باتَ فيها يَعقوبُ وآلُ يَعقوبَ شِباعاً وباتَ فيها ذِميالُ طاوِياً جائِعاً، فَلَمّا رَأى يوسُفُ الرُّؤيا وأَصبَحَ يَقُصُّها عَلى أبيهِ يَعقوبَ، فَاغتَمَّ يَعقوبُ لِما سَمِعَ مِن يوسُفَ مَعَ ما أوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ أنِ استَعِدَّ لِلبَلاءِ، فَقالَ يَعقوبُ لِيوسُفَ: لا تَقصُص رُؤياكَ هذِهِ عَلى إخوَتِكَ؛ فَإِنّي أخافُ أن يَكيدوا لَكَ كَيداً. فَلَم يَكتُم يوسُفُ رُؤياهُ وقَصَّها عَلى إخوَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام: وكانَت أوَّلُ بَلوى نَزَلَت بِيَعقوبَ وآلِ يَعقوبَ الحَسَدَ لِيوسُفَ لَمّا سَمِعوا مِنهُ الرُّؤيا. قالَ: فَاشتَدَّت رِقَّةُ يَعقوبَ عَلى يوسُفَ، وخافَ أن يَكونَ ما أوحَى اللّهُ عز و جلإلَيهِ مِنَ الاِستِعدادِ لِلبَلاءِ هُوَ في يوسُفَ خاصَّةً، فَاشتَدَّت رِقَّتُهُ عَلَيهِ مِن بَينِ وُلدِهِ، فَلَمّا رَأى إخوَةُ يوسُفَ ما يَصنَعُ يَعقوبُ بِيوسُفَ وتَكرِمَتَهُ إيّاهُ وإيثارَهُ إيّاهُ عَلَيهِمُ، اشتَدَّ ذلِكَ عَلَيهِم، وبَدَأَ البَلاءُ فيهِم، فَتَآمَروا فيما بَينَهُم وقالوا: إنَّ يوسُفَ وأَخاهُ «أَحَبُّ إِلَي أَبِينَا مِنَّا وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ * اقْتُلُواْ يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَ تَكُونُواْ مِن بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 8 و 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ أي تَتوبونَ، فَعِندَ ذلِكَ «قَالُواْ يَاأَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّا عَلَى يُوسُفَ وَ إِنَّا لَهُ لَنَاصِحُونَ * أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ» الآيَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 11 و 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ يَعقوبُ: «إِنِّى لَيَحْزُنُنِى أَن تَذْهَبُواْ بِهِ وَ أَخَافُ أَن يَأْكُلَهُ الذِّئْبُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَانتَزَعَهُ حَذَراً عَلَيهِ مِن أن تَكونَ البَلوى مِنَ اللّهِ عز و جلعَلى يَعقوبَ في يوسُفَ خاصَّةً؛ لِمَوقِعِهِ مِن قَلبِهِ وحُبِّهِ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَغَلَبَت قُدرَةُ اللّهِ وقَضاؤُهُ ونافِذُ أمرِهِ في يَعقوبَ ويوسُفَ وإخوَتِهِ، فَلَم يَقدِر يَعقوبُ عَلى دَفعِ البَلاءِ عَن نَفسِهِ ولا عَن يوسُفَ ووُلدِهِ، فَدَفَعَهُ إلَيهِم وهُوَ لِذلِكَ كارِهٌ مُتَوَقِّعٌ لِلبَلوى مِنَ اللّهِ في يوسُفَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا خَرَجوا مِن مَنزِلِهِم لَحِقَهُم مُسرِعاً، فَانتَزَعَهُ مِن أيديهِم فَضَمَّهُ إلَيهِ وَاعتَنَقَهُ وبَكى، ودَفَعَهُ إلَيهِم، فَانطَلَقوا بِهِ مُسرِعينَ مَخافَةَ أن يَأخُذَهُ مِنهُم ولا يَدفَعَهُ إلَيهِم. فَلَمّا أمعَنوا بِهِ أتَوا بِهِ غَيضَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيضة: الأجمّة، وهي مغيض ماء يجتمع فينبت فيه الشجر (الصحاح: ج3 ص1097 «غيض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشجارٍ، فَقالوا: نَذبَحُهُ ونُلقيهِ تَحتَ هذِهِ الشَّجَرَةِ فَيَأكُلُهُ الذِّئبُ اللَّيلَةَ، فَقالَ كَبيرُهُم: «لَا تَقْتُلُواْ يُوسُفَ وَ أَلْقُوهُ فِى غَيَابَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِن كُنتُمْ فَاعِلِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فانطَلَقوا بِهِ إلَى الجُبِّ فَأَلقَوهُ فيهِ وهُم يَظُنُّونَ أنَّهُ يَغرَقُ فيهِ، فَلَمّا صارَ في قَعرِ الجُبِّ ناداهُم: يا وُلدَ رومينَ! أقرِؤوا يَعقوبَ مِنِّي السَّلامَ، فَلَمّا سَمِعوا كَلامَهُ قالَ بَعضُهُم لِبَعضٍ: لا تَزالوا مِن هاهُنا حَتّى تَعلَموا أنَّهُ قَد ماتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يَزالوا بِحَضرَتِهِ حَتّى أمسَوا ورَجَعوا إلى أبيهِم «عِشَاءً يَبْكُونَ * قَالُواْ يَاأَبَانَآ إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَ تَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 16 و 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَمّا سَمِعَ مَقالَتَهُمُ استَرجَعَ وَاستَعبَرَ، وذَكَرَ ما أوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ مِنَ الاِستِعدادِ لِلبَلاءِ، فَصَبَرَ وأَذعَنَ لِلبَلاءِ، وقالَ لَهُم: «بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وما كانَ اللّهُ لِيُطعِمَ لَحمَ يوسُفَ لِلذِّئبِ مِن قَبلِ أن رَأى تَأويلَ رُؤياهُ الصّادِقَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو حَمزَةَ: ثُمَّ انقَطَعَ حَديثُ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام عِندَ هذا، فَلَمّا كانَ مِنَ الغَدِ غَدَوتُ عَلَيهِ فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ، إنَّكَ حَدَّثتَني أمسِ بِحَديثِ يَعقوبَ ووُلدِهِ ثُمَّ قَطَعتَهُ، ما كانَ مِن قِصَّةِ إخوَةِ يوسُفَ وقِصَّةِ يوسُفَ بَعدَ ذلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّهُم لَمّا أصبَحوا قالوا: انطَلِقوا بِنا حَتّى نَنظُرَ ما حالُ يوسُفَ، أماتَ أم هُوَ حَيٌّ، فَلَمَّا انتَهَوا إلَى الجُبِّ وَجَدوا بِحَضرَةِ الجُبِّ سَيّارَةً وقَد أرسَلوا وارِدَهُم فَأَدلى دَلوَهُ، فَلَمّا جَذَبَ دَلوَهُ إذا هُوَ بِغُلامٍ مُتَعَلِّقٍ بِدَلوِهِ، فَقالَ لِأَصحابِهِ: يا بُشرى! هذا غُلامٌ، فَلَمّا أخرَجوهُ أقبَلَ إلَيهِم إخوَةُ يوسُفَ فَقالوا: هذا عَبدُنا سَقَطَ مِنّا أمسِ في هذَا الجُبِّ، وجِئنَا اليَومَ لِنُخرِجَهُ! فَانتَزَعوهُ مِن أيديهِم، وتَنَحَّوا بِهِ ناحِيَةً فَقالوا: إمّا أن تُقِرَّ لَنا أنَّكَ عَبدٌ لَنا فَنَبيعَكَ عَلى بَعضِ هذِهِ السَّيّارَةِ، أو نَقتُلَكَ، فَقالَ لَهُم يوسُفُ عليه السلام: لا تَقتُلوني وَاصنَعوا ما شِئتُم، فَأَقبَلوا بِهِ إلَى السَّيّارَةِ فَقالوا: أمِنكُم مَن يَشتَري مِنّا هذَا العَبدَ؟ فَاشتَراهُ رَجُلٌ مِنهُم بِعِشرينَ دِرهَماً، وكانَ إخوَتُهُ فيهِ مِنَ الزّاهِدينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسارَ بِهِ الَّذي اشتَراهُ مِنَ البَدوِ حَتّى أدخَلَهُ مِصرَ، فَباعَهُ الَّذِي اشتَراهُ مِنَ البَدوِ مِن مَلِكِ مِصرَ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «وَ قَالَ الَّذِى اشْتَرَاهُ مِن مِّصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِى مَثْوَاهُ عَسَى أَن يَنفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو حَمزَةَ: فَقُلتُ لِعَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام: اِبنَ كَم كانَ يوسُفُ يَومَ ألقَوهُ فِي الجُبِّ؟ فَقالَ: كانَ ابنَ تِسعِ سِنينَ، فَقُلتُ: كَم كانَ بَينَ مَنزِلِ يَعقوبَ يَومَئِذٍ وبَينَ مِصرَ؟ فَقالَ: مَسيرَةَ اثنَي عَشَرَ يَوماً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكانَ يوسُفُ مِن أجمَلِ أهلِ زَمانِهِ، فَلَمّا راهَقَ يوسُفُ راوَدَتهُ امرَأَةُ المَلِكِ عَن نَفسِهِ، فَقالَ لَها: مَعاذَ اللّهِ! أنَا مِن أهلِ بَيتٍ لا يَزنونَ، فَغَلَّقَتِ الأَبوابَ عَلَيها وعَلَيهِ وقالَت: لا تَخَف، وأَلقَت نَفسَها عَلَيهِ، فَأَفلَتَ مِنها هارِباً إلَى البابِ فَفَتَحَهُ، فَلَحِقَتهُ فَجَذَبَت قَميصَهُ مِن خَلفِهِ فَأَخرَجَتهُ مِنهُ، فَأَفلَتَ يوسُفُ مِنها في ثِيابِهِ: «وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا الْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَن يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَمَّ المَلِكُ بِيوسُفَ لِيُعَذِّبَهُ، فَقالَ لَهُ يوسُفُ: وإلهِ يَعقوبَ ما أرَدتُ بِأَهلِكَ سوءاً، بَل «هِىَ رَاوَدَتْنِى عَن نَّفْسِى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَسَل هذَا الصَّبِيَّ أيُّنا راوَدَ صاحِبَهُ عَن نَفسِهِ. قالَ: وكانَ عِندَها مِن أهلِها صَبِيٌّ زائِرٌ لَها، فَأَنطَقَ اللّهُ الصَّبِيَّ لِفَصلِ القَضاءِ، فَقالَ: أيُّهَا المَلِكُ، انظُر إلى قَميصِ يوسُفَ، فَإِن كانَ مَقدوداً مِن قُدّامِهِ فَهُوَ الَّذي راوَدَها، وإن كانَ مَقدوداً مِن خَلفِهِ فَهِيَ الَّتي راوَدَتهُ. فَلَمّا سَمِعَ المَلِكُ كَلامَ الصَّبِيِّ ومَا اقتَصَّ، أفزَعَهُ ذلِكَ فَزَعاً شَديداً، فَجيءَ بِالقَميصِ فَنَظَرَ إلَيهِ، فَلَمّا رَآهُ مَقدوداً مِن خَلفِهِ قالَ لَها: «إِنَّهُ مِن كَيْدِكُنَّ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ لِيوسُفَ: «أَعْرِضْ عَنْ هَذَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا يَسمَعهُ مِنكَ أحَدٌ وَاكتُمهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَم يَكتُمهُ يوسُفُ وأَذاعَهُ فِي المَدينَةِ، حَتّى قُلنَ نِسوَةٌ مِنهُنَّ: «امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَن نَّفْسِهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَبَلَغَها ذلِكَ، فَأَرسَلَت إلَيهِنَّ وهَيَّأَت لَهُنَّ طَعاماً ومَجلِساً، ثُمَّ أتَتهُنَّ بِاُترُجٍّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُترُجّ ـ بضمّ الهمزة وتشديد الجيم ـ: فاكهة معروفة (مجمع البحرين: ج1 ص221 «ترج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ءَاتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِّنْهُنَّ سِكِّينًا»، ثُمَّ قالَت لِيوسُفَ: «اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَ قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقُلنَ ما قُلنَ. فَقالَت لَهُنَّ: هذَا الَّذي لُمتُنَّني فيهِ؛ يَعني في حُبِّهِ. وخَرَجنَ النِّسوَةُ مِن عِندِها، فَأَرسَلَت كُلُّ واحِدَةٍ مِنهُنَّ إلى يوسُفَ سِرّاً مِن صاحِبَتِها تَسأَ لُهُ الزِّيارَةَ، فَأَبى عَلَيهِنَّ وقالَ: «إِلَّا تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَ أَكُن مِّنَ الْجَاهِلِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَصَرَفَ اللّهُ عَنهُ كَيدَهُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا شاعَ أمرُ يوسُفَ وأَمرُ امرَأَةِ العَزيزِ وَالنِّسوَةِ في مِصرَ، بَدا لِلمَلِكِ بَعدَما سَمِعَ قَولَ الصَّبِيِّ لَيَسجُنَنَّ يوسُفَ، فَسَجَنَهُ فِي السِّجنِ، ودَخَلَ السِّجنَ مَعَ يوسُفَ فَتَيانِ، وكانَ مِن قِصَّتِهِما وقِصَّةِ يوسُفَ ما قَصَّهُ اللّهُ فِي الكِتابِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو حَمزَةَ: ثُمَّ انقَطَعَ حَديثُ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص45، بحار الأنوار: ج12 ص271 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از ثُمالى ـ: نماز صبح روز جمعه را در مدينه با امام زين العابدين عليه السلام خواندم. وقتى ايشان از نماز و تسبيحات فارغ شد، از جا برخاستيم و به اتّفاق، به طرف منزل ايشان رفتيم. به درِ منزل ايشان كه رسيديم، كنيز خود به نام سكينه را صدا زد و به او فرمود: «به هر سائلى كه از درِ منزل من عبور كرد، حتما غذا بدهيد؛ چرا كه امروز، روز جمعه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنيز گفت: حتّى سائلى كه مستحق نباشد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى ترسم برخى از سائلان، مستحق باشند و ما آنها را غذا نداده، رد كنيم و آنچه بر يعقوب نازل شد، بر ما خاندان نيز نازل گردد. بنا بر اين به هر سائلى غذا بدهيد و حتما او را بهره مند نماييد. يعقوب، هر روز، قوچى را سر مى بريد و از آن، صدقه مى داد و خود و عيالش نيز از آن تناول مى كردند. شب جمعه اى، هنگام غروب، وقتى يعقوب مى خواست غذا بخورد، سائلى مؤمن كه روزه دار و مستحق بود، و از خانه وى عبور مى كرد، فرياد زد: سائلى غريب و گرسنه را از زيادىِ غذاى خود، غذا بدهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند بار اين خواسته را تكرار كرد و يعقوب و اهل خانه اش آن را مى شنيدند و چون به استحقاقش واقف نبودند، گفته اش را تصديق نكردند. سائل، چون از احسان آنها مأيوس شد و شب فرا رسيد، كلمه استرجاع بر زبان جارى كرد و اشك ريخت و از گرسنگى خود به حق تعالى شِكوه نمود و آن شب را با گرسنگى و دهان روزه به صبح رساند، در حالى كه شكيبايى پيشه كرده و سپاس گزار خدا بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوى ديگر، يعقوب و خانواده اش سير و با شكم پر، شب را به صبح رسانده بودند و زيادىِ غذايشان هم نزدشان بود. خداوند عزّ و جلّ در صبح آن شب به يعقوب وحى فرمود: «اى يعقوب! بنده مرا بسيار خوار نمودى و بدين وسيله خشم مرا بر انگيختى و مستوجب تنبيه و نزول عذابم و گرفتارى خود و فرزاندانت شدى. اى يعقوب! محبوب ترينِ انبيا و گرامى ترينِ آنها نزد من، كسى است كه به مساكينِ بندگانم ترحّم كند و آنها را به خود، نزديك نمايد و غذايشان بدهد و پشت و پناه آنها باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يعقوب! چرا شب گذشته به بنده ما ذِميال كه در پرستش ما سخت كوشا بود و از ظاهر دنيا به اندكى بسنده نمود، و هنگام افطارش به در منزل تو رسيد و فرياد زد: به سائل غريب ره گذر و بنده قانع، ترحّم كنيد و غذا بدهيد، يك ذرّه هم غذا نداديد؟! او پس از آن كه مأيوس از درِ خانه تو گذشت، كلمه استرجاع (إنّا للّهِِ وَ إنّا إلَيهِ راجِعون) بر زبان، جارى كرد و اشك ريخت و شكايت حالش را نزد من نمود و شب را در حالى كه ستايش مرا به جا مى آورد، با گرسنگى به سر برد و صبح نمود، در حالى كه روزه دار بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو ـ اى يعقوب ـ با فرزندانت سير خوابيديد و شب را به صبح رسانديد، حال، آن كه زيادىِ غذا نزدتان مانده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى يعقوب! آيا نمى دانى كه عقوبت و مؤاخذه من در باره دوستانم، سريع تر و زودتر از تنبيه و عقوبت دشمنانم است؟ و اين نيست، مگر حسن نظر من به دوستان و در استدراج قرار دادن دشمنانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عزّت و جلال خودم سوگند، بلايم را بر تو نازل خواهم نمود، تو و فرزندانت را در معرض مصيبت قرار خواهم داد و با عقوبتم آزارت خواهم نمود. پس آماده بلاى من باشيد و به قضاى من راضى و در مصيبت ها شكيبا باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام على بن حسين عليه السلام گفتم: فدايت شوم! يوسف در چه وقت، آن خواب را ديد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «در همان شبى كه يعقوب و خاندانش سير خوابيدند و ذميال با شكمى خالى و گرسنه شب را سپرى نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه يوسف خواب ديد و بامدادان آن را براى پدرش يعقوب تعريف نمود، يعقوب وقتى خواب را شنيد، با توجّه به وحى خداوند به وى كه: آماده بلا باش، غمگين شد و به يوسف فرمود: خوابت را براى برادرانت تعريف مكن؛ چون مى ترسم بر ضدّ تو نقشه اى بكشند. يوسف، خواب را كتمان نكرد؛ بلكه آن را براى برادرانش تعريف نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام فرمود: «اوّلين بلايى كه بر يعقوب و خانواده اش وارد شد، حسد برادران يوسف، پس از شنيدن خواب او بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «مهر يعقوب بر يوسف، از آن پس زياد شد و بيمناك گرديد كه مبادا آنچه خداىت به او وحى نموده كه آماده بلا باشد، تنها در باره يوسف باشد. از اين رو در بين فرزندان، بخصوص به يوسف، مهربانى زيادى نشان مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادران يوسف، وقتى آن را از يعقوب نسبت به يوسف مشاهده كردند و ديدند كه پدر چگونه يوسف را تعظيم مى نمايد و وى را بر ايشان ترجيح مى دهد، بر آنان گران آمد و در بينشان گرفتارى آغاز شد و آن، اين بود كه در باره يوسف به مشورت پرداختند و گفتند: يوسف و برادر او «در پيش پدر ما، از ما محبوب ترند، در حالى كه ما چندين برادريم. اشتباه او در دوست داشتن يوسف، نيك پديدار است. [كسى گفت: ] يوسف را بكشيد يا در ديارى دور از پدر بيفكنيد كه توجّه پدر به طرف شما جلب مى شود. و بعد از آن (كشتن يا دور كردن يوسف)، مردمى درستكار شويد، يعنى توبه مى كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين جا بود كه «فرزندان يعقوب به پدر گفتند: اى پدر! چرا تو ما را بر يوسف، امين نمى دانى، در صورتى كه ما برادران، همه خيرخواه او هستيم. فردا او را با ما به صحرا فرست كه بگردد» تا آخر آيه. يعقوب فرمود: «اين كه او را ببريد، سخت مرا نگران مى كنيد و مى ترسم كه گرگ، او را بخورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب عليه السلام به خاطر آن كه در خصوص يوسف ـ كه موقعيت ويژه اى در قلب او داشت و علاقه زيادى به او در خود احساس مى كرد ـ مورد آزمايش خداىت قرار نگيرد، يوسف را از برادرانش گرفت تا نگذارد وى را به صحرا ببرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «قدرت خدا و قضاى مقدّرش غالب گرديد و درباره يعقوب و يوسف و برادران او، مشيّت الهى نافذ شد. از اين رو، يعقوب نتوانست اين بلا را از خود و يوسف و برادرانش دفع كند و با اين كه ناراضى بود، يوسف را به ايشان داد و به انتظار آزمايش خدا در باره يوسف نشست. برادران يوسف، وقتى از منزل بيرون رفتند، يعقوب به سرعت، خود را به ايشان رساند و يوسف را از ايشان گرفت و به سينه چسبانيد و با او معانقه كرد و گريست و بعد وى را به آنها سپرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادران، به شتاب، يوسف را با خود بردند؛ چون بيم داشتند يعقوب او را از دستشان بگيرد و به آنها ندهد. چون وى را همراه خود بردند و از پدر دور نمودند، به نيزارى رسيدند. گفتند: يوسف را در همين مكان مى كُشيم و زير اين درختان مى اندازيم تا امشب گرگ او را بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادر بزرگ گفت: «يوسف را نكشيد؛ بلكه اگر در صدد انجام كارى هستيد، او را در نهان خانه چاه انداخته تا برخى از كاروانيان [كه از آن جا عبور مى كنند]، او را بيابند». يوسف را بر سر چاهى بردند و سپس وى را به درون چاه افكندند. آنها گمان داشتند كه يوسف در آب چاه غرق مى شود؛ ولى وقتى يوسف در ته چاه قرار گرفت، برادران را صدا زد و گفت: اى فرزندان رومين! سلام مرا به يعقوب برسانيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادران وقتى سخنان يوسف را شنيدند، برخى به بعضى ديگر گفتند: از اين جا به جاى ديگر نرويد تا يقين كنيد يوسف مرده است. پس از حوالى چاه جدا نشدند تا شب فرا رسيد. به طرف پدر باز گشتند و شبانه در حالى كه مى گريستند، «گفتند: اى پدر! ما در صحرا براى مسابقه رفته بوديم و يوسف را در كنار اثاث خود گذارديم. يوسف را گرگ خورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب وقتى سخنان آنان را شنيد، كلمه استرجاع بر زبان جارى كرد و اشك ريخت و آنچه را كه خداىت به وى وحى فرموده بود كه آماده بلا باش، به ياد آورد، پس شكيبايى پيشه كرد و خود را براى بلا آماده ساخت و به فرزندان فرمود: «[اين طور كه مى گوييد، نيست؛] بلكه اين امر زشت را نفْس در نظر شما زيبا جلوه داد». پيش از آن كه يوسف، تأويل خواب راستش را ببيند، ممكن نيست خداىت، گوشت او را طعمه گرگ نمايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام سخنانش كه به اين جا رسيد، لب از گفتار فرو بست. روز بعد كه خدمت آن سَرور مشرّف شدم، گفتم: فدايت شوم! ديروز، قصّه يعقوب و فرزندانش را بيان نموديد و به ماجراى يوسف و برادران او كه رسيديد، سخنانتان را قطع نموديد. تقاضا دارم آن را ادامه دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «صبح كه شد، برادران يوسف گفتند: برويم ببينيم آيا يوسف زنده است يا مرده! وقتى به سر چاه رسيدند، كاروانى آن جا رسيد و سقّاى قافله را براى آب فرستادند. سقّا دلوش را در چاه، سرازير نمود تا آب بكشد و وقتى دلو را بالا كشيد، ديد پسرى به دلو آويزان است. به همراهانش گفت: مژده باد شما را به اين پسر! وقتى يوسف را از چاه بيرون آوردند، برادران وى جلو آمدند و گفتند: اين پسر، برده ماست كه ديروز در چاه افتاد و امروز آمده ايم تا او را بيرون آوريم. پس يوسف را از دست كاروانيان گرفتند و او را به گوشه اى بردند و به وى گفتند: يا اقرار كن كه برده ما هستى تا تو را به يكى از اين كاروانيان بفروشيم و يا تو را خواهيم كُشت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف فرمود: مرا نكشيد و هر چه خواستيد، انجام دهيد. برادران، او را نزد كاروانيان آوردند و گفتند: آيا از شما كسى هست كه اين برده را از ما بخرد؟ مردى از ميان آنها يوسف را به بيست درهم خريد، در حالى كه پسران يعقوب، چندان راغب اين فروش نبودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارى! خريدار يوسف، او را از صحرا به شهر آورد و وى را به پادشاه فروخت، چنان كه خداىت در قرآن مى فرمايد: «آن شخص مصرى كه يوسف را خريد، به همسر خويش سفارش نمود كه: مقامش را گرامى بدار كه اين غلام، اميد است كه به ما نفع بخشد، يا او را به فرزندى برگزينيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام زين العابدين عليه السلام گفتم: روزى كه يوسف را در چاه انداختند، چند سال داشت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نُه سال از عمرش گذشته بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در آن روز، بين منزل يعقوب تا مصر، چه قدر فاصله بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دوازده روز راه» و سپس فرمود: «يوسف، زيباترينِ مردم زمان خود بود و وقتى به سنّ نزديك بلوغ رسيد، همسر عزيز مصر تلاش كرد با او ارتباط برقرار كند. يوسف به او فرمود: به خدا پناه مى برم! من از خاندانى هستم كه گرد زنا نمى گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همسر عزيز وقتى چنين ديد، درهاى قصر را به روى خود و يوسف بست و گفت: نترس! آن گاه خود را به روى يوسف افكند. يوسف به طرف درِ قصر فرار كرد و وقتى به در رسيد، آن را باز نمود. در اين وقت، همسر عزيز به او رسيد و از پشت، پيراهن يوسف را چنگ زد و گرفت و آن را از بدن يوسف بيرون آورد؛ ولى يوسف از چنگالش گريخت. در اين هنگام، «هر دو در كنار درِ قصر، به عزيز رسيدند. همسر عزيز گفت: مجازات كسى كه به ناموس تو نظر بد داشته باشد، يا زندان و يا عذاب دردناك است»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «عزيز مصر تصميم گرفت يوسف را تنبيه كند. يوسف به او گفت: به خداى يعقوب سوگند، من به ناموس تو، قصد سوئى نكردم؛ بلكه «او با من قصد رابطه گذاشت». براى اين كه به درستى گفته من اطمينان پيدا كنى، از اين كودك سؤال كن كه كدام يك از ما دو نفر، متعرّض ديگرى شديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «نزد آن زن، كودكى از اقوامش بود كه به ديدن او آمده بود و وقتى عزيز از آن كودك پرسيد، خداوند، او را به سخن آورد و او گفت: اى پادشاه! به پيراهن يوسف، نگاه كن. اگر از جلو چاك خورده باشد، او متعرّض همسر تو شده و اگر از پشت، چاك شده است، همسرت متعرّض او گرديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عزيز، وقتى سخن آن كودك و قصّه اى را كه او بازگو كرد، شنيد، سخت به فغان آمد. پس پيراهن را طلبيد و به آن نگريست و وقتى ديد كه پيراهن از پشت، چاك خورده است، به همسرش گفت: «اين از حيله شماست» و سپس رو به يوسف نمود و گفت: اى پسر! «از اين قصّه در گذر». مبادا كسى آن را از تو بشنود. آن را پنهان دار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «يوسف، اين راز را پنهان نكرد؛ بلكه در شهر پخش كرد، تا جايى كه زنان شهر، آگاه شدند و گفتند: «همسر عزيز، قصد رابطه با غلام خويش را داشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين خبر به گوش همسر عزيز رسيد. در پى آنان فرستاد و از آنها دعوت نمود و غذايى تهيّه كرد و مجلسى بياراست. «پس از آن، به هر زنى، ترنجى و كاردى داد» و سپس به يوسف دستور داد كه: «وارد مجلس شو! چون زنان مصر، چشمشان به او (يوسف) افتاد، وى را بزرگ [و شگرف{ يافتند و] به جاى ترنج،] دست هاى خود را بريدند» و گفتند آنچه را كه گفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همسر عزيز، خطاب به ايشان گفت: اين است جوانى كه مرا در محبّتش ملامت كرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنان از نزد همسر عزيز رفتند و هر كدام به طور پنهانى دنبال يوسف فرستادند و از او تقاضاى ملاقات كردند. يوسف از اين خواسته [ى آنان] امتناع ورزيد و به درگاه خدا عرضه داشت: «اگر تو حيله اينان را از من دفع نكنى، به آنها ميل مى كنم و از جاهلان خواهم شد». پس خداىت، حيله زنان را از او دفع نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارى! پس از آن كه قصّه يوسف و حكايت همسر عزيز و داستان زنان، در مصر شايع شد، با آن كه پاك دامنى يوسف براى پادشاه با گفته آن كودك روشن شد، [پادشاه] تصميم گرفت يوسف را چندى به زندان بفرستد. پس، او را زندان نمود و با يوسف، دو جوان ديگر زندان شدند و قصّه آن دو با يوسف را خداىت در قرآن كريم نقل نموده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنان امام زين العابدين عليه السلام به اين جا كه رسيد، ايشان لب از گفتار فرو بست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أنَّهُ كانَ مِن خَبَرِ يوسُفَ عليه السلام أنَّهُ كانَ لَهُ أحَدَ عَشَرَ أخاً، فَكانَ لَهُ مِن اُمِّهِ أخٌ واحِدٌ يُسَمّى بِنيامينَ، وكانَ يَعقوبُ إسرائيلَ اللّهِ ومَعنى إسرائيلِ اللّهِ: خالِصُ اللّهِ ـ ابنَ إسحاقَ نَبِيِّ اللّهِ ابنِ إبراهيمَ خَليلِ اللّهِ. فَرَأى يوسُفُ هذِهِ الرُّؤيا ولَهُ تِسعُ سِنينَ، فَقَصَّها عَلى أبيهِ، فَقالَ يَعقوبُ: «يَابُنَىَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلَى إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُواْ لَكَ كَيْدًا إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْاءِنسَانِ عَدُوٌّ مُّبِينٌ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[قَولُهُ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين ليس في المصدر، وأثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: «فَيَكِيدُواْ لَكَ كَيْدًا» أي يَحتالوا عَلَيكَ. فَقالَ يَعقوبُ لِيوسُفَ: «وَ كَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَ يُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ عَلَى ءَالِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ يوسُفُ مِن أحسَنِ النَّاسِ وَجهاً، وكانَ يَعقوبُ يُحِبُّهُ ويُؤثِرُهُ عَلى أولادِهِ، فَحَسَدوهُ إخوَتُهُ عَلى ذلِكَ، وقالوا فيما بَينَهُم ما حَكَى اللّهُ عز و جل: «إِذْ قَالُواْ لَيُوسُفُ وَ أَخُوهُ أَحَبُّ إِلَى أَبِينَا مِنَّا وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ» أي جَماعَةٌ «إِنَّ أَبَانَا لَفِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَعَمَدوا عَلى قَتلِ يوسُفَ، فَقالوا: نَقتُلُهُ حَتّى يَخلُوَ لَنا وَجهُ أبينا! فَقالَ لاوي: لا يَجوزُ قَتلُهُ، ولكِن نُغَيِّبُهُ عَن أبينا ونَحنُ نَخلو بِهِ، فَقالوا كَما حَكَى اللّهُ عز و جل: «قَالُواْ يَاأَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّا عَلَى يُوسُفَ وَ إِنَّا لَهُ لَنَاصِحُونَ * أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَ يَلْعَبْ» أي يَرعَى الغَنَمَ ويَلعَبُ «وَ إِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ» فَأَجرَى اللّهُ عَلى لِسانِ يَعقوبَ: «إِنِّى لَيَحْزُنُنِى أَن تَذْهَبُواْ بِهِ وَ أَخَافُ أَن يَأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَ أَنتُمْ عَنْهُ غَافِلُونَ» فَقالوا كَما حَكَى اللّهُ: «لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذًا لَّخَاسِرُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ وَالعُصبَةُ عَشَرَةٌ إلى ثَلاثَةَ عَشَرَ. «فَلَمَّا ذَهَبُواْ بِهِ وَ أَجْمَعُواْ أَن يَجْعَلُوهُ فِى غَيَـبَتِ الْجُبِّ وَ أَوْحَيْنَا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمْرِهِمْ هَذَا وَ هُمْ لَا يَشْعُرُونَ» أي لَأَخبَرَنَّهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «تُخبِرُهُم» بدل «لأخبرنّهم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِما هَمُّوا بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص339 عن جابر، بحار الأنوار: ج12 ص217.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: از اخبار مربوط به يوسف عليه السلام، اين است كه او يازده برادر و نيز يك برادر مادرى به نام بنيامين داشت. يعقوب، اسرائيل اللّه ـ اسرائيل اللّه، يعنى مخلص خدا ـ پسر اسحاق نبى اللّه، پسر ابراهيم خليل اللّه بود. يوسف، اين خواب را در نُه سالگى ديد و آن را براى پدرش بازگو كرد. يعقوب گفت: «اى پسرم خوابت را براى برادرانت بازگو نكن، تا مبادا حيله اى در باره تو به كار برند، كه شيطان، دشمن آشكار انسان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن خداوند: «حيله اى در باره تو به كار برند» يعنى: عليه تو نقشه بكشند. يعقوب به يوسف فرمود: «اين چنين، پروردگارت تو را برگزيده، و تأويل رخدادها را به تو آموخته، و نعمتش را بر تو و بر خاندان يعقوب تمام كرده است، همان گونه كه نعمتش را پيش تر بر پدرانت ابراهيم و اسحاق تمام كرده است؛ چرا كه پروردگار تو داناى حكيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف، زيباترينِ مردم بود. يعقوب، او را دوست داشت و بر ديگر فرزندانش ترجيح مى داد. برادرانش به خاطر اين، بر وى حسد بردند و بر اساس آنچه خداوند عزّ و جلّ حكايت كرده، در ميان خود گفتند: «هنگامى كه گفتند: يوسف و برادرش، محبوب تر از ما نزد پدرمان است، در حالى كه ما عصبه ايم» يعنى چندين نفريم. «همانا پدرمان در گم راهى آشكارى است». آنان دست به كارِ كشتن يوسف شدند و گفتند: او را مى كشيم تا توجّه پدر ما، به ما باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لاوى گفت: كشتن يوسف، درست نيست؛ امّا او را از جلوى چشم پدرمان دور مى كنيم. ما او را از اين جا مى بريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان ـ همان گونه كه خداىت حكايت كرده ـ، «گفتند: اى پدر! چرا تو ما را در باره يوسف، امين نمى دانى در حالى كه ما خيرخواه او هستيم؟ او را فردا با ما بفرست تا بگردد و بازى كند»، يعنى همان گونه كه گوسفند مى گردد و مى چرد و بازى مى كند. «ما به خوبى، نگهبان او هستيم». خداوند بر زبان يعقوب آورد كه: «اين كه شما او را ببريد، سخت مرا نگران مى كند و مى ترسم كه گرگ، او را بخورد و شما از او غفلت كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان ـ همان گونه كه خداوند، حكايت كرده ـ، گفتند: «اگر گرگ او را بخورد، با اين كه ما عُصبه اى، ما خسارت زده خواهيم بود». عصبه، يك گروه ده تا سيزده نفره است. «پس وقتى يوسف را بردند، هم داستان شدند كه او را در نهان خانه چاه قرار دهند. به او وحى كرديم كه: قطعا آنان را در باره از اين كارشان ـ در حالى كه نمى دانند ـ با خبر خواهى كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن حنان بن سدير عن أبيه عن الإمام الباقر عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: أخبِرني عَن يَعقوبَ حينَ قالَ لِوُلدِهِ: «يَابَنِىَّ اذْهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن يُوسُفَ وَ أَخِيهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 87.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أكانَ عَلِمَ أنَّهُ حَيٌّ وقَد فارَقَهُ مُنذُ عِشرينَ سَنَةً وذَهَبَت عَيناهُ مِنَ البُكاءِ عَلَيهِ؟ قالَ: نَعَم عَلِمَ أنَّهُ حَيٌّ، حَتّى إنَّهُ دَعا رَبَّهُ فِي السَّحَرِ أن يَهبِطَ عَلَيهِ مَلَكُ المَوتِ، فَهَبَطَ عَلَيهِ مَلَكُ المَوتِ في أطيَبِ رائِحَةٍ وأَحسَنِ صورَةٍ، فَقالَ لَهُ: مَن أنتَ؟ قالَ: أنا مَلَكُ المَوتِ، ألَيسَ سَأَلتَ اللّهَ أن يُنزِلَني عَلَيكَ؟ قالَ: نَعَم، قالَ: ما حاجَتُكَ يا يَعقوبُ؟ قالَ لَهُ: أخبِرني عَنِ الأَرواحِ، تَقبِضُها جُملَةً أو تَفاريقاً؟ قالَ: يَقبِضُها أعواني مُتَفَرِّقَةً ثُمَّ تُعرَضُ عَلَيَّ مُجتَمِعَةً. قالَ يَعقوبُ: فَأَسأَ لُكَ بِإِلهِ إبراهيمَ وإسحاقَ ويَعقوبَ، هَل عُرِضَ عَلَيكَ فِي الأَرواحِ روحُ يوسُفَ؟ فَقالَ: لا. فَعِندَ ذلِكَ عَلِمَ أنَّهُ حَيٌّ، فَقالَ لِوُلدِهِ: «اذْهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن يُوسُفَ وَ أَخِيهِ وَ لَا تَاْيْئسُواْ مِن رَّوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لَا يَاْيْئسُ مِن رَّوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ عَزيزُ مِصرَ إلى يَعقوبَ: أمّا بَعدُ، فَهذَا ابنُكَ قَدِ اشتَرَيتُهُ بِثَمَنٍ بَخسٍ دَراهِمَ مَعدودَةٍ، وهُوَ يوسُفُ وَاتَّخَذتُهُ عَبداً، وهذَا ابنُكَ بِنيامينُ وقَد وَجَدتُ مَتاعي عِندَهُ وَاتَّخَذتُهُ عَبداً. فَما وَرَدَ عَلى يَعقوبَ شَيءٌ أشَدَّ عَلَيهِ مِن ذلِكَ الكِتابِ، فَقالَ لِلرَّسولِ: مَكانَكَ حَتّى اُجيبَهُ. فَكَتَبَ إلَيهِ يَعقوبُ عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، مِن يَعقوبَ إسرائيلِ اللّهِ ابنِ إسحاقَ بنِ إبراهيمَ خَليلِ اللّهِ، أمّا بَعدُ، فَقَد فَهِمتُ كِتابَكَ تَذكُرُ فيهِ أنَّكَ اشتَرَيتَ ابني وَاتَّخَذتَهُ عَبداً، وأَنَّ البَلاءَ مُوَكَّلٌ بِبَني آدَمَ؛ إنَّ جَدِّي إبراهيمَ ألقاهُ نُمرودُ مَلِكُ الدُّنيا فِي النَّارِ فَلَم يَحتَرِق وجَعَلَهَا اللّهُ عَلَيهِ بَرداً وسَلاماً، وإنَّ أبي إسحاقَ أمَرَ اللّهُ تَعالى جَدّي أن يَذبَحَهُ بِيَدِهِ، فَلَمّا أرادَ أن يَذبَحَهُ فَداهُ اللّهُ بِكَبشٍ عَظيمٍ، وإنَّهُ كانَ لي وَلَدٌ لَم يَكُن فِي الدُّنيا أحَدٌ أحَبَّ إلَيَّ مِنهُ، وكانَ قُرَّةَ عَيني وثَمَرَةَ فُؤادي، فَأَخرَجُوهُ إخوَتُهُ ثُمَّ رَجَعوا إلَيَّ وزَعَموا أنَّ الذِّئبَ أكَلَهُ، فَاحدَودَبَ لِذلِكَ ظَهري وذَهَبَ مِن كَثرَةِ البُكاءِ عَلَيهِ بَصَري، وكانَ لَهُ أخٌ مِن اُمِّهِ كُنتُ آنَسُ بِهِ، فَخَرَجَ مَعَ إخوَتِهِ إلى مُلكِكَ لِيَمتاروا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يمتار: يجلب، وأكثر استعماله في الطعام (راجع: مجمع البحرين: ج4 ص253).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنا طَعاماً، فَرَجَعوا وذَكَروا أنَّهُ سَرَقَ صُواعَ المَلِكِ وأَنَّكَ حَبَستَهُ، وإنّا أهلُ بَيتٍ لا يَليقُ بِنَا السَّرَقُ ولَا الفاحِشَةُ، وأَنَا أسأَ لُكَ بِإِلهِ إبراهيمَ وإسحاقَ ويَعقوبَ، إلّا مَنَنتَ عَلَيَّ بِهِ وتَقَرَّبتَ إلَى اللّهِ ورَدَدتَهُ إلَيَّ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا وَرَدَ الكِتابُ عَلى يوسُفَ أخَذَهُ ووَضَعَهُ عَلى وَجهِهِ وقَبَّلَهُ وبَكى بُكاءً شَديداً، ثُمَّ نَظَرَ إلى إخوَتِهِ فَقالَ: «هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَاهِلُونَ» فَقالوا: «أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُ قَالَ أَنَا يُوسُفُ وَ هَذَا أَخِى قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا إِنَّهُ مَن يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 89 و 90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالوا كَما حَكَى اللّهُ عز و جل: «لَقَدْ ءَاثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَإِن كُنَّا لَخَاطِئينَ * قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ»، أي لا تَعييرَ «يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 91 و 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا وَلَّى الرَّسولُ إلَى المَلِكِ بِكِتابِ يَعقوبَ، رَفَعَ يَعقوبُ يَدَيهِ إلَى السَّماءِ فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا حَسَنَ الصُّحبَةِ، يا كَريمَ المَعونَةِ، يا خَيرا كُلُّهُ، ائتِني بِرَوحٍ مِنكَ وفَرَجٍ مِن عِندِكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَهَبَطَ عَلَيهِ جَبرَئيلُ عليه السلام فَقالَ لَهُ: يا يَعقوبُ! ألا اُعَلِّمُكَ دَعَواتٍ يَرُدَّ اللّهُ عَلَيكَ بَصَرَكَ وَابنَيكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، قالَ: قُل: «يا مَن لا يَعلَمُ أحَدٌ كَيفَ هُوَ إلّا هُوَ، يا مَن شَيَّدَ السَّماءَ بِالهَواءِ، وكَبَسَ الأَرضَ عَلَى الماءِ، وَاختارَ لِنَفسِهِ أحسَنَ الأَسماءِ، ائتِني بِرَوحٍ مِنكَ وفَرَجٍ مِن عِندِكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمَا انفَجَرَ عَمودُ الصُّبحِ حَتّى اُوتيَ بِالقَميصِ فَطُرِحَ عَلَيهِ، فَرَدَّ اللّهُ عَلَيهِ بَصَرَهُ ووَلَدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص350، بحار الأنوار: ج12 ص244 ح11، وراجع: تفسير العيّاشي: ج2 ص195 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ به نقل از حنّان بن سَدير، از پدرش ـ: از امام باقر عليه السلام پرسيدم: مرا از گفتار يعقوب به فرزندان خود، آگاه كن كه وقتى گفت: «اى پسران من! برويد و از يوسف و برادرش جستجو كنيد». آيا مى دانست كه يوسف، زنده است، در حالى كه پس از بيست سال جدايى از او، چشمانش در اثر گريه نابينا شده بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، يعقوب عليه السلام مى دانست كه يوسف زنده است. او حتّى سحرگاهان از پروردگارش درخواست كرد كه فرشته مرگ بر او نازل شود. پس عزرائيل با بهترين صورت و خوش بوترين بو، نزد او حاضر شد. يعقوب گفت: تو كيستى؟ او گفت: من فرشته مرگم. مگر تو از پروردگارت درخواست فرود مرا نكردى؟ يعقوب گفت: آرى! فرشته گفت: حاجتت چيست؟ يعقوب گفت: مرا باخبر كن كه ارواح مردمان را پراكنده و متفرّق مى ستانى، يا دسته جمعى؟ فرشته مرگ گفت: ملائكه دستيار من، آنها را جداگانه قبض روح مى كنند و همگى با هم بر من عرضه مى شوند. يعقوب گفت: تو را به خداى ابراهيم و اسحاق و يعقوب سوگند مى دهم، آيا در ميان آن ارواح، روح يوسف نيز بوده است؟ فرشته مرگ گفت: خير. و از همين جا يعقوب مطمئن بود كه يوسف زنده است. به همين دليل به فرزندانش فرمان داد كه: «به دنبال يوسف و برادرش بگرديد و از رحمت خدا نااميد نشويد كه از رحمت خدا جز گروه كافران، نااميد نمى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن وقت، عزيز مصر به يعقوب نامه نوشت كه: امّا بعد، اين پسر تو را به بهايى اندك خريدم و او يوسف است كه من وى را به بندگى گرفتم و اين پسرت بنيامين است كه من او را براى اين كه متاعم را نزد او يافتم، نگه داشتم و او را به بندگى گرفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ چيزى دشوارتر از دريافت اين نامه نبود. از اين رو به قاصد گفت: همين جا باش تا جواب نامه را بدهم. و آن وقت به عزيز مصر نوشت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسم اللّه الرحمن الرحيم. اين نامه از جانب يعقوب اسرائيل اللّه، پسر اسحاق پسر ابراهيم خليل اللّه است. امّا بعد، من نامه تو را كه در آن نوشته اى كه دو پسر مرا به بندگى گرفته اى، دريافت كردم. همانا در همه حال، بلا بر بنى آدم، حاكم است، همان طور كه جدّم ابراهيم را نمرود در آتش انداخت و او نسوخت؛ بلكه خداوند، آن را بر او سرد و سلامت نمود، و پدرم اسحاق را كه خدا پدرش ابراهيم را به ذبح او مأمور كرد و وقتى تصميم گرفت كه او را سر ببرد، خداوند، قوچى بزرگ را فداى او قرار داد. من هم فرزندى داشتم كه هيچ كس در دنيا نزد من محبوب تر از او نبود؛ امّا برادرانش او را از من جدا كردند و بردند، و باز گشتند و ادّعا نمودند كه او را گرگ خورده است. پس از فراق او، پشتم خميده و از شدّت گريه بر او، چشمانم نابينا گشت او يك برادر مادرى داشت كه من با وى مأنوس بودم. او با برادرانش بيرون رفت و به جانب تو آمدند تا آذوقه اى براى ما فراهم آورند، و آن وقت به سوى ما باز گشتند و گفتند كه او پيمانه پادشاه را دزديده و پادشاه، او را حبس كرده است، در حالى كه دزدى و كار زشت، از ما خاندان نبوّت، دور است و هرگز شايسته ما نيست و من از تو مى خواهم به خداى ابراهيم و اسحاق و يعقوب كه بر من منّت گذارى و خود را به خدا نزديك سازى و آن دو را به من باز گردانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى اين نامه به يوسف رسيد، آن را گرفت و بر صورت نهاد و بوسيد و سخت گريست. سپس به برادرانش نگريست و به آنها گفت: «آيا مى دانيد آن زمانى كه جاهل بوديد، با يوسف و برادرش چه كرديد؟». آنها با تعجّب گفتند: «آيا تو يوسف هستى؟! گفت: آرى، من يوسفم و اين، برادرم است كه خداوند بر ما منّت نهاده است. همانا هر كس تقوا پيشه كند و شكيبايى نمايد، خدا پاداش نيكوكاران را تباه نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها ـ همان گونه كه خداوند، حكايت كرده ـ گفتند: «به تحقيق، خدا تو را بر ما برترى داده و ما به راستى، خطاكاريم. [يوسف] گفت: امروز، توبيخى بر شما نيست»، يعنى سرزنشتان نمى كنم. [و افزود: ] «خدا شما را مى آمرزد و او مهربان ترينِ مهربانان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى فرستاده يعقوب، نامه او را به طرف پادشاه مصر برد، يعقوب، دست خود را به سوى آسمان، بلند كرد و گفت: اى بهترين همنشين! اى بزرگوارترين ياور! و اى كه همه اش خير است! از جانب خود، رحمت و گشايشى بر من ارزانى بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن وقت جبرئيل نازل شد. به او گفت: اى يعقوب! آيا مى خواهى به تو دعاهايى را تعليم دهم كه با آن، خداوند، بينايى تو و پسرانت را به تو باز گرداند؟ گفت: آرى. جبرئيل گفت: بگو: اى آن كه كسى به غير از خودت نمى داند تو چگونه اى! اى آن كه آسمان را با هوا استحكام بخشيدى و زمين را بر روى آب گستردى و براى خود، بهترين نام ها را برگزيدى! به من رحمت و گشايشى از جانب خود ارزانى بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس سپيدىِ صبح نزده بود كه پيراهن يوسف بر چشمان او افكنده شد و خداوند، بينايى او و سپس پسرانش را به او باز گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن بعض أصحابنا عن الإمام الباقر عليه السلام قال: أيَّ شَيءٍ يَقولُ النّاسُ في قَولِ اللّهِ جَلَّ وعَزَّ: «لَوْلَا أَن رَّءَا بُرْهَانَ رَبِّهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ قُلتُ: يَقولونَ: رَأى يَعقوبَ عاضّا عَلى إصبَعِهِ، فَقالَ: لا لَيسَ كَما يَقولونَ، فَقُلتُ: فَأَيَّ شَيءٍ رَأى؟ قالَ: لَمّا هَمَّت بِهِ وهَمَّ بِها، قامَت إلى صَنَمٍ مَعَها فِي البَيتِ فَأَلقَت عَلَيهِ ثَوبا، فَقالَ لَها يوسُفُ: ما صَنَعتِ؟ قالَت: طَرَحتُ عَلَيهِ ثَوبا؛ أستَحيي أن يَرانا. قالَ: فَقالَ يوسُفُ: فَأَنتِ تَستَحيي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «تستحين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن صَنَمِكِ وهُوَ لا يَسمَعُ ولا يُبصِرُ، ولا أستَحي أنَا مِن رَبّي؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص174 ح19، بحار الأنوار: ج12 ص301 ح97 و ص275 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از يكى از شيعيان ـ: امام باقر عليه السلام فرمود: «مردم درباره اين سخن خداوند عزّ و جلّ: «اگر برهان پروردگارش را نديده بود» چه مى گويند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مى گويند: يعقوب را ديد كه به انگشتش فشار مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين طور نيست كه مى گويند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس چه چيزى را ديد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى آن زن به سمت يوسف، روى آورد و يوسف با او ديگر شد، آن زن برخاست و به سمت بتى كه در خانه اش بود، رفت و پارچه اى را بر روى او انداخت. يوسف به وى گفت: چه كردى؟ او گفت: پارچه اى بر روى او انداختم. شرم دارم كه او ما را ببيند. يوسف گفت: تو از بتت كه نه مى شنود و نه مى بيند، شرم مى كنى؛ ولى من از پروردگارم شرم نكنم؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي عن هشام بن سالم: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ: ما بَلَغَ مِن حُزنِ يَعقوبَ عَلى يوسُفَ؟ قالَ: حُزنَ سَبعينَ ثَكلى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثكلُ: فِقدانُ المرأةُ ولدها، فهي ثاكل وثكلى (الصحاح: ج4 ص1647 «ثكل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ولَمّا كانَ يوسُفُ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ ـ فِي السِّجنِ، دَخَلَ عَلَيهِ جَبرَئيلُ عليه السلام فَقالَ: إنَّ اللّهَ تَعالَى ابتَلاكَ وَابتَلى أباكَ، وإنَّ اللّهَ يُنجيكَ مِن هذَا السِّجنِ، فَاسأَلِ اللّهَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وأَهلِ بَيتِهِ أن يُخَلِّصَكَ مِمّا أنتَ فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ يوسُفُ: «اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وأَهلِ بَيتِهِ، إلّا عَجَّلتَ فَرَجي وأَرَحتَني مِمّا أَنا فيهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جَبرَئيلُ عليه السلام: فَأَبشِر أيُّهَا الصِّدّيقُ، فَإِنَّ اللّهَ تَعالى أرسَلَني إلَيكَ بِالبِشارَةِ بِأَنَّهُ يُخرِجُكَ مِنَ السِّجنِ إلى ثَلاثَةِ أيّامِ، ويُمَلِّكُكَ مِصرَ وأَهلَها، تَخدِمُكَ أشرافُها، ويَجمَعُ إلَيكَ إخوَتَكَ وأَباكَ، فَأَبشِر أيُّهَا الصِّديقُ إنَّكَ صَفِيُّ اللّهِ وَابنُ صَفِّيِةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم يَلبَث يوسُفُ عليه السلام إلّا تِلكَ اللَّيلَةَ حَتّى رَأَى المَلِكُ رُؤيا أفزَعَتهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص132 ح135، بحار الأنوار: ج12 ص291 ح76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء، راوندى ـ به نقل از هشام بن سالم ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: اندوه يعقوب براى يوسف چه قدر بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به اندازه اندوه هفتاد مادر داغ ديده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زمانى كه يوسف عليه السلام در زندان بود، جبرئيل عليه السلام نزد او آمد و گفت: خداى متعال، تو را و پدرت را آزمايش كرد. خدا تو را از اين زندان، نجات مى دهد. پس به حقّ محمّد و خاندان او، از خدا بخواه كه تو را از وضعيتى كه دارى، رهايى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف گفت: بار پروردگارا! به حقّ محمّد و خاندان او از تو مى خواهم كه هر چه زودتر برايم گشايشى حاصل كنى و مرا از اين وضع كه دارم، آسوده گردانى جبرئيل عليه السلام گفت: مژده باد ـ اى صدّيق ـ كه خداى متعال، مرا فرستاد تا به تو بشارت دهم كه تا سه روز ديگر، از زندان بيرونت مى آورد و تو را بر مصر و مردم آن، سلطنت مى بخشد، به طورى كه بزرگان آن، خدمت تو مى كنند، و برادرانت و پدرت پيش تو مى آيند. پس مژده باد ـ اى صدّيق ـ كه تو برگزيده خدا و فرزند برگزيده او هستى. پس يوسف، بيش از همان شب در زندان نماند. در آن شب، پادشاه، خوابى ديد كه او را هراسان نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص462 (ابتلاء يعقوب عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 (آزمايش يعقوب عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-قوم-ثمود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 10: اِبتِلاءُ قَومِ ثَمودَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 10: آزمايش قوم ثمود&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ * فَقَالُواْ أَبَشَرًا مِّنَّا وَاحِدًا نَّتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَّفِى ضَلَالٍ وَ سُعُرٍ * أَءُلْقِىَ الذِّكْرُ عَلَيْهِ مِنْ بَيْنِنَا بَلْ هُوَ كَذَّابٌ أَشِرٌ * سَيَعْلَمُونَ غَدًا مَّنِ الْكَذَّابُ الْأَشِرُ * إِنَّا مُرْسِلُواْ النَّاقَةِ فِتْنَةً لَّهُمْ فَارْتَقِبْهُمْ وَاصْطَبِرْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمر: 23 ـ 27&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قوم ثمود، هشدار دهندگان را تكذيب كردند و گفتند: آيا يك بشرى را كه از جنس خود ماست، پيروى كنيم؟ در اين صورت، ما واقعا در گم راهى و آتش دوزخ خواهيم بود. آيا از ميان ما [وحى] بر او القا شده است؟ [نه؛] بلكه او دروغگويى گستاخ است. به زودى، فردا بدانند دروغگوى گستاخ كيست. ما براى آزمايش آنان، [آن] ماده شتر را فرستاديم و [به صالح گفتيم: ] «مراقب آنان باش و شكيبايى كن»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُم بَيِّنَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ ءَايَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِى أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ * وَاذْكُرُواْ إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِن بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَكُمْ فِى الأَْرْضِ تَتَّخِذُونَ مِن سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُواْ ءَالَاءَ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْاْ فِى الأَْرْضِ مُفْسِدِينَ * قَالَ الْمَلأَُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ مِن قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُواْ لِمَنْ ءَامَنَ مِنْهُمْ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحًا مُّرْسَلٌ مِّن رَّبِّهِ قَالُواْ إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ * قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ إِنَّا بِالَّذِى ءَامَنتُم بِهِ كَافِرُونَ * فَعَقَرُواْ النَّاقَةَ وَعَتَوْاْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ وَقَالُواْ يَاصَالِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَآ إِن كُنتَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ * فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُواْ فِى دَارِهِمْ جَاثِمِينَ * فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَاقَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّى وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِن لَاتُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 73 ـ 79&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به سوى [قوم] ثمود، برادرشان صالح را فرستاديم. گفت: اى قوم من! خدا را بپرستيد، شما را معبودى جز او نيست. در حقيقت، براى شما از جانب پروردگارتان، دليلى آشكار آمده است. اين، ماده شتر خدا، براى شماست كه پديده اى شگرف است. پس آن را بگذاريد تا در زمين خدا بخورد و گزندى به او نرسانيد تا [مبادا] شما را عذابى دردناك فرا گيرد. و به ياد آوريد هنگامى را كه شما را پس از قوم عاد، جانشينان [آنان] گردانيد و در زمين به شما جاى [مناسب] داد. در دشت هاى آن [براى خود] كاخ هايى اختيار مى كرديد و از كوه ها خانه هايى مى تراشيديد. پس نعمت هاى خدا را به ياد آوريد و در زمين، سر به فساد بر مداريد. سران قوم او كه استكبار مى ورزيدند، به مستضعفانى كه ايمان آورده بودند، گفتند: آيا مى دانيد كه صالح از طرف پروردگارش فرستاده شده است؟ گفتند: ما به آنچه وى بِدان فرستاده شده است، باور داريم. كسانى كه استكبار مى ورزيدند، گفتند: ما به آنچه شما بِدان باور آورده ايد، كافريم. پس آن ماده شتر را پِى كردند و از فرمان پروردگار خود، سر پيچيدند و گفتند: اى صالح! اگر از پيامبرانى، آنچه را به ما وعده مى دهى، براى ما بياور. آن گاه زمين لرزه، آنان را فرو گرفت و در خانه هايشان به زانو در آمدند. پس [صالح] از ايشان روى برتافت و گفت: اى قوم من! به راستى، من پيام پروردگارم را به شما رساندم و خير شما را خواستم؛ ولى شما خيرخواهان را دوست نمى داريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هود: 61 ـ 68.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: هود: آيه 61 ـ 68.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: «كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ * فَقَالُواْ أَبَشَرًا مِّنَّا وَاحِدًا نَّتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَّفِى ضَلَالٍ وَ سُعُرٍ * أَءُلْقِىَ الذِّكْرُ عَلَيْهِ مِن بَيْنِنَا بَلْ هُوَ كَذَّابٌ أَشِرٌ»؟ قالَ: هذا كانَ بِما كَذَّبوا بِهِ صالِحاً، وما أهلَكَ اللّهُ عز و جلقَوماً قَطُّ حَتّى يَبعَثَ إلَيهِم قَبلَ ذلِكَ الرُّسُلَ فَيَحتَجُّوا عَلَيهِم، فَبَعَثَ اللّهُ إلَيهِم صالِحاً، فَدَعاهُم إلَى اللّهِ فَلَم يُجيبوا وعَتَوا عَلَيهِ، وقالوا: لَن نُؤمِنَ لَكَ حَتّى تُخرِجَ لَنا مِن هذِهِ الصَّخرَةِ ناقَةً عُشَراءَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناقَةٌ عُشَراء: أتى على حَملِها عشرة أشهر (المصباح المنير: ص411 «عشر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وكانَتِ الصَّخرَةُ يُعَظِّمُونَها ويَعبُدونَها ويُذَبِّحونَ عِندَها في رَأسِ كُلِّ سَنَةٍ، ويَجتَمِعونَ عِندَها، فَقالوا لَهُ: إن كُنتَ كَما تَزعُمُ نَبِيّاً رَسولاً فَادعُ لَنا إلهَكَ حَتّى يُخرِجَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «تخرج»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَنا مِن هذِهِ الصَّخرَةِ الصَّمّاءِ ناقَةً عُشَراءَ. فَأَخرَجَهَا اللّهُ كَما طَلَبوا مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أوحَى اللّهُ تَبارَكَ وتَعَالى إلَيهِ: أن يا صالِحُ، قُل لَهُم إنَّ اللّهَ قَد جَعَلَ لِهذِهِ النّاقَةِ مِنَ الماءِ شِربَ يَومٍ ولَكُم شِربَ يَومٍ، وكانَتِ النّاقَةُ إذا كانَ يَومُ شِربِها شَرِبَتِ الماءَ ذلِكَ اليَومَ، فَيَحلُبونَها فَلا يَبقى صَغيرٌ ولا كَبيرٌ إلّا شَرِبَ مِن لَبَنِها يَومَهُم ذلِكَ، فَإِذا كانَ اللَّيلُ وأَصبَحوا غَدَوا إلى مائِهِم فَشَرِبوا مِنهُ ذلِكَ اليَومَ ولَم تَشرَبِ النّاقَةُ ذلِكَ اليَومَ، فَمَكَثوا بِذلِكَ ما شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ إنَّهُم عَتَوا عَلَى اللّهِ، ومَشى بَعضُهُم إلى بَعضٍ وقالوا: اِعقِرُوا هذِهِ النّاقَةَ وَاستَريحوا مِنها، لا نَرضى أن يَكونَ لَنا شِربُ يَومٍ ولَها شِربُ يَومٍ، ثُمَّ قالوا: مَنِ الَّذي يَلي قَتلَها ونَجعَلَ لَهُ جُعلاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُعلُ: الاُجرَةُ على الشيء فعلاً أو قولاً (النهاية: ج1 ص276 «جعل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أحَبَّ؟ فَجاءَهُم رَجُلٌ أحمَرُ... شَقِيٌّ مِنَ الأَشقِياءِ مَشؤومٌ عَلَيهِم، فَجَعَلوا لَهُ جُعلاً، فَلَمَّا تَوَجَّهَتِ النّاقَةُ إلَى الماءِ الَّذي كانَت تَرِدُهُ، تَرَكَها حَتّى شَرِبَتِ الماءَ وأَقبَلَت راجِعَةً، فَقَعَدَ لَها في طَريقِها فَضَرَبَها بِالسَّيفِ ضَربَةً فَلَم تَعمَل شَيئاً، فَضَرَبَها ضَربَةً اُخرى فَقَتَلَها، وخَرَّت إلَى الأَرضِ عَلى جَنبِها، وهَرَبَ فَصيلُها حَتّى صَعِدَ إلَى الجَبَلِ، فَرَغى ثَلاثَ مَرّاتٍ إلَى السَّماءِ، وأَقبَلَ قَومُ صالِحٍ، فَلَم يَبقَ أحَدٌ مِنهُم إلّا شَرِكَهُ في ضَربَتِهِ، وَاقتَسَموا لَحمَها فيما بَينَهُم، فَلَم يَبقَ مِنهُم صَغيرٌ ولا كَبيرٌ إلّا أكَلَ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأى ذلِكَ صالِحٌ أقبَلَ إلَيهِم فَقالَ: يا قَومِ! ما دَعاكُم إلى ما صَنَعتُم؟ أعَصَيتُم رَبَّكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى إلى صالِحٍ عليه السلام: إنَّ قَومَكَ قَد طَغَوا وبَغَوا، وقَتَلوا ناقَةً بَعَثتُها إلَيهِم حُجَّةً عَلَيهِم، ولَم يَكُن عَلَيهِم فيها ضَرَرٌ، وكانَ لَهُم مِنها أعظَمُ المَنفَعَةِ، فَقُل لَهُم: إنّي مُرسِلٌ عَلَيكُم عَذابي إلى ثَلاثَةِ أيّامٍ، فَإِن هُم تابوا ورَجَعوا قَبِلتُ تَوبَتَهُم وصَدَدتُ عَنهُم، وإن هُم لَم يَتوبوا ولَم يَرجِعوا بَعَثتُ عَلَيهِم عَذابي فِي اليَومِ الثَّالِثِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتَاهُم صالِحٌ عليه السلام فَقالَ لَهُم: يا قَومِ، إنّي رَسولُ رَبِّكُم إلَيكُم، وهُوَ يَقولُ لَكُم: إن أنتُم تُبتُم ورَجَعتُم وَاستَغفَرتُم، غَفَرتُ لَكُم وتُبتُ عَلَيكُم. فَلَمّا قالَ لَهُم ذلِكَ كانوا أعتى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَتا: استَكبَرَ (المصباح المنير: ص392 «عتا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كانوا وأَخبَثَ، وقالوا: يا صالِحُ! ائتِنا بِما تَعِدُنا إن كُنتَ مِنَ الصّادِقينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلى الآية 77 من سورة الأعراف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ نِصفُ اللَّيلِ أتاهُم جَبرَئيلُ عليه السلام فَصَرَخَ بِهِم صَرخَةً خَرَقَت تِلكَ الصَّرخَةُ أسماعَهُم، وفَلَقَت قُلوبَهُم، وصَدَعَت أكبادَهُم... فَماتوا أجمَعونَ في طَرفَةِ عَينٍ... فَأَصبَحوا في دِيارِهِم ومَضاجِعِهِم مَوتى أجمَعينَ، ثُمَّ أرسَلَ اللّهُ عَلَيهِم مَعَ الصَّيحَةِ النّارَ مِنَ السَّماءِ، فَأَحرَقَتهُم أجمَعينَ. وكانَت هذِهِ قِصَّتَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص187 ح214، قصص الأنبياء للراوندي: ص97 ح90 نحوه، بحار الأنوار: ج11 ص388 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو بصير ـ: از امام صادق عليه السلام در باره اين آيات: «قوم ثمود، هشدار دهندگان را تكذيب كردند و گفتند: آيا يك بشرى را كه از جنس خود پيروى كنيم؟ در اين صورت، ما واقعا در گم راهى و آتش دوزخ خواهيم بود. آيا از ميان ما [وحى] بر او القا شده است؟ [نه؛] بلكه او دروغگويى، گستاخ است» پرسيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين [عذاب قوم ثمود] بِدان سبب بود كه صالح را تكذيب كردند. خداوند عزّ و جلّ هرگز هيچ قومى را نابود نمى كند، مگر آن كه پيش تر، پيامبران را به سوى آنان مى فرستد تا برايشان حجّت آورند. از اين رو خداوند، صالح را به سوى ثمود فرستاد و او آنها را به خدا فرا خواند؛ ليكن اين قوم، دعوتش را نپذيرفتند و در برابرش سركشى نمودند و گفتند: ما به تو ايمان نمى آوريم، مگر آن كه از اين كوه، ماده شترى ده ماه حامله را برايمان بيرون آورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثموديان، آن كوه را گرامى مى داشتند و مى پرستيدند و سَرِ هر سال، نزد آن قربانى مى كردند و در پاى آن، اجتماع مى نمودند. از اين رو به او گفتند: اگر آن طور كه ادّعا مى كنى، به پيامبرى فرستاده شده اى، از خدايت برايمان بخواه كه از اين كوه، ماده شترى ده ماه حامله بيرون آورده شود. و خدا آن را همان گونه كه خواسته بودند، بيرون آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خداى ـ تبارك و تعالى ـ به او وحى فرمود كه: اى صالح! به آنها بگو خدا چنين مقرّر كرده است كه حقّابه، يك روز از آنِ اين ماده شتر باشد و يك روز از آنِ شما. چون روز آشاميدن ماده شتر مى شد، آن روز، [ماده شتر] آب مى نوشيد و مردم، آن را مى دوشيدند و كوچك و بزرگ در آن روز از شيرش مى خوردند، و چون شب مى شد و صبح روز بعد فرا مى رسيد، مردم به طرف آب مى رفتند و آن روز از آن مى نوشيدند و ماده شتر در آن روز نمى آشاميد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدّت ها بدين منوال گذشت، تا آن كه مردم در برابر خدا سركشى آغازيدند و نزد يكديگر رفتند و گفتند: اين ماده شتر را بكُشيد و از شرّ آن راحت شويد. خوش نداريم كه يك روز، او بياشامد و يك روز، ما بياشاميم. سپس گفتند: چه كسى حاضر است آن را بكشد؟ هر چه قدر مزد خواست، به او مى دهيم. مردى سُرخه... و تيره بخت و بدشگون نزدشان آمد و آنها مزدى برايش قرار دادند. چون ماده شتر طبق معمول به طرف آب آمد، مَرد، آن را به حال خود وا گذاشت تا آشاميد و بر گشت. آن گاه بر سر راهش نشست و ضربه اى به آن زد كه كارگر نيفتاد. ضربه اى ديگر زد و آن حيوان را كشت، كه به پهلو به زمين افتاد، و كرّه اش گريخت و بالاى كوه رفت و سه بار به طرف آسمان، بانگ بر آورد. قوم صالح آمدند و هر يك از آنان ضربه اى بر شتر زدند و گوشت آن را ميان خود، قسمت كردند و كوچك و بزرگ، همگى، از آن خوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صالح، چون اين رخداد را ديد، نزد ايشان آمد و گفت: اى قوم من! چرا اين كار را كرديد؟! آيا از پروردگارتان نافرمانى نموديد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى ـ تبارك و تعالى ـ به صالح عليه السلام وحى فرمود كه: قوم تو سركشى و تجاوز كردند. ماده شترى را كه به سان [معجزه و] حجّتى بر آنان فرستادم، كشتند، در صورتى كه نه تنها برايشان زيانى در بر نداشت، بلكه بيشترين سود را به آنان مى رسانْد. پس به آنان بگو: من تا سه روز ديگر، عذابم را بر آنان خواهم فرستاد. اگر [در اين مدّت] توبه كردند و برگشتند، توبه شان را مى پذيرم و عذابم را از آنان باز مى دارم؛ ولى اگر توبه نكردند و بر نگشتند، در روز سوم، عذابم را بر آنان فرود مى آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صالح عليه السلام نزد آنان رفت و گفت: من پيك پروردگارم به سوى شما هستم. او به شما مى فرمايد: اگر توبه كرديد و باز گشتيد و آمرزش طلبيديد، شما را مى آمرزم و توبه تان را مى پذيرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون صالح، اين سخن را به آنان گفت، بر سركشى و پليدى خويش افزودند و گفتند: اى صالح! آنچه را به ما وعده مى دهى، براى ما بياور، اگر از راستگويانى!.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب به نيمه رسيد، جبرئيل عليه السلام نزدشان آمد و بر آنان چنان بانگى زد كه از آن بانگ، پرده هاى گوششان پاره شد، و دل هايشان تركيد و جگرهايشان از هم شكافت... و همگى در طرفة العينى مُردند... و صبحگاهان در خانه ها و بسترهايشان پيكرهايى بى جان بودند. سپس خداوند، افزون بر آن بانگ، آتشى از آسمان فرستاد كه تمام آنها را سوزاند. اين، ماجراى آنان بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-موسى-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 11: اِبتِلاءُ موسى عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 11: آزمايش موسى عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِذْ تَمْشِى أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَن يَكْفُلُهُ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَىْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَ قَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَ فَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِى أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَامُوسَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آن گاه[را به ياد آور] كه خواهر تو مى رفت و مى گفت: آيا شما را بر كسى كه عهده دار او گردد، راه نمايى كنم؟ پس تو را به سوى مادرت باز گردانيديم تا ديده اش روشن شود و غم نخورد، و سپس شخصى را كشتى و ما تو را از اندوه رهانيديم، و تو را بارها آزموديم، و سالى چند در ميان اهل مدين ماندى. سپس ـ اى موسى ـ، در زمان مقدّر [و مقتضى] آمدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-أصحاب-موسى-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 12: اِبتِلاءُ أصحابِ موسى عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 12: آزمايش ياران موسى عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اختارَ موسى قَومَهُ سَبعينَ رَجُلاً لِميقاتِنا فَلَمّا أخَذَتهُمُ الرَّجفَةُ قالَ رَبِّ لَو شِئتَ أَهلَكتَهُم مِن قَبلُ وَ إِيّايَ أ تُهلِكُنا بِما فَعَلَ السُّفَهاءُ مِنّا إِن هِيَ إِلاّ فِتنَتُكَ تُضِلُّ بِها مَن تَشاءُ وَ تَهدي مَن تَشاءُ أنتَ وَلِيُّنا فاغفِر لَنا وَ ارحَمنا وأَنتَ خَيرُ الغافِرينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 155.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و موسى از ميان قومش، هفتاد مرد براى ميعاد برگزيد، و چون زلزله آنان را فرا گرفت، گفت: پروردگارا! اگر مى خواستى، آنان را و مرا پيش از اين، هلاك مى ساختى. آيا ما را به [سزاى] آنچه بى خردانِ ما كرده اند، هلاك مى كنى؟ اين جز آزمايش تو نيست كه هر كه را بخواهى، به وسيله آن، گم راه و هر كه را بخواهى، هدايت مى كنى. تو ولىّ مايى. پس ما را بيامرز و به ما رحم كن و تو بهترينِ آمرزندگانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: 54، 92 و 93، النساء: 153، الدخان: 17 ـ 37.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 54 و 93، نساء: آيه 153، دخان: آيه 17 ـ 37.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ فيما ناجَى اللّهُ بِهِ موسى عليه السلام أن قالَ: يا رَبِّ! هذَا السَّامِرِيُّ صَنَعَ العِجلَ، الخُوارُ مَن صَنَعَهُ؟ فَأَوحَى اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى إلَيهِ: أنَّ تِلكَ مِن فِتنَتي فَلا تُفصِحَنَّ عَنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص442 ح1024، تفسير العيّاشي: ج2 ص29 ح80 كلاهما عن عبيداللّه بن الوليد الوصافي، بحار الأنوار: ج5 ص217 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: از جمله نجواهاى خدا با موسى عليه السلام اين بود كه گفت: بار پروردگارا! اين سامرى، گوساله را ساخت. بانگ [آن] را كه ساخت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى ـ تبارك و تعالى ـ به او وحى فرمود كه: «آن، جزئى از آزمايش من بود. پس، از اين راز، پرده بر مدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-يونس-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 13: اِبتِلاءُ يونُسَ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 13: آزمايش يونس عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِى الظُّلُمَاتِ أَن لَا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّى كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ * فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ نَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَ كَذَلِكَ نُنجِى الْمُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 87 و 88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وذو النون را [ياد كن] آن گاه كه خشمگين رفت و پنداشت كه ما هرگز بر او قدرتى نداريم، تا در دل تاريكى ها ندا در داد كه: «معبودى جز تو نيست. منزّهى تو! به راستى كه من از ستمكاران بودم». پس دعاى او را برآورده كرديم و او را از اندوه رهانيديم، و مؤمنان را [نيز] چنين مى رهانيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن عليّ بن محمّد بن الجهم: حَضَرتُ مَجلِسَ المَأمونِ وعِندَهُ الرِّضا عَلِيُّ بنُ موسى عليه السلام، فَقالَ لَهُ المَأمونُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، ألَيسَ مِن قَولِكَ إنَّ الأَنبِياءَ مَعصومونَ؟ قالَ: بَلى، قالَ: ... فَأَخبِرني عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ ذَا النُّونِ إِذ ذَّهَبَ مُغَـضِبًا فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: ذاكَ يونُسُ بنُ مَتّى عليه السلام «ذَّهَبَ مُغَاضِبًا» لِقَومِهِ، «فَظَنَّ» بِمَعنَى استَيقَنَ «أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ»؛ أي لَن نُضَيِّقَ عَلَيهِ رِزقَهُ، ومِنهُ قَولُهُ عز و جل: «وَ أَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ»؛ أي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أو» بدل «أي»، والصواب ما أثبتناه كما في المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَيَّقَ وقَتَّرَ، «فَنَادَى فِى الظُّلُمَاتِ» ـ أي ظُلمَةِ اللَّيلِ وظُلمَةِ البَحرِ، وظُلمَةِ بَطنِ الحوتِ ـ: «أَن لَا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّى كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ» بِتَركي مِثلَ هذِهِ العِبادَةِ الَّتي قَد فَرَّغتَني لَها في بَطنِ الحوتِ، فَاستَجابَ اللّهُ لَهُ وقالَ عز و جل: «فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ * لَلَبِثَ فِى بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافات: 143 و 144.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: للّهِِ دَرُّكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;للّهِ دَرُّكَ: أي للّهِ ما خرج منك من خير (لسان العرب: ج4 ص279 «درر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبَا الحَسَنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص195 ـ 201 ح1، الاحتجاج: ج2 ص423 ـ 432 ح308 وفيه «قرّت عيني بها» بدل «فرّغتني لها»، بحار الأنوار: ج11 ص82 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از على بن محمّد بن جهم ـ: به مجلس مأمون وارد شدم. امام رضا عليه السلام نزد او بود. مأمون به او گفت: اى پسر پيامبر خدا! آيا تو نمى گويى [و معتقد نيستى] كه پيامبران معصوم اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: ... پس مرا از اين سخن خداىت باخبر كن كه: «و ذو النون را [ياد كن] آن گاه كه خشمگين رفت و پنداشت كه ما هرگز بر او قدرتى نداريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «مراد، يونس بن متّاست كه از قومش «به خشم آمد و رفت و پنداشت»، يعنى: يقين داشت «كه ما هرگز بر او تنگ نمى گيريم» يعنى: هرگز روزى اش را بر او تنگ نمى كنيم. شاهدش، اين سخن خدايت است كه: «و امّا آن گاه او را گرفتار كرد و روزى اش را بر او تنگ نمود»، يعنى: او را در مضيقه و تنگى قرار داد. «پس در تاريكى ها ندا در داد» يعنى: در تاريكى شب و تاريكى دريا و تاريكى شكم ماهى «كه معبودى جز تو نيست. منزّهى تو! راستى كه من از ستمكاران بودم»؛ زيرا چنين عبادتى را كه در شكم ماهى فرصتش را برايم فراهم نمودى، ترك كردم. پس خداوند، دعاى او را مستجاب كرد و فرمود: «اگر او از زمره تسبيح كنندگان نبود، قطعا تا روزى كه برانگيخته مى شوند، در شكم ماهى مى ماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: آفرين بر تو، اى ابو الحسن!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-داوود-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 14: اِبتِلاءُ داوودَ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 14: آزمايش داوود عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هَلْ أَتَاكَ نَبَؤُاْ الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُواْ الْمِحْرَابَ * إِذْ دَخَلُواْ عَلَى دَاوُودَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قَالُواْ لَا تَخَفْ خَصْمَانِ بَغَى بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ فَاحْكُم بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَ اهْدِنَآ إِلَى سَوَآءِ الصِّرَاطِ * إِنَّ هَذَا أَخِى لَهُ تِسْعٌ وَ تِسْعُونَ نَعْجَةً وَلِىَ نَعْجَةٌ وَاحِدَةٌ فَقَالَ أَكْفِلْنِيهَا وَ عَزَّنِى فِى الْخِطَابِ * قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ وَ إِنَّ كَثِيرًا مِّنَ الْخُلَطَآءِ لَيَبْغِى بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ وَ قَلِيلٌ مَّا هُمْ وَ ظَنَّ دَاوُودُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَ خَرَّ رَاكِعًا وَ أَنَابَ * فَغَفَرْنَا لَهُ ذَلِكَ وَ إِنَّ لَهُ عِندَنَا لَزُلْفَى وَ حُسْنَ مَئابٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 21 ـ 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آيا خبرِ دادخواهان ـ چون از ديوار خانه يا محراب او بالا رفتند ـ به تو رسيد، آن گاه كه [ناگهان] بر داوود وارد شدند و او از آنان به هراس افتاد؟ گفتند: نترس. دو مدّعى هستيم كه يكى از ما بر ديگرى تجاوز كرده است. پس ميان ما به حق داورى كن و از حق دور مشو و ما را به راه راست، راهبر باش. اين [شخص]، برادر من است. او را نود و نُه ميش است و مرا يك ميش و مى گويد: آن را به من وا گذار، و در سخنورى، بر من غالب آمده است. [داوود] گفت: قطعا او در مطالبه ميش تو [اضافه] بر ميش هاى خويش، بر تو ستم كرده و در حقيقت، بسيارى از شريكان به همديگر ستم روا مى دارند، به استثناى كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند، و اينها بس اندك اند. و داوود دانست كه ما او را آزمايش كرده ايم. پس، از پروردگارش آمرزش خواست و به رو در افتاد و توبه كرد. و بر او اين [ماجرا] را بخشوديم و در حقيقت، براى او پيش ما تقرّب و فرجامى خوش خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ في رَدِّ نِسبَةِ الإِثمِ إلى داوودَ عليه السلام ـ: إنَّ داوودَ إنَّما ظَنَّ أن ما خَلَقَ اللّهُ عز و جل خَلقاً هُوَ أعلَمُ مِنهُ، فَبَعَثَ اللّهُ عز و جل إلَيهِ المَلَكَينِ فَتَسَوَّرَا المِحرابَ فَقالا: «خَصمانِ بَغى بَعضُنا عَلى بَعضٍ فاحكُم بَينَنا بِالحَقِّ وَ لا تُشطِط وَ اهدِنا إِلى سَواءِ الصِّراطِ * إِنَّ هذا أخِي لَهُ تِسعٌ وَ تِسعونَ نَعجَةً وَ لِيَ نَعجَةٌ واحِدَةٌ فَقالَ أكفِلنِيها وَ عَزَّنِي فِي الخِطابِ»، فَعَجَّلَ داوودُ عليه السلام عَلَى المُدَّعى عَلَيهِ فَقالَ: «لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ»، ولم يَسأَلِ المُدَّعِيَ البَيِّنَةَ عَلى ذلِكَ، ولَم يُقبِل عَلَى المُدَّعى عَلَيهِ فَيَقولَ لَهُ: ما تَقولُ؟ فَكانَ هذا خَطِيئَةَ حُكمِهِ، لا ما ذَهَبتُم إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا تَسمَعُ قَولَ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «يَادَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِى الْأَرْضِ فَاحْكُم بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ» إلى آخِرِ الآيَةِ؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص152 ح148، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص194 ح1 كلاهما عن أبي الصلت الهروي، بحار الأنوار: ج11 ص73 ح1 وراجع: مجمع البحرين: ج2 ص1228.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در ردّ نسبت دادن گناه به داوود عليه السلام ـ: داوود پنداشت كه خداوند عزّ و جلّ مخلوقى داناتر از او نيافريده است. از اين رو، خداوند عزّ و جلّ دو فرشته به سوى او فرستاد و آن دو از ديوار خانه يا محراب او بالا رفتند و گفتند: «ما دو مدّعى هستيم كه يكى از ما بر ديگرى تجاوز كرده است. پس، ميان ما به حق داورى كن و از حق دور مشو و ما را به راه راست، راهبر باش. اين، برادر من است. او را نود و نُه ميش است و مرا يك ميش و مى گويد: آن را به من وا گذار، و در سخنورى، بر من غالب آمده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود عليه السلام در قضاوت عليه كسى كه بر ضد او ادعا شده بود (مدّعى عليه)، شتاب كرد و گفت: «قطعا او در مطالبه ميش تو [اضافه] بر ميش هاى خويش، بر تو ستم كرده است» و از ادّعا كننده، دليل و گواه بر ادّعايش نخواست، و به مدّعى عليه نيز رو نكرد و نگفت: تو چه مى گويى؟ اين خطاى او در شيوه قضاوتش بود، نه آنچه شما فكر كرده ايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا نمى شنوى سخن خداىت را كه مى فرمايد: «اى داوود! ما تو را در زمين، جانشين قرار داديم. پس ميان مردم به حق، داورى كن و از هوس، پيروى مكن كه تو را از راه خدا به در مى كند»؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-سليمان-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 15: اِبتِلاءُ سُلَيمانَ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 15: آزمايش سليمان عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ثُمَّ أَنَابَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وما سليمان را آزموديم و بر تخت او جسدى بيفكنديم، سپس به توبه باز آمد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاتَّبَعُواْ مَا تَتْلُواْ الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَ مَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَ لَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَ مَآ أُنزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَ مَارُوتَ وَ مَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ زَوْجِهِ وَ مَا هُم بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَ يَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَ لَا يَنفَعُهُمْ وَ لَقَدْ عَلِمُواْ لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِى الْأَخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَ لَبِئْسَ مَا شَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آنچه را كه شيطان ها در سلطنت سليمان خوانده [و درس گرفته] بودند، پيروى كردند، و سليمان كفر نورزيد؛ ليكن آن شيطان ها به كفر گراييدند كه به مردم سحر مى آموختند، و [نيز از] آنچه بر آن دو فرشته، هاروت و ماروت، در بابل فرو فرستاده شده بود [، پيروى كردند]، با اين كه آن دو [فرشته] هيچ كس را تعليم [سحر] نمى كردند، مگر آن كه [قبلاً به او] مى گفتند: «ما [وسيله] آزمايشى [براى شما] هستيم. پس، زنهار كافر نشوى!»؛ ولى آنها از آن دو [فرشته] چيزهايى مى آموختند كه به وسيله آن ميان مرد و همسرش جدايى بيفكنند. هر چند بدون فرمان خدا نمى توانستند به وسيله آن به كسى زيان برسانند. و [خلاصه] چيزى مى آموختند كه برايشان زيان داشت و سودى بديشان نمى رساند! و قطعا [يهوديان] در يافته بودند كه هر كس خريدار اين [متاع] باشد، در آخرت، بهره اى ندارد. وه كه چه بد بود آنچه به جان خريدند، اگر مى دانستند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ دَاوُودَ وَ سُلَيْمَانَ إِذْ يَحْكُمَانِ فِى الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ وَ كُنَّا لِحُكْمِهِمْ شَاهِدِينَ * فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ وَ كُلاًّ ءَاتَيْنَا حُكْمًا وَ عِلْمًا وَ سَخَّرْنَا مَعَ دَاوُودَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَ الطَّيْرَ وَ كُنَّا فَاعِلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 78 و 79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و داوود و سليمان را [ياد كن] آن گاه كه در باره آن كشتزار ـ كه گوسفندان مردم، شب هنگام در آن چريده بودند ـ داورى مى كردند، و ما شاهد داورى آنان بوديم. پس آن [داورى] را به سليمان فهمانديم، و به هر يك [از آن دو]، حكمت و دانش عطا كرديم، و كوه ها را با داوود و پرندگان را به نيايش وا داشتيم، و ما كننده[ى اين كار] بوديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ثُمَّ أَنَابَ * قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِى وَهَبْ لِى مُلْكًا لَا يَنبَغِى لِأَحَدٍ مِّن بَعْدِى إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ وهُوَ أنَّ سُلَيمانَ لَمّا تَزَوَّجَ بِاليَمانِيَّةِ وُلِدَ مِنهَا ابنٌ وكانَ يُحِبُّهُ، فَنَزَلَ مَلَكُ المَوتِ عَلى سُلَيمانَ وكانَ كَثيرا ما يَنزِلُ عَلَيهِ، فَنَظَرَ إلَى ابنِهِ نَظَرا حَديدا، فَفَزِعَ سُلَيمانُ مِن ذلِكَ، فَقالَ لِاُمِّهِ: إنَّ مَلَكَ المَوتِ نَظَرَ إلَى ابني نَظرَةً أظُنُّهُ قَد اُمِرَ بِقَبضِ روحِهِ. فَقالَ لِلجِنِّ وَالشَّياطينِ: هَل لَكُم حيلَةٌ في أن تُفِرّوهُ مِنَ المَوتِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ واحِدٌ مِنهُم: أنَا أضَعُهُ تَحتَ عَينِ الشَّمسِ فِي المَشرِقِ، فَقالَ سُلَيمانُ: إنَّ مَلَكَ المَوتِ يُخرِجُ ما بَينَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ. فَقالَ واحِدٌ مِنهُم: أنَا أضَعُهُ فِي الأَرضِ السّابِعَةِ، فَقالَ: إنَّ مَلَكَ المَوتِ يَبلُغُ ذلِكَ. فَقالَ آخَرُ: أنَا أضَعُهُ فِي السَّحابِ وَالهَواءِ. فَرَفَعَهُ ووَضَعَهُ فِي السَّحابِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ مَلَكُ المَوتِ فَقَبَضَ روحَهُ فِي السَّحابِ، فَوَقَعَ جَسَدُهُ مَيِّتا عَلى كُرسِيِّ سُلَيمانَ، فَعَلِمَ أنَّهُ قَد أخطَأَ، فَحَكَى اللّهُ ذلِكَ في قَولِهِ: «وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ثُمَّ أَنَابَ * قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِى وَهَبْ لِى مُلْكًا لَا يَنبَغِى لِأَحَدٍ مِّن بَعْدِى إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ * فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِى بِأَمْرِهِ رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 34 ـ 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص235، بحار الأنوار: ج14 ص99 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ما سليمان را آزموديم و بر تخت او جسدى بيفكنديم. سپس به توبه باز آمد. گفت: پروردگارا! مرا ببخش و مُلكى به من ارزانى دار كه هيچ كس را پس از من سزاوار نباشد، كه به راستى، تو بسيار بخشنده اى&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. داستان، اين است كه چون سليمان با يمانيه ازدواج كرد، از او صاحب پسرى شد كه بسيار دوستش مى داشت. روزى فرشته مرگ بر سليمان نازل شد. ـ كه او بر سليمان زياد نازل مى شد ـ و نگاه تندى به پسر او كرد، به طورى كه سليمان از آن نگاه ترسيد. پس به مادر او گفت: فرشته مرگ، به پسرم نگاهى كرد كه گمان مى كنم به گرفتن جان او مأمور بود. از اين رو به پريان و ديوان گفت: آيا شما فكرى داريد كه او را از مرگ بگريزانيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از آنها گفت: من او را در زير چشمه خورشيد در خاور قرار مى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان گفت: فرشته مرگ، آنچه را ما بين خاور و باختر است، بيرون مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگرى گفت: من او را در زمين هفتم قرار مى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سليمان گفت: فرشته مرگ به آن جا نيز دسترس دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومى گفت: من او را در ابرها و فضا قرار مى دهم. و پسر را بالا برد و او را در ميان ابرها قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملك الموت آمد و جان او را در همان ميان ابرها گرفت و پيكر بى جانش بر روى تخت سليمان افتاد و سليمان دانست كه اشتباه كرده است. خداوند، اين ماجرا را در اين آيات آورده است: «و بر تخت او جسدى بيفكنديم. سپس به توبه باز آمد. گفت: پروردگارا! مرا ببخش و مُلكى به من ارزانى دار كه هيچ كس را پس از من سزاوار نباشد، كه به راستى، تو بسيار بخشنده اى. و ما باد را مسخّر او كرديم كه هر جا تصميم مى گرفت، به فرمان او نرم، روان مى شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: رُوِيَ أنَّ الجِنَّ وَالشَّياطينَ لَمّا وُلِدَ لِسُلَيمانَ عليه السلام ابنٌ، قالَ بَعضُهُم لِبَعضٍ: إن عاشَ لَهُ وَلَدٌ لَنَلقَيَنَّ مِنهُ ما لَقينا مِن أبيهِ مِنَ البَلاءِ. فَأَشفَقَ عليه السلام مِنهُم عَلَيهِ، فَاستَرضَعَهُ فِي المُزنِ؛ وهُوَ السَّحابُ. فَلَم يُشعِر إلّا وقَد وُضِعَ عَلى كُرسِيِّهِ مَيِّتا؛ تَنبيها عَلى أنَّ الحَذَرَ لا يَنفَعُ عَنِ القَدَرِ، فَإِنَّما عوتِبَ عليه السلام عَلى خَوفِهِ مِنَ الشَّياطينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الشَّعبِيِّ، وهُوَ المَروِيُّ عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج8 ص741، بحار الأنوار: ج14 ص107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: روايت شده است كه چون براى سليمان عليه السلام پسرى به دنيا آمد، پريان و ديوان به يكديگر گفتند: اگر از او فرزندى بماند، همان رنج ها كه از پدرش ديديم، از او نيز خواهيم ديد. از اين رو سليمان عليه السلام از آنان بر جان پسرش بيمناك شد و او را براى شير دادن، به ابر سپرد؛ امّا ناگهان پيكر بى جان او بر تخت سليمان افتاد، تا به او بفهماند كه در برابر تقدير، از احتياط، كارى ساخته نيست، و سليمان عليه السلام به سبب هراسان شدنش از ديوان، مورد سرزنش قرار گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين روايت، از شَعبى است، كه عينا از امام صادق عليه السلام نيز روايت شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-أيوب-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 16: اِبتِلاءُ أيّوبَ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 16: آزمايش ايّوب عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّى مَسَّنِىَ الضُّرُّ وَ أَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ * فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِن ضُرٍّ وَ ءَاتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَ مِثْلَهُم مَّعَهُمْ رَحْمَةً مِّنْ عِندِنَا وَ ذِكْرَى لِلْعَابِدِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 83 و 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و ايّوب را [ياد كن] آن گاه كه پروردگارش را ندا داد كه: «به من آسيب رسيده است و تويى مهربان ترينِ مهربانان». پس دعاى او را اجابت كرديم و آسيب وارد شده بر او را برطرف نموديم، و كسان او و نظيرشان را همراه با آنان [مجدّدا] به وى عطا كرديم تا رحمتى از جانب ما و عبرتى براى عبادت كنندگان باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اذْكُرْ عَبْدَنَا أَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّى مَسَّنِىَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَ عَذَابٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و ياد كن بنده ما ايّوب را آن گاه كه پروردگارش را ندا داد كه: شيطان مرا به رنج و عذاب مبتلا كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام: إنَّ أيّوبَ عليه السلام ابتُلِيَ مِن غَيرِ ذَنبٍ، وإنَّ الأَنبِياءَ لا يُذنِبونَ؛ لِأَ نَّهُم مَعصومونَ مُطَهَّرونَ، لا يُذنِبونَ ولا يَزيغونَ، ولا يَرتَكِبونَ ذَنبا صَغيرا ولا كَبيرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ عليه السلام: إنَّ أيّوبَ عليه السلام مَعَ جَميعِ مَا ابتُلِيَ بِهِ لَم يُنتِن لَهُ رائِحَةٌ، ولا قَبُحَت لَهُ صورَةٌ، ولا خَرَجَت مِنهُ مِدَّةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِدّة ـ بالكسر ـ: ما يجتمع في الجرح من القيح (الصحاح: ج2 ص537 «مدد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن دَمٍ ولا قَيحٍ، ولَا استَقذَرَهُ أحَدٌ رَآهُ، ولَا استَوحَشَ مِنهُ أحَدٌ شاهَدَهُ، ولا يُدَوَّدُ شَيءٌ مِن جَسَدِهِ، وهكَذا يَصنَعُ اللّهُ عز و جلبِجَميعِ مَن يَبتَليهِ مِن أنبِيائِهِ وأَولِيائِهِ المُكَرَّمينَ عَلَيهِ، وإنَّمَا اجتَنَبَهُ النّاسُ لِفَقرِهِ وضَعفِهِ في ظاهِرِ أمرِهِ؛ لِجَهلِهِم بِما لَهُ عِندَ رَبِّهِ ـ تَعالى ذِكرُهُ ـ مِنَ التَّأييدِ وَالفَرَجِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَد قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: «أعظَمُ النّاسِ بَلاءً الأَنبِياءُ، ثُمَّ الأَمثَلُ فَالأَمثَلُ». وإنَّمَا ابتَلاهُ اللّهُ عز و جلبِالبَلاءِ العَظيمِ الَّذي يَهونُ مَعَهُ عَلى جَميعِ النّاسِ؛ لِئَلّا يَدَّعوا لَهُ الرُّبوبِيَّةَ إذا شاهَدوا ما أرادَ اللّهُ أن يوصِلَهُ إلَيهِ مِن عَظائِمِ نِعَمِهِ مَتى شاهَدوهُ؛ لِيَستَدَلّوا بِذلِكَ عَلى أنَّ الثَّوابَ مِنَ اللّهِ تَعالى ذِكرُهُ عَلى ضَربَينِ: استِحقاقٍ وَاختِصاصٍ؛ ولِئَلّا يَحتَقِروا ضَعيفا لِضَعفِهِ، ولا فَقيرا لِفَقرِهِ، ولا مَريضا لِمَرَضِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولِيَعلَموا أنَّهُ يُسقِمُ مَن يَشاءُ، ويَشفي مَن يَشاءُ مَتى شاءَ كَيفَ شاءَ بِأَيِّ سَبَبٍ شاءَ، ويَجعَلُ ذلِكَ عِبرَةً لِمَن يَشاءُ، وشَقاوَةً لِمَن يَشاءُ، وسَعادَةً لِمَن يَشاءُ، وهُوَ في جَميعِ ذلِكَ عَدلٌ في قَضائِهِ، وحَكيمٌ في أفعالِهِ، لا يَفعَلُ بِعِبادِهِ إلَا الأَصلَحَ لَهُم، ولا قُوَّةَ لَهُم إلّا بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص399 ح108 عن محمّد بن عُمارة، بحار الأنوار: ج12 ص348 ح13 وراجع: قصص الأنبياء للراوندي: ص139 ح148.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق ـ از پدرش عليه السلام ـ: ايّوب عليه السلام به آن بلاها گرفتار شد، بدون آن كه گناهى مرتكب شده باشد. پيامبران، گناه نمى كنند؛ چون معصوم و پاك اند؛ نه گناه مى كنند و نه منحرف مى شوند. هيچ گناهى از كوچك و بزرگ، مرتكب نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايّوب با همه آن بلاهايى كه بر سرش آمد، نه كمترين بوى تعفّنى گرفت، نه چهره اش زشت و بدنما شد، نه خون و چركى از او آمد، نه كسى با ديدن او مشمئز شد، نه كسى با مشاهده اش از او متنفّر گرديد، و نه جايى از بدنش كرم افتاد. آرى، خداوند با همه پيامبران و اولياى گرامى اش كه آنان را مبتلا مى سازد، اين گونه رفتار مى كند. اگر مردم از او دورى كردند، در حقيقت، به سبب فقر و پريشان حالى ظاهرى او بود؛ زيرا مردم نمى دانستند كه او از جانب خداى متعال، تأييد مى شود و به زودى، در كارش، گشايش پديد مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده است: «پر رنج و بلاترين مردمان، پيامبران اند و سپس كسانى كه در مرتبه بعد و بعدتر قرار دارند». خداوند ايّوب را به آن بلاى بزرگ ـ كه به سبب آن در نظر همه مردم، خوار گرديد ـ، مبتلا ساخت تا هر گاه نعمت هاى بزرگى را كه مى خواست بعدا به او عطا كند، مشاهده كردند، در باره وى ادّعاى ربوبيت نكنند و به اين وسيله پى ببرند كه پاداش خداوند، بر دو گونه است: استحقاقى و اختصاصى،و نيز تا اين كه هيچ ناتوان و نادار و بيمارى را به خاطر ناتوانى و نادارى و بيمارى اش حقير نشمارند، و بدانند كه اين خداست كه هر كس را بخواهد، بيمار مى گرداند و هر كه را بخواهد، شفا مى بخشد، در هر زمان و به هر گونه و با هر وسيله اى كه خود بخواهد، و اين ابتلاها و شفا بخشيدن ها را براى هر كه بخواهد، مايه عبرت و براى هر كه بخواهد، موجب شقاوت و يا سعادت قرار مى دهد، و خداوند در همه اين كارها، حكمش عادلانه و كارهايش از روى حكمت است، و با بندگانش آن مى كند كه برايشان سودمندتر است، و هر نيرويى كه بندگان دارند، از اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اُبتُلِيَ أيّوبُ عليه السلام سَبعَ سِنينَ بِلا ذَنبٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص399 ح107، علل الشرائع: ص75 ح3، قصص الأنبياء للراوندي: ص139 ح147 كلّها عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج12 ص347 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ايّوب عليه السلام هفت سال مبتلا شد، بدون آن كه گناهى مرتكب شده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالَى ابتَلى أيُّوبَ عليه السلام بِلا ذَنبٍ، فَصَبَرَ حَتّى عُيِّرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَيَّرته بهِ: قَبَّحتُه عليه (مجمع البحرين: ج2 ص1297 «عير»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإنَّ الأَنبِياءَ لا يَصبِرونَ عَلَى التَّعييرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص75 ح4، قصص الأنبياء للراوندي: ص139 ح147، بحار الأنوار: ج12 ص347 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند ـ تبارك و تعالى ـ ايّوب را، بدون هيچ گناهى، به آن بلاها گرفتار كرد و او شكيبايى ورزيد، تا آن گاه كه سرزنش شد و پيامبران، سرزنش را تحمّل نمى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-باره-آزمون-هاى-انبيا-عليهم-السلام-158&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در باره آزمون هاى انبيا عليهم السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متن اين مقاله، توسّط جناب حجّة الإسلام آقاى على شاه عليزاده تهيّه و به وسيله پژوهشگر ارجمند، حجّة الإسلام و المسلمين جناب آقاى محمّد احسانى فر، بازبينى و تكميل گرديده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمايش و گرفتارى، از يك سو مستلزم نوعى فرسايش، آسيب و دگرگونى ظاهرى و از سوى ديگر، مايه سنجش و ارزيابى است. فشارهاى صبورى آفرين و استواركننده اراده در اين زمينه، هم به تقويت روح، منجر مى شوند و هم به ورزيدگى و استوارى جسم، و به علاوه، كنار رفتن تن پرورى و تنبلى را نيز به همراه دارند. بنا بر اين، ابتلائات، مردآفرين و مايه نمود و پرورش جوهره انسانيت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از همين رو، خداى متعال با ابزار «ابتلا (آزمون)»، همه انبيا و اوليا را مشمول الطاف پنهان و عنايات ويژه خويش گردانيد، به گونه اى كه بر اساس قاعده «البلاء لِلولاء (آزمايش به خاطر دوستى است)»، در احاديث آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعظَمُ النّاسِ بَلاءً الأَنبِياءُ ثُمَّ الأَمثَلُ فَالأَمثَلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص40 ح108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پر رنج و بلاترين مردمان، پيامبران اند و سپس كسانى كه در مرتبه بعد و بعدتر قرار دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، نقل شده است كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما اُوذَىَ نَبِىٌّ مِثلَ ما اُوذيتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: ج3 ص42، بحار الأنوار: ج39 ص56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ پيامبرى به آن گونه كه من اذيّت شدم، اذيّت نشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرچه اصل در «ابتلا»، آزمون به سختى و گرفتارى است، ليكن با توجّه به ويژگى غفلت آفرينى نعمت و رفاه و اين كه بر آمدن از عهده آزمون با راحتى و رفاه معمولاً از موفّقيت در آزمون با سختى ها، سخت تر است، در قرآن و احاديث، واژه «ابتلاء» گاهى در موارد آزمون به خوشى ها و نعمت ها نيز به كار رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، در باب ابتلائات پيامبران عليهم السلام، علاوه بر حجم عظيم امتحان و ابتلا به سختى ها و محنت ها و ناگوارى ها، ابتلا به نعمت ها و خوشى ها و شيرينى ها نيز مشاهده مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم در اين باره نمونه هايى از ابتلائات انبيا عليهم السلام را ترسيم مى نمايد كه موارد ذيل از آن جمله، شايسته درنگ و ژرف نگرى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آدم-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. آدم عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه السلام، پدر نسل موجود از انسان ها در زمين و نخستين پيامبر الهى است كه در زمين مبعوث گشت. او از آغاز براى زمين آفريده شده بود؛ امّا خداى متعال، چنين مقدّر فرموده بود كه وى و همسرش، پيش از فرود آمدن به زمين ـ كه سراى تكليف است ـ، به عنوان نمونه اى از انسان ها و نه به عنوان انسان معصوم، دوره زندگى آزمايشى را در بهشتى خوش و راحت و برخوردار از انواع نعمت ها تجربه نمايند و كشش هاى جسمى و زمينى، آنان را به سوى درختِ نهى شده بكشاند و متأثّر از سوگندها و وسوسه هاى شيطان، از آن درخت تناول نمايند و از آن بهشت، اخراج و گرفتار زندگى در سراى رنج و محنت زمين گردند، تا اين حقيقت را بياموزند كه در سراى تكليف نيز اگر نافرمانى نمايند، علاوه بر اين سرا، در سراى بعدى يعنى آخرت، زندگى بسيار سخت و پر رنج و عذابى خواهند داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از خروج آدم عليه السلام از بهشت و فرود آمدن به زمين، محنت محروميت از بهشتِ نخستين و گونه هاى رنج زندگى در زمين، چندان او را دچار ابتلائات و گرفتارى ها نمود كه روزگارى طولانى را به گريه گذراند و از بَكّائانِ برگزيده شمرده شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از رنج ها و ابتلائات آدم عليه السلام، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. نزديكى به درختِ نهى شده، پيش از فرود آمدن به سراى تكليف،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 35، اعراف: آيه 13 و 22، طه: آيه 120 ـ 121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. ابتلاى به وسوسه هاى شيطان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: بقره: آيه 35، اعراف: آيه 19 ـ 22، طه: آيه 115 ـ 119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. داغ كشته شدن هابيل و تلخى گم راهى قابيل،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: مائده: آيه 27 ـ 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. دشمنى پيوسته شيطان با آدم و همسر و فرزندانش،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: طه: آيه 117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. زندگى زمينى پس از فرود آمدن از بهشت،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: بقره: آيه 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. نزول شريعت و تكليف، پس از فرود آمدن به زمين،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: بقره: آيه 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. مرگ و جدايى از عزيزان.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: اعراف: آيه 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ادريس-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. ادريس عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند در قرآن در دو جا از ادريس عليه السلام ياد مى كند: آيه 56 از سوره مريم و آيه 85 از سوره انبيا. در سوره انبيا، خداوند، او را در كنار صابرانى چون: ايّوب، اسماعيل و ذو الكَفل، ياد نموده، سپس در وصف جمعىِ آنان مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كُلٌّ مِّنَ الصَّابِرِينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: انبيا: آيه 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همه از شكيبايان بودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ادامه و پس از وى نيز از ذو النون ـ يعنى يونسِ مبتلا به حبس در شكم ماهى ـ و زكريّا و مريم و ابتلائات وى ياد مى كند. اين سخنان، به اين نكته اشاره دارند كه ميان انبياى الهى نيز سهم ادريس عليه السلام از ابتلائات و گرفتارى ها بيشتر و پرحجم تر بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نوح-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. نوح عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زندگىِ نوح عليه السلام با بار گران رسالت در بيش از هزار سال در ميان قومى نافهم و سركش و مستكبر و لجوج كه تنها نهصد و پنجاه سال آن، پيش از توفان معروف بوده، مملو از صحنه هاى سخت و پرچالش و ناگوار است. قرآن كريم، براى دلجويى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و دلدارى اين امّت، در جاهاى متعدّد قرآن، به ذكر ابتلائات نوح عليه السلام اشاره مى كند كه برخى از آنها، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. سنگينى بار رسالت و شريعت مستقل،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام، ج6، ص202، ح8، وص 386، ح267.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. استكبار، سركشى، عناد و سرسختى قومش و نيز تكذيب رسالت او،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: آل عمران: آيه 33 و انعام: آيه 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. شكيبايى در رسالتى بيش از هزار ساله،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نوح: آيه 5 ـ 9 و شعرا: آيه 116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. تحمّل تمسخر قومش نسبت به او و پيروانش،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنكبوت: آيه 14، نوح: آيه 5 ـ 9 و شعرا: آيه 116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. توهين و تحقير ايمان آورندگان به او از سوى قومش،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: هود: آيه 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. گم راهى و هلاكت فرزند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: هود: آيه 27 و 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. كفر همسرش و همكارى وى با كفّار و خيانت و سنگ اندازى وى در تبليغ رسالت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: مؤمنون: آيه 27 و هود: آيه 43 ـ 47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابراهيم-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. ابراهيم عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى جادوگران و خواب گزاران دربار نمرود، پيشگويى مى كنند كه كودكى متولّد مى شود كه بساط ملك وى را بر باد خواهد داد. از اين رو نمرود براى دوره اى، مانع از باردارى زنان مى گردد. ابراهيم، در چنين روزگارى متولّد مى شود و پنهانى و در شرايطى سخت، نشو و نما مى يابد و در منتهاى رشد جوانى، به رسالتى بس سنگين مبعوث مى گردد. او مبارزه با بت پرستى و برپايى و تحكيم توحيد و اقامه ارزش هاى توحيدى را چندان پى مى گيرد كه به «پدر اُمم توحيدى» موسوم مى گردد. نه كوهى از آتش نمرودى كه وى را به درون آن پرتاب مى كنند و نه آزار رساندن به او و پيروانش و اسارت برخى آنان و نه غربت از ديار وطن يعنى بابِل، او را از پاى نمى افكنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او كه تا بيش از صد سالگى فرزندى نداشت، زمانى كه خداوند، اسماعيل عليه السلام را بدو عطا مى كند، به بهانه رشك بردن همسرش ساره به اسماعيل و مادرش، آن دو را به فرمان الهى در سرزمين خشك و فاقد شرايط حيات و زندگى مكّه اسكان مى دهد، تا پايه عبوديت و نمازگزارى، استوار گردد. او در اوان جوانى اسماعيل و ايام سال خوردگى خود، مأموريت مى يابد كه به ذبح اين فرزند اقدام نمايد. اينها تنها اندكى از ابتلائات بسيارِ ابراهيم عليه السلام است. از جمله ابتلائات ابراهيم خليل كه در قرآن كريم آمده، مى توان به موارد زير اشاره كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. قيام در برابر بت پرستى و تحمّل پيامدها و لوازم آن،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: انبيا: آيه 59 ـ 69، صافّات: آيه 97 ـ 98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. قيام به جهاد براى رهايى لوط عليه السلام از اسارت كافران،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: وسائل الشيعة: ج15 ص144 ح20176، مستدرك الوسائل: ج11 ص119 ح12584.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. هجرت از زادگاه به سرزمينى دور براى پيگيرى مسئوليت رسالت،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: صافّات: آيه 99، انبيا: آيه 71، عنكبوت: آيه 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. جدايى از زن و فرزند و وا نهادن آنان در سرزمين فاقد لوازم معيشت، براى اقامه امر خدا و نهادينه كردن نماز و ديگر آموزه هاى دينى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ابراهيم: آيه 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. قيام به فرمان خداوند و اقدام به ذبح اسماعيل عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: صافّات: آيه 101 ـ 108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اسماعيل-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. اسماعيل عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بخش ابتلائات ابراهيم عليه السلام به زمينه ابتلائات اسماعيل عليه السلام، اشاره شده است. اختصاص لقب «ذبيح اللّه» براى اسماعيل، تنها، فصلى از ابتلائات اين پيامبر مرسل و امام برگزيده الهى را حكايت مى كند. از جمله ابتلائات اسماعيل عليه السلام كه قرآن كريم بدانها اشاره مى كند، اين مواردند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تحمّل گذران طفوليت و ديگر ادوار زندگى در دورى از پدر و در سرزمينى خشك و سنگلاخ،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج1، ص279، ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. پذيرش ذبح به دست پدر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ابراهيم: آيه 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يعقوب-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. يعقوب عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب عليه السلام همچون پدرش اسحاق عليه السلام، شريعت و سُنن و سيره جدّش ابراهيم عليه السلام را دنبال مى كند. اگرچه او به مشكلاتى در حد و از نوع آنچه ابراهيم با آن روبه رو بود، گرفتار نمى گردد، ليكن به رغم احترامى كه در ميان قوم خود دارد، سنّت الهى و لطف بسيار خداوند، اقتضا مى كند كه يعقوب نيز به گونه هايى ديگر از آزمون هاى سخت، مبتلا گردد. از جمله:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. فراق پسرش يوسف عليه السلام،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: يوسف: آيه 19 ـ 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. خيانت و جفاى طولانى فرزندانش به وى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: يوسف: آيه 7 ـ 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اسارت پسرش بنيامين،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: يوسف: آيه 63 ـ 66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. نابينايى چشم در پى گريه هاى بسيار در فراق يوسف عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: يوسف: آيه 84 و 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يوسف-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. يوسف عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دست تقدير خداى حكيم، چنين رقم مى زند كه يوسف زيباروى و دُردانه پدر، در ساليان آغازين كودكى، از سوى عمّه اش ـ كه او را به شدّتْ دوست مى دارد ـ، به دزدى متّهم شود تا بدين بهانه او را از پدر، جدا ساخته، با خود نگه دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف ـ كه علاوه بر ادب و زيبايى و ديگر كمالات ذاتى اش، نور نبوّت و ولايت الهى براى او مقدَّر گرديده ـ، مورد محبّت سرشار پدر و مورد رَشك و آزار برادران قرار مى گيرد و خداوند، او را به اين محبّت و رشك، مى آزمايد و اين، سرآغازى براى ابتلائات بعدى يوسف مى شود. يوسف را به چاه مى افكنند و به عنوان برده در معرض فروش مى گذارند و پس از ساليان دراز بردگى، تنها به جرم تقوا و پاك دامنى، سال ها به زندان مى افتد؛ ليكن در سنّت تغييرناپذير الهى، اين ابتلائات بزرگ، مقدّمه نعمت هاى بزرگ است و بدين سان، يوسف صدّيق و پاك دامن، با روسفيدى و افتخار، از زندان بيرون مى آيد و عزيز مصر مى گردد، تا اين قدرت و مكنت بسيار. زمينه اى براى نفى بت پرستى و رونق يافتن توحيد و اقامه ارزش هاى توحيدى گردد. از ابتلائات ياد شده يوسف عليه السلام در قرآن كريم، مى توان موارد زير را برشمرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. متهم شدن به دزدى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي، ج6، ص435، ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. حسادت و جفاى برادران و توطئه آنان براى قتل او،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: يوسف: آيه 77.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. جدايى از پدر و خاندان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: يوسف: آيه 5 ـ 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. تحمّل سال هاى بردگى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: يوسف: آيه 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. مبارزه با نفس و وسوسه هاى شيطان و خواهش توأم با سماجت و فشار و آزار همسر عزيز مصر و ساير زنان درباريان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: يوسف: آيه 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. تحمّل بهتان خيانت به ناموس عزيز مصر،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: يوسف: آيه 23 ـ 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. تحمّل سال هاى طولانى و پرمشقّت زندان، بدون ارتكاب كمترين جرمى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: يوسف: آيه 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8. پذيرش بار سنگين مسئوليت در حكومت فراعنه، براى برپايى آيين توحيد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: يوسف: آيه 33 ـ 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;موسى-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8. موسى عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آشنايى با ابعاد ابتلائات موسى عليه السلام، پيشوا و منجى بنى اسرائيل، نيازمند توجّه به دو نكته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف. قرآن كريم از هيچ قومى از اقوام پيشين، به اندازه بنى اسرائيل، ياد نمى كند. بررسى زواياى متنوّع، پيچيده و عجيب اين قوم در قرآن، آنان را به سان مجموعه اى از گونه هاى متنوّع رذايل اخلاقى و رفتارى، نشان مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب. حاكميت فرعون مصر و قبطيان كفركيش و ستمكار بر تمام امور و شئون بنى اسرائيل و نوع تعامل با آنان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همين دو نكته مى تواند حجم و عمق ابتلائات موساى كليم را به صورت اجمالى نمايان سازد. برخى از اين ابتلائات، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. ابتلاى قومى و خانوادگى موسى به دوران پر بيم و فشار كشتار جنين ها و نوزادان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: قصص: آيه 7، بحار الأنوار: ج13 ص25 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. مشاهده پيوسته مظلوميت ها و محروميت هاى قومش به دست فرعونيان و قِبطيان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: قصص: آيه 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. فرار از مصر به سوى مَديَن، در پى نقشه فرعونيان براى قتل او،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: قصص: آيه 21 ـ 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. شبانى چند ساله در مدين، پس از زندگى در كاخ فرعون،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: قصص: آيه 27 و 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. دشمنى ها و پيمان شكنى هاى پيوسته فرعونيان با موسى عليه السلام، در دوره رسالتش،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: شعرا: آيه 29 و 34، غافر: آيه 24 و اسرا: آيه 101.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. اذيّت و آزاررسانى به موسى عليه السلام و قوم او،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: اعراف: آيه 127 ـ 129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. گرفتار شدن در ميان قومى سركش، خودخواه و بهانه جو و زيادتخواه،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نساء: آيه 153، بقره: آيه 54 و 93، طه: آيه 85 ـ 98 و مائده: آيه 20 ـ 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8. وا نهادن موسى با دشمنش در جهاد و ترك يارى او.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مائده: آيه 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يونس-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9. يونس عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس بن متّا عليه السلام كه در دوره نخست نبوّتش، با تكذيب و سركشى قوم خود، مواجه مى شود و جز اندكى، بدو ايمان نمى آورند، به مرور از هدايت و اصلاح سركشان امّتش، نوميد مى گردد و براى آنان درخواست عذاب مى نمايد. وحى مشتمل بر وعده عذاب قوم، بر يونس عليه السلام نازل مى شود و او مردم را از آن آگاه مى كند و با خشم، از آنان جدا مى گردد؛ ليكن عالمى ربّانى از جمع مؤمنان به يونس ـ كه نشانه هاى عذاب را نيز در آسمان مشاهده مى كند ـ، نسبت به قوم خود، ترحّم نموده، خطر را مى پذيرد و با نشان دادن ابرهاى متراكم نفسگير و حامل عذاب به مردم، آنان را موعظه مى كند و به توبه جمعى فرا مى خواند. اين كوشش، نتيجه مى بخشد. با پذيرش آيين توحيد و توبه و انابه از سوى مردم، خداى متعال، عذاب نازل شده را بر مى گرداند و يونس عليه السلام دوباره براى هدايت و پيشوايى آنان باز مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا در اين مدّت براى يونس عليه السلام نيز ابتلاى بسيار سختى پديد مى آيد كه او را شكيباتر و براى رهبرى مردمِ دوره جديد، موفّق تر مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از ابتلائات يونس عليه السلام كه در قرآن بيان شده، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. بار سنگين رسالت، با قومى كه پذيراى براهين و مواعظ نبودند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اختيار معرفة الرجال، ص498 ـ 500، الرقم 956.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. گرفتار آمدن در شكم ماهى، پس از خشم گرفتن بر قومش و ترك آنان.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: نساء: آيه 163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;داوود-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10. داوود عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهاد داوود در ركاب طالوت، بر ضدّ جالوت، و قتل فرمانده و فرمان رواى كفر كه با مايه ايمان و توكّل همراه با درايت و قدرت و زبردستى انجام مى گيرد، شرايط عمومى را براى فرمان روايى اين پيشواى الهى و جوان پارسا فراهم مى آورد تا در پرتو رهبرى وى، مردم خداپرست بنى اسرائيل، از شرّ دشمنان كفركيش از كيان خود دفاع نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه در بحث مربوط به ابتلائات موسى عليه السلام اشاره شد، آگاهى از روحيات و ويژگى هاى اخلاقى و رفتارى قوم بنى اسرائيل و توجّه به گذشت روزگارى طولانى از عمر داوود عليه السلام در كار جهاد و پيكار با كفّار، كافى است كه از كمّ و كيف بخشى از ابتلائات آن پيشواى بزرگ الهى، به صورت اجمالى آگاه گرديم، كه برخى از آنها عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. جهاد در مقابل جالوت و ساير كافران و ستمگران،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 251.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. آزمون سخت الهى در قضيّه داورى ميان صاحبان ميش ها،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص: آيه 21 ـ 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. مسئوليت امامت و حاكميت، علاوه بر بار سنگين رسالت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص: آيه 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سليمان-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11. سليمان عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن جا كه جانشينى سليمان عليه السلام به جاى پدرش داوود عليه السلام، مربوط به دوران استقرار حكومت است، جهادها و پيكارها با مشكلاتى چندانى همراه نيستند؛ زيرا گستردگى ملك او در اقاليم متعدّد و منطقه اى بس پهناور است و جِن و انس و پرندگان و ديگر جانوران را نيز به زير پرچم دارد؛ ليكن مشكلات زمامدارى اين ملك عظيم و بى نظير را نيز بايد از نوع خود و متفاوت با مشكلات ديگر زمامدارى ها شمرد؛ زيرا ديگر زمامداران در كار مُلك و مديريت، از تجربيات همگنان خويش، بهره مى بردند؛ ولى سليمان عليه السلام كه به عنوان عبد صالح خدا، خود را به دادگرى و عدالت ورزى و رعايت مكارم اخلاق مقيّد مى بيند، در ملك و مديريت طوايف مختلف شياطين و جانوران، از تجارب چه كسى مى تواند، بهره بگيرد؟! به علاوه كه كار پيشوايى قوم بنى اسرائيل نيز مشكلات خاصّ خود را دارد؟! امّا شايد بزرگ ترين آزمون سليمان عليه السلام را بتوان آزمون به نعمت ها دانست؛ زيرا بر اساس مفاد احاديث، به دليل ويژگى غفلت زايى نعمت ها، براى مردان خدا و انسان هاى پايبند به عبوديت خداى متعال، آزمون به مُلك و مكنت و نعمت، به مراتب از آزمون به سختى هاى صبرخيز و مردپرور، دشوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابتلائات برجسته سليمان عليه السلام مى توان موارد زير را برشمرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. فتنه سِحر ساحران و شياطين،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستبصار، ج4، ص221، ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. ابتلاى سخت به ملك عظيم و بى نظير،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: بقره: آيه 102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. مرگ فرزند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص: آيه 35 ـ 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ايوب-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12. ايّوب عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايّوب عليه السلام، چنان مقام رفيعى در شكيبايى و بردبارى و فرو خوردن خشم مى يابد كه ضرب المثل مى شود. در آغاز روزگارش، از نعمت و عافيت برخوردار بوده و هر چه بر نعمتش افزوده مى شود، شكرش را افزون مى نمايد. از اين ره گذر، در شكرگزارى، به مقام بالايى دست مى يابد؛ ليكن از پى آن، خداى متعال، به مدّت هفت سال، سخت ترين گونه هاى متنوّع مشكلات و ابتلائات صبرسوز را متوجّه وى مى نمايد؛ ولى اين همه جز بر شكيبايى و بردبارى اش نمى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اين گونه است كه شايسته اين ستايش بلند الهى مى گردد كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِّعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص: آيه 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما او را شكيبا يافتيم. چه نيكو بنده اى! به راستى، او توبه كار بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابتلائاتى كه قرآن كريم براى ايّوب عليه السلام، ذكر كرده، مى توان به اين موارد، اشاره كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. نادارى شديد و شماتت راهبان و مردمان زمان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص: آيه 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. بيمارى توأم با رنج و درد شديد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: انبيا: آيه 83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. از دست دادن فرزندان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: انبيا: آيه 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. بدخُلقى و ناسازگارى همسر در سخت ترين شرايط ابتلائات ايّوب عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه آيه «وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِّهِ وَ لَا تَحْنَثْ ؛ و جبه او گفتيم:ج يك بسته تركه به دستت بگير و جهمسرت راج با آن بزن و سوگند مشكن» (ص: آيه 44) بِدان اشاره دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عيسى-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13. عيسى عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسيح عليه السلام فرزند مريم عليهاالسلام عذراست. مريم كه از كودكى تحت كفالت زكريّا بود، پيوسته مورد رشك و انواع آزار راهبان يهود بود. باردارى و زايمان معجزه آميز وى، بهانه مناسبى براى شدّت يافتن آزار و فشار يهوديان مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام علاوه بر اين كه از دوران طفوليت، شاهد مظلوميت مادرش است، خود نيز مورد آزار دشمنان قرار مى گيرد. از سوى ديگر، توجّه به فشارها و اذيّت هاى تشكيلات كاهنان يهود نسبت به مجموعه خانواده اش بويژه زكريّا و يحيى، فضاى زندگى مملو از محروميت ها و گرفتارى هاى او را بهتر نمايان مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و معلوم است، پيامبرى كه از چنان خاستگاه خانوادگىِ محروم و آزار ديده اى برخاسته، وقتى از پيامبران اولو العزم قرار مى گيرد و بار رسالتى سنگين با شريعتى مستقل را به دوش مى كشد، چه اندازه تحت آزار و تعقيب چنان دشمنان لجوج و عنودى خواهد بود، تا جايى كه در ادامه تعقيبش، خداى حكيم بر او عنايت نموده، دشمن دوست نما و خائن را در چهره وى به دشمنان نمايش مى دهد تا او را دستگير و كيفر نمايند و خود مسيح عليه السلام را به سوى آسمان مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ابتلائات برجسته اى كه در قرآن براى عيسى عليه السلام شمرده نشده، اين مواردند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. بهتان عظيم يهود به او و مادرش در باره طهارت مولدش،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي، ج2، ص550، ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. آزار و اذيّت پيوسته از سوى حكومت و نيز سران و روحانيان يهود،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: آيه 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تعقيب او براى اجراى توطئه قتل وى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-أصحاب-السبت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 17: اِبتِلاءُ أصحابِ السَّبتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 17: آزمايش شنبه اى ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَسْئلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِى كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِى السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا وَيَوْمَ لَا يَسْبِتُونَ لَا تَأْتِيهِمْ كَذَلِكَ نَبْلُوهُم بِمَا كَانُواْ يَفْسُقُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از اهالى آن شهرى كه كنار دريا بود، از ايشان جويا شو، آن گاه كه به [حكمِ] روز شنبه تجاوز مى كردند، آن گاه كه روز شنبه آنان، ماهى هايشان روى آب مى آمدند، و روزهاى غير شنبه به سوى آنان نمى آمدند. اين گونه ما آنان را به سبب آن كه نافرمانى مى كردند، مى آزموديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في أصحابِ السَّبتِ ـ: كانَ هؤُلاءِ قَوماً يَسكُنونَ عَلى شاطِئِ بَحرٍ، نَهاهُمُ اللّهُ وأَنبِياؤُهُ عَنِ اصطِيادِ السَّمَكِ في يَومِ السَّبتِ، فَتَوَصَّلوا إلى حيلَةٍ لِيُحِلُّوا بِها لِأَنفُسِهِم ما حَرَّمَ اللّهُ، فَخَدُّوا أخادِيدَ وعَمِلوا طُرُقاً تُؤَدّي إلى حِياضٍ يَتَهَيَّأُ لِلحِيتانِ الدُّخولُ فيها مِن تِلكَ الطُّرُقِ، ولا يَتَهَيَّأُ لَهَا الخُروجُ إذا هَمَّت بِالرُّجوعِ مِنها إلَى اللُّجَجِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّجّة: الماء الكثير الذي لايُرى طرفاه (تاج العروس: ج3 ص470 «لجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجاءَتِ الحِيتانُ يَومَ السَّبتِ جارِيَةً عَلى أمانِ اللّهِ لَها، فَدَخَلَتِ الأَخاديدَ وحَصَلَت فِي الحِياضِ وَالغُدرانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمَّا كانَت عَشِيَّةَ اليَومِ هَمَّت بِالرُّجوعِ مِنها إلَى اللُّجَجِ لِتَأمَنَ صائِدَها، فَرامَتِ الرُّجوعَ فَلَم تَقدِر، واُبقِيَت لَيلَتَها في مَكانٍ يَتَهَيَّأُ أخذُها يَومَ الأَحَدِ بِلَا اصطِيادٍ؛ لِاستِرسالِها فيهِ وعَجزِها عَنِ الاِمتِناعِ لِمَنعِ المَكانِ لَها، فَكانوا يَأخُذُونَها يَومَ الأَحَدِ ويَقولونَ: مَا اصطَدنا يَومَ السَّبتِ، إنَّمَا اصطَدنا فِي الأَحَدِ! وكَذَبَ أعداءُ اللّهِ، بَل كانوا آخِذينَ لَها بِأَخاديدِهِمُ الَّتي عَمِلوها يَومَ السَّبتِ، حَتّى كَثُرَ مِن ذلِكَ مالُهُم وثَراؤُهُم، وتَنَعَّموا بِالنِّساءِ وغَيرِهِنَّ؛ لِاتِّساعِ أيديهِم بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانوا فِي المَدينَةِ نَيِّفاً وثَمانينَ ألفاً، فَعَلَ هذا مِنهُم سَبعونَ ألفاً وأَنكَرَ عَلَيهِمُ الباقونَ، كَما قَصَّ اللّهُ تَعالى: «وَسْئلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِى كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ» الآيَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وذلِكَ أنَّ طائِفَةً مِنهُم وَعَظوهُم وزَجَرُوهُم، ومِن عَذابِ اللّهِ خَوَّفوهُم، ومِنِ انتِقامِهِ وشَديدِ بَأسِهِ حَذَّرُوهُم، فَأَجابوهُم عَن وَعظِهِم: «لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ» بِذُنوبِهِم هَلاكَ الاِصطِلامِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاصطِلامُ: الاستِئصالُ (مجمع البحرين: ج2 ص1046 «صلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَجابُوا القائِلينَ لَهُم هذا: «مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ»؛ هذَا القَولُ مِنّا لَهُم مَعذِرَةٌ إلى رَبِّكُم، إذ كَلَّفَنَا الأَمرَ بِالمَعرُوفِ وَالنَّهيَ عَنِ المُنكَرِ، فَنَحنُ نَنهى عَنِ المُنكَرِ لِيَعلَمَ رَبُّنا مُخالَفَتَنا لَهُم وكَراهَتَنا لِفِعلِهِم، قالوا: «وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 164.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ونَعِظُهُم أيضاً لَعَلَّهُم تَنجَعُ فيهِمُ المَواعِظُ فَيَتَّقوا هذِهِ الموبِقَةَ ويَحذَروا عُقوبَتَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَعالى: «فَلَمَّا عَتَوْاْ»؛ حادُّوا وأَعرَضوا وتَكَبَّرُوا عَن قَبولِهِمُ الزَّجرَ «عَن مَّا نُهُواْ عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُونُواْ قِرَدَةً خَاسِئينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 166.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُبعَدينَ عَنِ الخَيرِ مُقصَينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا نَظَرَ العَشَرَةُ الآلافِ وَالنَّيِّفُ أنَّ السَّبعينَ ألفاً لا يَقبَلونَ مَواعِظَهُم ولا يَحفِلونَ بِتَخويفِهِم إيّاهُم وتَحذيرِهِم لَهُم، اعتَزَلوهُم إلى قَريَةٍ اُخرى قَريبَةٍ مِن قَريَتِهِم، وقالوا: نَكرَهُ أن يَنزِلَ بِهِم عَذابُ اللّهِ ونَحنُ في خِلالِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمسَوا لَيلَةً فَمَسَخَهُمُ اللّهُ كُلَّهُم قِرَدَةً خاسِئينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخاسِئ: المطرود (لسان العرب: ج1 ص65 «خسأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وبَقِيَ بابُ المَدينَةِ مُغلَقاً لا يَخرُجُ مِنهُ أحَدٌ ولا يَدخُلُهُ أحَدٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَسامَعَ بِذلِكَ أهلُ القُرى فَقَصَدُوهُم وتَسَنَّموا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تسنّمه: أي علاه (الصحاح: ج5 ص1954 «سنم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِيطانَ البَلَدِ فَاطَّلَعوا عَلَيهِم، فَإِذا هم كُلُّهُم ـ رِجالُهُم ونِساؤُهُم ـ قِرَدَةٌ يَموجُ بَعضُهُم في بَعضٍ، يَعرِفُ هؤُلاءِ النّاظِرُونَ مَعارِفَهُم وقَراباتِهِم وخُلَطاءَهُم، يَقولُ المُطَّلِعُ لِبَعضِهِم: أنتَ فُلانٌ؟ أنتِ فُلانَةُ؟ فَتَدمَعُ عَينُهُ ويومِئُ بِرَأسِهِ بِلا أو نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما زَالوا كَذلِكَ ثَلاثَةَ أيّامٍ، ثُمَّ بَعَثَ اللّهُ عز و جل عَلَيهِم مَطَراً ورِيحاً فَجَرَفَهُم إلَى البَحرِ، وما بَقِيَ مَسخٌ بَعدَ ثَلاثَةِ أيّامٍ، وأَمَّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وإنّما»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذينَ تَرَونَ مِن هذِهِ المُصَوَّراتِ بِصُوَرِها فَإِنَّما هِيَ أشباهُها لا هِيَ بِأَعيَانِها ولا مِن نَسلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص268، بحار الأنوار: ج14 ص56 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در باره ياران شنبه ـ: اينان قومى بودند كه در ساحل يك دريا زندگى مى كردند و خدا و پيامبرانش صيد ماهى در روز شنبه را بر آنان ممنوع ساختند و آن قوم، به حيله اى متوسّل شدند تا از طريق آن، آنچه را خداوند برايشان حرام كرده بود، بر خود روا سازند. بدين جهت، گودال هايى كندند و با حفر آبراهه هايى، آنها را به دريا وصل كردند، به طورى كه ماهى ها از آن آبراهه ها وارد گودال ها و آبگيرها مى شدند؛ ولى زمانى كه مى خواستند به دريا باز گردند، بيرون رفتن از آنها برايشان ممكن نبود. پس در روز شنبه، ماهى ها ـ كه خداوند، آن روز را برايشان امن قرار داده بود ـ مى آمدند و وارد گودال ها و آبگيرها مى شدند و چون شب فرا مى رسيد، مى خواستند به دريا باز گردند تا از صيّادانشان در امان بمانند؛ امّا هر چه سعى كردند، نتوانستند و آن شب را به ناچار در مكانى مى ماندند و روز يكشنبه آنها را بدون صيد كردن، مى گرفتند؛ چون در آن مكان گرفتار بودند و راه فرارى نداشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم در روز يكشنبه آنها را مى گرفتند و مى گفتند: ما در روز شنبه صيد نكرده ايم؛ بلكه در روز يكشنبه صيد كرده ايم. دروغ مى گفتند اين دشمنان خدا! بلكه به واسطه گودال هايى كه روز شنبه حفر كرده بودند، ماهى ها را صيد مى كردند، تا آن كه از اين طريق، مال و ثروت آنها زياد شد و از زن و غير زن، متنعّم گشتند؛ زيرا دستشان در اين زمينه باز بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آن شهر، هشتاد و چند هزار نفر زندگى مى كردند كه هفتاد هزار نفرشان اين كار را مى كردند و بقيّه مخالف بودند، چنان كه خداى متعال حكايت كرده است: «و از اهالى آن شهرى كه كنار دريا بود، از ايشان جويا شو» تا آخر آيه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از ايشان، آنها را نصيحت و منع كردند و از عذاب خدا مى ترساندند و از انتقام او و خشم شديدش بر حذر مى داشتند؛ ولى ديگران در جواب نصيحت هاى آنها مى گفتند: نه! «چرا مردمانى را نصيحت مى كنيد كه خدا هلاك كننده ايشان است؟»، يعنى آنها را به سبب گناهانشان ريشه كن «يا به عذابى سخت عذابشان مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نصيحت كنندگان، در جواب كسانى كه اين سخن را به آنان مى گفتند، اظهار مى داشتند: «تا نزد پروردگارتان عذرى باشد»، يعنى اين نصيحت هاى ما به آنها، براى اين است كه نزد پروردگارتان معذور باشيم؛ زيرا او ما را مكلّف به امر به معروف و نهى از منكر كرده است. پس ما نهى از منكر مى كنيم تا پروردگارمان بداند كه ما با ايشان مخالفيم و عمل آنها را خوش نمى داريم. گفتند: «و شايد كه آنان بپرهيزند»، يعنى: همچنين به اين دليل، آنها را موعظه و نصيحت مى كنيم تا بلكه موعظه ها در آنها كارگر افتد و از اين گناه مهلك و از كيفر آن، دورى ورزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال مى فرمايد: «پس چون سركشى كردند» يعنى مخالفت كردند و روى گرداندند و از سر تكبّر حاضر نشدند كه باز ايستند، «از آنچه از آن نهى شده بودند، پس به آنان گفتيم: بوزينگانى رانده شده باشيد»، يعنى دور و رانده شده از خير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى آن ده هزار و اندى نفر ديدند كه آن هفتاد هزار نفر، نصيحت هاى آنها را نمى پذيرند و به بيم و هشدارهاى آنان اعتنايى نمى كنند، با رفتن به آبادى ديگرى در نزديك آبادى شان، از آنها كناره گرفتند و گفتند: خوش نداريم كه وقتى عذاب خدا بر آنها نازل مى شود، ما نيز در ميانشان باشيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس يك شب، خداوند، همه آنها را به بوزينگانى رانده شده مبدّل ساخت، به طورى كه دروازه شهر، همچنان بسته ماند و هيچ كسى به آن، رفت و آمد نداشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين خبر به گوش مردم آبادى ها رسيد و به جانب آنان حركت كردند و از ديوارهاى شهر بالا رفتند و آنها را تماشا كردند. ديدند همگى، از مرد و زن، بوزينگانى هستند كه از سر و كول هم بالا مى روند. تماشاگران، آشنايان و نزديكان و دوستان خود را مى شناختند. به بعضى از آنها مى گفتند: «تو فلان مرد هستى؟» «تو فلان زن هستى؟» و آن كس اشك مى ريخت و با سرش اشاره مى كرد كه: آرى، يا نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان سه روز، بدين حال بودند. سپس خداوند عز و جل باران و بادى بر آنان فرستاد كه همگى شان را به دريا برد، و سپس از سه روز، ديگر مسخ شده اى باقى نماند، و آنچه شما از اين حيواناتى كه به صورت آنها هستند، مى بينيد، در واقع، شبيه آنها هستند، نه خودشان و نه از نسل ايشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن أبي عبيدة عن الإمام الباقر عليه السلام: وَجَدنا في كِتابِ عَلِيٍّ عليه السلام: إنَّ قَوما مِن أهلِ أيلَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أيكة»، والتصويب من المصادر الاُخرى. وأيلة: مدينة على ساحل بحر القلزم [البحر الأبيض المتوسّط] ممّا يلي الشام، وهي مدينة صغيرة عامرة بها زرع يسير، وهي مدينة لليهود الذين حرّم اللّه عليهم صيد السمك يوم السبت، فخالفوا فمُسخوا قردة وخنازير (معجم البلدان: ج1 ص292).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قَومِ ثَمودَ، وإنَّ الحيتانَ كانَت سَبَقَت إلَيهِم يَومَ السَّبتِ لِيَختَبِرَ اللّهُ طاعَتَهُم في ذلِكَ، فَشَرَعَت إلَيهِم يَومَ سَبتِهِم في ناديهِم وقُدّامَ أبوابِهِم في أنهارِهِم وسَواقيهِم، فَبادَروا إلَيها فَأَخَذوا يَصطادونَها، فَلَبِثوا في ذلِكَ ما شاءَ اللّهُ، لا يَنهاهُم عَنهَا الأَحبارُ ولا يَمنَعُهُمُ العُلَماءُ مِن صَيدِها، ثُمَّ إنَّ الشَّيطانَ أوحى إلى طائِفَةٍ مِنهُم: إنَّما نُهيتُم عَن أكلِها يَومَ السَّبتِ فَلَم تُنهَوا عَن صَيدِها، فَاصطادوا يَومَ السَّبتِ وكُلوها فيما سِوى ذلِكَ مِنَ الأَيّامِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت طائِفَةٌ مِنهُم: الآنَ نَصطادُها، فَعَتَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَتا: كَبِرَ وَوَلّى (مجمع البحرين: ج2 ص1164 «عتو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَانحازَت طائِفَةٌ اُخرى مِنهُم ذاتَ اليَمينِ، فَقالوا: نَنهاكُم عَن عُقوبَةِ اللّهِ أن تَتَعَرَّضوا لِخِلافِ أمرِهِ، وَاعتَزَلَت طائِفَةٌ مِنهُم ذاتَ اليَسارِ فَسَكَتَت فَلَم تَعظِهُم، فَقالَت لِلطّائِفَةِ الَّتي وَعَظَتهُم: «لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا»؟ فَقالَتِ الطّائِفَةُ الَّتي وَعَظَتهُم: «مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ اللّهُ جَلَّ وعَزَّ: «فَلَمَّا نَسُواْ مَا ذُكِّرُواْ بِهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 165.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَعني لَمّا تَرَكوا ما وُعِظوا بِهِ مَضَوا عَلَى الخَطيئَةِ، فَقالَتِ الطّائِفَةُ الَّتي وَعَظَتهُم: لا وَاللّهِ لا نُجامِعُكُم ولا نُبايِتُكُمُ اللَّيلَةَ في مَدينَتِكُم هذِهِ الَّتي عَصَيتُمُ اللّهَ فيها؛ مَخافَةَ أن يَنزِلَ بِكُمُ البَلاءُ فَيَعُمَّنا مَعَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَخَرَجوا عَنهُم مِنَ المَدينَةِ؛ مَخافَةَ أن يُصيبَهُمُ البَلاءُ، فَنَزَلوا قَريبا مِنَ المَدينَةِ فَباتوا تَحتَ السَّماءِ، فَلَمّا أصبَحَ أولِياءُ اللّهِ المُطيعونَ لِأَمرِ اللّهِ، غَدَوا لِيَنظُروا ما حالُ أهلِ المَعصِيَةِ، فَأَتَوا بابَ المَدينَةِ فَإِذا هُوَ مُصمِتٌ، فَدَّقوهُ فَلَم يُجابوا ولَم يَسمَعوا مِنها خَبَرا واحِدا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «حِسَّ أحَدٍ» بدل «خبرا واحِدا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَوَضَعوا سُلَّما عَلى سورِ المَدينَةِ ثُمَّ أصعَدوا رَجُلاً مِنهُم فَأَشرَفَ عَلَى المَدينَةِ، فَنَظَرَ فَإِذا هُوَ بِالقَومِ قِرَدَةً يَتَعاوَونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّجُلُ لِأَصحابِهِ: يا قَومِ! أرى وَاللّهِ عَجَبا، قالوا: وما تَرى؟ قالَ: أرَى القَومَ قَد صاروا قِرَدَةً يَتَعاوَونَ ولَها أذنابٌ. فَكَسَرُوا البابَ. قالَ: فَعَرَفَتِ القِرَدَةُ أنسابَها مِنَ الإِنسِ ولَم تَعرِفِ الإِنسُ أنسابَها مِنَ القِرَدَةِ، فَقالَ القَومُ لِلقِرَدَةِ: ألَم نَنهَكُم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام: وَالَّذي فَلَقَ الحَبَّةَ وبَرَأَ النَّسَمَةَ! إنّي لَأَعرِفُ أنسابَها مِن هذِهِ الاُمَّةِ، لا يُنكِرونَ ولا يُغَيِّرونَ، بَل تَرَكوا ما اُمِرُوا بِهِ فَتَفَرَّقوا، وقَد قالَ اللّهُ عز و جل: «فَبُعْدًا لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تفسير العيّاشي: «وقال» بدل «فقال».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُ: «أَنجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُواْ بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُواْ يَفْسُقُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 165.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص244، تفسير العيّاشي: ج2 ص33 ح93، سعد السعود: ص118، بحار الأنوار: ج14 ص52 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: در كتاب على عليه السلام يافتيم كه جماعتى از مردم اَيكه،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تفسير القمى، «اَيكه» آمده، كه نام تاريخى دو منطقه تبوك و مَديَن در شرق خليج عَقبه و درياى سرخ است و از مناطق جنوبى شام، محسوب مى شود ؛ اما در ديگر منابع، «اَيله» آمده، كه بندرى كوچك بر ساحل خليج عقبه بوده است، تقريبا همان كه امروزه بندر عقبه واقع است (ر. ك: جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى: ج1 ص157 و ج2 ص85 ـ 89).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از قوم ثمود بودند كه در روز شنبه، ماهى ها به جانب آنان پيش مى آمدند تا خداوند در اين باره آنان را بيازمايد. در روز شنبه، ماهى ها وارد جوى ها و نهرهايى مى شدند كه از جلوى خانه ها و مراكز تجمّع آنها مى گذشت، و آن مردم به صيد آنها مى پرداختند. مدّت ها اين كار را مى كردند و ملّايان و عالمانشان آنها را از اين كار، نهى و منع نمى نمودند. سپس شيطان به گروهى از آنها القا كرد كه شما در حقيقت از خوردن ماهى در روز شنبه نهى شده ايد، نه از صيد كردن آن. بنا بر اين روز شنبه صيد كنيد و روزهاى ديگر، آنها را بخوريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از آنان گفتند: اينك ما آنها را صيد مى كنيم، و بدين ترتيب [از فرمان خدا] سرپيچى كردند. گروهى از ايشان، موضع مثبت گرفتند و گفتند: با فرمان خدا مخالفت نكنيد كه به كيفر او گرفتار مى شويد. و گروهى ديگر، بى طرفى اختيار كردند و خاموشى گزيدند و آنها را نصيحت نكردند و به گروهى كه آنان را نصيحت مى كردند، گفتند: «چرا مردمى را كه خدا هلاكشان خواهد كرد يا با عذابى سخت عذابشان خواهد نمود، نصيحت مى كنيد؟». گروهى كه آنها را نصيحت مى كردند، گفتند: «نزد پروردگارتان عذرى باشد و [نيز] شايد كه آنان بپرهيزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عزّ و جلّ فرمود: «پس، هنگامى كه آنچه را بِدان تذكّر داده شده بود، از ياد بردند»، يعنى: چون اندرزى را كه به آنها [در باره ترك نافرمانى خدا و صيد ماهى] داده شده بود، پشت گوش انداختند و به گناه ادامه دادند، گروهى كه آنها را نصيحت كرده بودند، گفتند: به خدا سوگند كه ديگر با شما گرد نمى آييم و امشب را در اين شهرتان كه در آن، خدا را نافرمانى كرده ايد، با شما به سر نمى بريم؛ زيرا مى ترسيم بر شما بلا نازل شود و ما را نيز در بر گيرد. از اين رو، از ترس اين كه بلا به ايشان رسد، شهر را ترك گفتند و جايى نزديك شهر رفتند و شب را زير آسمان به سر بردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح كه شد، اين اولياى خدا و فرمانبرانِ فرمانِ او رفتند تا از حال و روز نافرمانان، خبر بگيرند و چون به دروازه شهر رسيدند، آن را بسته يافتند. در زدند؛ امّا جوابى نشنيدند و يك خبر هم از آن به گوششان نرسيد. پس نردبانى به ديوار شهر تكيه دادند و از بين خود، يك نفر را بالا فرستادند. او از بالاى ديوار، شهر را نگاه كرد و ناگاه ديد كه مردم به صورت بوزينه در آمده اند و بر يكديگر بانگ مى زنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد به همراهانش گفت: اى مردم! به خدا كه صحنه عجيبى مى بينم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چه مى بينى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مى بينم كه مردم به صورت بوزينه در آمده اند و دُم دارند و بر يكديگر بانگ مى زنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم، در را شكستند. بوزينه ها خويشان انسى خود را شناختند؛ امّا اين انسان ها خويشانِ بوزينه شده خود را نمى شناختند. آن عدّه به بوزينگان گفتند: نگفتيم اين كار را نكنيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام فرمود: سوگند به خدايى كه دانه را شكافت و انسان را آفريد، من و نَسب هاى آنها را در ميان اين امّت مى شناسم كه نهى از منكر نمى كنند و در صدد تغيير گناهان بر نمى آيند؛ بلكه آنچه را بِدان فرمان داده شده بودند، وا نهادند و تار و مار شدند. خداوند عزّ و جلّ مى فرمايد: «[از رحمت خدا] دور باد هر ستمكارى!» و مى فرمايد: «كسانى را كه از [كار] بد باز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى داشتند، نجات داديم و كسانى را كه ستم كردند، به سزاى آن كه نافرمانى مى كردند، به عذابى سخت گرفتار نموديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس: إنَّ اللّهَ إنَّمَا افتَرَضَ عَلى بَني إسرائيلَ اليَومَ الَّذِي افتَرَضَ عَلَيكُم في عيدِكُم يَومَ الجُمُعَةِ، فَخالَفوا إلَى السَّبتِ فَعَظَّموهُ وتَرَكوا ما اُمِروا بِهِ، فَلَمّا أبَوا إلّا لُزومَ السَّبتِ ابتَلاهُمُ اللّهُ فيهِ، فَحَرَّمَ عَلَيهِم ما أحَلَّ لَهُم في غَيرِهِ. وكانوا في قَريَةٍ بَينَ أيلَةَ وَالطّورِ يُقالُ لَها «مَديَنَ»، فَحَرَّمَ اللّهُ عَلَيهِم فِي السَّبتِ الحيتانَ؛ صَيدَها وأَكلَها، وكانوا إذا كانَ يَومُ السَّبتِ أقبَلَت إلَيهم شُرَّعا إلى ساحِلِ بَحرِهِم، حَتّى إذا ذَهَبَ السَّبتُ ذَهَبنَ، فَلَم يَرَوا حوتا صَغيرا ولا كَبيرا. حَتّى إذا كانَ يَومُ السَّبتِ أتَينَ إلَيهِم شُرَّعا، حَتّى إذا ذَهَبَ السَّبتُ ذَهَبنَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانوا كَذلِكَ، حَتّى إذا طالَ عَلَيهِمُ الأَمَدُ وقَرِموا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَرَمُ: هي شِدَّةُ شهوَة اللحم حتّى لا يصبر عنه (النهاية: ج4 ص49 «قرم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَى الحيتانِ، عَمَدَ رَجُلٌ مِنهُم فَأَخَذَ حوتا ـ سِرّا ـ يَومَ السَّبتِ فَخَزَمَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِزامَةُ: حَلَقَةٌ من شعرٍ تُجعل في أحد جانبي منخري البعير (لسان العرب: ج12 ص174 «خزم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِخَيطٍ ثُمَّ أرسَلَهُ فِي الماءِ، وأَوتَدَ لَهُ وَتِدا فِي السّاحِلِ، فَأَوثَقَهُ ثُمَّ تَرَكَهُ، حَتّى إذا كانَ الغَدُ جاءَ فَأَخَذَهُ؛ أي إنّي لَم آخُذهُ في يَومِ السَّبتِ! ثُمَّ انطَلَقَ بِهِ فَأَكَلَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى إذا كانَ يَومُ السَّبتِ الآخَرُ عادَ لِمِثلِ ذلِكَ، ووَجَدَ النّاسُ ريحَ الحيتانِ، فَقالَ أهلُ القَريَةِ: وَاللّهِ لَقَد وَجَدنا ريحَ الحيتانِ، ثُمَّ عَثَروا عَلى ما صَنَعَ ذلِكَ الرَّجُلُ. قالَ: فَفَعَلوا كَما فَعَلَ، وأَكَلوا سِرّا زَمانا طَويلاً، لَم يُعَجِّلِ اللّهُ عَلَيهِم بِعُقوبَةٍ حَتّى صادوها عَلانِيَةً وباعوها بِالأَسواقِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَت طائِفَةٌ مِنهُم مِن أهلِ التَّقِيَّةِ: وَيَحكُمُ، اتَّقُوا اللّهَ! ونَهَوهُم عَمّا كانوا يَصنَعونَ. وقالَت طائِفَةٌ اُخرى لَم تَأكُلِ الحيتانَ ولَم تَنهَ القومَ عَمّا صَنَعوا: «لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا قَالُواْ مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ» لِسَخَطِنا أعمالَهُم «وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج1 الجزء 1 ص330، تفسير ابن كثير: ج1 ص151 وراجع: تفسير الآلوسي: ج9 ص93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: خداوند، روز جمعه را كه براى شما عيد [و تعطيلى] قرار داده است، براى بنى اسرائيل نيز روز عيد [و تعطيلى] قرار داد؛ امّا آنها بر خلاف فرمان خدا، شنبه را تعطيلى خود قرار دادند و آن را بزرگ داشتند و فرمان خدا را وا نهادند، و چون حاضر شدند از روز شنبه دست بردارند، خداوند، آن روز را وسيله آزمايششان قرار داد و آنچه را در روزهاى ديگر برايشان روا شمرده بود، در آن حرام كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان در آبادى اى ميان اَيله و طور، به نام «مدين»، زندگى مى كردند. خداوند، صيد و خوردن ماهى در روز شنبه را بر آنان حرام نمود. چون روز شنبه مى شد، ماهى ها به ساحل دريايشان هجوم مى آوردند و شنبه كه مى گذشت، مى رفتند و حتّى يك ماهى، كوچك يا بزرگ، ديده نمى شد، و باز شنبه كه مى رسيد، هجوم مى آوردند و شنبه كه سپرى مى شد، مى رفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين وضع ادامه داشت تا آن كه مدّتى دراز گذشت و مردم به شدّت، ماهى هوس كردند. مردى از آنان در روز شنبه مخفيانه ماهى اى گرفت و آن را با نخى بست و سپس در آب رهايش كرد و ميخى در ساحل كوبيد و سر آن نخ را به ميخ، محكم بست و رفت و فردايش آمد و آن ماهى را گرفت؛ يعنى اين كه من آن را شنبه نگرفته ام و سپس آن را برد و خورد. او شنبه آينده نيز همين كار را كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم، بوى ماهى شنيدند. اهل آبادى گفتند: به خدا كه بوى ماهى مى شنويم. سپس متوجّه كارى كه آن مرد كرده بود، شدند و آنها نيز همان كارِ او را انجام دادند. زمانى دراز، مخفيانه مى خوردند و خداوند در مجازات آنان شتاب نكرد، تا آن كه آشكارا به صيد ماهى و فروختن آن در بازارها پرداختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از ايشان ـ كه اهل پرهيزگارى بودند ـ، گفتند: «واى بر شما! از خدا بترسيد» و آنها را از كارى كه مى كردند، باز مى داشتند. گروهى ديگر كه ماهى نمى خوردند و آن ماهيگيران را هم از كارشان باز نمى داشتند، [به آن گروه اوّل] گفتند: «چرا مردمى را نصيحت مى كنيد كه خدا ايشان را هلاك خواهد كرد يا با عذابى سخت عذابشان خواهد نمود؟ گفتند: تا نزد پروردگارتان عذرى باشد» كه ما از كردار آن عدّه ناخشنوديم «و [نيز] شايد كه بپرهيزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-أصحاب-طالوت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 18: اِبتِلاءُ أصحابِ طالوتَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 18: آزمايش ياران طالوت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّى وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّى إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُواْ مِنْهُ إِلَّا قَلِيلاً مِّنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ قَالُواْ لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَاقُواْ اللَّهِ كَم مِّن فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 249.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چون طالوت با لشكريان [خود] بيرون رفت، گفت: خداوند، شما را به وسيله رودى خواهد آزمود. پس هر كس از آن بنوشد، از [پيروانِ] من نيست، و هر كس از آن نچشد، او از من است، مگر كسى كه با دستش كفى بر گيرد. پس [همگى] جز اندكى از آنها، از آن نوشيدند، و هنگامى كه [طالوت] با كسانى كه همراه وى ايمان آورده بودند. از آن نهر گذشتند، گفتند: امروز، ما را ياراى [مقابله با] جالوت و سپاهيانش نيست. [امّا] كسانى كه به ديدار خدا يقين داشتند، گفتند: بسا گروهى اندك كه بر گروهى بسيار، به اذن خدا پيروز شوند، و خدا با شكيبايان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ جَلَّ ذِكرُهُ: «إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّى وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّى» ـ: فَشَرِبوا مِنهُ إلّا ثَلاثَمِئَةٍ وثَلاثَةَ عَشَرَ رَجُلاً، مِنهُم مَنِ اغتَرَفَ ومِنهُم مَن لَم يَشرَب، فَلَمّا بَرَزوا قالَ الَّذينَ اغتَرَفوا: «لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ»، وقالَ الَّذينَ لَم يَغتَرِفوا: «كَم مِّن فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص316 ح498، تفسير العيّاشي: ج1 ص134 ح443 كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج13 ص438 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در باره اين سخن خداىِ بلندنام: «خدا شما را با رودخانه اى خواهد آزمود. پس هر كس كه از آن بنوشد، از من نيست و هر كس از آن نچشد، او از من است» ـ: همه آنها از آن رودخانه نوشيدند، بجز سيصد و سيزده نفر كه از اين عدّه، برخى شان كف آبى نوشيدند و برخى شان هيچ ننوشيدند. و چون كسانى كه كف آبى نوشيده بودند، [با سپاه جالوت] روياروى شدند، گفتند: «امروز، ما را ياراى [مقابله با] جالوت و سپاهيانش نيست»؛ امّا كسانى كه كف آبى هم ننوشيده بودند، گفتند: «بسا گروهى اندك كه بر گروهى بسيار، به اذن خدا پيروز شوند و خدا با شكيبايان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: القَليلُ الَّذينَ لَم يَشرَبوا ولَم يَغتَرِفوا ثَلاثُمِئَةٍ وثَلاثَةَ عَشَرَ رَجُلاً، فَلَمّا جاوَزُوا النَّهَرَ ونَظَروا إلى جُنودِ جالوتَ، قالَ الَّذينَ شَرِبوا مِنهُ: «لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ»، وقالَ الَّذينَ لَم يَشرَبوا: «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 250.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَجاءَ داودُ عليه السلام حَتّى وَقَفَ بِحِذاءِ جالوتَ، وكانَ جالوتُ عَلَى الفيلِ وعَلى رَأسِهِ التّاجُ، وفي [جَبهَتِهِ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مابين المعقوفين سقط من المصدر، وأثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياقوتٌ يَلمَعُ نورُهُ، وجُنودُهُ بَينَ يَدَيهِ، فَأَخَذَ داودُ مِن تِلكَ الأَحجارِ حَجَرا فَرَمى بِهِ في مَيمَنَةِ جالوتَ، فَمَرَّ فِي الهَواءِ ووَقَعَ عَلَيهِم فَانهَزَموا، وأَخَذَ حَجَرا آخَرَ فَرمى بِهِ في مَيسَرَةِ جالوتَ فَوَقَعَ عَلَيهِم فَانهَزَموا، ورَمى جالوتَ بِحَجَرٍ ثالِثٍ فَصَكَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَكُّ: الضَربُ (مجمع البحرين: ج2 ص1040 «صكك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الياقوتَةَ في جَبهَتِهِ ووَصَلَ إلى دِماغِهِ، ووَقَعَ إلَى الأَرضِ مَيِّتا، فَهُوَ قَولُهُ: «فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُودُ جَالُوتَ وَءَاتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 251.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص83، بحار الأنوار: ج13 ص441 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: آن تعداد اندكى كه آب ننوشيدند و كف آبى هم بر نگرفتند، سيصد و سيزده نفر بودند. هنگامى كه از رودخانه گذشتند و چشمشان به سپاه جالوت افتاد، كسانى كه از آن نوشيده بودند، گفتند: «امروز، ما را ياراى [مقابله با] جالوت و سپاهيان او نيست» و كسانى كه نياشاميده بودند، گفتند: «پروردگارا! بر دل هاى ما شكيبايى فرو ريز و گام هايمان را استوار بدار و ما را بر كافران، پيروز گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، داوود عليه السلام پيش آمد، تا اين كه رو به روى جالوت ايستاد. جالوت، سوار بر فيل بود و تاجى بر سر داشت و بر پيشانى اش ياقوتى مى درخشيد و سپاهيانش مقابل او صف كشيده بودند. داوود، يكى از آن سه سنگ را برداشت و به جناح راست سپاه جالوت، پرتاب كرد. سنگ، فضا را شكافت و بر روى آنان افتاد. تار و مار شدند. سنگ دوم را برداشت و آن را به طرف جناح چپ سپاه جالوت، پرتاب نمود و سنگ بر روى آنان افتاد و تار و مار شدند. سنگ سوم را به سوى جالوت، پرتاب كرد كه به دانه ياقوت پيشانى او خورد و تا مغزش را شكافت، و جنازه اش نقش بر زمين شد. اين است سخن خداى متعال كه: «پس به اذن خدا آنان را در هم شكستند و داوود، جالوت را كشت و خدا به او سلطنت و حِكمت داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-المسلمين-في-عصر-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 19: اِبتِلاءُ المُسلِمينَ في عَصرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 19: آزمايش مسلمانان در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَآءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا * إِذْ جَاءُوكُم مِّن فَوْقِكُمْ وَ مِنْ أَسْفَلَ مِنكُمْ وَ إِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا * هُنَالِكَ ابْتُلِىَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُواْ زِلْزَالًا شَدِيدًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 9 ـ 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! نعمت خدا را در حقّ خود، به ياد آوريد، آن گاه كه لشكرهايى به سوى شما آمدند. پس، به سوى آنان تندبادى فرستاديم و [نيز] لشكرهايى كه آنها را نمى ديديد ـ و البتّه خدا به آنچه مى كنيد، بيناست ـ، هنگامى كه از بالاى سر شما و از زير پاى شما آمدند، و آن گاه كه چشم ها خيره شدند و جان ها به گلوگاه ها رسيدند، و به خدا گمان هايى [نابه جا] مى برديد. آن جا بود كه مؤمنان در آزمايش قرار گرفتند و سخت تكان خوردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُواْ حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 214.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا پنداشته ايد كه به بهشت مى رويد و حال آن كه هنوز مانند آنچه بر سر پيشينيان شما آمده، بر سر شما نيامده است؟ به آنان سختى و زيان رسيد و متزلزل شدند، تا جايى كه پيامبر و كسانى كه با او ايمان آورده بودند، گفتند: يارى خدا، كِى خواهد بود؟ هان! يارى خدا نزديك است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ فِي الصَّلاةِ عَلى أتباعِ الرُّسُلِ ومُصَدِّقيهِم ـ: اللّهُمَّ وأَصحابَ مُحَمَّدٍ خاصَّةً الَّذينَ أحسَنُوا الصَّحابَةَ، وَالَّذينَ أبلَوُا البَلاءَ الحَسَنَ في نَصرِهِ، وكانَفوهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَنَفَهُ: حَفِظَهُ وأعانَهُ (لسان العرب: ج9 ص308 «كنف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَسرَعوا إلى وِفادَتِهِ، وسابَقوا إلى دَعوَتِهِ، وَاستَجابوا لَهُ حَيثُ أسمَعَهُم حُجَّةَ رِسالاتِهِ، وفارَقُوا الأَزواجَ وَالأَولادَ في إظهارِ كَلِمَتِهِ، وقاتَلُوا الآباءَ وَالأَبناءَ في تَثبيتِ نُبُوَّتِهِ، وَانتَصَروا بِهِ، ومَن كانوا مُنطَوينَ عَلى مَحَبَّتِهِ، يَرجونَ تِجارَةً لَن تَبورَ في مَوَدَّتِهِ، وَالَّذينَ هَجَرَتهُمُ العَشائِرُ إذ تَعَلَّقوا بِعُروَتِهِ، وَانتَفَت مِنهُمُ القَراباتُ إذ سَكَنوا في ظِلِّ قَرابَتِهِ؛ فَلا تَنسَ لَهُمُ اللّهُمَّ ما تَرَكوا لَكَ وفيكَ، وأَرضِهِم مِن رِضوانِكَ، وبِما حاشُوا الخَلقَ عَلَيكَ، وكانوا مَعَ رَسولِكَ دُعاةً لَكَ إلَيكَ، وَاشكُرهُم عَلى هَجرِهِم فيكَ دِيارَ قَومِهِم، وخُروجِهِم مِن سَعَةِ المَعاشِ إلى ضيقِهِ، ومَن كَثَّرتَ في إعزازِ دينِكَ مِن مَظلومِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص31 الدعاء 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در درود فرستادن بر پيروان و تصديق كنندگان پيامبران ـ: بار خدايا! [به آمرزش و خشنودى خود، ياد كن] ياران محمّد را، بويژه آنان كه حقّ يارى را نيكو گزاردند، و در يارى اش دلاورى ها نمودند، و از او حفاظت كردند، و به ديدار او شتافتند، و در پذيرش دعوت او پيشى گرفتند، و چون حجّت رسالتش را به گوش آنان رسانيد، به او پاسخِ قبول دادند، و براى پيروز و چيره گردانيدن دعوت او، از زن و فرزند خويش جدا شدند، و در راه استوار نمودن نبوّت او، با پدران و پسران خود جنگيدند، و به [بركت] وجود او پيروز شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[بار خدايا! به آمرزش و خشنودى خود، ياد كن] كسانى را كه محبّت او را در دل داشتند، و در بازار محبّت او به تجارتى اميد بستند كه هرگز بى رونق نمى شود، و كسانى را كه چون چنگ در دستگيره او زدند، خاندان و عشيره از ايشان دورى گزيدند، و چون در سايه قرابت او آرميدند، خويشان از آنان بريدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس ـ خداوندا ـ آنچه را كه آنان براى تو و در راه تو وا گذاشتند، فراموش منما و آنان را به خشنودى خويش خشنود فرماى؛ زيرا مردم را براى اعتلاى دين تو گرد آوردند، و همراهِ پيامبر خدا، دعوتگرانِ تو به سوى تو بودند، و از اين كه در راه تو از سرزمين قوم خويش هجرت كردند و فراخى و آسايش زندگى را رها نمودند و سختى و تنگى آن را به جان خريدند، پاداش نيك عطايشان فرما، و نيز [پاداش ده] آن گروه از ستم ديدگان را كه در راه تقويت دينت بر شمارشان افزودى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-المسلمين-بعد-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 20: اِبتِلاءُ المُسلِمينَ بَعدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 20: آزمايش مسلمانان، پس از پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُواْ أَن يَقُولُواْ ءَامَنَّا وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ * وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُواْ وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا مردم پنداشته اند كه تا گفتند: ايمان آورديم، رها مى شوند و آزمايش نمى شوند؟ و به يقين كسانى را كه پيش از اينان بودند، آزموديم، تا خدا آنان را كه راست گفته اند، معلوم دارد و دروغگويان را نيز معلوم دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ لَمّا قامَ إلَيهِ رَجُلٌ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا عَنِ الفِتنَةِ، وهَل سَأَلتَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنها؟ ـ: إنَّهُ لَمّا أنزَلَ اللّهُ سُبحانَهُ قَولَهُ: «الم * أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُواْ أَن يَقُولُواْ ءَامَنَّا وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ»، عَلِمتُ أنَّ الفِتنَةَ لا تَنزِلُ بِنا ورَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بَينَ أظهُرِنا، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما هذِهِ الفِتنَةُ الَّتي أخبَرَكَ اللّهُ تَعالى بِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا عَلِيُّ، إنَّ اُمَّتي سَيُفتنَونَ مِن بَعدي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، أوَلَيسَ قَد قُلتَ لي يَومَ اُحُدٍ حَيثُ استُشهِدَ مَنِ استُشهِدَ مِنَ المُسلِمينَ، وحِيزَت عَنِّي الشَّهادَةُ فَشَقَّ ذلِكَ عَلَيَّ، فَقُلتَ لي: أبشِر، فَإِنَّ الشَّهادَةَ مِن وَرائِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: إنَّ ذلِكَ لَكَذلِكَ، فَكَيفَ صَبرُكَ إذَن؟، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، لَيسَ هذا مِن مَواطِنِ الصَّبرِ، ولكِن مِن مَواطِنِ البُشرى وَالشُّكرِ. وقالَ: يا عَلِيُّ، إنَّ القَومَ سَيُفتَنونَ بِأَموالِهِم، ويَمُنّونَ بِدينِهِم عَلى رَبِّهِم، ويَتَمَنَّونَ رَحمَتَهُ، ويَأمَنونَ سَطوَتَهُ، ويَستَحِلّونُ حَرامَهُ بِالشُّبُهاتِ الكاذِبَةِ وَالأَهواءِ السّاهِيَةِ، فَيَستَحِلّونَ الخَمرَ بِالنَّبيذِ وَالسُّحتَ بِالهَدِيَّةِ، وَالرِّبا بِالبَيعِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، فَبِأَيِّ المَنازِلِ اُنزِلُهُم عِندَ ذلِكَ؟ أبِمَنزِلَةِ رِدَّةٍ، أم بِمَنزِلَةِ فِتنَةٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِمَنزِلَةِ فِتنَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 156، أعلام الدين: ص104، بحار الأنوار: ج32 ص241 ح191 ؛ كنز العمّال: ج16 ص193 ح44216 نقلاً عن الوكيع.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ آن گاه كه مردى برخاست و گفت: اى امير مؤمنان! از فتنه برايمان بگو، و اين كه آيا در باره آن از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيده اى؟ ـ: چون خداى سبحان، اين آيه: «الف، لام، ميم. آيا مردم پنداشته اند كه تا گفتند: ايمان آورديم، رها مى شوند و مورد آزمايش قرار نمى گيرند؟» را فرو فرستاد، دانستم كه تا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در ميان ما هست، اين فتنه [و آزمايش] بر سر ما نمى آيد. پس گفتم: اى پيامبر خدا! اين فتنه كه خداى متعال، شما را از آن خبر داده است، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! زودا كه امّتم پس از من آزموده شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! آيا در روز اُحُد كه شمارى از مسلمانان شهيد شدند و شهادت، نصيب من نشد و اين بر من سخت آمد، به من نفرمودى كه: «بشارت باد كه شهادت، پيش روى توست»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «همين گونه است؛ امّا در آن زمان، شكيبايى تو چگونه خواهد بود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! اين، نه از جاهاى شكيبايى، كه از جاهاى شادى و شُكر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! اين مردم به زودى با دارايى هايشان آزموده مى شوند، و به واسطه ديندارى خود، بر پروردگارت منّت مى نهند و به رحمت او آرزومندند و خويش را از خشم او در امان مى پندارند، و با شبهات دروغين و هوس هاى غفلت زا، حرام او را حلال مى شمارند، مثلاً شراب را به نام آب انگور، روا مى دارند و رشوه را به نام هديه، و ربا را به نام معامله».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! در آن هنگام، آنان را در چه جايگاهى بگذارم؟ در جايگاه ارتداد، يا در جايگاه فتنه [و آزمايش]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در جايگاه فتنه [و آزمايش] ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَمّا نَزَلَت: «الم * أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُواْ أَن يَقُولُواْ ءَامَنَّا وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ» قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما هذِهِ الفِتنَةُ؟ قالَ: يا عَلِيُّ، إنَّكَ مُبتَلىً بِكَ، وإنَّكَ مُخاصَمٌ فَأَعِدَّ لِلخُصومَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج1 ص427 ح2 عن عبد اللّه بن الحسين عن أبيه عن جدّه عن الإمام الحسين عليه السلام، المناقب لابن شهرآشوب: ج3 ص203 عن الإمام الحسين عنه عليهماالسلام وفيه «مبتلى ومبتلىً بك» بدل «مبتلىً بك»، بحار الأنوار: ج24 ص228 ح26 ؛ شواهد التنزيل: ج1 ص565 ح602 عن عبيد اللّه بن الحسين عن أبيه عن جدّه عن الإمام الحسين عنه عليهماالسلاموفيه «مبتلى ومبتلى بك» بدل «مبتلىً بك» وليس فيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چون آيه: «الف، لام، ميم. آيا مردم پنداشته اند كه تا گفتند ايمان آورديم، رها مى شوند و آزمايش نمى شوند» نازل شد، من گفتم: اى پيامبر خدا! اين آزمايش چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! تو وسيله آزمايش قرار مى گيرى، و با تو خصومت خواهد شد. پس خود را براى خصومت، آماده كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالى: «قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَن يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِّن فَوْقِكُمْ أَوْمِن تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُم بَأْسَ بَعْضٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: في تَفسيرِ الكَلبِيِّ: أنَّهُ لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ قامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله فَتَوَضَّأَ وأَسبَغَ وُضوءَهُ، ثُمَّ قامَ وصَلّى فَأَحسَنَ صَلاتَهُ، ثُمَّ سَأَلَ اللّهَ سُبحانَهُ أن لا يَبعَثَ عَلى اُمَّتِهِ عَذابا مِن فَوقِهِم ولا مِن تَحتِ أرجُلِهِم، ولا يُلبِسَهُم شِيَعا، ولا يُذيقَ بَعضَهُم بَأسَ بَعضٍ، فَنَزَلَ جَبرَئيلُ عليه السلام فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ تَعالى سَمِعَ مَقالَتَكَ، وأَنَّهُ قَد أجارَهُم مِن خَصلَتَينِ، ولَم يُجرِهُم مِن خَصلَتَينِ؛ أجارَهُم مِن أن يَبعَثَ عَلَيهِم عَذابا مِن فَوقِهِم أو مِن تَحتِ أرجُلِهِم، ولَم يُجِرهُم مِنَ الخَصلَتَينِ الاُخرَيَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: يا جَبرَئيلُ، ما بَقاءُ اُمَّتي مَعَ قَتلِ بَعضِهِم بَعضا؟ فَقامَ وعادَ إلَى الدُّعاءِ، فَنَزَلَ: «الم * أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُواْ أَن يَقُولُواْ ءَامَنَّا وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ» الآيَتَينِ، فَقالَ: لا بُدَّ مِن فِتنَةٍ تُبتَلى بِهَا الاُمَّةُ بَعدَ نَبِيِّها؛ لِيَتَبَيَّنَ الصّادِقُ مِنَ الكاذِبِ؛ لِأَنَّ الوَحيَ انقَطَعَ، وبَقِيَ السَّيفُ وَافتِراقُ الكَلِمَةِ إلى يَومِ القِيامَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج4 ص487، بحار الأنوار: ج9 ص88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: در تفسير آيه شريف: «بگو: او قادر است كه از [آسمانِ] بالاى سرتان يا از [زمينِ] زير پاهايتان، عذابى را بفرستد يا شما را گروه گروه گرداند و عذاب بعضى از شما را به بعضى ديگر بچشاند» ـ: در تفسير الكلبى آمده است كه: چون اين آيه نازل شد، پيامبر صلى الله عليه و آله برخاست و وضويى كامل و با آداب ساخت. سپس به نماز ايستاد و نمازى نيكو گزارد. آن گاه از خداى سبحان، مسئلت نمود كه بر امّت او از بالاى سرشان و از زير پاهايشان عذابى نفرستد و آنان را گروه گروه نگرداند و عذاب برخى از آنان را به برخى ديگر نچشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل عليه السلام نازل شد و گفت: اى محمّد! خداى متعال، سخن تو را شنيد و آنان را از دو چيز، پناه داد و از دو چيز پناه نداد [و حفظشان نمى كند]: از اين كه از بالاى سرشان يا از زير پاهايشان برايشان عذاب فرستد، پناه داد و از دو كار آخر، پناهشان نداد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اى جبرئيل! در صورتى كه امّتم يكديگر را بكشند، ديگر از آنان چه باقى مى ماند؟». بدين جهت، برخاست و دوباره دست به دعا برداشت. پس اين آيات، نازل شد: «الف، لام، ميم. آيا مردم پنداشته اند كه چون گفتند ايمان آورديم، رها مى شوند و آزمايش نمى شوند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «چاره اى جز آزمايش امّت، پس از پيامبرش نيست تا راستگو از دروغگو باز شناخته شود؛ چرا كه وحى، قطع مى شود و شمشير و تفرقه تا روز قيامت بر جا مى ماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: قَدِ انتَحَلَت طَوائِفُ مِن هذِهِ الاُمَّةِ ـ بَعدَ مُفارَقَتِها أئِمَّةَ الدّينِ وَالشَّجَرَةَ النَّبَوِيَّةَ ـ إخلاصَ الدِّيانَةِ، وأَخَذوا أنفُسَهُم في مَخايِلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المخايل: جمع المخيلة ؛ وهي ما يوقع في الخيال، يعني به الإمارات (مجمع البحرين: ج1 ص722 «خيل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّهبانِيَّةِ، وتَغالَوا فِي العُلومِ، ووَصَفُوا الإِسلامَ بِأَحسَنِ صِفاتِهِم، وتَحَلَّوا بِأَحسَنِ السُّنَّةِ، حَتّى إذا طالَ عَلَيهِمُ الأَمَدُ وبَعُدَت عَلَيهِمُ الشُّقَّةُ، وَامتُحِنوا بِمِحَنِ الصّادِقينَ، رَجَعوا عَلى أعقابِهِم ناكِصينَ عَن سَبيلِ الهُدى وعَلَمِ النَّجاةِ، يَتَفَسَّحونَ تَحتَ أعباءِ الدِّيانَةِ، تَفَسُّحَ حاشِيَةِ الإِبِلِ تَحتَ أوراقِ البُزَّلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره: الحاشية: صِغار الإبل. والأوراق: جمع أورق ؛ وهو من الإبل ما في لونه بياض إلى سواد. والبُزَّل ـ كرُكَّع ـ: جمع بازل ؛ وهو جمل أو ناقة طلع نابُهما وذلك في السنة التاسعة. والحاصل: أنّه شبّه عليه السلام ضَعفهم عن إقامة السنن ونفورهم عنها لألفهم بالبدع بناقةٍ صغيرة ضرب عليها فحل قويّ بازل لا تطيقه فتمتنع منه. والأصوب أنّه «أرواق» كما في بعض النسخ ؛ أي الأحمال الثقيلة تُحمل على الإبل الكاملة القويّة، فإنّ صغار الإبل لا تطيقها (بحار الأنوار: ج27 ص194).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص310، بحار الأنوار: ج27 ص193 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: گروه هايى از اين امّت، پس از جدا شدنشان از پيشوايان دين و شجره نبوى، از اخلاص در ديانت، دم زدند و خود را در ظواهر رهبانيت فرو بردند و در علوم غرق شدند، و اسلام را به نيكوترين شكل وصف نمودند، و به زيباترين سنّت، آراسته گشتند، تا آن كه روزگارى دراز بر آنان گذشت و راهى دراز پيمودند و با آزمايش هاى راستگويان [و مؤمنان راستين] آزموده شدند. [آنان] از راه درست و طريق نجات به عقب باز گشتند و همچون بچّه شترانى كه از زير اشتران نر خاكسترى رنگ پهلو تهى مى كنند، از زير بارهاى ديندارى، پهلو تهى كردند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام روى آوردن اين گروه به بدعت ها و ضعفشان را در برپايى سنّت هاى دينى و تنفّرشان را از آنها، به شتر كوچكى تشبيه كرده است كه مى خواهند او را با شترى قوى هيكل و درشت، باردار كنند و طاقتش را ندارد و از آن سر باز مى زند. صحيح تر، آن است كه به جاى «أوراق»، «أرواق» باشد ـ چنان كه در برخى نسخه ها چنين است ـ و «أرواق» يعنى بارهاى سنگينى كه با شترهاى كامل قوى، حمل مى شوند و بچّه شتران توان حمل آنها را ندارند (بحار الأنوار: ج27 ص194).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ لَمّا بويِعَ بَعدَ مَقتَلِ عُثمانَ ـ: ألا إن بَلِيَّتَكُم قَد عادَت كَهَيئَتِها يَومَ بَعَثَ اللّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه و آله، وَالَّذي بَعَثَهُ بِالحَقِّ لَتُبَلبَلُنَّ بَلبَلَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلبَلة: جمعها البلابل ؛ وهي الهموم والأحزان (راجع: النهاية: ج1 ص150 «بلبل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولَتُغَربَلُنَّ غَربَلَةً، حَتّى يَعودَ أسفَلُكُم أعلاكُم وأَعلاكُم أسفَلَكُم، ولَيَسبِقَنَّ سَبّاقونَ كانوا قَصَّروا، وَلَيُقَصِّرَنَّ سَبّاقونَ كَانوا سَبَقوا، وَاللّهِ ما كَتَمتُ وَسمَةً، ولا كَذَبتُ كَذِبَةً، ولَقَد نُبِّئتُ بِهذَا المَقامِ وهذَا اليَومِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص369 ح1 و ج8 ص67 ح23، الغيبة للنعماني: ص201 ح1 كلّها عن يعقوب السرّاج وعلي بن رئاب عن الإمام الصادق عليه السلام، نهج البلاغة: الخطبة 16، المسترشد: ص404 ح137 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج5 ص218 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از سخنرانى ايشان در پى بيعت مردم با ايشان پس از كشته شدن عثمان ـ: هان! آزمايش و فتنه، همچون روزى كه خداوند، پيامبرش را برانگيخت، باز گشته است. سوگند به آن كه او را به حق فرستاد، چنان در هم آميخته و چنان غربال شويد كه آن كه از شما پايين است، رو آيد و آن كه بالاست، به زير رود، و پيشى جويندگانى كه عقب مانده اند، پيشى گيرند، و پيشى گيرندگانى كه جلو افتاده اند، عقب مانند. به خدا سوگند كه هيچ [گفته و] نشانى را پنهان نكردم و هرگز دروغى نگفته ام، و من از اين وضعيت و از اين روز، [توسّط پيامبر صلى الله عليه و آله] خبر داده شده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-المسلمين-بمحبة-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 21: اِبتِلاءُ المُسلِمينَ بِمَحَبَّةِ أهلِ البَيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 21: آزمايش مسلمانان با دوستدارى اهل بيت عليهم السّلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي عن جابر بن عبد اللّه الأنصاري: أتَينا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَوما في مَسجِدِ المَدينَةِ، فَذَكَرَ بَعضُ أصحابِهِ الجَنَّةَ... فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي هَدانا بِكَ، وكَرَّمَنا وشَرَّفَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، أما عَلِمتَ أنَّ مَن أحَبَّنا وَانتَحَلَ مَحَبَّتَنا أسكَنَهُ اللّهُ تَعالى مَعَنا؟ وتَلا هذِهِ الآية: «فِى مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍ مُّقْتَدِرٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القمر: 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج9 ص174، شواهد التنزيل: ج2 ص470 ح1141، الفردوس: ج5 ص377 ح8484 نحوه، كنزالعمّال: ج12 ص422 ح35474 ؛ الفضائل: ص104، تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص630 ح2 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج27 ص130 ح120 نقلاً عن كتاب المحتضر للحسن بن سليمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبى ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصارى ـ: روزى در مسجد مدينه خدمت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رسيديم. يكى از يارانش، از بهشت، سخن به ميان آورد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام فرمود: ستايش، خدايى را كه به واسطه تو (پيامبر)، ما را هدايت فرمود و به ما ارجمندى و بزرگى بخشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اى على! آيا نمى دانى كه هر كس ما را دوست بدارد و محبّت ما را بپذيرد، خداى متعال، او را در كنار ما سكونت مى دهد؟» و اين آيه را تلاوت فرمود: «در جايگاه راستى، نزد پادشاهى توانايند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِعَلِيٍّ ـ: يا عَلِيُّ، أنتَ أوَّلُ هذِهِ الاُمَّةِ إيمانا بِاللّهِ ورَسولِهِ، وأَوَّلُهُم هِجرَةً إلَى اللّهِ ورَسولِهِ، وآخِرُهُم عَهدا بِرَسولِهِ، لا يُحِبُّكَ ـ وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ ـ إلّا مُؤمِنٌ قَدِ امتَحَنَ اللّهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ، ولا يُبغِضُكَ إلّا مُنافِقٌ أو كافِرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص472 ح1031 عن ابن أبي رافع، كشف الغمّة: ج2 ص33 عن هند بن أبي هالة، المناقب لابن شهرآشوب: ج1 ص184، تأويل الآيات الظاهرة: ج1 ص127 ح46، بحار الأنوار: ج19 ص67 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به على عليه السلام ـ: تو نخستين فرد اين امّت بودى كه به خدا و پيامبرش ايمان آوردى، و نخستينِ آنان بودى كه به سوى خدا و پيامبرش هجرت كردى، و آخرين ديدار را با پيامبر او، تو دارى. سوگند به آن كه جانم در دست اوست، تو را جز مؤمنى كه خداوند، دلش را براى ايمان آزموده است، دوست نمى دارد، و جز منافق يا كافر، كسى دشمنت نمى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ اسمُهُ ـ امتَحَنَ بي عِبادَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص26 ح4 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند ـ كه نامش بزرگ باد ـ مرا مِحَك آزمايش بندگانش قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أما إنَّهُ لَيسَ عَبدٌ مِن عِبادِ اللّهِ مِمَّنِ امتَحَنَ اللّهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ، إلّا وهُوَ يَجِدُ مَوَدَّتَنا عَلى قَلبِهِ فَهُوَ يُحِبُّنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص271 ح2، الأمالي للطوسي: ص34 ح34 كلاهما عن الحارث الأعور و ص148 ح243 عن ميثم التمّار، بشارة المصطفى: ص48 عن الحارث الأعور، شرح الأخبار: ج3 ص499 ح1430 عن أبي الجارود عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام والثلاثة الأخيرة نحوه، بحار الأنوار: ج27 ص80 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آگاه باشيد! هيچ بنده اى از بندگان خدا نيست كه خداوند، دلش را براى ايمان آزموده باشد، مگر اين كه محبّت ما را در دلش احساس مى كند و چنين كسى است كه ما را دوست دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابتلاء-المؤمنين-في-آخر-الزمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 22: اِبتِلاءُ المُؤمِنينَ في آخِرِ الزَّمانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 22: آزمايش مؤمنان در آخر الزمان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أما إنَّهُ سَيَأتي عَلَى النّاسِ زَمانٌ يَكونُ الحَقُّ فيهِ مَستورا، وَالباطِلُ ظاهِرا مَشهورا؛ وذلِكَ إذا كانَ أولَى النّاسِ بِهِم أعداهُم لَهُ، وَاقتَرَبَ الوَعدُ الحَقُّ، وعَظُمَ الإِلحادُ، وظَهَرَ الفَسادُ «هُنَالِكَ ابْتُلِىَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُواْ زِلْزَالًا شَدِيدًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ونَحَلَهُمُ الكُفّارُ أسماءَ الأَشرارِ، فَيَكونُ جُهدُ المُؤمِنِ أن يَحفَظَ مُهجَتَهُ مِن أقرَبِ النّاسِ إلَيهِ، ثُمَّ يُتيحُ اللّهُ الفَرَجَ لِأَولِيائِهِ، ويُظهِرُ صاحِبَ الأَمرِ عَلى أعدائِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص590 ح137، بحار الأنوار: ج93 ص116 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هان! به زودى زمانى فرا مى رسد كه حق در آن زمان، پوشيده، و باطل، آشكار و زبانزد است، و آن، هنگامى است كه دشمن ترينِ مردم با حق، خود را نزديك ترين كس به آن مى داند، و وعده درست، نزديك شده و كجروى شدّت يافته، و تباهى، همه جا را گرفته است. «آن جاست كه مؤمنان، آزموده شدند و سخت تكان خوردند» و كافران، نام اشرار را بر آنها بستند. در آن هنگام، تمام سعى مؤمن، اين است كه خونش را از نزديك ترين كسان خود، حفظ كند. آن گاه است كه خداوند براى دوستانش گشايش فراهم مى آورد، و صاحب الأمر را بر دشمنانش پيروز مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: وَاللّهِ! لَتُمَحَّصُنَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُمَحّصون: أي يُختَبرون كما يُختَبَرُ الذهب (النهاية: ج4 ص302 «محص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ الشّيعَةِ ـ شيعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ ـ كَمَخيضِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَخيضُ: اللبن الذي مُخِّضَ واُخذ زبده (مجمع البحرين: ج3 ص1678 «مخض»). فلعلّه شبّه مايبقى من الكحل في العين باللبن الذي يُمخّض ؛ لأنّها تقذفه شيئا فشيئا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُحلِ فِي العَينِ؛ لِأَنَّ صاحِبَ الكُحلِ يَعلَمُ مَتى يَقَعُ فِي العَينِ ولا يَعلَمُ مَتى يَذهَبُ، فَيُصبِحُ أحَدُكُم وهُوَ يَرى أنَّهُ عَلى شَريعَةٍ مِن أمرِنا فَيُمسي وقَد خَرَجَ مِنها، ويُمسي وهُوَ عَلى شَريعَةٍ مِن أمرِنا فَيُصبِحُ وقَد خَرَجَ مِنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص339 ح288، الغيبة للنعماني: ص206 ح12، بحار الأنوار: ج52 ص101 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: به خدا سوگند كه شما ـ اى گروه شيعه؛ شيعه خاندان محمّد ـ تصفيه مى شويد، همانند تصفيه شدن سُرمه در چشم؛ چرا كه سرمه كش مى داند كه چه وقت سرمه به چشم كشيده مى شود؛ امّا نمى داند كه چه وقت، از بين مى رود. به همين سان، هر يك از شما در آغاز روز، خود را بر راهى از مذهب ما مى بيند و شب كه مى شود، از آن راه، خارج شده است، و شب را بر راهى از مذهب ما سپرى مى كند و صبح كه مى شود، از آن، خارج شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّما مَثَلُ شيعَتِنا مَثَلُ أندَرٍ ـ يَعني بَيدَرا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيدر: الموضع الذي يُداس فيه الطعام (الصحاح: ج2 ص587 «بدر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ طَعامٌ ـ فَأَصابَهُ آكِلٌ فَنُقِّيَ، ثُمَّ أصابَهُ آكِلٌ فَنُقِّيَ، حَتّى بَقِيَ مِنهُ ما لا يَضُرُّهُ الآكِلُ؛ وكَذلِكَ شيعَتُنا يُمَيَّزونَ ويُمَحَّصونَ حَتّى تَبقى مِنهُم عِصابَةٌ لا تَضُرُّهَا الفِتنَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص211 ح18 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج52 ص116 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: حكايت شيعيان ما، حكايت خرمنى است كه به آن، آفت مى افتد و از آفت، پاكش مى كنند، و دوباره آفت مى افتد و باز آن را از آفت، پاك مى كنند تا اين كه از آن، چيزى باقى مى ماند كه ديگر آفت زده نمى شود. شيعيان ما نيز اين گونه اند. پيوسته سَرَند مى شوند و تصفيه مى گردند تا اين كه گروهى از آنان بر جاى مى مانند كه فتنه، گزندى به آنها نمى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: وَاللّهِ لَتُمَيَّزُنَّ، وَاللّهِ لَتُمَحَّصُنَّ، وَاللّهِ لَتُغَربَلُنَّ كَما يُغرَبَلُ الزُّؤانُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزؤان: حَبٌّ يكون في الحنطة تُسمّيه أهل الشام «الشيلم» (لسان العرب: ج13 ص200 «زون»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ القَمحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص205 ح8 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج52 ص114 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: به خدا سوگند كه شما سره و ناسره مى شويد! به خدا سوگند كه شما تصفيه مى شويد! به خدا سوگند كه شما غربال مى شويد، چنان كه زَوان&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زوان: شلمك يا شليم گياهى است از تيره گندميان، داراى خوشه هاى كوچك، يا چنگك است كه باريك تر و كوچك تر از جو و تلخ است و مخلوط غلّه مى شود و آن را تلخ مى كند (ر.ك: لغت نامه دهخدا: مادّه «شليم» و «شلمك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را با غربال كردن، از گندم، جدا مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: وَاللّهِ لَتُكسَرُنَّ كَسرَ الزُّجاجِ، وإنَّ الزُّجاجَ يُعادُ فَيَعودُ كَما كانَ، وَاللّهِ لَتُكسَرُنَّ كَسرَ الفَخّارِ، وإنَّ الفَخّارَ لا يَعودُ كَما كانَ، وَاللّهِ لَتُمَيَّزُنَّ، وَاللّهِ لَتُمَحَّصُنَّ، وَاللّهِ لَتُغَربَلُنَّ كَما يُغَربَلُ الزُّؤانُ مِنَ القَمحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص340 ح289 عن الربيع بن محمّد المُسلي، الغيبة للنعماني: ص207 ح13 عن مِهزَم بن أبي بردة الأسدي نحوه، بحار الأنوار: ج52 ص101 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: به خدا سوگند كه شما مانند آبگينه مى شكنيد، و آبگينه بازسازى مى شود و به حالت اوّلش بر مى گردد! به خدا سوگند كه شما چونان سفال مى شكنيد و سفال به حالت اوّلش بر نمى گردد! به خدا سوگند كه شما سره و ناسره مى شويد! به خدا سوگند كه شما تصفيه مى شويد! به خدا سوگند كه شما غربال مى شويد، چنان كه تلخك را با غربال كردن، از گندم جدا مى كنند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: وَاللّهِ لَتُمَحَّصُنَّ، وَاللّهِ لَتُمَيَّزُنَّ، وَاللّهِ لَتُغَربَلُنَّ حَتّى لا يَبقى مِنكُم إلَا الأَندَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ومَا الأَندَرُ؟ قالَ: البَيدرُ؛ وهُوَ أن يُدخِلَ الرَّجُلُ فيهِ الطَّعامَ، يُطَيِّنُ عَلَيهِ ثُمَّ يُخرِجُهُ قَد أكَلَ بَعضُهُ بَعضا، فَلا يَزالُ يُنَقّيهِ، ثُمَّ يُكِنُّ عَلَيهِ ثُمَّ يُخرِجُهُ، حَتّى يَفعَلَ ذلِكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ، حَتّى يَبقى ما لا يَضُرُّهُ شَيءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص199 ح146، بحار الأنوار: ج5 ص216 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «به خدا سوگند كه شما سره و ناسره مى شويد! به خدا سوگند كه شما غربال مى شويد، تا جايى كه از شما جز اَندر، باقى نمى ماند!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اندر چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خرمنگاه، و آن چنين است كه شخص، گندم هايش را در كندو مى ريزد و سر آن را گِل مى گيرد. سپس آن را بيرون مى آورد و مى بيند كه خوره افتاده است. آنها را تميز مى كند و دوباره در كندو مى ريزد، و بار ديگر بيرون مى آورد، و اين كار را سه مرتبه انجام مى دهد تا اين كه چيزى باقى مى ماند كه [گندم سالم و مقاوم است و] آفت نمى گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين عن محمّد بن مسلم: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ: إنَّ قُدّامَ القائِمِ عَلاماتٌ تَكونُ مِنَ اللّهِ عز و جل لِلمُؤمِنينَ، قُلتُ: وما هِيَ جَعَلَنِيَ اللّهُ فِداكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذلِكَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «وَلَنَبْلُوَنَّكُم» يَعنِي المُؤمِنينَ قَبلَ خُروجِ القائِمِ عليه السلام «بِشَىْ ءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 155.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَبلوهُم بِشَيءٍ مِنَ الخَوفِ مِن مُلوكِ بَني فُلانٍ في آخِرِ سُلطانِهِم، «وَ الْجُوعِ» بِغَلاءِ أسعارِهِم، «وَ نَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ»؛ قالَ: كَسادُ التِّجاراتِ وقِلَّةُ الفَضلِ، «وَ» نَقصٍ مِنَ «الْأَنفُسِ»؛ قالَ: مَوتٌ ذَريعٌ، «وَ» نَقصٍ مِنَ «الثَّمَرَاتِ»؛ قالَ: قِلَّةُ رَيعِ ما يُزرَعُ، «وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ» عِندَ ذلِكَ بِتَعجيلِ خُروجِ القائِمِ عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ لي: يا مُحَمَّدُ، هذا تَأويلُهُ، إنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ: «وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص649 ح3، الإرشاد: ج2 ص377 وليس فيه ذيله، الغيبة للنعماني: ص250 ح5، دلائل الإمامة: ص483 ح478، إعلام الورى: ج2 ص280 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج52 ص202 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين ـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «پيش از [ظهور] قائم، نشانه هايى از جانب خداوند عزّ و جلّ براى مؤمنان پديد مى آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن نشانه ها چيست، قربانت گردم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سخن خداىت كه: «بى گمان، شما را مى آزماييم» يعنى مؤمنان را پيش از ظهور قائم، «به چيزى از ترس و گرسنگى و كاهش در مال ها و جان ها و محصولات، و شكيبايان را مژده ده»» و فرمود: «آنان را به اندكى ترس از پادشاهان بنى فلان در آخر سلطنتشان، و گرسنگى با گرانى قيمتها، و كاهش در اموال، مى آزمايد» و فرمود: «كساد كسب و كار و اندك شدن بركت و كاهش در جان ها و فرمود: «مرگ فراگير (/ سريع) و كاهشى در ميوه ها و فرمود: «يعنى كاستى در محصولات زراعى. [و افزود: ] «شكيبايان را در اين هنگام، به نزديك شدن ظهور قائم عليه السلام مژده ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس به من فرمود: «اى محمّد! اين است تأويل آيه. خداى متعال مى فرمايد: «و تأويل آن را جز خدا و راسخان در علم، كسى نمى داند»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أبي يعفور: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ: وَيلٌ لِطُغاةِ العَرَبِ مِن أمرٍ قَدِ اقتَرَبَ، قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، كَم مَعَ القائِمِ مِنَ العَرَبِ؟ قالَ: نَفَرٌ يَسيرٌ، قُلتُ: وَاللّهِ إنَّ مَن يَصِفُ هذَا الأَمرَ مِنهُم لَكَثيرٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لابُدَّ لِلنّاسِ مِن أن يُمَحَّصوا ويُمَيَّزوا ويُغَربَلوا، ويُستَخرَجُ فِي الغَربالِ خَلقٌ كَثيرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص370 ح2، العدد القوية: ص74 ح123، الغيبة للنعماني: ص204 ح6 عن أبي بصير وليس فيه صدره إلى «جُعلت فداك» وح 7، دلائل الإمامة: ص456 ح436، بحار الأنوار: ج52 ص114 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن ابى يعفور ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «واى بر سركشانِ عرب، از واقعه اى كه نزديك شده است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: قربانت گردم! از عرب، چند نفر با قائم هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شمارى اندك».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: به خدا سوگند، عرب هايى كه از اين كار (پيروى از ولايت و منتظر قائم بودن) دم مى زنند، بسيارند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مردم بايد تصفيه و سَره و ناسَره و غربال شوند، و جمعيتى انبوه، از غربال، رد مى شوند [و باقى نمى مانند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه السلام: كانَ جَعفَرٌ عليه السلام يَقولُ: وَاللّهِ لا يَكونُ الَّذي تَمُدّونَ إلَيهِ أعناقَكُم حَتّى تُمَيَّزونَ وتُمَحَّصونَ، ثُمَّ يَذهَبُ مِن كُلِّ عَشَرَةٍ شَيءٌ، ولا يَبقى مِنكُم إلّا نَزرٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هذِهِ الآيَةَ: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُواْ مِنكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص369 ح1321، الغيبة للطوسي: ص336 ح283، الخرائج والجرائح: ج3 ص1170 نحوه وليس فيه ذيله، بحار الأنوار: ج52 ص113 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ: امام رضا عليه السلام فرمود: «جعفر صادق عليه السلام مى فرمود: به خدا سوگند، آنچه به انتظارش گردن مى كشيد (ظهور قائم)، واقع نخواهد شد، مگر آن گاه كه سره و ناسره و تصفيه شويد، به طورى كه از هر ده نفر، مقدارى حذف مى شوند و جز اندكى از شما باقى نمى ماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «آيا پنداشتند كه به بهشت مى روند، بى آن كه خداوند، جهادگران و شكيبايان شما را معلوم بدارد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إيّاكُم وَالتَّنويهَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لعلّ المراد تنويه أمره وغيبته وتشهيرها عند المخالفين (شرح اُصول الكافي للمازندراني: ج6 ص251).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أما وَاللّهِ لَيَغيبَنَّ إمامُكُم سِنينا مِن دَهرِكُم، ولَتُمَحَّصُنَّ حَتّى يُقالَ: ماتَ، قُتِلَ، هَلَكَ، بِأَيِّ وادٍ سَلَكَ؟ ولَتَدمَعَنَّ عَلَيهِ عُيونُ المُؤمِنينَ، ولَتُكفَؤُنَّ كَما تُكفَأُ السُّفُنُ في أمواجِ البَحرِ، فَلا يَنجو إلّا مَن أخَذَ اللّهُ ميثاقَهُ، وكَتَبَ في قَلبِهِ الإِيمانَ، وأَيَّدَهُ بِروحٍ مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص336 ح3، الغيبة للطوسي: ص337 ح285، كمال الدين: ص347 ح35 وليس فيه «قتل» وكلّها عن المفضّل بن عمر، بحار الأنوار: ج52 ص281 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: از فرياد زدن [نام قائم] خوددارى كنيد. به خدا سوگند كه امام شما ساليان سال، غايب مى شود، و شما در بوته آزمايش نهاده مى شويد، تا جايى كه گفته مى شود: او مرده، كشته شده، از بين رفته، در كدام وادى به سر مى برد؟ ولى ديدگان مؤمنان بر او اشك خواهد ريخت، و شما همچون كشتى هايى كه در امواج دريا پشت و رو مى شوند، پشت و رو خواهيد شد، و تنها آن كس نجات مى يابد كه خداوند از او پيمان [بر شكيبايى و مقاومت] گرفته و ايمان را در دلش نگاشته، و با روحى از جانب خود، تأييدش كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في غَيبَةِ القائِمِ عليه السلام ـ: إنَّ اللّهَ عز و جل يُحِبُّ أن يَمتَحِنَ الشّيعَةَ، فَعِندَ ذلِكَ يَرتابُ المُبطِلونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص337 ح5، كمال الدين: ص342 ح24 و ص346 ح32 وفيه «خلقه» بدل «الشيعة»، الغيبة للطوسي: ص334 ح279 وكلّها عن زرارة، بحار الأنوار: ج52 ص146 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره غيبت قائم عليه السلام ـ: خداىت دوست دارد كه شيعيان را بيازمايد. در اين هنگام (غيبت قائم عليه السلام) است كه اهل باطل دچار شك و ترديد مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن منصور الصيقل: كُنتُ أنَا وَالحارِثُ بنُ المُغيرَةِ وجَماعَةٌ مِن أصحابِنا جُلوسا وأَبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَسمَعُ كَلامَنا، فَقالَ لَنا: في أيِّ شَيءٍ أنتُم؟ هَيهاتَ، هَيهاتَ! لا وَاللّهِ لا يَكونُ ما تَمُدّونَ إلَيهِ أعيُنَكُم حَتّى تُغَربَلوا، لا وَاللّهِ لا يَكونُ ما تَمُدّونَ إلَيهِ أعيُنَكُم حَتّى تُمَحَّصوا، لا وَاللّهِ لا يَكونُ ما تَمُدّونَ إلَيهِ أعيُنَكُم حَتّى تُمَيَّزوا، لا وَاللّهِ ما يَكونُ ما تَمُدّونَ إلَيهِ أعيُنَكُم إلّا بَعدَ إياسٍ، لا وَاللّهِ لا يَكونُ ما تَمُدّونَ إلَيهِ أعيُنَكُم حَتّى يَشقى مَن يَشقى ويَسعَدَ مَن يَسعَدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص370 ح6، الغيبة للطوسي: ص335 ح281، الغيبة للنعماني: ص209 ح16 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج52 ص112 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از منصور صيقل ـ: من و حارث بن مغيره و گروهى از يارانمان نشسته بوديم و امام صادق عليه السلام به سخنان ما گوش مى داد. پس به ما فرمود: «چه مى گوييد شما؟! هيهات، هيهات! نه به خدا، آنچه بِدان چشم دوخته ايد، واقع نخواهد شد، تا اين كه تصفيه شويد! نه به خدا، آنچه بِدان چشم دوخته ايد، واقع نخواهد شد، تا آن كه سره و ناسره شويد! نه به خدا، آنچه بِدان چشم دوخته ايد، واقع نخواهد شد، مگر پس از مأيوس شدن! نه به خدا، آنچه بِدان چشم دوخته ايد، واقع نخواهد شد، تا اين كه صفوف شقاوتمندان از سعادتمندان جدا گردد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إذا فُقِدَ الخامِسُ مِن وُلدِ السّابِعِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السابع موسى بن جعفر عليه السلام، والخامس هو الصاحب المنتظر (شرح اُصول الكافي للمازندراني: ج6 ص249).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاللّهَ اللّهَ في أديانِكُم لا يُزيلُكُم عَنها أحَدٌ. يا بُنَيَّ! إنَّهُ لا بُدَّ لِصاحِبِ هذَا الأَمرِ مِن غَيبَةٍ، حَتّى يَرجِعَ عَن هذَا الأَمرِ مَن كانَ يَقولُ بِهِ، إنَّما هِيَ مِحنَةٌ مِنَ اللّهِ عز و جل امتَحَنَ بِها خَلقَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص336 ح2، كمال الدين: ص359 ح1، الغيبة للطوسي: ص166 ح128 وليس فيه «لا يزيلكم عنها أحد» وكلّها عن عليّ بن جعفر، بحار الأنوار: ج51 ص150 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: هر گاه آن پنجمين از نسل هفتمينْ غايب شود، خدا را، خدا را، مراقب عقايد خود باشيد! مبادا كسى شما را از آنها منحرف گرداند! اى پسرم! صاحب اين امر (امامت) را چنان غيبتى خواهد بود كه حتّى معتقدان به او هم از اين امر (امامت) بر مى گردند. اين [غيبت]، در واقع، آزمونى از جانب خداىت است كه با آن، خلق خود را مى آزمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-حكمة-البلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: حكمة البلاء&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: حكمت آزمايش&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ظهور-الإيمان-و-قوته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: ظُهورُ الإِيمانِ و قُوَّتِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: نمودار شدن ايمان و قوّت يافتن آن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُواْ أَن يَقُولُواْ ءَامَنَّا وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ * وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُواْ وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا مردم پنداشته اند كه تا گفتند: ايمان آورديم، رها مى شوند و آزمايش نمى شوند؟ به يقين، كسانى را كه پيش از آنان بودند، آزموديم، تا خدا آنان را كه راست گفته اند، معلوم دارد و دروغگويان را نيز معلوم دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَتَّخِذَ مِنكُمْ شُهَدَآءَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ * وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَمْحَقَ الْكَافِرِينَ * أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُواْ مِنكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 140 ـ 142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اگر به شما زخمى رسيده، آن قوم را نيز زخمى نظير آن رسيد، و ما اين روزها[ى شكست و پيروزى] را ميان مردم به نوبت مى گردانيم، و تا خداوند، كسانى را كه به راستى ايمان آورده اند، معلوم دارد و از ميان شما گواهانى بگيرد، و خدا ستمكاران را دوست نمى دارد، و تا خدا كسانى را كه ايمان آورده اند، خالص گرداند و كافران را نابود سازد. آيا پنداشته ايد كه به بهشت مى رويد، بى آن كه خدا جهادگران و شكيبايان شما را معلوم بدارد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَىْ ءٍ مِّنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَن يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 94.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خدا شما را به چيزى از شكار كه در دسترس شما و نيزه هاى شما باشد، خواهد آزمود تا معلوم دارد چه كسى در نهان، از او مى ترسد. پس هر كس بعد از آن، تجاوز كند، براى او عذابى دردناك خواهد بود».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[در باره] سخن خداوند: «هر آينه خدا شما را به چيزى از شكار مى آزمايد»، بيضاوى مى گويد: اين آيه در سال حديبيّه نازل شد. خداوند، آنان را به وسيله شكار كردن، آزمايش نمود. در زمانى كه محرم مى شدند، وحوش تا دَمِ در خانه هاى آنان مى آمدند، به طورى كه مى توانستند آنها را با دست بگيرند و با نيزه بزنند. كلمه «به چيزى» كه نشانگر تقليل و تحقير است، براى اين است كه بگويد اين امتحان با امور بزرگ و دشوارى كه گام ها را مى لغزاند (مانند گذشتن از جان و مال)، نيست. پس كسى كه در اين گونه امور ناچيز خوددار نباشد، چگونه مى تواند در موارد سخت تر، پايدارى بورزد؟ «تا خدا معلوم دارد كه چه كسى در نهان، از او مى ترسد» يعنى تا كسانى كه به سبب نيرومندى ايمانشان، از كيفر آينده خداوند ـ كه از نظرشان پنهان است و در انتظار است ـ، مى ترسند، از كسانى كه به سبب ضعف ايمان از آن نمى ترسند، متمايز شوند. پس علم را يادآورى فرمود و وقوع معلوم و آشكار شدن آن يا تعلّق علم را اراده نمود. «پس هر كس بعد از آن، تجاوز كند» يعنى: بعد از آزموده شدن با شكار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ» ـ: لابُدَّ مِن فِتنَةٍ تُبتَلى بِهَا الاُمَّةُ بَعدَ نَبِيِّها، لِيَتَبَيَّنَ الصّادِقُ مِنَ الكاذِبِ؛ لِأَنَّ الوَحيَ انقَطَعَ وبَقِيَ السَّيفُ وَافتِراقُ الكَلِمَةِ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج4 ص487، بحار الأنوار: ج67 ص41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در باره اين سخن خداوند متعال كه: «و آزمايش نمى شوند؟» ـ: لاجرم فتنه اى [و آزمونى] بايد كه امّت پس از پيامبرش با آن آزمايش شود تا مؤمن راستين از مؤمن دروغين مشخّص گردد؛ چرا كه وحى، قطع مى شود و شمشير و تفرقه تا روز قيامت، باقى مى مانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَىْ ءٍ مِّنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ»، قالَ: حُشِرَ عَلَيهِمُ الصَّيدُ في كُلِّ مَكانٍ حَتّى دَنا مِنهُم؛ لِيَبلُوَهُمُ اللّهُ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص396 ح2، تهذيب الأحكام: ج5 ص301 ح1022، علل الشرائع: ج2 ص456، بحار الأنوار: ج20 ص347 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ: از امام صادق عليه السلام در باره آيه شريف: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خدا شما را به چيزى از شكار كه در دسترس شما و نيزه هاى شما باشد، خواهد آزمود» پرسيدم. فرمود: «شكارها را از هر سو به جانب ايشان رانده شدند، چندان كه در نزديكى ايشان قرار گرفتند، تا بدين وسيله خداوند، آنان را بيازمايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَىْ ءٍ مِّنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ» ـ: حُشِرَ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله الوُحوشُ حَتّى نالَتها أيديهِم ورِماحُهُم في عُمرَةِ الحُدَيبِيَةِ؛ لِيَبلُوَهُمُ اللّهُ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص343 ح193 عن معاوية بن عمّار، بحار الأنوار: ج99 ص156 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره سخن خداوند: «هر آينه خدا شما را به چيزى از شكار كه در دسترس شما و نيزه هاى شما باشد، خواهد آزمود» ـ: در عمره حديبيّه، حيوانات وحشى براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گرد آورده شدند، چندان كه در دسترس و تيررس مسلمانان قرار گرفتند، تا بدين وسيله خداوند، آنان را بيازمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَو أرادَ اللّهُ جَلَّ ثَناؤُهُ بِأَنبِيائِهِ ـ حَيثُ بَعَثَهُم ـ أن يَفتَحَ لَهُم كُنوزَ الذِّهبانِ ومَعادِنَ العِقيانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِقيانُ: الذهب الخالص (مجمع البحرين: ج2 ص1252 «عقى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَغارِسَ الجِنانِ، وأَن يَحشُرَ طَيرَ السَّماءِ ووَحشَ الأَرضِ مَعَهُم لَفَعَلَ، ولَو فَعَلَ لَسَقَطَ البَلاءُ، وبَطَلَ الجَزاءُ، وَاضمَحَلَّتِ الأَنباءُ، ولَما وَجَبَ لِلقائِلينَ اُجورُ المُبتَلَينَ، ولا لَحِقَ المُؤمِنينَ ثَوابُ المُحسِنينَ، ولا لَزِمَتِ الأَسماءُ أهالِيَها عَلى مَعنىً مُبينٍ، ولِذلِكَ لَو أنزَلَ اللّهُ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّت أعناقُهُم لَها خاضِعينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من قوله تعالى: «إِن نَّشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِم مِّنَ السَّمَآءِ ءَايَةً فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ» (الشعراء: 4).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولَو فَعَلَ لَسَقَطَ البَلوى عَنِ النّاسِ أجمَعينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص198 ح2، نهج البلاغة: الخطبة 193 نحوه، بحار الأنوار: ج13 ص141.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اگر خداوند جليل، آن گاه كه پيامبرانش را بر انگيخت، مى خواست گنجينه هاى طلا و كان هاى زر ناب و باغ هاى پردرخت را به رويشان بگشايد، و پرندگان آسمان و جانوران شكارى زمين را برايشان گرد آورد، قطعا اين كار را مى كرد، و اگر چنين مى كرد، آن گاه آزمايش از ميان مى رفت و پاداش، منتفى مى شد و خبرها[ى مربوط به وعده و وعيد الهى] بيهوده مى گشت، و تن آسايان مستوجب مزد سختى ديدگان نمى شدند، و مؤمنان به پاداش نيكوكاران دست نمى يافتند [چون نه رنج و ابتلايى در كار بود و نه احسانى در ميان]، و نام ها[يى مثل: مطيع و عاصى يا نيكوكار و بدكار]، براى افراد، معناى روشنى در بر نمى داشتند. از اين رو، اگر خداوند از آسمان معجزه اى فرو مى فرستاد، و همه آنان در برابرش گردن مى نهادند و تسليم مى شدند، و اگر چنين مى كرد، ديگر هيچ كس در معرض آزمايش قرار نمى گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ مَلَكَينِ هَبَطا مِنَ السَّماءِ فَالتَقَيا فِي الهَواءِ، فَقالَ أحَدُهُما لِصاحِبِهِ: فيمَ هَبَطَتَ؟ قالَ: بَعَثَنِيَ اللّهُ إلى بَحرِ أيلَةَ، أحُشُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَشَشتُهُ: طَلَبتُهُ وجَمعتُهُ (لسان العرب: ج6 ص283 «حشش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمَكَةً إلى جَبّارٍ مِنَ الجَبابِرَةِ تَشَهّى عَلَيهِ سَمَكَةً في ذلِكَ البَحرِ، فَأَمَرَني أن أحُشَّ إلَى الصَّيّادِ سَمَكَ ذلِكَ البَحرِ، حَتّى يَأخُذَها لَهُ؛ لِيُبَلِّغَ اللّهُ بِالكافِرِ غايَةَ مُناهُ في كُفرِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ الآخَرُ: فَفَيم بُعِثتَ أنتَ؟ قالَ: بَعَثَنِيَ اللّهُ في أعجَبَ مِنَ الَّذي بَعَثَكَ فيهِ! بَعَثَني إلى عَبدِهِ المُؤمِنِ الصّائِمِ القائِمِ المُجتَهِدِ، المَعروفِ دُعاؤُهُ وصَلاتُهُ فِي السَّماءِ، لِاُكفِيَ قِدرَهُ الَّتي طَبَخَها لِاءِفطارِهِ؛ لِيُبَلِّغَ اللّهُ بِالمُؤمِنِ الغايَةَ فِي اختِبارِ إيمانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص501 ح1679، بحار الأنوار: ج67 ص229 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: دو فرشته از آسمان، فرود آمدند و در فضا به يكديگر رسيدند. يكى از آن دو به ديگرى گفت: تو براى چه، فرود آمدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خداوند، مرا به سوى درياى اَيله فرستاد تا ماهى اى را به سوى يكى از سلاطين كه هوس ماهى از آن دريا كرده است، برانم. خداوند به من فرمود كه ماهيان آن دريا را به طرف صيّاد بكشانم تا آنها را براى خود بگيرد و [اين چنين] خداوند، كافر را در كفرش به نهايت آرزويش برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن ديگرى گفت: تو براى چه فرستاده شدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خداوند، مرا براى كارى عجيب تر از مأموريت تو فرستاده! مرا سوى بنده مؤمنِ روزه دارِ شب خيزِ سختكوش [در عمل و طاعت] خود، كه دعا و نمازش در آسمان معروف است، فرستاد كه ديگ افطارش را چپه كنم تا خداوند، مؤمن را در آزمودن ايمانش به نهايت برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: البَلاءُ زَينُ المُؤمِنِ، وكَرامَةٌ لِمَن عَقَلَ؛ لِأَنَّ في مُباشَرَتِهِ وَالصَّبرِ عَلَيهِ وَالثَّباتِ عِندَهُ تَصحيحَ نِسبَةِ الإِيمانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص58، مصباح الشريعة: ص486، بحار الأنوار: ج67 ص231 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بلا، زيور مؤمن است و براى خردمند، كرامت است؛ زيرا گرفتار بلا شدن و شكيبايى و بردبارى ورزيدن در برابر آن، موجب تصحيح [و تقويت] ايمان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَكمُلُ إيمانُ المُؤمِنِ حَتّى يَعُدَّ الرَّخاءَ فِتنَةً وَالبَلاءَ نِعمَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص408 ح10811، عيون الحكم والمواعظ: ص542 ح10060.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ايمان مؤمن، كامل نمى شود، تا اين كه آسايش را محنت شمارد و بلا را نعمت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ظهور-التقوى-والطاعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: ظُهورُ التَّقوى وَالطّاعَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: نمودار شدن پرهيزگارى و فرمان بردارى از خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أُوْلَئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اينان، كسانى هستند كه خدا دل هايشان را براى پرهيزگارى، امتحان كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَتُبْلَوُنَّ فِى أَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُواْ أَذىً كَثِيرًا وَإِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 186.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قطعا در مال ها و جان هايتان آزموده مى شويد، و از كسانى كه پيش از شما به آنان كتاب داده شد و نيز از كسانى كه به شرك گراييده اند، آزار بسيارى خواهيد شنيد؛ ولى اگر شكيبايى ورزيد و پرهيزگارى نماييد، اين، حاكى از عزم استوار در كارهاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ في جَوابِ مَسائِلِ مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ ـ: إنَّ عِلَّةَ الزَّكاةِ مِن أجلِ قوتِ الفُقَراءِ، وتَحصينِ أموالِ الأَغنِياءِ؛ لِأَنَّ اللّهَ عز و جل كَلَّفَ أهلَ الصِّحَّةِ القِيامَ بِشَأنِ أهلِ الزَّمانَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمانة: العاهة، أو مَرَضٌ يدوم زمانا طويلاً (مجمع البحرين: ج2 ص782 «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالبَلوى، كَما قالَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: «لَتُبْلَوُنَّ فِى أَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ»؛ في أموالِكُم إخراجُ الزَّكاةِ، وفي أنفُسَكُم تَوطينُ الأَنفُسِ عَلَى الصَّبرِ، مَعَ ما في ذلِكَ مِن أداءِ شُكرِ نِعَمِ اللّهِ عز و جلوَالطَّمَعِ فِي الزِّيادَةِ، مَعَ ما فيهِ مِنَ الزِّيادَةِ وَالرَّأفَةِ وَالرَّحمَةِ لِأَهلِ الضَّعفِ وَالعَطفِ عَلى أهلِ المَسكَنَةِ، وَالحَثِّ لَهُم عَلَى المُواساةِ، وتَقوِيَةِ الفُقَراءِ، وَالمَعونَةِ لَهُم عَلى أمرِ الدّينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وهُوَ عِظَةٌ لِأَهلِ الغِنى وعِبرَةٌ لَهُم؛ لِيَستَدِلّوا عَلى فُقَراءِ الآخِرَةِ بِهِم، وما لَهُم مِنَ الحَثِّ في ذلِكَ عَلَى الشُّكرِ للّهِِ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ لِما خَوَّلَهُم وأَعطاهُم، وَالدُّعاءِ وَالتَّضَرُّعِ وَالخَوفِ مِن أن يَصيروا مِثلَهُم في اُمورٍ كَثيرَةٍ في أداءِ الزَّكاةِ وَالصَّدَقاتِ، وصِلَةِ الأَرحامِ، وَاصطِناعِ المَعروفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص8 ح1580، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص89، علل الشرائع: ص369 ح3، بحار الأنوار: ج96 ص18 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در پاسخ پرسش هاى محمّد بن سنان ـ: علّتِ [تكليف به] زكات، آن است كه خوراك تهى دستان، تأمين، و دارايى هاى توانگران حفظ شود؛ زيرا خداى عز و جلتن درستان را مكلّف فرمود كه به امور بيماران و گرفتاران رسيدگى كنند، چنان كه فرمود: «قطعا در مال ها و جان هايتان آزموده مى شويد»: در دارايى هايتان با پرداخت زكات، و در جان هايتان در وا داشتن آنها به شكيبايى. افزون بر اين، با پرداخت زكات، از نعمت هاى خداى عز و جل شكرگزارى مى گردد و به افزايش دارايى ها اميد بسته مى شود. همچنين موجب فزونى [براى تنگ دستان] و رأفت و مهربانى با بينوايان و مهرورزى با مستمندان مى شود، و توانگران به همدردى و تقويت تهى دستان و كمك به امور دينى آنان تشويق مى گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دادن زكات، اندرزى به توانگران و عبرتى براى آنان است تا با [ديدن] تهى دستان، به ياد تهى دستان [و فقر در] آخرت بيفتند، و اين، موجب مى شود كه خداى ـ تبارك و تعالى ـ را براى مال و ثروتى كه به ايشان عطا فرموده است، شكر گويند، و به درگاه او دعا و زارى كنند و بترسند از اين كه روزى مانند اين بينوايان گردند. اينها و امور فراوان ديگرى، علّت پرداخت زكات و صدقات و به جا آوردن صله رحم و نيكى كردن [به ديگران] اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: وَجَدنا في كِتابِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام أنَّ قَوما مِن أهلِ أيلَةَ مِن قَومِ ثَمودَ، وأَنَّ الحيتانَ كانَت سَبَقَت إلَيهِم يَومَ السَّبتِ؛ لِيَختَبِرَ اللّهُ طاعَتَهُم في ذلِكَ، فَشَرَعَت لَهُم يَومَ سَبتِهِم في ناديهِم وقُدّامَ أبوابِهِم في أنهارِهِم وسَواقيهِم، فَتَبادَروا إلَيها فَأَخَذوا يَصطادونَها ويَأكُلونَها، فَلَبِثوا بِذلِكَ ما شاءَ اللّهُ، لا يَنهاهُمُ الأَحبارُ ولا يَنهاهُمُ العُلَماءُ مِن صَيدِها.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص33 ح93، تفسير القمّي: ج1 ص244، سعد السعود: ص118 كلّها عن أبي عُبيدة الحذّاء، بحار الأنوار: ج14 ص52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: در كتاب امير مؤمنان عليه السلام يافتيم كه: گروهى از مردم اَيله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايله، شهرى است در ساحل بحر قُلزم (درياى سرخ) از طرف شام. شهرى كوچك و آباد و داراى اندكى زراعت است. اين شهر را همان «بندر عَقبه» امروزى دانسته اند كه در غرب ناحيه تاريخى «اَيكه» (تبوك و مَديَن) و جزئى از آن است (ر. ك: جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى، قرچانلو: ج1 و 2).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از قوم ثمود بودند كه در روز شنبه ماهى ها به جانب آنها [تا نزديك ساحل] پيش مى آمدند تا خداوند، فرمان بردارى آنان را در اين زمينه بيازمايد. روز شنبه، ماهى ها وارد جوى ها و نهرهايى مى شدند كه از جلوى خانه ها و باشگاه هاى آنان مى گذشت، و آن مردم به صيد آنها مى پرداختند و آنها را مى خوردند. مدّت ها اين كار را مى كردند و ملّايان و علمايشان آنان را از صيد ماهى ها نهى نمى كردند. وانگهى شيطان به گروهى از آنان القا كرد كه: شما از خوردن آنها در روز شنبه نهى شده ايد، نه از صيد كردنشان! پس روز شنبه صيد كنيد و روزهاى ديگر، آنها را بخوريد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل يَمتَحِنُ الأَوصِياءَ في حَياةِ الأَنبِياءِ في سَبعَةِ مَواطِنَ لِيَبتَلِيَ طاعَتَهُم، فَإِذا رَضِيَ طاعَتَهُم ومِحنَتَهُم، أمَرَ الأَنبِياءَ أن يَتَّخِذوهُم أولِياءَ في حَياتِهِم وأَوصِياءَ بَعدَ وَفاتِهِم، ويَصيرَ طاعَةُ الأَوصِياءِ في أعناقِ الاُمَمِ مِمَّن يَقولُ بِطاعَةِ الأَنبِياءِ. ثُمَّ يَمتَحِنُ الأَوصِياءَ بَعدَ وَفاةِ الأَنبِياءِ عليهم السلام في سَبعَةِ مَواطِنَ لِيَبلُوَ صَبرَهُم، فَإِذا رَضِيَ مِحنَتَهُم خَتَمَ لَهُم بِالسَّعادَةِ، لِيُلحِقَهُم بِالأَنبِياءِ وقَد أكمَلَ لَهُمُ السَّعادَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص365 ح58 عن جابر الجُعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، الاختصاص: ص164 عن جابر الجُعفي عن الإمام الباقر عليه السلام عن محمّد بن الحنفية، بحار الأنوار: ج38 ص167 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند عز و جل اوصيا را در زمان حيات پيامبران، در هفت مورد امتحان مى كند تا فرمان بردارى ايشان را بيازمايد، و چون فرمان بردارى و امتحان آنها را پسنديد، به پيامبران دستور مى دهد كه در زمان حيات خود، آنان را ولىّ خود بگيرند و براى پس از وفاتشان، وصى [و جانشين] خويش قرار دهند، و فرمان بردارى از اوصيا را بر همه امّت هايى كه پيرو پيامبران هستند، لازم مى گرداند. پس از وفات پيامبران هم اوصيا را در هفت مورد امتحان مى كند تا شكيبايى شان را بيازمايد، و چون امتحان آنان را پسنديد، فرجامشان را سعادتمند قرار مى دهد تا آنان را با سعادت كامل به پيامبران ملحق كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي رَكَّبَ فينا آلاتِ البَسطِ، وجَعَلَ لَنا أدَواتِ القَبضِ، ومَتَّعَنا بِأَرواحِ الحَياةِ، وأَثبَتَ فينا جَوارِحَ الأَعمالِ، وغَذّانا بِطَيِّباتِ الرِّزقِ، وأَغنانا بِفَضلِهِ، وأَقنانا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقناهُ اللّهُ: أعطاه، أرضاه (مجمع البحرين: ج3 ص1518 «قنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِمَنِّهِ، ثُمَّ أمَرَنا لِيَختَبِرَ طاعَتَنا، ونَهانا لِيَبَتلِيَ شُكرَنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص21 الدعاء 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: ستايش، خداى را كه ابزارهاى گشود و بست (/ پهن كردن و جمع كردن) را در وجود ما قرار داد، و ما را از روح هاى حيات، بهره مند ساخت، و اندام هاى كار و عمل در ما نهاد، و از روزى هاى پاك تغذيه مان نمود، و به فضل خويش توانگرمان ساخت، و از نعمت خود عطايمان فرمود. سپس به ما امر كرد تا فرمان بردارى مان را بيازمايد، و نهى مان فرمود تا سپاس گزار بودنمان را امتحان كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّما وُضِعَتِ الزَّكاةُ اختِبارا لِلأَغنِياءِ ومَعونَةً لِلفُقَراءِ، ولَو أنَّ النّاسَ أدَّوا زَكاةَ أموالِهِم ما بَقِيَ مُسلِمٌ فَقيرا مُحتاجا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص7 ح1579 عن معتّب، عوالي اللآلي: ج1 ص370 ح74، وسائل الشيعة: ج6 ص4 ح11395.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: زكات، در حقيقت، به منظور آزمودن توانگران و كمك به تهى دستان، قرار داده شده است و اگر مردم زكات اموالشان را مى پرداختند، هيچ مسلمانى تهى دست و نيازمند نمى ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في جَوابِ ابنِ أبِي العَوجاءِ حَيثُ أنكَرَ الحَجَّ وَالطَّوافَ ـ: هذا بَيتٌ استَعبَدَ اللّهُ بِهِ خَلقَهُ؛ لِيَختَبِرَ طاعَتَهُم في إتيانِهِ، فَحَثَّهُم عَلى تَعظيمِهِ وزِيارَتِهِ، وجَعَلَهُ مَحَلَّ أنبِيائِهِ، وقِبلَةً لِلمُصَلّينَ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص198 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص250 ح2325 كلاهما عن عيسى بن يونس، الإرشاد: ج2 ص200 عن عبّاس بن عمرو الفقيمي، الاحتجاج: ج2 ص207 وفيه «عباده» بدل «خلقه»، كنز الفوائد: ج2 ص76 وليس فيه «محلّ أنبيائه»، بحار الأنوار: ج3 ص33 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ ابن ابى العوجا كه به حج و طواف، خرده گرفت ـ: اين، خانه اى است كه خداى عز و جل خلق خود را به واسطه آن به پرستش وا داشته تا با رفتن به [زيارت] آن، فرمانبرى ايشان را بيازمايد. از اين رو آنان را به بزرگداشت و زيارتش تشويق نموده و آن را جايگاه پيامبران و قبله نمازگزارانش قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ومِن سُؤالِ الزِّنديقِ الَّذي سَأَلَ أبا عَبدِ اللّهِ [الصّادِقَ] عليه السلام عَن مَسائِلَ كَثيرَةٍ أن قالَ: ... فَلِأَيِّ عِلَّةٍ خَلَقَ الخَلقَ وهُوَ غَيرُ مُحتاجٍ إلَيهِم ولا مُضطَرٍّ إلى خَلقِهِم، ولا يَليقُ بِهِ التَّعَبُّثُ بِنا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: خَلَقَهُم لِاءِظهارِ حِكمَتِهِ، وإنفاذِ عِلمِهِ، وإمضاءِ تَدبيرِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكَيفَ لا يَقتَصِرُ عَلى هذِهِ الدّارِ فَيَجعَلَها دارَ ثَوابِهِ و مُحتَبَسَ عِقابِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ هذِهِ الدّارَ دارُ ابتِلاءٍ، ومَتجَرُ الثَّوابِ، ومُكتَسَبُ الرَّحمَةِ، مُلِئَت آفاتٍ، وطُبِّقَت شَهَواتٍ؛ لِيَختَبِرَ فيها عَبيدَهُ بِالطّاعَةِ، فَلا يَكونُ دارُ عَمَلٍ دارَ جَزاءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج2 ص212 ـ 217 ح223، بحار الأنوار: ج5 ص317 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: يكى از فراوان سؤالاتى كه زنديق از امام صادق عليه السلام پرسيد، اين بود كه گفت: ... به چه علّت، خداوند، مخلوقات را آفريد، در صورتى كه نه به آنها نيازى داشت و نه در آفريدنشان مجبور بود، و بازيچه كردن ما نيز شايسته او نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[فرمود: ] «آنها را آفريد تا حكمت خود را پديدار نمايد، و علمش را به كار زند، و تدبيرش را محقّق سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنديق گفت: پس چرا به همين سرا[ى دنيا] بسنده نمى كند و آن را سراى پاداش و جايگاه كيفرش قرار نمى دهد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين سرا، سراى آزمايش، و بازار ثواب و كسبگاه رحمت است. از آفت ها پر، و از شهوات و خواست ها آكنده شده است تا [خداوند] در آن، فرمان بردارى بندگانش را بيازمايد. بنا بر اين، سراى كار نمى تواند سراى پاداش باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ظهور-ما-يستحق-به-الثواب-والعقاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: ظُهورُ ما يُستَحَقُّ بِهِ الثَّوابُ وَالعِقابُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: نمودار شدن بايسته هاى پاداش و كيفر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَقولَنَّ أحَدُكُم: «اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الفِتنَةِ»؛ لِأَنَّهُ لَيسَ أحَدٌ إلّا وهُوَ مُشتَمِلٌ عَلى فِتنَةٍ، ولكِن مَنِ استَعاذَ فَليَستَعِذ مِن مُضِلّاتِ الفِتَنِ، فَإِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ يَقولُ: «وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ ومَعنى ذلِكَ: أنَّهُ يَختَبِرُهُم بِالأَموالِ وَالأَولادِ؛ لِيَتَبَيَّنَ السّاخِطَ لِرِزقِهِ وَالرّاضِيَ بِقِسمِهِ، وإن كانَ سُبحانَهُ أعلَمَ بِهِم مِن أنفُسِهِم، ولكِن لِتَظهَرَ الأَفعالُ الَّتي بِها يُستَحَقُّ الثَّوابُ وَالعِقابُ؛ لِأَنَّ بَعضَهُم يُحِبُّ الذُّكورَ ويَكرَهُ الإِناثَ، وبَعضَهُم يُحِبُّ تَثميرَ المالِ ويَكرَهُ انثِلامَ الحالِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الرضي قدس سره: وهذا من غريب ما سُمع منه عليه السلام في التفسير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 93، مجمع البحرين: ج3 ص1360، بحار الأنوار: ج94 ص197 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هيچ يك از شما نگويد: «خدايا! من از آزمايش شدن به تو پناه مى برم»؛ زيرا هيچ كس نيست كه از فتنه [و آزمايش الهى] بر كنار باشد؛ بلكه هر كس به خدا پناه مى برد، از عوامل گم راه كننده در فتنه ها [به خدا] پناه بَرَد؛ چرا كه خداوند سبحان مى فرمايد: «بدايند كه دارايى ها و فرزندان شما، فتنه [و آزمون] اند». معنايش اين است كه خداوند، آنان را به وسيله دارايى ها و فرزندان مى آزمايد تا معلوم شود كه چه كسى از روزىِ او، ناخرسند و چه كسى به قسمت او خرسند است، اگر چه خداوند سبحان از خودِ آنان هم به آنان داناتر است؛ امّا آزمايش براى اين است تا اعمالى كه با آنها پاداش و كيفر سزاوار مى گردند، معلوم شوند؛ زيرا برخى از مردم، پسر دوست دارند و دختر دوست ندارند، و برخى شان فراوانى مال را دوست دارند و پريشان حالى را دوست ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ظهور-الأحسن-عملا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: ظُهورُ الأَحسَنِ عَمَلاً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: نمودار شدن نيك كردارتر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همان كه مرگ و زندگى را آفريد تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيك كردارتريد و اوست ارجمند و آمرزگار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَ لَئِن قُلْتَ إِنَّكُم مَّبْعُوثُونَ مِن بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُّبِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«او كسى است كه آسمان ها و زمين را در شش روز آفريد و عرش او، بر آب بود، تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيك كردارتريد، و اگر بگويى: شما پس از مرگ برانگيخته خواهيد شد، قطعا كسانى كه كافر شده اند، خواهند گفت: اين [ادّعا] جز سِحرى آشكار نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما آنچه را بر روى زمين است، زيور آن قرار داديم تا ايشان را بيازماييم كه كدام يكشان نيك كردارتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن عبد اللّه بن عمر عن النبي صلى الله عليه و آله: أنَّهُ تَلا هذِهِ الآيَةَ: «لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً»، قالَ: أيُّكُم أحسَنُ عَقلاً، وأَورَعُ عَن مَحارِمِ اللّهِ، وأَسرَعُ في طاعَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج7 الجزء 12 ص5، تفسير ابن أبي حاتم: ج6 ص2006 ح10705، سبل الهدى والرشاد: ج9 ص330، تفسير الآلوسي: ج12 ص11، الدرّ المنثور: ج4 ص404.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از عبد اللّه بن عمر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اين آيه را تلاوت كرد: «تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيك كردارتريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: معنايش چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «يعنى كدامتان نيكوخِردتر و از حرام هاى خدا پرهيزگارتر، و به طاعت خدا شتابنده تريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن أبي قتادة: سَأَلتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله عَن قَولِهِ تَعالى: «أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» ما عَنى بِهِ؟ فَقالَ: يَقولُ: أيُّكُم أحسَنُ عَقلاً. ثُمَّ قالَ صلى الله عليه و آله: أتَمُّكُم عَقلاً، وأَشَدُّكُم للّهِِ خَوفا، وأَحسَنُكُم فيما أمَرَ اللّهُ بِهِ ونَهى عَنهُ نَظَرا، وإن كانَ أقَلَّكُم تَطَوُّعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص484، بحار الأنوار: ج70 ص233 ؛ تفسير الثعلبي: ج9 ص355، تفسير الثعالبي: ج5 ص456 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ به نقل از ابو قَتاده ـ: از پيامبر صلى الله عليه و آله پرسيدم: مقصود از سخن خداى متعال كه: «كدامتان نيكْ كِردارتريد» چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «يعنى كدامتان نيكوخردتريد». سپس فرمود: «كدامتان خردش كامل تر و خدا ترس تر است و از اوامر و نواهى خداى عز و جل، مراقبت بيشترى دارد، هر چند مستحبّات، كمترى به جا آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يَابنَ مَسعودٍ، قَولُ اللّهِ تَعالى: «لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» يَعني: أيُّكُم أزهَدُ فِي لا دارَ لَهُ؛ ولَها يَجمَعُ مَن لا عَقلَ لَهُ؛ إنَّ أحمَقَ النّاسِ مَن طَلَبَ الدُّنيا!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص340 ح2660 عن عبد اللّه بن مسعود، بحار الأنوار: ج77 ص93 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى پسر مسعود! سخن خداى متعال كه: «تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيك كردارتريد»، معنايش اين است كه كدامتان به دنيا بى رغبت تر است. دنيا سراى فريب است و سراى كسى كه سرايى ندارد. كسى براى دنيا گرد مى آورد كه خِرَد ندارد. احمق ترينِ مردم، كسى است كه طالب دنيا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ عليه السلام إلى مُعاوِيَةَ ـ: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ قَد جَعَلَ الدُّنيا لِما بَعدَها، وَابتَلى فيها أهلَها؛ لِيَعلَمَ أيُّهُم أحسَنُ عَمَلاً. ولَسنا لِلدُّنيا خُلِقنا، ولا بِالسَّعيِ فيها اُمرِنا، وإنَّما وُضِعنا فيها لِنُبتَلى بِها، وقَدِ ابتَلانِيَ اللّهُ بِكَ وَابتَلاكَ بي، فَجَعَلَ أحَدَنا حُجَّةً عَلَى الآخَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 55، بحار الأنوار: ج33 ص116 ح409 ؛ المعيار والموازنة: ص138 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از نامه ايشان به معاويه ـ: امّا بعد، همانا خداى سبحان، دنيا را براى [جهانِ] پس از آن آفريد، و اهل دنيا را در آن مى آزمايد تا معلوم شود كه كدام يك از آنها نيك كردارتر است. ما براى دنيا آفريده نشده ايم، و به كوشش در آن [براى دنيا] مأمور نگشته ايم؛ بلكه به دنيا آورده شده ايم تا بِدان آزموده شويم، و خدا تو را وسيله آزمايش من قرار داده و مرا وسيله آزمايش تو، و يكى از ما را حجّت بر ديگرى نهاده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ألا إنَّ اللّهَ تَعالى قَد كَشَفَ الخَلقَ كَشفَةً، لا أنَّهُ جَهِلَ ما أخفَوهُ مِن مَصونِ أسرارِهِم ومَكنونِ ضَمائِرِهِم، ولكِن لِيَبلُوَهُم أيُّهُم أحسَنُ عَمَلاً، فَيَكونَ الثَّوابُ جَزاءً، وَالعِقابُ بَواءً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «والعقاب بواءً»: أي مكافأةً (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج9 ص85).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 144، بحار الأنوار: ج5 ص315 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هان! خداوند متعال، درون مردمان را [از طريق امتحان] آشكار ساخت، نه اين كه از رازهاى نهفته و درون هاى پوشيده شان آگاه نبود؛ بلكه [چنين كرد] تا آنان را بيازمايد كه كدامشان نيك كردارتر است، تا ثواب، پاداش [كار نيك] باشد و عقاب، سزا [ى كار بد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أسهِروا عُيونَكُم، وأَضمِروا بُطونَكُم، وَاستَعمِلوا أقدامَكُم، وأَنفِقوا أموالَكُم، وخُذوا مِن أجسادِكُم فَجودوا بِها عَلى أنفُسِكُم، ولا تَبخَلوا بِها عَنها، فَقَد قالَ اللّهُ سُبحانَهُ: «إِن تَنصُرُواْ اللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ تَعالى: «مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَم يَستَنصِركُم مِن ذُلٍّ، ولَم يَستَقرِضكُم مِن قُلٍّ؛ استَنصَرَكُم ولَهُ جُنودُ السَّماواتِ وَالأَرضِ وهُوَ العَزيزُ الحَكيمُ، وَاستَقرَضَكُم ولَهُ خَزائِنُ السَّماواتِ وَالأَرضِ، وهُوَ الغَنِيُّ الحَميدُ، وإنَّما أرادَ أنَ يَبلُوَكُم «أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چشمانتان را شب ها [به عبادت] بيدار داريد، و شكم هايتان را [به روزه] گرسنه، و پاهايتان را به كار [عبادت] گيريد، و اموالتان را انفاق كنيد، و از تن هايتان بگيريد و به جان هايتان ببخشيد [و جسمتان را فداى جانتان كنيد] و در اين كار، بخل نورزيد؛ چرا كه خداى سبحان فرموده: «اگر خدا را يارى كنيد، خدا شما را يارى مى كند و گام هايتان را استوار مى گرداند»، و فرموده: «كيست كه به خدا وامى نيكو دهد، پس خدا آن را برايش چند برابر گرداند؟ و براى اوست مزدى ارزشمند». او از سر ناتوانى، از شما يارى نطلبيده، و از روى نادارى، از شما وام نخواسته است؛ بلكه كسى از شما يارى طلبيده كه «لشكريان آسمان ها و زمين، از آنِ اويند و خدا توانمند و حكيم است» و كسى از شما وام خواسته است كه «خزانه هاى آسمان ها و زمين، از آنِ اوست، و او بى نياز و ستوده است» و [يارى طلبيدن و وام خواستنش براى اين است كه] او، در حقيقت، خواسته است «شما را بيازمايد كه كدامتان نيك كردارتريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل لَم يُحِبَّ زَهرَةَ الدُّنيا وعاجِلَها لِأَحَدٍ مِن أولِيائِهِ، ولَم يُرَغِّبهُم فيها وفي عاجِلِ زَهرَتِها وظاهِرِ بَهجَتِها، وإنَّما خَلَقَ الدُّنيا وخَلَقَ أهلَها لِيَبلُوَهُم فيها أيُّهُم أحسَنُ عَمَلاً لِاخِرَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص75 ح29، الأمالي للصدوق: ص595 ح822، أعلام الدين: ص225 كلّها عن سعيد بن المسيّب، تحف العقول: ص251، بحار الأنوار: ج78 ص145 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: خداى عز و جل زرق و برق دنيا و زندگى زودگذر آن را براى هيچ يك از اولياى خود، دوست نداشته و آنان را به دنيا و زرق و برق گذرا و ظاهر زيباى آن، ترغيب نكرده است؛ بلكه دنيا و اهل دنيا را آفريد تا آنها را در دنيا بيازمايد كه كدامشان براى آخرتش بهتر كار مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» ـ: لَيسَ يَعني أكثَرَكُم عَمَلاً، ولكِن أصوَبَكُم عَمَلاً؛ وإنَّمَا الإِصابَةُ خَشيَةُ اللّهِ وَالنِّيَّةُ الصّادِقَةُ وَالحَسَنَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص16 ح4 عن سفيان بن عيينة، مجمع البحرين: ج1 ص190، بحار الأنوار: ج70 ص230 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره سخن خداى عز و جل: «تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيك كردارتريد» ـ: معنايش اين نيست كه كدامتان بيشتر عمل مى كنيد؛ بلكه معنايش اين است كه كدامتان درست تر عمل مى كنيد، و درستى عمل، همان خداترسى و نيّت راست و نيكوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ لَمّا سَأَلَهُ المَأمونُ عَن قَولِهِ تَعالى: «وَ هُوَ الَّذِى خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» ـ: أمّا قَولُهُ عز و جل: «لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً»، فَإِنَّهُ عز و جل خَلَقَ خَلقَهُ لِيَبلُوَهُم بِتَكليفِ طاعَتِهِ وعِبادَتِهِ، لا عَلى سَبيلِ الاِمتِحانِ وَالتَّجرِبَةِ؛ لِأَنَّهُ لَم يَزَل عَليما بِكُلِّ شَيءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص320 ح2، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص135 ح33، الاحتجاج: ج2 ص393 ح302 كلّها عن أبي الصلت الهرويّ، بحار الأنوار: ج4 ص80 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در پاسخ سؤال مأمون از آيه شريف: «او كسى است كه آسمان ها و زمين را در شش روز آفريد و عرش او بر آب بود تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيك كردارتريد» ـ: امّا سخن او: «تا شما را بيازمايد كه كدامتان نيك كردارتريد»، خداى عز و جل مخلوقاتش را آفريد تا از طريق مكلّف نمودن آنان به طاعت و عبادتش، ايشان را بيازمايد، و اين كار را براى امتحان و تجربه[ى خودش] نكرد؛ زيرا او همواره به همه چيز داناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ظهور-الجهاد-والصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: ظُهورُ الجِهادِ وَالصَّبرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: نمايان شدن جهاد و شكيبايى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجَاهِدِينَ مِنكُمْ وَالصَّابِرِينَ وَ نَبْلُوَاْ أَخْبَارَكُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و البتّه شما را مى آزماييم تا مجاهدان و شكيبايانِ شما را معلوم داريم و گزارش هاى [مربوط به] شما را رسيدگى كنيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْ ءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 155.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و البتّه شما را به چيزى از ترس و گرسنگى و كاهشى در اموال و جان ها و محصولات مى آزماييم و بشارت ده شكيبايان را».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تُتْرَكُواْ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُواْ مِنكُمْ وَلَمْ يَتَّخِذُواْ مِن دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا پنداشته ايد كه به حال خود رها مى شويد و خدا كسانى را كه از ميان شما جهاد كرده و غير از خدا و فرستاده او و مؤمنان، محرم اسرارى نگرفته اند، معلوم نمى دارد؟ و خدا به آنچه انجام مى دهيد، آگاه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يَقولُ البَلاءُ كُلَّ يَومٍ: إلى أينَ أتَوَجَّهُ؟ فَيَقولُ اللّهُ عز و جل: إلى أحِبّائي واُولي طاعَتي؛ أبلو بِكَ أخبارَهُم، وأَختَبِرُ صَبرَهُم، واُمَحِّصُ بِكَ ذُنوبَهُم، وأَرفَعُ بِكَ دَرَجاتِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويَقولُ الرَّخاءُ كُلَّ يَومٍ: إلى أينَ أتَوَجَّهُ؟ فَيَقولُ اللّهُ عز و جل: إلى أعدائي وأَهلِ مَعصِيَتي؛ أزيدُ بِكَ طُغيانَهُم، واُضاعِفُ بِكَ ذُنوبَهُم، واُعَجِّلُ بِكَ لَهُم، واُكَثِّرُ بِكَ عَلى غَفلَتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص341 ح6850 نقلاً عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بلا هر روز مى گويد: به كجا روم؟ و خداى عز و جل مى فرمايد: «به سوى دوستانم و اهل طاعتم، تا به واسطه تو، احوال آنان را بيازمايم، و شكيبايى شان را امتحان نمايم، و به وسيله تو، گناهانشان را پاك كنم و درجاتشان را بالا ببرم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسايش نيز هر روز مى گويد: به كجا روم؟ و خداى عز و جل مى فرمايد: «به نزد دشمنانم و اهل معصيتم، تا به واسطه تو بر سركشى آنان بيفزايم، و گناهانشان را دوچندان سازم، و شتابكار [و كم شكيب] شان گردانم، و غفلتشان را افزون نمايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ ـ: وقَدَّرَ الأَرزاقَ فَكَثَّرَها وقَلَّلَها، وقَسَّمَها عَلَى الضّيقِ وَالسَّعَةِ فَعَدَلَ فيها؛ لِيَبتَلِيَ مَن أرادَ بِمَيسورِها ومَعسورِها، ولِيَختَبِرَ بِذلِكَ الشُّكرَ وَالصَّبرَ مِن غَنِيِّها وفَقيرِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 91، بحار الأنوار: ج5 ص148 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يكى از خطبه هايش ـ: روزى ها را كم و زياد، مقدّر فرمود، و آنها را به تنگى و فراخى، قسمت نمود و در اين قسمت، به عدالت رفتار كرد تا هر كه را خواست، به اين گشايش و تنگناى روزى گرفتار آورد و بدين وسيله سپاس گزارى و ناشكيبى دارا و نادارِ آنها را بيازمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اِعلَم أنَّ الخَلقَ بَينَ فِتَنٍ ومِحَنٍ فِي الدُّنيا؛ إمّا مُبتَلىً بِالنِّعَمِ لِيَظهَرَ شُكرُهُ، وإمّا مُبتَلىً بِالشِّدَّةِ لِيَظهَرَ صَبرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص122، بحار الأنوار: ج85 ص308 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بدان كه مردمان در دنيا آزمايش و امتحان مى شوند؛ يا به نعمت ها آزموده مى شوند تا [ميزان] سپاس گزارى آنها، خود را نشان دهد، و يا به سختى آزموده مى شوند تا شكيبايى شان، خود را نمايان سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قَد عَجَزَ مَن لَم يُعِدَّ لِكُلِّ بَلاءٍ صَبرا، ولِكُلِّ نِعمَةٍ شُكرا، ولِكُلِّ عُسرٍ يُسرا. صَبِّر نَفسَكَ عِندَ كُلِّ بَلِيَّةٍ، في وَلَدٍ أو مالٍ أو رَزِيَّةٍ، فَإِنَّما يَقبِضُ عارِيَتَهُ ويَأخُذُ هِبَتَهُ، لِيَبلُوَ فيهِما صَبرَكَ وشُكرَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص304، التمحيص: ص60 ح127 عن أحمد بن محمّد البرقي، بحار الأنوار: ج71 ص94 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كسى كه براى هر بلايى، شكيبايى اى و براى هر نعمتى، شكرى و براى هر سختى اى، آسانى آماده نسازد، او انسان ناتوانى است. در هر بلا يا مصيبتى كه به فرزندت يا مالت مى رسد، خويشتن را به شكيبايى وا دار؛ زيرا خداوند، آنچه را به عاريت داده، مى ستاند و بخشش خود را پس مى گيرد تا بدين وسيله شكيبايى و شكرگزار بودن تو را بيازمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن عبد اللّه بن جعفر الحميري: كُنتُ عِندَ مَولايَ أبِي مُحَمَّدٍ الحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ العَسكَرِيِّ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ، إذ وَرَدَت إلَيهِ رُقعَةٌ مِنَ الحَبسِ مِن بَعضِ مَواليهِ، يَذكُرُ فيها ثِقَل الحَديدِ وسوءَ الحالِ وتَحامُلَ السُّلطانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكَتَبَ إلَيهِ: يا عَبدَ اللّهِ، إنَّ اللّهَ عز و جل يَمتَحِنُ عِبادَهُ لِيَختَبِرَ صَبرَهُم، فُيُثيبَهُم عَلى ذلِكَ ثَوابَ الصّالِحينَ، فَعَلَيكَ بِالصَّبرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج102 ص238 ح5 نقلاً عن كتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از عبد اللّه بن جعفر حِمْيرى ـ: در خدمت مولايم امام حسن عسكرى عليه السلام بودم كه نامه اى از يكى از دوستدارانش در زندان رسيد و در آن نامه، از سنگينىِ كند و زنجير و پريشانى اش و ستم حكومت، ياد كرده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام به او نوشت: «اى بنده خدا! خداوند عز و جل بندگانش را امتحان مى كند تا شكيبايى آنها را بيازمايد و براى آن، پاداش نيكان را عطايشان مى نمايد. پس شكيبا باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص54 (البلاء / الفصل الثالث / مجاهدة الأعداء).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص55 (آزمايش الهى / فصل سوم / جهاد با دشمنان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ظهور-الطيب-والخبيث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: ظُهورُ الطَّيِّبِ وَالخَبيثِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: نمايان شدن پاك و ناپاك&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَآ أَنتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِى مِن رُّسُلِهِ مَن يَشَاءُ فَامِنُواْ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَإِن تُؤْمِنُواْ وَتَتَّقُواْ فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خدا بر آن نيست كه مؤمنان را به اين [حالى] كه شما بر آن هستيد، وا گذارد، تا آن كه پليد را از پاك جدا كند، و خدا بر آن نيست كه شما را از غيب، آگاه گرداند؛ ولى خدا از ميان فرستادگانش، هر كه را بخواهد، بر مى گزيند. پس به خدا و پيامبرانش ايمان بياوريد، و اگر بگرويد و پرهيزگارى كنيد، براى شما مزدى بزرگ خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُ فِى جَهَنَّمَ أُوْلَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تا خدا ناپاك را از پاك جدا كند و تا پاك ها را روى يكديگر نهد و همه را متراكم كند، آن گاه در دوزخ قرار دهد. اينان، همان زيانكاران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ لَيُجَرِّبُ أحَدَكُم بِالبَلاءِ وهُوَ أعلَمُ بِهِ كَما يُجَرِّبُ أحَدُكُم ذَهَبَهُ بِالنّارِ؛ فَمِنهُم مَن يَخرُجُ كَالذَّهَبِ الإِبريزِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإبريز: الذَهَبُ الخالِصُ من الكُدورات (مجمع البحرين: ج1 ص140 «برز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَذلِكَ الَّذي نَجّاهُ اللّهُ تَعالى مِنَ السَّيِّئاتِ، ومِنهُم مَن يَخرُجُ كَالذَّهَبِ دونَ ذلِكَ، فَذلِكَ الَّذي يَشُكُّ بَعضَ الشَّكِّ، ومِنهُم مَن يَخرُجُ كَالذَّهَبِ الأَسوَدِ، فَذلِكَ الَّذي قَدِ افتَتَنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص350 ح7878، المعجم الكبير: ج8 ص166 ح7698، لسان العرب: ج5 ص311 كلّها عن أبي أمامة، تفسير الآلوسي: ج2 ص104 وليس فيه «فمنهم من يخرج... بعض الشكّ»، كنز العمّال: ج3 ص335 ح6819.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، هر يك از شما را، با آن كه كاملاً مى شناسد، در بوته بلا مى نهد، همان گونه كه هر يك از شما طلايش را در بوته آزمايش مى نهد. پس يكى از ايشان، همچون زرِ ناب [از اين بوته بلا] بيرون مى آيد. اين، همان كسى است كه خداوند متعال، او را از گناهان و بدى ها رهانيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى شان همچون طلاى كم عيارتر بيرون مى آيد. او همان كسى است كه اندكى شك مى كند، و برخى شان همچون طلاى سياه بيرون مى آيد. او همان كسى است كه به فتنه گرفتار مى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: يُمتَحَنُ المُؤمِنُ بِالبَلاءِ كَما يُمتَحَنُ بِالنّارِ الخِلاصُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِلاصُ: ما أخلَصَتهُ النار من الذهب وغيره (النهاية: ج2 ص62 «خلص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص476 ح11023، عيون الحكم والمواعظ: ص550 ح10151.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مؤمن با بلا آزمايش مى شود، همچنان كه براى خالص گردانيدن چيزى، از آتش استفاده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَفرَح بِالغَناءِ وَالرَّخاءِ، ولا تَغتَمَّ بِالفَقرِ وَالبَلاءِ؛ فَإِنَّ الذَّهَبَ يُجَرَّبُ بِالنّارِ، وَالمُؤمِنُ يُجَرَّبُ بِالبَلاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص328 ح10394، عيون الحكم والمواعظ: ص520 ح9437.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به توانگرى و آسايش، شاد مشو و از تنگ دستى و بلا غم به خود راه مده؛ زيرا طلا با آتش، خالص مى شود و مؤمن با بلا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَعالى ـ بِمَنِّهِ ورَحمَتِهِ ـ لَمّا فَرَضَ عَلَيكُمُ الفَرائِضَ، لَم يَفرِض ذلِكَ عَلَيكُم لِحاجَةٍ مِنهُ إلَيهِ، بَل رَحمَةً مِنهُ إلَيكُم لا إلهَ إلّا هُوَ؛ لِيَميزَ الخَبيثَ مِنَ الطَّيِّبِ، ولِيَبتَلِيَ ما في صُدورِكُم، ولِيُمَحِّصَ ما في قُلوبِكُم، ولِتَتَسابَقوا إلى رَحمَتِهِ، ولِتَتَفاضَلَ مَنازِلُكُم في جَنَّتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص249 ح6، الأمالي للطوسي: ص655 ح1355 كلاهما عن إسحاق بن إسماعيل النيشابوري، تحف العقول: ص485، بحار الأنوار: ج5 ص315 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: خداوند بنده نواز و مهربان، چون فرايض را بر شما واجب گردانيد، اين كار را نه از آن رو كرد كه به شما احتياجى دارد؛ بلكه رحمتى است از جانب خداى يكتا تا ناپاك را از پاك، متمايز سازد، و آنچه را در سينه هاى شماست، بيازمايد، و دل هايتان را پاك گرداند، و به سوى رحمت او از يكديگر پيشى بگيريد، و جايگاه هايتان در بهشت او، بر يكديگر برترى يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ظهور-السرائر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 7: ظُهورُ السَّرائِرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 7: نمودار شدن درون ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلِيَبْتَلِىَ اللَّهُ مَا فِى صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِى قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 154.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تا آنچه را در سينه هاى شماست، بيازمايد و تا آنچه را در قلب هاى شماست، پاك گرداند و خدا به راز سينه ها آگاه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَا تَكُونُواْ كَالَّتِى نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلَاً بَيْنَكُمْ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِىَ أَرْبَى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مانند آن زنى كه رشته خود را پس از بافتن، پنبه مى كرد، نباشيد كه سوگندهاى خود را ميان خويش، وسيله [فريب و] تقلّب سازيد، [به خيال اين] كه گروهى از گروه ديگر افزون ترند. جز اين نيست كه خدا شما را بدين وسيله مى آزمايد و روز قيامت، آنچه را در آن اختلاف مى كرديد، قطعا براى شما توضيح خواهد داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: في تَقَلُّبِ الأَحوالِ عُلِمَ جَواهِرُ الرِّجالِ، وَالأَيّامُ تُوَضِّحُ لَكَ السَّرائِرَ الكامِنَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص23 ح4 عن جابر بن يزيد عن الامام الباقر عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص388 فيه «تهتك» بدل «توضيح»، نهج البلاغة: الحكمة 217 ليس فيه ذيله من «والأيّام»، تحف العقول: ص97، بحار الأنوار: ج77 ص286 ؛ دستور معالم الحكم: ص29 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در دگرگونى هاى احوال [و فراز و نشيب هاى زندگى] است كه گوهر مردان دانسته مى شود، و روزگار، درون هاى پوشيده را براى تو آشكار مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-الامور-التي-يبتلى-بها-الإنسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: الاُمور التي يبتلى بها الإنسان&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: چيزهايى كه انسان با آنها آزموده مى شود&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أنواع-النعم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: أنواعُ النِّعَمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: انواع نعمت ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِن لِّيَبْلُوَكُمْ فِى مَا ءَاتَاكُمْ فَاسْتَبِقُواْ الْخَيْرَاتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اين كتاب را به حق به سوى تو فرو فرستاديم، در حالى كه تصديق كننده كتاب هاى پيشين و حاكم بر آنهاست. پس ميان آنان بر وفق آنچه خدا فرو فرستاده است، حكم كن، و از هواهايشان، از حقّى كه به سوى تو آمده، پيروى مكن. براى هر يك از شما [امّت ها] شريعت و راه روشنى قرار داده ايم، و اگر خدا مى خواست، شما را يك امّت قرار مى داد؛ ولى [خواست] تا شما را در آنچه به شما داده است، بيازمايد. پس در كارهاى نيك، بر يكديگر سبقت بگيريد. بازگشت همه شما، به سوى خداست. آن گاه در باره آنچه در آن اختلاف مى كرديد، آگاهتان خواهد كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَهُوَ الَّذِى جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِّيَبْلُوَكُمْ فِى مَا ءَاتَاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 165.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و او كسى است كه شما را جانشينانِ [در] زمين قرار داد، و بعضى از شما را بر برخى ديگر به درجاتى، برترى داده است تا شما را در آنچه به شما داده است، بيازمايد. آرى، پروردگار تو، زودكيفر است و او بس آمرزنده مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِذَا مَسَّ الْاءِنسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِّنَّا قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ بَلْ هِىَ فِتْنَةٌ وَ لَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چون انسان را آسيبى رسد، ما را فرا مى خواند. سپس چون نعمتى از جانب خود به او عطا كنيم، مى گويد: تنها آن را به دانش خود يافته ام. نه چنان است؛ بلكه آن آزمايشى است؛ ولى بيشترشان نمى دانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قالَ اللّهُ عز و جل: إنَّ مِن عِبادِيَ المُؤمِنينَ لَعِبادا لا يَصلُحُ لَهُم أمرُ دينِهِم إلّا بِالغِنى وَالسَّعَةِ وَالصِّحَّةِ فِي البَدَنِ، فَأَبلوهُم بِالغِنى وَالسَّعَةِ وَالصِّحَّةِ فِي البَدَنِ، فَيَصلُحُ لَهُم أمرُ دينِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: إنَّ مِن العِبادِ لَعِبادا لا يَصلُحُ لَهُم أمرُ دينِهِم إلّا بِالفاقَةِ وَالمَسكَنَةِ وَالسُّقمِ في أبدانِهِم، فَأَبلوهُم بِالفَقرِ وَالفاقَةِ وَالمَسكَنَةِ وَالسُّقمِ في أبدانِهِم، فَيَصلُحُ لَهُم أمرُ دينِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص24 عن الإمام الصادق عليه السلام، التمحيص: ص57 ح115 عن أبي عبيدة، مشكاة الأنوار: ص538 ح1805 كلاهما عن الإمام الباقر عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداى عز و جل فرمود: «در ميان بندگان مؤمنم، بندگانى هستند كه كار دين آنها جز با توانگرى و وفور نعمت و تن درستى سامان نمى گيرد. از اين رو آنها را به توانگرى و وفور نعمت و تن درستى مى آزمايم [و اين نعمت ها را در اختيارشان مى نهم]. پس كار دينشان سامان مى گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «بندگانى هم هستند كه كار دينشان جز با فقر و نادارى و بيمارى درست نمى شود. از اين رو آنان را به فقر و نادارى و بيمارى مبتلا مى سازم. پس كار دينشان درست مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَأَنَا في فِتنَةِ السَّرّاءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَرّاءُ: الخير والفضل (المصباح المنير: ص274 «سرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخوَفُ عَلَيكُم مِن فِتنَةِ الضَّرّاءِ، إنَّكُم قَدِ ابتُليتُم بِفِتنَةِ الضَّرّاءِ فَصَبَرتُم، وإنَّ الدُّنيا خَضِرَةٌ حُلوَةٌ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج1 ص364 ح776، حلية الأولياء: ج1 ص93 كلاهما عن مصعب بن سعد عن أبيه، كنز العمّال: ج3 ص257 ح6431 وراجع: المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص618 عن معاذ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من از آزمايشِ با رفاه، بيشتر بر شما مى ترسم تا آزمايش با سختى ها. شما به آزمايش سختى ها امتحان شديد و شكيبايى و تحمّل كرديد؛ امّا دنيا جذّاب و شيرين است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَم مِن مُبتَلىً بِالنَّعماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص551 ح6951، عيون الحكم والمواعظ: ص380 ح6446.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى بسا كسانى كه نعمت برايشان بلاست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أيُّهَا النّاسُ، لِيَرَكُمُ اللّهُ مِنَ النِّعمَةِ وَجِلينَ كَما يَراكُم مِنَ النَّقِمَةِ فَرِقينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَقُ: الخَوفُ والفَزَعُ (النهاية: ج3 ص438 «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إنَّهُ مَن وُسِّعَ عَلَيهِ في ذاتِ يَدِهِ فَلَم يَرَ ذلِكَ استِدراجا، فَقَد آمَنَ مَخوفا، ومَن ضُيِّقَ عَلَيهِ في ذاتِ يَدِهِ فَلَم يَرَ ذلِكَ اختِبارا، فَقَد ضَيَّعَ مَأمولاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 358، بحار الأنوار: ج5 ص220 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى مردم! همان گونه كه خداوند، شما را از سختى و عذاب، ترسان مى بيند، بايد از نعمت نيز هراسانتان ببيند؛ [زيرا] هر كه درِ نعمت ها به رويش گشوده شود و آن را مهلت دهىِ خداوند نبيند، خود را از واقعه ترسناكى ايمن پنداشته است، و هر كس به تنگ دستى گرفتار آيد و آن را آزمايش [الهى] نبيند، آنچه را [از پاداش الهى] بِدان اميد است، از دست داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أنواع-المصائب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: أنواعُ المَصائِبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: انواع مصيبت ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْ ءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 155.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و ما قطعا شما را با چيزى از ترس و گرسنگى و كاهشى در دارايى ها و جان ها و محصولات مى آزماييم و شكيبايان را بشارت ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا أيُّهَا النّاسُ، إنَّ هذِهِ الدُّنيا دارُ التِواءٍ لا دارُ استِواءٍ، ودارُ تَرَحٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَرَحُ: ضِدُّ الفَرَحِ، وهو الهَلاكُ والانقطاع أيضا (النهاية: ج1 ص186 «ترح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا دارُ فَرَحٍ، فَمَن عَرَفَها لَم يَفرَح لِرَخاءٍ، ولَم يَحزَن لِشِدَّةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا وإنَّ اللّهَ تَعالى خَلَقَ الدُّنيا دارَ بَلوى، وَالآخِرَةَ دارَ عُقبى، فَجَعَلَ بَلوَى الدُّنيا لِثَوابِ الآخِرَةِ، وثَوابَ الآخِرَةِ مِن بَلوَى الدُّنيا عِوَضا، فَيَأخُذُ ويَبتَلي لِيَجزِيَ؛ فَاحذَروا حَلاوَةَ رَضاعِها لِمَرارَةِ فِطامِها، وَاحذَروا لَذيذَ عاجِلِها لِكُربَةِ آجِلِها، ولا تَسعَوا في عِمرانِ دارٍ قَد قَضَى اللّهُ خَرابَها، ولا تُواصِلوها وقَد أرادَ مِنكُم اجتِنابَها؛ فَتَكونوا لِسُخطِهِ مُتَعَرِّضينَ، ولِعُقوبَتِهِ مُستَحِقّينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص211 ح6203 نقلاً عن الديلمي عن ابن عمر، وراجع: كمال الدين: ص74 والأمالي للصدوق: ص309 والمناقب لابن شهرآشوب: ج1 ص267 وأعلام الدين: ص343 وروضة الواعظين: ص486.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا عليه السلام: اى مردم! اين دنيا سراى ناهموارى [و فراز و نشيب و پيچ و خم] است، نه سراى هموارى، و سراى غم است، نه سراى شادى. پس هر كه آن را شناخت، با آسايشى شاد نمى شود و با سختى و رنجى، اندوهگين نمى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هان! خداوند متعال، دنيا را سراى آزمايش آفريد، و آخرت را سراى جزا. پس، آزمايش دنيا را براى پاداش آخرت قرار داد، و پاداش آخرت را عوضى براى آزمايش دنيا. بنا بر اين، مى گيرد و مى آزمايد تا پاداش دهد. پس، از شيرينى شير دادنش به خاطر تلخى از شير گرفتنش بپرهيزيد، و از لذّت زودگذر آن به خاطر غم و رنج آينده اش دورى كنيد، و در آباد كردن سرايى كه خداوند به خرابى آن حكم داده است، نكوشيد، و به سرايى كه خدا از شما خواسته است از آن دورى كنيد، نچسبيد كه در نتيجه، در معرض خشم او قرار گيريد، و سزامند كيفرش گرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام: لا بُدَّ أن يَكونَ قُدّامَ القائِمِ سَنَةٌ يَجوعُ فيهَا النّاسُ، ويُصيبُهُم خَوفٌ شَديدٌ مِنَ القَتلِ ونَقصٍ مِنَ الأَموالِ وَالأَنفُسِ وَالثَّمَراتِ، فَإِنَّ ذلِكَ في كِتابِ اللّهِ لَبَيِّنٌ. ثُمَّ تَلا هذِهِ الآيَةَ: «وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْ ءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص251 ح6، بحار الأنوار: ج52 ص229 ح93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، نعمانى ـ به نقل از ابو بصير ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «پيش از ظهور قائم، حتما خشك سالى خواهد شد كه مردم در آن گرسنه مى مانند، و وحشت از كشتار و كاهش در اموال و جان ها و محصولات، وجودشان را فرا مى گيرد. اين در كتاب خداوند به روشنى آمده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس اين آيه را تلاوت نمود: «و قطعا شما را به چيزى از ترس و گرسنگى و كاهشى در اموال و جان ها و محصولات مى آزماييم و شكيبايان را بشارت ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام: يا بُنَيَّ، إنَّ الذَّهَبَ يُجَرَّبُ بِالنّارِ، وَالعَبدَ الصّالِحَ يُجَرَّبُ بِالبَلاءِ، وإذا أحَبَّ اللّهُ قَوما ابتَلاهُم، فَمَن رَضِيَ فَلَهُ الرِّضا، ومَن سَخِطَ فَلَهُ السُّخطُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحجّة البيضاء: ج7 ص234، مشكاة الأنوار: ص517 ح1739، روضة الواعظين: ص463 كلاهما عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله وفيهما «إنّ أعظم الجزاء مع أعظم البلاء» بدل «يا بني... يُجرّب بالبلاء»، غرر الحكم: ج6 ص328 ح10394 نحوه وليس فيه ذيله من «وإذا أحبّ» ؛ سنن الترمذي: ج4 ص601 ح2396، سنن ابن ماجة: ج2 ص1338 ح4031 كلاهما عن أنس بن مالك عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله وفيهما «إنّ عظم الجزاء مع عظم البلاء» بدل «يا بني... يُجرّب بالبلاء»، وراجع: الكافي: ج2 ص109 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام: پسر عزيزم! طلا با آتش، خالص مى شود و بنده نيك با بلا. خداوند، هر گاه مردمى را دوست بدارد، آنها را به بلا دچار مى سازد. پس هر كه [به آن بلا و گرفتارى ها] خشنود بود، خدا هم از او خشنود خواهد بود، و هر كه ناخشنود بود، خدا هم از او ناخشنود خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أنواع-الشرور-والخيرات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: أنواعُ الشُّرورِ وَالخَيراتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: انواع بدى ها و خوبى ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كسى مرگ را مى چشد، و ما شما را از راه آزمايش به بد و نيك مى آزماييم و به سوى ما باز گردانيده مى شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَطَّعْنَاهُمْ فِى الأَْرْضِ أُمَمًا مِّنْهُمُ الصَّالِحُونَ وَ مِنْهُمْ دُونَ ذَلِكَ وَ بَلَوْنَاهُم بِالْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 168.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آنان را در زمين به صورت گروه هايى، پراكنده ساختيم. برخى از آنان درستكارند و برخى از آنان، جز اين اند، و آنها را به خوبى ها و بدى ها آزموديم، شايد كه باز گردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى وَلِيُبْلِىَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلآَءً حَسَنًا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«شما آنها را نكشتيد؛ بلكه خدا آنان را كشت، و تو [اى پيامبر] تير نينداختى؛ بلكه خدا بود كه تير انداخت و تا مؤمنان را بدين وسيله به آزمايشى نيكو بيازمايد. قطعا خدا شنوا و داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَرِضَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَعادَهُ قَومٌ فَقالوا لَهُ: كَيفَ أصبَحتَ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أصبَحتُ بِشَرٍّ. فَقالوا لَهُ: سُبحانَ اللّهِ! هذا كَلامُ مِثلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَقولُ اللّهُ تَعالى: «وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ»؛ فَالخَيرُ الصِّحَّةُ وَالغِنى، وَالشَّرُّ المَرَضُ وَالفَقرُ؛ ابتِلاءً وَاختِبارا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في مجمع البيان: «فِتْنَةً» ؛ أي ابتلاءً واختبارا وشدّة تعبّدٍ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص168 ح469، الجعفريات: ص233 عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، مجمع البيان: ج7 ص74 نحوه، بحار الأنوار: ج82 ص209 ح25 وج 5 ص213.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: امير مؤمنان عليه السلام بيمار شد و عدّه اى به عيادتش رفتند و گفتند: در چه حالى، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: سبحان اللّه! اين سخن شخصى چون شماست؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند متعال مى فرمايد: «و ما شما را از راه آزمايش به بد و نيك مى آزماييم». نيك، تن درستى و توانگرى است، و بد، بيمارى و نادارى است، و اينها براى آزمايش و امتحان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كانَ عَمُّنَا العَبّاسُ نافِذَ البَصيرَةِ، صَلبَ الإِيمانِ، جاهَدَ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام، وأَبلى بَلاءً حَسَنا، ومَضى شَهيدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرّ السلسلة العلويّة: ص89، عمدة الطالب: ص356 كلاهما عن المفضّل بن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: عمويمان عبّاس، بصيرتى عميق و ايمانى استوار داشت، و در كنار ابا عبد اللّه عليه السلام جهاد كرد و مردانه جنگيد و شهيد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ... ولكِنَّ اللّهَ عز و جل يَختَبِرُ عَبيدَهُ بِأَنواعِ الشَّدائِدِ، ويَتَعَبَّدُهُم بِأَلوانِ المَجاهِدِ، ويَبتَليهِم بِضُروبِ المَكارِهِ؛ إخراجا لِلتَّكَبُّرِ مِن قُلوبِهِم، وإسكانا لِلتَّذَلُّلِ في أنفُسِهِم، ولِيَجعَلَ ذلِكَ أبوابا فُتُحا إلى فَضلِهِ، وأَسبابا ذُلُلاً لِعَفوِهِ وفِتنَتِهِ، كَما قالَ: «الم * أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُواْ أَن يَقُولُواْ ءَامَنَّا وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ * وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُواْ وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: 1 ـ 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص200 ح2، نهج البلاغة: الخطبة 192 وليس فيه ذيله من «وفتنته»، التمحيص: ص5 وليس فيه ذيله من «وأسبابا»، بحار الأنوار: ج6 ص114 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: امّا خداوند عز و جل بندگانش را به انواع سختى ها مى آزمايد، و با رنج و مشقّت هاى گوناگون به بندگى مى خواند، و به ناملايمات مختلف مبتلايشان مى كند تا تكبّر را از دل هايشان بيرون سازد، و فروتنى را در جان هايشان بنشاند، و تا اينها را درهايى گشوده به سوى فضلش و راه هايى هموار براى عفو و آزمايشش قرار دهد، چنان كه فرموده است: «الف، لام، ميم. آيا مردم پنداشته اند كه تا گفتند: ايمان آورديم، رها مى شوند و آزمايش نمى گردند؟ به يقين، ما كسانى را كه پيش از آنان بودند، آزموديم تا خدا آنان را كه راست گفتند، معلوم دارد و دروغگويان [مدّعى ايمان] را نيز معلوم دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كل-قبض-وبسط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: كُلُّ قَبضٍ وبَسطٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: هر تنگنا و گشايشى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَأَمَّا الْاءِنسَانُ إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّى أَكْرَمَنِ * وَ أَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّى أَهَانَنِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفجر: 15 و 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امّا انسان، هنگامى كه پروردگارش او را مى آزمايد و گرامى اش مى دارد و به او نعمت فراوان مى دهد، مى گويد: پروردگارم، مرا گرامى داشته است. و امّا چون وى را مى آزمايد و روزى اش را بر او تنگ مى گرداند، مى گويد: پروردگارم، مرا خوار داشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُم بِهِ مِن مَّالٍ وَ بَنِينَ * نُسَارِعُ لَهُمْ فِى الْخَيْرَاتِ بَل لَا يَشْعُرُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 55 و 56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: إنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ: يَحزَنُ عَبدِي المُؤمِنُ إذا أقتَرتُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَتَرَ على عيالِه: ضَيَّقَ في النفقة (المصباح المنير: ص490 «قتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ شَيئا مِنَ الدُّنيا، وذلِكَ أقرَبُ لَهُ مِنّي، ويَفرَحُ إذا بَسَطتُ لَهُ الدُّنيا، وذلِكَ أبعَدُ لَهُ مِنّي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا هذِهِ الآيَةَ إلى قَولِهِ: «بَل لَا يَشْعُرُونَ»، ثُمَّ قالَ: إنَّ ذلِكَ فِتنَةٌ لَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج7 ص175، الكافي: ج2 ص141، تحف العقول: 513 وليس فيهما ذيله من «ثمّ تلا...»، بحار الأنوار: ج72 ص57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ به نقل از سَكونى، از امام صادق، از پدرانش عليهم السلام در باره سخن خداى متعال: «آيا مى پندارند كه با آنچه از مال و پسران كه بديشان مدد مى دهيم، مى خواهيم به سويشان در خيرات، شتاب ورزيم؟ [نه؛] بلكه نمى فهمند» ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «خداى متعال مى فرمايد: اگر بر بنده مؤمنم چيزى از دنيا را تنگ گيرم، اندوهگين مى شود، حال آن كه اين سختگيرى، او را به من نزديك تر مى سازد، و اگر دنيا را برايش گشايش دهم، شاد مى شود، در صورتى كه اين گشايش، او را از من دورتر مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس اين آيه را تا «بلكه نمى فهمند» تلاوت نمود و فرمود: «[هر دوى] اينها آزمايشى براى آنان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن ضُيِّقَ عَلَيهِ في ذاتِ يَدِهِ فَلَم يَرَ ذلِكَ اختِبارا، فَقَد ضَيَّعَ مَأمولاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 358، تحف العقول: ص206، التمحيص: ص48 ح75 فيهما «فلم يظن أنّ ذلك حسنُ نظرٍ من اللّه» بدل «فلم يَر ذلك اختبارا»، بحار الأنوار: ج5 ص220 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه به تنگ دستى دچار آيد و آن را آزمايشى [الهى] نبيند، پاداشى را كه در انتظارش است، از دست داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِىِّ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: كانَ سَبَبُ نُزولِها أنَّهُ كانَ بِالمَدينَةِ قَومٌ فُقَراءُ مُؤمِنونَ يُسَمَّونَ أصحابَ الصُّفَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهل الصُفَّة: هم فقراء المهاجرين، ومن لم يكن له منهم منزل يسكنه، فكانوا يأوون إلى موضعٍ مظلّل في مسجد المدينة يسكنونه وكان يسمّى الصُّفَّة (النهاية: ج3 ص37 «صفف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أمَرَهُم أن يَكونوا فِي الصُّفَّةِ يَأوونَ إلَيها، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَتَعاهَدُهُم بِنَفسِهِ، ورُبَّما حَمَلَ إلَيهِم ما يَأكُلونَ، وكانوا يَختَلِفونَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَيُقَرِّبُهُم ويَقعُدُ مَعَهُم ويُؤنِسُهُم، وكانَ إذا جاءَ الأَغنِياءُ وَالمُترَفونَ مِن أصحابِهِ أنكَروا عَلَيهِ ذلِكَ، ويَقولونَ لَهُ: اُطرُدهُم عَنكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَ يَوما رَجُلٌ مِنَ الأَنصارِ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وعِندَهُ رَجُلٌ مِن أصحابِ الصُّفَّةِ قَد لَزِقَ بِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ورَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُحَدِّثُهُ، فَقَعَدَ الأَنصارِيُّ بِالبُعدِ مِنهُما، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: تَقَدَّم، فَلَم يَفعَل! فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لَعَلَّكَ خِفتَ أن يَلزَقَ فَقرُهُ بِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الأَنصارِيُّ: اُطرُد هؤُلاءِ عَنكَ! فَأَنزَلَ اللّهُ: «وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم...» الآيَةَ، ثُمَّ قالَ: «وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُم بِبَعْضٍ»؛ أيِ اختَبَرنَا الأَغنِياءَ بِالغَناءِ لِنَنظُرَ كَيفَ مُواساتُهُم لِلفُقَراءِ، وكَيفَ يُخرِجونَ ما فَرَضَ اللّهُ عَلَيهِم في أموالِهِم، فَاختَبَرنَا الفُقَراءَ لِنَنظُرَ كَيفَ صَبرُهُم عَلَى الفَقرِ وعَمّا في أيدِي الأَغنِياءِ، «وَلْيَقُولُواْ» أيِ الفُقَراءُ «أ هَؤُلَاءِ» الأَغنِياءُ «مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّن بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص202، بحار الأنوار: ج17 ص81 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ در باره سخن خداى متعال: «و كسانى را كه بام و شام، پروردگارشان را مى خوانند، از خود مران» ـ: علّت نزول اين آيه، آن بود كه گروهى تهى دست و مؤمن به نام «اصحاب صُفّه»، در مدينه به سر مى بردند. اينان به دستور پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در صُفّه[ى مسجد] زندگى مى كردند و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شخصا به آنها رسيدگى مى كرد و گاه خودش برايشان غذا مى برد. اين افراد نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفت و آمد مى كردند و ايشان، آنان را مقرّب مى داشت و در كنارشان مى نشست و با آنها خوش و بش مى كرد، و چون ياران ثروتمند و مرفّه او مى آمدند، بر اين كار پيامبر صلى الله عليه و آله خرده مى گرفتند و مى گفتند: اينها را از خودت دور كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى مردى از همين صفّه نشينان نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بود و خودش را به ايشان چسبانده بود و پيامبر صلى الله عليه و آله با او سخن مى گفت كه مردى از انصار آمد و دورتر از آن دو نشست. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «جلوتر بيا!»؛ امّا او نيامد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «شايد ترسيدى كه فقر اين، به تو بچسبد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد انصارى گفت: اينها را از خودت دور كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، خداوند، اين آيه را فرو فرستاد: «و كسانى را كه هر بام و شام، پروردگارشان را مى خوانند، از خود مران» تا آخر آيه. سپس فرمود: «و اين گونه ما برخى از ايشان را به برخى ديگر آزموديم»، يعنى: توانگران را با توانگرى مى آزماييم تا بنگريم كه كمك و همدردى آنان با تهى دستان چگونه است و چگونه آنچه را خداوند در دارايى هايشان برايشان واجب ساخته است، مى پردازند، و تهى دستان را هم مى آزماييم تا ببينيم شكيبايى و تحمّلشان در برابر تهى دستى و در برابر ثروت توانگران، چه اندازه است «و تا بگويند» يعنى تهى دستان بگويند كه: «آيا اينان اند» يعنى توانگران اند «كه از ميان ما، خدا بر ايشان منّت نهاده است؟ آيا خدا به سپاس گزاران، داناتر نيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: إنّي لَم اُغنِ الغَنِيَّ لِكَرامَةٍ بِهِ عَلَيَّ، ولَم اُفقِرِ الفَقيرَ لِهَوانٍ بِهِ عَلَيَّ، وهُوَ مِمَّا ابتَلَيتُ بِهِ الأَغنِياءَ بِالفُقَراءِ، ولَولَا الفُقَراءُ لَم يَستَوجِبِ الأَغنِياءُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص265 ح20، التمحيص: ص47 ح69 كلاهما عن مبارك غلام شعيب، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص91 عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله، مشكاة الأنوار: ص501 ح1678 كلّها نحوه، بحارالانوار: ج72 ص26 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: خداوند عز و جل مى فرمايد: «من توانگر را به خاطر گراميداشتش توانگر نساخته ام، و تهى دست را به خاطر خار داشتنش تهى دست نگردانيده ام؛ بلكه اين [تفاوت]، براى آن است كه توانگران را به وسيله تهى دستان بيازمايم، و اگر تهى دستان نبودند، توانگران، سزاوار بهشت نمى شدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّهُ لَيسَ شَيءٌ فيهِ قَبضٌ أو بَسطٌ مِمّا أمَرَ اللّهُ بِهِ أو نَهى عَنهُ، إلّا وفيهِ للّهِِ عز و جل ابتِلاءٌ وقَضاءٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص152 ح2، التوحيد: ص354 ح3، المحاسن: ج1 ص434 ح1005، مشكاة الأنوار: ص583 ح1935 وفيه «ليس للعبد» بدل «ليس شيء فيه» وكلّها عن حمزة بن محمّد الطيّار، بحار الأنوار: ج5 ص217 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة الطباطبائي قدس سره: لمّا تحقّق أنّ كلّ تكليف متعلّق بقبضٍ أو بسط ففيه إرادة تكوينيّة وإرادة تشريعية، والتشريع إنّما يتحقّق بالمصلحة في الفعل أو الترك الاختياري، فلا يخلو التشريع عن ابتلاء وامتحان ؛ ليظهر بذلك مافي كمون العبد من الصلاح والفساد بالإطاعة والمعصية، والإرادة التكوينية لا يخلو من قضاء، فما من تكليف إلّا وفيه ابتلاء وقضاء (هامش الكافي: ج1 ص152).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: در هيچ امر و نهى خداوند، سختگيرى و گشايش نيست، مگر اين كه خداوند عز و جل را در آن، آزمايش و قضايى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون ثابت شده كه هر گونه تكليفى كه به گرفتارى يا گشايشى تعلّق بگيرد، در آن، يك اراده تكوينى و يك اراده تشريعى است، و تشريع هم با مصلحت در فعل يا ترك اختيارى فعل، تحقّق مى يابد، پس تشريع، متضمّن آزمايش و امتحان است تا از اين طريق هر گونه صلاح و فسادى كه در وجود بنده نهفته است، خود را از طريق اطاعت و معصوميت، نشان دهد. اراده تكوينى هم خالى از قضا[ى الهى] نيست. بنا بر اين، هر تكليفى، مايه آزمايش و مبتنى بر قضاى الهى است (الكافى: ج1 ص152 يادداشت محقّق).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما مِن قَبضٍ ولا بَسطٍ إلّا وللّهِِ فيهِ مَشيئَةٌ وقَضاءٌ وَابتِلاءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص152 ح1، التوحيد: ص354 ح2، المحاسن: ج1 ص434 ح1007 فيه «فضل» بدل «قضاء» وكلّها عن حمزة بن محمّد الطيّار، بحار الأنوار: ج5 ص216 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هيچ گرفتگى و گشايشى نيست، مگر اين كه طبق خواست خدا و با حُكم او و براى آزمايش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما اُعطِيَ عَبدٌ مِنَ الدُّنيا إلَا اعتِبارا، وما زُوِيَ عَنهُ إلَا اختِبارا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص261 ح6، مشكاة الأنوار: ص226 ح629، بحار الأنوار: ج72 ص9 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هيچ چيزى از دنيا به بنده اى داده نشد، مگر براى عبرت آموختن، و هيچ چيزى از او گرفته نشد، مگر براى آزمودن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لعلّ القبض والبسط في الأرزاق بالتوسيع والتقتير، وفي النفوس بالسرور والحزن، وفي الأبدان بالصحّة والألم، وفي الأعمال بتوفيق الإقبال إليه وعدمه، وفي الأخلاق بالتحلية وعدمها، وفي الدعاء بالإجابة له وعدمها، وفي الأحكام بالرخصة في بعضها والنهي عن بعضها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج5 ص217.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد گرفتگى و گشايش، در روزى، به رفاه و فقر باشد، و در جان ها با شادى و اندوه، و در بدن ها با سلامت و بيمارى، و در اعمال، با توفيق و عدم توفيقِ در انجام دادن آنها، و در اخلاق، با آراستگى و ناآراستگى اخلاقى، و در دعا با اجابت و عدم اجابت آن در احكام با اجازه يافتن در برخى از آنها و نهى شدن از برخى ديگر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأموال-والأولاد-والأنفس-والأزواج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: الأَموالُ وَالأَولادُ وَالأَنفُسُ وَالأَزواجُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: مال و جان و زن و فرزند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَتُبْلَوُنَّ فِى أَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُواْ أَذىً كَثِيرًا وَإِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 186.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قطعا در مال ها و جان هايتان آزموده خواهيد شد، و از كسانى كه پيش از شما به آنان كتاب داده شده و [نيز] از كسانى كه به شرك گراييده اند، آزار بسيارى خواهيد شنيد و اگر شكيبايى كنيد و پرهيزگارى نماييد، اين [ايستادگى] حاكى از عزم استوار در كارهاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 131.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و زنهار! ديدگان خود را به سوى آنچه اصنافى از ايشان را از آن برخوردار كرديم و زيور و زندگى دنياست تا ايشان را با آن بيازماييم، مدوز، و [بدان كه] روزىِ پروردگار تو، بهتر و پايدارتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَ أَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ اللَّهُ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التغابن: 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«دارايى ها و فرزندان شما، در حقيقت، [وسيله] آزمايش اند، و مزد بزرگ، نزد خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بدانيد كه دارايى ها و فرزندان شما، در حقيقت، [وسيله] آزمايش اند، و مزد بزرگ، نزد خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ هُمْ لَا يُفْتَنُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: يُبتَلَونَ في أنفُسِهِم وأَموالِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج8 ص427، التبيان في تفسير القرآن: ج8 ص186 عن مجاهد، لسان العرب: ج13 ص320 كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج67 ص42 ؛ تفسير الطبري: ج11 ص128 عن مجاهد من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره سخن خداوند متعال: «و آزمايش نمى شوند» ـ: در جان و مالشان آزمايش مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ في مالِ الرَّجُلِ فِتنَةً، وفي زَوجَتِهِ فِتنَةً، ووَلَدِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص169 ح3024 عن حذيفة، كنز العمّال: ج16 ص284 ح44490.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دارايى مرد، مايه آزمايش [او] است و زن و فرزند او نيز وسيله آزمايش اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أولادُنا أكبادُنا، صُغَراؤُهُم اُمَراؤُنا، وكُبَراؤُهُم أعداؤُنا، فَإِن عاشوا فَتَنونا، وإن ماتوا أحزَنونا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص283 ح755، بحار الأنوار: ج104 ص97 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: فرزندان ما، جگرگوشه هاى ما هستند. خردسالانشان فرمان روا بر مايند و بزرگ ترهايشان دشمن ما. اگر زنده باشند، ما را دل بسته مى كنند (/ رنج و عذاب مى دهند) و اگر بميرند، موجب غم و اندوه ما مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ لِكُلِّ اُمَّةٍ فِتنَةً، وفِتنَةَ اُمَّتِي المالُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص569 ح2336، مسند ابن حنبل: ج6 ص152 ح17478، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص354 ح7896، صحيح ابن حبّان: ج8 ص17 ح3223 كلّها عن كعب بن عياض ؛ روضة الواعظين: ص471.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر امّتى با چيزى آزمايش شده است و وسيله آزمايش امّت من، ثروت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ مالَ الدُّنيا كُلَّمَا ازدادَ كَثرَةً وعِظَما، ازدادَ صاحِبُهُ بَلاءً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص443 ح591، بشارة المصطفى: ص57، تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص867 ح5 كلّها عن أبي هريرة، بحار الأنوار: ج38 ص197 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مال دنيا هر چه بيشتر و هنگفت تر شود، زحمت و گرفتارى صاحبش بيشتر مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميين عن عبد اللّه بن حوالة: كُنّا عِندَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، نَشكُو الفَقرَ وَالعُرى وقِلَّةَ الشَّيءِ، فَقالَ نَبِيُّ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أبشِروا، فَوَاللّهِ لَأَنَا بِكَثرَةِ الشَّيءِ أخوَفُ مِنّي عَلَيكُم مِن قِلَّتِهِ. وَاللّهِ! لايَزالُ هذَا الأَمرُ فيكُم حَتّى يَفتَحَ اللّهُ لَكُم أرضَ فارِسَ وَالرّومَ وأَرضَ حِميَرَ، وحَتّى تَكونوا أجنادا مُجَنَّدَةً؛ جُندا بِالشّامِ، وجُندا بِالعِراقِ، وجُندا بِاليَمَنِ، وحَتّى يُعطَى الرَّجُلُ المِئَةَ فَيَتَسَخَّطُها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج3 ص395 ح2540، حلية الأولياء: ج2 ص3 الرقم 87، تاريخ دمشق: ج1 ص73، معجم البلدان: ج3 ص314، سبل الهدى والرشاد: ج10 ص74، كنز العمّال: ج11 ص371 ح3178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين ـ به نقل از عبد اللّه بن حواله ـ: نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بوديم كه حاضران از فقر و برهنگى و نادارى، زبان به شِكوه گشودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «[به اين وضعى كه داريد،] خوش حال باشيد؛ زيرا به خدا سوگند كه من براى شما از دارايى زياد، بيشتر مى ترسم تا از نادارى. به خدا سوگند كه اين فقر، همچنان در ميان شما خواهد بود تا آن گاه كه خداوند، خاك ايران و روم و سرزمين حِميَر را برايتان بگشايد، و تا آن گاه كه لشكر لشكر اعزام شويد؛ لشكرى به شام، لشكرى به عراق و لشكرى به يمن، و تا آن گاه كه به يك نفر صد [دينار] عطا شود؛ ولى او از آن ناراضى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ إعطاءَ هذَا المَالِ فِتنَةٌ، وإمساكَهُ فِتنَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج2 ص114 ح999، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج7 ص21، مسند ابن حنبل: ج7 ص348 عن أمير الكوفة من دون إسنادٍ إلى إحد من أهل البيت عليهم السلام، مجمع الزوائد: ج3 ص241؛ غرر الحكم: ج2 ص489 ح3391 عن الإمام عليّ عليه السلام وفيه «قنية» بدل «فتنة» في الموضع الأوّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دادن اين مال، فتنه است و ندادنش هم فتنه.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا مراد، بيت المال است كه دادن و ندادن آن به ناحق، مايه عذاب و گرفتارى و يا وسيله آزمايش الهى است. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ وَقَد عَزَّى الأَشعَثَ عَنِ ابنٍ لَهُ ـ: يا أشعَثُ، إن تَحزَن عَلَى ابنِكَ فَقَدِ استَحَقَّت مِنكَ ذلِكَ الرَّحِمُ، وإن تَصبِر فَفِي اللّهِ مِن كُلِّ مُصيبَةٍ خَلَفٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أشعَثُ، إن صَبَرتَ جَرى عَلَيكَ القَدَرُ وأَنتَ مَأجورٌ، وإن جَزِعتَ جَرى عَلَيكَ القَدَرُ وأَنتَ مَأزورٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أشعَثُ، ابنُكُ سَرَّكَ وهُوَ بَلاءٌ وفِتنَةٌ، وحَزَنَكَ وهُوَ ثَوابٌ ورَحمَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 291، بحار الأنوار: ج82 ص134 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در دلدارى به اشعث در مرگ فرزندش ـ: اى اشعث! اگر براى پسرت اندوهگين باشى، اين اقتضاى پدرى است، و اگر شكيبايى كنى، خداوند، هر مصيبتى را عوض مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اشعث! اگر شكيبايى ورزى، تقدير بر تو جارى گشته، در حالى كه اجر بُرده اى، و اگر ناشكيبى كنى، باز هم تقدير بر تو جارى گشته، در حالى كه گناه كرده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى اشعث! [آمدنِ] پسرت با آن كه مايه بلا و گرفتارى است، تو را شاد كرد و [رفتنش] با آن كه موجب پاداش و رحمت است، اندوهگينت ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ وسَمِعَ رَجُلاً يَقولُ: اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الفِتنَةِ ـ: أراكَ تَتَعَوَّذُ مِن مالِكَ ووَلَدِكَ! يَقولُ اللّهُ تَعالى: «أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ»، ولكِن قُل: اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن مُضِلّاتِ الفِتَنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص580 ح1201، أعلام الدين: ص210 كلاهما عن عبد اللّه بن محمّد بن عبيد عن الإمام الهادي عن آبائه عليهم السلام، نهج البلاغة: الحكمة 93 نحوه، تنبيه الخواطر: ج2 ص72 عن محمّد بن عجلان عن الإمام الهادي عن آبائه عن الإمام الصادق عنه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج93 ص325 ح7 ؛ مسند ابن حنبل: ج10 ص193 ح26638 عن اُمّ سلمة عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله نحوه وفيه ذيله فقط، كنز العمّال: ج7 ص141 ح18409.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ وقتى شنيد مردى مى گويد: بار خدايا! از فتنه به تو پناه مى برم ـ: مى بينم كه از مال و فرزندانت به خدا پناه مى برى! خداوند متعال مى فرمايد: «دارايى ها و فرزندان شما، در حقيقت، فتنه اند»؛ بلكه بگو: خدايا! من از گم راهه هاى فتنه ها به تو پناه مى برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَعتَبِرُوا الرِّضا وَالسُّخطَ بِالمالِ وَالوَلَدِ جَهلاً بِمَواقِعِ الفِتنَةِ وَالاِختِبارِ في مَوضِعِ الغِنى وَالإِقتارِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «الاقتدار»، والتصويب من شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج13 ص151.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقَد قالَ سُبحانَهُ وتَعالى: «أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُم بِهِ مِن مَّالٍ وَ بَنِينَ * نُسَارِعُ لَهُمْ فِى الْخَيْرَاتِ بَل لَا يَشْعُرُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 55 و 56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ يَختَبِرُ عِبادَهُ المُستَكبِرينَ في أنفُسِهِم بِأَولِيائِهِ المُستَضعَفينَ في أعيُنِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 192، بحار الأنوار: ج14 ص468 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خشنودى و ناخشنودى [خدا] را به مال و فرزند ندانيد كه اين ناشى از جهل به موارد آزمايش و امتحان به گاهِ توانگرى و توانايى است. خداوندِ پاك و بلندمرتبه فرموده است: «آيا مى پندارند كه با مال و پسرانى كه به آنان مدد مى رسانيم، در نيكويى به ايشان مى شتابيم؟ بلكه نمى فهمند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند پاك، بندگان خودبزرگ بينش را با دوستان خود كه در نظر آنان ناتوان مى آيند، مى آزمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ: «مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 123.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ بَعضُ أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ما أشَدَّها مِن آيَةٍ! فَقالَ لَهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أما تُبتَلونَ في أموالِكُم وأَنفُسِكُم وذَرارِيِّكُم؟ قالوا: بَلى، قالَ: هذا مِمّا يَكتُبُ اللّهُ لَكُم بِهِ الحَسَناتِ ويَمحو بِهِ السَّيِّئاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص277 ح278 عن محمّد بن مسلم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: چون اين آيه: «هر كه بدى كند، سزاى آن را مى بيند» نازل شد، برخى از ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفتند: چه آيه تندى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به آنان فرمود: «آيا به مال و جان و فرزندان شما بلا و صدمه اى نمى رسد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند به واسطه همين چيزها برايتان ثواب مى نويسد و گناهان را پاك مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ الوَلَدَ فِتنَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص42 ح2626، التاريخ الكبير: ج3 ص402 الرقم 1338 كلاهما عن عبد اللّه بن عمر، كنز العمّال: ج16 ص289 ح44519 ؛ الكافي: ج6 ص50 ح9 عن ذريح عن الإمام الصادق عليه السلام، المناقب لابن شهرآشوب: ج3 ص385 نحوه، بحار الأنوار: ج43 ص284 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: فرزند، آزمايش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مجاهدة-الأعداء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: مُجاهَدَةُ الأَعداءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: جهاد با دشمنان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُم بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِى الْأَمْرِ وَعَصَيْتُم مِّن بَعْدِ مَا أَرَاكُم مَّا تُحِبُّونَ مِنكُم مَّن يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنكُم مَّن يُرِيدُ الْاخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفَا عَنكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و [در نبرد اُحُد] قطعا خدا وعده خود را با شما راست گردانيد، آن گاه كه به فرمان او آنان را مى كشتيد، تا آن كه سست شديد و در كار [جنگ بر سر تقسيم غنايم] با يكديگر به نزاع پرداختيد، و پس از آن كه آنچه را دوست داشتيد [يعنى غنايم را]، به شما نشان داد، نافرمانى نموديد. برخى از شما دنيا را و برخى از شما آخرت را مى خواهد. سپس براى آن كه شما را بيازمايد، از [تعقيب] آنان منصرفتان كرد و از شما در گذشت، و خدا با مؤمنان، با تفضّل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُواْ فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّواْ الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنَّاً بَعْدُ وَ إِمَّا فِدَاءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ذَلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَانتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لَكِن لِّيَبْلُوَاْ بَعْضَكُم بِبَعْضٍ وَ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَلَن يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس چون با كسانى كه كفر ورزيده اند، برخورد نموديد، گردن هايشان را بزنيد، تا چون آنان را از پاى در آورديد، پس [اسيران را] استوار در بند كشيد. سپس يا منّت نهيد [و آزادشان كنيد] و يا فديه [بگيريد] تا در جنگ، اسلحه بر زمين گذاشته شود. اين است [دستور خدا] و اگر خدا مى خواست، از ايشان انتقام مى كشيد؛ ولى [فرمان پيكار داد] تا برخى از شما را به وسيله برخى ديگر بيازمايد، و كسانى كه در راه خدا كشته شده اند، هرگز كارهايشان را ضايع نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثُمَّ أَنزَلَ عَلَيْكُم مِّن بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُّعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِّنكُمْ وَطَآئِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَل لَّنَا مِنَ الْأَمْرِ مِن شَىْ ءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِى أَنفُسِهِم مَّا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَىْ ءٌ مَّا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُل لَّوْ كُنتُمْ فِى بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِىَ اللَّهُ مَا فِى صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِى قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 154.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سپس [خداوند] پس از آن اندوه، آرامشى [به صورت] خوابى سبُك بر شما فرو فرستاد كه گروهى از شما را فرا گرفت، و گروهى [تنها] در فكر جان خود بودند و در باره خدا گمان هاى ناروا، همچون گمان هاى جاهليت مى بردند. مى گفتند: آيا ما را در اين كار، اختيارى هست؟ بگو: كارها يكسر به دست خداست. آنان چيزى را در دل هايشان پوشيده مى داشتند كه براى تو آشكار نمى كردند. مى گفتند: اگر ما را در اين كار، اختيارى بود، در اين جا كشته نمى شديم. بگو: اگر شما در خانه هاى خود هم بوديد، كسانى كه كشته شدن بر آنان نوشته شده، [با پاى خود] به سوى قتلگاه هاى خويش مى رفتند، و اينها براى اين است كه خداوند، آنچه را در دل هاى شماست، [در عمل] بيازمايد و آنچه را در قلب هاى شماست، پاك گرداند، و خدا به راز سينه ها آگاه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى وَلِيُبْلِىَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و شما آنان را نكشتيد؛ بلكه خدا آنها را كشت، و آن گاه كه [ريگ به سوى آنان] افكندى، تو نيفكندى؛ بلكه خدا افكند، و تا بدين وسيله مؤمنان را به آزمايشى نيكو بيازمايد. قطعا خدا شنواى داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَتَّخِذَ مِنكُمْ شُهَدَاءَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ * وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَمْحَقَ الْكَافِرِينَ * أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُواْ مِنكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 140 ـ 142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اگر به شما زخمى رسيده، آن قوم را نيز زخمى نظير آن رسيده است، و ما اين روزها[ى شكست و پيروزى] را ميان مردم به نوبت مى گردانيم، تا خداوند، كسانى را كه ايمان آورده اند، معلوم بدارد و از ميان شما گواهانى بگيرد، و خدا ستمكاران را دوست نمى دارد. و تا خدا كسانى را كه ايمان آورده اند، خالص گرداند و كافران را نابود سازد. آيا پنداشتيد كه داخل بهشت مى شويد، بى آن كه خداوند، جهادگران و شكيبايان شما را معلوم بدارد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: لَمّا دَخَلَ رَسولُ اللّهِ المَدينَةَ نَزَلَ عَلَيهِ جَبرَئيلُ عليه السلام فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ يَأمُرُكَ أن تَخرُجَ في أثَرِ القَومِ، ولا يَخرُجُ مَعَكَ إلّا مَن بِهِ جِراحَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مُنادِيا يُنادي: يا مَعشَرَ المُهاجِرينَ وَالأَنصارِ، مَن كانَت بِهِ جِراحَةٌ فَليَخرُج، ومَن لَم يَكُن بِهِ جِراحَةٌ فَليُقِم، فَأَقبَلوا يُضَمِّدونَ جِراحاتِهِم ويُداوونَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنزَلَ اللّهُ عَلى نَبِيِّهِ: «وَلَا تَهِنُواْ فِى ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِن تَكُونُواْ تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... قالَ عز و جل: «إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَتَّخِذَ مِنكُمْ شُهَدَاءَ». فَخَرَجوا عَلى ما بِهِم مِنَ الأَلَمِ وَالجِراحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص124، مجمع البيان: ج2 ص886 نحوه، بحار الأنوار: ج20 ص64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به مدينه وارد شد، جبرئيل عليه السلام بر او نازل گرديد و گفت: اى محمّد! خدا به تو دستور مى دهد كه در تعقيب آن عدّه (دشمنان) بيرون روى و تنها كسانى با تو بيايند كه جراحت برداشته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به جارچى اى فرمود تا جار زند كه: اى گروه مهاجران و انصار! هر كس زخمى بر داشته است، خارج شود، و هر كس زخمى بر نداشته است، بماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان [براى آن كه نروند،] شروع كردند به مرهم نهادن بر زخم هايشان و مداوا كردن آنها. در اين هنگام، خداوند بر پيامبرش فرو فرستاد: «و در تعقيب گروه [دشمنان]، سستى نورزيد. اگر شما درد مى كشيد، آنان نيز همانند شما درد مى كشند، با اين تفاوت كه شما چيزهايى از خدا اميد داريد كه آنها اميد ندارند»... و خدا عز و جل فرمود: «اگر به شما زخمى رسيده، آن قوم را نيز زخمى نظير آن رسيده است، و ما اين روزها[ى شكست و پيروزى] را ميان مردم به نوبت مى گردانيم تا خداوند، كسانى را كه ايمان آورده اند، معلوم بدارد و از ميان شما گواهانى بگيرد». پس همگى با همان درد و جراحتى كه داشتند، به تعقيب دشمن بيرون رفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المواقع-الاجتماعية-والاقتصادية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: المَواقِعُ الاِجتِماعِيَّةُ وَالاِقتِصادِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: پايگاه هاى اجتماعى و اقتصادى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ جَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَ كَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و برخى از شما را براى برخى ديگر، [وسيله] آزمايش قرار داديم. آيا شكيبايى مى كنيد؟ و پروردگار تو بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لِّيَقُولُواْ أَهَؤُلَاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّن بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و بدين گونه ما برخى از آنان را به برخى ديگر آزموديم تا بگويند: آيا اينان اند كه از ميان ما، خدا برايشان منّت نهاده است؟ آيا خدا به سپاس گزاران، داناتر نيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ الفَقيرَ عِندَ الغَنِيِّ فِتنَةٌ، وإنَّ الضَّعيفَ عِندَ القَوِيِّ فِتنَةٌ، وإنَّ المَملوكَ عِندَ المَليكِ فِتنَةٌ، فَليَتَّقِ اللّهَ عز و جل وَليُكَلِّفهُ ما يَستَطيعُ، فَإِن أمَرَهُ أن يَعمَلَ بِما لا يَستَطيعُ فَليُعِنهُ عَلَيهِ، فَإِن لَم يَفعَل فَلا يُعَذِّبهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج6 ص371 ح8559، كنز العمّال: ج9 ص81 ح25063 نقلاً عن الديلمي وكلاهما عن أبي ذرّ الغفاري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: تهى دست براى توانگر، مايه آزمايش است، و ناتوان براى توانا، و بنده براى خواجه. پس بايد از خداوند عز و جل بترسد و در حدّ توانش از او كار كشد، و اگر او را به انجام دادن كارى فرمان داد كه توانش را ندارد، در آن كار به او كمك كند، و اگر انجام نداد، شكنجه اش نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَو شاءَ اللّهُ لَجَعَلَكُم أغنِياءَ كُلَّكُم لا فَقيرَ فيكُم، ولَو شاءَ اللّهُ لَجَعَلَكُم فُقَراءَ كُلَّكُم لا غَنِيَّ فيكُم، ولكِنِ ابتَلى بَعضَكُم بِبَعضٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج6 ص244 نقلاً عن ابن أبي شيبة عن الحسن، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص129 ح29 وليس فيه صدره، إحياء العلوم: ج1 ص337 عن الحسن من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام وليس فيه وسطه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر خدا مى خواست، همه شما را ثروتمند قرار مى داد، به طورى كه فقيرى در ميانتان نباشد، و اگر مى خواست، همه شما را فقير قرار مى داد، آن سان كه توانگرى در ميانتان نباشد؛ امّا او برخى از شما را با برخى ديگر مى آزمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إخوانُكُم جَعَلَهُمُ اللّهُ فِتنَةً تَحتَ أيديكُم؛ فَمَن كانَ أخوهُ تَحتَ يَدَيهِ فَليُطعِمهُ مِن طَعامِهِ، وَليُكسِهِ مِن لِباسِهِ، ولا يُكَلِّفهُ ما يَغلِبُهُ، فَإِن كَلَّفَهُ ما يَغلِبُهُ فَليُعِنهُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص93 ح21466، صحيح البخاري: ج5 ص2248 ح5703، صحيح مسلم: ج3 ص1283 ح38 و 40 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج9 ص72 ح25009.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، برادران شما را براى آزمايش، زيردست شما قرار داده است. بنا بر اين، هر كس برادرش زيردست اوست، از غذاى خودش به او بخوراند، و از جامه خودش بر او بپوشاند، و بيش از توانش از او كار نكشد، و اگر به او كارى داد كه توانش را ندارد، در آن كار كمكش كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في كِتابِهِ إلى مُعاوِيَةَ ـ: لَسنا لِلدُّنيا خُلِقنا، ولا بِالسَّعيِ فيها اُمِرنا، وإنَّما وُضِعنا فيها لِنُبتَلى بِها، وقَدِ ابتَلانِيَ اللّهُ بِكَ وَابتَلاكَ بي، فَجَعَلَ أحَدَنا حُجَّةً عَلَى الآخَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 55، بحار الأنوار: ج33 ص116 ح409.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به معاويه ـ: ما براى دنيا خلق نشده ايم، و به تلاش براى آن، مأمور نگشته ايم؛ بلكه به دنيا آورده شده ايم تا به واسطه آن، آزمايش شويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا مرا به واسطه تو مورد آزمايش قرار داده است و تو را به واسطه من، و يكى از ما را حجّت بر ديگرى نهاده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في بابِ العِبرَةٍ بِالماضينَ ـ: وكانوا قَوما مُستَضعَفينَ، قَدِ اختَبَرَهُمُ اللّهُ بِالمَخمَصَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَخمَصَةُ: المَجاعَةُ (المصباح المنير: ص182 «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَابتَلاهُم بِالمَجهَدَةِ، وَامتَحَنَهُم بِالمَخاوِفِ، ومَخَضَهُم بِالمَكارِهِ. فَلا تَعتَبِرُوا الرِّضا وَالسُّخطَ بِالمالِ وَالوَلَدِ جَهلاً بِمَواقِعِ الفِتنَةِ وَالاِختِبارِ في مَوضعِ الغِنى وَالإِقتارِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «الاقتدار» بدل «الإقتار»، والتصويب من شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج13 ص151.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقَد قالَ سُبحانَهُ وتَعالى: «أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُم بِهِ مِن مَّالٍ وَ بَنِينَ * نُسَارِعُ لَهُمْ فِى الْخَيْرَاتِ بَل لَا يَشْعُرُونَ»، فَإِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ يَختَبِرُ عِبادَهُ المُستَكبِرينَ في أنفُسِهِم بِأَولِيائِهِ المُستَضعَفينَ في أعيُنِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَقَد دَخَلَ موسَى بنُ عِمرانَ ومَعَهُ أخوهُ هارونُ عليهماالسلام عَلى فِرعَونَ، وعَلَيهِما مَدارِعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المدَرَعَةُ: ثوب من صوف (مجمع البحرين: ج1 ص588 «درع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصّوفِ، وبِأَيدِيهِمَا العِصِيُّ، فَشَرَطا لَهُ ـ إن أسلَمَ ـ بَقاءَ مُلكِهِ، ودَوامَ عِزِّهِ، فَقالَ: «ألا تَعجَبونَ مِن هذَينِ يَشرِطانِ لي دَوامَ العِزِّ، وبَقاءَ المُلكِ، وهُما بِما تَرَونَ مِن حالِ الفَقرِ وَالذُّلِّ! فَهَلّا اُلقِيَ عَلَيهِما أساوِرَةٌ مِن ذَهَبٍ»؟ إعظاما لِلذَّهَبِ وجَمعِهِ، وَاحتِقارا لِلصّوفِ ولُبسِهِ! ولَو أرادَ اللّهُ سُبحانَهُ لِأَنبِيائِهِ حَيثُ بَعَثَهُم أن يَفتَحَ لَهُم كُنوزَ الذِّهبانِ، ومَعادِنَ العِقيانِ، ومَغارِسَ الجِنانِ، وأَن يَحشُرَ مَعَهُم طُيورَ السَّماءِ ووُحوشَ الأَرَضينَ لَفَعَلَ، ولَو فَعَلَ لَسَقَطَ البَلاءُ، وبَطَلَ الجَزاءُ، وَاضمَحَلَّتِ الأَنباءُ، ولَما وَجَبَ لِلقابِلينَ اُجورُ المُبتَلَينَ، ولَا استَحَقَّ المُؤمِنونَ ثَوابَ المُحسِنينَ، ولا لَزِمَتِ الأَسماءُ مَعانِيَها؛ ولكِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ جَعَلَ رُسُلَهُ اُولي قُوَّةٍ في عَزائِمِهِم، وضَعَفَةً فيما تَرَى الأَعيُنُ مِن حالاتِهِم، مَعَ قَناعَةٍ تَملَأُ القُلوبَ وَالعُيونَ غِنىً، وخَصاصَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَصاصَةُ: الجوعُ والضعف، وأصلها الفقر والحاجة (النهاية: ج2 ص37 «خصص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَملَأُ الأَبصارَ وَالأَسماعَ أذىً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَو كانَتِ الأَنبِياءُ أهلَ قُوَّةٍ لا تُرامُ، وعِزَّةٍ لا تُضامُ، ومُلكٍ تُمَدُّ نَحوَهُ أعناقُ الرِّجالِ، وتُشَدُّ إلَيهِ عُقَدُ الرِّحالِ، لَكانَ ذلِكَ أهوَنَ عَلَى الخَلقِ فِي الاِعتِبارِ، وأَبعَدَ لَهُم فِي الاِستِكبارِ، ولَامَنوا عَن رَهبَةٍ قاهِرَةٍ لَهُم، أو رَغبَةٍ مائِلَةٍ بِهِم، فَكانَتِ النِّيّاتُ مُشتَرِكَةً، وَالحَسَناتُ مُقتَسَمَةً؛ ولكِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ أرادَ أن يَكونَ الاِتِّباعُ لِرُسُلِهِ، وَالتَّصديقُ بِكُتُبِهِ، وَالخُشوعُ لِوَجهِهِ، وَالاِستِكانَةُ لِأَمرِهِ، وَالاِستِسلامُ لِطاعَتِهِ، اُمورا لَهُ خاصَّةً، لا تَشوبُها مِن غَيرِها شائِبَةٌ. وكُلَّما كانَتِ البَلوى وَالاِختِبارُ أعظَمَ كانَتِ المَثوبَةُ وَالجَزاءُ أجزَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 192، بحار الأنوار: ج14 ص468 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در باره عبرت آموختن از گذشتگان ـ: آنان (پيامبران)، گروهى مستضعف بودند كه خدا ايشان را به گرسنگى آزمود، و به سختى ها دچارشان ساخت، و با انواع ترس ها و مخاطرات، امتحانشان كرد و با ناملايمات، خالصشان گردانيد. بنا بر اين، خشنودى و ناخشنودى خدا [از بندگانش] را با [ملاك] مال و فرزند نسنجيد كه اين، ناشى از جهل به موارد آزمايش و امتحان به گاهِ بى نيازى و توانايى است. خداوندِ پاك و بلندمرتبه فرموده است: «آيا گمان مى كنند كه با مال و پسرانى كه به آنان مى دهيم، در نيكويى به ايشان مى شتابيم؟ بلكه نمى فهمند». خداوند پاك، بندگانِ خودبزرگ بينش را به واسطه دوستان خود كه در نظر ايشان ناتوان اند، مى آزمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى بن عمران و برادرش هارون، در حالى كه جُبّه پشمين بر تن و چوب دستى به دست داشتند، بر فرعون وارد شدند و با او شرط كردند كه اگر تسليم شود، سلطنتش بر جا و عزّت و قدرتش پايدار ماند. فرعون گفت: «آيا شما [بزرگان و اشراف] از اين دو تن تعجّب نمى كنيد كه با اين فقر و بيچارگى كه در آنها مى بينيد، براى پايندگى قدرت و بقاى پادشاهى من، شرط تعيين مى كنند؟ پس چرا دستبندهاى زرّين به دست آنها آويخته نيست؟». اين سخن او، از آن رو بود كه به زر و زراندوزى اهمّيت مى داد و پشمينه و پشمينه پوشى را پست مى شمرد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خداى سبحان، آن گاه كه پيامبرانش را بر انگيخت، مى خواست گنجينه هاى طلا و كان هاى زرِ ناب و باغ هاى پردرخت را به رويشان بگشايد و مرغان آسمان و دَدان زمين ها را رام آنها سازد، قطعا چنين مى كرد و اگر اين كار را مى كرد، ديگر امتحان معنا نداشت و پاداش دهى منتفى مى شد، و خبرها[ى مربوط به وعده و وعيد الهى] بيهوده مى گشت، و مزد آزمايش شدگان براى پذيرندگان [دعوت انبيا]، واجب نمى شد، و مؤمنان، سزاوار ثواب نيكوكاران نبودند، و نام ها معانى خود را نمى داشتند. امّا خداوند سبحان، فرستادگان خود را صاحب اراده هايى نيرومند قرار داد، و از نظر حالات ظاهرى شان، ناتوان و فقير گردانيد؛ ولى توأم با قناعتى كه دل ها و چشم ها را از بى نيازى مى آكَنَد، و نيازمندى و فقرى كه چشم ها و گوش ها را از ناراحتى لبريز مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر پيامبران از قدرتى بلا منازع، و شوكتى ناشكستنى، و سلطنتى كه گردن هاى مردم به سوى آن كشيده و بارهاى سفر به جانبش بسته مى شد، برخوردار بودند، قطعا كار پند گرفتن [و پذيرفتن دعوت انبيا] بر مردم آسان تر مى گرديد، و در دور كردن آنان از گردنكشى مؤثّرتر بود، و از روىِ ترسى مقهور كننده، يا از سرِ طمعى متمايل كننده، ايمان مى آوردند. در اين صورت، نيّت ها خالص نبودند و نيكويى ها [و عبادت ها] قسمت شده بودند] و بخشى براى دنيا و بخشى براى آخرت انجام مى گرفتند]؛ امّا خداوند سبحان، چنين خواست كه پيروى از پيامبران او و باورداشت كتاب هاى او، و كُرنش در پيشگاه او، و گردن نهادن به فرمان او، و سر سپردن به طاعت او، همگى ويژه او باشند، و هيچ ناخالصى اى به آنها آميخته نشود، و هر چه آزمايش و امتحان بزرگ تر باشد، ثواب و پاداش، بزرگ تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول عن رفاعة بن رافع الزرقي: قالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللّهِ، كَيفَ تَرى في رَقيقِنا أقوامٌ مُسلِمونَ يُصَلّونَ صَلاتَنا ويَصومونَ صِيامَنا، نَضرِبُهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يوزَنُ ذَنبُهُم وعُقوبَتُكُم إيّاهُم، فَإِن كانَت عُقوبَتُكُم أكثَرَ مِن ذَنبِهِم، أخَذوا مِنكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «منك»، والتصويب من الدرّ المنثور.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: أَفَرَأَيتَ سَبَّنا إيّاهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يوزَنُ ذَنبُهُم وأَذاكُم إيّاهُم، فَإِن كانَ أذاكُم أكثَرَ اُعطوا مِنكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الرَّجُلُ: ما أسمَعُ عَدُوّا أقرَبَ إلَيَّ مِنهُم! فَتَلا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «وَ جَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَ كَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج1 ص63، تفسير ابن أبي حاتم: ج8 ص2675 ح15046 عن أبي رافع الزرقي نحوه، الدرّ المنثور: ج6 ص244.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول ـ به نقل از رفاعة بن رافع زرقى ـ: مردى گفت: اى پيامبر خدا! در باره بردگان ما كه گروهى چون ما مسلمان اند و مانند ما نماز مى خوانند و روزه مى گيرند و ما آنها را مى زنيم، چه مى فرماييد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «گناه [و تقصير] آنها، با مجازات هايى كه شما آنها را مى كنيد، وزن مى شود. اگر مجازات هاى شما بيشتر از گناه آنها بود، از [ثواب هاى] شما مى گيرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: اگر به آنها ناسزا گفتيم، چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گناه آنها با ناسزاى شما وزن مى شود. اگر ناسزاى شما بيشتر بود، از [حسنات] شما به آنها داده مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: دشمنى نزديك تر از آنها به خودم نمى بينم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اين آيه را خواند: «و برخى از شما را براى برخى ديگر قرار، [وسيله] آزمايش قرار داديم. آيا شكيبايى مى كنيد؟ و پروردگار تو بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: حَقُّ السُّلطانِ أن تَعلَمَ أنَّكَ جُعِلتَ لَهُ فِتنَةً، وأَنَّهُ مُبتَلىً فيكَ بِما جَعَلَهُ اللّهُ عز و جل عَلَيكَ مِنَ السُّلطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص620 ح3214، الخصال: ص567 ح1، الأمالي للصدوق: ص452 ح610، مكارم الأخلاق: ج2 ص300 ح2654 كلّها عن ثابت بن دينار، بحار الأنوار: ج74 ص4 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: حقّ حاكم، اين است كه بدانى تو براى او [وسيله] آزمايش قرار داده شده اى و او به واسطه تسلّطى كه خداى عز و جل براى او بر تو قرار داده است، در مورد تو آزمايش مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام عن الخضر عليه السلام: إنَّ اللّهَ ابتَلى عِبادَهُ بَعضَهُم بِبَعضٍ، وَابتَلَى العالِمَ بِالعالِمِ، وَالجاهِلَ بِالجاهِلِ، وَالعالِمَ بِالجاهِلِ، وَالجاهِلَ بِالعالِمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص348 ح79 عن الأصبغ بن نباتة، بحار الأنوار: ج12 ص205 ح29 ؛ تاريخ دمشق: ج17 ص350 ح4140 عن معتمر بن سليمان عن الإمام الباقر عن أبيه عن الخضر عليهم السلام، العظمة: ج4 ص1466 ح966 عن معمر بن سام عن الإمام الباقر عن أبيه عن الخضر عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از خضر عليه السلام ـ: خداوند، بندگانش را با يكديگر مى آزمايد: دانا را با دانا مى آزمايد، نادان را با نادان، دانا را با نادان، و نادان را با دانا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل لَمّا أخرَجَ ذُرِّيَّةَ آدَمَ عليه السلام مِن ظَهرِهِ لِيَأخُذَ عَلَيهِمُ الميثاقَ بِالرُّبوبِيَّةِ لَهُ، وبِالنُّبُوَّةِ لِكُلِّ نَبِيٍّ، فَكانَ أوَّلَ مَن أخَذَ لَهُ عَلَيهِمُ الميثاقَ بِنُبُوَّتِهِ مُحَمَّدُ بنُ عَبدِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ثُمَّ قالَ اللّهُ عز و جل لِادَمَ: اُنظُر ماذا تَرى؟ قالَ: فَنَظَرَ آدَمُ عليه السلام إلى ذُرِّيَّتِهِ وهُم ذَرٌّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَرُّ: النسل (المصباح المنير: ص207 «ذرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد مَلَؤُوا السَّماءَ، قالَ آدَمُ عليه السلام: يا رَبِّ ما أكثَرَ ذُرِّيَّتي! ولِأَمرٍ ما خَلَقتَهُم، فَما تُريدُ مِنهُم بِأَخذِكَ الميثاقَ عَلَيهِم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: يَعبُدُونَني لا يُشرِكونَ بي شَيئا، ويُؤمِنونَ بِرُسُلي ويَتَّبِعونَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ آدَمُ عليه السلام: يا رَبِّ، فَما لي أرى بَعضَ الذَّرِّ أعظَمَ مِن بَعضٍ، وبَعضَهُم لَهُ نورٌ كَثيرٌ، وبَعضَهُم لَهُ نورٌ قَليلٌ، وبَعضَهُم لَيسَ لَهُ نورٌ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّهَ عز و جل: كَذلِكَ خَلَقتُهُم لِأَبلُوَهُم في كُلِّ حالاتِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ آدَمُ عليه السلام: يا رَبِّ، فَتَأذَنُ لي فِي الكَلامِ فَأَتَكَلَّمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: تَكَلَّم، فَإِنَّ روحَكَ مِن روحي، وطَبيعَتَكَ مِن خِلافِ كَينونَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ آدَمُ: يا رَبِّ، فَلَو كُنتَ خَلَقتَهُم عَلى مِثالٍ واحِدٍ، وقَدرٍ واحِدٍ، وطَبيعَةٍ واحِدَةٍ، وجِبِلَّةٍ واحِدَةٍ، وأَلوانٍ واحِدَةٍ، وأَعمارٍ واحِدَةٍ، وأَرزاقٍ سَواءٍ، لَم يَبغِ بَعضُهُم عَلى بَعضٍ، ولَم يَكُن بَينَهُم تَحاسُدٌ ولا تَباغُضٌ، ولَا اختِلافٌ في شَيءٍ مِنَ الأَشياءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ عز و جل: يا آدَمُ! بِروحي نَطَقتَ، وبِضَعفِ طَبيعَتِكَ تَكَلَّفتَ ما لا عِلمَ لَكَ بِهِ، وأَنَا الخالِقُ العالِمُ، بِعِلمي خالَفتُ بَينَ خَلقِهِم، وبِمَشيئَتي يَمضي فيهِم أمري، وإلى تَدبيري وتَقديري صائِرونَ، لا تَبديلَ لِخَلقي، إنَّما خَلَقتُ الجِنَّ وَالإِنسَ لِيَعبُدونَ، وخَلَقتُ الجَنَّةَ لِمَن أطاعَني وعَبَدَني مِنهُم وَاتَّبَعَ رُسُلي ولا اُبالي، وخَلَقتُ النّارَ لِمَن كَفَرَ بي وعَصاني ولَم يَتَّبِع رُسُلي ولا اُبالي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وخَلَقتُكَ وخَلَقتُ ذُرِّيَّتَكَ مِن غَيرِ فاقَةٍ بي إلَيكَ وإلَيهِم، وإنَّما خَلَقتُكَ وخَلَقتُهُم لِأَبلُوَكَ وأَبلُوَهُم أيُّكُم أحسَنُ عَمَلاً في دارِ الدُّنيا، في حَياتِكُم وقَبلَ مَماتِكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلِذلِكَ خَلَقتُ الدُّنيا وَالآخِرَةَ، وَالحَياةَ وَالمَوتَ، وَالطّاعَةَ وَالمَعصِيَةَ، وَالجَنَّةَ وَالنّارَ، وكَذلِكَ أرَدتُ في تَقديري وتَدبيري، وبِعِلمِي النافِذِ فيهِم خالَفتُ بَينَ صُوَرِهِم وأَجسامِهِم وأَلوانِهِم وأَعمارِهِم وأَرزاقِهِم وطاعَتِهِم ومَعصِيَتِهِم، فَجَعَلتُ مِنهُمُ الشَّقِيَّ وَالسَّعيدَ، وَالبَصيرَ وَالأَعمى، وَالقَصيرَ وَالطَّويلَ، وَالجَميلَ وَالدَّميمَ، وَالعالِمَ وَالجاهِلَ، وَالغَنِيَّ وَالفَقيرَ، وَالمُطيعَ وَالعاصِيَ، وَالصَّحيحَ وَالسَّقيمَ، ومَن بِهِ الزَّمانَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمانة: العاهة (مجمع البحرين: ج2 ص782 «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَن لا عاهَةَ بِهِ. فَيَنظُرُ الصَّحيحُ إلَى الَّذي بِهِ العاهَةُ فَيَحمَدُني عَلى عافِيَتِهِ، ويَنظُرُ الَّذي بِهِ العاهَةُ إلَى الصَّحيحِ فَيَدعوني ويَسأَ لُني أن اُعافِيَهُ، ويَصبِرُ عَلى بَلائي فَاُثيبُهُ جَزيلَ عَطائي، ويَنظُرَ الغَنِيُّ إلَى الفَقيرِ فَيَحمَدُني ويَشكُرُني، ويَنظُرُ الفَقيرُ إلَى الغَنِيِّ فَيَدعوني ويَسأَ لُني، ويَنظُرُ المُؤمِنُ إلَى الكافِرِ فَيَحمَدُني عَلى ما هَدَيتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلِذلِكَ خَلَقتُهُم لِأَبلُوَهُم فِي السَّرّاءِ وَالضَّرّاءِ، وفيما اُعافيهِم، وفيما أبتَليهِم، وفيما اُعطيهِم وفيما أمنَعُهُم، وأَنَا اللّهُ المَلِكُ القادِرُ، ولي أن اُمضِيَ جَميعَ ما قَدَّرتُ عَلى ما دَبَّرتُ، ولي أن اُغَيِّرَ مِن ذلِكَ ما شِئتُ إلى ما شِئتُ، واُقَدِّمُ مِن ذلِكَ ما أخَّرتُ، واُؤَخِّرُ مِن ذلِكَ ما قَدَّمتُ، وأَنَا اللّهُ الفَعّالُ لِما اُريدُ، لا اُسأَلُ عَمّا أفعَلُ، وأَنَا أسأَلُ خَلقي عَمّا هُم فاعِلونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص8 ح2، علل الشرائع: ص10 ح4، الاختصاص: ص332، مختصر بصائر الدرجات: ص155 كلّها عن حبيب السجستاني نحوه، بحار الأنوار: ج5 ص226 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: چون خداى عز و جل ذريّه آدم عليه السلام را از پشت او بيرون آورد تا از آنها براى پروردگارى خودش و [ايمان آوردن به] نبوّت هر پيامبرى پيمان بگيرد، نخستين كسى كه براى نبوّتش از آنها پيمان گرفت، محمّد بن عبد اللّه صلى الله عليه و آله بود. آن گاه خداوند عز و جل به آدم فرمود: «بنگر كه چه مى بينى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه السلام به ذريّه اش كه مانند مور، آسمان را پر كرده بودند، نگاه كرد و گفت: پروردگارا! چه بسيارند ذريّه من! آنها را براى چه آفريدى؟ و با اين پيمان ستانى ات از آنها چه مى خواهى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل فرمود: «مرا بپرستند و چيزى را انبازم نسازند و به پيامبرانم بگرَوَند و از آنها پيروى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه السلام گفت: پروردگارا! چرا برخى افرادِ نَسلم را بزرگ تر از ديگران مى بينم؟ و چرا برخى پُرنورترند و برخى كم نورتر، و برخى بى نورند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل فرمود: «آنان را اين گونه آفريدم تا آنها را در همه حالت هايشان بيازمايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم گفت: پروردگارا! آيا به من اجازه سخن مى دهى تا سخن بگويم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل فرمود: «سخن بگو؛ زيرا روح تو، از روح من است، هر چند كه طبيعتت بر خلاف هستىِ من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه السلام گفت: اى كاش آنها را يك سان و يك اندازه و با يك طبيعت و يك سرشت، و يك رنگ و داراى عمر يك سان و روزىِ برابر مى آفريدى تا به يكديگر ستم نمى كردند و حسادت و كينه توزى و اختلاف بر سر چيزى در ميان آنها پيدا نمى شد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى عز و جل فرمود: «اى آدم! به وسيله روح من، سخن گفتى؛ امّا به سبب ناتوانىِ طبيعتت، از چيزى دَم زدى كه بِدان علم ندارى. من، آفريدگار دانا هستم. از سرِ دانايى خود، آنان را گونه گون آفريدم، و فرمان من بنا به خواست من، در ميان آنان محقّق مى شود، و همگى سر در [گرو] تدبير و تقدير من دارند، و آفرينش من دگرگونى نمى پذيرد. من، پرى و آدمى را در حقيقت، براى اين آفريدم كه بندگى ام نمايند، و بهشت را براى كسانى از آنها خلق كردم كه مرا اطاعت و بندگى كنند و از فرستادگانم پيروى نمايند و باك ندارم، و آتش را براى كسى خلق نمودم كه به من كافر شود و نافرمانى ام كند و از فرستادگانم پيروى ننمايد و باك ندارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تو را و ذريّه تو را آفريدم، بى آن كه به تو و آنان نيازى داشته باشم؛ بلكه تو و آنها را آفريدم تا آزمايشتان كنم كه كدامينتان در سراى دنيا، در زندگى و پيش از مردنتان، نيك كردارتريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، دنيا و آخرت و زندگى و مرگ و طاعت و معصيت و بهشت و دوزخ را بدين منظور آفريدم، و در تقدير و تدبير خود، اين چنين اراده كردم، و از روى علم و شناختم به آنان، در شكل و جسم و رنگ و عمر و روزى و طاعت و معصيت آنها تفاوت افكندم، و خوش بخت و بدبخت و بينا و كور و كوتاه و بلند و زيبا و زشت و دانا و نادان و دارا و نادار و فرمان بردار و نافرمان و تن درست و بيمار و معلول و سالم قرارشان دادم تا آن كس كه معلول است، به آن كه سالم است، بنگرد و مرا بخواند و از من بخواهد كه او را عافيت بخشم، و بر بلاى من شكيبايى ورزد و من پاداش فراوانش دهم، و دارا به نادار بنگرد و مرا حمد و سپاس گويد، و نادار به دارا بنگرد و به درگاه من دعا و درخواست كند، و مؤمن به كافر بنگرد و مرا به خاطر آن كه هدايتش كرده ام، سپاس گويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس براى اين، آنها را آفريدم تا در خوشى و ناخوشى و در آسايش و گرفتارى و در آنچه به آنها عطا مى كنم يا نمى كنم، امتحانشان كنم، و منم خداى پادشاهِ توانا، و من حق دارم همه آنچه را مقدّر ساخته ام، طبق تدبيرم اجرا كنم، و نيز حق دارم از اين تقدير، آنچه را كه بخواهم، به آنچه مى خواهم، تغيير دهم، و آنچه را پس و پيش مقدّر كرده ام، پيش و پس گردانم. من، خدايى هستم كه آنچه بخواهم، انجام مى دهم، و از كارى كه مى كنم، پرسش نمى شوم؛ بلكه من هستم كه از خلقم در باره كارهايى كه مى كنند، پرسش [و بازخواست] مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ لَوْلَا أَن يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَّجَعَلْنَا لِمَن يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِّن فِضَّةٍ وَ مَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ * وَ لِبُيُوتِهِمْ أَبْوَابًا وَ سُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِئونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: 33 و 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: لَو فَعَلَ اللّهُ ذلِكَ لَما آمَنَ أحَدٌ، ولكِنَّهُ جَعَلَ فِي المُؤمِنينَ أغنِياءَ وفِي الكافِرينَ فُقَراءَ، وجَعَلَ فِي الكافِرينَ أغنِياءَ وفِي المُؤمِنينَ فُقَراءَ، ثُمَّ امتَحَنَهُم بِالأَمرِ وَالنَّهيِ وَالصَّبرِ وَالرِّضا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص284.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره سخن خداى متعال: «اگر نه آن بود كه مردم [در انكار خدا] امّتى واحد گردند، قطعا براى خانه هاى آنها كه به خداى مهربان كفر مى ورزيدند، سقف هايى از نقره قرار مى داديم و نردبان هايى كه بر آنها بالا روند، و براى خانه هايشان نيز درها و تخت هايى كه بر&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها تكيه زنند» ـ: اگر خدا چنين مى كرد، هيچ كس ايمان نمى آورد؛ امّا او در ميان مؤمنان، توانگرانى و در ميان كافران، تهى دستانى قرار داد، و در ميان كافران نيز توانگرانى و در ميان مؤمنان هم تهى دستانى نهاد. سپس با امر و نهى و شكيبايى و خشنودى، آنان را در بوته آزمايش نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَسأَلَةُ ابنِ آدَمَ لِابنِ آدَمَ فِتنَةٌ؛ إن أعطاهُ حَمِدَ مَن لَم يُعطِهِ، وإن رَدَّهُ ذَمَّ مَن لَم يَمنَعهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص365، بحار الأنوار: ج78 ص248 ح83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: درخواست آدمى از آدمى، فتنه اى است؛ اگر به او عطا كند، [درخواست كننده] كسى را مى ستايد كه در واقع، او عطا نكرده است [زيرا عطا كننده واقعى خداست و بايد او را ستود و سپاس گفت] و اگر محرومش كند، كسى را مى نكوهد كه در واقع، او محرومش نساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عيسى رفعه، قال: إنَّ موسى عليه السلام ناجاهُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى، فَقالَ لَهُ في مُناجاتِهِ: ... يا موسى، أبناءُ الدُّنيا وأَهلُها فِتَنٌ بَعضُهُم لِبَعضٍ، فَكُلٌّ مُزَيَّنٌ لَهُ ما هُوَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص42 ـ 47 ح8، تحف العقول: ص494، أعلام الدين: ص221 وليس فيهما «أبناء»، بحار الأنوار: ج77 ص37 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عيسى، در حديثى كه سند آن را به اهل بيت عليهم السلام رسانده است ـ: خداى خجسته والا، با موسى عليه السلام نجوا كرد و در نجوايش با او گفت: «... اى موسى! فرزندان دنيا و دنياخواهان، مايه آزمون يكديگرند؛ زيرا هر يك از آنها آنچه را كه در آن است (دنيا و مال و جاه و منافع دنيوى)، در نظر خويش آراسته است. [بدين جهت، حاضر به فداكارى و از خود گذشتگى نيستند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القدرة-الباطنية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: القُدرَةُ الباطِنِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: نيروى درونى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَالَ الَّذِى عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْكِتَابِ أَنَا ءَاتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَن يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَءَاهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّى لِيَبْلُوَنِى ءَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَ مَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّى غَنِىٌّ كَرِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسى كه نزد او دانشى از كتاب [الهى] بود، گفت: من آن را پيش از آن كه چشم خود را بر هم زنى، برايت مى آورم. پس چون [سليمان] آن [تخت] را نزد خود مستقر يافت، گفت: اين، از فضل پروردگار من است تا مرا بيازمايد كه آيا سپاس گزارم يا ناسپاسى مى كنم. و هر كس سپاس گزارد، تنها به سود خويش سپاس مى گزارد و هر كس ناسپاسى كند، بى گمان، پروردگارم بى نياز و كريم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشهوة-الجنسية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: الشَّهوَةُ الجِنسِيَّةٌ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: ميل جنسى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما تَرَكتُ بَعدي فِتنَةً أضَرَّ عَلَى الرِّجالِ مِنَ النِّساءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص1959 ح4808، صحيح مسلم: ج4 ص2097 ح97، سنن الترمذي: ج5 ص103 ح2780، سنن ابن ماجة: ج2 ص1325 ح3998 كلّها عن اُسامة بن زيد، كنز العمّال: ج16 ص286 ح44503 ؛ مجمع البيان: ج2 ص711.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بعد از [رحلت] من، براى مردان، آزمونى زيانبارتر از زنان نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما أخافُ عَلى اُمَّتي فِتنَةً أخوَفَ عَلَيها مِنَ النِّساءِ وَالخَمرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص94 ح6293 عن الإمام عليّ عليه السلام، تاريخ بغداد: ج14 ص79 الرقم 7432 عن هبيرة بن يريم عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه، كنز العمّال: ج16 ص286 ح44502 عن يوسف الخفّاف في مشيخته عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من بر امّت خود، از آزمايشى خطرناك تر از زن و شراب نمى ترسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أصابَتكُم فِتنَةُ الضَّرّاءِ فَصَبَرتُم، وإنَّ أخوَفَ ما أخافُ عَلَيكُم فِتنَةُ السَّرّاءِ مِن قِبَلِ النِّساءِ، إذا تَسَوَّرنَ الذَّهَبَ، ولَبِسنَ رَيطَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَيطة: كلّ ثوب رقيق (المصباح المنير: ص248 «ريط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشّامِ وعَصبَ اليَمَنِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَصبُ اليماني: هو بُرد يَمنيَّة يُعصَبُ غزلها ؛ أي يجمع ويُشَدُّ، ثم يُصبغ ويُنسَجُ (مجمع البحرين: ج2 ص1222 «عصب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَتعَبنَ الغَنِيَّ، وكَلَّفنَ الفَقيرَ مالا يَجِدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج3 ص190 الرقم 1233 عن معاذ بن جبل، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص618 ح173، الزهد لابن المبارك: ص271 ح785، حلية الأولياء: ج1 ص236، شعب الإيمان: ج4 ص362 ح5414 وفيه صدره إلى «النساء» وكلّها عن معاذ بن جبل من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام نحوه، كنز العمّال: ج16 ص283 ح44482.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بلاى فقر و سختى به شما رسيد و شكيبايى نموديد؛ ولى ترسناك ترين چيزى كه از آن بر شما مى ترسم، بلاى خوشى از جانب زنان است، آن گاه كه دستبندهاى طلا به دست كنند و جامه هاى نازك شامى و بالاپوش هاى يمانى بپوشند، و دارا را به زحمت اندازند، و نادار را وادار به تهيّه چيزهايى كنند كه توانش را ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: النِّساءُ أعظَمُ الفِتنَتَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص26 ح1680.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زنان، بزرگ ترين آزمايش و امتحان اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا فِتنَةَ أعظَمُ مِنَ الشَّهوَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص393 ح10725، عيون الحكم والمواعظ: ص538 ح9930.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آزمايش و گرفتارى اى بدتر از شيفتگى جنسى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اللذائذ-الدنيوية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: اللَّذائذُ الدُّنيَوِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: لذايذ دنيوى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ألا إنَّ الدُّنيا دارٌ لا يُسلَمُ مِنها إلّا فيها، ولا يُنجى بِشَيءٍ كانَ لَهَا، ابتُلِيَ النّاسُ بِها فِتنَةً، فَما أخَذوهُ مِنها لَها اُخرِجوا مِنهُ وحوسِبوا عَلَيهِ، وما أخَذَوهُ مِنها لِغَيرِها قَدِموا عَلَيهِ وأَقاموا فيهِ، فَإِنَّها عِندَ ذَوِي العُقولِ كَفَيءِ الظِّلِّ؛ بَينا تَراهُ سابِغا حَتّى قَلَصَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَلَصَ: اجتمع (النهاية: ج4 ص100 «قلص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وزائِدا حَتّى نَقَصَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 63، روضة الواعظين: ص483 وفيه «ذوق، سائغا» بدل «ذوي، سابغا»، عيون الحكم والمواعظ: ص148 ح3252 نحوه، بحار الأنوار: ج73 ص119 ح110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هان! دنيا سرايى است كه از آن به سلامت نتوان رهيد، جز با دل بر كندن از آن، و هيچ كس به واسطه كارى كه براى دنيا مى كند، نجات نمى يابد. مردم براى آزمايش، گرفتار دنيا شده اند؛ و آنچه را از دنيا به خاطر دنيا بر گرفته اند، از دستشان مى رود و بايد براى آن، حساب پس دهند، و آنچه را از دنيا براى غير آن (آخرت و بهشت) بر گرفته اند، به آن مى رسند و در آن، ماندگار مى شوند. دنيا در نزد خردمندان، همچون حركت سايه است كه هنوز پهن نشده، جمع مى شود و هنوز زياد نشده، مى كاهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِحفَظ بَطنَكَ وفَرجَكَ؛ فَفيهِما فِتنَتُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص179 ح2289، عيون الحكم والمواعظ: ص78 ح1883.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شكم و شهوتت را نگه دار؛ زيرا اين دو، براى تو، مايه فتنه [و افتادن در گناه يا رنج و عذاب] اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن عبد اللّه بن جراد: قالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله كَم إبِلُكُ؟ قالَ: قُلتُ ثَلاثونَ، قالَ: إنَّ ثَلاثَين خَيرٌ مِن مِئَةٍ، قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ! إنّا لَنَرى أنَّ المِئَةَ أكثَرُ مِن ثَلاثينَ، وهِيَ أحَبُّ إلَينا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ رَبَّها بِها مُعجَبٌ وإنَّهُ لا يُؤَدّي حَقَّها، إنَّ المِئَةَ مُفرِحَةٌ مُفتِنَةٌ، وكُلُّ مُفرِحٍ مُفتِنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج27 ص240 ح5793، أمثال الحديث للرامهرمزي: ص163 نحوه، كنز العمّال: ج6 ص562 ح16943.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از عبد اللّه بن جراد ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به من فرمود: «چند شتر دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: سى تا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سى تا بهتر از صد تاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! به نظر ما صد تا بهتر از سى تاست و بيشتر دوست داريم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «صاحب صد شتر، به آنها دل بسته مى شود و زكاتشان را نمى پردازد. صدتا فَرَحبخش و فريبنده است. هر فَرَحبخشى، فريبنده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحكام-لا-تعلم-حكمتها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: أحكامٌ لا تُعلَمُ حِكمَتُها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: احكامى كه حكمت آنها معلوم نيست&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ولَو أرادَ اللّهُ أن يَخلُقَ آدَمَ عليه السلام مِن نورٍ يَخطَفُ الأَبصارَ ضِياؤُهُ، ويَبهَرُ العُقولَ رُواؤُهُ، وطيبٍ يَأخُذُ الأَنفاسَ عَرفُهُ، لَفَعَلَ؛ ولَو فَعَلَ لَظَلَّت لَهُ الأَعناقُ خاضِعَةً، ولَخَفَّتِ البَلوى فيهِ عَلَى المَلائِكَةِ، ولكِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ يَبتَلي خَلقَهُ بِبَعضِ ما يَجهَلونَ أصلَهُ؛ تَمييزا بِالاِختِبارِ لَهُم، ونَفيا لِلاِستِكبارِ عَنهُم، وإبعادا لِلخُيَلاءِ مِنهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 192، بحار الأنوار: ج14 ص465 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اگر خدا مى خواست آدم عليه السلام را از نورى بيافريند كه پرتو آن، چشم ها را خيره و مشاهده اش خِردها را مبهوت كند، و از عطرى كه بوى آن، نفس ها را بند آورد، قطعا مى توانست چنين كند، و اگر چنين مى كرد، گردن ها در برابر آدم، خم مى شدند، و آزمايش در باره او بر فرشتگان آسان مى شد؛ امّا خداى سبحان، آفريدگان خود را با برخى چيزها كه علّتش را نمى دانند، مى آزمايد تا با آزمودنشان [نيك و بد و فرمان بردار و نافرمانِ] آنها را متمايز سازد، و گردنكشى را از ايشان بزدايد، و غرور را از آنها دور نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-أشد-ما-يبتلى-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: أشدّ ما يبتلى به&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: سخت ترين آزمايش ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإملاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: الإِملاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: مهلت دادن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَالَّذِينَ كَذَّبُواْ بِايَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ * وَأُمْلِى لَهُمْ إِنَّ كَيْدِى مَتِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 182 و 183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه آيات ما را تكذيب كردند، به تدريج از جايى كه نمى دانند، گريبانشان را خواهيم گرفت، و به آنان مهلت مى دهم، كه نقشه من، محكم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَذَرْنِى وَ مَن يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ * وَ أُمْلِى لَهُمْ إِنَّ كَيْدِى مَتِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القلم: 44 و 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس مرا با كسى كه اين گفتار را تكذيب مى كند، وا گذار. به تدريج، از جايى كه نمى دانند، گريبانشان را خواهيم گرفت، و به آنان مهلت مى دهم، كه نقشه من، محكم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة بن مهران: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ» قالَ: هُوَ العَبدُ يُذنِبُ الذَّنبَ فَتُجَدَّدُ لَهُ النِّعمَةُ مَعَهُ، تُلهيهِ تِلكَ النِّعمَةُ عَنِ الاِستِغفارِ مِن ذلِكَ الذَّنبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص452 ح3، معجم الفروق اللغوية: ص73 الرقم 290، بحار الأنوار: ج5 ص218 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعة بن مهران ـ: از امام صادق عليه السلام در باره اين سخن خداى عز و جل: «به تدريج، از جايى كه نمى دانند، گريبانشان را خواهيم گرفت» پرسيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گريبان گرفتن (استدراج)، اين است كه بنده گناه مى كند و با اين حال، خداوند، باز به او نعمت مى دهد تا آن نعمت، او را از استغفارِ از گناه، غافل گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا فَأَذنَبَ ذَنبا أتبَعَهُ بِنَقِمَةٍ ويُذَكِّرُهُ الاِستِغفارَ، وإذا أرادَ بِعَبدٍ شَرّا فَأَذنَبَ ذَنبا أتبَعَهُ بِنِعمَةٍ؛ لِيُنسِيَهُ الاِستِغفارَ ويَتَمادى بِها، وهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ» بِالنِّعَمِ عِندَ المَعاصي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص452 ح1، علل الشرائع: ص561 كلاهما عن سفيان بن السمط، مشكاة الأنوار: ص579 ح1926 وليس فيه صدره إلى «الاستغفار» الأوّل، مجمع البحرين: ج1 ص585، بحار الأنوار: ج5 ص217 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه خداوند، خوبى بنده اى را بخواهد و آن بنده مرتكب گناهى شود، به دنبال آن، او را كيفرى مى دهد و آمرزش خواهى را به يادش مى اندازد، و هر گاه بدىِ بنده اى را بخواهد و آن بنده مرتكب گناهى شود، در پى آن به او نعمتى مى بخشد تا آمرزش خواهى را از يادش ببرد و او به آن گناه ادامه دهد. اين، [همان] سخن خداى عز و جل است كه: «و به تدريج، از جايى كه نمى دانند، گريبانشان را مى گيريم» يعنى: با دادن نعمت در هنگام ارتكاب گناه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: رُبَّ مُستَدرَجٍ بِالإِحسانِ إلَيهِ، مَفتونٍ بِحُسنِ القَولِ فيهِ، مَغرورٍ بِالسَّترِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص259، الكافي: ج2 ص452 ح4 و ج8 ص128 ح98 كلاهما عن حفص بن غياث، تحف العقول: ص357 كلّها عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج78 ص225 ح95 ؛ تفسير القرطبي: ج18 ص251، تفسير الثعلبي: ج10 ص23 كلاهما عن الحسن من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا عليه السلام: چه بسيار كسانى كه با داده شدن نعمت، تدريجا به نابودى كشانده شده اند او با ستايش شدن، فريب خورده اند و با پرده پوشى [خداوند] در كارشان، مغرور گشته اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَم مِن مُستَدرَجٍ بِالإِحسانِ إلَيهِ، ومَغرورٍ بِالسَّترِ عَلَيهِ، ومَفتونٍ بِحُسنِ القَولِ فيهِ، ومَا ابتَلَى اللّهُ أحَدا بِمِثلِ الإِملاءِ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 116 و 260، تحف العقول: ص203 و 281 نحوه وليس فيه ذيله، الأمالي للطوسي: ص443 ح992 عن ثعلبة بن ميمون عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص206، بحار الأنوار: ج5 ص220 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چه بسيار كسانى كه با داده شدن نعمت، تدريجا به نابودى كشانده شده اند، و چه بسيار كسانى كه بر اثر پرده پوشى بر گناهانشان، فريب خورده اند، و چه بسيار كسانى كه با ستايش شدن، فريفته شده اند! خداوند، هيچ كس را به چيزى چون مهلت دهى، نيازموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن الحسين بن الحسن: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام: إنّي تَرَكتُ ابنَ قياما مِن أعدى خَلقِ اللّهِ لَكَ، قالَ: ذلِكَ شَرٌّ لَهُ، قُلتُ: ما أعجَبَ ما أسمَعُ مِنكَ جُعِلتُ فِداكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أعجَبُ مِن ذلِكَ إبليسُ؛ كانَ في جِوارِ اللّهِ عز و جل فِي القُربِ مِنهُ، فَأَمَرَهُ فَأَبى وتَعَزَّزَ فَكانَ مِنَ الكافِرينَ، فَأَملَى اللّهُ لَهُ، وَاللّهِ ما عَذَّبَ اللّهُ بِشَيءٍ أشَدَّ مِنَ الإِملاءِ، وَاللّهِ يا حُسَينُ، ما عَذَّبَهُمُ اللّهُ بِشَيءٍ أشَدَّ مِنَ الإِملاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشي: ج2 ص828 ح1045، بحار الأنوار: ج5 ص216 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى ـ به نقل از حسين بن حسن ـ: به امام رضا عليه السلام گفتم: من ابن قياما را در حالى ترك گفتم كه از دشمن ترين خلق خدا با شما بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين براى او بد است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! سخن عجيبى از شما مى شنوم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عجيب تر از آن، ابليس است. او در جوار قرب خداى عز و جل بود و خداوند به او فرمان داد؛ ليكن او سر باز زد و به خود نازيد و از كافران شد. پس، خداوند به او مهلت داد. به خدا سوگند كه خداوند به چيزى سخت تر از مهلت دادن، عذاب نكرده است. به خدا سوگند ـ اى حسين ـ كه خدا آنها را به چيزى سخت تر از مهلت دادن، عذاب نكرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإنفاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: الإِنفاقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: انفاق كردن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَا ابتُلِيَ النّاسُ بِشَيءٍ أشَدَّ مِن إخراجِ الدِّرهَمِ؛ لَا الصَّلاةِ ولَا الصِّيامِ ولَا الحَجِّ، فَإِنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ: «وَ لَا يَسْئلْكُمْ أَمْوَالَكُمْ * إِن يَسْئلْكُمُوهَا فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُواْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمد: 36، 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قالَ: «وَ مَن يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَن نَّفْسِهِ وَ اللَّهُ الْغَنِىُّ وَ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمد: 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، مردم را به امتحانى سخت تر از دادن درهم نيازموده است، نه نماز و نه روزه و نه حج؛ زيرا خداى متعال مى فرمايد: «و اموالتان را [در عوض پاداشش] نمى خواهد. اگر آنها را از شما بخواهد و به اصرار از شما طلب كند، بخل مى ورزيد». سپس فرمود: «هر كه بخل ورزد، در حقيقت، به زيان خودش بخل مى ورزد و خدا بى نياز است و شماييد كه نيازمنديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفقر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الفَقرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: فقر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أوحَى اللّهُ تَعالى إلى إبراهيمَ عليه السلام: خَلَقتُكَ وَابتَلَيتُكَ بِنارِ نُمرودَ، فَلَوِ ابتَلَيتُكَ بِالفَقرِ ورَفَعتُ عَنكَ الصَّبرَ فَما تَصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ إبراهيمُ: يا رَبِّ! الفَقرُ إلَيَّ أشَدُّ مِن نارِ نُمرودَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَعالى: فَبِعِزَّتي وجَلالي، ما خَلَقتُ فِي السَّماءِ وَالأَرضِ أشَدَّ مِنَ الفَقرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص299 ح817، بحار الأنوار: ج72 ص47 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند متعال به ابراهيم عليه السلام وحى فرمود كه: «من تو را آفريدم و به آتش نمرود، گرفتارت كردم. اگر تو را به فقر، مبتلا كنم و شكيبايى را از تو بر گيرم، چه خواهى كرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم عليه السلام گفت: خداوندا! فقر، برايم سخت تر از آتش نمرود است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال فرمود: «به عزّت و جلالم سوگند كه در آسمان و زمين، [بلايى] سخت تر از فقر نيافريده ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: جَهدُ البَلاءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَهدُ: النهاية والغاية، وهو مصدرٌ مِن جَهَدَ في الأمر جهدا ما إذا طلب حتّى بلغ غايته في الطلب. وجَهَدَه الأمرُ والمرضُ: إذا بلغ منه المشقّة، ومنه جَهدُ البلاء (المصباح المنير: ص112 «جهد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَثرَةُ العِيالِ مَعَ قِلَّةِ الشَّيءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص110 ح2580 عن ابن عمر، تاريخ جرجان: ص125 الرقم 154 نحوه، فتح الباري: ج11 ص149 كلاهما عن ابن عمر من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، لسان العرب: ج3 ص134 من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، كنز العمّال: ج16 ص285 ح44491 نقلاً عن الحاكم في تاريخه عن ابن عمر ؛ مجمع البحرين: ج1 ص330 من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج86 ص111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شديدترين ابتلا، پُرعائلگى و تنگ دستى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: جَهدُ البَلاءِ كَثرَةُ العِيالِ وقِلَّةُ المالِ، وقِلَّةُ العِيالِ أحَدُ اليَسارَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص255 ح970، الجعفريات: ص238 عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام وليس فيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شديدترين ابتلا، زيادى عائله و اندك بودن مال است، و اندك بودن عائله، يكى از دو توانگرى [و آسايش] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: جَهدُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «جهاد»، والتصويب من كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلاءِ أن تَحتاجوا إلى ما في أيدِي النّاسِ فَيَمنَعونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص110 ح2581 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج6 ص492 ح16684.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بلاى جانكاه، اين است كه به آنچه در دست مردم است، نيازمند شويد و از شما دريغ دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ لِلحَسَنِ عليه السلام ـ: يا بُنَيَّ، مَنِ ابتُلِيَ بِالفَقرِ فَقَدِ ابتُلِيَ بِأَربَعَ خِصالٍ: بِالضَّعفِ في يَقينِهِ، وَالنُّقصانِ في عَقلِهِ، وَالرِّقَّةِ في دينِهِ، وقِلَّةِ الحَياءِ في وَجهِهِ؛ فَنَعوذُ بِاللّهِ مِنَ الفَقرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص300 ح818، بحار الأنوار: ج72 ص47 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ به حسن عليه السلام ـ: پسرم! كسى كه به فقر دچار شود، به چهار بلا دچار مى گردد: ضعف در يقين، كاستى در خرد، نازكى [و سستى] در دين، و اندك شدن حيا در چهره. پس، از فقر، به خدا پناه مى بريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: رُوِيَ عَن لُقمانَ أنَّهُ قالَ لِابنِهِ: يا بُنَيَّ، ذُقتُ الصَّبِرَ، وأَكَلتُ لِحاءَ الشَّجَرِ، فَلَم أجِد شَيئا هُوَ أمَرُّ مِنَ الفَقرِ! فَإِن بُليتَ بِهِ يَوما فَلا تُظهِرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «ولا تظهر»، والتصويب من طبعة مركز بحوث دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسَ عَلَيهِ فَيَستَهينوكَ ولا يَنفَعوكَ بِشَيءٍ، ارجِع إلَى الَّذِي ابتَلاكَ بِهِ فَهُوَ أقدَرُ عَلى فَرَجِكَ وسَلهُ؛ مَن ذَا الَّذي سَأَلَهُ فَلَم يُعطِهِ، أو وَثِقَ بِهِ فَلَم يُنجِهِ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص22 ح8، كنزالفوائد: ج2 ص66، اعلام الدين: ص327 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج78 ص458 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: روايت شده است كه لقمان به پسرش گفت: پسرم! من صبر زرد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبر، گياهى است دارويى، داراى شيره مخصوص و بسيار تلخ ؛ همان آلوئه وِرا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را چشيدم، و پوست درخت را خوردم؛ امّا چيزى تلخ تر از فقر نيافتم! بنا بر اين، اگر روزى به آن مبتلا گشتى، مردم را از آن آگاه مساز كه تو را خوار مى دارند و هيچ سودى هم به تو نمى رسانند. [بلكه] به همان كسى كه تو را بِدان مبتلا ساخته است [يعنى خداوند]، مراجعه كن ـ زيرا او به ايجاد گشايش در كار تو تواناتر است ـ و از او بخواه. كيست كه از او درخواست كرده و به وى عطا نكرده باشد، يا به او اعتماد كرده و او نجاتش نداده باشد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الخصال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: تِلكَ الخِصالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: و اين چند ويژگى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي اُسامة عن الإمام الصادق عليه السلام: مَا ابتُلِيَ المُؤمِنُ بِشَيءٍ أشَدَّ عَلَيهِ مِن خِصالٍ ثَلاثٍ يُحرَمُها. قيلَ: وما هُنَّ؟ قالَ: المُؤاساةُ في ذاتِ يَدِهِ، وَالإِنصافُ من نَفسِهِ، وذِكرُ اللّهِ كَثيرا؛ أما إنّي لا أقولُ: «سُبحانَ اللّهِ، وَالحَمدُ للّهِِ، ولا إلهَ إلَا اللّهُ»، ولكِن ذِكرُ اللّهِ عِندَ ما أحَلَّ لَهُ، وذِكرُ اللّهِ عِندَ ما حَرَّمَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص145 ح9، الخصال: ص128 ح130، معاني الأخبار: ص192 ح1، تحف العقول: ص207 عن الإمام عليّ عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص115 ح270 نحوه، بحار الأنوار: ج75 ص35 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو اسامه ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «سخت ترين بلا براى مؤمن، محروم شدنش از سه خصلت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: آن سه كدام اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كمك مالى كردن [به برادران و دوستان]، انصاف داشتن، و ذكر خدا در همه حال. منظورم، گفتن سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله إلّا اللّه نيست؛ بلكه مقصود، به ياد خدا بودن در مواردى است كه خداوند بر او حلال يا حرام كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D9%84_%D8%BA_/_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA&diff=345 2025-03-13T13:40:55Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;التبليغ-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّبليغُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; = &#039;&#039;&#039;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبليغ&lt;/span&gt;&#039;&#039;&#039; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;تبليغ-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبليغ، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تبليغ»، از ريشه «بلوغ» و «بَلاغ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;التبليغ-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّبليغُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبليغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تبليغ-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبليغ، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «تبليغ»، از ريشه «بلوغ» و «بَلاغ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي، ج2، ص149، ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به معناى رساندن كاملِ پيام، خبر، انديشه و سخن به ديگرى است و «مبلّغ»،كسى است كه با همه توان، تلاش مى كند تا موادّ تبليغى همراه خود را به مقصد نهايى ـ كه انديشه و دل مخاطب است ـ، برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كريم، واژه «تبليغ» و مشتقّات آن، 28 بار به كار رفته اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلوغ والبلاغ، الانتهاء إلى أقصى المقصد والمنتهى ؛ مكانا كان أو زمانا أو أمرا من الاُمور المقدّرة. و ربما يعبّر به عن المشارفة إليه و إن لم ينته إليه (مفردات ألفاظ القرآن: ص144 مادّه «بلغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عناوين ديگرى مانند: هدايت، دعوت، موعظه، تبشير، تخويف، اِنذار، امر به معروف و نهى از منكر نيز با عنوان تبليغ، ارتباطى نزديك دارند؛ امّا هيچ يك، از بار فرهنگى واژه «تبليغ» در انتقال پيام ها برخوردار نيستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر قرآن و احاديث، رساندن پيام هاى سازنده خداوند مهربان به انديشه و دل مردم، مهم ترين وظيفه انبياى الهى و ادامه دهندگان راه آنان است. به انجام رساندن اين وظيفه، تا آن جا اهمّيت دارد كه قرآن، خطاب به پيامبر اسلام، تأكيد مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 20، نساء: آيه 63، مائده: آيه 67 (دو بار) و 92 و 99، انعام: آيه 149، اعراف: آيه 62 و 68 و 79 و 93، هود: آيه 57، رعد: آيه 40، ابراهيم: آيه 52، نحل: آيه 35 و 82، انبيا: آيه 106، نور: آيه 54، عنكبوت: آيه 18، احزاب: آيه 39، يس: آيه 17، شورا: آيه 48، احقاف: آيه 23 و 35، قمر: آيه 5، تغابن: آيه 12، جن: آيه 23 و 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جز رساندن پيام، بر عهده تو نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پيامبر بزرگوار اسلام، خود را به عنوان يك «مبلّغ» به مردم معرفى مى كند و مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّما أنَا مُبَلِّغٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورا: آيه 48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، فقط مبلّغم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عوامل-موفقيت-مبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوامل موفّقيت مبلّغ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس آنچه امروزه در دانش هاى روان شناسى، ارتباطات اجتماعى و مديريت مطرح است، موفّقيت يا شكست مبلّغان و برنامه سازان تبليغاتى در رسيدن به اهداف خود، به پنج عامل باز مى گردد: 1. انگيزه مبلّغ، 2. محتواى تبليغ، 3. ويژگى هاى مبلّغ، 4. ابزارهاى تبليغ، و 5. شيوه تبليغ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اسلام، همه اين عوامل، مورد توجّه قرار دارند و ما در اين مَدخَل، با الهام گرفتن از قرآن و حديث، تلاش مى كنيم تا ضمن تقويت انگيزه تبليغ، مبلّغان را با اصلى ترين پيام هايى كه بايد به مردم منتقل كنند، ويژگى هايى كه براى مبلّغ، ضرورى است و ضامن موفّقيت وى در تبليغ است، ابزار تبليغ، و شيوه هايى كه در موفّقيت مبلّغ، مؤثّرند، آشنا سازيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينك اشاره اى كوتاه به جمع بندى متون اسلامى در باره عوامل موفّقيت مبلّغ داريم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انگيزه-مبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انگيزه مبلّغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدون ترديد، انگيزه، قبل از هر چيز ديگر، ضامن موفّقيت مبلّغ و برنامه هاى تبليغى اوست. هر چه انگيزه قوى تر باشد، اميد موفّقيت، بيشتر است. تأمّل در متون دينى اى كه در باره جايگاه تبليغ و مبلّغ در اسلام سخن مى گويند، مى تواند زمينه ساز تقويت انگيزه مبلّغان و برنامه سازان تبليغى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين متون، ضرورت تبليغ به عنوان يك تكليف الهى و وظيفه دينى، شمرده شده و اهمّيت و آثار و بركات آن براى مبلّغ از يك سو و براى مردم از سوى ديگر، مورد تأكيد قرار گرفته و تبليغ، به عنوان پايگاه اِحياى معنوى مردم و يارى رساندن به خدا معرّفى شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلاصة الأقوال، ص120، الرقم 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين مبلّغ، نماينده خدا، نماينده پيامبر خدا، نماينده كتاب خدا، و حجّت خدا بر مردم، معرّفى شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص23 (زنده كردن مردم) و ص27 (يارى كردن خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبلّغ، ترجمان حق، سفير خالق و فرا خواننده مردم به سوى خداست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص31 (فضيلت مبلّغ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبلّغ، مجاهدى است كه با سلاح سخن و قلم، به يارى خدا (يعنى دفاع از همه ارزش هاى انسانى و مبارزه و جهاد با همه زشتى ها و ناهنجارى ها) بر مى خيزد و جامعه را به مقصد اعلاى انسانيت، دعوت مى كند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص33 ح24 و 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سان، يك مبلّغ، ارزشمندتر از هزاران عابد است؛ چرا كه همّت عابد، در جهت نجات خويش است و همّت مبلّغ، در جهت نجات مردم و خدمت به خلق، و از اين روست كه در قيامت به عابد گفته مى شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِنطَلِق إلَى الجَنَّةِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص225 (فصل پنجم: ابزارهاى تبليغ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سوى بهشت برو!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا به مبلّغ گفته مى شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قِف! تَشفَع لِلنّاسِ بِحُسنِ تَأديبِكَ لَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص52 ح65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درنگ كن و به پاداش آن كه مردم را نيكو تربيت كردى، آنها را شفاعت كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين فضايل، براى همه مبلّغانِ واجد شرايط است؛ امّا كسانى كه در هدايت مردم، تلاش و ابتكار بيشترى دارند، از كمالات برترى برخوردارند و مبلّغى كه براى تبليغ، به بلاد شرك و كفر سفر كند و در اين راه، جان بدهد، به سان ابراهيم خليل، در قيامت به صورت امّت واحدى محشور مى گردد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص52 ح65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، آنچه در باره حقوق مبلّغ و ثواب تبليغ در احاديث اسلامى آمده است، در جهت تقويت انگيزه مبلّغان و برنامه سازان تبليغى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص35 (مبلّغى كه به صورت يك امّت محشور مى شود).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه جايگاه رفيع مبلّغ، مسئوليت بسيار سنگينى را بر دوش او مى گذارد و آيات و احاديثى كه در اين باره&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص41 (حقوق مبلّغ) و ص43 (پاداش مبلّغ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز در مورد مبلّغان نمونه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص37 (مسئوليت مبلّغ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وارد شده است، براى مبلّغان، سختْ هشدار دهنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رسالت-مبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسالت مبلّغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محتواى تبليغ، يكى ديگر از اركان موفّقيت آن است. هر چه محتواى تبليغ با موازين عقلى، سازگارتر و پيام مبلّغ از غناى فرهنگى بيشترى برخوردار باشد، ميزان موفّقيت و تأثيرگذارى تبليغ در مردم، افزايش خواهد يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در فصل سوم تحت عنوان «رسالت مبلّغ» آمده است، علاوه بر اين كه مبلّغ را با مهم ترين وظايف تبليغى و جهتگيرى هاى صحيح در پيام رسانى آشنا مى كند، نشان دهنده غناى فرهنگى پيام اسلام و انطباق آن با موازين فطرى و عقلى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ويژگى-هاى-مبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويژگى هاى مبلّغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومين ركن موفّقيت مبلّغ، ويژگى هاى شخصى اوست. مبلّغ، در صورتى مى تواند در جايگاه واقعى خود، تداوم بخش راه انبياى الهى باشد و از ارزش هاى دينى دفاع كند كه از نظر علمى، اخلاقى و عملى، واجد ويژگى هايى باشد كه اسلام براى دعوت كنندگان مردم به خدا و ارزش هاى انسانى و اسلامى ضرورى مى داند. مشروح اين ويژگى ها در فصل چهارم اين عنوان خواهد آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبلّغ، اگر از حدّ اقلّ ضرورى اين ويژگى ها برخوردار نباشد، نه تنها تلاش هاى تبليغى او سودمند نيست، بلكه براى جامعه و حتّى براى شخص او،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيانبار و خطرناك خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ابزارهاى-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابزارهاى تبليغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبلّغ، علاوه بر داشتن انگيزه قوى و پيام فرهنگى غنى و ويژگى هاى شخصى لازم، براى موفّقيت، به ابزار نياز دارد. سخن، مهم ترين ابزار تبليغ و به مفهوم عامّ آن، تنها ابزار تبليغ در طول تاريخ است كه در قالب هاى: موعظه، خطابه، مناظره، و نثر و نظم، پيام مبلّغ را به انديشه و دل مردم منتقل مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جالب توجّه است كه در احاديث اسلامى، نوشتار نيز از مصاديق «سخن» شمرده شده و خط را «زبانِ دست» خوانده اند. بر اين اساس، وسايل اطّلاع رسانى جديد، مانند: سينما و تئاتر نيز از اَشكال گوناگون سخن محسوب مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل پنجم اين عنوان، قدرت فوق العاده و سِحرآميز «سخن» و اطّلاع رسانى و شيوه هاى سخن گفتن با مردم، مورد توجّه قرار گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهم ترين نكته در اين فصل، اين است كه از نظر احاديث اسلامى، «سخن»، از بالاترين قدرت در تحقّق اهداف فرهنگى، سياسى، اجتماعى، اقتصادى و نظامى برخوردار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابزارهاى انتقال سخن و اطّلاع رسانى به مردم، مؤثّرتر از ابزارهاى نظامى و اقتصادى اند و قدرت آنها از قدرت نظامى و اقتصادى، افزون تر است. اين، ره نمودى است بس مهم و ارزنده براى مبلّغان و برنامه سازان تبليغى مسلمان، كه متأسّفانه، تا كنون، آن گونه كه شايسته است، مورد توجّه قرار نگرفته است و امروز، دشمنان اسلام، بيش از دوستان، از اين سلاح استفاده مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام خمينى رحمه الله در اين باره مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبليغات، مسئله اى است پُر اهمّيت و حسّاس؛ يعنى دنيا با تبليغات، حركت مى كند. آن قدرى كه دشمنان ما از حربه تبليغات استفاده مى كنند، از طريق ديگرى نمى كنند و ما بايد به مسئله تبليغات، بسيار اهمّيت دهيم و از همه چيزهايى كه هست، بيشتر به آن توجّه كنيم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفه نور: ج17 ص157.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه امروز براى مبلّغان و حوزه هاى علميّه و سازمان هاى تبليغاتى اسلامى اهمّيت دارد، اين است كه علاوه بر بهره گيرى از شكل هاى سنّتى تبليغ، همگام با زمان، از قالب هاى جديد سخن گفتن و اطّلاع رسانى به مردم و استدلال و اثرگذارى و اِقناع، غفلت نورزند و خود را به ابزارهاى جديد اطّلاع رسانى مجهّز سازند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص167 (نقش زمان و مكان در تبليغ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شيوه-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيوه تبليغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنجمين ركن موفّقيت مبلّغ، شيوه تبليغ است. تبليغ، يك هنر بزرگ است و مبلّغ كامل، يك هنرمند بزرگ. مبلّغ بايد علاوه بر توجّه به عوامل چهارگانه اى كه شرح آنها گذشت، از هنر تبليغ نيز برخوردار باشد، و گر نه شايسته اين عنوان نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنر تبليغ، به كار گرفتن شيوه هاى مؤثّر و اجتناب از شيوه هاى نادرست در انتقال پيام هاى تبليغى است كه در فصل ششم و هفتم اين عنوان، مورد توجّه قرار گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مهم-ترين-نكته-تبليغى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهم ترين نكته تبليغى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پايان بايد گفت: مهم ترين نكته اى كه مبلّغان بايد مورد توجّه قرار دهند، اين است كه كارآيى «سخن» در انتقال پيام هاى الهى، در مقابل كارآيى «عمل»، ناچيز است. سخن، قدرت سحرآميز دارد؛ امّا عمل، اعجاز مى كند. از اين رو، پيشوايان دينىِ ما، بيش از تبليغ با سخن، بر تبليغ با عمل، تأكيد دارند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص341 (فصل هشتم: آثار تبليغ عملى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل هشتم اين عنوان، نمونه هايى از آثار اعجازآميز عمل، در گرايش مردم به اسلام و ارزش هاى اسلامى ارائه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-مكانة-التبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: مكانة التّبليغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: جايگاه تبليغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجوب-التبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: وُجوبُ التَّبليغِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: وجوب تبليغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِى الدِّينِ وَ لِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و شايسته نيست مؤمنان، همگى [براى جهاد] كوچ كنند. پس چرا از هر فرقه اى از آنان، دسته اى كوچ نمى كنند تا [دسته اى بمانند و] در دين، آگاهى پيدا كنند و قوم خود را ـ وقتى به سوى آنان باز گشتند ـ، بيم دهند، باشد كه آنان [از مجازات خداوند] بترسند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و بايد از ميان شما گروهى [مردم را] به نيكى دعوت كنند و به كار شايسته وا دارند و از زشتى باز دارند، و آنان همان رستگاران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى پيامبر! آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ كن، و اگر نكنى، پيامش را نرسانده اى، و خدا تو را از [گزند] مردم، نگاه مى دارد. آرى، خدا گروه كافران را هدايت نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغاشية: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس تذكّر ده، كه تو، تنها تذكّر دهنده اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنفَعُ الْمُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و پند ده كه مؤمنان را پند، سود مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ أَىُّ شَىْ ءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِى وَبَيْنَكُمْ وَأُوحِىَ إِلَىَّ هَذَا الْقُرْءَانُ لِأُنذِرَكُم بِهِ وَمَن بَلَغَ أَإِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ ءَالِهَةً أُخْرَى قُل لَا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِى بَرِى ءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «گواهىِ چه كسى از همه برتر است؟». بگو: «خدا ميان من و شما گواه است، و اين قرآن، به من وحى شده تا به وسيله آن، شما و هر كس را كه [اين پيام به او] برسد، هشدار دهم. آيا واقعا شما گواهى مى دهيد كه در كنار خدا، خدايان ديگرى است؟». بگو: «من گواهى نمى دهم». بگو: «او تنها معبودى يگانه است، و بى ترديد، من از آنچه شريك [او] قرار مى دهيد، بيزارم»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَالَ رَبِّ إِنِّى دَعَوْتُ قَوْمِى لَيْلاً وَ نَهَارًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوح: 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[نوح] گفت: پروردگارا! من قوم خود را در شب و روز، دعوت كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ألا وإنّي اُجَدِّدُ القَولَ: ألا فَأَقيمُوا الصَّلاةَ، وآتُوا الزَّكاةَ، وَأمُروا بِالمَعروفِ، وَانهَوا عَنِ المُنكَرِ. ألا وإنَّ رَأسَ الأَمرِ بِالمَعروفِ وَالنَّهيِ عَنِ المُنكَرِ أن تَنتَهوا إلى قَولي، وتُبَلِّغوهُ مَن لَم يَحضُر، وتَأمُروهُ بِقَبولِهِ، وتَنهَوهُ عَن مُخالَفَتِهِ؛ فَإِنَّهُ أمرٌ مِنَ اللّهِ عز و جل ومِنّي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص157 ح32 عن علقمة بن محمّد الحضرمي، روضة الواعظين: ص111 كلاهما عن الإمام الباقر عليه السلام وليس فيه «والنّهي عن المنكر»، بحار الأنوار: ج37 ص215 ح86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آگاه باشيد! من اين سخن را تكرار مى كنم: هان! نماز را به پاى داريد و زكات بپردازيد و امر به معروف و نهى از منكر كنيد. بدانيد كه اساس امر به معروف و نهى از منكر، آن است كه به سخن من بينجامد و آن [سخن] را به كسى كه حاضر نيست، برسانيد و او را به پذيرش آن، فرمان دهيد و از مخالفتش باز داريد كه آن، فرمانى از جانب خداوند و من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: وَاصطَفى سُبحانَهُ مِن وَلَدِهِ [أي آدَمَ عليه السلام] أنبِياءَ، أخَذَ عَلَى الوَحيِ ميثاقَهُم، وعَلى تَبليغِ الرِّسالَةِ أمانَتَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 1، بحار الأنوار: ج11 ص60 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند سبحان، از ميان فرزندان او (آدم عليه السلام) پيامبران را برگزيد و از آنان بر وحى، پيمان گرفت و امانت تبليغ رسالت را به آنان سپرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أعِن أخاكَ عَلى هِدايَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غررالحكم: ج2 ص178 ح2281، عيون الحكم والمواعظ: ص76 ح1834.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: برادرت را براى هدايتش يارى رسان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أهمية-التبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: أهَمِّيَّةُ التَّبليغِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: اهمّيت تبليغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: رُوِيَ أنَّ داودَ عليه السلام خَرَجَ مُصحِرا مُنفَرِدا، فَأَوحَى اللّهُ إلَيهِ: يا داودُ، ما لي أراكَ وَحدانِيّا؟ فَقالَ: إلهِي! اشتَدَّ الشَّوقُ مِنّي إلى لِقائِكَ، فَحالَ بَيني وبَينَكَ خَلقُكَ. فَأَوحَى اللّهُ إلَيهِ: اِرجِع إلَيهِم؛ فَإِنَّكَ إن تَأتِني بِعَبدٍ آبِقٍ اُثبِتكَ فِي اللَّوحِ جَميلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص171، بحار الأنوار: ج14 ص40 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: نقل شده است كه داوود عليه السلام به تنهايى به صحرا رفت. خداوند به او وحى فرستاد: «اى داوود! چرا تو را تنها مى بينم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود گفت: خدايا! اشتياق من به ديدار تو، زياد شده و خلقِ تو ميان من و تو فاصله انداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به او وحى فرستاد: «به سوى مردم باز گرد، كه اگر بنده گريزپايى را نزدم آورى، نام تو را به زيبايى در لوح ثبت خواهم كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، لأََن يَهدِيَ اللّهُ عَلى يَدَيكَ رَجُلاً خَيرٌ لَكَ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص691 ح6537، المعجم الكبير: ج1 ص332 ح994 و ص315 ح930 كلّها عن أبي رافع، كنز العمّال: ج13 ص107 ح36350 ؛ مجمع البيان: ج5 ص113 وفيه «نسمة» بدل «رجلاً»، الإقبال: ج2 ص58 بزيادة «إلى الإسلام» بعد «رجلاً»، الأمالي للشجري: ج1 ص48 عن أبي رافع.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! اگر خداوند به دستان تو انسانى را هدايت كند، از آنچه خورشيد بر آن تابيده، براى تو بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية عن عبد الرحمن بن عائذ: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا بَعَثَ بَعثا قالَ: تَأَلَّفُوا النّاسَ، وتَأَنَّوا بِهِم، ولا تُغيروا عَلَيهِم حَتّى تَدعوهُم؛ فَما عَلَى الأَرضِ مِن أهلِ بَيتِ مَدَرٍ ولا وَبَرٍ إلّا وإن تَأتوني بِهِم [مُسلِمينَ] أحَبُّ إلَيَّ مِن أن تَقتُلوا رِجالَهُم وتَأتوني بِنِسائِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية: ج2 ص166 ح1962، اُسد الغابة: ج3 ص460 الرقم 3339، تاريخ دمشق: ج34 ص450 ح7058 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج4 ص469 ح11396.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطالب العالية ـ به نقل از عبد الرحمان بن عائذ ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه دسته اى را گسيل مى داشت، [به آنان] مى فرمود: «با مردم، الفت بگيريد و به آنان فرصت دهيد، و تا آنان را [به اسلام] فرا نخوانده ايد، بر آنان هجوم نياوريد، كه بر روى زمين، هيچ خانواده روستانشين يا چادرنشينى نيست، مگر آن كه اگر آنان را مسلمان پيش من آوريد، برايم دوست داشتنى تر از آن است كه مردانشان را بكشيد و زنانشان را نزد من آوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَمّا وَجَّهَني رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلَى اليَمَنِ قالَ: يا عَلِيُّ، لا تُقاتِل أحَدا حتَّى تَدعُوَهُ إلَى الإِسلامِ؛ وَايمُ اللّهِ، لَأَن يَهدِيَ اللّهُ عَلى يَدَيكَ رَجُلاً خَيرٌ لَكَ مِمّا طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ وغَرَبَت، ولَكَ وِلاؤُهُ يا عَلِيُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص36 ح2 عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق عليه السلام و ص28 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص141 ح240 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، الجعفريّات: ص77، النوادر للراوندي: ص139 ح187 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص193 ح508 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج21 ص361 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هنگامى كه پيامبر خدا مرا به سوى يمن روانه ساخت، فرمود: «اى على! با هيچ كس پيش از آن كه او را به اسلام فرا خوانى، جنگ مكن. سوگند به خدا، اگر خداوند به دست تو انسانى را هدايت كند، از آنچه خورشيد بر آن طلوع و غروب كرده، برايت بهتر است و ولاى او با توست، اى على!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: نِعمَ الهَدِيَّةُ المَوعِظَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غررالحكم: ج6 ص157 ح9884، عيون الحكم والمواعظ: ص494 ح9129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پنددهى، بهترين هديه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن وَعَظَكَ أحسَنَ إلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غررالحكم: ج5 ص190 ح7924، عيون الحكم والمواعظ: ص424 ح175 وفيه «أشفق عليك» بدل «أحسن إليك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس تو را موعظه كند، به تو نيكى كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: لَيسَ كُلُّ ذي عَينٍ يُبصِرُ، ولا كُلُّ ذي اُذُنٍ يَسمَعُ. فَتَصَدَّقوا عَلى اُولِي العُقولِ الزَّمِنَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّمانة: العاهة (لسان العرب: ج13 ص199 «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالأَلبابِ الحائِرَةِ بِالعُلومِ الَّتي هِيَ أفضَلُ صَدَقاتِكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَلا: «إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَ الْهُدَى مِن بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِى الْكِتَابِ أُوْلَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 159.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص267 ح104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد&lt;/span&gt;: &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ در بيان حكمت هاى منسوب به امير مؤمنان عليه السلام ـ: امام على عليه السلام فرمود: «هر صاحب چشمى نمى بيند، و هر صاحب گوشى نمى شنود. پس به صاحبان عقل هاى بيمار و خِرَدهاى سرگردان، علوم را صدقه دهيد كه بالاترين صدقه شما همين است»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گاه اين آيه را تلاوت نمود: «كسانى كه نشانه هاى روشن و ره نمودى را كه فرو فرستاده ايم، پس از آن كه آن را براى مردم در كتاب توضيح داده ايم، نهفته مى دارند، خدا آنان را لعنت مى كند و لعنت كنندگان، لعنتشان مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إحياء-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: إحياءُ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: زنده كردن مردم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اسْتَجِيبُواْ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! چون خدا و رسول، شما را به چيزى فرا خواندند كه به شما حيات مى بخشد، آنان را اجابت كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِى إِسْرَاءِيلَ أَنَّهُ مَن قَتَلَ نَفْسَاً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِى الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم بَعْدَ ذَلِكَ فِى الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«از اين رو بر بنى اسرائيل، مقدّر داشتيم كه هر كس كسى را جز به قصاص قتل يا [به كيفر] فسادى در زمين بكُشد، چنان است كه گويى همه مردم را كشته است و هر كس كسى را زنده بدارد، چنان است كه گويى تمام مردم را زنده داشته است، و قطعا پيامبران ما، دلايل آشكار براى آنان آوردند.[با اين همه] پس از آن، بسيارى از ايشان در زمين، زياده روى مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي احتِجاجِهِ عَلَى الزِّنديقِ ـ:&lt;/span&gt; ... «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِى إِسْرَاءِيلَ أَنَّهُ مَن قَتَلَ نَفْسَاً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِى الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولِلإِحياءِ في هذَا المَوضِعِ تَأويلٌ فِي الباطِنِ لَيسَ كَظاهِرِهِ، وهُوَ «مَن هَداها»؛ لأَِنَّ الهِدايَةَ هِيَ حَياةُ الأَبَدِ، ومَن سَمّاهُ اللّهُ حَيّا لَم يَمُت أبَدا، إنَّما يَنقُلُهُ مِن دارِ مِحنَةٍ إلى دارِ راحَةٍ ومِنحَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص592 ح137، بحار الأنوار: ج93 ص117 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در مناظره با شخصى مُلحد ـ:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، بر بنى اسرائيل، مقدّر داشتيم كه هر كس كسى را جز به قصاص قتل يا [به كيفر] فسادى در زمين بكُشد، چنان است كه گويى همه مردم را كشته است و هر كس كسى را زنده بدارد،چنان است كه گويى تمام مردم را زنده كرده است&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. زنده كردن در اين جا، تأويلى باطنى دارد كه غير از ظاهر آن است و آن، زنده كردن به معناى هدايت كردن است؛ زيرا هدايت، حيات ابدى است و كسى كه خداوند، زنده اش ناميده، هرگز نمى ميرد. خداوند، تنها او را از خانه رنج و محنت، به خانه راحت و لطف، انتقال مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن أبي بصير عن الإمام الباقر عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ: «وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا»؟ قالَ: مَنِ استَخرَجَها مِنَ الكُفرِ إلَى الإِيمانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص313 ح88، بحار الأنوار: ج2 ص21 ح61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از ابو بصير ـ: از امام باقر عليه السلام [تفسير اين آيه:] «و هر كس كسى را زنده بدارد، چنان است كه گويى تمام مردم را زنده كرده است» را پرسيدم. فرمود: «يعنى كسى كه ديگرى را از كفر به سوى ايمان بكشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن يسار: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه السلام: قَولُ اللّهِ عز و جل في كِتابِهِ: «وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا»؟ قالَ: مِن حَرقٍ أو غَرَقٍ. قُلتُ: فَمَن أخرَجَها مِن ضَلالٍ إلى هُدىً؟ قالَ: ذاكَ تَأويلُهَا الأَعظَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص210 ح2، المحاسن: ج1 ص363 ح782، بحارالأنوار: ج2 ص20 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فُضَيل بن يسار ـ: به امام باقر عليه السلام اين سخن خداوند در قرآن را: «و هر كس كسى را زنده بدارد، چنان است كه گويى تمام مردم را زنده كرده است» گفتم. فرمود: «يعنى او را از آتش يا غرق شدن، نجات دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: [و يا] آن كس كه او را از گم راهى به سوى هدايت بياورد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، بالاترين تأويل آن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ عليه السلام ـ فِي التَّفسيرِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ: قالَ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ ـ صَلواتُ اللّهِ عَلَيهِما ـ لِرَجُلٍ: أيُّهُما أحَبُّ إلَيكَ: رَجُلٌ يَرومُ قَتلَ مِسكينٍ قَد ضَعُفَ، أتُنقِذُهُ مِن يَدِهِ؟ أو ناصِبٌ يُريدُ إضلالَ مِسكينٍ مُؤمِنٍ مِن ضُعَفاءِ شيعَتِنا، تَفتَحُ عَلَيهِ ما يَمتَنِعُ المِسكينُ بِهِ مِنهُ ويُفحِمُهُ ويَكسِرُهُ بِحُجَجِ اللّهِ تَعالى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَل إنقاذُ هذَا المِسكينِ المُؤمِنِ مِن يَدِ هذَا النّاصِبِ؛ إنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ: «مَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا»؛ أي: ومَن أحيَاها وأَرشَدَها مِن كُفرٍ إلى إيمانٍ فَكَأَ نَّما أحيا النّاسَ جَميعاً، مِن قَبلِ أن يَقتُلَهُم بِسُيوفِ الحَديدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص348 ح231، بحارالأنوار: ج2 ص9 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام ـ در تفسير منسوب به ايشان ـ: حسين بن على عليهماالسلام به مردى گفت: «كدام يك از اين دو كار، نزد تو محبوب تر است: مردى مى خواهد مستمند ناتوانى را به قتل برساند. آيا تو او را از دست آن مرد، رها مى سازى، يا مرد ناصبى اى كه مى خواهد ناتوانى از ناتوانان شيعيان ما را گم راه سازد، تو باب استدلال به برهان هاى الهى را بر او مى گشايى تا جلوى گم راه ساختن او را بگيرد و او را مجاب سازد و در هم شكند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد پاسخ داد: بلكه نجات دادن اين مؤمن ناتوان از دست اين ناصبى [در نزد من، محبوب تر است]؛ چرا كه خداوند متعال مى فرمايد: «و هر كس كسى را زنده بدارد، چنان است كه گويى تمام مردم را زنده بدارد»؛ [يعنى] هر كس كسى را زنده كند و او را از كفر به سوى ايمان ره نمون سازد، گويا همه مردم را پيش از آن كه آنان را با شمشيرهاى آهنين بكشد، زنده كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نصرة-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: نُصرَةُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: يارى كردن خداوند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن تَنصُرُواْ اللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! اگر خدا را يارى كنيد، يارى تان مى كند و گام هايتان را استوار مى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُونُواْ أَنصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّينَ مَنْ أَنصَارِى إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ اللَّهِ فَامَنَت طَّـائِفَةٌ مِّن بَنِى إِسْرَاءِيلَ وَ كَفَرَت طَّائِفَةٌ فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ عَلَى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُواْ ظَاهِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! ياران خدا باشيد، همان گونه كه عيسى بن مريم به حواريان گفت: «ياران من در راه خدا چه كسانى اند؟». حواريان گفتند: «ما ياران خداييم». پس طايفه اى از بنى اسرائيل ايمان آوردند و طايفه اى كفر ورزيدند، و كسانى را كه گرويده بودند، بر دشمنانشان يارى كرديم تا چيره شدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: 52.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: آل عمران: آيه 52.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما مِن نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللّهُ في اُمَّةٍ قَبلي إلّا كانَ لَهُ مِن اُمَّتِهِ حَوارِيّونَ وأَصحابٌ، يَأخُذونَ بِسُنَّتِهِ، ويَقتَدونَ بِأَمرِهِ. ثُمَّ إنَّها تَخلُفُ مِن بَعدِهِم خُلوفٌ؛ يَقولونَ ما لا يَفعَلونَ، ويَفعَلونَ ما لا يُؤمَرونَ. فَمَن جاهَدَهُم بِيَدِهِ فَهُوَ مُؤمِنٌ، ومَن جاهَدَهُم بِلِسانِهِ فَهُوَ مُؤمِنٌ، ومَن جاهَدَهُم بِقَلبِهِ فَهُوَ مُؤمِنٌ؛ لَيسَ وَراءَ ذلِكَ مِنَ الإِيمانِ حَبَّةُ خَردَلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص70 ح80، مسند ابن حنبل: ج2 ص181 ح4379 وليس فيه ذيله من «فمن جاهدهم بيده...»، السنن الكبرى: ج10 ص154 ح20178 كلّها عن عبد اللّه بن مسعود، كنز العمّال: ج3 ص69 ح5532.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، هيچ پيامبرى را پيش از من در ميان امّتى برنينگيخت، مگر آن كه از ميان امّتش، حواريان و يارانى داشت كه به سنّت او عمل و به فرمان او اقتدا مى كردند؛ امّا پس از آنان، جانشينانى به جاى ايشان نشستند كه آنچه را انجام نمى دهند، مى گويند و بدانچه فرمان ندارند، عمل مى كنند. هر كس با آنان با دست خود جهاد كند، مؤمن است و هر كس با آنان با زبان يا قلبش جهاد كند، مؤمن است و كمتر از اين، به اندازه دانه خَر دَلى ايمان نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اُنصُرِ اللّهَ بِقَلبِكَ ولِسانِكَ ويَدِكَ؛ فَإِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ قَد تَكَفَّلَ بِنُصرَةِ مَن يَنصُرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص208 ح2382.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خدا را با قلب، زبان و دستت يارى كن؛ زيرا خداوند سبحان، يارى آن كس را كه او را يارى رسانَد، بر عهده گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: مَن أعانَنا بِلِسانِهِ عَلى عَدُوِّنا أنطَقَهُ اللّهُ بِحُجَّتِهِ يَومَ مَوقِفِهِ بَينَ يَدَيهِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص33 ح7 عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج2 ص135 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر كس ما را با زبانش بر ضدّ دشمنانمان يارى رسانَد، خداوند در هنگام حضور [بنده] در پيشگاهش، زبان او را براى بيان عذر، گويا مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ميزان الحكمة: ج7 ص346 (أدنى مراتب النهي عن المنكر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ميزان الحكمة: ج7 ص346 (كمترين مرتبه نهى از منكر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-مكانة-المبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: مكانة المبلّغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: جايگاه مبلّغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-المبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: فَضلُ المُبَلِّغِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: فضيلت مبلّغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِّمَّن دَعَا إِلَى اللَّهِ وَ عَمِلَ صَالِحًا وَ قَالَ إِنَّنِى مِنَ الْمُسْلِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: 33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كيست خوش گفتارتر از آن كس كه به سوى خدا دعوت نمايد و كار نيك كند و گويد: «من [در برابر خدا] از تسليم شدگانم»»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: نَضَّرَ اللّهُ عَبدا سَمِعَ مَقالَتي فَوَعاها وحَفِظَها، وبَلَّغَها مَن لَم يَسمَعها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص403 ح1، الخصال: ص149 ح182 كلاهما عن عبد اللّه بن أبي يعفور عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص186 ح13 عن أبي خالد القمّاط عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج2 ص148 ح22 ؛ سنن ابن ماجة: ج1 ص86 ح236 عن أنس، مسند ابن حنبل: ج5 ص615 ح16738، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص162 ح294 كلاهما عن جبير بن مطعم، كنز العمّال: ج10 ص220 ح29164.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، شاد گردانَد آن بنده اى را كه سخنم را بشنود و بفهمد و حفظ كند و به كسى كه آن را نشنيده، برساند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: نَضَّرَ اللّهُ امرَأً سَمِعَ مِنّا شَيئا فَبَلَّغَهُ كَما سَمِعَ؛ فَرُبَّ مُبَلِّغٍ أوعى مِن سامِعٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص34 ح2657، سنن ابن ماجة: ج1 ص85 ح232، مسند ابن حنبل: ج2 ص136 ح4157 كلّها عن عبد اللّه بن مسعود، كنز العمّال: ج10 ص221 ح29166 ؛ كنز الفوائد: ج2 ص31 وفيه «فأدّاه» بدل «فبلّغه»، بحارالأنوار: ج2 ص160 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، شاد كند كسى را كه چيزى از ما مى شنود و آن را همان گونه كه شنيده، به ديگران مى رساند! چه بسا رساننده، گنجايشى بيشتر از شنونده دارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا خَيرَ فِي العَيشِ إلّا لِمُستَمِعٍ واعٍ، أو عالِمٍ ناطِقٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص132 ح166 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للطوسي: ص369 ح791 عن عليّ بن عليّ بن رزين عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «علم» بدل «العيش»، تحف العقول: ص397 عن الإمام الكاظم عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج1 ص81 عن الإمام الصادق عن أبيه عن الإمام علي عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «راحة» بدل «خير»، بحار الأنوار: ج1 ص154 ح30 ؛ كنز العمّال: ج2 ص288 ح4027 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: زندگى جز براى شنونده پذيرا يا عالم گويا سودمند نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أمَرَ بِالمَعروفِ ونَهى عَنِ المُنكَرِ فَهُوَ خَليفَةُ اللّهِ في أرضِهِ، وخَليفَةُ رَسولِ اللّهِ، وخَليفَةُ كِتابِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج2 ص807 عن الحسن ؛ الفردوس: ج3 ص586 ح5834 عن ثوبان، كنزالعمّال: ج3 ص75 ح5564.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس امر به معروف و نهى از منكر كند، جانشين خداوند در زمين و جانشين پيامبر خدا و جانشين كتاب خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خِيارُ اُمَّتي مَن دَعا إلَى اللّهِ تَعالى، وحَبَّبَ عِبادَهُ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج10 ص152 ح28779 نقلاً عن ابن النجّار عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بهترينِ امّت من، كسى است كه به سوى خداوند متعال فرا خوانَد و بندگانش را با او دوست سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ ارحَم خُلَفائي، قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ ومَن خُلَفاؤُكَ؟ قالَ: الَّذينَ يَأتونَ مِن بَعدي، يَرْوونَ حَديثي وسُنَّتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: ج4 ص420 ح5919، معاني الأخبار: ص375 ح1 عن محمّد بن عمر عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص37 ح94 عن عامر بن سليمان الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص144 ح4 ؛ المعجم الأوسط: ج6 ص77 ح5846 عن ابن عبّاس عنه صلى الله عليه و آله، تاريخ أصبهان: ج1 ص111 ح29 عن ابن عبّاس عن الإمام علي عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج10 ص221 ح29167.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا فرمود: «خدايا! جانشينان مرا رحمت كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! جانشينان شما چه كسانى هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان كه پس از من مى آيند و حديث و سنّت مرا روايت مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُسُلُ اللّهِ سُبحانَهُ تَراجِمَةُ الحَقِّ، وَالسُّفَراءُ بَينَ الخالِقِ وَالخَلقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص99 ح5433.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: فرستادگان خداوند سبحان، مترجمان حق و سفيران بين خالق و خلق اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في دُعائِهِ لِنَفسِهِ وخاصَّتِهِ ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاجعَلنا مِن دُعاتِكَ الدّاعينَ إلَيكَ، وهُداتِكَ الدّالّينَ عَلَيكَ، ومِن خاصَّتِكَ الخاصّينَ لَدَيكَ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص37 الدعاء 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در دعايش براى خود و نزديكانش ـ: خداوندا! بر محمّد و خاندان او درود فرست، و ما را از دعوت كنندگانى كه به سوى تو فرا مى خوانند، و هدايت كنندگانى كه [مردم را] به تو ره نمون اند، و از خواصّت كه نزد تو ويژه اند، قرار ده، اى مهربان ترينِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في كِتابِهِ إلى سَعدِ الخَيرِ ـ: يا أخي، إنَّ اللّهَ عز و جل جَعَلَ في كُلٍّ مِنَ الرُّسُلِ بَقايا مِن أهلِ العِلمِ، يَدعونَ مَن ضَلَّ إلَى الهُدى، ويَصبِرونَ مَعَهُم عَلَى الأَذى، يُجيبونَ داعِيَ اللّهِ، ويَدعونَ إلَى اللّهِ. فَأَبصِرهُم، رَحِمَكَ اللّهُ!فَإِنَّهُم في مَنزِلَةٍ رَفيعَةٍ وإن أصابَتهُم فِي الدُّنيا وَضيعَةٌ. إنَّهُم يُحيونَ بِكِتابِ اللّهِ المَوتى، ويُبَصِّرونَ بِنورِ اللّهِ مِنَ العَمى. كَم مِن قَتيلٍ لإِِبليسَ قَد أحيَوهُ! وكَم مِن تائِهٍ ضالٍّ قَد هَدَوهُ! يَبذُلونَ دِماءَهُم دونَ هَلَكَةِ العِبادِ. وما أحسَنَ أثَرَهُم عَلَى العِبادِ! وأَقبَحَ آثارَ العِبادِ عَلَيهِم!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص56 ح17 عن حمزة بن بزيع، بحار الأنوار: ج78 ص363 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در نامه اش به سعد الخير ـ: اى برادرم! خداوند عز و جل براى تمام پيامبران، جانشينانى از علما قرار داد تا آن كه را گم راه شده، به هدايتْ فرا خوانند و بر آزارشان بردبارى كنند، دعوت الهى را اجابت نمايند و به سوى خداوند، فرا خوانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، تو را رحمت كند! آنان را بشناس؛ زيرا جايگاه ايشان بلند است، هرچند در دنيا با خوارى رو به رو شوند. آنان به كمك كتاب خدا، مردگان را زنده مى كنند و با نور الهى، كوردلى را به بصيرت، تبديل مى نمايند. چه بسيار كشته ابليس را كه زنده كردند و چه بسيار سرگردان گم راهى را كه هدايت نمودند! به پاى هلاك نشدن بندگان، خون خود را نثار مى كنند، و چه قدر تأثير آنان بر مردم نيكوست و چه قدر آثار برخورد مردم با آنان، زشت است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: فَقيهٌ واحِدٌ يُنقِذُ يَتيما مِن أيتامِنَا ـ المُنقَطِعينَ عَنّا وعَن مُشاهَدَتِنا ـ بِتَعليمِ ما هُوَ مُحتاجٌ إلَيهِ، أشَدُّ عَلى إبليسَ مِن ألفِ عابِدٍ؛ لأَِنَّ العابِدَ هَمُّهُ ذاتُ نَفسِهِ فَقَط، وهذا هَمُّهُ مَعَ ذاتِ نَفسِهِ ذاتُ عِبادِ اللّهِ وإمائِهِ؛ لِيُنقِذَهُم مِن يَدِ إبليسَ ومَرَدَتِهِ، فَلِذلِكَ هُوَ أفضَلُ عِندَ اللّهِ مِن ألفِ ألفِ عابِدٍ وأَلفِ ألفِ عابِدَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص13 ح8 عن يوسف بن محمّد بن زياد وعليّ بن محمّد بن سيّار عن الإمام العسكري عليه السلام، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص343 ح222، بحار الأنوار: ج2 ص5 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: دين شناسى كه يكى از ايتام ما را ـ كه از ما دور و از ديدار ما محروم اند ـ با آموزش آنچه مورد نياز اوست، نجات دهد، براى ابليس از هزار عابد، دردآورتر است؛ زيرا همّت عابد، تنها خودِ اوست، در حالى كه همّت دين شناس، در كنار خود، مرد و زن از بندگان خدايند تا آنان را از دست ابليس و لشكريان او نجات بخشد. بدين خاطر است كه او نزد خداوند، از يك ميليون مرد و يك ميليون زن عابد، برتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبلغ-الذي-يحشر-امة-واحدة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: المُبَلِّغُ الَّذي يُحشَرُ اُمَّةً واحِدَةً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: مبلّغى كه به صورت يك امّت، محشور مى شود&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن شريف بن سابق التّفليسيّ عن حمّاد السّمدريّ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام: إنّي أدخُلُ بِلادَ الشِّركِ، وإنَّ مَن عِندَنا يَقولُ: إن مِتَّ ثَمَّ حُشِرتَ مَعَهُم؟ قالَ: فَقالَ لي: يا حَمّادُ، إذا كُنتَ ثَمَّ، تَذكُرُ أمرَنا وتَدعو إلَيهِ؟ قالَ: قُلتُ: نَعَم. قالَ: فَإِذا كُنتَ في هذِهِ المُدُنِ ـ مُدُنِ الإِسلامِ ـ تَذكُرُ أمرَنا وتَدعو إلَيهِ؟ قالَ: قُلتُ: لا. فَقالَ لي: إنَّكَ إن مِتَّ ثَمَّ حُشِرتَ اُمَّةً وَحدَكَ، وسَعى نورُكَ بَينَ يَدَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص46 ح54، رجال الكشّي: ج2 ص634 ح635 وفيه «السمندري» بدل «السمدري»، بشارة المصطفى: ص68، بحار الأنوار: ج68 ص129 ح60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از شريف بن سايق تفليسى، از حمّاد سَمْدَرى ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: من وارد شهرهاى مشركان مى شوم. برخى از دوستان مى گويند: اگر در آن جا بميرى، با آنان محشور خواهى شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «اى حمّاد! هر گاه در آن جا هستى، آيا كار [امامت] ما را به ياد مى آورى و [مردم را] به سوى آن فرا مى خوانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه در اين شهرها (شهرهاى اسلامى) هستى، آيا كار [امامت] ما را به ياد مى آورى و به سوى آن، دعوت مى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر تو در آن جا (شهرهاى مشركان) بميرى، به تنهايى به صورت يك امّت، محشور مى شوى و نور تو پيشاپيش تو در حركت خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مسؤولية-المبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: مَسؤولِيَّةُ المُبَلِّغِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: مسئوليت مبلّغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَنَسْئلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْئلَنَّ الْمُرْسَلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس قطعا از كسانى كه [پيامبران] به سوى آنان فرستاده شده اند، خواهيم پرسيد، و قطعا از [خودِ] فرستادگان [نيز] خواهيم پرسيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّاعَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بر رسول، [وظيفه اى] جز ابلاغ [رسالت] نيست، و خداوند، آنچه را آشكار و آنچه را پوشيده مى داريد، مى داند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِنْ أَعْرَضُواْ فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ...».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس اگر روى بر تابند، ما تو را بر آنان، نگهبان نفرستاده ايم. بر عهده تو جز رسانيدن [پيام] نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا مَعاشِرَ قُرّاءِ القُرآنِ، اِتَّقُوا اللّهَ عز و جل في ما حَمَّلَكُم مِن كِتابِهِ؛ فَإِنّي مَسؤولٌ وإنَّكُم مَسؤولونَ؛ إنّي مَسؤولٌ عَن تَبليغِ الرِّسالَةِ، وأَمّا أنتُم فَتُسأَلونَ عَمّا حُمِّلتُم مِن كِتابِ اللّهِ وسُنَّتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص606 ح9 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج7 ص283 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى گروه قاريان قرآن! در آنچه خداوند در قرآن به شما آموخته، از خدا پَروا كنيد، كه من و شما مسئول هستيم. از من در باره تبليغ رسالت سؤال خواهد شد؛ امّا از شما در باره آنچه از قرآن و سنّتِ من كه به شما ياد داده شده، سؤال خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: قالَ رَسولُ اللّهِ: ما مِن داعٍ دَعا إلى شَيءٍ إلّا كانَ مَوقوفا يَومَ القِيامَةِ، لازِما بِهِ لا يُفارِقُهُ، وإن دَعا رَجُلٌ رَجُلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قَرَأَ قَولَ اللّهِ: «وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئولُونَ * مَا لَكُمْ لَا تَنَاصَرُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: 24 و 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص364 ح3228، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص467 ح3610 و ح3611 نحوه وكلّها عن أنس، كنز العمّال: ج1 ص220 ح1110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن التّرمذى&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هر كس به چيزى فرا خوانَد، روز قيامت، در گِروِ آن خواهد بود و آن چيز، مُلازم اوست و از او جدا نخواهد شد، اگرچه فقط يك نفر را فرا خوانده باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه اين آيه را خواند: «و بازداشتشان نماييد كه آنها مسئول اند. شما را چه شده است كه همديگر را يارى نمى كنيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّما أنَا مُبَلِّغٌ، وَاللّهُ يَهدي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص33 ح16934، المعجم الكبير: ج19 ص389 ح914، الفردوس: ج1 ص42 ح100 كلّها عن معاوية بن أبي سفيان، كنز العمّال: ج6 ص350 ح16010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من، تنها، ابلاغ كننده هستم و خداوند است كه هدايت مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: بُعِثتُ داعِيا ومُبَلِّغا، ولَيسَ إلَيَّ مِنَ الهُدى شَيءٌ. وخُلِقَ إبليسُ مُزَيِّنا، ولَيسَ إلَيهِ مِنَ الضَّلالَةِ شَيءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم السفر: ص320 ح1079، الفردوس: ج2 ص11 ح2094 كلاهما عن عمر بن الخطّاب، كنز العمّال: ج1 ص116 ح546.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من دعوت كننده و رساننده بر انگيخته شدم و چيزى از هدايت، در دست من نيست، و ابليس به عنوان زينت دهنده، آفريده شده است و گم راهى در توان او نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ تَعالى يَسأَلُ العَبدَ عَن فَضلِ عِلمِهِ كَما يَسأَلُهُ عَن فَضلِ مالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج1 ص291 ح1911، كنزالعمّال: ج10 ص188 ح28983 كلاهما نقلاً عن الطبراني في الأوسط عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند متعال از سَرريزِ دانش بنده سؤال خواهد كرد، همان گونه كه از زيادى مالش خواهد پرسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما أخَذَ اللّهُ الميثاقَ عَلَى الخَلقِ أن يَتَعَلَّموا حَتّى أخَذَ عَلَى العُلَماءِ أن يُعَلِّموا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص80 وراجع: الفردوس: ج4 ص84 ح6262.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، پيش از آن كه از مردم براى فراگرفتن دانش، پيمان بگيرد، از علما براى تعليم آن، پيمان گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يَنبَغي لِلعالِمِ أن يَسكُتَ عَلى عِلمِهِ، ولا يَنبَغي لِلجاهِلِ أن يَسكُتَ عَلى جَهلِهِ؛ قالَ اللّهُ جَلَّ ذِكرُهُ: «فَسْئلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص298 ح5365 عن جابر، كنز العمّال: ج10 ص238 ح29264.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سزاوار نيست عالم با داشتن علم، خاموشى گزيند و سزاوار نيست نادان بر نادانىِ خود، سكوت كند. خداوند متعال مى فرمايد: «پس اگر نمى دانيد، از اهل ذكر، جويا شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مِنَ المَفروضِ عَلى كُلِّ عالِمٍ أن يَصونَ بِالوَرَعِ جانِبَهُ، وأَن يَبذُلَ عِلمَهُ لِطالِبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص31 ح9365.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بر هر عالمى واجب است كه با پرهيزگارى [و پَروامندى]، خود را نگاه دارد و دانش خود را به جوينده آن، بى دريغ، ببخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: العلم والحكمة في الكتاب والسنّة: ص327 (القسم السادس / الفصل الأوّل: وجوب التعليم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: علم و حكمت در قرآن و حديث: ج2 ص445 (فصل يكم: ضرورت آموزش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حقوق-المبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: حُقوقُ المُبَلِّغِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: حقوق مبلّغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن قبيصة بن ذؤيب: عَن تَميمٍ الدّارِيِّ أنَّهُ قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، مَا السُّنَّةُ فِي الرَّجُلِ يُسلِمُ عَلى يَدَيِ الرَّجُلِ مِنَ المُسلِمينَ؟ قالَ: هُوَ أولَى النّاسِ بِمَحياهُ ومَماتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص127 ح2918، سنن ابن ماجة: ج2 ص919 ح2752، مسند ابن حنبل: ج6 ص35 ح16945 وفيهما بزيادة «من أهل الكتاب» بعد «في الرجل»، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص239 ح2869، السنن الكبرى: ج10 ص500 ح21458 بزيادة «من أهل الكفر» بعد «يسلم»، كنز العمّال: ج11 ص83 ح30707.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از قَبيصة بن ذُؤَيب ـ: از تميمِ دارى نقل شده كه گفته است: اى پيامبر خدا! سنّت در باره مردى كه به دست مسلمانى اسلام آورَد، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن مسلمان، به زندگى و مرگ او از همه مردم، سزاوارتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن تَعَلَّمتَ مِنهُ حَرفا صِرتَ لَهُ عَبدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص292 ح163، بحار الأنوار: ج77 ص165 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از هر كس يك حرف بياموزى، بنده اش شده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مَن عَلَّمَ أحَدا مَسأَ لَةً مَلَكَ رِقَّهُ. قيلَ: أيَبيعُهُ ويَشتَريهِ؟ قالَ: لا، بَل يَأمُرُهُ ويَنهاهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص243، عوالي اللآلي: ج4 ص71 ح43 نحوه، بحار الأنوار: ج108 ص16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُنْية المريد: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هر كس به شخصى يك مسئله بياموزد، مالك او شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: آيا [مى تواند] او را بفروشد و بخرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ بلكه [مى تواند] به او، امر و نهى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: المُعَلِّمونَ خَيرُ النّاسِ؛ كُلَّما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «كما»، والصحيح ما أثبتناه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخلَقَ الذِّكرُ جَدَّدوهُ. أعطوهُم، ولا تَستَأجِروهُم فَتُحرِجوهُم؛ فَإِنَّ المُعَلِّمَ إذا قالَ لِلصَّبِيِ: قُل: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، فَقالَ، كَتَبَ اللّهُ بَراءَةً لِلصَّبِيِّ، وبَراءَةً لِلمُعَلِّمِ، وبَراءَةً لِأَبَوَيهِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص193 ح6597 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آموزگاران، بهترينِ مردم اند، كه هر گاه ياد خدا كهنه شود، احيايش مى كنند. به آنها [مال] عطا كنيد و آنان را اجير نگيريد كه مايه حَرَج و سختى آنان خواهد شد. وقتى آموزگار به طفل بگويد: «بگو: بسم اللّه الرحمن الرحيم» و آن طفل [اين جمله را] بر زبان جارى كند، خداوند براى طفل و آموزگار و پدر و مادر آموزگار، برائت از آتش را مى نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أنَا عَبدُ مَن عَلَّمَني حَرفا واحِدا؛ إن شاءَ باعَ، وإن شاءَ أعتَقَ، وإن شاءَ استَرَقَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب المتعلّمين: ص74 بهامشه نقلاً عن تعليم المتعلّم طريقَ التعلُّم للزرنوجي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: من بنده آنم كه يك حرف به من بياموزد. اگر خواست، [مرا] بفروشد و اگر خواست، آزاد كند و اگر خواست، به بندگى در آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: إنَّ عَبدَ الرَّحمنِ السُّلَمِيَّ عَلَّمَ وَلَدَ الحُسَينِ الحَمدَ، فَلَمّا قَرَأَها عَلى أبيهِ أعطاهُ ألفَ دينارٍ، وأَلفَ حُلَّةٍ، وحَشا فاهُ دُرّا. فَقيلَ لَهُ في ذلِكَ، قالَ: وأَينَ يَقَعُ هذا مِن عَطائِهِ؟! يَعني تَعليمَهُ. وأَنشَدَ الحُسَينُ عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا جادَتِ الدُّنيا عَلَيكَ فَجُد بِها عَلَى النّاسِ طُرّا قَبلَ أن تَتَفَلَّتِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَا الجودُ يُفنيها إذا هِيَ أقبَلَت ولَا البُخلُ يُبقيها إذا ما تَوَلَّتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص66، الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ عليه السلام: ص72 نحوه وفيه الشعر فقط، بحارالأنوار: ج44 ص191 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: عبد الرحمان سُلَمى به فرزند حسين عليه السلام، سوره حمد را آموخت. هنگامى كه طفل، اين سوره را براى پدرش خواند، [امام عليه السلام] به او (عبد الرحمان) هزار دينار و هزار جامه بخشيد و دهانش را پُر از دُر كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خاطر كثرت عطا، به ايشان اعتراض شد. [حسين عليه السلام] فرمود: «اين [كه من بدو دادم]، در برابر عطاى او (يعنى آموزش سوره حمد)، كجا برابر است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسين [عليه السلام] اين شعر را سرود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه دنيا به تو سخاوتمندانه روى آورد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو نيز آن را پيش از آن كه كاستى گيرد، به همه مردم ببخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرا كه اگر دنيا روى آورَد، جود و بخشش، آن را به پايان نمى رسانَد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر پشت كند، بخل، آن را نگاه نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفضل بن أبي قرّة: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: هؤُلاءِ يَقولونَ: إنَّ كَسبَ المُعَلِّمِ سُحتٌ؟! فَقالَ: كَذَبوا أعداءُ اللّهِ، إنَّما أرادوا ألّا يُعَلِّمُوا القُرآنَ، ولَو أنَّ المُعَلِّمَ أعطاهُ رَجُلٌ دِيَةَ وَلَدِهِ لَكانَ لِلمُعَلِّمِ مُباحا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص121 ح2، تهذيب الأحكام: ج6 ص365 ح1046، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص163 ح3597 بزيادة «أولادهم» قبل «القرآن»، وسائل الشيعة: ج12 ص112 ح22225.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضل بن ابى قرّه ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: اينان مى گويند درآمد آموزگار، حرام است؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دشمنان خدا، دروغ مى گويند. آنان مى خواهند كه آموزگاران، قرآن نياموزند. [حتّى] اگر شخصى ديه فرزندش را به آموزگار بدهد، براى آموزگار، مباح است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن حمزة بن حمران: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ: مَنِ استَأكَلَ بِعِلمِهِ افتَقَرَ. فَقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ! إنَّ في شيعَتِكَ ومَواليكَ قَوما يَتَحَمَّلونَ عُلومَكُم ويَبُثّونَها في شيعَتِكُم، فَلا يَعدَمونَ عَلى ذلِكَ مِنهُمُ البِرَّ وَالصِّلَةَ وَالإِكرامَ! فَقالَ عليه السلام: لَيسَ اُولئِكَ بِمُستَأكِلينَ؛ إنَّمَا المُستَأكِلُ بِعِلمِهِ: الَّذي يُفتي بِغَيرِ عِلمٍ ولا هُدىً مِنَ اللّهِ عز و جل؛ لِيُبطِلَ بِهِ الحُقوقَ؛ طَمَعا في حُطامِ الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص181 ح1، بحار الأنوار: ج2 ص117 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از حمزة بن حمران ـ: شنيدم كه امام صادق عليه السلام مى فرمود: «هر كس از راه علمش نان بخورد، فقير خواهد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان گفتم: فدايت شوم! در ميان شيعيان و دوستدارانِ شما گروهى هستند كه علوم شما را فراگرفته اند و آن را ميان شيعيان شما انتشار مى دهند و در مقابل، از نيكى ها، اَنعام و هداياى آنان، بى بهره نمى مانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اينان، كسانى نيستند كه با علم خود، نان مى خورند. آن كس با علم خود، نان مى خورد كه بدون داشتن علم يا ره نمودى از جانب خداوند عز و جل، فتوا مى دهد تا به طمع متاع دنيا، حقوق [مردم] را ضايع سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص322 (سؤال الأجر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص323 (درخواست مزد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثواب-المبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: ثَوابُ المُبَلِّغِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: پاداش مبلّغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: حَبِّبُوا اللّهَ إلى عِبادِهِ يُحِبَّكُمُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص91 ح7461 عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج15 ص777 ح43064.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدا را براى مردم، محبوب سازيد تا خداوند، شما را دوست داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أسلَمَ عَلى يَدَيهِ رَجُلٌ وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج17 ص285 ح786، تاريخ بغداد: ج3 ص271 الرقم 1361 كلاهما عن عقبة بن عامر، كنز العمّال: ج4 ص306 ح10629.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس كه كسى به دست او اسلام آورد، بهشت برايش واجب خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أدّى إلى اُمَّتي حَديثا يُقيمُ بِهِ سُنَّةً أو يَثلِمُ بِهِ بِدعَةً، فَلَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج10 ص44 الرقم 468 عن ابن عبّاس ؛ منية المريد: ص371، بحار الأنوار: ج2 ص152 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس حديثى را به امّتم برساند كه با آن، سنّتى را برپا دارد يا بدعتى را در هم شكند، بهشت از آنِ او خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ألا اُحَدِّثُكُم عَن أقوامٍ لَيسوا بِأَنبِياءَ ولا شُهَداءَ، يَغبِطُهُم يَومَ القِيامَةِ الأَنبِياءُ وَالشُّهَداءُ بِمَنازِلِهِم مِنَ اللّهِ، عَلى مَنابِرَ مِن نورٍ؟ قيلَ: مَن هُم يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: هُمُ الذَّينَ يُحَبِّبونَ عِبادَ اللّهِ إلَى اللّهِ، ويُحَبِّبونَ اللّهَ إلى عِبادِهِ. قُلنا: هذا حَبَّبُوا اللّهَ إلى عِبادِهِ، فَكَيفَ يُحَبِّبونَ عِبادَ اللّهِ إلَى اللّهِ؟ قالَ: يَأمُرونَهُم بِما يُحِبُّ اللّهُ، ويَنهَونَهُم عَمّا يَكرَهُ اللّهُ، فَإِذا أطاعوهُم أحَبَّهُمُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص240 ح692، روضة الواعظين: ص17، بحار الأنوار: ج2 ص24 ح73 ؛ شعب الإيمان: ج1 ص367 ح409 عن أنس نحوه، كنز العمّال: ج3 ص75 ح5565.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا براى شما از اقوامى بگويم كه با آن كه پيامبر يا شهيد نبودند، در روز قيامت، پيامبران و شهيدان، به خاطر مقامى كه نزد خداوند دارند و بر روى منبرهايى از نورند، به آنان غبطه مى خورند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! آنان كيان اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان، كسانى هستند كه خدا را در نظر مردم و مردم را در نظر خداوند، محبوب مى سازند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: اين كه خداوند را در نظر بندگان، محبوب مى سازند، روشن است؛ امّا چگونه بندگان خدا را در نظر خداوند، محبوب مى سازند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان را بدانچه خداوند دوست مى دارد، فرمان مى دهند و از آنچه خداوند، ناپسند مى شمارد، نهى مى كنند. وقتى مردم از آنان اطاعت كنند، خداوند، آنها را دوست خواهد داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يَجيءُ الرَّجُلُ يَومَ القِيامَةِ ولَهُ مِنَ الحَسَناتِ كَالسَّحابِ الرُّكامِ أو كَالجِبالِ الرَّواسي، فَيَقولُ: يا رَبِّ، أنّى لي هذا ولَم أعمَلها؟! فَيَقولُ: هذا عِلمُكَ الَّذي عَلَّمتَهُ النّاسَ يُعمَلُ بِهِ مِن بَعدِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص5 ح16 عن الحمّاد الحارثي عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج2 ص18 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شخصى روز قيامت مى آيد، در حالى كه حَسَنات او به سانِ ابر متراكم يا همچون كوه هاى استوار است. مى گويد: پروردگارا! چگونه اينها از من است، در حالى كه بدانها عمل نكرده ام؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى فرمايد: «اين، دانش توست كه به مردم آموختى و پس از تو بِدان عمل شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن عَلَّمَ عِلما فَلَهُ أجرُ مَن عَمِلَ بِهِ، لا يَنقُصُ مِن أجرِ العامِلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص88ح 240 عن معاذ بن أنس، كنز العمّال: ج10 ص139ح 28703 ؛ إرشاد القلوب: ص14 وفيه «إلى يوم القيامة» بدل «لا ينقص من أجر العامل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس دانشى را تعليم دهد، پاداش آن كه به آن عمل كند، از آنِ اوست، بى آن كه از پاداش عمل كننده كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن داعٍ يَدعو إلى هُدىً إلّا كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَنِ اتَّبَعَهُ، لا يَنقُصُ ذلِكَ مِن اُجورِهِم شَيئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج1 ص218 ح41، صحيح مسلم: ج4 ص2060 ح2674، سنن ابن ماجة: ج1 ص75 ح206، حلية الأولياء: ج9 ص305 الرقم 458 كلّها عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج15 ص788 ح43121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر دعوت كننده اى به هدايت، همسان با پاداش آن كه از او پيروى كند، پاداش خواهد داشت، بى آن كه چيزى از پاداش آنان (پيروى كنندگان) كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أيُّما داعٍ دَعا إلَى الهُدى فَاتُّبِعَ فَلَهُ مِثلُ اُجورِهِم، مِن غَيرِ أن يَنقُصَ مِن اُجورِهِم شَيءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان في تفسير القرآن: ج6 ص372، تنبيه الخواطر: ج2 ص127 ؛ سنن ابن ماجة: ج1 ص75 ح205 عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به هدايت دعوت كند و [دعوتش] پذيرفته شود، همسان با پاداشِ هدايت شوندگان، پاداش خواهد داشت، بى آن كه از پاداش آنان، چيزى كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالكَلِمَةِ مِن رِضوانِ اللّهِ عز و جل ما يَظُنُّ أن تَبلُغَ ما بَلَغَت، يَكتُبُ اللّهُ عز و جللَهُ بِها رِضوانَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ. وإنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالكَلِمَةِ مِن سَخَطِ اللّهِ عز و جل ما يَظُنُّ أن تَبلُغَ ما بَلَغَت، يَكتُبُ اللّهُ عز و جل بِها عَلَيهِ سَخَطَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص375 ح15852، سنن الترمذي: ج4 ص559 ح2319، سنن ابن ماجة: ج2 ص1313 ح3969 كلاهما نحوه وكلّها عن بلال بن الحارث المزني، كنز العمّال: ج3 ص551 ح7856 وراجع: الأمالي للطوسي: ص536 ح1162.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شخصى سخنى از رضوان الهى مى گويد و حدس نمى زند تا كجا پيش خواهد رفت. خداوند عز و جلبراى او به خاطر اين سخن، خشنودى خود تا روز قيامت را مى نويسد؛ و شخصى سخنى از روى خشم الهى مى گويد و حدس نمى زند تا كجا پيش خواهد رفت. خداوند عز و جلبراى او به خاطر اين سخن، خشم خود تا روز قيامت را مى نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن دَعا عَبدا مِن شِركٍ إلَى الإِسلامِ، كانَ لَهُ مِنَ الأَجرِ كَعِتقِ رَقَبَةٍ مِن وُلدِ إسماعيلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص390 عن الإمام زين العابدين عن أبيه عن جدّه الإمام عليّ عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس كه بنده اى را از شرك به سوى اسلام فرا خوانَد، به سان آزاد ساختن بنده اى از فرزندان اسماعيل، پاداش خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في وَصِيَّتِهِ إلى رَجُلٍ مِن أهلِهِ ـ: أبلِغ مَن لَقيتَ مِنَ المُسلِمينَ عَنِّي السَّلامَ، وَادعُ النّاسَ إلَى الإِسلامِ، وأَيقِن أنَّ لَكَ بِكُلِّ مَن أجابَكَ عِتقَ رَقَبَةٍ مِن وُلدِ يَعقوبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص81 ح45 عن زيد بن عليّ عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، بحارالأنوار: ج77 ص134 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش خود به مردى از خاندانش ـ: به هر مسلمانى كه بر مى خورى، سلامم را به او برسان، و مردم را به اسلام فرا خوان، و يقين بدان كه به ازاى هر كس كه [دعوت] تو را اجابت كند، [به اندازه] آزاد كردن بنده اى از فرزندان يعقوب، پاداش خواهى داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الآمِرُ بِالمَعروفِ كَفاعِلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص73 ح5552 نقلاً عن يعقوب بن سفيان في مشيخته والفردوس عن عبد اللّه بن جراد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: امر كننده به معروف، به سانِ انجام دهنده آن معروف است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الدّالُّ عَلَى الخَيرِ كَفاعِلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص27 ح4، الخصال: ص134 ح145 كلاهما عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص380 ح813، الجعفريّات: ص171 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج71 ص16 ح28 ؛ مسند ابن حنبل: ج8 ص319 ح22423 عن شاذان، المعجم الأوسط: ج3 ص34 ح2384 عن سهل بن سعد، كنز العمّال: ج6 ص359 ح16052.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: راه نمايى كننده به خير، به سانِ انجام دهنده آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أمَرَ بِمَعروفٍ، أو نَهى عَن مُنكَرٍ، أو دَلَّ عَلى خَيرٍ، أو أشارَ بِهِ، فَهُوَ شَريكٌ. ومَن أمَرَ بِسوءٍ، أو دَلَّ عَلَيهِ، أو أشارَ بِهِ، فَهُوَ شَريكٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ج138 ح156 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، السرائر: ج3 ص643 عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، الجعفريّات: ص89 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، النوادر للراوندي: ص143 ح196 كلّها بزيادة «مَن شفَع شفاعة حسنة» في أوّله، بحار الأنوار: ج100 ص76 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس امر به معروف يا نهى از منكر كند يا به كار خير راه نمايى يا اشاره نمايد، [با انجام دهنده آن كار] شريك است؛ و هر كس به بدى فرمان دهد يا به آن راه نمايى يا اشاره نمايد، [با انجام دهنده آن] شريك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أشَدُّ مِن يُتمِ اليَتيمِ الَّذِي انقَطَعَ عَن اُمِّهِ وأَبيهِ يُتمُ يَتيمٍ اِنقَطَعَ عَن إمامِهِ، ولا يَقدِرُ عَلَى الوُصولِ إلَيهِ، ولا يَدري كَيفَ حُكمُهُ في ما يُبتَلى بِهِ مِن شَرائِعِ دينِهِ. ألا فَمَن كانَ مِن شيعَتِنا عالِما بِعُلومِنا، وهذَا الجاهِلُ بِشَريعَتِنا المُنقَطِعُ عَن مُشاهَدَتِنا يَتيمٌ في حِجرِهِ؛ ألا فَمَن هَداهُ وأَرشَدَهُ وعَلَّمَهُ شَريعَتَنا كانَ مَعَنا فِي الرَّفيقِ الأَعلى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص9 ح2 عن يوسف بن محمّد بن زياد وعليّ بن محمّد بن سيّار عن الإمام العسكريّ عن آبائه عليهم السلام، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص339 ح214 عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج2 ص2 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سخت تر از يتيمىِ آن كه مادر و پدرش را از كف داده، يتيمىِ كسى است كه از امامش دور افتاده و توان دست يافتن به او را ندارد و در موارد ابتلاى احكام دينى اش نمى داند حكم امام چيست. آگاه باشيد! هر كس از شيعيان ما كه دانا به علوم ماست، اين شخصِ جاهل به شريعت ما و دور افتاده از ديدار ما، چون يتيمى در دامن اوست. بدانيد هر كس او را هدايت و ارشاد كند و شريعت ما را به او بياموزد، در رفيق اعلا با ما خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن كانَ مِن شيعَتِنا عالِما بِشَريعَتِنا، فَأَخرَجَ ضُعَفاءَ شيعَتِنا مِن ظُلمَةِ جَهلِهِم إلى نورِ العِلمِ الَّذي حَبَوناهُ بِهِ، جاءَ يَومَ القِيامَةِ وعَلى رَأسِهِ تاجٌ مِن نورٍ يُضيءُ لأَِهلِ جَميعِ العَرَصاتِ، وحُلَّةٌ لا يُقَوَّمُ لِأَقَلِّ سِلكٍ مِنهَا الدُّنيا بِحَذافيرِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يُنادي مُنادٍ: يا عِبادَ اللّهِ، هذا عالِمٌ، مِن تَلامِذَةِ بَعضِ عُلَماءِ آلِ مُحَمَّدٍ، ألا فَمَن أخرَجَهُ فِي الدُّنيا مِن حَيرَةِ جَهلِهِ فَليَتَشَبَّث بِنورِهِ لِيُخرِجَهُ مِن حَيرَةِ ظُلمَةِ هذِهِ العَرَصاتِ إلى نُزَهِ الجِنانِ. فَيَخرُجُ كُلُّ مَن كانَ عَلَّمَهُ فِي الدُّنيا خَيرا، أو فَتَحَ عَن قَلبِهِ مِنَ الجَهلِ قُفلاً، أو أوضَحَ لَهُ عَن شُبهَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص10 ح3 عن يوسف بن محمّد بن زياد وعليّ بن محمّد بن سيار عن الإمام العسكريّ عليه السلام، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: 339 ح215 عن الإمام العسكري عنه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج2 ص2 ح2 وراجع: عوالي اللآلي: ج1 ص17 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس از شيعيان ما كه به شريعت ما عالم باشد و شيعيانِ ناتوان ما را از تاريكى جهلشان به روشنايى دانشى كه ما ارزانى اش داشته ايم، ره نمون شود، روز قيامت، در حالى مى آيد كه بر سر خود، تاجى از نور خواهد داشت كه به مردم تمام عرصه هاى قيامت، روشنايى خواهد داد، و [بر تن،] جامه اى خواهد داشت كه ارزش كوچك ترين نخ آن، از تمام دنيا فزون تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، ندا كننده اى آواز سر خواهد داد: اى بندگان خدا! اين، عالمى از شاگردان برخى علماى خاندان محمّد است. بدانيد هر كس كه او در دنيا از سرگردانى جهالتْ خارجش ساخته، [اينك دوباره مى تواند] به نور او چنگ زند تا او را از سرگردانى تاريكىِ اين عرصه ها تا بوستان هاى بهشت، بيرون برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[بدين ترتيب] هر كس كه وى در دنيا چيزى به او آموخته، يا گره جهل را از قلب او گشوده يا [پاسخ] شبهه اى را براى او آشكار ساخته، بيرون مى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: مَن دَعا عَبدا مِن ضَلالَةٍ إلى مَعرِفَةِ حَقٍّ فَأَجابَهُ، كانَ لَهُ مِنَ الأَجرِ كَعِتقِ نَسَمَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص391 عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: هر كس بنده اى را به بيرون رفتن از گم راهى با شناخت حق، دعوت كند و او اجابتش كند، براى دعوت كننده، به سان آزاد كردن انسانى، پاداش خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: مَن عَلَّمَ بابَ هُدىً فَلَهُ مِثلُ أجرِ مَن عَمِلَ بِهِ، ولا يَنقُصُ اُولئِكَ مِن اُجورِهِم شَيئا. ومَن عَلَّمَ بابَ ضَلالٍ كانَ عَلَيهِ مِثلُ أوزارِ مَن عَمِلَ بِهِ، ولا يَنقُصُ اُولئِكَ مِن أوزارِهِم شَيئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص35 ح4 عن أبي عبيدة الحذّاء، تحف العقول: ص297، المحاسن: ج1 ص96 ح60 عن محمّد بن مسلم، منية المريد: ص111، بحار الأنوار: ج2 ص19 ح53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر كس راه هدايتى بياموزد، به سان پاداش هر كس كه به آن عمل كند، از آنِ او خواهد بود و از پاداش عمل كنندگان، چيزى كاسته نخواهد شد؛ و هر كس راه گم راهى را ياد دهد، به سان گناه كسانى كه بِدان عمل كنند، بر گردن او گناه خواهد بود، بى آن كه چيزى از گناه عمل كنندگان، كاسته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَمّا كَلَّمَ اللّهُ موسَى بنَ عِمرانَ عليه السلام، قالَ موسى: ... إلهي، فَما جَزاءُ مَن دَعا نَفسا كافِرَةً إلَى الإِسلامِ؟ قالَ: يا موسى، اُذِنَ يَومَ القِيامَةِ فِي الشَّفاعَةِ لِمَن يُريدُ. قالَ: إلهي، فَما جَزاءُ مَن دَعا نَفسا مُسلِمَةً إلى طاعَتِكَ، ونَهاها عَن مَعصِيَتِكَ؟ قالَ: يا موسى، أحشُرُهُ يَومَ القِيامَةِ في زُمرَةِ المُتَّقينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص89 ح68 عن زياد بن المنذر، الأمالي للصدوق: ص277 ح307 عن عبد العظيم الحسني عن الإمام الهادي عليه السلام وفيه صدره، بحار الأنوار: ج69 ص413 ح131.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هنگامى كه خداوند با موسى بن عمران عليه السلام سخن مى گفت، موسى گفت: ... خدايا! پاداش آن كس كه انسان كافرى را به اسلام دعوت كند، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «اى موسى! در روز قيامت به او اجازه داده مى شود تا براى هر كس كه مى خواهد، شفاعت كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى گفت: خدايا! پاداش كسى كه فرد مسلمانى را به اطاعت تو دعوت كند و از نافرمانى ات نهى كند، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدا فرمود: «اى موسى! او را در روز قيامت، در زمره پرهيزگاران محشور مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا يَتَكَلَّمُ الرَّجُلُ بِكَلِمَةِ حَقٍّ فَاُخِذَ بِها، إلّا كانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن أخَذَ بِها، ولا يَتَكَلَّمُ بِكَلِمَةِ ضَلالٍ يُؤخَذُ بِها إلّا كانَ عَلَيهِ مِثلُ وِزرِ مَن أخَذَ بِهـا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص160 ح1 عن عبد الرحمن بن أبي عبد اللّه، الاختصاص: ص250، تحف العقول: ص375 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص19 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كسى سخن حقّى كه مورد عمل قرار گيرد، نمى گويد، جز آن كه پاداش آن كه بِدان عمل كند، از آنِ او خواهد بود؛ و كسى سخن باطلى كه مورد عمل قرار مى گيرد، نمى گويد، جز آن كه گناه آن كه بِدان عمل كند، برگردنِ او خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ بَعَثَ اللّهُ عز و جل العالِمَ وَالعابِدَ، فَإِذا وَقَفا بَينَ يَدَيِ اللّهِ عز و جل قيلَ لِلعابِدِ: اِنطَلِق إلَى الجَنَّةِ، وقيلَ لِلعالِمِ: قِف! تَشفَع لِلنّاسِ بِحُسنِ تَأديبِكَ لَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص394 ح11، بصائر الدرجات: ص7 ح7، بحارالأنوار: ج2 ص16 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: روز قيامت، خداوند عز و جل عالم و عابد را بر مى انگيزد. وقتى آن دو نزد خداوند عز و جل حاضر مى شوند، به عابد گفته مى شود: «به سوى بهشت برو» و به عالم گفته مى شود: «بِايست و به خاطر ادب نيكى كه به مردم آموختى، شفاعتشان كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالكَلِمَةِ فَيَكتُبُ اللّهُ بِها إيمانا في قَلبِ آخَرَ، فَيَغفِرُ لَهُما جَميعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص361 ح778 عن أبي بكر الحضرمي، مشكاة الأنوار: ص193 ح509 وفيه «العبد» بدل «الرجل»، بحار الأنوار: ج2 ص73 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شخصى سخنى بر لب جارى مى كند و خداوند به يُمن آن، ايمان را در قلب شخصى ديگر ثبت مى كند و در پى آن، هر دو را با هم مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: العلم والحكمة في الكتاب والسنّة: ص333 (القسم السادس / الفصل الثاني: فضل التعليم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: علم و حكمت در قرآن و حديث: ج2 ص453 (بخش ششم / آموزش / فصل دوم: فضيلت آموزش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبلغ-المثالي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: المُبَلِّغُ المِثالِيُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: مبلّغ نمونه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ * قَالَ الْمَلأَُ مِن قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ * قَالَ يَاقَوْمِ لَيْسَ بِى ضَلَالَةٌ وَلَكِنِّى رَسُولٌ مِّن رَّبِّ الْعَالَمِينَ * أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّى وَأَنصَحُ لَكُمْ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 59 ـ 62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا نوح را به سوى قومش فرستاديم. پس گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستيد كه براى شما معبودى جز او نيست. من از عذاب روزى سترگ بر شما بيمناكم». سران قومش گفتند: واقعا ما تو را در گم راهى آشكارى مى بينيم. گفت: «اى قوم من! هيچ گونه گم راهى اى در من نيست؛ بلكه من فرستاده اى از جانب پروردگار جهانيانم. پيام هاى پروردگارم را به شما مى رسانم و اندرزتان مى دهم و چيزهايى از خدا مى دانم كه [شما] نمى دانيد»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ أَفَلَا تَتَّقُونَ * قَالَ الْمَلأَُ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِى سَفَاهَةٍ وَإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكَاذِبِينَ * قَالَ يَاقَوْمِ لَيْسَ بِى سَفَاهَةٌ وَلَكِنِّى رَسُولٌ مِّن رَّبِّ الْعَالَمِينَ * أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّى وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 65 ـ 68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به سوى عاد، برادرشان هود را [فرستاديم]. گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستيد كه براى شما معبودى جز او نيست. پس آيا پرهيزگارى نمى كنيد؟». سران قومش كه كافر بودند، گفتند: در حقيقت، ما تو را در [نوعى] سفاهت مى بينيم و جدّا تو را از دروغگويان مى پنداريم. گفت: «اى قوم من! در من سفاهتى نيست؛ بلكه من فرستاده اى از جانب پروردگار جهانيانم. پيام هاى پروردگارم را به شما مى رسانم و براى شما خيرخواهى امينم»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُم بَيِّنَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ هَذِهِ نَاقَهُ اللَّهِ لَكُمْ ءَايَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِى أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ * وَاذْكُرُواْ إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِن بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَكُمْ فِى الأَْرْضِ تَتَّخِذُونَ مِن سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُواْ ءَالَاءَ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْاْ فِى الأَْرْضِ مُفْسِدِينَ * قَالَ الْمَلأَُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ مِن قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُواْ لِمَنْ ءَامَنَ مِنْهُمْ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحًا مُّرْسَلٌ مِّن رَّبِّهِ قَالُواْ إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ * قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ إِنَّا بِالَّذِى ءَامَنتُم بِهِ كَافِرُونَ * فَعَقَرُواْ النَّاقَةَ وَعَتَوْاْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ وَقَالُواْ يَاصَالِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِن كُنتَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ * فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُواْ فِى دَارِهِمْ جَاثِمِينَ * فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَاقَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّى وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِن لَاتُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 73 ـ 79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به سوى [قوم] ثمود، صالح، برادرشان را [فرستاديم]. گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستيد. براى شما معبودى جز او نيست. در حقيقت، براى شما از جانب پروردگارتان دليلى آشكار آمده است. اين، ماده شترِ خدا براى شماست، كه پديده اى شگرف است. پس آن را بگذاريد تا در زمين خدا بخورَد و گزندى به او نرسانيد تا [مبادا] شما را عذابى دردناك فرو گيرد؛ و به ياد آوريد هنگامى را كه شما را پس از [قوم] عاد، جانشينان [آنان] گردانيد و در زمين به شما جاى [مناسب] داد. در دشت هاى آن [براى خود] كاخ هايى اختيار مى كرديد، و از كوه ها خانه هايى [زمستانى] مى تراشيديد. پس نعمت هاى خدا را به ياد آوريد و در زمين، سر به فساد بر مداريد». سران قوم او كه استكبار مى ورزيدند، به مستضعفانى كه ايمان آورده بودند، گفتند: آيا مى دانيد كه صالح، از طرف پروردگارش فرستاده شده است؟ گفتند: «بى ترديد، ما به آنچه وى بِدان رسالت يافته است، مؤمنيم». كسانى كه استكبار مى ورزيدند، گفتند: ما به آنچه شما بِدان ايمان آورده ايد، كافريم. پس آن ماده شتر را پى كردند و از فرمان پروردگار خود، سر پيچيدند و گفتند: اى صالح! اگر از پيامبرانى، آنچه را به ما وعده مى دهى، براى ما بياور. آن گاه زمين لرزه آنان را فرو گرفت و در خانه هايشان از پا در آمدند. پس [صالح] از ايشان روى بر تافت و گفت: «اى قوم من! به راستى، من پيام پروردگارم را به شما رساندم و خير شما را خواستم؛ ولى شما خيرخواهان را دوست نمى داريد»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اضْرِبْ لَهُم مَّثَلاً أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ * إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ فَقَالُواْ إِنَّا إِلَيْكُم مُّرْسَلُونَ * قَالُواْ مَا أَنتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُنَا وَ مَا أَنزَلَ الرَّحْمَانُ مِن شَىْ ءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ * قَالُواْ رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّا إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ * وَ مَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ * قَالُواْ إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِن لَّمْ تَنتَهُواْ لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَ لَيَمَسَّنَّكُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ * قَالُواْ طَائِرُكُم مَّعَكُمْ أَإِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ * وَ جَاءَ مِنْ أَقْصَا الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُواْ الْمُرْسَلِينَ * اتَّبِعُواْ مَن لَا يَسْئلُكُمْ أَجْرًا وَ هُم مُّهْتَدُونَ * وَ مَا لِىَ لَا أَعْبُدُ الَّذِى فَطَرَنِى وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ * ءَأَتَّخِذُ مِن دُونِهِ ءَالِهَةً إِن يُرِدْنِ الرَّحْمَانُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّى شَفَاعَتُهُمْ شَيْئا وَ لَا يُنقِذُونِ * إِنِّى إِذًا لَّفِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ * إِنِّى ءَامَنتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ * قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قَالَ يَالَيْتَ قَوْمِى يَعْلَمُونَ * بِمَا غَفَرَ لِى رَبِّى وَ جَعَلَنِى مِنَ الْمُكْرَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 13 ـ 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[داستان] مردم آن شهرى را كه رسولان بِدان جا آمدند، براى آنان مَثَل بزن، آن گاه كه دو تن سوى آنان فرستاديم، و[لى] آن دو را دروغزن پنداشتند، تا با [فرستاده] سومين [آنان را] تأييد كرديم. پس [رسولان] گفتند: «ما به سوى شما به پيامبرى فرستاده شده ايم». گفتند: شما جز بشرى مانند ما نيستيد و [خداى] رحمان، چيزى نفرستاده و شما جز دروغ نمى پردازيد. گفتند: «پروردگار ما مى داند كه ما واقعا به سوى شما به پيامبرى فرستاده شده ايم، و بر ما [وظيفه اى] جز رسانيدن آشكار [پيام] نيست». پاسخ دادند: ما [حضور] شما را به شگونِ بد گرفته ايم. اگر دست بر نداريد، سنگسارتان مى كنيم و قطعا عذاب دردناكى از ما به شما خواهد رسيد. [رسولان] گفتند: «شومىِ شما، با خود شماست. آيا اگر شما را پند دهند [، باز كفر مى ورزيد]؟ بلكه شما قومى اسرافكاريد» و [در اين ميان] مردى از دورترين جاىِ شهر، دوان دوان آمد [و] گفت: «اى مردم! از اين فرستادگان، پيروى كنيد. از كسانى كه پاداشى از شما نمى خواهند و خود[نيز] بر راه راست قرار دارند، پيروى كنيد. آخر چرا كسى را نپرستم كه مرا آفريده است و [همه] شما به سوى او بازگشت مى يابيد؟ آيا به جاى او خدايانى را بپرستم كه اگر [خداى] رحمان بخواهد به من گزندى برساند، نه شفاعتشان به حالم سود مى دهد و نه مى توانند مرا برهانند؟ در آن صورت، من قطعا در گم راهى آشكارى خواهم بود. من به پروردگارتان ايمان آوردم. [اقرار] مرا بشنويد». [سرانجام به جرم ايمان، كشته شد و بدو] گفته شد: به بهشت وارد شو! گفت: «اى كاش، قوم من مى دانستند كه پروردگارم چگونه مرا آمرزيد و در زمره عزيزان قرار داد!»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالَ رَجُلٌ مُّؤْمِنٌ مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلاً أَن يَقُولَ رَبِّىَ اللَّهُ وَقَدْ جَاءَكُم بِالْبَيِّنَاتِ مِن رَّبِّكُمْ وَ إِن يَكُ كَاذِبًا فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقًا يُصِبْكُم بَعْضُ الَّذِى يَعِدُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ * يَاقَوْمِ لَكُمُ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ظَاهِرِينَ فِى الْأَرْضِ فَمَن يَنصُرُنَا مِن بَأْسِ اللَّهِ إِن جَاءَنَا قَالَ فِرْعَوْنُ مَا أُرِيكُمْ إِلَّا مَا أَرَى وَ مَا أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشَادِ * وَ قَالَ الَّذِى ءَامَنَ يَاقَوْمِ إِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُم مِّثْلَ يَوْمِ الْأَحْزَابِ * مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ وَ عَادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِينَ مِن بَعْدِهِمْ وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًا لِّلْعِبَادِ * وَ يَاقَوْمِ إِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ التَّنَادِ * يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُم مِّنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ وَ مَن يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ * وَ لَقَدْ جَاءَكُمْ يُوسُفُ مِن قَبْلُ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا زِلْتُمْ فِى شَكٍّ مِّمَّا جَاءَكُم بِهِ حَتَّى إِذَاهَلَكَ قُلْتُمْ لَن يَبْعَثَ اللَّهُ مِن بَعْدِهِ رَسُولًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُّرْتَابٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 28 ـ 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مردى مؤمن از خاندان فرعون كه ايمان خود را پنهان مى داشت، گفت: «آيا مردى را مى كُشيد كه مى گويد: پروردگار من خداست و مسلّما براى شما از جانب پروردگارتان دلايل آشكارى آورده؟ و اگر دروغگو باشد، دروغش به زيان اوست، و اگر راستگو باشد، برخى از آنچه به شما وعده مى دهد، به شما خواهد رسيد؛ چرا كه خدا كسى را كه افراطكار دروغزن باشد، هدايت نمى كند. اى قوم من! امروز، فرمان روايى از آنِ شماست [و] در اين سرزمين مسلّطيد؛ و[لى] چه كسى ما را از بلاى خدا ـ اگر به ما برسد ـ حمايت خواهد كرد؟». فرعون گفت: جز آنچه مى بينم، به شما نمى نمايم و شما را جز به راه راست، راهبر نيستم. و كسى كه ايمان آورده بود، گفت: «اى قوم من! من از [روزى] مثل روز دسته ها[ى مخالف خدا] بر شما مى ترسم، [از سرنوشتى] نظير سرنوشت قوم نوح و عاد و ثمود و كسانى كه پس از آنها [آمدند]، و[گر نه] خدا بر بندگان [خود]، ستم نمى خواهد؛ و ـ اى قوم من ـ من بر شما از روزى كه مردم يكديگر را [به يارى هم] ندا در مى دهند، بيم دارم. روزى كه پشت كنان [به عُنف] باز مى گرديد، براى شما در برابر خدا هيچ حمايتگرى نيست؛ و هر كس را خدا گم راه كند، او را راهبرى نيست». و به يقين، يوسف پيش از اين، دلايل آشكارى براى شما آورد، و از آنچه براى شما آورد، همواره در ترديد بوديد تا وقتى كه از دنيا رفت، گفتيد: «خدا پس از او هرگز فرستاده اى را بر نخواهد انگيخت». اين گونه، خدا هر كه را افراطگر شكّاك است، بى راه مى گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هود: 57، آل عمران: 20، المائدة: 92 ـ 99، الرعد: 40.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: هود: آيه 57، آل عمران: آيه 20، مائده: آيه 92 ـ 99، رعد: آيه 40، نمل: آيه 35 ـ 38، نور: آيه 54، عنكبوت: آيه 18، تغابن: آيه 12، جن: آيه 23.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عبد اللّه بن عمر عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَجَّةِ الوَداعِ ـ: إنَّ اللّهَ عز و جل حَرَّمَ عَلَيكُم دِماءَكُم وأَموالَكُم وأَعراضَكُم، كَحُرمَةِ يَومِكُم هذا في شَهرِكُم هذا في بَلَدِكُم هذا، إلى يَومِ تَلقَونَهُ. ألا فَليُبَلِّغ شاهِدُكُم غائِبَكُم؛ لا نَبِيَّ بَعدي، ولا اُمَّةَ بَعدَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ رَفَعَ يَدَيهِ حَتّى إنَّهُ لَيُرى بَياضُ إبطَيهِ، ثُمَّ قالَ: اللّهُمَّ اشهَد أنّي قَد بَلَّغتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص487 ح63، بحارالأنوار: ج21 ص381 ح8 وراجع: الكافي: ج7 ص273 ح12 وكتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص93 ح5151 و مسند ابن حنبل: ج7 ص376 ح20720 وكنز العمّال: ج5 ص293 ح12919.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از عبد اللّه بن عمر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله [در حَجّة الوداع، در روز عيد قربان، در مِنا] فرمود: «خداوند عز و جل به سان حرمت امروز و اين ماه و اين سرزمين، خون و مال و آبروى شما را تا روز قيامت بر شما حرام كرده است. آگاه باشيد! بايد شاهدان شما [سخنم را] به غايبانتان برسانند. پيامبرى پس از من و امّتى پس از شما نخواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه دو دست خود را چنان بالا برد كه سفيدى زير بغل هايش آشكار شد. آن گاه فرمود: «خداوندا! گواه باش كه من ابلاغ كرده ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن زيد بن أرقم: خَرَجنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله حُجّاجا، حَتّى إذا كُنّا بِالجُحفَةِ بِغَديرِ خُمٍّ صَلَّى الظُّهرَ، ثُمَّ قامَ خَطيبا فينا، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ، هَل تَسمَعونَ؟ إنّي رَسولُ اللّهِ إلَيكُم؛ إنّي اُوشِكُ أن اُدعى، وإنّي مَسؤولٌ، وإنَّكُم مَسؤولونَ. إنّي مَسؤولٌ؛ هَل بَلَّغتُكُم؟ وأَنتُم مَسؤولونَ؛ هَل بُلِّغتُم؟ فَماذا أنتُم قائِلونَ؟ قالَ: قُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، بَلَّغتَ وجَهَدتَ. قالَ: اللّهُمَّ اشهَد، وأَنَا مِنَ الشّاهِدينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج37 ص191 نقلاً عن كتاب منقبة المطهرين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: زيد بن ارقم مى گويد: همراه پيامبر خدا پس از انجام دادن حج، به راه افتاديم تا آن كه در جُحفه به غدير خم رسيديم. [پيامبر صلى الله عليه و آله] نماز ظهر را اقامه كرد. آن گاه براى سخنرانى در ميان ما برخاست و فرمود: «اى مردم! آيا مى شنويد؟ من، فرستاده خدا به سوى شما هستم. من به زودى [به سوى خدا] فراخوانده خواهم شد و از من و از شما سؤال خواهد شد. از من پرسش خواهد شد كه آيا به شما ابلاغ كرده ام، و از شما خواهند پرسيد: آيا به شما ابلاغ شده است؟ در اين صورت، شما چه خواهيد گفت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن اَرقم مى گويد كه گفتيم: اى پيامبر خدا! تو ابلاغ كردى و كوشش نمودى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خدايا! گواه باش و من از جمله گواهان خواهم بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن سمرة بن جندب: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أيُّهَا النّاسُ! أنشُدُكُم بِاللّهِ إن كُنتُم تَعلَمونَ أنّي قَصَّرتُ عَن شَيءٍ مِن تَبليغِ رِسالاتِ رَبّي عز و جل لَمّا أخبَرتُموني ذاكَ؛ فَبَلَّغتُ رِسالاتِ رَبّي كَما يَنبَغي لَها أن تُبَلَّغَ، وإن كُنتُم تَعلَمونَ أنّي بَلَّغتُ رِسالاتِ رَبّي لَمّا أخبَرتُموني ذاكَ. قالَ: فَقامَ رِجالٌ فَقالوا: نَشهَدُ أنَّكَ قَد بَلَّغتَ رِسالاتِ رَبِّكَ، ونَصَحتَ لاُِمَّتِكَ، وقَضَيتَ الَّذي عَلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج7 ص265 ح20198، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص479 ح1230، السنن الكبرى: ج3 ص471 ح6361 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج14 ص323 ح38818.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: سَمُرة بن جُندَب مى گويد: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «اى مردم! شما را به خدا سوگند مى دهم. اگر مى دانيد كه من در رساندن چيزى از رسالت هاى پروردگارم كوتاهى كرده ام، مرا از آن باخبر سازيد تا رسالت هاى پروردگارم را چنان كه شايسته رساندن است، ابلاغ كنم، و اگر مى دانيد كه من رسالت هاى پروردگارم را رسانده ام، مرا از آن باخبر كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمُره مى گويد: اشخاصى برخاستند و گفتند: گواهى مى دهيم كه تو رسالت هاى پروردگارت را ابلاغ كرده اى و براى امّتت خيرخواهى نموده اى و آنچه بر عهده داشته اى، ادا كرده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أنس: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ آخِرُ ما تَكَلَّمَ بِهِ: «جَلالَ رَبِّي الرَّفيعَ فَقَد بَلَّغتُ»، ثُمَّ قَضى صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص59 ح4387، كنز العمّال: ج7 ص147 ح18445.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از اَنَس ـ: آخرين سخنى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود، اين جمله بود: «اى پروردگارِ باجلالت و بلندمرتبه! ابلاغ كردم». آن گاه جان به جان آفرين تسليم كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ: ... وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ... صَدَعَ بِما أمَرَهُ رَبُّهُ، وبَلَّغَ ما حَمَّلَهُ، حَتّى أفصَحَ بِالتَّوحيدِ دَعوَتَهُ، وأَظهَرَ فِي الخَلقِ أن «لا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ» حَتّى خَلَصَت لَهُ الوَحدانِيَّةُ، وصَفَت لَهُ الرُّبوبِيَّةُ، وأَظهَرَ اللّهُ بِالتَّوحيدِ حُجَّتَهُ، وأَعلى بِالإِسلامِ دَرَجَتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص72 ح26، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص123 ح15 كلاهما عن الهيثم بن عبد اللّه الرمّاني عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج4 ص223 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در خطبه اى از ايشان ـ: و شهادت مى دهم كه محمّد، بنده و فرستاده اوست...؛ آنچه را پروردگارش به او فرمان داده بود، آشكار كرد و آنچه را بر دوشش نهاده بود، ابلاغ نمود، تا آن كه دعوتش را با توحيد، پديدار ساخت و كلمه «لا إله إلّا اللّه وحده لا شريك له» را در ميان مردم، آشكار نمود تا وحدانيت براى خداوند، خالص گردد و ربوبيت الهى پيراسته شود، و خداوند، بُرهانش را با توحيد، ظاهر ساخت و مرتبه اش را با اسلام، بالا برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّهُمَّ أعطِ مُحَمَّدا ـ صَلَواتُكَ عَلَيهِ وآلِهِ ـ مِن كُلِّ كَرامَةٍ أفضَلَ تِلكَ الكَرامَةِ... نَشهَدُ أنَّهُ قَد بَلَّغَ الرِّسالَةَ، وأَدَّى النَّصيحَةَ، وَاجتَهَدَ لِلاُمَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج3 ص83 ح239 عن عليّ بن عبد اللّه عن أبيه عن جدّه عن الإمام الحسين عليه السلام، مصباح المتهجّد: ج557 ح651 من دون إسناد إلى احد من اهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج98 ص127 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوندا! به محمّد ـ كه درود تو بر او و خاندانش باد ـ از هر كرامتى، برترينِ آن را عطا كن.… شهادت مى دهيم كه او رسالت را ابلاغ كرد و خيرخواهى را به انجام رسانيد و براى امّت، كوشش نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام عن جابر بن عبد اللّه الأنصاريّ: نَزَلَ جَبرَئيلُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله... فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ يَقرَؤُكَ السَّلامَ ويَقولُ لَكَ: جَزاكَ اللّهُ عَن تَبليغِكَ خَيرا؛ فَقَد بَلَّغتَ رِسالاتِ رَبِّكَ، ونَصَحتَ لاُِمَّتِكَ، وأَرضَيتَ المُؤمِنينَ، وأَرغَمتَ الكافِرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص78 ح2، الأمالي للطوسي: ص119 ح185، بشارة المصطفى: ص65، الفضائل: ص7 كلّها عن جابر الجعفي، بحار الأنوار: ج38 ص114 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصارى ـ: جبرئيل، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله فرود آمد... و گفت: اى محمّد! [همانا] خداوند به تو سلام مى رساند و به تو مى فرمايد: «خداوند، تو را به خاطر ابلاغت پاداش خير دهد كه به راستى، رسالت هاى پروردگارت را رساندى و براى امّتت خيرخواهى كردى و مؤمنان را خشنود ساختى و بينى كافران را به خاك ماليدى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في بَيانِ أحوالِ يَومِ الحِسابِ ـ: ... فَيَقولُ اللّهُ لِمُحَمَّدٍ: هَل بَلَّغتَ اُمَّتَكَ ما بَلَّغَكَ جَبرَئيلُ مِن كِتابي وحِكمَتي وعِلمي؟ فَيَقولُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: نَعَم، يا رَبِّ، قَد بَلَّغتُ اُمَّتي ما اُوحِيَ إلَيَّ مِن كِتابِكَ وحِكمَتِكَ وعِلمِكَ، وجاهَدتُ في سَبيلِكَ. فَيَقولُ اللّهُ لِمُحَمَّدٍ: فَمَن يَشهَدُ لَكَ بِذلِكَ؟ فَيَقولُ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله: يا رَبِّ، أنتَ الشّاهِدُ لي بِتَبليغِ الرِّسالَةِ، ومَلائِكَتُكَ، وَالأَبرارُ مِن اُمَّتي، وكَفى بِكَ شَهيدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُدعى بِالمَلائِكَةِ، فَيَشهَدونَ لِمُحَمَّدٍ بِتَبليغِ الرِّسالَةِ. ثُمَّ يُدعى بِاُمَّةِ مُحَمَّدٍ، فَيُسأَلونَ: هَل بَلَّغَكُم مُحَمَّدٌ رِسالَتي وكِتابي وحِكمَتي وعِلمي، وعَلَّمَكُم ذلِكَ؟ فَيَشهَدونَ لِمُحَمَّدٍ بِتَبليغِ الرِّسالَةِ، وَالحكمَةِ، وَالعِلمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص192 عن ضريس، بحار الأنوار: ج7 ص281 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در بيان حالات روز قيامت ـ: خداوند به محمّد صلى الله عليه و آله خواهد فرمود: «آيا قرآن، حكمت و علم مرا كه جبرئيل به تو رسانده به امّتت ابلاغ كردى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خواهد گفت: آرى، اى پروردگارم! آنچه از قرآن، حكمت و علمت به من وحى شده، به امّتم ابلاغ كردم و در راه تو تلاش نمودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به محمّد صلى الله عليه و آله خواهد فرمود: «چه كسى بر اين مدّعا، گواه توست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد صلى الله عليه و آله خواهد گفت: پروردگارا! تو و فرشتگانت و نيكان امّتم، شاهد من در تبليغ رسالتيد والبته شهادت تو، بس است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس [خداوند]، فرشتگان را فرا مى خواند و آنان شهادت مى دهند كه محمّد صلى الله عليه و آله، رسالت را تبليغ كرده است. آن گاه، امّت محمّد فرا خوانده مى شوند و از آنان سؤال مى شود: آيا محمّد، رسالت، قرآن، حكمت و علم مرا به شما رسانيده و اينها را به شما آموخته است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان شهادت مى دهند كه محمّد صلى الله عليه و آله، رسالت و حكمت و علم را تبليغ كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في زِيارَةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: أشهَدُ أنَّكَ رَسولُ اللّهِ، وأَشهَدُ أنَّكَ مُحَمَّدُ بنُ عَبدِ اللّهِ، وأشهَدُ أنَّكَ قَد بَلَّغتَ رِسالاتِ رَبِّكَ، ونَصَحتَ لِاُمَّتِكَ، وجاهَدتَ في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص550 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص5 ح8، كامل الزيارات: ص48 ح27 كلّها عن معاوية بن عمّار، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص567 ح3157، بحار الأنوار: ج100 ص150 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در زيارت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: شهادت مى دهم كه تو فرستاده خدا هستى، و شهادت مى دهم كه تو محمّد بن عبد اللّه هستى، و شهادت مى دهم كه تو رسالت هاى پروردگارت را رسانده اى و براى امّتت خيرخواهى كرده اى و در راه خدا تلاش كرده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في زِيارَة الإِمامِ الحُسَينِ عليه السلام ـ: أشهَدُ أنَّكَ قَد بَلَّغتَ ونَصَحتَ، ووَفَيتَ وأَوفَيتَ، وجاهَدتَ في سَبيلِ اللّهِ، ومَضَيتَ لِلَّذي كُنتَ عَلَيهِ شَهيدا ومُستَشهِدا وشاهِدا ومَشهودا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص576 ح2، تهذيب الأحكام: ج6 ص55 ح131، كامل الزيارات: ص365 ح618 كلّها عن الحسين بن ثوير، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص595 ح3199، بحار الأنوار: ج101 ص152 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در زيارت امام حسين عليه السلام ـ: شهادت مى دهم كه تو ابلاغ كردى و خيرخواهى نمودى و وفا كردى و به كمال رساندى و در راه خدا، جهاد كردى و در راه آن كه به او شهيد و شهادتخواه و شاهد و مشهود هستى، راه سپردى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ أيضا ـ: صَلَّى اللّهُ عَلَيكَ يا أبا عَبدِ اللّهِ، أشهَدُ أنَّكَ قَد بَلَّغتَ عَنِ اللّهِ عز و جل ما اُمِرتَ بِهِ، ولَم تَخشَ أحَدا غَيرَهُ، وجاهَدتَ في سَبيلِهِ، وعَبَدتَهُ صادِقا حَتّى أتاكَ اليَقينُ... أشهَدُ أنَّكُم قَد بَلَّغتُم عَنِ اللّهِ ما أمَرَكُم بِهِ، ولَم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «ولن» وهو تصحيف، والتصحيح من سائر المصادر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَخشَوا أحَدا غَيرَهُ... صَلَّى اللّهُ عَلَيكَ، أشهَدُ أنَّكَ عَبدُ اللّهِ وأَمينُهُ، بَلَّغتَ ناصِحا، وأَدَّيتَ أمينا، وقُتِلتَ صِدّيقا، ومَضَيتَ عَلى يَقينٍ، لَم تُؤثِر عَمىً عَلى هُدىً، ولَم تَمِل مِن حَقٍّ إلى باطِلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص573 ح1 عن يونس الكناسي، كامل الزيارات: ص369 ح619 عن يوسف الكناسي نحوه، بحار الأنوار: ج101 ص158 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در زيارت امام حسين عليه السلام ـ: خداوند بر تو درود فرستد ـ اى ابا عبد اللّه ـ! شهادت مى دهم كه آنچه از جانب خداوند عز و جل فرمان گرفتى، ابلاغ كردى، و جز او، از كسى نترسيدى و در راهش جهاد كردى و صادقانه تا دم مرگ، او را عبادت كردى.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهادت مى دهم كه آنچه را از جانب خداوند، فرمان داشتى، ابلاغ كردى و جز او، از كسى نترسيدى.… خداوند بر تو درود فرستد! شهادت مى دهم كه تو بنده و امين خدايى و خيرخواهانه ابلاغ كردى و با امانت ادا نمودى و در زمره صدّيقان (راستْ دينان)، به شهادت رسيدى و با يقين، ره سپردى، كوردلى را بر هدايت بر نگزيدى و از حق به سوى باطل، گرايش نداشتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ أيضا ـ: أشهَدُ أنَّكَ وِترُ اللّهِ المَوتورُ فِي السَّماواتِ وَالأَرضِ، وأَشهَدُ أنَّكَ قَد بَلَّغتَ ونَصَحتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص576 ح2، تهذيب الأحكام: ج6 ص55 ح131 بزيادة «وابن وتره» بعد «وتر اللّه»، كامل الزيارات: ص365 ح618 كلّها عن الحسين بن ثوير، بحار الأنوار: ج101 ص152 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در زيارت امام حسين عليه السلام ـ: شهادت مى دهم كه تو خونى هستى كه خداوند در آسمان ها و زمين، خونخواه آن است و تاوانش گرفته نشده است، و شهادت مى دهم كه تو ابلاغ كردى و خيرخواهى نمودى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات عن عمرو بن هاشم عن رجل من أصحابنا عن أحدهم عليهم السلام ـ في زِيارَةِ أئِمَّةِ البَقيعِ عليهم السلام ـ: السَّلامُ عَلَيكُم أيُّهَا الحُجَجُ عَلى أهلِ الدُّنيا، السَّلامُ عَلَيكُم أيُّهَا القُوّامُ فِي البَرِيَّةِ بِالقِسطِ، السَّلامُ عَلَيكُم أهلَ الصَّفوَةِ، السَّلامُ عَلَيكُم آلَ رَسولِ اللّهِ، السَّلامُ عَلَيكُم أهلَ النَّجوى، أشهَدُ أنَّكُم قَد بَلَّغتُم، ونَصَحتُم، وصَبَرتُم في ذاتِ اللّهِ، وكُذِّبتُم، واُسِيءَ إلَيكُم فَغَفَرتُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص118 ح130، الكافي: ج4 ص559، تهذيب الأحكام: ج6 ص79 وفيهما «فعفوتم» بدل «فغفرتم»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص575، مصباح المتهجّد: ص713 ح797 كلّها من دون إسناد الى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج100 ص203 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات ـ به نقل از عمرو بن هاشم، از يكى از راويان شيعه، از يكى از امامان عليهم السلام، در زيارت امامان بقيع عليهم السلام ـ: سلام بر شما، اى حجّت هاى خدا بر مردم دنيا! سلام بر شما، اى برپا دارندگان قسط در ميان انسان ها! سلام بر شما، اى گروه برگزيده! سلام بر شما، اى خاندان پيامبر خدا! سلام بر شما، اى صاحبان نجوا! شهادت مى دهم كه شما ابلاغ كرديد و خيرخواهى نموديد و در راه خدا شكيبايى نموديد و مورد تكذيب قرار گرفتيد و به شما بى احترامى شد؛ امّا شما بخشيديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-رسالة-المبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثّالث: رسالة المبلّغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: رسالت مبلّغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إثارة-الفطرة-والعقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: إثارَةُ الفِطرَةِ وَالعَقلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: بر انگيختن فطرت و عقل&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اين قرآن را به سوى تو فرود آورديم تا براى مردم، آنچه را به سوى ايشان نازل شده است، توضيح دهى؛ و اميد كه آنان بينديشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ: فَبَعَثَ فيهِم رُسُلَهُ وواتَرَ إلَيهِم أنبِياءَهُ؛ لِيَستَأدوهُم ميثاقَ فِطرَتِهِ، ويُذَكِّروهُم مَنسِيَّ نِعمَتِهِ، ويَحتَجُّوا عَلَيهِم بِالتَّبليغِ، ويُثيروا لَهُم دَفائِنَ العُقولِ، ويُروهُم آياتِ المَقدِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 1، بحار الأنوار: ج11 ص60 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در خطبه ايشان ـ: پس [خداوند]، فرستادگان خود را ميان ايشان بر انگيخت، و پيامبرانش را يك به يك به سوى آنان فرستاد تا پيمان فطرتش را از آنان، باز ستانند، و نعمت فراموش شده خدا را به يادشان آورند و با تبليغ، حجّت را بر آنان تمام كنند، و انديشه هاى پنهان آنان را بر انگيزانند، و نشانه هاى قدرت [الهى] را به آنان نشان دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: طَبيبٌ دَوّارٌ بِطِبِّهِ، قَد أحكَمَ مَراهِمَهُ، وأَحمَى مَواسِمَهُ. يَضَعُ ذلِكَ حَيثُ الحاجَةُ إلَيهِ، مِن قُلوبٍ عُميٍ، وآذانٍ صُمٍّ، وأَلسِنَةٍ بُكمٍ. مُتَتَبِّعٌ بِدَوائِهِ مَواضِعَ الغَفلَةِ، ومَواطِنَ الحَيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 108، عيون الحكم والمواعظ: ص319 ح5564.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد از پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: طبيبى بود كه با طبابتش در گردش بود. مرهم هاى خود را محكم به كار مى بست، و داغ هاى خود را بر زخم ها مى نهاد و هر آن جا كه نيازْ اقتضا داشت، اعم از قلب هاى نابينا، گوش هاى ناشنوا و زبان هاى گُنگ، به كارش مى بست. با داروهايش جايگاه هاى غفلت و موارد سرگردانى [مردم] را مى جُست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ ـ: ما بَعَثَ اللّهُ أنبِياءَهُ ورُسُلَهُ إلى عِبادِهِ إلّا لِيَعقِلوا عَنِ اللّهِ؛ فَأَحسَنُهُمُ استِجابَةً أحسَنُهُم مَعرِفَةً، وأَعلَمُهُم بِأَمرِ اللّهِ أحسَنُهُم عَقلاً، وأَكمَلُهُم عَقلاً أرفَعُهُم دَرَجَةً فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص16 ح12 عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص386، بحار الأنوار: ج1 ص132 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ به هشام بن حَحَم ـ: خداوند، پيامبران و فرستادگان خود را تنها براى اين كه او را بشناسند، به سوى مردم فرستاد. نيك پذيرش ترينِ آنان، خوش شناخت ترينِ آنان [نسبت به خداوند] است و آگاه ترينِ آنان، خردمندترينِ آنان است و عاقل ترينِ آنان، بلندمرتبه ترين آنان در دنيا و آخرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كتاب العقل والجهل: ص63 (الفصل الثالث: التعقّل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: خردگرايى در قرآن و حديث: ص73 (فصل سوم: خردورزى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إخراج-الناس-من-الظلمات-إلى-النور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: إخراجُ النّاسِ مِنَ الظُّلُماتِ إلَى النُّورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: خارج ساختن مردم از تاريكى ها به نور&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِايَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَكِّرْهُم بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَأَيَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در حقيقت، موسى را با آيات خود فرستاديم[و به او فرموديم] كه: قوم خود را از تاريكى ها به سوى روشنايى بيرون آر، و روزهاى خدا را به آنان يادآورى كن، كه قطعا در اين [يادآورى]، براى هر شكيباى سپاس گزارى، عبرت هاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كتابى است كه آن را به سوى تو فرود آورديم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاريكى ها به سوى روشنايى بيرون آورى؛ به سوى راه آن شكست ناپذيرِ ستوده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَهْدِى بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ وَيُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خدا هر كه را از خشنودى او پيروى كند، به وسيله آن [كتاب] به راه هاى سلامت، ره نمون مى شود، و به توفيق خويش، آنان را از تاريكى ها به سوى روشنايى بيرون مى برد، و به راهى راست، هدايتشان مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في صِفَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: اِختارَهُ مِن شَجَرَةِ الأَنبِياءِ، ومِشكاةِ الضِّياءِ، وذُؤابَةِ العَلياءِ، وسُرَّةِ البَطحاءِ، ومَصابيحِ الظُّلمَةِ، ويَنابيعِ الحِكمَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 108، المناقب لابن شهرآشوب: ج1 ص136، بحار الأنوار: ج16 ص381 ح94.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: [خداوند،] او را از تبار پيامبران، چشمه روشنايى، كاكُل بزرگوارى، قلب حجاز، چراغ هاى شبْ شكاف و سرچشمه هاى حكمت برگزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-مصالح-الدين-والدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: الدَّعوَةُ إلى مَصالِحِ الدّينِ وَالدُّنيا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: دعوت به مصالح دين و دنيا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِندَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْاخِرَةِ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعَاً بَصِيرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 134.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كس پاداش دنيا را مى خواهد، [بداند كه] پاداش دنيا و آخرت، نزد خداست، و خدا شنواى بيناست»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: 148، يونس: 26، النحل: 98، العنكبوت: 27.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.ر. ك: آل عمران: آيه 148، يونس: آيه 26، نحل: آيه 98، عنكبوت: آيه 27.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله جَمَعَ خاصَّةَ أهلِهِ وعَشيرَتِهِ فِي ابتِداءِ الدَّعوَةِ إلَى الإِسلامِ فَعَرَضَ عَلَيهِمُ الإِيمانَ... ثُمَّ قالَ...: يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ، إنَّ اللّهَ بَعَثَني إلَى الخَلقِ كافَّةً، وبَعَثَني إلَيكُم خاصَّةً، فَقالَ عز و جل: «وَ أَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ»، وأَنَا أدعوكُم إلى كَلِمَتَينِ خَفيفَتَينِ عَلَى اللِّسانِ، ثَقيلَتَينِ فِي الميزانِ، تَملِكونَ بِهِمَا العَرَبَ وَالعَجَمَ، وتَنقادُ لَكُم بِهِمَا الاُمَمُ، وتَدخُلونَ بِهِمَا الجَنَّةَ، وتَنجونَ بِهِما مِنَ النّارِ: شَهادَةِ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ، وأَ نّي رَسولُ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج1 ص48، كشف اليقين: ص49 ح26، إعلام الورى: ج1 ص322.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: پيامبر صلى الله عليه و آله در آغاز دعوت به اسلام، گروهى برگزيده از خانواده و تبار خود را گِرد آورد و ايمان را بر آنان عرضه نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود...: «اى فرزندان عبد المطّلب! خداوند، مرا براى تمام مردم و بخصوص شما برانگيخته است و فرموده است: «و خاندان نزديكت را هشدار ده». من، شما را به دو كلمه كه بر زبان، سبك بار، امّا در ميزان [عمل]، گران بارند، دعوت مى كنم. شما به كمك اين دو كلمه، عرب و عجم را مالك خواهيد شد، و امّت ها به كمك آن، فرمان بردار شما خواهند شد و با آنها وارد بهشت شده، از آتش نجات خواهيد يافت. [آن دو كلمه اين است: ] شهادت به اين كه خدايى جز خداى يكتا نيست و شهادت به رسالت من».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إعلَموا عِبادَ اللّهِ أنَّ المُتَّقينَ ذَهَبوا بِعاجِلِ الدُّنيا وآجِلِ الآخِرَةِ، فَشارَكوا أهلَ الدُّنيا في دُنياهُم، ولَم يُشارِكوا أهلَ الدُّنيا في آخِرَتِهِم، سَكَنُوا الدُّنيا بِأَفضَلِ ما سُكِنَت، وأَكَلوها بِأَفضَلِ ما اُكِلَت فَحَظوا مِنَ الدُّنيا بِما حَظِيَ بِهِ المُترَفونَ، وأَخَذوا مِنها ما أخَذَهُ الجَبابِرَةُ المُتَكَبِّرونَ، ثُمَّ انقَلَبوا عَنها بِالزّادِ المُبَلِّغِ وَالمَتجَرِ الرّابِحِ المُربِحِ، أصابوا لَذَّةَ زُهدِ الدُّنيا في دُنياهُم، وتَيَقَّنوا أ نَّهُم جيرانُ اللّهِ غَداً في آخِرَتِهِم، لا تُرَدُّ لَهُم دَعوَةٌ، ولا يَنقُصُ لَهُم نَصيبٌ مِن لَذَّةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 27، بحارالأنوار: ج33 ص581 ح726 وراجع: الأمالي للمفيد: ص263 ح3 والأمالي للصدوق: ص26 ح31 و تحف العقول: ص178 و الغارات: ج1 ص235.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى بندگان خدا! بدانيد كه پرهيزگاران، بهره دنياى گذرا و آخرت ديرپا را بردند. با مردم دنيا در دنيايشان شريك شدند و در آخرتشان با آنان شريك نشدند. در دنيا به بهترين وجه زيستند و نعمت آن را به بهترين وجه خوردند. از دنيا به سان خوش گذرانان، بهره بردند و به ميزان بر گرفتن سركشان متكبّر، از دنيا بر گرفتند. آن گاه از اين دنيا با توشه اى رساننده [به مقصد] و تجارتى سودآور، رخت بر بستند. در دنيايشان لذّت زهد دنيا را دريافتند و يقين كردند كه فردا در آخرتشان، همسايگان خدا خواهند بود. دعايشان رد نمى شود و بهره شان از لذّت، كاستى نمى يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ ءَاتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِى الدُّنْيَا وَ إِنَّهُ فِى الْأَخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ» ـ: فَمَن عَمِلَ لِلّهِ تَعالى أعطاهُ أجرَهُ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ، وكَفاهُ المُهِمَّ فيهِما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص262 ح3، الأمالي للصدوق: ص26 ح31، بشارة المصطفى: ص44 كلّها عن أبي إسحاق الهمداني، بحارالأنوار: ج7 ص260 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در تفسير آيه شريف: «و در دنيا پاداشش را به او بخشيديم و قطعا او در آخرت [نيز] از شايستگان خواهد بود» ـ: هر كس براى خداوند متعال عمل كند، خداوند، پاداش او را در دنيا و آخرت به او عطا مى كند و كار او را در دنيا و آخرت، كفايت مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ أنَّهُ لَم يَكُنِ الَّذي كانَ مِنّا مُنافَسَةً في سُلطانٍ، ولَا التِماسَ شَيءٍ مِن فُضولِ الحُطامِ، ولكِن لِنَرُدَّ المَعالِمَ مِن دينِكَ، ونُظهِرَ الإِصلاحَ في بِلادِكَ؛ فَيَأمَنَ المَظلومونَ مِن عِبادِكَ، وتُقامَ المُعَطَّلَةُ مِن حُدودِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 131، تحف العقول: ص239 عن الإمام الحسين عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص295 ح3 ؛ تذكرة الخواصّ: ص120 عن عبد اللّه بن صالح العجلي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خدايا! تو مى دانى آنچه توسط ما انجام گرفت، به خاطر رغبت در قدرت و يا خواستن چيزى از زيادتى متاع دنيا نبوده است؛ بلكه مى خواستيم تا شعارهاى دينت را به جاى نخستين، باز گردانيم و اصلاح را در شهرهايت ظاهر گردانيم، تا بندگان ستم ديده ات ايمنى يابند و حدود تعطيل شده ات، اقامه گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ في بَيانِ الحِكمَةِ مِن خُطبَةِ يَومِ الجُمُعَةِ ـ: الجُمُعَةُ مَشهَدٌ عامٌّ، فَأَرادَ أن يَكونَ لِلإِمامِ سَبَبٌ إلى مَوعِظَتِهِم وتَرغيبِهِم فِي الطّاعَةِ، وتَرهيبِهِم مِنَ المَعصِيَةِ وفِعلِهِم وتَوقيفِهِم عَلى ما أرادوا مِن مَصلَحَةِ دينِهِم ودُنياهُم، ويُخبِرَهُم بِما وَرَدَ عَلَيهِم مِنَ الآفاتِ ومِنَ الأَحوالِ الَّتي لَهُم فيهَا المَضَرَّةُ وَالمَنفَعَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص265 ح9، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص111 ح1 كلاهما عن الفضل بن شاذان، بحار الأنوار: ج6 ص73 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در تبيين حكمتِ خطابه روز جمعه ـ: جمعه، روز اجتماع عموم[مردم] است. [خداوند] خواست تا امام از ره گذر خطابه، آنان را موعظه كند و به اطاعت، تشويقشان كند، و آنان را از معصيت و ارتكاب آن، بر حذر دارد، و آنان را بر آنچه در مصلحت دين و دنيايشان مى خواهند، موفّق سازد، و از زيان هايى كه ديده اند و حالاتى كه براى آنان زيان آور يا سودآور است، باخبر سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-الإيمان-بالغيب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: الدَّعوَةُ إلَى الإِيمانِ بِالغَيبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: دعوت به ايمان آوردن به غيب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آنان كه به غيب ايمان مى آورند، و نماز را برپا مى دارند، و از آنچه به ايشان روزى داده ايم، انفاق مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... إِنَّمَا تُنذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُم بِالْغَيْبِ...».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[تو] تنها، كسانى را كه از پروردگارشان در نهان مى ترسند، هشدار مى دهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَيْبِ...».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تا خدا معلوم بدارد چه كسى در نهان، او و پيامبرانش را يارى مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تِلْكَ مِنْ أَنبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ مَا كُنتَ تَعْلَمُهَا أَنتَ وَ لَا قَوْمُكَ مِن قَبْلِ هَذَا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين، از خبرهاى غيب است كه آن را به تو وحى مى كنيم. پيش از اين، نه تو آن را مى دانستى و نه قوم تو. پس شكيبا باش كه فرجام [نيك]، از آنِ تقواپيشگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المائدة: 94، يوسف: 102، الأنبياء: 49، يس: 11، ق: 33، الملك: 12.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مائده: آيه 94، يوسف: آيه 102، انبيا: آيه 49، يس: آيه 11، ق: آيه 33، ملك: آيه 12.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-الإيمان-بالتوحيد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: الدَّعوَةُ إلَى الإِيمانِ بِالتَّوحيدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: دعوت به ايمان آوردن به توحيد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِى إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و پيش از تو، هيچ پيامبرى نفرستاديم، مگر اين كه به او وحى كرديم كه: «خدايى جز من نيست. پس مرا بپرستيد»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ بَعَثْنَا فِى كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُواْ اللَّهَ وَ اجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ فَمِنْهُم مَّنْ هَدَى اللَّهُ وَ مِنْهُم مَّنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ فَسِيرُواْ فِى الْأَرْضِ فَانظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در حقيقت، در ميان هر امّتى، فرستاده اى بر انگيختيم [تا بگويد: ] «خدا را بپرستيد و از طاغوت بپرهيزيد». پس، از ايشان كسى است كه خدا [او را] هدايت كرده، و از ايشان، كسى است كه گم راهى بر او سزاوار است. بنا بر اين، در زمين بگرديد و ببينيد كه فرجام تكذيب كنندگان، چگونه بوده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هود: 50 ـ 52 و 61 و 84 ـ 86، الأعراف: 65.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: هود: آيه 50 ـ 52 و 61 و 84، اعراف: آيه 65.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الزّهريّ: دَخَلَ رِجالٌ مِن قُرَيشٍ عَلى عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِما ـ فَسَأَلوهُ: كَيفَ الدَّعوَةُ إلَى الدّينِ؟ قالَ: تَقولُ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، أدعوكُم إلَى اللّهِ عز و جل، وإلى دينِهِ. وجِماعُهُ أمرانِ: أحَدُهُما: مَعرِفَةُ اللّهِ عز و جل، وَالآخَرُ: العَمَلُ بِرِضوانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّ مَعرِفَةَ اللّهِ عز و جل: أن يُعرَفَ بِالوَحدانِيَّةِ، وَالرَّأفَةِ، وَالرَّحمَةِ، وَالعِزَّةِ، وَالعِلمِ، وَالقُدرَةِ، وَالعُلُوِّ عَلى كُلِّ شَيءٍ، وأَنَّهُ النّافِعُ الضّارُّ، القاهِرُ لِكُلِّ شَيءٍ، الَّذي لا تُدرِكُهُ الأَبصارُ، وهُوَ يُدرِكُ الأَبصارَ، وهُوَ اللَّطيفُ الخَبيرُ. وأَنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، وأَنَّ ما جاءَ بِهِ هُوَ الحَقُّ مِن عِندِ اللّهِ عز و جل، وما سِواهُ هُوَ الباطِلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أجابوا إلى ذلِكَ فَلَهُم ما لِلمُسلِمينَ، وعَلَيهِم ما عَلَى المُسلِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص36 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص141 ح239، وسائل الشيعة: ج11 ص31 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از زُهْرى ـ: مردانى از قريش به نزد امام زين العابدين عليه السلام آمدند و از ايشان پرسيدند: دعوت به دين، چگونه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بگويى: بسم اللّه الرحمن الرحيم. من شما را به خداوند عز و جل و به دينش دعوت مى كنم و همه آن، دو چيز است: نخست، شناخت خداوند عز و جل و ديگرى عمل به رضايت او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شناخت خداوند عز و جل، به اين است كه او به يكتايى، مهربانى، رحمت، عزّت، علم، قدرت و برترى بر هر چيز، شناخته شود، و به اين كه او سود دهنده و زيان رساننده و قاهر بر هر چيز است و او كسى است كه ديده ها او را در نمى يابند و او ديده ها را در مى يابد و او لطيف و خبير است، و به اين كه محمّد، بنده و فرستاده اوست و آنچه از جانب خداوند عز و جلآورده، حق است و هر آنچه جز آن باشد، باطل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر آنان [كه به اسلامشان فرا خوانده ايد]، اين دعوت را اجابت كردند، تمام حقوق مسلمانان، براى آنان نيز خواهد بود و هر آنچه بر عهده مسلمانان است، بر عهده آنان نيز خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-الإيمان-بالنبوة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: الدَّعوَةُ إلَى الإِيمانِ بِالنُّبُوَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: دعوت به ايمان آوردن به نبوّت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُواْ مَا أَنزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِّن شَىْ ءٍ...».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آن گاه كه [يهوديان] گفتند: «خدا چيزى بر بشرى نازل نكرده»، بزرگىِ خدا را چنان كه بايد، نشناختند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في جَوابِ الزِّنديقِ الَّذي سَأَ لَهُ: مِن أينَ أثبَتَّ الأَنبِياءَ وَالرُّسُلَ؟ ـ: إنّا لَمّا أثبَتنا أنَّ لَنا خالِقا صانِعا مُتَعالِيا عَنّا وعَن جَميعِ ما خَلَقَ، وكانَ ذلِكَ الصّانِعُ حَكيما مُتَعالِيا لَم يَجُز أن يُشاهِدَهُ خَلقُهُ، ولا يُلامِسوهُ، فَيُباشِرَهُم ويُباشِروهُ، ويُحاجَّهُم ويُحاجّوهُ، ثَبَتَ أنَّ لَهُ سُفَراءَ في خَلقِهِ يُعَبِّرونَ عَنهُ إلى خَلقِهِ وعِبادِهِ، ويَدُلّونَهُم عَلى مَصالِحِهِم ومَنافِعِهِم، وما بِهِ بَقاؤُهُم وفي تَركِهِ فَناؤُهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَثَبَتَ الآمِرونَ وَالنّاهونَ عَنِ الحَكيمِ العَليمِ في خَلقِهِ وَالمُعَبِّرونَ عَنهُ جَلَّ وعَزَّ، وهُمُ الأَنبِياءُ عليهم السلام وصَفوَتُهُ مِن خَلقِهِ، حُكَماءُ؛ مُؤَدَّبينَ بِالحِكمَةِ، مَبعوثينَ بِها، غَيرَ مُشارِكينَ لِلنّاسِ ـ عَلى مُشارَكَتِهِم لَهُم فِي الخَلقِ وَالتَّركيبِ ـ في شَيءٍ مِن أحوالِهِم، مُؤَيَّدينَ مِن عِندِ الحَكيمِ العَليمِ بِالحِكمَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص168 ح1، التوحيد: ص249 ح1، علل الشرائع: ص120 ح3 كلّها عن هشام بن الحكم، الاحتجاج: ج2 ص213 ح223، بحارالأنوار: ج11 ص29 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ به ملحدى كه از ايشان سؤال كرده بود: پيامبران و رسولان را چگونه اثبات مى كنى؟ ـ: وقتى ما ثابت كرديم كه داراى آفريننده و صانعى هستيم كه از ما و از تمام آفريده هايش برتر است و آن صانع، حكيم و متعالى است و امكان ندارد كه آفريده هايش او را مشاهده يا لمس كنند تا مستقيما با آنان در ارتباط باشد و آنان با وى در ارتباط باشند، و [نيز امكان ندارد كه] آنان را ملاقات كند يا آنان وى را ملاقات كنند، ثابت مى شود كه خدا در ميان خلق خود، سفيرانى دارد تا او را به مردم و بندگانش معرّفى نمايند و آنان را به مصالح و منافعشان، و آنچه مايه ماندگارى ايشان و در صورت ترك، مايه هلاك ايشان است، ره نمون گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس ثابت مى شود كه خداوندِ حكيم و عليم، در ميان خلق خود، امر كننده و نهى كننده و معرّفى كنندگانى براى خود دارد. اينان، همان پيامبران و برگزيدگان از ميانِ خلق او هستند؛ انسان هاى حكيمى كه با حكمت، تأديب گشته اند و به همين حكمت، برانگيخته شده اند، و به رغم مشاركتشان با مردم در آفرينش و تركيب [جسمانى]، در هيچ يك از حالاتشان با آنان شركت ندارند. آنان با حكمت از سوى خداى حكيم و عليم، مورد تأييدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ في عِلَّةِ وُجوبِ مَعرِفَةِ الرُّسُلِ وَالإِقرارِ بِهِم وَالإِذعانِ لَهُم بِالطّاعَةِ ـ: لِأَ نَّهُ لَمّا لَم يَكُن في خَلقِهِم وقُواهُم ما يُكمِلونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «يكملوا»، وهو تصحيف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ مَصالِحَهُم، وكانَ الصّانِعُ مُتَعالِيا عَن أن يُرى، وكانَ ضَعفُهُم وعَجزُهُم عَن إدراكِهِ ظاهِرا؛ لَم يَكُن بُدٌّ لَهُم مِن رَسولٍ بَينَهُ وبَينَهُم، مَعصومٍ، يُؤَدّي إلَيهِم أمرَهُ ونَهيَهُ وأَدَبَهُ، ويَقِفُهُم عَلى ما يَكونُ بِهِ اجتِرارُ مَنافِعِهِم ودَفعُ مَضارِّهِم، إذ لَم يَكُن في خَلقِهِم ما يَعرِفونَ بِهِ ما يَحتاجونَ إلَيهِ مِن مَنافِعِهِم ومَضارِّهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَو لَم يَجِب عَلَيهِم مَعرِفَتُهُ وطاعَتُهُ، لَم يَكُن لَهُم في مَجيءِ الرَّسولِ مَنفَعَةٌ ولا سَدُّ حاجَةٍ، ولَكانَ يَكونُ إتيانُهُ عَبَثا لِغَيرِ مَنفَعَةٍ ولا صَلاحٍ، ولَيسَ هذا مِن صِفَةِ الحَكيمِ الَّذي أتقَنَ كُلَّ شَيءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص100 ح1، علل الشرائع: ص253 ح9 نحوه وكلاهما عن الفضل بن شاذان، بحارالأنوار: ج11 ص40 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در بيان علّت وجوب شناخت پيامبران و اقرار به رسالت آنان و اذعان به اطاعتشان ـ: از آن جا كه در خلقت مردم و توانايى آنان، آنچه موجب تكميل مصالحشان باشد، وجود ندارد و از طرفى آفريننده، برتر از آن است كه ديده شود، و ضعف و ناتوانى آنان از ادراك خداوند، آشكار است، چاره اى جز اين نبود كه فرستاده اى معصوم ميان خداوند و مردم در بين باشد تا امر و نهى و تعاليم الهى را به آنان برساند، و آنان را بر راه هاى جلب منافع و دفع زيان ها آگاه سازد؛ زيرا در [تركيب] آفرينش مردم، آنچه به كمك آن، نيازمندى هاى خود را اعم از منافع و زيان ها بشناسند، وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر شناخت و اطاعت خداوند بر مردم واجب نبود، آمدن پيامبران، براى آنان سودى نداشت و نيازى را برطرف نمى كرد، و آمدن پيامبران به خاطر فقدان سود و مصلحت، لغو و بيهوده بود و كار لغو، به دور از صفت خداوندِ حكيمى است كه هر چيزى را استوار قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-الإيمان-بالمعاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: الدَّعوَةُ إلَى الإِيمانِ بِالمَعادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: دعوت به ايمان آوردن به معاد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 115.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا پنداشتيد كه شما را بيهوده آفريده ايم و اين كه شما به سوى ما باز گردانيده نمى شويد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام ـ لِابنِهِ وهُوَ يَعِظُهُ ـ: يا بُنَيَّ، إن تَكُ في شَكٍّ مِنَ المَوتِ فَارفَع عَن نَفسِكَ النَّومَ؛ ولَن تَستَطيعَ ذلِكَ، وإن كُنتَ في شَكٍّ مِنَ البَعثِ فَادفَع عَن نَفسِكَ الاِنتِباهَ؛ ولَن تَستَطيعَ ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص190 ح239 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، بحارالأنوار: ج7 ص42 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام ـ به فرزندش، در حالى كه به او اندرز مى داد ـ: اى پسركم! اگر در باره مرگ در شك هستى، خواب را از خود دور كن، در حالى كه هرگز بر آن قادر نيستى؛ و اگر در باره رستاخيز ترديد دارى، بيدار شدن را از خود دور كن، در حالى كه هرگز بر آن توانا نيستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ، إنَّ الرّائِدَ لا يَكذِبُ أهلَهُ، وَالَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ لَتَموتُنَّ كَما تَنامونَ، ولَتُبعَثُنَّ كَما تَستَيقِظونَ، وما بَعدَ المَوتِ دارٌ إلّا جَنَّةٌ أو نارٌ، وخَلقُ جَميعِ الخَلقِ وبَعثُهُم عَلَى اللّهِ عز و جل كَخَلقِ نَفسٍ واحِدَةٍ وبَعثِها؛ قالَ اللّهُ تَعالى: «وَما خَلْقُكُم وَلا بَعْثُكُم إلّا كَنَفسٍ واحِدَةٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاعتقادات للصدوق: ص64 ح19، بحارالأنوار: ج7 ص47 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى فرزندان عبد المطّلب! هيچ بَلَد و راه نمايى به خانواده اش دروغ نمى گويد. سوگند به آن كه مرا به حق برانگيخته است، همان گونه كه مى خوابيد، خواهيد مُرد، و همان گونه كه از خواب بر مى خيزيد، برانگيخته خواهيد شد و پس از مرگ، خانه اى جز بهشت يا آتش نيست، و آفرينش و بر انگيختن تمام آفريده ها براى خداوند عز و جل، به سان آفرينش و بر انگيختن يك آفريده است. خداوند متعال مى فرمايد: «آفرينش و بر انگيختن شما [در نزد ما]، جز مانند [آفرينش] يك تن نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا خَطَبَ حَمِدَ اللّهَ وأَثنى عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ: «أمّا بَعدُ، فَإِنَّ أصدَقَ الحَديثِ كِتابُ اللّهِ، وأَفضَلَ الهُدى هُدى مُحَمَّدٍ، وشَرَّ الاُمورِ مُحدَثاتُها، وكُلَّ بِدعَةٍ ضَلالَةٌ»، ويَرفَعُ صَوتَهُ، وتَحمارُّ وَجنَتاهُ، ويُذَكِّرُ السّاعَةَ وقِيامَها، حَتّى كَأَنَّهُ مُنذِرُ جَيشٍ؛ يَقولُ: «صَبَّحَتكُمُ السّاعَةُ، مَسَّتكُمُ السّاعَةُ»، ثُمَّ يَقولُ: «بُعِثتُ أنَا وَالسّاعَةُ كَهاتَينِ ـ ويَجمَعُ بَينَ سَبّابَتَيهِ ـ مَن تَرَكَ مالاً فَلِأَهلِهِ، ومَن تَرَكَ دَينا فَعَلَيَّ وإلَيَّ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص211 ح1 عن غياث بن إبراهيم، الأمالي للطوسي: ص337 ح686 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، جامع الأحاديث للقمّي: ص180 عن جابر وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج16 ص256 ح36 ؛ صحيح مسلم: ج2 ص592 ح43 مسند ابن حنبل: ج5 ص44 ح14340 كلاهما عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عن جابر نحوه، كنز العمّال: ج11 ص10 ح30405.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به نقل از پدرش، از جدّش ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هرگاه خطبه مى خواند، خداوند را ستايش مى نمود و بر او ثنا مى فرستاد. آن گاه مى فرمود: «امّا بعد، همانا راست ترين گفتار، كتاب خدا و بالاترين هدايت، هدايت محمّد و بدترين كار، بدعت است و هر بدعتى، گم راهى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى قيامت و رستاخيز را به مردم يادآور مى شد، صدايش بلند و گونه هايش سرخ مى شد، به گونه اى كه گويا لشكرى را هشدار مى دهد. مى فرمود: «قيامت، بامداد و شبانگاه، به شما روى كرده است». آن گاه در حالى كه دو انگشت شهادت و وسط خود را جمع مى كرد، مى فرمود: «ميان بعثت من و قيامت، اين چنين است (يعنى: ميان بعثت من و زمان ظهور قيامت، فاصله اندك است). هر كس مالى بر جاى گذاشته، براى خانواده اش خواهد بود و هر كس دَينى بر جاى نهاده، بر عهده من و به سوى من خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-الالفة-واجتناب-الفرقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: الدَّعوَةُ إلَى الاُلفَةِ وَاجتِنابِ الفُرقَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: دعوت به الفت و پرهيز از تفرقه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَ أَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين است امّت شما كه امّتى يگانه اند، و منم پروردگار شما. پس مرا بپرستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُواْ وَاذْكُرُواْ نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَآءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ ءَايَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و همگى به ريسمان خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد، و نعمت خدا را بر خود، ياد كنيد. آن گاه كه دشمنان [يكديگر] بوديد، پس ميان دل هاى شما الفت انداخت، تا به لطف او برادران هم شديد، و بر كنار پرتگاه آتش بوديد كه شما را از آن رهانيد. اين گونه، خداوند، نشانه هاى خود را براى شما روشن مى كند. باشد كه شما راه يابيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: 213.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 213.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَا اختَلَفَت اُمَّةٌ بَعدَ نَبِيِّها إلّا ظَهَرَ أهلُ باطِلِها عَلى أهلِ حَقِّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص370 ح7754 عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج1 ص183 ح929 ؛ كتاب سليم بن قيس الهلالي: ج2 ص570 ح2 عن الإمام عليّ عليه السلام، شرح الأخبار: ج2 ص158 ح486، بحارالأنوار: ج32 ص270 ح534.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ امّتى پس از پيامبرشان اختلاف نكردند، جز آن كه باطلْ كيشان [آن امّت] بر حقْ مداران چيره شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: وَايمُ اللّهِ، مَا اختَلَفَت اُمَّةٌ بَعدَ نَبِيِّها إلّا ظَهَرَ باطِلُها عَلى حَقِّها، إلّا ما شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص235 ح5، الأمالي للطوسي: ص11 ح13، كشف الغمّة: ج2 ص5 كلّها عن الأصبغ بن نباتة، وقعة صفين: ص224 عن أبيسنان الأسلمي بزيادة «أهل» قبل «باطلها»، بحارالأنوار: ج32 ص464 ح402 ؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج5 ص181 عن أبي سنان عن أبيه بزيادة «أهل» قبل «باطلها» وقبل «حقها».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سوگند به خدا، هيچ امّتى پس از پيامبرشان اختلاف نكردند، جز آن كه باطلِ آنها بر حقّشان چيره شد، مگر آن كه خدا بخواهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِحذَروا ما نَزَلَ بِالاُمَمِ قَبلَكُم مِنَ المَثُلاتِ بِسوءِ الأَفعالِ وذَميمِ الأَعمالِ، فَتَذَكَّروا فِي الخَيرِ وَالشَّرِّ أحوالَهُم، وَاحذَروا أن تَكونوا أمثالَهُم. فَإِذا تَفَكَّرتُم في تَفاوُتِ حالَيهِم فَالزَموا كُلَّ أمرٍ لَزِمَتِ العِزَّةُ بِهِ شَأنَهُم (حالَهُم)، وزاحَتِ الأَعداءُ لَهُ عَنهُم، ومُدَّتِ العافِيَةُ بِهِ عَلَيهِم، وَانقادَتِ النِّعمَةُ لَهُ مَعَهُم، ووَصَلَتِ الكَرامَةُ عَلَيهِ حَبلَهُم: مِنَ الاِجتِنابِ لِلفُرقَةِ، وَاللُّزومِ لِلاُلفَةِ، وَالتَّحاضِّ عَلَيها، وَالتَّواصي بِها. وَاجتَنِبوا كُلَّ أمرٍ كَسَرَ فِقرَتَهُم، وأَوهَنَ مُنَّتَهُم: مِن تَضاغُنِ القُلوبِ، وتَشاحُنِ الصُّدورِ، وتَدابُرِ النُّفوسِ، وتَخاذُلِ الأيدي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَدَبَّروا أحوالَ الماضينَ مِنَ المُؤمِنينَ قَبلَكُم... فَانظُروا كَيفَ كانوا حَيثُ كانَتِ الأَملاءُ مُجتَمِعَةً، وَالأَهواءُ مُؤتَلِفَةً (/ مُتَّفِقَةً)، وَالقُلوبُ مُعتَدِلَةً، وَالأَيدي مُتَرادِفَةً (/ مُتَرافِدَةً)، وَالسُّيوفُ مُتَناصِرَةً، وَالبَصائِرُ نافِذَةً، وَالعَزائِمُ واحِدَةً. ألَم يَكونوا أربابا في أقطارِ الأَرَضينَ، ومُلوكا عَلى رِقابِ العالَمينَ؟! فَانظُروا إلى ما صاروا إلَيهِ في آخِرِ اُمورِهِم، حينَ وَقَعَتِ الفُرقَةُ، وتَشَتَّتَتِ الاُلفَةُ، وَاختَلَفَتِ الكَلِمَةُ وَالأَفئِدَةُ، وتَشَعَّبوا مُختَلِفينَ، وتَفَرَّقوا مُتَحارِبينَ (/ مُتَحازِبينَ)، قَد خَلَعَ اللّهُ عَنهُم لِباسَ كَرامَتِهِ، وسَلَبَهُم غَضارَةَ نِعمَتِهِ، وبَقِيَ قَصَصُ أخبارِهِم فيكُم عِبَرا للمُعتَبِرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 192، بحارالأنوار: ج14 ص472 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: و سختى هايى كه به علّت كارهاى ناشايست و اعمال ناروا بر امّت هاى پيش از شما رسيد، بپرهيزيد، و احوال نيك و بد ايشان را به ياد آوريد، و از اين كه همانند آنان باشيد، حذر كنيد. پس هنگامى كه در تفاوت احوال آنان انديشيديد، به هر كارى كه موجب عزّت شأن آنان شده و دشمنان را از ايشان دور ساخته و به يُمن آن، آسايش طولانى يافته اند و نعمت بر ايشان سر فرود آورده (فراوان شده) و كرامت را به ايشان پيوند زده، پايبند باشيد، از قبيل: پرهيز از تفرقه، و ملازمت با الفت و تشويق و سفارش يكديگر به آن؛ و از هر كارى (همچون كينه ورزى دل ها، دشمنى سينه ها، پشت كردن به يكديگر، و يارى نرساندن دست ها به هم) كه مُهره پشتشان را شكسته و نيرويشان را سست كرده، بپرهيزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در احوال مؤمنانِ پيش از خود، تفكّر كنيد.… پس بنگريد آن هنگام كه اجتماعات مردمى گرد هم مى آمدند (يكى مى شدند) و خواسته ها به هم مى پيوستند و دل ها ميانه رو مى گشتند و دست ها يار هم مى شدند و شمشيرها به يارى هم مى شتافتند، و ديده ها تيز مى شدند و تصميم ها يكى مى گشتند، حالشان چگونه بوده است. آيا در بخش هاى زمين، سَرور نبودند و بر جهانيان، پادشاهى نداشتند؟ پس فرجام كارشان را آن هنگام كه بينشان تفرقه افتاد و همبستگى شان از هم گسست و سخنِ دل هايشان اختلاف يافت و به دسته هاى مختلف، پراكنده شدند و به جنگ با يكديگر (به چند گونه حزب) از هم جدا شدند، در نگريد. خداوند، جامه كرامت خود را از آنان بر كَند، و خوشى نعمتش را از آنان سلب نمود و داستان اخبارشان در ميان شما بر جاى ماند تا براى عبرت گيرندگان، مايه عبرت باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّما أنتُم إخوانٌ عَلى دينِ اللّهِ، ما فَرَّقَ بَينَكُم إلّا خُبثُ السَّرائِرِ، وسوءُ الضَّمائِرِ؛ فَلا تَوازَرونَ (/ تَأزِرونَ) ولا تَناصَحونَ، ولا تَباذَلونَ ولا تَوادّونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 113.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شما در دين خدا با يكديگر برادريد و جز پليدى باطن و بدى سرشت ها، ميان شما جدايى نيفكنده است. بار يكديگر را بر دوش نمى كشيد و نسبت به هم خيرخواه نيستيد و به هم بذل نمى كنيد و يكديگر را دوست نمى داريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-القيام-بالقسط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: الدَّعوَةُ إلَى القِيامِ بِالقِسطِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: دعوت به برپا داشتن قسط&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَ أَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَ الْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَ مَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِىٌّ عَزِيزٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به راستى، [ما] پيامبران خود را با دلايل آشكار، روانه كرديم و با آنها كتاب و ترازو را فرود آورديم تا مردم به انصاف بر خيزند، و آهن را كه در آن براى مردم، خطرى سخت و سودهايى است، پديد آورديم، تا خدا معلوم بدارد كه چه كسى در نهان، او و پيامبرانش را يارى مى كند. آرى، خدا نيرومندِ شكست ناپذير است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في صِفَةِ أهلِ الذِّكرِ ـ: يَأمُرونَ بِالقِسطِ ويَأتَمِرونَ بِهِ، ويَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ ويَتَناهَونَ عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 222، الاحتجاج: ج1 ص480 ح117، بحارالأنوار: ج4 ص261 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف ذاكران ـ: به قسط، فرمان مى دهند و خود از آن، فرمان مى پذيرند و از منكر، نهى مى كنند و خود از آن، اجتناب مى نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-قيادة-الإمام-العادل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: الدَّعوَةُ إلى قِيادَةِ الإِمامِ العادِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: دعوت به رهبرى امام عادل&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى پيامبر! آنچه را كه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ كن، و اگر نكنى، پيامش را نرسانده اى، و خدا تو را از [گزند] مردم، نگاه مى دارد. آرى، خدا گروه كافران را هدايت نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ الْاءِسْلَامَ دِينًا...».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«امروز، دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم و اسلام را براى شما [به عنوان] آيينى برگزيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: بُنِيَ الإِسلامُ عَلى خَمسٍ: عَلَى الصَّلاةِ، وَالزَّكاةِ، وَالصَّومِ، وَالحَجِّ، وَالوَلايَةِ. ولَم يُنادَ بِشَيءٍ كَما نودِيَ بِالوَلايَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص18 ح1، المحاسن: ج1 ص445 ح1033، الخصال: ص278 ح21 كلّها عن أبي حمزة الثمالي، الأمالي للصدوق: ص340 ح404 عن المفضل بن عمر عن الإمام الصادق عليه السلام وكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج68 ص329 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: اسلام بر پنج اصل، بنياد نهاده شده است: نماز، زكات، روزه، حج و ولايت، و به هيچ چيز به اندازه ولايت، ندا داده نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حريز بن عبد اللّه عن زرارة عن الإمام الباقر عليه السلام: بُنِيَ الإِسلامُ عَلى خَمسَةِ أشياءَ: عَلَى الصَّلاةِ، وَالزَّكاةِ، وَالحَجِّ، وَالصَّومِ، وَالوَلايَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ زُرارَةُ: فَقُلتُ: وأَيُّ شَيءٍ مِن ذلِكَ أفضَلُ؟ فَقالَ: الوَلايَةُ أفضَلُ؛ لِأَ نَّها مِفتاحُهُنَّ، وَالوالي هُوَ الدَّليلُ عَلَيهِنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص18 ح5، المحاسن: ج1 ص446 ح1034، تفسير العياشي: ج1 ص191 ح109، بحارالأنوار: ج68 ص332 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حُرَيز بن عبد اللّه، از زُراره ـ: امام باقر عليه السلام فرمود: «اسلام بر پنج چيز، بنيان شده است: نماز، زكات، حج، روزه و ولايت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: كدام يك از اينها برتر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ولايت، بالاتر است؛ زيرا كليد آنهاست و امام است كه به آنها ره نمون است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: رَحِمَ اللّهُ عَبدا حَبَّبَنا إلَى النّاسِ ولَم يُبَغِّضنا إلَيهِم!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص229 ح293 عن أبي بصير، الاعتقادات للصدوق: ص109، الأمالي للمفيد: ص31 ح4 عن محمّد بن سويد الأشعري وفيه «يكرهنا» بدل «يبغضنا»، مشكاة الأنوار: ص317 ح1002 عن عليّ بن أبي حمزة، بحارالأنوار: ج52 ص347 ح96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، رحمت آورَد بر كسى كه ما را در نظر مردم، محبوب گرداند و مبغوض نسازد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ عليه السلام: اِتَّقوا اللّهَ، وكونوا زَينا ولا تَكونوا شَينا. جُرّوا إلَينا كُلَّ مَوَدَّةٍ وَادفَعوا عَنّا كُلَّ قَبيحٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص488، بحارالأنوار: ج78 ص372 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام: از خدا پروا كنيد، و مايه زينت باشيد، نه مايه سرشكستگى. هر دوستى اى را به سوى ما گرايش دهيد و هر زشتى اى را از ما دور كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب عليه السلام: ج1 ص511 (القسم الثالث / الفصل العاشر: حديث الغدير)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وهذه الموسوعة: ج10 ص354 (عناوين حقوقهم/ الولاية).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام: ج2 ص؟؟؟ (بخش سوم / فصل دهم / حديث غدير).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و همين دانش نامه: ج10 ص355 (فصل هشتم: حقوق اهل بيت / ولايت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-الحرية-الهادفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: الدَّعوَةُ إلَى الحُرِّيَّةِ الهادِفَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: دعوت به آزادى هدفمند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُولُواْ اشْهَدُواْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «اى اهل كتاب! بياييد بر سر سخنى كه ميان ما و شما يكسان است، بِايستيم كه: جز خدا را نپرستيم و چيزى را شريك او نگردانيم و بعضى از ما، بعضى ديگر را به جاى خدا به خدايى نگيرد». پس اگر اعراض كردند، بگوييد: «شاهد باشيد كه ما مسلمانيم [نه شما]»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَْغْلَالَ الَّتِى كَانَتْ عَلَيْهِمْ...».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 157.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از [دوش] آنان، قيد و بندهايى را كه بر ايشان بوده است، بر مى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الشعراء: 18، 19 ـ 22.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: شعرا: آيه 18 ـ 22.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ مِن كِتابِهِ إلى أهالي نَجرانَ ـ: بِسمِ إلهِ إبراهيمَ وإسحاقَ ويَعقوبَ. مِن مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلى اُسقُفِّ نَجرانَ وأَهلِ نَجرانَ، إن أسلَمتُم فَإِنّي أحمَدُ إلَيكُمُ اللّهَ إلهَ إبراهيمَ وإسحاقَ ويَعقوبَ. أمّا بَعدُ، فَإِنّي أدعوكُم إلى عِبادَةِ اللّهِ مِن عِبادَةِ العِبادِ، وأَدعوكُم إلى وَلايَةِ اللّهِ مِن وَلايَةِ العِبادِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوّة للبيهقي: ج5 ص385 عن يونس ؛ تاريخ اليعقوبي: ج2 ص81 نحوه، بحارالأنوار: ج21 ص285.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ از نامه ايشان به اهالى نجران ـ: به نام خداى ابراهيم و اسحاق و يعقوب! از محمّد، فرستاده خدا، به اسقف نجران و مردم نجران. اگر اسلام بياوريد، من به همراه شما، خداى يكتا، خداى ابراهيم و اسحاق و يعقوب، را ستايش خواهم كرد. امّا بعد، من شما را از عبادتِ بندگان به عبادت خداوند، و از ولايت بندگان به ولايت خداوند، فرا مى خوانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى بَعَثَ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله بِالحَقِّ لِيُخرِجَ عِبادَهُ مِن عِبادَةِ عِبادِهِ إلى عِبادَتِهِ، ومِن عُهودِ عِبادِهِ إلى عُهودِهِ، ومِن طاعَةِ عِبادِهِ إلى طاعَتِهِ، ومِن وَلايَةِ عِبادِهِ إلى وَلايَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص386 ح586 عن محمّد بن الحسين عن أبيه عن جدّه عن أبيه، فلاح السائل: ص372 ح248، بحارالأنوار: ج77 ص365 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند متعال، محمّد را به حق بر انگيخت تا بندگانش را از عبادت بندگان خدا به عبادت خداوند، و از پيمان هاى بندگان به پيمان هاى خداوند، و از اطاعت بندگان به اطاعت خداوند، و از ولايت بندگان به ولايت خداوند، ره نمون گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في بَيانِ الغايَةِ مِنَ البِعثَةِ ـ: فَبَعَثَ اللّهُ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله بِالحَقِّ، لِيُخرِجَ عِبادَهُ مِن عِبادَةِ الأَوثانِ إلى عِبادَتِهِ، ومِن طاعَةِ الشَّيطانِ إلى طاعَتِهِ، بِقُرآنٍ قَد بَيَّنَهُ وأَحكَمَهُ؛ لِيَعلَمَ العِبادُ رَبَّهُم إذ جَهِلوهُ، ولِيُقِرّوا بِهِ بَعدَ إذ جَحَدوهُ، ولِيُثبِتوهُ بَعدَ إذ أنكَروهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 147، بحارالأنوار: ج18 ص221 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان حكمت بعثت ـ: پس خداوند، محمّد را به حق بر انگيخت تا به قرآن كه آن را تبيين كرده و به آن استوارى بخشيده، بندگانش را از عبادت بت ها به عبادت خود، و از اطاعت شيطان به اطاعت خود آورَد، تا بندگان كه پروردگار خويش را نمى شناختند، بشناسند و پس از انكارش، به او اقرار آورند و پس از منكر بودنِ او، اثباتش كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَكُن عَبدَ غَيرِكَ وقَد جَعَلَكَ اللّهُ حُرّا، وما خَيرُ خَيرٍ لا يُنالُ إلّا بِشَرٍّ، ويُسرٍ لا يُنالُ إلّا بعُسـرٍ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص77، عيون الحكم والمواعظ: ص526 ح9579، بحارالأنوار: ج77 ص214 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بنده ديگرى مباش، كه خدا تو را آزاد قرار داده است. آن خيرى كه جز با شر به دست نمى آيد، خير نيست، و آن آسانى اى كه جز با سختى به دست نمى آيد، آسانى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ألا حُرٌّ يَدَعُ هذِهِ اللُّماظَةَ لِأَهلِها؟! إنَّهُ لَيسَ لِأَنفُسِكُم ثَمَنٌ إلَا الجَنَّةَ، فَلا تَبيعوها إلّا بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 456، تحف العقول: ص391 عن الإمام الكاظم عليه السلام نحوه، عيون الحكم والمواعظ: ص108 ح3381 و 2382، بحار الأنوار: ج73 ص132 ح136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آيا آزاده اى نيست كه اين تَه مانده[ى دنيا] را به اهلش واگذارد؟ همانا براى جان شما، بهايى جز بهشت نيست. آن را جز به بهشت نفروشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في رِسالَتِهِ إلى بَعضِ خُلَفاءِ بَني اُمَيَّةَ ـ: ومِن ذلِكَ ما ضُيِّعَ الجِهادُ الَّذي فَضَّلَهُ اللّهُ عز و جل عَلَى الأَعمالِ وفَضَّلَ عامِلَهُ عَلَى العُمّالِ؛ تَفضيلاً فِي الدَّرَجاتِ وَالمَغفِرَةِ وَالرَّحمَةِ؛ لِأَنَّهُ ظَهَرَ بِهِ الدّينُ وبِهِ يُدفَعُ عَنِ الدّينِ، وبِهِ اشتَرَى اللّهُ مِنَ المُؤمِنينَ أنفُسَهُم وأَموالَهُم بِالجَنَّةِ بَيعا مُفلِحا مُنجِحا اِشتَرَطَ عَلَيهِم فيهِ حِفظَ الحُدودِ، وأَوَّلُ ذلِكَ الدُّعاءُ إلى طاعَةِ اللّهِ مِن طاعَةِ العِبادِ، وإلى عِبادَةِ اللّهِ مِن عِبادَةِ العِبادِ، وإلى وَلايَةِ اللّهِ مِن وَلايَةِ العِبادِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص3 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در نامه اش به يكى از خلفاى بنى اميّه ـ: از جمله آن (حدود ضايع شده)، ضايع شدن جهادى است كه خداوند عز و جل آن را بر ساير كارها برترى داده و جهادگر را بر ساير عمل كنندگان در مراتب و بخشش و رحمت، فضيلت بخشيده است؛ زيرا دين با جهاد، پيروز شد و با جهاد است كه از دين، دفاع مى شود و خداوند با جهاد، جان ها و مال هاى مؤمنان را در برابر بهشت، در معامله اى كه مايه رستگارى و موفّقيت است، از آنان خريدارى كرده و در اين معامله، حفظ حدود را بر آنان شرط نموده است و نخستين شرط، فرا خواندن [مردم] از اطاعت، عبادت و ولايت بندگان به اطاعت، عبادت و ولايت خداوند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: خَمسُ خِصالٍ مَن لَم تَكُن فيهِ خَصلَةٌ مِنها فَلَيسَ فيهِ كَثيرُ مُستَمتَعٍ، أوَّلُهَا: الوَفاءُ، وَالثّانِيَةُ: التَّدبيرُ، وَالثّالِثَةُ: الحَياءُ، وَالرّابِعَةُ: حُسنُ الخُلقِ، وَالخامِسَةُ ـ وهِيَ تَجمَعُ هذِهِ الخِصالَ ـ: الحُرِّيَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص284 ح33 عن أبي خالد السجستاني وص 298 ح69 عن أبي خالد العجمي، مشكاة الأنوار: ص435 ح1456 كلاهما نحوه وفيهما «الدين والعقل والأدب» بدل «الوفاء والتدبير والحياء»، بحارالأنوار: ج69 ص387 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پنج خصلت است كه در هر كس يكى از آنها نباشد، چندان بهره اى نخواهد داشت: اوّل، وفا، و دوم، تدبير، و سوم، حيا، و چهارم، حُسن خلق، و پنجم ـ كه جامع همه اين خصلت هاست ـ، آزادگى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-معرفة-أهل-الحق-بالحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: الدَّعوَةُ إلى مَعرِفَةِ أهلِ الحَقِّ بِالحَقِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: دعوت به شناخت اهل حق از راه شناخت حق&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بَلْ قَالُواْ إِنَّا وَجَدْنَا ءَابَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلَى ءَاثَارِهِم مُّهْتَدُونَ * وَ كَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ فِى قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا ءَابَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلَى ءَاثَارِهِم مُّقْتَدُونَ * قَالَ أَوَ لَوْ جِئْتُكُم بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدتُّمْ عَلَيْهِ ءَابَاءَكُمْ قَالُواْ إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُم بِهِ كَافِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: 22 ـ 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بلكه گفتند: «ما پدران خود را بر آيينى يافتيم و ما [هم با] پيگيرى از آنان، راه يافتگانيم» و بدين گونه، در هيچ شهرى پيش از تو هشدار دهنده اى نفرستاديم، مگر آن كه خوش گذرانان آن گفتند: «ما پدران خود را بر آيينى [و راهى] يافته ايم و ما از پى ايشان ره سپاريم». گفت: هر چند هدايت كننده تر از آنچه پدران خود را بر آن يافته ايد، براى شما بياورم؟ گفتند: «ما [نسبت] به آنچه بِدان فرستاده شده ايد، كافريم»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المائدة: 104، يونس: 78، الأنبياء: 53، الشعراء: 74، لقمان: 21.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مائده: آيه 104، يونس: آيه 78، انبيا: آيه 53، شعرا: آيه 74، لقمان: آيه 21.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن الأصبغ بن نباتة: دَخَلَ الحارِثُ الهَمدانِيُّ عَلى أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام في نَفَرٍ مِنَ الشّيعَةِ وكُنتُ فيهِم، فَجَعَلَ الحارِثُ يَتَأَوَّدُ في مِشيَتِهِ، ويَخبِطُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَبْط: الضرْب (المصباح المنير: 163 «خبط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَرضَ بِمِحجَنِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِحْجَن: عصا مُعقَّفة الرأس كالصَّولَجان، والميم زائدة (النهاية: 1 ص347 «حجن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وكانَ مَريضا، فَأَقبَلَ عَلَيهِ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام ـ وكانَت لَهُ مِنهُ مَنزِلَةٌ ـ فَقالَ: كَيفَ تَجِدُكَ يا حارِثُ؟ فَقالَ: نالَ الدَّهرُ، يا أميرَ المُؤمِنينَ، مِنّي، وزادَني اُوارا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُوار ـ بالضمّ ـ: حرارة النار والشمس والعطش (النهاية: 1 ص80 «أور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وغَليلاً اِختِصامُ أصحابِكَ بِبابِكَ. قالَ: وفيمَ خُصومَتُهُم؟ قالَ: فيكَ وفِي الثَّلاثَةِ مِن قَبلِكَ؛ فَمِن مُفرِطٍ مِنهُم غالٍ، ومُقتَصِدٍ تالٍ، ومِن مُتَرَدِّدٍ مُرتابٍ، لا يَدري أيُقدِمُ أم يُحجِمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَسبُكَ يا أخا هَمدانَ، ألا إنَّ خَيرَ شيعَتِي النَّمَطُ الأَوسَطُ؛ إلَيهِم يَرجِعُ الغالي، وبِهِم يَلحَقُ التّالي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الحارِثُ: لَو كَشَفتَ ـ فِداكَ أبي واُمّي ـ الرَّينَ عَن قُلوبِنا، وجَعَلتَنا في ذلِكَ عَلى بَصيرَةٍ مِن أمرِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام: قَدكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدْ: بمعنى حَسْب، ويقال للمخاطب: قَدْكَ ؛ أي حَسْبُكَ (النهاية: 4 ص19 «قد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّكَ امرُؤٌ مَلبوسٌ عَلَيكَ؛ إنَّ دينَ اللّهِ لا يُعرَفُ بِالرِّجالِ، بَل بِآيَةِ الحَقِّ، فَاعرِفِ الحَقَّ تَعرِف أهلَهُ. يا حارِثُ، إنَّ الحَقَّ أحسَنُ الحَديثِ، وَالصّادِعُ بِهِ مُجاهِدٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص3 ح3، الأمالي للطوسي: ص625 ح1292 وفيه «في شأنك والبليّة» بدل «فيك وفي الثلاثة» و«قالٍ» بدل «تالٍ»، بشارة المصطفى: ص4 وفيه «والٍ» بدل «تالٍ»، تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص649 ح11، كشف الغمّة: ج2 ص37 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج6 ص178 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، مفيد ـ به نقل از اصبغ بن نُباته ـ: حارث هَمْدانى با گروهى از شيعيان كه من نيز در ميان آنان بودم، بر امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام وارد شد. حارث در حالى كه بيمار بود، خميده راه مى رفت و با عصايش بر زمين مى كوبيد. از آن جا كه حارث نزد امير مؤمنان عليه السلام منزلتى داشت، [امام] به او رو كرد و فرمود: «حالت چه طور است، اى حارث؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارث گفت: اى امير مؤمنان! روزگار، پيرم ساخته و مشاجره يارانت با يكديگر در جلوى خانه ات، به آتشِ عطش و تشنگى من افزوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مشاجره آنان در چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارث گفت: در باره تو و سه تن [خليفه] پيش از تو مشاجره دارند. برخى به افراط گراييده، گزافه مى گويند. گروهى ميانه رو و پيروند، و جمعى در حالت ترديد و شك به سر مى برند و نمى دانند گامى پيش يا وا پس نهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بس كن، اى برادر هَمْدانى! بدان كه بهترينِ شيعيانم، گروه ميانه روند، كه غلو كننده به سوى آنها باز مى گردد و عقب مانده به آنها مى پيوندد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حارث به امام گفت: پدر و مادرم فدايت! اى كاش زنگار از دل هايمان بر گيرى و ما را در اين باره به بينشى برسانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بس است! تو كسى هستى كه كار بر تو مشتبه شده است. دين خدا با انسان ها شناخته نمى شود؛ بلكه با نشانه حق، شناخته مى شود. پس حق را بشناس تا اهل آن را بشناسى. اى حارث! حق،بهترين سخن است و آن كه آن را آشكار سازد، مجاهد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان والتبيين: نَهَضَ الحارِثُ بنُ حَوطٍ اللَّيثِيُّ إلى عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ، وهُوَ عَلَى المِنبَرِ، فَقالَ: أتَظُنُّ أنّا نَظُنُّ أنَّ طَلحَةَ وَالزُّبَيرَ كانا عَلى ضَلالٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا حارِ، إنَّهُ مَلبوسٌ عَلَيكَ، إنَّ الحَقَّ لا يُعرَفُ بِالرِّجالِ؛ فَاعرِفِ الحَقَّ تَعرِف أهلَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان والتبيين: ج3 ص211 ؛ نثر الدرّ: ج1 ص273، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص210 نحوه وراجع: نهج البلاغة: الحكمة 262 وروضة الواعظين: ص39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان و التبيين: در حالى كه على بن ابى طالب عليه السلام بالاى منبر بود، حارث بن حوط لَيثى در برابر ايشان ايستاد و گفت: تو گمان مى برى كه ما گمان داريم طلحه و زبير بر گم راهى اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام] فرمود: «اى حارث! [حق] بر تو مشتبه شده است. حق با افراد، شناخته نمى شود. پس حق را بشناس تا اهلش را بشناسى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن كِتابِهِ إلى أهلِ مِصرَ، لَمّا وَلّى عَلَيهِمُ الأَشتَرَ ـ: أمّا بَعدُ، فَقَد بَعَثتُ إلَيكُم عَبدا مِن عِبادِ اللّهِ، لا يَنامُ أيّامَ الخَوفِ، ولا يَنكِلُ عَنِ الأَعداءِ ساعاتِ الرَّوعِ، أشَدُّ عَلَى الفُجّارِ مِن حَريقِ النّارِ؛ وهُوَ مالِكُ بنُ الحارِثِ أخو مَذحِجٍ، فَاسمَعوا لَهُ وأَطيعوا أمرَهُ في ما طابَقَ الحَقَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 38، بحار الأنوار: ج33 ص595 ح741 وراجع: الأمالي للمفيد: ص81 ح4 والاختصاص: ص80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به مردم مصر، آن هنگام كه اَشتر را بر آنان گمارد ـ: امّا بعد، من بنده اى از بندگان خدا را به سوى شما فرستادم كه در روزگار ترس نمى خوابد و در ساعت هاى وحشت، از دشمنان روى بر نمى گردانَد. بر بدكاران، از سوزش آتش، سخت تر است. او مالك بن حارث از قبيله مَذحِج است. در آنچه حق است، سخن او را بشنويد و فرمان او را اطاعت كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-التقوى-والورع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: الدَّعوَةُ إلَى التَّقوى وَالوَرَعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: دعوت به پَروامندى و پرهيزگارى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ * إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 105 و 106.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«چون برادرشان نوح به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟ من براى شما فرستاده اى در خور اعتمادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَّبَتْ عَادٌ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 123 و 124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عاديان، پيامبران [خدا] را تكذيب كردند، آن گاه كه برادرشان هود به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَالِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ * إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ * فَاتَّقُواْ اللَّه وَ أَطِيعُونِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 142 ـ 144.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آن گاه كه برادرشان صالح به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟ من براى شما فرستاده اى در خور اعتمادم. از خدا پروا كنيد و مرا فرمان ببريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ * إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 160 ـ 162.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قوم لوط، فرستادگان را تكذيب كردند، آن گاه كه برادرشان لوط به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟ من براى شما فرستاده اى در خور اعتمادم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَّبَ أَصْحَـبُ الْأيْكَةِ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ أَلَا تَتَّقُونَ * إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ * فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُونِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 176 ـ 179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اصحاب اَيكه، فرستادگان را تكذيب كردند، آن گاه كه شعيب به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟ من براى شما فرستاده اى در خور اعتمادم. از خدا پروا داريد و مرا فرمان ببريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل عن هشام عن أبيه: أكثَرُ ما كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا قَعَدَ عَلَى المِنبَرِ يَقولُ: «اتَّقُواْ اللَّهَ وَ قُولُواْ قَوْلًا سَدِيدًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل مع الأسانيد: ص93 ح9، الزهد الكبير: ص350 ح960، تفسير ابن كثير: ج6 ص476 كلاهما عن عائشة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَراسيل ـ به نقل از هشام، از پدرش ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در بيشتر مواقعى كه بر منبر مى نشست، مى فرمود: «از خدا پروا داريد و سخنى استوار بگوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ لِفُضَيلٍ ـ: يا فُضَيلُ، بَلِّغ مَن لَقيتَ مِن مَوالينا عَنَّا السَّلامَ، وقُل لَهُم: أنّي أقولُ: إنّي لا اُغني عَنهُم مِنَ اللّهِ شَيئا إلّا بِوَرَعٍ؛ فَاحفَظوا ألسِنَتَكُم، وكُفّوا أيدِيَكُم، وعَلَيكُم بِالصَّبرِ وَالصَّلاةِ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى قالَ: «اسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 153.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر: ص74 ح17، تفسير العيّاشي: ج1 ص68 ح123، مشكاة الأنوار: ص94 ح203 كلّها عن الفضيل، دعائم الإسلام: ج1 ص133 عن الإمام الباقر عليه السلام وفي الثلاثة الأخيرة «إنّ اللّه مع الصابرين» بدل الآية، بحار الأنوار: ج70 ص308 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به فُضَيل ـ: اى فضيل! به هر يك از دوستان ما كه رسيدى، سلام ما را برسان و به آنان بگو كه من مى گويم: من جز با ورع [آنان]، كارى در برابر خداوند برايشان نمى توانم انجام دهم. پس زبانتان را حفظ كنيد، و دست هايتان را نگاه داريد، و بر شما باد بردبارى و نماز، كه خداوند مى فرمايد: «از شكيبايى و نماز، يارى جوييد؛ زيرا خدا با شكيبايان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن الوصّافي عن الإمام الباقر عليه السلام: كانَ في ما ناجى بِهِ اللّهُ موسى عليه السلام عَلَى الطّورِ: أن يا موسى، أبلِغ قَومَكَ أنَّهُ ما يَتَقَرَّبُ إلَيَّ المُتَقَرِّبونَ بِمِثلِ البُكاءِ مِن خَشيَتي، وما تَعَبَّدَ لِيَ المُتَعَبِّدونَ بِمِثلِ الوَرَعِ عَن مَحارِمي، ولا تَزَيَّنَ لِيَ المُتَزَيِّنونَ بِمِثلِ الزُّهدِ فِي الدُّنيا عَمّا بِهِمُ الغِنى عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ موسى عليه السلام: يا أكرَمَ الأَكرَمينَ، فَماذا أثَبتَهُم عَلى ذلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا موسى، أمَّا المُتَقَرِّبونَ إلَيَّ بِالبُكاءِ مِن خَشيَتي فَهُم فِي الرَّفيقِ الأَعلى، لا يَشرَكُهُم فيهِ أحَدٌ. وأَمَّا المُتَعَبِّدونَ لي بِالوَرَعِ عَن مَحارِمي فَإِنّي اُفَتِّشُ النّاسَ عَن أعمالِهِم ولا اُفَتِّشُهُم؛ حَياءً مِنهُم. وأَمَّا المُتَقَرِّبونَ إلَيَّ بِالزُّهدِ فِي الدُّنيا فَإِنّي أمنَحُهُمُ الجَنَّةَ بِحَذافيرِها، يَتَبَوَّؤونَ مِنها حَيثُ يَشاؤونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص205 ح1، بحارالأنوار: ج70 ص313 ح17 وراجع: المعجم الكبير: ج12 ص94 ح12650.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال ـ به نقل از وصّافى، از امام باقر عليه السلام ـ: در مناجات خداوند با موسى عليه السلام در كوه طور، اين جملات بود: «اى موسى! به مردمت برسان كه طالبان قربت، به چيزى مثل گريه از ترسم به من نزديك نمى شوند، و عبادتگران، به چيزى مثل وَرَع و پرهيز از حرام هاى من، عبادتم نكرده اند، و طالبان آراستگى، به چيزى مثل زهد و بى رغبتى در دنيا از آنچه مايه غناى آنهاست، خود را براى من نياراسته اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى صلى الله عليه و آله گفت: اى گرامى ترينِ گراميان! براى آنان، در ازاى اين كار، چه قرار داده اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «اى موسى! آنان كه از راه گريه از ترسم به من تقرّب مى جويند، بى آن كه كسى با آنان سهيم باشد، در جايگاه والا [بهشت] خواهند بود؛ و آنان كه با پرهيز از حرام هاى من، مرا عبادت مى كنند، با آن كه اعمال مردم را وارسى مى كنم، به جهت شرم از آنان، اعمالشان را وارسى نمى كنم؛ و آنان كه با زهد در دنيا به من تقرّب مى جويند، من بهشت را با تمام جوانب آن به آنان مى بخشم كه هر كجا بخواهند، سُكنا گزينند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن أمَرَ بِالتَّقوى فَقَد أفلَحَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «أبلَغَ»، وهو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَوعِظَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصائر الدرجات: ص526 ح1 عن المفضّل، بحار الأنوار: ج24 ص286 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كسى كه به تقوا فرمان دهد، موعظه را به رساترين صورت انجام داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ـ في وَصِيَّتِهِ لِعَبدِ اللّهِ بنِ جُندَبٍ ـ: يَابنَ جُندَبٍ، بَلِّغ مَعاشِرَ شيعَتِنا وقُل لَهُم: لا تَذهَبَنَّ بِكُمُ المَذاهِبُ، فَوَاللّهِ لا تُنالُ وَلايَتُنا إلّا بِالوَرَعِ وَالاِجتِهادِ فِي الدُّنيا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي بالورع والاجتهاد حالَ الدنيا. ويحتمل سقوط كلمة «والزهد» قبل قوله: «في الدنيا»، ويؤيّده تكرّر مجيئها في مواضع عديدة ذُكرت في أبوابها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومُواساةِ الإِخوانِ فِي اللّهِ، ولَيسَ مِن شيعَتِنا مَن يَظلِمُ النّاسَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص303، بحار الأنوار: ج78 ص281 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در وصيّتش به عبد اللّه بن جُندَب ـ: اى پسر جندب! به جماعت شيعيان ما برسان و به آنان بگو: راه ها شما را از راه به در نبرَد، كه ـ سوگند به خدا ـ ولايت ما جز با پرهيزگارى و كوشش در دنيا و يارى دادن به برادران دينى، به دست نمى آيد و آن كس كه به مردم ستم مى كند، از شيعيان ما نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-مكارم-الأخلاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: الدَّعوَةُ إلى مَكارِمِ الأَخلاقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: دعوت به ارزش هاى اخلاقى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: بُعِثتُ بِمَكارِمِ الأَخلاقِ ومَحاسِنِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص596 ح1234 عن إسحاق بن جعفر عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص425 ح1423 عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحارالأنوار: ج16 ص287 ح142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من براى بزرگوارى ها و نيكى هاى اخلاقى برانگيخته شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّما بُعِثتُ لِاُتَمِّمَ مَكارِمَ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج10 ص323 ح20782، مسند الشهاب: ج2 ص192 ح1165 كلاهما عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج11 ص420 ح31969 ؛ مكارم الأخلاق: ص36، بحارالأنوار: ج16 ص210.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: تنها براى تكميلِ بزرگوارى هاى اخلاقى برانگيخته شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: بُعِثتُ لِاُتَمِّمَ حُسنَ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطأ: ج2 ص904 ح8، الطبقات الكبرى: ج1 ص193 كلاهما عن مالك، كنزالعمّال: ج3 ص16 ح5218.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: براى تكميل اخلاق نيكو برانگيخته شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّما بُعِثتُ لِاُتَمِّمَ صالِحَ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص323 ح8961، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص670 ح4221، السنن الكبرى: ج10 ص323 ح20782 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج11 ص425 ح31996.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: تنها براى تكميل اخلاق شايسته برانگيخته شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ بَعَثَني بِتَمامِ مَكارِمِ الأَخلاقِ، وكَمالِ مَحاسِنِ الأَفعالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص74 ح6895 عن جابر بن عبداللّه، تفسير القرطبي: ج18 ص227 وفيه «لاُتمم» بدل «بتمام»، كنزالعمّال: ج11 ص415 ح31947.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند متعال، مرا به تكميل بزرگوارى هاى اخلاقى و نيكى هاى اعمال، برانگيخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِمُعاذٍ لَمّا بَعَثَهُ إلَى اليَمَنِ ـ: يا مُعاذُ، عَلِّمهُم كِتابَ اللّهِ، وأَحسِن أدَبَهُم عَلَى الأَخلاقِ الصّالِحَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ج25، بحار الأنوار: ج77 ص126 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به مُعاذ، آن هنگام كه او را به سوى يمن فرستاد ـ: اى مُعاذ! كتاب خدا (قرآن) را به آنان بياموز و آنان را با اخلاق شايسته بپرور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أنس: ما خَطَبَنا نَبِيُّ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلّا قالَ: لا إيمانَ لِمَن لا أمانَةَ لَهُ، ولا دينَ لِمَن لا عَهدَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص271 ح12386، صحيح ابن حبّان: ج1 ص423 ح194، السنن الكبرى: ج6 ص471 ح12690، المعجم الأوسط: ج3 ص98 ح2606، مسند أبي يعلى: ج3 ص387 ح3432، كنز العمّال: ج3 ص62 ح5503.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله براى ما سخنرانى نمى كرد، مگر آن كه مى فرمود: «آن كس كه امانتدار نيست، ايمان ندارد و آن كس كه پيمان شكن است، دين ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ في آخِرِ خُطبَتِهِ: طوبى لِمَن طابَ خُلقُهُ، وطَهُرَت سَجِيَّتُهُ، وصَلُحَت سَريرَتُهُ، وحَسُنَت عَلانِيَتُهُ، وأَنفَقَ الفَضلَ مِن مالِهِ، وأَمسَكَ الفَضلَ مِن قَولِهِ، وأَنصَفَ النّاسَ مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص144 ح1، عن أبي حمزة الثمالي، الاختصاص: ص228، جامع الأحاديث للقمّي: ص97، بحارالأنوار: ج75 ص30 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: پيامبر خدا در پايان خطابه اش مى فرمود: «خوشا به حال آن كسى كه خُويش نيكو، رفتارش پاك، نهانش شايسته، و ظاهرش نيك باشد، و مازاد مالش را انفاق كند، و از زياد گويى بپرهيزد، و به مردم از جانب خود، انصاف دهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ لِعَبدِ العَظيمِ الحَسَنِيِّ ـ: يا عَبدَ العَظيمِ، أبلِغ عَنّي أولِيائِي السَّلامَ، وقُل لَهُم: أن لا يَجعَلوا لِلشَّيطانِ عَلى أنفُسِهِم سَبيلاً، ومُرهُم بِالصِّدقِ فِي الحَديثِ، وأَداءِ الأَمانَةِ، ومُرهُم بِالسُّكوتِ، وتَركِ الجِدالِ في ما لا يَعنيهِم، وإقبالِ بَعضِهِم عَلى بَعضٍ، وَالمُزاوَرَةِ؛ فَإِنَّ ذلِكَ قُربَةٌ إلَيَّ، ولا يَشغَلوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «يشتغلوا»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنفُسَهُم بِتَمزيقِ بَعضِهِم بَعضا؛ فَإِنّي آلَيتُ عَلى نَفسي أنَّهُ مَن فَعَلَ ذلِكَ وأَسخَطَ وَلِيّا مِن أولِيائي دَعَوتُ اللّهَ لِيُعَذِّبَهُ فِي الدُّنيا أشَدَّ العَذابِ، وكانَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الخاسِرينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وعَرِّفهُم أنَّ اللّهَ قَد غَفَرَ لِمُحسِنِهِم، وتَجاوَزَ عَن مُسيئِهِم إلّا مَن أشرَكَ بِهِ، أو آذى وَلِيّا مِن أولِيائي، أو أضمَرَ لَهُ سوءا؛ فَإِنَّ اللّهَ لا يَغفِرُ لَهُ حَتّى يَرجِعَ عَنهُ، فَإِن رَجَعَ وإلّا نَزَعَ روحَ الإِيمانِ عَن قَلبِهِ، وخَرَجَ عَن وَلايَتي، ولَم يَكُن لَهُ نَصيبٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «نصيبا»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وَلايَتِنا، وأَعوذُ بِاللّهِ مِن ذلِكَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص247 عن عبد العظيم، بحار الأنوار: ج74 ص230 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ به عبد العظيم حسنى ـ: اى عبد العظيم! به دوستانم از طرف من سلام برسان و به آنان بگو: «راهى براى شيطان بر خويش قرار ندهند» و آنان را به راستگويى در گفتار و اداى امانت و خاموشى و ترك جدال در موارد بى فايده و رويكرد نسبت به يكديگر و به ديدار هم رفتن فرمان بده، كه [اين كارها] موجب نزديكى به من اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[بگو كه] خويش را به كوبيدن يكديگر مشغول نكنند، كه من به جانم سوگند خورده ام كه هر كس چنين كند و يكى از دوستانم را خشمگين سازد، از خدا درخواست كنم كه او را در دنيا به شديدترين عذاب، دچار سازد و در آخرت، از زيانكاران باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به آنان بياموز كه خداوند، نيكوكارشان را مى بخشد و از بدكارشان در مى گذرد، مگر آن را كه به او شرك ورزيده باشد، يا يكى از دوستانم را آزار برساند، يا كينه او را در دل خود جاى دهد، كه خداوند، او را مادام كه از اين كار روى بر نتابد، نخواهد بخشيد. پس اگر باز گردد، كه هيچ، و گر نه، روح ايمان از جانش خارج مى گردد، و از ولايت من بيرون مى رود، و در ولايت ما بهره اى نخواهد داشت. من از چنين فرجامى به خدا پناه مى برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-محاسن-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: الدَّعوَةُ إلى مَحاسِنِ الأَعمالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: دعوت به كارهاى نيكو&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هر كس از مرد يا زن، كار شايسته كند و مؤمن باشد، قطعا او را با زندگى پاكيزه اى حيات [حقيقى] بخشيم، و مسلّما به آنان، بهتر از آنچه انجام مى دادند، پاداش خواهيم داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدّارميّ عن عمران بن حصين: ما خَطَبَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلّا أمَرَنا فيها بِالصَّدَقَةِ، ونَهانا عَنِ المُثلَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج1 ص418 ح1611، مسند ابن حنبل: ج7 ص199 ح19878، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص340 ح7843، المعجم الأوسط: ج6 ص185 ح6138 وج 7 ص376 ح7769 عن سمرة بن جندب، كنز العمّال: ج6 ص570 ح16970 ؛ الأمالي للطوسي: ص359 ح747، بحارالأنوار: ج104 ص216 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى ـ به نقل از عمران بن حصين ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله براى ما سخنرانى نمى كرد، جز آن كه در آن، ما را به صدقه دادن امر مى كرد و از مُثله كردن (بريدن اعضاى بدن كشتگان دشمن) نهى مى نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ لِخَيثَمَةَ ـ: أبلِغ شيعَتَنا أنَّهُ لا يُنالُ ما عِندَ اللّهِ إلّا بِالعَمَلِ. وأَبلِغ شيعَتَنا أنَّ أعظَمَ النّاسِ حَسرَةً يَومَ القِيامَةِ مَن وَصَفَ عَدلاً ثُمَّ خالَفَهُ إلى غَيرِهِ. وأَبلِغ شيعَتَنا أنَّهُم إذا قاموا بِما اُمِروا أنَّهُم هُمُ الفائِزونَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص370 ح796 عن عليّ بن عليّ ابن رزين عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، الكافي: ج2 ص300 ح5 عن خيثمة عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيه ذيله من «وأبلغ شيعتنا أنّهم إذا...»، بحارالأنوار: ج2 ص29 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به خَيثَمه ـ: به شيعيان ما برسان كه بدانچه نزد خداست، جز با عمل كردن نتوان دست يافت، و به شيعيان ما برسان كه در روز قيامت، بيشترين حسرتِ مردم، از آنِ كسى است كه خود، عدل را ستوده باشد و آن گاه خود با [عمل كردن به] غير آن، با آن مخالفت كرده باشد، و به شيعيان ما برسان كه اگر بدانچه فرمان مى دهند، خود عمل كنند، روز قيامت، برنده خواهند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ أيضا ـ: يا خَيثَمَةُ، أبلِغ مَن تَرى مِن مَوالينَا السَّلامَ، وأَوصِهِم بِتَقوَى اللّهِ العَظيمِ، وأَن يَعودَ غَنِيُّهُم عَلى فَقيرِهِم، وقَوِيُّهُم عَلى ضَعيفِهِم، وأَن يَشهَدَ حَيُّهُم جَنازَةَ مَيِّتِهِم، وأَن يَتَلاقَوا في بُيوتِهِم؛ فَإِنَّ لُقيا بَعضِهِم بَعضا حَياةٌ لِأَمرِنا، رَحِمَ اللّهُ عَبدا أحيا أمرَنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا خَيثَمَةُ، أبلِغ مَوالينا أنّا لا نُغني عَنهُم مِنَ اللّهِ شَيئا إلّا بِعَمَلٍ، وأَنَّهُم لَن يَنالوا وَلايَتَنا إلّا بِالوَرَعِ، وأَنَّ أشَدَّ النّاسِ حَسرَةً يَومَ القِيامَةِ مَن وَصَفَ عَدلاً ثُمَّ خالَفَهُ إلى غَيرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص175 ح2، الاُصول الستّة عشر: ص79 كلاهما عن خيثمة، مصادقة الإخوان: ص136 ح6 وفيه «بالعمل» بدل «بالورع»، أعلام الدين: ص83 نحوه وكلاهما عن خيثمة عن الإمام الصادق عليه السلام، قرب الإسناد: ص33 ح106 عن بكر بن محمّد عن الإمام الصادق عليه السلام وفيه ذيله، بحار الأنوار: ج74 ص343 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به خيثمه ـ: اى خيثمه! به دوستانمان كه آنها را مى بينى، سلام برسان و به آنان، پروا از خداوند بزرگ را سفارش كن، و به اين كه دارايشان به فقيرشان و قوى شان به ضعيفشان سر بزند، و زنده هاشان در تشييع جنازه مرده هاشان حاضر شوند، و در خانه هاى يكديگر به ديدار هم بروند؛ زيرا ديدار متقابل آنان، مايه حيات [و پويايى] امر ما مى شود. خداوند رحمت كند آن بنده اى كه امر ما را احيا كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى خيثمه! به دوستان ما برسان كه جز با عمل، در برابر خداوند، كارى از ما برايشان ساخته نيست و آنان جز با وَرَع، به ولايت ما دست نخواهند يافت، و در روز قيامت، بيشترين حسرت، از آنِ كسى است كه عدل را ستوده باشد. آن گاه خود با [عمل كردن به] غير آن، با آن مخالفت كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِجابِرِ بنِ يَزيدَ الجُعفِيِّ ـ: يا جابِرُ، بَلِّغ شيعَتي عَنِّي السَّلامَ، وأَعلِمهُم أنَّهُ لا قَرابَةَ بَينَنا وبَينَ اللّهِ عز و جل، ولا يُتَقَرَّبُ إلَيهِ إلّا بِالطّاعَةِ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا جابِرُ، مَن أطاعَ اللّهَ وأَحَبَّنا فَهُوَ وَلِيُّنا، ومَن عَصَى اللّهَ لَم يَنفَعهُ حُبُّنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص296 ح582، بشارة المصطفى: ص189 كلاهما عن جابر بن يزيد الجعفي، الفضائل: ص7 عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج71 ص179 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به جابر بن يزيد جعفى ـ:: اى جابر! به شيعه ام از طرف من سلام برسان و به آنان اعلام كن كه ميان ما و خداوند عز و جل، خويشاوندى نيست، و جز به اطاعت خداوند، تقرّب به او حاصل نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى جابر! هر كس از خدا اطاعت كند و ما را دوست داشته باشد، دوست ماست و هر كس نافرمانى خدا كند، دوستى ما به حالش سودى نمى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَعالى أوحى إلى داودَ عليه السلام: أن بَلِّغ قَومَكَ أنَّهُ لَيسَ عَبدٌ مِنهُم آمُرُهُ بِطاعَتي فَيُطيعَني، إلّا كانَ حَقّا عَلَيَّ أن اُطيعَهُ واُعينَهُ عَلى طاعَتي، وإن سَأَلَني أعطَيتُهُ، وإن دَعاني أجَبتُهُ، وإنِ اعتَصَمَ بي عَصَمتُهُ، وإنِ استَكفاني كَفَيتُهُ، وإن تَوَكَّلَ عَلَيَّ حَفِظتُهُ مِن وَراءِ عَوراتِهِ، وإن كادَهُ جَميعُ خَلقي كُنتُ دونَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص292، قصص الأنبياء للراوندي: ص198 ح251 عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج14 ص37 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: خداوند متعال به داوود عليه السلام وحى كرد: «به مردمت برسان كه هر يك از بندگانم كه به اطاعتم فرمانش دهم و او اطاعت كند، اين حق بر عهده من است كه از او اطاعت كنم و او را بر اطاعتم يارى رسانم، و اگر از من درخواست كند، به او پاسخ دهم، و اگر به من پناه جويد، پناهش دهم، و اگر از من كفايت كارش را بخواهد، او را كفايت كنم، و اگر بر من توكّل كند، او را در پسِ زشتى هايش حفاظت كنم و اگر تمام خلقم به او نيرنگ زنند، پشتيبانش باشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-عبادة-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: الدَّعوَةُ إلى عِبادَةِ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: دعوت به پرستش خداوند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الکتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْاءِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: 56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و جن و انس را نيافريدم، جز براى آن كه مرا بپرستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُواْ رَبَّكُمُ الَّذِى خَلَقَكُمْ وَ الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى مردم! پروردگارتان را كه شما و كسانى را كه پيش از شما بوده اند، آفريده است، پرستش كنيد. باشد كه به تقوا گراييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أفضَلُ النّاسِ مَن عَشِقَ العِبادَةَ فَعانَقَها، وأَحَبَّها بِقَلبِهِ، وباشَرَها بِجَسَدِهِ، وتَفَرَّغَ لَها، فَهُو لا يُبالي عَلى ما أصبَحَ مِنَ الدُّنيا؛ عَلى عُسرٍ أم عَلى يُسرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص83 ح3 عن عمرو بن جميع عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص203 ح541 عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، الجعفريّات: ص232 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج70 ص253 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: برترينِ مردم، كسى است كه عاشق عبادت شود، و ملازم آن گردد، و با جانش دوستش داشته باشد، و با بدنش انجامش دهد، و خود را براى [انجام دادن] آن، فارغ سازد. چنين كسى را، در رخدادهاى دنيا ـ كه به سوى سختى يا آسانى است ـ، باكى نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: التَّفَكُّرُ في مَلَكوتِ السَّماواتِ وَالأَرضِ عِبادَةُ المُخلِصينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص49 ح1792، عيون الحكم والمواعظ: ص53 ح1387.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرستش مخلصان، تفكّر در ملكوت آسمان ها و زمين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَن حَقيقَةِ العُبودِيَّةِ ـ: ثَلاثَةُ أشياءَ: أن لا يَرَى العَبدُ لِنَفسِهِ في ما خَوَّلَهُ اللّهُ إلَيهِ مُلكا؛ لِأَنَّ العَبيدَ لا يَكونُ لَهُم مُلكٌ، يَرَونَ المالَ مالَ اللّهِ يَضَعونَهُ حَيثُ أمَرَهُمُ اللّهُ تَعالى بِهِ، ولا يُدَبِّرُ العَبدُ لِنَفسِهِ تَدبيرا، وجُملَةُ اشتِغالِهِ في ما أمَرَهُ اللّهُ تَعالى بِهِ ونَهاهُ عَنهُ... فَهذا أوَّلُ دَرَجَةِ المُتَّقينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص563 ح1901 عن عنوان البصري، بحارالأنوار: ج1 ص225 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ هنگامى كه در باره حقيقت بندگى از ايشان سؤال شد ـ: [بندگى] سه چيز است: اين كه بنده براى خود در آنچه خداوند به او عطا كرده، مالكيت نبيند؛ زيرا بندگان، مالكيت ندارند. مال را مال خدا مى دانند و هر آنچه را كه خداوند متعال فرمانشان دهد، به كار مى گيرند؛ و بنده براى خود، تدبيرى نينديشيده باشد و تمام اهتمام او در آن چيزى باشد كه خداوند متعال، بِدان فرمان داده يا از آن، نهيش كرده است... و اين، نخستين مرتبه پرهيزگاران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ العُبّادَ ثَلاثَةٌ: قَومٌ عَبَدُوا اللّهَ عز و جل خَوفا فَتِلكَ عِبادَةُ العَبيدِ، وقَومٌ عَبَدُوا اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ طَلَبَ الثَّوابِ فَتِلكَ عِبادَةُ الاُجَراءِ، وقَومٌ عَبَدُوا اللّهَ عز و جل حُبّا لَهُ فَتِلكَ عِبادَةُ الأَحرارِ، وهِيَ أفضَلُ العِبادَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص84 ح5 عن هارون بن خارجة، بحار الأنوار: ج70 ص255 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: [همانا] عبادتگران، سه دسته اند: گروهى خداوند عز و جل را از ترس عبادت مى كنند. اين، عبادت بردگان است؛ و گروهى خداوند متعال را به طلب پاداش، عبادت مى كنند. اين، عبادت مزدوران است؛ و گروهى خداوند عز و جل را به خاطر دوستى او مى پرستند. اين، عبادت آزادگان و برترين عبادت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ في بَيانِ عِلَّةِ العِبادَةِ ـ: لِئَلّا يَكونوا ناسينَ لِذِكرِهِ، ولاتارِكينَ لِأَدَبِهِ، ولا لاهينَ عَن أمرِهِ ونَهيِهِ، إذا كانَ فيهِ صَلاحُهُم وقِوامُهُم، فَلَو تُرِكوا بِغَيرِ تَعَبُّدٍ لَطالَ عَلَيهِمُ الأَمَدُ؛ فَقَسَت قُلوبُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرِّضا عليه السلام: ج2 ص103 ح1، علل الشرائع: ص256 ح9 بزيادة «وفسادهم» بعد «صلاحهم» وكلاهما عن الفضل بن شاذان، بحار الأنوار: ج6 ص63 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در بيان حكمت عبادت ـ: تا [بندگانْ] فراموش كننده ياد خدا نباشند، و ترك كننده تأديبش نباشند، و به بازى گيرنده امر و نهى او ـ كه مصلحت و پايدارى آنان در آن است ـ نباشند، و اگر بدون عبادت خداوند، رها مى شدند، زمان زيادى بر ايشان مى گذشت و دل هايشان قساوت پيدا مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أوَّلُ عِبادَةِ اللّهِ مَعرِفَتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص34 ح2، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص150 ح51 كلاهما عن محمّد بن يحيى بن عمر بن عليّ ابن أبي طالب عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص253 ح4 عن محمّد بن زيد الطبري، الإرشاد: ج1 ص223 عن صالح بن كيسان عن الإمام عليّ عليه السلام، الاحتجاج: ج1 ص475 ح114، تحف العقول: ص61 كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج49 ص128 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: آغاز عبادت خداوند، شناخت اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعوة-إلى-محبة-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17: الدَّعوَةُ إلى مَحَبَّةِ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17: دعوت به دوست داشتن خداوند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مِنَ النَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللَّهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِّلَّهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 165.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و برخى از مردم، در برابر خدا، همانندهايى [براى او] بر مى گزينند و آنها را چون دوستى خدا، دوست مى دارند؛ ولى كسانى كه ايمان آورده اند، به خدا محبّت بيشترى دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ إِن كَانَ ءَابَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِى سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّى يَأْتِىَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما، و اموالى كه گرد آورده ايد، و تجارتى كه از كسادش بيمناكيد، و سراهايى را كه خوش مى داريد، نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وى، دوست داشتنى تر است، پس منتظر باشيد تا خدا فرمانش را [به اجرا در] آورد» و خداوند، گروهِ فاسقان را راه نمايى نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: 31، المائدة: 20 ـ 57، التوبة: 25، الشعراء: 77 ـ 81، الجمعة: 6.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: آل عمران: آيه 31، مائده: آيه 20 ـ 57، توبه: آيه 25، شعرا: آيه 77 ـ 81، جمعه: آيه 6.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: أوحَى اللّهُ إلى موسى: ذَكِّر خَلقي نَعمائي، وأَحسِن إلَيهِم، وحَبِّبني إلَيهِم؛ فَإِنَّهُم لا يُحِبّونَ إلّا مَن أحسَنَ إلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: خداوند به موسى عليه السلام وحى كرد: «نعمت هايم را به ياد بندگانم بياور، و به آنان نيكى كن، و محبّت مرا در دلشان بنشان، كه آنان جز كسى را كه به ايشان نيكى كند، دوست نمى دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أوحَى اللّهُ إلى نَجِيِّهِ موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام: يا موسى، أحبِبني، وحَبِّبني إلى خَلقي. قالَ: يا رَبَّ، إنّي اُحِبُّكَ، فَكَيفَ اُحَبِّبُكَ إلى خَلقِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُذكُر لَهُم نَعمائي عَلَيهِم وبَلائي عِندَهُم؛ فَإِنَّهُم لا يَذكُرونَ؛ إذ لا يَعرِفونَ مِنّي إلّا كُلَّ خَيرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص484 ح1058 عن أيّوب بن نوح عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، تنبيه الخواطر: ج2 ص176، بحار الأنوار: ج70 ص18 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند به همرازش موسى بن عمران عليه السلام وحى كرد: «اى موسى! مرا دوست بدار و مرا نزد بندگانم محبوب گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[موسى] گفت: پروردگارا! من تو را دوست دارم؛ امّا چگونه تو را نزد بندگانت محبوب گردانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «نعمت ها و آزمايش هايم را به يادشان بياور؛ زيرا آنان به ياد نمى آورند؛ چرا كه از من جز خوبى سراغ ندارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: أوحَى اللّهُ عز و جل إلى موسى عليه السلام: حَبِّبني إلى خَلقي، وحَبِّبِ خَلقي إلَيَّ. قالَ: يا رَبِّ، كَيفَ أفعَلُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذَكِّرهُم آلائي ونَعمائي لِيُحِبّوني، فَلَأَن تَرُدَّ آبِقا عَن بابي أو ضالّاً عَن فِنائي، أفضَلُ لَكَ مِن عِبادَةِ مِائَةِ سَنَةٍ بِصِيامِ نَهارِها وقِيامِ لَيلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص116، تنبيه الخواطر: ج2 ص108، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص342 ح219، بحارالأنوار: ج2 ص4 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: خداوند عز و جل به موسى عليه السلام وحى كرد: «مرا نزد بندگانم و آنان را نزد من، محبوب گردان!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[موسى] گفت: پروردگارا! چه كار كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «لطف ها و نعمت هايم را به يادشان بياور تا مرا دوست بدارند، كه اگر يك گريزپا از دَرَم يا گم راه از خانه ام را باز گردانى، برايت از عبادت صد سالى كه روزها را روزه و شب ها بيدار باشى، برتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ داودَ عليه السلام قالَ في ما يُخاطِبُ رَبَّهُ عز و جل: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إلَيكَ، اُحِبُّهُ بِحُبِّكَ؟ قالَ: يا داودُ، أحَبُّ عِبادي إلَيَّ: نَقِيُّ القَلبِ، نَقِيُّ الكَفَّينِ، لا يَأتي إلى أحَدٍ سوءا، ولا يَمشي بِالنَّميمَةِ، تَزولُ الجِبالُ ولا يَزولُ، وأَحَبَّني، وأَحَبَّ مَن يُحِبُّني، وحَبَّبَني إلى عِبادي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، إنَّكَ لَتَعلَمُ أنّي اُحِبُّكَ، واُحِبُّ مَن يُحِبُّكَ، فَكَيفَ اُحَبِّبُكَ إلى عِبادِكَ؟ قالَ: ذَكِّرهُم بِآياتي وبَلائي ونَعمائي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج6 ص119 ح7668، الفردوس: ج3 ص195 ح4543 كلاهما عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج15 ص872 ح43467.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: داوود عليه السلام در گفتگويش با پروردگار عز و جل گفت: پروردگارا! كدام يك از بندگانت، در نزد تو محبوب تر است كه به خاطر دوستىِ تو، او را دوست بدارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «اى داوود! محبوب ترينِ بندگان نزد من، پاك دل پيراسته دست است. بدى به كسى نمى رساند، دنبال سخن چينى نمى رود، كوه ها از جا كنده نمى شود و او از جا كنده نمى شود و دوستدار من و آن كسى است كه مرا دوست مى دارد، و مرا نزد بندگانم محبوب مى گردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[داوود] گفت: پروردگارا! تو نيك مى دانى كه من تو را دوست دارم و دوستدار كسى هستم كه تو را دوست دارد؛ امّا چگونه تو را نزد بندگانت محبوب سازم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «نشانه ها، آزمايش ها و نعمت هايم را به يادشان آر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: قالَ اللّهُ عز و جل لِداودَ عليه السلام: أحبِبني، وحَبِّبني إلى خَلقي. قالَ: يا رَبِّ، نَعَم أنَا اُحِبُّكَ، فَكَيفَ اُحَبِّبُكَ إلى خَلقِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اُذكُر أيادِيَّ عِندَهُم؛ فَإِنَّكَ إذا ذَكَرتَ لَهُم ذلِكَ أحَبّوني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص205 ح266، بحارالأنوار: ج14 ص37 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل به داوود عليه السلام فرمود: «مرا دوست بدار و مرا نزد آفريده هايم محبوب گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود گفت: پروردگارا! بارى، من تو را دوست دارم؛ امّا چگونه تو را نزد مردم، محبوب گردانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[خداوند] فرمود: «مرحمت هايم را به يادشان آر، كه اگر آنها را به يادشان آرى، مرا دوست خواهند داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: حَبِّبُوا اللّهَ إلى عِبادِهِ يُحِبَّكُمُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص91 ح7461 عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج15 ص777 ح43064.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدا را نزد بندگانش محبوب گردانيد تا خداوند، شما را دوست داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التذكير-بأيام-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18: التَّذكيرُ بِأَيّامِ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18: يادآورى كردن روزهاى خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِايَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَكِّرْهُم بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَأَيَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در حقيقت، موسى را با آيات خود فرستاديم [و به او فرموديم] كه: «قوم خود را از تاريكى ها به سوى روشنايى بيرون آور و روزهاى خدا را به آنان يادآورى كن، كه قطعا در اين [يادآورى]، براى هر شكيباىِ سپاس گزارى، عبرت هاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَخطُبُنا، فَيُذَكِّرُنا بِأَيّامِ اللّهِ، حَتّى نَعرِفَ ذلِكَ في وَجهِهِ، وكَأَ نَّهُ نَذيرُ قَومٍ يُصَبِّحُهُمُ الأَمرُ غُدوَةً. وكانَ إذا كانَ حَديثَ عَهدٍ بِجِبريلَ لَم يَتَبَسَّم ضاحِكا حَتّى يَرتَفِعَ عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص354 ح1437، المعجم الأوسط: ج3 ص109 ح2634 وفيه «رجل يخاف» بدل «نذير قوم» وكلاهما عن عبد اللّه بن سلمة، مسند أبي يعلى: ج1 ص324 ح673 عن الزبير من دون إسناد إليه عليه السلام وفيه «منذر جيش» بدل «نذير قوم» كنز العمّال: ج12 ص420 ح35469.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله براى ما خطبه مى خواند و روزهاى خدا را به ياد ما مى آورد، به گونه اى كه نشان آن را در چهره او مى ديديم كه گويا به مردمى هشدار مى دهد كه خطر، فردا دامنگيرشان مى شود. هر گاه به تازگى با جبرئيل ديدار داشت، تا برطرف شدن اثر آن، خنده بر لب نداشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعليم-والتزكية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19: التَّعليمُ وَالتَّزكِيَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19: تعليم و تزكيه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رَبَّنَا وَ ابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُواْ عَلَيْهِمْ ءَايَاتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 129.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پروردگارا! در ميان آنان، فرستاده اى از خودشان بر انگيز، تا آيات تو را بر آنان بخواند و كتاب و حكمت به آنان بياموزد و پاكيزه شان كند؛ زيرا تو خود، شكست ناپذيرِ حكيمى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هُوَ الَّذِى بَعَثَ فِى الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُواْ عَلَيْهِمْ ءَايَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِن كَانُواْ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اوست آن كسى كه در ميان بى سوادان، فرستاده اى از خودشان برانگيخت تا آيات او را بر آنان بخواند و پاكشان گرداند و كتاب و حكمت بديشان بياموزد؛ و [آنان] قطعا پيش از آن، در گم راهىِ آشكارى بودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِّنكُمْ يَتْلُواْ عَلَيْكُمْ ءَايَاتِنَا وَ يُزَكِّيكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُعَلِّمُكُم مَّا لَمْ تَكُونُواْ تَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 151.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همان طور كه در ميان شما فرستاده اى از خودتان روانه كرديم، [كه] آيات ما را بر شما مى خوانَد و شما را پاك مى گرداند، و به شما كتاب و حكمت مى آموزد و آنچه را نمى دانستيد، به شما ياد مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: رُوِيَ في قَولِهِ تَعالى: «إنَّ إبراهيمَ كانَ اُمَّةً قانِتًا للّهِِ حَنيفًا ولَم يَكُ مِنَ المُشرِكينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّهُ كانَ يُعَلِّمُ الخَيرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص14 ؛ وراجع: المستدرك على الصحيحين: ج3 ص305 ح4188.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: در تفسير سخن خداوند كه مى فرمايد: «به راستى ابراهيم، پيشواى مطيع خدا [و] حقگرا بود و از مشركان نبود» نقل شده است كه ابراهيم، خير و نيكى را تعليم مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن عبد اللّه بن عمرو: خَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ذاتَ يَومٍ مِن بَعضِ حُجَرِهِ فَدَخَلَ المَسجِدَ فَإِذا هُوَ بِحَلقَتَينِ: إحداهُما يَقرَؤونَ القُرآنَ ويَدعونَ اللّهَ، وَالاُخرى يَتَعَلَّمونَ ويُعَلِّمونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: كُلٌّ عَلى خَيرٍ؛ هؤُلاءِ يَقرَؤونَ القُرآنَ ويَدعونَ اللّهَ، فَإِن شاءَ أعطاهُم وإن شاءَ مَنَعَهُم، وهؤُلاءِ يَتَعَلَّمونَ ويُعَلِّمونَ، وإنَّما بُعِثتُ مُعَلِّما. فَجَلَسَ مَعَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص83 ح229، مسند الدارمي: ج1 ص105 ح355، مسند الطيالسي: ص298 ح2251، جامع بيان العلم: ج1 ص50 وكلّها نحوه، كنزالعمّال: ج10 ص147 ح28751 ؛ منية المريد: ص106 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجه ـ به نقل از عبد اللّه بن عمرو ـ: روزى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از يكى از اتاق هاى خود بيرون آمد و وارد مسجد شد. در مسجد، دو حلقه جمعيت ديد: يك دسته قرآن مى خواندند و به مناجات با خدا مشغول بودند و حلقه دوم، مشغول آموختن و آموزش دادن بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «همگى كار خوبى انجام مى دهيد. اين دسته، مشغول تلاوت قرآن و مناجات با خدايند. اگر خداوند بخواهد، به آنان مى بخشد يا از آنان دريغ مى كند، و اين دسته، مى آموزند و آموزش مى دهند و به راستى كه من معلّم برانگيخته شدم». آن گاه با آنان (حلقه دوم) نشست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمر-بالمعروف-والنهي-عن-المنكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20: الأَمرُ بِالمَعروفِ وَالنَّهيُ عَنِ المُنكَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 20: امر به معروف و نهى از منكر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و بايد از ميان شما، گروهى [مردم را] به نيكى دعوت كنند و به كار شايسته وا دارند و از زشتى باز دارند و آنان، همان رستگاران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَن قَوْلِهِمُ الْاءِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«چرا ربّانيان و دانشمندان، آنان را از گفتار گناه[آلود] و حرام خوارگى شان باز نمى دارند؟ راستى چه بد است آنچه انجام مى دادند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: 110، لقمان: 17، التوبة: 71، هود: 116، المائدة: 79.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: آل عمران: آيه 110، لقمان: آيه 17، توبه: آيه 71، هود: آيه 116، مائده: آيه 79.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام ـ فِي الأَمرِ بِالمَعروفِ وَالنَّهيِ عَنِ المُنكَرِ ـ: اِعتَبِروا أيُّهَا النّاسُ بِما وَعَظَ اللّهُ بِهِ أولِياءَهُ مِن سوءِ ثَنائِهِ عَلَى الأَحبارِ إذ يَقولُ: «لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَن قَوْلِهِمُ الْاءِثْمَ»، وقالَ: «لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن بَنِى إِسْرَاءِيلَ ـ إلى قَولِهِ ـ لَبِئْسَ مَا كَانُواْ يَفْعَلُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 78 و 79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وإنَّما عابَ اللّهُ ذلِكَ عَلَيهِم لِأَنَّهُم كانوا يَرَونَ مِنَ الظَّلَمَةِ الَّذينَ بَينَ أظهُرِهِمُ المُنكَرَ وَالفَسادَ فَلا يَنهَونَهُم عَن ذلِكَ؛ رَغبَةً في ما كانوا يَنالونَ مِنهُم، ورَهبَةً مِمّا يَحذَرونَ، وَاللّهُ يَقولُ: «فَلَا تَخْشَوُاْ النَّاسَ وَاخْشَوْنِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ: «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَدَأَ اللّهُ بِالأَمرِ بِالمَعروفِ وَالنَّهيِ عَنِ المُنكَرِ فَريضَةً مِنهُ؛ لِعِلمِهِ بِأَنَّها إذا اُدِّيَت واُقيمَتِ استَقامَتِ الفَرائِضُ كُلُّها هَيِّنُها وصَعبُها؛ وذلِكَ أنَّ الأَمرَ بِالمَعروفِ وَالنَّهيَ عَنِ المُنكَرِ دُعاءٌ إلَى الإِسلامِ مَعَ رَدِّ المَظالِمِ، ومُخالَفَةِ الظّالِمِ، وقِسمَةِ الفَيءِ، والغَنائِمِ، وأَخذِ الصَّدَقاتِ مِن مَواضِعِها، ووَضعِها في حَقِّها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أنتُم، أيَّتُهَا العِصابَةُ، عِصابَةٌ بِالعِلمِ مَشهورَةٌ، وبِالخَيرِ مَذكورَةٌ، وبِالنَّصيحَةِ مَعروفَةٌ، وبِاللّهِ في أنفُسِ النّاسِ مُهابَةٌ، يَهابُكُمُ الشَّريفُ، ويُكرِمُكُمُ الضَّعيفُ، ويُؤثِرُكُم مَن لا فَضلَ لَكُم عَلَيهِ ولا يَدَ لَكُم عِندَهُ، تَشفَعونَ فِي الحَوائِجِ إذَا امتَنَعَت مِن طُلّابِها، وتَمشونَ فِي الطَّريقِ بِهَيبَةِ المُلوكِ وكَرامَةِ الأَكابِرِ. ألَيسَ كُلُّ ذلِكَ إنَّما نِلتُموهُ بِما يُرجى عِندَكُم مِنَ القِيامِ بِحَقِّ اللّهِ وإن كُنتُم عَن أكثَرِ حَقِّهِ تُقَصِّرونَ؟! فَاستَخفَفتُم بِحَقِّ الأَئِمَّةِ، فَأَمّا حَقُّ الضُّعَفاءِ فَضَيَّعتُم، وأَمّا حَقُّكُم بِزَعمِكُم فَطَلَبتُم. فَلا مالاً بَذَلتُموهُ، ولا نَفساً خاطَرتُم بِها لِلَّذي خَلَقَها، ولا عَشيرَةً عادَيتُموها في ذاتِ اللّهِ، أنتُم تَتَمَنَّونَ عَلَى اللّهِ جَنَّتَهُ ومُجاوَرَةَ رُسُلِهِ وأَماناً مِن عَذابِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَقَد خَشيتُ عَلَيكُم، أيُّهَا المُتَمَنّونَ عَلَى اللّهِ، أن تَحِلَّ بِكُم نَقِمَةٌ مِن نَقِماتِهِ؛ لِأَنَّكُم بَلَغتُم مِن كَرامَةِ اللّهِ مَنزِلَةً فُضِّلتُم بِها، ومَن يُعرَفُ بِاللّهِ لا تُكرِمونَ، وأَنتُم بِاللّهِ في عِبادِهِ تُكرَمونَ! وقَد تَرَونَ عُهودَ اللّهِ مَنقوضَةً فَلا تَفزَعونَ، وأَنتُم لِبَعضِ ذِمَمِ آبائِكُم تَفزَعونَ، وذِمَّةُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله مَحقورَةٌ!وَالعُميُ وَالبُكمُ وَالزَّمنى فِي المَدائِنِ مُهمَلَةٌ لا تَرحَمونَ، ولا في مَنزِلَتِكُم تَعمَلونَ، ولا مَن عَمِلَ فيها تُعينونَ، وبِالإِدهانِ وَالمُصانَعَةِ عِندَ الظَّلَمَةِ تَأمَنونَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلُّ ذلِكَ مِمّا أمَرَكُمُ اللّهُ بِهِ مِنَ النَّهيِ وَالتَّناهي، وأَنتُم عَنهُ غافِلونَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَنتُم أعظَمُ النّاسِ مُصيبَةً؛ لِما غُلِبتُم عَلَيهِ مِن مَنازِلِ العُلَماءِ، لَو كُنتُم تَشعُرونَ! ذلِكَ بِأَنَّ مَجارِيَ الاُمورِ وَالأَحكامِ عَلى أيدِي العُلَماءِ بِاللّهِ الاُمَناءِ عَلى حَلالِهِ وحَرامِهِ، فَأَنتُمُ المَسلوبونَ تِلكَ المَنزِلَةَ، وما سُلِبتُم ذلِكَ إلّا بِتَفَرُّقِكُم عَنِ الحَقِّ، وَاختِلافِكُم فِي السُّنَّةِ بَعدَ البَيِّنَةِ الواضِحَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَو صَبَرتُم عَلَى الأَذى وتَحَمَّلتُمُ المَؤونَةَ في ذاتِ اللّهِ، كانَت اُمورُ اللّهِ عَلَيكُم تَرِدُ، وعَنكُم تَصدُرُ، وإلَيكُم تَرجِعُ؛ ولكِنَّكُم مَكَّنتُمُ الظَّلَمَةَ مِن مَنزِلَتِكُم، وَاستَسلَمتُم اُمورَ اللّهِ في أيديهِم! يَعمَلونَ بِالشُّبُهاتِ، ويَسيرونَ فِي الشَّهَواتِ، سَلَّطَهُم عَلى ذلِكَ فِرارُكُم مِنَ المَوتِ، وإعجابُكُم بِالحَياةِ الَّتي هِيَ مُفارِقَتُكُم، فَأَسلَمتُمُ الضُّعَفاءَ في أيديهِم؛ فَمِن بَينِ مُستَعبَدٍ مَقهورٍ، وبَينِ مُستَضعَفٍ عَلى مَعيشَتِهِ مَغلوبٍ، يَتَقَلَّبونَ فِي المُلكِ بِآرائِهِم، ويَستَشعِرونَ الخِزيَ بِأَهوائِهِمُ؛ اقتِداءً بِالأَشرارِ وجُرأَةً عَلَى الجَبّارِ، في كُلِّ بَلَدٍ مِنهُم عَلى مِنبَرِهِ خَطيبٌ يَصقَعُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالأَرضُ لَهُم شاغِرَةٌ، وأَيديهِم فيها مَبسوطَةٌ، وَالنّاسُ لَهُم خَوَلٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَوَل: حَشَم الرجُل وأتباعه، واحدهم خائِل (النهاية: 2 ص88 «خول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا يَدفَعونَ يَدَ لامِسٍ، فَمِن بَينِ جَبّارٍ عَنيدٍ، وذي سَطوَةٍ عَلَى الضَّعَفَةِ شَديدٍ، مُطاعٍ لا يَعرِفُ المُبدِئَ المُعيدَ، فَيا عَجَبا! وما لي لا أعجَبُ وَالأَرضُ مِن غاشٍّ غَشومٍ، ومُتَصَدِّقٍ ظَلومٍ، وعامِلٍ عَلَى المُؤمِنينَ بِهِم غَيرِ رَحيمٍ! فَاللّهُ الحاكِمُ في ما فيهِ تَنازَعنا، وَالقاضي بِحُكمِهِ في ما شَجَرَ بَينَنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ أنَّهُ لَم يَكُن ما كانَ مِنّا تَنافُساً في سُلطانٍ، ولَا التِماساً مِن فُضولِ الحُطامِ، ولكِن لِنُرِيَ المَعالِمَ مِن دينِكَ، ونُظهِرَ الإِصلاحَ في بِلادِكَ، ويَأمَنَ المَظلومونَ مِن عِبادِكَ، ويُعمَلَ بِفَرائِضِكَ وسُنَنِكَ وأَحكامِكَ، فَإِن لَم تَنصُرونا وتُنصِفونا قَوِيَ الظَّلَمَةُ عَلَيكُم، وعَمِلوا في إطفاءِ نورِ نَبِيِّكُم. وحَسبُنَا اللّهُ، وعَلَيهِ تَوَكَّلنا، وإلَيهِ أنَبنا، وإلَيهِ المَصيرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص237 ـ 239، بحار الأنوار: ج100 ص79 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام ـ در باره امر به معروف و نهى از منكر ـ: اى مردم! از پندى كه خداوند با بدستايى نسبت به دانشمندان يهود به دوستانش داده است، عبرت بگيريد، آن جا كه مى فرمايد: «چرا ربّانيان و دانشمندان، آنان را از گفتار گناه آلودشان، باز نمى دارند؟» و نيز مى فرمايد: «از ميان بنى اسرائيل، آنان كه كفر ورزيدند، مورد لعنت قرار گرفتند» تا آن جا كه مى فرمايد: «چه بد بود آنچه مى كردند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، از اين جهت، آنان را نكوهش نمود كه مى ديدند ستمكاران، در حضور آنان مرتكب كارهاى منكر و فساد مى شوند؛ ولى به خاطر چشمداشت و دستيابى به عطاى آنان، يا از ترس آنچه مايه خوف آنها بود، آنان را از اين كار، باز نمى داشتند، در حالى كه خداوند مى فرمايد: «از مردم نترسيد و از من بترسيد» و مى فرمايد: «و مردان و زنان باايمان، دوستان يكديگرند، كه به كارهاى پسنديده وا مى دارند و از كارهاى ناپسند، باز مى دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سبب، خداوند، از امر به معروف و نهى از منكر، به عنوان نخستين واجب، ياد كرده است؛ زيرا مى دانست كه با انجام دادن و برپا داشتن آن، تمام واجباتِ آسان و دشوار، پا بر جا مى ماند؛ زيرا امر به معروف و نهى از منكر، در كنار بازپرداخت مظالم، و مخالفت با ستمكار، و تقسيم فَى ء و غنايم و گرفتن صدقات از موارد آن و مصرف آنها در جاى مناسب، دعوت به اسلام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا شما ـ اى جمعى كه به دانش، مشهوريد و به نيكى از شما ياد مى شود و به خيرخواهى شناخته شده هستيد و به نام «اللّه»، در دل مردم، هيبت داريد و انسانِ با شرافت، از شما حساب مى بَرد و ضعيف، شما را گرامى مى دارد و كسى كه بر او برترى نداريد و منّتدار لطف شما نيست، شما را ترجيح مى دهد و اگر درخواست ها از طالبان آن دريغ شود، شما را به وساطت مى طلبند و در راهِ با هيبتِ پادشاهان و كرامت بزرگان، گام مى نهيد! آيا چنان نيست كه همه اينها را بدين خاطر داريد كه اميد مى رود حقّ الهى را ادا كرده ايد؟ گرچه در اداى بسيارى از حقّ الهى كوتاهى مى كنيد. بدين ترتيب، حقّ پيشوايان را سَبُك شمرده ايد، و حقّ ضعيفان را ضايع كرده ايد، و [نيز] حقّتان را كه گمان داريد، طلب كرده ايد. نه مالى بذل كرده ايد و نه جان را به خاطر كسى كه آن را آفريده، به خطر افكنده ايد، و نه به خاطر رضايت خداوند، با خويشاوندى، درگير شده ايد. با اين وجود، شما از خداوند، خواهان بهشت و همسايگى پيامبران و ايمنى از عذاب او هستيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من بر شما ـ اى تمنّا كنندگان از خداوند ـ، بيمناكم كه عذاب او شما را در رسد؛ زيرا شما از كرامت الهى به مرتبه اى رسيده ايد كه به خاطر آن، برترى يافته ايد، در حالى كه آن را كه به [بندگى] خداوند شناخته شده است، گرامى نمى داريد، به رغم آن كه شما به خاطر خداوند، در ميان بندگانش گرامى داشته مى شويد. مى بينيد كه پيمان هاى خدا شكسته مى شود؛ امّا بر نمى آشوبيد، در حالى براى آبروى پدرانتان بر مى آشوبيد كه آبروى پيامبر خدا مورد اهانت قرار مى گيرد. نابينايان، لال ها و زمينگيرها در شهرها رها شده اند و شما به آنان رحم نمى كنيد، به اقتضاى جايگاهتان عمل نمى كنيد، و به آن كه جايگاهش را پاس داشت، يارى نمى رسانيد، و با چرب زبانى و سازشكارى، نزد ستمكاران، پناه مى جوييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينها همه امورى بودند كه خداوند به شما به نهى و پرهيز از آنها فرمان داده است؛ امّا شما از آن غافليد. اگر مى فهميديد، مصيبت شما از همه مردم، بيشتر است؛ چرا كه خود را در جايگاه علما جا زده ايد؛ زيرا جريان امور و احكام، به دست عالمان خداشناس و امينان حلال و حرام خداست و اين جايگاه، از شما سلب شده است، و اين جايگاه، تنها به خاطر جدايى شما از مسير حق و اختلافتان در سنّت، با وجود نشان هاى آشكار، از شما سلب شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر بر آزارها، بردبارى پيشه مى كرديد و رنج ها را براى خدا تحمّل مى كرديد، ورود و خروج و بازگشت امور الهى، به دست شما انجام مى گرفت؛ امّا شما جايگاهتان را در اختيار ستمگران قرار داديد و امور الهى را به دست آنان تسليم كرديد، با آن كه آنان به شبهات، عمل مى كنند و در شهوات، ره مى سپُرَند.گريز شما از مرگ و فريفته شدن شما به زندگى اى كه از شما جدا شدنى است، آنان را بر امور الهى مسلّط كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شما ناتوانان را به دست آنان سپرديد. گروهى از آنان، رانده و مورد خشم واقع شده اند و گروهى مستضعف، در اداره زندگى مانده اند. آنان با رأى خود، حكومت را مى گردانند و با هوس هايشان، همگام با اشرار و از روى گستاخى بر خداوند جبّار، لباس خوارى به تن مردمان كرده اند. در هر شهرى سخنورى از آنان بر منبر دين، بانگ مى زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمين برايشان خالى است، دست چپاولشان در آن گسترده است، و مردم، مايَملك آنان اند، كه دست هيچ لمس كننده اى را از خود دور نمى كنند. از آنها، برخى گردنكشِ كينه توزند و برخى داراى قدرت اند و بر ناتوانان، سختگير. فرمانشان اطاعت مى شود؛ امّا آغازگر و فرجامْ ده را نمى شناسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شگفتا! و چرا در شگفت نباشم كه زمين، از ستمكارِ بيدادگر و خَراگير بى انصاف و كارگزار مؤمنان كه بر ايشان مهربان نيست، لبريز است؟! و البته خدا در آنچه با ما به ستيز برخاسته، داور است، و اوست كه در مرافعه ميان ما، با قضاوت خود، داورى خواهد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! تو مى دانى كه آنچه از ما سر زد، براى رغبت به سلطنت يا درخواست زيادتى متاع دنيا نبود؛ بلكه مى خواستيم نشانه هاى دينت را نشان دهيم، و اصلاح را در شهرهايت آشكار سازيم، و بندگان ستم ديده ات ايمنى يابند، و به واجبات و سنّت ها و احكامت عمل شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر ما را يارى نمى كنيد و با انصاف با ما رفتار نمى كنيد، ستمكاران بر شما قوّت خواهند گرفت و براى خاموش كردن فروغ پيامبرتان خواهند كوشيد، و البته خدا براى ما بسنده است و بر او توكّل مى كنيم و به سوى او انابه مى آوريم، و بازگشت، به سوى اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مكافحة-البدع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21: مُكافَحَةُ البِدَعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 21: مبارزه با بدعت ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا ظَهَرَتِ البِدَعُ في اُمَّتي فَليُظهِرِ العالِمُ عِلمَهُ، فَمَن لَم يَفعَل فَعَلَيهِ لَعنَةُ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص54 ح2، المحاسن: ج1 ص361 ح776، دعائم الإسلام: ج1 ص2، عوالي اللآلي: ج4 ص70 ح39، بحارالأنوار: ج57 ص234 ؛ الفردوس: ج1 ص321 ح1271 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: وقتى بدعت ها در ميان امّتم آشكار گردند، عالِم بايد علمش را آشكار سازد، و هر كس چنين نكند، نفرين خدا بر او باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا ظَهَرَتِ البِدَعُ ولَعَنَ آخِرُ هذِهِ الاُمَّةِ أوَّلَها، فَمَن كانَ عِندَهُ عِلمٌ فَليَنشُرهُ؛ فَإِنَّ كاتِمَ العِلمِ يَومَئِذٍ كَكاتِمِ ما أنزَلَ اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج54 ص80 ح11366 عن معاذ بن جبل، كنزالعمّال: ج1 ص179 ح903 و ج10 ص216 ح29140.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هنگامى كه بدعت ها پديدار شوند و آخر اين امّت، اوّل آن را نفرين كند، هر كس علمى داشته باشد، بايد آن را منتشر سازد. همانا پنهان كننده دانش در چنين روزى، همچون پنهان كننده آن چيزى است كه خداوند بر محمّد، نازل كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ لِلّهِ عِندَ كُلِّ بِدعَةٍ تَكيدُ الإِسلامَ وأَهلَهُ مَن يَذُبُّ عَنهُ، ويَتَكَلَّمُ بِعَلاماتِهِ، فَاغتَنِموا تِلكَ المَجالِسَ بِالذَّبِّ عَنِ الضُّعَفاءِ، وتَوَكَّلوا عَلَى اللّهِ، وكَفى بِاللّهِ وَكيلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج10 ص400 الرقم 691 عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج12 ص193 ح34624.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، در هر بدعتى كه نيرنگ زدن به اسلام و مسلمانان را هدف گرفته باشد، كسى را دارد كه از اسلام دفاع كند و نشانه هاى آن را باز گويد. پس با دفاع از ضعيفان، اين مجالس را غنيمت بشماريد و بر خدا توكّل كنيد كه خداوند، براى اعتماد كردن، بسنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ في كُلِّ خَلَفٍ مِن اُمَّتي عَدلاً مِن أهلِ بَيتي؛ يَنفي عَن هذَا الدّينِ تَحريفَ الغالينَ، وَانتِحالَ المُبطِلينَ، وَتَأويلَ الجاهِلينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ج1 ص221 ح7 عن أبي الحسين الليثي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، قرب الإسناد: ص77 ح250 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، الفصول المختارة: ص325، المناقب لابن شهرآشوب: ج1 ص245، بحارالأنوار: ج23 ص30 ح46 ؛ تاريخ دمشق: ج7 ص38 ح1596 عن إبراهيم بن عبد الرحمن العذري نحوه، كنزالعمّال: ج10 ص176 ح28919.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در هر پشتى از امّتم، عادلى از اهل بيتم هست كه تحريف غلو كنندگان، دين تراشى باطل كيشان و تأويل نادانان را از اين دين، دور سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ فينا أهلَ البَيتِ في كُلِّ خَلَفٍ عُدولاً؛ يَنفونَ عَنهُ تَحريفَ الغالينَ، وَانتِحالَ المُبطِلينَ، وتَأويلَ الجاهِلينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص32 ح2، الاختصاص: ص4 كلاهما عن أبي البختري، منية المريد: ص372، بحارالأنوار: ج2 ص92 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: در ميان ما اهل بيت، در هر پشتى، عادلانى هستند كه تحريف غلو كنندگان، دين تراشىِ باطل كيشان و تأويل نادانان را از آن (دين)، دور مى سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن يونس بن عبد الرّحمن: رُوّينا عَنِ الصّادِقينَ عليهم السلام أنَّهُم قالوا: إذا ظَهَرَتِ البِدَعُ فَعَلَى العالِمِ أن يُظهِرَ عِلمَهُ؛ فَإِن لَم يَفعَل سُلِبَ مِنهُ نورُ الإِيمانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص236 ح1، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص113 ح2، الغيبة للطوسي: ص64 ح66، رجال الكشّي: ج2 ص786 ح946، بحارالأنوار: ج48 ص252 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از يونس بن عبد الرحمان ـ: از امام صادق و امام باقر عليه السلام براى ما روايت شده كه فرمودند: «هر گاه بدعت ها پديدار شوند، بر عالِم است كه علمش را آشكار سازد، كه اگر چنين نكند، نور ايمان از او سلب مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ص312 (كتمان العلم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص313 (دريغ داشتن علم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التبشير-والإنذار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 22: التَّبشيرُ وَالإِنذارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 22: نويد و بيم دادن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَ مُبَشِّرًا وَ نَذِيرًا * وَ دَاعِيًا إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ سِرَاجًا مُّنِيرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 45 و 46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى پيامبر! ما تو را گواه و بشارت دهنده و هشدار دهنده فرستاديم، و دعوت كننده به سوى خدا به فرمان او، و چراغى تابناك».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ بِأَنَّ لَهُم مِّنَ اللَّهِ فَضْلاً كَبِيرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مؤمنان را مژده ده كه براى آنان، از جانب خدا، بخشايشى فراوان خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيرًا وَ نَذِيرًا وَ لَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و ما تو را بجز بشارت دهنده و هشدار دهنده براى تمام مردم نفرستاديم؛ ليكن بيشتر مردم نمى دانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: 119، النساء: 165، الأنعام: 48، يونس: 2، هود: 2 و 3 و 25، الإسراء: 105، الأنبياء: 45،الحجّ: 49، الفرقان: 56، الأحزاب: 45 و 46، فاطر: 23.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 119، نساء: آيه 165، انعام: آيه 48، يونس: آيه 2، هود: آيه 2 ـ 3 و 25، اسرا: آيه 105، انبيا: آيه 45، حج: آيه 49، فرقان: آيه 56، احزاب: آيه 45 ـ 46، فاطر: آيه 23.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدّارميّ عن النّعمان بن بشير: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَخطُبُ فَقالَ: أنذَرتُكُمُ النّارَ! أنذَرتُكُمُ النّارَ! أنذَرتُكُمُ النّارَ! فَما زالَ يَقولُها حَتّى لَو كانَ في مَقامي هذا لَسَمِعَهُ أهلُ السّوقِ، وحَتّى سَقَطَت خَميصَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَميصَةُ: كساء أسود مُعلَمُ الطرفين، ويكون من خزٍّ أو صوف (المصباح المنير: ص182 «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَت عَلَيهِ عِندَ رِجلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج2 ص786 ح2708، مسند ابن حنبل: ج6 ص383 ح18426، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص424 ح1058، السنن الكبرى: ج3 ص293 ح5756 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج16 ص12 ح43715.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى ـ به نقل از نعمان بن بشير ـ: شنيدم كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سخنرانى مى كرد و فرمود: «شما را از آتش، بيم مى دهم! شما را از آتش، بيم مى دهم! شما را از آتش، بيم مى دهم!». پيوسته اين جمله را مى فرمود، به گونه اى كه اگر در اين جا ـ كه من ايستاده ام ـ مى بود، بازاريان [آن سوى شهر نيز] آن را مى شنيدند، تا جايى كه جامه سياه نقشدار ايشان زير پايش افتاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: أمينُ وَحيِهِ، وخاتَمُ رُسُلِهِ، وبَشيرُ رَحمَتِهِ، ونَذيرُ نِقمَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 173، بحار الأنوار: ج34 ص249 ح1000.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: او امينِ وحى، و آخرينِ فرستادگان، و بشارت دهنده رحمت، و هشدار دهنده عقوبت خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ اللّهَ بَعَثَ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله نَذيرا لِلعالَمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 26، بحار الأنوار: ج18 ص226 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند، محمّد صلى الله عليه و آله را هشدار دهنده اى براى جهانيان برانگيخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: بَلَّغَ عَن رَبِّهِ مُعذِرا، ونَصَحَ لِاُمَّتِهِ مُنذِرا، ودَعا إلَى الجَنَّةِ مُبَشِّرا، وخَوَّفَ مِنَ النّارِ مُحَذِّرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 109، غرر الحكم: ج3 ص270 ح4457 وفيه صدره إلى: «مبشّرا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: رسالت پروردگار خود را ابلاغ كرد تا بهانه اى نماند، و با هشدار دادن، براى امّت خود، خيرخواهى نمود، و با بشارت دادن، به بهشت فرا خواند، و با هشدار دادن، از آتش ترساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ اللّهَ جَعَلَ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله عَلَما لِلسّاعَةِ، ومُبَشِّرا بِالجَنَّةِ، ومُنذِرا بِالعُقوبَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 160، بحار الأنوار: ج16 ص285 ح136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند، محمّد صلى الله عليه و آله را نشان قيامت، بشارت دهنده به بهشت و بيم دهنده از عقوبت، قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ألا اُخبِرُكُم بِالفَقيهِ حَقِّ الفَقيه؟ مَن لَم يُقَنِّطِ النّاسَ مِن رَحمَةِ اللّهِ، ولَم يُؤَمِّنهُم مِن عَذابِ اللّهِ، ولَم يُرَخِّص لَهُم في مَعاصِي اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص36 ح3، منية المريد: ص162 كلاهما عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه السلام، معاني الأخبار: ص226 ح1 عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة 90، نثر الدرّ: ج1 ص318 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص48 ح8 ؛ سنن الدارمي: ج1 ص95 ح303 عن يحيى بن عباد، كنز العمّال: ج10 ص181 ح28943 نقلاً عن ابن لال في مكارم الأخلاق نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آيا به شما خبر دهم كه دين شناس واقعى، چه كسى است؟ او كسى است كه مردم را از رحمت خداوند، نوميد نمى سازد و از عذاب خداوند، ايمنى نمى دهد و در انجام دادن معصيت هاى خداوند، مُجازشان نمى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إقامة-الحجة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 23: إقامَةُ الحُجَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 23: برپا داشتن حجّت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رُّسُلاً مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 165.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و پيامبرانى كه بشارت دهنده و هشدار دهنده بودند، تا براى مردم، پس از [آمدن] پيامبران، در مقابل خدا حجّتى نباشد، و خدا توانا و حكيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُم بِعَذَابٍ مِّن قَبْلِهِ لَقَالُواْ رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ ءَايَاتِكَ مِن قَبْلِ أَن نَّذِلَّ وَ نَخْزَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 134.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اگر ما آنان را قبل [از آمدنِ قرآن] به عذابى هلاك مى كرديم، قطعا مى گفتند: پروردگارا! چرا پيامبرى به سوى ما نفرستادى تا پيش از آن كه خوار و رسوا شويم، از آيات تو پيروى كنيم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: القصص: 47، الأنعام: 130، الملك: 8 ـ 10.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: قصص: آيه 47، انعام: آيه 130، ملك: آيه 8 ـ 10.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ: بَعَثَ إلَيهِمُ الرُّسُلَ لِتَكونَ لَهُ الحُجَّةُ البالِغَةُ عَلى خَلقِهِ، ويَكونَ رُسُلُهُ إلَيهِم شُهَداءَ عَلَيهِم، وَابتَعَثَ فيهِمُ النَّبِيّينَ مُبَشِّرينَ ومُنذِرينَ؛ لِيَهلِكَ مَن هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ، ويَحيا مَن حَيَّ عَن بَيِّنَةٍ، ولِيَعقِلَ العِبادُ عَن رَبِّهِم ما جَهِلوهُ؛ فَيَعرِفوهُ بِرُبوبِيَّتِهِ بَعدَ ما أنكَروا، ويُوَحِّدوهُ بِالإِلهِيَّةِ بَعدَ ما عَضَدوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص45 ح4 عن إسحاق بن غالب عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج4 ص287 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در خطبه اى از ايشان ـ: [خداوند،] پيامبران را به سوى مردم برانگيخت تا بر مردم، حجّت تام (دليل غير قابل انكار) داشته باشد و پيامبرانش بر مردم، شاهد باشند، و در ميان آنان، پيامبران را براى نويد و بيم دادن مبعوث كرد، تا آن كه هلاك مى شود، از روى دليل آشكار باشد و آن كه حيات مى يابد، از روى دليل آشكار باشد، و تا بندگان، آنچه را در باره پروردگارشان نمى دانند، به عقلشان در يابند، و او را پس از انكار، به پروردگارى بشناسند، و پس از انباز قرار دادن براى او، به يكتايىِ او در پروردگارى، گردن نهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بَعَثَ اللّهُ رُسُلَهُ بِما خَصَّهُم بِهِ مِن وَحيِهِ، وجَعَلَهُم حُجَّةً لَهُ عَلى خَلقِهِ؛ لِئَلّا تَجِبَ الحُجَّةُ لَهُم بِتَركِ الإِعذارِ إلَيهِم، فَدَعاهُم بِلِسانِ الصِّدقِ إلى سَبيلِ الحَقِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 144، بحار الأنوار: ج5 ص315 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند، پيامبرانش را با وحى خود ـ كه به آنان اختصاص داده ـ، برانگيخت و آنان را بر مخلوقات خود، حجّت قرار داد، تا فرستاده نشدن پيامبران، عذر و حجّتى براى آنان نباشد، و با زبان راستى، آنان را به راه حق فرا خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَن حِكمَةِ النُّبُوَّةِ ـ: لِئَلّا يَكونَ لِلنّاسِ عَلَى اللّهِ حُجَّةٌ مِن بَعدِ الرُّسُلِ، ولِئَلّا يَقولوا: ما جاءَنا مِن بَشيرٍ ولا نَذيرٍ، ولِتَكونَ حُجَّةُ اللّهِ عَلَيهِم. ألا تَسمَعُ اللّهَ عز و جليَقولُ ـ حِكايَةً عَن خَزَنَةِ جَهَنَّمَ وَاحتِجاجِهِم عَلى أهلِ النّارِ بِالأَنبِياءِ وَالرُّسُلِ ـ: «ألَمْ يأتِكُمْ نَذِيرٌ...» الآيَة؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص121 ح4 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج11 ص39 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ هنگامى كه از حكمت نبوّت از ايشان سؤال شد ـ: تا با آمدن پيامبران، مردم بر خداوند، عذر و حجّتى نداشته باشند و نگويند: «بشارت دهنده و هشدار دهنده نزد ما نيامده است» و حجّت خداوند بر آنها تمام باشد. آيا نشنيده اى كه خداوند، از زبان خازنان دوزخ در احتجاج آنان به پيامبران و فرستادگان، عليه دوزخيان مى فرمايد: «آيا هشدار دهنده اى براى شما نيامده است؟...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دعوة-الأقرباء-قبل-دعوة-الآخرين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24: دَعوَةُ الأَقرِباءِ قَبلَ دَعوَةِ الآخَرينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 24: فرا خواندن نزديكان، پيش از دعوت ديگران&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْهَا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 132.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسان خود را به نماز، فرمان ده و خود بر آن، شكيبا باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 214.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و خويشانِ نزديكت را هشدار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ إِن كُنتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَ زِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَ أُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلاً».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى پيامبر! به همسرانت بگو: اگر خواهان زندگى دنيا و زينت آنيد، بياييد تا مهرتان را بدهم و [خوش و] خرّم، شما را رها كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ قُواْ أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَئِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خودتان و كسانتان را از آتشى كه سوختِ آن، مردم و سنگ ها هستند، حفظ كنيد. بر آن [آتش]، فرشتگانى خشن [و] سختگير [گمارده شده]اند. از آنچه خدا به آنان دستور داده، سرپيچى نمى كنند و آنچه را كه بِدان مأمورند، انجام مى دهند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اذْكُرْ فِى الْكِتَابِ إِسْمَاعِيلَ إِنَّهُ كَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ وَ كَانَ رَسُولًا نَّبِيًّا * وَ كَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ كَانَ عِندَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 54 و 55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در اين كتاب، از اسماعيل ياد كن؛ زيرا او درستْ وعده و فرستاده اى پيامبر بود، و خاندان خود را به نماز و زكات، فرمان مى داد، و همواره نزد پروردگارش پسنديده بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن عبّاس: لَمّا اُنزِلَت: «وأَنْذِرْ عَشيرَتَكَ الأقْرَبينَ» صَعِدَ النَّبيُّ صلى الله عليه و آله عَلَى الصَّفا، فَجَعَلَ يُنادي: «يا بَني فِهرٍ، يا بَني عَدِيٍّ» لِبُطونِ قُرَيشٍ، حَتَّى اجتَمَعوا، فَجَعَلَ الرَّجُلُ إذا لَم يَستَطِع أن يَخرُجَ أرسَلَ رَسولاً لِيَنظُرَ ما هُوَ فَجاءَ أبو لَهَبٍ وقُرَيشٌ، فَقالَ: «أرَأَيتَكُم لَو أخبَرتُكُم أنَّ خَيلاً بِالوادي تُريدُ أن تُغيرَ عَلَيكُم أكُنتُم مُصَدِّقِيَّ». قالوا: نَعَم، ما جَرَّبنا عَلَيكَ إلّا صِدقاً. قالَ: «فَإِنّي نَذيرٌ لَكُم بَينَ يَدَي عَذابٍ شَديدٍ». فَقالَ أبو لَهَبٍ: تَبّا لَكَ سائِرَ اليَومِ! ألِهذا جَمَعتَنا؟! فَنَزَلَت: «تَبَّتْ يَدَا أَبِى لَهَبٍ وَ تَبَّ * مَا أَغْنَى عَنْهُ مَالُهُ وَ مَا كَسَبَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المسد: 1 و 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4 ص1787 ح4492، صحيح مسلم: ج1 ص193 ح208، مسند ابن حنبل: ج1 ص602 ح2544، سنن الترمذي: ج5 ص451 ح3363، الطبقات الكبرى: ج1 ص200 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: هنگامى كه آيه «خويشاوندان نزديكت را هشدار ده» نازل شد، پيامبر صلى الله عليه و آله بر [كوه] صفا بالا رفت و خطاب به تيره هاى قريش، ندا سر داد: «اى فرزندان فِهر! اى فرزندان عدى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان گِرد آمدند. حتّى آن كه نمى توانست بيايد، فرستاده اى فرستاد تا از نزديك، شاهد ماجرا باشد. ابو لهب و قريش آمدند. آن گاه [پيامبر صلى الله عليه و آله] فرمود: «به نظرتان اگر به شما خبر دهم كه سپاهى در دشت مى خواهد بر شما هجوم آورد، مرا تصديق مى كنيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى، ما به تجربه، جز راستى از تو نديده ايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من شما را از عذابى سخت در پيش رويتان بيم مى دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو لهب گفت: مرگ بر تو باد، همه روزگار! آيا ما را بدين خاطر، گرد آورده اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پى آن، اين آيه فرود آمد: «بريده باد دو دست ابو لهب و مرگ بر او باد! دارايى او و آنچه اندوخت، بى نيازش نكرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ «يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ قُواْ أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا» قالَ النّاسُ: يا رَسولَ اللّهِ، كَيفَ نَقي أنفُسَنا وأَهلينا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِعمَلُوا الخَيرَ، وذَكِّروا بِهِ أهليكُم؛ فَأَدِّبوهُم عَلى طاعَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّهِ: ألا تَرى أنَّ اللّهَ يَقولُ لِنَبِيِّهِ: «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْهَا»، وقالَ: «وَ اذْكُرْ فِى الْكِتَابِ إِسْمَاعِيلَ إِنَّهُ كَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ وَ كَانَ رَسُولًا نَّبِيًّا * وَ كَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ كَانَ عِندَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا»؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هنگامى كه اين آيه: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خودتان و كسانتان را از آتش، حفظ كنيد» نازل شد، مردم گفتند: اى پيامبر خدا! چگونه خود و خانواده مان را حفظ كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر خدا صلى الله عليه و آله] فرمود: «كار خوب انجام دهيد، و آن را به خانواده تان يادآور شويد، و آنان را بر اطاعت خداوند، تربيت كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا نمى بينى كه خداوند به پيامبرش مى گويد: «خانواده ات را به نماز، امر كن و بر آن، شكيبا باش» و نيز مى گويد: «و در اين كتاب، از اسماعيل ياد كن؛ زيرا او درستْ وعده و فرستاده اى پيامبر بود، و خاندان خود را به نماز و زكات، فرمان مى داد و همواره نزد پروردگارش پسنديده بود»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ «يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ قُواْ أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا»، جَلَسَ رَجُلٌ مِنَ المُسلِمينَ يَبكي وقالَ: أنَا عَجَزتُ عَن نَفسي كُلِّفتُ أهلي! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: حَسبُكَ أن تَأمُرَهُم بِما تَأمُرُ بِهِ نَفسَكَ وتَنهاهُم عَمّا تَنهى عَنهُ نَفسَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص62 ح1 عن عبد الأعلى مولى آل سام، مشكاة الأنوار: ص455 ح1527، بحار الأنوار: ج100 ص92 ح83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هنگامى كه اين آيه: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خودتان و كسانتان را از آتش، حفظ كنيد» نازل شد، يكى از مسلمانان، شروع به زارى نمود و گفت: من از خود، ناتوانم. حال به [تربيت] خانواده ام مكلّف شده ام؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «اين كه آنان را بدانچه به خودت امر مى كنى، فرمان دهى و از آنچه خودت را از آن نهى مى كنى، بازشان دارى، تو را بس است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزّهد للحسين بن سعيد عن أبي بصير: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ تَعالى: «قُواْ أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجَارَةُ» فَقُلتُ: هذِهِ نَفسي أقيها، فَكَيفَ أقي أهلي؟ فَقالَ: تَأمُرُهُم بِما أمَرَهُمُ اللّهُ بِهِ، وتَنهاهُم عَمّا نَهاهُمُ اللّهُ عَنهُ؛ فَإِن أطاعوكَ كُنتَ قَد وَقَيتَهُم، وإن عَصَوكَ كُنتَ قَد قَضَيتَ ما عَلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص77 ح36، تفسير القمّي: ج2 ص377، الكافي: ج5 ص62 ح2، تهذيب الأحكام: ج6 ص179 ح365، الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام: ص375 عن الإمام الرضا عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص455 ح1526 والأربعة الأخيرة نحوه، بحارالأنوار: ج100 ص74 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، حسين بن سعيد ـ به نقل از ابو بصير ـ: از امام صادق صلى الله عليه و آله از تفسير اين آيه: «خودتان و كسانتان را از آتشى كه سوختِ آن، مردم و سنگ ها هستند، حفظ كنيد» پرسيدم و گفتم: من خودم را مى توانم حفظ كنم؛ امّا چگونه خانواده ام را حفظ كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان را بِدانچه خدا فرمان داده، امر كن و از آنچه خدا نهى شان نموده، باز دار. در اين صورت، اگر از تو اطاعت كنند، تو آنان را حفظ كرده اى؛ امّا اگر نافرمانى ات كنند، تو آنچه را به گردن داشته اى، ادا كرده اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى «قُواْ أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: عَلِّموا أنفُسَكُم وأَهليكُمُ الخَيرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص536 ح3826 عن ربعي، المصنف لعبد الرزاق: ج3 ص49 ح4741، كنز العمّال: ج2 ص539 ح4676.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در تفسير سخن خداوند كه: «خودتان و كسانتان را از آتش، حفظ كنيد» ـ: به خود و خانواده تان، خوبى ياد دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سليمان بن خالد: قُلتُ لأَِبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إنَّ لي أهلَ بَيتٍ وهُم يَسمَعونَ مِنّي، أفَأَدعوهُم إلى هذَا الأَمرِ؟ فَقالَ: نَعَم؛ إنَّ اللّهَ يَقولُ في كِتابِهِ: «يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ قُواْ أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاس وَ الْحِجَارَةُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص211 ح1، المحاسن: ج1 ص362 ح780، بحار الأنوار: ج2 ص20 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سليمان بن خالد ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: من خانواده اى دارم كه از من حرف شنوى دارند. آيا آنان را به اين امر (امامت شما) فرا خوانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. خداوند در قرآن مى فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خودتان و كسانتان را از آتشى كه سوختِ آن، مردم و سنگ ها هستند، حفظ كنيد»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: دَخَلَ عَلى أبي عليه السلام رَجُلٌ فَقالَ: رَحِمَكَ اللّهُ! اُحَدِّثُ أهلي؟قالَ: نَعَم، إنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ: «يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ قُواْ أَنفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجَارَةُ»، وقالَ: «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْهَا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستة عشر: ص232 ح265 عن جابر، بحار الأنوار: ج2 ص25 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردى نزد پدرم [امام] باقر عليه السلام آمد و گفت: خدايت رحمت كند! آيا به خانواده ام حديث بگويم؟ فرمود: «آرى. خداوند مى فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خودتان و كسانتان را از آتشى كه سوخت آن، مردم و سنگ ها هستند، حفظ كنيد» و فرموده است: «و كسان خود را به نماز، فرمان ده و خود بر آن، شكيبا باش»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَزالُ العَبدُ المُؤمِنُ يورِثُ أهلَ بَيتِهِ العِلمَ وَالأَدَبَ الصّالِحَ حَتّى يُدخِلَهُمُ الجَنَّةَ جَميعاً، حَتّى لا يَفقِدَ مِنهُم صَغيرا ولا كَبيرا ولا خادِما ولا جارا. ولا يَزالُ العَبدُ العاصي يورِثُ أهلَ بَيتِهِ الأَدَبَ السَّيِّئَ حَتّى يُدخِلَهُمُ النّارَ جَميعا حَتّى لا يَفقِدَ فيها مِن أهلِ بَيتِهِ صَغيرا ولا كَبيرا ولا خادِما ولا جارا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بنده مؤمن، پيوسته به خانواده اش علم و ادبِ شايسته مى آموزد، تا آن جا كه همه آنان را بى آن كه كوچك يا بزرگ يا خدمتكار يا همسايه اى از ايشان جدا افتد، وارد بهشت مى كند؛ و بنده گناهكار، پيوسته به خانواده اش سوء ادب مى آموزد، تا آن جا كه همه آنان را بى آن كه كوچك يا بزرگ يا خدمتكار يا همسايه از ايشان جدا افتد، وارد دوزخ مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مهم-ترين-وظايف-مبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهم ترين وظايف مبلّغ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظيفه مبلّغ، در واقع، همان وظيفه انبياى الهى است كه قرآن، آن را «تبليغ رسالت هاى خدا» مى نامد، با اين تفاوت كه انبيا، پيام خدا را از طريق وحى دريافت مى كردند؛ امّا مبلّغ، پيام خدا را از طريق انبيا و اوصياى آنان دريافت مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، وظيفه مبلّغ، رساندن همه پيام هاى اعتقادى، اخلاقى و عملى پيامبران خدا به مردم و آشنا كردن آنان با تمام برنامه هايى است كه آفريدگار انسان براى تكامل مادّى و معنوى او، ارائه كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سير-منطقى-مباحث-تبليغى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير منطقى مباحث تبليغى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبلّغ، براى انجام دادن اين رسالت سنگين، علاوه بر تلاش نمودن براى احراز شرايط تبليغ و زمينه سازى براى تحقّق اركان علمى، اخلاقى و عملى آن در كار خويش، بايد با شيوه تبليغ از جهت القاى پيام هاى تبليغى به ترتيب اهمّيت آنها آشنا باشد. مبلّغ بايد بداند كه براى آشنا كردن مردم، بخصوص نسل جوان با پيام دين، چه بايد بگويد، از كجا بايد آغاز كند و جهتگيرى مباحث او به كدام سو بايد باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در فصل سوم آمده، در واقع، اشاره اى به پاسخ اين سؤالات و بيان سير منطقى مباحث تبليغى بر اساس اهمّيت پيام هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبلّغ، در نخستين گام براى آشنا كردن مخاطب خود با مكتب انبيا، بايد براى بيدارسازى فطرت و وجدان او برنامه ريزى نمايد و كارى كند كه او به انديشه و تفكّر، وادار شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص65 (بر انگيختن فطرت وعقل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان با بازگشت به فطرت و باز شدن راه تعقّل و تفكّر بر او، در حقيقت، از تاريكى جهل خارج مى شود و به روشنايى نور فطرت و عقل، گام مى نهد و بدين سان، زمينه براى شناخت حقايقى كه انبياى الهى براى هدايت بشر به راه تكامل آورده اند، فراهم مى گردد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص67 (خارج ساختن مردم از تاريكى ها به نور).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آماده شدن مخاطب براى دريافت پيام خداوند متعال، نخستين پيامى كه بايد به او منتقل شود، اين است كه برنامه تكاملى اى كه خداوند از طريق پيامبران براى انسان فرستاده، تنها شامل مصالح معنوى و اُخروى او نيست؛ بلكه مصالح مادّى و دنيوى وى را نيز تأمين خواهد كرد و در صورت تحقّق جامعه انسانىِ مورد نظر انبيا، از بهترين زندگى ها در دنيا و آخرت، برخوردار خواهد بود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص69 (دعوت به مصالح دين و دنيا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان، موجودى است ناشناخته. علم با همه پيشرفت هايى كه داشته، هنوز نتوانسته رازهاى اين موجود پيچيده را به درستى كشف كند. از اين رو، انديشه بشر از ارائه راه تكامل مادّى و معنوى او ناتوان است و بايد براى آشنايى با اين راه، با جهان غيب، ارتباط پيدا كند و آن جهان را بشناسد و باور كند. چنين ارتباطى، جز از طريق انبياى الهى امكان پذير نيست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص71 (دعوت به ايمان آوردن به غيب) و ص75 (دعوت به ايمان آوردن به نبوّت) و ص77 (دعوت به ايمان آوردن به معاد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين پيام تكامل آفرين انبيا ـ كه خلاصه همه برنامه هاى آنهاست ـ، توحيد است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص73 (دعوت به ايمان آوردن به توحيد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين پيام اجتماعى توحيد نيز قيام براى تحقّق عدالت اجتماعى است و اين هدف بلند، جز از طريق الفت و اتّحاد مردم و اجتماع آنان در پيرامون امام عادل، امكان پذير نيست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص79 (دعوت به الفت و پرهيز از تفرقه) و ص83 (دعوت به برپاداشتن قسط) و ص85 (دعوت به رهبرى امام عادل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحقّق و تداوم حاكميت عدالت در جامعه، در گرو وجود آزادى هاى مشروع و سازنده&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، آزادى هاى سياسى ـ اجتماعى است كه با آزادى معنوى (آزادگى)، تفاوت دارند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و نيز آگاهانه بودن انتخاب هاى مردم است و مبلّغ، وظيفه دارد تا در توسعه اين آزادى ها و آگاهى ها تلاش كند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص87 (دعوت به آزادى هدفمند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از مسائل بسيار مهمّى كه زمينه را براى تحقّق و تداوم حاكميت عدالت اجتماعى آماده مى كند، توانمندى توده هاى مردم در تجزيه و تحليل مسائل فرهنگى، سياسى و اجتماعى است. مبلّغ بايد مردم را به گونه اى تربيت كند كه حق گرا باشند و نه مطلق گرا و از هيچ كس، كوركورانه تبعيت نكنند. معيار آنان براى پيروى از شخصيت ها و احزاب، حق باشد و نه شخصيت هاى بزرگ و مورد احترام. حق را با معيار حق بشناسند، نه با معيار شخصيت ها؛ بلكه شخصيت ها را نيز با عيار حق، محك بزنند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص91 (دعوت به شناخت اهل حق از راه شناخت حق).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدالت اجتماعى در مكتب انبياى الهى، مقدّمه شكوفا شدن استعدادهاى انسانى و رسيدن انسان به مقصد اعلاى انسانيت است. آنچه آدمى را به اين هدف، نزديك مى كند، پرهيز از اخلاق و رفتار نكوهيده و آراستگى به مكارم اخلاق و محاسن اعمال است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص95 (دعوت به پروامندى و پرهيزگارى) و ص99 (دعوت به ارزش هاى اخلاقى) و ص103 (دعوت به كارهاى نيكو).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فرهنگ انبياى الهى، همه كارهايى كه انسان را با خدا مرتبط مى كنند و از اين طريق، او را به تكامل مادّى و معنوى مى رسانند، عبادت ناميده مى شوند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص107 (دعوت به پرستش خداوند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مهم-ترين-رسالت-مبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهم ترين رسالت مبلّغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه بيش از هر چيز ديگر براى تأثيرگذارى تبليغات بر سازندگى انسان ها اهمّيت دارد، هدفگيرى و سمت و سوى تبليغات است. مبلّغ، بايد نقطه اى را هدفگيرى كند كه بيشترين آثار و بركات را براى سازندگى انسان و نزديك كردن او به كمال مطلق داشته باشد و آن نقطه، دوست داشتن خداست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرجال لابن داود، ص196، الرقم 1639.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محبّت خدا، كيمياى خودسازى و سازندگى است. عشق به حق تعالى، همه زشتى هاى اخلاقى و عملى را يك جا درمان و همه صفات نيكو را يك جا به عاشق، هديه مى كند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص109 (دعوت به دوست داشتن خداوند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، مهم ترين رسالت مبلّغ، اين است كه هدف نهايى وى، عاشق سازى باشد و نه مقدّس سازى، و براى رسيدن به اين هدف، همه برنامه هاى تبليغى او بايد چاشنى محبّت داشته باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى دستيابى مخاطب به كيمياى محبّت، مبلّغ بايد همه ابزارهاى تبليغاتى را به سوى اين هدف نشانه گيرى كند. گفتارهاى و نوشتارهاى تبليغى او، مواعظ، تذكّرات و خطابه هاى او، تعليم و تربيت او، امر به معروف و نهى از منكر او، پيكارهاى او با بدعت ها و سرانجام، بشارت ها و بيم هاى او، همه و همه بايد سمت و سوى محبّت داشته و از عطر دل انگيز محبّت، سرشار باشند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دوستى در قرآن و حديث و كيمياى محبّت، هر دو از محمد محمدى رى شهرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بهترين-روش-نفوذ-تبليغات-در-دل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهترين روش نفوذ تبليغات در دل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه كار تبليغىِ «به كارگيرى محبّت»، بهترين روش عبور دادن پيام هاى الهى از مرز حس و عقل، و نفوذ دادن آنها به عمق جان هاست. پيام الهى، علاوه بر نفوذ در عقل ها، بايد در دل ها نفوذ كند و در عمق روح، وارد شود تا همه قواى انسان را در اختيار بگيرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: تبليغ و مبلّغ در آثار شهيد مطهّرى: ص70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبلّغ، با تكيه بر شيوه تبليغاتى «محبّت»، به سادگى مى تواند از عهده اين كار بر آيد و با نفوذ دادن پيام هاى سازنده الهى در عمق جان، انسان را متحوّل سازد و او را در راه رسيدن به مقصد اعلاى انسانيت و جامعه برتر توحيدى، به حركت در آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بزرگ-ترين-پاداش-مبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بزرگ ترين پاداش مبلّغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركات به كارگيرى اين شيوه سازندگى براى مبلّغ، فراتر از بركات آن براى مخاطب است؛ زيرا خداوند متعال، عاشق مبلّغى مى شود كه «عاشق خدا» مى سازد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معالم العلماء، ص126، الرقم 853.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كسى كه عاشق او شود، رنگ خدايى پيدا مى كند، چنان كه در حديث قُرب نوافل مى خوانيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا أحبَبتُهُ كُنتُ سَمعَهُ الَّذى يَسمَعُ بِهِ، و بَصَرَهُ الَّذى يُبصِرُ بِهِ، و لِسانَهُ الَّذى يَنطِقُ بِهِ، و يَدَهُ الَّتى يَبطِشُ بِها؛ إن دَعانى أجَبتُهُ و إن سَأَلَنى أعطَيتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص43 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس هر گاه دوستش داشته باشم، گوشش خواهم بود كه بِدان مى شنود، و چشمش خواهم بود كه با آن مى بيند، و زبانش خواهم بود كه با آن سخن مى گويد، و دستش خواهم بود كه با آن نيرو مى گيرد. اگر مرا بخواند، اجابتش خواهم كرد و اگر از من درخواستى كند، به او خواهم بخشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اقامه-حجت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِقامه حجّت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه تا كنون در باره وظايف مبلّغ بِدان اشارت رفت، در جايى است كه مخاطب، آمادگى دارد تا سخن حق را بپذيرد و راه درست زندگى را انتخاب كند؛ امّا مسئوليت مبلّغ در مواردى كه مخاطب از اين آمادگى برخوردار نيست، اقامه حجّت (دليل آوردن) براى اوست&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص129 (برپا داشتن حجّت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا راه هر گونه بهانه جويى را بر او ببندد و نتواند به خدا اعتراض كند كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ ءَايَاتِكَ مِن قَبْلِ أَن نَّذِلَّ وَ نَخْزَى؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: آيه 134.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چرا پيامبرى به سوى ما نفرستادى تا پيش از آن كه خوار و رسوا شويم، از آيات تو پيروى كنيم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دعوت-نزديكان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعوت نزديكان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آخرين نكته در باره وظايف مبلّغ، اين است كه مبلّغ، اگر در انجام رسالت تبليغى، به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تأسّى كند و دعوت به ارزش هاى دينى را از نزديكان خود، آغاز نمايد، توفيق بيشترى در هدايت ديگران خواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-خصائص-المبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: خصائص المبلّغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: ويژگى هاى مبلّغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخصائص-العلمية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: الخَصائِصُ العِلمِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: ويژگى هاى علمى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الفقه-في-الدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الفِقهُ فِي الدّينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أـ دین‌شناسی&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِى الدِّينِ وَ لِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و شايسته نيست كه مؤمنان، همگى [براى جهاد] كوچ كنند. پس چرا از هر فرقه اى از آنان، دسته اى كوچ نمى كنند تا [دسته اى بمانند و] در دين، آگاهى پيدا كنند و قوم خود را وقتى به سوى آنان باز گشتند، بيم دهنده باشد كه آنان [از كيفر الهى] بترسند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ هَذِهِ سَبِيلِى أَدْعُواْ إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِى وَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: اين است راه من، كه من و هر كس مرا پيروى كرد، با بينايى، به سوى خدا دعوت مى كنيم، و منزّه است خدا، و من از مشركان نيستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تَأمُر بِالمَعروفِ ولا تَنهَ عَنِ المُنكَرِ حَتّى تَكونَ عالِما، وتَعلَمَ ما تَأمُرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص69 ح7486 عن ابن عمر، كنز العمّال: ج3 ص74 ح5560.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: امر به معروف و نهى از منكر مكن، مگر آن كه عالِم باشى و بدانى كه به چه امر مى كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص202 ح252 و ص208 ح260.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص203 ح252 و ص209 ح260.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الإحاطة-بالدين-من-جميع-جوانبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الإِحاطَةُ بِالدّينِ مِن جَميعِ جَوانِبِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ آگاهى همه جانبه بر دين&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ دينَ اللّهِ لَن يَنصُرَهُ إلّا مَن حاطَهُ مِن جَميعِ جَوانِبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل النبوة للبيهقي: ج2 ص426، تاريخ دمشق: ج17 ص296 كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، الفردوس: ج1 ص234 ح897 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج10 ص171 ح28886.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دين خداوند متعال را تنها كسى يارى مى رساند كه به تمام جوانب آن، احاطه داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يَقومُ بِدينِ اللّهِ إلّا مَن حاطَهُ مِن جَميعِ جَوانِبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبوية لابن كثير: ج2 ص168، تاريخ دمشق: ج17 ص299، الفردوس: ج5 ص190 ح7920، كنزالعمّال: ج3 ص84 ح5612 نقلاً عن أبي نعيم وكلّها عن الإمام عليّ عليه السلام ؛ شرح الأخبار: ج2 ص389.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دين خداوند را تنها كسى به پا مى دارد كه به تمام جوانب آن، احاطه داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّمَا المُستَحفَظونَ لِدينِ اللّهِ هُمُ الَّذينَ أقامُوا الدّينَ ونَصَروهُ، وحاطوهُ مِن جَميعِ جَوانِبِهِ، وحَفِظوهُ عَلى عِبادِ اللّهِ ورَعَوهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص95 ح3912.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: حافظان دين خداوند، كسانى هستند كه دين را به پا مى دارند و يارى مى رسانند، و به تمام جوانب آن، احاطه دارند، و آن را براى بندگان خدا حفظ و مراقبت مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-الاستناد-إلى-كلام-رسول-الله-وأهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ الاِستِنادُ إلى كَلامِ رَسولِ اللّهِ وَأهلِ البَيتِ عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ استناد به كلام پيامبر خدا صلى الله عليه و آله واهل بيت عليهم السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: رَحِمَ اللّهُ عَبدا حَبَّبَنا إلَى النّاسِ ولَم يُبَغِّضنا إلَيهِم! أمَا وَاللّهِ لَو يَروونَ مَحاسِنَ كَلامِنا لَكانوا بِهِ أعَزَّ، ومَا استَطاعَ أحَدٌ أن يَتَعَلَّقَ عَلَيهِم بِشَيءٍ، ولكِنَّ أحَدَهُم يَسمَعُ الكَلِمَةَ فَيَحُطُّ إلَيها عَشرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص229 ح293 عن أبي بصير، مشكاة الأنوار: ص317 ح1002 عن علي بن أبي حمزة، دعائم الإسلام: ج1 ص61 عن الإمام الباقر عليه السلام كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج78 ص348 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند بر آن بنده اى رحمت آوَرَد كه ما را نزد مردم، محبوب گردانَد و نزد آنان مبغوض نسازد! بدانيد ـ سوگند به خدا ـ كه اگر [شيعيان ما] زيبايى هاى گفتار ما را [بدون كم و زيادْ] نقل مى كردند، در سايه آن، موفّق تر بودند و هيچ كس نمى توانست اِشكالى به آنان وارد سازد؛ بلكه چنين است كه آنان، گفتار [ما] را مى شنوند و ده تا [از پيش خود] بر آن مى افزايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن عبد السّلام بن صالح الهرويّ: سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام يَقولُ: رَحِمَ اللّهُ عَبدا أحيا أمرَنا! فَقُلتُ لَهُ: فَكَيفَ يُحيي أمرَكُم؟ قالَ: يَتَعَلَّمُ عُلومَنا ويُعَلِّمُهَا النّاسَ؛ فَإِنَّ النّاسَ لَو عَلِموا مَحاسِنَ كَلامِنا لَاتَّبَعونا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص180 ح1، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص307 ح69، بحار الأنوار: ج2 ص30 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از عبد السلام بن صالح هروى ـ: از امام رضا عليه السلام شنيدم كه مى فرمود: «خداوند، رحمت كند بنده اى را كه امر (امامتِ) ما را زنده كند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چگونه امر (امامتِ) شما را زنده مى كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «علوم ما را فرا گيرد و به مردم بياموزد، كه اگر مردم، زيبايى هاى گفتار ما را مى دانستند، از ما پيروى مى كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-معرفة-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ مَعرِفَةُ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ شناخت مردم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين است كتابى كه در [حقّانيت] آن، هيچ ترديدى نيست [و] مايه هدايت پرواپيشگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به راستى، خداوند، مردم ستمكار را هدايت نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المنافقون: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به راستى خداوند، مردم تباهكار را هدايت نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«... إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به راستى، خداوند، كسى را كه دروغپردازِ ناسپاس است، هدايت نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الأنعام: 36 و 51، الرعد: 21، الأحقاف: 12، مريم: 97، الروم: 52 و 53 الأنبياء: 45 ـ 49، النور: 51، فاطر: 18، يس: 6 ـ 11، يونس: 101، الزمر: 23، النازعات: 45، الأعلى: 10.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: انعام: آيه 36 و 51، رعد: آيه 21، احقاف: آيه 12، مريم: آيه 97، روم: آيه 52 ـ 53، انبيا: آيه 45 ـ 49، نور: آيه 51، فاطر: آيه 18، يس: آيه 6 ـ 11، يونس: آيه 101، زمر: آيه 23، نازعات: آيه 45، اعلى: آيه 10.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: تَجِدونَ النّاسَ مَعادِنَ؛ فَخِيارُهُم فِي الجاهِلِيَّةِ خِيارُهُم في الإِسلامِ إذا فَقِهوا، وتَجِدونَ مِن خَيرِ النّاسِ في هذَا الأَمرِ أكرَهَهُم لَهُ قَبلَ أن يَقَعَ فيهِ، وتَجِدونَ مِن شِرارِ النّاسِ ذا الوَجهَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1958 ح199، صحيح البخاري: ج3 ص1288 ح3304، مسند ابن حنبل: ج3 ص616 ح10795 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج10 ص153 ح28781.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مردم را معدن هايى مى يابيد. پس نيكان آنان در دوران جاهليت، در صورت دين شناس شدن، نيكان در دوران اسلام هستند، و در ميان بهترينْ مردم در اسلام، كسانى را مى يابيد كه پيش از پذيرش اسلام، ناخشنودترينِ مردم نسبت به اسلام بودند، و در ميان بدنهادان، دوچهره ها را مى بينيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن كميل بن زياد النخعيّ: كُنتُ مَعَ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام في مَسجِدِ الكوفَةِ وقَد صَلَّينَا العِشاءَ الآخِرَةَ، فَأَخَذَ بِيَدي حَتّى خَرَجنا مِنَ المَسجِدِ، فَمَشى حَتّى خَرَجَ إلى ظَهرِ الكوفَةِ لا يُكَلِّمُني بِكَلِمَةٍ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا أصحَرَ تَنَفَّسَ ثُمَّ قالَ: يا كُمَيلُ، إنَّ هذِهِ القُلوبَ أوعِيَةٌ؛ فَخَيرُها أوعاها. اِحفَظ عَنّي ما أقولُ؛ النّاسُ ثَلاثَةٌ: عالِمٌ رَبّانِيٌّ، ومُتَعَلِّمٌ عَلى سَبيلِ نَجاةٍ، وهَمَجٌ رَعاعٌ، أتباعُ كُلِّ ناعِقٍ، يَميلونَ مَعَ كُلِّ ريحٍ، لَم يَستَضيؤوا بِنورِ العِلمِ، ولَم يَلجَؤوا إلى رُكنٍ وَثيقٍ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاه! هاه! إنَّ هاهُنا ـ وأَشارَ بِيَدِهِ إلى صَدرِهِ ـ لَعِلما جَمّا، لَو أصَبتُ لَهُ حَمَلَةً! بَلى، اُصيبُ لَهُ لَقِنا غَيرَ مَأمونٍ، يَستَعمِلُ آلَةَ الدّينِ فِي الدُّنيا، ويَستَظهِرُ بِحُجَجِ اللّهِ عَلى خَلقِهِ وبِنِعَمِهِ عَلى عِبادِهِ؛ لِيَتَّخِذَهُ الضُّعَفاءُ وَليجَةً دونَ وَلِيِّ الحَقِّ، أو مُنقادا للحِكمَةِ لا بَصيرَةَ لَهُ في أحنائِهِ، فَقَدَحَ الشَّكُّ في قَلبِهِ بِأَوَّلِ عارِضٍ مِن شُبهَةٍ، ألا لا ذا ولا ذاكَ. فَمَنهومٌ بِاللَّذّاتِ، سَلِسُ القِيادِ لِلشَّهَواتِ، مُغرىً بِالجَمعِ وَالاِدِّخارِ، لَيسَ مِن رُعاةِ الدّينِ، أقرَبُ شَبَها بِهؤُلاءِ الأَنعامُ السّائِمَةُ، كَذلِكَ يَموتُ العِلمُ بِمَوتِ حامِليهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ بَلى، لا تُخلَى الأَرضُ مِن قائِمٍ بِحُجَّةٍ ظاهِرٍ مَشهورٍ، أو مُستَتِرٍ مَغمورٍ؛ لِئَلّا تَبطُلَ حُجَجُ اللّهِ وبَيِّناتُهُ، فَإِنَّ اُولئِكَ الأَقَلّونَ عَدَدا، الأَعظَمونَ خَطَرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص247 ح3، الإرشاد: ج1 ص227، الخصال: ص186 ح257، كمال الدين: ص290 ح2، تحف العقول: ص169 كلّها نحوه، بحارالأنوار: ج1 ص187 ح4 ؛ كنزالعمّال: ج10 ص262 ح29391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، مفيد ـ به نقل از كميل بن زياد نخعى ـ: همراه امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام در مسجد كوفه بودم. نماز عشا را كه به جاى آورديم، ايشان دست مرا گرفت و از مسجد خارج شديم و آن قدر پيش رفت تا به پشت كوفه رسيد. تا اين هنگام، حتّى يك كلمه با من صحبت نكرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه وارد بيابان شد، آه كشيد و آن گاه فرمود: «اى كميل! اين دل ها ظرف هايند و بهترين آنها، گُنجاترينِ آنهاست. آنچه مى گويم، از من به ياد بسپار. مردم، سه دسته اند: عالم ربّانى، آموزنده در مسير رستگارى، و مگسان فرومايه كه در پىِ هر بانگ، روان اند و با هر بادى، به سويى مى گرايند؛ به نور دانش، روشنى نمى گيرند، و به بنيادى استوار، پناه نمى جويند.… آه! آه!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين جا امام عليه السلام با دستش به سينه خود اشاره كرد و افزود: «دانشى است انباشته، اگر براى آن، فراگيرانى مى يافتم! بارى، گاه كسى را يافتم كه متينْ دريافت بود؛ امّا امين نبود، دين را دست افزار كسب دنيا مى ساخت و با حجّت هاى خداوند، بر خلق، و با نعمت هاى او بر بندگان، برترى مى جست، تا ضعيفان به جاى ولىّ حق، او را دستاويز خود گيرند. گروهى ديگر نيز كه به حكمت، سرِ تسليم فرود مى آورند، بى آن كه نكته هاى آن را در يابند، با رهيافت نخستين، شبهه شك و ترديد در دلشان رخنه مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدانيد كه نه اين گروه و نه آن گروه، مطلوب نيستند و نه كسى كه سخت در پى لذّات است و براى شهوت ها بندها را رها كرده و شيفته جمع كردن و انباشتن مال است! او پاسدار دين نيست و بيشتر به چارپايان چرنده، همانند است. چنين است كه علم با مرگ فراگيران آن مى ميرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! بارى، زمين از كسانى كه دين خدا را به حجّت [و برهان] بر پاى مى دارند، تهى نمى ماند، خواه آشكار و شُهره باشند يا پنهان و ترسان، تا حجّت ها و نشانه هاى خداوند از ميان نرود. به راستى، آنان به شمار، اندك اند؛ ولى به منزلت، بلندمرتبه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ الحَسَنِ عليه السلام ـ: إنَّما قَلبُ الحَدَثِ كَالأَرضِ الخالِيَةِ؛ ما اُلقِيَ فيها مِن شَيءٍ قَبِلَتهُ. فَبادَرتُكَ بِالأَدَبِ قَبلَ أن يَقسُوَ قَلبُكَ ويَشتَغِلَ لُبُّكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، خصائص الأئمّة: ص116، تحف العقول: ص70، كشف المحجّة: ص161، بحار الأنوار: ج1 ص223 ح12 ؛ جواهر المطالب: ج2 ص157 ح114 نحوه، كنز العمّال: ج16 ص169 ح44215 نقلاً عن وكيع والعسكري في المواعظ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصيّت خود به فرزندش حسن عليه السلام ـ: دل جوان، به سان زمينِ تهى است كه هر چيزى در آن افكنده شود، پذيرايش مى گردد. از اين رو، به تربيت تو، پيش از آن كه دلت سخت شود و انديشه ات مشغول گردد، پيشْ دستى كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الرِّجالُ ثَلاثَةٌ: عاقِلٌ، وأَحمَقُ، وفاجِرٌ؛ فَالعاقِلُ الدّينُ شَريعَتُهُ، وَالحِلمُ طَبيعَتُهُ، وَالرَّأيُ سَجِيَّتُهُ؛ إن سُئِلَ أجابَ، وإن تَكَلَّمَ أصابَ، وإن سَمِعَ وَعى، وإن حَدَّثَ صَدَقَ، وإنِ اطمَأَنَّ إلَيهِ أحَدٌ وَفى. وَالأَحمَقُ إنِ استُنبِهَ بِجَميلٍ غَفَلَ، وإنِ استُنزِلَ عَن حَسَنٍ نَزَلَ، وإن حُمِلَ عَلى جَهلٍ جَهِلَ، وإن حَدَّثَ كَذَبَ. لا يَفقَهُ، وإن فُقِّهَ لا يَتَفَقَّهُ. والفاجِرُ إنِ ائتَمَنتَهُ خانَكَ، وإن صاحَبتَهُ شانَكَ، وإن وَثِقتَ بِهِ لَم يَنصَحكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص116 ح96 عن ثعلبة بن ميمون عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج70 ص9 ح6 وراجع: تحف العقول: ص323.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: افراد، سه دسته اند: عاقل، احمق و بدكار. عاقل، كسى است كه دين، شريعت و مَنش اوست، بردبارى، سرشت او و انديشيدن، خوى او. اگر از او پرسش شود، پاسخ مى دهد و اگر سخن بگويد، به صواب است و اگر بشنود، پذيراست و اگر سخن بگويد، راست مى گويد و اگر كسى به او اطمينان يابد، وفادارى مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و احمق، كسى است كه اگر نيكى را به او يادآور شوند، غافل است و اگر از نيكى دورش سازند، دور مى شود و اگر به نادانى وادارش كنند، نادانى مى كند و اگر سخن بگويد، دروغ مى گويد، و نمى فهمد، هر چند كه تفهيمش كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بدكار، كسى است كه اگر به او امانت بسپارى، خيانت مى كند و اگر همراهى اش نمايى، مايه بدنامى ات مى شود و اگر به او اطمينان كنى، برايت خيرخواهى نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: النّاسُ مَعادِنُ كمَعادِنِ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ؛ فَمَن كانَ لَهُ فِي الجاهِلِيَّةِ أصلٌ فَلَهُ فِي الإِسلامِ أصلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص177 ح197، مشكاة الأنوار: ص455 ح1522، بحار الأنوار: ج67 ص121 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردم، معدن هايى به سانِ معدن هاى طلا و نقره اند. آن كه در دوران جاهليت ريشه دارد، در اسلام نيز داراى ريشه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسماعيل بن عبد الخالق: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ لِأَبي جَعفَرٍ الأَحوَلِ ـ وأَنَا أسمَعُ ـ: أتَيتَ البَصرَةَ؟ فَقالَ: نَعَم. قالَ: كَيفَ رَأَيتَ مُسارَعَةَ النّاسِ إلى هذَا الأَمرِ ودُخولَهُم فيهِ؟ قالَ: وَاللّهِ إنَّهُم لَقَليلٌ، ولَقَد فَعَلوا، وإنَّ ذلِكَ لَقَليلٌ. فَقالَ: عَلَيكَ بِالأَحداثِ؛ فَإِنَّهُم أسرَعُ إلى كُلِّ خَيرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص93 ح66، قرب الإسناد: ص128 ح450، بحار الأنوار: ج23 ص236 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسماعيل بن عبد الخالق ـ: شنيدم كه امام صادق عليه السلام به ابو جعفرِ اَحوَل مى فرمود ـ و من مى شنيدم ـ: «آيا بصره رفتى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو جعفر احول گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شتاب مردم و ورود آنان را به اين امر (امامت) چگونه ديدى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خدا سوگند، آنان، اندك اند. هرچند كه چنين كرده اند [و به شما پيوسته اند]، ولى اندك اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جوانان را در ياب كه به هر خيرى، پُرشتاب ترند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: النّاسُ ثَلاثَةٌ: جاهِلٌ يَأبى أن يَتَعَلَّمَ، وعالِمٌ قَد شَفَّهُ عِلمُهُ، وعاقِلٌ يَعمَلُ لِدُنياهُ وآخِرَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص324، بحارالأنوار: ج78 ص238 ح78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردم، سه دسته اند: نادانى كه از فراگرفتن ابا دارد؛ و دانايى كه دانشش او را نزار كرده است؛ و عاقلى كه براى دنيا و آخرتش عمل مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: رُوِيَ عَن بَعضِهِم عليهم السلام: النّاسُ أربَعَةٌ: رَجُلٌ يَعلَمُ ويَعلَمُ أ نَّهُ يَعلَمُ، فَذاكَ عالِمٌ فَاتَّبِعوهُ، ورَجُلٌ يَعلَمُ ولا يَعلَمُ أ نَّهُ يَعلَمُ، فَذاكَ غافِلٌ فَأَيقِظوهُ، ورَجُلٌ لا يَعلَمُ ويَعلَمُ أ نَّهُ لا يَعلَمُ، فَذاكَ جاهِلٌ فَعَلِّموهُ، ورَجُلٌ لا يَعلَمُ ويَعلَمُ أ نَّهُ يَعلَمُ، فَذاكَ ضالٌّ فَأَرشِدوهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج4 ص79 ح74، بحارالأنوار: ج1 ص195 ح15 وراجع: معدن الجواهر: ص41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللآلى: از يكى از اهل بيت عليهم السلام نقل شده است كه: مردم بر چهار دسته اند: شخصى مى داند و مى داند كه مى داند. اين شخص، عالم است. پس، از او پيروى كنيد؛ و شخصى مى داند و نمى داند كه مى داند. اين شخص، غافل است. پس بيدارش كنيد؛ و شخصى نمى داند و مى داند كه نمى داند. او جاهل [و ناآگاه] است. پس به او دانش بياموزيد [و آگاهى بدهيد]؛ و شخصى نمى داند و مى پندارد كه مى داند. اين فرد، گم راه است. پس، او را راه نمايى كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص242 (الفصل السادس: آداب التبليغ) و ص254 (مراعاة أهلية المخاطب)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص258 (مراعاة طاقة المخاطب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص243 (فصل ششم: آداب تبليغ) و ص255 (مراعات شايستگى مخاطب) و ص259 (مراعات توان مخاطب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مخاطب-شناسى-در-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخاطب شناسى در تبليغ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان شناسىِ مخاطب، پس از اسلام شناسى، مهم ترين ركن تبليغ و رمز موفّقيت مبلّغ است. مبلّغ اگر مخاطب خود را نشناسد و از استعدادها و نيازهاى تبليغى وى آگاهى نداشته باشد، بى ترديد، در رسيدن به اهداف تبليغى خود، ناكام خواهد ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخاطب شناسى در برنامه ريزى صحيح تبليغى، درگير نشدن مبلّغ با خواست هاى فطرى مردم، و نيز توجّه ويژه به نسل جوان در برنامه ريزى ها، در اين كار، نقش اساسى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;برنامه-ريزى-صحيح-تبليغى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. برنامه ريزى صحيح تبليغى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين پيش نياز هر گونه برنامه ريزى براى تبليغات، مخاطب شناسى است. مبلّغ، تا وقتى كه ظرفيت فكرى و روحى مخاطب خود را نداند و از زمينه هاى ذهنى و روانى و ميزان تأثيرپذيرى مخاطب، اطّلاعات كافى نداشته باشد و موانع تأثيرپذيرى مخاطب را تشخيص ندهد، نمى تواند برنامه ريزى صحيحى براى تبليغ داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ميزان-تأثيرپذيرى-مخاطب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميزان تأثيرپذيرى مخاطب&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از نكات مهمّى كه در قرآن و احاديث اسلامى در ارتباط با مخاطب شناسى، به آن توجّه شده، تفاوت مردم از نظر ظرفيت ها و استعدادهاى طبيعى و اكتسابى، و ميزان تأثيرپذيرى آنان از تبليغات مفيد و سازنده است. با در نظر گرفتنِ اين تفاوت ها، هر سخنى براى هر كسى مفيد و سازنده نيست. چه بسا نوعى از تبليغات براى فرد يا جمعى مفيد باشد، امّا براى فرد يا جمعى ديگر، غير مفيد و حتّى زيانبار باشد. از اين رو، انبياى الهى موظّف بوده اند كه در تبليغات خود، ظرفيت فكرى و روحى مردم را در نظر داشته باشند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص259 (مراعات توان مخاطب).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفاوت-استعدادهاى-طبيعى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفاوت استعدادهاى طبيعى&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نگاه احاديث اسلامى، مردم از نظر استعدادهاى ذاتى، مانند معادن زمين، متفاوت اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال النجاشي، ص102، الرقم 254.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى چون معدن طلا از استعدادهاى بالايى برخوردارند، برخى مانند معدن نقره هستند و.… همان طور كه انواع معادن زمين، براى جامعه بشر، مفيد و كارسازند، امّا بهره بردارى از آنها به شناخت و برنامه ريزى نياز دارد، انواع استعدادهاى فطرى انسان ها نيز براى اداره جامعه انسانى، مفيد و سازنده اند، ولى بهره گيرى از آنها نيازمند شناخت درست و برنامه ريزى صحيح است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفاوت-استعدادهاى-اكتسابى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفاوت استعدادهاى اكتسابى&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظرفيت اكتسابى انسان ها، مانند ظرفيت ذاتى آنان، متفاوت است. نُصوص (متون) اسلامى، به طور كلّى، انسان ها را بر اساس ميزان تأثيرپذيرى از تبليغات سازنده، به سه دسته تقسيم كرده اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته اوّل، كسانى هستند كه فطرت پاك انسانى خود را با كارهاى ناشايست و بخصوص ظلم كردن، آلوده نكرده اند. اينان، از تقواى عقلى برخوردارند و ظرفيت مناسبى براى پذيرش تبليغات سازنده دارند. در احاديث اسلامى، از اين گروه، به انسان هاى «عاقل» و «فراگيرنده در مسير نجات (متعلّمٌ على سبيل النَّجاة)» تعبير شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين گروه، مخاطب اصلى تبليغات اسلام و همه انبياى الهى هستند و كلمه «المتّقين» در آيه دوم سوره بقره: «ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ؛ اين است كتابى كه در [حقّانيت] آن، هيچ ترديدى نيست [و] مايه هدايت تقواپيشگان است»، به همين گروه اشاره دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوان، به دليل اين كه در آغاز راه زندگى است و فطرت انسانى او آلوده نشده است، بيشترين تأثيرپذيرى را از تبليغات سازنده دارد و به همين دليل، جوانان در صف مقدّم مخاطبان انبياى الهى قرار دارند و در احاديث اسلامى، توصيه شده كه مبلّغان، توجّه ويژه اى به نسل جوان داشته باشند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص153 ح185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم، كسانى هستند كه فطرت انسانى خود را با كارهاى ناشايست، آلوده كرده اند و از تقواى عقلى برخوردار نيستند؛ امّا آلودگى آنها به مرحله خطرناك و غير قابل علاج نرسيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نظر انبياى الهى، اين دسته از مخاطبان، به بيمارى موانع شناخت، مبتلا هستند؛ ولى بيمارى آنان قابل درمان است. از اين رو، انبيا بنا بر مسئوليت تبليغى اى كه از جانب خداوند دارند، همچون طبيبى حاذق و مهربان، خود به سراغ بيمارى مى روند و با برنامه ريزى هاى مناسب، گاه با نرمش و گاه با تندى، موانع آگاهى را از ذهن و دل بيمار، پاك مى كنند و او را از دسته دوم مخاطبانِ خود، خارج مى كنند و در دسته اوّل قرار مى دهند. امام على عليه السلام، اين هنر بزرگ تبليغاتى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را چنين توضيح مى دهد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَبيبٌ دَوّارٌ بِطِبِّهِ، قَد أحكَمَ مَراهِمَهُ، و أَحمى مَواسِمَهُ، يَضَعُ ذلِكَ حَيثُ الحاجَةُ إلَيهِ مِن قُلوبٍ عُمىٍ، و آذانٍ صُمٍّ، و أَلسِنَةٍ بُكمٍ، مُتَتَبِّعٌ بِدَوائِهِ مَواضِعَ الغَفلَةِ و مَواطِنَ الحَيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص64 ح81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبيبى است كه در ميان بيماران مى گردد تا دردشان را درمان كند. داروها و مرهم هاى خود را مهيّا كرده است و ابزار جرّاحى خويش را گداخته است تا هر زمان كه نياز شود، آن را بر دل هاى نابينا و گوش هاى ناشنوا و زبان هاى ناگويا بگذارد. با داروهاى خود، در پىِ يافتن غفلت زدگان است يا سرگشتگان وادى ضلالت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استاد شهيد مرتضى مطهّرى رحمه الله، توضيح جالبى در باره اين سخن دارد كه متن، آن چنين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيغمبر صلى الله عليه و آله، ابزار و وسايلى به كار مى بُرد. يك جا قدرت و مِيسَم (/ داغ) به كار مى بُرد، يك جا مرهم. يك جا با خشونت و صلابت، رفتار مى كرد، يك جا با نرمى؛ ولى مواردش را مى شناخت.… در همه جا از اين وسايل كه استفاده مى كرد، در جهت بيدارى و آگاهى مردم استفاده مى كرد. شمشير را جايى مى زد كه مردم را بيدار كند، نه به خواب كند. اخلاق را در جايى به كار مى بُرد كه سبب آگاهى و بيدارى مى شد. شمشير را در جايى به كار مى بُرد كه دل كورى را بينا مى كرد، گوش كرى را شنوا مى كرد، چشم كورى را باز مى كرد، زبان گنگى را گويا مى كرد؛ يعنى تمام وسايلى كه پيغمبر به كار مى بُرد، در جهت بيدارى مردم بود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تبليغ و مبلّغ در آثار شهيد مطهّرى: ص186.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته سوم، كسانى هستند كه آلودگىِ اكتسابى آنان، به مرحله خطرناك و غير قابل علاج رسيده است. اين گروه، در مكتب انبياى الهى، مرده اى ميان زندگان (ميّتُ الأحياء) و مرده روحى و فكرى شمرده مى شوند؛ زيرا زنگارهاى اعمال زشت و غير منطقى، چنان ذهن و روان آنان را تيره كرده كه نمى توانند حقايق مفيد و سازنده را بپذيرند. از اين رو، تبليغات، كمترين اثرى در هدايت و سازندگى آنان ندارد و به همين دليل، قرآن كريم، تصريح و تأكيد مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ وَالْمَوْتَى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انعام: آيه 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنها كسانى [دعوت تو را] اجابت مى كنند كه گوش شنوا دارند، و [امّا] مردگان را خداوند، بر خواهد انگيخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ إِذَا وَلَّوْاْ مُدْبِرِينَ * وَ مَا أَنتَ بِهَادِى الْعُمْىِ عَن ضَلَالَتِهِمْ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمل: آيه 80 و 81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه تو مردگان را شنوا نمى گردانى، و اين ندا را به كران، چون پشت بگردانند، نمى توانى بشنوانى، و راهبرِ كوران از گم راهى شان نيستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سان، كسانى كه در اثر آلودگى ها به مرگ روانى مبتلا شده اند، نمى توانند از تبليغات مفيد، بهره مند شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل تأمّل، اين است كه وقتى انسان در اثر كارهاى ناشايست، به مرگ انديشه و روانْ مبتلا شد، حقيقت را مى فهمد؛ ولى نمى تواند بپذيرد. قرآن كريم، در باره چنين شخصى مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَرَءَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلَى بَصَرِهِ غِشَاوَةً فَمَن يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاثيه: آيه 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آيا ديدى كسى را كه هوس خويش را معبود خود قرار داده و خدا او را دانسته، گم راه گردانيده و بر گوش او و دلش مُهر زده و بر ديده اش پرده نهاده است؟ آيا پس از خدا چه كسى او را هدايت خواهد كرد؟! آيا پند نمى گيريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه در اثر تراكم آلودگى ها، هوس بر انسانْ چيره گردد و بُتى براى پرستش وى شود، چنين انسانى ديگر قابل هدايت نيست. نه اين كه سخن حق را نمى فهمد؛ بلكه مى فهمد؛ امّا نمى تواند بپذيرد. از اين رو، او گم راهى است كه راه را مى داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته ديگر، اين كه بى اثر بودن تبليغات در سازندگى اين گروه، موجب سلب مسئوليت تبليغىِ مبلّغ نمى گردد. از نظر قرآن، مبلّغ بايد براى اين دسته از مردم نيز برنامه تبليغى داشته باشد؛ امّا نه به اميد هدايت، بلكه براى اتمام حجّت، تا هنگامى كه گرفتار عواقب شوُم و خطرناك سوء استفاده از آزادى مى شوند، به خدا اعتراض نكنند كه چرا راه نمايى براى آنان نفرستاده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص143 (اقامه حجّت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مسئوليت-برنامه-سازى-براى-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسئوليت برنامه سازى براى تبليغ&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل در ميزان تأثيرپذيرى مخاطبان و تفاوت ظرفيت هاى ذاتى و اكتسابى مردم، مشخّص مى شود كه برنامه ريزى صحيح تبليغى، تا چه اندازه مهم و مشكل است و اين واقعيت، مسئوليت مبلّغان و سازمان هاى تبليغى و مراكز فرهنگى و بخصوص صدا و سيما را در نظام اسلامى، در ساختن برنامه هاى مناسب و مفيد، مضاعف مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درگير-نشدن-با-خواست-هاى-فطرى-مردم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. درگير نشدن با خواست هاى فطرى مردم&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از آفات تبليغ، به طور عام، تبديل شدن آن به ضدّ خود، توسّط مبلّغ است. بارها اتّفاق افتاده است كه تبليغات در زمينه هاى مختلف سياسى، اجتماعى و فرهنگى، اثر معكوس بر جاى گذارده است. يكى از دلايل آن، اين است كه روان شناسى مخاطب، مورد توجّه قرار نگرفته است و تبليغات، در برابر نيازهاى طبيعى و فطرى مخاطب، قرار گرفته است. استاد مطهّرى در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نظر روان شناسى مذهبى، يكى از موجبات عقبگرد مذهبى، اين است كه اولياى مذهب، ميان مذهب و يك نياز طبيعى، تضاد برقرار كنند، مخصوصا هنگامى كه آن نياز در سطح افكار عمومى ظاهر شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص143 (اقامه حجّت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر در برنامه ريزى تبليغ دينى، ميان دين و حقوق سياسى، اجتماعى و يا فردى مردم، تضاد برقرار شود، تبليغ نه تنها موفّق نخواهد بود، بلكه به ضدّ تبليغ، تبديل خواهد شد. از اين رو، كسانى كه ديندارى را به محترم نبودن حقوق سياسى مردم، عدم آزادى انديشه، ترك دنيا، مخالفت با شادى، گريز از خَلق و ترك ازدواج و مانند اينها تفسير مى كنند، در واقع، عليه دين، تبليغ مى نمايند. شهيد مطهّرى مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درست در مرحله اى كه استبدادها و اختناق ها در اروپا به اوج خود رسيده بود و مردم، تشنه اين انديشه بودند كه حقّ حاكميت، از آنِ مردم است، [از سوى] كليسا يا طرفداران كليسا و يا با اتّكا به افكار كليسا، اين فكر عرضه شد كه مردم در زمينه حكومت، فقط تكليف و وظيفه دارند، نه حق. همين كافى بود كه تشنگان آزادى و دموكراسى و حكومت را بر ضدّ كليسا، بلكه بر ضدّ دين و خدا به طور كلّى بر انگيزد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص143 (اقامه حجّت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از ويژگى هاى اسلام ناب، اين است كه همه تمايلات فطرى انسان را در نظر گرفته است. فطرى بودن دين، بدين معناست كه همه برنامه هاى دينى (اعم از عقايد، اخلاق و احكام)، ريشه در فطرت انسان ها دارد. از اين رو، مبلّغ، اگر به واقع، اسلام شناس باشد و نيازهاى فطرى مخاطب را بداند، هرگز به نام دين و براى تبليغ اسلام، با خواست فطرى مردم و حقوق طبيعى آنها درگير نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-معرفة-الزمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ مَعرِفَةُ الزَّمانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ زمان شناسى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: النّاسُ بِزَمانِهِم أشبَهُ مِنهُم بِآبائِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصائص الأئمّة عليهم السلام: ص115، مسكّن الفؤاد: ص21، عيون الحكم والمواعظ: ص66 ح1674 ؛ المناقب للخوارزمي: ص374 ح395 عن الجاحظ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مردم، به زمانشان بيشتر شبيه اند تا به پدرانشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حَسبُ المَرءِ... مِن عِرفانِهِ عِلمُهُ بِزَمانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج3 ح138 عن أحمد بن عليّ بن ثابت عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج78 ص80 ح66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در اهل شناخت بودنِ انسان، همين بس كه... زمان خود را بشناسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن عانَدَ الزَّمانَ أرغَمَهُ، ومَنِ استَسلَمَ إلَيهِ لَم يَسلَم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص432 ح9054.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس با زمان دشمنى كند، [زمان] بر زمينش مى كوبد و هر كس تسليم آن شود، به سلامت نمى ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: العالِمُ بِزَمانِهِ لا تَهجُمُ عَلَيهِ اللَّوابِسُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص27 ح29 عن مفضّل بن عمر، تحف العقول: ص356، بحار الأنوار: ج78 ص269 ح109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شبهات (ترديدها)، به كسى كه زمان خود را بشناسد، يورش نمى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام ـ في جَوابِ ابنِ السِّكّيتِ عَن عِلَّةِ بَعثِ موسى بِالعَصا ويَدِهِ البَيضاءِ وآلَةِ السِّحرِ، وبَعثِ عيسى بِآلَةِ الطِّبِّ، وبَعثِ مُحَمَّدٍ، صَلَّى اللّهُ عَلَيهِ وآلِهِ وعَلى جَميعِ الأَنبِياءِ، بِالكَلامِ وَالخُطَبِ ـ: إنَّ اللّهَ لَمّا بَعَثَ موسى عليه السلام كانَ الغالِبُ عَلى أهلِ عَصرِهِ السِّحرَ، فَأَتاهُم مِن عِندِ اللّهِ بِما لَم يَكُن في وُسعِهِم مِثلُهُ، وما أبطَلَ بِهِ سِحرَهُم، وأَثبَتَ بِهِ الحُجَّةَ عَلَيهِم. وإنَّ اللّهَ بَعَثَ عيسى عليه السلام في وَقتٍ قَد ظَهَرَت فيهِ الزَّماناتُ وَاحتاجَ النّاسُ إلَى الطِّبِّ، فَأَتاهُم مِن عِندِ اللّهِ بِما لَم يَكُن عِندَهُم مِثلُهُ، وبِما أحيا لَهُمُ المَوتى، وأَبرَأَ الأَكمَهَ وَالأَبرَصَ بِإِذنِ اللّهِ، وأَثبَتَ بِهِ الحُجَّةَ عَلَيهِم. وإنَّ اللّهَ بَعَثَ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله في وَقتٍ كانَ الغالِبُ عَلى أهلِ عَصرِهِ الخُطَبَ وَالكَلامَ ـ وأَظُنُّهُ قالَ: والشِّعرَ ـ فَأَتاهُم مِن عِندِ اللّهِ مِن مَواعِظِهِ وحِكَمِهِ ما أبطَلَ بِهِ قَولَهُم، وأَثبَتَ بِهِ الحُجَّةَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص24 ح20 عن أبي يعقوب البغدادي، بحار الأنوار: ج17 ص210 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام ـ در پاسخ ابن سِكّيت كه پرسيده بود: سبب برانگيخته شدن موسى عليه السلام با عصا، يد بيضا و ابزار سحر، و عيسى عليه السلام با ابزار طبابت، و محمّد صلى الله عليه و آله با گفتار و خطابه چيست؟ ـ: خداوند، هنگامى موسى عليه السلام را برانگيخت كه جادو بر مردم عصر او غلبه داشت. از اين رو، براى آنان از جانب خداوند، معجزه اى آورد كه نظير آن در توان آنان نبود، تا با آن، جادوى آنان را باطل سازد و حجّت را بر ايشان تمام نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خداوند متعال، عيسى عليه السلام را در زمانى به رسالت برانگيخت كه در ميان مردم، بيمارى هاى مُزمن پديد آمده بود، مردم به طب نياز داشتند و عيسى عليه السلام از جانب خداوند، براى آنان معجزه اى آورد كه نظير آن، نزد ايشان وجود نداشت. او مردگان را براى ايشان زنده مى كرد، و كور مادرزاد و مبتلا به پيسى را با اذن الهى شفا مى داد و با اين معجزات، حجّت را بر آنان تمام مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، محمّد صلى الله عليه و آله را در زمانى به رسالت برانگيخت كه خطابه و سخنورى ـ و به گمانم امام عليه السلام افزود: و شعر ـ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين جمله، از راوى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر مردم عصر ايشان غلبه داشت. از اين رو، او از جانب خداوند، براى ايشان موعظه ها و حكمت هايى آورد تا با آنها، ادّعاى آنان را باطل و حجّت را بر ايشان تمام نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام المهديّ عليه السلام: وأَمَّا الحَوادِثُ الواقِعَةُ فَارجِعوا فيها إلى رُواةِ حَديثِنا؛ فَإِنَّهُم حُجَّتي عَلَيكُم وأَنَا حُجَّةُ اللّهِ عَلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص484 ح4، الغيبة للطوسي: ص290 ح247، الاحتجاج: ج2 ص542 ح344، الخرائج والجرائح: ج3 ص1114 ح30 كلّها عن إسحاق بن يعقوب، بحار الأنوار: ج53 ص181 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام مهدى عليه السلام: امّا در رخدادهاى پيش آمده، به راويانِ احاديثِ ما مراجعه كنيد، كه آنان، حجّت من بر شمايند و من حجّت خدا بر آنانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: العلم والحكمة فيالكتاب والسنة: ص756 (القسم السابع / الفصل الثاني: آداب العالم / التوقّف عند الجهل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: علم و حكمت در قرآن و حديث: ص579 (بخش هفتم / فصل دوم: آداب دانشمند / توقّف هنگام ندانستن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-زمان-و-مكان-در-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش زمان و مكان در تبليغ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمان شناسى و مكان شناسى، مانند مخاطب شناسى، از اركان علمى تبليغ شمرده مى شوند. اين، بِدان معناست كه بدون شناخت زمان و مكان، مبلّغ نمى تواند برنامه ريزى صحيح و پاسخگويى مناسب به نيازهاى تبليغى داشته باشد؛ زيرا همان طور كه ظرفيت طبيعى و اكتسابى انسان ها متفاوت است و بدون در نظر گرفتن اين تفاوت ها، برنامه ريزى صحيح تبليغى ممكن نيست، مقتضيات تبليغىِ زمان ها و مكان هاى مختلف نيز تفاوت دارند و بدون در نظر گرفتن زمان و مكان تبليغ، نمى توان براى تبليغ سازنده، برنامه ريزى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-زمان-در-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش زمان در تبليغ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمان شناسى، اين امكان را به برنامه ريزان تبليغى مى دهد كه از زمان، عقب نمانند و بر حسب مقتضيات آن، ابزارها و شيوه هاى تبليغى را متحوّل كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روش پيامبران بزرگ الهى در بهره گيرى از ابزار تبليغى مورد نياز هر زمان، براى برنامه ريزان و برنامه سازان تبليغات اسلامى، بسيار آموزنده است. در دورانى كه جادوگرى در جامعه حرف اوّل را در تبليغات مى زند، مهم ترين ابزار تبليغى موسى عليه السلام، اژدها شدن عصا و يد بيضاست. در زمانى كه مردم، بيش از هر زمان ديگرى به درمان دردهايشان نياز دارند، بزرگ ترين ابزار تبليغاتى عيسى عليه السلام، درمان كردن بيماران غير قابل علاج و زنده كردن مردگان است، و در عصرى كه سخن، بيشترين تأثيرگذارى فرهنگى را دارد، بزرگ ترين ابزار تبليغى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، قرآن است كه معجزه اى كلامى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام، ج9، ص69، ح28.الحديث.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفيه دلالة على أنّهم كانوا يحفظون الأخبار من غير كتابة، ويجوز الاتّكال على حفظهم فيما لا يخالف السنّة ظاهراً، وأنّه كان قد يتّفق الردّ من جهة حفظ الراوي من غير كتابة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي الكافي: عن أبي بكر الحضرمي قال: كنت عند أبي جعفر عليه السلام ودخل عليه الورد أخو الكميت... الكافي، ج1، ص211، ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برنامه ريزان و برنامه سازان تبليغات اسلامى در عصر حاضر نيز بايد متناسب با مقتضيات زمان و در حدّ امكان، از ابزارهاى تبليغاتى برتر براى سازندگى جامعه استفاده كنند. زمانى، سخنرانى و كتاب و مسجد و منبر، بهترين راه تبليغ با بالاترين ميزان تأثيرگذارى بود؛ ولى امروزه راه هاى تبليغى ديگرى (مانند: راديو، تلويزيون، تئاتر، سينما، نشريات، اينترنت، محصولات رايانه اى وابزارهاى جديد مخابراتى) نيز گشوده و فراهم شده كه تأثيرگذارى آنها بر افراد و بخصوص بر نسل جوان، بسيار است. از اين رو، برنامه ريزى تبليغات اسلامى بايد متناسب با مقتضيات زمان، متحوّل گردد، چنان كه بايد با نوگرايى در شيوه ها و ابزارهاى قديم تبليغ، بر كارآيى و جاذبه آنها افزود. مثلاً مناظره، يكى از شيوه هاى كهن تبليغات است؛ امّا طرح كردن آن در قالب جديد «گفتگوى تمدّن ها»، چنان مورد استقبال جامعه جهانى قرار گرفت كه سال 2001 ميلادى، «سال گفتگوى تمدّن ها» ناميده شد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص163 ح190.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-مكان-در-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش مكان در تبليغ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رعايت مقتضيات مكانى، مانند رعايت مقتضيات زمانى، براى موفّقيت تبليغات، ضرورى است. برنامه هاى تبليغى اسلامى در مساجد، نماز جمعه و عيدهاى فطر و قربان، برنامه هاى تبليغى حج، ابلاغ پيام برائت از مشركان در عرفات و مِنا، ره نمودهاى تبليغاتى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به فرستادگان ايشان براى تبليغ و...، نمونه هاى توجّه پيشوايان اسلام به نقش مكان در پيشبرد اهداف تبليغى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نوگرايى-در-محتواى-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوگرايى در محتواى تبليغ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقش زمان و مكان، منحصر به تحوّل و نوگرايى در ابزار و شيوه تبليغ نيست؛ بلكه شامل محتوا و مضمون آن نيز مى شود؛ چرا كه بسيارى از احكام اسلام، تابع زمان و مكان خاص است. امام خمينى رحمه اللهدر اين باره مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمان و مكان، دو عنصر تعيين كننده در اجتهادند. مسئله اى كه در قديم، داراى حكمى بوده است، به ظاهر، همان مسئله، در روابط حاكم بر سياست و اجتماع و اقتصاد يك نظام، ممكن است حكم جديدى پيدا كند، بدان معنا كه با شناخت دقيق روابط اقتصادى و اجتماعى و سياسى، همان موضوع اوّل كه از نظر ظاهر با قديمْ فرقى نكرده است، واقعا موضوع جديدى شده است كه قهرا حكم جديدى مى طلبد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي، ج1، ص472، ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، رشته تبليغ، نياز به اجتهاد دارد و مبلّغ كامل، كسى است كه توان تطبيق محتواى تبليغ خود را با احكامى كه تابع شرايط خاص زمان و مكان اند، داشته باشد. به همين دليل، مردم، موظّف اند در رويدادهاى جديد، به دين شناسان آگاه به زمانْ رجوع كنند تا آنان با شناختى كه از اسلام (بر اساس ره نمودهاى پيامبرش واهل بيت عليهم السلام) دارند و با در نظر گرفتن عنصر زمان و مكان، مردم را در شبهات و رويكردهاى جديد اجتماعى، فرهنگى و سياسى، راه نمايى نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-زيادة-العلم-على-النطق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ زِيادَةُ العِلمِ عَلَى النُّطقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ فزونى علم بر گفتار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: يَنبَغي أن يَكونَ عِلمُ الرَّجُلِ زائِدا عَلى نُطقِهِ، وعَقلُهُ غالِبا عَلى لِسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص445 ح10946، عيون الحكم والمواعظ: ص553 ح10189.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سزاوار است كه دانش انسان، بيش از گفتارش، و عقلش مسلّط بر زبانش باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَتَكَلَّم بِكُلِّ ما تَعلَمُ، فَكَفى بِذلِكَ جَهلًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص266 ح10187، عيون الحكم والمواعظ: ص518 ح9398.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به هر چه مى دانى، زبان مگشا، كه اين كار، براى نادانى تو بس است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-الوقوف-عند-حد-العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ الوُقوفُ عِندَ حَدِّ العِلمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ درنگ در مرز علم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤَادَ كُلُّ أُوْلَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئولًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چيزى را كه بدان علم ندارى، دنبال مكن؛ زيرا گوش و چشم و قلب، همه مورد پرسش قرار خواهند گرفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تُخبِر بِما لَم تُحِط بِهِ عِلما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص265 ح10179، عيون الحكم والمواعظ: ص520 ح9455.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از آنچه احاطه علمى بِدان ندارى، خبر مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رَحِمَ اللّهُ امرَأً عَرَفَ قَدرَهُ، ولَم يَتَعَدَّ طَورَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: ص375 ح395 عن أحمد بن أبي طاهر، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج16 ص118، شرح ابن ميثم على المئة كلمة: ص59، مطلوب كلّ طالب: ص19، عيون الحكم والمواعظ: ص261 ح4762.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند، رحمت كند كسى را كه اندازه خود را بشناسد و از حدّ خود، تجاوز نكند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن وَقَفَ عِندَ قَدرِهِ أكرَمَهُ النّاسُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص333 ح8617، عيون الحكم والمواعظ: ص460 ح8341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس در اندازه خود توقّف كند، مورد احترام مردم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن تَعَدّى حَدَّهُ أهانَهُ النّاسُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص333 ح8618.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس از حدّش در گذرد، مورد اهانت مردم قرار مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة بن أعين: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام: ما حَقُّ اللّهِ عَلَى العِبادِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أن يَقولوا ما يَعلَمونَ، ويَقِفوا عِندَ ما لا يَعلَمونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص43 ح7، التوحيد: ص459 ح27 وفيه «حجّة اللّه» بدل «حقّ اللّه»، الأمالي للصدوق: ص506 ح701، منية المريد: ص215، روضة الواعظين: ص513، بحار الأنوار: ج2 ص113 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از زُرارة بن اَعيَن ـ: از امام باقر عليه السلام پرسيدم: حقّ خداوند بر بندگان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه را مى دانند، بگويند و در باره هر آنچه نمى دانند، درنگ كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخصائص-الأخلاقية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: الخَصائِصُ الأَخلاقِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: ويژگى هاى اخلاقى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الإخلاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الإِخلاصُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ اخلاص&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ماِمن عَبدٍ يَخطُبُ خُطبَةً إلَا اللّهُ سائِلُهُ عَنها ما أرادَ بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص391 عن الحسن، شعب الإيمان: ج2 ص287 ح1787، كنز العمّال: ج10 ص192 ح29012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر بنده اى خطابه اى ايراد كند، خداوند [در قيامت] از او مى پرسد كه هدف او از خطابه چه بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يا أبا ذَرٍّ، ما مِن خَطيبٍ إلّا عُرِضَت عَلَيهِ خُطبَتُهُ يَومَ القِيامَةِ، وما أرادَ بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص530 ح1162، تنبيه الخواطر: ج2 ص55، أعلام الدين: ص193 كلّها عن أبي ذر ؛ شعب الإيمان: ج4 ص250 ح4968 عن عامر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى ابو ذر! هيچ سخنرانى نيست، مگر آن كه روز قيامت، سخنرانى اش و هدف او از آن سخنرانى، به او نشان داده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن قامَ بِخُطبَةٍ لا يَلتَمِسُ بِها إلّا رِياءً، أوقَفَهُ اللّهُ عز و جل يَومَ القِيامَةِ مَوقِفَ رِياءٍ وسُمعَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص438 ح16073، الثقات لابن حبّان: ج3 ص31، الطبقات الكبرى: ج7 ص429، التاريخ الصغير: ج1 ص188 كلّها عن بشير بن عقربة الجهني، كنز العمّال: ج3 ص483 ح7532.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس خطابه اى ايراد كند و تنها مقصودش ريا و خودنمايى باشد، خداوند عز و جلروز قيامت، او را در جايگاه ريا و سُمعه نگاه مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الشجاعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الشَّجاعَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ شجاعت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَ لَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَ كَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همان كسانى كه پيام هاى خدا را ابلاغ مى كنند و از او مى ترسند و از هيچ كس جز خدا بيم ندارند، و خدا براى حسابرسى كفايت مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِى اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 54، وراجع: يس: 13 ـ 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! هر كس از شما از دين خود برگردد، به زودى، خدا گروهى [ديگر] را مى آورد كه آنان را دوست مى دارد و آنان [نيز] او را دوست دارند، با مؤمنان، فروتن، [و] بر كافرانْ سركش اند، در راه خدا جهاد مى كنند و از سرزنش هيچ ملامتگرى نمى ترسند. اين، فضل خداست. آن را به هر كه بخواهد، مى دهد، و خدا گشايشگرِ داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: يس: 13 ـ 27.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: يس: آيه 13 ـ 27.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا أعرِفَنَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المتداولة: «لأعرفنّ»، وما اُثبتناه من «كنزالعمّال».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلاً مِنكُم عَلِمَ عِلما فَكَتَمَهُ فَرَقا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَق ـ بالتحريك ـ: الخوف (الصحاح: 4 ص1541 «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج20 ص377 عن أبي سعيد الخدري، كنز العمّال: ج10 ص217 ح29152 وص 306 ح29532.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از شما دانشى را بداند، امّا از ترس مردم، كتمانش كند، من هرگز او را نمى شناسم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: از امّت من نيست و از شفاعت من بى بهره است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أبي سعيد: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لا يُحَقِّر أحَدُكُم نَفسَهُ. قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، كَيفَ يُحَقِّرُ أحَدُنا نَفسَهُ؟! قالَ: يَرى أمرا للّهِِ عَلَيهِ فيهِ مَقالٌ ثُمَّ لا يَقولُ فيهِ، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل لَهُ يَومَ القِيامَةِ: ما مَنَعَكَ أن تَقولَ فِيَّ كَذا وكَذا؟فَيَقولُ: خَشيَةُ النّاسِ. فَيَقولُ: فَإِيّايَ كُنتَ أحَقَّ أن تَخشى!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1328 ح4008، مسند ابن حنبل: ج4 ص146 ح11699، السنن الكبرى: ج10 ص155 ح20184 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي سعيد الخدري، كنز العمّال: ج3 ص69 ح5534 ؛ عوالي اللآلي: ج1 ص115 ح34 عن أبي سعيد الخدري نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از ابو سعيد ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هيچ يك از شما خود را كوچك نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! چگونه ما خود را كوچك مى كنيم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى در كارى در مى يابد كه از ناحيه خداوند، عهده دار سخن گفتن است؛ امّا خاموش مى مانَد. خداوند عز و جل در روز قيامت به او مى فرمايد: چه چيزْ مانع شد كه در باره ام چنين و چنان بگويى؟.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى گويد: ترس از مردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى فرمايد: سزاوارتر بود از من مى ترسيدى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يَمنَعَنَّ أحَدَكُم رَهبَةُ النّاسِ أن يَقولَ بِحَقٍّ إذا رَآهُ أو شَهِدَهُ؛ فَإِنَّهُ لا يُقَرِّبُ مِن أجَلٍ، ولا يُباعِدُ مِن رِزقٍ أن يَقولَ بِحَقٍّ، أو يُذَكِّرَ بِعَظيمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص102 ح11474، المعجم الأوسط: ج3 ص162 ح2804 وفيه «يذكّر بعظيم» بدل «شهده»، مسند أبى يعلى: ج2 ص72 ح1207 نحوه، تفسير ابن كثير: ج3 ص128 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنز العمّال: ج3 ص75 ح5567 ؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص3 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مبادا بيم از مردم، كسى از شما را با ديدن و مشاهده حق، از گفتن آن باز دارد؛ زيرا گفتن حق يا يادآورى امر بزرگ (آخرت)، نه مرگ را نزديك مى كند و نه روزى را دور مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يَمنَعَنَّ أحَدَكُم مَخافَةُ النّاسِ أن يَتَكَلَّمَ بِحَقٍّ إذا عَلِمَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص182 ح11869، السنن الكبرى: ج10 ص154 ح20180، سنن الترمذي: ج4 ص483 ح2191، سنن ابن ماجة: ج2 ص1328 ح4007 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي سعيد الخدري، كنز العمّال: ج3 ص76 ح5568.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ترس از مردم، مانع شما نشود كه با دانستن حق، از گفتن آن امتناع كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِعُمّالِهِ إلَى اليَمَنِ ـ: تَعَهَّدُوا النّاسَ بِالتَّذكِرَةِ وَالمَوعِظَةِ، وأَتبِعُوا المَوعِظَةَ المَوعِظَةَ، وَاتَّقُوا اللّهَ الَّذي أنتُم إلَيهِ راجِعونَ، ولا تَخافوا فِي اللّهِ لَومَةَ لائِمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج3 ص14 الرّقم 2494، الفردوس: ج2 ص44 ح2252 نحوه وكلاهما عن عبيد بن صخر بن لوذان، كنز العمّال: ج15 ص857 ح43410.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به كارگزاران اعزامى به يمن ـ: عهده دار تذكّر و اندرز مردم باشيد و مدام، اندرزشان دهيد، و از خدايى كه به سوى او باز مى گرديد، پروا كنيد، و در راه خدا از سرزنش ملامتگر نترسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: قُلِ الحَقَّ، ولا تَأخُذكَ فِي اللّهِ لَومَةُ لائِمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج1 ص241 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: حق را بگو و در راه خدا، از سرزنش ملامتگر، ترسى به خود راه مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن أبي ذرّ رحمه الله: أوصاني رَسولُ اللّهِ بِسَبعٍ: أوصاني أن أنظُرَ إلى مَن هُوَ دوني، ولا أنظُرَ إلى مَن هُوَ فَوقي، وأَوصاني بِحُبِّ المَساكينِ وَالدُّنُوِّ مِنهُم، وأَوصاني أن أقولَ الحَقَّ وإن كانَ مُرّا، وأَوصاني أن أصِلَ رَحِمي وإن أدبَرَت، وأَوصاني ألّا أخافَ فِي اللّهِ لَومَةَ لائِمٍ، وأَوصاني أن أستَكثِرَ مِن قَولِ: «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَلِيِّ العَظيمِ»؛ فَإِنَّها مِن كُنوزِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص345 ح12، بحارالأنوار: ج70 ص107 ح3 ؛ مسند ابن حنبل: ج8 ص95 ح21472، صحيح ابن حبّان: ج2 ص194 ح449، المعجم الكبير: ج2 ص156 ح1649 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج16 ص245 ح44319.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از ابو ذر ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله خدا مرا به هفت كار سفارش نمود: به من سفارش نمود كه به پايين تر از خود بنگرم و به بالاتر از خود نظر نكنم، و به دوست داشتن مستمندان و نزديك شدن به آنان سفارش كرد، و سفارش كرد كه حق را هرچند تلخ باشد، بگويم، و سفارش نمود كه با خويشاوندانم ديد و بازديد داشته باشم، هرچند آنان به من پشت كنند، و سفارش نمود كه در راه خدا از سرزنشِ هيچ سرزنش كننده اى نترسم، و فراوان بگويم: «لا حول و لا قوّة إلّا باللّه العلىّ العظيم»، كه [اين ذكر] از گنج هاى بهشت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-شرح-الصدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ شَرحُ الصَّدرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ سعه صدر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِى صَدْرِى * وَ يَسِّرْ لِى أَمْرِى * وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِى * يَفْقَهُواْ قَوْلِى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 25 ـ 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«گفت: پروردگارا! سينه ام را گشاده گردان، و كارم را براى من آسان ساز، و از زبانم گره بگشاى تا سخنم را بفهمند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشرح: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا براى تو سينه ات را نگشاده ايم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أكثَرُ دُعائي ودُعاءِ الأَنبِياءِ قَبلي بِعَرَفَةَ...: اللّهُمَّ اجعَل في قَلبي نورا، وفي سَمعي نورا، وفي بَصَري نورا. اللّهُمَّ اشرَح لي صَدري، ويَسِّر لي أمري.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج5 ص190 ح9475، المصنف لابن أبي شيبة: ج4 ص473 ح3 كلاهما عن عبد اللّه بن عبيدة عن الإمام عليّ عليه السلام، كنزالعمّال: ج5 ص190 ح12567.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بيشترين دعاى من و دعاى پيامبرانِ پيش از من در عَرَفه، اين دعاست: «... خدايا! در دلم و گوشم و چشمم، نور قرار بده. خدايا! به من شرح صدر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح صدر: گشادگى و فَراخى سينه ؛ قدرت تحمّل ؛ طاقت معنوى ؛ نَستوهى ؛ ظرفيت و گنجايش روحى ؛ توان روحى خداداد براى تحمّل سختى ها و مخالفت ها ؛ سِعه صدر ؛ روحيّه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بده و كارم را آسان كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-الصدق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ الصِّدقُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ راستگويى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا نَطَقتَ فَاصدُق.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص114 و 117 ح3973 و 3989 وفيه «حدّثت» بدل «نطقت»، عيون الحكم والمواعظ: ص133 ح2997.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه سخن مى گويى، راست بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قَلَّما يُنصِفُكَ اللِّسانُ في نَشرِ قَبيحٍ أو إحسانٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص23 ح4 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه السلام، غررالحكم: ج4 ص495 ح6724، عيون الحكم والمواعظ: ح369 ح6219 ؛ دستور معالم الحكم: ص24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چه كم است كه زبانت در انتشار بدى يا نيكى، انصاف دهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عمرو بن أبي المقدام: قالَ لي أبو جَعفَرٍ عليه السلام ـ في أوَّلِ دَخلَةٍ دَخَلتُ عَلَيهِ ـ: تَعَلَّمُوا الصِّدقَ قَبلَ الحَديثِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص104 ح4، تنبيه الخواطر: ج2 ص188، بحار الأنوار: ج71 ص3 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عمرو بن ابى مِقدام ـ: امام باقر عليه السلام در نخستين ورودم به محضرش به من فرمود: «پيش از سخن گفتن، راستگويى را بياموزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل لَم يَبعَث نَبِيّا إلّا بِصِدقِ الحَديثِ، وأَداءِ الأَمانَةِ إلَى البَرِّ وَالفاجِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص104 ح1، تنبيه الخواطر: ج2 ص188 كلاهما عن الحسين بن أبي العلاء، مشكاة الأنوار: ص96 ح213 بزيادة «فإنّ الأمانة مؤدّاة» بعد «أداء الأمانة»، بحار الأنوار: ج71 ص2 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند عز و جل هيچ پيامبرى را به رسالت برنينگيخت، مگر [با سفارش] به راستگويى و اداى امانت به نيكوكار يا بدكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: أحسَنُ المَواعِظِ ما لا يُجاوِزُ القَولُ حَدَّ الصِّدقِ، وَالفِعلُ حَدَّ الإِخلاصِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص395، بحار الأنوار: ج100 ص84 ح53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: بالاترينِ اندرزها آن است كه سخن، از مرز راستگويى، و عمل، از مرز اخلاص، فراتر نرود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-الصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ الصَّبرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ شكيبايى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لَا تَكُن كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَ هُوَ مَكْظُومٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القلم: 48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس در [امتثال] حكم پروردگارت شكيبايى ورز و مانند همدم ماهى (يونس) مباش، آن گاه كه اندوه زده ندا در داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُوْلُواْ الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لَا تَسْتَعْجِل لَّهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُواْ إِلَّا سَاعَةً مِّن نَّهَارٍ بَلَاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفَاسِقُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس همان گونه كه پيامبرانِ نستوه، شكيبايى كردند، شكيبايى كن و براى آنان، شتاب زدگى به خرج مده. روزى كه آنچه را وعده داده مى شوند، بنگرند، گويى كه آنان، جز ساعتى از روز را [در دنيا] نمانده اند. [اين] ابلاغى است. پس آيا جز مردم نافرمان، هلاكت خواهند يافت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ جَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُواْ وَ كَانُواْ بِايَاتِنَا يُوقِنُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چون شكيبايى كردند و به آيات ما يقين داشتند، برخى از آنان را پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما [مردم را] هدايت مى كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَابُنَىَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى پسرك من! نماز را برپاى دار، و به كار پسنديده وا دار، و از كار ناپسند باز دار، و بر آسيبى كه بر تو وارد آمده است، شكيبا باش. اين، [حكايت كننده] از عزم در امور است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لَا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لَا يُوقِنُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس شكيبايى كن، كه وعده خدا حق است، و زنهار تا كسانى كه يقين ندارند، تو را به سَبُك سرى وا ندارند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اصْبِرْ وَ مَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ وَ لَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لَا تَكُ فِى ضَيْقٍ مِّمَّا يَمْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 127.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و شكيبايى كن و شكيبايى تو، جز به [توفيق] خدا نيست، و بر آنان اندوه مخور، و از آنچه نيرنگ مى كنند، دل، تنگ مدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِّن قَبْلِكَ فَصَبَرُواْ عَلَى مَا كُذِّبُواْ وَأُوذُواْ حَتَّى أَتَاهُمْ نَصْرُنَا وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ وَلَقَدْ جَاءَكَ مِن نَّبَإِىْ الْمُرْسَلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و پيش از تو نيز پيامبرانى تكذيب شدند؛ ولى بر آنچه تكذيب شدند و آزار ديدند، شكيبايى كردند تا يارى ما به آنان رسيد، و براى كلمات خدا هيچ تغيير دهنده اى نيست، و مسلّما اخبار پيامبران به تو رسيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المائدة: 41، يونس: 65، الأعراف: 60 و 61 ـ 67.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مائده: آيه 41، يونس: آيه 65، اعراف: آيه 61 ـ 67.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لَمَّا اتُّهِمَ بِأَنَّهُ لَم يَعدِل فِي القِسمَةِ ـ: فَمَن يَعدِلُ إذا إذا لَم يَعدِلِ اللّهُ ورَسولُهُ؟! رَحِمَ اللّهُ موسى! قَد اُوذِيَ بِأَكثَرَ مِن هذا فَصَبَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1148 ح2981، صحيح مسلم: ج2 ص739 ح140، صحيح ابن حبّان: ج11 ص160 ح4829 كلّها عن عبداللّه، كنزالعمّال: ج11 ص505 ح32362 ؛ تفسير العيّاشي: ج2 ص92 ح72 نحوه، بحارالأنوار: ج21 ص178 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ هنگامى كه گفته شد ايشان در تقسيم [غنائم] به قسط، رفتار نمى كند ـ: اگر خداوند و پيامبرش به عدالت رفتار نمى كنند، پس چه كسى عدالت مى ورزد؟! خداوند، رحمت كند موسى را كه بيشتر از اين، آزار ديد؛ امّا شكيبايى پيشه كرد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا عن عائشة ـ في ذِكرِ خَصائِصِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: ولَقَد كُنتُ أبكي لَهُ رَحمَةً مِمّا أرى بِهِ... وأَقولُ: نَفسي لَكَ الفِداءُ، لَو تَبَلَّغتَ مِنَ الدُّنيا بِما يَقوتُكَ! فَيَقولُ: يا عائِشَةُ مالي وللدنيا؟ إخواني مِن اُولِي العَزمِ مِنَ الرُّسُلِ صَبَروا عَلى ما هُوَ أشَدُّ مِن هذا، فَمَضَوا عَلى حالِهِم، فَقَدِموا عَلى رَبِّهِم، فَأَكرَمَ مَآبَهُم، وأَجزَلَ ثَوابَهُم. فَأَجِدُني أستَحيي إن تَرَفَّهتُ في مَعيشَتي أن يُقَصَّرَ بي غَدا دونَهُم؛ وما مِن شَيءٍ أحَبُّ إلَيَّ مِنَ اللُّحوقِ بِإِخواني وأَخِلّائي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَما أقامَ بَعدُ إلّا شَهرا حَتّى تُوُفِّيَ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا: ج1 ص143، تفسير الثعالبي: ج5 ص332 ؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص102 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج73 ص209.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشفا ـ به نقل از عايشه، در توصيف ويژگى هاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: من براى [رنج هاى] پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى گريستم... و مى گفتم: جانم فدايت! اى كاش از دنيا به آنچه نياز دارى، بهره مند مى شدى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى فرمود: «اى عايشه! برادرانم از پيامبران اولو العزم، بر دشوارى هايى سخت تر از اين، شكيبايى كردند و بر همين حال، زندگى شان را به پايان بردند و به بارگاه پروردگارشان وارد شدند، و خداوند، بازگشتشان را گرامى داشت و پاداششان را كامل پرداخت. من شرم دارم كه در اثر رفاه طلبى در زندگى ام، در روز قيامت، مقامى فروتر از آنان بيابم، و هيچ چيز در نظرم، از ملحق شدن به برادران و دوستانم، محبوب تر نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله پس از آن، ماهى ديگر را به پايان نرسانده، از دنيا رحلت نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في خُطبَةِ الجُمُعَةِ ـ: ... ونَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، أرسَلَهُ بِالحَقِّ داعِيا إلَى الحَقِّ، وشاهِدا عَلَى الخَلقِ، فَبَلَّغَ رِسالاتِ رَبِّهِ كَما أمَرَهُ... ونَصَحَ لَهُ في عِبادِهِ صابِراً مُحتَسِبا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص428 ح1263، مصباح المتهجّد: ص381 ح508 عن زيد بن وهب، بحارالأنوار: ج89 ص237 ؛ جواهر المطالب: ج1 ص318.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در خطبه نماز جمعه ـ: گواهى مى دهيم كه محمّد، بنده و فرستاده خداوند است، كه او را بر اساس حقيقت براى دعوت مردم به حق فرستاده و او را گواه بر آنان قرار داده است، و او هم پيام هاى پروردگارش را همان گونه كه به او فرمان داده بود، ابلاغ كرد... و شكيبا براى خداوند، در باره بندگان او، خيرخواهى نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ: فَبَلَّغَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ما اُرسِلَ بِهِ، وصَدَعَ بِما اُمِرَ، وأَدّى ما حُمِّلَ مِن أثقالِ النُّبُوَّةِ، وصَبَرَ لِرَبِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص445 ح17، بحار الأنوار: ج16 ص369 ح80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در خطبه اى از ايشان ـ: پس پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آنچه را بِدان فرستاده شده بود، ابلاغ كرد و آنچه را فرمان داشت، آشكار ساخت و بارهاى رسالت را كه به دوش داشت، به سرمنزل رساند و براى پروردگارش شكيبايى نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أبَى اللّهُ عز و جل أن يُطلِعَ عَلى عِلمِهِ إلّا ممتَحَنا لِلإِيمانِ بِهِ، كَما قَضى عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أن يَصبِرَ عَلى أذى قَومِهِ، ولا يُجاهِدَهُم إلّا بِأَمرِهِ، فَكَم مِنِ اكتِتامٍ قَدِ اكتَتَمَ بِهِ؛ حَتّى قيلَ لَهُ: «فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجر: 94.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وَايمُ اللّهِ أن لَو صَدَعَ قَبلَ ذلِكَ لَكانَ آمِناً، ولكِنَّهُ إنَّما نَظَرَ فِي الطّاعَةِ، وخافَ الخِلافَ فَلِذلِكَ؛ كَفَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص243 ح1 عن الحسن بن العباس بن الحريش عن الإمام الجواد عن الإمام الصادق عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج13 ص398 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: خداوند عز و جل از اين كه كسى را از دانش خود آگاه سازد، ابا دارد، جز آن كس كه با «ايمان به او» آزموده شده باشد، چنان كه به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله حكم كرد كه بر آزار قومش شكيبايى كند و جز به فرمان او، با آنان، جهاد ننمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بَسا مواردى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به سبب دستور الهى، پنهانكارى كرد تا آن كه به او گفته شد: «پس آنچه را بِدان مأمورى، آشكار كن و از مشركان، روى برتاب» و ـ سوگند به خدا ـ اگر پيش از نزول اين آيه، رسالتش را آشكار مى ساخت، همچنان ايمان آورنده بود؛ امّا او به اطاعت الهى در نگريست و از مخالفت ترسيد و بدين جهت، از آشكار ساختن آن، اجتناب كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ يُوشَعَ بنَ نونَ قامَ بِالأَمرِ بَعدَ موسى صابِرا مِنَ الطَّواغيتِ عَلَى اللَأواءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَأْواء: الشدّة وضِيق المعيشة (النهاية: 4 ص221 «لأو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالضَّرّاءِ وَالجَهدِ وَالبَلاءِ، حَتّى مَضى مِنهُم ثَلاثُ طَواغيتَ، فَقَوِيَ بَعدَهُم أمرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص154 ح17، قصص الأنبياء للراوندي: ص179 ح207 كلاهما عن محمّد بن عمارة، بحار الأنوار: ج13 ص445 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: يوشع بن نون، پس از موسى [عليه السلام]، زمام كار را به دست گرفت و بر تنگ گرفتن، سختى، و رنج و بلاى طاغوت ها شكيبايى كرد، تا آن كه سه طاغوت از پىِ هم گذشتند و كار او پس از آنان، قوّت گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-الاستقامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ الاِستِقامَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ پايدارى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلِذَلِكَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَ لَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَ قُلْ ءَامَنتُ بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِن كِتَابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ اللَّهُ رَبُّنَا وَ رَبُّكُمْ لَنَا أَعْمَالُنَا وَ لَكُمْ أَعْمَالُكُمْ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُمُ اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا وَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بنا بر اين، به دعوت بپرداز، و همان گونه كه مأمورى، ايستادگى كن، و از هوس هاى آنان پيروى مكن، و بگو: «به هر كتابى كه خدا نازل كرده است، ايمان آوردم و مأمورم شده ام كه ميان شما عدالت كنم. خدا، پروردگار ما و پروردگار شماست. اعمال ما ازآنِ ما، و اعمال شما ازآنِ شماست. ميان ما و شما خصومتى نيست. خدا ميان ما را جمع مى كند و فرجام، به سوى اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَ مَن تَابَ مَعَكَ وَ لَا تَطْغَوْاْ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس همان گونه كه دستور يافته اى، ايستادگى كن، و هر كه با تو توبه كرده [نيز چنين كند]، و طغيان مكنيد كه او به آنچه انجام مى دهيد، بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّيرة النّبويّة لابن هشام عن ابن إسحاق ـ في ذِكرِ مُواجَهَةِ مُشرِكي قُرَيشٍ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله في بِدايَةِ الدَّعوَةِ ـ: قالوا: يا أبا طالِبٍ، إنَّ ابنَ أخيكَ قَد سَبَّ آلِهَتَنا، وعابَ دينَنا، وسَفَّهَ أحلامَنا، وضَلَّلَ آباءَنا؛ فَإِمّا أن تَكُفَّهُ عَنّا، وإمّا أن تُخَلِّيَ بَينَنا وبَينَهُ؛ فَإِنَّكَ عَلى مِثلِ ما نَحنُ عَلَيهِ مِن خِلافِهِ فَنَكفيكَهُ. فَقالَ لَهُم أبو طالِبٍ قَولاً رَفيقاً، ورَدَّهُم رَدّا جَميلاً، فَانصَرَفوا عَنهُ. ومَضى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى ما هُوَ عَلَيهِ؛ يُظهِرُ دينَ اللّهِ ويَدعو إلَيهِ، ثُمَّ شَرَى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرَى: أي عَظُمَ وتَفاقَمَ (لسان العرب: ج14 ص430 «شري»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَمرُ بَينَهُ وبَينَهُم حَتّى تَباعَدَ الرِّجالُ وَتَضاغَنوا، وأَكثَرَت قُرَيشٌ ذِكرَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بَينَها، فَتَذامَروا فيهِ، وحَضَّ بَعضُهُم بَعضاً عَلَيهِ. ثُمَّ إنَّهُم مَشَوا إلى أبي طالِبٍ مَرَّةً اُخرى، فَقالوا لَهُ: يا أبا طالِبٍ، إنَّ لَكَ سِنّا وشَرَفا ومَنزِلَةً فينا، وإنّا قَدِ استَنهَيناكَ مِنِ ابنِ أخيكَ فَلَم تَنهَهُ عَنّا، وإنّا وَاللّهِ لا نَصبِرُ عَلى هذا مِن شَتمِ آبائِنا، وتَسفيهِ أحلامِنا، وعَيبِ آلِهَتِنا، حَتّى تَكُفَّهُ عَنّا، أو نُنازِلَهُ وإيّاكَ في ذلِكَ حَتّى يَهلِكَ أحَدُ الفَريقَينِ... إنَّ قُرَيشا حينَ قالوا لِأَبي طالِبٍ هذِهِ المَقالَةَ، بَعَثَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ لَهُ: يَا بنَ أخي، إنَّ قَومَكَ قَد جاؤوني، فَقالوا لي كَذا وكَذا... فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يا عَمِّ، وَاللّهِ لَو وَضَعُوا الشَّمسَ في يَميني وَالقَمَرَ في يَساري عَلى أن أترُكَ هذَا الأَمرَ حَتّى يُظهِرَهُ اللّهُ أو أهلِكَ فيهِ، ما تَرَكتُهُ. قالَ: ثُمَّ استَعبَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَبَكى، ثُمَّ قامَ، فَلَمّا وَلّى ناداهُ أبو طالِبٍ، فَقالَ: أقبِل يَا بنَ أخي. قالَ: فَأَقبَلَ عَلَيهِ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقالَ: اِذهَب يَا بنَ أخي فَقُل ما أحبَبتَ، فَوَاللّهِ لا اُسلِمُكَ لِشَيءٍ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام: ج1 ص283، تاريخ الطبري: ج2 ص325 نحوه، الكامل في التاريخ: ج1 ص489 ؛ تفسير القمي: ج2 ص228، المناقب لابن شهر آشوب: ج1 ص58 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج35 ص86 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة، ابن هشام ـ به نقل از ابن اسحاق، در بيانِ رو به رو شدن مشركان قريش با پيامبر صلى الله عليه و آله در آغاز دعوت ـ: گفتند: اى ابو طالب! برادرزاده ات، به خدايان ما دشنام مى دهد و دين ما را نكوهش مى كند و ما را در خِرَد، سفيه مى شمارد و پدران ما را گم راه مى داند. يا او را از اين كارها باز دار، يا سدّ راه ما و او نشو كه تو نيز همچون ما با او مخالفى. پس بگذار ما شرّ او را از سر تو كوتاه كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو طالب با ملايمت با آنان سخن گفت و با نرمى و خوشى به آنها پاسخ داد. آنان باز گشتند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله همچنان كار خود را پى گرفت. او آشكارا از دين خدا دم مى زد و مردم را به آن فرا مى خواند. كار ميان او و قريش بالا گرفت، تا بدان جا كه مردم از هم فاصله گرفتند و نسبت به هم كينه توز شدند؛ و قريش، فراوان از پيامبر خدا صحبت مى كردند [و او را عامل اين حوادث مى دانستند] و خشم خود را نسبت به او ابراز نموده، يكديگر را عليه ايشان تشويق مى كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا آن كه آنان براى بار دوم نزد ابو طالب آمدند و به او گفتند: اى ابو طالب! تو نزد ما از نظر سن، شرافت و مقام، محترمى و ما پيش از اين، از تو خواستيم كه مانع برادرزاده ات شوى؛ امّا تو مانع او نشدى و ـ سوگند به خدا ـ، ديگر ما دشنام گويى به پدرانمان، سفيه دانستن خردهايمان و نكوهش خدايانمان را تحمّل نمى كنيم، مگر آن كه او را باز دارى، يا آن كه او و تو را به كارزار مى كشانيم تا سرانجام، يك گروه نابود شود...!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه قريشْ اين سخنان را به ابو طالب گفتند، ابو طالب، در پى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرستاد و به او گفت: اى برادرزاده! قومت نزد من آمدند و به من، چنين و چنان گفتند.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به وى فرمود: «اى عمو! سوگند به خدا، اگر خورشيد را در دست راستم، و ماه را در دست چپم بگذارند تا اين كار را رها كنم، آن را تا بِدان جا كه يا خداوند، اين دين را پيروز كند و يا من در اين راه كشته شوم، رها نخواهم كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه اشك هاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله جارى شد و گريست. سپس از جا برخاست. هنگامى كه خواست برود، ابو طالب صدايش كرد و گفت: اى برادرزاده! پيش آى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا به طرف او رفت. آن گاه گفت: برادرزاده ام! برو و هر چه دوست دارى، بگو كه ـ به خدا سوگند ـ هرگز تو را در برابر هيچ چيزى تسليم نخواهم كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما اُوذِيَ أحَدٌ مِثلَ ما اُوذيتُ فِي اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج6 ص333 عن أنس، تفسير الفخر الرّازي: ج4 ص172 وفيه «ما اُوذيَ نبيٌ مثلَ ما اُوذيتْ»، كنزالعمّال: ج3 ص130 ح5818 ؛ التمحيص: ص4، كشف الغمّة: ج3 ص327، المناقب لابن شهر آشوب: ج3 ص247 وفيهما «ما اُوذيَ نبيٌ مثلَ ما اُوذيت»، بحارالأنوار: ج39 ص56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ كس بدان گونه كه من در راه خدا آزار شده ام، آزار نديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَقَد اُخِفتُ فِي اللّهِ وما يُخافُ أحَدٌ. ولَقَد اُوذيتُ فِي اللّهِ وما يُؤذى أحَدٌ. ولَقَد أتَت عَلَيَّ ثَلاثونَ مِن يَومٍ ولَيلَةٍ وما لي ولِبِلالٍ طَعامٌ يَأكُلُهُ ذو كَبِدٍ إلّا شَيءٌ يُواريهِ إبطُ بِلالٍ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى¨: 4 ص645 ح2472، سنن ابن ماجة: 1 ص54 ح151، مسند ابن حنبل: ج4 ص242 ح12213، وفي الأخيرين «ثلاثة» بدل «ثلاثون» وكلّها عن أنس، كنزالعمّال: ج6 ص491 ح16678.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من در حالى در راه خدا ترسانده شدم كه هيچ كس، چنان ترسانده نشده بود، و در راه خدا آزارى ديدم كه هيچ كس نديده بود و گاهى بر من سى شب و روز گذشت، در حالى كه من و بلال، خوراكى كه يك نفر بخورد، جز آن مقدار اندك كه مى شد زير بغل بلال پنهان كرد، نداشتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطّبقات الكبرى عن إسماعيل بن عيّاش: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أصبَرَ النّاسِ عَلى أوزارِ النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج1 ص378، سبل الهدى والرشاد: ج1 ص477 وفيه «أقذار» بدل «أوزار»، كنز العمّال: ج7 ص1781835.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از اسماعيل بن عيّاش ـ: پيامبر خدا بر مشكلات مردم، از همه بردبارتر بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن خزيمة عن طارق المحاربيّ: رَأَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله مَرَّ في سُوقِ ذِي المَجازِ وعَلَيهِ حُلَّةٌ حَمراءُ، وهُوَ يَقولُ: «يا أيُّهَا النّاسُ، قولوا: لا إلهَ إلَا اللّهُ تُفلِحوا»، ورَجُلٌ يَرميهِ بِالحِجارَةِ وقَد أدمى كَعبَيهِ وعُرقُوبَيهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُرْقُوب: عَصَبٌ مُوَثق خلف الكعبين (المصباح المنير: ص405 «عرقب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهُوَ يَقولُ: يا أيُّها النّاسُ، لا تُطيعوهُ فَإِنَّهُ كَذّابٌ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: مَن هذا؟ قالوا: غُلامُ بَني عَبدِ المُطَّلِبِ. فَقُلتُ: مَن هذَا الَّذي يَتبَعُهُ يَرميهِ بِالحِجارَةِ؟ قالوا: هذا عَبدُ العُزّى أبو لَهَبٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن خزيمة: ج1 ص82 ح159، سنن الدار قطني: ج3 ص44 ح186، مسند ابن حنبل: ج7 ص21 ح19026 عن ربيعة بن عباد وكلاهما نحوه، كنزالعمّال: ج12 ص449 ح35538 ؛ المناقب لابن شهر آشوب: ج1 ص56 نحوه، بحارالأنوار: ج18 ص202.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن خزيمة ـ به نقل از طارق مُحاربى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را در حالى ديدم كه جامه اى سرخ فام برتن داشت و از بازار ذو المجاز مى گذشت و مى فرمود: «اى مردم! بگوييد: خدايى جز خداى يكتا نيست تا رستگار شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، مردى به سوى پيامبر صلى الله عليه و آله سنگ پرتاب كرد و استخوان قوزك و پىِ پاشنه پاى ايشان را خونين كرد و در اين حال مى گفت: اى مردم! از او پيروى نكنيد كه دروغگوست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من [كه تا آن روز، پيامبر را نمى شناختم] گفتم: اين شخص كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: جوانى از فرزندان عبد المطّلب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اين شخص كه او را دنبال كرده است و به او سنگ پرتاپ مى كند، كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اين، عبد العزّى ابو لهب [پسر عبد المطّلب] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن منيب الأزدي: رَأَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فِي الجاهِلِيَّةِ وهُوَ يَقولُ لِلنّاسِ: قُولوا: «لا إلهَ إلَا اللّهُ» تُفلِحوا، فَمِنهُم مَن تَفَلَ في وَجهِهِ، ومِنهُم مَن حَثا عَلَيهِ التُّرابَ، ومِنهُم مَن سَبَّهُ، حَتَّى انتَصَفَ النَّهارُ، فَأَقبَلَت جارِيَةٌ بِعُسٍّ مِن ماءٍ فَغَسَلَ وَجهَهُ أو يَدَيهِ وقالَ: يا بُنَيَّةُ، لا تَخشَي عَلى أبيكِ عَيلَةً ولا ذِلَّةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: مَن هذِهِ؟ قالوا: زَينَبُ بِنتُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وهِيَ جارِيَةٌ وَضيئَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج20 ص343 ح805، التاريخ الكبير: ج8 ص14 الرقم 1977، تاريخ دمشق: ج57 ص188، اُسد الغابة: ج5 ص264 الرقم 5131، الإصابة: ج6 ص179 الرقم 8268 كلّها نحوه، كنزالعمّال: ج12 ص451 ح35541.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از مُنيب اَزْدى ـ: در دوران جاهليت، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را ديدم كه خطاب به مردم مى گفت: «بگوييد: خدايى جز خداى يكتا نيست تا رستگار شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى بر چهره ايشان آب دهان انداختند، برخى بر روى ايشان، خاك ريختند و برخى، او را دشنام مى دادند، تا آن كه روز به نيمه رسيد. آن گاه دختركى با يك كاسه بزرگ آب، نزد او آمد و پيامبر خدا، چهره و دستان خود را شست و گفت: «دختركم! از تنگ دستى و بى كسى پدرت، بيمى به خود راه مده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم: اين زن كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: زينب، دختر پيامبر خداست. و او دخترى زيبا بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبد اللّه: كَأَنّي أنظُرُ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله يَحكي نَبِيّا مِنَ الأَنبِياءِ، ضَرَبَهُ قَومُهُ فَأَدمَوهُ، وهُو يَمسَحُ الدَّمَ عَن وَجهِهِ ويَقولُ: اللّهُمَّ اغفِر لِقَومي فَإِنَّهُم لا يَعلَمونَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1282 ح3290، صحيح مسلم: ج3 ص1417 ح1792، سنن ابن ماجة: ج2 ص1335 ح4025 وراجع: الإقبال: ج1 ص385 وبحارالأنوار: ج98 ص167.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عبد اللّه ـ: گويى پيامبر صلى الله عليه و آله را مى بينم كه چون ديگر پيامبران، از طرف قومش مضروب و خونين مى شود و او در حالى كه خون از چهره خويش پاك مى كند، مى گويد: «خدايا! قوم مرا ببخش كه ناآگاه اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-النصح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ النُّصحُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ خيرخواهى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّى وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پيام هاى پروردگارم را به شما مى رسانم و براى شما خيرخواهى امينم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّى وَأَنصَحُ لَكُمْ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پيام هاى پروردگارم را به شما مى رسانم و اندرزتان مى دهم، و چيزهايى از خدا مى دانم كه [شما] نمى دانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَاقَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّى وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِن لَاتُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس [صالح] از ايشان روى برتافت و گفت: اى قوم من! به راستى، من پيام پروردگارم را به شما رساندم و خير شما را خواستم؛ ولى شما خيرخواهان را دوست نمى داريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في ذِكرِ فَضيلَةِ الرَّسولِ الكَريمِ ـ: بَعَثَهُ وَالنّاسُ ضُلّالٌ في حَيرَةٍ، وحاطِبونَ في فِتنَةٍ... فَبالَغَ صلى الله عليه و آله فِي النَّصيحَةِ، ومَضى عَلَى الطَّريقَةِ، ودَعا إلَى الحِكمَةِ وَالمَوعِظَةِ الحَسَنَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 95، بحار الأنوار: ج18 ص219 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان فضيلت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: [خداوند،] زمانى او را به رسالت برانگيخت كه مردم، در سرگردانى، گم راه و در فتنه، غرق بودند.… خيرخواهى را به نهايت رساند و در مسير راست، ره پيمود و [مردم را] به حكمت و اندرز نيكو فرا خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ح-ـ-الرفق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ الرِّفقُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ مُدارا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى الْأَمْر فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 159.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس به [بركت] رحمت الهى، با آنان نرم خو شدى، و اگر تندخو و سخت دل بودى، قطعا از پيرامون تو پراكنده مى شدند. پس، از آنان در گذر و برايشان آمرزش بخواه، و در كار[ها] با آنان مشورت كن، و چون تصميم گرفتى، بر خدا توكّل كن؛ زيرا خداوند، توكّل كنندگان را دوست مى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اذْهَبَا إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى * فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَّيِّنًا لَّعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 43 و 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به سوى فرعون برويد كه او به سركشى برخاسته است و با او سخنى نرم گوييد، شايد كه پند پذيرد يا بترسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يَسِّروا ولا تُعَسِّروا، وسَكِّنوا ولا تُنَفِّروا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2269 ح5774، صحيح مسلم: ج3 ص1359 ح8، مسند ابن حنبل: ج4 ص263 ح12335، مسند أبي يعلى: ج4 ص173 ح4157 كلّها عن أنس بن مالك، كنز العمّال: ج3 ص49 ح5429 ؛ رسائل الشريف المرتضى: ج2 ص246 وفيه «أسكنو» بدل «سكنوا»، عوالي اللآلي: ج1 ص381 ح5 وفيه «بشّروا» بدل «سكّنوا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وسلم: آسان بگيريد و سختگيرى نكنيد، و آرامش دهيد و بيزارى ايجاد نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي موسى: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا بَعَثَ أحَدا مِن أصحابِهِ في بَعضِ أمرِهِ قالَ: بَشِّروا ولا تُنَفِّروا، ويَسِّروا ولا تُعَسِّروا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1358 ح6، سنن أبي داود: ج4 ص260 ح4835، مسند ابن حنبل: ج7 ص139 ح19589، كنزالعمّال: ج7 ص94 ح18127.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو موسى [اشعرى] ـ: هر گاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله يكى از اصحاب خود را پى كارى مى فرستاد، مى فرمود: «[به مردم] بشارت دهيد و بيزارى ايجاد نكنيد، و آسان بگيريد و سختگيرى نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي بردة عن أبيه: بَعَثَني رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ومُعاذا إلَى اليَمَنِ، فَقالَ: اُدعُوَا النّاسَ، وبَشِّرا ولا تُنَفِّرا، ويَسِّرا ولا تُعَسِّرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1587 ح71، صحيح ابن حبّان: ج12 ص197 ح5376، السنن الكبرى: ج8 ص506 ح17363 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج3 ص29 ح5306.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو بُرده، از پدرش ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله من و معاذ را به طرف يمن فرستاد و فرمود: «مردم را دعوت كنيد و بشارت دهيد و بيزارى ايجاد نكنيد، و آسان بگيريد و سختگيرى نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي بردة عن أبيه: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله بَعَثَ مُعاذا وأَبا موسى إلَى اليَمَنِ، قالَ: يَسِّرا ولا تُعَسِّرا، وبَشِّرا ولا تُنَفِّرا، وتَطاوَعا ولا تَختَلِفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1104 ح2873، صحيح مسلم: ج3 ص1359 ح7، مسند ابن حنبل: ج7 ص165 ح19719، السنن الكبرى: ج10 ص147 ح20150، كنز العمّال: ج3 ص33 ح5326.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از ابو بُرده، از پدرش ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله، معاذ و ابو موسى [اشعرى] را به يمن فرستاد و فرمود: «آسان بگيريد و سختگيرى نكنيد، و بشارت دهيد و بيزارى ايجاد نكنيد، و از روى ميلْ دعوت كنيد و با هم اختلاف نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس: لَمّا نَزَلَت «يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَ مُبَشِّرًا وَ نَذِيرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، دَعَا النَّبِيُّ عَلِيّا ومُعاذا ـ وقَد كانَ أمَرَهُما أن يَخرُجا إلَى اليَمَنِ ـ فَقالَ: اِنطَلِقا، وبَشِّرا ولا تُنَفِّرا، ويَسِّرا ولا تُعَسِّرا؛ فَإِنَّهُ قَد اُنزِلَت عَلَيَّ: «يَاأَيُّهَا النَّبِىُّ...».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص247 ح11841، الدرّ المنثور: ج6 ص624 نقلاً عن ابن أبي حاتم وابن عساكر، كنز العمّال: ج3 ص33 ح5326.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: هنگامى كه اين آيه: «اى پيامبر! ما تو را گواه و بشارت دهنده و هشدار دهنده فرستاديم»، نازل شد، پيامبر صلى الله عليه و آله، على و مُعاذ را ـ كه از آنان خواسته بود به سوى يمن ره سپار شوند ـ طلبيد و فرمود: «ره سپار شويد و بشارت دهيد، و بيزارى ايجاد نكنيد، و آسان بگيريد و سختگيرى نكنيد، كه بر من اين آيه فرود آمده است: «اى پيامبر!...»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اُمِرتُ بِمُداراةِ النّاسِ كَما اُمِرتُ بِتَبليغِ الرِّسالَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص48، مشكاة الأنوار: ص311 ح973، بحار الأنوار: ج77 ص151 ح97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: همان گونه كه به تبليغ رسالت، مأموريت يافته ام، به مدارا با مردم فرمان دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في ما وَصّى بِهِ عَمرَو بنَ مُرَّةَ لَمّا بَعَثَهُ إلى قَومِهِ ـ: عَلَيكَ بِالرِّفقِ، وَالقَولِ السَّديدِ، ولا تَكُ فَظّا، ولا غَليظا، ولا مُستَكبِرا، ولا حَسودا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج1 ص210، بحار الأنوار: ج18 ص104 ح4 ؛ تاريخ دمشق: ج46 ص345 وليس فيه «ولا غليظا»، السيرة النبوية لابن كثير: ج1 ص315، إمتاع الأسماع: ج4 ص11 وفي الأخيرين «متكبّرا» بدل «مستكبرا»، كنز العمّال: ج13 ص500 ح37292.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش خود به عَمرو بن مُرّه، آن هنگام كه او را به سوى قومش گسيل داشت ـ: بر تو باد مدارا، و سخنِ استوار گفتن! و درشت خو، خشن، برترى جو و حسود مباش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لينُ الكَلامِ قَيدُ القَلبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نرمى گفتار، بند دل هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ مِنَ الكَرَمِ لينَ الكَلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص24 ح4 عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص98، بحار الأنوار: ج77 ص287 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نرمى گفتار، از كرامت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تُكثِرِ العِتابَ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ الضَّغينَةَ، ويَجُرُّ إلَى البِغضَةِ. وَاستَعتِب مَن رَجَوتَ إعتابَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص84، كنز الفوائد: ج1 ص92، كشف المحجّة (طبعة مطبعة الحيدرية نجف): ص170 كلاهما نحوه، عيون الحكم والمواعظ: ص519 ح9424، بحار الأنوار: ج77 ص231 ح2 ؛ دستور معالم الحكم: ص63 نحوه، كنز العمّال: ج16 ص181 ح44215.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زياد سرزنش مكن، كه كينه به دنبال مى آورد و به دشمنى مى انجامد. اگر به منصرف شدن كسى اميد دارى، راه بازگشت را براى او باز بگذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: حَقُّ المُستَنصِحِ أن تُؤَدِّيَ إلَيهِ النَّصيحَةَ، وَليَكُن مَذهَبُكَ الرَّحمَةَ لَهُ، وَالرِّفقَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص624 ح3214، الخصال: ص570 ح1، مكارم الأخلاق: ج2 ص304 كلّها عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج74 ص8 ح1 وراجع: تحف العقول: ص269.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: حقّ اندرزخواه، آن است كه او را اندرز دهى؛ امّا شيوه تو مى بايد مهربانى و مدارا با او باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ أميرُ المُؤمِنينَ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ ـ يَقولُ: لِيَجتَمِع في قَلبِكَ الاِفتِقارُ إلَى النّاسِ وَالاِستِغناءُ عَنهُم؛ فَيَكونَ افتِقارُكَ إلَيهِم في لينِ كَلامِكَ وحُسنِ بِشرِكَ، ويَكونَ استِغناؤُكَ عَنهُم في نَزاهَةِ عِرضِكَ وبَقاءِ عِزِّكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص149 ح7 عن عمّار الساباطي، معاني الأخبار: ص267 ح1 عن يحيى بن عمران، تحف العقول: ص204 عن الإمام عليّ عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص226 ح625، بحار الأنوار: ج74 ص158 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: امير مؤمنان ـ كه درود خدا بر او باد ـ مى فرمود: «بايد در دل تو، نياز به مردم و بى نيازى از آنان جمع شود. نمودِ نياز تو به آنان، در نرمى گفتار و خوش رويى توست و نمودِ بى نيازى تو از آنان، در پاكْ ماندن آبرويت و حفظ عزّتت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِعُمَرَ بنِ حَنظَلَةَ ـ: يا عُمَرُ، لا تُحَمِّلوا عَلى شيعَتِنا، وَارفُقوا بِهِم؛ فَإِنَّ النّاسَ لا يَحتَمِلونَ ما تَحمِلونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص334 ح522، وسائل الشيعة: ج11 ص426 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به عمر بن حنظله ـ: اى عُمَر! بار [سنگين] بر دوش شيعيان ما مگذاريد و با آنان مدارا كنيد، كه مردم، آنچه را بر دوش آنان مى گذاريد، به دوش نمى گيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: كُن رَفيقا في أمرِكَ بِالمَعروفِ، وشَفيقا في نَهيِكَ عَنِ المُنكَرِ، ولا تَدَعِ النَّصيحَةَ في كُلِّ حالٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص256، بحار الأنوار: ج74 ص160 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: در امر به معروف، اهل مدارا باش، و در نهى از منكر، مهربان باش و در هيچ حال، خيرخواهى را فرو مگذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام ـ فِي التَّفسيرِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ: قالَ الصّادِقُ عليه السلام: «وَ قُولُواْ لِلنَّاسِ» كُلِّهِم «حُسْنًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُؤمِنِهِم ومُخالِفِهِم؛ أمَّا المُؤمِنونَ فَيَبسُطُ لَهُم وَجهَهُ وبِشرَهُ، وأَمَّا المُخالِفونَ فَيُكَلِّمُهُم بِالمُداراةِ لِاجتِذابِهِم إلَى الإِيمانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص353 ح240، بحار الأنوار: ج75 ص401 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام ـ در تفسير منسوب به ايشان ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: ««با مردم به نيكى سخن بگوييد» يعنى [با همه مردم،] چه با مؤمنان و چه با مخالفان. با مؤمنان، با چهره گشاده و شاد، رو به رو مى شود و با مخالفان، براى جذبشان به ايمان، با مدارا سخن مى گويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ط-ـ-الأدب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ الأَدَبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ ادب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن كانَ آمِرا بِمَعروفٍ؛ فَليَكُن أمرُهُ ذلِكَ بِمَعروفٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص285 ح465 عن أبي برزة، شعب الإيمان: ج6 ص99 ح7603 عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه، الفردوس: ج3 ص585 ح5833 عن عبد اللّه بن عمرو وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج3 ص66 ح5523.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه امر كننده به معروف است، بايد امرش همراه با نيكى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إيّاكَ أن... تَتَكَلَّمَ في غَيرِ أدَبٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص273.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر حذر باش از اين كه... بدون رعايت ادب، سخن بگويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الأَدَبُ هُوَ... زينَةُ اللِّسانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ادب،... زينت زبان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إيّاكَ وما يُستَهجَنُ مِنَ الكَلامِ؛ فَإِنَّهُ يَحبِسُ عَلَيكَ اللِّئامَ، ويُنَفِّرُ عَنكَ الكِرامَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص314 ح2722، عيون الحكم والمواعظ: ص99 ح285.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از گفتار زشت بر حذر باش، كه فرومايگان را به دور تو گِرد مى آورد؛ امّا بزرگواران را از تو مى پراكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: قيلَ [لِلحَسَنِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام]: فَمَا العِيُّ؟ قالَ: العَبَثُ بِاللِّحيَةِ، وكَثرَةُ التَّنَحنُحِ عِندَ المنَطِقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص226، كشف الغمّة: ج2 ص195 وفيه «النزق عند المخاطبة» بدل «كثرة التنحنح عند المنطق»، بحارالأنوار: ج78 ص104 ح2 ؛ المعجم الكبير: ج3 ص69 ح2688، حلية الاولياء: ج2 ص36 كلاهما عن الحارث وفيهما «البزق عند المخاطبة» بدل «كثرة التنحنح عند المنطق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: [از امام حسن بن على عليهماالسلام] پرسيدند: درماندگى چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بازى كردن با مَحاسن و زياد سينه صاف كردن در حال صحبت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: وحَقُّ اللِّسانِ: إكرامُهُ عَنِ الخَنا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَنا: الفُحش في القول (النهاية: ج2 ص86 «خنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتَعويدُهُ الخَيرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص619 ح3214، الخصال: ص566 ح1 كلاهما عن أبي حمزة الثمالي، تحف العقول: ص256 بزيادة «وحَمْلُه علَى الأدب» في آخره، مشكاة الأنوار: ص301 ح932 وفيه «الزامه» بدل «اكرامه»، بحار الأنوار: ج74 ص211.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: حقّ زبان، اين است كه آن را با ترك زشتگويى، گرامى بدارى و به خوبى عادتش دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ي-ـ-التواضع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ي ـ التَّواضُعُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى ـ فروتنى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 215.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى آن مؤمنانى كه تو را پيروى كرده اند، بال خود را فرو گستر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالُواْ مَالِ هَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَ يَمْشِى فِى الْأَسْوَاقِ لَوْلَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و گفتند: اين چه پيامبرى است كه غذا مى خورد و در بازارها راه مى رود!؟ چرا فرشته اى به سوى او نازل نشده تا همراه وى هشدار دهنده باشد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: صَنَعَ عيسى عليه السلام لِلحَوارِيّينَ طَعاما، فَلَمّا أكَلوا وَضَّأَهُم بِنَفسِهِ، وقالوا: يا روحَ اللّهِ، نَحنُ أولى أن نَفعَلَهُ مِنكَ! قالَ: إنَّما فَعَلتُ هذا لِتَفعَلوهُ بِمَن تُعَلِّمونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص83، بحار الأنوار: ج14 ص326 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: عيسى عليه السلام براى حواريان، غذايى تهيّه نمود. وقتى از آن تناول كردند، خود، عهده دار شستن دست آنان شد. آنان گفتند: اى روح خدا! ما به انجام دادن اين كار، از شما سزاوارتريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عيسى عليه السلام] فرمود: «اين كار را تنها براى آن انجام دادم كه با كسى كه از او دانش مى آموزيد، چنين كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن سنان رفعه: قالَ عيسى بنُ مَريَمَ عليه السلام: يا مَعشَرَ الحَوارِيّينَ، لي إلَيكُم حاجَةٌ، اِقضوها لي. قالوا: قُضِيَت حاجَتُكَ يا روحَ اللّهِ، فَقامَ فَغَسَلَ أقدامَهُم، فَقالوا: كُنّا نَحنُ أحَقَّ بِهذا يا روحَ اللّهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ أحَقَّ النّاسِ بِالخِدمَةِ العالِمُ؛ إنَّما تَواضَعتُ هكَذا لِكَيما تَتَواضَعوا بَعدي فِي النّاسِ كَتَواضُعي لَكُم. بِالتَّواضُعِ تَعمُرُ الحِكمَةُ لا بِالتَّكَبُّرِ، وكَذلِكَ فِي السَّهلِ يَنبُتُ الزَّرعُ لا فِي الجَبَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص37 ح6، منية المريد: ص183، بحارالأنوار: ج2 ص62 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن سِنان، در حديثى كه سند آن را به اهل بيت عليهم السلام مى رساند ـ: عيسى فرزند مريم گفت: «اى جميع حواريان! نيازى به شما دارم. آن را برآورده سازيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى روح خدا! حاجتت برآورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عيسى عليه السلام] برخاست و پاهاى آنان را شست. حواريان گفتند: اى روح خدا! ما به اين كار، سزاوارتريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سزاوارترينِ مردم به خدمت، عالِم است. من، اين چنين فروتنى كردم تا شما پس از من، به سان فروتنى ام با شما، در ميان مردم، تواضع كنيد، كه حكمت، با فروتنى آباد مى شود، نه با گردنكشى، چنان كه زراعت، در زمين هموار مى رويد، نه در كوه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ك-ـ-جوامع-ما-ينبغي-للمبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ك ـ جَوامِعُ ما يَنبَغي لِلمُبَلِّغِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ك ـ كلّيات آنچه شايسته يك مبلّغ است&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 128.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قطعا براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است شما در رنج بيفتيد؛ به [هدايت] شما حريص، و نسبت به مؤمنان، دلسوزِ مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يَأمُرُ بِالمَعروفِ ولا يَنهى عَنِ المُنكَرِ إلّا مَن كانَ فيهِ ثَلاثُ خِصالٍ: رَفيقٌ بِما يَأمُرُ بِهِ، رَفيقٌ بِما يَنهى عَنهُ؛ عَدلٌ في ما يَأمُرُهُ، عَدلٌ في ما يَنهى عَنهُ؛ عالِمٌ بِما يَأمُرُ بِهِ، عالِمٌ بِما يَنهى عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص143 ح195، الجعفريّات: ص88 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص358 عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، دعائم الإسلام: ج1 ص368 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج100 ص87 ح64 ؛ الفردوس: ج5 ص137 ح7741 عن أنس بن مالك نحوه، كنزالعمّال: ج3 ص74 ح5561.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: امر به معروف و نهى از منكر انجام نمى دهد، جز كسى كه در او سه خصلت است: در آنچه بِدان امر يا از آن نهى مى كند، اهل مدارا باشد، و در آنچه بِدان امر يا از آن نهى مى كند، اهل عدالت باشد، و در آنچه بِدان امر يا از آن نهى مى كند، عالم باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: أرسَلَهُ داعِيا إلَى الحَقِّ، وشاهِدا عَلَى الخَلقِ؛ فَبَلَّغَ رِسالاتِ رَبِّهِ غَيرَ وانٍ ولا مُقَصِّرٍ، وجاهَدَ فِي اللّهِ أعداءَهُ غَيرَ واهِنٍ ولا مُعَذِّرٍ. إمامُ مَنِ اتَّقى، وبَصَرُ مَنِ اهتَدى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 116، المناقب لابن شهرآشوب: ج1 ص158، مصباح المتهجّد: ص381 ص508 عن زيد بن وهب نحوه، بحارالأنوار: ج18 ص220 ح53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: [خداوند،] او را دعوت كننده به حق و گواه بر خلق فرستاد. بدون هيچ سستى و كوتاهى اى، رسالت هاى پروردگارش را ابلاغ كرد و بدون سستى و عذرتراشى، در راه خدا با دشمنان خدا جهاد نمود. پيشواى هر پرهيزگار و ديده هر هدايتجويى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله وأَهلِ بَيتِهِ ـ: اِبتَعَثَهُ بِالنّورِ المُضيءِ، وَالبُرهانِ الجَلِيِّ، وَالمِنهاجِ البادي، وَالكِتابِ الهادي. اُسرَتُهُ خَيرُ اُسرَةٍ، وشَجَرَتُهُ خَيرُ شَجَرَةٍ، أغصانُها مُعتَدِلَةٌ، وثِمارُها مُتَهَدِّلَةٌ. مَولِدُهُ بِمَكَّةَ، وهِجرَتُهُ بِطَيبَةَ. عَلا بِها ذِكرُهُ، وَامتَدَّ مِنها صَوتُهُ. أرسَلَهُ بِحُجَّةٍ كافِيَةٍ، ومَوعِظَةٍ شافِيَةٍ، ودَعوَةٍ مُتَلافِيَةٍ. أظهَرَ بِهِ الشَّرائِعَ المَجهولَةَ، وقَمَعَ بِهِ البِدَعَ المَدخولَةَ، وبَيَّنَ بِهِ الأَحكامَ المَفصولَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 161، بحار الأنوار: ج18 ص222 ح58 ؛ ينابيع المودّة: ج3 ص451 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت او ـ: او را به نور افروزنده و برهان آشكار و راه ظاهر و كتاب هدايتگر برانگيخت. تبار او بهترين تبار، و شجره او بهترين شجره، و شاخه هاى آن، معتدل، و ميوه هاى آن، در دسترس است. زادگاهش مكّه و هجرتش به مدينه بود. در آن سرزمين، نامش جهانگير شد و بانگش از آن جا گسترش يافت. خداوند، او را با دليل كافى و موعظه شفابخش، و دعوت تدارك كننده به رسالت فرستاد، و شريعت هاى ناشناخته را به دست او آشكار ساخت، و بدعت هاى ناصواب را به دست او در هم شكست، و احكام متروك را تبيين كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ اللّهَ ـ سُبحانَهُ وتَعالى ـ جَعَلَ الذِّكرَ جِلاءً لِلقُلوبِ؛ تَسمَعُ بِهِ بَعدَ الوَقرَةِ، وتُبصِرُ بِهِ بَعدَ العَشوَةِ، وتَنقادُ بِهِ بَعدَ المُعانَدَةِ. وما بَرِحَ للّهِِ ـ عَزَّت آلاؤُهُ ـ فِي البُرهَةِ بَعدَ البُرهَةِ، وفي أزمانِ الفَتَراتِ، عِبادٌ ناجاهُم في فِكرِهِم، وكَلَّمَهُم في ذاتِ عُقولِهِم، فَاستَصبَحوا بِنورِ يَقَظَةٍ فِي الأَبصارِ وَالأَسماعِ وَالأَفئِدَةِ، يُذَكِّرونَ بِأَيّامِ اللّهِ، ويُخَوِّفونَ مَقامَهُ، بِمَنزِلَةِ الأَدِلَّةِ فِي الفَلَواتِ. مَن أخَذَ القَصدَ حَمِدوا إلَيهِ طَريقَهُ، وبَشَّروهُ بِالنَّجاةِ، ومَن أخَذَ يَمينا وشِمالاً ذَمّوا إلَيهِ الطَّريقَ، وحَذَّروهُ مِنَ الهَلَكَةِ، وكانوا كَذلِكَ مَصابيحَ تِلكَ الظُّلُماتِ، وأَدِلَّةَ تِلكَ الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 222، إرشاد القلوب: ص59 نحوه، عيون الحكم والمواعظ: ص157 ح3405 وفيه صدره إلى «المعاندة»، بحار الأنوار: ج69 ص325 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند سبحان، ياد [خود] را مايه صفاى دل ها قرار داد كه پس از سنگينى، با آن گوش فرا مى دهد، و پس از ضعف بينايى، با آن مى نگرد، و پس از دشمنى، با آن مطيع مى شود. خداوند ـ كه نعمت هايش والاست ـ، هماره در هر بُرهه اى از زمان پس از برهه اى ديگر و در فواصل زمانى، بندگانى دارد كه در انديشه شان با آنان به نجوا مى پردازد و در كُنه عقل هايشان با آنان به گفتگو مى نشيند، و آنان با نور بيدارى در چشم ها و گوش ها و دل ها به سان راه نمايان بيابان ها، چراغِ راه مى شوند، و روزهاى خدا را به ياد مردم مى آورند، و [مردم را] از مقام و جايگاهى الهى بيم مى دهند. هر كس راه ميانه را در پيش گيرد، سلوكش را مى ستايند، و به او مژده نجات مى دهند، و هر كس راه راست و چپ را در پيش گيرد، سلوك او را مورد نكوهش قرار مى دهند، و او را از هلاكت بر حذر مى دارند. آنان، اين چنين، چراغ هاى آن تاريكى ها و ره نمون هاى آن شبهات اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ... فَبَلَّغَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ما اُرسِلَ بِهِ، وصَدَعَ بِما اُمِرَ، وأَدّى ما حُمِّلَ مِن أثقالِ النُّبُوَّةِ، وصَبَرَ لِرَبِّهِ، وجاهَدَ في سَبيلِهِ، ونَصَحَ لِاُمَّتِهِ، ودَعاهُم إلَى النَّجاةِ، وحَثَّهُم عَلَى الذِّكرِ، ودَلَّهُم عَلى سَبيلِ الهُدى بِمَناهِجَ ودَواعٍ أسَّسَ لِلعِبادِ أساسَها، ومَنارٍ رَفَعَ لَهُم أعلامَها؛ كَيلا يَضِلّوا مِن بَعدِهِ، وكانَ بِهِم رَؤوفا رَحيما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص445 ح17 عن إسحاق بن غالب، بحار الأنوار: ج16 ص369 ح80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آنچه را كه براى آن فرستاده شده بود، ابلاغ كرد، و آنچه را بِدان فرمان داشت، آشكار ساخت، و بارهاى نبوّت را كه بر دوش داشت، به سرمنزل رساند، و براى پروردگارش شكيبايى پيشه كرد، و در راه خدا جهاد نمود، و براى امّتش خيرخواهى كرد، و آنان را به نجات و رهايى فرا خوانْد، و ايشان را به ياد [خدا] ترغيب نمود، و با شيوه ها و انگيزه هايى كه خود، آنها را براى مردم، بنيان گذاشت، و چراغدانى كه خود، نشانه هاى آن را براى ايشان برافراشت، آنان را به راه هدايتْ ره نمون شد، تا پس از او گم راه نشوند، و نسبت به مردم، رئوف و مهربان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في دُعائِهِ ـ: اللّهُمَّ فَصَلَّ عَلى مُحَمَّدٍ أمينِكَ عَلى وَحيِكَ، ونَجيبِكَ مِن خَلقِكَ، وصَفِيِّكَ مِن عِبادِكَ، إمامِ الرَّحمَةِ، وقائِدِ الخَيرِ، ومِفتاحِ البَرَكَةِ، كَما نَصَبَ لِأَمرِكَ نَفسَهُ، وعَرَّضَ فيكَ لِلمَكروهِ بَدَنَهُ، وكاشَفَ فِي الدُّعاءِ إلَيكَ حامَّتَهُ، وحارَبَ في رِضاكَ اُسرَتَهُ، وقَطَعَ في إحياءِ دينِكَ رَحِمَهُ، وأَقصَى الأَدنَينَ عَلى جُحودِهِم، وقَرَّبَ الأَقصَينَ عَلَى استِجابَتِهِم لَكَ، ووالى فيكَ الأَبعَدينَ، وعادى فيكَ الأَقرَبينَ، وأَدأَبَ نَفسَهُ في تَبليغِ رِسالَتِكَ، وأَتعَبَها بِالدُّعاءِ إلى مِلَّتِكَ، وشَغَلَها بِالنُّصحِ لِأَهلِ دَعوَتِكَ، وهاجَرَ إلى بِلادِ الغُربَةِ ومَحَلِّ النَّأيِ عَن مَوطِنِ رَحلِهِ، ومَوضِعِ رِجلِهِ، ومَسقَطِ رَأسِهِ، ومَأنَسِ نَفسِهِ؛ إرادَةً مِنهُ لِاءِعزازِ دينِكَ، وَاستِنصارا عَلى أهلِ الكُفرِ بِكَ، حَتَّى استَتَبَّ لَهُ ما حاوَلَ في أعدائِكَ، وَاستَتَمَّ لَهُ ما دَبَّرَ في أولِيائِكَ، فَنَهَدَ إلَيهِم مُستَفتِحا بِعَونِكَ، ومُتَقَوِّيا عَلى ضَعفِهِ بِنَصرِكَ، فَغَزاهُم في عُقرِ دِيارِهِم، وهَجَمَ عَلَيهِم في بُحبوحَةِ قَرارِهِم، حَتّى ظَهَرَ أمرُكَ، وعَلَت كَلِمَتُكَ، ولَو كَرِهَ المُشرِكونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص25 الدعاء 2، بحارالأنوار: ج100 ص178 وراجع: المزار الكبير: ص67 و شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج6 ص186.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در دعاى خود ـ: خداوندا! بر محمّد، درود فرست؛ همان كه امانتدار وحى تو و منتخب از ميان خلق تو، و برگزيده از ميان بندگانت، و پيشواى رحمت، وپيشاهنگ خير و نيكى، و كليد بركت بود، چنان كه براى انجام دادن فرمان تو، جان خود را گذاشت، و بدنش را در راه تو آماج آزار ساخت، و در راه دعوت به سوى تو، خويشاوندانش را به ميدان آورد، و در راه خشنودى تو با خاندانش به جنگ پرداخت، و براى زنده كردن دينت از خويشانش بُريد، و نزديكان را به خاطر انكارشان دور ساخت، و بيگانگان را به خاطر پاسخگويى به دعوت تو، نزديك ساخت، و در اين راه، با دورترين، دوستى كرد و با نزديك ترين، دشمنى ورزيد، و در راه رساندن رسالتت، خود را خسته كرد، و با فرا خواندن مردم به دينت، خود را به رنج در افكند، و خود را به خيرخواهى براى مخاطبانت مشغول ساخت، و به شهرهاى غريب و به مكانى كه از ديار خويشاوندان و جاى قدم و مكان ولادت و محل انس او دور بود، به خاطر تصميم به بر افراشتن دينت و يارى خواستن عليه كافران به تو، هجرت كرد، تا اين كه آنچه در باره دشمنانت خواسته بود، به دست آمد، و آنچه در باره دوستانت تدبير كرده بود، انجام يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، در حالى كه با يارى ات به دنبال پيروزى بر آنان بود، و به يُمن يارى ات بر ضعف خود، نيرو مى يافت، به آنان يورش آورد و در ميان خانه هاشان با آنان جنگيد، و در دل جايگاهشان بر آنان تاخت، تا آن كه سلطنت آشكار شد، و سخنت بالا گرفت، هر چند كه مشركان را ناخوشايند آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: شيعَتُنَا المُنذِرونَ فِي الأَرضِ، سُرُجٌ وعَلاماتٌ ونورٌ لِمَن طَلَبَ ما طَلَبوا، وقادَةٌ لِأَهلِ طاعَةِ اللّهِ، شُهَداءُ عَلى مَن خالَفَهُم مِمَّنِ ادَّعى دَعواهُم، سَكَنٌ لِمَن أتاهُم، لُطَفاءُ بِمَن والاهُم، سُمَحاءُ، أعِفّاءُ، رُحَماءُ. فَذلِكَ صِفَتُهُم فِي التَّوراةِ وَالإِنجيلِ وَالقُرآنِ العَظيمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: شيعيان ما، بيم دهندگان در زمين اند، و براى آن كه طالب است، تا آن هنگام كه طالب است، چراغ و نشانه و نورند، و براى اطاعت كنندگانِ خداوند، راه نمايند، و بر مخالفانشان كه با ادّعاى آنان همسو شوند، گواه اند، و مايه آرامش آن كس اند كه نزدشان بيايد، و با دوستان خود، بالطف و خوش رو و پاك دامن و مهربان اند. توصيف آنان در تورات، انجيل و قرآن عظيم، اين چنين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه السلام ـ في كِتابِهِ الَّذي دَفَعَهُ إلى جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ ـ: اللّهُمَّ إنَّ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله كَما وَصَفتَهُ في كِتابِكَ؛ حَيثُ قُلتَ ـ وقَولُكَ الحَقُّ ـ: «لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 128.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَأَشهَدُ أنَّهُ كَذلِكَ... اللّهُمَّ إنِّي ابتَدَأتُ لَهُ الشَّهادَةَ، ثُمَّ الصَّلاةَ عَلَيهِ، وإن كُنتُ لا أبلُغُ مِن ذلِكَ رِضا نَفسي، ولا يُعَبِّرُهُ لِساني عَن ضَميري، ولا أبنِ إلّا عَلَى التَّقصيرِ مِنّي، فَأَشهَدُ لَهُ ـ وَالشَّهادَةُ مِنّي دُعائي، وحَقٌّ عَلَيَّ، وأَداءٌ لِمَا افتَرَضتَ لي ـ أن قَد بَلَّغَ رِسالَتَكَ غَيرَ مُفَرِّطٍ في ما أمَرتَ، ولا مُقَصِّرٍ عَمّا أرَدتَ، ولا مُتَجاوِزٍ لِما نَهَيتَ عَنهُ، ولا مُعتَدٍ لِما رَضيتَ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَلا آياتِكَ عَلى ما نَزَلَ بِهِ إلَيهِ وَحيُكَ، وجاهَدَ في سَبيلِكَ مُقبِلاً عَلى عَدُوِّكَ غَيرَ مُدبِرٍ، ووَفى بِعَهدِكَ، وصَدَعَ بِأَمرِكَ، لا تَأخُذُهُ فيكَ لَومَةُ لائِمٍ، وباعَدَ فيكَ الأَقرَبينَ، وقَرَّبَ فيكَ الأَبعَدينَ، وأَمَرَ بِطاعَتِكَ وَائتَمَرَ بِها، ونَهى عَن مَعصِيَتِكَ وَانتَهى عَنها، سِرّا وعَلانِيَةً، ودَلَّ عَلى مَحاسِنِ الأَخلاقِ وأَخَذَ بِها، ونَهى عَن مَساوِئِ الأَخلاقِ ورَغِبَ عَنها، ووالى أولِياءَكَ بِالَّذي تُحِبُّ أن تُوالَوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لعلّ المناسب للسياق أن يقال: «يُوالَوا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ قَولاً وعَمَلاً، ودَعا إلى سَبيلِكَ بِالحِكمَةِ وَالمَوعِظَةِ الحَسَنَةِ، وعَبَدَكَ مُخلِصا حَتّى أتاهُ اليَقينُ، فَقَبَضتَهُ إلَيكَ نَقِيّا تَقِيّا زَكِيّا، قَد أكمَلتَ بِهِ الدّينَ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص43 ح26 وراجع: مصباح المتهجّد: ص387 ح517.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در نامه اى كه به جعفر بن محمّد بن اشعث داده است ـ: خدايا! محمّد، همان كسى است كه تو او را در كتابت توصيف كردى، آن جا كه گفتى ـ و سخنت بر حق است ـ: «قطعا براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است شما در رنج بيفتيد. به [هدايت] شما حريص، و نسبت به مؤمنان، دلسوز و مهربان است». پس گواه باش كه او چنين است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! من با شهادت به پيامبرى او و آن گاه درود به او آغاز مى كنم، اگر چه به آن درجه اى كه رضايت خاطرم را فراهم آورد، نايل نشوم، و زبانم از اندرونم گويا نباشد، كه اين را جز بر كوتاهى خويش حمل نمى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهادت مى دهم ـ و شهادت من، دعاى من است و حقّى است بر عهده من، و اداى چيزى است كه بر من واجب كرده اى ـ كه: او، رسالت تو را ابلاغ كرده است، بى آن كه در آنچه فرمان داده اى، كوتاهى كند، يا از آنچه اراده كرده اى، كوتاهى كرده باشد، يا از آنچه از آن نهى كردى، تجاوز كرده باشد، يا در آنچه براى او خشنود بوده اى، از حد گذشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر صلى الله عليه و آله] طبق آنچه وحى تو نزد او فرود آمد، آيات تو را [براى مردم] تلاوت كرد، و در راه تو، رويارو با دشمن و بى آن كه پشت كند، جهاد نمود، و به پيمان تو وفا كرد، و دين تو را آشكار ساخت، و در راه تو به سرزنش [هيچ] ملامتگرى توجّه نكرد، و در راه تو ميان نزديكان، جدايى انداخت، و در راهت بيگانگان را به هم نزديك ساخت. به اطاعت تو فرمان داد، و خود، بِدان تن داد، و از نافرمانى ات نهى كرد، و خود در پيدا و نهان، از آن اجتناب ورزيد. به نيكى هاى اخلاقى، ره نمون شد و خود، به آنها عمل كرد، و از زشتى هاى اخلاق، نهى كرد، و خود از آنها روى بر تافت. دوستانت را تحت ولايت كسى بُرد كه دوست داشتى در گفتار و عمل، پايبند به آن ولايت باشند، و [مردم] را با حكمت و اندرز نيكو به راهت دعوت كرد، و تو را تا رسيدن مرگ، خالصانه پرستش نمود، و تو او را پاك، پاكيزه و پيراسته به سوى خود، فرا خواندى، در حالى كه دينت را با او كامل كردى.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: صاحِبُ الأَمرِ بِالمَعروفِ يَحتاجُ أن يَكونَ عالِما بِالحَلالِ وَالحَرامِ، فارِغا مِن خاصَّةِ نَفسِهِ مِمّا يَأمُرُهُم بِهِ ويَنهاهُم عَنهُ، ناصِحا لِلخَلقِ، رَحيما بِهِم، رَفيقا، داعِيا لَهُم بِاللُّطفِ وحُسنِ البَيانِ، عارِفا بِتَفاوُتِ أحلامِهِم؛ لِيُنزِلَ كُلّاً مَنزِلَتَهُ، بَصيرا بِمَكرِ النَّفسِ ومَكايِدِ الشَّيطانِ، صابِرا عَلى ما يَلحَقُهُ، لا يُكافِئُهُم بِها، ولا يَشكو مِنهُم، ولا يَستَعمِلُ الحَمِيَّةَ، ولا يَتَغَلَّظُ لِنَفسِهِ، مُجَرِّدا بِنِيَّتِهِ للّهِِ تَعالى، مُستَعينا بِهِ، ومُبتَغِيا لِثَوابِهِ، فَإِن خالَفوهُ وجَفَوهُ صَبَرَ، وإن وافَقوهُ وقَبِلوا مِنهُ شَكَرَ، مُفَوِّضا أمرَهُ إلَى اللّهِ تَعالى، ناظِرا إلى عَيبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص362، بحار الأنوار: ج100 ص83 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: آن كه امر به معروف مى كند، نيازمند آن است كه: به حلال و حرام آنچه آنان را بِدان امر مى كند يا از آن نهى مى نمايد، عالم باشد، از خودخواهى فارغ شده باشد، نسبت به مردم، خيرخواه، مهربان و اهل مدارا باشد، و آنان را با لطف و گفتار نيك، دعوت كند. تفاوت خردهاى آنان را بشناسد، تا با هر كس، طبق سطح و مرتبه اش رفتار نمايد. از نيرنگ نفس و خدعه هاى شيطان، آگاه باشد. در برابر آنچه به او مى رسد، بردبار باشد، و مردم را به خاطر آن [آزارها] مكافات نكند، و از آنان شكايت نكند و تعصّب نورزد، و براى خود، خشونت به كار نبرد، و نيّت خود را براى خدا خالص سازد، و از او كمك بگيرد و جوياى پاداش او باشد. اگر آنان با او مخالفت كردند و به او ستم نمودند، بردبارى پيشه كند، و اگر با او موافقت كردند و از او پذيرفتند، سپاس گزار باشد. كار خود را به خداوند متعال وا گذارَد و به عيب خود، نگاه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخصائص-العملية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الخَصائِصُ العَمَلِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: ويژگى هاى عملى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-تطابق-القلب-واللسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ تَطابُقُ القَلبِ وَاللِّسانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ هماهنگى دل و زبان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ تَعالى قالَ: لَقَد خَلَقتُ خَلقا ألسِنَتُهُم أحلى مِنَ العَسَلِ، وقُلوبُهُم أمَرُّ مِنَ الصَّبِرِ، فَبي حَلَفتُ لَاُتيحَنَّهُم فِتنَةً تَدَعُ الحَليمَ مِنهُم حَيرانَ! فَبي يَغتَرّونَ؟! أم عَلَيَّ يَجتَرِئونَ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص605 ح2405، المعجم الأوسط: ج8 ص379 ح8931 نحوه، مشكاة المصابيح: ج2 ص685 ح5324 وفيه «السكر» بدل «العسل»، الفردوس: ج3 ص175 ح4473 كلّها عن ابن عمر، الجامع الصغير: ج1 ص268 ح1753.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل مى فرمايد: «مردمى را آفريدم كه زبانشان شيرين تر از عسل، امّا دل هايشان تلخ تر از شبيار&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبر يا شبيار، گياهى است تلخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. به خودم سوگند، آنان را در فتنه اى در خواهم افكند كه خردمندشان را در سرگردانى وا گذارد! آيا به [رحمت] من مغرور شده اند؟ يا بر من جرئت يافته اند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أوحَى اللّهُ إلى بَعضِ أنبِيائِهِ: قُل لِلَّذينَ يَتَفَقَّهونَ لِغَيرِ الدّينِ، ويَتَعَلَّمونَ لِغَيرِ العَمَلِ، ويَطلُبونَ الدُّنيا لِغَيرِ الآخِرَةِ؛ يَلبَسونَ لِلنّاسِ مُسوكَ الكِباشِ وقُلوبُهُم كَقُلوبِ الذِّئابِ، ألسِنَتُهُم أحلى مِنَ العَسَلِ، وأَعمالُهُم أمَرُّ مِنَ الصَّبِرِ: إيّايَ يُخادِعونَ؟! لَاُتيحَنَّ لَهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة من المصدر: «ولاُتيحنّ لكم»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِتنَةً تَذَرُ الحَكيمَ حَيرنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الدّاعي: ص70، إرشاد القلوب: ص14، تنبيه الخواطر: ج2 ص213 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج1 ص224 ح15 ؛ جامع بيان العلم: ج1 ص189، تفسير القرطبي: ج1 ص19 كلاهما نحوه، كنزالعمّال: ج10 ص200 ح29054.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند به برخى از پيامبران، وحى كرد: «به كسانى كه براى غير دين، دنبال دين آموزى هستند، و براى غير عمل، دانش مى آموزند، و دنيا را براى غير آخرت، طلب مى كنند، و براى مردم، لباس گوسفندان به تن مى كنند، در حالى كه دل هايشان به سان دل گرگان است، و زبان هاى آنان، شيرين تر از عسل، امّا كارهايشان تلخ تر از شبيار (برگ صبر) است، بگو: آيا به من نيرنگ مى زنند؟ قطعا آنها را در فتنه اى در خواهم افكند كه حكيم را سرگردانْ وا گذارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا طابَقَ الكَلامُ نِيَّةَ المُتَكَلِّمِ قَبِلَهُ السّامِعُ، وإذا خالَفَ نِيَّتَهُ لَم يَحسُن مَوقِعُهُ مِن قَلبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص193 ح4173، عيون الحكم والمواعظ: ص131 ح2954 وفيه «لم يقع موقعه» بدل «لم يحسن موقعه من قلبه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه گفتار گوينده با نيّت او همگون گردد، شنونده گفتارش را مى پذيرد، و هر گاه گفتار او، ناهمگون با نيّت او باشد، گفتارش به خوبى در دل شنونده نمى نشيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: الكَلِمَةُ إذا خَرَجَت مِنَ القَلبِ وَقَعَت فِي القَلبِ، وإذا خَرَجَت مِنَ اللِّسانِ لَم تَجاوَزِ الآذانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص287 ح279.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: هر گاه سخنى از دل بر خيزد، بر دل مى نشيند، و هر گاه از زبان بيرون آيد، از مرز گوش ها در نمى گذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل أنزَلَ كِتابا مِن كُتُبِهِ عَلى نَبِيٍّ مِنَ الأَنبِياءِ، وفيهِ: أن يَكونَ خَلقٌ مِن خَلقي يَختَتِلونَ الدُّنيا بِالدّينِ؛ يَلبَسونَ مُسوكَ الضَّأنِ عَلى قُلوبٍ كَقُلوبِ الذِّئابِ، أشَدَّ مَرارَةً مِنَ الصَّبِرِ، وأَلسِنَتُهُم أحلى مِنَ العَسَلِ، وأَعمالُهُم الباطِنَةُ أنتَنُ مِنَ الجِيَفِ. فَبي يَغتَرّونَ؟! أم إيّايَ يُخادِعونَ؟! أم عَلَيَّ يَجتَرِئونَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبِعِزَّتي حَلَفتُ، لَأَبعَثَنَّ عَلَيهِم فِتنَةً تَطَأُ في خِطامِها حَتّى تَبلُغَ أطرافَ الأَرضِ، تَترُكُ الحَكيمَ مِنها حَيرانَ، [يَبطُلُ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سقط ما بين المعقوفين من الطبعة المعتمدة، وأثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيها رَأيُ ذِي الرَّأيِ وحِكمَةُ الحَكيمِ، اُلبِسُهُم شِيعا، واُذيقُ بَعضَهُم بَأسَ بَعضٍ، أنتَقِمُ مِن أعدائي بِأَعدائي، فَلا اُبالي بِما اُعَذِّبُهُم جَميعا، ولا اُبالي!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص304 ح2، قرب الإسناد: ص28 ح93 نحوه وكلاهما عن مسعدة بن زياد عن الإمام الصّادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج72 ص298 ص30 ؛ تفسير الطبري: ج2 الجزء الثاني ص313، تفسير ابن كثير: ج1 ص359 كلاهما عن نوف، تفسير القرطبي: ج3 ص15 نقلاً عن الترمذي وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج10 ص201 ح29055.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: خداوند عز و جل يكى از كتاب هاى خود را براى يكى از پيامبرانش فرو فرستاد. در آن، اين چنين آمده بود: «گروهى از آفريدگان من، با دين، با [مردم] دنيا، فريبكارى مى كنند. بر روى دل هايى كه به سان دل گرگ هاست، لباس ميش مى پوشند، و دل هايشان از شبيار (برگ صبر)، تلخ تر و زبانشان از عسل، شيرين تر، و اعمال پنهانشان از مُردار، بدبوتر است. آيا به [رحمت] من مغرور شده اند؟! يا به من نيرنگ مى زنند؟! يا بر من جرئت يافته اند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عزّتم سوگند مى خورم كه فتنه اى بر آنها بر خواهم انگيخت كه افسارش را در نوردد و به تمام گوشه هاى زمين برسد و افراد حكيم را در سرگردانى رها سازد. آن فتنه،انديشه صاحب انديشه و حكمت حكيم را باطل مى سازد. آنان را دسته دسته مى كنم. و بدى يكديگر را به آنان مى چشانم و به دست دشمنانم، از دشمنانم انتقام مى گيرم و مرا باكى نيست كه همه آنان را عذاب كنم! و البته باكم نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: أدنى حَدِّ الصِّدقِ ألّا يُخالِفَ اللِّسانُ القَلبَ، ولَا القَلبُ اللِّسانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص411، بحار الأنوار: ج71 ص11 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: پايين ترين مرز راستى، آن است كه زبان با دل، و دل با زبان، مخالفت نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الدعوة-بالعمل-قبل-اللسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الدَّعوَةُ بِالعَمَلِ قَبلَ اللِّسانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ دعوت با عمل، پيش از زبان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قالَتِ الحَوارِيّونَ لِعيسى: يا روحَ اللّهِ، مَن نُجالِسُ؟ قالَ: مَن يُذَكِّرُكُمُ اللّهَ رُؤيَتُهُ، ويَزيدُ في عِلمِكُم مَنطِقُهُ، ويُرَغِّبُكُم فِي الآخِرَةِ عَمَلُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص39 عن الفضل بن أبي قرة عن الإمام الصادق عليه السلام، تحف العقول: ص44، عدّة الدّاعي: ص111، بحارالأنوار: ج1 ص203 ح18 ؛ تاريخ دمشق: ج47 ص453 عن مالك بن أنس، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص325 ح722 عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، كنزالعمّال: ج9 ص178 ح25588.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: حواريان به عيسى عليه السلام گفتند: اى روح خدا! با چه كسى هم نشينى كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن كس كه ديدارش شما را به ياد خدا بيندازد، و گفتارش به دانش شما بيفزايد، و عمل او ميل شما را به آخرت، بيشتر كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ إماما، فَليَبدَأ بِتَعليمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعليمِ غَيرِهِ، وَليَكُن تَأديبُهُ بِسيرَتِهِ قَبلَ تَأديبِهِ بِلِسانِهِ؛ ومُعَلِّمُ نَفسِهِ ومُؤَدِّبُها أحَقُّ بِالإِجلالِ مِن مُعَلِّمِ النّاسِ ومُؤَدِّبِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 73، أعلام الدّين: ص92، بحار الأنوار: ج2 ص56 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس خود را در سِمَت پيشوايى مردم منصوب كند، مى بايد پيش از آموزش ديگران، از تعليم خود آغاز كند، و مى بايد پيش از تأديب با زبان، با منش و عمل خود، ادب آموزد؛ و آن كس كه خود را علم و ادب مى آموزد، از آن ديگرى كه به مردم علم و ادب مى آموزد، به تكريم و بزرگداشت، سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ لِلذِّكرِ لَأَهلاً أخَذوهُ مِنَ الدُّنيا بَدَلاً، فَلَم تَشغَلهُم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَنهُ، يَقطَعونَ بِهِ أيّامَ الحَياةِ، ويَهتِفونَ بِالزَّواجِرِ عَن مَحارِمِ اللّهِ في أسماعِ الغافِلينَ، ويَأمُرونَ بِالقِسطِ ويَأتَمِرونَ بِهِ، ويَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ ويَتَناهَونَ عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 222، غرر الحكم: ج2 ص559 ح3575 نحوه، بحار الأنوار: ج69 ص325 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ياد خدا، شايستگانى دارد كه به جاى دنيا ذكر را دنبال مى كنند، و تجارت يا خريد و فروش، آنان را مشغول نمى سازد. با ذكر خدا، روزگار را سپرى مى كنند، و در گوش غافلان، آواز ترك مُحرّمات الهى را ندا مى دهند، و به انصاف، فرمان مى دهند و خود، بِدان عمل مى كنند، و از منكر، نهى مى كنند و خود از آن، اجتناب مى نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ الوَعظَ الَّذي لا يَمُجُّهُ سَمعٌ ولا يَعدِلُهُ نَفعٌ: ما سَكَتَ عَنهُ لِسانُ القَولِ، ونَطَقَ بِهِ لِسانُ الفِعلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غررالحكم: ج2 ص540 ح3538، عيون الحكم والمواعظ: ص155 ح3372، تنبيه الخواطر: ج2 ص131 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اندرزى كه گوش از آن سنگينى نمى كند و هيچ سودى با آن هم سنگ نيست، اندرزى است كه زبان گفتار، از آن خاموش است و زبان عمل، به آن گوياست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لَمّا ضُرِبَ ـ: وإنَّما كُنتُ جارا جاوَرَكُم بَدَني أيّاما، وسَتُعقَبونَ مِنّي جُثَّةً خَلاءً، ساكِنَةً بَعدَ حَرَكَةٍ، وكاظِمَةً بَعدَ نُطقٍ، لِيَعِظَكُم هُدُوّي وخُفوتُ إطراقي، وسُكونُ أطرافي، فَإِنَّهُ أوعَظُ لَكُم مِنَ النّاطِقِ البَليغِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص299 ح6، نهج البلاغة: الخطبة 149 وفيه «فإنه أوعظ للمعتبرين من المنطق البليغ والقول المسموع» بدل ذيله، بحارالأنوار: ج42 ص207 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصيّت خود، آن هنگام كه ضربت خورد ـ: من براى شما همسايه اى بودم كه پيكرم چند روزى در كنار شما بود و به زودى، پيكر بى جان مرا تشييع خواهيد كرد؛ پيكرى كه حركت داشته و آرام گرفته و سخن مى گفته و ديگر خاموش گشته است. اين آرام گرفتنم و ديده فرو بستنم و از حركت افتادن اعضايم، شما را اندرز دهد، كه البته اين براى شما اندرزگوتر از گوينده سخنور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ: أيُّهَا النّاسُ! إنّي وَاللّهِ ما أحُثُّكُم عَلى طاعَةٍ إلّا وأَسبِقُكُم إلَيها، ولا أنهاكُم عَن مَعصِيَةٍ إلّا وأَتَناهى قَبلَكُم عَنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 175، الطرائف: ص509، غرر الحكم: ج3 ص45 ح3781، عيون الحكم والمواعظ: ص169 ح3559 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج40 ص191 ح75 ؛ ينابيع المودّة: ج1 ص208 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى مردم! سوگند به خدا، من شما را به اطاعتى تشويق نكردم، مگر آن كه خود به آن از شما پيشى گرفتم، و از معصيتى نهى نكردم، مگر آن كه پيش از شما، خود از آن، پرهيز نمودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في بَيانِ صِفاتِ المُتَّقينَ ـ: قَد خَلَعَ سَرابيلَ الشَّهَواتِ، وتَخَلّى مِنَ الهُمومِ إلّا هَمّا واحِدا انفَرَدَ بِهِ، فَخَرَجَ مِن صِفَةِ العَمى ومُشارَكَةِ أهلِ الهَوى، وصارَ مِن مَفاتيحِ أبوابِ الهُدى ومَغاليقِ أبوابِ الرَّدى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أبصَرَ طَريقَهُ، وسَلَكَ سَبيلَهُ، وعَرَفَ مَنارَهُ، وقَطَعَ غِمارَهُ، وَاستَمسَكَ مِنَ العُرى بِأَوثَقِها، ومِنَ الحِبالِ بِأَمتَنِها، فَهُوَ مِنَ اليَقينِ عَلى مِثلِ ضَوءِ الشَّمسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد نَصَبَ نَفسَهُ للّهِِ سُبحانَهُ في أرفَعِ الاُمورِ؛ مِن إصدارِ كُلِّ وارِدٍ عَلَيهِ، وتَصييرِ كُلِّ فَرعٍ إلى أصلِهِ. مِصباحُ ظُلُماتٍ، كَشّافُ عَشَواتٍ، مِفتاحُ مُبهَماتٍ، دَفّاعُ مُعضِلاتٍ، دَليلُ فَلَواتٍ. يَقولُ فَيُفهِمُ، ويَسكُتُ فَيَسلَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أخلَصَ للّهِِ فَاستَخلَصَهُ، فَهُوَ مِن مَعادِنِ دينِهِ وأَوتادِ أرضِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد ألزَمَ نَفسَهُ العَدلَ، فَكانَ أوَّلَ عَدلِهِ نَفيُ الهَوى عَن نَفسِهِ. يَصِفُ الحَقَّ ويَعمَلُ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 87، أعلام الدين: ص128 نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص56 ح36 ؛ دستور معالم الحكم: ص116 نحوه، ينابيع المودّة: ج3 ص431 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف پرهيزگاران ـ: جامه هاى شهوات را از خود بر كَنده، و از تمام اندوه ها خود را رهانيده، جز يك اندوه كه خود را تنها به آن مشغول ساخته است. بدين ترتيب، از صفت كوردلى و شريك بودن با هواپرستان، فاصله گرفته است، و به كليدهاى باب هدايت، و قفل هاى باب تباهى، مبدّل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راه خود را با بينش، دريافته و در راهش گام برداشته و چراغ فراسوى راهش را شناخته و امواجش را در نورديده است. از ميان دستاويزها، به استوارترين، و از ميان ريسمان ها به محكم ترين آنها، چنگ زده است. او در يقين، به مانند تابناكى خورشيد است. خود را در بالاترين كارها براى خداوند سبحان قرار داده، به گونه اى كه هر چيزِ وارد بر خود را بر او عرضه مى كند، و هر فرع را به ريشه و اصل آن باز مى گرداند. او چراغ تاريكى ها، و برگيرنده پرده از شبهات، و كليد ابهام ها، و پاسخ دهنده پرسش هاى پيچيده، و ره نمون كژى هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى سخن مى گويد، مى فهمانَد و وقتى سكوت مى كند، به سلامت مى رَهَد. خود را براى خدا خالص كرده و خدا نيز او را براى خود، خالص ساخته است. پس او از كان هاى دين و ميخ هاى زمين خداست. او جانش را به عدل، پايبند ساخته است و نخستين عدالت او، اين است كه خواهش نفس را از خود، دور ساخته است و حق را توصيف مى كند و بِدان عمل مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أصلِحِ المُسيءَ بِحُسنِ فِعالِكَ، ودُلَّ عَلَى الخَيرِ بِجَميلِ مَقالِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص182 ح2304، عيون الحكم والمواعظ: ص82 ح1974 وفيه «الجميل» بدل «الخير».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با نيك رفتارى ات، بدكار را اصلاح كن، و با خوب گفتارى ات، ره نمون به خوبى باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كونوا مَصابيحَ الهُدى، ولا تَكونوا أعلامَ ضَلالَةٍ، وَاكرَهُوا المِزاحَ بِما يُسخِطُ اللّهَ، وَليَهُن عَلَيكُمُ الذَّمُّ في ما يُرضِي اللّهَ. عَلِّمُوا النّاسَ الخَيرَ بِعَبَرِ ألسِنَتِكُم، وكونوا دُعاةً لَهُم بِفِعلِكُم. وَالزَمُوا الصِّدقَ وَالوَرَعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج2 ص210.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چراغ هاى هدايت باشيد، نه نشانه هاى گم راهى، و آن شوخى اى را كه مايه خشم خداست، ناپسند بشماريد، و سرزنش، آن جا كه مايه خشنودى خداست، بايد بر شما آسان باشد. با سخنانتان خير را به مردم بياموزيد و با عملتان، آنان را به خير دعوت كنيد و همواره پايبند راستى و پرهيزگارى باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كونوا دُعاةً لِلنّاسِ بِالخَيرِ بِغَيرِ ألسِنَتِكُم؛ لِيَرَوا مِنكُمُ الاِجتِهادَ وَالصِّدقَ وَالوَرَعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص105 ح10 و ص78 ح14 نحوه، الاُصول الستّة عشر: ص359 ح602 وليس فيه «بالخير»، تنبيه الخواطر: ج1 ص12 كلّها عن عبد اللّه بن أبي يعفور، مشكاة الأنوار: ص300 ح926، بحار الأنوار: ج71 ص7 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردم را به غير از زبانتان به خوبى فرا خوانيد، تا در شما كوشش، راستى و پرهيزگارى ببينند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كونوا دُعاةَ النّاسِ بِأَعمالِكُم، ولا تَكونوا دُعاةً بِأَلسِنَتِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص77 ح251 عن مسعدة بن صدقة، بحار الأنوار: ج5 ص198 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردم را با اعمالتان فرا خوانيد و با زبان هايتان، دعوت كنندگان مردم نباشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رَحِمَ اللّهُ قَوما كانوا سِراجا ومَنارا؛ كانوا دُعاةً إلَينا بِأَعمالِهِم ومَجهودِ طاقَتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص301، بحار الأنوار: ج78 ص280 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، آن جمعيت را رحمت كند كه چراغ و مناره[ى هدايت] اند و مردم را با اعمال و نهايت توانشان به سوى ما فرا مى خوانند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قالَ أبي عليه السلام: كونوا مِنَ السّابِقينَ بِالخَيراتِ، وكونوا وَرَقاً لا شَوكَ فيهِ؛ فَإِنَّ مَن كانَ قَبلَكُم كانوا وَرَقاً لا شَوكَ فيهِ، وقَد خِفتُ أن تَكونوا شَوكا لا وَرَقَ فيهِ، وكونوا دُعاةً إلى رَبِّكُم، وأدخِلُوا النّاسَ فِي الإِسلامِ ولا تُخرِجوهُم مِنهُ، وكَذلِكَ مَن كانَ قَبلَكُم؛ يُدخِلونَ النّاسَ فِي الإِسلامِ ولا يُخرِجونَهُم مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستة عشر: ص231 ح260 عن جابر، مستدرك الوسائل: ج12 ص241 ح13997.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پدرم (باقر عليه السلام) فرمود: «جزو پيشى گيرندگان در كارهاى خير باشيد، و برگ [گلى] باشيد كه خارى ندارد، كه كسانى كه پيش از شما بودند، برگ هاى بدون خار بودند، و مى ترسم كه شما خارى باشيد كه برگ ندارد. دعوت كنندگان به سوى پروردگارتان باشيد و مردم را وارد اسلام كنيد و از اسلام، بيرونشان نكنيد. آنان كه پيش از شما بودند، اين چنين بودند كه مردم را وارد اسلام مى كردند، نه آن كه آنان را از آن، خارج سازند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكَ بِتَقوَى اللّهِ، وَالوَرَعِ، وَالاِجتِهادِ، وصِدقِ الحَديثِ، وأَداءِ الأَمانَةِ، وحُسنِ الخُلقِ، وحُسنِ الجِوارِ، وكونوا دُعاةً إلى أنفُسِكُم بِغَيرِ ألسِنَتِكُم، وكونوا زَينا ولا تَكونوا شَينا، وعَلَيكُم بِطولِ الرُّكوعِ وَالسُّجودِ؛ فَإِنَّ أحَدَكُم إذا أطالَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة «طال»، والتصويب من طبعة مركز بحوث دارالحديث وبحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرُّكوعَ وَالسُّجودَ هَتَفَ إبليسُ مِن خَلفِهِ وقالَ: يا وَيلَهُ! أطاعَ وعَصَيتُ، وسَجَدَ وأَبَيتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص77 ح9، المحاسن: ج1 ص83 ح50 نحوه وكلاهما عن أبي اُسامة، بحارالأنوار: ج70 ص299 ح9 وراجع: الزهد للحسين بن سعيد: ص80 ح43 وتحف العقول: ص26 و مشكاة الأنوار: ص255 ح752 ونزهة الناظر: ص48 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بر تو باد پَروا كردن از خدا، و پرهيزگارى، و كوشش، و راستگويى، و اداى امانت، و خوش خلقى، و خوب همسايه دارى! به غير زبان، فراخوان مردم به خويش باشيد، و مايه زينت باشيد، نه مايه سرشكستگى (ننگ). و بر شما باد ركوع و سجود طولانى، كه اگر كسى از شما ركوع و سجود خود را طولانى سازد، ابليس در پس او بانگ بر مى دارد و مى گويد: واى بر من! او اطاعت كرد و من نافرمانى كردم. او سجده كرد و من ابا ورزيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنّي لَاُحَدِّثُ الرَّجُلَ بِحَديثٍ وأَنهاهُ عَنِ الجِدالِ وَالمِراءِ في دينِ اللّهِ تَعالى، وأَنهاهُ عَنِ القِياسِ، فَيَخرُجُ مِن عِندي فَيَتَأَوَّلُ حَديثي عَلى غَيرِ تَأويلِهِ!... إنَّ أصحابَ أبي كانوا زَينا أحياءً وأَمواتا؛ أعني زُرارَةَ، ومُحَمَّدَ بنَ مُسلِمٍ، ومِنهُم لَيثٌ المُرادِيُّ، وبُرَيدٌ العِجلِيُّ؛ هؤُلاءِ القَوّامونَ بِالقِسطِ، هؤُلاءِ القائِلونَ بِالصِّدقِ، هؤُلاءِ السّابِقونَ السّابِقونَ اُولئِكَ المُقَرَّبونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج2 ص508 ح433 و ج1 ص399 ح287 وليس فيه «هؤلاء القوّامون بالصّدق» وكلاهما عن داوود بن سرحان، بحار الأنوار: ج2 ص309 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گاه براى كسى حديثى مى گويم و او را از مجادله و بگومگو در دين خداى متعال و از قياس، نهى مى كنم؛ امّا وقتى از نزدم بيرون مى رود، گفتارم را به صورتى ناصحيح به تأويل مى بَرد.… ياران پدرم يعنى: زراره، محمّد بن مسلم، و از جمله ليث مرادى و بُرَيد عِجلى، در حال حيات و مرگ، مايه زينت بودند. آنان، برپا دارندگان قسط بودند و گويندگان سخن راست بودند. آنان، پيشى گيرندگانِ پيشى گيرندگان بودند و آنها مقرّب اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ ـ: أي مُفَضَّلُ، قُل لِشيعَتِنا: كونوا دُعاةً إلَينا؛ بِالكَفِّ عَن مَحارِمِ اللّهِ، وَاجتِنابِ مَعاصيهِ، وَاتِّباعِ رِضوانِ اللّهِ؛ فَإِنَّهُم إذا كانوا كَذلِكَ كانَ النّاسُ إلَينا مُسارِعينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص58، شرح الأخبار: ج3 ص506 ح1453، بحار الأنوار: ج2 ص309 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مفضّل ـ: اى مفضّل! به شيعيان ما بگو كه با اجتناب از حرام هاى خداوند، و پرهيز از گناهانش، و پيروى از رضايت خداوند، به سوى ما فرا بخوانيد، كه اگر چنين باشند، مردم، با شتاب به سوى ما رو مى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: خالِقُوا النّاسَ بِأَخلاقِهِم، صَلّوا في مَساجِدِهِم، وعودوا مَرضاهُم، وَاشهَدوا جَنائِزَهُم، وإنِ استَطَعتُم أن تَكونُوا الأَئِمَّةَ وَالمُؤَذِّنينَ فَافعَلوا؛ فَإِنَّكُم إذا فَعَلتُم ذلِكَ قالوا: هؤُلاءِ الجَعفَرِيَّةُ؛ رَحِمَ اللّهُ جَعفَرا ما كانَ أحسَنَ ما يُؤَدِّبُ أصحابَهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص383 ح1128 عن زيد الشحّام، دعائم الإسلام: ج1 ص66 وفيه «بأحسن أخلاقهم... هؤلاء الفلانيّة، رحم اللّه... فلانا» بدل «بأخلاقهم... هؤلاء الجعفريّة، رحم اللّه جعفرا»، وسائل الشيعة: ج5 ص477 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: با مردم، طبق اخلاق خودِ آنها رفتار كنيد، و در مساجد آنان، نماز بخوانيد، و بيمارانشان را عيادت كنيد، و در تشييع جنازه هاى آنان شركت كنيد، و اگر مى توانيد، عهده دار امامت و اذان گويى شويد، كه اگر اين گونه انجام دهيد، خواهند گفت: «اينها پيروان جعفرند. خداوند، جعفر را رحمت كند! چه قدر يارانش را نيكو تربيت كرده است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: صِلوا عَشائِرَكُم، وَاشهَدوا جَنائِزَهُم، وعودوا مَرضاهُم، وأدّوا حُقوقَهُم؛ فَإِنَّ الرَّجُلَ مِنكُم إذا وَرِعَ في دينِهِ وصَدَقَ الحَديثَ وأدَّى الأَمانَةَ وحَسُنَ خُلقُهُ مَعَ النّاسِ، قيلَ: هذا جَعفَرِيٌّ؛ فَيَسُرُّني ذلِكَ، ويَدخُلُ عَلَيَّ مِنهُ السُّرورُ، وقيلَ: هذا أدَبُ جَعفَرٍ. وإذا كانَ عَلى غَيرِ ذلِكَ دَخَلَ عَلَيَّ بَلاؤُهُ وعارُهُ، وقيلَ: هذا أدَبُ جَعفَرٍ. فَوَاللّهِ لَحَدَّثَني أبي عليه السلام أنَّ الرَّجُلَ كانَ يَكونُ فِي القَبيلَةِ مِن شيعَةِ عَلِيٍّ عليه السلام فَيَكونُ زَينَها؛ آداهُم لِلأَمانَةِ، وأَقضاهُم لِلحُقوقِ، وأَصدَقَهُم لِلحَديثِ، إلَيهِ وَصاياهُم ووَدائِعُهُم، تُسأَلُ العَشيرَةُ عَنهُ فَتَقولُ: مَن مِثلُ فُلانٍ! إنَّهُ لآَدانا لِلأَمانَةِ وأَصدَقُنا لِلحَديثِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص636 ح5، مشكاة الأنوار: ص132 ح301 نحوه وكلاهما عن أبي اُسامة زيد الشحام، وسائل الشيعة: ج8 ص398 ح2 وراجع: الحكايات (المطبوعة في المجلّد 10 من كتب المؤتمر): ص93 وتحف العقول: ص488 و بشارة المصطفى: ص222.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: با [اقوام و] خويشان خود، پيوند برقرار كنيد و در تشييع جنازه هايشان حاضر شويد، و بيمارانشان را عيادت كنيد، و حقوق آنان را ادا كنيد، كه اگر شخصى از شما در دينش پرهيزگار و راستگو باشد و امانت را ادا كند و اخلاقش با مردم خوب باشد، گفته مى شود: «اين شخص، پيرو جعفر است» و اين، مرا شادمان مى كند و از اين ره گذر، به من خوش حالى مى رسد و گفته مى شود: «اين، تربيت شده جعفر است»؛ امّا اگر بجز اين حالت باشد، گرفتارى و ننگ آن بر من وارد مى شود و گفته مى شود: «اين، تربيت شده جعفر است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، پدرم برايم روايت كرد كه: فردى از شيعيان على عليه السلام در ميان يك قبيله، مايه زينت [و مباهات] آن قبيله بود. در ميان آنان، در اداى امانت، از همه پيش تر، در پرداخت حقوق، از همه برتر، و در سخن، از همه راستگوتر بود و آنان، سفارش ها و امانت هاى خود را به او مى سپردند. وقتى از آن جمعيت سؤال مى شد كه: اين شخص چگونه است؟ مى گفتند: «چه كسى مثل فلانى است؟! او از همه ما در اداى امانت، پيش تر و راستگوتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: رُوينا عَن أبي عَبدِ اللّهِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام: أنَّ نَفَرا أتَوهُ مِنَ الكوفَةِ مِن شيعَتِهِ؛ يَسمَعونَ مِنهُ، ويَأخُذونَ عَنهُ، فَأَقاموا بِالمَدينَةِ ـ ما أمكَنَهُمُ المُقامُ ـ وهُم يَختَلِفونَ إلَيهِ، ويَتَرَدَّدونَ عَلَيهِ، ويَسمَعونَ مِنهُ، ويَأخُذونَ عَنهُ. فَلَمّا حَضَرَهُمُ الاِنصِرافُ ووَدَّعوهُ، قالَ لَهُ بَعضُهُم: أوصِنا يَا بنَ رَسولِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُوصيكُم بِتَقَوى اللّهِ، وَالعَمَلِ بِطاعَتِهِ، وَاجتِنابِ مَعاصيهِ، وأَداءِ الأَمانَةِ لِمَنِ ائتَمَنَكُم، وحُسنِ الصَّحابَةِ لِمَن صَحِبتُموهُ، وأَن تَكونوا لَنا دُعاةً صامِتينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: يَا بنَ رَسولِ اللّهِ، وكَيفَ نَدعو إلَيكُم ونَحنُ صُموتٌ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَعمَلونَ ما أمَرناكُم بِهِ مِنَ العَمَلِ بِطاعَةِ اللّهِ، وتَتَناهَونَ عَمّا نَهَيناكُم عَنهُ مِنِ ارتِكابِ مَحارِمِ اللّهِ، وتُعامِلونَ النّاسَ بِالصِّدقِ وَالعَدلِ، وتُؤَدّونَ الأَمانَةَ، وتَأمُرونَ بِالمَعروفِ، وتَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ، ولا يَطَّلِعُ النّاسُ مِنكُم إلّا عَلى خَيرٍ؛ فَإِذا رَأَوا ما أنتُم عَلَيهِ قالوا: هؤُلاءِ الفُلانِيَّةُ، رَحِمَ اللّهُ فُلانا ما كانَ أحسَنَ ما يُؤَدِّبُ أصحابَهُ! وعَلِموا فَضلَ ما كانَ عِندَنا فَسارَعوا إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشهَدُ عَلى أبي؛ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍ ـ رِضوانُ اللّهِ عَلَيهِ ورَحمَتُهُ وبَرَكاتُهُ ـ لَقَد سَمِعتُهُ يَقولُ: كانَ أولِياؤُنا وشيعَتُنا في ما مَضى خَيرَ مَن كانوا فيهِ؛ إن كانَ إمامُ مَسجِدٍ فِي الحَيِّ كانَ مِنهُم، وإن كانَ مُؤَذِّنٌ فِي القَبيلَةِ كانَ مِنهُم، وإن كانَ صاحِبُ وَديعَةٍ كانَ مِنهُم، وإن كانَ صاحِبُ أمانَةٍ كانَ مِنهُم، وإن كانَ عالِمٌ مِنَ النّاسِ يَقصُدونَهُ لِدينِهِم ومَصالِحِ اُمورِهِم كانَ مِنهُم. فَكونوا أنتُم كَذلِكَ؛ حَبِّبونا إلَى النّاسِ، ولا تُبَغِّضونا إلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص56، مستدرك الوسائل: ج8 ص310 ح9521 وراجع: صفات الشيعة: ص102 ح39 و مشكاة الأنوار: ص255 ح753 وشرح الأخبار: ج3 ص506 ح1452 وبحارالأنوار: ج74 ص162 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: در باره امام صادق عليه السلام براى ما نقل شده است كه گروهى از شيعيان ايشان، از كوفه براى شنيدن و فراگيرى علم، نزد ايشان آمدند و تا آن جا كه درنگْ امكان داشت، در مدينه ماندند و پيوسته نزد ايشان، آمد و شد داشتند و از ايشان حديث و دانش فرا مى گرفتند. هنگامى كه زمان بازگشت و خداحافظى با امام عليه السلام فرا رسيد، يكى از آنان گفت: اى پسر پيامبر خدا! ما را نصيحت كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام] فرمود: «شما را سفارش مى كنم به پروا كردن از خدا و عمل به طاعت او و ترك گناهانش و اداى امانت به آن كه شما را امين دانسته و مصاحبت نيكو با آن كه با او همنشينيد، و اين كه با خاموشى، به سوى ما فرا خوانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى فرزند پيامبر خدا! چگونه در حالى كه خاموشيم، به سوى شما فرا خوانيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چنان كه به عمل به طاعت خداوند، فرمانتان داديم، عمل كنيد، و چنان كه از انجام دادن حرام هاى خداوند، نهيتان كرديم، از آنها اجتناب كنيد. با مردم با راستى و عدالت رفتار كنيد، و امانت را ادا كنيد، و امر به معروف و نهى از منكر نماييد، و مردم، جز به خوبى شما آگاهى نداشته باشند، كه اگر شما را بر اين حال ببينند، خواهند گفت: اينها پيرو فلانى هستند. خداوند، فلانى را رحمت كند كه چه قدر خوب يارانش را تربيت كرده است! و آن وقت، ارزش آنچه را كه نزد ماست، مى شناسند و به سوى آن، شتاب خواهند كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من شهادت مى دهم كه از پدرم (باقر عليه السلام) شنيدم كه مى فرمود: دوستان و شيعيان ما در گذشته، بهترين مردم دوران خود بودند. اگر در قبيله اى امامى بود، از ايشان بود، و اگر در قبيله اى مؤذّنى بود، از ميان آنان بود، و اگر نگاه دارنده امانت يا سپرده[ى مردم] بود، از آنان بود، و اگر عالمى در ميان مردم وجود داشت كه براى دين و مصلحتِ كارشان به دنبال او بودند، از ايشان بود. شما نيز چنين باشيد. ما را در نظر مردم، محبوب كنيد و در نظرشان مبغوض نسازيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص208 (تطابق القلب واللسان) و ص280 (مخالفة الفعل للقول) و ص340 (الفصل الثامن: آثار التبليغ العملىّ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص209 (هماهنگى دل با زبان)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص281 (ناهمگونى كردار با گفتار)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص341 (فصل هشتم: آثار تبليغ عملى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-وسائل-التبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: وسائل التّبليغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: ابزارهاى تبليغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دور-الكلام-في-التبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: دَورُ الكَلامِ فِي التَّبليغِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: نقش گفتار در تبليغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ مِنَ البَيانِ سِحرا، ومِنَ العِلمِ جَهلاً، ومِنَ الشِّعرِ حُكما، ومِنَ القَولِ عِيّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص230 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص379 ح5805 وفيه «إنّ من الشعر لحكمة، وإنّ من البيان لسحرا»، تحف العقول: ص57 وليس فيه «ومن الشعر حكما»، النوادر للراوندي: ص155 ح225 عن الإمام الكاظم عنه صلى الله عليه و آله وفيه «عيالاً» بدل «عيّا»، بحار الأنوار: ج1 ص218 ح39 ؛ سنن أبي داود: ج4 ص303 ح5012 عن بريدة نحوه، وفيه «عيالاً» بدل «عيّا»، كنز العمّال: ج3 ص579 ح7986.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: برخى از گفتارها سِحر و برخى از علم ها نادانى و برخى از اشعار، حكمت و برخى از سخنان، درماندگى اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: رُبَّ كَلامٍ أنفَذُ مِن سِهامٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص69 ح5322، عيون الحكم والمواعظ: ص267 ح4892.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسا گفتار كه اثرگذارتر از تيرهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّ قَولٍ أنفَذُ مِن صَولٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 394، غرر الحكم: ج4 ص60 ح5292 وفيه «أشدّ» بدل «أنفذ»، عيون الحكم والمواعظ: ص266 ح4883، بحارالأنوار: ج71 ص291 ح62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسا گفتار كه كارى تر از قدرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّ كَلامٍ كَلّامٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التكليم: التجريح. كَلَمَه كَلما: جَرَحَهُ. والتكليم: التجريح (لسان العرب: ج12 ص522 «كلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص56 ح5272، عيون الحكم والمواعظ: ص266 ح4859.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسا گفتار كه بُرنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّ كَلامٍ كَالحُسامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص56 ح5273، عيون الحكم والمواعظ: ص266 ح4860.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسا گفتار كه به سان شمشير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسعدة عن أبي عبد اللّه عن أبيه عليهماالسلام: أنَّهُ قالَ لِرَجُلٍ ـ وقَد كَلَّمَهُ بِكَلامٍ كَثيرٍ، فَقالَ ـ: أيُّهَا الرَّجُلُ، تَحتَقِرُ الكَلامَ وتَستَصغِرُهُ! اِعلَم أنَ اللّهَ عز و جللَم يَبعَث رُسُلَهُ ـ حَيثُ بَعَثَها ـ ومَعَها ذَهَبٌ ولا فِضَّةٌ، ولكِن بَعَثَها بِالكَلامِ؛ وإنَّما عَرَّفَ اللّهُ ـ جَلَّ وعَزَّ ـ نَفسَهُ إلى خَلقِهِ بِالكَلامِ وَالدَّلالاتِ عَلَيهِ وَالأَعلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص148 ح128، وسائل الشيعة: ج8 ص533 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مَسعَده، از امام صادق عليه السلام ـ: پدرم به مردى كه با او بسيار سخن گفته بود، فرمود: «اى مرد! آيا گفتار را حقير و كوچك مى شمارى؟ بدان كه خداوند عز و جلپيامبرانش را، آن هنگام كه آنان را به رسالت بر مى انگيخت، با طلا يا نقره مبعوث نكرد؛ بلكه با گفتار، برانگيخت و خداوند عز و جل، خود را با كلام و دليل ها و نشانه ها به آفريده هاى خود، شناسانده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: لَيسَ عَلَى الجَوارِحِ عِبادَةٌ أخَفُّ مَؤونَةً وأَفضَلُ مَنزِلَةً وأَعظَمُ قَدرا عِندَ اللّهِ مِنَ الكَلامِ في رِضَا اللّهِ ولِوَجهِهِ ونَشرِ آلائِهِ ونَعمائِهِ في عِبادِهِ؛ ألا تَرى أنَّ اللّهَ عز و جل لَم يَجعَل في ما بَينَهُ وبَينَ رُسُلِهِ مَعنىً يَكشِفُ ما أسَرَّ إلَيهِم مِن مَكنوناتِ عِلمِهِ ومَخزوناتِ وَحيِهِ غَيرَ الكَلامِ! وكَذلِكَ بَينَ الرُّسُلِ وَالاُمَمِ. فَثَبَتَ بِهذا أنَّهُ أفضَلُ الوَسائِلِ، وأَلطَفُ العِبادَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص260، بحار الأنوار: ج71 ص285 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: هيچ عبادتى بر اعضا، سبُك بارتر و در نزد خدا از جهت منزلت و قدر، برتر از سخن گفتن در راه رضايتِ خداوند و براى خاطر او و انتشار نعمت هاى ظاهرى و باطنى اش در ميان بندگانش نيست. آيا نمى نگرى كه خداوند عز و جلميان خود و پيامبرانش، و همچنين ميان پيامبران و امّت ها تنها از راه گفتار، از مفاهيمى پرده بر مى دارد كه جزء دانش مكنون او و وحى پنهان اوست كه با آنان در ميان گذاشته است؟ بنا بر اين، ثابت مى شود كه گفتار، برترين ابزار و لطيف ترين عبادت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الموعظة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: المَوعِظَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: اندرز دادن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِّمَا فِى الصُّدُورِ وَ هُدًى وَ رَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى مردم! به يقين براى شما از جانب پروردگارتان اندرزى، و درمانى براى آنچه در سينه هاست، و ره نمود و رحمتى براى گروندگان آمده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: قَد أبلَغَ مَن وَعَظَ، وأَفلَحَ مَنِ اتَّعَظَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص650 ح884 عن منصور بن حازم، روضة الواعظين: ص490 كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج73 ص121 ح110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: آن كس كه اندرز داد، [پيام را] ابلاغ كرد و آن كه پند گرفت، رستگار شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ وهُوَ يَعِظُهُ ـ: أحيِ قَلبَكَ بِالمَوعِظَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص69، كشف المحجّه: ص221 عن عمر بن أبي المقدام عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام، نزهة النّاظر: ص96 ح171 عن ابن عبّاس، عيون الحكم والمواعظ: ص85 ح2046، بحارالأنوار: ج77 ص217 ح2 ؛ كنزالعمّال: ج16 ص168 ح44215 نقلاً عن وكيع.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش خود به فرزندش كه او را اندرز مى داد ـ: دلت را با اندرز، زنده كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَواعِظُ حَياةُ القُلوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص85 ح321، عيون الحكم والمواعظ: ص17 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: موعظه ها، حيات دل هايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المَواعِظُ صِقالُ النُّفوسِ، وجِلاءُ القُلوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص357 ح1354.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: موعظه ها، موجب صيقل جان ها و صفاى دل هايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِالمَواعِظِ تَنجَلِي الغَفلَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص200 ح4191، عيون الحكم والمواعظ: ص187 ح3807.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرده غفلت، با اندرزها كنار مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَمَرَةُ الوَعظِ الاِنتِباهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص322 ح4588، عيون الحكم والمواعظ: ص208 ح4164.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نتيجه اندرز، بيدار شدن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصّادق عليه السلام: قامَ رَجُلٌ يُقالُ لَهُ: هَمّامٌ ـ وكانَ عابِدا ناسِكا مُجتَهِدا ـ إلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام وهُوَ يَخطُبُ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، صِف لَنا صِفَةَ المُؤمِنِ كَأَنَّنا نَنظُرُ إلَيهِ، فَقالَ [عليه السلام]: .…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصاحَ هَمّامٌ صَيحَةً، ثُمَّ وَقَعَ مَغشِيّا عَلَيهِ. فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: أمَا وَاللّهِ لَقَد كُنتُ أخافُها عَلَيهِ! وقالَ: هكَذا تَصنَعُ المَوعِظَةُ البالِغَةُ بِأَهلِها!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص226 و 230 ح1 عن عبداللّه بن يونس، نهج البلاغة: الخطبة 193 من دون إسنادٍ إلى الإمام الصّادق عليه السلام، صفات الشيعة: ص101 عن عبدالرحمن بن كثير الهاشمي عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج67 ص314 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: يكى از ياران امير مؤمنان عليه السلام به نام هَمّام ـ كه مردى عابد و كوشا و اهل عمل بود ـ برخاست و به امام عليه السلام كه خطبه مى خواند، گفت: اى امير مؤمنان! مؤمنان را براى من چنان توصيف كن كه گويا بِدانها مى نگرم. فرمود: .…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همّام، چنان ضجّه اى زد كه بيهوش شد [و جان باخت]. آن گاه امير مؤمنان فرمود: «بدانيد كه ـ سوگند به خدا ـ از اندرز دادن به او بيم داشتم». آن گاه فرمود: «اندرز بليغ با مخاطبان خود، چنين مى كند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ميزان الحكمة: ج13 ص253 (الموعظة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ميزان الحكمة: ج13 ص253 (اندرز).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخطبة-491&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: الخُطبَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوجد ثمّة اختلاف بين الموعظة والخطبة ؛ فالخطبة لها طابع فنّي، مضافا إلى أنّ غايتها إثارة المشاعر وإلهاب العواطف بنحو أو آخر. في حين أنّ الغاية من الموعظة هى تسكين الشهوات والأهواء النفسانية، وأكثر ما يكون مدارها حول المنع والردع. وإذا اعتبرنا هدف الخطبة هو مطلق الإقناع، يكون الوعظ والموعظة عندئذٍ قسما من الخطبة. وعلى كلّ حال، فإنّ الموعظة تطلق على الكلام الذي يلقيه الواعظ على مسامع مخاطبيه بهدف الزجر والردع، أو بهدف تسكين الشهوة والغضب فيهم عند الاقتضاء.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقول الراغب الأصفهاني: «الوعظ زجرٌ مقترن بتخويف» ؛ أي التخويف من مغبّة العمل. ثمّ نَقَل عن اللغوي المعروف الخليل بن أحمد قوله: «هو التذكير بالخير في ما يرِقّ له القلب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكلّ كلامٍ فيه زجرٌ للناس عن اتّباع الهوى والشهوة وأكل الربا والمراءاة وفيه تذكيرٌ بالموت والقيامة وعواقب الأعمال في الدنيا والآخرة، يقال له: وعظ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا الخطبة فلها أقسام: فهي إمّا حماسيّة غايتها التحريض على القتال، أو سياسيّة، أو قضائيّة، أو دينيّة، أو أخلاقيّة. وقد يكون الهدف منها تارةً إثارة روح البسالة والإقدام، وتُلقى عادةً في ميادين القتال وسوح الوغى. واُخرى قد يُهدَف منها تعريف الناس بحقوقهم السياسيّة والاجتماعيّة. وثالثةً قد يُقصَد منها استدرار الشفقة والرأفة، كتلك التي يلقيها أحيانا المحامون في المرافعات القضائيّة لاستدرار شفقة القضاة على المتّهمين ؛ إمّا تخفيفا من شدّة العقوبات الصادرة في حقّهم، أو تقليلاً من أهميّة الجرم وإثارة عواطف الرحمة. ورابعةً قد تكون الغاية منها ـ في مواطن اُخرى ـ إثارة المشاعر الدينيّة والأخلاقيّة والفطريّة للشعب (ده گفتار «بالفارسيّة»: 237 و238).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: سخنرانى&lt;/span&gt;''' &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موعظه با خطابه فرق دارد. خطابه، صناعت است و جنبه فنّى و هنرى دارد و به علاوه، هدف از آن، تحريك احساسات و عواطف است، به نحوى از انحا ؛ امّا موعظه، صرفا به منظور تسكين شهوات و هواهاى نفسانى است و بيشتر جنبه منع و باز داشتن دارد. اگر هدف خطابه را مطلقِ اقناع بدانيم، وعظ و موعظه هم قِسمى از خطابه است. به هر حال، موعظه در جايى گفته مى شود كه كلماتى و جمله هايى به منظور باز داشتن و منع و تسكين شهوت و غضب، در مواردى كه لازم است تسكين داده شود، القا گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانى مى گويد: «الوَعظُ زَجْرٌ مُقْتَرِنٌ بِالتَّخويفِ» ؛ يعنى موعظه، منعى است كه مقرون به بيم دادن باشد ؛ يعنى به بيم دادن از عواقب كار. آن گاه از خليل بن احمد، لغوى معروف، نقل مى كند: «هُوَ التَّذْكيرُ بِالْخَيْرِ فيما يَرِقُّ لَهُ الْقَلْبُ». يعنى موعظه، يادآورى قلب است نسبت به خوبى ها در امورى كه موجب رقّت قلب مى گردد. موعظه، سخنانى است كه موجب نرمى و رقّت قلب بشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منع مردم از هواپرستى و شهوترانى و رباخوارى و رياكارى و تذكّر مرگ و قيامت و نتايج اعمال در دنيا و آخرت، موعظه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطابه، اقسامى دارد: ممكن است حماسى و جنگى باشد، ممكن است سياسى باشد، ممكن است قضايى باشد، ممكن است دينى و اخلاقى باشد. گاهى به منظور تحريك حسّ سلحشورى و سربازى است كه در جنگ ها و ميدان هاى مبارزه ايراد مى شود ؛ گاهى به منظور آشنا كردن مردم است به حقوق سياسى و اجتماعى شان، و گاهى به منظور بر انگيختن حس ترحّم است، مثل خطابه هايى كه احيانا وكلاى دادگسترى براى جلب ترحّم قُضات نسبت به مجرم و محكومى ايراد مى كنند و براى تخفيف جرم و استرحام، كوشش مى كنند. گاهى خطابه، به منظور تحريك و بيدار كردن شعور دينى و اخلاقى و وجدانى مردم است (ده گفتار، مرتضى مطهّرى، ص237 ـ 238).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ شَدَدْنَا مُلْكَهُ وَءَاتَيْنَاهُ الْحِكْمَةَ وَ فَصْلَ الْخِطَابِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و پادشاهى اش را استوار نموديم و او را حكمت و كلامِ فيصله دهنده عطا كرديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ في بَيانِ الحِكمَةِ مِن خُطبَةِ يَومِ الجُمُعَةِ ـ: لِأَنَّ الجُمُعَةَ مَشهَدٌ عامٌّ، فَأَرادَ أن يَكونَ لِلإِمامِ سَبَبٌ لِمَوعِظَتِهِم، وتَرغيبِهِم فِي الطّاعَةِ، وتَرهيبِهِم عَنِ المَعصِيَةِ، وتَوقيفِهِم عَلى ما أرادَ مِن مَصلَحَةِ دينِهِم ودُنياهُم، ويُخبِرَهُم بِما وَرَدَ عَلَيهِم مِنَ الأَوقاتِ ومِنَ الأَحوالِ الَّتي لَهُم فيهَا المَضَرَّةُ وَالمَنفَعَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرِّضا عليه السلام: ج2 ص111 ح1، علل الشرائع: ص265 نحوه وكلاهما عن الفضل بن شاذان، بحار الأنوار: ج6 ص73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در تبيين حكمت خطبه روز نماز جمعه ـ: زيرا جمعه، محلّ اجتماع مردم است، و خداوند خواست تا امام [جمعه]، راهى براى اندرز دادن به آنان، تشويقشان به اطاعت خدا و ترساندنشان از نافرمانى داشته باشد، تا آنان را به آنچه مصلحت دين و دنيايشان در آن است، آگاه نمايد، و نيز آنان را از اوضاع زمانه و كارهايى كه مايه زيان و سود آنان است، باخبر سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص276: (الفصل السادس: مراعاةُ الاختصار) و ص314 (الفصل السابع / التكلّف) و ص318 (الإطالة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص277 (فصل ششم / رعايت اختصار) و ص315 (فصل هفتم / خود را به زحمت انداختن)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص319 (طولانى كردن سخن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشعر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: الشِّعرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: شعـر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ مِنَ البَيانِ سِحرا، وإنَّ مِنَ الشِّعرِ حِكَما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص303 ح5011 عن ابن عبّاس، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص711 ح6569، المعجم الأوسط: ج7 ص341 ح7671 كلاهما عن أبي بكرة، كنزالعمّال: ج3 ص582 ح8003 ؛ الأمالي للصدوق: ص718 ح987 عن عبد اللّه بن زهير، بحارالأنوار: ج71 ص415 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: برخى از گفتارها سِحر، و برخى از اشعار، حكمت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن عبد الرحمن بن كعب بن مالك عن أبيه: أنَّهُ قالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عز و جلقَد أنزَلَ فِي الشِّعرِ ما أنزَلَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوجد في بعض المصادر هنا هذه الزيادة: «فكيف ترى فيه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ المُؤمِنَ يُجاهِدُ بِسَيفِهِ ولِسانِهِ، وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لَكَأَنَّ ما تَرمونَهُم بِهِ نَضحُ النَّبلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج10 ص404 ح21108، مسند ابن حنبل: ج10 ص335 ح27244 نحوه، المصنّف لعبد الرزاق: ج11 ص263 ح20500 وفيه «بنفسه» بدل «بسيفه»، كنزالعمّال: ج3 ص862 ح8964 ؛ مجمع البيان: ج7 ص326 عن عبد الرحمن بن كعب نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از عبد الرحمان بن كعب بن مالك ـ: پدرم به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت: خداوند عز و جل در باره شعر، آن چيزى را كه [لازم بوده] فرو بفرستد، فرو فرستاده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مؤمن، با شمشير و زبانش جهاد مى كند. سوگند به آن كه جانم به دست اوست، شعرى كه با آن، با آنان مبارزه مى كنيد، مانند تيرى است كه به سوى آنان مى افكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصّحيحين عن البراء بن عازب: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله اُتِيَ فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ أبا سُفيانَ بنَ الحارِثِ بنِ عَبدِ المُطَّلِبِ يَهجوكَ. فَقامَ ابنُ رَواحَةَ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، اِيذَن لي فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أنتَ الَّذي تَقولُ: ثَبَّتَ اللّهُ؟ قالَ: نَعَم قُلتُ يا رَسولَ اللّهِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَثَبَّتَ اللّهُ ما أعطاكَ مِن حَسَنٍ تَثبيتَ موسى ونَصرا مِثلَ ما نُصِروا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وأَنتَ يَفعَلُ اللّهُ بِكَ خَيرا مِثلَ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: ثُمَّ وَثَبَ كَعبٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، اِيذَن لي فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنتَ الَّذي تَقولُ: هَمَّت؟ قالَ: نَعَم قُلتُ يا رَسولَ اللّهِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَمَّت سَخينَةُ أن تُغالِبَ رَبَّها فَلَيُغلَبَنَّ مُغالِبُ الغَلّابِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أما اِنَّ اللّهَ لَم يَنسَ ذلِكَ لَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص556 ح6065، تاريخ دمشق: ج12 ص405، الدرّ المنثور: ج6 ص336 نقلاً عن ابن سعد وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از بَراء بن عازب ـ: به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خبر داده شد و به ايشان گفته شد كه: اى پيامبر خدا! ابو سفيان بن حارث بن عبد المطّلب، شما را دشنام مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن رواحه گفت: اى پيامبر خدا! در باره او به من اجازه بده [كه هَجوَش را بسُرايم].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر صلى الله عليه و آله] فرمود: «آيا تو گفته اى: ثبّت اللّه! (خداوند، پايدار نگاه دارد!)؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن رواحه گفت: آرى، اى پيامبر خدا! چنين گفتم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، نيكويى اى را كه به تو عطا كرده، ثابت و پايدار نگاه دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه به موسى ثبات بخشيد و به سان آنان كه يارى شدند، يارى نصيب شما گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر صلى الله عليه و آله] فرمود: «هان! خداوند نيز به سان آن، به تو خير رسانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، كعب، گام پيش گذاشت و گفت: اى پيامبر خدا! در باره او به من اجازه بده [كه هَجوَش را بسُرايم]!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر صلى الله عليه و آله] فرمود: «آيا تو گفته اى: هَمَّت (خواست)؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كعب گفت: آرى، اى پيامبر خدا! گفتم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قريش خواست بر پروردگارش چيره شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر كس بخواهد بر خداى قاهر چيره گردد، قطعا خود، مغلوب خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر صلى الله عليه و آله] فرمود: «بدان كه خداوند، اين گفتار را براى تو از ياد نبرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن قالَ فينا بَيتَ شِعرٍ، بَنَى اللّهُ تَعالى لَهُ بَيتا فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرِّضا عليه السلام: ج1 ص7 ح1، بشارة المصطفى: ص208 كلاهما عن عبد اللّه بن الفضل الهاشمي، بحارالأنوار: ج26 ص231 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس در باره ما يك بيت شعر بگويد، خداوند متعال براى او خانه اى در بهشت بنا مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما قالَ فينا قائِلٌ بَيتا مِنَ الشِّعرِ حَتّى يُؤَيَّدَ بِروحِ القُدُسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرِّضا عليه السلام: ج1 ص7 ح2 عن علي بن سالم عن أبيه، بحار الأنوار: ج26 ص231 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هيچ كس در باره ما يك بيت شعر نمى سرايد، مگر آن كه مورد تأييد روح القدس قرار مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحوار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: الحِوارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: گفتگو&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن أبي خالد الكابليّ: رَأَيتُ أبا جَعفَرٍ صاحِبَ الطّاقِ، وهُوَ قاعِدٌ فِي الرَّوضَةِ قَد قَطَعَ أهلُ المَدينَةِ أزرارَهُ، وهُوَ دائِبٌ يُجيبُهُم ويَسأَلونَهُ، فَدَنَوتُ مِنهُ، فَقُلتُ: إنَّ أباعَبدِ اللّهِ عليه السلام نَهانا عَنِ الكَلامِ، فَقالَ: أمَرَكَ أن تَقولَ لي؟ فَقُلتُ: لا، ولكِنَّهُ أمَرَني ألّا اُكَلِّمَ أحَدا. قالَ: فَاذهَب فَأَطِعهُ في ما أمَرَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَأَخبَرتُهُ بِقِصَّةِ صاحِبِ الطّاقِ وما قُلتُ لَهُ وقَولِهِ لي: «اِذهَب وأَطِعهُ في ما أمَرَكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَبَسَّمَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام وقالَ: يا أبا خالِدٍ، إنَّ صاحِبَ الطّاقِ يُكَلِّمُ النّاسَ فَيَطيرُ ويَنقَضُّ، وأَنتَ إن قَصّوكَ لَن تَطيرَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج2 ص424 ح327.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى ـ به نقل از ابو خالد كابلى ـ: ابو جعفر صاحبُ الطاق را در حالى ديدم كه در روضه (ميان منبر و قبر پيامبر صلى الله عليه و آله) نشسته و مردم مدينه، [گويى] لباس هاى او را [مى كشند و] پاره مى كنند و او پيوسته مى چرخد و پاسخ آنان را مى دهد و آنان از او سؤال مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او نزديك شدم و گفتم: امام صادق عليه السلام ما را از سخن گفتن (مناظره) باز داشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آيا به تو فرموده تا اين را به من بگويى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه؛ امّا ايشان به من فرمان داده تا با هيچ كس سخن نگويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب الطاق گفت: پس برو و از آنچه امام عليه السلام به تو فرمان داده، اطاعت كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من نزد امام صادق عليه السلام رفتم و ماجراى صاحب الطاق و آنچه به او گفتم و سخن او ـ كه به من گفت: «برو و آنچه امام به تو فرمان داده، اطاعت كن» ـ، همه را براى امام، بازگو كردم. امام صادق عليه السلام لبخندى زد و فرمود: «صاحب الطاق با مردم سخن مى گويد و گاه مى گويد و گاه چون مرغ مى پرد و گاه مى نشيند؛ امّا اگر كلام تو را قطع كنند، نمى توانى بپرى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن عبد الأعلى: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إنَّ النّاسَ يَعتُبونَ عَلَيَّ بِالكَلامِ، وأَنَا اُكَلِّمُ النّاسَ. فَقالَ: أمّا مِثلُكَ مَن يَقَعُ ثُمَّ يَطيرُ فَنَعَم، وأَمّا مَن يَقَعُ ثُمَّ لا يَطيرُ فَلا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج2 ص610 ح578، بحارالأنوار: ج73 ص404.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى ـ به نقل از عبد الأعلى ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: مردم با گفتگو [و مناظره] با من، به دنبال تباه ساختن [دين] من هستند و من با آنان به گفتگو مى پردازم. فرمود: «بر امثال تو كه مى نشيند و سپس مى پَرَد، رواست [كه مناظره كند]؛ امّا آن كه مى نشيند، امّا نمى پَرَد، [مناظره كردنش] صلاح نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن الطّيّار: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: بَلَغَني أنَّكَ كَرِهتَ مِنّا مُناظَرَةَ النّاسِ، وكَرِهتَ الخُصومَةَ؟ فَقالَ: أمّا كَلامُ مِثلِكَ لِلنّاسِ فَلا نَكرَهُهُ؛ مَن إذا طارَ أحسَنَ أن يَقَعَ وإن وَقَعَ يُحسِنُ أن يَطيرَ، فَمَن كانَ هكَذا فَلانَكرَهُ كَلامَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج2 ص638 ح650، بحارالأنوار: ج2 ص136 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى ـ به نقل از طيّار ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: باخبر شدم كه مناظره و جدال با مردم را ناپسند مى شماريد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گفتگوى مثل تو را با مردم، ناپسند نمى شمارم. [بارى،] كسى كه وقتى مى پَرَد، نيك مى نشيند و وقتى مى نشيند، نيك مى پَرَد، هر كس كه چنين باشد، ما از مناظره كردن او كراهت نداريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: القَلَمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: قلم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِى عَلَّمَ بِالْقَلَمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العلق: 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آن كه با قلم آموخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ن وَ الْقَلَمِ وَ مَا يَسْطُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القلم: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ن، و سوگند به قلم و آنچه مى نگارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن ابن عبّاس ـ في قَولِهِ تَعالى: «أوْ أثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ» ـ: جَودَةُ الخَطِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج1 ص151 ح472، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص493 ح3695، فتح البارى: ج8 ص576، الدر المنثور: ج7 ص434.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط ـ به نقل از ابن عبّاس، در [تفسير] سخن خداوند متعال: «يا نشانه اى از علم» ـ: مقصود، خوشْ خطّى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّرّ المنثور عن عطاء بن يسار: سُئِلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ الخَطِّ، فَقالَ: عُلِّمَهُ نَبِيٌّ، ومَن كانَ وافَقَهُ عُلِّمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج7 ص434 نقلاً عن سعيد بن منصور، سبل الهدى والرشاد: ج6 ص266 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از عطاء بن يسار ـ: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره خط سؤال شد. فرمود: «خط به پيامبر آموخته شده است و هر كس با او همسو باشد، به او آموخته مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ألِقِ الدَّواةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لاقَ الدواةَ وألاقَها: أصلح مدادَها (تاج العروس: ج13 ص433 «ليق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وحَرِّفِ القَلَمَ، وَانصِبِ الباءَ، وفَرِّقِ السّينَ، ولا تُعَوِّرِ الميمَ، وحَسِّنِ اللّهَ، ومُدَّ الرَّحمنَ، وجَوِّدِ الرَّحيمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص350، بحارالأنوار: ج2 ص152 ح41 ؛ تفسير القرطبي: ج13 ص353، الشفا: ج1 ص358، الفردوس: ج5 ص394 ح8533 كلّها عن معاوية بن أبي سفيان، أدب الإملاء: ص188 عن مكحول، كنزالعمّال: ج10 ص314 ح29566.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در ميان دوات، ليقه بگذار و قلم را بتراش. [حرف] «باء» را بكش و ميان دندانه هاى [حرف] «سين»، فاصله بگذار و دايره [حرف] «ميم» را پُر نكن و «اللّه» را نيك بنويس و «رحمن» را بكش و «رحيم» را خوب بنويس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يُؤتى بِصاحِبِ القَلَمِ يَومَ القِيامَةِ في تابوتٍ مِن نارٍ مُقفَلٍ عَلَيهِ بِأَقفالٍ مِن نارٍ، فَيُنظَرُ قَلَمُهُ فيمَ أجراهُ؛ فَإِن كانَ أجراهُ في طاعَةِ اللّهِ ورِضوانِهِ فُكَّ عَنهُ التّابوتُ، وإن كانَ أجراهُ في مَعصِيَةِ اللّهِ هَوى بِهِ التّابوتُ سَبعين خَريفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص151 ح11450، المعجم الأوسط: ج2 ص260 ح1922 كلاهما عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج6 ص86 ح14957.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: صاحب قلم (نويسنده) را روز قيامت در ميان تابوتى از آتش ـ كه با قفل هايى از آتش، سربسته است ـ، مى آورند و به قلم او نگريسته مى شود كه آن را در چه راهى به كار گرفته است. پس اگر آن را در راه اطاعت و خشنودى خداوند به كار گرفته باشد، سرِ تابوت برايش گشوده مى شود و اگر قلمش را در راه نافرمانى خدا به كار بسته باشد، هفتاد پاييز در تابوت مى ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الخَطُّ لِسانُ اليَدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص186 ح706، عيون الحكم والمواعظ: ص50 ح1298.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خطّ زبان، دست است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ما قالَ لِكاتِبهِ عُبَيدِ اللّهِ بنِ أبي رافعٍ ـ: ألِق دَواتَكَ، وأَطِل جِلفَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جِلْفَة القَلَم: سِنانه (مجمع البحرين: ج1 ص306 «جلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَلَمِكَ، وفَرِّج بَينَ السُّطورِ، وقَرمِط&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَرْمَطَة في الخطّ: دِقّة الكتابة وتَدانِي الحروف (لسان العرب: 7 ص377 «قرمط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ الحُروفِ؛ فَإِنَّ ذلِكَ أجدَرُ بِصَباحَةِ الخَطِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 315، غرر الحكم: ج2 ص232 ح2459، بحارالأنوار: ج34 ص320 ح1094 ؛ كنزالعمّال: ج10 ص312 ح29563 نقلاً عن تاريخ بغداد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در آنچه به كاتب خود، عبيد اللّه بن ابى رافع فرمود ـ: در ميان دواتت ليقه بگذار و زبانه قلمت را دراز بتراش و ميان خط ها فاصله بگذار و حرف ها را نزديك به هم بنويس، كه اين شيوه، براى زيبايى خط، شايسته تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عُقولُ الفُضَلاءِ في أطرافِ أقلامِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص365 ح6339، عيون الحكم والمواعظ: ص343 ح5856 وفيه «الرجال» بدل «الفضلاء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: عقل هاى برجستگان، در نوك قلم هاى آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رَسولُكَ ميزانُ نُبلِكَ، وقَلَمُكَ أبلَغُ مَن يَنطِقُ عَنكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص100 ح5437، عيون الحكم والمواعظ: ص269 ح4948.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: فرستاده تو، نشان دهنده اندازه انديشه توست، و قلمت، از آن كه درباره ات سخن بگويد، رساتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص398 (دور الزمان والمكان في التبليغ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص167 (نقش زمان و مكان در تبليغ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-آداب-التبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السّادس: آداب التّبليغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: آداب تبليغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الافتتاح-بالبسملة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: الاِفتِتاحُ بِالبَسمَلَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: آغازگرى با «بسم اللّه الرحمن الرحيم»&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي هريرة: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: كُلُّ كَلامٍ أو أمرٍ ذي بالٍ لا يُفتَحُ بِذِكرِ اللّهِ عز و جل فَهُوَ أبتَرُ ـ أو قالَ: أقطَعُ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص281 ح8720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هر گفتار يا كارى كه ارزشمند باشد و با ياد خداى عز و جل آغاز نشود، بى فرجام است» يا كه فرمود: «قطع شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قولوا عِندَ افتِتاحِ كُلِّ أمرٍ صَغيرٍ أو عَظيمٍ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص232 ح5 عن محمّد بن زياد ومحمّد بن سيّار، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص28 ح9 كلاهما عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج92 ص233 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در آغاز هر كار كوچك يا بزرگ بگوييد: «بسم اللّه الرحمن الرحيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَدَّثَني عَنِ اللّهِ عز و جل أنَّهُ قالَ: كُلُّ أمرٍ ذي بالٍ لَم يُذكَر «بِسمِ اللّهِ» فيهِ فَهُوَ أبتَرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص25 ح7، بحار الأنوار: ج92 ص242 ح48 ؛ الدرّ المنثور: ج1 ص26 نقلاً عن عبد القادر الرهاوي في الأربعين عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج1 ص555 ح2491.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همانا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، از خداوند عز و جل براى من نقل كرد كه چنين فرموده است: «هر كار ارزشمندى كه در آن بسم اللّه گفته نشود، بى فرجام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَدَع «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» وإن كانَ بَعدَهُ شِعرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص672 ح1 عن جميل بن درّاج، مشكاة الأنوار: ص250 ح733 نحوه، وسائل الشيعة: ج8 ص495.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: «بسم اللّه الرحمن الرحيم» را رها نكن، حتّى اگر پس از آن، شعر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحميد-لله-والصلاة-على-رسول-الله-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: التَّحميدُ للّهِِ وَالصَّلاةُ عَلى رَسولِ اللّه صلى الله عليه و آلهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: حمد خدا گفتن و درود فرستادن بر پيامبر خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُلُّ كَلامٍ لا يُبدَأُ فيهِ بِالحَمدِ للّهِِ فَهُوَ أجذَمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشريف الرضيّ رحمه الله: هذا القول مجاز، وإنّما شبّه ـ عليه الصلاة والسلام ـ الأمر الذي تَهُمّ الإفاضة فيه وتمسّ الحاجة إلى الكلام عليه، إذا لم ينظر فيه حمد اللّه سبحانه وتعالى، بالأقطع اليد من حيث كان قالصا عن السُّبوغ، وناقصا عن البلوغ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وممّا يقوّي ذلك ما رواه أبو هريرة أيضا قال: قال عليه الصلاة والسلام: «الخطبة التي ليس فيها شهادة كاليد الجذماء». فأقام ـ عليه الصلاة والسلام ـ نقصان الخطبة مقام نقصان الخلقة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وممّا يشبه هذا الخبر الحديثُ الآخر الذي ذكره أبو عبيد القاسم بن سلّام في كتابه «غريب الحديث»، وهو قوله عليه الصلاة والسلام: «مَن تعلّم القرآن ثمّ نسيه لقي اللّه سبحانه وهو أجذم» قال: والأجذم: المقطوع اليد (المجازات النبويّة: ص244 ح197).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص261 ح4840، سنن ابن ماجة: ج1 ص610 ح1894، السنن الكبرى: ج3 ص296 ح5768 كلّها عن أبي هريرة وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج1 ص558 ح2509 ؛ عدّة الداعي: ص245، تنبيه الخواطر: ج2 ص31 وفيهما «أقطع» بدل «أجذم»، بحار الأنوار: ج93 ص216 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گفتارى كه با سپاس خدا شروع نشود، چون دستِ بريده، گفتارى ناقص است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد رضى مى گويد: در اين گفتار، مَجاز به كار رفته است و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، كارى را كه سخن گفتن در آن اهمّيت داشته و به آغازگرى سخن در آن نياز افتاده است، در صورتى كه حمد و سپاس الهى در آن به چشم نخورد، به دستِ بُريده تشبيه نموده است ؛ زيرا چنين دستى از انجام دادن مطلوب كار و به فرجام رساندن آن، ناتوان است. روايتى ديگر از پيامبر صلى الله عليه و آله به نقل از ابو هريره اين مدّعا را تقويت مى كند. در اين روايت، پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده است: «خطابه اى كه در آن، شهادت [به وحدانيت خداوند و رسالت من] نباشد، به سان دستِ بُريده است». پيامبر صلى الله عليه و آله در اين روايت، كاستى خطابه را به جاى نقص خلقت آدمى نشانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبيه اين حديث، روايت ديگرى است كه ابو عبيد قاسم بن سلّام در كتابش غريب الحديث، از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كرده است: «هر كس قرآن را فرا گيرد و آن گاه آن را فراموش كند، خداوند سبحان را در حالى كه بُريده دست است، ملاقات خواهد كرد». ابن سلّام افزوده است: «اجذم» ـ كه در متن عربى حديث آمده ـ، به معناى «دستْ بُريده» است (المجازات النبويّة: ص244 ح197).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُلُّ أمرٍ ذي بالٍ لا يُبدَأُ فيهِ بِحَمدِ اللّهِ وَالصَّلاةِ عَلَيَّ فَهُوَ أقطَعُ أبتَرُ، مَمحوقٌ مِن كُلِّ بَرَكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج1 ص558 ح2510 نقلاً عن الرهاوي عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كار ارزشمندى كه با ستايش الهى و درود بر من آغاز نشود، گفتارى بى فرجام و ناقص است و از هر بركتى محروم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فائدة&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن قتيبة: تَتّبعت خطب رسول اللّه صلى الله عليه و آله، فوجدت أوائل أكثرها: «الحَمدُ للّهِِ، نَحمَدُهُ ونَستَعينُهُ، ونُؤمِنُ بِهِ، ونَتَوَكَّلُ عَلَيهِ، ونَستَغفِرُهُ، ونَتوبُ إلَيهِ، ونَعوذُ بِاللّهِ مِن شُرورِ أنفُسِنا، ومِن سَيِّئاتِ أعمالِنا. مَن يَهدِهِ اللّهُ فَلا مُضِلَّ لَهُ، ومَن يُضلِل فَلا هادِيَ لَهُ. وأَشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ووجدت في بعضها: «اُوصيكُم عِبادَ اللّهِ بِتَقوَى اللّهِ، وأَحُثُّكُم عَلى طاعَتِهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ووجدت في خطبة له ـ بعد حمد اللّه والثّناء عليه ـ: «أيُّهَا النّاسُ، إنَّ لَكُم مَعالِمَ فَانتَهوا إلى مَعالِمِكُم، وإنَّ لَكُم نِهايَةً فَانتَهوا إلى نِهايَتِكُم. إنَّ المُؤمِنَ بَينَ مَخافَتَينِ: بَينَ أجَلٍ قَد مَضى لا يَدري مَا اللّهُ صانِعٌ بِهِ، وبَينَ أجَلٍ قَد بَقِيَ لا يَدري مَا اللّهُ قاضٍ فيهِ؛ فَليَأخُذِ العَبدُ لِنَفسِهِ مِن نَفسِهِ، ومِن دُنياهُ لِاخِرَتِهِ، ومِنَ الشَّبيبَةِ قَبلَ الكِبَرِ، ومِنَ الحَياةِ قَبلَ المَوتِ. وَالَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، ما بَعدَ المَوتِ مُستَعتَبٌ، ولا بَعدَ الدُّنيا دارٌ إلَا الجَنَّةَ أوِ النّارَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ووجدت كلّ خطبة مفتاحها «الحمد» إلّا خطبة العيد؛ فإنّ مفتاحها «التّكبير».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الأخبار لابن قتيبة: ج2 ص231 وراجع: نثر الدرّ: ج1 ص151.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته:&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن قتيبه مى گويد: خطبه هاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را دنبال كردم و دريافتم كه در آغاز اكثر آنها چنين است: «ستايش، خداى راست. او را ستايش مى كنيم و از او يارى مى جوييم، و به او ايمان مى آوريم، و بر او توكّل مى كنيم، و از او طلب بخشايش مى كنيم، و به سوى او توبه مى كنيم، و از شرّ نفس خود و بدى اعمالمان به خدا پناه مى بريم. هر كس خدا او را هدايت كند، هيچ گم راه كننده اى نخواهد داشت، و هر كس خدا گم راهش كند، هدايت كننده اى نخواهد داشت؛ و شهادت مى دهم كه خدايى جز خداى يكتا نيست. او يكتاست و انبازى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در برخى از خطبه ها چنين ديدم: «اى بندگان خدا! شما را به پروا كردن از خداوند، سفارش مى كنم و شما را به طاعت او فرا مى خوانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در خطبه اى از ايشان ديدم كه پس از حمد و ثناى خداوند، چنين آمده بود: «اى مردم! براى شما نشانه هايى است. پس به سوى نشانه هاى خود، راه پوييد و براى شما پايانه اى است. پس به آن پايانه ملحق شويد. همانا مؤمن بين دو بيم است: بين زمانى كه بر او گذشته و نمى داند كه خداوند با او چه خواهد كرد، و زمانى كه باقى مانده و نمى داند كه خداوند در آن، چه قضايى دارد. پس بنده بايد از جان خود براى خود، و از دنيايش براى آخرتش، و از جوانى پيش از پيرى، و از زندگانى پيش از مرگ، توشه بر گيرد. سوگند به آن كه جان محمّد به دست اوست، پس از مرگ، عذرى پذيرفته نيست و پس از دنيا، خانه اى جز بهشت يا دوزخ نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دريافتم كه در آغاز هر خطبه، ستايش خداست، به استثناى خطبه عيد كه آغاز آن، تكبير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوضوح-في-الكلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: الوُضوحُ فِي الكَلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: روشن بودن سخن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَأَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَاحْذَرُواْ فَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُواْ أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اطاعت خدا و اطاعت پيامبر كنيد، و بر حذر باشيد! پس اگر روى گردانديد، بدانيد كه بر عهده پيامبر ما، فقط رساندن [پيام] آشكار است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاءُ وَ يَهْدِى مَن يَشَاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و ما هيچ پيامبرى را جز به زبان قومش نفرستاديم، تا [حقايق را] براى آنان بيان كند. پس خدا هر كه را بخواهد، بى راه مى گذارد و هر كه را بخواهد، هدايت مى كند، و اوست ارجمند حكيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آيا جز ابلاغ آشكار، بر پيامبران [وظيفه اى] است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ الْمُبِينُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس اگر روى گردان شوند، بر تو فقط ابلاغ آشكار است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ وَ تُنذِرَ بِهِ قَوْمًا لُّدًّا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در حقيقت، ما اين [قرآن] را بر زبان تو آسان ساختيم تا پرهيزگاران را بِدان، نويد و مردم ستيزه جو را بِدان بيم دهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِى * يَفْقَهُواْ قَوْلِى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 27 و 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از زبانم گره بگشاى، [تا] سخنم را بفهمند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عائشة: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ يُحَدِّثُ حَديثا، لَو عَدَّهُ العادُّ لَأَحصاهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1307 ح3374، صحيح مسلم: ج4 ص2298 ح71، سنن أبي داود: ج3 ص320 ح3654 نحوه، كنز العمّال: ج7 ص146 ح18438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عايشه ـ: هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله سخنى مى گفت، اگر كسى آن را مى شمُرد، مى توانست آن را بشمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عائشة: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لا يَسرُدُ سَردَكُم هذا؛ يَتَكَلَّمُ بِكَلامٍ بَينَهُ فَصلٌ، يَحفَظُهُ مَن سَمِعَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج10 ص115 ح26269، سنن الترمذي: ج5 ص600 ح3639 نحوه، الطبقات الكبرى: ج1 ص375 وليس فيه «بينه»، مسند إسحاق بن راهويه: ج3 ص983 ح1705 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به سان شما، پشت سر هم سخن نمى گفت. وقتى سخنى مى گفت، بين آن، چنان فاصله مى انداخت كه هر كس مى شنيد، به خاطر مى سپرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عائشة: كانَ كَلامُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله كَلاما فَصلاً؛ يَفهَمُهُ كُلُّ مَن سَمِعَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص261 ح4839، المصنّف لابن أبي شيبة: ج6 ص210 ح3، الأذكار المنتخبة: ص286، رياض الصّالحين: ص307، كنز العمّال: ج7 ص145 ح18433.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عايشه ـ: گفتار پيامبر خدا، گفتارى با فاصله [و آشكار] بود، كه هر كس آن را مى شنيد، مى فهميد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام عَن هِندِ بنِ أبي هالَةَ التَّميمِيِ ـ وكانَ وَصّافا لِحِليَةِ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله ـ: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله... يَتَكَلَّمُ بِجَوامِعِ الكَلِمِ فَصلاً، لا فُضولَ فيهِ ولا تَقصيرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص81 ح1، مكارم الأخلاق: ج1 ص43 ح1، بحارالأنوار: ج16 ص150 ح4 ؛ المعجم الكبير: ج22 ص156 ح414، الشمائل المحمّديّة: ص109 ح226، شعب الإيمان: ج2 ص155 ح1430.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام ـ به نقل از هند بن ابى هاله تميمى، كه توصيف كننده زيبايى پيامبر صلى الله عليه و آله بود ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله... به تمام جوامع كَلِم (گفتارهاى جامع)، آشكارا زبان مى گشود، بى آن كه در سخن وى، فزونى يا كاستى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السداد-في-القول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: السَّدادُ فِي القَولِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: استوارى در گفتار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ قُولُواْ قَوْلًا سَدِيدًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از خدا پروا داريد و سخنى استوار گوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جَادِلْهُم بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 125.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«با حكمت و اندرز نيكو به راه پروردگارت دعوت كن، و با آنان به آن [شيوه اى] كه نيكوتر است، مجادله نماى. در حقيقت، پروردگار تو به [حال] كسى كه از راه او منحرف شده، داناتر، و او به [حال] راه يافتگان [نيز] داناتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن سَدَّدَ مَقالَهُ، بَرهَنَ عَن غَزارَةِ فَضلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص291 ح8419، عيون الحكم والمواعظ: ص448 ح7946.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه با استوارى سخن گويد، بسيارىِ فضل خود را آشكار ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحسَنُ القَولِ السَّدادُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص374 ح2865، عيون الحكم والمواعظ: ص117 ح2605.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين سخن، سخن استوار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحسَنُ الكَلامِ ما زانَهُ حُسنُ النِّظامِ، وفَهِمَهُ الخاصُّ وَالعامُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص463 ح3304.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين گفتار، آن است كه ترتيب نيك، بِدان آراستگى بخشد و خاص و عام، آن را بفهمند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحسَنُ الكَلامِ ما لا تَمُجُّهُ الآذانُ، ولا يُتعِبُ فَهمُهُ الأَفهامَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص485 ح3371.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين گفتار، آن است كه گوش ها از آن بيزارى نجويند و فهمش فكرها را خسته نسازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص194 ح235.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص195 ح235.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التلويح-في-ما-لا-ينبغي-التصريح-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: التَّلويحُ في ما لا يَنبَغِي التَّصريحُ بِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: اشاره، در آن جا كه صراحت، روا نباشد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عائشة: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا بَلَغَهُ عَنِ الرَّجُلِ الشَّيءُ لَم يَقُل: «ما بالُ فُلانٍ يَقولُ؟!»، ولكِن يَقولُ: «ما بالُ أقوامٍ يَقولونَ كَذا وكَذا؟!».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص250 ح4788، البداية النهاية: ج6 ص38، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج9 ص68، سبل الهدى والرّشاد: ج7 ص23، كنز العمّال: ج7 ص137 ح18383.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عايشه ـ: هر گاه چيزى (سخن ناروايى) از فردى به ايشان مى رسيد، نمى فرمود: «فلانى را چه شده كه چنين مى گويد؟!»؛ بلكه مى فرمود: «مردم را چه شده كه چنين و چنان مى گويند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن خوّات بن جبير: نَزَلنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله مَرَّ الظَّهرانِ، فَخَرَجتُ مِن خِبائي، فَإِذا أنَا بِنِسوَةٍ يَتَحَدَّثنَ فَأَعجَبنَني، فَرَجَعتُ فَاستَخرَجتُ عَيبَتي، فَاستَخرَجتُ مِنها حُلَّةً فَلَبِستُها وجِئتُ فَجَلَستُ مَعَهُنَّ، وخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِن قُبَّتِهِ فَقالَ: أبا عَبدِ اللّهِ، ما يُجلِسُكَ مَعَهُنَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله هِبتُهُ وَاختَلَطتُ، قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ جَمَلٌ لي شَرَدَ، فَأَنَا أبتَغي لَهُ قَيدا، فَمَضى... وتَوَضَّأَ فَأَقبَلَ وَالماءُ يَسيلُ مِن لِحيَتِهِ عَلى صَدرِهِ ـ أو قالَ: يَقطُرُ مِن لِحيَتِهِ عَلى صَدرِهِ ـ فَقالَ: أبا عَبدِ اللّهِ، ما فَعَلَ شِرادُ جَمَلِكَ؟ ثُمَّ ارتَحَلنا، فَجَعَلَ لا يَلحَقُني فِي المَسيرِ إلّا قالَ: السَّلامُ عَلَيكَ أبا عَبدِ اللّهِ، ما فَعَلَ شِرادُ ذلِكَ الجَمَلِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأَيتُ ذلِكَ تَعَجَّلتُ إلَى المَدينَةِ وَاجتَنَبتُ المَسجِدَ وَالمُجالَسَةَ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَلَمّا طالَ ذلِكَ تَحَيَّنتُ ساعَةَ خَلوَةِ المَسجِدِ، فَأَتَيتُ المَسجِدَ فَقُمتُ اُصَلّي، وخَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِن بَعضِ حُجَرِهِ فَجأَةً، فَصَلّى رَكعَتَينِ خَفيفَتَينِ، وطَوَّلتُ رَجاءَ أن يَذهَبَ ويَدَعَني، فَقالَ: طَوِّل أبا عَبدِ اللّهِ ما شِئتَ أن تُطَوِّلَ؛ فَلَستُ قائِما حَتّى تَنصَرِفَ. فَقُلتُ في نَفسي: وَاللّهِ لَأَ عتَذِرَنَّ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ولَاُ برِئَنَّ صَدرَهُ. فَلَمّا قالَ: السَّلامُ عَلَيكَ أبا عَبدِ اللّهِ، ما فَعَلَ شِرادُ ذلِكَ الجَمَلِ؟ فَقُلتُ: وَالَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ، ما شَرَدَ ذلِكَ الجَمَلُ مُنذُ أسلَمَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في الطبعة المعتمدة، وفي كنز العمّال: «أسلمتُ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَقالَ: رَحِمَكَ اللّهُ! ـ ثَلاثا ـ ثُمَّ لَم يَعُد لِشَيءٍ مِمّا كانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج4 ص203 ح4146، تهذيب الكمال: ج8 ص348 الرقم 1734، اُسد الغابة: ج2 ص190 الرقم 1489، كنزالعمّال: ج7 ص210 ح18664 وراجع: تاريخ الإسلام للذهبي: ج3 ص620 والإصابة: ج2 ص292 الرقم 2303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از خوّات بن جبير ـ: به همراه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در منطقه مرَّ الظهران فرود آمديم. من از چادرم خارج شدم. ناگهان، زنانى را ديدم كه با يكديگر سخن مى گويند و از گفتگوى آنان خوشم آمد. به خيمه باز گشتم و جامه دانم را بيرون آوردم و از ميان آن، جامه اى برداشتم و پوشيدم و آمدم با آن زنان نشستم. در اين هنگام، پيامبر خدا از خيمه خود خارج شد و فرمود: «اى ابو عبد اللّه! براى چه با زنان نشسته اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون پيامبر خدا را ديدم، هول كردم و خود را باختم. گفتم: اى پيامبر خدا! شترم گريخته و به دنبال ريسمانى براى او هستم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله رفت و وضو گرفت و در حالى كه آب از محاسن ايشان بر سينه شان جارى بود (يا آن كه گفت: قطرات آب وضو از محاسن ايشان بر سينه شان جارى بود)، باز گشت و فرمود: «اى ابو عبد اللّه! سرانجامِ گريختن شترت، چه شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه كوچ كرديم. پيامبر صلى الله عليه و آله در راه، هر گاه به من برمى خورد، مى فرمود: «سلام بر تو، اى ابوعبد اللّه! سرانجامِ گريختن آن شتر، چه شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى اين را ديدم، به سوى مدينه شتاب كردم و از رفتن به مسجد و هم نشينى با پيامبر صلى الله عليه و آله اجتناب كردم. پس از مدّتى با استفاده از ساعتِ خلوتى مسجد، وارد مسجد شدم و براى نماز خواندن ايستادم. ناگهان پيامبر خدا از يكى از اتاق هاى خود خارج شد و دو ركعت نماز كوتاه خواند. من به اميد آن كه ايشان برود و مرا تنها بگذارد، نماز را طولانى كردم. فرمود: «اى ابوعبد اللّه! هر قدر كه مى خواهى، نمازت را طولانى كن كه من تا نماز را تمام كنى، همچنان خواهم ايستاد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با خود گفتم: سوگند به خدا! پيش پيامبر خدا عذر خواهم خواست و ايشان را راحت مى كنم. از اين رو، هنگامى كه فرمود: «سلام بر تو، اى ابو عبد اللّه! سرانجامِ گريختن شترت، چه شد؟»، گفتم: سوگند به آن كه تو را به حق، به رسالت بر انگيخته، آن شتر، از آن زمان كه تمكين كرد، ديگر نگريخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه [پيامبر خدا] سه بار فرمود: «خدا تو را رحمت كند!» و ديگر هرگز به آن ماجرا اشاره نكرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراعاة-أهلية-المخاطب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: مُراعاةُ أهلِيَّةِ المُخاطَبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: مراعات شايستگى مخاطب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: يا مَعشَرَ الحَوارِيّينَ، لا تُلقُوا اللُّؤلُؤَ لِلخِنزيرِ؛ فَإِنَّهُ لا يَصنَعُ بِهِ شَيئا. ولا تُعطُوا الحِكمَةَ مَن لا يُريدُها؛ فَإِنَّ الحِكمَةَ أحسَنُ مِنَ اللُّؤلُؤِ، ومَن لا يُريدُها أشَرُّ مِنَ الخِنزيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص118 عن عكرمة، عيون الأخبار لابن قتيبة: ج2 ص124 وفيه «بني إسرائيل» بدل «الحواريّين»، الدرّ المنثور: ج2 ص214 نقلاً عن ابن عساكر عن عكرمة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: اى جمعيت حواريان! گوهر را بر گردن خوك نيفكنيد، كه با آن، كارى انجام نمى دهد، و حكمت را به آن كه خواهان آن نيست، ندهيد؛ زيرا حكمت، بهتر از گوهر است، و آن كه خواهان حكمت نيست، بدتر از خوك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَطرَحُوا الدُّرَّ تَحتَ أرجُلِ الخَنازيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج3 ص219.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: دُر را زير پاى خوكان نيفكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ المَسيحُ عليه السلام يَقولُ: إنَّ التّارِكَ شِفاءَ المَجروحِ مِن جُرحِهِ شَريكٌ لِجارِحِهِ لا مَحالَةَ؛ وذلِكَ أنَّ الجارِحَ أرادَ فَسادَ المَجروحِ، وَالتّارِكَ لِاءِشفائِهِ لَم يَشَأ صَلاحَهُ، فَإِذا لَم يَشَأ صَلاحُهُ فَقَد شاءَ فَسادَهُ اضطِرارا. فَكَذلِكَ لا تُحَدِّثوا بِالحِكمَةِ غَيرَ أهلِها فَتَجهَلوا، ولا تَمنَعوها أهلَها فَتَأثَموا. وَليَكُن أحَدُكُم بِمَنزِلَةِ الطَّبيبِ المُداوي؛ إن رَأى مَوضِعا لِدَوائِهِ، وإلّا أمسَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص345 ح545 عن أبان بن تغلب، وسائل الشيعة: ج11 ص401 ح5 وراجع: حلية الأولياء: ج7 ص273.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مسيح عليه السلام مى فرمود: كسى كه درمان جراحت مجروح را رها كند، لاجرم با مجروح كننده آن شخص [در اين جرم] شريك است؛ زيرا كسى كه مجروح كرده، نابودى مجروح را مى خواسته، و آن كه درمانش را رها كرده، به دنبال خيرخواهى او نبوده است. پس اگر خير او را نمى خواسته، پس به ناگزير، نابودى او را خواسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به همين ترتيب، حكمت را براى نااهل، بازگو نكنيد كه مايه جهالت شما خواهد بود، و آن را از اهلش دريغ نكنيد كه گناهكار خواهيد بود؛ بلكه بايد هر يك از شما به سان طبيبِ مداواكننده باشد كه هر جا نياز به مداوا ديد، اقدام كند و در غير اين صورت، از مداوا باز ايستد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: آفَةُ العِلمِ النِّسيانُ، وإضاعَتُهُ أن تُحَدِّثَ بِهِ غَيرَ أهلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي: ج1 ص158 ح629، المصنّف لابن أبي شيبة: ج6 ص190 ح7، مشكاة المصابيح: ج1 ص88 ح265، جامع بيان العلم: ج1 ص108 كلّها عن الأعمش، كنز العمّال: ج10 ص184 ح28960 و راجع: التبيان فى تفسير القرآن: ج1 ص198 والإجازات للمجلسي (المطبوعة في ج108 من بحارالأنوار): ص16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آفت علم، فراموشى است و ضايع كردن آن، به اين است كه آن را براى نااهل، بازگو كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام قامَ في بَني إسرائيلَ، فَقالَ: يا بَني إسرائيلَ، لا تُحَدِّثوا بِالحِكمَةِ الجُهّالَ فَتَظلِموها، ولا تَمنَعوها أهلَها فَتَظلِموهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص400 ح5858، معاني الأخبار: ص196 ح2 كلاهما عن جميل بن صالح عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، الكافي: ج1 ص42 ح4 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج2 ص66 ح7 ؛ المستدرك على الصحيحين: ج4 ص301 ح7707 عن محمّد بن كعب القرظي نحوه، الدرّ المنثور: ج2 ص213 نقلاً عن ابن عساكر عن ابن عبّاس وفيه «غير أهلها» بدل «الجهّال» و «يا معشر الحواريّين» بدل «يا بنى إسرائيل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عيسى بن مريم عليه السلام در ميان بنى اسرائيل ايستاد و گفت: «اى بنى اسرائيل! حكمت را براى نادانان بازگو مكنيد كه در اين صورت، به حكمت، ستم كرده ايد، و آن را از اهلش دريغ نكنيد كه در اين صورت، به آنان ستم كرده ايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: واضِعُ العِلمِ عِندَ غَيرِ أهلِهِ، كَمُقَلِّدِ الخَنازيرِ الجَوهَرَ وَاللُّؤلُؤَ وَالذَّهَبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص81 ح224، مشكاة المصابيح: ج1 ص76 ح218، تهذيب الكمال: ج24 ص127، جامع بيان العالم: ج1 ص111، تاريخ دمشق: ج43 ص141 الرقم 5010 والثلاثة الأخيرة نحوه وكلّها عن أنس بن مالك، كنز العمّال: ج10 ص131 ح28652 ؛ بحار الأنوار: ج65 ص241.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آن كه علم را نزد نااهل مى سپارد، به سان كسى است كه جواهر و لؤلؤ و طلا را به گردن خوك ها آويخته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تُعَلِّقُوا الدُّرَّ في أعناقِ الخَنازيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج9 ص350 الرقم 4907 عن أنس، تفسير القرطبي: ج2 ص185 ؛ منية المريد: ص184 عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوهر را به گردن خوك ها نياويزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تَطرَحُوا الدُّرَّ في أفواهِ الكِلابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج11 ص310 الرقم 6107، أمثال الحديث للرامهرمزي: ص122 ح86 كلاهما عن أنس بن مالك، كنز العمّال: ج10 ص247 ح29320 ؛ عوالي اللآلي: ج1 ص269 ح76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوهر را در ميان دهان سگ ها نيندازيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِلحَسَنِ عليه السلام ـ: مِن صِفَةِ العالِمِ ألّا يَعِظَ إلّا مَن يَقبَلُ عِظَتَهُ، ولا يَنصَحَ مُعجَبا بِرَأيِهِ، ولا يُخبِرَ بِما يَخافُ إذاعَتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة: ص358 ح22، بحار الأنوار: ج77 ص235 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصيّت خود به امام حسن عليه السلام ـ: از ويژگى هاى عالِم، آن است كه تنها كسى را اندرز مى دهد كه پذيراى آن باشد، و آن را كه فريفته رأى و نظر خويش است، اندرز نمى دهد، و آنچه را كه از انتشارش بيم دارد، گزارش نمى كُند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: واضِعُ العِلمِ عِندَ غَيرِ أهلِهِ ظالِمٌ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص241 ح10127، عيون الحكم والمواعظ: ص504 ح9228.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آن كه علم را به نااهل مى سپارد، بِدان ستم كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: نَقلُ الصُّخورِ مِن مَواضِعِها أهوَنُ مِن تَفهيمِ مَن لا يَفهَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص326 ح732.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: جا به جا كردن صخره ها از جايگاه آنها، از فهماندن به آن كه نمى فهمد، آسان تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: اِحذَر كَلامَ مَن لا يَفهَمُ عَنكَ؛ فَإِنَّهُ يُضجِرُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص282 ح231.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: از سخن گفتن با آن كه گفتارت را نمى فهمد، پرهيز كن، كه تو را سخت رنج خواهد داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: لا تُحَدِّث بِالعِلمِ السُّفَهاءَ فَيُكَذِّبوكَ، ولَا الجُهّالَ فَيَستَثقِلوكَ، ولكِن حَدِّث بِهِ مَن يَتَلَقّاهُ مِن أهلِهِ بِقَبولٍ وفَهمٍ؛ يَفهَمُ عَنكَ ما تَقولُ، ويَكتُمُ عَلَيكَ ما يَسمَعُ؛ فَإِنَّ لِعِلمِكَ عَلَيكَ حَقّا كَما أنَّ عَلَيكَ في مالِكَ حَقّا؛ بَذلُهُ لِمُستَحِقِّهِ، ومَنعُهُ عَن غَيرِ مُستَحِقِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص273 ح155 وراجع: غرر الحكم: ج6 ص316 ح10367.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: دانش را براى سفيهان، بازگو مكن كه تو را تكذيب مى كنند، و براى نادانان، بازگو مكن كه در پذيرش آن، سنگينى مى كنند؛ بلكه براى كسى بازگو كن كه شايسته آن باشد و آن را از روى فهميدن، پذيرا باشد؛ آنچه را به او مى گويى، بفهمد و آنچه را از تو مى شنود، مكتوم بدارد؛ زيرا دانش تو بر تو حقّى دارد، همان گونه كه مالت بر تو حقّى دارد، كه آن را بايد به مستحقّ آن ببخشى و از آن كه استحقاق آن را ندارد، دريغ نمايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: اِحتَرِس مِن ذِكرِ العِلمِ عِندَ مَن لا يَرغَبُ فيهِ، ومِن ذِكرِ قَديمِ الشَّرَفِ عِندَ مَن لا قَديمَ لَهُ؛ فَإِنَّ ذلِكَ مِمّا يُحقِدُهُما عَلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص322 ح696.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: از يادكردِ علم نزد آن كه بِدان اشتياق ندارد، بپرهيز، و از يادكردِ آن كه داراى شرافت ديرينه است، نزد آن كه در شرافت، ديرينه اى ندارد، اجتناب كن كه موجب كينه جويى او به تو مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ الحُكَماءَ ضَيَّعُوا الحِكمَةَ لَمّا وَضَعوها عِندَ غَيرِ أهلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للرّاوندي: ص160 ح176 عن محمّد بن عبيدة عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: ج78 ص345 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: حكيمان، چون حكمت را به غير اهل آن سپردند، آن را ضايع كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراعاة-طاقة-المخاطب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: مُراعاةُ طاقَةِ المُخاطَبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: مراعات توان مخاطب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تُحَدِّثُوا النّاسَ بِما لا يَعرِفونَ؛ أتُحِبّونَ أن يُكَذَّبَ اللّهُ ورَسولُهُ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للنعماني: ص34 ح2 عن أنس، بحارالأنوار: ج2 ص77 ح61 ؛ صحيح البخاري: ج1 ص59 ح127، تفسير ابن كثير: ج8 ص402، الأذكار للنووي: ص283 كلّها عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: براى مردم، آنچه را نمى دانند [و نمى پذيرند]، بازگو نكنيد. آيا دوست داريد كه خدا و پيامبرش تكذيب شوند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أيُّهَا النّاسُ! أتُحِبّونَ أن يُكَذَّبَ اللّهُ ورَسولُهُ؟! حَدِّثُوا النّاسَ بِما يَعرِفونَ، ودَعوا ما يُنكِرونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الكمال: ج28 ص265 الرقم 6086 عن أبي الطفيل، سير أعلام النبلاء: ج2 ص597، كنزالعمّال: ج10 ص304 ح29523 ؛ الاصول الستة عشر: ص331 ح549، الغيبة للنعماني: ص34 ح1 كلاهما عن أبي الطفيل نحوه، بحارالأنوار: ج2 ص77 ح60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى مردم! آيا دوست داريد كه خدا و پيامبرش، تكذيب شوند؟ براى مردم، آنچه را مى پذيرند، بازگو كنيد و از گفتن آنچه انكارش مى كنند، پرهيز نماييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَنهُ [الإِمامِ الصّادِقِ] عليه السلام قالَ لِأَصحابٍ لَهُ اجتَمَعوا إلَيهِ وتَذاكَروا ما يَتَكَلَّمونَ بِهِ عِندَهُ، فَقالَ لَهُم: حَدِّثُوا النّاسَ بِما يَعرِفونَ، ودَعوا ما يُنكِرونَ؛ أتُحِبّونَ أن يُسَبَّ اللّهُ ورَسولُهُ؟! قالوا: وكَيفَ يُسَبُّ اللّهُ ورَسولُهُ؟ قالَ: يَقولونَ إذا حَدَّثتُموهُم بِما يُنكِرونَ: «لَعَنَ اللّهُ قائِلَ هذا»، وقَد قالَهُ اللّهُ عز و جلورَسولُهُ صلى الله عليه و آله!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص60، مستدرك الوسائل: ج12 ص292 ح14116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ايشان (امام صادق عليه السلام) به عدّه اى از ياران خود كه بر گرد ايشان جمع شده بودند و در باره اين كه در نزد ايشان چه بگويند، مذاكره مى كردند، فرمود: «براى مردم، آنچه را مى پذيرند، بازگو كنيد و آنچه را انكار مى كنند، وا گذاريد. آيا دوست داريد كه به خدا و پيامبرش دشنام داده شود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چگونه به خدا و پيامبرش دشنام داده مى شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى شما چيزى را كه انكارش مى كنند، براى آنها بازگو مى كنيد، مى گويند: خداوند، گوينده اين گفتار را لعنت كند!، در حالى كه خداوند عز و جل و پيامبر او، آن را گفته اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما كَلَّمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله العِبادَ بِكُنهِ عَقلِهِ قَطُّ. قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنّا مَعاشِرَ الأَنبِياءِ اُمِرنا أن نُكَلِّمَ النّاسَ عَلى قَدرِ عُقولِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص23 ح15، الأمالي للطوسي: ص481 ح1050 عن عبد العظيم الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله وليس فيه صدره، تحف العقول: ص37، المحاسن: ج1 ص310 ح615 كلاهما عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله نحوه، بحارالأنوار: ج1 ص106 ح4 ؛ الفردوس: ج1 ص398 ح1611 عن ابن عبّاس نحوه، كنز العمّال: ج10 ص242 ح29282.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هرگز با مردم با ژرفاى عقل خود، سخن نگفته است. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده است: «ما جمعيت پيامبران، فرمان گرفته ايم كه با مردم به اندازه عقلشان سخن بگوييم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَيسَ كُلُّ العِلمِ يَستَطيعُ صاحِبُ العِلمِ أن يُفَسِّرَهُ لِكُلِّ النّاسِ؛ لِأَنَّ مِنهُمُ القَوِيَّ وَالضَّعيفَ، ولِأَنَّ مِنهُ ما يُطاقُ حَملُهُ ومِنهُ ما لا يُطاقُ حَملُهُ، إلّا مَن يُسَهِّلُ اللّهُ لَهُ حَملَهُ وأَعانَهُ عَلَيهِ مِن خاصَّةِ أولِيائِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص268 عن أبي معمر السعداني، بحار الأنوار: ج6 ص142 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تمام علم، چنان نيست كه صاحب آن بتواند آن را براى تمام مردم بيان كند؛ زيرا برخى از مردم [در عقل]، قوى و برخى ضعيف اند، و برخى دانش ها قابل تحمّل و بعضى غير قابل تحمّل اند، مگر براى آن كه از اولياى مخصوص خداوند باشد كه خدا شنيدن آن را برايش آسان كند و او را در اين كار، كمك رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: لا تُعامِلِ العامَّةَ في ما اُنعِمَ بِهِ عَلَيكَ مِنَ العِلمِ كَما تُعامِلُ الخاصَّةَ. وَاعلَم أنَّ للّهِِ سُبحانَهُ رِجالاً أودَعَهُم أسرارا خَفِيَّةً، ومَنَعَهُم عَن إشاعَتِها. وَاذكُر قَولَ العَبدِ الصّالِحِ لِموسى ـ وقَد قالَ لَهُ: «هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَن تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: «إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْرًا * وَ كَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 67 و 68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص345 ح968 وراجع: منية المريد: ص179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: با عموم مردم، در نعمت علم كه به تو ارزانى شده، به سان خواصّ آنان برخورد نكن و بدان كه خداوند، بندگانى دارد كه رازهاى نهانى را به آنان وا گذاشته و آنان را از انتشار آنها باز داشته است. سخن عبد صالح&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، خضر عليه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به موسى عليه السلام را به ياد بياور كه وقتى موسى عليه السلام به او گفت: «آيا تو را به شرط اين كه از بينشى كه آموخته شده اى به من ياد دهى، پيروى كنم؟»، آن عبد صالح در پاسخش گفت: «تو هرگز نمى توانى همپاى من شكيبايى كنى، و چگونه مى توانى بر چيزى كه به شناخت آن احاطه ندارى، شكيبايى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: خالِطُوا النّاسَ بِما يَعرِفونَ، ودَعوهُم مِمّا يُنكِرونَ، ولا تَحمِلوهُم عَلى أنفُسِكِم وعَلَينا؛ إنَّ أمرَنا صَعبٌ مُستَصعَبٌ لا يَحتَمِلُهُ إلّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أو نَبِيٌّ مُرسَلٌ، أو عَبدٌ قَدِ امتَحَنَ اللّهُ قَلبَهُ لِلإِيمانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص624 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بصائر الدرجات: ص26 ح2، الخرائج والجرائح: ج2 ص794 ح3 كلاهما عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام وفيهما «عبد مؤمن»، غرر الحكم: ج3 ص443 ح5051، عيون الحكم والمواعظ: ص241 ح4601 وليس فيهما ذيله من «لا يحتمله»، بحار الأنوار: ج10 ص102 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با مردم، طبق آنچه مى پذيرند، برخورد كنيد و از آنچه انكارش مى كنند، اجتناب نماييد، و بار آنان را بر دوش خود يا ما نگذاريد؛ زيرا امر (ولايت) ما دشوار و پيچيده است كه جز فرشته اى مقرّب يا پيامبرى فرستاده شده يا بنده اى كه خداوند، دل او را به ايمانْ آزموده باشد، تاب تحمّل آن را ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: أمّا حَقُّ المُستَنصِحِ: فَإِنَّ حَقَّهُ أن...تُكَلِّمَهُ مِنَ الكَلامِ بِما يُطيقُهُ عَقلُهُ؛ فَإِنَّ لِكُلِّ عَقلٍ طَبَقَةً مِنَ الكَلامِ يَعرِفُهُ ويَجتَنِبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص269 ح41، بحار الأنوار: ج74 ص19 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: امّا حقّ آن كه پند مى گيرد؛ حقّ او، آن است كه... به او سخنى بگويى كه عقلش تاب آن را دارد؛ زيرا براى هر سطح عقل، طيفى از گفتار است كه آن را مى شناسد و از آن، اجتناب مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ذَكَرتُ التَّقِيَّةَ يَوما عِندَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليهماالسلام، فَقالَ: وَاللّهِ، لَو عَلِمَ أبو ذَرٍّ ما في قَلبِ سَلمانَ لَقَتَلَهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص401 ح2 عن مسعدة بن صدقة، رجال الكشّي: 1 ص70 ح40، مختصر بصائر الدرجات: ص124 كلاهما عن مسعدة بن صدقة عنه عن الإمام الباقر عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج2 ص190 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: روزى نزد على بن الحسين (زين العابدين) عليه السلام از «تقيّه» ياد كردم. فرمود: «سوگند به خدا، اگر ابو ذر از آنچه در دل سلمان بود، آگاهى داشت، او را مى كشت!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد العزيز القراطيسيّ: قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: يا عَبدَ العَزيزِ، إنَّ الإِيمانَ عَشرُ دَرَجاتٍ؛ بِمَنزِلَةِ السُّلَّمِ، يُصعَدُ مِنهُ مِرقاةً بَعدَ مِرقاةٍ، فَلا يَقولَنَّ صاحِبُ الاِثنَينِ لِصاحِبِ الواحِدِ: «لَستَ عَلى شَيءٍ»، حَتّى يَنتَهِيَ إلَى العاشِرِ؛ فَلا تُسقِط مَن هُوَ دونَكَ فَيُسقِطَكَ مَن هُوَ فَوقَكَ. وإذا رَأَيتَ مَن هُوَ أسفَلُ مِنكَ بِدَرَجَةٍ فَارفَعهُ إلَيكَ بِرِفقٍ، ولا تُحَمِّلَنَّ عَلَيهِ ما لا يُطيقُ فَتَكسِرَهُ؛ فَإِنَّ مَن كَسَرَ مُؤمِنا فَعَلَيهِ جَبرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص45 ح2، الخصال: ص447 ح48 نحوه، بحار الأنوار: ج69 ص165 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد العزيز قَراطيسى ـ: امام صادق عليه السلام به من فرمود: «اى عبد العزيز! ايمان به مثابه نردبان، ده پلّه دارد كه از آن، پلّه پلّه بايد بالا رفت. بنا بر اين، نبايد آن كه از دو درجه ايمان برخوردار است، به آن كه از يك درجه برخوردار است، بگويد: تو چيزى نيستى، تا آن كه به درجه دهم برسد. پس آن را كه در درجه پايين تر از توست، ساقط شده مدان كه آن كه در درجه اى بالاتر از توست، تو را ساقط شده خواهد دانست؛ و هر گاه به كسى بر مى خورى كه يك درجه از تو پايين تر است، او را با مدارا و نرمى تا درجه ات بالا ببر، و آنچه را تاب ندارد، بر او تحميل نكن، كه او را در هم خواهى شكست، و هر كه مؤمنى را در هم شكند، جبران آن برعهده خود اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الأعلى: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ: إنَّهُ لَيسَ مِنِ احتِمالِ أمرِنَا التَّصديقُ لَهُ وَالقَبولُ فَقَط. مِنِ احتِمالِ أمرِنا سَترُهُ وصِيانَـتُه مِن غَيرِ أهلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاقرَأهُمُ السَّلامَ وقُل لَهُم: رَحِمَ اللّهُ عَبدا اِجتَرَّ مَوَدَّةَ النّاسِ إلى نَفسِهِ. حَدِّثوهُم بِما يَعرِفونَ، وَاستُروا عَنهُم ما يُنكِرونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص222 ح5 بزيادة «يعني الشيعة ـ» قبل «وقل لهم» الأمالي للطوسي: ص86 ح131 وفيه «اقرأ أصحابنا» بدل «فاقرأهم»، بشارة المصطفى: ص97 كلاهما عن مدرك بن زهير، الغيبة للنعماني: ص34 ح3، دعائم الإسلام: ج1 ص61 بزيادة «إليناوَ» بعد «الناس» وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج47 ص371 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الأعلى ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمود: «پذيرش امر (ولايت) ما، تنها به تصديق آن نيست؛ بلكه از جمله پذيرش آن، پنهان ساختن آن و حفظ آن از نااهل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به آنان سلام برسان و به ايشان بگو: خداوند، رحمت كند بنده اى را كه محبّت مردم را به سوى خود جلب كند! براى مردم، آنچه را بر مى تابند، بازگو كنيد و آنچه را انكار مى كنند، از آنان پنهان نماييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: رَحِمَ اللّهُ عَبدا اِجتَرَّ مَوَدَّةَ النّاسِ إلى نَفسِهِ؛ فَحَدَّثَهُم بِما يَعرِفونَ وتَرَكَ ما يُنكِرونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص25 ح89، الأمالي للصدوق: ص159 ح156 كلاهما عن مدرك بن الهزهاز، الأمالي للطوسي: ص86 ح131، بشارة المصطفى: ص15 كلاهما عن مدرك بن زهير وفى الثلاثة الأخيرة «إلينا» بدل «إلى نفسه»، روضة الواعظين: ص404، بحارالأنوار: ج2 ص65 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، رحمت كند بنده اى را كه محبّت مردم را به سوى خود بكشاند! پس براى آنان آنچه را بر مى تابند، بازگو كنيد و آنچه را انكار مى كنند، وا نهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّوحيد عن محمّد بن عبيد: دَخَلتُ عَلَى الرِّضا عليه السلام، فَقالَ لي: قُل لِلعَبّاسِيِّ يَكُفَّ عَنِ الكَلامِ فِي التَّوحيدِ وغَيرِهِ، ويُكَلِّمَ النّاسَ بِما يَعرِفونَ، ويَكُفَّ عَمّا يُنكِرونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا سَأَلوكَ عَنِ التَّوحيدِ، فَقُل كَما قالَ اللّهُ عز و جل: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ * لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ * وَ لَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخلاص: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا سَأَلوكَ عَنِ الكَيفِيَّةِ، فَقُل كَما قالَ اللّهُ عز و جل: «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَىْ ءٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا سَأَلوكَ عَنِ السَّمعِ، فَقُل كَما قالَ اللّهُ عز و جل: «هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 137.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَكَلِّمِ النّاسَ بِما يَعرِفونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص95 ح14، بحار الأنوار: ج4 ص297 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد ـ به نقل از محمّد بن عُبيد ـ: خدمت امام رضا عليه السلام رسيدم. به من فرمود: «به آن مرد عبّاسى بگو از سخن گفتن در باره توحيد و جز آن، اجتناب كند و براى مردم، بدانچه آن را بر مى تابند، سخن گويد و از آنچه انكار مى كنند، دست بشويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از تو در باره توحيد مى پرسند، همان سخن خداوند عز و جل را بدانان بازگو كن: «بگو: او خدايى است يكتا؛ خداى بى نياز. نه كسى را زاده، و نه از كسى زاييده شده، و او هيچ همتايى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از تو در باره چگونگى [خداوند] مى پرسند، همان سخن خداوند عز و جل را به آنان بگو: «چيزى به سان او نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از تو در باره صفت شنوايى خدا پرسش كنند، همان گونه كه خداوند عز و جلفرموده، بگو: «او شنواى آگاه است». پس با مردم، بدانچه آن را بر مى تابند، سخن بگويند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن يعقوب بن الضّحّاك عن رجل من أصحابنا سرّاجٍ ـ وكانَ خادِما لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام ـ: بَعَثَني أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام في حاجَةٍ ـ وهُوَ بِالحيرَةِ ـ أنَا وجَماعَةً مِن مَواليهِ. قالَ: فَانطَلَقنا فيها، ثُمَّ رَجَعنا مُغتَمّينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكانَ فِراشي فِي الحائِرِ الَّذي كُنّا فيهِ نُزولاً، فَجِئتُ وأَنَا بِحالٍ، فَرَمَيتُ بِنَفسي، فَبَينا أنَا كَذلِكَ إذا أنَا بِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام قَد أقبَلَ. قالَ: فَقالَ: قَد أتَيناكَ ـ أو قالَ: جِئناكَ ـ فَاستَوَيتُ جالِسا، وجَلَسَ عَلى صَدرِ فِراشي، فَسَأَلَني عَمّا بَعَثَني لَهُ، فَأَخبَرتُهُ، فَحَمِدَ اللّهَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ جَرى ذِكرُ قَومٍ، فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ! إنّا نَبرَأُ مِنهُم؛ إنَّهُم لا يَقولونَ ما نَقولُ. قالَ: فَقالَ: يَتَوَلَّونا ولا يَقولونَ ما تَقولونَ؛ تَبرَؤونَ مِنهُم؟! قالَ: قُلتُ: نَعَم. قالَ: فَهُوَ ذا عِندَنا ما لَيسَ عِندَكُم، فَيَنبَغي لَنا أن نَبرَأَ مِنكُم؟!قالَ: قُلتُ: لا، جُعِلتُ فِداكَ! قالَ: وهُوَ ذا عِندَ اللّهِ ما لَيسَ عِندَنا، أفَتَراهُ اطَّرَحَنا؟! قالَ: قُلتُ: لا وَاللّهِ، جُعِلتُ فِداكَ! ما نَفعَلُ؟ قالَ: فَتَوَلَّوهُم، ولا تَبرَؤوا مِنهُم؛ إنَّ مِنَ المُسلِمينَ مَن لَهُ سَهمٌ، ومِنهُم مَن لَهُ سَهمانِ، ومِنهُم مَن لَهُ ثَلاثَةُ أسهُمٍ، ومِنهُم مَن لَهُ أربَعَةُ أسهُمٍ، ومِنهُم مَن لَهُ خَمسَةُ أسهُمٍ، ومِنهُم مَن لَهُ سِتَّةُ أسهُمٍ، ومِنهُم مَن لَهُ سَبعَةُ أسهُمٍ؛ فَلَيسَ يَنبَغي أن يُحمَلَ صاحِبُ السَّهمِ عَلى ما هُوَ عَلَيهِ صاحبُ السَّهمَينِ، ولا صاحِبُ السَّهمَينِ عَلى ما عَلَيهِ صاحِبُ الثَّلاثَةِ، ولا صاحِبُ الثَّلاثَةِ عَلى ما عَلَيهِ صاحِبُ الأَربَعَةِ، ولا صاحِبُ الأَربَعَةِ عَلى ما عَلَيهِ صاحِبُ الخَمسَةِ، ولا صاحِبُ الخَمسَةِ عَلى ما عَلَيهِ صاحِبُ السِّتَّةِ، ولا صاحِبُ السِّتَّةِ عَلى ما عَلَيهِ صاحِبُ السَّبعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسَأَضرِبُ لَكَ مَثَلاً: إنَّ رَجُلاً كانَ لَهُ جارٌ ـ وكانَ نَصرانِيّا ـ فَدَعاهُ إلَى الإِسلامِ وزَيَّنَهُ لَهُ، فَأَجابَهُ، فَأَتاهُ سَحيرا فَقَرَعَ عَلَيهِ البابَ، فَقالَ لَهُ: مَن هذا؟ قالَ: أنَا فُلانٌ. قالَ: وما حاجَتُكَ؟ فَقالَ: تَوَضَّأ وَالبَس ثَوبَيكَ، ومُرَّ بِنا إلَى الصَّلاةِ. قالَ: فَتَوَضَّأَ ولَبِسَ ثَوبَيهِ وخَرَجَ مَعَهُ. قالَ: فَصَلَّيا ما شاءَ اللّهُ، ثُمَّ صَلَّيَا الفَجرَ، ثُمَّ مَكَثا حَتّى أصبَحا. فَقامَ الَّذي كانَ نَصرانِيّا يُريدُ مَنزِلَهُ، فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: أينَ تَذهَبُ! النَّهارُ قَصيرٌ، وَالَّذي بَينَكَ وبَينَ الظُّهرِ قَليلٌ؟ قالَ: فَجَلَسَ مَعَهُ إلى أن صَلَّى الظُّهرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: وما بَينَ الظُّهرِ وَالعَصرِ قَليلٌ. فاحتَبَسَهُ حَتّى صَلَّى العَصرَ. قالَ: ثُمَّ قامَ وأَرادَ أن يَنصَرِفَ إلى مَنزِلِهِ، فَقالَ لَهُ: إنَّ هذا آخِرُ النَّهارِ، وأَقَلُّ مِن أوَّلِهِ. فَاحتَبَسَهُ حَتّى صَلَّى المَغرِبَ. ثُمَّ أرادَ أن يَنصَرِفَ إلى مَنزِلِهِ، فَقالَ لَهُ: إنَّما بَقِيَت صَلاةٌ واحِدَةٌ. قالَ: فَمَكَثَ حَتّى صَلَّى العِشاءَ الآخِرَةَ، ثُمَّ تَفَرَّقا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ سَحيرا، غَدا عَلَيهِ فَضَرَبَ عَلَيهِ البابَ، فَقالَ: مَن هذا؟ قالَ: أنَا فُلانٌ. قالَ: وما حاجَتُكَ؟ قالَ: تَوَضَّأ وَالبَس ثَوبَيكَ وَاخرُج بِنا فَصَلِّ، قالَ: اُطلُب لِهذَا الدّينِ مَن هُوَ أفرَغُ مِنّي؛ أنَا إنسانٌ مِسكينٌ، وعَلَيَّ عِيالٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: أدخَلَهُ في شَيءٍ أخرَجَهُ مِنهُ! ـ أو قالَ: أدخَلَهُ مِن مِثلِ ذِه وأَخرَجَهُ مِن مِثلِ هذا!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص42 ح2، الخصال: ص354 ح35 عن عمّار بن أبي الأحوص، مشكاة الأنوار: ص164 ح428 عن عمّار بن الأحوص وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج69 ص161 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از يعقوب بن ضحّاك، به نقل از مردى از شيعيان كه زين اسب مى ساخت و خدمت گزار امام صادق عليه السلام بود ـ: امام صادق عليه السلام در حالى كه در حيره بود، من و گروهى از اصحاب خود را براى كارى فرستاد. ما براى آن كار، ره سپار شديم. آن گاه ناراحت باز گشتيم. بستر من در منزلى (سَردابى) بود كه در آن فرود آمديم. من به همان حالت اندوه، آمدم و خود را روى بستر انداختم. در همين هنگام ديدم كه امام صادق عليه السلام مى آيد. فرمود: «ما نزد شما آمديم» يا فرمود: «آمديم پيش شما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به صورت نشسته در جاى خود قرار گرفتم و [امام عليه السلام] بالاى سرِ بستر من نشست و در باره كارى كه به دنبال آن روانه ام كرده بود، از من پرسيد. من گزارش كار را به ايشان دادم. پس خدا را سپاس گفت. آن گاه از گروهى سخن به ميان آمد. گفتم: فدايت شوم! ما از آنان بيزارى مى جوييم. آنان، بدانچه ما معتقديم، اعتقاد ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان ولايت ما را پذيرايند؛ امّا آنچه شما مى گوييد، نمى گويند. آيا از آنان برائت مى جوييد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس به نظرت چون آنچه نزد ماست، نزد شما نيست، شايسته است كه [ما هم] از شما بيزارى بجوييم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه، فدايت شوم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه نزد خداست، نزد ما نيست. آيا به نظرت خداوند، ما را رها كرده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! به خدا سوگند، نه! پس چه كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با آنان دوست باشيد و از آنان بيزارى نجوييد؛ زيرا برخى از مسلمانان، داراى يك سهم، و برخى داراى دو سهم، و برخى داراى سه سهم، و برخى داراى چهار سهم، و برخى داراى پنج سهم، و برخى داراى شش سهم، و برخى داراى هفت سهم [از ايمان] اند؛ و شايسته نيست آنچه بر دوش صاحب دو سهم است، بر آن كه داراى يك سهم است، تحميل شود، و آنچه بر دوش صاحب سه سهم است، بر آن كه داراى دو سهم است، و آنچه بر دوش صاحب چهار سهم است، بر آن كه داراى سه سهم است، و آنچه بر دوش صاحب پنج سهم است، بر آن كه داراى چهار سهم است، و آنچه بر دوش صاحب شش سهم است، بر آن كه داراى پنج سهم است، و آنچه بر دوش صاحب هفت سهم است، بر آن كه داراى شش سهم است، تحميل شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برايت مَثَلى مى زنم. مردى همسايه اى مسيحى داشت. او را به اسلام دعوت كرد و اسلام را برايش زيبا تصوير نمود و آن مرد مسيحى نيز دعوتش را پاسخ داد [و مسلمان شد]. آن گاه سحرگاه نزد او (مسيحى) رفت و درِ خانه اش را كوفت. همسايه اش گفت: كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: من فلانى [همسايه مسلمان تو] هستم. گفت: چه كار دارى؟ گفت: وضو بگير و لباس هايت را بپوش و مهيّاى نماز خواندن با ما باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد تازه مسلمان، وضو گرفت و لباس هايش را پوشيد و به همراه آن همسايه مسلمان، ره سپار شد. آن دو، فراوان نماز خواندند. آن گاه نماز صبح را خواندند و سپس تا بامداد در مسجد ماندند. مرد مسيحى به قصد خانه اش برخاست. همسايه مسلمان به او گفت: كجا مى روى؟ روز، كوتاه است و تا ظهر، وقتِ اندكى مانده است. آن مرد تا نماز ظهر، همراه او نشست. همسايه مسلمان گفت: بين نماز ظهر و عصر، زمان كوتاهى مانده است. از اين رو، مرد تازه مسلمان را تا نماز عصر نگاه داشت. مرد نصرانى برخاست تا به خانه اش برود؛ امّا همسايه مسلمانش گفت: ديگر آخرِ روز است و از آغاز آن، كوتاه تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين ترتيب، آن مرد را تا خواندن نماز مغرب نگاه داشت. آن گاه وقتى آن مرد خواست به سوى خانه اش ره سپار شود، باز همسايه مسلمان گفت: تنها يك نماز مانده است. آن مرد تازه مسلمان، ماند تا نماز عشا را خواند و آن گاه از هم جدا شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى سحرگاه روز دوم شد، همسايه مسلمان، مجدّدا درِ خانه تازه مسلمان را كوفت. آن مرد گفت: كيستى؟ گفت: من فلانى ام. گفت: چه كار دارى؟ گفت: وضو بگير و لباس هايت را بپوش و براى اداى نماز، بيرون بيا. تازه مسلمان گفت: براى چنين دينى، به دنبال كسى باش كه از من بى كارتر باشد. من انسانى تهى دست و عيالمندم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همسايه مسلمان، آن مرد مسيحى را به چيزى داخل كرد كه از آن خارجش ساخت» يا آن كه فرمود: «او را بدين ترتيب، وارد اسلام كرد و بدين ترتيب، خارجش ساخت!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراعاة-نشاط-المخاطب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: مُراعاةُ نَشاطِ المُخاطَبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: مراعات شادابى مخاطب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنّي لَأَتَخَوَّلُكُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن الأثير: يتخوّلنا بالموعظة: أي يتعهّدنا... وقال أبو عمرو: الصواب: يَتَحَوَّلُنا، بالحاء ؛ أي: يطلب الحال التي ينشطون فيها للموعظة فيعظهم فيها، ولا يكثر عليهم فيملّوا (النهاية: 2 ص88 «خول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالمَوعِظَةِ تَخَوُّلاً؛ مَخافَةَ السَّأمَةِ عَلَيكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص491 ح1077 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عن جابر بن عبداللّه الأنصاري، مجمع البيان: ج8 ص765، بحار الأنوار: ج70 ص20 ح17 ؛ صحيح البخاري: ج1 ص38 ح68، صحيح مسلم: ج4 ص2173 ح83 كلاهما عن عبداللّه بن مسعود نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من از بيم خسته شدن شما، براى موعظه كردن، به دنبال فرصت مناسب مى گردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن قيس بن أبي حازم عن أبيه: رَآنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله وهُوَ يَخطُبُ وأَنَا فِي الشَّمسِ، فَأَمَرَني فَحَوَّلتُ إلَى الظِّلِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص362 ح18333 و ج5 ص285 ح15518 وليس فيه «وأنا في الشمس»، صحيح ابن خزيمة: ج2 ص353 ح1453، المعجم الكبير: ج8 ص26 ح7281، الطبقات الكبرى: ج6 ص36 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از قيس بن ابى هازم، از پدرش ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در حالى كه سخنرانى مى كرد، مرا ديد كه ميان آفتابم. فرمان داد تا جايم را به سايبان تغيير دادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عكرمة عن ابن عبّاس: حَدِّثِ النّاسَ كُلَّ جُمُعَةٍ مَرَّةً، فَإِن أبَيتَ فَمَرَّتَينِ، فَإِن أكثَرتَ فَثَلاثَ مِرارٍ. ولا تُمِلَّ النّاسَ هذَا القُرآنَ. و لا اُلفِيَنَّكَ تَأتِي القَومَ وهُم في حَديثٍ مِن حَديثِهِم فَتَقُصُّ عَلَيهِم، فَتَقطَعُ عَلَيهِم حَديثَهُم فَتُمِلُّهُم؛ ولكِن أنصِت، فَإِذا أمَروكَ فَحَدِّثهُم وهُم يَشتَهونَهُ، فَانظُرِ السَّجعَ مِنَ الدُّعاءِ فَاجتَنِبهُ؛ فَإِنّي عَهِدتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأَصحابَهُ لا يَفعَلونَ إلّا ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2334 ح5978، مسند ابن حنبل: ج10 ص39 ح25878 عن عائشة، صحيح ابن حبّان: ج3 ص258 ح978 عن ابن أبي سائب عن عائشة وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عكرمه، از ابن عبّاس ـ: براى مردم در هر جمعه تنها يك بار سخن بگو، و اگر اصرار دارى، [فقط] دو بار باشد، و اگر بيشتر مى خواهى، [فقط] سه بار باشد و با اين قرآن، ملامت مردم را فراهم نكن. مبادا نزد گروهى بروى و در حالى كه در حال گفتگو هستند، سخن آنان را ببُرى و با سخن گفتنت موجب خستگى آنان بشوى؛ بلكه خاموش بمان و هر گاه از تو خواستند، برايشان سخن بگو، كه در اين صورت، بِدان مشتاق خواهند بود، و در دعا از آهنگين گويى [متكلّفانه] اجتناب كن. من با پيامبر خدا و ياران وى هم روزگار بودم و نديدم كه جز اين، رفتار كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: مَن لَم يَنشَط لِحَديثِكَ فَارفَع عَنهُ مُؤنَةَ الاِستِماعِ مِنكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص314 ح609.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: هر كس كه براى سخن تو نشاط نشان نمى دهد، زحمت شنيدن سخنت را از او بردار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ لِلقُلوبِ شَهوَةً وإقبالاً وإدبارا، فَائتوها مِن قِبَلِ شَهوَتِها وإقبالِها؛ فَإِنَّ القَلبَ إذا اُكرِهَ عَمِيَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 193، خصائص الأئمّة: ص112، نزهة النّاظر: ص74 ح145، غرر الحكم: ج2 ص602 ح3631 نحوه، بحارالأنوار: ج70 ص61 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: دل ها داراى ميل، اقبال و اِدبارند. شما از ره گذر ميل و اقبال آنها، بِدانها راه يابيد، كه دل، اگر به كارى وادار شود، كور مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراعاة-مقتضى-الحال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 9: مُراعاةُ مُقتَضَى الحالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 9: مراعات مقتضاى حال&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في ذِكرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: طَبيبٌ دَوّارٌ بِطِبِّهِ، قَد أحكَم مَراهِمَهُ، وأَحمى مَواسِمَهُ، يَضَعُ ذلِكَ حَيثُ الحاجَةُ إلَيهِ؛ مِن قُلوبٍ عُميٍ، وآذانٍ صُمٍّ، وأَلسِنَةٍ بُكمٍ، مُتَتَبِّعٌ بِدَوائِهِ مَواضِعَ الغَفلَةِ ومَواطِنَ الحَيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 108، غرر الحكم: ج4 ص260 ح6033، عيون الحكم والمواعظ: ص319 ح5564، بحار الأنوار: ج34 ص240 ح999.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: طبيبى بود در گردش. مرهم هاى خود را به محكمى به كار مى بست، و داغ هاى خود را به جا مى نهاد، و هر آن جا كه نياز بود، به كار مى بست، اعم از: دل هاى كور و گوش هاى كر و زبان هاى نا گويا. با دواى خود، در پى جايگاه هاى غفلت و مكان هاى سرگردانى مى گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد المعاد لابن قيّم الجوزيّة: كانَ [رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله] يَخطُبُ في كُلِّ وَقتٍ بِما تَقتَضيهِ حاجَةُ المُخاطَبينَ ومَصلَحَتُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد المعاد لابن قيّم: ص61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد المعاد ـ به نقل از ابن قيّم جوزى ـ: [پيامبر خدا]، هماره به مقتضاى نياز و مصلحت مخاطبان، خطابه ايراد مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَتَكَلَّمَنَّ إذا لَم تَجِد لِلكَلامِ مَوقِعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص286 ح10274، عيون الحكم والمواعظ: ص522 ح9508.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: وقتى براى گفتار، زمان مناسبى نمى بينى، سخن مگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كُن كَالطَّبيبِ الرَّفيقِ؛ الَّذي يَضَعُ الدَّواءَ بِحَيثُ يَنفَعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص370، بحار الأنوار: ج2 ص53 ح21 وراجع: منية المريد: ص198.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به سان طبيبِ مداراگر باش كه دوا را در آن جايى كه سود بخشد، مى نهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام ـ لِابنِ عَبّاسٍ ـ: يَا بنَ عَبّاسٍ، لا تَكَلَّمَنَّ في ما لا يَعنيكَ؛ فَإِنَّني أخافُ عَلَيكَ فيهِ الوِزرَ. ولا تَكَلَّمَنَّ في ما يَعنيكَ حَتّى تَرى لِلكَلامِ مَوضِعا؛ فَرُبَّ مُتَكَلِّمٍ قَد تَكَلَّمَ بِالحَقِّ فَعيبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج2 ص32، بحار الأنوار: ج78 ص127 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام ـ به ابن عبّاس ـ: اى ابن عبّاس! در آنچه سودى به تو نمى بخشد، سخن مگو، كه من مى ترسم گناهى بر دوش تو باشد؛ و بدانچه سود مى بخشد، تنها هنگامى سخن بگو كه براى گفتار، فرصت را مناسب مى بينى. بسا گوينده اى كه به حقْ سخن گويد؛ امّا مورد نكوهش قرار گيرد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَكَلَّم بِما لا يَعنيكَ، ودَع كَثيرا مِنَ الكَلامِ في ما يَعنيكَ حَتّى تَجِدَ لَهُ مَوضِعا؛ فَرُبَّ مُتَكَلِّمٍ تَكَلَّمَ بِالحَقِّ بِما يَعنيهِ في غَيرِ مَوضِعِهِ فَتَعِبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص379، الاختصاص: ص231 نحوه، بحار الأنوار: ج78 ص265 ح176.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بدانچه به تو مربوط نيست، زبان مگشا، و بسيارى از كلام مربوط به خودت را هم وا گذار، مگر آن كه فرصت را براى آن مناسب بيابى. اى بسا گوينده اى كه مفيد و به حقْ سخن مى گويد؛ امّا چون به جايش نيست، به زحمت مى افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِأَصحابِهِ ـ: اِسمَعوا مِنّي كَلاما هُوَ خَيرٌ لَكُم مِنَ الدُّهمِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدْهَم: الأسود، يكون في الخَيْل والإبِل وغيرهِما. والعرب تقول: مُلوك الخَيل دُهْمُها. والدُّهْمة من ألوان الإبل: أن تشتدّ الوُرْقَةُ حتّى يذهب البياضُ. والدَّهماء من الضَّأن: الحمراء الخالصة الحُمرة. ودابّة موقَّفة: في قوائمها خُطوطٌ سودٌ (لسان العرب: ج12 ص209 و210 و ج9 ص362).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُوَقَّفَةِ: لا يَتَكَلَّم أحَدُكُم بِما لا يَعنيهِ، وَليَدَع كَثيرا مِنَ الكَلامِ في ما يَعنيهِ حَتّى يَجِدَ لَهُ مَوضِعا؛ فَرُبَّ مُتَكَلِّمٍ في غَيرِ مَوضِعِهِ جَنى عَلى نَفسِهِ بِكَلامِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص225 ح391 عن عبيداللّه بن عبد اللّه، بحار الأنوار: ج78 ص196 ح17 وراجع: الصّمت وآداب اللّسان: ص75 ح114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به يارانش ـ: از من گفتارى بشنويد كه براى شما از شتران سياه مو&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَدْهَم ـ كه در متن عربى حديث به كار رفته ـ، به معناى سياه است و در باره اسب و شتر و جز اينها گفته مى شود. عرب مى گويد: «شاهِ اسبان، سياه آن است». اين تعبير را در باره شتر، وقتى به كار مى برند كه رنگ خاكسترى آن، سفيدى اش را از ميان برده باشد و در باره شتر بچّگان، وقتى كه به رنگ سُرخ خالص باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «موقّفه» ـ كه در متن عربى به كا رفته ـ نيز به چارپايى گفته مى شود كه در پاهايش خطوط سياه باشد (لسان العرب: ج12 ص209 ـ 210 و ج9 ص362).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهتر است: هيچ كس بدانچه سودش نمى بخشد، و در آن جا كه مفيد است، بسيارى از گفتار را وا نهد، مگر آن كه زمانِ مناسب بيابد. بسا گوينده اى كه نابه جا سخن مى گويد و با گفتارش بر خود جفا مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراعاة-الأهم-فالأهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 10: مُراعاةُ الأَهَمِّ فَالأَهَمِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 10: مراعات ترتيب اهمّيت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن عبّاس: لَمّا بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله مُعاذَ بنَ جَبَلٍ إلى نَحوِ أهلِ اليَمَنِ، قالَ لَهُ: إنَّكَ تَقدَمُ عَلى قَومٍ مِن أهلِ الكِتابِ، فَليَكُن أوَّلَ ما تَدعوهُم إلى أن يُوَحِّدُوا اللّهَ تَعالى، فَإِذا عَرَفوا ذلِكَ فَأَخبِرهُم أنَّ اللّهَ فَرَضَ عَلَيهِم خَمسَ صَلَواتٍ في يَومِهِم ولَيلَتِهِم، فَإِذا صَلَّوا فَأَخبِرهُم أنَّ اللّهَ افتَرَضَ عَلَيهِم زَكاةً في أموالِهِم تُؤخَذُ مِن غَنِيِّهِم فَتُرَدُّ عَلى فَقيرِهِم، فَإِذا أقَرّوا بِذلِكَ فَخُذ مِنهُم، وتَوَقَّ كَرائِمَ أموالِ النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج6 ص2685 ح6937، صحيح مسلم: ج1 ص51 ح31 نحوه، السنن الكبرى: ج7 ص3 ح1312، كنز العمّال: ج6 ص295 ح15772.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله، معاذ بن جبل را به سوى مردم يمن فرستاد، به او فرمود: «تو نزد گروهى از اهل كتاب مى روى. از اين رو، بايد نخستين دعوت تو از آنان، يكتاپرستى خداوند متعال باشد. اگر توحيد را شناختند، به آنان باز گو كه خداوند در شبانه روزشان پنج نماز بر آنان واجب كرده است و هر گاه نماز را به پاى داشتند، به آنان بگو كه خداوند، در اموالشان زكات قرار داده تا از بى نيازشان ستانده شود و به تهى دستشان داده شود. پس هر گاه بِدان اذعان كردند، از آنان زكات بگير و از گزيده اموال مردم، اجتناب كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّوحيد عن ابن عبّاس: جاءَ أعرابِيٌّ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، عَلِّمني مِن غَرائِبِ العِلمِ. قالَ: ما صَنَعتَ في رَأسِ العِلمِ حَتّى تَسأَلَ عَن غَرائِبِهِ؟!قالَ الرَّجُلُ: ما رَأسُ العِلمِ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: مَعرِفَةُ اللّهِ حَقَّ مَعرِفَتِهِ. قالَ الأَعرابِيُّ: وما مَعرِفَةُ اللّهِ حَقَّ مَعرِفَتِهِ؟ قالَ: تَعرِفُهُ بِلا مِثلٍ ولا شِبهٍ ولا نِدٍّ، وأَنَّهُ واحِدٌ أحَدٌ ظاهِرٌ باطِنٌ أوَّلٌ آخِرٌ، لا كُفوَ لَهُ ولا نَظيرَ، فَذلِكَ حَقُّ مَعرِفَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص284 ح5، مشكاة الأنوار: ص40 ح10، منية المريد: ص366، بحار الأنوار: ج3 ص269 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: مردى باديه نشين نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! از شگفتى هاى دانش به من بياموز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو با اساس علم، چه كرده اى كه حال، خواهان شگفتى هاى آن هستى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: اساس علم چيست، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شناخت خداوند، چنان كه بايسته اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعرابى گفت: شناخت بايسته خداوند چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «او را بشناسى كه نظير و شبيه و شريك ندارد و او يگانه و يكتا و ظاهر و باطن و اوّل و آخر است و همسنگ و همسان ندارد. اين است حقّ شناخت خداوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين عن عبد اللّه بن مسوّر الهاشميّ: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله وقالَ: جِئتُكَ لِتُعَلِّمَني مِن غَرائِبِ العِلمِ. قالَ: ما صَنَعتَ في رَأسِ العِلمِ؟ قالَ: وما رَأسُ العِلمِ؟ قالَ: هَل عَرَفتَ الرَّبَّ عز و جل؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَماذا فَعَلتَ في حَقِّهِ؟ قالَ: ما شاءَ اللّهُ. قالَ: وهَل عَرَفتَ المَوتَ؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَماذا أعدَدتَ لَهُ؟ قالَ: ما شاءَ اللّهُ. قالَ: اِذهَب فَاحكُم بِها هُناكَ، ثُمَّ تَعالَ حَتّى اُعَلِّمَكَ مِن غَرائِبِ العِلمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا جاءَهُ بَعدَ سِنينَ، قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: ضَع يَدَكَ عَلى قَلبِكَ، فَما لا تَرضى لِنَفسِكَ لا تَرضاهُ لِأَخيكَ المُسلِمِ، وما رَضيتَهُ لِنَفسِكَ فَارضَهُ لِأَخيكَ المُسلِمِ، وهُوَ مِن غَرائِبِ العِلمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص36 ح20، جامع بيان العلم: ج2 ص5، حلية الأولياء: ج1 ص24 كلاهما نحوه وليس فيهما ذيله من «فلمّا جاءه» وراجع: روضة الواعظين: ص537.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين ـ به نقل از عبد اللّه بن مُسوَّر هاشمى ـ: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: نزد شما آمدم تا از شگفتى هاى دانش به من بياموزى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو با اساس علم، چه كرده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: اساس علم چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا پروردگار عز و جل را شناخته اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در اداى حقّش چه كرده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آنچه خدا خواسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا مرگ را شناخته اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى مرگ، چه فراهم كرده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آنچه خدا خواسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برو و بر اين كار، استوار باش. آن گاه بيا تا از شگفتى هاى علم به تو بياموزم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن كه آن مرد، پس از گذشت ساليانى باز گشت، پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «دستت را بر دلت بگذار و هر آنچه را براى خود نمى پسندى، براى برادر مسلمانت نپسند، و هر آنچه را براى خود مى پسندى، براى برادر مسلمانت بپسند. اين، از شگفتى هاى دانش است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ الحَسَنِ عليه السلام ـ: وأجمَعتُ عَلَيهِ مِن أدَبِكَ... أَن أبتَدِئَكَ بِتَعليمِ كِتابِ اللّهِ عز و جل وتَأويلِهِ، وشَرائِعِ الإِسلامِ وأَحكامِهِ، وحَلالِهِ وحَرامِهِ، لا اُجاوِزُ ذلِكَ بِكَ إلى غَيرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص71، بحار الأنوار: ج1 ص219 ح48 ؛ ينابيع المودّة: ج3 ص439 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از وصيّت ايشان به فرزندش حسن عليه السلام ـ: و در تربيت تو، بر آن شدم... كه به آموزش قرآن و تأويل آن و شرايع و احكام اسلام و حلال و حرام آن به تو، آغاز كنم و از تو به ديگرى نگذرم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراعاة-الاختصار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 11: مُراعاةُ الاِختِصارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 11: رعايت اختصار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي اُمامة: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ إذا بَعَثَ أميرا قالَ: أقصِرِ الخُطبَةَ، وأَقِلَّ الكَلامَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص144 ح7640 و ص154 ح7662 بزيادة «فإنّ من الكلام سحرا» في آخره، كنز العمّال: ج7 ص94 ح18126.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابو اُمامه ـ: هر گاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرماندهى را گسيل مى داشت، مى فرمود: «خطابه را كوتاه كن و كم سخن بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عمّار بن ياسر: أمَرَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِإِقصارِ الخُطَبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص289 ح1106، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص426 ح1066، السنن الكبرى: ج3 ص295 ح5766.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عمّار بن ياسر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ما را به كوتاه كردن خطابه ها فرمان داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن جابر بن سمرة السّوائيّ: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لا يُطيلُ المَوعِظَةَ يَومَ الجُمُعَةِ، إنَّما هُنَّ كَلِماتٌ يَسيراتٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص289 ح1107، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص427 ح1067، السنن الكبرى: ج3 ص294 ح5762، كنزالعمّال: ج7 ص63 ح17969.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از جابر بن سَمُره سوّايى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، موعظه روز جمعه را طولانى نمى كرد و خطابه ايشان، تنها چند كلمه كوتاه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: جَودَةُ الكَلامِ فِي الاِختِصارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زيبايى گفتار، در كوتاه بودن آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الكَلامُ كَالدَّواءِ؛ قَليلُهُ يَنفَعُ، وكَثيرُهُ قاتِلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص159 ح2182، عيون الحكم والمواعظ: ص67 ح1692.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گفتار، مثل داروست كه اندك آن، سود مى بخشد و زيادى آن، كُشنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِختَصِر مِن كَلامِكَ مَا استَحسَنتَهُ؛ فَإِنَّهُ بِكَ أجمَلُ، وعَلى فَضلِكَ أدَلُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص320 ح2735، عيون الحكم والمواعظ: ص100 ح2293.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تا آن جا كه روا مى دانى، گفتارت را مختصر كن؛ چون براى تو مناسب تر و به فضيلت تو ره نمون تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: خَيرُ الكَلامِ ما لا يُمِلُّ ولا يَقِلُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص424 ح4969.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين گفتار، آن است كه نه ملال آور و نه نارسا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ حينَ قيلَ لَهُ: مَا البَلاغَةُ؟ ـ: مَن عَرَفَ شَيئا قَلَّ كَلامُهُ فيهِ. وإنَّما سُمِّيَ البَليغُ؛ لِأَنَّهُ يُبلِغُ حاجَتَهُ بِأَهوَنِ سَعيِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص359، بحار الأنوار: ج78 ص241 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ هنگامى كه به ايشان گفته شد: بلاغت چيست؟ ـ: آن است كه هر كس چيزى را شناخته، سخنش در باره آن، اندك باشد. به بليغ، از آن جهت، «بليغ (رَسا)» گفته شده است كه با كمترين تلاش، مى تواند خواسته خود را برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص318 (التبليغ / الفصل السابع / الإطالة في الكلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص319 (تبليغ / فصل هفتم / طولانى كردن سخن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-آفات-التبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السّابع: آفات التّبليغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: آفات تبليغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مخالفة-الفعل-للقول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: مُخالَفَةُ الفِعلِ لِلقَولِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: ناهمگونى كردار با گفتار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-التحذير-من-مخالفة-الفعل-للقول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ التَّحذيرُ مِن مُخالَفَةِ الفِعلِ لِلقَولِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ بر حذر داشتن از ناهمگونى كردار با گفتار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ * كَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُواْ مَا لَا تَفْعَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! چرا چيزى مى گوييد كه [خودتان] انجام نمى دهيد؟! نزد خدا سخت ناپسند است كه چيزى را بگوييد و انجام ندهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَ أَنتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُون».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا مردم را به نيكى فرمان مى دهيد و خود را فراموش مى كنيد، با اين كه شما كتاب [خدا] را مى خوانيد؟ آيا [هيچ] نمى انديشيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السّعود ـ فيما أوحَى اللّهُ إلى داودَ عليه السلام فِي الزَّبورِ ـ: أفصَحتُم فِي الخُطبَةِ، وقَصَّرتُم فِي العَمَلِ، فَلَو نَصَحتُم فِي العَمَلِ وقَصَّرتُم فِي الخُطبَةِ لَكانَت أرجى لَكُم، ولكِنَّكُم عَمَدتُم إلى آياتي فَاتَّخَذتُموها هُزُوا، وإلى مَظالِمي فَاشتَهَرتُم بِها، وعَلِمتُم أن لا هَرَبَ مِنّي، وأَسَّستُم فَجائِعَ الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود: ص51، بحار الأنوار: ج14 ص48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَعد السُّعود ـ از جمله آنچه خداوند در زبور به داوود عليه السلام وحى كرد ـ: در خطابه، رسا سخن گفتيد؛ امّا در عمل، كوتاهى كرديد، در حالى كه اگر در عمل، خيرخواهى مى كرديد و سخنرانى را كوتاه مى كرديد، براى شما مايه اميدوارى بيشترى بود؛ امّا شما آهنگ آيات مرا كرديد و آنها را به استهزا گرفتيد، و به ستمگرى روى آوريد و به ستمكارى نام آور شديد، و دانستيد كه از من گريزى نيست و خيانت هاى دنيا را بنيان گذاشتيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أوحَى اللّهُ عز و جل إلى عيسَى بنِ مَريَمَ: يا عيسى، عِظ نَفسَكَ بِحِكمَتي، فَإِنِ انتَفَعتَ فَعِظِ النّاسَ، وإلّا فَاستَحِ مِنّي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص144 ح513 عن أبي موسى، الدرّ المنثور: ج2 ص206 نقلاً عن أحمد عن مالك بن دينار نحوه، كنز العمّال: ج15 ص795 ح43156.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل به عيسى بن مريم وحى كرد: اى عيسى! با حكمت من، خود را اندرز ده. پس اگر از آن سود بردى، مردم را موعظه كن، و گر نه از من شرم نما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في مَوعِظَتِهِ لِابنِ مَسعودٍ ـ: يَا بنَ مَسعودٍ، لا تَكونَنَّ مِمَّن يَهدِي النّاسَ إلَى الخَيرِ ويَأمُرُهُم بِالخَيرِ وهُوَ غافِلٌ عَنهُ؛ يَقولُ اللّهُ تَعالى: «أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ».…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَا بنَ مَسعودٍ، لا تَكُن مِمَّن يُشَدِّدُ عَلَى النّاسِ ويُخَفِّفُ عَن نَفسِهِ؛ يَقولُ اللّهُ تَعالى: «لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص360 ح2660 عن عبد اللّه بن مسعود، بحار الأنوار: ج77 ص109 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به ابن مسعود ـ: اى ابن مسعود! از كسانى نباش كه مردم را به نيكى هدايت مى كنند و آنان را به نيكى فرمان مى دهند؛ امّا خود از آن غافل اند. خداوند متعال مى فرمايد: «آيا مردم را به نيكى فرمان مى دهيد و خود را فراموش مى كنيد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابن مسعود! از كسانى نباش كه بر مردم، سخت و بر خود، آسان مى گيرند. خداوند متعال مى فرمايد: «چرا چيزى مى گوييد كه [خودتان] انجام نمى دهيد،؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـ: يا أبا ذَرٍّ، مَن وافَقَ قَولَهُ فِعلُهُ فَذاكَ الَّذي أصابَ حَظَّهُ، ومَن خالَفَ قَولَهُ فِعلُهُ فَذلِكَ المَرءُ إنَّما يُوَبِّخُ نَفسَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص528 ح1162، مكارم الأخلاق: ج2 ص365 ح2661، تنبيه الخواطر: ج2 ص53 كلّها عن أبي الأسود، بحار الأنوار: ج77 ص77 ح3 ؛ تاريخ أصبهان: ج2 ص245 ح1576، الصمت وحفظ اللسان: ص285 ح627، تاريخ دمشق: ج33 ص172 كلّها عن ابن مسعود من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله، كنز العمّال: ج10 ص307 ح29540.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به ابو ذر ـ: اى ابو ذر! آن كه گفتارش با كردارش هماهنگ باشد، كسى است كه به بهره اش رسيده است؛ امّا آن كه سخنش با كردارش ناهمگون است، كسى است كه خويشتن را توبيخ مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن دَعَا النّاسَ إلى قَولٍ أو عَمَلٍ ولَم يَعمَل هُوَ بِهِ، لَم يَزَل في سَخَطِ اللّهِ حَتّى يَكُفَّ، أو يَعمَلَ بِما قالَ أو دَعا إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج2 ص7، تفسير ابن كثير: ج1 ص123 كلاهما عن عبد اللّه بن عمر، كنز العمّال: ج10 ص210 ح29108 نقلاً عن المعجم الكبير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس مردم را به گفتار يا كردارى فرا خوانَد، امّا خود بِدان عمل نكند، پيوسته مشمول خشم خدا خواهد بود تا آن كه از آن باز ايستد، يا اين كه بدانچه مى گويد يا به سوى آن فرا مى خواند، عمل نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: سَيَكونُ بَعدي أئِمَّةٌ يُعطَونَ الحِكمَةَ عَلى مَنابِرِهِم، فَإِذا نَزَلوا نُزِعَت مِنهُم، قُلوبُهُم وأَجسادُهُم شَرٌّ مِنَ الجِيَفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص80 ح6910، الفردوس: ج2 ص316 ح3433 وفيه «نزعوا» بدل «نزلوا» و «الجيفة» بدل «الجيف» و كلاهما عن أبي هريرة، ربيع الأبرار: ج4 ص251 نحوه، كنز العمّال: ج6 ص74 ح14898.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پس از من، پيشوايانى خواهند بود كه روى منبرهايشان به حكمت، موعظه مى كنند؛ امّا چون از منبر فرود مى آيند، حكمت از آنان بر كَنده مى شود. دل ها و تن هاى آنان، از مُردار، بدتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنّي لَأَرفَعُ نَفسي أن أنهَى النّاسَ عَمّا لَستُ أنتَهي عَنهُ، أو آمُرَهُم بِما لا أسبِقُهُم إلَيهِ بِعَمَلي، أو أرضى مِنهُم بِما لا يُرضي رَبّي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص45 ح3780، عيون الحكم والمواعظ: ص170 ح3566.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: من خود را از اين، پيراسته ساختم كه مردم را از كارى نهى كنم كه خود از آن اجتناب نمى كنم، يا آنان را به كارى فرمان دهم كه خود، در عمل به آن، بر ايشان پيشى نمى گيرم، يا از آنان به خاطر كارى كه مورد رضايت پروردگارم نيست، راضى باشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَكُن مِمَّن... يُبالِغُ فِي المَوعِظَةِ ولا يَتَّعِظُ، فَهُوَ بِالقَولِ مُدِلٌّ، ومِنَ العَمَلِ مُقِلٌّ، يُنافِسُ فيما يَفنى، ويُسامِحُ فيما يَبقى، يَرَى الغُنمَ مَغرَما، وَالغُرمَ مَغنَما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 150، أعلام الدين: ص146، بحار الأنوار: ج72 ص200 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از جمله كسانى مباش كه... در اندرز دادن، فراوان مى كوشند؛ امّا خود بِدان پند نمى گيرند. او كسى است كه در گفتار، دراز سخن، امّا در عمل، كوتاه دست است. در آنچه فانى مى شود، به رقابت مى پردازد؛ امّا در آنچه ماندگار است، مسامحه مى كند. سود را خسارت و خسارت را سود مى انگارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَجِبتُ لِمَن يُنكِرُ عُيوبَ النّاسِ ونَفسُهُ أكثَرُ شَيءٍ مَعابا ولا يُبصِرُها!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص340 ح6267، عيون الحكم والمواعظ: ص330 ح5651، مستدرك الوسائل: ج11 ص315 ذيل ح13138.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از كسى در شگفتم كه عيب هاى مردم را به زشتى ياد مى كند؛ امّا نفْس او به عيب بيشترى دچار است و او خود نمى بيند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحمَقُ النّاسِ مَن أنكَرَ عَلى غَيرِهِ رَذيلَةً وهُوَ مُقيمٌ عَلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص474 ح3343، عيون الحكم والمواعظ: ص125 ح2856.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: احمق ترينِ مردم، كسى است كه رذيلت اخلاقى را در ديگرى زشت مى شمارد؛ امّا خود بر آن رذيلت، پايدار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أنكَرَ عُيوبَ النّاسِ ورَضِيَها لِنَفسِهِ فَذلِكَ الأَحمَقُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص385 ح8865، عيون الحكم والمواعظ: ص458 ح8291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آن كه عيب هاى مردم را زشت شمارد، امّا خود بِدانها رضا دهد، احمق است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن نَظَرَ في عُيوبِ النّاسِ فَأَنكَرَها ثُمَّ رَضِيَها لِنَفسِهِ فَذلِكَ الأَحمَقُ بِعَينِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 349، كنز الفوائد: ج1 ص279 وفيه «ورضاها لنفسه» بدل «فأنكرها ثمّ رضيها لنفسه»، روضة الواعظين: ص516، بحار الأنوار: ج75 ص49 ح12 ؛ مطالب السوؤل: ص236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آن كه در عيب هاى مردم در نِگَرد و آنها را زشت شمرد، امّا همانها را براى خود بپسندد، او همان احمق است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يَقبُحُ عَلَى الرَّجُلِ أن يُنكِرَ عَلَى النّاسِ مُنكَراتٍ، ويَنهاهُم عَن رَذائِلَ وسَيِّئاتٍ، وإذا خَلا بِنَفسِهِ ارتَكَبَها، ولا يَستَنكِفُ مِن فِعلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص480 ح11037، عيون الحكم والمواعظ: ص556 ح10251.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: براى انسان، زشت است كه كارهاى نارواى مردم را زشت شمارد و آنان را از رذيلت ها و بدى ها نهى كند؛ امّا وقتى با خود خلوت كرد، مرتكب آنها شود و از انجام دادن آنها خوددارى نورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَفى بِالمَرءِ غَوايَةً أن يَأمُرَ النّاسَ بِما لا يَأتَمِرُ بِهِ، ويَنهاهُم عَمّا لا يَنتَهي عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص584 ح7072، عيون الحكم والمواعظ: ص386 ح6522، مستدرك الوسائل: ج12 ص207 ذيل ح13895.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در گم راهى شخص، همين بس كه مردم را بِدانچه خود به آن عمل نمى كند، فرمان دهد و از آنچه خود از آن اجتناب نمى كند، نهى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَفى بِالمَرءِ جَهلاً أن يُنكِرَ عَلَى النّاسِ ما يَأتي مِثلَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص584 ح7073، عيون الحكم والمواعظ: ص386 ح6524.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در نادانى شخص، همين بس كه كارى را كه خود انجام مى دهد، براى مردم، زشت شمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَيفَ يَهدي غَيرَهُ مَن يُضِلُّ نَفسَهُ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غررالحكم: ج4 ص565 ح6997، عيون الحكم والمواعظ: ص383 ح6471.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چگونه كسى كه خود را گم راه مى سازد، ديگرى را هدايت مى كند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أشَدُّ النّاسِ نِفاقا مَن أمَرَ بِالطّاعَةِ ولَم يَعمَل بِها، ونَهى عَنِ المَعصِيَةِ ولَم يَنتَهِ عَنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص464 ح3309 و ص440 ح3214، عيون الحكم والمواعظ: ص122 ح2775 وفيهما «أظهر» بدل «أشدّ»، مستدرك الوسائل: ج12 ص206 ذيل ح13895.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نفاق آن كه به اطاعت، فرمان مى دهد و خود، بِدان عمل نمى كند و از نافرمانى نهى مى كند و خود از آن پرهيز نمى نمايد، از همه مردم بيشتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ ـ: يا بُنَيَّ... كُن آخَذَ النّاسِ بِما تَأمُرُ بِهِ، وأَكَفَّ النّاسِ عَمّا تَنهى عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص387 ح5834، وسائل الشيعة: ج11 ص419 ح21209.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش خود به فرزندش محمّد بن حنفيّه ـ: اى پسركم! به آنچه به مردم فرمان مى دهى، بيشتر از همه آنان، عمل كن و از آنچه نهيشان كنى، بيشتر از همه آنان اجتناب كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّ واعِظٍ غَيرِ مُرتَدِعٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص78 ح5361، عيون الحكم والمواعظ: ص266 ح4846.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسا اندرز دهنده كه خود، پايبند بِدان نيست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كُن آمِرا بِالمَعروفِ عِاملاً بِهِ، ولا تَكُن مِمَّن يَأمُرُ بِهِ ويَنأى عَنهُ؛ فَيَبوءَ بِإِثمِهِ، ويَتَعَرَّضَ مَقتَ رَبِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص616 ح7189، عيون الحكم والمواعظ: ص392 ح6636.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: امر كننده به معروف و عمل كننده به آن باش و از كسانى مباش كه بِدان فرمان مى دهند و خود از آن فاصله مى گيرند و گناه آن را به دوش مى كشند و خود را در معرض خشم پروردگارشان قرار مى دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: رُوِيَ أنَّ زَينَ العابِدينَ عليه السلام مَرَّ بِالحَسَنِ البَصرِيِّ وهُوَ يَعِظُ النّاسَ بِمِنى، فَوَقَفَ عليه السلام عَلَيهِ، ثُمَّ قالَ: أمسِك، أسأَلُكَ عَنِ الحالِ الَّتي أنتَ عَلَيها مُقيمٌ، أتَرضاها لِنَفسِكَ فيما بَينَكَ وبَينَ اللّهِ لِلمَوتِ إذا نَزَلَ بِكَ غَداً؟ قالَ: لا. قالَ: أفَتُحَدِّثُ نَفسَكَ بِالتَّحَوُّلِ وَالاِنتِقالِ عَنِ الحالِ الَّتي لا تَرضاها لِنَفسِكَ إلَى الحالِ الَّتي تَرضاها؟ (قالَ): فَأَطرَقَ مَلِيّا، ثُمَّ قالَ: إنّي أقولُ ذلِكَ بِلا حَقيقَةٍ. قالَ: أفَتَرجو نَبِيّا بَعدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله يَكونُ لَكَ مَعَهُ سابِقَةٌ؟قالَ: لا. قالَ: أفَتَرجو دارا غَيرَ الدّارِ الَّتي أنتَ فيها تُرَدُّ إلَيها فَتَعمَلَ فيها؟ قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَرَأَيتَ أحَدا بِهِ مُسكَةُ عَقلٍ رَضِيَ لِنَفسِهِ مِن نَفسِهِ بِهذا؟! إنَّكَ عَلى حالٍ لا تَرضاها، ولا تُحَدِّثُ نَفسَكَ بِالاِنتِقالِ إلى حالٍ تَرضاها عَلى حَقيقَةٍ، ولا تَرجو نَبِيّا بَعدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله، ولا داراً غَيرَ الدّارِ الَّتي أنتَ فيها فَتُرَدَّ إلَيها فَتَعمَلَ فيها، وأنتَ تَعِظُ النّاسَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا وَلّى عليه السلام قالَ الحَسَنُ البَصرِيُّ: مَن هذا؟ قالوا: عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ. قالَ: أهلُ بَيتِ عِلمٍ. فَما رُئِيَ الحَسَنُ البَصرِيُّ بَعدَ ذلِكَ يَعِظُ النّاسَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج2 ص140 ح179، بحارالأنوار: ج10 ص146 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: روايت شده كه زين العابدين عليه السلام از كنار حسن بَصرى ـ كه در مِنا مردم را موعظه مى كرد ـ، گذشت و بالاى سرش ايستاد و آن گاه فرمود: «دست نگه دار! مى خواهم از حالى كه الآن دارى، از تو بپرسم. آيا بين خود و خدايت راضى هستى كه با همين حالى كه دارى، فردا مرگت در رسد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن بصرى گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا با خود، در باره تغيير و تحوّل از حالى كه براى نفست نمى پسندى، به حالى كه مايه رضايت توست، به گفتگو نشسته اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن بصرى سرش را لَختى به زير انداخت. آن گاه گفت: من در اين باره سخن مى گويم؛ امّا بدون حقيقت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام عليه السلام] فرمود: «آيا به پيامبرى پس از محمّد [صلى الله عليه و آله]، دل بسته اى كه با آن برايت سابقه اى فراهم شود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا به خانه اى غير از خانه اى كه در آن هستى، دل بسته اى تا تو را بِدان باز گردانند و در آن، عمل كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا ديده اى كسى داراى گوهر عقل باشد و براى خويشتن، اين چنين رضا دهد؟! تو بر حالتى هستى كه بِدان راضى نيستى و با نفْس خودت در باره انتقال از اين حالت به حالتى كه مايه خشنودى تو باشد، از روى حقيقت، سخن نمى گويى و به پيامبرى پس از محمّد صلى الله عليه و آله، دل نبسته اى و به خانه اى غير از خانه اى كه در آن هستى، براى باز گشتن و عمل كردن در آن، دل نبسته اى. با اين حال، مردم را موعظه مى كنى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه [امام عليه السلام] گذشت، حسن بصرى گفت: اين كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: على بن الحسين (زين العابدين) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اهل بيتِ دانش اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگر پس از آن، ديده نشد كه حسن بصرى، مردم را موعظه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: رُوِيَ عَن عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام أنَّهُ دَخَلَ المَسجِدَ الحَرامَ فَرَأَى الحَسَنَ البَصريَّ وحَولَهُ جَماعَةٌ مِنَ النّاسِ وهُوَ يَعِظُهُم، وكانَ يُعرَفُ مِنهُ أن يَرى رَأيَ المُعتَزِلَةِ في تَخليدِ مَن يَعمَلُ ذَنبا كَبيرا فِي النّارِ، فَقالَ لَهُ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام: يا هذا، أنتَ عَلى حالٍ تَرضى لِنَفسِكَ مَعَهَا المَوتَ؟ فَقالَ لَهُ: لا. فَقالَ: فَأَنتَ عَلى ثِقَةٍ مِنَ البَقاءِ لِوَقتٍ تُدرِكُ فيهِ التَّوبَةَ؟ فَقالَ: لا. فَقالَ لَهُ: أفَعِندَ المَوتِ نَظِرَةٌ؟ فَقالَ لَهُ: لا. فَقالَ لَهُ: أفَبَعدَ المَوتِ عَمَلٌ؟ فَقالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: فَعِظ نَفسَكَ ودَعِ النّاسَ يَطوفوا بِهذَا البَيتِ الَّذي قَد جاؤوا إلَيهِ مِن كُلِّ فَجٍّ عَميقٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص328.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: روايت شده است كه زين العابدين [عليهماالسلام] وارد مسجد الحرام شد و حسن بصرى را در حالى ديد كه گروهى از مردم به دور او گِرد آمده اند و او مشغول موعظه آنان است، و معروف بود كه او طبق رأى معتزله، معتقد است كه هر كس مرتكب گناه كبيره شود، در آتش، جاودانه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زين العابدين به او فرمود: «فلانى! آيا بر حالتى هستى كه با وجود آن، راضى به مرگ خود باشى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن بصرى گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا اطمينان دارى كه تا زمانى كه فرصت توبه داشته باشى، ماندگار خواهى بود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا هنگام مرگ، درنگى هست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او در پاسخ امام عليه السلام گفت: نه. آن گاه [امام عليه السلام] به او فرمود: «آيا پس از مرگ، عملى هست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس خود را موعظه كن و مردم را وا گذار تا به دور اين خانه كه از راه دور به سوى آن آمده اند، به طواف بپردازند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: في حِكمَةِ آلِ داودَ: يَا بنَ آدَمَ، كَيفَ تَتَكَلَّمُ بِالهُدى وأَنتَ لا تُفيقُ عَنِ الرَّدى؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص203 ح346 عن سعد بن زياد، إرشاد القلوب: ص84 كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج14 ص36 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: در حكمت آل داوود آمده است: اى پسر آدم! چگونه به هدايتْ زبان مى گشايى، در حالى كه خود از هلاكت، بيدار نمى شوى؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح عن أبي بصير: كُنتُ اُقرِئُ امرَأَةً القُرآنَ بِالكوفَةِ، فَمازَحتُها بِشَيءٍ، فَلَمّا دَخَلتُ عَلى أبي جَعفَرٍ عليه السلام عاتَبَني وقالَ: مَنِ ارتَكَبَ الذَّنبَ فِي الخَلاءِ لَم يَعبَأِ اللّهُ بِهِ. أيُّ شَيءٍ قُلتَ لِلمَرأَةِ؟ فَغَطَّيتُ وَجهي حَياءً، وتُبتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: لا تَعُد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج2 ص594 ح5، دلائل الإمامة: ص232 ح160، المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص182 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج46 ص247 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح ـ به نقل از ابو بصير ـ: در كوفه به زنى قرآن مى آموختم. در اين بين با او در موردى شوخى كردم. هنگامى كه نزد امام باقر عليه السلام رفتم، مرا نكوهش كرد و فرمود: «كسى كه در خلوت، مرتكب گناه مى شود، خداوند به او اعتنا نمى كند. به آن زن، چه گفتى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهره ام را از روى شرم پوشاندم و توبه كردم. امام باقر عليه السلام فرمود: «ديگر تكرار نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن يعقوب بن شعيب عن أبي عبد اللّه عليه السلام: قُلتُ: قَولُهُ: «أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ»؟ قالَ: فَوَضَعَ يَدَهُ عَلى حَلقِهِ؛ قالَ: كَالذّابِحِ نَفسَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص43 ح37، بحار الأنوار: ج100 ص84 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از يعقوب بن شعيب ـ: به ايشان (امام صادق عليه السلام) گفتم: اين سخن خداوند به چه معناست: «آيا مردم را به نيكى فرمان مى دهيد و خودتان را فراموش مى كنيد؟!»؟ امام عليه السلام، دستش را بر گلويش گذاشت و فرمود: «به سان كسى كه خود را گردن بزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ العالِمَ إذا لَم يَعمَل بِعِلمِهِ زَلَّت مَوعِظَتُهُ عَنِ القُلوبِ كَما يَزِلُّ المَطَرُ عَنِ الصَّفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص44 ح3 عن عبد اللّه بن القاسم الجعفري، منية المريد: ص146، بحار الأنوار: ج2 ص39 ح68 ؛ تاريخ بغداد: ج4 ص110 الرقم 1769، عن مالك نقلاً عن التوراة، تاريخ الإسلام للذهبي: ج11 ص71 عن مالك بن دينار من دون إسناد إلى أحد من اهل البيت عليهم السلام وليس فيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه عالم به علمش عمل نكند، موعظه اش از دل ها محو مى شود، همان گونه كه باران از روى سنگ صاف مى گذرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَجِدُ الرَّجُلَ لا يُخطِئُ بِلامٍ ولا واوٍ، خَطيبا مِصقَعا، ولَقَلبُهُ أشَدُّ ظُلمَةً مِنَ اللَّيلِ المُظلِمِ! وتَجِدُ الرَّجُلَ لا يَستَطيعُ يُعَبِّرُ عَمّا في قَلبِهِ بِلِسانِهِ، وقَلبُهُ يَزهَرُ كَما يَزهَرُ المِصباحُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص422 ح1 عن عمرو.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گاه به شخصى بر مى خورى كه يك «لام» و «واو» را نمى اندازد. سخنورى است زبان آور؛ امّا دلش از شب ديجور، تاريك تر است، و [در مقابل] به شخصى بر مى خورى كه نمى تواند با زبانش آنچه را در دلش هست، بازگو كند؛ امّا دلش به سان روشنايى چراغ، روشنايى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا رَأَيتَ الحَقَّ قَد ماتَ وذَهَبَ أهلُهُ... ورَأَيتَ المَنابِرَ يُؤمَرُ عَلَيها بِالتَّقوى ولا يَعمَلُ القائِلُ بِما يَأمُرُ... فَكُن عَلى حَذَرٍ، وَاطلُب إلَى اللّهِ عز و جلالنَّجاةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص37 و 41 ح7 عن حمران، أعلام الدين: ص217 وليس فيه صدره إلى «أهله»، بحارالأنوار: ج52 ص256 ح147.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه ديدى كه حق، مُرده و اهلش از بين رفته اند... و ديدى كه بالاى مَنابر به پرهيزگارى فرمان مى دهند، امّا گوينده بِدانچه فرمان مى دهد، عمل نمى كند...، آن هنگام، هشيار باش و از خداوند عز و جل نجات بطلب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: مَثَلُ الواعِظِ وَالمَوعوظِ كَاليَقظانِ وَالرّاقِدِ؛ فَمَنِ استَيقَظَ مِن رَقدَةِ غَفلَتِهِ ومُخالَفاتِهِ ومَعاصيهِ صَلُحَ أن يوقِظَ غَيرَهُ مِن ذلِكَ الرُّقادِ. وأَمَّا السّائِرُ في مَفاوِزِ الاِعتِداءِ، الخائِضُ في مَراتِعِ الغَيِّ وتَركِ الحَياءِ بِاستِحبابِ السُّمعَةِ وَالرِّياءِ وَالشُّهرَةِ وَالتَّصَنُّعِ فِي الخَلقِ، المُتَزَيّي بِزِيِّ الصّالِحينَ، المُظهِرُ بِكَلامِهِ عِمارَةَ باطِنِهِ وهُوَ فِي الحَقيقَةِ خالٍ عَنها، قَد غَمَرَتها وَحشَةُ حُبِّ المَحمَدَةِ، وغَشِيَها ظُلمَةُ الطَّمَعِ، فَما أفتَنَهُ بِهَواهُ!وأَضَلَّ النّاسَ بِمَقالَتِهِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص396، بحارالأنوار: ج100 ص84 ح53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: مَثَل موعظه كننده و شنونده موعظه، به سان بيدار و خواب است. هر كس از خواب غفلت و مخالفت ها و نافرمانى ها بيدار شود، شايسته است كه ديگرى را از آن خواب، بيدار كند؛ امّا آن كه در پرتگاه هاى مرزشكنى سير مى كند و با دوست داشتن سُمعه، ريا، شهرت و ظاهرسازى ميان مردم، در دشت هاى انحراف و ترك حيا غوطه ور است و خود را به زيور صالحان آراسته است و با گفتارش، آبادى درونْ مايه اش را به رخ مى كشد، امّا در حقيقت، عارى از آنهاست، وحشت ستايشْ دوستى، او را در خود فرو برده و تاريكىِ آز، بر او پرده افكنده است. وه كه هواى نفس، چه قدر او را در فتنه فرو افكنده و چه قدر مردم را با سخنانش گم راه كرده است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: لِلإِمامِ عَلاماتٌ... يَكونُ آخَذَ النّاسِ بِما يَأمُرُهُم بِهِ، وأَكَفَّ النّاسِ عَمّا يَنهى عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص527 ح1، معاني الأخبار: ص102 ح4، عيون أخبار الرِّضا عليه السلام: ج1 ص213 ح1، الاحتجاج: ج2 ص448 ح311 كلّها عن الحسن بن فضّال، بحار الأنوار: ج25 ص116 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: براى امام، نشانه هايى است: ... بدانچه به مردم فرمان مى دهد، بيشتر از آنان عمل مى كند و از آنچه آنان را نهى مى كند، بيشتر از آنان اجتناب مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص208 (تطابق القلب واللّسان) و ص212 (الدعوة بالعمل قبل اللّسان)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص340 (الفصل الثامن: آثار التبليغ العملى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص209 (هماهنگى دل با زبان) و ص213 (دعوت با عمل، پيش از زبان)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص341 (فصل هشتم: آثار تبليغ عملى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-خطر-المبلغ-الذي-يقول-ما-لا-يفعل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ خَطَرُ المُبَلِّغِ الَّذي يَقولُ ما لا يَفعَلُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ خطر مبلّغى كه بدانچه مى گويد، عمل نمى كند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنّي لا أخافُ عَلى اُمَّتي مُؤمِنا ولا مُشرِكا؛ أمَّا المُؤمِنُ فَيَمنَعُهُ اللّهُ بِإِيمانِهِ، وأَمَّا المُشرِكُ فَيَقمَعُهُ اللّهُ بِشِركِهِ. ولكِنّي أخافُ عَلَيكُم كُلَّ مُنافِقِ الجَنانِ، عالِمِ اللِّسانِ، يَقولُ ما تَعرِفونَ، ويَفعَلُ ما تُنكِرونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 27، الأمالي للمفيد: ص268 ح3، الأمالي للطوسي: ص30 ح31، تحف العقول: ص179 كلّها عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص582 ح726 ؛ المعجم الأوسط: ج7 ص128 ح7065 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنز العمّال: ج10 ص199 ح29046.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من از مؤمن يا مشرك بر امّتم نمى ترسم؛ زيرا خداوند، به خاطر ايمان، مؤمن را باز مى دارد و به خاطر شرك، مشرك را ريشه كن مى كند؛ امّا بر شما از كسى بيم دارم كه منافقْ دل و زبان آور است: آنچه را معروف مى دانيد، مى گويد؛ امّا بدانچه منكر مى شماريد، عمل مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في بَيانِ صِفاتِ الفُسّاقِ ـ: وآخَرُ قَد تَسَمّى عالِما ولَيسَ بِهِ، فَاقتَبَسَ جَهائِلَ مِن جُهّالٍ، وأَضاليلَ مِن ضُلّالٍ، ونَصَبَ لِلنّاسِ أشراكا مِن حَبائِلِ غُرورٍ، وقَولِ زورٍ. قَد حَمَلَ الكِتابَ عَلى آرائِهِ، وعَطَفَ الحَقَّ عَلى أهوائِهِ. يُؤمِنُ النّاسَ مِنَ العَظائِمِ، ويُهَوِّنُ كَبيرَ الجَرائِمِ. يَقولُ: أقِفُ عِندَ الشُّبُهاتِ، وفيها وَقَعَ، ويَقولُ: أعتَزِلُ البِدَعَ، وبَينَهَا اضطَجَعَ. فَالصّورَةُ صورَةُ إنسانٍ، وَالقَلبُ قَلبُ حَيَوانٍ. لا يَعرِفُ بابَ الهُدى فَيَتَّبِعَهُ، ولا بابَ العَمى فَيَصُدَّ عَنهُ. وذلِكَ مَيِّتُ الأَحياءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 87، أعلام الدين: ص128، بحار الأنوار: ج2 ص57 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان ويژگى هاى فاسقان ـ: و شخصى ديگر كه عالم نام گرفته، امّا عالم نيست؛ بلكه نادانى ها را از جاهلان و گم راهى ها را از گم راهان بر مى گيرد، و براى مردم، از رشته هاى غرور و سخن دروغ، دام ها تعبيه مى كند، قرآن را بر آراى خود حمل مى كند و حق را بر هواهاى نفسانى اش مى پيوندد، مردم را از [انجام دادن] گناه هاى بزرگ، ايمن مى گرداند، و جرم هاى بزرگ را آسان جلوه مى دهد. مى گويد: «در برابر شبهه ها توقّف مى كنم»؛ امّا در آنها فرو مى افتد، و مى گويد: «از بدعت ها گوشه مى گيرم»؛ امّا در ميان آنها فرو مى خُسبد. صورت او صورت انسان است؛ امّا دلش دل حيوان است. نه باب هدايت را مى شناسد تا از آن پيروى كند، و نه باب كوردلى را مى شناسد، تا از آن باز ايستد. چنين شخصى، مُرده زندگان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ أبغَضَ الخَلائِقِ إلَى اللّهِ رَجُلانِ: رَجُلٌ وَكَلَهُ اللّهُ إلى نَفسِهِ فَهُوَ جائِرٌ عَن قَصدِ السَّبيلِ، مَشغوفٌ بِكَلامِ بِدعَةٍ ودُعاءِ ضَلالَةٍ، فَهُوَ فِتنَةٌ لِمَن افتَتَنَ بِهِ، ضالٌّ عَن هَديِ مَن كانَ قَبلَهُ، مُضِلٌّ لِمَنِ اقتَدى بِهِ في حَياتِهِ وبَعدَ وَفاتِهِ، حَمّالُ خَطايا غَيرِهِ، رَهنٌ بِخَطيئَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورَجُلٌ قَمَشَ جَهلاً، موضِعٌ في جُهّالِ الاُمَّةِ، عادٍ في أغباشِ الفِتنَةِ، عَمٍ بِما في عَقدِ الهُدنَةِ، قَد سَمّاهُ أشباهُ النّاسِ عالِما ولَيسَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 17، الإرشاد: ج1 ص231، كشف اليقين: ص228 ح256، دعائم الإسلام: ج1 ص97 كلّها نحوه، بحارالأنوار: ج2 ص284 ح2 ؛ مطالب السؤول: ج1 ص209 نحوه وراجع: تاريخ دمشق: ج42 ص505.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مبغوض ترينِ آفريدگان نزد خدا، دو تن اند: آن كه خداوند، او را به خود وا گذاشته و او از جادّه ميانه و راست، منحرف شده و از گفتار بدعت آميز و فراخوانى به گم راهى، شادمان است. او براى آن كس كه به او فريفته شود، فتنه است. او از هدايت پيشينيان، گم راه است و براى هر كس كه در زمان حيات و پس از مرگش به او اقتدا كرده، گم راه كننده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او خطاهاى ديگران را به دوش مى كشد و در گروِ گناهان خويشتن است و كسى است كه لباس نادانى به تن كرده و در ميان نادانانِ مردم، جاى گرفته و با شتاب در تاريكى هاى فتنه ره سپار است و به آنچه در پيمان سازش است، نابيناست. آدمى صورتان، او را عالِم مى نامند، در حالى كه عالم نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-جزاء-المبلغ-الذي-يقول-ما-لا-يفعل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ جَزاءُ المُبَلِّغِ الَّذي يَقولُ ما لا يَفعَلُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ مجازات مبلّغى كه بدانچه مى گويد، عمل نمى كند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أتَيتُ لَيلَةَ اُسرِيَ بي عَلى قَومٍ تُقرَضُ شِفاهُهُم بِمَقاريضَ مِن نارٍ، كُلَّما قُرِضَت وَفَت، فَقُلتُ: يا جِبريلُ، مَن هؤُلاءِ؟ قالَ: خُطَباءُ اُمَّتِكَ الَّذينَ يَقولونَ ما لا يَفعَلونَ، ويَقرَؤونَ كِتابَ اللّهِ ولا يَعمَلونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج2 ص283 ح1773، مسند ابن حنبل: ج4 ص360 ح12856، مسند أبي يعلى: ج4 ص111 ح3979 كلاهما نحوه وكلّها عن أنس بن مالك، كنز العمّال: ج10 ص195 ح29026 ؛ المجازات النبويّة: ص245، إرشاد القلوب: ص16 كلاهما نحوه، مستدرك الوسائل: ج12 ص205 ح13889.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در شب معراج به مردمى برخوردم كه لب هاى آنان را با قيچى هايى از آتش مى بُريدند و هر چه بُريده مى شد، جايش پُر مى شد. گفتم: اى جبرئيل! اينها چه كسانى اند؟ گفت: سخنوران امّت تو اند كه بدانچه مى گويند، عمل نمى كنند و كتاب خدا را مى خوانند؛ امّا آن را به كار نمى بندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَرَرتُ لَيلَةَ اُسرِيَ بي عَلى قَومٍ تُقرَضُ شِفاهُهُم بِمَقاريضَ مِن نارٍ، قالَ: قُلتُ: مَن هؤُلاءِ؟ قالوا: خُطَباءُ مِن أهلِ الدُّنيا، كانوا يَأمُرونَ النّاسَ بِالبِرِّ ويَنسَونَ أنفُسَهُم، وهُم يَتلونَ الكِتابَ، أفَلا يَعقِلونَ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص242 ح12212، المصنّف لابن أبى شيبة: ج8 ص446 ح7، مسند أبى يعلى: ج4 ص11 ح3979 نحوه وعن أنس بن مالك، كنز العمّال: ج10 ص209 ح29106 ؛ مجمع البيان: ج1 ص215 عن أنس، تنبيه الخواطر: ج2 ص215 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج72 ص223.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شب معراج به مردمى برخوردم كه لب هاى آنان را با قيچى هايى از آتش مى بُريدند. گفتم: اينان چه كسانى اند؟ گفتند: سخنورانى از مردم دنيا كه مردم را به نيكوكارى فرمان مى دهند؛ امّا خود را فراموش مى كنند، در حالى كه قرآن مى خوانند. آيا نمى انديشند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ في جَهَنَّمَ أرحِيَةً تَدورُ بِالعُلَماء، فَيُشرِفُ عَلَيهِم مَن كانَ عَرَفَهُم فِي الدُّنيا، فَيَقولونَ: مَن صَيَّرَكُم إلى هذا وإنَّما كُنّا نَتَعَلَّمُ مِنكُم؟! قالوا: كُنّا نَأمُرُكُم بِأَمرٍ ونُخالِفُكُم إلى غَيرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص220 ح845 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج10 ص208 ح29102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در جهنّم، آسياب هايى است كه با عالِمان مى چرخد. آنان كه در دنيا ايشان را مى شناختند، چون آنها را مى بينند، مى گويند: چه كسى شما را بدين جا كشانده، در حالى كه ما از شما دانش آموخته ايم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى گويند: ما شما را به كارى فرمان مى داديم و خود، با انجام دادن كارى ديگر، با شما مخالفت مى كرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـ: يا أبا ذَرٍّ، يَطَّلِعُ قَومٌ مِن أهلِ الجَنَّةِ إلى قَومٍ مِن أهلِ النّارِ، فَيَقولونَ: ما أدخَلَكُمُ النّارَ، وإنَّما دَخَلنَا الجَنَّةَ بِفَضلِ تَأديبِكُم وتَعليمِكُم؟! فَيَقولونَ: إنّا كُنّا نَأمُرُكُم بِالخَيرِ ولا نَفعَلُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص527 ح1162، مكارم الأخلاق: ج2 ص364 ح2661 كلاهما عن أبي الأسود الدؤلي، تنبيه الخواطر: ج2 ص135 نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص76 ح3 ؛ المعجم الكبير: ج22 ص150 ح405 عن الوليد بن عقبة، تفسير الفخر الرازى: ج3 ص50 عن الشعبى من دون إسنادٍ إلى احدٍ من أهل البيت عليهم السلام وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج10 ص189 ح28991.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش خود به ابو ذر ـ: اى ابو ذر! گروهى از بهشتيان، گروهى از جهنّميان را مى بينند. به آنان مى گويند: چه چيزى شما را در آتش در افكنده، در حالى كه ما به يُمن ادب و علم آموزى از شما، به بهشت وارد شده ايم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پاسخ مى گويند: ما شما را به نيكى فرمان مى داديم؛ امّا خود به آن عمل نمى كرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يُجاءُ بِالرَّجُلِ يَومَ القِيامَةِ فَيُلقى فِي النّارِ، فَتَندَلِقُ أقتابُهُ فِي النّارِ، فَيَدورُ كَما يَدورُ الحِمارُ بِرَحاهُ، فَيَجتَمِعُ أهلُ النّارِ عَلَيهِ فَيَقولونَ: أي فُلانُ! ما شَأنُكَ؟ ألَيسَ كُنتَ تَأمُرُنا بِالمَعروفِ وتَنهانا عَنِ المُنكَرِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كُنتُ آمُرُكُم بِالمَعروفِ ولا آتيهِ، وأَنهاكُم عَنِ المُنكَرِ وآتيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1191 ح3094، صحيح مسلم: ج4 ص2991 ح51، مسند ابن حنبل: ج8 ص183 ح21843، المستدرك على الصحيحين: 4 ص101 ح7010، السنن الكبرى: ج10 ص162 ح20209 كلّها عن اُسامة والاربعة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج6 ص41 ح14767.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روز قيامت، شخصى را مى آورند و در آتش افكنده مى شود و روده هاى او در آتش فرو مى افتند و چنان كه الاغ به دور آسيابش مى چرخد، دور خود مى چرخد. جهنّميان به دور او گِرد آمده، مى گويند: فلانى! تو را چه شده است؟ آيا تو ما را به معروف، فرمان نمى دادى و ما را از منكر، باز نمى داشتى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى گويد: شما را به معروف فرمان مى دادم؛ امّا خود بِدان عمل نمى كردم، و از منكر، نهيتان مى كردم؛ امّا خود از آن اجتناب نمى نمودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يُؤتى بِعُلَماءِ السَّوءِ يَومَ القِيامَةِ فَيُقذَفونَ في نارِ جَهَنَّمَ، فَيَدورُ أحَدُهُم في جَهَنَّمَ بِقُصبِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُصْب ـ بالضمّ ـ: المِعَى. وقيل: القُصْب: اسمٌ للأمعاء كلّها. وقيل: هو ما كان أسفَل البطن من الأمعاء (النهاية: 4 ص67 «قصب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما يَدورُ الحِمارُ بِالرَّحى، فَيُقالُ لَهُ: يا وَيلَكَ! بِكَ اهتَدَينا، فَما بالُكَ؟! قالَ: إنّي كُنتُ اُخالِفُ ما كُنتُ أنهاكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج10 ص207 ح29097 نقلاً عن ابن النجّار عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روز قيامت، عالمان بد را مى آورند و در آتش جهنّم مى افكنند، و برخى از ايشان به روده، به سان چرخيدن الاغ به دور آسياب، چرخانده مى شوند. به او گفته مى شود: واى بر تو! ما به دست تو هدايت شده ايم. تو را چه شده است؟! مى گويد: در آنچه شما را نهى مى كردم، با شما هم صدا نبودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يُحشَرُ عَشَرَةُ أصنافٍ مِن اُمَّتي أشتاتا... بَعضُهُم صُمٌّ بُكمٌ لا يَعقِلونَ، وبَعضُهُم يَمضَغونَ ألسِنَتَهُم فَيَسيلُ القَيحُ مِن أفواهِهِم... وَالَّذينَ يَمضَغونَ بِأَلسِنَتِهِم فَالعُلَماءُ وَالقُضاةُ الذَّينَ خالَفَ أعمالُهُم أقوالَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص642 عن البراء بن عازب، بحار الأنوار: ج7 ص89 ؛ تفسير القرطبي: ج19 ص175 عن معاذ بن جبل، تفسير الثعلبي: ج10 ص115 عن البراء بن عازب، الدرّ المنثور: ج8 ص393 نقلاً عن مردويه عن البراء بن عازب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ده دسته از امّت مرا به صورت پراكنده محشور مى كنند: ... برخى از آنان كَر و لال و فاقد عقل اند، و برخى زبانشان را مى جَوَند و چرك از دهانشان خارج مى شود.… آنان كه زبان هاى خود را مى جَوَند، علما و قضات اند كه كردارشان با گفتارشان هماهنگ نبوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن دَعَا النّاسَ إلى قَولٍ أو عَمَلٍ ولَم يَعمَل هُوَ بِهِ، لَم يَزَل في سَخَطِ اللّهِ حَتّى يَكُفَّ، أو يَعمَلَ بِما قالَ أو دَعا إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج2 ص7، تفسير ابن كثير: ج1 ص124 كلاهما عن ابن عمر، كنز العمّال: ج10 ص210 ح29108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس مردم را به گفتار يا رفتارى دعوت كند و خود بدان عمل نكند، هماره مشمول خشم خداست تا آن كه از اين كار باز ايستد، يا بدانچه مى گويد يا بدان فرا مى خواند، عمل كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ لِيَزيدَ الصّائِغِ ـ: يا يَزيدُ، إنَّ أشَدَّ النّاسِ حَسرَةً يَومَ القِيامَةِ الَّذينَ وَصَفُوا العَدلَ ثُمَّ خالَفوهُ، وهُوَ قَولُ اللّهِ تَعالى: «أَن تَقُولَ نَفْسٌ يَاحَسْرَتَى عَلَى مَا فَرَّطتُ فِى جَنْبِ اللَّه»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص212 ح382 عن يزيد الصائغ، الكافي: ج2 ص176 ح2 و ص300 ح5 عن خيثمة، تحف العقول: ص298، قرب الإسناد: ص33 ح106 عن بكر بن محمّد الأزدي عن الإمام الصادق عليه السلام، كشف الريبة: ص96 عن خيثمة وليس فيها الآية الشريفة، بحار الأنوار: ج2 ص30 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به يزيد صائغ ـ: اى يزيد! حسرت آنان كه عدالت را توصيف كرده اند، امّا با آن به مخالفت برخاسته اند، در روز قيامت، از همه شديدتر است، و شاهد آن، اين سخن خداوند متعال است: «تا آن كه [مبادا] كسى بگويد: دريغا بر آنچه در حضور خدا كوتاهى ورزيدم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإكراه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: الإِكراهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: وادار كردن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَا إِكْرَاهَ فِى الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَىِّ فَمَن يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 256.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در دين، هيچ اجبارى نيست و راه از بيراهه به خوبى آشكار شده است. پس هر كس به طاغوت، كفر ورزد و به خدا ايمان آورد، به يقين به دستاويزى استوار ـ كه آن را گسستنى نيست ـ چنگ زده است، و خداوند، شنواى داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَأَمَنَ مَن فِى الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُواْ مُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اگر پروردگار تو مى خواست، قطعا هر كه در زمين است، همه آنها يكسر ايمان مى آوردند. پس آيا تو مردم را ناگزير مى كنى كه بگروند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ * لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ * إِلَّا مَن تَوَلَّى وَ كَفَرَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغاشية: 21 ـ 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس تذكّر ده، كه تو تنها تذكّر دهنده اى. بر آنان تسلّطى ندارى، مگر كسى كه روى بگردانَد و كفر ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا أَنتَ عَلَيْهِم بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْءَانِ مَن يَخَافُ وَعِيدِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ق: 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و تو به زور، وادارنده آنان نيستى. پس به [وسيله] قرآن، هر كه را از تهديد [من] مى ترسد، پند ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَّفْسَكَ أَلَّا يَكُونُواْ مُؤْمِنِينَ * إِن نَّشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِم مِّنَ السَّمَاءِ ءَايَةً فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 3 و 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«شايد تو از اين كه [مشركان] ايمان نمى آورند، جان خود را تباه سازى. اگر بخواهيم، معجزه اى از آسمان بر آنان فرود مى آوريم تا در برابر آن، گردن هايشان خاضع گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَّفْسَكَ عَلَى ءَاثَارِهِمْ إِن لَّمْ يُؤْمِنُواْ بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا * إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 6 و 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«شايد اگر به اين سخن ايمان نياورند، تو جان خود را از اندوه، در پيگيرى [از كار] آنان تباه كنى. در حقيقت، ما آنچه را كه بر روى زمين است، زيورى براى آن قرار داديم، تا آنان را بيازماييم كه كدام يك از ايشان نيكوكارترند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّوحيد عن أبي الصّلت عبد السّلام بن صالح الهرويّ: سَأَلَ المَأمونُ يَوما عَلِيَّ بنَ موسَى الرِّضا عليه السلام فَقالَ لَهُ: يَا بنَ رَسولِ اللّهِ، ما مَعنى قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَأَمَنَ مَن فِى الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُواْ مُؤْمِنِينَ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: حَدَّثَني أبي موسَى بنُ جَعفَرٍ، عَن أبيهِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ، عَن أبيهِ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ، عَن أبيهِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ، عَن أبيهِ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ، عَن أبيهِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليهم السلام: أنَّ المُسلِمينَ قالوا لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لَو أكرَهتَ ـ يا رَسولَ اللّهِ ـ مَن قَدَرتَ عَلَيهِ مِنَ النّاسِ عَلَى الإِسلامِ كَثُرَ عَدَدُنا وقَوينا عَلى عَدُوِّنا! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ما كُنتُ لِأَلقَى اللّهَ عز و جل بِبِدعَةٍ لَم يُحدِث إلَيَّ فيها شَيئا، وما أنَا مِنَ المُتَكَلِّفينَ. فَأَنزَلَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: يا مُحَمَّدُ «وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَأَمَنَ مَن فِى الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا» عَلى سَبيلِ الإِلجاءِ وَالاِضطِرارِ فِي الدُّنيا كَما يُؤمِنونَ عِندَ المُعايَنَةِ ورُؤيَةِ البَأسِ فِي الآخِرَةِ، ولَو فَعَلتُ ذلِكَ بِهِم لَم يَستَحِقّوا مِنّي ثَوابا ولا مَدحا، لكِنّي اُريدُ مِنهُم أن يُؤمِنوا مُختارينَ غَيرَ مُضطَرّينَ؛ لِيَستَحِقّوا مِنِّي الزُّلفى وَالكَرامَةَ ودَوامَ الخُلودِ في جَنَّةِ الخُلدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص341 ح11، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص135 ح33، الاحتجاج: ج2 ص394 ح302، بحار الأنوار: ج5 ص50 ح80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد ـ به نقل از ابو صَلت، عبد السلام بن صالح هروى ـ: روزى مأمون از على بن موسى الرضا عليه السلام پرسيد: اى فرزند پيامبر خدا! معناى اين آيه شريف: «و اگر پروردگار تو مى خواست، قطعا همه آنان كه در زمين اند، ايمان مى آوردند. پس آيا تو مردم را ناگزير مى كنى كه بگروند؟» چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پدرم موسى بن جعفر، به نقل از پدرش جعفر بن محمّد، به نقل از پدرش محمّد بن على، به نقل از پدرش على بن الحسين، به نقل از پدرش حسين بن على، به نقل از پدرش على بن ابى طالب عليه السلام برايم روايت كرد كه مسلمانان به پيامبر خدا گفتند: اى پيامبر خدا! اگر هر تعداد از مردم را كه مى توانستى به اسلام وادار كنى، وادار مى كردى، شمارِ ما فراوان مى شد و بر دشمنانمان قوّت مى يافتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: من خداوند عز و جل را با بدعتى كه برايم بنيان نگذاشته، ملاقات نخواهم كرد و من از كسانى نيستم كه از پيش خود، چيزى مى سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پى آن، خداوند متعال، اين آيه را فرو فرستاد: اى محمّد! «و اگر پروردگار تو مى خواست، همه آنان كه در زمين اند، ايمان مى آوردند»، امّا به شيوه وادار ساختن و از روى ناچارى در دنيا، همان گونه كه در آخرت با مشاهده عذاب، ايمان مى آورند؛ ولى اگر با آنان چنين كنم، استحقاق پاداش يا ستايش ندارند؛ امّا من خواسته ام تا آنان از روى اختيار، بدون ناچارى، ايمان بياورند تا از سوى من، استحقاق قربت، كرامت و جاودانگى در بهشت جاويد را پيدا كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكذب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: الكَذِبُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: دروغگويى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَا تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَالٌ وَ هَذَا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُواْ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى آنچه زبان شما به دروغ مى پردازد، مگوييد: «اين حلال است و آن حرام» تا بر خدا دروغ بنديد؛ زيرا كسانى كه بر خدا دروغ مى بندند، رستگار نمى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ أَرَءَيْتُم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ لَكُم مِّن رِّزْقٍ فَجَعَلْتُم مِّنْهُ حَرَامًا وَ حَلَالاً قُلْ ءَآللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «به من خبر دهيد به آنچه از روزى كه خدا براى شما فرو آورده. [چرا] بخشى از آن را حرام و [بخشى را] حلال گردانيده ايد؟». بگو: آيا خدا به شما اجازه داده، يا بر خدا دروغ مى بنديد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أُوْلَئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَى رَبِّهِمْ وَ يَقُولُ الْأَشْهَادُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُواْ عَلَى رَبِّهِمْ أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چه كسى ستمكارتر از آن كس است كه بر خدا دروغ بندد؟ آنان بر پروردگارشان عرضه مى شوند، و گواهان خواهند گفت: «اينان بودند كه بر پروردگارشان دروغ بستند. هان! لعنت خدا بر ستمكاران باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: آل عمران: 94، النساء: 50، يونس: 69، العنكبوت: 13، الحاقّة: 44 ـ 47.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: آل عمران: آيه 94، نساء: آيه 50، يونس: آيه 69، عنكبوت: آيه 13، حاقّه: آيه 44 ـ 47.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن فَسَّرَ القُرآنَ بِرَأيِهِ فَقَدِ افتَرى عَلَى اللّهِ الكَذِبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص257 ح1، التحصين لابن طاووس: ص625 كلاهما عن عبد الرحمن بن سمرة، بحار الأنوار: ج36 ص227 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس قرآن را طبق رأى خود تفسير كند، بر خداوند، دروغ بسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن مالك بن عبد اللّه الغافقيّ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِالقُرآنِ؛ فَإِنَّكُم سَتَرجِعونَ إلى قَومٍ يَشتَهونَ الحَديثَ عَنّي، فَمَن عَقَلَ شَيئا فَليُحَدِّث بِهِ، ومَنِ افتَرى عَلَيَّ فَليَتَبَوَّأ مَقعَدا، أو شَيئا، مِن جَهَنَّمَ ـ لا أدري أيُّهُما قالَ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج19 ص296 ح658، مسند ابن حنبل: ج7 ص6 ح18968، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص196 ح385 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج1 ص197 ح996.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از مالك بن عبد اللّه غافقى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «همواره همراه قرآن باشيد. به زودى به سوى قومى باز مى گرديد كه شيداى حديث كردن از من هستند. پس هر كس كه [درستى] چيزى را به عقل دريافته، بازگو كند، و هر كس بر من افترا بزند، بايد جايى را در جهنّم، براى خود، فراهم بداند» يا فرمود: «چيزى از جهنّم را». نمى دانم كدام يك را فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ كَذِبا عَلَيَّ لَيسَ كَكَذِبٍ عَلى أحَدٍ؛ مَن كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدا فَليَتَبَوَّأ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص434 ح1229، صحيح مسلم: ج1 ص10 ح4، مسند ابن حنبل: ج6 ص341 ح18227 كلّها عن المغيرة، كنز العمّال: ج3 ص625 ح8233.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دروغ بستن بر من، به سان دروغ بستن بر كس ديگر نيست. هر كس بر من از روى عمد دروغ بندد، بايد جايگاهش را از آتش فراهم سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أيُّهَا النّاسُ! ثَلاثٌ لا دينَ لَهُم: لا دينَ لِمَن دانَ بِجُحودِ آيَةٍ مِن كِتابِ اللّهِ، ولا دينَ لِمَن دانَ بِفِريَةِ باطِلٍ عَلَى اللّهِ، ولا دينَ لِمَن دانَ بِطاعَةِ مَن عَصَى اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص65 ح9 عن أبي سخيلة، الكافي: ج2 ص373 ح4، الأمالي للمفيد: ج308 ح7، الاختصاص: ج258 كلّها عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص117 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى مردم! سه دسته دين ندارند: كسى كه منكر يك آيه از قرآن باشد، و كسى كه به باطلى دروغين بر خداوند، اعتقاد داشته باشد، و كسى كه به اطاعت از آن كه خداوند متعال را نافرمانى مى كند، اعتقاد داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ لِأَبِي النُّعمانِ ـ: يا أبَا النُّعمانِ، لا تَكذِب عَلَينا كَذبَةً؛ فَتُسلَبَ الحَنيفِيَّةَ... فَإِنَّكَ مَوقوفٌ ـ لا مَحالَةَ ـ ومَسؤولٌ، فَإِن صَدَقتَ صَدَّقناكَ، وإن كَذَبتَ كَذَّبناكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص338 ح1، الأماليللمفيد: ص182 ح5 وفيه «لا تُحقِّقنّ» بدل «لا تكذب» كلاهما عن أبي النعمان، بحارالأنوار: ج72 ص233 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به ابو نعمان ـ: اى ابو نعمان! بر ما دروغى را نسبت مده، كه دين حنيف... از تو سلب مى شود كه تو ـ به ناگزير ـ نگاه داشته و سؤال خواهى شد. پس اگر راست گفته باشى، تو را تصديق مى كنيم و اگر دروغ گفته باشى، تكذيبت مى كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الكَذِبُ عَلَى اللّهِ وعَلى رَسولِهِ صلى الله عليه و آله مِنَ الكَبائِرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص339 ح5، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص569 ح4941، ثواب الأعمال: ص318 ح1 وفيها زيادة «وعلى الأوصياء عليهم السلام» وكلّها عن أبي خديجة، بحار الأنوار: ج2 ص117 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين جا مناسب است از دو حكايتى كه محدّث نورى در بحث «پرهيز از دروغگويى در بيان مصيبت هاى سيّد الشهدا عليه السلام» نقل كرده است، ياد كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك. شخصى در شهر كرمانشاه، خدمت عالم كامل جامعِ فريد، آقا محمّدعلى رحمه الله، صاحب مقامع، رسيده و عرض كرد: در خواب مى بينم كه به دندان خود، گوشت بدن مبارك حضرت سيّد الشهدا عليه السلام را مى كَنَم. آقا او را نمى شناخت. سر به زير انداخت و متفكّر شد. سپس به او فرمود: شايد روضه خوانى مى كنى. عرض كرد: بلى. فرمود: يا ترك كن يا از كتب معتبر، نقل كن (لؤلؤ و مرجان: ص169 ـ 170).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. سيّد فاضلى از معتبرترين روضه خوانان، شبى در خواب ديد كه گويا قيامت شده و خلق، در نهايت وحشت و حيرت[اند] و هر كس به حال خود، مشغول و ملائكه ايشان را مى رانند به سوى حساب، و با هر تنى دو موكّل بود و من چون اين داهيه را ديدم، در انديشه عاقبت خود [بودم]، كه با اين بزرگى امر به كجا خواهد كشيد. در اين حال، دو نفر از آن جماعت مرا امر نمودند به حضور در محضر خاتم النبيّين صلى الله عليه و آله. چون مآل كار خطرناك بود، مسامحه كردم. قهرا مرا كشاندند. يكى در پيش، ديگرى در عقب و من در وسط. هراسان و ترسناك سير مى كرديم كه ديدم عِمارى بسيار بزرگى بر دوش جماعتى از طرف راست راه مى روند. به الهام الهى دانستم كه در آن عمارى، سيّده زنان عالم است ـ صلوات اللّه عليها ـ و چون به عمارى نزديك شديم، فرصت را غنيمت دانسته، از دست موكّلان، فرار [كردم] و خود را به زير عمارى رساندم. آن را قلعه محكم و محلّ منيعى ديدم كه پيش از من، جمعى از گناهكاران به آن جا پناه برده بودند و موكّلين را ديدم از عمارى دور[ند] و قدرت بر نزديك شدن به عمارى ندارند و به همان اندازه دورى با ما سير مى كنند و به اشاره، التماس كردند برگرديم ؛ قبول نكرديم. آن گاه به اشاره، ما را تهديد كردند. چون تكيه گاه خود را محكم ديديم، ما نيز ايشان را تهديد مى كرديم و با همين قوّت قلب سير مى كرديم كه ناگاه، رسولى از جانب رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد و به آن معظّمه از جانب آن جناب گفت كه: جمعى از گناهكاران امّت به تو پناه آورده اند. ايشان را روانه كن كه به حساب ايشان برسيم. پس آن مخدّره اشاره فرمود كه موكّلان از هر طرف رسيدند و ما را به مَوقِف حساب كشاندند. در آن جا منبرى ديديم بسيار بلند كه پلّه هاى زيادى داشت و سيّد انبيا صلى الله عليه و آله بر بالاى آن نشسته و امير المؤمنين عليه السلام بر پلّه اوّل آن ايستاده و مشغول است به رسيدن حساب خلايق و آنها در پيش روى آن حضرت، صف كشيده[اند]. چون نوبت حساب به من رسيد، مرا مخاطب كرد و به نحو سرزنش و توبيخ فرمود: «چرا ذلّت فرزندم حسين را خواندى و او را به مذلّت و خوارى نسبت دادى؟». پس در جواب، متحيّر شدم و جز انكار، چاره نديدم. پس منكر شدم كه نخواندم. پس ديدم دردى به بازويم رسيد، گويا ميخ آهنى در آن فرو رفته. ملتفت شدم به طرف خود. مردى را ديدم كه در كفَش طومارى است. آن را به من داد. گشودم، ديدم صورتْ مجلس من در آن بود و در هر جا، هر وقت، هر چه خوانده بودم، در آن ثبت شده بود و از آن جمله، همان فقره كه از من سؤال كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس حيله ديگر به خاطرم آمد. گفتم مجلسى ؛ آن را در جلد دهم بحار ذكر كرده. پس به يكى از خدّام حاضر فرمود: «برو از مجلسى آن كتاب را بگير». پس ملتفت شدم، ديدم از طرف راست منبر، صفوف بسيار است كه اوّل آن، جنب منبر و آخر آن، خداى داند كه به كجا منتهى مى شود و هر عالمى، مؤلّفاتش [را] در پيش رويش گذاشته، [و] شخص اوّل در صف اوّل، مرحوم مجلسى است.چون رسول حضرت، پيغام را به او رساند، در ميان كتب، آن كتاب را برداشت [و] به او داد. گرفت [و] آورد. اشاره فرمود به من دهد. گرفتم و در بحر تحيّر فرو رفتم ؛ زيرا كه غرض از آن حيله و افترا، خلاصى از آن مهلكه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پاره اوراق آن را بيهوده به هم زدم. در آن حال، حيله ديگر به خاطرم آمد. پس گفتم: آن را در مقتل حاجى ملّا صالح بَرَغانى ديدم. باز به خادمى فرمود: «برو به او بگو كتاب را بياورد» و رفت و گفت. در صف ششم يا هفتم، شخص ششم يا هفتم، حاجى مذكور بود. كتاب را خود برداشت و آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس امر فرمود آن فقره را در آن كتاب، پيدا كنم. دو مرتبه، خوف، بر گشت و مضطرب شدم و راه چاره از هر طرف بسته شد. بيهوده مشغول برگرداندن اوراق بودم با قلب هراسان،... تا آن كه مى گويد چون از خواب بيدار شد، جماعتى از اهل صنف خود را جمع كرد و آنچه در خواب ديده بود، نقل نمود و گفت: امّا من پس در خود، قوّه اقامه شروط روضه خوانى را نمى بينم. آن را ترك مى كنم و هر كه مرا تصديق مى كند، سزاوار است او نيز دست از آن بكشد. با آن كه ساليانه، مبالغ خطيرى از اين راه به او مى رسيد، از آن، چشم پوشيده و دست از روضه خوانى كشيد (لؤلؤ و مرجان: ص180 ـ 183).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دروغ بستن بر خدا و پيامبرش، از جمله گناهان كبيره است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اِتَّقوا تَكذيبَ اللّهِ. قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، وكَيفَ ذاكَ؟ قالَ: يَقولُ أحَدُكُم: «قالَ اللّهُ»، فَيَقولُ اللّهُ: «كَذَبتَ، لَم أقُلهُ»، أو يَقولُ: «لَم يَقُلِ اللّهُ»، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل: «كَذَبتَ، قَد قُلتُهُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص390 ح31 عن إبراهيم بن عبد الحميد، بحار الأنوار: ج2 ص117 ح16 وراجع: الطبقات الكبرى: ج6 ص190.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: پيامبر خدا فرمود: «از تكذيب خداوند، پروا كنيد!». گفته شد: اى پيامبر خدا! تكذيب خدا چگونه است؟ فرمود: «شخصى از شما مى گويد: خداوند فرمود؛ امّا خداوند مى فرمايد: تو دروغ مى گويى. من آن را نگفته ام. يا مى گويد: خداوند نفرموده است وخداوند عز و جل مى فرمايد: دروغ مى گويى. من آن را گفته ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القول-بغير-علم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: القَولُ بِغَيرِ عِلمٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: سخن گفتن بدون علم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُم مَّا لَيْسَ لَكُم بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَ هُوَ عِندَ اللَّهِ عَظِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آن گاه كه آن [بهتان] را از زبان يكديگر مى گرفتيد و با زبان هاى خود، چيزى را مى گفتيد كه بِدان علم نداشتيد و مى پنداشتيد كه كارى سهل و ساده است، با اين كه آن [امر] نزد خدا بس بزرگ بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِابنِ مَسعودٍ ـ: يَا بنَ مَسعودٍ، لا تَتَكَلَّم بِالعِلمِ إلّا بِشَيءٍ سَمِعتَهُ ورَأَيتَهُ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ: «وَ لَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤَادَ كُلُّ أُوْلَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئولًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص355 ح2660 عن عبداللّه بن مسعود، بحار الأنوار: ج77 ص105 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به ابن مسعود ـ: اى ابن مسعود! در باره چيزى، از روى علم [و يقين] سخن نگو، مگر آن را شنيده يا ديده باشى؛ زيرا خداوند متعال مى فرمايد: «و چيزى را كه بدان علم ندارى، دنبال مكن؛ زيرا گوش و چشم و قلب، همه مورد پرسش قرار خواهند گرفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ لا يَقبِضُ العِلمَ انتِزاعا يَنتَزِعُهُ مِنَ النّاسِ، ولكِن يَقبِضُ العِلمَ بِقَبضِ العُلَماءِ، وإذا لَم يَبقَ عالِمٌ اِتَّخَذَ النّاسُ رُؤَساءَ جُهّالاً، فَسَأَلوهُم فَقالوا بِغَيرِ عِلمٍ، فَضَلّوا وأَضَلّوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص20 ح1 عن عبد اللّه بن عمر، تحف العقول: ص37 نحوه، دعائم الإسلام: ج1 ص96 وفيه «فسُئلوا فأفتوا» بدل «فسألوهم فقالوا»، بحار الأنوار: 2 ص121 ح37؛ صحيح البخاري: ج1 ص50 ح100، صحيح مسلم: ج4 ص2058 ح13، سنن الترمذي: ج5 ص31 ح2652 وفيها «حتّى إذا لم يترك عالما» بدل «وإذا لم يبقَ عالم»، سنن ابن ماجة: ج1 ص20 ح52 وفيها «فسُئلوا فأفتوا» بدل «فسألوهم فقالوا» وكلّها عن عبد اللّه بن عمرو بن العاص، كنز العمّال: ج10 ص187 ح28981.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، علم را با كشيدن، از مردم، باز پس نمى گيرد؛ بلكه با گرفتن علما از مردم، علم را از آنان پس مى گيرد، و هر زمان كه عالمى باقى نمانَد، مردم، نادانان را بزرگان خود مى سازند، و از آنان مى پرسند و آنان نيز از روى جهل، پاسخ مى دهند. بدين طريق، خود، گم راه مى شوند و ديگران را گم راه مى سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ لِابنِهِ الحَسَنِ عليه السلام ـ: دَعِ القَولَ في ما لا تَعرِفُ، وَالخِطابَ في ما لَم تُكَلَّف، وأَمسِك عَن طَريقٍ إذا خِفتَ ضَلالَتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص69، غرر الحكم: ج4 ص20 ح5138، بحار الأنوار: ج77 ص200 ح1 نقلاً عن كشف المحجّة ؛ وراجع: دستور معالم الحكم: ص59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ به فرزندش حسن عليه السلام ـ: در آنچه نمى دانى، سخن را وا گذار، و مخاطب ساختن را در آن جا كه بِدان مكلّف نيستى، وا نِه، و از راهى كه از گم راهى اش بيم دارى، اجتناب كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَقُل ما لا تَعلَمُ وإن قَلَّ ما تَعلَمُ، ولا تَقُل ما لا تُحِبُّ أن يُقالَ لَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، كشف المحجّة: ص226، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص626 ح3215، تحف العقول: ص74، الاختصاص: ص231 والثلاثة الأخيرة نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص203 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آنچه را نمى دانى، نگو، هرچند آنچه را مى دانى اندك باشد، و آنچه را كه دوست ندارى در باره ات گفته شود، نگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إيّاكَ وَالكَلامَ في ما لا تَعرِفُ طَريقَتَهُ ولا تَعلَمُ حَقيقَتَهُ! فَإِنَّ قَولَكَ يَدُلُّ عَلى عَقلِكَ، وعِبارَتَكَ تُنبِئُ عَن مَعرِفَتِكَ. فَتَوَقَّ مِن طولِ لِسانِكَ ما أمِنتَهُ، وَاختَصِر مِن كَلامِكَ مَا استَحسَنتَهُ؛ فَإِنَّهُ بِكَ أجمَلُ، وعَلى فَضلِكَ أدَلُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص320 ح2735، عيون الحكم والمواعظ: ص100 ح2293.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از سخن گفتن در باره آنچه راهبُردش را نمى شناسى و از حقيقت آن آگاه نيستى، پرهيز كن؛ زيرا گفتارت ره نمون عقل توست و جملات تو، از آگاهى تو خبر مى دهد. تا آن جا كه در ايمنى هستى، از طولانى كردن گفتار، اجتناب كن، و تا آن جا كه مى توانى، گفتارت را كوتاه كن؛ زيرا براى تو مناسب تر است و بر فضيلت تو دلالت بيشترى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَقُل ما لا تَعلَمُ؛ فَتُتَّهَمَ بِإِخبارِكَ بِما تَعلَمُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص341 ح10426، عيون الحكم والمواعظ: ص530 ح9639.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آنچه را نمى دانى، مگو، كه با خبر دادن در آن جا كه مى دانى، مورد اتّهام قرار مى گيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مِنَ الحِكمَةِ أن... ولا تَتَكَلَّمَ في ما لا تَعلَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص47 ح9450، عيون الحكم والمواعظ: ص473 ح8681.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از جمله حكمت، آن است كه... در باره آنچه نمى دانى، سخن مگويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: العَقلُ أن تَقولَ ما تَعرِفُ، وتَعمَلَ بِما تَنطِقُ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص150 ح2141، عيون الحكم والمواعظ: ص66 ح1678.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: عقل، آن است كه آنچه را مى دانى، بگويى و بدانچه سخن مى گويى، عمل كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَقولوا بِما لا تَعرِفونَ؛ فَإِنَّ أكثَرَ الحَقِّ في ما تُنكِرونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 87، غرر الحكم: ج6 ص278 ح10245، بحار الأنوار: ج34 ص209 ح986.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آنچه را نمى دانيد، مگوييد، كه بيشترين حق، در آن چيزى است كه نمى دانيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِعَبدِ اللّهِ بنِ جُندَبٍ ـ: يَا بنَ جُندَبٍ، لا تَقُل فِي المُذنِبينَ مِن أهلِ دَعوَتِكُم إلّا خَيرا... فَكُلُّ مَن قَصَدَنا ووالانا ولَم يُوالِ عَدُوَّنا، وقالَ ما يَعلَمُ، وسَكَتَ عَمّا لا يَعلَمُ أو أشكَلَ عَلَيهِ، فَهُوَ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص302، بحار الأنوار: ج78 ص280 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به عبد اللّه بن جُندَب ـ: اى فرزند جندب! در باره مخاطبانِ گناهكار خود، جز به نيكى سخن مگوييد.… هر كس ما را دنبال كند و ولايت ما را بپذيرد، و ولايت دشمنان ما را نپذيرد و آنچه را مى داند، بگويد و از آنچه نمى داند يا بر او دشوار آمده، خاموش مانَد، در بهشت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتمان-العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: كِتمانُ العِلمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: دريغ داشتن علم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَ يَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلاً أُوْلَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِى بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَ لَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ لَا يُزَكِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه آنچه را خداوند از كتاب نازل كرده، پنهان مى دارند و بِدان، بهاى ناچيزى به دست مى آورند، آنان، جز آتش در شكم هاى خويش فرو نمى برند و خدا روز قيامت با ايشان سخن نخواهد گفت و پاكشان نخواهد كرد و عذابى دردناك خواهند داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَآءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْاْ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلاً فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 187.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و [ياد كن] هنگامى را كه خداوند از كسانى كه به آنان كتاب داده شده، پيمان گرفت كه حتما بايد آن را [به وضوح] براى مردم بيان نمايند و كتمانش مكنيد. پس آن [عهد] را پشت سر خود انداختند و در برابر آن، بهايى ناچيز به دست آوردند و چه بد معامله اى كردند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن كَتَمَ عِلما مِمّا يَنفَعُ اللّهُ بِهِ في أمرِ النّاسِ؛ أمرِ الدّينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله صلى الله عليه و آله: «أمرِ الدينِ» مجرور على البدليّة من قوله: «في أمرِ الناسِ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ألجَمَهُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ بِلِجامٍ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص97 ح265 عن أبي سعيد الخدري، مسند ابن حنبل: ج3 ص565 ح10492 عن أبي هريرة، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص182 ح346 عن عبد اللّه بن عمرو بن العاص وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج19610 ح29031 ؛ منية المريد: ص136، عوالي اللآلي: ج4 ص71 ح40 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص78 ح66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس دانشى را كه خداوند، بِدان در كار مردم يا كار دين، سود مى رساند، كتمان كند، خداوند، دهان او را با لگامى از آتش، لگام مى زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تُمسِك عَن إظهارِ الحَقِّ إذا وَجَدتَ لَهُ أهلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص266 ح10188، عيون الحكم والمواعظ: ص518 ح9399.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه براى حق، [مخاطب] شايسته اى يافتى، از اظهار آن، خوددارى مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أشبَهُ النّاسِ بِأَنبِياءِ اللّهِ أقوَلُهُم لِلحَقِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح3172، عيون الحكم والمواعظ: ص116 ح2578.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شبيه ترينِ مردم به پيامبران الهى، حقگوترينِ آنان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في رِسالَتِهِ إلى سَعدِ الخَيرِ ـ: العُلَماءُ في أنفُسِهِم خانَةٌ إن كَتَمُوا النَّصيحَةَ؛ إن رَأَوا تائِها ضالّاً لا يَهدونَهُ، أو مَيِّتا لا يُحيونَهُ، فَبِئسَ ما يَصنَعونَ! لِأَنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ أخَذَ عَلَيهِمُ الميثاقَ فِي الكِتابِ: أن يَأمُروا بِالمَعروفِ وبِما اُمِروا بِهِ، وأَن يَنهَوا عمّا نُهوا عَنهُ، وأَن يَتَعاوَنوا عَلَى البِرِّ وَالتَّقوى، ولا يَتَعاوَنوا عَلَى الإِثمِ وَالعُدوانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص54 ح16، بحار الأنوار: ج78 ص361 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در نامه ايشان به سعدُ الخير ـ: اگر عالمان، نصيحت را دريغ كنند، خود خيانتكارند، اگر با ديدن سرگردانِ گم راهى، او را هدايت نكنند، يا با ديدن مرده اى، او را زنده نكنند، و چه كار بدى انجام مى دهند؛ زيرا خداوند متعال در قرآن، از آنان پيمان گرفته كه به معروف و به آنچه مأمور شده اند، امر كنند و از آنچه از انجام دادنش نهى شده اند، نهى كنند، و اين كه بر كار نيك و تقوا، يكديگر را يارى رسانند و بر گناه و دشمنى به يكديگر، كمك نرسانند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص122 (مكافحة البدع).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص123 (مبارزه با بدعت ها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التكلف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: التَّكَلُّفُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: خود را به زحمت انداختن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَعَنَ اللّهُ الَّذينَ يُشَقِّقونَ الكَلامَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَقَّقَ الكلامَ تشقيقا: أخرَجَه أحسنَ مَخرَج، ومنه حديث البيعة: «تشقيقُ الكلام عليكم شديدٌ» ؛ أي التطلُّب فيه لِيُخرجه أحسنَ مَخرَجٍ (تاج العروس: ج13 ص250).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقال الرضي رضى الله عنه: وهذا القول مجاز، والمراد: الذين يتصرّفون في الكلام فيدقّقون فيه ويتعمّقون في معانيه. وشبّه عليه الصلاة والسلام فعلهم ذلك بتشقيق الشَّعر ؛ لأنّ طاقات الشعر مستدقّة في نفوسها، وإذا تعاطى الإنسان تشقيقها، انتهت من الدقّة إلى غاية لا زيادة وراءها. وهذا اللعن في الخبر إنّما يتناول من بلغ في تدقيق الكلام إلى ذلك الحدّ لِيشتبهَ الباطل بالحق ويجوزَ الغيّ بالرشد (المجازات النبويّة: ص374 ح338).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَشقيقَ الشَّعرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص374 ح338، مسند ابن حنبل: ج6 ص26 ح16900 عن معاوية وفيه «لعن رسول اللّه» بدل «لعن اللّه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، لعنت كند كسانى را كه به سان شكافتن مو، در كلام، موشكافى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد رضى رحمه الله مى گويد: «در اين سخن، مَجاز به كار رفته است و مقصود، كسانى هستند كه در كلام، پيجويى مى كنند در معانى آن، به موشكافى و ژرف انديشى مى پردازند، و پيامبر خدا، اين كارشان را به شكافتن مو تشبيه كرده است ؛ زيرا تارهاى مو، چنان نازك اند كه وقتى انسان به شكافتن آنها مى پردازد، به خاطر نازكى مو، به جايى مى رسد كه ديگر امكان شكافتن فراتر از آن وجود ندارد، و نفرين اين روايت، هر كس را در بر مى گيرد كه در موشكافى گفتار، به چنين حدّى برسد تا باطل را به حق، مشتبه سازد و با گم راهى از مرز هدايت در گذرد» (المجازات النبويّة: ص418 ح336).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى كنند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عز و جل لَم يَبعَث نَبِيّا إلّا مُبَلِّغا، وإنَّ تَشقيقَ الكَلامِ وَالخُطَبِ مِنَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج1 ص258 وراجع: مسند ابن حنبل: ج2 ص408 ح5691.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل، هيچ پيامبرى را جز به عنوان مبلّغ، بر نينگيخت، و موشكافى گفته ها و خطابه ها، از شيطان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِقِلَّةِ الكَلامِ، ولا يَستَهوِيَنَّكُمُ الشَّيطانُ؛ فَإِنَّ تَشقيقَ الكَلامِ مِن شَقاشِقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «شقائق»، وما أثبتناه من الإصابة وهو الصحيح.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج1 ص491 الرقم 643، الإصابة: ج1 ص544 الرقم 1024 عن حكيم بن جابر عن أبيه وليس فيه «ولا يستهوينَّكم الشيطان»، كنز العمّال: ج3 ص552 ح7863.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر شما باد كم سخن گفتن! و شيطان، شما را به هواخواهى نكشاند، كه موشكافى گفتار، از رخنه هاى شيطان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِعَبدِ اللّهِ بنِ رَواحَةَ ـ: كُفَّ عَنِ السَّجعِ؛ فَما اُعطِيَ عَبدٌ شَيئا شَرّا مِن طَلاقَةٍ في لِسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج12 ص281، الفردوس: ج4 ص120 ح6373 عن ابن عبّاس وليس فيه «كُفّ عن السجع»، كنز العمّال: ج3 ص556 ح7892.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به عبد اللّه بن رواحه ـ: از آهنگين گويى [متكلّفانه] اجتناب كن، كه بدتر از زبان آورى، به بنده اى داده نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ كَثيرا مِنَ الخُطَبِ مِن شَقاشِقِ الشَّيطانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال في اللسان ـ بعد نقل الحديث ـ: فجعل للشيطان شَقاشقَ ونَسبَ الخُطبَ إليه لِما يدخل فيها من الكذب (لسان العرب: ج10 ص185 «شقق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاية: ج2 ص489، لسان العرب: ج10 ص185 ؛ بحار الأنوار: ج102 ص195.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسيار از خطابه ها، از رخنه هاى شيطان اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤلّفِ لسان العرب، پس از نقل حديث مى گويد: «امام عليه السلام، از ژاژخايى شيطان گفت و اين گونه خطبه ها را به شيطان نسبت داد، به سبب دروغ هايى كه به اين گونه سخن ها راه مى يابد» (لسان العرب: ج10 ص185).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ ممّا يُنسَبُ إلَيهِ في مِصباحِ الشَّريعَةِ ـ: آفَةُ العُلَماءِ عَشَرَةُ أشياءَ: ... وَالتَّكَلُّفُ في تَزيينِ الكَلامِ بِزَوائِدِ الأَلفاظِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص366، بحار الأنوار: ج2 ص52 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ـ: آفت عالمان، ده چيز است: ... و خود را به زحمت انداختن با آراستن گفتار به الفاظ زايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعنت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: التَّعَنُّت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: ديگران را به رنج افكندن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّما بَعَثَنِي اللّهُ مُبَلِّغا، ولَم يَبعَثني مُعَنِّتا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنَّته تعنِيتا: شَدَّد عليه وألزَمَه بما يصعب عليه أداؤه ويشقّ عليه تحمّلُه (تاج العروس: ج3 ص94 «عنت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص423 ح3318، صحيح مسلم: ج2 ص1113 ح35، السنن الكبرى: ج7 ص60 ح13267، كلاهما نحوه وكلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج11 ص426 ح31998.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، مرا تنها به عنوان مبلّغ، بر انگيخته، نه به عنوان زحمت دهنده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ لَم يَبعَثني مُعَنِّتا ولا مُتَعَنِّتا، ولكِن بَعَثَني مُعَلِّما مُيَسِّرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1105 ح29، السنن الكبرى: ج7 ص61 ح13268 وليس فيه «ولا متعنّتا» وكلاهما عن جابر بن عبد اللّه، كنز العمّال: ج11 ص424 ح31989.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، مرا براى رنج دادن ديگران يا رنج دهنده به خود بر نينگيخت؛ بلكه مرا به عنوان آموزنده و آسان گيرنده مبعوث كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلِّموا ولا تُعَنِّفوا؛ فَإِنَّ المُعَلِّمَ خَيرٌ مِنَ المُعَنِّفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّعنِيف: التّوبِيخ والتَّقرِيع واللَّوم (النهاية: ج3 ص309 «عنف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج2 ص276 ح1749، الفقيه والمتفقّه: ج2 ص137، جامع بيان العلم: ج1 ح128، الفردوس: ج3 ص9 ح4004 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج10 ص249 ح29321 ؛ منية المريد: ص193، جامع الأحاديث للقمّي: ص102 عن إسماعيل ابن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج77 ص175 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بياموزيد و توبيخ نكنيد، كه آموزنده، از توبيخ كننده بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإطالة-في-الكلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: الإِطالَةُ في الْكَلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: طولانى كردن سخن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ موسى عليه السلام لَقِيَ الخَضِرَ عليه السلام، فَقالَ: أوصِني. فَقالَ الخَضِرُ: يا طالِبَ العِلمِ، إنَّ القائِلَ أقَلُّ مَلالَةً مِنَ المُستَمِعِ، فَلا تُمِلَّ جُلَساءَكَ إذا حَدَّثتَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص140، بحار الأنوار: ج1 ص226 ح18 ؛ المعجم الأوسط: ج7 ص78 ح6908، تاريخ دمشق: ج16 ص414 ح3191 كلاهما عن عمر بن الخطّاب، كنزالعمّال: ج16 ص143 ح44176.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: موسى عليه السلام، خضر عليه السلام را ملاقات كرد و به او گفت: مرا اندرز ده!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خضر گفت: اى خواهان علم! خستگى گوينده، از شنونده كمتر است. پس هنگام سخن گفتن، هم نشينانت را خسته مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَيسَ البَيانُ كَثرَةَ الكَلامِ، ولكِن فَصلٌ في ما يُحِبُّ اللّهُ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص399 ح5215، موارد الظمآن: ص492 ح2010 وفيه «ولكن البيان الفصل في الحقّ» بدل «ولكن فصل في ما يحبّ اللّه» وكلاهما عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج10 ص192 ح29010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بيان (سخنوَرى)، فزونى گفتار نيست؛ بلكه گفتارى فيصله دهنده است در موردى كه خداوند عز و جلدوست دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدّين: رَأَى [النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله] أعرابِيّا يَتَكَلَّمُ فَطَوَّلَ، فَقالَ لَهُ: كَم دونَ لِسانِكَ مِن حِجابٍ؟ فَقالَ: شَفَتايَ وأَسناني. فَقالَ عليه السلام: فَتَثَبَّت وَاقتَصِر؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى يَكرَهُ الاِنبِعاقَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الانبِعاق في الكلام: التوسُّع فيه والتكثُّر منه (لسان العرب: ج10 ص22 «بعق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الكَلامِ، فَنَضَّرَ اللّهُ وَجهَ امرِئٍ أوجَزَ في كَلامِهِ، وَاقتَصَرَ عَلى حاجَتِهِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص275.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: [پيامبر خدا صلى الله عليه و آله] مرد باديه نشينى را ديد كه سخن مى گويد و آن را طولانى كرده است. به او فرمود: «زبانت چند حجاب دارد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: دو لب و دندان هايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «استوار و كوتاه سخن بگو؛ زيرا خداوند متعال، فزونى در گفتار را ناپسند مى شمُرَد. خداوند، چهره كسى را كه گفتارش را كوتاه كند و به نيازش بسنده كند، شاداب سازد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ أبغَضَكُم إلَيَّ وأَبعَدَكُم مِنّي مَجلِسا يَومَ القِيامَةِ الثَّرثارونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثرثارون: هم الذين يُكثِرون الكلام تكلُّفا وخروجا عن الحقّ (النهاية: ج1 ص209 «ثرثر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمُتَشَدِّقونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المتشدّقون: المتوسّعون في الكلام... وقيل: المتشدّق: المستهزئ بالناس (النهاية: ج2 ص453 «شدق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمُتَفَيهِقونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المتفيهقون: هم الذين يتوسّعون في الكلام ويفتحون به أفواههم. مأخوذ من الفَهْق ؛ وهو الامتلاء والاتّساع (النهاية: ج3 ص482 «فهق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص370 ح2018 عن جابر، مسند ابن حنبل: ج6 ص220 ح17747، السنن الكبرى: ج10 ص326 ح20799 وفيهما «في الآخرة مَساوِئكُم أخلاقا» بدل «مجلسا يوم القيامة» وكلاهما عن أبي ثعلبة الخشني، كنز العمّال: ج3 ص10 ح5181 ؛ عوالي اللآلي: ج1 ص72 ح135 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مبغوض ترينِ شما نزد من و دورترينِ شما از من در روز قيامت، كسانى اند كه از روى تكلّف، پُرگويى مى كنند، بيهوده مى گويند، و دهانشان را به زياده گويى باز مى گذارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ألا اُنَبِّئُكُم بِشِرارِكُم؟ هُمُ الثَّرثارونَ المُتَشَدِّقونَ. ألا اُنَبِّئُكُم بِخِيارِكُم؟ أحاسِنُكُم أخلاقا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص301 ح8830، السنن الكبرى: ج10 ص326 ح20800 نحوه وكلاهما عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج3 ص556 ح7890.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آيا بدترينتان را به شما معرّفى كنم؟ آنان، پُرگويان و پُرحرف ها هستند. آيا بهترينتان را به شما معرّفى كنم؟ آن كه اخلاقش از همه بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: آفَةُ الكَلامِ الإِطالَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص111 ح3966، عيون الحكم والمواعظ: ص181 ح3696.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آفت گفتار، طول دادن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أطالَ الحَديثَ في ما لا يَنبَغي فَقَد عَرَّضَ نَفسَهُ لِلمَلامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص391 ح8892، عيون الحكم والمواعظ: ص462 ح8413.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس سخن را در آنچه شايسته نيست، طولانى سازد، خود را در معرض نكوهش قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الإِكثارُ يُزِلُّ الحَكيمَ، ويُمِلُّ الحَليمَ؛ فَلا تُكثِر فَتُضجِر، وتُفَرِّط فَتُهَن.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص109 ح2009، عيون الحكم والمواعظ: ص60 ح1528 وفيه «ويذل اللئيم» بدل «ويمل الحليم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زياده گويى، موجب لغزش حكيم و خستگى بردبار است. پس زياده گويى مكن كه مايه رنج خواهى بود و تفريط مكن كه مايه اهانت خواهى بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أقبَحُ مِنَ العِيِّ، الزِّيادَةُ عَلَى المَنطِقِ عَن مَوضِعِ الحاجَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص447 ح3244.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زشت تر از درماندگى، درازگويىِ بيشتر از حدّ نياز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص276 (مراعاة الاختصار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص277 (رعايت اختصار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سؤال-الأجر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: سُؤالُ الأَجرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: درخواست مزد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ * إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ * فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ * وَ مَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 105 ـ 109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قوم نوح، پيامبران را تكذيب كردند، چون برادرشان نوح به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟ من براى شما فرستاده اى در خورِ اعتمادم. از خدا پروا كنيد و فرمانم ببريد؛ و بر اين [رسالت]، اجرى از شما طلب نمى كنم. اجر من، جز بر عهده پروردگارِ جهانيان نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَّبَتْ عَادٌ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ * إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ * فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ * وَ مَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 123 ـ 127.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عاديان، پيامبران [خدا] را تكذيب كردند، آن گاه كه برادرشان هود به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟ من براى شما فرستاده اى در خورِ اعتمادم. از خدا پروا كنيد و فرمانم ببريد؛ و بر اين [رسالت]، اجرى از شما طلب نمى كنم. اجر من، جز بر عهده پروردگار جهانيان نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَالِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ * إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ * فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ * وَ مَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 141 ـ 145.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثموديان، پيامبران [خدا] را تكذيب كردند، آن گاه كه برادرشان صالح به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟ من براى شما فرستاده اى در خورِ اعتمادم. از خدا پروا كنيد و فرمانم ببريد؛ و بر اين [رسالت]، اجرى از شما طلب نمى كنم. اجر من، جز بر عهده پروردگار جهانيان نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ * إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ * فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ * وَ مَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 160 ـ 164.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قوم لوط، فرستادگان را تكذيب كردند، آن گاه كه برادرشان لوط به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟ من براى شما فرستاده اى در خورِ اعتمادم. از خدا پروا كنيد، و فرمانم ببريد؛ و بر اين [رسالت]، اجرى از شما طلب نمى كنم. اجر من، جز برعهده پروردگار جهانيان نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَّبَ أَصْحَـبُ الْأيْكَةِ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ أَلَا تَتَّقُونَ * إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ * فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُونِ * وَ مَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 176 ـ 180.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اصحاب اَيكه، فرستادگان را تكذيب كردند، آن گاه كه شعيب به آنان گفت: آيا پروا نداريد؟ من براى شما فرستاده اى در خورِ اعتمادم. از خدا پروا كنيد و فرمانم ببريد؛ و بر اين [رسالت]، اجرى از شما طلب نمى كنم. اجر من، جز بر عهده پروردگار جهانيان نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ قُل لَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اينان، كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده است. پس به هدايت آنان اقتدا كن. بگو: «من از شما هيچ مزدى بر اين [رسالت] نمى طلبم. اين [قرآن]، جز تذكّرى براى جهانيان نيست»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ مَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: مزدى بر اين [رسالت] از شما طلب نمى كنم و من از كسانى نيستم كه چيزى از خود بسازم [و به خدا نسبت دهم]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُل لَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: به ازاى آن [رسالت]، پاداشى از شما خواستار نيستم، مگر دوستى درباره خويشاوندان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ مَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَن شَاءَ أَن يَتَّخِذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلاً».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: بر اين [رسالت]، اجرى از شما طلب نمى كنم، جز اين كه هر كس بخواهد راهى به سوى پروردگارش [در پيش] گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ مَا سَأَلْتُكُم مِّنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَىْ ءٍ شَهِيدٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «هر مزدى از شما خواستم، آن از خودتان! مزد من جز بر خدا نيست و او بر هر چيزى گواه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: يونس: 72، هود: 29، 51، المؤمنون: 72، يس: 21، الطور: 40، القلم: 46.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: يونس: آيه 72، هود: آيه 29 و 51، مؤمنون: آيه 72، يس: آيه 21، طور: آيه 40، قلم: آيه 46.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَكتوبٌ فِي الكِتابِ الأَوَّلِ: يَا بنَ آدَمَ، عَلِّم مَجّانا كَما عُلِّمتَ مَجّانا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص125 ح6387 عن ابن مسعود، كنز العمّال: ج10 ص241 ح29279. وعن أبي العالية في قوله تعالى: «وَ لَا تَشْتَرُواْ بِايَاتِى ثَمَنًا قَلِيلاً» قال: لا تأخذ على ما عَلَّمتَ أجرا ؛ فإنّما أجر العلماء والحكماء والحلماء على اللّه عز و جل وهم يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة: «يابن آدم عَلِّم مجّانا كما عُلِّمتَ مجّانا» (حلية الأولياء: 2 ص220، الدرّ المنثور: ج1 ص155).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در كتاب نخستين، نوشته شده است: اى پسر آدم! همان گونه كه علم را رايگان فرا گرفتى، آن را رايگان [به ديگران] بياموز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;469.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عُلَماءُ هذِهِ الاُمَّةِ رَجُلانِ: رَجُلٌ آتاهُ اللّهُ عِلما فَبَذَلَهُ لِلنّاسِ، ولَم يَأخُذ عَلَيهِ طُعما، ولَم يَشرِ بِهِ ثَمَنا، فَذلِكَ يَستَغفِرُ لَهُ حيتانُ البَحرِ، ودَوابُّ البَرِّ، وَالطَّيرُ في جَوِّ السَّماءِ، ويَقدُمُ عَلَى اللّهِ سَيِّدا شَريفا حَتّى يُرافِقَ المُرسَلينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ورَجُلٌ آتاهُ اللّهُ عِلما فَبَخِلَ بِهِ عَن عِبادِ اللّهِ، وأَخَذَ عَلَيهِ طُعما، وشَرى بِهِ ثَمَنا، فَذلِكَ يُلجَمُ يَومَ القِيامَةِ بِلِجامٍ مِن نارٍ، ويُنادي مُنادٍ: هذَا الَّذي آتاهُ اللّهُ عِلما فَبَخِلَ بِهِ عَن عِبادِ اللّهِ، وأَخَذَ عَلَيهِ طُعما، وَاشتَرى بِهِ ثَمَنا. وكَذلِكَ حَتّى يَفرُغَ مِنَ الحِسابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص136، روضة الواعظين: ص15 نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص54 ح25 ؛ المعجم الأوسط: ج7 ص171 ح7187 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج10 ص206 ح29090.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;469.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عالمان اين امّت، دو تن اند: يكى آن كه خداوند به او دانشى ارزانى داشته و او آن را بر مردم، نثار مى كند و براى آن، مزدى نمى گيرد و آن را به بهايى نمى فروشد. اين، كسى است كه ماهيان دريا و چارپايان خشكى و پرنده آسمان براى او طلب بخشش مى كنند، و با سَرورى و شرافت، نزد خداوند مى آيد، تا آن كه هم نشين پيامبران مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ديگر، آن كه خداوند به او دانشى داده؛ امّا او در بذل آن به بندگان خدا بُخل مى ورزد و براى آن، مزد مى گيرد و آن را به بهايى مى فروشد. بر دهان چنين كسى در روز قيامت، از آتش، لگام مى زنند و كسى آواز مى دهد: «اين، كسى است كه خداوند به او دانش داده؛ امّا او در بذل آن به بندگان خدا بخل كرده و براى آن مزد گرفته و آن را به بهايى فروخته است». اين چنين خواهد بود تا از حساب، فارغ شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;470.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ يُحِبُّ العَبدَ يَتَّخِذُ المِهنَةَ لِيَستَغنِيَ بِها عَنِ النّاسِ، ويُبغِضُ العَبدَ يَتَعَلَّمُ العِلمَ يَتَّخِذُهُ مِهنَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج2 ص543.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;470.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، بنده اى را دوست دارد كه كارى را پيشه خود سازد تا با آن، از مردم، بى نياز شود؛ امّا بنده اى را كه دانش را براى پيشه قرار دادن مى آموزد، دشمن دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;471.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَّمَ اللّهُ عز و جل آدَمَ ألفَ حِرفَةٍ مِنَ الحِرَفِ، فَقالَ لَهُ: قُل لِوُلدِكَ وذُرِّيَّتِكَ: إن لَم تَصبِروا فَاطلُبُوا الدُّنيا بِهذِهِ الحِرَفِ، ولا تَطلُبوها بِدينٍ؛ فَإِنَّ الدّينَ لي وَحدي خالِصا، وَيلٌ لِمَن طَلَبَ بِالدّينِ الدُّنيا! وَيلٌ لَهُ!!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص42 ح4105 عن عطيّة بن بسر، كنز العمّال: ج10 ص206 ح29091.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;471.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل به آدم، هزار حرفه از ميان حرفه ها آموخت و به او فرمود كه به فرزندان و نسلت بگو: «اگر صبر نمى كنيد، از ره گذر اين حرفه ها دنيا را طلب كنيد و از راه دين، در جستجوى دنيا نباشيد؛ زيرا دين، تنها براى من است. واى بر كسى كه از راه دين، دنيا را طلب كند! واى بر او!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;472.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَكونُ العالِمُ عالِما حَتّى... لا يَأخُذَ عَلى عِلمِهِ شَيئا مِن حُطامِ الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص437 ح10921، عيون الحكم والمواعظ: ص544 ح10109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;472.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: عالم، تنها زمانى عالم است كه... براى دانش خود، چيزى از متاع دنيا را دريافت نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;473.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: مَن كَتَمَ عِلما أحَدا، أو أخَذَ عَلَيهِ أجرا رِفدا، فَلا يَنفَعُهُ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج3 ص140 عن موسى بن أبي حبيب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;473.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: هر كس دانش را از يك تن، پنهان سازد يا بر آن، مزد و پاداشى دريافت نمايد، آن دانش، هرگز سودى به او نمى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;474.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَنِ احتاجَ النّاسُ إلَيهِ لِيُفَقِّهَهُم في دينِهِم، فَيَسأَلُهُمُ الاُجرَةَ، كانَ حَقيقا عَلَى اللّهِ تَعالى أن يُدخِلَهُ نارَ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج4 ص71 ح42، بحار الأنوار: ج2 ص78 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;474.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كسى كه مردم به او نياز دارند تا دين را به آنان بياموزد و او از آنان مزد بخواهد، بر خداوند متعال، شايسته است كه او را در آتش جهنّم در افكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص40 (حقوق المبلّغ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص41 (حقوق مبلّغ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحثى-درباره-مزد-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحثى درباره مُزد تبليغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه گذشت، سيره قطعى انبياى الهى، عدم درخواست مزد در برابر تبليغ بوده است. آنان به طور مكرّر و مؤكّد، اعلام مى كردند كه در برابر تلاش هايى كه براى ابلاغ پيام هاى الهى داشته اند، از مردم، چيزى نمى خواهند. نخستين پيامبر اولوا العزم، نوح عليه السلام، صريحا اعلام كرد كه خدماتش به جامعه، رايگان است. پيامبران ديگر (همچون: هود، صالح، لوط و شعيب عليه السلام) نيز بدين شيوه عمل مى كردند؛ امّا نكته در خور تأمّل، اين است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، با دستور خداوند متعال، اين چنين مكلّف مى شود كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُل لَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبَى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شورا: آيه 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بگو: در مقابل تبليغ رسالت، پاداشى از شما نمى خواهم، مگر دوستىِ خويشاوندانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در پاسخ اين سؤال كه «حكمت اين درخواست چيست؟»، به امر الهى توضيح مى دهد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ مَا سَأَلْتُكُم مِّنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: آيه 47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بگو: آنچه از شما به عنوان مزد رسالت خواستم، به سود شماست. پاداش من، فقط با خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى بگو: من هرگز چيزى در مقابل رساندن پيام الهى از شما نمى خواهم و من نيز همچون ساير انبياى الهى، بى مزد و منّت، خدمت گزار مردم هستم و آنچه بر آن نامِ مزد نهاده ام، در واقع، چيزى نيست كه منافع شخصى مرا تأمين كند؛ بلكه به عكس، براى تأمين منافع شماست كه با اين تعبير لطيف و عاطفى، خواستم شما را بر حفظ آن بر انگيزم تا پس از من، از راه صحيح و استوار، منحرف نگرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين براى توضيح بيشتر فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ مَا أَسْئلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَن شَاءَ أَن يَتَّخِذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرقان: آيه 57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى تبليغ رسالتم، مزدى نمى خواهم، مگر اين كه هر كس بخواهد، راهى به سوى پروردگارش در پيش گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، آنچه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به عنوان مزد رسالت خواست، در حقيقت، انتخاب راه خداست كه همان راه ارزش هاى دينى و تكامل مادّى و معنوى انسان است كه در رهبرى الهى تجسّم پيدا مى كند و اهل بيت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، كامل ترين مصاديق رهبران الهى هستند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج10 ص333 (عناوين حقوق اهل بيت عليهم السلام). نيز، ر. ك: رهبرى در اسلام، رى شهرى: ص88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به اين مقدّمه در مورد مزد تبليغ، چند پرسش، قابل طرح است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. حكمتِ آن همه تأكيد انبياى الهى بر نخواستن مزد براى تبليغ رسالت چيست؟ و آيا با عنايت به سيره پيامبران الهى، مبلّغان ـ كه وارثان آنها هستند ـ مى توانند در مقابل تبليغ، از مردم، مزد طلب كنند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. گرفتن پاداش تبليغ، بدون درخواست آن، چه حكمى دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. در صورتى كه تبليغْ رايگان باشد، نيازهاى اقتصادى مبلّغ، چگونه تأمين مى گردد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-آثار-زيانبار-درخواست-مزد-براى-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ آثار زيانبار درخواست مزد براى تبليغ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى پاسخ گفتن به سؤال اوّل و پى بردن به حكمت تأكيد انبياى الهى بر رايگان بودن تبليغ آنها كافى است قدرى در آثار زيانبار درخواست مزد براى تبليغ، تأمّل كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;از-ميان-رفتن-اخلاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. از ميان رفتن اخلاص&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين ركن اخلاقى تبليغ دين، اخلاص است كه با درخواست مزد براى تبليغ، اين ركن اساسى صدمه خواهد ديد و مبلّغ، مصداق كسانى خواهد شد كه امام على عليه السلام در باره آنان فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَطلُبُ الدُّنيا بِعَمَلِ الآخِرَةَ، و لا يَطلُبُ الآخِرَةَ بِعَمَلِ الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغه: خطبه 32، بحار الأنوار: ج78 ص5 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا را با اعمالى طلب مى كند كه از آنِ آخرت اند و آخرت را با اعمالى طلب نمى كند كه از آنِ دنيايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سان، كسى كه مى تواند امور مربوط به زندگى دنيوى خود را با انگيزه الهى، به امور اخروى تبديل نمايد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ميزان الحكمة: ج12 عنوان 527 (نيّت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينك با درخواست پاداش براى تبليغ ـ كه امرى الهى و معنوى است ـ، آن را وسيله امرار معاش و تأمين زندگى (و به تعبير امام على عليه السلام: دنياخواهى) كرده است. در اين باره، از امام صادق عليه السلام روايت شده است كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ احتاجَ النّاسُ إلَيهِ لِيُفَقِّهَهُم فى دينهِم، فَيَسأَلُهُم الاُجرَةَ، كانَ حَقيقاً عَلَى اللّهِ أن يُدخِلَهُ نارَ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللآلى: ج4 ص71 ح42، بحار الأنوار: ج2 ص78 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كه مردم براى فراگيرى دينشان به او نيازمند باشند و او از آنان مزد بخواهد، بر خداوند، رواست كه او را در آتش جهنّم در اندازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كاهش-اثر-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. كاهش اثر تبليغ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با صدمه ديدن ركن اخلاقى اخلاص، اثر «تبليغ» در سازندگى ديگران، كاهش مى يابد و گاه به صفر مى رسد؛ بلكه گاهى چنين تبليغى نتيجه عكس مى دهد؛ زيرا مردم، حق دارند به كسانى كه دين خدا را وسيله تأمين دنياى خود كرده اند، با ديده اتّهام بنگرند و آنان را خيرخواه خود ندانند، چنان كه عيسى عليه السلام در اين باره مى فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّينارُ داءُ الدّينِ، وَ العالِمُ طَبيبُ الدّينِ؛ فَإِذا رَأَيتُمُ الطَّبيبَ يَجُرُّ الدّاءَ إلى نَفسِهِ فَاتَّهِموهُ، وَ اعلَموا أنَّهُ غَيرُ ناصِحٍ لِغَيرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من لا يحضره الفقيه، ج4، ص25، ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دينار، بيمارى [و آفت] دين است و عالِم، طبيب دين است. پس اگر طبيبى را ديديد كه بيمارى را به سوى خود مى كشد، به او بدگمان باشيد و بدانيد كه او خيرخواه ديگرى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحريف-ارزش-هاى-دينى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تحريف ارزش هاى دينى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيانبارترين اثر تبليغى كه در برابر پاداش انجام گيرد، تحريف ارزش هاى دينى است. هنگامى كه تبليغ به صورت كالا در آيد، مبلّغ به جاى آن كه نياز مخاطب را در نظر بگيرد، خواست او را مورد توجّه قرار مى دهد. از اين رو، سعى مى كند كالاى خود را مطابق ميل وى تنظيم كند و بدين سان، چه بسا بايد ارزش هاى دينى را تحريف كند تا دنياى خود را تأمين نمايد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ديدگاه قرآن كريم، تحريف كتب آسمانى پيشين، به همين ريشه خطرناك مى رسد، بدين صورت كه جمعى از مبلّغان و پيشوايان دينى، در برابر بهايى اندك، براى تأمين خواست صاحبان زور و زر، حقايق دينى را تحريف كردند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-گرفتن-مزد-تبليغ-بدون-درخواست&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ گرفتن مزد تبليغ، بدون درخواست&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آثار زيانبارى كه بدانها اشارت رفت، هنگامى پديد مى آيند كه مبلّغ، درست به عكسِ انبياى الهى عمل كند؛ يعنى بر خلاف روش انبيا كه مى گفتند: «ما مزد تبليغ نمى خواهيم»، او بگويد كه مزد تبليغ مى خواهد و با دين خدا مانند يك كالا معامله كند؛ امّا اگر مبلّغ، مزدى درخواست نكند و مردم براى تأمين زندگى وى، به او چيزى اهدا كنند، پذيرفتن آن، منعى ندارد. در اين باره، از امام صادق عليه السلام روايت شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُعَلِّمُ لا يُعَلِّمُ بِالأَجرِ، وَ يَقبَلُ الهَدِيَّةَ إذا اُهدِىَ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي، ج7، ص125، ح3، وكذا في كثير من روايات الكافي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معلّم، براى مزد، تعليم نمى دهد؛ امّا اگر هديه اى به او داده شود، آن را قبول مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين حمزة بن حُمران، از امام صادق عليه السلام روايت مى كند كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ استَأكَلَ بِعِلمِهِ افتَقَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص365 ح1047.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از راه علمش نان بخورد، مستمند خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حمزه مى گويد: به ايشان گفتم: فدايت شوم! ميان شيعيان و دوستداران شما گروهى هستند كه دانش هاى شما را فرا مى گيرند و آن را ميان شيعيانتان منتشر مى سازند و در مقابل آن، از اِنعام و هديه آنان، بى بهره نمى مانند. فرمود: «اينان، كسانى نيستند كه با علم خود، نان مى خورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته در خور توجّه، اين است كه گرفتن پاداش تبليغ، بدون درخواست آن، هرچند منعى ندارد و با برخى از مراتب اخلاص نيز سازگار است؛ امّا ترك آن، اولى محسوب مى شود، چنان كه انبياى الهى و رهروان كامل آنها، از پذيرفتن پاداش هاى اين گونه اجتناب مى كردند و نه تنها در مورد تبليغ، بلكه در مورد هر كارى كه عمل اُخروى محسوب مى شود و براى خدا انجام مى دادند، حتّى در سخت ترين شرايط اقتصادى، حاضر نبودند پاداشى دريافت كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين باره، داستان بسيار آموزنده اى از موسى عليه السلام نقل شده است كه در پى مى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;داستانى-از-اخلاص-موسى-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داستانى از اخلاص موسى عليه السلام&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى عليه السلام، قبل از نبوّت، پس از آن كه از چنگ فرعونيان گريخت، با تحمّل مشكلات فراوان، خود را به شهر «مَديَن» (شهر شعيب عليه السلام) رساند. در نزديكى هاى شهر، چاه آبى بود كه شبان ها براى آب دادن گوسفندان خود، اطراف آن، جمع شده بودند. در كنار شبانان، دو دختر را مشاهده كرد كه به چاه، نزديك نمى شوند. متوجّه شد كه آنان براى آب دادن گوسفندان خود، به كمك نياز دارند. به آنها كمك كرد و گوسفندان، سيراب شدند و دختران، همراه گوسفندان خود باز گشتند. گرسنگى، موسى عليه السلام را سخت آزار مى داد. دست به دعا برداشت و گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رَبِّ إِنِّى لِمَا أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص: آيه 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پروردگارا! من به هر خيرى كه به سويم بفرستى، سختْ نيازمندم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام در اين باره مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَاللّهِ ما سَأَلَهُ إلّا خُبزا يَأكُلُهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغه: خطبه 160، بحار الأنوار: ج13 ص50 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به خدا كه موسى، جز نانى براى خوردن، درخواست نكرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، يكى از آن دو دختر، باز گشت و به موسى عليه السلام گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ أَبِى يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص: آيه 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم تو را مى طلبد تا تو را به پاداش آب دادن [گوسفندان] براى ما، مزد دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى عليه السلام، همراه او به خانه آنها رفت. معلوم شد دخترانى كه در كنار چاه آب ديده و به آنها كمك كرده بود، فرزندان شعيبِ پيامبر هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه موسى عليه السلام وارد خانه شعيب عليه السلام شد، وقت شام بود و غذا آماده. شعيب عليه السلام به جوان تازه وارد، تعارف كرد و فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا شابُّ! اِجلِس فَتَعَشَّ. اى جوان! بنشين و شام بخور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا موسى عليه السلام، همچنان ايستاده بود و بر سرِ سفره نمى نشست و در پاسخ ميزبان گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعوذُ بِاللّهِ! به خدا پناه مى برم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعيب عليه السلام كه از اين برخورد او شگفت زده شده بود، گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولِمَ ذلِكَ؟ ألَستَ بِجائِعٍ؟! چرا چنين مى گويى؟ آيا تو گرسنه نيستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى عليه السلام در پاسخ گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَلى، و لكِن أخافُ أن يَكونَ هذا عِوَضا لِما سَقيتُ لَهُما؛ و إنّا أهلُ بَيتٍ لا نَبيعُ شَيئا مِن عَمَلِ الآخِرَةِ بِمِل ءِ الأَرضِ ذَهَبا! آرى [گرسنه ام]؛ امّا مى ترسم كه اين شام در مقابل آب دادن به گوسفندان آن دو دختر باشد، و ما خاندانى هستيم كه هيچ عملِ مربوط به آخرت را به زمينِ انباشته از طلا نمى فروشيم. شعيب عليه السلام گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا وَ اللّهِ يا شابُّ، و لكِنَّها عادَتى و عادَةُ آبائى؛ نُقرِى الضَّيفَ و نُطعِمُ الطَّعامَ. اى جوان! به خدا قصد ما اين نيست؛ بلكه اين، مرام من و پدران من است كه ميهمان نوازى مى كنيم و اطعام مى نماييم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، موسى عليه السلام، كنار سفره نشست و مشغول خوردن شد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج13 ص21 و ج77 ص103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-راه-هاى-تأمين-نيازهاى-اقتصادى-مبلغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ راه هاى تأمين نيازهاى اقتصادى مبلّغ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين مبنا كه گرفتن مزد تبليغ، از نظر اسلام، در هر صورتْ نكوهيده است، اين سؤال، قابل طرح است كه: نيازهاى مبلّغ، از چه طريقى بايد تأمين شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كسب-در-كنار-تبليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. كسب در كنار تبليغ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمعى از روشن فكرنماها، از حدود نيم قرن پيش، چنين ترويج مى كردند كه مبلّغ دين (روحانى) بودن، اساسا شغل نيست و مبلّغان، بايد ضمن اشتغال به شغل هاى ديگر، به ترويج ارزش هاى دينى و هدايت مردم بپردازند. آنان مى گفتند: اگر روحانيان، در كنار تبليغ، به كسب و كار نيز بپردازند و نيازى به مردم نداشته باشند، مى توانند اسلام را آن گونه كه هست، به مردم ارائه كنند و تحت تأثير خواست كسانى كه نيازهاى اقتصادى آنان را تأمين مى كنند، قرار نگيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند نياز مستقيم روحانيان به مردم، آثار زيانبارى دارد ـ كه توضيح آن گذشت ـ؛ امّا اين راه حل هم صحيح نيست و به فرموده امام خمينى رحمه الله، اين فكر، بيشتر از ناحيه كسانى مطرح شده است كه با اساس روحانيت و اسلام، مخالف هستند. روحانى بودن، كارى است مثل كارهاى ديگر و در شرايط كنونى، ممكن نيست كسى در رشته هاى مختلف علوم اسلامى تخصّص داشته باشد و در ضمن، كار ديگرى هم براى تأمين نيازهاى زندگى داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تأمين-نيازهاى-اقتصادى-مبلغ-توسط-حكومت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. تأمين نيازهاى اقتصادى مبلّغ توسّط حكومت&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شرايطى كه نظام اسلامى موفّق به اجراى احكام نورانى اسلام به طور كامل شده باشد و بيت المال مسلمانان، به طور متمركز در اختيار دولت اسلامى باشد و از سوى ديگر، نيازى به نظارت حوزه هاى علميّه و پيشوايان دينى بر دستگاه هاى اجرايى و تقنينى و قضايى نباشد، شايد بهترين راه تأمين نيازهاى اقتصادى روحانيان و از جمله مبلّغان، دولت اسلامى باشد؛ امّا چنين شرايطى شايد تنها در عصر حكومت امام مهدى عليه السلام تحقّق يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شرايط كنونى، استقلال اقتصادى روحانيان، ضرورى به نظر مى رسد و عدم استقلال روحانيان، به معناى تبعيّت و دنباله روى از سياست هاى حكومت خواهد بود، در صورتى كه روحانيان بايد راه نما و مرشد زمامداران باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خودگردانى-اقتصادى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. خودگردانى اقتصادى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومين راه تأمين نيازهاى اقتصادى مبلّغان، خودگردانى اقتصادى طبقه روحانى است، بدين معنا كه مديران حوزه هاى علميّه، بودجه هاى ويژه تحصيل و تبليغ علوم دينى را به گونه اى سامان دهند كه بتوانند زندگى متوسّط و شرافتمندانه اى را براى همه محصّلان، محقّقان و مبلّغان، فراهم سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترديدى نيست كه با مديريت صحيحِ بودجه هايى كه در حال حاضر در اختيار روحانيان است (مانند: خمس، زكات و هداياى مردمى و...)، تأمين نيازهاى اقتصادى طبقه روحانى و نظام روحانيت، به سادگى امكان پذير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تقويت-بنيه-معنوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. تقويت بُنيه معنوى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد برخى وقتى مى شنوند كه تقويت معنويت، يكى از راه هاى تأمين نيازهاى اقتصادى است، شگفت زده شوند؛ ولى عقل و نقل، و روايت و درايت، مؤيّد اين مدّعايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از هر گونه توضيح در اين باره، گفتنى است كه در مورد تأمين هزينه زندگى روحانيان، وظيفه اى بر عهده مديران مراكز دينى و تبليغى است و وظيفه اى نيز بر عهده يكايك كسانى كه متصدّى ارشاد و هدايت مردم هستند. وظيفه مديران مجامع روحانى ـ چنان كه بِدان اشاره شد ـ، ساماندهى بودجه هايى است كه در اسلام براى اين كار، پيش بينى شده است؛ امّا آنچه در اين جا و در ادامه بحث، در صدد بيان آن هستيم، وظيفه شخص مبلّغ است، كه نه تنها منافاتى با وظيفه مديران تشكيلات روحانيت ندارد، بلكه مكمّل آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تضمين-اقتصادى-خداوند-متعال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ====== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تضمين اقتصادى خداوند متعال&lt;/span&gt; ======<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث متعدّدى، تصريح شده است كه خداوند متعال، علاوه بر اين كه ضامن روزى همه مردم و همه جنبندگان است،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي، ج6، ص202.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضمانت ويژه اى براى اهل علم و كسانى كه خود را وقف ارشاد و هدايت مردم كرده اند، دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر اكرم در اين باره مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَعالى قَد تَكَفَّلَ لِطالِبِ العِلمِ بِرِزقِهِ خاصَّةً عَمّا ضَمِنَهُ لِغَيرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا مِن دَآبَّةٍ فِى الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا ؛ و هيچ جنبنده اى در زمين نيست، مگر آن كه روزى اش بر [عهده] خداوند است» (هود: آيه 6).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال، روزى اى را كه براى ديگران ضمانت كرده، بخصوص براى طلب كننده علم، متكفّل شده است. مَن تَفَقَّهَ فى دينِ اللّهِ، كَفاهُ اللّهُ هَمَّهُ، و رَزَقَهُ مِن حَيثُ لا يَحتَسِبُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص160، الأنوار النعمانيّة: ج3 ص341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در دين خداوند به ژرفكاوى بپردازد، خداوند، كار او را كفايت مى كند و از جايى كه گمان نمى بَرد، روزى اش مى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين احاديث، در حقيقت، شرح اين آيات اند كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَ مَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم: ج1 ص45، تاريخ بغداد: ج3 ص32، كنز العمّال: ج10 ص165 ح28855. نيز، ر. ك: علم و حكمت در قرآن و حديث: ج1 (بخش پنجم: آموختن / فصل دوم / بهره هاى جستجوى دانش / به عهده گرفتن روزى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر كس از خدا پروا كند، [خدا] براى او راه بيرون شدن قرار مى دهد و از جايى كه حسابش را نمى كند، به او روزى مى رساند، و هر كس بر خدا اعتماد كند، او براى وى بس است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى ترديد، يكى از مصاديق بارز تقوا و توكّل، تفقّه (ژرفكاوى) در دين براى خدا و خدمت به خلق است. كسى كه بنيه معنوى خود را تقويت كرده و با سرمايه تقوا و توكّل، به فراگيرى دانش و تحقيق و ارشاد مردم پرداخته است، خداوند متعال، ضمانت كرده كه زندگى او را «مِن حيثُ لا يَحتَسِب» و از راهى كه تنها خود مى داند، تأمين كند. تجربه قطعى اهل علم نيز مؤيّد اين پيشگويى قرآن كريم و احاديث اسلامى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-آثار-التبليغ-العملي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثّامن: آثار التّبليغ العملي&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم: آثار تبليغ عملى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أثر-الرحمة-بالصبيان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: أثَرُ الرَّحمَةِ بِالصِّبيانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: تأثير مهربانى با كودكان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;475.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن اللّيث بن سعد: إنَّ النَّبِيَّ كانَ يُصَلّي يَوما في فِئَةٍ وَالحُسَينُ صَغيرٌ بِالقُربِ مِنهُ، وكانَ النَّبِيُّ إذا سَجَدَ جاءَ الحُسَينُ فَرَكِبَ ظَهرَهُ، ثُمَّ حَرَّكَ رِجلَيهِ وقالَ: حِل حِل، وإذا أرادَ رَسولُ اللّهِ أن يَرفَعَ رَأسَهُ أخَذَهُ فَوَضَعَهُ إلى جانِبِهِ، فَإِذا سَجَدَ عادَ عَلى ظَهرِهِ وقالَ: حِل حِل، فَلَم يَزَل يَفعَلُ ذلِكَ حَتّى فَرَغَ النَّبِيُّ مِن صَلاتِهِ. فَقالَ يَهودِيٌّ: يا مُحَمَّدُ، إنَّكُم لَتَفعَلونَ بِالصِّبيانِ شَيئا ما نَفعَلُهُ نَحنُ! فَقالَ النَّبِيُّ: أمَا لَو كُنتُم تُؤمِنونَ بِاللّهِ وبِرَسولِهِ لَرَحِمتُمُ الصِّبيانَ. قالَ: فَإِنّي اُومِنُ بِاللّهِ وبِرَسولِهِ ـ فَأَسلَمَ لَمّا رَأى كَرَمَهُ مِن عِظَمِ قَدرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص71، شرح الأخبار: ج3 ص86 ح1013، بحارالأنوار: ج43 ص296 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;475.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از ليث بن سعد ـ: روزى پيامبر صلى الله عليه و آله با جمعى نماز مى گزارْد و حسين [عليه السلام] در حالى كه خُردسال بود، نزديك ايشان بود. هر گاه پيامبر صلى الله عليه و آله به سجده مى رفت، حسين مى آمد و بر پشت ايشان سوار مى شد. آن گاه پاهاى خود را مى جنبانْد و مى گفت: «هى! هى!». هر گاه پيامبر خدا مى خواست سر از سجده بر دارد، حسين را مى گرفت و در كنار خويش مى نهاد و وقتى به سجده مى رفت، حسين، مجدّدا بر پشت ايشان سوار مى شد و مى گفت: «هى! هى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او پيوسته چنين مى كرد، تا آن كه پيامبر صلى الله عليه و آله از نمازش فارغ شد. در اين هنگام، مردى يهودى گفت: اى محمّد! شما با كودكان كارى انجام مى دهيد كه ما چنين نمى كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «هان! اگر شما به خدا و پيامبرش ايمان داشته باشيد، با كودكان، مهربانى مى كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد يهودى گفت: پس من به خدا و فرستاده اش ايمان مى آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين ترتيب، با ديدن اين بزرگوارى از پيامبر صلى الله عليه و آله، با آن عظمت جايگاه، اسلام آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أثر-حسن-الصحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: أثَرُ حُسنِ الصُّحبَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: تأثير حُسن هم نشينى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;476.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام: إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام صاحَبَ رَجُلاً ذِمِّيّا، فَقالَ لَهُ الذِّمِّيُ: أينَ تُريدُ يا عَبدَ اللّهِ؟ فَقالَ: اُريدُ الكوفَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا عَدَلَ الطَّريقُ بِالذِّمِّيِ عَدَلَ مَعَهُ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَقالَ لَهُ الذِّمِّيُ: ألَستَ زَعَمتَ أنَّكَ تُريدُ الكوفَةَ؟! فَقالَ لَهُ: بَلى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الذِّمِّيُ: فَقَد تَرَكتَ الطَّريقَ! فَقالَ لَهُ: قَد عَلِمتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلِمَ عَدَلتَ مَعي وقَد عَلِمتَ ذلِكَ؟! فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: هذا مِن تَمامِ حُسنِ الصُّحبَةِ؛ أن يُشَيِّعَ الرَّجُلُ صاحِبَهُ هُنَيئَةً إذا فارَقَهُ، وكَذلِكَ أمَرَنا نَبِيُّنا صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الذِّمِّيُ: هكَذا قالَ؟! قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الذِّمِّيُ: لا جَرَمَ، إنَّما تَبِعَهُ مَن تَبِعَهُ لِأَفعالِهِ الكَريمَةِ، فَأَنَا اُشهِدُكَ أنّي عَلى دينِكَ. ورَجَعَ الذِّمِّيُ مَعَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَلَمّا عَرَفَهُ أسلَمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص670 ح5، قرب الإسناد: ص10 ح33 كلاهما عن مسعدة بن صدقة، بحار الأنوار: ج74 ص157 ص4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;476.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به نقل از پدرانش عليهم السلام ـ: امير مؤمنان با مردى ذِمّى (اهل كتاب) همراه شد. مرد ذمّى گفت: اى بنده خدا! مقصدت كجاست؟ فرمود: «مقصد من، كوفه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه ذمّى راهش را كج كرد. امير مؤمنان نيز همگام با او راهش را كج نمود. ذمّى به ايشان گفت: آيا مقصد تو كوفه نبود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد ذمّى به ايشان گفت: تو كه راهت را رها كردى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «مى دانم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: تو با آن كه مى دانى، راهت را با من كج كردى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان به او فرمود: «اين، از كمالِ همراهى است كه شخص به هنگام جدا شدنِ همراه خود، براى بدرقه اش چند قدمى بر دارد. پيامبرِ ما به ما چنين دستورى داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذمّى به ايشان گفت: آيا پيامبر تان، اين چنين گفته است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذمّى گفت: لابد آن كه از ايشان تبعيت كرده، به خاطر اعمال بزرگوارانه اش بوده است. پس من تو را گواه مى گيرم كه بر دين تو هستم. و آن مرد ذمّى با امير مؤمنان باز گشت و هنگامى كه امام را شناخت، اسلام آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أثر-الإحسان-إلى-الشاتم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: أثَرُ الإِحسانِ إلَى الشّاتِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: تأثير نيكى به دشنام دهنده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;477.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن المبرّد وابن عائشة: إنَّ شامِيّا رَآهُ [أيِ الإِمامَ الحَسَنَ عليه السلام] راكِبا، فَجَعَلَ يَلعَنُهُ وَالحَسَنُ لا يَرُدُّ. فَلَمّا فَرَغَ، أقبَلَ الحَسَنُ عليه السلام فَسَلَّمَ عَلَيهِ وضَحِكَ، وقالَ: أيُّهَا الشَّيخُ، أظُنُّكَ غَريبا، ولَعَلَّكَ شَبَّهتَ؛ فَلَوِ استَعتَبتَنا أعتَبناكَ، ولَو سَأَلتَنا أعطَيناكَ، ولَوِ استَرشَدتَنا أرشَدناكَ، ولَوِ استَحمَلتَنا حَمَلناكَ، وإن كُنتَ جائِعا أشبَعناكَ، وإن كنُتَ عُريانا كَسَوناكَ، وإن كُنتَ مُحتاجا أغنَيناكَ، وإن كُنتَ طَريدا آوَيناكَ، وإن كانَ لَكَ حاجَةٌ قَضَيناها لَكَ، فَلَو حَرَّكتَ رَحلَكَ إلَينا وكُنتَ ضَيفَنا إلى وَقتِ ارتِحالِكَ كانَ أعوَدَ عَلَيكَ؛ لِأَنَّ لَنا مَوضِعا رَحبا وجاها عَريضا ومالاً كَبيرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا سَمِعَ الرَّجُلُ كَلامَهُ بَكى، ثُمَّ قالَ: أشهَدُ أنَّكَ خَليفَةُ اللّهِ في أرضِهِ، اللّهُ أعلَمُ حَيثُ يَجعَلُ رِسالاتِهِ، وكُنتَ أنتَ وأَبوكَ أبغَضَ خَلقِ اللّهِ إلَيَّ، وَالآنَ أنتَ أحَبُّ خَلقِ اللّهِ إلَيَّ. وحَوَّلَ رَحلَهُ إلَيهِ، وكانَ ضَيفَهُ إلى أنِ ارتَحَلَ، وصارَ مُعتَقِدا لِمَحَبَّتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص19، بحار الأنوار: ج43 ص344 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;477.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از مبرَّد و ابن عايشه ـ: مردى شامى، او (امام حسن عليه السلام) را سواره ديد. شروع كرد به نفرين كردن به ايشان؛ امّا حسن عليه السلام، پاسخ او را نمى داد. هنگامى كه آن مرد از دشنام دادن فارغ شد، حسن عليه السلام به سوى او آمد و به او سلام كرد و خنديد و فرمود: «اى پيرمرد! به گمانم مرد غريبى هستى و شايد مرا اشتباه گرفته اى. پس اگر از ما طلب بخشش كنى، از تو در مى گذريم، و اگر از ما مالى بخواهى، به تو مى دهيم، و اگر از ما راه نمايى بخواهى، راه نمايى ات مى كنيم، و اگر از ما مَركب بخواهى، مركبى برايت فراهم مى كنيم، و اگر گرسنه باشى، تو را سير مى كنيم، و اگر برهنه باشى، تو را مى پوشانيم، و اگر نيازمند باشى، تو را بى نياز مى سازيم، و اگر رانده شده باشى، پناهت مى دهيم، و اگر نيازى داشته باشى، برايت برآورده مى سازيم. اگر بار و بُنه ات را به سوى ما حركت دهى و تا زمان كوچيدن، ميهمان ما باشى، برايت سودآورتر است؛ زيرا ما جايى فراخ و موقعيت و اعتبارى خوب و ثروتى انبوه داريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه آن مرد، سخن او را شنيد، گريست و آن گاه گفت: گواهى مى دهم كه تو جانشين خداوند در زمين هستى، و خدا داناتر است كه رسالت هاى خود را كجا قرار دهد. تو و پدرت، مبغوض ترينِ خلق خدا نزد من بوديد؛ امّا اينك، محبوب ترينِ خلق خدا نزد من هستيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه بار و بنه اش را به خانه حسن عليه السلام منتقل كرد و تا زمان كوچيدن، ميهمان او بود و به محبّت آنان، باور پيدا كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;478.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: قالَ لَهُ [أيِ الإِمامِ الباقِرِ عليه السلام] نَصرانِيٌّ: أنتَ بَقَرٌ! قالَ: أنَا باقِرٌ. قالَ: أنتَ ابنُ الطَّبّاخَةِ! قالَ: ذاكَ حِرفَتُها. قالَ: أنتَ ابنُ السَّوداءِ الزِّنجِيَّةِ البَذِيَّةِ! قالَ: إن كُنتَ صَدَقتَ غَفَرَ اللّهُ لَها، وإن كُنتَ كَذَبتَ غَفَرَ اللّهُ لَكَ. قالَ: فَأَسلَمَ النَّصرانِيُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص207، بحار الأنوار: ج46 ص289 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;478.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: مردى نصرانى به او (امام باقر عليه السلام) گفت: تو بَقَرى (گاوى)!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من باقر هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: تو پسرِ زن آشپزى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آشپزى، پيشه او بود». گفت: تو پسرِ زن زنگىِ سياهِ بد دهن هستى! فرمود: «اگر تو راست مى گويى، خداوند، او را ببخشايد، و اگر دروغ مى گويى، خداوند، تو را ببخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد نصرانى، اسلام آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أثر-التعليم-غير-المباشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: أثَرُ التَّعليمِ غَيرِ المُباشِرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: تأثير آموزش غير مستقيم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;479.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن الرّؤيانيّ: إنَّ الحَسَنَ وَالحُسَينَ مَرّا عَلى شَيخٍ يَتَوَضَّأُ ولا يُحسِنُ، فَأَخَذا بِالتَّنازُعِ؛ يَقولُ كُلُّ واحِدٍ مِنهُما: أنتَ لا تُحسِنُ الوُضوءَ. فَقالا: أيُّهَا الشَّيخُ، كُن حَكَما بَينَنا؛ يَتَوَضَّأُ كُلُّ واحِدٍ مِنّا سَوِيَّةً. ثُمَّ قالا: أيُّنا يُحسِنُ؟ قالَ: كِلاكُما تُحسِنانِ الوُضوءَ، ولكِن هذَا الشَّيخُ الجاهِلُ هُوَ الَّذي لَم يَكُن يُحسِنُ، وقَد تَعَلَّمَ الآنَ مِنكُما، وتابَ عَلى يَدَيكُما بِبَرَكَتِكُما وشَفَقَتِكُما عَلى اُمَّةِ جَدِّكُما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج3 ص400، بحار الأنوار: ج43 ص319 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;479.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از رؤيانى ـ: حسن و حسين [عليهماالسلام] به پيرمردى برخوردند كه به خوبى وضو نمى گرفت. آنان شروع به كشمكش [ظاهرى] با يكديگر كردند. هر يك از آنان مى گفت: «تو خوب وضو نمى گيرى». آن گاه گفتند: «اى پيرمرد! تو ميان ما داور باش. هر كدام از ما جداگانه يك وضو مى گيريم». آن گاه گفتند: «كدام يك از ما خوب وضو نمى گيرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيرمرد گفت: هر دوى شما خوب وضو مى گيريد؛ امّا اين پيرمردِ نادان است كه خوب وضو نمى گيرد و اينك، از شما دو تن فرا گرفته و به دست بابركت شما و مهربانى اى كه بر امّت جدّ خود داريد، توبه كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أثر-سعة-الصدر-في-الحوار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: أثَرُ سَعَةِ الصَّدرِ فِي الحِوارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: تأثير سِعه صدر در گفتگو&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;480.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحتضر عن عبد العزيز بن يحيى الجلوديّفي كِتابِ الخُطَبِ لِأَميرِ المُؤمِنينَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ: خَطَبَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام فَقالَ: سَلوني؛ فَإِنّي لا اُسأَلُ عَن شَيءٍ دونَ العَرشِ إلّا أجَبتُ فيهِ، كَلِمَةً لا يَقولُها بَعدي إلّا جاهِلٌ مُدَّعٍ أو كَذّابٌ مُفتَرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ رَجُلٌ مِن جانِبِ مَسجِدِهِ في عُنُقِهِ كِتابٌ كَأَنَّهُ مُصحَفٌ ـ وهُوَ رَجُلٌ آدَمُ ضَربٌ، طُوالٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآدَمُ من الناس: الأسمر. والضَّرْب: الرجُل الخفيف اللحم. والطُّوال ـ بالضمّ ـ: الطويل (الصحاح: ج5 ص1859 «أدم» وج 1 ص168 «ضرب» وج 5 ص1754 «طول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، جَعدُ الشَّعرِ، كَأَنَّهُ مِن مُهَوَّدَةِ العَرَبِ ـ وقالَ رافِعا صَوتَهُ: أيُّهَا المُدَّعي ما لا يَعلَمُ وَالمُقَلِّدُ ما لا يَفهَمُ! أنَا سائِلٌ فَأَجِب. فَوَثَبَ بِهِ أصحابُ عَلِيٍّ وشِيعَتُهُ مِن كُلِّ ناحِيَةٍ وهَمّوا بِهِ، فَنَهاهُم عليه السلام وقالَ لَهُم: دَعوهُ ولا تَعجَلوهُ؛ فَإِنَّ الطَّيشَ لا تَقومُ بِهِ حُجَجُ اللّهِ، ولا تَظهَرُ بِهِ بَراهينُ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ التَفَتَ إلَى الرَّجُلِ وقالَ: سَل بِكُلِّ لِسانِكَ وما في جَوانِحِكَ، فَإِنّي مُجيبٌ؛ إنَّ اللّهَ تَعالى لا تَعتَلِجُ عَلَيهِ الشُّكوكُ، ولا يَهيجُهُ وَسَنٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّجُلُ: كَم بَينَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ؟ فَقالَ عليه السلام: مَسافَةُ الهَواءِ. قالَ: وما مَسافَةُ الهَواءِ؟ فَقالَ: دَوَرانُ الفَلَكِ. قالَ: وما قَدرُ دَوَرانِ الفَلَكِ؟ فَقالَ: مَسيرَةُ يَومٍ لِلشَّمسِ. قالَ: صَدَقتَ، فَمَتَى القِيامَةُ؟ فَقالَ عليه السلام: عِندَ حُضورِ المَنِيَّةِ وبُلوغِ الأَجَلِ. قالَ: صَدَقتَ، فَكَم عُمرُ الدُّنيا؟فَقالَ عليه السلام: يُقالُ: سَبعَةُ آلافٍ ثُمَّ لا تَحديدَ. قالَ: صَدَقتَ، فَأَينَ بَكَّةُ مِن مَكَّةَ؟قالَ عليه السلام: بَكَّةُ مَوضِعُ البَيتِ، ومَكَّةُ أكنافُ الحَرَمِ. قالَ: فَلِمَ سُمِّيَت مَكَّةُ مَكَّةَ؟قالَ عليه السلام: لِأَنَّ اللّهَ تَعالى مَكَّ الأَرضَ مِن تَحتِها. قالَ: صَدَقتَ، فَلِمَ سُمِّيَت تِلكَ بَكَّةَ؟ فَقالَ: لِأَنَّها بَكَّت رِقابَ الجَبّارينَ وعُيونَ المُذنِبينَ. قالَ: صَدَقتَ، وأَينَ كانَ اللّهُ قَبلَ أن يَخلُقَ عَرشَهُ؟ فَقالَ: سُبحانَ مَن لا يُدرِكُ كُنهَ صِفَتِهِ حَمَلَةُ عَرشِهِ عَلى قُربِ زُمَرِهِم مِن كُرسِيِّ كَرامَتِهِ، ولَا المَلائِكَةُ المُقَرَّبونَ مِن أنوارِ سُبُحاتِ جَلالِهِ. وَيحَكَ! لا يُقالُ لَهُ أينَ، ولا ثَمَّ، ولا فيمَ، ولا لِمَ، ولا أنّى، ولا حَيثُ، ولا كَيفَ. قالَ: صَدَقتَ، فَكَم مِقدارُ ما لَبِثَ اللّهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في الطبعة المعتمدة وبحار الأنوار نقلاً عن المصدر، وفي إرشاد القلوب «ما لبث عرشه»، وهو الصحيح، ويؤيده انصباب جواب الإمام عليه السلام بعد قليل على ذكر العرش.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَرشُهُ عَلَى الماءِ مِن قَبلِ أن يَخلُقَ الأَرضَ وَالسَّماءَ؟قالَ: أتُحسِنُ أن تَحسِبَ؟ قالَ: نَعَم. قالَ: لَعَلَّكَ لا تُحسِنُ! قالَ: لا، بَل إنّي لَاُحسِنُ الحِسابَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام: أرَأيتَ لَو صُبَّ خَردَلٌ فِي الأَرضِ حَتّى سُدَّ الهَواءُ وما بَينَ الأَرضِ وَالسَّماءِ، ثُمَّ اُذِنَ لِمِثلِكَ أن تَنقُلَهُ عَلى ضَعفِكَ حَبَّةً حَبَّةً مِنَ المَشرِقِ إلَى المَغرِبِ، ثُمَّ مُدَّ في عُمرِكَ واُعطيتَ القُوَّةَ عَلى ذلِكَ حَتّى تَنقُلَهُ، وأَحصَيتَهُ، لَكانَ ذلِكَ أيسَرَ مِن إحصاءِ عَدَدِ أعوامِ ما لَبِثَ عَرشُهُ عَلى الماءِ مِن قَبلِ أن يَخلُقَ الأَرضَ وَالسَّماءَ، وإنَّما وَصَفتُ لَكَ بَعضَ عُشرِ عَشيرِ العَشيرِ مِن جُزءِ مِائَةِ ألفِ جُزءٍ، وأَستَغفِرُ اللّهَ مِنَ التَّقليلِ فِي التَّحديدِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَحَرَّكَ الرَّجُلُ رَأسَهُ وقالَ: أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ، وأَشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحتضر: ص88، إرشاد القلوب: ص377 نحوه وفيه «وأنشأ بعدُ يقول: أنت أصيل العلم يا ذا الهدى...» بدل «وشهد أن لا إله إلّا اللّه»، بحارالأنوار: ج57 ص231 ح183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;480.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحتضر ـ به نقل از عبد العزيز يحيى جُلودى در كتاب خُطَب أمير المؤمنين ـ: امير مؤمنان عليه السلام در خطابه اى كه ايراد كرد، فرمود: «از من بپرسيد؛ چرا كه از هيچ چيزى فراتر از عرش، از من پرسش نشده، مگر آن كه پاسخش را به گونه اى داده ام كه پس از من، جز نادانى ادّعا كننده يا دروغگويى افترا زننده بر زبان جارى نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، مردى از گوشه مسجد، در حالى كه در گردنش كتاب و گويا مُصحفى بود، برخاست. او مردى بود گندمگون و كم گوشت و بلندقامت، با موهاى مجعّد. گويا از يهود اعراب بود. او با صداى بلند گفت: اى آن كه ادّعاى چيزى دارد كه نمى داند و چيزى را كه نمى فهمد، به گردن مى گيرد! من مى پرسم و تو پاسخ بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياران و شيعيان على [عليه السلام] از هر طرف به قصد [تأديب] او يورش بردند و هجوم آوردند. [امام عليه السلام] آنان را نهى كرد و به آنان فرمود: «او را وا گذاريد و در باره اش شتاب مكنيد، كه با سَبُك سرى، حجّت هاى خداوند برپا نمى شود و با آن، برهان هاى خداوند، آشكار نمى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه به آن مرد، رو كرد و فرمود: «به هر زبانى كه مى خواهى و بدانچه در دل توست، بپرس. من پاسخ مى دهم. ترديدها خداوند متعال را به غضب نمى آورد و هيچ نيازى، او را به خشم نمى آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: بين مشرق و مغرب، چه قدر فاصله است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مسافت هوا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد: مسافت هوا چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گردش فلك است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اندازه گردش فلك چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سيرِ يك روزه خورشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: راست گفتى. پس قيامت، چه زمانى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هنگامى كه مرگ در رسد و مهلت، پايان پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: راست گفتى. پس عمر دنيا چه قدر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گفته مى شود هفت هزار [سال]. آن گاه ديگر اندازه اى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: راست گفتى. پس بكّه در كجاى مكّه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بَكّه، جايگاه خانه [ى خدا] است و [شهر] مكّه، اطراف حرم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چرا به مكّه، مكّه مى گويند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون خداوند متعال، زمين را از زير آن گسترانْد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: راست گفتى. پس چرا به آن بكّه مى گويند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زيرا آن [خانه]، گردنِ گردنكشان و چشمِ گناهكاران را در هم كوفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: راست گفتى. [بگو] خداوند، پيش از آن كه عرش خود را بيافريند، كجا بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «منزّه است خداوندى كه حاملان عرشِ او با وجود نزديك بودن انبوهشان به كرسى كرامتش، از درك كُنه و حقيقت صفت وى، ناتوان اند، چنان كه فرشتگان مقرّب، از درك انوار عظمت جلالش محروم اند. واى بر تو! در باره خدا گفته نمى شود كه كجاست يا كدام سوست، يا در ميان چه يا براى چه يا از كجا يا از چه زمان است، يا چگونه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: راست گفتى. پس [بگو] پيش از آن كه خداوند، زمين و آسمان را بيافريند، عرش خداوند، چه مدّت بر روى آب بوده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا شمردن را نيك مى دانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شايد نيك ندانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه؛ بلكه نيك مى شمارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر دانه هاى خَردَل بر زمين چنان ريخته شود كه هوا و بين زمين و آسمان را پُر كند، آن گاه به مثل تو اجازه داده شود كه به رغم ناتوانى ات، دانه دانه، آنها را از مشرق به مغرب منتقل سازى، و چنان عمرت طولانى شود و به تو توان اين كار داده شود تا بتوانى آنها را منتقل سازى و آن دانه ها را بشمارى، اين كار از شمارش سال هايى كه عرش خداوند، پيش از آفرينش زمين و آسمان بر آب، درنگ داشته، آسان تر است، و من، تنها برايت يك دهم از يك دهم ها از يك جزء از يكصد هزار جزء را توصيف كردم و از اين كه در شمارش كم گذاشتم از خداوند، طلب بخشش مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، سرش را تكان داد و گفت: شهادت مى دهم كه خدايى جز خداى يكتا نيست و شهادت مى دهم كه محمّد، رسول خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;481.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّوحيد عن عليّ بن منصور: قالَ لي هِشامُ بنُ الحَكَمِ: كانَ زِنديقٌ بِمِصرَ يَبلُغُهُ عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام عِلمٌ، فَخَرَجَ إلَى المَدينَةِ لِيُناظِرَهُ فَلَم يُصادِفهُ بِها، فَقيلَ لَهُ: هُوَ بِمَكَّةَ. فَخَرَجَ الزِّنديقُ إلى مَكَّةَ ونَحنُ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام، فَقارَبَنَا الزِّنديقُ ـ ونَحنُ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فِي الطَّوافِ ـ فَضَرَبَ كَتِفُهُ كَتِفَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ جَعفرٌ عليه السلام: مَا اسمُكَ؟ قالَ: اِسمي عَبدُ المَلِكِ. قالَ: فَما كُنيَتُكَ؟ قالَ: أبو عَبدِ اللّهِ. قالَ: فَمَنِ المَلِكُ الَّذي أنتَ لَهُ عَبدٌ؛ أمِن مُلوكِ السَّماءِ أم مِن مُلوكِ الأَرضِ؟ وأَخبِرني عَنِ ابنِكَ؛ أعَبدُ إلهِ السَّماءِ أم عَبدُ إلهِ الأَرضِ؟ فَسَكَتَ. فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: قُل ما شِئتَ تُخصَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ هِشامُ بنُ الحَكَمِ: قُلتُ لِلزِّنديقِ: أما تَرُدُّ عَلَيهِ؟ فَقَبَّحَ قَولي. فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إذا فَرَغتُ مِنَ الطَّوافِ فَأتِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا فَرَغَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام أتاهُ الزِّنديقُ، فَقَعَدَ بَينَ يَدَيهِ ونَحنُ مُجتَمِعونَ عِندَهُ، فَقالَ لِلزِّنديقِ: أتَعلَمُ أنَّ لِلأَرضِ تَحتا وفَوقا؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فَدَخَلتَ تَحتَها؟ قالَ: لا. قالَ: فَما يُدريكَ بِما تَحتَها؟ قالَ: لا أدري، إلّا أنّي أظُنُّ أن لَيسَ تَحتَها شَيءٌ. قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: فَالظَّنُّ عَجزٌ ما لَم تَستَيقِن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ: فَصَعِدتَ السَّماءَ؟ قالَ: لا. قالَ: فَتَدري ما فيها؟ قالَ: لا. قالَ: فَأَتَيتَ المَشرِقَ وَالمَغرِبَ فَنَظَرتَ ما خَلفَهُما؟ قالَ: لا. قالَ: فَعَجَباً لَكَ! لَم تَبلُغِ المَشرِقَ، ولَم تَبلُغِ المَغرِبَ، ولَم تَنزِل تَحتَ الأَرضِ، ولَم تَصعَدِ السَّماءَ، ولَم تَخبُر هُنالِكَ فَتَعرِفَ ما خَلفَهُنَّ، وأَنتَ جاحِدٌ ما فيهِنَّ! وهَل يَجحَدُ العاقِلُ ما لا يَعرِفُ؟! فَقالَ الزِّنديقُ: ما كَلَّمَني بِهذا أحَدٌ غَيرُكَ. قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: فَأَنتَ في شَكٍّ مِن ذلِكَ؛ فَلَعَلَّ هُوَ، أو لَعَلَّ لَيسَ هُوَ. قالَ الزِّنديقُ: ولَعَلَّ ذاكَ: فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: أيُّهَا الرَّجُلُ، لَيسَ لِمَن لا يَعلَمُ حُجَّةٌ عَلى مَن يَعلَمُ، فَلا حُجَّةَ لِلجاهِلِ عَلَى العالِمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أخا أهلِ مِصرَ، تَفَهَّم عَنّي! فَإنّا لا نَشُكُّ فِي اللّهِ أبَدا؛ أما تَرَى الشَّمسَ وَالقَمَرَ وَاللَّيلَ وَالنَّهارَ يَلِجانِ ولا يَشتَبِهانِ، يَذهَبانِ ويَرجِعانِ، قَدِ اضطُرّا لَيسَ لَهُما مَكانٌ إلّا مَكانَهُما؟! فَإن كانا يَقدِرانِ عَلى أن يَذهَبا، فَلا يَرجِعانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّما جاء الفعل مرفوعا بثبوت النون باعتبار أنّ جملة «فلا يرجعان» معترضة. ويؤيده استقامة الكلام بدونها، كما عليه رواية الاحتجاج.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلِمَ يَرجِعانِ؟ وإن لَم يَكونا مُضطَرَّينِ فَلِمَ لا يَصيرُ اللَّيلُ نَهارا وَالنَّهارُ لَيلاً؟! اِضطُرّا وَاللّهِ ـ يا أخا أهلِ مِصرَ ـ إلى دَوامِهِما، وَالَّذِي اضطَرَّهُما أحكَمُ مِنهُما وأَكبَرُ مِنهُما. قالَ الزِّنديقُ: صَدَقتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: يا أخا أهلِ مِصرَ، الَّذي تَذهَبونَ إلَيهِ وتَظُنّونَهُ بِالوَهمِ فَإِن كانَ الدَّهرُ يَذهَبُ بِهِم لِمَ لايَرُدُّهُم؟! وإن كانَ يَرُدُّهُم لِمَ لايَذهَبُ بِهِم؟! القَومُ مُضطَرّونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أخا أهلِ مِصرَ، السَّماءُ مَرفوعَةٌ، وَالأَرضُ مَوضوعَةٌ، لِمَ لا تَسقُطُ السَّماءُ عَلَى الأَرضِ؟! ولِمَ لا تَنحَدِرُ الأَرضُ فَوقَ طاقَتِها فَلا يَتَماسَكانِ ولا يَتَماسَكُ مَن عَلَيهِما؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الزِّنديقُ: أمسَكَهُما وَاللّهِ رَبُّهُما وسَيِّدُهُما! فَآمَنَ الزِّنديقُ عَلى يَدَي أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام. فَقالَ لَهُ حُمرانُ بنُ أعيَنَ: جُعِلتُ فِداكَ! إن آمَنَتِ الزَّنادِقَةُ عَلى يَدَيكَ فَقَد آمَنَتِ الكُفّارُ عَلى يَدَي أبيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المُؤمِنُ الَّذي آمَنَ عَلى يَدَي أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: اِجعَلني مِن تَلامِذَتِكَ. فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ: خُذهُ إلَيكَ فَعَلِّمهُ. فَعَلَّمَهُ هِشامٌ، فَكانَ مُعَلِّمَ أهلِ مِصرَ وأَهلِ الشّامِ، وحَسُنَت طَهارَتُهُ حَتّى رَضِيَ بِها أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص293 ح4، الكافي: ج1 ص73 ح1، الاحتجاج: ج2 ص204 ح217 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج3 ص51 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;481.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد ـ به نقل از على بن منصور ـ: هِشام بن حَكَم به من گفت: به گوش مُلحدى در مصر رسيد كه امام صادق عليه السلام داراى علم فراوانى است. به سوى مدينه ره سپار شد تا با ايشان مناظره كند؛ امّا به ايشان بر نخورْد. به او گفته شد: ايشان در مكّه است. آن ملحد به سوى مكّه روانه شد و در حالى كه ما با امام صادق عليه السلام در حال طواف بوديم، چنان به ما نزديك شد كه شانه او به شانه امام صادق عليه السلام خورد. امام عليه السلام به او فرمود: «نام تو چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نام من، عبد الملك (بنده پادشاه) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كُنيه تو چيست؟». گفت: ابو عبد اللّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن پادشاهى كه تو بنده او هستى، كيست؟ آيا از پادشاهان آسمان است، يا از پادشاهان زمين؟ و به من بگو كه پسرت، بنده خداى آسمان است، يا بنده خداى زمين؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، خاموش ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «هر چه براى مناظره مى خواهى، بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به آن ملحد گفتم: آيا پاسخ ايشان را نمى دهى؟ او سخن مرا زشت شمرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «هر گاه از طوافْ فارغ شدم، نزد ما بيا». هنگامى كه امام صادق عليه السلام از طوافْ فارغ شد، آن محلد آمد و نزد ايشان نشست، در حالى كه ما نزد او حاضر بوديم. به ملحد فرمود: «آيا مى دانى زمين، زير و بالايى دارد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا زير آن رفته اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى دانى زيرِ زمين چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه؛ امّا به گمانم زير آن چيزى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «مادام كه يقين ندارى، گمان، ناتوان است [و راه به جايى نمى برد]. آيا به آسمان، بالا رفته اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا مى دانى بالاى آسمان چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا به مشرق و مغرب رفته اى تا پشت آنها را ببينى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شگفت است از تو! نه به مشرق رفته اى و نه به مغرب، و نه زيرِ زمين رفته اى و نه به بالاى آسمان، عروج نموده اى و از آن جا خبرى ندارى تا بدانى پشت آنها چيست. با اين حال، منكر چيزى هستى كه در ميان آنهاست! آيا عاقل، چيزى را كه نمى داند، انكار مى كند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملحد گفت: هيچ كس جز تو اين حرف را به من نگفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «تو نسبت به اين امر، ترديد دارى كه شايد درست يا نادرست باشد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملحد گفت: شايد همين باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «آن كه نمى داند، بر آن كه مى داند، حجّتى ندارد. بنا بر اين، جاهل بر عالم، حجّتى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برادر مصرى! سخنم را در ياب! ما هرگز در باره خداوند، ترديد نمى كنيم. آيا نمى بينى خورشيد و ماه و شب و روز، سر بر مى آورند و اشتباه نمى كنند و مى روند و باز مى گردند و ناگزيرند و مكانى جز مكانشان براى آنها نيست؟ اگر مى توانستند كه بروند و بر نگردند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى حديث، فعل «يرجعان» به صورت مرفوع (با باقى ماندن نون مضارعه) آمده است ؛ زيرا جمله «فلا يرجعان»، معترضه است. شاهد معترضه بودن اين جمله، آن است كه اگر آن را در نظر نگيريم، كلامْ تمام است، چنان كه روايت الاحتجاج، چنين است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، پس چرا بر مى گردند؟ و اگر ناگزير نيستند، چرا شب، روز و روز، شب نمى شود؟ به خدا سوگند ـ اى برادر مصرى ـ تا زمانى كه هستند، ناگزيرند، و آن كه آنان را به ناگزير مى گردانَد، استوارتر و بزرگ تر از خود آنهاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملحد گفت: راست گفتى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه امام صادق عليه السلام فرمود: «اى برادر مصرى! آن [دهر] كه شماها به وى اعتقاد داريد و در پندارتان به [خالقيّت] وى گمان مى بريد، اگر [اين دَهرْ] آنها (خورشيد و ماه و شب و روز) را مى بَرَد، پس چرا آنها را باز نمى گرداند؟ و اگر [اين دَهرْ] آنها را باز مى گرداند، پس چرا آنها را نمى بَرد؟! جملگى ناگزيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى برادر مصرى! آسمان، برافراشته و زمين، در زير [آن]، گسترده است. چرا آسمان بر زمين، سقوط نمى كند؟ وچرا زمين، [بارهاى] بيش از طاقتش را سرريز نمى كند؟ در حالى كه [زمين و آسمانْ] نه خود، نگه دارنده اى دارند و نه كسانى كه بر روى آنها هستند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملحد گفت: سوگند به خدا، پروردگار و سَرورشان آنها را نگاه مى دارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين ترتيب، آن مرد ملحد، به دست امام صادق عليه السلام ايمان آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُمران بن اَعيَن به ايشان گفت: فدايت شوم! اگر ملحدان به دست شما ايمان مى آورند، كافران نيز به دست جدّ شما ايمان آورده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مؤمن كه به دست امام صادق عليه السلام ايمان آورد، گفت: مرا از زمره شاگردانت قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام به هشام بن حكم فرمود: «او نزد تو باشد و به او دانش بياموز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هشام به او علم آموخت و آن شخص، معلّم مردم مصر و شام شد و پاك مردى شد، تا بدان جا كه امام صادق عليه السلام از او راضى گرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;482.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن محمّد بن سنان: حَدَّثَنَا المُفَضَّلُ بنُ عُمَرَ قالَ: كُنتُ ذاتَ يَومٍ بَعدَ العَصرِ جالِسا فِي الرَّوضَةِ بَينَ القَبرِ وَالمِنبَرِ، وأَنَا مُفَكِّرٌ في ما خَصَّ اللّهُ بِهِ سَيِّدَنا مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله مِنَ الشَّرَفِ وَالفَضائِلِ، وما مَنَحَهُ وأَعطاهُ وشَرَّفَهُ بِهِ وحَباهُ مِمّا لا يَعرِفُهُ الجُمهورُ مِنَ الاُمَّةِ، وما جَهِلوهُ مِن فَضلِهِ وعَظيمِ مَنزِلَتِهِ وخَطَرِ مَرتَبَتِهِ، فَإِنّي لَكَذلِكَ إذ أقبَلَ ابنُ أبِي العَوجاءِ، فَجَلَسَ بِحَيثُ أسمَعُ كَلامَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمَّا استَقَرَّ بِهِ المَجلِسُ إذا رَجُلٌ مِن أصحابِهِ قَد جاءَ فَجَلَسَ إلَيهِ، فَتَكَلَّمَ ابنُ أبِي العَوجاءِ فَقالَ: لَقَد بَلَغَ صاحِبُ هذَا القَبرِ العِزَّ بِكَمالِهِ، وحازَ الشَّرَفَ بِجَميعِ خِصالِهِ، ونالَ الحُظوَةَ في كُلِّ أحوالِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ صاحِبُهُ: إنَّهُ كانَ فَيلَسوفا اِدَّعَى المَرتَبَةَ العُظمى وَالمَنزِلَةَ الكُبرى، وأَتى عَلى ذلِكَ بِمُعجِزاتٍ بَهَرَتِ العُقولَ، وضَلَّت فيهَا الأَحلامُ، وغاصَتِ الأَلبابُ عَلى طَلَبِ عِلمِها في بِحارِ الفِكرِ، فَرَجَعَت خاسِئاتٍ وهِيَ حَسيرٌ، فَلَمَّا استَجابَ لِدَعوَتِهِ العُقَلاءُ وَالفُصَحاءُ وَالخُطَباءُ دَخَلَ النّاسُ في دينِهِ أفواجا؛ فَقُرِنَ اسمُهُ بِاسمِ ناموسِهِ، فَصارَ يُهتَفُ بِهِ عَلى رُؤوسِ الصَّوامِعِ ـ في جَميعِ البُلدانِ وَالمَواضِعِ الَّتِي انتَهَت إلَيها دَعوَتُهُ، وعَلَت بِها كَلِمَتُهُ، وظَهَرَت فيها حُجَّتُهُ، بَرّا وبَحرا وسَهلاً وجَبَلاً ـ في كُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ خَمسَ مَرّاتٍ، مُرَدَّدا فِي الأَذانِ وَالإِقامَةِ؛ لِيَتَجَدَّدَ في كُلِّ ساعَةٍ ذِكرُهُ، لِئَلّا يَخمُلَ أمرُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ ابنُ أبِي العَوجاءِ: دَع ذِكرَ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه و آله ـ فَقَد تَحَيَّرَ فيهِ عَقلي، وضَلَّ في أمرِهِ فِكري، وحَدِّثنا في ذِكرِ الأَصلِ الَّذي يَمشي بِهِ. ثُمَّ ذَكَرَ ابتِداءَ الأَشياءِ، وزَعَمَ أنَّ ذلِكَ بِإِهمالٍ لا صَنعَةَ فيهِ ولا تَقديرَ، ولا صانِعَ لَهُ ولا مُدَبِّرَ؛ بَلِ الأَشياءُ تَتَكَوَّنُ مِن ذاتِها بِلا مُدَبِّرٍ، وعَلى هذا كانَتِ الدُّنيا لَم تَزَل ولا تَزالُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ المُفَضَّلُ: فَلَم أملِك نَفسي غَضَبا وغَيظا وحَنَقا، فَقُلتُ: يا عَدُوَّ اللّهِ!ألحَدتَ في دينِ اللّهِ، وأَنكَرتَ البارِيَ ـ جَلَّ قُدسُهُ ـ الَّذي خَلَقَكَ في أحسَنِ تَقويمٍ، وصَوَّرَكَ في أتَمِّ صورَةٍ، نَقَلَكَ في أحوالِكَ حَتّى بَلَغَ بِكَ إلى حَيثُ انتَهَيتَ، فَلَو تَفَكَّرتَ في نَفسِكَ وصَدَّقَكَ لَطيفُ حِسِّكَ لَوَجَدتَ دَلائِلَ الرُّبوبِيَّةِ وآثارَ الصَّنعَةِ فيكَ قائِمَةً، وشَواهِدَهُ ـ جَلَّ وتَقَدَّسَ ـ في خَلقِكَ واضِحَةً، وبَراهينَهُ لَكَ لائِحَةً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا هذا، إن كُنتَ مِن أهلِ الكَلامِ كَلَّمناكَ؛ فَإِن ثَبَتَ لَكَ حُجَّةٌ تَبِعناكَ، وإن لَم تَكُن مِنهُم فَلا كَلامَ لَكَ، وإن كُنتَ مِن أصحابِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ الصّادِقِ فَما هكَذا يُخاطِبُنا، ولا بِمِثلِ دَليلِكَ يُجادِلُنا! ولَقَد سَمِعَ مِن كَلامِنا أكثَرَ مِمّا سَمِعتَ، فَما أفحَشَ في خِطابِنا، ولا تَعَدّى في جَوابِنا. وإنَّهُ لَلحَليمُ الرَّزينُ العاقِلُ الرَّصينُ؛ لا يَعتَريهِ خُرقٌ ولا طَيشٌ ولا نُزقٌ. ويَسمَعُ كَلامَنا، ويُصغي إلَينا، ويَستَعرِفُ حُجَّتَنا، حَتَّى استَفرَغنا ما عِندَنا وظَنَنّا أنّا قَد قَطَعناهُ أدحَضَ حُجَّتَنا بِكَلامٍ يَسيرٍ وخِطابٍ قَصيرٍ، يُلزِمُنا بِهِ الحُجَّةَ، ويَقطَعُ العُذرَ، ولا نَستَطيعُ لِجَوابِهِ رَدّا، فَإِن كُنتَ مِن أصحابِهِ فَخاطِبنا بِمِثلِ خِطابِهِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج3 ص57 نقلاً عن الخبر المشتهر بتوحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;482.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از محمّد بن سنان ـ: مفضّل بن عمر براى ما چنين روايت كرد: روزى پس از عصر، در روضه (ميان قبر و منبر پيامبر خدا) نشسته بودم و در باره شرافت و فضيلت هايى كه خداوند به پيامبرمان محمّد صلى الله عليه و آله اختصاصا ارزانى داشته، و نيز در باره لطف و عطاى الهى و كرامت و منزلتى كه به ايشان بخشيده و اكثر امّت از آن بى اطّلاع اند، و در باره جهل آنان به فضيلت و بزرگى جايگاه و عظمت درجه پيامبر صلى الله عليه و آله مى انديشيدم. در اين حالت بودم كه ابن ابى العَوجا آمد و چنان نزديك نشست كه سخنش را مى شنيدم. وقتى در جاى خود قرار گرفت، يكى از دوستانش آمد و كنارش نشست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى العوجا، شروع به صحبت كرد و گفت: صاحب اين قبر، به كمال عزّت رسيده و در تمام خصلت هاى خود، به شرافتْ دست يافته و در تمام حالات خود، به بهره خود، نائل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم نشينش به او گفت: او فيلسوفى بود كه ادّعاى مرتبه عالى و درجه والا داشت و براى ادّعاى خود، معجزاتى آورده كه عقل ها را مبهوت و فكرها را حيران ساخته است و انديشه ها براى دستيابى به دانش او در درياهاى تفكّر، غوطه خورده اند؛ امّا بى آن كه بهره اى به كف آورند، پشيمان، به جاى نخستين خود باز گشته اند، و هنگامى كه عاقلان، فصيحان و سخنوران، دعوت ايشان را پاسخ گفتند، مردم، گروه گروه در دين او وارد شدند و نام او به نام آفريننده اش قرين شد، و نام او پنج بار در روز، بين اذان و اقامه بر بالاى عبادتگاه ها در تمام شهرها و جاهايى كه دعوت او بدان جا رسيده و شعارش در آن جا فرازمند شده و حجّت او در آن جا آشكار گشته، اعم از خشكى و دريا و دشت و كوه، صلا داده مى شود تا در هر ساعت، يادش تجديد گردد تا رسالت او خاموش نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى العوجا گفت: ياد محمّد را وا گذار كه عقلم در باره اش متحيّر و انديشه ام در باره اش گم راه شده است. از اصل و ريشه اى سخن بگو كه او دعوت كننده به آن است. آن گاه از سر آغاز اشيا، سخن به ميان آورد و به پندار خود، مدّعى شد كه آغاز اشيا به صورت رها بوده و صنعت يا برنامه و سازنده يا تدبيركننده اى نداشته است؛ بلكه اشيا از ذات خود، بدون داشتن مدبّر، پديد آمده اند، و بدين خاطر است كه دنيا هميشه بوده و هماره خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفضّل گفت: من از روى خشم و نفرتى كه گلويم را مى فشرد، ديگر نتوانستم خود را نگاه دارم و گفتم: اى دشمن خدا! در دين خدا الحاد مى ورزى و سازنده منزّهى را كه تو را به بهترين قواره آفريد و با كامل ترين چهره آرايى آراست و در حالات گوناگون، تو را انتقال داد، تا تو را به جايى كه رسيده اى، رساند، انكار مى كنى؟ اگر در جان خود انديشه كنى، حسّ نازك انديشت تو را تصديق مى كند. ره نمون هاى ربوبيّت و نشانه هاى آفرينش الهى در تو پابرجاست و گواهان خداوند سبحان، در آفرينش تو پديدار و برهان هايش برايت روشن اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى العوجا گفت: اى مرد! اگر از متكلّمانى، با تو مناظره مى كنيم و چنانچه بُرهان تو ثابت شد، ما از تو پيروى مى كنيم، و اگر جزو متكلّمان نيستى، با تو سخنى نداريم؛ و اگر از ياران جعفر بن محمّد صادق هستى، او با ما اين چنين سخن نمى گويد و با مثل دليل تو با ما به مناظره نمى پردازد، كه او بيش از آنچه تو از ما شنيدى، از ما شنيده است؛ امّا در گفتگو با ما، به زشتى، سخن نگفته و در پاسخ ما مرزشكنى ننموده است. او انسانى بردبار، متين، عاقل و استوار است كه هيچ نادانى و سبُك سرى و پرخاشى در او راه ندارد. گفتار ما را مى شنود و به ما گوش مى دارد و به دنبال شناخت برهان ماست، تا هنگامى كه برهان ما پايان مى پذيرد و ما گمان مى بريم كه ديگر، او را مجاب ساخته ايم؛ امّا او با گفتارى اندك و سخنى كوتاه، برهان ما را در هم مى شكند و برهان خود را بر ما تمام مى سازد، و راه گريز را مى بندد، به گونه اى كه توان پاسخگويى به او را نداريم. پس اگر تو از ياران اويى، به سانِ گفتار او با من سخن بگو.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;483.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي منصور المتطبّب: أخبَرَني رَجُلٌ مِن أصحابي قالَ: كُنتُ أنَا وَابنُ أبِي العَوجاءِ وعَبدُ اللّهِ بنُ المُقَفَّعِ فِي المَسجِدِ الحَرامِ، فَقالَ ابنُ المُقَفَّعِ: تَرَونَ هذَا الخَلقَ؟ ـ وأَومَأَ بِيَدِهِ إلى مَوضِعِ الطَّوافِ ـ ما مِنهُم أحَدٌ اُوجِبُ لَهُ اسمَ الإِنسانِيَّةِ إلّا ذلِكَ الشَّيخَ الجالِسَ ـ يَعني أبا عَبدِ اللّهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليهماالسلام ـ فَأَمَّا الباقونَ فَرَعاعٌ وبَهائِمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ ابنُ أبِي العَوجاءِ: وكَيفَ أوجَبتَ هذَا الاِسمَ لِهذَا الشَّيخِ دونَ هؤُلاءِ؟ قالَ: لِأَ نّي رَأَيتُ عِندَهُ ما لَم أرَهُ عِندَهُم. فَقالَ لَهُ ابنُ أبِي العَوجاءِ: لابُدَّ مِنِ اختِبارِ ما قُلتَ فيهِ مِنهُ. فَقالَ لَهُ ابنُ المُقَفَّعِ: لا تَفعَل؛ فَإِنّي أخافُ أن يُفسِدَ عَلَيكَ ما في يَدِكَ! فَقالَ: لَيسَ ذا رَأيَكَ ولكِن تَخافُ أن يَضعُفَ رَأيُكَ عِندي في إحلالِكَ إيّاهُ المَحَلَّ الَّذي وَصَفتَ! فَقالَ ابنُ المُقَفَّعِ: أمّا إذا تَوَهَّمتَ عَلَيَّ هذا فَقُم إلَيهِ، وتَحَفَّظ مَا استَطَعتَ مِنَ الزَّلَلِ، ولا تَثنِ عِنانَكَ إلَى استِرسالٍ؛ فَيُسَلِّمَكَ إلى عِقالٍ، وسِمَهُ ما لَكَ أو عَلَيكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ ابنُ أبِي العَوجاءِ وبَقيتُ أنَا وَابنُ المُقَفَّعِ جالِسَينِ، فَلَمّا رَجَعَ إلَينَا ابنُ أبِي العَوجاءِ قالَ: وَيلَكَ يَا بنَ المُقَفَّعِ! ما هذا بِبَشَرٍ! وإن كانَ فِي الدُّنيا روحانِيٌّ يَتَجَسَّدُ إذا شاءَ ظاهِراً ويَتَرَوَّحُ إذا شاءَ باطِناً فَهُوَ هذا! فَقالَ لَهُ: وكَيفَ ذلِكَ؟ قالَ: جَلَستُ إلَيهِ، فَلَمّا لَم يَبقَ عِندَهُ غَيرِي ابتَدَأَني فَقالَ: إن يَكُنِ الأَمرُ عَلى ما يَقولُ هؤُلاءِ، وهُوَ عَلى ما يَقولونَ ـ يَعني أهلَ الطَّوافِ ـ فَقَد سَلِموا وعَطِبتُم، وإن يَكُنِ الأَمرُ عَلى ما تَقولونَ ـ ولَيسَ كَما تَقولونَ ـ فَقَدِ استَوَيتُم وهُم. فَقُلتُ لَهُ: يَرحَمُكَ اللّهُ!وأَيُّ شَيءٍ نَقولُ؟ وأَيُّ شَيءٍ يَقولونَ؟ ما قَولي وقَولُهُم إلّا واحِدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وكَيفَ يَكونُ قَولُكَ وقَولُهُم واحِدا وهُم يَقولونَ: أنَّ لَهُم مَعادا وثَوابا وعِقابا، ويَدينونَ بِأَنَّ فِي السَّماءِ إلهاً، وأَنَّها عُمرانٌ، وأَنتُم تَزعُمونَ أنَّ السَّماءَ خَرابٌ لَيسَ فيها أحَدٌ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاغتَنَمتُها مِنهُ فَقُلتُ لَهُ: ما مَنَعَهُ ـ إن كانَ الأَمرُ كَما يَقولونَ ـ أن يَظهَرَ لِخَلقِهِ ويَدعُوَهُم إلى عِبادَتِهِ؛ حَتّى لا يَختَلِفَ مِنهُمُ اثنانِ، ولِمَ احتَجَبَ عَنهُم وأَرسَلَ إلَيهِمُ الرُّسُلَ؟ ولَو باشَرَهُم بِنَفسِهِ كانَ أقرَبَ إلَى الإِيمانِ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: وَيلَكَ! وكَيفَ احتَجَبَ عَنكَ مَن أراكَ قُدرَتَهُ في نَفسِكَ؟! نُشوءَكَ ولَم تَكُن، وكِبَرَكَ بَعدَ صِغَرِكَ، وقُوَّتَكَ بَعدَ ضَعفِكَ، وضَعفَكَ بَعدَ قُوَّتِكَ، وسُقمَكَ بَعدَ صِحَّتِكَ، وصِحَّتَكَ بَعدَ سُقمِكَ، ورِضاكَ بَعدَ غَضَبِكَ، وغَضَبَكَ بَعدَ رِضاكَ، وحُزنَكَ بَعدَ فَرَحِكَ، وفَرَحَكَ بَعدَ حُزنِكَ، وحُبَكَ بَعدَ بُغضِكَ، وبُغضَكَ بَعدَ حُبِّكَ، وعَزمَكَ بَعدَ أناتِكَ، وأَناتَكَ بَعدَ عَزمِكَ، وشَهوَتَكَ بَعدَ كَراهَتِكَ، وكَراهَتَكَ بَعدَ شَهوَتِكَ، ورَغبَتَكَ بَعدَ رَهبَتِكَ، ورَهبَتَكَ بَعدَ رَغبَتِكَ، ورَجاءَكَ بَعدَ يَأسِكَ، ويَأسَكَ بَعدَ رَجائِكَ، وخاطِرَكَ بِما لَم يَكُن في وَهمِكَ، وعُزوبَ ما أنتَ مُعتَقِدُهُ عَن ذِهنِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومازالَ يَعُدُّ عَلَيَّ قُدرَتَهُ الَّتي في نَفسِي الَّتي لا أدفَعُها، حَتّى ظَنَنتُ أنَّهُ سَيَظهَرُ في ما بَيني وبَينَهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص74 ح2، التوحيد: ص125 ح4، بحارالأنوار: ج3 ص42 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;483.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو منصور طبيب ـ: يكى از شيعيان به من خبر داد و گفت: من و ابن ابى العوجا و عبد اللّه بن مقفَّع در مسجد الحرام نشسته بوديم. ابن مقفّع با دستش به محلّ طوافْ اشاره كرد و گفت: آيا اين مردم را مى بينيد؟ بر هيچ كدام از آنان نام انسانْ صدق نمى كند، جز آن پيرمرد نشسته ـ و مقصودش امام صادق عليه السلام) ـ؛ امّا باقى مانده مردم، فرومايگان و چارپايان اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى العوجا به او گفت: چگونه نام انسانْ را از ميان مردم، تنها بر اين پيرمرد مى گذارى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن مقفّع گفت: من در او چيزى مى بينم كه نزد ديگران نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى العوجا به او گفت: لازم است در باره ادّعايى كه در باره او دارى، آزمايشى انجام شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن مقفّع به وى گفت: اين كار را نكن. من مى ترسم كه انديشه تو را تباه سازد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مقصود تو، اين نيست؛ بلكه مى ترسى كه جايگاهى كه براى او توصيف كردى، باطل در آيد و انديشه ات در نظرم سست جلوه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن مقفّع گفت: اگر چنين گمانى در باره ام دارى، پس برخيز، و نزد او برو و تا مى توانى، خود را از لغزش، نگاه دار و افسارت را سراسر رها نكن كه تو را به بندى، بند مى كند و به نشانى، نشاندارت مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى العوجا برخاست و من و ابن مقفّع، بر جاى خود نشستيم. هنگامى كه ابن ابى العوجا نزد ما بازگشت، گفت: واى بر تو، اى ابن مقفّع! اين شخص، بشر نيست و اگر در دنيا يك روح هست كه هر گاه بخواهد، در قالب جسد، ظاهر مى گردد و هر گاه بخواهد، در باطن به صورت روح در مى آيد، اين شخص است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن مقفّع به او گفت: ماجرا چه بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نزدش نشستم. وقتى كسى نزد او جز من نماند، با من آغاز به سخن كرد و گفت: «اگر حقيقت، همان باشد كه اينان مى گويند ـ كه حقيقت، همان گفته آنان (طواف كنندگان) است ـ، آنان به سلامت رسته اند و شما زيان كرده ايد، و اگر حقيقت، چنان است كه شما مى گوييد ـ كه حقيقت، گفته شما نيست ـ شما و آنان برابريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفتم: خدايت رحمت كند! ما چه مى گوييم و آنان چه مى گويند؟ سخن من و آنان، يكى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چگونه سخن تو و آنان برابر است، در حالى كه آنان مى گويند: معاد و ثواب و عقاب دارند و معتقدند كه در آسمان، خداوند است و آسمان، آباد است؛ ولى شما مى پنداريد كه آسمان، ويران است و كسى در آن جا نيست!؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى العوجا گفت: من فرصت را غنيمت شمردم و به او گفتم: اگر حقيقت، چنان است كه اينان مى گويند، چه مانعى دارد كه خدا خود را براى آفريده هايش آشكار سازد و آنان را به پرستش خود، فرا خوانَد، تا حتّى دو تن در باره او اختلاف نكنند، و براى چه خود را از آنان پوشيده مى داشت و پيامبران را به سوى آنان مى فرستاد؟ و اگر خود، كارِ هدايت مردم را مستقيما به عهده مى گرفت، براى ايمان آوردن به او راهى نزديك تر بود. به من فرمود: «واى بر تو! چگونه كسى كه قدرت خود را در جانت به تو نشان داده، خود را پنهان نگاه داشته است؟ تو نبودى. او تو را پديد آورد. پس از كودكى ات تو را بزرگ كرد، و پس از ناتوانى ات تو را توانايى داد، و پس از توانايى ات، ناتوانت كرد، و پس از سلامتت بيمارت ساخت، و پس از بيمارى ات به تو سلامت داد، و پس از خشمت به تو خشنودى داد، و پس از خشنودى ات به تو خشم داد، و پس از شادى ات تو را محزون كرد، و پس از حزنت تو را شاد ساخت، و حبّ تو پس از بغضت، و بغض تو پس از حبّت، و تصميم تو پس از سستى ات، و سستى تو پس از تصميمت، و خواستت پس از ناخشنودى ات، و ناخشنودى ات پس از خواستت، و اشتياقت پس از بيمت، و بيمت پس از اشتياقت، و اميدت پس از نااميدى ات، و نااميدى ات پس از اميدت، و يادآورى آنچه در انديشه ات نبود و محو كردن آنچه در ذهنت بِدان معتقد بودى، همه از خداست» و آن چنان قدرت خداوند در جانم را برايم بر شمرد كه من، توان پاسخگويى به او را نداشتم و پنداشتم بر من چيره شده است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أثر-استجابة-الإمام-وانصياعه-للقضاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: أثَرُ استِجابَةِ الإِمامِ وَانصِياعُهُ لِلقَضاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: اثر تن دادن امام عليه السلام به داورى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;484.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّنن الكبرى عن الشعبيّ: خَرَجَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ إلَى السّوقِ، فَإِذا هُوَ بِنَصرانِيٍّ يَبيعُ دِرعاً، فَعَرَفَ عَلِيٌّ الدِّرعَ فَقالَ: هذِهِ دِرعي، بَيني وبَينَكَ قاضِي المُسلِمينَ ـ وكانَ قاضِيَ المُسلِمينَ شُرَيحٌ؛ كانَ عَلِيٌّ استَقضاهُ ـ فَلَمّا رَأى شُرَيحٌ أميرَ المُؤمِنينَ قامَ مِن مَجلِسِ القَضاءِ وأَجلَسَ عَلِيّا في مَجلِسِهِ، وجَلَسَ شُرَيحٌ قُدّامَهُ إلى جَنبِ النَّصرانِيِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ: أما يا شُرَيحُ لَو كانَ خَصمي مُسلِما لَقَعَدتُ مَعَهُ مَجلِسَ الخَصمِ ولكِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: «لا تُصافِحوهُم ولا تَبدَؤوهُم بِالسَّلامِ... وصَغِّروهُم كَما صَغَّرَهُمُ اللّهُ»، اِقضِ بَيني وبَينَهُ يا شُرَيحُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ شُرَيحٌ: تَقولُ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟ فَقالَ عَلِيٌّ: هذِهِ دِرعي ذَهَبَت مِنّي مُنذُ زَمانٍ. فَقالَ شُرَيحٌ: ما تَقولُ يا نَصرانِيُّ؟ فَقالَ النَّصرانِيُّ: ما اُكَذِّبُ أميرَ المُؤمِنينَ، الدِّرعُ هِيَ دِرعي. فَقالَ شُرَيحٌ: ما أرى أن تَخرُجَ مِن يَدِهِ، فَهَل مِن بَيِّنَةٍ؟ فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام: صَدَقَ شُرَيحٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّصرانِيُّ: أما أنَا أشهَدُ أنَّ هذِهِ أحكامُ الأَنبِياءِ، أميرُ المُؤمِنينَ يَجيءُ إلى قاضيهِ وقاضيهِ يَقضي عَلَيهِ! هِيَ وَاللّهِ يا أميرَ المُؤمِنينَ دِرعُكَ اتَّبَعتُكَ مِنَ الجَيشِ وقَد زالَت عَن جَمَلِكَ الأَورَقِ فَأَخَذتُها؛ فَإِنّي أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ وأَنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام: أما إذا أسلَمتَ فَهِيَ لَكَ. وحَمَلَهُ عَلى فَرَسٍ عَتيقٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج10 ص230 ح20465، البداية والنهاية: ج8 ص4، كنز العمّال: ج7 ص24 ح17789 ؛ الغارات: ج1 ص124 نحوه، بحارالأنوار: ج104 ص290.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;484.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از شَعبى ـ: على بن ابى طالب عليه السلام به بازار رفت و ناگهان به مسيحى اى برخورد كه زرهى را مى فروخت. على، زره را شناخت و گفت: «اين، زره من است و ميان من و تو، قاضى مسلمانان، داورى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آن روز، قاضى مسلمانان، شُرَيح بود كه على عليه السلام او را به قضاوت، منصوب كرده بود. شريح، هنگامى كه امير مؤمنان را ديد، از جايگاه قضاوت برخاست و على را بر جاى خود نشاند و شريح، در برابر او و در كنار مرد مسيحى نشست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام به او گفت: «هان، اى شريح! اگر طرف دعواى من مسلمان بود، با او در جايگاه دعوا مى نشستم؛ امّا من از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمود: با آنان (مسيحيان) مصافحه نكنيد و به آنان، ابتدا به سلام نكنيد... و آنان را تحقير كنيد، چنان كه خداوند، آنان را تحقير كرده است. اى شريح! ميان من و او داورى كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريح گفت: بفرماييد، اى امير مؤمنان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على گفت: «اين، زره من است كه مدّتى است گم شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريح گفت: اى مسيحى! تو چه مى گويى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسيحى گفت: من امير مؤمنان را تكذيب نمى كنم؛ امّا زره، زره من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريح [به على عليه السلام] گفت: طبق رأى من، زره از دست او خارج نمى شود. آيا بيّنه اى دارى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على گفت: شريح، درست مى گويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسيحى گفت: امّا من گواهى مى دهم كه اين، احكامِ پيامبران است كه خليفه مسلمانان، نزد قاضى خود مى آيد و قاضى او، عليه او داورى مى كند. اى امير مؤمنان! سوگند به خدا، اين، زره توست. من در پىِ سپاه، به دنبال تو بودم كه از شترت افتاد و من آن را برداشتم. شهادت مى دهم كه خدايى جز خداى يكتا نيست و محمّد، رسول خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على گفت: «حال كه اسلام آورده اى، زره از آنِ تو باشد» و اسب گران بهايى نيز به او بخشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أثر-إحسان-الابن-إلى-امه-النصرانية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: أثَرُ إحسانِ الاِبنِ إلى اُمِّهِ النَّصرانِيَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: تأثير نيكى كردن پسر به مادر مسيحى اش&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;485.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زكريّا بن إبراهيم: كُنتُ نَصرانِيّا، فَأَسلَمتُ وحَجَجتُ، فَدَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام، فَقُلتُ: إنّي كُنتُ عَلَى النَّصرانِيَّةِ، وإنّي أسلَمتُ. فَقالَ: وأَيُّ شَيءٍ رَأَيتَ فِي الإِسلامِ؟ قُلتُ: قَولَ اللّهِ عز و جل: «مَا كُنتَ تَدْرِى مَا الْكِتَابُ وَ لَا الْاءِيمَانُ وَ لَكِن جَعَلْنَاهُ نُورًا نَّهْدِى بِهِ مَن نَّشَاءُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَقالَ: لَقَد هَداكَ اللّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: اللّهُمَّ اهدِهِ! ـ ثَلاثا ـ: سَل عَمّا شِئتَ يا بُنَيَّ. فَقُلتُ: إنَّ أبي واُمّي عَلَى النَّصرانِيَّةِ وأَهلَ بَيتي، واُمّي مَكفوفَةُ البَصَرِ، فَأَكونُ مَعَهُم وآكُلُ في آنِيَتِهِم؟ فَقالَ: يَأكُلونَ لَحمَ الخِنزيرِ؟ فَقُلتُ: لا، ولا يَمَسّونَهُ. فَقالَ: لا بَأسَ، فَانظُر اُمَّكَ فَبِرَّها، فَإِذا ماتَت فَلا تَكِلها إلى غَيرِكَ؛ كُن أنتَ الَّذي تَقومُ بِشَأنِها، ولا تُخبِرَنَّ أحَدا أنَّكَ أتَيتَني، حَتّى تَأتِيَني بِمِنى إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَتَيتُهُ بِمِنى وَالنّاسُ حَولَهُ كَأَنَّهُ مُعَلِّمُ صِبيانٍ؛ هذا يَسأَلُهُ، وهذا يَسأَلُهُ، فَلَمّا قَدِمتُ الكوفَةَ ألطَفتُ لِاُمّي، وكُنتُ اُطعِمُها، واُفَلّي ثَوبَها ورَأسَها، وأَخدِمُها. فَقالَت لي: يا بُنَيَّ، ما كُنتَ تَصنَعُ بي هذا وأَنتَ عَلى ديني، فَمَا الَّذي أرى مِنكَ مُنذُ هاجَرتَ فَدَخَلتَ فِي الحَنيفِيَّةِ؟! فَقُلتُ: رَجُلٌ مِن وُلدِ نَبِيِّنا أمَرَني بِهذا. فَقالَت: هذَا الرَّجُلُ هُوَ نَبِيٌّ؟ فَقُلتُ: لا، ولكِنَّهُ ابنُ نَبِيٍّ. فَقالَت: يا بُنَيَّ، إنَّ هذا نَبِيٌّ؛ إنَّ هذِهِ وَصايَا الأَنبِياءِ. فَقُلتُ: يا اُمَّه، إنَّهُ لَيسَ يَكونُ بَعدَ نَبِيِّنا نَبِيٌّ، ولكِنَّهُ ابنُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: يا بُنَيَّ، دينُكَ خَيرُ دينٍ، اِعرِضهُ عَلَيَّ. فَعَرَضتُهُ عَلَيها، فَدَخَلَت فِي الإِسلامِ وعَلَّمتُها، فَصَلَّتِ الظُّهرَ وَالعَصرَ وَالمَغرِبَ وَالعِشاءَ الآخِرَةَ. ثُمَّ عَرَضَ لَها عارِضٌ فِي اللَّيلِ، فَقالَت: يا بُنَيَّ أعِد عَلَيَّ ما عَلَّمتَني. فَأَعَدتُهُ عَلَيها، فَأَقَرَّت بِهِ وماتَت. فَلَمّا أصبَحَت كانَ المُسلِمونَ الذَّينَ غَسَّلوها، وكُنتُ أنَا الَّذي صَلَّيتُ عَلَيها ونَزَلتُ في قَبرِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص160 ح11، مشكاة الأنوار: ص278 ح839 بزيادة «الصلاة» بعد «علّمتها»، بحار الأنوار: ج47 ص374 ح97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;485.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از زكريّا بن ابراهيم ـ: من مسيحى بودم و اسلام آوردم و حج گزاردم. آن گاه نزد امام صادق عليه السلام رفتم و گفتم: من بر دين مسيح بوده ام كه حال، اسلام آورده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در اسلام چه ديده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اين، سخن خداوند عز و جل كه: «تو، نه كتاب را مى شناختى و نه ايمان را؛ ولى آن را نورى گردانيديم كه هر كه را بخواهيم، با آن هدايت مى كنيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به راستى خداوند، تو را هدايت كرده است» و آن گاه سه بار فرمود: «خداوندا! او را هدايت كن» وافزود: «هر چه مى خواهى، بپرس، اى فرزندم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پدر و مادرم و خانواده ام مسيحى هستند و مادرم نابيناست. من با آنها هستم و در ظرف هاى آنان غذا مى خورم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا گوشت خوك مى خورند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه و به خوك، دست نمى زنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «باكى نيست. مراقب مادرت باش و به او نيكى كن، و اگر از دنيا رفت، او را به ديگرى وا مگذار. تو خود، كار [تدفين] او را به عهده بگير و به كسى نگو كه نزد من آمده اى، تا آن كه ـ إن شاء اللّه ـ در مِنا نزد من آيى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مِنا نزد ايشان رفتم و مردم، چنان دور ايشان جمع بودند كه گويا او معلّم خُردسالان است. اين شخص از او مى پرسيد و آن شخص از او مى پرسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه به كوفه رسيدم، به مادرم محبّت كردم و خودم به او غذا مى دادم و جامه و سرش را از شپش، پاك مى كردم و به او خدمت مى نمودم. مادرم به من گفت: اى پسركم! تو وقتى بر دين من بودى، اين چنين با من رفتار نمى كردى. اين، چه رفتارى است كه پس از مهاجرتت و پذيرش اسلام در تو مى بينم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مردى از فرزندان پيامبرمان، مرا به اين رفتار، فرمان داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادرم گفت: آيا اين شخص، خود، پيامبر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه؛ بلكه پسر پيامبر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پسركم! اين شخص، پيامبر است و اين از وصاياى پيامبران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مادر! پس از پيامبر ما، پيامبرى نيست؛ بلكه او فرزند پيامبر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: فرزندم! دين تو، بهترين دين است. آن را بر من عرضه كن. من آن دين را بر او عرضه كردم و او اسلام را پذيرفت و [مسائل] دين را به او آموختم. او نماز ظهر، عصر، مغرب و عشا را خواند. آن گاه در شب به او عارضه اى روى كرد. گفت: اى فرزندم! آنچه را به من آموختى، دوباره برايم باز گو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من دوباره برايش بازگو كردم. او به آن، اقرار كرد و از دنيا رفت. صبح هنگام، مسلمانان او را غسل دادند و من بر او نماز خواندم و در قبرش گذاشتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أثر-الإحسان-إلى-المسيء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: أثَرُ الإِحسانِ إلَى المُسيءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: تأثير نيكى كردن به گناهكار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;486.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطّبقات الكبرى عن سالم مولى أبي جعفر: كانَ هِشامُ بنُ إسماعيلَ يُؤذي عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ وأَهلَ بَيتِهِ، يَخطُبُ بِذلِكَ عَلَى المِنبَرِ ويَنالُ مِن عَلِيٍّ عليه السلام، فَلَمّا وَلِيَ الوَليدُ بنُ عَبدِ المَلِكِ عَزَلَهُ وأَمَرَ بِهِ أن يوقَفَ لِلنّاسِ. فَكانَ يَقولُ: لا وَاللّهِ، ما كانَ أحَدٌ مِنَ النّاسِ أهَمَّ إلَيَّ مِن عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ؛ كُنتُ أقولُ: رَجُلٌ صالِحٌ يُسمَعُ قَولُهُ فَوُقِفَ لِلنّاسِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجَمَعَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ وُلدَهُ وحامَّتَهُ ونَهاهُم عَنِ التَّعَرُّضِ. وغَدا عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ مارّاً لِحاجَةٍ فَما عَرَضَ لَهُ، فَناداهُ هِشامُ بنُ إسماعيلَ: اللّهُ أعلَمُ حَيثُ يَجعَلُ رِسالاتِهِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج5 ص220 ؛ شرح الأخبار: ج3 ص260 ح1162 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;486.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از سالم، غلام امام باقر عليه السلام ـ: هشام بن اسماعيل، على بن الحسين (زين العابدين) عليه السلام و خانواده ايشان را آزار مى رساند. بالاى منبر در خطبه چنين مى كرد و به على عليه السلام اهانت مى كرد. هنگامى كه وليد بن عبد الملك به حكومت رسيد، او را عزل كرد و دستور داد كه او براى بازجويى، نزد مردم، نگاه داشته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هشام بن اسماعيل با خود مى گفت: براى خدا چنين مكنيد! من از هيچ كس به اندازه على بن الحسين، بيمناك نيستم. نيز با خود مى گفت: على بن الحسين، مرد صالحى است و گفتار او مورد توجّه خواهد بود [و اگر لب به شكايت بگشايد، وليد بن عبد الملك، مرا كيفر خواهد داد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين ترتيب، او را نگاه داشتند؛ امّا على بن الحسين عليه السلام، فرزندان و خاندان خود را گِرد آورد و آنان را از تعرّض [به هشام]، باز داشت. على بن الحسين براى كارى ره سپار شد و خود را با او رو به رو نكرد. در اين هنگام، هشام بن اسماعيل، او را مخاطب ساخت كه: خداوند، داناتر است كه رسالت هاى خود را كجا قرار دهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;487.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة عن الزّهريّ: خَرَجَ [عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام] يَوماً مِنَ المَسجِدِ، فَتَبِعَهُ رَجُلٌ فَسَبَّهُ، فَلَحِقَهُ العَبيدُ وَالمَوالي، فَهَمّوا بِالرَّجُلِ، فَقالَ: دَعوهُ. ثُمَّ قالَ: ما سَتَرَ اللّهُ عَنكَ مِن أمرِنا أكثَرُ، ألَكَ حاجَةٌ نُعينُكَ عَلَيها؟ فَاستَحَى الرَّجُلُ، فَأَلقى عَلِيٌّ عَلَيهِ قَميصَةً كانَت عَلَيهِ، وأَعطاهُ ألفَ دِرهَمٍ. فَكانَ الرَّجُلُ إذا رَآهُ بَعدَ ذلِكَ يَقولُ: أشهَدُ أنَّكَ مِن أولادِ الرَّسولِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة: ص319 ح20، كشف الغمّة: ج2 ص293 نحوه، بحارالأنوار: ج46 ص99 ح87 ؛ تهذيب الكمال: ج20 ص397، تاريخ دمشق: ج41 ص394 كلاهما عن عبد الغفّار بن القاسم، مطالب السوؤل: ص95 عن طاووس بن كيسان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;487.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُدَد القَويّة ـ به نقل از زُهْرى ـ: روزى [زين العابدين عليه السلام] از مسجد بيرون آمد. مردى او را دنبال كرد و دشنامش داد. بندگان و غلامان، سر رسيدند و به آن مرد، هجوم آوردند. ايشان فرمود: «او را وا گذاريد!». آن گاه [به آن مرد] فرمود: «آنچه از كار [و قدرت] ما كه خداوند بر تو پنهان داشته، بيشتر است. آيا كارى دارى كه تو را يارى رسانم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، شرم كرد. زين العابدين جامه اى را كه بر دوش داشت، بر او افكند و به او هزار درهم داد. آن مرد، پس از آن روز، هر گاه ايشان را مى ديد، مى گفت: شهادت مى دهم كه تو از فرزندان پيامبرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;488.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد عن أبي محمّد الحسن بن محمّد عن جدّه عن غير واحد من أصحابه ومشايخه: إنَّ رَجُلاً مِن وُلدِ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ كانَ بِالمَدينَةِ يُؤذي أبَا الحَسَنِ موسى عليه السلام، ويَسُبُّهُ إذا رَآهُ، ويَشتُمُ عَلِيّا عليه السلام، فَقالَ لَهُ بَعضُ جُلَسائِهِ يَوما: دَعنا نَقتُل هذَا الفاجِرَ، فَنَهاهُم عَن ذلِكَ أشَدَّ النَّهيِ، وزَجَرَهُم أشَدَّ الزَّجرِ، وسَأَلَ عَنِ العُمَرِيِّ، فَذُكِرَ أنَّهُ يَزرَعُ بِناحِيَةٍ مِن نَواحِي المَدينَةِ. فَرَكِبَ، فَوَجَدَهُ في مَزرَعَةٍ، فَدَخَلَ المَزرَعَةَ بِحِمارِهِ، فَصاحَ بِهِ العُمَرِيُّ: لا توطِئ زَرعَنا! فَتَوَطَّأَهُ أبُو الحَسَنِ عليه السلام بِالحِمارِ، حَتّى وَصَلَ إلَيهِ، فَنَزَلَ وجَلَسَ عِندَهُ، وباسَطَهُ وضاحَكَهُ، وقالَ لَهُ: كَم غَرِمتَ في زَرعِكَ هذا؟ فَقالَ لَهُ: مِئَةُ دينارٍ. قالَ: فَكَم تَرجو أن تُصيبَ فيهِ؟قالَ: لَستُ أعلَمُ الغَيبَ. قالَ: إنَّما قُلتُ لَكَ: كَم تَرجو أن يَجيئَكَ فيهِ؟ قالَ: أرجو فيهِ مِئَتَي دينارٍ. فَأَخرَجَ لَهُ أبُوالحَسَنِ عليه السلام صُرَّةً فيها ثَلاثُمِئَةِ دينارٍ، وقالَ: هذا زَرعُكَ عَلى حالِهِ، وَاللّهُ يَرزُقُكَ فيهِ ما تَرجو. فَقامَ العُمَرِيُّ فَقَبَّلَ رَأسَهُ وسَأَلَهُ أن يَصفَحَ عَن فارِطِهِ، فَتَبَسَّمَ إلَيهِ أبُو الحَسَنِ عليه السلام وَانصَرَفَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراحَ إلَى المَسجِدِ فَوَجَدَ العُمَرِيَّ جالِساً، فَلَمّا نَظَرَ إلَيهِ قالَ: اللّهُ أعلَمُ حَيثُ يَجعَلُ رِسالاتِهِ! فَوَثَبَ أصحابُهُ إلَيهِ فَقالوا لَهُ: ما قِصَّتُكَ؟ قَد كُنتَ تَقولُ غَيرَ هذا! فَقالَ لَهُم: قَد سَمِعتُم ما قُلتُ الآنَ، وجَعَلَ يَدعو لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام، فَخاصَموهُ وخاصَمَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَجَعَ أبُو الحَسَنِ إلى دارِهِ، قالَ لِجُلَسائِهِ الَّذينَ سَأَلوهُ في قَتلِ العُمَرِيِّ: أيُّما كانَ خَيرا: ما أرَدتُم أم ما أرَدتُ؟! إنَّني أصلَحتُ أمرَهُ بِالمِقدارِ الَّذي عَرَفتُم، وكَفَيتُ بِهِ شَرَّهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج2 ص233، إعلام الورى: ج2 ص26، دلائل الإمامة: ص311، كشف الغمّة: ج3 ص18 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج48 ص102 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;488.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد ـ به نقل از ابو محمّد حسن بن محمّد، از جدّش، از بسيارى از ياران و اساتيدش ـ: مردى از فرزندان عمر بن خطّاب كه در مدينه بود، امام كاظم عليه السلام را مى آزرد و هر گاه ايشان را مى ديد، به ايشان و على عليه السلام دشنام مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى برخى از هم نشينان ايشان گفتند: «ما را وا گذار تا اين فاجر را بكُشيم»؛ امّا ايشان به شدّت، آنان را از اين كار، نهى كرد و آنان را به شدّت، باز داشت و از حال آن عُمَرى پرسيد. به ايشان گفته شد كه او در اطراف مدينه، مشغول زراعت است. امام عليه السلام، سوار مَركب شد و او را در مزرعه اى يافت. با الاغش وارد آن مزرعه شد. عُمَرى فرياد زد: زراعت ما را لگدمال مكن!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام با الاغش به ميان مزرعه رفت تا به او رسيد و از مركب، فرود آمد و نزد او نشست و با او به خوش رويى و شوخى پرداخت و به او فرمود: «در اين زراعت خود، چه قدر خرج كرده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: صد دينار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه قدر اميد دارى كه از اين زراعت نصيبت شود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: غيب نمى دانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به تو گفتم كه چه قدر اميد دارى كه از اين زراعت، نصيبت شود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اميدم در آن، دويست دينار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام كيسه اى بيرون آورد كه در آن، سيصد دينار بود و فرمود: «زراعت تو نيز مال تو باشد و خداوند، همان مقدار كه اميد دارى، به تو روزى مى رسانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُمَرى برخاست و سر امام عليه السلام را بوسيد و از ايشان درخواست كرد كه از جسارتش در گذرد. ايشان به او لبخند زد و دور شد. آن گاه روانه مسجد شد و عُمَرى را نشسته يافت. هنگامى كه چشم او به امام عليه السلام افتاد، گفت: خداوند، داناتر است كه رسالت هاى خود را كجا قرار دهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يارانش دور او جمع شدند و به او گفتند: داستان تو چيست؟ پيش از اين، چيز ديگرى مى گفتى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمرى به آنان گفت: آنچه اينك گفتم، شنيديد. و شروع به دعوت به امامت امام كاظم عليه السلام كرد و متقابلاً ميان ايشان، جدال در گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هنگامى كه امام كاظم عليه السلام به خانه اش بازگشت، به هم نشينان خود كه خواهان كشتن عُمَرى بودند، فرمود: «كدام بهتر بود؟ آنچه شما مى خواستيد، يا آنچه من مى خواستم؟ من با همين مقدارى كه ديديد، او را اصلاح كردم و شرّ او را از خود، باز داشتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;489.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: حُكِيَ أنَّ مالِكا الأَشتَرَ رضى الله عنه كانَ مُجتازا بِسوقِ الكوفَةِ وعَلَيهِ قَميصٌ خامٌ وعِمامَةٌ مِنهُ، فَرَآهُ بَعضُ السّوقَةِ فَازدَرى بِزِيِّهِ، فَرَماهُ بَبُندُقَةٍ تَهاوُنا بِهِ، فَمَضى ولَم يَلتَفِت. فَقيلَ لَهُ: وَيلَكَ! أتَدري بِمَن رَمَيتَ؟ فَقالَ: لا، فَقيلَ لَهُ: هذا مالِكٌ صاحِبُ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام. فَارتَعَدَ الرَّجُلُ ومَضى إلَيهِ لِيَعتَذِرَ مِنهُ، فَرَآهُ وقَد دَخَلَ مَسجِدا وهُوَ قائِمٌ يُصَلّي، فَلَمَّا انفَتَلَ أكَبَّ الرَّجُلُ عَلى قَدَمَيهِ يُقَبِّلُهُما، فَقالَ: ما هذَا الأَمرُ؟ فَقالَ: أعتَذِرُ إلَيكَ مِمّا صَنَعتُ. فَقالَ: لا بَأسَ عَلَيكَ؛ فَوَاللّهِ ما دَخَلتُ المَسجِدَ إلّا لِأَستَغفِرَنَّ لَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص2، بحارالأنوار: ج42 ص157 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;489.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: حكايت شده كه مالك اشتر در ميان بازار كوفه مى گذشت. جامه و عمامه اى بافته از پنبه بر تن داشت. يكى از بازاريان، او را ديد و به شخصيت او اهانت كرد و فندقى به عنوان اهانت، به سوى او پرتاب كرد. مالك اشتر گذشت و اعتنا نكرد. به آن مرد گفتند: واى بر تو! آيا مى دانى به چه كسى پرتاب كردى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفتند: اين، مالك اشتر، يار امير مؤمنان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد به خود لرزيد و به سوى مالك، ره سپار شد تا از او عذرخواهى كند. او را ديد كه وارد مسجد شده و نماز مى خوانَد. هنگامى كه نمازش تمام شد، آن مرد، خود را بر پاهاى مالك انداخت تا آنها را ببوسد. مالك گفت: اين، چه كارى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: از كارى كه انجام دادم، عذر مى خواهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مالك گفت: باكى بر تو نيست! سوگند به خدا، به مسجد نيامدم، مگر آن كه [از خداوند] برايت طلب بخشش كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص208 (تطابق القلب واللسان) وص 212 (الدعوة بالعمل قبل اللسان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص280 (مخالفة الفعل للقول).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص209 (هماهنگى دل با زبان) و ص213 (دعوت با عمل، پيش از زبان)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص281 (ناهمگونى كردار با گفتار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-اسلوب-التبليغ-في-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل التاسع: اُسلوب التّبليغ في القرآن&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم: روش تبليغ در قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستناد-إلى-الحكمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: الاِستِنادُ إلَى الحِكمَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: استناد به حكمت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الحث-على-التعقل-والتفكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الحَثُّ عَلَى التَّعَقُّلِ وَالتَّفَكُّرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ تشويق به خردورزى و انديشيدن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَبَشِّرْ عِبَادِ * الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَ أُوْلَئِكَ هُمْ أُوْلُواْ الْأَلْبَاب».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 17 و 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس بشارت ده به آن بندگان من كه به سخن، گوش فرا مى دهند و بهترينِ آن را پيروى مى كنند. اينان، كسانى هستند كه خدا آنان را راه نموده و اينان اند همان خردمندان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ ءَايَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 242.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند، آيات [خود] را اين گونه براى شما بيان مى كند. اميد كه بينديشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى يُحْىِ وَ يُمِيتُ وَ لَهُ اخْتِلَافُ الَّيْلِ وَ النَّهَارِ أفَلَا تَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اوست آن كس كه زنده مى كند و مى ميراند، و اختلاف شب و روز، از اوست. مگر نمى انديشيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَلِكَ يُحْىِ اللَّهُ الْمَوْتَى وَيُرِيكُمْ ءَايَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين گونه، خدا مردگان را زنده مى كند و آيات خود را به شما مى نماياند. باشد كه بينديشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَقَدْ أنزَلْنَا إلَيْكُمْ كِتَابًا فِيهِ ذِكْرُكُمْ أفَلَا تَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در حقيقت، ما كتابى به سوى شما نازل كرديم كه يادِ شما در آن است. آيا نمى انديشيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ جَمِيعًا مِّنْهُ إنَّ فِى ذَلِكَ لَايَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجاثية: 13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آنچه را در آسمان ها و آنچه را در زمين است، به سود شما رام كرد. همه از اوست. قطعاً در اين، براى مردمى كه مى انديشند، نشانه هايى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مِنْ ءَايَاتِهِ أنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أنفُسِكُمْ أزْوَاجًا لِّتَسْكُنُواْ إلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَ رَحْمَةً إنَّ فِى ذَلِكَ لَايَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از نشانه هاى او، اين كه از [نوع] خودتان، همسرانى براى شما آفريد تا بِدانها آرام گيريد، و ميانتان دوستى و رحمت نهاد. آرى، در اين [نعمت] براى مردمى كه مى انديشند، قطعاً نشانه هايى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هُوَ الَّذِى أنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لَّكُم مِّنْهُ شَرَابٌ وَ مِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ * يُنبِتُ لَكُم بِهِ الزَّرْعَ وَ الزَّيْتُونَ وَ النَّخِيلَ وَ الْأَعْنَابَ وَ مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ إنَّ فِى ذَلِكَ لَايَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 10 و 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اوست كسى كه از آسمان، آبى فرود آورد كه آشاميدنىِ شما از آن است، و روييدنى [هايى] كه [رمه هاى خود را] در آن مى چرانيد [نيز] از آن است. به وسيله آن، كشت و زيتون و درختان خرما و انگور و از هر گونه محصولات [ديگر] براى شما مى روياند. قطعاً در اينها براى مردمى كه انديشه مى كنند، نشانه اى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: 164، الأنعام: 32 و 151، الأعراف: 169، هود: 51، يوسف: 2 و 109، الرعد: 4، النحل: 12 و 67، الحجّ: 46، النور: 61، القصص: 60، العنكبوت: 35، الروم: 24 و 28، يس: 62 و 68، ص: 29، غافر: 67 و 70، الزخرف: 3، الجاثية: 5 و 13، الحديد: 17.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: بقره: آيه 164، انعام: آيه 32 و 151، اعراف: آيه 169، هود: آيه 51، يوسف: آيه 2 و 109، رعد: آيه 4، نحل: آيه 12 و 67، حج: آيه 46، نور: آيه 61، قصص: آيه 60، عنكبوت: آيه 35، روم: آيه 24 و 28، يس: آيه 62 و 68، ص: آيه 29، غافر: آيه 67 و 70، زخرف: آيه 3، جاثيه: آيه 5 و 13، حديد: آيه 17.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;490.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ ـ: يا هِشامُ، إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى بَشَّرَ أهلَ العَقلِ وَالفَهمِ في كِتابِهِ فَقالَ: «فَبَشِّرْ عِبَادِ * الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أحْسَنَهُ اُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَ اُوْلَئِكَ هُمْ اُوْلُواْ الْأَلْبَابِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا هِشامُ، إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى أكمَلَ لِلنّاسِ الحُجَجَ بِالعُقولِ، ونَصَرَ النَّبِيّينَ بِالبَيانِ، ودَلَّهُم عَلى رُبوبِيَّتِهِ بِالأَدِلَّةِ، فَقالَ: «وَ إلَهُكُمْ إلَهٌ وَاحِدٌ لَا إلَهَ إلَّا هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ * إنَّ فِى خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلَافِ الَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِى تَجْرِى فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنفَعُ النَّاسَ وَ مَا أنزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِن مَّاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَ بَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ لَايَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 163 و 164.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا هِشامُ، قَد جَعَلَ اللّهُ ذلِكَ دَليلاً عَلى مَعرِفَتِهِ بِأَنَّ لَهُم مُدَبِّرا، فَقالَ: «وَسَخَّرَ لَكُمُ الَّيْلَ وَ النَّهَارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّرَاتُ بِأَمْرِهِ إنَّ فِى ذَلِكَ لَايَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: «هُوَ الَّذِى خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُواْ أشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُواْ شُيُوخًا وَ مِنكُم مَّن يُتَوَفَّى مِن قَبْلُ وَ لِتَبْلُغُواْ أجَلًا مُّسَمًّى وَ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: «إنَّ فِى اختِلافِ اللَّيلِ وَالنَّهارِ وما أنزَلَ اللّهُ مِنَ السَّماءِ مِن رِزقٍ فَأَحيا بِهِ الأَرضَ بَعدَ مَوتِها وتَصريفِ الرِّياحِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة هنا: «والسحاب المسخّر بين السماء والأرض» فحذفناها طبقا لطبعة مركز بحوث دار الحديث.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَاياتٍ لِقَومٍ يَعقِلونَ»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إشارة إلى الآية 5 من سورة الجاثية: «وَ اخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَ مَا أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِن رِّزْقٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَ تَصْرِيفِ الرِّيَاحِ ءَايَاتٌ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ». وفي مرآة العقول: ج1 ص42: «والظاهر أنَّ التغيير من النسّاخ أو الرواة، أو نقل بالمعنى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: «يُحْىِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْايَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: «وَ جَنَّاتٌ مِّنْ أعْنَابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَ غَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِى الْأُكُلِ إنَّ فِى ذَلِكَ لَايَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: «وَ مِنْ ءَايَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَ طَمَعًا وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَيُحْىِ بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إنَّ فِى ذَلِكَ لَايَاتٍ لِّقَوْمٍ يعْقِلُونَ»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: «قُلْ تَعَالَوْاْ أتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ ألَّا تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئا وَبِالْوَالِدَيْنِ إحْسَانًا وَلَا تَقْتُلُواْ أوْلَادَكُم مِّنْ إمْلَاقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإيَّاهُمْ وَلَا تَقْرَبُواْ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلَا تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِى حَرَّمَ اللَّهُ إلَّا بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 151.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: «هَل لَّكُم مِّن مَّا مَلَكَتْ أيْمَانُكُم مِّن شُرَكَاءَ فِى مَا رَزَقْنَاكُمْ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنتُمْ فِيهِ سَوَاءٌ تَخَافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أنفُسَكُمْ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْايَاتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا هِشامُ، ما بَعَثَ اللّهُ أنبِياءَهُ ورُسُلَهُ إلى عِبادِهِ إلّا لِيَعقِلوا عَنِ اللّهِ، فَأَحسَنُهُمُ استِجابَةً أحسَنُهُم مَعرِفَةً، وأَعلَمُهُم بِأَمرِ اللّهِ أحسَنُهُم عَقلاً، وأَكمَلُهُم عَقلاً أرفَعُهُم دَرَجَةً فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص13 ح12 عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص383 نحوه، بحار الأنوار: ج1 ص132 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;490.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ به هشام بن حكم ـ: اى هشام! خداوند ـ تبارك و تعالى ـ در كتابش به صاحبان خرد و فهم، بشارت داده و فرموده است: «پس بشارت ده به آن بندگان من كه به سخن، گوش فرا مى دهند و بهترينِ آن را پيروى مى كنند. اينان، كسانى هستند كه خدا آنان را راه نموده و اينان اند همان خردمندان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هشام! خداوند ـ تبارك و تعالى ـ به واسطه خردها، حجّت ها را براى مردمان، كامل گردانيد، و پيامبران را با بيان، يارى داد، و آنان را با دلايل، به ربوبيّت خويش، راه نمايى نمود و فرمود: «معبود شما، معبود يگانه اى است كه جز او هيچ معبودى نيست، [و اوست] بخشايشگر مهربان. به راستى كه در آفرينش آسمان ها و زمين، و در پىِ يكديگر آمدن شب و روز، و كشتى هايى كه در دريا روان اند، با آنچه به مردم سود مى رساند، و [همچنين] آبى كه خدا از آسمان فرو فرستاده و با آن، زمين را پس از مردنش زنده گردانيده، و در آن، هر گونه جنبنده اى را پراكنده كرده، و [نيز در] گردانيدن بادها، و ابرى كه ميان آسمان و زمين، آرميده است، براى گروهى كه مى انديشند، واقعاً نشانه هايى [گويا] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هشام! خداوند، اينها را دليلى براى شناخت او و اين كه آنها مدبّرى دارند، قرار داده و فرموده است: «و شب و روز و خورشيد و ماه را براى شما رام گردانيد، و ستارگان به فرمان او مسخّر شده اند. مسلّماً در اين [پديده ها]، براى مردمى كه مى انديشند، نشانه هاست»، و نيز فرموده: «او همان كسى است كه شما را از خاكى آفريد، سپس از نطفه اى، آن گاه از علقه اى، و سپس شما را [به صورت] كودكى بر مى آوَرَد، تا به كمال قوّت خود برسيد و تا سالمند شويد ـ و از ميان شما كسى است كه مرگِ پيش رس مى يابد و تا [سرانجام] به مدّتى كه مقرّر است، برسيد، و اميد كه در انديشه فرو رويد»، و فرموده: «و راستى كه در پىِ يكديگر آمدن شب و روز، و آنچه خدا از روزى، از آسمان فرود آورده و به وسيله آن، زمين را پس از مرگش زنده گردانيده است، و [همچنين در] گردش بادها، براى مردمانى كه مى انديشند، نشانه هايى است»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين متن، اشاره به آيه 5 از سوره جاثيه است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، و فرموده: «زمين را پس از مرگش زنده مى گرداند. در اين [هم] براى مردمى كه مى انديشند، قطعاً نشانه هايى است»، و فرموده: «و باغ هايى از انگور و كشتزارها و درختان خرما، چه از يك ريشه و چه از غير يك ريشه، كه با يك آب، سيراب مى گردند، و [با اين حال] برخى از آنها را در ميوه [از حيث مزه و نوع و كيفيت] بر برخى ديگر، برترى مى دهيم. بى گمان، در اين [امر نيز] براى مردمى كه مى انديشند، دلايل [روشنى] است»، و فرموده: «و از نشانه هاى او [اين كه] برق را براى شما بيم آور و اميدبخش مى نماياند، و از آسمان، به تدريج، آبى فرو مى فرستد كه به وسيله آن، زمين را پس از مرگش زنده مى گرداند. در اين [امر هم] براى مردمى كه مى انديشند، قطعاً نشانه هايى است»، و فرموده: «بگو: «بياييد تا آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده، براى شما بخوانم: چيزى را با او شريك قرار مدهيد، و به پدر و مادر[تان] احسان كنيد، و فرزندان خود را از بيم تنگ دستى مكشيد ـ [كه] ما شما و آنان را روزى مى رسانيم ـ، و به كارهاى زشت ـ چه علنى آن و چه پوشيده [اش] ـ نزديك نشويد، و نَفْسى را كه خدا حرام گردانيده، جز به حق مكشيد. اينهاست كه [خدا] شما را به [انجام دادن] آنها سفارش كرده است. باشد كه بينديشيد»، و فرموده: «آيا در آنچه به شما روزى داده ايم، شريكانى از بردگانتان داريد كه در آن [مال، با هم] مساوى باشيد و همان طور كه شما از يكديگر بيم داريد، از آنها بيم داشته باشيد؟ اين گونه، آيات خود را براى مردمى كه مى انديشند، به تفصيل، بيان مى كنيم».…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هشام! خداوند، پيامبران و فرستادگانش را به سوى بندگان خود نفرستاد، مگر براى اين كه در باره خدا تعقّل كنند. بنا بر اين، آنان كه پذيرششان [از دعوت پيامبران] بهتر است، شناختشان بهتر است، و آنان كه خداشناس ترند، خردشان نيكوتر است، و آنان كه خردشان كامل تر است، مقام و درجه شان در دنيا و آخرت، بالاتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;491.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي عن قتادة ـ في قَولِهِ تَعالى: «أيُّكُمْ أحْسَنُ عَمَلًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: 2، هود: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يَقولُ: أيُّكُم أحسَنُ عَقَلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أتَمُّكُم عَقلاً أشَدُّكُم للّهِِ خَوفا، وأَحسَنُكُم فيما أمَرَ اللّهُ بِهِ ونَهى عَنهُ نَظَرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازي: ج30 ص56، الكشّاف: ج2 ص208، تفسير القرطبي: ج9 ص9 عن ابن عمر وكلاهما نحوه، تفسير الثعلبي: ج9 ص355 ؛ مجمع البيان: ج10 ص484 عن ابي قتادة نحوه، بحار الأنوار: ج70 ص233.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;491.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الفخر الرازى ـ به نقل از قَتاده، در باره آيه: «كدام يك از شما كردارش نيكوتر است؟» ـ: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيدم. فرمود: «مى گويد: كدام يك از شما خردش نيكوتر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «آن كه از شما خردش كامل تر است، از خدا پروادارتر است، و در مواردى كه خداوند، امر يا نهى كرده، نيكونظرترينِ شماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;492.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في وَصِيَّتِهِ إلَى ابنِ مَسعودٍ ـ: يَا بنَ مَسعودٍ، إذا عَمِلتَ عَمَلاً فَاعمَل بِعِلمٍ وعَقلٍ، وإيّاكَ وأن تَعمَلَ عَمَلاً بِغَيرِ تَدَبُّرٍ وعِلمٍ، فَإِنَّهُ جَلَّ جَلالُهُ يَقولُ: «وَلَا تَكُونُواْ كَالَّتِى نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أنكَاثًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص361 ح2660 عن ابن مسعود، بحار الأنوار: ج77 ص110 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;492.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به ابن مسعود ـ: اى پسر مسعود! هر گاه كارى انجام دادى، از روى دانايى و خردمندى انجام بده، و مبادا كارى را بدون انديشه و شناخت، انجام دهى؛ چرا كه خداوند بزرگ مى فرمايد: «و مانند آن [زنى] نباشيد كه رشته خود را پس از محكم بافتن، [يكى يكى] از هم مى گسست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;493.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أصدَقُ المُؤمِنينَ إيمانًا أشَدُّهُم تَفَكُّرا في أمرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص273.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;493.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: استوارترينِ مؤمنان در ايمان، كسى است كه در كار دنيا و آخرت، بيشتر انديشه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة العقائد الإسلاميّة: ج1 ص205 (المعرفة / القسم الثانى: العقل / الفصل الثالث: التعقّل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج1 ص255 (معرفت شناسى / بخش دوم: خرد / فصل سوم: خردورزى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الحث-على-إتيان-البينة-والبرهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الحَثُّ عَلى إتيانِ البَيِّنَةِ وَالبُرهانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ تشويق به آوردن دليل روشن و برهان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هَذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 138 وراجع: البقرة: 66 والمائدة: 46 والنور: 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين [قرآن] براى مردم، بيانى، و براى پرهيزگاران، ره نمود و اندرزى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَىَّ عَن بَيِّنَةٍ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تا كسى كه [بايد] هلاك شود، با دليلى روشن، هلاك گردد و كسى كه [بايد] زنده شود، با دليلى روشن، زنده بماند، و خداست كه در حقيقت، شنواى داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ إِنِّى عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّى وَكَذَّبْتُم بِهِ مَا عِندِى مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ يَقُصُّ الْحَقَّ وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: من از جانب پروردگارم، دليلى آشكار [همراه] دارم، و شما آن را دروغ پنداشتيد، [و] آنچه را به شتاب خواستار آنيد، در اختيار من نيست. فرمان، جز به دست خدا نيست، كه حق را بيان مى كند، و او بهترينِ داوران است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَوْ تَقُولُواْ لَوْ أَنَّا أُنزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ فَقَدْ جَاءَكُم بَيِّنَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَهُدىً وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن كَذَّبَ بِايَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِى الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ ءَايَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يَصْدِفُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 157.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا نگوييد: «اگر كتاب بر ما نازل مى شد، قطعاً از آنان هدايت يافته تر بوديم». اينك حجّتى از جانب پروردگارتان براى شما آمده و ره نمود و رحمتى است. پس كيست ستمكارتر از آن كس كه آيات خدا را دروغ پندارد و از آنها روى گرداند؟ به زودى، كسانى را كه از آيات ما روى مى گردانند، به سبب [همين] اعراضشان، به عذابى سخت، مجازات خواهيم كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ كَمَن زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُواْ أَهْوَاءَهُم».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا كسى كه بر حجّتى از جانب پروردگار خويش است، چون كسى است كه بدىِ كردارش براى او زيبا جلوه داده شده و هوس هاى خود را پيروى كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَ الْهُدَى مِن بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِى الْكِتَابِ أُوْلَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 159.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه نشانه هاى روشن و ره نمودى را كه فرو فرستاده ايم، پس از آن كه آن را براى مردم در كتاب، توضيح داده ايم، نهفته مى دارند، آنان را خدا لعنت مى كند و [نيز] لعنت كنندگان، آنان را لعنت مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ إِنِّى نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَمَّا جَاءَنِىَ الْبَيِّنَاتُ مِن رَّبِّى وَأُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: من نهى شده ام از اين كه جز خدا كسانى را كه [شما] مى خوانيد، پرستش كنم، [آن هم] هنگامى كه از جانب پروردگارم برايم دلايل روشن رسيده است، و مأمورم كه فرمانبر پروردگار جهانيان باشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِى إِلَيْهِمْ فَسْئلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ * بِالْبَيِّنَاتِ وَ الزُّبُرِ وَ أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 43 و 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و پيش از تو [هم] جز مردانى را كه بديشان وحى مى كرديم، گسيل نداشتيم. پس اگر نمى دانيد، از پژوهندگان كتاب هاى آسمانى جويا شويد؛ [زيرا آنان را] با دلايل آشكار و نوشته ها [فرستاديم] و اين قرآن را به سوى تو فرود آورديم، تا براى مردم، آنچه را به سوى ايشان نازل شده است، توضيح دهى. و اميد كه آنان بينديشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَمَّا جَاءَ عِيسَى بِالْبَيِّنَاتِ قَالَ قَدْ جِئْتُكُم بِالْحِكْمَةِ وَ لِأُبَيِّنَ لَكُم بَعْضَ الَّذِى تَخْتَلِفُونَ فِيهِ فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: 63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چون عيسى دلايل آشكار آورد، گفت: به راستى براى شما حكمت آوردم، و تا در باره بعضى از آنچه در آن اختلاف مى كرديد، برايتان توضيح دهم. پس، از خدا بترسيد و فرمانم ببريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَابَنِى إِسْرَاءِيلَ إِنِّى رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَىَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَ مُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِى مِن بَعْدِى اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءَهُم بِالْبَيِّنَاتِ قَالُواْ هَذَا سِحْرٌ مُّبِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصف: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هنگامى را [به ياد آور] كه عيسى پسر مريم گفت: «اى فرزندان اسرائيل! من، فرستاده خدا به سوى شما هستم. تورات را كه پيش از من بوده، تصديق مى كنم و به فرستاده اى كه پس از من مى آيد و نام او احمد است، بشارتگرم». پس وقتى براى آنان دلايل روشن آورد، گفتند: اين، سحرى آشكار است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُم بُرْهَانٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى مردم! در حقيقت براى شما از جانب پروردگارتان، برهانى آمده است، و ما به سوى شما، نورى تابناك فرو فرستاده ايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمِ اتَّخَذُواْ مِن دُونِهِ ءَالِهَةً قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَن مَّعِىَ وَ ذِكْرُ مَن قَبْلِى بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُم مُّعْرِضُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا به جاى او، خدايانى براى خود گرفته اند؟ بگو: «برهانتان را بياوريد». اين است يادنامه هر كه با من است و يادنامه هر كه پيش از من بوده؛ [نه!] بلكه بيشترشان حق را نمى شناسند و در نتيجه از آن، روى گردان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا ءَاخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِندَ رَبِّهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس با خدا معبود ديگرى بخواند ـ كه براى آن برهانى نخواهد داشت ـ، حسابش فقط با پروردگارش است. در حقيقت، كافران، رستگار نمى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمَّن يَبْدَؤُاْ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَءِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا آن كس كه خلق را آغاز مى كند و سپس آن را باز مى آورد، و آن كس كه از آسمان و زمين به شما روزى مى دهد؟ آيا معبودى با خدا هست؟ بگو: اگر راست مى گوييد، برهان خويش را بياوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اسْلُكْ يَدَكَ فِى جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَ اضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِن رَّبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَ مَلَاءِيْهِ إِنَّهُمْ كَانُواْ قَوْمًا فَاسِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و دستت را در گريبانت كن تا سپيدِ بى عيب، بيرون آيد. و [براى رهايى] از هراس، بازويت را به پهلويت بچسبان. اين دو نشان، از جانب پروردگارت است، [كه بايد] به سوى فرعون و سرانش [ببرى]؛ چرا كه آنان، مردمى فاسق اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ نَزَعْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُواْ أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَ ضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از ميان هر امّتى، گواهى بيرون مى كشيم و مى گوييم: «برهان خود را بياوريد». پس بدانند كه حق، از آنِ خداست و آنچه بر مى بافتند، از دستشان مى رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: برهانِ رسا، ويژه خداست و اگر [خدا] مى خواست، قطعاً همه شما را هدايت مى كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: 76، 87، 92، 99، 111، 139، 150، 185، 209، 211، 213، 253، 258؛ آل عمران: 20، 61، 65، 66، 73، 86، 97، 105، 183، 184؛ النساء: 153، 165؛ المائدة: 32، 110؛ الأنعام: 80، 83، 149؛ الأعراف: 73، 85، 101، 105؛ التوبة: 70؛ يونس: 13، 15، 74؛ هود: 17، 28، 53، 63، 88؛ يوسف: 24؛ إبراهيم: 9؛ الإسراء: 101؛ مريم: 73؛ طه: 72، 133؛ الحجّ: 16، 72؛ النور: 1، 34، 46؛ القصص: 36، العنكبوت: 35، 39، 49؛ الروم: 9، 47؛ سبأ: 43؛ فاطر: 25، 40؛ غافر: 22، 28، 34، 50، 83؛ الشورى: 15، 16؛ الجاثية: 17، 25؛ الأحقاف: 7؛ الحديد: 9؛ المجادلة: 5؛ التغابن: 6؛ البيّنة: 1، 4.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: بقره: آيه 76، 87، 92، 99، 111، 139، 150، 185، 209، 211، 213، 253 و 258، آل عمران: آيه 20، 61، 65 ـ 66، 73، 86، 97، 105، 183 ـ 184، نساء: آيه 153 و 165، مائده: آيه 32 و 110، انعام: آيه 80، 83 و 149، اعراف: آيه 73، 85، 101 و 105، توبه: آيه 70، يونس: آيه 13، 15، 74، هود: آيه 17، 28، 53، 63 و 88، يوسف: آيه 24، ابراهيم: آيه 9، اسرا: آيه 101، مريم: آيه 73، طه: آيه 72 و 133، حج: آيه 16 و 72، نور: آيه 1، 34 و 46، قصص: آيه 36، عنكبوت: آيه 35، 39 و 49، روم: آيه 9 و 47، سبأ: آيه 43، فاطر: آيه 25 و 40، غافر: آيه 22، 28، 34، 50 و 83، شورا: آيه 15 ـ 16، جاثيه: آيه 17 و 25، احقاف: آيه 7، حديد: آيه 9، مجادله: آيه 5، تغابن: آيه 6، بيّنه: آيه 1 و 4.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;494.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ مِن خِيارِ اُمّتي ـ فيما نَبَّأَنِي المَلَأُ الأَعلى فِي الدَّرَجاتِ العُلى ـ قَومَا... يَتَقَرَّبونَ بِالوسيلَةِ، يَلبَسون الخِلقانَ، ويَتبَعونَ البُرهانَ، ويَتلونَ الفُرقانَ، ويُقَرِّبونَ القُربانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الاُولياء: ج1 ص16 عن عِياض بن غَنم وراجع: المستدرك على الصحيحين: ج3 ص19 ح4294 و كنز العمّال: ج1 ص162 ح815 وج 2 ص27 ح3000.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;494.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از جمله بهترين هاى امّت من ـ بر اساس خبرهايى كه در جمع آسمانيان (ملكوت) در يافتم ـ آن مردمانى هستند كه... با وسايل تقرّب، خود را به خدا نزديك مى سازند، جامه هاى كهنه و ژنده بر تن دارند، از برهانْ پيروى مى كنند، فُرقان (قرآن) را تلاوت مى كنند و قربانى تقديم مى نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;495.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في فَضلِ الإِسلامِ ـ: هُوَ عِندَ اللّهِ وَثيقُ الأَركَانِ، رَفيعُ البُنيانِ، مُنيرُ البُرهانِ، مُضيءُ النّيرانِ، عَزيزُ السُّلطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 198، بحار الأنوار: ج68 ص345 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;495.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در برترى اسلام ـ: اسلام در نزد خداوند، اركانش استوار، بنايش بلند، برهانش روشن، آتش هايش فروزان، و قدرتش شكست ناپذير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;496.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليهاالسلام ـ في خُطبَةٍ لَها ـ: كِتابُ اللّهِ بَيِّنَةٌ بَصائِرُهُ، وآيٌ مُنكَشِفةٌ سَرائِرهُ، وبُرهانٌ مُتَجَلِّيَةٌ ظَواهِرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص567 ح4940، علل الشرائع: ص248 ح2 كلاهما عن زينب بنت عليّ عليهماالسلام، الاحتجاج: ج1 ص258 ح49 عن عبد اللّه بن الحسن عن آبائه عليهم السلام، دلائل الإمامة: ص113 عن زيد بن علي عن آبائه عليهم السلام، كشف الغمّة: ج2 ص109 والثلاثة الأخيرة نحوه، بحار الأنوار: ج6 ص107 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;496.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام ـ در يكى از خطبه هايش ـ: كتاب خدا، دلايلش روشن است، و آياتى است كه اسرارش [براى اهل آن] پيداست، و برهانى است كه ظواهرش نمايان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالموعظة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: الاِستِعانَةُ بِالمَوعِظَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: كمك گرفتن از اندرز&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ---مواعظ-الله-عز-و-جل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ - مَواعِظُ اللّهِ عز و جل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ اندرزهاى خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِّمَا فِى الصُّدُورِ وَ هُدًى وَ رَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى مردم! به يقين، براى شما از جانب پروردگارتان اندرزى، و درمانى براى آنچه در سينه هاست، و ره نمود و رحمتى براى ايمان آورندگان [به خدا] آمده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَجَعَلْنَاهَا نَكَالاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَ مَا خَلْفَهَا وَ مَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و ما آن (عقوبت) را براى حاضران و [نسل هاى] پس از آنان، عبرتى، و براى پرهيزگاران، پندى قرار داديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَواْ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِى يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُواْ إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَواْ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَواْ فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَي فَلَهُ مَاسَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 275.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه ربا مى خورند، [از گور] بر نمى خيزند، مگر مانند برخاستنِ كسى كه شيطان بر اثر تماس، او را آشفته سر كرده است. اين، بِدان سبب است كه آنان گفتند: «داد و ستد، صرفاً مانند رباست» و حال آن كه خدا، داد و ستد را حلال، و ربا را حرام گردانيده است. پس هر كس، اندرزى از جانب پروردگارش بدو رسيد و [از رباخوارى] باز ايستاد، آنچه گذشته، از آنِ اوست، و كارش به خدا واگذار مى شود، و كسانى كه [به رباخوارى] باز گردند، آنان اهل آتش اند و در آن، ماندگار خواهند بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هَذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 138.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين [قرآن] براى مردم، بيانى، و براى پرهيزگاران، ره نمود و اندرزى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَقَفَّيْنَا عَلَى ءَاثَارِهِم بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَءَاتَيْنَاهُ الْاءِنجِيلَ فِيهِ هُدىً وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدىً وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و عيسى پسر مريم را به دنبال آنان (پيامبران پيشين) در آورديم، در حالى كه تورات را كه پيش از او بود، تصديق مى كرد، و به او انجيل را عطا كرديم كه در آن، هدايت و نورى است و تصديق كننده توراتِ قبل از آن است، و براى پرهيزگاران، ره نمود و اندرزى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَكَتَبْنَا لَهُ فِى الأَْلْوَاحِ مِن كُلِّ شَىْ ءٍ مَّوْعِظَةً وَتَفْصِيلاً لِّكُلِّ شَىْ ءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُواْ بِأَحْسَنِهَا سَأُوْرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 145.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در الواح [تورات]، براى او در هر موردى پندى، و براى هر چيزى، تفصيلى نگاشتيم. پس [فرموديم: ] «آن را به جِد و جهد بگير و قوم خود را وادار كن كه بهترينِ آن را فرا گيرند. به زودى، سراى نافرمانان را به شما مى نمايانم»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ كُلاًّ نَّقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَ جَاءَكَ فِى هَذِهِ الْحَقُّ وَ مَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر يك از سرگذشت هاى پيامبران [خود] را كه بر تو حكايت مى كنيم، چيزى است كه دلت را بِدان استوار مى گردانيم، و در اينها حقيقت براى تو آمده، و براى مؤمنان، اندرز و تذكّرى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;497.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمامُ عليّ عليه السلام: فَاتَّقُوا اللّهَ الَّذي نَفَعَكُم بِمَوعِظَتِهِ، ووَعَظَكُم بِرِسالَتِهِ، وَامتَنَّ عَلَيكُم بِنِعمَتِهِ، فَعَبِّدوا أنفُسَكُم لِعِبادَتِهِ، وَاخرُجوا إلَيهِ مِن حَقِّ طاعَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 198، بحار الأنوار: ج70 ص86 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;497.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پس بترسيد از خدايى كه با اندرز خود، شما را سود بخشيد و با پيام خويش به شما اندرز داد و با نعمتش شما را نواخت. پس جان هاى خود را به عبادت و بندگىِ او در آوريد و حقّ اطاعت او را بگزاريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;498.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِنتَفِعوا بِبَيانِ اللّهِ، وَاتَّعِظوا بِمَواعِظِ اللّهِ، وَاقبَلوا نَصيحَةَ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 176، أعلام الدين: ص105، بحار الأنوار: ج2 ص180 ح1 ؛ ينابيع المودة: ج3 ص436 ح9 وراجع: تحف العقول: ص273.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;498.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از بيان خداوند، بهره مند شويد و از اندرزهاى خدا پند بگيريد و نصيحت خدا را بپذيريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-مواعظ-عيسى-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ مَواعِظُ عيسى عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ اندرزهاى عيسى عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا مَا أَمَرْتَنِى بِهِ أَنِ اعْبُدُواْ اللَّهَ رَبِّى وَرَبَّكُمْ وَكُنتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَّادُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِى كُنتَ أَنتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنتَ عَلَى كُلِّ شَىْ ءٍ شَهِيدٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«جز آنچه مرا بِدان فرمان دادى، [چيزى] به آنان نگفتم [و گفته ام كه]: «خدا، پروردگار من و پروردگار خود را عبادت كنيد» و تا وقتى در ميانشان بودم، بر آنان گواه بودم. پس چون روح مرا گرفتى، تو خود بر آنان نگهبان بودى و تو بر هر چيزى، گواهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;''' &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحاديث الآتية هي نماذج من مواعظ عيسى عليه السلام غير القرآنية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;''' &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث اين جا، به عنوان نمونه هايى از اندرزهاى غير قرآنى عيسى عليه السلام آمده اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;499.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: طُوبى لِلمُتَراحِمينَ، اُولئِكَ هُمُ المَرحومونَ يَومَ القِيامَةِ. طُوبى لِلمُصلِحينَ بَينَ النّاسِ، اُولئِكَ هُمُ المُقَرَّبونَ يَومَ القِيامَةِ. طُوبى لِلمُطَهَّرَةِ قُلوبُهُم، اُولئِكَ يَزُورونَ اللّهَ يَومَ القِيامَةِ. طُوبى لِلمُتَواضِعينَ فِي الدُّنيا، اُولئِكَ يَرِثونَ مَنابِرَ المُلكِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص501، تنبيه الخواطر: ج1 ص201 نحوه، بحار الأنوار: ج1 ص147 عن الإمام الكاظم عنه عليهماالسلاموكلاهما نحوه ؛ التواضع والخمول: ص153 ح117 عن سعد الطائي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;499.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: خوشابه حال رحم كنندگان بر يكديگر! آنان اند كه در روز رستاخيز، مورد رحمت قرار مى گيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا به حال آنان كه ميان مردم، صلح (آشتى) برقرار مى كنند! آنان اند كه در روز رستاخيز، مقرّب [درگاه الهى] اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا به حال پاك دلان! آنان اند كه در روز رستاخيز، خدا را ديدار مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا به حال فروتنان در دنيا! آنان اند كه در روز رستاخيز، وارث تخت هاى پادشاهى اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;500.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يا عَبيدَ السّوءِ، تَلومونَ النّاسَ عَلَى الظَّنِّ ولا تَلُومونَ أنفُسَكُم عَلَى اليَقينِ!...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَبيدَ الدُّنيا، تَحلِقونَ رُؤوسَكُم، وتُقَصِّرونَ قُمُصَكُم، وتُنَكِّسونَ رُؤوسَكُم، ولا تَنزِعونَ الغِلَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغلّ: الحقد والشحناء (النهاية: ج3 ص381 «غلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن قُلوبِكُم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَبيدَ الدُّنيا، مَثَلُكُم كَمَثَلِ القُبورِ المُشَيَّدةِ؛ يُعجِبُ النّاظِرَ ظَهرُها، وداخِلُها عِظامُ المَوتى، مَملُوءَةً خَطايا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَبيدَ الدُّنيا، إنّما مَثَلُكُم كمَثَلِ السِّراجِ؛ يُضِيءُ لِلنّاسِ ويُحرِقُ نَفسَهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يابَني إسرائيلَ، زاحِموا العُلَماءَ في مَجالِسِهِم ولَو حَبوا عَلَى الرُّكَبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حبا الصبيّ على اِسته: إذا زحَفَ (الصحاح: ج6 ص2307 «حبا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ اللّهَ يُحيِي القُلوبَ المَيِّتَةَ بِنورِ الحِكمَةِ، كَما يُحيِي الأرضَ المَيِّتَةَ بِوابِلِ المَطرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص501، بحار الأنوار: ج14 ص305 ح17 ؛ وراجع: الموطأ: ج2 ص1002 ح1 و المعجم الكبير: ج8 ص199 ح7810 و الزهد لابن حنبل: ص133 و تاريخ دمشق: ج68 ص62 و كنز العمّال: ج10 ص187 ح28976.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;500.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: اى بندگان بد! مردم را بر اساس گمان، سرزنش مى كنيد و خويشتن را با وجود يقين [به بدى و گناهكارى خود]، سرزنش نمى كنيد؟!.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندگان دنيا! [همچون زاهدانْ] سرهايتان را مى تراشيد، و جامه هاى كوتاه مى پوشيد، و سرهايتان را به زير مى افكنيد؛ امّا كينه [و ناخالصى] را از دل هايتان بيرون نمى كشيد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندگان دنيا! مَثَل شما، مَثَل گورهاى آراسته است كه بيرونشان بيننده را خوش مى آيد و درونشان استخوان هاى مردگان و آكنده از گناهان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بندگان دنيا! مَثَل شما، مَثَل چراغ است كه به مردم، نور مى دهد و خودش را مى سوزاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى بنى اسرائيل! حتّى اگر شده، با خزيدن بر زانوهايتان، خود را به مجلس هاى عالمان برسانيد؛ زيرا خداوند، دل هاى مرده را با نور حكمت، زنده مى كند، همچنان كه زمينِ مرده را با باران هاى سيل آسا زنده مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-مواعظ-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ مَواعِظُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ اندرزهاى پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جَادِلْهُم بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 125.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«با حكمت و اندرزِ نيكو به راه پروردگارت دعوت كن و با آنان به آن [شيوه اى] كه نيكوتر است، مجادله نماى. در حقيقت، پروردگار تو به [حال] كسى كه از راه او منحرف شده، داناتر، و او به [حال] راه يافتگان [نيز] داناتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُم بِوَاحِدَةٍ أَن تَقُومُواْ لِلَّهِ مَثْنَى وَ فُرَادَي ثُمَّ تَتَفَكَّرُواْ مَا بِصَاحِبِكُم مِّن جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَّكُم بَيْنَ يَدَىْ عَذَابٍ شَدِيدٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: من فقط به شما يك اندرز مى دهم كه: دو دو و به تنهايى براى خدا به پا خيزيد. سپس بينديشيد كه رفيق شما هيچ گونه ديوانگى ندارد. او براى شما، جز هشدار دهنده اى به عذاب سختى كه در پيش است، نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;''' &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحاديث الآتية هي نماذج من مواعظ رسول اللّه صلى الله عليه و آله غير القرآنية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;''' &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث اين جا، به عنوان نمونه براى اندرزهاى غير قرآنىِ پيامبر صلى الله عليه و آله ارائه شده اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;501.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـ: يا أبا ذَرٍّ كُن كَأَنَّكَ فِي الدُّنيا غَرِيبٌ أو كَعابِرِ سَبيلٍ، وعُدَّ نَفسَكَ مِن أصحابِ القُبورِ، يا أبا ذَرٍّ إذا أصبَحتَ فَلا تُحَدِّث نَفسَكَ بِالمَساءِ، وإذا أمسَيتَ فَلا تُحَدِّث نَفسَكَ بِالصَّباحِ، وخُذ مِن صِحَّتِكَ قَبلَ سُقمِكَ، ومِن حَياتِكَ قَبلَ مَوتِكَ؛ فَإِنَّكَ لا تَدري مَا اسمُكَ غَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص364 ح2661، الأمالي للطوسي: ص526 ح1162، تنبيه الخواطر: ج2 ص52 كلّها عن أبي ذر، أعلام الدين: ص339 عن ابن عمر، بحار الأنوار: ج77 ص77 ح3 ؛ تاريخ دمشق: ج34 ص398 الرقم 7042 عن ابن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;501.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به ابو ذر ـ: اى ابو ذر! در دنيا چنان باش كه گويى غريبه اى يا ره گذرى هستى، و خودت را از مردگان به شمار آور، و چون صبح خويش را آغاز كردى، وعده شب به خود مده، و چون شبت را آغاز نمودى، وعده صبح به خويشتن مده، و از دوران تن درستى ات براى هنگام بيمارى ات بهره گير، و از زندگى ات براى مرگت؛ زيرا تو نمى دانى كه فردا چه نام خواهى گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;502.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما لي أرى حُبَّ الدُّنيا قَد غَلَبَ عَلى كَثيرٍ مِنَ النّاسِ؛ حَتّى كَأنَّ المَوتَ في هذِهِ الدّنيا عَلى غَيرِهِم كُتِبَ!... أما يَتَّعِظُ آخِرُهُم بِأوَّلِهِم؟! لَقَد جَهِلوا ونَسوا كُلَّ واعِظٍ في كِتابِ اللّهِ، وأَمِنوا شَرَّ كُلِّ عاقِبَةِ سوءٍ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص168 ح190 عن أبي مريم عن الإمام الباقر عليه السلام عن جابر بن عبد اللّه، نهج البلاغة: الحكمة 122 و 123، كنز الفوائد: ج1 ص379 كلاهما نحوه، تحف العقول: ص29، بحار الأنوار: ج77 ص125 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;502.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چه شده است كه مى بينم دنيادوستى بر بسيارى از مردم، چيره آمده است، تا جايى كه گويى مرگ در اين دنيا، براى غير آنان نوشته شده است!؟... آيا ماندگانشان از رفتگانشان اندرز نمى گيرند؟! اينان نمى دانند و هر اندرزگوى كتاب خدا را از ياد برده اند و خود را از شرّ هر فرجام بدى، در امان مى دانند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;503.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أيُّهَا النّاسُ! كَأَنَّ الحَقَّ فيها عَلى غَيرِنا وَجَبَ، وكَأَنَّ المَوتَ فيها على غَيرِنا كُتِبَ، وكَأَنَّ الَّذينَ نُشَيِّعُ مِنَ الأَمواتِ سَفرٌ عَمّا قَليلٍ إلَينا عائِدونَ، نُبَوِّئُهُم أجداثَهُم، ونَأكُلُ تُراثَهُم، كَأَ نّا مُخَلَّدونَ بَعدَهُم، قَد نَسينا كُلَّ واعِظَةٍ، وأَمِنّا كُلَّ جائِحَةٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طوبى لِمَن شَغَلَهُ عَيبُهُ عَن عُيوبِ النّاسِ، وأَنفَقَ مِن مالٍ اكتَسَبَهُ مِن غَيرِ مَعصِيَةٍ، وخالَطَ أهلَ الفِقهِ وَالحِكمَةِ، وجانَبَ أهلَ الذُّلِّ وَالمَعصِيَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طوبى لِمَن ذَلَّ في نَفسِهِ، وحَسُنَت خَليقَتُهُ، وأَنفَقَ الفَضلَ مِن مالِهِ، وأَمسَكَ الفَضلَ مِن قَولِهِ، ووَسِعَتهُ السُّنَّةُ ولَم يَعدُها إلَى البِدعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص359 ح614، سير أعلام النبلاء: ج13 ص557 الرقم 281، تاريخ دمشق: ج54 ص240 ح11480 كلاهما نحوه وكلّها عن أنس، كنز العمّال: ج16 ص142 ح44175 ؛ تاريخ اليعقوبي: ج2 ص100، أعلام الدين: ص331 ح1 عن أنس وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص175 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;503.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى مردم! گويى حق در آن [دنيا]، بر غير ما واجب گشته است، و انگار مرگ در اين دنيا، براى غير ما نوشته شده، و گويى مردگانى كه تشييع مى كنيم، مسافرانى هستند كه به زودى به سوى ما باز مى گردند! آنها را در گورهايشان جاى مى دهيم و ميراث آنان را چنان مى خوريم كه گويى پس از آنها جاودانه ايم. هر اندرزى را از ياد برده ايم و خود را از هر بلاى سخت و بنيادكنى، ايمن مى پنداريم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا آن كه عيبش او را از پرداختن به عيب هاى مردم باز دارد، و از مالى كه از راه حلال و غير معصيت به دست آورده است، خرج كند و با مردمان فهميده و خردمند بياميزد، و از اهل گناه و ذلّت، دورى گزيند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوشا آن كه در پيش خودش خوار، و خُلق و خويَش نيكو باشد، و زيادىِ مالش را انفاق كند، و زيادىِ گفتارش را نگه دارد، و در قلمرو سنّت، گام بر دارد و آن را به بدعت نكشاند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;504.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَيَقَّظوا بِالعِبَرِ، وتأهَّبوا لِلسَّفَرِ، وتَقَنَّعوا بِاليَسيرِ، وتَأهَّبوا لِلمَسيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;504.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با عبرت ها بيدار شويد و براى سفر، آماده گرديد و به اندك، قناعت ورزيد و براى رفتن، حاضر شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالجدال-الأحسن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: الاِستِعانَةُ بِالجِدالِ الأَحسَنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: كمك گرفتن از مجادله پسنديده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جَادِلْهُم بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 125.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«با حكمت و اندرزِ نيكو به راه پروردگارت دعوت كن و با آنان به آن [شيوه اى] كه نيكوتر است، مجادله نما. در حقيقت، پروردگار تو به [حال] كسى كه از راه او منحرف شده، داناتر، و او به [حال] راه يافتگان [نيز] داناتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَا تُجَادِلُواْ أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنْهُمْ وَ قُولُواْ ءَامَنَّا بِالَّذِى أُنزِلَ إِلَيْنَا وَ أُنزِلَ إِلَيْكُمْ وَ إِلَهُنَا وَ إِلَهُكُمْ وَاحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: 46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و با اهل كتاب، جز به آن [شيوه اى] كه بهتر است، مجادله مكنيد ـ مگر [با] كسانى از آنان كه ستم كرده اند ـ و بگوييد: به آنچه به سوى ما نازل شده و [آنچه] به سوى شما نازل گرديده، ايمان آورديم و خداى ما و خداى شما يكى است و ما تسليم اوييم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;505.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: مُرُوا الأَحداثَ بِالمِراءِ وَالجِدالِ، وَالكُهولَ بِالفِكرِ، والشُّيوخَ بِالصَّمتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص285 ح260.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;505.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: جوانانتان را به بحث و مجادله كردن، و ميان سالانتان را به انديشيدن، و پيرانتان را به خاموشى گزيدن، سفارش كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;506.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ وقَد بَلَغَهُ مَوتُ الطَّيّارِ ـ: رَحِمَ اللّهُ الطَّيّارَ ولَقّاهُ نَضرَةً وسُرورا؛ فَلَقَد كانَ شَديدَ الخُصومَةِ عَنّا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تصحيح الاعتقاد (المطبوعة في ج5 من كتب المؤتمر): ص17، رجال الكشّي: ج2 ص638 ح651 عن هشام بن الحكم و ح652 عن أبي جعفر الأحول وكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج73 ص404.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;506.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ وقتى كه خبر رحلت طيّار به وى رسيد ـ: خداوند، طيّار را رحمت كند و روحش را خرّم و شاد گرداند! او از ما خاندان، سرسختانه دفاع مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;507.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن أبي القاسم نصر بن الصّباح: عَبدُالرَّحمن بنُ الحَجّاجِ شَهِدَ لَهُ أبُوالحَسَنِ عليه السلام بِالجَنَّةِ، وكانَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام يَقولُ لِعَبدِ الرَّحمنِ: يا عَبدَالرَّحمنِ، كَلِّم أهلَ المَدينَةِ فَإِنّي اُحِبُّ أن يُرى في رِجالِ الشّيعَةِ مِثلُكُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج2 ص741 ح830، بحارالأنوار: ج2 ص136 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;507.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى ـ به نقل از ابو القاسم نصر بن صباح ـ: ابو الحسن [امام كاظم] عليه السلام بر بهشتى بودن عبد الرحمان بن حَجّاج، شهادت داد. امام صادق عليه السلام به عبد الرحمان مى فرمود: «اى عبد الرحمان! با مردم مدينه بحث هاى كلامى كن؛ زيرا من دوست دارم كه در ميان شيعه، مانند تو ديده شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;508.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي عن حمّاد: كانَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام يَأمُرُ مُحَمَّدَ بنَ حَكيمٍ أن يُجالِسَ أهلَ المَدينَةِ في مَسجِدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وأَن يُكَلِّمَهُم ويُخاصِمَهُم، حَتّى كَلَّمَهُم في صاحِبِ القَبرِ، فَكانَ إذَا انصَرَفَ إلَيهِ قالَ لَهُ: ما قُلتَ لَهُم؟ وما قالوا لَكَ؟ ويَرضى بِذلِكَ مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج2 ص746 ح844، بحارالأنوار: ج2 ص137 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;508.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّى ـ به نقل از حمّاد ـ: امام كاظم عليه السلام به محمّد بن حكيم مى فرمود كه با مردم مدينه در مسجد پيامبر خدا بنشيند و با آنان مباحثه و مجادله كند، تا جايى كه در باره ميّت در قبرش با آنان مباحثه كرد و چون به خدمت امام عليه السلام بر مى گشت، به او مى فرمود: «به آنها چه گفتى؟ آنها به تو چه گفتند؟» و از او اظهار رضايت مى نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;509.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج عن الإمام العسكري عليه السلام: ذُكِرَ عِندَ الصّادِقِ عليه السلام الجِدالُ فِي الدّينِ، وأَنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَالأَئِمَّةَ عليهم السلام قَد نَهَوا عَنهُ، فَقالَ الصّادِقُ عليه السلام: لَم يُنهَ عَنهُ مُطلَقا، ولكِنَّهُ نُهِيَ عَنِ الجِدالِ بِغَيرِ الَّتي هِيَ أحسَنُ، أما تَسمَعونَ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «وَ لَا تُجَادِلُواْ أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ» وقَولَهُ: «ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جَادِلْهُم بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَالجِدالُ بِالَّتي هِيَ أحسَنُ قَد قَرَنَهُ العُلَماءُ بِالدّينِ، وَالجِدالُ بِغَيرِ الَّتي هِيَ أحسَنُ مُحَرَّمٌ، حَرَّمَهُ اللّهُ عَلى شيعَتِنا. وكَيفَ يُحَرِّمُ اللّهُ الجِدالَ جُملَةً وهُوَ يَقولُ: «وَ قَالُواْ لَن يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى»، وقالَ اللّهُ تَعالى: «تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجَعَلَ عِلمَ الصِّدقِ وَالإِيمانِ بِالبُرهانِ، وهَل يُؤتى بِبُرهانٍ إلّا فِي الجِدالِ بِالَّتي هِيَ أحسَنُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ! فَمَا الجِدالُ بِالَّتي هِيَ أحسَنُ؟ وَالَّتي لَيسَت بِأَحسَنَ؟ قالَ: أمَّا الجِدالُ بِغَيرِ الَّتي هِيَ أحسَنُ فَأَن تُجادِلَ بِهِ، مُبطِلاً فَيورِدُ عَلَيكَ باطِلاً، فَلا تَرُدُّهُ بِحُجَّةٍ قَد نَصَبَهَا اللّهُ، ولكِن تَجحَدُ قَولَهُ، أو تَجحَدُ حَقّا، يُريدُ ذلِكَ المُبطِلُ أن يُعينَ بِهِ باطِلَهُ، فَتَجحَدُ ذلِكَ الحَقَّ مَخافَةَ أن يَكونَ لَهُ عَلَيكَ فيهِ حُجَّةٌ، لِأَنَّكَ لاتَدري كَيفَ المَخلَصُ مِنهُ، فَذلِكَ حَرامٌ عَلى شيعَتِنا أن يَصيروا فِتنَةً عَلى ضُعَفاءِ إخوانِهِم وعَلَى المُبطِلينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا المُبطِلونَ فَيَجعَلونَ ضَعفَ الضَّعيفِ مِنكُم إذا تَعاطى مُجادَلَتَهُ، وضَعفَ ما في يَدِهِ، حُجَّةً لَهُ عَلى باطِلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمَّا الضُّعَفاءُ مِنكُم فَتُغَمُّ قُلوبُهُم لِما يَرَونَ مِن ضَعفِ المُحِقِّ في يَدِ المُبطِلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمَّا الجِدالُ بِالَّتي هِيَ أحسَنُ، فَهُوَ ما أمَرَ اللّهُ تَعالى بِهِ نَبِيَّهُ أن يُجادِلَ بِهِ مَن جَحَدَ البَعثَ بَعدَ المَوتِ وإحياءَهُ لَهُ، فَقالَ اللّهُ تَعالى حاكِيا عَنهُ: «وَ ضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَ نَسِىَ خَلْقَهُ قَالَ مَن يُحْىِ الْعِظَامَ وَ هِىَ رَمِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّهُ تَعالى فِي الرَّدِّ عَلَيهِ: «قُلْ ـ يا مُحَمَّد ـ يُحْيِيهَا الَّذِى أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ * الَّذِى جَعَلَ لَكُم مِّنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَآ أَنتُم مِّنْهُ تُوقِدُونَ» إلى آخِرِ السّورَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرادَ اللّهُ مِن نَبِيِّهِ أن يُجادِلَ المُبطِلَ الَّذي قالَ: كَيفَ يَجوزُ أن يُبعَثَ هذِهِ العِظامُ وهِيَ رَميمٌ؟ فَقالَ اللّهُ تَعالى: «قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِى أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفَيَعجُزُ مَنِ ابتَدَأَ بِهِ لا مِن شَيءٍ أن يُعيدَهُ بَعدَ أن يَبلى؟ بَلِ ابتِداؤُهُ أصعَبُ عِندَكُم مِن إعادَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: «الَّذِى جَعَلَ لَكُم مِّنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي إذا أكمَنَ النّارَ الحارَّةَ فِي الشَّجَرِ الأَخضَرِ الرَّطبِ، ثُمَّ يَستَخرِجُها فَعَرَّفَكُم أنَّهُ عَلى إعادَةِ ما بَلِيَ أقدَرُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: «أَوَ لَيْسَ الَّذِى خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم بَلَى وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: إذا كانَ خَلقُ السَّماواتِ وَالأَرضِ أعظَمَ وأَبعَدَ في أوهامِكُم وقَدَرِكُم أَن تَقدِروا عَلَيهِ مِن إعادَةِ البالي، فَكَيفَ جَوَّزتُم مِنَ اللّهِ خَلقَ هذَا الأَعجَبِ عِندَكُم، وَالأَصعَبِ لَدَيكُم، ولَم تُجَوِّزوا مِنهُ خَلقَ ما هُوَ أسهَلُ عِندَكُم مِن إعادَةِ البالي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه السلام: فَهذَا الجِدالُ بِالَّتي هِيَ أحسَنُ، لِأَنَّ فيها قَطعَ عُذرِ الكافِرينَ وإزالَةَ شُبَهِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمَّا الجِدالُ بِغَيرِ الَّتي هِيَ أحسَنُ، فَأَن تَجحَدَ حَقّا لايُمكِنُكَ أن تُفَرِّقَ بَينَهُ وبَينَ باطِلِ مَن تُجادِلُهُ، وإنَّما تَدفَعُهُ عَن باطِلِهِ، بِأَن تَجحَدَ الحَقَّ، فَهذا هُوَ المُحَرَّمُ، لِأَنَّكَ مِثلُهُ، جَحَدَ هُوَ حَقّا، وجَحَدتَ أنتَ حَقّا آخَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ أبو مُحَمَّدٍ الحَسَنُ العَسكَرِيُّ عليه السلام: فَقامَ إلَيهِ رَجُلٌ آخَرُ وقالَ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، أفجادَلَ رَسولُ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه السلام: مَهما ظَنَنتَ بِرَسولِ اللّهِ مِن شَيءٍ، فَلا تَظُنَّنَّ بِهِ مُخالَفَةَ اللّهِ. ألَيسَ اللّهُ قَد قالَ: «وَ جَادِلْهُم بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ»؟! وقالَ: «قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِى أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! لِمَن ضَرَبَ اللّهُ مَثَلاً؟ أفَتَظُنُّ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله خالَفَ ما أمَرَهُ اللّهُ بِهِ، فَلَم يُجادِل بِما أمَرَهُ اللّهُ بِهِ، ولَم يُخبِر عَن أمرِ اللّهِ بِما أمَرَهُ أن يُخبِرَ بِهِ عَنهُ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص23 ح20، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص527 ح322، بحارالأنوار: ج2 ص125 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;509.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: امام عسكرى عليه السلام فرمود: «نزد صادق عليه السلام از جدال كردن در دين و اين كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و امامان اهل بيت عليهم السلام از اين كار نهى كرده اند، سخن به ميان آمد. صادق عليه السلام فرمود: از اين كار به طور مطلق، نهى نشده؛ بلكه از مجادله كردن با روشى جز روش پسنديده تر، نهى شده است. مگر نمى شنويد كه خداوند عز و جل مى فرمايد: «و با اهل كتاب، جز به آن [شيوه اى] كه بهتر است، مجادله مكنيد» و مى فرمايد: «با حكمت و اندرزِ نيكو به راه پروردگارت دعوت كن و با آنان به آن [شيوه اى] كه نيكوتر است، مجادله نما»؟.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس دانشمندان، مجادله كردن با نيكوترين روش را در كنار دين قرار داده اند، و مجادله كردن با روشى جز روش پسنديده تر، حرام است و خداوند، اين را بر شيعيان ما حرام كرده است. چگونه خداوند، مجادله كردن را به طور مطلقْ حرام كند، در حالى كه مى فرمايد: «و گفتند: هرگز كسى به بهشت وارد نمى شود، مگر آن كه يهودى يا ترسا باشد» و خداوند متعال [در پاسخ اين ادّعا] فرمود: «اين، آرزوهاى [واهىِ] ايشان است. بگو: اگر راست مى گوييد، بُرهان خود را بياوريد» و شناخت راستگويى و ايمان را در گروِ برهان (استدلال) برهان قرار داد، و آيا برهان، جز در مجادله به روش نيكوتر آورده مى شود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پسر پيامبر خدا! مجادله به روش نيكوتر چيست؟ و مجادله به روشى كه نيكو نيست، چگونه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مجادله به روشى كه نيكوتر نيست، آن است كه با طرفدار باطل به مجادله بپردازى و او بر تو مطلب باطلى را ارائه كند و تو آن را با حجّتى كه خداوند اقامه نموده است، رد نكنى؛ بلكه [فقط] گفته او را انكار كنى يا حقّى را منكِر شوى كه آن طرفدار باطل مى خواهد از آن در تأييد باطل خود كمك بگيرد، و تو از بيم اين كه در آن حق، حجّتى به نفع او بر ضدّ تو باشد، به انكار آن مى پردازى؛ زيرا نمى دانى كه چگونه خود را از آن خلاص كنى، و اين، بر شيعيان ما حرام است كه سبب گم راهى برادران ناتوان خود و اهل باطل شوند؛ زيرا اهل باطل، ناتوانىِ ناتوانانِ شما را در هنگام مجادله با آنها و ضعيف بودن دلايل آنان را، حجّتى براى خود در تأييد باطل خويش قرار مى دهند و ناتوانانِ شما هم از اين كه شخصِ بر حق را در برابر اهل باطل، ناتوان مى بينند، دل هايشان غمگين مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا مجادله با روش نيكوتر، همان است كه خداوند متعال، پيامبرش را به در پيش گرفتن آن، امر نموده و فرموده است كه با آن روش با كسانى كه منكِر رستاخيز و زنده شدنشان به وسيله خداوند هستند، مجادله كند. خداوند متعال به نقل از آن منكِر فرموده است: «و براى ما مَثَلى آورد و آفرينش خود را فراموش كرد. گفت: چه كسى اين استخوان ها را كه چنين پوسيده است، زندگى مى بخشد؟» و خودِ خداوند متعال در پاسخ به او فرموده: «بگو: همان كسى كه نخستين بار، آن را پديد آورد و اوست كه به هر [گونه] آفرينشى داناست؛ همو كه برايتان در درخت سبزفام، اخگر نهاد كه از آن [چون نيازتان افتاد]، آتش مى افروزيد» تا آخر سوره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، خداوند از پيامبرش خواسته كه با باطل گرايى كه گفت: چگونه ممكن است اين استخوان هاى پوسيده، دوباره زنده شوند؟، مجادله كند و فرمود: «بگو: همان كسى كه نخستين بار، آن را پديد آورد» و آيا كسى كه آن را از هيچ، آفريده، نمى تواند پس از آن كه پوسيده شد، دوباره ايجادش كند؟ آرى، در نظر شما، آفريدنش [از هيچ]، دشوارتر از ايجاد دوباره اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «همو كه برايتان در درخت سبزفام، اخگر نهاد»؛ يعنى آتش سوزان را در دل درخت سبز و تَر نهان كرده است و سپس آن را بيرون مى كشد، و با اين كار به شما شناسانده كه به بازآفرينى استخوان هاى پوسيده، تواناتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «آيا كسى كه آسمان ها و زمين را آفريده، توانا نيست كه [باز] مانند آنها را بيافريند؟ آرى، اوست آفريننده دانا»؛ يعنى اگر آفريدن آسمان ها و زمين در نظر شما مهم تر و بعيدتر از بازآفرينى استخوان هاى پوسيده است، پس چگونه شما كه آفريدن آنچه را به نظرتان شگفت انگيزتر و در نزدتان دشوارتر است، براى خدا ممكن مى دانيد؛ امّا [آفريدن] آنچه در نظر شما آسان تر است ـ يعنى بازآفرينى پيكر پوسيده من ـ را، به وسيله او، ممكن نمى دانيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صادق عليه السلام فرمود: اين، همان مجادله به شيوه نيكوتر است؛ چرا كه دلايل كافران را ابطال، و شبهات آنان را برطرف مى كند؛ ولى در مجادله به غير شيوه نيكوتر، تو حقّى را انكار مى كنى كه نمى توانى ميان آن و باطلِ كسى كه با او مجادله مى كنى، فرق بگذارى و در حقيقت، باطل او را از طريق انكار كردن حق، دفع مى كنى، و اين، همان چيزى است كه حرام است؛ چون تو هم مانند او هستى. او حقّى را انكار مى كند و تو حقّى ديگر را انكار مى كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام فرمود: «مرد ديگرى برخاست و به صادق عليه السلام گفت: اى پسر پيامبر خدا! آيا پيامبر خدا مجادله كرده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صادق عليه السلام فرمود: هر گمانى كه به پيامبر خدا مى برى، ببر؛ امّا هرگز مخالفت كردن او با خدا را گمان مبر. مگر نه اين است كه خداوند فرموده است: «با ايشان به روشى كه نيكوتر است، مجادله كن»؟! و فرموده است: «بگو: آن را همان كسى زنده مى كند كه نخستين بار، ايجادش كرد»؟! خدا براى چه كسى مثال زده است؟ آيا گمان مى كنى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از فرمانى كه خدا به او داد، سرپيچى نمود، و با روشى كه خداوند به او دستور داد، مجادله نكرد، و بر خلاف فرمانِ خدا به او كه از كار خدا خبر دهد، از كار او خبر نداد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالأمثال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: الاِستِعانَةُ بِالأَمثالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: كمك گرفتن از مَثَل ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الحث-على-التدبر-في-أمثال-القرآن-والرجوع-فيها-إلى-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الحث على التَّدَبُّرِ في أمثالِ القُرآنِ وَالرُّجوعِ فيها إلى أهلِ البَيتِ عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ تشويق به انديشيدن در مَثَل هاى قرآن ومراجعه به اهل بيت عليهم السلام در باره آنها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِى هَذَا الْقُرْءَانِ مِن كُلِّ مَثَلٍ وَ لَئِن جِئْتَهُم بِايَةٍ لَّيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا مُبْطِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به راستى در اين قرآن براى مردم، از هر گونه مَثَلى آورديم، و چون براى ايشان آيه اى بياورى، آنان كه كفر ورزيده اند، حتماً خواهند گفت: شما جز بر باطل نيستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَوْ أَنزَلْنَا هَذَا الْقُرْءَانَ عَلَى جَبَلٍ لَّرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ تِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اگر اين قرآن را بر كوهى فرو مى فرستاديم، يقيناً آن [كوه] را از بيم خدا، فروتن [و] از هم پاشيده مى ديدى، و اين مَثَل ها را براى مردم مى زنيم. باشد كه آنان بينديشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;510.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: القُرآنُ ضُرِبَ فيهِ الأَمثالُ لِلنّاسِ وخاطَبَ اللّهُ نَبِيَّهُ بِهِ ونَحنُ، فَلَيسَ يَعلَمُهُ غَيرُنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص425 عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج24 ص72 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;510.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: در قرآن براى مردم، مَثَل ها زده شده و خداوند با آنها، پيامبرش و ما را مخاطب ساخته است. بنا بر اين، جز ما كسى آن را نمى داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;511.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إِنَّ أمثالَ القُرآنِ لَها فَوائِدُ؛ فَأَنعِمُوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنعم النظر في الشيء: أطال التفكّر فيه (النهاية: ج5 ص83 «نعم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّظَرَ فيها، وأَكثِرُوا التَّفَكُّرَ وَالتَّدَبُّرَ في مَعانيها، ولا تَمُرّوا بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِصباح البراعة للراوندي: ج1 ص94، رياض السالكين: ج5 ص461، شرح الكافي لِمُلّا صالح: ج12 ص221.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;511.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مَثَل هاى قرآن، فوايدى دارند. پس، در آنها دقّت نظر كنيد، و در معانى آنها بسيار انديشه و تدبّر نماييد، و از كنارشان نگذريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;512.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاجعَلِ القُرآنَ لَنا في ظُلَمِ اللَّيالي مُؤنِسا...، حَتّى توصِلَ إلى قُلوبِنا فَهمَ عَجائِبِهِ وزَواجِرَ أمثالِهِ، الَّتي ضَعُفَتِ الجِبالُ الرَّواسي عَلى صَلابَتِها عَنِ احتِمالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص159 الدعاء 42، مصباح المتهجّد: ص520 الدعاء 603، الإقبال: ج1 ص451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;512.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست، و قرآن را در تاريكى شب ها، مونس ما قرار بده... تا فهميدن شگفتى هاى آن و بازدارندگى هاى مَثَل هايش را ـ كه كوه هاى استوار با همه صلابتشان، توان تحمّل آن را ندارند ـ، به دل هاى ما برسانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-التحذير-من-عدم-التدبر-في-أمثال-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ التَّحذيرُ مِن عَدَمِ التَّدَبُّرِ في أمثالِ القرآنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ نهى از نينديشيدن در مَثَل هاى قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِى هَذَا الْقُرْءَانِ مِن كُلِّ مَثَلٍ فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 89.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به راستى، در اين قرآن، از هر گونه مَثَلى، گوناگون آورديم؛ ولى بيشتر مردم، جز سرِ انكار ندارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ صَرَّفْنَا فِى هَذَا الْقُرْءَانِ لِلنَّاسِ مِن كُلِّ مَثَلٍ وَ كَانَ الْاءِنسَانُ أَكْثَرَ شَىْ ءٍ جَدَلًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به راستى، در اين قرآن، براى مردم از هر گونه مَثَلى آورديم؛ ولى انسان بيش از هر چيز، سرِ جدال دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِى هَذَا الْقُرْءَانِ مِن كُلِّ مَثَلٍ وَ لَئِن جِئْتَهُم بِايَةٍ لَّيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا مُبْطِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به راستى، در اين قرآن، براى مردم از هر گونه مَثَلى آورديم، و چون براى ايشان آيه اى بياورى، آنان كه كفر ورزيده اند، حتماً خواهند گفت: شما جز بر باطل نيستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ سَكَنتُمْ فِى مَسَاكِنِ الَّذِينَ ظَلَمُواْ أَنفُسَهُمْ وَ تَبَيَّنَ لَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنَا بِهِمْ وَضَرَبْنَا لَكُمُ الْأَمْثَالَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در سراهاى كسانى كه بر خود ستم روا داشتند، سكونت گزيديد، و براى شما آشكار گرديد كه با آنان چگونه معامله كرديم، و مَثَل ها براى شما زديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;513.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام لِقاضٍ: هَل تَعرِفُ النّاسِخَ وَالمَنسوخَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(قالَ: فَهَل أشرَفتَ عَلى مُرادِ اللّهِ في أمثالِ القُرآنِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا)&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين القوسين سقط من المصدر، وأثبتناه من طبعة مؤسسة الأعلمي للمطبوعات: ص17 وبحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام: إذاً هَلَكتَ وأَهلَكتَ! وَالمُفتي يَحتاجُ إلى مَعرِفَةِ مَعانِي القُرآنِ، وحَقائِقِ السُّنَنِ، وبَواطِنِ الإِشاراتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص355، بحار الأنوار: ج2 ص121 ح34 وراجع: تفسير العيّاشي: ج1 ص12 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;513.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: امير مؤمنان عليه السلام به قاضى اى فرمود: «آيا ناسخ و منسوخ [قرآن] را مى شناسى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا مراد خداوند را در مَثَل هاى قرآن مى دانى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس هم خود، هلاك شده اى و هم [ديگران را] به هلاكت افكنده اى. فتوا دهنده بايد معانى قرآن و حقايق سنّت ها و باطن اشارات را بشناسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نماذج-من-أمثال-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 5: نَماذِجُ مِن أمثالِ القُرآنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 5: نمونه هايى از مَثَل هاى قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-مثل-نور-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ مَثَلُ نورِ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ مَثَل نور خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٍ مُّبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَ لَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِى ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُّورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِى اللَّهُ لِنُورِهِ مَن يَشَاءُ وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَىْ ءٍ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خدا نور آسمان ها و زمين است. مَثَلِ نور او، چون چراغدانى است كه در آن، چراغى، و آن چراغ، در شيشه اى است. آن شيشه، گويى اخترى درخشان است كه از درخت خجسته زيتونى كه نه شرقى است و نه غربى، افروخته مى شود. نزديك است كه روغنش ـ هر چند بِدان آتشى نرسيده باشد ـ روشنى بخشد. روشنى بر روى روشنى است. خدا هر كه را بخواهد، با نور خويش هدايت مى كند، و اين مَثَل ها را خدا براى مردم مى زند و خدا به هر چيزى داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-مثل-أصحاب-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ مَثَلُ أصحابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ مَثَل ياران پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِى وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرَاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِى الْاءِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْئهُ فَازَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَ أَجْرًا عَظِيمًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتح: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«محمّد صلى الله عليه و آله پيامبر خداست و كسانى كه با اويند، بر كافران، سختگير [و] با همديگر مهربان اند. آنان را در ركوع و سجود مى بينى. فضل و خشنودى خدا را خواستارند. علامتِ [مشخصّه] آنان بر اثر سجود، در چهره هايشان است. اين صفت ايشان است در تورات، و مَثَلِ آنها در انجيل، چون كشته اى است كه جوانه خود را بر مى آورد و آن را مايه مى دهد تا ستبر شود و بر ساقه هاى خود بِايستد و دهقانان را به شگفت آورد، تا از [انبوهىِ] آنان [خدا] كافران را به خشم در اندازد. خدا به كسانى از آنان كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند، آمرزش و پاداش بزرگى وعده داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-مثل-الحق-والباطل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ مَثَلُ الحَقِّ وَالباطِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ مَثَل حق و باطل&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةُ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَّابِيًا وَ مِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِى النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِّثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِى الْأَرْضِ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;« [همو كه] از آسمان، آبى فرو فرستاد. پس رودخانه هايى به اندازه گنجايش خود، روان شدند، و سيل، كفى بلند روى خود برداشت، و از آنچه براى به دست آوردن زينتى يا كالايى، در آتش مى گدازند هم، نظير آن، كفى بر مى آيد. خداوند، حق و باطل را چنين مَثَل مى زند. امّا كف، بيرون افتاده، از ميان مى رود؛ ولى آنچه به مردم سود مى رساند، در زمين [باقى] مى ماند. خداوند، مَثَل ها را چنين مى زند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-مثل-كلمة-طيبة-ومثل-كلمة-خبيثة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ مَثَلُ كَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ ومَثَلُ كَلِمَةٍ خَبيثَةٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ مَثَل سخن پاك و مَثَل سخن ناپاك&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَلَمْ تَرَكَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَ فَرْعُهَا فِى السَّمَاءِ * تُؤْتِى أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ * وَ مَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: 24 ـ 26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا نديدى خدا چگونه مَثَل زده؟ سخنى پاك كه مانند درختى پاك است كه ريشه اش استوار و شاخه اش در آسمان است، [و] ميوه اش را هر دم به اذن پروردگارش مى دهد. و البته خدا مَثَل ها را براى مردم مى زند. شايد كه آنان پند گيرند. و مَثَلِ سخنى ناپاك، چون درختى ناپاك است كه از روى زمين، كنده شده و قرارى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-أمثال-في-بيان-خصائص-المؤمن-والكافر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ أمثالٌ في بَيانِ خَصائِصِ المُؤمِنِ والكافِرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ مَثَل هايى براى بيان ويژگى هاى مؤمن و كافر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَ الْأَصَمِّ وَ الْبَصِيرِ وَ السَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلاً أَفَلَا تَذَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَل اين دو گروه، چون نابينا و كر [در مقايسه] با بينا و شنواست. آيا در مَثَل، يكسان اند؟ پس آيا پند نمى گيريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً عَبْدًا مَّمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَىْ ءٍ وَ مَن رَّزَقْنَاهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًا فَهُوَ يُنفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَ جَهْرًا هَلْ يَسْتَوُنَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ * وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَّجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لَا يَقْدِرُ عَلَى شَىْ ءٍ وَ هُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلَاهُ أَيْنَمَا يُوَجِّههُّ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِى هُوَ وَ مَن يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ هُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 75 و 76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خدا مَثَلى مى زند: بنده اى است زرخريد كه هيچ كارى از او بر نمى آيد. آيا [او] با كسى كه به وى از جانب خود، روزىِ نيكو داده ايم و او از آن، در نهان و آشكار، انفاق مى كند، يكسان است؟ ستايش، خداى راست؛ [نه!] بلكه بيشترشان نمى دانند. و خدا مَثَلى [ديگر] مى زند: دو مردند كه يكى از آنها لال است و هيچ كارى از او بر نمى آيد و او سربار خداوندگارش است. هر جا كه او را مى فرستد، خيرى به همراه نمى آورد. آيا او با كسى كه به عدالت فرمان مى دهد و خود بر راه راست است، يكسان است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَّجُلاً فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلاً سَلَمًا لِّرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلاً الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خدا مَثَلى زده است: مردى است كه چند خواجه ناسازگار، در [مالكيت] او شراكت دارند [و هر يك، او را به كارى مى گمارند] و مردى است كه تنها، فرمانبر يك مرد است. آيا اين دو، در مَثَل، يكسان اند؟ ستايش، خداى راست؛ [نه!] بلكه بيشترشان نمى دانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَوَ مَن كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِى بِهِ فِى النَّاسِ كَمَن مَّثَلُهُ فِى الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِّنْهَا كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا كسى كه مرده [دل] بود و زنده اش گردانيديم و براى او نورى پديد آورديم تا در پرتو آن، در ميان مردم راه برود، چون كسى است كه گويى گرفتار در تاريكى هاست و از آن، بيرون آمدنى نيست؟ اين گونه براى كافران، آنچه انجام مى دادند، زينت داده شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَمَن يَمْشِى مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّن يَمْشِى سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس آيا آن كس كه نگونسار راه مى پيمايد، هدايت يافته تر است، يا آن كس كه ايستاده بر راه راست مى رود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اضْرِبْ لَهُم مَّثَلاً رَّجُلَيْنِ جَعَلْنَا لِأَحَدِهِمَا جَنَّتَيْنِ مِنْ أَعْنَابٍ وَ حَفَفْنَاهُمَا بِنَخْلٍ وَ جَعَلْنَا بَيْنَهُمَا زَرْعًا * كِلْتَا الْجَنَّتَيْنِ ءَاتَتْ أُكُلَهَا وَ لَمْ تَظْلِم مِّنْهُ شَيْئا وَ فَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَرًا * وَ كَانَ لَهُ ثَمَرٌ فَقَالَ لِصَاحِبِهِ وَ هُوَ يُحَاوِرُهُ أَنَا أَكْثَرُ مِنكَ مَالًا وَ أَعَزُّ نَفَرًا * وَ دَخَلَ جَنَّتَهُ وَ هُوَ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ قَالَ مَا أَظُنُّ أَن تَبِيدَ هَذِهِ أَبَدًا * وَ مَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَ لَئِن رُّدِدتُّ إِلَى رَبِّى لَأَجِدَنَّ خَيْرًا مِّنْهَا مُنقَلَبًا * قَالَ لَهُ صَاحِبُهُ وَ هُوَ يُحَاوِرُهُ أَكَفَرْتَ بِالَّذِى خَلَقَكَ مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلاً * لَّكِنَّاْ هُوَ اللَّهُ رَبِّى وَ لَا أُشْرِكُ بِرَبِّى أَحَدًا * وَ لَوْلَا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ إِن تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنكَ مَالًا وَ وَلَدًا * فَعَسَى رَبِّى أَن يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِّن جَنَّتِكَ وَ يُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِّنَ السَّمَاءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا * أَوْ يُصْبِحَ مَاؤُهَا غَوْرًا فَلَن تَسْتَطِيعَ لَهُ طَلَبًا * وَ أُحِيطَ بِثَمَرِهِ فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنفَقَ فِيهَا وَهِىَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَ يَقُولُ يَالَيْتَنِى لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّى أَحَدًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 32 ـ 42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى آنان، آن دو مرد را مَثَل بزن كه به يكى از آنها دو باغ انگور داديم و پيرامون آن دو [باغ] را با درختان خرما پوشانديم، و ميان آن دو را كشتزارى قرار داديم. هر يك از اين دو باغ، محصول خود را [به موقع] مى داد و از [صاحبش] چيزى دريغ نمى ورزيد، و ميان آن دو [باغ]، نهرى روان كرده بوديم. و براى او ميوه فراوان بود. پس به رفيقش ـ در حالى كه با او گفتگو مى كرد ـ گفت: «مال من از تو بيشتر است و از حيث افراد از تو نيرومندترم» و در حالى كه او به خويشتن ستمكار بود، داخل باغ شد [و] گفت: «گمان نمى كنم اين نعمت، هرگز زوال پذيرد و گمان نمى كنم كه رستاخيز، بر پا شود، و اگر هم به سوى پروردگارم باز گردانده شوم، قطعاً بهتر از اين را در بازگشت، خواهم يافت». رفيقش ـ در حالى كه با او گفتگو مى كرد ـ به او گفت: «آيا به آن كسى كه تو را از خاك [و] سپس از نطفه آفريد، آن گاه تو را [به صورت] مردى در آورد، كافر شدى؟ امّا من [مى گويم]: اوست خدا، پروردگار من، و هيچ كس را با پروردگارم شريك نمى سازم. و چون داخل باغت شدى، چرا نگفتى: ما شاء اللّه. نيرويى جز از سوى خداى يكتا نيست؟ اگر مرا از حيث مال و فرزند، كمتر از خود مى بينى، اميد است كه پروردگارم بهتر از باغ تو را به من عطا فرمايد، و بر آن [باغ تو]، آفتى از آسمان بفرستد، تا به زمينى هموار و لغزنده تبديل گردد، يا آب آن [در زمين] فروكش كند تا هرگز نتوانى آن را به دست آورى». [پس به او رسيد آنچه بايد برسد] و [آفت آسمانى] ميوه هايش را فرا گرفت. پس براى [از كف دادن] آنچه در آن [باغ] هزينه كرده بود، دست هايش را بر هم مى زد، در حالى كه داربست هاى آن، فرو ريخته بود و [به حسرت] مى گفت: اى كاش هيچ كس را شريك پروردگارم نمى ساختم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-مثل-الكافر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ مَثَلُ الكافِرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ مَثَل كافِر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ الَّذِى يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَ نِدَاءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْىٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 171.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مَثَل [دعوت كننده] كافران، چون مَثَل كسى است كه حيوانى را كه جز صدا و ندايى [مبهم، چيزى] نمى شنود، بانگ مى زند. [آرى،] كرند، لال اند، كورند، [و] در نمى يابند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ شَرَّ الدَّوَآبِّ عِندَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قطعاً بدترين جنبندگان نزد خدا، كران و لالانى اند كه نمى انديشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-مثل-المشرك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ مَثَلُ المُشرِكِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ مَثَل مُشرك&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُواْ مِن دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ كَمَثَلِ الْعَنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتًا وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنكَبُوتِ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«داستان كسانى كه غير از خدا دوستانى اختيار كرده اند، همچون داستان عنكبوت است كه [با آب دهان خود،] خانه اى براى خويش ساخته است و در حقيقت ـ اگر مى دانستند ـ سست ترينِ خانه ها، همان خانه عنكبوت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَ مَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِى بِهِ الرِّيحُ فِى مَكَانٍ سَحِيقٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در حالى كه ايمان آورندگانِ خالص به خدا باشيد، نه شريك گيرندگان [براى] او! و هر كس به خدا شرك ورزد، چنان است كه گويى از آسمان، فرو افتاده و مرغان [شكارى]، او را ربوده اند، يا باد، او را به جايى دور افكنده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَهُ دَعْوَةُ الْحَقِّ وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِهِ لَا يَسْتَجِيبُونَ لَهُم بِشَىْ ءٍ إِلَّا كَبَاسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْمَاءِ لِيَبْلُغَ فَاهُ وَ مَا هُوَ بِبَالِغِهِ وَ مَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِى ضَلَالٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«دعوت حق، براى اوست، و كسانى كه جز او را مى خوانند، به آنان هيچ جوابى نمى دهند، مگر مانند كسى كه دو دستش را به سوى آب بگشايد تا [آب] به دهانش برسد، در حالى كه [آب] به [دهان] او نخواهد رسيد، و دعاى كافران جز بر هدر نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ح-ـ-مثل-المنافق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ مَثَلُ المُنافِقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ مَثَل منافق&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِى اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَ تَرَكَهُمْ فِى ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَل آنان، همچون مَثَل كسانى است كه آتشى افروختند و چون پيرامون آنان را روشنايى داد، خدا نورشان را برد و آنان را در ميان تاريكى هايى كه نمى بينند، رها ساخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَوْ كَصَيِّبٍ مِّنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَ رَعْدٌ وَ بَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِى ءَاذَانِهِم مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَ اللَّهُ مُحِيطُ بِالْكَافِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا چون [كسانى كه در معرض] رگبارى از آسمان ـ كه در آن، تاريكى ها و رعد و برقى است ـ [قرار گرفته اند]، از [نهيب] آذرخش [و] از بيم مرگ، سر انگشتان خود را در گوش هايشان مى نهند؛ ولى خدا بر كافران، احاطه دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ط-ـ-مثل-الإنفاق-في-سبيل-الله-عز-و-جل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ مَثَلُ الإِنفاقِ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ مَثَل انفاق كردن در راه خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِى كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّاْئَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ * الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَا لَهُمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنفَقُواْ مَنًّا وَ لَا أَذًى لَّهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ * قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذىً وَاللَّهُ غَنِىٌّ حَلِيمٌ * يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِكُم بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِى يُنفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْاخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَىْ ءٍ مِّمَّا كَسَبُواْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ * وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةِ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِن لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 261 ـ 265.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَل [صدقاتِ] كسانى كه اموالِ خود را در راه خدا انفاق مى كنند، همانند دانه اى است كه هفت خوشه بروياند كه در هر خوشه اى، صد دانه باشد و خداوند براى هر كس كه بخواهد، [آن را] چند برابر مى كند، و خداوند، گشايشگر داناست. كسانى كه اموالِ خود را در راه خدا انفاق مى كنند، سپس در پىِ آنچه انفاق كرده اند، منّت و آزارى روا نمى دارند، پاداش آنان برايشان نزد پروردگارشان [محفوظ] است، و بيمى بر آنان نيست و اندوهگين نمى شوند. گفتارى پسنديده [در برابر نيازمندان] و گذشت [از اصرار و تندىِ آنان]، بهتر از صدقه اى است كه آزارى به دنبال آن باشد، و خداوند، بى نياز بردبار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده ايد! صدقه هاى خود را با منّت و آزار، باطل مكنيد، مانند كسى كه مالش را براى خودنمايى به مردم، انفاق مى كند و به خدا و روز بازپسين، ايمان ندارد. پس مَثَلِ او، همچون مَثَلِ سنگ خارايى است كه بر روى آن، خاكى [نشسته] است، و رگبارى به آن رسيده و آن [سنگ] را سخت و صاف بر جاى نهاده است. آنان (رياكاران) نيز از آنچه به دست آورده اند، بهره اى نمى برند، و خداوند، گروه كافران را هدايت نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مَثَل [صدقاتِ] كسانى كه اموال خويش را براى طلب خشنودى خدا و استوارى روحشان انفاق مى كنند، همچون مَثَلِ باغى است كه بر فراز پشته اى قرار دارد [كه اگر] رگبارى بر آن برسد، دو چندان محصول بر مى آورد، و اگر رگبارى هم بر آن نرسد، بارانِ ريزى [براى آن بس است] و خداوند به آنچه انجام مى دهيد، بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ي-ـ-مثل-الإنفاق-رئاء-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ي ـ مَثَلُ الإِنفاقِ رِئاءَ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى ـ مَثَل انفاق كردن ريايى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِكُم بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِى يُنفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْاخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَىْ ءٍ مِّمَّا كَسَبُواْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 264.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! صدقه هاى خود را با منّت و آزار، باطل مكنيد، مانند كسى كه مالش را براى خودنمايى به مردم، انفاق مى كند و به خدا و روز بازپسين، ايمان ندارد. پس مَثَلِ او همچون مَثَلِ سنگ خارايى است كه بر روى آن، خاكى [نشسته] است، و رگبارى به آن رسيده و آن [سنگ] را سخت و صاف بر جاى نهاده است. آنان (رياكاران) نيز از آنچه به دست آورده اند، بهره اى نمى برند، و خداوند، گروه كافران را هدايت نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ك-ـ-مثل-الحياة-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ك ـ مَثَلُ الحَياةِ الدُّنيا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ك ـ مَثَل زندگى دنيا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَ الْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلاً أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَن لَّمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْايَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در حقيقت، مَثَلِ زندگى دنيا، به سان آبى است كه آن را از آسمان، فرو ريختيم. پس گياه زمين ـ از آنچه مردم و دام ها مى خورند ـ با آن در آميخت، تا آن گاه كه زمين، پيرايه خود را بر گرفت و آراسته گرديد و اهل آن پنداشتند كه آنان بر آن قدرت دارند. شبى يا روزى، فرمان [ويرانىِ] ما آمد و آن را چنان درويده كرديم كه گويى ديروز وجود نداشته است. اين گونه، نشانه ها [ى خود] را براى مردمى كه انديشه مى كنند، به روشنى بيان مى كنيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اضْرِبْ لَهُم مَّثَلَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّيَاحُ وَ كَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْ ءٍ مُّقْتَدِرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى آنان، زندگى دنيا را مَثَل بزن كه مانند آبى است كه آن را از آسمان، فرو فرستاديم. سپس گياه زمين با آن در آميخت و [چنان] خشك گرديد كه بادها پراكنده اش كردند، و خداست كه همواره بر هر چيزى تواناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اعْلَمُواْ أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفَاخُرُ بَيْنَكُمْ وَ تَكَاثُرٌ فِى الْأَمْوَالِ وَ الْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَ فِى الْأَخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَ مَغْفِرَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَ رِضْوَانٌ وَ مَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بدانيد كه زندگى دنيا، در حقيقت، بازى و سرگرمى و آرايش و فخرفروشىِ شما به يكديگر و فزون جويى در اموال و فرزندان است. [مَثَل آنها] چون مَثَل بارانى است كه كشاورزان را رُستنىِ آن [باران]، به شگفتى مى اندازد، سپس [آن كشت] خشك شود و آن را زرد ببينى، آن گاه خاشاك شود. و در آخرت، [دنياپرستان را] عذابى سخت است و [مؤمنان را] از جانب خدا آمرزش و خشنودى است، و زندگانى دنيا، جز كالاى فريبنده نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ل-ـ-مثل-أعمال-الكفار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ل ـ مَثَلُ أعمالِ الكُفّارِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ل ـ مَثَل كردارهاى كافران&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَّثَلُ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمْ أَعْمَالُهُمْ كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِى يَوْمٍ عَاصِفٍ لَا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُواْ عَلَى شَىْ ءٍ ذَلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَل كسانى كه به پروردگار خود كافر شدند، كردارهايشان به خاكسترى مى ماند كه بادى تند در روزى طوفانى بر آن بوزد. از آنچه به دست آورده اند، هيچ [بهره اى] نمى توانند بُرد. اين است همان گم راهىِ دور و دراز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ كَفَرُواْ أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابِ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْئانُ مَاءً حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئا وَ وَجَدَ اللَّهَ عِندَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه كفر ورزيدند، كارهايشان چون سرابى در زمينى هموار است كه تشنه، آن را آبى مى پندارد، تا چون بِدان رسد، آن را چيزى نيابد و خدا را نزد خويش يابد و حسابش را تمام به او بدهد و خدا زودشمار است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;م-ـ-مثل-القلوب-القاسية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;م ـ مَثَلُ القُلوبِ القاسِيَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;م ـ مَثَل دل هاى سخت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُم مِّن بَعْدِ ذَلِكَ فَهِىَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَ إِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ وَ إِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَ إِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ مَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سپس دل هاى شما پس از اين [واقعه] سخت گرديد، همانند سنگ، يا سخت تر از آن؛ چرا كه از برخى سنگ ها، جوى هايى بيرون مى زند، و پاره اى از آنها مى شكافند و آب از آن خارج مى شود، و برخى از آنها از بيم خدا فرو مى ريزند، و خدا از آنچه مى كنيد، غافل نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ن-ـ-مثل-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ن ـ مَثَلُ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ن ـ مَثَل نادان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلاً».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا مى پندارى كه بيشتر آنان مى شنوند يا مى انديشند؟ آنان نيستند، مگر مانند چارپايان؛ بلكه گم راه ترند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَوَلَّوْاْ عَنْهُ وَأَنتُمْ تَسْمَعُونَ * وَلَا تَكُونُواْ كَالَّذِينَ قَالُواْ سَمِعْنَا وَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ * إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِندَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ * وَلَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْرًا لأََّسْمَعَهُمْ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّواْ وَّهُم مُّعْرِضُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 20 ـ 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خدا و فرستاده او را فرمان بريد، و از او روى بر نتابيد، در حالى كه [سخنان او را] مى شنويد، و مانند كسانى مباشيد كه گفتند: «شنيديم»، در حالى كه نمى شنيدند. قطعاً بدترين جنبندگان نزد خدا، كران و لالانى اند كه نمى انديشند. و اگر خدا در آنان خيرى مى يافت، قطعاً شنوايشان مى ساخت، و اگر آنان را شنوا مى كرد، حتماً باز به حال اِعراض، روى بر مى تافتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;س-ـ-مثل-العالم-بلا-عمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;س ـ مَثَلُ العالِمِ بِلا عَمَلٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;س ـ مَثَل عالم بى عمل&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُواْ التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارَا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِايَاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمعة: 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَل كسانى كه [عمل به] تورات بر آنان بار شد [و بِدان مكلّف گرديدند]، آن گاه آن را به كار نبستند، همچون مَثَلِ الاغى است كه كتاب هايى را بر پشت مى كشد. [وه] چه زشت است وصف آن قومى كه آيات خدا را به دروغ گرفتند! و البته خدا مردم ستمگر را راه نمى نمايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِى ءَاتَيْنَاهُ ءَايَاتِنَا فَانسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ * وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الأَْرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ذَّلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِايَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ * سَاءَ مَثَلاً الْقَوْمُ الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِايَاتِنَا وَأَنفُسَهُمْ كَانُواْ يَظْلِمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 175 ـ 177.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و خبر آن كس را كه آيات خود را به او داده بوديم، براى آنان بخوان كه از آنها عارى گشت. آن گاه شيطان، او را دنبال كرد و از گم راهان شد. و اگر مى خواستيم، قدر او را به وسيله آن [آيات]، بالا مى برديم؛ امّا او به زمين [دنيا] گراييد و از هوس خود، پيروى كرد. از اين رو داستانش چون داستان سگ است [كه] اگر بر آن حمله ور شوى، زبان از كام بر مى آورد، و اگر آن را رها كنى، [باز هم] زبان از كام بر مى آورد. اين، مَثَل آن گروهى است كه آيات ما را تكذيب كردند. پس اين داستان را [براى آنان] حكايت كن، شايد كه آنان بينديشند. چه زشت است داستان گروهى كه آيات ما را تكذيب و به خود، ستم مى نمودند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ع-ـ-مثل-الزوج-الصالح-والطالح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ع ـ مَثَلُ الزَّوجِ الصّالِحِ وَالطّالِحِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ع ـ مَثَل همسر خوب و بد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئا وَ قِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّا خِلِينَ * وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِى عِندَكَ بَيْتًا فِى الْجَنَّةِ وَ نَجِّنِى مِن فِرْعَوْنَ وَ عَمَلِهِ وَ نَجِّنِى مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: 10 و 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خدا براى كسانى كه كفر ورزيده اند، زن نوح و زن لوط را مَثَل آورده [كه] هر دو، در نكاح دو بنده از بندگان شايسته ما بودند و به آنها خيانت كردند و كارى از دست [شوهران] آنها در برابر خدا ساخته نبود، و [به آن دو زن] گفته شد: «با داخل شوندگان، داخل آتش شويد»، و خدا براى كسانى كه ايمان آورده اند، همسر فرعون را مَثَل آورده، آن گاه كه گفت: پروردگارا! پيش خود در بهشت، خانه اى برايم بساز، و مرا از فرعون و كردارش نجات ده، و مرا از دست مردم ستمگر بِرَهان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ف-ـ-مثل-الكفر-بنعمة-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ف ـ مَثَلُ الكُفرِ بِنِعمَةِ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ف ـ مَثَل ناسپاسى از نعمت خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و خدا شهرى را مَثَل زده است كه امن و امان بود [و] روزى اش از هر سو فراوان مى رسيد. پس [ساكنانش] نعمت هاى خدا را ناسپاسى كردند، و خدا هم به سزاى آنچه انجام مى دادند، طعم گرسنگى و هراس را به [مردم] آن چشانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالقسم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 6: الاِستِعانَةُ بِالقَسَمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 6: كمك گرفتن از سوگندها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-القسم-بلفظ-الجلالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ القَسَمُ بِلَفظِ الجَلالَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ سوگند خوردن به لفظ جلاله (اللّه)&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ يَجْعَلُونَ لِمَا لَا يَعْلَمُونَ نَصِيبًا مِّمَّا رَزَقْنَاهُمْ تَاللَّهِ لَتُسْئلُنَّ عَمَّا كُنتُمْ تَفْتَرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از آنچه به ايشان روزى داديم، نصيبى براى آن [خدايانى] كه نمى دانند [چيست]، مى نهند. به خدا سوگند كه از آنچه به دروغ بر مى بافتيد، حتماً سؤال خواهيد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِّن قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به خدا كه به سوى امّت هاى پيش از تو [رسولانى] فرستاديم؛ ولى شيطان، اعمالشان را برايشان آراست و امروز [هم] سرپرستشان هموست و برايشان عذابى دردناك است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-القسم-بالرب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ القَسَمُ بِالرَّبِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ سوگند خوردن به پروردگار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِى أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسْلِيمًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ولى چنين نيست و به پروردگارت سوگند كه ايمان نمى آورند، مگر آن كه تو را در مورد آنچه ميان آنان مايه اختلاف است، داور گردانند، سپس از حكمى كه كرده اى، در دل هايشان احساس ناراحتى [و ترديد] نكنند و كاملاً سرِ تسليم فرود آورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَ الْمَغَارِبِ إِنَّا لَقَادِرُونَ * عَلَى أَن نُّبَدِّلَ خَيْرًا مِّنْهُمْ وَ مَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعارج: 40 و 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;« [هرگز!] به پروردگار خاوران و باختران، سوگند ياد نمى كنم كه ما تواناييم به جاى آنان، بهتر از ايشان را بياوريم، و بر ما پيشى نتوانند جُست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَوَرَبِّكَ لَنَسْئلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * عَمَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجر: 92 و 93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به پروردگارت سوگند كه از همه آنان، پرسش خواهيم كرد، از كارهايى كه مى كرده اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّيَاطِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس به پروردگارت سوگند كه آنها را با شياطين، محشور خواهيم ساخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلَى وَ رَبِّى لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه كافر شدند، گفتند: «رستاخيز براى ما نخواهد آمد». بگو: چرا! سوگند به پروردگارم، [همان] داناى نهان، كه [رستاخيز] حتماً براى شما خواهد آمد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُواْ أَن لَّن يُبْعَثُواْ قُلْ بَلَى وَ رَبِّى لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ وَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التغابن: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه كفر ورزيدند، پنداشتند كه هرگز برانگيخته نخواهند شد. بگو: «آرى، سوگند به پروردگارم، حتماً برانگيخته خواهيد شد. سپس شما را به [حقيقت] آنچه كرده ايد، قطعاً آگاه خواهند ساخت، و اين بر خدا آسان است»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ يَسْتَنبِئونَكَ أَحَقٌّ هُوَ قُلْ إِى وَ رَبِّى إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ مَا أَنتُم بِمُعْجِزِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از تو خبر مى گيرند: «آيا آن راست است؟». بگو: آرى! سوگند به پروردگارم كه آن قطعاً راست است و شما نمى توانيد [خدا را] درمانده كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَوَ رَبِّ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِّثْلَ مَا أَنَّكُمْ تَنطِقُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به پروردگار آسمان و زمين، سوگند كه آن، حق است، همان گونه كه خود شما سخن مى گوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-القسم-بالنبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ القَسَمُ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ سوگند خوردن به پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِى سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ * فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُشْرِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجر: 72 و 73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به جان تو سوگند، كه آنان در مستى خود، سرگردان بودند. پس به هنگام طلوع آفتاب، فرياد [مرگبار]، آنان را فرا گرفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ * وَ أَنتَ حِلُّ بِهَذَا الْبَلَدِ * وَ وَالِدٍ وَمَا وَلَدَ * لَقَدْ خَلَقْنَا الْاءِنسَانَ فِى كَبَدٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به اين شهر، و حال آن كه تو در اين شهر، جاى دارى. سوگند به پدرى [چنان] و آن كسى را كه به وجود آورد. به راستى كه انسان را در رنج آفريده ايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-القسم-بالقرآن-الكريم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ القَسَمُ بِالقُرآنِ الكَريمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ سوگند خوردن به قرآن كريم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يس * وَ الْقُرْءَانِ الْحَكِيمِ * إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ * عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا سين. سوگند به قرآن حكمت آموز، كه قطعاً تو از [جمله] پيامبرانى، بر راهى راست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ص وَ الْقُرْءَانِ ذِى الذِّكْرِ * بَلِ الَّذِينَ كَفَرُواْ فِى عِزَّةٍ وَ شِقَاقٍ * كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَبْلِهِم مِّن قَرْنٍ فَنَادَواْ وَّ لَاتَ حِينَ مَنَاصٍ * وَ عَجِبُواْ أَن جَاءَهُم مُّنذِرٌ مِّنْهُمْ وَ قَالَ الْكَافِرُونَ هَذَا سَحِرٌ كَذَّابٌ * أَجَعَلَ الْأَلِهَةَ إِلَهًا وَاحِدًا إِنَّ هَذَا لَشَىْ ءٌ عُجَابٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 1 ـ 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«صاد. سوگند به قرآن پراندرز. آرى، آنان كه كفر ورزيدند، در سركشى و ستيزه اند. چه بسيار نسل ها كه پيش از ايشان هلاك كرديم كه [ما را] به فرياد خواندند؛ ولى ديگر مجال گريز نبود! و از اين كه هشدار دهنده اى از خودشان برايشان آمده، در شگفت اند، و كافران مى گويند: «اين، ساحرى شيّاد است. آيا خدايان [متعدّد] را خداى واحدى قرار داده؟ اين واقعاً چيزى عجيب است!»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ق وَ الْقُرْءَانِ الْمَجِيدِ * بَلْ عَجِبُواْ أَن جَاءَهُم مُّنذِرٌ مِّنْهُمْ فَقَالَ الْكَافِرُونَ هَذَا شَىْ ءٌ عَجِيبٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ق: 1 و 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قاف. سوگند به قرآنِ باشكوه [كه آنان نگرويدند]؛ بلكه از اين كه هشدار دهنده اى از خودشان برايشان آمد، در شگفت شدند و كافران گفتند: اين [محمّد و حكايت معاد]، چيزى عجيب است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«حم * وَ الْكِتَابِ الْمُبِينِ * إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِى لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ * فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ * أَمْرًا مِّنْ عِندِنَا إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدخان: 1 ـ 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«حا ميم. سوگند به كتاب روشنگر، [كه] ما آن را در شبى فرخنده نازل كرديم، كه ما هشدار دهنده بوديم. در آن [شب]، هر [گونه] كارى [به نحوى] استوار، فيصله مى يابد. [اين] كارى است [كه] از جانب ما [صورت مى گيرد]. ما فرستنده [ى پيامبران] بوديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«حم * وَ الْكِتَابِ الْمُبِينِ * إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْءَانًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ * وَ إِنَّهُ فِى أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِىٌّ حَكِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«حا ـ ميم. سوگند به كتاب روشنگر. ما آن را قرآنى عربى قرار داديم ـ باشد كه بينديشيد ـ و همانا كه آن در كتاب اصلى (لوح محفوظ) به نزد ما، سخت والا و پرحكمت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-القسم-بالعصر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ القَسَمُ بِالعَصرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ سوگند خوردن به عصر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الْعَصْرِ * إِنَّ الْاءِنسَانَ لَفِى خُسْرٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العصر: 1 و 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به عصر، كه انسان واقعاً دستخوشِ زيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-القسم-بالنجوم-ومواقعها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ القَسَمُ بِالنُّجومِ ومَواقِعِها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ سوگند خوردن به ستارگان و جايگاه هاى آنها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ النَّجْمِ إِذَا هَوَى * مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَ مَا غَوَى * وَ مَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْىٌ يُوحَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجم: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به اختر؛ چون فرود مى آيد [كه] يار شما، نه گم راه شده و نه در نادانى مانده، و از سر هوس، سخن نمى گويد. اين سخن، جز وحيى كه وحى مى شود، نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَا أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ * وَ إِنَّهُ لَقَسَمٌ لَّوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ * إِنَّهُ لَقُرْءَانٌ كَرِيمٌ * فِى كِتَابٍ مَّكْنُونٍ * لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواقعة: 75 ـ 79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نه [چنين است كه مى پنداريد]! سوگند به جايگاه هاى [ويژه و فواصل معيّن] ستارگان ـ و اگر بدانيد، آن سوگندى سخت بزرگ است ـ كه اين [پيام]، قطعاً قرآنى است ارجمند، در كتابى نهفته، كه جز پاك شدگان، به آن دست نمى زنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-القسم-بالسماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ القَسَمُ بِالسَّماءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ سوگند خوردن به آسمان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الذَّارِيَاتِ ذَرْوًا * فَالْحَامِلَاتِ وِقْرًا * فَالْجَارِيَاتِ يُسْرًا * فَالْمُقَسِّمَاتِ أَمْرًا * إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ * وَ إِنَّ الدِّينَ لَوَاقِعٌ * وَ السَّمَاءِ ذَاتِ الْحُبُكِ * إِنَّكُمْ لَفِى قَوْلٍ مُّخْتَلِفٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: 1 ـ 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به بادهاى ذرّه افشان، و ابرهاى گرانبار، و سَبُك سِيران، و تقسيم كنندگان كار [ها]، كه آنچه وعده داده شده ايد، راست است و [روز] پاداش، واقعيت دارد. سوگند به آسمان مشبّك، كه شما [در باره قرآن] در سخنى گوناگونيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ح-ـ-تلك-الأقسام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ تِلكَ الأَقسامُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ و اين چند سوگند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الصَّافَّاتِ صَفًّا * فَالزَّاجِرَاتِ زَجْرًا * فَالتَّالِيَاتِ ذِكْرًا * إِنَّ إِلَهَكُمْ لَوَاحِدٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به صف بستگان ـ كه صفى [باشُكوه] بسته اند ـ و به بازدارندگان ـ كه به سختى باز مى دارند ـ و به تلاوت كنندگان [آيات الهى]، كه قطعاً معبود شما يگانه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الذَّارِيَاتِ ذَرْوًا * فَالْحَامِلَاتِ وِقْرًا * فَالْجَارِيَاتِ يُسْرًا * فَالْمُقَسِّمَاتِ أَمْرًا * إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ * وَ إِنَّ الدِّينَ لَوَاقِعٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: 1 ـ 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به بادهاى ذرّه افشان، و ابرهاى گرانبار، و سبُك سِيران، و تقسيم كنندگان كارها، كه آنچه وعده داده شده ايد، راست است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الطُّورِ * وَ كِتَابٍ مَّسْطُورٍ * فِى رَقٍّ مَّنشُورٍ * وَ الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ * وَ السَّقْفِ الْمَرْفُوعِ * وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ * إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ لَوَاقِعٌ * مَّا لَهُ مِن دَافِعٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطور: 1 ـ 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به طور، و كتابى نگاشته شده، در طومارى گسترده. سوگند به آن خانه آباد [خدا]. سوگند به بام بلند [آسمان] و آن درياى سرشار [و افروخته]، كه عذاب پروردگارت واقع شدنى است [و] آن را هيچ بازدارنده اى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ن وَ الْقَلَمِ وَ مَا يَسْطُرُونَ * مَا أَنتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ * وَ إِنَّ لَكَ لَأَجْرًا غَيْرَ مَمْنُونٍ * وَ إِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القلم: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نون. سوگند به قلم و آنچه مى نويسند [كه] تو، به لطف پروردگارت، ديوانه نيستى، و بى گمان، تو را پاداشى بى منّت خواهد بود، و راستى كه تو را خويى والاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَا أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ * وَ مَا لَا تُبْصِرُونَ * إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ * وَ مَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ قَلِيلاً مَّا تُؤْمِنُونَ * وَلَا بِقَوْلِ كَاهِنٍ قَلِيلاً مَّا تَذَكَّرُونَ * تَنزِيلٌ مِّن رَّبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاقّة: 38 ـ 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس نه [چنان است كه مى پنداريد]. سوگند ياد مى كنم به آنچه مى بينيد، و آنچه نمى بينيد، كه [قرآن] قطعاً گفتار فرستاده اى بزرگوار است، و آن، گفتار شاعرى نيست كه كمتر [به آن] ايمان داريد، و نه گفتار كاهنى كه كمتر [از آن] پند مى گيريد. [پيامِ] فرود آمده اى است از جانب پروردگار جهانيان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَ مَا هِىَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ * كَلَّا وَ الْقَمَرِ * وَ الَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ * وَ الصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ * إِنَّهَا لَاءِحْدَى الْكُبَرِ * نَذِيرًا لِّلْبَشَرِ * لِمَن شَاءَ مِنكُمْ أَن يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المدّثّر: 31 ـ 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و [شماره] سپاهيان پروردگارت را جز او نمى داند، و اين [آيات]، جز تذكارى براى بشر نيست. نه چنين است [كه مى پندارند]! سوگند به ماه، و سوگند به شامگاه، چون پشت مى كند، و سوگند به بامداد، چون آشكار مى شود، كه آيات [قرآن] از پديده هاى بزرگ است. براى بشر، هشدار دهنده است، براى هر كه از شما كه بخواهد پيشى جويد يا باز ايستد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ * وَ لَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ * أَيَحْسَبُ الْاءِنسَانُ أَلَّن نَّجْمَعَ عِظَامَهُ * بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَن نُّسَوِّىَ بَنَانَهُ * بَلْ يُرِيدُ الْاءِنسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ * يَسْئلُ أَيَّانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القيامة: 1 ـ 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نه! سوگند به روز رستاخيز، و [باز] نه سوگند به وجدان سرزنشگر. آيا انسان مى پندارد كه هرگز ريزه استخوان هايش را گرد نخواهيم آورد؟! آرى، تواناييم كه [حتّى خطوط] سر انگشتانش را [يكايك] درست [و بازسازى] كنيم؛ ولى انسان مى خواهد كه در پيشگاه او، فسادكارى كند. مى پرسد: روز رستاخيز، چه وقت است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الْمُرْسَلَاتِ عُرْفًا * فَالْعَاصِفَاتِ عَصْفًا * وَ النَّاشِرَاتِ نَشْرًا * فَالْفَارِقَاتِ فَرْقًا * فَالْمُلْقِيَاتِ ذِكْرًا * عُذْرًا أَوْ نُذْرًا * إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَاقِعٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المرسلات: 1 ـ 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به فرستادگانِ پى در پى، كه سخت توفنده اند، و سوگند به افشانندگانِ افشانگر، كه [ميان حق و باطل] جُداگرند و القا كننده وحى اند ـ خواه عذرى باشد يا هشدارى ـ كه آنچه وعده يافته ايد، قطعاً رخ خواهد داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ النَّازِعَاتِ غَرْقًا * وَ النَّاشِطَاتِ نَشْطًا * وَ السَّابِحَاتِ سَبْحًا * فَالسَّابِقَاتِ سَبْقًا * فَالْمُدَبِّرَاتِ أَمْرًا * يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ * تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ * قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ وَاجِفَةٌ * أَبْصَارُهَا خَاشِعَةٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النازعات: 1 ـ 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به فرشتگانى كه به سختى جان مى ستانند، و به فرشتگانى كه جان را به آرامى مى گيرند، پس در پيشى گرفتن سبقت گيرنده اند و كار را تدبير مى كنند، آن روز كه لرزنده بلرزد و از پى آن، لرزه اى [دگر] افتد، در آن روز، دل هايى، سخت هراسان اند [و] ديدگان آن فرو افتاده اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ * الْجَوَارِ الْكُنَّسِ * وَ الَّيْلِ إِذَا عَسْعَسَ * وَ الصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ * إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ * ذِى قُوَّةٍ عِندَ ذِى الْعَرْشِ مَكِينٍ * مُّطَاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التكوير: 15 ـ 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نه، نه! سوگند به اختران گردان، [كه از ديده] نهان مى شوند و از نو مى آيند. سوگند به شب، چون پشت مى گرداند. سوگند به صبح، چون دميدن مى گيرد، كه [قرآن] سخن فرشته بزرگوارى است؛ نيرومند [كه] پيش خداوند عرش، بلندپايگاه است. در آن جا، [هم] مُطاع [و هم] امين است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ * وَ الَّيْلِ وَ مَا وَسَقَ * وَ الْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ * لَتَرْكَبُنَّ طَبَقًا عَن طَبَقٍ * فَمَا لَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ * وَ إِذَا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْءَانُ لَا يَسْجُدُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنشقاق: 16 ـ 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نه، نه! سوگند به شَفَق، سوگند به شب و آنچه [شب] فرو مى پوشاند، سوگند به ماه، چون [بَدْرِ] تمام مى شود، كه قطعاً از حالى به حالى بر خواهيد نشست. پس چرا آنان باور نمى دارند؟ و چون بر آنان قرآن تلاوت مى شود، چهره بر خاك نمى سايند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ السَّمَاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ * وَ الْيَوْمِ الْمَوْعُودِ * وَ شَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ * قُتِلَ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ * النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ * إِذْ هُمْ عَلَيْهَا قُعُودٌ * وَ هُمْ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ * وَ مَا نَقَمُواْ مِنْهُمْ إِلَّا أَن يُؤْمِنُواْ بِاللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البروج: 1 ـ 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به آسمانِ آكنده از برج، و به روزِ موعود، و به گواه و موردِ گواهى. مرگ بر گروه [آتش افروز در] خندق؛ همان آتش مايه دار [و انبوه]، آن گاه كه آنان بالاى آن [خندق به تماشا] نشسته بودند، و خود بر آنچه بر [سرِ] مؤمنان مى آوردند، گواه بودند، و بر آنان عيبى نگرفته بودند، جز اين كه به خداى ارجمند ستوده، ايمان آورده بودند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ السَّمَاءِ وَ الطَّارِقِ * وَ مَا أَدْرَاكَ مَا الطَّارِقُ * النَّجْمُ الثَّاقِبُ * إِن كُلُّ نَفْسٍ لَّمَّا عَلَيْهَا حَافِظٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطارق: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به آسمان و آن اختر شبگرد. و تو چه مى دانى كه اختر شبگرد چيست؟ آن اختر فروزان. هيچ كس نيست، مگر اين كه نگاهبانى بر او [گماشته شده] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الْفَجْرِ * وَ لَيَالٍ عَشْرٍ * وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ * وَ الَّيْلِ إِذَا يَسْرِ * هَلْ فِى ذَلِكَ قَسَمٌ لِّذِى حِجْرٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفجر: 1 ـ 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به سپيده دم، و به شب هاى دهگانه، و به زوج و فرد، و به شب، وقتى سپرى مى شود. آيا در اين، براى خردمند، [نياز به] سوگندى [ديگر] است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ * وَ أَنتَ حِلُّ بِهَذَا الْبَلَدِ * وَ وَالِدٍ وَمَا وَلَدَ * لَقَدْ خَلَقْنَا الْاءِنسَانَ فِى كَبَدٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نه، سوگند مى خورم به اين شهر، در حالى كه تو در اين شهر، ساكنى. سوگند مى خورم به پدرى و فرزندش، كه به راستى، ما انسان را در رنج آفريديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الشَّمْسِ وَ ضُحَاهَا * وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا * وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا * وَ الَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا * وَ السَّمَاءِ وَ مَا بَنَاهَا * وَالْأَرْضِ وَ مَا طَحَاهَا * وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا * قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا * وَ قَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشمس: 1 ـ 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به خورشيد و تابندگى اش. سوگند به ماه، چون پى [خورشيد] مى رود. سوگند به روز، چون [زمين را] روشن مى گرداند. سوگند به شب، چون پرده بر آن مى پوشد. سوگند به آسمان و آن كس كه آن را بر افراشت. سوگند به زمين و آن كس كه آن را گسترد. سوگند به نَفْس و آن كس كه آن را درست كرد [و] سپس پليدكارى و پرهيزگارى اش را به آن الهام كرد، كه هر كس آن را پاك گردانيد، قطعاً رستگار شد، و هر كه آلوده اش ساخت، قطعاً در باخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَ النَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَ مَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنثَى * إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به شب، چون پرده مى افكند. سوگند به روز، چون جلوه گرى مى آغازد و [سوگند به] آن كه نر و ماده را آفريد، كه همانا تلاش شما پراكنده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الضُّحَى * وَ الَّيْلِ إِذَا سَجَى * مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ مَا قَلَى * وَ لَلْاخِرَةُ خَيْرٌ لَّكَ مِنَ الْأُولَى * وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضحى: 1 ـ 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به روشنايى روز، سوگند به شب، چون آرام مى گيرد، [كه] پروردگارت تو را وا نگذاشته و دشمن نداشته است، و قطعاً آخرت براى تو از دنيا نيكوتر خواهد بود، و به زودى، پروردگارت به تو عطا خواهد داد، تا خرسند گردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ * وَ طُورِ سِينِينَ * وَ هَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ * لَقَدْ خَلَقْنَا الْاءِنسَانَ فِى أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ * ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ * إِلَّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التين: 1 ـ 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به [كوه] تين و زيتون، و طور سينا، و اين شهر امن [و امان، كه] به راستى، انسان را در نيكوترين اعتدال آفريديم. سپس او را به پست ترين [مراتبِ] پستى، باز گردانيديم، مگر كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند، كه پاداشى بى منّت خواهند داشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الْعَادِيَاتِ ضَبْحًا * فَالْمُورِيَاتِ قَدْحًا * فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحًا * فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعًا * فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعًا * إِنَّ الْاءِنسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ * وَ إِنَّهُ عَلَى ذَلِكَ لَشَهِيدٌ * وَ إِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاديات: 1 ـ 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به ماديان هايى كه با همهمه تازان اند و با سم [هاى] خود، از سنگ، آتش مى جهانند و برق [از سنگ] همى مى جهانند، و صبحگاهان، هجوم مى آورند، و با آن [يورش]، گَردى بر مى انگيزند، و بِدان [هجوم]، در دل گروهى در مى آيند، كه انسان نسبت به پروردگارش، سخت ناسپاس است و او خود بر اين [امر]، نيك گواه است، و به راستى، او سخت شيفته مال است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D9%84_%D8%BA_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A9&diff=344 2025-03-13T12:59:54Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البلاغة-والفصاحة-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلاغَةُ والفَصاحَةُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; = &#039;&#039;&#039;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسايى و شيوايى گفتار&lt;/span&gt;&#039;&#039;&#039; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بلاغت-و-فصاحت-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاغت و فصاحت، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وا...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البلاغة-والفصاحة-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلاغَةُ والفَصاحَةُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسايى و شيوايى گفتار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلاغت-و-فصاحت-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاغت و فصاحت، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بلاغت» در لغت، مصدر از مادّه «بلغ» به معناى رسيدن به نهايت چيزى است. بدين جهت، به كسى كه مى تواند با سخنى شيوا، آنچه را كه در دل دارد، بگويد و در بيان مقصود خود، به طور كامل به مقصد برسد، بليغ گفته مى شود. ابن فارس در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءُ وَ اللّامُ وَ الغَينُ أصلٌ واحِدٌ و هُوَ الوُصولُ إلَى الشَّى ءِ... وَ البُلغَةُ ما يُتَبَلَّغُ بِهِ مِن عَيشٍ... و كَذلِكَ البَلاغَةُ الَّتى يُمدَحُ بِهَا الفَصيحُ اللِّسانِ لِأَنَّهُ يَبلُغُ بِها ما يُريدُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص201 (مادّه «بلغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با و لام و غين، يك ريشه است و آن، رسيدن به چيز است... و بُلغه، خورشى كه زندگى را بسنده باشد.… همين طور است بلاغت كه انسان شيواگو، با آن مدح مى گويد؛ زيرا آنچه را مى خواهد، با كلام بليغ مى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز ابن منظور آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَلَغَ الشَّى ءُ... وَصَلَ وَ انتَهى... وَ البَلاغَةُ: الفَصاحَةُ. وَ البَلغُ وَ البِلغُ: البَليغُ مِنَ الرِّجالِ. رَجُلٌ بَليغٌ و بَلغٌ و بِلغٌ: حَسَنُ الكَلامِ، فَصيحُهُ يُبلِغُ بِعِبارَةِ لِسانِهِ كُنهَ ما فى قَلبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج8 ص419 (مادّه «بلغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[عبارت] «بلغ الشى ء...» يعنى: چيزى رسيد و پايان يافت.… البلاغة: شيوايى، بَلغ و بِلغ، يعنى: شخصِ رساسخن. رجل بليغ و بَلغ و بِلغ، يعنى: نيكوسخن. سخن شيوايش، آنچه را در دل دارد، با زبانش مى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين وى در تبيين معناى «فصاحت» مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصاحَةُ: البَيانُ... تَقولُ: رَجُلٌ فَصيحٌ، و كَلامٌ فَصيحٌ أى بَليغٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج2 ص544 (مادّه «فصح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصاحت، گويايى است.… مى گويى: مرد فصيح و كلام فصيح، يعنى رسا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه ملاحظه شد، در تبيين معناى لغوى واژه هاى «فصاحت» و «بلاغت»، هر يك از آنها به جاى ديگرى مورد استفاده قرار گرفته است. بر اين اساس، مى توان گفت كه اين دو واژه از نظر لغوى، مفهومى نزديك به هم دارند؛ امّا از نظر اصطلاحى، «بلاغت» عبارت است از: رسايى سخن و مطابقت آن با مقتضاى حال و همراه بودنش با فصاحت، و «فصاحت» نيز به معناى شيوايى و وضوح سخن و خالى بودن از ضعف تأليف، تنافر كلمات و تعقيد است ـ كه از فروع بلاغت شمرده مى شود ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصاحت، در علم بلاغت، سه شاخه دارد: فصاحت در مفرد، فصاحت در كلام و فصاحت در متكلّم؛ ولى بلاغت، يا در كلام است و يا در متكلّم، و در مفرد، كاربرد ندارد؛ يعنى صحيح نيست بگوييم: «كلمةٌ بليغة»، مگر آن كه «كلمه» به معناى كلام به كار رفته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلاغت-و-فصاحت-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاغت و فصاحت، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن، مشتقّات مادّه «بلغ»، كاربرد فراوانى دارد، مانند: بلاغ، بليغ و بلوغ؛ امّا «بلاغت»، به مفهومى كه در اين بخش مورد بررسى است، كاربردى ندارد؛ ولى «فصاحت» يك بار در نقل داستان مأموريت موسى عليه السلام براى دعوت فرعون و پيروانش به توحيد، مطرح شده است، آن جا كه از خداوند متعال مى خواهد برادرش هارون را كه از او فصيح تر سخن مى گويد، در امر رسالت با وى همكار سازد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَخِى هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّى لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِىَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِى إِنِّى أَخَافُ أَن يُكَذِّبُونِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص: آيه 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برادرم هارون، از من شيواتر است. پس او را با من به دستيارى گسيل دار تا مرا تصديق كند؛ زيرا مى ترسم مرا تكذيب كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا در احاديث اهل بيت عليهم السلام، بلاغت به گونه هاى مختلف، تعريف شده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلاغَةُ ما سَهُلَ عَلَى المَنطِقِ و خَفَّ عَلَى الفِطنَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص542 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاغت، آن است كه به گفتار روان و فهم آسان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلاغَةُ أن تُجيبَ فَلا تُبطِئَ و تُصيبَ فَلا تُخطِئَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص542 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاغت، آن است كه در جواب، كندى نكنى و درست بگويى و خطا ننمايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين در حديثى آمده كه امام على عليه السلام در بيان ويژگى هاى فصيح ترينِ مردم فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُجيبُ المُسكِتُ عِندَ بَديهَةِ السُّؤالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص544 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به پرسش ناگهانى، پاسخ دندان شكن دهد. با تأمّل در احاديثى كه در تعريف بلاغت و فصاحت، توصيف شخص بليغ و فصيح، و تبيين ويژگى هاى سخن بليغ و فصيح وارد شده، روشن مى گردد كه تعريف جامع «بلاغت» و «فصاحت» از نظر احاديث نيز همان است كه در واژه شناسى اين دو كلمه گذشت و آنچه در اين احاديث آمده، در واقع، تبيين ابعاد، آثار و مراتب فصاحت و بلاغت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اينك، مرورى اجمالى به احاديث اين بخش و ارزيابى آنها:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نگاه-كلى-به-احاديث-فصاحت-و-بلاغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه كلّى به احاديث فصاحت و بلاغت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در يك نگاه كلّى مى توان احاديث فصاحت و بلاغت را به دو دسته تقسيم كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ستايش-فصاحت-و-بلاغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. ستايش فصاحت و بلاغت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته اوّل از احاديث فَصاحت و بَلاغت احاديثى هستند كه فصاحت و بلاغت را زيور انسان و كمال مؤمن و از ويژگى هاى سخن خدا و اولياى الهى مى شمارند، مانند آنچه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَمالُ الرَّجُلِ فَصاحَةُ لِسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص534 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيبايى مرد، شيوايى زبان اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز از امام باقر عليه السلام روايت شده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَعالى أعطَى المُؤمِنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد در اين حديث، مقصود از مؤمن، اهل بيت عليهم السلام باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَدَنَ الصَّحيحَ وَ اللِّسانَ الفَصيحَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص536 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال به مؤمن، تنِ سالم و زبان شيوا عطا كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يا از امام على عليه السلام گزارش شده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّا لَأُمَراءُ الكَلامِ، وَ فينا تَنَشَّبَت عُروقُهُ، وَ عَلَينا تَهَدَّلَت غُصونُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص578 ح93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما اميران سخنيم. رگ و ريشه هاى سخن، در ميان ما دويده و شاخه هاى آن بر ما آويخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نكوهش-فصاحت-و-بلاغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. نكوهش فصاحت و بلاغت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم از احاديث فَصاحت و بَلاغت، احاديثى هستند كه فصاحت و بلاغت را به شدّت مذمّت مى كنند و فقد اين صفت را ستايش مى نمايند، مانند آنچه از پيامبر صلى الله عليه و آله گزارش شده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ عز و جل يُبغِضُ البَليغَ مِنَ الرِّجالِ، الَّذى يَتَخَلَّلُ بِلِسانِهِ تَخَلُّلَ الباقِرَةِ بِلِسانِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص556 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل از مرد سخنورى كه زبانش را مانند گاو به هر طرف مى چرخاند [و هر رطب و يابسى را به دهان مى آورد]، نفرت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يا خطاب به عبد اللّه بن رواحه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُفَّ عَنِ السَّجعِ؛ فَما اُعطِىَ عَبدٌ شَيئا شَرّا مِن طَلاقَةٍ فى لِسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص562 ح60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سجع گويى خوددارى كن؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا، مراد از «سجعِ» نهى شده در اين حديث، مطلق سجع نيست؛ بلكه مقصود، آن سجعى است كه در راه باطل به كار گرفته شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا به هيچ بنده اى چيزى بدتر از زبان آورى [و افسار گسيختگى در زبان]، داده نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يا در ستايش از ناتوانى در سخن گفتن، نقل شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَياءُ وَ العِىُّ شُعبَـتانِ مِنَ الإِيمانِ، وَ البَذاءُ وَ البَيانُ شُعبَـتانِ مِنَ النِّفاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى: ج4 ص375 ح2027، مسند ابن حنبل: ج8 ص308 ح22375، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص51 ح17، شعب الإيمان: ج6 ص133 ح7606، مسند ابن الجعد: ص433 ح2949، كنز العمّال: ج3 ص120 ح5765. نيز، ر.ك: سنن الدارمى: ج1 ص136 ح515، المصنّف، عبد الرزّاق: ج11 ص142 ح20147، المصنّف، ابن أبى شيبه: ج8 ص303 ح53، السنن الكبرى: ج10 ص328 ح20808، المعجم الكبير: ج19 ص30 ح63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرمْدارى و كُندزبانى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عِىّ (كُندزبانى)» در مقابل «بيان (لفّاظى)»، به معناى ناتوانى در گفتار و بيان مطالب است، و در اين جا مراد، اين است كه شخص بر اثر شرم و خجالت نتواند سخن خود را روان و گويا ادا كند ؛ بلكه دچار لكنت زبان شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو شاخه از ايمان اند، و بدزبانى و لفّاظى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى حديث، اصطلاح «بيان» آمده است كه به معناى لفّاظى و شيوا سخن گفتن و اظهار پيشى داشتن بر مردم است و گويى نوعى خودشيفتگى و كبر در آن است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو شاخه از نفاق.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز از امام صادق عليه السلام روايت شده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الحَياءَ وَ العَفافَ وَ العِىَّ ـ عِىَّ اللِّسانِ لا عِىَّ القَلبِ ـ مِنَ الإِيمانِ، وَ الفُحشَ وَ البَذاءَ وَ السَّلاطَةَ مِنَ النِّفاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، حسين بن سعيد: ص70 ح21، الكافى: ج2 ص106 ح2 و ص325 ح10، بحار الأنوار: ج71 ص289 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرم و عفّت و كندى ـ كندى زبان، نه كندى دل ـ از ايمان است و دشنامگويى و بى شرمى و تندى زبان، از نفاق است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ارزيابى-احاديث-فصاحت-و-بلاغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ارزيابى احاديث فصاحت و بلاغت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرف نظر از اسناد اين دو دسته احاديث، در جمع بندى و ارزيابى آنها مى توان گفت كه آنها با هم تعارضى ندارند، با اين توضيح كه فصاحت و بلاغت، در واقع، عبارت است از هنر (يا به تعبير دقيق تر: مهارتِ) خوب سخن گفتن، و اين هنر، مانند هر هنر ديگر مى تواند ارزش يا ضدّ ارزش باشد. اگر اين هنر در خدمت انسان و ارزش هاى اخلاقى و انسانى به كار گرفته شد، كمال و بسيار ارزشمند است و اگر در جهت ضدّ اخلاقى و ضدّ انسانى مورد استفاده قرار گرفت، نقص و بسيار نكوهيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، احاديثى كه فصاحت و بلاغت را ارزش مى دانند، ناظر به مواردى هستند كه اين هنر در جهت اهداف صحيح انسانى و الهى به كار گرفته شده، و احاديثى كه آن را نكوهش مى كنند، ناظر به مواردى هستند كه اين هنر در جهت اهداف نامشروع و ضدّ ارزشى مورد استفاده قرار گرفته است، مانند آنچه در كتاب سعد السعود از كتاب زبور از خداوند متعال نقل شده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفصَحتُم فِى الخُطبَةِ و قَصَّرتُم فِى العَمَلِ، فَلَو أفصَحتُم فِى العَمَلِ و قَصَّرتُم فِى الخُطبَةِ لَكانَت أرجى لَكُم، وَ لكِنَّكُم عَمَدتُم إلى آياتى فَاتَّخَذتُموها هُزُوا، و إلى مَظالِمى فَاشتَهَرتُم بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص570 ح77.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سخنرانى [و گفتار]، شيوايى به خرج مى دهيد و در كردار، كوتاهى مى ورزيد، حال آن كه اگر در كردار، خلوص [يا شيوايى] به خرج مى داديد و در سخنرانى [و گفتار] كوتاهى مى نموديد، برايتان اميدوار كننده تر بود؛ ليكن شما به آيات من روى آورديد و آنها را به ريشخند گرفتيد، و به معاصى ام روى كرديد و بدانها زبانزد شديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چند-حكمت-براى-سخنوران&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند حكمت براى سخنوران&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند نكته براى كسانى كه از نعمت فصاحت و بلاغت برخوردارند، قابل توجّه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سكوت-و-سلامت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. سكوت و سلامت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته نخست، اين كه سخنور نبايد با تكيه بر توانمندى خود در سخن گفتن، همه جا از توانايى خود استفاده كند؛ بلكه با عنايت به آفات سخن، بايد كمتر بگويد و تا ضرورت ايجاب نكرده است، نگويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن كانَ فِى الكَلامِ البَلاغَةُ فَفِى الصَّمتِ السَّلامَةُ مِنَ العِثارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص548 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر در كلامْ شيوايى هست، در سكوت، رهيدن از لغزش هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بهتر-از-بلاغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. بهتر از بلاغت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته دوم، اين كه همه جا سخن، كاربرد ندارد؛ بلكه گاهى سكوت، بيش از كلام، نافذ است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحمَدُ مِنَ البَلاغَةِ الصَّمتُ حينَ لا يَنبَغِى الكَلامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص548 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ستوده تر از شيوايى، سكوت در جايى است كه گفتن، شايسته نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پندآموزتر-از-واعظ-بليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. پندآموزتر از واعظ بليغ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته سوم، آن كه گاه تأمّل در صحنه هاى عبرت آموز، از شنيدن سخن هر سخنور توانايى، براى انسان، آموزنده تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِيَعِظَكُم هُدُوّى و خُفوتُ إطراقى، و سُكونُ أطرافى، فَإِنَّهُ أوعَظُ لَكُم مِنَ النّاطِقِ البَليغِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص550 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آرام گرفتنم و ديده فرو بستنم و از حركت افتادن اعضايم، شما را اندرز دهد، كه اين، براى شما اندرزگوتر از هر گوينده سخنور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، سخنور حكيم، كسى است كه همه جا از توانمندى زبانى خود، بهره نگيرد؛ بلكه به مقتضاى حكمت، از ديگر روش ها نيز در جهت انتقال پيام هاى مورد نظر خويش استفاده نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-فضل-البلاغة-والفصاحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: فضل البلاغة والفصاحة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: ارزش رسايى و شيوايى گفتار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دور-الفصاحة-والبلاغة-في-إبلاغ-الوحي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: دَورُ الفَصاحَةِ وَالبَلاغَةِ في إبلاغِ الوَحيِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: نقش شيوايى و رسايى گفتار در رساندن وحى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا جز رساندنِ روشن، بر پيامبران [وظيفه اى] است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَخِى هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّى لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِىَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِى إِنِّى أَخَافُ أَن يُكَذِّبُونِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و برادرم هارون از من شيواتر است. پس او را با من به دستيارى گسيل دار تا مرا تصديق كند؛ زيرا مى ترسم مرا تكذيب كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِى * يَفْقَهُواْ قَوْلِى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 27 و 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از زبانم گره بگشاى تا سخنم را بفهمند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَأَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَاحْذَرُواْ فَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُواْ أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از خدا و از پيامبر اطاعت كنيد و [از نافرمانى] بر حذر باشيد. پس اگر روى گردانيد، بدانيد كه بر عهده پيامبر ما، فقط رساندن [پيامبر] روشن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ الْمُبِينُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس اگر روى گرداندند، بر تو، فقط رساندن روشن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ خِطابا لِرَجُلٍ قَد كَلَّمَهُ بِكَلامٍ كَثيرٍ ـ: أيُّهَا الرَّجُلُ، تَحتَقِرُ الكَلامَ وتَستَصغِرُهُ! اِعلَم أنَّ اللّهَ عز و جل لَم يَبعَث رُسُلَهُ حيثُ بَعَثَها ومَعَها ذَهَبٌ ولا فِضَّةٌ، ولكِن بَعَثَها بِالكَلامِ، وإنَّما عَرَّفَ اللّهُ جَلَّ وعَزَّ نَفسَهُ إلى خَلقِهِ بِالكَلامِ وَالدَّلالاتِ عَلَيهِ وَالأَعلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص148 ح128 عن مسعدة عن الإمام الصادق عليه السلام، وسائل الشيعة: ج8 ص533 ح1609.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به مردى كه با ايشان زياد سخن گفت ـ: اى مرد! تو سخن را دست كم مى گيرى و كوچك مى شمارى. بدان كه خداوند عز و جلچون پيامبران خود را فرستاد، آنان را با زر و سيمى نفرستاد؛ بلكه با سخن فرستاد. خداى عز و جل تنها از طريق سخن و دلايل و نشانه ها، خود را به آفريدگانش شناسانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية: أمَّا العَرَبُ المُستَعرِبَةُ فَهُم مِن وُلد إسماعيلَ بنِ إبراهيمَ الخَليلِ، وكانَ إسماعيلُ بنُ إبراهيمَ عليه السلام أوَّلَ مَن تَكَلَّمَ بِالعَرَبِيَّةِ الفَصيحَةِ البَليغَةِ، وكانَ قَد أخَذَ كَلامَ العَرَبِ مِن جُرهُمَ الَّذينَ نَزَلوا عِندَ اُمِّهِ هاجَرَ بِالحَرَمِ... ولكِن أنطَقَهُ اللّهُ بِها في غايَةِ الفَصاحَةِ وَالبَيانِ، وكَذلِكَ كانَ يَتَلَفَّظُ بِها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية والنهاية: ج1 ص121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البداية و النهاية: عرب هاى مُستعرِب، از فرزندان اسماعيل پسر ابراهيم خليل عليه السلام هستند. اسماعيل عليه السلام پسر ابراهيم، نخستين كسى است كه به زبان عربى فصيح و بليغ سخن گفت. او زبان عرب را از جُرهُم ـ كه نزد مادرش هاجر در حرم فرود آمده بودند ـ، فرا گرفت...؛ امّا خداوند، او را به اين زبان در نهايت فصاحت و بلاغت، گويا كرد، و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نيز به همين زبان [عربى فصيح جدّش اسماعيل]، سخن مى گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دور-الفصاحة-والبلاغة-في-كمال-الإنسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: دَورُ الفَصاحَةِ وَالبَلاغَةِ في كَمالِ الإِنسانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: نقش شيوايى و رسايى گفتار در كمال انسان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الجَمالُ فِي اللِّسانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص37، كنز الفوائد: ج1 ص200، كشف الغمّة: ج3 ص137 كلاهما عن الإمام علي عليه السلام، بحار الأنوار: ج74 ص141 ح24 ؛ ربيع الأبرار: ج4 ص251، الفصول المهمّة: ص270 عن الإمام الجواد عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: زيبايى، در زبان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: جَمالُ الرَّجُلِ فَصاحَةُ لِسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص165 ح233، الفردوس: ج2 ص110 ح2583 كلاهما عن جابر بن عبد اللّه، صفة الصفوة: ج1 ص213، كنز العمّال: ج10 ص152 ح28775.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: زيبايى مرد، شيوايى زبان اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الفَصاحَةُ زينَةُ الكَلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص337 ح947، كنز الفوائد: ج1 ص299، أعلام الدين: ص321 كلاهما عن الإمام علي عليه السلام، كشف الغمّة: ج3 ص137 عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج77 ص131 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شيوايى، زيور گفتار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: كَمالُ الرَّجُلِ بِسِتِّ خِصالٍ: بِأَصغَرَيهِ وأَكبَرَيهِ وهَيئَتَيهِ. فَأَمّا أصغَراهُ فَقَلبُهُ ولِسانُهُ؛ إن قاتَلَ قاتَلَ بِجَنانٍ، وإن تَكَلَّمَ تَكَلَّمَ بِبَيانٍ. وأَمّا أكبراهُ فَعَقلُهُ وهِمَّتُهُ. وأَمّا هَيئَتاهُ فَمالُهُ وجَمالُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص338 ح42، معاني الأخبار: ص150 ح1، روضة الواعظين: ص319، غرر الحكم: ج2 ص133 ح2089 نحوه، بحار الأنوار: ج70 ص4 ح1 ؛ تاريخ دمشق: ج50 ص84 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام نحوه وراجع: المغني لابن قدامة: ج9 ص604.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كمال مرد، از شش چيز است: در دو اندام كوچك و دو اندام بزرگ او و دو هيئت او. دو اندام كوچكش، دل و زبان اوست. اگر بجنگد، با دل مى جنگد و اگر بگويد، با زبان مى گويد. دو اندام بزرگش، خرد و همّت اوست و دو هيئتش، مال و جمال اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَيانُ الرَّجُلِ يُنبِئُ عَن قُوَّةِ جَنانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص261 ح4429.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زبان آورى مرد، از نيروى دل او خبر مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يُنبِئُ عَن عَقلِ كُلِّ امرِىً لِسانُهُ، ويَدُلُّ عَلى فَضلِهِ بَيانُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص492 ح11046، عيون الحكم والمواعظ: ص554 ح10213 وفيه «علم» بدل «عقل» وبزيادة «حُسنُ» قبل «بيانه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زبان هر انسانى از خرد او خبر مى دهد و بيان او، نشانگر فضل اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَخٍ بَخٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَخٍ بَخٍ: كَلمة تُقالُ عند المدح والرضى بالشيء، وتكرّر للمبالغة، وربّما شدّدت (النهاية: ج1 ص101 «بخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِعالِمٍ عَلِمَ فَكَفَّ، وخافَ البَياتَ فَأَعَدَّ وَاستَعَدَّ، إن سُئِلَ أفصَحَ، وإن تُرِكَ سَكَتَ، كَلامُهُ صَوابٌ، وسُكوتُهُ عَن غَيرِ عِيٍّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العيّ: خلاف البَيان، وقد عَيَّ في منطقه وعَيِيَ أيضا (الصحاح: ج6 ص2442 «عيى»). والعِيّ ـ أيضا ـ: الجهل (النهاية: ج3 ص334 «عيا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الجَوابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص265 ح4443، عيون الحكم والمواعظ: ص196 ح4013.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زِهى، زهى دانايى كه دانست و خوددار شد، و از شبيخون [مرگ] ترسيد و ساز و برگ بر گرفت و آماده شد. اگر از او بپرسند، پاسخ مى دهد و اگر نپرسند، خاموش مى ماند. گفته اش (پاسخش) درست است و خاموشى اش از سر ناتوانى در پاسخ نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثُ خِصالٍ مَن رُزِقَها كانَ كامِلاً: العَقلُ، وَالجَمالُ، وَالفَصاحَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص320، بحار الأنوار: ج78 ص234 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سه چيز است كه روزىِ هر كس بشود، آن كس كامل است: خردمندى و زيبايى و شيوايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دور-الفصاحة-والبلاغة-في-كمال-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: دَورُ الفَصاحَةِ وَالبَلاغَةِ في كَمالِ المُؤمِنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: نقش شيوايى و رسايى گفتار در كمال مؤمن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَعالى أعطَى المُؤمِنَ البَدَنَ الصَّحيحَ، وَاللِّسانَ الفَصيحَ، وَالقَلبَ الصَّريحَ، وكَلَّفَ كُلَّ عُضوٍ مِنها طاعَةً لِذاتِهِ ولِنَبِيِّهِ ولِخُلَفائِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمِنَ البَدَنِ الخِدمَةُ لَهُ ولَهُم، ومِنَ اللِّسانِ الشَّهادَةُ بِهِ وبِهِم، ومِنَ القَلبِ الطُّمَأنينَةُ بِذِكرِهِ وبِذِكرِهِم، فَمَن شَهِدَ بِاللِّسانِ، وَاطمَأَنَّ بِالجَنانِ، وعَمِلَ بِالأَركانِ، أنزَلَهُ اللّهُ الجِنانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص180، بحار الأنوار: ج67 ص303 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: خداوند متعال به مؤمن، تنِ سالم و زبان شيوا و دل ناب عطا كرده و هر يك از آنها را به اطاعت از خودش و پيامبرش و جانشينان وى مكلّف كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، از بدن، خدمت به او و آنها را خواسته است؛ از زبان، گواهى دادن به او و آنان را، و از دل، آرام گرفتن به ياد او و آنان را. پس هر كس به زبان، گواهى دهد و با دل، آرام گيرد و با اندام هاى بدنش [به وظايف و تكاليفش] عمل كند، خداوند، او را در باغ هاى بهشت، جاى مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفاتِ المُؤمِنينَ ـ: إنَّهُم لَأَكياسٌ، فُصَحاءُ، حُلَماءُ، حُكَماءُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستة عشر: ص129 ح20 عن زيد الزراد، بحار الأنوار: ج67 ص252 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در بيان اوصاف مؤمنان ـ: آنان انسان هاى زيرك، شيوا، بردبار و فرزانه اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آثار-البلاغة-والفصاحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: آثارُ البَلاغَةِ وَالفَصاحَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: آثار رسايى و شيوايى گفتار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ مِنَ البَيانِ سِحرا، وإنَّ مِنَ العِلمِ جَهلاً، وإنَّ مِنَ الشِّعرِ حُكما، وإنَّ مِنَ القَولِ عِيالاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن من القول عيالاً: أي عرضك كلامك وحديثك على من ليس من شأنه ولا يريده (المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص303 ح5012، تاريخ دمشق: ج24 ص83، كلاهما عن بريدة، الصمت وحفظ اللسان: ص92 ح151 عن أبي جعفر النحوي، مسند الشهاب: ج2 ص98 ح61 وفيه «طلب العلم» بدل «العلم» عن صعصعة بن صوحان عن الإمام علي عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنز العمّال: ج3 ص579 ح7986، الجعفريات: ص230، النوادر للراوندي: ص155 ح225 كلاهم عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص57 وليس فيه «ومن الشعر حكما» وفي الثلاثة الأخيرة «عيّا» بدل «عيالاً»، بحار الأنوار: ج1 ص218 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: راستى كه برخى بيان ها افسون اند، و برخى دانش ها نادانى، و برخى شعرها حكمت، و برخى گفته ها بار خاطر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِحَسّانٍ ـ: قُل؛ فَوَاللّهِ لَقَولُكَ أشَدُّ عَلَيهِم مِن وَقعِ السِّهامِ في غَلَسِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَلَس: ظلام آخر الليل (لسان العرب: ج6 ص156 «غلس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظِّلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج4 ص252.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به حَسّان ـ: بِسُراى؛ زيرا ـ به خدا سوگند ـ سخن تو بر آنان، سخت تر از تأثير تير در تاريكى شب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: رُبَّ قَولٍ أنفَذُ مِن صَولٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صالَ على قِرنِهِ صَولاً: سَطا. وصالَ عليه ـ أيضا ـ: إذا استطال. وصال عليه: وَثَبَ (لسان العرب: ج11 ص387 «صول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 394، غرر الحكم: ج4 ص60 ح5292 وفيه «أشد» بدل «أنفذ»، بحار الأنوار: ج71 ص291 ح62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى بسا سخنى كه تأثيرش از يك حَمله بيشتر است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّ كَلامٍ أنفَذُ مِن سِهامٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص69 ح5322، عيون الحكم والمواعظ: ص267 ح4892.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسا سخنى كه از تيرى كارى تر است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّ كَلامٍ كَالحُسامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص56 ح5273، عيون الحكم والمواعظ: ص266 ح4860.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسا سخنى كه چون شمشيرِ بُرّان است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّ كَلامٍ كَلّامٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلمُ: الجَرحُ (النهاية: ج4 ص198 «كلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص56 ح5272، عيون الحكم والمواعظ: ص266 ح4859.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسا سخنى كه زخمى كارى مى رسانَد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-نهج-البلاغة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: نهج البلاغة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: راه بلاغت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفسير-البلاغة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: تَفسيرُ البَلاغَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: تفسير بلاغت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: البَلاغَةُ ما سَهُلَ عَلَى المَنطِقِ، وخَفَّ عَلَى الفِطنَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص70 ح1881، عيون الحكم والمواعظ: ص56 ح1444 وفيه «النطق» بدل «المنطق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بلاغت، آن است كه سخنى، در گفتن، روان و در فهم، آسان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البَلاغَةُ أن تُجيبَ فَلا تُبطِئَ، وتُصيبَ فَلا تُخطِئَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص152 ح2150، عيون الحكم والمواعظ: ص67 ح1711.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بلاغت، آن است كه در جواب، كندى نكنى و درست بگويى و خطا ننمايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: البَلاغَةُ البَصَرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «النصر»، والصحيح ما أثبتناه كما في البيان والتبيين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالحُجَّةِ، وَالمَعرِفَةُ بِمَواضِعِ الفُرصَةِ، ومِنَ البَصَرِ بِالحُجَّةِ أن تَدَعَ الإِفصاحَ بِها إلَى الكِنايَةِ عَنها إذا كانَ الإِفصاحُ أوعَرَ طَريقَةً، وكانَتِ الكِنايَةُ أبلَغَ فِي الدَّركِ وأَحَقَّ بِالظَّفَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة: ج20 ص265 ح91، البيان والتبيين: ج1 ص88 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: بلاغت، دانستنِ حجّت است و شناختِ جايگاه هاى فرصت؛ و از دانستنِ حجّت، اين است كه هر گاه تصريح، دشوارترين راه باشد و كنايه رساننده تر به مقصود و مؤثّرتر در پيروزى، از حجّت آورى صريح، دست بدارى و به كنايه اى از آن، روى آورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثَةٌ فيهِنَّ البَلاغَةُ: التَّقَرُّبُ مِن مَعنَى البُغيَةِ، وَالتَّبَعُّدُ مِن حَشوِ الكَلامِ، وَالدَّلالَةُ بِالقَليلِ عَلَى الكَثيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص317، بحار الأنوار: ج78 ص230 ح19 ؛ وفيات الأعيان: ج3 ص478 الرقم 507 نحوه من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بلاغت در سه چيز است: نزديك شدن به معناى مطلوب، دورى كردن از زوائد گفتار، و رساندن معناى فراوان با عبارت كوتاه و اندك.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَيسَتِ البَلاغَةُ بِحِدَّةِ اللِّسانِ ولا بِكَثرَةِ الهَذَيانِ، ولكِنَّها إصابَةُ المَعنى وقَصدُ الحُجَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص312، بحار الأنوار: ج78 ص292 ح3 ؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج7 ص88 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بلاغت، به تندىِ زبان يا بيهوده گويىِ بسيار نيست؛ بلكه بلاغت، رساندن معنا و اقامه حجّت درست است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صفة-البليغ-والفصيح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: صِفَةُ البَليغِ وَالفَصيحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: ويژگى هاى شخص بليغ و فصيح&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: مَن قامَ بِفَتقِ القَولِ ورَتقِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِتقُ: ضِدُّ الفَتقِ وهو الالتئام (مجمع البحرين: ج2 ص672 «رتق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقَد حازَ البَلاغَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص429 ح9045، عيون الحكم والمواعظ: ص464 ح8445.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه سخن را رتق و فتق كند، از بلاغت برخوردار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: آيَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي نسخة اُخرى: «آلة»، ولعلّها الصواب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلاغَةِ قَلبٌ عَقولٌ، ولِسانٌ قائِلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص386 ح1493.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نشانه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نسخه اى ديگر از متن عربى حديث، به جاى «آية (نشانه)»، «آلة (ابزار)» آمده كه شايد اين، درست باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاغت، دل دانا و زبان گوياست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قَد يُكتَفى مِنَ البَلاغَةِ بِالإِيجازِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص474 ح6666، عيون الكلم والمواعظ: ص368 ح6194.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گاه از بلاغت، به ايجاز، بسنده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أبلَغُ البَلاغَةِ ما سَهُلَ فِي الصَّوابِ مَجازُهُ، وحَسُنَ إيجازُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص464 ح3307، عيون الحكم والمواعظ: ص124 ح2838.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بليغ ترين سخن، آن است كه مقصود را به آسانى برساند و ايجازِ نيكو داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: سُئِلَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام: مَن أفصَحُ النّاسِ؟ قالَ: المُجيبُ المُسكِتُ عِندَ بَديهَةِ السُّؤالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص703 ح1506 عن زيد بن علي، بحار الأنوار: ج2 ص56 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: از على بن ابى طالب عليه السلام سؤال شد: شيواترينِ مردم، چه كسى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه به پرسش ناگهانى، پاسخ دندان شكن دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ: مَا البَلاغَةُ؟ ـ: مَن عَرَفَ شَيئا قَلَّ كَلامُهُ فيهِ، وإنَّما سُمِّيَ البَليغَ لِأَنَّهُ يَبلُغُ حاجَتَهُ بِأَهوَنِ سَعيِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص359، بحار الأنوار: ج78 ص241 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ به اين پرسش كه: بلاغت چيست؟ ـ: كسى كه چيزى را بداند، گفتارش در آن كوتاه مى شود. بليغ را بليغ گفته اند؛ چون مقصود خود را با كمترين زحمت مى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خصائص-الكلام-البليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: خَصائِصُ الكَلامِ البَليغِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: ويژگى هاى سخن رسا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام ـ عَن هِندِ بنِ أبي هالَةَ التَّميمِيِّ في وَصفِهِ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله... طَويلَ السَّكتِ، لا يَتَكَلَّمُ في غَيرِ حاجَةٍ، يَفتَتِحُ الكَلامَ ويَختِمُهُ بِأَشداقِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأشداقُ: جوانب الفم، والعرب تمتدح بذلك (النهاية: ج2 ص453 «شدق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَتَكَلَّمُ بِجَوامِعِ الكَلِمِ فَصلاً، لا فُضولَ فيهِ ولا تَقصيرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص81 عن علي بن موسى بن جعفر عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج1 ص43 ح1، المناقب للكوفي: ج1 ص20 ح1 وفيه «فصولاً» بدل «فضول»، بحار الأنوار: ج16 ص150 ؛ صفة الصفوة: ج1 ص156، شعب الإيمان: ج2 ص155 ح1430، تاريخ دمشق: ج3 ص339 عن عليّ بن جعفر عن الإمام الكاظم عن آبائه عنه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام ـ به نقل از هند بن ابى هاله تميمى، در وصفش از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله... غالبا خاموش بود و بى آن كه نياز باشد، سخن نمى گفت و سخن را با گوشه هاى دهانش آغاز مى كرد و به پايان مى برد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در هنگام سخن گفتن، تمام دهانش را نمى گشود»، كنايه از بلاغت و فصاحت است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنانش مختصر و مفيد و روشن و شمرده بود؛ نه فزونى در آن بود و نه كاستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عائشة: كانَ كَلامُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله كَلاما فَصلاً؛ يَفهَمُهُ كُلُّ مَن سَمِعَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص261 ح4839، المصنّف لابن أبي شيبة: ج6 ص210 ح3، المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص637، الأذكار للنووي: ص286، إمتاع الأسماع: ج2 ص260، كنز العمال: ج7 ص145 ح18433.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عايشه ـ: سخن پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روشن و شمرده بود، به طورى كه هر كس آن را مى شنيد، مى فهميد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عائشة: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لا يَسرُدُ سَردَكُم هذا؛ يَتَكَلَّمُ بِكَلامٍ بَينَهُ فَصلٌ، يَحفَظُهُ مَن سَمِعَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج10 ص115 ح26269، سنن الترمذي: ج5 ص600 ح3639، وفيه «جلس إليه» بدل «سمعه»، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص109 ح10246 وفيه «يبيّنه» بدل «بينه فصل»، سير أعلام النبلاء: ج17 ص386 الرقم 245، الطبقات الكبرى: ج1 ص375.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مانند شما يك بند، سخن نمى گفت؛ بلكه بند بند سخن مى گفت، چنان كه هر كس آن را مى شنيد، حفظش مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عائشة: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ يُحَدِّثُ حَديثا، لَو عَدَّهُ العادُّ لَأَحصاهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1307 ح3374، صحيح مسلم: ج4 ص2298 ح71، سنن أبي داود: ج3 ص320 ح3654، مسند الحميدي: ج1 ص120 ح247، كنز العمّال: ج7 ص146 ح18438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله طورى سخن مى گفت كه اگر كسى مى خواست آن را بشمرد، مى توانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: خيرُ الكَلامِ ما لا يُمِلُّ ولا يَقِلُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص424 ح4969، عيون الحكم والمواعظ: ص239 ح4558.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين سخن، آن است كه نه ملال بياورَد و نه كم بگذارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِطناب مُمِل و ايجاز مُخِل در آن نباشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِختَصِر مِن كَلامِكَ مَا استَحسَنتَهُ؛ فَإِنَّهُ بِكَ أجمَلُ، وعَلى فَضلِكَ أدَلُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص320 ح2735، عيون الحكم والمواعظ: ص100 ح2293.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سخن نيكو و مختصر بگو؛ زيرا اين براى تو زيباتر است و بر فضل تو، دلالت بيشترى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: جَودَةُ الكَلامِ فِي الاِختِصارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نيكويى گفتار، در اختصار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحسَنُ الكَلامِ ما لا تَمُجُّهُ الآذانُ، ولا يُتعِبُ فَهمُهُ الأَفهامَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص485 ح3371.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نيكوترين سخن، آن است كه گوش ها آن را پس نزنند و فهميدنش انديشه ها را به رنج نيفكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحسَنُ الكَلامِ ما زانَهُ حُسنُ النِّظامِ، وفَهِمَهُ الخاصُّ وَالعامُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص463 ح3304، عيون الحكم والمواعظ: ص124 ح2836.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نيكوترين سخن، آن است كه دسته بندى و تركيب شايسته اش، آن را زينت داده باشد و آن را هم عموم مردم و هم خواصّ آنان بفهمند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أحمد-من-البلاغة-وأوعظ-من-البليغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: أحمَدُ مِنَ البَلاغَةِ وأَوعَظُ مِنَ البَليغِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: ستوده تر از شيوايى و اندرزگوتر از سخنور&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: إن كانَ فِي الكَلامِ البَلاغَةُ، فَفِي الصَّمتِ السَّلامَةُ مِنَ العِثارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص5 ح3714.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اگر در گفتن، شيوايى است، در سكوت، رهيدن از لغزش هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحمَدُ مِنَ البَلاغَةِ الصَّمتُ حينَ لا يَنبَغِي الكَلامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص447 ح3245، عيون الحكم والمواعظ: ص122 ح2787.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ستوده تر از شيوايى، سكوت در جايى است كه گفتن، شايسته نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إبراهيم بن إسحاق الأحمريّ رفعه: لَمّا ضُرِبَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام حَفَّ بِهِ العُوّادُ، وقيلَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ أوصِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِثنوا لي وِسادَةً، ثُمَّ قالَ: الحَمدُ للّهِِ حَقَّ قَدرِهِ، مُتَّبِعينَ أمرَهُ، وأَحمَدُهُ كَما أحَبَّ، ولا إلهَ إلَا اللّهُ الواحِدُ الأَحَدُ الصَّمَدُ كَمَا انتَسَبَ، أيُّهَا النّاسُ... أنَا بِالأَمسِ صاحِبُكُم، وأَنَا اليَومَ عِبرَةٌ لَكُم، وغَدا مُفارِقُكُم، إن تَثبُتِ الوَطأَةُ في هذِهِ المَزَلَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَزَلَّةُ: مفعلة مِن زَلَّ ؛ إذا زَلَقَ (النهاية: ج2 ص310 «زلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذاكَ المُرادُ، وإن تَدحَضِ القَدَمُ، فَإِنّا كُنّا في أفياءِ أغصانٍ وذَرى رِياحٍ، وتَحتَ ظِلِّ غَمامَةٍ اضمَحَلَّ فِي الجَوِّ مُتَلَفِّقُها، وعَفا فِي الأَرضِ مَحَطُّها، وإنَّما كُنتُ جارا جاوَرَكُم بَدَني أيّاما وسَتَعقِبونَ مِنّي جُثَّةً خَلاءً، ساكِنَةً بَعدَ حَرَكَةٍ، وكاظِمَةً بَعدَ نُطقٍ، لِيَعِظَكُم هُدُوّي وخُفوتُ إطراقي، وسُكونُ أطرافي، فَإِنَّهُ أوعَظُ لَكُم مِنَ النّاطِقِ البَليغِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص299 ح6، نهج البلاغة: الخطبة 149 نحوه، بحار الأنوار: ج42 ص206 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابراهيم بن اسحاق اَحمَرى، كه سند خود را به اهل بيت عليهم السلام رسانده است ـ: هنگامى كه امير مؤمنان عليه السلام ضربت خورد، عيادت كنندگانش پيرامونش جمع شدند و به ايشان گفته شد: اى امير مؤمنان! وصيّت بفرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برايم متّكايى بگذاريد» و سپس فرمود: «سپاس و ستايش، خداى را، چنان كه حقّ اوست. همگى پيرو فرمان اوييم و او را چنان كه دوست دارد، مى ستايم. و معبودى جز خداى يگانه يكتاى بى نياز نيست، چنان كه خود را اين گونه شناسانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم!... من تا ديروز، يار و همدم شما بودم و امروز، مايه عبرت شمايم و فردا از شما جدا مى شوم. اگر گام در اين لغزشگاه [دنيا] استوار ماند [و من از دنيا نرفتم]، كه مرادْ حاصل است، و اگر قدم لغزيد [و رفتم]، بدانيد كه ما در سايه سار شاخه ها و وزش بادها، و زير سايه ابرى كه در هم پيچيده آن در فضا از هم مى پاشد و اثرش در زمين از بين مى رود، [در دنيايى ناپايدار و گذرا] زندگى مى كنيم. جز اين نيست كه من براى شما همسايه اى بودم كه پيكرم چند روزى در كنار شما بود و به زودى، پيكر بى جان مرا تشييع خواهيد كرد؛ پيكرى كه حركت داشته و آرام گرفته، و سخن مى گفته و ديگر خاموش گشته است. اين آرام گرفتنم و ديده فرو بستنم و از حركت افتادن اعضايم، شما را اندرز مى دهد، و اين، براى شما اندرزگوتر از گوينده سخنور است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: الضَّمائِرُ الصِّحاحُ، أصدَقُ شَهادَةً مِنَ الأَلسُنِ الفِصاحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص160 ح2186، عيون الحكم والمواعظ: ص67 ح1696.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: درون هاى پاك [و وجدان هاى سالم]، گواهى شان راست تر از زبان هاى شيواست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا قُتِلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام، قالَ صَعصَعَةُ بنُ صوحانَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا مَن لي بِنَشرِكَ يا اُخيّا ومَن لي أن أبُثَّكَ ما اُرَيّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَوَتكَ خُطوبُ دَهرٍ قَد تَوَلّى كَذاكَ خُطوبُهُ نَشرا وطَيّا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَت في حَياتِكَ لي عِظاتٌ وأَنتَ اليَومَ أوعَظُ مِنكَ حَيّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: ص153 وراجع: المناقب لابن شهر آشوب: ج3 ص314، بحار الأنوار: ج42 ص242.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: زمانى كه امير مؤمنان عليه السلام به شهادت رسيد، صعصعة بن صوحان گفت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هلا اى برادرم! چه كسى هست كه شميم عطر تو را آورَد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چه كسى هست كه گلايه ام را نزد او بَرم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حوادث گذراى روزگار، تو را در بر گرفتند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرى، حوادث روزگار، اين چنين مى گسترند و در هم مى نوردند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنده بودنت براى من پندهاى زيادى داشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امروز، پندآميزتر از زمان زنده بودنت هستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-العي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: العيّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: كُندزبانى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-العي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: ذَمُّ العِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: نكوهش كُندزبانى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: الخَرَسُ خَيرٌ مِنَ العِيِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص136 ح505.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بى زبانى بهتر از كندزبانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا بَيانَ مَعَ عِيٍّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص358 ح10510، عيون الحكم والمواعظ: ص536 ح9852.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با وجود كندزبانى، بيان در كار نيست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: عاجز در گفتار نمى تواند مقصد خود را درست، بيان و تفهيم كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علامة-العي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: عَلامَةُ العِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: نشانه كندزبانى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: عَلامَةُ العِيِّ تَكرارُ الكَلامِ عِندَ المُناظَرَةِ، وكَثرَةُ التَّبَجُّحِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتبجَّح: أي يفتخر ويباهي (لسان العرب: ج2 ص406 «بجح»). وفي بعض النسخ: «التنحنح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَ المُحاوَرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص364 ح6336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تكرار كردن سخن در هنگام مناظره، و كثرت خودستايى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى حديث، در برخى نسخه ها، «التنحنح» آمده كه به معناى صاف كردن سينه و راه گلوست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در هنگام گفتگو، نشانه كندزبانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ: مَا العِيُّ ـ: العَبَثُ بِاللِّحيَةِ، وكَثرَةُ التَّنَحنُحِ عِندَ المَنطِقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص226، بحار الأنوار: ج78 ص104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام ـ در پاسخ اين پرسش كه: كندزبانى چيست؟ ـ: بازى كردن با ريش، و بسيار صاف كردن راه گلو در هنگام سخن گفتن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لَمّا سَأَلَهُ الإِمامُ عَلِيٌّ عليه السلام: فَمَا العِيُّ؟ ـ: العَبَثُ بِاللِّحيَةِ، وكَثرَةُ البَزقِ عِندَ المُخاطَبَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص69 ح2688، حلية الأولياء: ج2 ص36 كلاهما عن الحارث، مطالب السؤول: ج2 ص32، تهذيب الكمال: ج6 ص241 الرقم 1248 عن شعبة، دستور معالم الحكم: ص83 وفيهما «التبزق عند المنطق» بدل «البزق عند المخاطبة» ؛ كشف الغمّة: ج2 ص195 وفيه «النزق» بدل «البزق».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام ـ در پاسخ به پرسش امام على عليه السلام از او كه: كندزبانى چيست؟ ـ: بازى كردن با ريش و بسيار آب دهان انداختن در هنگام گفتگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفسير-البيان-والعي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: تَفسيرُ البَيانِ وَالعِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: تفسير زبان آورى و كندزبانى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَيسَ البَيانُ كَثرَةَ الكَلامِ؛ ولكِن فَصلٌ فيما يُحِبُّ اللّهُ عز و جل ورَسولُهُ. ولَيسَ العِيُّ عِيَّ اللِّسانِ؛ ولكِن قِلَّةُ المَعرِفَةِ بِالحَقِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردوس الأخبار: ج3 ص445 ح5256 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج10 ص192 ح29010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: زبان آورى، بسيارگويى نيست؛ بلكه استوار گفتن در چيزى است كه خدا و پيامبرش دوست دارند، و كندزبانى [واقعى]، كندى زبان نيست؛ بلكه كم شناختنِ (نشناختن) حق است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البَيانُ مِنَ اللّهِ، وَالعِيُّ مِنَ الشَّيطانِ. ولَيسَ البَيانُ كَثرَةَ الكَلامِ؛ ولكِنَّ البَيانَ الفَصلُ فِي الحَقِّ. ولَيسَ العِيُّ قِلَّةَ الكَلامِ؛ ولكِن مَن سَفِهَ الحَقَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج13 ص113 ح5796، موارد الظمآن: ص492 ح2010، الفردوس: ج3 ص399 ح5215 نحوه وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج10 ص192 ح29010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: زبان آورى، از خداست و كُندزبانى، از شيطان است. زبان آورى، پرگويى نيست؛ بلكه زبان آورى، استوار گفتن حق است، و كندزبانى، كم گفتن نيست؛ بلكه نشناختن حق است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أقبح-من-العي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: أقبَحُ مِنَ العِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: زشت تر از كندزبانى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: أقبَحُ مِنَ العِيِّ، الزِّيادَةُ عَلَى المَنطَقِ عَن مَوضِعِ الحاجَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص447 ح3244.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زشت تر از كندزبانى، افزون از حدّ نيازْ گفتن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آفات-البلاغة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: آفات البلاغة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: آفت هاى سخنورى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اللعب-بالألفاظ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: اللَّعِبُ بِالأَلفاظِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: بازى با الفاظ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عز و جل يُبغِضُ البَليغَ مِنَ الرِّجالِ الَّذي يَتَخَلَّلُ بِلِسانِهِ تَخَلُّلَ الباقِرَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سنن الترمذي: «البقرة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِلِسانِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص302 ح5005، سنن الترمذي: ج5 ص141 ح2853، مسند ابن حنبل: ج2 ص565 ح6554، المصنّف لابن أبي شيبة: ج6 ص211 ح4، المعجم الأوسط: ج5 ص205 ح5091 كلّها عن عبداللّه بن عمر، معرفة علوم الحديث: ص102، كنز العمّال: ج3 ص563 ح7918 نقلاً عن أبي نصر السنجري في «الإبانة» وص 562 ح7917.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل از مرد سخنورى كه زبانش را مانند گاو به هر طرف مى چرخاند [و هر رَطب و يابسى را به دهان مى آورد]، نفرت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تَقومُ السّاعَةُ حَتّى يَخرُجَ قَومٌ يَأكُلونَ بِأَلسِنَتِهِم كَما يَأكُلُ البَقَرُ بِأَلسِنَتِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص389 ح1597، تاريخ دمشق: ج45 ص47 ح9854، المصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص459 ح21002، مسند البزّار: ج4 ص48 ح1212، البيان والتبيين: ج1 ص172 والثلاثة الأخيرة نحوه وكلّها عن سعد بن أبي وقاص، كنز العمّال: ج3 ص837 ح8899.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قيامت برپا نمى شود، تا آن گاه كه مردمانى پيدا شوند كه با زبان هايشان چنان مى خورند كه گاوها با زبانشان مى خورند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى هر چه به دهانشان مى آيد، مى گويند، بدون اين كه آن را بسنجند، چنان كه گاو، زبانش را بيرون مى آورد و هر علفى را كه به آن رسيد، به دهانش مى برد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: فيما أوحَى اللّهُ تَعالى إلى داودَ عليه السلام: ... يا داودُ... لَو رَأَيتَ الَّذينَ يَأكُلونَ النّاسَ بِأَلسِنَتِهِم، وقَد بَسَطتُها بَسطَ الأَديمِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأديمُ: الجلد المدبوغ (مجمع البحرين: ج1 ص300 «أدم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وضَرَبتُ نَواحِيَ ألسِنَتِهِم بِمَقامِعَ مِن نارٍ، ثُمَّ سَلَّطتُ عَلَيهِم مُوَبِّخا لَهُم يَقولُ: يا أهلَ النّارِ! هذا فُلانٌ السَّليطُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السليطُ: الصخّابُ بذيء اللسان (مجمع البحرين: ج2 ص865 «سلط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاعرِفوهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص31، إرشاد القلوب: ص153، بحار الأنوار: ج14 ص43 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: در آنچه خداوند متعال به داوود عليه السلام وحى فرمود، اين بود كه: «... اى داوود!... كاش كسانى را كه با زبان هاى خود، مردم را مى خورند، مى ديدى، كه چه سان زبان هايشان را مانند سفره چرمين، پهن كرده ام و گوشه هاى آنها را با گرزهاى آتشين مى كوبم. سپس سرزنشگرى را بر آنان موكّل مى سازم كه به ايشان مى گويد: اى دوزخيان! اين فلان بدزبان است. او را بشناسيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن واثلة بن الأسقع: كُنتُ في أصحابِ الصُّفَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصحاب الصُّفَّة: هم فقراء المهاجرين، ومن لم يكن له منهم منزلٌ يسكنه، فكانوا يأوون إلى موضع مظلَّلٍ في مسجد المدينة يسكنونه (النهاية: ج3 ص37 «صفف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَقَد رَأَيتُنا وما مِنّا إنسانٌ عَلَيهِ ثَوبٌ تامٌّ، وأَخَذَ العَرَقُ في جُلودِنا طَرَفا مِنَ الغُبارِ وَالوَسَخِ، إذ خَرَجَ عَلَينا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقالَ: لِيُبشِر فُقَراءُ المُهاجِرينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذ أقبَلَ رَجُلٌ عَلَيهِ شارَةٌ حَسَنَةٌ، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله لا يَتَكَلَّمُ بِكَلامٍ إلّا كَلَّفَتهُ نَفسُهُ يَأتي بِكَلامٍ يَعلو كَلامَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَلَمَّا انصَرَفَ قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ لا يُحِبُّ هذا وضَربَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «صَونَه». وفي مسند الشاميين: «صَوتَه». والصواب ما أثبتناه كما في تاريخ دمشق. والضرب: الصنف من الأشياء. يقال: هذا من ضرب ذلك أي من نحوه وصنفه (لسان العرب: ج1 ص549 «ضرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يَلوونَ ألسِنَتَهُم لِلنّاسِ لَيَّ البَقَرَةِ لِسانَها بِالمَرعى، كَذلِكَ يَلوِي اللّهُ ألسِنَتَهُم ووُجوهَهُم فِي النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص70 ح170، مسند الشاميين: ج2 ص210 ح1204، تاريخ دمشق: ج62 ص359 ح12867 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم الکبیر ـ به نقل از واثلة بن اسقع ـ: من جزو صُفّه نشينان بودم. هيچ يك از ما حتّى يك لباس كامل نداشت و پوست بدنمان از عرق و گرد و خاك آميخته با آن، سخت چركين شده بود. روزى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به نزد ما آمد و فرمود: «بشارت باد تهى دستان مهاجر را!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، مردى با هيئتى نيكو آمد و هر سخنى كه پيامبر صلى الله عليه و آله مى گفت، او با زحمت، سعى مى كرد سخنى بالاتر از سخن پيامبر صلى الله عليه و آله بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون او رفت، پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خدا اين مرد و امثال او&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى حديث، در مسند الشاميّين به جاى «ضربَهُ (امثال او)» «صوتَهُ (صداى او)» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را دوست ندارد. زبان هايشان را در باره مردم، چنان مى چرخانند كه گاو در چراگاه مى چرخاند. خداوند، زبان ها و صورت هاى آنان را در آتش دوزخ، همين گونه خواهد چرخاند...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تشقيق-الكلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: تَشقيقُ الكَلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: سخن پردازى&lt;/span&gt;''' &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گونه كه از عناوين ابواب كتب حديث و نيز از برخى احاديث بر مى آيد، منظور، پرگويى و ژاژخايى (بيهوده گويى) و سخنرانى كردن با تصنّع و طَمطُراق است، به جاى ساده و بى پيرايه سخن گفتن. سخن پردازى نيز به معناى پردازش و آراستن سخن است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَعَنَ اللّهُ الَّذينَ يُشَقِّقونَ الكَلامَ تَشقيقَ الشَّعرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد رضى قدس سره مى گويد: «اين سخن، مَجاز است و مراد، كسانى هستند كه در كلام، تفنّن به كار مى برند و در آن، زياده دقيق مى شوند و در معانى آن، ژرفكاوى بيهوده مى كنند. پيامبر صلى الله عليه و آله اين كار آنان را به شكافتن مو تشبيه كرده است ؛ زيرا تارهاى مو، به خودى خود، باريك هستند و هر گاه انسان آنها را بكشافد، به نهايت باريكى مى رسند. اين لغت كه در حديث ياد شده آمده، در حقيقت، شامل كسى مى شود كه تا اين حد در سخن، باريك شود تا بِدان وسيله باطل را به حق،مشتبه سازد و گم راهى را با هدايت، در آميزد» (المجازات النبويّة: ص374 ح228).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين توضيح، بنا بر آن است كه كلمه «شعر» در حديث را به فتح شين بخوانيم كه گويا سيّد رضى، همين گونه خوانده است، و همچنين است معناى «تشقيق الكلام» در ساير جاها ؛ ليكن اگر كلمه «شعر» را، چنان كه برخى از شارحان حديث نيز ضبط كرده اند، به كسر شين بخوانيم، آن گاه معنايش مى شود: «لعنت خدا بر كسانى كه سخن را مى پردازند، چونان پرداختن شعر!». در لسان العرب و ساير لغت نامه ها آمده است: «شقّ الكلام، إذا أخرجه أحسن مخرج؛ يعنى سخن را به زيباترين شكل و آراسته ترين وجه، پرداختن و در آوردن». بنا بر اين، مقصود پيامبر صلى الله عليه و آله، نهى از سخن پردازى و آراستن و پر و بال دادن به سخن در سخنرانى است، چنان كه در شعر آرايه پردازى مى شود. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبوية: ص374 ح338 ؛ مسند ابن حنبل: ج6 ص26 ح16900، المعجم الكبير: ج19 ص361 ح848 كلاهما عن معاوية وفيهما: «لعن رسول اللّه صلى الله عليه و آله...»، كنز العمّال: ج3 ص562 ح7916.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: لعنت خدا بر كسانى كه سخن را موشكافانه مى شكافند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِقِلَّةِ الكَلامِ، ولا يَستَهوِيَنَّكُمُ الشَّيطانُ؛ فَإِنَّ تَشقيقَ الكَلامِ مِن شَقائِقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر «شقاشق» كما في الإصابة و كنز العمّال، وكما في حديثٍ يأتي لاحقا. والشقشقة: الجلدة الحمراء التي يخرجها الجمل العربي من جوفه ينفخ فيها فتظهر من شدقه، ونسبها إلى الشيطان لما يدخل فيه من الكذب والباطل (النهاية: ج2 ص489 «شقشق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج1 ص491 الرقم 643، الإصابة: ج1 ص544 الرقم 1024 نحوه وكلاهما عن جابر بن طارق، كنز العمّال: ج3 ص552 ح7863.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر شما باد كم گفتن، و مبادا شيطانْ شما را بفريبد؛ زيرا سخن پردازى، از شِقشِقه هاى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى حديث، «شقاشق» (جمع شقشقه) است، چنان كه در الإصابة و كنز العمّال آمده است. شقشقه، پوست و كيسه قرمزى است كه شتر عربى از دهانش بيرون مى آورد و آن را باد مى كند و از گوشه دهانش نمايان مى گردد. نسبت دادن سخن پردازى به شيطان، به خاطر دروغ و باطلى است كه در آن وارد مى شود؛ امّا به نظر مى رسد كه با توجّه به عبارت «تشقيق الكلام» ـ كه در احاديث پيشين آمده بود ـ، همان «شقائق» درست و بلكه مناسب تر باشد.م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ژاژخايى هاى) شيطان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ لَم يَبعَث نَبِيّا إلّا مُبَلِّغا، وإنَّ تَشقيقَ الكَلامِ مِنَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص163 ح20209 عن مجاهد، نثر الدّر: ج1 ص258 بزيادة «والخطب» بعد «الكلام».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، هيچ پيامبرى را نفرستاد، مگر آن كه رسا سخن مى گفت، و سخن پردازى، كار شيطان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عمر: قَدِمَ رَجُلانِ مِنَ المَشرِقِ خَطيبانِ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقاما فَتَكَلَّما ثُمَّ قَعَدا، وقامَ ثابِتُ بنُ قَيسٍ خَطيبُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَتَكَلَّمَ ثُمَّ قَعَدَ، فَعَجِبَ النّاسُ مِن كَلامِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله، فَقالَ: يا أيُّهَا النّاسُ! قولوا بِقَولِكُم، فَإِنَّما تَشقيقُ الكَلامِ مِنَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الأدب المفرد: «ثمّ قال رسول اللّه صلى الله عليه و آله...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: إنَّ مِنَ البَيانِ سِحرا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشريف الرضي ـ رضوان اللّه تعالى عليه ـ: وهذا القول مجاز، والمراد به أنّ البيان قد يخدع بتزويقه وزخارفه وحسن معارضه ومطالعه، حتى يستزل الإنسان من حال الغضب، والمخاشنة إلى حال الرضا والملاينة، وينزع حمات السخائم، ويفسخ عقود العزائم، ويكبح الجامح حتى يرجع ويسفّ بالمحلّق حتى يقع ويعود بالخصم الضالع موافقا وبالضدّ الأبعد مقاربا (المجازات النبوية: ص120 ذيل ح82).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص408 ح5691، الأدب المفرد: ص258 ح875، صحيح ابن حبّان: ج13 ص26 ح5718، التمهيد لابن عبدالبر: ج3 ص250 كلاهما نحوه وكلّها عن ابن عمر، كنز العمّال: ج3 ص579 ح7984، وراجع: المجازات النبوية: ص120 ح82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابن عمر ـ: در روزگار پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دو مرد سخنور، از مشرق آمدند و ايستادند و سخن گفتند و سپس نشستند. آن گاه ثابت بن قيس، خطيب پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برخاست و سخن گفت و سپس نشست. مردم از سخنورى آنان به شگفت آمدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله برخاست و فرمود: «اى مردم! حرفتان را [بى هيچ پيرايه و آرايه اى و به دور از تصنّع و تكلّف] بگوييد؛ زيرا سخن پردازى (ژاژخايى)، كار شيطان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الأدب المفرد، «سپس پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود...» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برخى بيان ها، جادويند».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريف رضى قدس سره مى گويد: اين سخن، مَجاز است و مراد از آن، اين است كه گاهى اوقات، بيان با آراستن و زيباسازى آن و حسن معارض و مطالعش چنان دل فريب مى شود كه انسان را از حالت خشم و تندى به آرامش و نرمش مى كشاند و آتش كينه ها را فرو مى نشاند و تصميمات را لغو مى كند و سركشى را از بين مى برد، تا جايى كه خصم كينه توز را به يار موافق و دشمن سرسخت را به دوست نزديك، تبديل مى كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِعَبدِ اللّهِ بنِ رَواحَةَ ـ: كُفَّ عَنِ السَّجعِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر أن المراد من «السجع» المنهيّ عنه في الحديث ليس مطلق السجع، بل المراد منه ما استُخدِم في الباطل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَما اُعطِيَ عَبدٌ شَيئا شَرّا مِن طَلاقَةٍ في لِسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج12 ص281، الفردوس: ج4 ص120 ح6373 عن ابن عبّاس وليس فيه «كُفّ عن السجع»، كنز العمّال: ج3 ص556 ح7892.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به عبد اللّه بن رواحه ـ: از سجع گويى خوددارى كن؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا مراد از «سجع گويىِ» نهى شده در اين حديث، مطلق سجع نيست؛ بلكه مقصود، آن سجعى است كه در راه باطل به كار گرفته شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا به هيچ بنده اى چيزى بدتر از زبان آورى [و افسار گسيختگى در زبان] داده نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: إنَّ كَثيرا مِنَ الخُطَبِ مِن شَقاشِقِ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاية: ج2 ص489، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج12 ص135، الأدب المفرد: ص258 ح876، جامع بيان العلم وفضله: ج2 ص113 كلاهما نحوه من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج2 ص61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بسيارى از خطابه ها، ژاژْخايى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شقاشق ـ كه در متن عربى حديث آمده ـ، جمع «شَقشَقه (ژاژخايى، ياوه گويى، پرگويى)» است. در اين حديث، ايشان براى شيطان، همچون شتر، «شِقشِقه» فرض كرده و خطبه ها را به او نسبت داده؛ چون در اين گونه سخنرانى ها و خطبه خوانى ها، دروغ، راه مى يابد و گوينده به راست و دروغ، اهمّيت نمى دهد و هر چه خواست، بر زبان مى آورد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيطانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: شِرارُ اُمَّتي الثَّرثارونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثرثارون: هم الذين يكثرون الكلام تكلّفا وخروجا عن الحقّ، والثرثرة: كثرة الكلام وترديده (النهاية: ج1 ص209 «ثرثر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُتَشَدِّقونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المتشدّقون: هم المتوسّعون في الكلام من غير احتياط واحتراز، وقيل: أراد بالمتشدّق: المستهزئ بالناس، يلوي شدقه بهم وعليهم (النهاية: ج2 ص453 «شدق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُتَفَيهِقونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المتفيهقون: هم الذين يتوسّعون في الكلام ويفتحون به أفواههم ؛ مأخوذ من الفهق وهو الامتلاء والاتّساع (النهاية: ج3 ص482 «فهق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وخِيارُ اُمَّتي أحاسِنُهُم أخلاقا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص378 ح1308، كنز العمّال: ج3 ص561 ح7910 نقلاً عن حلية الأولياء وكلاهما عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بدترين هاى امّت من، افراد پرگوى ژاژخاى زياده گويند و بهترين هاى امّتم، آنان اند كه خوش خوى ترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي هريرة: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ألا اُ نَبِّئُكُم بِشِرارِكُم؟ ـ فَقالَ: ـ هُمُ الثَّرثارونَ المُتَشَدِّقونَ. ألا اُ نَبِّئُكُم بِخِيارِكُم؟ أحاسِنُكُم أخلاقا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص301 ح8830، السنن الكبرى: ج10 ص326 ح20800، سير أعلام النبلاء: ج14 ص388، تهذيب الكمال: ج4 ص40 الرقم 651 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج3 ص556 ح7890.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا شما را از بدترين هايتان خبر ندهم؟» و فرمود: «آنان كه پُرگوى و بيهوده گوى اند. آيا شما را از بهترين هايتان خبر ندهم؟ خوش اخلاق ترينِ شما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ أبغَضَكُم إلَيَّ وأَبعَدَكُم مِنّي مَجلِسا يَومَ القِيامَةِ، الثَّرثارونَ وَالمُتَشَدِّقونَ وَالمُتَفَيهِقونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص370 ح2018، تاريخ بغداد: ج4 ص61 الرقم 1680، تفسير القرطبي: ج18 ص228 كلّها عن جابر بن عبداللّه، مسند ابن حنبل: ج6 ص220 ح17747 عن أبي ثعلبة الخشني نحوه، كنز العمّال: ج3 ص10 ح5181 ؛ المجازات النبويّة: ص374 ح338، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص91 وليس فيه «المتشدّقون»، تنبيه الخواطر: ج1 ص198 نحوه، عوالي اللآلي: ج1 ص72 ح135 وليس فيه «وأبعدكم... القيامة»، بحار الأنوار: ج71 ص385 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مبغوض ترين شما نزد من و دورترين شما از من در روز قيامت، پرگويان و ژاژخايان و زياده گويان اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: سَيَكونُ رِجالٌ مِن اُمَّتي يَأكُلونَ ألوانَ الطَّعامِ، ويَشرَبونَ ألوانَ الشَّرابِ، ويَلبَسونَ ألوانَ اللِّباسِ، ويَتَشَدَّقونَ فِي الكَلامِ، فَاُولئِكَ شِرارُ اُمَّتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص107 ح7512، مسند الشاميين: ج2 ص342 ح1458، حلية الأولياء: ج6 ص90، الفردوس: ج5 ص455 ح8728 كلّها عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج3 ص561 ح7911.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به زودى مردانى از امّت من خواهند آمد كه خوراكى ها و نوشيدنى هاى رنگارنگ مى خورند و جامه هاى رنگارنگ مى پوشند و ژاژخايى (بيهوده پردازى) مى كنند. اينان بدترين هاى امّت من اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: شِرارُ اُمَّتِي الَّذينَ غُذّوا فِي النَّعيمِ؛ الَّذينَ يَأكُلونَ [ألوانَ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من المصادر الاُخرى، والظاهر أنّها سقطت من المصدر ؛ فهي ممّا يقتضيه السياق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَّعامِ، ويَلبَسونَ ألوانَ الثِّيابِ، ويَتَشَدَّقونَ فِي الكَلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج5 ص33 ح5669، الصمت وحفظ اللسان: ص92 ح50، تاريخ دمشق: ج27 ص366 ح5837 كلّها عن فاطمة عليهاالسلام، كنز العمّال: ج3 ص561 ح7912.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بدترين هاى امّت من، كسانى هستند كه در ناز و نعمت به سر مى برند، غذاهاى رنگارنگ مى خورند، جامه هاى رنگارنگ مى پوشند و بى محابا سخن پردازى مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ المُتَشَدِّقينَ فِي النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص166 ح7696 عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج3 ص561 ح7915.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سخن پردازان ژاژخاى (بيهوده گوى)، در آتش اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تزيين-الكلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: تَزيينُ الكَلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: آراستن سخن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن تَعَلَّمَ صَرفَ الكَلامِ لِيَسبِيَ بِهِ قُلوبَ الرِّجالِ أوِ النّاسِ، لَم يَقبَلِ اللّهُ مِنهُ يَومَ القِيامَةِ صَرفا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره: اختُلِف في معناه ؛ قال الحسن: الصَّرف: العمل، والعدل: الفدية. وقال الأصمعي: الصَّرف: التطوّع، والعدل: الفريضة. وقال أبو عبيدة: الصرف: الحيلة، والعدل: الفدية. وقال الكلبي: الصرف: الفدية، والعدل: رجل مكانه (بحارالأنوار: ج8 ص31).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا عَدلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص302 ح5006، شعب الإيمان: ج4 ص252 ح4974، تفسير الثعالبي: ج4 ص299 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج10 ص194 ح29022.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه فنون سخن را بياموزد تا بِدان وسيله دل هاى مردان يا مردمان را اسير خود كند، خداوند در روز قيامت از او هيچ توبه و تاوانى را نمى پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: تَجِدُ الرَّجُلَ لا يُخطِئُ بِلامٍ ولا واوٍ خَطيبا مِصقَعا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخطيب المِصقَع: أي البليغ الماهر في خطبته (النهاية: ج3 ص42 «صقع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولَقَلبُهُ أشَدُّ ظُلمَةً مِنَ اللَّيلِ المُظلِمِ. وتَجِدُ الرَّجُلَ لا يَستَطيعُ يُعَبِّرُ عَمّا في قَلبِهِ بِلِسانِهِ، وقَلبُهُ يَزهَرُ كَما يَزهَرُ المِصباحُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص422 ح1 عن عمرو، تنبيه الخواطر: ج2 ص210.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شخصى را مى بينى كه در لام يا واوى خطا نمى كند و سخنورى زبردست است؛ امّا دلش از شب تار هم سياه تر است و شخص ديگرى را مى بينى كه نمى تواند حرف دلش را به زبان بياورد؛ ليكن دلش مانند چراغ مى درخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: آفَةُ العُلَماءِ عَشَرَةُ أشياءَ: ... وَالتَّكَلُّفُ في تَزيينِ الكَلامِ بِزَوائِدِ الأَلفاظِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص366، بحار الأنوار: ج2 ص52 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ـ: آفت دانشمندان، ده چيز است: ... و آراستن متكلّفانه سخن با واژگان زائد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كفران-المعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: كُفرانُ المُعَلِّمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: ناسپاسى نسبت به مُعلّم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَجعَلَنَّ ذَرَبَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَربَ لِسانَهُ: إذا كان حادّ اللسان لا يُبالي (النهاية: ج2 ص156 «ذرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِسانِكَ عَلى مَن أنطَقَكَ، وبَلاغَةَ قَولِكَ عَلى مَن سَدَّدَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 411، غرر الحكم: ج6 ص323 ح10385، عيون الحكم والمواعظ: ص524 ح9550، بحار الأنوار: ج2 ص44 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تيزى زبانت را به سوى كسى كه به تو سخن گفتن آموخته است، نشانه مرو، و نه شيوايى گفتارت را به سوى آن كه تو را به راه راست آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خداع-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: خِداعُ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: گول زدن مردم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أسعَدُ النّاسِ فِي الفِتَنِ كُلُّ خَفِيٍّ نَقِيٍّ؛ إن ظَهَرَ لَم يُعرَف، وإن غابَ لَم يُفتَقَد. وأَشقَى النّاسِ فيها كُلُّ خَطيبٍ مِصقَعٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «مسقع»، وما أثبتناه من المصادر الاُخرى وهو الصحيح. والمِصقَع: أي البليغ الماهر في خطبتهِ، الداعي إلى الفتن، الذي يحرّض الناس عليها (النهاية: ج3 ص42 «صقع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو راكِبٍ موضِعٍ. لا يَخلُصُ مِن شَدِّها إلّا مَن أخلَصَ الدُّعاءَ؛ كَدُعاءِ الغَرِقِ فِي البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتن: ج1 ص255 ح720 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج11 ص244 ح31389 و راجع: المستدرك على الصحيحين: ج4 ص575 ح8612 و تفسير الثعلبي: ج4 ص345 و مجمع البيان: ج4 ص821.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوش بخت ترينِ مردم در فتنه ها، هر گم نام پاكى است كه اگر آشكار و حاضر باشد، شناخته نمى شود و اگر غايب باشد، كسى جوياى او نمى شود، و بدبخت ترينِ مردم در آنها، هر سخنران زبان آور[ى كه به فتنه فرا خوانَد] يا سوارِ شتابنده [و شركت كننده فعال در فتنه] است. از بند اين فتنه ها نمى رهد، مگر كسى كه با اخلاص دعا كند، همانند دعا كردن كسى كه در دريا در حال غرق شدن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ تعالى قالَ: لَقَد خَلَقتُ خَلقا ألسِنَتُهُم أحلى مِنَ العَسَلِ، وقُلوبُهُم أمَرُّ مِنَ الصَّبِرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّبِرُ: الدواءُ المُرُّ (مجمع البحرين: ج2 ص1005 «صبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَبي حَلَفتُ لَاُتيحَنَّهُم فِتنَةً تَدَعُ الحَليمَ مِنهُم حَيرانَ! فَبي يَغتَرّونَ؟! أم عَلَيَّ يَجتَرِئونَ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص605 ح2405، المعجم الأوسط: ج8 ص379 ح8931، مشكاة المصابيح: ج2 ص685 ح5324، وفيه «السكر» بدل «العسل» كلّها عن ابن عمر، الفردوس: ج3 ص175 ح4473، كنز العمّال: ج10 ص201 ح29055.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند متعال فرمود: «من خلقى را آفريده ام كه زبانشان از شهد، شيرين تر؛ امّا دل هايشان از شرنگ، تلخ تر است. پس به خودم سوگند ياد كرده ام كه چنان فتنه اى برايشان مقدّر و مهيّا سازم كه [حتّى] بردبار آنان را سرگردان مى گذارد! آيا به [حمايت] من غِرّه مى شوند؟! يا بر من دليرى مى كنند؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: وَيلٌ لِلَّذينَ يَجتَلِبونَ الدُّنيا بِالدّينِ، يَلبَسونَ لِلنّاسِ جُلودَ الضَّأنِ مِن لينِ ألسِنَتِهِم، [كَلامُهُم]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مابين المعقوفين أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحلى مِنَ العَسَلِ، وقُلوبُهُم قُلوبُ الذِّئابِ، يَقولُ اللّهُ تَعالى: أفَبي يَغتَرّونَ، أم عَلَيَّ يَجتَرِئونَ؟! فَوَعِزَّتي، لَأَبعَثَنَّ عَلى أولئِكَ فِتنَةً تَذَرُ الحَليمَ مِنهُم حَيرانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص50 ح93، أعلام الدين: ص295، بحار الأنوار: ج77 ص173 ح8 ؛ سنن الترمذي: ج4 ص604 ح2404 نحوه، الزهد لابن السري: ج2 ص437 ح860، الزهد لابن المبارك: ص17 ح50 وفيهما «السكر» بدل «العسل» وكلّها عن أبي هريرة، مشكاة المصابيح: ج2 ص684 ح5323، كنز العمّال: ج14 ص214 ح38443.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: واى بر كسانى كه دين را وسيله كسب دنيا مى كنند، و با نرم زبانىِ خود، در برابر مردم به لباس ميش در مى آيند! [گفتارشان] از شهد، شيرين تر است و دل هايشان دل گرگ است. خداى متعال مى فرمايد: «آيا اينان به من غرّه [و از من غافل] مى شوند، يا بر من گستاخى مى كنند؟! به عزّتم سوگند، چنان فتنه اى بر آنان بر مى انگيزم كه بردبار و خردمندشان را سرگردان گذارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ تَعالى أنزَلَ عَلى نَبِيٍّ مِن أنبِيائِهِ: إنَّهُ سَيَكونُ خَلقٌ مِن خَلقي يَخلِطونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «يلحسون» بدل «يخلطون».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا بِالدّينِ؛ يَلبَسونَ لِلنّاسِ مُسوكَ الضَّأنِ عَلى قُلوبٍ كَقُلوبِ الذِّئابِ أشَدُّ مِرارَةً مِنَ الصَّبِرِ، وأَلسِنَتُهُم أحلى مِنَ العَسَلِ، وأَعمالُهُمُ الباطِنَةُ أنتَنُ مِنَ الجِيَفِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبي يَغتَرّونَ؟ أم إيّايَ يُخادِعونَ؟ أم عَلَيَّ يَجتَرونَ؟! فَبِعِزَّتي حَلَفتُ! لَأَبعَثَنَّ عَلَيهِم فِتنَةً تَطَأُ في خِطامِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِطامُ: هو الحبل الذي يقاد به البعير (النهاية: ج2 ص50 «خطم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى تَبلُغَ أطرافَ الأَرضِ، تَترُكُ الحَليمَ فيها حَيرانَ، واُلبِسُهُم شِيَعا، واُذيقُ بَعضَهُم بَأسَ بَعضٍ، أنتَقِمُ مِن أعدائي بِأَعدائي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص407، ثواب الأعمال: ص304 ح2، قرب الإسناد: ص28 ح93 نحوه وكلاهما عن مسعدة بن زياد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج72 ص298 ح30 ؛ تفسير ابن أبي حاتم: ج2 ص364 ح912 عن محمّد بن كعب القرظي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند متعال به پيامبرى از پيامبرانش وحى فرمود كه: «به زودى، خلقى از آفريدگان من مى آيند كه دنيا را با دين مى آميزند. براى مردم به لباس ميش در مى آيند؛ امّا دل هايشان چون دل گرگ است و از صبر زرد، تلخ تر است، زبانشان از انگبين، شيرين تر، و كردارهاى نهانشان از مردار، گنده تر است. آيا به من غرّه مى شوند، يا با من فريب مى ورزند؟! يا كه بر من دليرى مى كنند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به عزّتم سوگند ياد مى كنم كه بر آنان فتنه اى مى فرستم كه [چونان شتر] مهار گسيخته بى جلودار، به پيش رود تا به گوشه و كنار جهان برسد؛ [فتنه اى] كه بردبار خردمند را در خود، سرگردان مى گرداند. بر آنان جامه پراكندگى و تفرقه مى پوشانم و گزند يكى را بر ديگرى مى چشانم، و از دشمنانم به وسيله دشمنانم انتقام مى گيرم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أنزَلَ اللّهُ في بَعضِ الكُتُبِ ـ أو أوحى إلى بَعضِ الأَنبِياءِ ـ: قُل لِلَّذينَ يَتَفَقَّهونَ لِغَيرِ الدّينِ، ويَتَعَلَّمونَ لِغَيرِ العَمَلِ، ويَطلُبونَ الدُّنيا بِعَمَلِ الآخِرَةِ؛ يَلبَسونَ لِلنّاسِ مُسوكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَسك: جِلد (النهاية: ج4 ص331 «مسك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكِباشِ، وقُلوبُهُم كَقُلوبِ الذِّئابِ، ألسِنَتُهُم أحلى مِنَ العَسَلِ، وقُلوبُهُم أمَرُّ مِنَ الصَّبِرِ: إيّايَ يُخادِعونَ؟! وبي يَستَهزِئونَ! لَاُتيحَنَّ لَهُم فِتنَةً تَذَرُ الحَليمَ فيهِم حَيرانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج1 ص19، جامع بيان العلم وفضله: ج1 ص189 كلاهما عن أبي الدرداء، كنز العمّال: ج10 ص200 ح29054 ؛ عدّة الداعي: ص70، تنبيه الخواطر: ج2 ص213، إرشاد القلوب: ص14 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج1 ص224 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند در يكى از كتاب هايش فرو فرستاد (/ به يكى از پيامبرانش وحى فرمود) كه: «به آنان كه براى غير دين، علم مى آموزند و براى غير عمل، دانش مى اندوزند و با كار آخرتى، دنيا را مى جويند و در نظر مردم به لباس ميش در مى آيند، امّا دل هايشان چون دل گرگ است و زبان هايشان از انگبين، شيرين تر است و دل هايشان از صبر زرد، تلخ تر، بگو: آيا مرا مى فريبند و مرا افسون مى كنند؟ بر آنان، چنان فتنه اى مقدّر و مهيّا مى سازم كه [حتّى] خردمند و بردبارِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «حليم» كه در متن عربى حديث آمده، هم به معناى «خردمند» و هم به معناى «بردبار» است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان را سرگردان گذارَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود ـ في ذِكرِ ما وَرَدَ فِي السّورَةِ الخامِسَةِ وَالسِّتّينَ مِنَ الزَّبورِ ـ: أفصَحتُم فِي الخُطبَةِ وقَصَّرتُم فِي العَمَلِ، فَلَو أفصَحتُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «نصحتم» بدل «أفصحتم»، وما في المتن أثبتناه من بحار الأنوار وهو الأصحّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي العَمَلِ وقَصَّرتُم فِي الخُطبَةِ لَكانَت أرجى لَكُم، ولكِنَّكُم عَمَدتُم إلى آياتي فَاتَّخَذتُموها هُزُوا، وإلى مَظالِمي فَاشتَهَرتُم بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود: ص51، بحار الأنوار: ج14 ص48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد السعود ـ در بيان آنچه در سوره شصت و پنجم زَبور آمده است ـ: در سخنرانى [و گفتار]، شيوايى به خرج مى دهيد و در كردار، كوتاهى مى ورزيد، در حالى كه اگر در كردار، شيوايى به خرج مى داديد و در سخنرانى [و گفتار]، كوتاهى مى نموديد، برايتان اميدوار كننده تر بود؛ ليكن شما به آيات من روى آورديد و آنها را به ريشخند گرفتيد و به معاصى ام روى كرديد و بِدانها زبانزد شديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-أبلغ-الكلام-وأفصحه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: أبلغ الكلام وأفصحه&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: رساترين و شيواترين سخن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كلام-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: كَلامُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: سخن خداوند عزّوجلّ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أحسَنُ الكَلامِ كَلامُ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص18 ح46، المصنّف لعبد الرزاق: ج11 ص116 ح20076، المعجم الكبير: ج9 ص96 ح8518 كلّها عن عبداللّه بن مسعود، سنن النسائي: ج3 ص58 عن جابر، كنز العمّال: ج15 ص923 ح43589.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكوترين سخن، سخن خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ تَعالى لَم يَجعَلني لَحّانا، اختارَ لي خَيرَ الكَلامِ: كِتابَهُ القُرآنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج11 ص425 ح31990 نقلاً عن الشيرازي في الألقاب عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداى بزرگ، مرا اهل خطا در گفتار قرار نداده است. او بهترين كلام را برايم برگزيده است: كتابش قرآن را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: إنَّ أحسَنَ الحَديثِ وأَبلَغَ المَوعِظَةِ كِتابُ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص431 ح1263، مصباح المتهجّد: ص382، تحف العقول: ص150 نحوه، بحار الأنوار: ج91 ص31 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين سخن و رساترين موعظه، كتاب خداوند عزيز و جليل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَدَبَّروا آياتِ القُرآنِ وَاعتَبِروا بِهِ، فَإِنَّهُ أبلَغُ العِبَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص284 ح4493، عيون الحكم والمواعظ: ص200 ح4056.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در آيات قرآن، نيك بينديشيد و از آن، پند بياموزيد، كه قرآن، رساترينِ پندهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّهُ لَم يَكُن للّهِِ سُبحانَهُ حُجَّةٌ في أرضِهِ أوكَدُ مِن نَبِيِّنا مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله، ولا حِكمَةٌ أبلَغُ مِن كِتابِهِ القُرآنِ العَظيمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص468 ح11004، عيون الحكم والمواعظ: ص557 ح10253.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى مردم! خداى سبحان در زمين، حجّتى استوارتر از پيامبرمان محمّد صلى الله عليه و آله و حكمتى رساتر از كتابش، قرآن بزرگ، ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كلام-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: كَلامُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: سخن پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أُوْلَئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّهُ مَا فِى قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ وَقُل لَّهُمْ فِى أَنفُسِهِمْ قَوْلَاً بَلِيغًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اينان، همان كسانى هستند كه خدا مى داند چه در دل هايشان است. پس، از ايشان روى بر تاب؛ ولى پندشان ده و با آنها سخنى رسا كه در دلشان افتد، بگوى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أنَا أفصَحُ العَرَبِ وَالعَجَمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج4 ص120 ح193، الاختصاص: ص187، الاستغاثة: ج1 ص46، المسترشد: ص140 وليس فيها «والعجم»، بحار الأنوار: ج17 ص158 ح2 ؛ المعارف لابن قتيبة: ص132، النهاية: ج1 ص171 وليس فيهما «والعجم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من، شيواگوترين فرد عرب و غير عرب هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أنَا أفصَحُ العَرَبِ، وأَنزَلَ اللّهُ القُرآنَ بِلُغَتي وهِيَ أفضَلُ اللُّغاتِ، بَيْدَ أنّي رُبّيتُ في بَني سَعدِ بنِ بَكرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص187، بحارالأنوار: ج17 ص158 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من، فصيح ترين مرد عربم. خداوند در قرآن با زبان من سخن گفته است، كه بهترينِ زبان هاست. آرى! من در طايفه سعد بن بكر، پرورش يافته ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن محمّد بن إبراهيم التميمي: كُنّا عِندَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَنَشَأَت سَحابَةٌ فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، هذِهِ سَحابَةٌ ناشِئَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَيفَ تَرَونَ قَواعِدَها؟ قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، ما أحسَنَها وأَشَدَّ تَمَكُّنَها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَيفَ تَرَونَ بَواسِقَها؟ قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، ما أحسَنَها وأَشَدَّ تَراكُمَها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَيفَ تَرَونَ جَونَها؟ قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، ما أحسَنَهُ وأشَدَّ سَوادَهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكَيفَ تَرَونَ رَحاها؟ قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، ما أحسَنَها وأَشَدَّ استِدارَتَها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكَيفَ تَرَونَ بَرقَها؛ أخَفواً أم وَميضاً أم يَشُقُّ شَقّاً؟ قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، بَل يَشُقُّ شَقّاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: الحَيا. فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، ما أفصَحَكَ! وما رَأَينَا الَّذي هُوَ أفصَحُ مِنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وما يَمنَعُني مِن ذلِكَ، وبِلِساني نَزَلَ القُرآنُ «بِلِسَانٍ عَرَبِىٍّ مُّبِينٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 195.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص319 ح1، بحارالأنوار: ج17 ص156 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از محمّد بن ابراهيم تميمى ـ: در خدمت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بوديم كه ابرى در آسمان پيدا شد. حاضران گفتند: اى پيامبر خدا! ابر پيدا شده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ريشه هايش را چگونه مى بينيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! خوب و استوار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شاخ و برگ هايش را چگونه مى بينيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! خوب و استوار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تراكم [و سياهى اش] را چگونه مى بينيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: خوب و استوار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرخش و پيچش آن را چگونه مى بينيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: خوب و استوار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برقش را چگونه مى بينيد؟ شديد است، آرام و كوتاه است و يا در وسط آسمان به سوى فضا[و نه به راست و چپ] كشيده مى شود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! به سوى وسط فضا كشيده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[پس] باران [مى بارد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! تو چه قدر فصيح هستى! ما از تو فصيح تر نديده ايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: چه چيزى مانع فصاحت من شود، در حالى كه قرآن به زبان من نازل شده است و «به زبان عربى آشكار»؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام ـ في وَصفِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: قَولُهُ الفَصلُ... كَلامُهُ بَيانٌ، وصَمتُهُ أفصَحُ لِسانٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص154 ح5648، نهج البلاغة: الخطبة 96 وفيه «كلامه بيان وصمته لسان» فقط، بحار الأنوار: ج16 ص380 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: گفته اش فصل بود... سخنش روشنگر و سكوتش شيواترين زبان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام ـ في وَصفِ رَسولِ اللّهِ ـ: حَسَنُ الكَلامِ، فَصيحُ اللِّسانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمي: ج2 ص271، بحار الأنوار: ج33 ص236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام ـ در وصف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: خوش سخن و فصيح بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغني: كانَ [رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله] أبلَغَ النّاسِ مِن غَيرِ تَطويلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغني عن حمل الأسفار: ج1 ص615 ح2329.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُغنى: [پيامبر خدا صلى الله عليه و آله] رساگوترينِ مردم بود، بى آن كه درازگويى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إمتاع الأسماع عن بريدة&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِن أفصَحِ النّاسِ؛ كانَ يَتَكَلَّمُ بِكَلامٍ لا يَدرونَ ما هُوَ حَتّى يُخبِرَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إمتاع الاسماع: ج2 ص262.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إمتاع الأسماع ـ به نقل از بريده ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از فصيح ترين مردمان بود. [اگر] سخنى كه مى گفت، مردم نمى فهميدند كه مرادش چيست [، براى آنان توضيح مى داد] و به معناى سخن خود، آگاه مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ولَمّا رَدَّتهُ [رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله] حَليمَةُ السَّعدِيَّةُ إلى مَكَّةَ، نَظَرَ إلَيهِ عَبدُ المُطَّلِبِ وقَد نَما نُمُوَّ الهِلالِ، وهُوَ يَتَكَلَّمُ بِفَصاحَةٍ، فَامتَلَأَ سُرورا وقالَ: جَمالُ قُرَيشٍ، وفَصاحَةُ سَعدٍ، وحَلاوَةُ يَثرِبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج4 ص251.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: هنگامى كه حليمه سعديّه، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را به مكّه باز گرداند، عبد المطّلب با ديدن او كه هلال وار رشد كرده بود و به شيوايى، سخن مى گفت، سرشار از شادى شد و گفت: زيبايى قريش، شيوايى سعد، و شيرينى يثرب [در او جمع است]!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كلام-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: كَلامُ أَهلِ البَيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: سخن خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اُعطينا أهلَ البَيتِ سَبعَةً لَم يُعطَهُنَّ أحَدٌ قَبلَنا، ولا يُعطاها أحَدٌ بَعدَنا: الصَّباحَةَ، وَالفَصاحَةَ، وَالسَّماحَةَ، وَالشَّجاعَةَ، وَالحِلمَ، وَالعِلمَ، وَالمَحَبَّةَ مِنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في النوادر للراوندي: «للنساء»، وفي بحار الأنوار نقلاً عن النوادر: «في النساءِ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النِّساءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريات: ص182، النوادر للراوندي: ص123 ح138 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج26 ص265 ح51 ؛ المناقب لابن المغازلي: ص295 ح337 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وراجع: الخصال: ص286 ح40 وعيون الأخبار لابن قتيبة: ج4 ص25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به ما خانواده، هفت امتياز داده شده كه به هيچ كس پيش از ما داده نشده و پس از ما نيز به كسى داده نخواهد شد: خوب رويى، شيوايى، بخشندگى، شجاعت، بردبارى، دانايى، و محبوبيت نزد زنان (/ زن دوستى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَن قُرَيشٍ ـ: أمّا بَنو مَخزومٍ فَرَيحانَةُ قُرَيشٍ، نُحِبُّ حَديثَ رِجالِهِم وَالنِّكاحَ في نِسائِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا بَنو عَبدِ شَمسٍ فَأَبعَدُها رَأيا، وأَمنَعُها لِما وَراءَ ظُهورِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا نَحنُ فَأَبذَلُ لِما في أيدينا، وأَسمَحُ عِندَ المَوتِ بِنُفوسِنا. وهُم أكثَرُ وأَمكَرُ وأَنكَرُ، ونَحنُ أفصَحُ وأَنصَحُ وأَصبَحُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 120، بحار الأنوار: ج34 ص343 ح1163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در پاسخ سؤال در باره قريش ـ: بنى مخزوم، گُل هاى قريش هستند. ما سخن گفتن با مردان آنها و ازدواج با زنانشان را دوست داريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنى عبد شمس، از ديگر قريش، دورانديش تر و پشتيبان تر براى يكديگرند؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا ما گشاده دست تر، و در گاهِ مرگ، جان افشان تريم. آنان پرگوترين و دغل ترين و زشت روترين اند و ما شيواترين و يك رنگ ترين و خوب روترينيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنّا لَأُمراءُ الكَلامِ، وفينا تَنَشَّبَت عُروقُهُ، وعَلَينا تَهَدَّلَت غُصونُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 233، أعلام الدين: ص321، غرر الحكم: ج2 ص336 ح2774 وفيه «تشّبثت فروعه» بدل «تنشّبت عروقه»، الأمالي للمرتضى: ج4 ص19 وفيه «منّا تفرّعت فروعه» بدل «فينا تنشّبت عروقه» من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج71 ص292 ح62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ما اميران سخنيم. رگ و ريشه هاى سخن، در ميان ما دويده و شاخه هاى آن، بر سرِ ما آويخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عامر الشعبي: تَكَلَّمَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام بِتِسعِ كَلِماتٍ ارتَجَلَهُنَّ ارتِجالاً، فَقأَنَ عُيونَ البَلاغَةِ، وأَيتَمنَ جَواهِرَ الحِكمَةِ، وقَطَعنَ جَميعَ الأَنامِ عَنِ اللِّحاقِ بِواحِدَةٍ مِنهُنَّ؛ ثَلاثٌ مِنها فِي المُناجاةِ، وثَلاثٌ مِنها فِي الحِكمَةِ، وثَلاثٌ مِنها فِي الأَدَبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَّا اللّاتي فِي المُناجاةِ، فَقالَ: إلهي! كَفى لي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيما عدا الخصال من المصادر التي ذكرت في الهامش وما لم تُذكر: «بي» بدل «لي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِزّا أن أكونَ لَكَ عَبدا، وكَفى بي فَخرا أن تَكونَ لي رَبّا، أنتَ كَما اُحِبُّ فَاجعَلني كَما تُحِبُّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمَّا اللّاتي فِي الحِكمَةِ، فَقالَ: قيمَةُ كُلِّ امرِىٍ ما يُحسِنُهُ، وما هَلَكَ امرُؤٌ عَرَفَ قَدرَهُ، وَالمَرءُ مَخبوءٌ تَحتَ لِسانِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمَّا اللّاتي فِي الأَدَبِ، فَقالَ: اُمنُن عَلى مِن شِئتَ تَكُن أميرَهُ، وَاحتَج إلى مَن شِئتَ تَكُن أسيرَهُ، وَاستَغنِ عَمَّن شِئتَ تَكُن نَظيرَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص420 ح14، روضة الواعظين: ص123، معدن الجواهر: ص67 عن معمر بن المثنى نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص400 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از عامر شَعبى ـ: امير مؤمنان، به بِداهه، نُه جمله فرمود كه آن نُه جمله چشم هاى بلاغت را در آوردند، و گوهرهاى حكمت را يتيم كردند، و دست هاى همه آدميان را از دست يافتن به حتّى يكى از آنها كوتاه ساختند. سه جمله از آنها در مناجات با خداست، سه جمله در حكمت، و سه جمله ديگر در باره ادب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمله هايى كه در مناجات است، فرمود: «معبودا! مرا همين عزّت و سرافرازى بس كه بنده تو باشم و مرا همين افتخار بس كه تو پروردگار من باشى. تو چنانى كه من دوست دارم. پس مرا چنان دار كه تو دوست دارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جمله هايى كه در حكمت است، فرمود: «ارزش هر انسانى، به كارى است كه آن را خوب انجام مى دهد» و «آن كه قدر خويش را شناخت، تباه نشد» و «آدمى در زير زبانش پنهان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جمله هايى كه در باره ادب است، فرمود: «هر كه را خواهى، ممنون خود كن تا بر او فرمان روا شوى، و به هر كه خواهى، نيازمند شو تا اسيرش باشى، و از هر كه خواهى، بى نيازى جوى تا همتاى او گردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ بَعدَ نَقلِهِ كَلامَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام في صِفَةِ المُؤمِنِ مُخاطِبا لِهَمّامٍ ـ: ... فَصاحَ هَمّامٌ صَيحَةً ثُمَّ وَقَعَ مَغشِيّا عَلَيهِ، فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: أما وَاللّهِ لَقَد كُنتُ أخافُها عَلَيهِ. وقالَ: هكَذا تَصنَعُ المَوعِظَةُ البالِغَةُ بِأَهلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص230 ح1 عن عبداللّه بن يونس، صفات الشيعة: ص101 ح35 عن عبدالرحمن بن كثير الهاشمي عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامنحوه، نهج البلاغة: الخطبة 193، مكارم الأخلاق: ج2 ص393 ح2663، كنز الفوائد: ج1 ص92 والثلاثة الأخيرة من دون إسناد إلى الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج67 ص317 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ پس از بيان سخن امير مؤمنان عليه السلام براى هَمّام در وصف مؤمن ـ: ... پس هَمّام، فريادى زد و بيهوش بر زمين افتاد. امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «هان! به خدا سوگند كه من نگران چنين پيشامدى براى او بودم» و ادامه داد: «اندرز رسا، اين گونه در اهلش اثر مى گذارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اُعطينا سِتّا، وفُضِّلنا بِسَبعٍ: اُعطينَا العِلمَ، وَالحِلمَ، وَالسَّماحَةَ، وَالفَصاحَةَ، وَالشَّجاعَةَ، وَالمَحَبَّةَ في قُلوبِ المُؤمِنينَ...&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين عليه السلام للخوارزمي: ج2 ص69 ؛ بحار الأنوار: ج45 ص138، وراجع: المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص168.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: به ما شش چيز داده شده و به هفت چيز برترى داده شده ايم. به ما دانش و بردبارى و بخشندگى و شيوايى و دليرى و محبوبيت در دل مؤمنان داده شده است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أعرِبوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإعرابُ: الإبانَةُ والإيضاحُ (مجمع البحرين: ج2 ص1186 «عرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَديثَنا فَإِنّا قَومٌ فُصَحاءُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص52 ح13، منية المريد: ص353 كلاهما عن جميل بن درّاج، الفصول المختارة: ص91، مشكاة الأنوار: ص250 ح729، الدرّة الباهرة: ص30 وفيه «كلامنا» بدل «حديثنا»، عدّة الداعي: ص18 نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص151 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: حديث [و سخن] ما را روشن بيان كنيد؛ زيرا ما مردمى شيواگوييم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ الأَئِمَّةِ عليهم السلام ـ: جَعَلَهُمُ اللّهُ حَياةً لِلأَنامِ، ومَصابيحَ لِلظَّلامِ، ومَفاتيحَ لِلكَلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص204 ح2 عن إسحاق بن غالب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در توصيف امامان عليهم السلام ـ: خداوند، آنها را موجب زندگى مردم و چراغ تاريكى و كليدهاى سخن قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن أبي الحسين بن محمد بن أبي عباد ـ وكانَ يَكتُبُ لِلرِّضا عليه السلام، ضَمَّهُ إلَيهِ الفَضلُ بنُ سَهلٍ، قالَ: ـما كانَ عليه السلام يَذكُرُ مُحَمَّداً ابنَهُ عليه السلام إلّا بِكُنيَتِهِ يَقولُ: كَتَبَ إلَيَّ أبو جَعفَرٍ، وكُنتُ أكتُبُ إلى أبي جَعفَرٍ وهُوَ صَبِيٌّ بِالمَدينَةِ، فَيُخاطِبُهُ بِالتَّعظيمِ، وتَرِدُ كُتُبُ أبي جَعفَرٍ عليه السلام في نِهايَةِ البَلاغَةِ وَالحُسنِ، فَسَمِعتُهُ يَقولُ: أبو جَعفَرٍ وَصِيِّي، وخَليفَتي في أهلي مِن بَعدي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص240 ح1، بحار الأنوار: ج50 ص18 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از ابو حسين محمّد بن ابى عَبّاد كه نامه نگار امام رضا عليه السلام بود و فضل بن سهل، او را بر اين كار گماشته بود ـ: هر گاه امام رضا عليه السلام از پسرش (امام جواد عليه السلام ) ياد مى كرد، او را با كُنيه نام مى برد و [مثلاً] مى فرمود: «ابو جعفر برايم نامه نوشته است!» و من [براى ايشان] به ابو جعفر ـ كه خردسال و در مدينه بود ـ، نامه مى نوشتم كه با تكريم با او سخن مى گفت و نوشته هاى ابو جعفر [نيز] در نهايت بلاغت و استحكام [نوشته و] ارسال مى شد. از امام رضا عليه السلام شنيدم كه مى فرمود: «ابو جعفر، وصىّ من و جانشين من پس از من در خانواده ام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: النَّوادِرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: گوناگون&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ العَرَبِيَّةَ لَيسَت بأَبٍ والِدٍ، ولكِنَّها لِسانٌ ناطِقٌ، فَمَن قَصَرَ بِهِ عَمَلُهُ لَم يُبلِغهُ حَسَبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص246 ح342، معاني الأخبار: ص207 ح1 كلاهما عن حنان عن أبيه، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص363 ح5762 عن حماد بن عمرو وأنس بن محمد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، الزهد للحسين بن سعيد: ص56 ح150 عن أبي عبيدة الحذاء عن الإمام الباقر عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، تفسير القمي: ج2 ص322 والثلاثة الأخيرة نحوه ؛ كنز العمّال: ج1 ص257 وص 402.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عرب بودن، به داشتن پدر و مادر عرب نيست؛ بلكه عربى، زبانى است كه با آن سخن گفته مى شود، پس هر كس به خاطر آن [عرب بودن]، از عملش بكاهد، حَسَب و نَسَبش آن را جبران نمى كند [و او را به مقصد نمى رساند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله مِن عَمِّهِ العَبّاسِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي: سمع منه كلاما بليغا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ لَهُ: «بارَكَ اللّهُ لَكَ يا عَمِّ في جَمالِكَ»؛ أي في فَصاحَتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج4 ص251.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: پيامبر صلى الله عليه و آله از عمويش عبّاس [گفتار شيوايى] شنيد. به او فرمود: «آفرين بر اين زيبايى ات، اى عمو!»، يعنى بر شيوايى ات [در گفتار].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي عن منصور: كانَ يُقالُ: كانَ سُلَيمانُ أبلَغَ النّاسِ في كِتابِهِ وأَقَلَّهُ إملاءً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي لا يُملي الكثير في كتابه، بل يكتفي بقليل من الكلام البليغ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. ثُمَّ قَرَأَ: «إِنَّهُ مِن سُلَيْمَانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قَتادَةُ: وكَذلِكَ الأَنبِياءُ عليهم السلام، كانَت تَكتُبُ جُمَلاً لا يُطيلونَ ولا يُكثِرونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبي: ج7 ص205، تفسير ابن أبي حاتم: ج9 ص2874 ح16314 عن سفيان بن منصور نحوه، الدرّ المنثور: ج6 ص354 نقلاً عن عبد ابن حميد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الثعلبى ـ به نقل از ابن جُرَيح ـ: منصور&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، منصور به عبد الرحمان حجبى است كه پدرش (عبد الرحمان بن طلحه) و مادرش (صفيّه بنت شيبه)، هر دو، از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله بودند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نامه سليمان عليه السلام، رساترين و كوتاه ترين نوشته است. و سپس اين آيه را خواند: «از طرف سليمان است و آن، اين است: به نام خداى مهرگستر مهربان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قتاده گفت: همه پيامبران، چنين كوتاه و گويا مى نويسند. آنان نوشته را طولانى و مفصّل نمى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D9%84_%D8%BA_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%BA&diff=343 2025-03-09T10:08:10Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البلوغ-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُلُوغُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; = &#039;&#039;&#039;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلوغ&lt;/span&gt;&#039;&#039;&#039; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بلوغ-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلوغ، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بلوغ» از مادّه «بلغ» به معناى: رسيدن به چيزى، به پايان مقصد...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البلوغ-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُلُوغُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلوغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلوغ، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بلوغ» از مادّه «بلغ» به معناى: رسيدن به چيزى، به پايان مقصد رسيدن، و يا به نهايتِ آن نزديك شدن است. ابن فارس مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءُ وَ اللّامُ وَ الغَينُ أصلٌ واحِدٌ، و هُوَ الوُصولُ إلَى الشَّى ءِ. تَقولُ: بَلَغتُ المَكانَ، إذا وَصَلتَ إلَيهِ وَقَد تُسَمَّى المُشارَفَةُ بُلوغا بِحَقِّ المُقارَبَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص301 (مادّه «بلغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باء و لام و غين (بلغ)، يك معناى اصلى دارد و آن «رسيدن به چيزى» است. مى گويى: «بَلَغتُ المكانَ»، يعنى: به آن مكان رسيدم. گاه به مُشرف و نزديك شدن [به مقصد]، بلوغ مى گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن منظور در اين باره آورده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَلَغَ الشَّى ءُ يَبلُغُ بُلوغا و بَلاغا: وَصَلَ وَ انتَهى... وَ بَلَغَ الغُلامُ: اِحتَلَمَ كَأَنَّهُ بَلَغَ وَقتُ الكِتابِ عَلَيهِ وَالتَّكليفِ...بَلَغَ الصَّبِىُّ وَ الجارِيَةُ، إذا أدرَكا و هُما بالِغانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج8 ص419 و 420 (مادّه «بلغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[جمله] «بَلَغَ الشى ءُ يبلغ بُلوغا و بلاغا» يعنى: رسيد و پايان يافت.… «بَلَغَ الغلامُ» يعنى: آن پسر به سنّ بلوغ رسيد، گويى زمان نوشتن [ثواب و گناه] بر او و تكليف رسيده است.… «بَلَغَ الصبىّ و الجارية» يعنى: آن پسر بچّه و دختر بچّه رسيدند و بالغ شدند. و نيز راغب، واژه «بلوغ» را چنين تفسير كرده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُلوغُ وَ البَلاغُ: الاِنتِهاءُ إلى أقصَى المَقصَدِ وَ المُنتَهى، مَكانا كانَ أو زَمانا أو أمرا مِنَ الاُمورِ المُقَدَّرَةِ، وَ رُبَّما يُعَبَّرُ بِهِ عَنِ المُشارَفَةِ عَلَيهِ وَ إن لَم يَنتَهِ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص144 (مادّه «بلغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُلوغ و بَلاغ، يعنى: رسيدن به نهايت مقصد و غايت چيزى، مكان باشد يا زمان يا هر چيزى كه حدّى برايش تعيين شده باشد. گاه از نزديك شدن به مقصد، اگر چه به آن منتهى نشود، به بلوغ تعبير مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين پايه، رسيدن كودك به مرحله اى طبيعى از زندگى كه در آن غريزه جنسى شكوفا مى شود و برخى دگرگونى هايى از نظر جسمى و روحى و ادراكى پديد مى آيد، بلوغ ناميده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-در-قرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلوغ، در قرآن&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كريم، براى تبيين مراحل طبيعى رشد كودك، از سه تعبير استفاده شده است: «بلوغ نكاح»، «بلوغ حُلُم» و «بلوغ أشُد»، كه در باره هر يك، توضيح كوتاهى ارائه مى شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-نكاح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. بلوغ نكاح&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از «بلوغ نكاح»، زمانى است كه كودك به مرحله اى از رشد طبيعى مى رسد كه از نظر جنسى، قدرت بر ازدواج پيدا مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم، رسيدن به اين مرحله را يكى از شرايط استقلال حقوقى كودك مى داند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَابْتَلُواْ الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُواْ النِّكَاحَ فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُواْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويتيمان را بيازماييد تا اين كه وقتى به سنّ زناشويى رسيدند، پس اگر در ايشان رُشدى يافتيد، اموالشان را به آنان رد كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه به اين حقيقت اشاره دارد كه بلوغ، داراى جنبه هاى مختلفى است و در ادبيات قرآن، بلوغ در همه جا به يك معنا نيست. ممكن است كسى از نظر جنسى بالغ باشد؛ ولى از نظر حقوقى بالغ نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-حلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. بلوغ حُلُم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا مقصود از «بلوغ حُلُم» نيز بلوغ جنسى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در لسان العرب (ج 12 ص145) آمده: «الحُلْمُ وَ الاِحتِلامُ: الجِماعُ و نَحوُهُ فِى النَّومِ وَ الاِسمُ الحُلُمُ؛ حُلْم و احتلام، نزديكى كردن و مانند آن در خواب است. اسم آن، حُلُم است» و در قرآن كريم آمده است: «لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ ؛ به سنّ احتلام نرسيده اند». برخى مقصود از «حُلُم» در اين جا را عقل گرفته اند؛ ليكن به نظر مى رسد كه معلَّق كردن حكم شرعى بر عاقل شدن كودك، صحيح نيست ؛ زيرا اوّلاً: كودكى با عاقل بودن منافاتى ندارد، ثانيا: ضابطه اى براى عاقل شدن كودك نمى توان تعيين كرد، ثالثا: حكم و موضوع، تناسبى ندارند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم، جهت حفظ حريم خانواده و عفّت خانوادگى، به كودكانى كه به بلوغ جنسى رسيده اند، دستور داده كه بايد هميشه به هنگام ورود به اتاق استراحت پدر و مادر، اجازه بگيرند؛ امّا براى كودكان مميّزى كه به بلوغ جنسى نرسيده اند، سه بار اجازه گرفتن كافى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد ! بايد غلام ها و كنيزهاى شما و كسانى از شما كه به [سنّ] بلوغ نرسيده اند، سه بار [در شبانه روز] از شما كسب اجازه كنند: پيش از نماز بامداد، و نيم روز كه جامه هاى خود را بيرون مى آوريد، و پس از نماز شامگاهان. [اين،] سه هنگام برهنگى شماست. نه بر شما و نه بر آنان گناهى نيست كه غير از اين [سه هنگام]، گرد يكديگر بچرخيد [و با هم معاشرت نماييد]. خداوند، آيات [خود] را اين گونه براى شما بيان مى كند، و خدا داناى سنجيده كار است. و چون كودكان شما به [سنّ] بلوغ رسيدند، بايد از شما كسب اجازه كنند، همان گونه كه آنان كه پيش از ايشان بودند، كسب اجازه كردند. خدا آيات خود را اين گونه براى شما بيان مى دارد، و خدا داناى سنجيده كار است» (نور: آيه 58 ـ 59).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-اشد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. بلوغ اَشُد&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفهوم «بلوغ اَشُدّ» با تعبيرهاى مختلف در هشت آيه مطرح شده است. اين آيات را در چهار عنوان مى توان دسته بندى كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-بلوغ-جنسى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ بلوغ جنسى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دو آيه، «بلوغ اَشُدّ» در برابر دوران طفوليت قرار گرفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُواْ أَشُدَّكُمْ؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حج: آيه 5. نيز در آيه ديگر آمده: «ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ» (غافر: آيه 67).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه شما را [به صورت] كودك بيرون مى آوريم. سپس [حيات شما را ادامه مى دهيم] تا به حدّ رشدتان برسيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، مقصود از «بلوغ اَشُد» در اين گونه موارد، مرحله بعد از دوران طفوليت است؛ امّا اين كه اين مرحله از چه سنّى آغاز مى شود و چه علائمى دارد، آيه ساكت است. از اين رو، براى پاسخگويى به اين سؤال مى توان به احاديث اهل بيت عليهم السلام يا به عرف مردم، مراجعه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در حديثى، از امام صادق عليه السلام مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِنقِطاعُ يُتمِ اليَتيمِ بِالاِحتِلامِ و هُوَ أشُدُّهُ، وَ إنِ احتَلَمَ وَ لَم يُؤنَس مِنهُ رُشدٌ وَ كانَ سَفيها أو ضَعيفا فَليُمسِك عَنهُ وَلِيُّهُ مالَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص506 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سر آمدن دوره يتيمى يتيم، با محتلم شدن است و اين [احتلام]، همان اَشُدّ اوست. و اگر محتلم شد، امّا رشدى در او ديده نشد و سفيه يا ناتوان بود، نبايد وليّش مال او را در اختيارش بگذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه اين حديث و دو حديث مشابه آن،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص235 ح75، تهذيب الأحكام: ج2 ص285.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بلوغ اَشُدّ» با شكوفايى غريزه جنسى و احتلام، آغاز مى شود، هر چند كودك به رشد عقلى نرسيده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-بلوغ-حقوقى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ بلوغ حقوقى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دو آيه، «بلوغ اَشُدّ»، موضوع حكم حَجْر از ايتام، قرار داده شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَا تَقْرَبُواْ مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انعام: آيه 152، اسراء: آيه 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به مال يتيم ـ جز به گونه اى نيكوتر ـ نزديك نشويد تا به حدّ رشد خود برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه با قرار دادن اين آيه در كنار آيه ششم از سوره نساء مى توانيم به اين نتيجه برسيم كه مقصود از «بلوغ اَشُدّ»ى كه موجب رفع حَجْر است، بلوغ جنسى همراه با رشد عقلى است. همچنين «بلوغ اَشُدّ» در آيه 87 از سوره كهف ـ كه به خاطر رشد عقلى دو يتيم براى استخراج گنجِ مربوط به آنها مطرح شده ـ، مى تواند ناظر به همين معنا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-بلوغ-مديريتى-و-رهبرى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بلوغ مديريتى و رهبرى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دو آيه ياد شده، «بلوغ اَشُدّ»، اشاره به مرحله اى است كه برخى از انسان هاى شايسته براى اعطاى منصب رسالت الهى و مديريت و رهبرى جامعه، آمادگى پيدا مى نمودند، چنان كه قرآن در باره موسى عليه السلام مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى ءَاتَيْنَاهُ حُكْمًا وَ عِلْمًا وَ كَذَلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص: آيه 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون به اَشُد و كمال خويش رسيد، به او حكمت و دانش عطا كرديم، و نيكوكاران را چنين پاداش مى دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا در باره يوسف عليه السلام مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ ءَاتَيْنَاهُ حُكْمًا وَ عِلْمًا وَ كَذَلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: آيه 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون به اَشُدّ خود رسيد، به او حكمت و دانش داديم، و نيكوكاران را چنين پاداش مى دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تبيين «بلوغ اَشُد» در آيه اوّل، از امام صادق عليه السلام روايت شده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشُدُّهُ: ثَمانَ عَشرَةَ سَنَةً، وَاستَوى: التَحى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص494 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[واژه] «أشُدّ» يعنى: هجده سالگى و «استوى» يعنى: ريش در آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه سن، شرط بلوغ نبوّت و امامت و رهبرى الهى نيست، چنان كه يحيى عليه السلام در كودكى به نبوّت رسيد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ءَاتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: آيه 12. نيز، ر. ك: مريم: آيه 29 ـ 30 (در باره نبوّت يافتن عيسى عليه السلام در گهواره).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به او در كودكى، حكمت داديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين برخى از امامان اهل بيت عليهم السلام مانند امام جواد عليه السلام نيز در كودكى به امامت رسيده اند. اين، بِدان معناست كه هر چند «بلوغ اَشُد» كه مرحله اى پس از كودكى است، به طور طبيعى زمينه ساز مديريت و رهبرى است، ولى خداوند متعال بر اساس حكمت سرآمدِ خود، در شرايط سياسى ـ اجتماعى ويژه، توان رهبرى و هدايت جامعه را به برخى از كسانى كه شايستگى لازم را داشته اند، در سنين كودكى عنايت كرده است. در واقع، «بلوغ اَشُد» به مفهوم ياد شده در اين گونه موارد، به صورت استثنايى براى برخى افراد، زودتر از موعد طبيعى پديد آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-كمال-بلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ كمال بلوغ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در يك آيه، «بلوغ اَشُد» در كنار رسيدن به سنّ چهل سالگى قرار گرفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احقاف: آيه 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا آن گاه كه به اَشُدّ خود رسد و چهل ساله شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه اشاره به آن است كه «بلوغ اَشُد» كه دوران كمال و قوّت آدمى است، در چهل سالگى به پايان مى رسد، چنان كه در حديثى از ابو بصير نقل شده كه امام صادق عليه السلام فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا بَلَغَ العَبدُ ثَلاثاً و ثَلاثينَ سَنَةً فَقَد بَلَغَ أشُدَّهُ و إذا بَلَغَ أربَعينَ سَنَةً فَقَدِ انتَهى مُنتَهاهُ و إذا بَلَغَ إحدى و أَربَعينَ فَهُوَ فِى النُّقصانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى: ج2 ص292 ح72، الخصال: ص545 ح23، بحار الأنوار: ج6 ص120 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه بنده به سى و سه سالگى برسد، به اَشُدّ خود رسيده است و هر گاه به چهل سال برسد، به نهايت [رشد] خود رسيده است، و هر گاه به چهل و يك سالگى رسد، رو به كاستى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين احاديث، دوران «بلوغ اَشُد»، با احتلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در حديثى كه با سند صحيح از امام صادق عليه السلام نقل شده آمده: «إذا بلغ أشدّه ثلاث عشرة سنة و دخل فى الأربع عشرة، وجب عليه ما وجب على المحتلمين احتلم أو لم يحتلم؛ هر گاه به اَشُدّ خود رسد، يعنى سيزده سالش تمام و وارد چهارده سالگى شود، آنچه [از تكاليف] بر محتلم شوندگان واجب است، بر او واجب مى گردد، خواه محتلم شده باشد يا نشده باشد...» (الكافى: ج7 ص69 ح7). براساس اين حديث، «بلوغ أشدّ» در سنّ سيزده سالگى آغاز مى شود؛ ليكن به دليل تعارض اين حديث با احاديث ديگر، مشهور فقها، طبق آن فتوا نداده اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آغاز مى شود، در سى و سه سالگى اوج مى گيرد و در چهل سالگى كامل مى گردد، و شايد حكمت آن كه خاتم انبيا صلى الله عليه و آله در سنّ چهل سالگى به رسالت مبعوث گرديد، اين است كه آن بزرگوار در اين سن، بيشترين آمادگى را براى انجام مسئوليت سنگين مديريت، هدايت و رهبرى جامعه داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نتيجه-بررسى-آيات-بلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نتيجه بررسى آيات بلوغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل در آياتى كه موضوع «بلوغ» در آنها مطرح شده است، مى توان به اين نتايج دست يافت كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. در قرآن، فرقى ميان بلوغ دختر و پسر گذاشته نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. در قرآن، سنّ خاصّى براى بلوغ مطرح نشده؛ بلكه بر علائم و نشانه هاى طبيعى آن (مانند: بلوغ جنسى و رشد عقلى) تكيه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. كاربرد واژه «بلوغ» در قرآن، در همه جا به يك معنا نيست؛ بلكه گاه به معناى بلوغ جنسى، گاه به معناى بلوغ حقوقى، و گاه به معناى بلوغ مديريتى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. در قرآن كريم، «بلوغ جنسى» تنها مبدأ يك حكم تكليفى شناخته شده و آن، «وجوب استيذان براى ورود به اتاق استراحت پدر و مادر» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-در-احاديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلوغ، در احاديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اسلامى، در باره بلوغ، دو موضوع به تفصيل، مورد توجّه قرار گرفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-بلوغ-در-احكام-تكليفى-و-وضعى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. نقش بلوغ در احكام تكليفى و وضعى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شمارى از احاديث، تأكيد شده كه كودك قبل از رسيدن به مرحله بلوغ، مكلّف به انجام واجبات الهى و ترك محرّمات نيست و اگر مرتكب كار ناشايستى شد، براى او گناهى نوشته نمى شود، چنان كه از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الصَّبِىَّ لا يَجرى عَلَيهِ القَلَمُ حَتّى يَبلُغَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص498 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر كودك چيزى [از تكليف و گناه و ثواب] نوشته نمى شود تا آن گاه كه بالغ شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، اگر كودك مرتكب گناهانى شد كه كيفر خاصّى در اسلام براى آنها مقرّر شده (مانند: دزدى)، مجازات آن گناه بر او اجرا نمى شود، هر چند كارهايى براى تأديب او ضرورى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين احكام وضعى (مانند: طلاق و وصيّت) در مورد كودك، جارى نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;علائم-بلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. علائم بلوغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشانه هايى كه در احاديث براى بلوغ ذكر شده، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف.-احتلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف. احتلام&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث، «احتلام» ـ كه نشانه بلوغ جنسى است ـ به عنوان يكى از علائم بلوغ تكليفى و حقوقى پسران شناخته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از اين، توضيح داديم كه قرآن كريم نيز به مكلّف بودن كودكانى كه به بلوغ جنسى مى رسند، اجمالاً اشاره كرده است. بنا بر اين، مكلّف بودن كودكانى كه به بلوغ جنسى رسيده اند، مورد اتّفاق كتاب و سنّت است و از اين روست كه در ميان فقها، اختلافى در اين باره وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب.-حيض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب. حيض&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نظر احاديث، ديدن خون «حيض»، نشانه قطعى بلوغ دختران است و در اين باره اختلافى در ميان علما نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-روييدن-موى-زهار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ روييدن موى زِهار&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شمارى از احاديث، روييدن موى درشت بر زهار (شرمگاه)، نشانه بلوغ پسران شمرده شده و بسيارى از فقها، اين نشانه را با اين استدلال كه رويش اين مو، نشانه طبيعى بلوغ است،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بله، ممكن است تعميم اين حكم (به بلوغ رسيدن با روييدن مو بر زهار) بر دخترها مورد اشكال باشد ؛ چرا كه متون دينى در اين باره، در خصوص پسرها ظهور دارد ؛ بلكه از سخنان برخى اصحاب، استفاده مى شود كه اين حكم، به پسرها اختصاص دارد. اگر چه نقلى كه خلاف اين باشد، به دست نيامده است، امّا از اجماع الخلاف و التذكرة، عموميت [حكم براى پسر و دختر] به دست مى آيد و بلكه هر دو به آن تصريح كرده اند ـ اگر چه براى اجماع مزبور، با تتبّع در بيشتر عبارت ها، مؤيّدى نيست ـ و نيز با اين كه روييدن مو [بر زهار]، يك نشانه طبيعى است كه شارع، آن را براى پى بردن به تحقّق بلوغ، معتبر دانسته است. پس ميان دختر و پسر تفاوتى نيست (ر.ك: جواهر الكلام: ج26 ص7).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميان دختر و پسر، مشترك مى دانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-سن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ سن&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث مربوط به سنّ بلوغ، مختلف اند: شمارى از احاديث، سنّ بلوغ پسران را پانزده سال،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص511 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى سيزده سال،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص310 ح856 و ج9 ص183 ح739، الكافى: ج7 ص69 ح7، كتاب من لايحضره الفقيه: ج4 ص221 ح5519، وسائل الشيعة: ج13 ص432 ح24774.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى ده سال،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج6 ص124 ح5 و ج7 ص29 ح4، تهذيب الأحكام: ج8 ص76 ح254 و ج9 ص182 ح732، الاستبصار: ج3 ص302 ح1072، كتاب من لايحضره الفقيه: ج4 ص197 ح5452، وسائل الشيعة: ج15 ص324 ح28067 و ج13 ص428 ح24761.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى نُه سال&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج7 ص233 ح9، تهذيب الأحكام: ج10 ص120 ح479، وسائل الشيعة: ج18 ص525 ح34784.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برخى هشت سال&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج9 ص183 ح736 و ج10 ص120 ح481، الاستبصار: ج4 ص249 ح945، وسائل الشيعة: ج18 ص526 ح34787 و ج13 ص322 ح24451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذكر كرده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مورد دختران، بيشتر قريب به اتّفاق احاديث، سنّ بلوغ آنها را نُه سال مى دانند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص515 ح44 و 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك حديث، آن را سيزده سال&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص380 ح1588، الاستبصار: ج1 ص408 ح1560، وسائل الشيعة: ج1 ص32 ح82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يك حديث، ده سال مطرح كرده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص255 ح1099، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص461 ح4591، وسائل الشيعة: ج14 ص461 ح26465.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سن-بلوغ-در-آثار-فقهاى-متقدم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنّ بلوغ در آثار فقهاى متقدّم&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آثار فقهاى متقدّم، مانند شيخ صدوق (م 381 ق) و سيّد مرتضى (355 ـ 436 ق)، سخن از «سنّ» بلوغ ديده نمى شود؛ بلكه آنان بر علائم طبيعى بلوغ (احتلام در پسر و عادت ماهيانه در دختر) تأكيد دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ صدوق در تبيين حدّ وجوب روزه بر كودكان پس از نقل احاديث مربوط، مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همه اين اخبار در اين موضوع، اتّفاق دارند كه پسر چون به نُه سالگى رسيد تا چهارده يا پانزده سالگى و تا زمان محتلم شدن، به روزه گرفتن، وادار و تشويق مى شود و همچنين دختر تا زمانى كه خون حيض ببيند؛ ولى بعد از احتلام و حيض شدن، روزه بر آنها واجب مى شود و قبل از آن، جنبه تربيتى دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ صدوق همچنين در كتاب المقنع مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كودك هر گاه به نه سالگى رسد، او را به اندازه اى كه در توانش باشد، به روزه گرفتن وا مى دارند. اگر تا ظهر يا بعد از آن طاقت آورد، تا همان وقت روزه مى گيرد، و اگر گرسنگى يا تشنگى بر او چيره شد، روزه اش را مى خورد، و اگر [توانست] سه روز پياپى روزه بگيرد، تمام آن ماه را به روزه وادار مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت شده است كه كودك از چهارده تا پانزده ـ شانزده سالگى به روزه گرفتن وادار مى شود، مگر اين كه پيش از آن، قدرت روزه گرفتن را داشته باشد. از امام صادق عليه السلام روايت شده است كه فرمود: «پسر هر گاه محتلم شود، روزه بر او واجب مى شود و دختر هر گاه حيض شود، بايد روزه بگيرد و چارقد (مقنعه) بپوشد».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع: ص195.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد مرتضى رحمه الله نيز مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه كافر، پيش از حلول ماه، مسلمان شود، تمام آن ماه را بايد روزه بگيرد، و اگر پس از گذشت چند روز [از حلول ماه رمضان] اسلام آورد، بقيّه روزها را بايد روزه بگيرد و قضاى روزهاى گذشته بر او نيست. همچنين است حكم پسر، هر گاه محتلم شود و دختر، زمانى كه خون حيض ببيند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسائل المرتضى: ج3 ص57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايد نظر اين دسته از فقها اين باشد كه سن، اماره تعبّدى بلوغ نيست؛ بلكه معيار بلوغ، در پسران، احتلام و در دختران، عادت ماهيانه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رأى-مشهور-فقها-در-باره-سن-بلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رأى مشهور فقها در باره سنّ بلوغ&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشهور فقها بر پايه احاديثى كه سنّ بلوغ پسران را پانزده سال تمام و سنّ بلوغ دختران را نُه سال ذكر كرده اند، فتوا داده اند. بنا بر اين نظريّه، سنّ بلوغ، يك امر تعبّدى است كه از سوى شارع در كنار ساير علائم طبيعى، معيّن گرديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه با عنايت به نظر مشهور فقها، در اين بخش، فقط متن احاديثى كه بر اين رأى دلالت دارند، ارائه و از درج ساير احاديث، صرف نظر مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نظريه-فيض-كاشانى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ===== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نظريّه فيض كاشانى&lt;/span&gt; =====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محدّث و محقّق بزرگوار، ملّا محسن فيض كاشانى، بر اين باور است كه مقتضاى اختلاف احاديث، اين است كه سنّ بلوغ در مورد انواع تكاليف، متفاوت است. به سخن ديگر، بلوغ، داراى معانى و مراتب مختلف است. متن كلام ايشان، اين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع و سازش ميان اخبار، مقتضى اختلاف معناى بلوغ سنّى در انواع تكليف هاست، چنان كه از آنچه در باب روزه است، پيداست كه مى گويد: روزه بر دختر، پيش از كامل شدن سيزده سالگى اش واجب نيست، مگر اين كه قبل از آن، عادت ماهيانه شود، و يا از آنچه در باب حدود، روايت شده است كه دختر هر گاه نُه سال او كامل گردد، حدود، له يا عليه او، اجرا مى شود، و ديگر احاديثى كه در باب وصيّت و عتق و مانند آنها وارد شده است، مبنى بر اين كه دختر در سن ده سالگى مى تواند اين كارها را انجام دهد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفاتيح الشرائع: ج1 ص14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در جواهر الكلام، نظريّه فيض با اين استدلال كه خلاف اجماع است، رد شده است. متن جواهر، اين است: «نظر فاضل كاشانى ـ مبنى بر اين كه تعيين سن در تكاليف فرق مى كند و حدّ هر چيزى، همان است كه در احاديث تعيين شده است ؛ چرا كه به گمان او، جمع ميان متون در باره سن، به اين طريق حاصل مى شود ـ منحصر به خودِ او و واضح البطلان است ؛ چون با اجماع اماميّه و بلكه با اجماع عموم مسلمانان، مخالف است ؛ زيرا علما، على رغم اختلاف نظرشان در تعيين بلوغ از طريق سن، بر اين نكته اجماع دارند كه بلوغِ برطرف كننده حجر (ممنوعيت از تصرّف در اموال)، همان است كه با آن، تكليف ثابت مى شود، و آن چيزى كه با آن تكليف در عبادات ثابت مى شود، همان است كه تكليف در غير عبادات بِدان ثابت مى گردد، و در اين باره فرقى ميان نماز و ديگر عبادات نيست ؛ بلكه اين، مطلبى است كه در شريعت، روشن است و فقهاى فريقين، آن را اعلام كرده اند و مسلمانان نيز در دوره ها و نقاط مختلف جهان به آن عمل كرده اند و كسى مخالفت و انكار نكرده است، و از هيچ يك از آنان شنيده نشده است كه كودكان را، بر حسب اختلاف مراتب سن، تقسيم كنند و بگويند كه بعضى از آنها مثلاً در نماز بالغ هستند و در زكات بالغ نيستند، يا در زمينه عبادات بالغ اند و در معاملات بالغ نيستند، يا در آنها (عبادات و معاملات) بالغ اند و در حدود بالغ نيستند، و اين نيست، مگر بدين سبب كه بلوغ سنّى، يك امر واحد غير قابل تجزيه و تقسيم است» (جواهر الكلام: ج26 ص41).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه برخى از محقّقان معاصر، اين نظريّه را پذيرفته اند و مى گويند: بلوغ، مراتبى دارد كه هر مرتبه از آن، موضوع احكام خاصّى است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. بلوغ اعتقادى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در زمينه عقايد، براى مسلمان شدن كودك كافر، گفتن شهادتين، در صورتى كه بر پايه شناخت و آگاهى باشد، كافى است، هر چند سنّ پسر به پانزده سال و سنّ دختر به نُه سال نرسيده باشد. چنين كودكى احكام اسلام بر او جارى است و از تابعيت پدر و مادر كافر، خارج مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. بلوغ حقوقى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مورد نفوذ عقود و معاملات (مانند: بيع، اجاره، رهن، وصيّت و طلاق)، رسيدن به سنّ ده سالگى كافى است، البتّه به شرط رشد عقلى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. بلوغ اجراى حدود و تعزيرات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى اجراى حدود و تعزيرات، رسيدن دختر به حدّ زنان و آماده شدن براى ازدواج و قدرت بدنى، كافى است، هر چند ده سال هم نداشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. بلوغ عبادى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى واجب شدن عبادات، يكى از دو امر كافى است: عادت ماهيانه و يا سنّ سيزده سالگى (بويژه در مورد روزه).&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كاوشى در فقه: ج1 ص251.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارى، مى توان گفت كه نظريّه اخير، با آنچه در معناى بلوغ از نگاه قرآن مطرح شد و همچنين با نظريّه روان شناسان در باره بلوغ ـ كه در ادامه بحث خواهد آمد ـ، هماهنگى دارد. البتّه بايد توجّه داشت كه ـ چنان كه اشاره شد ـ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص476 (پانوشت 1).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اشكالاتى در باره اين نظريّه مطرح شده كه جاى بيان آنها در مباحث تفصيلى فقهى است و آنچه در اين جا مطرح شد، تنها اشاره اى به ديدگاه هاى مختلف فقهى در باره علائم بلوغ بود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دائرة المعارف بزرگ اسلامى (ج 12 ص528) آمده: «برخى گزارش هاى رسيده از سده نخست هجرى نشان مى دهند كه صرفا ظاهر شدن نشانه هاى جسمى، به عنوان تحقق بلوغ و مبدأ زمانى تكليف، تلقّى شده اند (صنعانى، عبد الرزّاق: ج4 ص153 و سعيد بن منصور: ج3 (1) ص152 و ابن ابى شيبه: ج6 ص221 و حرّ عاملى: ج11 ص45. نيز، ر. ك: ابن قاسم: ج16 ص217 و بخارى: ج2 ص947).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اواخر سده اوّل و طى سده دوم هجرى، در كنار تأكيد برخى فقيهان بر نشانه هاى جسمى (ر. ك: طحاوى: ج3 ص217 و نيز ابن ابى شيبه: ج5 ص480)، از سوى برخى ديگر، رسيدن به مقطع سنّى خاص نيز نشانه بلوغ تلقّى شده است (ر. ك: سعيد بن منصور: ج3 (3) ص382 و بخارى: ج2 ص947).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غالب فقيهان اصحاب حديث، برخى از فقيهان مالكى و حنفى و عموم فقيهان شافعى و زيدى، پانزده سالگى را به عنوان سنّ بلوغ در دختر و پسر پذيرفته اند (ر. ك: شافعى: ج3 ص220 و طحاوى: همان جا و جصاص: ج3 ص625 و ابو اسحاق: ج1 ص330 و ابن عربى، عارضة...: ج6 ص116، احكام: ج1 ص320 ؛ ابن قدامه: ج4 ص514، نووى: ج13 ص19 و 21، ابن مرتضى: ج1 ص150، مرداوى: ص320، غنيمى: ج2 ص71). امّا رأى ابو حنيفه شايان تأمّل است كه بلوغ پسر را در هجده سالگى (روايت ابو يوسف و حسن بن زياد) يا نوزده سالگى (روايت محمّد بن حسن) و بلوغ دختر را در هفده سالگى مى دانست (جصاص: همان جا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سده 3 ق / 9 م، داوود اصفهانى، بنيان گذار مكتب ظاهرى، ملاك قرار دادن سن براى تحقّق بلوغ را مخالف مضمون روايات «رفع قلم از صبى» شمرد. به نظر وى، مادام كه نشانه هاى جسمى بلوغ در فرد ظاهر نشوند، هر چند سال كه بر او بگذرد، بالغ نشده است (ابن قدامه، همان جا، نووى: ج13 ص22)».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-از-منظر-روان-شناسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلوغ، از منظر روان شناسان&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان شناسان در باره بلوغ، تحقيقات گسترده اى انجام داده اند كه در اين جا نخست به تعريف آنان از بلوغ و سپس به نشانه هاى بلوغ و در آخر به عوامل مؤثّر در بلوغ از منظر روان شناسان مى پردازيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-تعريف-بلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ تعريف بلوغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نگاه روان شناسان، مرحله اى از سن كه با دگرگونى هايى در اندام، احساسات و انديشه كودك، همراه است، بلوغ ناميده مى شود. اين مرحله با شكوفايى غريزه جنسى آغاز مى شود. بلوغ، موجب مى شود كه شخص به گونه اى متفاوت، احساس مى نمايد، نگاهش به جهان، تغيير مى كند و برخورد او با ديگران و خودش، عوض مى شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان شناسى بلوغ، مؤسّسه روان كاوى و روان شناسى ويليام النسون وايت، ترجمه فضل اللّه شاهلويى پور و پروين قائمى، تهران: حسام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعريف هاى ديگرى هم شده كه در اين جا مجال ذكر همه آنها نيست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: روان شناسى رشد، گروه نويسندگان، ترجمه: نور الدين رحمانيان، تهران: آگاه. نيز، ر. ك: روان شناسى رشد كودك و نوجوان، محمّد پارسا، تهران: بعثت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-نشانه-هاى-خارجى-و-غالبى-بلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ نشانه هاى خارجى و غالبى بلوغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان شناسان، بلوغ را با دگرگونى هاى گونه گون همراه مى دانند: قسمتى پنهان و قسمتى آشكار. در كتاب روان شناسى رشد كودك و نوجوان آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهم ترين دگرگونى هاى بدنى دوره جوانى، ظهور ويژگى هاى نخستين و ويژگى هاى ثانويه است. منظور از ويژگى هاى نخستين، شكل دادن به آلت هاى تناسلى و توانايى در امر توليد مثل است؛ امّا ويژگى هاى ثانوى، عبارت از روييدن ريش و سبيل و دو رگه شدن صدا در پسران و بزرگ شدن سينه و لگن خاصره در دختران است. پس از عادت ماهانه در دختران و نعوظ و انزال در پسران، قابليت توليد مثل ايجاد مى گردد. از نشانه هاى مهمّ بلوغ در دختران، افزايش طول قد، بزرگ شدن سينه، لگن خاصره و سرانجام، عادت ماهانه است. همه اين نشانه ها دليل بر آن است كه دختر نوجوان قادر به توليد مثل است. عادت ماهانه، پايان رشد سريع بدنى دختران را اعلام مى دارد و زمان آغاز آن نيز متفاوت است.… هنجار بلوغ جنسى دختران، ميان نُه تا هجده سالگى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان شناسى رشد كودك و نوجوان: ص219.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين در باره نشانه هاى بلوغ پسران نوشته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشهورترين اثر بلوغ جنسى در پسران، اين است كه بر خلاف دختران، صدايشان درشت و دو رگه و باسن و كَفَلشان كوچك مى شود؛ امّا قاعده گردن آنها تا حدودى كلفت و سينه و شانه هايشان پهن مى شود و دو سال پس از بلوغ، ريش و سبيل در مى آورند. بالا رفتن فشار خون و افزايش ضربان قلب و نبض نيز از آثار ديگر بلوغ جنسى در پسران و دختران است. هنجار بلوغ جنسى در پسران، ميان يازده تا هجده سالگى است؛ يعنى دو سال ديرتر از دختران آغاز مى شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان شناسى رشد كودك و نوجوان: ص220.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موريس دبس مى نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خصايص بدنى و روانى در اين دوره (بلوغ): مى دانيم كه رشد طبيعى بدن، به صورت سه رشته پديده جلوه مى كند كه بر اثر عمل غدد بسته داخلى حاصل مى شود. از جمله مى توان از آخرين رشد قد و وزن نام برد كه در دختران زودتر از پسران صورت مى گيرد. ديگر، ظهور صفات جنسى فرعى يا ثانوى است كه خود، نشانه پديده عمده اى است. سوم، رشد دستگاه تناسلى است كه عادت ماهانه، در دختران و نخستين احتلام در پسران، از آثار آن به شمار مى رود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراحل تربيت، موريس دبس، ترجمه على محمّد كاردان، تهران: دانشگاه تهران: ص15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اف. كى. شارتل ورث بر اين نظر است كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حدود سنّى بروز قاعدگى، از نُه تا هفده سالگى و معدّل سنّى آن، سيزده سال است. قاعدگى، قبل از نُه سالگى و پس از هجده سالگى (جز در مواردى كه دختران دچار اشكال غددى هستند)، بسيار نادر است. اوّلين قاعدگىِ حدود 43 دختران، در سنين دوازده، سيزده و چهارده سالگى روى مى دهد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روان شناسى رشد كودك و نوجوان: ص442.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-عوامل-مؤثر-در-بلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ عوامل مؤثّر در بلوغ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بروز نشانه هاى بلوغ در دختر و پسر، بستگى تام به آب و هواى محلّ زندگى، تغذيه، فرهنگ و... دارد. البتّه در ميزان تأثير اين عوامل، وحدت نظر نيست. در اين باره يكى از صاحب نظران مى نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نژاد، تغذيه و عوامل فيزيكى و روانى موجود در محيط زندگى نيز در زمان ظهور بلوغ و ميزان ترشّح هورمون هاى مربوط اثر مى گذارد. مثلاً ويتامين&lt;/span&gt; E&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را از جمله عوامل تغذيه اى مؤثّر به شمار مى آورند. همچنين نژاد و عوامل فيزيكى محيط جغرافيايى در بعضى اقوام مناطق گرمسير نزديك خطّ استوا، موجب بلوغ زودرس مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آثار بلوغ جسمانى دختران در حبشه ـ كه از ممالك آفريقايى به شدّت گرمسير است ـ در نُه يا ده سالگى بروز مى كند، در حالى كه در لابونى، شمالى ترين منطقه اروپا، در شمال شبه جزيره اسكانديناوى، در هجده سالگى رخ مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وضع نامساعد اخلاقى در اجتماعات بى بند و بار نيز باعث بلوغ زودرس در آن جوامع مى شود.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنّ پيدايش بلوغ در نژادهاى مختلف فرق مى كند و عوامل محيطى، فرهنگى، خانوادگى، موروثى و تغذيه اى در پيدايش بلوغ، مؤثّر است. به عنوان مثال، در هندوستان، دخترها ديرتر از دخترهاى انگليسى و آمريكايى بالغ مى شوند و حتّى بعضى از محقّقين، چنين برآورد كرده اند كه در كشورهاى اروپايى، هر ده سال، دخترها در حدود سه يا چهار ماه زودتر از سنينى كه قبلاً بالغ مى شدند، به بلوغ مى رسند. در ايران نيز، مطالعات آمارى در مقايسه بين سنّ قاعدگى دختران و مادران و مادربزرگ هاى آنان، پايين آمدن سنّ قاعدگى را به مرور زمان نشان مى دهد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلوغ، احمد صبور اردوبادى، ص149 و 150.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-أصناف-البلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: أصناف البلوغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: انواع بلوغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-الحلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: بُلوغُ الحُلُمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: بلوغ جنسى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لِيَسْتَئذِنكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَ الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُواْ الْحُلُمَ مِنكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِّن قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَ حِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُم مِّنَ الظَّهِيرَةِ وَ مِن بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَّكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُم بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْأَيَاتِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ * وَإِذَا بَلَغَ الْأَطْفَالُ مِنكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَئذِنُواْ كَمَا اسْتَئذَنَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ ءَايَاتِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 58 و 59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! بايد كسانى كه مالك آنها هستيد (غلامانتان) و كسانى از شما كه به احتلام (بلوغ جنسى) نرسيده اند، در سه وقت [از شبانه روز] از شما [براى ورود بر شما] كسب اجازه كنند: پيش از نماز بامداد، و نيم روز كه جامه هاى خود را بيرون مى آوريد، و پيش از نماز شامگاهان. [اين] سه هنگام برهنگىِ شماست. نه بر شما و نه بر آنان گناهى نيست و غير از اين [سه وقت]، گرد يكديگر بچرخيد [و با هم معاشرت نماييد]. خداوند، آيات خود را براى شما اين گونه بيان مى كند، و خدا دانا و حكيم است. و هر گاه كودكان شما به احتلام رسيدند، بايد از شما كسب اجازه كنند، همان گونه كه آنان كه پيش از ايشان بودند، كسب اجازه مى كردند. خدا آيات خود را اين گونه براى شما بيان مى دارد، و خدا دانا و حكيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة عن الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ» قالَ ـ: هِيَ خاصَّةٌ فِي الرِّجالِ دونَ النِّساءِ. قُلتُ: فَالنِّساءُ يَستَأذِنَّ في هذِهِ الثَّلاثِ ساعاتٍ؟ قالَ: لا، ولكِن يَدخُلنَ ويَخرُجنَ. «وَ الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُواْ الْحُلُمَ مِنكُمْ» قالَ: مِن أنفُسِكُم، قالَ: عَلَيكُمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي قدس سره: قوله عليه السلام: «عليكم»: كذا في النسخ، والظاهر: «عليهم»، ولعلّ المعنى كأنّه تعالى وجّه الخطاب إلى الأطفال هكذا، أو أنّهم لمّا كانوا غير مكلّفين فعليكم أن تأمروهم بالاستئذان (مرآة العقول: ج20 ص366).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استِئذانٌ كَاستِئذانِ مَن قَد بَلَغَ في هذِهِ الثَّلاثِ ساعاتٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص529 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از زراره ـ: امام صادق عليه السلام در باره سخن خداى عز و جل: «كسانى كه مالك آنها هستيد» فرمود: «اين حكم، مخصوص مردهاست و زنها را شامل نمى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس زنان [لازم نيست] در اين اوقات سه گانه اجازه بگيرند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ بلكه مى توانند داخل و خارج شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و در باره] «و كسانى از شما كه به احتلام نرسيده اند» فرمود: «[«از شما»] يعنى از خود شما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: آزاد باشند، نه غلام. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «بر شماست&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصحّح الكافى (ج 5 ص530)، به نقل از مرآة العقول چنين آورده است: در همه نسخه ها، «عليكم (بر شماست)» آمده؛ ولى ظاهرا بايد «عليهم (بر ايشان است)» باشد. شايد معنايش اين باشد كه خداوند متعال، خطاب را اين گونه متوجّه اطفال كرده است، يا چون كودكان غير مكلّف هستند، پس بر شماست كه به آنها دستور دهيد [در اين اوقات براى وارد شدن بر شما] اجازه بگيرند. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در اين سه وقت، همچون افراد بالغ، اجازه[ى ورود] بگيريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جرّاح المدائنيّ: عَن أبي عَبدِ اللّهِ [الإِمامِ الصّادِقِ] عليه السلام، قالَ: لِيَستَأذِنِ الَّذينَ مَلَكَت أيمانُكُم وَالَّذينَ لَم يَبلُغُوا الحُلُمَ مِنكُم ثَلاثَ مَرّاتٍ كَما أمَرَكُمُ اللّهُ عز و جل، ومَن بَلَغَ الحُلُمَ فَلا يَلِجُ عَلى اُمِّهِ، ولا عَلى اُختِهِ، ولا عَلى خالَتِهِ، ولا عَلى سِوى ذلِكَ إلّا بِإِذنٍ، فَلا تَأذَنوا حَتّى يُسَلِّمَ، وَالسَّلامُ طاعَةٌ للّهِِ عز و جل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: لِيَستَأذِن عَلَيكَ خادِمُكَ إذا بَلَغَ الحُلُمَ في ثَلاثِ عَوراتٍ إذا دَخَلَ في شَيءٍ مِنهُنَّ ولَو كانَ بَيتُهُ في بَيتِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وليَستَأذِن عَلَيكَ بَعدَ العِشاءِ الَّتي تُسَمَّى «العَتَمَةَ»، وحينَ تُصبِحُ، وحينَ تَضَعونَ ثِيابَكُم مِنَ الظَّهيرَةِ، إنَّما أمَرَ اللّهُ عز و جل بِذلِكَ لِلخَلوَةِ؛ فَإِنَّها ساعَةُ غِرَّةٍ وخَلوَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص529 ح1 وص 530 ح3 عن محمّد بن قيس عن الإمام الباقر عليه السلام وح 4 عن الفضيل بن يسار عن الإمام الصادق عليه السلام وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جرّاح مدائنى ـ: از امام صادق عليه السلام فرمود: «كسانى كه مالك آنها هستيد و كسانى از خود شما كه بالغ نشده اند، در سه هنگام بايد همان گونه كه خداى عز و جل به شما فرمان داده است، كسب اجازه كنند، و كسى كه بالغ شده است، [در هر زمانى] جز با اجازه نبايد بر مادرش يا خواهرش، يا خاله اش و يا جز اينان وارد شود، و به او اجازه ندهيد، تا اين كه سلام كند و سلام، [نشانه] اطاعت از خداوند عز و جل] در اذن ورود [است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام افزود: «بايد خادم تو، هرگاه به سنّ بلوغ رسيد، براى ورود در يكى از اين سه وقت، از تو اجازه بگيرد، اگر چه خانه اش در خانه تو باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس از عشاى موسوم به عَتَمه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عتمه: ثلث اوّل شب پس از ناپديد شدن شفق. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در صبحگاهان و در نيم روز كه جامه هاى خود را در مى آوريد، از تو كسب اجازه كنند. خداوند عز و جل اين دستور را به خاطر خلوت داده است؛ چرا كه اين اوقات، اوقات غفلت و خلوت اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-النكاح-والرشد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: بُلوغُ النِّكاحِ وَالرُّشدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: بلوغ ازدواج و رشد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَابْتَلُواْ الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُواْ النِّكَاحَ فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُواْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَن يَكْبَرُواْ وَمَن كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَن كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُواْ عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و يتيمان را بيازماييد تا وقتى به] سنّ] زناشويى برسند. پس اگر در ايشان رشد [فكرى] يافتيد، اموالشان را به آنان رد كنيد، و آن را [از بيم آن كه مبادا] بزرگ شوند، به اسراف و شتاب مخوريد، و آن كس كه توانگر است، بايد [از گرفتن اجرتِ سرپرستى] خوددارى ورزد، و هر كس تهى دست است، بايد مطابق عرف [از آن] بخورد. پس هر گاه اموالشان را به آنان رد كرديد، برايشان گواه بگيريد. خداوند، براى حسابرسى كافى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُواْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ» ـ: إيناسُ الرُّشدِ حِفظُ المالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: ج4 ص222 ح5523، تفسير العيّاشي: ج1 ص221 ح26 عن يونس بن يعقوب نحوه، وسائل الشيعة: ج13 ص143 ح23948.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخگويى به پرسش درباره سخن خداى عز و جل: «پس اگر در ايشان رشدى يافتيد، اموالشان را به آنان رد كنيد» ـ: يافتن رشد، [قدرت] نگهدارى از مال است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي عن يونس بن يعقوب: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: قَولُ اللّهِ: «فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُواْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ» أيُّ شَيءٍ الرُّشدُ الَّذي يُؤنَسُ مِنهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حِفظُ مالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص221 ح26، بحار الأنوار: ج75 ص6 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از يونس بن يعقوب ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: مراد از رشد در اين سخن خداوند: «پس گر در آنان رشدى يافتيد، اموالشان را به آنان رد كنيد» چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[توانايى او در] نگهدارى از اموالش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: أمّا قَولُهُ: «وَابْتَلُواْ الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُواْ النِّكَاحَ فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُواْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَن يَكْبَرُواْ» قالَ: مَن كانَ في يَدِهِ مالُ اليَتامى فَلا يَجوزُ لَهُ أن يُعطِيَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «أن يُؤتِيَهُ»، وهو الأصحّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى يَبلُغَ النِّكاحَ [ويَحتَلِمَ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذَا احتَلَمَ وَجَبَ عَلَيهِ الحُدودُ وإقامَةُ الفَرائِضِ، ولا يَكونُ مُضَيِّعا ولا شارِبَ خَمرٍ ولا زانِيا، فَإِذا آنَسَ مِنهُ الرُّشدَ دَفَعَ إلَيهِ المالَ وأَشهَدَ عَلَيهِ. وإن كانوا لا يَعلَمونَ أنَّهُ قَد بَلَغَ فَإِنَّهُ يُمتَحَنُ بِريحِ إبطِهِ أو نَبتِ عانَتِهِ، فَإِذا كانَ ذلِكَ فَقَد بَلَغَ فَيَدفَعُ إلَيهِ مالَهُ إذا كانَ رَشيدا، ولا يَجوزُ أن يَحبِسَ عَلَيهِ مالَهُ ويُعَلِّلَ أنَّهُ لَم يَكبَر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص131، بحار الأنوار: ج103 ص163 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: [در باره] سخن او كه: «يتيمان را بيازماييد تا وقتى به [سنّ] زناشويى برسند. پس اگر در آنان رشدى يافتيد، اموالشان را به ايشان رد كنيد، و آن اموال را [از بيم آن كه مبادا] بزرگ شوند، به اسراف و شتاب مخوريد»، فرمود: «اگر كسى مال يتيمى در اختيارش بود، برايش جايز نيست آن مال را به او بدهد، تا آن گاه كه به سنّ زناشويى برسد [و محتلم شود]. پس هر گاه محتلم شد، حدود و انجام دادن فرايض بر وى واجب مى شود و نبايد تباه كننده[ى مال] و شرابخوار و زناكار باشد. هر گاه در او رشد يافت، مالش را به او رد كند و بر آن، گواه بگيرد و اگر نمى دانند كه بالغ شده است، از طريق بوى زير بغلش يا روييدن موى زهارش امتحان مى شود. اگر اين نشانه ها را داشت، بالغ شده است و بايد اموالش را به او برگرداند، به شرط آن كه رشيد باشد، و جايز نيست مال او را به بهانه اين كه هنوز بزرگ نشده است، نگه دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن ابن عباس ـ في جَوابِ نَجدَةَ بنِ عامِرٍ ـ: سَأَلتَ عَنِ اليَتيمِ مَتى يَنقَضي يُتمُهُ؟ وإنَّهُ إذا بَلَغَ النِّكاحَ، واُونِسَ مِنهُ رُشدٌ، ودُفِعَ إلَيهِ مالُهُ؛ فَقَدِ انقَضى يُتمُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج3 ص1446 ح140، مسند ابن حنبل: ج1 ص535 ح2235، السنن الكبرى: ج9 ص91 ح17966، المعجم الكبير: ج10 ص335 ح10830 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابن عبّاس، در پاسخ نجدة بن عامر ـ: پرسيدى: چه وقت دوره يتيمى تمام مى شود؟ هر گاه به سنّ ازدواج برسد و در او رشد ديده شود و اموالش به او باز گردانده شود، دوره يتيمى اش سپرى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في تَفسيرِ قَولِ اللّهِ عز و جل: «فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُواْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ» ـ: إذا رَأَيتُموهُم يُحِبّونَ آلَ مُحَمَّدٍ عليهم السلام فَارفَعوهُم دَرَجَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر ـ تعقيبا على هذا الحديث ـ: قال مصنّف هذا الكتاب: هذا الحديث غير مخالف لما تقدّم ؛ وذلك أنّه إذا اُونس منه الرشد وهو حفظ المال دفع إليه ماله، وكذلك إذا اُونس منه الرشد في قبول الحقّ اختبر به، وقد تنزل الآية في شيء وتجري في غيره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: ج4 ص222 ح5524، تفسير العيّاشي: ج1 ص221 ح27 عن عبد اللّه بن المغيرة، بحار الأنوار: ج75 ص6 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در تفسير سخن خداى عز و جل كه: «پس اگر در ايشان رشدى يافتيد، اموالشان را به آنان رد كنيد» ـ: هر گاه ديديد كه خاندان محمّد صلى الله عليه و آله را دوست دارند، يك درجه آنان را ارتقا دهيد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ صدوق، به دنبال اين حديث، آورده است: اين حديث مخالف با حديث قبل نيست ؛ زيرا از زمانى كه در يتيم رشدى مشاهده گرديد، يعنى همان قدرت بر حفظ مال، مالش به او تحويل داده مى شود. همچنين زمانى كه رشد در قبول حق در او ملاحظه شد، بدين وسيله آزمايش مى شود. گاهى اوقات، آيه در باره موضوعى نازل مى شود؛ ولى در غير آن نيز جارى مى گردد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-الأشد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: بُلوغُ الأَشُدِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: بلوغ اَشُد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَا تَقْرَبُواْ مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُواْ الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُواْ وَلَوْ كَانَ ذَاقُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُواْ ذَلِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 152 وراجع: الإسراء: 34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به مال يتيم ـ جز به گونه اى هر چه نيكوتر ـ نزديك مشويد تا به اَشُدّ خود برسد، و پيمانه و ترازو را به عدالت، تمام بپيماييد. هيچ كس را جز به قدر توانش تكليف نمى كنيم. و چون [به داورى يا شهادت] سخن مى گوييد، دادگرى كنيد، هر چند [در باره] خويشاوند [شما] باشد، و به پيمان خدا وفا كنيد. اينهاست كه خدا شما را به آن سفارش كرده است. باشد كه پند گيريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالَ الَّذِى اشْتَرَاهُ مِن مِّصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِى مَثْوَاهُ عَسَى أَن يَنفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَ كَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِى الْأَرْضِ وَ لِنُعَلِّمَهُ مِن تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَ اللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَ لَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ * وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ ءَاتَيْنَاهُ حُكْمًا وَ عِلْمًا وَ كَذَلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 21 و 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آن كس كه او را از مصر خريده بود، به همسرش گفت: «او را نيك بدار. باشد به حال ما سود بخشد يا او را به فرزندى اختيار كنيم» و بدين گونه ما يوسف را در آن سرزمين، مكانت بخشيديم تا به او تأويل خواب ها را بياموزيم، و خدا بر كار خويش چيره است؛ ولى بيشتر مردم نمى دانند. و چون به اَشُدّ خود رسيد، او را دانش و حكمت عطا كرديم، و نيكوكاران را چنين پاداش مى دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِى رَيْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِن مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَ غَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِّنُبَيِّنَ لَكُمْ وَ نُقِرُّ فِى الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُواْ أَشُدَّكُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى مردم! اگر در باره برانگيخته شدن در شكّيد، پس [بدانيد كه] ما شما را از خاكى آفريديم، سپس از نطفه اى، سپس از آويزكى، سپس از خون بسته اى، داراى خلقت كامل [احيانا] خلقت ناقص، تا [قدرت خود را] بر شما روشن گردانيم، و آنچه را اراده مى كنيم، تا مدّتى معيّن در رحِم ها قرار مى دهيم، آن گاه شما را [به صورت] كودك بيرون مى آوريم، سپس [حيات شما را ادامه مى دهيم] تا به اَشُدّ خود برسيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هُوَ الَّذِى خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُواْ أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُواْ شُيُوخًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«او همان كسى است كه شما را از خاكى آفريد، سپس از نطفه اى، آن گاه از آويزكى، و بعد شما را [در صورت] كودكى بر مى آورد تا به اَشُدّ خود برسيد و تا سالمند شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ وَصَّيْنَا الْاءِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَ وَضَعَتْهُ كُرْهًا وَ حَمْلُهُ وَ فِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِى أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِى أَنْعَمْتَ عَلَىَّ وَ عَلَى وَالِدَىَّ وَ أَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَ أَصْلِحْ لِى فِى ذُرِّيَّتِى إِنِّى تُبْتُ إِلَيْكَ وَ إِنِّى مِنَ الْمُسْلِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحقاف: 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و انسان را به نيكى كردن به پدر و مادرش سفارش كرديم. مادرش با تحمّل رنج به او باردار شد و با تحمّل رنج، او را به دنيا آورد، و [دوره] باردارى او و از شير گرفتنش سى ماه است، تا آن گاه كه به اَشُدّ خود برسد، و به چهل سال بالغ شود، مى گويد: پروردگارا! بر دلم بيفكن تا نعمتى را كه به من و به پدر و مادرم ارزانى داشته اى، سپاس گويم و كار شايسته اى انجام دهم كه آن را خوش دارى، و فرزندانم را برايم شايسته گردان، در حقيقت، من به درگاه تو توبه آوردم و من از فرمان پذيرانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِى الْمَدِينَةِ وَ كَانَ تَحْتَهُ كَنزٌ لَّهُمَا وَ كَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَن يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَ يَسْتَخْرِجَا كَنزَهُمَا رَحْمَةً مِّن رَّبِّكَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و امّا ديوار، از آنِ دو پسر بچّه يتيم در آن شهر بود و زير آن، گنجى متعلّق به آن دو بود، و پدرشان مردى نيكوكار بود، پس پروردگار تو خواست آن دو يتيم به اَشُدّ خود برسند و گنجينه خود را ـ كه رحمتى از جانب پروردگارت بود ـ بيرون آورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى ءَاتَيْنَاهُ حُكْمًا وَ عِلْمًا وَ كَذَلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چون به اَشُدّ خود رسيد و استوارى يافت، به او حكمت و دانش داديم، و اين چنين ما نيكوكاران را پاداش مى دهيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ تَعالى: «وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى ءَاتَيْنَاهُ حُكْمًا وَ عِلْمًا» ـ: أشُدُّهُ: ثَمانَ عَشرَةَ سَنَةً. وَاستَوى: اِلتَحى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص226 ح1 عن محمّد بن النعمان الأحول، بحار الأنوار: ج12 ص284 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره سخن خداوند عز و جل: (و چون به اَشُدّ خود رسيد و استوارى يافت، به او حكمت و دانش داديم) ـ: «اَشُدّ»، هجده سالگى است و «استوارى»، ريش در آوردن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلَهُ أبي وأَنَا حاضِرٌ عَنِ اليَتيمِ مَتى يَجوزُ أمرُهُ؟ قالَ: حَتّى يَبلُغَ أشُدَّهُ، قالَ: وما أشُدُّهُ؟ قالَ: الاِحتِلامُ، قالَ: قُلتُ: قَد يَكونُ الغُلامُ ابنَ ثَمانَ عَشرَةَ سَنَةً أو أقَلَّ أو أكثَرَ ولا يَحتَلِمُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا بَلَغَ وكُتِبَ عَلَيهِ الشَّيءُ جازَ أمرُهُ، إلّا أن يَكونَ سَفيها أو ضَعيفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص495 ح3، بحار الأنوار: ج103 ص165 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از عبد اللّه بن سنان ـ: پدرم در حالى كه من نيز حضور داشتم، از امام صادق عليه السلام پرسيد: چه وقت يتيم مى تواند در مال خود، دخل و تصرّف كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زمانى كه به اشُدّ خود برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اَشُدّش چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خارج شدن مَنى از او».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: گاهى اوقات، پسر، هجده ساله يا كمتر و بيشتر است؛ امّا منى از او خارج نمى شود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه بالغ شود و [گناه و ثواب] بر او نوشته گردد، دخل و تصرّفش جايز است، مگر آن كه سفيه يا ناتوان باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلَهُ أبي وأَنَا حاضِرٌ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ»، قالَ: الاِحتِلامُ. قالَ: فَقالَ: يَحتَلِمُ في سِتَّ عَشرَةَ وسَبعَ عَشرَةَ ونَحوِها! (فَقالَ: إذا أتَت عَلَيهِ ثَلاثَ عَشرَةَ سَنَةً ونَحوُها)&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مابين القوسين لم يرد في وسائل الشيعة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا، إذا أتَت عَلَيهِ ثَلاثَ عَشرَةَ سَنَةً كُتِبَت لَهُ الحَسَناتُ وكُتِبَت عَلَيهِ السَّيِّئاتُ، وجازَ أمرُهُ؛ إلّا أن يَكونَ سَفيها أو ضَعيفا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ومَا السَّفيهُ؟ فَقالَ: الَّذي يَشتَرِي الدِّرهَمَ بِأَضعافِهِ، قالَ: ومَا الضَّعيفُ؟ قالَ: الأَبلَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج9 ص182 ح731، وسائل الشيعة: ج13 ص430 ح24767.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از عبد اللّه بن سنان ـ: پدرم، در حالى كه من نيز حضور داشتم، از امام صادق عليه السلام در باره اين سخن خداى عز و جل: «تا آن گاه كه به اشُدّ خود برسد» پرسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[مراد از اَشُد] خارج شدن منى است». آن گاه فرمود: «در شانزده ـ هفده سالگى و مانند آن، مَنى از او خارج مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم گفت: هر گاه سيزده ساله و مانند آن شود، چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، هر گاه سيزده ساله شود، برايش ثواب و گناه نوشته مى شود و مجاز است كه در اموالش دخل و تصرّف كند، مگر آن كه سفيه يا ناتوان باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم گفت: سفيه كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه [كالايى به قيمت يك] دِرهم را چند برابر مى خرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: ناتوان كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ابله».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ نَجدَةَ الحَرورِيَّ كَتَبَ إلَى ابنِ عَبّاسٍ يَسأَ لُهُ عَن أربَعَةِ أشياءَ... عَنِ اليَتيمِ مَتى يَنقَطِعُ يُتمُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكتَبَ إلَيهِ ابنُ عَبّاسٍ: ... أمَّا اليَتيمُ فَانقِطاعُ يُتمِهِ أشُدُّهُ؛ وهُوَ الاِحتِلامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص235 ح75 عن عبيد اللّه بن عليّ الحلبي، تفسير العيّاشي: ج2 ص291 ح70 عن عبد اللّه بن سنان، بحار الأنوار: ج103 ص165 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نَجده حَرورى در نوشته اى به ابن عبّاس، از او در باره چهار چيز سؤال كرد...: از يتيم كه چه وقت، دوره يتيمى او تمام مى شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس به او نوشت: ... تمام شدن دوره يتيمى يتيم، اَشُدّ اوست و آن، خارج شدن مَنى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: «فَأَرَادَ رَبُّكَ أَن يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا» أي: يَنتَهِيا إلَى الوَقتِ الَّذي يَعرِفانِ فيهِ نَفعَ أنفُسِهِما، وحِفظَ مالِهِما، وهُوَ أن يَكبَرا ويَعقِلا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج6 ص754.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: «پس پروردگارت خواست كه آن دو [پسر بچّه يتيم] به اَشُدّ خود برسند»، يعنى: به زمانى كه نفع خود را تشخيص دهند و بتوانند دارايى خود را حفظ كنند و آن، زمانى است كه بزرگ و عاقل شده باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-آثار-عدم-البلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصل الثّاني: آثار عدم البلوغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: آثار نرسيدن به سنّ بلوغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-التكليف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: عَدَمُ التَّكليف&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: نداشتن تكليف&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ الصَّبِيَّ لا يَجري عَلَيهِ القَلَمُ حَتّى يَبلُغَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص55 ح33 و ص116 ح111 كلاهما عن سليمان المروزي عن الإمام الرضا عليه السلام، والأخير من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج97 ص81 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر كودك، چيزى [از تكليف و گناه و ثواب] نوشته نمى شود تا آن گاه كه بالغ شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: رُفِعَ القَلَمُ عَن ثَلاثَةٍ: عَنِ النّائِمِ حَتّى يَستَيقِظَ، وعَنِ الطِّفلِ حَتّى يَحتَلِمَ، وعَنِ المَجنونِ حَتّى يَبرَأَ أو يَعقِلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص295 ح1183 عن الحسن عن الإمام عليّ عليه السلام، سنن أبي داود: ج4 ص140 ح4401 عن ابن عباس عن الإمام عليّ عليه السلام و ح4403 عن أبي الضحى عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، سنن الدارمي: ج2 ص613 ح2211، صحيح ابن حبّان: ج1 ص355 ح142، مسند أبي يعلى: ج4 ص258 ح4383 كلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج4 ص236 ح10322 وص 233 ح10309 ؛ الطرائف: ص473 عن الحسن البصري عن الإمام عليّ عليه السلام، دعائم الاسلام: ج1 ص194 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج88 ص134 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از سه كس، قلم [تكليف] برداشته شده است: از شخص خوابيده تا آن گاه كه بيدار شود، از كودك تا آن گاه كه مَنى از او خارج گردد، و از ديوانه تا آن گاه كه بهبود يابد يا عاقل شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-نفوذ-الطلاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: عَدَمُ نُفوذِ الطَّلاقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: نافذ نبودن طلاق&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَيسَ طَلاقُ الصَّبِيِّ بِشَيءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص124 ح2، تهذيب الأحكام: ج8 ص76 ح256 كلاهما عن أبي الصباح الكناني، وسائل الشيعة: ج15 ص324 ح28066.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: طلاق پسر بچّه، اعتبار ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يَجوزُ طَلاقُ الصَّبِيِّ ولَا السَّكرانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص124 ح3 عن أبي بصير، وسائل الشيعة: ج15 ص324 ح28069.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: طلاق پسر بچّه و آدم مست، جايز (نافذ) نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَجوزُ طَلاقُ المَعتوهِ... ولا صَبِيٍّ حَتّى يَحتَلِمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص112، النوادر للراوندي: ص225 ح458 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج104 ص159 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: طلاق شخص ناقص العقل، نافذ نيست... و همچنين طلاق پسر بچّه، تا آن گاه كه بالغ شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-التحليل-إذا-صار-محللا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: عَدَمُ التَّحليلِ إذا صارَ مُحَلِّلاً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: مُحلِّل واقع نشدن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن الفضل الواسطي: كَتَبتُ إلَى الرِّضا عليه السلام: رَجَلٌ طَلَّقَ امرَأَتَهُ الطَّلاقَ الَّذي لا تَحِلُّ لَهُ حَتّى تَنكِحَ زَوجا غَيرَهُ، فَتَزَوَّجَها غُلامٌ لَم يَحتَلِم، قالَ: لا، حَتّى يَبلُغَ. فَكَتَبتُ إلَيهِ: ما حَدُّ البُلوغِ؟ فَقالَ: ما أوجَبَ عَلَى المُؤمِنينَ الحُدودَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص76 ح6، تهذيب الأحكام: ج8 ص33 ح100، الإستبصار: ج3 ص274 ح975، وسائل الشيعة: ج15 ص367 ح28195.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن فضل واسطى ـ: به امام رضا عليه السلام نوشتم: مردى زنش را طلاقى مى دهد، به گونه اى كه تا با مرد ديگرى ازدواج نكند، آن زن بر او (شوهر اوّلش) حلال نمى شود. پس پسربچّه اى نابالغ با او ازدواج مى كند [آيا جايز است و مُحلّل واقع مى شود؟].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، تا آن گاه كه بالغ شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان نوشتم: حدّ و مرز بلوغ چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همان كه حدود را بر مؤمنان، واجب مى گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-إجراء-الحدود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: عَدَمُ إجراءِ الحُدودِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: اجرا نشدن حدود&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم عن أحدهما عليهماالسلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الصَّبِيِّ يَسرِقُ، قالَ: إذا سَرَقَ مَرَّةً وهُوَ صَغيرٌ عُفِيَ عَنهُ، فَإِن عادَ عُفِيَ عَنهُ، فَإِن عادَ قُطِعَ بَنانُهُ، فَإِن عادَ قُطِعَ أسفَلُ مِن ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص232 ح2، تهذيب الأحكام: ج10 ص119 ح474 نحوه، مسائل عليّ بن جعفر: ص168 ح280 عن عليّ بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج10 ص277 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از يكى از آن دو (امام باقر عليه السلام يا امام صادق عليه السلام ) در باره حكم پسر بچّه اى كه دزدى مى كند، پرسيدم. فرمود: «اگر براى بار اوّل دزدى كرده و صغير است، بخشيده مى شود. اگر تكرار كرد، باز هم بخشيده مى شود و بار سوم، سرانگشتانش قطع مى شود و در بار چهارم، قسمت پايين تر آنها قطع مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا يُحَدُّ الصَّبِيُّ إذا وَقَعَ عَلَى امرَأَةٍ، ويُحَدُّ الرَّجُلُ إذا وَقَعَ عَلَى الصَّبِيَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص180 ح3 عن أبان، تهذيب الأحكام: ج10 ص17 ح46 عن أبي العبّاس، وسائل الشيعة: ج14 ص241 ح25721.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اگر پسر بچّه با زنى نزديكى كرد، حد بر او اجرا نمى شود. اگر مرد با دختر بچّه نزديكى كرد، بر آن مرد، حد اجرا مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه بن سنان: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الصَّبِيِّ يَسرِقُ؟ قالَ: يُعفى عَنهُ مَرَّةً ومَرَّتَينِ، ويُعَزَّرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التعزيرُ: التأديبُ دونَ الحَدِّ (المصباح المنير: ص407 «عزر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الثّالِثَةِ، فَإِن عادَ قُطِعَت أطرافُ أصابِعِهِ، فَإِن عادَ قُطِعَ أسفَلُ مِن ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص232 ح1 و ح4، تهذيب الأحكام: ج10 ص119 ح472 كلاهما عن الحلبي نحوه و ح473، وسائل الشيعة: ج18 ص522 ح34775.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه بن سنان ـ: از امام صادق عليه السلام در باره حكم كودكى كه دزدى مى كند، پرسيدم. فرمود: «بار اوّل و دوم بخشيده مى شود؛ بار سوم، تعزير مى شود و اگر تكرار كرد، نوك انگشتانش قطع مى شود، و اگر باز هم دزدى كرد، پايين تر از آن قطع مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-علامة-بلوغ-الصبي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: علامة بلوغ الصبي&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: نشانه بلوغ در پسر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاحتلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: الاِحتِلامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: احتلام&lt;/span&gt;''' &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتلام به معناى خارج شدن مَنى است، خواه در بيدارى باشد يا در خواب. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يُتمَ بَعدَ احتِلامٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص443 ح5، الأمالي للصدوق: ص461 ح614 كلاهما عن منصور بن حازم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص360 ح4273 عن منصور بن حازم عن الإمام الباقر عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله وج 4 ص361 ح5762 عن حمّاد بن عمرو وأنس بن محمّد عن أبيه جميعا عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، سنن أبي داود: ج3 ص115 ح2873، السنن الكبرى: ج6 ص95 ح11309 كلاهما عن عبد اللّه بن أبي أحمد عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با محتلم شدن، دوره يتيمى به سر مى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يُتمَ بَعدَ حُلُمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص223 ح453 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج103 ص165 ح18؛ المصنّف لعبد الرزاق: ج6 ص416 ح11451 عن النزّال بن سبرة عن الإمام علي عليه السلام، كنز العمّال: ج3 ص178 ح6045.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با احتلام، دوره يتيمى پايان مى پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن أبي ظبيان: اُتِيَ عُمَرُ بِامرَأَةٍ مَجنونَةٍ قَد فَجَرَت، فَأَمَرَ بِرَجمِها، فَمَرّوا بِها عَلى عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام، فَقالَ: ما هذِهِ؟ قالوا: مَجنونَةٌ فَجَرَت فَأَمَرَ بِها عُمَرُ أن تُرجَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا تَعجَلوا. فَأَتى عُمَرَ فَقالَ لَهُ: أما عَلِمتَ أنَّ القَلَمَ رُفِعَ عَن ثَلاثَةٍ: عَنِ الصَّبِيِّ حَتّى يَحتَلِمَ، وعَنِ المَجنونِ حَتّى يُفيقَ، وعَنِ النّائِمِ حَتّى يَستَيقِظَ؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص94 ح40 و ص175 ح233، بحار الأنوار: ج5 ص303 ح13؛ المصنّف لعبد الرزّاق: ج7 ص80 ح12288 عن ابن عبّاس نحوه، كنز العمّال: ج5 ص451 ح13584.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از ابو ظبيان ـ: زن ديوانه اى را كه زنا داده بود، نزد عمر آوردند و عمر، دستور داد او را سنگسار كنند. در حالى كه او را [براى سنگسار] مى بردند، به على بن ابى طالب عليه السلام برخوردند. فرمود: «او كيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: زن ديوانه اى است كه زنا داده است و عمر، دستور داده سنگسار شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام عليه السلام] فرمود: «عجله نكنيد». و نزد عمر رفت و به او فرمود: «مگر نمى دانى كه از سه كس، حكم برداشته شده است: از پسر بچّه تا آن گاه كه محتلم شود، و از ديوانه تا آن گاه كه بر سر عقل آيد، و از شخص خوابيده تا آن گاه كه بيدار شود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَلِّموا صِبيانَكُمُ الصَّلاةَ، وخُذوهُم بِها إذا بَلَغُوا الحُلُمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص353 ح6305.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به كودكانتان نماز بياموزيد، و هر گاه بالغ شدند، آنها را براى [ترك] آن، مؤاخذه [و تنبيه] كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ أولادَ المُسلِمينَ مَوسومونَ عِندَ اللّهِ: شافِعٌ ومُشَفَّعٌ، فَإِذا بَلَغُوا اثنَتَي عَشرَةَ سَنَةً كانَت لَهُمُ الحَسَناتُ، فَإِذا بَلَغُوا الحُلُمَ كُتِبَت عَلَيهِمُ السَّيِّئاتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص3 ح8 عن طلحة بن زيد، التوحيد: ص392 ح3 عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، وسائل الشيعة: ج1 ص30 ح71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بچّه هاى مسلمانان در نزد خداوند به عنوان شفاعت كننده اى كه شفاعتش پذيرفته مى شود، شناخته شده اند. پس هر گاه دوازده ساله شوند، حسنات برايشان نوشته مى شود، و چون به سنّ بلوغ رسند، گناهان نيز برايشان نوشته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَو أنَّ غُلاما حَجَّ عَشرَ حِجَجٍ ثُمَّ احتَلَمَ، كانَت عَلَيهِ فَريضَةُ الإِسلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص278 ح18، تهذيب الأحكام: ج5 ص6 ح15، الإستبصار: ج2 ص141 ح459 و ص146 ح477 كلّها عن مسمع بن عبد الملك، وسائل الشيعة: ج8 ص30 ح14204.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اگر پسر بچّه اى ده بار به حج رود، بعد از احتلام [و بلوغ]، حج بر او واجب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلَهُ أبي وأَنَا حاضِرٌ عَنِ اليَتيمِ مَتى يَجوزُ أمرُهُ؟ قالَ: حَتّى يَبلُغَ أشُدَّهُ، قالَ: وما أشُدُّهُ؟ قالَ: الاِحتِلامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص495 ح3، تفسير العيّاشي: ج2 ص291 ح71، بحار الأنوار: ج103 ص165 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از عبد اللّه بن سنان ـ: پدرم، در حالى كه من نيز حضور داشتم، از امام صادق عليه السلام پرسيد: چه وقت يتيم مى تواند در مال خود، دخل و تصرّف كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زمانى كه به اَشُدّ خود برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اَشُدّش چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «محتلم شدن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: عَلَى الصَّبِيِّ إذَا احتَلَمَ الصِّيامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج4 ص327 ح1015 و ص281 ح851، الإستبصار: ج2 ص123 ح398 كلّها عن أبي بصير، وسائل الشيعة: ج3 ص297 ح5554.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پسر، زمانى كه محتلم شد، روزه گرفتن بر او واجب مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن شهاب عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ ابنِ عَشرِ سِنينَ يَحُجُّ، قالَ: عَلَيهِ حَجَّةُ الإِسلامِ إذَا احتَلَمَ، وكَذلِكَ الجارِيَةُ عَلَيهَا الحَجُّ إذا طَمِثَت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص276 ح8، تهذيب الأحكام: ج5 ص6 ح14، كتاب من لايحضره الفقيه: ج2 ص435 ح2898 عن إسحاق بن عمّار، وسائل الشيعة: ج8 ص30 ح14201.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از شهاب ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: آيا بچّه ده ساله بايد به حج برود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زمانى كه محتلم شد، حَجّة الإسلام (حجّ واجب) بر او واجب مى شود. دختر نيز زمانى كه حيض گرديد، حج بر او واجب مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اِنقِطاعُ يُتمِ اليَتيمِ بِالاِحتِلامِ وهُوَ أشُدُّهُ، وإنِ احتَلَمَ ولَم يُؤنَس مِنهُ رُشدٌ وكانَ سَفيها أو ضَعيفا فَليُمسِك عَنهُ وَلِيُّهُ مالَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص68 ح2، تهذيب الأحكام: ج9 ص183 ح737، كتاب من لايحضره الفقيه: ج4 ص220 ح5517 كلّها عن هشام بن سالم، وسائل الشيعة: ج12 ص268 ح22751.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: به سر آمدن دوره يتيمى يتيم، با محتلم شدن است و اين [احتلام] همان اَشُدّ اوست [كه در كتاب خدا ياد شده است]، و اگر محتلم شد، امّا در او رشدى ديده نشد و سفيه يا ناتوان بود، ولىّ او نبايد مال او را در اختيارش بگذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن بكير: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام في آخِرِ ما لَقيتُهُ، عَن غُلامٍ لَم يَبلُغِ الحُلُمَ وَقَعَ عَلَى امرَأَةٍ أو فَجَرَ بِامرَأَةٍ، أيُّ شَيءٍ يُصنَعُ بِهِما؟ قالَ: يُضرَبُ الغُلامُ دونَ الحَدِّ، ويُقامُ عَلَى المَرأَةِ الحَدُّ. قُلتُ: جارِيَةٌ لَم تَبلُغ وُجِدَت مَعَ رَجُلٍ يَفجُرُ بِها؟ قالَ: تُضرَبُ الجارِيَةُ دونَ الحَدِّ، ويُقامُ عَلَى الرَّجُلِ الحَدُّ الكامِلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص180 ح2، تهذيب الأحكام: ج10 ص17 ح45، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص27 ح5006 عن أبي مريم، وسائل الشيعة: ج18 ص362 ح34241.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن بُكَير ـ: در آخرين ديدارم با امام صادق عليه السلام از ايشان پرسيدم: پسرى نابالغ با زنى نزديكى و زنا مى كند. با آن دو چه بايد كرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پسر، كمتر از مقدار حد، تازيانه مى خورد و بر زن، حد جارى مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر دختر نابالغى را با مردى ببينند كه با او زنا مى كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دختر، كمتر از مقدار حد، تازيانه مى خورد و بر مرد، [تمامِ] حد اجرا مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ نَجدَةَ الحَرورِيَّ كَتَبَ إلَى ابنِ عَبّاسٍ يَسأَ لُهُ عَن أربَعَةِ أشياءَ: ... و عَنِ اليَتيمِ مَتى يَنقَطِعُ يُتمُهُ؟... فَكَتَبَ إلَيهِ ابنُ عَبّاسٍ: ... أمَّا اليَتيمُ فَانقِطاعُ يُتمِهِ أشُدُّهُ؛ وهُوَ الاِحتِلامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص235 ح75 عن عبيد اللّه بن علي الحلبي، بحار الأنوار: ج103 ص165 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نجده حرورى در نوشته اى به ابن عبّاس، از او در باره چهار چيز سؤال كرد: ... از يتيم كه چه وقت، دوره يتيمى اش پايان مى يابد؟.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس به او نوشت: «امّا يتيم، پايان يافتن دوره يتيمى اش، اَشُدّ اوست و آن، خارج شدن منى از اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: يُؤخَذُ الغُلامُ بِالصَّلاةِ وهُوَ ابنُ سَبعِ سِنينَ، ولا تُغَطِّي المَرأَةُ شَعرَها مِنهُ حَتّى يَحتَلِمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص436 ح4507 عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، وسائل الشيعة: ج14 ص169 ح25497.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: پسر در نُه سالگى بايد براى نماز مؤاخذه شود، و تا زمانى كه محتلم نشده است، لازم نيست زن، موى خود را از او بپوشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إنبات-الشعر-على-العانة-97&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: إنباتُ الشَّعرِ عَلَى العانَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يجدر ذكره أنّ الكثير من الفقهاء، يعتبرون نموّ شعر العانة لدى الفتاة علامة على البلوغ كما هو الحال بالنسبة إلى الفتى، رغم عدم تصريح الروايات بذلك.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: روييدن مو بر زِهار&lt;/span&gt;''' &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه بسيارى از فقها، روييدن موى بر زِهار دختر را هم مانند پسر، نشانه بلوغ مى دانند، گرچه در احاديث به آن، تصريح نشده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في بَيانِ عَلاماتِ بُلوغِ الصَّبِيِّ ـ: إذَا احتَلَمَ، أو بَلَغَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، أو أشعَرَ أو أنبَتَ قَبلَ ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص197 ح1، تهذيب الأحكام: ج10 ص37 ح132، وسائل الشيعة: ج1 ص30 ح72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در بيان نشانه هاى بلوغ پسر ـ: هر گاه محتلم شود، يا به پانزده سالگى رسد، يا پيش از آن، صورتش يا زِهارش (شرمگاهش) مو در آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ أيضا ـ: إنَّ الغُلامَ إذا زَوَّجَهُ أبوهُ ولَم يُدرِك؛ كانَ لَهُ الخِيارُ إذا أدرَكَ وبَلَغَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، أو يُشعِرُ في وَجهِهِ، أو يُنبِتُ في عانَتِهِ قَبلَ ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص382 ح1544 عن يزيد الكناسي، وسائل الشيعة: ج14 ص209 ح25626 وراجع: سنن النسائي: ج6 ص155 ومسند ابن حنبل: ج7 ص21 ح19024 والمستدرك على الصحيحين: ج3 ص37 ح4333 والسنن الكبرى: ج6 ص96 ح11317 وتهذيب الأحكام: ج6 ص173 ح339 وقرب الإسناد: ص133 ح467.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در بيان نشانه هاى بلوغ پسر ـ: چنانچه پدر، پسرش را پيش از آن كه بالغ شود، زن دهد، آن پسر، پس از آن كه برسد و پانزده ساله شود و يا پيش از آن، وقتى در صورتش يا بر زهارش مو برويَد، حقّ فسخ [عقد ازدواج خود را] دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلوغ-خمس-عشرة-سنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: بُلوغُ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: رسيدن به پانزده سالگى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا بَلَغَ المَولودُ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، كُتِبَ ما لَهُ وما عَلَيهِ، واُقيمَت عَلَيهِ الحُدودُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج2 ص118 ح328.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه بچّه به پانزده سالگى رسد، آنچه به سود و زيان اوست (تكاليف و ثواب و گناه)، نوشته مى شود و حدود در باره اش اجرا مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص 516 (جوامع علامات البلوغ ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص 517 (مجموعه نشانه هاى بلوغ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-علامة-بلوغ-الصبية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: علامة بلوغ الصبيّة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: نشانه بلوغ در دختر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحيض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: الحَيضُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: عادت ماهيانه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يُتمَ بَعدَ احتِلامٍ، ولا يُتمَ عَلى جارِيَةٍ إذا هِيَ حاضَت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج4 ص14 ح3502، مجمع الزوائد: ج4 ص411 ح7154 كلاهما عن حنظلة، اُسد الغابة: ج1 ص523 الرقم 713 عن جذية، كنز العمّال: ج3 ص178 ح6046.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با محتلم شدن [پسر]، دوره يتيمى از بين مى رود، و دختر نيز هر گاه عادت شود، ديگر يتيم شمرده نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يَقبَلُ اللّهُ صَلاةَ حائِضٍ إلّا بِخِمارٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص173 ح641، سنن الترمذي: ج2 ص215 ح377، سنن ابن ماجة: ج1 ص215 ح655 كلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج7 ص331 ح19114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، نماز زنى را كه به سنّ قاعدگى رسيده باشد، نمى پذيرد، مگر آن كه با چارقد (مقنعه) باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا حاضَتِ الجارِيَةُ فَلا تُصَلّي إلّا بِخِمارٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص141 ح506 عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج88 ص125 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: دختر از زمانى كه عادت ماهانه شود، مى بايد با چارقد نماز بخواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اُتِيَ عَلِيٌ عليه السلام بِجارِيَةٍ لَم تَحِض قَد سَرَقَت، فَضَرَبَها أسواطا ولَم يَقطَعها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص232 ح5 عن السكوني، تهذيب الأحكام: ج10 ص121 ح485 عن إسماعيل بن أبي زياد عن الإمام الصادق عن الإمام الباقر عليهماالسلام، وسائل الشيعة: ج18 ص524 ح34780.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دخترى را كه هنوز به سنّ قاعدگى نرسيده بود، به جرم دزدى نزد على عليه السلام آوردند. ايشان چند تازيانه اى بر او زد و دستش را قطع نكرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَى الصَّبِيِّ إذَا احتَلَمَ الصِّيامُ، وعَلَى الجارِيَةِ إذا حاضَتِ الصِّيامُ وَالخِمارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج4 ص281 ح851 و ص327 ح1015، الإستبصار: ج2 ص123 ح398 كلّها عن أبي بصير، وسائل الشيعة: ج3 ص297 ح5554.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پسر، هر گاه به مرحله احتلام رسد، تكليف روزه بر او واجب مى شود و دختر، هر گاه به قاعدگى رسد، روزه و پوشيدن چارقد (مقنعه) بر او واجب مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: في خَبَرٍ آخَرَ: عَلَى الصَّبِيِّ إذَا احتَلَمَ الصِّيامُ، وعَلَى المَرأَةِ إذا حاضَتِ الصِّيامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: ج2 ص122 ح1907، وسائل الشيعة: ج1 ص32 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: در خبرى ديگر آمده است: پسر هر گاه محتلم شود، تكليف روزه بر او واجب مى شود و دختر، زمانى كه خون حيض ديد، تكليف روزه بر او واجب مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تسع-سنين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: تِسعُ سِنينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: نُه سالگى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أتى عَلَى الجارِيَةِ تِسعُ سِنينَ فَهِيَ امرَأَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج2 ص243 ح1571، تاريخ دمشق: ج37 ص174 ح7447 كلاهما عن ابن عمر، كنز العمّال: ج16 ص449 ح45375.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دختر، هر گاه نُه ساله شد، زن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حَدُّ بُلوغِ المَرأَةِ تِسعُ سِنينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص421 ح17، بحار الأنوار: ج103 ص162 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: حدّ بلوغ زن، نُه سالگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-جوامع-علامات-البلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: جوامع علامات البلوغ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: مجموعه نشانه هاى بلوغ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمران: سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام قُلتُ لَهُ: مَتى يَجِبُ عَلَى الغُلامِ أن يُؤخَذَ بِالحُدودِ التّامَّةِ وتُقامُ عَلَيهِ ويُؤخَذُ بِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا خَرَجَ عَنهُ اليُتمُ وأَدرَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَلِذلِكَ حَدٌّ يُعرَفُ بِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذَا احتَلَمَ، أو بَلَغَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، أو أشعَرَ أو أنبَتَ قَبلَ ذلِكَ؛ اُقيمَت عَلَيهِ الحُدودُ التّامَّةُ واُخِذَ بِها واُخِذَت لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَالجارِيَةُ مَتى تَجِبُ عَلَيهَا الحُدودُ التّامَّةُ وتُؤخَذُ لَها و يُؤخَذُ بِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنَّ الجارِيَةَ لَيسَت مِثلَ الغُلامِ، إنَّ الجارِيَةَ إذا تَزَوَّجَت ودُخِلَ بِها ولَها تِسعُ سِنينَ ذَهَبَ عَنهَا اليُتمُ، ودُفِعَ إلَيها مالُها وجازَ أمرُها فِي الشِّراءِ وَالبَيعِ، واُقيمَت عَلَيهَا الحُدودُ التّامَّةُ واُخِذَ لَها بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وَالغُلامُ لا يَجوزُ أمرُهُ فِي الشِّراءِ وَالبَيعِ ولا يَخرُجُ مِنَ اليُتمِ حَتّى يَبلُغَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، أو يَحتَلِمَ أو يُشعِرَ أو يُنبِتَ قَبلَ ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص197 ح1، تهذيب الأحكام: ج10 ص37 ح132، عوالي اللآلي: ج3 ص593 ح48 عن حمزة بن حمران، وسائل الشيعة: ج1 ص30 ح72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حُمران ـ: از امام باقر عليه السلام پرسيدم: اجراى حدود كامل بر پسر، از چه زمانى واجب مى شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه دوره يتيمى اش به سر آيد و بالغ شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آيا براى اين، حدّى [و ملاكى] هست كه با آن، شناخته شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه محتلم شود، يا به پانزده سالگى رسد و يا پيش از آن، موى بر صورت و زهارش برويد، حدود به طور كامل، له يا عليه او، اجرا مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: دختر در چه زمانى حدّ كامل بر او واجب مى گردد و حدود، له و عليه او، اجرا مى شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دختر، مانند پسر نيست. دختر، زمانى كه ازدواج كرد و مدخول واقع شد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مرآة العقول آمده است: شايد، مراد اين است كه زمان ازدواجش فرا رسد و بتوان با او مجامعت كرد. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نُه سال داشت، دوره يتيمى اش به سر آمده است، و اموالش به او باز گردانيده مى شود و مى تواند دست به خريد و فروش بزند، و حدود كامل، له يا عليه او، اجرا مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «امّا پسر، مُجاز به خريد و فروش [با اموالش] نيست و از يتيمى بيرون نمى آيد، تا آن گاه كه پانزده ساله شود يا محتلم گردد و يا پيش از آن، مو بر صورت يا زِهارش برويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن يزيد الكناسي: قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه السلام: مَتى يَجوزُ لِلأَبِ أن يُزَوِّجَ ابنَتَهُ ولا يَستَأمِرَها؟ قالَ: إذا جازَت تِسعَ سِنينَ... قُلتُ: فَإِن زَوَّجَها أبوها ولَم تَبلُغ تِسعَ سِنينَ فَبَلَغَها ذلِكَ فَسَكَتَت ولَم تَأبَ ذلِكَ، أيَجوزُ عَلَيها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، لَيسَ يَجوزُ عَلَيها رِضا في نَفسِها، ولا يَجوزُ لَها تَأَبٍّ ولا سَخَطٌ في نَفسِها حَتّى تَستَكمِلَ تِسعَ سِنينَ، وإذا بَلَغَت تِسعَ سِنينَ جازَ لَهَا القَولُ في نَفسِها بِالرِّضا وَالتَّأَبّي، وجازَ عَلَيها بَعدَ ذلِكَ وإن لَم تَكُن أدرَكَت مُدرَكَ النِّساءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: أفَيُقامُ عَلَيهَا الحُدودُ وتُؤخَذُ بِها وهِيَ في تِلكَ الحالِ، وإنَّما لَها تِسعُ سِنينَ ولَم تُدرِك مُدرَكَ النِّساءِ فِي الحَيضِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، إذا دَخَلَت عَلى زَوجِها ولَها تِسعُ سِنينَ ذَهَبَ عَنهَا اليُتمُ، ودُفِعَ إلَيها مالُها واُقيمَتِ الحُدودُ التّامَّةُ عَلَيها ولَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَالغُلامُ يَجري في ذلِكَ مَجرَى الجارِيَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا أبا خالِدٍ! إنَّ الغُلامَ إذا زَوَّجَهُ أبوهُ ولَم يُدرِك كانَ لَهُ الخِيارُ إذا أدرَكَ وبَلَغَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً، أو يُشعِرُ في وَجهِهِ أو يُنبِتُ في عانَتِهِ قَبلَ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِن اُدخِلَت عَلَيهِ امرَأَتُهُ قَبلَ أن يُدرِكَ فَمَكَثَ مَعَها ما شاءَ اللّهُ، ثُمَّ أدرَكَ بَعدُ فَكَرِهَها وتَأَبّاها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا كانَ أبوهُ الَّذي زَوَّجَهُ ودَخَلَ بِها ولَذَّ مِنها وأَقامَ مَعَها سَنَةً فَلا خِيارَ لَهُ إذا أدرَكَ، ولا يَنبَغي لَهُ أن يَرُدَّ عَلى أبيهِ ما صَنَعَ ولا يَحِلُّ لَهُ ذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لَهُ: فَإِن زَوَّجَهُ أبوهُ ودَخَلَ بِها وهُوَ غَيرُ مُدرِكٍ، أتُقامُ عَلَيهِ الحُدودُ وهُوَ في تِلكَ الحالِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أمَّا الحُدودُ الكامِلَةُ الَّتي يُؤخَذُ بِهَا الرَّجُلُ فَلا، ولكِن يُجلَدُ فِي الحُدودِ كُلِّها عَلى قَدرِ مَبلَغِ سِنِّهِ، فَيُؤخَذُ بِذلِكَ ما بَينَهُ وبَينَ خَمسَ عَشرَةَ سَنَةً فَلا تَبطُلُ حُدودُ اللّهِ في خَلقِهِ، ولا تَبطُلُ حُقوقُ المُسلِمينَ بَينَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص382 ح1544، وسائل الشيعة: ج14 ص209 ح25626.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از يزيد كُناسى ـ: به امام باقر عليه السلام گفتم: چه زمان جايز است كه پدر، بدون نظرخواهى از دخترش، او را شوهر دهد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه از نُه سالگى بگذرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر پيش از رسيدن به نُه سالگى، پدرش او را تزويج كند و دخترش از اين كار باخبر شود و سكوت كند و آن را رد نكند، آيا دختر چنين حقّى دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خير. او حقّ رضايت و امتناع و نارضايتى در باره خودش را ندارد، تا آن گاه كه نُه سالش كامل شود. هر گاه نُه ساله شد، حقّ رضايت و امتناع دارد و از آن پس، مُجاز به اينهاست، اگر چه به مرحله زنان نرسيده باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آيا در اين صورت كه نُه سال دارد، امّا هنوز به مرحله زنان در قاعدگى نرسيده است، حدود بر او اجرا مى شود و با آنها مجازات مى گردد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، هر گاه به خانه شوهر رود و نُه سال هم داشته باشد، دوره يتيمى او سپرى شده است و اموالش به او باز گردانيده مى شود و حدود كامل، له يا عليه او، اجرا مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پسر هم از اين جهات، مانند دختر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابو خالد! پسر، اگر پدرش او را پيش از بلوغْ زن دهد، پس از آن كه بالغ شد و به پانزده سالگى رسيد، يا در صورتش يا زِهارش (شرمگاهش) مو روييد، حقّ رد يا قبول دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر پيش از آن كه بالغ شود، زنش را به خانه او بردند و او مدّتى با آن زن، زندگى كرد و سپس بالغ شد و از آن زن خوشش نيامد و ازدواج با او را نپذيرفت، چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر پدرش او را زن داده و او دخول كرده و از آن زن، كام گرفته و يك سال با وى به سر برده است، پس از بلوغ، حقّ رد يا قبول ندارد و نبايد كارى را كه پدرش كرده است، رد كند و اين كار بر او روا نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر پدرش او را زن داده و او دخول كرده؛ ولى هنوز نابالغ است، آيا در اين صورت، حدود بر وى اجرا مى شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حدّ كامل ـ كه مرد با آن مجازات مى شود ـ، خير؛ بلكه در حدود، تمام آنها، به فراخور سنّش تازيانه مى خورد، و تا پانزده سالگى به اين ترتيب مجازات مى شود، تا حدود خداوند در باره خلقش، و نيز حقوق مسلمانان بر يكديگر تباه نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D9%84_%D8%AF_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%AF&diff=342 2025-03-09T08:53:57Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البلد-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلَدُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; = &#039;&#039;&#039;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرزمين&lt;/span&gt;&#039;&#039;&#039; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بلد-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَلَد، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «بَلَد» در لغت، به معناى قطعه زمينى است آباد يا غير آبا...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البلد-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلَدُ (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرزمين&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلد-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَلَد، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «بَلَد» در لغت، به معناى قطعه زمينى است آباد يا غير آباد، و خالى از سكنه يا مسكونى. ابن منظور مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَلدَةُ وَ البَلَدُ: كُلُّ مَوضِعٍ أو قَطعَةٍ مُستَحيزَةٍ، عامِرَةً كانَت أو غَيرَ عامِرَةً. الأَزهَرِىُّ: البَلَدُ كُلُّ مَوضِعٍ مُستَحيزٍ مِنَ الأَرضِ، عامِرٍ أو غَيرِ عامِرٍ، خالٍ أو مَسكونٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج3 ص94 (مادّه «بلد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَلْده و بَلَد، هر جايى يا پاره اى از زمين است، آبادان باشد يا ناآبادان. ازهرى مى گويد: بلَد، هر جايى از زمين است، آبادان باشد يا ناآبادان، خالى از سكنه باشد يا مسكونى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، «بلد» از نظر لغوى، شامل «مدينة (شهر)» و «قرية (روستا)» و نيز سرزمين هاى خالى از سكنه مى شود؛ امّا راغب اصفهانى، در تبيين معناى «بلد» آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: المَكانُ المُحيطُ المَحدودُ المُتَأَثِّرُ بِاجتِماعِ قُطّانِهِ و إقامَتِهِم فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص142 (مادّه «بلد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلد، مكانى است معيّن و داراى حدود، كه از اجتماع و اقامت سكنه در آن، تأثير پذيرفته است. بايد گفت: اين معنا در واقع، يكى از كاربردهاى كلمه «بلد» است، نه معناى لغوى آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بلد-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلد، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كريم، واژه «بلد»، نُه بار،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آيه 57 و 58، ابراهيم: آيه 35، نحل: آيه 7، فاطر: آيه 9، بلد: آيه 1 و 2، تين: آيه 3، بقره: آيه 126.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بلدة» پنج بار،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرقان: آيه 49، نمل: آيه 91، سبأ: آيه 15، زخرف: آيه 11، ق: آيه 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «بلاد» پنج بار،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 196، غافر: آيه 4، ق: آيه 36، فجر: آيه 8 و 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به مناسبت هاى مختلف، تكرار شده است. اين كلمه در قرآن، در پنج معنا به كار رفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زمين-بدون-گياه-مانند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. زمينِ بدون گياه، مانند:&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَسُقْنَاهُ إِلَى بَلَدٍ مَّيِّتٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: آيه 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، آن [ابر] را به سوى سرزمينى مرده رانديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَأَنشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً مَّيْتًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زخرف: آيه 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، به واسطه آن [باران]، سرزمينى مرده را زنده گردانيديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زمين-داراى-گياه-مانند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. زمينِ داراى گياه، مانند:&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آيه 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و زمين پاك، گياهش به اذن پروردگارش بر مى آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سرزمين-هاى-مسكونى-مانند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. سرزمين هاى مسكونى، مانند:&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُواْ فِى الْبِلَادِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 196.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مبادا رفت و آمد [و جنب و جوش] كافران در آبادى ها، تو را دستخوش فريب كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهر-يا-كشور-سبأ-مانند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. شهر يا كشور «سبأ»، مانند:&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِى مَسْكَنِهِمْ ءَايَةٌ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٍ وَ شِمَالٍ كُلُواْ مِن رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَ اشْكُرُواْ لَهُ * بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَ رَبٌّ غَفُورٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: آيه 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قطعا براى [مردم] سبأ در سكونتگاهشان نشانه[ى رحمتى] بود: دو باغستان از راست و چپ. [به آنان گفتيم: ] از روزىِ پروردگار بخوريد و او را شكر گزاريد. سرزمينى است خوش و پروردگارى آمرزنده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهر-مكه-مانند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. شهر مكّه، مانند:&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلد: آيه 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به اين شهر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تين: آيه 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به اين شهر امن [و امان]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه موضوع اين مَدخَل، تمام سرزمين هاى مسكونى از نگاه قرآن و حديث است. لذا پيش از پرداختن به متن آيات و احاديث مربوط، اين نكات، قابل توجّه اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يك.-ارزيابى-احاديث-تشويق-به-شهرنشينى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك. ارزيابى احاديث تشويق به شهرنشينى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديثى كه در فصل نخست اين مَدخَل آمده، از يك سو، مردم، به شهرنشينى (خصوصا در شهرهاى بزرگ) تشويق شده اند و از سوى ديگر، سكونت در روستا، به شدّت، نكوهش شده است. در اين باره، دو نكته قابل بررسى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-ارزيابى-سند-احاديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ ارزيابى سند احاديث&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديثى كه سكونت در روستا را نكوهش كرده اند، عموما از نظر سندى، ناتمام اند. بنا بر اين، در صورتى كه قرينه اى بر صدور آنها وجود نداشته باشد، نمى توان آنها را به اهل بيت عليهم السلام نسبت داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-معيار-ارزش-محل-سكونت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ معيار ارزش محلّ سكونت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل در آنچه در احاديث به عنوان حكمت و علّت تشويق به شهرنشينى و نهى از سكونت در روستا آمده، روشن مى شود كه معيار ارزيابى محلّ سكونت، صرفاً «شهر» و يا «روستا» بودن و يا بزرگى و كوچكى تجمّع انسانىِ انتخاب شده براى زندگى نيست؛ بلكه ميزان، امكان دسترس به ارزش هاى علمى، اخلاقى و عملى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم، عرب هاى باديه نشين را به دليل فاصله داشتن از ارزش هاى علمى، اخلاقى و عملى، نكوهش كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًا وَ نِفَاقًا وَ أَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُواْ حُدُودَ مَآ أَنزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبة: آيه 97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باديه نشينان عرب، در كفر و نفاق [از ديگران] سخت ترند و به اين كه حدود آنچه را خدا بر فرستاده اش نازل كرده، ندانند، سزاوارترند. و البته خداوند، داناى حكيم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله نيز خطاب به امام على عليه السلام، علّت نهى از سكونت در روستا را، عدم امكان تحصيل علم و پاسدارى از ارزش هاى اخلاقى و عملى، بيان نموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَسكُنِ الرُّستاقَ؛ فَإِنَّ شُيوخَهُم جَهَلَةٌ، و شُبّانَهُم عَرَمَةٌ، و نِسوانَهُم كَشَفَةٌ، وَالعالِمَ بَينَهُم كَالجيفَةِ بَينَ الكِلابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص362 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روستا سكونت مگزين؛ زيرا پيران آنان نادان اند، و جوانانشان درنده خو، و زنانشان بى حجاب، و عالِم در ميان آنان، چونان لاشه اى در ميان سگ هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين بر اساس آنچه در نهج البلاغة آمده، امام على عليه السلام در تبيين علّت سفارش به سكونت در شهرهاى بزرگ مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسكُنِ الأَمصارَ العِظامَ، فَإِنَّها جِماعُ المُسلِمينَ، وَ احذَر مَنازِلَ الغَفلَةِ وَ الجَفاءِ و قِلَّةَ الأَعوانِ عَلى طاعَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص360 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شهرهاى بزرگ سكونت گزين؛ زيرا اين شهرها محلّ گرد آمدن مسلمانان اند، و از جايگاه هاى غفلت و درشت خويى و اندك بودن ياران در طاعت خدا (باديه ها و روستاها) دورى كن!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى ديگر، علّت برترى شهرنشينى، دسترس به نماز جمعه و جماعت، بيان شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص361 ح1 و 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، نه احاديثى كه به شهرنشينى تشويق مى كنند، مطلق اند و نه احاديثى كه روستانشينى را نكوهش كرده اند؛ بلكه هر دو دسته، مشروط به امكان يا عدم امكان دسترس به ارزش هاى علمى، اخلاقى عملى اند. از اين رو در زمانى كه پاسدارى از ارزش ها در شهر ممكن نيست، سكونت در روستا سفارش شده است. در حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيَكونُ بَعدى فِتَنٌ شِدادٌ، خَيرُ النّاسِ فيها مُسلِموا أهلِ البَوادى، الَّذينَ لا يَندَونَ مِن دِماءِ النّاسِ و لا أموالِهِم شَيئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص365 ح914، اُسد الغابة: ج6 ص232 ش 6148، كنز العمّال: ج11 ص146 ح30974.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زودا كه پس از من، فتنه هايى سخت پديد آيد! بهترين [و سالم ترين] مردم در آنها، مسلمانان باديه نشين هستند؛ آنان كه دستشان به چيزى از خون و اموال مردم، آلوده نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى ديگر از ايشان آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا كانَ فى آخِرِ الزَّمانَ وَ اختَلَفَتِ الأَهواءُ فَعَلَيكُم بِدينِ أهلِ البادِيَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص256 ح996.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه آخر الزمان شود و گرايش ها گونه گون گردد، به دين باديه نشينان، چنگ زنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سان، معيار اصلى انتخاب شهر يا روستا براى سكونت، نقش آن در بهره ورى علمى و عملى انسان است. در حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله به اين موضوع، اشاره شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِلادُ بِلادُ اللّهِ، وَ العِبادُ عِبادُ اللّهِ، فَحَيثُما أصَبتَ خَيرا فَأَقِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص350 ح1420.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرزمين ها، سرزمين خدايند، و مردمان، بندگان خدايند. پس هر كجا كه خيرى يافتى، همان جا اقامت گزين!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى از امام على عليه السلام نيز اين مطلب، بدين سان بيان شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ بَلَدٌ بِأَحَقَّ بِكَ مِن بَلَدٍ، و خَيرُ البِلادِ ما حَمَلَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: حكمت 442.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ سرزمينى براى [سكونت] تو، سزاوارتر از سرزمين ديگر نيست، و بهترينِ سرزمين ها، آن سرزمينى است كه تو را به دوش گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-مهم-ترين-ويژگى-هاى-لازم-براى-محل-اقامت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. مهم ترين ويژگى هاى لازم براى محلّ اقامت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرزمين محلّ اقامت، براى آن كه بتواند زمينه بهره ورى علمى، اخلاقى و عملى انسان را فراهم نمايد، بايد ويژگى هايى داشته باشد كه مهم ترين آنها عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-امنيت-سياسى-ـ-اجتماعى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ امنيت سياسى ـ اجتماعى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضرورى ترين ويژگى هاى محلّ اقامت انسان، «امنيت»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص367 (بايسته هاى شهرها/امنيّت). نيز، ر.ك: همين دانش نامه: ج7 ص493 (امنيت / درآمد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. در حديثى، امام على عليه السلام مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ الأَوطانِ ما لَم يَأمَن فيهِ القُطّانُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطَنَ بالمكانِ: أقام به فهو قاطن، والجمع قُطّان (المصباح المنير: ص509 مادّه «قطن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص368 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترينِ وطن ها، وطنى است كه ساكنانش امنيت نداشته باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-عدالت-فراگير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ عدالت فراگير&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كنار امنيت سياسى ـ اجتماعى، عدالت فراگير، يكى ديگر از مهم ترين ضرورت هاى سرزمينِ زندگى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عُمِرَتِ البُلدانُ بِمِثلِ العَدلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص370 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهرها به چيزى همانند دادگرى، آباد نشده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، بدين معناست كه آبادانى شهرها، تنها به ساماندهى امور مادّى و ساخت و سازهاى ظاهرى آنها نيست؛ بلكه در اسلام، ارزش هاى معنوى (و در رأس آنها «عدالت اجتماعى»)، از عناصر اصلى آبادانى محسوب مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-امكان-كسب-و-كار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ امكان كسب و كار&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از ويژگى هايى كه از نظر احاديث اهل بيت عليهم السلام براى انتخاب محلّ اقامت بايد در نظر گرفته شود، امكانِ يافتنِ كار و تحصيل درآمد در آن است. در برخى از احاديث، اين ويژگى، يكى از نشانه هاى خوش بختى شمرده شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعٌ مِن سَعادَةِ المَرءِ: زَوجَةٌ صالِحَةٌ، وَ وُلدٌ أبرارٌ، و خُلَطاءُ صالِحونَ، و مَعيشَةٌ فى بِلادِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص374 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار چيز، از خوش بختى مرد است: همسر شايسته، فرزندان نيك، هم نشينان شايسته، و داشتن درآمد در محلّ زندگى اش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-سرسبزى-و-بارورى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ سرسبزى و بارورى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم، سرزمينى را پاك و پاكيزه مى داند كه پروردگار، آمادگى لازم را جهت رويش گياهان مفيد و پُربركت، به آن عنايت كرده باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آيه 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سرزمين پاك، گياهش به اذن پروردگارش بر مى آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى از امام على عليه السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ البِلادِ بَلَدٌ لا أمنَ فيهِ و لا خِصبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص372 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترينِ سرزمين ها، سرزمينى است كه در آن، امنيت و فراوانى نعمت نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، بدين معناست كه شادابى و بارورىِ سرزمين محلّ اقامت، و امنيت سياسى ـ اجتماعى براى زندگى، ضرورى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-شادى-و-شادابى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ شادى و شادابى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى ديگر از مسائلى كه براى انتخاب وطن و محلّ اقامت بايد مورد توجّه قرار گيرد، «شاد زيستن» است. بر پايه حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله، شادى و شادابى، همانند امنيت سياسى ـ اجتماعى بايد براى انتخاب محلّ اقامت در نظر گرفته شود. سرزمينى كه در آن نمى توان شاد زيست، براى زندگى، مناسب نيست:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا خَيرَ... فِى الوَطَنِ إلّا مَعَ الأَمنِ وَ السُّرورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص376 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وطن، آن گاه خوب است كه همراه با امنيت و خوشى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-برنامه-ريزى-براى-آبادانى-سرزمين-هاى-اسلامى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. برنامه ريزى براى آبادانى سرزمين هاى اسلامى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درنگ در احاديثى كه بيانگر ويژگى هاى لازم براى محلّ اقامت اند، و نيز احاديثى كه كارگزاران نظام اسلامى را موظّف به آباد نمودن كشور و پاسدارى از منابع طبيعى آن مى نمايند، به روشنى نشان مى دهد كه اسلام، خواهان آبادانى همه سرزمين هاى اسلامى است و دولت مردان مسلمان، وظيفه دارند براى آبادانى مادّى و معنوى سرزمين هايى كه در اختيار دارند، برنامه ريزى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چهار.-اصول-سياست-هاى-شهرسازى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. اصول سياست هاى شهرسازى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند در متون اسلامى، عنوان شهرسازى و يا معمارى اسلامى وجود ندارد، با اين حال مى توان با الهام گرفتن از قرآن و احاديث اهل بيت عليهم السلام، اصول سياست ها و ضوابط كلّى شهرسازى و معمارى اسلامى را ارائه كرد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: تخطيط المدن فى الإسلام، سيّد جعفر مرتضى عاملى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در اين جا به برخى از آنها اشاره مى كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-تأمين-آرامش-شهروندان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ تأمين آرامش شهروندان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهم ترين اصلى كه در شهرسازى و معمارى بايد مورد توجّه قرار گيرد، آرامش بخش بودن مناطق مسكونى براى شهروندان است. قرآن كريم در اين باره مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آيه 80.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خداوند از خانه هايتان براى شما مايه آرامش پديد آورْد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيه، به اين نكته اشاره دارد كه يكى از حكمت هاى تشكيل خانه در نظام آفرينش، تأمين آرامش زندگى انسان هاست. بنا بر اين، هر چيزى كه آرامش بخشى منازل مسكونى را تقويت كند، در جهت فلسفه وجودىِ آن، و هر آنچه موجب سلب آرامش انسان گردد، بر خلاف فلسفه وجودىِ آن است. از اين رو، «آرامشِ مناطق مسكونى» بايد به عنوان يك سياست اصولى در شهرسازى و معمارى اسلامى، تلقّى گردد و اين سياست، در انتخاب زمين، تراكم ساختمان، خيابان هاى اصلى، و كوچه هاى فرعى، مورد توجّه قرار گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-انتخاب-نقاط-خوش-آب-و-هوا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ انتخاب نقاط خوش آب و هوا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ديگر سياست هاى اصولىِ شهرسازى، انتخاب نقاط خوش آب و هوا براى ساخت و ساز است. از امام صادق عليه السلام روايت شده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَطيبُ السُّكنى إلّا بِثَلاثٍ: الهَواءِ الطَّيِّبِ وَ الماءِ الغَزيرِ العَذبِ، وَ الأَرضِ الخَوّارَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص372 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سكونت كردن [در جايى] جز با وجود سه ويژگى، خوش نيست: هواى پاك، آب فراوان و گوارا، و زمين پُر بار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-استحكام-بنا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ استحكام بنا&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سومين سياست اصولى شهرسازى، برنامه ريزى جهت استحكام ساخت و سازهاست. در حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله آمده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يُحِبُّ إذا عَمِلَ أحَدُكُم عَمَلاً أن يُتقِنَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلى: ج4 ص253 ح4369.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال دوست دارد كه هر گاه يكى از شما كارى انجام مى دهد، آن را استوار [و بى عيب] انجام دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث و احاديث مشابه،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ميزان الحكمة: ج8 ص171 (كار / محكم كارى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در واقع، بيانگر سياست اصولى اسلام در همه توليدات جامعه اسلامى است. بر اساس اين سياست، انواع توليدات مسلمانان از جمله ساخت و ساز مسكن، بايد بى عيب و در نهايت استوارى و استحكام باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى آمده كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هنگام دفن يكى از اصحاب بزرگ خود به نام سعد بن معاذ، شخصا متكفّل دفن او شد و ديگران نيز به ايشان كمك مى كردند. پس از آن كه پيامبر صلى الله عليه و آله وى را در قبر گذاشت، خشت هاى لحد را دقيق چيد و درزهاى آن را محكم با گِل پُر كرد. دقّت و محكم كارى پيامبر صلى الله عليه و آله به گونه اى بود كه گويا اصحاب، تعجّب كردند كه جايگاه مرده، آن هم محلّى كه به فاصله چند روز خراب مى شود، چه ضرورتى دارد كه در ساخت آن، اين همه دقّت به كار گرفته شود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله در تبيين حكمت كار خود فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّى لَأَعلَمُ أنَّهُ سَيَبلى، و يَصِلُ إلَيهِ البِلى، و لكِنَّ اللّهَ تَعالى يُحِبُّ عَبداً إذا عَمِلَ عَمَلاً فَأَحكَمَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص310 ح4، الأمالى، صدوق: ص468 ح623.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من مى دانم كه به زودى اين [قبر سعد بن معاذ]، ويرانه مى شود؛ امّا خداوند متعال، آن بنده اى را دوست دارد كه هر گاه كارى انجام مى دهد، محكم كارى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، يك پيام بزرگ براى امّت اسلامى، و يك سياست اصولى اسلام است كه مسلمانان را موظّف مى كند كه هر كارى را در نهايت دقّت و استوارى انجام دهند، هر چند آن كار، ساختنِ خانه براى مردگان باشد! وقتى در ساختن خانه مردگان، محكم كارى ضرورت داشته باشد، بديهى است كه خانه زندگان بايد به مراتب، از استوارى و استحكام بيشترى برخوردار باشد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ين جانب (رى شهرى) در سفرى كه چندى پيش به برخى كشورهاى اروپايى داشتم، ساختمان هايى را ديدم كه پس از گذشت سيصد ـ چهارصد سال، همچنان مورد بهره بردارى قرار مى گيرند. با مقايسه آنها با ساخت و سازهاى كشور خودمان ـ كه گفته مى شود عمر آنها به پنجاه سال نمى رسد ـ، به ياد احاديث ياد شده افتادم و تأسّف خوردم كه چرا ما با داشتن چنين سرمايه هاى عظيم فرهنگى اى، در چنين شرايطى هستيم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-قلب-شهرسازى-اسلامى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ قلب شهرسازى اسلامى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسجد، قلب جامعه اسلامى و مهم ترين پايگاه فرهنگى و سياسى حكومت دينى است. از اين رو، احاديث با تعبيرهاى بلند و تنبّه آفرينى مانند: «خانه خدا»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: فرهنگ نامه مسجد: ص23 (فصل يكم: فضيلت مسجد / خانه خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نشستنگاه پيامبران عليهم السلام»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: فرهنگ نامه مسجد: ص25 (فصل يكم: فضيلت مسجد / نشستنگاه پيامبران عليهم السلام).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سراى هر پرواپيشه»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: فرهنگ نامه مسجد: ص25 (فصل يكم: فضيلت مسجد / سراى هر پروا پيشه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بهترين مكان ها»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: فرهنگ نامه مسجد: ص27 (فصل يكم: فضيلت مسجد / بهترين مكان ها).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «باغ بهشتى»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: فرهنگ نامه مسجد: ص29 (فصل يكم: فضيلت مسجد / باغ بهشتى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان را به برقرارى ارتباط با اين كانون نور و هدايت، دعوت مى كنند و به گسترش بهره گيرى از بركات مادّى و معنوى آن، تشويق مى نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، بهترين نقاط شهرها و روستاها بايد براى ساختن خانه خدا ـ كه در واقع، خانه معنوى مردم است ـ، اختصاص يابد، به گونه اى كه اهالى هر محلّه، به آسانى بتوانند با قلب معنوى خود، ارتباط برقرار كنند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى توضيح بيشتر در باره ساختن مسجد و معمارى آن، ر.ك: همين دانش نامه: مدخل «مسجد». نيز، ر.ك: فرهنگ نامه مسجد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، در نظر گرفتن قسمتى از منازل مسكونى به عنوان «مسجد درون خانه»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: فرهنگ نامه مسجد: ص233 (فصل يازدهم: مسجد درون خانه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توصيه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-طراحى-مراكز-آموزشى-در-كنار-مساجد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ طرّاحى مراكز آموزشى در كنار مساجد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى ترديد، هيچ مكتبى مانند اسلام براى علم و معرفت و آگاهى، ارزش قائل نيست و هيچ دينى مانند اسلام، مردم را از خطر جهل، بر حذر نداشته است. از نظر اسلام، علم، اساس همه ارزش ها و جهل، ريشه همه معايب و مفاسد فردى و اجتماعى است. از اين رو، عقايد، اخلاق و اعمال انسان و همه حركات و اقدامات او بايد مبناى علمى و عقلى داشته باشد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: علم و حكمت در قرآن و حديث: ص9 (درآمد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، در نظر گرفتن مراكز علمى و فرهنگى در شهرسازى اسلامى، از اولويت ويژه اى برخوردار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل تأمّل، اين كه در صدر اسلام، بويژه در دوران حيات پيامبر صلى الله عليه و آله، مسجد، تنها محلّ عبادت نبوده است؛ بلكه مركز تعليم و تربيت نيز بوده است. هر چند مى توان اين مطلب را با توجّه به امكانات آن عصر و گسترده نبودن رشته هاى دانش، توجيه كرد؛ ليكن با توجّه به اين كه پيامبر صلى الله عليه و آله مى توانست مركز ديگرى جز مسجد را براى آموزش تعيين نمايد، مى توان نتيجه گرفت كه اقدام ياد شده، به مسئله مهمّ «پيوند علم و دين» اشاره دارد، چنان كه در حديثى از امام على عليه السلام آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِلمُ وَ الإِيمانُ أخَوانِ تَوأَمانِ و رَفيقانِ لا يَفتَرِقانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج2 ص327 (معرفت شناسى / دانش / آثار دانش / ايمان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانش و ايمان، دو برادر همزاد، و دو همراهِ جداناشدنى اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين پايه مى توان به اين سياست اصولى در شهرسازى اسلامى دست يافت كه در كشورهاى اسلامى، مراكز آموزشى بايد به شكل مناسبى در كنار مساجد، طرّاحى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-طراحى-مراكز-درمانى-در-كنار-مساجد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ طرّاحى مراكز درمانى در كنار مساجد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه شمارى از منابع تاريخى، در مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله، جايگاهى براى درمان بيماران و مجروحان، معيّن شده بود. سعد بن معاذ، از كسانى است كه در همين مكان، بسترى بوده و پيامبر صلى الله عليه و آله هر صبح و شام به عيادتش مى رفتند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تخطيط المدن فى الإسلام: ص168 (به نقل از المفصل فى تاريخ العرب قبل الإسلام): ج8 ص412 و ديگر منابع تاريخى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين اقدام در عصر نبوى مى تواند مبيّن اين سياست در شهرسازى اسلامى باشد كه در نظام اسلامى، مناسب است مراكز درمانىِ بيمارى هاى جسمى، در كنار مراكز درمانىِ بيمارى هاى روحى ـ كه همان مساجد ـ طرّاحى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-طراحى-مراكز-رسيدگى-به-امور-بى-پناهان-و-درماندگان-در-كنار-مساجد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ طرّاحى مراكز رسيدگى به امور بى پناهان و درماندگان در كنار مساجد&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نظام اسلامى، رسيدگى به امور بى پناهان و درماندگان، از اولويت ويژه اى برخوردار است. بر پايه گزارش منابع اسلامى، پيامبر صلى الله عليه و آله در مسجد خود، قسمتى را به نام «صُفّه» معيّن كرده بود تا كسانى كه منزل و مأوايى ندارند، از آن به عنوان سرپناه استفاده كنند. ابن حجر در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّفَّةُ مَكانٌ فى مُؤَخَّرِ المَسجِدِ النَّبَوِىِّ، مُظَلَّلٌ اُعِدَّ لنزول الغرباء فيه، ممّن لا مأوى له و لا أهلَ، و كانوا يَكثُرونَ فيه و يَقِلّون بحسب من يتزوَّج منهم أو يموت، أو يسافر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفاء الوفاء: ج2 ص453.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صُفّه، مكان سرپوشيده اى بود در انتهاى مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله كه براى سكونت افراد غريب و بى خانمان ساخته شده بود و تعداد آنان، بسته به اين كه ازدواج مى كردند يا مى مردند يا به سفر مى رفتند، كم و زياد مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى ترديد، اين اقدام، موجب حمايت عموم مسلمانان از بينوايان و سامان يافتن آنان در مدّتى كوتاه مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين اقدام حكيمانه نيز مى توان سياست ديگرى در شهرسازى استنباط كرد كه در نظام اسلامى براى اين كه مردم از حال محرومان و مستمندان غافل نباشند، و با هدف جلب حمايت هاى مردمى جهت پايان دادن به محروميت هاى اجتماعى، شايسته است كه در كنار مساجد، جايگاهى براى درماندگان اجتماعى تعريف شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سفرى كه اين جانب (رى شهرى) چندى پيش به هندوستان داشتم، در كنار معبد «سيك ها»، جايگاهى براى اين گونه افراد وجود داشت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ح-ـ-خانه-براى-مهمانان-شهر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ خانه براى مهمانان شهر&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته جالب ديگرى كه در سيره شهرسازى در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله ديده مى شود، ساختن سَرا يا اقامتگاهى در مدينه با عنوان «خانه مهمانان» است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: تخطيط المدن فى الإسلام: ص176 (به نقل از: التراتيب الإداريّة: ج1 ص445 ـ 446).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا دَخَلَ رَجُلٌ بَلدَةً، فَهُوَ ضَيفٌ عَلى مَن بِها مِن إخوانِهِ و أَهلِ دينِهِ حَتّى يَرحَلَ عَنهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص382 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه مردى وارد شهر شود، او ميهمان برادران و هم كيشان خود در آن شهر است تا آن گاه كه از ميان آنها برود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ط-ـ-سرپناه-براى-ره-گذران&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ سرپناه براى ره گذران&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته ديگرى كه در سياست هاى سازندگى اسلامى قابل توجّه است، ساختن خانه، سرپناه يا پناهگاه براى ره گذران است. در حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَنى عَلى ظَهرِ الطَّريقِ ما يُؤوى عابِرَ سَبيلٍ بَعَثَهُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ عَلى نَجيبٍ مِن دُرٍّ و وَجهُهُ يُضى ءُ لِأَهلِ الجَنَّةِ نوراً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص402 ح86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در كنار راه، سرپناهى براى ره گذران بسازد، خداوند در روز قيامت، او را سوار بر اشتر نژاده اى از مرواريد، به محشر مى آوَرَد، در حالى كه رخسارش براى بهشتيان نورافشانى مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه اين اقدام در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله، با توجّه به مشكلاتى كه براى مسافران و ره گذران پيش مى آمد، از اهمّيت ويژه اى برخوردار بود، هر چند در شرايط كنونى نيز داراى اهمّيت است و هم اكنون در برخى از كشورهاى پيشرفته، اين سياست، اجرا مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ى-ـ-مراكز-تفريحى-و-ورزشى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى ـ مراكز تفريحى و ورزشى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اسلامى، توصيه شده كه شخص مؤمن، علاوه بر برنامه هايى كه براى تحصيل علم، تأمين معاش، و ارتباط با خدا بايد داشته باشد، براى تفريح و استراحت روحىِ خود نيز برنامه ريزى كند و بخشى از اوقات خود را به اين امر اختصاص دهد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ميزان الحكمة: ج4 ص509 (مراقبت /تقسيم ساعات شبانه روز).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در سيره برخى از امامان عليهم السلام گزارش شده كه آنان نيز گاه براى تفريح از شهر خارج مى شدند. در حديثى به نقل از ابراهيم بن ابى محمود آمده كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام به ما (جمعى از حاضران) فرمود: «كدام خورش، شايسته تر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى گفت: گوشت. ديگرى گفت: روغن زيتون. شخص ديگرى گفت: ماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام فرمود: «هيچ يك؛ بلكه نمك! ما براى تفريح به اطراف شهر رفته بوديم. خادم ها، فراموش كرده بودند كه نمك را همراه خود بياورند. گوسفند فَربهى را ذبح كردند؛ ولى چون نمك نبود، نتوانستيم از چيزى استفاده كنيم تا اين كه بر گشتيم».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الكافى: ج6 ص326 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث ياد شده مى تواند مبناى سياست برنامه ريزى جهت ساختن مراكز تفريحى و ورزشى در شهرسازى اسلامى باشد. البتّه بايد توجّه داشت كه در اسلام، تفريح و ورزشِ هدفمند و مشروع، مطلوب و پسنديده است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين موضوع در اين دانش نامه، در ذيل مَدخل ها و عناوين مربوط، به تفصيل، مطرح خواهد شد، إن شاء اللّه !&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه اين نكته بايد در برنامه ريزى مراكز ياد شده، مورد توجّه قرار گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ك-ـ-رعايت-مصالح-شهروندان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ك ـ رعايت مصالح شهروندان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در پى عنوان «اصول سياست هاى شهرسازى» آمد و بِدان اشاره شد، تنها بخشى از اصول و ضوابط شهرسازى است كه با الهام از قرآن و احاديث اهل بيت عليهم السلام عجالتا قابل ارائه است، و بى ترديد، ضوابط شهرسازى، فراتر از آن است كه در اين مقال، فرصت پرداختن به آنها باشد. به طور كلّى در نظام اسلامى، رعايت مصالح و منافع عمومى، يك اصل است و بر اين اساس، آنچه به سود عموم شهروندان است، بايد در سياست ها و برنامه ريزى ها در نظر گرفته شود و از آنچه به زيان آنهاست، مانند: از بين بردن فضاى سبز، قطع درخت، آلوده ساختن محيط زيست، شكار بى رويّه حيوانات، سدّ معبر، تجاوز به راه ها و فضاهاى عمومى، و باز كردن پنجره در حريم خانه ديگران،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مباحث، به تفصيل در منابع اسلامى آمده اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جلوگيرى به عمل آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پنج.-وظيفه-شهروندان-در-آبادانى-سرزمين-خود-و-پاسدارى-از-آن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج. وظيفه شهروندان در آبادانى سرزمين خود و پاسدارى از آن&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند پاسدارى از سرزمين هاى اسلامى و آبادانى آنها، در اصل، وظيفه حكومت و دولت است، ليكن بى ترديد، دولت بدون همكارى مردم نمى تواند وظيفه خود را به خوبى انجام دهد. از اين رو، احاديث اسلامى، مردم را به علاقه مندى به شهر و ديار خود، همكارى با حكومت اسلامى در پاسدارى از آن، رعايت پاكيزگى آن، خدمت رسانى به همگان، آبادانى و اصلاح راه ها، ايجاد فضاى سبز، ساختن مسجد، ساختن سرپناه براى ره گذران، ايجاد آتش نشانى ها، پذيرايى از مسافران، و دعا براى همشهريان خود، تشويق كرده اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص385 (فصل چهارم / وظايف مسلمانان نسبت به سرزمينشان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شش.-شهرهاى-ستايش-شده-و-نكوهش-شده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش. شهرهاى ستايش شده و نكوهش شده&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل ششمِ اين بخش، شمارى از شهرها مانند: مكّه، مدينه، كوفه و قم، مورد ستايش قرار گرفته اند و در فصل هفتم، شهرهايى مانند: مصر، بصره و اصفهان، نكوهش شده اند كه در اين باره، دو نكته قابل توجّه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته اوّل: بيشتر احاديثى كه در مدح و يا نكوهش شهرهاى مختلف وارد شده اند، از نظر سند، ناتمام اند. از اين رو، نسبت دادن آنها به اهل بيت عليهم السلام بدون قرينه اى كه بر صحّت انتساب دلالت داشته باشد، صحيح نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته دوم: خوبى و يا بدى مكان ها، مانند زمان ها، ذاتىِ آنها نيست؛ بلكه به مناسبت پيوند آنها با رويدادهايى است كه در آنها پديد مى آيد و يا انسان هايى كه در آنها زندگى مى كنند. شيخ صدوق از ريّان بن صلت، نقل كرده كه امام رضا عليه السلام اين ابيات را از عبدا المطلّب براى ما خواند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعيبُ الناسُ كُلُّهُمُ زَمانا و ما لِزَمانِنا عَيبٌ سِوانا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَعيبُ زَمانَنا وَ العَيبُ فينا ولو نَطَقَ الزَّمانُ بِنا هَجانا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص177 ح5، الأمالى، صدوق: ص243 ح260.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم، همه از زمان خود، عيب كنند عيبى نبُوَد زمانه را جز خودِ ما&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عيب زمان كنيم و عيب، از خودِ ماست گر نطق كند زمانه، هجوش بر ماست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمه منظوم را از الأمالى شيخ صدوق، به قلم [آية اللّه] محمد باقر كمره اى گرفته ايم. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، ستايش از يك شهر و يا نكوهش آن در احاديث، مطلق (يعنى: هميشگى و بدون قيد و شرط) نيست؛ بلكه مرتبط با انسان هايى است كه در آن زندگى مى كنند. از اين رو مى بينيم برخى از روايات، مصر، شام يا كوفه را نكوهش مى كنند و برخى روايات ديگر، از آنها ستايش مى نمايند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص459 (توضيح) و ص465 (توضيح).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين گونه روايات، با هم تعارض ندارند؛ بلكه هر يك از آنها ناظر به دوران خاصى از تاريخ اين سرزمين هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الاول-الحث-على-الإقامة-في-المدن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الاوّل: الحثّ على الإقامة في المدن&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: تشويق به اقامت در شهرها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الإقامة-في-المدن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: فَضلُ الإِقامَةِ فِي المُدُنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: برترى اقامت در شهرها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: فَضَّلَ اللّهُ عز و جل أهلَ المُدُنِ عَلى أهلِ القُرى، كَفَضلِ أهلِ السَّماءِ عَلى أهلِ الأَرضِ؛ مِن أجلِ الجُمُعَةِ وَالجَماعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص121 ح4331 عن نبيط بن شريط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداى عز و جل، شهرنشينان را بر روستانشينان، برترى داده است، به اندازه برترىِ آسمانيان بر زمينيان، به خاطر [برگزارى نمازهاى] جمعه و جماعت [در شهرها].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ أهلَ المُدُنِ يَدخُلونَ الجَنَّةَ قَبلَ أهلِ الرُّستاقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرستاق: فارسي معرّب، والجمع الرساتيق، وهى السواد... ويستعمل الرستاق في الناحية: طرف الإقليم (مجمع البحرين: ج2 ص698 «رستق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِأَربَعينَ عاما، بِفَضلِ المَدائِنِ وَالجَماعاتِ وَالجُمُعاتِ وحَلَقِ الذِّكرِ، وإذا كانَ بَلاءٌ خُصّوا بِهِ دونَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج20 ص77 ح142، الفردوس: ج5 ص507 ح8909 نحوه وكلاهما عن معاذ بن جبل، كنز العمّال: ج6 ص475 ح16621.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شهرنشينان، چهل سال پيش از روستانشينان، وارد بهشت مى شوند، به واسطه فضيلت شهرها و نمازهاى جماعت و جمعه و وجود محفل هاى ذكر [خدا]، و اين كه هر گاه بلايى [مثل جهاد و...] باشد، به آنها مى رسد و نه ديگران.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-على-السكنى-في-المدن-الكبيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: الحَثُّ عَلَى السُّكنى فِي المُدُنِ الكَبيرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: تشويق به سكونت در شهرهاى بزرگ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فيما كَتَبَ إلَى الحارِثِ الهَمدانِيِّ ـ: اُسكُنِ الأَمصارَ العِظامَ؛ فَإِنَّها جِماعُ المُسلِمينَ، وَاحذَر مَنازِلَ الغَفلَةِ وَالجَفاءِ وقِلَّةَ الأَعوانِ عَلى طاعَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 69، بحار الأنوار: ج33 ص509 ح707؛ ينابيع المودّة: ج3 ص445 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به حارث هَمْدانى ـ: در شهرهاى بزرگ، سكونت گزين؛ زيرا اين شهرها محلّ گرد آمدن مسلمانان است، و از جايگاه هاىِ غفلت و درشت خويى و اندك بودن ياران در طاعت خدا (باديه ها و روستاها) دورى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-السكنى-في-القرى-والرساتيق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: ذَمُّ السُّكنى فِي القُرى وَالرَّساتيقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: نكوهش سكونت در روستا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًا وَ نِفَاقًا وَ أَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُواْ حُدُودَ مَا أَنزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«باديه نشينان، در كفر و نفاق، [از ديگران] سخت ترند و به دين ـ كه حدود آنچه را خدا بر فرستاده اش نازل كرده، نمى دانند ـ، سزاوارترند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ فيما أوصى عَلِيّا عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، لا تَسكُنِ الرُّستاقَ؛ فَإِنَّ شُيوخَهُم جَهَلَةٌ، وشُبّانَهُم عَرَمَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عارم: أي خبيث شرّير (النهاية: ج3 ص223 «عرم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ونِسوانَهُم كَشَفَةٌ، وَالعالِمَ بَينَهُم كَالجيفَةِ بَينَ الكِلابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص391 ح1091، بحار الأنوار: ج76 ص156 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش هايش به على عليه السلام ـ: اى على! در روستا سكونت مگزين؛ زيرا پيران آنان نادان اند، و جوانانشان درنده خو، و زنانشان بى عفّت، و عالِم در ميان آنان، چونان لاشه اى در ميان سگ هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الرُّستاقُ حَظيرَةٌ مِنَ حَظائِرِ جَهَنَّمَ، لَيسَ فيها حَدٌّ ولا جُمُعَةٌ ولا جَماعَةٌ، صِبيانُهُم غارِمٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَرامُ: الشرُّ الدائمُ، وقيل: الغَرامُ الهَلاكُ (الصحاح: ج5 ص1996 «غرم») وفي كنز العمّال: «صبيّهم عارِم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ونِساؤُهُم شَياطينُ، وشُيوخُهُم جُهّالٌ. المُؤمِنُ فيهم أنتَنُ مِنَ الجيفَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص283 ح3310 عن الإمام عليّ عليه السلام، كنز العمّال: ج14 ص175 ح38286.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روستا، آغُلى از آغل هاى جهنّم است؛ نه حدّى در آن اجرا مى شود، نه نماز جمعه اى [برگزار مى گردد] و نه نماز جماعتى. كودكانشان شرورند، و زنانشان شيطان صفت، و پيرانشان نادان. مؤمن در ميان آنها، گنديده تر از لاشه مُردار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل يُعَذِّبُ السِّتَّةَ بِالسِّتَّةِ... وأَهلَ الرَّساتيقِ بِالجَهلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص162 ح170، الخصال: ص325 ح14، تحف العقول: ص220، المحاسن: ج1 ص73 ح30، بحار الأنوار: ج2 ص108 ح10؛ كنز العمّال: ج16 ص261 ح44369 نقلاً عن ابن الجوزي عن عثمان عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شش گروه اند كه خداوند، آنها را به سبب شش ويژگى[شان]، به آتش مى بَرَد: ... و [از جمله] روستائيان را به سبب نادانى شان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: سِتَّةٌ يُدخِلُهُمُ اللّهُ النّارَ بِسِتَّةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بتة» بدل «ستة» والصواب ما أثبتناه كما فى المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... وأَهلُ الرَّساتيقِ بِجَهلِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ إصبهان: ج1 ص428 الرقم 825 عن ابن عمر؛ منية المريد: ص324، جامع الأخبار: ص392 ح1093، تنبيه الخواطر: ج1 ص127 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج76 ص156 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداى عز و جل شش گروه را به واسطه شش ويژگى، عذاب مى كند: ... و [از جمله] روستائيان را به سبب نادانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن تَرَستَقَ شَهرا، يُمحَقُ دَهرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص392 ح1094.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس يك ماه در روستا ساكن شود، يك عمر [زندگانى اش] تباه مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن لَم يَتَوَرَّع في دينِ اللّهِ تَعالى، ابتَلاهُ اللّهُ تَعالى بِثَلاثِ خِصالٍ: إمّا أن يُميتَهُ شابّا، أو يوقِعَهُ في خِدمَةِ السُّلطانِ، أو يُسكِنَهُ فِي الرَّساتيقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص391 ح1092، بحار الأنوار: ج76 ص156 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه در دين خدا پارسايى نداشته باشد، خداوند متعال، او را به سه چيز، گرفتار مى سازد: يا جوان مرگش مى كند، يا وى را به خدمت گزارىِ سلطان در مى آورد، و يا در روستاها ساكنش مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن بَدا جَفا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من بَدا جَفا: أي مَن سَكَن الباديةَ غَلُظَ طَبعُهُ لِقِلَّةِ مخالطة الناس. والجَفاءُ: غِلَظُ الطَبعِ (النهاية: ج1 ص281 «جفا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص304 ح8845، السنن الكبرى: ج10 ص173 ح20255 كلاهما عن أبي هريرة، المعجم الكبير: ج11 ص47 ح11030 عن ابن عبّاس؛ الأمالي للطوسي: ص264 ح483 عن أبي هريرة، الغارات: ج2 ص689، بحار الأنوار: ج65 ص282 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه در باديه سكنا گزيند، درشت خوى [و بى فرهنگ] مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن سَكَنَ البادِيَةَ جَفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داوود: ج3 ص111 ح2859، سنن الترمذي: ج4 ص523 ح2256، سنن النسائي: ج7 ص195، مسند ابن حنبل: ج1 ص764 ح3362 كلّها عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج15 ص406 ح41588.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه در باديه سكونت كند، درشت خوى مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن بَدا أكثَرَ مِن شَهرَينِ فَهِيَ أعرابِيَّةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل لأبي داود: ص175 ح5 عن موسى بن شيبة، تهذيب الكمال: ج29 ص79 الرقم 6266.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه بيش از دو ماه در باديه سكنا گزيند، اعرابى (باديه نشين) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِثَوبانَ ـ: لا تَسكُنِ الكُفورَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكُفور: ما بعُد من الأرض عن الناس، فلا يمرّ به أحد، وأهل الكفور عند أهل المدن، كالأموات عند الأحياء، فكأنّهم في القبور. وأهل الشام يسمّون القرية الكفر (النهاية: ج4 ص189 «كفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ ساكِنَ الكُفورِ كَساكِنِ القُبورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص175 ح579، شعب الإيمان: ج6 ص68 ح7518، مسند الشاميّين: ج2 ص100 ح986 كلّها عن ثوبان، النهاية: ج4 ص189، الفردوس: ج5 ص46 ح7415 عن ثوبان، وفيه «ساكن القرور» بدل «كساكن القبور» كنز العمّال: ج15 ص407 ح41589، نثر الدّر: ج1 ص163 نحوه وفيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ به ثوبان ـ: در روستاىِ دوردست،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديث، از روستاىِ دوردست، به «كُفور» تعبير شده است. كفور، به جايى گفته مى شود كه كسى به آن جا رفت و آمد كَپَرنشينان در نظر شهرنشينان، همانند مردگان در نزد زندگان اند و گويى آنها در ميان قبر زندگى مى كنند. مردم شام، روستا را «كَفَر» مى نامند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سكنا مگزين؛ زيرا ساكن در روستا، همانند ساكن در قبرستان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثانى-ما-ينبغي-توفره-في-البلاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثانى: ما ينبغي توفّره في البلاد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: بايسته هاى شهرها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: الأَمنُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: امنيّت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أسكَنَ سُبحانَهُ آدَمَ دارا أرغَدَ فيها عَيشَهُ، وآمَنَ فيها مَحَلَّتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 1، بحار الأنوار: ج63 ص213 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداى سبحان، آدم را در سرايى سُكنا داد كه در آن، زندگى اش را فراخ و پُر نعمت گردانيد و جايگاهش را در آن سراى، امن و امان قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في عَهدِهِ الَّذي عَهِدَهُ لِلأَشتَرِ ـ: لا تَدفَعَنَّ صُلحا دَعاكَ إلَيهِ عَدُوُّكَ وللّهِِ فيهِ رِضا؛ فَإِنَّ فِي الصُّلحِ دَعَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّعَةُ: الراحة (المصباح المنير: ص653 «ودع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِجُنودِكَ، وراحَةً مِن هُمومِكَ، وأَمنا لِبِلادِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، خصائص الأئمة: ص123، تحف العقول: ص145، دعائم الإسلام: ج1 ص367 نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص610 ح744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در فرمانش به مالك اشتر ـ: صلحى را كه دشمنت، تو را بِدان فرا مى خوانَد و خشنودى خدا در آن است، هرگز رد مكن؛ زيرا صلح، مايه آسايش سپاهيان تو، و راحتى خودت از اندوه ها و دردِسرهايت، و امنيّت سرزمين توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عمرو بن عبسة السلمي: رَغِبتُ عَن آلِهَةِ قَومي فِي الجاهِلِيَّةِ... حَتّى دَخَلتُ عَلَيهِ [أي رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله] فَسَلَّمتُ عَلَيهِ، فَقُلتُ لَهُ: ما أنتَ؟ فَقالَ: نَبِيٌّ، فَقُلتُ: ومَا النَّبِيُّ؟ فَقالَ: رَسولُ اللّهِ، فَقُلتُ: ومَن أرسَلَكَ؟ قالَ: اللّهُ عز و جل، قُلتُ: بِماذا أرسَلَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: بِأَن توصَلَ الأَرحامُ، وتُحقَنَ الدِّماءُ، وتُؤَمَّنَ السُّبُلُ، وتُكسَرَ الأَوثانُ، ويُعبَدَ اللّهُ وَحدَهُ لا يُشرَكُ بِهِ شَيءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص53 ح17013، مسند الشاميّين: ج2 ص30 ح863، الطبقات الكبرى: ج4 ص217، الإصابة: ج4 ص546 كلاهما نحوه، تاريخ دمشق: ج46 ص262.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عمرو بن عبسه سلمى ـ: از خدايان قومم در جاهليت، روى گردانيدم... تا آن گاه كه به خدمت ايشان (پيامبر خدا صلى الله عليه و آله) رسيدم و سلام دادم و گفتم: تو كيستى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پيامبر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پيامبر چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «فرستاده خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چه كسى تو را فرستاده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «خداوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: براى چه فرستاده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى برقرارىِ پيوند خويشاوندى ها، و حفظ خون ها، و امنيت راه ها، و شكسته شدن بت ها، و پرستش خداى يگانه و نفى هر گونه شريكى براى او».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: شَرُّ الأَوطانِ ما لَم يَأمَن فيهِ القُطّانُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطَنَ بالمكانِ: أقام به فهو قاطن، والجمع قُطّان (المصباح المنير: ص509 «قطن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص171 ح5712، عيون الحكم والمواعظ: ص295 ح5279.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بدترينِ وطن ها، وطنى است كه ساكنانش امنيت و آسايش نداشته باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا بُدَّ لِلنّاسِ مِن أميرٍ بَرٍّ أو فاجِرٍ؛ يَعمَلُ في إمرَتِهِ المُؤمِنُ، ويَستَمتِعُ فيهَا الكافِرُ، ويُبَلِّغُ اللّهُ فيهَا الأَجَلَ، ويُجمَعُ بِهِ الفَيءُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَيءُ: هو ما حصل للمسلمين من أموال الكفّار من غير حرب ولا جهاد (النهاية: ج3 ص482 «فيأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويُقاتَلُ بِهِ العَدُوُّ، وتَأمَنُ بِهِ السُّبُلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 40، بحار الأنوار: ج75 ص358 ح72؛ شعب الإيمان: ج6 ص65 ح7508 عن ليث، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص741 ح51 عن أبي البختري من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام و كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج5 ص751 ح14286.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مردم، ناگزيرند كه فرمان روايى نيك يا بد داشته باشند، تا در سايه فرمان روايى او، مؤمن [براى آخرت] كار كند، و كافر [از دنيايش] برخوردار شود، و خداوند، اجل را مى رسانَد [و هر كس به مرگ طبيعى مى ميرد]، و به واسطه او (فرمان روا)، ماليات ها جمع آورى مى گردند، و با دشمن جنگ مى شود، و راه ها امن مى گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ في أسحارِ شَهرِ رَمَضانَ ـاللّهُمَّ أعطِنِي السَّعَةَ فِي الرِّزقِ، وَالأَمنَ فِي الوَطَنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص595، الإقبال: ج1 ص171، البلد الأمين: ص212 كلّها عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج98 ص91 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان در سحرهاى ماه رمضان ـ: بار خدايا! به من گشايش در روزى، و امنيت در وطن، عطا فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ لِأَهلِ الثُّغورِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّغْرُ: موضع المخافة الذي يُخاف منه هجوم العدوّ، والجمع: ثغور (مجمع البحرين: ج1 ص242 «ثغر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: فَإِن خَتَمتَ لَهُ بِالسَّعادَةِ، وقَضَيتَ لَهُ بِالشَّهادَةِ، فَبَعدَ أن يَجتاحَ عَدُوَّكَ بِالقَتلِ، وبَعدَ أن يَجهَدَ بِهِمُ الأَسرُ، وبَعدَ أن تَأمَنَ أطرافُ المُسلِمينَ، وبَعدَ أن يُوَلِّيَ عَدُوُّكَ مُدبِرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص115 الدعاء 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان براى مرزداران ـ: اگر عمرش را به نيك بختى پايان دادى و شهادت را برايش رقم زدى، اين، پس از آنى باشد كه دشمنانت را كشته و نابود كرده، و آنان را به اسارت در آورده و مرزهاى مسلمانان امن گرديده و دشمنت گريخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: إنَّ الإِمامَةَ زِمامُ الدّينِ، ونِظامُ المُسلِمينَ، وصَلاحُ الدُّنيا وعِزُّ المُؤمِنينَ... ومَنعُ الثُّغورِ وَالأَطرافِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص200 ح1، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص218 ح1، تحف العقول: ص438، الاحتجاج: ج2 ص441 ح310، الغيبة للنعماني: ص218 ح6 و كلّها عن عبد العزيز بن مسلم، بحار الأنوار: ج25 ص122 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: امامت، زمام دين و شيرازه مسلمانان و مايه آبادانى دنيا و عزّت و اقتدار مسلمانان... و حفظ مرزها و سرحدّات است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج5 ص101 (الأمن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج7 ص491 (امنيّت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العدل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: العَدلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: دادگرى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «يُحْىِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: لَيسَ يُحييها بِالقَطرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَطرُ: المَطَرُ (المصباح المنير: ص508 «قطر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولكِن يَبعَثُ اللّهُ رِجالاً فَيُحيونَ العَدلَ؛ فَتُحيَا الأَرضُ لِاءِحياءِ العَدلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص174 ح2، تهذيب الأحكام: ج10 ص146 ح578 كلاهما عن عبد الرحمن بن الحجّاج، وسائل الشيعة: ج18 ص308 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ در باره سخن خداى عز و جل: «زمين را پس از مرگش زنده مى گرداند» ـ: منظور، زنده كردن زمين با باران نيست؛ بلكه خداوند، مردانى را مى فرستد كه دادگرى را زنده مى كنند و با زنده كردن دادگرى، زمين زنده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ما عُمِرَتِ البُلدانُ بِمِثلِ العَدلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص68 ح9543، عيون الحكم والمواعظ: ص481 ح8864.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شهرها، با چيزى همانند دادگرى آباد نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ أفضَلَ قُرَّةِ عَينِ الوُلاةِ استِقامَةُ العَدلِ فِي البِلادِ، وظُهورُ مَوَدَّةِ الرَّعِيَّةِ، وإنَّهُ لا تَظهَرُ مَوَدَّتُهُم إلّا بِسَلامَةِ صُدورِهِم، ولا تَصِحُّ نَصيحَتُهُم إلّا بِحيطَتِهِم عَلى وُلاةِ الاُمورِ، وقِلَّةِ استِثقالِ دُوَلِهِم، وتَركِ استِبطاءِ انقِطاعِ مُدَّتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، بحار الأنوار: ج33 ص604.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همانا برترين نورِ ديده حكمرانان، [و مايه سعادت آنان] برپايى عدالت در جامعه است و پديد آمدن دوستى و محبّت مردم [نسبت به يكديگر، يا حكمران]، و اين دوستى و محبّت پديد نمى آيد، مگر با پاك بودن سينه هايشان [از كينه و نفرت]، و اخلاص آنان [با حكم رانان] تحقّق نمى يابد [و خود را نشان نمى دهد]، مگر با حمايتشان از حكمرانان و سنگين نشمردن حكومت آنان [بر گرده خود] و لحظه شمارى نكردن براى به سر آمدن عمر حكومتشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ السُّلطانَ لَأَمينُ اللّهِ فِي الأَرضِ، ومُقيمُ العَدلِ فِي البِلادِ وَالعِبادِ، ووَزَعَتُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَزَعَةُ: جمع وازع، وهو الكافّ الدافع (مجمع البحرين: ج3 ص1930 «وزع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص604 ح3634، عيون الحكم والمواعظ: ص158 ح3426 وفيه «الخلق» بدل «الأرض» و «ظلّه» بدل «وزعته».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: حكمران، امين خدا در زمين است، و بر پا دارنده عدل در كشور و در ميان بندگان، و بازدارنده از نافرمانى خدا در زمين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن كِتابِهِ إلَى الأَشتَرِ حينَ وَلّاهُ مِصرَ ـ: اُنظُر في أمرِ الأَحكامِ بَينَ النّاسِ بِنِيَّةٍ صالِحَةٍ؛ فَإِنَّ الحُكمَ في إنصافِ المَظلومِ مِنَ الظّالِمِ، وَالأَخذِ لِلضَّعيفِ مِنَ القَوِيِّ، وإقامَةِ حُدودِ اللّهِ عَلى سُنَّتِها ومِنهاجِها، مِمّا يُصلِحُ عِبادَ اللّهِ وبِلادَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص135.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از نامه ايشان به مالك اشتر، آن گاه كه او را به مصر گماشت ـ: دقّت كن كه در امر قضاوت ميان مردم، با نيّتى پاك عمل كنى؛ چرا كه قضاوت كردن براى گرفتن دادِ ستم ديده از ستمگر، و ستاندن حقّ ناتوان از زورمند، و برپا داشتن حدود خداوند بر شيوه و روش آنها، از امورى است كه مايه اصلاح بندگان خدا و شهرهاى اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكُم بِالإِحسانِ إلَى العِبادِ، وَالعَدلِ فِي البِلادِ؛ تَأمَنوا عِندَ قِيامِ الأَشهادِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيل: إنّ الأشهاد هم الأنبياء والمؤمنون (لسان العرب: ج3 ص241 «شهد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص305 ح6164، عيون الحكم والمواعظ: ص342 ح5842.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بر شما باد نيكى كردن به بندگان و دادگسترى در شهرها، تا اين كه به هنگام ايستادن گواهان [در جايگاه گواهى در قيامت]، در امن و امان باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن عَدَلَ فِي البِلادِ، نَشَرَ اللّهُ عَلَيهِ الرَّحمَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص337 ح8638، عيون الحكم والمواعظ: ص460 ح8361.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس در كشور دادگسترى كند، خداوند، رحمت را بر سر او مى گستراند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخصب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: الخِصبُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: فراوانىِ نعمت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِى خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْايَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و سرزمين پاك [و حاصلخيز]، رستنى اش به اذن پروردگارش بر مى آيد، و آن [زمينى] كه نا پاك [و بى حاصل] است، جز اندكى نمى رويد. اين گونه آيات خود را براى گروهى كه سپاس مى گزارند، گونه گون بيان مى كنيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: شَرُّ البِلادِ بَلَدٌ لا أمَنَ فيهِ ولا خِصبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص165 ح5684، عيون الحكم والمواعظ: ص294 ح5253.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بدترينِ سرزمين ها، سرزمينى است كه در آن، امنيت و فراوانى نعمت نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَطيبُ السُّكنى إلّا بِثَلاثٍ: الهَواءِ الطَّيِّبِ، وَالماءِ الغَزيرِ العَذبِ، وَالأَرضِ الخَوّارَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرضٌ خَوّارَةٌ: لَيِّنَةٌ سَهلَةٌ (لسان العرب: ج4 ص262 «خور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص320، بحار الأنوار: ج75 ص234 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سكونت كردن [در جايى] جز با وجود سه ويژگى، خوش نخواهد بود: هواى خوش و پاك، آب فراوان گوارا، و زمين پُر بار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكسب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: الكَسبُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: درآمد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أربَعٌ مِن سَعادَةِ المَرءِ: زَوجَةٌ صالِحَةٌ، ووُلدٌ أبرارٌ، وخُلَطاءُ صالِحونَ، ومَعيشَةٌ في بِلادِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص285 ح768.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چهار چيز از خوش بختى مرد است: همسر شايسته، فرزندان نيك، هم نشينان شايسته، و داشتن درآمد در محلّ موطنش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خَمسَةٌ مِنَ السَّعادَةِ: الزَّوجَةٌ الصالِحَةٌ، وَالبَنونَ الأَبرارُ، وَالخُلَطاءُ الصّالِحونُ، ورِزقُ المَرءِ في بَلَدِهِ، وَالحُبُّ لِالِ مُحَمَّدٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص195 ح706، عوالي اللآلي: ج3 ص293 ح55، مستدرك الوسائل: ج13 ص292 ح15387.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پنج چيز از خوش بختى است: همسر شايسته، فرزندان نيك، هم نشينان شايسته، روزى داشتنِ شخص در موطنش، و دوست داشتن خاندان محمّد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن اُعطِيَ لَهُ خَمسا لَم يَكُن لَهُ عُذرٌ في تَركِ عَمَلِ الآخِرَةِ: زَوجَةٌ صالِحَةٌ تُعينُهُ عَلى أمرِ دُنياهُ وآخِرَتِهِ، وبَنونَ أبرارٌ، ومَعيشَةٌ في بَلَدِهِ، وحُسنُ خُلُقٍ يُداري بِهِ النّاسَ، وحُبُّ أهلِ بَيتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص40 ح97، بحار الأنوار: ج69 ص408 ح117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به هر كس پنج چيز داده شود، ديگر عذرى در ترك عمل براى آخرت ندارد: همسر شايسته ـ كه او را در كار دنيا و آخرتش كمك كند ـ، فرزندان نيك، داشتن درآمد در وطنش، اخلاق خوش ـ كه به واسطه آن با مردم بسازد ـ، و دوست داشتن اهل بيت من.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: إنَّ مِن سَعادَةِ المَرءِ أن يَكونَ مَتجَرُهُ في بَلَدِهِ، ويَكونَ خُلَطاؤُهُ صالِحينَ، ويَكونَ لَهُ وُلدٌ يَستَعينُ بِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص257 ح1، الخصال: ص159 ح207، مشكاة الأنوار: ص458 ح1533، بحار الأنوار: ج103 ص7 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: از خوش بختى مرد، اين است كه محلّ كسب و كارش در شهر خودش باشد، و هم نشينانش صالح باشند، و فرزندانى داشته باشد كه كمكْ كار او باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثَةٌ مِنَ السَّعادَةِ: الزَّوجَةُ المُؤاتِيَةُ، وَالأَولادُ البارّونَ، وَالرَّجُلُ يُرزَقُ مَعيشَتَهُ بِبَلَدِهِ؛ يَغدو إلى أهلِهِ ويَروحُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص258 ح2 عن عبد اللّه بن عبد الكريم، تهذيب الأحكام: ج7 ص236 ح1032 عن حمّاد بن عبد الكريم، الجعفريّات: ص194 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله نحوه، وسائل الشيعة: ج12 ص180 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سه چيز از خوش بختى است: همسر سازگار، و فرزندان نيك، و اين كه [منبعِ] روزىِ انسان در شهر خودش باشد و بام و شام با خانواده اش به سر برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السرور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: السُّرورُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: خوشى (شادمانى)&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، لا خَيرَ... فِي الوَطَنِ إلّا مَعَ الأَمنِ وَالسُّرورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص369 ـ 370، مكارم الأخلاق: ج2 ص333، الاختصاص: ص244 عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، مستطرفات السرائر: ص118، بحار الأنوار: ج69 ص401 ح98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على!... وطن، آن گاه خوب است كه همراه با امنيت و خوشى (شادمانى) باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تأمين-الحاجات-الأولية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: تَأمينُ الحاجاتِ الأوَّلِيَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: تأمين نيازهاى اوّليه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا يَستَغني أهلُ كُلِّ بَلَدٍ عَن ثَلاثَةٍ يُفزَعُ إلَيهِم في أمرِ دُنياهُم وآخِرَتِهِم، فَإِن عَدِموا ذلِكَ كانوا هَمَجا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَمَجُ: رُذالَةُ الناس (النهاية: ج5 ص273 «همج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: فَقيهٌ عالِمٌ وَرِعٌ، وأَميرٌ خَيِّرٌ مُطاعٌ، وطَبيبٌ بَصيرٌ ثِقَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص321، بحار الأنوار: ج78 ص235 ح59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردم هر سرزمينى به سه چيز نيازمندند كه در كار دنيا و آخرت خود، به آنها پناه برند و اگر آن سه را نداشته باشند، بيچاره اند: دين شناسِ دانا و پارسا، فرمان رواى نيكوكار و مُطاع (مقبول)، و پزشك حاذق مورد اطمينان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-واجبات-عمال-الحكومة-الإسلامية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: واجبات عمّال الحكومة الإسلاميّة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: وظايف كارگزاران حكومت اسلامى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العمران&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: العُمرانُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: آبادانى (سازندگى)&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في عَهدِهِ لِلأَشتَرِ حينَ وَلّاهُ مِصرَ ـ: وَليَكُن نَظَرُكَ في عِمارَةِ الأَرضِ أبلَغَ مِن نَظَرِكَ فِي استِجلابِ الخَراجِ؛ لِأَنَّ ذلِكَ لا يُدرَكُ إلّا بِالعِمارَةِ؛ ومَن طَلَبَ الخَراجَ بِغَيرِ عِمارَةٍ أخرَبَ البِلادَ، وأَهلَكَ العِبادَ، و لَم يَستَقِم أمرُهُ إلّا قَليلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِن شَكَوا ثِقَلاً أو عِلَّةً، أوِ انقِطاعَ شِربٍ أو بالَّةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُقال: لا تبلك عندي بالة: أي لا يصيبك منّي ندىً ولا خيْر (النهاية: ج1 ص154 «بلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو إحالَةَ أرضٍ اغتَمَرَها غَرَقٌ، أو أجحَفَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أجْحف به: أي ذهب به أو قاربه (الصحاح: ج4 ص1334 «جحف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِها عَطَشٌ، خَفَّفتَ عَنهُم بِما تَرجو أن يَصلُحَ بِهِ أمرُهُم. ولا يَثقُلَنَّ عَلَيكَ شَيءٌ خَفَّفتَ بِهِ المَؤونَةَ عَنهُم؛ فَإِنَّهُ ذُخرٌ يَعودونَ بِهِ عَلَيكَ في عِمارَةِ بِلادِكَ، وتَزيينِ وِلايَتِكَ، مَعَ استِجلابِكَ حُسنَ ثَنائِهِم، وتَبَجُّحِكَ بِاستِفاضَةِ العَدلِ فيهِم، مُعتَمِدا فَضلَ قُوَّتِهِم بِما ذَخَرتَ عِندَهُم مِن إجمامِكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَمام: الرّاحة (لسان العرب: ج12 ص105 «جمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم، وَالثِّقَةَ مِنهُم بِما عَوَّدتَهُم مِن عَدلِكَ عَلَيهِم ورِفقِكَ بِهِم، فَرُبَّما حَدَثَ مِنَ الاُمورِ ما إذا عَوَّلتَ فيهِ عَلَيهِم مِن بَعدُ احتَمَلوهُ طَيِّبَةً أنفُسُهُم بِهِ؛ فَإِنَّ العُمرانَ مُحتَمِلٌ ما حَمَّلتَهُ، وإنَّما يُؤتى خَرابُ الأَرضِ مِن إعوازِ أهلِها، وإنَّما يُعوِزُ أهلُها لِاءِشرافِ أنفُسِ الوُلاةِ عَلَى الجَمعِ، وسوءِ ظَنِّهِم بِالبَقاءِ، وقِلَّةِ انتِفاعِهِم بِالعِبَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص137 نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص606 ح744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در فرمانش به مالك اشتر، آن گاه كه او را بر مصر گماشت ـ: بايد بيشتر به آبادانى زمين بينديشى تا به گرفتن خراج؛ چرا كه خراج جز با آبادانى به دست نمى آيد، و هر كس طالب خراج بدون آبادانى باشد، كشور را به ويرانى و بندگان را به نابودى مى كشاند و فرمان روايى اش جز اندكى نمى پايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر [خراج گزاران] از سنگينى ماليات، يا از آفت محصول، يا خشك شدن چشمه ها يا كمى باران، يا دگرگون شدن زمين در اثر آب گرفتگى و يا بى آبى آن، نزد تو شكايت كردند، از ماليات آنان بكاه، چندان كه اميد دارى كار آنان بهبود يابد، و كاستن بار هزينه از دوش آنان، بر تو سنگين و گران نيايد؛ زيرا اين خود، اندوخته اى است كه با آباد كردن سرزمينت و آراستن حكومتت، آن را به تو باز مى گردانند، به علاوه آن كه با اين كار، ستايش آنان را به خود جلب مى كنى و از برقرارى عدل و داد در ميان ايشان، رضايت خاطر مى يابى و با فراهم آوردن آسايش ايشان با قدرت بيشتر از تو پشتيبانى مى كنند، و به واسطه عدالت و مهربانى تو كه با آن خو مى گيرند، از جانب آنان اطمينان خاطر مى يابى؛ زيرا اى بسا كه بعدا مشكلاتى پيش آيد كه اگر در [رفع] آن مشكلات به ايشان تكيه كنى، با رضايت خاطر بپذيرند؛ چرا كه مملكت آباد، آنچه را بارش كنى، تحمّل مى كند، در صورتى كه ويرانى هر سرزمينى، در واقع، ناشى از فقر و تنگ دستى مردم آن است، و مردم نيز زمانى به فقر و تنگ دستى گرفتار مى آيند كه حكمرانان، دل به مال اندوزى بسپارند و به پايدارى حكومت خود، بدبين شوند و از عبرت ها كمتر پند گيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: فَضيلَةُ السُّلطانِ عِمارَةُ البُلدانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص422 ح6562، عيون الحكم والمواعظ: ص357 ح6044.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ارزش حكمران، به آبادانى كشور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في عَهدِهِ لِلأَشتَرِ حينَ وَلّاهُ مِصرَ ـ: أكثِر مُدارَسَةَ العُلَماءِ ومُناقَشَةَ الحُكَماءِ في تَثبيتِ ما صَلَحَ عَلَيهِ أمرُ بِلادِكَ، وإقامَةِ مَا استَقامَ بِهِ النّاسُ قَبلَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص131 نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص603 ح744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در عهدنامه اش به مالك اشتر ـ: براى تقويت و تحكيم آنچه امور سرزمينت را به سامان مى آورد، و برقرار ساختن آنچه مردم پيش از تو به واسطه آن پايدار مانده اند، با دانشمندان، فراوان گفتگو كن و با فرزانگان، بسيار به بحث بنشين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن كَلامٍ لَهُ ـ: اللّهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ أنَّهُ لَم يَكُنِ الَّذي كانَ مِنّا مُنافَسَةً في سُلطانٍ، ولَا التِماسَ شَيءٍ مِن فُضولِ الحُطامِ، ولكِن لِنَرُدَّ المَعالِمَ مِن دينِكَ، ونُظهِرَ الإِصلاحَ في بِلادِكَ؛ فَيَأمَنَ المَظلومونَ مِن عِبادِكَ، وتُقامَ المُعَطَّلَةُ مِن حُدودِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 131، تحف العقول: ص239 عن الإمام الحسين عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج34 ص111 ح949؛ تذكرة الخواص: ص120 عن عبد اللّه بن صالح العجلي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در گفتارى ـ: خدايا! تو مى دانى كه آنچه از ما سر زد، نه از سر رقابت بر سر قدرت بود و نه براى به دست آوردن چيزى از متاع بى ارزش دنيا؛ بلكه مى خواستيم نشانه هاى دين تو را باز گردانيم، و اصلاح [و آبادانى] را در سرزمين هاى تو پديدار سازيم تا بندگان ستم ديده ات، امنيت و آسودگى يابند و حدود و احكام معطّل مانده ات دوباره بر پا شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في عَهدِهِ لِلأَشتَرِ حينَ وَلّاهُ مِصرَ ـ: أنَا أسأَلُ اللّهَ بِسَعَةِ رَحمَتِهِ وعَظيمِ قُدرَتِهِ عَلى إعطاءِ كُلِّ رَغبَةٍ، أن يُوَفِّقَني وإيّاكَ لِما فيهِ رِضاهُ مِنَ الإِقامَةِ عَلَى العُذرِ الواضِحِ إلَيهِ وإلى خَلقِهِ، مَعَ حُسنِ الثَّناءِ فِي العِبادِ، وجَميلِ الأَثَرِ فِي البِلادِ، وتَمامِ النِّعمَةِ، وتَضعيفِ الكَرامَةِ، وأَن يَختِمَ لي ولَكَ بِالسَّعادَةِ وَالشَّهادَةِ، إنّا إلَيهِ راجِعونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص148، بحار الأنوار: ج33 ص612 ح744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در عهدنامه اش به مالك اشتر ـ: من از خدا مى خواهم كه با رحمت گسترده اش و توانايى بى كرانش در بر آوردن هر خواسته اى، من و تو را در آنچه خشنودى او در آن است، موفّق بدارد، در انجام دادن وظيفه، چنان كه نزد او و خلق او آشكارا معذور باشيم، به همراه نيك نامى در ميان بندگان، و نشانه هاى زيبا داشتن در سرزمين ها، و تمامىِ نعمت، و افزونى كرامت، و اين كه زندگى من و تو را به سعادت و شهادت ختم فرمايد، كه ما به سوى او باز مى گرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحفاظ-على-الثروات-الطبيعية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: الحِفاظُ عَلَى الثَّرَواتِ الطَّبيعِيَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: حفاظت از ثروت هاى طبيعى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: نَهى أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام عَن صَيدِ الحَمامِ بِالأَمصارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص321 ح4145، دعائم الإسلام: ج2 ص168 ح603، وسائل الشيعة: ج16 ص245 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: امير مؤمنان عليه السلام از شكار كبوتر در شهرها نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِتَّقُوا اللّهَ في عِبادِهِ وبِلادِهِ؛ فَإِنَّكُم مَسؤولونَ حَتّى عَنِ البِقاعِ وَالبَهائِمِ. أطيعُوا اللّهَ ولا تَعصوهُ، وإذا رَأَيتُمُ الخَيرَ فَخُذوا بِهِ، وإذا رَأَيتُمُ الشَّرَّ فَأَعرِضوا عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 167، بحار الأنوار: ج32 ص9؛ تاريخ الطبري: ج4 ص436، البداية والنهاية: ج7 ص227 وفيهما «فدعوه» بدل «فأعرضوا عنه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از خداوند در باره بندگان او و سرزمين هايش پروا كنيد؛ زيرا شما حتّى در باره زمين ها و چارپايان نيز مسئوليت داريد. از خدا فرمان بريد و نافرمانى اش مكنيد، و هر گاه كار خوبى ديديد، به آن عمل كنيد، و هر گاه كار بدى ديديد، از آن روى بگردانيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تغيير-الأسماء-القبيحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: تَغييرُ الأَسماءِ القَبيحَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: تغيير دادن نام هاى نازيبا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُغَيِّرُ الأَسماءَ القَبيحَةَ فِي الرِّجالِ وَالبُلدانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص93 ح310، بحار الأنوار: ج104 ص127 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نام هاى نازيباى مردان و سرزمين ها را تغيير مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استضافة-من-يأتي-إلى-البلدة-من-المسافرين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: اِستِضافَةُ مَن يَأتي إلَى البَلدَةِ مِنَ المُسافِرينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: پذيرايى از مسافرانى كه به شهر مى آيند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا دَخَلَ رَجُلٌ بَلدَةً، فَهُوَ ضَيفٌ عَلى مَن بِها مِن إخوانِهِ وأَهلِ دينِهِ حَتّى يَرحَلَ عَنهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص282 ح1 و ج4 ص151 ح3 وليس فيه «إخوانه»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص154 ح2013، علل الشرائع: ص384 ح2 كلّها عن الفضيل بن يسار عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج75 ص462 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه مردى وارد شهرى شد، او ميهمان برادران و هم كيشان خود در آن شهر است، تا آن گاه كه از ميان آنها برود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملاحظة&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يبدو أنّ المراد هو أنّ المسافرين إلى المدن الاُخرى، هم ضيوف جميع أهالي المدينة التي يأتونها، فلذا ينبغي على مسؤولي المدينة ـ الذين هم في الحقيقة ممثّلو أهاليها ـ أن يوفِّروا الأرضيّة لراحتهم، ويستضيفوهم بالشكل المناسب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور، اين است كه مسافران به ديگر شهرها، مهمانان همه اهالى آن شهرهايند. از اين رو، مسئولان شهرها ـ كه در حقيقت، نمايندگان اهالى آن شهرها هستند ـ بايد زمينه آسايش مسافران را فراهم آورند و به صورت مناسب و شايسته، مهماندارى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-واجبات-المسلمين-تجاة-بلدهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: واجبات المسلمين تجاة بلدهم&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: وظايف مسلمانان نسبت به سرزمينشان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-البلد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: حُبُّ البَلَدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: وطن دوستى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ وهُوَ واقِفٌ بِالحَزوَرَةِ في سوقِ مَكَّةَ يَقولُ لِمَكَّةَ ـ: وَاللّهِ! إنَّكِ لَخَيرُ أرضِ اللّهِ، وأَحَبُّ أرضِ اللّهِ إلَيَّ. وَاللّهِ! لَولا أنّي اُخرِجتُ مِنكِ ما خَرَجتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1037 ح3108، مسند ابن حنبل: ج6 ص449 ح18741، السنن الكبرى للنسائي: ج2 ص479 ح4252، سنن الترمذي: ج5 ص722 ح3925، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص8 ح4270 وفيها «إلَى اللّهِ عز و جل» بدل «إلَيَّ»، كنز العمّال: ج12 ص200 ح34658.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ خطاب به مكّه، در حالى كه در حَزوَره&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَزوَره، در لغت به معناى تپّه و پُشته كوچك است و نام بازار مكّه بوده است (فرهنگ اعلام جغرافيايى ـ تاريخى در حديث و سيره نبوى: ص136). م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايستاده بود ـ: به خدا سوگند كه تو بهترين زمين خدا و محبوب ترين زمين خدا در نزد من هستى. به خدا سوگند كه اگر مرا از تو بيرون نكرده بودند، هرگز از تو بيرون نمى رفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: قَدِمَ أبانُ بنُ سَعيدٍ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا أبانُ، كَيفَ تَرَكتَ أهلَ مَكَّةَ؟ فَقالَ: تَرَكتُهُم وقَد جيدوا، وتَرَكتُ الإِذخِرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإذخَرُ: حشيش طَيِّبُ الريح، يُطحَنُ فيدخل في الطيب (لسان العرب: ج4 ص303 «ذخر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَد أعذَقَ، وتَرَكتُ الثُّمامَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثُمامُ: نبت ضعيف له خوص أو شبيه بالخوص (الصحاح: ج5 ص1881 «ثمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَد خاصَ. فَاغرَورَقَت عَينا رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وصَحبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ابان بن سعيد خدمت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رسيد. ايشان فرمود: «اى ابان! وقتى كه آمدى، مكّيان چگونه بودند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در حالى آنان را ترك كردم كه باران بسيارى باريده بود و بوته هاى اِذخَر،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اذخر، گياه معروفى در حجاز است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شاخ و برگ داده بودند و برگ علف هاى يَز،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «ثمام» در متن عربى، گياه علفى و وحشى و زراعتى است از تيره گندميان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبز شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[با شنيدن اين سخنان،] چشمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و يارانش غرق در اشك شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ إنَّ إبراهيمَ خَليلَكَ وعَبدَكَ ونَبِيَّكَ دَعاكَ لِأَهلِ مَكَّةَ، وأَنَا مُحَمَّدٌ عَبدُكَ ونَبِيُّكَ ورَسولُكَ، أدعوكَ لِأَهلِ المَدينَةِ مِثلَ ما دَعاكَ بِهِ إبراهيمُ لِأَهلِ مَكَّةَ، نَدعوكَ أن تُبارِكَ لَهُم في صاعِهِم و مُدِّهِم وثِمارِهِم، اللّهُمَّ حَبِّب إلَينَا المَدينَةَ كَما حَبَّبتَ إلَينا مَكَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص384 ح22693 عن أبي قتادة، كنز العمّال: ج12 ص244 ح34875.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! ابراهيم، دوست و بنده و پيامبر تو، براى اهل مكّه دعا كرد، و من، محمّد بنده و پيامبر و فرستاده تو، براى اهل مدينه دعا مى كنم، همانند دعايى كه ابراهيم براى اهل مكّه كرد. دعا مى كنيم كه به پيمانه و ترازو و ميوه هاى آنان بركت عطا فرمايى. بار خدايا! مدينه را محبوب ما گردان، چنان كه مكّه را محبوب ما گردانيده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ حَبِّب إلَينَا المَدينَةَ كَحُبِّنا مَكَّةَ أو أشَدَّ، اللّهُمَّ بارِك لَنا في صاعِنا وفي مُدِّنا وصَحِّحها لَنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص667 ح1790 و ج3 ص1429 ح3711، صحيح مسلم: ج2 ص1003 ح480، الموطّأ لابن مالك: ج2 ص891 ح14، السنن الكبرى للنسائي: ج2 ص484 ح4272 كلّها عن عائشة نحوه، كنز العمّال: ج12 ص245 ح34881؛ كتاب من لايحضره الفقيه: ج2 ص564 ح3155، الخرائج و الجرائح: ج1 ص49 ح66، بحار الأنوار: ج18 ص9 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بار خدايا! مدينه را همانند مكّه و بلكه بيشتر، محبوب ما گردان. بار خدايا! به پيمانه و ترازوى ما بركت عطا كن و آنها را براى ما درست گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا قَدِمَ مِن سَفَرٍ فَنَظَرَ إلى جُدُراتِ المَدينَةِ أوضَعَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإيضاع أن يعدي بعيره ويحمله على العدْوِ الحثيث (لسان العرب: ج8 ص398 «وضع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راحِلَتَهُ، وإن كانَ عَلى دابَّةٍ حَرَّكَها؛ مِن حُبِّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص666 ح1787، سنن الترمذي: ج5 ص499 ح3441، السنن الكبرى للنسائي: ج2 ص478 ح4248، مسند ابن حنبل: ج4 ص319 ح12623، صحيح ابن حبّان: ج6 ص427 ح2710.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از انس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هر گاه از سفرى مى آمد، چشمش كه به ديوارهاى مدينه مى افتاد، شترش را مى شتاباند، و اگر بر ستورى [ديگر] سوار بود، آن را مى تازاند، به خاطر علاقه اش به مدينه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قَد عَلِمتُ أنَّ أحَبُّ البِلادِ إلَى اللّهِ عز و جل مَكَّةَ، ولَولا أنَّ قَومي أخرَجوني ما خَرَجتُ، اللّهُمَّ اجعَل في قُلوبِنا مِن حُبِّ المَدينَةِ مِثلَ ما جَعَلتَ في قُلوبِنا مِن حُبِّ مَكَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج12 ص277 ح13347 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من مى دانم كه محبوب ترين سرزمين ها نزد خداى عز و جل مكّه است. اگر نبود كه قومم مرا از آن بيرون كردند، بيرون نمى رفتم. بار خدايا! محبّت مدينه را نيز در دل هاى ما قرار ده، همچنان كه محبّت مكّه را در دل هايمان قرار داده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَهتَمُّ لِعَشَرَةِ أشياءَ، فَآمَنَهُ اللّهُ مِنها وبَشَّرَهُ بِها: لِفِراقِهِ وَطَنَهُ؛ فَأَنزَلَ اللّهُ: «إِنَّ الَّذِى فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْءَانَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج3 ص321، بحار الأنوار: ج43 ص34 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله براى ده چيز، اندوهگين بود و خداوند، خاطر او را از آنها آسوده داشت و در باره آنها به او خبرى خوش داد. براى دورى از وطنش، خداوند، اين آيه را فرو فرستاد: «همان كسى كه اين قرآن را بر تو فرض كرد، يقينا تو را به سوى وعده گاه باز مى گرداند».…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: حُبُّ الوَطنِ مِنَ الإِيمانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الخفاء: ج1 ص345 ح1102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دوست داشتن وطن، از ايمان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عُمِّرَتِ البُلدانُ بِحُبِّ الأَوطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص207، بحار الأنوار: ج78 ص45 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سرزمين ها با وطن دوستى، آباد شده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مِن كَرَمِ المَرءِ بُكاهُ عَلى ما مَضى مِن زَمانِهِ، وحَنينُهُ إلى أوطانِهِ، وحِفظُهُ قَديمَ إخوانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج1 ص94، أعلام الدين: ص179، بحار الأنوار: ج74 ص264 ح3؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص274 ح173.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از بزرگوارى انسان است: گريستن او بر زمان سپرى شده اش، و شوق او به وطنش، و نگه داشتن دوستان ديرينش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصفِ الأَمواتِ ـ: لا يَستَأنِسونَ بِالأَوطانِ، ولا يَتَواصَلونَ تَواصُلَ الجيرانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 226، بحار الأنوار: ج73 ص82 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف مردگان ـ: با وطن ها انس نمى گيرند و مانند همسايگان با يكديگر رفت و آمد نمى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: حرف الثاء: (الثغر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: (مرز).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدفاع-عن-البلاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: الدِّفاعُ عَنِ البِلادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: دفاع از سرزمين&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ عليه السلام يَستَنهِضُ بِهَا النّاسَ حينَ وَرَدَ خَبَرُ غَزوِ الأَنبارِ بِجَيشِ مُعاوِيَةَ فَلَم يَنهَضوا ـ: ألا وإنّي قَد دَعَوتُكُم إلى قِتالِ هؤُلاءِ القَومِ لَيلاً ونَهارا وسِرّا وإعلانا، وقُلتُ لَكُم: اُغزوهُم قَبلَ أن يَغزوكُم، فَوَاللّهِ ما غُزِيَ قَومٌ قَطّ في عُقرِ دارِهِم إلّا ذَلّوا، فَتَواكَلتُم وتَخاذَلتُم، حَتّى شُنَّت عَلَيكُمُ الغاراتُ ومُلِكَت عَلَيكُمُ الأَوطانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص4 ح6 عن أبي عبد الرحمن السلمي، نهج البلاغة: الخطبة 27، الإرشاد: ج1 ص281، الاحتجاج: ج1 ص413 ح89، الغارات: ج2 ص475 عن محمّد بن مخنف والثلاثة الأخيرة نحوه، بحار الأنوار: ج34 ص64 ح931.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از خطبه ايشان، پس از شنيدن خبر حمله سپاه معاويه به شهر انبار و به خيزش فرا خواندن مردم ـ: هان! من شب و روز و در نهان و آشكار، شما را به جنگ با اين جماعت فرا خواندم و به شما گفتم: پيش از آن كه بر شما حمله آورند، بر آنها بتازيد؛ زيرا ـ به خدا سوگند ـ هيچ قومى هرگز در عمق خاكشان مورد حمله قرار نگرفتند، مگر آن كه خوار [و مغلوب] شدند؛ ليكن شما [كار جنگ را] به يكديگر حوالت داديد و دست از يارى هم باز گرفتيد تا آن كه مورد حملات پياپى قرار گرفتيد و وطن هايتان از تصرّف شما خارج شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ عليه السلام بَعدَ غارَةِ الضَّحّاكِ بنِ قَيسٍ صاحِبِ مُعاوِيَةَ عَلَى الحاجِّ بَعدَ قِصَّةِ الحَكَمَينِ، وفيها يَستَنهِضُ أصحابَهُ لِما حَدَثَ فِي الأَطرافِ ـ: ... أيَّ دارٍ بَعدَ دارِكُم تَمنَعونَ؟ ومَعَ أيِّ إمامٍ بَعدي تُقاتِلونَ؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 29، الإرشاد: ج1 ص273، الاحتجاج: ج1 ص412 ح89، الغارات: ج2 ص483 عن إسماعيل بن رجاء الزبيدي، الأمالي للطوسي: ص180 ح302 عن جندب بن عبد اللّه الأزدي، بحار الأنوار: ج34 ص70 ح933.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از خطبه ايشان پس از حمله ضحّاك بن قيس، سردار معاويه، به حاجيان پس از ماجراى حكميت، و برانگيختن ياران خويش براى مقابله با حوادثى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه در گوشه و كنار مى گذشت ـ: شما كه از خانه خويش دفاع نمى كنيد، چگونه از خانه اى ديگر دفاع خواهيد كرد؟ و با كدام پيشوا پس از من، به جهاد خواهيد رفت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في دُعائِهِ لِأَهلِ الثُّغورِ ـ: اللّهُمَّ وقَوِّ بِذلِكَ مِحالَ أهلِ الإِسلامِ، وحَصِّن بِهِ دِيارَهُم، وثَمِّر بِهِ أموالَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص112 الدعاء 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در دعايش براى مرزداران ـ: بار خدايا! بدين وسيله (با تقويت مرزداران)، سرزمين مسلمانان را نيرومند گردان و خانه هايشان را نفوذناپذير ساز و دارايى هايشان را پربار كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-خدمة-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: فَضلُ خِدمَةِ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: ارزش خدمت به مردم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: خَيرُ النّاسِ مَنِ انتَفَعَ بِهِ النّاسُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص396 ح5840 عن يونس بن ظبيان عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، الأربعون حديثا للشهيد الأوّل: ص56 ح24 عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنز الفوائد: ج1 ص301 عن الإمام الصّادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، الاختصاص: ص243، بحارالأنوار: ج75 ص23 ح1؛ مسند الشهاب: ج2 ص223 ح1234 عن جابر نحوه، كنز العمّال: ج15 ص777 ح43065.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بهترينِ مردم، كسى است كه مردم از او سود برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن خالد بن الوليد: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: ... اُحِبُّ أن أكونَ خَيرَ النّاسِ، فَقالَ: خَيرُ النّاسِ مَن يَنفَعُ النّاسَ، فَكُن نافِعا لَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص128 ح44154 نقلاً عن السيوطي عن شمس الدين بن القماح في مجموع له.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از خالد بن وليد ـ: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: ... دوست دارم كه بهترينِ مردم باشم. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «بهترينِ مردم، كسى است كه به مردم، سود برساند. پس براى آنان سودمند باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في قَولِ عيسى عليه السلام فِي الآيَةِ: «وَ جَعَلَنِى مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ» ـ: جَعَلَني نَفّاعا أينَ اتَّجَهتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج3 ص25، زاد المسير: ج5 ص161، الدرّ المنثور: ج5 ص509 نحوه نقلاً عن ابن لال في مكارم الأخلاق وكلّها عن أبي هريرة؛ الكافي: ج2 ص165 ح11، معاني الأخبار: ص212 ح1، تفسير القمّي: ج2 ص50 عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيها «أين اتّجهت»، بحار الأنوار: ج14 ص210 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در باره سخن عيسى عليه السلام در آيه «و مرا با بركت قرار داد، هر كجا كه باشم» ـ: يعنى مرا سودرسان قرار داد، به هر كجا كه بروم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أيُّما مُسلِمٍ خَدَمَ قَوما مِنَ المُسلِمينَ، إلّا أعطاهُ اللّهُ مِثلَ عَدَدِهِم خُدّاما فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص207 ح1 عن أبي المعتمر عن الإمام علي عليه السلام، بحارالأنوار: ج74 ص357 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر مسلمانى كه به گروهى از مسلمانان خدمت كند، خداوند به تعداد آنان در بهشت به او خدمتكار مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خِدمَةُ المُؤمِنِ لِأَخيهِ المُؤمِنِ، دَرَجَةٌ لا يُدرَكُ فَضلُها إلّا بِمِثلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص429 ح14524 نقلاً عن أبي القاسم الكوفي فى كتاب الأخلاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدمت كردن مؤمن به برادر مؤمنش، درجه اى است كه به فضيلت آن نتوان رسيد، مگر با [درجه اى] همانند آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جميل عن الإمام الصادق عليه السلام، قالَ: سَمِعتُهُ يَقولُ: المُؤمِنونَ خَدَمٌ بَعضُهُم لِبَعضٍ. قُلتُ: وكَيفَ يَكونونَ خَدَما بَعضُهُم لِبَعضٍ؟ قالَ: يُفيدُ بَعضُهُم بَعضا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص167 ح9، مصادقة الإخوان: ص152 ح1، مستطرفات السرائر: ص141 ح3 وفيه «نَفَقَهُم» بدل «يفيد»، بحارالأنوار: ج74 ص226 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جميل ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود: «مؤمنان، خدمت گزار يكديگرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چگونه خدمت گزار يكديگرند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به يكديگر سود مى رسانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إثبات الوصيّة: رُوِيَ أنَّهُ تَعالى أوحى إلى داوودَ عليه السلام: ما لي أراكَ مُنتَبِذا؟! قالَ: أعيَتنِي الخَليقَةُ فيكَ. قالَ: فَماذا تُحِبُّ؟ قالَ: مَحَبَّتَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: مِن مَحَبَّتِي التَّجاوُزُ عَن عِبادي، فَإِذا رَأَيتَ لي مُريدا فَكُن لَهُ خادِما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إثبات الوصيّة: ص75، مستدرك الوسائل: ج12 ص428 ح14520 وراجع: قصص الأنبياء للراوندي: ص199 ح253 وتاريخ دمشق: ج36 ص335 والبحر المحيط: ج2 ص460.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إثبات الوصيّة: روايت شده است كه خداى متعال به داوود عليه السلام وحى فرمود كه: «چه شده است كه تو را گوشه گير مى بينم؟!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: به خاطر تو، از دست آفريدگانت به ستوه آمده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه دوست دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: محبّت تو را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گذشت كردن از [بدى هاى] بندگان من از چيزهايى است كه محبّت مرا جلب مى كند. پس هر گاه كسى را خواستار من ديدى، خدمت گزار او باش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمارة-الطرق-وإصلاحها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: عِمارَةُ الطُّرُقِ وإصلاحُها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: آباد كردن و پاكسازى راه ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اُنظُر ما يُؤذِي النّاسَ فَاعزِلهُ عَن طَريقِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج7 ص185 ح19810 عن أبي هريرة، تاريخ دمشق: ج62 ص84 ح12720 نحوه عن أبي برزة، كنز العمّال: ج6 ص430 ح16403.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ببين چه چيزى موجب آزار و گزند به مردم مى شود، آن را از راهشان كنار بزن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أمِطِ الأَذى عَن طَريقِ المُسلِمينَ؛ تَكثُر حَسَناتُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص430 ح489 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اشياى گزندرسان را از راه مسلمانان كنار بزن تا نيكى هايت زياد شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أماطَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «أحاط»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن طَريقِ المُسلِمينَ ما يُؤذيهِم، كَتَبَ اللّهُ لَهُ أجرَ قِراءَةِ أربَعِمِئَةِ آيَةٍ، كُلُّ حَرفٍ مِنها بِعَشرِ حَسَناتٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص183 ح306 عن أبي قلابة، بحار الأنوار: ج75 ص50 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از سر راه مسلمانان، چيزى را كه به آنان گزند مى رساند، دور سازد، خداوند، مزد خواندن چهارصد آيه [از قرآن] را برايش مى نويسد؛ براى هر حرفى از آنها ده ثواب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن رَفَعَ حَجَرا مِنَ الطَّريقِ كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ، ومَن كانَت لَهُ حَسَنَةٌ دَخَلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج20 ص102 ح198، المصنّف لابن أبي شيبة: ج6 ص218 ح4 كلاهما عن معاذ، الأدب المفرد: ص180 ح593 عن معاوية بن قرّة، تهذيب الكمال: ج8 ص334 الرقم 1726 عن معقل بن يسار وفي الثلاثة الأخيرة «من أماط أذى» بدل «من رفع حجرا»، كنز العمّال: ج15 ص782 ح43091.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس سنگى را از راهى بر دارد، برايش يك كار نيك نوشته مى شود و هر كس يك كار نيك داشته باشد، به بهشت مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: بَينَما رَجُلٌ يَمشي بِطَريقٍ، وَجَدَ غُصنَ شَوكٍ عَلَى الطَّريقِ فَأَخَّرَهُ، فَشَكَرَ اللّهُ لَهُ فَغَفَرَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص233 ح624 وج 2 ص874 ح2340، صحيح مسلم: ج3 ص1521 ح164، سنن الترمذي: ج4 ص341 ح1958 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج6 ص420 ح16352.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مردى در راهى مى رود و شاخه خارى بر سر راه مى بيند و آن را كنار مى زند. پس خداوند براى قدردانى از اين كارش، او را مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الإِيمانُ بِضعٌ وسَبعونَ بابا؛ أدناها إماطَةُ الأَذى عَنِ الطَّريقِ، وأَرفَعُها قَولُ: لا إلهَ إلَا اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص10 ح2614، سنن ابن ماجة: ج1 ص22 ح57 كلاهما عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج1 ص36 ح56؛ مشكاة الأنوار: ص86 ح170 عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه، جامع الأخبار: ص104 ح174 نحوه وفيه «في ذكر خصال الإيمان» بدل «الإيمان بضع وسبعون بابا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ايمان، هفتاد و اندى شاخه دارد كه پايين ترين آن، كنار زدن اشياى گزندرسان از سر راه است، و بالاترينش، جمله «لا إله الّا اللّه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند إسحاق بن راهويه عن أبي هريرة عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَلى كُلِّ مُسلِمٍ في كُلِّ يَومٍ صَدَقَةٌ. قالوا: يا رَسولَ اللّهِ ومَن يُطيقُ ذلِكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إماطَتُكَ الأَذى عَنِ الطَّريقِ صَدَقَةٌ، و.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند إسحاق بن راهويه: ج1 ص274 ح245، تاريخ بغداد: ج9 ص104 الرقم 4698 عن أبي مسعود، تاريخ أصبهان: ج1 ص324 الرقم 581 عن عبداللّه، كنز العمّال: ج6 ص593 ح17038؛ الدّعوات: ص98 ح230، عوالي اللآلي: ج1 ص369 ح72، بحارالأنوار: ج75 ص50 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند إسحاق بن راهويه ـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «بر هر مسلمانى است كه هر روز، صدقه اى بدهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! چه كسى توان اين كار را دارد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كنار زدن اشياى آزار و گزندرسان از سر راه، صدقه است...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي برزة: قُلتُ: يا نَبِيَّ اللّهِ، عَلِّمني شَيئا أنتَفِع بِهِ. قالَ: اِعزِلِ الأَذى عَن طَريقِ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2021 ح131، سنن ابن ماجة: ج2 ص1214 ح3681 نحوه، مسند ابن حنبل: ج7 ص180 ح19789، كنزالعمّال: ج15 ص768 ح43012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو برزه ـ: گفتم: اى پيامبر خدا! به من چيزى بياموز كه از آن سود برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چيزهاى آزاررسان را از سر راه مسلمانان، كنار بزن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أنس: كانَت شَجَرَةٌ في طَريقِ النّاسِ تُؤذِي النّاسَ، فَأَتاها رَجُلٌ فَعَزَلَها عَن طَريقِ النّاسِ. قالَ: قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: فَلَقَد رَأَيتُهُ يَتَقَلَّبُ في ظِلِّها فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص309 ح12572، المصنّف لابن أبي شيبة: ج6 ص218 ح5، مسند أبي يعلى: ج3 ص267 ح3048، فتح الباري: ج5 ص118، كنز العمّال: ج6 ص430 ح16404.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از انس ـ: بر سر راه مسلمانان، درختى بود كه موجب آزار و گزند مردم بود. مردى آمد و آن را از راه مردم برداشت. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «او را ديدم كه در سايه آن درخت در بهشت مى غلتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: نَظَرتُ مِنَ الجَنَّةِ فَإِذا فيها عَبدٌ لَم يَعمَل مِنَ الخَيرِ شَيئاً، فَقُلتُ: في ما شَكَرَ اللّهُ لِهذَا العَبدِ حَتّى أدخَلَهُ الجَنَّةَ؟ فَقيلَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ هذا كانَ يَرفَعُ الأَذى عَن طَريقِ المُسلِمينَ يُريدُ بِهِ وَجهَ اللّهِ، فَشَكَرَ اللّهُ ذلِكَ لَهُ وأَدخَلَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص281 ح6830 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج6 ص429 ح16402.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به بهشت نگريستم و در آن، بنده اى را ديدم كه هيچ كار نيكى نكرده بود. گفتم: خداوند از چه چيزِ اين بنده قدردانى كرده كه او را به بهشت در آورده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى محمّد! اين مرد به خاطر رضاى خدا، اشيايى را كه موجب آزار و گزند مى شد، از سر راه مسلمانان بر مى داشت، پس خداوند براى قدردانى از اين كارش او را به بهشت در آورْد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَرَّ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام بِقَبرٍ يُعَذَّبُ صاحِبُهُ، ثُمَّ مَرَّ بِهِ مِن قابِلٍ فَإِذا هُوَ لا يُعَذَّبُ، فَقالَ: يا رَبِّ، مَرَرتُ بِهذَا القَبرِ عامَ أوَّلَ فَكانَ يُعَذَّبُ، ومَرَرتُ بِهِ العامَ فَإِذا هُوَ لَيسَ يُعَذَّبُ؟! فَأَوحَى اللّهُ إلَيهِ: إنَّهُ أدرَكَ لَهُ وَلَدٌ صالِحٌ؛ فَأَصلَحَ طَريقا وآوى يَتيما، فَلِهذا غَفَرتُ لَهُ بِما فَعَلَ ابنُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص3 ح12، عدة الداعي: ص77 كلاهما عن الفضل بن أبي قرّة عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص603 ح837 عن إبراهيم بن محمد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج6 ص220 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عيسى بن مريم عليه السلام بر گورى گذشت كه صاحب آن، عذاب مى شد. سال بعد نيز بر همان گور گذشت و ديد كه ديگر عذاب نمى شود. گفت: خداوندا! پارسال از اين گور گذشتم و صاحبش عذاب مى شد، و امسال كه از آن مى گذرم، ديگر عذاب نمى شود؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به او وحى فرمود كه: «فرزند صالحى داشت كه بزرگ شد و راهى را ساخت و يتيمى را پناه داد و من او را به سبب آنچه فرزندش انجام داد، آمرزيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب ـ في إنجازاتِ أميرِ المُومِنينَ عليه السلام ـ: وعَمَّرَ طَريقَ مَكَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص123، بحار الأنوار: ج41 ص17 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ در بيان كارهاى امير مؤمنان عليه السلام ـ: و راه مكّه را تعمير كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَقَد كانَ [عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام] يَمُرُّ عَلَى المَدَرَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدَرُ: الطينُ المتماسك (النهاية: ج4 ص309 «مدر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وَسَطِ الطَّريقِ، فَيَنزِلُ عَن دابَّتِهِ حَتّى يُنَحِّيَها بِيَدِهِ عَنِ الطّريقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص673 ح1419 عن أبي أسامة، المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص162، بحارالأنوار: ج46 ص93 ح82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: [زين العابدين عليه السلام] هر گاه بر راهى مى گذشت و كلوخى را در ميان راه مى ديد، از چارپايش پياده مى شد و با دست خود، آن را از راه، كنار مى زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نظافة-البلد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: نَظافَةُ البَلَدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: نظافت شهر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول عن أبي حنيفة: حَجَجتُ في أيّامِ أبي عَبدِ اللّهِ الصّادِقِ عليه السلام، فَلَمّا أتَيتُ المَدينَةَ دَخَلتُ دارَهُ، فَجَلَستُ فِي الدِّهليزِ أنتَظِرُ إذنَهُ، إذ خَرَجَ صَبِيٌّ يَدرُجُ، فَقُلتُ: يا غُلامُ، أينَ يَضَعُ الغَريبُ الغائِطَ مِن بَلَدِكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: عَلى رِسلِكَ، ثُمَّ جَلَسَ مُستَنِدا إلَى الحائِطِ ثُمَّ قالَ: تَوَقَّ شُطوطَ الأَنهارِ، ومَساقِطَ الثِّمارِ، وأَفنِيَةَ المَساجِدِ، وقارِعَةَ الطَّريقِ، وتَوارَ خَلفَ جِدارٍ، وشُل&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شالتِ الناقةُ بِذَنَبها تَشولُهُ: أي رَفَعَتهُ (لسان العرب: ج11 ص374 «شول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوبَكَ ولا تَستَقبِلِ القِبلَةَ ولا تَستَدبِرها، وضَع حَيثُ شِئتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعجَبَني ما سَمِعتُ مِنَ الصَّبِيِّ، فَقُلتُ لَهُ: مَا اسمُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أنَا موسَى بنُ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ بنِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليهم السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص411، بحار الأنوار: ج10 ص247 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول ـ به نقل از ابو حنيفه ـ: در روزگار صادق عليه السلام به حج رفتم. چون به سراى ايشان وارد شدم و در سرسرا به انتظار اجازه ورود ايشان نشستم، ناگاه كودك نوپايى بيرون آمد و گفتم: پسر جان! در شهر شما، غريبه، كجا قضاى حاجت مى كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «صبر كن». سپس نشست و به ديوار تكيه داد و گفت: «از [قضاى حاجت كردن در] كناره هاى نهرها و ميوه ريز درخت ها و درگاه مسجدها و ميان راه ها پرهيز كن. پشت ديوارى پنهان شو و جامه ات را بالا بزن و رو به قبله و پشت به آن مباش و هر جا خواستى، قضاى حاجت كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنان كودك، مرا به اعجاب وا داشت. به او گفتم: نامت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «من، موسى بن جعفر بن محمّد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن إبراهيم رفعه: خَرَجَ أبو حَنيفَةَ مِن عِندِ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام، وأَبُو الحَسَنِ موسى عليه السلام قائِمٌ وهُوَ غُلامٌ، فَقالَ لَهُ أبو حَنيفَةَ: يا غُلامُ، أينَ يَضَعُ الغَريبُ بِبَلَدِكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اِجتَنِب أفنِيَةَ المَساجِدِ، وشُطوطَ الأَنهارِ، ومَساقِطَ الثِّمارِ، ومَنازِلَ النُّزّالِ، ولا تَستَقبِلِ القِبلَةَ بِغائِطٍ ولا بَولٍ، وَارفَع ثَوبَكَ وضَع حَيثُ شِئتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص16 ح5، تهذيب الأحكام: ج1 ص30 ح79، عوالي اللآلي: ج2 ص186 ح64 نحوه، بحار الأنوار: ج48 ص114 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن ابراهيم، در حديثى كه سند آن را به اهل بيت عليهم السلام رسانده است ـ: ابو حنيفه از نزد امام صادق عليه السلام بيرون آمد. موسى عليه السلام را ديد كه ايستاده است. او پسر بچّه اى بود. ابو حنيفه به او گفت: پسر جان! در شهر شما غريبه ها كجا قضاى حاجت مى كنند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از درگاه مسجدها و كناره نهرها و ميوه ريزهاى درختان و استراحتگاه هاى مسافران بپرهيز و رو به قبله، بول و غائط مكن. آن گاه هر كجا كه خواستى، دامنت را بالا بزن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بناء-المساجد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: بِناءُ المَساجِدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: ساختن مسجد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن بَنى مَسجِدا للّهِِ كَمَفحَصِ قَطاةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القطا: ضرب من الحمام. الواحدة قطاة (المصباح المنير: ص510 «قطا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو أصغَرَ، بَنَى اللّهُ لَهُ بَيتا فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص244 ح738 عن جابر بن عبداللّه، صحيح ابن حبّان: ج4 ص490 ح1610 عن أبي ذر وليس فيه «أو أصغر»، كنز العمّال: ج8 ص314 ح23077؛ الأمالي للطّوسي: ص183 ح306 عن أبي قلابة، المحاسن: ج1 ص127 ح147 عن أبي الصّباح الكناني عن الإمام الصّادق عليه السلام وليس فيهما «أو أصغر»، بحارالأنوار: ج84 ص4 ح76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس براى خدا مسجدى به اندازه آشيانه مرغ سنگخواره اى يا كوچك تر بسازد، خداوند براى او در بهشت، خانه اى مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي قرصافة عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اِبنُوا المَساجِدَ وأَخرِجُوا القُمامَةَ مِنها؛ فَمَن بَنى للّهِِ مَسجِدا بَنَى اللّهُ لَهُ بَيتا فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَجُلٌ: يا رَسولَ اللّهِ، وهذِهِ المَساجِدُ الَّتي تُبنى فِي الطَّريقِ؟ قالَ: نَعَم.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص19 ح2521، تاريخ دمشق: ج5 ص110 ح1204، الدّرّ المنثور: ج4 ص144 نقلاً عن أبي بكر الشافعي في رباعياته وكلاهما عن أبي قرضافة وفيهما «وهذه المساجد الّتي تُبنى في الطرق» بدل «نعم»، كنز العمّال: ج7 ص655 ح20766.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابو قرصافه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «مسجد بسازيد و زباله و خاكروبه ها را از آن بيرون ببريد؛ زيرا هر كس براى خدا مسجدى بسازد، خداوند براى او خانه اى در بهشت مى سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى گفت: اى پيامبر خدا! اين مسجدهايى كه در كنار جاده ها ساخته مى شوند [نيز همين طور]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: عَن سُلَيمانَ بنِ سَمُرَةَ، عَن أبيهِ سَمُرَةَ، أنَّهُ كَتَبَ إلَى ابنِهِ: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ يَأمُرُنا بِالمَساجِدِ أن نَصنَعَها في دِيارِنا، ونُصلِحَ صَنعَتَها، ونُطَهِّرَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص125 ح456، مسند ابن حنبل: ج9 ص52 ح23207، السنن الكبرى: ج2 ص617 ح4309، مجمع الزّوائد: ج2 ص117 ح1963.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود: از سليمان بن سمره در باره پدرش سمره روايت كرده است كه به فرزندش نوشت: امّا بعد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ما دستور مى داد كه در خانه هاى خود، مسجد بسازيم و آنها را خوب بسازيم و نظافتشان كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بناء-المأوى-للعابر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: بِناءُ المَأوى لِلعابِرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: ساخت سرپناه براى ره گذران&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن بَنى عَلى ظَهرِ الطَّريقِ ما يُؤوي عابِرَ سَبيلٍ، بَعَثَهُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ عَلى نَجيبٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجيب: الفاضل من كلّ حيوان، والنجيب من الإبل: القوي الخفيف السريع (مجمع البحرين: ج3 ص1749 «نجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن دُرٍّ، ووَجهُهُ يُضيءُ لِأَهلِ الجَنَّةِ نوراً، حَتّى يُزاحِمَ إبراهيمَ خَليلَ الرَّحمنِ عليه السلام في قُبَّتِهِ، فَيَقولُ أهلُ الجَمعِ: هذا مَلَكٌ مِنَ المَلائِكَةِ لَم يُرَ مِثلُهُ قَطُّ، ودَخَلَ في شَفاعَتِهِ الجَنَّةَ أربَعونَ ألفَ ألفِ رَجُلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص343 ح1 عن أبي هريرة وعبد اللّه بن عباس، الرسالة السعدية: ص151، أعلام الدّين: ص423، عوالي اللآلي: ج1 ص365 ح58، بحارالأنوار: ج76 ص370 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس در كنار راه، سرپناهى براى ره گذران بسازد، خداوند در روز قيامت، او را سوار بر اشتر نژاده اى از مرواريد به محشر مى آورد، در حالى كه رخسارش براى بهشتيان نورافشانى مى كند، تا آن كه در كنار خيمه ابراهيم خليل الرحمان عليه السلام فرود مى آيد و اهل محشر مى گويند: اين، فرشته اى از فرشتگان است كه نظير آن هرگز ديده نشده است. با شفاعت او، چهل هزار هزار نفر به بهشت مى روند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إحداث-الحدائق-والمنتزهات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: إحداثُ الحَدائِقِ وَالمُنتَزَهاتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: احداث بوستان و گردشگاه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنزَلَ لَكُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَّا كَانَ لَكُمْ أَن تُنبِتُواْ شَجَرَهَا أَءِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[آيا آنچه شريك مى پندارند، بهتر است] يا آن كس كه آسمان ها و زمين را خلق كرد و براى شما آبى از آسمان فرود آورد، پس به وسيله آن، باغ هاى بهجت انگيز رويانيديم. كار شما نبود كه درختانش را برويانيد. آيا معبودى با خدا هست؟ [نه؛] بلكه آنا قومى منحرف اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أحيا أرضا مَيتَةً فَلَهُ مِنها أجرٌ، وما أكَلَتِ العَوافي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العافية: طُلّاب الرزق من الإنس والدواب والطير (لسان العرب: ج15 ص74 «عفا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنها فَهُوَ لَهُ صَدَقَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج3 ص404 ح5758 وح 5757، مسند ابن حنبل: ج5 ص76 ح14507، سنن الدّارمي: ج2 ص719 ح2509 كلّها عن جابر بن عبداللّه، كنز العمّال: ج3 ص891 ح9052؛ مستدرك الوسائل: ج17 ص112 ح20907 نقلاً عن درر اللآلي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس زمين مرده اى را زنده كند، مأجور است (ثواب مى بَرد) و به هر اندازه كه روزى جوينده اى، از محصول آن بخورد، براى او صدقه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إن قامَتِ السّاعةُ وبِيَدِ أحَدِكُم فَسيلَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفسيلة: الصغيرة من النخل، والجمع فسائل (لسان العرب: ج11 ص519 «فسل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِنِ استَطاعَ ألّا يَقومَ حَتّى يَغرِسَها فَليَفعَل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص380 ح12980، الأدب المفرد: ص146 ح479، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص366 ح1216 وفيهما «فليغرس» بدل «فليفعل»، مسند الطيالسي: ص275 ح2068 كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج3 ص892 ح9056.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر قيامت برپا شود و در همان حال، نهالى در دست يكى از شما باشد، چنانچه بتواند برنخيزد تا آن نهال را بكارد، اين كار را بكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن مُسلِمٍ يَغرِسُ غَرسا، أو يَزرَعُ زَرعا؛ فَيَأكُلُ مِنهُ طَيرٌ أو إنسانٌ أو بَهيمَةٌ، إلّا كانَ لَهُ بِهِ صَدَقَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص817 ح2195، صحيح مسلم: ج3 ص1189 ح12، سنن الترمذي: ج3 ص666 ح1382 كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج3 ص891 ح9051؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص26 ح14642 نقلاً عن أبي الفتوح في تفسيره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مسلمانى نيست كه بذرى بيفشاند يا نهالى بنشاند و از حاصل آن، پرنده اى يا انسانى يا چرنده اى بخورد، مگر اين كه به ازاى آن براى او صدقه اى خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن رَجُلٍ يَغرِسُ غَرسا، إلّا كَتَبَ اللّهُ عز و جل لَهُ مِنَ الأَجرِ قَدرَ ما يَخرُجُ مِن ثَمَرِ ذلِكَ الغِراسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص136 ح23579، المعجم الكبير: ج4 ص148 ح3968 كلاهما عن أبي أيّوب الأنصاري، كنز العمّال: ج3 ص892 ح9057؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص460 ح15893 نقلاً عن درر اللآلي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مردى نيست كه درختى بنشاند، مگر اين كه خداوند عز و جل به اندازه ميوه اى كه از آن درخت به بار مى نشيند، برايش اجر مى نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن بَنى بُنيانا مِن غَيرِ ظُلمٍ ولَا اعتِداءٍ، أو غَرَسَ غَرسا في غَيرِ ظُلمٍ ولَا اعتِداءٍ، كانَ لَهُ أجرٌ جارٍ مَا انتَفَعَ بِهِ مِن خَلقِ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص309 ح15616، المعجم الكبير: ج20 ص187 ح410، مشكل الآثار: ج1 ص416 كلّها عن معاذ؛ مستدرك الوسائل: ج13 ص460 ح15895 نقلاً عن درر اللآلي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس بنايى بسازد، بى آن كه در آن، مرتكب ستم يا تجاوزى شده باشد، يا درختى بكارد بدون آن كه در آن، مرتكب ستم يا تجاوزى شده باشد، مزدى دارد كه تا وقتى مخلوقى از مخلوقات خداى مهربان ـ تبارك و تعالى ـ از آن بهره مند مى شود، آن مزد برقرار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن نَصَبَ شَجَرَةً فَصَبَرَ عَلى حِفظِها وَالقِيامِ عَلَيها حَتّى تُثمِرَ، كانَ لَهُ في كُلِّ شَيءٍ يُصابُ مِن ثَمَرَتِها صَدَقَةٌ عِندَ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص575 ح16586، الإصابة: ج5 ص298 الرّقم 7043، اُسد الغابة: ج4 ص352 الرّقم 4243 نحوه، الوافي بالوفيات: ج24 ص68، مجمع الزّوائد: ج4 ص118 ح6268.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه درختى بنشاند و از آن نگهدارى و به آن رسيدگى كند تا اين كه به بار بنشيند، به ازاى هر ميوه اى كه روزى جوينده اى از آن بخورد، نزد خداى عز و جل، صدقه اى براى او حساب مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لَمّا سُئلَ عن كَراهَةِ الزِّراعَةِ ـ: اِزرَعوا وَاغرِسوا، فَلا وَاللّهِ! ما عَمِلَ النّاسُ عَمَلاً أحَلَّ ولا أطيَبَ مِنهُ. وَاللّهِ! لَيَزرَعُنَّ الزَّرعَ ولَيَغرِسُنَّ النَخلَ بَعدَ خُروجِ الدَّجّالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص260 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص236 ح1033 كلاهما عن سيابة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص250 ح3907 عن سيابة، بحارالأنوار: ج103 ص68 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ پرسشى از مكروه بودن شغل كشاورزى ـ: زراعت كنيد و درخت بكاريد؛ زيرا ـ به خدا سوگند ـ مردم شغلى حلال تر و پاكيزه تر از آن پيشه نكرده اند. به خدا سوگند، [حتّى] بعد از خروج دجّال [و نزديك شدن قيامت] هم كشاورزى و نخلكارى ادامه خواهد يافت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سِتَّةٌ تَلحَقُ المُؤمِنَ بَعدَ وَفاتِهِ: وَلَدٌ يَستَغفِرُ لَهُ، ومُصحَفٌ يُخلِفُهُ، وغَرسٌ يَغرِسُهُ، وقَليبٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القليب: البئر التي لم تُطوَ (النهاية: ج4 ص98 «قلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَحفِرُهُ، وصَدَقَةٌ يُجريها، و سُنَّةٌ يُؤخَذُ بِها مِن بَعدِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص57 ح5، مشكاة الأنوار: ص263 ح781 كلاهما عن أبي كهمس، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص185 ح555، عوالي اللآلي: ج3 ص260 ح3، بحارالأنوار: ج6 ص293 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شش چيز است كه [ثواب آنها] بعد از وفات مؤمن به او مى رسد: فرزندى كه براى او طلب آمرزش مى كند، مصحفى كه از خود به يادگار مى گذارد، درختى كه مى كارد، چاهى كه حفر مى كند، صدقه جاريه، و سنّت نيكويى كه پس از او بِدان عمل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إطفاء-الحريق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: إطفاءُ الحَريقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: خاموش كردن آتش&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن رَدَّ عَن قَومٍ مِنَ المُسلِمينَ عادِيَةَ ماءٍ أو نارٍ، وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص55 ح3 عن فطر بن خليفة عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام وج 2 ص164 ح8 عن عمر بن علي بن الحسين عن أبيه عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، مشكاة الأنوار: ص319 ح1012، إرشاد القلوب: ص175 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه، بحارالأنوار: ج74 ص340 ح123؛ الجامع الصغير: ج2 ص604 ح8700 نقلاً عن النرسي في قضاء الحوائج عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از آسيب رساندن آب يا آتش به گروهى از مسلمانان جلوگيرى كند، بهشت بر او واجب مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن رَدَّ عَنِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «على»، والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُسلِمينَ عادِيَةَ ماءٍ أو عادِيَةَ نارٍ أو عادِيَةَ عَدُوٍّ مُكابِرٍ لِلمُسلِمينَ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ ذَنبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص132 ح463 عن أبي البختري عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج75 ص20 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس مانع آسيب رساندن آب يا آتش يا دشمنى زورگو به مسلمانان شود، خداوند، گناهانش را مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لأهل-البلد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: الدُّعاءُ لِأَهلِ البَلَدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: دعا كردن براى شهروندان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا ءَامِنًا وَ ارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ ءَامَنَ مِنْهُم بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْاخِرِ قَالَ وَ مَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلاً ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 126.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آن گاه كه ابراهيم گفت: خداوندا! اين سرزمين را شهرى امن قرار داده و مردمش را ـ هر كس از آنان كه به خدا و روز بازپسين ايمان بياورد ـ از فرآورده ها روزى ده. فرمود: «ولى هر كس كفر بورزد، اندكى برخوردارش مى كنم، سپس او را با خوارى به سوى عذاب آتش مى كشانم، و چه بد سرانجامى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ ءَامِنًا وَ اجْنُبْنِى وَ بَنِىَّ أَن نَّعْبُدَ الْأَصْنَامَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم: 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آن گاه كه ابراهيم گفت: خداوندا! اين شهر را امن قرار ده و من و فرزندانم را از پرستش بت ها دور بدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: خَرَجنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، حَتّى إذا كانَ بِالحَرَّةِ بِالسُّقيَا الَّتي كانَت لِسَعدِ بنِ أبي وَقّاصٍ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: آتوني بِوَضوءٍ، فَتَوَضَّأَ ثُمَّ قامَ فَاستَقبَلَ القِبلَةَ، ثُمَّ قالَ: اللّهُمَّ إنَّ إبراهيمَ كانَ عَبدَكَ وخَليلَكَ دَعَا لِأَهلِ مَكَّةَ بِالبَرَكَةِ، وأَنَا مُحَمَّدٌ عَبدُكَ ورَسولُكَ، أدعوكَ لِأَهلِ المَدينَةِ أن تُبارِكَ لَهُم في مُدِّهِم وصاعِهِم مِثلَي ما بارَكتَ لِأَهلِ مَكَّةَ، مَعَ البَرَكَةِ بَرَكَتَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج2 ص484 ح4270، مسند ابن حنبل: ج1 ص246 ح936، صحيح ابن خزيمة: ج1 ص106 ح209، صحيح ابن حبّان: ج9 ص61 ح3746 كلّها عن عاصم بن عمرو، كنز العمّال: ج14 ص127 ح38130.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله [از مدينه] خارج شديم و چون در حَرّه به [مزرعه] سُقيا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُقيا، نام جايى در حرّه (ريگزار) غربى مدينه است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ كه متعلّق به سعد بن ابى وقاص بود ـ، رسيد، فرمود: «برايم آب وضو بياوريد» و وضو گرفت. سپس برخاست و رو به قبله كرد و فرمود: «بار خدايا! ابراهيم، بنده و دوست تو بود. او براى مردم مكّه دعاى بركت كرد. من محمّد نيز بنده و فرستاده تو هستم. براى مردم به درگاهت دعا مى كنم كه به تو از دو پيمانه آنان، دو برابر آنچه به مردم مكّه بركت دادى، بركت عطا فرمايى، به ازاى هر بركت [آنان]، دو بركت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الاِستِسقاءِ ـ: اللّهُمَّ... وَانشُر عَلَينا رَحمَتَكَ بِالسَّحابِ المُنساقِ، وَالنَّباتِ المونِقِ، وَامنُن عَلى عِبادِكَ بِتَنويعِ الثَّمَرَةِ، وأَحيِ بِلادَكَ بِبُلوغِ الزَّهَرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج3 ص152 ح328، كتاب من لايحضره الفقيه: ج1 ص530 ح1501، مصباح المتهجّد: ص528 ح611 وفيهما «المتئق» بدل «المنساق»، الجعفريات: ص49 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج91 ص294 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در طلب باران ـ: بار خدايا!... رحمتت را با ابرهاى پياپى و رستنى هاى زيبا بر ما بگستران و با انواع ميوه ها، بندگانت را بنواز و سرزمينت را با شكفتن گل ها زنده گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ اسقِنَا الغَيثَ، وَانشُر عَلَينا رَحمَتَكَ بِغَيثِكَ المُغدِقِ مِنَ السَّحابِ المُنساقِ لِنَباتِ أرضِكَ، المونِقِ في جَميعِ الآفاقِ، وَامنُن عَلى عِبادِكَ بِإِيناعِ الثَّمَرَةِ، وأَحيِ بِلادَكَ بِبُلوغِ الزَّهَرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص79 الدعاء 19، المصباح للكفعمي: ص548.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! بر ما بباران و با باران فراوانت از ابرهاى پياپى و روياندن رستنى هاى زيبا در كران تا كران، رحمتت را بر ما بگستران و با رساندن ميوه ها، بندگانت را بنواز و با شكفتن گل ها، سرزمينت را زنده گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-النهي-عن-الإضرار-بالمنافع-العامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: النّهي عن الإضرار بالمنافع العامّة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: نهى از زيان رساندن به تأسيسات عمومى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإضرار-في-الطريق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: الإِضرارُ فِي الطَّريقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: زيان رساندن به معابر عمومى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أخرَجَ ميزابا أو كَنيفا، أو أوتَدَ وَتِدا، أو أوثَقَ دابَّةً، أو حَفَرَ بِئرا في طَريقِ المُسلِمينَ، فَأَصابَ شَيئا فَعَطِبَ، فَهُوَ لَهُ ضامِنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص350 ح8، تهذيب الأحكام: ج10 ص230 ح908 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص154 ح5343، وسائل الشيعة: ج19 ص182 ح35522.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس در گذرگاه مسلمانان، ناودانى يا فاضلابى [از بام خانه اش] قرار دهد، يا ميخى [بر ديوار خانه اش در كوچه و گذرگاه] بكوبد، يا چارپايى ببندد، يا چاهى حفر كند و موجب صدمه زدن و از بين رفتن چيزى شود، در قبال آن، ضامن است [و بايد خسارت بپردازد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أخَذَ مِن طَريقِ المُسلِمينَ شِبرا، جاءَ بِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيما عدا المعجم الكبير من المصادر: «جاءَ به يوم القيامة...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَحمِلُهُ مِن سَبعِ أرَضينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص215 ح3172، المعجم الصغير: ج2 ص153، تاريخ بغداد: ج14 ص441 الرّقم 7814 وفيهما «طوقه اللّه يوم القيامة» بدل «جاء به يحمله» وكلّها عن الحكم بن الحارث السلمي، كنز العمّال: ج3 ص503 ح7621.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس يك وجب از راه مسلمانان را بگيرد، [روز قيامت] در حالى مى آيد كه آن را از هفت [طبقه] زمين بر دوش خود مى كشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن آذَى المُسلِمينَ في طُرُقِهِم، وَجَبَت عَلَيهِ لَعنَتُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص179 ح3050 عن حذيفة بن أسيد، تاريخ أصبهان: ج2 ص93 الرقم 1193، تاريخ دمشق: ج36 ص137 ح7284 كلاهما عن أبي ذرّ وفيهما «أصابته» بدل «وجبت عليه»، كنز العمّال: ج9 ص365 ح26486.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس موجب آزار مسلمانان در گذرگاه هايشان شود، مستوجب لعنت آنان مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن أضَرَّ بِشَيءٍ مِن طَريقِ المُسلِمينَ، فَهُوَ لَهُ ضامِنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص350 ح3، تهذيب الأحكام: ج10 ص230 ح905، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص155 ح5346 كلّها عن أبي الصباح الكناني، وسائل الشيعة: ج19 ص180 ح25515.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس به چيزى از گذرگاه مسلمانان زيان رساند، ضامن آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الشَّيءِ يوضَعُ عَلَى الطَّريقِ، فَتَمُرُّ الدّابَّةُ فَتَنفِرُ بِصاحِبِها فَتَعقِرُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كُلُّ شَيءٍ يَضُرُّ بِطَريقِ المُسلِمينَ، فَصاحِبُهُ ضامِنٌ لِما يُصيبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص350 ح2، تهذيب الأحكام: ج10 ص224 ح878، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص155 ح5347، وسائل الشيعة: ج19 ص181 ح25518.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حلبى ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: كسى چيزى در راه مى گذارد و حيوان از آن جا مى گذرد و رم مى كند و صاحبش را زمين مى زند و زخمى مى شود. [حكمش چيست؟]&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر چيزى كه به راه مسلمانان زيان وارد آورد، صاحب آن چيز، در قبال صدمه اى كه وارد آمده، ضامن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة: سَأَلتُهُ [الإِمامَ الصّادِقَ عليه السلام] عَنِ الرَّجُلِ يَحفِرُ البِئرَ في دارِهِ أو في أرضِهِ؟ فَقالَ: أمّا ما حَفَرَ في مِلكِهِ فَلَيسَ عَلَيهِ ضَمانٌ، وأَمّا ما حَفَرَ فِي الطَّريقِ أو في غَيرِ ما يَملِكُهُ، فَهُوَ ضامِنٌ لِما يَسقُطُ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص349 ح1، تهذيب الأحكام: ج10 ص229 ح903، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص153 ح5341، وسائل الشيعة: ج19 ص180 ح256516 وراجع: الموطأ: ج2 ص869.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعه ـ: از ايشان (امام صادق عليه السلام) در باره مردى كه در خانه اش يا در زمينش چاهى حفر مى كند، سؤال كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نسبت به آنچه در ملك خود، حفر كرده است، ضامن نيست؛ امّا چاهى كه در گذرگاه [عمومى] يا در غير ملكش حفر كرده، نسبت به چيزى كه در آن بيفتد، ضامن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سد-الطريق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: سَدُّ الطَّريقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: بستن راه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ثَلاثٌ مَلعونٌ مَن فَعَلَهُنَّ: المُتَغَوِّطُ في ظِلِّ النُّزّالِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّزّال: المسافرون (مجمع البحرين: ج3 ص1774 «نزل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمانِعُ الماءَ المُنتابَ، وَالسّادُ الطَّريقَ المَسلوكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص292 ح12 و ح11 وفيه «المعربة» بدل «المسلوك» وكلاهما عن إبراهيم بن زياد الكرخي عن الإمام الصّادق عليه السلام، تهذيب الأحكام: ج1 ص30 ح80 عن إبراهيم بن أبي زياد الكرخي عن الإمام الصّادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص25 ح45 نحوه، بحارالأنوار: ج104 ص255 ح10 وراجع: كنز العمّال: ج16 ص99 ح44057.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه كار است كه هر كس آنها را انجام دهد، ملعون است: كسى كه در سايه گاه ها [و استراحتگاه ها]ى مسافران، قضاى حاجت كند، كسى كه جلوى نوبت آب [ديگران] را بگيرد، و كسى كه راه عبور و مرور را ببندد (سدّ مَعبر كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزاق عن الشعبي: إنَّ عَلِيّا كانَ يَأمُرُ بِالمَثاعِبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَعَب وانثعبَ: جَرى وسال. ومنه اشتُقَّ مَثعَبُ المطر (الميزاب) والجمع: المثاعب (راجع: لسان العرب: ج1 ص236 «ثعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالكُنُفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكنيف: الكُنَّة [أي الظُلّة والسقيفة] تُشرَعُ فوق باب الدار (لسان العرب: ج9 ص310 «كنف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُقطَعُ عَن طَريقِ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج10 ص72 ح18399، كنز العمال: ج5 ص816 ح14469.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق ـ به نقل از شَعبى ـ: على عليه السلام دستور مى داد كه فاضلاب ها و مستراح ها از معابر مسلمانان برچيده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: الذُّنوبُ الَّتي تُعَجِّلُ الفَناءَ: قَطيعَةُ الرَّحِمِ... وسَدُّ طُرُقِ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص271 ح2 عن أبي خالد الكابلي، عدّة الدّاعي: ص199، بحارالأنوار: ج73 ص375 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: گناهانى كه مرگ را جلو مى اندازند، بريدن از خويشاوندان است و بستن راه هاى مسلمانان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قطع-الشجر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: قَطعُ الشَّجَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: قطع درختان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنّي اُحَرِّمُ ما بَينَ لابَتَيِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لابتا المدينة: حرّتان عظيمتان يكتنفانها (مجمع البحرين: ج3 ص1654 «لوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدينَةِ؛ أن يُقطَعَ عِضاهُها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العضاهُ: شجر اُمّ غيلان، وكلّ شجرٍ عظيمٍ لَه شوك (النهاية: ج3 ص255 «عضه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو يُقتَلَ صَيدُها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص992 ح459، مسند ابن حنبل: ج1 ص384 ح1573، السنن الكبرى: ج5 ص323 ح9961 كلّها عن عامر بن سعد عن أبيه، كنز العمال: ج12 ص242 ح34862.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من بريدن درختان خار يا كشتن صيد در ما بين دو حَرّه (سنگستانِ)&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَرّه: سنگستان؛ ريگزار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مدينه را حرام مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تُحرِقُوا النَّخلَ ولا تُغرِقوهُ بِالماءِ، ولا تَقطَعوا شَجَرَةً مُثمِرَةً، ولا تُحرِقوا زَرعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص29 ح8، تهذيب الأحكام: ج6 ص138 ح232 كلاهما عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصّادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج19 ص179 ح27 وراجع: السنن الكبرى: ج9 ص153 ح18150 والمصنّف لعبد الرّزّاق: ج5 ص199 ح9375 وكنز العمّال: ج4 ص474.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: درختان خرما را نسوزانيد و آنها را در آب، غرق نكنيد و هيچ درخت ميوه اى را قطع ننماييد و زراعتى را به آتش نكشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن مولى لسعد: إنَّ سَعدا وَجَدَ عَبيدا مِن عَبيدِ المَدينَةِ يَقطَعونَ مِن شَجَرِ المَدينَةِ، فَأَخَذَ مَتاعَهُم، وقالَ ـ يَعني لِمَواليهِم ـ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَنهى أن يُقطَعَ مِن شَجَرِ المَدينَةِ شَيءٌ، وقالَ: مَن قَطَعَ مِنهُ شَيئا فَلِمَن أخَذَهُ سَلَبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج2 ص217 ح2038، السنن الكبرى: ج5 ص327 ح9974 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از يكى از غلامان سعد ـ: سعد، عدّه اى از غلامان مدينه را ديد كه برخى درخت هاى مدينه را مى بُرند. كالاى آنها را گرفت و به اربابان آنها گفت: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه از قطع كردن درختان مدينه نهى مى كند و فرمود: «هر كس چيزى از آنها را قطع كرد، چنانچه كسى او را [در آن حال] بگيرد، اموال قابل مصادره وى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «سَلَب» ـ كه در متن عربى حديث آمده ـ، به معناى مسلوب است؛ يعنى سلاح و جامه و ستور كه از كسى به تاراج گيرند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آنِ اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم البلدان: حَرَّمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله شَجَرَ المَدينَةِ بَريدا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البريد: أربعة فراسخ، اثنا عشر ميلاً (مجمع البحرين: ج1 ص136 «برد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بَريدٍ مِن كُلِّ ناحِيَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم البلدان: ج5 ص84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم البلدان: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله [قطع كردن] درختان مدينه را يك بَريد در يك بَريد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بريد: چاپار؛ چهار فرسنگ؛ دوازده ميل (مجمع البحرين ج1 ص136 مادّه «برد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از هر سو، حرام نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَقطَعُوا الثِّمارَ فَيَبعَثُ اللّهُ عَليكُمُ العَذابَ صَبّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص264 ح9 عن ابن مضارب، وسائل الشيعة: ج13 ص198 ح24103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: درختان ميوه را قطع نكنيد كه خداوند بر سر شما عذاب فرو مى ريزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَكروهٌ قَطعُ النَّخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص264 ح8 عن عمّار بن موسى، وسائل الشيعة: ج13 ص198 ح24105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: قطع درخت خرما، ناپسند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرّضا عليه السلام&lt;/span&gt;- &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَد سَأَلَهُ أحمَدُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ أبي نَصرٍ عَن قَطعِ السِّدْرِ ـ: سَأَلَني رَجُلٌ مِن أصحابِكَ عَنهُ فَكَتَبتُ إلَيهِ: قَد قَطَعَ أبُو الحَسنِ عليه السلام سِدرا وغَرَسَ مَكانَهُ عِنَبا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص263 ح7، قرب الإسناد: ص368 ح1317 كلاهما عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، بحارالأنوار: ج103 ص66 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در پاسخ پرسش احمد بن محمّد بن ابى نصر درباره قطع كردن درخت سدر ـ: يكى از ياران تو نيز در اين باره از من پرسيد و من به او نوشتم: «ابو الحسن (امام كاظم) عليه السلام درخت سدرى را قطع كرد و به جايش تاكى نشاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-البلاد-المحمودة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: البلاد المحمودة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: سرزمين هاى ستايش شده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: مَكَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: مكّه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالُواْ إِن نَّتَّبِعِ الْهُدَى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَا أَوَ لَمْ نُمَكِّن لَّهُمْ حَرَمًا ءَامِنًا يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَىْ ءٍ رِّزْقًا مِّن لَّدُنَّا وَ لَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و گفتند: اگر با تو از [نورِ] هدايت پيروى كنيم، از سرزمين خود، ربوده خواهيم شد. آيا آنان را در حرمى امن قرار نداديم كه محصولات هر چيزى ـ كه روزى اى از جانب ماست ـ به سوى آن سرازير مى شود؟! ولى بيشترشان نمى دانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رَّبَّنَا إِنِّى أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِى بِوَادٍ غَيْرِ ذِى زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِى إِلَيْهِمْ وَ ارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پروردگارا! من [يكى از] فرزندانم را در درّه اى بى كشت، نزد خانه محترم تو، سكونت دادم ـ اى خداوند ما ـ تا نماز را بر پا دارند. پس دل هاى برخى از مردم را به سوى آنان گرايش ده و آنان را از محصولات [مورد نيازشان] روزى ده. باشد كه سپاس گزارى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هَذِهِ الْبَلْدَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والمشار إليها بهذه الإشارة مكّة المشرّفة، وفي الكلام تشريفها من وجهين: إضافة الربّ إليها، ووصفها بالمحرّمة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذِى حَرَّمَهَا وَ لَهُ كُلُّ شَىْ ءٍ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«من مأمورم كه تنها پروردگار اين شهر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، مكّه است كه بر اساس اين آيه، از دو جهت، شرافت يافته است: اضافه شدن «پروردگار» به آن، و توصيف آن به «حرمت داشتن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را كه آن را حرمت نهاده و هر چيزى از آنِ اوست، پرستش كنم، و مأمورم كه از مسلمانان باشم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ مَكَّةَ بَلَدٌ عَظَّمَهُ اللّهُ وعَظَّمَ حُرمَتَهُ، خَلَقَ مَكَّةَ وحَفَّها بِالمَلائِكَةِ قَبلَ أن يَخلُقَ شَيئا مِنَ الأَرضِ يَومَئِذٍ كُلِّها بِأَلفِ عامٍ، [ثُمَّ وَصَلَها بِالمَدينَةِ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سقط ما بين القوسين من المصدر وأثبتناه من المصادر الاُخرى. وقال مؤلف الكتاب في ذيل الحديث: «والصواب: ووصلها بالمدينة ووصل المدينة ببيت المقدس...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ووَصَلَ المَدينَةَ بِبَيتِ المَقدِسِ، ثُمَّ خَلَقَ الأَرضَ كُلَّها بَعدَ ألفِ عامٍ خَلقا واحِدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل بيت المقدس: ص48 ح14، الفردوس: ج2 ص185 ح2928 وليس فيه صدره وكلاهما عن عائشة، كنز العمّال: ج12 ص211 ح30710.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مكّه سرزمينى است كه خداوند، آن را بزرگ شمرده و حرمتى والا برايش قائل شده است. خداوند، هزار سال پيش از آن كه چيزى از زمين را بيافريند، مكّه را آفريد و با فرشتگان، در ميانش گرفت [، سپس آن را به مدينه وصل كرد] و مدينه را به بيت المقدّس متّصل نمود و آن گاه، هزار سال بعد، تمام زمين را به يكباره خلق كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ مُخاطِبا مَكَّةَ ـ: إنّي لَأَعلَمُ أنَّكِ حَرَمُ اللّهِ وأَمنُهُ، وأَحَبُّ البُلدانِ إلَى اللّهِ تَعالى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخبار مكّة للفاكهي: ج2 ص261 ح1478 عن الزهري، كنز العمّال: ج10 ص500 ح30164.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به مكّه ـ: من مى دانم كه تو حرم خدا و سرزمين امن او هستى، و محبوب ترينِ سرزمين ها در نزد خداى متعالى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ وهُوَ واقِفٌ عَلَى الحَزوَرَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَزورَةُ: التَلُّ الصَغيرُ (الصحاح: ج2 ص629 «حزر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في سوقِ مَكَّةَ ـ: وَاللّهِ! إنَّكِ لَخَيرُ أرضِ اللّهِ، وأَحَبُّ أرضِ اللّهِ إلَى اللّهِ، ولَولا أنّي اُخرِجتُ مِنكِ ما خَرَجتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص722 ح3925، السنن الكبرى للنسائي: ج2 ص479 ح4252، مسند ابن حنبل: ج6 ص449 ح18740 وكلّها عن عبداللّه بن عديّ الزهري، كنز العمّال: ج12 ص200 ح34658.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حالى كه بر فراز بلندى كوچكى (تَلّى) در بازار مكّه ايستاده بود ـ: به خدا سوگند كه تو بهترين زمين خدا و محبوب ترين زمين خدا در نزد خدا هستى. اگر مرا از تو بيرون نكرده بودند، هرگز بيرون نمى آمدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِمَكَّةَ ـ: ما أطيَبَكِ مِن بَلَدٍ وأَحَبَّكِ إلَيَّ، ولَولا أنَّ قَومي أخرَجوني مِنكِ ما سَكَنتُ غَيرَكِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص723 ح3926، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص661 ح1787، صحيح ابن حبّان: ج9 ص23 ح3709 كلّها عن ابن عبّاس، عوالي اللآلي: ج1 ص186 ح260.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به مكّه ـ: وه كه چه خوش سرزمينى هستى تو، و چه قدر در نزد من محبوبى! اگر قومم مرا از تو بيرون نكرده بودند، هرگز در جايى جز تو سكنا نمى گزيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَقَفَ بِمِنىً حينَ قَضى مَناسِكَها في حَجَّةِ الوَداعِ، فَقالَ: أيُّهَا النّاسُ! اِسمَعوا ما أقولُ لَكُم وَاعقِلوهُ عَنّي، فَإِنّي لا أدري لَعَلّي لا ألقاكُم في هذَا المَوقِفِ بَعدَ عامِنا هذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: أيُّ يَومٍ أعظَمُ حُرمَةً؟ قالوا: هذَا اليَومُ. قالَ: فَأَيُّ شَهرٍ أعظَمُ حُرمَةً؟ قالوا: هذَا الشَّهرُ. قالَ: فَأَيُّ بَلَدٍ أعظَمُ حُرمَةً؟ قالوا: هذَا البَلَدُ...&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص273 ح12 عن زيد الشّحام و ص275 ح5، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص92 ح5151 كلاهما عن سماعة، وسائل الشيعة: ج19 ص3 ح34998.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در حجّة الوداع، پس از آن كه مناسك خود را به جا آورد، در مِنا ايستاد و فرمود: «اى مردم! آنچه را به شما مى گويم، بشنويد و آن را از من شنيديد، به گوش گيريد؛ زيرا نمى دانم، شايد پس از اين سال، ديگر شما را در اين مكان، ديدار نكنم» و سپس فرمود: «چه روزى حرمتش بيشتر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اين روز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه ماهى حرمتش بيشتر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اين ماه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه سرزمينى حرمتش بيشتر است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اين سرزمين.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يَقولُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى كُلَّ يَومٍ مِئَةَ رَحمَةٍ؛ سِتّينَ مِنهَا عَلَى الطّائِفينَ بِالبَيتِ، وعِشرينَ عَلى أهلِ مَكَّةَ، وعِشرينَ عَلى سائِرِ النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج3 ص455 ح4051، تاريخ بغداد: ج6 ص27 الرقم 3058 كلاهما عن ابن عبّاس، كنز العمال: ج5 ص53 ح12018.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداى ـ تبارك و تعالى ـ مى فرمايد: «در هر روزى، صد رحمت است. شصت تاى آن براى طواف كنندگان خانه[ى خدا] است، و بيست تا براى اهل مكّه، و بيست تا براى ديگر مردمان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: النّائِمُ بِمَكَّةَ كَالمُتَشَحِّطِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّشَحُّط: الاضطراب في الدم. تشحّط المقتول بدمه: أي اضطرب فيه (لسان العرب: ج7 ص327 «شحط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي البُلدانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص144 ح197 عن خالد القلانسي، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص228 ح2261 وفيه «كالمتهجّد» بدل «كالمتشحّط» من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحارالأنوار: ج99 ص82 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: خُفته در مكّه همچون [رزمنده] به خون غلتيده در ديگر شهرهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: مَن جاوَرَ سَنَةً بِمَكَّةَ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ ذَنبَهُ ولِأَهلِ بَيتِهِ ولِكُلِّ مَنِ استَغفَرَ لَهُ ولِعَشيرَتِهِ ولِجيرانِهِ ذُنوبَ تِسعِ سنينَ وقَد مَضَت، وعُصِموا مِن كُلِّ سوءٍ أربَعينَ ومِئَةَ سَنَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص227 ح2260، وسائل الشيعة: ج9 ص340 ح17623.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر كس يك سال در مكّه مجاور شود، خداوند، گناهان نُه سال گذشته او و خانواده اش و هر شخصى كه آن كس برايش طلب آمرزش كند و عشيره و همسايگان او را مى آمرزد و تا صد و چهل سال از هر گونه بدى [و گزندى] مصون مى مانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن ميسّر النخعي: قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: يا مُيَسِّرُ، أيُّ البُلدانِ أعظَمُ حُرمَةً؟ قالَ: فَما كانَ مِنّا أحَدٌ يُجيبُهُ حَتّى كانَ الرادَّ عَلى نَفسِهِ، فَقالَ: مَكَّةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أيُّ بِقاعِها أعظَمُ حُرمَةً؟ قالَ: فَما كانَ مِنّا أحَدٌ يُجيبُهُ حَتّى كانَ الرّادَ عَلى نَفسِهِ، فَقالَ: ما بَينَ الرُّكنِ إلَى الحِجرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص271 ح528، بحارالأنوار: ج27 ص185 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از ميسّر نخعى ـ: امام صادق عليه السلام به من فرمود: «اى ميسّر! كدام سرزمين ها پرحرمت تر است؟» و هيچ يك از ما جوابى نداد تا اين كه خود ايشان، جواب آن را داد و فرمود: «مكّه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كدام قطعه از زمين، پرحرمت تر است؟» و باز هيچ يك از ما جوابى نداد تا اين كه خود ايشان، جواب را داد و فرمود: «ما بين ركن و حِجر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أحَبُّ الأَرضِ إلَى اللّهِ تَعالى مَكَّةُ، ما تُربَةٌ أحَبُّ إلَى اللّهِ عز و جل مِن تُربَتِها، ولا حَجَرٌ أحَبُّ إلَى اللّهِ عز و جل مِن حَجَرِها، ولا شَجَرٌ أحَبُّ إلَى اللّهِ عز و جل مِن شَجَرِها، ولا جِبالٌ أحَبُّ إلَى اللّهِ عز و جل مِن جِبالِها، ولا ماءٌ أحَبُّ إلَى اللّهِ عز و جلمِن مائِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص243 ح2304 عن سعيد بن عبداللّه الأعرج، وسائل الشيعة: ج9 ص349 ح17655.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: محبوب ترين زمين نزد خداى متعال، مكّه است. هيچ خاكى در نزد خداى عز و جل، محبوب تر از خاك آن نيست، و هيچ سنگى در نزد خداى عز و جل، محبوب تر از سنگ آن نيست، و هيچ درختى در نزد خداى عز و جل، محبوب تر از درخت آن نيست، و هيچ كوهى در نزد خداى عز و جل، محبوب تر از كوه هاى آن نيست، و هيچ آبى در نزد خداى عز و جل، محبوب تر از آب آن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أماطَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماطَ الأذى وأماطه: نَحّاهُ ودَفَعَهُ (لسان العرب: ج7 ص409 «ميط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أذىً عَن طَريقِ مَكَّةَ كَتَبَ اللّهُ لَهُ حَسَنَةً، ومَن كَتَبَ لَهُ حَسَنَةً لَم يُعَذِّبهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص547 ح34 عن إسحاق بن عمّار، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص228 ح2267، وسائل الشيعة: ج9 ص385 ح17778.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس شيئى را كه سبب آزار و گزند مى شود، از راه مكّه كنار بزند، خداوند برايش يك حسنه مى نويسد و [خداوند] براى هر كس حسنه اى بنويسد، او را عذاب نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إنَّ إبراهيمَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ لَمّا أسكَنَ إسماعيلَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ وهاجَرَ مَكَّةَ، وَدَّعَهُما لِيَنصَرِفَ عَنهُما؛ بَكَيا، فَقالَ لَهُما إبراهيمُ: ما يُبكيكُما؟ فَقَد خَلَّفتُكُما في أحَبِّ الأَرضِ إلَى اللّهِ، وفي حَرَمِ اللّهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت لَهُ هاجَرُ: يا إبراهيمُ، ما كُنتُ أرى أنَّ نَبِيّا مِثلَكَ يَفعَلُ ما فَعَلتَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وما فَعَلتُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: إنَّكَ خَلَّفتَ امرَأَةً ضَعيفَةً وغُلاما ضَعيفا لا حيلَةَ لَهُما، بِلا أنيسٍ مِن بَشَرٍ، ولا ماءٍ يَظهَرُ، ولا زَرعٍ قَد بَلَغَ، ولا ضَرعٍ يُحلَبُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَقَّ إبراهيمُ ودَمَعَت عَيناهُ عِندَما سَمِعَ مِنها، فَأَقبَلَ حَتَّى انتَهى إلى بابِ بَيتِ اللّهِ الحَرامِ، فَأَخَذَ بِعِضادَتَيِ الكَعبَةِ، ثُمَّ قالَ: اللّهُمَّ «إِنِّى أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِى بِوَادٍ غَيْرِ ذِى زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِى إِلَيْهِمْ وَ ارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص232 ح37 عن الفضل بن موسى الكاتب، بحارالأنوار: ج12 ص114 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: ابراهيم ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ، هنگامى كه اسماعيل ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ و هاجر را در مكّه اسكان داد، با آن دو، خداحافظى كرد تا برود. اسماعيل و هاجر شروع به گريستن كردند. ابراهيم به آنان فرمود: «چرا گريه مى كنيد؟ من شما را در محبوب ترينِ زمين ها در نزد خدا و در حرم الهى، بر جاى مى گذارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاجر گفت: اى ابراهيم! فكر نمى كردم كه پيامبرى چون تو، چنين كارى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم گفت: «چه كارى كرده ام؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: تو زن و كودكى ناتوان و بيچاره را تك و تنها در جايى مى گذارى كه نه آبى پيداست، نه زراعتى، و نه حيوان شيردهى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم با شنيدن اين سخن او، دلش سوخت و چشمانش اشك آلود شد. به درِ بيت اللّه الحرام رفت و دولت درِ كعبه را گرفت و گفت: «بار خدايا! «من [يكى] از فرزندانم را در درّه اى بى كشت، نزد خانه محترم تو، سكونت دادم ـ اى خداوند ما ـ تا نماز را بر پا دارند. پس دل هاى برخى از مردم را به سوى آنان گرايش ده و آنان را از محصولات [مورد نيازشان] روزى ده. باشد كه سپاس گزارى كنند»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عليّ بن مهزيار: سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ عليه السلام: المُقامُ أفضَلُ بِمَكَّةَ، أوِ الخُروجُ إلى بَعضِ الأَمصارِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ عليه السلام: المُقامُ عِندَ بَيتِ اللّهِ أفضَلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج5 ص476 ح1681، وسائل الشيعة: ج9 ص341 ح17625.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از على بن مهزيار ـ: از ابو الحسن [امام هادى] عليه السلام پرسيدم: اقامت كردن در مكّه برتر است، يا رفتن به شهرى ديگر؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان نوشت: «اقامت كردن در كنار خانه خدا، برتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام ـ مِن خُطبَتِهِ لَمّا طَلَبَ مِنهُ مُعاوِيَةُ أن يَصعَدَ المِنبَرَ ويَنتَسِبَ ـ: أيُّهَا النّاسُ! مَن عَرَفَني فَقَد عَرَفَني، ومَن لَم يَعرِفني فَسَاُبَيِّنُ لَهُ نَفسي: بَلَدي مَكَّةُ ومِنىً، وأَنَا ابنُ المَروَةِ وَالصَّفا.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص12 عن المنهال بن عمرو، بحارالأنوار: ج43 ص356 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام ـ از خطبه ايشان، آن گاه كه معاويه از ايشان خواست بر منبر رود و خود را معرّفى كند ـ: اى مردم! هر كس مرا مى شناسد كه مى شناسد، و هر كس مرا نمى شناسد، خودم را به او مى شناسانم. شهر من، مكّه و مِناست. من فرزند مروه و صفايم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في مَجلِسِ يَزيدَ ـ: أيُّهَا النّاسُ! مَن عَرَفَني فَقَد عَرَفَني، ومَن لَم يَعرِفني فَأَنَا اُعَرِّفُهُ بِنَفسي: أنَا ابنُ مَكَّةَ ومِنىً، أنَا ابنُ المَروَةِ وَالصَّفا.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج2 ص133 ح175؛ الفتوح: ج5 ص133 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در مجلس يزيد ـ: اى مردم! هر كس مرا مى شناسد كه مى شناسد، و هر كس مرا نمى شناسد، خودم را به او مى شناسانم: من فرزند مكّه و مِنا هستم. من فرزند مروه و صفا هستم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المدينة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: المَدينَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: مدينه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لِكُلِّ نَبِيٍّ حَرَمٌ، وحَرَمِي المَدينَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص682 ح2923، سير أعلام النبلاء: ج4 ص377 كلاهما عن ابن عبّاس، المعجم الأوسط: ج6 ص356 ح6607 عن أبي جحيفة، كنز العمّال: ج12 ص237 ح34831.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر پيامبرى حرمى دارد و حرم من، مدينه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان عن ابن عمر: ما طَلَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عَلَى المَدينَةِ قافِلاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَفَلَ: أي رَجَعَ (المصباح المنير: ص511 «قفل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن سَفَرٍ قَطُّ إلّا قالَ: يا طيبَةُ! يا سَيِّدَةَ البُلدانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج2 ص234 الرقم 1545، كنز العمّال: ج12 ص259 ح34941.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان ـ به نقل از ابن عمر ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هرگز در بازگشت از سفرى، چشمش به مدينه نمى افتاد، مگر اين كه مى فرمود: اى طَيْبه! اى آقاى شهرها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ إنَّهُم أخرَجوني مِن أحَبِّ البِقاعِ إلَيَّ، فَأَسكِنّي أحَبَّ البِقاعِ إلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص428 ح120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بار خدايا! آنان (مكّيان)، مرا از محبوب ترينِ سرزمين ها در نزد من بيرون كردند. پس مرا در محبوب ترينِ سرزمين هايت جاى ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن سهل بن حنيف: أهوى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِيَدِهِ إلَى المَدينَةِ، فَقالَ: إنَّها حَرَمٌ آمِنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1003 ح479، السنن الكبرى: ج5 ص324 ح9965، المصنف لابن أبي شيبة، ج7 ص551 ح11، كنز العمّال: ج12 ص238 ح34845.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از سهل بن حنيف ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با دستش به مدينه اشاره كرد و فرمود: «آن، حرمى امن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ إبراهيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ ودَعا لَها، وحَرَّمتُ المَدينَةَ كَما حَرَّمَ إبراهيمُ مَكَّةَ، ودَعَوتُ لَها في مُدِّها وصاعِها مِثلَ ما دَعا إبراهيمُ عليه السلام لِمَكَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص749 ح2022، مسند ابن حنبل: ج5 ص533 ح16446، السنن الكبرى: ج5 ص322 ح9955 وكلّها عن عبداللّه بن زيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ابراهيم عليه السلام، مكّه را حرم قرار داد و براى آن دعا كرد، و من مدينه را حرم قرار دادم، چنان كه ابراهيمْ مكّه را، و براى [بركتِ] ترازو و پيمانه آن دعا نمودم، چنان كه ابراهيم عليه السلام براى مكّه دعا نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ إنَّ إبراهيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ فَجَعَلَها حَرَما، وإنّي حَرَّمتُ المَدينَةَ حَراما ما بَينَ مَأزِمَيها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَأزِمُ: المَضيقُ في الجبال حتّى يلتقي بعضها ببعض ويتَّسع ما وراءه (لسان العرب: ج12 ص17 «أزم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ أن لا يُهَراقَ فيها دَمٌ، ولا يُحمَلَ فيها سِلاحٌ لِقِتالٍ، ولا يُخبَطَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَبَطتُ الوَرَقَ: أسقَطتُه (مجمع البحرين: ج1 ص491 «خبط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيها شَجَرَةٌ إلّا لِعَلَفٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ بارِك لَنا في مَدينَتِنا، اللّهُمَّ بارِك لَنا في صاعِنا، اللّهُمَّ بارِك لَنا في مُدِّنا، اللّهُمَّ بارِك لَنا في صاعِنا، اللّهُمَّ بارِك لَنا في مُدِّنا، اللّهُمَّ بارِك لَنا في مَدينَتِنا، اللّهُمَّ اجعَل مَعَ البَرَكَةِ بَرَكَتَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ! ما مِنَ المَدينَةِ شِعبٌ ولا نَقبٌ إلّا عَلَيهِ مَلَكانِ يَحرُسانِها حَتّى تَقدَموا إلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص1001 ح475، السنن الكبرى: ج5 ص329 ح9982 كلاهما عن أبي سعيد الخدري، كنز العمّال: ج12 ص232 ح34811.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بار خدايا! ابراهيم، مكّه را حرام كرد و آن را حرم قرار داد، و من مدينه، ما بين دو تنگه اش را، حرام كردم از اين كه در آن خونى ريخته شود، يا سلاحى براى جنگ برداشته شود، يا برگ درختى از آن تكانده شود، مگر براى علوفه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! به مدينه ما بركت ده. بار خدايا! به پيمانه ما بركت ده. بار خدايا! به ترازوى ما بركت ده. بار خدايا! به پيمانه ما بركت ده. بار خدايا! به ترازوى ما بركت ده. بار خدايا! به مدينه ما بركت ده. بار خدايا! بركت ها را دو چندان فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به آن كه جانم در دست اوست، هيچ درّه و تنگه اى در مدينه نيست، مگر اين كه دو فرشته از آن نگهبانى مى كنند تا شما [به سلامت] وارد مدينه شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اُفتُتِحَتِ القُرى بِالسَّيفِ، وَافتُتِحَتِ المَدينَةُ بِالقُرآنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج2 ص145 ح1407 عن عائشة، كنز العمّال: ج12 ص230 ح34803.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آبادى ها با شمشير، فتح شدند و مدينه با قرآن فتح شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ الإِيمانَ لَيَأرِزُ إلَى المَدينَةِ، كَما تَأرِزُ الحَيَّةُ إلى جُحرِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشريف الرضى قدس سره: هذه استعارة، والمراد أنّ الإسلام ليأوي إلى المدينة كما تأوي الحيّة إلى جحرها، وأصل ذلك مأخوذ من التقبّض والاجتماع؛ يقال: أرز اُروزا: إذا كان منه ذلك، فجعل عليه الصلاة والسلام المدينة كالوجار [أي الحِجر] للإسلام يتقلّص إليها وينضمّ إلى حماها لأنّها قطب مداره ونقطة ارتكازه (المجازات النّبويّة: ص114).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص664 ح1777، صحيح مسلم: ج1 ص131 ح233، سنن ابن ماجة: ج2 ص1038 ح3111 وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج1 ص239 ح1197؛ المجازات النبويّة: ص114 الرقم 75 وفيه «الإسلام» بدل «الإيمان»، عوالي اللآلي: ج1 ص429 ح122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ايمان، به مدينه پناه مى برد، همان گونه كه مار، خودش را سوراخش جمع مى كند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريف رضى قدس سره مى گويد: اين، استعاره است و مراد، آن است كه اسلام به مدينه پناه مى آورد، همچنان كه مار به سوراخش پناه مى برد. اين كلمه در اصل عربى اش (تَأرزُ)، به معناى جمع شدن و به هم آمدن است. گفته مى شود: «أرز أروزا: خود را در هم كشيد و جمع كرد». پيامبر صلى الله عليه و آله مدينه را به مثابه سوراخ و لانه براى اسلام قرار داده است كه اسلام در آن مى خزد و به پناه آن در مى آيد؛ چرا كه مدينه، محور اسلام و نقطه اتكاى آن است (المجازات النبويّة: ص114).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: رَمَضانٌ بِالمَدينَةِ خَيرٌ مِن ألفِ رَمَضانَ فيما سِواها مِنَ البُلدانِ، وجُمُعَةٌ بِالمَدينَةِ خَيرٌ مِن ألفِ جُمُعَةٍ فيما سِواها مِنَ البُلدانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج1 ص372 ح1144، تاريخ دمشق: ج27 ص38 ح5724 كلاهما عن بلال بن الحارث، تاريخ أصبهان: ج2 ص315 ح1831 عن ابن عمر، كنز العمّال: ج12 ص234 ح34818.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: يك رمضان در مدينه، از هزار رمضان در ديگر شهرها بهتر است و يك [نماز] جمعه در مدينه، از هزار [نماز] جمعه در ديگر شهرها بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: المَدينَةُ قُبَّةُ الإِسلامِ، ودارُ الإِيمانِ، وأَرضُ الهِجرَةِ، ومُبَوَّأُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَتَبَوَّأ: يَنزِلُ، المُبوَّأُ: المَنزِلُ (النهاية: ج1 ص159 «بوأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَلالِ وَالحَرامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص380 ح5618 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج12 ص230 ح34802.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مدينه، پايتخت اسلام و سراى ايمان و سرزمين هجرت و منزلگاه حلال و حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَكَّةُ حَرَمُ اللّهِ، وَالمَدينَةُ حَرَمُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص563 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص12 ح21 كلاهما عن حسان بن مهران عن الإمام الصادق عليه السلام، روضة الواعظين: ص447، بحارالأنوار: ج100 ص399 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مكّه، حرم خداست و مدينه، حرم پيامبر خدا صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَكَّةُ حَرَمُ إبراهيمَ عليه السلام، وَالمَدينَةُ حَرَمُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص672 ح1416 عن عاصم بن عبدالواحد المدائني، بحارالأنوار: ج99 ص85 ح46؛ تاريخ دمشق: ج1 ص297 عن سعيد بن الوليد الهجري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مكّه، حرم ابراهيم عليه السلام است و مدينه، حرم محمّد صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مرازم: دَخَلتُ أنَا وعَمّارٌ وجَماعَةٌ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام بِالمَدينَةِ، فَقالَ: ما مُقامُكُم؟ فَقالَ عَمّارٌ: قَد سَرَّحنا ظَهرَنا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظهر: الإبل التي يحمل عليها ويركب، جمعه: ظهران (لسان العرب: ج4 ص522 «ظهر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَمَرنا أن نُؤتى بِهِ إلى خَمسَةَ عَشَرَ يَوما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أصَبتُمُ المُقامَ في بَلَدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَالصَّلاةَ في مَسجِدِهِ، وَاعمَلوا لِاخِرَتِكُم وأَكثِروا لِأَنفُسِكُم، إنَّ الرَّجُلَ قَد يَكونُ كَيِّسا فِي الدُّنيا فَيُقالُ: ما أكيَسَ فُلانا! وإنَّمَا الكَيِّسُ كَيِّسُ الآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص557 ح2، وسائل الشيعة: ج10 ص272 ح19366.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مرازم ـ: من و عمّار و عدّه اى، در مدينه خدمت امام صادق عليه السلام رسيديم. فرمود: «كجا اقامت داريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمّار گفت: شترهايمان را در چراگاه رها كرديم و گفتيم پانزده روز ديگر، آنها را برايمان بياورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به [فضيلت] اقامت در شهر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و نماز در مسجد او نايل آمده ايد. براى آخرتتان كار كنيد و بر توشه [آخرتِ] خود بيفزاييد. ممكن است شخصى در كار دنيا زيرك باشد و گفته شود: فلانى آدم بسيار زيركى است؛ امّا زيرك واقعى، كسى است كه در كار آخرت، زيرك باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَنِ استَطاعَ أن يَموتَ بِالمَدينَةِ فَليَفعَل، فَإِنّي أشفَعُ لِمَن ماتَ بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص363 ح5438 عن ابن عمر، فتح الباري: ج11 ص428، كنز العمّال: ج12 ص238 ح34840.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس بتواند در مدينه از دنيا برود، اين كار را بكند؛ زيرا من براى كسى كه در آن بميرد، شفاعت مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن خَرَجَ مِنَ المَدينَةِ رَغبَةً عَنها، أبدَلَهُ اللّهُ شَرّا مِنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص296، بحارالأنوار: ج99 ص378 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس از سرِ ناخوش داشتنِ مدينه آن را ترك گويد، خداوند، بدتر از آن را نصيب او مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان عن أبي هريرة: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لا يَخرُجُ مِنها أحَدٌ ـ يَعنِي المَدينَةَ ـ رَغبَةً عَنها، إلّا أبدَلَهَا اللّهُ ما هُوَ خَيرٌ لَها مِنهُ. وَالمَدينَةُ خَيرٌ لَهُم لَو كانوا يَعلَمونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج9 ص51 ح3733، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص501 ح8400 عن جابر بن عبداللّه، المصنّف لعبد الرزّاق: ج9 ص265 ح17160 عن عروة بن الزبير، كنز العمّال: ج12 ص252 ح34909.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان ـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هيچ كس از سر ناخوش داشتن مدينه اين شهر را ترك نمى كند، مگر اين كه خداوند به جاى او، كسى را نصيب مدينه مى كند كه وجودش براى مدينه بهتر از اوست. مدينه براى آنان بهتر است، اگر مى دانستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پژوهشى-در-باره-اقامت-گزيدن-در-مكه-و-مدينه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهشى در باره اقامت گزيدن در مكّه و مدينه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديثى كه گذشت، سرزمين مكّه و مدينه مورد ستايش قرار گرفته اند و برخى از آنها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص423 ح18 و 19 و ص425 ح121 و 123 و ص429 ح128 و 133 و ص433 ح143.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز اقامت در اين دو شهر را محبوب و حتّى برتر از ديگر نقاط دانسته اند. دسته اى از احاديث نيز ثواب برخى طاعات مانند قرائت قرآن،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: حج و عمره در قرآن و حديث: ص53 (ختم قرآن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزه دارى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: حج و عمره در قرآن و حديث: ص53 (روزه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نماز&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: حج و عمره در قرآن و حديث: ص53 (نماز) و ص493 (بخش سوم: مدينه منوّره / فضيلت نماز در آن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را در اين دو سرزمين، بسى بيشتر از ديگر مكان ها اعلام كرده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برابر اين احاديث، چند حديث&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند اين حديث: عن محمّد بن مسلم، عن أبى جعفر عليه السلام، قالَ: لا يَنبَغى لِلرَّجُلِ أن يُقيمَ بِمَكَّةَ سَنَةً، قُلتُ: كَيفَ يَصنَعُ؟ قالَ: يَتَحَوَّلُ عَنها... و رُوِىَ: أنَّ المُقامَ بِمَكَّةَ يُقسِى القُلوبَ (الكافى: ج4 ص230 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص254 ح2338). نيز، ر. ك: وسائل الشيعة (چاپ آل البيت): ج13 ص231 أبواب مقدّمات الطواف / الباب 16: بابُ كَراهَةِ سُكنى مَكَّةَ وَالحَرَمِ سَنَةً إلّا أن يَتَحَوَّلَ فى أثنائِها فَتُستَحَبُّ المُجاوَرَةُ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اقامت گزيدن در مكّه نهى كرده اند، و موجب پديد آمدن تعارض شده اند و چون در هر دو سوى تعارض، يكى دو روايت صحيح نيز وجود دارد، ناگزير از جمع دلالى و نه ترجيح سندى هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيشتر فقيهان سرشناس شيعه از هيچ كدام از اين دو دسته احاديث، وجوب و حرمت، استنباط ننموده و مضمون هر دو دسته را حكم استحبابى و كراهتى دانسته اند و سپس جانب نهى را مقدّم داشته و به كراهت اقامت در مكّه فتوا داده اند. از اين رو، به طريق اولويت، استيطان و حضور هميشگى در مكّه را مى توان مكروه دانست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه اين حكم، حكم اوّلى و عادى مسئله است و ممكن است به سبب وجوب يارى پيامبر صلى الله عليه و آله در مدينه، هجرت از مكّه واجب باشد و يا براى حفظ خانه خدا و برپايى با شكوه مراسم حج، اقامت طولانى در آن بر كسانى واجب گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حكم مشهور فقيهان را مى توان با اعتبارات عقلايى تقويت كرد و چنين استدلال نمود كه اگر حتّى يك درصد مسلمانان كنونى، قصد اقامت و توطّن در مكّه كنند، جايى براى مسلمانانى كه به حج مى آيند، نمى ماند و شهر مكّه كه بايد آينه شُكوه و نماد مسلمانى باشد، به كلان شهرى شلوغ و نابه سامان تبديل مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در برابر مشهور فقيهان، برخى از فقيهان متأخّر (مانند محقّق اردبيلى)، جانب استحباب را مقدّم كرده و اطلاق كراهت را محدود به وضعيت هاى خاص كرده اند. اينان اقامت طولانى مدّت و يا اقامتى را كه احترام حرم مكّى را نزد مقيم فرو كاهد، به گونه اى كه او را در پيشگاه خانه خدا از ارتكاب حرام باز ندارد، مكروه دانسته اند و با توجّه به تعليل هاى وارد شده در احاديث (مانند منجر شدن اقامت به قساوت قلب)، هر اقامتى را براى هر شخصى مكروه نمى دانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پاسخ مى توان چنين گفت كه التزام به اين قيود، چنان دايره را تنگ مى كند كه تنها افراد اندكى قادر به رعايت آنها هستند و از اين رو، حكم عمومى و اصل اوّلى، همان كراهت اقامت طولانى مدّت و استيطان در مكّه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاطر نشان مى كنيم كه تعارض ميان احاديث، تنها در باره اقامت در مكّه است و احاديثِ در دسترس، اقامت در مدينه را مكروه ندانسته اند، هر چند كه وجوه اعتبارى و عقلايى در باره آن نيز جريان دارد و برخى از تعليل ها و تحليل ها بر اقامتى كه به حرمت شكنى در مدينه منجر شود نيز صدق مى كند و اقامتى را كه به جاى تلطيف روحى و ايجاد انس با خدا و اولياى خدا، موجب قساوت قلب مى شود، در بر مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، با توجّه به احاديثى كه از استيطان در كربلا نهى كرده و به زائر حرم حسينى ـ با همه ارزشى كه زيارت امام حسين عليه السلام دارد ـ فرمان داده اند كه پس از زيارت، باز گردد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الكافى: ج4 ص587 ح2، تهذيب الأحكام: ج6 ص76 ح151، ثواب الأعمال: ص114 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى توان گفت كه در اين جا نيز بازگشت از مدينه پس از انجام زيارت هاى ويژه آن، مطلوب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكوفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: الكوفَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: كوفه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما مِن بَلدَةٍ مِنَ البُلدانِ أكثَرُ مُحِبّا لَنا مِن أهلِ الكوفَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص81 ح38، الأمالي للطوسي: ص144 ح234، بشارة المصطفى: ص82 كلاهما نحوه وكلّها عن عبداللّه بن الوليد، بحارالأنوار: ج100 ص399 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هيچ شهرى از شهرها به اندازه مردم كوفه، دوستدار ما نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات عن عبداللّه بن الوليد: دَخَلنا عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَقالَ لَنا: مِمَّن أنتُم؟ فَقُلنا لَهُ: مِن أهلِ الكوفَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَنا: إنَّهُ لَيسَ بَلَدٌ مِنَ البُلدانِ ولا مِصرٌ مِنَ الأَمصارِ، أكثَرَ مُحِبّا لَنا مِن أهلِ الكوفَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص217 ح291، بحارالأنوار: ج25 ص215 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات ـ به نقل از عبد اللّه بن وليد ـ: خدمت امام صادق عليه السلام رسيديم. فرمود: «شما اهل كجاييد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: اهل كوفه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هيچ سرزمينى از سرزمين ها و هيچ شهرى از شهرها به اندازه اهل كوفه دوستدار ما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل عَرَضَ وِلايَتَنا عَلى أهلِ الأَمصارِ، فَلَم يَقبَلها إلّا أهلُ الكوفَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص313 ح530، بصائر الدرجات: ص76 ح1 كلاهما عن محمد الحلبي، بحارالأنوار: ج23 ص281 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند عز و جل ولايت ما را بر مردمان شهرها عرضه كرد و تنها مردم كوفه، آن را پذيرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ وِلايَتَنا وِلايَةُ اللّهِ عز و جل الَّتي لَم يُبعَث نَبِيٌّ قَطُّ إلّا بِها، إنَّ اللّهَ عَزَّ اسمُهُ عَرَضَ وِلايَتَنا عَلَى السَّماواتِ وَالأَرضِ وَالجِبالِ وَالأَمصارِ فَلَم يَقبَلها قَبولَ أهلِ الكوفَةِ، وإنَّ إلى جانِبِهِم لَقَبرا ما أتاهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لقاه»، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَكروبٌ إلّا نَفَّسَ اللّهُ كُربَتَهُ، وأَجابَ دَعوَتَهُ، وقَلَبَهُ إلى أهلِهِ مَسرورا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص142 ح9 عن أبي بصير، بحارالأنوار: ج100 ص262 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ولايت ما همان ولايت خداست كه هيچ پيامبرى مبعوث نشد، مگر با [تبليغ] آن ولايت. خداوند ـ كه نامش بِشكوه باد ـ ولايت ما را بر آسمان ها و زمين و كوه ها و شهرها عرضه داشت و هيچ كدام مانند اهل كوفه آن را نپذيرفتند. در جوار آنان، قبرى است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد، قبر امير مؤمنان است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه هيچ غم زده اى آن را زيارت نمى كند، مگر اين كه خداوند، غمش را مى زدايد، و دعايش را اجابت مى فرمايد، و او را شادمان به سوى خانواده اش باز مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: قُمُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: قم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا عَمَّتِ البُلدانَ الفِتَنُ فَعَلَيكُم بِقُمَّ وحَوالَيها ونواحِيَها؛ فَإِنَّ البَلاءَ مَدفوعٌ عَنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ قم: ص271، بحارالأنوار: ج60 ص214 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه فتنه ها شهرها را فرا گرفت، به قم و اطراف و نواحى آن برويد؛ چرا كه بلا از آن، دور داشته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إنَّ لِلجَنَّةِ ثَمانِيَةَ أبوابٍ، وواحِدٌ مِنها لِأَهلِ قُمَّ، وهُم خِيارُ شيعَتِنا مِن بَينِ سائِرِ البِلادِ، خَمَّرَ اللّهُ تَعالى وِلايَتَنا في طينَتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج60 ص216 ح39 نقلاً عن كتاب تاريخ قمّ عن صفوان بن يحيى بيّاع السابري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: بهشت، هشت در دارد و يكى از آنها مخصوص اهل قم است. آنان بهترين شيعيان ما در ميان ساير شهرهايند. خداوند متعال، ولايت ما را با سرشت آنان آميخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار عن محمّد بن الفضيل عن عدّة من أصحابه عن الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ لَعَلى قُمَّ مَلَكا رَفرَفَ عَلَيها بِجَناحَيهِ، لا يُريدُها جَبّارٌ بِسوءٍ إلّا أذابَهُ اللّهُ كَذَوبِ المِلحِ فِي الماءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أشارَ إلى عيسَى بنِ عَبدِ اللّهِ فَقالَ: سَلامُ اللّهِ عَلى أهلِ قُمَّ، يَسقِي اللّهُ بِلادَهُمُ الغَيثَ، ويُنزِلُ اللّهُ عَلَيهِمُ البَرَكاتِ، ويُبَدِّلُ اللّهُ سَيِّئاتِهِم حَسَناتٍ، هُم أهلُ رُكوعٍ وسُجودٍ وقِيامٍ وقُعودٍ، هُمُ الفُقَهاءُ العُلَماءُ الفُهَماءُ، هُم أهلُ الدِّرايَةِ وَالرِّوايَةِ وحُسنِ العِبادَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج60 ص217 ح46 نقلاً عن كتاب تاريخ قمّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از محمّد بن فضيل، از عدّه اى از يارانش ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «بر قم، فرشته اى گماشته شده كه بر فراز آن، بال و پر مى زند. هيچ ستمگرى قصد سوء به آن نمى دارد، مگر اين كه خداوند، او را مانند ذوب شدن نمك در آب، ذوب مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس به عيسى بن عبد اللّه اشاره كرد و فرمود: «سلام خدا بر اهل قم! خدا شهرشان را از باران، سيراب كند! خدا بر آنان بركت نازل كند! خدا بدى هاى آنان را به نيكى بدل كند! آنان اهل ركوع و سجود و قيام و قعودند. آنان مردمانى فقيه و عالم و فهميده اند. آنان حديث فهم و راوى و خوش عبادت اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سَتَخلو كوفَةُ مِنَ المُؤمِنينَ، ويَأرِزُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يأزر» وكذا في الموضع الآخر، والصحيح ما أثبتناه. وأرِزَ العِلمُ: أي تَقَبَّضَ وتجمّعَ، وأرِزَت الحَيَّةُ: أي لاذت بحجرها ورجعت إليه (لسان العرب: ج5 ص305 «أرز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهَا العِلمُ كَما تَأرِزُ الحَيَّةُ في جُحرِها، ثُمَّ يَظهَرُ العِلمُ بِبَلدَةٍ يُقالُ لَها: «قُمُّ» وتَصيرُ مَعدِنا لِلعِلمِ وَالفَضلِ، حَتّى لا يَبقى فِي الأَرضِ مُستَضعَفٌ فِي الدّينِ، حَتَّى المُخَدَّراتِ فِي الحِجالِ، وذلِكَ عِندَ قُربِ ظُهورِ قائِمِنا، فَيَجعَلُ اللّهُ قُمَّ وأَهلَهُ قائِمينَ مَقامَ الحُجَّةِ، ولَولا ذلِكَ لَساخَتِ الأَرضُ بِأَهلِها ولَم يَبقَ فِي الأَرضِ حُجَّةٌ، فَيُفيضُ العِلمُ مِنهُ إلى سائِرِ البِلادِ فِي المَشرِقِ وَالمَغرِبِ، فَيَتِمُّ حُجَّةُ اللّهِ عَلَى الخَلقِ، حَتّى لا يَبقى أحَدٌ عَلَى الأَرضِ لَم يَبلُغ إلَيهِ الدّينُ وَالعِلمُ، ثُمَّ يَظهَرُ القائِمُ عليه السلام ويَسيرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، والظاهر «ويصير».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَببا لِنَقِمَةِ اللّهِ وسَخَطِهِ عَلَى العِبادِ؛ لِأَنَّ اللّهَ لا يَنتَقِمُ مِنَ العِبادِ إلّا بَعدَ إنكارِهِم حُجَّةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج60 ص213 ح23 نقلاً عن كتاب تاريخ قمّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: به زودى كوفه از مؤمنان (شيعيان) تهى خواهد شد و [بساط] علم در آن جمع خواهد شد، چنان كه مار در سوراخش جمع مى شود. سپس علم در شهرى به نام قم آشكار مى گردد. اين شهر، كانون علم و فضل مى شود، تا آن جا كه بر روى زمين، كسى نمى ماند كه در دين مستضعف باشد، حتّى زنان پرده نشين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين [واقعه] در هنگام نزديك شدن ظهور قائمِ ما خواهد بود. خداوند، قم و اهل آن را قائم مقام حجّت قرار مى دهد. اگر چنين نبود، بى گمان، زمين، اهل خود را فرو مى بلعيد و در روى زمين حجّتى باقى نمى ماند. علم از اين شهر به سوى شهرهاى ديگر در شرق و غرب عالم، جارى مى گردد و بدين سان، حجّت خدا بر بندگانش تمام مى شود، تا جايى كه در روى زمين، كسى باقى نمى ماند كه دين ودانش به او نرسيده باشد. آن گاه، قائم عليه السلام ظهور مى كند و وسيله اى براى انتقام و خشم خدا نسبت به بندگان مى شود؛ چرا كه خداوند از بندگان انتقام نمى گيرد، مگر پس از آن كه حجّتش را انكار كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار عن سليمان بن صالح: كُنّا ذاتَ يَومٍ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَذَكَرَ فِتَنَ بَني عَبّاسٍ وما يُصيبُ النّاسَ مِنهُم، فَقُلنا: جُعِلنا فِداكَ! فَأَينَ المَفزَعُ وَالمَفَرُّ في ذلِكَ الزَّمانِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إلَى الكوفَةِ وحَوالَيها، وإلى قُمَّ ونَواحيها. ثُمَّ قالَ: في قُمَّ شيعَتُنا ومَوالينا، وتَكثُرُ فيهَا العِمارَةُ ويَقصِدُهُ النّاسُ ويَجتَمِعونَ فيهِ، حَتّى يَكونَ الجَمرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجمر: نهرٌ معروف كان خارج مدينة قم سابقا، وهو جافٌّ الآن، سوى ما يجري فيه من مياه السيول. ويمرّ اليوم وسط المدينة ويقسمها إلى نصفين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ بَلدَتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج60 ص215 ح35 نقلاً عن كتاب تاريخ قمّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از سليمان بن صالح ـ: روزى در خدمت امام صادق عليه السلام بوديم و ايشان از فتنه هاى بنى عبّاس و مصيبت هايى كه از آنان به مردم مى رسد، ياد كرد. ما گفتيم: فدايت شويم! در آن زمان، به كجا بايد پناه برد و گريخت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به كوفه و اطراف آن، و به قم و نواحى آن». سپس فرمود: «در قم، شيعيان و دوستداران ما هستند. آبادانى در آن، بسيار مى شود و مردم به آن جا مى روند و در آن شهر، گرد مى آيند، تا جايى كه جُمَر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُمَر يا گُمَر (قُم رود)، رودخانه معروفى است كه در گذشته بيرون از شهر قم و رودخانه اى پُرآب و دائمى بوده؛ ولى اكنون به دليل احداث چندين سد در مسير آن، رودخانه اى فصلى است و گهگاه سيلاب، در آن جارى مى شود. اين رودخانه امروزه در وسط شهر واقع شده و آن را به دو بخش، تقسيم مى كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در وسط شهرشان قرار مى گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: رُوِيَ عَن عِدَّةٍ مِن أهلِ الرَّيِّ أنَّهُم دَخَلوا عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام وقالوا: نَحنُ مِن أهلِ الرَّيِّ، فَقالَ: مَرحَبا بِإِخوانِنا مِن أهلِ قُمَّ، فَقالوا: نَحنُ مِن أهلِ الرَّيِّ! فَأَعادَ الكَلامَ، قالوا ذلِكَ مِرارا وأَجابَهُم بِمِثلِ ما أجابَ بِهِ أوَّلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ للّهِِ حَرَما وهُوَ مَكَّةُ، وإنَّ لِلرَّسولِ حَرَما وهُوَ المَدينَةُ، وإنَّ لِأَميرِ المُؤمِنينَ حَرَما وهُوَ الكوفَةُ، وإنَّ لَنا حَرَما وهُوَ بَلدَةُ قُمَّ، وسَتُدفَنُ فيهَا امرَأَةٌ مِن أولادي تُسَمّى فاطِمَةَ، فَمن زارَها وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الرّاوي: وكانَ هذَا الكَلامُ مِنهُ قَبلَ أن يولَدَ الكاظِمُ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج60 ص216 ح41 نقلاً عن كتاب تاريخ قم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: از عدّه اى از اهالى رى روايت شده است كه خدمت امام صادق عليه السلام رسيدند و گفتند: ما اهل رى هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درود بر برادران قمى ما!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن عدّه گفتند: ما اهل رى هستيم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان دوباره همان جمله را فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها چند بار سخنشان را تكرار كردند و امام عليه السلام باز همان جواب را به ايشان داد و سپس فرمود: «خداوند، حرمى دارد و آن، مكّه است. پيامبر، حرمى دارد و آن، مدينه است. امير مؤمنان، حرمى دارد و آن، كوفه است، و ما نيز حرمى داريم و آن، شهر قم است. به زودى بانويى از فرزندان من به نام فاطمه، در آن شهر دفن خواهد شد. هر كه او را زيارت كند، بهشت برايش واجب مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن امام عليه السلام، پيش از آنى بود كه [امام] كاظم عليه السلام به دنيا آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ احتَجَّ بِالكوفَةِ عَلى سائِرِ البِلادِ، وبِالمُؤمِنينَ مِن أهلِها عَلى غَيرِهِم مِن أهلِ البِلادِ، وَاحتَجَّ بِبَلدَةِ قُمَّ عَلى سائِرِ البِلادِ، وبِأَهلِها عَلى جَميعِ أهلِ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ مِنَ الجِنِّ وَالإِنسِ، ولَم يَدَعِ اللّهُ قُمَّ وأَهلَهُ مُستَضعَفا بَل وَفَّقَهُم وأَيَّدَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ ثُمَّ قالَ ـ: إنَّ الدّينَ وأَهلَهُ بِقُمَّ ذَليلٌ، ولَولا ذلِكَ لَأَسرَعَ النّاسُ إلَيهِ فَخَرِبَ قُمُّ وبَطَلَ أهلُهُ، فَلَم يَكُن حُجَّةً عَلى سائِرِ البِلادِ، وإذا كانَ كَذلِكَ لَم تَستَقِرَّ السَّماءُ وَالأَرضُ، ولَم يُنظَروا طَرفَةَ عَينٍ، وإنَّ البَلايا مَدفوعَةٌ عَن قُمَّ وأَهلِهِ، وسَيَأتي زَمانٌ تَكونُ بَلدَةُ قُمَّ وأَهلُها حُجَّةً عَلَى الخَلائِقِ، وذلِكَ في زَمانِ غَيبَةِ قائِمِنا عليه السلام إلى ظُهورِهِ، ولَولا ذلِكَ لَساخَتِ الأَرضُ بِأَهلِها، وإنَّ المَلائِكَةَ لَتَدفَعُ البَلايا عَن قُمَّ وأَهلِهِ، وما قَصَدَهُ جَبّارٌ بِسوءٍ إلّا قَصَمَهُ قاصِمُ الجَبّارينَ، وشَغَلَهُ عَنهُم بِداهِيَةٍ أو مُصيبَةٍ أو عَدُوٍّ، ويُنسِي اللّهُ الجَبّارينَ في دَولَتِهِم ذِكرَ قُمَّ وأَهلِهِ كَما نَسوا ذِكرَ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج60 ص213 ح22 نقلاً عن كتاب تاريخ قمّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، كوفه را براى ديگر سرزمين ها، و اهالى مؤمن آن را براى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اهالى ديگر سرزمين ها حجّت قرار داده، و شهر قم را براى ديگر سرزمين ها و مردم آن را براى همه مردم شرق و غرب عالم، از جن و انس، حجّت قرار داده است. خداوند، قم و مردم آن را مستضعف [در دين] نگذاشته؛ بلكه آنان را توفيق داده و تأييد نموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: دين و اهل آن، در قم مهار شده و سر به راه اند و اگر چنين نبود، مردم به سوى اين شهر مى شتافتند و در نتيجه، قم خراب مى شد و مردمش از بين مى رفتند و ديگر اين شهر، حجّتى براى ديگر شهرها نمى بود، و اگر چنين مى شد، آسمان و زمين بر جاى نمى ماندند و مردم، طرفة العينى مهلت داده نمى شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلاها از قم و اهل آن، دور داشته شده است. زمانى خواهد آمد كه شهر قم و مردم آن بر خلايق، حجّت اند و اين، در زمان غيبت قائم ما عليه السلام تا ظهورش است. اگر نه چنين بود، بى گمان، زمين اهل خود را در كامش فرو مى برد. فرشتگان، بلاها را از قم و مردم آن، دور مى كنند. هيچ ستمگرى به اين شهر سوء قصدى نمى كند، مگر اين كه در هم شكننده ستمگران، او را در هم مى شكند و از طريق بلايى يا مصيبتى يا دشمنى، او را از آنان دفع مى كند. خداوند، ياد قم و اهل آن را از ياد ستمگران در زمان حاكميتشان مى برد، چنان كه آنان خدا را از ياد برده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: الشّامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: شام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُواْ يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الأَْرْضِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر أنّ المراد بالأرض أرض الشام وفلسطين، ويؤيّده أو يدلّ عليه قوله بعد: «الَّتِى بَارَكْنَا فِيهَا» فإنّ اللّه سبحانه لم يذكر بالبركة غير الأرض المقدّسة التي هي نواحي فلسطين إلّا ما وصف به الكعبة المباركة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والمعنى: أورثنا بني إسرائيل ـ وهم المستضعفون ـ الأرض المقدّسة بمشارقها ومغاربها، وإنّما ذكرهم بوصفهم فقال: «الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُواْ يُسْتَضْعَفُونَ» ليدلّ على عجيب صنعه تعالى في رفع الوضيع، وتقوية المستضعف، وتمليكه من الأرض ما لا يقدر على مثله عادةً إلّا كلّ قويّ ذو أعضاد وأنصار (الميزان في تفسير القرآن: ج8 ص228).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَمَغَـرِبَهَا الَّتِى بَـرَكْنَا فِيهَا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 137.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به آن گروهى كه پيوسته تضعيف مى شدند، بخش هاى باخترى و خاورى زمين&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا مراد از اين زمين، سرزمين شام و فلسطين است. مؤيّد اين مطلب يا ذيل آن، ادامه آيه است كه مى فرمايد: «كه در آن بركت قرار داده بوديم»؛ چرا كه خداوند سبحان [در قرآن كريم] غير از سرزمين مقدّس ـ كه همان نواحى فلسطين است ـ و غير از كعبه مباركه، از هيچ سرزمينى به بركت ياد نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى آيه، اين است: ما بنى اسرائيل را ـ كه مردمانى مستضعف و ناتوان بودند ـ وارث شرق و غرب سرزمين مقدّس گردانيديم. علّت آن كه از بنى اسرائيل با اين وصف ياد كرده و فرموده: «به آن گروهى كه پيوسته تضعيف مى شدند»، اين است كه نشان دهد با بالا بردن طبقه اى ضعيف و پست، و قوّت بخشيدن به مستضعفان و در آوردن آن سرزمين به مالكيت و تحت سلطنت آنها كه معمولاً جز افراد قدرتمند صاحب عدّه و عدّه، از عهده چنين كارى بر نمى آيند، كارى شگفت انگيز و خارق العاده كرده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را ـ كه در آن بركت قرار داده بوديم ـ به ميراث داديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن داود الرقّي: قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: كانَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام يَقولُ: نِعمَ الأَرضُ الشّامُ، وبِئسَ القَومُ أهلُهَا. وبِئسَ البِلادُ مِصرُ، أما إنَّها سِجنُ مَن سَخِطَ اللّهُ عَلَيهِ، ولَم يَكُن دُخولُ بَني إسرائيلَ مِصرَ إلّا مِن سَخَطِهِ ومَعصِيَتِهِ مِنهُم للّهِِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «إلّا من سخطٍ ومعصيةٍ منهم للّه»، وهو الأنسب للسياق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِأَنَّ اللّهَ عز و جل قالَ: «ادْخُلُواْ الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِى كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعنِي الشّامَ، فَأَبَوا أن يَدخُلوها، فَتاهوا فِي الأَرضِ أربَعينَ سَنَةً في مِصرَ وفَيافيها، ثُمَّ دَخَلوها بَعدَ أربَعينَ سَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وما كانَ خُروجُهُم مِن مِصرَ ودُخولُهُمُ الشّامَ إلّا مِن بَعدِ تَوبَتِهِم ورِضَا اللّهِ عَنهُم. وقالَ: إنّي لَأَكرَهُ أن آكُلَ مِن شَيءٍ طُبِخَ في فَخّارِها، وما اُحِبُّ أن أغسِلَ رَأسي مِن طينِها؛ مَخافَةَ أن يورِثَني تُربَتُهَا الذُّلَّ ويَذهَبَ بِغَيرَتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص305 ح75، بحارالأنوار: ج13 ص181 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از داوود رَقّى ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «[پدرم] باقر عليه السلام مى فرمود: خوب سرزمينى است شام و بد مردمى هستند اهالىِ كنونىِ آن! و بد كشورى است مصر! همانا مصر، زندان كسى است كه خدا بر او خشم گرفته باشد. ورود بنى اسرائيل به مصر فقط بِدان سبب بود كه خداوند بر آنان خشم گرفت و آنان خدا را نافرمانى كرده بودند؛ چرا كه خداى عز و جل فرمود: «به سرزمين مقدّسى كه خدا براى شما رقم زده، وارد شويد»؛ يعنى به شام؛ امّا آنان از رفتن به اين سرزمين، سر باز زدند و در نتيجه، مدّت چهل سال در مصر و بيابان هاى آن سرگردان شدند و پس از چهل سال، وارد شام شدند». امام صادق عليه السلام فرمود: «و بيرون آمدن آنان از مصر و ورودشان به شام هم پس از آن به وقوع پيوست كه توبه كردند و خداوند از ايشان خشنود گشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: من «خوش ندارم از چيزى كه در سفالينه هاى مصرى طبخ مى شود، بخورم، و دوست ندارم با گِل آن سرم را بشويم؛ زيرا مى ترسم خاكش برايم خوارى به بار آورد و غيرتم را از بين ببرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القدس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: القُدسُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: قُدس&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سُبْحَانَ الَّذِى أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَا الَّذِى بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ ءَايَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«منزّه است آن خدايى كه بنده اش را شبانه از مسجد الحرام به سوى مسجد الأقصى ـ كه پيرامون آن را بركت داده ايم ـ سِير داد تا از نشانه هاى خود به او بنمايانيم، كه او همان شنواى بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ * وَ طُورِ سِينِينَ * وَ هَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التين: 1 ـ 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به تين و زيتون. سوگند به طور سينين. سوگند به اين شهر امن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى... اختارَ مِنَ البُلدانِ أربَعَةً، فَقالَ عز و جل: «وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ * وَ طُورِ سِينِينَ * وَ هَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ» فَالتّينُ المَدينَةُ، وَالزَّيتونُ بَيتُ المَقدِسِ، وطورُ سينينَ الكوفَةُ، وهذَا البَلَدُ الأَمينُ مَكَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص225 ح58 عن موسى بن بكر عن الإمام الكاظم عليه السلام، معاني الأخبار: ص365 ح1 عن موسى بن بكر عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، روضة الواعظين: ص444، بحارالأنوار: ج60 ص204 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند ـ تبارك و تعالى ـ... از شهرها چهار شهر را برگزيد و فرمود: «سوگند به انجير و زيتون. سوگند به طور سَينا. سوگند به اين شهر امن». «انجير»، مدينه است و «زيتون»، بيت المقدّس است و «طور سَينا»، كوفه است و «اين شهر امن»، مكّه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ للّهِِ عز و جل خِيارا مِن كُلِّ ما خَلَقَهُ... فَأَمّا خِيارُهُ مِنَ البِقاعِ: فَمَكَّةُ، وَالمَدينَةُ، وبَيتُ المَقدِسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص661 ح374 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج96 ص373 ح61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداى عز و جل از هر چيزى كه آفريده، گزينشى كرده است.… سرزمين هاى برگزيده او عبارت اند از: مكّه و مدينه و بيت المقدّس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قزوين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: قَزوينُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: قزوين&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قَزوينُ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشاميّين: ج4 ص380 ح3605 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج12 ص294 ح35095؛ جامع الأحاديث للقمّي: ص107، بحارالأنوار: ج60 ص229 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قزوين، دروازه اى از دروازه هاى بهشت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ ارحَم إخواني بِقَزوينَ... قَزوينُ بابٌ مِن أبوابِ الجَنَّةِ، يُقاتِلونَ الدَّيلَمَ، الشُّهَداءُ فيهِم كَشُهَداءِ بَدرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدوين في أخبار قزوين: ج1 ص19 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج12 ص294 ح35096 نقلاً عن الحافظ أبي العلاء العطّار في فضائل قزوين عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! برادران مرا در قزوين مورد رحمت قرار ده.… قزوين، دروازه اى از دروازه هاى بهشت است. با ديلميان مى جنگند و شهيدانشان مانند شهيدان بَدرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنّي لَأَعرِفُ أقواما يَكونونَ في آخِرِ الزَّمانِ قَدِ اختَلَطَ الإِيمانُ بِلُحومِهِم ودِمائِهِم، يُقاتِلونَ في بَلدَةٍ يُقالُ لَها قَزوينُ، تَشتاقُ إلَيهِمُ الجَنَّةُ وتَحِنُّ كَما تَحِنُّ النّاقَةُ إلى وَلَدِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدوين في أخبار قزوين: ج1 ص10 عن جابر، كنز العمّال: ج12 ص293 ح35092.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من اقوامى را مى شناسم كه در آخر الزمان اند و ايمان با گوشت و خون آنان آميخته شده است. در شهرى كه به آن قزوين مى گويند، [در راه ايمانشان] مى جنگند و بهشت به آنان، چنان مشتاق و شيفته است كه ماده شتر به بچّه اش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن قَومٍ أحَبُّ إلَى اللّهِ تَعالى مِن قَومٍ حَمَلُوا القُرآنَ، ورَكِبوا إلَى التِّجارَةِ الَّتي ذَكَرَ اللّهُ تَعالى: «تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصف: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقَرَؤُوا القُرآنَ، وشَهَرُوا السُّيوفَ؛ يَسكُنونَ بَلَدَةً يُقالُ لَها: «قَزوينُ»، يَأتونَ يَومَ القِيامَةِ وأَوداجُهُم تَقطُرُ دَما، يُحِبُّهُمُ اللّهُ ويُحِبّونَهُ [تُفتَحُ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم يرد ما بين المعقوفين في المصدر، وأثبتناه من كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُم ثَمانِيَةُ أبوابِ الجَنَّةِ، فَيُقالُ لَهُم: اُدخُلوا مِن أيِّها شِئتُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التدوين في أخبار قزوين: ج1 ص10 عن جابر بن عبداللّه الأنصاري، كنز العمّال: ج12 ص297 ح35105 نقلاً عن الخليلي في فضائل قزوين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مردمى نزد خداى متعال، محبوب تر از مردمى نيستند كه قرآن را برداشته و به تجارتى روى آورده اند كه خداى متعال فرموده است: «شما را از عذابى دردناك مى رهاند»، و قرآن مى خوانند و شمشير بر مى كشند. آنان در شهرى سكونت مى كنند كه به آن قزوين مى گويند و روز رستاخيز، در حالى مى آيند كه از شاه رگ هايشان خون مى چكد. خدا آنان را دوست مى دارد و آنان خدا را دوست مى دارند. هر هشت درِ بهشت برايشان [باز مى شود] و به آنان مى گويند: از هر در كه خواستيد، وارد شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفليس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: تِفليسُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: تفليس&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ اختارَ مِن جَميعِ البِلادِ كوفَةَ وقُمَّ وتِفليسَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفليس: مدينة كانت تابعة لإيران لفترة طويلة. وهي الآن عاصمة دولة گرجستان من دول الاتحاد السوفيتي السابق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ قم: ص271، بحارالأنوار: ج60 ص214 ح25 كلاهما عن خالد بن يزيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند از ميان همه شهرها، كوفه و قم و تفليس&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفليس، شهرى است كه روزگاران دراز، جزء ايران بود و اكنون پايتخت كشور گرجستان، از كشورهاى استقلال يافته پس از فروپاشى اتّحاد جماهير شوروى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را برگزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-البلاد-المذمومة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: البلاد المذمومة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: سرزمين هاى نكوهش شده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مصر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: مِصرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: مصر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عن رَجل: ذَكَرتُ لَهُ [الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام] مِصرَ، فَقالَ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «اُطلُبوا بِهَا الرِّزقَ، ولا تُطيلوا بِهَا المَكثَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: مِصرُ الحُتوفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَتفُ: المَوتُ، والجمع: الحُتوفُ (مجمع البحرين: ج1 ص358 «حتف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُقَيَّضُ لَها قَصيرَةُ الأَعمارِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي يُساقُ إليها أقصَرُ الناسِ أعمارا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص318 ح58، وسائل الشيعة: ج12 ص342 ح23003.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اسباط، از مردى ـ: به ايشان (امام صادق عليه السلام) در باره مصر گفتم. فرمود: «پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: براى روزى به آن جا برويد؛ امّا در آن، زياد نمانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام سپس فرمود: «مصر، شهر مرگ و مير است. عمرها در آن جا كوتاه مقدّر مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي عن يحيى بن عبداللّه بن الحسن رفعه عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اِنتَحوا مِصرَ ولا تَطلُبُوا المَكثَ فيها ـ ولا أحسَبُهُ إلّا قالَ: ـ وهُوَ يورِثُ الدِّياثَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الديّوث: مَن لا غَيرةَ له على أهله، ويُقال: هو الذي يُدخِلُ الرجال على زوجته (مجمع البحرين: ج1 ص623 «ديث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص186 ح232، بحارالأنوار: ج60 ص211 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء، راوندى ـ به نقل از يحيى بن عبد اللّه بن حسن، در حديثى كه سند آن را به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رساند ـ: «به مصر برويد؛ امّا در آن، زياد نمانيد» و مطمئنم كه فرمود: «[زيرا] اقامت در آن، بى غيرتى مى آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في ذِكرِ مِصرَ ـ: لا تَأكُلوا في فَخّارِها، ولا تَغسِلوا رُؤوسَكُم بِطينِها؛ فَإِنَّهُ يَذهَبُ بِالغَيرَةِ، ويورِثُ الدِّياثَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص386 ح9، تفسير القمي: ج2 ص282، تفسير العياشي: ج1 ص305 ح73 كلّها عن عليّ بن أسباط عن الإمام الرضا عليه السلام، قصص الأنبياء للراوندي: ص186 ح233 عن عليّ بن أسباط عن الإمام الكاظم عليه السلام وكلها نحوه، بحارالأنوار: ج60 ص211 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در ذكر مصر ـ: در سفالينه هاى آن، غذا نخوريد و سرهايتان را با گِل آن جا نشوييد؛ زيرا غيرت را از بين مى برد و بى غيرتى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عليّ بن أسباط: قُلتُ لَهُ [الإِمامِ الرِّضا عليه السلام]: إنَّ أهلَ مِصرَ يَزعُمونَ أنَّ بِلادَهُم مُقَدَّسَةٌ. قالَ: وكَيفَ ذلِكَ؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، يَزعُمونَ أنَّهُ يُحشَرُ في جيلِهِم سَبعونَ ألفا يَدخُلونَ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، لَعَمري ما ذاكَ كَذاكَ، وما غَضِبَ اللّهُ عَلى بَني إسرائيلَ إلّا أدخَلَهُم مِصرَ، ولا رَضِيَ عَنهُم إلّا أخرَجَهُم مِنها إلى غَيرِها. ولَقَد أوحَى اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى إلى موسى عليه السلام أن يُخرِجَ عِظامَ يوسُفَ مِنها، فَاستَدَلَّ موسى عَلى مَن يَعرِفُ مَوضِعَ القَبرِ، فَدُلَّ عَلَى امرَأَةٍ عَمياءَ زَمِنَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمانَةُ: العاهَةُ: وزَمِنَ أي مرض مرضا يدوم زمانا طويلاً (مجمع البحرين: ج2 ص782 «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَسَأَلَها موسى أن تَدُلَّهُ عَلَيهِ، فَأَبَت إلّا عَلى خَصلَتَينِ: يَدعُو اللّهَ فَيَذهَبَ بِزَمانَتِها، ويُصَيِّرَها مَعَهُ فِي الجَنَّةِ فِي الدَّرَجَةِ الَّتي هُوَ فيها. فَأَعظَمَ ذلِكَ موسى. فَأَوحَى اللّهُ إلَيهِ: وما يَعظُمُ عَلَيكَ مِن هذا؟ أعطِها ما سَأَلَت. فَفَعَلَ، فَتَوَعَّدَتهُ طُلوعَ القَمَرِ، فَحَبَسَ اللّهُ طُلوعَ القَمَرِ حَتّى جاءَ موسى لِمَوعِدِهِ، فَأَخرَجَتهُ مِنَ النّيلِ في سَفَطٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّفَطُ: التابوت الصغير (مجمع البحرين: ج2 ص851 «سفط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرمَرٍ، فَحَمَلَهُ موسى عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ: لا تَأكُلوا في فَخّارِها، ولا تَغسِلوا رُؤوسَكُم بِطينِها؛ فَإِنَّهُ يورِثُ الذِّلَّةَ، ويَذهَبُ بِالغَيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص304 ح73، قرب الإسناد: ص375 ح1330 عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، بحارالأنوار: ج60 ص208 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از على بن اَسباط ـ: به ايشان (امام رضا عليه السلام) گفتم: مردم مصر ادّعا مى كنند كه كشورشان مقدّس است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه طور؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: قربانت گردم! آنها مى گويند كه از مردمان آنان، هفتاد هزار نفر محشور مى شوند كه بدون حسابرسى به بهشت مى روند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه، به جان خودم سوگند كه چنين نيست. خداوند، زمانى كه بر بنى اسرائيل خشم گرفت، آنان را به مصر در آورد و زمانى كه از ايشان خشنود گشت، آنان را از مصر بيرون آورد. خداى ـ تبارك و تعالى ـ به موسى عليه السلام وحى فرمود كه استخوان هاى يوسف را از اين سرزمين، بيرون ببرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى در جستجوى كسى بر آمد كه محلّ قبر را مى داند. او را به زن نابيناى زمينگيرى راه نمايى كردند. موسى از او خواست كه قبر يوسف را به وى نشان دهد. آن زن به دو شرط، حاضر به اين كار شد: يكى اين كه موسى دعا كند خداوند، زمينگيرى او را بهبود بخشد و دوم، اين كه او را با موسى در بهشت، هم درجه قرار دهد. اين كار بر موسى سنگين آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به او وحى فرمود كه: چرا اين درخواست بر تو گران مى آيد؟ درخواستش را بپذير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى پذيرفت و آن زن، هنگام طلوع ماه را با او قرار گذاشت. خداوند، طلوع ماه را نگه داشت [و به تأخيرش افكند] تا اين كه موسى سر قرارش آمد و آن زن، جنازه يوسف را در تابوتى مرمرين از نيل بيرون آورد و موسى عليه السلام آن را بُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس فرمود: «پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: در سفالينه هاى مصر غذا نخوريد و با گِل آن، سرتان را نشوييد؛ زيرا اين كار، خوارى مى آورد و غيرت را مى برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي عن أبي إبراهيم الموصليّ: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إنَّ نَفسي تُنازِعُني مِصرَ. فَقالَ: ما لَكَ ومِصرَ؟ أما عَلِمتَ أنَّها مِصرُ الحُتوفِ؟! ـ ولا أحسَبُهُ إلّا قالَ: ـ يُساقُ إلَيها أقصَرُ النّاسِ أعمارا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص186 ح231، بحارالأنوار: ج60 ص211 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء، راوندى ـ به نقل از ابو ابراهيم موصلى ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: دلم هواى مصر را كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو را چه به مصر؟ مگر نمى دانى كه آن جا شهر مرگ هاست؟!» و مطمئنم كه فرمود: «كوتاه عمرترينِ مردمان، به آن جا سوق داده مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يمكن الجمع بين الآيات والأخبار الواردة في مدح الشام ومصر وذمّه، بما أومأنا إليه سابقا من اختلاف أحوال أهله في الأزمان؛ فإنّه كان في أوّل الزمان محلّ الأنبياء والصلحاء فكان من البلاد المباركة الشريفة، فلمّا صار أهله من أشقى الناس وأكفرهم صار من شرّ البلاد، كما أنّ يوم عاشوراء كان من الأيّام المتبرّكة ـ كما يظهر من بعض الأخبار ـ فلمّا قتل فيه الحسين عليه السلام صار من أنحس الأيّام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج57 ص208.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمع و سازش ميان آيات و احاديثى كه در ستايش شام و مصر و نكوهش آنها آمده است، بر پايه آنچه پيش تر بِدان اشاره كرديم، امكان پذير است و آن، اختلاف احوال مردم اين سرزمين ها در طول زمان است. سرزمين شام، در آغاز، جايگاه پيامبران و صالحان بود. از اين رو، از سرزمين هاى بابركت و شريف به شمار مى رفته است؛ امّا زمانى كه مردمش از بى رحم ترين و بدكيش ترينْ افراد گشتند (در عصر اُموى)، از بدترينْ سرزمين ها شد، چندان كه روز عاشورا ـ آن طور كه از برخى احاديث، پيداست ـ از روزهاى خجسته آنان بود، در حالى كه با كشته شدن امام حسين عليه السلام در اين روز، بايد از نحس ترينْ روزها شمرده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص215 (البلاد المحمودة / الشام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص447 (سرزمين هاى ستايش شده / شام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البصرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: البَصرَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: بصره&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ عَلِيّا عليه السلام لَمّا أرادَ الخُروجَ مِنَ البَصرَةِ، قامَ عَلى أطرافِها ثُمَّ قالَ: لَعَنَكِ اللّهُ يا أنتَنَ الأَرضِ تُرابا، وأَسرَعَها خَرابا، وأَشَدَّها عَذابا، فيكِ الدّاءُ الدَّوِيُّ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: وما هُوَ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كَلامُ القَدَرِ الَّذي فيهِ الفِريَةُ عَلَى اللّهِ، وبُغضُنا أهلَ البَيتِ وفيهِ سَخَطُ اللّهِ [وسَخَطُ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لم يرد ما بين المعقوفين في المصدر، وأثبتناه من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَبِيِّهِ عليه السلام، وكَذِبُهُم عَلَينا أهلَ البَيتِ، وَاستِحلالُهُمُ الكَذِبَ عَلَينا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رجال الكشّي: ج2 ص700 ح741 عن ميمون بن عبداللّه، بحارالأنوار: ج60 ص204.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: على عليه السلام هنگامى كه خواست از كوفه خارج شود، در پيرامون آن ايستاد و فرمود: «لعنت خدا بر تو باد، اى سرزمينى كه خاكت گنديده ترينِ خاك هاست! زودتر از هر سرزمينى رو به ويرانى مى نهى، و سخت ترين عذاب ها را دارى، و درد بى درمان، در توست!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: كدام درد، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اعتقاد به قَدَر كه در آن، دروغ بستن به خداست، و كينه توزى با ما خاندان كه موجب خشم خدا [و خشم] پيامبر اوست، و دروغ بستنشان بر ما خاندان، و روا شمردن دروغ بر ما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في ذَمِّ أهلِ البَصرَةِ ـ: إنَّ لِلبَصرَةِ ثَلاثَةَ أسماءٍ سِوَى البَصرَةِ فِي الزُّبُرِ الاُوَلِ، لا يَعلَمُها إلَا العُلَماءُ: مِنها الخَريبَةُ، ومِنها تَدمُرُ، ومِنهَا المُؤتَفِكَةُ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ لي يَوما ولَيسَ مَعَهُ غَيري: «إنَّ جَبرَئيلَ الرّوحَ الأَمينَ حَمَلَني عَلى مَنكِبِهِ الأَيمَنِ حَتّى أرانِيَ الأَرضَ ومَن عَلَيها، وأَعطاني أقاليدَها، وعَلَّمَني ما فيها وما قَد كانَ عَلى ظَهرِها، وما يَكونُ إلى يَومِ القِيامَةِ، ولَم يَكبُر ذلِكَ عَلَيَّ كَما لم يَكبُر عَلى أبي آدَمَ؛ عَلَّمَهُ الأَسماءَ كُلَّها ولَم تَعلَمهَا المَلائِكَةُ المُقَرَّبونَ، وإنّي رَأَيتُ بُقعَةً عَلى شاطِئِ البَحرِ تُسَمَّى البَصرَةَ، فَإِذا هِيَ أبعَدُ الأَرضِ مِنَ السَّماءِ وأَقرَبُها مِنَ الماءِ، وأَنَّها لَأَسرَعُ الأَرضِ خَرابا، وأَخشَنُها تُرابا، وأَشَدُّها عَذابا، ولَقَد خُسِفَ بِها فِي القُرونِ الخالِيَةِ مِرارا، ولَيَأتِيَنَّ عَلَيها زَمانٌ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّ لَكُم ـ يا أهلَ البَصرَةِ ـ وما حَولَكُم مِنَ القُرى مِنَ الماءِ لَيَوما عَظيما بَلاؤُهُ، وإنّي لَأَعلَمُ مَوضِعَ مُنفَجَرِهِ مِن قَريَتِكُم هذِهِ، ثُمَّ اُمورٌ قَبلَ ذلِكَ تَدهَمُكُم عَظيمَةٌ اُخفِيَت عَنكُم وعَلِمناها، فَمَن خَرَجَ عَنها عِندَ دُنُوِّ غَرَقِها فَبِرَحمَةٍ مِنَ اللّهِ سَبَقَت لَهُ، ومَن بَقِيَ فيها غَيرَ مُرابِطٍ بِها فَبِذَنبِهِ، ومَا اللّهُ بِظَّلامِ لِلعَبيدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج60 ص225 ح58 نقلاً عن شرح نهج البلاغة لابن ميثم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نكوهش بصريان ـ: بصره را در كتاب هاى [آسمانىِ] نخستين، جز بصره، سه نام ديگر نيز هست كه تنها عالِمان، آنها را مى دانند: يكى خريبه، ديگر تَدمُر، و ديگرى مؤتفكه.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى كه من و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تنها باهم بوديم، به من فرمود: «جبرئيل روح الأمين، مرا بر شانه راست خود سوار كرد تا جايى كه زمين و زمينيان را به من نشان داد، و كليدهاى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن را در اختيارم نهاد، و آنچه را در زمين است و آنچه را بر روى آن بوده است و آنچه را تا روز قيامت خواهد بود، به من آموخت، و اين بر من گران نيامد، چنان كه بر پدرم آدم، گران نيامد. به او تمام نام ها را آموخت، در حالى كه فرشتگان مقرّب هم آنها را نمى دانستند. من سرزمينى را در ساحل دريا ديدم كه آن را «بصره» مى نامند. دورترينِ سرزمين ها از آسمان و نزديك ترينِ آنها به آب بود. از هر سرزمينى زودتر ويران مى شود، و خاكش درشت ترينِ خاك هاست، و عذابش از هر سرزمين ديگرى، سخت تر است. در روزگاران گذشته، بارها بلعيده شد و زمانى ديگر چنين خواهد شد. شما را ـ اى اهل بصره ـ و روستاهاى پيرامونتان را بلايى بس بزرگ از آب، در انتظار است، و من مى دانم كه اين آب، از كجاى اين آبادى تان بر خواهد جوشيد؛ امّا پيش از آن، حوادث سهمگين بر شما يورش مى آورند كه از شما پوشيده داشته شده است؛ ليكن ما آنها را مى دانيم. پس آن گاه كه زمان زير آب رفتن بصره نزديك شود، هر كس كه [موفّق شود] از اين شهر بيرون رود، به واسطه رحمت الهى است كه پيشاپيش شامل حال او شده است و هر كس در آن بماند، بى آن كه مرزبان باشد، به گناه خويش گرفتار آمده است و خداوند، هرگز به بندگان، ستم نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذَمِّ أهلِ البَصرَةِ بَعدَ وَقعَةِ الجَمَلِ ـ: أرضُكُم قَريبَةٌ مِنَ الماءِ، بَعيدَةٌ مِنَ السَّماءِ، خَفَّت عُقولُكُم، وسَفِهَت حُلومُكُم، فَأَنتُم غَرَضٌ لِنابلٍ، واُكلَةٌ لِاكِلٍ، وفَريسَةٌ لِصائِلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن أبي الحديد: فأمّا قوله: «أرضكم قريبة من الماء بعيدة من السماء» فقد قدّمنا معنى قوله «قريبة من الماء» وذكرنا غَرَقها من بحر فارس دَفعتين، ومراده عليه السلام بقوله: «قريبة من الماء»، أي قريبة من الغَرَق بالماء. وأما «بعيدة من السماء»؛ فإنّ أربابَ علم الهيئة وصناعة التّنجيم يذكرون أنّ أبعدَ موضع في الأرض عن السماء الأبلّة، وذلك موافق لقوله عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومعنى البعد عن السماء هاهنا هو بعد تلك الأرض المخصوصة عن دائرة معدّل النهار والبقاع، والبلاد تختلف في ذلك. وقد دلّت الأرصاد والآلات النُّجوميّة على أن أبعد موضع في المعمورة عن دائرة معدّل النهار هو الأُبلّة، والأبلّة هي قصبة البصرة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وهذا الموضع من خصائص أميرالمؤمنين عليه السلام، لأنّه أخبر عن أمر لا تعرفه العرب، ولا تهتدي إليه، وهو مخصوص بالمدقّقين من الحكماء. وهذا من أسراره وغرائبه البديعة. (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج1 ص268) ويحتمل أن يكون المراد ببعدها من السماء البعد من سماء الرحمة والاستعداد لنزول العذاب. (راجع: بحار الأنوار: ج32 ص247).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 14، الجمل: ص407 عن الحارث بن سريع نحوه، بحارالأنوار: ج32 ص246 ح194.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نكوهش بصريان پس از جنگ جمل ـ: سرزمين شما به آب، نزديك و از آسمان، دور است. شما مردمانى سبك مغز و سست انديشيد. از اين رو [همواره] هدفى براى تيراندازيد و لقمه اى براى خورنده و شكارى براى شكارچى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى الحديد مى گويد: اين سخن او كه: «سرزمين شما به آب، نزديك و از آسمان، دوراست»، در باره معناى جمله «به آب، نزديك است» قبلاً توضيح داديم و گفتيم كه بصره دو بار در آب درياى فارس غرق شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرادش از جمله «به آب، نزديك است» يعنى به غرق شدن و زير آب رفتن، نزديك است؛ و امّا جمله «از آسمان، دور است»، دانشمندان علم هيئت و دانش نجوم مى گويند كه دورترين نقطه زمين از آسمان، «ابلّه» است و اين با سخن ايشان سازگارى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى دورى از آسمان در اين جا، دور بودن آن نقطه خاصّ زمين از دايره معدّل النهار است. شهرها از اين جهت متفاوت اند. رصدها و ابزارهاى نجومى ثابت كرده اند كه دورترين نقطه مسكونى از دايره معدّل النهار، اُبُلّه است و ابلّه، همان كرسى بصره است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مطلب از اختصاصات امير مؤمنان عليه السلام است؛ زيرا او از موضوعى خبر داده كه عرب ها با آن آشنايى نداشتند و متوجّه آن نمى شدند؛ بلكه فقط دانشمندان نكته سنج و باريك بين، آن را در مى يابند، و اين از اسرار و مطالب غريبِ بديع ايشان است (شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ج1 ص268). احتمال هم دارد كه مراد از دورى بصره از آسمان، دورى از آسمان رحمت و آمادگى داشتن براى نزول عذاب باشد (ر.ك: بحار الأنوار: ج32 ص247).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن كَلامٍ لَهُ في ذَمِّ أهلِ البَصرَةِ بَعدَ وَقعَةِ الجَمَلِ ـ: بِلادُكُم أنتَنُ بِلادِ اللّهِ تُربَةً، أقرَبُها مِنَ الماءِ وأَبعَدُها مِنَ السَّماءِ، وبِها تِسعَةُ أعشارِ الشَّرِّ. المُحتَبَسُ فيها بِذَنبِهِ، وَالخارِجُ بِعَفوِ اللّهِ. كَأَنّي أنظُرُ إلى قَريَتِكُم هذِهِ قَد طَبَّقَهَا الماءُ حَتّى ما يُرى مِنها إلّا شُرَفُ المَسجِدِ، كَأَنَّهُ جُؤجُؤُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجؤجؤ: الصدر (النهاية: ج1 ص232 «جؤجؤ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَيرٍ في لُجَّةِ بَحرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 13، بحارالأنوار: ج60 ص224 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از سخنان ايشان در نكوهش بصريان پس از جنگ جمل ـ: سرزمين شما خاكش متعفّن ترين سرزمين خداست، نزديك ترينِ سرزمين ها به آب و دورترين آنها از آسمان است، و نُه دهم شرّ و بدى در اين سرزمين است. آن كه در اين شهر بماند به كيفر گناه خويش است، و آن كه بيرون رفته عفو خداوند شامل حالش شده. گويا مى بينيم كه اين آبادى شما را آب فرا گرفته است تا جايى كه تنها كنگره هاى مسجد آن ديده مى شود، همچون سينه مرغى در ميان دريا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصبهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: أصبَهانُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: اصفهان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح عن ابن مسعود: كُنتُ قاعِدا عِندَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام في مَسجِدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، إذ نادى رَجُلٌ: مَن يَدُلُّني عَلى مَن آخُذُ مِنهُ عِلما؟ ومَرَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ لَهُ: يا هذا، هَل سَمِعتَ قَولَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله: أنَا مَدينَةُ العِلمِ وعَلِيٌّ بابُها؟ فَقالَ: نَعَم، قُلتُ: وأَينَ تَذهَبُ وهذا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ؟ فَانصَرَفَ الرَّجُلُ وجَثا بَينَ يَدَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام لَهُ: مِن أيِّ بِلادِ اللّهِ أنتَ؟ قالَ: مِن أصفَهانَ، قالَ لَهُ: اُكتُب:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أملى عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام: إنَّ أهلَ أصفَهانَ لا يَكونُ فيهِم خَمسُ خِصالٍ: السَّخاوَةُ، وَالشَّجاعَةُ، وَالأَمانَةُ، وَالغَيرَةُ، وحُبُّنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: زِدني يا أميرَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بِاللِّسانِ الأَصفَهانِيِّ: اروت اين وس. يَعنِي: اليَومَ حَسبُكَ هذا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج2 ص545 ح7، بحارالأنوار: ج41 ص301 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح ـ به نقل از ابن مسعود ـ: نزد امير مؤمنان عليه السلام در مسجد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نشسته بودم كه مردى صدا زد: كيست كه مرا به مردى ره نمون شود تا از او دانشى بر گيرم؟ و رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به او گفتم: اى مرد! آيا سخن پيامبر صلى الله عليه و آله را شنيده اى كه: «من شهر علمم و على دروازه آن شهر است»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس كجا مى روى، در حالى كه على بن ابى طالب، اين جاست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد باز گشت و در برابر ايشان زانو زد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امام عليه السلام] به او فرمود: «تو از كدام شهر خدايى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: از اصفهان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بنويس: على بن ابى طالب اِملا كرد: در اهالى اصفهان، پنج خصلت نيست: بخشندگى، شجاعت، امانتدارى، غيرت، و محبّت ما خاندان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: باز هم بفرماييد، اى امير مؤمنان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان به زبان مردم اصفهان فرمود: «اروت اين وس»، يعنى: امروزت را اين بس!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيان-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره ذيل الحديث: كان أهل أصفهان في ذلك الزمان إلى أوّل استيلاء الدولة القاهرة الصفويّة ـ أدام اللّه بركاتهم ـ من أشدّ النواصب، والحمد للّه الذي جعلهم أشدّ الناس حبّا لأهل البيت عليهم السلام، وأطوعهم لأمرهم، وأوعاهم لعلمهم، وأشدّهم انتظارا لفرجهم، حتّى أنّه لا يكاد يوجد من يتّهم بالخلاف في البلد ولا في شيء من قراه القريبة أو البعيدة، وببركة ذلك تبدّلت الخصال الأربع أيضا فيهم، رزقنا اللّه وسائر أهل هذه البلاد نصر قائم آل محمد صلى الله عليه و آله والشهادة تحت لوائه، وحشرنا معهم في الدنيا و الآخرة.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج41 ص302.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى (م 1111ق) مى گويد: «اهالى اصفهان در آن زمان تا آغاز استيلاى دولت ظفرمند صفوى ـ كه خداى، بركات آنان را پايدار بدارد ـ از سرسخت ترين ناصبى ها بوده اند، و خدا را شكر كه آنان را از علاقه مندترينْ مردمان به اهل بيت عليهم السلام قرار داد، چنان كه بيش از همه مردمان، مطيع فرمان اهل بيت و فراگيرنده دانش آنان و در انتظار فَرَج ايشان هستند، به طورى كه در اين شهر و در روستاهاى نزديك و دور آن، تقريبا كسى كه به مخالفت با شيعه متّهم باشد، يافت نمى شود و به بركت اين خصلت (عشق اهل بيت)، آن چهار خصلت ديگر نيز در ايشان به ضدّش تبديل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، توفيق يارى رساندن به قائم آل محمّد صلى الله عليه و آله و شهادت در تحت لواى او را به ما و ديگر اهالى اين شهر، روزى فرمايد و ما را در دنيا و آخرت با ايشان محشور كند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D9%83_%DB%8C_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%A1&diff=341 2025-03-09T05:29:20Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البكاء-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُكاء (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &#039;&#039;&#039;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشك ريختن&lt;/span&gt;&#039;&#039;&#039; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بكاء-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُكاء، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «بكاء» مصدر است از ريشه «بكى» به معناى گريستن و اشك...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البكاء-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُكاء (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشك ريختن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُكاء، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «بكاء» مصدر است از ريشه «بكى» به معناى گريستن و اشك ريختن. ابن منظور در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُكاءُ يُقصَرُ وَ يُمَدُّ، قالَهُ الفَرّاءُ و غَيرُهُ، إذا مَدَدتَ أرَدتَ الصَّوتَ الَّذى يَكونُ مَعَ البُكاءِ، و إذا قَصَرتَ أرَدتَ الدُّموعَ و خُروجَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج14 ص82 (مادّه «بكى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بكاء، به گفته فرّاء و ديگران، با الف مقصور و ممدود، هر دو آمده است. با الف ممدود (بُكاء)، به معناى صدايى است كه با گريه همراه باشد، و با الف مقصور (بُكا)، به معناى اشك و خارج شدن آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين نظريّه، «بُكاء»، به معناى گريه صدادار و «بُكا» به معناى گريه بى صداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفاوت-اشك-و-گريه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفاوت اشك و گريه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجّه، اين كه هر اشك ريختنى، گريه نيست. براى روشن شدن تفاوت اشك و گريه، آشنايى با انواع طبيعى اشك در انسان، مفيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انواع-اشك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انواع اشك&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشك چشم، به سه نوع تقسيم شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اشك-پايه-basal-tears&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. اشك پايه (&lt;/span&gt;Basal tears&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در چشمان پستانداران سالم، قرنيه پيوسته (در طول 24 ساعت) توسّط اشك هاى پايه، خيس و تغذيه مى گردد. اين اشك، موجب لغزنده شدن چشم ها و شستشوى آنها از ذرّات خارجى مى گردد. مايع اشك، حاوى: آب، موسين، چربى ها، ليزوزيم، لاكتوفرين، ليپوكالين، ايمنوگلوبولين ها، گلوكز، سديم كلرايد، كلرايد پتاسيم، آنتى اكسيدان ها و برخى ويتامين هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اشك-واكنشى-reflex-tears&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اشك واكُنشى (&lt;/span&gt;Reflex tears&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چيزى كه موجب تحريك و يا خشك شدن چشم شود، مى تواند توليد اين نوع اشك را افزايش دهد. اين نوع اشك، به طور غير ارادى و در پاسخ به موادّ محرّك چشم، مانند: ذرّات خارجى، گرد و غبار، آلرژن ها، پاتوژن ها و موادّ محرّك ديگرى همچون: بخارات پياز، گاز اشك آور و افشانه فلفل، ترشّح مى گردد. اين اشك ها سعى مى كنند كه موادّ محرّك و آزار دهنده را از چشم ها پاك كنند. باد شديد و نور شديد خورشيد نيز مى تواند باعث توليد اشك واكُنشى (رفلكس) گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اشك-احساسى-يا-گريه-emotional-tears-crying&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اشك احساسى يا گريه (&lt;/span&gt;Emotional tears / Crying&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;)&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين اشك، هنگام احساساتى شدن انسان ها (استرس هيجانى) و يا به هنگام احساس درد فيزيكى (جسمى)، ترشّح مى گردد. آغازگرهاى هيجانىِ اين نوع اشك معمولاً خشم، اندوه، شادى، ترس، شوخ طبعى و ناكامى اند. تركيبات شيميايى اين نوع اشك با تركيبات دو اشك قبلى، متفاوت است و اشك احساسى، هورمون ها و پروتئين هاى بيشترى دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برابر برخى از گزارش ها علل گريه در افراد بزرگ سال عمدتا شامل غم و اندوه (49 %)، شادى و خوشى (21 %)، خشم (10 %)، همدردى (7 %)، اضطراب (5 %) و ترس (4 %) است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روشن است آنچه در اين مبحث بررسى مى گردد، اشك به معناى سوم يعنى اشك احساسى يا گريه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بكاء، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «بكاء» در قرآن و حديث، نه تنها در مورد انسان، بلكه در مورد فرشتگان، شيطان، زمين، آسمان، كوه ها، جنبدگان، پرندگان و... به كار رفته است و اين، نشان مى دهد كه مفهوم اين كلمه در متون اسلامى، گسترده تر از مفهوم لغوى آن در مورد انسان است. براى آشنايى با موضوع گريه از منظر قرآن و حديث، پيش از طرح متن آيات و احاديث، اين نكات قابل توجّه اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گريه-نياز-فطرى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. گريه، نياز فطرى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريه مانند خنده، از نيازهاى طبيعى انسان است و ريشه در خلقت و طبيعت بشر دارد. از اين رو، خداوند متعال، اين دو پديده را مستقيما به خود، نسبت مى دهد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكَى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجم: آيه 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اوست كه مى خنداند و مى گرياند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، بدان معناست كه خداوند متعال در نظام تكوين، انسان را به گونه اى آفريده كه مى تواند شادى خود را با خنده، و اندوه خود را با گريه ابراز نمايد. بنا بر اين، انسان براى برخوردارى از يك زندگى سالم و طبيعى، همان طور كه به خنده نياز دارد، نيازمند گريه است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره فوايد گريه خواهد آمد كه: خنده و گريه، دو ابزار كارآمد در كاهش استرس (فشار روانى) و رهايى از احساسات منفى اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى از امام كاظم عليه السلام آمده كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ يَحيَى بنُ زَكَرِيّا عليهماالسلام يَبكى و لا يَضحَكُ، و كانَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليهماالسلاميَضحَكُ و يَبكى، و كانَ الَّذى يَصنَعُ عيسى عليه السلام أفضَلَ مِنَ الَّذى كانَ يَصنَعُ يَحيى عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص665 ح20، مشكاة الأنوار: ص335 ح1070، قصص الأنبياء، راوندى: ص273 ح352، بحار الأنوار: ج14 ص188 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحيى بن زكريّا عليه السلام اهل گريه بود و هيچ گاه نمى خنديد؛ ولى عيسى بن مريم عليه السلام، هم خنده مى كرد و هم گريه، و كارى كه عيسى عليه السلام مى كرد، برتر از كارى بود كه يحيى عليه السلام مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبق اين حديث، گريه از خوف خدا خوب است؛ امّا اگر در مواردى كه انسان بايد اظهار شادى كند، با خنده همراه نباشد، به گونه اى نقص محسوب مى گردد. عكس اين مطلب نيز صادق است و به عبارت ديگر، انسان كامل، هم مى خندد و هم مى گريد، چنان كه عيسى عليه السلام اين گونه بود و پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله و اهل بيت آن بزرگوار نيز چنين بوده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فوايد-گريه-كردن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. فوايد گريه كردن&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با در نظر گرفتن نياز طبيعى انسان به گريه، بديهى است كه تأمين اين نياز براى جسم و جان، مفيد و سازنده است، كه با پيشرفت علم، بشر، بيش از پيش با فوايد تأمين اين نياز آشنا مى گردد. بر اساس برخى از گزارش ها آنچه تاكنون در مورد فوايد گريه كشف گرديده، عبارت است از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ هنگامى كه ما دچار استرس (فشار روانىِ) هيجانى مى شويم، مغز و بدن ما شروع به توليد تركيبات شيميايى و هورمون هاى خاصّى مى كند. گريه كردن كمك مى كند تا اين تركيبات شيميايى كه نيازى به آنها نيست، از بدن خارج شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ اشك هاى احساسى در واقع، موادّ سمّى اى را كه در پى استرس هيجانى در خون جمع مى شوند، از بدن دفع مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ اشك هاى احساسى، سطح منگنز بدن را كاهش مى دهند. اين موادّ معدنى بر روى خلق و خو تأثير مستقيم دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ اشك احساسى نسبت به اشك پايه و واكُنشى، 24 % پروتئين آلبومين بيشترى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ گريه مانند ادرار و تعريق، موجب حذف موادّ سمى و زائد بدن مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ گريه يك مكانيسم رايگان، طبيعى و قدرتمند براى كنار آمدن با درد، استرس و اندوه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ هورمون هايى كه پس از استرس در بدن انباشته مى شوند، چنانچه به حدّ سمّى برسند، موجب تضعيف سيستم ايمنى بدن و ديگر فرآيندهاى بيولوژيكى مى شوند. اشك هاى احساسى به عنوان دريچه اطمينان براى قلب، عمل مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ تركيباتى كه حين استرس در بدن جمع مى شوند، با اشك خارج مى گردند. همين امر، موجب كاهش استرس مى گردد. اين مواد، شامل: آندورفين، (&lt;/span&gt;enilahpekne-enicul&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) كه در كنترل درد مؤثّر است، پرولاكتين كه در تنظيم توليد شير نقش دارد، و آدرنوكورتيكوتروپين (&lt;/span&gt;HTCA&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) كه يك نشانگر مهمّ استرس است، ميباشند. سركوب گريه و اشك، موجب افزايش استرس مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ گريه، نه تنها موجب ارتقاى سطح سلامت فرد مى شود، بلكه در افزايش حسّ تعلّق در گروه نيز تأثير گذار است و موجب افزايش حضور و دخالت ديگران در تأمين رفاه فرد مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشك ها، روشى مؤثّر در ايجاد ارتباط اند و در برانگيختن حسّ همدردى و دلسوزى، از هر ابزار ديگرى، سريع تر عمل مى كنند. گريه، به گونه مؤثرى، بازگوكننده آن است كه شما در مورد يك دل مشغولى خاص، صادق و بى ريا و يا در كنارْ آمدن با آن مشكل، مضطربيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى ـ گريه، عملى طبيعى، سالم و شفابخش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ك ـ گريه در جلوگيرى از بيمارى هاى مربوط به استرس يا كاهش آنها، مؤثّر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ل ـ خنده و گريه، دو ابزار كارآمد در كاهش استرس و رهايى از احساسات منفى اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;م ـ هنگامى كه گريه سركوب مى شود، هيجانات، رها نمى شوند و خصايص شخصيتى مخرّب، همچون پرخاشگرى، بروز مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ن ـ به باور دانشمندان، جلوگيرى از گريه، كار معقولى نيست، چنان كه گريستن فورى پس از مورد انتقاد قرار گرفتن، مشاجره با دوستان و مواجه شدن با ناكامى هاى كوچك، امرى غير طبيعى و نيازمند مراجعه به روان شناس است؛ چراكه معمولاً علّت اصلى اين نوع گريه ها، اعتماد به نفس پايين يا مشكلات روانى مزمن در فرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;س ـ انسان ها پس از گريه كردن به علّت دفع موادّ انباشته شده ـ كه توضيح آنها آمد ـ از لحاظ جسمى و روانى، احساس بهترى پيدا مى كنند و به قول معروف، سبك و خالى مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ع ـ گريه، يك ابزار براى برقرارى ارتباط و يك زبان جهانى براى درخواست كمك و حمايت اجتماعى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ف ـ گريه به آزادسازى آندورفين ها به درون جريان خون كمك مى كند. آندورفين ها تركيبات شيميايى اى هستند كه باعث بهبود خُلق و خو و تسكين درد مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه آنچه در برخى از احاديث در مورد نقش گريه در آرامش روانى افراد مصيبت زده آمده، مؤيّد اين نظريّه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجّه، اين كه وقتى اندوه به نهايت برسد، انسان ديگر نمى تواند گريه كند، چنان كه در حكمت هاى منسوب به امام على عليه السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا تَناهَى الغَمُّ انقَطَعَ الدَّمعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ج20 ص295 ح371.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه غم به اوج رسد، اشك قطع مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، پيش از اين كه آن اندوه به اين مرحله خطرناك برسد، بايد با گريه درمانى از شدّت آن كاسته گردد. كلينى رحمه الله از منصور صيقل، نقل مى كند كه از اندوه شديدى كه بر اثر مرگ فرزندم به من دست داد و مى ترسيدم در اثر آن، عقلم را از دست بدهم، به امام صادق عليه السلام شكايت بردم. فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أصابَكَ مِن هذا شَى ءٌ فَأَفِض مِن دُموعِكَ فَإِنَّهُ يَسكُنُ عَنكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص128 ح75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه چنين حالتى به تو دست داد، اشك بريز؛ زيرا اين كار، تو را آرام مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گريه-مفيد-و-نيكو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. گريه مفيد و نيكو&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريه كردن، يك نياز طبيعى است؛ ولى اين، بدان معنا نيست كه انسان حق دارد اين نياز را از هر طريقى تأمين نمايد، چنان كه تأمين ساير نيازها نيز همين گونه است. از اين رو، اسلام ـ كه دين فطرت است ـ راه تأمين اين نياز را نشان داده و راه هاى انحرافى را نيز مشخّص كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه در فصل نخست اين مَدخَل، تحت عنوان «گريه نكوهيده»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص89 (گريه نكوهيده).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده (مانند: گريه ناشى از فريبكارى، جهل و زبونى و...)، در واقع، اشاره به همان راه هاى انحرافى است و آنچه در فصل دوم با عنوان «گريه پسنديده»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص97 (گريه پسنديده).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذكر شده (مانند: گريه بر ضعف ها و لغزش ها، گريه بر از دست دادن پدر، مادر، فرزند، دوستان و...)، اشاره به راه هاى صحيح بهره ورى از فوايد گريه است و بدين سان، پيروان اسلام علاوه بر فوايد مادّى و دنيوى گريه، از بركات معنوى و اخروى آن نيز بهره مند مى گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خاستگاه-گريه-مفيد-و-سازنده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. خاستگاه گريه مفيد و سازنده&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستگاه گريه مفيد و سازنده، علم و ايمان است. هر چه معرفت انسان نسبت به حقايق هستى بيشتر شود و ايمان او به عالمِ پس از مرگ قوى تر گردد، ارزش اخلاقى و عملى در زندگى او، جايگاه بيشترى مى يابد و جان از لطافت بيشترى برخوردار مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريه هاى اولياى الهى و در رأس آنها خاتم انبيا،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص233 (گريستن پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه در علم و ايمان و لطافت جان آنها دارد، چنان كه در اندرزهاى پيامبر صلى الله عليه و آله به ابو ذر آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا ذرٍّ! مَن اُوتِىَ مِنَ العِلمِ ما لا يُبكيهِ، لَحَقيقٌ أن يَكونَ قَد اُوتِىَ عِلما لا يَنفَعُهُ، لِأَنَّ اللّهَ نَعَتَ العُلَماءَ فَقالَ عز و جل: «إِنَّ الَّذِينَ أُوتُواْ الْعِلْمَ مِن قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا * وَ يَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِن كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولًا * وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسراء: آيه 108 و 109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص136 ح84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! به هر كس علمى داده شده باشد كه او را نمى گرياند، بى گمان، علمى ناسودمند به او داده شده است؛ زيرا خداوند عز و جل در وصف دانشمندان فرموده است: «همانا كسانى كه پيش تر دانش داده شده اند، هر گاه قرآن بر ايشان تلاوت شود، سجده كنان با صورت، به خاك مى افتند و مى گويند: «منزّه است پروردگار ما. وعده پروردگار ما قطعى است» و به رو در مى افتند و مى گريند و بر خشوعشان افزوده مى شود». و بدين سان، مرواريدهاى زيباى سرد و گرم اشك، به هنگام شادى و غم، بر گونه انسان هايى كه از لطافت جان برخوردارند، مى غلطند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خاستگاه-گريه-نكوهيده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. خاستگاه گريه نكوهيده&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريه نكوهيده، ريشه در جهل و ذلّت و زبونى نفس و آلودگى هاى اخلاقى و عملى دارد. انسان هاى آلوده به دليل آن كه دچار بيمارى قساوت قلب هستند، نمى توانند گريه سودمند داشته باشند و تنها، فريبكارى و يا ناكامى هاى زندگى مى تواند اشك آنها را جارى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درمان-خشكى-چشم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. درمان خشكى چشم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خشكى چشم، گاه ناشى از بيمارى هاى جسمى است. در اين صورت، بيمار بايد براى درمان به چشم پزشك مراجعه نمايد. شايد آنچه در برخى از احاديث آمده كه خوردن عدس براى درمان خشكى چشم مفيد است، ناظر به درمان اين گونه بيماران باشد؛ ولى خشكى چشم، گاه، ناشى از آلودگى هاى اخلاقى و عملى است، كه در اين صورت، راه علاج آن، توبه و استغفار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در كنار توبه و استغفار، خدمت به خلق نيز در لطافت جان و برخوردارى از گريه مفيد و سازنده، كارساز است، چنان كه در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن فَطَّرَ صائِما فى رَمَضانَ مِن كَسبٍ حَلالٍ، صَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ لَيالِىَ رَمَضانَ كُلَّها، و صافَحَهُ جِبريلُ عليه السلام لَيلَةَ الفِطرِ، و مَن صافَحَهُ جِبريلُ تَكثُرُ دُموعُهُ و يَرِقُّ قَلبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص166 ح128.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در ماه رمضان، روزه دارى را از درآمد حلال، افطارى دهد، فرشتگان در تمام شب هاى ماه رمضان بر او درود مى فرستند و در شب فطر، جبرئيل عليه السلام با او دست مى دهد و هر كس جبرئيل با او دست دهد، اشك هايش بسيار و دلش نازك مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجّه در اين حديث شريف، اين است كه دعا و نزديكى فرشتگان به انسان و مصافحه بزرگِ آنان (يعنى جبرئيل) با وى نيز در لطافت جان و جارى شدن اشك، نقشى مؤثّر دارد، و نكته مهمّ ديگر نيز اين است كه نزديك شدن فرشتگان به انسان، در اثر نزديك شدن انسان ها به يكديگر در ماه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-البكاء-المذموم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الأَوَّل: البكاء المذموم&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: گريه نكوهيده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الخادع-والمنافق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: بُكاءُ الخادِعِ وَالمُنافِقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: گريه فريبكار و منافق&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ جَاءُو أَبَاهُمْ عِشَاءً يَبْكُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و شامگاهان، گريان، نزد پدر خود آمدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: بُكاءُ المُؤمِنِ مِن قَلبِهِ، وبُكاءُ المُنافِقِ مِن هامَتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهامَةُ: الرأس (الصحاح: ج5 ص2063 «هيم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج1 ص263، حلية الأولياء: ج4 ص111، تاريخ أصبهان: ج1 ص265 الرقم 438 و ص337 الرقم 701، الفردوس: ج2 ص22 ح2140 كلّها عن حذيفة، كنز العمّال: ج1 ص169 ح850.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گريه مؤمن، از دل اوست و گريه منافق، از سَرَش (چشمش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: المُنافِقُ يَملِكُ عَينَيهِ، يَبكي كَما شاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص203 ح6620 عن الإمام علي عليه السلام، كنز العمّال: ج1 ص169 ح854.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: منافق، چشمانش در اختيار اوست. هر طور [و هر زمان] كه بخواهد، گريه مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِ أهلِ النِّفاقِ ـ: ... لَهُم بِكُلِّ طَريقٍ صَريعٌ، وإلى كُلِّ قَلبٍ شَفيعٌ، ولِكُلِّ شَجوٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّجو: الحزن (النهاية: ج2 ص447 «شجا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُموعٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 194، بحار الأنوار: ج72 ص177 ح6؛ جواهر المطالب: ج1 ص311.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان صفات منافقان ـ: آنان در هر راهى، زمين خورده اى دارند، و براى رخنه در هر دلى، وسيله اى، و براى هر غم و اندوهى، اشك هايى [دروغين].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-المبتدع-والفاجر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: بُكاءُ المُبتَدِعِ وَالفاجِرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: گريه بدعت گذار و تباهكار&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن عَمِلَ في بِدعَةٍ خَلّاهُ الشَّيطانُ وَالعِبادَةَ، وأَلقى عَلَيهِ الخُشوعَ وَالبُكاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص131 ح164 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج72 ص216 ح8؛ كنز العمّال: ج1 ص221 ح1117 نقلا عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به بدعتى عمل كند (/ بدعتى بگزارد)، شيطان، او را با عبادت، تنها مى گذارد و خشوع و گريه را [هم] بر او مسلّط مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا تَمَّ فُجورُ العَبدِ مَلَكَ عَينَيهِ، فَبَكى مِنهُما ما شاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج1 ص168 ح847 نقلاً عن الكامل في ضعفاء الرجال عن عقبة بن عامر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه تباهكارىِ بنده به اوج رسد، اختياردار چشمان خود مى گردد، به طورى كه با آنها هر اندازه بخواهد، مى گريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الكاذب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: بُكاءُ الكاذِبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: گريه دروغگو&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: لَيسَ الخَوفُ مَن بَكى وجَرَت دُموعُهُ، ما لَم يَكُن لَهُ وَرَعٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الورع: الكفّ عن المحارم والتحرّج منه (النهاية: ج5 ص174 «ورع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَحجُزُهُ عَن مَعاصِي اللّهِ، وإنَّما ذلِكَ خَوفٌ كاذِبٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص163، بحار الأنوار: ج93 ص335 ح25 وفيه «ليس الخوف خوف من بكى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: ترس از خدا آن نيست كه كسى بگريد و اشك هايش جارى شود، ولى پارسايى و ورعى كه او را از معاصى خدا باز دارد، در او نباشد. اين، در حقيقت، ترسى دروغين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: فيما أوحَى اللّهُ تَعالى إلى داوودَ عليه السلام: ... كَم رَكعَةٍ طَويلَةٍ فيها بُكاءٌ بِخَشيَةٍ قَد صَلّاها صاحِبُها لاتُساوي عِندي فَتيلاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَتيلُ: ما يكون في شقّ النواة (الصحاح: ج5 ص1788 «فتل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ حينَ نَظَرتُ في قَلبِهِ فَوَجَدتُهُ إن سَلَّمَ مِنَ الصَّلاةِ وبَرَزَت لَهُ امرَأَةٌ وعَرَضَت عَلَيهِ نَفسَها أجابَها، وإن عامَلَهُ مُؤمِنٌ خاتَلَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَتَلَ الذئبُ الصَّيدَ: تخفّى له. وكلّ خادعٍ خاتِلٌ. والخَتل: الخديعة (لسان العرب: ج11 ص200 «ختل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص31، بحار الأنوار: ج84 ص257 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى: از جمله چيزهايى كه خداى بزرگ به داوود عليه السلام وحى فرمود، اين بود: «... اى بسا ركعتى طولانى كه نمازگزار خوانده و در آن از روى خداتَرسى گريسته است؛ امّا در نزد من به اندازه رشته ميان هسته خرمايى، ارزش ندارد؛ زيرا به دل او نگريستم و چنانش يافتم كه اگر نمازش را سلام گويد و زنى در برابرش نمايان شود و خود را به او عرضه كند، مى پذيرد و [يا] اگر مؤمنى با او معامله كند، آن مؤمن را مى فريبد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-المدل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: بُكاءُ المُدِلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: گريه خودبين&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أتى عالِمٌ عابِدا فَقالَ لَهُ: كَيفَ صَلاتُكَ؟ فَقالَ: مِثلي يُسأَلُ عَن صَلاتِهِ وأَنَا أعبُدُ اللّهَ مُنذُ كَذا وكَذا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَكَيفَ بُكاؤُكَ؟ قالَ: أبكي حَتّى تَجرِيَ دُموعي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ العالِمُ: فَإِنَّ ضِحكَكَ وأَنتَ خائِفٌ أفضَلُ مِن بُكائِكَ وأَنتَ مُدِلٌّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُدِلٌّ: هو من أدَلَّ عَلَيه؛ إذا اتّكَلَ عليه ظانّا بأنّه هو الذي يُنجيه (مجمع البحرين: ج2 ص51 «دلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! إنَّ المُدِلَّ لا يَصعَدُ مِن عَمَلِهِ شَيءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص313 ح5، الزهد للحسين بن سعيد: ص63 ح168 نحوه وكلاهما عن إسحاق بن عمار، بحار الأنوار: ج72 ص319 ح31 نقلاً عن الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: عالمى نزد عابدى رفت و به او گفت: نماز خواندنت چگونه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عابد گفت: از چون منى كه سال هاست خدا را عبادت مى كنم، در باره نمازش مى پرسند؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عالم گفت: گريه كردنت چگونه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عابد گفت: چندان مى گريم كه اشكم روان مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عالم گفت: بخندى و ترسان باشى، بِه از آن است كه بگريى، ولى بر خود بنازى. شخص خودبين و نازان، چيزى از كردارش [به درگاه خدا] بالا نمى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الجاهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: بُكاءُ الجاهِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: گريه نادان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في جَوابِ شَمعونَ بنِ لاوِي بنِ يَهودا مِن حَوارِيِّ عيسى عليه السلام، حينَ قالَ لَهُ: أخبِرني عَن أعلامِ الجاهِلِ ـ: ... إن فَرِحَ أسرَفَ وطَغى، وإن حَزِنَ أيِسَ، وإن ضَحِكَ فَهِقَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَهْقُ: الامتلاء والاتِّساع (النهاية: ج3 ص482 «فهق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإن بَكى خارَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خارَ الثَّور: صاحَ. وخار الرجل: ضعف وانكَسَرَ (الصحاح: ج2 ص651 «خور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. يَقَعُ فِي الأَبرارِ، ولا يُحِبُّ اللّهَ ولا يُراقِبُهُ، ولا يَستَحيي مِنَ اللّهِ ولا يَذكُرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص18، بحار الأنوار: ج1 ص119 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در پاسخ شمعون بن لاوى بن يهودا، از حواريان عيسى عليه السلام، كه گفت: ... مرا از نشانه هاى نادان خبر ده ـ: اگر شاد شود، زياده روى و طغيان مى كند و اگر اندوهگين شود، نوميد مى گردد. اگر بخندد، قهقهه مى زند و اگر بگريد، [چون گاو] نعره مى كشد. از نيكان، بد مى گويد. خدا را دوست ندارد و او را در نظر نمى آورد، و از خدا شرم نمى كند و او را فرا ياد ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-طالب-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: بُكاءُ طالِبِ الدُّنيا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: گريه دنياطلب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: حَرَّمَ اللّهُ عز و جل الفِردَوسَ عَلى عَينٍ بَكَت عَلَى الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص48 ح4125 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل بهشت را بر چشمى كه براى دنيا بگريد، حرام كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن بَكى عَلَى الجَنَّةِ دَخَلَ الجَنَّةَ، ومَن بَكى عَلَى الدُّنيا دَخَلَ النّارَ؛ يُرِي النّاسَ أنَّهُ يَبكي عَلَى الآخِرَةِ وهُوَ يَبكي عَلَى الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص548 ح5714 عن أبي هريرة، النوادر للراوندي: ص107 ح85، الجعفريات: ص192 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهماالسلام، وليس فيهما ذيله: «يري الناس... الخ»، بحار الأنوار: ج93 ص333 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس براى بهشت بگريد، به بهشت مى رود و هر كس براى دنيا گريه كند، به آتش مى رود. او به مردم وانمود مى كند كه براى آخرت مى گريد، در حالى كه براى دنيا گريه مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ لَمّا نَظَرَ إلى سائِلٍ يَبكي ـ: لَو أنَّ الدُّنيا في يَدِ هذا، ثُمَّ سَقَطَت مِنهُ، ما كانَ يَنبَغي أن يَبكِيَ عَلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج1 ص338، كشف الغمّة: ج2 ص318، بحار الأنوار: ج78 ص158 ح10؛ الفصول المهمّة: ص203.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ چون گدايى را ديد كه از نادارى مى گريد ـ: اگر [همه] دنيا در دست اين مرد بود و از دستش مى افتاد، باز هم سزاوار نبود كه بر آن بگريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-الضار-بمعنوية-الجيش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 7: البُكاءُ الضّارُّ بمَعْنَوِيَّةِ الجَيشِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 7: گريه اى كه به روحيّه سپاهيان، صدمه بزند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: لَمّا وَرَدَ [أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام] الكوفَةَ قادِما مِن صِفّينَ، مَرَّ بِالشِّبامِيّينَ فَسَمِعَ بُكاءَ النِّساءِ عَلى قَتلى صِفّينَ، وخَرَجَ إلَيهِ حَربُ بنُ شُرَحبيلَ الشِّبامِيُّ، وكانَ مِن وُجوِهِ قَومِهِ، فَقالَ عليه السلام لَهُ: أتَغلِبُكُم نِساؤُكُم عَلى ما أسمَعُ؟ ألا تَنهَونَهُنَّ عَن هذَا الرَّنينِ؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 322، بحار الأنوار: ج32 ص619 ح487.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: هنگامى كه امير مؤمنان عليه السلام در بازگشت از صفّين، به كوفه رسيد، بر [محلّه] شِباميان گذشت و شيون زنان را بر كشتگان صفّين شنيد. حرب بن شُرَحبيل شِبامى ـ كه از بزرگان قومش بود ـ، به استقبال على عليه السلام آمد. ايشان به او فرمود: «آيا زنانتان در آنچه مى شنوم، بر شما چيره آمده اند؟! چرا آنان را از اين گونه شيون كردن، باز نمى داريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-البكاء-الممدوح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّاني: البكاء الممدوح&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: گريه پسنديده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-على-تفريط-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: البُكاءُ عَلى تَفريطِ النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: گريستن بر كوتاهى نفس&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ مِن دُعاءٍ عَلَّمَهُ لِسَلمانَ رضى الله عنه ـ: فَيا حَسرَتى، ويا نَدامَتا، عَلى ما فَرَّطتُ في جَنبِ رَبّي، وكَيفَ أذكُرُ هذَا الأَمرَ ثُمَّ لا تَدمَعُ لَهُ عَيني، ولا يَفزَعُ لِذِكرِهِ قَلبي، ولا تَرعُدُ لَهُ فَرائِصي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفريصة: اللّحمة التي بين جنب الدابّة وكتفها لا تزال ترعد، أو عصب الرقبة وعروقها لأنها هي التي تثور عند الغضب (النهاية: ج3 ص431 «فرض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا أحمِلُ عَلى ثِقَلِهِ نَفسي، ولا أقصُرُ عَلى هَوايَ وشَهَواتي؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص377 عن سلمان، بحار الأنوار: ج95 ص178 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعايى كه به سلمان آموخت ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريغا و افسوسا بر كوتاهى اى كه در حقّ پروردگارم كردم! و چگونه از اين كار، ياد كنم و ديده ام آن اشك نريزد، و دلم از ياد آن، هراسان نشود، و بدنم به لرزه نيفتد، و خودم را بر سنگينى آن تحمّل نكنم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سختى و سنگينى اين تفريط را احساس و تحمّل نكنم؟!&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جلوى هوس و خواهش هاى نفسانى ام را نگيرم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن قَطرَةٍ أحَبَّ إلَى اللّهِ مِن قَطرَتَينِ: قَطرَةِ دَمٍ في سَبيلِ اللّهِ، وقَطرَةِ دَمعٍ في سَوادِ اللَّيلِ مِن خَشيَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص11 ح8 عن أبي حمزة عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحار الأنوار: ج82 ص138 ح22؛ سنن الترمذي: ج4 ص190 ح1669 عن أبي امامة عنه صلى الله عليه و آله، المصنّف لعبد الرزاق: ج11 ص188 ح20289، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص141 ح108، مسند الشهاب: ج2 ص256 ح1308 الثلاثة الأخيرة عن الحسن عنه صلى الله عليه و آله وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج15 ص866 ح43448.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ قطره اى نزد خدا محبوب تر از دو قطره نيست: قطره خونى كه در راه خدا ريخته شود و قطره اشكى كه در دل شب از خوف خدا فرو غلتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خِيارُ اُمَّتي ـ فيما أنبَأَنِيَ المَلَأُ الأَعلى ـ قَومٌ يَضحَكونَ جَهرا في سَعَةِ رَحمَةِ رَبِّهِم عز و جل، ويَبكونَ سِرّا مِن خَوفِ شِدَّةِ عَذابِ رَبِّهِم عز و جل.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص19 ح4294، شعب الإيمان: ج1 ص478 ح765، الإصابة: ج4 ص627 الرقم 6149 وليس فيه «في سعة رحمة ربّهم عزّوجلّ» وكلّها عن عياض بن سليمان، اُسد الغابة: ج4 ص313 الرقم 4154 عن مكحول نحوه، كنز العمّال: ج1 ص162 ح815.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بهترين هاى امّت من ـ آن گونه كه از عالم بالا به من خبر داده اند ـ مردمانى هستند كه در گستره رحمت پروردگار توانا و بزرگشان آشكارا مى خندند و از ترس عذاب سخت پروردگار توانا و بزرگشان، نهانى مى گريند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَيسَ شَيءٌ إلّا ولَهُ شَيءٌ يَعدِلُهُ، إلَا اللّهُ عز و جل فَإِنَّهُ لا يَعدِلُهُ شَيءٌ، و «لا إلهَ إلَا اللّهُ» فَإِنَّهُ لا يَعدِلُها شَيءٌ، ودَمعَةٌ مِن خَوفِ اللّهِ فَإِنَّهُ لَيسَ لَها مِثقالٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المثقال: في الأصل من الوزن، أيّ شيء كان من قليل أو كثير (النهاية: ج1 ص216 «ثقل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِن سالَت عَلى وَجهِهِ لَم يَرهَقهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهقه: غشيه ولحقه أو دنا منه (القاموس المحيط: ج3 ص239 «رهقه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَتَرٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَتَرُ: جمع القَتَرَةِ؛ وهي الغَبَرَةُ، ومنه قوله تعالى: «وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ * تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ» (لسان العرب: ج5 ص71 «قتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا ذِلَّةٌ بَعدَها أبدَا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص17 ح6 عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج93 ص201 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ چيزى نيست، مگر اين كه چيزى هست كه با آن برابرى كند، بجز خداوند عز و جلكه هيچ چيز با آن برابرى نمى كند، و «لا إله الّا اللّه» كه هيچ چيز با آن برابرى نمى كند، و قطره اشكى كه از خوف خدا مى ريزد كه وزنى ندارد؛ امّا اگر بر چهره اش جارى شود، زان پس هرگز غبار و ذلّتى آن را نمى پوشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يُباهِي اللّهُ تَعالَى المَلائِكَةَ بِخَمسَةٍ: بِالمُجاهِدينَ، وَالفُقَراءِ، وَالَّذينَ يَتَواضَعونَ للّهِِ تَعالى، وَالغَنِيِّ الَّذي يُعطِي الفُقَراءَ كَثيرا ولا يَمُنُّ عَلَيهِم، ورَجُلٌ يَبكي في خَلوَةٍ مِن خَشيَةِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص258 ح686 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند متعال به پنج كس بر فرشتگان مى نازد: به مجاهدان، به تهى دستان، به كسانى كه براى خداوند متعال، فروتنى مى كنند، به توانگرى كه به تهى دستان، بسيار عطا مى كند و بر ايشان منّت نمى نهد، و به مردى كه در خلوت از ترس خداوند عز و جل مى گريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا بَكى أحَدُكُم مِن خَشيَةِ اللّهِ فَلا يَمسَح دُموعَهُ، وَليَدَعها تَسيلُ عَلى خَدَّيهِ يَلقَى اللّهَ بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص708 ح8525 نقلاً عن شعب الإيمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه يكى از شما از ترس خدا گريست، اشك هايش را پاك نكند، و بگذارد بر گونه هايش جارى باشند تا با همانها خدا را ديدار كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مِن كَرَمِ المَرءِ بُكاهُ عَلى ما مَضى مِن زَمانِهِ، وحَنينُهُ إلى أوطانِهِ، وحِفظُهُ قَديمَ إخوانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج1 ص94، بحار الأنوار: ج74 ص264 ح3؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص274 ح173.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گريستن مرد بر زمان از دست رفته اش، و دل تنگى او براى ميهنش، و نگهداشت برادران ديرينش، نشانه بزرگوارى اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن خُطبَتِهِ بَعدَما بويِعَ لَهُ بِخَمسَةِ أيّامٍ ـ: اِسمَعوا وَاعقِلوا وتوبوا، وَابكوا عَلى أنفُسِكُم، فَ ـ «سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُواْ أَىَّ مُنقَلَبٍ يَنقَلِبُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 227.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص384 عن جميل عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج32 ص42 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از خطبه ايشان كه پنج روز پس از بيعتش بيان فرمود ـ: بشنويد و در يابيد و توبه كنيد، و بر خويشتن بگرييد؛ زيرا «آنان كه ستم كردند، به زودى خواهند دانست به كدام بازگشتگاه بر خواهند گشت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ يُخاطِبُ الإِنسانَ ـ: أما تَرحَمُ مِن نَفسِكَ ما تَرحَمُ مِن غَيرِكَ، فَلَرُبَّما تَرَى الضّاحِيَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضحيت للشمس: إذا برزت وظهرت، والضّحاء هو إذا علت الشمس إلى ربع السّماء فما بعده (النهاية: ج3 ص76 «ضحا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن حَرِّ الشَّمسِ فَتُظِلُّهُ، أو تَرَى المُبتَلى بِأَلَمٍ يُمِضُّ جَسَدَهُ فَتَبكي رَحمَةً لَهُ، فَما صَبَّرَكَ عَلى دائِكَ، وجَلَّدَكَ عَلى مُصابِكَ، وعَزّاكَ عَنِ البُكاءِ عَلى نَفسِكَ؛ وهِيَ أعَزُّ الأَنفُسِ عَلَيكَ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 223، بحار الأنوار: ج71 ص192 ح59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ به انسان ـ: چرا از آنچه براى ديگران دل مى سوزانى، براى خودت دل نمى سوزانى؟ بسا شخصى را در آفتاب مى بينى و بر او سايه مى افكنى، يا گرفتار دردى را مى بينى كه درد، تن او را مى سوزاند و تو از سر مِهر برايش گريه مى كنى. پس چه چيزى تو را بر درد خودت شكيبا ساخته، و بر مصيبتت بردبار و توانا كرده، و تو را از گريستن بر جان خويش ـ كه عزيزترينِ جان ها براى توست ـ، باز داشته است؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكُم بِرَهبَةٍ تُسَكِّنُ قُلوبَكُم، وخَشيَةٍ تُذري دُموعَكُم، وتَقِيَّةٍ تُنجيكُم [قَبلَ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مابين المعقوفين أثبتناه من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومٍ يُذهِلُكُم ويُبليكُم، يَومَ يَفوزُ فيهِ مَن ثَقُلَ وَزنُ حَسَنَتِهِ، وخَفَّ وَزنُ سَيِّئَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص969، أعلام الدين: ص72 نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص341 ح28؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج19 ص141، كنز العمّال: ج16 ص210 ح44234 نقلاً عن مشيخة ابن المبارك عن أبي صالح.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بر شما باد ترسى كه دل هايتان را آرام مى سازد، و خشيتى كه اشك هايتان را سرازير مى گرداند، و تقوايى كه شما را در روزى كه مبهوتتان مى كند و به رنج و فلاكتتان مى افكند، رهايى مى بخشد، روزى كه در آن، هر كس وزن خوبى هايش سنگين و وزن بدى هايش سبُك باشد، رستگار مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ ـ: ... فَرَحِمَ اللّهُ امرَأً راقَبَ رَبَّهُ، وتَنَكَّبَ ذَنبَهُ، وكابَرَ هَواهُ، وكَذَّبَ مُناهُ. اِمرَأً زَمَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَمَّ: أي شدّ. والزِّمام: المقود (تاج العروس: ج16 ص324 «زمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسَهُ مِنَ التَّقوى بِزِمامٍ، وأَلجَمَها عَنِ خَشيَةِ رَبِّها بِلِجامٍ، فَقادَها إلَى الطّاعَةِ بِزِمامِها، وقَدَعَها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَدع: الكفّ والمنع (النهاية: ج4 ص24 «قدع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ المَعصِيَةِ بِلِجامِها... خَشوعٌ فِي السِّرِّ لِرَبِّهِ، لَدَمعُهُ صَبيبٌ، ولَقَلبُهُ وَجيبٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجب القلب وجيبا: إذا خفق (النهاية: ج5 ص154 «وجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص172 ح193 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج77 ص349 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يكى از خطبه هايش ـ: رحمت خدا بر آن كسى كه پروردگار خويش را در نظر گيرد و از گناه دورى كند، و بر هوس خويش چيره آيد، و آرزوى خود را دروغ شمرَد؛ آن كه عنان تقوا بر نفس خويش زند، و با لگام ترس از پروردگارش، آن را مهار كند، و مهارش را به سوى فرمانبرى بكشد، و از نافرمانى بازش بدارد...، در نهان از پروردگارش بترسد، و اشكش ريزان باشد، و قلبش تپان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بُكاءُ المُؤمِنِ مِن خَشيَةِ اللّهِ قُرَّةُ عَينِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گريستن مؤمن از ترس خدا، روشنايى بخش ديده اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البُكاءُ سَجِيَّةُ المُشفِقينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص176 ح669، عيون الحكم والمواعظ: ص24 ح239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گريستن، خوى دل سوختگان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَثرَةُ البُكاءِ زينَةُ الخَوفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج3 ص137 عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج78 ص80 ح65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گريستن بسيار، زيور ترس [از خدا و قيامت] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ وقَد سُئِلَ عَنِ العُبودِيَّةِ فَقالَ ـ: العُبودِيَّةُ خَمسَةُ أشياءَ: خَلاءُ البَطنِ، وقِراءَةُ القُرآنِ، وقِيامُ اللَّيلِ، وَالتَّضَرُّعُ عِندَ الصُّبحِ، وَالبُكاءُ مِن خَشيَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص505 ح1397.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در پاسخ به سؤال از بندگى ـ: بندگى، پنج چيز است: تهى داشتن شكم، خواندن قرآن، شب زنده دارى، دعا و زارى در صبحگاهان، و گريستن از ترس خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ اجعَلنا مِمَّن دَأبُهُمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّأبُ: العادة والشأن (النهاية: ج2 ص95 «دأب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاِرتِياحُ إلَيكَ وَالحَنينُ، ودَهرُهُمُ الزَّفرَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزّفير والزّفر: أن يملأ الرجل صدره غمّا ثم هو يزفر به ـ يخرجه ـ (تاج العروس: ج6 ص446 «زفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالأَنينُ، جِباهُهُم ساجِدَةٌ لِعَظَمَتِكَ، وعُيونُهُم ساهِرَةٌ في خِدمَتِكَ، ودُموعُهُم سائِلَةٌ مِن خَشيَتِكَ، وقُلوبُهُم مُتَعَلِّقَةٌ بِمَحَبَّتِكَ، وأَفئِدَتُهُم مُنخَلِعَةٌ مِن مَهابَتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص148 ح21 نقلاً عن بعض الكتب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: خدايا! ما را از كسانى قرار ده كه كارشان آرام گرفتن و شوق ورزيدن به توست، و عمرشان به آه و ناله مى گذرد، پيشانى هايشان در برابر عظمت تو به خاك افتان است، و چشم هايشان در راهِ خدمت به تو بيدار، و اشك هايشان از ترس تو روان، و قلب هايشان در بند عشق و محبّت توست، و مهابت تو دل هاى آنها را از جا كنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: مَا اغرَورَقَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اغْرَورَقَت العينان: أي غرقتا بالدموع (النهاية: ج3 ص361 «غرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَينٌ بِمائِها مِن خَشيَةِ اللّهِ عز و جل إلّا حَرَّمَ اللّهُ جَسَدَها عَلَى النّارِ، ولا فاضَت دَمعَةٌ عَلى خَدِّ صاحِبِها فَرَهِقَ وَجهَهُ قَتَرٌ ولا ذِلَّةٌ يَومَ القِيامَةِ، وما مِن شَيءٍ مِن أعمالِ الخَيرِ إلّا ولَهُ وَزنٌ أو أجرٌ إلَا الدَّمعَةُ مِن خَشيَةِ اللّهِ؛ فَإِنَّ اللّهَ يُطفِئُ بِالقَطرَةِ مِنها بِحارا مِن نارٍ يَومَ القِيامَةِ، وإنَّ الباكِيَ لَيَبكي مِن خَشيَةِ اللّهِ في اُمَّةٍ فَيَرحَمُ اللّهُ تِلكَ الاُمَّةَ بِبُكاءِ ذلِكَ المُؤمِنِ فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص143 ح1 عن محمد بن مروان، الزهد للحسين بن سعيد: ص146 ح209، الكافي: ج2 ص482 ح2 عن محمد بن مروان عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج93 ص335 ح29؛ تنبيه الغافلين: ص563 ح913 عن أنس عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله، شعب الإيمان: ج1 ص494 ح811، المصنّف لعبد الرزاق: ج11 ص189 ح20292 كلاهما عن مسلم بن يسار عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج3 ص147 ح5907.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هيچ چشمى از ترس خداوند عز و جل در آب خود، غرقه نشد، مگر آن كه خداوند، بدنش را بر آتش حرام گردانيد، و هيچ اشكى بر رخسار صاحبش روان نشد كه در روز قيامت، غبار و خوارى بر آن بنشيند، و هيچ كار نيكى نيست، مگر اين كه برايش وزنى يا مزدى است، بجز اشكى كه از ترس خدا بريزد؛ زيرا خداوند در روز قيامت با هر قطره آن، درياهايى از آتش را خاموش مى گرداند. يك نفر در ميان يك امّت، از ترس خدا گريه مى كند و خداوند به سبب گريه آن مؤمن بر آن امّت رحم مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ مِن دُعاءٍ أعطاهُ إلى عَبدِ الرَّحمنِ بنِ سَيابَةَ ـ: اللّهُمَّ يا ذَا الجودِ وَالمَجدِ، وَالثَّناءِ الجَميلِ وَالحَمدِ، أسأَ لُكَ مَسأَلَةَ مَن خَضَعَ لَكَ بِرَقَبَتِهِ، ورَغِمَ لَكَ أنفُهُ، وعَفَّرَ لَكَ وَجهَهُ، وذَلَّلَ لَكَ نَفسَهُ، وفاضَت مِن خَوفِكَ دُموعُهُ، وتَرَدَّدَت عَبرَتُهُ، وَاعتَرَفَ لَكَ بِذُنوبِهِ، وفَضَحَتهُ عِندَكَ خَطيئَتُهُ، وشانَتهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّينُ: العيبُ، وقد شانه يشينه (النهاية: ج2 ص531 «شين»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَكَ جَريرَتُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجريرة: الجناية والذَّنب (النهاية: ج1 ص258 «جرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وضَعُفَت عِندَ ذلِكَ قُوَّتُهُ، وقَلَّت حيلَتُهُ، وَانقَطَعَت عَنهُ أسبابُ خَدائِعِهِ، وَاضمَحَلَّ عَنهُ كُلُّ باطِلٍ، وأَلجَأَتهُ ذُنوبُهُ إلى ذُلِّ مَقامِهِ بَينَ يَدَيكَ، وخُضوعِهِ لَدَيكَ، وَابتِهالِهِ إلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص590 ح31 عن عبد الرحمن بن سيابة وراجع: الإقبال: ص215 (الطبعة القديمة).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ از دعايى كه آن را به عبد الرحمان بن سيابه داد ـ: اى خدايى كه داراى بخشش و عظمت هستى و اى خدايى كه صاحب ستايش زيبا و سپاس هستى! از تو درخواست مى كنم، چونان درخواست كردن كسى كه گردنش را در برابر تو فرود آورده، و بينى اش را در پيشگاهت به خاك [مذلّت] ماليده، و چهره اش را برايت بر زمين ساييده، و خويشتن را براى تو خوار و رام كرده، و از ترس تو اشكش سرازير شده و گريه امانش نمى دهد، و به گناهانش در پيشگاه تو اعتراف دارد، و خطاهايش او را در نزد تو رسوا ساخته، و جُرمش او را در برابر تو بدنام كرده، و نيرويش سست شده، و چاره اى برايش نمانده، و رشته هاى فريبكارى اش از هم گسيخته، و دستش از هر باطلى كوتاه گشته، و گناهانش او را به خوار ايستادن در برابرت و خاكسارى نمودن در پيشگاهت، و زارى كردن به درگاهت، وا داشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ص15 ص202 ح10177.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج15 ص203 ح10177.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-على-خطايا-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: البُكاءُ عَلى خَطايَا النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: گريستن بر خطاهاى نفس&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ فيما أوحَى اللّهُ عز و جل إلى موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام: يا موسى... ولا تَضحَك مِن غَيرِ عَجَبٍ، وَابكِ عَلى خَطيئَتِكَ يَابنَ عِمرانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص602 ح835 عن عبد اللّه بن سنان، بحار الأنوار: ج13 ص331 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: از جمله چيزهايى كه خداوند عز و جل به موسى بن عمران عليه السلام وحى كرد، اين بود كه: «اى موسى!... بى تعجّب مَخَند، و بر خطاهايت گريه كن، اى پور عمران!.»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم عليهم السلام: فيما وَعَظَ اللّهُ عز و جل بِهِ عيسى عليه السلام: يا عيسى!... اِفرَح بِالحَسَنَةِ فَإِنَّها لي رِضا، وَابكِ عَلَى السَّيِّئَةِ فَإِنَّها شَينٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّيْنُ: العَيْب (النهاية: ج2 ص521 «شين»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص131 ـ 138 ح103، تحف العقول: ص499 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، الأمالي للصدوق: ص611 ح842 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام وفيه «لي سخط» بدل «شين»، بحار الأنوار: ج14 ص295 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل على بن اسباط، از معصومان عليهم السلام، در بيان اندرزهاى خداوند عز و جل به&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام ـ: اى عيسى!... از كار نيك، شادمان شو؛ زيرا آن، مورد رضاى من است، و بر كار بد، گريه كن؛ زيرا آن، ننگ و زشتى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام: طوبى لِمَن كانَ صَمتُهُ فِكرا، ونَظَرُهُ عِبَرا، ووَسِعَهُ بَيتُهُ، وبَكى عَلى خَطيئَتِهِ، وسَلِمَ النّاسُ مِن يَدِهِ ولِسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص295 ح62 عن عبد اللّه بن ميمون عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، الاختصاص: ص232 عن الإمام الصادق عن أبيه عن عيسى عليهم السلام، الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام: ص380 ح106، بحار الأنوار: ج69 ص388 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: عيسى بن مريم عليه السلام فرمود: خوشا كسى كه سكوتش انديشيدن باشد، و نگاهش عبرت آموختن، و در خانه اش بنشيند، و بر خطاهاى خويش بگريد، و مردم از دست و زبان او آسوده باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ حَديثِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: قالَ اللّهُ عز و جل: ... يا أحمَدُ، إنَّ أهلَ الآخِرَةِ لا يَهنَؤُهُمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يهناؤهم» وهو تصحيف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَّعامُ مُنذُ عَرَفوا رَبَّهُم، ولا يَشغَلُهُم مُصيبَةٌ مُنذُ عَرَفوا سَيِّئاتِهِم، يَبكونَ عَلى خَطاياهُم... مُؤنِسُهُم دُموعُهُمُ الَّتي تَفيضُ عَلى خُدودِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج77 ص21 ـ 25 ح6 نقلاً عن إرشاد القلوب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان حديث معراج پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: [خداوند متعال فرمود: ] اى احمد! آخرت گرايان از زمانى كه پروردگار خويش را شناختند، غذا برايشان گوارا نمى آيد، و از آن گاه كه بدى ها و گناهان خود را دانستند، هيچ گرفتارىِ ديگرى آنان را به خود مشغول نمى سازد. بر خطاهاى خويش مى گريند... و همدمشان اشكشان است كه به گونه هايشان مى ريزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: طوبى لِشَخصٍ نَظَرَ إلَيهِ اللّهُ يَبكي عَلى ذَنبٍ مِن خَشيَةِ اللّهِ، لَم يَطَّلِع عَلى ذلِكَ الذَّنبِ غَيرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص67 ح2 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه السلام، ثواب الأعمال: ص200 ح2 عن إسماعيل بن أبي زياد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، تحف العقول: ص8 وفيهما «لصورة» بدل «لشخص»، بحار الأنوار: ج93 ص335 ح26 نقلاً عن الامامة والتبصرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوشا به حال شخصى كه خدا او را در حالى ببيند كه براى گناهى كه مرتكب شده است و كسى جز او از آن گناه آگاه نيست، از ترس خدا گريه مى كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: طوبى لِمَن مَلَكَ لِسانَهُ، ووَسِعَهُ بَيتُهُ، وبَكى عَلى خَطيئَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج3 ص21 ح2340 عن ثوبان مولى رسول اللّه صلى الله عليه و آله، الزهد لابن المبارك: ص41 ح124 وفيه «خزن» بدل «ملك» عن سالم بن أبي الجعد عن عيسى عليه السلام، كنز العمّال: ج15 ص827 ح43289.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوشا به حال كسى كه مالك زبان خود باشد، خانه اش گنجايش او را داشته باشد، و بر گناه خويش بگريد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يَكمُلُ المُؤمِنُ إيمانُهُ حَتّى يَحتَوِيَ عَلى مِئَةٍ وثَلاثِ خِصالٍ: ... ويَبكِي اللَّيلَ عَلى خَطيئَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّمحيص: ص74 ـ 75 ح171، بحار الأنوار: ج67 ص310 ـ 311 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ايمانِ مؤمن، كامل نيست تا آن گاه كه صد و سه خصلت در او باشد: ... و نيمه هاى شب بر گناهان خويش بگريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ثَلاثٌ مُنجِياتٌ: تَكُفُّ لِسانَكَ، وتَبكي عَلى خَطيئَتِكَ، وتَلزَمُ بَيتَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص85 ح13 عن مسعدة بن زياد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، تحف العقول: ص7، المحاسن: ج1 ص63 ح5 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، وفيهما «يسعك» بدل «تلزم»، مشكاة الأنوار: ص259 ح762 وفيه «وسعك» بدل «تلزم» وكلاهما عن الإمام علي عليه السلام، بحار الأنوار: ج27 ص68 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه چيز، رهايى بخش اند: زبانت را نگه دارى، بر گناهان خود بگريى، و در خانه ات بنشينى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عقبة بن عامر: لَقيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَابتَدَأتُهُ، فَأَخَذتُ بِيَدِهِ، قالَ: فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ ما نَجاةُ المُؤمِنِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا عُقبَةُ، احرُس لِسانَكَ، وَليَسَعكَ بَيتُكَ، وَابكِ عَلى خَطيئَتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص126 ح17336، سنن الترمذي: ج4 ص605 ح2406، المعجم الكبير: ج17 ص270 ح741، مسند الشاميين: ج1 ص156 ح253، تفسير القرطبي: ج10 ص361 كلها نحوه، كنز العمّال: ج3 ص551 ح7855.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عُقبة بن عامر ـ: به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر خوردم. پيش دستى كردم و دست ايشان را گرفتم و گفتم: اى پيامبر! نجات مؤمن در چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى عقبه! زبانت را نگه دار، خانه ات گنجايش تو را داشته باشد، و بر خطاهايت گريه كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: طوبى لِمَن لَزِمَ بَيتَهُ، وأَكَلَ قوتَهُ، وَاشتَغَلَ بِطاعَةِ رَبِّهِ، وبَكى عَلى خَطيئَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 176، المحاسن: ج1 ص63 ح5 عن السّكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج67 ص350 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوشا به حال كسى كه در خانه اش بنشيند و روزى اش را بخورد، و به طاعت پروردگارش بپردازد، و بر خطاهايش بگريد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المُؤمِنُ... يَبكي عَلَى الذُّنوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص215 ـ 216 ح532.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مؤمن... بر گناهان مى گريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَو تَعلَمونَ ما أعلَمُ مِمّا طُوِيَ عَنكُم غَيبُهُ، إذا لَخَرَجتُم إلَى الصُّعُداتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصّعدات: هي الطرق (النهاية: ج3 ص29 «صعد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ تَبكونَ عَلى أعمالِكُم وتَلتَدِمونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّدْمُ: اللَّطْمُ والضرب بشيء ثقيل (القاموس المحيط: ج4 ص175 «اللدم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى أنفُسِكُم، ولَتَرَكتُم أموالَكُم لا حارِسَ لَها ولا خالِفَ عَلَيها، ولَهَمَّت كُلَّ امرِئٍ مِنكُم نَفسُهُ، لا يَلتَفِتُ إلى غَيرِها!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 116، بحارالأنوار: ج34 ص91 ح941.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اگر آنچه را كه من مى دانم و بر شما پوشيده است، شما مى دانستيد، بى گمان، سر به بيابان ها مى گذاشتيد، و بر كردارهايتان مى گريستيد، و بر سر و صورت خويش مى زديد، و دارايى هايتان را بى نگهبان و جانشين رها مى كرديد، و هر يك از شما تنها به فكر خود مى بود، و به غير خود، توجّهى نمى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: جُمِعَ الخَيرُ كُلُّهُ في ثَلاثِ خِصالٍ: النَّظَرُ، وَالسُّكوتُ، وَالكَلامُ. فَكُلُّ نَظَرٍ لَيسَ فيهِ اعتِبارٌ فَهُوَ سَهوٌ، وكُلُّ كَلامٍ لَيسَ فيهِ ذِكرٌ فَهُوَ لَغوٌ، وكُلُّ سُكوتٍ لَيسَ فيهِ فِكرَةٌ فَهُوَ غَفلَةٌ. فَطوبى لِمَن كانَ نَظَرُهُ عَبَرا، وسُكوتُهُ فِكرا، وكَلامُهُ ذِكرا، وبَكى عَلى خَطيئَتِهِ، وأَمِنَ النّاسُ شَرَّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص405 ح5876، ثواب الأعمال: ص212 ح1، معاني الأخبار: ص344 ح1، الخصال: ص98 ح47 كلّها عن أبي حمزة عن الإمام الباقر عليه السلام، المحاسن: ج1 ص65 ح10 عن الإمام الصادق عليه السلام وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج71 ص324 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همه خوبى ها در سه چيز، جمع شده اند: نگاه و سكوت و سخن؛ زيرا هر نگاهى كه در آن عبرت آموختن نباشد، آن نگاه بيهوده است، و هر سخنى كه در آن ياد [خدا] نباشد، ياوه است، و هر سكوتى كه در آن انديشيدن نباشد، غفلت است. پس خوشا به حال كسى كه نگاهش عبرت باشد، و سكوتش انديشيدن، و سخنش ياد خدا، و بر خطاهايش بگريد، و مردم از شرّ او در امان باشند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: ثَلاثٌ مُنجِياتٌ لِلمُؤمِنِ: كَفُّ لِسانِهِ عَنِ النّاسِ وَاغتِيابِهِم، وإشغالُهُ نَفسَهُ بِما يَنفَعُهُ لِاخِرَتِهِ ودُنياهُ، وطولُ البُكاءِ عَلى خَطيئَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص282، معدن الجواهر: ص34، بحار الأنوار: ج78 ص140 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: سه چيز، نجات دهنده مؤمن اند: باز داشتن زبانش از مردم و غيبت كردن آنها، سرگرم كردن خود به آنچه براى آخرت و دنيايش سودمند است، و بسيار گريستن بر خطاها و گناهانش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: رَبِّ، كَيفَ أطلُبُ شَهَواتِ الدُّنيا وأَبكي عَلى خَيبَتي فيها، ولا أبكي وتَشتَدُّ حَسَراتي عَلى عِصياني وتَفريطي؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص591 ح31 عن عبد الرحمن بن سيابة، مصباح المتهجّد: ص276 ح383 نحوه، بحار الأنوار: ج89 ص302 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پروردگارا! چگونه من كه در پى هوس هاى دنيوى هستم و بر ناكامى خويش در رسيدن به آنها گريه مى كنم، بر نافرمانى ها و تقصيرهايم كه موجب افسوس هاى سخت خواهد شد، گريه نكنم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ لَيلَةَ الثّالِثِ وَالعِشرينَ مِن شَهرِ رَمَضانَ هِيَ لَيلَةُ الجُهَنِيِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجهني: لقب رجل صحابيّ، وحديثه: أنّه قال لرسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنّ منزلي ناءٍ عن المدينة فمرني بليلة أدخل فيها. فأمره بليلة ثلاث وعشرين (مجمع البحرين: ج1 ص334 «جهن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فيها يُفرَقُ كُلُّ أمرٍ حَكيمٍ، وفيها تُثبَتُ البَلايا وَالمَنايا وَالآجالُ وَالأَرزاقُ وَالقَضايا، وجَميعُ ما يُحدِثُ اللّهُ عز و جل فيها إلى مِثلِها مِنَ الحَولِ، فَطوبى لِعَبدٍ أحياها راكِعا وساجِدا، ومَثَّلَ خَطاياهُ بَينَ عَينَيهِ ويَبكي عَلَيها، فَإِذا فَعَلَ ذلِكَ رَجَوتُ أن لا يَخيبُ إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص207 ح561، بحار الأنوار: ج97 ص4 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شب بيست و سوم ماه رمضان، شب جُهَنى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُهَنى، لقب يكى از صحابه است و شب بيست و سوم ماه رمضان را به سبب نسبت دادن به او، «ليلة الجُهَنى» گفته اند. دليلش اين است كه به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفت: منزلم از مدينه دور است. [بين سه شب قدر،] يك شب را بفرماييد كه در آن شب بيايم. پيامبر صلى الله عليه و آله شب بيست و سوم را براى او تعيين نمود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است. در اين شب، هر گونه كارى به نحوى استوار فيصله مى يابد، و بلاها و مرگ ها و اجل ها و روزى ها و قضاها و هر آنچه خداوند عز و جل در اين شب تا چنين شبى در سال آينده پديد مى آورد، ثبت مى شود. پس خوشا به حال بنده اى كه اين شب را با ركوع و سجود احيا بدارد، و خطاها و گناهانش را پيش چشم خويش آورد و بر آنها بگريد! اگر چنين كند، اميدوارم كه به خواست خداوند، نوميد نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في قِصَّةِ موسى وَالخِضرِ عليهماالسلام ـ: لَمّا فارَقَهُ موسى قالَ لَهُ موسى: أوصِني. فَقالَ الخِضرُ: ... يَابنَ عِمرانَ، لا تُعَيِّرَنَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعاير القوم: عيّر بعضهم بعضا، والمعاير: المعايب، يقال: عاره إذا عابه (لسان العرب: ج4 ص625 «عير»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحَدا بِخَطيئَةٍ، وَابكِ عَلى خَطيئَتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص157 ح171 عن منذر، بحار الأنوار: ج78 ص449 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در بيان داستان موسى و خضر عليهماالسلام ـ: چون خواست از او جدا شود، موسى عليه السلام به او گفت: مرا سفارشى كن. خضر گفت: ... اى پور عمران! هيچ كس را به واسطه خطايش سرزنش و عيبجويى مكن و بر خطاى خويش گريه كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إلهي! قَد وَعَدتَ المُحسِنَ ظَنَّهُ بِكَ ثَوابا، وأَوعَدتَ المُسيءَ ظَنَّهُ بِكَ عِقابا، اللّهُمَّ وقَد أسبَلَ دَمعي حُسنُ ظَنّي بِكَ في عِتقِ رَقَبَتي مِنَ النّارِ، وتَغَمُّدِ زَلَلي، وإقالَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقال اللّه عثرتك: أي صفح عنك (تاج العروس: ج15 ص644 «قيل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَثرَتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص282 عن عليّ بن مهزيار، بحار الأنوار: ج94 ص182 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: معبودا! تو آن را كه به تو گمان نيك بَرَد، وعده پاداش داده اى، و آن را كه به تو بدگمان باشد، به كيفر، تهديد كرده اى. خدايا! گمان نيك من به تو كه از آتش، آزادم مى كنى و لغزشم را مى بخشى و از من در مى گذرى، اشكم را روان ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: لا تُحَدِّثوا أنفُسَكُم أنَّ آجالَكُم تَستَأخِرُ مِن أجلِ أنَّ المَوتَ لَم يَنزِل بِكُم، فَكَأَنَّهُ قَد حَلَّ بِكُم فَأَظعَنَكُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أظعَنَهُ: سيّره (القاموس المحيط: ج4 ص245 «ضعن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَمِنَ الآنِ فَاجعَلُوا الدَّعوَةَ في آذانِكُم، ومِنَ الآنِ فَنوحوا عَلى أنفُسِكُم، ومِنَ الآنِ فَابكوا عَلى خَطاياكُم، ومِنَ الآنِ فَتَجَهَّزوا وخُذوا اُهبَتَكُم، وبادِرُوا التَّوبَةَ إلى رَبِّكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص507، بحار الأنوار: ج14 ص310 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: از اين كه مرگ هنوز به سراغ شما نيامده است، به خود نگوييد كه اجل هايتان به اين زودى ها نخواهد آمد؛ زيرا گويى مرگ [ديرى است] بر شما فرود آمده و شما را كوچانده است. پس، از هم اكنون دعوت [مرگ] را آويزه گوشتان سازيد، و از هم اينك بر خود سوگوارى كنيد، و از هم اينك بر خطاها و گناهان خويش بگرييد، و از هم اكنون بار بر بنديد و ساز و برگ سفر فراهم آوريد، و در توبه كردن به درگاه پروردگارتان بشتابيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-لعدم-الاستعداد-للموت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: البُكاءُ لِعَدَمِ الاِستِعدادِ لِلمَوتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: گريستن به خاطر آماده نبودن براى مرگ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في دُعاءِ أبي حَمزَةَ ـ: وَانقُلني إلى دَرَجَةِ التَّوبَةِ إلَيكَ، وأَعِنّي بِالبُكاءِ عَلى نَفسي، فَقَد أفنَيتُ بِالتَّسويفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوّفته: إذا قلت له مرّة بعد مرّة: سوف أفعل (تاج العروس: ج12 ص289 «سوف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالآمالِ عُمري، وقَد نَزَلتُ مَنزِلَةَ الآيِسينَ مِن خَيري.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَن يَكونُ أسوَأَ حالاً مِنّي إن أنَا نُقِلتُ عَلى مِثلِ حالي إلى قَبري&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الإقبال والمصباح: «إلى قبرٍ»، وهو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم اُمَهِّدهُ لِرَقدَتي، ولَم أفرُشهُ بِالعَمَلِ الصّالِحِ لِضَجعَتي! وما لي لا أبكي وما أدري إلى ما يَكونُ مَصيري، وأَرى نَفسي تُخادِعُني، وأَيّامي تُخاتِلُني&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَتَلَهُ يختِلُه: إذا خدعه ورواغه (النهاية: ج2 ص9 «ختل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقَد خَفَقَت عِندَ رَأسي أجنِحَةُ المَوتِ، فَمالي لا أبكي؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبكي لِخُروجِ نَفسي، أبكي لِظُلمَةِ قَبري، أبكي لِضيقِ لَحدي، أبكي لِسُؤالِ مُنكَرٍ ونَكيرٍ إيّايَ، أبكي لِخُروجي مِن قَبري عُريانا ذَليلاً حامِلاً ثِقلي عَلى ظَهري، أنظُرُ مَرَّةً عَن يَميني واُخرى عَن شِمالي، إذِ الخَلائِقُ في شَأنٍ غَيرِ شَأني «لِكُلِّ امْرِىءٍ مِّنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيه * وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ * ضَاحِكَةٌ مُّسْتَبْشِرَةٌ * وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ * تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبس: 37 ـ 41. ورهقه الأمر: غشيه بقهر. والقَتَرَةُ: وذلك شبه دخان يغشى الوجه من الكذب (مفردات ألفاظ القرآن: ص367 «رهق» وص 655 «قتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص591 ح691، الإقبال: ج1 ص167، المصباح للكفعمي: ص790، بحار الأنوار: ج98 ص88 ح2 وراجع هذا الكتاب: ص104 (بكاء الإمام الحسن عليه السلام).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در دعاى ابو حمزه ـ: مرا به درجه توبه به پيشگاهت منتقل فرما، و در گريستن بر حال خويشتن كمكم كن؛ زيرا عمرم را به امروز و فردا كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[براى توبه] و به آرزوها بر باد دادم، و به جايى رسيده ام كه از خير [و اصلاح] خود، نوميد گشته ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس كيست بد حال و روزتر از من، اگر با چنين حال وروزى به قبرم منتقل شوم، در حالى كه آن را براى خفتنم آماده نساخته ام، و براى آرام گرفتن، فرش نكرده ام؟! چرا گريه نكنم، در حالى كه نمى دانم سرنوشتم چه خواهد بود؟ و نَفْسم مرا مى فريبد، و روزهايم با من حيله مى كنند، و [مرغِ] مرگ بر بالاى سرم بال مى زند. پس چرا گريه نكنم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى رفتن جانم مى گريم. براى تاريكى گورم مى گريم. براى تنگى لَحدم مى گريم. براى سؤال مُنكِر و نَكير از من مى گريم. براى آن گاه مى گريم كه برهنه و خوار و با كوله بارى از گناه، از گورم بيرون مى آيم و گاه به راست و گاه به چپ خويش مى نگرم و خلايق، هر كس در كار خويش است. «در آن روز، هر كسى از آنان را كارى است كه او را به خود مشغول مى دارد. در آن روز، چهره هايى درخشان اند، خندان و شادان اند، و در آن روز، چهره هايى هستند كه بر آنها غبار نشسته و آنها را تاريكى پوشانده است» و خوارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-من-خوف-المحشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: البُكاءُ مِن خَوفِ المَحشَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: گريستن از ترس محشر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ ـ: ... بَقِيَ رِجالٌ غَضَّ أبصارَهُم ذِكرُ المَرجِعِ، وأَراقَ دُموعَهُم خَوفُ المَحشَرِ، فَهُم بَينَ شَريدٍ نادٍّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ندّ: نفر وذهب على وجهه شاردا (الصحاح: ج2 ص543 «ندد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وخائِفٍ مَقموعٍ، وساكِتٍ مَكعومٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كعمت البعير: إذا شددت فمه، فهو مكعوم (الصحاح: ج5 ص2023 «كعم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وداعٍ مُخلِصٍ، وثَكلانَ موجَعٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 32، بحارالأنوار: ج34 ص99 ح943.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مردانى چند مانده اند كه ياد روز بازگشت (رستاخيز)، ديدگانشان را [از ديدن حرام و لذّت هاى اين جهانى] فرو پوشانده و ترس از محشر، اشكشان را روان ساخته است. پس برخى از آنان، از مردم، گريزان و رميده اند، برخى مقهور و ترسان، برخى خاموش و دهان بسته، برخى از روى اخلاص به دعا نشسته، و برخى اندوهگين و دردمندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن البراء بن عازب: بَينَما نَحنُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذ بَصُرَ بِجَماعَةٍ فَقالَ: عَلامَ اجتَمَعَ عَلَيهِ هؤُلاءِ؟ قيلَ: عَلى قَبرٍ يَحفِرونَهُ، قالَ: فَفَزِعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَبَدَرَ بَينَ يَدَي أصحابِهِ مُسرِعا حَتَّى انتَهى إلَى القَبرِ، فَجَثا عَلَيهِ، قالَ: فَاستَقبَلتُهُ مِن بَينِ يَدَيهِ لِأَنظُرَ ما يَصنَعُ، فَبَكى حَتّى بَلَّ الثَرى مِن دُموعِهِ، ثُمَّ أقبَلَ عَلَينا قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي إخواني! لِمِثلِ اليَومِ فَأَعِدّوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص427 ح18624، سنن ابن ماجة: ج2 ص1403 ح4195 نحوه، كنز العمّال: ج15 ص544 ح42103؛ مسكّن الفؤاد: ص97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از براء بن عازب ـ: با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بوديم كه چشمش به جماعتى افتاد. فرمود: «اينان بر چه گرد آمده اند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: بر گورى كه مى كَنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هراسان شد و پيشاپيش يارانش شتافت تا به قبر رسيد و در كنار آن، زانو زد. من رو به روى ايشان ايستادم تا ببينم چه مى كند. ديدم چندان گريست كه زمين از اشك هايش، تر شد. آن گاه رو به ما كرد و فرمود: «اى برادران من! خود را براى چنين روزى آماده كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا أن حَضَرَتِ الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليه السلام الوَفاةُ، بَكى بُكاءً شَديدا، وقالَ: إنّي أقدَمُ عَلى أمرٍ عَظيمٍ وهَولٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَوْلُ: الخوف والأمر الشديد (النهاية: ج5 ص283 «هول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم أقدَم عَلى مِثلِهِ قَطُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج1 ص242 ح8، بحار الأنوار: ج44 ص154 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چون گاهِ رحلت حسن بن على عليه السلام فرا رسيد، سخت گريست و فرمود: «من بر امرى سهمگين، و هراسى وارد مى شوم كه هرگز بر مانند آن وارد نشده ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-لمصائب-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: البُكاءُ لِمَصائِبِ أهلِ البَيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: گريستن بر مصيبت هاى اهل بيت عليهم السّلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: دَخَلتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله وهُوَ يَجودُ بِنَفسِهِ، فَبَكَيتُ ولَم أملِك نَفسي حينَ رَأَيتُهُ بِتِلكَ الحالِ يَجودُ بِنَفسِهِ، فَقالَ لي: ما يُبكيكَ يا عَلِيُّ؟ لَيسَ هذا أوانَ البُكاءِ، فَقَد حانَ الفِراقُ بَيني وبَينَكَ، فَأَستَودِعُكَ اللّهَ يا أخي، فَقَدِ اختارَ لي رَبّي ما عِندَهُ، وإنَّما بُكائي وغَمّي وحُزني عَلَيكَ وعَلى هذِهِ [أي فاطِمَةَ] أن تُضَيَّعَ بَعدي، فَقَد أجمَعَ القَومُ عَلى ظُلمِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج22 ص490 ح36 نقلاً عن الطرف عن الإمام الكاظم عن أبيه عليهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بر پيامبر صلى الله عليه و آله كه در حال جان دادن بود. وارد شدم و با ديدن ايشان در آن حال جان دادن، اختيارم را از دست دادم و شروع به گريه كردم. به من فرمود: «چرا گريه مى كنى، اى على؟ اكنون، زمان گريستن نيست. زمان جدايى من از تو فرا رسيده است، پس تو را ـ اى برادرم ـ به خدا مى سپارم؛ چرا كه پروردگارم آنچه را نزد اوست، برايم برگزيد. گريه و غم و اندوه من براى تو و براى اين [فاطمه] است كه پس از من پايمال مى شود؛ چرا كه اين قوم برستم بر شما هم داستان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَينا أنَا وفاطِمَةُ وَالحَسَنُ وَالحُسَينُ عِندَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذِ التَفَتَ إلَينا فَبَكى، فَقُلتُ: ما يُبكيكَ يا رَسولَ اللّهِ؟... قالَ: أبكي مِن ضَربَتِكَ عَلَى القَرنِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَرْنُ: جانب الرأس (الصحاح: ج6 ص2180 «قرن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولَطمِ فاطِمَةَ خَدَّها، وطَعنَةِ الحَسَنِ فِي الفَخِذِ وَالسَّمِّ الَّذي يُسقى، وقَتلِ الحُسَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَبَكى أهلُ البَيتِ جَميعا، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما خَلَقَنا رَبُّنا إلّا لِلبَلاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص197 ح208 عن محمّد بن عبد الرحمن عن أبيه، المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص209 وليس فيه ذيله من «قال: فبكى أهل البيت»، بحار الأنوار: ج44 ص149 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: من و فاطمه و حسن و حسين، نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نشسته بوديم كه ايشان رو به ما كرد و گريست. من گفتم: اى پيامبر خدا! چرا گريه مى كنيد؟...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از ضربتى كه بر فرق تو زده مى شود، و از چنگى كه فاطمه بر گونه خود مى زند، و از نيزه اى كه بر ران حسن فرو برده مى شود و شرنگى كه بر او نوشانده مى شود، و از كشته شدن حسين، گريه مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اهل خانه همه گريستند. من گفتم: اى پيامبر خدا! پروردگارمان ما را فقط براى رنج و بلا آفريده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن ابن عبّاس: لَمّا حَضَرَت رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله الوَفاةُ بَكى حَتّى بَلَّت دُموعُهُ لِحيَتَهُ، فَقيلَ لَهُ: يا رَسولَ اللّهِ ما يُبكيكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أبكي لِذُرِّيَّتي وما تَصنَعُ بِهِم شِرارُ اُمَّتي مِن بَعدي، كَأَنّي بِفاطِمَةَ ابنَتي وقَد ظُلِمَت بَعدي، وهِيَ تُنادي: «يا أبَتاه، يا أبَتاه» فَلا يُعينُها أحَدٌ مِن اُمَّتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص188 ح316، بحار الأنوار: ج28 ص41 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در هنگام وفاتش گريست، چندان كه اشك، محاسن او را خيس كرد. گفته شد: اى پيامبر خدا! چرا! گريه مى كنيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى فرزندانم و كارى كه بدترين هاى امّتم، پس از من با آنها مى كنند، مى گريم. گويا دخترم فاطمه را مى بينم كه پس از من به او ستم شده و فرياد آه پدر، آه پدرِ او بلند است و هيچ كس از امّتم به يارى اش نمى شتابد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن ابن عباس: قالَ عَلِيٌّ عليه السلام لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يا رَسولَ اللّهِ، إنَّكَ لَتُحِبُّ عَقيلاً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلى الله عليه و آله: إي وَاللّهِ، إنّي لَاُحِبُّهُ حُبَّينِ: حُبّا لَهُ، وحُبّا لِحُبِّ أبي طالِبٍ لَهُ، وإنَّ وَلَدَهُ لَمَقتولٌ في مَحَبَّةِ وَلَدِكَ، فَتَدمَعُ عَلَيهِ عُيونُ المُؤمِنينَ، وتُصَلّي عَلَيهِ المَلائِكَةُ المُقَرَّبونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ بَكى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَتّى جَرَت دُموعُهُ عَلى صَدرِهِ، ثُمَّ قالَ: إلَى اللّهِ أشكو ما تَلقى عِترَتي مِن بَعدي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص191 ح200، بحار الأنوار: ج22 ص288 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: على عليه السلام به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفت: اى پيامبر خدا! شما عقيل را دوست مى دارى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، به خدا، دو بار دوستش دارم: يكى براى خودش و يكى براى آن كه ابو طالب دوستش داشت. فرزند او در راه دوستى و محبّت فرزند تو، كشته مى شود، و ديدگان مؤمنان برايش مى گريند، و فرشتگان مقرّب بر او درود مى فرستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چنان گريست كه اشك هايش بر سينه اش جارى شد. آن گاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از آنچه پس از من بر سر خاندانم مى آيد، به خدا شِكوه مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي ليلى: دَفَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله الرّايَةَ يَومَ خَيبَرَ إلى عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام... وقالَ لَهُ: اِتَّقِ الضَّغائِنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِّغْنُ: الحِقْدُ والعَداوة والبغضاء، وكذلك الضّغينه، وجمعها الضَّغائن (النهاية: ج3 ص91 «ضغن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّتي لَكَ في صَدرِ مَن لا يُظهِرُها إلّا بَعدَ مَوتي، أولئِكَ يَلعَنُهُمُ اللّهُ ويَلعَنُهُمُ اللّاعِنونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ بَكَى النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله، فَقيلَ: مِمَّ بُكاؤُكَ يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أخبَرَني جَبرَئيلُ عليه السلام أنَّهُم يَظلِمونَهُ وَيمنَعونَهُ حَقَّهُ، ويُقاتِلونَهُ ويَقتُلونَ وُلدَهُ، ويَظلِمونَهُم بَعدَهُ، وأَخبَرَني جَبرَئيلُ عليه السلام عَنِ اللّهِ عز و جل: أنَّ ذلِكَ يَزولُ إذا قامَ قائِمُهُم، وعَلَت كَلِمَتُهُم، وَاجتَمَعَتِ الاُمَّةُ عَلى مَحَبَّتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص351 ح726، كشف اليقين: ص457 ح559، الطرائف: ص521، بحار الأنوار: ج28 ص45 ح8؛ المناقب للخوارزمي: ص61 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از ابو ليلى ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در روز خيبر، پرچم را به على بن ابى طالب عليه السلام داد... و به او فرمود: «بترس از كينه هاى نهفته در سينه كسانى كه جز پس از مرگ من، آنها را آشكار نمى سازند. اينان را خدا و لعنت كنندگان، لعنت مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله سپس گريست. گفته شد: از چه گريه مى كنيد، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جبرئيل عليه السلام به من خبرداد كه اينان به او (على) ستم مى كنند و او را از حقّش محروم مى نمايند، و با او مى جنگند و فرزندانش را مى كشند و پس از وى، به آنان ستم مى كنند. جبرئيل عليه السلام همچنين از جانب خداوند عز و جلبه من خبرداد كه: چون قائم آنان قيام كند، اين وضع از بين مى رود و سخنشان بالا مى گيرد (فرمانشان حاكم مى شود) و همه امّت، دوستدار آنان مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِعتَنَقَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله ثُمَّ أجهَشَ باكِيا، قُلتُ: ما يُبكيكَ؟ قالَ: ضَغائِنُ قَومٍ لا يُبدونَها لَكَ إلّا مِن بَعدي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج1 ص241.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر صلى الله عليه و آله مرا در آغوش گرفت و ناگهان بلند بلند گريه كرد. گفتم: چه موجب شده كه گريه كنيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كينه هاى مردمانى نسبت به تو كه فقط پس از مرگ من، آنها را آشكار مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَينَما رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله آخِذٌ بِيَدي ونَحنُ نَمشي في بَعضِ سِكَكِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السكك: قيل للأزقّة السِّكك لاصطفاف الدّور فيها (النهاية: ج2 ص384 «سكك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَدينَةِ، إذ أتَينا عَلى حَديقَةٍ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أحسَنَها مِن حَديقَةٍ! قالَ: لَكَ فِي الجَنَّةِ أحسَنُ مِنها. ثُمَّ مَرَرنا بِاُخرى فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أحسَنَها مِن حَديقَةٍ! قالَ: لَكَ فِي الجَنَّةِ أحسَنُ مِنها، حَتّى مَرَرنا بِسَبعِ حَدائِقَ، كُلُّ ذلِكَ أقولُ: ما أحسَنَها! ويَقولُ: لَكَ فِي الجَنَّةِ أحسَنُ مِنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا خَلا لَهُ الطَّريقُ اعتَنَقَني ثُمَّ أجهَشَ باكِيا، قالَ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما يُبكيكَ؟ قالَ: ضَغائِنُ في صُدورِ أقوامٍ لا يُبدونَها لَكَ إلّا مِن بَعدي. قالَ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، في سَلامَةٍ مِن ديني؟ قالَ: في سَلامَةٍ مِن دينِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج1 ص285 ح561، تاريخ بغداد: ج12 ص398 الرقم 6859، تهذيب الكمال: ج23 ص239 الرقم 4741 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي عثمان [النهدي]، كنز العمّال: ج13 ص176 ح36523؛ كشف الغمّة: ج1 ص98 نحوه، بحار الأنوار: ج28 ص75 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دستم را گرفته بود و در يكى از كوچه هاى مدينه قدم مى زديم كه به باغى رسيديم. من گفتم: چه باغ زيبايى، اى پيامبر خدا! فرمود: «در بهشت از اين زيباتر براى تو هست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس به باغ ديگرى رسيديم و من دوباره گفتم: چه باغ زيبايى، اى پيامبر خدا! فرمود: «در بهشت از اين زيباتر براى تو هست». تا اين كه به هفت باغ رسيديم و هر بار من مى گفتم: «چه باغ زيبايى!» و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى فرمود: «در بهشت از اين زيباتر براى تو هست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون راه خلوت شد، ايشان مرا در آغوش گرفت و بلند بلند گريه كرد. من گفتم: اى پيامبر خدا! چه چيزى موجب شد كه گريه كنيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كينه هاى نهفته در سينه هاى عدّه اى نسبت به تو كه جز پس از من، آنها را نمايان نمى سازند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! [آن زمان] من در سلامت دينى هستم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «در سلامت دينى هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كُلُّ عَينٍ يَومَ القِيامَةِ باكِيَةٌ، وكُلُّ عَينٍ يَومَ القِيامَةِ ساهِرَةٌ، إلّا عَينَ مَنِ اختَصَّهُ اللّهُ بِكَرامَتِهِ، وبَكى عَلى ما يُنتَهَكُ مِنَ الحُسَينِ وآلِ مُحَمَّدٍ عليهم السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص625 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج10 ص103 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر چشمى در روز قيامت، گريان است، و هيچ چشمى در روز قيامت، خواب ندارد، مگر چشمى كه خداوند، آن را به كرامت خود، مخصوص گردانيده و بر بى حرمتى به حسين و خاندان محمّد گريسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: ما مِن عَبدٍ قَطَرَت عَيناهُ فينا قَطرَةً، أو دَمَعَت عَيناهُ فينا دَمعَةً، إلّا بَوَّأَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوّأه اللّه منزلاً: أي أسكنه إيّاه (النهاية: ج1 ص159 «بوأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُ بِها فِي الجَنَّةِ حُقُبا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحُقْبُ: الدهر والجمع أحقاب وضمّ القاف للإتباع لغة (المصباح المنير: ص143 «حقب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص341 ح6، الأمالي للطوسي: ص116 ح181، كامل الزيارات: ص202 ح288 عن الإمام زين العابدين عليه السلام نحوه، بشارة المصطفى: ص62 كلّها عن الربيع عن المنذر عن أبيه، بحار الأنوار: ج44 ص279 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: هيچ بنده اى نيست كه چشمان او به خاطر ما قطره اى اشك بريزند، يا ديدگانش براى ما اشكبار شود، مگر آن كه خداوند، بِدان سبب، روزگارانى دراز، او را در بهشت جاى مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: أنَا قَتيلُ العَبرَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبْرَةُ: الدمعة، وقيل: هو أن ينهمل الدمع ولا يُسمع البكاء (تاج العروس: ج7 ص178 «عبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا يَذكُرُني مُؤمِنٌ إلّا بَكى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص216 ح313 عن هارون بن خارجة و ص215 ح310 عن أبي بصير وكلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للصدوق: ص200 ح214 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام، روضة الواعظين: ص188 وفي الثلاثة الأخيرة «استعبر» بدل «بكى»، بحار الأنوار: ج44 ص279 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: من كشته اشكم. هيچ مؤمنى مرا ياد نمى كند، مگر آن كه بگريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن الكميت بن أبي المستهلّ: دَخَلتُ عَلى سَيِّدي أبي جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عَلِيٍّ الباقِرِ عليهماالسلام، فَقُلتُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، إنّي قَد قُلتُ فيكُم أبياتا، أفَتَأذَنُ لي في إنشادِها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام: إنَّها أيّامُ البيضِ، قُلتُ: فَهُوَ فيكُم خاصَّةً، قالَ عليه السلام: هاتِ، فَأَنشَأتُ أقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أضحَكَنِي الدَّهرُ وأَبكاني وَالدَّهرُ ذو صَرفٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صرفُ الدهر: حِدْثانه ونوائبه (القاموس المحيط: ج3 ص161 «صرف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَلوانِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِتِسعَةٍ بِالطَّفِّ قَد غودِروا صاروا جَميعا رَهنَ أكفانِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكى عليه السلام وبَكى أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام، وسَمِعتُ جارِيَةً تَبكي مِن وَراءِ الخِباءِ، فَلَمّا بَلَغتُ إلى قَولي:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسِتَّةٌ لا يُتَجازى بِهِم بَنو عَقيلٍ خَيرُ فِتيانِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ عَلِيٌّ الخَيرُ مَولاهُمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «مولاكم»، والتصويب من بعض نسخ المصدر وبحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذِكرُهُم هَيَّجَ أحزاني&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكى، ثُمَّ قالَ عليه السلام: ما مِن رَجُلٍ ذَكَرَنا أو ذُكِرنا عِندَهُ فَخَرَجَ مِن عَينَيهِ ماءٌ ولَو قَدرَ مِثلِ جَناحِ البَعوضَةِ، إلّا بَنَى اللّهُ لَهُ بَيتا فِي الجَنَّةِ، وجَعَلَ ذلِكَ (الدَّمعَ)&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أثبتنا ما بين القوسين من بعض نسخ المصدر وبحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِجابا بَينَهُ وبَينَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص248، بحار الأنوار: ج36 ص390 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر ـ به نقل از كميت بن ابى مستهل ـ: خدمت سَرورم امام محمّد باقر عليه السلام رسيدم و گفتم: اى پسر پيامبر خدا! من در باره شما چند بيتى گفته ام. آيا اجازه مى دهيد آنها را بخوانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين روزها ايّام البيض&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه روز ميانه ماه رجب كه ويژه عبادت و استغفار است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: در خصوص شماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بخوان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من شروع به خواندن كردم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزگار، مرا خنداند و گرياند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و روزگار را دگرگونى ها و رنگ هاست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى نُه تنى كه در طف رها شدند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و همگى گروگان كفن ها شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان گريست و امام صادق عليه السلام نيز گريه كرد، و صداى گريه دختركى را در پشت پرده هم شنيدم. چون به اين ابياتم رسيدم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و شش تنى كه كسى به پاى آنان نمى رسد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزندان عقيل، اين بهترين شهسواران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس على كه بهترين آقاى آنهاست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياد آنان، اندوه ها را در جانم شعله ور مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان باز گريست و سپس فرمود: «هيچ مردى نيست كه از ما ياد كند يا در حضور او از ما ياد شود و از چشمانش حتّى به اندازه بال پشه اى، اشك بيايد، مگر آن كه خداوند براى او خانه اى در بهشت بنا مى كند و آن اشك را مانعى ميان او و آتش قرار مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن ذَكَرَنا أو ذُكِرنا عِندَهُ، فَخَرَجَ مِن عَينِهِ مِثلُ جَناحِ الذُّبابِ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ ذُنوبَهُ ولَو كانَت أكثَرَ مِن زَبَدِ البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص223 ح1، قرب الإسناد: ص36 ح117، مستطرفات السرائر: ص125 ح9 كلّها عن بكر بن محمّد الأزدي، كامل الزيارات: ص207 ح293 عن فضيل بن يسار نحوه، بحار الأنوار: ج44 ص282 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس از [مصائب] ما ياد كند يا در حضور او از [مصائب] ما ياد شود و به اندازه بال پشه اى اشك از چشمانش خارج شود، خداوند، گناهان او را مى آمرزد، اگرچه بيشتر از كف دريا باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن دَمَعَت عَينُهُ فينا دَمعَةً؛ لِدَمٍ سُفِكَ لَنا، أو حَقٍّ نُقِصناهُ، أو عِرضٍ انتُهِكَ لَنا، أو لِأَحَدٍ من شيعَتِنا، بَوَّأَهُ اللّهُ تَعالى بِها فِي الجَنَّةِ حُقُبا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص175 ح5، الأمالي للطوسي: ص194 ح330، بشارة المصطفى: ص105 كلّها عن محمّد بن أبي عمارة الكوفي، بحار الأنوار: ج44 ص279 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس به خاطر ما، براى خونى كه از ما ريخته شده يا حقّى كه از ما گرفته شده يا هتك حرمتى كه به ما يا به يكى از شيعيان ما شده است، قطره اشكى از چشمش جارى شود، خداوند متعال به سبب آن، او را روزگارى دراز در بهشت جاى مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ الأَرضَ وَالسَّماءَ لَتَبكي مُنذُ قُتِلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام رَحمَةً لَنا، وما بَكى لَنا مِنَ المَلائِكَةِ أكثَرُ، وما رَقَأَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رقأ الدمع: إذا سكن وانقطع (النهاية: ج2 ص248 «رقأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُموعُ المَلائِكَةِ مُنذُ قُتِلنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وما بَكى أحَدٌ رَحمَةً لَنا ولِما لَقينا إلّا رَحِمَهُ اللّهُ قَبلَ أن تَخرُجَ الدَّمعَةُ مِن عَينِهِ، فَإِذا سالَت دُموعُهُ عَلى خَدِّهِ، فَلَو أنَّ قَطرَةً مِن دُموعِهِ سَقَطَت في جَهَنَّمَ، لَأَطفَأَت حَرَّها حَتّى لا يوجَدَ لَها حَرٌّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص204 ح291 عن مسمع بن عبد الملك كردين البصري، بحار الأنوار: ج44 ص290 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: از زمانى كه امير مؤمنان عليه السلام كشته شد، آسمان و زمين، از سر دلسوزى بر ما، مى گريند، و گريه اى كه فرشتگان براى ما كرده اند، بيشتر بوده است، و از زمانى كه ما كشته شده ايم، اشك هاى فرشتگان، قطع نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر كس از سرِ دلسوزى براى ما و براى آنچه بر سر ما آمده است، گريه كند، پيش از آن كه اشك از چشمش خارج شود، خداوند بر او رحمت مى آورد، و چون اشكش بر گونه اش جارى گردد، اگر قطره اى از اشك هاى او در جهنّم بيفتد، گرماى آن را فرو مى نشاند، به طورى كه براى آن گرمايى نمى ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: مَن تَذَكَّرَ مُصابَنا فَبَكى وأَبكى، لَم تَبكِ عَينُهُ يَومَ تَبكِي العُيونُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص294 ح48، الأمالي للصدوق: ص131 ح119 وفيه «ذكّر بمصابنا» بدل «تذكّر مصابنا» وكلاهما عن الحسن بن علي بن فضّال، بحار الأنوار: ج44 ص278 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: هر كس به ياد مصيبت ما افتد و بگريد و ديگران را بگرياند، در آن روزى كه ديدگان مى گريند، ديده او گريان نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يا دِعبِلُ، مَن بَكى وأَبكى عَلى مُصابِنا ولَو واحِدا، كانَ أجرُهُ عَلَى اللّهِ. يا دِعبِلُ، مَن ذَرَفَت عَيناهُ عَلى مُصابِنا وبَكى لِما أصابَنا مِن أعدائِنا، حَشَرَهُ اللّهُ مَعَنا في زُمرَتِنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج45 ص257 ح15 نقلاً عن بعض مؤلفات المتأخرين عن دعبل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: اى دِعبِل! هر كس بر مصيبت ما بگريد و بگرياند حتّى يك نفر را، اجرش با خدا خواهد بود. اى دعبل! هر كس چشمانش بر مصيبت ما اشك ريزد و براى آنچه از دشمنانمان به ما رسيده است، بگريد، خداوند، او را با ما و در گروه ما محشور مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام الحسين عليه السلام: ج6 ص101 (القسم الحادي عشر: إقامة مأتم الحسين عليه السلام وذكر مصائبه والبكاء عليه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امام حسين عليه السلام: ج9 ص331 (بخش يازدهم: عزادارى و گريه براى امام حسين عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-لفقد-الصالحين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: البُكاءُ لِفَقدِ الصّالِحينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: گريستن براى از دست دادن نيكان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّعوات: قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: يا رَبِّ، أيُّ عِبادِكَ أحَبُّ إلَيكَ؟ قالَ: الَّذي يَبكي لِفَقدِ الصّالِحينَ، كَما يَبكِي الصَّبِيُّ عَلى فَقدِ أبَوَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّعوات: ص241 ح676، بحار الأنوار: ج82 ص172 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: پروردگارا! كدام يك از بندگانت نزد تو محبوب تر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «آن كه براى از دست دادن نيكان، چنان بگريد كه كودك براى از دست دادن پدر و مادرش مى گريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَمّا أتاهُ جَبرَئيلُ بِنَعيِ النَّجاشِيِّ، بَكى بُكاءَ حَزينٍ عَلَيهِ، وقالَ: إنَّ أخاكُم أصحَمَةَ ـ وهُوَ اسمُ النَّجاشِيِّ ـ ماتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص279 ح19 عن محمّد بن زياد، الخصال: ص360 ح47 عن زياد عن أبيه وكلاهما عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج18 ص418 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هنگامى كه جبرئيل خبر مرگ نجاشى را برايش آورد، غمگنانه بر او گريست و فرمود: «برادرتان اصحمه ـ نام نجاشى ـ مُرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: خالِطُوا النّاسَ مُخالَطَةً إن مِتُّم مَعَها بَكَوا عَلَيكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 10، الأمالي للطوسي: ص595 ح1232 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام، تنبيه الخواطر: ج2 ص75 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج42 ص247 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با مردم چنان معاشرت كنيد كه اگر در آن حال مُرديد، بر شما بگريند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن إبراهيم رفعه: لَمّا ماتَ ذَرُّ بنُ أبي ذَرٍّ، مَسَحَ أبو ذَرٍّ القَبرَ بِيَدِهِ ثُمَّ قالَ: رَحِمَكَ اللّهُ يا ذَرُّ، وَاللّهِ إن كُنتَ بي بارّا، ولَقَد قُبِضتَ وإنّي عَنكَ لَراضٍ، أما وَاللّهِ ما بي فَقدُكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما بي فقدك»: أي ليس عليّ بأس أو حزنٌ من فقدك، وما أوقع بى فقدك مكروها (مرآة العقول: ج14 ص237).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وما عَلَيَّ مِن غَضاضَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غضاضة: ذلّة ومنقصة (الصحاح: ج3 ص1095 «غضض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومالي إلى أحَدٍ سِوَى اللّهِ مِن حاجَةٍ، ولَولا هَولُ المُطَّلَعِ لَسَرَّني أن أكونَ مَكانَكَ، ولَقَد شَغَلَنِي الحُزنُ لَكَ عَنِ الحُزنِ عَلَيكَ، وَاللّهِ ما بَكَيتُ لَكَ ولكِن بَكَيتُ عَلَيكَ، فَلَيتَ شِعري ما ذا قُلتَ، وماذا قيلَ لَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: اللّهُمَّ إنّي قَد وَهَبتُ لَهُ مَا افتَرَضتَ عَلَيهِ مِن حَقّي، فَهَب لَهُ مَا افتَرَضتَ عَلَيهِ مِن حَقِّكَ، فَأَنتَ أحَقُّ بِالجودِ مِنّي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص250 ح4، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص185 ح558، مسكّن الفؤاد: ص62 وليس فيهما «عليّ بن إبراهيم رفعه» وزاد في آخرهما «والكرم»، بحار الأنوار: ج82 ص142 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن ابراهيم، در حديثى كه آن را به معصوم عليه السلام مى رساند ـ: چون ذر، پسر ابو ذر، مُرد، ابو ذر قبر او را با دستش صاف و هموار كرد (/ بر روى قبرش دست كشيد) و سپس گفت: خدا تو را رحمت كند، اى ذر! به خدا سوگند كه تو نسبت به من نيكوكار و فرمان بردار بودى، و در حالى از دنيا رفتى كه من از تو خشنودم. به خدا سوگند كه از دست دادن تو، مرا اندوهگين نساخت، و از من چيزى نكاست، و مرا به هيچ كس جز خدا نيازى نيست. اگر ترس از قبر (/ صحراى محشر) نبود، هر آينه خوش حال مى شدم كه من به جاى تو بودم [و من مى مردم]. اندوهِ تو، مرا از اندوه خوردن بر [فقدان] تو باز مى دارد. به خدا سوگند، من بر [مرگ] تو، گريه نكردم؛ بلكه براى [نگرانى از آينده] تو گريستم. كاش مى دانستم [در پاسخ به نكير و منكر] چه گفتى و چه به تو گفته شد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گفت: بار خدايا! من از حقّ خودم كه بر او [نسبت به من] واجب ساخته بودى، گذشتم. پس تو نيز از حقّ خودت كه بر او واجب كرده بودى، بگذر، كه تو به بخشيدن، از من سزاوارترى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص322 (بكاء الأرض والسماء).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص323 (گريه كردن زمين و آسمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-في-شدة-المصيبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 7: البُكاءُ في شِدَّةِ المُصيبَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 7: گريستن در سختى مصيبت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن منصور الصيقل: شَكَوتُ إلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام وَجدا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّدت لفلان: أي حزنت (لسان العرب: ج3 ص446 «وجد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجَدتُهُ عَلَى ابنٍ لي هَلَكَ، حَتّى خِفتُ عَلى عَقلي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا أصابَكَ مِن هذا شَيءٌ فَأَفِض مِن دُموعِكَ؛ فَإِنَّهُ يَسكُنُ عَنكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص250 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از منصور صيقل ـ: به امام صادق عليه السلام از اندوه شديدى كه براى مرگ فرزندم به من دست داده بود و مى ترسيدم كه [در اثر آن،] عقلم را از دست بدهم، شكايت كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه چنين حالتى به تو دست داد، اشك بريز؛ زيرا با اين كار، تسكين مى يابى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن خافَ عَلى نَفسِهِ مِن وَجدٍ بِمُصيبَةٍ فَليُفِض مِن دُموعِهِ؛ فَإِنَّهُ يَسكُنُ عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص187 ح568، بحار الأنوار: ج82 ص105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس از غم و اندوه مصيبتى، بر جان خويش ترسيد، اشك بريزد؛ غمش تسكين مى يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-لفراق-الأحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 8: البُكاءُ لِفِراقِ الأَحِبَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 8: گريستن در فراق عزيزان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ سَلمانُ: عَجِبتُ بِسِتًّ، ثَلاثٍ أضحَكَتني وثَلاثٍ أبكَتني؛ فَأَمَّا الَّتي أبكَتني: فَفِراقُ الأَحِبَّةِ مُحَمَّدٍ وحِزبِهِ، وهَولُ المُطَّلَعِ، وَالوُقوفُ بَينَ يَدَيِ اللّهِ عز و جل، وأَمَّا الَّتي أضحَكَتني: فَطالِبُ الدُّنيا وَالمَوتُ يَطلُبُهُ، وغافِلٌ ولَيسَ بِمَغفولٍ عَنهُ، وضاحِكٌ مِل ءَ فيهِ لا يَدري أرَضِيَ اللّهُ أم سَخِطَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص326 ح17 عن منذر الجوّان، الاختصاص: ص230 وفيه «أرضي له ربه» بدل «أرضي اللّه»، المحاسن: ج1 ص63 ح6 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام نحوه، بحارالأنوار: ج78 ص453 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سلمان گفت: از شش چيز تعجّب كردم: سه چيز مرا مى خنداند و سه چيز به گريه ام مى اندازد. آن سه چيز كه مرا مى گرياند، فراق عزيزانم محمّد صلى الله عليه و آله و گروه اوست، و وحشت قبر (/ قيامت)، و ايستادن در برابر خداوند عز و جل. و آن سه چيز كه موجب خنده ام مى شود، طالب دنياست، در حالى كه مرگ در طلب اوست، و غافلى كه در مورد او غفلت نمى شود، و كسى كه صدايش به خنده بلند مى شود، در حالى كه نمى داند آيا خدا از او خشنود است يا ناخشنود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة عن نوف البكالي عن الإمام عليّ عليه السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ: أينَ إخوانِيَ الَّذينَ رَكِبُوا الطَّريقَ ومَضَوا عَلَى الحَقِّ؟ أينَ عَمّارٌ؟ وأَينَ ابنُ التَّيِّهانِ؟ وأَينَ ذُو الشَّهادَتَينِ؟ وأَينَ نُظَراؤُهُم مِن إخوانِهِمُ الَّذينَ تَعاقَدوا عَلَى المَنِيَّةِ، واُبرِدَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبرده: أرسله بريدا (تاج العروس: ج4 ص350 «برد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرُؤوسِهِم إلَى الفَجَرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلى لِحَيتِهِ الشَّريفَةِ الكَريمَةِ، فَأَطالَ البُكاءَ، ثُمَّ قالَ عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوِّه عَلى إخوانِيَ الَّذينَ تَلَوُا القُرآنَ فَأَحكَموهُ، وتَدَبَّرُوا الفَرضَ فَأَقاموهُ، أحيَوُا السُّنَّةَ وأَماتُوا البِدعَةَ، دُعوا لِلجِهادِ فَأَجابوا، ووَثِقوا بِالقائِدِ فَاتَّبَعوهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 182.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة ـ به نقل از نوف بكالى ـ: امام على عليه السلام فرمود: «كجايند آن برادران من كه گام در راه نهادند و مسير حق را پيمودند؟ كجاست عمّار؟ كجاست پسر تيّهان؟ كجاست ذو الشهادتين؟ و كجايند برادران همتاى ايشان كه بر مرگ [و كشته شدن در راه حق] هم پيمان شدند و سرهايشان نزد تبهكاران فرستاده شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس با دست خود بر محاسن شريف و گرامى اش زد و لختى بسيار گريست و آن گاه فرمود: «دردا و دريغا بر آن برادران من كه قرآن را خواندند و استوارش ساختند، و در باره فرايض [الهى] انديشيدند و آنها را بر پا داشتند، سنّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر] را زنده كردند و بدعت را ميراندند، به جهاد فرا خوانده شدند و لبّيك گفتند، و به رهبر خويش اعتماد كردند و از او پيروى نمودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد عن أبي جهضم الأزدي عن أبيه ـ في حَديثِ إخراجِ عُثمانَ أبا ذَرٍّ إلَى الرَّبَذَةِ ـ: وتَقَدَّمَ أن لا يُشَيِّعَهُ أحَدٌ مِنَ النّاسِ، فَبَلَغَ ذلِكَ أميرَ المُؤمِنينَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه السلام، فَبَكى حَتّى بَلَّ لِحيَتَهُ بِدُموعِهِ، ثُمَّ قالَ عليه السلام: أهكَذا يُصنَعُ بِصاحِبِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله؟! إنّا للّهِِ وإنّا إلَيهِ راجِعونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نَهَضَ ومَعَهُ الحَسَنُ وَالحُسَينُ عليهماالسلام وعَبدُ اللّهِ بنُ العَبّاسِ وَالفَضلُ وقُثَمُ وعُبَيدُ اللّهِ، حَتّى لَحِقوا أبا ذَرٍّ فَشَيَّعوهُ، فَلَمّا بَصُرَ بِهِم أبو ذَرٍّ رَحِمَهُ اللّهُ حَنَّ إلَيهِم وبَكى عَلَيهِم، وقالَ: بِأَبي وُجوهٌ إذا رَأَيتُها ذَكَرتُ بِها رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وشَمَلَتنِي البَرَكَةُ بِرُؤيَتِها.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَدَّعَهُ القَومُ، ورَجَعوا وهُم يَبكونَ عَلى فِراقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص165 ح4، بحار الأنوار: ج22 ص397 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، مفيد ـ به نقل از ابو جهضم ازدى، از پدرش، در بيان تبعيد شدن ابو ذر به ربذه به دستور عثمان ـ: و دستور داد كه هيچ كس از مردم، او را بدرقه نكند. خبر به امير مؤمنان، على بن ابى طالب عليه السلام رسيد. ايشان چندان گريست كه محاسنش از اشك تر شد. سپس فرمود: «با [يارِ] همراه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اين گونه رفتار مى شود! انّا للّه و إنّا إليه راجعون».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه برخاست و حسن و حسين عليهم السلام و عبد اللّه بن عبّاس و فضل و قُثَم و عبيد اللّه نيز با ايشان همراه شدند تا به ابو ذر رسيدند و او را مشايعت كردند. ابو ذر ـ كه خدا او را رحمت كند ـ با ديدن آنها، مشتاقانه به سويشان شتافت و بر آنان گريست و گفت: پدرم به فداى چهره هايى كه هر گاه آنها را مى بينم، به ياد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى افتم، و با ديدنشان بركت، وجودم را فرا مى گيرد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس، آن عدّه با او خداحافظى كردند و در حالى كه از فراق او مى گريستند، باز گشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لَمّا حَضَرَتِ الحَسَنَ عليه السلام الوَفاةُ بَكى، فَقيلَ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، تَبكي ومَكانُكَ مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله الَّذي أنتَ بِهِ، وقَد قالَ فيكَ ما قالَ، وقَد حَجَجتَ عِشرينَ حَجَّةً ماشِيا، وقَد قاسَمتَ مالَكَ ثَلاثَ مَرّاتٍ حَتَّى النَّعلَ بِالنَّعلِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّما أبكي لِخَصلَتَينِ: لِهَولِ المُطَّلَعِ، وفِراقِ الأَحِبَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص461 ح1، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص303 ح62 عن الحسن بن عليّ بن فضال عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام الحسين عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص94 ح2266 عن الإمام الصادق عليه السلام، الزهد للحسين بن سعيد: ص79 ح213 وزاد فيه «عشرين حجة راكبا» بعد «وقد حججت»، بحار الأنوار: ج6 ص159 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: حسن عليه السلام چون هنگام رحلتش فرا رسيد، گريست. گفته شد: اى پسر پيامبر خدا! شما چرا گريه مى كنيد، در حالى كه نسبت به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چنان جايگاهى داريد، و در حقّ شما گفتنى ها گفته است، و بيست مرتبه پياده به حج رفته ايد، و سه بار دارايى خود را [ميان خود و تهى دستان و نيازمندان، به طور برابر] تقسيم كرده ايد تا جايى كه كفشى داديد و كفشى براى خود نگه داشتيد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى دو چيز مى گريم: براى وحشت قبر و قيامت، و جدا شدن از عزيزان و دوستان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إلَيهِ في رِثاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفسي عَلى زَفَراتِها مَحبوسَةٌ يا لَيتَها خَرَجَت مَعَ الزَّفَراتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زفر زفيرا: أخرج نفسه بعد مدِّه إيّاه، والاسم الزفرة والجمع الزفرات (مجمع البحرين: ج2 ص774 «زفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا خَيرَ بَعدَكَ فِي الحَياةِ وإنَّما أبكي مَخافَةَ أن تَطولَ حَياتي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الديوان المنسوب إلى الإمام عليّ عليه السلام: ص170، المناقب لابن شهر آشوب: ج1 ص240 وفيه «أخشى» بدل «أبكى»، بحار الأنوار: ج22 ص547 ح65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در ديوان منسوب به ايشان، در سوگ پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: جانم زندانى نفس هاى خويش است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اى كاش با نفس ها خارج مى شد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از تو در زندگى، خيرى نيست؛ بلكه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين مى گريم كه زندگى ام به درازا كشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-على-سوء-الخاتمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 9: البُكاءُ عَلى سوءِ الخاتِمَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 9: گريستن بر بدفرجامى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن ابن عمر: لَمّا مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله بِالحِجرِ قالَ: لا تَدخُلوا مَساكِنَ الَّذينَ ظَلَموا أنفُسَهُم، أن يُصيبَكُم ما أصابَهُم، إلّا أن تَكونوا باكينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قَنَّعَ رَأسَهُ، وأَسرَعَ السَّيرَ، حَتّى أجازَ الوادِيَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4 ص1609 ح4157 وج 3 ص1237 ح3200، صحيح مسلم: ج4 ص2285 ح38 و 39، مسند ابن حنبل: ج2 ص346 ح5342 وص 358 ح5404، السنن الكبرى: ج2 ص632 ح4367 و 4368، كنز العمّال: ج12 ص310 ح35163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از ابن عمر ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله از [وادى اصحاب] حِجر، عبور كرد و فرمود: «در سراهاى كسانى كه بر خويشتن ستم كردند، وارد نشويد. مبادا بلايى كه بر سر آنان آمد، بر سر شما نيز بيايد، مگر در حال گريستن»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سپس سرش را پوشاند و به شتاب حركت كرد تا از وادى گذشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاء-على-الدين-إذا-وليه-غير-أهله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 10: البُكاءُ عَلَى الدّينِ إذا وَلِيَهُ غَيرُ أهلِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 10: گريستن بر دين، آن گاه كه به دست نااهل مى افتد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تَبكوا عَلَى الدّينِ إذا وَلِيَهُ أهلُهُ، ولكِنِ ابكوا عَلَيهِ إذا وَلِيَهُ غَيرُ أهلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص149 ح23646، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص560 ح8571، المعجم الكبير: ج4 ص158 ح3999 كلّها عن أبي أيّوب، كنز العمّال: ج6 ص88 ح14967.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر دين، آن گاه كه در دست اهلش است، گريه نكنيد؛ بلكه آن گاه بر آن بگرييد كه به دست نااهلان مى افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مبادئ-البكاء-الممدوح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّالِث: مبادئ البكاء الممدوح&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: خاستگاه هاى گريه پسنديده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: العِلمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: علم و معرفت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ أُوتُواْ الْعِلْمَ مِن قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا * وَ يَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِن كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولًا * وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 107 ـ 109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بى گمان، كسانى كه پيش از [نزول] آن، دانش يافته اند، چون [اين كتاب] بر آنان خوانده شود، سجده كنان به روى، در مى افتند و مى گويند: «منزّه است پروردگار ما، كه وعده پروردگار ما قطعاً انجام شدنى است» و بر روى زمين مى افتند و مى گريند و بر فروتنى آنها مى افزايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا أبا ذَرٍّ، مَن اُوتِيَ مِنَ العِلمِ ما لا يُبكيهِ، لَحَقيقٌ أن يَكونَ قَد اُوتِيَ عِلما لا يَنفَعُهُ؛ لِأَنَّ اللّهَ نَعَتَ العُلَماءَ فَقالَ عز و جل: «إِنَّ الَّذِينَ أُوتُواْ الْعِلْمَ مِن قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا * وَ يَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِن كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولًا * وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعًا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا ذَرٍّ، مَنِ استَطاعَ أن يَبكِيَ فَليَبكِ، ومَن لَم يَستَطِع فَليُشعِر قَلبَهُ الحُزنَ وَليَتَباكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص367 ح2661، الأمالي للطوسي: ص529 ح1162 نحوه وكلاهما عن أبي ذرّ، بحار الأنوار: ج77 ص79 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى ابو ذر! به هر كس علمى داده شده كه او را نمى گرياند، بى گمان، به او علمى ناسودمند داده اند؛ چرا كه خداوند عز و جل در وصف عالمان فرموده است: «كسانى كه پيش از [نزول] آن، دانش يافته اند، چون [اين كتاب] بر آنان خوانده شود، سجده كنان به روى، در مى افتند و مى گويند: «منزّه است پروردگار ما، كه وعده پروردگار ما قطعاً انجام شدنى است» و بر روى زمين مى افتند و مى گريند و بر فروتنى آنها مى افزايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! كسى كه مى تواند بگريد، بگريد، و كسى كه نمى تواند، دلش را اندوهگين سازد و وانمود به گريستن كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنّي أرى ما لا تَرَونَ، وأَسمَعُ ما لا تَسمَعونَ؛ أطَّتِ السَّماءُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أطّت السماء: الأطيط صوت الأقتاب، وأطيط الإبل: أصواتها وحنينها؛ أي أنّ كثرة ما فيها من الملائكة قد أثقلها حتّى أطّت (النهاية: ج1 ص54 «أطط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وحُقَّ لَها أن تَئِطَّ! ما فيها مَوضِعُ أربَعِ أصابِعَ إلّا ومَلَكٌ واضِعٌ جَبهَتَهُ ساجِدا للّهِِ، وَاللّهِ لَو تَعلَمونَ ما أعلَمُ، لَضَحِكتُم قَليلاً ولَبَكَيتُم كَثيرا، وما تَلَذَّذتُم بِالنِّساءِ عَلَى الفُرُشِ، ولَخَرَجتُم إلَى الصُّعُداتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصعدات: هي الطرق (النهاية: ج3 ص29 «صعد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجأَرونَ إلَى اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص556 ح2312، سنن ابن ماجة: ج2 ص1402 ح4190، مسند ابن حنبل: ج8 ص121 ح21572، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص554 ح3883، السنن الكبرى: ج7 ص83 ح13337 وفيه «موضع إصبع» بدل «موضع أربع أصابع» وكلّها عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج10 ص363 ح29829؛ بحار الأنوار: ج59 ص199 ح69 نقلاً عن الدرّ المنثور.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من چيزى را مى بينم كه شما نمى بينيد و چيزى را مى شنوم كه شما نمى شنويد. آسمان ناليد و حق داشت كه بنالد؛ زيرا در آن به اندازه چهار انگشت جا نيست، مگر اين كه در آن جا فرشته اى پيشانى اش را براى خدا به سجده نهاده است. به خدا سوگند، اگر آنچه را من مى دانم، شما مى دانستيد، بى گمان، كم مى خنديديد و بسيار مى گريستيد، و از زنان در بستر، كام نمى گرفتيد، و سر به بيابان مى گذاشتيد و به درگاه خدا زارى و شيون مى كرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: سُعِرَتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعرتُ النار والحرب: هيّجتُهما وألهبتهما (الصحاح: ج2 ص684 «سعر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّارُ لِأَهلِ النّارِ، وجاءَتِ الفِتَنُ كَقِطَعِ اللَّيلِ المُظلِمِ، لَو تَعلَمونَ ما أعلَمُ لَضَحِكتُم قَليلاً ولَبَكَيتُم كَثيرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص736 ح6672، المعجم الأوسط: ج1 ص272 ح887، اُسد الغابة: ج4 ص211 الرقم 3924 كلّها عن ابن اُمّ مكتوم، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص604 ح86 عن عبيد بن عمير وليس في الثلاثة الأخيرة «لأهل النار»، كنز العمّال: ج11 ص258 ح31446.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آتش براى دوزخيان، شعله ور گشته و فتنه ها چونان پاره هاى شب تار، از راه رسيده اند. اگر آنچه را من مى دانم، شما مى دانستيد، بى گمان، اندك مى خنديديد و بسيار مى گريستيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عُرِضَت عَلَيَّ الجَنَّةُ وَالنّارُ، فَلَم أرَ كَاليَومِ فِي الخَيرِ وَالشَّرِّ، ولَو تَعلَمونَ ما أعلَمُ لَضَحِكتُم قَليلاً ولَبَكَيتُم كَثيرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1832 ح134، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص338 ح11154 كلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج11 ص408 ح31910.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بهشت و دوزخ به من نمايانده شدند و همانند امروز، در خوبى و بدى، هرگز نديده ام. اگر آنچه را من مى دانم، شما مى دانستيد، هر آينه اندك مى خنديديد و بسيار مى گريستيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: وَالَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لَو رَأَيتُم ما رَأَيتُ لَضَحِكتُم قَليلاً ولَبَكَيتُم كَثيرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وما رَأَيتَ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: رَأَيتُ الجَنَّةَ وَالنّارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص320 ح112، سنن النسائي: ج3 ص83، مسند ابن حنبل: ج4 ص206 ح11997، صحيح ابن خزيمة: ج3 ص47 ح1602، مسند أبي يعلى: ج4 ص100 ح3944، كنز العمّال: ج8 ص278 ح22911 نقلاً عن ابن النجّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از اَ نَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست، اگر آنچه را من ديدم، شما مى ديديد، هر آينه اندك مى خنديديد و فراوان مى گريستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: شما چه ديديد، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بهشت و دوزخ را ديدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي الدرداء: لَو تَعلَمونَ ما أنتُم لاقونَ بَعدَ المَوتِ، ما أكَلتُم طَعاما، ولا شَرِبتُم شَرابا عَلى شَهوَةٍ أبَدا، ولا دَخَلتُم بَيتا تَستَظِلّونَ في ظِلِّهِ أبَدا، ولَبَرَزتُم إلَى الصُّعُداتِ تَلدِمونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّدم: اللّطم، وأيضا: الضرب مطلقا أو بكلتا اليدين، أو بشيء ثقيل يسمع وقعه (تاج العروس: ج17 ص646 «لدم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صُدورَكُم، وتَبكونَ عَلى أنفُسِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج56 ص268 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، كنز العمّال: ج15 ص640 ح42525.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از ابو دردا ـ: اگر بدانيد كه پس از مرگ با چه رو به رو مى شويد، هرگز از روى ميل، غذا نمى خورديد، و آشاميدنى نمى نوشيديد، و هيچ گاه وارد خانه اى نمى شديد تا در سايه آن بيارميد، و سر به بيابان ها مى گذاشتيد، و بر سر و سينه خود مى كوفتيد، و بر حال خويش مى گريستيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أيُّهَا النّاسُ! أظَلَّتكُمُ الفِتَنُ كَقِطَعِ اللَّيلِ المُظلِمِ. أيُّهَا النّاسُ! لَو تَعلَمونَ ما أعلَمُ لَبَكَيتُم كَثيرا وضَحِكتُم قَليلاً. أيُّهَا النّاسُ! استَعيذوا بِاللّهِ مِن عَذابِ القَبرِ؛ فَإِنَّ عَذابَ القَبرِ حَقٌّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص363 ح24574 عن عائشة، كنز العمّال: ج11 ص156 ح31013.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى مردم! فتنه ها همچون پاره هاى شب تار، شما را در ميان گرفته اند. اى مردم! اگر آنچه را من مى دانم، شما بدانيد، بى گمان، بسيار مى گرييد و اندك مى خنديد. اى مردم! از عذاب قبر، به خدا پناه ببريد، كه عذاب قبر، حقيقت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يَنبَغي لِلعالِمِ أن يَكونَ قَليلَ الضِّحكِ، كَثيرَ البُكاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص500 ح8885 عن اُبي بن كعب، كنز العمّال: ج10 ص243 ح29289.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سزاوار است كه عالم، كم خنده و پرگريه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: كُنّا جُلوسا فِي المَسجِدِ، إذ صَعِدَ المُؤَذِّنُ المَنارَةَ، فَقالَ: «اللّهُ أكبَرُ اللّهُ أكبَرُ»، فَبَكى أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام، وبَكَينا بِبُكائِهِ. فَلَمّا فَرَغَ المُؤَذِّنُ، قالَ: أتَدرونَ ما يَقولُ المُؤَذِّنُ؟ قُلنا: اللّهُ ورَسولُهُ ووَصِيُّهُ أعلَمُ. فَقالَ: لَو تَعلَمونَ ما يَقولُ، لَضَحِكتُم قَليلاً ولَبَكَيتُم كَثيرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص238 ح1، معاني الأخبار: ص38 ح1 كلاهما عن يزيد بن الحسن، فلاح السائل: ص262 ح156 عن أبي زيد بن الحسن وكلها عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج84 ص131 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: در مسجد نشسته بوديم كه مؤذّن به بالاى گل دسته رفت و گفت: «اللّه أكبر، اللّه أكبر». امير مؤمنان على بن ابى طالب گريست و ما نيز از گريه او گريستيم. چون مؤذّن اذان را تمام كرد، امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «آيا مى دانيد كه مؤذّن چه مى گويد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: خدا و پيامبرش و وصىّ او داناترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر بدانيد كه چه مى گويد، هر آينه اندك مى خنديد و بسيار مى گرييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البُكاءُ مِن خيفَةِ اللّهِ لِلبُعدِ عَنِ اللّهِ، عِبادَةُ العارِفينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص49 ح1791، عيون الحكم والمواعظ: ص53 ح1386 وفيه «خوف البعد عن اللّه» بدل «خيفة اللّه للبعد عن اللّه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گريستن از ترس دورى از خدا، عبادت عارفان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: الإِيمانُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: ايمان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّواْ وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُواْ مَا يُنفِقُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و [نيز] گناهى نيست بر كسانى كه چون پيش تو آمدند تا سوارشان كنى [و] گفتى: «چيزى پيدا نمى كنم تا بر آن سوارتان كنم»، بازگشتند و در اثر اندوه، از چشمانشان اشك فرو مى ريخت كه [چرا] چيزى نمى يابند تا [در راه جهاد] خرج كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: جاءَ البَكّاؤونَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُم سَبعَةٌ؛ مِن بَني عَمرِو بنِ عَوفٍ: سالِمُ بنُ عُمَيرٍ، قَد شَهِدَ بَدرا لَا اختِلافَ فيهِ. ومِن بَني واقِفٍ: هَرَمِيُّ بنُ عُمَيرٍ. ومِن بَني حارِثَةَ: عُلَيَّةُ بنُ زَيدٍ ـ وهُوَ الَّذي تَصَدَّقَ بِعِرضِهِ؛ وذلِكَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله أمَرَ بِصَدَقَةٍ فَجَعَلَ النّاسُ يَأتونَ بِها، فَجاءَ عُلَيَّةُ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، وَاللّهِ ما عِندي ما أتَصَدَّقُ بِهِ، وقَد جَعَلتُ عِرضي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عرض الإنسان: هو جانبه الذي يصونه من نفسه وحسبه، ويحامي عنه أن ينتقص ويثلب. و «تصدّقت بعرضي» أي: تصدقت بعرضي على من ذكرني بما يرجع إليّ عيبه (النهاية: ج3 ص209 «عرض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِلّاً، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «قَد قَبِلَ اللّهُ صَدَقَتَكَ» ـ. ومِن بَني مازِنِ بنِ النَّجّارِ: أبو لَيلى عَبدُ الرَّحمنِ بنُ كَعبٍ. ومِن بَني سَلِمَةَ: عَمرُو بنُ غَنَمَةَ. ومِن بَني زُرَيقٍ: سَلَمَةُ بنُ صَخرٍ. ومِن بَنِي العِرباضِ: ناصِرُ بنُ سارِيَةَ السُّلَمِيُّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هؤُلاءِ جاؤوا إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَبكونَ، فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، لَيسَ بِنا قُوَّةٌ أن نَخرُجَ مَعَكَ! فَأَنزَلَ اللّهُ فيهِم: «لَّيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُواْ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ * وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّواْ وَّ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُواْ مَا يُنفِقُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 91 و 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ وإنَّما سَأَلوا هؤُلاءِ البَكّاؤونَ نَعلاً يَلبَسونَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص293، بحار الأنوار: ج21 ص214 ح2، وراجع: مجمع البيان: ج5 ص91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: گريه كنندگان نزد پيامبر خدا آمدند. آنان، هفت نفر بودند: از بنى عمرو بن عوف: سالم بن عُمَير ـ كه به اتّفاق همگان، در جنگ بدر شركت داشت ـ، از بنى واقف: هَرَمىّ بن عَمير، از بنى حارثه: عُليّة بن زيد ـ و او همان كسى است كه آبرويش را صدقه داد و داستانش از اين قرار است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله [در جنگ تبوك] دستور داد صدقه بدهند و مردم شروع به آوردن صدقات [و كمك هاى خود] كردند. عُليّه آمد و گفت: اى پيامبر خدا! به خدا سوگند، من چيزى ندارم كه صدقه بدهم؛ ولى آبرويم را حلال كردم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى كسانى را كه از من بدگويى و عيبجويى كنند، بخشيدم و آنها را حلال كردم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «خدا صدقه ات را پذيرفت» ـ، از بنى مازن بن نجّار: ابو ليلى عبد الرحمان بن كعب، از بنى سلمه: عمرو بن غنمه، از بنى زُرَيق: سَلَمة بن صَخر، و از بنى عِرباض: ناصر بن ساريه سُلَمى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان گريه كنان نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمدند و گفتند: اى پيامبر خدا! ما توان آمدن با شما را نداريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، اين آيات را در باره آنان فرو فرستاد: «بر ناتوانان و بر بيماران و بر كسانى كه چيزى نمى يابند [تا در راه جهاد] خرج كنند ـ در صورتى كه براى خدا و پيامبرش خيرخواهى كنند ـ هيچ گناهى نيست، [و نيز] بر نيكوكاران، ايرادى نيست، و خدا آمرزنده مهربان است. و [نيز] گناهى نيست بر كسانى كه چون پيش تو آمدند تا [بر مَركبى] سوارشان كنى [و] گفتى: «چيزى پيدا نمى كنم تا بر آن سوارتان كنم»، بازگشتند و در اثر اندوه، از چشمانشان اشك فرو مى ريخت كه [چرا] چيزى نمى يابند تا [در راه جهاد] خرج كنند». اين گريه كنندگان، كفشى مى خواستند كه بپوشند [و به جنگ بروند و همان را هم پيامبر صلى الله عليه و آله نداشت كه در اختيارشان بگذارد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن الزهري ويزيد بن يسار وعبد اللّه بن أبي بكر وعاصم بن عمرو بن قتادة وغيرهم: إنَّ رِجالاً مِنَ المُسلِمينَ أتَوا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُمُ البَكّاؤونَ، وهُم سَبعَةُ نَفَرٍ مِنَ الأَنصارِ وغَيرِهِم؛ مِن بَني عَمرِو بنِ عَوفٍ: سالِمُ بنُ عُمَيرٍ. ومِن بَني حارِثَةَ: عُتبَةُ بنُ زَيدٍ. ومِن بَني مازِنِ بنِ النَّجّارِ: أبو لَيلى عَبدُ الرَّحمنِ بنُ كَعبٍ. ومِن بَني سَلِمَةَ: عَمرُو بنُ عَمرِو بنِ جهامِ بنِ الجمَوحِ. ومِن بَني واقِفٍ: هَرَمِيُّ بنُ عَمروٍ. ومِن بَني مُزَينَةَ عَبدُ اللّهِ بنُ مَعقِلٍ. ومِن بَني فَزارَةَ: عِرباضُ بنُ سارِيَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَحمَلوا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وكانوا أهلَ حاجَةٍ، قالَ: «لا أجِدُ ما أحمِلُكُم عَلَيهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج4 ص264 نقلاً عن ابن اسحاق وابن المنذر وأبي الشيخ وراجع: تاريخ الطبري: ج3 ص102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از زُهْرى و يزيد بن يسار و عبد اللّه بن ابى بكر و عاصم بن عمرو بن قَتاده و ديگران ـ: مردانى از مسلمانان، گريه كنان نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمدند. آنان، هفت نفر از انصار و غير انصار بودند: سالم بن عمير از بنى عمرو بن عوف، عتبة بن زيد از بنى حارثه، ابو ليلى عبد الرحمان بن كعب از بنى مازن بن نجّار، عمرو بن عمرو بن جهام بن جموح از بنى سلمه، هَرَمى بن عمرو از بنى واقف، عبد اللّه بن معقل از بنى مُزَينه، و عرباض بن ساريه از بنى فزاره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين عدّه ـ كه مردمانى تهى دست و نيازمند بودند ـ، از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خواستند كه مركبى در اختيارشان بگزارد تا به جهاد بروند. ايشان فرمود: «من مركبى ندارم كه سوارتان كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِ المُؤمِنينَ ـ: جَرَحَ طولُ الأَسى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأسى: الحُزن (النهاية: ج1 ص50 «أسا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلوبَهُم، وطولُ البُكاءِ عُيونَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 222، بحار الأنوار: ج69 ص326 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف مؤمنان ـ: اندوهِ بسيار، دل هاى آنان را ريش كرده است، و گريه بسيار، ديدگانشان را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: بَكَى الأَشتَرُ، فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ عليه السلام: ما يُبكيكَ؟ لا أبكَى اللّهُ عَينَيكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «عيناك»، وهو تصحيف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! فَقالَ: أبكي يا أميرَ المُؤمِنينَ لِأَنّي أرَى النّاسَ يُقتَلونَ بَينَ يَدَيكَ وأَنَا لا اُرزَقُ الشَّهادَةَ فَأَفوزَ بِها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ عليه السلام: أبشِر بِالخَيرِ يا مالِكُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: ج3 ص179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: اَشتر گريست. على عليه السلام به او فرمود: «چرا گريه مى كنى؟ خدا ديدگانت را نگرياند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى امير مؤمنان! براى اين مى گريم كه مى بينم ديگران در ركاب تو كشته مى شوند؛ امّا شهادت، روزىِ من نمى شود تا بِدان كامياب شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام به او فرمود: «بشارت باد تو را به خير [و شهادت]، اى مالك!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ ضِمنَ كَلامٍ لَهُ في أوصافِ المُؤمِنينَ الكامِلينَ ـ: فَهُمُ الخَفِيُّ عَيشُهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الحَفِيُّ عَيشُهُم»، وما في المتن أثبتناه من بحار الأنوار، قال في شرحه: «الخفيّ عيشهم: أي يعيشون مختفين من الناس؛ للخوف منهم أو لعدم موافقة طريقتهم لهم، وكذا الانتقال من أرض إلى اُخرى لذلك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، المُنتَقِلَةُ دِيارُهُم مِن أرضٍ إلى أرضٍ، الخَميصَةُ بُطونُهُم مِنَ الصِّيامِ، الذُّبلَةُ شِفاهُهُم مِنَ التَّسبيحِ، العُمشُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمش في العين: ضعف الرؤية مع سَيَلان دمعها في أكثر أوقاتها (الصحاح: ج3 ص1012 «عمش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُيونِ مِنَ البُكاءِ، الصُّفرُ الوُجوهِ مِنَ السَّهَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص128 ح20 عن زيد الزرّاد، بحار الأنوار: ج67 ص351 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ از سخنان ايشان در اوصاف مؤمنان كامل ـ: مخفيانه زندگى مى كنند، پيوسته از سرزمينى به سرزمينى منتقل مى شوند، شكم هايشان از روزه دارى گود افتاده، لب هايشان از [بسيارىِ] تسبيح خدا خشكيده، چشمانشان از گريستن، كم سو گشته و چهره هايشان از شب زنده دارى، به زردى گراييده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لَمّا قيلَ لَهُ: ما عَلاماتُ المُؤمِنِ؟ ـ: أربَعَةٌ: نَومُهُ كَنَومِ الغَرقى، وأَكلُهُ كَأَكلِ المَرضى، وبُكاؤُهُ كَبُكاءِ الثَّكلى، وقُعودُهُ كَقُعودِ الواثِبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «المواثب»، والتصويب من مستدرك الوسائل: ج8 ص410 ح9797 وجامع الأخبار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص105 ح42 عن مسعدة بن صدقة، جامع الأخبار: ص215 ح531.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ اين سؤال كه: نشانه هاى مؤمن چيست؟ ـ: چهار چيز: خوابش چون خوابيدن شخص در حال غرق شدن است، خوردنش چون خوردن شخص بيمار است، گريه اش چون گريستن زن فرزند مرده است، و نشستنش چون نشستن شخص آماده برخاستن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رحمة-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: رَحمَةُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: رحمت خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: بُكاءُ العُيونِ، وخَشيَةُ القُلوبِ، مِن رَحمَةِ اللّهِ تَعالى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمي: ص64، مكارم الأخلاق: ج2 ص96 ح2271 عن الإمام علي عليه السلام، جامع الأخبار: ص259 ح690 عن الإمام الحسين عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گريه چشم ها و بيم دل ها [از خدا]، از رحمت خداوند متعال است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرحمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: الرَّحمَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: دل رحمى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن اُسامة بن زيد: أرسَلَتِ ابنَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله إلَيهِ: إنَّ ابنا لي قُبِضَ فَائتِنا، فَأَرسَلَ يُقرِئُ السَّلامَ، ويَقولُ: إنَّ للّهِِ ما أخَذَ ولَهُ ما أعطى، وكُلٌّ عِندَهُ بِأَجَلٍ مُسَمّىً، فَلتَصبِر وَلتَحتَسِب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَرسَلَت إلَيهِ تُقسِمُ عَلَيهِ لَيَأتِيَنَّها، فَقامَ ومَعَهُ: سَعدُ بنُ عُبادَةَ، ومُعاذُ بنُ جَبَلٍ، واُبَيُّ بنُ كَعبٍ، وزَيدُ بنُ ثابِتٍ ورِجالٌ، فَرُفِعَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله الصَّبِيُّ ونَفسُهُ تَتَقَعقَعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَقَعْقَعُ: أي تضطرب وتتحرّك (النهاية: ج4 ص88 «قعقع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: حَسِبتُهُ أنَّهُ قالَ: كَأَنَّها شَنٌّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّنُّ: القربة الخلق (الصحاح: ج5 ص2146 «شنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَفاضَت عَيناهُ، فَقالَ سَعدٌ: يا رَسولَ اللّهِ، ما هذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هذِهِ رَحمَةٌ جَعَلَهَا اللّهُ في قُلوبِ عِبادِهِ، وإنَّما يَرحَمُ اللّهُ مِن عِبادِهِ الرُّحَماءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص432 ح1224 و ج6 ص2686 ح2942، صحيح مسلم: ج2 ص635 ح11، مسند ابن حنبل: ج8 ص184 ح21848 وص 186 ح21858، السنن الكبرى: ج4 ص114 ح7149، صحيح ابن حبان: ج7 ص429 ح3158، المصنّف لابن أبي شيبة: ج3 ص266 ح1، كنز العمّال: ج15 ص728 ح42902؛ مسكّن الفؤاد: ص95 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج82 ص91 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از اسامة بن زيد ـ: دختر پيامبر صلى الله عليه و آله به ايشان پيغام داد كه: پسرم از دنيا رفت! بياييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله سلام فرستاد و فرمود: «از خداست آنچه مى ستاند و از اوست آنچه مى دهد، و هر كسى را نزد او اجلى معيّن است. پس شكيبا باش و در راه خدا به حساب آور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دختر پيامبر صلى الله عليه و آله كسى را نزد ايشان فرستاد و ايشان را سوگند داد كه بيايد. پس پيامبر صلى الله عليه و آله به همراه سعد بن عباده و معاذ بن جبل و اُبَىّ بن كعب و زيد بن ثابت و چند نفر ديگر رفتند. كودك را كه ـ گمان مى كنم گفت: مانند مَشك خشكيده اى ـ سينه اش صدا مى كرد، به نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آوردند. چشمان ايشان، غرق اشك شد. سعد گفت: اين اشك ها چيست، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، رحم است كه خداوند، آن را در دل هاى بندگانش نهاده است، و خدا به بندگان دل رحمش رحم مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن أنس: نَظَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إلَى ابنِهِ إبراهيمَ وهُوَ في حِجرِهِ يَموتُ، فَفاضَت عَيناهُ، فَقالَ لَهُ عَبدُ الرَّحمنِ: أتَبكي يا رَسولَ اللّهِ وقَد نَهَيتَنا عَنِ البُكاءِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنّي لَم أنهَكُم عَن هذا، إنَّ هذا رَحمَةٌ، مَن لا يَرحَم لا يُرحَم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج6 ص341، المصنّف لعبد الرزاق: ج3 ص552 ح6672 عن مكحول؛ الأمالي للطوسي: ص388 ح850 عن عائشة وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج22 ص151 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء ـ به نقل از اَ نَس ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله به پسر خويش ابراهيم ـ كه در آغوشش در حال جان كندن بود ـ، نگريست و اشك از چشمانش سرازير شد. عبد الرحمان گفت: اى پيامبر خدا! شما ما را از گريستن نهى كرده ايد؛ ولى خود مى گرييد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من شما را از اين كار نهى نكردم. اين، رحم است و كسى كه رحم نداشته باشد، مورد رحم [الهى] قرار نمى گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي اُمامة: جاءَ رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله حينَ تُوُفِّيَ إبراهيمُ وعَيناهُ تَدمَعانِ، فَقالَ: يا نَبِيَّ اللّهِ، تَبكي عَلى هذَا السَّخلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّخْلُ: المولود المحبّب إلى أبويه، وهو في الأصل ولد الغنم (النهاية: ج2 ص350 «سخل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! وَالَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ، لَقَد دَفَنتُ اثنَي عَشَرَ وَلَدا فِي الجاهِلِيَّةِ، كُلُّهُم آسَفُ مِنهُ، كُلُّهُم أدُسُّهُ فِي التُّرابِ أحياءً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ نَبِيُّ اللّهِ صلى الله عليه و آله: فَما ذاكَ بِأَن كانَتِ الرَّحمَةُ ذَهَبَت مِنكَ؟ يَحزَنُ القَلبُ وتَدمَعُ العَينُ عَلى إبراهيمَ، ولا نَقولُ ما يُسخِطُ الرَّبَّ، وإنّا عَلى إبراهيمَ لَمَحزونونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص230 ح7899؛ مسكّن الفؤاد: ص94.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابو امامه ـ: هنگامى كه ابراهيم [فرزند پيامبر صلى الله عليه و آله] از دنيا رفت، مردى نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و ديد كه ايشان اشك مى ريزد. گفت: اى پيامبر خدا! براى اين بچّه، گريه مى كنى؟ سوگند به آن كه تو را به حق بر انگيخت، من در جاهليت، دوازده فرزندم را كه همگى از اين [فرزند شما، جوان تر و] ترحّم انگيزتر بودند، زنده به گور كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «من چه كنم، اگر در وجود تو رحم نبوده است؟ دل اندوهگين مى شود و چشم بر ابراهيم اشك مى ريزد؛ ولى چيزى نمى گوييم كه خداوند را ناخشنود گرداند. ما براى ابراهيم اندوهگينيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: دَخَلنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى أبي سَيفٍ القَينِ، وكانَ ظِئرا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظئر إبراهيم: هو زوج مرضعته (النهاية: ج3 ص154 «ظأر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِاءِبراهيمَ عليه السلام، فَأَخَذَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إبراهيمَ فَقَبَّلَهُ وشَمَّهُ، ثُمَّ دَخَلنا عَلَيهِ بَعدَ ذلِكَ وإبراهيمُ يَجودُ بِنَفسِهِ، فَجَعَلَت عَينا رَسولِ اللّه صلى الله عليه و آله تَذرِفانِ، فَقالَ لَهُ عَبدُ الرَّحمنِ بنُ عَوفٍ: وأَنتَ يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يَابنَ عَوفٍ، إنَّها رَحمَةٌ. ثُمَّ أتبَعَها بِاُخرى، فَقالَ صلى الله عليه و آله: إنَّ العَينَ تَدمَعُ، وَالقَلبُ يَحزَنُ، ولا نَقولُ إلّا ما يُرضي رَبَّنا، وإنّا بِفِراقِكَ ـ يا إبراهيمُ ـ لَمَحزونونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص439 ح1241، السنن الكبرى: ج4 ص115 ح7150، المصنّف لابن أبي شيبة: ج3 ص267 ح4، تاريخ دمشق: ج43 ص559 ح9404 عن عمران بن الحصين وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج15 ص727 ح42898؛ مسكّن الفؤاد: ص93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از اَنَس ـ: با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر ابو سيف آهنگر وارد شديم. او شوهر دايه ابراهيم بود. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ابراهيم را گرفت و بوسيد و بوييد. نوبت بعد كه نزد او رفتيم، ابراهيم در حال جان دادن بود. از چشمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اشك سرازير شد. عبد الرحمان بن عوف گفت: شما هم اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى پسر عوف! اين، دل رحمى است» و اين جمله را دوباره تكرار كرد (/ باز هم اشك ريخت) و سپس فرمود: «چشم، اشك مى ريزد و دل، اندوهگين مى شود؛ امّا جز آنچه پروردگار ما را خشنود سازد، سخنى بر زبان نمى آوريم. ما از فراق تو ـ اى ابراهيم ـ اندوهناكيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن السائب بن يزيد: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله لَمّا هَلَكَ ابنُهُ طاهِرٌ، ذَرَفَت عَينُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، بَكَيتَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: إنَّ العَينَ تَذرِفُ، وإنَّ الدَّمعَ يَغلِبُ، وإنَّ القَلبَ يَحزَنُ، ولا نَعصِي اللّهَ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج7 ص153 ح6667، كنز العمّال: ج15 ص622 ح42482؛ مسكّن الفؤاد: ص95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از سائب بن يزيد ـ: هنگامى كه فرزند پيامبر خدا، طاهر، از دنيا رفت، چشمان ايشان اشكبار شد. يكى گفت: اى پيامبر خدا! گريه مى كنيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «چشم، اشك مى ريزد و اشك، چيره مى آيد و دل، اندوهگين مى شود؛ ولى بر خلاف رضاى خداوند عز و جل سخنى بر زبان نمى آوريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: المَحَبَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: محبّت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: بَكى شُعَيبٌ النَّبِيُّ عليه السلام مِن حُبِّ اللّهِ حَتّى عَمِيَ، فَرَدَّ اللّهُ إلَيهِ بَصَرَهُ وأَوحى إلَيهِ: يا شُعَيبُ، ما هذَا البُكاءُ؛ أشَوقا إلَى الجَنَّةِ أم خَوفا مِنَ النّارِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إلهي وسَيِّدي! أنتَ تَعلَمُ، ما أبكي شَوقا إلى جَنَّتِكَ ولا خَوفا مِنَ النّارِ، ولكِنِّي اعتَدتُ حُبَّكَ بِقَلبي، فَإِذا نَظَرتُ إلَيكَ فَما اُبالي مَا الَّذي يُصنَعُ بي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ إلَيهِ: يا شُعَيبُ، إن يَكُ ذلِكَ حَقّا فَهَنيئا لَكَ لِقائي. يا شُعَيبُ، لِذلِكَ أخدَمتُكَ موسَى بنَ عِمرانَ كَليمي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج6 ص315 الرقم 3362، تاريخ دمشق: ج23 ص73 ح5006 وفيه «اعتقدت» بدل «اعتدت» وكلاهما عن شدّاد بن أوس، كنز العمّال: ج11 ص498 ح32339 وراجع: علل الشرائع: ص57 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شعيب پيامبر، از محبّت خدا چندان گريست كه نابينا شد. خداوند، بينايى اش را به او باز گرداند و بدو وحى فرمود: «اى شعيب! اين، گريه چيست؟ آيا از شوق بهشت است، يا از ترس آتش؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: معبودا و سَرورا! تو خود مى دانى كه نه از شوق بهشت تو مى گريم و نه از ترس آتش؛ بلكه دلم به محبّت تو، خو كرده است و چون به تو بنگرم، مرا چه باك كه با من چه شود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند به او وحى فرمود كه: «اى شعيب! اگر به راستى چنين باشد، پس لقاى من گوارايت باد! اى شعيب! از اين رو، هم سخنم موسى بن عمران را خدمت گزار تو كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَمّا جاءَهُ جَعفَرُ بنُ أبي طالِبٍ مِنَ الحَبَشَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «حبشة»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قامَ إلَيهِ وَاستَقبَلَهُ اثنَتَي عَشرَةَ خُطوَةً، وعانَقَهُ وقَبَّلَ ما بَينَ عَينَيهِ وبَكى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: فَما أدري بِأَيِّهِما أنَا أشَدُّ سُرورا؛ بِقُدومِكَ يا جَعفَرُ، أم بِفَتحِ اللّهِ عَلى يَدِ أخيكَ خَيبَرَ؟! وبَكى فَرَحا بِرُؤيَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص254 ح4، الخصال: ص484 ح58 كلاهما عن محمّد بن زياد عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج21 ص24 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هنگامى كه جعفر بن ابى طالب از حبشه آمد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دوازده قدم به استقبالش رفت و او را در آغوش كشيد و پيشانى اش را بوسيد و گريست و فرمود: «نمى دانم از كدام يك،شادمان تر باشم؟ از آمدن تو ـ اى جعفر ـ، يا از اين كه خداوند، خيبر را به دست برادرت فتح كرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از ديدن او اشك شوق و شادى ريخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: آخى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بَينَ أصحابِهِ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، آخَيتَ بَينَ أصحابِكَ وَتَرَكتَني فَردا لا أخَ لي!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّما أخَّرتُكَ لِنَفسي، أنتَ أخي فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ، وأَنتَ مِنّي بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُمتُ وأَنَا أبكي مِنَ الجَذَلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَذَلُ: الفَرَحُ (الصحاح: ج4 ص1654 «جذل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالسُّرورِ، فَأَنشَأتُ أقولُ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقيكَ بِنَفسي أيُّهَا المُصطَفَى الَّذي هَدانا بِهِ الرَّحمنُ مِن عَمَهِ الجَهلِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[إلى آخِرِ الأَبياتِ].&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج2 ص180 عن سليمان بن جعفر الهاشمي عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم السلام، المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص186 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج38 ص338 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله يارانش را [دو به دو،] برادرِ هم قرار داد. من گفتم: اى پيامبر خدا! ميان يارانت برادرى افكندى و مرا تنها و بى برادر گذاشتى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تو را براى خودم گذاشتم. تو در دنيا و آخرت، برادر من هستى. تو براى من، به منزله هارون براى موسى هستى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من برخاستم و در حالى كه از شادى و خوش حالى مى گريستم، اين ابيات را خواندم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو را با جانم پاسدارى مى كنم، اى برگزيده اى كه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى مهربان به واسطه او ما را از كورى جهل، به راه آورد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا آخر ابيات.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَمَّا انهَزَمَ النّاسُ يَومَ اُحُدٍ عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، لَحِقَني مِنَ الجَزَعِ عَلَيهِ ما لَم أملِك نَفسي، وكُنتُ أمامَهُ أضرِبُ بِسَيفي بَينَ يَدَيهِ، فَرَجَعتُ أطلُبُهُ فَلَم أرَهُ، فَقُلتُ: ما كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِيَفِرَّ، وما رَأَيتُهُ فِي القَتلى، وأَظُنُّهُ رُفِعَ مِن بَينِنا إلَى السَّماءِ، فَكَسَرتُ جَفنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جفون السّيوف: أغمادها، واحدها جَفْن (النهاية: ج1 ص280 «جفن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيفي، وقُلتُ في نَفسي: لَاُقاتِلَنَّ بِهِ عَنهُ حَتّى اُقتَلَ، وحَمَلتُ عَلَى القَومِ فَأَفرَجوا، فَإِذا أنَا بِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَد وَقَعَ عَلَى الأَرضِ مَغشِيّا عَلَيهِ، فَقُمتُ عَلى رَأسِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَظَرَ إلَيَّ وقالَ: ما صَنَعَ النّاسُ يا عَلِيُّ؟ فَقُلتُ: كَفَروا يا رَسولَ اللّهِ، ووَلَّوُا الدُّبُرَ مِنَ العَدُوِّ وأَسلَموكَ، فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إلى كَتيبَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتيبةُ: القِطْعَة العظيمة من الجيش (النهاية: ج4 ص148 «كتب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أقبَلَت إلَيهِ، فَقالَ لي: رُدَّ عَنّي يا عَلِيُّ هذِهِ الكَتيبَةَ، فَحَمَلتُ عَلَيها بِسَيفي أضرِبُها يَمينا وشِمالاً حَتّى وَلَّوُا الأَدبارُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: أما تَسمَعُ يا عَلِيُّ مَديحَكَ فِي السَّماءِ؟ إنَّ مَلَكا يُقالُ لَهُ: رِضوانُ، يُنادي: «لا سَيفَ إلّا ذُو الفَقارِ ولا فَتى إلّا عَلِيٌّ»، فَبَكَيتُ سُرورا وحَمِدتُ اللّهَ سُبحانَهُ عَلى نِعمَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج1 ص86، كشف الغمّة: ج1 ص194، إعلام الورى: ج1 ص378 كلّها عن عكرمة، بحار الأنوار: ج20 ص86 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در روز اُحد، هنگامى كه مردم از گرد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پراكنده شدند، من چنان براى ايشان نگران و بى تاب گرديدم كه از خود، بى خود شده بودم. من پيشاپيش پيامبر صلى الله عليه و آله شمشير مى زدم. در جستجوى ايشان باز گشتم؛ امّا ايشان را نديدم. با خود گفتم: پيامبر خدا، كسى نيست كه فرار كند. در ميان كشتگان هم كه ايشان را نديدم. گمان بردم كه از ميان ما به آسمان برده شده است. پس نيام شمشيرم را شكستم و با خودم گفتم: با آن، چندان در راه پيامبر خدا مى جنگم تا كشته شوم. بر دشمن تاختم و آنها راه را باز كردند. ديدم پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر زمين افتاده و از حال رفته است. بر بالاى سرش ايستادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاهى به من كرد و فرمود: «مردم چه كردند، اى على؟». گفتم: كافر شدند، اى پيامبر خدا! پشت به دشمن كردند و شما را تنها گذاشتند. پيامبر صلى الله عليه و آله چشمش به گُردانى [از دشمن] افتاد كه به طرفش مى آمدند. فرمود: «اين گردان را از من دور كن، اى على!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من با شمشيرم بر آنها تاختم و از چپ و راست، ضربه مى زدم، تا اين كه عقب نشستند. پيامبر صلى الله عليه و آله به من فرمود: «اى على! آيا صداى ستاينده ات را در آسمان نمى شنوى؟ فرشته اى به نام رضوان فرياد مى زند: شمشيرى جز ذو الفقار نيست و جوان مردى جز على نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس من از شادى گريستم و خداوند سبحان را بر نعمتش سپاس گفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في غَزوَةِ خَيبَرَ ـ: خَرَجَ البَشيرُ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّ عَلِيّا عليه السلام دَخَلَ الحِصنَ، فَأَقبَلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَخَرَجَ عَلِيٌّ عليه السلام يَتَلَقّاهُ، فَقالَ صلى الله عليه و آله: قَد بَلَغَني نَبَؤُكَ المَشكورُ، وصَنيعُكُ المَذكورُ، قَد رَضِيَ اللّهُ عَنكَ، ورَضيتُ أنَا عَنكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكى عَلِيٌّ عليه السلام، فَقالَ لَهُ: ما يُبكيكَ يا عَلِيُّ؟ فَقالَ: فَرَحا بِأَنَّ اللّهَ ورَسولَهُ عَنّي راضِيانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إعلام الورى: ج1 ص208 عن زرارة، بحار الأنوار: ج21 ص22 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در جنگ خيبر ـ: پيك شادى براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خبر آورد كه على عليه السلام وارد قلعه شد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به طرف قلعه آمد و على عليه السلام به ديدار ايشان شتافت. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خبر تحسين انگيزت و كار به ياد ماندنى ات به من رسيد. خدا از تو راضى شد و من نيز از تو راضى ام. على عليه السلام گريست. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «چرا گريه مى كنى، اى على؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: از شادى اين كه خدا و پيامبرش از من راضى اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى عن عيسى بن مهدي الجوهري: خَرَجتُ أنَا وَالحَسَنُ بنُ مَسعودٍ وَالحُسَينُ بنُ إبراهيمَ وعَتّابٌ وطالِبٌ ابنا حاتِمٍ ومُحَمَّدُ بنُ سَعيدٍ وأَحمَدُ بنُ الخَصيبِ وأَحمَدُ بنُ جنانٍ، مِن جُنبُلا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُنْبُلاءُ: هو منزل بين واسط والكوفة (معجم البلدان: ج2 ص168).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى سامِرّا في سَنَةِ سَبعٍ وخَمسينَ ومِئَتَينِ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا دَخَلنا عَلى سَيِّدِنا أبي مُحَمَّدٍ الحَسَنِ عليه السلام بَدَأنا بِالبُكاءِ قَبلَ التَّهنِئَةِ، فَجَهَرنا بِالبُكاءِ بَينَ يَدَيهِ ونَحنُ ما يُنيفُ عَن سَبعينَ رَجُلاً مِن أهلِ السَّوادِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّواد: رستاق العراق وضياعها التي افتتحها المسلمون على عهد عمر بن الخطّاب، سمّي بذلك لسواده بالزروع والنخيل والأشجار (معجم البلدان: ج3 ص272).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ البُكاءَ مِنَ السُّرورِ بِنِعَمِ اللّهِ مِثلُ الشُّكرِ لَها، فَطيبوا نَفسا وقَرّوا عَينا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى: ص344، بحار الأنوار: ج81 ص395 ح62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية الكبرى ـ به نقل از عيسى بن مهدى جوهرى ـ: در سال دويست و پنجاه و هفت، من و حسن بن مسعود و حسين بن ابراهيم، و عتّاب و طالب، فرزندان حاتم، و محمّد بن سعيد و احمد بن خصيب و احمد بن جنان، از جُنبُلا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُنبُلا: منزلگاهى ميان واسط و كوفه است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سامرّا رفتيم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون بر سَرورمان حسن عسكرى عليه السلام وارد شديم، پيش از سلام و احوال پُرسى، شروع به گريستن كرديم با آن كه بيش از هفتاد نفر از اهل سواد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سواد: روستاها و املاك عراق كه مسلمانان آنها را در روزگار عمر بن خطّاب، فتح كردند. آن را به دليل اين كه از انبوه مزارع و نخلستان و درختان به سياهى مى زند، سواد گفته اند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوديم، در حضور وى، صدايمان به گريه بلند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «گريه كردن از شادى به نعمت هاى خدا، به مثابه شكر گزاردن آنهاست. پس خرسند و شادمان باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن أبي رافع: أمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عَلِيّا أن يَلحَقَهُ بِالمَدينَةَ، فَخَرَجَ عَلِيٌّ في طَلَبِهِ بَعدَما أخرَجَ إلَيهِ أهلَهُ، يَمشِي اللَّيلَ ويَكمُنُ النَّهارَ، حَتّى قَدِمَ المَدينَةَ. فَلَمّا بَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله قُدومُهُ، قالَ: اُدعوا لي عَلِيّا. قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، لا يَقدِرُ أن يَمشِيَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَتاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله، فَلَمّا رَآهُ اعتَنَقَهُ وبَكى، رَحمَةً لِما بِقَدَمَيهِ مِنَ الوَرَمِ، وكانَتا تَقطُرانِ دَما، فَتَفَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله في يَدَيهِ، ومَسَحَ بِهِما رِجلَيهِ، ودَعا لَهُ بِالعافِيَةِ، فَلَم يَشتَكِهِما حَتَّى استُشهِدَ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج4 ص92 الرقم 3789، تاريخ دمشق: ج42 ص68 ح8416؛ المناقب للكوفي: ج1 ص365 ح292 وفيه «يلقاه» بدل «يلحقه»، إعلام الورى: ج1 ص375 نحوه، بحار الأنوار: ج19 ص85 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از ابو رافع ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام دستور داد كه در مدينه به او ملحق شود. على، پس از روانه كردن خانواده پيامبر به نزد ايشان، خود در پى پيامبر صلى الله عليه و آله [از مكّه] خارج شد، و شب ها راه مى پيمود و روزها پنهان مى شد تا آن كه به مدينه رسيد. چون خبر ورودش به پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد، فرمود: «على را نزد من فرا بخوانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! او قادر به راه رفتن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله خود نزد او آمد و با ديدن على عليه السلام، او را در آغوش كشيد و با مشاهده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاهاى ورم كرده اش كه از آنها خون مى چكيد، دلش بر او سوخت و گريست. سپس دستانش را با آب دهانش تر كرد و به پاهاى على عليه السلام كشيد و براى بهبودى اش دعا كرد. از آن پس، على عليه السلام تا زمانى كه به شهادت رسيد، از درد پا نناليد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام: خَرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وعَلَيهِ خَميصَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخميصة: ثوب خزّ أو صوف مُعلَم، وقيل: لا تكون خميصة، إلّا أن تكون سوداء مُعلَمة، وكانت من لباس الناس قديما (النهاية: ج2 ص81 «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَدِ اشتَمَلَ بِها، فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ مَن كَساكَ هذِهِ الخَميصَةَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَساني حَبيبي وصَفِيّي وخاصَّتي وخالِصَتي وَالمُؤَدّي عَنّي ووَصِيّي ووارِثي وأَخي، وأَوَّلُ المُؤمِنينَ إسلاما، وأَخلَصُهُم إيمانا، وأَسمَحُ النّاسِ كَفّا، سَيِّدُ النّاسِ بَعدي، قائِدُ الغُرِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغرّ المُحجّلون: أي بيض مواضع الوضوء من الأيدي والوجه والأقدام (النهاية: ج1 ص346 «حجل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُحَجَّلينَ، إمامُ أهلِ الأَرضِ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ، فَلَم يَزَل يَبكي حَتَّى ابتَلَّ الحَصى مِن دُموعِهِ شَوقا إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص250 ح275 عن الأعمش، بحار الأنوار: ج38 ص96 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ از پدرانش عليهم السلام ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در حالى كه لباس سياه نقشدارى پوشيده بود، بيرون آمد. يكى گفت: اى پيامبر خدا! اين لباس را چه كسى بر شما پوشانده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «عزيزم و دوست صميمى و نزديك و يك رنگم و آن كه از جانب من [تعهّداتم را] مى پردازد، و جانشين و وارث و برادرم، و نخستين مسلمان، و خالص ترين در ايمان، و بخشنده ترينِ مردم، و آقاى مردمان پس از من، و جلودار روسفيدان، و پيشواى اهل زمين، على بن ابى طالب، اين را بر من پوشانده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله از شوق به او (على عليه السلام) پياپى مى گريست، تا جايى كه ريگ ها از اشكش تر شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: التَّقوى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: پرهيزگارى&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في بَيانِ مَا استَحَقَّ بِهِ المُتَّقونَ الجَنَّةَ ـ: الَّذينَ كانَت أعمالُهُم فِي الدُّنيا زاكِيَةً، وأَعيُنُهُم باكِيَةً، وكانَ لَيلُهُم في دُنياهُم نَهارا تَخَشُّعا وَاستِغفارا، وكانَ نَهارُهُم لَيلاً تَوَحُشّا وَانقِطاعا، فَجَعَلَ اللّهُ لَهُمُ الجَنَّةَ مَآبا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المآبُ: المرجع (الصحاح: ج1 ص89 «أوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالجَزاءَ ثَوابا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 190، بحار الأنوار: ج7 ص207 ح95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان آنچه پرهيزگاران به سبب آن، سزاوار بهشت شده اند ـ: آنان كه كردارهايشان در دنيا پاك است، و چشمانشان گريان، و شبشان در دنيا به خاطر خشوع ورزيدن و استغفار كردن، روز است، و روزشان به سبب تنهايى و بريدن [از مردم]، شب. پس خداوند، بهشت را بازگشتگاه آنان و ثواب را پاداش ايشان قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أيَّتُهَا النَّفسُ! اِخلِطي لَيلَكِ ونَهارَكِ بِالذّاكِرينَ، لَعَلَّكِ أن تَسكُني رِياضَ الخُلدِ مَعَ المُتَّقينَ، وتَشَبَّهي بِنُفوسٍ قَد أقرَحَ السَّهَرُ رِقَّةَ جُفونِها، ودامَت فِي الخَلَواتِ شِدَّةُ حَنينِها، وأَبكَى المُستَمِعينَ عَولَةُ أنينِها، وأَلانَ قَسوَةَ الضَّمائِرِ ضَجَّةُ رَنينِها، فَإِنَّها نُفوسٌ قَد باعَت زينَةَ الدُّنيا، وآثَرَتِ الآخِرَةَ عَلَى الاوُلى، اُولئِكَ وَفدُ الكَرامَةِ، يَومَ يَخسَرُ فيهِ المُبطِلونَ، ويُحشَرُ إلى رَبِّهِم بِالحُسنى وَالسُّرورِ المُتَّقونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص318، المصباح للكفعمي: ص497 كلاهما عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج94 ص109 ح14 وفيه «اخلصي» بدل «اخلطي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى نفس! شب و روزت را با اهل ذكر بگذران. باشد كه در بهشت هاى جاويدان با پرهيزگاران، هم نشين شوى، و خود را با جان هايى همانند ساز كه شب زنده دارى، پلك هاى نازك آنان را مجروح كرده، و در خلوت هايشان پيوسته در شوقى شديد به سر مى برند، و ناله هاى زارشان، شنوندگان را به گريه مى اندازد، و فرياد گريه هايشان، دل هاى سخت را نرم مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، جان هايى هستند كه زيب و زيور دنيا را فروختند، و آخرت را بر اين جهان، مقدّم داشتند. اينان در آن روزى كه باطل گرايان زيان مى بينند، و پرهيزگاران با خوشى و شادى به سوى پروردگارشان محشور مى شوند، مهمانانى گرامى [در نزد خداوند] هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزهد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: الزُّهدُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: زهد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ الزّاهِدينَ فِي الدُّنيا تَبكي قُلوبُهُم وإن ضَحِكوا، ويَشتَدُّ حُزنُهُم وإن فَرِحوا، ويَكثُرُ مَقتُهُم أنفُسَهُم وإنِ اغتَبطَوا بِما رُزِقوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 113، مطالب السؤول: ص52 نحوه، بحار الأنوار: ج78 ص21 ح82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زاهدانِ به دنيا، دل هايشان گريان است، اگرچه [در ظاهر] بخندند، و اندوهشان سخت است، هر چند [به ظاهر] شادند، و از خويشتن بسى ناخرسندند، هر چند به آنچه روزى شان شده، شاد و خرسندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتباع-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: اِتِّباعُ أهلِ البَيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: پيروى از اهل بيت عليهم السّلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: قالَ عَلِيٌّ عليه السلام لِمَولاهُ نَوفٍ الشّامِيِّ: ... هَل تَدري مَن شيعَتي؟ قالَ: لا وَاللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: شيعَتي... تَجري دُموعُهُم عَلى خُدودِهِم، يَجأَرونَ إلَى اللّهِ في فَكاكِ رِقابِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج1 ص87 عن سدير عن الإمام الباقر عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج78 ص28 ح95؛ مطالب السؤول: ص54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: على عليه السلام به يكى از يارانش به نام نَوف شامى فرمود: «... آيا مى دانى شيعه من كيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوف گفت: نه، به خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شيعه من،... اشك هايشان بر گونه هايشان جارى است، و براى آزادى خود [از دوزخ] به درگاه خدا زارى مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: إنَّهُ [أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام] خَرَجَ ذاتَ لَيلَةٍ مِنَ المَسجِدِ، وكانَت لَيلَةً قَمراءَ، فَأَمَّ الجَبّانَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَبّانة: المقابر بلسان أهل الكوفة (راجع: معجم البلدان: ج2 ص99).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولَحِقَهُ جَماعَةٌ يَقفونَ أثَرَهُ، فَوَقَفَ ثُمَّ قالَ: مَن أنتُم؟ قالوا: نَحنُ شيعَتُكَ يا أميرَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَفَرَّسَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتفرّس: أي يثبّت وينظر (الصحاح: ج3 ص958 «فرس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وُجوهِهِم، ثُمَّ قالَ: فَما لي لا أرى عَلَيكُم سيماءَ الشّيعَةِ؟ قالوا: وما سيماءُ الشّيعَةِ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: صُفرُ الوُجوهِ مِنَ السَّهَرِ، عُمشُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العمش في العين: ضعف الرؤية مع سيلان دمعها (الصحاح: ج3 ص1012 «عمش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُيونِ مِنَ البُكاءِ، حُدبُ الظُّهورِ مِنَ القِيامِ، خُمصُ البُطونِ مِنَ الصِّيامِ، ذُبلُ الشِّفاهِ مِنَ الدُّعاءِ، عَلَيهِم غَبَرَةُ الخاشِعينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج1 ص237، الأمالي للطوسي: ص216 ح377، بحار الأنوار: ج68 ص150 ح4 وراجع: تاريخ دمشق: ج42 ص491.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: يك شب، امير مؤمنان عليه السلام از مسجد خارج شد. شبى مهتابى بود. آهنگ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبّانه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم كوفه به قبرستان، «جبّانه» مى گفتند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرد. عدّه اى در پى او روانه شدند. ايشان ايستاد و فرمود: «شما كيستيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ما شيعيان شما هستيم، اى امير مؤمنان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام در چهره هاى آنان خيره شد و آن گاه فرمود: «پس چرا نشان شيعه را در شما نمى بينم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: نشان شيعه چيست، اى امير مؤمنان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «زردى رخسارها از شب زنده دارى، كم سويى ديدگان از گريستن، خميدگى پشت ها از نماز خواندن، گود افتادن شكم ها از روزه دارى، خشكيدگى لب ها از دعا، و بودن گَرد خاكساران بر آنها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: يا أبَا المِقدامِ، إنَّما شيعَةُ عَلِيٍّ عليه السلام الشّاحِبونَ النّاحِلونَ الذّابِلونَ، ذابِلَةٌ شِفاهُهُم، خَميصَةٌ بُطونُهُم، مُتَغَيِّرَةٌ ألوانُهُم، مُصفَرَّةٌ وُجوهُهُم، إذا جَنَّهُمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جنّ عليه الليل: أي ستره (النهاية: ج1 ص307 «جنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّيلُ اتَّخَذُوا الأَرضَ فِراشا، وَاستَقبَلُوا الأَرضَ بِجِباهِهِم، كَثيرٌ سُجودُهُم، كَثيرَةٌ دُموعُهُم، كَثيرٌ دُعاؤُهُم، كَثيرٌ بُكاوُهُم، يَفرَحُ النّاسُ وهُم يَحزَنونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص444 ح40، فلاح السائل: ص468 ح317، صفات الشيعة: ص88 ح19 نحوه وكلّها عن أبي المقدام، مشكاة الأنوار: ص150 ح363، بحار الأنوار: ج68 ص149 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: اى ابو مِقدام! شيعيان على، پريده رنگ و تكيده و خشكيده اند. لبانشان خشك است، شكم هايشان گود افتاده، رنگ هايشان برگشته و رخسارهايشان زرد است و چون شب آنان را فرو پوشاند، خاك را فرش خويش مى سازند، و پيشانى هايشان را بر زمين مى نهند، بسيار سجده مى كنند، بسيار اشك مى ريزند، و بسيار دعا مى كنند، و بسيار مى گريند. مردم شادمانى مى كنند و آنان اندوهناك اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-جمود-العين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابِعُ: جمود العين&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: خشكيدگى چشم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عوامل-جمود-العين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: عَوامِلُ جُمودِ العَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: عوامل خشكيدگى چشم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ يا خَيرَ مَن سُئِلَ، ويا أجوَدَ مَن أعطى، حَوِّلنا مِمّا تَكرَهُ إلى ما تُحِبُّ وتَرضى، وإن كانَتِ القُلوبُ قاسِيَةً، وإن كانَتِ الأَعيُنُ جامِدَةً، وإن كُنّا أولى بِالعَذابِ، فَأَنتَ أولى بِالمَغفِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص161 ح446، بحار الأنوار: ج80 ص344 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! اى بهترين كسى كه از او درخواست مى شود! و اى بخشنده ترين كسى كه عطا مى كند! ما را از وضعى كه خوش نمى دارى، به وضعى كه دوست مى دارى و مى پسندى، منتقل گردان، هر چند كه دل ها سخت و چشم ها خشك شده اند و هر چند به عذاب، سزاوارتريم؛ چرا كه تو به آمرزيدن، سزاوارترى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما جَفوَةُ العُيونِ إلّا مِن كَثرَةِ الذُّنوبِ، وما كَثرَةُ الذُّنوبِ إلّا مِن قِلَّةِ الوَرَعِ، وما قِلَّةُ الوَرَعِ إلّا مِن كَثرَةِ الجَفاءِ، وما كَثرَةُ الجَفاءِ إلّا مِن حُبِّ الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص115 ح6359 عن أنس؛ مستدرك الوسائل: ج12 ص39 ح13458 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب عن عيسى عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خشكى و بى عاطفگى چشم ها، جز از بسيارى گناهان نيست، و بسيارى گناهان، جز از كمى پارسايى نيست، و كمى پارسايى، جز از بسيارىِ جفاكارى (از حد و مرزها گذشتن) نيست، و بسيارى جفاكارى نيست، مگر به سبب دنيادوستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ما جَفَّتِ الدُّموعُ إلّا لِقَسوَةِ القُلوبِ، وما قَسَتِ القُلوبُ إلّا لِكَثرَةِ الذُّنوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص81 ح1 عن الأصبغ بن نباتة، مشكاة الأنوار: ص447 ح1500، بحار الأنوار: ج70 ص55 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چشم ها نخشكيدند، مگر بر اثر سختى دل ها، و دل ها سخت نشدند، مگر به سبب بسيارىِ گناهان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سُبحانَكَ اللّهُمَّ وبِحَمدِكَ! ما لِلعُيونِ لا تَبكي لِغَفلَةِ القُلوبِ إذا ذُكِرَت مَخافَتُكَ؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص196، بحار الأنوار: ج97 ص199 ح3 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: منزّهى تو ـ اى خدا ـ! و ستايش، تو را! چشم ها را چه شده است كه چون ترس از تو به ميان مى آيد، بر اثر غفلت دل ها، اشكى از آنها جارى نمى شود؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مِن عَلاماتِ الشَّقاءِ: جُمودُ العَينِ، وقَسوَةُ القَلبِ، وشِدَّةُ الحِرصِ في طَلَبِ الدُّنيا، وَالإِصرارُ عَلَى الذَّنبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص290 ح6 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص243 ح96 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، مشكاة الأنوار: ص447 ح1496 وفيهما «الرزق» بدل «الدنيا»، تحف العقول: ص47 وزاد في أوّله «أربع»، كنز الفوائد: ج2 ص10 نحوه، بحار الأنوار: ج70 ص52 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خشكيدگىِ چشم، و سختىِ دل، و آزمندىِ شديد در طلب دنيا و پافشارى بر گناه، از نشانه هاى شقاوت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أربَعُ خِصالٍ مِنَ الشَّقاوَةِ: جُمودُ العَينِ، وقَساوَةُ القَلبِ، وبُعدُ الأَمَلِ، وحُبُّ البَقاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص360 ح5762 عن حماد بن عمرو وأنس بن محمّد عن أبيه جميعا، مكارم الأخلاق: ج2 ص325 ح2656 كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص12 وفيه «وحب الدنيا من الشقاء» بدل «وحب البقاء»، بحار الأنوار: ج77 ص52 ح3؛ حلية الأولياء: ج6 ص175، تفسير القرطبي: ج1 ص463 كلاهما عن أنس نحوه، كنز العمّال: ج16 ص67 ح43964.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چهار چيز، از شقاوت است: خشكيدگى چشم، و قساوت قلب، و آرزوى دور و دراز، علاقه به ماندن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في مُناجاةِ الشّاكِرينَ ـ: إلهي! أشكو إلَيكَ... عَينا عَنِ البُكاءِ مِن خَوفِكَ جامِدَةً، وإلى ما يَسُرُّها طامِحَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص143 نقلاً عن بعض كتب الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام&lt;/span&gt;- &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مناجات سپاس گزاران ـ: خداى من! به تو شكايت مى كنم... از چشمى كه از خوف تو اشكى نمى ريزد، و به آنچه خوشايندش است، مى نگرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ ـ: أعوذُ بِكَ مِن قَلبٍ لا يَخشَعُ، ومِن عَينٍ لا تَدمَعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج3 ص94 ح253 عن مُعتِّب و ج6 ص37 ح74 عن يونس بن ظبيان، المزار الكبير: ص239 ح6، فلاح السائل: ص426 ح291 كلاهما عن معاوية بن عمّار، بحار الأنوار: ج98 ص136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: [خدايا!] پناه مى برم به تو از دلى كه خشوع ندارد و از چشمى كه اشك نمى ريزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يرقق-القلب-ويكثر-الدمعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: ما يُرَقِّقُ القَلبَ ويُكثِرُ الدَّمعَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: آنچه دل را نازك و اشك را زياد مى كند&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن فَطَّرَ صائِما في رَمَضانَ مِن كَسبٍ حَلالٍ، صَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ لَيالِيَ رَمَضانَ كُلَّها، وصافَحَهُ جِبريلُ عليه السلام لَيلَةَ الفِطرِ، ومَن صافَحَهُ جِبريلُ تَكثُرُ دُموعُهُ ويَرِقُّ قَلبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج3 ص419 ح3955 عن سلمان، كنز العمّال: ج8 ص459 ح23658.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس در ماه رمضان، روزه دارى را از درآمد حلال، افطارى دهد، فرشتگان در تمام شب هاى آن ماه بر او درود مى فرستند، و در شب [عيد] فطر، جبرئيل عليه السلام با او دست مى دهد، و كسى كه جبرئيل عليه السلام با وى دست دهد، اشكش بسيار و دلش نازك مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أكلُ العَدَسِ يُرِقُّ القَلبَ، ويُكثِرُ الدَّمعَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص343 ح1 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، المحاسن: ج2 ص306 ح2017 عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام وفيه «ويسرع» بدل «ويكثر»، بحار الأنوار: ج66 ص258 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوردن عدس، دل را نازك و اشك را زياد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: شَكا رَجُلٌ إلى نَبِيِّ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَساوَةَ القَلبِ، فَقالَ لَهُ: عَلَيكَ بِالعَدَسِ، فَإِنَّهُ يُرِقُّ القَلبَ ويُسرِعُ الدَّمعَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص343 ح3، المحاسن: ج2 ص306 ح2016 وزاد في آخره «وقد بارك عليه سبعون نبيا» وكلاهما عن عبد الرحمن بن زيد [بن أسلم]، بحار الأنوار: ج66 ص258 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردى از سختىِ دل به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شِكوه كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «عدس بخور؛ زيرا عدس، دل را نازك و اشك را سرازير مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-آثار-البكاء-من-خشية-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الخامِس: آثار البكاء من خشية اللّه&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: آثار گريستن از ترس خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تمحيص-الذنوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: تَمحيصُ الذُّنوبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: پاك كردن گناهان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن بَكى مِن خَشيَةِ اللّهِ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص148 ح5912 نقلاً عن الرافعي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه از ترس خدا بگريد، خداوند، او را مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن بَكى مِن ذَنبٍ غَفَرَ اللّهُ لَهُ، ومَن بَكى [مِن]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من مستدرك الوسائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَوفِ النّارِ أعاذَهُ اللّهُ مِنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از گناهى گريه كند، خداوند، او را مى آمرزد و هر كس از ترس آتش دوزخ بگريد، خداوند، او را از آن، در پناه خود مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ العَبدَ لَيَمرَضُ المَرَضَ فَيَرِقُّ قَلبُهُ، فَيَذكُرُ بَعضَ ذُنوبِهِ الَّتي سَلَفَت مِنهُ، فَيَقطُرُ مِن عَينَيهِ مِثلُ الذُّبابِ مِنَ الدَّمعِ، فَيُطَهِّرُهُ اللّهُ عز و جل مِن ذُنوبِهِ، فَإِن بَعَثَهُ بَعَثَهُ مُطَهَّرا، وإن قَبَضَهُ قَبَضَهُ مُطَهَّرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم السفر: ص387 ح1309، الفردوس: ج1 ص196 ح742 كلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج3 ص312 ح6710.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بنده، بيمار مى شود و رقّت قلب مى گيرد و به ياد بعضى از گناهان گذشته اش مى افتد و به اندازه بال پشه اى از چشمانش اشكى مى چكد. پس خداوند عز و جل او را از گناهانش پاك مى سازد. اگر از آن بيمارى بهبودش بخشد، از گناه، پاكش كرده، و اگر جانش را بگيرد، پاك از گناه، جانش را گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار عن أنس عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما مِن مُؤمِنٍ يَبكي مِن خَشيَةِ اللّهِ تَعالى إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ ذُنوبَهُ، وإن كانَت أكثَرَ مِن نُجومِ السَّماءِ، وعَدَدِ قَطَراتِ البِحارِ. ثُمَّ قَرَأَ: «فَلْيَضْحَكُواْ قَلِيلاً وَلْيَبْكُواْ كَثِيرًا جَزَاءً بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص259 ح691.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار ـ به نقل از اَ نَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هيچ مؤمنى نيست كه از ترس خداوند متعال بگريد، مگر آن كه خداوند، گناهانش را مى آمرزد، اگر چه گناهان او بيشتر از ستارگان آسمان و شمار قطرات درياها باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس اين آيه را خواند: «از اين پس، كم مى خندند و به جزاى آنچه به دست مى آوردند، بسيار مى گريند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ حينَ سَأَلَهُ رَجُلٌ: مَا الَّذي يَمحو عَنِّي الخَطايا؟ ـ: الدُّموعُ، وَالخُضوعُ، وَالأَمراضُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص129 ح44154 نقلاً عن الشيخ شمس الدين بن القماح في مجموع له عن خالد بن الوليد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در پاسخ اين سؤال مردى كه: چه چيزى گناهان مرا مى زدايد؟ ـ: اشك ها و فروتنى و بيمارى ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله، فَبَكى رَجُلٌ بَينَ يَدَيهِ، فَقالَ: لَو شَهِدَكُم كُلُّ مُؤمِنٍ كانَ عَلَيهِ مِنَ الذُّنوبِ أمثالَ الجِبالِ الرَّواسي، لَغُفِرَ لَهُم بِبُكاءِ هذَا الرَّجُلِ؛ وذلِكَ أنَّ المَلائِكَةَ لَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر والظاهر أنّ كلمة «له» زائدة من سهو النسّاخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَدعو لَهُ رَحمَةَ اللّهِ، وتقَولُ: اللّهُمَّ شَفِّعِ البَكّائينَ فيمَن لا يَبكي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج3 ص410، الإصابة: ج6 ص460 عن الهيثم بن مالك.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: پيامبر صلى الله عليه و آله خطبه مى خواند كه مردى شروع به گريستن كرد. فرمود: «اگر هر مؤمنى با گناهانى به اندازه كوه هاى سر به آسمان كشيده در اين جمع شما بود، با گريه اين مرد، آمرزيده مى شد؛ چرا كه فرشتگان براى او از خدا رحمت مى طلبند و مى گويند: بار خدايا! شفاعت گريه كنندگان را در باره كسى كه نمى گريد، بپذير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بُكاءُ العَبدِ مِن خَشيَةِ اللّهِ يُمَحِّصُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمحيص الذّنوب: أي إزالتها (النهاية: ج4 ص302 «محص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُنوبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص262 ح4432 و ص240 ح4355 نحوه، عيون الحكم والمواعظ: ص186 ح3776 وص 195 ح3996.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گريستن بنده از ترس خدا، گناهانش را پاك مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: إذا بَكَى العَبدُ مِن خَشيَةِ اللّهِ تَعالى، تَحاتَّت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَحاتَتْ: أي تساقطت (النهاية: ج1 ص337 «حت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ الذُّنوبُ كَما يَتَحاتُّ الوَرَقُ، فَيَبقى كَيَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: هر گاه بنده از ترس خداى متعال بگريد، گناهان، مانند برگ درخت از او مى ريزند و همانند روزى مى شود كه از مادرش متولّد شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: ما مِن مُؤمِنٍ ذَرَفَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللّهِ، إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج4 ص32 ح113.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: هيچ مؤمنى نيست كه چشمانش از ترس خدا بگريد، مگر آن كه خداوند، او را مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ فِي الاِستِقالَةِ ـ: أنتَ الَّذي سَمَّيتَ نَفسَكَ بِالعَفُوِّ فَاعفُ عَنّي، قَد تَرى يا إلهي فَيضَ دَمعي مِن خيفَتِكَ، ووَجيبَ قَلبي مِن خَشيَتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجادية: ص68 الدعاء 16، المزار الكبير: ص157، مصباح الزائر: ص76، المزار للشهيد الاوّل: ص229 وليس فيه صدره إلى «بالعفو»، بحار الأنوار: ج100 ص409 ح66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان در طلب بخشش ـ: تو آنى كه خويشتن را باگذشت ناميده اى. پس، از من در گذر. معبود من! مى بينى كه چگونه از ترس تو، اشكم روان و از ترس تو، دلم لرزان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ الرَّجُلَ لَيَكونُ بَينَهُ وبَينَ الجَنَّةِ أكثَرُ مِمّا بَينَ الثَّرى وَالعَرشِ لِكَثرَةِ ذُنوبِهِ، فَما هُوَ إلّا أن يَبكِيَ مِن خَشيَةِ اللّهِ عز و جل نَدَما عَلَيها، حَتّى يَصيرَ بَينَهُ وبَينَها أقرَبُ مِن جَفنِهِ إلى مُقلَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص3 ح4 عن أحمد بن الحسن الحسيني عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، روضة الواعظين: ص495، بحار الأنوار: ج93 ص329 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: انسان به سبب كثرت گناهانش، فاصله او با بهشت، بيش از فاصله فرش تا عرش است؛ امّا همين كه بر اثر پشيمانى از آنها، از ترس خداوند عز و جل بگريد، فاصله اش با آن نزديك تر از فاصله پلك او با تخم چشمش مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البُكاءُ ثَلاثَةٌ: أحَدُها مِن خَوفِ اللّهِ، ومِن هَربِ الخَطيئَةِ، ومِن خَشيَةِ القَطيعَةِ؛ فَأَمَّا الأَوَّلُ فَهُوَ كَفّارَةُ الذُّنوبِ، وَالثّاني فَهُوَ طَهارَةُ العُيوبِ، وَالثّالِثُ فَهُوَ الوِلايَةُ مَعَ رِضاءِ المَحبوبِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَثَمَرَةُ كَفّارَةِ الذُّنوبِ النَّجاةُ مِنَ العُقوباتِ، وثَمَرَةُ طَهارَةِ العُيوبِ النَّعيمُ المُقيمُ، وَالدَّرَجَةُ العُليا، وثَمَرَةُ الوِلايَةِ مَعَ رِضاءِ المَحبوبِ الرُّؤيَةُ وَالزِّيادَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العددية: ص359.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گريه بر سه گونه است: يكى از ترس خدا، ديگرى براى فرار از گناه، و ديگر از ترس جدايى. گريه نخست، كفّاره گناهان است. دومى پاك كننده عيب هاست و سومى پيوستن است، همراه با خشنودىِ محبوب. ثمره كفّاره گناهان، رهيدن از كيفرهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثمره پاكى از عيب ها، نعمت جاويدان [بهشت] و [رسيدن به] درجه بالاست و ثمره پيوستنِ همراه با خشنودى محبوب، ديدن است و افزونى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نور-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: نورُ القَلبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: روشنايى دل&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البُكاءُ مِن خَشيَةِ اللّهِ يُنيرُ القَلبَ، ويَعصِمُ مِن مُعاوَدَةِ الذَّنبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص111 ح2016، عيون الحكم والمواعظ: ص21 ح119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گريستن از ترس خدا، دل را روشنايى مى بخشد و از بازگشت به گناه، مصون مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: طَلَبتُ نورَ القَلبِ فَوَجَدتُهُ فِي التَّفَكُّرِ وَالبُكاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص173 ح13810 نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: روشنايى دل را جُستم و آن را در انديشيدن و گريستن يافتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رحمة-الله-عزوجل-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: رَحمَةُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: رحمت خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَو أنَّ باكِيا بَكى في اُمَّةٍ، لَرَحِمَ اللّهُ تِلكَ الاُمَّةَ لِبُكائِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص96، الكافي: ج2 ص482 ح2 نحوه وص 481 ح1، ثواب الأعمال: ص200 ح1 وفيهما «لرحموا» بدل «لرحم اللّه...» والثلاثة الأخيرة عن محمّد بن مروان عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج93 ص331 ح14، شعب الإيمان: ج1 ص495 ح811 عن مسلم بن يسار وفيه «من الامم رحموا» بدل «لرحم اللّه...»، البداية والنهاية: ج9 ص312 عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، كنز العمّال: ج3 ص147 ح5907.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر يك نفر در ميان يك امّت بگريد، خداوند به خاطر گريه او، بر آن امّت، رحم مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في دُعاءٍ عَلَّمَهُ عَلِيّا عليه السلام ـ: يا مُنزِلَ البَرَكاتِ، يا راحِمَ العَبَراتِ، يا مُقيلَ العَثَراتِ، يا كاشِفَ الكُرُباتِ، يا وَلِيَّ الحَسَناتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص195 عن الإمام الحسين عليه السلام، بحار الأنوار: ج95 ص399 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعايى كه به على عليه السلام آموخت ـ: اى فرو فرستنده بركت ها! اى رحم كننده بر اشك ها! اى بخشنده لغزش ها! اى زداينده غم ها و رنج ها! اى صاحب خوبى ها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البُكاءُ مِن خَشيَةِ اللّهِ مِفتاحُ الرَّحمَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص121 ح2051.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گريستن از ترس خدا، كليد رحمت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في زِيارَةِ قَبرِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام ـ: اللّهُمَّ... وعَبرَةُ مَن بَكى مِن خَوفِكَ مَرحومَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص739 ح830، الإقبال: ج2 ص274 كلاهما عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، كامل الزيارات: ص93 ح93 عن علي بن مهدي بن صدقة الرقّي عن الإمام الرضا عن أبيه عن جدّه عنه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج100 ص264 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در زيارت قبر امير مؤمنان عليه السلام ـ: خدايا!... بر اشك كسى كه از ترس تو مى گريد، رحمت مى آورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ فِي الصَّباحِ ـ: اللّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وعَجِّل فَرَجي، وأَقِل عَثرَتي، وَارحَم عَبرَتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص333، مصباح المتهجّد: ص230 ح337، تهذيب الأحكام: ج6 ص63 كلاهما من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج101 ص324 ح8 نقلاً عن المزار للمفيد وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام ـ از دعاى ايشان در صبحگاهان ـ: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست، و در گشايش كارم تعجيل فرما، و از لغزشم در گذر، و بر اشكم رحم آور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رضوان-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: رِضوانُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: خشنودى خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ إبراهيمَ النَّبِيَّ عليه السلام قالَ: إلهي! ما لِعَبدٍ بَلَّ وَجهَهُ بِالدُّموعِ مِن مَخافَتِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَعالى: جَزاؤُهُ مَغفِرَتي ورِضواني يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص160، الجعفريّات: ص240 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص96 ح2274 من دون اسناد إلى الإمام الباقر عليه السلام وليس فيهما «يوم القيامة»، بحار الأنوار: ج93 ص334 ح25؛ الدعاء للطبراني: ص370 ح1227 عن اُمية بن صفوان نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: ابراهيم پيامبر، گفت: معبودا! پاداش بنده اى كه از ترس تو صورتش را از اشك تر كند، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال فرمود: «پاداش او، آمرزش و خشنودى من در روز قيامت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: حُبُّ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: دوستى خدا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ تَعالى يُحِبُّ كُلَّ باكٍ حَزينٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص146، إرشاد القلوب: ص96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند متعال، هر گريه كننده اندوهگينى را دوست دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: قالَ اللّهُ تَعالى لِداودَ عليه السلام: اُدعُني بِهذَا الاِسمِ: يا حَبيبَ البَكّائينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص240 ح12856 نقلا عن القطب الراوندي في لب اللّباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: خداى متعال به داوود عليه السلام وحى فرمود كه: «مرا با اين نام بخوان: اى محبوب گريه كنندگان!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في ذِكرِ حَديثِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: قالَ اللّهُ تَعالى: ... يا أحمَدُ، لَيسَ كُلُّ مَن قالَ: «اُحِبُّ اللّهَ» أحَبَّني! حَتّى يَأخُذَ قوتا، ويَلبَسَ دونا، ويَنامَ سُجودا، ويُطيلَ قِياما، ويَلزَمَ صَمتا، ويَتَوَكَّلَ عَلَيَّ، ويَبكِيَ كَثيرا، ويُقِلَّ ضِحكا، ويُخالِفَ هَواهُ، ويَتَّخِذَ المَسجِدَ بَيتا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص199 ـ 205، بحار الأنوار: ج77 ص30 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان حديث معراج پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: خداوند متعال فرمود: «اى احمد! چنين نيست كه هر كس گفت: خدا را دوست دارم، دوستم بدارد، مگر آن گاه كه قوتى بر گيرد، و خرقه اى در پوشد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى از مال اندوزى و خوراك و لباسِ زياد بپرهيزد و به قوت و لباس كم بها بسنده كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حال سجده بخوابد، و ساعت ها به نماز ايستد، و خاموشى در پيش گيرد، و بر من توكّل نمايد، و بسيار بگريد، و خنده را كم كند، و با هوسش بستيزد، و مسجد را خانه خود قرار دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ [الرِّضا عليه السلام]: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي قَد سَأَلتُ اللّهَ حاجَةً مُنذُ كَذا وكَذا سَنَةً، وقَد دَخَلَ قَلبي مِن إبطائِها شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام: يا أحمَدُ، إيّاكَ وَالشَّيطانَ أن يَكونَ لَهُ عَلَيكَ سَبيلٌ حَتّى يُقَنِّطَكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القنوط: وهو أشدّ اليأس من الشيء (النهاية: ج4 ص113 «قنط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;! إنَّ أبا جَعفَرٍ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ ـ كانَ يَقولُ: «إنَّ المُؤمِنَ يَسأَلُ اللّهَ عز و جل حاجَةً، فَيُؤَخِّرُ عَنهُ تَعجيلَ إجابَتِهِ حُبّا لِصَوتِهِ وَاستِماعِ نَحيبِهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص488 ح1، قرب الإسناد: ص385 ح1358، عدّة الداعي: ص187، بحار الأنوار: ج93 ص367 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ: به امام رضا عليه السلام گفتم: قربانت شوم! من چند سال است كه از خدا حاجتى خواسته ام و از تأخير اجابتش، در دلم شكّى افتاده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى احمد! مبادا شيطان به تو راه پيدا كند و نوميدت گرداند. [جدّم] باقر عليه السلام مى فرمود: گاه مؤمن از خداوند عز و جل حاجتى مى خواهد و خدا، اجابت شدن آن را به تأخير مى اندازد؛ چون صداى او و شنيدن ناله اش را دوست دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: يا أحنَفُ، إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ أحَبَّ أقواما... قاموا إلى صَلاتِهِم مُعوِلينَ باكينَ تارَةً، واُخرى مُسَبِّحينَ، يَبكونَ في مَحاريبِهِم ويَرِنّونَ، يَصطَفّونَ لَيلَةً مُظلِمَةً بَهماءَ يَبكونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص119 ح63 عن محمّد بن الحنفيّة، بحار الأنوار: ج7 ص219 ح132.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى احنف! خداوند پاك، مردمانى را دوست مى دارد... كه براى نمازشان بر مى خيزند، گاه نالان و گريان و گاه تسبيح گويان. در محرابشان مى گريند و مى نالند، و در شب تار به نماز مى ايستند و اشك مى ريزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إجابة-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: إجابَةُ الدُّعاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: اجابت دعا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البُكاءُ مِن خَشيَةِ اللّهِ مِفتاحُ الرَّحمَةِ، وعَلامَةُ القَبولِ، وبابُ الإِجابَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گريستن از ترس خدا، كليد رحمت و نشانه پذيرش و درِ اجابت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: بُكاءُ العُيونِ وخَشيَةُ القُلوبِ بِرَحمَةِ اللّهِ عز و جل، فَإِذا وَجَدتُموها فَاغتَنِمُوا الدُّعاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص21 ح2138؛ مكارم الأخلاق: ج2 ص96 ح2271 كلاهما عن الإمام علي عليه السلام وفيه «من رحمة اللّه» بدل «برحمة اللّه»، بحار الأنوار: ج93 ص336 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گريه چشم ها و ترس دل ها، از رحمت خداوند عز و جل است. پس هر گاه اين دو را [در خود] يافتيد، دعا كردن را غنيمت بشماريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: اُطلُبِ الإِجابَةَ عِندَ اقشِعرارِ الجِلدِ، وعِندَ إفاضَةِ العَبرَةِ، وعِندَ قَطرِ المَطَرِ، وإذا كانَتِ الشَّمسُ في كَبِدِ السَّماءِ أو قَد زاغَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاغَت: أي مالت عن مكانها (النهاية: ج2 ص324 «زيغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص96 ح2275، بحار الأنوار: ج93 ص346 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: اجابت [دعا] را در هنگام لرزيدن پوست، و در هنگام سرازير شدن اشك، و در هنگام باريدن باران، و در هنگامى كه خورشيد به وسط آسمان مى رسد يا زوال مى يابد، بجوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ التَّضَرُّعَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التّضرّع: التذلّل والمبالغة في السؤال والرغبة (النهاية: ج3 ص85 «ضرع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالصَّلاةَ مِنَ اللّهِ تَعالى بِمَكانٍ، إذا كانَ العَبدُ ساجِدا للّهِِ، فَإِن سالَت دُموعُهُ فَهُنالِكَ تَنزِلُ الرَّحمَةُ، فَاغتَنِموا في تِلكَ السّاعَةِ المَسأَلَةَ وطَلَبَ الحاجَةِ، ولا تَستَكثِروا شَيئا مِمّا تَطلُبونَ، فَما عِندَ اللّهِ أكثَرُ مِمّا تُقَدِّرونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص97 ح2275، بحار الأنوار: ج93 ص346 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: التماس و زارى كردن و نماز، نزد خداوند متعال، جايگاه خاصّى دارند. هر گاه بنده براى خدا در سجده باشد، اگر اشكش جارى شد، آن هنگام، رحمت نازل مى شود. پس در آن لحظه درخواست و طلب حاجت را غنيمت شماريد و چيزى را از آنچه مى طلبيد، زياد مپنداريد؛ زيرا آنچه نزد خداست، بيش از آن است كه مى پنداريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أبي حمزة: قالَ أبو عبد اللّه عليه السلام لِأَبي بَصيرٍ: إن خِفتَ أمراً يَكونُ، أو حاجَةً تُريدُها، فَابدَأ بِاللّهِ ومَجِّدهُ، وأَثنِ عَلَيهِ كَما هُوَ أهلُهُ، وصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، وسَل حاجَتَكَ، وتَباكَ، ولَو مِثلَ رَأسِ الذُّبابِ؛ إنَّ أبي عليه السلام كانَ يَقولُ: إنَّ أقرَبَ ما يَكونُ العَبدُ مِنَ الرَّبِّ عز و جل وَ هُوَ ساجِدٌ باكٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص483 ح10، عدّة الداعي: ص161، بحار الأنوار: ج93 ص334 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن ابى حمزه ـ: امام صادق عليه السلام به ابو بصير فرمود: «اگر از وقوع پيشامدى بيم داشتى، يا حاجتى خواستى، به نام خدا آغاز نما و او را آن گونه كه سزاوارش هست، تمجيد و ثنا گو و بر پيامبر صلى الله عليه و آله صلوات فرست و حاجتت را بخواه و خود را به گريه وا دار و اگر شد، به اندازه سر مگسى اشكى بريز. پدرم عليه السلام هميشه مى فرمود: نزديك ترين زمان بنده به پروردگار عز و جل، زمانى است كه در سجده است و مى گريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذَا اقشَعَرَّ جِلدُكَ ودَمَعَت عَيناكَ، فَدونَكَ دونَكَ، فَقَد قُصِدَ قَصدُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص478 ح8، الخصال: ص82 ح6، عدّة الداعي: ص154 وزاد فيه «ووجل قلبك» بعد «عيناك»، مكارم الأخلاق: ج2 ص14 ح2021 وفيه «نجح» بدل «قصد»، بحار الأنوار: ج93 ص344 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر زمانى كه بدنت به لرزه در آمد و چشمانت اشكبار شد، آن لحظه را غنيمت شمار؛ زيرا به تو توجّه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمّار: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: أكونُ أدعو فَأَشتَهِي البُكاءَ ولا يَجيؤُني، ورُبَّما ذَكَرتُ بَعضَ مَن ماتَ مِن أهلي فَأَرِقُّ وأَبكي، فَهَل يَجوزُ ذلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم فَتَذَكَّرهُم، فَإِذا رَقَقتَ فَابكِ وَادعُ رَبَّكَ تَبارَكَ وتَعالى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص483 ح7، عدّة الداعي: ص160، بحار الأنوار: ج93 ص334 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن عمّار ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: من دعا مى كنم و دلم مى خواهد بگريم؛ امّا گريه ام نمى آيد، و چه بسا به ياد يكى از كسانم كه مرده است، مى افتم و دلم مى سوزد و مى گريم. آيا اين جايز است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، آنها را به ياد آر و چون رقّت قلب يافتى، گريه نما و به درگاه پروردگار بزرگ و بلندمرتبه ات دعا كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُرورُ القِيامَةِ&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شادمانى در روز قيامت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار عن أنس: ذَكَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله النّارَ وبَينَ يَدَيهِ حَبَشِيٌّ اشتَدَّ بُكاؤُهُ، فَنَزَلَ جِبريلُ فَقالَ: يا مُحَمَّدُ، إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: وعِزَّتي وجَلالي وكَرَمي وسَعَةِ رَحمَتي، لا تَبكي عَينُ عَبدٍ فِي الدُّنيا إلّا أكثَرتُ ضِحكَهُ فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج3 ص403.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار ـ به نقل از اَ نَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از آتش دوزخ، ياد مى كرد. غلامى حبشى كه در آن جا حاضر بود، سخت گريست. جبرئيل فرود آمد و گفت: اى محمّد! خداى عز و جل مى فرمايد: به عزّت و جلالم و بخشندگى و گستردگى رحمتم سوگند، چشم هيچ بنده اى در دنيا نمى گريد مگر آن كه در آخرت خنده اش را بسيار مى گردانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُلُّ عَينٍ باكِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ إلّا ثَلاثَ أعيُنٍ: عَينٌ بَكَت مِن خَشيَةِ اللّهِ، وعَينٌ غَضَّت عَن مَحارِمِ اللّهِ، وعَينٌ باتَت ساهِرَةً في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص98 ح46، ثواب الأعمال: ص211 ح1 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص318 ح942 من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله، الكافي: ج2 ص80 ح2 عن ابراهيم بن عمر اليماني عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج93 ص329 ح8؛ حلية الأولياء: ج3 ص163 عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر چشمى در روز قيامت، گريان است، مگر سه چشم: چشمى كه از ترس خدا گريسته باشد، چشمى كه از محرّمات خدا فرو هشته باشد، و چشمى كه در راه خدا شب را نخفته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كُلُّ عَينٍ باكِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ إلّا ثَلاثَةً: عَينٌ غَضَّت عَن مَحارِمِ اللّهِ، وعَينٌ سَهَرَت في طاعَةِ اللّهِ، وعَينٌ بَكَت في جَوفِ اللَّيلِ مِن خَشيَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص482 ح4 عن صالح بن رزين و محمد بن مروان، الزهد للحسين بن سعيد: ص77 ح206 عن صالح بن رزين، عدّة الداعي: ص157، بحار الأنوار: ج93 ص332 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر چشمى در روز قيامت، گريان است، بجز سه چشم: چشمى كه از حرام هاى خدا پوشيده شده باشد، چشمى كه در طاعت خدا شب را نخفته باشد، و چشمى كه در دل شب از ترس خدا گريسته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة عن يوسف بن أسباط: حَدَّثَني أبي قالَ: دَخَلتُ مَسجِدَ الكوفَةِ فَإِذا شابٌّ يُناجي رَبَّهُ، وهُوَ يَقولُ في سُجودِهِ: سَجَدَ وَجهي مُتَعَفِّرا فِي التُّرابِ لِخالِقي وحُقَّ لَهُ. فَقُمتُ إلَيهِ فَإِذا هُوَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ، فَلَمَّا انفَجَرَ الفَجرُ نَهَضتُ إلَيهِ فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، تُعَذِّبُ نَفسَكَ وقَد فَضَّلَكَ اللّهُ بِما فَضَّلَكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكى، ثُمَّ قالَ: حَدَّثَني عَمرُو بنُ عُثمانَ عَن اُسامَةَ بنِ زَيدٍ قالَ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: كُلُّ عَينٍ باكِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ إلّا أربَعَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أربعة»، والصواب ما أثبتناه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعيُنٍ: عَينٌ بَكَت مِن خَشيَةِ اللّهِ، وعَينٌ فُقِئَت في سَبيلِ اللّهِ، وعَينٌ غَضَّت عَن مَحارِمِ اللّهِ، وعَينٌ باتَت ساهِرَةً ساجِدَةً، يُباهي بِهَا اللّهُ المَلائِكَةَ، يَقولُ: اُنظُروا إلى عَبدي! روحُهُ عِندي وجَسَدُهُ في طاعَتي؛ قَد جافى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَفَاءُ: البُعد عن الشيء، جفاه: بَعُدَ عنه (النهاية: ج1 ص280 «جفا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَدَنَهُ عَنِ المضَاجِعِ، يَدعوني خَوفا مِن عَذابي، وطَمَعا في رَحمَتي، اشهَدوا أنّي قَد غَفَرتُ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص311، بحار الأنوار: ج46 ص99 ح88؛ كنز العمّال: ج15 ص872 ح43468 نقلاً عن الرافعي عن اُسامة بن زيد نحوه وفيه من «كلّ عين باكية يوم القيامة...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة ـ به نقل از يوسف بن اسباط ـ: پدرم برايم نقل كرد و گفت: به مسجد كوفه وارد شدم. ديدم جوانى با پروردگارش مناجات مى كند و در سجده اش مى گويد: «صورتم براى آفريدگارم به خاك سجده در افتاده است و اين، حقّ اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به طرف او رفتم. ديدم زين العابدين عليه السلام است. چون سپيده زد، نزديكش رفتم و گفتم: اى پسر پيامبر خدا! با اين همه مقام و فضيلتى كه خداوند به شما داده است، باز خود را چنين عذاب مى دهيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان گريست و سپس فرمود: «عمرو بن عثمان، از اسامة بن زيد برايم حديث كرد كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: در روز قيامت، هر چشمى گريان است، بجز چهار چشم: چشمى كه از ترس خدا گريسته باشد، چشمى كه در راه خدا از حدقه بيرون آمده باشد، چشمى كه از حرام هاى خدا فرو بسته شده باشد، و چشمى كه شب را در سجده بيدار مانده باشد. خداوند به چنين چشمى بر فرشتگان، فخر مى فروشد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مى فرمايد: بنده ام را ببينيد. روحش نزد من است و جسمش در طاعت من. پيكرش را از بسترها دور كرده و از ترس عذاب من و به اميد رحمتم، مرا مى خواند. گواه باشيد كه من او را آمرزيدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما مِن عَينٍ إلّا وهِيَ باكِيَةٌ يَومَ القِيامَةِ، إلّا عَينا بَكَت مِن خَوفِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص482 ح2 عن محمّد بن مروان، عدّة الداعي: ص157، وسائل الشيعة: ج15 ص227 ح20344.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هيچ چشمى نيست، مگر آن كه در روز قيامت، گريان است، بجز چشمى كه از خوف خدا گريسته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَم مِمَّن كَثُرَ ضِحكُهُ لاعِبا يَكثُرُ يَومَ القِيامَةِ بُكاؤُهُ، وكَم مِمَّن كَثُرَ بُكاؤُهُ عَلى ذَنبِهِ خائِفا يَكثُرُ يَومَ القِيامَةِ فِي الجَنَّةِ سُرورُهُ وضِحكُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص3 ح6 عن أحمد بن الحسن الحسيني عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج93 ص329 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بسا كسى كه از روى لهو و لعب، بسيار مى خندد و در روز قيامت، بسيار گريان است، و بسا كسى كه بر گناهان خويش بسيار مى گريد و ترسان است، و روز قيامت، در بهشت، بسيار شادمان و خندان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمن-القيامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: أمنُ القِيامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: امنيت در قيامت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لَمّا كَلَّمَ اللّهُ موسَى بنَ عِمرانَ عليه السلام، قالَ موسى: ... إلهي! ما جَزاءُ مَن دَمَعَت عَيناهُ مِن خشيَتِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا موسى، آمَنُ وَجهَهُ مِن حَرِّ النّارِ، واُؤمِنُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «واومن»، والتصويب من الأمالي للصدوق ومكارم الأخلاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ الفَزَعِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص88 ح68 عن زياد بن المنذر، الأمالي للصدوق: ص277 ح307 عن عبد العظيم بن عبد اللّه الحسني عن الإمام الهادي عليه السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص94 ح2265 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، عدّة الداعي: ص157 عن الإمام علي عليه السلام وفي الثلاثة الأخيرة «أقي» بدل «آمن»، بحار الأنوار: ج13 ص328 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: چون خدا با موسى بن عمران عليه السلام گفت، موسى گفت: ... معبود من! پاداش كسى كه چشمانش از ترس تو اشك بريزد، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى موسى! چهره او را از حرارت آتش نگه مى دارم، و در آن روز وحشت بزرگ، در امانش مى دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن خَرَجَ مِن عَينَيهِ مِثلُ الذُّبابِ مِنَ الدَّمعِ مِن خَشيَةِ اللّهِ، آمَنَهُ اللّهُ بِهِ يَومَ الفَزَعِ الأَكبَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص95 ح2268، جامع الأخبار: ص261 ح707؛ كنز العمّال: ج3 ص148 ح5910 نقلاً عن ابن النجّار عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه به اندازه مگسى، اشك از چشمانش خارج شود، خداوند به سبب آن، او را در آن روز هراس بزرگ، آسوده خاطر و در امان مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: سَبعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللّهُ عز و جل في ظِلِّهِ يَومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلُّهُ... ورَجُلٌ ذَكَرَ اللّهَ عز و جلخالِيا فَفاضَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص343 ح7 عن أبي سعيد الخدري أو أبي هريرة و ح8 عن ابن عباس، بحار الأنوار: ج26 ص261 ح41؛ صحيح البخاري: ج6 ص2496 ح6421، صحيح مسلم: ج2 ص715 ح91، سنن الترمذي: ج4 ص598 ح2391، مسند ابن حنبل: ج3 ص440 ح9671 ليس فيها «من خشية اللّه» وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج15 ص904 ح43561.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هفت نفرند كه خداوند عز و جل بر آنها، در آن روزى كه سايه اى جز سايه او نيست، سايه مى افكند: ... و [از جمله آنهاست] مردى كه در خلوت خود، خداى عز و جلرا ياد كند و از ترس خداوند عز و جل چشمانش اشكبار شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: في بَعضِ الكُتُبِ ـ أيِ السَّماوِيَّةِ ـ: وعِزَّتي! لا يَبكِيَنَّ عَبدٌ مِن خَشيَتي، إلّا أجَرتُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُجِيرُه: أي تُؤمِّنهُ (النهاية: ج1 ص313 «جور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن نَقِمَتي وأَبدَلتُهُ ضِحكا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص241 ح12862 نقلاً عن لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: در يكى از كتاب ها [آسمانى] آمده است: «به عزّتم سوگند، هيچ بنده اى از ترس من گريه نمى كند، مگر آن كه او را از خشم خود، پناه مى دهم و خنده جايگزين گريه آن مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إطفاء-نار-جهنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: إطفاءُ نارِ جَهَنَّمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: خاموش كردن آتش جهنّم&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما مِن شَيءٍ إلّا لَهُ مِقدارٌ و ميزانٌ، إلَا الدَّمعَةُ فَإِنَّهُ يُطفَأُ بِها بِحارٌ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج1 ص495 ح811، المصنّف لعبد الرزاق: ج11 ص189 ح20292 كلاهما عن مسلم بن يسار، كنز العمّال: ج3 ص147 ح5907؛&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ چيزى نيست، مگر آن كه مقدار و ميزانى دارد، بجز اشك؛ زيرا با آن، درياهايى از آتش خاموش مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البُكاءُ مِن خَشيَةِ اللّهِ يُطفِئُ بِحارا مِن غَضَبِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص96، فلاح السائل: ص466 ح315 عن حبّة العرني عن الإمام علي عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج87 ص201 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گريستن از ترس خدا، درياهايى از خشم خدا را خاموش مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العددية: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقالَ لَهُ: أتَأذَنُ لي أن أتَمَنِّيَ المَوتَ؟ فَقالَ صلى الله عليه و آله: المَوتُ شَيءٌ لا بُدَّ مِنهُ، وسَفَرٌ طَويلٌ يَنبَغي لِمَن أرادَهُ أن يَرفَعَ عَشرَ هَدايا ـ إلى أن قالَ صلى الله عليه و آله ـ: وهَدِيَّةُ مالِكٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي خازن النار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعَةُ أشياءَ: البُكاءُ مِن خَشيَةِ اللّهِ، وصَدَقَةُ السِّرِّ، وتَركُ المَعاصي، وبِرُّ الوالِدَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العددية: ص366، مستدرك الوسائل: ج7 ص185 ح7989.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: مردى پيش پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و گفت: آيا اجازه مى دهى كه من آرزوى مرگ كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «مرگ، چيزى است كه گريزى از آن نيست، و سفرى طولانى است كه هر كس خواهان آن است، بايد ده هديه با خود ببرد» تا آن كه فرمود: «و هديه مالك،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگهبان دوزخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار چيز است: گريستن از ترس خدا، صدقه پنهانى، ترك گناهان، و خوش رفتارى با پدر و مادر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما مِن شَيءٍ إلّا ولَهُ كَيلٌ ووَزنٌ، إلَا الدُّموعُ؛ فَإِنَّ القَطرَةَ تُطفِئُ بِحارا مِن نارٍ، فَإِذَا اغرَورَقَتِ العَينُ بِمائِها لَم يَرهَق&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهِقَهُ: أي غَشِيَهُ (النهاية: ج2 ص283 «رهق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجها قَتَرٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَتْرُ: تقليل النفقة، ومُقْتِرٌ: فقير (مفردات ألفاظ القرآن: ص655 «قتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا ذِلَّةٌ، فَإِذا فاضَت حَرَّمَهُ اللّهُ عَلَى النّارِ. ولَو أنَّ باكِيا بَكى في اُمَّةٍ لَرُحِموا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص481 ح1 و ص482 ح5، ثواب الأعمال: ص200 ح1 كلّها عن محمد بن مروان، عدّة الداعي: ص157، بحار الأنوار: ج93 ص331 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هيچ چيزى نيست، مگر آن كه پيمانه و وزنى دارد، بجز اشك؛ زيرا قطره اى اشك، درياهايى از آتش را فرو مى نشاند. هر گاه چشم، غرق در آب خود شود، گرد هيچ فقر و ذلّتى بر آن نمى نشيند، و هر گاه اشكْ سرازير شود، خداوند، آن چهره را بر آتش حرام مى گرداند، و اگر گرينده اى در ميان امّتى بگريد، همه آن امّت، مورد رحمت قرار مى گيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما مِن شَيءٍ إلّا ولَهُ كَيلٌ ووَزنٌ، إلَا الدَّمعَةُ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يُطفِئُ بِاليَسيرِ مِنهَا البِحارَ مِنَ النّارِ، فَلَو أنَّ عَبدا بَكى في اُمَّةٍ لَرَحِمَ اللّهُ عز و جل تِلكَ الاُمَّةَ بِبُكاءِ ذلِكَ العَبدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص482 ح2 عن محمّد بن مروان، عدّة الداعي: ص158، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص317 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، تفسير العيّاشي: ج2 ص122 ح16 عن الإمام الباقر عليه السلام وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج93 ص335 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر چيزى پيمانه و وزنى دارد، مگر اشك؛ چرا كه خداوند عز و جل با اندكى از آن، درياهاى آتش را خاموش مى سازد، پس اگر بنده اى در ميان امّتى بگريد، خداوند عز و جل به خاطر گريه آن بنده، بر آن امّت، رحم مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدر المنثور عن أبي حازم: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله نَزَلَ عَلَيهِ جِبريلُ وعِندَهُ رَجُلٌ يَبكي، فَقالَ: مَن هذا؟ قالَ: فُلانٌ. قالَ جِبريلُ: إنّا نَزِنُ أعمالَ بَني آدَمَ كُلَّها إلَا البُكاءَ؛ فَإِنَّ اللّهَ يُطفِئُ بِالدَّمعَةِ نُهورا مِن نيرانِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج5 ص347 نقلاً عن أحمد في الزهد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از ابو حازم ـ: جبرئيل بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شد، و مردى نزد ايشان بود و مى گريست. جبرئيل پرسيد: اين كيست؟ پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «فلان كس». جبرئيل گفت: ما همه كردارهاى آدمى زادگان را وزن مى كنيم، بجز گريه را؛ چرا كه خداوند با اشك، رودهايى از آتش هاى دوزخ را خاموش مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: رُوِيَ أنَّ النّارَ تَزفِرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زفرت النار: سمع لتوقّدها صوت وهو زفيرها (تاج العروس: ج6 ص465 «زفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَفرَةً يَومَ القِيامَةِ، يَجثُو الخَلائِقُ عَلى رُكبَتِهِم، فَيَجيءُ جَبرَئيلُ بِقَدَحٍ مِنَ الماءِ يَضرِبُهُ عَلى وَجهِها فَتَنصَرِفُ، فَيَقولُ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله: يا جَبرَئيلُ، مِن أينَ هذَا الماءُ؟ قالَ: إنَّها مِن دُموعِ العُصاةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص241 ح12865 نقلاً عن لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: روايت شده است كه: در روز قيامت، آتش چنان دمى بر مى آورد كه خلايق به زانو در مى آيند. پس جبرئيل عليه السلام قدحى آب مى آورد و به صورت آن مى زند و آتش پس مى رود. محمّد صلى الله عليه و آله مى فرمايد: «اى جبرئيل! اين آب از كجاست؟». جبرئيل مى گويد: اين از اشك هاى گنهكاران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: رُوِيَ أنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله إذا رَأى بُروزَ جَهَنَّمَ يَقولُ: «يا رَبِّ! اِصرِفِ النّارَ عَن اُمَّتي»، فَلا يُصرَفُ، حَتّى لَحِقَ بُكاءُ العاصينَ، فَيَرجِعُ أسرَعَ مِن طَرفَةِ عَينٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص241 ح12864 نقلاً عن لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: روايت شده است كه: پيامبر صلى الله عليه و آله چون پديدار شدن دوزخ را ببيند، مى فرمايد: «پروردگارا! اين آتش را از امّتم بگردان»؛ امّا برگردانيده نمى شود تا آن كه [اشك و] گريه گنهكاران مى رسد، و آتش، سريع تر از چشم بر هم زدنى باز مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النجاة-من-النار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: النَّجاةُ مِنَ النّارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: رهايى از آتش&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البُكاءُ مِن خَشيَةِ اللّهِ النَّجاةُ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج5 ص388 ح7040، الفردوس: ج4 ص238 ح6714 كلاهما عن عائشة، كنز العمّال: ج16 ص123 ح4144؛ جامع الأحاديث القمّي: ص64، جامع الأخبار: ص259 ح689.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گريستن از ترس خدا، رهيدن از آتش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن عَبدٍ اغرَورَقَت عَيناهُ بِمائِها إلّا حَرَّمَ اللّهُ ذلِكَ الجَسَدَ عَلَى النّارِ، وما فاضَت عَينٌ مِن خَشيَةِ اللّهِ إلّا لَم يَرهَق ذلِكَ الوَجهُ قَتَرٌ ولا ذِلَّةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص121 ح15، مجمع البيان: ج5 ص158 كلاهما عن الفضيل بن يسار عن الإمام الباقر عليه السلام، الكافي: ج2 ص482 ح2 عن محمد بن مروان عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص143 ح1 عن محمد بن مروان عن الإمام الباقر عليه السلام وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج93 ص335 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ بنده اى نيست كه چشمانش پُر اشك گردد، مگر اين كه خداوند، آن بدن را بر آتش حرام مى گرداند، و هيچ چشمى از ترس خدا اشكبار نمى شود، مگر اين كه آن چهره، غبار و خوارى نمى بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن عَبدٍ مُؤمِنٍ يَخرُجُ مِن عَينَيهِ دُموعٌ، وإن كانَ مِثلَ رَأسِ الذُّبابِ مِن خَشيَةِ اللّهِ، ثُمَّ تُصيبُ شَيئا مِن حُرِّ وَجهِهِ، إلّا حَرَّمَهُ اللّهُ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1404 ح4197 تنبيه الغافلين: ص563 ح914، حلية الأولياء: ج4 ص266 كلّها عن ابن مسعود؛ إرشاد القلوب: ص97 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ بنده مؤمنى نيست كه از چشمانش، اگرچه به اندازه سر مگسى، اشك از ترس خدا خارج شود و بر گونه اش بغلتد، مگر آن كه خداوند، او را بر آتش حرام مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: حُرِّمَتِ النّارُ عَلى عَينٍ دَمَعَت أو بَكَت مِن خَشيَةِ اللّهِ، وحُرِّمَتِ النّارُ عَلى عَينٍ سَهَرَت في سَبيلِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص99 ح17213، السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص273 ح8869، سنن الدارمي: ج2 ص648 ح2311، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص93 ح2432 كلّها عن أبي ريحانة، كنز العمّال: ج4 ص297 ح10575؛ الأمان: ص134 عن أبي ريحانة، بحار الأنوار: ج22 ص117 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آتش دوزخ بر چشمى كه از ترس خدا اشك ريزد يا بگريد، حرام شده است. آتش بر چشمى كه در راه خدا بيدارى بكشد، حرام شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: حُرِّمَ عَلى عَينَينِ أن تَنالَهُمَا النّارُ: عَينٌ بَكَت مِن خَشيَةِ اللّهِ، وعَينٌ باتَت تَحرُسُ الإِسلامَ وأَهلَهُ مِن أهلِ الكُفرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص92 ح2431، التاريخ الكبير: ج8 ص50 الرقم 436، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص422 ح1447 كلها عن أبي هريرة، سنن الترمذي: ج4 ص175 ح1639 عن ابن عباس نحوه، كنز العمّال: ج3 ص141 ح5877.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: رسيدنِ آتش به دو چشم، حرام شده است: چشمى كه از ترس خدا گريسته باشد و چشمى كه شب ها از اسلام و مسلمانان در برابر اهل كفر، نگهبانى كرده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ثَلاثَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، ولعلّها كانت في الأصل: «ثلاث» وصحّفت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعيُنٍ لا تَمَسُّهَا النّارُ: عَينٌ فُقِئَت في سَبيلِ اللّهِ، وعَينٌ حَرَسَت في سَبيلِ اللّهِ، وعَينٌ بَكَت مِن خَشيَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص92 ح2430 عن أبي هريرة، المعجم الكبير: ج19 ص416 ح1003 عن بهز بن حكيم عن أبيه عن جدّه نحوه، كنز العمّال: ج15 ص814 ح43238.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه چشم است كه آتش با آنها تماس پيدا نمى كند: چشمى كه در راه خدا از كاسه اش بيرون آورده شده باشد، چشمى كه در راه خدا نگهبانى داده باشد، و چشمى كه از ترس خدا گريسته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تَرَى النّارَ عَينٌ بَكَت مِن خَشيَةِ اللّهِ، ولا عَينٌ سَهَرَت في طاعَةِ اللّهِ، ولا عَينٌ غَضَّت عَن مَحارِمِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص97؛ تهذيب الكمال: ج12 ص525 الرقم 2751 عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چشمى كه از ترس خدا بگريد و چشمى كه شب را در طاعت خدا بيدار بماند و چشمى كه از حرام هاى خدا پوشانده شود، آتش دوزخ را به خود نمى بينند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن دَمَعَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللّهِ، لَن يَلِجَ النّارَ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج2 ص458 الرقم 2042، المعجم الكبير: ج6 ص57 ح5502 وزاد فيه «لم يحل له أن» قبل «يلج النار» وزاد في آخره «إلّا تحلة الرحمن» وكلاهما عن سعد بن المدحاس، كنز العمّال: ج10 ص216 ح29145.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه چشمانش از ترس خدا اشك بريزند، هرگز به دوزخ نمى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يَلِجُ النّارَ رَجُلٌ بَكى مِن خَشيَةِ اللّهِ، حَتّى يَعودَ اللَّبَنُ فِي الضَّرعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص171 ح1633 و ص555 ح2311، سنن النسائي: ج6 ص12، مسند ابن حنبل: ج3 ص576 ح10565 كلّها عن أبي هريرة، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص289 ح7667، كنز العمّال: ج3 ص143 ح5887؛ عدّة الداعي: ص155.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مردى كه از ترس خدا بگريد، به آتش نمى رود، مگر آن كه شيرِ دوشيده به پستان باز گردد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى محال است چنين شخصى به آتش برود، چنان كه محال است شيرِ دوشيده به پستان باز گردد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن زيد بن أرقم: إنَّ رَجُلاً سَأَلَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله: بِمَ أتَّقِي النّارَ؟ قالَ: بِدُموعِ عَينَيكَ؛ فَإِنَّ عَينا بَكَت مِن خَشيَةِ اللّهِ لا تَأكُلُهَا النّارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج8 ص362 الرقم 4460، كنز العمّال: ج15 ص795 ح43158.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از زيد بن ارقم ـ: مردى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيد: با چه چيزى خود را از آتش دوزخ نگه دارم؟ فرمود: «با اشك چشمانت؛ زيرا چشمى كه از ترس خدا بگريد، طعمه آتش نمى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن ذَكَرَ اللّهَ فَفاضَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللّهِ حَتّى يُصيبَ الأَرضَ مِن دُموعِهِ، لَم يُعَذِّبهُ اللّهُ تَعالى يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص289 ح7668، المعجم الأوسط: ج6 ص196 ح6171 كلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج1 ص425 ح1830.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس خدا را ياد كند و چشمانش از ترس خدا اشكبار شود تا جايى كه از اشك هايش بر زمين بچكد، در روز قيامت، خداوند متعال، او را عذاب نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن بَكى عَلى ذَنبِهِ حَتّى تَسيلَ دُموعُهُ عَلى لِحيَتِهِ، حَرَّمَ اللّهُ ديباجَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِيباجَةُ الوَجْه: حُسْنُ بَشَرَته (تاج العروس: ج3 ص358 «دبج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَجهِهِ عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص95 ح2267، روضة الواعظين: ص495، بحار الأنوار: ج93 ص335 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه بر گناهانش بگريد تا اشكش بر محاسنش جارى شود، خداوند، رخسار او را بر آتش حرام مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن عبد الرحمن بن سمرة: كُنّا عِندَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَوما، فَقالَ: إنّي رَأَيتُ البارِحَةَ عَجائِبَ. قالَ: فَقُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، و ما رَأَيتَ؟! حَدِّثنا بِهِ فِداكَ أنفُسُنا وأَهلونا وأَولادُنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ... ورَأَيتُ رَجُلاً مِن اُمَّتي قَد هَوى فِي النّارِ، فَجاءَتهُ دُموعُهُ الَّتي بَكى مِن خَشيَةِ اللّهِ فَاستَخرَجَتهُ مِن ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص301 ح342، فضائل الاشهر الثلاثة: ص112 ح107 عن عبد الرحمن بن هبيرة، بحار الأنوار: ج7 ص290 ح1؛ تفسير ابن كثير: ج4 ص421، كنز العمّال: ج15 ص926 ح43592 نقلاً عن الحكيم و شعب الإيمان نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة ـ به نقل از عبد الرحمان بن سمره ـ: روزى نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بوديم كه فرمود: «من ديشب، عجايبى ديدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: چه ديدى ـ اى پيامبر خدا ـ؟ خودمان و زن و فرزندانمان فدايت شويم! برايمان بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... مردى از امّتم را ديدم كه در آتش فرو افتاد؛ امّا اشك هايش كه از ترس خدا گريسته بود، به دادش رسيدند و او را از آن بيرون كشيدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَمّا كَلَّمَ اللّهُ موسى عليه السلام قالَ: إلهي! ما جَزاءُ مَن دَمَعَت عَيناهُ مِن خَشيَتِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا موسى، أقي وَجهَهُ مِن حَرِّ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص157، الأمالي للصدوق: ص277 ح307 عن عبد العظيم بن عبد اللّه الحسين عن الإمام الهادي عليه السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص94 ح2265 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام وفي أوّله «وقال موسى عليه السلام: يا إلهي ما جزاء...»، بحار الأنوار: ج13 ص328 ح4؛ الدر المنثور: ج7 ص173 نقلاً عن أحمد عن أبي الجعد، كنز العمّال: ج15 ص871 ح43466 نقلاً عن ابن عساكر والديلمي عن ابن مسعود وكلاهما نحوه وفيهما «داود عليه السلام» بدل «موسى عليه السلام».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چون خدا با موسى عليه السلام سخن گفت، موسى گفت: معبودا! پاداش كسى كه چشمانش از ترس تو اشك بريزد، چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى موسى! چهره اش را از حرارت آتش، نگه مى دارم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درجات-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: دَرَجاتُ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: درجات بهشت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، إنَّهُ إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ نادى مُنادٍ مِن بُطنانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُطنان العرش: أي من وسطه، وقيل من أصله (النهاية: ج1 ص137 «بطن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرشِ: ... أينَ المُتَحابّونَ فِي اللّهِ؟ أينَ المُتَباذِلونَ فِي اللّهِ؟ أينَ المُؤثِرونَ عَلى أنفُسِهِم؟... أينَ الَّذينَ يَبكونَ مِن خَشيَةِ اللّهِ؟ «لَاخَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَا أَنتُمْ تَحْزَنُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أينَ رُفَقاءُ النَّبِيِّ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله؟ آمِنوا وقَرُّوا عَينا «ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ أَنتُمْ وَ أَزْوَاجُكُمْ تُحْبَرُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: 70. ويُحْبَرُون: أي يفرحون (مفردات ألفاظ القرآن: ص216 «حبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص408 ح547 عن عبد اللّه بن الحسين عن أبيه عن جدّه عن الإمام علي عليه السلام، بحار الأنوار: ج7 ص211 ح108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! آن گاه كه روز قيامت شود، بانگْ زننده اى از ميان عرش، صدا مى زند: «... كجايند آنان كه براى خدا يكديگر را دوست مى داشتند؟ كجايند آنان كه براى خدا به يكديگر بخشش مى كردند؟ كجايند ايثارگران؟... كجايند كسانى كه از ترس خدا مى گريستند؟ «بيمى بر شما نيست و اندوهگين نمى شويد». كجايند همرهانِ محمّدِ پيامبر؟ آسوده باشيد و با سُرور، «شما و همسرانتان شادمانه به بهشت درآييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ عَلَيكَ بِالبُكاءِ مِن خَشيَةِ اللّهِ، يَبني لَكَ بِكُلِّ قَطرَةٍ بَيتا فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص96 وص 154 وفي أوّله «عليكم بالبكاء...» وفيه «ألف بيت» بدل «بيتا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! بر تو باد گريستن از ترس خدا. به ازاى هر قطره اى، خانه اى در بهشت برايت ساخته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، اُوصيكَ في نَفسِكَ بِخِصالٍ فَاحفَظها عَنّي، ثُمَّ قالَ: اللّهُمَّ أعِنهُ، أمَّا الاُولى: فَالصِّدقُ، ولا تَخرُجَنَّ مِن فيكَ كَذِبَةٌ أبَدا. وَالثّانِيَةُ: الوَرَعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَرَعُ: الكفّ عن المحارم والتحرّج عنه (النهاية: ج5 ص174 «ورع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا تَجتَرِئ عَلى خِيانَةٍ أبَدا. وَالثّالِثَةُ: الخَوفُ مِنَ اللّهِ عَزَّ ذِكرُهُ كَأَنَّكَ تَراهُ. وَالرّابِعَةُ: كَثرَةُ البُكاءِ مِن خَشيَةِ اللّهِ؛ يُبنى لَكَ بِكُلِّ دَمعَةٍ ألفُ بَيتٍ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص79 ح33، تهذيب الأحكام: ج9 ص175 ح713 وفيه «البكاء للّه» بدل «البكاء من خشية اللّه» وكلاهما عن معاوية بن عمار، المحاسن: ج1 ص81 ح48 و فيه «البكاء للّه» بدل «كثرة البكاء من خشية اللّه» وكلّها عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص188 ح5432 عن عمرو بن ثابت عن الإمام الباقر عليه السلام، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص94 وفي الثلاثة الأخيرة «بيت» بدل «ألف بيت»، بحار الأنوار: ج69 ص391 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: «اى على! تو را در باره خودت به چند كار سفارش مى كنم. پس آنها را از من به ياد دار». سپس فرمود: «بار خدايا! او را كمك كن. اوّل: راستگويى، كه هرگز از دهانت دروغى خارج نشود. دوم: پارسايى، كه هرگز بر خيانتى گستاخ نشوى. سوم: ترس از خداوند بلندنام، آن گونه كه گويى او را مى بينى، و چهارم: گريستن از خوف خدا؛ زيرا به ازاى هر قطره اشكى، هزار خانه در بهشت برايت ساخته مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن ذَرَفَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللّهِ، كانَ لَهُ بِكُلِّ قَطرَةٍ مِن دُموعِهِ مِثلُ جَبَلِ اُحُدٍ يَكونُ في ميزانِهِ، وكانَ لَهُ مِنَ الأَجرِ بِكُلِّ قَطرَةٍ عَينٌ مِنَ الجَنَّةِ، عَلى حافَتَيها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «حافيتها»، والتصويب من عدّة الداعي وبحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ المَدائِنِ وَالقُصورِ ما لا عَينٌ رَأَت ولا اُذُنٌ سَمِعَت ولا خَطَرَ عَلى قَلبِ بَشَرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص344 ح1 عن أبي هريرة و ابن عبّاس، عدّة الداعي: ص159 وفيه «من الأجر» بعد «ميزانه» وليس فيه «بكلّ قطرة»، بحار الأنوار: ج76 ص371 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه چشمانش از ترس خدا بگريد، براى هر قطره اى از اشك هايش، به اندازه كوه اُحد در ترازوى اعمالش قرار داده مى شود، و به پاداش هر قطره اى، چشمه اى در بهشت برايش خواهد بود كه در دو طرف آن چشمه، شهرها و كوشك هايى است كه نه چشمى ديده و نه گوشى شنيده و نه در دل بشرى، خطور كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ مِن وَصاياهُ لِأَبي ذَرٍّ ـ: يا أبا ذَرٍّ، إنَّ ربّي تَبارَكَ اسمُهُ أخبَرَني فَقالَ: وَعِزَّتي وجَلالي! ما أدرَكَ العابِدونَ دَركَ البُكاءِ عِندي شَيئا، وإنّي لَأَبني لَهُم فِي الرَّفيقِ الأَعلى قَصرا لايُشارِكُهُم فيهِ أحَدٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص532 ح1162، مكارم الأخلاق: ج2 ص370 ح2661 وليس فيه «عندي شيئا» وكلاهما عن أبي ذر، عدّة الداعي: ص156 نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص81 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش هايش به ابو ذر ـ: اى ابو ذر! پروردگار بزرگم به من خبر داد و فرمود: به عزّت و جلالم سوگند، عبادت كنندگان با گريستن، به چيزى از من دست مى يابند كه با هيچ چيزى به آن نمى توانند برسند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا: با گريه، به چيزى در نزد من مى توان رسيد كه عبادت كنندگان به آن نمى رسند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من براى آنان (گريه كنندگان) در عالم بالا قصرى مى سازم كه هيچ كس با آنان در آن شراكت ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ألا ومَن ذَرَفَت عَيناهُ مِن خَشيَةِ اللّه عز و جل، كانَ لَهُ بِكُلِّ قَطرَةٍ قَطَرَت مِن دُموعِهِ قَصرٌ فِي الجَنَّةِ، مُكَلَّلاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَكَلَّلهُ: أحاط به (لسان العرب: ج11 ص596 «كلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالدُّرِّ وَالجَوهَرِ، فيهِ ما لا عَينٌ رَأَت ولا اُذُنٌ سَمِعَت ولا خَطَرَ عَلى قَلبِ بَشَرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص17 ح4968، الأمالي للصدوق: ص517 ح707 كلاهما عن الحسين بن زيد، مكارم الأخلاق: ج2 ص317 ح2655 كلّها عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج76 ص336 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آگاه باشيد كه هر كس چشمانش از ترس خداى عز و جل اشك بريزد، در برابر هر قطره اشك او، كاخى مرواريد و گوهرنشان در بهشت براى او خواهد بود. در آن كاخ، چيزهايى است كه هيچ چشمى نديده، و هيچ گوشى نشنيده، و به دل هيچ بشرى خطور نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أوحَى اللّهُ عز و جل إلى موسى عليه السلام: إنَّ عِبادي لَم يَتَقَرَّبوا إلَيَّ بِشَيءٍ أحَبَّ إلَيَّ مِن ثَلاثِ خِصالٍ. قالَ موسى: يا رَبِّ وما هُنَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا موسَى! الزُّهدُ فِي الدُّنيا، وَالوَرَعُ عَنِ المَعاصي، وَالبُكاءُ مِن خَشيَتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ موسى: يا رَبِّ! فَما لِمَن صَنَعَ ذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ: يا موسى! أمَّا الزّاهِدونَ فِي الدُّنيا فَفِي الجَنَّةِ، وأَمَّا البَكّاؤُونَ مِن خَشيَتي فَفِي الرَّفيعِ الأَعلى لا يُشارِكُهُم أحَدٌ، وأَمَّا الوَرِعونَ عَن مَعاصِيَّ فَإِنّي اُفَتِّشُ النّاسَ ولا اُفَتِّشُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص482 ح6، ثواب الأعمال: ص205 ح1 عن الوصّافي عن الإمام الباقر عليه السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص95 ح2269، الزهد للحسين بن سعيد: ص77 ح207، إرشاد القلوب: ص96 عن الإمام علي عليه السلام، قصص الأنبياء للراوندي: ص162 ح181 عن حمزة بن حمران وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج13 ص352 ح46 وراجع: المعجم الكبير: ج12 ص94 ح12650 والمعجم الأوسط: ج4 ص188 ح3937، وكنز العمّال: ج3 ص723 ح8578.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند عز و جل به موسى عليه السلام وحى فرمود كه: «محبوب ترين چيزها نزد من كه بندگانم با آنها خود را به من نزديك سازند، سه چيز است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى گفت: پروردگارا! آنها چيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى موسى! زهد ورزيدن به دنيا، خوددارى از نافرمانى ها، و گريستن از ترس من».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى گفت: پروردگارا! كسى كه چنين كند، چه پاداشى دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل به او وحى فرمود: «اى موسى! زهدورزان به دنيا، در بهشت اند. گريه كنندگان از ترس من، در بلندترين جايگاه اند و كسى با آنان در آن جا شراكت ندارد، و پاداش خوددارى كنندگان از نافرمانى من، اين است كه من همه مردم را [در قيامت] بازخواست مى كنم؛ ليكن آنان را بازخواست نمى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: فِي التَّوراةِ: إذا دَمَعَت عَيناكَ فَلا تَمسَحهُما إلّا بِكَفِّكَ عَلى وَجهِكَ فَإِنَّها رَحمَةٌ، ولا يَبكي عَبدي مِن خَشيَتي إلّا سَقَيتُهُ مِن رَحيقٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحيق: من أسماء الخمر؛ يريد خمر الجنّة. والمختوم: المصون الذي لم يُبتذَل لأجل ختامه (النهاية: ج2 ص208 «رحق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَختومٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص241 ح12863 نقلاً عن لب اللّباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: در تورات آمده است: «هر گاه چشمانت اشك ريختند، آن را پاك مكن، مگر اين كه آن را با دستانت بر صورت خويش بكشى؛ چرا كه اشك، رحمت است، و هر بنده ام كه از ترس من بگريد، او را از باده سر به مُهر مى نوشانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-ما-ينبغي-فيه-البكاء-أو-التباكي-من-الأوقات-والأحوال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّادِس: ما ينبغي فيه البكاء أو التباكي من الأوقات والأحوال&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: اوقات و حالات شايسته براى گريستن يا وانمود كردن به آن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سواد-الليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: سَوادُ اللَّيلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: تاريكى شب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما يَقطُرُ فِي الأَرضِ قَطرَةٌ أحَبُّ إلَى اللّهِ مِن قَطرَةِ دَمعٍ في سَوادِ اللَّيلِ مِن خَشيَتِهِ، لايَراهُ أحَدٌ إلَا اللّهُ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص260 ح697؛ الفردوس: ج4 ص65 ح6205 نحوه وكلاهما عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج4 ص411 ح11155.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قطره اشكى كه در تاريكى شب از ترس خدا فرو مى چكد و كسى جز خداوند عز و جلآن را نمى بيند، نزد خدا محبوب تر از هر قطره اى است كه بر زمين فرو مى چكد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن قَطرَةٍ أحَبَّ إلَى اللّهِ مِن قَطرَتَينِ: قَطرَةِ دَمٍ في سَبيلِ اللّهِ، وقَطرَةِ دَمعٍ في سَوادِ اللَّيلِ مِن خَشيَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص11 ح8 عن أبي حمزة عن الإمام زين العابدين عليه السلام، تحف العقول: ص219 عن الإمام علي عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج78 ص152 ح13؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص141 ح108 عن الحسن عنه صلى الله عليه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ قطره اى نزد خدا محبوب تر از دو قطره نيست: قطره خونى كه در راه خدا ريخته مى شود، و قطره اشكى كه در تاريكى شب از ترس خدا فرو مى چكد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِهِ بَعضَ الخُلَّصِ منِ أصحابِهِ ـ: فَلَو رَأَيتَهُم في لَيلَتِهِم، وقَد نامَتِ العُيونُ، وهَدَأَتِ الأَصواتُ، وسَكَنَتِ الحَرَكاتُ مِنَ الطَّيرِ فِي الوُكورِ، وقَد نَهنَهَهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهنَهَهُ: أي مَنَعَهُ وكَفّه عن الوصول إليه (النهاية: ج5 ص139 «نهنه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَولُ يَومِ القِيامَةِ بِالوَعيدِ عَنِ الرُّقادِ، كَما قالَ سُبحانَهُ: «أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَن يَأْتِيَهُم بَأْسُنَا بَيَاتًا وَهُمْ نَائِمُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَيقَظوا إلَيها فَزِعينَ، وقاموا إلى صَلاتِهِم مُعوِلينَ، باكينَ تارَةً واُخرى مُسَبِّحينَ، يَبكونَ في مَحاريبِهِم ويَرِنّونَ، يَصطَفّونَ لَيلَةً مُظلِمَةً بَهماءَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البهيمُ من النِّعاج: السوداء التي لا بياض فيها (لسان العرب: ج12 ص59 «بهم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَبكونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص120 ح63 عن محمّد بن الحنفيّة، بحار الأنوار: ج7 ص219 ح132.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف برخى از ياران پاكبازش ـ: كاش آنها را در شب هنگامشان ديده بودى، آن گاه كه چشم ها مى خفتند، و صداها خاموش مى شدند، و پرندگان در آشيانه هايشان آرام مى گرفتند. هراس از تهديدهاى روز رستاخيز، آنان را از خفتن باز مى داشت، چنان كه خداى پاك فرموده است: «آيا ساكنان شهرها ايمن شده اند از اين كه عذاب ما شامگاهان- در حالى كه به خواب فرو رفته اند- به آنان برسد؟». پس هراسان بيدار مى شدند، و به نماز بر مى خاستند، گاه نالان و گريان و گاه تسبيح گويان، و در محراب هايشان مى گريستند و زار مى زدند، و در شبى تار و سيه فام، بر دو پا مى ايستادند و اشك مى ريختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ما مِن قَطرَةٍ أحَبَّ إلَى اللّهِ عز و جل مِن قَطرَةِ دُموعٍ في سَوادِ اللَّيلِ، مَخافَةً مِنَ اللّهِ لا يُرادُ بِها غَيرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص482 ح3، عدّة الداعي: ص158، الزهد للحسين بن سعيد: ص76 ح204 كلّها عن أبي حمزة، معدن الجواهر: ص27، المحاسن: ج1 ص456 ح1054 عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الصادق عليه السلام والثلاثة الأخيرة نحوه، بحار الأنوار: ج93 ص332 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هيچ قطره اى نزد خداى عز و جل، دوست داشتنى تر از قطره اشكى نيست كه در سياهى شب از ترس خدا ريخته شود و مراد از آن، جز خدا نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأسحار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: الأَسحارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: سحرگاهان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا كانَ أوَّلُ لَيلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ، أمَرَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى سَبعَةً مِنَ المَلائِكَةِ... مَعَ كُلِّ مَلَكٍ مِنهُم لِواءٌ مِن نورٍ... مَعَ جَبرَئيلَ لِواءٌ مِن نورٍ يُضرَبُ فِي السَّماءِ السّابِعَةِ، مَكتوبٌ عَلى ذلِكَ اللِّواءِ: لا إلهَ إلَا اللّهُ، مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، طوبى لِاُمَّةِ مُحَمَّدٍ؛ يُنادونَ بِالأَسحارِ بِالبُكاءِ وَالتَّضَرُّعِ، اُولئِكَ هُمُ الآمِنونَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج96 ص343 ح7 نقلاً عن النوادر للراوندي عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چون نخستين شب ماه رمضان فرا رسد، خداوند ـ تبارك و تعالى ـ به هفت فرشته فرمان مى دهد.… هر فرشته اى با پرچمى از نور... و جبرئيل عليه السلام نيز با پرچمى از نور، و آن پرچم در آسمان هفتم مى زده شود كه بر آن، نوشته شده است: «لا إله إلّا اللّه، محمّد رسول اللّه». خوشا به حال امّت محمّد، كه در سحرگاهان، فرياد گريه و زارى سر مى دهند! اينان روز قيامت، در امان اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِحذَر دَمعَةَ المُؤمِنِ فِي السَّحَرِ، فَإِنَّها تَقصِفُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَصْفُ: الكَسْر (الصحاح: ج4 ص1416 «قصف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن دَمَّعَها، وتُطفِئُ بُحورَ النِّيرانِ عَمَّن دَعا بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور معالم الحكم: ص61؛ دعائم الإسلام: ج2 ص535 ح1899 وليس فيه «السحر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از اشك مؤمن در سحرگاه بر حذر باشيد؛ زيرا اين اشك، كسى را كه موجب ريخته شدنش شده است، در هم مى شكند، و درياهاى آتش را براى كسى كه با آن دعا كند، فرو مى نشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عند-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: عِندَ الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: هنگام نماز&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في بَيانِ صِفَةِ صَلاةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: إنَّهُ كانَ إذا قامَ إلَى الصَّلاةِ، سُمِعَ لِصَدرِهِ وجَوفِهِ أزيزٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأزيزُ: هو صوت البكاء. وقيل: هو أن يجيش جوفه ويغلي بالبكاء (النهاية: ج1 ص45 «أزز») والمراد هنا الثاني كما يظهر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَأَزيزِ المِرجَلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِرْجَلُ: قدر من نحاس (الصحاح: ج4 ص1705 «رجل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى الأَثافِيِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُثفية: بالضم ويُكسر، الحجر الذي توضع عليه القِدر، والجمع أثافي (تاج العروس: ج12 ص77 «أثف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن شِدَّةِ البُكاءِ، وقَد آمَنَهُ اللّهُ عز و جلمِن عِقابِهِ، فَأَرادَ أن يَتَخَشَّعَ لِرَبِّهِ بِبُكائِهِ، ويَكونَ إماما لِمَنِ اقتَدى بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص519 ح127 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الخرائج والجرائح: ج2 ص916 نحوه وليس فيه ذيله «لربّه ببكائه... الخ»، بحار الأنوار: ج10 ص40 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان چگونگى نماز پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: هنگامى كه به نماز مى ايستاد، از شدّت گريه، در سينه و درونش صداى قُل قُلى چون قُل قُلِ ديگ بر روى آتش شنيده مى شد، در حالى كه خداوند عز و جل او را از كيفرش در امان داشته بود. ايشان مى خواست با گريه اش براى پروردگارش فروتنى نمايد و [نيز] سرمشقى باشد براى كسانى كه به او اقتدا مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن مُطَرِّف عن أبيه: رَأَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُصَلّي، وفي صَدرِهِ أزيزٌ كَأَزيزِ الرَّحى مِنَ البُكاءِ، صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج1 ص238 ح904، السنن الكبرى: ج2 ص357 ح3356، سنن النسائي: ج3 ص13، مسند ابن حنبل: ج5 ص499 ح16312 كلاهما نحوه، صحيح ابن حبّان: ج3 ص31 ح753، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص396 ح971 وفي الأربعة الأخيرة «المرجل» بدل «الرجى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از مطرف، از پدرش ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را ديدم كه نماز مى خوانَد و از گريه اش در سينه او صدايى چون صداى دستاس شنيده مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع الزوائد عن عائشة: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَبيتُ فَيُناديهِ بِلالٌ بِالأَذانِ، فَيَقومُ فَيَغتَسِلُ، فَإِنّي لَأَرَى الماءَ يَنحَدِرُ عَلى خَدِّهِ وشَعرِهِ، ثُمَّ يَخرُجُ فَيُصَلّي فَأَسمَعُ بُكاءَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع الزوائد: ج2 ص247 ح2486 نقلاً عن أبي يعلى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع الزوائد ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شب مى خوابيد و بلال با اذان، او را بيدار مى كرد، و برمى خاست و غسل مى كرد، و من مى ديدم كه آب از صورت و موهايش مى چكيد. سپس بيرون مى رفت و نماز مى خواند و من گريه اش را مى شنيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن أبي حنيفة: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ البُكاءِ فِي الصَّلاةِ أيَقطَعُ الصَّلاةَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إن بَكى لِذِكرِ جَنَّةٍ أو نارٍ فَذلِكَ هُوَ أفضَلُ الأَعمالِ فِي الصَّلاةِ، وإن كانَ ذَكَرَ مَيِّتا لَهُ فَصَلاتُهُ فاسِدَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص317 ح1294، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص317 ح941 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج84 ص313.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از ابو حنيفه ـ: از امام صادق عليه السلام در باره گريه كردن در نماز پرسيدم كه: آيا نماز را باطل مى كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر بر اثر به ياد آوردن بهشت يا دوزخ بگريد، اين، برترين اعمال در نماز است، و اگر به ياد مرده اش افتاده باشد، نمازش باطل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسائل عليّ بن جعفر عن الإمام الكاظم عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ، يَصلُحُ لَهُ أن يَقرَأَ فِي الفَريضَةِ، فَيَمُرُّ بِالآيَةِ فيهَا التَّخويفُ فَيَبكي ويُرَدِّدُ الآيَةَ؟ قالَ: يُرَدِّدُ القُرآنَ ما شاءَ، وإن جاءَهُ البُكاءُ فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسائل علي بن جعفر: ص167 ح276، قرب الإسناد: ص203 ح786، بحار الأنوار: ج10 ص276 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسائل على بن جعفر&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام كاظم عليه السلام پرسيدم: آيا درست است كه انسان در نماز واجب، قرآن بخواند و با رسيدن به آيه تهديدآميز بگريد و آيه را تكرار كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «قرآن را هر اندازه خواست، تكرار مى كند و اگر گريه اش گرفت، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعيد بيّاع السابري: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: أيَتَباكَى الرَّجُلُ فِي الصَّلاةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عليه السلام: بَخٍ بَخٍ، ولَو مِثلَ رَأسِ الذُّبابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص301 ح2، تهذيب الأحكام: ج2 ص287 ح1148، وسائل الشيعة: ج7 ص248 ح9244.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سعيد بَيّاع سابُرى (سابُرى فروش)&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سابُرى: شاپورى؛ نوعى پارچه نخى معمولى و پُركاربرد كه در آن روزگار، در ناحيه «شاپور» فارس، توليد مى شد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: آيا انسان مى تواند در نماز، خودش را به گريه بزند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه بهتر، اگرچه به اندازه سر مگسى باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عند-السجود&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: عِندَ السُّجودِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: هنگام سجده&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ أُوتُواْ الْعِلْمَ مِن قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا * وَ يَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِن كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولًا * وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 107 ـ 109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه پيش از [نزول] آن دانش يافته اند، چون [اين كتاب] بر آنان خوانده شود، سجده كنان به روى در مى افتند و مى گويند: «منزّه است پروردگار ما، كه وعده پروردگار ما، قطعاً انجام شدنى است» و بر روى زمين مى افتند و مى گريند و بر فروتنى آنها مى افزايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا قَطَرَت قَطرَتانِ أحَبُّ إلَى اللّهِ مِن قَطرَةِ دَمٍ في سَبيلِ اللّهِ، وقَطرَةِ دَمعٍ في سَوادِ اللَّيلِ وهُوَ ساجِدٌ ولا يَراهُ إلَا اللّهُ تَعالى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص259 ح345 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ دو قطره اى بر زمين نيفتاده كه نزد خدا محبوب تر از قطره خونى باشد كه در راه خدا ريخته شود، و از قطره اشكى كه شخص در تاريكى شب در حال سجده فرو چكاند، به طورى كه آن را كسى جز خداوند متعال نبيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن ابن الشخير عن أبيه: كانَ يُسمَعُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله أزيزٌ بِالدُّعاءِ ـ وهُوَ ساجِدٌ ـ كَأَزيزِ المِرجَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى للنسائي: ج1 ص195 ح545، مسند ابن حنبل: ج5 ص499 ح16312، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص396 ح971، صحيح ابن خزيمة: ج2 ص53 ح900 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از ابن شخير، از پدرش ـ: از پيامبر صلى الله عليه و آله هنگامى كه در سجده بود و دعا مى كرد، صدايى شبيه صداى قُل قُلِ ديگ شنيده مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ أبي عليه السلام كانَ يَقولُ: إنَّ أقرَبَ ما يَكونُ العَبدُ مِنَ الرَّبِّ عز و جل وهُوَ ساجِدٌ باكٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص483 ح10 عن علي بن أبي حمزة، كامل الزيارات: ص277 ح434 وليس فيه «إنّ أبي كان يقول»، بحار الأنوار: ج86 ص203 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پدرم عليه السلام مى فرمود: «نزديك ترين زمان بنده به پروردگار عز و جل، وقتى است كه در سجده است و مى گريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عند-قراءة-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: عِندَ قِراءَةِ القُرآنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: هنگام خواندن قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما مِن عَينٍ فاضَت مِن قِراءَةِ القُرآنِ، إلّا قَرَّت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقرّ اللّه عينيه: أي أعطاه حتّى تقرّ فلا تطمح إلى من هو فوقه (الصِّحاح: ج2 ص790 «قرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص31 ح6095 و ص51 ح6163 كلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج1 ص614 ح2824.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ چشمى نيست كه از خواندن قرآن گريان شود، مگر آن كه در روز قيامت، روشن مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَعَلَّمُوا القُرآنَ؛ فَإِنَّهُ يَأتي يَومَ القِيامَةِ صاحِبَهُ في صورَةِ شابٍّ جَميلٍ شاحِبِ اللَّونِ، فَيَقولُ لَهُ القُرآنُ: أنَا الَّذي كُنتُ أسهَرتُ لَيلَكَ، وأَظمَأتُ هَواجِرَكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَجيرُ والهاجرة: اشتداد الحرّ نصف النهار (النهاية: ج5 ص246 «هجر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَجفَفتُ ريقَكَ، وأَسَلتُ دَمعَتَكَ، أؤولُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل يؤول: أي رجع وصار إليه (النهاية: ج1 ص80 «أول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَكَ حَيثُما اُلتَ، وكُلُّ تاجِرٍ مِن وَراءِ تِجارَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص603 ح3 عن الفضيل بن يسار عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قرآن را بياموزيد؛ زيرا در روز قيامت، قرآن به صورت جوانى زيبا و نورانى پيش قرآن دان مى آيد و به او مى گويد: «منم آن كه موجب شدم شب هايت را به بيدارى [و عبادت] بگذرانى، و روزهاى داغ را تشنگى بكشى، و دهانت خشك شود، و اشكت روان گردد. [اكنون] هر كجا كه بروى، با تو مى آيم» و هر تاجرى به دنبال تجارت خويش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اِقرَؤُوا القُرآنَ وَابكوا، فَإِن لَم تَبكوا فَتَباكَوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج2 ص208 ح1198، كنز العمّال: ج1 ص609 ح2794 نقلاً عن ابن نصر وكلاهما عن سعد بن أبي وقّاص.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قرآن را بخوانيد و بگرييد، و اگر گريه تان نيامد، خود را به گريه بزنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن عبد الرحمن بن السائب: قَدِمَ عَلَينا سَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ وقَد كُفَّ بَصَرُهُ، فَسَلَّمتُ عَلَيهِ، فَقالَ: مَن أنتَ؟ فَأَخبَرتُهُ، فَقالَ: مَرحَبا بِابنِ أخي، بَلَغَني أنَّكَ حَسَنُ الصَّوتِ بِالقُرآنِ! سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: «إنَّ هذَا القُرآنَ نَزَلَ بِحُزنٍ، فَإِذا قَرَأتُموهُ فَابكوا، فَإِن لَم تَبكوا فَتَباكَوا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص424 ح1337، مسند أبي يعلى: ج1 ص330 ح685، السنن الكبرى للبيهقي: ج10 ص391 ح21058؛ وفيهما «سعد بن مالك»، مجمع البيان: ج1 ص86، الأمالي للمرتضى: ج1 ص25 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از عبد الرحمان بن سائب ـ: سعد بن ابى وقّاص كه نابينا شده بود، بر ما وارد شد. من به او سلام كردم. گفت: تو كيستى؟ خودم را به او معرّفى كردم. گفت: درود بر پسر برادرم! شنيده ام كه تو قرآن را با صداى خوش مى خوانى. از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمايد: «اين قرآن، با اندوه نازل شده است. پس آن را بخوانيد و بگرييد، و اگر گريه تان نيامد، خود را به گريه بزنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن حفص بن غياث: قالَ أبو عَبدِ اللّهِ [الصّادِقُ] عليه السلام: يا حَفصُ... إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى عَلِمَ مَا العِبادُ عامِلونَ، وإلى ما هُم صائِرونَ، فَحَلُمَ عَنهُم عِندَ أعمالِهِمُ السَّيِّئَةِ؛ لِعِلمِهِ السّابِقِ فيهِم، فَلا يَغُرَّنَّكَ حُسنُ الطَّلَبِ مِمَّن لا يخافُ الفَوتَ. ثُمَّ تَلا قَولَهُ: «تِلْكَ الدَّارُ الْاخِرَةُ..»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآية 83 من سورة القصص؛ قوله تعالى: «تِلْكَ الدَّارُ الْأَخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِى الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَ الْعَـقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ، وجَعَلَ يَبكي ويَقولُ: ذَهَبَت ـ وَاللّهِ ـ الأَمانِيُّ عِندَ هذِهِ الآيَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمي: ج2 ص146، سعد السعود: ص87، بحار الأنوار: ج2 ص27 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ به نقل از حفص بن غياث ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «اى حفص!... خدا مى داند كه بندگان چه خواهند كرد و به كجا ره سپارند. در موقع كار زشت، بر آنها بُردبارى مى ورزد؛ چرا كه قبلاً مى دانسته است. مبادا اين كه خداوند فعلاً پيگير اعمال تو نيست، فريبت بدهد؛ زيرا از دستش رهايى ندارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس اين آيه را تلاوت كرد: «آن سراى آخرت را براى كسانى قرار مى دهيم كه در زمين خواستار برترى و فساد نيستند، و فرجام [خوش]، از آنِ پرهيزگاران است» و مى گريست و مى فرمود: «به خدا سوگند كه با اين آيه، آرزوها [ى دنيايى و زودگذر] بر باد رفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج15 ص198 ح10172.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج15 ص199 ح10172.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عند-سماع-قراءة-القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: عِندَ سَماعِ قِراءَةِ القُرآنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: هنگام شنيدن تلاوت قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنّي قارِئٌ عَلَيكُم سورَةً فَمَن بَكى فَلَهُ الجَنَّةُ، فَإِن لَم تَبكوا فَتَباكَوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج1 ص596 ح2715 نقلاً عن شعب الإيمان عن عبدالملك بن عمير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من يك سوره برايتان مى خوانم. هر كس گريست، بهشتى است. پس اگر گريه تان نيامد، خود را به گريه كردن بزنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله أتى شَبابا مِنَ الأَنصارِ فَقالَ: إنّي اُريدُ أن أقرَأَ عَلَيكُم فَمَن بَكى فَلَهُ الجَنَّةُ. فَقَرَأَ آخِرَ الزُّمَرِ: «وَ سِيقَ الَّذِينَ كَفَرُواْ إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى آخِرِ السّورَةِ، فَبَكَى القَومُ جَميعا إلّا شابٌّ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، قَد تَباكَيتُ فَما قَطَرَت عَيني!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنّي مُعيدٌ عَلَيكُم، مَن تَباكى فَلَهُ الجَنَّةُ. قالَ: وأَعادَ عَلَيهِم، فَبَكَى القَومُ وتَباكَى الفَتى؛ فَدَخَلُوا الجَنَّةَ جَميعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص192 ح1، الأمالي للصدوق: ص638 ح860 كلاهما عن سليمان بن خالد، بحار الأنوار: ج93 ص328 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نزد گروهى از جوانان انصار آمد و فرمود: «من&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى خواهم برايتان قرآن بخوانم. هر كس گريه اش گرفت، بهشتى است». آن گاه، آخر سوره زمر را خواند: «و كسانى كه كفر ورزيدند، گروه گروه به سوى دوزخ سوق داده مى شوند» تا آخر سوره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همه گريستند، مگر يك جوان. او گفت: اى پيامبر خدا! خودم را به گريه وا داشتم؛ امّا از چشمم اشكى نيامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «دوباره برايتان مى خوانم. هر كس كه خود را به گريه زند، به بهشت مى رود». و دوباره خواند، و افراد گريستند و آن جوان خود را به گريه زد، و بدين سان، همگى بهشتى شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن جرير: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِنَفَرٍ مِن أصحابِهِ: إنّي قارِئٌ عَلَيكُم آياتٍ مِن آخِرِ الزُّمَرِ، فَمَن بَكى مِنكُم وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ. فَقَرَأَها مِن عِندِ «وَ مَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى آخِرِ السّورَةِ. فَمِنّا مَن بَكى ومِنّا مَن لَم يَبكِ، فَقالَ الَّذينَ لَم يَبكوا: يا رَسولَ اللّهِ، لَقَد جَهَدنا أن نَبِكيَ فَلَم نَبكِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنّي سَأَقرَؤُها عَلَيكُم، فَمَن لَم يَبكِ فَليَتَباكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج2 ص348 ح2459، تفسير ابن كثير: ج7 ص106، كنز العمّال: ج1 ص592 ح2695.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از جرير ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به گروهى از يارانش فرمود: «من آياتى از آخر سوره زُمر را برايتان مى خوانم. هر يك از شما گريه اش گرفت، بهشت بر او واجب مى شود». آن گاه از «وَمَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ» تا آخر سوره را خواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى از ما گريه شان گرفت و برخى از ما نگريستند. آنان كه گريه شان نگرفت، گفتند: اى پيامبر خدا! ما سعى كرديم بگرييم؛ امّا گريه مان نيامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بار ديگر، آنها را برايتان مى خوانم. هر كس گريه اش نيامد، خودش را به گريه زند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول عن جرير بن عبد اللّه: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنّي قارِئٌ عَلَيكُم سورَةَ «أَلْهَاكُمُ» فَمَن بَكى فَلَهُ الجَنَّةُ. فَقَرَأَ، فَمِنّا مَن بَكى ومِنّا مَن لَم يَبكِ، فَقالَ الَّذينَ لَم يَبكوا: قَد جَهَدنا ـ يا رَسولَ اللّهِ ـ أن نَبكِيَ فَلَم نَقدِر عَلَيهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنّي قارِئُها عَلَيكُم الثّانِيَةَ، فَمَن بَكى فَلَهُ الجَنَّةُ، ومَن لَم يَقدِر أن يَبكِيَ فَليَتَباكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج1 ص408، كنز العمّال: ج1 ص596 ح2716.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول ـ به نقل از جرير بن عبد اللّه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «من سوره تكاثُر را برايتان مى خوانم. هر كس گريه اش گرفت، او را بهشت است» و خواند. بعضى از ما گريستند و بعضى گريه شان نيامد. كسانى كه نگريستند، گفتند: اى پيامبر خدا! ما سعى كرديم كه گريه كنيم؛ امّا نتوانستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را دوباره برايتان مى خوانم. هر كس گريست، او را بهشت است و هر كس نتوانست بگريد، خود را به گريه زند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله بَكى حينَ وَصَلَ في قِراءَتِهِ: «فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص97، مستدرك الوسائل: ج11 ص247 ح12890.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: پيامبر صلى الله عليه و آله هنگامى كه در قرائتش به آيه: «پس چگونه است [حالشان] آن گاه كه از هر امّتى، گواهى آوريم و تو را بر آنان گواه آوريم؟» رسيد، گريست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبد اللّه [بن مسعود]: قالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: اقرَأ عَلَيَّ. قُلتُ: أقرَأُ عَلَيكَ وعَلَيكَ اُنزِلَ؟ قالَ: فَإِنّي اُحِبُّ أن أسمَعَهُ مِن غَيري. فَقَرَأتُ عَلَيهِ سورَةَ النِّساءِ، حَتّى بَلَغتُ: «فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا» قالَ: أمسِك، فَإِذا عَيناهُ تَذرِفانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4 ص1673 ح4306 و ص1925 ح4763، صحيح مسلم: ج1 ص551 ح247، سنن الترمذي: ج5 ص238 ح3025، سنن ابن ماجة: ج2 ص1403 ح4194، مسند ابن حنبل: ج2 ص6 ح3551؛ بحار الأنوار: ج16 ص294 ح162 نقلاً عن أسرار الصلاة وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عبد اللّه [بن مسعود] ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله به من فرمود: «برايم قرآن بخوان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: قرآن بر شما نازل شده است و من آن را برايتان بخوانم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دوست دارم آن را از ديگرى بشنوم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من سوره نساء را براى ايشان خواندم، تا رسيدم به «پس چگونه است [حالشان] آن گاه كه از هر امّتى گواهى آوريم، و تو را بر آنان گواه آوريم؟». فرمود: «دست نگه دار» و ديدم از چشمانش اشك مى ريزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي عن زرّ بن حبيش: قَرَأتُ القُرآنَ مِن أوَّلِهِ إلى آخِرِهِ فِي المَسجِدِ الجامِعِ بِالكوفَةِ عَلى أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام... فَلَمّا بَلَغتُ رَأسَ العِشرينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كنز العمّال: «رأس ثنتين وعشرين آية» بدل «رأس العشرين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن حم عسق: «وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ فِى رَوْضَاتِ الْجَنَّاتِ لَهُم مَّا يَشَاءُونَ عِندَ رَبِّهِمْ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَكى حَتَّى ارتَفَعَ نَحيبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: ص86 ح76، كنز العمّال: ج2 ص351 ح4221 نقلاً عن ابن النجّار؛ بحار الأنوار: ج92 ص206 ح2 نقلاً عن مصباح الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، خوارزمى ـ به نقل از زرّ بن حُبَيش ـ: قرآن را از آغاز تا انجامش در مسجد جامع كوفه بر امير مؤمنان، على بن ابى طالب عليه السلام، خواندم.… چون به ابتداى آيه بيستم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كنز العمّال، «ابتداى آيه بيست و دوم» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوره شورا: «و كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند، در باغ هاى بهشت اند. آنچه را بخواهند، نزد پروردگارشان خواهند داشت. اين است همان لطف بزرگ» رسيدم، گريست، چنان كه صداى گريه اش بلند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي اُسامة: زامَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ [الصّادِقَ] عليه السلام، قالَ: فَقالَ لي: اِقرَأ، قالَ: فَافتَتَحتُ سورَةً مِنَ القُرآنِ فَقَرَأتُها، فَرَقَّ وبَكى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص167 ح188، بحار الأنوار: ج70 ص59 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو اُسامه ـ: با امام صادق عليه السلام در يك كجاوه نشسته بودم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «مزامله» در متن عربى، به معناى همپالكى بودن است و پالكى به معناى كجاوه رو باز است كه دو نفر در آن مى نشسته اند؛ يك نفر در يك طرف آن و ديگرى در طرف ديگرش.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به من فرمود: «قرآن بخوان». من سوره اى از قرآن را آغاز كردم و خواندم. ايشان متأثّر شد و گريست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عند-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: عِندَ الدُّعاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: هنگام دعا&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعيد بن يسار بيّاع السابري: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ [الصّادِقِ] عليه السلام: إنّي أتَباكى فِي الدُّعاءِ ولَيسَ لي بُكاءٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام: نَعَم، ولَو مِثلَ رَأسِ الذُّبابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص483 ح9، عدّة الداعي: ص160، بحار الأنوار: ج93 ص334 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سعيد بن يَسار بَيّاع سابُرى ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: آيا من [مى توانم] در هنگام دعا كردن، خود را به گريه بزنم، با آن كه گريه ندارم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، اگرچه به اندازه سر مگسى باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إن لَم يَجِئكَ البُكاءُ فَتَباكَ، فَإِن خَرَجَ مِنكَ مِثلُ رَأسِ الذُّبابِ فَبَخٍ بَخٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَخٍ: هي كلمة تقال عند المدح والرضا بالشيء، وتُكَرَّر للمبالغة (النهاية: ج1 ص101 «بخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص484 ح11 عن إسماعيل البجلي، عدّة الداعي: ص161 وفيه «يجبك» بدل «يجئك»، مكارم الأخلاق: ج2 ص96 ح2272 عن الإمام علي عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص536 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج93 ص334 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اگر گريه ات نمى آيد، خودت را به گريه بزن، و اگر به اندازه سر مگسى اشكى از تو جارى شد، چه بهتر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إن لَم تَكُن بِكَ بُكاءٌ فَتَباكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض النسخ: «إن لم تكن بكّاءً»، وفي بعضها: «إن لم تك بكّاءً». والتباكي: حمل النفس على البكاء والسعي في تحصيله (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص483 ح8 عن عنبسة العابد، عدّة الداعي: ص160، وسائل الشيعة: ج7 ص74 ح8765.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اگر گريه ات نمى آيد، وانمود به گريستن كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص248 بكاء الإمام الحسين عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص249 (گريستن امام حسين عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-بكاء-الأنبياء-عليهم-السلام-والأولياء-والمؤمنين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ السّابِع: بكاء الأنبياء عليهم السّلام والأولياء والمؤمنين&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: گريستن پيامبران عليهم السلام و اوليا و مؤمنان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مدح-بكاء-الأنبياء-عليهم-السلام-والحث-عليه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: مَدحُ بُكاءِ الأَنبِياءِ عليهم السّلام وَالحَثُّ عَلَيهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: ستايش گريه كردن پيامبران عليهم السلام و تشويق به گريه همچون آنان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أُوْلَئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّنَ النَّبِيِّينَ مِن ذُرِّيَّةِ ءَادَمَ وَ مِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ وَ مِن ذُرِّيَّةِ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْرَاءِيلَ وَ مِمَّنْ هَدَيْنَا وَ اجْتَبَيْنَا إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ ءَايَاتُ الرَّحْمَنِ خَرُّواْ سُجَّدًا وَ بُكِيًّا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آنان، كسانى از پيامبران بودند كه خداوند بر ايشان نعمت ارزانى داشت. از فرزندانِ آدم بودند و از كسانى كه همراه نوح [بر كشتى] سوار كرديم و از فرزندان ابراهيم و اسرائيل و از كسانى كه [آنان را] هدايت نموديم و بر گزيديم. هر گاه آيات [خداى] رحمان بر ايشان خوانده مى شد، سجده كنان و گريان به خاك مى افتادند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ فيما ناجَى اللّهُ عز و جل بِهِ موسَى بنَ عِمرانَ عليه السلام: يَابنَ عِمرانَ، هَب لي مِن قَلبِكَ الخُشوعَ، ومِن بَدَنِكَ الخُضوعَ، ومِن عَينَيكَ الدُّموعَ في ظُلَمِ اللَّيلِ، وَادعُني؛ فَإِنَّكَ تَجِدُني قَريبا مُجيبا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص438 ح577 عن المفضّل بن عمر، روضة الواعظين: ص361، بحار الأنوار: ج13 ص330 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: از جمله نجواهاى خداوند عز و جل با موسى بن عمران عليه السلام اين بود كه: «اى پور عمران! از قلبت به من خشوع ببخش، و از بدنت فروتنى، و از چشمانت اشك در تاريكى هاى شب، و مرا بخوان. در اين صورت، بى گمان، مرا نزديك و پاسخ دهنده مى يابى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن عيسى رفعه: إنَّ موسى ناجاهُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى، فَقالَ لَهُ في مُناجاتِهِ: ... وَابكِ عَلى نَفسِكَ ما دُمتَ فِي الدُّنيا، وتَخَوَّفِ العَطَبَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَطَبُ: الهلاك (الصحاح: ج1 ص184 «عطب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمَهالِكَ، ولا تَغُرَّنَّكَ زينَةُ الدُّنيا وزَهرَتُها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص42 ـ 48 ح8، تحف العقول: ص496، عدّة الداعي: ص156، بحار الأنوار: ج13 ص337 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عيسى، در حديثى كه سند آن را به اهل بيت عليهم السلام مى رساند ـ: خداوند ـ تبارك و تعالى ـ با موسى نجوا كرد و در نجواهايش به او&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... تا در دنيا هستى، بر حال خويشتن گريه كن و از هلاكت و مهلكه ها بيمناك باش، و زنهار، زيور دنيا و زرق و برق آن، تو را نفريبد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أوحَى اللّهُ تَعالى إلى عيسَى بنِ مَريَمَ عليه السلام: يا عيسى، هَب لي مِن عَينَيكَ الدُّموعَ، ومِن قَلبِكَ الخُشوعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص236 ح7، الأمالي للطوسي: ص12 ح15 كلاهما عن أبي بصير، عدّة الداعي: ص155، قصص الأنبياء: ص272 ح320 عن ابن سنان وفيهما «الخشية» بدل «الخشوع»، إرشاد القلوب: ص95، بحار الأنوار: ج14 ص320 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند متعال به عيسى بن مريم عليه السلام وحى فرمود كه: «اى عيسى! از چشمانت به من اشك ببخش، و از دلت خاكسارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم عليهم السلام: فيما وَعَظَ اللّهُ عز و جل بِهِ عيسى عليه السلام: يا عيسى... صُبَّ لِيَ الدُّموعَ مِن عَينَيكَ، وَاخشَع لي بِقَلبِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص131 ـ 141 ح103، الأمالي للصدوق: ص614 ح842 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، تحف العقول: ص501 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج14 ص299 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اسباط، از اهل بيت عليهم السلام ـ: در اندرزهاى خداى عز و جل به عيسى عليه السلام آمده است: «اى عيسى!... از چشمانت براى من اشك بريزان و با دلت برايم خاكسارى كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم عليهم السلام: فيما وَعَظَ اللّهُ عز و جل بِهِ عيسى عليه السلام: ... يا عيسَى ابنَ البِكرِ البَتولِ، ابكِ عَلى نَفسِكَ بُكاءَ مَن وَدَّعَ الأَهلَ، وقَلَى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِلى: البُغضُ (النهاية: ج4 ص105 «قلا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا وتَرَكَها لِأَهلِها، وصارَت رَغبَتُهُ فيما عِندَ إلهِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص131 ـ 132 ح103، الأمالي للصدوق: ص607 ح841 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، عدّة الداعي: ص156، بحار الأنوار: ج14 ص290 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اسباط، از اهل بيت عليهم السلام ـ: در اندرزهاى خداى عز و جل به عيسى عليه السلام آمده است: «... اى عيسى! اى پورِ دوشيزه پاك دامن! بر خويشتن گريه كن، چونان گريستن كسى كه با خانواده اش بدرود گفته و دنيا را دشمن داشته و آن را براى دنياپرستان رها كرده و به آنچه نزد خداى اوست، گراييده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط عنهم عليهم السلام: فيما وَعَظَ اللّهُ عز و جل بِهِ عيسى عليه السلام: ... يا عيسَى، اِبكِ عَلى نَفسِكَ فِي الخَلَواتِ، وَانقُل قَدَمَيكَ إلى مَواقيتِ الصَّلَواتِ، وأَسمِعني لَذاذَةَ نُطقِكَ بِذِكري، فَإِنَّ صَنيعي إلَيكَ حَسَنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص131 ـ 133 ح103، الأمالي للصدوق: ص608 ح841 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام وفيه «مواضع» بدل «مواقيت»، تحف العقول: ص497 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج14 ص290 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اسباط، از اهل بيت عليهم السلام ـ: در اندرزهاى خداى عز و جل به عيسى عليه السلام آمده است: «... اى عيسى! در خلوت ها بر خويشتن گريه كن، و به سوى نماز گاه ها گام بردار، و لذّت ذكرگويى ات را به من بشنوان؛ زيرا احسان من به تو، نيكوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-آدم-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: بُكاءُ آدَمَ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: گريستن آدم عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ آدَمَ عليه السلام بَقِيَ عَلَى الصَّفا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّفا: اسم أحد جبلي المسعى جمع صفاة وهي الصخرة والحجر الأملس (النهاية: ج3 ص41 «صفا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعينَ صَباحا ساجِدا، يَبكي عَلَى الجَنَّةِ، وعَلى خُروجِهِ مِنَ الجَنَّةِ مِن جِوارِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص44 عن أبان بن عثمان، بحار الأنوار: ج11 ص178 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: آدم عليه السلام چهل روز بر كوه صفا همچنان در حال سجده بود و براى بهشت و خارج شدنش از جوار خداوند عز و جل در بهشت، گريه مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِهِ حَولَ آدَمَ وحَوّاءَ عليهماالسلام لَمّا اُهبِطا إلَى الأَرضِ ـ: فَهَبَطَ بِهِما جَبرَئيلُ عليه السلام، فَأَلقى آدَمَ عَلَى الصَّفا وأَلقى حَوّاءَ عَلَى المَروَةِ، قالَ: فَلَمّا اُلقِيا، قاما عَلى أرجُلِهِما ورَفَعا رُؤوسَهُما إلَى السَّماءِ، وضَجّا بِأَصواتِهِما بِالبُكاءِ إلَى اللّهِ، وخَضَعا بِأَعناقِهِما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَتَفَ اللّهُ بِهِما: ما يُبكيكُما بَعدَ رِضايَ عَنكُما؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالا: رَبَّنا! أبكَتنا خَطيئَتُنا، وهِيَ أخرَجَتنا مِن جِوارِ رَبِّنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص36 ح21 عن عطاء عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج11 ص183 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در گفتارى در باره فرود آورده شدن آدم و حوّا به زمين ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «پس جبرئيل، آن دو را فرود آورد و آدم را بر كوه صفا افكند و حوّا را بر كوه مروه. چون افكنده شدند، بر دو پاى خويش ايستادند و سرهايشان را به سوى آسمان برداشتند و به درگاه خدا فرياد گريه سر دادند و گردن هايشان را كج كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خداوند به آن دو، ندا داد كه: اكنون من از شما خشنود گشته ام. ديگر چه چيزى شما را مى گرياند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پروردگارا! گناهمان ما را مى گرياند. آن بود كه ما را از جوار پروردگارمان بيرون كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: بَكى آدَمُ عليه السلام عَلى هابيلَ أربَعينَ لَيلَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص114 ح92، كمال الدين: ص214 ح2، تفسير العيّاشي: ج1 ص310 ح78 كلّها عن أبي حمزة [الثمالي]، بحار الأنوار: ج23 ص64 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: آدم عليه السلام چهل شب براى هابيل گريه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص274 (البكّاؤون).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص275 (مويه گران).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-نوح-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: بُكاءُ نوحٍ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: گريستن نوح عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ اسمُ نوحٍ عَبدَ الأَعلى، وإنَّما سُمِّيَ نوحا لِأَنَّهُ بَكى خَمسَمِئَةِ عامٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص28 ح3، قصص الأنبياء للراوندي: ص84 ح75 عن حنّان بن سدير، بحار الأنوار: ج11 ص287 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نامِ نوح، عبد الأعلى بود. به اين سبب، نوح ناميده شد كه پانصد سال گريه و نوحه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-يعقوب-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: بُكاءُ يَعقوبَ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: گريستن يعقوب عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَ قَالَ يَاأَسَفَى عَلَى يُوسُفَ وَ ابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از آنان روى گردانيد و گفت: «اى دريغ بر يوسف!» و در حالى كه اندوه خود را فرو مى خورد، چشمانش از اندوه، سپيد شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كانَ لِيَعقوبَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله أخٌ مُؤاخِيا فِي اللّهِ، فَقالَ ذاتَ يَومٍ: يا يَعقوبُ، مَا الَّذي أذهَبَ بَصَرَكَ؟ ومَا الَّذي قَوَّسَ ظَهرَكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أمَّا الَّذي أذهَبَ بَصَري فَالبُكاءُ عَلى يوسُفَ، وأَمَّا الَّذي قَوَّسَ ظَهري فَالحُزنُ عَلَى ابني يامينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص379 ح3328، المعجم الأوسط: ج6 ص171 ح6105، تفسير ابن كثير: ج4 ص330 وفيهما «بنيامين» بدل «ابني يامين» وكلّها عن أنس، كنز العمّال: ج6 ص372 ح16117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: يعقوب پيامبر، برادرى دينى داشت. روزى آن برادر به او گفت: اى يعقوب! چه چيز، بينايى ات را گرفت و كمرت را خم كرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعقوب گفت: آنچه بينايى ام را گرفت، گريستن بر يوسف بود، و آنچه كمرم را خم كرد، غم و غصّه ام بر فرزندم يامين بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لَمّا فَقَدَ يَعقوبُ يوسُفَ، اشتَدَّ حُزنُهُ عَلَيهِ وبُكاؤُهُ حَتَّى ابيَضَّت عَيناهُ مِنَ الحُزنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العياشي: ج2 ص181 ح42 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج12 ص305 ح114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: چون يعقوب، يوسف را از دست داد، چندان بر او اندوه خورد و گريست كه چشمانش از اندوه، سپيد گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ كِتابِ يَعقوبَ عليه السلام إلى عَزيزِ مِصرَ ـ: فَكَتَبَ إلَيهِ يَعقوبُ عليه السلام: ... إنَّهُ كانَ لي وَلَدٌ لَم يَكُن فِي الدُّنيا أحَدٌ أحَبَّ إلَيَّ مِنهُ، وكانَ قُرَّةَ عَيني وثَمَرَةَ فُؤادي، فَأَخرَجوهُ إخوَتُهُ ثُمَّ رَجَعوا إلَيَّ وزَعَموا أنَّ الذِّئبَ أكَلَهُ، فَاحدَودَبَ لِذلِكَ ظَهري، وذَهَبَ مِن كَثرَةِ البُكاءِ عَلَيهِ بَصَري.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص352 عن سدير، بحار الأنوار: ج12 ص245 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در يادكرد از نامه يعقوب عليه السلام به عزيز مصر ـ: يعقوب عليه السلام به او نوشت: «... فرزندى داشتم كه هيچ كس را در دنيا به اندازه او دوست نمى داشتم. او نور چشم و ميوه دل من بود. [روزى] برادرانش او را بيرون بردند و چون باز گشتند، مدّعى شدند كه گرگ او را خورده است. پس پشتم خميد و از بس براى او گريه كردم، بينايى ام از دست رفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص274 (البكّاؤون).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص275 (مويه گران).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-شعيب-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: بُكاءُ شُعَيبٍ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: گريستن شعيب عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ شُيعَبٌ بَكّاءً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص145 ح157 عن فضيل بن يسار، بحار الأنوار: ج12 ص385 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شُعيب، از بسيار گريه كنندگان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص152 ح106.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص153 ح106.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-داوود-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: بُكاءُ داوُودَ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: گريستن داوود عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن وهب: إنَّ داوُدَ عليه السلام لَمّا تابَ اللّهُ عَلَيهِ، بَكى عَلى خَطيئَتِهِ ثَلاثينَ سَنَةً، لايَرقَأُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رقأ الدمع: إذا سكن وانقطع (النهاية: ج2 ص248 «رقأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَهُ دَمعَةٌ لَيلاً ولا نَهارا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج14 ص17 نقلاً عن عرائس الثعلبي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از وهب ـ: داوود عليه السلام پس از آن كه خدا توبه اش را پذيرفت، سى سال بر گناه خود گريست و شبانه روز گريه مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داود عليه السلام: إلهي! قَرِحَ الجَبينُ، وجَمَدَتِ العَينانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقصود هو نفاد دموع العينين وجمودهما بعد البكاء الكثير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مِن مَخافَةِ الحَريقِ عَلى جَسَدي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج14 ص28 نقلاً عن عرائس الثّعلبي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;داوود عليه السلام: معبودا! پيشانى ام زخم برداشت و چشمانم خشكيد، از ترس سوخته شدن بدنم [در آتش دوزخ].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-رسول-الله-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: بُكاءُ رَسولِ اللّه صلى الله عليه و آلهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: گريستن پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كانَ [رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله] يَبكي حَتّى يَبتَلُّ مُصَلّاهُ، خَشيَةً مِنَ اللّهِ عز و جل مِن غَيرِ جُرمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص528 ح127 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج10 ص45 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [پيامبر خدا صلى الله عليه و آله] بى آن كه گناهى كرده باشد، از ترس خداوند عز و جل چندان مى گريست كه نمازگاهش تر مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لَيلَةَ بَدرٍ ـ: لَقَد رَأَيتُنا وما فينا إلّا نائِمٌ، إلّا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، تَحتَ شَجَرَةٍ يُصَلّي ويَبكي حَتّى أصبَحَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص265 ح1023، صحيح ابن خزيمة: ج2 ص53 ح899، صحيح ابن حبّان: ج6 ص32 ح2257، مسند أبي يعلى: ج1 ص175 ح275 وفيهما «قائم» بدل «إلّا نائم» وكلّها عن حارثة بن مضرب، كنز العمّال: ج10 ص397 ح29944 وراجع: كنز الفوائد: ج1 ص296.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در شب بدر ـ: ديدم همه خوابيده بودند به استثناى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه زير درختى نماز مى خواند و مى گريست تا آن كه صبح شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ صَلاةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: لَقَد كانَ يَبكي حَتّى يُغشى عَلَيهِ، فَقيلَ لَهُ: يا رَسولَ اللّهِ، ألَيسَ اللّهُ عز و جل قَد غَفَرَ لَكَ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وما تَأَخَّرَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَلى، أفَلا أكونُ عَبدا شَكورا؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص520 ح127 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الخرائج والجرائح: ج2 ص917 من دون إسناد إلى الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج10 ص40 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف نماز پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: آن قدر مى گريست كه از هوش مى رفت. به ايشان گفته: اى پيامبر خدا! مگر نه اين است كه خداوند عز و جلگناهان گذشته و آينده شما را بخشيده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا؛ امّا آيا بنده اى سپاس گزار نباشم؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبان عن عطاء: دَخَلتُ أنا وعُبَيدُ بنُ عُمَيرٍ عَلى عائِشَةَ... قالَ ابنُ عُمَيرٍ: أخبِرينا بِأَعجَبِ شَيء رَأَيتِهِ مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَسَكَتَت ثُمَّ قالَت:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا كانَ لَيلَةٌ مِنَ اللَّيالي قالَ: يا عائِشَةُ ذَريني أتَعَبَّدِ اللَّيلَةَ لِرَبّي. قُلتُ: وَاللّهِ إنّي لَاُحِبُّ قُربَكَ، واُحِبُّ ما سَرَّكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَقامَ فَتَطَهَّرَ، ثُمَّ قامَ يُصَلّي. قالَت: فَلَم يَزَل يَبكي حَتّى بَلَّ حِجرَهُ قالَت: ثُمَّ بَكى، فَلَم يَزَل يَبكي حَتّى بَلَّ لِحيَتَهُ. قالَت: ثُمَّ بَكى، فَلَم يَزَل يَبكي حَتّى بَلَّ الأَرضَ. فَجاءَ بِلالٌ يُؤذِنُهُ بِالصَّلاةِ، فَلَمّا رَآهُ يَبكي، قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، لِمَ تَبكي وقَد غَفَرَ اللّهُ لَكَ ما تَقَدَّمَ وما تَأَخَّرَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَلا أكونُ عَبدا شَكورا؟! لَقَد نَزَلَت عَلَيَّ اللَّيلَةَ آيَةٌ، وَيلٌ لِمَن قَرأَها ولَم يَتَفَكَّر فيها: «إِنَّ فِى خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 190.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ كُلَّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبان: ج2 ص386 ح620.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان ـ به نقل از عطا ـ: من و عُبيد بن عُمير به خانه عايشه رفتيم.… ابن عمير گفت: شگفت ترين چيزى را كه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ديده اى، براى ما بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عايشه سكوتى كرد و سپس گفت: شبى از شب ها به من فرمود: «اى عايشه! بگذار كه من امشب براى پروردگارم عبادت كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: به خدا سوگند، هم در كنار تو بودن را دوست دارم و هم آنچه را كه تو را شاد مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پيامبر صلى الله عليه و آله برخاست و وضو ساخت و به نماز ايستاد و بى وقفه مى گريست و اشك مى ريخت تا جايى كه دامنش را از اشك، تر كرد. ايشان باز گريست و مُدام اشك ريخت، چندان كه محاسنش تر شد، و باز گريست و اشك ريخت و ريخت، تا اين كه زمين را [از اشكش] تر كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، بلال براى اعلام وقت نماز به ايشان آمد. چون پيامبر صلى الله عليه و آله را در حال گريستن ديد، گفت: اى پيامبر خدا! چرا گريه مى كنيد؟ شما كه خداوند، گناهان گذشته و آينده تان را آمرزيده است؟ و پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «پس آيا بنده اى سپاس گزار نباشم؟ امشب آياتى بر من نازل شد. واى بر كسى كه آنها را بخواند و در آنها نينديشد: «همانا در آفرينش آسمان ها و زمين» تا آخر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، آيات 190 تا 195 از سوره آل عمران است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن البراء: كُنّا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله في جَنازَةٍ، فَجَلَسَ عَلى شَفيرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشّفير من الوادي: حرفه وجانبه، ومنه شفير جهنم (تاج العروس: ج7 ص42 «شفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَبرِ، فَبَكى حَتّى بَلَّ الثَّرى، ثُمَّ قالَ: يا إخواني! لِمِثلِ هذا فَأَعِدّوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1403 ح4195، مسند ابن حنبل: ج6 ص427 ح18624، السنن الكبرى: ج3 ص517 ح6515، المعجم الأوسط: ج3 ص92 ح2588 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج15 ص544 ح42103؛ مسكّن الفؤاد: ص97 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از براء ـ: با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در تشييع جنازه اى بوديم كه ايشان بر كناره گور نشست و چندان گريست كه زمين را تر كرد. سپس فرمود: «اى برادران من! براى چنين روزى آماده شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب عن ابن عبّاس والسدّي: لَمّا نَزَلَ قَولُهُ تَعالى: «إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُم مَّيِّتُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لَيتَني أعلَمُ مَتى يَكونُ ذلِكَ؟ فَنَزَلَت سورَةُ النَّصرِ، فَكانَ يَسكُتُ بَينَ التَّكبيرِ وَالقِراءَةِ بَعدَ نُزولِها، فَيَقولُ: «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ، أستَغفِرُ اللّهَ وأَتوبُ إلَيهِ»، فَقيلَ لَهُ في ذلِكَ، فَقالَ: أما إنَّ نَفسي نُعِيَت إلَيَّ، ثُمَّ بَكى بُكاءً شَديدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، أوَ تَبكي مِنَ المَوتِ وقَد غَفَرَ اللّهُ لَكَ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وما تَأَخَّرَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَينَ هَولُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَوْلُ: هو الخوف والأمر الشديد (النهاية: ج5 ص283 «هول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُطَّلَعِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المطّلع: يريد به الموقف يوم القيامة، أو ما يشرف عليه من أمر الآخرة عقيب الموت (النهاية: ج3 ص132 «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ وأَينَ ضيقَةُ القَبرِ، وظُلمَةُ اللَّحدِ؟ وأَينَ القِيامَةُ وَالأَهوالُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَعاشَ بَعدَ نُزولِ هذِهِ السّورَةِ عاما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج1 ص234، مجمع البيان: ج2 ص676 نحوه، بحار الأنوار: ج22 ص471 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از ابن عباس و سُدّى ـ: چون اين سخن خداى متعال: «قطعاً تو خواهى مُرد و آنان [نيز] خواهند مُرد» نازل شد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «كاش مى دانستم اين [مرگ]، كى خواهد بود!». پس سوره نصر، نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از آن، پيامبر صلى الله عليه و آله ميان تكبير تكبيرة الاحرام و قرائت، درنگ مى كرد و مى فرمود: «سبحان اللّه و بحمده، أستغفر اللّه و أتوب إليه». علّت را از ايشان جويا شدند. فرمود: «خبر مرگم به من داده شده است» و سپس هاى هاى گريست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: اى پيامبر خدا! آيا از مردن مى گرييد، در حالى كه خدا گناهان پيشين و پسين شما را آمرزيده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس وحشتِ صحراى قيامت (/ عالم پس از مرگ)، چه؟ تنگى قبر و تاريكى لَحَد، چه؟ قيامت و صحنه هاى هراسناكش، چه؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس از نزول اين آيه، پيامبر صلى الله عليه و آله يك سال زندگى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزاق عن عبد اللّه بن عتبة عن بعض أصحاب النبيّ صلى الله عليه و آله: جاءَت أختُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله السَّعدِيَّةُ إلَيهِ مَرجِعَهُ مِن حُنَينٍ، فَلَمّا رَآها رَحَّبَ بِها وبَسَطَ لَها رِداءً، لِأَن تَجلِسَ عَلَيهِ، فَأَعظَمَت ذلِكَ، فَعَزَمَ عَلَيها فَجَلَسَت، فَذَرَفَت عَينا رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَتّى بَلَّت لِحيَتَهُ دُموعُهُ، فَقالَ رَجُلٌ مِنَ القَومِ: أتَبكي يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، لِرَحمَتِها وما دَخَلَ عَلَيها، لَو كانَ لِأَحَدِكُم اُحُدٌ ذَهَبا، فَأَعطاهُ في حَقِّ رِضاعِهِ ما أدّى حَقَّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزاق: ج7 ص479 ح13958، كنز العمّال: ج10 ص546 ح30222.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنَّف، عبد الرزّاق ـ به نقل از عبد اللّه بن عتبه، از يكى از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: در بازگشت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از حُنين، خواهرِ [شيرى] ايشان از قبيله سعد، به نزد ايشان آمد. پيامبر صلى الله عليه و آله با ديدن او، به وى خوشامد گفت و ردايى را برايش پهن كرد تا روى آن بنشيند. خواهرش حاضر نشد روى رداى پيامبر بنشيند؛ امّا با اصرار پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نشست. اشك از چشمان پيامبر صلى الله عليه و آله سرازير شد، به حدّى كه محاسنش از اشك هايش تر شد. مردى از آن جمع گفت: گريه مى كنيد، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، به خاطر مهربانى هاى او و سختى هايى كه كشيده است. اگر هر يك از شما [كوهِ] اُحُدى از طلا داشته باشد و آن را به خاطر شيرى كه خورده است، بدهد، باز هم حقّ آن را ادا نكرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار عن بعضِ أصحاب النبي صلى الله عليه و آله أنَّهُ قالَ: إنَّ أرواحَ المُؤمِنينَ تَأتي كُلَّ جُمُعَةٍ إلَى السَّماءِ الدُّنيا بِحِذاءِ دورِهِم وبُيوتِهِم، يُنادي كُلُّ واحِدٍ مِنهُم بِصَوتٍ حَزينٍ باكينَ: يا أهلي، ويا وُلدي، ويا أبي، ويا اُمّي وأَقرِبائي، اِعطِفوا عَلَينا ـ يَرحَمُكُمُ اللّهُ ـ بِالَّذي كانَ في أيدينا، وَالوَيلُ وَالحِسابُ عَلَينا وَالمَنفَعَةُ لِغَيرِنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويُنادي كُلُّ واحِدٍ مِنهُم إلى أقرِبائِهِ: اِعطِفوا عَلَينا بِدِرهَمٍ أو بِرَغيفٍ أو بِكِسوَةٍ، يَكسوكُمُ اللّهُ مِن لِباسِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ بَكَى النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله وبَكَينا مَعَهُ، فَلَم يَستَطِعِ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله أن يَتَكَلَّمَ مِن كَثرَةِ بُكائِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص482 ح1348.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار ـ به نقل از يكى از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله ـپيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «ارواح مؤمنان در هر شب جمعه به آسمانِ پايين مى آيند و مقابل سراها و خانه هاى خود مى ايستند و هر يك از آنها با صداى اندوهناك و گريان مى گويد: اى همسرم! اى فرزندانم! اى پدرم! اى مادرم! و اى خويشاوندانم! خدا شما را رحمت كند! با آنچه [از مال و دارايى كه] در دست داشتيم، به ما لطفى كنيد. عذاب و حسابش براى ماست و سودش براى غير ما!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر يك از آنها به خويشاوندانش صدا مى زند: با [صدقه دادن] دِرَمى يا گِرده نانى يا جامه اى، به ما نيكى و محبّت كنيد. خدا از جامه هاى بهشت بر شما بپوشاند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله سپس گريست و ما هم با او گريستيم، و پيامبر صلى الله عليه و آله از بسيارىِ گريه نتوانست به سخنش ادامه بدهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن ابن مسعود: بَكى رَسولُ اللّهِ عليه السلام وبَكَينا لِبُكائِهِ، وقُلنا: يا رَسولَ اللّهِ، ما يُبكيكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: رَحمَةً لِلأَشقِياءِ، يَقولُ اللّهُ تَعالى: «وَ لَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُواْ فَلَا فَوْتَ وَأُخِذُواْ مِن مَّكَانٍ قَرِيبٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص347 ح2660، بحار الأنوار: ج77 ص99 ح1؛ المعجم الكبير: ج4 ص246 ح4270 عن رافع بن خديج ولم تَرِد فيه الآية الشريفة، كنز العمّال: ج1 ص361 ح1596.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از ابن مسعود ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گريست و ما از گريه او گريستيم. گفتيم: اى پيامبر خدا! چه موجب شد كه گريه كنيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دلسوزى براى تيره بختان. خداوند متعال مى فرمايد: «و اى كاش مى ديدى هنگامى را كه [كافران] وحشت زده اند، [آن جا كه راهِ] گريزى نمانده است و از جايى نزديك، گرفتار آمده اند»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قالَ اللّهُ تَعالى: وعِزَّتي وجَلالي! إنّي لَأَستَحي مِن عَبدي وأَمَتي يَشيبانِ فِي الإِسلامِ أن اُعَذِّبَهُما. ثُمَّ بَكى صلى الله عليه و آله، فَقيلَ: مِمَّ تَبكي يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أبكي لِمَنِ استَحَى اللّهُ مِن عَذابِهِم، ولا يَستَحونَ مِن عِصيانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص41، الجعفريات: ص197 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام وفيه صدره فقط؛ كنز العمّال: ج15 ص673 ح42680 نقلاً عن الخليلي والرافعي عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب ـ به نقل از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: خداى متعال فرمود: «به عزّت و جلالم سوگند، من از بنده ام و كنيزم كه مويشان در اسلام سفيده شده است، شرم دارم كه عذابشان كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گريست. گفته شد: براى چه مى گرييد، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به حال كسانى مى گريم كه خدا از عذاب كردن آنان شرم مى كند؛ ولى آنها از نافرمانى او شرم نمى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: دَخَلتُ أنَا وفاطِمَةُ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَوَجَدتُهُ يَبكي بُكاءً شَديدا، فَقُلتُ: فِداكَ أبي واُمّي يا رَسولَ اللّهِ، مَا الَّذي أبكاكَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا عَلِيُّ، لَيلَةَ اُسرِيَ بي إلَى السَّماءِ، رَأَيتُ نِساءً مِن اُمَّتي في عَذابٍ شَديدٍ، فَأَنكَرتُ شَأنَهُنَّ، فَبَكَيتُ لِما رَأَيتُ مِن شِدَّةِ عَذابِهِنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص10 ح24 عن عبد العظيم الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج18 ص351 ح62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: من و فاطمه بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وارد شديم. ديدم ايشان به شدّت گريه مى كند. گفتم: پدر و مادرم به فدايت، اى پيامبر خدا! چرا مى گريى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى على! شبى كه به آسمان برده شدم، زنانى از امّتم را در عذاب شديد ديدم. از حال ايشان ناراحت شدم و براى سختىِ عذاب آنان كه ديدم، گريه مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن أنس: دَخَلتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، وهُوَ نائِمٌ عَلى حَصيرٍ قَد أثَّرَ في جَنبِهِ، قالَ: أمَعَكَ أحَدٌ غَيرُكَ؟ قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: اِعلَم أنَّهُ قَدِ اقتَرَبَ أجَلي، وطالَ شَوقي إلى لِقاءِ رَبّي، وإلى لِقاءِ إخوانِيَ الأَنبِياءِ قَبلي، ثُمَّ قالَ: لَيسَ شَيءٌ أحَبَّ إلَيَّ مِنَ المَوتِ، ولَيسَ لِلمُؤمِنِ راحَةٌ دونَ لِقاءِ اللّهِ، ثُمَّ بَكى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لِمَ تَبكي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكَيفَ لا أبكي، وأَنَا أعلَمُ ما يَنزِلُ بِاُمَّتي مِن بَعدي! قُلتُ: وما يَنزِلُ مِن بَعدِكَ يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: الأَهواءُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص64 ح13519 نقلاً عن القطب الراوندي في لب اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل ـ به نقل از اَ نَس ـ: بر پيامبر صلى الله عليه و آله وارد شدم. ديدم بر بوريايى دراز كشيده و آن بوريا بر پهلوى ايشان رد انداخته است. فرمود: «كس ديگرى هم با تو هست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بدان كه اجلم نزديك شده، و اشتياقم به ديدار پروردگارم و به ديدار برادرانم، پيامبران پيش از من، شدّت گرفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «چيزى نزد من محبوب تر از مرگ نيست، و مؤمن جز با ديدار خداوند، آرام نمى گيرد» و آن گاه گريست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چرا گريه مى كنيد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چگونه گريه نكنم، در حالى كه مى دانم پس از من، چه بر امّتم نازل مى شود؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! پس از شما چه نازل مى شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هوس ها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-أمير-المؤمنين-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: بُكاءُ الإِمامِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: گريستن امير مؤمنان عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: وَايمُ اللّهِ ـ يمينا أستَثني فيها بِمَشيئَةِ اللّهِ ـ! لَأَروضَنَّ نَفسي رِياضَةً تَهِشُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هشّ: إذا فرح به واستبشر وارتاح له وخفّ (النهاية: ج5 ص264 «هشش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَها إلَى القُرصِ إذا قَدَرَت عَلَيهِ مَطعوما، وتَقنَعُ بِالمِلحِ مَأدوما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدْمُ: ما يؤكل مع الخبز، أيّ شيء كان (النهاية: ج1 ص31 «أدم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولَأَدَعَنَّ مُقلَتي كَعَينِ ماءٍ نَضَبَ مَعينُها، مُستَفرِغَةً دُموعَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 45، بحار الأنوار: ج33 ص475 ح686؛ جواهر المطالب: ج1 ص313.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به خدا سوگند ـ سوگندى كه در آن، خواست خدا را جدا مى سازم ـ نفس خويش را چنان رياضتى دهم كه هر گاه قرص نانى را براى خوردن بيابد، شادمان گردد، و به نانخورشِ نمك بسازد، و تخم چشم خويش را وا گذارم تا [آن قدر گريه كند كه] چونان چشمه آبى كه آبش تهى مى شود، اشك هايش خالى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: ما دَخَلتُ عَلى أبي قَطُّ، إلّا وَجَدتُهُ باكِيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص199، إرشاد القلوب: ص97 عن الإمام الحسين عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: هرگز بر پدرم وارد نشدم، مگر اين كه او را گريان يافتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: صَلّى أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام بِالنّاسِ الصُّبحَ بِالعِراقِ، فَلَمَّا انصَرَفَ وَعَظَهُم، فَبَكى وأَبكاهُم مِن خَوفِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص236 ح21، الأمالي للطوسي: ص102 ح157 كلاهما عن معروف بن خرّبوذ، بحار الأنوار: ج22 ص306 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: امير مؤمنان عليه السلام نماز صبح را با مردم در عراق خواند و پس از آن، ايشان را موعظه كرد و از ترس خدا، هم خود گريست و هم آنان را به گريه انداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: ومِن خَبَرِ ضِرارِ بنِ حَمزَةَ الضَّبائِيِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصواب «ضمرة» بدل «حمزة» كما في جميع المصادر، ففي خصائص الأئمّة: «ضرار بن ضمرة الضبابي»، وفي الأمالي للصدوق: «ضرار بن ضمرة النهشلي»، وفي كنز الفوائد: «ضرار بن ضمرة الكناني» وذكره المامقاني في تنقيح المقال: ج2 ص105 بعنوان «ضرار بن ضمرة الضبابي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَ دُخولِهِ عَلى مُعاوِيَةَ ومَسأَلَتِهِ لَهُ عَن أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام، قالَ: فَأَشهَدُ لَقَد رَأَيتُهُ في بَعضِ مَواقِفِهِ وقَد أرخَى اللَّيلُ سُدولَهُ، وهُوَ قائِمٌ في مِحرابِهِ، قابِضٌ عَلى لِحيَتِهِ، يَتَمَلمَلُ تَمَلمُلَ السَّليمِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّليمُ: اللّديغُ، يقال: سَلَمَته الحيّةُ؛ أي لَدَغَته (النهاية: ج2 ص396 «سلم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويَبكي بُكاءَ الحَزينِ، ويَقولُ: يا دُنيا، يا دُنيا! إلَيكِ عَنّي، أبي تَعَرَّضتِ، أم إلَيَّ تَشَوَّقتِ؟! لا حانَ حينُكِ، هَيهاتَ! غُرّي غَيري، لا حاجَةَ لي فيكِ، قَد طَلَّقتُكِ ثَلاثا لا رَجعَةَ فيها؛ فَعَيشُكِ قَصيرٌ، وخَطَرُكِ يَسيرٌ، وأَمَلُكِ حَقيرٌ. آهِ مِن قِلَّةِ الزّادِ، وطولِ الطَّريقِ، وبُعدِ السَّفَرِ، وعَظيمِ المَورِدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 77، خصائص الأئمّة: ص71، الأمالي للصدوق: ص724 ح990، كنز الفوائد: ج2 ص161 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج40 ص345 ح28؛ حلية الأولياء: ج1 ص85 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: ضرار بن حمزه ضبائى، هنگامى كه به نزد معاويه رفت و معاويه از او در باره امير مؤمنان عليه السلام پرسيد، در جوابش گفت: گواهى مى دهم كه او را در يكى از جايگاه هايش ديدم، در حالى كه شب، پرده هايش را فرو افكنده بود و او در محرابش ايستاده و محاسنش را گرفته بود و چون مارْ گزيده، به خود مى پيچيد و مانند مصيبت زده مى گريست و مى گفت: «اى دنيا! اى دنيا! از من دور شو. آيا خود را بر من عرضه مى كنى، يا آرزومند منى؟! مباد آن روز كه مرا بفريبى. هيهات! ديگرى را بفريب. مرا به تو نيازى نيست. من تو را سه طلاقه كرده ام كه در آن، رجوعى نيست. زندگى در تو، كوتاه است و اهمّيت تو، اندك و اميد به تو، حقير. آه از كمىِ توشه و درازى راه و دورى سفر و عظمت آن جا كه وارد مى شويم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل عن حبّة العرني: بَينا أنَا ونَوفٌ نائِمَينِ في رَحَبَةِ المَسجِدِ، إذ نَحنُ بِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام في بَقِيَّةٍ مِنَ اللَّيلِ، واضِعا يَدَهُ عَلَى الحائِطِ شِبهَ الوالِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَلَهُ: ذهاب العقل، والتحيّر من شدّة الوجد (النهاية: ج5 ص227 «وله»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهُوَ يَقولُ: «إِنَّ فِى خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 190.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى آخِرِ الآيَةِ، ثُمَّ جَعَلَ يَقرَأُ هذِهِ الآياتِ، ويَمُرُّ شِبهَ الطّائِرِ عَقلُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أراقِدٌ أنتَ يا حَبَّةُ أم رامِقٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّمقُ: بقيّة الروح وقد يطلق على القوّة (مجمع البحرين: ج2 ص734 «رمق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟ قالَ: قُلتُ: رامِقٌ، هذا أنتَ تَعمَلُ هذَا العَمَلَ، فَكَيفَ نَحنُ؟ قالَ: فَأَرخى عَينَيهِ فَبَكى، ثُمَّ قالَ لي:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا حَبَّةُ، إنَّ للّهِِ مَوقِفا، ولَنا بَينَ يَدَيهِ مَوقِفٌ لا يَخفى عَلَيهِ شَيءٌ مِن أعمالِنا. يا حَبَّةُ، إنَّ اللّهَ أقرَبُ إلَيَّ وإلَيكَ مِن حَبلِ الوَريدِ. يا حَبَّةُ، إنَّهُ لَن يَحجُبَني ولا إيّاكَ عَنِ اللّهِ شَيءٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قالَ: أراقِدٌ أنتَ يا نَوفُ؟ قالَ: لا يا أميرَ المُؤمِنينَ، ما أنَا بِراقِدٍ، ولَقَد أطَلتَ بُكائي هذِهِ اللَّيلَةَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا نَوفُ، إن طالَ بُكاؤُكَ في هذَا اللَّيلِ مَخافَةً مِنَ اللّهِ عز و جل، قَرَّت عَيناكَ غَدا بَينَ يَدَيِ اللّهِ عز و جل. يا نَوفُ، إنَّهُ لَيسَ مِن قَطرَةٍ قَطَرَت مِن عَينِ رَجُلٍ مِن خَشيَةِ اللّهِ، إلّا أطَفَأَت بِحارا مِنَ النّيرانِ. يا نَوفُ، إنَّهُ لَيسَ مِن رَجُلٍ أعظَمَ مَنزِلَةً عِندَ اللّهِ مِن رَجُلٍ بَكى مِن خَشيَةِ اللّهِ، وأَحَبَّ فِي اللّهِ، وأَبغَضَ فِي اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص466 ح315، بحار الأنوار: ج41 ص22 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل ـ به نقل از حَبّه عُرَنى ـ: من و نَوف در حياط مسجد خوابيده بوديم كه ناگاه ديديم امير مؤمنان عليه السلام در حالى كه پاسى از شب مانده بود، شوريده وار، دستانش را بر ديوار نهاده و مى گويد: «راستى كه در آفرينش آسمان ها و زمين» تا آخر آيه.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، آيات 190 تا 195 از سوره آل عمران است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس همچنان كه اين آيه را مى خواند، ديوانه وار به راه افتاد و فرمود: «اى حبّه! خوابى يا بيدار؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بيدار. چون شمايى چنين مى كند. پس ما چه كنيم؟ ايشان چشمانش را فرو هِشت و گريست و سپس به من فرمود: «اى حبّه! خدا را [در قيامت] ايستگاهى است و ما در پيشگاه او خواهيم ايستاد و هيچ چيز از كارهاى ما بر او پوشيده نيست. اى حبّه! خدا به من و تو از رگ گردن، نزديك تر است. اى حبّه! هرگز هيچ چيزى، من و تو را از خدا پوشيده نمى سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس [به نوف] فرمود: «خواب هستى، اى نوف؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوف گفت: نه اى امير مؤمنان! خواب نيستم. شما امشب مرا بسيار گرياندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى نوف! اگر امشب گريه تو از ترس خداى عز و جل بسيار باشد، فردا در پيشگاه خداى عز و جل ديدگانت روشن خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوف! قطره اى اشك از ترس خدا، از ديده كسى فرو نمى غلتد، مگر آن كه درياهايى از آتش را فرو مى نشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى نوف! هيچ مردى در نزد خدا بامنزلت تر از مردى نيست كه از ترس خدا بگريد، و براى خدا دوست بدارد، و براى خدا دشمنى ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب عليه السلام: ج5 ص291 (القسم العاشر: خصائص الإمام علي عليه السلام / الخصائص العملية / إمام العابدين / قصص من عبادته).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام: ج10 ص31 (فصل سوم / پيشواى عبادت كنندگان / داستان هايى از عبادتش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-فاطمه-عليها-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: بُكاءُ فاطِمَهَ عليها السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: گريستن فاطمه عليها السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عائشة: دَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله فاطِمَةَ ابنَتَهُ في شَكواهُ الَّتي قُبِضَ فيها، فَسارَّها بِشَيءٍ فَبَكَت، ثُمَّ دَعاها فَسارَّها فَضَحِكَت. فَسَأَلتُها عَن ذلِكَ، فَقالَت: سارَّنِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله فَأَخبَرَني أنَّهُ يُقبَضُ في وَجَعِهِ الَّذي تُوُفِّيَ فيهِ، فَبَكَيتُ، ثُمَّ سارَّني فَأَخبَرَني أنّي أوَّلُ أهلِ بَيتِهِ أتبَعُهُ، فَضَحِكتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1327 ح3427، صحيح مسلم: ج4 ص1904 ح97، المصنّف لابن أبي شيبة: ج7 ص527 ح2 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج13 ص675 ح37730؛ الأمالي للصدوق: ص692 ح948، الأمالي للطوسي: ص400 ح892 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج43 ص25 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در بيمارىِ مرگش دخترش فاطمه را خواند و در گوش او چيزى گفت. فاطمه گريست. ايشان دگر باره او را صدا زد و در گوش او چيزى گفت و اين بار فاطمه خنديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[بعدها] علّت را از او پرسيدم. گفت: «پيامبر صلى الله عليه و آله در گوشم فرمود كه از آن بيمارى اى كه منجر به وفات او شد، از دنيا مى رود، كه من گريستم. سپس در گوشم به من فرمود و خبر داد كه من، نخستين كسى هستم كه به او ملحق مى شوم، كه من خنديدم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر عن عمّار: لَمّا حَضَرَت رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله الوَفاةُ، دَعا بِعَلِيٍّ عليه السلام فَسارَّهُ طَويلاً، ثُمَّ قالَ: يا عَلِيُّ، أنتَ وَصِيّي ووارِثي، قَد أعطاكَ اللّهُ عِلمي وفَهمي، فَإِذا مِتُّ ظَهَرَت لَكَ ضَغائِنُ في صُدورِ قَومٍ، غُصِبتَ عَلى حَقِّكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «غصب على حقد» وما أثبتناه من نسخ اُخرى من المصدر، كما في الهامش.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكَت فاطِمَةُ عليهاالسلام، وبَكَى الحَسَنُ وَالحُسَينُ عليهماالسلام. فَقالَ لِفاطِمَةَ: يا سَيِّدَةَ النِّسوانِ، مِمَّ بُكاؤُكِ؟ قالَت: يا أبَتِ، أخشَى الضَّيعَةَ بَعدَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أبشِري يا فاطِمَةُ، فَإِنَّكِ أوَّلُ مَن يَلحَقُني مِن أهلِ بَيتي، ولا تَبكي ولا تَحزَني فَإِنَّكِ سَيِّدَةُ نِساءِ أهلِ الجَنَّةِ، وأَباكِ سَيِّدُ الأَنبِياءِ، وَابنُ عَمِّكِ خَيرُ الأَوصِياءِ، وَابناكِ سَيِّدا شَبابِ أهلِ الجَنَّةِ، ومِن صُلبِ الحُسَينِ يُخرِجُ اللّهُ الأَئِمَّةَ التِّسعَةَ، مُطَهَّرونَ مَعصومونَ، ومِنّا مَهدِيُّ هذِهِ الاُمَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر: ص124، بحار الأنوار: ج22 ص536 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كفاية الأثر ـ به نقل از عمّار ـ: چون زمانِ رحلت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رسيد، على عليه السلام را فرا خواند و زمانى دراز در گوش او چيزى گفت. سپس فرمود: «اى على! تو وصى و وارث منى. خدا علم و فهم مرا به تو عطا كرده است، و بعد از وفاتم، گروهى كه در سينه هايشان با تو كينه ها دارند، آن كينه ها را آشكار مى كنند و حقّ تو غصب مى شود». پس فاطمه عليهاالسلام گريست و حسن و حسين عليهماالسلام نيز گريه كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله به فاطمه عليهاالسلام فرمود: «براى چه مى گريى، اى سَرور بانوان؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه گفت: پدر جان! از تباه شدن پس از شما مى ترسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مژده ات باد ـ اى فاطمه ـ كه تو نخستين كس از خانواده ام هستى كه به من ملحق مى شود. گريه مكن و اندوهگين مباش؛ زيرا تو سَرور زنان اهل بهشت هستى و پدرت آقاى پيامبران و پسرعمويت بهترينِ اوصياست و دو پسرت، آقاى جوانان اهل بهشت اند، و خدا از پشت حسين، نُه امام بيرون مى آورد كه همگى پاك و معصوم اند، و مهدى اين امّت، از ما خاندان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: رُوِيَ أنَّ فاطِمَةَ عليهاالسلام لازالَت بَعدَ النَّبِيِّ مُعَصَّبَةَ الرَّأسِ، ناحِلَةَ الجِسمِ، مُنهَدَّةَ الرُّكنِ مِنَ المُصيبَةِ بِمَوتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، وهِيَ مَهمومَةٌ، مَغمومَةٌ، مَحزونَةٌ، مَكروبَةٌ، كَئيبَةٌ، حَزينَةٌ، باكِيَةَ العَينِ، مُحتَرِقَةَ القَلبِ، يُغشى عَلَيها ساعَةً بَعدَ ساعَةٍ، في كُلِّ ساعَةٍ وحينٍ تَذكُرُهُ وتَذكُرُ السّاعاتِ الَّتي كانَ يَدخُلُ فيها عَلَيها فَيَعظُمُ حُزنُها، وتَنظُرُ مَرَّةً إلَى الحَسَنِ عليه السلام ومَرَّةً إلَى الحُسَينِ عليه السلام وهُما بَينَ يَدَيها عليهاالسلام، فَتَقولُ: أينَ أبوكُمَا الَّذي كانَ يُكرِمُكُما ويَحمِلُكُما مَرَّةً بَعدَ مَرَّةٍ؟ أينَ أبوكُمَا الَّذي كانَ أشَدَّ النّاسِ شَفَقَةً عَلَيكُما فَلا يَدَعُكُما تَمشِيانِ عَلَى الأَرضِ؟ فَإِنّا للّهِِ وإنّا إلَيهِ راجِعونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: ص167، المناقب لابن شهر آشوب: ج3 ص362 نحوه مختصرا، بحار الأنوار: ج43 ص181 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روضة الواعظين: روايت شده است كه فاطمه عليهاالسلام پس از درگذشت پيامبر صلى الله عليه و آله، از مصيبت مرگ ايشان، پيوسته دستار بسته بود و جسمش روز به روز، نحيف تر مى شد و از هم مى پاشيد، و هميشه ناراحت و غم زده و اندوهگين و رنجور و افسرده و گرفته و گريان و دل سوخته بود، و ساعت به ساعت از هوش مى رفت و هر ساعت و هر زمان به ياد پيامبر صلى الله عليه و آله و به ياد ساعات و لحظاتى مى افتاد كه نزد ايشان مى رفت و بر غَمَش افزوده مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او گاه به حسن و گاه به حسين كه در برابرش بودند، مى نگريست و مى فرمود: «كجاست پدرتان كه شما را نوازش مى كرد و بارها شما را بر دوش خود مى نشاند و بغل مى كرد؟ كجاست پدرتان كه بيش از هر كس، شما را دوست مى داشت، آن قدر كه نمى گذاشت روى زمين راه برويد؟ ما از خداييم و به سوى خدا باز مى گرديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-الحسن-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 10: بُكاءُ الإِمامِ الحَسَنِ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 10: گريستن امام حسن عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: إنَّ الحَسَنَ بنَ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام... كانَ إذا ذَكَرَ المَوتَ بَكى، وإذا ذَكَرَ القَبرَ بَكى، وإذا ذَكَرَ البَعثَ وَالنُّشورَ بَكى، وإذا ذَكَرَ المَمَرَّ عَلَى الصِّراطِ بَكى، وإذا ذَكَرَ العَرضَ عَلَى اللّهِ تَعالى ذِكرُهُ شَهِقَ شَهقَةً يُغشى عَلَيهِ مِنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص244 ح262، فلاح السائل: ص469 ح318، عدّة الداعي: ص139 وليس فيه «وإذا ذكر القبر بكى» وكلّها عن المفضّل بن عمر عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج43 ص331 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: حسن بن على بن ابى طالب عليه السلام... هر گاه از مرگ ياد مى كرد، مى گريست، هر گاه از قبر ياد مى كرد، مى گريست، هر گاه از رستاخيز و قيامت ياد مى كرد، مى گريست، هر گاه از گذشتن بر صراط ياد مى كرد، مى گريست، و هر گاه از ايستادن در پيشگاه خداوند متعال ياد مى كرد، يكباره شيونى مى زد و از هوش مى رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-الحسين-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 11: بُكاءُ الإِمامِ الحُسَينِ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 11: گريستن امام حسين عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: رُؤِيَ الحُسَينُ بنُ عَلِيٍّ عليه السلام يَطوفُ بِالبَيتِ، ثُمَّ صارَ إلَى المَقامِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقام: مقام إبراهيم عليه السلام، وهو الحجر الذي أثّر فيه قدمه، وموضعه أيضا (مجمع البحرين: ج3 ص1526 «قوم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَصَلّى، ثُمَّ وَضَعَ خَدَّهُ عَلَى المَقامِ فَجَعَلَ يَبكي ويَقولُ: «عُبَيدُكَ بِبابِكَ، سائِلُكَ بِبابِكَ، مِسكينُكَ بِبابِكَ»، يُرَدِّدُ ذلِكَ مِرارا، ثُمَّ انصَرَفَ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج2 ص149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: حسين بن على عليه السلام را ديدند كه خانه[ى خدا] را طواف مى كرد. سپس به مقام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقام (قدمگاه) ابراهيم عليه السلام: سنگى است كه ردّ پاى او بر آن باقى مانْد. به محلّ سنگ نيز مقام مى گويند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفت و نماز خواند. آن گاه گونه اش را بر مقام گذاشت و شروع به گريستن كرد و مى گفت: «بنده ناچيز تو، بر درگاه توست. گداى تو، بر درگاه توست. بينواى تو، بر درگاه توست» و بارها اين جملات را گفت و سپس باز گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين ـ في ذِكرِ دُعاءِ عَرَفَةَ وبَيانِ حالاتِ بُكاءِ الإِمامِ الحُسَينِ عليه السلام خِلالَهُ، وَالَّذي أوَّلُهُ «الحَمدُ للّهِِ الَّذي لَيسَ لِقَضائِهِ دافِعٌ...» ـ: ثُمَّ اندَفَعَ عليه السلام فِي المَسأَلَةِ، وَاجتَهَدَ فِي الدُّعاءِ، وقالَ وعَيناهُ تَكِفانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَكَفَ الدَّمعُ: إذا تقاطر (النهاية: ج5 ص220 «وكف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دُموعا: اللّهُمَّ اجعَلني أخشاكَ كَأَنّي أراكَ، وأَسعِدني بِتَقواكَ، ولا تُشقِني بِمَعصِيَتِكَ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بِشرٌ وبَشيرٌ: ثُمَّ رَفَعَ عليه السلام صَوتَهُ وبَصَرَهُ إلَى السَّماءِ، وعَيناهُ قاطِرَتانِ كَأَنَّهُما مَزادَتانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَزادة: هو الظّرف الذي يحمل فيه الماء، كالراوية والقربة، والجمع المزاود (النهاية: ج4 ص324 «مزد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ: يا أسمَعَ السّامِعينَ، ويا أبصَرَ النّاظِرينَ، ويا أسرَعَ الحاسِبينَ، ويا أرحَمَ الرّاحِمينَ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ السّادَةِ المَيامينَ، وأَسأَ لُكَ اللّهُمَّ حاجَتِيَ الَّتي إن أعطَيتَنيها لَم يَضُرَّني ما مَنَعتَني، وإن مَنَعتَنيها لَم يَنفَعني ما أعطَيتَني، أسأَ لُكَ فِكاكَ رَقَبَتي مِنَ النّارِ، لا إلهَ إلّا أنتَ، وَحدَكَ لا شَريكَ لَكَ، لَكَ المُلكُ ولَكَ الحَمدُ، وأَنتَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ، يا رَبِّ يا رَبِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ بِشرٌ وبَشيرٌ: فَلَم يَكُن لَهُ عليه السلام جَهدٌ إلّا قَولُهُ «يا رَبِّ يا رَبِّ» بَعدَ هذَا الدُّعاءِ، وشَغَلَ مَن حَضَرَ مِمَّن كانَ حَولَهُ وشَهِدَ ذلِكَ المَحضَرَ عَنِ الدُّعاءِ لِأَنفُسِهِم، وأَقبَلوا عَلَى الاِستِماعِ لَهُ عليه السلام وَالتَّأمينِ عَلى دُعائِهِ، قَدِ اقتَصَروا عَلى ذلِكَ لِأَنفُسِهِم، ثُمَّ عَلَت أصواتُهُم بِالبُكاءِ مَعَهُ، وغَرَبَتِ الشَّمسُ وأَفاضَ عليه السلام، وأَفاضَ النّاسُ مَعَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص253 و 258، بحار الأنوار: ج98 ص213 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين ـ در بيان دعاى امام حسين عليه السلام در روز عرفه كه با عبارت «سپاس، خدايى را سِزاست كه مانعى در برابر اراده او نيست» آغاز مى شود و در توصيف حالات گريه ايشان در هنگام دعا ـ: سپس به دعا پرداخت و در خواستن كوشيد و در حالى كه از چشمانش قطره قطره اشك مى چكيد، گفت: «بار خدايا! مرا چنان گردان كه از تو بترسم، آن گونه كه گويى تو را مى بينم، و مرا به تقوايت سعادتمند گردان، و با نافرمانى ات، در شقاوتم مينداز...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشر و بشير گفتند: ايشان سپس نگاهش را به سوى آسمان برداشت و در حالى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه از چشمانش، چون مَشك، اشك مى ريخت، با صداى بلند فرمود: «اى شنواترينِ شنوندگان! اى بيناترينِ بينندگان! اى سريع ترينِ حسابگران! اى مهربان ترينِ مهربانان! بر محمّد و خاندان محمّد، اين مهتران پربركت، درود فرست، و از تو ـ اى خداوند ـ حاجتم را درخواست مى كنم؛ حاجتى كه اگر آن را به من عطا كنى، هر آن چيز ديگر كه از من منع كنى، زيانم نمى رساند، و اگر آن را به من ندهى، هر چه به من دهى، سودم نمى رساند. آزادى ام از آتش را از تو درخواست مى كنم. معبودى جز تو نيست. يگانه اى و شريكى ندارى. پادشاهى، از آنِ تو و ستايش، ويژه توست و تو بر هر چيز، توانايى، يا رب، يا رب!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشر و بشير گفتند: ايشان پس از اين دعا، بسيار «يا رب يا رب» گفت، و تمام كسانى كه پيرامون ايشان و شاهد اين صحنه بودند، از دعا كردن براى خود، دست كشيدند، و به ايشان گوش مى دادند و به دعايش آمين مى گفتند و به همين دعا براى خويشتن بسنده كردند. سپس با گريه ايشان، صداهاى آنان به گريه بلند شد، و خورشيد، غروب كرد و امام عليه السلام كوچيد و مردم با او كوچيدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة) عن يزيد الرشْك: حَدَّثَني مَن شافَهَ الحُسَينَ عليه السلام قالَ: رَأَيتُ أبنِيَةً مَضروبَةً بِفَلاةٍ مِنَ الأَرضِ، فَقُلتُ: لِمَن هذِهِ؟ قالوا: هذِهِ لِحُسَينٍ. قالَ: فَأَتَيتُهُ فَإِذا شَيخٌ يَقرَأُ القُرآنَ ـ قالَ: ـ وَالدُّموعُ تَسيلُ عَلى خَدَّيهِ ولِحيَتِهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: بِأَبي واُمّي يَابنَ رَسولَ اللّهِ! ما أنزَلَكَ هذِهِ البِلادَ وَالفَلاةَ الَّتي لَيسَ بِها أحَدٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هذِهِ كُتُبُ أهلِ الكوفَةِ إلَيَّ ولا أراهُم إلّا قاتِلِيَّ، فَإِذا فَعَلوا ذلِكَ لَم يَدَعوا للّهِِ حُرمَةً إلَا انتَهَكوها، فَيُسَلِّطُ اللّهُ عَلَيهِم مَن يُذِلُّهُم حَتّى يَكونوا أذَلَّ مِن فَرَمِ الأَمَةِ ـ يَعني مَقنَعَتَها ـ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرم الأمة: فَسَّرَها بقوله: «مقنعتها»؛ وهو ما تغطّي به المرأة رأسَها. وقال ابن الأثير: قيل: هو خرقة الحيض (النهاية: ج3 ص441 «فرم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة): ص458 ح441، سير أعلام النبلاء: ج3 ص305 الرقم 48، تاريخ دمشق: ج14 ص216 الرقم 1566.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة) ـ به نقل از يزيد رشك ـ: كسى كه رو در رو با حسين عليه السلام گفتگو كرده بود، برايم حديث كرد و گفت: ديدم خيمه هايى در بيابانى برپاست. گفتم: اينها از آنِ كيست؟ گفتند: اينها از آنِ حسين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزد حسين عليه السلام رفتم. ديدم پيرمردى مشغول خواندن قرآن است و اشك ها بر گونه ها و محاسنش روان است. گفتم: پدر و مادرم به فدايت، اى پسر پيامبر خدا! چه موجب شده است كه در اين سرزمين و بيابانى كه كسى در آن نيست، فرود آيى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اينها نامه هاى كوفيان به من است؛ امّا اين جماعت، مرا مى كشند. اگر چنين كردند، هيچ حرمتى براى خدا نمى گذارند و همه آنها را زير پا مى نهند. خدا كسى را بر ايشان مسلّط مى گرداند كه خوارشان مى كند، چنان كه از لكّه حيض، خوارتر مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام الحسين بن علي عليه السلام: ج6 ص222 (القسم الحادي عشر / الفصل الرابع / بكاء الحسين عليه السلام على أهل بيته وأصحابه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانشنامه امام حسين عليه السلام: ج10 ص79 (بخش يازدهم / فصل چهارم / گريه امام حسين عليه السلام خانواده و يارانش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-زين-العابدين-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 12: بُكاءُ الإِمامِ زَينِ العابِدينَ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 12: گريستن امام زين العابدين عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ جَدّي عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام... إذا صَلّى بَرَزَ إلى مَوضِعٍ خَشِنٍ فَيُصَلّي فيهِ ويَسجُدُ عَلَى الأَرضِ، فَأَتَى الجَبّانَ ـ وهُوَ جَبَلٌ بِالمَدينَةِ ـ يَوما، ثُمَّ قامَ عَلى حِجارَةٍ خَشِنَةٍ مُحرِقَةٍ، فَأَقبَلَ يُصَلّي، وكانَ كَثيرَ البُكاءِ، فَرَفَعَ رَأسَهُ مِنَ السُّجودِ وكَأَنَّما غُمِسَ فِي الماءِ مِن كَثرَةِ دُموعِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات للراوندي: ص32 ح68 عن الحسين بن كثير الخزاز، نزهة الناظر: ص94 ح31، أعلام الدين: ص300 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج46 ص108 ح104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: جدّم على بن الحسين عليه السلام... هر گاه نماز مى خواند، به مكان زبر و درشتى مى رفت و در آن جا نماز مى گزارد و بر زمين سجده مى كرد. روزى به جبّان ـ كه كوهى در مدينه است ـ رفت و روى تخته سنگى درشت و سوزان ايستاد و شروع به نماز خواندن كرد، و بسيار مى گريست، به طورى كه چون سرش را از سجده برداشت، گويى در آب فرو رفته بود، از بس كه اشك ريخته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصفِ عِبادَةِ جَدِّهِ الإِمامِ زَينِ العابِدينَ عليه السلام ـ: لَقَد دَخَلَ أبو جَعفَرٍ ابنُهُ عليهماالسلامعَلَيهِ، فَإِذا هُوَ قَد بَلَغَ مِنَ العِبادَةِ ما لَم يَبلُغهُ أحَدٌ، فَرَآهُ قَدِ اصفَرَّ لَونُهُ مِنَ السَّهَرِ، ورَمِصَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّمص: البياض الذي يجتمع في الموق. وقيل: صغر العين ولزوقها (راجع: تاج العروس: ج9 ص292 «رمص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَيناهُ مِنَ البُكاءِ، ودَبِرَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَبِرَت: أي غلظت وتقرّحَت. والدَّبَر: الجُرح الذي يكون في ظهر البعير (راجع: النهاية: ج2 ص97 «دبر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَبهَتُهُ، وَانخَرَمَ أنفُهُ مِنَ السُّجودِ، ووَرِمَت ساقاهُ وقَدَماهُ مِنَ القِيامِ فِي الصَّلاةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج2 ص142 عن سعيد بن كلثوم، العدد القويّة: ص59 ح76، مكارم الأخلاق: ج2 ص97 ح2276 وليس فيه «وانحزم أنفه من السجود» وكلاهما من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج46 ص75 ح65؛ ينابيع المودّة: ج1 ص446 ح12 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در وصف عبادت جدّش امام زين العابدين عليه السلام ـ: پسرش باقر عليه السلام بر ايشان وارد شد. ديد از عبادت، به چنان مرتبه اى رسيده كه هيچ كس به آن نرسيده است. مشاهده كرد كه رنگ ايشان از شب زنده دارى زرد گشته، و چشمانش از گريه قى كرده، و پيشانى اش بر اثر سجده[هاى بسيار و طولانى] پينه بسته و بينى اش تَرَك خورده، و پاها و ساق پاهايش از ايستادن در نماز، ورم كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن حمّاد بن حبيب الكوفي العطّار&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الخرائج والجرائح وبحار الأنوار «القطّان» بدل «العطّار».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ في وَصفِ صَلاةِ الإِمامِ زَينِ العابِدينَ عليه السلام ـ: المناقب لابن شهرآشوب عن حمّاد بن حبيب الكوفي العطّار&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الخرائج والجرائح وبحار الأنوار «القطّان» بدل «العطّار».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَرَأَيتُهُ كُلَّما مَرَّ بِالآيَةِ الَّتي فيهَا الوَعدُ وَالوَعيدُ يُرَدِّدُها بِانتِحابٍ وحَنينٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص142، الخرائج والجرائح: ج1 ص266 ح9، بحار الأنوار: ج87 ص231 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهر آشوب ـ به نقل از حمّاد بن حبيب كوفى عطّار، در توصيف نماز امام زين العابدين عليه السلام ـ: ديدم ايشان هر گاه به آيه اى مى رسد كه در آن، وعده و وعيد است، آن را با گريه و ناله تكرار مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف ـ حَولَ عِبادَةِ الإِمامِ زَينِ العابِدينَ عليه السلام ـ: حَدَّثَ مَولًى لَهُ إنَّهُ عليه السلام بَرَزَ إلَى الصَّحراءِ يَوما، قالَ: فَتَبِعتُهُ فَوَجَدتُهُ قَد سَجَدَ عَلى حِجارَةٍ خَشِنَةٍ، فَوَقَفتُ وأَنَا أسمَعُ شَهيقَهُ وبُكاءَهُ، وأَحصَيتُ عَلَيهِ ألفَ مَرَّةٍ يَقولُ: لا إلهَ إلَا اللّهُ حَقّا حَقّا، لا إلهَ إلَا اللّهُ تَعَبُّدا ورِقّا، لا إلهَ إلَا اللّهُ إيمانا وصِدقا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف: ص234، مسكّن الفؤاد: ص92، بحار الأنوار: ج45 ص149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملهوف ـ در وصف عبادت امام زين العابدين عليه السلام ـ: يكى از غلامان ايشان گفت كه: روزى امام عليه السلام به صحرا رفت و من در پى ايشان رفتم. ديدم بر سنگى زِبر و درشت، سجده كرده است. ايستادم و صداى ناله و گريه ايشان را مى شنيدم. شمردم، هزار مرتبه فرمود: «لا إله إلّا اللّه حقّا حقّا، لا إله إلّا اللّه تعبّدا و رقّا، لا إله إلّا اللّه إيمانا و صدقا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب عن يونس بن أبي فاخته: رَأَيتُ زَينَ العابِدينَ عليه السلام عِندَ بُلوغِهِ المَكانَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا توجد إشارة إلى المكان في الخبر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَنتَحِبُ ويَبكي بُكاءَ الثَّكلى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثُّكل: فقد الولد، امرأة ثاكل وثكلى (النهاية: ج1 ص217 «ثكل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويَقولُ: آهِ ثُمَّ آهِ عَلى عُمُري، كَيفَ ضَيَّعتُهُ في غَيرِ عِبادَةِ اللّهِ وطاعَتِهِ لِأَكونَ مِنَ النّاجينَ الفائِزينَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب ـ به نقل از يونس بن ابى فاخته ـ: زين العابدين عليه السلام را ديدم كه چون به آن جا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در خبر، به آن جا اشاره نشده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد، به سان مادر داغ ديده شيون مى كرد و مى گريست و مى گفت: «آه و صد آه بر عمرم كه آن را در عبادت و طاعت خدا صرف نكردم، تا از نجات يافتگان و رستگاران باشم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق عن الزهري: كُنتُ عِندَ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام فَجاءَهُ رَجُلٌ مِن أصحابِهِ، فَقالَ لَهُ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام: ما خَبَرُكَ أيُّهَا الرَّجُلُ؟ فَقالَ الرَّجُلُ: خَبَري ـ يَابنَ رَسولِ اللّهِ ـ أنّي أصبَحتُ وعَلَيَّ أربَعُمِئَةِ دينارٍ دَينٌ لا قَضاءَ عِندي لَها، ولي عِيالٌ ثِقالٌ لَيسَ لي ما أعودُ عَلَيهِم بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَبَكى عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام بُكاءً شَديدا. فَقُلتُ لَهُ: ما يُبكيكَ يَابنَ رَسولِ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وهَل يُعَدُّ البُكاءُ إلّا لِلمَصائِبِ وَالمِحَنِ الكِبارِ؟ قالوا: كَذلِكَ يَابنَ رَسولِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَيَّةُ مِحنَةٍ ومُصيبَةٍ أعظَمُ عَلى حُرِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «حرمة»، والتصويب من بحار الأنوار. وحُرُّ الوَجهِ: الجزء الظاهر منه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُؤمِنٍ مِن أن يَرى بِأَخيهِ المُؤمِنِ خَلَّةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخلّة: الحاجة والفقر (النهاية: ج2 ص72 «خلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا يُمكِنَهُ سَدَّها، ويُشاهِدَهُ عَلى فاقَةٍ فَلا يُطيقَ رَفعَها؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص537 ح721، المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص146 نحوه، بحار الأنوار: ج46 ص20 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق ـ به نقل از زُهْرى ـ: نزد على بن الحسين عليه السلام بودم كه مردى از يارانش آمد. على بن الحسين عليه السلام به او فرمود: «چه خبر، اى مرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: اى پسر پيامبر خدا! خبر، اين كه چهارصد دينار مقروضم و چيزى ندارم كه قرضم را بپردازم. عائله سنگينى هم دارم و شكم آنها را نيز نمى توانم سير كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على بن الحسين عليه السلام سخت گريست. من به ايشان گفتم: چرا گريه مى كنيد، اى پسر پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا گريستن، جز براى مصيبت ها و غم هاى بزرگ است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: همين طور است، اى پسر پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس، چه غم و مصيبتى براى چهره مؤمن، بزرگ تر از اين است كه در برادر مؤمنش كمبودى ببيند و نتواند آن را جبران نمايد، و او را دچار فقر و نيازى بيابد و توان برطرف كردن آن را نداشته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص274 (البكّاؤون).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسوعة الإمام الحسين بن على عليه السلام: ج6 ص228 (القسم الحادي عشر / الفصل الرابع: البكاء والإبكاء على سيد الشهداء عليه السلام وأصحابه / بكاء الإمام زين العابدين عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص275 (مويه گران)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دانش نامه امام حسين عليه السلام: ج10 ص91 (فصل چهارم: گريستن و گرياندن بر سيّد شهدا عليه السلام و يارانش / گريه امام زين العابدين عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-الباقر-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 13: بُكاءُ الإِمامِ الباقِرِ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 13: گريستن امام باقر عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الخواصّ عن أفلح مولى الإمام الباقر عليه السلام: خَرَجتُ مَعَ مَولايَ حاجّا، فَلَمّا دَخَلَ المَسجِدَ نَظَرَ إلَى البَيتِ فَبَكى حَتّى عَلا صَوتُهُ، فَقُلتُ: بِأَبي واُمّي، إنَّ النّاسَ يَنظُرونَ إلَيكَ، فَلَو رَفَّعتَ بِصَوتِكَ قَليلاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكى وقالَ: وَيحَكَ! لِمَ لا أبكي؟ لَعَلَّ اللّهَ أن يَنظُرَ إلَيَّ بِرَحمَةٍ مِنهُ فَأَفوزَ بِها عِندَهُ. ثُمَّ طافَ بِالبَيتِ ورَكَعَ عِندَ المَقامِ، ورَفَعَ رَأسَهُ مِن سُجودِهِ فَإِذا مَوضِعُهُ مُبتَلٌّ مِن دُموعِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الخواصّ: ص339، تاريخ دمشق: ج54 ص280 نحوه؛ كشف الغمّة: ج2 ص329 و ص360 كلاهما نحوه وفيه «رفقت» بدل «رفعت»، بحار الأنوار: ج46 ص290 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الخواصّ ـ به نقل از افلح، غلام امام باقر عليه السلام ـ: با سَرورم به حج رفتم. چون به مسجد [الحرام] وارد شد و به خانه[ى خدا] نگاه كرد، گريست، تا جايى كه صدايش بلند شد. من گفتم: پدر و مادرم به فدايت! مردم به شما نگاه مى كنند. خوب است صدايتان را كمتر بالا ببريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان گريست و فرمود: «واى بر تو! چرا گريه نكنم؟ شايد خدا به من نظر لطفى كند و بر اثر آن نزد او رستگار شوم». سپس خانه[ى خدا] را طواف كرد و در مقام، ركوع كرد (نماز خواند) و چون سرش را از سجده برداشت، محلّ سجده اش از اشك هايش خيس شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-الصادق-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 14: بُكاءُ الإِمامِ الصّادِقِ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 14: گريستن امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أبي يعفور: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ ـ وهُوَ رافِعٌ يَدَهُ إلَى السَّماءِ ـ: رَبِّ لا تَكِلني إلى نَفسي طَرفَةَ عَينٍ أبَدا، لا أقَلَّ مِن ذلِكَ ولا أكثَرَ. فَما كانَ بِأَسرَعَ مِن أن تَحَدَّرَ الدُّموعُ مِن جَوانِبِ لِحيَتِهِ، ثُمَّ أقبَلَ عَلَيَّ فَقالَ: يَابنَ أبي يَعفورٍ، إنَّ يونُسَ بنَ مَتّى وَكَلَهُ اللّهُ عز و جلإلى نَفسِهِ أقَلَّ مِن طَرفَةِ عَينٍ فَأَحدَثَ ذلِكَ الذَّنبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَبَلَغَ بِهِ كُفرا، أصلَحَكَ اللّهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، ولكِنَّ المَوتَ عَلى تِلكَ الحالِ هَلاكٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص581 ح15، بحار الأنوار: ج14 ص387 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن ابى يعفور ـ: از امام صادق عليه السلام كه دستش را به سوى آسمان برداشته بود، شنيدم كه مى فرمود: «خداوندا! هرگز مرا چشم بر هم زدنى به خودم وا مگذار، نه كمتر از آن و نه بيشتر» و بى درنگ، اشك از گوشه هاى محاسنش سرازير شد. سپس رو به من كرد و فرمود: «اى پسر ابو يعفور! خداوند عز و جل، يونس بن متّا را كمتر از يك چشم بر هم زدن، به خودش وا گذاشت و در نتيجه، آن گناه از او سر زد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: به سلامت باشى، آيا آن گناه، او را به حدّ كفر رساند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ امّا مردن در آن حال، هلاكت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن بكر بن محمّد: خَرَجتُ أطوفُ وأَنَا إلى جَنبِ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام حَتّى فَرَغَ مِن طَوافِهِ، ثُمَّ مالَ فَصَلّى رَكعَتَينِ مَعَ رُكنِ البَيتِ وَالحَجَرِ، فَسَمِعتُهُ يَقولُ ساجِدا: «سَجَدَ وَجهي لَكَ تَعَبُّدا ورِقّا، ولا إلهَ إلّا أنتَ حَقّا حَقّا، الأَوَّلُ قَبلَ كُلِّ شَيءٍ، وَالآخِرُ بَعدَ كُلِّ شَيءٍ. وها أنَا ذا بَينَ يَدَيكَ، ناصِيَتي بِيَدِكَ، فَاغفِر لي إنَّهُ لا يَغفِرُ الذَّنبَ العَظيمَ غَيرُكَ، فَاغفِر لي فَإِنّي مُقِرٌّ بِذُنوبي عَلى نَفسي، ولا يَدفَعُ الذَّنبَ العَظيمَ غَيرُكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ، ووَجهُهُ مِنَ البُكاءِ كَأَنَّما غُمِسَ في الماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص39 ح127، بحار الأنوار: ج99 ص213 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از بكر بن محمّد ـ: براى طواف رفتم و در كنار امام صادق عليه السلام مشغول طواف شدم. او طوافش را تمام كرد و رفت و نزديك ركن خانه و حَجَر [الأسود]، دو ركعت نماز خواند. شنيدم كه در سجده مى گفت: «رويم براى تو به سجده در افتاده است، از سر بندگى و بردگى. به راستى و درستى كه معبودى جز تو نيست. پيش از هر چيزى بوده اى و پس از هر چيزى خواهى بود. اينك، من در پيشگاه تو هستم و اختيارم در دست توست. پس مرا بيامرز كه گناه بزرگ را جز تو نمى آمرزد. پس مرا بيامرز، كه به گناهان خويش معترفم، و گناه بزرگ را جز تو كسى برطرف نمى سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام سپس سرش را بلند كرد و صورتش از گريه، گويى در آب فرو برده شده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين عن سدير الصيرفي: دَخَلتُ أنَا وَالمُفَضَّلُ بنُ عُمَرَ، وأَبو بَصيرٍ، وأَبانُ بنُ تَغلِبَ عَلى مَولانا أبي عَبدِ اللّهِ الصّادِقِ عليه السلام، فَرَأَيناهُ جالِسا عَلَى التُّرابِ وعَلَيهِ مِسحٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِسْحُ: ثوب من الشَعْرِ غليظ (تاج العروس: ج4 ص205 «مسح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَيبَرِيٌّ مُطَوَّقٌ بِلا جَيبٍ، مُقَصَّرُ الكُمَّينِ، وهُوَ يَبكي بُكاءَ الوالِهِ الثَّكلى، ذاتَ الكَبِدِ الحَرّى، قَد نالَ الحُزنُ مِن وَجنَتَيهِ، وشاعَ التَّغييرُ في عارِضَيهِ، وأَبلى الدُّموعُ مَحجِرَيهِ، وهُوَ يَقولُ: «سَيِّدي! غَيبَتُكَ نَفَت رُقادي، وضَيَّقَت عَلَيَّ مِهادي، وَابتَزَّت مِنّي راحَةَ فُؤادي. سَيِّدي! غَيبَتُكَ أوصَلَت مُصابي بِفَجايِعِ الأَبَدِ، وفَقدُ الواحِدِ بَعدَ الواحِدِ يُفنِي الجَمعَ وَالعَدَدَ، فَما اُحِسُّ بِدَمعَةٍ تَرقى مِن عَيني، وأَنينٍُ يَفتُرُ مِن صَدري، عَن دَوارِجِ الرَّزايا وسَوالِفِ البَلايا، إلّا مُثِّلَ بِعَيني عَن غَوابِرَ أعظَمِها وأَفظَعِها، وبَواقِيَ أشَدِّها وأَنكَرِها، ونَوائِبَ مَخلوطَةٍ بِغَضَبِكَ، ونَوازِلَ مَعجونَةٍ بِسَخَطِكَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ سَديرٌ: فَاستَطارَت عُقولُنا وَلَها، وتَصَدَّعَت قُلوبُنا جَزَعا مِن ذلِكَ الخَطبِ الهائِلِ، والحادِثِ الغائِلِ، وظَنَنّا أنَّهُ سِمَةٌ لِمَكروهَةٍ قارِعَةٍ، أوحَلَّت بِهِ مِنَ الدَّهرِ بائِقَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البوائق: الغوائل والشرور، واحدها بائقة وهي الداهية (النهاية: ج1 ص162 «بوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقُلنا: لا أبكَى اللّهُ ـ يَابنَ خَيرِ الوَرى ـ عَينَيكَ مِن أيَّةِ حادِثَةٍ تَستنَزِفُ دَمعَتَكَ وتَستَمطِرُ عَبرَتَكَ، وأَيَّةُ حالَةٍ حَتَمَت عَلَيكَ هذَا المَأتَمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَزَفَرَ الصّادِقُ عليه السلام زَفرَةً انتَفَخَ مِنها جَوفُهُ، وَاشتَدَّ عَنها خَوفُهُ، وقالَ: وَيلَكُم! نَظَرتُ في كِتابِ الجَفرِ صَبيحَةَ هذَا اليَومِ، وهُوَ الكِتابُ المُشتَمِلُ عَلى عِلمِ المَنايا وَالبَلايا وَالرَّزايا، وعِلمِ ما كانَ وما يَكونُ إلى يَومِ القِيامَةِ، الَّذي خَصَّ اللّهُ بِهِ مُحَمَّدا وَالأَئِمَّةَ مِن بَعدِهِ عليهم السلام، وتَأَمَّلتُ مِنهُ مَولِدَ قائِمِنا وغَيبَتَهُ وإبطاءَهُ وطولَ عُمُرِهِ، وبَلوَى المُؤمِنينَ في ذلِكَ الزَّمانِ، وتَوَلُّدَ الشُّكوكِ في قُلوبِهِم مِن طولِ غَيبَتِهِ، وَارتِدادَ أكثَرِهِم عَن دينِهِم، وخَلعَهُم رِبقَةَ الإِسلامِ مِن أعناقِهِم، الَّتي قالَ اللّهُ تَقَدَّسَ ذِكرُهُ: «وَ كُلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ يَعنِي الوَلايَةَ ـ فَأَخَذَتنِي الرِّقَّةُ، وَاستَولَت عَلَيَّ الأَحزانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص352 ح50، بحار الأنوار: ج51 ص219 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين ـ به نقل از سَدير صيرفى ـ: من و مفضّل بن عُمر و ابو بصير و اَبان بن تَغلب بر سَرورمان امام صادق عليه السلام وارد شديم و ديديم بر روى خاك، نشسته و لباس زبر خيبرى و يقه گِرد (بدون يقه) و آستينْ كوتاه، بر تن دارد و مانند زن شيداى فرزندْمرده جگرسوخته مى گريد، و اندوه، رخسارش را پوشانده و رنگ از گونه هايش پريده و اشك، كاسه هاى چشمش را فرسوده است و مى گويد: «سَرورا! فراق تو، خوابم را گرفته، و بسترم را بر من تنگ كرده، و آرام دلم را از من ربوده است. سَرورا! فراق تو، مصيبت مرا به مصيبت هاى ابد، پيوند زده است، و از دست دادنِ يكى پس از يكى، به از بين رفتن كل و مجموع مى انجامد. پس هر بار كه از مصيبت هاى گذشته و بلاهاى پيشين، اشكى به چشمم مى آيد و ناله اى از سينه ام بر مى آيد، مصيبت هاى بزرگ تر و وحشتناك تر، و بلاهايى سخت تر و بدتر در آينده، و حوادثى كه به خشم تو آميخته و فجايعى كه با ناخشنودى تو خمير گشته است، در برابرم مجسّم مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از وحشت، عقل از سرمان پريد و از ترس آن پيشامد هولناك و بدىِ مهلك، بند دلمان پاره شد و آن را نشانه پيشامدى ناگوار يا فرود آمدن حادثه اى تلخ بر ايشان پنداشتيم. از اين رو گفتيم: خدا چشمانت را نگرياند، اى فرزند بهترينِ مردمان! از چه حادثه اى چنين اشك مى ريزيد و باران از ديده مى باريد، و چه واقعه اى شما را اين چنين ماتم زده كرده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام چنان نفس عميقى كشيد كه درونش از آن، باد كرد و نشان مى داد كه به شدّت ترسيده است. پس فرمود: «واى بر شما! صبح امروز، كتاب جَفْر را&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه مى كردم. اين كتاب، مشتمل بر علم مرگ و ميرها و بلاها و مصيبت هاى تلخ است، و وقايع گذشته و آينده تا روز قيامت در آن آمده و اين علم را خداوند به محمّد و امامان پس از او اختصاص داده است و در آن [كتاب]، در باره ولادت قائممان و غيبت او و تأخير در ظهورش و عمر طولانى اش و آزمايش مؤمنان در آن زمان، و به شك افتادن دل هاى آنان بر اثر به طول انجاميدن غيبتش، و برگشتن بسيارى از آنها از دينشان، و در آوردن طوق اسلام از گردن هايشان ـ كه خداوند پاك در باره آن فرموده است: «كارنامه هر انسانى را به گردنش آويخته ايم»، كه مقصود، ولايت است ـ، تأمّل مى كردم كه دلم شكست و غم و اندوه ها بر من مستولى گشت [و اين گونه مى گريم]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص218 ح230.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص219 ح230.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-الكاظم-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 15: بُكاءُ الإِمامِ الكاظِمِ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 15: گريستن امام كاظم عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد ـ في وَصفِ الإِمامِ الكاظِمِ عليه السلام ـ: كانَ يَبكي مِن خَشيَةِ اللّهِ حَتّى تَخضَلَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اخضلّ: أي ابتلّ (الصّحاح: ج4 ص1685 «خضل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِحيَتُهُ بِالدُّموعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج2 ص231، مكارم الأخلاق: ج2 ص97 ح2278، إعلام الورى: ج2 ص25، بحار الأنوار: ج48 ص101 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد ـ در وصف امام كاظم عليه السلام ـ: از ترس خدا چندان مى گريست كه محاسنش از اشك خيس مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الخواص عن شقيق البلخي ـ في ذِكرِ ما رَأى مِنَ الإِمامِ الكاظِمِ عليه السلام في طَريقِ الحَجِّ ـ: ... فَلَمّا نَزَلنا واقِصَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واقِصَة: منزل بطريق مكّة بعد القرعاء نحو مكّة (معجم البلدان: ج5 ص354).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا بِهِ يُصَلّي وأَعضاؤُهُ تَضطَرِبُ ودُموعُهُ تَتَحادَرُ... حَتّى دَخَلتُ مَكَّةَ فَرَأَيتُهُ لَيلَةً إلى جانِبِ قُبَّةِ الشَّرابِ نِصفَ اللَّيلِ، يُصَلّي بِخُشوعٍ وأَنينٍ وبُكاءٍ، فَلَم يَزَل كَذلِكَ حَتّى ذَهَبَ اللَّيلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الخواصّ: ص348.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تذكرة الخواصّ ـ به نقل از شقيق بلخى، در بيان آنچه از امام كاظم عليه السلام در راه حج مشاهده كرد ـ: در واقصه كه پياده شديم، ديدم به نماز ايستاده و اعضاى بدنش مى لرزد و اشك هايش سرازير است...، تا آن كه به مكّه وارد شديم. ايشان را نيمه شبى ديدم كه در كنار قُبّة الشراب (شربت خانه) با خشوع و ناله و گريه نماز مى خواند و پيوسته بر آن حال بود تا آن كه شب رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-الرضا-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 16: بُكاءُ الإِمامِ الرِّضا عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 16: گريستن امام رضا عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن رجاء بن أبي الضحّاك ـ في بَيانِ عِبادَةِ الإِمامِ الرِّضا عليه السلام ـ: كانَ يُكثِرُ بِاللَّيلِ في فِراشِهِ مِن تِلاوَةِ القُرآنِ، فَإِذا مَرَّ بِآيَةٍ فيها ذِكرُ جَنَّةٍ أو نارٍ بَكى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص182 ح5، بحار الأنوار: ج49 ص94 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از رجاء بن ابى ضحّاك، در بيان عبادت امام رضا عليه السلام ـ: شب ها در بسترش بسيار قرآن مى خواند و هر گاه به آيه اى مى رسيد كه در آن از بهشت يا آتش ياد شده، مى گريست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن دعبل بن عليّ الخزاعي: أنشَدتُ مَولايَ الرِّضا عليه السلام قَصيدَتِيَ الَّتي أوَّلُها:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَدارِسُ آياتٍ خَلَت مِن تِلاوَةٍ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَنزِلُ وَحيٍ مُقفِرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَفْرُ: مفازةٌ لاماء فيها ولا نبات (الصِّحاح: ج2 ص797 «قفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرَصاتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العرصةُ: كلّ بقعة بين الدور واسعة ليس فيها بناء (الصحاح: ج3 ص1044 «عرص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمَّا انتَهَيتُ إلى قَولي:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُروجُ إمامٍ لا مَحالَةَ خارِجٌ يَقومُ عَلَى اسمِ اللّهِ وَالبَرَكاتِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُمَيِّزُ فينا كُلَّ حَقٍّ وباطِلٍ ويَجزي عَلَى النَّعماءِ وَالنَّقِماتِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَكَى الرِّضا عليه السلام بُكاءً شَديدا، ثُمَّ رَفَعَ رَأسَهُ إلَيَّ فَقالَ لي: يا خُزاعِيُّ، نَطَقَ روحُ القُدُسِ عَلى لِسانِكَ بِهذَينِ البَيتَينِ، فَهَل تَدري مَن هذَا الإِمامُ؟ ومَتى يَقومُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: لا يا سَيِّدي، إلّا أنّي سَمِعتُ بِخُروجِ إمامٍ مِنكُم، يُطَهِّرُ الأَرضَ مِنَ الفَسادِ ويَملَؤُها عَدلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص265 ح35، كمال الدين: ص372 ح6، بحار الأنوار: ج49 ص237 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از دعبل بن على خزاعى ـ: براى مولايم امام رضا عليه السلام شعرى خواندم كه آغازش اين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تلاوتگاه هايى آياتى كه از تلاوت، خالى گشته اند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و جايگاه فرود وحى كه ويرانه گشته است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون به اين سخنم رسيدم كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خروج امامى كه حتما خروج خواهد كرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به نام خدا و با بركات، قيام خواهد كرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صف حق و باطل را در ميان ما از هم جدا خواهد نمود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بر نيكى و بدى، سزا مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام به شدّت گريست. سپس سرش را به طرف من بالا كرد و فرمود: «اى خزاعى! اين دو بيت را روح القدس بر زبانت جارى كرد. آيا مى دانى اين امام كيست و چه وقت قيام مى كند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خير، اى سَرورم! فقط شنيده ام كه امامى از شما خروج مى كند و زمين را از تباهى پاك مى سازد و آن را از عدل، آكنده مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-الجواد-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 17: بُكاءُ الإِمامِ الجَوادِ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 17: گريستن امام جواد عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين عن الصقر بن أبي دلف: سَمِعتُ أبا جَعفَرٍ مُحَمَّدَ بنَ عَلِيٍّ الرِّضا عليه السلام يَقولُ: إنَّ الإِمامَ بَعدِي ابني عَلِيٌّ، أمرُهُ أمري، وقَولُهُ قَولي، وطاعَتُهُ طاعَتي، وَالإِمامَ بَعدَهُ ابنُهُ الحَسَنُ، أمرُهُ أمرُ أبيهِ، وقَولُهُ قَولُ أبيهِ، وطاعَتُهُ طاعَةُ أبيهِ، ثُمَّ سَكَتَ، فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، فَمَنِ الإِمامُ بَعدَ الحَسَنِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكى عليه السلام بُكاءً شَديدا، ثُمَّ قالَ: إنَّ مِن بَعدِ الحَسَنِ ابنَهُ القائِمَ بِالحَقِّ المُنتَظَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص378 ح3، بحار الأنوار: ج51 ص30 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين ـ به نقل از صقر بن ابى دلف ـ: از امام جواد عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «امامِ پس از من، فرزندم على است. فرمان او، فرمان من است و سخن او، سخن من و فرمان بردن از او فرمان بردن از من، و امامِ پس از او فرزندش حسن است. فرمان او، فرمان پدر اوست و سخن او، سخن پدر اوست و فرمان بردن از او فرمان بردن از پدر اوست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام سپس ساكت شد. من گفتم: اى پسر پيامبر خدا! امامِ پس از [نوه تان] حسن كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد عليه السلام به شدّت گريست و سپس فرمود: «پس از حسن، پسر اوست كه به حق، قيام مى كند و جهان در انتظار ظهور او خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الإمام-المهدي-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 18: بُكاءُ الإِمامِ المَهدِيِّ عليه السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 18: گريستن امام مهدى عليه السلام&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: يَبعَثُ اللّهُ لِلمَهدِيِّ أقواما يَجتَمِعونَ مِن أطرافِ الأَرضِ قَزَعٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القزع: القطع من السحاب المتفرّقة، وكلّ شيء يكون قطعا متفرّقة فهو قزع (المصباح المنير: ص502 «فزع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَقَزَعِ الخَريفِ، وَاللّهِ إنّي لَأَعرِفُ أسماءَهُم وَاسمَ أميرِهِم ومُناخَ رِكابِهِم، فَيَدخُلُ المَهدِيُّ الكَعبَةَ ويَبكي ويَتَضَرَّعُ، قالَ اللّهُ عز و جل: «أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب سليم بن قيس: ج2 ص775 ح25 عن عمر بن أبي سلمة، بحار الأنوار: ج33 ص158 ح421.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند براى مهدى، مردمانى را بر مى انگيزد كه از گوشه و كنار زمين جمع مى شوند، همچنان كه ابرهاى پراكنده پاييزى به هم مى آيند. به خدا سوگند، من نام هاى آنها را و نام اميرشان را و جايى را كه مركب هايشان را مى خسبانند، مى دانم. مهدى به كعبه وارد مى شود و مى گريد و به درگاه خدا زارى مى كند. خداوند عز و جل فرموده است: «يا [كيست] آن كس كه درمانده را ـ چون وى را بخواند ـ اجابت مى كند و گرفتارى را برطرف مى گرداند و شما را جانشينان اين زمين قرار مى دهد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-أصحاب-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 19: بُكاءُ أصحابِ النِّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 19: گريستن ياران پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن أبي هريرة: لَمّا نَزَلَت «أَفَمِنْ هَذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ * وَ تَضْحَكُونَ وَ لَا تَبْكُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّجم: 59 و 60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَكى أصحابُ الصُّفَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهل الصّفّة: هم فقراء المهاجرين، ومن لم يكن له منهم منزل يسكنه، فكانوا يأوون إلى موضع مُظَلّل في مسجد المدينة يسكنونه (النهاية: ج3 ص37 «صفف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى جَرَت دُموعُهُم عَلى خُدودِهِم، فَلَمّا سَمِعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَنينَهُم بَكى مَعَهُم، فَبَكَينا بِبُكائِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: لا يَلِجُ الّنارَ مَن بَكى مِن خَشيَةِ اللّهِ، ولا يَدخُلُ الجَنَّةَ مُصِرٌّ عَلى مَعصِيَةٍ، ولَو لَم تُذنِبوا لَجاءَ اللّهُ بِقَومٍ يُذنِبونَ فَيَغفِرُ لَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج1 ص489 ح798، تفسير القرطبي: ج17 ص122 نحوه، كنزالعمّال: ج3 ص149 ح5917.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان ـ به نقل از ابو هريره ـ: چون آيات: «آيا از اين سخن، عجب داريد؟ و مى خنديد و نمى گرييد؟» نازل شد، صفّه نشينان&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهاجران فقيرى كه خانه و كاشانه اى نداشتند و در مكانى از مسجد مدينه كه براى آن سقف و سايه بانى ساخته بودند، زندگى مى كردند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گريستند، تا جايى كه اشكشان بر گونه هايشان جارى شد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با شنيدن صداى ناله آنها گريست و ما هم با گريه او گريستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «كسى كه از ترس خدا بگريد، به آتش نمى رود، و كسى كه بر گناهى پا مى فشارد، به بهشت نمى رود. اگر گناه نمى كرديد، خدا مردمى را مى آورد كه گناه كنند و او آنها را بيامرزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في صِفَةِ أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: لَقَد كانوا يُصبِحونَ شُعثا غُبرا، وقَد باتوا سُجَّدا وقِياما، يُراوِحونَ بَينَ جِباهِهِم وخُدودِهِم، ويَقِفونَ عَلى مِثلِ الجَمرِ مِن ذِكرِ مَعادِهِم، كَأَنَّ بَينَ أعيُنِهِم رُكَبَ المِعزى مِن طولِ سُجودِهِم؛ إذا ذُكِرَ اللّهُ هَمَلَت أعيُنُهُم حَتّى تَبُلَّ جُيوبَهُم، ومادوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادَ يميد: إذا مال وتحرّك (النهاية: ج4 ص379 «ميد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما يَميدُ الشَّجَرُ يَومَ الرِّيحِ العاصِفِ، خَوفا مِنَ العِقابِ ورَجاءً لِلثَّوابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 97، بحار الأنوار: ج69 ص307 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: صبح كه مى شد، ژوليده و گردآلود بودند؛ چراكه شب را در سجده و قيام به سر برده بودند. گاه پيشانى هايشان را بر خاك مى نهادند و گاه گونه هايشان را، و از ياد رستاخيزشان، تو گويى بر روى تكّه هاى آتش مى ايستادند [و بى قرار و بى تاب بودند]، ميان چشمانشان، بر اثر سجده هاى طولانى، مانند زانوهاى بز [، پينه بسته] بود. هر گاه از خدا ياد مى شد، چشمانشان اشكباران مى گشت، چنان كه گريبان هايشان تر مى شد، و از ترس كيفر و به اميد پاداش، مانند درختى كه در يك روز طوفانى تكان مى خورد، مى لرزيدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أينَ القَومُ الَّذينَ دُعوا إلَى الإِسلامِ فَقَبِلوهُ، وقَرَؤُوا القُرآنَ فَأَحكَموهُ، وهِيجوا إلَى الجِهادِ فَوَلِهوا وَلَهَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَلَهُ: ذهاب العقل والتحيّر من شدّة الوجد (النهاية: ج5 ص227 «وله»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللِّقاحِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللِّقحَة: الناقة القريبة العهد بالنِّتاج (النهاية: ج4 ص262 «لقح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى أولادِها، وسَلَبُوا السُّيوفَ أغمادَها، وأَخَذوا بِأَطرافِ الأَرضِ زَحفا زَحفا وصَفّا صَفّا. بَعضٌ هَلَكَ وبَعضٌ نَجا، لا يُبَشَّرونَ بِالأَحياءِ، ولا يُعَزَّونَ عَنِ المَوتى، مُرهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المره: مرض في العين لترك الكحل، ومنه حديث عليّ عليه السلام... مره العيون من البكاء، وهو جمع الأمرَهِ؛ أي أبيض ليس فيه شيء من السواد (لسان العرب: ج13 ص540 «مره»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُيونِ مِنَ البُكاءِ، خُمصُ البُطونِ مِنَ الصِّيامِ، ذُبلُ الشِّفاهِ مِنَ الدُّعاءِ، صُفرُ الأَلوانِ مِنَ السَّهَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 121، بحار الأنوار: ج33 ص362 ح597.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كجايند آن مردمانى كه به اسلام فرا خوانده شدند و آن را پذيرفتند، و قرآن را خواندند و استوارش داشتند [و به كارش بستند]، و به جهاد برانگيخته شدند، و مانند شيفتگى شتران شيرده به بچه هايشان، آسيمه سر شتافتند، و شمشيرها را از نيامهايشان بر كشيدند، و دسته دسته و صف در صف هر سوى آوردگاه را گرفتند، برخى كشته شدند و برخى رهيدند، نه زنده ماندن زندگان را به يكديگر مژده مى دادند، و نه مرگ كشتگان را تسليت مى گفتند. چشمانشان از گريه [از خوف خدا] سفيد شده بودند، شكم هايشان از روزه دارى فرو رفته بود، لبانشان از دعا خشكيده بود، و رنگشان از شب زنده دارى زرد گشته بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في وَصفِ أصحابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: كانوا يَبكونَ اللَّيلَ وَالنَّهارَ، ويَقولونَ: اِقبِض أرواحَنا مِن قَبلِ أن نَأكُلَ خُبزَ الخَميرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخمير: هو ما يجعل في العجين ليجود، وكأنّهم كانوا لايفعلون ذلك لعدم اعتنائهم بجودة الغذاء، ويؤيدّه ما رواه العامّة عن النبيّ صلى الله عليه و آله: «لا آكل الخمير» قال الكرماني: أي خبزا جعل في عجينه الخمير (بحار الأنوار: ج22 ص305 ح2).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص640 ح15 عن هشام بن سالم، بحار الأنوار: ج22 ص305 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در وصف ياران پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: شب و روز مى گريستند و مى گفتند: [خدايا!] پيش از آن كه نانِ ور آمده اى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَر آمده: رسيده؛ به عمل آمده. گويا ياران پيامبر صلى الله عليه و آله، به خاطر اهمّيت ندادن به كيفيت غذا، از خميرمايه براى نانشان استفاده نمى كردند و اين، كمال زهد آنان را مى رساند. خميرمايه را به خمير مى زنند تا تخمير گردد (رسيده شود).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخوريم، جانمان را بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي سفيان عن أشياخه: دَخَلَ سَعدٌ عَلى سَلمانَ يَعودُهُ، قالَ: فَبَكى، فَقالَ لَهُ سَعدٌ: ما يُبكيكَ يا أبا عَبدِ اللّهِ؟ تُوُفِّيَ رَسولُ اللّهِ وهُوَ عَنكَ راضٍ، وتَرِدُ عَلَيهِ الحَوضَ وتَلقى أصحابَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ سَلمانُ: أما إنّي لا أبكي جَزَعا مِنَ المَوتِ، ولا حِرصا عَلَى الدُّنيا، ولكِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَهِدَ إلَينا عَهدا حَيّا ومَيِّتا، قالَ صلى الله عليه و آله: «لِتَكُن بُلغَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُلغَة: الكفاية، وهو ما يكتفى به في العيش (مجمع البحرين: ج1 ص187 «بلغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحَدِكُم مِنَ الدُّنيا مِثلَ زادِ الرّاكِبِ»، وحَولي هذِهِ الأَساوِدَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأساوِد: يريد الشُّخوصَ من المتاع الذي كان عنده، وكلُّ شخص من إنسان أو متاع أو غيره سَوادٌ، ويجوز أن يريد بالأساود الحَيّاتِ، جمعُ أسوَدَ، شبَّهَها بها لاستضراره بمكانها (النهاية: ج2 ص419 «سود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَإِنَّما حَولَهُ إجّانَةٌ وجَفنَةٌ ومِطهَرَةٌ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص353 ح7891، الطبقات الكبرى: ج4 ص90، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص126 ح11، النهاية في غريب الحديث: ج2 ص418 كلاهما نحوه؛ روضة الواعظين: ص538، بحار الأنوار: ج22 ص381 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابو سفيان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا مقصود، ابو سفيان طلحة بن نافع است كه راوى اَنَس و جابر بود و اعمش از او روايت مى كند (ر.ك: تهذيب التهذيب).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از استادانش ـ: سعد به عيادت سلمان رفت. سلمان، شروع به گريستن كرد. سعد گفت: چرا گريه مى كنى، اى ابو عبد اللّه؟ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وقتى در گذشت، از تو راضى بود. در كنار حوض [كوثر] بر او وارد خواهى شد و دوستانت را خواهى ديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلمان گفت: من از ترس مرگ يا علاقه به دنيا نمى گريم؛ بلكه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ما براى هميشه سفارش كرد و فرمود: «بايد وسائل هر يك از شما از دنيا، به اندازه ره توشه مسافر باشد، در حالى كه اين چيزها پيرامون من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد گفت: پيرامون او، يك تَشت و يك خُمره آب و يك آفتابه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: بَكى أبو ذَرٍّ رَحِمَهُ اللّهُ مِن خَشيَةِ اللّهِ عز و جل حَتَّى اشتَكى بَصَرَهُ، فَقيلَ لَهُ: يا أبا ذَرٍّ، لَو دَعَوتَ اللّهَ أن يَشفِيَ بَصَرَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنّي عَنهُ لَمَشغولٌ، وما هُوَ مِن أكبَرِ هَمّي. قالوا: وما يَشغَلُكَ عَنهُ؟ قالَ: العَظيمَتانِ: الجَنَّةُ وَالنّارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص40 ح25 عن إسماعيل بن أبي زياد عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للطوسي: ص702 ح1500 عن موسى بن بكر عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج22 ص431 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: ابو ذر ـ كه خدايش رحمت كناد ـ از ترس خداوند عز و جل چندان گريست كه چشمش آسيب ديد. به او گفته شد: كاش دعا كنى كه خدا چشمت را شفا دهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: از اين كار غافل گشته ام و اهمّيت چندانى هم برايم ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چه چيزى تو را از آن، غافل كرده و باز داشته است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: دو چيز بزرگ: بهشت و دوزخ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-المؤمنين-والمتقين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 20: بُكاءُ المُؤمِنينَ وَالمُتَّقينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 20: گريستن مؤمنان و پرهيزگاران&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في ذِكرِ حَديثِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: قالَ اللّهُ تَعالى: ... يا أحمَدُ، إنَّ أهلَ الخَيرِ وأَهلَ الآخِرَةِ... تَنامُ أعيُنُهُم ولا تَنامُ قُلوبُهُم، أعيُنُهُم باكِيَةٌ وقُلوبُهُم ذاكِرَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص199 و 201، بحار الأنوار: ج77 ص24 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان حديث معراج پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: خداوند متعال فرمود: «... اى احمد! اهل نيكى و اهل آخرت... چشمانشان مى خوابد؛ امّا دل هايشان نمى خوابد. ديدگانشان گريان و دل هايشان به ياد خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: ألا إنَّ للّهِِ عِبادا، كَمَن رَأى أهلَ الجَنَّةِ فِي الجَنَّةِ مُخَلَّدينَ، وكَمَن رَأى أهلَ النّارِ فِي النّارِ مُعَذَّبينَ، شُرُورُهُم مَأمونَةٌ، وقُلوبُهُم مَحزونَةٌ، أنفُسُهُم عَفيفَةٌ، وحَوائِجُهُم خَفيفَةٌ، صَبَروا أيّاما قَليلَةً، فَصاروا بِعُقبى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاقبة والعقبى: آخر كلّ شيء (تاج العروس: ج2 ص245 «عقب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راحَةٍ طَويلَةٍ، أمَّا اللَّيلَ فَصافّونَ أقدامَهُم، تَجري دُموعُهُم عَلى خُدودِهِم، وهُم يَجأَرونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جأر: إذا أفرط في الدعاء والتّضرّع (مفردات ألفاظ القرآن: ص211 «جأر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى رَبِّهِم يَسعَونَ في فَكاكِ رِقابِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص132 ح15 عن أبي حمزة عن الإمام الباقر عليه السلام، عوالي اللآلي: ج1 ص72 ح134 عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج73 ص43 ح18؛ عيون الأخبار لابن قتيبة: ج2 ص353، تاريخ دمشق: ج42 ص493 كلاهما عن أوفى بن دلهم عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، كنز العمّال: ج3 ص719 ح8565.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: هان! خداى، بندگانى دارد كه همچون كسى هستند كه بهشتيان را در بهشت، جاويدان ديده است و همانند كسى هستند كه دوزخيان را در آتش، در عذاب ديده است؛ آزارشان به كسى نمى رسد، دل هايشان اندوهناك است، جان هايشان پاك دامن، و نيازهايشان سبك و اندك. روزهايى اندك را صبر كردند، و در پى آن به آسايشى طولانى رسيدند. شب هنگام، جفت پا [به نماز] مى ايستند، اشكشان بر گونه هايشان روان مى شود، و به درگاه پروردگارشان التماس مى كنند، و در رهانيدن خويش [از آتش دوزخ] مى كوشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام ـ في وَصفِ أولِياءِ اللّهِ ـ: كانَ يَسقي زُروعَهُم دُموعُ أعيُنِهِم حَتّى أنبَتوا، وأَدرَكُوا الحَصادَ يَومَ فَقرِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج3 ص403.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام ـ در وصف اولياى خدا ـ: كِشته هايشان را اشكهاى چشمانشان آبيارى مى كرد تا آن كه روياندند و در روز نيازمندى شان، آنها را درويدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكاؤون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 21: البَكّاؤونَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 21: مويه گران&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: البَكّاؤونَ خَمسَةٌ: آدَمُ، ويَعقوبُ، ويوسُفُ، وفاطِمَةُ بِنتُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله، وعَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليهم السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمّا آدَمُ، فَبَكى عَلَى الجَنَّةِ حَتّى صارَ في خَدَّيهِ أمثالُ الأَودِيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا يَعقوبُ، فَبَكى عَلى يوسُفَ حَتّى ذَهَبَ بَصَرُهُ، وحَتّى قيلَ لَهُ: «تَاللَّهِ تَفْتَؤُاْ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا يوسُفُ، فَبَكى عَلى يَعقوبَ حَتّى تَأَذّى بِهِ أهلُ السِّجنِ، فَقالوا لَهُ: إمّا أن تَبكِيَ اللَّيلَ وَتسكُتَ بِالنَّهارِ، وإمّا أن تَبكِيَ النَّهارَ وتَسكُتَ بِاللَّيلِ، فَصالَحَهُم عَلى واحِدٍ مِنهُما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا فاطِمَةُ فَبَكَت عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَتّى تَأَذّى بِها أهلُ المَدينَةِ، فَقالوا لَها: قَد آذَيتِنا بِكَثرَةِ بُكائِكِ، فَكانَت تَخرُجُ إلَى المَقابِرِ ـ مَقابِرِ الشُّهَداءِ ـ فَتَبكي حَتّى تَقضِيَ حاجَتَها ثُمَّ تَنصَرِفُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ، فَبَكى عَلَى الحُسَينِ عليه السلام عِشرينَ سَنَةً ـ أو أربَعينَ سَنَةً ـ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الترديد من الراوي (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما وُضِعَ بَينَ يَدَيهِ طَعامٌ إلّا بَكى، حَتّى قالَ لَهُ مَولىً لَهُ: جُعِلتُ فِداكَ يَابنَ رَسولِ اللّهِ، إنّي أخافُ عَلَيكَ أن تَكونَ مِنَ الهالِكينَ. قالَ: «إِنَّمَا أَشْكُواْ بَثِّى وَ حُزْنِى إِلَى اللَّهِ وَ أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إنّي ما أذكُرُ مَصرَعَ بَني فاطِمَةَ إلّا خَنَقَتني لِذلِكَ عَبرَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص272 ح15، الأمالي للصدوق: ص204 ح221، مكارم الأخلاق: ج2 ص93 ح2264، بحار الأنوار: ج43 ص155 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مويه گران، پنج تن اند: آدم و يعقوب و يوسف و فاطمه دُخت محمّد صلى الله عليه و آله و على بن الحسين عليه السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم عليه السلام براى بهشت گريست، چندان كه در گونه هايش فرو رفتگى هايى چون دَره پديد آمد. يعقوب عليه السلام براى يوسف گريست، چندان كه بينايى اش را از دست داد و چندان كه به او گفته شد: «به خدا سوگند كه پيوسته يوسف را ياد مى كنى تا بيمار شوى يا هلاك گردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف عليه السلام براى يعقوب گريست، چندان كه زندانيان از او به تنگ آمدند و گفتند: يا شب گريه كن و روز خاموش بمان، و يا روز گريه كن و شب آرام باش. و او يكى از آن دو پيشنهاد را پذيرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام، براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گريست، چندان كه مردم مدينه از او در رنج شدند و گفتند: تو با گريه هاى بسيارت ما را آزرده اى. پس او به قبرستان، قبرستان شهدا، مى رفت و گريه مى كرد و گريه اش كه تمام مى شد، بر مى گشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و على بن الحسين (زين العابدين) عليه السلام، بيست يا چهل سال بر حسين عليه السلام گريست. هر بار كه در برابر او غذايى نهاده مى شد، گريه مى كرد، تا جايى كه يكى از غلامانش به او گفت: فدايت شوم! اى پسر پيامبر خدا! مى ترسم كه از بين برويد. و او فرمود: ««من شكايت غم و اندوه خويش را پيش خدا مى برم و از [عنايت] خدا چيزى مى دانم كه شما نمى دانيد». هر بار كه كشتار فرزندان فاطمه به يادم مى آيد، گريه گلويم را مى فشرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ولَقَد كانَ بَكى [عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام] عَلى أبيهِ الحُسَينِ عليه السلام عِشرينَ سَنَةً، وما وُضِعَ بَينَ يَدَيهِ طَعامٌ إلّا بَكى، حَتّى قالَ لَهُ مَولىً لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، أما آنَ لِحُزنِكَ أن يَنقَضِيَ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: وَيحَكَ! إنَّ يَعقوبَ النَّبِيَّ عليه السلام كانَ لَهُ اثنا عَشَرَ ابنا، فَغَيَّبَ اللّهُ عَنهُ واحِدا مِنهُم فَابيَضَّت عَيناهُ مِن كَثرَةِ بُكائِهِ عَلَيهِ، وشابَ رَأسُهُ مِنَ الحُزنِ، وَاحدَودَبَ ظَهرُهُ مِنَ الغَمِّ، وكانَ ابنُهُ حَيّا فِي الدُّنيا، وأَنَا نَظَرتُ إلى أبي وأَخي وعَمّي وسَبعَةَ عَشَرَ مِن أهلِ بَيتي مَقتولينَ حَولي، فَكَيفَ يَنقَضي حُزني!؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص518 ح4 عن حمران بن أعين، بحار الأنوار: ج46 ص63 ح19 وراجع: مثير الأحزان: ص115.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: [زين العابدين عليه السلام] براى پدرش بيست سال گريه كرد. هيچ غذايى در برابر او نهاده نشد، مگر آن كه گريست، تا جايى كه يكى از غلامانش به او گفت: اى پسر پيامبر خدا! آيا وقت آن نرسيده است كه غم و اندوهتان پايان پذيرد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به او فرمود: «واى بر تو! يعقوبِ پيامبر عليه السلام دوازده پسر داشت و خداوند، تنها يكى از آنها را از او پنهان كرد و يعقوب از بس كه براى او گريست، چشمانش كور و از اندوه، موهاى سرش سفيد و از غصّه پشتش خميده شد، در حالى كه پسرش زنده و در دنيا بود؛ امّا من با چشمان خود ديدم كه پدرم و برادرم و عمويم و هفده تن از خانواده ام پيرامون من به خاك و خون افتاده اند. پس چگونه اندوهم تمام شود؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص252 (بكاء الإمام زين العابدين عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص253 (گريستن امام زين العابدين عليه السلام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-البكاء-على-الأموات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الثّامِن: البكاء على الأموات&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم: گريه كردن بر مردگان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جواز-البكاء-على-الأموات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: جَوازُ البُكاءِ عَلَى الأَمواتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: جايز بودن گريستن بر مردگان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في تَبيينِ بُكائِهِ عَلَى ابنِهِ إبراهيمَ ـ: تَدمَعُ العَينُ ويَحزَنُ القَلبُ، ولا يَكونُ عَلَى المُؤمِنِ في ذلِكَ شَيءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج15 ص622 ح42484 نقلاً عن المعجم الكبير عن أبي موسى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در توضيح گريه اش براى مرگ فرزندش ابراهيم ـ: چشم، اشك مى ريزد و دل، اندوهگين مى شود و در اينها گناهى بر مؤمن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله رَخَّصَ فِي البُكاءِ عِندَ المُصيبَةِ، وقالَ: النَّفسُ مُصابَةٌ، وَالعَينُ دامِعَةٌ، وَالعَهدُ قَريبٌ، وقولوا ما أرضَى اللّهَ ولا تَقولوا الهُجرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهجر: الإفحاش في المنطق، وَالخَنا (الصحاح: ج2 ص851 «هجر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريات: ص208 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج1 ص225، بحار الأنوار: ج82 ص101 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گريه كردن در هنگام مصيبت را تجويز كرد و فرمود: «جان، مصيبت زده مى شود و چشم، اشك مى ريزد و داغ، تازه است. چيزى بگوييد كه موجب رضايت خدا باشد، و سخن زشت و ناپسند نگوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن قرظة بن كعب وأبي مسعود وزيد بن ثابت: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله رَخَّصَ لَنا... فِي البُكاءِ عِندَ المَيِّتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص183 ح348، و ج2 ص201 ح2751 وزاد في آخره «من غير نياحة»، اُسد الغابة: ج1 ص460 الرقم 584، المعجم الكبير: ج19 ص39 ح82، المصنّف لابن أبي شيبة: ج3 ص268 ح5 وكلاهما نحوه من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله، كنز العمّال: ج15 ص224 ح40682 نقلاً عن أبي نعيم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از قرظة بن كعب و ابو مسعود و زيد بن ثابت ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ما رخصت داد: ... گريه كردن بر مرده را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن جابر بن عبد اللّه: اُصيبَ أبي يَومَ اُحُدٍ، فَجَعَلتُ أكشِفُ الثَّوبَ عَن وَجهِهِ وأَبكي، وجَعَلوا يَنهَونَني ورَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لا يَنهاني. قالَ: وجَعَلَت فاطِمَةُ بِنتُ عَمرٍو تَبكيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: تَبكيهِ أو لا تَبكيهِ، ما زالَتِ المَلائِكَةُ تُظِلُّهُ بِأَجنِحَتِها حَتّى رَفَعتُموهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1918 ح130، سنن النسائي: ج4 ص13، السنن الكبرى للنسائي: ج1 ص606 ح1972، مسند ابن الجعد: ص252 ح1666، الطبقات الكبرى: ج3 ص561 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج10 ص378 ح29880.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: پدرم در روز اُحد كشته شد. من، پارچه را از صورتش كنار مى زدم و گريه مى كردم و ديگران مرا از اين كار نهى كردند؛ ولى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مرا نهى نمى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه دختر عمرو نيز براى پدرش مى گريست. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «بر او گريه كنى يا نكنى، فرشتگان، همچنان با بال هاى خود بر او سايه انداخته بودند تا اين كه او را [براى دفن] از زمين، بلند كرديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي عن أبي هريرة: ماتَ مَيِّتٌ مِن آلِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَاجتَمَعَ النِّساءُ يَبكينَ عَلَيهِ، فَقامَ عُمَرُ يَنهاهُنَّ ويَطرُدُهُنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: دَعهُنَّ يا عُمَرُ، فَإِنَّ العَينَ دامِعَةٌ، وَالقَلبَ مُصابٌ، وَالعَهدَ قَريبٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج4 ص19، سنن ابن ماجة: ج1 ص505 ح1587، مسند ابن حنبل: ج3 ص450 ح9737، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص537 ح1406، صحيح ابن حبّان: ج7 ص428 ح3157 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج15 ص620 ح42475.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى ـ به نقل از ابو هريره ـ: يك نفر از خاندان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در گذشت. زنان جمع شدند و بر او گريستند. عمر برخاست و آنها را از گريستن نهى مى كرد و پراكنده مى نمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «رهايشان كن، اى عمر! چشم، اشك مى ريزد و دل، داغدار است و داغشان تازه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن هشام بن عروة عن أبيه عن ابن عمر: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنَّ المَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكاءِ أهلِهِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذَكَرَ ذلِكَ لِعائِشَةَ، فَقالَت: وَهَلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَهَلَ: أي ذهب وَهمُهُ إلى ذلك. ويجوز أن يكون بمعنى سها وغلط (لسان العرب: ج11 ص737 «وهل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ تَعنِي ابنَ عُمَرَ ـ، إنَّما مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عَلى قَبرٍ فَقالَ: إنَّ صاحِبَ هذا لَيُعَذَّبُ وأَهلُهُ يَبكونَ عَلَيهِ. ثُمَّ قَرَأَت: «وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 164، فاطر: 108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص194 ح3129، صحيح البخاري: ج4 ص1462 ح3759، صحيح مسلم: ج2 ص643 ح26 كلاهما نحوه، سنن النسائي: ج4 ص17، مسند ابن حنبل: ج2 ص282 ح4959.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از هشام بن عروه، از پدرش ـ: ابن عمر گفت: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «ميّت با گريه خانواده اش بر او، عذاب (/ اذيّت) مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين مطلب به عايشه گفته شد. گفت: او (ابن عمر) اشتباه كرده است؛ بلكه [ماجرا از اين قرار است كه] پيامبر صلى الله عليه و آله بر قبرى گذشت و فرمود: «صاحب اين [قبر] عذاب مى شود و خانواده اش [بى خبر از اين موضوع] بر او گريه مى كنند». عايشه سپس اين آيه را خواند: «هيچ باربردارى بارِ [گناهِ] ديگرى را بر نمى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن هشام بن عروة عن أبيه: ذُكِرَ عِندَ عائِشَةَ قَولُ ابنِ عُمَرَ: المَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكاءِ أهلِهِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: رَحِمَ اللّهُ أبا عَبدِ الرَّحمنِ، سَمِعَ شَيئا فَلَم يَحفَظهُ. إنَّما مَرَّت عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله جَنازَةُ يَهودِيٍّ وهُم يَبكونَ عَلَيهِ، فَقالَ: أنتُم تَبكونَ، وإنَّهُ لَيُعَذَّبُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص642 ح25، سنن الترمذي: ج3 ص327 ح1004 عن يحيى بن عبد الرحمن، مسند ابن حنبل: ج10 ص156 ح26471 عن القاسم بن محمّد بن أبي بكر وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از هشام بن عروه، از پدرش ـ: نزد عايشه، اين سخن ابن عمر ياد شد كه: ميّت با گريه خانواده اش بر او، عذاب مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عايشه گفت: خدا رحمت كند ابو عبد الرحمان را! چيزى شنيده؛ امّا آن را درست حفظ نكرده است. [مطلب چنين بود كه] جنازه مردى يهودى را از كنار پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رد كردند و بر او مى گريستند. ايشان فرمود: «شما گريه مى كنيد و او عذاب مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس: ماتَت رُقَيَّةُ ابنَةُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقالَ: اِلحَقي بِسَلَفِنَا الخَيرِ عُثمانَ بنِ مَظعونٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وبَكَتِ النِّساءُ، فَجَعَلَ عُمَرُ يَضرِبُهُنَّ بِسَوطِهِ، فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله لِعُمَرَ: دَعهُنَّ يَبكينَ، وإيّاكُنَّ ونَعيقَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّعيق: يعني الصِّياح والنّوح (النهاية: ج5 ص82 «نعق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مَهما يَكُن مِنَ القَلبِ وَالعَينِ فَمِنَ اللّهِ وَالرَّحمَةِ، ومَهما كانَ مِنَ اليَدِ وَاللِّسانِ فَمِنَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَعَدَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى شَفيرِ القَبرِ وفاطِمَةُ إلى جَنبِهِ تَبكي، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَمسَحُ عَينَ فاطِمَةَ بِثَوبِهِ رَحمَةً لَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص718 ح3103، مسند الطيالسي: ص351 ح2694، الطبقات الكبرى: ج8 ص37، سير أعلام النبلاء: ج2 ص251 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج15 ص621 ح42476؛ بشارة المصطفى: ص273 نحوه وفيه «زينب» بدل «رقية».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: رقيّه دختر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در گذشت. پيامبر خدا فرمود: «به سَلَف نيكمان عثمان بن مظعون، ملحق شو». زنان گريستند. عمر، شروع به زدن آنها با تازيانه كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله به عمر فرمود: «بگذار گريه كنند، و شما زنان هم از شيونِ شيطانى بپرهيزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «هر چه از دل و چشم باشد [يعنى سوز و اشك]، از جانب خدا و رحمت است، و آنچه از دست و زبان باشد [يعنى مو كندن و زدن و خراشيدن صورت و سخنان غير خداپسندانه گفتن]، از شيطان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر لبه قبر نشست و فاطمه عليهاالسلام در كنارش گريه مى كرد و پيامبر صلى الله عليه و آله دلسوزانه اشك هاى او را با جامه خود، پاك مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء عن ابن عبّاس: لَمّا ماتَ ابنُ مَظعونٍ... فَبَكَى النِّساءُ، فَجَعَلَ عُمَرُ يُسكِتُهُنَّ، فَقالَ صلى الله عليه و آله: مَهلاً يا عُمَرُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: إيّاكُنَّ ونَعيقَ الشَّيطانِ، مَهما كانَ مِنَ العَينِ فَمِنَ اللّهِ ومِنَ الرَّحمَةِ، وما كانَ مِنَ اليَدِ وَاللِّسانِ فَمِنَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء: ج1 ص156.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: چون ابن مظعون در گذشت...، زنان، شروع به گريستن كردند و عمر، آنها را ساكت مى كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «آرام باش، اى عمر!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سپس [خطاب به زنان] فرمود: «از شيون هاى شيطانى بپرهيزيد. آنچه از چشم باشد، از جانب خداست و رحمت است و آنچه از دست و زبان باشد، از شيطان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن محمّد بن عمرو بن عطاء بن علقمة: إنَّهُ كانَ جالِسا مَعَ ابنِ عُمَرَ بِالسّوقِ، ومَعَهُ سَلِمَةُ بنُ الأَزرَقِ إلى جَنبِهِ، فَمُرَّ بِجَنازَةٍ يَتبَعُها بُكاءٌ، فَقالَ عَبدُ اللّهِ بنُ عُمَرَ: لَو تَرَكَ أهلُ هذَا المَيِّتِ البُكاءَ لَكانَ خَيرا لِمَيِّتِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ سَلِمَةُ بنُ الأَزرَقِ: تَقولُ ذلِكَ يا أبا عَبدِ الرَّحمنِ؟ قالَ: نَعَم أقولُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي سَمِعتُ أبا هُرَيرَةَ، وماتَ مَيِّتٌ مِن أهلِ مَروانَ، فَاجتَمَعَ النِّساءُ يَبكينَ عَلَيهِ، فَقالَ مَروانُ: قُم يا عَبدَ المَلِكِ فَانهَهُنَّ أن يَبكينَ، فَقال أبو هُرَيرَةَ: دَعهُنَّ، فَإِنَّهُ ماتَ مَيِّتٌ مِن آلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَاجتَمَعَ النِّساءُ يَبكينَ عَلَيهِ، فَقامَ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ يَنهاهُنَّ ويَطرُدُهُنَّ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «دَعهُنَّ يَابنَ الخَطّابِ، فَإِنَّ العَينَ دامِعَةٌ، وَالفُؤادَ مُصابٌ، وإنَّ العَهدَ حَديثٌ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ ابنُ عُمَرَ: أنتَ سَمِعتَ هذا مِن أبي هُرَيرَةَ؟ قالَ: نَعَم، قالَ: يَأثِرُهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله؟ قالَ: نَعَم، قالَ: فَاللّهُ ورَسولُهُ أعلَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص443 ح5895، السنن الكبرى: ج4 ص117 ح7159، المصنّف لعبد الرزاق: ج3 ص553 ح6674 كلاهما نحوه وراجع: مسند الطيالسى¨: ص339 ح2598.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از محمّد بن عمرو بن عطاء بن علقمه ـ: با ابن عمر در بازار نشسته بود[م] و سلمة بن ازرق نيز در كنارش بود، كه جنازه اى رد شد و عدّه اى به دنبال آن گريه مى كردند. عبد اللّه بن عمر گفت: اگر كسانِ اين ميّت گريه نمى كردند، براى ميّتشان بهتر بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلمة بن ازرق گفت: تو اين را مى گويى، اى ابو عبد الرحمان؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بله، من اين را مى گويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[سلمه] گفت: من از ابو هريره شنيدم كه: شخصى از خانواده مروان در گذشت و زنان جمع شدند و بر او مى گريستند. مروان گفت: برخيز ـ اى عبد الملك ـ و اينها را از گريه كردن نهى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو هريره گفت: [گفتم:] رهايشان كن؛ زيرا يكى از افراد خانواده پيامبر صلى الله عليه و آله در گذشت و زنان جمع شدند و بر او مى گريستند. عمر بن خطّاب برخاست و به نهى و متفرّق كردن آنها پرداخت. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «رهايشان كن، اى پسر خطّاب! چشم، اشك مى ريزد و دل، مصيبت ديده است و داغشان تازه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عمر گفت: تو اين را از ابو هريره شنيدى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلمه گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عمر گفت: آن را از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل مى كرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سلمه گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عمر گفت: خدا و پيامبرش داناترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أنس: لَمّا قُبِضَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أحدَقَ بِهِ أصحابُهُ، فَبَكَوا حَولَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص60 ح4392، دلائل النبوّة: ج7 ص269، المعجم الأوسط: ج8 ص109 ح8120 وفيه «قعد أصحابه حزان» بدل «وأحدق به أصحابه»، كتاب الدعاء للطبراني: ص366 ح1217 وفيه «قعد أصحابه» بدل «أحدق به أصحابه»؛ مسكّن الفؤاد: ص109، بحار الأنوار: ج82 ص97 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از اَ نَس ـ: چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در گذشت، يارانش گرد او حلقه زدند و بر او گريستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: إنَّ فاطِمَةَ بِنتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله كانَت تَزورُ قَبرَ عَمِّها حَمزَةَ كُلَّ جُمُعَةٍ، فَتُصَلّي وتَبكي عِندَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص533 ح1396 عن سليمان بن داود و ج3 ص30 ح4319 عن سليمان بن داود عن أبيه وفيه «فى الأيّام» بدل «كلّ جمعة»، السنن الكبرى: ج4 ص131 ح7208 عن سليمان بن داود وكلّها عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم السلام؛ كفاية الأثر: ص198 عن محمود بن لبيد نحوه من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج36 ص352 ح224.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: فاطمه دختر پيامبر صلى الله عليه و آله، هر جمعه به زيارت قبر عمويش حمزه مى رفت و در كنار آن، نماز مى خواند و مى گريست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن جُرَيج: قالَ عَبدُ اللّهِ بنُ عُبَيدِ اللّه بنِ أبي مُلَيكَةَ: تُوُفِّيَتِ ابنَةٌ لِعُثمانَ بِمَكَّةَ، قالَ: وجِئنا لِنَشهَدَها، وحَضَرَهَا ابنُ عُمَرَ وَابنُ عَبّاسٍ، وإنّي لَجالِسٌ بَينَهُما، أو قالَ: جَلَستُ إلى أحَدِهِما ثُمَّ جاءَ الآخَرُ فَجَلَسَ إلى جَنبي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَبدُ اللّهِ بنُ عُمَرَ لِعَمرِو بنِ عُثمانَ: ألا تَنهى عَنِ البُكاءِ؟ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ: إنَّ المَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكاءِ أهلِهِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ ابنُ عَبّاسٍ: قَد كانَ عُمَرُ يَقولُ بَعضَ ذلِكَ. ثُمَّ حَدَّثَ قالَ: صَدَرتُ مَعَ عُمَرَ مِن مَكَّةَ، حَتّى إذا كُنّا بِالبَيداءِ إذا هُوَ بِرَكبٍ تَحتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ، فَقالَ: اِذهَب فَانظُر مَن هؤُلاءِ الرَّكبُ؟ فَنَظَرتُ فَإِذا صُهَيبٌ، فَأَخبَرتُهُ. فَقالَ: اُدعُهُ لي. فَرَجَعتُ إلى صُهَيبٍ، فَقُلتُ: اِرتَحِل فَالحَق أميرَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا اُصيبَ عُمَرُ، دَخَلَ صُهَيبٌ يَبكي يَقولُ: وا أخاه! وا صاحِباه! فَقالَ عُمَرُ: يا صُهَيبُ! أتبَكي عَلَيَّ؟ وقَد قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنَّ المَيِّتَ يُعَذَّبُ بِبَعضِ بُكاءِ أهلِهِ عَلَيهِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ ابنُ عَبّاسٍ: فَلَمّا ماتَ عُمَرُ ذَكَرتُ ذلِكَ لِعائِشَةَ. فَقالَت: رَحِمَ اللّهُ عُمَرَ! وَاللّهِ ما حَدَّثَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ لَيُعَذِّبُ المُؤمِنَ بِبُكاءِ أهلِهِ عَلَيهِ، ولكِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ: «إنَّ اللّهَ لَيَزيدُ الكافِرَ عَذابا بِبُكاءِ أهلِهِ عَلَيهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَت: حَسبُكُمُ القُرآنُ: «وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى». قالَ ابنُ عَبّاسٍ عِندَ ذلِكَ: وَاللّهُ «هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النجم: 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. قالَ ابنُ أبي مُلَيكَةَ: وَاللّهِ ما قالَ ابنُ عُمَرَ شَيئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص432 ح1226، صحيح مسلم: ج2 ص641 ح23، سنن النسائي: ج4 ص18، مسند ابن حنبل: ج1 ص95 ح288، صحيح ابن حبّان: ج7 ص405 ح3136 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج15 ص610 ح42425.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از ابن جُرَيج ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن عبيد اللّه بن ابى مُلَيكه گفت: دخترى از عثمان در مكّه در گذشت. ما آمديم كه در تشييع او شركت كنيم. ابن عُمَر و ابن عبّاس نيز حاضر شدند و من در بين آن دو، نشسته بودم ـ يا گفت: در كنار يكى از آنها نشستم و سپس ديگرى آمد و در كنار من نشست ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن عمر به عَمرو بن عثمان گفت: آيا از گريستن، نهى نمى كنى؟ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «ميّت با گريه كردن خانواده اش بر او، عذاب مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس گفت: عمر هم چنين چيزى مى گفت. سپس نقل كرد كه: با عمر از مكّه خارج شدم. چون به بَيداء رسيديم، كاروانى را زير سايه درخت مُغيلانى ديديم. عمر گفت: برو ببين اين كاروانيان كيستند. من رفتم و ديدم صُهَيب است. به عمر خبر دادم. عمر گفت: او را نزد من بخوان. من به سوى صهيب باز گشتم و گفتم: بار بربند و به امير مؤمنان ملحق شو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس چون عمر خنجر خورد، صهيب نزد او رفت و مى گريست و مى گفت: واى برادر من! واى دوست من! عمر گفت: صهيب! بر من مى گريى، در حالى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «ميّت، به سبب برخى انواع گريه كسانش بر او، عذاب مى شود»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس افزود: عمر كه در گذشت، من اين مطلب را براى عايشه گفتم. عايشه گفت: خدا رحمت كند عمر را! به خدا سوگند كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نفرمود: «خدا مؤمن را به واسطه گريه كسانش بر او، عذاب مى كند»؛ بلكه پيامبرخدا صلى الله عليه و آله فرمود: «خدا عذاب كافر را به واسطه گريه كسانش بر او، افزون مى كند». عايشه گفت: قرآن، شما را كفايت مى كند: «و هيچ باربردارى بار [گناه] ديگرى را بر نمى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، ابن عبّاس [همچنين] افزود: خداست كه «مى خنداند و مى گرياند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى مُلكيه گفت: به خدا سوگند كه ابن عمر [، پس از سخنان ابن عباس، ديگر] هيچ نگفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الصَّبرُ عِندَ الصَّدمَةِ الاُولى، وَالعَبرَةُ لا يَملِكُهَا ابنُ آدَمَ؛ صَبابَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصّبابة: الشوق، وقيل: رقّته وحرارته (لسان العرب: ج1 ص518 «صبا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَرءِ إلى أخيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزاق: ج3 ص551 ح6667، كنز العمّال: ج3 ص273 ح6513 نقلاً عن سنن سعيد بن منصور وفيه «أحد» بدل «ابن آدم» وكلاهما عن الحسن؛ مسكّن الفؤاد: ص97 وفيه «العبرة لا يملكها أحد صبابة المرء على أخيه» فقط.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: صبر در هنگام اوّلين ضربه[ى مصيبت] است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى صبر كامل و واقعى ـ كه پاداش دارد ـ، صبرى است كه در اوّلين ضربه اى كه از مصيبت به انسان وارد مى شود، صورت گيرد؛ يعنى صبر در اوّلين ضربه مصيبت، صبر واقعى و باارزش است. بعد از آن، شخص، خود به خود، سرد مى شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشك در اختيار آدميزاد نيست، و انسان دلش براى برادرش مى سوزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمر-النبي-بالبكاء-على-حمزة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: أمرُ النَّبِيِّ بِالبُكاءِ عَلى حَمزَةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: دستور پيامبر صلى الله عليه و آله به گريه كردن بر حمزه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: لَمَّا انصَرَفَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِن وَقعَةِ اُحُدٍ إلَى المَدينَةِ، سَمِعَ مِن كُلِّ دارٍ قُتِلَ مِن أهلِها قَتيلٌ نَوحا وبُكاءً، ولَم يَسمَع مِن دارِ حَمزَةَ عَمِّهِ، فَقالَ صلى الله عليه و آله: «لكِنَّ حَمزَةَ لا بَواكِيَ لَهُ!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَآلى أهلُ المَدينَةِ ألّا يَنوحوا عَلى مَيِّتٍ ولا يَبكوهُ حَتّى يَبدَؤوا بِحَمزَةَ فَيَنوحوا عَلَيهِ ويَبكوهُ، فَهُم إلَى اليَومِ عَلى ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص183 ح553، بحارالأنوار: ج82 ص105 ح53؛ المعجم الكبير: ج11 ص310 ح12096 عن ابن عباس، الطبقات الكبرى: ج2 ص44 و ج3 ص11، اُسد الغابة: ج2 ص69 الرقم 1251 وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: هنگامى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از جنگ اُحد به مدينه باز گشت، از هر خانه اى كه يكى از اعضاى آن كشته شده بود، صداى نوحه و گريه شنيد؛ امّا از خانه عمويش حمزه صدايى نشنيد. پس فرمود: «امّا حمزه گريه كننده اى ندارد!». مردم مدينه سوگند ياد كردند كه بر هيچ مرده اى گريه نكنند تا آن كه نخست بر حمزه نوحه و گريه كنند و از آن روز تا به امروز، بر اين شيوه اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن عمر: إنَّ رَسولَ اللّهِ لَمّا رَجَعَ مِن اُحُدٍ، فَجَعَلَت نِساءُ الأَنصارِ يَبكينَ عَلى مَن قُتِلَ مِن أزواجِهِنَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «ولكِن حَمزَةُ لا بَواكِيَ لَهُ!». قالَ: ثُمَّ نامَ، فَاستَنبَهَ وهُنَّ يَبكينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهُنَّ اليَومَ إذا يَبكينَ يَندُبنَ بِحَمزَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص287 ح4984، البداية والنهاية: ج4 ص48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابن عمر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چون از اُحُد باز گشت، زنان انصار شروع به گريستن بر شوهران كشته شده خود كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «امّا حمزه گريه كنندگانى ندارد!». سپس رفت و خوابيد و چون بيدار شد، ديد زنان [براى حمزه] مى گريند. ابن عمر گفت: و امروز هم هر گاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[بر مرده خود] مى گريند، براى حمزه نيز گريه مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: لَمَّا انصَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله مِن اُحُدٍ راجِعا إلَى المَدينَةِ... مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى دارٍ مِن دورِ الأَنصارِ مِن بَني عَبدِ الأَشهَلِ، فَسَمِعَ البُكاءَ وَالنَّوائِحَ عَلى قَتلاهُم، فَذَرَفَت عَيناهُ وَبكى، ثُمَّ قالَ: «لكِنَّ حَمزَةَ لا بَواكِيَ لَهُ!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَجَعَ سَعدُ بنُ مُعاذٍ واُسَيدُ بنُ حُضَيرٍ إلى دارِ بَني عَبدِ الأَشهَلِ، أمَرا نِساءَهُم أن يَذهَبنَ فَيَبكينَ عَلى عَمِّ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَلَمّا سَمِعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بُكاءَهُنَّ عَلى حَمزَةَ، خَرَجَ إلَيهِنَّ وهُنَّ عَلى بابِ مَسجِدِهِ يَبكينَ، فَقالَ لَهُنَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اِرجِعنَ ـ يَرحَمُكُنَّ اللّهُ ـ قَد واسَيتُنَّ بِأَنفُسِكُنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص97، إعلام الورى: ج1 ص183 نحوه، بحار الأنوار: ج82 ص92 ح44؛ تاريخ الطبري: ج2 ص532 نحوه وليس فيه ذيله من «فلما سمع رسول اللّه صلى الله عليه و آله...» وراجع: المصنّف لعبد الرزاق: ج3 ص561 ح6694.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: چون پيامبر صلى الله عليه و آله از اُحُد به مدينه باز گشت،... بر خانه اى از خانه هاى انصار، از بنى عبد اَشهل، گذشت و شنيد كه بر كشتگان خود، گريه و زارى مى كنند. چشمانش پر از اشك شد و گريه اش گرفت. سپس فرمود: «امّا حمزه، گريه كننده اى ندارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون سعد بن معاذ و اُسَيد بن حُضَير به خانه بنى عبد اَشهل باز گشتند، به زنانشان دستور دادند كه بروند و براى عموى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گريه كنند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با شنيدن گريه آنان بر حمزه، به سوى ايشان كه جلو درِ مسجد مشغول گريستن بودند، رفت و به آنها فرمود: «برگرديد. خدايتان رحمت كناد! شما همدردى كرديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن عمر: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله لَمّا رَجَعَ مِن اُحُدٍ سَمِعَ نِساءَ الأَنصارِ يَبكينَ عَلى أزواجِهِنَّ، فَقالَ: «لكِنَّ حَمزَةَ لا بَواكِيَ لَهُ!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَلَغَ ذلِكَ نِساءَ الأَنصارِ، فَجِئنَ يَبكينَ عَلى حَمزَةَ. قالَ: فَانتَبَهَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِنَ اللَّيلِ، فَسَمِعَهُنَّ وَهُنَّ يَبكينَ، فَقالَ: وَيحَهُنَّ! لَم يَزَلنَ يَبكينَ بَعدَ مُنذِ اللَّيلَةِ؟! مُروهُنَّ فَليَرجِعنَ، ولا يَبكينَ عَلى هالِكٍ بَعدَ اليَومِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص385 ح5567، سنن ابن ماجة: ج1 ص507 ح1591، الطبقات الكبرى: ج3 ص17، المصنّف لابن أبي شيبة: ج3 ص267 ح5، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص537 ح1407 عن أنس وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج13 ص335 ح36945.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبد اللّه بن عمر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چون از اُحد باز گشت، صداى زنان انصار را شنيد كه براى شوهران خود گريه مى كردند. فرمود: «امّا حمزه گريه كنندگانى ندارد!». اين سخن به گوش زنان انصار رسيد. آمدند و شروع به گريه كردن براى حمزه كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شب هنگام از خواب بيدار شد و شنيد كه زنان انصار گريه مى كنند. فرمود: «بيچاره ها! از ديشب يكسره گريه مى كنند! بگو بر گردند، و از فردا براى كشته اى گريه نكنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أمر-النبي-بالبكاء-على-جعفر-بن-أبي-طالب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: أمرُ النَّبِيِّ بِالبُكاءِ عَلى جَعفَرِ بنِ أبي طالِبٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: دستور پيامبر صلى الله عليه و آله به گريه كردن بر جعفر بن ابى طالب&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستيعاب: لَمّا أتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله نَعيُ جَعفَرٍ، أتَى امرَأَتَهُ أسماءَ بِنتَ عُمَيسِ فَعَزّاها في زَوجِها جَعفَرٍ؛ ودَخَلَت فاطِمَةُ عليهاالسلام وهِيَ تَبكي وتَقولُ: وا عَمّاه. فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «عَلى مِثلِ جَعفَرٍ فَلتَبكِ البَواكي».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستيعاب: ج1 ص313 الرقم 331، اُسد الغابة: ج1 ص544 الرقم 759، المصنّف لعبد الرزاق: ج3 ص550 ح6666، الطبقات الكبرى: ج8 ص282 كلاهما عن أسماء بنت عميس نحوه، كنز العمّال: ج11 ص660 ح33187 نقلاً عن ابن عساكر وفيه ذيله فقط «على مثل جعفر فلتبك الباكية»؛ تاريخ اليعقوبي: ج2 ص65 عن أسماء بنت عميس نحوه، بحار الأنوار: ج22 ص276 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستيعاب: چون خبر شهادت جعفر را براى پيامبر صلى الله عليه و آله آوردند، نزد همسر او اَسماء بنت عُمَيس رفت و براى شوهرش جعفر به او تسليت گفت. فاطمه عليهاالسلام در حالى كه مى گريست و «عمو جان! عمو جان!» مى گفت، وارد شد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «براى چون جعفر، بايد گريه كنندگان بگريند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-النبي-على-الأموات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: بُكاءُ النَّبِيِّ عَلَى الأَمواتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: گريه كردن پيامبر صلى الله عليه و آله بر مردگان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-بكاؤه-على-امه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ بُكاؤُهُ عَلى اُمِّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ گريه بر مادرش&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة: زارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله قَبرَ اُمِّهِ، فَبَكى وأَبكى مَن حَولَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص671 ح108، سنن النسائي: ج4 ص90، سنن أبي داود: ج3 ص218 ح3234 وفيه «أتى» بدل «زار»، سنن ابن ماجة: ج1 ص501 ح1572، مسند ابن حنبل: ج3 ص444 ح9694 وفيه «وبكى من حوله» بدل «وأبكى من حوله»؛ مسكّن الفؤاد: ص95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله قبر مادرش را زيارت كرد و گريست و كسانى را كه پيرامونش بودند، به گريه انداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن بريدة: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله زارَ قَبرَ اُمِّهِ في ألفِ مُقَنَّعٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زار قبر اُمّه في ألف مقنّع: أي في ألف فارس مغطّى بالسّلاح (النهاية: ج4 ص114 «قنع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَومَ الفَتحِ، فَما رُئِيَ باكِيا أكثَرَ مِن ذلِكَ اليَومِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص15 ح9290، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص531 ح1389 و ج2 ص661 ح4192 وليس فيهما «يوم الفتح»، كنز العمّال: ج12 ص442 ح35514.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان ـ به نقل از بُرَيده ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در روز فتح [مكّه] با هزار سوارِ پوشيده از سلاح، قبر مادرش را زيارت كرد و هيچ گاه ديده نشده بود كه مانند آن روز، آن قدر زياد گريه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن ابن عبّاس: لَمّا مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله في عُمرَةِ الحُدَيبِيَةِ بِالأَبواءِ، قالَ: إنَّ اللّهَ قَد أذِنَ لي في زِيارَةِ قَبرِ اُمّي. فَأَتاهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَأَصلَحَهُ، وبَكى عِندَهُ، وبَكَى المُسلِمونَ لِبُكاءِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله. فَقيلَ لَهُ، فَقالَ: أدرَكَتني رَحمَةُ رَحمَتِها فَبَكَيتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج15 ص162 ح93 نقلاً عن صاحب المنتقى وراجع: الاُصول الستّة عشر: ص159.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در عمره حديبيّه، چون از ابواء گذشت، فرمود: «خداوند، رخصت زيارت قبر مادرم را به من داد». پس نزد قبر رفت و آن را مرمّت كرد و در كنارش گريست و مسلمانان از گريه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گريه شان گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين باره به ايشان خرده گرفته شد. فرمود: «دلم براى دلسوزى هاى او به رحم آمد و گريستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-بكاؤه-على-ابنه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ بُكاؤُهُ عَلَى ابنِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ گريه بر پسرش&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا ماتَ إبراهيمُ ابنُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، هَمَلَت عَينُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِالدُّموعِ، ثُمَّ قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: تَدمَعُ العَينُ ويَحزَنُ القَلبُ، ولا نَقولُ ما يُسخِطُ الرَّبَّ، وإنّا بِكَ يا إبراهيمُ لَمَحزونونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص262 ح45 عن ابن القدّاح، مسكّن الفؤاد: ص93 عن أسماء ابنة زيد نحوه، بحار الأنوار: ج22 ص157 ح16؛ سنن ابن ماجة: ج1 ص506 ح1589، المعجم الكبير: ج24 ص171 ح432، المعجم الأوسط: ج8 ص346 ح8829 كلّها عن أسماء بنت يزيد نحوه، كنز العمّال: ج15 ص621 ح42478.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراجع: ص148 ـ 150 ح101 ـ 105 (الرحمة).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چون ابراهيم فرزند پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در گذشت، چشمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اشكبار شد و سپس فرمود: «چشم، اشك مى ريزد و دل مى سوزد؛ امّا چيزى نمى گوييم كه خدا را ناخشنود سازد. ما براى تو ـ اى ابراهيم ـ اندوهناكيم».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره گريه پيامبر صلى الله عليه و آله بر پسر ديگرش (طاهر) و نيز بر نوه اش، ر.ك: ص149 ـ 151 ح101 ـ 105 (دل رحمى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-بكاؤه-على-عمه-حمزة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بُكاؤُهُ عَلى عَمِّهِ حَمزَةَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ گريه بر عمويش حمزه&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء عن جابر: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله لَمّا رَأى حَمزَةَ قَتيلاً بَكى، فَلَمّا رَأى ما مُثِّلَ بِهِ شَهِقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء: ج1 ص184 الرقم 15، المستدرك على الصحيحين: ج3 ص219 ح4900 وفيه «جبهته» بدل «حمزة قتيلاً» و ص218 ح4893، المعجم الكبير: ج3 ص142 ح2932 وكلاهما نحوه، اُسد الغابة: ج2 ص68 الرقم 1251، كنز العمّال: ج13 ص333 ح36938.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء ـ به نقل از جابر ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله چون حمزه را كشته ديد، گريست و چون بدن مُثله شده او را ديد، صدايش به گريه بلند شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-بكاؤه-على-فاطمة-بنت-أسد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بُكاؤُهُ عَلى فاطِمَةَ بِنتِ أسَدٍ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ گريه بر فاطمه بنت اسد&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: بَينَما هُوَ [رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله] ذاتَ يَومٍ قاعِدٌ إذ أتاهُ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام وهُوَ يَبكي، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ما يُبكيكَ؟ فَقالَ: ماتَت اُمّي فاطِمَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ: واُمّي وَاللّهِ، وقامَ مُسرِعا حَتّى دَخَلَ فَنَظَرَ إلَيها وبَكى، ثُمَّ أمَرَ النِّساءَ أن يَغسِلنَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص453 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: روزى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نشسته بود كه امير مؤمنان عليه السلام گريه كنان نزد او آمد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «چرا گريه مى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مادرم فاطمه از دنيا رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «به خدا سوگند، و مادر من [هم بود]». آن گاه به سرعت، خود را به خانه رساند و چشمش كه به او افتاد، گريست. سپس به زنان دستور داد كه او را غسل دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-بكاؤه-على-طائفة-من-أصحابه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ بُكاؤُهُ عَلى طائِفَةٍ مِن أصحابِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ گريه بر گروهى از يارانش&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: لَمّا اُصيبَ جَعفَرُ بنُ أبي طالِبٍ رَضِيَ اللّهُ عَنهُ، أتى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أسماءَ رَضِيَ اللّهُ عَنها فَقالَ لَها: أخرِجي إلَيَّ وُلدَ جَعفَرٍ، فَخَرَجوا إلَيهِ، فَضَمَّهُم إلَيهِ وشَمَّهُم ودَمَعَت عَيناهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَت: يا رَسولَ اللّهِ، اُصيبَ جَعفَرٌ؟ قالَ: نَعَم، اُصيبَ اليَومَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص96، بحار الأنوار: ج82 ص92 ح44؛ الطبقات الكبرى: ج8 ص282، اُسد الغابة: ج1 ص544 الرقم 759، المغازي للواقدي: ج2 ص766 والثلاثة الأخيرة عن أسماء بنت عميس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: چون جعفر بن ابى طالب ـ كه خداى از او خشنود باد ـ كشته شد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نزد اسماء [همسر جعفر] ـ كه خداى از او خشنود باد ـ رفت و به او فرمود: «فرزندان جعفر را نزدم بياور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنها نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمدند و ايشان آنان را بغل كرد و بوييد و اشك ريخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسماء گفت: اى پيامبر خدا! جعفر كشته شده؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، امروز كشته شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن خالد بن سلمة المخزومي: لَمّا اُصيبَ زَيدُ بنُ حارِثَةَ، انطَلَقَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلى مَنزِلِهِ، فَلَمّا رَأَتهُ ابنَتُهُ جَهَشَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جهش إليه: فزع إليه باكيا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَانتَحَبَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ بَعضُ أصحابِهِ: ما هذا يا رَسولَ اللّهِ؟ قالَ: هذا شَوقُ الحَبيبِ إلَى الحَبيبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص59 ح49، مسكّن الفؤاد: ص96 نحوه، بحار الأنوار: ج16 ص235 ح35؛ الطبقات الكبرى: ج3 ص47 عن خالد بن شمير، الإخوان: ص152 ح88، سير أعلام النبلاء: ج1 ص229 الرقم 36 وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از خالد بن سَلَمه مخزومى ـ: چون زيد بن حارثه كشته شد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به منزل او رفت. دختر زيد با ديدن ايشان ناگهان گريه اش گرفت و پيامبر خدا هم زار زار گريست. يكى از يارانش گفت: اين، چه حالى است، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «اين، شوقِ دلدار به دلدار است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله حينَ جاءَتهُ وَفاةُ جَعفَرِ بنِ أبي طالِبٍ وزَيدِ بنِ حارِثَةَ، كانَ إذا دَخَلَ بَيتَهُ كَثُرَ بُكاؤُهُ عَلَيهِما جِدّا، ويَقولُ: كانا يُحَدِّثاني ويُؤانِساني فَذَهَبا جَميعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص177 ح527، مسكّن الفؤاد: ص96 عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامنحوه، بحار الأنوار: ج21 ص55 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر صلى الله عليه و آله پس از آن كه خبر وفات جعفر بن ابى طالب عليه السلام و زيد بن حارثه به ايشان رسيد، هر گاه وارد خانه يكى از آنها مى شد، بر آن دو، بسيار مى گريست و مى فرمود: «آن دو، هم سخن و انيس من بودند و هر دو رفتند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أنس: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله نَعى زَيدا وجَعفرا وَابنَ رَواحَةَ لِلنّاسِ قَبلَ أن يَأتِيَهُم خَبَرُهُم، فَقالَ: «أخَذَ الرّايَةَ زَيدٌ فَاُصيبَ، ثُمَّ أخَذَها جَعفَرٌ فَاُصيبَ، ثُمَّ أخَذَ ابنُ رَواحَةَ فَاُصيبَ»، وعَيناهُ تَذرِفانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1372 ح3547 و ص1030 ح2645 وليس فيه صدره إلى «يأتيهم خبرهم»، السنن الكبرى: ج8 ص266 ح16597 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از اَ نَس ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله، پيش از آن كه خبر زيد و جعفر و ابن رواحه براى مردم بيايد، كشته شدن آنها [در جنگ موته] را به ايشان خبر داد و فرمود: «پرچم را زيد گرفت و كشته شد. سپس جعفر، آن را گرفت و او هم كشته شد. آن گاه ابن رواحه گرفت و او نيز كشته شد» و اشك از چشمان ايشان مى ريخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: لَمّا اُصيبَ حَمزَةُ، جاءَت صَفِيَّةُ بِنتُ عَبدِ المُطَّلِبِ تَطلُبُهُ، فَحالَت بَينَها وبَينَهُ الأَنصارُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ: دَعوها! فَجَلَسَت عِندَهُ، فَجَعَلَت إذا بَكَت بَكى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وإذا نَشَجَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشج الباكي: إذا غصّ بالبكاء في حلقه من غير انتحاب (الصّحاح: ج1 ص344 «نشج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَنشُجُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله. وكانَت فاطِمَةُ بِنتُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله تَبكي، وجَعَلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا بَكَتَ بَكى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازي: ج1 ص290، شرح نهج البلاغة: ج15 ص17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغازى: چون حمزه كشته شد، صفيّه دختر عبد المطّلب براى ديدن او آمد. انصار، مانع او از رفتن نزد [پيكر] حمزه شدند، كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آزادش بگذاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفيّه كنار حمزه نشست و شروع به گريستن كرد و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هم با او گريست، و چون هق هق مى كرد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نيز هق هق مى گريست. فاطمه دختر پيامبر صلى الله عليه و آله هم گريه مى كرد و با گريه او، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نيز مى گريست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن القاسم بن محمّد عن عائشة: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله قَبَّلَ عُثمانَ بنَ مَظعونٍ وهُوَ مَيِّتٌ وهُوَ يَبكي، أو قالَ: عَيناهُ تَذرِفانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص314 ح989، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص514 ح1334 وفيه «تهرقان» بدل «تذرقان»، مسند ابن حنبل: ج9 ص293 ح24220، سنن ابن ماجة: ج1 ص468 ح1456، المصنّف لابن أبي شيبة: ج3 ص259 ح2 والثلاثة الأخيرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از قاسم بن محمّد ـ: عايشه گفت: «عثمان بن مظعون كه از دنيا رفت، پيامبر صلى الله عليه و آله پيشانى او را بوسيد و مى گريست»، يا گفت: «از چشمانش اشك مى ريخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: رُوِيَ أنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله لَمّا ماتَ عُثمانُ بنُ مَظعونٍ، كَشَفَ الثَّوبَ عَن وَجههِ، ثُمَّ قَبَّلَ ما بَينَ عَينَيهِ، ثُمَّ بَكى طَويلاً، فَلَمّا رُفِعَ السَّريرُ قالَ: طوباكَ يا عُثمانُ! لَم تَلبَسكَ الدُّنيا ولَم تَلبَسها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص95، بحار الأنوار: ج82 ص91 ح43؛ سير أعلام النبلاء: ج5 ص481 الرقم 213 و ج11 ص131 الرقم 48، الفردوس: ج2 ص451 ح3945 وفيه ذيله «طوبى لك ياعثمان» وكلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج13 ص525 ح37358.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: روايت شده است كه چون عثمان بن مظعون در گذشت، پيامبر صلى الله عليه و آله پارچه را از صورت او كنار زد و پيشانى اش را بوسيد. آن گاه لختى دراز گريست و چون تابوت را برداشتند، فرمود: «خوشا به حالت، اى عثمان! نه دنيا جامه خودش را بر تو پوشاند و نه تو جامه دنيا را پوشيدى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: نه دنيا توانست تو را آلوده خود كند و نه تو، خود، آلوده دنيا شدى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أدب-البكاء-على-الأموات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: أدَبُ البُكاءِ عَلَى الأَمواتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: آداب گريه كردن بر مردگان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البُكاءُ مِنَ الرَّحمَةِ، وَالصُّراخُ مِنَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج1 ص139 عن بكير بن عبد اللّه بن الأشبح، كنز العمّال: ج15 ص608 ح42415.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گريستن از رحمت است و فرياد زدن، از شيطان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: بُكاءُ الكَبِدِ وَالعَينِ مِنَ اللّهِ عز و جل، وبُكاءُ البَدَنِ وَاللِّسانِ مِنَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص21 ح2139 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گريستنِ جگر و چشم، از جانب خداوند عز و جل است و گريستنِ بدن و زبان، از شيطان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ يَومَ ماتَ وَلَدُهُ إبراهيمُ ـ: ما كانَ مِن حُزنٍ فِي القَلبِ أو فِي العَينِ فَإنَّما هُوَ رَحمَةٌ، وما كانَ مِن حُزنٍ بِاللِّسانِ وبِاليَدِ فَهُوَ مِنَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص94، بحار الأنوار: ج82 ص91 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در روزى كه فرزندش ابراهيم از دنيا رفت ـ: اندوهى كه خود را در دل يا در چشمْ نشان دهد، رحمت است، و اندوهى كه خود را در زبان و دست نشان دهد، از شيطان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بَكى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عِندَ مَوتِ بَعضِ وُلدِهِ، فَقيلَ لَهُ: يا رَسولَ اللّهِ، تَبكي وأَنتَ تَنهانا عَنِ البُكاءِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَم أنهَكُم عَنِ البُكاءِ، وإنَّما نَهَيتُكُم عَنِ النَّوحِ وَالعَويلِ، وإنَّما هذِهِ رِقَّةٌ ورَحمَةٌ يَجعَلُهَا اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى في قَلبِ مَن شاءَ مِن خَلقِهِ، ويَرحَمُ اللّهُ مَن يَشاءُ، وإنَّما يَرحَمُ اللّهُ مِن عِبادِهِ الرُّحَماءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص225، الجعفريّات: ص208 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج82 ص101 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در مرگ يكى از فرزندانش گريست. يكى گفت: اى پيامبر خدا! شما ما را از گريستن نهى مى كنيد و خود مى گرييد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من شما را از گريستن نهى نكردم؛ بلكه از شيون و نوحه كردن نهى نمودم. اين، دلسوزى و مِهر است و خداوند ـ تبارك و تعالى ـ آن را در دل هر يك از بندگانش كه بخواهد، قرار مى دهد، و خدا به هر كه بخواهد، رحم مى كند. خدا در حقيقت، به بندگان دل رحمش رحم مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في ذِكرِ استِشهادِ جَعفَرِ بنِ أبي طالِبٍ ـ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِفاطِمَةَ عليهاالسلام: اِذهَبي فَابكي عَلَى ابنِ عَمِّكِ، ولا تَدعي بِثُكلٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثُّكل: الموت والهلاك وفقدان الحبيب أو الولد (تاج العروس: ج14 ص87 «ثكل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَما قُلتِ فَقَد صَدَقتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إعلام الورى: ج1 ص214، بحار الأنوار: ج21 ص57 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در يادكرد شهادت جعفر بن ابى طالب ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به فاطمه عليهاالسلامفرمود: «برو براى پسرعمويت گريه كن. فقط آه و واويلا نگو؛ هر چيز ديگرى كه [در فضايل او] گفتى، راست گفته اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبه عن جابر: أخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله بِيَدِ عَبدِ الرَّحمنِ بنِ عَوفٍ فَخَرَجَ بِهِ إلَى النَّخلِ، فَاُتِيَ بِإِبراهيمَ وهُوَ يَجودُ بِنَفسِهِ، فَوُضِعَ في حِجرِهِ، فَقالَ: «يا بُنَيَّ، لا أملِكُ لَكَ مِنَ اللّهِ شَيئا» وذَرَفَت عَينُهُ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ عَبدُ الرَّحمنِ: تَبكي يا رَسولَ اللّهِ! أوَلَم تَنهَ عَنِ البُكاءِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: إنَّما نَهَيتُ عَنِ النَّوحِ، عَن صَوتَينِ أحمَقَينِ فاجِرَينِ: صَوتٍ عِندَ نَغمَةِ لَهوٍ ولَعِبٍ ومَزاميرِ شَيطانٍ، وصَوتٍ عِندَ مُصيبَةٍ؛ خَمشِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خموشا: أي خدوشا (النهاية: ج2 ص79 «خمش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وُجوهٍ، وشَقِّ جُيوبٍ، ورَنَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرّنّة: الصوت (الصحاح: ج5 ص2127 «رنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَيطانٍ. إنَّما هذِهِ رَحمَةٌ، ومَن لا يَرحَم لا يُرحَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا إبراهيمُ! لَولا أنَّهُ أمرٌ حَقٌّ ووَعدٌ صِدقٌ وسَبيلٌ مَأتِيَّةٌ، وإن اُخِّرنا لَنَلحَقُ اُولانا، لَحَزِنّا عَلَيكَ حُزنا أشَدَّ مِن هذا، وإنّا بِكَ لَمَحزونونَ، تَبكِي العَينُ ويَحزَنُ القَلبُ، ولا نَقولُ ما يُسخِطُ الرَّبَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج3 ص266 ح2، السنن الكبرى: ج4 ص115 ح7151، منتخب مسند عبد بن حميد: ص309 ح1006، سنن الترمذي: ج3 ص328 ح1005، المستدرك على الصّحيحين: ج4 ص43 ح6825، الطبقات الكبرى: ج1 ص138 كلاهما عن عبد الرحمن بن عوف وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج15 ص616 ح42450؛ مسكّن الفؤاد: ص93 نحوه، بحار الأنوار: ج82 ص90 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شيبه ـ به نقل از جابر ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله دست عبد الرحمان بن عوف را گرفت و او را به نخل برد. [فرزندش] ابراهيم را كه در حال جان دادن بود، نزدش آوردند. پيامبر صلى الله عليه و آله او را بر زانوى خويش نهاد و فرمود: «فرزند عزيزم! در برابر خواست خدا، كارى از من برايت ساخته نيست» و اشك از چشمانش جارى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد الرحمان گفت: گريه مى كنيد، اى پيامبر خدا؟! مگر شما از گريستن، نهى نكرديد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «من از شيون كردن، نهى كردم؛ از دو صداى احمقانه و زشت: صدايى كه هنگام خوشى بلند مى شود، يعنى لهو و لعب و ساز و آواز شيطانى، و صدايى كه هنگام مصيبت، بلند مى شود: خراشيدن چهره و دريدن گريبان و فرياد و شيون شيطانى؛ امّا اين گريه من، مهربانى است. كسى كه مهربانى نكند، با او مهربانى نمى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس افزود: «اى ابراهيم! اگر نبود كه مرگ حق است و وعده اى است تخلّف ناپذير و راه خداست كه بايد رفت و ماندگانمان به رفتگانمان مى پيونديم، هر آينه بيش از اين براى تو اندوهگين مى شديم و ما براى تو غمگينيم. چشم مى گريد و دل، اندوهگين مى شود؛ امّا چيزى نمى گوييم كه پروردگار را ناخشنود سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي هريرة: لَمّا ماتَ إبراهيمُ ابنُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، صاحَ اُسامَةُ بنُ زَيدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لَيسَ هذا مِنّي، ولَيسَ بِصائِحِ حَقٍّ. القَلبُ يَحزُنُ، وَالعَينُ تَدمَعُ، ولا يُغضَبُ الرَّبُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص538 ح1410، صحيح ابن حبّان: ج7 ص433 ح3160، حلية الأولياء: ج6 ص256 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج15 ص623 ح42485.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابو هريره ـ: چون ابراهيم، پسر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، از دنيا رفت، اسامة بن زيد فرياد گريه سر داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «اين [نوع گريستن]، از من نيست و فرياد درستى نيست. دل، اندوهگين مى شود و چشم مى گريد و [اينها] خداوند را به خشم نمى آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: قيلَ: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله تَذرِفُ عَيناهُ، ويَمسَحُ وَجهَهُ، ولا يُسمَعُ صَوتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: ص97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسكّن الفؤاد: گفته شده است: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله چشمانش اشك مى ريخت و اشك هايش را پاك مى كرد؛ ولى صدايش شنيده نمى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عبد اللّه بن عمر: اِشتَكى سَعدُ بنُ عُبادَةَ شَكوى لَهُ، فَأَتاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَعودُهُ مَعَ عَبدِ الرَّحمنِ بنِ عَوفٍ وسَعدِ بنِ أبي وَقّاصٍ وعَبدِ اللّهِ بنِ مَسعودٍ. فَلَمّا دَخَلَ عَلَيهِ فَوَجَدَهُ في غاشِيَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغاشية: الدّاهية من خير أو شرّ أو مكروه، وأراد في غشية من غشيات الموت (النهاية: ج3 ص369 «غشا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أهلِهِ، فَقالَ: قَد قَضى؟ قالوا: لا يا رَسولَ اللّهِ! فَبَكَى النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله. فَلَمّا رَأَى القَومُ بُكاءَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بَكَوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ألا تَسمَعونَ؟ إنَّ اللّهَ لا يُعَذِّبُ بِدَمعِ العَينِ، ولا بِحُزنِ القَلبِ، ولكِن يُعَذِّبُ بِهذا ـ وأَشارَ إلى لِسانِهِ ـ أو يَرحَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج1 ص439 ح1242، صحيح مسلم: ج2 ص636 ح12، السنن الكبرى: ج4 ص115 ح7152، كنز العمّال: ج15 ص611 ح42429؛ مسكّن الفؤاد: ص95 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عبد اللّه بن عمر ـ: سعد بن عباده در بستر بيمارى افتاد. پيامبر صلى الله عليه و آله به همراه عبد الرحمان بن عوف، سعد بن ابى وقّاص و عبد اللّه بن مسعود به عيادت او رفت. چون بر او وارد شد، ديد خانواده اش او را در ميان گرفته اند. فرمود: «تمام كرده؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: خير، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله گريست. حاضران با ديدن گريه پيامبر صلى الله عليه و آله، گريستند. پس، فرمود: «گوش مى كنيد؟ خدا به واسطه اشك چشم، يا اندوه دل، [شخص را] عذاب نمى كند؛ بلكه به سبب اين (به زبانش اشاره فرمود) عذاب مى كند يا مورد رحمت قرار مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أحسِنوا الكَفنَ، ولا تُؤذوا أمواتَكُم بِالعَويلِ، ولا بِتَزكِيَةٍ، ولا بِتَأخيرِ وَصِيَّةٍ، ولا بِقَطيعَةٍ، وعَجِّلوا قَضاءَ دَينِهِ، وَاعدِلوا عَن جيرانِ السّوءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردوس الأخبار: ج1 ص134 ح317، كنز العمّال: ج15 ص578 ح42254.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكو كفن كنيد و مردگانتان را با شيون كردن، يا ستودن [و تعريف و ستايش هاى بى جا]، يا به تأخير انداختن [اجراى] وصيّت، يا بريدن پيوند خويشى، آزار ندهيد و دُيون مُرده را زودتر ادا كنيد و از همسايگان بد، كناره بگيريد (او را در همسايگى افراد بد، دفن نكنيد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: كنز العمّال: ج15 ص608 ـ 625.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الصحيح من سيرة النبىّ الأعظم صلى الله عليه و آله، عاملى ج6 ص269 (المنع من البكاء على الميّت)؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حول البكاء على الميت، خليفة عبيد الكلبانى العمانى، بيروت: دار المحجّة البيضاء.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-باره-گريستن-بر-مرده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در باره گريستن بر مرده&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان گونه كه احاديث اين فصل نشان مى دهند، پيامبر صلى الله عليه و آله هيچ گاه نزديكان و ياران مصيبت ديده خود را از گريستن باز نداشته و رفتار آنان را نكوهش نكرده است و خود نيز در غم از دست دادن برخى يارانش مانند: عثمان بن مظعون و سعد بن معاذ، و نيز خويشانش همچون: حمزه سيّد الشهدا، فرزندش ابراهيم، پسرعمويش جعفر بن ابى طالب، و پسر خوانده اش زيد بن حارثه، و فاطمه بنت اسد گريسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين گزارش هايى كه ديدار ايشان از «ابواء» را نقل كرده اند، نشان مى دهند كه پيامبر صلى الله عليه و آله پس از حدود پنجاه سال از فوت مادر بزرگوارش، بر سر قبر وى گريسته و ديگران را نيز به گريه آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در چند گزارش تاريخى نيز پيامبر صلى الله عليه و آله خواستار شده كه بر حمزه شهيد بگريند و گريه بر او و بعدها گريه بر امثال جعفر بن ابى طالب را كارى درست دانسته و به آن، فرمان داده است و در مرتبه اى فراتر، پيامبر صلى الله عليه و آله از كسانى كه گريه كنندگان را از گريستن، نهى كرده اند، خواسته است كه اين كار را نكنند و اجازه دهند كه مصيبت ديدگان بگريند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است چند روايت شاذ و مضطرب&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اضطراب حديث به دليل تعبير دوگانه نياحه و بكاست. در برخى متن ها «بُكاء» را و در برخى ديگر نقل ها ـ كه بيشتر هستند ـ «نياحه» بر ميّت را موجب عذاب مرده دانسته اند كه در صورت دوم، مخالف نظر ما نيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منسوب به عُمَر و ابو موسى اشعرى و ديگران كه مرده را به دليل گريستن يا نوحه گرى نزديكانش معذّب دانسته اند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مسند ابن حنبل: ج1 ص85 ح248 و ج7 ص254 ح20130، صحيح البخارى: ج1 ص433 ح1228 ـ 1230 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به وسيله برخى ديگر از صحابه و تابعين (مانند عايشه و ابن عبّاس و اسيد بن ابى اسيد)، رد شده&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مسند ابن حنبل: ج9 ص320 ح24356 و ج7 ص168 ح19737 و صحيح البخارى: ج1 ص432 ح1226 و 1227 و ج4 ص1462 ح3759 و صحيح مسلم: ج2 ص441 ح929.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مخالف صريح آيه مكرّرِ «وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انعام: آيه 164، اسراء: آيه 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمرده شده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين نقلى ديگر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص291 ح318.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه به نهى پيامبر صلى الله عليه و آله از گريه كنندگان بر حمزه، اشاره دارد، به اين معناست كه گريه طولانى مدّت و چند شب و چند روز گريستن بر مرده، نهى دارد و گرنه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خود از گريه نكردن بر حمزه به گونه اى گله كرده و در گزارشى ديگر،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص291 ح317.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنان گريان بر او را ستوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسيارى از فقيهان شيعه و اهل سنّت، بر اساس اين احاديث متعدّد ـ كه برخى از آنها حتّى در كتب اربعه شيعه و صحاح اهل سنّت آمده اند ـ، به جواز گريه بر ميّت، فتوا داده اند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الشرح الكبير، ابن قدامه: ج2 ص429، المحلّى، ابن حزم: ج5 ص146، كشف القناع، بهوتى: ج2 ص188، نيل الأوطار: ج4 ص159، فتاوى اللجنة الدائمة للبحوث العلميّة و الإفتاء، احمد بن عبد الرزّاق دوش: ج9 ص156، معجم فقه السلف عترةً و صحابةً، كتانى: ج8 ص133.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تنها در كيفيت و بلند كردن صدا به گريه، اختلاف نظرى ميان فقهيان اهل سنّت به چشم مى خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است فقيهان شيعه، هر گونه گريه متعارفى را كه همراه با سخنِ موجب غضب خدا نباشد، مُجاز مى دانند و معتقدند كه اسلام، محدوديتى براى اين واكنش طبيعى انسان، وضع نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-بكاء-الطفل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ التّاسِع: بكاء الطفل&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم: گريه كردن كودك&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مدح-بكاء-الطفل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: مَدحُ بُكاءِ الطِّفلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: ستايش گريه كردن كودك&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اُحِبُّ الصِّبيانَ لِخَمسٍ: الأَوَّلُ: أنَّهُمُ البَكّاؤونَ، وَالثّاني: يَتَمَرَّغونَ بِالتُّرابِ، وَالثّالِثُ: يَختَصِمونَ مِن غَيرِ حِقدٍ، وَالرّابِعُ: لا يَدَّخِرونَ لِغَدٍ شَيئا، وَالخامِسُ: يَعمُرونَ ثُمَّ يُخَرِّبونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص259.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من كودكان را به خاطر پنج چيز دوست دارم: اوّل اين كه اهل گريه اند، دوم اين كه در خاك مى غلتند، سوم اين كه با هم دعوا مى كنند؛ امّا كينه اى به هم ندارند، چهارم اين كه براى فردا چيزى نمى اندوزند، و پنجم اين كه مى سازند و سپس خراب مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الصبر-على-بكاء-الطفل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: فَضلُ الصَّبرِ عَلى بُكاءِ الطِّفلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: ثواب شكيبا بودن در برابر گريه كودك&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تَضرِبوا أطفالَكُم عَلى بُكائِهِم؛ فَإِنَّ بُكاءَهُم: أربَعَةَ أشهُرٍ شَهادَةُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ، وأَربَعَةَ أشهُرٍ الصَّلاةُ عَلَى النَّبِيِّ وآلِهِ صلى الله عليه و آله، وأَربَعَةَ أشهُرٍ الدُّعاءُ لِوالِدَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص331 ح10، علل الشرائع: ص81 ح1 كلاهما عن ابن عمر، بحار الأنوار: ج60 ص381 ح100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كودكان خود را به خاطر گريه كردنشان نزنيد؛ چرا كه گريه كردن آنها تا چهار ماه [از اوّل عمرشان]، گواهى دادن به يگانگى خداست، و چهار ماه [بَعد]، درود فرستادن بر پيامبر صلى الله عليه و آله و خاندان اوست و چهار ماه [بَعد]، دعا كردن براى پدر و مادرش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: بُكاءُ الصَّبِيِّ لِشَهرَينِ شَهادَةُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ، ولِأَربَعَةِ أشهُرٍ الثِّقَةُ بِاللّهِ، ولِسِتَّةِ أشهُرٍ الصَّلاةُ عَلى رَسولِ اللّهِ، ولِسَنَتَينِ استِغفارٌ لِوالِدَيهِ، فَإِذَا استَسقى أنَجَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نجّت القرحة: إذا رشحت، وقيل: سالت (تاج العروس: ج3 ص495 «نجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُ لَهُ مِن صُدغِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصّدْغ: وهو ما بين العين إلى شحمة الاُذن (النهاية: ج3 ص17 «صدغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمِّهِ عَينا مِنَ الجَنَّةِ، فَيَشرَبُ فَيُجزيهِ مِنَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص22 ح2142 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گريه كردن كودك تا دو ماه، گواهى دادن به يگانگى خداست؛ تا چهار ماه، اعتماد كردن به خدا، تا شش ماه، درود فرستادن بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، و تا دو سال، طلب آمرزش كردن براى پدر و مادرش. پس هر گاه تشنه شد، خداوند از شقيقه مادرش، چشمه اى از بهشت برايش جارى مى سازد و كودك از آن مى نوشد و از غذا و آب، بى نيازش مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: كُنتُ جالِسا عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام، إذ دَخَلَ يونُسُ بنُ يَعقوبَ، فَرَأَيتُهُ يَئِنُّ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ: ما لي أراكَ تَئِنُّ؟ قالَ: طِفلٌ لي تَأَذَّيتُ بِهِ اللَّيلَ أجمَعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ: يا يونُسُ، حَدَّثَني أبي مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ عَن آبائِهِ عليهم السلام عَن جَدّي رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أنَّ جَبرَئيلَ عليه السلام نَزَلَ عَلَيهِ ورَسولُ اللّهِ وعَلِيٌّ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِما يَئِنّانِ، فَقالَ جَبرَئيلُ عليه السلام: يا حَبيبَ اللّهِ ما لي أراكَ تَئِنُّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: طِفلانِ لَنا تَأَذَّينا بِبُكائِهِما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ جَبرَئيلُ: مَه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَهْ: أي فماذا للإستفهام، فاُبدل الألف هاءً (النهاية: ج4 ص377 «مهه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مُحَمَّدُ؟ فَإِنَّهُ سَيُبعَثُ لِهؤُلاءِ القَومِ شيعَةٌ، إذا بَكى أحَدُهُم فَبُكاؤُهُ لا إلهَ إلَا اللّهُ، إلى أن يَأتِيَ عَلَيهِ سَبعُ سِنينَ، فَإِذا جازَ السَّبعَ فَبُكاؤُهُ استِغفارٌ لِوالِدَيهِ، إلى أن يَأتِيَ عَلَى الحَدِّ، فَإِذا جازَ الحَدَّ فَما أتى مِن حَسَنَةٍ فَلِوالِدَيهِ وما أتى مِن سَيِّئَةٍ فَلا عَلَيهِما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص52 ح5، عوالي اللآلي: ج3 ص284 ح23، بحار الأنوار: ج60 ص334 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: نزد امام صادق عليه السلام نشسته بودم كه يونس بن يعقوب وارد شد و ديدم آه و ناله مى كند. امام صادق عليه السلام به او فرمود: «چه شده است كه آه و ناله مى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: كودكى دارم كه تمام شب، اذيّتم كرد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام به او فرمود: «اى يونس! پدرم محمّد [باقر] از پدرانش از جدّم پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برايم حديث كرد كه: «جبرئيل عليه السلام بر او فرود آمد و پيامبر خدا و على، آه و ناله مى كردند. جبرئيل عليه السلام گفت: اى حبيب خدا! چه شده است كه مى بينم آه و ناله مى كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: دو كودك داريم كه با گريه هايشان اذيّتمان مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل گفت: دست بردار، اى محمّد! به زودى براى اين عدّه، شيعيانى به وجود مى آيند كه هر گاه يكى از آنها گريه كند، گريه اش «لا إله إلّا اللّه» است،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى به مثابه گفتن «لا إله إلّا اللّه» و ذكر توحيد است يا: ثواب ذكر «لا إله إلّا اللّه» به او داده مى شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا اين كه هفت ساله شود، و چون از هفت گذشت، گريه اش طلب آمرزش براى پدر و مادرش است، تا آن كه به حد بلوغ [و تكليف] رسد، و چون از حدّ بلوغ گذشت، هر كار نيكى كه بكند، براى پدر و مادر او [هم] نوشته مى شود [بى آن كه از اجر خود وى، چيزى كم شود]؛ امّا هر بدى و گناهى مرتكب شود، براى آن دو، منظور نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حكمة-بكاء-الطفل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: حِكمَةُ بُكاءِ الطِّفلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: حكمت گريه كردن كودك&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: اِعرِف ـ يا مُفَضَّلُ ـ ما لِلأَطفالِ فِي البُكاءِ مِنَ المَنفَعَةِ، وَاعلَم أنَّ في أدمِغَةِ الأَطفالِ رُطوبَةً إن بَقِيَت فيها أحدَثَت عَلَيهِم أحداثا جَليلَةً وعِلَلاً عَظيمَةً؛ مِن ذَهابِ البَصَرِ وغَيرِهِ، فَالبُكاءُ يُسيلُ تِلكَ الرُّطوبَةَ مِن رُؤوسِهِم، فَيُعقِبُهُم ذلِكَ الصِّحَّةَ في أبدانِهِم، وَالسَّلامَةَ في أبصارِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج60 ص380 ح98 نقلاً عن توحيد المفضّل وراجع: تربية الولد (ضرب الطفل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مُفضَّل بن عُمَر ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مفضّل! فايده اى را كه در گريه كردن كودكان است، بشناس و بدان كه در مغز كودكان، رطوبتى است كه اگر در آن باقى بماند، خطرات بزرگ و بيمارى هاى مهلكى مانند از دست رفتن بينايى و جز آن، در آنها به وجود مى آورد. پس گريه كردن، آن رطوبت را از سرِ آنها خارج مى سازد كه نتيجه اش صحّت در جسم و سلامت در بينايى كودكان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عوذة-كثرة-بكاء-الطفل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: عوذَةُ كَثرَةِ بُكاءِ الطِّفلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: حرز براى زياد گريه كردن كودك&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عوذَةٌ لِلصَّبِيِّ إذا كَثُرَ بُكاؤُهُ، ولِمَن يَفزَعُ بِاللَّيلِ، ولِلمَرأَةِ إذا سَهِرَت مِن وَجَعٍ: «فَضَرَبْنَا عَلَى ءَاذَانِهِمْ فِى الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَدًا * ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَىُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُواْ أَمَدًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 11 و 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام: ص36 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج76 ص194 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [اين آيه] حِرزى (تعويذى) است براى كودكى كه زياد گريه مى كند، و كسى كه در شب مى ترسد، و زنى كه شب ها از درد نمى خوابد: «فَضَرَبْنَا عَلَى ءَاذَانِهِمْ فِى الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَدًا * ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَىُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُواْ أَمَدًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: «پس در آن غار، ساليانى چند، بر گوش هايشان پرده زديم * آن گاه، آنان را بيدار كرديم تا بدانيم كدام يك از آن دو دسته، مدّت درنگشان را بهتر حساب كرده اند».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-العاشر-بكاء-غير-الإنسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ العاشِر: بكاء غير الإنسان&lt;/span&gt; =<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دهم: گريه كردن موجودات ديگر&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الملائكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 1: بُكاءُ المَلائِكَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 1: گريه كردن فرشتگان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِ المِعراجِ ـ: مَرَرنا بِمَلائِكَةٍ مِن مَلائِكَةِ اللّهِ عز و جل خَلَقَهُمُ اللّهُ كَيف شاءَ، ووَضَعَ وُجوهَهُم كَيفَ شاءَ، لَيسَ شَيءٌ مِن أطباقِ أجسادِهِم إلّا وهُوَ يُسَبِّحُ اللّهَ ويُحَمِّدُهُ مِن كُلِّ ناحِيَةٍ بِأَصواتٍ مُختَلِفَةٍ، أصواتُهُم مُرتَفِعَةٌ بِالتَّحميدِ وَالبُكاءِ مِن خَشيَةِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص7 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج18 ص324 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در بيان حديث معراج ـ: بر فرشتگانى از فرشتگان خداى عز و جل گذشتيم كه خداوند، آنان را چنان كه خواسته بود، آفريده و چهره هايشان را آن سان كه خواسته بود، قرار داده بود. هيچ لايه اى [و عضوى] از پيكرهاى آنان نبود، مگر آن كه خداى را تسبيح مى گفت و از هر سو با صداهاى گوناگون، او را مى ستود. صداهايشان به ستايش گويى و گريه از ترس خدا، بلند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ المَلائِكَةَ يَمُرّونَ عَلى حَلَقِ الذِّكرِ، فَيَقومونَ عَلى رُؤوسِهِم، ويَبكونَ لِبُكائِهِم، ويُؤَمِّنونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «ويأمنون» وهو تصحيف، والتصويب من إرشاد القلوب. يقال: أمّنت على الدعاء: أي قلت عنده: «آمين»، وفلان يؤمّن على دعائه (مجمع البحرين: ج1 ص83 «أمن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِدُعائِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص241 عن الحسن بن أبي الحسن الديلمي، إرشاد القلوب: ص61 نحوه، بحار الأنوار: ج75 ص468 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: فرشتگان بر مجالسِ ذكر مى گذرند و بالاى سر آنها مى ايستند و با گريه آنها مى گريند و به دعايشان آمين مى گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَنِ استَقبَلَ جَنازَةً أو رَآها فَقالَ: «اللّهُ أكبَرُ، هذا ما وَعَدَنَا اللّهُ ورَسولُهُ، وصَدَقَ اللّهُ ورَسولُهُ، اللّهُمَّ زِدنا إيمانا وتَسليما، الحَمدُ للّهِِ الَّذي تَعَزَّزَ بِالقُدرَةِ، وقَهَرَ العِبادَ بِالمَوتِ» لَم يَبقَ فِي السَّماءِ مَلَكٌ إلّا بَكى رَحَمَةً لِصَوتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص167 ح3، تهذيب الأحكام: ج1 ص452 ح1471 كلاهما عن عنبسة بن مصعب، الدعوات: ص259 ح739 كلّها عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج81 ص266 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس با جنازه اى رو به رو شود يا آن را ببيند و بگويد: «خدا بزرگ است. اين، همان چيزى است كه خدا و پيامبرش به ما وعده داده اند و خدا و پيامبرش راست گفته اند. بار خدايا! بر ايمان و تسليم ما بيفزاى. ستايش، خداى را كه قدرتمند و تواناست و بندگان را به وسيله مرگ، مقهور كرده است»، هر فرشته اى كه در آسمان هست، از صداى او به رحم مى آيد و مى گريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ للّهِِ تَعالى مَلائِكَةً فِي السَّماءِ السّابِعَةِ سُجودا مُنذُ خَلَقَهُم إلى يَومِ القِيامَةِ، تَرعُدُ فَرائِصُهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفريصة: اللّحمة بين الجنب والكتف (الصحاح: ج3 ص1048 «فرص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن مَخافَةِ اللّهِ تَعالى، لا تَقطُرُ مِن دُموعِهِم قَطرَةٌ إلّا صارَت مَلَكا، فَإِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ، رَفَعوا رُؤوسَهُم وقالوا: ما عَبَدناكَ حَقَّ عِبادَتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج6 ص562، بحار الأنوار: ج70 ص338.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند متعال در آسمان هفتم، فرشتگانى دارد كه از وقتى آنها را آفريده تا روز قيامت، در سجده اند؛ بندهاى بدنشان از ترس خداوند بزرگ مى لرزد، و هر قطره اشكى كه از آنان مى چكد، به فرشته تبديل مى شود. چون روز قيامت شود، سرهايشان را [از سجده] بر مى دارند و مى گويند: تو را چنان كه حقّ عبادت توست، عبادت نكرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثٍ طَويلٍ يَذكُرُ إخوانَهُ الَّذينَ يَأتونَ بَعدَهُ ـ: لَو أنَّ أحَدا مِنهُم وَضَعَ جَبينَهُ عَلَى الأَرضِ، ثُمَّ يَقولُ: «آهِ»، فَتَبكي مَلائِكَةُ السَّماواتِ السَّبعِ لِرَحمَتِهِم عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَعالى: يا مَلائِكتَي، ما لَكُم تَبكونَ؟ فَيَقولونَ: يا إلهَنا وسَيِّدَنا، وكَيفَ لا نَبكي. ووَلِيُّكَ عَلَى الأَرضِ يَقولُ في وَجَعِهِ: آهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللّهُ: يا مَلائِكَتِي، اشهَدوا أنتُم أنّي راضٍ عَن عَبدي، بِالَّذي يَصبِرُ فِي الشِّدَّةِ ولا يَطلُبُ الرّاحَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَقولُ المَلائِكَةُ: يا إلهَنا وسَيِّدَنا، لا تَضُرُّ الشِّدَّةُ بِعَبدِكَ ووَلِيِّكَ، بَعدَ أن تَقولَ هذَا القَولَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين لابن فهد: ص24 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديثى طولانى كه از برادران آينده اش ياد مى كند ـ: اگر يكى از آنان پيشانى اش را بر زمين نهد و آه بگويد، فرشتگان هفت آسمان، از رحم آمدن بر او، گريه مى كنند. خداوند متعال مى فرمايد: «اى فرشتگان من! چه شده است كه گريه مى كنيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى گويند: معبودا و سَرورا! چگونه گريه نكنيم، در حالى كه دوست تو بر زمين افتاده است و از دردش آه مى گويد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال مى فرمايد: «اى فرشتگان من! شما گواه باشيد كه من از بنده ام خشنودم، از آن رو كه در سختى ها مى شكيبد و آسايش نمى طلبد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرشتگان مى گويند: معبودا و سَرورا! با چنين سخنى كه مى گويى، ديگر سختى ها به بنده و دوست تو، زيانى نمى رسانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَمّا عُرِجَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُرُوج: الصعود (النهاية: ج3 ص203 «عرج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بي إلَى السَّماءِ الرّابِعَةِ، سَمِعتُ بُكاءً، فَقُلتُ: يا جَبرَئيلُ، ما هذا؟ قالَ: هذا بُكاءُ الكَروبِيّينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكرّوبيّون: سادة الملائكة، وهم المقرّبون (النهاية: ج4 ص161 «كرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى أهلِ الذُّنوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج11 ص240 ح12859 نقلاً عن لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چون به آسمان چهارم بالا برده شدم، گريه اى شنيدم. گفتم: اى جبرئيل! اين چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اين، گريه فرشتگان مقرَّب براى گنهكاران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ آدَمَ لَمّا عَصى رَبَّهُ تَعالى، ناداهُ مُنادٍ مِن لَدُنِ العَرشِ: يا آدَمُ، اخرُج مِن جِواري؛ فَإِنَّهُ لا يُجاوِرُني أحَدٌ عَصاني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَكى وبَكَتِ المَلائِكَةُ، فَبَعَثَ اللّهُ عز و جل إلَيهِ جَبرَئيلَ فَأَهبَطَهُ إلَى الأَرضِ مُسوَدّا، فَلَمّا رَأَتهُ المَلائِكَةُ ضَجَّت وبَكَت وَانتَحَبَت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص380 ح1 عن ابن مسعود، بحار الأنوار: ج11 ص171 ح18؛ تاريخ دمشق: ج7 ص420 الرقم 578 عن ابن مسعود من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله نحوه وليس فيه من «فبكى وبكت» إلى «إليه جبرئيل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چون آدم، نافرمانى پروردگارش كرد، آواز دهنده اى از نزد عرش، او را ندا داد كه: اى آدم! از همسايگى من، خارج شو؛ زيرا هيچ نافرمانى از من، همسايگى من نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آدم گريست و فرشتگان گريستند. خداوند عز و جل جبرئيل را سوى او فرستاد، و جبرئيل، آدم را كه سياه شده بود، به زمين فرود آورد. فرشتگان با ديدن او ضجّه كردند و گريستند و شيون سر دادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن مُؤمِنٍ يَموتُ في غُربَةٍ إلّا بَكَتِ المَلائِكَةُ رَحمَةً لَهُ حَيثُ قَلَّت بَواكيهِ، وإلّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «وفسح» بدل «وإلّا فسح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فُسِحَ لَهُ في قَبرِهِ بِنُورٍ يَتَلَألَأُ مِن حَيثُ دُفِنَ إلى مَسقَطِ رَأسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريات: ص192 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج67 ص200 ح2 نقلاً عن النوادر للراوندي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مؤمنى نيست كه در غربت بميرد، مگر آن كه دل فرشتگان از اندك بودن گريه كنندگانش به رحم مى آيد و مى گريند، و قبرش براى او گشاده مى شود، با نورى كه از محلّ دفنش تا زادگاهش مى درخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ فِي التَّأكيدِ عَلى زِيارَةِ قَبرِ الحُسَينِ عليه السلام ـ: ما لَكُم لا تَأتونَهُ؟! فَإِنَّ أربَعَةَ آلافِ مَلَكٍ يَبكونَ عِندَ قَبرِهِ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص171 ح221 و ص172 ح223 كلاهما عن الفضيل بن يسار، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص44 ح159 عن داود بن سليمان الفراء عن الإمام الرضا عن ابيه عنه عليهم السلام نحوه وفيه «سبعين ألف ملك» بدل «أربعة آلاف ملك»، بحار الأنوار: ج45 ص222 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در تأكيد بر زيارت قبر امام حسين عليه السلام ـ: چرا نزد آن نمى رويد؟! چهار هزار فرشته در كنار قبر او تا روز قيامت، مشغول گريستن اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِسَديرٍ بِزِيارَةِ قَبرِ الإِمامِ الحُسَينِ عليه السلام ـ: أما عَلِمتَ أنَّ للّهِِ عز و جل ألفَي ألفِ مَلَكٍ، شُعثٍ غُبرٍ، يَبكونَ ويَزورونَ لا يَفتُرونَ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص589 ح8، تهذيب الأحكام: ج6 ص116 ح205، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص599 ح3203 وفيهما «ألف ألف» بدل «ألفي ألف» وكلّها عن سدير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در سفارش به سدير براى زيارت قبر امام حسين عليه السلام ـ: مگر نمى دانى كه خداوند عز و جل دو هزار هزار فرشته ژوليده و غبارآلود دارد كه بى وقفه مى گريند و [قبر او را] زيارت مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إذا ماتَ المُؤمِنُ بَكَت عَلَيهِ المَلائِكَةُ وبِقاعُ الأَرضِ الَّتي كانَ يَعبُدُ اللّهَ عَلَيها، وأَبوابُ السَّماءِ الَّتي كانَ يُصعَدُ فيها بِأَعمالِهِ، وثُلِمَ فِي الإِسلامِ ثُلمَةٌ لا يَسُدُّها شَيءٌ؛ لِأَنَّ المُؤمِنينَ الفُقَهاءَ حُصونُ الإِسلامِ كَحِصنِ سورِ المَدينَةِ لَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص38 ح3 عن علي بن أبي حمزة و ج3 ص254 ح13، علل الشرائع: ص462 ح2، قرب الإسناد: ص303 ح1190 كلّها عن علي بن رئاب، بحار الأنوار: ج82 ص177 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: هر گاه مؤمن از دنيا برود، فرشتگان و جاهايى از زمين كه در آنها خدا را عبادت مى كرده، و درهاى آسمان كه اعمالش از آنها بالا مى رفته است، بر او مى گريند، و در اسلام، رخنه اى پديد مى آيد كه هيچ چيزى آن را نمى بندد؛ چرا كه مؤمنان دين شناس، برج و باروى اسلام اند همانند برج و بارو براى شهر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الأرض-والسماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 2: بُكاءُ الأَرضِ وَالسَّماءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 2: گريه كردن زمين و آسمان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَمّا عَمِلَ قَومُ لوطٍ ما عَمِلوا، بَكَتِ الأَرضُ إلى رَبِّها حَتّى بَلَغَت دُموعُها (إلَى) السَّماءِ، وبَكَتِ السَّماءُ حَتّى بَلَغَت دُموعُهَا العَرشَ، فَأَوحَى اللّهُ تَعالى إلَى السَّماءِ: أنِ احصِبيهِم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَصَبَتهُم: أي رمَتهُم بالحصى. والحَصباء: الحَصى الصِّغار (راجع: النهاية: ج1 ص393 «حصب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَوحى إلَى الأَرضِ: أنِ اخسِفي بِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص314 ح1، المحاسن: ج1 ص196 ح341 كلاهما عن إسماعيل بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، تفسير العيّاشي: ج2 ص159 ح60 عن السكوني عن الإمام الباقر عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج79 ص72 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چون قوم لوط، آن زشتكارى را مرتكب شدند، زمين به درگاه پروردگارش گريست، چندان كه اشك هايش به آسمان رسيد، و آسمان گريست، چندان كه اشك هايش به عرش رسيد. پس خداوند متعال به آسمان، وحى فرمود كه: «آنها را شِن باران كن» و به زمين، وحى فرمود كه: «آنها را فرو ببلع».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا ماتَ المُؤمِنُ ثُلِمَ فِي الإِسلامِ ثُلمَةٌ لا يَسُدُّ مَكانَها شَيءٌ، وبَكَت عَلَيهِ بِقاعُ الأَرضِ الَّتي كانَ يَعبُدُ اللّهَ عز و جل فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص235 ح649، بحار الأنوار: ج82 ص171 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه مؤمن در گذرد، رخنه اى در اسلام پديد مى آيد كه هيچ چيزى آن را نمى بندد و جاهايى از زمين كه در آنها خداوند عز و جلرا عبادت مى كرده است، بر او مى گريند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن مُؤمِنٍ إلّا ولَهُ بابانِ: بابٌ يَصعَدُ مِنهُ عَمَلُهُ، وبابٌ يَنزِلُ مِنهُ رِزقُهُ، فَإِذا ماتَ بَكَيا عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص380 ح3255، مسند أبي يعلى: ج4 ص157 ح4119 نحوه وكلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج2 ص41 ح3041؛ الأمالي للسيد المرتضى: ج1 ص39، مجمع البيان: ج9 ص98 كلاهما عن أنس، كنز الفوائد: ج2 ص200 وليس في الثلاثة الأخيرة «بابان»، بحار الأنوار: ج82 ص181 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مؤمنى نيست، مگر آن كه برايش دو دَر است: درى كه از آن كردارش بالا مى رود، و درى كه از آن روزى اش فرود مى آيد، و چون از دنيا برود، اين دو در، بر او مى گريند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن شريح بن عبيد الحضرمي عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ الإِسلامَ بَدَأَ غَريبا وسَيَعودُ غَريبا، ألا لا غُربَةَ عَلَى المُؤمِنِ، ما ماتَ مُؤمِنٌ في غُربَةٍ غابَت عَنهُ فيها بَواكيهِ إلّا بَكَت عَلَيهِ السَّماءُ وَالأَرضُ. ثُمَّ قَرَأَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «فَمَا بَكَتْ عَّلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَ الْأَرْضُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدخان: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ قالَ: إنَّهُما لا يَبكِيانِ عَلَى الكافِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج13 الجزء 25 ص125، تفسير ابن كثير: ج7 ص239، تفسير القرطبي: ج16 ص140 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از شريح بن عبيد حضرمى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «اسلام، غريب آغاز شد و به زودى نيز غريب خواهد شد. بدانيد كه مؤمن غربتى ندارد. هر مؤمنى در غربت بميرد و گريه كنندگانش آن جا نباشند، آسمان و زمين برايش گريه مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سپس اين آيه را خواند: «پس آسمان و زمين بر ايشان نگريستند»، و آن گاه فرمود: «آنها بر كافر نمى گريند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا أبا ذَرٍّ، إنَّ الأَرضَ لَتَبكي عَلَى المُؤمِنِ ـ إذا ماتَ ـ أربَعينَ صَباحا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص535 ح1162، مكارم الأخلاق: ج2 ص373 ح2661 كلاهما عن أبي ذرّ، بحار الأنوار: ج77 ص84 ح3؛ المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص198 ح16 عن ابن عباس من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله وليس فيه «اذا مات».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى ابو ذر! چون مؤمن در مى گذرد، زمين چهل روز بر او مى گريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: إنَّ السَّماءَ وَالأَرضَ لَتَبكي عَلَى المُؤمِنِ إذا ماتَ أربَعينَ صَباحا، وإنَّها لَتَبكي عَلَى العالِمِ إذا ماتَ أربَعينَ شَهرا، وإنَّ السَّماءَ وَالأَرضَ لَيَبكِيانِ عَلَى الرَّسولِ أربَعينَ سَنَةً، وإنَّ السَّماءَ وَالأَرضَ لَيَبكِيانِ عَلَيكَ ـ يا عَلِيُّ ـ إذا قُتِلتَ أربَعينَ سَنَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص346 عن ابن عباس، بحار الأنوار: ج42 ص308 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به على عليه السلام ـ: آسمان و زمين در مرگ مؤمن، چهل روز مى گريند و در مرگ عالم، چهل ماه مى گريند، و براى پيامبر صلى الله عليه و آله، آسمان و زمين، چهل سال مى گريند و براى تو نيز ـ اى على ـ آن گاه كه كشته شدى، آسمان و زمين، چهل سال گريه مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير عن عبّاد بن عبد اللّه: سَأَلَ رَجُلٌ عَلِيّا عليه السلام: هَل تَبكِي السَّماءُ وَالأَرضُ عَلى أحَدٍ؟ فَقالَ لَهُ: ... إنَّهُ لَيسَ عَبدٌ إلّا لَهُ مُصَلّىً فِي الأَرضِ ومَصعَدُ عَمَلِهِ مِنَ السَّماءِ، وإنَّ آلَ فِرعَونَ لَم يَكُن لَهُم عَمَلٌ صالِحٌ فِي الأَرضِ ولا عَمَلٌ يَصعَدُ فِي السَّماءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قَرَأَ عَلِيٌّ عليه السلام: «فَمَا بَكَتْ عَّلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا كَانُواْ مُنظَرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج7 ص240، تفسير ابن أبي حاتم: ج10 ص3289 ح18551 وليس فيه ذيله من «ثمّ قرأ علي عليه السلام...»، كنز العمّال: ج2 ص501 ح4599.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير ـ به نقل از عبّاد بن عبد اللّه ـ: مردى از على عليه السلام پرسيد: آيا آسمان و زمين براى [مرگ] كسى گريه مى كنند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... هيچ بنده اى نيست، مگر آن كه در زمين، نمازگاهى دارد و در آسمان، فرازگاهى براى عملش. فرعونيان نه در زمين، كردارى نيك داشتند و نه كردارى از آنها به آسمان، بالا مى رفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام سپس اين آيه را خواند: «پس آسمان و زمين برايشان نگريستند و از مهلت داده شدگان نبودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا ماتَ العَبدُ الصّالِحُ بَكى عَلَيهِ مُصَلّاهُ مِنَ الأَرضِ ومَصعَدُ عَمَلِهِ مِنَ السَّماءِ وَالأَرضِ، ـ ثُمَّ قَرَأَ ـ: «فَمَا بَكَتْ عَّلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا كَانُواْ مُنظَرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص114 ح336، مسند ابن الجعد: ص335 ح2305 كلاهما عن المسيّب بن رافع، ربيع الأبرار: ج2 ص116 وليس فيه ذيله من «ثمّ قرأ...» وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج15 ص747 ح42966.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام فرمود: «هر گاه بنده صالحى بميرد، آن جاهايى از زمين كه در آنها نماز مى خوانده و آن جاى از آسمان و زمين كه كردارش از آن [به درگاه خدا] بالا مى رفته است، بر او مى گريند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس خواند: «پس آسمان و زمين بر ايشان نگريستند و از مهلت داده شدگان نبودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما مِن مُؤمِنٍ يَموتُ في أرضِ غُربَةٍ تَغيبُ عَنهُ فيها بَواكيهِ، إلّا بَكَتهُ بِقاعُ الأَرضِ الَّتي كانَ يَعبُدُ اللّهَ عز و جل عَلَيها، وبَكَتهُ أثوابُهُ، وبَكَتهُ أبوابُ السَّماءِ الَّتي كانَ يَصعَدُ فيها عَمَلُهُ، وبَكاهُ المَلَكانِ المُوَكَّلانِ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص299 ح2510، ثواب الأعمال: ص202 ح1، المحاسن: ج2 ص120 ح1327 كلّها عن أبي محمّد الوابشي، المؤمن: ص36 ح81، بحار الأنوار: ج67 ص66 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر مؤمنى در سرزمين غربت بميرد، به طورى كه گريه كنندگانى در آن جا نداشته باشد، قطعاتى از زمين كه در آنها خداوند عز و جلرا عبادت مى كرده است، بر او مى گريند، جامه هايش بر او مى گريند، درهاى آسمان كه كردارش از آنها بالا مى رفته، بر او مى گريند، و دو فرشته گماشته بر وى، بر او مى گريند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات عن عبد اللّه بن هلال عن الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ السَّماءَ بَكَت عَلَى الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام ويَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام، ولَم تَبكِ عَلى أحَدٍ غَيرِهِما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: وما بُكاؤُها؟ قالَ: مَكَثوا أربَعينَ يَوما تَطلُعُ الشَّمسُ بِحُمرَةٍ وتَغيبُ بِحُمرَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَذاكَ بُكاؤُها؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص186 ح260، مجمع البيان: ج9 ص98 و ج6 ص779، تفسير جوامع الجامع: ج2 ص387 والثلاثة الأخيرة عن زرارة بن أعين نحوه، بحار الأنوار: ج45 ص210 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات ـ به نقل از عبد اللّه بن هلال ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «آسمان بر حسين بن على و يحيى بن زكريّا گريست و براى هيچ كس جز اين دو، گريه نكرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: گريه اش چگونه بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چهل روز خورشيد با سرخى، بر مردم طلوع مى كرد و با سرخى، غروب مى نمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس گريه اش اين بود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام الحسين بن علي عليه السلام: ج6 ص244 / القسم الحادي عشر / الفصل الرابع: البكاء والإبكاء على سيد الشهداء وأصحابه / البكاء على الإمام الحسين عليه السلام / بكاء السماء والأرض وكلّ شيء).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امام حسين عليه السلام: ج10 ص121 (فصل چهارم / گريه آسمان و زمين و همه چيز).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الجبال-والدواب-والطير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 3: بُكاءُ الجِبالِ وَالدَّوابِّ وَالطَّيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 3: گريه كردن كوه ها و حيوانات و پرندگان&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير البغوي عن وهب: إنَّ داوُدَ عليه السلام... قَسَّمَ الدَّهرَ بَعدَ الخَطيئَةِ عَلى أربَعَةِ أيّامٍ: يَومٍ لِلقَضاءِ بَينَ بَني إسرائيلَ، ويَومٍ لِنِسائِهِ، ويَومٍ يُسَبِّحُ فِي الفَيافي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفيافي: البراري الواسعة، جمع فيفاء (النهاية: ج3 ص485 «فيف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالجِبالِ وَالسَّواحِلِ، ويَومٍ يَخلو في دارٍ لَهُ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا كانَ يَومُ نِياحَتِهِ يَخرُجُ فِي الفَيافي فَيَرفَعُ صَوتَهُ بِالمَزاميرِ، فَيَبكي ويَبكي مَعَهُ الشَّجَرُ وَالرِّمالُ وَالطَّيرُ وَالوَحشُ حَتّى يَسيلَ مِن دُموعِهِم مِثلُ الأَنهارِ، ثُمَّ يَجيءُ إلَى الجِبالِ فَيَرفَعُ صَوتَهُ بِالمَزاميرِ فَيَبكي ويَبكي مَعَهُ الجِبالُ وَالحِجارَةُ وَالدَّوابُّ وَالطَّيرُ حَتّى تَسيلَ مِن بُكائِهِمُ الأَودِيَةُ، ثُمَّ يَجيءُ إلَى السّاحِلِ فَيَرفَعُ صَوتَهُ بِالمَزاميرِ، فَيَبكي وتَبكي مَعَهُ الحيتانُ ودَوابُّ البَحرِ وطَيرُ الماءِ وَالسِّباعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير البغوي: ج4 ص57، بحار الأنوار: ج14 ص17 نقلاً عن عرائس الثعلبي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير البغوى ـ به نقل از وهب ـ: داوود عليه السلام... پس بعد از آن خطا، ايّام را به چهار روز تقسيم كرد: يك روز براى قضاوت ميان بنى اسرائيل، يك روز را براى زنانش، يك روز در بيابان ها و كوه ها و سواحل به تسبيح گويى مى پرداخت، و يك روز در خانه اش خلوت مى كرد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون روز گريه و ناله اش مى شد، به بيابان ها مى رفت و صدايش را به نيايش، بلند مى كرد و مى گريست و درختان و ريگ ها و پرندگان و جانوران، هم صدا با او مى گريستند، تا جايى كه اشك هايشان مانند جويبار روان مى شد. سپس به كوه ها مى رفت و صدايش را به نيايش، بلند مى كرد و مى گريست و كوه ها و سنگ ها و جنبندگان و پرندگان، هم نوا با او مى گريستند، چندان كه از گريه آنها، آب در درّه ها جارى مى شد. آن گاه به ساحل مى رفت و صدايش را به نيايش، بلند مى كرد و مى گريست و ماهيان و حيوانات و مرغان دريايى و درندگان، هم صدا با او گريه مى كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمد بن الفيض عن الإمام الصادق عليه السلام: كُنتُ عِندَ أبي جَعفَرٍ ـ يَعني أبَا الدَّوانيقِ ـ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدانق ـ بفتح النون وكسرها ـ: سُدس الدينار والدرهم. والداونيقي: لقبٌ لأبي جعفر المنصور؛ وهو الثاني من خلفاء بني العبّاس، ويقال له أبو الدوانيق (مجمع البحرين: ج1 ص613 «دنق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجاءَتهُ خَريطَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخريطة: مثل الكيس من أدم أو خرق، ويتّخذ ما شبّه به لكتب العمّال فيبعث بها (تاج العروس: ج10 ص236 «خرط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَحَلَّها ونَظَرَ فيها، فَأَخرَجَ مِنها شَيئا فَقالَ: يا أبا عَبدِ اللّهِ أتَدري ما هذا؟ قُلتُ: ما هُوَ؟ قالَ: هذا شَيءٌ يُؤتى بِهِ مِن خَلفِ إفريقِيَةَ مِن طَنجَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طنجة: بلد على ساحل بحر المغرب مقابل الجزيرة الخضراء وهو من البرّ الأعظم وبلاد البربر (معجم البلدان: ج4 ص43).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو طُبنَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبنة: بلدة في طرف أفريقيه ممّا يلي المغرب، فتحها موسى بن نصير (معجم البلدان: ج4 ص21).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ شَكَّ مُحَمَّدٌ ـ قُلتُ: ما هُوَ؟ قالَ: جَبَلٌ هُناكَ يَقطُرُ مِنهُ فِي السَّنَةِ قَطَراتٌ فَتَجمُدُ، وهُوَ جَيِّدٌ لِلبَياضِ يَكونُ فِي العَينِ، يُكتَحَلُ بِهذا فَيَذهَبُ بِإِذنِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: نَعَم أعرِفُهُ، وإن شِئتَ أخبَرتُكَ بِاسمِهِ وحالِهِ؟ قالَ: فَلَم يَسأَلني عَنِ اسمِهِ، قالَ: وما حالُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: هذا جَبَلٌ كانَ عَلَيهِ نَبِيٌّ مِن أنبِياءِ بَني إسرائيلَ هارِبا مِن قَومِهِ يَعبُدُ اللّهَ عَلَيهِ، فَعَلِمَ بِهِ قَومُهُ فَقَتَلوهُ، فَهُوَ يَبكي عَلى ذلِكَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، وهذِهِ القَطَراتُ مِن بُكائِهِ، ولَهُ مِنَ الجانِبِ الآخَرِ عَينٌ تَنبُعُ مِن ذلِكَ الماءِ بِاللَّيلِ وَالنَّهارِ، ولا يوصَلُ إلى تِلكَ العَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص383 ح582، المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص236 نحوه، بحار الأنوار: ج47 ص136 ح186.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن فيض، از امام صادق عليه السلام ـ: نزد ابو جعفر (منصور دوانيقى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوانيق، جمع دانق است به معناى يك ششم (يك دانگ) دينار و درهم. دوانيقى لقب ابو جعفر منصور، دومين خليفه عبّاسى بود. [از اين جهت به او دوانيقى، يا همان «خُرده پولى» خودمان، گفته اند كه بسيار بخيل و خسيس بود].&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;) بودم كه كيسه اى از پوست برايش آوردند. آن را باز كرد و در آن نگريست و چيزى از داخل آن بيرون آورد و گفت: اى ابو عبد اللّه! مى دانى اين چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اين، چيزى است كه از پشت افريقيه، از طنجه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طنجه: شهرى است در ساحل درياى مغرب (مديترانه)، مقابل جزيرة الخضرا [ى اَندلُس] كه جزء خشكى اعظم و سرزمين بربر (افريقا) است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا طبنه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبنه: شهرى است در حاشيه افريقيه (تونس) از طرف مغرب كه به وسيله موسى بن نصير فتح شد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(ترديد از محمّد بن فيض است) مى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چه هست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در آن جا كوهى است كه در سال، چند قطره اى از آن مى چكد و منجمد مى شود و براى سفيدى اى كه در چشم پديد مى آيد، مفيد است. با آن، چشم را سرمه مى كشند و به اذن خداوند عز و جل سفيدى از بين مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله، آن را مى شناسم. اگر بخواهى، نام و داستانش را برايت مى گويم. او نامش را از من نپرسيد؛ امّا گفت: داستانش چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: اين، همان كوهى است كه يكى از پيامبران بنى اسرائيل، از دست قومش بدان جا گريخت و بر روى آن، خدا را عبادت مى كرد. قومش به مكان او پى بردند و وى را به قتل رساندند و از آن پس، آن كوه بر آن پيامبر، مى گريد و اين قطرات، از گريه اوست. در آن طرف كوه، چشمه اى است كه از آن، آب (اشك ها)، شب و روز مى جوشد. به آن چشمه، دسترس نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ومِنها [أي مُعجِزاتِهِ صلى الله عليه و آله]: أنَّهُ لَمّا غَزا تَبوكَ كانَ مَعَهُ مِنَ المُسلِمينَ خَمسَةٌ وعِشرونَ ألفا سِوى خَدَمِهِم، فَمَرَّ صلى الله عليه و آله في مَسيرِهِ بِجَبَلٍ يَرشَحُ الماءَ مِن أعلاهُ إلى أسفَلِهِ مِن غَيرِ سَيَلانٍ، فَقالوا: ما أعجَبَ رَشحَ هذَا الجَبَلِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: إنَّهُ يَبكي، قالوا: وَالجَبَلُ يَبكي؟! قالَ صلى الله عليه و آله: أتُحِبّونَ أن تَعلَموا ذلِكَ؟ قالوا: نَعَم، قالَ: أيُّها الجَبَلُ مِمَّ بُكاؤُكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَجابَهُ الجَبَلُ ـ وقَد سَمِعَهُ الجَماعَةُ ـ بِلِسانٍ فَصيحٍ: يا رَسولَ اللّهِ، مَرَّ بي عيسَى بنُ مَريَمَ وهُوَ يَتلو: «نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجَارَةُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحريم: 6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنَا أبكي مُنذُ ذلِكَ اليَومِ خَوفا مِن أن أكونَ مِن تِلكَ الحِجارَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: اُسكُن مِن بُكائِكَ فَلَستَ مِنها، إنَّما تِلكَ الحِجارَةُ الكِبريتُ، فَجَفَّ ذلِكَ الرَّشحُ مِنَ الجَبَلِ فِي الوَقتِ، حَتّى لَم يُرَ شَيءٌ مِن ذلِكَ الرَّشحِ ومِن تِلكَ الرُّطوبَةِ الَّتي كانَت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج1 ص169 ح259، بحار الأنوار: ج8 ص297 ح50 وراجع: إرشاد القلوب: ص96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: و از ديگر معجزات پيامبر صلى الله عليه و آله اين است كه چون به جنگ تبوك رفت، بيست و پنج هزار مسلمان، بجز خدمتكاران آنها، او را همراهى مى كردند. ايشان در مسير، بر كوهى گذشت كه از بالاى آن تا پايينش آب مى تراويد، بدون آن كه جريان داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان از تراويدن آب از آن كوه، اظهار شگفتى كردند. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «گريه مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان گفتند: كوه هم مى گريد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دوست داريد اين مطلب را بدانيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله [خطاب به كوه] فرمود: «اى كوه! از چه مى گريى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كوه با زبانى شيوا و گويا ـ به طورى كه جمعيت، آن را شنيدند ـ پاسخ داد: اى پيامبر خدا! عيسى بن مريم بر من گذشت و اين را مى خوانْد: «آتشى كه هيزمش مردمان و سنگ هايند». از آن روز، من از ترس اين كه جزئى از آن سنگ ها باشم، مى گريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «آرام بگير و گريه مكن كه تو از آن سنگ ها نيستى؛ بلكه آن سنگ [كه هيزم جهنّم است]، گوگرد است». در دَم، آن تراوش از كوه، خشك شد، به طورى كه ديگر چيزى از آن تراوش و از آن رطوبت ديده نشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ومِنها [أي مُعجِزاتِهِ صلى الله عليه و آله]: أنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ في سَفَرٍ، إذ جاءَ بَعيرٌ فَضَرَبَ الأَرضَ بِجِرانِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جران البعير: مقدّم عنقه (الصحاح: ج5 ص2091 «جرن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ بَكى حَتّى ابتَلَّ ما حَولَهُ مِن دُموعِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله: هَل تَدرونَ ما يَقولُ؟ إنَّهُ يَزعُمُ أنَّ صاحِبَهُ يُريدُ نَحرَهُ غَدا. فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله لِصاحِبِهِ: تَبيعُهُ؟ فَقالَ: ما لي مالٌ أحَبَّ إلَيَّ مِنهُ، فَاستَوصى بِهِ خَيرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج1 ص37 ح39، بحار الأنوار: ج17 ص407 ح32 وراجع: الثاقب في المناقب: ص76 ح61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح: و از ديگر معجزات پيامبر صلى الله عليه و آله، اين است كه در يكى از سفرهاى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان شترى آمد و زانو زد و سپس گريست، چندان كه پيرامون او از اشك هايش تر شد. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا مى دانيد كه او چه مى گويد؟ مى گويد كه صاحبش مى خواهد فردا او را نحر كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پيامبر صلى الله عليه و آله به صاحب آن شتر فرمود: «او را مى فروشى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب شتر گفت: هيچ يك از اموالم را به اندازه اين شتر دوست نداشته ام. پيامبر صلى الله عليه و آله او را به نيكى و خوش رفتارى با آن سفارش كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: بحار الأنوار: ج8 ص297 ح50 (في بكاء جبل مرّ به عيسى عليه السلام)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و الكافي: ج8 ص383 ح582 (في بكاء جبل على نبىّ قتلوه قومه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و موسوعة الإمام الحسين بن عليّ عليه السلام: ج6 ص216 (القسم السادس / الفصل الثاني: إنباء النبيّ بشهادة الحسين عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امام حسين عليه السلام: ج3 ص177 (بخش ششم / فصل دوم: پيشگويى پيامبر صلى الله عليه و آله درباره شهادت امام حسين عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الحيطان-والبيوت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 4: بُكاءُ الحيطانِ وَالبُيوتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 4: گريه كردن ديوارها و خانه ها&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في فَضلِ الغُزاةِ ـ: إذا تَجَهَّزوا لِغَزوِهِم باهَى اللّهُ بِهِمُ المَلائِكَةَ، فَإِذا وَدَّعَهُم أهلوهُم بَكَت عَلَيهِمُ الحيطانُ وَالبُيوتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج2 ص884 عن الإمام الرضا عن الإمام الحسين عن الإمام علي عليهم السلام، بحار الأنوار: ج100 ص12 ح27 نقلاً عن صحيفة الإمام الرضا عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام زين العابدين عن الإمام علي عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در مقام مجاهدان ـ: هر گاه خود را براى جهاد، تجهيز و آماده كنند، خداوند به وجود آنان بر فرشتگان، مباهات مى كند، و چون خانواده شان با ايشان خداحافظى نمايند، ديوارها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى حديث، «حيطان» آمده است كه هم به معناى «ديوارها» و هم به معناى «باغ ها» است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خانه ها براى آنان گريه مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-الجذع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 5: بُكاءِ الجِذعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 5: گريه كردن تنه درخت&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن جابر بن عبد اللّه: إنَّ امرَأَةً مِنَ الأَنصارِ قالَت لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يا رَسولَ اللّهِ، ألا أجعَلُ لَكَ شَيئا تَقعُدُ عَلَيهِ؛ فَإِنَّ لى غُلاما نَجّارا؟ قالَ: إن شِئتِ. قالَ: فَعَمِلَت لَهُ المِنبَرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ يَومُ الجُمُعَةِ، قَعَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عَلَى المِنبَرِ الَّذي صُنِعَ، فَصاحَتِ النَّخلَةُ الَّتي كانَ يَخطُبُ عِندَها حَتّى كادَت أن تَنشَقَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله حَتّى أخَذَها فَضَمَّها إلَيهِ، فَجَعَلَت تَئِنُّ أنينَ الصَّبِيِّ الَّذي يُسَكَّتُ حَتَّى استَقَرَّت، قالَ: بَكَت عَلى ما كانَت تَسمَعُ مِنَ الذِّكرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص738 ح1989 وراجع: مسند ابن حنبل: ج5 ص22 ح14210 والمصنّف لابن أبي شيبة: ج7 ص433 ح110 وصحيح ابن خزيمة: ج3 ص140 ح1777 وكنز العمّال: ج11 ص371 ح31783 وبحار الأنوار: ج21 ص47 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: زنى از انصار به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفت: اى پيامبر خدا! براى شما چيزى تهيّه كنم كه روى آن بنشينيد؟ من پسرى نجّار دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر طور مايلى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن زن، منبرى براى پيامبر صلى الله عليه و آله ساخت. چون روز جمعه شد، پيامبر صلى الله عليه و آله بر آن منبرِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخته شده نشست. درخت خرمايى كه پيامبر صلى الله عليه و آله [پيش از آن،] كنار آن خطبه مى خواند، چنان فريادى زد كه نزديك بود از هم بشكافد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله از منبر، پايين آمد و آن را گرفت و بغل كرد. نخل، مانند كودكى كه او را از گريه ساكت كنند، شروع به آه و ناله كرد تا اين كه آرام گرفت. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اين نخل براى ذكر و ياد خداى كه شنيد، گريه كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بكاء-إبليس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 6: بُكاءُ إبليسَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> '''&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 6: گريه كردن ابليس&lt;/span&gt;'''<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا قَرَأَ ابنُ آدَمَ السَّجدَةَ فَسَجَدَ، اعتَزَلَ الشَّيطانُ يَبكي، يَقولُ: يا وَيلَهُ، اُمِرَ ابنُ آدَمَ بِالسُّجودِ فَسَجَدَ فَلَهُ الجَنَّةُ، واُمرِتُ بِالسُّجودِ فَأَبيَتُ فَلِيَ النّارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص87 ح81، سنن ابن ماجة: ج1 ص334 ح1052، صحيح ابن خزيمة: ج1 ص276 ح549، صحيح ابن حبّان: ج6 ص465 ح2759، مسند ابن حنبل: ج3 ص448 ح9719 وفيه «فعصيت» بدل «فأبيت» وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج2 ص57 ح3108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه آدمى [آيه] سجده را بخواند و سجده كند، شيطان [از] كنار [او] مى رود و مى گريد و مى گويد: اى واى! فرزند آدم به سجده كردن، فرمان داده شد و سجده كرد و بهشتى مى شود، و به من، فرمان سجده داده شد و سرپيچى كردم و دوزخى شدم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا سَلَّمَ المُؤمِنُ عَلى أخيهِ المُؤمِنِ فَيَبكي إبليسُ ـ لَعَنَهُ اللّهُ تَعالى ـ ويَقولُ: يا وَيلَتاه! لَم يَفتَرِقا حَتّى غَفَرَ اللّهُ لَهُما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج8 ص360 ح9669 نقلاً عن تحفة الاخوان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه مؤمن به برادر مؤمنش سلام كند، ابليس ـ كه لعنت خدا بر او باد ـ گريه مى كند و مى گويد: اى واى! از هم جدا نشدند تا اين كه خداوند، آن دو را آمرزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَيسَ شَيءٌ مُباحٌ أحَبَّ إلَى اللّهِ مِنَ النِّكاحِ، فَإِذَا اغتَسَلَ المُؤمِنُ مِن حَلالِهِ، بَكى إبليسُ وقالَ: يا وَيلَتاه! هذَا العَبدُ أطاعَ رَبَّهُ وغَفَرَ لَهُ ذَنبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج14 ص154 ح16354 نقلاً عن تحفة الإخوان عن أبي بصير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هيچ كار مُباحى نزد خدا محبوب تر از ازدواج نيست، و چون مؤمن از حلال خود غسل كند، ابليس مى گريد و مى گويد: اى واى بر من! اين بنده، پروردگارش را فرمان بُرد و خدا گناهش را آمرزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-باره-گريستن-موجوداتى-جز-انسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در باره گريستن موجوداتى جز انسان&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث فصل دهم، تصريح شد كه فرشتگان، زمين و آسمان، كوه ها، پرندگان، جنبندگان و شيطان، در مواقع خاصّى گريه مى كنند. به طور كلّى، در باره گريه موجوداتى جز انسان و چگونگى آن، چند نكته قابل توجّه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. گريه موجودى غير از انسان، مُحال عقلى نيست. بنا بر اين، وقوع آن، بر پايه ادلّه نقلىِ معتبر، قابل اثبات است. البته چگونگى آن، ممكن است در موجودات مختلف، متفاوت باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. قرآن كريم، پس از اشاره به هلاكت فرعون و هوادارانش مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَمَا بَكَتْ عَّلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا كَانُواْ مُنظَرِينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دخان: آيه 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس آسمان و زمين، برايشان گريه نكردند و از مهلت داده شدگان نبودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه به روشنى دلالت دارد بر اين كه ممكن است زمين و آسمان در مصيبت مردمى بگريند، چنان كه در احاديثى آمده كه زمين و آسمان در مواردى گريسته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. احاديثى كه گريه موجوداتى جز انسان را گزارش كرده اند، به قدرى فراوان اند كه هر پژوهشگر منصفى، با تأمّل در آنها، نسبت به صدور آنها از پيامبر صلى الله عليه و آله، و اهل بيت عليهم السلام اطمينان پيدا مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. روشن است كه شادى و غم و گريه و خنده در غير انسان، همانند انسان نيست و مى تواند نوعى تأثير و تأثّر تكوينى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مورد حيوانات، اين نكته را بايد اضافه كرد كه: بر اساس آموزه هاى قرآن و احاديث، حيوانات، درك ويژه اى دارند. ماجراى هدهد و مورچگان در قرآن، حكايت از درك بالاى حيوانات دارد. بنا بر اين، درك و تأثّر آنها از اتّفاقات گوناگون، كاملاً امكان پذير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. پس از شهادت امام حسين عليه السلام حوادث خارق العاده اى به وقوع پيوسته است، از جمله: خون گريستن آسمان، گريه كردن زمين و آسمان، و...&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امام حسين عليه السلام: ج7 ص361 (بخش نهم: پس از شهادت / فصل دوم: نشانه هاى آشكار شده / خون گريستن آسمان) و ص365 (گريستن زمين و آسمان، و...).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يكى از آنها هم گريه فرشتگان، جنّيان، و حيوانات است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امام حسين عليه السلام: ج10 ص117 (بخش دوازدهم / فصل چهارم: گريستن و گرياندن بر سيّد الشهدا عليه السلام و يارانش / گريه فرشتگان) و ص119 (گريه جنّيان و حيوانات گوناگون).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه احاديث، توضيح داده اند كه گريه اين موجودات، مفاهيم خاصّ خود را دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C&diff=340 2025-03-09T05:12:48Z

<p>Khaleghitajabadi: ویرایش Khaleghitajabadi (بحث) به آخرین تغییری که Imgharavi انجام داده بود واگردانده شد</p> <hr /> <div>&lt;categorytree mode=&quot;pages&quot;&gt;دسته‌بندی موضوعات اصلی&lt;/categorytree&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C&diff=339 2025-03-09T05:12:10Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>&lt;categorytree mode=&quot;pages&quot;&gt;دسته‌بندی الفبایی مدخلها&lt;/categorytree&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C&diff=338 2025-03-09T05:11:13Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>دسته‌بندی الفبایی مدخلها<br /> [[رده:دانشنامه قرآن و حدیث]]</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%BA_%D8%B6_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%BA%D8%B6&diff=337 2025-03-09T05:09:34Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البغض-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُغض (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كينه (/ نفرت)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بغض-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُغض، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بُغض»، مصدر است از مادّه «بغض» در برابر «حُبّ (دوستى)» و...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البغض-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُغض (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كينه (/ نفرت)&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بغض-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُغض، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بُغض»، مصدر است از مادّه «بغض» در برابر «حُبّ (دوستى)» و در اصطلاح، نفرت از چيز آزار دهنده و مخالف طبع است و اگر شدّت يابد، «بَغضاء» و «بغضة» و يا «مَقْت» ناميده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارِس، در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءَ وَ الغَينُ وَ الضّادُ، أصلٌ واحِدٌ، وَ هُوَ يَدُلُّ عَلى خِلافِ الحُبِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللّغة: ج1 ص273 مادّه «بغض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باء و غين و ضاد، يك معناى اصلى دارد و آن، خلاف حُبّ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز خليل بن احمد فراهيدى، آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِغضَةُ وَ البَغضاءُ: شِدَّةُ البُغضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترتيب كتاب العين: ص89 مادّه «بغض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِغضَة و بَغضاء، شدّت كينه ورزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانى نيز در معناى «بغض» مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُغضُ: نِفارُ النَّفسِ عَنِ الشَّى ءِ الَّذى تَرغَبُ عَنهُ، وَ هُوَ ضِدُّ الحُبِّ، فَإِنَّ الحُبَّ انجِذابُ النَّفسِ إلَى الشَّى ءِ الَّذى تَرغَبُ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص136 مادّه «بغض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُغض: نِفرت انسان از چيزى است كه از آن، ناخشنود است. بغض، ضدّ حُبّ است. حب، شيفتگى انسان به چيزى است كه بدان رغبت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين، در تبيين معناى «مَقْت» مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَقتُ: البُغضُ الشَّديدُ لِمَن تَراهُ تَعاطَى القَبيحَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص772 مادّه «مقت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَقْت، نفرت شديد نسبت به كسى است كه مى بينى دنبال كار زشت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه «بُغض»، امرى نفسانى است، اعمّ از آن كه بروز و ظهور داشته باشد يا نداشته باشد، بر خلاف مفهوم عداوت و خصومت كه انجام دادن كارِ دشمنانه، جزئى از معناى آنهاست. بنا بر اين، رابطه اين دو مفهوم، رابطه اَعَم و اَخَصّ است؛ يعنى هر دشمنى اى، ناشى از بغض است؛ امّا هر بغضى، موجب دشمنى نيست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: تاج العروس، ج10 ص15، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم: ج1 ص306، الميزان فى تفسير القرآن، ج6 ص360، الكلّيات، ج1 ص644 (به نقل از: دائرة المعارف قرآن كريم: ج5 ص587).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بغض-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بغض، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بغض»، در قرآن به كار نرفته؛ ولى «بغضاء»، به معناى شدّت بغض، پنج بار آمده است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 118، مائده: آيه 14 و 64 و 91، ممتحنه: آيه 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گفتنى است كه چهار مورد آنها، همراه با واژه «عداوت» به كار رفته است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند: «وَ بَدَا بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَ الْبَغْضَآءُ» (ممتحنه: آيه 4) و «إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَآءَ» (مائده: آيه 91).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين امر، حاكى از ارتباط نزديك اين دو مفهوم و همراه بودن شدّت بغض با عداوت و انجام دادن كار دشمنانه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين نكته نيز قابل توجّه است كه واژه هايى مانند: «شنآن»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مائده: آيه 2 و 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أضغان»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: آيه 29 و 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَقْت»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 22، فاطر: آيه 39، غافر: آيه 10 و 35، صف: آيه 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«غِلّ»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آيه 43، حجر: آيه 47، حشر: آيه 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قلى»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعرا: آيه 168، ضحى: آيه 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«حادّ»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجادله: آيه 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يُحادّ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توبه: آيه 63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «يُحادّون»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجادله: آيه 5 و 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز ـ كه مفاهيمى نزديك به مفهوم «بغض» دارند ـ، در قرآن كريم به كار رفته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل در آيات و رواياتى كه در اين بخش آمده، چند نكته در باره خصلت «بغض»، قابل توجّه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دين-محبت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دين محبّت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه متون دينى اى كه در اين بخش خواهد آمد، خصلت «بُغض»، بيمارى خطرناكى است، ضدّ دين، كه دامنگير امّت هاى پيشين بوده و امّت اسلامى را نيز تهديد مى نمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَبَّ إلَيكُم داءُ الاُمَمِ قَبلَكُم؛ البَغضاءُ وَ الحَسَدُ، وَ البَغضاءُ هِىَ الحالِقَةُ. لَيسَ حالِقَةَ الشَّعرِ لكِن حالِقَةَ الدّينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص506 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيمارى امّت هاى پيشين، به شما سرايت كرده است: كينه و حسادت. كينه، زُداينده است، نه زُداينده مو؛ بلكه زُداينده (/ ريشه كن كننده) دين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسانى كه به اين بيمارى مبتلا هستند، بدترينِ انسان ها شمرده شده اند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص505 (نكوهش كسى كه مردم را دشمن بدارد و مردم، او را).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سان، اين خصلت، مذموم شمرده و محكوم گرديده است و اجتناب از آن، لازم و تلاش براى مبارزه با آن و اصلاح ذات البَين، مورد تأكيد قرار گرفته است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص501 (فصل يكم: دشمنى با يكديگر و آشتى دادن دو دشمن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين متون، در كنار متونى كه مبادى اين بيمارى اجتماعى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص9 (فصل سوم: خاستگاه هاى كينه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آثار&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص31 (فصل چهارم: آثار كين ورزى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و راه درمان&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص37 (فصل پنجم: درمان كينه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن را نشان داده اند، به روشنى، بيانگر اين حقيقت اند كه اسلام، دين اُلفت، محبّت، صلح و هم زيستى مسالمت آميز است. متونى كه ذيل عنوان «محبّت» خواهد آمد، نيز اين واقعيت را مورد تأكيد قرار مى دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خطر-بيمارى-بغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطر بيمارى بغض&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان طور كه اشاره شد، بيمارى بغض، از بيمارى هاى خطرناكى است كه زندگى مادّى و معنوى، فردى و اجتماعى، و دنيوى و اُخروى انسان را تهديد مى كند. كمترين ضرر اين بيمارى، آن است كه زندگى را تلخ و جهان را بر انسان، تنگ مى نمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضاقَتِ الدُّنيا عَلَى المُتَباغِضينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص30 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دنيا بر كينه ورزان، تنگ مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين جهت، در اسلام، كارهايى كه موجب بر ملا شدن عيوب پنهانى ديگران و نفرت از آنها مى گردد، نكوهيده است، چنان كه از امام على عليه السلام روايت شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منَ تَتَبَّعَ خَفِيّاتِ العُيوبِ حَرَمَهُ اللّهُ مَوَدّاتِ القُلوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص371 ح8800.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در پىِ عيب هاى پنهان [ديگران] باشد، خداوند، او را از مهرورزى دل ها محروم مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى ديگر از ايشان آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُخبُر تَقلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: حكمت 434، بحار الأنوار: ج74 ص164 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيازماى تا دشمن بدارى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سيّد رضى رضى الله عنه در توضيح اين حديث مى گويد: برخى اين حديث را از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت مى كنند؛ امّا آنچه بودن اين سخن از امير مؤمنان عليه السلام را تقويت مى كند، اين روايت ثعلب از ابن اعرابى است كه: مأمون گفت: اگر نبود كه على گفته است: «بيازماى تا دشمن بدارى»، من مى گفتم: دشمن بدار تا بيازمايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد عبده، در شرح اين حديث مى گويد: «اُخْبر» به ضمّ باء، فعل امر است از «خَبَرتُهُ»، از باب «قَتَلَ»؛ يعنى: آن را دانستم و شناختم. «تقله»، فعل مضارع است كه چون بعد از فعل امر واقع شده، مجزوم گرديده است و «هاء» آن براى وقف است [، نه ضمير]، از «قلاه يقليه»، بر وزن: «رماه، يرميه» به معناى دشمن داشتن. يعنى هر گاه ظاهرِ شخص را پسنديدى، او را بيازماى؛ زيرا اى بسا در او چيزى بيابى كه خوشايندت نيست و در نتيجه، آن شخص را مبغوض و منفور خواهى داشت. و امّا دليل اين كه مأمون، آن وجه را اختيار كرده، آن است كه دوستى، پرده پوش عيب هاست. بنا بر اين، هر گاه نسبت به شخصى بغض و نفرت داشتى، مى توانى او را چنان كه هست، بشناسى (نهج البلاغة، با حاشيه شيخ محمّد عبده: حكمت 434).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن ابى الحديد مى گويد: «اختبره تقله»؛ يعنى: مردم را آزمايش كن. در اين صورت، آنان را دشمن خواهى داشت؛ زيرا آزمودن، معايب و بدى هاى اخلاقى آنان را برايت، آشكار مى سازد (شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ج20 ص80).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امام صادق عليه السلام نيز، طبق نقلى، مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خالِطِ النّاسَ تَخبُرهُم، وَ مَتى تَخبُرهُم تَقلِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج8 ص176 ح196، عدّة الداعى: ص218، بحار الأنوار: ج70 ص111 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با مردم بياميز تا آنان را بيازمايى و چون آنها را بيازمايى [و بشناسى]، دشمنشانى خواهى داشت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى قدس سره مى گويد: جَزَرى گفته است: در حديث ابو دردا آمده است: «مردم را [مصداق اين سخن] يافتم: بيازماى تا دشمن بدارى». قِلى، به معناى دشمن داشتن است. گفته مى شود: قلاه يقليه، قِلى و قلى؛ يعنى او را دشمن داشت و از او متنفّر شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوهرى، گفته است: هر گاه [عين الفعل مضارع آن را] فتحه دادى، آن را ممدود مى كنى و گفته مى شود: «يقلاه» اين وجه از فعل، زبان قبيله طَىّ است. معناى حديث [ابو دردا] اين است كه: مردم را بيازماى؛ زيرا هر گاه آنان را آزمودى، از آنان، بيزار خواهى شد و مصاحبت با آنان را ترك خواهى كرد؛ چرا كه منويات و بواطن آنها برايت آشكار مى شود. لفظ اين حديث (اُخْبُر)، امر است؛ امّا معناى خبرى دارد: يعنى آنها را آزمود و امتحان كرد و از ايشان، متنفّر گرديد و رهايشان كرد. «هاء» در «تقله»، براى سَكت و وقف است. معناى حديث، اين است كه مردم را مصداق اين حديث يافتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من (علّامه مجلسى) مى گويم: ظاهرا امرى هم كه در اين خبر آمده، اين گونه است؛ يعنى هر گاه با مردم آميختى، آنان را مى آزمايى و هر گاه آزمودى، آنان را دشمن خواهى گرفت. پس با مردم، چندان آميزش مكن تا باعث دشمنى و نفرت تو از آنان نشود (مرآة العقول: ج26 ص63).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در روايتى ديگر از ايشان، آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُفَتِّشِ النّاسَ، فَتَبقى بِلا صَديقٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى: ج2 ص651 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پى يافتن عيب مردم مباش كه بى دوست مى مانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نظر اجتماعى نيز، اين بيمارى، موجب اختلاف و زمينه ساز زوال حكومت هاست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص33 (زوال آمدن دولت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا خطرناك ترين آثار زيانبار اين بيمارى، دور ساختن انسان از آفريدگار جهان و رو به زوال گذاشتن ايمان از جامعه اسلامى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص31 (دورى از خداوند عز و جل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خطرناك-ترين-بغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطرناك ترين بغض&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بديهى است هر چه آثار مخرّب و زيانبار بيمارى بغض، بيشتر باشد، خطرناك تر است. از اين رو، بغض و دشمنى با خداوند متعال، پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت بزرگوار ايشان، همچنين بغضِ اهل ايمان، دانشمندان، حق مداران و مستضعفان، با عنوان «بر حذر داشتن از دشمنى با اينان»، در فصل دوم، آمده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص519 (فصل دوم: برحذر داشتن از دشمنى با اينان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكنون بايد ديد كه ريشه اصلى اين بيمارى چيست؟ و چگونه مى توان آن را درمان كرد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ريشه-اصلى-بيمارى-بغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ريشه اصلى بيمارى بغض&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل سوم، عوامل مختلفى به عنوان عوامل مؤثّر در پديد آمدن خصلت بُغض و دشمنى و كينه توزى، مطرح شده اند. اين عوامل را به چند دسته مى توان تقسيم كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عوامل-بيرونى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. عوامل بيرونى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته اوّل، عبارت است از عواملى كه خارج از وجود انسان، موجب پديد آمدن بيمارى بغض مى گردند؛ مانند شياطينِ جنّ و انس&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص9 (خاستگاه هاى كينه / شيطان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه با تحريك كردن انسان نسبت به كارهايى كه موجب كينه و عداوت مى شود، مردم را به دشمنى وادار مى نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عوامل-درونى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. عوامل درونى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين عوامل نيز به شرح زير، قابل دسته بندى هستند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ مبادى روانى، مانند: عدم هماهنگى روحى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص27 (ناسازگارى ميان ارواح).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ مبادى معرفتى، مانند: نادانى و سفاهت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص11 (نادانى) و ص27 (سبك سرى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ مبادى اعتقادى، مانند: كفر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص13 (كفر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ مبادى اخلاقى، مانند: بُخل، بداخلاقى، بدگمانى، خودبينى، غرور، حسد و نفاق.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص17 (بخل) و ص21 (بداخلاقى) و (بدگمانى) و (خودشيفتگى) و ص23 (تكبر) و (حسادت) و ص29 (اين خصلت ها).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ مبادى عملى، مانند: مشروبخوارى، قماربازى، خبرچينى، زراندوزى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص13 (دنيادوستى) و ص23 (سخن چينى) و ص25 (ستيزه جويى) و (بسيار سرزنش كردن و گِله گزارى) و ص29 (اين خصلت ها).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و.… امّا در يك ريشه يابى دقيق و عميق، به اين نتيجه مى رسيم كه ريشه اصلى بيمارى بغض و دشمنى، خودبينى و خودخواهى است. بى ترديد، همه آنچه به عنوان عوامل و مبادى بغض بدان ها اشاره شد و همه جنگ ها، خونريزى ها و مفاسد فرهنگى و اجتماعى ناشى از آنها، بلكه همه رذائل اخلاقى و عملى، ريشه در خودخواهى دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام خمينى قدس سره در اين باره، خطاب به فرزندش، خودخواهى را اصلِ اصول فتنه مى نامد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزندم! از خودخواهى و خودبينى به در آى، كه اين، ارث شيطان است كه به واسطه خودبينى و خودخواهى، از امر خداى تعالى به خضوع براى ولى و صفىّ او ـ جلّ و علا ـ سر باز زد، و بدان كه تمام گرفتارى هاى بنى آدم، از اين ارث شيطانى است كه اصلِ اُصولِ فتنه است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفه نور: ج22 ص371 و 372.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;درمان-بيمارى-بغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درمان بيمارى بُغض&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به آنچه در ريشه يابى اين بيمارى گذشت، مشخّص مى گردد كه درمانِ اساسىِ آن، جهاد اكبر و مبارزه با خودبينى و خودخواهى است و از اين رو، آنچه زمينه ساز اين جهاد است و به اين مبارزه، كمك مى كند، با عنوان درمان اين بيمارى، قابل طرح است؛ مانند: ولايت و حاكميت خاندان رسالت كه زمينه ساز سياسى و اجتماعىِ مبارزه با خودخواهى است، چنان كه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِنا يُؤَلِّفُ اللّهُ بَينَ قُلوبِكُم بَعدَ العَداوَةِ وَ البَغضاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص38 ح105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به بركت وجود ماست كه خدا، دل هاى شما را پس از كينه و دشمنى، با يكديگر، پيوند مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز هديه، نرمش در گفتار، تقدّم در سلام و استعانت از خداوند متعال، كه زمينه سازِ عملىِ مبارزه با خودخواهى هستند و يا انصاف ورزيدن، رحم كردن و ترك حسد، كه زمينه سازِ اخلاقىِ درمان اين بيمارى هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فلسفه-بغض-براى-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلسفه بُغض براى خدا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سؤال مهمّى كه در اين جا قابل طرح است، اين كه اگر اسلام، دين محبّت است و بغض و كينه را يكى از بيمارى هاى خطرناكى مى داند كه زندگى مادّى و معنوى، و فردى و اجتماعى انسان را تهديد مى كند، چرا پيروان خود را به دشمنى براى خدا، تشويق مى فرمايد و آن را جزئى از ايمان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص45 ح113.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلكه محكم ترين دستاويزهاى ايمان مى داند، چنان كه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوثَقُ عُرَى الإِيمانِ، الحُبُّ فِى اللّهِ وَ البُغضُ فِى اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص362 ح5762، عدّة الداعى: ص174، الدعوات: ص28 ح51، بحار الأنوار: ج74 ص237 ح38؛ المصنّف، ابن ابى شيبه: ج7 ص229 ح92 و ص226 ح69، كنز العمّال: ج1 ص43 ح105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استوارترين دستاويز ايمان، دوستى در راه خدا و دشمنى در راه خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين چگونه است كه اسلام بر لزوم بُغض داشتن نسبت به كفّار، بدعت گذاران، ستمگران و فاسقان و... تأكيد مى نمايد؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص43 (كسانى كه سزاوار دشمنى اند / كافر) و ص47 (دشمنان خدا) و ص49 (بدعت گذار) و (ستمگر) و ص501 (گنهكار / منحرف از دين).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا بُغض براى خدا، بيمارى نيست؟ اساسا دشمنى كردن با ديگران، با هر انگيزه اى، چه دردى از دردهاى جامعه را درمان مى كند؟ و كدام مشكل را حل مى نمايد؟ و در يك جمله، فلسفه دشمنى براى خدا چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-دشمنى-براى-خدا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى دشمنى براى خدا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى دانستن چرايىِ دشمنى براى خدا، ابتدا بايد ديد كه معناى آن چيست؟ اگر دشمنى براى خدا، درست تفسير و تبيين شود، فلسفه آن، نياز به بيان ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمنى براى خدا، بدين معناست كه دشمنى كننده، خصومت شخصى با فرد يا گروهِ مورد دشمنى ندارد و دشمنى او، به دليل منافع شخصى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لذا در موردى كه بُغض و نفرت دشمن، مرتبط با حقوق فردى و منافع شخصى است، كرامت روحىِ مسلمان پرورش يافته در مكتب خاندان رسالت، ايجاب مى نمايد كه بغض و نفرت او را با محبّت، تلافى كند، چنان كه در دعاى «مكارم الأخلاق» صحيفه سجّاديه آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أَبدِلنى مِن بِغضَةِ أهلِ الشَّنَآنِ المَحَبَّةَ، وَ مِن حَسَدِ أهلِ البَغىِ المَوَدَّةَ... وَ سَدِّدنى لأَِن اُعارِضَ مَن غَشَّنى بِالنُّصحِ، وَ أَجزِىَ مَن هَجَرَنى بِالبِرِّ، وَ اُثيبَ مَن حَرَمَنى بِالبَذلِ، وَ اُكافِىَ مَن قَطَعَنى بِالصِّلَةِ، وَ اُخالِفَ مَنِ اغتابَنى إلى حُسنِ الذِّكرِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص82 و 83 دعاى بيستم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و بغض و كينه دشمنان را به دوستى بَدَل كن و حسد سركشان را به مهر... و مرا استوار كن تا به كسى كه با من ناراستى مى كند، با خيرخواهى پاسخ دهم و به كسى كه از من دورى مى كند، پاداش نيك عطا كنم و به آن كه مرا محروم مى نمايد، با بخشش بنوازم و با آن كه رابطه اش را با من قطع مى كند، پيوند برقرار كنم و با آن كه از من بدگويى كرده، با ياكردِ نيكو پاسخ دهم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، بدين معناست كه دشمنى و نفرت اهل ايمان، براى تأمين منافع شخصى نيست. دشمنى مؤمن، براى خداست، نه براى خود. بدين سان، بغض او به ريشه خودخواهى و خودبينى ـ كه نوعى بيمارى روانى است ـ، نمى رسد. بنا بر اين، ميان دشمنى براى خدا و دشمنى براى خود، تفاوت جوهرى و اصولى وجود دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمنى براى خود و با انگيزه تأمين منافع فردى و گروهى، مبدأ همه فسادها و فتنه ها و ويرانى هاست؛ امّا دشمنى براى خدا، مانند دوستى براى خدا، مبدأ و سرچشمه و زمينه انواع خيرات و بركات و سازندگى هاى فردى و اجتماعى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عبارت ديگر، دشمنى براى خدا، دشمنى براى تأمين منافع مردم است؛ چرا كه دشمنى انسان با انسانى ديگر، نمى تواند نفعى براى خدا داشته باشد، زيرا او بى نيازِ مطلق است. تنها انسان و جامعه انسانى از دوستى و دشمنى براى خدا سود مى برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى ترديد، محبّت كردن به كسانى كه به جامعه انسانى رحم نمى كنند، نه تنها براى جامعه سودمند نيست؛ بلكه بسيار زيانبار و خطرناك است، چنان كه از امام على عليه السلام روايت شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَحمَةُ مَن لا يَرحَمُ تَمنَعُ الرَّحمَةَ وَ استِبقاءُ مَن لا يُبقى يُهلِكُ الاُمَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص96 ح5430.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رحم به كسى كه رحم نمى كند، مانع رحمت است و تلاش براى نگه داشتن كسى كه چيزى را باقى نمى گذارَد، امّت را به نابودى مى كِشد. از اين رو، دشمنى با دشمنان خدا، كفّار، بدعت گذاران، ستمگران و همه كسانى كه آفت سلامت جامعه اند و كوتاه كردن دست آنها از تجاوز به حريم انسانيت، در واقع، به معناى محبّت به جامعه انسانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، فلسفه دشمنى كردن براى خدا، مبارزه با موانع شكوفايى ارزش هاى انسانى و پاك سازى جامعه از عناصر ضدّ ارزشى است. اهمّيت اين مبارزه، نه تنها كمتر از تلاش براى ساماندهى جامعه مبتنى بر محبّت نيست، بلكه جزئى از اين تلاش، محسوب مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلازم-حب-و-بغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تلازم حبّ و بُغض&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توجّه به اين نكته نيز ضرور است كه اصولاً حُبّ و بُغض، ملازم يكديگرند و انسان به هر چيزى علاقه پيدا كند، به طور طبيعى از ضدّ آن، متنفّر مى گردد. نمى شود كه انسان، كسى را واقعا دوست داشته باشد و دشمنِ او را دشمن ندارد. بغض نسبت به دشمن، در حقيقت، يكى از نشانه هاى روشن واقعى بودن مدّعيانِ محبّت است. از اين رو، در متون اسلامى، دشمنى براى خدا، در كنار دوستى براى خدا، مورد توجّه و تأكيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چند-رهنمود-مهم-در-مورد-بغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چند ره‌نمود مهم در مورد بُغض&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مواردى كه بغض و نفرت قلبى، ارزش شمرده شده يا به جهت خاصّى و يا بدون جهت، انسان در خود نسبت به ديگرى و يا ديگران، احساس تنفّر قلبى مى نمايد، در قرآن و روايات اسلامى، ره نمودهايى ديده مى شود كه بسيار مهم و قابل توجّه اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-از-ظلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. اجتناب از ظلم&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ره نمود اوّل، اين كه تنفّر قلبى هر چند ارزش هم شمرده شود، نبايد به تجاوز به حقوق مبغوض و ظلم بر او بينجامد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُونُواْ قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُواْ اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَ اتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مائده: آيه 8. نيز، ر. ك: مائده: آيه 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده ايد! براى خدا قيام كنيد و به عدل، گواهى دهيد، مبادا دشمنى با گروهى، شما را وادار كند كه عدالت پيشه نكنيد. به عدالتْ رفتار كنيد كه اين، به پروا، نزديك تر است. از خدا پروا كنيد كه خداوند به آنچه مى كنيد، آگاه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام در تبيين ويژگى هاى مؤمن، طبق نقلى، مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنُ لا يَحيفُ عَلى مَن يُبغِضُ، وَ لا يَأثَمُ فيمَن يُحِبُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص64 ح147.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن به كسى كه دشمنش مى دارد، ستم نمى كند و به خاطر كسى كه او را دوست دارد، مرتكب گناه نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-از-زياده-روى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. اجتناب از زياده روى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ره نمود دوم، رعايت اعتدال و اجتناب از افراط و زياده روى در ابراز تنفّر قلبى است، چنان كه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبغِض بَغيضَكَ هَونا ما، عَسى أن يَكونَ حَبيبَكَ يَوما ما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص66 ح149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دشمنت را در حدّ ميانه دشمن بدار؛ زيرا شايد روزى دوست تو شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-از-جدايى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اجتناب از جدايى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته سوم، اين كه شخص مسلمان، اگر به هر دليلى نسبت به مسلمان ديگر، احساس بغض و تنفّر كرد، نبايد با او قهر كند و از او جدا شود و اگر قهر كرد، نبايد جدايى بيش از سه روز، ادامه يابد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا هِجرَةَ فَوقَ ثَلاثٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص70 ح154.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيش از سه روز، نبايد قهر كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رعايت-احتياط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. رعايت احتياط&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آخرين نكته اين كه اگر انسان، بدون جهت، نسبت به كسى احساس تنفّر قلبى كرد، اين احساس، نشانه آن است كه ميان آنها هماهنگى روانى وجود ندارد و روح، احساس خطر مى نمايد. لذا در معاشرت با چنين افرادى بايد مراقبت هاى لازم به كار گرفته شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج14 ص73 (بر حذر بودن از كسى كه دل، او را دشمن مى دارد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الاول-التباغض-وإصلاح-المتباغضين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الاوّل: التباغض وإصلاح المتباغضين&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: دشمنى با يكديگر و آشتى دادن دو دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-التباغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: النَّهيُ عَنِ التَّباغُضِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: نهى از دشمن داشتن يكديگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كونوا عِبادَ اللّهِ إخوانا؛ لا تَعادَوا ولا تَباغَضوا، سَدِّدوا وقارِبوا وأَبشِروا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص455 ح9770 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى بندگان خدا! با هم برادر باشيد و از دشمنى و كين ورزى به يكديگر بپرهيزيد، درستْ عمل كنيد و راه اعتدال را بپوييد و خوش حال [و اميدوار] باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تَقاطَعوا، ولا تَدابَروا، ولا تَباغَضوا، ولا تَحاسَدوا، وكونوا إخوانا كَما أمَرَكُمُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1986 ح30، مسند ابن حنبل: ج3 ص524 ح10223، السنن الكبرى: ج10 ص391 ح21060 كلّها عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از يكديگر نَبُريد و به هم پشت نكنيد و از هم [كينه و] نفرت نداشته باشيد و نسبت به يكديگر حسادت نورزيد و همچنان كه خدا به شما فرمان داده است، با هم برادر باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اِتَّقُوا اللّهَ وَارحَموا تُرحَموا، ولا تَباغَضوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج15 ص784 ح43097 نقلاً عن ابن عدي في الكامل عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از خدا پروا كنيد و رحم كنيد تا به شما رحم شود و از يكديگر، [كينه و] نفرت نداشته باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إيّاكُم وَالظَّنَّ؛ فَإِنَّ الظَّنَّ أكذَبُ الحَديثِ، ولا تَحَسَّسوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَحَسَّسَ الخبرَ: تَطَلَّبَهُ وتَبَحَّثَهُ (لسان العرب: ج6 ص49 «حسس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا تَجَسَّسوا، ولا تناجَشوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّناجُشُ: الزيادة في السلعة أو المهر ليسمع بذلك فيزاد فيه (لسان العرب: ج6 ص351 «نجش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا تَحاسَدوا، ولا تَباغَضوا، ولا تَدابَروا، وكونوا عِبادَ اللّهِ إخوانا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2254 ح5719 و ص2253 ح5717، صحيح مسلم: ج4 ص1985 ح28، مسند ابن حنبل: ج3 ص600 ح10706 كلّها عن أبي هريرة والثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج16 ص86 ح44026 وراجع: قرب الإسناد: ص29 ح94 و بحار الأنوار: ج75 ص252 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از بدگمانى [به يكديگر] بپرهيزيد؛ زيرا گمان بد، دروغ ترين سخن است، و [نسبت به هم،] كنجكاوى و تجسّس نكنيد، بازارْگرمى نكنيد، به هم حسادت نورزيد، كين ورزى نكنيد، به هم پشت نكنيد و با هم ـ اى بندگان خدا ـ برادر باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: رَجَبٌ شَهرُ اللّهِ الأَصَمُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَصَبُّ (خ ل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَصُبُّ اللّهُ فيهِ الرَّحمَةَ عَلى عِبادِهِ، وشَهرُ شَعبانَ تَنشَعِبُ فيهِ الخَيراتُ. وفي أوَّلِ لَيلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ تُغَلُّ المَرَدَةُ مِنَ الشَّياطينِ، ويُغفَرُ في كُلِّ لَيلَةٍ سَبعينَ ألفا. فَإِذا كانَ في لَيلَةِ القَدرِ غَفَرَ اللّهُ بِمِثلِ ما غَفَرَ في رَجَبٍ وشَعبانَ وشَهرِ رَمَضانَ إلى ذلِكَ اليَومِ، إلّا رَجُلٌ بَينَهُ وبَينَ أخيهِ شَحناءُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشحناءُ: العداوة (النهاية: ج2 ص449 «شحن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَقولُ اللّهُ عز و جل: أنظِروا هؤُلاءِ حَتّى يَصطَلِحوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص71 ح331 عن دارم بن قبيصة عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج75 ص188 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: رجب، ماه اصمّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصم، به معناى كر و ناشنواست، و چون ماه رجب، از ماه هاى حرام است و جنگ در آن، حرام و ممنوع است. از آن جا كه در آن، صداى چكاچك شمشيرها به گوش نمى رسد، بدان اصم مى گويند. در بعضى نسخه ها «أصبّ» آمده كه به معناى «ريزش رحمت» است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداست. در اين ماه، خداوند، رحمت را بر بندگانش فرو مى ريزد. در ماه شعبان، خوبى ها و بركات، شاخه شاخه [جارى] مى شود. در اوّلين شب ماه رمضان، شياطين سركش به زنجير كشيده مى شوند و در هر شبى از آن، هفتاد هزار [گناه] آمرزيده مى شود. چون شب قدر شود، خداوند، به اندازه اى كه در ماه رجب و شعبان و آن روز ماه رمضانْ آمرزيده است، مى آمرزد، مگر كسى را كه ميان او و برادرش، دشمنى اى باشد. پس خداوند عز و جل [به فرشتگان] مى فرمايد: «در باره آنان، دست نگه داريد تا آن گاه كه آشتى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ حينَ حَصَلَت مُشادَّةٌ كَلامِيَّةٌ بَينَ بَعضِ أصحابِهِ، ووَجَدَ فيهَا العَصَبِيَّةَ وَالفُرقَةَ ـ: مَه! تَناهَوا أيُّهَا النّاسُ، وَليَردَعكُمُ الإِسلامُ ووَقارُهُ عَنِ التَّباغي وَالتَّهاذي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «والتهاوي» بدل «والتهاذي». وتهاوى القومُ: أي سقط بعضهم في أثر بعض (مجمع البحرين: ج3 ص1890 «هوى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَلتَجتَمِع كَلِمَتُكُم، وَالزَموا دينَ اللّهِ الَّذي لا يَقبَلُ مِن أحَدٍ غَيرَهُ، وكَلِمَةَ الإِخلاصِ الَّتي هِيَ قِوامُ الدّينِ، وحُجَّةُ اللّهِ عَلَى الكافِرينَ، وَاذكُروا إذ كُنتُم قَليلاً مُشرِكينَ مُتَفَرِّقينَ مُتَباغِضينَ فَأَ لَّفَ بَينَكُم بِالإِسلامِ، فَكَثُرتُم وَاجتَمَعتُم وتَحابَبتُم، فَلا تَفَرَّقوا بَعدَ إذِ اجتَمَعتُم، ولا تَباغَضوا بَعدَ إذ تَحابَبتُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج2 ص395، بحارالأنوار: ج34 ص36 ح906؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج4 ص45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ آن گاه كه ميان برخى از يارانش، كشمكش لفظى در گرفت و امام عليه السلام از آن، بوى قبيله گرايى و تفرقه استشمام كرد ـ: خاموش! دست برداريد، اى مردم! اسلام و وقار آن، بايد شما را از ستم و هذيان گويى نسبت به يكديگر، باز بدارد. بايد با هم متّحد باشيد و به دين خدا ـ كه جز آن را از هيچ كس نمى پذيرد ـ و به كلمه توحيد ـ كه جان مايه دين و محبّت خدا بر كافران است ـ، چنگ زنيد. به ياد آوريد زمانى را كه اندكْ جماعتى مشرك، پراكنده و دشمن هم بوديد؛ امّا خداوند به واسطه اسلام، ميان شما همدلى و اتّحاد برقرار ساخت و جمعيتِ شما، فزونى گرفت و هم داستان و دوستدارِ يكديگر شديد. پس، از اين هم داستانى و اتّحاد، به تفرقه مگراييد و محبّت به يكديگر را به [نفرت و] دشمنى از هم تبديل نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام: يا بُنَيَّ، إنَّما هُوَ خَلاقُكَ وخُلُقُكَ، فَخَلاقُكَ دينُكَ، وخُلُقُكَ بَينَكَ وبَينَ النّاسِ، فَلا تَتَبَغَّض إلَيهِم، وتَعَلَّم مَحاسِنَ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص253 ح1، بحار الأنوار: ج13 ص417 ح11 نقلاً عن قصص الأنبياء للراوندي وفي النسخة التى بأيدينا ص191 ح239 «فلا ينقصنّ» بدل «فلا تبغض».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام: پسرم! [تو را، در حقيقتْ] راهى است و رفتارى. راه تو، همان دينِ توست و رفتار تو، به رابطه تو با مردم، مربوط مى شود. پس با آنان، كين ورزى مكن و خوى هاى نيكو را بياموز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-من-أبغض-الناس-وأبغضوه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: ذَمُّ مَن أبغَضَ النّاسَ وأَبغَضوهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: نكوهش كسى كه مردم را دشمن بدارد و مردم، او را&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ... ألا اُ نَبِّئُكُم بِشَرِّ الناّسِ؟ قالوا: بَلى يا رَسولَ اللّهِ. قالَ: مَن أبغَضَ النّاسَ وأَبغَضَهُ النّاسُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص400 ح5858، معاني الأخبار: ص196 ح2، الأمالي للصدوق: ص381 ح486 كلّها عن جميل بن صالح، بحار الأنوار: ج72 ص203 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق ـ از پدرانش عليهم السلام ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «... آيا شما را از بدترينِ مردمان، خبر ندهم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه او، مردم را دشمن بدارد و مردم نيز او را دشمن بدارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس: قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله عَلَى المِنبَرِ: ألا اُ نَبِّئُكُم بِشِرارِكُم؟ قالوا: بَلى، إن شِئتَ يا رَسولَ اللّهِ. قالَ: فَإِنَّ شِرارَكُمُ الَّذي يَنزِلُ وَحدَهُ، ويَجلِدُ عَبدَهُ، ويَمنَعُ رِفدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّفد: العَطاءُ والعَون (مجمع البحرين: ج2 ص717 «رفد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفَلا اُ نَبِّئُكُم بِشَرٍّ مِن ذلِكُم؟ قالوا: بَلى، إن شِئتَ يا رَسولَ اللّهِ. قالَ: مَن يُبغِضُ النّاسَ ويُبغِضونَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج10 ص318 ح10775، تاريخ دمشق: ج55 ص132 ح11641، نصب الراية: ج3 ص62 ح42 كلاهما نحوه، كنز العمّال: ج16 ص93 ح44046.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله بر منبر فرمود: «آيا شما را از بدترينتان، خبر ندهم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا. اگر مى خواهى، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بدترينِ شما، كسى است كه تنها در منزلى فرود بيايد، برده اش را بزند و از عطا [و كمك به ديگران]، دريغ ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[سپس فرمود: ] «آيا شما را به بدتر از اين، آگاه نسازم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا. اگر مى خواهى، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه او از مردم، نفرت داشته باشد و مردم نيز از او نفرت داشته باشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: مِن كَلامِهِ صلى الله عليه و آله... قالَ: ألا اُ نَبِّئُكُم بِشِرارِ النّاسِ؟ قالوا: بَلى يا رَسولَ اللّهِ. قالَ: مَن نَزَلَ وَحدَهُ، ومَنَعَ رِفدَهُ، وجَلَدَ عَبدَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا اُ نَبِّئُكُم بِشَرٍّ مِن ذلِكَ؟ قالوا: بَلى يا رَسولَ اللّهِ. قالَ: مَن لا يُقيلُ عَثرَةً، ولا يَقبَلُ مَعذِرَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: ألا اُ نَبِّئُكُم بِشَرٍّ مِن ذلِكَ؟ قالوا: بَلى يا رَسولَ اللّهِ. قالَ: مَن لا يُرجى خَيرُهُ، ولا يُؤمَنُ شَرُّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: ألا اُ نَبِّئُكُم بِشَرٍّ مِن ذلِكَ؟ قالوا: بَلى يا رَسولَ اللّهِ. قالَ: مَن يُبغِضُ النّاسَ ويُبغِضونَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص27، جامع الأحاديث للقمي (الغايات): ص220، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص98 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص128 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: از سخنان پيامبر صلى الله عليه و آله است... كه فرمود: «آيا شما را از بدترينِ آدميان، خبر ندهم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه تنها منزل كند و [كمك و] عطاى خود را [از ديگران] دريغ بدارد و برده اش را بزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[سپس فرمود: ] «آيا شما را از بدتر از چنين كسى خبر ندهم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه از لغزشى در نمى گذرد و پوزشى را نمى پذيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز فرمود: «آيا بدتر از او را به شما معرّفى نكنم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا، اى پيامبر خدا! فرمود: «كسى كه به خيرش اميدى نيست و از شرّش ايمنى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باز فرمود: «آيا بدتر از او را به شما معرّفى نكنم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه او، مردم را دشمن بدارد و مردم نيز او را دشمن بدارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التباغض-داء-الامم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: التَّباغُضُ داءُ الاُمَمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: دشمن داشتن همديگر، بيمارى امّت هاست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي هريرة: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: سَيُصيبُ اُمَّتي داءُ الاُمَمِ. فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، وما داءُ الاُمَمِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الأَشَرُ وَالبَطَرُ، وَالتَّكاثُرُ وَالتَّناجُشُ فِي الدُّنيا، وَالتَّباغُضُ وَالتَّحاسُدُ حَتّى يَكونَ البَغيُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص186 ح7311، المعجم الأوسط: ج9 ص23 ح9016 نحوه، كنز العمّال: ج3 ص526 ح7738.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمايد: «به زودى امّتم به بيمارى امّت ها دچار خواهند شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: بيمارى امّت ها چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «غرور و سرمستى و فزونخواهى و رقابت بر سرِ دنيا و كينه توزى و حسدورزى نسبت به يكديگر، تا جايى كه دست ستم به سوى يكديگر دراز كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند البزّار عن ابن الزبير: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ: دَبَّ إلَيكُم داءُ الاُمَمِ قَبلَكُم؛ البَغضاءُ وَالحَسَدُ، وَالبَغضاءُ هِيَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وهي»، وهو خطأ مطبعي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحالِقَةُ، لَيسَ حالِقَةَ الشَّعرِ لكِن حالِقَةَ الدّينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ! لا تَدخُلُوا الجَنَّةَ حَتّى تُؤمِنوا، ولا تُؤمِنوا حَتّى تَحابّوا، أفَلا اُ نَبِّئُكُم ـ أظُنُّهُ [قالَ: ] ـ بِما يَثبُتُ لَكُم؟ أفشُوا السَّلامَ بَينَكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند البزّار: ج6 ص192 ح2232، جامع بيان العلم وفضله: ج2 ص150 عن الزبير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند البزّار ـ به نقل از ابن زبير ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «بيمارى امّت هاى پيشين، به شما سرايت كرده است: كينه و حسادت. كينه، زُداينده است، نه زُداينده مو؛ بلكه زُداينده دين (دين را ريشه كن مى كند).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به آن كه جانم در دست اوست، شما به بهشت نمى رويد، مگر آن كه ايمان آوريد، و مؤمن نيستند، مگر آن گاه كه يكديگر را دوست بداريد. آيا شما را از آنچه برايتان استوار مى ماند، خبر ندهم؟». به گمانم [پرسش ايشان] همين بود. [سپس در جواب فرمود: ] «سلام را در ميان خودتان اشاعه دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-على-الإصلاح-بين-المتباغضين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: الحَثُّ عَلَى الإِصلاحِ بَينَ المُتَباغِضَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: تشويق به آشتى دادن دو دشمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُواْ بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَ اتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در حقيقت، مؤمنان با هم برادرند. پس ميان برادرانتان را سازش دهيد و از خدا، پروا بداريد، اميد كه مورد رحمتْ قرار گيريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لا خَيْرَ فِى كَثِيرٍ مِّن نَّجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَن يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در بسيارى از رازگويى هاى ايشان، خيرى نيست، مگر كسى كه [بدين وسيله] به صدقه يا كار پسنديده يا سازشى ميان مردم، فرمان دهد. و هر كس براى طلب خشنودى خدا چنين كند، به زودى، به او پاداش بزرگى خواهيم داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;« فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَأَصْلِحُواْ ذَاتَ بَيْنِكُمْ وَأَطِيعُواْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس، از خدا پروا بداريد و با يكديگر سازش نماييد، و اگر ايمان داريد، از خدا و پيامبرش اطاعت كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما عَمِلَ امرُؤٌ عَمَلاً بَعدَ إقامَةِ الفَرائِضِ خَيرا مِن إصلاحٍ بَينَ النّاسِ؛ يَقولُ خَيرا، ويَتَمَنّى خَيرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص522 ح1152 عن أبي موسى المجاشعي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، إرشاد القلوب: ج1 ص165، تنبيه الخواطر: ج2 ص176، بحار الأنوار: ج76 ص43 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: انسان، بعد از انجام دادن فرائض، هيچ عملى انجام نداده است كه از آشتى دادن ميان مردم، بهتر باشد، نيكْ بگويد و نيكْ آرزو كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك عن سعيد بن المسيّب: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ألا اُخبِرُكُم بِخَيرٍ مِن كَثيرٍ مِن صَلاةٍ وصَدَقَةٍ؟ قالوا: بَلى يا رَسولَ اللّهِ. قالَ: صَلاحُ ذاتِ البَينِ. وإيّاكُم وَالبِغضَةَ؛ فَإِنَّها هِيَ الحالِقَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحالِقة: الخصلَةُ التي من شأنها أن تَحلِقَ؛ أي تُهلِكَ وتَستأصِلَ الدين كما يَستأصلُ الموسى الشَعر (النهاية: ج1 ص428 «حلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص256 ح738، كنز العمّال: ج3 ص59 ح5485 نقلاً عن الدار قطني في الإفراد عن أبي الدرداء نحوه وراجع: سنن أبي داود: ج4 ص280 ح4919 وسنن الترمذي: ج4 ص663 ح2509 ومسند ابن حنبل: ج10 ص422 ح27578.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابن مبارك ـ به نقل از سعيد بن مُسيّب ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا شما را از كارى كه بهتر از نماز خواندن و صدقه دادنِ بسيار است، خبر ندهم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «رفع اختلاف و دشمنى ميان مردم. از كينه و دشمنى بپرهيزيد؛ زيرا آن، مُهلك و دين برانداز است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لأَبي أيّوب ـ: يا أبا أيّوبَ، ألا اُخبِرُكَ بِما يُعَظِّمُ اللّهُ بِهِ الأَجرَ ويَمحو بِهِ الذُّنوبَ؟ تَمشي في إصلاحِ النّاسِ إذا تَباغَضوا وتَفاسَدوا؛ فَإِنَّها صَدَقَةٌ يُحِبُّ اللّهُ مَوضِعَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص490 ح11093، الدرّ المنثور: ج2 ص684.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به ابو ايّوب ـ: اى ابو ايّوب! آيا تو را از چيزى خبر ندهم كه خداوند به سبب آن، پاداش بسيار مى دهد و به واسطه آن، گناهان را پاك مى كند؟ تلاش براى آشتى دادن مردم، آن گاه كه ميانشان دشمنى و خصومت بيفتد؛ زيرا اين كار، صدقه اى است كه خدا، جايگاه آن را دوست دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: صَدَقَةٌ يُحِبُّهَا اللّهُ؛ إصلاحٌ بَينَ النّاسِ إذا تَفاسَدوا، وتَقارُبٌ بَينَهُم إذا تَباعَدوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص209 ح1 عن حبيب الأحول، الأمالي للمفيد: ص12 ح10 عن عمرو الأفرق وحذيفة بن منصور، مشكاة الأنوار: ص335 ح1066 وفيهما «تقريب» بدل «تقارب»، بحار الأنوار: ج76 ص44 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: صدقه اى كه خدا آن را دوست مى دارد، عبارت است از: اصلاح دادن ميان مردم، آن گاه كه با هم بد شوند و نزديك كردن آنها با يكديگر، آن گاه از هم دور شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ ـ: إذا رَأَيتَ بَينَ اثنَينِ مِن شيعَتِنا مُنازَعَةً، فَافتَدِها مِن مالي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص209 ح3 عن المفضّل، بحار الأنوار: ج76 ص44 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مُفضّل ـ: هرگاه ميان دو نفر از شيعيان ما دعوايى [مالى] ديدى، آن [وجه] را از اموال من بپرداز [و آنها را آشتى بده].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حنيفة سابق الحاجّ: مَرَّ بِنَا المُفَضَّلُ وأَنَا وخَتَني&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَتَنُ: كلُّ من كان من قِبَل المَرأة؛ مثل الأب والأخ، وهم الأَختانُ. وأمّا عند العامَّةِ: فَخَتَنُ الرجل: زوج ابنته (الصحاح: ج5 ص2107 «ختن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَتَشاجَرُ في ميراثٍ، فَوَقَفَ عَلَينا ساعَةً ثُمَّ قالَ لَنا: تَعالَوا إلَى المَنزِلِ، فَأَتَيناهُ فَأَصلَحَ بَينَنا بِأَربَعِمِئَةِ دِرهَمٍ، فَدَفَعَها إلَينا مِن عِندِهِ، حَتّى إذَا استَوثَقَ كُلُّ واحِدٍ مِنّا مِن صاحِبِهِ، قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أما إنَّها لَيسَت مِن مالي، ولكِن أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام أمَرَني إذا تَنازَعَ رَجُلانِ مِن أصحابِنا في شَيءٍ أن اُصلِحَ بَينَهُما وأَفتَدِيَها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «وأفتديهما» بدل «وأفتديها».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن مالِهِ، فَهذا مِن مالِ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص209 ح4، بحار الأنوار: ج76 ص45 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو حنيفه سابق الحاج ـ: من و دامادم، بر سرِ ميراثى با هم مشاجره مى كرديم كه مفضّل به ما برخورد. ساعتى در كنار ما ايستاد و سپس به ما گفت: به خانه من بياييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما رفتيم و او به چهارصد درهم، ما را با هم به توافق رساند و آن مبلغ را از خودش پرداخت. چون خيال ما دو نفر از هم آسوده شد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا: هر يك از ما دو نفر، از ديگرى وثيقه گرفت كه ديگر نسبت به يكديگر، ادّعايى نداشته باشيم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفضّل گفت: بدانيد كه اين پول، از مال من نيست؛ بلكه امام صادق عليه السلام به من دستور داده كه هر گاه دو نفر از ما شيعيان در چيزى نزاع كردند، ميان آنها صلح دهم و آن مبلغ را از اموال ايشان بپردازم. پس اين پول، از اموال امام صادق عليه السلام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن المفضّل: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ: لا يَفتَرِقُ رَجُلانِ عَلَى الهِجرانِ إلَا استَوجَبَ أحَدُهُمَا البَراءَةَ وَاللَّعنَةَ، ورُبَّمَا استَحَقَّ ذلِكَ كِلاهُما. فَقالَ لَهُ مُعَتِّبٌ: جَعَلَنِيَ اللّهُ فِداكَ، هذَا الظّالِمُ، فَما بالُ المَظلومِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَ نَّهُ لا يَدعو أخاهُ إلى صِلَتِهِ، ولا يَتَغامَسُ لَهُ عَن كَلامِهِ؛ سَمِعتُ أبي يَقولُ: إذا تَنازَعَ اثنانِ فَعازَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عازّهُ: غالبه (مجمع البحرين: ج2 ص1208 «عزز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحَدُهُمَا الآخَرَ فَليَرجِعِ المَظلومُ إلى صاحِبِهِ حَتّى يَقولَ لِصاحِبِهِ: أي أخي، أنَا الظّالِمُ؛ حَتّى يَقطَعَ الهِجرانَ بَينَهُ وبَينَ صاحِبِهِ، فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى حَكَمٌ عَدلٌ يَأخُذُ لِلمَظلومِ مِنَ الظّالِمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص344 ح1، تحف العقول: ص514 نحوه، منية المريد: ص326، مشكاة الأنوار: ص365 ح1195 وفيه «يتعامس» بدل «يتغامس»، بحار الأنوار: ج78 ص382 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُفضَّل ـ: شنيدم كه امام صادق عليه السلام فرمود: «هيچ گاه دو نفر با حالت قهر از يكديگر جدا نمى شوند، مگر اين كه يكى از آن دو، سزاوار بيزارى [خدا و پيامبرش از او] و لعنت باشد، و چه بسا كه هر دوىِ آنها سزاوار اين باشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُعتِّب به ايشان گفت: خدا مرا فدايت كند! ستمكار، آرى [مستحقّ اين كيفر است]؛ امّا ستم ديده، چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى آن كه برادرش را به آشتى با خود، دعوت نمى كند و سخن او را نشنيده نمى گيرد. از پدرم [باقر عليه السلام] شنيدم كه مى فرمايد: هر گاه دو نفر با هم ستيزه كردند و يكى از آن دو، بر ديگرى چيره آمد، بايد آن كه در حقّ او ستم شده، نزد آن ديگرى برود و به او بگويد: اى برادر! من ستمكارم، تا قهر و جدايى ميان دو رفيقش برطرف شود؛ زيرا خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، داورى عادل است و حقّ ستم ديده را از ستمكار مى ستانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محبة-أهل-الشنآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: مَحَبَّةُ أهلِ الشَّنَآنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: تبديل بغض و كينه دشمن به دوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ في مَكارِمِ الأَخلاقِ ـ: ... اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وأَبدِلني مِن بِغضَةِ أهلِ الشَّنَآنِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَنآنُ: البُغض (مفردات ألفاظ القرآن: ص465 «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحَبَّةَ، ومِن حَسَدِ أهلِ البَغيِ المَوَدَّةَ، ومِن ظِنَّةِ أهلِ الصَّلاحِ الثِّقَةَ، ومِن عَداوَةِ الأَدنَينَ الوِلايَةَ، ومِن عُقوقِ ذَوِي الأَرحامِ المَبَرَّةَ، ومِن خِذلانِ الأَقرَبينَ النُّصرَةَ، ومِن حُبِّ المُدارينَ تَصحيحَ المِقَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِقَةُ: المَحبَّةُ (النهاية: ج4 ص348 «مقه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومِن رَدِّ المُلابِسينَ كَرَمَ العِشرَةِ...؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وسَدِّدني لِأَن اُعارِضَ مَن غَشَّني بِالنُّصحِ، وأَجزِيَ مَن هَجَرَني بِالبِرِّ، واُثيبَ مَن حَرَمَني بِالبَذلِ، واُكافِيَ مَن قَطَعَني بِالصِّلَةِ، واُخالِفَ مَنِ اغتابَني إلى حُسنِ الذِّكرِ، وأَن أشكُرَ الحَسَنَةَ، واُغضِيَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإغضاءُ: التغافل عن الشيء (مجمع البحرين: ج2 ص1323 «غضى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ السَّيِّئَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص82 الدعاء 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان در باره «مكارم اخلاق» ـ: خداوندا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و [بغض و] كينه دشمن را به دوستى بَدَل كن و حسد سركشان را به مهر. بدگمانى اهل صلاح را به اعتماد و دشمنىِ آشنايان را به دوستى و بدرفتارى خويشاوندان را به نيك رفتارى و خوار گردانيدن نزديكان را به يارى كردن و دوستى ناپايدار مدارا كنندگان (دوستان ظاهرى) را به دوستى واقعى و ناسازگارى معاشران را به معاشرتى كريمانه، تبديل گردان.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندا! بر محمّد و خاندانش، درود فرست و مرا استوار كن تا به كسى كه با من ناراستى مى كند، با خيرخواهى پاسخ دهم و به كسى كه از من دورى مى كند، پاداش نيكْ عطا كنم و به آن كه مرا محروم مى نمايد، با بخشش بنوازم و با آن كه رابطه اش را با من قطع مى كند، پيوند برقرار كنم و به آن كه از من بدگويى كرده، با يادكرد نيكو، پاسخ دهم و در برابر نيكى، سپاس گزار باشم و از بدى، چشمپوشى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: النَّوادِرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: القَريبُ مَن قَرَّبَتهُ المَوَدَّةُ وإن بَعُدَ نَسَبُهُ، وَالبَعيدُ مَن باعَدَتهُ البَغضاءُ وإن قَرُبَ نَسَبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص122 ح44143 نقلاً عن أبي نعيم والديلمي عن جعفر بن محمّد عن أبيه معضلاً، وعن ابن النجّار عن جعفر بن محمّد عن آبائه عن عليّ بن أبي طالب عليهم السلام موصولاً.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خويشاوند، كسى است كه پيوندِ دوستى، او را نزديك كرده باشد، هر چند نسبتش دور باشد، و بيگانه، كسى است كه شدّت كينه، او را دور كرده، اگر چه نسبتش نزديك باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا غَسَلتَ يَدَكَ بَعدَ الطَّعامِ فَامسَح وَجهَكَ وعَينَيكَ قَبلَ أن تَمسَحَ بِالمِنديلِ، وتَقولُ: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ الزّينَةَ وَالمَحَبَّةَ، وأَعوذُ بِكَ مِنَ المَقتِ وَالبِغضَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص204 ح1603، بحار الأنوار: ج66 ص359 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه بعد از غذا، دستت را شستى، پيش از آن كه با حوله خشك كنى، آن را به صورت و چشمانت بكش و بگو: «بار خدايا! از تو زينت و محبّت مى طلبم، و از دشمنى و كينه، به تو پناه مى برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ... أمّا عَلامَةُ الخائِنِ فَأَربَعَةٌ: عِصيانُ الرَّحمنِ، وأَذَى الجيرانِ، وبُغضُ الأَقرانِ، وَالقُربُ إلَى الطُّغيانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص22، بحار الأنوار: ج1 ص122 ح11 وفيه «الجائر» بدل «الخائن»، «والقرآن» بدل «الأقران».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نشانه خيانتكار، چهار چيز است: نافرمانى از خداوند مهربان، آزردن همسايگان، كين ورزى با همگِنان، و نزديك شدن به سركشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في صِفَةِ المُؤمِنِ ـ: بُعدُهُ مِمَّن تَباعَدَ مِنهُ بُغضٌ ونَزاهَةٌ، ودُنُوُّهُ مِمَّن دَنا مِنهُ لينٌ ورَحمَةٌ، لَيسَ تَباعُدُهُ تَكَبُّرا ولا عَظَمَةً، ولا دُنُوُّهُ خَديعَةً ولا خِلابَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِلابَة: أي خديعة باللسان بالقول اللطيف (مجمع البحرين: ج1 ص534 «خلب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بَل يَقتَدي بِمَن كانَ قَبلَهُ مِن أهلِ الخَيرِ، فَهُوَ إمامٌ لِمَن بَعدَهُ مِن أهلِ البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص230 ح1، أعلام الدين: ص117 كلاهما عن عبد اللّه بن يونس عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج67 ص367 ح70 وراجع: صفات الشيعة: ص101 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف مؤمن ـ: اگر از كسى دورى مى كند، دورى كردنش از سرِ نفرت و كناره گيرى از آلودگى است و اگر به كسى نزديك مى شود، نزديك شدنش از روى ملايمت و مهربانى است. نه دورى كردنش از سرِ تكبّر و بزرگى كردن است، و نه نزديك شدنش از روى مكر و فريب؛ بلكه [در اين رفتار و روش] به نيكان پيش از خود، اقتدا مى كند. بنا بر اين، براى نيكان پس از خود نيز [الگو و] پيشواست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن سفيان بن عيينة: قُلتُ لِلزُّهرِيِّ: لَقيتَ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليه السلام؟ قالَ: نَعَم لَقيتُهُ، وما لَقيتُ أحَدا أفضَلَ مِنهُ! وَاللّهِ ما عَلِمتُ لَهُ صَديقا فِي السِّرِّ، ولا عَدُوّا فِي العَلانِيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ لَهُ: وكَيفَ ذلِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لِأَ نّي لَم أرَ أحَدا وإن كانَ يُحِبُّهُ إلّا وهُوَ لِشِدَّةِ مَعرِفَتِهِ بِفَضلِهِ يَحسُدُهُ، ولا رَأَيتُ أحَدا وإن كانَ يُبغِضُهُ إلّا وهُوَ لِشِدَّةِ مُداراتِهِ لَهُ يُداريهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص230 ح4، بحار الأنوار: ج46 ص64 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از سفيان بن عُيَينه ـ: به زُهْرى گفتم: على بن الحسين (زين العابدين عليه السلام) را ملاقات كرده اى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى. ملاقاتش كرده ام و هيچ كس را برتر از او نديده ام. به خدا سوگند، نه دوستىْ نهانى [و قلبى] براى او مى شناسم، نه دشمنىْ آشكار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به زُهرى گفته شد: چگونه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چون هيچ كس را نديدم كه اگر چه او را دوست مى داشت، مگر اين كه از بسيارىِ فضائل و امتيازاتى كه در وى مى ديد، بر او حسادت مى ورزيد، و هيچ كس را نديدم كه اگر چه او را دشمن مى داشت، مگر اين كه از بس در او بردبارى و مدارا مى ديد، [به ناچار، در ظاهر] با او مدارا مى كرد [و آشكارا با ايشان، دشمنى نمى ورزيد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في جَوابِهِ لِابنِ أبِي العَوجاءِ لَمّا أشكَلَ عَلى عَدَمِ ظُهورِ اللّهِ لِخَلقِهِ وَاحتِجابِهِ عَنهُم ـ: وَيلَكَ! وكَيفَ احتَجَبَ عَنكَ مَن أراكَ قُدرَتَهُ في نَفسِكَ؟! نُشوءَكَ ولَم تَكُن، وكِبَرَكَ بَعدَ صِغَرِكَ، وقُوَّتَكَ بَعدَ ضَعفِكَ، وضَعفَكَ بَعدَ قُوَّتِكَ، وسُقمَكَ بَعدَ صِحَّتِكَ، وصِحَّتَكَ بَعدَ سُقمِكَ، ورِضاكَ بَعدَ غَضَبِكَ، وغَضَبَكَ بَعدَ رِضاكَ، وحُزنَكَ بَعدَ فَرَحِكَ، وفَرَحَكَ بَعدَ حُزنِكَ، وحُبَّكَ بَعدَ بُغضِكَ، وبُغضَكَ بَعدَ حُبِّكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص75 ح2، التوحيد: ص127 ح4، بحار الأنوار: ج3 ص43 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ اين اشكال ابن ابى العوجا كه: چرا خداوند بر بندگانش آشكار نمى شود و خود را از آنان، در پرده داشته است؟ ـ: واى بر تو! كسى كه قدرتش را در وجود تو نشانت داده، چگونه خود را از تو پوشيده داشته است؟! نبودى، تو را به وجود آورد. خُرد بودى، بزرگت كرد. ناتوان بودى، توانايت گردانيد. بعد از توانا شدنت، ناتوانت مى سازد. تن درست هستى، بيمارت مى كند. بيمار هستى، تن درستت مى كند. خشم مى گيرى، خشنودت مى گردانَد. خشنود و آرامى، خشمگينت مى سازد. شاد هستى، اندوهگينت مى گردانَد و اندوهگينى، شادت مى سازد. نفرت دارى، محبّت به تو مى بخشد. محبّت دارى، [كينه و] و دشمنى، در تو پديد مى آورَد. [اين حالات متضاد و گوناگون كه به تو دست مى دهد، همه آشكارا، نشان از وجود او دارد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر عن زيد: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ موسى عليه السلام: الرَّجُلُ مِن مَواليكُم يَكونُ عارِفا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تأويل الآيات الظاهرة: «عاقّا» بدل «عارفا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَشرَبُ الخَمرَ ويَرتَكِبُ الموبِقَ مِنَ الذَّنبِ، نَتَبَرَّأُ مِنهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: تَبَرَّؤوا مِن فِعلِهِ ولا تَتَبَرَّؤوا مِنهُ، أحِبّوهُ وأَبغِضوا عَمَلَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص200 ح174، تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص594 ح6، بحار الأنوار: ج27 ص137 ح139.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر ـ به نقل از زيد ـ: به امام كاظم عليه السلام گفتم: دوستى از دوستان [و شيعيان] شما، عارف [و مؤمن به حق و ولايت شما] است؛ امّا شراب مى خورد و مرتكب گناهان مهلك مى شود. از او برائت بجوييم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از كردارش برائت بجوييد؛ امّا از خودش برائت نجوييد. خودش را دوست بداريد؛ امّا كردارش را دشمن بداريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-التحذير-من-بغض-هؤلاء-ومحادتهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: التحذير من بغض هؤلاء ومحادتهم&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: بر حذر داشتن از دشمنى با اينان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الله-عزوجل-ورسوله-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: اللّه عزّوجلُّ ورَسولُهُ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: خدا و پيامبرش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ كُبِتُواْ كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَ قَدْ أَنزَلْنَا ءَايَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَ لِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُّهِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجادلة: 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بى گمان، كسانى كه با خدا و پيامبر او مخالفت مى كنند، ذليل خواهند شد، همان گونه كه آنانى كه پيش از ايشان بودند، ذليل شدند، و به راستى، ما آيات روشن [خود] را فرستاده ايم و براى كافران، عذابى خفّت آور خواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُوْلَئِكَ فِى الْأَذَلِّينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجادلة: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در حقيقت، كسانى كه با خدا و پيامبر او به دشمنى بر مى خيزند، آنان در زمره زبونان خواهند بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّهُ مَن يُحَادِدِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَا ذَلِكَ الْخِزْىُ الْعَظِيمُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا ندانسته اند كه هر كس با خدا و پيامبر او در افتد، براى او آتش جهنّم است كه در آن، جاودانه خواهد بود؟ اين، همان رسوايى بزرگ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: أهلُ البَيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَمّا عُرِجَ بي إلَى السَّماءِ، رَأَيتُ عَلى بابِ الجَنَّةِ مَكتوبا: لا إلهَ إلَا اللّهُ، مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ، عَلِيٌّ حَبيبُ اللّهِ، الحَسَنُ وَالحُسَينُ صَفوَةُ اللّهِ، فاطِمَةُ أمَةُ اللّهِ، عَلى باغِضِهِم لَعنَةُ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص355 ح737، كشف اليقين، ص449 ح551 كلاهما عن ابن عبّاس، بحارالأنوار: ج27 ص4 ح8؛ تاريخ بغداد: ج1 ص259 الرقم 88، تاريخ دمشق: ج14 ص170 ح3511 كلاهما نحوه، المناقب للخوارزمي: ص302 ح297 كلّها عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: زمانى كه به آسمانْ بالا برده شدم، اين نوشته را بر در بهشت ديدم: «خدايى جز خداى يگانه نيست. محمّد، پيامبر خداست. على، محبوب خداست. حسن و حسين، برگزيده خدايند. فاطمه، كنيز خداست. لعنت خدا بر كينه ورزان به آنان باد!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ألا ومَن ماتَ عَلى بُغضِ آلِ مُحَمَّدٍ ماتَ كافِرا، ألا ومَن ماتَ عَلى بُغضِ آلِ مُحَمَّدٍ لَم يَشُمَّ رائِحَةَ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشّاف: ج3 ص403، تفسير القرطبي: ج16 ص23، تفسير الثعلبي: ج8 ص314 ح181 عن جرير بن عبداللّه البجلي؛ فضائل الشيعة: ص47 ح1 وليس فيه صدره، تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص865 ح1 كلاهما عن ابن عمر، بشارة المصطفى: ص197 عن جرير بن عبداللّه البجلي، بحارالأنوار: ج23 ص233.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آگاه باشيد كه هر كس با كينه خاندان محمّد بميرد، كافر مُرده است. آگاه باشيد كه هر كس با بغض خاندان محمّد بميرد، بوى بهشت را استشمام نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: فَلَو أنَّ رَجُلاً صَفَنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافِنُ: الذي يَصُفُّ قَدَميهِ (الصحاح: ج6 ص2152 «صفن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَ الرُّكنِ وَالمَقامِ، وصَلّى وصامَ، ثُمَّ لَقِيَ اللّهَ وهُوَ مُبغِضٌ لِأَهلِ بَيتِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله، دَخَلَ النّارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص161 ح4712، المعجم الكبير: ج11 ص142 ح11412 وفيه «مات» بدل «لقي اللّه» وكلاهما عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج12 ص42 ح33910؛ الأمالي للطوسي: ص21 ح26 و ص118 ح184 كلاهما عن ابن عبّاس نحوه، بحارالأنوار: ج27 ص171 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر شخصى ميان رُكن و مقام [كعبه]، جفتْ پا بِايستد و نماز بخواند و روزه بگيرد، امّا با بغض اهل بيت محمّد صلى الله عليه و آله خدا را ديدار كند، به آتش مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لِمُبغِضينا أفواجٌ مِن غَضَبِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص627 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص116، غرر الحكم: ح7342 وفيهما «سخط» بدل «غضب»، بحارالأنوار: ج27 ص88 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: براى بغض ورزانِ به ما، افواجى از خشم خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أحسَنُ الحَسَناتِ حُبُّنا، وأَسوَأُ السَّيِّئاتِ بُغضُنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص480 ح3363، عيون الحكم والمواعظ: ص126 ح2881.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوب ترينِ خوبى ها، دوست داشتن ماست و بدترينِ بدى ها، دشمن داشتن ماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج6 ص461 (الفصل العاشر: بغض أهل البيت عليهم السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج10 ص489 (فصل دهم: دشمنى با اهل بيت عليهم السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمام-علي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: الإِمامُ عَلِيٌّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: امام على عليه السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أحَبَّ عَلِيّا فَقَد أحَبَّني، ومَن أحَبَّني فَقَد أحَبَّ اللّهَ، ومَن أبغَضَ عَلِيّا فَقَد أبغَضَني، ومَن أبغَضَني فَقَد أبغَضَ اللّهَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج23 ص380 ح901 عن اُمّ سلمة، تاريخ بغداد: ج13 ص32 الرقم 6988 عن ابن مسعود نحوه، تاريخ دمشق: ج42 ص270 ح8800 عن يعلى بن مرّة الثقفي، كنزالعمّال: ج11 ص610 ح32953؛ الأمالي للطوسي: ص248 ح437 عن عمّار بن ياسر و ص309 ح623 عن ابن عباس وكلاهما نحوه، الاُصول الستّة عشر: ص214 ح206، بحارالأنوار: ج22 ص197 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس على را دوست بدارد، هر آينه، مرا دوست داشته است و هر كس مرا دوست بدارد، بى گمان، خدا را دوست داشته است و هر كس على را دشمن بدارد، هر آينه، مرا دشمن داشته است و هر كس مرا دشمن بدارد، بى گمان، خدا را دشمن داشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَهِدَ إلَيَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، أن لا يُحِبَّني إلّا مُؤمِنٌ، ولا يُبغِضَني إلّا مُنافِقٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج8 ص117، مسند ابن حنبل: ج1 ص204 ح731 و ص183 ح642 كلاهما نحوه، تاريخ بغداد: ج2 ص255 كلها عن زرّ بن حبيش؛ عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص60 ح235 عن الحسن بن عبداللّه الرازي التميمي، الأمالي للطوسي: ص258 ح465، كنزالفوائد: ج2 ص83 كلاهما عن زرّ بن حبيش نحوه، بحارالأنوار: ج34 ص362.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به من فرمود كه مرا جز مؤمن، دوست نمى دارد و جز منافق، با من دشمنى نمى ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، لَو أنَّ اُمَّتي أبغَضوكَ لَأَكَبَّهُمُ اللّهُ عَلى مَناخِرِهِم فِي النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج42 ص297 ح8831، شواهد التنزيل: ج1 ص550 ح583 نحوه، الفردوس: ج5 ص321 ح8316 كلّها عن جابر؛ مجمع البيان: ج7 ص371، تأويل الآيات الظاهرة: ج1 ص412 ح22 كلاهما عن جابر نحوه، بحارالأنوار: ج39 ص261 ح33 نقلاً عن المناقب لابن شهر آشوب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! اگر امّتم تو را دشمن بدارند، خداوند، همه آنها را در آتش، سرنگون خواهد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، أنتَ سَيِّدٌ فِي الدُّنيا سَيِّدٌ فِي الآخِرَةِ، حَبيبُكَ حَبيبي، وحَبيبي حَبيبُ اللّهِ؛ وعَدُوُّكَ عَدُوّي، وعَدُوّي عَدُوُّ اللّهِ، وَالوَيلُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَيلُ: كلمةٌ تُقالُ عندَ الهَلكةِ، ويقالُ: «ويل» وادٍ في جهنّم (مجمع البحرين: ج3 ص1987 «ويل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن أبغضَكَ بَعدي!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص138 ح4640، فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص642 ح1092 نحوه، تاريخ بغداد: ج4 ص41، تاريخ دمشق: ج42 ص292 ح8822 و 8823 والأربعة الأخيرة نحوه وكلّها عن ابن عبّاس؛ شرح الأخبار: ج1 ص154 ح100 عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! تو در دنيا و آخرت، آقايى. دوست تو، دوست من است و دوست من، دوست خدا. دشمن تو، دشمن من است و دشمن من، دشمن خداست. واى بر كسى كه پس از من، با تو كين بورزد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، مَن أحَبَّكَ فَقَد أحَبَّني، ومَن أحَبَّني فَقَد أحَبَّ اللّهَ، ومَن أحَبَّ اللّهَ أحَبَّهُ اللّهُ، وكانَ حَقيقا (حَقّا) عَلَى اللّهِ أن يُسكِنَ مُحِبّيهِ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُّ، مَن أبغَضَكَ فَقَد أبغَضَني، ومَن أبغَضَني فَقَد أبغَضَ اللّهَ، ومَن أبغَضَ اللّهَ أبغَضَهُ اللّهُ ولَعَنَهُ، وكانَ حَقيقا (حَقّا) عَلَى اللّهِ أن يوقِفَهُ يَومَ القِيامَةِ مَوقِفَ البَغضاءِ، ولا يُقبَلُ مِنهُ صَرفٌ ولا عَدلٌ ولا إجارَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص598 ح760 عن سلمان، بحارالأنوار: ج21 ص90 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! هر كس تو را دوست بدارد، مرا دوست داشته است و هر كس مرا دوست بدارد، خدا را دوست داشته است و هر كس خدا را دوست بدارد، خدا هم او را دوست مى دارد، و بر خدا سزاوار است (/ حق دارد) كه دوستانش را در بهشت، جاى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هر كس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است و هر كس مرا دشمن بدارد، خدا را دشمن داشته است و هر كس خدا را دشمن بدارد، خدا نيز او را دشمن مى دارد و لعنتش مى كند و بر خدا سزاوار است (/ حق دارد) كه روز قيامت، او را در ايستگاه كينه ورزان، نگه دارد. نه توبه اى از او پذيرفته مى شود، نه فديه اى و نه پناه خواستنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَو ضَرَبتُ خَيشومَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَيشومُ: أقصى الأنف، ومنهم من يُطلقُه على الأنف (المصباح المنير: ص170 «خشم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنِ بِسَيفي هذا عَلى أن يُبغِضَني ما أبغَضَني، ولَو صَبَبتُ الدُّنيا بِجَمّاتِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَمّةُ: الاجتماع والكثرة (النهاية: ج1 ص300 «جمم»). وفي مجمع البيان و مشكاة الأنوار: «بجملتها»، وفي الغارات «بحذافيرها».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى المُنافِقِ عَلى أن يُحِبَّني ما أحَبَّني، وذلِكَ أنَّهُ قُضِيَ فَانقَضى عَلى لِسانِ النَّبِيِّ الاُمِّيِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ قالَ: يا عَلِيُّ! لا يُبغِضُكَ مُؤمِنٌ، ولا يُحِبُّكَ مُنافِقٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 45، مجمع البيان: ج6 ص823، الغارات: ج1 ص43 عن فرقد البجلي نحوه، مشكاة الأنوار: ص151 ح365، بحارالأنوار: ج34 ص51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اگر با اين شمشيرم بر بينى مؤمن، فرو كوبم تا مرا دشمن بدارد، دشمنم نخواهد داشت و اگر همه دنيا را به پاى منافق بريزم تا مرا دوست بدارد، دوستم نخواهد داشت، و اين، از آن روست كه قضا [بر اين امر] جارى گشت و بر زبان پيامبر اُمّى صلى الله عليه و آله گذشت. او فرمود: «اى على! هيچ مؤمنى با تو دشمنى نمى ورزد و هيچ منافقى، دل به دوستىِ تو نمى سپارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن أبي سعيد الخُدريّ: إنّا كُنّا لَنَعرِفُ المُنافِقينَ ـ نَحنُ مَعشَرَ الأَنصارِ ـ بِبُغضِهِم عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص635 ح3717، فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص639 ح1086، المعجم الأوسط: ج4 ص264 ح4151 كلاهما عن جابر بن عبداللّه نحوه، تاريخ دمشق: ج42 ص285 نحوه؛ مجمع البيان: ج9 ص160، كفاية الأثر: ص102 عن زيد بن أرقم وكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج39 ص263 عن المناقب لابن شهر آشوب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از ابو سعيد خُدْرى ـ: ما گروه انصار، منافقان را از دشمنى شان نسبت به على بن ابى طالب مى شناختيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: ما كُنّا نَعرِفُ المُنافِقينَ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، إلّا بِبُغضِهِم عَلِيّا ووُلدَهُ عليهم السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص67 ح305 عن عبداللّه التميمي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، قرب الإسناد: ص26 ح86 عن عبداللّه بن ميمون عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عن عبداللّه بن عمر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: ما در روزگار پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، منافقان را جز از طريق دشمنى شان نسبت به على و فرزندان او عليه السلام نمى شناختيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الإمام علي بن أبي طالب عليه السلام: ج7 ص69 (القسم الخامس عشر / بغض الإمام علي عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام: ج12 ص295 (بخش پانزدهم: دشمنى با امام على عليه السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فاطمة-الزهراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: فاطِمَةُ الزَّهراءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: فاطمه زهرا عليها السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن زيد بن أرقم: كُنتُ عِندَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله جالِسا، فَمَرَّت فاطِمَةُ عليهاالسلامعَلَيها كَليمٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كليم: كذا بالأصل، والظاهر أنّ اللفظة فارسية والمراد منها «اللباس الخشن» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهِيَ خارِجَةٌ مِن بَيتِها إلى حُجرَةِ نَبِيِّ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ومَعَهَا ابناهَا الحَسَنُ وَالحُسَينُ عليهم السلام، وعَلِيٌّ عليه السلام في آثارِهِم، فَنَظَرَ إلَيهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: مَن أحَبَّ هؤُلاءِ فَقَد أحَبَّني، ومَن أبغَضَهُم فَقَد أبغَضَني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج14 ص154 ح3473.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از زيد بن اَرقَم ـ: نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نشسته بودم كه فاطمه عليهاالسلامدر حالى كه لباسى زِبْر بر تن داشت، از خانه اش بيرون آمد و به سوى اقامتگاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفت، در حالى كه پسرانش حسن عليه السلام و حسين عليه السلام، با او بودند و على عليه السلام در پىِ ايشان، حركت مى كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله نگاهى به آنان كرد و فرمود: «هر كس اينان را دوست بدارد، هر آينه، مرا دوست داشته است و هر كس ايشان را دشمن بدارد، هر آينه، مرا دشمن داشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: فاطِمَةُ بَضعَةٌ مِنّي، فَمَن أغضَبَها أغضَبَني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1361 ح3510 و ص1374 ح3556، السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص97 ح8371، المعجم الكبير: ج22 ص404 ح1012 كلها عن المسور بن مخرمة، كنزالعمال: ج12 ص108 ح34222؛ الطرائف: ص262 ح364، المناقب لابن شهر آشوب: ج3 ص332 عن عامر الشعبي والحسن البصري وسفيان الثوري ومجاهد وابن جبير وجابر الأنصاري والإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج29 ص336 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: فاطمه، پاره تن من است. هر كه او را به خشم آورَد، مرا به خشم آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عز و جل لَيَغضَبُ لِغَضَبِ فاطِمَةَ، ويَرضى لِرِضاها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص95 ح4 عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص46 ح176 عن داود بن سليمان الفراء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، معاني الأخبار: ص303 ح2 عن ابن عباس، بحارالأنوار: ج43 ص19 ح2؛ كنزالعمّال: ج12 ص111 ح34237 نقلاً عن الديلمي عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: همانا خداوند عز و جل با خشم فاطمه، به خشم مى آيد و با خشنودى او، خشنود مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِفاطِمَةَ عليهاالسلام ـ: إنَّ اللّهَ عز و جل يَغضَبُ لِغَضَبِكِ، ويَرضى لِرضاكِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص167 ح4730 عن عمر بن علي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، المعجم الكبير: ج1 ص108 ح182 عن علي بن عمر بن علي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنزالعمال: ج12 ص111 ح34238؛ الأمالي للطوسي: ص427 ح954، الأمالي للصدوق: ص467 ح622 كلاهما عن علي بن عمر بن علي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، الاحتجاج: ج2 ص255 ح226 عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج43 ص20 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به فاطمه عليهاالسلام ـ: همانا خداوند، با خشم تو به خشم مى آيد و با خشنودى تو، خشنود مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحسنان-عليهما-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: الحَسَنانِ عليهما السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: حسن و حسين عليهما السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الحَسَنُ وَالحُسَينُ ابنايَ؛ مَن أحَبَّهُما أحَبَّني، ومَن أحَبَّني أحَبَّهُ اللّهُ، ومَن أحَبَّهُ اللّهُ أدخَلَهُ الجَنَّةَ، ومَن أبغَضَهُما أبغَضَني، ومَن أبغَضَني أبغَضَهُ اللّهُ، ومَن أبغَضَهُ اللّهُ أدخَلَهُ النّارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص181 ح4776، تاريخ دمشق: ج14 ص156 ح3479 نحوه وكلاهما عن سلمان، كنزالعمّال: ج12 ص120 ح34286؛ الإرشاد: ج2 ص28، شرح الأخبار: ج3 ص101 ح1032 كلاهما عن سلمان نحوه، بحارالأنوار: ج43 ص275 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: حسن و حسين، پسران من اند. هر كس آن دو را دوست بدارد، مرا دوست داشته است و هر كس مرا دوست بدارد، خدا او را دوست مى دارد و هر كس كه خدا دوستش بدارد، او را به بهشت مى بَرَد و كسى كه آن دو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است و كسى كه مرا دشمن بدارد، خدا او را دشمن مى دارد و خدا هر كه را دشمن بدارد، به دوزَخَش مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أحَبَّ الحَسَنَ وَالحُسَينَ فَقَد أحَبَّني، ومَن أبغَضَهُما فَقَد أبغَضَني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص48 ح2648، المعجم الأوسط: ج5 ص102 ح4795، مسند أبي يعلى: ج5 ص449 ح6187 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج12 ص116 ح34268؛ الأمالي للطوسي: ص251 ح446 عن أبي هريرة، بحارالأنوار: ج43 ص264 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس حسن و حسين را دوست بدارد، مرا دوست داشته است و هر كس آن دو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أبغَضَ الحَسَنَ وَالحُسَينَ جاءَ يَومَ القِيامَةِ ولَيسَ عَلى وَجهِهِ لَحمٌ، ولَم تَنَلهُ شَفاعَتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص115 ح122 عن عباس بن الوليد عن أبيه عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج43 ص270 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس حسن و حسين را دشمن بدارد، روز قيامت، در حالى مى آيد كه بر چهره اش گوشتى نباشد و شفاعت من نيز به او نمى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: المُؤمِنُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ جَاءُو مِن بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِاءِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْاءِيمَانِ وَ لَا تَجْعَلْ فِى قُلُوبِنَا غِلاًّ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آنان كه پس از اينها مى آيند، مى گويند: پروردگارا! ما را و برادرانمان را كه از ما بر ايمان پيشى گرفتند، بيامرز و در دل هاى ما، كينه اى نسبت به آنان كه ايمان آوردند، قرار مده، كه تو اهل مهر و رأفتى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أشرارُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحارالأنوار: «شرار» بدل «أشرار».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسِ مَن يُبغِضُ المُؤمِنينَ وتُبغِضُهُ قُلوبُهُم، المَشّاؤونَ بِالنَّميمَةِ، المُفَرِّقونَ بَينَ الأَحِبَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص462 ح1030 عن حسين بن زيد بن علي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج75 ص265 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بدترينِ مردمان، كسى است كه مؤمنان را دشمن بدارد و دل هاى مؤمنان هم او را دشمن بدارند؛ سخن چينانِ جدايى انداز ميان دوستان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: تَعَوَّذوا بِاللّهِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ؛ فَإِنَّ مَن تَعَوَّذَ بِاللّهِ مِنهُ أعاذَهُ اللّهُ، وتَعَوَّذوا مِن هَمَزاتِهِ ونَفَخاتِهِ ونَفَثاتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النفثُ: قذف الريق القليل، وهو أقلّ من التفل (مفردات ألفاظ القرآن: ص816 «نفث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أتَدرونَ ما هِيَ؟ أمّا هَمَزاتُهُ: فَما يُلقيهِ في قُلوبِكُم مِن بُغضِنا أهلَ البَيتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، وكَيفَ نُبغِضُكُم بَعدَما عَرَفنا مَحَلَّكُم مِنَ اللّهِ ومَنزِلَتَكُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلى الله عليه و آله: بِأَن تُبغِضوا أولِياءَنا وتُحِبّوا أعداءَنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص584 ح347، بحارالأنوار: ج63 ص204 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكرى عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «از شيطانِ رانده شده، به خدا پناه ببريد؛ زيرا كسى كه از او به خدا پناه ببرد، خداوند، او را پناه مى دهد. از هَمَزات و نَفَخات و نَفَثات&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نَفث» ـ در اصل عربى حديث ـ تُفْ ريزه انداختن است و«نفخات»، جمع «نفخة»، به معناى دميدن است. دَمِش ها، كنايه از القائات و وسوسه هاى شيطان است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او به خدا پناه ببريد. آيا مى دانيد اينها چيستند؟ هَمَزات او، دشمنى كردن با ما اهل بيت است كه او در دل هاى شما مى افكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! بعد از شناخت جايگاه و منزلت شما در نزد خدا، چگونه ممكن است با شما دشمنى كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با دشمنى كردن با دوستان ما و دوست داشتنِ دشمنان ما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لِلمُؤمِنِ أربَعَةُ أعداءَ: مُؤمِنٌ يَحسُدُهُ، ومُنافِقٌ يُبغِضُهُ، وشَيطانٌ يُضِلُّهُ، وكافِرٌ يُقاتِلُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص320 ح4961 عن أبي هريرة و ج4 ص176 ح6548 و ص181 ح6560 كلاهما عن أنس نحوه، تاريخ دمشق: ج24 ص72 عن أبي اُمامة من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله نحوه، كنزالعمّال: ج1 ص146 ح715.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مؤمن، چهار دشمن دارد: مؤمنى كه بر او حسادت مى ورزد؛ منافقى كه او را دشمن مى دارد؛ شيطانى كه در گم راهى او مى كوشد؛ و كافرى كه با او مى جنگد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ ـ: إيّاكُم وَالبِغضَةَ لِذَوي أرحامِكُمُ المُؤمِنينَ؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ لِلدّينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص352 ح1297 عن الإمام زين العابدين والإمام الباقر عليهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش ايشان ـ: از كين ورزى با خويشاوندان مؤمن خود بپرهيزيد؛ زيرا اين كار، نابود كننده دين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ الرَّجُلَ لَيُحِبُّكُم وما يَعرِفُ ما أنتُم عَلَيهِ، فَيُدخِلُهُ اللّهُ الجَنَّةَ بِحُبِّكُم، وإنَّ الرَّجُلَ لَيُبغِضُكُم وما يَعرِفُ ما أنتُم عَلَيهِ، فَيُدخِلُهُ أللّهُ بِبُغضِكُمُ النّارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص126 ح10 عن هشام بن سالم وحفص بن البختري و ج8 ص315 ح495 عن الصباح بن سيابة نحوه، بحارالأنوار: ج69 ص246 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شخصى شما [شيعيان] را دوست مى دارد، در حالى كه نمى داند شما بر چه عقيده اى هستيد. پس خداوند، او را به سبب دوست داشتن شما به بهشت مى بَرَد. شخصى نيز شما را دشمن مى دارد، در حالى كه نمى داند شما بر چه عقيده اى هستيد. پس خداوند، او را به سبب دشمن داشتن شما، به آتش مى بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر عن جابر: سَمِعتُهُ [الإِمامَ الصّادِقَ عليه السلام] يَقولُ: دَخَلَ عَلى أبي قَومٌ فَقالَ لَهُم: ما لَكُم ولِلبَراءَةِ بَعضُكُم مِن بَعضٍ؟ إنَّما أخَذتُم أخذَ الخَوارِجِ، ضَيَّقوا على أنفُسِهِم حَتّى بَرِئَ بَعضُهُم مِن بَعضٍ! إنَّ أمرَنا أوسَعُ مِمّا بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ، وإذا أبغَضتَ الرَّجُلَ فَقَد بَرِئتَ مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص229 ح255.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر ـ به نقل از جابر ـ: از امام [صادق عليه السلام] شنيدم كه مى فرمايد: «عدّه اى به نزد پدرم [امام باقر عليه السلام] آمدند. پدرم به آنها فرمود: شما را چه شده است كه از يكديگر، بيزارى مى جوييد؟ راه خوارج را در پيش گرفته ايد. آنها چنان عرصه را بر خود تنگ كردند [و تنگ نظرى نشان دادند] كه از يكديگر، بيزارى جُستند! كار ما گسترده تر از فاصله ميان آسمان و زمين است و [بدانيد كه] هر گاه كسى [از همكيشان خود] را دشمن بدارى، از او بيزارى جُسته اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العالم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 7: العالِمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 7: دانشمند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أبغَضَ المُسلِمونَ عُلَماءَهُم، وأَظهَروا عِمارَةَ أسواقِهِم، وتَناكَحوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كنزالعمّال: «وتألّبوا» بدل «وتناكحوا» وهو الأنسب. وتألّبوا: أي تجّمعوا (الصحاح: ج1 ص88 «ألب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى جَمعِ الدَّراهِمِ، رَماهُمُ اللّهُ عز و جل بِأَربَعِ خِصالٍ: بِالقَحطِ مِنَ الزَّمانِ، وَالجَورِ مِنَ السُّلطانِ، وَالخِيانَةِ مِن وُلاةِ الأَحكامِ، وَالصَّولَةِ مِنَ العَدُوِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص361 ح7923 عن ابن أبي مليكة عن الإمام عليّ عليه السلام، كنزالعمّال: ج16 ص39 ح43841.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه مسلمانان، دانشمندانِ خود را دشمن بدارند و آبادانىِ بازارهايشان را آشكار سازند و براى گِردآورى درهم ها با هم وصلت كنند،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كنز العمّال، به جاى «تناكحوا (وصلت مى كنند)»، «تألّبوا»، به معناى «گِرد آمدن» و «هم داستان شدن» آمده كه مناسب تر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل آنان را به چهار چيز، مبتلا مى كند: روزگار قحطى، ستم پادشاه، خيانت حكمْ صادر كنندگان&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كنز العمّال: «ولاة الحكّام»، يعنى «كارگزاران حكومت ها» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تهاجم دشمنان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اُغدُ عالِما، أو مُتَعَلِّما، أو أحِبَّ العُلَماءَ، ولا تَكُن رابِعا فَتَهلِكَ بِبُغضِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص123 ح117 عن محمد بن مسلم وغيره عن الإمام الصادق عليه السلام، الكافي: ج1 ص34 ح3، المحاسن: ج1 ص355 ح754، مستطرفات السرائر: ص157 ح24 والثلاثة الأخيره عن أبي حمزة، بحارالأنوار: ج1 ص187 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: يا دانشمند باش، يا دانش آموز، و يا دوستدار دانشمندان، و چهارمين مباش كه از دشمنى ورزيدن با آنان، تباه مى شوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أهل-الحق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 8: أهلُ الحَقِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 8: حق گويان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَغضَبوا مِنَ الحَقِّ إذا قيلَ لَكُم، ولا تُبغِضوا أهلَ الحَقِّ إذا صَدَعوكُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدَعَ بِالحقِّ: تكلَّمَ به جهارا (المصباح المنير: ص335 «صدع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ؛ فَإِنَّ المُؤمِنَ لا يَغضَبُ مِنَ الحَقِّ إذا صُدِعَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص515 عن المفضّل بن عمر، بحارالأنوار: ج78 ص382 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: از حق، هر گاه به شما گفته شد، عصبانى نشويد و اهل حق را، هر گاه حق را به شما گفتند، دشمن نداريد؛ زيرا مؤمن، از گفته شدن حق به او، عصبانى نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المستضعفون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 9: المُستَضعَفونَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 9: مستضعفان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يَزالُ العَبدُ في سِترِ اللّهِ ما لَم يُبغِض أهلَ الجوعِ وقِلَّةِ الطَّعامِ، فَإِذا أبغَضَهُم هَتَكَ سِترَهُ ومَقَتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص96 ح7580 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، پيوسته نسبت به بنده، پرده پوشى مى كند تا زمانى كه اهل گرسنگى و كم خورى را دشمن ندارد. پس هر گاه آنان را دشمن بدارد، خداوند، پرده اش را مى دَرَد و از او متنفّر مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مبادئ-البغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: مبادئ البغض&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: خاستگاه هاى كينه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشيطان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: الشَّيطانُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: شيطان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِى الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا شيطان مى خواهد با شراب و قمار، ميانِ شما دشمنى و كينه ايجاد كند و شما را از ياد خدا و از نماز، باز دارد. پس آيا شما دست بر مى داريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ الشَّيطانَ قَد أيِسَ أن يَعبُدَهُ المُصَلّونَ في جَزيرَةِ العَرَبِ، ولكِن فِي التَّحريشِ بَينَهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ولكنّه يسعى في التحريش بينهم بالخصومات والشحناء والحروب والفتن وغيرها (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2166 ح65، سنن الترمذي: ج4 ص330 ح1937، مسند أبي يعلى: ج2 ص413 ح2091، مسند ابن حنبل: ج5 ص50 ح14373 كلّها عن جابر وليس في الثلاثة الأخيرة «في جزيرة العرب»، كنز العمّال: ج12 ص305 ح35137.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شيطان، از اين كه نمازگزاران جزيرة العربْ او را بپرستند، نوميد شد؛ امّا در به جان هم انداختن آنان، اميدوار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: اِعلَم أنَّ الإِلفَ مِنَ اللّهِ، وَالفِركَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفِركُ: البغض (الصحاح: ج4 ص1603 «فرك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص481 ح1 و ج5 ص500 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص410 ح1636 كلّها عن أبي بصير، وسائل الشيعة: ج14 ص81 ح25176.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: بدان كه اُلفت [و دوستى] از جانب خداست و كينه [و نفرت]، از جانب شيطان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ الشَّيطانَ يُغري بَينَ المُؤمِنينَ ما لَم يَرجِع أحَدُهُم عَن دينِهِ، فَإِذا فَعَلوا ذلِكَ استَلقى عَلى قَفاهُ وتَمَدَّدَ، ثُمَّ قالَ: فُزتُ. فَرَحِمَ اللّهُ امرَأً ألَّفَ بَينَ وَلِيَّينِ لَنا. يا مَعشَرَ المُؤمِنينَ! تَأَ لَّفوا وتَعاطَفوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص345 ح6، منية المريد: ص326 كلاهما عن زرارة، عوالي اللآلي: ج2 ص115 ح316 وفيه «قررت» بدل «فزت»، بحار الأنوار: ج75 ص187 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: شيطان، همواره ميان مؤمنان، اختلاف افكنى مى كند و تا زمانى كه يكى از آنان از دينش بر نگردد [به اين كار خود، ادامه مى دهد]. همين كه چنين كردند، به پشتْ دراز مى كشد و به استراحت مى پردازد و مى گويد: «موفّق شدم!». پس رحمت خدا بر آن كس كه ميان دو تن از دوستان ما دوستى افكنَد! اى گروه مؤمنان! با يكديگر دوست و مهربان باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوارث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: التَّوارُثُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: ارث بردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الوُدُّ يُتَوارَثُ، وَالبُغضُ يُتَوارَثُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص194 ح7343، المعجم الكبير: ج17 ص189 ح507، مسند الشهاب: ج1 ص157 ح218، الإصابة: ج4 ص424 الرقم 5600 كلّها عن عفير، كنز العمّال: ج16 ص116 ح44117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مِهر و كين، هر دو، ارث بُرده مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: الجَهلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: نادانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في بَيانِ جُنودِ العَقلِ وَالجَهلِ ـ: الحُبُّ، وضِدُّهُ البُغضُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص22 ح14، الخصال: ص590 ح13، علل الشرائع: ص115 ح10، المحاسن: ج1 ص313 ح620، مشكاة الأنوار: ص442 ح1485 كلّها عن سماعة بن مهران، بحار الأنوار: ج1 ص110 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در بيان لشكريان خِرد و نادانى ـ: دوستى، كه ضدّ آن، دشمنى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أجهَلُ النّاسِ المُغتَرُّ بِقَولِ مادِحٍ مُتَمَلِّقٍ؛ يُحَسِّنُ لَهُ القَبيحَ، ويُبَغِّضُ إلَيهِ النَّصيحَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص452 ح3262، عيون الحكم والمواعظ: ص123 ح2797.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نادان ترينِ مردم، كسى است كه فريفته سخنان ستاينده چاپلوسى شود كه زشت را در نظر او زيبا مى نمايانَد و راه نماى خيرخواه را منفور او مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: الكُفرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: كفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;« وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُواْ بِمَا قَالُواْ بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم مَّا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلَّمَا أَوْقَدُواْ نَارًا لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِى الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و يهود گفتند: «دست خدا، بسته است». دست هاى خودشان بسته باد و به [سزاى] آنچه گفتند، از رحمت خدا، دور شوند! بلكه هر دو دست او، گشاده است. هر گونه بخواهد، مى بخشد. و قطعاً آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو فرود آمده، بر سركشى و كفر بسيارى از ايشان، خواهد افزود و تا روز قيامت، ميانشان دشمنى و كينه افكنديم. هر بار كه آتشى براى پيكار بر افروختند، خدا، آن را خاموش ساخت. [آنها] در زمين، براى فساد مى كوشند؛ و خدا، فسادگران را دوست نمى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;« وَمِنَ الَّذِينَ قَالُواْ إِنَّا نَصَارَى أَخَذْنَا مِيثَاقَهُمْ فَنَسُواْ حَظًّا مِّمَّا ذُكِّرُواْ بِهِ فَأَغْرَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَسَوْفَ يُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِمَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از كسانى كه گفتند: «ما نصرانى هستيم»، از ايشان [نيز] پيمان گرفتيم؛ ولى بخشى از آنچه را بدان اندرز داده شده بودند، فراموش كردند، و ما [هم] تا روز قيامت، ميانشان دشمنى و كينه افكنديم. و به زودى، خدا، آنان را از آنچه مى ساخته اند (مى كرده اند)، خبر مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص42 (من ينبغي بغضه / الكافر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص43 (كسانى كه سزاوار دشمنى اند / كافر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التكاثر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: التَّكاثُرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: دنيا دوستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تُفتَحُ الدُّنيا عَلى أحَدٍ، إلّا ألقَى اللّهُ عز و جل بَينَهُمُ العَداوَةَ وَالبَغضاءَ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص45 ح93، مسند البزّار: ج1 ص440 ح311 وفيه «تدخل» بدل «تفتح» وكلاهما عن عمر، كنز العمّال: ج3 ص237 ح6327.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دنيا به روى هيچ كس، باز نمى شود، مگر آن كه خداوند عز و جلميانشان تا روز قيامت، دشمنى و كينه مى افكَنَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن الحسن: جاءَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلى أهلِ الصُّفَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُفّة: سقيفة في مسجد رسول اللّه صلى الله عليه و آله كانت مسكن الغرباء والفقراء. وأهل الصّفّة: هم فقراء المهاجرين، ومن لم يكن لهم منزل يسكنه، فكانوا يأوون إلى موضع مظلّل في مسجد المدينة يسكنونه (راجع: النهاية: ج3 ص37 ومجمع البحرين: ج2 ص1036 «صفف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَيفَ أصبَحتُم؟ قالوا: بِخَيرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أنتُمُ اليَومَ خَيرٌ، وإذا غُدِيَ عَلى أحَدِكُم بِجَفنَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجفنة: أعظم ما يكون من القصاع (لسان العرب: ج13 ص89 «جفن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وريحَ بِاُخرى، وسَتَرَ أحَدُكُم بَيتَهُ كَما تُستَرُ الكَعبَةُ. فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، نُصيبُ ذلِكَ ونَحنُ عَلى دينِنا؟ قالَ: نَعَم. قالوا: فَنَحنُ يَومَئِذٍ خَيرٌ؛ نَتَصَدَّقُ ونُعتِقُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لا، بَل أنتُمُ اليَومَ خَيرٌ؛ إنَّكُم إذا أصَبتُموها تَحاسَدتُم وتَقاطَعتُم وتَباغَضتُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج1 ص340، كنز العمّال: ج3 ص216 ح6227.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء ـ به نقل از حسن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، امام حَسَن عليه السلام يا حسن بصرى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نزد اهل صُفّه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صُفّه، سايبان و مكان مسقّفى در مسجد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در مدينه بوده است و اهل صُفّه، مهاجران تهى دستى بودند كه منزلى براى سكونت نداشتند، لذا در زير مكان مسقّف و سايه دارى كه در مسجد ساخته شده بود، پناه گرفته بودند و زندگى مى كردند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمد و فرمود: «در چه حاليد؟». گفتند: در خوبى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «شما امروز، در وضعيّت بهترى هستيد. آن گاه كه براى هر يك از شما، صبح، يك كاسه غذا آورده شود و شب، يك كاسه و هر يك از شما، خانه اش را مانند كعبه، با پرده بپوشانَد». اهل صُفّه گفتند: اى پيامبر خدا! زمانى كه به اين نعمت ها مى رسيم، دين خود را هم داريم؟ فرمود: «آرى». گفتند: پس آن روز، وضعيّت بهترى داريم، صدقه مى دهيم و برده، آزاد مى كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «نه؛ بلكه امروز، در وضعيّت بهترى هستيد؛ زيرا زمانى كه به آنها (دنيا) دست يابيد، نسبت به يكديگر، حسادت خواهيد ورزيد و از يكديگر خواهيد بُريد و ميانتان كينه و دشمنى خواهد افتاد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي حرب بن أبي الأسود عن طلحة البصري: ... فَنَزَلتُ الصُّفَّةَ، فَكانَ يُجرى عَلَينا مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله كُلَّ يَومٍ مُدٌّ مِن تَمرٍ بَينَ اثنَينِ، ويَكسونَا الخُنُفَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخُنُف: جمع خنيف؛ وهو نوع غليظ من أردأ الكتّان، أراد ثيابا تعمل منه كانوا يلبسونها (النهاية: ج2 ص84 «خنف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَصَلّى بِنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بَعضَ صَلاةِ النَّهارِ، فَلَمّا سَلَّمَ ناداهُ أهلُ الصُّفَّةِ يَمينا وشِمالاً: يا رَسولَ اللّهِ! أحرَقَ بُطونَنَا التَّمرُ، وتَخَرَّقَت عَنَّا الخُنُفُ. فَمالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلى مِنبَرِهِ فَصَعِدَ. فَحَمِدَ اللّهَ وأَثنى عَلَيهِ، ثُمَّ ذَكَرَ الشِّدَّةَ ما لَقِيَ مِن قَومِهِ، حَتّى قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَقَد أتى عَلَيَّ وعَلى صاحِبي بِضعَ عَشرَةَ وما لي ولَهُ طَعامٌ إلَا البَريرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرير: ثمر الأراك (النهاية: ج1 ص117 «برر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.… فَقَدِمنا عَلى إخوانِنا هؤُلاءِ مِنَ الأَنصارِ، وعِظَمُ طَعامِهِمُ التَّمرُ، فَواسَونا فيهِ. وَاللّهِ! لَو أجِدُ لَكُمُ الخُبزَ وَاللَّحمَ لَأَشبَعتُكُم مِنهُ، ولكِن عَسى أن تُدرِكوا زَمانا حَتّى يُغدى عَلى أحَدِكُم بِجَفنَةٍ ويُراحُ عَلَيهِ بِاُخرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالوا: يا رَسولَ اللّهِ، أنَحنُ اليَومَ خَيرٌ أم ذاكَ اليَومَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بَل أنتُمُ اليَومَ خَيرٌ، أنتُمُ اليَومَ مُتَحابّونَ، وأَنتُم يَومَئِذٍ يَضرِبُ بَعضُكُم رِقابَ بَعضٍ ـ أراهُ قالَ: ـ مُتَباغِضونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص16 ح4290، شعب الإيمان: ج2 ص76 ح1200 و ج7 ص284 ح10325، حلية الأولياء: ج1 ص340 عن الحسن وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج3 ص218 ح6234.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابو حرب بن ابو اَسوَد، از طلحه بصرى ـ: ... من در صُفّه، ساكن شدم. به هر دو نفر از ما، يك مُدّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر مُدّ، معادل ده سير بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خرما از طرف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله جيره روزانه داده مى شد و جامه هايى از بدترين نوع كَتان، به ما مى پوشاندند. روزى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نمازى را با ما خواند و چون سلام داد، اهالى صُفّه، از راست و چپ، صدا زدند: اى پيامبر خدا! خرما، شكم هاى ما را سوزانْد و اين جامه هاى كَتانى ما، پاره پاره شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به طرف منبرش رفت و بر منبر شد و حمد و ثناى الهى را به جا آورد. سپس از سختى هايى كه از جانب قومش ديده بود، ياد كرد تا آن كه فرمود: «ده روز بر من و همسفرم گذشت و در اين مدّت، تنها غذاى من و او، ميوه درخت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَراك بود.… پس از آن، بر اين برادران انصارىِ خود، وارد شديم و قوتِ غالبشان خرما بود كه ما را در آن با خود، شريك ساختند. به خدا سوگند، اگر نان و گوشت مى داشتم، شما را از آن، سير مى كردم؛ امّا زمانى فرا مى رسد كه براى هر يك از شما، صبح، كاسه اى غذا آورده شود و شب، كاسه اى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صُفّه نشينان گفتند: اى پيامبر خدا! آيا ما امروز، بهتريم يا آن روز؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «امروز، بهتريد. شما امروز، دوستِ يكديگريد، در حالى كه آن روز، بعضى از شما، گردنِ بعضى ديگر را مى زند» و فكر مى كنم كه فرمود: «در حالى كه با يكديگر كينه توزى مى كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ يُحَذِّرُ مِنَ الفِتَنِ ـ: يَتَوارَثُهَا الظَّلَمَةُ بِالعُهودِ، أوَّلُهُم قائِدٌ لِاخِرِهِم، وآخِرُهُم مُقتَدٍ بِأَوَّلِهِم. يَتَنافَسونَ في دُنيا دَنِيَّةٍ، ويَتَكالَبونَ عَلى جيفَةٍ مُريحَةٍ، وعَن قَليلٍ يَتَبَرَّأُ التّابِعُ مِنَ المَتبوعِ، وَالقائِدُ مِنَ المَقودِ، فَيَتَزايَلونَ بِالبَغضاءِ، ويَتَلاعَنونَ عِندَ اللِّقاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 151، بحار الأنوار: ج34 ص226 ح996.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بر حذر داشتن از فتنه ها ـ: ستمگران، اين فتنه را با پيمان [و سفارش] از يكديگر به ارث مى بَرَند. اوّلينِ آنها، پيشواىِ آخرين آنهاست و آخرينشان، پيرو اوّلينشان. بر سرِ دنياى پَست، با يكديگر رقابت مى كنند و براى مُردارى گنديده، به جان هم مى افتند و ديرى نمى پايد كه پيرو، از پيروى شده، بيزارى مى جويد و راهبر، از رهرو. با كنيه [و دشمنى] از يكديگر جدا مى شوند و هنگام رو در رو شدن، يكديگر را لعنت مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: البُخلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: بخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البَخيلُ مُبَغَّضٌ فِي السَّماواتِ، مُبَغَّضٌ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص39 ح3 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، وسائل الشيعة: ج15 ص252 ح27818.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: انسان بخيل، در آسمان ها و در زمين، منفور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البُخلُ يوجِبُ البَغضاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص199 ح780، عيون الحكم والمواعظ: ص42 ح986 وفيه «يفتح» بدل «يوجب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بخل، موجب [نفرت و] دشمنى مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الجَوادُ مَحبوبٌ مَحمودٌ وإن لَم يَصِل مِن جودِهِ إلى مادِحِهِ شَيءٌ، وَالبَخيلُ ضِدُّ ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص78 ح1909، عيون الحكم والمواعظ: ص57 ح1462.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: انسان بخشنده را دوست دارند و مى ستايند، اگر چه از بخشش او چيزى به ستاينده اش نرسد و [براى] انسان بخيل، برعكسِ اين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: جودُ الرَّجُلِ يُحَبِّبُهُ إلى أضدادِهِ، وبُخلُهُ يُبَغِّضُهُ إلى أولادِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص358 ح4729، عيون الحكم والمواعظ: ص222 ح4326.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بخشندگىِ مرد، او را نزد دشمنانش [هم] محبوب مى سازد و بخلش، وى را [حتّى] نزد فرزندانش منفور مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن صفوان الجمّال: دَخَلَ المُعَلَّى بنُ خُنَيسٍ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام يُوَدِّعُهُ وقَد أرادَ سَفَرا، فَلَمّا وَدَّعَهُ قالَ: يا مُعَلَّى اعزِز بِاللّهِ يُعزِزكَ. قالَ: بِماذا يَابنَ رَسولِ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا مُعَلّى، خَفِ اللّهَ تَعالى يَخَف مِنكَ كُلُّ شَيءٍ. يا مُعَلّى، تَحَبَّب إلى إخوانِكَ بِصِلَتِهِم؛ فَإِنَّ اللّهَ جَعَلَ العَطاءَ مَحَبَّةً وَالمَنَع مَبغَضَةً، فَأَنتُم وَاللّهِ إن تَسأَلوني واُعطِيَكُم فَتُحِبّوني أحَبُّ إلَيَّ مِن ألّا تَسأَلوني فَلا اُعطِيَكُم فَتُبغِضوني، ومَهما أجرَى اللّهُ عز و جل لَكُم مِن شَيءٍ عَلى يَدَيَّ فَالمَحمودُ اللّهُ تَعالى، ولا تَبعُدونَ مِن شُكرِ ما أجرَى اللّهُ لَكُم عَلى يَدَيَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص304 ح608، بحار الأنوار: ج74 ص394 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از صفوان جمّال ـ: مُعلَّى بن خُنَيس ـ كه آهنگ سفر داشت ـ براى خداحافظى، خدمت امام صادق عليه السلام رسيد. امام عليه السلام بعد از خداحافظى كردن به او فرمود: «اى مُعلّى! از خدا، عزّت بجوى تا به تو عزّت ببخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چگونه، اى پسر پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى معلّى! از خداوند متعال بترس تا همه چيز، از تو بترسد. اى مُعلّى! با نيكى كردن به برادرانت، خود را محبوبِ آنان گردان؛ چرا كه خداوند، داد و دَهِش را [موجب] دوستى قرار داده است و بخل ورزى را [موجب] دشمنى. به خدا سوگند، اگر شما از من چيزى بخواهيد و من به شما عطا كنم و در نتيجه، مرا دوست بداريد، اين نزد من، خوش تر از آن است كه از من نخواهيد و من هم به شما چيزى ندهم و در نتيجه، مرا دشمن بداريد. هر چيزى كه خداوند عز و جل از طريق من به شما برساند، ستوده شده واقعى خداوند متعال است و شما از شكرگزارى خدا، به واسطه آنچه با دستان من به شما مى رساند، دور نيستيد».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: اگر من به شما عطايى بدهم و مورد ستايش و سپاس گزارىِ شما قرار گيرم، در واقع، از خداوند، ستايش و سپاس گزارى شده است؛ چرا كه دهنده اصلى، اوست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإساءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: الإِساءَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: بدى كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: جُبِلَتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جُبلِتَ: أي خُلِقَت وطُبِعَت (النهاية: ج1 ص236 «جبل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُلوبُ عَلى حُبِّ مَن أحسَنَ إلَيها، وبُغضِ مَن أساءَ إلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص381 ح5826 وص 419 ح5917 عن الإمام الرضا عليه السلام، تحف العقول: ص37، بحار الأنوار: ج77 ص140 ح18؛ شعب الإيمان: ج6 ص481 ح8984، تاريخ بغداد: ج7 ص346، مسند الشهاب: ج1 ص351 ح599 والثلاثة الأخيرة عن عبد اللّه بن مسعود، كنز العمّال: ج16 ص115 ح44102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دل ها، بر دوست داشتن كسى كه به آنها نيكى كند، و بر نفرت از كسى كه به آنها بدى روا دارد، سرشته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: جُبِلَتِ القُلوبُ عَلى حُبِّ مَن يَنفَعُها، وبُغضِ مَن أضَرَّ بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص152 ح140، وسائل الشيعة: ج11 ص445 ح21304.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دل ها، بر دوست داشتن كسى كه به آنها سود برساند، و نفرت از كسى كه به آنها زيان برساند، سرشته شده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سوء-الخلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: سوءُ الخُلُقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: بداخلاقى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ ـ: مَن أساءَ خُلُقَهُ عَذَّبَ نَفسَهُ، وكانَتِ البِغضَةُ أولى بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص390 ح5834.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش ايشان به فرزندش محمّد بن حنفيه ـ: كسى كه اخلاقش بد باشد، خودش را عذاب مى دهد و جا دارد كه از او متنفّر باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سوء-الظن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: سوءُ الظَّنِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: بدگمانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: بِحَقٍّ أقولُ لَكُم: يا عَبيدَ الدُّنيا! إنَّ أحَدَكُم يُبغِضُ صاحِبَهُ عَلَى الظَّنِّ، ولا يُبغِضُ نَفسَهُ عَلَى اليَقينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِحَقٍّ أقولُ لَكُم: إنَّ أحَدَكُم لَيَغضَبُ إذا ذُكِرَ لَهُ بَعضُ عُيوبِهِ وهِيَ حَقٌّ، ويَفرَحُ إذا مُدِحَ بِما لَيسَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص511، بحار الأنوار: ج14 ص315؛ تاريخ دمشق: ج68 ص66 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: به درستى برايتان بگويم: اى بندگان دنيا! بعضى از شما، ديگرى را به صِرف گمانْ دشمن مى دارد، ولى با وجود يقين [به بدى خويش]، از خود نفرت به دل نمى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به درستى برايتان بگويم: بعضى از شما، هر گاه عيبى از او كه حقيقت دارد، برايش گفته شود، خشمگين مى شود؛ ليكن هر گاه او را به چيزى كه در او نيست، بستايند، شاد مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العجب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: العُجبُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: خودشيفتگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ثَمَرَةُ العُجبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُعجِبَ: إذا تكبّر وترفّع، والاسم العجب (مجمع البحرين: ج2 ص1166 «عجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَغضاءُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص325 ح4606، عيون الحكم والمواعظ: ص208 ح4185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نتيجه خودشيفتگى، نفرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: المُتَقَرِّي بِلا عِلمٍ كَالمُعجَبِ بِلا مالٍ ولا مُلكٍ؛ يُبغِضُ النّاسَ لِفَقرِهِ، ويُبغِضونَهُ لِعُجبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص371، بحار الأنوار: ج92 ص181 ح16 وفيه «المقرئ» بدل «المتقرّي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در سخنى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: قرآن آموزِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «متقرّى» ـ كه در اصل حديث آمده ـ به معناى كسى است كه قرآن تعليم مى دهد؛ مرد عابد و پارسا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى بهره از علم، همانند خودشيفته بى مال و مَنال است، به خاطر فقرش، مردم را دشمن مى دارد و مردم، او را به خاطر خودپسندى اش، دشمن مى دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: الكِبرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: تكبّر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: فَاللّهَ اللّهَ في كِبرِ الحَمِيَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحميّة: هي الأنفةُ والغيرة (النهاية: ج1 ص447 «حما»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفَخرِ الجاهِلِيَّةِ؛ فَإِنَّهُ مَلاقِحُ الشَّنَآنِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنآن قوم: أي بغضهم (مفردات ألفاظ القرآن: ص465 «شنأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَنافِخُ الشَّيطانِ، الَّتي خَدَعَ بِهَا الاُمَمَ الماضِيَةَ، وَالقُرونَ الخالِيَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 192، بحار الأنوار: ج14 ص467 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زنهار، زنهار از تكبّر قبيله اى و فخرفروشى هاى جاهلى؛ زيرا كه اينها، تخم كين مى افشانند و شيطان، از طريق آنها [در آتش دشمنى و اختلاف] مى دَمَد. او از همين راه، امّت هاى گذشته و نسل هاى پيشين را فريب داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحسد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: الحَسَدُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: حسادت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحاسِدُ يُظهِرُ وُدَّهُ في أقوالِهِ، ويُخفي بُغضَهُ في أفعالِهِ؛ فَلَهُ اسمُ الصَّديقِ وصِفَةُ العَدُوِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص139 ح2105، عيون الحكم والمواعظ: ص64 ح1652.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: حسود، دوستى اش را در گفته هايش آشكار مى سازد و دشمنى اش را در كردارهايش، پنهان مى سازد. پس او نامِ دوست دارد و صفتِ دشمن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص32 (آثار البغض / زوال الدولة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص33 (زوال دولت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النميمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: النَّميمَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: سخن چينى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ثَلاثَةٌ لَعَنَهُمُ اللّهُ تَعالى: رَجُلٌ رَغِبَ عَن والِدَيهِ، ورَجُلٌ سَعى بَينَ رَجُلٍ وَامرَأَةٍ يُفَرِّقُ بَينَهُما ثُمَّ يَخلُفُ عَلَيها مِن بَعدِهِ، ورَجُلٌ سَعى بَينَ المُؤمِنينَ بِالأَحاديثِ لِيَتَباغَضوا ويَتَحاسَدوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص58 ح43930 نقلاً عن الديلمي عن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه كس را خداوند متعال، لعنت كرده است: مردى كه به پدر و مادرش پشت كند؛ مردى كه ميان زن و مردى سخن چينى كند تا آنها را از هم جدا سازد و سپس، خود جاى آن مرد را براى آن زن بگيرد؛ و مردى كه ميان مؤمنان، سخن چينى كند تا اين كه نسبت به يكديگر، دشمنى و حسادت ورزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: المِراءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: ستيزه جويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تُمارِيَنَّ حَليما ولا سَفيها؛ فَإِنَّ الحَليمَ يَقليكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِلى: شدّة البُغض (مفردات ألفاظ القرآن: ص683 «قلى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالسَّفيهَ يُؤذيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص301 ح4 عن عمار بن مروان، الاختصاص: ص231 وفيه «يغلبك» بدل «يقليك»، كنز الفوائد: ج2 ص32، أعلام الدين: ص145 كلاهما عن ابن عبّاس عن الإمام الحسين عليه السلام وفيها «يرديك» بدل «يؤذيك»، بحار الأنوار: ج73 ص406 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هرگز با خردمند و نابخرد، ستيزه مكن؛ كه خردمند، دشمنت مى دارد و نابخرد، آزارت مى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كثرة-العتاب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: كَثرَةُ العِتابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: گِله گزارى زياد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تُكثِرَنَّ العِتابَ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ الضَّغينَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِّغنُ: الحِقدُ، وكذلك الضغينة (لسان العرب: ج13 ص255 «ضغن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويَجُرُّ إلَى البِغضَةِ، وكَثرَتُهُ مِن سوءِ الأَدَبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص179، كنز الفوائد: ج1 ص93، بحار الأنوار: ج74 ص166 ح29؛ دستور معالم الحكم: ص63، كنز العمّال: ج16 ص181 ح44215 نقلاً عن وكيع والعسكري في المواعظ وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زياد[سرزنش] و گِله گزارى مكن، كه اين كار، كينه مى آورد و به نفرت [و دشمنى] مى انجامد، و بسيارىِ اين كار، از بى ادبى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تُكثِرِ العِتابَ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ الضَّغينَةَ، ويَجُرُّ إلَى البِغضَةِ. وَاستَعتِب مَن رَجَوتَ إعتابَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص84، غرر الحكم: ج6 ص336 ح10412، عيون الحكم والمواعظ: ص519 ح9424.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زياد [سرزنش و] گله گزارى مكن؛ زيرا اين كار، كينه مى آورد و به نفرت [و دشمنى] مى انجامد. از كسى گِله كن كه اميد پوزش خواهى او را دارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تُعاتِبِ الجاهِلَ فَيَمقُتَكَ، وعاتِبِ العاقِلَ يُحبِبكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص272 ح10215، عيون الحكم والمواعظ: ص519 ح9414.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نادان را سرزنش مكن، كه دشمنت مى شود، و خردمند را سرزنش كن تا دوست تو شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تناكر-الأرواح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: تَناكُرُ الأَرواحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: ناسازگارى ميان ارواح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: سَأَلَهُ [أبا بَكرٍ] نَصرانِيّانِ: مَا الفَرقُ بَينَ الحُبِّ وَالبُغضِ ومَعدِنُهُما واحِدٌ؟ ومَا الفَرقُ بَينَ الرُّؤيَا الصّادِقَةِ وَالرُّؤيَا الكاذِبَةِ ومَعدِنُهُما واحِدٌ؟ فَأَشارَ إلى عُمَرَ، فَلَمّا سَأَلاهُ أشارَ إلى عَلِيٍّ عليه السلام، فَلَمّا سَأَلاهُ عَنِ الحُبِّ وُالبُغضِ قالَ عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَعالى خَلَقَ الأَرواحَ قَبلَ الأَجسادِ بِأَلفَي عامٍ فَأَسكَنَهَا الهَواءَ، فَمَهما تَعارَفَ هُناكَ اعتَرَفَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «ائتلف» بدل «اعترف»، وهو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هاهُنا، ومَهما تَناكَرَ هُناكَ اختَلَفَ هاهُنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص357، بحار الأنوار: ج61 ص41 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: دو نصرانى، از او (ابو بكر) پرسيدند: فرق ميان دوستى و دشمنى چيست، با آن كه خاستگاه هر دو، يكى است؟ و فرق ميان خواب راست و خواب دروغ چيست، در حالى كه منشأ هر دو، يكى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو بكر به عمر اشاره كرد [؛ يعنى از او بپرسيد]. چون از او پرسيدند، او نيز به على عليه السلام اشاره كرد. چون از على عليه السلام درباره دوستى و دشمنى پرسيدند، فرمود: «خداوند متعال، دو هزار سال پيش از آفريدن بدن ها، ارواح را آفريد و آنها را در هوا، سُكنا داد. پس ارواحى كه در آن جا از يكديگر شناخت دارند [و الفت يافته اند]، در اين جا نيز چنين مى شود و آنها كه در آن جا از همديگر شناخت ندارند [و الفت نيافته اند]، در اين جا نيز ناسازگارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ العِبادَ إذا ناموا خَرَجَت أرواحُهُم إلَى السَّماءِ، فَما رَأَتِ الرّوحُ فِي السَّماءِ فَهُوَ الحَقُّ، وما رَأَت فِي الهَواءِ فَهُوَ الأَضغاثُ. ألا وإنَّ الأَرواحَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَما تَعارَفَ مِنهَا ائتَلَفَ، وما تَناكَرَ مِنهَا اختَلَفَ، فَإِذا كانَتِ الرّوحُ فِي السَّماءِ تَعارَفَت وتَباغَضَت، فَإِذا تَعارَفَت فِي السَّماءِ تَعارَفَت فِي الأَرضِ، وإذا تَباغَضَت فِي السَّماءِ تَباغَضَت فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص209 ح232 عن معاوية بن عمّار، روضة الواعظين: ص540، بحار الأنوار: ج61 ص31 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: بندگان، هر گاه بخوابند، ارواحشان به سوى آسمانْ روانه مى شود. پس آنچه روح در آسمان ببيند، آن، حقيقت دارد [و رؤياى صادق است]، و آنچه در هوا ببيند، آن، خواب پريشان است. بدانيد كه ارواح، لشكريانى صف آرايى شده هستند. پس آنهايى كه [در عالم ارواح، در يك صف بوده و] يكديگر را شناخته اند، [در اين عالم] با هم اُلفت مى گيرند، و آنهايى كه يكديگر را نشناخته اند [و هم صف نبوده اند]، از هم جدا مى شوند. پس ارواح، در آسمان با هم آشنا [و دوست] يا دشمن مى شوند. اگر در آسمان با يكديگر آشنا شوند، در زمين هم آشنا باشند، و اگر در آسمان با هم دشمن شوند، در زمين نيز دشمن هم باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص72 (ما ينبغي عند البغض / اتّقاء من يبغضه القلب)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والمحبّة في الكتاب والسنّة: (الفصل الثالث: أسباب المحبّة / تناسب الأرواح).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص73 (برحذر بودن از كسى كه دل، او را دشمن مى دارد)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دوستى در قرآن و حديث: (فصل سوم: اسباب محبّت / تناسب ارواح).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السفه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17: السَّفَهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17: سبُك سرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَثرَةُ السَّفَهِ توجِبُ الشَّنَآنَ، وتَجلِبُ البَغضاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح7127.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سبك سرىِ بسيار، موجب دشمنى مى شود و باعث نفرت [ديگران] مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إيّاكَ وَالسَّفَهَ، فَإِنَّهُ يوحِشُ الرِّفاقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص294 ح2655، عيون الحكم والمواعظ: ص95 ح2198.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زنهار از سَبُك سرى، كه آن، رفيقان را مى رمانَد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكل-مال-اليتيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18: أكلُ مالِ اليَتيمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 18: خوردن مال يتيم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ مِن كِتابِهِ إلى مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ في عِلَّةِ تَحريمِ أكلِ مالِ اليَتيمِ ـ: ... مَعَ ما في ذلِكَ مِن طَلَبِ اليَتيمِ بِثَأرِهِ إذا أدرَكَ، ووُقوعِ الشَّحناءِ وَالعَداوَةِ وَالبَغضاءِ حَتّى يَتَفانَوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص565 ح4934، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص92 ح1، علل الشرائع: ص481 ح1 كلّها عن محمّد بن سنان، بحار الأنوار: ج6 ص98 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ از نامه ايشان به محمّد بن سنان، در بيان علّت تحريم خوردن مال يتيم ـ: ... علاوه بر اينها [كه گفته شد]، خوردن مال يتيم، باعث مى شود كه وقتى يتيم به سنّ بلوغ رسيد و بزرگ شد، در صدد انتقام گيرى بر آيد و ميان آنان، كينه و دشمنى و نفرت به وجود آيد تا جايى كه يكديگر را از بين ببرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الخصال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19: تِلكَ الخِصالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 19: و اين چند خصلت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;« إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِى الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا شيطان مى خواهد با شراب و قمار، ميانِ شما دشمنى و كينه ايجاد كند و شما را از ياد خدا و از نماز، باز دارد. پس آيا شما دست برمى داريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثَةٌ مَكسَبَةٌ لِلبَغضاءِ: النِّفاقُ، وَالظُّلمُ، وَالعُجبُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص316، بحار الأنوار: ج78 ص229 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سه چيز، كينه [و دشمنى] ايجاد مى كند: نفاق، ستم كردن و خودپسندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آثار-البغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَصلُ الرّابع: آثار البغض&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: آثار كين ورزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ضنك-المعيشة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: ضَنكُ المَعيشَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: تنگ شدن زندگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ضاقَتِ الدُّنيا عَلَى المُتَباغِضينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: دنيا بر كينه ورزان، تنگ مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإغراء-إلى-الباطل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: الإِغراءُ إلَى الباطِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: تشويق كردن به باطل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أحَبَّكَ نَهاكَ، ومَن أبغَضَكَ أغراكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج1 ص279، أعلام الدين: ص187 و ص298، نزهة الناظر: ص88 ح28 كلاهما عن الإمام الحسين عليه السلام، غرر الحكم: ج5 ص149 ح7718 و 7719، عيون الحكم والمواعظ: ص451 ح8062 و 8063، بحار الأنوار: ج78 ص91 ح95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه دوستت دارد، تو را [از باطل] نهى مى كند و آن كه دشمنت دارد، تو را [به باطل] تشويق مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البعد-من-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: البُعدُ مِنَ اللّهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: دورى از خداوند عزّوجلّ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا ظَهَرَ القَولُ وخُزِنَ العَمَلُ، وَائتَلَفَتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المعجم الأوسط: «واختلفت» بدل «وائتلفت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَلسِنَةُ وتَباغَضَتِ القُلوبُ، وقَطَعَ كُلُّ ذي رَحِمٍ رَحِمَهُ، فَعِندَ ذلِكَ لَعَنَهُمُ اللّهُ وأَصَمَّهُم وأَعمى أبصارَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص263 ح6170 عن سلمان، المعجم الأوسط: ج2 ص161 ح1578، كنز العمّال: ج16 ص44 ح43857؛ ثواب الأعمال: ص289 ح1 عن السكونى عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، مشكاة الأنوار: ص221 ح613 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج74 ص96 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه گفتار، آشكار شود و كردار، نهان گردد و زبان ها با هم باشند و دل ها، كينه ورز شوند و هر خويشاوندى، از خويشاوندش بِبُرد، در آن هنگام، خداوند، آنها را از رحمت خود، دور مى سازد و كر و كورشان مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أبغَضُ خَليقَةِ اللّهِ إلَى اللّهِ يَومَ القِيامَةِ الكَذّابونَ، وَالمُستَكبِرونَ، وَالَّذينَ يُكثِرونَ البَغضاءَ لِاءِخوانِهِم في صُدورِهِم فَإِذا لَقوهُم تَخَلَّقوا لَهُم، وَالَّذينَ إذا دُعوا إلَى اللّهِ ورَسولِهِ كانوا بِطاءً، وإذا دُعوا إلَى الشَّيطانِ وأَمرِهِ كانوا سِراعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص70 ح43975 نقلاً عن الخرائطي في مساوئ الأخلاق عن الوضين بن عطاء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در روز قيامت، منفورترين خلق خدا در نزد خداوند، دروغگويان و گردن فرازان و كسانى هستند كه سينه هاى خود را نسبت به برادرانشان، پُر از نفرت [و كين] مى سازند؛ ولى در هنگام رو به رو شدن با آنان، خلافش را وانمود مى كنند؛ و نيز كسانى كه هر گاه به سوى خدا و پيامبرش فرا خوانده شوند، كُنْدى مى ورزند و چون به [راهِ] شيطان و فرمان او خوانده شوند، مى شتابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زوال-الدولة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: زَوالُ الدَّولَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: زوال دولت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: الاِستِئثارُ يوجِبُ الحَسَدَ، وَالحَسَدُ يوجِبُ البِغضَةَ، وَالبِغضَةُ توجِبُ الاِختِلافَ، وَالاِختِلافُ يوجِبُ الفُرقَةَ، وَالفُرقَةُ توجِبُ الضَّعفَ، وَالضَّعفُ يوجِبُ الذُّلَّ، وَالذُّلُّ يوجِبُ زَوالَ الدَّولَةِ وذَهابَ النِّعمَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص345.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: انحصارطلبى و خودخواهى، موجب حسادت مى شود و حسادت، موجب [كينه و] نفرت مى گردد و نفرت، موجب ناسازگارى مى شود و ناسازگارى، موجب پراكندگى [و جدايى] است و جدايى، موجب ناتوانى مى شود و ناتوانى، موجب خوارى مى گردد و خوارى، موجب زوال دولت و از بين رفتن نعمت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زوال-الدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: زَوالُ الدّينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: از بين رفتن دين&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ألا إنَّ فِي التَّباغُضِ الحالِقَةَ، لا أعني حالِقَةَ الشَّعرِ ولكِن حالِقَةَ الدّينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص346 ح1 عن مسمع بن عبد الملك عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص181 ح2 عن ابن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، الزهد للحسين بن سعيد: ص75 ح30 عن أبي سيّار عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج74 ص132 ح101 وراجع: سنن الترمذي: ج4 ص664 ح2510 ومسند أبي يعلى: ج1 ص321 ح665 والأدب المفرد: ص87 ح260 ومساوئ الأخلاق للخرائطي: ص197 ح553 وكنز العمّال: ج3 ص451 ح7399 ومنية المريد: ص324 وتنبيه الخواطر: ج1 ص127.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آگاه باشيد كه در كين ورزى به يكديگر، زُدودن است. مقصود، زُدودن مو نيست؛ بلكه زُدودن [و ريشه كن شدن] دين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَباغَضوا؛ فَإِنَّهَا الحالِقَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 86، تحف العقول: ص152، بحار الأنوار: ج77 ص292 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با هم دشمنى نكنيد؛ زيرا اين كار، بنيادبرانداز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج13 ص506 ح12 و ص508 ح14.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج13 ص507 ح12 و ص509 ح14.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-علاج-البغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: علاج البغض&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: درمان كينه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الهدية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: الهَدِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: هديه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الهَدِيَّةُ تورِثُ المَوَدَّةَ، وتُجَدِّدُ الاُخُوَّةَ، وتُذهِبُ الضَّغينَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص294 ح183، بحار الأنوار: ج77 ص166 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هديه دادن، محبّت مى آورد و برادرى را تازه مى گردانَد و كينه را مى بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَهادَوا تَحابّوا، تَهادَوا؛ فَإِنَّها تَذهَبُ بِالضَّغائِنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص144 ح14 عليه السلام، الخصال: ص27 ح97 نحوه وكلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج75 ص44 ح1؛ الموطّأ: ج2 ص908 ح16 عن عطاء بن أبي مسلم، مسند الشهاب: ج1 ص383 ح660 عن عائشة وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به يكديگر، هديه بدهيد تا نسبت به هم محبّت بورزيد. هديه دادن، كينه ها را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَهادَوا؛ فَإِنَّ الهَدِيَّةَ تُذهِبُ وَحرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَحرُ: الغيظُ والحِقدُ (لسان العرب: ج5 ص281 «وحر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّدرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص441 ح2130، مسند الشهاب: ج1 ص381 ح656 كلاهما عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج6 ص110 ح15059.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به يكديگر، هديه بدهيد؛ زيرا هديه دادن، كينه سينه را مى بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَهادَوا؛ فَإِنَّ الهَدِيَّةَ تُضَعِّفُ الحُبَّ، وتَذهَبُ بِغَوائِلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغوائل: جمع غائلة؛ وهي الحقد (مجمع البحرين: ج2 ص1342 «غول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّدرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج25 ص163 ح393، مسند الشهاب: ج1 ص382 ح659 كلاهما عن اُمّ حكيم بنت وداع الخزاعية، تفسير القرطبي: ج13 ص199 عن معاوية بن الحكم وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج6 ص111 ح15061.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به يكديگر، هديه بدهيد؛ زيرا هديه دادن، محبّت را دوچندان مى سازد و [كدورت ها و] كينه سينه را از بين مى بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يا أهلَ القَرابَةِ، تَزاوَروا ولا تَتَحاوَروا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاورة: المجاوبة. وتحاوروا: تراجعوا الكلامَ بينهم (تاج العروس: ج6 ص317 «حور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتَهادَوا؛ فَإِنَّ الزِّيارَةَ تَزيدُ في المَوَدَّةِ، وَالمُحاوَرَةَ تُحدِثُ القَطيعَةَ، وَالهَدِيَّةَ تُزيلُ الشَّحناءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص326 ح1233، مستدرك الوسائل: ج13 ص205 ح15118 وراجع: الجعفريّات: ص153.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى خويشان يكديگر! به ديدار هم برويد و با يكديگر، بگومگو نكنيد و به همديگر، هديه بدهيد؛ زيرا به ديدار هم رفتن، محبّت را افزون مى كند و بگومگو كردن، جدايى مى آورد و هديه دادن، كينه ها [و كدورت ها] را مى زُدايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لين-الكلام-وبذل-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: لينُ الكَلامِ وبَذلُ السَّلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: نرمش در گفتار و سلام كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَوِّد لِسانَكَ لينَ الكَلامِ، وبَذلَ السَّلامِ؛ يَكثُر مُحِبّوكَ، ويَقِلَّ مُبغِضوكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص329 ح6231، عيون الحكم والمواعظ: ص340 ح5793.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زبانت را به نرم گويى و سلام كردنِ بى دريغ، عادت بده تا دوستانت افزون شوند و دشمنانت كم شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ولاية-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: وِلايَةُ أهلِ البَيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: ولايت اهل بيت عليهم السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، إنَّ بِنا خَتَمَ اللّهُ الدّينَ، كَما بِنا فَتَحَهُ، وبِنا يُؤَلِّفُ اللّهُ بَينَ قُلوبِكُم بَعدَ العَداوَةِ وَالبَغضاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص251 ح4، الأمالي للطوسي: ص21 ح24 كلاهما عن عمر بن عليّ بن أبي طالب عن أبيه عليه السلام، بحار الأنوار: ج23 ص142 ح94.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! خداوند، دين را به ما ختم كرد، همچنان كه آن را با ما آغاز نمود. به بركت وجود ماست كه خدا، ميان دل هاى شما، پس از دشمنى و كينه، الفت برقرار مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: الدُّعاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اللّهُمَّ وأَستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يُبَغِّضُني إلى عِبادِكَ، ويُنَفِّرُ عَنّي أولِياءَكَ، أو يوحِشُ مِنّي أهلَ طاعَتِكَ، لِوَحشَةِ المعاصي ورُكوبِ الحَوبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحوبُ: الإثم (النهاية: ج1 ص455 «حوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وكَآبَةِ الذُّنوبِ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص45، بحار الأنوار: ج87 ص334 ح60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بار خدايا! از تو آمرزش مى طلبم، براى هر آن گناهى كه مرا نزد بندگانت، مبغوض مى گردانَد و دوستانت را از من مى رمانَد، يا اهل طاعت تو را كه از نافرمانى و ارتكاب گناه و افسردگى [ناشى از] گناه گريزان اند، مى گريزانَد. پس بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و اين گناهانم را بر من ببخشاى، اى بهترينِ آمرزندگان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وأَبدِلني مِن بِغضَةِ أهلِ الشَّنَآنِ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص82 الدعاء 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و كينه توزى كينه توزان را [نسبت به من] به دوستى تبديل كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّهُمَّ لَكَ قَلبي ولِساني، وبِكَ نَجاتي وأَماني، وأَنتَ العالِمُ بِسِرّي وإعلاني؛ فَأَمِت قَلبي عَنِ البَغضاءِ، وأَصمِت لِساني عَنِ الفَحشاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص156 ح22 نقلاً عن المناجاة الإنجيليّة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! دل و زبان من، از آنِ توست و نجات و آسايش من، در دست توست. تو به نهان و آشكار من، دانايى. پس دلم را از [كينه و] نفرت بميران و زبانم را از ناسزاگويى، خاموش گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الخصال-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: تِلكَ الخِصالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: و اين چند خصلت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: تَحتاجُ الإِخوَةُ فيما بَينَهُم إلى ثَلاثَةِ أشياءَ، فَإِنِ استَعمَلوها وإلّا تَبايَنوا وتَباغَضوا، وهِيَ: التَّناصُفُ، وَالتَّراحُمُ، ونَفيُ الحَسَدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص322، بحار الأنوار: ج78 ص236 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: برادران، در ميان خود، به سه چيز نيازمندند كه اگر آنها را به كار بندند، دوستى مى پايد، وگر نه ميانشان جدايى و دشمنى مى افتد. آن سه چيز، عبارت اند از: انصاف داشتن با يكديگر، مهربانى با همديگر، و حسادت نورزيدن نسبت به هم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-إرشادات-في-البغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: إرشادات في البغض&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: برخى از آداب دشمنى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-ينبغي-بغضه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: مَن يَنبَغي بُغضُهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: كسانى كه سزاوار دشمنى اند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الكافر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الكافِرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ كافر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِى إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُواْ لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَءَاؤُاْ مِنكُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَ بَدَا بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَ الْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُواْ بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَ مَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِن شَىْ ءٍ رَّبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَ إِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الممتحنة: 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قطعاً براى شما در [پيروى از] ابراهيم و كسانى كه با اويند، سرمشقى نيكوست، آن گاه كه به قوم خود گفتند: «ما از شما و از آنچه به جاى خدا مى پرستيد، بيزاريم. به شما، كفر مى ورزيم و ميان ما و شما، دشمنى و كينه هميشگى پديدار شده، تا وقتى كه فقط به خدا ايمان آوريد». جز [در] سخن ابراهيم [كه] به [نا] پدر [ى] خود [گفت:] «حتماً براى تو، آمرزش خواهم خواست، با آن كه در برابر خدا، اختيار چيزى را براى تو ندارم.». اى پروردگار ما! بر تو اعتماد كرديم و به سوى تو، باز گشتيم و فرجام به سوى توست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ بِطَانَةً مِّن دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّواْ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِى صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْايَاتِ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ * هَاأَنتُمْ أُوْلَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلَا يُحِبُّونَكُمْ وَتُؤْمِنُونَ بِالْكِتَاتِ كُلِّهِ اوَإِذَا لَقُوكُمْ قَالُواْ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوْاْ عَضُّواْ عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُواْ بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 118 و 119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از غير خودتان، [دوست و] همراز مگيريد. [آنان] از هيچ نابه كارى اى در حقّ شما كوتاهى نمى ورزند. آرزو دارند كه در رنج بيفتيد. دشمنى، از لحن و سخنشان، آشكار است و آنچه سينه هايشان نهان مى دارد، بزرگ تر است. در حقيقت، ما نشانه ها [ى دشمنى آنان] را براى شما بيان كرديم، اگر بينديشيد. هان! شما كسانى هستيد كه آنان را دوست داريد، و [حال آن كه] آنان، شما را دوست ندارند، و شما به همه كتاب ها [ى خدا] ايمان داريد. و چون با شما برخورد كنند مى گويند: «ايمان آورديم»، و چون [با هم] خلوت كنند، از شدّت خشم بر شما، سرانگشتان خود را مى گَزَند. بگو: «به خشم خود بميريد» كه خداوند، به راز درون سينه ها، داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ يُنَادَوْنَ لَمَقْتُ اللَّهِ أَكْبَرُ مِن مَّقْتِكُمْ أَنفُسَكُمْ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَى الْاءِيمَانِ فَتَكْفُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 118 و 119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آنان كه كافر شدند، ندا داده مى شوند كه: «خشم خدا، بزرگ تر از خشم شما به خودتان است. آن جا كه به ايمان، فرا خوانده شديد و كفر ورزيديد»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هُوَ الَّذِى جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ فِى الْأَرْضِ فَمَن كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَ لَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًا وَ لَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَارًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اوست آن كه شما را در زمين، جانشين قرار داد. پس هر كس كافر شود، كفرش بر ضدّ خود اوست و كفر كافران، در نزد خدا، جز بر خشم نمى افزايد، و كفر كافران براى آنان، جز خسارت به بار نمى آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في تَبيينِ الوَجهِ الخامِسِ مِن وُجوهِ الكُفرِ في كِتابِ اللّهِ عز و جل ـ: ... الوَجهُ الخامِسُ مِنَ الكُفرِ: كُفرُ البَراءَةِ، وذلِكَ قَولُهُ عز و جليَحكي قَولَ إبراهيمَ عليه السلام: «كَفَرْنَا بِكُمْ وَ بَدَا بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَ الْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُواْ بِاللَّهِ وَحْدَهُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص390 ح1 عن أبي عمرو الزبيري، بحارالأنوار: ج72 ص101 ح30 نقلاً عن تفسير النعماني نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در بيان نوع پنجم از انواع كفر در كتاب خداوند عز و جل ـ: ... گونه پنجمِ كفر، كفر [به معناى] بيزارى جُستن است. از اين گونه است، اين فرموده خداوند عز و جلكه از قول ابراهيم عليه السلام بازگو مى كند: «به شما كفر مى ورزيم و ميان ما و شما، دشمنى و كينه هميشگى پديدار شده تا وقتى كه فقط به خدا ايمان آوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة عن العلاء بن الفضيل عن الإمام الصّادق عليه السلام: مَن أحَبَّ كافِرا فَقَد أبغَضَ اللّهَ، ومَن أبغَضَ كافِرا فَقَد أحَبَّ اللّهَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه السلام: صَديقُ عَدُوِّ اللّهِ عَدُوُّ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص86 ح15، الأمالي للصدوق: ص702 ح960، روضة الواعظين: ص457 نحوه، بحارالأنوار: ج69 ص237 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة ـ به نقل از علاء بن فضيل ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «هر كس كافرى را دوست بدارد، در حقيقت، خدا را دشمن داشته است و هر كس كافرى را دشمن بدارد، در حقيقت، خدا را دوست داشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «دوستِ دشمن خدا، دشمن خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كُلُّ مَن لَم يُحِبَّ عَلَى الدّينِ، ولَم يُبغِض عَلَى الدّينِ، فَلا دينَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص127 ح16 عن إسحاق بن عمّار، بحارالأنوار: ج69 ص250 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كسى كه به خاطر دين دوستى و دشمنى نورزد، دين ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل بن يسار: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الحُبِّ وَالبُغضِ، أمِنَ الإِيمانِ هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وهَلِ الإِيمانُ إلَا الحُبُّ وَالبُغضُ؟ ثُمَّ تَلا هذِهِ الآيَةَ: «حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْاءِيمَانَ وَ زَيَّنَهُ فِى قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيَانَ أُوْلَئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجرات: 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص125 ح5، المحاسن: ج1 ص409 ح930، بحارالأنوار: ج69 ص241 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: آيا مِهرورزى و دشمن داشتن، از ايمان است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا ايمان، چيزى جز دوستى و دشمنى است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «خدا، ايمان را براى شما، دوست داشتنى گردانيد و آن را در دل هاى شما بياراست و كفر و پليدكارى و سركشى را در نظرتان ناخوشايند ساخت. آنان [كه چنين اند]، ره يافتگان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-أعداء-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ أعداءُ اللّهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ دشمنان خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ لِوُلدِهِ ـ: اللّهُمَّ ومُنَّ عَلَيَّ بِبَقاءِ وُلدي، وبِإِصلاحِهِم لي، وبِإِمتاعي بِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلهِي امدُد لي في أعمارِهِم، وزِد لي في آجالِهِم، ورَبِّ لي صَغيرَهُم، وقَوِّ لي ضَعيفَهُم، وأَصِحَّ لي أبدانَهُم وأَديانَهُم وأَخلاقَهُم، وعافِهِم في أنفُسِهِم وفي جَوارِحِهِم وفي كُلِّ ما عُنيتُ بِهِ مِن أمرِهِم، وأَدرِر لي وعَلى يَدَيَّ أرزاقَهُم، وَاجعَلهُم أبرارا أتقِياءَ، بُصَراءَ سامِعينَ مُطيعينَ لَكَ، ولِأَولِيائِكَ مُحِبّينَ مُناصِحينَ، ولِجَميعِ أعدائِكَ مُعانِدينَ ومُبغِضينَ، آمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص105 الدعاء 25، المصباح للكفعمي: ص218.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام&lt;/span&gt;- &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از دعاى ايشان در حقّ فرزندانش ـ: بار خدايا! بر من منّت گذار و فرزندانم را برايم باقى بدار و آنان را برايم صالح، قرار ده و مرا از ايشان، بهره مند گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معبودا! عمرشان را برايم دراز گردان و بر زندگى شان، بيفزاى. خُردشان را برايم پرورش ده و ناتوانشان را توانا ساز و تن و دين و اخلاقشان را به سلامت دار و به جان هايشان و اندام هايشان و در همه امورشان كه به من مربوط مى شود، عافيت ببخش و روزى هايشان را براى من و با دستان من، پيوسته برسان و آنان را انسان هاى نيك و پرهيزگار و بينا و شنوا و فرمان بُردار خودت، و دوستدارِ يك دلِ اوليايت و دشمنانِ سرسخت و كينه توز دشمنانت قرار ده. آمين!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لَو صُمتُ النَّهارَ لا اُفطِرُ، وصَلَّيتُ اللَّيلَ لا أفتُرُ، وأَنفَقتُ مالي في سَبيلِ اللّهِ عِلقا عِلقا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِلقُ: النَّفيس من كُلّ شيء (لسان العرب: ج10 ص268 «علق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ثُمَّ لَم تَكُن في قَلبي مَحَبَّةٌ لِأَولِيائِهِ ولا بِغضَةٌ لِأَعدائِهِ، ما نَفَعَني ذلِكَ شَيئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج2 ص321.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: اگر همه روزها را روزه بگيرم و شب ها را بى هيچ [وقفه و] سستى اى نماز بگزارم و اموالم را انبانْ انبان، در راه خدا انفاق كنم؛ امّا در دلم محبّت اولياى او و نفرت از دشمنانش نباشد، آن همه، به من هيچ سودى نمى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن أحَبَّ اللّهَ، وأَبغَضَ عَدُوَّهُ؛ لَم يُبغِضهُ لِوِترٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوِترُ: الجِنايَةُ التي يَجنيها الرجلُ على غَيرهِ، من قَتلٍ أو نَهبٍ أو سبي (النهاية: ج5 ص148 «وتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَتَرَهُ فِي الدُّنيا، ثُمَّ جاءَ يَومَ القِيامَةِ بِمِثلِ زَبَدِ البَحرِ ذُنوبا؛ كَفَّرَهَا اللّهُ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص413 ح945 عن حسين بن مصعب، بحارالأنوار: ج69 ص238 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس خدا را دوست بدارد و با دشمن او كين ورزد و اين دشمنى و كين ورزى او به خاطر جنايت و ستمى نباشد كه [آن شخص] در دنيا به او كرده است (يعنى به خاطر كينه شخصى نباشد)، چنانچه روز قيامت با گناهانى به اندازه كفِ دريا بيايد، خداوند، همه آنها را بر او مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: حُبُّ أولِياءِ اللّهِ تَعالى واجِبٌ، وكَذلِكَ بُغضُ أعداءِ اللّهِ، وَالبَراءَةُ مِنهُم ومِن أئِمَّتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص124 ح1 عن الفضل بن شاذان، بحارالأنوار: ج10 ص356 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: دوست داشتن اولياى خداوند متعال، واجب است؛ همچنين دشمن داشتن دشمنان خدا و بيزارى جستن از آنان و از پيشوايانشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-المبتدع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ المُبتَدِعُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بدعت گذار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أعرَضَ عَن صاحِبِ بِدعَةٍ بُغضا لَهُ فِي اللّهِ، مَلَأَ اللّهُ قَلبَهُ أمنا وإيمانا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج10 ص264 الرقم 5378 عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج3 ص82 ح5599.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از بدعت گذارى روى گردانَد و انگيزه اش كينه [و نفرت] از او به خاطر خدا باشد، خداوند، قلب او را از آرامش و ايمان، آكَنْده مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أعرَضَ عَن صاحِبِ بِدعَةٍ بُغضا لَهُ، مَلَأَ اللّهُ قَلبَهُ يَقينا ورِضا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج2 ص116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از سرِ كينه [و نفرت] از صاحب بدعتى (بدعت گذار / پيرو بدعت) روى گردانَد، خداوند، دل او را آكنده از يقين و خشنودى مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا رَأَيتُم صاحِبَ بِدعَةٍ فَاكفَهِرّوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكفَهَرَّ: إذا عَبَسَ (الصحاح: ج2 ص809 «كفهر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وَجهِهِ؛ فَإِنَّ اللّهَ يُبغِضُ كُلَّ مُبتَدِعٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج43 ص337 ح9207 عن أنس، كنز العمّال: ج1 ص388 ح1676.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه بدعت گذارى را ديديد، به او رو تُرش كنيد؛ زيرا خداوند، بدعت گذاران را دشمن مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-الظالم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ الظّالِمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ ستمگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ الأَمرَ بِالمَعروفِ وَالنَّهيَ عَنِ المُنكَرِ سَبيلُ الأَنبِياءِ ومِنهاجُ الصُّلَحاءِ، فَريضَةٌ عَظيمَةٌ بِها تُقامُ الفَرائِضُ، وتَأمَنُ المَذاهِبُ، وتَحِلُّ المَكاسِبُ، وتُرَدُّ المَظالِمُ، وتُعمَرُ الأَرضُ، ويُنتَصَفُ مِنَ الأَعداءِ، ويَستَقيمُ الأَمرُ؛ فَأَنكِروا بِقُلوبِكُم، وَالفِظوا بِأَلسِنَتِكُم، وصُكُّوا بِها جِباهَهُم، ولا تَخافوا فِي اللّهِ لَومَةَ لائِمٍ، فَإِنِ اتَّعَظوا وإلَى الحَقِّ رَجَعوا فَلا سَبيلَ عَلَيهِم «إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَ يَبْغُونَ فِى الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُوْلَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُنالِكَ فَجاهِدوهُم بِأَبدانِكُم، وأَبغِضوهُم بِقُلوبِكُم، غَيرَ طالِبينَ سُلطانا، ولا باغينَ مالاً، ولا مُريدينَ بِظُلمٍ ظَفَرا، حَتّى يَفيئُوا إلى أمرِ اللّهِ ويَمضوا عَلى طاعَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص56 ح1، تهذيب الأحكام: ج6 ص181 ح372، عوالي اللآلي: ج3 ص189 ح25 كلّها عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: امر به معروف و نهى از منكر كردن، راه پيامبران و روش صالحان است و [وظيفه و] فريضه بزرگى است كه به واسطه آن، [ديگر] فرائض بر پا مى شوند و راه ها،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا: راه ها[ى دين]، از [بدعت و] دستبرد بدعت گذاران، در امان مى مانند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امن و درآمدها، حلال مى گردند و مظالم (حقوق و اموال به ناحق گرفته شده ديگران)، باز گردانيده مى شوند، زمينْ آباد مى شود، از دشمنانْ انتقام گرفته مى شود و كارها[ى دين و دنيا] سامان مى يابد. پس با دل هايتان، انكار كنيد و با زبان هايتان، اظهار نماييد و بر پيشانى هايشانْ بكوبيد و در راه خدا، از سرزنش هيچ سرزنشگرى نترسيد. اگر نصيحت پذيرفتند و به راه حق، باز گشتند كه هيچ؛ «زيرا راه [نكوهش]، تنها بر كسانى است كه به مردم ستم مى كنند و در [روى] زمين، به ناحق، سر بر مى دارند. آنان، عذابى دردناك [در پيش] خواهند داشت»، و در غير اين صورت [، اگر به راه نيامدند]، با بدن هايتان با آنان جهاد كنيد و در دلْ دشمنشان بداريد، بى آن كه طالب قدرتى باشيد يا جوياىِ مال و ثروتى يا خواهانِ پيروز شدن به ستم، تا اين كه به فرمان خدا، باز گردند و راه اطاعت از او را در پيش گيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-ـ-الفاسق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ ـ الفاسِقُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ گنهكار (/ منحرف از دين)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ لِلحَوارِيّينَ: تَحَبَّبوا إلَى اللّهِ وتَقَرَّبوا إلَيهِ. قالوا: يا روحَ اللّهِ، بِماذا نَتَحَبَّبُ إلَى اللّهِ ونَتَقَرَّبُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِبُغضِ أهلِ المَعاصي، وَالتَمِسوا رِضَا اللّهِ بِسَخَطِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص44، تنبيه الخواطر: ج2 ص235، إرشاد القلوب: ص77 كلاهما من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله نحوه، بحارالأنوار: ج77 ص147 ح60؛ ربيع الأبرار: ج1 ص483 من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله، كنزالعمّال: ج3 ص65 ح5518 نقلاً عن ابن شاهين في الإفراد عن ابن مسعود وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عيسى بن مريم عليه السلام به حواريان فرمود: «خود را محبوب خدا گردانيد و به او تقرّب جوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى روح خدا! به چه وسيله، خود را محبوب خدا گردانيم و تقرّب جوييم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با دشمن داشتن گنه پيشگان. با ناخشنودى از آنان، خشنودى خدا را بجوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: دارِ الفاسِقَ عَن دينِكَ، وأَبغِضهُ بِقَلبِكَ، وزايِلهُ بِأَعمالِكَ، لِئَلّا تَكونَ مِثلَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص222 ح1، الأمالي للطوسي: ص8 ح8 كلاهما عن الفجيع العقيلي عن الإمام الحسن عليه السلام، كشف الغمّة: ج2 ص162 عن الإمام الحسن عنه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج42 ص203 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با شخص منحرف از دينت، مدارا كن. در دلت، او را دشمن بدار و با كردارهايت، از او جدا شو تا مانند او نباشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أفضَلُ الأَعمالِ: ... شَنَآنُ الفاسِقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص95 ح91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: برترينِ اعمال،... دشمن داشتن شخص گنه پيشه (/ منحرف) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الإِيمانُ عَلى أربَعِ دَعائِمَ: عَلَى الصَّبرِ وَاليَقينِ وَالعَدلِ وَالجِهادِ... وَالجِهادُ مِنها عَلى أربَعِ شُعَبٍ: عَلَى الأَمرِ بِالمَعروفِ، وَالنَّهيِ عَنِ المُنكَرِ، وَالصِّدقِ فِي المَواطِنِ، وشَنَآنِ الفاسِقينَ؛ فَمَن أمَرَ بِالمَعروفِ شَدَّ ظُهورَ المُؤمِنينَ، ومَن نَهى عَنِ المُنكَرِ أرغَمَ اُنوفَ الكِافِرينَ، ومَن صَدَقَ فِي المَواطِنِ قَضى ما عَلَيهِ، ومَن شَنِئَ الفاسِقينَ وغَضِبَ للّهِِ غَضِبَ اللّهُ لَهُ وأَرضاهُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 31، كتاب سليم بن قيس: ج2 ص615 عن سليم بن قيس، بحارالأنوار: ج68 ص348 ح17؛ تاريخ دمشق: ج42 ص515 عن قبيصة بن جابر الأسدي، المناقب للخوارزمي: ص372 ح390 عن العلاء بن عبدالرحمن نحوه، كنزالعمّال: ج1 ص286 ح1388.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ايمان، بر چهار ستونْ استوار است: بر شكيبايى، يقين، عدل و جهاد... و جهاد، بر چهار شاخه است: امر به معروف، و نهى از منكر، و پايدارى [و شجاعت] در رزمگاه ها، و كين ورزى با گنه پيشگان (/ منحرفان)؛ زيرا كسى كه امر به معروف كند، پشت مؤمنان را محكم ساخته است، و كسى كه نهى از منكر كند، بينى كافران را به خاك ماليده است، و كسى كه در رزمگاه ها پايدارى كند، وظيفه خود را انجام داده است، و كسى كه با گنه پيشگان (/ منحرفان)؛ كينه ورزد و براى خدا [بر آنها] خشم گيرد، خداوند نيز براى او خشم مى گيرد و روز قيامت، خشنودش مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ: أسأَ لُكَ اللّهُمَّ بِمَا استَعمَلتَ بِهِ مَن قامَ بِأَمرِكَ، وعانَدَ عَدُوَّكَ، وَاعتَصَمَ بِحَبلِكَ، وصَبَرَ عَلَى الأَخذِ بِكِتابِكَ، مُحِبّا لِأَهلِ طاعَتِكَ، مُبغِضا لِأَهلِ مَعصِيَتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص135 ح219، بحارالأنوار: ج87 ص240 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در دعا ـ: بار خدايا! از تو درخواست مى كنم، به حقّ كسى كه او را به كار گرفتى، كسى كه فرمان تو را به پا داشت و با دشمنت، دشمنى ورزيد و به ريسمانت، چنگ زد و در عمل به كتابت، شكيبايى ورزيد ودوستدارِ اهل طاعت تو بود و دشمنِ اهل معصيتت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّهُمَّ ارزُقني مِن فَضلِكَ مالاً طَيِّبا كَثيرا فاضِلاً لا يُطغيني، وتِجارَةً نامِيَةً مُبارَكَةً لا تُلهيني، وقُدرَةً عَلى عِبادَتِكَ، وصَبرا عَلَى العَمَلِ بِطاعَتِكَ، وَالقَولَ بِالحَقِّ وَالصِّدقَ فِي المَواطِنِ كُلِّها، وشَنَآنَ الفاسِقينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج94 ص133 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! از فضل خود، به من مال حلالِ فراوان و افزونى كه مرا به سركشى نكشانَد، و تجارت فزاينده و پُربركتى كه سرگرم و غافلم نسازد، و توانايى بر عبادتت، و شكيبايى در عمل به طاعتت، و حق گويى، و پايدارى در رزمگاه ها، و نفرت از گنه پيشگان (/ منحرفان)، روزى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إذا أرَدتَ أن تَعلَمَ أنَّ فيكَ خَيرا فَانظُر إلى قَلبِكَ؛ فَإِن كانَ يُحِبُّ أهلَ طاعَةِ اللّهِ ويُبغِضُ أهلَ مَعصِيَتِهِ فَفيكَ خَيرٌ وَاللّهُ يُحِبُّكَ، وإن كانَ يُبغِضُ أهلَ طاعَةِ اللّهِ ويُحِبُّ أهلَ مَعصِيَتِهِ فَلَيسَ فيكَ خَيرٌ وَاللّهُ يُبغِضُكَ، وَالمَرءُ مَعَ مَن أحَبَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص126 ح11، مصادقة الإخوان: ص156 ح3، علل الشرائع: ص117 ح16، المحاسن: ج1 ص410 ح935 وفيه «ففيك شرّ» بدل «فليس فيك خير» وكلّها عن جابر الجعفي، مشكاة الأنوار: ص217 ح595، بحارالأنوار: ج69 ص247 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر گاه خواستى بدانى كه در تو خيرى هست، به دلت بنگر. اگر اهل طاعت خدا را دوست داشت و از اهل معصيت او نفرت داشت، پس در تو خير هست و خدا هم تو را دوست مى دارد؛ امّا اگر از اهل طاعت خدا، نفرت داشت و اهل معصيت او را دوست داشت، پس در تو خيرى نيست و خدا هم تو را مبغوض مى دارد. انسان با كسى است كه دوستش دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: طَلَبتُ حُبَّ اللّهِ عز و جل، فَوَجَدتُهُ في بُغضِ أهلِ المَعاصي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص173 ح13810 نقلاً عن مجموعة الشهيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: محبّت خداوند عز و جل را جُستم، آن را در نفرت از گنهكاران يافتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُبُّ الأَبرارِ لِلأَبرارِ ثَوابٌ لِلأَبرارِ، وحُبُّ الفُجّارِ لِلأَبرارِ فَضيلَةٌ لِلأَبرارِ، وبُغضُ الفُجّارِ لِلأَبرارِ زَينٌ لِلأَبرارِ، وبُغضُ الأَبرارِ لِلفُجّارِ خِزيٌ عَلَى الفُجّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص640 ح6، الاختصاص: ص239 كلاهما عن عمّار بن موسى، مصادقة الإخوان: ص157 ح4 نحوه، المحاسن: ج1 ص414 ح949 كلاهما عن عبداللّه بن القاسم الجعفري، تحف العقول: ص487 عن الإمام العسكريّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج74 ص279 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: محبّت نيكان به نيكان، پاداشى براى نيكان است و محبّت ورزيدن بَدان به نيكان، فضيلتى براى نيكان است. نفرت بَدان از نيكان، زيورى براى نيكان است و نفرت نيكان از بَدان، [مايه] خوارى و رسوايى بَدان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-العالم-غير-العامل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ العالِمُ غَيرُ العامِلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ عالم بى عمل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ * كَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُواْ مَا لَا تَفْعَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصفّ: 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! چرا چيزى مى گوييد كه انجام نمى دهيد؟ نزد خدا سختْ ناپسند است كه چيزى را بگوييد و انجام ندهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِابنِ مَسعودٍ ـ: يَا بنَ مَسعودٍ، لا تَكونَنَّ مِمَّن يَهدِي النّاسَ إلَى الخَيرِ ويَأمُرُهُم بِالخَيرِ وهُوَ غافِلٌ عَنهُ؛ يَقولُ اللّهُ تَعالى: «أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَا بنَ مَسعودٍ، لا تَكُن مِمَّن يُشَدِّدُ عَلَى النّاسِ ويُخَفِّفُ عَن نَفسِهِ؛ يَقولُ اللّهُ تَعالى: «لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص360 ح2660 عن عبد اللّه بن مسعود، بحار الأنوار: ج77 ص109 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به ابن مسعود ـ: اى پسر مسعود! از كسانى نباش كه مردم را به نيكى هدايت مى كنند و آنان را به نيكى فرمان مى دهند، امّا خود از آن غافل اند. خداوند متعال مى فرمايد: «آيا مردم را به نيكى فرمان مى دهيد و خود را فراموش مى كنيد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر مسعود! از كسانى نباش كه بر مردم سخت، امّا بر خود آسان مى گيرند. خداوند متعال مى فرمايد: «چرا آنچه را انجام نمى دهيد، مى گوييد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-من-يكره-المعروف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ مَن يَكرَهُ المَعروفَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ كسى كه نيكى را ناخوش مى دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أوحَى اللّهُ عز و جل إلى ذِي القَرنَينِ: ... مَن رَأَيتَني كَرَّهتُ إلَيهِ المَعروفَ و بَغَّضتُ إلَى النّاسِ الطَّلَبَ إلَيهِ فَأَبغِضهُ، و لا تَتَوَلَّهُ؛ فَإِنَّهُ مِن شَرِّ ما خَلَقتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص144 ح515 عن عبداللّه المزني، كنز العمّال: ج6 ص441 ح16451.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل به ذو القرنين، وحى فرمود كه: «... هر كس را ديدى كه من، نيكى را نزد او ناخوشايند ساخته ام و درخواستِ از او را منفورِ مردمان گردانيده ام، منفورش بدار و دوستش مگير؛ زيرا او از بدترينِ مخلوقاتى است كه من آفريده ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ح-ـ-طالب-معايب-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ طالِبُ مَعايِبِ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ عيبجوى مردمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لِيَكُن أبغَضُ النّاسِ إلَيكَ وأَبعَدُهُم مِنكَ، أطلَبَهُم لِمَعايِبِ النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص50 ح7378.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بايد منفورترينِ مردمان نزد تو و دورترينشان از تو، كسى باشد كه پيش از همه، از مردمان، عيبجويى مى كند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيبجويى از مردم و افشاگرى و رُسواسازى، از آن دسته صفات رذيله اخلاقى است كه در قرآن كريم نيز (از جمله در: احزاب: آيه 60، قلم: آيه 11) به شدّت، نهى شده است. در اين باره، ر.ك: فرهنگ قرآن: ج13 (مَدخل «عيبجويى»). نيز، ر. ك: همين دانش نامه: ج16 ص116 و 134 (بهتان / حديث 15 و 40 ـ 43).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ط-ـ-أهل-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ أهلُ الدُّنيا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ اهل دنيا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في ذِكرِ حَديثِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: قالَ اللّهُ تَعالى: ... يا أحمَدُ، أبغِضِ الدُّنيا وأَهلَها، وأَحِبَّ الآخِرَةَ وأَهلَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، ومَن أهلُ الدُّنيا ومَن أهلُ الآخِرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أهلُ الدُّنيا مَن كَثُرَ أكلُهُ، وضِحكُهُ، ونَومُهُ، وغَضَبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص199 ـ 201، بحارالأنوار: ج77 ص23 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد حديث معراج پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: خداى متعال فرمود: «... اى احمد! دنيا و اهل آن را دشمن بدار، و آخرت و اهل آن را دوست بدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارا! چه كسى اهل دنيا و چه كسى اهل آخرت است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اهل دنيا، كسى است كه پُر خور و خنده و خواب و خشم باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ي-ـ-من-أبغضه-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ي ـ مَن أبغَضَهُ اللّهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى ـ كسى كه مبغوض خداست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَكمُلُ إيمانُ عَبدٍ حَتّى يُحِبَّ مَن أحَبَّهُ اللّهُ سُبحانَهُ، ويُبغِضَ مَن أبغَضَهُ اللّهُ سُبحانَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص417 ح10849، عيون الحكم والمواعظ: ص543 ح10083 وفيه «للّهِِ» بدل «اللّه» في الموضعين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ايمان هيچ بنده اى كامل نباشد تا آن گاه كه هر كسى را كه خداوند سبحان دوستش دارد، دوست بدارد و هر كسى را كه خداوند سبحان دشمن مى دارد، دشمن بدارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-بغضه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: ما يَنبَغي بُغضُهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: چيزهايى كه دشمن داشتن آنها سزاوار است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الدُّنيا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ دنيا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن ربعيّ بن خراش: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله فقال: يا رَسولَ اللّهِ، دُلَّني عَلى عَمَلٍ يُحِبُّنِيَ اللّهُ عَلَيهِ ويُحِبُّنِيَ النّاسُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا أرَدتَ أن يُحِبَّكَ اللّهَ فَأَبغِضِ الدُّنيا، وإذا أرَدتَ أن يُحِبَّكَ النّاسُ فَما كانَ عِندَكَ مِن فُضولِها فَانبِذهُ إلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج7 ص270 الرقم 3754، البداية والنهاية: ج10 ص137، كنزالعمّال: ج3 ص182 ح6067.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از ربعىّ بن خَراش ـ: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! مرا به كارى راه نمايى فرما كه به خاطر آن، خدا و مردم، مرا دوست بدارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر مى خواهى خدا، تو را دوست بدارد، دنيا را دشمن بدار، و اگر مى خواهى مردم دوستت بدارند، مازادِ داشته هايت را به آنان بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: ولَقَد كانَ في رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله كافٍ لَكَ فِي الاُسوَةِ، ودَليلٌ لَكَ عَلى ذَمِّ الدُّنيا وعَيبِها، وكَثرَةِ مَخازيها ومَساويها، إذ قُبِضَت عَنهُ أطرافُها، ووُطِّئَت لِغَيرِهِ أكنافُها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَنَفُ: الجانب (الصحاح: ج4 ص1424 «كنف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وفُطِمَ عَن رَضاعِها، وزُوِيَ عَن زَخارِفِها...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَأَسَّ بِنَبِيِّكَ الأَطيَبِ الأَطهَرِ صلى الله عليه و آله، فَإِنَّ فيهِ اُسوَةً لِمَن تَأَسّى، وعَزاءً لِمَن تَعَزّى. وأحَبُّ العِبادِ إلَى اللّهِ المُتَأَسّي بِنَبِيِّهِ وَالمُقتَصُّ لِأَثَرِهِ، قَضَمَ الدُّنيا قَضما، ولَم يُعِرها طَرفا، أهضَمُ أهلِ الدُّنيا كَشحا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال: أهضم الكشحين: أي دقيق الخصرين (راجع: النهاية: ج4 ص176 «كشح»). وهو هنا كناية عن قلّة طعامه صلى الله عليه و آله وزهده فى الدنيا ولذّاتها.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأخمَصُهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمصُ: الجوع، ورجلٌ خُمصان وخَميص: إذا كان ضامر البطن (النهاية: ج2 ص80 «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الدُّنيا بَطنا، عُرِضَت عَلَيهِ الدُّنيا فَأَبى أن يَقبَلَها، وعَلِمَ أنَّ اللّهَ سُبحانَهُ أبغَضَ شَيئا فَأَبغَضَهُ، وحَقَّرَ شَيئا فَحَقَّرَهُ، وصَغَّرَ شَيئا فَصَغَّرَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَو لَم يَكُن فينا إلّا حُبُّنا ما أبغَضَ اللّهُ ورَسولُهُ وتَعظيمُنا ما صَغَّرَ اللّهُ ورَسولُهُ، لَكَفى بِهِ شِقاقا لِلّهِ ومُحادَّةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحادَّة: المعاداة والمخالفة (النهاية: ج1 ص353 «حدد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن أمرِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَقَد كانَ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ عَلَى الأَرضِ، ويَجلِسُ جِلسَةَ العَبدِ، ويَخصِفُ بِيَدِهِ نَعلَهُ، ويَرقَعُ بِيَدِهِ ثَوبَهُ، ويَركَبُ الحِمارَ العارِيَ ويُردِفُ خَلفَهُ، ويَكونُ السِّترُ عَلى بابِ بَيتِهِ فَتَكونُ فيهِ التَّصاويرُ فَيَقولُ: يا فُلانَةُ ـ لِاءِحدى أزواجِهِ ـ غَيِّبيهِ عَنّي، فَإِنّي إذا نَظَرتُ إلَيهِ ذَكَرتُ الدُّنيا وزَخارِفَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَعرَضَ عَنِ الدُّنيا بِقَلبِهِ، وأماتَ ذِكرَها مِن نَفسِهِ، وأحَبَّ أن تَغيبَ زينَتُها عَن عَينِهِ، لِكَيلا يَتَّخِذَ مِنها رِياشا، ولا يَعتَقِدَها قَرارا، ولا يَرجُوَ فيها مُقاما؛ فَأَخرَجَها مِنَ النَّفسِ، وأشخَصَها عَنِ القَلبِ، وغَيَّبَها عَنِ البَصَرِ. وكَذلِكَ مَن أبغَضَ شَيئا أبغَضَ أن يَنظُرَ إلَيهِ وأن يُذكَرَ عِندَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 160، بحار الأنوار: ج16 ص284 ح136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: [زندگى] پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، خود، براى تو الگويى بسنده است و دليلى براى تو بر نكوهيدگى و عيبناكى دنيا و انبوهىِ ننگ ها و بدى هاى آن است؛ چرا كه دنيا، از او گرفته شد و براى ديگران، فراهم گشت. از شير [مادر] دنيا، باز گرفته شد و از زرق و برق آن، دور نگه داشته شد.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس به پيامبرت ـ كه از همه پاك تر و وارسته تر است ـ تأسّى بجوى كه در او الگويى است براى هر كه در پىِ الگوست و [مايه] شكيبايى براى هر كه خواهان شكيبايى [در برابر از دست دادن دنيا] است. محبوب ترينِ بندگان در نزد خداوند، كسى است كه به پيامبرش تأسّى بجويد و از او پيروى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او از دنيا چندان نخورْد كه دهان را پُر كند، و بدان چندان ننگريست كه [حتّى] گوشه چشمى بِدان افكنَد. پهلوهايش، از همه لاغرتر و شكمش، از همه تهى تر بود. دنيا به او پيشنهاد شد؛ امّا از پذيرفتنش سر باز زد. دانست كه خداى سبحان، چيزى (علاقه مندى به دنيا) را دشمن مى دارد، او هم آن را دشمن گرفت، و [دانست] چيزى را خوار مى دارد، او هم آن را خوار داشت، و [دانست] چيزى را خُرد مى شمارد، او هم آن را خُرد شمُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر در ما هيچ [عيبى] نبود، جز همين كه آنچه را خدا و پيامبرِ او دشمن داشته اند، دوست داشته باشيم و آنچه را خدا و پيامبرش خُرد شمرده اند، بزرگ شماريم، همين، خود براى مخالفت ما با خدا و سرپيچى از فرمانش كافى بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او روى زمين [بدون فرش]، غذا مى خورد و چون بردگانْ مى نشست و با دست خود، كفشش را مى دوخت و با دست خود، جامه اش را وصله مى زد و بر الاغ برهنه، سوار مى شد و يك نفر را هم در تَرْك خود مى نشانْد. پرده اى نگارين بر درِ اتاقش آويخته ديد، به همسرش فرمود: «فلانى! اين را از برابر چشم من، دور كن؛ زيرا هر گاه چشمم به آن مى افتد، به ياد دنيا و زيورهاى آن مى افتم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرى! او از صميم دل، از دنيا روى برتافت و ياد آن را در جان خويش ميرانْد و دوست داشت كه زيب و زيور دنيا، از برابر چشمش دور باشد تا از آن، جامه اى زيبا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهيّه نكند و دنيا را جاى ماندن نداند و به اقامت در آن، اميدوار نشود. پس دنيا را از جان خويش به در كرد و آن را از دلْ دور ساخت و از چشمش پنهان داشت. آرى! اين چنين است كسى كه چيزى را دشمن مى دارد، از نگاه كردن به آن و از اين كه نام آن در حضور او برده شود، نفرت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: سُئِلَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام: أيُّ الأَعمالِ أفضَلُ عِندَ اللّهِ عز و جل؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما مِن عَمَلٍ بَعدَ مَعرِفَةِ اللّهِ جَلَّ وعَزَّ و مَعرِفَةِ رَسولِهِ صلى الله عليه و آله، أفضَلُ مِن بُغضِ الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص130 ح11 و ص317 ح8، مشكاة الأنوار: ص465 ح1555، بحارالأنوار: ج73 ص19 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از امام زين العابدين عليه السلام سؤال شد: كدام كار، نزد خدا برتر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بعد از شناخت خداوند عز و جل و شناخت پيامبر او، هيچ عملى برتر از مبغوض داشتن دنيا نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَن عَمَلٍ يورِثُ مَحَبَّةَ اللّهِ ـ: أبغِضُوا الدُّنيا يُحبِبكُمُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص134، بحارالأنوار: ج14 ص328 ح55.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام ـ در پاسخ به سؤال از عملى كه دوستى خدا را به بار مى آورد ـ: دنيا را دشمن بداريد تا خدا، شما را دوست بدارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص62 ح146.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص63 ح146.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-المال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ المالُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ مال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا أحَبَّ اللّهُ سُبحانَهُ عَبدا، بَغَّضَ إلَيهِ المالَ وقَصَّرَ مِنهُ الآمالَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص166 ح4110، عيون الحكم والمواعظ: ص133 ح2983.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه خدا، بنده اى را دوست داشته باشد، مال و ثروت را منفورِ او مى گردانَد و آرزوهايش را كوتاه مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-الأمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ الأَمَلُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ آرزو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لَو رَأَى العَبدُ الأَجَلَ ومَصيرَهُ، لَأَبغَضَ الأَمَلَ وغُرورَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 334، بحارالأنوار: ج73 ص167 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اگر بنده، اَجَل و فرجام آن را ببيند، بى گمان، آرزو و فريبِ آن را دشمن مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَو رَأَى العَبدُ أجَلَهُ وسُرعَتَهُ إلَيهِ، لَأَبغَضَ الأَمَلَ، وتَرَكَ طَلَبَ الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص309 ح8، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص39 ح120، الأمالي للطوسي: ص79 ح115 كلّها عن داوود بن سليمان عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص235 ح137 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام نحوه، بحارالأنوار: ج73 ص95 ح79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اگر بنده، اَجَل خود و سرعت آمدن آن به سوى خود را ببيند، بى گمان، آرزو را دشمن مى دارد و دنياطلبى را ترك مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-ما-أبغضه-الله-عز-و-جل-ورسوله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ ما أبغَضَهُ اللّهُ عز و جل ورَسولُهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ چيزهايى كه مبغوض خدا و پيامبر او هستند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اُوصيكُم أن تُحِبّوا ما أحَبَّ اللّهُ، وتُبغِضوا ما أبغَضَ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص54 ح13496 نقلاً عن الراوندي في لب اللّباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به شما سفارش مى كنم كه آنچه را خدا دوست مى دارد، دوست بداريد و آنچه را مبغوض خداست، دشمن بداريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمال عن خالد بن الوليد: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: ... اُحِبُّ أن أكونَ مِن أحِبّاءِ اللّهِ ورَسولِهِ. قالَ: أحِبَّ ما أحَبَّ اللّهُ ورَسولُهُ، وأَبغِض ما أبغَضَ اللّهُ ورَسولُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج16 ص127 ـ 129 ح44154 نقلاً عن السيوطي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از خالد بن وليد ـ: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: ... دوست دارم كه از دوستان خدا و پيامبر او باشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه را خدا و پيامبرش دوست دارند، دوست بدار و آنچه را كه مبغوض خدا و پيامبر اوست، دشمن بدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: هؤُلاءِ أنبِياءُ اللّهِ وأَصفِياؤُهُ وأَولِياؤُهُ، تَنَزَّهوا عَنِ الدُّنيا، وزَهِدوا فيما زَهَّدَهُمُ اللّهُ جَلَّ ثَناؤُهُ فيهِ مِنها، وأَبغَضوا ما أبغَضَ، وصَغَّروا ما صَغَّرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور معالم الحكم: ص40، بحارالأنوار: ج73 ص110 ح109 نقلاً عن كتاب عيون الحكم والمواعظ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اين پيامبران خدا و برگزيدگان و اولياى او، از دنيا وارسته اند، و به آنچه از دنيا كه خداوند متعال، آنان را به زُهد بدان فرا خوانده، زُهد ورزيده اند و آنچه را او دشمن داشته، دشمن داشته اند و آنچه را او كوچك شمرده، كوچك [و بى مقدار] شمرده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّهُمَّ لا تُحَبِّب إلَيَّ ما أبغَضتَ، ولا تُبَغِّض إلَيَّ ما أحبَبتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص129، بحارالأنوار: ج94 ص237 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بار خدايا! آنچه را مبغوض توست، محبوب من مگردان و آنچه را محبوب توست، مبغوض من مدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص58 ح137.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص59 ح137.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-ينبغي-عند-البغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: ما يَنبَغي عِندَ البُغضِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: آنچه در دشمنى، سزاوار است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-تجنب-الظلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ تَجَنَّبُ الظُّلمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ اجتناب از ستم كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُونُواْ قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَئانُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُواْ اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَ اتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! براى خدا، قيام كنيد و به عدالت، گواهى دهيد و مبادا دشمنى با گروهى، باعث شود كه عدالتْ پيشه نكنيد. عدالت بورزيد كه به پرهيزگارى نزديك تر است، و از خدا پروا كنيد، كه خداوند به آنچه مى كنيد، داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَئانُ قَوْمٍ أَن صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَن تَعْتَدُواْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مبادا دشمنى با قومى كه شما را از ورود به مسجد الحرام، باز داشتند، وا دارد كه تجاوز، پيشه كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: المُؤمِنُ لا يَحيفُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حافَ يَحيفُ: إذا جارَ وظَلَمَ (المصباح المنير: ص159 «حاف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى مَن يُبغِضُ، ولا يَأثَمُ فيمَن يُحِبُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص580 ح1199 عن عبداللّه بن محمد بن عجلان عن الإمام الهادي عن آبائه عن الإمام الصادق عليهم السلام، نهج البلاغة: الخطبة 193، تحف العقول: ص161، التمحيص: ص74 ح171، بحارالأنوار: ج67 ص311 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مؤمن، به كسى كه دشمنش مى دارد، ستم نمى كند و به خاطر كسى كه دوست دارد، مرتكب گناه نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِمَعقِلِ بنِ قَيسٍ حينَ أنفَذَهُ إلَى الشّامِ ـ: فَإِذا لَقيتَ العَدُوَّ فَقِف مِن أصحابِكَ وَسَطا، ولا تَدنُ مِنَ القَومِ دُنُوَّ مَن يُريدُ أن يُنشِبَ الحَربَ، ولا تَبَاعَد عَنهُم تَباعُدَ مَن يَهابُ البَأسَ حَتّى يَأتِيَكَ أمري. ولا يَحمِلَنَّكُم شَنَآنُهُم عَلى قِتالِهِم قَبلَ دُعائِهِم وَالإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 12، وقعة صفّين: ص153 عن خالد بن قطن وفيه «يجرمنّك» بدل «يحملنّكم»، بحارالأنوار: ج32 ص396 ح367؛ تاريخ الطبري: ج4 ص567 عن خالد بن قطن وفيه «يجر منّك» بدل «يحملنّكم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش ايشان به مَعقِل بن قيس، آن گاه كه او را به سوى [لشكر] شام، روانه كرد ـ: هر گاه با دشمن رو به رو شدى، در ميانه يارانت بِايست. نه به دشمن، نزديك شو، همانند كسى كه مى خواهد [آتش] جنگ را شعله ور كند، و نه از آنان به سان كسى كه از جنگ مى ترسد، فاصله بگير تا آن كه فرمان من به تو برسد. كينه و دشمنى شما با آنان، وادارتان نكند كه پيش از فرا خواندن آنان [به راه حق] و تمام كردن حجّت بر ايشان، با آنها بجنگيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-تجنب-الإفراط&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ تَجَنُّبُ الإِفراطِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ اجتناب از زياده روى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أحبِب حَبيبَكَ هَونا ما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحبِب حَبيبَكَ هَونا مّا: أي حُبّا مقتصدا لا إفراط فيه، وإضافة «ما» إليه تفيد التقليل (النهاية: ج5 ص284 «هون»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، عَسى أن يَكونَ بَغيضَكَ يَوما ما، وأَبغِض بَغيضَكَ هَونا ما، عَسى أن يَكونَ حَبيبَكَ يَوما ما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص622 ح1285 عن حميد بن عبد الرحمن الحميري عن الإمام عليّ عليه السلام و ص364 ح767 عن عليّ بن علي رزين عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عن النزال بن سبرة، نهج البلاغة: الحكمة 268، تحف العقول: ص201 وفيه «يعصيك» بدل «يكون بغيضك»، الجعفريّات: ص233 عن إسماعيل بن موسى عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام وكلّها عن الإمام عليّ عليه السلام من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج74 ص177 ح14؛ سنن الترمذي: ج4 ص360 ح1997، الأدب المفرد: ص382 ح1321 عن عبيد الكندي عن الإمام عليّ عليه السلام من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله، الفردوس: ج1 ص435 ح1771 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله وكلّها نحوه، كنزالعمّال: ج9 ص24 ح24742.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دوستت را در حدّ اعتدال، دوست بدار؛ زيرا ممكن است كه روزى دشمن تو شود، و دشمنت را در حدّ اعتدال دشمن بدار؛ زيرا ممكن است كه روزى دوست تو شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ قَوما أحَبّوا قَوما حَتّى هَلَكوا في مَحَبَّتِهِم، فَلا تَكونوا كَهُم. وإنَّ قَوما أبغَضوا قَوما حَتّى هَلَكوا في بُغضِهِم، فَلا تَكونوا كَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردوس الأخبار: ج1 ص291 ح919 عن عبداللّه بن جعفر، كنزالعمّال: ج9 ص45 ح24857.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عدّه اى، عدّه اى را چنان دوست داشتند كه در دوستى آنان به هلاكت در افتادند. شما از اين عدّه مباشيد. عدّه اى هم عدّه اى را چنان دشمن داشتند كه در دشمنى و نفرت از آنان، به هلاكت در افتادند. از اين عدّه هم نباشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في صِفَةِ المُؤمِنِ ـ: لا يَغرَقُ في بُغضِهِ، ولا يَهلِكُ في مَحَبَّتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص75 ح171 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج67 ص311 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در ويژگى هاى مؤمن ـ: نه در كين ورزى اش غرق مى شود، نه در مهرورزى اش [چنان افراط و غلوّ مى كند كه] هلاك شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَكُن حُبُّكَ كَلَفا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَلِفَ الأمرَ: إذا تَجشَّمَهُ على مَشَقَّةٍ وعُسرة (لسان العرب: ج9 ص307 «كلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا بُغضُكَ تَلَفا؛ أحبِب حَبيبَكَ هَونا ما، وأَبغِض بَغيضكَ هَونا ما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص703 ح1505 عن زيد بن عليّ عن أبيه الإمام زين العابدين عليه السلام، بحارالأنوار: ج74 ص178 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نه دوست داشتنت، سودايى باشد، نه دشمنى ات، نابود كننده؛ بلكه دوست خود را در حدّ اعتدال، دوست بدار و دشمنت را در حدّ اعتدال، دشمن بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-تجنب-هجر-المؤمن-288&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ تَجَنُّبُ هَجرِ المُؤمِنِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محقّق اردبيلى، در مجمع الفائدة و البرهان (ج 12 ص344 ـ 346) مى گويد: همچنين، حرمت قهر كردن، بدون آن كه از سرِ بغض و خشم و كدورت و سرسنگينى ـ كه از نظر او به همان معناى بغض است ـ، باشد، معلوم نيست؛ اگر چه اخبار فراوانى رسيده است كه بر تحريم آن به شكل مبالغه آميز، دلالت دارند، به طوى كه از آنها گناه كبيره بودنِ قهر و بلكه شديدتر از آن، فهميده مى شود؛ امّا ظاهرا بايد اين اخبار را تأويل كرد؛ زيرا علماى شيعه معتقدند كه معلوم نيست مطلقِ قهر و دورى كردن، حرام باشد؛ زيرا اوّلاً در بين افراد صالح و پرهيزگار و بلكه پيامبران و اولياى اين امر، ديده مى شود. ثانيا عمل به آن، ناممكن است؛ زيرا مؤمنان فراوان اند و اگر قهر و دورى كردن هر يك آنان حرام باشد، پس نبايد به كارى جز ديد و بازديد بپردازند و تنها اندكى از آنان به اين كار مى پردازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آرى ! در باره مذموم و جايز نبودن قهر و دورى از يكديگر، روايتْ فراوان است؛ امّا شايد بتوان آنها را بر قهر و دورى كردن به سبب خشم و بغض و دشمنى حمل كرد؛ مانند روايت صحيح هشام بن حكم كه از امام صادق عليه السلام... نقل كرده كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «قهر كردن بيش از سه روز، روا نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤيّد آنچه گفتيم، اين است كه در بيشتر آنها به اين مطلب، اشاره شده است؛ مانند روايت احمد بن محمّد بن خالد كه مى گويد: در وصيّت مفضّل آمده است: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «هيچ گاه دو مرد با حالت قهر از يكديگر جدا نمى شوند، مگر اين كه يكى از آن دو، سزامند بيزارى و لعنت است. شايد هم هر دوى آنها سزاوار آن باشند». مُعَتِب به ايشان گفت: خدا، مرا فدايت كند ! ستمكار [و مقصّر]، درست؛ امّا ستم ديده (بى گناه) چرا؟ فرمود: «چون او برادرش را به پيوند و آشتى با خود، فرا نمى خواند و از سخن او چشم نمى پوشد. از پدرم [باقر] عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: هر گاه دو نفر با هم نزاع كردند ويكى از آن دو بر ديگرى چيره آمد، بايد ستم ديده، نزد آن ديگرى برود و به او بگويد: برادرم! من ستمكار [و مقصّر] هستم تا قهر و جدايى ميان آن دو از بين برود؛ زيرا خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، داورى دادگر است و حقّ ستم ديده را از ستمكار مى ستانَد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ اجتناب از قهر كردن با مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أيُّما مُسلِمَينِ تَهاجَرا فَمَكَثا ثَلاثا لا يَصطَلِحانِ، إلّا كانا خارِجَينِ مِنَ الإِسلامِ، ولَم يَكُن بَينَهُما وِلايَةٌ، فَأَيُّهُما سَبَقَ إلى كَلامِ أخيهِ، كانَ السّابِقَ إلَى الجَنَّةِ يَومَ الحِسابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص345 ح5، مصادقة الإخوان: ص153 ح1، منية المريد: ص325 كلّها عن داوود بن كثير عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، إرشاد القلوب: ص178 نحوه، بحارالأنوار: ج75 ص186 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر دو مسلمان با هم قهر كنند و تا سه روز آشتى نكنند، هر دو از اسلام، خارج مى شوند و ميانشان، هيچ پيوند دينى اى نيست، و هر كدام از آنها در صحبت كردن[و آشتى] با برادرش پيشى گيرد،در روز حسابرسى، زودتر به بهشت مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا هِجرَةَ فَوقَ ثَلاثٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهره أنّه لو وقع بين أخوين من أهل الإيمان موجدة أو تقصير في حقوق العشرة والصحبة، وأفضى ذلك إلى الهجرة، فالواجب عليهم أن لا يبقوا عليها فوق ثلاث ليال، وأمّا الهجر في الثلاث فظاهره أنّه معفوّ عنه، وسببه أنّ البشر لا يخلو عن غضب وسوء خلق، فسومح في تلك المدّة، مع أنّ دلالته بحسب المفهوم وهي ضعيفة، وهذه الأخبار مختصّة بغير أهل البدع والأهواء والمصرّين على المعاصي لأنّ هجرهم مطلوب، وهو من أقسام النهي عن المنكر (بحار الأنوار: ج75 ص185).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص344 ح2 عن هشام بن الحكم عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص183 ح250 عن أنس نحوه، مشكاة الأنوار: ص365 ح1192 عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج75 ص185 ح2؛ مسند ابن حنبل: ج3 ص346 ح9103، السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص369 ح9161 كلاهما عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج9 ص47 ح14870 نقلاً عن الخرائطي في مساوئ الأخلاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بيش از سه روز، نبايد قهر كرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهر حديث، اين است كه اگر ميان دو برادر مؤمن، ناراحتى يا تقصيرى در حقوق معاشرت و دوستى پيش آيد و اين امر به قهر كردن بينجامد، بر آنان واجب است كه بيش از سه شب بر قهر خود باقى نمانند. امّا قهر بودن در سه روز، ظاهرا، بخشوده است، علّتش هم آن است كه بشر، از خشم و بداخلاقى به دور نيست. بنا بر اين، در اين مدّت، اجازه داده شده است. اين دلالت، بر حسب مفهوم بوده، دلالت ضعيفى است. البته اين اخبار، به كسانى اختصاص دارد كه اهل بدعت و فرقه گرايى و اصرار برگناهان نباشند؛ چرا كه قهر با اين گونه افراد ودورى كردن از آنان، مطلوب و از اقسام نهى از منكر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أنس: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لا هِجرَةَ بَينَ المُسلِمينَ فَوقَ ثَلاثَةِ أيّامٍ ـ أو ثَلاثِ لَيالٍ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج5 ص88 ح1193 و ج9 ص333 ح2387 كلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «قهر كردن دو مسلمان با يكديگر بيش از سه روز روا نيست يا [فرمود]: «سه شب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا أبغَضتَ فَلا تَهجُر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ح3980، عيون الحكم والمواعظ: ص133 ح3008.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه [كسى را] دشمن داشتى، [با وى] قهر مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن علي بن حديد عن عمّه مرازم بن حكيم: كانَ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام رَجُلٌ مِن أصحابِنا يُلَقَّبُ شَلقانَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شلقان لقب لعيسى بن أبي منصور (بحارالأنوار: ج75 ص186).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وكانَ قَد صَيَّرَهُ في نَفَقَتِهِ، وكانَ سَيِّئَ الخُلُقِ، فَهَجَرَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة الملجسي قدس سره: «فهجره» أي بسبب سوء خلقه مع أصحاب أبي عبداللّه عليه السلام ـ الذين كان مرازم منهم ـ هجر مرازم عيسى، فعبر عنه ابن حديد (الراوي) هكذا. وقال الشهيد الثاني رحمه الله: ولعل الصواب «فهجرته»، وقال بعض الأفاضل: أي فهجر عيسى أبا عبداللّه بسبب سوء خلقه مع أصحاب أبي عبداللّه الذين كان مرازم منهم (بحار الأنوار: ج75 ص186).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي يَوما: يا مُرازِمُ، وتُكَلِّمُ عيسى؟ فَقُلتُ: نَعَم، فَقالَ: أصَبتَ، لاخَيرَ فِي المُهاجَرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص345 ح4، بحارالأنوار: ج75 ص185 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن حديد، از عمويش مُرازِم بن حكيم ـ: مردى از شيعيان، [به نام عيسى و] ملقّب به شَلْقان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شلقان، لقب عيسى بن منصور بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در خانه امام صادق عليه السلام بود و امام عليه السلام خرجىِ او را مى داد(/ او را ناظر مخارج خود قرار داده بود). وى مردى بداخلاق بود. لذا [من] با او قهر كرد[م].&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى مى گويد: به سبب بداخلاقى عيسى با ياران امام صادق عليه السلام ـ كه مَرازم نيز يكى از ايشان بود ـ، مرازم با عيسى قهر كرد. پس ابن حديد (راوى) اين گونه تعبير كرده است. شهيد ثانى مى گويد: شايد درستش اين گونه باشد: «لذا با او قهر كردم». يكى از بزرگان، گفته است: يعنى امام صادق عليه السلام با عيسى، به سبب بداخلاقى اش با اصحاب امام عليه السلام ـ كه مرازم نيز از جمله آنان بود ـ، قهر كرد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى امام عليه السلام به من فرمود: «اى مُرازِم! آيا با عيسى صحبت مى كنى [و آشتى كرده اى]؟». گفتم: آرى. فرمود: «كار درستى مى كنى. قهر كردن، خوب نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-اتقاء-من-يبغضه-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ اِتِّقاءُ مَن يُبغِضُهُ القَلبُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ برحذر بودن از كسى كه دل، او را دشمن مى دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِتَّقوا مَن تُبغِضُهُ قُلوبُكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص20، نزهة الناظر: ص98 ح173 وفيه «تبغض» بدل «تبغضه»، بحارالأنوار: ج74 ص198 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: برحذر باشيد از كسى كه دل هايتان، او را دشمن مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لَمَّا احتُضِرَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام جَمَعَ بَنيهِ حَسَنا وحُسَينا وَابنَ الحَنَفِيَّةِ وَالأَصاغِرَ مِن وُلدِهِ، فَوَصّاهُم: ... يا بَنِيَّ، إنَّ القُلوبَ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، تَتَلاحَظُ بِالمَوَدَّةِ وتَتَناجى بِها، وكَذلِكَ هِيَ فِي البُغضِ؛ فَإِذا أحبَبتُمُ الرَّجُلَ مِن غَيرِ خَيرٍ سَبَقَ مِنهُ إلَيكُم فَارجوهُ، وإذا أبغَضتُمُ الرَّجُلَ مِن غَيرِ سوءٍ سَبَقَ مِنهُ إلَيكُم فَاحذَروهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص595 ح1232 عن جابر بن يزيد، بحارالأنوار: ج42 ص247 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: چون امير مؤمنان عليه السلام به حال احتضار افتاد، فرزندانش حسن عليه السلام و حسين عليه السلام و ابن حنفيه و فرزندان كوچك ترش را جمع كرد و به آنان، چنين سفارش فرمود: «... فرزندان عزيزم! دل ها [به سان] سپاهيانى صف آرايى شده هستند. از روى محبّت به يكديگر مى نگرند و با همديگر، نجوا مى كنند. در كين و نفرت نيز اين گونه اند. پس هر گاه شخصى را بدون داشتن سابقه نيكى نسبت به شما دوست داشتيد، به وى اميدوار باشيد، و هر گاه كسى را بدون آن كه پيش تر از او به شما بدى رسيده باشد، دشمن داشتيد، از وى بر حذر باشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: اِحذَر مَن تُبغِضُهُ؛ فَإِنَّ بُغضَكَ لَهُ يَدعوكَ إلَى الضَّجَرِ بِهِ، وقَليلُ الغَضَبِ كَثيرٌ في أذَى النَّفسِ وَالعَقلِ، وَالضَّجَرُ مُضَيِّقٌ لِلصَّدرِ، مُضعِفٌ لِقُوَى العَقلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص281 ح231.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: از كسى كه دشمنش مى دارى، بر حذر باش؛ زيرا نفرت تو از او، تو را به رنجش و خشم نسبت به وى مى كشانَد. اندكىْ خشم، براى آزردن جان و خِرد، بسيار است. رنجش و خشم، سينه را تنگ و قواى خِرد را ناتوان مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-الصبر-على-بغض-الأشرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: فَضلُ الصَّبرِ عَلى بُغضِ الأَشرارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: ارزش شكيبايى در برابر كين ورزى بَدان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: سَيَأتي عَلَى النّاسِ زَمانٌ لايُنالُ المُلكُ فيهِ إلّا بِالقَتلِ وَالتَّجَبُّرِ، ولَا الغِنى إلّا بِالغَصبِ وَالبُخلِ، ولَا المَحَبَّةُ إلّا بِاستِخراجِ الدّينِ وَاتِّباعِ الهَوى؛ فَمَن أدرَكَ ذلِكَ الزَّمانَ فَصَبَرَ عَلَى الفَقرِ وهُوَ يَقدِرُ عَلَى الغِنى، وصَبَرَ عَلَى البِغضَةِ وهُوَ يَقدِرُ عَلَى المَحَبَّةِ، وصَبَرَ عَلَى الذُّلِّ وهُوَ يَقدِرُ عَلَى العِزِّ، آتاهُ اللّهُ ثَوابَ خَمسينَ صِدّيقا مِمَّن صَدَّقَ بي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص91 ح12 عن العرزمي عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج18 ص147 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به زودى زمانى بر مردم مى آيد كه در آن، حكومت، جز با كشتار و خودكامگى، و ثروت، جز با غصب و بخل ورزى، و محبوبيت، جز با كنار گذاشتن دين و پيروى از هوس، به دست نمى آيد. پس هر كس آن زمان را در يابد و با آن كه مى تواند ثروتمند شود، بر نادارىِ خويش شكيبايى كند و با آن كه مى تواند محبوبيت به دست آورد، بر نفرت و كين [مردم] شكيبايى ورزد و با آن كه مى تواند قدرت به چنگ آورد، بر خوارى [و بر كنارى از قدرت] شكيبايى نمايد، خداوند، ثواب پنجاه صدّيق از صدّيقانى كه مرا تصديق كرده اند، به او عطا خواهد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر صلى الله عليه و آله ـ في كِتابِهِ إلى سَعدِ الخَيرِ ـ: اِعلَم ـ رَحِمَكَ اللّهُ ـ، أنَّهُ لا تُنالُ مَحَبَّةُ اللّهِ إلّا بِبُغضِ كَثيرٍ مِنَ النّاسِ، ولا وِلايَتُهُ إلّا بِمُعاداتِهِم، وفَوتُ ذلِكَ قَليلٌ يَسيرٌ لِدَركِ ذلِكَ مِنَ اللّهِ لِقَومٍ يَعلَمونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص56 ح17 عن حمزة بن بزيع، بحارالأنوار: ج78 ص363 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در نامه اش به سعد الخير ـ: خدايت رحمت كند! بدان كه محبّت خدا را به دست نمى توان آورد، مگر از طريق كين ورزى با بسيارى از مردمان، و به دوستى و ولايت او نمى توان رسيد، مگر با دشمنى كردن با آنان. اين از دست دادن [مردم] در مقابل رسيدن به دوستى خدا، در نظر كسانى كه [به ارزش كار] آگاه اند، بسيار ناچيز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ المَسيحُ عليه السلام يَقولُ لِأَصحابِهِ: إن كُنتُم أحِبّائي وإخواني، فَوَطِّنوا أنفُسَكُم عَلَى العَداوَةِ وَالبَغضاءِ مِنَ النّاسِ، فَإِن لَم تَفعَلوا فَلَستُم بِإِخواني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص208 ح43 عن ابن سنان، المؤمن: ص26 ح42 عن عبدالأعلى بن أعين، مشكاة الأنوار: ص496 ح1658، أعلام الدين: ص436 والثلاثة الأخيرة من دون إسناد إلى عيسى عليه السلام نحوه، بحارالأنوار: ج14 ص324 ح18؛ تاريخ دمشق: ج47 ص452 عن عمران بن سليمان من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مسيح عليه السلام به يارانش مى فرمود: «اگر شما [به راستى] دوستان و برادران من هستيد، پس خويشتن را براى دشمنى و كين ورزى از جانب مردم، آماده سازيد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قول معروف: پيهِ كينه و دشمنى مردم را بر تن خود بماليد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه اگر چنين نكنيد، برادران من نيستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ الحَوارِيّينَ شَكَوا إلى عيسى ما يَلقَونَ مِنَ النّاسِ وشِدَّتَهُم عَلَيهِم، فَقالَ: إنَّ المُؤمِنينَ لَم يَزالوا مُبغَضينَ، وإيمانُهُم كَحَبَّةِ القَمحِ؛ ما أحلى مَذاقَها، وأَكثَرَ عَذابَها!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص26 ح41، مشكاة الأنوار: ص496 ح1659 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: حواريان، از آزارها و رنج هايى كه از مردم مى ديدند، به عيسى عليه السلام شِكوه كردند. عيسى عليه السلام فرمود: «مؤمنان، هميشه مبغوض بوده اند و ايمان آنان، همانند دانه گندم است كه طعمش بس شيرين [و لذيذ] است؛ امّا عذابِ بسيار مى كِشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%B5_%D8%B1_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B5%DB%8C%D8%B1%D8%A9&diff=336 2025-03-03T07:17:37Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البصیرة-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَصیرة (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصيرت&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بصيرت-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصيرت، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بصيرت»، از مادّه «بصر» است كه، دو معناى اصلى دارد: يكى...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البصیرة-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَصیرة (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بصيرت-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصيرت، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بصيرت»، از مادّه «بصر» است كه، دو معناى اصلى دارد: يكى، علم و ديگرى، درشتى، سختى و خشونت. در اين جا، معناى نخستْ مقصود است. احمد بن فارِس، در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءُ وَ الصّادُ وَ الرّاءُ أصلانِ: أحَدُهُمَا العِلمُ بِالشَّى ءِ. يُقالُ: هُوَ بَصيرٌ بِهِ... وَ البَصيرَةُ: التُّرسُ فيما يُقالُ، وَ البَصيرَةُ البُرهانُ وَ أَصلُ ذلِكَ كُلِّهِ وُضوحُ الشَّى ءِ... وَ أَمَّا الأَصلُ الآخَرُ فَبُصْرُ الشَّى ءِ غَلَظُهُ وَ مِنهُ البَصْرُ، هُوَ أن يُضَمَّ أديمٌ إلى أديمٍ يُخاطانِ كَما تُخاطُ حاشِيَةُ الثَّوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللّغة: ج1 ص253 ـ 254 مادّه «بصر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باء و صاد و راء (بصر)، دو معناى اصلى را تشكيل مى دهند: يكى، عبارت است از علم به چيزى. گفته مى شود: «هُوَ بَصيرٌ بِهِ» يعنى: «او به آن چيز، داناست».… بصيرت، به معناى سپر است و به معناى برهان هم آمده است. اصل همه اينها، روشن بودن چيزى است.… امّا معناى اصلى دوم، درشتى [و زُمختى] است. از همين معناست «بَصْر» كه عبارت از دو چرم را بر هم دوختن است، چنان كه كناره پارچه، دوخته مى شود. ابن منظور، «بصر» و «بصيرت» را چنين معنا كرده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَصَرُ العَينُ، إلّا أنَّهُ مُذَكَّرٌ وَ قيلَ: البَصَرُ حاسَّةُ الرُّؤيَةِ... وَ البَصيرَةُ: الحُجَّةُ... وَ البَصَرُ: نَفاذٌ فِى القَلبِ، وَ بَصَرُ القَلبِ: نَظَرُهُ وَ خاطِرُهُ، وَ البَصيرَةُ عَقيدَةُ القَلبِ... وَ البَصيرَةُ: الفِطنَةُ... وَ فَعَلَ ذلِكَ عَلى بَصيرَةٍ أى عَلى عَمدٍ وَ عَلى غَيرِ بَصيرَةٍ أى عَلى غَيرِ يَقينٍ... عَلىَ بَصيرَةٍ أى عَلى مَعرِفَةٍ مِن أمرِكُم ويَقينٍ... وَ البَصيرَةُ: العِبرَةُ... وَ البَصَرُ: العِلمُ وَ بَصُرتُ بِالشَّى ءِ، عَلِمتُهُ... وَ البَصيرُ: العالِمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج4 ص64 و 65 مادّه «بصر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَصَر، يعنى چشم؛ امّا [بر خلاف «عَين»،] مذكّر است. گفته شده: بصر، عبارت از حواس ديدن است... بصيرت، يعنى حجّت.… بَصَر، يعنى نفوذ در دل. «بَصَر القُلب»، به نگاه و خطور آن مى گويند و بصيرت، يعنى عقيده قلبى...، بصيرت، يعنى هوش.… «فَعَلَ ذلِكَ عَلى بَصيرَةٍ»، يعنى از روى قصد و آگاهى و «عَلى غَيرِ بَصيرةٍ»، يعنى از روى غير يقين.… «عَلى بَصيرةٍ مِن أمرِكُم وَ يَقينٍ»، يعنى: «با داشتن شناخت و يقين در كار شما»... بصيرت، يعنى عبرت.… بَصَر، يعنى علم. «بَصُرتُ بالشى ءِ»، يعنى: «آن چيز را دانستم»... و بصير، به معناى «عالم» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانى، در توضيح معناى «بصر» و «بصيرت» مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَصَرُ يُقالُ لِلجارِحَةِ النّاظِرَةِ... وَ لِلقُوَّةِ الَّتى فيها، وَ يُقالُ لِقُوَّةِ القَلبِ المُدرِكَةِ: بَصيرَةٌ وَ بَصَرٌ... وَ لا يَكادُ يُقالُ لِلجارِحَةِ بَصيرَةٌ، وَ يُقالُ مِنَ الأَوَّلِ: أبصَرتُ، وَ مِنَ الثّانى أبصَرتُهُ وَ بَصُرتُ بِهِ، وَ قَلَّما يُقالُ بَصُرتُ فِى الحاسَّةِ إذا لَم تُضامَّهُ رُؤيَةُ القَلبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص127 مادّه «بصر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَصَر، به عضو بينايى... و به نيرويى كه در آن است، گفته مى شود. به نيروى ادراك كننده قلب هم «بصيرت» و «بَصَر» مى گويند... و به عضو بينايى، كمتر بصيرت گفته مى شود. در صورت اوّل (ديدن با چشم)، «أبصرتُ» مى گويند. و در صورت دوم: «أبصرتُهُ» و «بَصُرتُ بِهِ». در صورت ديدن با حواس بينايى، چنانچه با رؤيت قلبى همراه نباشد، به ندرت گفته مى شود: «بَصُرتُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بررسى آنچه در تبيين معناى بصيرت آمده،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه جهان اسلام: ج3 ص484 مدخل «بصيرت»، دائرة المعارف قرآن كريم: ج5 ص573 مدخل «بصيرت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نشان مى دهد كه اين واژه، در معانى گوناگونى به كار رفته است؛ مانند: دانش، بينش دل، نورِ دل، آگاهى، زيركى، هوشيارى، برهان، عبرت و اعتقاد صحيح دينى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا همه اين معانى، در واقع ـ همان طور كه ابن فارِس گفته ـ به معناى اوّليه مادّه بصيرت، باز مى گردند. حتّى اطلاق «بصر» به چشم نيز بدان جهت است كه چشم، يكى از مهم ترين راه هاى تحصيل علم و معرفت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه هر چند بصيرت، در اصل به معناى علم است؛ ليكن بايد توجّه داشت كه هر علمى، بصيرت نيست و هر عالمى، بصير ناميده نمى شود؛ بلكه اين واژه، حاكى از نوعى احاطه علمى و آينده نگرى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه برخى از پژوهش ها، واژه بصيرت، در فرهنگ هاى مختلف، بيش از سى معنا را به خود اختصاص داده كه موضوع آينده و آينده نگرى در ميان بيشتر آنها مشترك است. همچنين بررسى سير تاريخى اين واژه، نشان مى دهد كه اين واژه، از زبان سانسكريت و از شرق به غرب رفته است. وجوه اشتراك فرهنگى اين واژه، در شرق و غربْ فراوان است كه مهم ترين آنها، آينده نگرى و تفاوت اصلى در چگونگى آن است. اولياى خدا، در جستجوى شهود معنوى از طريق بصيرت اند، در حالى كه رهبران و مديران، در جستجوى بصيرتى هستند كه آينده سازمان خود را با موفّقيت، قرين سازند (ر. ك: مقاله «بصيرت در رهبرى و مديريت اسلامى»، محمّد اَزگُلى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بصيرت-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بصيرت، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كريم، مشتقّات «بصر»، 148 بار و واژه «بصيرت»، دوبار تكرار شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به طور كلّى، واژه «بصر» در متون اسلامى، گاه در باره بينايى ظاهرى و حسّى، و گاه در باره بينايى باطنى و عقلى به كار مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تعبير ديگر، مردم از نظر بينش، به دو دسته تقسيم مى شوند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته اوّل، ديده عقل آنها نزديك بين است، آينده خود و جهان را نمى بينند و اداركات آنها در محسوساتْ خلاصه مى شود و به تعبير زيباى قرآن:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِّنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَ هُمْ عَنِ الْأَخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روم: آيه 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از زندگى دنيا، ظاهرى را مى شناسند، حال آن كه از آخرت غافل اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين دسته، هر چند به ظاهرْ بينا هستند؛ ولى در فرهنگ قرآن و حديث، كور محسوب مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برپايه گزارشى، امام على عليه السلام در يكى از سخنرانى هاى خود در مدينه، به اين نكته مهم، اين گونه اشاره فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما كُلُّ ذى قَلبٍ بِلَبيبٍ، وَ لا كُلُّ ذى سَمعٍ بِسَميعٍ، وَ لا كُلُّ ناظِرٍ بِبَصيرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: خطبه 88، الكافى: ج8 ص64 ح22، الإرشاد: ج1 ص292، بحار الأنوار: ج32 ص43 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نه هر كه دلى دارد، به خردى داننده است، و نه هر كه گوشى دارد نيك شنونده است، و نه هر كه ديده اى دارد بيننده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم، جامع نگر و واقع نگرند؛ هم نزديك را خوب مى بينند و هم دور را. ادراكات آنها، در محسوساتْ خلاصه نمى شود؛ هم خانه دنيا را مى بينند و هم خانه آخرت را. در فرهنگ قرآن و حديث، اين دسته از مردم، بصير و بينا ناميده مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه روايتى، امام على عليه السلام، اين دو دسته از مردم را اين گونه معرّفى نموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّمَا الدُّنيا مُنتَهى بَصَرِ الأَعمى، لا يُبصِرُ مِمّا وَراءَها شَيئاً، وَ البَصيرُ يَنفُذُها بَصَرُهُ، وَ يَعلَمُ أنَّ الدّارَ وَراءَها. فَالبَصيرُ مِنها شاخِصٌ، وَ الأَعمى إلَيها شاخِصٌ، وَ البَصيرُ مِنها مُتَزَوِّدٌ، وَ الأَعمى لَها مُتَزَوِّدٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص432 ح98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همانا دنيا، واپسين ديدرسِ انسان كور[دل] است و در فراسوى آن، چيزى نمى بيند؛ امّا بينشوَر، نگاهش از دنيا فراتر مى رود و مى داند كه سرا[ى حقيقى] در وراىِ اين دنياست. پس بينشوَر، از دنيا دل و ديده بر مى گيرد و كور[دل] به آن مى نگرد. بينشوَر، از آنْ توشه بر مى گيرد و كور[دل]، براى آنْ توشه فراهم مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، بصيرت و بينايى حقيقى در فرهنگ قرآن و حديث، به معناى جامع نگرى و آينده نگرىِ علمى و عملى است و كسانى «بصير» ناميده مى شوند كه در پرتو بينش صحيح، در جهت تأمين منافع مادّى و معنوى، و دنيا و آخرت خود، حركت كنند. همه آيات و رواياتى كه در اين بخش در باره ديده بصيرت، ارزش بصيرت، عوامل تقويت بصيرت، مبادى، آثار و موانع آن آمده است، تعريف ياد شده را تأييد مى نمايند. پيش از ملاحظه آيات و روايات مربوط، به اين نكاتْ توجّه فرماييد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;همتايان-بصيرت-در-مفهوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. همتايان بصيرت، در مفهوم&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن و روايات اسلامى، واژه هايى وجود دارند كه مى توان گفت كه معادل واژه بصيرت اند و يا بسيار نزديك به آن اند، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-يقظه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ يقظه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از واژه هاى معادل بصيرت، «يقظه» است. در اين باره، از امام على عليه السلام نقل شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليَقَظَةُ استِبصارٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص50 ح176.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقظه (بيدارى)، بصيرت يافتن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در روايتى ديگر از ايشان، در معرّفى اهل بصيرت، آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاستَصبَحوا بِنورِ يَقَظَةٍ فِى الأَبصارِ وَ الأَسماعِ وَ الأَفئِدَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص452 ح122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس بدين سبب، چشم ها و گوش ها و دل هايشان، از نور بيدارى روشن گرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-نور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ نور&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همتاى ديگر بصيرت، نور است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ ءَامِنُواْ بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ وَ يَجْعَل لَّكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديد: آيه 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده ايد، از خدا پروا داريد و به پيامبر او بگرويد تا از رحمت خويش، شما را دو بهره عطا كند و براى شما نورى قرار دهد كه به [بركت] آن، راه سپريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-فرقان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ فرقان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى ديگر از واژه هاى بسيار نزديك به مفهوم بصيرت، واژه «فرقان» است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن تَتَّقُواْ اللَّهَ يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انفال: آيه 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كسانى كه ايمان آورده ايد! اگر از خدا پروا كنيد، براى شما فرقانى (نيروى جدا كننده حق از باطل) قرار مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين در بسيارى از روايات، واژه هاى ديگرى همچون: عقل،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج1 ص175 (معرفت شناسى / پژوهشى در باره معناى خِرد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معرفت، علم و حكمت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج2 ص247 (معرفت شناسى / پژوهشى در باره معناى دانش).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز در معناى بصيرت به كار رفته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيناى-مطلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. بيناى مطلق&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در نوزده آيه از قرآن، خداوند متعال، با صفت بينايى، توصيف شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج5 ص369 (خداشناسى / فصل نهم: بصير).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين صفت، حاكى از احاطه علمى و ذاتىِ آفريدگار بر همه چيز است. لذا برخى از روايات، بصير را از صفات ذات خداوند دانسته اند. بنا بر اين، بيناى مطلقْ اوست و همه چيز، بينايى را از او دريافت مى كنند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريافت عقل از خدا ـ كه در شمارى از احاديث آمده ـ، اشاره به اين معناست (ر. ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج1 ص426 پاورقى 1).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر كس به او نزديك تر باشد، از بصيرت و بينشِ بيشترى برخوردار خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-ديده-بصيرت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. معناى ديده بصيرت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از منظر قرآن، در باطن انسان، شعور مرموزى وجود دارد كه با الهام فطرى الهى، مى تواند خوب را از بد، و حق را از باطلْ تشخيص دهد. متن سخن خداوند متعال در اين باره، چنين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمس: آيه 7 ـ 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به نفس و آن كه آن را درست كرد! سپس پليدكارى و پرهيزگارى اش را به آن، الهام كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايتى از امام صادق عليه السلام، اين الهام فطرى، چنين تفسير شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أى عَرَّفَها وَ أَلهَمَها، ثُمَّ خَيَّرَها فَاختارَت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص396 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى به آن شناسانْد و الهام فرمود. سپس، او را مخيّر ساخت و او انتخاب كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حديث ديگرى از ايشان، آمده است كه در باره الهام فجور و تقوا مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَرَّفَهُ الحَقَّ مِنَ الباطِلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص398 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حق و باطل را به او شناسانْد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز در تفسير آيه «وَ هَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلد: آيه 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دو راه را به او نشان داديم»، از ايشانْ روايت شده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَجدَ الخَيرِ وَ نَجدَ الشَّرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص396 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[يعنى: ] راه نيكى و راه بدى را [نشان داديم].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديده بصيرت، در واقع، همان شعور فطرى مرموز و ادراك باطنىِ موجود در باطن انسان است كه قدرت تشخيص نيك و بد، خير و شر، و حق و باطل را دارد و او را به آينده نگرى و پيروى از حق و دورى گزيدن از باطل، دعوت مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين شعور و ادراك، در ابتداى زندگى، به صورت استعداد و اِجمال، در نهاد همه انسان ها وجود دارد و به تدريج، شكوفا مى شود. شكوفايى اين شعور، شكوفايىِ انسانيّت است و فلسفه بعثت انبياى الهى، چيزى جز رشد و بالندگى و شكوفايى انسانيّت و سازندگى جامعه مطلوب انسانى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با بهره گيرى از برنامه انبيا در تقويت ادراكات باطنى، قدرت ديده بصيرت، به تدريج، افزايش مى يابد تا آن جا كه حقايق معقول، به صورت محسوس براى انسانْ قابل رؤيت مى گردند، چنان كه از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده كه مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ إلّا وَ فى وَجهِهِ عَينانِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ الدُّنيا، وَ عَينانِ فى قَلبِهِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ الآخِرَةِ، فَإِذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا فَتَحَ عَينَيهِ اللَّتَينِ فى قَلبِهِ، فَأَبصَرَ بِهِما ما وَعَدَهُ بِالغَيبِ، فَآمَنَ بِالغَيبِ عَلَى الغَيبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص382 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده اى نيست، مگر آن كه دو چشم در چهره اش دارد كه با آنها، امور دنيا را مى بيند و دو چشم در دلش كه با آنها امور آخرت را مشاهده مى كند. پس هر گاه خدا، خير بنده اى را بخواهد، دو چشمى را كه در دل اوست، مى گشايد و او با آنها، آنچه را خداوند در عالم غيبْ وعده اش را داده است، مى بيند و به وسيله غيب (دو چشم دل) به غيب (/ به غيب بر روى غيب)، ايمان مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بديهى است كه خواستِ خداوند حكيم در باره باز شدن ديده بصيرت شمارى از انسان ها، گزاف نيست؛ بلكه به مقتضاى نظام حكيمانه آفرينش، ديده بصيرت كسانى باز شده، تقويت مى گردد كه در جهت شكوفايىِ ادراكات باطنى خود، حركت كرده باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خاستگاه-هاى-بصيرت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. خاستگاه هاى بصيرت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه آنچه در تبيين معناى بصيرتْ ارائه شد، خاستگاه بصيرت، مشابه خاستگاه علم، معرفت و حكمت است، همان گونه كه عوامل و موانع آن نيز با اسباب و آفات عناوين ياد شده، مشابهت دارند. لذا براى تكميل مباحث مربوط به بصيرت، ملاحظه بخش قابل عمده اى از آيات و روايات مرتبط با معرفت شناسى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج1 ـ 3 (شناخت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضرورى است. امّا آنچه را در اين فصل، با عنوان «خاستگاه هاى بصيرت» مطرح شده، مى توان به خاستگاه درونى و بيرونىِ بصيرت، تقسيم كرد: خاستگاه درونىِ بصيرت، عبارت است از نيروى باطنىِ قادر بر تشخيص حق و باطل، و خير و شر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خاستگاه بيرونى بصيرت، خود، دو گونه است: گونه اوّل، شامل ره نمودها و برنامه هايى كه ريشه در قرآن و تعاليم انبيا دارند و موجب شكوفايى فطرت بصيرت مى شوند؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گونه دوم نيز امدادهاى غيبى الهى كه در نتيجه اجراى تعاليم انبيا در زندگى، موجب تقويت نيروى بصيرت مى گردند و بر اين اساس، خاستگاه هاى بصيرت،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در فصل دوم، در ذيل عناوين فطرت، كتاب خدا، اسلام و توفيق، خلاصه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عوامل-تقويت-ديده-بصيرت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. عوامل تقويت ديده بصيرت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوامل تقويت بصيرت، دو دسته اند: عوامل علمى و عوامل عملى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، بر پايه ره نمودهاى انبياى الهى، شكوفايى فطرت بصيرت، هم به مجاهدت علمى نياز دارد و هم به مجاهدت عملى. متونى كه در فصل چهارم، با عناوين: تفكّر، تعقّل، تعلّم و اعتبار آمده اند، به نقش انديشه و تلاش هاى علمى، در تقويت ديده بصيرت، اشاره دارند و متونى كه با عناوين: پرهيزگارى، ياد خدا، اخلاص، زُهد و... آمده اند، به نقش تلاش هاى عملى در اين باره، اشاره مى نمايند. جالب توجّه اين كه همه اين عوامل، در اين آيه شريف، خلاصه شده اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ جَاهَدُواْ فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنكبوت: آيه 69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و كسانى كه در راه ما كوشيده اند، به يقين، راه هاى خود را بر آنان مى نمايانيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-افزايش-نيروى-بصيرت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. بركات افزايش نيروى بصيرت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه آنچه گذشت، به ميزان مجاهدت هاى علمى و عملى انسان، بينش باطنى، افزايش مى يابد و سالك، در نخستين گام، كاستى هاى درونىِ خود را بهتر مى بيند، زيركى، آينده نگرى، شجاعت و ساير كمالات انسانى، در او تقويت مى شوند و در نهايت، در نتيجه خودسازى، به نقطه اى از قوّت بصيرت و بينايى باطنى مى رسد كه حقايق معقول را به صورت محسوس مى بيند و به بالاترين مراتب ايمان ـ كه ايمانِ شهودى است ـ، دست مى يابد و پيشواى اهل بصيرت مى گردد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص383 (چشم بصيرت) و ص449 (اهل بصيرت / پيشوايان بصيرت).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اصلى-ترين-آفت-ديده-بصيرت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. اصلى ترين آفت ديده بصيرت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نقطه مقابل مجاهدت هاى علمى و عملى ـ كه موجب تقويت ديده بصيرت مى گردند ـ، پيروى از تمايلات نفسانى است. از اين رو، اصلى ترين آفت ديده بصيرت يافتن، هواپرستى و پيروى عملى از خواسته هاى ناپسندِ درونى است و بدين سان، هر چه پيروىِ انسان از نفس امّاره، بيشتر شود، چشمِ بصيرت او ضعيف تر مى گردد. در روايتى از امام على عليه السلام آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهَوى شَريكُ العَمى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص470 ح144.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَوَس، شريكِ كوردلى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى انسان، به چيزى علاقه پيدا كرد، ديگر نمى تواند معايب آن را ببيند و زشتى هاى آن را بشنود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَينُ المُحِبِّ عَمِيَّةٌ عَن مَعايِبِ المَحبوبِ، وَ اُذُنُهُ صَمّاءُ عَن قُبحِ مَساويهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص476 ح160.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديده عاشق، از ديدن عيب هاى معشوق، كور است و گوش او، از شنيدن زشتى معايبش، كَر. ساير آفات و موانع بصيرت، ريشه در پيروى از تمايلات نفسانى دارد و بدين جهت، اصلى ترين راه مبارزه با آفات، داشتن ديده بصيرتِ جهاد با نفس است كه در فرهنگ روايات اسلامى، «جهاد اكبر» ناميده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه توفيق اين جهاد را نيابد و در ميدان مبارزه با تمايلات نفسانى، شكست بخورد، نه تنها ديده بصيرت را از دست مى دهد و از درجه انسانيتْ سقوط مى كند، بلكه از هر حيوانى، گم راه تر و خطرناك تر مى گردد. چنين انسانى، سرنوشتى جز دوزخ، نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-البصيرة-القلبية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: البصيرة القلبيّة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: چشم بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيراً فَتَحَ لَهُ قُفلَ قَلبِهِ، وجَعَلَ فيهِ اليَقينَ وَالصِّدقَ، وجَعَلَ قَلبَهُ واعِياً لِما سَلَكَ فيهِ، وجَعَلَ قَلبَهُ سَليماً ولِسانَهُ صادِقاً وخَليقَتَهُ مُستَقيمَةً، وجَعَلَ اُذُنَهُ سَميعَةً وعَينَهُ بَصيرَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج11 ص96 ح30768 نقلاً عن أبي الشيخ عن أبي ذر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه خداوند، خير بنده اى را بخواهد، قفلِ دل او را برايش مى گشايد و يقين و راستى را در آن مى نهد و دلش را براى راهى كه در آن قدم گذاشته است، آگاه مى سازد و دلش را پاك و زبانش را راستگو و اخلاقش را درست و گوشش را شنوا و چشمش را بينا مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن عَبدٍ إلّا وفي وَجهِهِ عَينانِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ الدُّنيا، وعَينانِ في قَلبِهِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ الآخِرَةِ، فَإِذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا فَتَحَ عَينَيهِ اللَّتَينِ في قَلبِهِ فَأَبصَرَ بِهِما ما وَعَدَهُ بِالغَيبِ، فَآمَنَ بِالغَيبِ عَلَى الغَيبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص14 ح6040، كنز العمال: ج2 ص42 ح3043.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ بنده اى نيست، مگر آن كه دو چشم در صورتش دارد كه با آنها، امور دنيا را مى بيند و دو چشم در دلش كه با آنها، امور آخرت را مشاهده مى كند. پس هر گاه خدا، خير بنده اى را بخواهد، دو چشمى را كه در دل اوست، مى گشايد و او با آنها، آنچه را خداوند در عالم غيبْ به او وعده داده است، مى بيند و به وسيله غيب (دو چشم دل)، به غيبْ ايمان مى آورد (/ به غيبِ روى غيب، ايمان مى آورد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: ألا إنَّ لِلعَبدِ أربَعَ أعيُنٍ: عَينانِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ دينِهِ ودُنياهُ، وعَينانِ يُبصِرُ بِهِما أمرَ آخِرَتِهِ، فَإِذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيراً فَتَحَ لَهُ العَينَينِ اللَّتَينِ في قَلبِهِ فَأَبصَرَ بِهِمَا الغَيبَ وأَمرَ آخِرَتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «... الغَيبَ في أمرِ آخِرَتِهِ»، والتصويب من بحار الأنوار. وفي التوحيد: «العيب» بدل «الغيب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإذا أرادَ بِهِ غَيرَ ذلِكَ تَرَكَ القَلبَ بِما فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص240 ح90، التوحيد: ص367 ح4 نحوه وكلاهما عن الزهري، بحار الأنوار: ج70 ص53 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: آگاه باشيد كه براى بنده، چهار چشم است: دو چشم [سَر] كه با آنها، امور دين و دنيايش را مى بيند، و دو چشم [دل] كه با آنها، امور آخرتش را مشاهده مى كند. پس هر گاه خداوند، خيرِ بنده اى را بخواهد، دو چشمى را كه در دلِ اوست، برايش مى گشايد و او با آنها، عالم غيب و امور آخرتش را مى بيند، و هر گاه جز خيرِ بنده اى را بخواهد، دلش را به حال خود، رها مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّما شيعَتُنا أصحابُ الأَربَعةِ الأَعيُنِ: عَينانِ فِي الرَّأسِ، وعَينانِ فِي القَلبِ، ألا وَالخَلائِقُ كُلُّهُم كَذلِكَ، ألا إنَّ اللّهَ عَزَّ وجلَّ فَتَحَ أبصارَكُم وأَعمى أبصارَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص215 ح260، بحار الأنوار: ج68 ص81 ح142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شيعيان ما، چهار چشم دارند: دو چشم در سر، و دو چشم در دل. البتّه همه مردمان، اين گونه اند. هان كه خداوند عز و جل، چشم هاى شما را باز كرده و چشم هاى آنان را كور كرده است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص452 ح122.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص453 ح122.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-الحث-على-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: الحث على البصيرة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: تشويق به تحصيلِ بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البصير-من-صفات-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: البَصيرُ مِن صِفاتِ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: بصيرت، از صفات خداست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا خدا، شنوا و بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ بِعِبَادِهِ لَخَبِيرٌ بَصِيرٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا خدا، نسبت به بندگانش، آگاه و بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا خدا، نسبت به بندگان، بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّهُ بِكُلِّ شَىْ ءٍ بَصِيرٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به راستى كه او، به همه چيزْ بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كُلُّ بَصيرٍ غَيرَهُ يَعمى عَن خَفِيِّ الأَلوانِ، ولَطيفِ الأَجسامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 65، بحار الأنوار: ج4 ص309 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر بينايى جز خدا، از ديدن رنگ هاى پنهان و اجسام ريز [و نامرئى]، ناتوان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَصيرٌ إِذ لا مَنظورَ إِلَيهِ مِن خَلقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 1، الاحتجاج: ج1 ص474 ح113، بحار الأنوار: ج4 ص247 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [خداوند،] بينا بوده، آن گاه كه هنوز آفريده اى نبود تا ديده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَصيرٌ لا بِأَداةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص139 ح4 عن الإمام الصادق عليه السلام وص 140 ح5 عن إسماعيل بن قتيبة عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، التوحيد: ص308 ح2 عن عبد اللّه بن يونس عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص151 ح51 عن محمّد بن يحيى والقاسم بن أيّوب العلوي عن الإمام الرضا عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص255 ح4 عن محمّد بن زيد الطبري عن الإمام الرضا عليه السلام، الأمالي للطوسي: ص23 ح28 عن محمّد بن يزيد الطبري عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: ج4 ص229 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [خداوند،] بيناست؛ امّا نه با ابزارى [براى ديدن، مانند چشم].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَصيرٌ لا يُوصَفُ بِالحاسَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 179، بحار الأنوار: ج4 ص53 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [خداوند،] بينايى است كه به داشتن حس [و ابزار بينايى]، وصف نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لَمّا سَأَ لَهُ الزِّنديقُ: أَفَرَأَيتَ قَولَهُ: سَميعٌ بَصيرٌ عالِمٌ؟ ـ: إِنَّما يُسمّى تَبارَكَ وتَعالى بِهذِهِ الأَسماءِ؛ لِأَنَّهُ لا يَخفى عَلَيهِ شَيءٌ مِمّا لا تُدرِكُهُ الأَبصارُ، مِن شَخصٍ صَغيرٍ أَو كَبيرٍ، أَو دَقيقٍ أَو جَليلٍ، ولا نَصِفُهُ بَصيرا بِلَحظ عَينٍ كَالمَخلوقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج3 ص194 عن المفضّل بن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ زنديقى كه پرسيد: نظرت در باره اين گفته خدا چيست كه: «شنوا و بينا و داناست»؟ ـ: خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، به اين نام ها ناميده شده است؛ چون هيچ چيزى از آنچه چشم ها مى بينند، بر او پوشيده نيست، از شى ء كوچك گرفته تا بزرگ و ريز يا درشت، و اگر ما او را به بينايى وصف مى كنيم، به معناى آن نيست كه مانند مخلوقات، با چشم مى بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَم يَزَلِ اللّهُ عز و جل ربَّنا... وَالبَصَرُ ذاتُهُ ولا مُبصَرَ... فَلَمّا أَحدَثَ الأَشياءَ وَقَعَ... البَصَرُ عَلَى المُبصَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص107 ح1، التوحيد: ص139 ح1 كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج57 ص161 ح96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداى عز و جل، هميشه پروردگار ما بوده... و بينايى، ذاتىِ او بوده است، آن گاه كه هنوز چيزى براى ديدن وجود نداشت... و چون اشيا را آفريد...، ديدن به شى ء ديدنى تعلّق گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ: سُبحانَكَ اللّهُمَّ وبِحَمدِكَ... أَنتَ... بَصيرٌ لا يَرتابُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص445 ح1 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي وراجع: قصص الأنبياء: ص123 ح124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ در دعا ـ: منزّهى تو ـ اى خدا ـ و سپاس، تو راست.… تو... بينايى هستى كه [در صحّت آنچه مى بيند] شك نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: قُلنا: إِنَّهُ بَصيرٌ لا بِبَصَرٍ؛ لِأَنَّهُ يَرى أَثَرَ الذَّرَّةِ السَّحماءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّحماء: أي السوداء (لسان العرب: ج12 ص281 «سحم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في اللَّيلَةِ الظَّلماءِ عَلَى الصَّخرةِ السَّوداءِ، ويَرى دَبيبَ النَّملِ فِي اللَّيلَةِ الدَّجِيَّةِ، ويَرى مَضارَّها ومَنافِعَها وأَثَرَ سِفادِها وفِراخَها ونَسلَها، فَقُلنا عِندَ ذلِكَ: إِنَّهُ بَصيرٌ لا كَبَصَرِ خَلقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص252 ح3، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص133 ح28 وفيه «الدجنّة» بدل «الدجيّة»، الاحتجاج: ج2 ص356 ح281 كلّها عن محمّد بن عبد اللّه الخراساني، بحار الأنوار: ج4 ص176 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: گفتيم: او (خداوند) بيناست؛ امّا نه با چشمى؛ چرا كه او ردّ پاى مورچه سياه بر روى تخته سنگ سياه، در شب تار را مى بيند، حركت مور در شب تاريك را مى بيند و زيان و سود و اثر جفتگيرى و بچّه ها و نسل آن را مى بيند [و مى داند]. اين جاست كه مى گوييم: او بيناست؛ امّا نه مانند بينا بودن آفريدگانش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد عليه السلام: كَذلِكَ سَمَّيناه بَصيرا؛ لِأَنَّهُ لا يَخفى عَلَيهِ ما يُدرَكُ بِالأَبصارِ، مِن لَونٍ أَو شَخصٍ أَو غَيرِ ذلِكَ، ولَم نَصِفهُ بِبَصَرِ لَحظَةِ العَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص117 ح7، التوحيد: ص194 ح7 وفيه «بنظر لحظ» بدل «ببصر لحظة»، الاحتجاج: ج2 ص468 ح321 وفيه «طرفة العين» بدل «لحظة العين» وكلّها عن أبي هاشم الجعفري، بحار الأنوار: ج4 ص154 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد عليه السلام: همچنين او (خداوند) را بينا ناميده ايم؛ چون هر آنچه از رنگ و جسم و جز آن كه با چشم ها ديده مى شود، بر او پوشيده نيست و او را بينا به معناى نگريستن با نگاه چشم، وصف نمى كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيمة-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: قيمَةُ البَصيرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: ارزش بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَدْ جَاءَكُم بَصَائِرُ مِن رَّبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِىَ فَعَلَيْهَا وَمَا أَنَا عَلَيْكُم بِحَفِيظٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 104.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلامة الطباطبائي قدس سره: كأنّه تعالى يشير بقوله: «قَدْ جَاءَكُم بَصَائِرُ» إلى ما ذكره في الآيات السابقة من الحجج الباهرة على وحدانيّته وانتفاء الشريك عنه، والمعنى أنّ هذه الحجج بصائر قد جاءتكم من جانب اللّه بالوحي إليّ، والخطاب من قبل النبي صلى الله عليه و آله (الميزان في تفسير القرآن: ج7 ص302).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به راستى، بصيرت هايى از جانب پروردگارتان براى شما آمده است. پس هر كه ديد، به سود خود اوست و هر كه كور بود، به زيان خود اوست، و من بر شما نگهبان نيستم».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه طباطبايى قدس سره مى گويد: شايد خداوند با جمله «به راستى بصيرت هايى براى شما آمده است»، به دلايل و براهين روشنى كه در آيات پيشين بر يگانگى خويش و نداشتن شريك اقامه كرده، اشاره دارد. پس، معناى آيه، اين است كه اين حجّت ها، بصيرت هايى هستند كه از جانب خدا به وسيله وحى براى ما آمده اند و خطاب، از جانب پيامبر صلى الله عليه و آله است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: «فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِىَ فَعَلَيْهَا» هذِهِ الآيَةُ جامِعَةٌ لِاءِبصارِ العُيونِ وإبصارِ القُلوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج69 ص76 ح29 و ج93 ص51 كلاهما نقلاً عن تفسير النعماني عن إسماعيل بن جابر عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اين آيه: «پس هر كه ديد، به سود خود اوست و هر كه كور بود، به زيان خود اوست»، ديدن چشم ها و ديدن دل ها هر دو را در بر مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لَمّا سَأَ لَهُ زَيدُ بنُ صوحانَ العَبدِيُّ عَن أكيَسِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكيِّسُ: العاقِلُ (مجمع البحرين: ج3 ص1609 «كيس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّاسِ ـ: مَن أبصَرَ رُشدَهُ مِن غَيِّهِ، فَمالَ إلى رُشدِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص383 ح5833، معاني الأخبار: ص199 ح4 كلاهما عن عبد اللّه بن بكر المرادي عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للصدوق: ص478 ح644، الأمالي للطوسي: ص436 ح974 كلاهما عن عبد اللّه بن بكر [بكران] المرادي عن الإمام الكاظم عن أبيه عن جدّه عن الإمام زين العابدين عنه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج70 ص106 ح1؛ دستور معالم الحكم: ص84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در پاسخ پرسشِ زيد بن صوحان عبدى، در باره زيرك ترينِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردمان ـ: كسى كه راهش را از كژراهه، باز شناسد و به راه گرايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِعَبدِ اللّهِ بنِ جُندَبٍ ـ: يَابنَ جُندَبٍ، إنَّ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام قالَ لِأَصحابِهِ: ... طوبى لِمَن جُعِلَ بَصَرُهُ في قَلبِهِ، ولَم يُجعَل بَصَرُهُ في عَينِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص305 و ص502 عن عيسى عليه السلام وفيه «قلبه في نظر عينه» بدل «بصره في عينه»، بحار الأنوار: ج78 ص284 ح1؛ تاريخ دمشق: ج47 ص452 عن عمران بن سليمان عن عيسى عليه السلام وفيه «ولم يكن قلبه في بصره» بدل «ولم يجعل...» وص 462 عن عيسى المرادي عن عيسى عليه السلام وفيه «ولم يكن قلبه في بصر عينه» بدل «ولم يجعل...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در سفارش به عبداللّه بن جُندَب ـ: اى پسر جُندَب! عيسى بن مريم عليه السلام به يارانش فرمود: «... خوشا بر كسى كه بينايى اش در دلش قرار داده شده، نه [فقط] در چشمش!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما أنتُم وَالبَراءَةُ، يَبرَأُ بَعضُكُم مِن بَعضٍ! إنَّ المُؤمِنينَ بَعضُهُم أفضَلُ مِن بَعضٍ، وبَعضُهُم أكثَرُ صَلاةً مِن بَعضٍ، وبَعضُهُم أنفَذُ بَصَراً مِن بَعضٍ، وهِيَ الدَّرَجاتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص45 ح4 عن الصباح بن سيابة، وسائل الشيعة: ج11 ص429 ح21246.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شما را چه به بيزارى جستن؟! اين يكى، از آن يكى، بيزارى مى جويد! همانا مؤمنان، برخى شان، برتر از برخى ديگرند. برخى شان، بيشتر از برخى ديگر، نماز مى خوانند. برخى شان، از بصيرتِ بيشترى برخوردارند. اينها درجات است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: اينها، همان درجات ايمان است در اين سخن خداوند كه فرموده است: «هُمْ دَرَجَاتٌ عِندَ اللَّهِ» (آل عمران: آيه 163).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام يَكتُبُ بِهذِهِ الخُطبَةِ إلى أكابِرِ أصحابِهِ، وفيها كَلامٌ عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله...: أمّا بَعدُ: فَإِنَّ نورَ البَصيرَةِ روحُ الحَياةِ الَّذي لا يَنفَعُ إيمانٌ إلّا بِهِ مَعَ اتِّباعِ كَلِمَةِ اللّهِ وَالتَّصديقِ بِها، فَالكَلِمَةُ مِنَ الرّوحِ، وَالرّوحُ مِنَ النّورِ، وَالنّورُ نورُ السَّماواتِ وَالأَرضِ، فَبِأَيديكُم سَبَبٌ وَصَلَ إلَيكُم مِنّا نِعمَةٌ مِنَ اللّهِ لا تَعقِلونَ شُكرَها، خَصَّكُم بِها وَاستَخلَصَكُم لَها «وَ تِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَ مَا يَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العنكبوت: 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف المحجّة: ص270 عن سنان بن طريف، مختصر بصائر الدرجات: ص196 وفيه «روح البصر» بدل «نور البصيرة»، بحار الأنوار: ج30 ص37 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: امير مؤمنان عليه السلام، اين خطابه را به ياران بزرگش مى نوشت و در آن، گفتارى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمده است...: «امّا بعد، نورِ بصيرت، جان زندگى است و ايمان، سودى نمى بخشد، مگر با اين نور و با پيروى از كلمه خدا (كلمه توحيد) و تصديق آن. اين كلمه، از جان است و جان، از نور است و نور، نورِ آسمان ها و زمين است. پس در دستانِ شما، رشته اى است كه از ما به شما وصل شده است و اين رشته، نعمتى الهى است كه از عهده شُكر آن بر نمى آييد. خداوند، اين نعمت را به شما اختصاص داده و شما را براى آن، برگزيده است: «و اين مَثَل ها را براى مردم مى زنيم و آنها را جز دانايان نمى فهمند»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِهِشامِ بنِ الحَكَمِ ـ: يا هِشامُ احذَر هذِهِ الدُّنيا وَاحذَر أهلَها، فَإِنَّ النّاسَ فيها عَلى أربَعَةِ أصنافٍ: رَجُلٍ مُتَرَدٍّ مُعانِقٍ لِهَواهُ. ومُتَعَلِّمٍ مُقرِئٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض النسخ: «المتقرّئ» (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلَّما ازدادَ عِلماً ازدادَ كِبراً، يَستَعلي بِقِراءَتِهِ وعِلمِهِ عَلى مَن هُوَ دونَهُ. وعابِدٍ جاهِلٍ يَستَصغِرُ مَن هُوَ دونَهُ في عِبادَتِهِ، يُحِبُّ أن يُعَظَّمَ ويُوَقَّرَ. وذي بَصيرَةٍ عالِمٍ عارِفٍ بِطَريقِ الحَقِّ يُحِبُّ القِيامَ بِهِ، فَهُوَ عاجِزٌ أو مَغلوبٌ ولا يَقدِرُ عَلَى القِيامِ بِما يَعرِفُ [هُ]، فَهُوَ مَحزونٌ مَغمومٌ بِذلِكَ، فَهُوَ أمثَلُ أهلِ زَمانِهِ وأَوجَهُهُم عَقلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص400، بحار الأنوار: ج78 ص316 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ در سفارش به هِشام بن حَكَم ـ: اى هِشام! از اين دنيا و مردم آن، بر حذر باش؛ زيرا مردم در دنيا چهار گروه اند: شخص افتاده در ورطه هلاكت و هماغوشِ هوس؛ طالب دانش و قرآن خوان كه هر چه دانشش افزون گردد، بر غرورش افزوده شود و قرآن دانىِ خويش و دانش خود را وسيله گردن فرازى بر فرودستان خود سازد؛ عابد نادانى كه هر كس را كه در عبادت، از او كمتر است، كوچك شمارد و دوست بدارد كه او را تعظيم و تكريم كنند؛ و صاحب بصيرتِ داناىِ آشنا به راه حق كه دوست دارد حق را بر پاى دارد؛ امّا يا ناتوان است يا مغلوب و فرومانده كه نمى تواند آنچه را مى داند، به كار ببندد و از اين رو، اندوهناك و غم زده است. پس او، بهترين فردِ روزگار خود و خِردمندترينِ آنان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ فِي الفِقهِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ: اِعلَم أنَّ العَمَلَ الدّائِمَ القَليلَ عَلَى اليَقينِ وَالبَصيرَةِ، أفضَلُ عِندَ اللّهِ مِنَ العَمَلِ الكَثيرِ عَلى غَيرِ اليَقينِ وَالجَهلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص356، بحار الأنوار: ج78 ص348 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در كتاب فقه منسوب به ايشان ـ: بدان كه عمل مداومِ اندك، امّا توأم با يقين و بصيرت، در نزد خداوند، برتر از عملِ بسيارِ توأم با غير يقين و جهل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ أيضا ـ: أروي عَنِ العالِمِ عليه السلام: إنَّ اللّهَ جَلَّ وعَلا خَصَّ رَسولَهُ بِمَكارِمِ الأَخلاقِ، فَامتَحِنوا أنفُسَكُم، فَإِن كانَت فيكُم فَاحمَدُوا اللّهَ، وإلّا فَاسأَلوهُ وَارغَبوا إلَيهِ فيها. قالَ: وذَكَرَها عَشَرَةً: اليَقينَ، وَالقَناعَةَ، وَالبَصيرَةَ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص353، بحار الأنوار: ج69 ص394 ح77.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در كتاب فقه منسوب به ايشان ـ: از موسى بن جعفر عليه السلام روايت مى كنم كه: «خداوند بزرگ و بلندمرتبه، مكارم اخلاق را به پيامبرش ارزانى داشت. پس شما نيز خود را بيازماييد. اگر اين خوى ها در شما بود، خدا را سپاس گوييد، و گرنه، آنها را با رغبت از او بخواهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس، ده تا از اين خوى ها را برشمرد: «يقين، قناعت، بصيرت...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مبادئ-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: مبادئ البصيرة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: خاستگاه هاى بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفطرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: الفِطرَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: سرشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشمس: 7 و 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به نفس و آن كه آن را درست كرد و سپس پليدكارى و پرهيزگارى اش را به آن، الهام كرد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حمزة بن محمَّد عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل «وَ هَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قَالَ: نَجدَ الخَيرِ ونَجدَ الشَّرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص163 ح4، التوحيد: ص411 ح5، الأمالي للطوسي: ص660 ح1367، بحار الأنوار: ج5 ص196 ح6 و 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حمزة بن محمّد ـ: از امام صادق عليه السلام در باره اين سخن خداى عز و جل: «و دو راه را به او نشان داديم»، پرسيدم. فرمود: «[يعنى: ] راه نيكى و راه بدى را [نشان داد»].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسيرالقمي عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عليه السلام عَن قَولِهِ: «وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا»، قالَ: خَلَقَها وصَوَّرَها، وقَولِهِ: «فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا»، أي عَرَّفَها وأَلهَمَها، ثُمَّ خَيَّرَها فَاختارَت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمي: ج2 ص424، بحار الأنوار: ج24 ص71 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ به نقل از ابو بصير ـ: از امام صادق عليه السلام در باره آيه شريف: «سوگند به نفس و آن كه آن را درست كرد!»، پرسيدم. فرمود: «[يعنى] آن را آفريد و صورت بخشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در باره آيه شريف: «پس پليدكارى و پرهيزگارى اش را به آن، الهام كرد»، پرسيدم. فرمود: «[يعنى] به آنْ شناساند و الهام فرمود. سپس او را مُخيّر ساخت و او انتخاب كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة عن الحلبي عن الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا» ـ: عَرَّفَهُ الحَقَّ مِنَ الباطِلِ، فَذلِكَ قَولُهُ: «وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص804 ح1، بحار الأنوار: ج24 ص72 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة ـ به نقل از حَلْبى، از امام صادق عليه السلام، در باره آيه شريف: «پس پليدكارى و پرهيزگارى اش را به آن، الهام كرد» ـ: حق و باطل را به او شناسانْد، و اين است معناى سخن او كه: «سوگند به نفس و آن كه آن را درست كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كتاب-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: كِتابُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: كتاب خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ مِن بَعْدِ مَا أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ الْأُولَى بَصَائِرَ لِلنَّاسِ وَ هُدًى وَرَحْمَةً لَّعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به راستى، پس از آن كه نسل هاى نخستين را نابود كرديم، به موسى كتاب داديم كه [در بر دارنده] بصيرت ها و ره نمود و رحمتى براى مردم بود، اميد كه پند گيرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِايَةٍ قَالُواْ لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَىَّ مِن رَّبِّى هَـذَا بَصَائِرُ مِن رَّبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 203.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر گاه براى آنان، آياتى نياورى، مى گويند: «چرا آن را خود برنگزيدى؟». بگو: من، فقط از آنچه كه از پروردگارم به من وحى مى شود، پيروى مى كنم. اين [قرآن]، بصيرت هايى است از جانب پروردگار شما، و براى گروهى كه ايمان مى آورند، هدايت و رحمتى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هَـذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَ هُدًى وَ رَحْمَةٌ لِّقَوْمٍ يُوقِنُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجاثية: 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين [كتاب]، براى مردم بصيرت بخش و براى قومى كه يقين دارند، ره نمود و رحمتى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: القُرآنُ هُدىً مِنَ الضَّلالَةِ، وتِبيانٌ مِنَ العَمى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص600 ح8 عن الإمام الصادق عليه السلام، تفسير العيّاشي: ج1 ص5 ح8، بحار الأنوار: ج92 ص26 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قرآن، از گم راهى به راه مى آورَد و كورى [دل] را بينايى مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كِتابُ اللّهِ تُبصِرونَ بِهِ، وتَنطِقونَ بِهِ، وتَسمَعونَ بِهِ، ويَنطِقُ بَعضُهُ بِبَعضٍ، ويَشهَدُ بَعضُهُ عَلى بَعضٍ، ولا يَختَلِفُ فِي اللّهِ، ولا يُخالِفُ بِصاحِبِهِ عَنِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 133، بحار الأنوار: ج92 ص22 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كتاب خداست كه با آن مى بينيد و با آن، سخن مى گوييد و با آن مى شنويد و برخى از آن، از برخى ديگر، سخن مى گويد و برخى از آن، بر برخى ديگرش گواهى مى دهد و در باره خدا، سخنِ ناهمساز نمى گويد و پيرو خود را از خدا، جدا نمى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما جالَسَ هذَا القُرآنَ أحَدٌ إلّا قامَ عَنهُ بِزِيادَةٍ أو نُقصانٍ؛ زِيادَةٍ في هُدىً أو نُقصانٍ مِن عَمىً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 176، أعلام الدين: ص105، غرر الحكم: ج6 ص103 ح9680، بحار الأنوار: ج92 ص24 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هيچ كس با اين قرآن ننشست، مگر آن كه با افزايشى يا كاهشى از كنارش برخاست: افزايش در هدايت و يا كاستى از كورى [دل و باطن].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: في كِتابِ اللّهِ نَجاةٌ مِنَ الرَّدى، وبَصيرَةٌ مِنَ العَمى، ودَليلٌ إلَى الهُدى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص198 ح143 عن أبي عمرو الزبيري، بحار الأنوار: ج6 ص32 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كتاب خدا، [مايه] نجات از هلاكت است و بينايى بخش از كورى و راه نما به راه راست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: الإِسلامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: اسلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى شَرَعَ الإِسلامَ وسَهَّلَ شَرائِعَهُ لِمَن وَرَدَهُ، وأَعَزَّ أركانَهُ لِمَن حارَبَهُ، وجَعَلَهُ عِزّاً لِمَن تَوَلّاهُ... وبَصيرَةً لِمَن عَزَمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص49 ح1 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام وبأسانيد مختلفة عن الأصبغ بن نباتة، نهج البلاغة: الخطبة 106، الأمالي للمفيد: ص275 ح3 عن قبيصة عن جابر الأسدي، تحف العقول: ص163، الغارات: ج1 ص138 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج68 ص349 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، شريعت اسلام را مقرّر داشت و آبشخورهايش را براى كسى كه بخواهد بدان وارد شود، آسان و هموار ساخت و اركان آن را در برابر كسى كه بخواهد با آن بجنگد، استوار گردانيد و براى كسى كه از آن پيروى كند، [مايه] عزّت قرارش داد... و براى كسى كه مصمّم باشد،[مايه] بصيرت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التوفيق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: التَّوفيقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: توفيق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الحَمدُ للّهِِ الَّذي... هَدى مِنَ الضَّلالَةِ، وبَصَّرَ مِنَ العَمى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج12 ص23 ح5219، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص731 ح2003، تفسير ابن كثير: ج3 ص239 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج15 ص257 ح40850؛ الإرشاد: ج1 ص229 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج2 ص31 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سپاس، خدايى را كه... از گم راهى به راه آورْد و كورى [دل] را بينايى بخشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَعالى رُبَّما أظهَرَ آيَةً لِبَعضِ المُؤمِنينَ لِيَزيدَ في بَصيرَتِهِ، ولِبَعضِ الكافِرينَ لِيُبالِغَ فِي الإِعذارِ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج2 ص329، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص424 ح289، بحار الأنوار: ج42 ص40 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند متعال، گاه نشانه اى را براى مؤمنى نمودار مى سازد تا بر بصيرت او بيفزايد، و براى كافر، تا عذر و حجّت را بر او تمام تر سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّما أنَا وأَنتُم عَبيدٌ مَملوكونَ لِرَبٍّ لا رَبَّ غَيرُهُ. يَملِكُ مِنّا ما لا نَملِكُ مِن أنفُسِنا، وأَخرَجَنا مِمّا كُنّا فيهِ إلى ما صَلَحنا عَلَيهِ، فَأَبدَلَنا بَعدَ الضَّلالَةِ بِالهُدى، وأَعطانَا البَصيرَةَ بَعدَ العَمى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص356 ح550 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، نهج البلاغة: الخطبة 216، بحار الأنوار: ج77 ص359 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: من و شما، در حقيقت، بندگان زرخريد پروردگارى هستيم كه جز او پروردگارى نيست. او چنان اختيارى از ما دارد كه ما خود، از خويش نداريم و ما را از وضعيتى كه در آن قرار داشتيم، به آنچه مصلحت ما در آن است، بيرون بُرد، گم راهىِ ما را به هدايتْ تبديل كرد و ما را كه كور[دل] بوديم، بينايى بخشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ فِي المُناجاةِ الإِنجيلِيَّةِ ـ: اللّهُمَّ بِذِكرِكَ أستَعيذُ وأَعتَصِمُ، وبِرُكنِكَ ألوذُ وأَتَحَزَّمُ، وبِقُوَّتِكَ أستَجيرُ وأَستَنصِرُ، وبِنورِكَ أهتدي وأَستَبصِرُ،... سَيِّدي لَو لا نورُكَ عَميتُ عَنِ الدَّليلِ، ولَو لا تَبصيرُكَ ضَلَلتُ عَنِ السَّبيلِ، ولَو لا تَعريفُكَ لَم أرشَد لِلقَبولِ، ولَو لا تَوفيقُكَ لَم أهتَدِ إلى مَعرِفَةِ التَّأويلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص153ـ161 ح22 نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در «مناجات اِنجيليه» ـ: بار خدايا! به ياد تو پناه مى برم و چنگ مى زنم و خويشتن را در سايه رُكن تو در مى آورم و از نيروى تو، حمايت و يارى مى طلبم و از نور تو، راه نمايى و بصيرت مى خواهم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَرور من! اگر نور تو نبود، راه نما را نمى ديدم، و اگر بينش بخشى تو نبود، راه را گُم مى كردم، و اگر معرّفى تو به پذيرش نبود، راه نمى بُردم، و اگر توفيق دِهى تو نبود، به شناخت تأويل [و معانى قرآن]، هدايت نمى شدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيراً، زَهَّدَهُ فِي الدُّنيا، وفَقَّهَهُ فِي الدّينَ، وبَصَّرَهُ عُيوبَها، ومَن اُوتِيَهُنَّ فَقَد اُوتِيَ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص130 ح10 عن عبد اللّه بن القاسم، مشكاة الأنوار: ص206 ح556 وفيه «عيوبه» بدل «عيوبها»، بحار الأنوار: ج73 ص55 ح28؛ شعب الإيمان: ج7 ص347 ح10535 عن محمّد بن كعب القرظي عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله وليس فيه ذيله، كنز العمال: ج10 ص137 ح28689. وراجع: تاريخ دمشق: ج81 ص78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه خداوند، خير بنده اى را اراده كند، او را نسبت به دنيا، بى رغبت مى گردانَد و در دين، دانايش مى كند و عيب هايش را به او مى نمايانَد. به هر كس اين چيزها داده شود، خيرِ دنيا و آخرت، داده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ فيما كَتَبَ إلى عَلِيِّ بنِ سُوَيدٍ وهُوَ فِي الحَبسِ ـ: الحَمدُ للّهِِ العَلِيِّ العَظيمِ الَّذي بِعَظَمَتِهِ ونورِهِ أبصَرَ قُلوبُ المُؤمِنينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ما أبصروا وعلموا (بحار الأنوار: ج58 ص12).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وبِعَظَمَتِهِ ونورِهِ عاداهُ الجاهِلونَ، وبِعَظَمَتِهِ ونورِهِ ابتَغى مَن فِي السَّماواتِ ومَن فِي الأَرضِ إلَيهِ الوَسيلَةَ بِالأَعمالِ المُختَلِفَةِ وَالأَديانِ المُتَضادَّةِ، فَمُصيبٌ ومُخطِئٌ، وضالٌّ ومُهتَدٍ، وسَميعٌ وأَصَمُّ، وبَصيرٌ وأَعمى حَيرانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص124 ح95 عن عليّ بن سويد وج1 ص129 ح1 عن الإمام عليّ عليه السلام، رجال الكشّي: ج2 ص754 ح859 عن عليّ بن سويد النسائي وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج78 ص328 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ در نامه اى كه از زندان، به على بن سُوَيد نوشت ـ: سپاس، خداى والا و بزرگى را كه از بزرگى و نور او، دل هاى مؤمنانْ بينا شد و به سبب همين بزرگى و نور اوست كه نادانان، با وى دشمنى كردند و به واسطه بزرگى و نور او، هر آن كس كه در آسمان ها و در زمين است، با كارهاى گونه گون و آيين ها و باورهاى ناهمگون، در صدد نزديك شدن به او بر آمدند. پس برخى، درست رفتند و برخى، خطا نمودند. برخى، گم راه شدند و برخى، ره يافتند. برخى، شنوا شدند و برخى، كَر گشتند. برخى بينا شدند و برخى، كور و سرگردان ماندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-ما-ينمي-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: ما ينمي البصيرة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: عوامل رشد بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التفكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: التَّفَكُّرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: انديشيدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَلَمْ يَنظُرُواْ إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَ زَيَّنَّاهَا وَ مَا لَهَا مِن فُرُوجٍ * وَ الْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَ أَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِىَ وَ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجِ بَهِيجٍ * تَبْصِرَةً وَ ذِكْرَى لِكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ق: 6 ـ 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مگر به آسمانِ بالاى سرشان ننگريسته اند كه چگونه آن را ساخته و زينتش داده ايم و براى آن، هيچ گونه شكافتگى اى نيست؟! و زمين را گسترديم و در آن، كوه هاى ثابت و استوار افكنديم و در آن، از هر گونه جفتِ دل انگيزى رويانيديم تا براى هر بنده توبه كارى، بينش افزا و پندآموز باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ التَّفَكُّرَ حَياةُ قَلبِ البَصيرِ كَما يَمشِي المُستَنيرُ فِي الظُّلُماتِ بِالنّورِ، فَعَلَيكُم بِحُسنِ التَّخَلُّصِ وقِلَّةِ التَّرَبُّصِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص599 ح2 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام و ج1 ص28 ح34 عن يحيى بن عمران عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهماالسلام، النوادر للراوندي: ص144 ح197 عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام وكلاهما نحوه، الدرّة الباهرة: ص22 وفيه صدره إلى «البصير»، العدد القويّة: ص38 ح49 وفيه صدره إلى «بالنور» وكلاهما عن الإمام الحسن عليه السلام، بحار الأنوار: ج77 ص135 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: انديشيدن، حيات بخشِ دلِ شخص بابصيرت است، همان گونه كه شخصِ چراغ به دست در تاريكى ها، در پرتو نور [چراغ] راه مى رود. پس بر شما باد نيكْ رَهيدن و كمتر درنگ كردن!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: فَتَفَكَّروا أيُّهَا النّاسُ وتَبَصَّروا، وَاعتَبِروا وَاتَّعِظوا، وتَزَوَّدوا لِلآخِرَةِ تَسعَدوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص432 ح6589، عيون الحكم والمواعظ: ص359 ح6089.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پس، اى مردم! بينديشيد و بينا شويد، عبرت گيريد و پند آموزيد و براى آخرت، توشه برگيريد تا سعادتمند شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن تَفَكَّرَ أبصَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص79، أعلام الدين: ص287، بحار الأنوار: ج77 ص216 ح1؛ دستور معالم الحكم: ص28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه بينديشد، بينا مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن فَكَّرَ أبصَرَ العَواقِبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص324 ح8577، عيون الحكم والمواعظ: ص459 ح8316.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه بينديشد، فرجام ها را مى بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّمَا البَصيرُ مَن سَمِعَ وتَفَكَّرَ، ونَظَرَ وأَبصَرَ، وَانتَفَعَ بِالعِبَرِ، وسَلَكَ جَدَداً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَدَدُ: الأرضُ الصُلبَةُ التي يسهل المشي فيها (مجمع البحرين: ج1 ص274 «جدد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واضِحاً، يَتَجَنَّبُ فيهِ الصَّرعَةَ فِي المَهوى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص155، بحار الأنوار: ج77 ص407 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بينا، كسى است كه بشنود و بينديشد، بنگرد و بينا شود و از عبرت ها بهره گيرد و راه هموار و آشكار را بپويد و از فرو افتادن و پرتگاه هاى آن، بپرهيزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أفكِر تَستَبصِر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص171 ح2239، عيون الحكم والمواعظ: ص75 ح1815.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بينديش تا بينش يابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رَأسُ الاِستِبصارِ الفِكرَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص48 ح5232، عيون الحكم والمواعظ: ص264 ح4809 وفيه «التبصرة الفكر» بدل «الاستبصار الفكرة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اساس بصيرت، انديشيدن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن طالَت فِكرَتُهُ حَسُنَت بَصيرَتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص272 ح8319.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه بسيار انديشه مى كند، بصيرتِ نيكويى مى يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا بَصيرَةَ لِمَن لا فِكرَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص401 ح10774.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه انديشه ندارد، بصيرت ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَفَكُّرُكَ يُفيدُكَ الاِستِبصارَ، ويَكسِبُكَ الاِعتِبارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص316 ح4574، عيون الحكم والمواعظ: ص199 ح4036.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: انديشيدنِ تو، به تو بصيرت مى دهد و عبرت آموزى مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: عَلَيكُم بِالفِكرِ، فَإِنَّهُ حَياةُ قَلبِ البَصيرِ، ومَفاتيحُ أبوابِ الحِكمَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص297، بحار الأنوار: ج78 ص115 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: بر شما باد انديشيدن؛ زيرا آن، زندگى بخش دلِ شخصِ بابصيرت و كليد درهاى حكمت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: التَّعَقُّلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: خِردمندى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قُسِّمَ العَقلُ عَلى ثَلاثَةِ أجزاءَ، فَمَن كانَت فيهِ كَمَلَ عَقلُهُ، ومَن لَم تَكُن فيهِ فَلا عَقلَ لَهُ: حُسنُ المَعرِفَةِ بِاللّهِ عز و جل، وحُسنُ الطّاعَةِ لَهُ، وحُسنُ البَصيرَةِ عَلى أمرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص102 ح58، بحار الأنوار: ج1 ص106 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خِرد، به سه جزء تقسيم شده است. پس هر كس كه اين سه جزء در او باشد، خِردش كامل است و در هر كس نباشد، از خِرد، بى بهره است: نيكو شناختن خداوند عز و جل، نيكو فرمان بردن از او، و بصيرتِ نيكو داشتن در كار او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَى العاقِلِ أن يَكونَ بَصيراً بِزَمانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص525 ح13، معاني الأخبار: ص334 ح1، الأمالي للطوسي: ص540 ح1163، مكارم الأخلاق: ج2 ص383 ح2661 كلّها عن أبي ذرّ، بحار الأنوار: ج77 ص72 ح1؛ صحيح ابن حبّان: ج2 ص78 ح361 عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج16 ص133 ح44158.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خردمند، بايد به زمان خود، بصيرت داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ناظِرُ قَلبِ اللَّبيبِ بِهِ يُبصِرُ أمَدَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَمَدُ: نِهايَةُ البُلوغِ (مجمع البحرين: ج1 ص68 «أمد»)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويَعرِفُ غَورَهُ ونَجدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 154، بحار الأنوار: ج29 ص600 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خردمند، با چشم دل، پايانِ كار خويش را مى بيند و نشيب و فراز آن را مى شناسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: دِعامَةُ الإِنسانِ العَقلُ، وَالعَقلُ مِنهُ الفِطنَةُ وَالفَهمُ وَالحِفظُ وَالعِلمُ، وبِالعَقلِ يَكمُلُ، وهُوَ دَليلُهُ ومُبصِرُهُ ومِفتاحُ أمرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص25 ح23، علل الشرائع: ص103 ح2، مشكاة الأنوار: ص440 ح1484 وفيه «الإسلام» بدل «الإنسان»، بحار الأنوار: ج1 ص90 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ستونِ [وجودِ] انسان، خِرد است، و هوشمندى و فهم و حافظه و دانش، از خِرد بر مى خيزد و با خِرد به كمال مى رسد و خِرد، راه نماى او و بينش بخش او و كليدِ كارهاى اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قالَ لُقمانُ لِابنِهِ: ... إنَّ العاقِلَ إذا أبصَرَ بِعَينِهِ شَيئاً عَرَفَ الحَقَّ مِنهُ، وَالشّاهِدَ يَرى ما لا يَرَى الغائِبُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص348 ح547، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص297 ح2505، المحاسن: ج2 ص126 ح1348 وفيه «بعينيه» بدل «بعينه»، مكارم الأخلاق: ج1 ص538 ح1869، مجمع البيان: ج8 ص496 كلها عن حماد، بحار الأنوار: ج13 ص423 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: لقمان به فرزندش گفت: «... خردمند، هر گاه با چشم خود، چيزى را ببيند، حق را از آن مى شناسد. شاهد، چيزى را مى بيند كه غايب نمى بيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: مَن لَم يَعقِل عَنِ اللّهِ، لَم يَعقِد قَلبَهُ عَلى مَعرِفَةٍ ثابِتَةٍ يُبصِرُها ويَجِدُ حَقيقَتَها في قَلبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص18 ح12 عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص388، بحار الأنوار: ج78 ص302 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: كسى كه خدا را نشناخته است، دلش با شناخت استوارى كه آن را ببيند و حقيقتش را در قلب خويش بيابد، گِرِه نمى خورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: التَّعَلُّمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: دانش آموختن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ العِلمَ حَياةُ القُلوبِ مِنَ الجَهلِ، وضِياءُ الأَبصارِ مِنَ الظُّلمَةِ، وقُوَّةُ الأَبدانِ مِنَ الضَّعفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص488 ح1069، عدّة الداعي: ص64 كلاهما عن محمّد بن عليّ بن الحسين بن زيد بن الإمام زين العابدين عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، منية المريد: ص109 عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج1 ص171 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: همانا دانش، زندگى بخش دل ها[ى مُرده] از نادانى است و روشنايى بخش ديدگان، از تاريكى [و كورى] است، و نيروبخش بدن هاى ناتوان است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردوسى سروده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توانا بُوَد هر كه دانا بُود / ز دانش، دل پير، بُرنا بُود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ العِلمَ حَياةُ القُلوبِ، ونورُ الأَبصارِ مِنَ العَمى، وقُوَّةُ الأَبدانِ مِنَ الضَّعفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص523 ح12 عن الإمام عليّ عليه السلام، تحف العقول: ص28، الأمالي للصدوق: ص713 ح982 عن الأصبغ بن نباتة عن الإمام عليّ عليه السلام، مجمع البيان: ج2 ص717 عن أنس وليس فيه «من العمى، من الضعف»، روضة الواعظين: ص13 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج1 ص166 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: همانا دانش، زندگى بخشِ دل هاست و روشنى بخشِ ديدگان، از كورى و نيروبخش بدن هاى ناتوان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ العِلمَ حَياةُ القُلوبِ مِنَ الجَهلِ، ومَصابيحُ الأَبصارِ مِنَ الظُّلَمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع بيان العلم وفضله: ج1 ص55 عن معاذ بن جبل؛ كنز الفوائد: ج2 ص108، أعلام الدين: ص82 كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام وليس فيهما «من الجهل» وكلاهما بزيادة «وقوة الأبدان من الضعف» في آخره، تنبيه الخواطر: ج2 ص245 عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيه «من الجهل، من الظلم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: همانا دانش، زندگى بخش دل ها[ى مُرده] از نادانى و چراغ [و روشنى بخش] چشم ها در تاريكى هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحِكمَةُ ضِياءٌ لِلبَصَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص196.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: حكمت، نورى براى ديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: جاوِرِ العُلَماءَ تَستَبصِر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص378 ح4801، عيون الحكم والمواعظ: ص221 ح4297.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با دانشمندانْ همنشينى كن تا بصيرت يابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: تَفَقَّهوا في دينِ اللّهِ، فَإِنَّ الفِقهَ مِفتاحُ البَصيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص410، فقه الرضا: ص337، بحار الأنوار: ج78 ص321 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: در دين خدا، ژرفكاوى كنيد؛ زيرا دين شناسى، كليد بصيرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: بِحَقٍّ أقولُ لَكُم: لا يَجتَمِعُ الماءُ وَالنّارُ في إناءٍ واحِدٍ، كَذلِكَ لا يَجتَمِعُ الفِقهُ وَالعَمى في قَلبٍ واحِدٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص512.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: به حق، با شما مى گويم: آب و آتش، در يك ظرف جمع نمى شوند. همچنين دين شناسى و كورى، در يك دل، جمع نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاعتبار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: الاِعتِبارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: عبرت آموختن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَلَمْ يَسِيرُواْ فِى الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ ءَاذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَ لَكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِى فِى الصُّدُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحجّ: 46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس آيا در زمين سير نمى كنند تا براى ايشان، دل هايى باشد تا با آنها بفهمند يا گوش هايى [باشد] تا با آنها بشنوند؛ زيرا در حقيقت، ديدگانْ كور نيستند؛ بلكه دل هايى كه در سينه هاست، كورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَنِ اعتَبَرَ أبصَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 208، خصائص الأئمّة: ص118، العدد القويّة: ص292 ح18 و ص300 ح36 كلاهما عن الإمام الرضا عليه السلام، نزهة الناظر: ص80 ح153، بحار الأنوار: ج70 ص73 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه عبرت بياموزد، بينا مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: في كُلِّ اعتِبارٍ استِبصارٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص396 ح6461، عيون الحكم والمواعظ: ص353 ح5962.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در هر عبرت آموختنى، بيناشدنى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رَحِمَ اللّهُ امرَأً تَفَكَّرَ فَاعتَبَرَ، وَاعتَبَرَ فَأَبصَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 103، غرر الحكم: ج4 ص42 ح5206؛ دستور معالم الحكم: ص45 وفيه «عبداً» بدل «امرأ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: رحمت خدا بر آن كس كه انديشيد و عبرت گرفت، و عبرت گرفت و بينا شد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: دَوامُ الاِعتِبارِ يُؤَدّي إلَى الاِستِبصارِ، ويُثمِرُ الاِزدِجارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص22 ح5150، عيون الحكم والمواعظ: ص251 ح4709.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: عبرت گرفتن مداوم، به بصيرت مى انجامد، و باز ايستادن [از گناه و خطا] را به بار مى نشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في خُطبَةٍ خَطَبَها يَومَ الجُمُعَةِ ـ: أوَ لَيسَ لَكُم في آثارِ الأَوَّلينَ وفي آبائِكُمُ الماضينَ مُعتَبَرٌ وبَصيرَةٌ إن كُنتُم تَعقِلونَ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص381 ح508 عن زيد بن وهب، الدعوات: ص238 ح666، بحار الأنوار: ج89 ص238 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در خطبه اى كه روز جمعه ايراد فرمود ـ: آيا در آثارِ پيشينيان و در پدران گذشته شما، [مايه هاى] عبرت و بصيرت نيست، اگر خِرد مى ورزيديد؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: التَّقوى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: پرواى از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن تَتَّقُواْ اللَّهَ يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! اگر از خدا پروا كنيد براى شما فرقانى (نيروى جدا كننده حق از باطل) قرار مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ ءَامِنُواْ بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ وَ يَجْعَل لَّكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديد: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از خدا پروا كنيد، و به پيامبرش، ايمان آوريد تا دو بهره از رحمتش به شما عطا كند و برايتان، نورى قرار دهد كه با آن، راه برَويد و شما را بيامرزد، و خدا، آمرزگارى مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ تَقوَى اللّهِ دَواءُ داءِ قُلوبِكُم، وبَصَرُ عَمى أفئِدَتِكُم، وشِفاءُ مَرَضِ أجسادِكُم، وصَلاحُ فَسادِ صُدورِكُم، وطُهورُ دَنَسِ أنفُسِكُم، وجِلاءُ عَشا أبصارِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 198، بحار الأنوار: ج70 ص284 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همانا پرواى از خدا، داروى دردِ دل هاى شما و بينا كننده كورىِ دل هاى شما و شفابخشِ بيمارى بدن هاى شما و اصلاح كننده تباهىِ سينه هاى شما و پاك كننده آلودگىِ جان هاى شما و روشنى بخش ضعف ديدگان شماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: فَاتَّقُوا اللّهَ تَقِيَّةَ مَن أيقَنَ فَأَحسَنَ، وعُبِّرَ فَاعتَبَرَ، وحُذِّرَ فَازدَجَرَ، وبُصِّرَ فَاستَبصَرَ، وخافَ العِقابَ، وعَمِلَ لِيَومِ الحِسابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص437 ح6598، عيون الحكم والمواعظ: ص360 ح6099 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از خدا پروا كنيد، همچون پروا كردن كسى كه يقين كرد و نيكى به جا آورد، پند داده شد و پند گرفت، بر حذر داشته شد و [از گناه] باز ايستاد، بينايش كردند و بينا شد، و از كيفر ترسيد و براى روز حساب، كار كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: ذِكرُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: ياد خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 201.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در حقيقت، كسانى كه [از خدا] پروا دارند، چون وسوسه اى از جانب شيطان بديشان رسد، بى درنگ [خدا را] به ياد آورند و آن گاه، بينا شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ المُؤمِنَ مَعنِيٌّ بِمُجاهَدَةِ نَفسِهِ لِيَغلِبَها عَلى هَواها، فَمَرَّةً يُقيمُ أوَدَها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأودُ: العِوَجُ (مجمع البحرين: ج1 ص96 «أود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويُخالِفُ هَواها في مَحَبَّةِ اللّهِ، ومَرَّةً تَصرَعُهُ نَفسُهُ فَيَتَّبِعُ هَواها فَيَنعَشُهُ اللّهُ فَيَنتَعِشُ، ويُقيلُ اللّهُ عَثرَتَهُ فَيَتَذَكَّرُ ويَفزَعُ إلَى التَّوبَةِ وَالمَخافَةِ، فَيَزدادُ بَصيرَةً ومَعرِفَةً لِما زيدَ فيهِ مِن الخَوفِ، وذلِكَ بِأَنَّ اللّهَ يَقولُ: «إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص284، بحار الأنوار: ج78 ص163 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: مؤمن، همواره در كار مبارزه با نفْس خويش است تا بر هَوَس آن، چيره آيد. گاه نفْس خود را از كژى [و انحراف] به راستى مى آورد و در راه محبّت خدا، با هواى نفس، مخالفت مى ورزد. گاه نفْسش، او را بر زمين مى افكنَد و در نتيجه، پيرو هوس آن مى گردد؛ امّا خداوند، دستش را مى گيرد و بر مى خيزد، و خدا، لغزش او را مى بخشد و مؤمن، به خود مى آيد (/ به ياد خدا مى افتد) و به توبه و ترس از خدا، پناه مى بَرد و بر اثر افزايش ترسش [از خدا]، بر بصيرت و معرفت او افزوده مى گردد. گواه اين مطلب، اين سخن خداوند است كه: «در حقيقت، كسانى كه [از خدا] پروا دارند، چون وسوسه اى از جانب شيطان بديشان رسد، بى درنگ [خدا را] به ياد مى آورند و آن گاه، بينا مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ» ـ: إذا ذَكَّرَهُمُ الشَّيطانُ المَعاصِيَ وحَمَلَهُم عَلَيها، يَذكُرونَ اللّهَ فَإِذا هُم مُبصِرونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص253، بحار الأنوار: ج63 ص236 ح79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند متعال: «در حقيقت، كسانى كه [از خدا] پروا دارند، چون وسوسه اى از جانب شيطان بديشان رسد، بى درنگ، [خدا را] به ياد مى آورند و آن گاه، بينا مى شوند» ـ: هر گاه شيطان، آنان را به ياد گناهان بيندازد و بر [انجام دادن] آنها وادارشان سازد، خدا را ياد مى كنند و آن گاه، بينا مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثٌ مِن أشَدِّ ما عَمِلَ العِبادُ: إنصافُ المُؤمِنِ مِن نَفسِهِ، ومُواساةُ المَرءِ أخاهُ، وذِكرُ اللّهِ عَلى كُلِّ حالٍ، وهُوَ أن يَذكُرَ اللّهَ عز و جل عِندَ المَعصِيَةِ يَهُمُّ بِها، فَيَحولُ ذِكرُ اللّهِ بَينَهُ وبَينَ تِلكَ المَعصِيَةِ، وهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص131 ح138، معاني الأخبار: ص192 ح2، جامع الأحاديث: ص189 كلاهما نحوه وكلها عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج69 ص379 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: سه چيز، از سخت ترين كارها براى بندگان است: انصاف داشتن مؤمن در باره خود، همدردى و كمك مالى انسان به برادرش، و به ياد خدا بودن در همه حال. اين، بدان معناست كه آدمى، هنگام رو به رو شدن با گناه و آهنگ آن كردن، خدا را ياد مى كند، و ياد خدا، مانع ميان او و آن گناه مى شود. اين است معناى سخن خداوند عز و جل كه مى فرمايد: «در حقيقت، كسانى كه [از خدا] پروا دارند، چون وسوسه اى از جانب شيطان بديشان رسد، بى درنگ [خدا را] به ياد مى آورند و آن گاه، بينا مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ» قالَ: هُوَ العَبدُ يَهُمُّ بِالذَّنبِ ثُمَّ يَتَذَكَّرُ فَيُمسِكُ، فَذلِكَ قَولُهُ: «تَذَكَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص434 ح7، تفسير العيّاشي: ج2 ص43 ح128 عن زيد بن أبي اُسامة و ص44 ح129 عن عليّ بن أبي حمزة وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج6 ص40 ح72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو بصير ـ: از امام صادق عليه السلام در باره اين سخن خداوند عز و جل كه: «چون وسوسه اى از جانب شيطان بديشان رسد، بى درنگ [خدا را] به ياد مى آورند و آن گاه، بينا مى شوند»، پرسيدم. فرمود: «[معنايش اين است كه] آن بنده، آهنگِ گناه مى كند. سپس [خدا را] يادآور مى شود و دستْ نگه مى دارد. اين است معناى سخن او كه: «بى درنگ، [خدا را] به ياد مى آورند و آن گاه، بينا مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ وتَعالى جَعَلَ الذِّكرَ جِلاءً لِلقُلوبِ، تَسمَعُ بِهِ بَعدَ الوَقرَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَقرَة: هي المرّة من الوَقر؛ ثِقَلُ السمع (لسان العرب: ج5 ص289 «وقر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتُبصِرُ بِهِ بَعدَ العَشوَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَشوَة: الأمر الملتبس، وأن يركب أمراً بجهل لا يعرف وجهه، مأخوذ من عَشوة الليل، وهي ظُلمته (النهاية: ج3 ص242 «عشا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 222، إرشاد القلوب: ص59 وفيه: «الغشوة» بدل «العشوة»، غرر الحكم: ج2 ص558 ح3573 نحوه، بحار الأنوار: ج69 ص325 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند پاك و بلندمرتبه، ياد [خود] را صيقل دهنده دل ها قرار داده است. گوش هاى سنگين شده دل ها، با ياد خدا، شنوا مى شوند و چشم هاى [كور و] تار شده دل ها به وسيله آن، بينا مى گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن ذَكَرَ اللّهَ استَبصَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص166 ح7800، عيون الحكم والمواعظ: ص429 ح7297.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه خدا را ياد كند، بصيرت مى يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ذِكرُ اللّهِ يُنيرُ البَصائِرَ، ويونِسُ الضَّمائِرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص29 ح5167، عيون الحكم والمواعظ: ص255 ح4720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ياد خدا، روشنى بخش ديدگان و آرام بخش دل هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الذِّكرُ هِدايَةُ العُقولِ، وتَبصِرَةُ النُّفوسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص369 ح1403.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ياد [خدا]، هدايت كننده خِردها و بينا كننده جان هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الذِّكرُ جِلاءُ البَصائِرِ، ونورُ السَّرائِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص362 ح1377.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ياد خدا، صيقل دهنده ديدگان [دل ها] و نورِ درون هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإخلاص&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: الإِخلاصُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: اخلاص&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عِندَ تَحَقُّقِ الإِخلاصِ تَستَنيرُ البَصائِرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص323 ح6211، عيون الحكم والمواعظ: ص338 ح5765.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چون اخلاص تحقّق يابد، ديده بصيرت، روشنى مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ حَديثِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: قالَ اللّهُ تَعالى: ... يا أحمَدُ... مَن عَمِلَ بِرِضائي اُلزِمُهُ ثَلاثَ خِصالٍ: اُعَرِّفُهُ شُكراً لا يُخالِطُهُ الجَهلُ، وذِكراً لا يُخالِطُهُ النِّسيانُ، ومَحَبَّةً لا يُؤثِرُ عَلى مَحَبَّتي مَحَبَّةَ المَخلوقينَ، فَإِذا أحَبَّني أحبَبتُهُ، وأَفتَحُ عَينَ قَلبِهِ إلى جَلالي، ولا اُخفي عَلَيهِ خاصَّةَ خَلقي، فَاُناجيهِ في ظُلَمِ اللَّيلِ ونورِ النَّهارِ حَتّى يَنقَطِعَ حَديثُهُ مَعَ المَخلوقينَ، ومُجالَسَتُهُ مَعَهُم، واُسمِعُهُ كَلامي وكَلامَ مَلائِكَتي، واُعَرِّفُهُ السِّرَّ الَّذي سَتَرتُهُ عَن خَلقي، واُلبِسُهُ الحَياءَ حَتّى يَستَحيِيَ مِنهُ الخَلقُ كُلُّهُم، ويَمشي عَلَى الأَرضِ مَغفوراً لَهُ، وأَجعَلُ قَلبَهُ واعِياً وبَصيراً، ولا اُخفي عَلَيهِ شَيئاً مِن جَنَّةٍ ولا نارٍ، واُعَرِّفُهُ ما يَمُرُّ عَلَى النّاسِ في يَومِ القِيامَةِ مِنَ الهَولِ وَالشِّدَّةِ، وما اُحاسِبُ الأَغنِياءَ وَالفُقَراءَ وَالجُهّالَ وَالعُلَماءَ... فَهذِهِ صِفاتُ المُحِبّينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص199ـ204، بحار الأنوار: ج77 ص28 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد حديث معراج پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: خداى متعال فرمود: «... اى احمد!... هر كه براى خشنودى من كار كند، سه خصلت در وجود او مى نهم: سپاس گزارى اى را به او مى شناسانم كه با نادانى آميخته نباشد، و يادى را كه با فراموشى در نياميزد، و محبّتى را كه محبّت مخلوقات را بر محبّت من بر نگزيند. پس هر گاه مرا دوست بدارد، من هم او را دوست مى دارم و چشمِ دلش را به سوى جلالم مى گشايم و بندگان ويژه خود را از او پنهان نمى دارم و در تاريكى هاى شب و روشنايىِ روز، با او نجوا مى كنم، آن سان كه همسخنى اش با آفريدگان و همنشينى با آنان را رها كند. سخن خودم و سخن فرشتگانم را به او مى شنوانَم و رازى را كه از آفريدگانم پوشانده ام، براى او فاش مى سازم و جامه حيا بر او مى پوشانم تا تمام آفريدگان، از او حيا كنند و آمرزيده، بر روى زمين راه مى رود و دلش را پذيرا و بينا مى گردانم و هيچ چيزى از بهشت و دوزخ را بر او پوشيده نمى دارم و ترس ها و سختى هايى را كه مردم در روز قيامت، از سر مى گذرانند و حسابى را كه از توانگران و تهى دستان و نادانان و دانايان مى كِشم، به او مى شناسانَم...». اين است صفات دوستان [خدا].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزهد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: الزُّهدُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: پارسايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ فِي التَّرغيبِ بِالزُّهدِ فِي الدُّنيا ـ: مَن زَهِدَ فيها فَقَصَّرَ فيها أمَلَهُ، أعطاهُ اللّهُ عِلماً بِغَيرِ تَعَلُّمٍ، وهُدىً بِغَيرِ هِدايَةٍ، فَأَذهَبَ عَنهُ العَمى وجَعَلَهُ بَصيراً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص60، بحار الأنوار: ج77 ص163 ح187؛ حلية الأولياء: ج1 ص72 عن نصير بن حمزة عن أبيه عن الإمام الصادق عن الإمام الباقر عن الإمام الحسين عن أبيه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه، كنز العمّال: ج3 ص197 ح6149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در تشويق به پارسايى در دنيا ـ: هر كه در دنيا پارسايى ورزد و آرزويش را در آن، كوتاه كند، خداوند، بدون آموختن، به او دانشى مى دهد و بدون هدايت شدن، هدايتى. پس كورى را از او مى زُدايد و او را بينا مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِزهَد فِي الدُّنيا؛ يُبَصِّركَ اللّهُ عَوراتِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 391، تنبيه الخواطر: ج2 ص297، غرر الحكم: ج2 ص197 ح2362 وفيه «عيوبها» بدل «عوراتها»، بحار الأنوار: ج70 ص319 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در دنيا پارسا باش تا خداوند، تو را به معايب آن، بينا گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قبول-النصح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: قَبولُ النُّصحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: نصيحت پذيرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قَد نُصِحتُم فَانتَصِحوا، وبُصِّرتُم فَأَبصِروا، واُرشِدتُم فَاستَرشِدوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص475 ح6683.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شما نصيحت شده ايد. پس نصيحت پذير باشيد. به شما بينايى داده شده است. پس ببينيد. [به راه راست،] ارشاد شده ايد. پس راه راست در پيش گيريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَقَد بُصِّرتُم إن أبصَرتُم، واُسمِعتُم إن سَمِعتُم، وهُديتُم إنِ اهتَدَيتُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 20، غرر الحكم: ج3 ص199 ح7346.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر آينه، به شما، بينايى داده شده است، اگر ببينيد، و شنوانيده شده ايد، اگر بشنويد، و راه به شما نشان داده شده است، اگر به راه آييد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى آنچه مايه بينش و بصيرت شماست و آنچه بايد به گوش شما رسانيده شود، به شما گفته شده و راه درست، به شما نمايانده شده است. پس چشم و گوش خود را باز كنيد و راه درست را در پيش گيريد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِالهُدى يَكثُرُ الاِستِبصارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص199 ح4186، عيون الحكم والمواعظ: ص187 ح3810.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با راه نمايى، بصيرت، افزون مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استقبال-الامور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: اِستِقبالُ الاُمورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: به پيشواز رفتنِ كارها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَنِ استَقبَلَ الاُمورَ أبصَرَ. مَنِ استَدبَرَ الاُمورَ تَحَيَّرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص166 ح7802 و 7803، عيون الحكم والمواعظ: ص452 ح8093 و 8094.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه به پيشواز كارها رود&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا مقصود آن است كه انديشيدن و تدبير قبل از انجام هر كار، موجب بصيرت و فكر كردن بعد از انجام آن موجب حيرت و سرگردانى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بينا مى شود و هر كه به دنبال كارها رود، حيران مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجوع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: الجوعُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: گرسنگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله سَأَلَ رَبَّهُ سُبحانَهُ لَيلَةَ المِعراجِ فَقالَ: ... يا رَبِّ ما ميراثُ الجوعِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الحِكمَةُ، وحِفظُ القَلبِ، وَالتَّقَرُّبُ إلَيَّ، وَالحُزنُ الدّائِمُ، وخِفَّةُ المُؤنَةِ بَينَ النّاسِ، وقَولُ الحَقِّ، ولا يُبالي عاشَ بِيُسرٍ أم بِعُسرٍ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أحمَدُ، إنَّ العَبدَ إذا جاعَ بَطنُهُ وحَفِظَ لِسانَهُ، عَلَّمتُهُ الحِكمَةَ، وإن كانَ كافِراً تَكونُ حِكمَتُهُ حُجَّةً عَلَيهِ ووَبالاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَبالُ: الوَخامةُ وسوء العاقبة (مجمع البحرين: ج3 ص1900 «وبل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإن كانَ مُؤمِناً تَكونُ حِكمَتُهُ لَهُ نوراً وبُرهاناً وشِفاءً ورَحمَةً، فَيَعلَمُ ما لَم يَكُن يَعلَمُ ويُبصِرُ ما لَم يَكُن يُبصِرُ، فَأَوَّلُ ما اُبَصِّرُهُ عُيوبُ نَفسِهِ حَتّى يَشغَلَ بِها عَن عُيوبِ غَيرِهِ، واُبَصِّرُهُ دَقائِقَ العِلمِ حَتّى لا يَدخُلَ عَلَيهِ الشَّيطانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص199ـ205، بحار الأنوار: ج77 ص21 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر صلى الله عليه و آله در شب معراج از پروردگار پاكش پرسيد و گفت: ... اى پروردگار من! ميراث [و ثمره] گرسنگى چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حكمت، نگاه داشتن دل، نزديك شدن به من، اندوه هميشگى داشتن، كم خرج و زحمت بودن براى مردم، حقگويى و باك نداشتن از اين كه در آسانى زندگى كند يا در سختى.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى احمد! بنده، هر گاه شكمش گرسنه باشد و زبانش را نگه دارد، من به او حكمت مى آموزم. چنانچه كافر باشد، حكمتش، حجّتى بر او و وَبال او خواهد بود، و اگر مؤمن باشد، حكمتش براى او نور و برهان و شفا و رحمت است، به طورى كه آنچه را نمى دانسته است، مى داند و آنچه را نمى ديده است، مى بيند. پس نخستين چيزى كه به او مى نمايانم، عيب هاى خودِ اوست تا با پرداختن به آنها، از پرداختن به عيب هاى ديگران، باز بماند و [ديگر آن كه] دقايق و نكته هاى باريك دانش و معرفت را به او نشان مى دهم تا اين كه شيطان به او راه نيابد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: الدُّعاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي المُناجاةِ الشَّعبانِيَّةِ ـ: إلهي هَب لي كَمالَ الاِنقِطاعِ إلَيكَ، وأَنِر أبصارَ قُلوبِنا بِضِياءِ نَظَرِها إلَيكَ، حَتّى تَخرِقَ أبصارُ القُلوبِ حُجُبَ النّورِ، فَتَصِلَ إلى مَعدِنِ العَظَمَةِ، وتَصيرَ أرواحُنا مُعَلَّقَةً بِعِزِّ قُدسِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج3 ص299، بحار الأنوار: ج94 ص99 ح13 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي عن نوف البكالي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در «مناجات شعبانيه» ـ: خدايا! كمال [گسستن از همه و] روى آوردن به خودت را ارزانى ام بدار و ديدگانِ دل هاى ما را با فروغِ نگاهى كه به تو مى افكنند، روشنايى بخش، تا آن گاه كه ديدگان دل ها، پرده هاى نور را از هم بدرند و به كانون عظمت [تو] بار يابند و جان هاى ما به شُكوه قدس و پاكى تو بياويزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ في قُنوتِهِ ـ: اللّهُمَّ وإنّي مَعَ ذلِكَ كُلِّهِ عائِذٌ بِكَ... مُستَبصِرٌ في ما بَصَّرتَني... فَلا تُخلِني مِن رِعايَتِكَ... وَاجعَل عَلَى البَصيرَةِ مَدرَجَتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص68، بحار الأنوار: ج85 ص214.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام ـ در دعاى قنوت ـ: بار خدايا! با اين همه، من به تو پناه آورده ام... و در آنچه به من نشان داده اى، بينايم.… پس مرا از حمايت خويش، بى بهره مگذار... و مرا در مسير خويش، با بينش [و آگاهى] قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في أدعِيَةِ السَّحَرِ في لَيالي شَهرِ رَمَضانَ ـ: اللّهُمَّ أعطِني بَصيرَةً في دينِكَ، وفَهماً في حُكمِكَ، وفِقهاً في عِلمِكَ، وكِفلَينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كِفلَينِ من رحمتك: أي نصيبين منها (مجمع البحرين: ج3 ص1582 «كفل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن رَحمَتِكَ، ووَرَعاً يَحجُزُني عَن مَعاصيكَ، وبَيِّض وَجهي بِنورِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص596 ح691، الإقبال: ج1 ص173، المصباح للكفعمي: ص796 كلّها عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج98 ص92 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در دعاهاى سحر شب هاى ماه رمضان ـ: بار خدايا! بصيرت در دينت و فهميدن احكامت و فهم عميق در علمت را به من عطا كن و نيز دو بهره از رحمتت و وَرَعى كه مرا از گناهانت باز دارد، و رويم را با نور خود، سپيد گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في دُعاءٍ عَلَّمَهُ لِوَجَعِ العَينِ ـ: وَاجعَلِ النّورَ في بَصَري وَالبَصيرَةَ في ديني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص550 ح11، الأمالي للمفيد: ص179 ح9، الأمالي للطوسي: ص196 ح334، مكارم الأخلاق: ج2 ص247 ح2597 كلّها عن محمّد الجعفي عن أبيه، بحار الأنوار: ج95 ص86 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در دعايى كه براى دردِ چشم آموخت ـ: و در ديده ام، روشنايى قرار ده و در دينم، بصيرت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أسأَ لُكَ بِاسمِكَ العَظيمِ رِضاكَ عِندَ السُّخطَةِ، وَالفُرجَةَ عِندَ الكُربَةِ، وَالنّورَ عِندَ الظُّلمَةِ، وَالبَصيرَةَ عِندَ تَشَبُّهِ الفِتنَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص592 ح31 عن عبد الرحمن بن سيابة، مصباح المتهجّد: ص276 ح383، جمال الاُسبوع: ص143 وفيهما: «شدّة الغفلة» بدل «تشبّه الفتنة»، بحار الأنوار: ج89 ص302 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: به نام بزرگت، از تو مى خواهم كه خشنودى ات را در هنگام خشم، گشايش را در هنگام رنج [و گرفتارى]، روشنايى را در وقت تاريكى و بصيرت را در زمان در هم شدن امور بر اثر فتنه [نصيبم كنى].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ وَلِيِّ الحَمدِ وأَهلِهِ، ومُنتَهاهُ ومَحَلِّهِ... أسأَ لُكَ اللّهُمَّ الهُدى مِنَ الضَّلالَةِ، وَالبَصيرَةَ مِنَ العَمى، وَالرُّشدَ مِنَ الغَوايَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص590ـ591 ح31 عن عبد الرحمن بن سيابة، مصباح المتهجّد: ص275 ح383، جمال الاُسبوع: ص141 وليس فيهما صدره إلى «ومحلّه»، بحار الأنوار: ج89 ص301 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سپاس، خداى را كه صاحبِ سپاس و سزاوارِ آن و منتهاى آن و جايگاه آن است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از تو مى خواهم هدايت شدن از گم راهى را، و بينا شدن از كورى را، و به راه آمدن از كج روى را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ فِي الفِقهِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ: وإذا أرَدتَ أن تَكتَحِلَ فَخُذِ الميلَ بِيَدِكَ اليُمنى وَاضرِبهُ فِي المُكحُلَةِ، وقُل: «بِسمِ اللّهِ»، فَإِذا جَعَلتَ الميلَ في عَينِكَ فَقُل: «اللّهُمَّ نَوِّر بَصَري، وَاجعَل فيهِ نوراً اُبصِرُ بِهِ حَقَّكَ، وَاهدِني إلى طَريقِ الحَقِّ، وأَرشِدني إلى سَبيلِ الرَّشادِ، اللّهُمَّ نَوِّر عَلَيَّ دُنيايَ وآخِرَتي».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص397، المقنع: ص542 نحوه من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج76 ص59 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در كتاب فقه منسوب به ايشان ـ: و هر گاه خواستى سرمه بكِشى، ميل را در دست راستت بگير و آن را در سرمه دان بزن و «بسم اللّه» بگو. همچنين هنگامى كه ميل را در چشم قرار دادى، بگو: «بار خدايا! چشمم را روشنى گردان، و در آن، نورى قرار ده كه با آن، حقّ تو را ببينم و مرا به راه حق، راه نمايى كن و به راه درست، ارشادم فرما. بار خدايا! دنيا و آخرتم را بر من، روشن ساز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ عليه السلام: اللّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ... وَاستَقبِل بي صِحَّةً مِن سُقمي، وسَعَةً مِن عُدمي، وسَلامَةً شامِلَةً في بَدَني، وبَصيرَةً ونَظرَةً نافِذَةً في ديني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص115، مصباح المتهجّد: ص230 ح337 وليس فيه «وسعة من عدمي، وبصيرة»، العدد القويّة: ص207 نحوه وكلاهما من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج86 ص176 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام: بار خدايا! بر محمّد و خاندان او، درود فرست... و بيمارى ام را به تن درستى و نادارى ام را به گشايش، تبديل كن و بدنم را سراسرْ سالم بدار و بصيرت و نگاهى نافذ در دينم، عطايم فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة العقائد الإسلامية: ج2 ص141 (المعرفة / القسم السادس: مبادئ المعرفة / الفصل الرابع: مبادئ الإلهام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج2 ص481 (معرفت شناسى / مبادى شناخت / فصل چهارم: خاستگاه الهام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-آثار-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: آثار البصيرة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: آثار بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: العِلمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: دانايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ أعلَمَ النّاسِ أبصَرُهُم بِالحَقِّ إذَا اختَلَفَتِ النّاسُ وإن كانَ مُقَصِّرا فِي العَمَلِ، وإن كانَ يَزحَفُ عَلَى استِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاستُ: العَجزُ، وقد يراد به حَلقَةُ الدُبُر (مجمع البحرين: ج2 ص816 «سته»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص522 ح3790، المعجم الكبير: ج10 ص220 ح10531 بزيادة «زحفاً» في آخره، شعب الإيمان: ج7 ص69 ح9510، نوادر الاُصول: ج1 ص44، حلية الأولياء: ج4 ص177 الرقم 271 كلّها عن ابن مسعود، كنز العمّال: ج15 ص890 ح43525.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: داناترينِ مردم، كسى است كه هر گاه مردم [در حق] اختلاف كنند، او بيناترينِ آنان به حق باشد، اگر چه در عمل، كوتاهى كند، و اگر چه بر نشيمن خويش بخَزَد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر چه بر نشيمن خويش بخَزَد، شايد كنايه از كودك بودن باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أبصَرَ فَهِمَ، ومَن فَهِمَ عَلِمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 208، خصائص الأئمّة: ص119، نزهة الناظر: ص80 ح153، العدد القويّة: ص292 ح18 عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: ج71 ص327 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه بينا باشد، مى فهمد، و كسى كه بفهمد، دانا مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا عِلمَ لِمَن لا بَصيرَةَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص401 ح10773، عيون الحكم والمواعظ: ص539 ح9979.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه بصيرت ندارد، دانشى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ صِفَةِ الإِيمانِ ـ: اليَقينُ عَلى أربَعِ شُعَبٍ: تَبصِرَةِ الفِطنَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلامة المجلسي قدس سره: تبصرة الفطنة: التبصرة مصدر باب التفعيل، والفطنة الحذق وجودة الفهم، وقال ابن ميثم: هي سرعة هجوم النفس على حقائق ما تورده الحواس عليها، وقال: تبصرة الفطنة إعمالها. أقول: يمكن أن تكون الإضافة إلى الفاعل؛ أي جعل الفطنة الإنسان بصيراً، أو إلى المفعول، أي جعل الإنسان الفطنة بصيرة، ويحتمل أن تكون التبصرة بمعنى الإبصار والرؤية، فرؤيتها كناية عن التوجّه والتأمل فيها وفي مقتضاها، فالإضافة إلى المفعول، وحمله على الإضافة إلى الفاعل محوج إلى تكلّف (بحار الأنوار: ج56 ص367).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتَأَوُّلِ الحِكمَةِ، ومَعرِفَةِ العِبرَةِ، وسُنَّةِ الأَوَّلينَ. فَمَن أبصَرَ الفِطنَةَ عَرَفَ الحِكمَةَ، ومَن تَأَوَّلَ الحِكمَةَ عَرَفَ العِبرَةَ، ومَن عَرَفَ العِبرَةَ عَرَفَ السُّنَّةَ، ومَن عَرَفَ السُّنَّةَ فَكَأَنَّما كانَ مَعَ الأَوَّلينَ، وَاهتَدى إلَى الَّتي هِيَ أقوَمُ، ونَظَرَ إلى مَن نَجا بِما نَجا، ومَن هَلَكَ بِما هَلَكَ، وإنَّما أهلَكَ اللّهُ مَن أهلَكَ بِمَعصِيَتِهِ، وأَنجى مَن أنجى بِطاعَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص50 ح1 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة 31، الخصال: ص231 ح74 عن الأصبغ بن نباتة، تحف العقول: ص165 كلّها نحوه وليس فيها ذيله من «واهتدى...»، بحار الأنوار: ج68 ص351 ح19؛ تاريخ دمشق: ج42 ص515 عن قبيصة بن جابر الأسدي نحوه، وليس فيه ذيله من «واهتدى...»، كنز العمّال: ج1 ص285 ح1388.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد اوصاف ايمان ـ: يقين، بر چهار شاخه است: تيزبينى، حكمت دانى، عبرت شناسى، و شناخت سنّت (راه و رسم و سرگذشت) پيشينيان. هر كه تيزبين باشد، حكمت شناس مى شود و هر كه حكمت شناس شود، عبرت را مى شناسد و كسى كه عبرت شناس باشد، سنّت را بشناسد و كسى كه سنّت را بشناسد، گويى با گذشتگانْ بوده است، درست ترين راه را مى يابد و نجات يافتگان و عوامل نجات آنها را، و نيز نابودشدگان و عوامل نابودى آنان را مى شناسد؛ و البته خدا، آنانى را كه نابود كرده، به سبب نافرمانى از او، نابود كرده است، و آنانى را كه نجات بخشيده، به سبب فرمان بُردارى از او، نجات بخشيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: الإِيمانُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: ايمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَ الْأَصَمِّ وَ الْبَصِيرِ وَ السَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلاً أَفَلَا تَذَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَثَل اين دو گروه، همچون نابينا و ناشنوا [در مقايسه] با بينا و شنواست. آيا در مَثَل، يكسان اند؟ پس آيا پند نمى گيريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا يَسْتَوِى الْأَعْمَى وَ الْبَصِيرُ * وَ لَا الظُّلُمَاتُ وَ لَا النُّورُ * وَلَا الظِّلُّ وَ لَا الْحَرُورُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 19 ـ 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نابينا و بينا، يكسان نيستند، و نه تاريكى ها و روشنايى، و نه سايه و آفتاب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا يَسْتَوِى الْأَعْمَى وَ الْبَصِيرُ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ وَ لَا الْمُسِى ءُ قَلِيلاً مَّا تَتَذَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نابينا و بينا، يكسان نيستند، و كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند، [نيز] با [مردم] بدكار، يكسان نيستند، چه اندك، پند مى پذيريد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُل لَا أَقُولُ لَكُمْ عِندِى خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّى مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَىَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «به شما نمى گويم كه گنجينه هاى خدا، نزد من است، و غيب نيز نمى دانم، و به شما نمى گويم كه من فرشته ام. جز از آنچه به من وحى مى شود، پيروى نمى كنم». بگو: «آيا نابينا و بينا، يكسان اند؟ آيا نمى انديشيد؟»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ مَن رَّبُّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ قُلْ أَفَاتَّخَذْتُم مِّن دُونِهِ أَوْلِيَاءَ لَا يَمْلِكُونَ لِأَنفُسِهِمْ نَفْعًا وَ لَا ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِى الْأَعْمَى وَ الْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِى الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ أَمْ جَعَلُواْ لِلَّهِ شُرَكَاءَ خَلَقُواْ كَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَىْ ءٍ وَ هُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «پروردگار آسمان ها و زمين كيست؟». بگو: «خدا». بگو: «پس آيا جز او، سرپرستانى گرفته ايد كه اختيار سود و زيان خود را ندارند؟». بگو: «آيا نابينا و بينا، يكسان اند؟ يا تاريكى ها و روشنايى برابرند؟ يا براى خدا، شريكانى پنداشته اند كه مانند آفرينش او آفريده اند و در نتيجه، [اين دو] آفرينش بر آنان، مُشتَبَه شده است؟». بگو: «خدا، آفريننده هر چيزى است، و اوست يگانه قهّار»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَمَن يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ الْأَلْبَابِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا كسى كه مى داند آنچه از جانب پروردگارت بر تو نازل شده، حقّ است، مانند كسى است كه نابيناست؟ در حقيقت، خِردمندان، پند مى گيرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُواْ بِايَاتِ رَبِّهِمْ لَمْ يَخِرُّواْ عَلَيْهَا صُمًّا وَ عُمْيَانًا * وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَ اجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا * أُوْلَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُواْ وَ يُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَ سَلَامًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 73ـ75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه چون به آيات پروردگارشان تذكّر داده شوند، كَر و كور، روى آن نمى افتند. و كسانى اند كه مى گويند: «پروردگارا! به ما از همسران و فرزندانمان، آن ده كه [مايه] روشنى چشمان ما باشد و ما را پيشواىِ پرهيزگاران گردان». اينان اند كه به [پاس] آن كه شكيبايى كردند، غرفه[هاى بهشت را] پاداش خواهند يافت و در آن جا با سلام و درود، مواجه خواهند شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في صِفَةِ خُلَفاءِ اللّهِ فِي الأَرضِ ـ: هَجَمَ بِهِمُ العِلمُ عَلى حَقيقَةِ البَصيرَةِ، وباشَرُوا روحَ اليَقينِ، وَاستَلانوا مَا استَعوَرَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، وفي المصادر الاُخرى «ما استوعره» وهو الأنسب. وهو من الوعر من الأرض ضدّ السهل، أي استسهل ما استصعبه المتنعّمون (مجمع البحرين: ج3 ص1952 «وعر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُترَفونَ، وأَنِسوا بِمَا استَوحَشَ مِنهُ الجاهِلونُ، وصَحِبُوا الدُّنيا بِأَبدانٍ أرواحُها مُعَلَّقَةٌ بِالمَحَلِّ الأَعلى، اُولئِكَ خُلَفاءُ اللّهِ في أرضِهِ، وَالدُّعاةُ إلى دينِهِ. آهِ، آهِ شَوقاً إلى رُؤيَتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 147 عن كميل، خصائص الأئمّة: ص106، نزهة الناظر: ص90 ح169، أعلام الدين: ص86 بزيادة «سراً وجهراً» بعد «دينه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف جانشينان خدا در زمين ـ: علم، آنان را به حقيقتِ بصيرتْ كشانده است و با روح يقين، در آميخته اند و آنچه را نازپروردگان، دشوار ديده اند، آنان، آسان يافته اند، و با آنچه نادانان از آن رَميده اند، اُنس گرفته اند، و در اين دنيا، با بدن هايى زندگى مى كنند كه روح آنها به جايگاه بَرين، تعلّق دارد. اينان، جانشينان خدا در زمينِ او هستند و دعوتگران او به سوى دينش. وَه، وَه كه چه شوقى است مرا به ديدن ايشان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّمَا الدُّنيا مُنتَهى بَصَرِ الأَعمى، لا يُبصِرُ مِمّا وَراءَها شَيئاً، وَالبَصيرُ يَنفُذُها بَصَرُهُ، ويَعلَمُ أنَّ الدّارَ وَراءَها. فَالبَصيرُ مِنها شاخِصٌ، وَالأَعمى إلَيها شاخِصٌ، وَالبَصيرُ مِنها مُتَزَوِّدٌ، وَالأَعمى لَها مُتَزَوِّدٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 133، غرر الحكم: ج2 ص655 ح3690، إرشاد القلوب: ص19 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همانا دنيا، واپسين ديدرسِ انسان كور[دل] است و در فرا سوى آن، چيزى نمى بيند. امّا شخص بابصيرت، نگاهش از دنيا فراتر مى رود و مى داند كه سرا[ى حقيقى]، در وراى اين دنياست. پس شخص بابصيرت، از دنيا دل و ديده بر مى گيرد و كور[دل]، به آن مى نگرد، بابصيرت، از آن توشه بر مى گيرد و كور[دل]، براى آن، توشه فراهم مى آورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَم يُؤمِنِ اللّهُ المُؤمِنَ مِن هَزاهِزِ الدُّنيا، ولكِنَّهُ آمَنَهُ مِنَ العَمى فيها، وَالشَّقاءَ فِي الآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص255 ح18 عن محمّد بن بهلول العبدي، صفات الشيعة: ص109 ح50 عن معاوية بن عمّار نحوه، بحار الأنوار: ج67 ص213 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، مؤمن را از [فشارها و] تكان هاى دنيا، در امان ندانسته است؛ بلكه او را از كور[دلـ]ـى در دنيا و شقاوت در آخرت، امان بخشيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج5 ص221 (الإيمان / الفصل الثالث: مبادئ الإيمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج8 ص137 (فصل سوم: خاستگاه هاى ايمان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاعتبار-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: الاِعتِبارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: عبرت آموختن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَدْ كَانَ لَكُمْ ءَايَةٌ فِى فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِى سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَى كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ الْعَيْنِ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَن يَشَاءُ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِّأُوْلِى الأَْبْصَارِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قطعا در برخورد ميان دو گروه، براى شما نشانه اى [و درس عبرتى] بود. گروهى در راه خدا مى جنگيدند و ديگر گروه، كافر بودند كه آنان (مؤمنان) را به چشم، دو برابرِ خود مى ديدند؛ و خدا، هر كه را بخواهد، به يارى خود، تأييد مى كند. يقينا در اين ماجرا، براى صاحبان بصيرت، عبرتى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يُقَلِّبُ اللَّهُ الَّيْلَ وَ النَّهَارَ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِّأُوْلِى الْأَبْصَارِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداست كه شب و روز را با هم جا به جا مى كند. قطعا در اين [تبديل] براى صاحبان بصيرت، عبرتى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاعْتَبِرُواْ يَاأُوْلِى الْأَبْصَارِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس عبرت گيريد، اى صاحبان بصيرت!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يَصِحُّ الاِعتِبارُ إلّا لِأَهلِ الصَّفاءِ وَالبَصيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص206 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج71 ص326 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عبرت آموختن، تنها براى اهل صفا و بصيرت، حاصل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بِالاِستِبصارِ يَحصُلُ الاِعتِبارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص239 ح4351، عيون الحكم والمواعظ: ص189 ح3896.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با بصيرت است كه عبرت آموختن، حاصل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن تَبَصَّرَ فِي الفِطنَةِ، ثَبَتَت لَهُ الحِكمَةُ وعَرَفَ العِبرَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص381 ح8849.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه هوشمندانه بنگرد، حكمتْ برايش استوار مى گردد و عبرت شناس مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّمَا البَصيرُ مَن سَمِعَ فَتَفَكَّرَ، ونَظَرَ فَأَبصَرَ، وَانتَفَعَ بِالعِبَرِ، ثُمَّ سَلَكَ جَدَداً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَدَدُ: الأرضُ الصُلبةُ التي يسهل المشي عليها (مجمع البحرين: ج1 ص274 «جدد»)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واضِحاً يَتَجَنَّبُ فيهِ الصَّرعَةَ فِي المَهاوي، وَالضَّلالَ فِي المَغاوي، ولا يُعينُ عَلى نَفسِهِ الغُواةَ بِتَعَسُّفٍ في حَقٍّ، أو تَحريفٍ في نُطقٍ، أو تَخَوُّفٍ مِن صِدقٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 153، تحف العقول: ص155 نحوه، غرر الحكم: ج3 ص85 ح3891 وفيه «ففكّر» بدل «فتفكّر» وليس فيه ذيله من «ثم سلك جدداً...»، بحار الأنوار: ج77 ص407 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: صاحب بصيرت، كسى است كه بشنود و بينديشد، بنگرد و ببيند و از عبرت ها بهره گيرد. آن گاه، راه روشن و هموارى را بپويد و از افتادن در پرتگاه هاى آن و گم شدن در كژراهه هايش بپرهيزد و با منحرف شدن از حق، يا تحريف در گفتار، يا ترسيدن از [گفتنِ] سخن راست، گم راهان را در گم راه كردن خودش، يارى نرساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;توضيحى-در-باره-اين-كه-بصيرت-حاصل-عبرت-آموختن-است-يا-عامل-آن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيحى در باره اين كه بصيرت، حاصل عبرت آموختن است يا عامل آن؟&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه شمارى از رواياتِ فصل چهارم، پندآموزى، عامل پديد آمدن بصيرت است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنِ اعتَبَرَ أبصَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص412 ح60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه عبرت بياموزد، بينا مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عكس، روايات اين فصل (پنجم)، دلالت دارند بر اين كه بصيرت، پديدآورنده عبرت آموزى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالاِستِبصارِ يَحصُلُ الاِعتِبارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص434 ح101.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با بصيرت است كه عبرت آموختن، حاصل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، جا دارد كه اين سؤال مطرح شود كه: چگونه مى شود بصيرت، هم حاصل عبرت آموزى باشد و هم عامل آن؟ و آيا اين امر، بعيد نيست؟ آيا احاديث اين دو فصل، با هم تعارض ندارند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پاسخ، منفى است؛ زيرا بصيرتى كه پديدآورنده اعتبار است، با بصيرتى كه حاصل آن است، تفاوت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح مطلب، اين كه بصيرت نخست، بينشى است كه ذاتا همه انسان ها از آن برخوردارند و با ره نمودهاى انبياى الهى، تقويت مى شود. عمل به مقتضاى اين بصيرت، «اعتبار (عبرت گرفتن)» ناميده مى شود و اعتبارى كه محصول بصيرتِ نخست است، خود نيز عامل پديدآورنده بصيرت جديدى است كه اعتبار جديدترى را به همراه دارد. همچنين هر چه بصيرتْ افزايش يابد، اعتبار و پندآموزى، بيشتر مى گردد و هر چه پندآموزى بيشتر شود، ديده بصيرت، قوّت بيشترى پيدا مى كند، همانند رهروى كه در تاريكى شب، در پرتو نور، حركت مى كند. در اين جا نيز ديدن، مقدّمه رفتن، و رفتن، مقدّمه ديدن ادامه راه تا رسيدن به مقصد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، خلاصه پاسخ، اين است كه بصيرت، هم حاصل عبرت آموختن است و هم عامل آن؛ ولى اين دو بصيرتْ با هم متفاوت اند، چنان كه در فرهنگ روايات اسلامى، علم، هم ميوه و محصول عمل است، و هم عامل حُصول و پيدايش آن؛ امّا علمى كه محصول عمل است و علمى كه عامل حُصول آن است، با هم تفاوت دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحزم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: الحَزمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: دورانديشى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: النّاظِرُ بِالقَلبِ العامِلُ بِالبَصَرِ، يَكونُ مُبتَدَأُ عَمَلِهِ أن يَعلَمَ: أعَمَلُهُ عَلَيهِ أم لَهُ؟ فَإِن كانَ لَهُ مَضى فيهِ، وإن كانَ عَلَيهِ وَقَفَ عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 154، غرر الحكم: ج2 ص556 ح3569 وفيه «ينظر» بدل «يعلم»، بحار الأنوار: ج1 ص209 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه با دل مى بيند و با بينش، عمل مى كند، پيش از آن كه عمل كند، مى انديشد كه: آيا عمل او به زيان اوست يا به سودش؟ اگر به سود او بود، آن را انجام مى دهد و اگر به زيانش بود، از انجام دادن آن، باز مى ايستد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشجاعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: الشَّجاعَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: شجاعت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنّي وَاللّهِ لَو لَقيتُهُم واحِداً وهُم طِلاعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طِلاعُ الأرضِ: أي ما يملؤها (النهاية: ج3 ص133 «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَرضِ كُلِّها، ما بالَيتُ ولَا استَوحَشتُ، وإنّي مِن ضَلالِهِمُ الَّذي هُم فيهِ وَالهُدَى الَّذي أنَا عَلَيهِ، لَعَلى بَصيرَةٍ مِن نَفسي ويَقينٍ مِن رَبّي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 62، بحار الأنوار: ج33 ص597 ح743.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به خدا سوگند، اگر يك تنه با آنانْ رو به رو مى شدم و آنها، سراسر زمين را پُر مى كردند، نه باكى داشتم و نه مى هراسيدم؛ چرا كه من بر گم راهى آنان و ره يافتگى خويش، نيكْ آگاهم، با بصيرت درونم و يقين از جانب پروردگارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفطنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: الفِطنَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: تيزهوشى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: العِلمُ بِالفَهمِ. الفَهمُ بِالفِطنَةِ. الفِطنَةُ بِالبَصيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص18 ح38 و 39 و 40، عيون الحكم والمواعظ: ص36 ح743 و 745 و 746.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: دانش، به فهميدن است، فهميدن، به تيزهوشى است و تيزهوشى، به بصيرت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رؤية-عيوب-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: رُؤيَةُ عُيوبِ النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: ديدن عيب هاى خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أبصَرُ النّاسِ مَن أبصَرَ عُيوبَهُ، وأَقلَعَ عَن ذُنوبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص410 ح3061، عيون الحكم والمواعظ: ص120 ح2716.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بيناترينِ مردم، كسى است كه عيب هاى خود را ببيند و از گناهان خويش، دست شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أعقَلُ النّاسِ مَن كانَ بِعَيبِهِ بَصيراً، وعَن عَيبِ غَيرِهِ ضَريراً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص445 ح3233.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خردمندترينِ مردم، كسى است كه نسبت به عيب خويش، بينا باشد و از [ديدن] عيب ديگران، كور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فعل-الخير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: فِعلُ الخَيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: انجام دادن كار نيك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ألا إنَّ أبصَرَ الأَبصارِ ما نَفَذَ فِي الخَيرِ طَرفُهُ. ألا إنَّ أسمَعَ الأَسماعِ ما وَعَى التَّذكيرَ وقَبِلَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 105، غرر الحكم: ج2 ص330 ح2757 و 2758 وفيهما «من» بدل «ما» في الموضعين، بحار الأنوار: ج34 ص236 ح998.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هان! بيناترينِ چشم ها، چشمى است كه نگاهش به سوى خوبى باشد. هان! شنواترينِ گوش ها، گوشى است كه پند را در يابد و آن را پذيرا شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: إنَّ أبصَرَ الأَبصارِ ما نَفَذَ فِي الخَيرِ مَذهَبُهُ، وأَسمَعَ الأَسماعِ ما وَعَى التَّذكيرَ وَانتَفَعَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص235، بحار الأنوار: ج78 ص109 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: بيناترينِ بينايى ها، آن است كه در خير، نفوذ كند و شنواترينِ شنوايى ها، آن است كه پند و يادآورى را بشنود و از آن، بهره گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صلاح-السرائر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: صَلاحُ السَّرائِرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: درستى درون ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: صَلاحُ السَّرائِرِ بُرهانُ صِحَّةِ البَصائِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص196 ح5807، عيون الحكم والمواعظ: ص301 ح5334.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: درستىِ درون ها، دليل سلامتِ بينش هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قَدِ انجابَتِ السَّرائِرُ لِأَهلِ البَصائِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة108، غررالحكم: ج4 ص476 ح6676، بحار الأنوار: ج34 ص240 ح999.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نهانى ها، براى اهل بصيرت، آشكار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إصابة-سبيل-السلامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: إصابَةُ سَبيلِ السَّلامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: رسيدن به راه سلامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: طوبى لِذي قَلبٍ سَليمٍ، أطاعَ مَن يَهديهِ، وتَجَنَّبَ مَن يُرديهِ، وأَصابَ سَبيلَ السَّلامَةِ بِبَصَرِ مَن بَصَّرَهُ، وطاعَةِ هادٍ أمَرَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 214، بحار الأنوار: ج69 ص311 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوشا به حال آن كه دلى پاك دارد: از كسى كه هدايتش كند، پيروى مى كند و از كسى كه او را به تباهى كشانَد، دورى مى گُزيند و با بينايىِ كسى كه به او بينايى مى بخشد و با اطاعت از راه نمايى كه به او فرمان مى دهد، به راهِ سلامتْ دست مى يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الآثار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: تِلكَ الآثارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: و اين چند اثر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عِبادَ اللّهِ! إنَّ مِن أحَبِّ عِبادِ اللّهِ إلَيهِ عَبداً أعانَهُ اللّهُ عَلى نَفسِهِ، فَاستَشعَرَ الحُزنَ، وتَجَلبَبَ الخَوفَ؛ فَزَهَرَ مِصباحُ الهُدى في قَلبِهِ، وأَعَدَّ القِرى لِيَومِهِ النّازِلِ بِهِ، فَقَرَّبَ عَلى نَفسِهِ البَعيدَ، وهَوَّنَ الشَّديدَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَظَرَ فَأَبصَرَ، وذَكَرَ فَاستَكثَرَ، وَارتَوى مِن عَذبٍ فُراتٍ سُهِّلَت لَهُ مَوارِدُهُ، فَشَرِبَ نَهَلاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَهِلَ: شَرِبَ الشُربَ الأوّل حتّى روي (المصباح المنير: ص628 «نهل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وسَلَكَ سَبيلاً جَدَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد خَلَعَ سَرابيلَ الشَّهَواتِ، وتَخَلّى مِنَ الهُمومِ، إلّا هَمّاً واحِداً انفَرَدَ بِهِ، فَخَرَجَ مِن صِفَةِ العَمى، ومُشارَكَةِ أهلِ الهَوى، وصارَ مِن مَفاتيحِ أبوابِ الهُدى، ومَغاليقِ أبوابِ الرَّدى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أبصَرَ طَريقَهُ، وسَلَكَ سَبيلَهُ، وعَرَفَ مَنارَهُ، وقَطَعَ غِمارَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَمرَةُ: الشِدَّةُ (لسان العرب: ج5 ص29 «غمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَاستَمسَكَ مِنَ العُرى بِأَوثَقِها، ومِنَ الحِبالِ بِأَمتَنِها، فَهُوَ مِنَ اليَقينِ عَلى مِثلِ ضَوءِ الشَّمسِ، قَد نَصَبَ نَفسَهُ للّهِِ ـ سُبحانَهُ ـ في أرفَعِ الاُمورِ، مِن إصدارِ كُلِّ وارِدٍ عَلَيهِ، وتَصييرِ كُلِّ فَرعٍ إلى أصلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِصباحُ ظُلُماتٍ، كَشّافُ عَشَواتٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَشوَةُ: الأمر المُلتَبِسْ ويجمع على عَشَوات (النهاية: ج3 ص242 «عشو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مِفتاحُ مُبهَماتٍ، دَفّاعُ مُعضِلاتٍ، دَليلُ فَلَواتٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَلاةُ: الأرض التي لاماء فيها ولا أنيس (لسان العرب: ج15 ص164 «فلا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقولُ فَيُفهِمُ، ويَسكُتُ فَيَسلَمُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَد أخلَصَ للّهِِ فَاستَخلَصَهُ، فَهُوَ مِن مَعادِنِ دينِهِ، وأَوتادِ أرضِهِ. قَد ألزَمَ نَفسَهُ العَدلَ، فَكانَ أوَّلَ عَدلِهِ نَفيُ الهَوى عَن نَفسِهِ، يَصِفُ الحَقَّ ويَعمَلُ بِهِ، لا يَدَعُ لِلخَيرِ غايَةً إلّا أمَّها، ولا مَظِنَّةً إلّا قَصَدَها، قَد أمكَنَ الكِتابَ مِن زِمامِهِ، فَهُوَ قائِدُهُ وإمامُهُ، يَحُلُّ حَيثُ حَلَّ ثَقَلُهُ، ويَنزِلُ حَيثُ كانَ مَنزِلُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 87، أعلام الدين: ص127 نحوه، غرر الحكم: ج2 ص561 ح3577 وفيه صدره إلى «ليومه النازل به»، بحار الأنوار: ج2 ص56 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى بندگان خدا! از محبوب ترين بندگان خداوند در نزد او، آن بنده اى است كه خدا، وى را در برابر نَفْسش يارى رسانده است و از اين رو، اندوه را جامه زيرين خويش ساخته است و ترس را جامه رويين خود، قرار داده است. پس چراغ هدايت، در دلش مى تابد و خود را براى پذيرايى از آن روزى كه به آن وارد مى شود، آماده ساخته، و دور را بر خود، نزديك كرده است و سخت را آسان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى نگرد و بينش مى يابد، [خدا را] ياد مى كند و [بر كردارهاى نيك خود] مى افزايد. از [چشمه هاى] آب گوارا و شيرينى كه آبشخورهايش براى او هموار شده، سيراب مى شود و در همان نخستين نوشيدن، سير مى شود. راهى راست و روشن را مى پويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامه هاى شهوت را [از خود] بركَنده است و از خواسته ها، جز يك خواسته ـ كه در آن منحصر شده ـ، فارغ شده است. بدين سبب، از كورى [باطنى] و مشاركت با هوسرانان، بيرون آمده است. او از كليدهاى درهاى هدايت و از قفل هاى درهاى هلاكت، گشته است. راه خود را ديده و جاده خويش را پيموده است. نشانه هاى راهيابى را شناخته و سختى هاى آن را در نورديده است. از دستگيره ها، به محكم ترينِ آنها و از كوه ها، به استوارترين آنها چنگ زده است. پس به چنان يقينى رسيده است كه مانند نور خورشيد است. خويشتن را براى خداوند سبحان، در بالاترين امور، جاى داده است، آن سان كه هر تشنه اى را سيراب مى سازد و هر فرعى را به اصل آن، باز مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چراغ تاريكى هاست. برطرف كننده كورى ها، كليد مُبهمات، زُداينده معضلات و راه نماى بيابان هاست. [به موقع] مى گويد و مى فهمانَد و [به وقتش] سكوت مى كند و سالم مى مانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او براى خدا، اخلاص ورزيده و خداوند، خالصش گردانيده است (/ او را از بندگان خالص خود گردانيده است). پس او معدن هاى دين خدا و ميخ هاى زمين اوست. خويشتن را ملزم به عدالت كرده است و نخستين گام عدالت او، دور كردن هوس از خويشتن بود. حق را مى گويد و بِدان، عمل مى كند. كار نيك را تا رسيدن به پايانش انجام مى دهد. هر جا خيرى مى بيند، آهنگِ آن مى كند. زمام خويش را به دست قرآن سپرده است و قرآن، جلودار و پيشواى او گشته است. هر جا كه قرآن، بار افكنَد، او نيز بار مى افكنَد، و هر جا قرآن منزل كند، او هم منزل مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-أهل-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: أهل البصيرة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: اهل بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أئمة-أهل-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: أئِمَّةُ أهلِ البَصيرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: پيشوايان بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ اذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ أُوْلِى الْأَيْدِى وَ الْأَبْصَارِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص: 45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از بندگان ما، ابراهيم و اسحاق و يعقوب، ياد كن كه نيرومند و بابصيرت بودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ هَذِهِ سَبِيلِى أَدْعُواْ إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِى وَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: اين است راهِ من. خودم و هر كه را از من پيروى كند، با بصيرت، به سوى خدا فرا مى خوانم و منزّه است خدا، و من، از مشركان نيستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أتى رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: إلى ما تَدعو يا مُحَمَّدُ؟ فَقالَ صلى الله عليه و آله: أدعو إلَى اللّهِ عَلى بَصيرَةٍ أنَا ومَنِ اتَّبَعَني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص144 ح345 عن أبي بصير، تحف العقول: ص41 نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص145 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: تو به چه چيز، دعوت مى كنى، اى محمّد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خودم و هر كه را از من پيروى كند، با بصيرت، به سوى خدا فرا مى خوانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في قَولِهِ: «أُوْلِى الْأَيْدِى وَ الْأَبْصَارِ» ـ: يَعني اُولِي القُوَّةِ فِي العِبادَةِ وَالبَصَرِ فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج12 ص7 ح17 نقلاً عن تفسير القمّي: ج2 ص242 عن أبي الجارود وفيه «الصبر» بدل «البصر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در باره سخن خداوند: «نيرومند و بابينش بودند» ـ: يعنى در عبادت، با قدرت و بصيرت، عمل مى كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في بَيانِ صِفَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: فَهُوَ إمامُ مَنِ اتَّقى، وبَصيرَةُ مَنِ اهتَدى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 94، بحار الأنوار: ج16 ص379 ح91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد ويژگى پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: او پيشواى پرهيزگاران و [چشم] بصيرت ره يافتگان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: طَبيبٌ دَوّارٌ بِطِبِّهِ، قَد أحكَمَ مَراهِمَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المرهَمُ: شيء يوضع على الجراحات (مجمع البحرين: ج2 ص740 «رهم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَحمى مَواسِمَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَواسِم: جمع ميسم: اسم الآلة التي يُكوى بها (مجمع البحرين: ج3 ص1935 «وسم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَضَعُ ذلِكَ حَيثُ الحاجَةُ إلَيهِ؛ مِن قُلوبٍ عُميٍ، وآذانٍ صُمٍّ، وأَلسِنَةٍ بُكمٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُكم: جمع أبكم، هو الذي خُلِقَ أخرس لا يتكلّم (النهاية: ج1 ص150 «بكم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُتَتَبِّعٌ بِدَوائِهِ مَواضِعَ الغَفلَةِ، ومَواطِنَ الحَيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 108، غرر الحكم: ج4 ص260 ح6033 وفيه «يتتبع» بدل «متتبع»، بحار الأنوار: ج34 ص240 ح999.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد از پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: طبيبى بود كه با طبابت خود، ميان مردم مى گرديد. مرهم هايش را درست و آماده كرده و ابزار داغ كردنش را تافته بود و آنها را بر هر جا از دل هاى كور و گوش هاى كَر و زبان هاى گُنگ، كه نياز بود، مى گذاشت. با داروى خود، مواضع غفلت و جايگاه هاى سرگردانى را مى جُست [و درمان مى كرد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أرى نُورَ الوَحيِ والرِّسالَةِ، وأَشُمُّ رِيحَ النُّبُوَّةِ، ولقد سَمِعتُ رَنَّةَ الشَّيطانِ حينَ نَزَلَ الوَحيُ علَيهِ صلى الله عليه و آله، فقلتُ: يا رسولَ اللّهِ، ما هذهِ الرَّنَّةُ؟ فقالَ: هذا الشَّيطانُ قد أيِسَ مِن عِبادَتِهِ، إنّكَ تَسمَعُ ما أسمَعُ، وتَرى ما أرى، إلّا أ نَّكَ لَستَ بِنَبيٍّ، ولكنَّكَ لَوَزيرٌ، وإنّكَ لَعَلى خَيرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 192، بحار الأنوار: ج14 ص476 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: من، نور وحى و رسالت را مى ديدم و رايحه نبوّت را مى بوييدم. فرياد (/ ناله) شيطان را در هنگامى كه وحى بر ايشان، نازل شد، شنيدم. گفتم: اى پيامبر خدا! اين، چه فريادى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، شيطان است كه از پرستيده شدنش، مأيوس شده است. تو آنچه را من مى شنوم، مى شنوى و آنچه را من مى بينم، مى بينى، جز آن كه تو پيامبر نيستى؛ بلكه تو دستْ يار [من] هستى و تو در راه خيرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنّي لَعَلى بَيِّنَةٍ مِن رَبّي، وبَصيرَةٍ مِن ديني، ويَقينٍ مِن أمري.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص42 ح3772، عيون الحكم والمواعظ: ص169 ح3558 وفيه «في» بدل «من» في الموضعين الأخيرين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: من از جانب پروردگارم، دليلى آشكار و در دينم، بصيرت و در كارم، يقين دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ يومي فيها إلَى المَلاحِمِ وَالفِتَنِ ـ: ثُمَّ لَيُشحَذَنَّ فيها [أيِ الفِتنَةِ] قَومٌ شَحذَ القَينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَينِ: الحَدّاد (النهاية: ج4 ص135 «قين»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّصلَ، تُجلى بِالتَّنزيلِ أبصارُهُم...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و طالَ الأَمَدُ بِهِم لِيَستَكمِلُوا الخِزيَ، ويَستَوجِبُوا الغِيَرَ، حَتّى إذَا اخلَولَقَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اخلَولَقَ الأَجلُ: إذا تقادم عهده (مجمع البحرين: ج1 ص548 «خلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَجَلُ، وَاستَراحَ قَومٌ إلَى الفِتَنِ، وأَشالوا عَن لَقاحِ حَربِهِم، لَم يَمُنّوا عَلَى اللّهِ بِالصَّبرِ، ولَم يَستَعظِموا بَذلَ أنفُسِهِم فِي الحَقِّ، حَتّى إذا وافَقَ وارِدُ القَضاءِ انقِطاعَ مُدَّةِ البَلاءِ، حَمَلوا بَصائِرَهُم عَلى أسيافِهِم، ودانوا لِرَبِّهِم بِأَمرِ واعِظِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 150، بحار الأنوار: ج29 ص616 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از سخنان ايشان كه در آن به كشتارها و فتنه هاى آينده اشاره مى كند ـ: سپس در آن [فتنه]، عدّه اى چنان تيز [و آب داده] مى شوند كه آهنگر، سرنيزه (/ تيغه شمشير) را تيز مى كند و ديدگانشان به نور قرآن، روشنى مى يابد.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا اين جاى حديث، مربوط به بيان حوادث و فتنه هاى آينده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و روزگارشان، به درازا مى كِشد تا خوارى را به نهايت مى رسانند و مستوجب دگرگونى [ ـ پيشامدهاى روزگار و زوال نعمت ها] مى شوند، تا آن كه به پايان روزگار خويش، نزديك مى شوند. گروهى نيز به آشوب ها روى مى آورند و دست به جنگ افروزى مى زنند و تخمِ جنگ مى افشانند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين قسمت از حديث، به بيان حال و روز مردم در روزگار جاهلى گريز مى زند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امّا مؤمنانِ بينشوَر] با شكيبايى خود [در ميدان جهاد] بر خدا منّتى نمى نهند، و جان فشانى هاى خويش در راه حق را بزرگ نمى پندارند تا آن كه چون قضاى الهى به تمام شدن مدّت بلا و آزمايش تعلّق گيرد، [عقايد و] بينش هاى خود را بر سرِ شمشيران مى نهند [و آن را براى مردمان، آشكارا تبليغ مى كنند] و به فرمان اندرزگوىِ خويش مطيع پروردگار خود مى گردند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين قسمت از حديث، به پس از ظهور پيامبر صلى الله عليه و آله و مبارزات و جان فشانى هاى مسلمانان، اشاره مى فرمايد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن كَلامٍ قالَهُ عِندَ تِلاوَتِهِ: «يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَ الْاصَالِ * رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَ لَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ» ـ: إنَّ اللّهَ سُبحانَهُ وتَعالى جَعَلَ الذِّكرَ جِلاءً لِلقُلوبِ، تَسمَعُ بِهِ بَعدَ الوَقرَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَقْرة: هي المرّة من الوَقْر؛ ثِقَل السمع (النهاية: ج5 ص213 «وقر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتُبصِرُ بِهِ بَعدَ العَشوَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَشْوَة: المرّة من العشا؛ أي سوء البصر بالليل والنهار، أو العمى (القاموس المحيط: ج4 ص362 «عشا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتَنقادُ بِهِ بَعدَ المُعانَدَةِ. وما بَرِحَ للّهِِ ـ عَزَّت آلاؤُهُ ـ فِي البُرهَةِ بَعدَ البُرهَةِ، وفي أزمانِ الفَتَراتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَتْرة: ما بين الرسولين من رسل اللّه تعالى من الزمان الذي انقطعت فيه الرسالة (النهاية: ج3 ص408 «فتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، عِبادٌ ناجاهُم في فِكرِهِم، وكَلَّمَهُم في ذاتِ عُقولِهِم، فَاستَصبَحوا بِنورِ يَقَظَةٍ فِي الأَبصارِ وَالأَسماعِ وَالأَفئِدَةِ، يُذَكِّرونَ بِأَيّامِ اللّهِ، ويُخَوِّفونَ مَقامَهُ، بِمَنزِلَةِ الأَدِلَّةِ فِي الفَلَواتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفلاة: القَفْر أو المفازة لا ماءَ فيها، أو الصحراء الواسعة (القاموس المحيط: ج4 ص375 «فلا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مَن أخَذَ القَصدَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصد: الرشد. قصد في الأمر قصدا: توسّط وطلب الأسَدّ، ولم يُجاوز الحدّ (المصباح المنير: ص505 «قصد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَمِدوا إلَيهِ طَريقَهُ، وبَشَّروهُ بِالنَّجاةِ، ومَن أخَذَ يَمينا وشِمالاً ذَمُّوا إلَيهِ الطَّريقَ، وحَذَّروهُ مِنَ الهَلَكَةِ، وكانوا كَذلِكَ مَصابِيحَ تِلكَ الظُّلُماتِ، وأَدِلَّةَ تِلكَ الشُّبُهاتِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإنَّ لِلذِّكرِ لَأَهلاً، أخَذوهُ مِنَ الدُّنيا بَدَلاً، فَلَم تَشغَلهُم تِجارَةٌ ولا بَيعٌ عَنهُ، يَقطَعونَ بِهِ أيّامَ الحَياةِ، ويَهتِفونَ بِالزَّواجِرِ عَن مَحارِمِ اللّهِ في أسماعِ الغافِلينَ، ويَأمُرونَ بِالقِسطِ ويَأتَمِرونَ بِهِ، ويَنهَونَ عَنِ المُنكَر ويَتَناهَونَ عَنهُ، فَكَأَنّما قَطَعوا الدُّنيا إلَى الآخِرَةِ وهُم فيها، فَشاهَدوا ما وَراءَ ذلِكَ، فَكَأَنَّمَا اطَّلَعوا غُيوبَ أهلِ البَرزَخِ في طُولِ الإِقامَةِ فيهِ، وحَقَّقَتِ القِيامَةُ عَلَيهِم عِداتِها، فَكَشَفوا غِطاءَ ذلِكَ لِأَهلِ الدُّنيا، حَتّى كَأَنَّهُم يَرَونَ ما لا يَرَى النّاسُ، ويَسمَعونَ ما لا يَسمَعونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 222، بحار الأنوار: ج69 ص325 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از گفتار ايشان، هنگام تلاوت اين آيات: «در آن خانه ها، هر بامداد و شامگاه، او را نيايش مى كنند؛ مردانى كه نه تجارت و نه داد و ستدى، ايشان را از ياد خدا، باز نمى دارد» ـ: خداى پاك و بلندمرتبه، ياد [خويش] را روشنى بخش دل ها قرار داده است. گوش هاى سنگين شده دل ها، با ياد خدا، شنوا مى شوند و چشم هاى كم سو (/ كور) گشته آنها به وسيله آن، بينا مى گردند و دل هاى خيره سر [و سركش] به واسطه آن، رام مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همواره، براى خداوند ـ كه نعمت هايش گران بهاست ـ، در هر بُرهه اى از زمان و در فاصله هاى زمانى ميان بعثت پيامبران، بندگانى بوده كه در انديشه هايشان، با آنان نجوا مى كرده است و در درون خِردهايشان، با ايشان سخن مى گفته است و بدين سبب، چشم ها و گوش ها و دل هايشان، از نور بيدارى، روشن گرديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اينان، روزهاى [نعمت و عذاب] خدا را به مردم، يادآورى مى كردند و از مقام او مى ترساندند، چونان راه نمايان بيابان ها كه هر كس را راه راستْ در پيش گيرد، راهش را مى ستايند و نويد نجات به او مى دهند و هر كس را كه به چپ و راستْ منحرف شود، راهش را نكوهش مى كنند و او را از نابودى بر حذر مى دارند. آنان، همچنان، چراغ هايى در آن تاريكى ها و راه نمايانى در آن شُبَهات بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يادِ خدا را اهلى است كه آن را به جاى اين دنيا بر گرفته اند. از اين رو، هيچ تجارتى و داد و ستدى، ايشان را از آن، باز نمى دارد. ايّام عمر را با آن مى گذرانند و بازدارندگان از حرام هاى خدا را در گوش هاى غافلان، فرياد مى زنند و به دادگرى، فرا مى خوانند و خود به آن، عمل مى كنند. از زشتى ها، نهى مى كنند و خود، از آنها باز مى ايستند. تو گويى دنيا را پشتِ سر نهاده، به آخرت رسيده اند و هم اكنون، در آن به سر مى برند، و آنچه رافرا سوى دنياست، ديده اند. گويى بر احوال پنهان برزخيان، در طول مدّتى كه آن جايند، آگاه اند. قيامت، وعده هايش را براى آنان، تحقّق بخشيده است. بدين سبب، پرده هاى آن را براى مردم دنيا، كنار مى زنند، چنان كه گويى آنچه را مردم نمى بينند، مى بينند و آنچه را مردم نمى شنوند، مى شنوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ عَمُّنَا العَبّاسُ نافِذَ البَصيرَةِ، صَلبَ الإِيمانِ، جاهَدَ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام، وأَبلى بَلاءً حَسَنا، ومَضى شَهيدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سرّ السلسلة العلويّة: ص89، عمدة الطالب: ص356 كلاهما عن المفضّل بن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: عمويمان عبّاس عليه السلام، بصيرتى عميق و ايمانى استوار داشت و در كنار ابا عبد اللّه الحسين عليه السلام جهاد كرد و مردانه جنگيد و شهيد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ حينَ سُئِلَ عَنِ النَّعيمِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي حين سُئِلَ عن الآية الشريفة: «ثُمَّ لَتُسْئلُنَّ يَوْمَئذٍ عَنِ النَّعِيمِ» (التكاثر: 8).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: النَّعيمُ نَحنُ؛ الَّذينَ أنقَذَ اللّهُ النّاسَ بِنا مِنَ الضَّلالَةِ، وبَصَّرَهُم بِنا مِنَ العَمى، وعَلَّمَهُم بِنا مِنَ الجَهلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص852 ح8 عن محمّد بن السائب الكلبي،بحارالأنوار: ج10 ص209 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ سؤال از «نَعيم»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى سؤال از آيه شريف: «ثُمَّ لَتُسْئلُنَّ يَوْمَئذٍ عَنِ النَّعِيمِ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: نَعيم، ما هستيم كه خداوند، به واسطه ما، مردم را از گم راهى رهانيد و به وسيله ما، به آنانْ بصيرت بخشيد و به وسيله ما، از نادانى [خارج كرده،] دانا گردانيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لأهل-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: الدُّعاءُ لِأَهلِ البَصيرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: دعا براى اهل بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ فِي الصَّلاةِ عَلى أتباعِ الرُّسُلِ ومُصَدِّقيهِم ـ: اللّهُمَّ وأَوصِل إلَى التّابِعينَ لَهُم بِإِحسانٍ ـ الَّذينَ يَقولونَ: «رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِاءِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْاءِيمَانِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ خَيرَ جَزائِكَ، الَّذينَ قَصَدوا سَمْتَهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السمتُ: الطريق (النهاية: ج2 ص397 «سمت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتَحَرَّوا وِجهَتَهُم، ومَضَوا عَلى شاكِلَتِهِم، لَم يَثنِهِم رَيبٌ في بَصيرَتِهِم، ولَم يَختَلِجهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يختلجُ: لا يتحرّك فيه شيء من الريبة والشكّ (النهاية: ج2 ص60 «خلج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَكٌّ في قَفوِ آثارِهِم، وَالاِئتِمامِ بِهِدايَةِ مَنارِهِم، مُكانِفينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكتنفَهُ القَومُ: إذا أحاطوا به يمنةً ويسرة (مجمع البحرين: ج3 ص1599 «كنف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومُوازِرينَ لَهُم، يَدينونَ بِدينِهِم، ويَهتَدونَ بِهَديِهِم، يَتَّفِقونَ عَلَيهِم ولا يَتَّهِمونَهُم فيما أدَّوا إلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص32 الدعاء 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان در درود فرستادن بر پيروان و تصديق كنندگانِ پيامبران ـ: بار خدايا! و به آنان كه از ياران محمّد صلى الله عليه و آله، به نيكى پيروى كردند (يعنى تابعيان)، همانان كه مى گويند: «اى پروردگار ما! ما را و برادران ما را كه پيش از ما ايمان آوردند، بيامرز»، بهترين پاداشت را عطا فرما؛ همانان كه راه ايشان را در پيش گرفتند و جهت و مقصد آنان را جُستند و به شيوه آنان رفتند و ترديدى در بصيرت ايشان، راه نيافت و شكّى در گام برداشتن از پىِ ايشان و اقتدا به فروغ تابناك هدايتشان، با وجود آنها در نياميخت؛ بلكه همواره، حامى و پشتيبان آنان اند و از دين آنان، پيروى مى كنند و راه آنان را مى پويند و بر [پيروى از] آنان، هم داستان اند و در آنچه به ايشان رسانده اند، متّهمشان نمى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-فقد-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: فقد البصيرة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: نداشتن بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-فقد-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: التَّحذيرُ مِن فَقدِ البَصيرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: بر حذر داشتن از بى بصيرتى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِْنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَايَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَايُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ ءَاذَانٌ لَايَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَئِكَ كَالأَْنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در حقيقت، ما بسيارى از جنّيان و انسان ها را براى جهنّم آفريديم؛ [چرا كه] دل هايى دارند كه با آنها نمى فهمند، و چشم هايى دارند كه با آنها نمى بينند، و گوش هايى دارند كه با آنها نمى شنوند. آنان، همانند چارپايان اند؛ بلكه گم راه ترند. آنان، همان غافل ماندگان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: شَرُّ العَمى عَمَى القَلبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص577 ح788 عن أبي الصباح الكناني عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج70 ص51 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بدترين كورى، كورى دل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَيسَ الأَعمى مَن عَمِيَ بَصَرُهُ، ولكِنَّ الأَعمى مَن تَعمى بَصيرَتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج2 ص127 ح1372، نوادر الاُصول: ج1 ص131، الفردوس: ج3 ص403 ح5227 وفيه «العمى» بدل «الأعمى» في الموضعين وكلّها عن عبد اللّه بن جراد، كنز العمّال: ج1 ص243 ح1220.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كور، آن كسى نيست كه ديده اش كور است؛ بلكه كور [واقعى]، كسى است كه [چشم] بصيرتش كور باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: نَظَرُ البَصَرِ لا يُجدي إذا عَمِيَتِ البَصيرَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص174 ح9972، عيون الحكم والمواعظ: ص497 ح9170.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نگاه چشم، سودى نمى دهد، وقتى [چشم] بصيرت، كور باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: فَقدُ البَصَرِ أهوَنُ مِن فِقدانِ البَصيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص413 ح6536، عيون الحكم والمواعظ: ص358 ح6071.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نداشتن بينايى، آسان تر از نداشتن بصيرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ذَهابُ البَصَرِ خَيرٌ مِن عَمَى البَصيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص32 ح5182، عيون الحكم والمواعظ: ص256 ح4733.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كورى چشم، بهتر از كورى بصيرت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-فاقد-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: ذَمُّ فاقِدِ البَصيرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: نكوهشِ شخصِ بى بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن كِتابٍ لَهُ إلى قُثَمِ بنِ العَبّاسِ وهُوَ عامِلُهُ عَلى مَكَّةَ ـ: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ عَيني&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَين: الجاسوسُ (النهاية: ج3 ص331 «عين»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ بِالمَغرِبِ ـ كَتَبَ إلَيَّ يُعلِمُني أنَّهُ وُجِّهَ إلَى المَوسِمِ اُناسٌ مِن أهلِ الشّامِ العُميِ القُلوبِ، الصُّمِّ الأَسماعِ، الكُمهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَمَهُ: العَمى (النهاية: ج4 ص201 «كمه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَبصارِ، الَّذينَ يَلبِسونَ الحَقَّ بِالباطِلِ، ويُطيعونَ المَخلوقَ في مَعصِيَةِ الخالِقِ، ويَحتَلِبونَ الدُّنيا دَرَّها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَرُّ: اللَّبَنُ (مجمع البحرين: ج1 ص587 «درر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالدّينِ، ويَشتَرونَ عاجِلَها بِآجِلِ الأَبرارِ المُتَّقينَ؛ ولَن يَفوزَ بِالخَيرِ إلّا عامِلُهُ، ولا يُجزى جَزاءَ الشَّرِّ إلّا فاعِلُهُ. فَأَقِم عَلى ما في يَدَيكَ قِيامَ الحازِمِ الصَّليبِ، وَالنّاصِحِ اللَّبيبِ، التّابِعِ لِسُلطانِهِ، المُطيعِ لِاءِمامِهِ. وإيّاكَ وما يُعتَذَرُ مِنهُ، ولا تَكُن عِندَ النَّعماءِ بَطِراً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَطَرُ: الطغيان عند النعمة (مجمع البحرين: ج1 ص160 «بطر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا عِندَ البَأساءِ فَشِلاً، وَالسَّلامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 33، الغارات: ج2 ص509 عن قثم بن العباس نحوه وفيه: «البكم الأبصار» بدل «الكمه الأبصار»، بحار الأنوار: ج33 ص491 ح697.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از نامه ايشان به قُثَم بن عبّاس، كارگزارش در مكّه ـ: امّا بعد، جاسوس من در مغرب (شام)، به من نوشته و اطّلاع داده است كه مردمانى از شاميان كوردل كه گوش هايشان كَر و چشم هايشان، كور است، سوى حج، گسيل شده اند؛ مردمانى كه حق را با باطل مى آميزند و از مخلوق، به بهاى نافرمانى از خالق، فرمان مى برند و دنيا را به وسيله دين مى دوشند [و آن را ابزار رسيدن به دنيا قرار داده اند] و آخرت را ـ كه از آنِ نيكان پرهيزگار است ـ، به دنياى گذرا مى فروشند، در حالى كه به خير، دست نمى يابد، مگر آن كه به كارَش بندد، و به كيفر بدى نمى رسد، مگر كسى كه آن را به جاى آورَد. پس بر آنچه در دست توست (حكومت مكّه)، ايستادگى كن، همچون ايستادن شخص قاطع و باصلابت و خيرخواه خردمندى كه پيرو فرمان رواى خويش و فرمان بُردار پيشواى خويش است. و مبادا كارى كنى كه به عذرخواهى بينجامد! نه هنگام نعمت ها، سرمست شو، و نه در هنگام سختى ها، سست [و دل سرد]. بدرود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ يَذُمُّ فيها أهلَ الكوفَةِ ـ: يا أهلَ الكوفَةِ، مُنيتُ مِنكُم بِثَلاثٍ وَاثنَتَينِ: صُمٌّ ذَوُو أسماعٍ، وبُكمٌ ذَوُو كَلامٍ، وعُميٌ ذَوُو أبصارٍ، لا أحرارُ صِدقٍ عِندَ اللِّقاءِ، ولا إخوانُ ثِقَةٍ عِندَ البَلاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 97، الإرشاد: ج1 ص282، الاحتجاج: ج1 ص414 ح89 وفيهما: «ذَوو ألسن، لا إخوان صدق» بدل «ذَوو كلام، لا أحرار صدق»، بحار الأنوار: ج34 ص81 ح938.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سخنانش در نكوهش كوفيان ـ: اى كوفيان! من به سه خصلت [كه در شما هست] و دو خصلت [كه در شما نيست]، گرفتار آمده ام: گوش داريد؛ امّا كَريد، و زبان داريد؛ امّا لاليد، و چشم داريد؛ امّا كوريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و امّا آن دو خصلتى كه نداريد: ] نه هنگام رويارويى با دشمن، آزادگانى پاكبازيد، و نه به گاه سختى، برادرانى مورد اعتماد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ أيضاً ـ: يا أهلَ الكوفَةِ، أعِظُكُم فَلا تَتَّعِظونَ... فَيا للّهِِ ماذا مُنيتُ بِهِ مِنكُم! لَقَد مُنيتُ بِصُمٍّ لا يَسمَعونَ، وكُمهٍ لا يُبصِرونَ، وبُكمٍ لا يَعقِلونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفتوح: ج4 ص258، مطالب السؤول: ج1 ص246؛ بحار الأنوار: ج77 ص338 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سخنانش در نكوهش كوفيان ـ: اى كوفيان! من، شما را اندرز مى دهم؛ امّا به گوش نمى گيريد.… چه مصيبتى است اين كه من، گرفتار شما شده ام! گرفتار مُشتى كَر شده ام كه نمى شنوند و مُشتى كور كه نمى بينند و مُشتى لال كه نمى فهمند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الخَلقُ حَيارى عَمِهونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَمَهُ في البصيرة كالعمى في البَصَر (النهاية: ج3 ص304 «عمه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُكارى، في طُغيانِهِم يَتَرَدَّدونَ، وبِشَياطينِهِم وطَواغيتِهِم يَقتَدونَ، بُصَراءُ عُميٌ لا يُبصِرونَ، نُطَقاءُ بُكمٌ لا يَعقِلونَ، سُمَعاءُ صُمٌّ لا يَسمَعونَ، رَضوا بِالدّونِ وحَسِبوا أنَّهُم مُهتَدونَ، حادوا عَن مَدرَجَةِ الأَكياسِ، ورَتَعوا في مَرعَى الأَرجاسِ الأَنجاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج3 ص90 نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردمان، سرگشته و كور و مست اند. در سركشى خويش، غوطه ورند و از اهريمنان و طاغوت هاى خود، پيروى مى كنند. چشم دارند؛ امّا كورند و نمى بينند. زبان دارند؛ ليكن لال اند و نمى فهمند. گوش دارند؛ امّا كَرند و نمى شنوند. به پَستى، رضايت داده اند و خويشتن را ره يافته مى پندارند. از راه زيركان و خردمندان، منحرف گشته اند و در چراگاه پليدان و ناپاكان مى چرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-فقد-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: مَضارُّ فَقدِ البَصيرَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: زيان هاى بى بصيرتى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الشك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الشَّكُّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ شك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن عَمِيَ عَمّا بَينَ يَدَيهِ، غَرَسَ الشَّكَّ بَينَ جَنبَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص382 ح8855.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه از ديدن آنچه پيشِ روى اوست، كور باشد، [نهال] شك را در سينه خود مى نشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن كَلامٍ لَهُ عليه السلام لِكُمَيلِ بنِ زِيادٍ النَّخَعِيِّ ـ: ها إنَّ ههُنا لَعِلماً جَمّاً ـ وأَشارَ بِيَدِهِ إلى صَدرِهِ ـ لَو أصَبتُ لَهُ حَمَلَةً، بَلى أصَبتُ لَقِناً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَقِناً غير مأمون: أي فَهِماً غيرُ ثِقَة (النهاية: ج4 ص266 «لقن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيرَ مَأمونٍ عَلَيهِ، مُستَعمِلاً آلَةَ الدّينِ لِلدُّنيا، ومُستَظهِراً بِنِعَمِ اللّهِ عَلى عِبادِهِ، وبِحُجَجِهِ عَلى أولِيائِهِ، أو مُنقاداً لِحَمَلَةِ الحَقِّ، لا بَصيرَةَ لَهُ في أحنائِهِ، يَنقَدِحُ الشَّكُّ في قَلبِهِ لِأَوَّلِ عارِضٍ مِن شُبهَةٍ، ألا لا ذا ولا ذاكَ، أو مَنهوماً بِاللَّذَّةِ سَلِسَ القِيادِ لِلشَّهوَةِ، أو مُغرَماً بِالجَمعِ وَالاِدِّخارِ، لَيسا مِن رُعاةِ الدّينِ في شَيءٍ، أقرَبُ شَيءٍ شَبَهاً بِهِمَا الأَنعامُ السّائِمَةُ، كَذلِكَ يَموتُ العِلمُ بِمَوتِ حامِليهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 147، كمال الدين: ص291 ح2، تحف العقول: ص170 كلاهما نحوه، خصائص الأئمّة: ص105 كلّها عن كميل، بحار الأنوار: ج78 ص76 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از گفتار ايشان به كميل بن زياد نَخَعى ـ: هان! در اين جا (با دستش به سينه اش اشاره فرمود) دانشِ فراوانى است. كاش براى آن، فراگيرندگانى مى يافتم! البته تيزهوشانى يافته ام؛ ليكن امين و مورد اعتماد نيستند؛ زيرا ابزارهاى دين را براى دنيا به كار مى گيرند و نعمت هاى خدا را، وسيله تسلّط و برترى بر بندگان او قرار مى دهند و حجّت هايش را دستاويز چيره آمدن بر دوستانش. يا [گروه ديگرى را يافته ام كه] در برابر حاملان حق، فرمان بُردارند؛ امّا به پيچ و خم هاى حق، بصيرت ندارند و با اوّلين شُبهه اى كه برايشان پيش مى آيد، آتش ترديد در دل هايشان، برافروخته مى شود. هان! نه اين [گروه] و نه آن [گروه، صلاحيت برخوردارى از دانش مرا ندارند]. گروهى هم هستند كه گرسنه لذّت هايند و رام شهوت ها. جماعتى هم شيفته گِردآوردن مال و اندوختن ثروت اند. اين دو گروه، به هيچ رو، دينْ نگهدار نيستند. مانندترين چيز به اينان، حيواناتِ چرنده اند. چنين است كه با مرگ دانشمندان، دانش نيز مى ميرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الضلالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الضَّلالَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ گم راهى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مِنْهُم مَّن يَنظُرُ إِلَيْكَ أَفَأَنتَ تَهْدِى الْعُمْىَ وَ لَوْ كَانُواْ لَا يُبْصِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از آنان، كسى است كه به سوى تو مى نگرد. آيا تو نابينايان را ـ هر چند نبينند ـ هدايتْ توانى كرد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ جَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و ما فرا سوى آنان، سدّى و پشت سرشان، سدّى نهاده، پرده اى بر [چشمان] آنان، فرو گسترده ايم. در نتيجه، نمى بينند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَنُقَلِّبُ أَفْئدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُواْ بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَنَذَرُهُمْ فِى طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و دل ها و ديدگانشان را بر مى گردانيم [. در نتيجه، به آيات ما ايمان نمى آورند]، چنان كه نخستين بار، به آن ايمان نياوردند، و آنان را رها مى كنيم تا در طغيانشان، سرگردان بمانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى «وَنُقَلِّبُ أَفْئدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ» ـ: نَنكُسُ قُلوبَهُم فَيَكونُ أسفَلُ قُلوبِهِم أعلاها، ونُعمي أبصارَهُم فَلا يُبصِرونَ الهُدى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص213 عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج5 ص197 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند متعال: «و دل ها و ديدگانشان را بر مى گردانيم» ـ: [يعنى] دل هايشان را وارونه مى سازيم، آن سان كه پايين دل هايشان، بالا قرار مى گيرد، و ديدگانشان را كور مى كنيم، چنان كه راه درست را نمى بينند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: في رِوايَةِ أبِي الجارودِ عَن أبي جَعفَرٍ عليه السلام في قَولِهِ: «وَ جَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ» يَقولُ: فَأَعمَيناهُم «فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ» الهُدى، أخَذَ اللّهُ سَمعَهُم وأَبصارَهُم وقُلوبَهُم فَأَعماهُم عَنِ الهُدى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَزَلَت في أبي جَهلِ بنِ هِشامٍ و نَفَرٍ مِن أهلِ بَيتِهِ، وذلِكَ أنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله قامَ يُصَلّي، وقَد حَلَفَ أبو جَهلٍ لَئِن رَآهُ يُصَلّي لَيَدمَغَنَّهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَمَغَهُ: أي شجَّهُ بحيث يبلغ الدماغ فيَهلكُهُ (مجمع البحرين: ج1 ص610 «دمغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَجاءَ ومَعَهُ حَجَرٌ وَالنَّبِيُّ قائِمٌ يُصَلّي، فَجَعَلَ كُلَّما رَفَعَ الحَجَرَ لِيَرمِيَهُ أثبَتَ اللّهُ يَدَهُ إلى عُنُقِهِ ولا يَدورُ الحَجَرُ بِيَدِهِ، فَلَمّا رَجَعَ إلى أصحابِهِ سَقَطَ الحَجَرُ مِن يَدِهِ، ثُمَّ قامَ رَجُلٌ آخَرُ وهُوَ مِن رَهطِهِ أيضاً فَقالَ: أنَا أقتُلُهُ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا دَنا مِنهُ فَجَعَلَ يَسمَعُ قِراءَةَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَاُرعِبَ فَرَجَعَ إلى أصحابِهِ، فَقالَ: حالَ بَيني وبَينَهُ كَهَيئَةِ العِجلِ يَخطِرُ بِذَنَبِهِ فَخِفتُ أن أتَقَدَّمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص212 عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج18 ص52 ح6 وراجع: مجمع البيان: ج8 ص652.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ به نقل ابو جارود، از امام باقر عليه السلام در باره آيه شريف: «و ما فرا سوى آنان، سدّى و پشت سرشان، سدّى نهاده، پرده اى بر [چشمان] آنان، فرو گسترده ايم» ـ: آنها را كور كرديم «در نتيجه، نمى بينند» راه درست را. خدا، گوش و چشم و دل آنها را گرفت و از ديدن راه درست و هدايت، نابينايشان كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه، در باره ابو جهل بن هشام و چند نفر از خانواده اش نازل شد. علّتش آن بود كه روزى پيامبر صلى الله عليه و آله به نماز ايستاد. ابو جهل كه سوگند ياد كرده بود اگر ايشان را در حال نماز خواندن ببيند، مغزش را متلاشى خواهد كرد، سنگى برداشت و آمد. پيامبر صلى الله عليه و آله مشغول نماز خواندن بود. هر بار كه او سنگ را بلند مى كرد تا به ايشان بزند، خداوند، دست او را در هوا نگه مى داشت و سنگ در دستش نمى چرخيد. چون نزد دوستانش باز گشت، سنگ از دستش افتاد. مرد ديگرى ـ كه وى نيز از گروه او بود ـ برخاست و گفت: من، او را مى كُشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون نزديك پيامبر صلى الله عليه و آله شد، صداى قرائت [قرآن] پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را شنيد. دچار وحشت شد و نزد دوستانش بر گشت و گفت: يك چيز گوساله مانندى، ميان من و او حائل شد كه دُمش را تكان مى داد و من، ترسيدم كه جلوتر بروم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّما سُمِّيَتِ الشُّبهَةُ شُبهَةً لِأَ نَّها تُشبِهُ الحَقَّ، فَأَمّا أولِياءُ اللّهِ فَضِياؤُهُم فيهَا اليَقينُ، ودَليلُهُم سَمتُ الهُدى، وأَمّا أعداءُ اللّهِ فَدَعاهُم إلَيهَا الضَّلالُ ودَليلُهُمُ العَمى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص93 ح3909.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شُبهه، به اين دليل شُبهه ناميده شده كه [در ظاهر،] شبيه حق است؛ امّا دوستان خدا، چراغ راهشان در [تاريكى هاى] شبهه، يقين است و راه نمايشان، راه راست؛ ولى دشمنان خدا، انگيزه شان براى شبهه، گم راهى است و راه نمايشان، كورى [و بى بصيرتى].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: العامِلُ عَلى غَيرِ بَصيرَةٍ كَالسّائِرِ عَلى غَيرِ الطَّريقِ، لا يَزيدُهُ سُرعَةُ السَّيرِ إلّا بُعداً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص43 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص401 ح5864، الأمالي للصدوق: ص507 ح705 كلّها عن طلحة بن زيد، مستطرفات السرائر: ص120 ح4 والثلاثة الأخيرة بزيادة «من الطريق» بعد «السير»، كنز الفوائد: ج2 ص109، بحار الأنوار: ج1 ص206 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كسى كه بدون بينشْ عمل كند، همچون كسى است كه در بيراهه مى رود. چنين كسى، هر چه تندتر برود، [از راه] دورتر مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-الرياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ الرِّياءُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ ريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في جَوابِ زَيدِ بنِ صوحانَ العَبدِيِّ لَمّا سَأَ لَهُ عَن أعمَى الخَلقِ ـ: الَّذي عَمِلَ لِغَيرِ اللّهِ يَطلُبُ بِعَمَلِهِ الثَّوابَ مِن عِندِ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص383 ح5833، معاني الأخبار: ص199 ح4 كلاهما عن عبد اللّه بن بكر المرادي عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للصدوق: ص479 ح644، الأمالي للطوسي: ص436 ح974 كلاهما عن عبد اللّه بن بكر المرادي عن الإمام الكاظم عن أبيه عن جدّه عن الإمام زين العابدين عنه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج77 ص378 ح1؛ دستور معالم الحكم: ص85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در پاسخ سؤال زيد بن صوحان عبدى كه پرسيد: كورترين خلق، چه كسى است؟ ـ: كسى كه براى غير خدا، كار كند و براى كارش از خداوند عز و جل پاداش بخواهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-بغض-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بُغضُ أهلِ البَيتِ عليهم السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ كين ورزى با اهل بيت عليهم السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أشَدُّ العَمى مَن عَمِيَ عَن فَضلِنا، وناصَبَنَا العَداوَةَ بِلا ذَنبٍ سَبَقَ إلَيهِ مِنّا، إلّا أنّا دَعَونا إلَى الحَقِّ ودَعاهُ مَن سِوانا إلَى الفِتنَةِ وَالدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص632 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم، غرر الحكم: ج2 ص461 ح3296، عيون الحكم والمواعظ: ص124 ح2828، بحار الأنوار: ج10 ص111 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كورترينِ مردم، كسى است كه از ديدن برترى ما، كور باشد و بدون آن كه گناهى در حقّ او كرده باشيم، با ما دشمنى ورزد. تنها گناهمان، اين است كه ما او را به حق، دعوت كرده ايم، در حالى كه ديگران، او را به سوى فتنه و دنيا، فرا خوانده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-ندامة-يوم-القيامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ نَدامَةُ يَومِ القِيامَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ پشيمانى در روز قيامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَوْ تَرَى إِذِ الْمُجْرِمُونَ نَاكِسُواْ رُءُوسِهِمْ عِندَ رَبِّهِمْ رَبَّنَا أَبْصَرْنَا وَ سَمِعْنَا فَارْجِعْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا إِنَّا مُوقِنُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السجدة: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كاش هنگامى را كه مجرمان، نزد پروردگارشان، سرهاشان را به زير افكنده اند، مى ديدى [كه مى گويند: ] پروردگارا! ديديم و شنيديم. ما را باز گردان تا كار شايسته انجام دهيم؛ چرا كه ما، يقين داريم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن كَانَ فِى هَذِهِ أَعْمَى فَهُوَ فِى الْاخِرَةِ أَعْمَى وَ أَضَلُّ سَبِيلاً».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسى كه در اين [زندگى دنيا]، كور باشد، در آخرت نيز كور و گمراه تر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt;&amp;lt;T&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;gt; ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: &amp;lt;/&lt;/span&gt;T&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&amp;gt;يَعني أعمَى البَصَرِ فِي الآخِرَةِ، أعمَى القَلبِ فِي الدُّنيا عَن وِلايَةِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام، قالَ: وهُوَ مُتَحَيِّرٌ فِي القِيامَةِ يَقولُ: «لِمَ حَشَرْتَنِى أَعْمَى وَ قَدْ كُنتُ بَصِيرًا قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ ءَايَاتُنَا فَنَسِيتَهَا» قالَ: الآياتُ الأَئِمَّةُ «فَنَسِيتَهَا وَ كَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنسَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 125 و 126.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعني تَرَكتَها وكَذلِكَ اليَومَ تُترَكُ فِي النّارِ كَما تَرَكتَ الأَئِمَّةَ عليهم السلام، فَلَم تُطِع أمرَهُم ولَم تَسمَع قَولَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص435 ح92، المناقب لابن شهرآشوب: ج3 ص97، تأويل الآيات الظاهرة: ج1 ص321 ح21، بحار الأنوار: ج24 ص348 ح60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو بصير، از امام صادق عليه السلام، در باره اين سخنِ خداوند عز و جل: «و روزِ قيامت، او را كور محشور مى كنيم» ـ: يعنى در آخرت، كورْچشم، در دنيا، كورْدل از [ديدن] ولايت امير مؤمنان عليه السلام. چنين كسى، در قيامت، حيرت زده مى گويد: «چرا مرا كور محشور كردى، در حالى كه من، بينا بودم؟ [خداوند] مى فرمايد: همان طور كه نشانه هاى ما بر تو آمد و آن را به فراموشى سپردى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از نشانه ها، امامان است. «و آن را به فراموشى سپردى، امروز، همان گونه فراموش مى شوى»؛ يعنى تو آن نشانه ها را رها كردى و امروز، تو نيز در آتش، رها مى شوى، چنان كه امامان عليهم السلام را رها كردى و از فرمانشان، اطاعت ننمودى و به سخنانشان، گوش نكردى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-موانع-البصيرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثامن: موانع البصيرة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم: موانع بصيرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتباع-الهوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: اِتِّباعُ الهَوى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: پيروى از هواى نفس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَرَءَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلَى بَصَرِهِ غِشَاوَةً فَمَن يَهْدِيهِ مِن بَعْدِ اللَّهِ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجاثية: 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس آيا ديدى كسى را كه هوس خويش را معبود خود قرار داده است و خدا، او را دانسته، گم راه گردانيده و بر گوش او و دلش، مُهر زده و بر ديده اش، پرده نهاده است؟ آيا پس از خدا، چه كسى او را هدايت خواهد كرد؟ آيا پند نمى گيريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الهَوى شَريكُ العَمى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص83، غرر الحكم: ج1 ص153 ح580، بحار الأنوار: ج77 ص230 ح2؛ دستور معالم الحكم: ص20، كنز العمّال: ج16 ص181 ح44215 نقلاً عن وكيع والعسكري في المواعظ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هَوَس، شريك كوردلى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن رَكِبَ الهَوى، أدرَكَ العَمى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص278 ح8352، عيون الحكم والمواعظ: ص455 ح8207.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه بر [مَركب] هوس بنشيند، به كورى مى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اُوصيكُم بِمُجانَبَةِ الهَوى؛ فَإِنَّ الهَوى يَدعو إلَى العَمى، وهُوَ الضَّلالُ فِي الآخِرَةِ وَالدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص350 ح1297 عن الإمام زين العابدين والإمام الباقر عليهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شما را به دورى گُزيدن از هواى نفس، سفارش مى كنم؛ چرا كه هواى نفس، به كورى [دل و بينش] فرا مى خوانَد و آن، [موجب] گم راهى در آخرت و دنياست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا أبصَرَتِ العَينُ الشَّهوَةَ عَمِيَ القَلبُ عَنِ العاقِبَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص137 ح4063.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه چشم، شهوت بين شود، دل از ديدن عاقبت، كور مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج3 ص131 (الأكل / كثرة الأكل / مضار النهم الباطنية / حجاب الفطنة وظلمة القلب).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: همين دانش نامه: ج4 ص379 (پرخورى و شكم بارگى / ضررهاى معنوى پرخورى / حجاب فهم و زيركى) و ص381 (تاريكى دل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرغبة-في-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: الرَّغبَةُ فِي الدُّنيا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: گرايش به دنيا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن يَرغَبُ فِي الدُّنيا فَطالَ فيها أمَلُهُ، أعمَى اللّهُ قَلبَهُ عَلى قَدرِ رَغبَتِهِ فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص60، بحار الأنوار: ج77 ص163 ح187؛ تاريخ أصبهان: ج1 ص162 الرقم 144، كنز العمّال: ج3 ص209 ح6194 نقلاً عن أبي عبد الرحمن السلمي في كتاب المواعظ والوصايا وكلاهما عن ابن عباس وفيهما «رغبته» بدل «أمله».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه به دنيا گرايد و آرزوهاى دنيوى اش، دور و دراز گردد، خداوند به اندازه گرايش او به دنيا، دلش را كور مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في صِفَةِ الدُّنيا ـ: مَن أبصَرَ بِها بَصَّرَتهُ، ومَن أبصَرَ إلَيها أعمَتهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله: «مَن أبصر بها بصّرته» أي مَن جعلها سبب هدايته ومحلّ إبصاره بعين عقله، استفاد منها البصر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «مَن أبصر إليها أعمته» أي مَن مدّ إليها بصر بصيرته محبّة لها، أعمته عن إدراك أنوار اللّه تعالى (مجمع البحرين: ج1 ص157 «بصر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 82، خصائص الأئمّة: ص118، تحف العقول: ص201 وفيه «نظر» بدل «أبصر» في الموضعين، مشكاة الأنوار: ص469 ح1570، نزهة الناظر: ص104 ح185، بحار الأنوار: ج73 ص133 ح136؛ تذكرة الخواصّ: ص136 وفيه «عمته» بدل «أعمته».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف دنيا ـ: هر كه به دنيا بنگرد [و آن را آيينه عبرت سازد]، دنيا او را بينا مى گردانَد و آن كه به دنيا [به عنوان هدف] بنگرد، دنيا كورش مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ أهلِ الدُّنيا ـ: سَلَكَت بِهِمُ الدُّنيا طَريقَ العَمى، وأَخَذَت بِأَبصارِهِم عَن مَنارِ الهُدى، فَتاهوا في حَيرَتِها، وغَرِقوا في نِعمَتِها، وَاتَّخَذوها رَبّا، فَلَعِبَت بِهِم ولَعِبوا بِها، ونَسوا ما وَراءَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 31، تحف العقول: ص76 وفيه «منهج الصواب... فتنتها» بدل «منار الهدى... نعمتها»، بحار الأنوار: ج77 ص225 ح2؛ كنز العمّال: ج16 ص174 ح44215 نقلاً عن وكيع والعسكري في المواعظ وفيه «منهج الصواب... فتنتها... رياً» بدل «منار الهدى... نعمتها... رباً».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در ويژگى دنياطلبان ـ: دنيا، آنها را به كوره راه برده و ديدگانشان را از ديدن نشانه هاى راهيابى، فرو پوشانده است. از اين رو، در حيرتكده دنيا، سرگشته اند و در نعمت هاى آن، غرقه. دنيا را پروردگار خويش گرفته اند. از اين رو، دنيا، آنها را بازيچه ساخته است و آنها هم دنيا را، و فراسوىِ آن را، از ياد برده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لِحُبِّ الدُّنيا صَمَّتِ الأَسماعُ عَن سَماعِ الحِكمَةِ، وعَمِيَتِ القُلوبُ عَن نورِ البَصيرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص42 ح7363، عيون الحكم والمواعظ: ص404 ح6841.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به خاطر عشق به دنياست كه گوش ها، از شنيدن حكمت، كَر گشته اند و دل ها، از نور بصيرت، كور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ مَن غَرَّتهُ الدُّنيا بِمُحالِ الآمالِ، وخَدَعَتهُ بِزورِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزورُ: الكَذِبُ والباطل (النهاية: ج2 ص318 «زور»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَمانِيِّ؛ أورَثَتهُ كَمَهاً، وأَلبَسَتهُ عَمىً، وقَطَعَتهُ عَنِ الاُخرى، وأَورَدَتهُ مَوارِدَ الرَّدى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص538 ح3532، عيون الحكم والمواعظ: ص152 ح3337 وفيه «وأكسبته عمهاً» بدل «وألبسته عمى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه دنيا، او را با آمال مُحال، فريفته و با آرزوهاى دروغين، فريب داده است، ميراث بى بينشى برايش بر جا گذاشته و [جامه] كورى بر او پوشانده است و از آخرت، محرومش ساخته و او را به جايگاه هاى هلاكت و تباهى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن غَلَبَتِ الدُّنيا عَلَيهِ، عَمِيَ عَمّا بَينَ يَدَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص383 ح8856، عيون الحكم والمواعظ: ص457 ح8281.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه دنيا بر او غالب آيد، از [ديدن] آنچه فراپيش اوست، كور مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قَصَّرَ نَظَرَهُ عَلى أبناءِ الدُّنيا، عَمِيَ عَن سَبيلِ الهُدى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص386 ح8870، عيون الحكم والمواعظ: ص458 ح8295 وليس فيه «أبناء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه نگاهش به دنياپرستان محدود گردد، از ديدن راه راست، كور مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فيما كَتَبَهُ إلى بَعضِ أصحابِهِ ـ: اِرفِضِ الدُّنيا؛ فَإِنَّ حُبَّ الدُّنيا يُعمي ويُصِمُّ ويُبكِمُ، ويُذِلُّ الرِّقابَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص136 ح23، مشكاة الأنوار: ص466 ح1556 كلاهما عن أبي جميلة عن الإمام الصادق عليه السلام، تنبيه الخواطر: ج2 ص195 عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج73 ص75 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اى كه به يكى از يارانش نوشت ـ: دنيا را رها كن؛ زيرا دوستى دنيا، كور و كَر و لال مى گردانَد و سرافكندگى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغفلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: الغَفلَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: غفلت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِْنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَايَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَايُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ ءَاذَانٌ لَايَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَئِكَ كَالأَْنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در حقيقت، ما بسيارى از جنّيان و آدميان را براى جهنّم آفريده ايم؛ [چرا كه] دل هايى دارند كه با آنها [حقايق را] دريافت نمى كنند و چشمانى دارند كه با آنها نمى بينند و گوش هايى دارند كه با آنها نمى شنوند. آنان، همانند چارپايان اند؛ بلكه گم راه ترند. آنان، همان غافلان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في خَبَرٍ طَويلٍ ـ: وأَمّا عَلامَةُ الغافِلِ فَأَربَعَةٌ: العَمى، وَالسَّهوُ، وَاللَّهوُ، وَالنِّسيانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص22، بحار الأنوار: ج1 ص122 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديثى طولانى ـ: و امّا نشانه غافل، چهار چيز است: كورى، اشتباه كردن، سرگرمى، و فراموشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: دَوامُ الغَفلَةِ يُعمِي البَصيرَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص22 ح5146، عيون الحكم والمواعظ: ص250 ح4684.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ادامه يافتن غفلت، ديده بصيرت را كور مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحب-والبغض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: الحُبُّ وَالبُغضُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: عشق و نفرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: حُبُّكَ لِلشَّيءِ يُعمي ويُصِمُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص380 ح5814، المجازات النبويّة: ص171 ح138، عوالي اللآلي: ج1 ص124 ح57 عن أبي الدرداء، بحار الأنوار: ج77 ص165 ح2؛ سنن أبي داود: ج4 ص334 ح5130، مسند ابن حنبل: ج8 ص163 ح21752، التاريخ الكبير: ج3 ص172 الرقم 584 كلّها عن أبي الدرداء، كنز العمّال: ج16 ص115 ح44104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عشق تو به يك چيز، [تو را] كور و كَر مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن عَشِقَ شَيئاً أعشى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعشاه: أعماه (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَصَرَهُ وأَمرَضَ قَلبَهُ، فَهُوَ يَنظُرُ بِعَينٍ غَيرِ صَحيحَةٍ، ويَسمَعُ بِاُذُنٍ غَيرِ سَميعَةٍ، قَد خَرَقَتِ الشَّهَواتُ عَقلَهُ، وأَماتَتِ الدُّنيا قَلبَهُ، ووَلِهَت عَلَيها نَفسُهُ، فَهُوَ عَبدٌ لَها ولِمَن في يَدَيهِ شَيءٌ مِنها، حَيثُما زالَت زالَ إلَيها، وحَيثُما أقبَلَت أقبَلَ عَلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه عاشق چيزى شود، آن چيز، ديده اش را كور و دلش را بيمار مى كند. چنين كسى با ديده اى ناسالم مى نگرد و با گوشى ناشنوا مى شنود. شهوت ها، خِردش را از هم گسيخته و دنيا، دلش را ميرانده و جانش، شيفته آن گشته است. بنا بر اين، بنده دنيا و بنده دنياداران است، هر جا دنيا برود، او نيز مى رود و به هر سو كه دنيا رو كند، او بِدان رو مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَينُ المُحِبِّ عَمِيَّةٌ عَن مَعايِبِ المَحبوبِ، واُذُنُهُ صَمّاءُ عَن قُبحِ مَساويهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص356 ح6314، عيون الحكم والمواعظ: ص340 ح5807 وفيه «عمياء عن عيب» بدل «عميّة عن معايب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ديده عاشق، از ديدن عيب هاى معشوق، كور است و گوش او، از شنيدن زشتىِ معايبش، كَر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-العمل-بالعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: تَركُ العَمَلِ بِالعِلمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: عمل نكردن به علم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن تَعَلَّمَ العِلمَ ولَم يَعمَل بِما فيهِ، حَشَرَهُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ أعمى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص348 ح2660 عن عبد اللّه بن مسعود، بحار الأنوار: ج77 ص100 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس علم بياموزد و به آن عمل نكند، خداوند در روز قيامت، او را كور محشور مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ح162.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص481 ح162.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اللجاج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: اللَّجاجُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: لجاجت و خيره سرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَهَا عِوَجًا وَ هُم بِالْاخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ * أُوْلَئِكَ لَمْ يَكُونُواْ مُعْجِزِينَ فِى الْأَرْضِ وَ مَا كَانَ لَهُم مِّن دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ مَا كَانُواْ يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَ مَا كَانُواْ يُبْصِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 19 و 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانان كه [مردم را] از راه خدا، باز مى دارند و آن را كج مى شمارند و خود، به آخرت، باور ندارند. آنان در زمين، درمانده كنندگان [خدا] نيستند و جز خدا، دوستانى براى ايشان نيست. عذاب براى آنان، دوچندان مى شود. آنان، توان شنيدن [حق را] نداشتند و [آن را] نمى ديدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الخصال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: تِلكَ الخِصالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: اين خصلت ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُواْ فِى الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُواْ أَرْحَامَكُمْ * أُوْلَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمَى أَبْصَارَهُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 22 و 23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس [اى مناقان!] آيا اميد بستيد كه چون [از خدا] برگشتيد (/ حاكميت يافتيد)، در زمينْ فساد كنيد و خويشاوندى هاى خود را از هم بگُسَليد؟ اينان، همان كسانى اند كه خدا، آنان را لعنت كرده و ايشان را ناشنوا و چشم هايشان را نابينا كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا ظَهَرَ العِلمُ وَاحتُرِزَ العَمَلُ، وَائتَلَفَتِ الأَلسُنُ وَاختَلَفَتِ القُلوبُ، وتَقاطَعَتِ الأَرحامُ، هُنالِكَ «لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمَى أَبْصَارَهُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص289 ح1 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، روضة الواعظين: ص458، مشكاة الأنوار: ص157 ح393 و ص221 ح613، منية المريد: ص334 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج74 ص96 ح27؛ المعجم الكبير: ج6 ص263 ح6170، المعجم الأوسط: ج2 ص161 ح1578، حلية الأولياء: ج3 ص109 الرقم 227 كلّها عن سلمان، تفسير ابن كثير: ج7 ص303 كلّها نحوه، كنز العمال: ج9 ص23 ح24740.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه علم آشكار شود و از عمل، دورى شود و زبان ها با هم شوند و دل ها از هم جدا گردند و پيوندهاى خويشاوندى بگُسَلند، اين جاست كه «خدا، آنان را لعنت مى كند و ناشنوايشان مى گردانَد و چشم هايشان را نابينا مى سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَولا أنَّ الشَّياطينَ يَحومونَ عَلى قُلوبِ بَني آدَمَ لَنَظَروا إلَى المَلَكوتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج4 ص113 ح174، بحار الأنوار: ج70 ص59 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر نبود اين كه شياطين، پيرامون دل هاى آدميان پَرسه مى زنند، هر آينه، انسان ها ملكوت را مى ديدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الأَمانِيُّ تُعمي أعيُنَ البَصائِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 275، غرر الحكم: ج1 ص362 ح1375، بحار الأنوار: ج73 ص170 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آرزوها، چشم هاى بصيرت را كور مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن نَسِيَ اللّهَ سُبحانَهُ، أنساهُ اللّهُ نَفسَهُ وأَعمى قَلبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص387 ح8875، عيون الحكم والمواعظ: ص458 ح8300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس خداى سبحان را از ياد ببَرَد، خداوند، خودش را از يادش مى بَرَد و دلش را كور مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما أعمَى النَّفسَ الطّامِعَةَ عَنِ العُقبَى الفاجِعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص93 ح9643.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چه كور است نَفْس طمع وَرز از ديدن فرجام دردآور [طمع]!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ استَهدَى الغاوِيَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غاوٍ: أي مُضِلٍّ غير مُرشِد (مجمع البحرين: ج2 ص1343 «غوى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، عَمِيَ عَن نَهجِ الهُدى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص323 ح8569، عيون الحكم والمواعظ: ص441 ح7677.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه از گم راه، راه نمايى جويد، راه راست را نمى بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ لِلقُلوبِ شَهوَةً وإقبالاً وإدباراً، فَائتوها مِن قِبَلِ شَهوَتِها وإقبالِها، فَإِنَّ القَلبَ إذا اُكرِهَ عَمِيَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 193، خصائص الأئمّة: ص112، نزهة الناظر: ص74 ح145، غرر الحكم: ج2 ص602 ح3631 بزيادة «وكراهة» بعد «شهوة»، بحار الأنوار: ج70 ص61 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همانا دل ها را خواهش و روى آوردن و روى گردانى اى است. پس هر گاه خواستند و روى آوردند، آنها را به كار گيريد؛ چرا كه دل، اگر [به كارى] مجبور گردد، كور مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا مُلِئَ البَطنُ مِنَ المُباحِ، عَمِيَ القَلبُ عَنِ الصَّلاحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص176 ح4139.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه شكم از خوردنى هاى مباح، پُر گردد، دل از ديدن خير و صلاح، كور مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن غَنِيَ عَنِ التَّجارُبِ، عَمِيَ عَنِ العَواقِبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص346 ح8680، عيون الحكم والمواعظ: ص461 ح8369.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه خود را از تجربه ها بى نياز ببيند، فرجام ها را نمى بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِحذَرِ الشُّبهَةَ وَاشتِمالَها عَلى لُبسَتِها، فَإِنَّ الفِتنَةَ طالَما أغدَفَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أغدفت المرأة قناعها: أي أرسلته على وجهها (الصحاح: ج4 ص1409 «غدف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَلابيبَها، وأَغشَتِ الأَبصارَ ظُلمَتُها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 65، بحار الأنوار: ج33 ص118 ح410.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از شُبهه و اشتباه افكنى هاى آن بپرهيز؛ زيرا فتنه، چندى است كه پرده هاى خود را فرو هِشته و تاريكى اش، ديده ها را نابينا كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رُبَّما أخطَأَ البَصيرُ رُشدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص79 ح5368.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چه بسا كه بينا در ديدن راه درست خويش، خطا مى كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: نُزولُ القَدَرِ يُعمِي البَصَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص171 ح9961.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: فرود آمدن تقدير، ديده[ى بصيرت] را كور مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج4 ص119 (الأمل / مضارّ الآمال الباطلة / زوال العقل وذهاب البصيرة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسوعة العقائد الإسلامية: ج2 ص163 (المعرفة / القسم السابع: موانع المعرفة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: همين دانش نامه: ج6 ص187 (زيان هاى آرزوهاى باطل / از بين رفتن خرد) و ص189 (از بين رفتن بينش)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دانش نامه عقايد اسلامى: ج2 ص517 (معرفت شناسى / بخش هفتم: موانع شناخت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%B4_%D8%B4_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B4%D8%B1&diff=335 2025-03-03T06:52:42Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البشاشة-و-البشر-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَشاشةُ و البِشر (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشاده رويى و خوش رويى&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بشاشت-و-بشر-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَشاشت و بِشْر، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بَشاشت...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البشاشة-و-البشر-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَشاشةُ و البِشر (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشاده رويى و خوش رويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بشاشت-و-بشر-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَشاشت و بِشْر، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بَشاشت»، از ريشه «بشش» به معناى گشاده رويى، شادابى، خوش رويى و اظهار شادى در برخورد با ديگران است. ابن منظور، در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَشُّ، اللُّطفُ فِى المَسأَلَةِ وَ الإِقبالُ عَلَى الرَّجُلِ... وَ البَشاشَةُ طَلاقَةُ الوَجهِ... بَشاشَةُ اللِّقاءِ: الفَرَحُ بِالمَرءِ وَ الاِنبِساطُ إلَيهِ وَ الاُنسُ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج6 ص266 مادّه «بشش».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَشّ، نرمش و مهربانى درخواهش، و نيز روى آوردن به كسى است... و بَشاشت: شكفتگى و باز بودن روى است.… بشاشت در ديدار، اظهار شادى و انبساط خاطر و خون گرمى نمودن در برخورد با ديگران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز وى در تبيين معناى «بِشر» آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِشرُ: الطَّلاقَةُ... وَ هُوَ حَسَنُ البِشرِ أى طَلقُ الوَجهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج4 ص61 ـ 62 مادّه «بشر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِشر، گشادگى است... و او خوش روست، يعنى گشاده روست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارِس نيز در تبيين معناى مادّه «بشر» مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءُ وَ الشّينُ وَ الرّاءُ، أصلٌ واحِدٌ: ظُهورُ الشَّى ءِ مَعَ حُسنٍ وَ جَمالٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللّغة: ج1 ص251 مادّه «بشر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باء و شين و راء، يك ريشه است به معناى آشكار شدن چيزى با نيكويى و زيبايى. با اين بيان، بِشر به معناى سُرور و خوش رويى و برخورد كردن با چهره باز و شادمانه است. بنا بر اين، «بَشاشت» و «بِشْر»، به معناى شادى و سُرورى است كه هنگام ديدار با ديگران، در چهره آشكار مى گردد و حاكى از علاقه قلبى ديدار كننده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گشاده-رويى-در-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشاده رويى، در حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن كريم، واژه هاى «بَشاشت» و «بِشْر» به كار نرفته است؛ ولى در احاديث نقل شده از اهل بيت عليهم السلام، اين واژه ها كاربرد فراوانى دارند. پيش از ملاحظه اين روايات، به نكات زير، توجّه فرماييد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رابطه-گشاده-رويى-و-حسن-خلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. رابطه گشاده رويى و حُسنِ خُلق&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشاده رويى هنگام ديدار با ديگران، يكى از مصاديق حُسن خُلق است، بدين سان كه حُسنِ خُلق در روايات اسلامى، در دو معنا به كار رفته است: گاه به معناى گشاده رويى، و گاه به معناى مطلقِ مكارم اخلاقى كه گشاده رويى، يكى از مصاديق آنهاست. از اين رو، افزون بر احاديث اين بخش، همه متون دينى كه به حُسن خُلق&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين متون، در ذيل عنوان «خُلق» در اين دانش نامه خواهند آمد. إن شاء اللّه!&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توصيه كرده اند، نيز از متون اين بخش محسوب مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ارزش-گشاده-رويى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. ارزش گشاده رويى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشاده رويى در برخورد با ديگران، يكى از ويژگى هاى همه پيامبران و اولياى دين، بويژه خاتم پيامبران صلى الله عليه و آله و امير مؤمنان عليه السلام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روايات اسلامى، گشاده رويى، نوعى صدقه و بذل و بخشش محسوب شده است؛ بلكه پيش از بذل و بيش از آن، اهمّيت و ارزش دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين خصلت، براى همه پسنديده است؛ ولى براى كارگزاران نظام اسلامى، اهمّيت بيشترى دارد. لذا امام على عليه السلام رسما از كارگزاران خود مى خواست كه با گشاده رويى با مردم برخورد كنند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص341 (تأكيد بر گشاده رو بودن حكمرانان و كارگزاران).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فوايد-گشاده-رويى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. فوايد گشاده رويى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گشاده رويى، آثار و بركات فراوانى براى زندگى فردى، اجتماعى، دنيوى و اُخروى انسان دارد. اين خصلت، سبب مى شود كه كينه و كدورت، جاى خود را به اُنس و الفت و محبّت دهد و بدين سان، زمينه ساز آسايش جسم و جان و مهم تر از آن، همدلى، رفاه و آسايش خانوادگى و اجتماعى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، اگر گشاده رويى با قصد قربت انجام شود، موجب نورانيت جان و نزديكى به خداى مهربان و آسايش هميشگى در بهشت جاويدان است، چنان كه از امام باقر عليه السلام روايت شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِشرُ الحَسَنُ وَ طَلاقَةُ الوَجهِ مَكسَبَةٌ لِلمَحَبَّةِ وَ قُربَةٌ مِنَ اللّهِ، وَ عُبوسُ الوَجهِ وَ سوءُ البِشرِ مَكسَبَةٌ لِلمَقتِ وَ بُعدٌ مِنَ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص362 ح103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى خوش داشتن و گشاده رويى، باعث جلب محبّت و تقرّب به خدا مى شود، و ترش رويى و بدبرخوردى، موجب دشمنى و دورى از خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خاستگاه-گشاده-رويى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. خاستگاه گشاده رويى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به نقش مثبت و سازنده گشاده رويى در زندگى مادّى و معنوى انسان، روشن مى گردد كه توصيه اكيد اسلام بر اين خصلت پسنديده، ريشه عقلى و انسانى دارد، و حتّى اگر كسى عقيده به آخرت هم نداشته باشد، براى آسايش دنياى خود، نيازمند خوش رويى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گشاده-رويى-زيانبار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. گشاده رويىِ زيانبار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آخرين نكته اين كه گشاده رويى، در همه جا و با همه كس، پسنديده نيست؛ بلكه گاه زيانبار و نكوهيده است، مانند خوش رويى با افراد فاسد و تبهكار و بدعت گذار، در صورتى كه موجب تجرّى آنها به تبهكارى گردد. از اين رو، از امام على عليه السلام نقل شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَرَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، أن نَلقى أهلَ المعَاصى بِوُجوهٍ مُكفَهِرَّةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص364 ح109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ما دستور داد كه با گنه پيشگان، با چهره هاى در هم كشيده، رو به رو شويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا اگر گشاده رويى با گناهكارى، موجب تنبّه و پشيمانىِ او گردد، طبعا پسنديده و نيكوست، چنان كه خوش رويى با اشرار براى مصون ماندن از شرارت آنها، بلا مانع است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر ك: ص343 (گشاده رويى از روى مدارا و ملاحظه) و ص359 (از بين رفتن كينه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-الحث-على-البشاشة-والبشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: الحثّ على البشاشة والبشر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: تشويق به گشاده رويى و خوش رويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضل-البشاشة-والبشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: فَضلُ البَشاشَةِ وَالبِشرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: ارزش گشاده رويى و خوش رويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-من-مكارم-أخلاق-الأنبياء-والأولياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ مِن مَكارِمِ أخلاقِ الأَنبِياءِ وَالأَولِياءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ از خوى هاى والاى پيامبران و اوليا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ مِن مَكارِمِ أخلاقِ النَّبِيّينَ وَالصِّدّيقينَ وَالشُّهَداءِ وَالصّالِحينَ، البَشاشَةَ إذا تَزاوَروا، وَالمُصافَحَةَ وَالتَّرحيبَ إذَا التَقَوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج9 ص39 ح24826 نقلاً عن ابن لال في مكارم الأخلاق؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص29 كلاهما عن جابر بن عبداللّه الأنصاري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از جمله خوى هاى والاى پيامبران و صدّيقان و شهيدان و نيكان، اين است كه هر گاه به ديدار هم مى روند، گشاده رو باشند، و چون به هم مى رسند، دست مى دهند و به گرمى از يكديگر استقبال مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-من-خصائص-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ مِن خَصائِصِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ از ويژگى هاى پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد عن أبي سعيد الخدري: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ... طَلقَ الوَجهِ، بَسّاما مِن غَيرِ ضِحكٍ، مَحزونا مِن غَيرِ عُبوسٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج11 ص196؛ بحار الأنوار: ج73 ص208.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد ـ به نقل از ابو سعيد خُدرى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله... گشاده رو بود و چهره اى شاد داشت، بى آن كه بخندد، و اندوهگين بود، بى آن كه ترش رو باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى عن عكرمة: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله، كانَ إذا أتاهُ رَجُلٌ فَرَأى في وَجهِهِ بِشرا أخَذَ بِيَدِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج1 ص378، كنز العمّال: ج7 ص137 ح18382.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى ـ به نقل از عِكرِمه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله چنان بود كه هر گاه مردى نزدش مى آمد و در چهره اش شادى مى ديد، دست او را مى گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: سَأَلتُ خالي هِندَ بنَ أبي هالَةَ عَن حِليَةِ رَسولِ اللّهِ، وكانَ وَصّافا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله: ... فَقالَ: كانَ دائِمَ البِشرِ، سَهلَ الخُلُقِ، لَيِّنَ الجانِبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص316 و 318 ح1، معاني الأخبار: ص80 و 83 ح1 كلاهما عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج1 ص41 و ص45 ح1، بحار الأنوار: ج16 ص148 و 152 ح4؛ المعجم الكبير: ج22 ص155 و 158 ح414 عن ابنٍ لأبي هالة التميمي، كنز العمّال: ج7 ص166 ح18535.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: از دايى ام هند بن ابى هاله ـ كه وصف كننده پيامبر صلى الله عليه و آله بود ـ، در باره هيئت و شكل ظاهرى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيدم: ... پس گفت: هميشه خوش رو، نرم خو، فروتن و مهربان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله... خَفيفَ المُؤنَةِ، كَريمَ الطَّبيعَةِ، جَميلَ المُعاشَرَةِ، طَلقَ الوَجهِ، بَشّاشا مِن غَيرِ ضِحكٍ، مَحزونا مِن غَيرِ عُبوسٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص115.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: پيامبر صلى الله عليه و آله... كم خرج و زحمت، آقامنش، خوش معاشرت و گشاده رو بود. چهره اى شاد داشت، بى آن كه بخندد، و اندوهگين بود، بى آن كه ترش رو باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب الإخوان عن عكرمة: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا لَقِيَ الرَّجُلَ فَرَأى في وَجهِهِ البِشرَ صافَحَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان لابن أبي الدنيا: ص193 ح137.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإخوان، ابن ابى الدنيا ـ به نقل از عِكرِمه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه به كسى مى رسيد و در چهره اش شادى مى ديد، با او دست مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن عبد اللّه بن الحارث&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما رَأَيتُ أحَدا أكثَرَ تَبَسُّما مِنَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص601 ح3641، مسند ابن حنبل: ج6 ص215 ح17720، الشمائل المحمّدية: ص111 ح228، الطبقات الكبرى: ج1 ص372، اُسد الغابة: ج3 ص205 الرقم 2873.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از عبد اللّه بن حارث ـ: هيچ كس را نديدم كه به اندازه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تبسّم بر لب داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير عن أنس: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِن أفكَهِ النّاسِ مَعَ الصَّبِيِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج2 ص39، دلائل النبوّة للبيهقي: ج1 ص331، مداراة الناس لابن أبي الدنيا: ج1 ص55 وليس فيه «مع الصبيّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير ـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، از شوخ ترينِ مردمان با كودكان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي اُمامة: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِن أضحَكِ النّاسِ وأَطيَبِهِم نَفسا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص208 ح7838، مداراة الناس لابن أبي الدنيا: ج1 ص55 وفيه «مِن أضحك الناس سنّا»، كنز العمّال: ج7 ص140 ح18399.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابو اُمامه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از خندان ترين و پاك نهادترينِ مردمان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-من-خصائص-علي-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ مِن خَصائِصِ عَلِيٍّ عليه السلام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ از ويژگى هاى على عليه السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب عن حريث ـ في وَصفِ عَلِيٍّ عليه السلام ـ: كانَ عليه السلام بِشرُهُ دائِمٌ، وثَغرُهُ باسِمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج2 ص115، بحار الأنوار: ج41 ص51 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب ـ به نقل از حريث، در وصف امام على عليه السلام ـ: هميشه خوش رو بود و لبخند بر لب داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-من-خصائص-العرفاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ مِن خَصائِصِ العُرَفاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ از ويژگى هاى عارفان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: العارِفُ وَجهُهُ مُستَبشِرٌ مُتَبَسِّمٌ، وقَلبُهُ وَجِلٌ مَحزونٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص105 ح1985، عيون الحكم والمواعظ: ص60 ح1515.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: عارف، چهره اش شادان و خندان است، و دلش، ترسان و اندوهناك.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-أول-البر-والنوال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ أوَّلُ البِرِّ وَالنَّوالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ نخستين احسان و دَهِش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: البِشرُ أوَّلُ البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص79 ح296.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، نخستين احسان است [كه به همراهت مى كنى].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِشرُكَ أوَّلُ بِرِّكَ، ووَعدُكَ أوَّلُ عَطائِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص268 ح4452، عيون الحكم والمواعظ: ص196 ح4010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى تو، نخستين احسان توست و وعده ات، نخستين دَهِشَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البِشرُ أوَّلُ النَّوالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص167 ح634، عيون الحكم والمواعظ: ص25 ح254.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، نخستين بخشش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البِشرُ أوَّلُ النّائِلِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص140 ح519.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، نخستين دَهِش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ البِشرِ أوَّلُ العَطاءِ، وأَسهَلُ السَّخاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص388 ح4835، عيون الحكم والمواعظ: ص228 ح4385.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، نخستين دَهِش و آسان ترين سخاوتمندى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-أول-المروءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ أوَّلُ المُروءَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ آغاز جوان مردى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: أوَّلُ المُروءَةِ البِشرُ، وآخِرُهَا استِدامَةُ البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص460 ح3292، عيون الحكم والمواعظ: ص124 ح2824 وفيه «الفتوّة» بدل «المروءة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آغازِ جوان مردى، خوش رويى است و پايانش، ادامه دادنِ نيكى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أوَّلُ المُرُوَّةِ طَلاقَةُ الوَجهِ، وآخِرُهَا التَّوَدُّدُ إلَى النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص460 ح3290، عيون الحكم والمواعظ: ص124 ح2822.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آغازِ جوان مردى، گشاده رويى است و پايانش، مهرورزى با مردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-أحد-العطاءين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ أحَدُ العَطاءَينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ يكى از دو دَهِش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا بَني عَبدِ المُطَّلِبِ، إنَّكُم لَن تَسَعُوا النّاسَ بِأَموالِكُم، فَالقَوهُم بِطَلاقَةِ الوَجهِ وحُسنِ البِشرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص103 ح1 عن الحسن بن الحسين عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص393 ح1291، بحار الأنوار: ج74 ص169 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى پسران عبد المطّلب! شما هرگز نمى توانيد همه مردم را از اموال خود، بهره مند سازيد. پس با آنان با گشاده رويى و خوش رويى برخورد كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّكُم لا تَسَعونَ النّاسَ بِأَموالِكُم، وَليَسَعهُم مِنكُم بَسطُ الوَجهِ وحُسنُ الخُلُقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص212 ح427، المصنّف لابن أبي شيبة: ج6 ص90 ح20، مسند إسحاق بن راهويه: ج1 ص461 ح536 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج3 ص6 ح5158؛ الزهد للحسين بن سعيد: ص92 ح13 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شما نمى توانيد با اموالتان به همه مردم كمك كنيد [؛ زيرا دارايى شما، جوابگوى همگان نيست]. پس با گشاده رويى و خوش اخلاقى خود، آنان را پوشش دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّكُم لَن تَسَعُوا النّاسَ بِأَموالِكُم، فَسَعوهُم بِطَلاقَةِ الوَجهِ وحُسنِ اللِّقاءِ، فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: إنَّكُم لَن تَسَعُوا النّاسَ بِأَموالِكُم فَسَعوهُم بِأَخلاقِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص531 ح718 عن عبد العظيم الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج71 ص384 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شما هرگز نمى توانيد همه مردم را از اموالتان برخوردار سازيد. پس، از گشاده رويى و خوش برخوردى خويش، برخوردارشان سازيد؛ زيرا من از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمود: شما هرگز نمى توانيد مردم را با اموال خود، پوشش دهيد. پس با اخلاقتان، آنها را پوشش دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البِشرُ أحَدُ العَطاءَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص13 ح1613، عيون الحكم والمواعظ: ص26 ح319.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، يكى از دو دَهِش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَشاشَةُ الوَجهِ عَطِيَّةٌ ثانِيَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العددية: ص54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گشاده رويى، دَهِش دوم (/ ديگرى) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ح-ـ-أحد-البشارتين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ أحَدُ البِشارَتَينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ يكى از دو مژده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: حُسنُ البِشرِ أحَدُ البِشارَتَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص391 ح4849، عيون الحكم والمواعظ: ص227 ح4364.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، يكى از دو مژده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد، اين است كه چنان كه وعده عطا و احسان، براى كسى كه طلب مى كند، مژده است، خوش رويى با او نيز براى او مژده است و او را اميدوار مى سازد. پس در اوّل، آن مژده را بايد به او داد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ط-ـ-أحد-القرائين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ أحَدُ القَرائَينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ يكى از دو ميهمان نوازى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: البَشاشَةُ أحَدُ القَراءَينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَرَيتُ الضَّيفَ ـ من باب رَمى ـ قِرىً بالكسر والقصر، والاسم: القَراءُ بالفتح والمدّ (المصباح المنير: ص501 «قرى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص28 ح1692.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گشاده رويى، يكى از دو ميهمان نوازى است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوش رويى نسبت به ديگرى، يكى از دو ميهمانى كردن است، يعنى حكم ميهمانى كردن را دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ي-ـ-أحد-النجحين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ي ـ أحَدُ النُّجحَينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى ـ يكى از دو كاميابى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: حُسنُ المَلقى أحَدُ النُّجحَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص391 ح4850.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش برخوردى، يكى از دو كاميابى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تأكيد-طلاقة-الوجه-لجميع-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: تَأكيدُ طَلاقَةِ الوَجهِ لِجَميعِ النّاسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: تأكيد بر گشاده رويى با همه مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: رَحِمَ اللّهُ كُلَّ سَهلٍ طَلِقٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَلِقٌ: منبسط الوجه مُتهلِّلهُ (النهاية: ج3 ص134 «طلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص92 ح70 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص316 ح995، بحار الأنوار: ج71 ص395 ح71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله: رحمت خدا بر هر نرم خوى گشاده رو باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ مِنَ المَعروفِ أن تَلقى أخاكَ بِوَجهٍ طَلقٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص347 ح1970، مسند ابن حنبل: ج5 ص111 ح14715 و ص143 ح14883، الأدب المفرد: ص99 ح304، المعجم الأوسط: ج9 ص31 ح9044 كلّها عن جابر بن عبد اللّه، كنز العمّال: ج6 ص418 ح16339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله: از جمله نيكى، آن است كه با برادرت با روى گشاده، برخورد كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تَحقِرَنَّ شَيئا مِنَ المَعروفِ، وأَن تُكَلِّمَ أخاكَ وأَنتَ مُنبَسِطٌ إلَيهِ وَجهَكَ، إنَّ ذلِكَ مِنَ المَعروفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص56 ح4084، السنن الكبرى: ج10 ص399 ح21093، مسند ابن حنبل: ج7 ص359 ح20658 وج 9 ص64 ح23265، الأدب المفرد: ص344 ح1182 كلاهما نحوه وكلّها عن جابر بن سليم، كنز العمّال: ج15 ص881 ح43496.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله: هرگز چيزى از نيكى را كوچك مشمار؛ اين كه با برادرت با چهره اى گشاده سخن بگويى، اين خود از نيكى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُلُّ مَعروفٍ صَدَقَةٌ، ومِنَ المَعروفِ أن تَلقى أخاكَ ووَجهُكَ إلَيهِ مُنبَسِطٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج26 ص385 ح5689 عن جابر، كنز العمّال: ج6 ص418 ح16339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله: هر كار نيكى، صدقه است، و از نيكى است كه در برخورد با برادرت، با او گشاده رو باشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تَحقِرَنَّ مِنَ المَعروفِ شَيئا... ولَو أن تَلقى أخاكَ ووَجهُكَ إلَيهِ مُنطَلِقٌ، ولَو أن تَلقى أخاكَ فَتُسَلِّمَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص402 ح15955 عن أبي تميمة الهجيني، صحيح مسلم: ج4 ص2026 ح144، صحيح ابن حبّان: ج2 ص282 ح523 كلاهما عن أبي ذرّ نحوه، كنز العمّال: ج6 ص440 ح16444؛ تاريخ اليعقوبي: ج2 ص104 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله: هرگز چيزى از نيكى را كوچك مشمار...، اگر چه در برخورد با برادرت، با او گشاده رو باشى و يا هنگام رسيدن به برادرت، بر او سلام گويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر عن سليم بن جابر: أتَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقُلتُ: عَلِّمني خَيرا يَنفَعُنِيَ اللّهُ بِهِ. قالَ: لا تَحقِرَنَّ مِنَ المَعروفِ شَيئا، ولَو أن تَصُبَّ دَلوَكَ في إناءِ المُستَسقي وأَن تَلقى أخاكَ بِبِشرٍ حَسَنٍ، وإذا أدبَرَ فَلا تَغتابَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص115؛ كنز العمّال: ج6 ص440 ح16445 نقلاً عن ابن أبي الدنيا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر ـ به نقل از سليم بن جابر ـ: خدمت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رسيدم و گفتم: مرا خيرى بياموز كه خداوند با آن، مرا سود ببخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هيچ كار نيكى را كوچك مشمار، اگر چه دلوِ آبت را در ظرف جوينده آبى بريزى يا با برادرت با خوش رويى برخورد كنى، و چون رفت، غيبتش را نكنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ مِنَ الصَّدَقَةِ أن تُسَلِّمَ عَلَى النّاسِ وأَنتَ مُنطَلِقُ الوَجهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الآلوسي: ج5 ص102 عن الحسن، الدرّ المنثور: ج2 ص608 نقلاً عن البيهقي عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از شمارِ صدقه به حساب مى آيد كه با گشاده رويى به مردم سلام كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أتى رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله رَجُلٌ، فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ أوصِني، فَكانَ فيما أوصاهُ أن قالَ: اِلقَ أخاكَ بِوَجهٍ مُنبَسِطٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص103 ح3، مشكاة الأنوار: ص144 ح345 كلاهما عن أبي بصير، تحف العقول: ص42 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج74 ص171 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: مردى نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! به من سفارشى فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله سفارش هايى كه پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود، اين بود كه: «با برادرت، با روى گشاده، رو به رو شو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِستَأذَنَ رَجُلٌ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ أوصِني. قالَ: اُوصيكَ أن لا تُشرِكَ بِاللّهِ شَيْئاً... وإذا لَقيتَ أخاكَ المُسلِمَ، فَالقَهُ بِبِشرٍ حَسَنٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص81 ح45 عن زيد بن علي عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج77 ص134 ح44؛ كنز العمّال: ج16 ص73 ح43986 نقلاً عن الديلمي عن الإمام علي عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مردى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اجازه ملاقات خواست و گفت: اى پيامبر خدا! به من سفارشى فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به تو سفارش مى كنم كه چيزى را شريك خدا نسازى... و هر گاه به برادر مسلمانت رسيدى، با روى خوش، برخورد كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذَا التَقَى المُسلِمانِ فَسَلَّمَ أحَدُهُما عَلى صاحِبِهِ، كانَ أحَبَّهُما إلَى اللّهِ أحسَنُهُما بِشرا لِصاحِبِهِ، ونَزَلَت بَينَهُما مِئَةُ رَحمَةٍ، لِلبادِئِ تِسعينَ ولِلمُصافِحِ عَشرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص325 ح1287 عن عمر بن الخطّاب، كنز العمّال: ج9 ص114 ح25245؛ بحار الأنوار: ج76 ص39 وليس فيه ذيله من «ونزلت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه دو مسلمان به هم برسند و يكى از آنها به ديگرى سلام گويد، محبوب ترينِ آن دو نزد خدا، آن يكى است كه با ديگرى خوش روتر باشد، و ميان آنان، صد رحمت فرود آيد كه نود رحمت، براى آغاز كننده[ى سلام و خوش رويى] است، و ده تاى آن براى دستْ دهنده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ المُسلِمَينِ إذَا التَقَيا فَتَصافَحا وتَساءَلا، أنزَلَ اللّهُ بَينَهُما مِئَةَ رَحمَةٍ، تِسعَةً وتِسعينَ لِأَبَشِّهِما وأَطلَقِهِما وأَبَرِّهِما وأحسَنِهِما مُساءَلَةً بِأَخيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص341 ح7672، تاريخ بغداد: ج3 ص58، تاريخ دمشق: ج53 ص326 كلاهما نحوه وكلّها عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه دو مسلمان به هم برسند و با يكديگر دست بدهند و حال يكديگر را بپرسند، خداوند، ميان آن دو، صد رحمت فرو مى فرستد كه نود و نُه تاى آنها براى آن يكى است كه با برادرش خوش روتر و گشاده روتر و نيكى كننده تر باشد و بهتر احوالپرسى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اُطلُبوا حَوائِجَكُم عِندَ حِسانِ الوُجوهِ، فَإِن قَضاها قَضاها بِوَجهٍ طَلقٍ، وإن رَدَّها رَدَّها بِوَجهٍ طَلقٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ أصبهان: ج1 ص363 الرقم 667 عن جابر، قضاء الحوائج لابن أبي الدنيا: ص58 ح54 عن عمرو بن دينار، كنز العمّال: ج6 ص520 ح16810.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيازهايتان را از خوش رويان بخواهيد؛ زيرا اگر آنها را برآورده سازند، با روى گشاده بر مى آورند، و اگر رد كنند، باز با روى گشاده، رد مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البِشرُ مَنظَرٌ مونِقٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مونِقٌ: حَسَنٌ مُعجِبٌ (تاج العروس: ج13 ص12 «أنق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وخُلُقٌ مُشرِقٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص156 ح2168.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، منظرى زيبا و خويى تابناك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البِشرُ إسداءُ الصَّنيعَةِ بِغَيرِ مَؤونَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غررالحكم: ج1 ص389 ح1503، عيون الحكم والمواعظ: ص48 ح1217وفيه«ابتداء»بدل «إسداء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، احسانى بى خرج و زحمت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البَشاشَةُ إحسانٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص13 ح18، عيون الحكم والمواعظ: ص18 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، خود، يك احسان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِصحَبِ السُّلطانَ بِالحَذَرِ، وَالصَّديقَ بِالتَّواضُعِ وَالبِشرِ، وَالعَدُوَّ بِما تَقومُ بِهِ عَلَيهِ حُجَّتُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص234 ح2464.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با سلطان، به احتياط همنشينى كن، با دوست، به فروتنى و خوش رويى، و با دشمن، آن گونه كه بر او حجّت داشته باشى [و بهانه اى دستش ندهى].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ ـ: اُبذُل لِصَديقِكَ نَفسَكَ ومالَكَ، ولِمَعرِفَتِكَ رِفدَكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِفدُ: العَطاءُ والعَونُ (مجمع البحرين: ج2 ص717 «رفد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَحضَرَكَ، ولِلعامَّةِ بِشرَكَ ومَحَبَّتَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص147 ح178 عن حمّاد بن عيسى عمّن ذكره عن الإمام الصادق عليه السلام، تحف العقول: ص212، غرر الحكم: ج2 ص235 ح2466 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج74 ص175 ح6؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص312 ح586 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيه اش به فرزند خود، محمّد بن حنفيّه ـ: به دوستت، جان و مالت را ببخش، به آشنايت، كمك و همنشينى ات را، و به عموم مردم، خوش رويى و محبّتت را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لِيَجتَمِع في قَلبِكَ الاِفتِقارُ إلَى النّاسِ وَالاِستِغناءُ عَنهُم، فَيَكونَ افتِقارُكَ إلَيهِم في لينِ كَلامِكَ وحُسنِ بِشرِكَ، ويَكونَ استِغناؤُكَ عَنهُم في نَزاهَةِ عِرضِكَ وبَقاءِ عِزِّكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص149 ح7 عن عمّار الساباطي، معاني الأخبار: ص267 ح1 عن يحيى بن عمران، مشكاة الأنوار: ص312 ح977 كلّها عن الإمام الصادق عليه السلام، تحف العقول: ص204، بحار الأنوار: ج74 ص158 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بايد نياز به مردم و بى نيازى از آنها، هر دو در دلت جمع باشد. نيازت به آنها در نرمگويى و خوش رويى تو باشد و بى نيازى ات از آنان، در حفظ آبرو و نگهدارى عزّتت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أظهِرُوا البِشرَ فيما بَينَكُم، وَالسُّرورَ في مُلاقاتِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص757 ح112 عن الفيّاض بن محمّد الطرسوسي، عن الإمام الرضا عليه السلام، بحار الأنوار: 97 ص117 ح8 نقلاً عن مصباح الزائر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به يكديگر خوش رويى نشان دهيد و در ملاقات هايتان، اظهار شادمانى كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذَا اجتَمَعَ المُسلِمانِ فَتَذاكَرا غَفَرَ اللّهُ تَعالى لِأَبَشِّهِما بِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاية في غريب الحديث: ج1 ص130، لسان العرب: ج6 ص266، تاج العروس: ج9 ص61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه دو مسلمان با هم جمع شوند و با يكديگر سخن بگويند، خداوند متعال، آن يك را كه با دوستش گشاده روتر است، مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: قامَ رَجُلٌ بِالبَصرَةِ إلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا عَنِ الإِخوانِ. فَقالَ: الإِخوانُ صِنفانِ: إخوانُ الثِّقَةِ وإخوانُ المُكاشَرَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُكاشَرَة: مِن كاشَرَهُ؛ إذا تبسّم في وجهه وانبَسَطَ معه (مجمع البحرين: ج3 ص1573 «كشر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَأَمّا إخوانُ الثِّقَةِ فَهُمُ الكَفُّ وَالجَناحُ، وَالأَهلُ وَالمالُ، فَإِذا كُنتَ مِن أخيكَ عَلى حَدِّ الثِّقَةِ، فَابذُل لَهُ مالَكَ وبَدَنَكَ، وصافِ مَن صافاهُ، وعادِ مَن عاداهُ، وَاكتُم سِرَّهُ وعَيبَهُ، وأَظهِر مِنهُ الحُسنَ. وَاعلَم أيُّهَا السّائِلُ، أنَّهُم أقَلُّ مِنَ الكِبريتِ الأَحمَرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأَمّا إخوانُ المُكاشَرَةِ، فَإِنَّكَ تُصيبُ لَذَّتَكَ مِنهُم، فَلا تَقطَعَنَّ ذلِكَ مِنهُم، ولا تَطلُبَنَّ ما وَراءَ ذلِكَ مِن ضَميرِهِم، وَابذُل لَهُم ما بَذَلوا لَكَ مِن طَلاقَةِ الوَجهِ وحَلاوَةِ اللِّسانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص248 ح3، الإختصاص: ص251 كلاهما عن أبي مريم الأنصاري، الخصال: ص49 ح56 عن جابر، مصادقة الإخوان: ص132 عن يونس بن عبد الرحمن عن الإمام الجواد عليه السلام، تحف العقول: ص204 من دون إسنادٍ إلى الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج67 ص193 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: مردى در بصره از جا برخاست و به امير مؤمنان عليه السلام گفت: اى امير مؤمنان! ما را از برادران [و دوستان] آگاه فرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برادران، دو دسته اند: برادران مورد اعتماد، و برادران [هنگام] بگو بخند. امّا برادران مورد اعتماد، اينان [به منزله] دست و بال و خانواده و دارايى [انسان] هستند. پس هر گاه به برادرت اعتماد داشتى، مال و جانت را نثار او كن، و با دوستانش، دوست و با دشمنانش، دشمن باش و رازدار و عيب پوش او باش و خوبى هايش را آشكار ساز. بدان ـ اى پرسنده ـ كه اين دسته برادران، از كبريتِ اَحمَر كمياب ترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا برادران [هنگام] بگو بخند، تو از ايشان به لذّت خود مى رسى. پس اين را از آنان مَبُر و بيش از آن هم از درون آنان مجوى و با آنان، گشاده رو و شيرين زبان باش، آن سان كه ايشان با تو هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أطابَ الكَلامَ مَعَ مُوافِقيهِ لِيُؤنِسَهُم، وبَسَطَ وَجهَهُ لِمُخالِفيهِ لِيَأمَنَهُم عَلى نَفسِهِ وإخوانِهِ، فَقَد حَوى مِنَ الخَيرِ وَالدَّرَجاتِ العالِيَةِ عِندَ اللّهِ ما لا يُقادِرُ قَدرَهُ غَيرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص355 ح246، بحار الأنوار: ج75 ص401 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر كس با موافقانش خوش گفتار باشد تا با آنان، اُنس و الفت بگيرد، و با مخالفانش گشاده رو باشد تا خود و برادرانش را از گزند ايشان، در امان بدارد، هر آينه، به چنان خير و درجات بلندى نزد خدا نائل آمده است كه اندازه آنها را جز خدا، كسى نمى داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن محبوب عن بعض أصحابه عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: قُلتُ لَهُ: ما حَدُّ حُسنِ الخُلُقِ؟ قالَ: تُلينُ جَناحَكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَناحُ: ما بين أسفل العَضُد إلى الإبط، وهنا بمعنى التواضع (مجمع البحرين: ج1 ص323 «جنح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتُطيبُ كَلامَكَ، وتَلقى أخاكَ بِبِشرٍ حَسَنٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص103 ح4، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص412 ح5897، معاني الأخبار: ص253 ح1 وفيهما «جانبك» بدل «جناحك»، تنبيه الخواطر: ج2 ص188، بحار الأنوار: ج71 ص389 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن محبوب، از يكى از يارانش ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: تعريف حُسنِ خُلق چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه نرم خو و فروتن باشى، گفتارت، پاكيزه و مؤدّبانه باشد، و با برادرت، با روى خوش برخورد كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثَةٌ يُستَدَلُّ بِها عَلى إصابَةِ الرَّأيِ: حُسنُ اللِّقاءِ، وحُسنُ الاِستِماعِ، وحُسنُ الجَوابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص323، بحار الأنوار: ج78 ص237 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سه چيز، نشانگر درستىِ انديشه است: خوشْ برخوردى، خوبْ گوش دادن [به سخن]، و خوبْ پاسخ دادن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: قولوا لِلنّاسِ كُلِّهِم حُسنا مُؤمِنِهِم ومُخالِفِهِم؛ أمَّا المُؤمِنونَ فَيَبسُطُ لَهُم وَجهَهُ وبِشرَهُ. وأَمَّا المُخالِفونَ فَيُكَلِّمُهُم بِالمُداراةِ لِاجتِذابِهِم إلَى الإِيمانِ، فَإِن يَيأَس مِن ذلِكَ يَكُفَّ شُرورَهُم عَن نَفسِهِ، وعَن إخوانِهِ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص353 ح240، بحار الأنوار: ج71 ص309.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند متعال: «و با مردم، نيك سخن بگوييد» ـ: [يعنى] با همه مردم، از مؤمن و مخالف، نيكْ سخن بگوييد. [انسان، بايد] با مؤمنان، گشاده رو و خوش رو باشد و با مخالفان، به مدارا سخن بگويد تا آنها را به ايمانْ جذب كند؛ و اگر از اين امر مأيوس شد، [لااقل] شرّ آنها را از خود و برادران مؤمن خود، باز دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: اِصحَبِ السُّلطانَ بِالحَذَرِ، وَالصَّديقَ بِالتَّواضُعِ، وَالعَدُوَّ بِالتَّحَذُّرِ، وَالعامَّةَ بِالبِشرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص38، العدد القويّة: ص299 ح34، نزهة الناظر: ص204 ح445 وفيهما «بالتحرِّز» بدل «بالتحذّر»، بحار الأنوار: ج74 ص167 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: با سلطان، با احتياط همنشينى كن و با دوست، با فروتنى و با دشمن، با هشيارى و با عموم مردم، با خوش رويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تأكيد-طلاقة-الوجه-للامراء-والموظفين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: تَأكيدُ طَلاقَةِ الوَجهِ لِلاُمَراءِ وَالمُوَظَّفينَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: تأكيد بر گشاده رو بودن حكمرانان و كارگزاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن عَلِيٍّ عليه السلام أنَّهُ أوصى مِخنَفَ بنَ سُلَيمٍ الأَزدِيَّ وقَد بَعَثَهُ عَلَى الصَّدَقَةِ بِوَصِيَّةٍ طَويلَةٍ أمَرَهُ فيها بِتَقوَى اللّهِ رَبِّهِ في سَرائِرِ اُمورِهِ وخَفِيّاتِ أعمالِهِ، وأَن يَلقاهُم بِبَسطِ الوَجهِ ولينِ الجانِبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص252، بحار الأنوار: ج96 ص85 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: روايت شده است كه على عليه السلام چون مِخنَف بن سُلَيم اَزْدى را براى جمع آورى صدقات (زكات و وجوهات شرعى) فرستاد، سفارش هاى بسيارى به او كرد. از جمله به او فرمود كه در كارهاى پنهانى و اعمال پوشيده اش [از چشم مردم]، از خداوند، پروردگارش، بترسد و با مردم با گشاده رويى و فروتنى برخورد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام ـ في كِتابِهِ إلى مُحَمَّدِ بنِ أبي بَكرٍ حينَ قَلَّدَهُ مِصرَ ـ: اِخفِض لَهُم جَناحَكَ، وأَلِن لَهُم جانِبَكَ، وَابسُط لَهُم وَجهَكَ، وآسِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسِ بين الناس: أي سَوِّ بينهم واجعل كلّ واحدٍ منهم إسوَةَ خصمه (لسان العرب: ج14 ص35 «أسا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَهُم فِي اللَّحظَةِ وَالنَّظرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 27، تحف العقول: ص177، بحار الأنوار: ج33 ص581 ح726.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به محمّد بن ابى بكر، آن گاه كه او را بر حكومت مصر گماشت ـ: با آنان (مردم)، مهربان و فروتن و گشاده رو باش، و به همگان، يكسان بنگر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في كِتابِهِ إلى بَعضِ عُمّالِهِ ـ: أمّا بَعدُ، فَإِنَّكَ مِمَّن أستَظهِرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَستَظهِرُ: أي يطلب الغلبة عليهم بما عرّفه اللّه من الحجج (مجمع البحرين: ج2 ص1149 «ظهر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ عَلى إقامَةِ الدّينِ، وأَقمَعُ بِهِ نَخوَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَخوَة: كِبرٌ وعُجب (النهاية: ج5 ص34 «نخا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَثيمِ، وأَسُدُّ بِهِ لَهاةَ الثَّغرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَغرُ: الموضع الذي يكون فاصلاً بين بلاد المسلمين والكفّار (النهاية: ج1 ص312 «ثغر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَخوفِ، فَاستَعِن بِاللّهِ عَلى ما أهَمَّكَ، وَاخلِطِ الشِّدَّةَ بِضِغثٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِغثُ: أي الحُزمَةُ (لسان العرب: ج2 ص164 «ضغث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ اللّينِ، وَارفُق ما كانَ الرِّفقُ أرفَقَ، وَاعتَزِم بِالشِّدَّةِ حينَ لا تُغني عَنكَ إلَا الشِّدَّةُ، وَاخفِض لِلرَّعِيَّةِ جَناحَكَ، وَابسُط لَهُم وَجهَكَ، وأَلِن لَهُم جانِبَكَ، وآسِ بَينَهُم فِي اللَّحظَةِ وَالنَّظرَةِ، وَالإِشارَةِ وَالتَّحِيَّةِ، حَتّى لا يَطمَعَ العُظَماءُ في حَيفِكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَيفُ: الجورُ والظُلمُ (النهاية: ج1 ص469 «حيف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا يَيأَسَ الضُّعَفاءُ مِن عَدلِكَ، وَالسَّلامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 46 والكتاب 19 نحوه، بحار الأنوار: ج33 ص482 ح687 وراجع: الأمالي للمفيد: ص80 ح40 و الغارات: ج1 ص258 و أنساب الأشراف: ج2 ص390.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به يكى از كارگزاران خود ـ: تو از آن كسانى هستى كه من در بر پا داشتن دين، به آنان پشت گرمم و به وسيله ايشان، نخوت گناهكار را سركوب مى كنم و رخنه گاه هاى دشمن را در مرزها مى بندم. پس در مأموريت خويش، از خدا كمك بجوى و خشونت و سختگيرى را با قدرى نرمش، در آميز و آن جا كه مدارا، كارسازتر است، مدارا كن و آن گاه كه چاره اى جز سختگيرى ندارى، سختگيرى در پيش گير و با توده مردم، فروتن و گشاده رو و مهربان باش و در نيم نگاه ها و نگاه ها، و اشاره كردن ها و سلام گفتن هايت، با همگانْ يكسان رفتار كن، تا قدرتمندان در خارج كردن تو از مسير انصاف و داد، طمع نكنند و ناتوانان، از دادگرى تو نوميد نشوند. بدرود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البشاشة-للمداراة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: البَشاشَةُ لِلمُداراةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: گشاده رويى از روى مدارا و ملاحظه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله بَينا هُوَ ذاتَ يَومٍ عِندَ عائِشَةَ، إذَا استَأذَنَ عَلَيهِ رَجُلٌ فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: بِئسَ أخُو العَشيرَةِ، فَقامَت عائِشَةُ فَدَخَلَتِ البَيتَ، وأَذِنَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِلرَّجُلِ، فَلَمّا دَخَلَ أقبَلَ عَلَيهِ بِوَجهِهِ وبِشرُهُ إلَيهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;«&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشره» بالرفع و «إليه» خبره والجملة حالية ك«يحدّثه» وليس في بعض النسخ «عليه» أوّلاً، فبشره مجرور عطفا على وجهه وهو أظهر. ويحتمل زيادة «إليه» آخرا، كما يومي إليه قولها: «إذ أقبلت عليه بوجهك وبشرك» (بحار الأنوار: ج75 ص281).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحَدِّثُهُ، حَتّى إذا فَرَغَ وخَرَجَ مِن عِندِهِ، قالَت عائِشَةُ: يا رَسولَ اللّهِ بَينا أنتَ تَذكُرُ هذَا الرَّجُلَ بِما ذَكَرتَهُ بِهِ، إذ أقبَلتَ عَلَيهِ بِوَجهِكَ وبِشرِكَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عِندَ ذلِكَ: إنَّ مِن شَرِّ عِبادِ اللّهِ مَن تُكرَهُ مُجالَسَتُهُ لِفُحشِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص326 ح1، الزهد للحسين بن سعيد: ص68 ح16 كلاهما عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج22 ص131 ح109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: روزى پيامبر صلى الله عليه و آله نزد عايشه بود كه مردى اجازه ورود خواست. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «نكوهيده مردى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس عايشه برخاست و به اتاق [ديگرى] رفت و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به آن مرد، اجازه ورود داد. چون مرد داخل شد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رو به او كرد و با خوش رويى با وى سخن گفت، تا اين كه صحبت هايش تمام شد و آن مرد رفت. عايشه گفت: اى پيامبر خدا! با اين كه آن حرف را در باره اين مرد زدى، باز با خوش رويى با او برخورد كردى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «از جمله بدترين بندگان خدا، آن كسى است كه به خاطر بدزبانى اش، همنشينى با او را خوش نداشته باشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام ـ فِي التَّفسيرِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ: إنَّ مُداراةَ أعداءِ اللّهِ مِن أفضَلِ صَدَقَةِ المَرءِ عَلى نَفسِهِ وإخوانِهِ، كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله في مَنزِلِهِ، إذِ استَأذَنَ عَلَيهِ عَبدُ اللّهِ بنُ اُبَيِّ بنِ سَلولٍ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: بِئسَ أخُو العَشيرَةِ، اِيذَنوا لَهُ، فَأَذِنوا لَهُ. فَلَمّا دَخَلَ أجلَسَهُ وبَشَرَ في وَجهِهِ، فَلَمّا خَرَجَ قالَت لَهُ عائِشَةُ: يا رَسولَ اللّهِ، قُلتَ فيهِ ما قُلتَ، وفَعَلتَ بِهِ مِنَ البِشرِ ما فَعَلتَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يا عُوَيشُ، يا حُمَيرا، إنَّ شَرَّ النّاسِ عِندَ اللّهِ يَومَ القِيامَةِ، مَن يُكرَمُ اتِّقاءَ شَرِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص354 ح241، بحار الأنوار: ج75 ص401 ح42؛ الأدب المفرد: ص107 ح338 عن أبي يونس مولى عائشة، المصنّف لعبدالرزّاق: ج11 ص141 ح20144 عن عائشة وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج3 ص603 ح8122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام ـ در تفسير منسوب به ايشان ـ: مدارا با دشمنان خدا، از بهترين صدقه هايى است كه انسان براى خود و برادرانش مى دهد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در خانه اش بود كه عبد اللّه بن اُبّى بن سَلول، اجازه ورود خواست. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «نكوهيده مردى است! اجازه اش دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او اجازه ورود دادند. چون داخل شد، پيامبر صلى الله عليه و آله او را نشانْد و با وى با خوش رويى بر خورد كرد. چون خارج شد، عايشه گفت: اى پيامبر خدا! شما در باره او چنان گفتى و سپس با وى، چنين خوش رويى نمودى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «اى عايشه! اى حُمَيرا! بدترينِ مردم نزد خدا در روز قيامت، كسى است كه از ترس شرّش احترامش كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنّا لَنَبشِرُ في وُجوهِ قَومٍ، وإنَّ قُلوبَنا لَتَقليهِم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القِلى: البُغض (النهاية: ج4 ص105 «قلا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اُولئِكَ أعداءُ اللّهِ نَتَّقيهِم عَلى إخوانِنا لا عَلى أنفُسِنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص354 ح242، بحار الأنوار: ج75 ص401 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ما به عده اى روى خوش نشان مى دهيم، در حالى كه دل هايمان، آنها را دشمن مى دارد. اينان، دشمنان خدا هستند و ما از آنان بر جان برادرانمان مى ترسيم، نه بر خود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-العبوس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: ذَمُّ العَبوسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: نكوهش شخص ترش رو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«عَبَسَ وَ تَوَلَّى * أَن جَاءَهُ الْأَعْمَى * وَ مَا يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى * أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنفَعَهُ الذِّكْرَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبس: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«چهره در هم كشيد و روى گردانيد، كه آن مرد نابينا، پيش او آمد. و تو چه مى دانى؟ شايد او به پاكى گرايد يا پند پذيرد و اندرز، سودش دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كانَ [رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله] يَقولُ: إنَّ اللّهَ يُبغِضُ المُعَبِّسَ في وَجهِ إخوانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الريبة: ص83 عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مستدرك الوسائل: ج8 ص321 ح9552؛ الفردوس: ج1 ص153 ح555، كنز العمّال: ج3 ص441 ح7350.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [پيامبر خدا صلى الله عليه و آله] مى فرمود: «خداوند، كسى را كه به برادرانش رو تُرش كند، دشمن مى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البُخلُ وعُبوسُ الوَجهِ يَكسِبانِ البَغاضَةَ، ويُباعِدانِ مِنَ اللّهِ، ويُدخِلانِ النّارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج7 ص27 ح7554 نقلاً عن كتاب الأخلاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بخل و ترش رويى، نفرت و دشمنى مى آورند و از خدا دور مى كنند و شخص را به آتش [دوزخ] در مى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ياعَلِيُّ، لا تَكُن لَئيما ولا بَخيلاً، وعَلَيكَ بِالبِشرِ وَالحُسنِ وَالكَرَمِ وَالسَّخاءِ؛ إنَّ المُؤمِنَ لَيِّنٌ سَخِيٌّ، وإنَّ المُنافِقَ خَشِنٌ لَئيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص322 ح8319 عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! فرومايه و بخيل مباش. بر تو باد خوش رويى و نيكويى و بزرگوارى و بخشندگى! مؤمن، نرم خو و بخشنده است، و منافق، درشت خوى فرو مايه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البِشرُ مَبَرَّةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَبَرَّةُ: ضد العقوق (لسان العرب: ج4 ص53 «برر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، العُبوسُ مَعَرَّةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَعَرَّةُ: الشدّة، الإثم، الأذى، الجناية (لسان العرب: ج4 ص556 «عرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص63 ح236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، نوعى نيكى و احسان است، و ترش رويى، عيب و مايه آزار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن بَخِلَ عَلَيكَ بِبِشرِهِ، لَم يَسمَح بِبِرِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص465 ح9199.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه روى خوشش را از تو دريغ ورزد، احسان و نيكى اش را به تو ارزانى نمى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: النَّوادر&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 6: گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: بَسطُ الوَجهِ زينَةُ الحِلمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص337 ح947، كنز الفوائد: ج1 ص299 عن الإمام علي عليه السلام، أعلام الدين: ص322 وفيه «الحكم» بدل «الحلم»، بحار الأنوار: ج77 ص131 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گشاده رويى، زيورِ بُردبارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: وَجهٌ مُستَبشِرٌ خَيرٌ مِن قَطوبٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَطوبُ: العَبوسُ (النهاية: ج4 ص79 «قطب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُؤثِرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص226 ح10084، عيون الحكم والمواعظ: ص504 ح9251.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: روى خوش داشتن، بهتر است از اين كه با روى ترش، ايثار كنى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قول سعدى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر حَنظَل خورى از دست خوش روىبِه از شيرينى از دست تُرُش روى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ البِشرِ مِن عَلائِمِ النَّجاحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص394ح 4866، عيون الحكم والمواعظ: ص228 ح4402.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، از نشانه هاى كاميابى و موفّقيت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِالبِشرِ وبَسطِ الوَجهِ، يَحسُنُ مَوقِعُ البَذلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص589 ح4313، عيون الحكم والمواعظ: ص188 ح3877.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با خوش رويى و چهره گشاده، بخشش، جايگاهى نيكو مى يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَثرَةُ البِشرِ آيَةُ البَذلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص589 ح7089، عيون الحكم والمواعظ: ص389 ح6582.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويىِ بسيار، نشانه بخشندگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِباسي لِلدُّنيَا التَّجَلُّدُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «التجمّل» والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالصَّبرُ ولُبسي لِلاُخرى البَشاشَةُ وَالبِشرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص166 عن الأصمعي، بحار الأنوار: ج46 ص97 ح85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العادبدين عليه السلام: جامه من براى دنيا، بردبارى و شكيبايى است و جامه آخرتم، گشاده رويى و خوش رويى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ لَكُم نورا تُعرَفونَ بِهِ، حَتّى إنَّ أحَدَكُم إذا صافَحَ أخاهُ يَرى بَشاشَةً عِندَ تَسليمِهِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص353 ح1147، مستدرك الوسائل: ج9 ص58 ح10201.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شما نورانيتى داريد كه با آن شناخته مى شويد، به طورى كه هر گاه يكى از شما با برادرش دست دهد، هنگام سلام كردنش به او، شادى را در چهره اش مى بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن الملطي: أرادَ موسى أن يُفارِقَ الخِضرَ عليهماالسلام، قالَ لَهُ موسى: أوصِني.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: كُن نَفّاعا ولا تَكُن ضَرّارا، كُن بَشّاشا ولا تَكُن غَضبانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج5 ص291 ح6694، تاريخ دمشق: ج16 ص416.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان ـ به نقل از مَلَطى ـ: چون موسى عليه السلام خواست از خضر عليه السلام جدا شود، به خضر عليه السلام گفت: مرا پندى ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خضر عليه السلام گفت: سودرسان باش و زيانبار مباش. گشاده رو باش و دُژَم (غضبناك) مباش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-مبادئ-البشاشة-والبشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: مبادئ البشاشة والبشر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: خاستگاه هاى گشاده رويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: العَقلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: خِرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: حُسنُ البِشرِ بِالنّاسِ نِصفُ العَقلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص614 ح1269 عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج76 ص60 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوش رويى با مردم، نيمى از خِرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: الإِيمانُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: ايمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مِن أخلاقِ المُؤمِنِ، حُسنُ الحَديثِ إذا حَدَّثَ، وحُسنُ الاِستِماعِ إذا حُدِّثَ، وحُسنُ البِشرِ إذا لُقِيَ، ووَفاءُ الوَعدِ إذا وَعَدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص637 ح5997، كنز العمّال: ج1 ص155 ح775.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از اخلاق مؤمن، آن است كه هر گاه سخن گويد، نيكو مى گويد و هر گاه با او سخن گويند، نيكو مى شنود و هر گاه با او برخورد شود، خوش رويى مى نمايد و هر گاه وعده دهد، به وعده اش وفا مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: المُؤمِنُ دَعِبٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُعابَة: المِزاحُ وما يُستملَح (مجمع البحرين: ج1 ص593 «دعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَعِبٌ، وَالمُنافِقُ قَطِبٌ غَضِبٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص49، بحار الأنوار: ج77 ص153 ح115.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مؤمن، شوخ طبع و بذله گوست، و منافق، عبوس و خشم آلود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: رُوِيَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ: لا يَكمُلُ المُؤمِنُ إيمانُهُ حَتّى يَحتَوِيَ عَلى مِئَةٍ وثَلاثِ خِصالٍ... بِشرُهُ في وَجهِهِ... هَشّاشا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَشَّ هشاشَةً: إذا فَرِحَ واستبشر (النهاية: ج5 ص264 «هشش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَشّاشا، لا حَسّاسٌ ولا جَسّاسٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التجسُّسُ: التفتيش عن بواطن الاُمور، وقيل: البحث عن العورات، والجاسوس: صاحب الشرِّ (النهاية: ج1 ص272 «جسس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: ص74 ح171، بحار الأنوار: ج67 ص310 ـ 311 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التمحيص: روايت شده است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «مؤمن، ايمانش كامل نيست تا آن گاه كه صد و سه خصلت در او باشد: ... شادى اش، در چهره او باشد... خوش حال و شادان باشد، و اهل تفتيش و تجسّس نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام ـ في صِفَةِ المُؤمِنِ ـ: هَشّاشٌ بَشّاشٌ، لا بِعَبّاسٍ ولا بِجَسّاسٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص229 ح1 عن عبداللّه بن يونس عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج67 ص366 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در باره صفات مؤمن ـ: خندان و گشاده روست، نه ترش روى و اهل تجسّس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ أيضا ـ: هُوَ الكَيِّسُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكيِّسُ: العاقِلُ (النهاية: ج4 ص217 «كيس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَطِنُ، بِشرُهُ في وَجهِهِ، وحُزنُهُ في قَلبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص226 ح1 عن عبداللّه بن يونس عن الإمام الصادق عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة 333، عيون الحكم والمواعظ: ص196 ح4020 وليس فيهما «هو الكيّس الفطن»، بحار الأنوار: ج67 ص305 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف مؤمن ـ: او زيرك و باهوش است، چهره اى شاد دارد و دلى اندوهناك.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ بِشرَ المُؤمِنِ في وَجهِهِ، وقُوَّتَهُ في دينِهِ، وحُزنَهُ في قَلبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص505 ح3454، عيون الحكم والمواعظ: ص150 ح3300.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شادى مؤمن، در چهره اوست، قدرت او، در دينش و اندوهش، در دلش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: التَّقوى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: پرهيزگارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: المُتَّقونَ أنفُسُهُم قانِعَةٌ، وشَهَواتُهُم مَيِّتَةٌ، ووُجوهُهُم مُستَبشِرَةٌ، وقُلوبُهُم مَحزونَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص84 ح1932، عيون الحكم والمواعظ: ص58 ح1478.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرهيزگاران، جان هايشان، قانع است، شهواتشان، مُرده است، چهره هايشان، شادان است و دل هايشان، اندوهناك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحرية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: الحُرِّيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: آزادگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: البِشرُ شيمَةُ الحُرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص173 ح656.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، خصلت آزادمرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ البِشرِ شيمَةُ كُلِّ حُرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص393 ح4858، عيون الحكم والمواعظ: ص227 ح4367.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، خصلت هر آزاده اى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الطَّلاقَةُ شيمَةُ الحُرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص127 ح467.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گشاده رويى، خصلت آزادمرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: الحَياءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: آزرم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أمَّا الحَياءُ: فَيَتَشَعَّبُ مِنهُ اللّينُ وَالرَّأفَةُ وَالمُراقَبَةُ للّهِِ فِي السِّرِّ وَالعَلانِيَةِ، وَالسَّلامَةُ وَاجتِنابُ الشَّرِّ، وَالبَشاشَةُ وَالسَّماحَةُ، وَالظَّفَرُ وحُسنُ الثَّناءِ عَلَى المَرءِ فِي النّاسِ، فَهذا ما أصابَ العاقِلُ بِالحَياءِ، فَطوبى لِمَن قَبِلَ نَصيحَةَ اللّهِ، وخافَ فَضيحَتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص17، بحار الأنوار: ج1 ص118 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: امّا آزرم: آنچه از آن شاخه مى گيرد، نرمش و مهربانى و در نظر داشتن خدا در آشكار و نهان است و سلامت [نفس] و دورى كردن از بدى، و گشاده رويى و گذشت، و پيروزى، و خوش نامى در ميان مردم. اين است آنچه خردمند، از آزرم به دست مى آورد. پس خوشا بر كسى كه نصيحت خدا را بپذيرد و از رسواگرى او بترسد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كرامة-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: كَرامَةُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: بزرگوارى و بزرگ منشى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: يُستَدَلُّ عَلى كَرَمِ الرَّجُلِ بِحُسنِ بِشرِهِ وبَذلِ بِرِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص450 ح10963، عيون الحكم والمواعظ: ص550 ح10156 وفيه «الكريم» بدل «كرم الرجل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از خوش رويى و نيكوكارى مرد، به بزرگوارى او پى برده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِشرُكَ يَدُلُّ عَلى كَرَمِ نَفسِكَ، وتَواضُعُكَ يُنبِئُ عَن شَريفِ خُلُقِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص269 ح4453، عيون الحكم والمواعظ: ص196 ح4009.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى تو، بر بزرگْ منشى تو دلالت مى كند و فروتنى ات، از اخلاق والاى تو خبر مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-بركات-البشاشة-والبشر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: بركات البشاشة والبشر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: بركت هاى گشاده رويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الانس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: الاُنسُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: اُنس و الفت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: البِشرُ يُؤنِسُ الرِّفاقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص191 ح736، عيون الحكم والمواعظ: ص43 ح1016.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گشاده رويى، [مايه] اُنس و اُلفت رفيقان (همراهان و همسفران) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المحبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: المَحَبَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: محبّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ثَلاثٌ يُصفينَ وُدَّ المَرءِ لِأَخيهِ المُسلِمِ: يَلقاهُ بِالبِشرِ إذا لَقِيَهُ، ويُوَسِّعُ لَهُ فِي المَجلِسِ إذا جَلَسَ إلَيهِ، ويَدعوهُ بِأَحَبِّ الأَسماءِ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص643 ح3 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص358 ح7 عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه چيز است كه دوستىِ آدمى را نسبت به برادر مسلمانش، خالص مى گرداند: هر گاه به او بر خورَد، گشاده رويى نمايد، هر گاه كنارش نشست، برايش جا باز كند، و او را با محبوب ترين نام هايش صدا بزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: البَشاشَةُ حِبالَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حِبالَةٌ: وهي ما يُصاد بها من أيّ شيء كان (مجمع البحرين: ج1 ص355 «حبل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 6، مشكاة الأنوار: ص394 ح1297، تنبيه الخواطر: ج1 ص31، روضة الواعظين: ص413، بحار الأنوار: ج69 ص409 ح120.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گشاده رويى، كمند دوستى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكَ بِالبَشاشَةِ، فَإِنَّها حِبالَةُ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص288 ح6101، عيون الحكم والمواعظ: ص335 ح5725.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بر تو باد گشاده رويى؛ زيرا كه آن، كمند دوستى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَبَبُ المَحَبَّةِ البِشرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص126 ح5546، عيون الحكم والمواعظ: ص282 ح5090.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سبب (/ ريسمانِ) محبّت، خوش رويى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: طَلاقَةُ الوَجهِ بِالبِشرِ وَالعَطِيَّةِ، وفِعلُ البِرِّ وبَذلُ التَّحِيَّةِ، داعٍ إلى مَحَبَّةِ البَرِيَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص259 ح6032، عيون الحكم والمواعظ: ص318 ح5541.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گشاده رويى، دَهِش، نيكى كردن و سلام گفتن، موجب محبّت مردم مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البَشاشَةُ فَخُّ المَوَدَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص202، كنز الفوائد: ج1 ص93، نثر الدرّ: ج1 ص285، بحار الأنوار: ج78 ص39 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گشاده رويى، دامِ دوستى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ اللِّقاءِ يَزيدُ في تَأَكُّدِ الإِخاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص386 ح4827، عيون الحكم والمواعظ: ص227 ح4372 وليس فيه «تأكّد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: برخوردِ خوش، پيوند برادرى را استوارتر مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: صَنيعُ المَعروفِ وحُسنُ البِشرِ، يَكسِبانِ المَحَبَّةَ، ويُقَرِّبانِ مِنَ اللّهِ، ويُدخِلانِ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج12 ص344 ح22 نقلاً عن كتاب الأخلاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: نيكى كردن و خوش رويى، دوستى مى آورند و [شخص را] به خدا نزديك مى سازند و [او را] به بهشت مى برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ لُقمانُ لِابنِهِ... يا بُنَيَّ، إن عَدِمَكَ ما تَصِلُ بِهِ قَرابَتَكَ وتَتَفَضَّلُ بِهِ عَلى إخوَتِكَ، فَلا يَعدَمَنَّكَ حُسنُ الخُلُقِ وبَسطُ البِشرِ؛ فَإِنَّهُ مَن أحسَنَ خُلُقَهُ أحَبَّهُ الأَخيارُ وجانَبَهُ الفُجّارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص195 ح244 عن حمّاد بن عيسى، بحار الأنوار: ج13 ص420 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: لقمان به پسرش گفت: «... پسرم! اگر چيزى نداشتى كه با آن به خويشانت كمك كنى و به برادران و دوستانت ببخشى، زنهار كه خوش خويى و گشاده رويى را از دست مدهى؛ زيرا كسى كه خوش اخلاق باشد، نيكان، او را دوست مى دارند و بَدان، از او كناره مى گيرند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذهاب-السخيمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: ذَهابُ السَّخيمَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: از بين رفتن كنيه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: حُسنُ البِشرِ يَذهَبُ بِالسَّخيمَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السخيمة: الحقد في النفس (النهاية: ج2 ص351 «سخم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص104 ح6 عن سُماعة عن الإمام الكاظم عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص138 ح321 عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، تحف العقول: ص45، إرشاد القلوب: ج1 ص133، بحار الأنوار: ج74 ص172 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوش رويى، كينه را از بين مى بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: البِشرُ يُطفي نارَ المُعانَدَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص150 ح561، عيون الحكم والمواعظ: ص50 ح1282.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش رويى، آتش عناد و خيره سرى را خاموش مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ أحسَنَ ما يَألَفُ بِهِ النّاسُ قُلوبَ أوِدّائِهِم، ونَفَوا بِهِ الضِّغنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضِغنُ: الحِقدُ (مجمع البحرين: ج2 ص1082 «ضغن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن قُلوبِ أعدائِهِم، حُسنُ البِشرِ عِندَ لِقائِهِم، وَالتَّفَقُّدُ في غَيبَتِهِم، وَالبَشاشَةُ بِهِم عِندَ حُضورِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص218، بحار الأنوار: ج78 ص57 ح124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين چيزى كه مردم به وسيله آن، دل هاى دوستان خود را به دست مى آورند و كينه ها را از دل هاى دشمنانشان مى زُدايند، خوش رويى، در هنگام برخورد با آنان، و جوياى احوالِ آنان شدن در غيابشان و گشاده رويى با آنان در حضورشان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: دارِ النّاسَ تَستَمتِع بِإِخائِهِم، وَالقَهُم بِالبِشرِ تُمِت أضغانَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص16 ح5129، عيون الحكم والمواعظ: ص251 ح4704.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با مردم، مدارا كن تا از برادرىِ آنان، بهره مند شوى، و با خوش رويى با آنان برخورد كن تا كينه هايشان را بميرانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِقبَل أعذارَ النّاسِ تَستَمتِع بِإِخائِهِم، وَالقَهُم بِالبِشرِ تُمِت أضغانَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص215 ح2420، عيون الحكم والمواعظ: ص77 ح1857.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پوزش هاى مردم را بپذير تا از برادرى آنان، برخوردار شوى، و با خوش رويى با آنها برخورد كن تا كينه هايشان را بميرانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذهاب-السيئات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: ذَهابُ السَّيِّئاتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: از بين رفتن بدى ها و گناهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: إذا لَقيتُم إخوانَكُم فَتَصافَحوا وأَظهِرُوا لَهُمُ البَشاشَةَ وَالبِشرَ، تَتَفَرَّقوا وما عَلَيكُم مِنَ الأَوزارِ قَد ذَهَبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص633 ح10 عن أبي بصير ومحمد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج10 ص111 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه با برادرانتان، رو به رو شديد و دست داديد و با آنها گشاده رويى و خوش رويى نموديد، آن گاه كه از هم جدا مى شويد، هر چه گناه داشته ايد، از بين رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقرب-إلى-الله-سبحانه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: التَّقَرُّبُ إلَى اللّهِ سُبحانَهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: نزديك شدن به خداوند سبحان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا تَلاقَى الرَّجُلانِ فَتَصافَحا تَحاتَّت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحاتَت: أي تساقطت (النهاية: ج1 ص337 «حت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُنوبُهُما، وكانَ أقرَبَهُما إلَى اللّهِ تَعالى أكثَرُهُما بِشرا بِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج1 ص435 ح142، بحار الأنوار: ج76 ص39 ح35؛ راجع: تاريخ بغداد: ج8 ص305.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه دو مرد به هم برسند و با هم دست بدهند، گناهانشان فرو مى ريزد و نزديك ترينِ آن دو به خداى متعال، آن كسى است كه با ديگرى، خوش روتر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: البِشرُ الحَسَنُ وطَلاقَةُ الوَجهِ مَكسَبَةٌ لِلمَحَبَّةِ وقُربَةٌ مِنَ اللّهِ. وعُبوسُ الوَجهِ وسوءُ البِشرِ مَكسَبَةٌ لِلمَقتِ وبُعدٌ مِنَ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص296، مشكاة الأنوار: ص316 ح6، بحار الأنوار: ج78 ص176 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: روى خوش داشتن و گشاده رويى، موجب جلب محبّت و تقرّب به خدا مى شود، و ترش رويى و بدبرخوردى، موجب دشمنى و دورى از خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دخول-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: دُخولُ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: رفتن به بهشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليهاالسلام: البِشرُ في وَجهِ المُؤمِنِ يوجِبُ لِصاحِبِهِ الجَنَّةَ، وَالبِشرُ في وَجهِ المُعانِدِ المُعادي يَقي صاحِبَهُ عَذابَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص354 ح243، بحار الأنوار: ج75 ص401 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام: خوش رويى با مؤمن، بهشت را بر صاحبش واجب مى گردانَد و خوش رويى با خيره سرِ كينه توز، صاحبش را از عذاب آتش [دوزخ]، حفظ مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فضيل: قالَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضمير في «قال» راجع إلى الباقر أو الصادق عليهماالسلام، وكأنّه سقط من النسّاخ أو الرواة (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: صَنائِعُ المَعروفِ وحُسنُ البِشرِ يَكسِبانِ المَحَبَّةَ ويُدخِلانِ الجَنَّةَ، وَالبُخلُ وعُبوسُ الوَجهِ يُبعِدانِ مِنَ اللّهِ ويُدخِلانِ النّارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص103 ح5 عن فضيل، بحار الأنوار: ج74 ص172 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضيل ـ: امام عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، امام باقر عليه السلام يا امام صادق عليه السلام است كه گويا از قلم ناسخان يا راويان، افتاده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نيكى كردن و خوش رويى، محبّت مى آورند و به بهشت مى برند، و بُخل و ترش رويى، [شخص را] از خدا دور مى كنند و به آتش [دوزخ] مى برند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثٌ مَن أتَى اللّهَ بِواحِدَةٍ مِنهُنَّ أوجَبَ اللّهُ لَهُ الجَنَّةَ: الإِنفاقُ مِن إقتارٍ، وَالبِشرُ لِجَميعِ العالَمِ، وَالإِنصافُ مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص103 ح2 عن سماعة بن مهران، مشكاة الأنوار: ص315 ح992، تنبيه الخواطر: ج2 ص188، دعائم الإسلام: ج2 ص329 ح1242، بحار الأنوار: ج74 ص169 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سه چيز است كه هر كس يكى از آنها را انجام دهد، خداوند، بهشت را بر او واجب مى گردانَد: انفاق كردن در هنگام تنگ دستى، خوش رويى نمودن با همه مردمان، و انصاف به خرج دادن در باره خويشتن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-البشاشة-المذمومة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: البشاشة المذمومة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: گشاده رويىِ نكوهيده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البشاشة-مع-صاحب-بدعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: البَشاشَةُ مَعَ صاحِبِ بِدعَةٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: گشاده رويى با بدعت گذار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن سَلَّمَ عَلى صاحِبِ بِدعَةٍ، أو لَقِيَهُ بِالبِشرِ، أوِ استَقبَلَهُ بِما يَسُرُّهُ، فَقَدِ استَخَفَّ بِما أنزَلَ اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج10 ص264 عن ابن عمر، كنز العمّال: ج13 ص82 ح5599.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به بدعت گذارى، سلام كند يا با او با گشاده رويى برخورد كند، يا از او به گونه اى كه خوش حالش نمايد، استقبال كند، بى گمان، آنچه را خداوند بر محمّد صلى الله عليه و آله نازل كرده، سبُك شمرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البشاشة-مع-أهل-المعاصي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: البَشاشَةُ مَعَ أهلِ المَعاصي&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: گشاده رويى با گنه پيشگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: تَقَرَّبوا إلَى اللّهِ عَزَّ وجَلَّ بِبُغضِ أهلِ المَعاصي، وَالقَوهُم بِوُجوهٍ مُكفَهِرَّةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اكفَهَرَّ: عَبَسَ (مجمع البحرين: ج3 ص1584 «كفهر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص56 ح2320 عن ابن مسعود، كنز العمّال: ج3 ص65 ح5518.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با نفرت از گنه پيشگان، خود را به خداوند عز و جل نزديك گردانيد و با آنان، با چهره هاى در هم كشيده، رو به رو شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: أمَرَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، أن نَلقى أهلَ المعَاصي بِوُجوهٍ مُكفَهِرَّةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص59 ح10 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، وراجع: تهذيب الأحكام: ج6 ص177 ح356 و عوالي اللآلي: ج3 ص190 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ما دستور داد كه با گنه پيشگان، با چهره هاى در هم كشيده، رو به رو شويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بشاشة-أهل-الفسق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: بَشاشَةُ أهلِ الفِسقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: گشاده رويى فاسقان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام ـ لِأَبي هاشِمٍ الجَعفَرِيِّ ـ: يا أبا هاشِمٍ، سَيَأتي زَمانٌ عَلَى النّاسِ وُجوهُهُم ضاحِكَةٌ مُستَبشِرَةٌ، وقُلوبُهُم مُظلِمَةٌ مُنكَدِرَةٌ، السُّنَّةُ فيهِم بِدعَةٌ، وَالبِدعَةُ فيهِم سُنَّةٌ، المُؤمِنُ بَينَهُم مُحَقَّرٌ، وَالفاسِقُ بَينَهُم مُوَقَّرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديقة الشيعة: ص592 عن عبد الجبار، مستدرك الوسائل: ج11 ص380 ح13308 عن محمد بن عبد الجبار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام ـ به ابو هاشم جعفرى ـ: اى ابو هاشم! به زودى زمانى فرا مى رسد كه مردم، چهره هايشان، خندان و شادان است و دل هايشان، تاريك و تيره. سنّت، در ميان آنان، بدعت به شمار مى آيد و بدعت، سنّت. مؤمن را به ديده حقارت مى نگرند و فاسق را محترم مى شمارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%B3_%D9%85_%D9%84_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B3%D9%85%D9%84%D8%A9&diff=334 2025-03-03T05:54:05Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البسملة-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَسمَلة (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَسمَله&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بسمله-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَسْمَله، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بَسْمَلة»، مصدرى است كه از جمله «بسم اللّه الرح...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البسملة-نسخۀ-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَسمَلة (نسخۀ آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَسمَله&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بسمله-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَسْمَله، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بَسْمَلة»، مصدرى است كه از جمله «بسم اللّه الرحمن الرحيم» گرفته شده است و به همين جهت، به آن، مصدر جعلى يا مَنحوت گفته مى شود؛ مانند «حَوقَلة» كه مصدر جعلى «لا حول و لا قوّة إلّا بِاللّه» است و «هَيلَلة» كه مصدر جعلى «لا إله إلّا اللّه» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، معناى كلمه «بسملة»، گفتن يا نوشتنِ ذكر «بسم اللّه الرحمن الرحيم» است. ابن سِكّيت مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُقالُ: قَد أكثَرتُ مِنَ البَسمَلَةِ، إذا أكثَرَ مِن قَولِهِ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترتيب إصلاح المنطق: ص78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى شود: «من بسمله را افزودم»؛ يعنى: «بسم اللّه الرحمن الرحيم» را بسيار گفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا مقصود ما از «بَسمَله» در اين مجال، اشاره به متونى است كه در باره تفسير «بسم اللّه الرحمن الرحيم» و ويژگى ها، فضائل، كاربردها و آداب گفتن اين ذكر مبارك، وارد شده است. البته پيش از آن، توجّه به اين نكات، سودمند است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-اسم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. معناى «اسم»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره ريشه واژه «اسم»، اختلاف نظر وجود دارد. برخى آن را برگرفته از «وَسْم» به معناى علامت مى دانند و برخى آن را مشتق از «سُمُوّ» به معناى علوّ و رفعت گفته اند؛ ولى با اين وصف، مى پذيرند كه از لحاظ معناى لغوى به مفهوم نشانه است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الإنصاف فى مسائل الخلاف بين النحويين: ج6 ص16، المصباح المنير: ص290، لسان العرب: ج14 ص401، مشكل إعراب القرآن: ج10 ص6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فرق-اسم-و-صفت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. فرق اسم و صفت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفت، دو معنا دارد. گاه به معناى مصدر «وصف» است و گاه به معناى اسم مصدر، يعنى علامت و نشانه اى كه يكى از ويژگى هاى موصوف را بيان مى كند. بنا بر معناى دوم، اسم و صفت، هر دو به معناى علامت و نشانه مسمّا و موصوف اند و تنها تفاوت آنها اين است كه اسم، شامل هر گونه علامتى مى شود؛ امّا صفت، علامتى خاصّ است و در اصطلاح، نسبت ميان آنها، عموم و خصوصِ مطلق است؛ يعنى هر صفتى، اسم نيز هست؛ ولى هر اسمى، صفت نيست. مثلاً «زيد» اسم است، ولى صفت نيست؛ ليكن «عالم»، هم اسم است و هم صفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اتحاد-اسم-و-صفت-در-باره-خداوند-عز-و-جل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. اتّحاد اسم و صفت در باره خداوند عز و جل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اسلامى، اسم و صفت، در مورد خداوند متعال، يك معنا دارند. براى مثال «سميع» و «بصير» در برخى از احاديث، به عنوان صفت آمده اند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص146 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در برخى از احاديث، به عنوان اسم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص187.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و برخى از احاديث نيز تصريح مى كنند كه اسما و صفات خداوند، تفاوتى ندارند، چنان كه از امام باقر عليه السلام نقل شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الأَسماءَ صِفاتٌ وَصَفَ بِها نَفسَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص204 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام ها [ى خدا]، صفاتى هستند كه خداوند، با آنها خود را وصف كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام نيز در پاسخ محمّد بن سنان كه از «اسم» پرسيده بود، فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صِفَةٌ لِمَوصوفٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى مى گويد: جمله «صفتى است براى يك موصوف»؛ يعنى نشانه و علامتى است كه بر يك ذات، دلالت مى كند. پس اسم، غير از ذات است. يا به اين معناست كه: نام هاى خداوند متعال، دلالت بر صفاتى دارند كه بر او صدق مى كنند. يا مراد از اسم در اين جا، همان است كه پيش تر بدان اشاره كرديم؛ يعنى مفهوم كلّى اى كه لفظ براى آن وضع مى شود (مرآة العقول: ج2 ص31).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص204 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفتى است براى يك موصوف.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، از منظر احاديث اسلامى، همه نام هاى خداوند (اَسماءُ اللّه)، صفات اويند و همه صفات خداوند، نام هاى او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به سخن ديگر، ظاهرا خداوند متعال، اسم جامد و غير مشتقّى كه فقط علامت باشد، ندارد و در همه اسماى او، صفتى از صفات الهى لحاظ شده و حتّى نام «اللّه»، ريشه اشتقاق دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص207 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-اسما-و-صفات-الهى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. معناى اَسما و صفات الهى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته بسيار دقيقى كه در احاديث اهل بيت عليهم السلام در تبيين معناى اسما و صفات الهى آمده، اين است كه آنها هويّتى جدا از ذات مقدّس الهى ندارند، چنان كه از امام رضا عليه السلام روايت شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسماؤُهُ تَعبيرٌ، وَ أفعالُهُ تَفهيمٌ، وَ ذاتُهُ حَقيقَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص208 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام هاى او، براى بيان است و افعالش، براى فهماندن است و ذاتش، حقيقت است. همچنين امام رضا عليه السلام مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاِسمُ غَيرُ المُسَمّى، فَمَن عَبَدَ الاِسمَ دونَ المَعنى فَقَد كَفَرَ وَ لَم يَعبُد شَيئا، وَ مَن عَبَدَ الاِسمَ وَ المَعنى فَقَد كَفَر وَ عَبَدَ اثنَينِ، وَ مَن عَبَدَ المَعنى دونَ الاِسمِ فَذاكَ التَّوحيدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص206 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نام، غير از ناموَر است. پس هر كه نام را بپرستد، نه معنا را، او كافر است و چيزى را نپرستيده است، و هر كه نام و معنا را بپرستد، او كافر است و دو چيز را پرستيده است، و هر كه معنا را بپرستد، نه نام را، اينْ يكتاپرستى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، استعمال اسماى الهى، از يك سو نبايد فاقد مفهوم و معنا باشد تا موجب تعطيل معرفت خداوند متعال گردد، چنان كه از سوى ديگر، نبايد براى آنها مفهومى جدا از ذات بارى تعالى، تصوّر كرد تا به تشبيه و شركْ منتهى گردد؛ بلكه اسما و صفات الهى، چيزى جز تعبير از ذات واجد همه كمالات و فاقد تمام كاستى ها نيستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-ذكر-بسم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. معناى ذكر «بسم اللّه»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه آنچه شيخ صدوق در تفسير «بسم اللّه الرحمن الرحيم» از امام رضا عليه السلام روايت كرده است، ذكر «بسم اللّه»، در حقيقت، به معناى «نشان بندگى خدا را بر خود گذاشتن» است. متن روايت، چنين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعنى قَولِ القائِلِ: «بِسمِ اللّهِ»، أى أسِمُ عَلى نَفسى سِمَةً مِن سِماتِ اللّهِ عز و جل وَ هِىَ العِبادَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص216 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقتى گوينده مى گويد: «به نام خدا»، يعنى: نشان و داغى از نشان ها و داغ هاى خداوند عز و جل را بر خود مى نهم كه همان بندگى باشد. اين تفسير زيبا و دقيق، بدان معناست كه تنها كسى مى تواند در گفتن اين ذكر، هنگام انجام دادن كارها صادق باشد كه حقيقتا خود را مستقل نداند، بلكه بنده خدا بداند؛ چرا كه اين ذكر، نشانه بندگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به تعبير ديگر، كسى مى تواند صادقانه «بسم اللّه» بگويد كه باور كرده باشد هيچ توان و نيرويى براى انجام دادن كار، جز از جانب خداوند متعال نيست: «و لا حول و لا قوّة إلّا بِاللّه». چنين كسى به بيان منقول از امير مؤمنان در تفسير «بسم اللّه»، مى تواند بگويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهذَا الإِسمِ أعمَلُ هذَا العَمَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص216 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با اين نام، اين كار را به انجام مى رسانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا كسى كه براى خداوند متعال، در كار خود، نقشى قائل نيست، نمى تواند علامت بندگى بر خود بگذارد و ذكر شريف «بسم اللّه» را صادقانه بر زبان، جارى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه در برخى از منابع، در تفسير «بسم اللّه» از امام على عليه السلام نقل شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو شِئتُ لَأَوقَرتُ سَبعينَ بَعيرا مِن باءِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالى اللّالى: ج4 ص102 ح150، إحقاق الحقّ: ج7 ص595 (به نقل از شعرانى در لطائف المنن، كه در آن آمده: «... لكم ثمانين بعيرا من معنى الباء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مى خواستم، هفتاد شتر را از تفسير باى «بسم اللّه الرحمن الرحيم»، بار مى كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا در برخى روايات، به جاى «مِن باء بسم اللّه الرحمن الرحيم»، عبارت «فى تفسير فاتحة الكتاب»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: ج2 ص43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده است كه در اين صورت، ارتباطى با اين بحث ندارد؛ ليكن هر دو روايت، فاقد سند معتبرند و از اين دو روايتْ ضعيف تر، حديثى است كه به امام على عليه السلام نسبت داده شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَا النُّقطَةُ الَّتى تَحتَ الباءِ المَبسوطَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشارق أنوار اليقين: ص21. در ينابيع المودّة (ج 1 ص213 ح15) آمده: در الدُّرُّ المُنَظَّم آمده است: همه اسرار كتاب هاى آسمانى، در قرآن آمده است و همه آنچه در قرآن هست، در سوره فاتحه آمده است و همه آنچه در سوره فاتحه هست، در «بسم اللّه» آمده است و همه آنچه در «بسم اللّه» آمده است، در نقطه زير باء هست و امام على عليه السلام فرموده است: «من، نقطه زير باء [بسم اللّه] هستم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، همان نقطه زير باىِ كشيده هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عظمت-ذكر-بسم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. عظمتِ ذكر «بسم اللّه»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اسلامى، شش ويژگى برجسته براى «بسم اللّه الرحمن الرحيم» آمده است. اين ويژگى ها عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. نزديك ترينِ نام خدا به اسم اعظم است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. همه كتاب هاى آسمانى، با اين نام آغاز شده اند؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. نخستين سخنى است كه بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نازل شد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. ارجمندترين آيه قرآن است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. تاج سوره هاى قرآن است؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به استثناى سوره توبه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. جزئى از نماز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند حكمت و حقيقت اين ويژگى ها، براى ما به طور كامل معلوم نيست؛ ليكن بى ترديد، اين ويژگى ها نشان دهنده عظمت اين ذكر و نقش مؤثّر و تعيين كننده آن در خودسازى و سازندگى است. همچنين آداب گفتن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص295 (آداب «بسم اللّه الرحمن الرحيم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نوشتن و تأكيد در برخوردِ توأم با احترام با نوشته اين ذكر، دليل ديگرى بر اهمّيت آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فضيلت-تعليم-بسم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. فضيلت تعليم «بسم اللّه»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عظمت اين ذكر و نقش آن در خودسازى و سازندگى، ايجاب مى كند كه تعليم آن، از فضيلت فوق العاده اى برخوردار باشد. از اين رو، شگفت آور نيست كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُعَلِّمَ إذا قالَ لِلصَّبِىِّ: قُل: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، فَقالَ الصَّبِىُّ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، كَتَبَ اللّهُ بَراءَةً لِلصَّبِىِّ، وَ بَراءَةً لِلمُعَلِّمِ، وَ بَراءَةً لِأَبَوَيهِ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبى: ج1 ص336، الكشف و البيان (تفسير الثعلبى): ج1 ص91؛ مجمع البيان: ج1 ص90، جامع الأخبار: ص119 ح214، بحار الأنوار: ج92 ص257 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معلّم، هر گاه به كودك بگويد: بگو: «بسم اللّه الرحمن الرحيم» و كودك بگويد: «بسم اللّه الرحمن الرحيم»، خداوند، يك بَرات آزادى از دوزخ براى كودك، يكى براى معلّم و يكى براى پدر و مادر او مى نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-ذكر-بسم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8. بركات ذكر «بسم اللّه»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتن ذكر «بسم اللّه» در آغاز هر كار، همان طور كه نشانه عبوديت ذاكر است، صبغه الهى بودنِ كار را نيز مى رساند، بدين معنا كه اين ذكر، كار را در جهت اهداف خداپسند قرار مى دهد و از اين رو، كارى كه با «بسم اللّه» آغاز شود، رنگ الهى مى گيرد و چون خداوند متعال، باقى بوده، مبدأ بركات است، آن كار نيز باقى و پُربركت و سودمند خواهد بود، چنان كه در حديث قدسى آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا قالَ العَبدُ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، قالَ اللّهُ ـ جَلَّ جَلالُهُ ـ: بَدَأَ عَبدى بِاسمى، وَ حَقٌّ عَلَىَّ أن اُتَمِّمَ لَهُ اُمورَهُ، وَ اُبارِكَ لَهُ فى أحوالِهِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص278 ح115.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه بنده بگويد: «به نام خداوند مهرگسترِ مهربان»، خداوند ـ جلّ جلاله ـ مى فرمايد: «بنده ام به نام من آغاز كرد. بر من است كه كارهايش را براى او تمام گردانم و به او در احوالش بركت دهم...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، آنچه در فصل چهارم، در تبيين خواصّ «بسم اللّه» آمده (مانند: پناهجويى، درمان، اجابت دعا، تسبيح گفتن كوه ها همراه با ذاكر، حقير شدن شيطان، مصون بودن از شرّ اشرار، مصون بودن از غرق شدن، دفع بلا و وحشت، سنگين شدن ميزان عمل و رهايى از آتش دوزخ)، همه اين امور، در حقيقتْ تبيين و تفصيل بركات اين ذكر مبارك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته بايد توجّه داشت كه اين بركات، در صورتى تحقّق خواهند يافت كه ذاكر، صادقانه اين ذكر را بر زبان جارى سازد و هر چه صداقت او در گفتن اين ذكر بيشتر شود، بركات بيشترى نصيب او خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چه-كارى-را-بايد-با-بسم-الله-آغاز-كرد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9. چه كارى را بايد با «بسم اللّه» آغاز كرد؟&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به آنچه در تبيين بركات «بسم اللّه» بدان اشارت رفت، گفتن اين ذكر در آغاز هر كارى نيكوست. از امام على عليه السلام روايت شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكُلُّ أمرٍ يَعمَلُهُ يَبدَأُ فيهِ ب «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، فَإِنَّهُ يُبارَكُ لَهُ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص216 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كارى را كه [آدمى] انجام مى دهد، چنانچه با «بسم اللّه الرحمن الرحيم» آغاز كند، در آن كار به او بركت داده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ليكن در موارد خاصّى، گفتن اين ذكر از اهمّيت و بركت بيشترى برخوردار است و آن، مواردى است كه در فصل سوم، به تفصيل خواهد آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-تفسير-البسملة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: تفسير البسملة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: تفسير «بسم اللّه الرحمن الرحيم»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنى-الاسم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: مَعنَى الاِسمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: معناى «اسم»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن سنان عن الإمام الرضا عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عليه السلام عَنِ الاِسمِ ما هُوَ؟ قالَ: صِفَةٌ لِمَوصوفٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره: قوله عليه السلام: «صفة لموصوف»، أي سمة وعلامة تدلّ على ذات فهو غير الذات، أو المعنى أنّ أسماء اللّه تعالى تدلّ على صفات تصدق عليه، أو المراد بالاسم هنا ما أشرنا إليه سابقا، أي المفهوم الكليّ الذي هو موضوع اللفظ (مرآة العقول: ج2 ص31).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص113 ح3، التوحيد: ص192 ح5، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص129 ح25، بحار الأنوار: ج4 ص159 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن سنان ـ: از امام رضا عليه السلام در باره اسم [نام] پرسيدم. فرمود: «صفتى است براى يك موصوف».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره شرح اين حديث، ر. ك: ص198 (پانوشت 2).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الرحمن بن أبي نجران: كَتَبتُ إلى أبي جَعفَرٍ عليه السلام ـ أو قُلتُ لَهُ ـ: جَعَلَنِيَ اللّهُ فِداكَ! نَعبُدُ الرَّحمنَ الرَّحيمَ الواحِدَ الأَحَدَ الصَّمَدَ؟ قالَ: فَقالَ: إِنَّ مَن عَبَدَ الاِسمَ دونَ المُسَمّى بِالأَسماءِ أشرَكَ وكَفَرَ وجَحَدَ ولَم يَعبُد شَيئا، بَلِ اعبُدِ اللّهَ الواحِدَ الأَحَدَ الصَّمَدَ المُسَمّى بِهذِهِ الأَسماءِ دونَ الأَسماءِ، إِنَّ الأَسماءَ صِفاتٌ وَصَفَ بِها نَفسَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص87 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الرحمان بن ابى نجران ـ: به امام باقر عليه السلام نوشتم(/ گفتم): خداوند، مرا فدايت كند! ما بخشنده مهربان، يگانه يكتاى بى نياز را مى پرستيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر كه نام را به جاى ناميده شده به نام ها بپرستد، مشرك و كافر و منكر است و چيزى نپرستيده است؛ بلكه تو، خداى يگانه يكتاى بى نيازى را كه ناميده شده به اين نام هاست، عبادت كن، نه نام ها را. نام ها، صفاتى هستند كه او با آنها، صفات خود را بيان كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن الحكم عن الإمام الرضا عليه السلام ـ عِندَما سَأَ لَهُ عَن أسماءِ اللّهِ وَاشتِقاقِها ـ: يا هِشامُ، اللّهُ مُشتَقٌّ مِن إلهٍ، وَالإِلهُ يَقتَضي مَألوها، وَالاِسمُ غَيرُ المُسَمّى، فَمَن عَبَدَ الاِسمَ دونَ المَعنى فَقَد كَفَرَ ولَم يَعبُد شَيئا، ومَن عَبَدَ الاِسمَ وَالمَعنى فَقَد كَفَر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في التوحيد والموضع الآخر من الكافي: «فقد أشرك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وعَبَدَ اثنَينِ، ومَن عَبَدَ المَعنى دونَ الاِسمِ فَذاكَ التَّوحيدُ، أفَهِمتَ يا هِشامُ؟ قالَ: فَقُلتُ: زِدني! قالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ للّهِِ تِسعَةً وتِسعينَ اسما، فَلَو كانَ الاِسمُ هُوَ المُسَمّى لَكانَ كُلُّ اسمٍ مِنها إلها، ولكِنَّ اللّهَ مَعنىً يُدَلُّ عَلَيهِ بِهذِهِ الأَسماءِ، وكُلُّها غَيرُهُ. يا هِشامُ، الخُبزُ اسمٌ لِلمَأكولِ، وَالماءُ اسمٌ لِلمَشروبِ، وَالثَّوبُ اسمٌ لِلمَلبوسِ، وَالنّارُ اسمٌ لِلمُحرِقِ، أفَهِمتَ يا هِشامُ فَهما تَدفَعُ بِهِ وتُناضِلُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُناضل: أي اُجادل واُخاصم واُدافع. وفلان يناضل عن فلان: إذا رامى عنه وحاجَجَ، وتكلَّم بعذره، ودفع عنه (النهاية: ج5 ص72 «نضل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ أعداءَنا وَالمُتَّخِذينَ مَعَ اللّهِ جَلَّ وعَزَّ غَيرَهُ؟ قُلتُ: نَعَم، قالَ: فَقالَ: نَفَعَكَ اللّهُ بِهِ وثَبَّتَكَ يا هِشامُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ هِشامٌ: فَوَاللّهِ ما قَهَرَني أحَدٌ فِي التَّوحيدِ حَتّى قُمتُ مَقامي هذا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص87 ح2 وص 114 ح2، التوحيد: ص220 ح13 وفيه «تنافر أعداءنا والملحدين في اللّه والمشركين» بدل «تناضل به أعداءنا والمتّخذين مع اللّه جلّ وعزّ»، الاحتجاج: ج2 ص203 ح216، بحار الأنوار: ج4 ص157 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هِشام بن حكم ـ: از امام رضا عليه السلام، در باره نام هاى خدا و اشتقاق آنها پرسيدم. فرمود: «اى هشام! اللّه، برگرفته از إلاه (پرستيدن) است و إلاه، مقتضى مألوه (پرستش شونده) اى است. نام، غير از ناموَر است. پس هر كه نام، نه معنا [و ذات] را بپرستد، كافر است و در حقيقت، چيزى را نپرستيده است. هر كه نام و معنا (ذات)، هر دو را بپرستد، كافر است و دو چيز را پرستيده است، و هر كه معنا را بپرستد، نه نام را، اين، يكتاپرستى است. فهميدى، اى هشام؟». گفتم: بيشتر توضيح بده. فرمود: «خداوند، نود و نُه نام دارد. بنا بر اين، اگر نام، همان ناموَر باشد، براى هر نامى از اين نام ها، خدايى خواهد بود؛ امّا خدا، معنايى (ذاتى) است كه اين نام ها، همگى بر او دلالت دارند؛ ولى همه اين نام ها غير از اوست (هيچ كس از اين نام ها، او نيست).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى هشام! نان، نامى است براى خوردنى ها، و آب، نامى است براى نوشيدنى ها، و پوشاك، نامى است براى پوشيدنى ها، و آتش، نامى است براى آنچه سوزنده است [؛ ولى هيچ يك از اين نام ها مصداق خارجى خود نيستند]. فهميدى ـ اى هشام ـ، آن چنان كه بتوانى پاسخ دشمنان ما و كسانى را كه غير خداوند عز و جل را با او شريك مى گردانند، بدهى و با آنان، مبارزه كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى. فرمود: «اى هشام! خداوند، تو را با اين توضيحات، سود دهد و استوارت بدارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به خدا سوگند، از زمانى كه از آن مجلس برخاستم، ديگر كسى در بحث توحيد، مرا شكست نداد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفتح بن يزيد الجرجاني عن أبي الحسن عليه السلام، قال: سَمِعتُهُ يَقولُ: وهُوَ اللَّطيفُ الخَبيرُ، السَّميعُ البَصيرُ، الواحِدُ الأَحَدُ الصَّمَدُ، لَم يَلِد ولَم يولَد ولَم يَكُن لَهُ كُفُوا أحَدٌ، لَو كانَ كَما يَقولُ المُشَبِّهَةُ لَم يُعرَفِ الخالِقُ مِنَ المَخلوقِ، ولَا المُنشِئُ مِنَ المُنشَإِ، لكِنَّهُ المُنشِئُ، فَرَّقَ بَينَ مَن جَسَّمَهُ وصَوَّرَهُ وأَنشَأَهُ، إذ كانَ لا يُشبِهُهُ شَيءٌ، ولا يُشبِهُ هُوَ شَيئا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا فَتحُ، أحَلتَ ثَبَّتَكَ اللّهُ! إنَّمَا التَّشبيهُ فِي المَعاني، فَأَمّا فِي الأَسماءِ فَهِيَ واحِدَةٌ وهِيَ دالَّةٌ عَلَى المُسَمّى، وذلِكَ أنَّ الإِنسانَ وإن قيلَ واحِدٌ فَإِنَّهُ يُخبَرُ أنَّهُ جُثَّةٌ واحِدَةٌ ولَيسَ بِاثنَينِ، وَالإِنسانُ نَفسُهُ لَيسَ بِواحِدٍ؛ لِأَنَّ أعضاءَهُ مُختَلِفَةٌ وأَلوانَهُ مُختَلِفَةٌ، ومَن ألوانُهُ مُختَلِفَةٌ غَيرُ واحِدٍ، وهُوَ أجزاءٌ مُجَزَّأَةٌ لَيسَت بِسَواءٍ؛ دَمُهُ غَيرُ لَحمِهِ، ولَحمُهُ غَيرُ دَمِهِ، وعَصَبُهُ غَيرُ عُروقِهِ، وشَعرُهُ غَيرُ بَشَرِهِ، وسَوادُهُ غَيرُ بَياضِهِ، وكَذلِكَ سائِرُ جَميعِ الخَلقِ، فَالإِنسانُ واحِدٌ فِي الاِسمِ لا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «ولا» بدل «لا»، والتصويب من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واحِدٌ فِي المَعنى، واللّهُ جَلَّ جَلالُهُ هُوَ واحِدٌ لا واحِدَ غَيرُهُ، لَا اختِلافَ فيهِ ولا تَفاوُتَ ولا زِيادَةَ ولا نُقصانَ...&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص118 ح1، التوحيد: ص185 ح1، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص127 ح23 وفيهما «كفوا أحد منشئ الأشياء ومجسّم الأجسام ومصوّر الصور، لو كان كما يقولون لم يعرف»، بحار الأنوار: ج4 ص173 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فتح بن يزيد جُرجانى ـ: از امام رضا عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «و اوست ريزبينِ آگاه، شنواى بينا، يگانه يكتاى بى نياز. نه فرزندى دارد و نه خود، فرزند كسى است و هيچ كس، همتاى او نيست. اگر او چنان باشد كه تشبيه كنندگان مى گويند، آن گاه، نه آفريننده از آفريده شناخته مى شود، و نه پديد آورنده از پديد آورده، در حالى كه او پديد آورنده است. او ميان كسى كه جسم داده و صورت داده و پديد آورده، تفاوت گذاشته است؛ زيرا هيچ چيز به او نمى مانَد و او نيز به چيزى مانند نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: همين طور است، فدايت شوم! امّا فرمودى: «يكتاى بى نياز» و فرمودى: «هيچ چيز به او نمى مانَد»، در حالى كه مى گوييم: خداى واحد و انسانِ واحد. آيا نه اين است كه در واحد بودن، همانندند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سخن ناشدنى اى گفتى. اى فتح! خدايت استوار بدارد! تشبيه، فقط در حوزه معانى است؛ امّا در نام ها [و لفظ]، همه يكى هستند و نام ها بر ناموَر، دلالت دارند. توضيح، اين كه وقتى گفته شود: انسانِ واحد، در واقع، گزارش مى شود كه او، يك فرد است، نه دو فرد؛ امّا خودِ انسان، واحد (بسيط) نيست؛ چرا كه اندام ها و رنگ هايش گونه گون است و كسى كه رنگ هايش گونه گون باشد، واحد نيست و داراى اجزاى جدا از هم و نايكسان است، خون او غير از گوشت اوست و گوشتش، غير از خونش و عصبش، غير از رگ هايش و مويش، غير از پوستش و سياهى اش، غير از سفيدى اش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگر مخلوقات نيز همين گونه اند. پس انسان در نام [و لفظ]، واحد است، در معنا [و حقيقت]، واحد نيست، در حالى كه خداوند عز و جل يكتاست و جز او يكتايى نيست. هيچ دوگونگى و تفاوت و فزونى و كاستى اى وجود ندارد...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن رئاب عن الإمام الصادق عليه السلام: مَن عَبَدَ اللّهَ بِالتَّوَهُّمِ فَقَدَ كَفَرَ، ومَن عَبَدَ الاِسمَ دونَ المَعنى فَقَدَ كَفَرَ، ومَن عَبَدَ الاِسمَ وَالمَعنى فَقَد أشرَكَ، ومَن عَبَدَ المَعنى بِإِيقاعِ الأَسماءِ عَلَيهِ بِصِفاتِهِ الَّتي وَصَفَ بِها نَفسَهُ، فَعَقَدَ عَلَيهِ قَلبَهُ ونَطَقَ بِهِ لِسانُهُ في سَرائِرِهِ وعَلانِيَتِهِ؛ فَاُولئِكَ أصحابُ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام حَقّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ وفي حَديثٍ آخَرَ ـ: اُولئِكَ هُمُ المُؤمِنونَ حَقّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص87 ح1، التوحيد: ص220 ح12، عدّة الداعي: ص315، بحار الأنوار: ج4 ص166 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن رِئاب ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «هر كه خدا را با به وهم در آوردنش بپرستد، كافر است. هر كس نام بدون معنا (ذات) را بپرستد، كافر است. هر كس نام و معنا، هر دو را بپرستد، مشرك است. هر كس معنا را بپرستد، با اطلاق كردن نام ها بر او با همان صفاتى كه خود، خويشتن را بدان ها وصف كرده است و به اين، اعتقاد قلبى داشته باشد و در نهان و آشكارش آن را به زبان آورد، چنين كسانى، پيروان راستين امير مؤمنان عليه السلام هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در حديثى ديگر، آمده است كه فرمود: «چنين كسانى، مؤمن راستين هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ مِن كَلامِهِ فِي التَّوحيدِ ـ: أسماؤُهُ تَعبيرٌ، وأَفعالُهُ تَفهيمٌ، وذاتُهُ حَقيقَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص36 ح2، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص151 ح51 كلاهما عن محمّد بن يحيى والقاسم بن أيّوب العلوي، الاحتجاج: ج2 ص361 ح283، تحف العقول: ص63 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج4 ص228 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ از سخنان ايشان در باره توحيد ـ: نام هاى او، براى بيان است و افعالش، براى فهماندن است و ذاتش، حقيقت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنى-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: مَعنَى اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: معناى اللّه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَن مَعنَى اللّهِ ـ: اِستَولى عَلى ما دَقَّ وجَلَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص114 ح3، التوحيد: ص230 ح4 وفيه «سألته»، معاني الأخبار: ص4 ح1، المحاسن: ج1 ص372 ح812 وفيه «عن معنى قول اللّه: «الرَّحْمَـنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى»»، بحار الأنوار: ج4 ص181 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ در پاسخ پرسش در باره معناى اللّه ـ: [يعنى] هر ريز و درشتى، در قبضه قدرت اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في جَوابِ الزِّنديقِ حينَ سَأَ لَهُ: فَما هُوَ؟ ـ: هُوَ الرَّبُّ، وهُوَ المَعبودُ، وهُوَ اللّهُ، ولَيسَ قَولي: «اللّهُ» إثباتَ هذِهِ الحُروفِ: ألِفٍ ولامٍ وهاءٍ، ولا راءٍ ولا باءٍ، ولكِن أرجِعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويمكن ضبطها أيضا بهذا الشكل: ولكِنِ ارجِع...&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى مَعنىً وشَيءٍ خالِقِ الأَشياءِ وصانِعِها، ونَعتِ هذِهِ الحُروفِ، وهُوَ المَعنى سُمِّيَ بِهِ اللّهُ، وَالرَّحمنُ، وَالرَّحيمُ، وَالعَزيزُ، وأَشباهُ ذلِكَ مِن أسمائِهِ، وهُوَ المَعبودُ جَلَّ وعَزَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص84 ح6، التوحيد: ص245 كلاهما عن هشام بن الحكم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ زنديقى كه از ايشان پرسيد: پس او (خداوند) چيست؟ ـ: او، پروردگار است. او، معبود است. او، اللّه است. مقصودم از «اللّه»، حروف الف و لام و ها، و [مقصودم از ربّ] حروف راء و باء نيست؛ بلكه مقصود، معنا و آن وجودى است كه آفريننده و سازنده موجودات و مصداق اين حروف [و كلمات] است. او، [ذات و] معنايى است كه اللّه و رحمان و رحيم و عزيز و مانند اين نام ها بر او نهاده شده است. او معبود عز و جلاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ عليه السلام ـ في تَفسيرِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» ـ: اللّهُ هُوَ الَّذي يَتَأَلَّهُ إلَيهِ عِندَ الحَوائِجِ وَالشَّدائِدِ كُلُّ مَخلوقٍ عِندَ انقِطاعِ الرَّجاءِ مِن كُلِّ مَن هُوَ دونَهُ، وتَقَطُّعِ الأَسبابِ مِن جَميعِ ما سِواهُ، يَقولُ: بِسمِ اللّهِ؛ أي أستَعينُ عَلى اُموري كُلِّها بِاللّهِ الَّذي لا تَحِقُّ العِبادَةُ إلّا لَهُ، المُغيثِ إذَا استُغيثَ، وَالمُجيبِ إذا دُعِيَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وهُوَ ما قالَ رَجُلٌ لِلصّادقِ عليه السلام: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، دُلَّني عَلَى اللّهِ ما هُوَ؟ فَقَد أكثَرَ عَلَيَّ المُجادِلونَ وحَيَّروني!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: يا عَبدَ اللّهِ، هَل رَكِبتَ سَفينَةً قَطُّ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَل كُسِرَ بِكَ حَيثُ لا سَفينَةَ تُنجيكَ ولا سِباحَةَ تُغنيكَ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَل تَعَلَّقَ قَلبُكَ هُنالِكَ أنَّ شَيئا مِنَ الأَشياءِ قادِرٌ عَلى أن يُخَلِّصَكَ مِن وَرطَتِكَ؟ فَقالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الصّادِقُ عليه السلام: فَذلِكَ الشَّيءُ هُوَ اللّهُ القادِرُ عَلَى الإِنجاءِ حَيثُ لا مُنجِيَ، وعَلَى الإِغاثَةِ حَيثُ لا مُغيثَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ الصَادِقُ عليه السلام: ولَرُبَّما تَرَكَ بَعضُ شيعَتِنا فِي افتِتاحِ أمرِهِ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» فَيَمتَحِنُهُ اللّهُ بِمَكروهٍ لِيُنَبِّهَهُ عَلى شُكرِ اللّهِ تبَارَكَ وتَعالى وَالثَّناءِ عَلَيهِ، ويَمحَقَ عَنهُ وَصمَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَصْمُ: العَيب والعار. يقال: ما في فلان وَصمة (الصحاح: ج5 ص2052 «وصم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَقصيرِهِ عِندَ تَركِهِ قَولَ بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وقامَ رَجُلٌ إلى عَليِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام، فَقالَ: أخبِرني ما مَعنى «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَليُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام: حَدَّثَني أبي عَن أخيهِ الحَسَنِ عَن أبيهِ أميرِ المُؤمِنينَ عليهم السلام أنَّ رَجُلاً قامَ إلَيهِ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرني عَن «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» ما مَعناهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ قَولَكَ «اللّهُ» أعظَمُ اسمٍ مِن أسماءِ اللّهِ عز و جل؛ وهُوَ الاِسمُ الَّذي لا يَنبَغي أن يُسَمّى بِهِ غَيرُ اللّهِ، ولَم يَتَسَمَّ بِهِ مَخلوقٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّجُلُ: فَما تَفسيرُ قَولِهِ: «اللّهُ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هُوَ الَّذي يَتَأَلَّهُ إلَيهِ عِندَ الحَوائِجِ وَالشَّدائِدِ كُلُّ مَخلوقٍ عِندَ انقِطاعِ الرَّجاءِ مِن جَميعِ مَن دونَهُ، وتَقَطُّعِ الأَسبابِ مِن كُلِّ مَن سِواهُ، وَذلِكَ أنَّ كُلَّ مُتَرَئِّسٍ في هذِهِ الدُّنيا ومُتَعَظِّمٍ فيها، وإن عَظُمَ غِناؤُهُ وطُغيانُهُ، وكَثُرَت حَوائِجُ مَن دونَهُ إلَيهِ، فَإِنَّهُم سَيَحتاجونَ حَوائِجَ لا يَقدِرُ عَلَيها هذَا المُتَعاظِمُ، وكَذلِكَ هذَا المُتَعاظِمُ يَحتاجُ حَوائِجَ لا يَقدِرُ عَلَيها، فَيَنقَطِعُ إلَى اللّهِ عِندَ ضَرورَتِهِ وفاقَتِهِ، حَتّى إذا كُفِيَ هَمَّهُ عادَ إلى شِركِهِ. أما تَسمَعُ اللّهُ عز و جل يَقولُ: «قُلْ أَرَءَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ أَغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ * بَلْ إِيَّاهُ تَدْعُونَ فَيَكْشِفُ مَا تَدْعُونَ إِلَيْهِ إِن شَاءَ وَتَنسَوْنَ مَا تُشْرِكُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 40 و 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّهُ عز و جل لِعِبادِهِ: أيُّهَا الفُقَراءُ إلى رَحمَتي، إنّي قَد ألزَمتُكُمُ الحاجَةَ إليَّ في كُلِّ حالٍ، وذِلَّةَ العُبودِيَّةِ في كُلِّ وَقتٍ، فَإِلَيَّ فَافزَعوا في كُلِّ أمرٍ تَأخُذونَ فيهِ وتَرجونَ تَمامَهُ وبُلوغَ غايَتِهِ، فَإِنّي إن أرَدتُ أن اُعطِيَكُم لمَ يَقدِر غَيري عَلى مَنعِكُم، وإن أرَدتُ أن أمنَعَكُم لَم يَقدِر غَيري عَلى إعطائِكُم، فَأَنَا أحَقُّ مَن سُئِلَ، وأَولى مَن تُضُرِّعَ إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقولوا عِندَ افتِتاحِ كُلِّ أمرٍ صَغيرٍ أو عَظيمٍ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ؛ أي أستَعينُ عَلى هذَا الأَمِرِ بِاللّهِ الَّذي لا يَحِقُّ العِبادَةُ لِغَيرِهِ، المُغيثِ إذَا استُغيثَ، المُجيبِ إذا دُعِيَ، الرَّحمنِ الَّذي يَرحَمُ بِبَسطِ الرِّزقِ عَلَينا، الرَّحيمِ بِنا في أديانِنا ودُنيانا وآخِرَتِنا، خَفَّفَ عَلَينَا الدِّينَ وجَعَلَهُ سَهلاً خَفيفا، وهُوَ يَرحَمُنا بِتَمييزِنا مِن أعدائِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مَن حَزَنَهُ أمرٌ تَعاطاهُ فَقالَ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» وهُوَ مُخلِصٌ للّهِِ يُقبِلُ بِقَلبِهِ إلَيهِ، لم يَنفَكَّ مِن إحدَى اثنَتَينِ: إمّا بُلوغِ حاجَتِهِ فِي الدُّنيا، وإِمّا يُعَدُّ لَهُ عِندَ رَبِّهِ ويُدَّخَرُ لَدَيهِ، وما عِندَ اللّهِ خَيرٌ وأَبقى لِلمُؤمِنينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص230 ح5، معاني الأخبار: ص4 ح2 وفيه إلى «حيث لا مغيث»، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص21 ح5 و 6 و 7 وص 27 ح9 كلّها عن محمّد بن زياد ومحمّد بن سيّار، بحار الأنوار: ج92 ص232 ح14 وص 240 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام ـ در تفسير «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» ـ: اللّه، آن موجودى است كه هر آفريده اى به هنگام نيازها و سختى ها، آن گاه كه اميدش از هر آنچه جز اوست، قطع مى گردد و رشته ها از ما سِواى او به كلّى بُريده مى شود، به او پناه مى برد، مى گويد: «بسم اللّه»؛ يعنى در همه كارهايم، از آن خدايى كمك مى جويم كه پرستش، جز حقّ او نيست؛ همو كه هر گاه فريادخواهى شود، به فرياد مى رسد و هر گاه او را بخوانند، پاسخ مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين، همان چيزى است كه مردى به صادق عليه السلام گفت: اى فرزند پيامبر خدا! مرا به خدا، راه نمايى كن كه چيست؟ زيرا مجادله كنندگان، بر من هجوم آورده اند و سرگشته ام ساخته اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او فرمود: «اى بنده خدا! آيا هرگز سوار كشتى شده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا شده كه كشتى ات در هم شكند و نه كشتىِ ديگرى باشد كه نجاتت دهد، و نه شنا كردن به كارت آيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آيا در آن هنگام، از دلت گذشته است كه موجودى از موجودات مى تواند تو را از نابودى بِرَهاند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن موجود، همان خداست كه مى تواند آن گاه كه نجات بخشى نيست، نجاتت دهد و آن گاه كه فريادرسى نيست، به فريادت برسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «گاه يكى از شيعيان ما در آغاز كار خود، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» نمى گويد و خداوند، او را به رنجى گرفتار مى سازد تا او را متوجّه سپاس گزارى از خداوند ـ تبارك و تعالى ـ گردانَد و لكّه ننگِ كوتاهى در گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را از او بزُدايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نيز رو به على بن الحسين (زين العابدين) عليه السلام كرد و گفت: مرا از معناى «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»خبر ده كه چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پدرم [حسين عليه السلام]، از برادرش حسن عليه السلام، از پدرش امير مؤمنان عليه السلام برايم نقل كرد كه مردى خطاب به امير مؤمنان گفت: اى امير مؤمنان! به من بگو كه معناى «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ» چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[امير مؤمنان] فرمود: كلمه اللّه، بزرگ ترين نام از نام هاى خداوند عز و جل است. اين، نامى است كه جز بر خدا نسِزَد كه بر كسى نهاد و هيچ مخلوقى، بِدان ناميده نمى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: [معنا و] تفسير كلمه «اللّه» چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «يعنى موجودى كه هر مخلوقى در وقت نيازها و سختى هايش، آن گاه كه از هر آنچه جز اوست، قطعِ اميد شود و رشته ها از هر كسى جز او به كلّى بُريده گردد، به او پناه مى برد؛ چرا كه هر رئيسى و هر بزرگى در اين دنيا، هر اندازه هم توانگر و قدرتمند باشد و فرودستانش به او نيازمند باشند، باز اين فرودستان، نيازهايى خواهند داشت كه آن بزرگ، از عهده برآوردن آنها بر نمى آيد. خودِ آن بزرگ نيز نيازهايى پيدا مى كند كه قادر به تأمين آنها نيست. در اين صورت، دست نياز و درويشى به سوى خدا دراز مى كند؛ امّا چون خواسته اش بر آورده شد، به&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرك خويش باز مى گردد. نشنيده اى كه خداوند عز و جلمى فرمايد: «بگو: آيا ديده ايد اگر عذاب خدا يا رستاخيز بر شما در آيد، آيا جز خدا را مى خوانيد، اگر راستگوييد؟ نه، كه تنها او را مى خوانيد و او ـ اگر بخواهد ـ اندوهى را كه او را بدان مى خوانيد، از شما باز مى گشايد و آنچه را شريك قرار مى دهيد، از ياد مى بريد»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند عز و جل به بندگانش مى فرمايد: اى نيازمندانِ به رحمت من! شما را در هر حال، نيازمند خودم، و در هر زمان، بنده خوار خودم قرار داده ام. پس در هر كارى كه در پيش مى گيريد و به اِتمام آن و رسيدن به نهايتش چشم اميد بسته ايد، به من متوسّل شويد؛ زيرا من اگر بخواهم به شما عطا كنم، هيچ كس نمى تواند مانع شود، و اگر بخواهم مانع شوم، هيچ كس نمى تواند به شما عطا كند. پس من، سزاوارترين كس هستم براى اين كه از او چيزى بخواهند، و شايسته ترين كس هستم براى اين كه به او التماس شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، در آغاز هر كارى، كوچك يا بزرگ، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بگوييد؛ يعنى در اين كار، از خدايى كمك مى گيريم كه بندگى، سزاوارِ غير از او نيست؛ همو كه هر گاه از وى فريادخواهى شود، به فرياد مى رسد و هر گاه خوانده شود، پاسخ مى دهد. بخشنده اى كه از سرِ مهر، سفره روزى را بر ما گسترده است؛ مهربانى كه در دين ما و دنيا و آخرتمان، با ما مهربان است. دين را بر ما سبُك گرفته و آن را آسان قرار داده است و با جدا ساختن ما از دشمنان خود، به ما رحم مى آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: هر كه را پيشامدى اندوهگين گردانَد و از روى اخلاص و توجّه قلبى به خداوند بگويد: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، از دو حالْ خارج نخواهد بود: يا در دنيا به حاجتش مى رسد، يا اين كه نزد پروردگارش براى او به حساب مى آيد و برايش ذخيره مى شود؛ و البته آنچه نزد خداست، براى مؤمنان، بهتر و ماندگارتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص216 ح10 و ص218 ح14.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هذه الموسوعة: ج5 ص512 (معنى اللّه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص217 ح10 و ص219 ح14.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همين دانش نامه: ج5 ص513 (معناى «اللّه»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنى-بسم-الله-الرحمن-الرحيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: مَعنى «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: معناى (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُنَّةُ اللّهِ، سَبَقَت رَحمَةُ اللّهِ غَضَبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص45، بحار الأنوار: ج9 ص338 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قانون خداست. رحمت خدا، بر غضب او پيشى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد عن الحسن بن عليّ بن فضّال: سَأَلتُ الرِّضا عَليَّ بنَ موسى عليه السلام عَن «بِسمِ اللّهِ»، قالَ: مَعنى قَولِ القائِلِ: «بِسمِ اللّهِ» أي أسِمُ عَلى نَفسي سِمَةً مِن سِماتِ اللّهِ عز و جلوهِيَ العِبادَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقُلتُ لَهُ: مَا السِّمَةُ؟ فَقالَ: العَلامَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص229 ح1، معاني الأخبار: ص3 ح1، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص260 ح19، بحار الأنوار: ج92 ص230 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد ـ به نقل از حسن بن على بن فضّال ـ: از امام رضا عليه السلام در باره «بسم اللّه» پرسيدم. فرمود: «وقتى كسى مى گويد: بسم اللّه، يعنى [مى گويد]: سِمه اى از سِمات خداوند را بر خود مى نهم و آن، سِمه بندگى است».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام، كلمه «اسم» را برگرفته از ماده «وَسَم» دانسته است كه مصدر آن «سِمَة» است، به معناى نشانه و داغ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «سِمه» چيست؟ فرمود: «نشانه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَقَد دَخَلَ عَبدُ اللّهِ بنُ يَحيى عَلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام فَقالَ: ... يا أميرَ المُؤمِنينَ، ما تَفسيرُ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام: إنَّ العَبدَ إذا أرادَ أن يَقرَأَ أو يَعمَلَ عَمَلاً ويَقولُ «بِسمِ اللّهِ»: أي بِهذَا الاِسمِ أعمَلُ هذَا العَمَلَ، فَكُلُّ أمرٍ يَعمَلُهُ يَبدَأُ فيهِ ب «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فَإِنَّهُ يُبارَكُ لَهُ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص25 ح7، بحار الأنوار: ج92 ص242 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: عبد اللّه بن يحيى بر امير مؤمنان عليه السلام وارد شد و گفت: ... اى امير مؤمنان! تفسير «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بنده، هر گاه بخواهد بخواند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، خواندن قرآن است و شايد هم اعمّ از آن باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا كارى را انجام دهد و بسم اللّه بگويد، معنايش اين است كه: من با اين نام، اين كار را انجام مى دهم. پس اگر هر كارى را كه انجام مى دهد، با «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» آغاز كند، در آن كار به او بركت داده مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن صفوان بن يحيى عمّن حدّثه عن الإمام الصادق عليه السلام: أنَّهُ سُئِلَ عَن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»؟ فَقالَ: الباءُ بَهاءُ اللّهِ، وَالسِّينُ سَناءُ اللّهِ، وَالميمُ مُلكُ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: قُلتُ: اللّهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الأَلِفُ آلاءُ اللّهِ عَلى خَلقِهِ مِنَ النِّعَمِ بِوِلايَتِنا، وَاللّامُ إلزامُ اللّهِ خَلقَهُ وِلايَتَنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَالهاءُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هَوانٌ لِمَن خالَفَ مُحَمَّدا وآلَ مُحَمَّدٍ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: الرَّحمنُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِجَميعِ العالَمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: الرَّحيمُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِالمُؤمِنينَ خاصَّةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص3 ح2، التوحيد: ص230 ح3، بحار الأنوار: ج92 ص231 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از صفوان بن يحيى، از كسى كه از امام صادق عليه السلام روايت كرده است ـ: از امام [صادق عليه السلام] در باره «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» سؤال شد. فرمود: «باء، به معناى بهاى (نورانيّت / زيبايى) خداست، سين، به معناى سناى (رفعت) خداست و ميم، به معناى مُلك (سلطنت و مالكيت) خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: «اللّه» چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «الف، به معناى آلاء (نعمت هاى) خدا كه نعمت ولايت ما را به خلقش ارزانى داشته است و لام، به اين معناست كه خداوند، خلقش را به ولايت ما، ملزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساخته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «هاء» چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اشاره به هوانِ (خوارى) كسى كه با محمّد و خاندان محمّد ـ كه درودهاى خدا بر ايشان باد ـ، مخالف است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «الرحمن» چه؟ فرمود: «[به معناى رحمت او] نسبت به همه عالم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «الرحيم» چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[به معناى رحمت او] در خصوص مؤمنان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه بن سنان: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن تَفسيرِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، قالَ: الباءُ بَهاءُ اللّهِ، وَالسِّينُ سَناءُ اللّهِ، وَالميمُ مَجدُ اللّهِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ ورَوى بَعضُهُم: الميمُ مُلكُ اللّهِ ـ، وَاللّهُ إلهُ كُلِّ شَيءٍ، الرَّحمنُ بِجَميعِ خَلقِهِ، وَالرَّحيمُ بِالمُؤمِنينَ خاصَّةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص114 ح1، التوحيد: ص230 ح2، معاني الأخبار: ص3 ح1، تفسير القمّي: ج1 ص28 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج92 ص231 ح11.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى رحمه الله، در باره عبارت «باء، بهاى خداست» مى گويد: از بسيارى از اخبار، چنين پيداست كه حروف مفرده، وضع ها و معانى متعدّدى دارند كه جز حجّت هاى الهى، كسى آنها را نمى داند، و اين، يكى از ابعاد علوم ايشان و استنباطشان از قرآن است. اهل سنّت، در باره «الم (الف. لام. ميم)» از ابن عبّاس روايت كرده اند كه: الف، به معناى آلاء (نعمت هاى) خداست، و لام به معناى لطف او، و ميم، نشانگر مُلك او. «بهاء»، به معناى زيبايى و نيكويى است، «سناء»، به معناى رفعت و بلندى، و «مجد»، به معناى بزرگوارى و شرافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممكن است اين مطلب بر پايه اشتقاق كبير و مناسبت ذاتى ميان الفاظ و معانى آنها باشد. بنا بر اين، «باء»، چون مشترك ميان معناى حرفى و بهاء است، پس بايد ميان معانى آن دو، مناسبتى باشد. همچنين است «اسم» و «سناء»؛ چون در «سين» اشتراك دارند. پس در معناى بلندى و رفعت نيز اشتراك دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نیز «اسم»، چون با «مجد» و «ملك» (در حرف ميم) اشتراك دارند، پس بايد ميان معانى آنها نيز مناسبتى باشد. اين خود، موضوع پُردامنه اى در لغت است كه براى اهل تحقيق و جستجو، كه مبانى و معانى را شناخته باشند، روشن مى شود. پس مراد از اين جمله ايشان كه: «سين، سناى خداست»، اين است كه وجود اين حرف (سين) در كلمه «اسم»، مناط حصول اين معنا در آن است. به همين سان است بقيّه عبارات حديث.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأمّل در اين مطلب، شدّت استبعاد از ظاهر اين كلام را از بين مى برد. اين بود آنچه در اين جا به ذهن رسيد. شايد اين برداشت، به حقيقتْ نزديك تر باشد تا آنچه يكى از بزرگان آورده و گفته است: چون تفسير آن بر حسب معناى حرف اضافه است و از طرفى، «نام»، براى كسى كه به زبان آشنا باشد، نيازى به بيان ندارد. لذا ايشان بر حسب مدلولات دور، پاسخ داده است، يا چون تبرّكا و بيرون از مدلول اوّل به كار رفته است، آن را به غير آن از آنچه در تبرّك لحاظ مى شود، تفسير كرده است و مراد از اين تفسير، يا اين است كه اين حروف، چون در آغاز اين كلمات، دالّ بر اين صفات هستند، تبرّكا اخذ شده اند، يا اين كه اين حروف بر اين معانى دلالت دارند يا به اين دليل كه با اين معانى اى كه براى آنها وضع شده اند، مناسبت دارند، و چون در آغاز اين كلمات قرار دارند، لذا مناسبتشان از ديگر حروف آن كلمات، بيشتر و دلالتشان بر معانى آنها قوى تر است، و يا به اين دليل كه چون حرف «باء» دلالت بر ارتباط و اضافه دارد، و مناط ارتباط و اضافه به چيزى هم يافتن زيبايى و حُسن مطلوب براى طالب است، پس اين حرف، دلالت بر حسن و بها دارد كه خود، مطلوب هر طالبى است. پس، بر اين پايه به «بهاء اللّه» تفسير شده است. همچنين چون «اسم» از ماده «سُمُوّ» گرفته شده است كه دلالت بر رفعت و بلندى و بزرگوارى و شرافت دارد. پس هر يك از دو حرف به اضافه ديگرى دلالت بر آن مطلوب دارد. پس به دلالت بر «سناء»، از باب مناسبت به «سين» نسبت داده شده است و آن را به سناى خدا تفسير كرده است. دلالت بر مجد يا ملك نيز بر همين پايه مناسبت، به ميم نسبت داده شده و آن را به مجد يا به روايت ديگرى به ملك، تفسير كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «اللّه، به اين كه او معبود هر چيزى است»؛ يعنى مستحق و سزاوار عبوديت براى هر چيزى است. «رحمان به مهربانى او با همه خلقش»، بدان كه رحمان، مبالغه اى بيشتر از رحيم دارد؛ چرا كه بسيارى مبنا بر بسيارى معنا دلالت دارد. رحمان را يك بار به اعتبار كمّيّت در نظر مى گيريم و يك بار به اعتبار كيفيّت. بنا بر اعتبار اوّل، گفته شده است: «يا رحمن الدنيا»، چون مهرورزى او مؤمن و كافر را در بر مى گيرد، و «رحيم الآخرة»، چون در آخرت، مهر و رحمت او اختصاص به مؤمنان دارد. بنا بر اعتبار دوم، گفته شده است: «يا رحمن الدنيا والآخرة و رحيمهما»، كه رحمان بر نعمت هاى بزرگ، اختصاص داده شده است و رحيم به نعمت هاى غير بزرگ. دومى نيز احتمال دارد كه بر وجه اوّل حمل شود؛ يعنى در هر دو سرا، رحمان است با نعمت هاى عام، و در هر دو سرا، رحيم است با نعمت هاى خاص؛ يعنى هدايت و توفيق در دنيا و نسبت درجات آن. وجه اخير در اين خبر، ظهور بيشترى دارد (مرآة العقول: ج2 ص37).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه بن سنان ـ: از امام صادق عليه السلام در باره تفسير «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» پرسيدم. فرمود: «باء، [اشاره به] بهاى خداست، سين، به سناى خدا و ميم، به مجد (شُكوه و بزرگوارى) خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى روايت كرده اند [كه فرمود]: «ميم، به مُلك خدا [اشاره دارد]، و اللّه، به اين كه او معبود هر چيزى، است و رحمان، به مهربانى او با همه خلقش، و رحيم، به مهربانى اش با مؤمنان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج3 ص505 (المبحث الثالث: أسماء اللّه عز و جل وصفاته).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج5 ص489 (مبحث سوم: نام ها و صفات خدا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-خصائص-البسملة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: خصائص البسملة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: ويژگى هاى (بسم اللّه الرحمن الرحيم)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أقرب-شيء-إلى-الاسم-الأعظم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: أقرَبُ شَيءٍ إلَى الاِسمِ الأَعظَمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: نزديك ترين چيز به اسم اعظم است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاس: إنَّ عُثمانَ بنَ عَفّانَ سَأَلَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَن «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، فَقالَ: هُوَ اسمٌ مِن أسماءِ اللّهِ، وما بَينَهُ وبَينَ اسمِ اللّهِ الأَكبَرِ إلّا كَما بَينَ سَوادِ العَينِ وبَياضِها مِنَ القُربِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص738 ح2027، الدرّ المنثور: ج1 ص23 نقلاً عن البيهقي في شُعب الإيمان والخطيب في تاريخه، كنزالعمّال: ج2 ص296 ح4047 نقلاً عن ابن النجّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: عثمان بن عفّان، از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، در باره «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» پرسيد. ايشان فرمود: «آن، نامى از نام هاى خداست و نزديكى آن به اسم اعظم خدا، چونان نزديكى سياهىِ چشم به سفيدىِ آن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» أقرَبُ إلَى اسمِ اللّهِ الأَعظَمِ مِن ناظِرِ العَينِ إلى بَياضِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص289 ح1159 عن عبد اللّه بن يحيى الكاهلي عن الإمام الصادق عليه السلام، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص5 ح11 عن محمّد بن سنان، تفسير العيّاشي: ج1 ص21 ح13 عن إسماعيل بن مهران وكلاهما عن الإمام الرضا عليه السلام، تحف العقول: ص487 عن الإمام العسكري عليه السلام وفيها «سواد» بدل «ناظر»، بحار الأنوار: ج92 ص233 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، به اسم اعظم خدا نزديك تر از مردمكِ چشم به سفيدىِ آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في مَعنى بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ ـ: إنَّ قَولَكَ «اللّهُ» أعظَمُ اسمٍ مِن أسماءِ اللّهِ...&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص231 ح5، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص27 ح9 كلاهما عن محمّد بن زياد ومحمّد بن سيّار عن الإمام العسكري عن الإمام زين العابدين عن الإمام الحسين عن الإمام الحسن عليهم السلام، بحار الأنوار: ج92 ص232 ح14 وص244 ح48.اُنظر تمام الحديث في ص182 ح537.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در باره معناى «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» ـ: كلمه «اللّه»، بزرگ ترين نام از نام هاى خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ لَقَدْ ءَاتَيْنَاكَ سَبْعًا مِّنَ الْمَثَانِى وَ الْقُرْءَانَ الْعَظِيمَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِجر: 87.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» هُوَ اسمُ اللّهِ الأَكبَرُ، وَالسَّبعُ المَثاني اُمُّ الكِتابِ، يُثَنّى بِها في كُلِّ صَلاةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج4 ص157 ح4362 نقلاً عن كتاب التنزيل والتحريف للسيّاري، بحار الأنوار: ج92 ص236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند عز و جل: «ما به تو، سَبْعِ مثانى و قرآن بزرگ را داديم» ـ:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بزرگ ترين نام خداست و سَبْعِ مَثانى، همان «اُمّ الكتاب (سوره فاتحه)» است كه در هر نمازى، دو بار خوانده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهج الدعوات عن معاوية بن عمّار عن الإمام الصادق عليه السلام: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» اسمُ اللّهِ الأكبَرُ ـ أو قالَ ـ: الأَعظَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهج الدعوات: ص379 عن معاوية بن عمّار، بحار الأنوار: ج93 ص223 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات ـ به نقل از معاوية بن عمّار ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: ««بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، اسم اكبر خداست» يا فرمود: «اسم اعظم خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: مَن قالَ بَعدَ صَلاةِ الفَجرِ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَليِّ العَظيمِ» مِئَةَ مَرَّةٍ، كانَ أقرَبَ إلَى اسمِ اللّهِ الأَعظَمِ مِن سَوادِ العَينِ إلى بَياضِها، وإِنَّهُ دَخَلَ فيهَا اسمُ اللّهِ الأَعظَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهج الدعوات: ص379 عن سليمان بن جعفر الحميري، بحار الأنوار: ج86 ص162 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: هر كس بعد از نماز صبح، صد مرتبه بگويد: ««بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، لا حول و لا قوّة إلّا باللّه العلىّ العظيم»، به نام اعظم خدا، نزديك تر از سياهى چشم به سفيدىِ آن باشد و اسم اعظم خدا، در اين جمله، نهفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مفتاح-كل-كتاب-سماوي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: مِفتاحُ كُلِّ كِتابٍ سَماوِيٍّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: سرآغاز هر كتاب آسمانى است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِفتاحُ كُلِّ كِتابٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع لأخلاق الراوي وآداب السامع: ج1 ص407 ح547 عن فرات بن أحنف عن الإمام الباقر عليه السلام، كنزالعمّال: ج1 ص555 ح2490.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سرآغاز هر كتاب [آسمانى] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أوَّلُ كُلِّ كِتابٍ نَزَلَ مِنَ السَّماءِ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، فَإِذا قَرَأتَ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» فَلا تُبالي أن لا تَستَعيذَ، وإذا قَرَأتَ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» سَتَرَتكَ فيما بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص313 ح3 عن فرات بن أحنف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: سرآغاز هر كتابى كه از آسمان فرود آمده، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بوده است. پس هر گاه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» گفتى، ديگر باكى نيست كه استعاذه (أعوذ بِاللّه منَ الشيطان الرجيم) نگويى؛ زيرا هر گاه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بگويى، تو را از [گزند] آنچه ميان آسمان و زمين است، مى پوشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما نَزَلَ كِتابٌ مِنَ السَّماءِ إلّا وأَوَّلُهُ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص111 ح103 عن صفوان الجمّال، بحار الأنوار: ج92 ص234 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هيچ كتابى از آسمان نازل نشد، مگر آن كه آغازش «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما أنزَلَ اللّهُ مِنَ السَّماءِ كِتابا إلّا وفاتِحَتُهُ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، وإنَّما كانَ يُعرَفُ انقِضاءُ السّورَةِ بِنُزولِ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» ابتِداءً لِلاُخرى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص19 ح5 عن صفوان الجمّال، بحار الأنوار: ج92 ص236 ح29 وراجع: السنن الكبرى: ج2 ص63 ح2376.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، هيچ كتابى از آسمان فرو نفرستاد، مگر اين كه آغازش «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بود و پايان يافتن هر سوره و آغاز شدن سوره اى ديگر، با نازل شدنِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» دانسته مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-در-باره-آغاز-شدن-كتاب-هاى-آسمانى-با-بسم-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى در باره آغاز شدن كتاب هاى آسمانى با «بسم اللّه»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا نبايد ترديد كرد كه همه كتاب هاى آسمانى، با نام خدا آغاز شده اند؛ ولى آيا جمله «بسم اللّه» در آغاز كتاب هاى آسمانى، با پسوند «الرحمن الرحيم» بوده يا نه؟ در اين باره، دو دسته حديث، نقل شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته اوّل، احاديثى كه تصريح مى كنند همه كتاب هاى آسمانى، با جمله «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» شروع شده اند، مانند احاديثى كه ملاحظه شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم، احاديثى كه تصريح مى كنند آيه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، قبل از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، بر هيچ پيامبرى جز سليمان عليه السلام، نازل نشده است؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، صدوق: ص241 ح255، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكرى عليه السلام: ص591 ح353، المعجم الأوسط: ج1 ص196 ح625، سنن الدار قطنى: ج1 ص310 ح29، فضائل القرآن، ابو عبيد: ص216، الدرّ المنثور: ج1 ص20 (به نقل از ابن مردويه و بيهقى در شُعب الإيمان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند اين حديث نقل شده از امام على عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ خَصَّ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله وَ شَرَّفَهُ بِها وَ لَم يُشرِك مَعَهُ فيها أحَدا مِن أنبِيائِهِ ما خَلا سُلَيمانَ عليه السلام، فَإِنَّهُ أعطاهُ مِنها «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، يَحكى عَن بِلقيسَ حينَ قالَت: «أُلْقِىَ إِلَىَّ كِتَابٌ كَرِيمٌ إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمَان وَإِنَّهُ بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نمل: آيه 29 ـ 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص301 ح60، الأمالى، صدوق: ص240 ح255، مجمع البيان: ج1 ف ص88، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكرى عليه السلام: ص29 ح10، بحار الأنوار: ج92 ص227 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را به محمّد صلى الله عليه و آله اختصاص داد و او را به آن، مفتخر ساخت و هيچ يك از پيامبرانش جز سليمان عليه السلام را در آن، شريك او نكرد؛ چرا كه به او نيز «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را عطا كرد، آن جا كه به نقل از بلقيس مى فرمايد: «نامه اى ارجمند به من رسيده است. آن نامه از سليمان است و [در] آن [آمده]است: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه از نظر سند، هر دو دسته از احاديث، ضعيف هستند؛ امّا از نظر دلالت، مى توان ميان اين دو دسته، بدين شكل جمع كرد كه امام عليه السلام فرموده باشد: «أوّل كلّ كتاب نُزِّل من السماء بسم اللّه؛ آغاز هر كتابى كه از آسمان نازل شده، بسم اللّه است»؛ ولى راوى پنداشته كه مقصود امام، آيه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» است؛ امّا با توجّه به تعدّد احاديث دسته اوّل، بعيد به نظر مى رسد كه همه راويان، مرتكب چنين اشتباهى شده باشند. وجوه ديگرى نيز براى جمع دلالىِ اين دو دسته روايت، گفته شده كه از اين وجه، ضعيف ترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أول-ما-نزل-على-النبي-صلي-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: أوَّلُ ما نَزَلَ عَلَى النَّبيِّ صلّي الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: نخستين چيزى كه بر پيامبر صلى الله عليه و آله، نازل شد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كانَ جَبرَئيلُ عليه السلام إذا جاءَني بِالوَحيِ أوَّلَ ما يُلقي عَلَيَّ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج1 ص305 ح13 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جبرئيل عليه السلام هر گاه برايم وحى مى آورد، نخستين چيزى كه بر من مى افكند، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن عبّاس: أوَّلُ ما نَزَلَ جِبريلُ عليه السلام عَلى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله قالَ لَهُ جِبريلُ عليه السلام: «بِسْمِ اللَّهِ» يا مُحَمَّدُ، يَقولُ: اِقرَأ بِذِكرِ اللّهِ، وَ «اللَّهِ» ذُو الاُلوهِيَّةِ وَالمَعبودِيَّةِ عَلى خَلقِهِ أجمَعينَ، وَ «الرَّحْمَنِ» الفَعلانِ مِنَ الرَّحمَةِ، وَ «الرَّحِيمِ» الرَّفيقُ الرَّقيقُ بِمَن أحَبَّ أن يَرحَمَهُ، وَالبَعيدُ الشَّديدُ عَلى مَن أحَبَّ أن يُضعِفَ عَلَيهِ العَذابَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج1 ص23 نقلاً عن ابن جريج وابن أبي حاتم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: نخستين بار كه جبرئيل عليه السلام بر محمّد صلى الله عليه و آله فرود آمد، به او گفت: «بسم اللّه» ـ اى محمّد ـ؛ يعنى: با نام خدا بخوان. «اللّه»، يعنى كسى كه اِلاه و معبود همه خلق است. «الرحمن»، بر وزن «فَعْلان» است، [كه] از رحمت [خدا به همگان، سخن مى گويد]، و «الرحيم»، يعنى نرم خو و مهربان است با كسى كه دوست دارد به او رحم كند، و دور و سختگير است نسبت به كسى كه دوست دارد عذابش را دوچندان سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أعظم-آية-في-كتاب-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: أعظَمُ آيَةٍ في كِتابِ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: باعظمت ترين آيه در كتاب خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن سليمان الجعفري: سُئِلَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام: أيُّ آيَةٍ أعَظَمُ في كِتابِ اللّهِ؟ فَقالَ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص21 ح14، بحار الأنوار: ج92 ص238 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از سليمان جعفرى ـ: از ابو الحسن عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين جا، منظور امام كاظم عليه السلام يا امام رضا عليه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سؤال شد: باعظمت ترين آيه در كتاب خدا، كدام آيه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن ابن عبّاس: إنَّ الشَّيطانَ استَرَقَ مِن أهلِ القُرآنِ أعظَمَ آيَةٍ فِي القُرآنِ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج2 ص73 ح2413.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: شيطان، باعظمت ترين آيه قرآن را از اهل قرآن دزديد: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تيجان-السور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: تيجانُ السُّوَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 5: تاجِ سوره ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أنس: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اُنزِلَت عَلَيَّ آنِفا سُورَةٌ، فَقَرَأَ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ...».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص300 ح53، سنن النسائي: ج2 ص134، السنن الكبرى: ج2 ص64 ح2380، كنزالعمّال: ج14 ص418 ح39127؛ تفسير فرات: ص610 ح767.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «لَختى پيش، سوره اى بر من فرود آمد. آن گاه، خواند: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ.…».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا قَرَأَ جِبريلُ عليه السلام «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» عَلِمتُ أنَّ السّورَةَ قَد خُتِمَت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم السفر: ص341 ح1143، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص355 ح844 نحوه وكلاهما عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه جبرئيل عليه السلام «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» مى گفت، مى فهميدم كه سوره [ى قبلى] پايان يافته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن ابن عبّاس: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا نَزَلَت عَلَيهِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» عَلِمَ أنَّ السّورَةَ قَد خُتِمَت، وَاستَقبَلَ الاُخرى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج12 ص64 ح12545، مجمع الزوائد: ج2 ص282 ح2634 نقلاً عن البزّار نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هر گاه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بر او نازل مى شد، در مى يافت كه سوره[ى قبلى]، پايان يافته و سوره ديگرى آغاز شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاس: كانَ النَّبيُّ صلى الله عليه و آله لا يَعلَمُ خَتمَ السّورَةِ حَتّى تَنزِلَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص356 ح845، سنن أبي داود: ج1 ص209 ح788، السنن الكبرى: ج2 ص63 ح2377 وفيهما «لا يعرف فصل» بدل «لا يعلم ختم»، المعجم الكبير: ج12 ص64 ح12544، أسباب النزول: ص21 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله زمانى به پايان يافتنِ سوره پى مى برد كه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» [ديگرى] نازل مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن ابن عبّاس: كانَ المُسلِمونَ لا يَعلَمونَ انقِضاءَ السّورَةِ حَتّى تَنزِلَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، فَإِذا نَزَلَت «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» عَلِموا أنَّ السّورَةَ قَدِ انقَضَت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص356 ح846، السنن الكبرى: ج2 ص63 ح2378، فضائل القرآن لأبي عبيد: ص217 عن سعيد بن جبير نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: مسلمانان، پايان يافتن سوره[ها] را نمى دانستند تا آن كه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» نازل مى شد، و چون «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» نازل مى شد، مى فهميدند كه آن سوره به پايان رسيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب نزول القرآن عن عبد اللّه بن مسعود: كُنّا لا نَعلَمُ فَصلَ ما بَينَ السّورَتَينِ حَتّى تَنزِلَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب النزول: ص21 ح17، الدرّ المنثور: ج1 ص20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب نزول القرآن ـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: ما جدايىِ ميان دو سوره را نمى دانستيم، مگر آن گاه كه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» نازل مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب نزول القرآن عن عبد اللّه بن عمر: نَزَلَت «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» في كُلِّ سورَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب النزول: ص21 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب نزول القرآن ـ به نقل از عبد اللّه بن عمر ـ:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، با هر سوره اى نازل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تيجانُ السُّوَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ج1 ص352.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، تاج سوره هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مفتتح-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: مُفتَتَحُ الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 6: آغازِ نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن ابن عبّاس: كانَ النَّبيُّ صلى الله عليه و آله يَفتَتِحُ صَلاتَهُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج2 ص14 ح245، سنن الدارقطني: ج1 ص304 ح8 وص 305 ح11، السنن الكبرى: ج2 ص70 ح2403 كلاهما عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن التِرمذى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله نمازش را با «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» آغاز مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشف والبيان عن أبي هريرة: كُنتُ مَعَ النَّبيِّ صلى الله عليه و آله وَالنَّبيُّ صلى الله عليه و آله يُحَدِّثُ أصحابَهُ، إذ دَخَلَ رَجُلٌ يُصَلّي، وَافتَتَحَ الصَّلاةَ وتَعَوَّذَ، ثُمَّ قالَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَجُلُ! قَطَعتَ عَلى نَفسِكَ الصَّلاةَ، أما عَلِمتَ أنَّ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» مِنَ الحَمدِ؛ فَمَن تَرَكَها فَقَد تَرَكَ آيَةً، ومَن تَرَكَ آيَةً مِنهُ فَقَد قُطِعَت عَلَيهِ صَلاتُهُ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشف والبيان (تفسير الثعلبي): ج1 ص104، الدرّ المنثور: ج1 ص21 وفيه «أفسد» بدل «قُطِعَت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشف و البيان ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ: با پيامبر صلى الله عليه و آله بودم و ايشان براى يارانش سخن مى گفت كه مردى وارد شد و به نماز ايستاد و نمازش را آغاز كرد و استعاذه كرد («أعوذ بِاللّه» گفت) و سپس گفت: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله شنيد و فرمود: «اى مرد! نمازت را شكستى. مگر نمى دانى كه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، جزء [سوره] حمد است و هر كه آن را ترك كند، در واقع، آيه اى را ترك كرده است و هر كس آيه اى از حمد را ترك كند، نمازش شكسته شده است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام عن جابر بن عبد اللّه الأنصاري: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قالَ لي: كَيفَ تَقرَأُ إذا قُمتَ فِي الصَّلاةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»، قالَ: قُل: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص159 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج85 ص48 ح42؛ سنن الدارقطني: ج1 ص302 ح3 عن الحسين بن موسى عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام وص 308 ح22 عن الجهم بن عثمان عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه انصارى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به من فرمود: «هر گاه به نماز مى ايستى، قرائتت را چگونه شروع مى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: [مى گويم: ] «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بگو: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا قَرَأتُم «الحَمدُ للّهِِ» فَاقرَؤوا: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، إنَّها اُمُّ القُرآنِ، واُمُّ الكِتابِ، وَالسَّبعُ المَثاني، وَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» إحداها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج1 ص312 ح36، السنن الكبرى: ج2 ص67 ح2390 كلاهما عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج7 ص437 ح19665.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه «الْحَمْدُ لِلَّهِ» را [در نماز] مى خوانيد، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را هم بخوانيد. سوره حمد، اُمّ القرآن و اُمّ الكتاب&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُمُّ الكتاب، يعنى: اُمُّ القرآن، مادرِ قرآن، اصل قرآن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بوده، سَبعِ مَثانى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَبعِ مَثانى، يعنى: هفت بند، هفت آيه، هفت ثَنا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است (هفت آيه دارد) و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، يكى از آن هفت تاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ كانَ يَقولُ ـ: «الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمينَ» سَبعُ آياتٍ، إحداهُنَّ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، وَهِيَ السَّبعُ المَثاني وَالقُرآنُ العَظيمُ، وَهِيَ اُمُّ القُرآنِ، وَهِيَ فاتِحَةُ الكِتابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج2 ص67 ح2389، مجمع الزوائد: ج2 ص282 ح2635 نقلاً عن المعجم الأوسط وكلاهما عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج1 ص560 ح2519.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سوره حمد، هفت آيه دارد. يكى از آنها «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» است. اين سوره، سَبعِ مثانى، قرآن عظيم، اُمّ القرآن و فاتحة الكتاب&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاتحة الكتاب، يعنى: سرآغاز قرآن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن تَرَكَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فَقَد تَرَكَ آيَةً مِن كِتابِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشف والبيان (تفسير الثعلبي): ج1 ص104 عن طلحة بن عبيداللّه، الدرّ المنثور: ج1 ص21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را ترك گويد، آيه اى از كتاب خدا را ترك گفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني عن أبي هريرة: إنَّ النَّبيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا قَرَأَ وهُوَ يَؤُمُّ النّاسَ، اِفتَتَحَ الصَّلاةَ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج1 ص306 ح17، السنن الكبرى: ج2 ص69 ح2396 عن منصور بن أبي مزاحم عن جدّه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدار قُطنى ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه با مردم نماز جماعت مى خواند، قرائت نماز را با «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» آغاز مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن اُمّ سلمة: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَرَأَ فِي الصَّلاةِ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فَعَدَّها آيَةً، «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» آيَتَينِ، «الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» ثَلاثَ آياتٍ، «مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» أربَعَ آياتٍ، وقالَ هكَذا: «إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ» وجَمَعَ خَمسَ أصابِعِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص356 ح848، السنن الكبرى: ج2 ص66 ح2385، صحيح ابن خزيمة: ج1 ص248 ح493 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از اُمّ سلمه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در نماز «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را خواند و آن را يك آيه شمرد، «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» را آيه دوم، «الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را آيه سوم، «مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» را آيه چهارم شِمُرد و «إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ» را كه گفت، پنج انگشتش را [به نشانه آيه پنجم] جمع كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدر المنثور عن اُمّ سلمة: قَرَأَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ * الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ * إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ * اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ * صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ»، وقالَ: هِيَ سَبعٌ يا اُمَّ سَلَمَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج1 ص12 نقلاً عن ابن الأنباري في المصاحف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از اُمّ سلمه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خواند: ««به نام خداوند بخشنده مهربان. سپاس، خداى را كه پروردگار جهانيان است. بخشنده مهربان است. صاحب روز جزاست. تنها تو را مى پرستيم و تنها از تو يارى مى خواهيم. ما را به راه راست، راه نمايى كن. راه آنان كه به ايشان نعمت دادى، نه آنان كه مورد خشم قرار گرفته اند و نه گم راهان»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «اين، شد هفت آيه، اى امّ سلمه!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» آيَةٌ مِن فاتِحَةِ الكِتابِ، وهِيَ سَبعُ آياتٍ تَمامُها «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص302 ح60، الأمالي للصدوق: ص240 ح255 كلاهما عن محمّد بن زياد ومحمّد بن سيّار عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، جامع الأخبار: ص122 ح227 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، مجمع البيان: ج1 ص88، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص29 ح10 عن الإمام الحسن عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج85 ص48 ح40 وج 92 ص227 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، آيه اى از فاتحة الكتاب است. فاتحة الكتاب، هفت آيه دارد و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، يكى از آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: قيلَ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا عَن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» أهِيَ مِن فاتِحَةِ الكِتابِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: نَعَم، كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقرَأُها ويَعُدُّها آيَةً مِنها، ويَقولُ: فاتِحَةُ الكِتابِ هِيَ السَّبعُ المَثاني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص301 ح59 عن محمّد بن زياد ومحمّد بن سيّار عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للصدوق: ص240 ح254، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص59 ح30، بحار الأنوار: ج85 ص60 ح47 وج 92 ص227 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: به امير مؤمنان عليه السلام گفته شد: اى امير مؤمنان! بفرما كه آيا «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، جزء فاتحة الكتاب است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، آن را [در قرائت نماز] مى خواند و آيه اى از «حمد» به شمار مى آورد و مى فرمود: فاتحة الكتاب، هفت آيه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدار قطني عن عبد خير: سُئِلَ عَليٌّ عليه السلام عَنِ السَّبعِ المَثاني، فَقالَ: «الحَمدُ للّهِِ»، فَقيلَ لَهُ: إنَّما هِيَ سِتُّ آياتٍ! فَقالَ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» آيَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج1 ص313 ح40، السنن الكبرى: ج2 ص66 ح2388، كنزالعمّال: ج2 ص296 ح4048 وص 590 ح4800.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدار قُطْنى ـ به نقل از عبد الخير ـ: از على عليه السلام در باره سَبعِ مثانى سؤال شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سوره حمد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: آن كه شش آيه است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: ««بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» هم آيه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن سعيد بن جبير: عَنِ ابنِ عَبّاسٍ في قَولِهِ: «وَ لَقَدْ ءَاتَيْنَاكَ سَبْعًا مِّنَ الْمَثَانِى» قالَ: فاتِحَةُ الكِتابِ. قيلَ لِابنِ عَبّاسٍ: فَأَينَ السّابِعَةُ؟ قالَ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج2 ص66 ح2387 وزاد في آخره «وروي ذلك عن علي عليه السلام»، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص737 ح2024، المصنّف لعبدالرزّاق: ج2 ص94 ح2629 عن عطاء نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از سعيد بن جُبَير ـ: از ابن عبّاس در باره آيه «و هر آينه، به تو، آن هفت آيه را داديم»، نقل شده كه گفت: مقصود، فاتحة الكتاب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ابن عبّاس گفته شد: پس كو آيه هفتم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاوية بن عمّار: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّه عليه السلام: إذا قُمتُ لِلصَّلاةِ أقرَأُ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» في فاتِحَةِ القُرآنِ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِذا قَرَأتُ فاتِحَةَ القُرآنِ أقرَأُ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» مَعَ السّورَةِ؟ قالَ: نَعَم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص312 ح1، تهذيب الأحكام: ج2 ص69 ح251، الاستبصار: ج1 ص311 ح1155.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معاوية بن عمّار ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: هر گاه به نماز مى ايستم، در سوره فاتحه قرآن (حمد)، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را هم بخوانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس هر گاه سوره فاتحه را خواندم، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را نيز با سوره بخوانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مواضع-البسملة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: مواضع البسملة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: جايگاه هاى ذكر (بسم اللّه)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكتابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: الكِتابَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: نگارش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّهُ مِن سُلَيْمَانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آن، [نامه اى] از طرف سليمان است و [مضمون] آن، چنين است: به نام خداوند بخشنده مهربان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِفتاحُ كُلِّ كِتابٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع لأخلاق الراوي وآداب السامع: ج1 ص407 ح547 عن فرات بن أحنف عن الإمام الباقر عليه السلام، كنزالعمّال: ج1 ص555 ح2490.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سرآغازِ هر كتابى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن الشعبيّ: كانَ أهلُ الجاهِلِيَّةِ يَكتُبونَ «بِاسمِكَ اللّهُمَّ»، فَكَتَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله أوَّلَ ما كَتَبَ «بِاسمِكَ اللّهُمَّ»، حَتّى نَزَلَت: «بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ «بِسمِ اللّهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ نَزَلَت: «ادْعُواْ اللَّهَ أَوِ ادْعُواْ الرَّحْمَنَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكَتَبَ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اُنزِلَتِ الآيَةُ الَّتي في طس: «إِنَّهُ مِن سُلَيْمَانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فَكَتَبَ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج6 ص354 نقلاً عن عبد الرزّاق وابن سعد وابن أبي شيبة وابن المنذر وابن أبي حاتم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از شَعْبى ـ: مردم عصر جاهلى مى نوشتند: «به نام تو، اى خداوند!». پيامبر صلى الله عليه و آله نيز در نخستين نوشته اش، نگاشت: «به نام تو، اى خداوند!»، تا آن كه آيه «رفتن و لنگر انداختنش، به نام خداست» نازل شد. پس از آن، پيامبر صلى الله عليه و آله مى نوشت: «بسم اللّه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس آيه «خدا را بخوانيد يا رحمان را بخوانيد» نازل شد. پس از آن، پيامبر صلى الله عليه و آله مى نوشت: «بسم اللّه الرحمن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس آيه اى كه در سوره نمل است، نازل شد: «اين، [نامه اى] از طرف سليمان است و [مضمون] آن، چنين است: به نام خداوند بخشنده مهربان»». پس از آن، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى نوشت: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن المسوّر بن مخرمة ومروان ـ في ذِكرِ خَبرِ صُلحِ الحُدَيبِيَةِ ـ: جاءَ سُهَيلُ بنُ عَمرٍو، فَقالَ [لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله]: هاتِ اكتُب بَينَنا وبَينَكُم كِتابا، فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله الكاتِبَ، فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ». قالَ سُهَيلٌ: أمَّا الرَّحمنُ، فَوَاللّهِ ما أدري ما هُوَ؟! ولكِنِ اكتُب «بِاسمِكَ اللّهُمَّ» كَما كُنتَ تَكتُبُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المُسلِمونَ: وَاللّهِ لا نَكتُبُها إلّا «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: اُكتُب «بِاسمِكَ اللّهُمَّ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص977 ح2581، السنن الكبرى: ج9 ص368 ح18807، المعجم الكبير: ج20 ص13 ح13، مسند ابن حنبل: ج1 ص187 ح656، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص166 ح2657 كلاهما عن عبد اللّه بن شدّاد نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از مُسَوّر بن مِخرَمه و مروان، در نقل ماجراى صلح حُدَيبيه ـ: سهيل بن عمرو، پيش آمد و [به پيامبر صلى الله عليه و آله] گفت: بيا تا ميان خود و شما، پيمانى بنويسيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله كاتب را فرا خواند و فرمود: «[بنويس: ] «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سهيل گفت: به خدا سوگند كه من نمى دانم رحمان چيست؛ بلكه همچنان كه پيش تر مى نوشتى، بنويس: «به نام تو، اى خداوند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان گفتند: به خدا سوگند، جز «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» نمى نويسيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «بنويس: به نام تو، اى خداوند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل عن أبي مالك: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَكتُبُ «بِاسمِكَ اللّهُمَّ»، فَلَمّا نَزَلَت: «إِنَّهُ مِن سُلَيْمَانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» كَتَبَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل: ص86 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراسيل ـ به نقل از ابو مالك ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله [در مكتوباتش] مى نوشت: «به نام تو، اى خداوند!»؛ امّا چون اين آيه نازل شد: «اين، [نامه اى] از طرف سليمان است و [مضمون] آن، چنين است: «به نام خداوند بخشنده مهربان»». پس از آن، پيامبر صلى الله عليه و آله همين «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را مى نوشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول عن داود الصرمي: أمَرَني سَيِّدي [الإِمامُ الهادي عليه السلام] بِحَوائِجَ كَثيرَةٍ، فَقالَ عليه السلام لي: قُل، كَيفَ تَقولُ؟ فَلَم أحفَظ مِثلَما قالَ لي، فَمَدَّ الدَّواةَ وكَتَبَ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ أذكُرُهُ إن شاءَ اللّهُ، وَالأَمرُ بِيَدِ اللّهِ»، فَتَبَسَّمتُ. فَقالَ عليه السلام: ما لَكَ؟ قُلتُ: خَيرٌ. فَقالَ: أخبِرني؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، ذَكَرتُ حَديثا حَدَّثَني بِهِ رَجُلٌ مِن أصحابِنا عَن جَدِّكَ الرِّضا عليه السلام، إذا أمَرَ بِحاجَةٍ كَتَبَ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ أذكُرُ إن شاءَ اللّهُ» فَتَبَسَّمتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص483، بحار الأنوار: ج76 ص50 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول ـ به نقل از داوود صَرمى ـ: سَرورم [امام هادى عليه السلام] دستورهاى بسيارى به من داد كه انجام بدهم. سپس به من فرمود: «بگو كه چه مى گويى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، عينِ آنچه را به من فرموده بود، به ياد نداشتم. لذا دوات را برداشت و نوشت: ««به نام خداوند بخشنده مهربان». به خواستِ خدا، به يادم خواهد ماند؛ و كارها در دست خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من لبخندى زدم. ايشان فرمود: «چه شد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خير است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به من بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! به ياد حديثى افتادم كه يكى از شيعيان، از جدّ شما امام رضا عليه السلام برايم نقل كرد كه هر گاه دستور كارى را مى داد، مى نوشت: ««به نام خداوند بخشنده مهربان». به خواست خدا، يادم خواهد ماند». پس لبخند زدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: كانَ [الإِمامُ الرِّضا] عليه السلام إذا أرادَ أن يَكتُبَ تَذَكُّراتِ حَوائِجِهِ، كَتَبَ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ أذكُرُ إن شاءَ اللّهُ»، ثُمَّ يَكتُبُ ما يُريدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص443، بحار الأنوار: ج78 ص335 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: [امام رضا عليه السلام] هر گاه مى خواست كارهاى خود را يادداشت كند، مى نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. به خواست خدا، به يادم خواهد ماند». سپس مطالب خود را مى نوشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: رُوِيَ عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ الصّادِقِ عليه السلام أنَّهُ قالَ لِمَولاهُ نافِذٍ: إذا كَتَبتَ رُقعَةً أو كِتابا في حاجَةٍ، فَأَرَدتَ أن تُنجِحَ حاجَتَكَ الَّتي تُريدُ، فَاكتُب رَأسَ الرُّقعَةِ بِقَلَمٍ غَيرِ مَديدٍ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، إنَّ اللّهَ وَعَدَ الصّابِرينَ المَخرَجَ مِمّا يَكرَهونَ، وَالرِّزقَ مِن حَيثُ لا يَحتَسِبونَ، جَعَلَنَا اللّهُ وَإيّاكُم مِنَ الَّذينَ لا خَوفٌ عَلَيهِم ولا هُم يَحزَنونَ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ نافِذٌ: فَكُنتُ أفعَلُ ذلِكَ فَتُنجِحُ حَوائِجي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص374، بحار الأنوار: ج76 ص50 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: روايت شده است كه امام صادق عليه السلام به غلامش نافذ فرمود: «هر گاه كاغذى يا نامه اى براى حاجتى نوشتى و خواستى به حاجت خود برسى، در بالاى كاغذ، با قلمى ناآغشته به مركّب بنويس: به نام خداوند بخشنده مهربان. خدا به شكيبايان وعده داده است كه از آنچه ناخوش دارند، نجات يابند و از جايى كه گمان نمى كنند، روزى داده شوند. خدا، ما و شما را از آن كسانى قرار دهد كه نه بيمى به آنان مى رسد و نه اندوهگين مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نافذ مى گويد: از آن پس، من به اين دستور، عمل مى كردم و حاجت هايم برآورده مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن بعض الرواة من أصحابنا: قالَ: مِن حَقِّ القَلَمِ عَلى مَن أخَذَهُ، إذا كَتَبَ أن يَبدَأَ بِبِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج8 ص434 ح9918 نقلاً عن التنزيل والتحريف للسيّاري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل ـ به نقل از يكى از راويان شيعه ـ: يكى از حقوق قلم بر كسى كه آن را به دست مى گيرد، اين است كه هر گاه چيزى مى نويسد، با «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» آغاز كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص312 (آداب البسملة / تجويد الكتابة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص313 (آداب «بسم اللّه» / نيكو نوشتن «بسم اللّه»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصباح-والمساء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: الصَّباحُ وَالمَساءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: بامداد و شامگاه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ مِن وَصاياهُ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، اُغدُ بِسمِ اللّهِ؛ فَإِنَّ اللّهَ بارَكَ لِاُمَّتي في بُكورِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج3 ص54 الرقم 997 عن عبدالعظيم بن عبد اللّه الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام، كنزالعمّال: ج7 ص815 ح21537؛ الأمالي للطوسي: ص136 ح220 وفيه «على اسم اللّه» بدل «باسم اللّه»، جامع الأحاديث للقمّي: ص122 كلاهما عن عبدالعظيم بن عبد اللّه الحسني، كشف الغمّة: ج3 ص135 عن أحمد بن عليّ بن ثابت وكلّها عن الإمام الجواد عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج78 ص78 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به على عليه السلام ـ: اى على! بامدادان، با نام خدا، در پىِ كار خود بيرون شو؛ زيرا خداوند براى امّت من، در بامدادانشان، بركت نهاده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ عَليَّ بنَ الحُسَينِ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِما ـ كانَ إذا أصبَحَ قالَ: «أبتَدِئُ يَومي هذا بَينَ يَدَي نِسياني وعَجَلَتي بِاسمِ اللّهِ وما شاءَ اللّهُ»، فإذا فَعَلَ ذلِكَ العَبدُ أجزَأَهُ مِمّا نَسِيَ في يَومِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص523 ح5 عن محمّد بن مسلم، الاُصول الستّة عشر: ص359 ح601 عن محمّد بن مسلم عن الإمام زين العابدين عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج86 ص288 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: على بن الحسين ـ كه درودهاى خدا بر آن دو باد ـ، هر گاه صبح خود را آغاز مى كرد، مى فرمود: «امروزِ خود را، پيش از فراموش كردنم و شتاب ورزيدنم، با نام خدا و به خواست خدا، آغاز مى كنم». پس هر گاه بنده اى چنين كند، او را از آنچه در آن روز فراموش كند، بسنده باشد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: پيش از آن كه دچار فراموشى شود و بدون بردنِ نام خدا به كارى مشغول شود، در همان آغاز صبح، بگويد: «با نام خدا و به خواست خدا !». پس هر گاه اين جمله را بگويد، چنانچه در طول روز يادش برود كه قبل از كارى «بسم اللّه» بگويد، همان كه در آغاز روز گفته است، برايش كفايت مى كند و جاى گزين مواردى خواهد شد كه فراموش مى كند. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قالَ إذا أصبَحَ: «أبتَدِئُ في يَومي هذا بَينَ يَدَي نِسياني وعَجَلَتي بِاسمِ اللّهِ»، أجزَأَهُ عَلى ما نَسِيَ مِن طَعامٍ أو شَرابٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص118 ح394، بحار الأنوار: ج66 ص384 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس هنگام صبح بگويد: «امروزِ خود را پيش از فراموشى و شتابكارى ام، به نام خدا آغاز مى كنم»، همين ذكر، او را براى آنچه [از ذكر بسم اللّه] كه در هنگام خوردن يا نوشيدن فراموش كند، كفايت مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَدَع أن تَقولَ: «بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ» في كُلِّ صَباحٍ ومَساءٍ، فَإِنَّ في ذلِكَ إصرافا لِكُلِّ سُوءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المقنع: ص543، الدعوات: ص85 ح218، بحار الأنوار: ج86 ص283 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گفتن ذكرِ «به نام خدا و به يارى خدا» را در هر بامداد و شامگاه، ترك مكن؛ زيرا اين ذكر، هر گونه بدى اى را مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخروج-من-البيت-والدخول-فيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: الخُروجُ مِنَ البَيتِ وَالدُّخولُ فيهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: هنگام خارج شدن از خانه يا وارد شدن به آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا خَرَجَ الرَّجُلُ مِن بَيتِهِ فَقالَ: «بِسمِ اللّهِ»، قالَتِ المَلائِكَةُ لَهُ: سَلِمتَ. فَإذا قالَ: «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ»، قالَت لَهُ المَلائِكَةُ: كُفيتَ. فَإِذا قالَ: «تَوَكَّلتُ عَلَى اللّهِ»، قالَتِ المَلائِكَةُ لَهُ: وُقيتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص66 ح211 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج76 ص168 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه شخص در هنگام خارج شدن از خانه اش بگويد: «به نام خدا»، فرشتگان به او مى گويند: به سلامت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه بگويد: «هيچ نيرو و توانى نيست، مگر به [مدد] خداوند»، فرشتگان به او مى گويند: «خدا، يارَت باد!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه بگويد: «به خدا توكّل كردم»، فرشتگان مى گويند: «خدا، نگهدارت باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: مَن قالَ حينَ يَخرُجُ مِن مَنزِلِهِ: «بِسمِ اللّهِ، حَسبِيَ اللّهُ، تَوَكَّلتُ عَلَى اللّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ خَيرَ اُموري كُلِّها، وأَعوذُ بِكَ مِن خِزيِ الدُّنيا وعَذابِ الآخِرَةِ»، كَفاهُ اللّهُ ما أهَمَّهُ مِن أمرِ دُنياهُ وآخِرَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص541 ح3، المحاسن: ج2 ص90 ح1239، الأمان: ص106 كلّها عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج76 ص240 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر كس در هنگام بيرون رفتن از خانه اش بگويد: «به نام خدا. خدا، مرا بس است. به خدا توكّل مى كنم. بار خدايا! در همه كارهايم، از تو خير درخواست مى كنم، و از خوارى در دنيا و عذاب آخرت، به تو پناه مى آورم»، خداوند، غم ها و نگرانى هاى دنيا و آخرت او را برطرف مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا دَخَلتَ مَنزِلَكَ، فَقُل: «بِسمِ اللّهِ، أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ، وأَنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيهِ وعَلى أهلِ بَيتِهِ»، وسَلِّم عَلى أهلِكَ. وإن لَم يَكُن فيهِ أحَدٌ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ وسَلامٌ عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، السَّلامُ عَلَينا وعَلى عِبادِ اللّهِ الصّالِحينَ»؛ فَإِذا قالَ ذلِكَ فَرَّ الشَّيطانُ مِن مَنزِلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص234 ح273 عن جابر، مشكاة الأنوار: ص341 ح1093، جامع الأخبار: ص231 ح592 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج76 ص11 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه وارد خانه خويش شدى، بگو: «به نام خدا. گواهى دهم كه معبودى جز خداى يگانه نيست و محمّد ـ كه درود خدا بر او و بر خاندانش باد ـ، فرستاده خداست» و بر خانواده خود نيز سلام كن، و اگر كسى در خانه نبود، بگو: «به نام خدا، و درود بر پيامبر خدا! درود بر ما و بر بندگان شايسته خدا!». پس هر گاه كسى چنين بگويد، شيطان از خانه اش مى گريزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: كانَ أبي عليه السلام إذا خَرَجَ مِن مَنزِلِهِ قالَ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، خَرَجتُ بِحَولِ اللّهِ وقُوَّتِهِ، لا بِحَولٍ مِنّي ولا قُوَّتي، بَل بِحَولِكَ وقُوَّتِكَ يا رَبِّ، مُتَعَرِّضا لِرِزقِكَ، فَائتِني بِهِ في عافِيَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص542 ح7، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص6 ح11، المحاسن: ج2 ص91 ح1241 كلّها عن محمّد بن سنان، بحار الأنوار: ج76 ص169 ح13 وص 171 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: پدرم [امام كاظم] عليه السلام هر گاه از خانه اش بيرون مى آمد، مى گفت: «به نام خداوند بخشنده مهربان». با توش و توان [از جانب] خدا بيرون مى آيم، نه با توش و توانى از خويش، كه با توش و توان تو ـ اى پروردگار من ـ، در جستجوى روزىِ تو مى روم. پس آن را با عافيت به من عطا فرما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: نهج الذكر: ج2 ص88 (أهمّ مواضع الحوقلة / عند الخروج من البيت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نهج الذكر(با ترجمه فارسى): ج3 ص149 (مهم ترين اوقات گفتن «لا حول و لا قوّة إلّا بِاللّه» / هنگام بيرون رفتن از خانه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوضوء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: الوُضوءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: هنگام وضو گرفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ مِن وَصاياهُ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، إذا تَوَضَّأتَ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ تَمامَ الوُضوءِ، وتَمامَ الصَّلاةِ، وتَمامَ رِضوانِكَ، وتَمامَ مَغفِرَتِكَ»، فَهذا زَكاةُ الوُضوءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص165 ح394، بحار الأنوار: ج80 ص317 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به على عليه السلام ـ: اى على! هر گاه وضو مى گيرى، بگو: «به نام خدا. بار خدايا! از تو درخواست مى كنم وضوى كامل و نماز كامل و خشنودىِ كاملت و آمرزش كاملت را»؛ زيرا اين [ذكر]، زكات وضوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إن قالَ [العَبدُ] في أوَّلِ وُضوئِهِ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، طَهُرَت أعضاؤُهُ كُلُّها مِنَ الذُّنوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص521، بحار الأنوار: ج80 ص316 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه [بنده] در آغاز وضويش بگويد: «به نام خداوند بخشنده مهربان»، همه اعضايش از گناهان، پاك مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَتَوَضَّأُ الرَّجُلُ حَتّى يُسَمِّيَ؛ يَقولُ قَبلَ أن يَمَسَّ الماءَ: «بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ، اللّهُمَّ اجعَلني مِنَ التَّوّابينَ، وَاجعَلني مِنَ المُتَطَهِّرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص628 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، المحاسن: ج1 ص118 ح120 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام وليس فيه «باسم اللّه وباللّه»، تحف العقول: ص117، بحار الأنوار: ج80 ص314 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: انسان نبايد بدون بردن نام خدا، وضو بگيرد. پيش از آن كه دست به آب بزند، بگويد: «به نام خدا و به يارى خدا. بار خدايا! مرا از توبه كنندگان و از پاكيزه كاران قرار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إذا قُمتَ بِاللَّيلِ مِن مَنامِكَ فَقُل: «الحَمدُ للّهِِ الَّذي رَدَّ عَلَيَّ روحي لِأَحمَدَهُ وأَعبُدَهُ...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ استَك وتَوَضَّأ، فَإِذا وَضَعتَ يَدَكَ فِي الماءِ، فَقُل: «بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ، اللّهُمَّ اجعَلني مِنَ التَّوّابينَ، وَاجعَلني مِنَ المُتَطَهِّرينَ». فَإِذا فَرَغتَ فَقُل: «الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص445 ح12، تهذيب الأحكام: ج2 ص123 ح467 و ج1 ص76 ح41 نحوه وكلّها عن زرارة، بحارالأنوار: ج87 ص188 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر گاه شب [براى نماز] از خواب برخاستى، بگو: «سپاس، خداوند را كه روح مرا به من، باز گردانْد تا او را سپاس و عبادت كنم...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس مسواك بزن و وضو بگير، و چون دستت را در آب گذاشتى، بگو: «به نام خدا و به يارى خدا. بار خدايا! مرا از توبه كاران و از پاكيزه كاران، قرار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون وضويت را تمام كردى، بگو: «سپاس، خداى را كه پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا تَوَضَّأَ أحَدُكُم ولَم يُسَمِّ، كانَ لِلشَّيطانِ في وُضوئِهِ شِركٌ، وإن أكَلَ أو شَرِبَ أو لَبِسَ، وكُلُّ شَيءٍ صَنَعَهُ يَنبَغي لَهُ أن يُسَمِّيَ عَلَيهِ، فَإِن لَم يَفعَل كانَ لِلشَّيطانِ فيهِ شِركٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص211 ح1629 عن الفضيل، بحار الأنوار: ج63 ص203 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه يكى از شما وضو بگيرد و نام خدا را نبرد، شيطان در وضوى او شريك مى شود. هنگام خوردن يا آشاميدن يا پوشيدن و هر كار ديگرى كه انجام مى دهد، بايد نام خدا را ببرد؛ زيرا اگر چنين نكند، شيطان با او شريك مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القيام-إلى-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: القِيامُ إلَى الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: هنگام ايستادن براى نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إذا قُمتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي إذا أردتَ القيام (مرآة العقول: ج15 ص403).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى صَلاتِكَ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ، وإلَى اللّهِ، ومِنَ اللّهِ، وما شاءَ اللّهُ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ، اللّهُمَّ اجعَلني مِن زُوّارِ بَيتِكَ، وعُمّارِ مَساجِدِكَ، وَافتَح لي بابَ تَوبَتِكَ، وأَغلِق عَنّي بابَ مَعصِيَتِكَ وكُلِّ مَعصِيَةٍ، الحَمدُ للّهِِالَّذي جَعَلَني مِمَّن يُناجيهِ، اللّهُمَّ أقبِل عَلَيَّ بِوَجهِكَ، جَلَّ ثَناؤُكَ»، ثُمَّ افتَتِحِ الصَّلاةَ بِالتَّكبيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص445 ح12، تهذيب الأحكام: ج2 ص123 ح467 كلاهما عن زرارة، دعائم الإسلام: ج1 ص167 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج84 ص377 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر گاه به نماز ايستادى، بگو: «به نام خدا و به [يارى] خدا، و به سوى خدا و از جانب خدا. آنچه خدا بخواهد [، خواهد شد]. هيچ توش و توانى نيست، مگر به [مدد] خدا. بار خدايا! مرا از زيارت كنندگان خانه ات و آباد كنندگان مسجدهايت قرار ده و درِ توبه ات را برايم بگشاى، و درِ نافرمانى ات و هر نوع گناه و نافرمانى را بر من ببند. سپاس، خداى را كه مرا از مناجات كنندگانش قرار داد. بار خدايا! با وجه خودت، به من رو كن. بزرگ است ثناى تو!». سپس نماز را با تكبير (گفتن «أللّه أكبر») آغاز كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دخول-المسجد-والخروج-منه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: دُخولُ المَسجِدِ وَالخُروجُ مِنهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: هنگام وارد شدن به مسجد و خارج شدن از آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليهاالسلام: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا دَخَلَ المَسجِدَ يَقولُ: «بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ، وَاغفِر ذُنوبي، وَافتَح لي أبوابَ رَحمَتِكَ»، وإذا خَرَجَ يَقولُ: «بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَاغفِر ذُنوبي، وَافتَح لي أبوابَ فَضلِكَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل الإمامة: ص75 ح14 عن فاطمة الصغرى عن الإمام الحسين عليه السلام، بحار الأنوار: ج84 ص23 ح14 وفيه «اللهمّ صلّ على محمّد وآل محمّد» في كلا الموضعين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه وارد مسجد مى شد، مى گفت: «به نام خدا. بار خدايا! بر محمّد، درود فرست، گناهانم را بيامرز و درهاى رحمتت را به رويم بگشاى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از مسجد بيرون مى آمد، مى گفت: «به نام خدا. بار خدايا! بر محمّد، درود فرست، گناهانم را بيامرز و درهاى بخششت را بر من بگشاى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنها عليهاالسلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا دَخَلَ المَسجِدَ يَقولُ: «بِسمِ اللّهِ، وَالسَّلامُ عَلى رَسولِ اللّهِ، اللّهُمَّ اغفِر لي ذُنوبي، وَافتَح لي أبوابَ رَحمَتِكَ»، وإذا خَرَجَ قالَ: «بِسمِ اللّهِ، وَالسَّلامُ عَلى رَسولِ اللّهِ، اللّهُمَّ اغفِر لي ذُنوبي، وَافتَح لي أبوابَ فَضلِكَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص253 ح771، مسند ابن حنبل: ج10 ص159 ح26479، المصنّف لابن أبي شيبة: ج1 ص373 ح1 وج 7 ص123 ح1، مسند أبي يعلى: ج6 ص167 ح6721 كلّها عن عبد اللّه بن الحسن عن اُمّه فاطمة بنت الحسين عليه السلام، كنزالعمّال: ج8 ص321 ح23109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هر گاه وارد مسجد مى شد، مى گفت: «به نام خدا. سلام بر پيامبر خدا! بار خدايا! گناهانم را بيامرز و درهاى رحمتت را براى من بگشاى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از مسجد بيرون مى آمد، مى گفت: «به نام خدا. سلام بر پيامبر خدا. بار خدايا! گناهانم را بيامرز و درهاى بخششت را برايم بگشاى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق عن المطَّلب بن عبد اللّه بن حنطب: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا دَخَلَ المَسجِدَ قالَ: بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ افتَح لي أبوابَ رَحمَتِكَ، وسَهِّل لي أبوابَ رِزقِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبدالرزّاق: ج1 ص426 ح1666، المصنّف لابن أبي شيبة: ج1 ص373 ح2 وج 7 ص123 ح2 وليس فيهما «باسم اللّه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، عبد الرزّاق ـ به نقل از عبد المطّلب بن عبد اللّه بن حَنطَب ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هر گاه وارد مسجد مى شد، مى گفت: «به نام خدا. بار خدايا! درهاى رحمتت را بر من بگشاى و راه هاى روزى ات را برايم آسان گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إذا دَخَلَ المَسجِدَ يَضَعُ رِجلَهُ اليُمنى ويَقولُ: «بِسمِ اللّهِ، وعَلَى اللّهِ تَوَكَّلتُ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ»، و إذا خَرَجَ، يَضَعُ رِجلَهُ اليُسرى ويَقولُ: «بِسمِ اللّهِ، أعوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص175 ح417، بحار الأنوار: ج84 ص26 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هر گاه وارد مسجد مى شد، ابتدا پاى راستش را داخل مى گذاشت و مى گفت: «به نام خدا. به خدا توكّل كردم. نيرو و توانى نيست، مگر به [مدد] خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه از مسجد بيرون مى آمد، نخستْ پاى چپش را بيرون مى گذاشت و مى گفت: «به نام خدا. به خدا پناه مى برم از شيطان رانده شده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ أنّه كانَ إذا دَخَلَ المَسجِدَ قالَ ـ: بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ، السَّلامُ عَلَيكَ أيُّهَا النَّبِيُّ ورَحمَةُ اللّهِ وبَرَكاتُهُ، السَّلامُ عَلَينا وعَلى عِبادِ اللّهِ الصّالِحينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص154، دعائم الإسلام: ج1 ص150، بحار الأنوار: ج84 ص23 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در ذكر هنگام ورود به مسجد ـ: به نام خدا و به يارى خدا. سلام و رحمت و بركات خدا بر تو، اى پيامبر! سلام بر ما و بر بندگان شايسته خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن سماعة: إذا دَخَلتَ المَسجِدَ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ، وَالسَّلامُ عَلى رَسولِ اللّهِ، إنَّ اللّهَ ومَلائِكَتَهُ يُصَلّونَ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وَالسَّلامُ عَلَيهِم ورَحمَةُ اللّهِ وبَرَكاتُهُ، رَبِّ اغفِر لي ذُنوبي، وَافتَح لي أبوابَ فَضلِكَ»، وإذا خَرَجتَ فَقُل مِثلَ ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج3 ص263 ح744، بحار الأنوار: ج84 ص21 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از سماعه ـ: هر گاه وارد مسجد شدى، بگو: «به نام خدا. سلام بر پيامبر خدا! خدا و فرشتگانش بر محمّد و خاندان محمّد، درود مى فرستند. درود و رحمت و بركات خدا، بر ايشان باد. پروردگارا! گناهان مرا بيامرز و درهاى بخششت را بر من بگشاى». در هنگام خارج شدن نيز همين را بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الذبح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: الذَّبحُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: هنگام ذبح حيوان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَكُلُواْ مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ إِن كُنتُم بِايَاتِهِ مُؤْمِنِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 118.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس اگر به آيات او ايمان داريد، از آنچه نام خدا [به هنگام ذبح] بر آن برده شده است، بخوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا ذَبَحَ أحَدُكُم فَليَقُل: بِسمِ اللّهِ وَاللّهُ أكبرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص174 ح627، بحار الأنوار: ج65 ص328 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه يكى از شما [حيوانى را] ذبح مى كند، بگويد: «به نام خدا. خدا، بزرگ تر است [از آنچه وصف مى شود]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-والشرب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: الأَكلُ وَالشُّربُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: هنگام خوردن و آشاميدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ مِن وَصاياهُ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، إذا أكَلتَ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ»، وإذا فَرَغتَ فَقُل: «الحَمدُ للّهِِ»؛ فَإِنَّ حافِظَيكَ لا يَبرَحانِ يَكتُبانِ لَكَ الحَسَناتِ حَتّى تُبعِدَهُ عَنكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص210 ح1626 عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج66 ص371 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به على عليه السلام ـ: اى على! هر گاه شروع به خوردن مى كنى، بگو: «به نام خدا»، و چون تمام كردى، بگو: «سپاس، خداى را»؛ زيرا [اگر چنين كنى،] دو [فرشته] نگهبان تو، تا وقتى آن غذا را از خودت دفع كنى، پيوسته برايت ثواب مى نويسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ الفاكِهَةَ وبَدَأَ بِبِسمِ اللّهِ لَم تَضُرَّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج66 ص119 ح10 نقلاً عن مكارم الأخلاق: ج1 ص368 ح1213 عن ابن عبّاس وقد سقطت لفظة «باسم اللّه» من النسخة المطبوعة التي عندنا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس ميوه اى بخورد و به نام خدا شروع كند، آن ميوه به او زيان نمى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: زَيِّنوا مَوائِدَكُم بِالبَقلِ؛ فَإِنَّها مَطرَدَةٌ لِلشَّياطينِ مَعَ التَّسمِيَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص30، مكارم الأخلاق: ج1 ص382 ح1279، بحار الأنوار: ج92 ص300؛ الفردوس: ج2 ص292 ح3333 عن أبي اُمامة، كنزالعمّال: ج15 ص246 ح40781.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سفره هايتان را با سبزى بياراييد؛ زيرا [خوردن] سبزى ها همراه با بردن نام خدا، شياطين را دور مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أكَلَ طَعاما فَسَمَّى اللّهَ عَلى أوَّلِهِ، وحَمِدَ اللّهَ عَلى آخِرِهِ، لَم يُسأَل عَن نَعيمِ ذلِكَ الطَّعامِ كائِنا ما كانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص90 ح302 عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، الكافي: ج6 ص294 ح14 عن عبد الرحمن العرزمي عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام نحوه، بحار الأنوار: ج66 ص368 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس غذايى بخورد و در آغاز آن، نام خدا را ببرد و در پايانش، خدا را سپاس بگويد، در باره نعمت آن غذا ـ هر چه باشد ـ، بازخواست نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن داود بن فرقد: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: كَيفَ اُسَمّي عَلَى الطَّعامِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذَا اختَلَفَتِ الآنِيَةُ، فَسَمِّ عَلى كُلِّ إناءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِن نَسيتُ أن اُسَمِّيَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَقولُ: بِسمِ اللّهِ عَلى أوَّلِهِ وآخِرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص295 ح20، تهذيب الأحكام: ج9 ص99 ح431، المحاسن: ج2 ص220 ح1662، بحار الأنوار: ج66 ص379 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از داوود بن فَرقَد ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: هنگام غذا خوردن، چگونه «بسم اللّه» بگويم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر ظرف ها متعدّد بود، براى هر ظرف غذايى، بسم اللّه بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر فراموش كردم كه «بسم اللّه» بگويم، چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى گويى: به نام خدا، براى آغاز و پايان اين [غذا]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا شَرِبَ بَدَأَ فَسَمّى وحَسا حَسوَةً وحَسوَتَينِ، ثُمَّ يَقطَعُ فَيَحمَدُ اللّهَ، ثُمَّ يَعودُ فَيُسَمّي، ثُمَّ يَزيدُ فِي الثّالِثَةِ، ثُمَّ يَقطَعُ فَيَحمَدُ اللّهَ، فَكانَ لَهُ صلى الله عليه و آله في شُربِهِ ثَلاثُ تَسمِياتٍ وثَلاثُ تَحميداتٍ، ويَمُصُّ الماءَ مَصّا ولا يَعُبُّهُ عَبّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَبُّ: شربُ الماء من غيرِ مَصٍّ، وقيل: أن يشرب الماء دَغرَقَةً؛ أي أن يصبّ الماء مرّة واحدة، وقيل: العبّ الجَرع (لسان العرب: ج1 ص572 «عبب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص76 ح113، بحار الأنوار: ج66 ص472 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: پيامبر صلى الله عليه و آله هنگام آشاميدن، نخستْ نام خدا را مى گفت و يكى دو جرعه مى نوشيد. سپس، [نوشيدن را] قطع مى كرد و خدا را سپاس مى گفت. آن گاه، دوباره نام خدا را مى برد و در مرتبه سوم، بيشتر مى نوشيد. سپس [نوشيدن را] قطع مى كرد و خدا را سپاس مى گفت. ايشان، در هنگام آشاميدنش، سه بار «بسم اللّه» و سه بار «الحمد للّه» مى گفت. آب را جرعه جرعه مى آشاميد و يكباره، سر نمى كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا شَرِبَ أحَدُكُمُ الماءَ فَقالَ: «بِسمِ اللّهِ» ثُمَّ شَرِبَ، ثُمَّ قَطَعَهُ فَقالَ: «الحَمدُ للّهِِ»، ثُمَّ شَرِبَ فَقالَ: «بِسمِ اللّهِ»، ثُمَّ قَطَعَهُ فَقالَ: «الحَمدُ للّهِِ»، ثُمَّ شَرِبَ فَقالَ: «بِسمِ اللّهِ»، ثُمَّ قَطَعَهُ فَقالَ: «الحَمدُ للّهِِ»؛ سَبَّحَ ذلِكَ الماءُ لَهُ مادامَ في بَطنِهِ إلى أن يَخرُجَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص384 ح3، المحاسن: ج2 ص406 ح2422 كلاهما عن عمر (عمرو) بن يزيد، بحار الأنوار: ج66 ص469 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه فردى از شما خواست كه آب بنوشد، بگويد: «به نام خدا» و سپس بياشامد. آن گاه، قطع كند و بگويد: «سپاس، خداى را». سپس بياشامد و بگويد: «به نام خدا». آن گاه، قطع كند و بگويد: «سپاس، خداى را». سپس بياشامد و بگويد: «به نام خدا». آن گاه، قطع كند و بگويد: «سپاس، خداى را». [اگر چنين كند،] آن آب از زمانى كه در شكم او جاى مى گيرد، تا زمانى كه دفع شود، تسبيح [خدا] مى گويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ الرَّجُلَ مِنكُم لَيَشرَبُ الشَّربَةَ مِنَ الماءِ فَيوجِبُ اللّهُ لَهُ بِهَا الجَنَّةَ! ـ ثُمَّ قالَ: ـ إنَّهُ لَيَأخُذُ الإِناءَ فَيَضَعُهُ عَلى فيهِ فَيُسَمّي ثُمَّ يَشرَبُ، فَيُنَحّيهِ وهُوَ يَشتَهيهِ، فَيَحمَدُ اللّهَ، ثُمَ يَعودُ فَيَشرَبُ، ثُمَّ يُنَحّيهِ فَيَحمَدُ اللّهَ، ثُمَّ يَعودُ فَيَشرَبُ، ثُمَّ يُنَحّيهِ فَيَحمَدُ اللّهَ؛ فَيوجِبُ اللّهُ عز و جل بِها لَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص96 ح16 عن أبي بصير، معاني الأخبار: ص385 ح17، المحاسن: ج2 ص406 ح2421 كلاهما عن عبد اللّه بن سنان نحوه، بحار الأنوار: ج66 ص463 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گاه، مردى از شما جرعه اى آب مى نوشد و خداوند، بدان سبب، بهشت را بر او واجب مى گرداند!... [بدين سان كه] ظرف را بر مى دارد و بر دهانش مى گذارد و نام خدا را مى برد و آن گاه مى آشامد. سپس آن را از دهانش دور مى كند ـ با آن كه هنوز آب ميل دارد ـ و خدا را سپاس مى گويد. سپس دوباره شروع به آشاميدن مى كند و باز، ظرف را از دهانش دور مى كند و خدا را سپاس مى گويد. آن گاه، سه باره شروع به آشاميدن مى كند و باز، ظرف را از دهانش دور مى كند و خدا را سپاس مى گويد. پس خداوند عز و جل به سبب اين كارش، بهشت را بر او واجب مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص282 ح125.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص283 ح125.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: النَّومُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: هنگام خوابيدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا قالَ العَبدُ عِندَ مَنامِهِ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، يَقولُ اللّهُ: مَلائِكَتِي! اُكتُبوا بِالحَسَناتِ نَفَسَهُ إلَى الصَّباحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص120 ح218، بحار الأنوار: ج92 ص258 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه بنده در هنگام خوابيدن بگويد: «به نام خداوند بخشنده مهربان»؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى فرمايد: «فرشتگان من! نفَس هاى او را تا صبح، ثواب بنويسيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ كانَ يَقولُ عِندَ مَنامِهِ ـ: بِسمِ اللّهِ أموتُ وأَحيا وإلَى اللّهِ المَصيرُ، اللّهُمَّ آمِن رَوعَتي، وَاستُر عَورَتي، وأَدِّ عَنّي أمانَتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص93 ح175، بحار الأنوار: ج76 ص202 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در ذكر هنگام خوابيدن ـ: به نام خدا مى ميرم و زندگى مى كنم، و حركت، به سوى خداست. بار خدايا! ترس مرا به آرامش، تبديل فرما و عيبم را بپوشان و امانتم را از طرف من بپرداز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا أرادَ أحَدُكُمُ النَّومَ فَليَضَع يَدَهُ اليُمنى تَحتَ خَدِّهِ الأَيمَنِ، وَليَقُل: «بِسمِ اللّهِ، وَضَعتُ جَنبي للّهِِ، عَلى مِلَّةِ إبراهيمَ ودينِ مُحَمَّدٍووِلايَةِ مَنِ افتَرَضَ اللّهُ طاعَتَهُ، ما شاءَ اللّهُ كانَ وما لَم يَشَأ لَم يَكُن»، فَمَن قالَ ذلِكَ عِندَ مَنامِهِ حُفِظَ مِنَ اللِّصِّ، وَالمُغيرِ، وَالهَدمِ، وَاستَغفَرَت لَهُ المَلائِكَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص631 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص120 وزاد في ذيله «حتّى ينتبه»، بحار الأنوار: ج76 ص191 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه يكى از شما خواست كه بخوابد، دست راستش را زير گونه راستش بگذارد و بگويد: «به نام خدا. پهلويم را براى خدا [بر زمين] نهادم، در حالى كه بر آيين ابراهيم و دين محمّد و دوستى [و پيروى] كسى هستم كه خداوند، فرمانبرى از او را واجب گردانيده است. آنچه خدا بخواهد، همان مى شود و آنچه نخواهد، نمى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس اين [دعاها] را در هنگام خوابش بگويد، از دزد و غارت و زير آوار رفتن، محفوظ مى ماند و فرشتگان، برايش آمرزش مى طلبند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إذا تَوَسَّدَ الرَّجُلُ يَمينَهُ، فَليَقُل: «بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ إنّي أسلَمتُ نَفسي إلَيكَ، ووَجَّهتُ وَجهي إلَيكَ، وفَوَّضتُ أمري إلَيكَ، وأَلجَأتُ ظَهري إلَيكَ، تَوَكَّلتُ عَلَيكَ رَهبَةً مِنكَ ورغبَةً إلَيكَ، لا مَلجَأَ ولا مَنجى مِنكَ إلّا إلَيكَ، آمَنتُ بِكِتابِكَ الَّذي أنزَلتَ، وبِرَسولِكَ الَّذي أرسَلتَ»، ثُمَّ يُسَبِّحُ تَسبيحَ فاطِمَةَ الزَّهراءِ عليهاالسلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص116 ح435، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص469 ح1351، مكارم الأخلاق: ج2 ص43 ح2097 كلّها عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج76 ص195 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر گاه كسى گونه راست خود را بر بالين نهاد، بگويد: «به نام خدا. بار خدايا! خودم را تسليم تو كردم و رو به سوى تو نمودم. كارم را به تو وا نهادم و تو را پشت و پناهم قرار دادم و از سرِ بيم و اميد به تو، بر تو توكّل كردم. هيچ پناهى و گريزى از تو نيست، مگر به سوى خود تو. به كتابت كه آن را نازل كردى و به پيامبرت كه او را فرستادى، ايمان آوردم». سپس تسبيح فاطمه زهرا عليهاالسلام را بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اللبس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: اللُّبسُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: هنگام پوشيدن جامه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ حينَ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ يَلبَسُ الثَّوبَ الجَديدَ ـ: يَقولُ: بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ، اللّهُمَّ اجعَلهُ ثَوبَ يُمنٍ وتَقوى وبَرَكَةٍ، اللّهُمَّ ارزُقني فيهِ حُسنَ عِبادَتِكَ، وعَمَلاً بِطاعَتِكَ، وأَداءَ شُكرِ نِعمَتِكَ، الحَمدُ للّهِِ الَّذي كَساني ما اُواري بِهِ عَورَتي، وأَتَجَمَّلُ بِهِ فِي النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص222 ح654، الكافي: ج6 ص458 ح1 عن محمّد بن مسلم وليس فيه «باسم اللّه وباللّه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در پاسخ سؤال در باره كسى كه جامه نو مى پوشد ـ: بگويد: «به نام خدا و به يارى خدا. بار خدايا! اين جامه را جامه بركت و پرهيزگارى و بركت، قرار ده. بار خدايا! در اين جامه، حُسن عبادتت و به كار بستن طاعتت و گزاردن شكر نعمتت را روزىِ من فرما. سپاس، خداى را كه بر من چيزى پوشانْد كه با آن، برهنگى ام را بپوشانم و بِدان در ميان مردم، آراسته گردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التخلي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: التَّخَلّي&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: هنگام قضاى حاجت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذَا انكَشَفَ أحَدُكُم لِبَولٍ أو غَيرِ ذلِكَ، فَليَقُل: «بِسمِ اللّهِ»؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ يَغُضُّ بَصَرَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج1 ص353 ح1047 عن محمّد بن الحسين عن الحسن بن عليّ عن أبيه عن آبائه عليهم السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص25 ح43 عن الإمام الباقر عليه السلام، ثواب الأعمال: ص30 ح1 عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، وفيهما بزيادة «عنه حتى يفرغ»، بحار الأنوار: ج80 ص176 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما براى ادرار كردن يا كار ديگرى، كشفِ عورت كرد، بگويد: «به نام خدا». در اين صورت، شيطان، چشم خود را مى بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا دَخَلتَ المَخرَجَ فَقُل: بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الخَبيثِ المُخبِثِ، الرِّجسِ النِّجسِ، الشَّيطانِ الرَّجيمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص16 ح1، تهذيب الأحكام: ج1 ص25 ح63 كلاهما عن معاوية بن عمّار، فلاح السائل: ص118 ح54 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج80 ص179 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه وارد آبريزگاه شدى، بگو: «به نام خدا. بار خدايا! از آن ناپاكِ ناپاك كننده، پليدِ آلوده و شيطانِ رانده شده، به تو پناه مى برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل عن أبي خديجة: إنَّ عَمرَو بنَ عُبيدٍ، وواصِلَ بنَ عطاءٍ، وبَشيرا الرَّحّالَ سَأَلوا أبا عَبدِ اللّه عليه السلام عَن حَدِّ الخَلاءِ إذا دَخَلَهُ الرَّجُلُ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا دَخَلَ الخَلاءَ قالَ: «بِسمِ اللّهِ»، فَإِذا جَلَسَ يَقضي حاجَتَهُ قالَ: «اللّهُمَّ أذهِب عَنِّي الأَذى، وهَنِّئني طَعامي»، فَإِذا قَضى حاجَتَهُ قالَ: «الحَمدُ للّهِِ الَّذي أماطَ عَنِّي الأَذى، وهَنَّأَني طَعامي».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص119 ح56، بحار الأنوار: ج80 ص179 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل ـ به نقل از ابو خديجه ـ: عمرو بن عبيد و واصل بن عطا و بَشير رَحّال، از امام صادق عليه السلام در باره آداب وارد شدن به آبريزگاه پرسيدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه شخص وارد آبريزگاه شد، بگويد: به نام خدا، و چون براى قضاى حاجت نشست، بگويد: بار خدايا! ناراحتى را از من ببر و غذايى را كه خورده ام، گوارايم ساز، و چون قضاى حاجت كرد، بگويد: سپاس، خداى را كه ناراحتى را از من، دور ساخت و غذايى را كه خورده ام، گوارايم ساخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجماع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: الجِماعُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: هنگام هم بستر شدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ مِن وَصاياهُ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، إذا جامَعتَ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ جَنِّبنَا الشَّيطانَ، وجَنِّبِ الشَّيطانَ ما رَزَقتَني»، فَإِن قَضى أن يَكونَ بَينَكُما وَلَدٌ، لَم يَضُرَّهُ الشَّيطانُ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص12، الكافي: ج5 ص503 ح3 عن أبي القدّاح عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج77 ص66 ح5؛ صحيح البخاري: ج3 ص1193 ح3098، صحيح مسلم: ج2 ص1058 ح116، سنن الترمذي: ج3 ص401 ح1092 كلّها عن ابن عبّاس نحوه، كنزالعمّال: ج16 ص345 ح44847.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به على عليه السلام ـ: اى على! هر گاه هم بستر شدى، بگو: «به نام خدا. بار خدايا! ما را از شيطان، دور بدار و شيطان را از آنچه روزىِ من كرده اى، دور بدار». پس اگر مقدّر شد كه از شما فرزندى به دنيا آيد، هرگز شيطان به او گزندى نمى رسانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا أرادَ الرَّجُلُ أن يُجامِعَ أهلَهُ، فَليُسَمِّ اللّهَ ويَدعوهُ بِما قَدَرَ عَلَيهِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص211 ح774.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه مرد خواست با همسرش نزديكى كند، نام خدا را ببرد و هر دعايى را كه توانست، بخواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن سليمان الجعفري: سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ عليه السلام يَقولُ: إذا أتى أحَدُكُم أهلَهُ فَليَكُن قَبلَ ذلِكَ مُلاطَفَةٌ؛ فَإِنَّهُ أبَرُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في تفسير البرهان: ج1 ص99 ح246 «ألين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِقَلبِها، وأَسَلُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّلّ: انتزاعك الشيء وإخراجه في رِفق (القاموس المحيط: ج3 ص396 «سلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِسَخيمَتِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّخِيْمَةُ: الحِقْد (النهاية: ج2 ص351 «سخم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِذا أفضى إلى حاجَتِهِ قالَ: «بِسمِ اللّهِ» ثَلاثا، فَإِن قَدَرَ أن يَقرَأَ أيَّ آيَةٍ حَضَرَتهُ مِنَ القُرآنِ فَعَلَ، وإلّا قَد كَفَتهُ التَّسمِيَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص21 ح14، بحار الأنوار: ج92 ص238 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از سليمان جعفرى ـ: از ابو الحسن عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين جا مقصود، امام كاظم عليه السلام يا امام رضا عليه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه مى فرمايد: «هر گاه يكى از شما خواست با همسرش هم بستر شود، نخستْ نوازش كند؛ زيرا اين كار، در به دست آوردنِ دل او و از بين بردن تكدّر خاطرش، بيشترين تأثير را دارد و چون كارش را انجام داد، سه بار بگويد: به نام خدا، و اگر توانست آياتى از قرآن را كه به ذهنش مى رسد، بخواند، اين كار را بكند و اگر نتوانست، همان بردنِ نام خدا برايش كافى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخذ-الشارب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: أخذُ الشّارِبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: هنگام كوتاه كردن سبيل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: مَن أخَذَ مِن أظفارِهِ وشارِبِهِ كُلَّ جُمُعَةٍ وقالَ حينَ يَأخُذُ: «بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ، وعَلى سُنَّةِ مُحَمَّدٍ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله»، لَم يَسقُط مِنهُ قُلامَةٌ ولا جُزازَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَزَّ الصوفَ والشَّعرَ: قَطَعَهُ. والجُزازَةُ: ما جُزَّ منه (لسان العرب: ج5 ص319 و 320 «جزز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلّا كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِها عِتقَ نَسَمَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص491 ح9، تهذيب الأحكام: ج3 ص237 ح627، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص126 ح303 كلّها عن عبد الرحيم القصير، الخصال: ص391 ح87 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه السلام، مكارم الأخلاق: ج1 ص153 ح403 وفي الثلاثة الأخيرة «على سنّة محمّد وآل محمّد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر كس هر جمعه، ناخن ها و سبيلش را بگيرد و هنگام گرفتن آنها بگويد: «به نام خدا و به يارى خدا و بر سنّت محمّد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله»، هيچ چيده ناخن يا مويى از او بر زمين نمى افتد، مگر آن كه خداوند به ازاى آن، [ثواب] آزاد كردن يك برده را برايش مى نويسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: إذا أخَذَ الشّارِبَ يَقولُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في هامش المصدر: «كذا ورد الحديث، وهو مبتور...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ وعَلى مِلَّةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص157 ح423، بحار الأنوار: ج76 ص112 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: [مرد،] هنگام كوتاه كردن سبيل، بگويد: «به نام خدا و به يارى خدا و بر آيين پيامبر خدا صلى الله عليه و آله».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الركوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: الرُّكوبُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: هنگام نشستن بر مَركب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن قالَ إذا رَكِبَ الدّابَّةَ: بِسمِ اللّهِ لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى هَدَانَا لِهَذَاوَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلآَ أَنْ هَدَانَا اللَّهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ وَنُودُواْ أَن تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «سُبْحَانَ الَّذِى سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَ مَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف:13. ومقرنين: أي مطيقين، من أقرن له: إذا أطاقه (مجمع البحرين: ج3 ص1472 «قرن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ حُفِظَت لَهُ نَفسُهُ ودابَّتُهُ حَتّى يَنزِلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص540 ح17، تهذيب الأحكام: ج6 ص165 ح309، ثواب الأعمال: ص228 ح1، المحاسن: ج2 ص470 ح2631 كلّها عن إبراهيم بن عبد الحميد عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج76 ص296 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس هنگام سوار شدن بر مَركب، بگويد: «به نام خدا. هيچ توش و توانى نيست، مگر به [مدد] خدا. «خدا را سپاس كه ما را به اين [مسير]، ره نمون شد، و اگر خدا ما را راه نمايى نمى كرد، ما خود، هدايت نمى يافتيم. در حقيقت، فرستادگانِ پروردگار ما، حق را آوردند. و به آنان، ندا داده مى شود كه: اين، همان بهشتى است كه آن را به [پاداشِ] آنچه انجام مى داديد، ميراث يافته ايد» و «منزّه است خدايى كه اين [مَركب] را رامِ ما ساخت و ما بر آن، توانا نبوديم»»، خودش و چارپايش، تا زمانى كه پياده شود، در امان خواهند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي عن عليّ بن ربيعة الأسدي: رَكِبَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام، فَلَمّا وَضَعَ رِجلَهُ فِي الرِّكابِ قالَ: «بِسمِ اللّهِ»، فَلَمَّا استَوَى عَلَى الدّابَّةِ قالَ: «الحَمدُ للّهِِ الَّذي أكرَمَنا وحَمَلَنا فِي البَرِّ وَالبَحرِ، ورَزَقَنا مِنَ الطَّيِّباتِ، وفَضَّلَنا عَلى كَثيرٍ مِمَّن خَلَقَ تَفضيلاً، «سُبْحَانَ الَّذِى سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَ مَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ»».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص515 ح1126، بحار الأنوار: ج76 ص295 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از على بن ربيعه اسدى ـ: امام على عليه السلام بر مَركب نشست. چون پايش را در ركاب نهاد، گفت: «به نام خدا»، و چون روى مَركب قرار گرفت، گفت: «سپاس، خداى را كه گرامى مان بداشت و در خشكى و آب، ما را حمل كرد و از خوراكى هاى پاكيزه، روزى مان داد و ما را بر بسيارى از آفريدگانش، بسى برترى داد. «منزّه است خدايى كه اين [مَركَب] را رام ما ساخت و ما بر آن، توانا نبوديم»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمان عن صفوان الجمّال: إنَّهُ [أيِ الصّادِقَ] عليه السلام لَمّا رَكِبَ الجَمَلَ قالَ: بِسمِ اللّهِ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ، «سُبْحَانَ الَّذِى سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَ مَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنقَلِبُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمان: ص109، بحار الأنوار: ج76 ص298 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمان ـ به نقل از صفوان جمّال ـ: هنگامى كه امام صادق عليه السلام بر شتر نشست، گفت: «به نام خدا. هيچ نيرو و توانى نيست، مگر از سوى خدا. «منزّه است خدايى كه اين [مَركَب] را رامِ ما كرد و ما بر آن، توانا نبوديم؛ و ما به سوى پروردگار خود، باز مى گرديم»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا خَرَجتَ مِن بَيتِكَ تُريدُ الحَجَّ وَالعُمرَةَ إن شاءَ اللّهُ، فَادعُ دُعاءَ الفَرَجِ... فَإِذا جَعلتَ رِجلَكَ فِي الرِّكابِ فَقُل: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، بِسمِ اللّهِ وَاللّهُ أكبَرُ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص284 ح2، تهذيب الأحكام: ج5 ص50 ح154 كلاهما عن معاوية بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه به خواست خدا، از خانه ات به قصد حج و عمره خارج شدى، دعاى فَرَج را بخوان... و چون پايت را در ركاب نهادى، بگو: «به نام خداوند بخشنده مهربان». به نام خدا. خدا، بزرگ تر است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: السَّفَرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: هنگام سفر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير ـ في ذِكرِ ما يُقالُ عِندَ الخُروجِ لِلسَّفَرِ ـ: وتَقولُ أيضا ما رُوِيَ عَن سَيِّدِنا رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ قالَ: جاءَني جَبرَئيلُ عليه السلام فَقالَ: رَبُّكَ يُقرِئُكَ السَّلامَ ويَقولُ لَكَ: يا مُحَمَّدُ! مَن أرادَ مِن اُمَّتِكَ أن أحفَظَهُ في سَفَرِهِ، واُؤَدِّيَهُ سالِما، فَليَقُل: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، تَوَكَّلتُ عَلَى اللّهِ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا وَضَعتَ رِجلَكَ عَلى بابِكَ لِلخُروجِ فَقُل: بِسمِ اللّهِ، آمَنتُ بِاللّهِ، تَوَكَّلتُ عَلَى اللّهِ، ما شاءَ اللّهُ، لا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص49، المزار للمفيد: ص62 وفيه من «فإذا وضعت...»، بحار الأنوار: ج76 ص263 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير ـ در بيان ذكرهايى كه هنگام رفتن به سفر، گفته مى شود ـ: همچنين همان چيزى را مى گويى كه از سَروَرمان، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، روايت شده است كه فرمود: «جبرئيل عليه السلام نزد من آمد و گفت: پروردگارت، به تو سلام مى رساند و مى گويد: اى محمّد! هر كس از امّت تو كه مى خواهد در سفرش از او محافظت كنم و او را به سلامت برسانم، بگويد: «به نام خداوند بخشنده مهربان». به خدا توكّل كردم.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن گاه كه براى بيرون رفتن، پايت را دمِ در گذاشتى، بگو: به نام خدا. به خدا، ايمان دارم. بر خدا، توكّل كردم. هر چه خدا خواهد. نيرو و توانى نيست، مگر از سوى خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ كانَ إذا وَضَعَ رِجلَهُ فِي الغَرزِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَرْز: ركاب الرحل (لسان العرب: ج5 ص386 «غرز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وهُوَ يُريدُ السَّفَرَ يَقولُ ـ: بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ أنتَ الصّاحِبُ فِي السَّفَرِ، وَالخَليفَةُ فِي الأَهلِ، اللّهُمَّ ازوِ لَنَا الأَرضَ، وهَوِّن عَلَينَا السَّفَرَ. اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِن وَعثاءِ السَّفَرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَعثاء السَّفَر: أي شدّته ومشقّته. وأصله من الوَعْث، وهو الرمل، والمشي فيه يشتدّ على صاحبه ويشقّ (النهاية: ج5 ص206 «وعث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومِن كَآبَةِ المُنقَلَبِ، ومِن سُوءِ المَنظَرِ فِي المالِ وَالأَهلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الموطّأ: ج2 ص977 ح34، سنن أبي داود: ج3 ص33 ح2598، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص109 ح2484 كلاهما عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج1 ص550 ح2311 عن ابن عبّاس، السنن الكبرى: ج5 ص410 ح10303 عن عبد اللّه بن سرجس وكلّها نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص714 ح17536.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ هر گاه به قصد سفر، پايش را در ركاب مى گذاشت، مى فرمود ـ: به نام خدا. بار خدايا! تويى همراه در سفر، و جانشين [هر مسافرى] در ميان خانواده[اش]. بار خدايا! زمين را براى ما در هم بپيچان (راهمان را كوتاه ساز)، و سفر را بر ما آسان گردان. بار خدايا! از سختىِ سفر و از اندوه بازگشت و از [رو به رو شدن با] صحنه بد در اموال و خانواده، به تو پناه مى برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِرَجُلٍ مِنَ الأَنصارِ ـ: إذا تَوَجَّهتَ إلى سَبيلِ الحَجِّ، ثُمَّ رَكِبتَ راحِلَتَكَ، ثُمَّ قُلتَ: «بِسمِ اللّهِ وَالحَمدُ للّهِِ»، ثُمَّ مَضَت راحِلَتُكَ، لَم تَضَع خُفّا ولَم تَرفَع خُفّا إلّا كُتِبَ لَكَ حَسَنَةٌ، ومُحِيَ عَنكَ سَيِّئَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج5 ص20 ح57، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص203 ح2138 كلاهما عن محمّد بن قيس عن الإمام الباقر عليه السلام، روضة الواعظين: ص394.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به مردى از انصار ـ: هر گاه آهنگ سفر حج كردى و بر شترت نشستى و گفتى: «به نام خدا. سپاس، خداى را» و سپس شترت حركت كرد، با هر سُمى كه بگذارد و بردارد، براى تو يك ثواب نوشته مى شود و يك گناه از تو پاك مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا خَرَجتَ مِن بَيتِكَ تُريدُ الحَجَّ وَالعُمرَةَ إن شاءَ اللّهُ فَادعُ دُعاءَ الفَرَجِ... ثُمَّ قُل: «اللّهُمَّ كُن لي جارا مِن كُلِّ جَبّارٍ عَنيدٍ، ومِن كُلِّ شَيطانٍ مَريدٍ»، ثُمَّ قُل: «بِسمِ اللّهِ دَخَلتُ، وبِسمِ اللّهِ خَرَجتُ، وفي سَبيلِ اللّهِ، اللّهُمَّ إنّي اُقَدِّمُ بَينَ يَدَي نِسياني وعَجَلَتي بِسمِ اللّهِ وما شاءَ اللّهُ في سَفَري هذا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص284 ح2، تهذيب الأحكام: ج5 ص50 ح154 كلاهما عن معاوية بن عمّار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چون به خواست خدا، از خانه ات به قصد حج و عمره خارج شدى، دعاى فرج را بخوان... و سپس بگو: «بار خدايا! مرا از هر زورگوى سركشى و از هر شيطان متمرّدى، در پناه خود بگير».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بگو: «به نام خدا، داخل شدم و به نام خدا، خارج شدم و در راه خدا [، سفر مى كنم]. بار خدايا! در اين سفرم، پيش از آن كه فراموش كنم يا شتاب ورزم، مى گويم: به نام خدا. آنچه خدا بخواهد [، خواهد شد]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كل-أمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: كُلُّ أمرٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: در هر كارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَنِ ابتَدَأَ بِأَمرٍ وقالَ: «بِسمِ اللّهِ»، غَفَرَ اللّهُ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص164 ح28854 نقلاً عن الرافعي عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس كارى را با «بسم اللّه» آغاز كند، خداوند، او را مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُلُّ أمرٍ ذي بالٍ لا يُبدَأُ فيهِ بِبِسمِ اللّهِ فَهُو أجذَمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَذْمُ: القطع (المصباح المنير: ص94 «جذم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تلخيص الحبير: ج1 ص76 ح70 عن أبي هريرة، تفسير الفخر الرازي: ج1 ص213، إحياء العلوم: ج1 ص305 وفيهما «فهو أبتر»، كنزالعمّال: ج1 ص555 ح2491 نقلاً عن عبدالقادر الرهاوي في الأربعين وفيه «فهو أقطع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كارِ بااهمّيتى كه با نام خدا آغاز نشود، بى دنباله (ناتمام) خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قولوا عِندَ افتِتاحِ كُلِّ أمرٍ صَغيرٍ أو عَظيمٍ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص232 ح5 عن محمّد بن زياد ومحمّد بن سيّار عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص28 ح9 عن الإمام الباقر عن أبيه عن جدّه عن الإمام الحسن عنه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج92 ص233 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در شروع هر كارى، كوچك يا بزرگ، بگوييد: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أغلِقوا أبوابَ المَعصِيَةِ بِالاِستِعاذَةِ، وَافتَحوا أبوابَ الطّاعَةِ بِالتَّسمِيَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص52 ح130، بحار الأنوار: ج93 ص313 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: درهاى گناه را با پناه بردن به خدا [و گفتنِ «أعوذ بِاللّه»] ببنديد، و درهاى طاعت را با بردنِ نام خدا، باز كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَدَع «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» وإن كانَ بَعدَهُ شِعرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص672 ح1 عن جميل بن درّاج.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گفتنِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را وا مگذار، هر چند پيش از خواندن شعرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَرُبَّما تَرَكَ فِي افتِتاحِ أمرٍ بَعضُ شيعَتِنا «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، فَيَمتَحِنُهُ اللّهُ بِمَكروهٍ؛ لِيُنَبِّهَهُ عَلى شُكرِ اللّهِ تَعالى وَالثَّناءِ عَلَيهِ، ويَمحُوَ عَنُه وَصمَةَ تَقصيرِهِ عِندَ تَركِهِ قَولَ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَقَد دَخَلَ عَبدُ اللّهِ بنُ يَحيى عَلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام وبَينَ يَدَيهِ كُرسِيٌّ، فَأَمَرَهُ بِالجُلوسِ عَلَيهِ، فَجَلَسَ، فَمالَ بِهِ حَتّى سَقَطَ عَلى رَأسِهِ، فَأَوضَحَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُوضِحَةُ: الشجَّةُ التي تُبدي وَضَحَ العظام (القاموس المحيط: ج1 ص255 «وضح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَن عَظمِ رَأسِهِ وسالَ الدَّمُ، فَأَمَرَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام بِماءٍ فَغَسَلَ عَنهُ ذلِكَ الدَّمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: اُدنُ مِنّي، فَدَنا مِنهُ، فَوَضَعَ يَدَهُ عَلى موضِحَتِهِ ـ وقَد كانَ يَجِدُ مِن ألَمِها ما لا صَبرَ لَهُ مَعَهُ ـ ومَسَحَ يَدَهُ عَلَيها، وتَفَلَ فيها، فَما هُوَ إلّا أن فَعَلَ ذلِكَ حَتَّى اندَمَلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندمل: بَرِئ (القاموس المحيط: ج3 ص377 «دمل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وصارَ كَأَنَّهُ لَم يُصِبهُ شَيءٌ قَطُّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: يا عَبدَ اللّهِ، الحَمدُ للّهِِ الَّذي جَعَلَ تَمحيصَ ذُنوبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تمحيصُ الذنوب: إزالتها (النهاية: ج4 ص302 «محص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيعَتِنا فِي الدُّنيا بِمِحَنِهِم، لِتَسلَمَ لَهُم طاعاتُهُم ويَستَحِقّوا عَلَيها ثَوابَها.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ عَبدُ اللّهِ بنُ يَحيى: يا أميرَ المُؤمِنينَ، قَد أفَدتَني وعَلَّمتَني، فَإِن رَأَيتَ أن تُعَرِّفَني ذَنبِيَ الَّذِي امتُحِنتُ بِهِ في هذَا المَجلِسِ حَتّى لا أعودَ إلى مِثلِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَركُكَ حينَ جَلَستَ أن تَقولَ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، فَجَعَلَ اللّهُ ذلِكَ لِسَهوِكَ عَمّا نُدِبتَ إلَيهِ تَمحيصا بِما أصابَكَ. أما عَلِمتَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَدَّثَني عَنِ اللّهِ عز و جل، أنَّهُ قالَ: كُلُّ أمرٍ ذي بالٍ لَم يُذكَر «بِسمِ اللّهِ» فيهِ فَهُوَ أبتَرُ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: بَلى بِأَبي أنتَ واُمّي، لا أترُكُها بَعدَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذَن تُحصَنَ بِذلِكَ وتَسعَدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص22 ح7، بحار الأنوار: ج76 ص305 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گاه يكى از شيعيان ما، در آغاز كارى، گفتنِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را ترك مى گويد و از اين رو، خداوند، او را به امر ناخوشايندى گرفتار مى سازد تا وى را متوجّه سپاس گزارى از خداوند متعال و ثناى او گردانَد و لكّه ننگِ تقصير در ترك «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را از او بزُدايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك بار عبد اللّه بن يحيى نزد امير مؤمنان عليه السلام رفت. جلوى ايشان، چهارپايه اى بود و به عبد اللّه فرمود كه روى آن چهارپايه بنشيند. تا عبد اللّه نشست، چهارپايه، كج شد و او به سر [بر زمين] افتاد و سرش شكست و خون جارى شد. امير مؤمنان عليه السلام دستور داد تا آب آوردند و خونش را شست. سپس [على عليه السلام به او] فرمود: «نزديك من بيا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه، نزديك شد. ايشان، دستش را بر شكافِ سر او ـ كه از شدّت درد آن، تاب نمى آورد ـ نهاد و بر آن، دست كشيد و از آب دهان خود بر آن نهاد. بلافاصله،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زخم سر به هم آورد، به طورى كه انگار اصلاً صدمه اى نديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «اى عبد اللّه! سپاس، خدا را كه زدودنِ گناهان شيعيان ما را در دنيا با ايجاد رنج و گرفتارى براى آنان قرار داد تا همچنان طاعت هايشان برقرار بماند و براى آنها پاداش داده شوند...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن يحيى گفت: اى امير مؤمنان! مرا آگاه كردى و به من آموختى. اكنون اگر صلاح مى دانى، به من بفرما كه چه گناهى مرتكب شده بودم كه به سبب آن، در اين مجلس تنبيه شدم، تا ديگر آن را تكرار نكنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «وقتى نشستى، نگفتى: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ». پس خداوند، اين تنبيه را براى غفلت تو از كارى قرار داد كه به آن، فرا خوانده شده اى، تا با اين وسيله، تو را [از اين گناه] پاك گردانَد. مگر نمى دانى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برايم گفت كه خداوند عز و جل فرمود: هر كار مهمّى كه در آن، بسم اللّه گفته نشود، ناقص است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبد اللّه بن يحيى گفت: چرا، پدر و مادرم به فدايت! از اين پس، آن را ترك نمى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «در اين صورت، در امان و خوش بخت خواهى بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص210 ح9.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص211 ح9.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آثار-البسملة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: آثار البسملة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: آثار «بسم اللّه»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: البَرَكَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: بركت يافتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قالَ اللّهُ عز و جل: قَسَمتُ فاتِحَةَ الكِتابِ بَيني وبَينَ عَبدي، فَنِصفُها لي ونِصفُها لِعَبدي، ولِعَبدي ما سَأَلَ. إذا قالَ العَبدُ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» قالَ اللّهُ جَلَّ جَلالُهُ: بَدَأَ عَبدي بِاسمي، وحَقٌّ عَلَيَّ أن اُتَمِّمَ لَهُ اُمورَهُ، واُبارِكَ لَهُ في أحوالِهِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص300 ح59، الأمالي للصدوق: ص239 ح253 كلاهما عن محمّد بن زياد ومحمّد بن سيّار عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج92 ص226 ح3 وج 85 ص59 وراجع: شُعب الإيمان: ج2 ص447 ح2362 و كنزالعمّال: ج2 ص299 ح4055.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل فرمود: «[سوره] فاتحة الكتاب را ميان خودم و بنده ام قسمت كرده ام؛ نيمش از آنِ من است و نيمش از آنِ بنده ام، و آنچه بنده ام بخواهد، به او مى دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه بنده بگويد: «به نام خداوند بخشنده مهربان»، خداوند عز و جل مى فرمايد: «بنده ام، به نام من آغاز كرد و بر من است كه كارهاى او را برايش تمام گردانم و در احوالش به او بركت دهم...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاعتصام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: الاِعتِصامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: قرار گرفتن در پناه خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِكُمَيلٍ ـ: يا كُمَيلُ، سَمِّ كُلَّ يَومٍ بِسمِ اللّهِ، وقُل: «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ»، وتَوَكَّل عَلَى اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص171، بشارة المصطفى: ص25 عن كميل، بحار الأنوار: ج77 ص268 ح1 و ص414 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش به كميل ـ: اى كميل! هر روز، نام خدا را ببر و بگو: «هيچ توش و توانى نيست، مگر به [يارى] خدا»، و به خدا توكّل كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ اسمَ اللّهِ فاتِقٌ لِلرُّتوقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّتْق: ضِدّ الفَتق، وهو الالتئام (مجمع البحرين: ج2 ص672 «رتق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وخائِطٌ لِلخُروقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَرق: الشَّقّ (النهاية: ج2 ص26 «خرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومُسَهِّلٌ لِلوُعورِ، وجُنَّةٌ عَنِ الشُّرورِ، وحِصنٌ مِن مِحَنِ الدُّهورِ، وشِفاءٌ لِما فِي الصُّدورِ، وأَمانٌ يَومَ النُّشورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج5 ص304 ح5927 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نام خدا، رُفو كننده پارگى ها و دوزنده چاك ها و هموار كننده ناهموارى ها و سپرِ بدى ها و سنگر در برابر رنج هاى روزگار و شفابخشِ بيمارى هاى سينه ها و [مايه] امان در روز رستاخيز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: بِسمِ اللّهِ كَلِمَةِ المُعتَصِمينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال المجلسي قدس سره: «كلمة المعتصمين» المضبوط في النسخ الرفع، أي التسمية كلمة المعتصمين باللّه يفتتحون بها في كلّ أمر، ويحتمل أن يكون خبر «بسم اللّه» من غير تقدير، وهو بعيد، ولعلّ الجرّ أظهر؛ صفة للاسم (بحار الأنوار: ج90 ص241).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَقالَةِ المُتَحَرِّزينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص100، المصباح للكفعمي: ص144، بحار الأنوار: ج90 ص152 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امـام زيـن العابديـن عليه السلام: بـه نـام خـدا كـه سخـن پناهجويـان اسـت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى قدس سره مى گويد: «كلمةُ المعتصمين» ـ كه در متن عربى حديث آمده ـ، در نسخه ها به رفع «هاء»، ضبط شده است، يعنى: «بُردن نام خدا، سخن كسانى است كه به خدا پناه مى آورند و در هر كارى، با آن آغاز مى كنند». احتمال هم دارد كه خبر «بسم اللّه» باشد، بدون آن كه چيزى را در تقدير بگيريم. امّا شايد جرّ آن، ظهور بيشترى داشته باشد كه در اين صورت، صفت اسم است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گفتـار حمايت خواهان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِسمِ اللّهِ استَعَنتُ، وبِبِسمِ اللّهِ استَجَرتُ، وبِهِ اعتَصَمتُ، وما تَوفيقي إلّا بِاللّهِ عَلَيهِ تَوَكَّلتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهَج الدعوات: ص356، البلد الأمين: ص549، المصباح للكفعمي: ص291، بحار الأنوار: ج94 ص374 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: از نام خدا، كمك گرفتم و خود را در پناه نام خدا در آوردم و به نام او چنگ زدم و جز از خدا، توفيق نمى جويم. به او توكّل كرده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اُعيذُ نَفسي وأَهلي ومالي ووُلدي، وجَميعَ ما تَلحَقُهُ عِنايتي، وجَميعَ نِعَمِ اللّهِ عِندي، بِبِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهَج الدعوات: ص26، بحار الأنوار: ج94 ص336 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: خودم و همسرم و اموالم و فرزندانم و همه آنچه را مورد توجّه من است، و همه نعمت هايى را كه از خدا دارم، در پناه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» در مى آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِسمِ اللّهِ خيرِ الأَسماءِ، بِسمِ اللّهِ رَبِّ الأَرضِ وَالسَّماءِ، أستَدفِعُ كُلَّ مَكروهٍ أوَّلُهُ سَخَطُهُ، وأَستَجلِبُ كُلَّ مَحبوبٍ أوَّلُهُ رِضاهُ، وَاختِم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في البلد الأمين و بحار الأنوار: «فَاختِم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لي مِنكَ بِالغُفرانِ يا وليَّ الإِحسانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصباح للكفعمي: ص164، البلد الأمين: ص123، بحار الأنوار: ج90 ص188 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: به نام خدا كه بهترينِ نام هاست. به نام خدا كه پروردگارِ زمين و آسمان است. هر ناخوشايندى را ـ كه در رأس آنها ناخشنودىِ خود اوست ـ از خودم دور مى كنم و هر امر دوست داشتنى اى را ـ كه در رأس آنها خشنودىِ خود اوست ـ به سوى خود مى كشانم. عمر مرا به آمرزشَت ختم فرما، اى صاحب احسان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام: اِحتَجَبتُ بِحِجابِ اللّهِ... وَاحتَطتُ عَلى نَفسي وأَهلي ووُلدي ومالي ومَا اشتَمَلَت عَلَيهِ عِنايتي بِبِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهَج الدعوات: ص63، بحار الأنوار: ج94 ص363 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام: خود را در پسِ پرده خدا پوشاندم... و خودم و همسرم و فرزندانم و اموالم و هر آنچه را مورد توجّه من است، در پناه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» قرار دادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشفاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الشِّفاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: شفا يافتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَو قَرَأتَ: «بِسمِ اللّهِ»؛ تَحفَظُكَ المَلائِكَةُ إلَى الجَنَّةِ، وهُوَ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج4 ص389 ح4995 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب عن عبد اللّه بن مسعود وراجع: بحار الأنوار: ج92 ص258 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر «بسم اللّه» بگويى، فرشتگان، تو را تا بهشتْ محافظت مى كنند و آن، شفاى هر دردى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: «بِسمِ اللّهِ» شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ، وعَونٌ لِكُلِّ دَواءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص66 ح128، إرشاد القلوب: ص366 نحوه، بحار الأنوار: ج10 ص60 ح4 وج 92 ص259 ح53؛ تفسير القرطبي: ج1 ص107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: «بسم اللّه»، شفاى هر دردى و كمك براى هر دارويى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِكُمَيلٍ ـ: يا كُمَيلُ، إذا أكَلتَ الطَّعامَ فَسَمِّ بِسمِ اللّهِ الَّذي لا يَضُرُّ مَعَ اسمِهِ شَيءٌ، وهُوَ الشِّفاءُ مِن جَميعِ الأَسواءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى: ص25 عن كميل، تحف العقول: ص171، بحار الأنوار: ج77 ص267 ح1 وص 412 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش به كميل ـ: اى كميل! هر گاه خواستى غذا بخورى، نام خدا را ببر؛ چرا كه با وجود نام او، هيچ دردى آسيب نمى رساند و در آن، شفاى همه بدى ها [و دردها] هست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام المهديّ عليه السلام ـ في دُعاءٍ لَهُ ـ: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، بِسمِ اللّهِ دَواءٌ، وَالحَمدُ للّهِِ شِفاءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج53 ص226 نقلاً عن البلد الأمين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام مهدى عليه السلام ـ در يكى از دعاهايش ـ:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خداوند بخشنده مهربان&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. «به نام خدا»، داروست و «سپاس، خداى را»، شفاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة عن أبيهريرة: دَخَلَ عَلَيَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأَنَا أشتَكي، فَقالَ: ألا أرقيكَ بِرُقيَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرُّقْيَة: العوذة التي يُرقى بها صاحب الآفة كالحُمّى والصَّرَع وغير ذلك من الآفات (النهاية: ج2 ص254 «رقى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَّمَنيها جِبريلُ عليه السلام: بِسمِ اللّهِ أرقيكَ، وَاللّهُ يَشفِيكَ مِن كُلِّ إربٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرْب: الدَّهاء والنُّكر (النهاية: ج1 ص36 «أربَ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُؤذيكَ، ومِن شَرِّ النَّفّاثاتِ فِي العُقَدِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العُقَد: جمع عُقدة؛ وهي ما تعقِدُه الساحرة،وأصله من العزيمة(مفردات ألفاظ القرآن:ص577 «عقد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومِن شَرِّ حاسِدٍ إذا حَسَدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج7 ص78 ح6 وص 79 ح16 عن أبي سعيد الخدري وج 5 ص443 ح6 عن عبادة بن الصامت وح 9 عن أبي سعيد الخدري وكلّها نحوه، كنزالعمّال: ج10 ص105 ح28534؛ مكارم الأخلاق: ج2 ص246 ح2595، بحار الأنوار: ج95 ص17 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف، ابن ابى شَيبه ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، نزد من كه بيمار بودم، آمد و فرمود: «آيا تو را با تعويذى (حِرزى) كه جبرئيل عليه السلام آن را به من آموخته، افسون كنم؟ تو را با نام خدا، افسون مى كنم. خدا، تو را از هر دردى كه رنجت مى دهد، و از گزند دَمَندگان در گِره ها(جادوگران)، و از گزند هر حسودى، آن گاه كه حسادت ورزد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا: از گزند هر شورْچشمى، آن گاه كه چشم زخم زند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شفا مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حُمَّ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَأتاهُ جَبرَئيلُ عليه السلام فَعَوَّذَهُ، فَقالَ: بِسمِ اللّهِ أرقيكَ يا مُحَمَّدُ، وبِسمِ اللّهِ أشفيكَ، وبِسمِ اللّهِ مِن كُلِّ داءٍ يُعيِيكَ، بِسمِ اللّهِ وَاللّهُ شافيكَ، بِسمِ اللّهِ خُذها فَلتُهَنّيكَ، بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ فَلا اُقسِمُ بِمَواقِعِ النُّجومِ، لَتَبرَأَنَّ بِإِذنِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص109 ح88 عن بكر بن محمّد الأزدي، قرب الإسناد: ص42 ح134، مكارم الأخلاق: ج2 ص243 ح2585 وفيهما «يعنيك» بدل «يعييك»، طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام: ص38، بحار الأنوار: ج95 ص65 ح44 وراجع: كنزالعمّال: ج10 ص71 ح28407.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، تب كرد. جبرئيل عليه السلام نزد ايشان آمد و او را افسون كرد و گفت: «به نام خدا، تو را افسون مى كنم ـ اى محمّد ـ و به نام خدا، شفايت مى دهم ـ به نام خدا ـ، از هر دردى كه تو را رنج مى دهد، ـ به نام خدا ـ؛ و خدا، شفا دهنده توست. به نام خدا، اين را بگير كه تو را به سلامت مى دارد. «به نام خداوند بخشنده مهربان». به جايگاه هاى ستارگان، سوگندى نمى خورم. به خواست خدا، حتما بهبود مى يابى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإجابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: الإِجابَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: مستجاب شدن دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يُرَدُّ دُعاءٌ أوَّلُهُ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج2 ص336؛ الدعوات: ص52 ح131، بحار الأنوار: ج93 ص313 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دعايى كه با «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» آغاز گردد، رد نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تسبيح-الجبال-مع-من-يقرأها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: تَسبيحُ الجِبالِ مَعَ مَن يَقرَأُها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: تسبيح گويىِ كوه ها همراه كسى كه «بسم اللّه» مى گويد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن قَرَأَ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» موقِنا، سَبَّحَت مَعَهُ الجِبالُ، إلّا أنَّهُ لا يُسمَعُ ذلِكَ مِنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج1 ص26 نقلاً عن أبي نعيم والديلمي عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از سرِ يقين بگويد: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، كوه ها هم صدا با او تسبيح خدا مى گويند؛ امّا تسبيح گويىِ آنها شنيده نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تصاغر-الشيطان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: تَصاغُرُ الشَّيطانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: كوچك شدن شيطان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي تميمة الهجيمي عمّن كان رديف&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّديف: الذي تحمله خلفك على ظهر الدابّة (المصباح المنير: ص224 «ردف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النبيّ صلى الله عليه و آله: مسند ابن حنبل عن أبي تميمة الهجيمي عمّن كان رديف&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّديف: الذي تحمله خلفك على ظهر الدابّة (المصباح المنير: ص224 «ردف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النبيّ صلى الله عليه و آله: كُنتُ رَديفَهُ عَلى حِمارٍ فَعَثَرَ الحِمارُ، فَقُلتُ: «تَعِسَ الشَّيطانُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقال لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: لا تَقُل: تَعِسَ الشَّيطانُ؛ فَإِنَّكَ إذا قُلتَ: «تَعِسَ الشَّيطانُ» تَعاظَمَ الشَّيطانُ في نَفسِهِ، وقالَ: صَرَعتُهُ بِقُوَّتي، فَإِذا قُلتَ: «بِسمِ اللّهِ»، تَصاغَرَت إلَيهِ نَفسُهُ حَتّى يَكونَ أصغَرَ مِن ذُبابٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج7 ص349 ح20614 وح 20615 نحوه، سنن أبي داود: ج4 ص296 ح4982 نحوه، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص324 ح7792، كنزالعمّال: ج1 ص247 ح1244.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو تميمه هجيمى، از كسى كه در تَرك پيامبر صلى الله عليه و آله نشسته&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بود ـ: من پشت سرِ پيامبر صلى الله عليه و آله بر الاغى نشسته بودم كه ناگاه، الاغ، سِكَندرى خورد. من گفتم: مرگ بر شيطان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «مگو: مرگ بر شيطان؛ زيرا هر گاه بگويى: مرگ بر شيطان، شيطان در خودش احساس غرور مى كند و مى گويد: من با قدرت خود، آن [الاغ] را زمين زدم. امّا اگر بگويى: به نام خدا، شيطان، چنان احساس كوچكى مى كند كه گويى از مگس هم كوچك تر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال عن اُسامة بن زيد: بَينا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى بَغلَةٍ شَهباءَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّهبَةُ في الألوان: البياض الذي غلب على السواد (الصحاح: ج1 ص159 «شهب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَنَا رِدفُهُ، إذ عَثَرَتِ البَغلَةُ، فَقُلتُ: «تَعِسَ إبليسُ»، فَضَرَبَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى مَنكِبي، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا اُسامَةُ، لا تَقُل هكَذا؛ فَإِنَّ لِاءِبليسَ عِندَ ذلِكَ نَخرَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَخَرَ: مدَّ الصوتَ في خياشيمه (القاموس المحيط: ج2 ص139 «نخر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَقولُ: ذَكَرَني ونَسِيَ رَبَّهُ! ولكِن قُل: «بِسمِ اللّهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج3 ص888 ح9041 نقلاً عن الخطيب في المتّفق والمفترق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از اُسامة بن زيد ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر استرى خاكسترى سوار بود و من، در تَرك وى نشسته بودم كه ناگاه، استر، سِكَندرى خورد. من گفتم: مرگ بر ابليس!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر شانه من زد و فرمود: «اى اُسامه! چنين مگو؛ زيرا ابليس با شنيدن اين حرف، خُرناسى مى كشد [و باد به غبغب مى اندازد] و مى گويد: مرا ياد كرد و پروردگارش را از ياد برد؛ بلكه بگو: به نام خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاحتجاز-من-الأشرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: الاِحتِجازُ مِنَ الأَشرارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: محفوظ ماندن از اشرار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: يا مُفَضَّلُ، اِحتَجِز مِنَ النّاسِ كُلِّهِم بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» وبِ «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»، اِقرَأها عَن يَمينِكَ وعَن شِمالِكَ ومِن بَينِ يَدَيكَ ومِن خَلفِكَ ومِن فَوقِكَ ومِن تَحتِكَ، فَإِذا دَخَلتَ عَلى سُلطانٍ جائِرٍ فَاقرَأها حينَ تَنظُرُ إلَيهِ ثَلاثَ مَرّاتٍ، وَاعقِد بِيَدِكَ اليُسرى، ثُمَّ لا تُفارِقها حَتّى تَخرُجَ مِن عِندِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص624 ح20، عدّة الداعي: ص275 وفيه «احتجب» بدل «احتجز» وكلاهما عن المفضّل بن عمر، بحار الأنوار: ج92 ص351 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مُفضّل بن عمر ـ: اى مفضّل! با «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» و [سوره] «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»، خود را از [گزند] همه مردم، محفوظ بدار. آن را از سمت راست و سمت چپ و پيشِ رو و پشتِ سر و بالاى سر و پايين پايت [در شش جهت خود] بخوان، و هر گاه بر سلطان ستمگرى وارد شدى، با ديدن او، سه بار آن (سوره توحيد) را بخوان و با دست چپت بشمار و سپس انگشتانت را همچنان بسته نگه دار (/ خواندن سوره را ادامه بده) تا زمانى كه از نزد او خارج شوى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام ـ في حِجابٍ لَهُ ـ: اِجعَلِني اللّهُمَّ في حِرزِكَ وفي حِزبِكَ... بِبِسمِ اللّهِ استَشفَيتُ، وبِسمِ اللّهِ استَكفَيتُ، وعَلَى اللّهِ تَوَكَّلتُ، وبِهِ استَعَنتُ، وإلَيهِ استَعدَيتُ عَلى كُلِّ ظالِمٍ ظَلَمَ، وغاشِمٍ غَشَمَ، وطارِقٍ طَرَقَ، وزاجِرٍ زَجَرَ، «فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهَج الدعوات: ص356، بحار الأنوار: ج94 ص374 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام ـ در نيايش ـ: بار خدايا! مرا در پناه و در دسته خودت قرار ده... با «به نام خدا»، شفا مى جويم. با «به نام خدا»، طلب كفايت مى كنم و بر خدا، توكّل مى كنم و از او كمك مى طلبم و از او در برابر هر ستمگرى كه ستم كند و هر بيدادگرى كه بيداد كند و هر كوبنده اى كه بكوبد و هر باز دارنده اى كه باز دارد، يارى مى جويم «كه خدا، بهترين نگهدار است و او، مهربان ترينِ مهربانان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمان-من-الغرق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: الأَمانُ مِنَ الغَرَقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: در امان ماندن از غرق شدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالَ ارْكَبُواْ فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و [نوح] گفت: «در آن [كشتى]، سوار شويد. به نام خداست روان شدنش و لنگر انداختنش. بى گمان، پروردگار من، آمرزنده مهربان است»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أمانٌ لِاُمَّتي مِنَ الغَرَقِ إذا رَكِبوا فِي السَّفينَةِ أن يَقولوا: «بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ»،&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ مَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ&lt;/span&gt;» &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى آخِرِ الآيَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمل اليوم والليلة لابن السني: ص176 ح500، مسند أبي يعلى: ج6 ص181 ح6748، الدعاء للطبراني: ص255 ح803 كلّها عن طلحة بن عبيداللّه عن الإمام الحسين عليه السلام، كنزالعمّال: ج6 ص709 ح17513.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه امّت من در كشتى بنشينند و بگويند: «رفتن و لنگر افكندنش، به نام خداست. بى گمان، پروردگارم، آمرزگار و مهربان است» «و خدا را چنان كه سزاى اوست، ارج ننهادند...» تا آخر آيه، از غرق شدن در امان خواهند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أمانٌ لِاُمَّتي مِنَ الغَرَقِ إذا هُم رَكِبُوا السُّفُنَ فَقَرَؤوا: بسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ «وَ مَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ السَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ»،&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص370 ح5762 عن حمّاد بن عمرو و أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص333 ح2656، بحار الأنوار: ج77 ص58 ح3؛ المعجم الكبير: ج12 ص97 ح12661، المعجم الأوسط: ج6 ص184 ح6136 كلاهما عن ابن عبّاس وفيهما «أن يقولوا باسم اللّه الملك» بدل «فقرؤوا بسم اللّه الرحمن الرحيم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه [كسانى از] امّت من، سوار كشتى شوند و بخوانند: «به نام خداوند بخشنده مهربان». «و خداى را چنان كه سزاى اوست، ارج ننهادند. در روز رستاخيز، سراسر زمين، در مشت اوست و آسمان ها، در هم پيچيده به دست اويند. او منزّه است و برتر از آنچه [برايش] شريك آورند&lt;/span&gt;». «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رفتن و لنگر انداختنش، به نام خداست. بى&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گمان، پروردگارم، آمرزگار و مهربان است»، از غرق شدن، در امان خواهند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صرف-البلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: صَرفُ البَلاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: گرداندنِ بلا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، اُلا اُعَلِّمُكَ كَلِماتٍ؛ إذا وَقَعتَ في وَرطَةٍ أو بَلِيَّةٍ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَلِيِّ العَظيمِ»، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يَصرِفُ بِها عَنكَ ما يَشاءُ مِن أنواعِ البَلاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص573 ح14 عن بكير عن الإمام عليّ عليه السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص159 ح2391 نحوه، عدّة الداعي: ص264 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج95 ص194 ح24؛ الفردوس: ج5 ص324 ح8323.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: «اى على! آيا چند كلمه اى به تو نياموزم؟ هر گاه در مشكلى سخت يا بلايى افتادى، بگو: «به نام خداوند بخشنده مهربان». هيچ نيرو و توانى نيست، مگر از سوى خداى بلندمرتبه و بزرگ؛ زيرا خداوند به بركت اين دعا، از انواع بلا، آنچه را كه بخواهد، از تو مى گردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دفع-الوحشة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: دَفعُ الوَحشَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 10: برطرف شدن وحشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سليمان الجعفري: قُلتُ لَهُ [أبِي الحَسَنِ عليه السلام]: إنّي صاحِبُ صَيدِ السَّبُعِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب صَيد السَّبُع: أي أصيد السَّبُع (مرآة العقول: ج12 ص438).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَنَا أبيتُ فِي اللَّيلِ فِي الخَراباتِ وأَتَوَحَّشُ، فَقالَ لي:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُل إذا دَخَلتَ: «بِسمِ اللّهِ أدخُلُ» وأَدخِل رِجلَكَ اليُمنى، وإذا خَرَجتَ فَأَخرِج رِجلَكَ اليُسرى، وسَمِّ اللّهَ؛ فَإِنَّكَ لا ترى مَكروها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص570 ح4، المحاسن: ج2 ص119 ح1325، بحار الأنوار: ج76 ص248 ح39 وج 95 ص143 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سليمان جعفرى ـ: به ابو الحسن عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين جا، مقصود، امام كاظم عليه السلام يا امام رضا عليه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من، شكارچى حيوانات درنده هستم و شب ها در ويرانه ها مى خوابم و دچار وحشت مى شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه وارد [ويرانه اى] شدى، بگو: به نام خدا، وارد مى شوم و پاى راستت را داخل بگذار، و هنگامى كه بيرون مى آيى، نخستْ پاى چپت را بيرون بگذار و نام خدا را ببر. در اين صورت، ناراحتى اى نخواهى ديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثقل-الميزان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: ثِقلُ الميزانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 11: سنگين شدن ترازوى اعمال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اُمَّتي يَأتونَ يَومَ القِيامَةِ وهُم يَقولونَ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، فَتَثقُلُ حَسناتُهُم فِي الميزانِ، فَتَقولُ الاُمَمُ: ما أرجَحَ مَوازينَ اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَتَقولُ الأَنبِياءُ: إنَّ ابتِداءَ كَلامِهِم ثَلاثَةُ أسماءٍ مِن أسماءِ اللّهِ؛ لَو وُضِعَت في كَفَّةِ الميزانِ، ووُضِعَت سَيِّئاتُ الخَلقِ في كَفَّةٍ اُخرى، لَرَجَحَت حَسَناتُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج2 ص336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: امّتم در روز قيامت، در حال گفتنِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» وارد مى شوند و كارهاى نيكشان، در ترازو سنگين مى شود. امّت هاى ديگر مى گويند: ترازوهاى [اعمال] امّت محمّد، چه سنگين است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبران مى گويند: [به اين دليل است كه] آغاز سخنشان، [با] سه نام از نام هاى خدا بود كه اگر آن سه نام در يك كفّه ترازو نهاده شوند و بدى ها و گناهان خلايق در كفّه ديگر، باز هم كفّه خوبى هاى آنان مى چربد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النجاة-من-النار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: النَّجاةُ مِنَ النّارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 12: رهيدن از آتش دوزخ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا مَرَّ المُؤمِنُ عَلَى الصِّراطِ فَيَقولُ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» طَفِئَت لَهَبُ النّيرانِ، وتَقولُ: جُز يا مُؤمِنُ، فَإِنَّ نورَك قَد أطفَأَ لَهَبي!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص120 ح219، بحار الأنوار: ج92 ص258 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه مؤمن بر صراط بگذرد و بگويد: «به نام خداوند بخشنده مهربان»، زبانه آتش، خاموش مى شود و مى گويد: عبور كن، اى مؤمن! زيرا نور تو، زبانه مرا خاموش كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أرادَ أن يُنجِيَهُ اللّهُ مِنَ الزَّبانِيَةِ التِّسعَةَ عَشَرَ، فَليَقرَأ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» فَإِنَّها تِسعَةَ عَشَرَ حَرفا، لِيَجعَلَ اللّهُ كُلَّ حَرفٍ مِنها جُنَّةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُنَّة: الوقاية (النهاية: ج1 ص308 «جنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن واحِدٍ مِنهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص119 ح215، مجمع البيان: ج1 ص90 كلاهما عن عبد اللّه بن مسعود، بحار الأنوار: ج92 ص257 ح52؛ الدرّ المنثور: ج1 ص26 نقلاً عن وكيع والثعلبي وراجع: المناقب لابن شهر آشوب: ج3 ص401.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس مى خواهد كه خداوند، او را از نگهبانانِ نوزده گانه[ى دوزخ] نجات دهد، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بخواند؛ زيرا اين ذكر، نوزده حرف است، تا آن كه خداوند، هر حرفى از آن را سپر او در برابر يكى از آن نگهبانان دوزخ قرار دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-آداب-البسملة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: آداب البسملة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: آداب «بسم اللّه الرحمن الرحيم»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإجهار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: الإِجهارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: بلند گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-أحق-ما-اجهر-به&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ أحَقُّ ما اُجهِرَ بِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ سزاوارترين آيه به خوانده شدن با صداى بلند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحَقُّ ما اُجهِرَ بِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَهَرَ الكلامَ وبالكلامِ: أعلَنَ به، كَأجهَر (القاموس المحيط: ج1 ص394 «جهر»). وجَهَرَ بالقَولِ: رَفَعَ به صوتَه (الصحاح: ج2 ص618 «جهر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهِيَ الآيَةُ الَّتي قالَ اللّهُ عز و جل: «وَ إِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِى الْقُرْءَانِ وَحْدَهُ وَ لَّوْاْ عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص28 عن ابن اُذينة، تفسير العيّاشي: ج2 ص295 ح86 عن زرارة عن أحدهما عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج85 ص82 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سزاوارترين چيز به خوانده شدن با صداى بلند است، و آن، همان آيه اى است كه خداوند عز و جلفرموده است: «و هر گاه در قرآن، پروردگارت را بر يكتايى اش ياد كنى، از سرِ بيزارى، پشت مى كنند و مى گريزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-إجهار-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله-بها-في-القراءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ إجهارُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بِها فِي القِراءَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ بلند «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» گفتنِ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا تَهَجَّدَ بِالقُرآنِ تَسمَعُ لَهُ قُرَيشٌ بِحُسنِ صَوتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «لِحُسن قراءته».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وكانَ إذا قَرَأَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فَرّوا عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص20 عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج85 ص82 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر گاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، نيمه هاى شب [در نماز] قرآن تلاوت مى كرد، به سبب صوت نيكويش، قريش به آن گوش مى دادند، و چون «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را مى خواند، از او مى گريختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك عن أبي هريرة: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَجهَرُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص357 ح850، سنن الدارقطني: ج1 ص310 ح32 عن عائشة، السنن الكبرى: ج2 ص69 ح2397 وزاد في آخره «فترك الناس ذلك»، كنزالعمّال: ج8 ص116 ح22164.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند مى گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَجهَرُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» يَرفَعُ بِها صوتَهُ، فَإِذا سَمِعَهَا المُشرِكونَ وَلَّوا مُدبِرينَ، فَأَنزَلَ اللّهُ جَلَّ ذِكرُهُ: «وَ إِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِى الْقُرْءَانِ وَحْدَهُ وَ لَّوْاْ عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص20 ح6، مستدرك الوسائل: ج4 ص167 ح4396 نقلاً عن أحمد بن محمّد أبي عبد اللّه السيّاري في كتاب التنزيل والتحريف وكلاهما عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج85 ص82 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را با صداى بلند مى گفت و قريش، با شنيدن آن مى گريختند. پس خداوند عز و جل اين آيه را فرو فرستاد: «و هر گاه در قرآن، پروردگارت را بر يكتايى اش ياد كنى، از سرِ بيزارى، پشت مى كنند و مى گريزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن زيد بن عليّ: دَخَلتُ عَلى أبي جَعفَرٍ عليه السلام فَذَكَرَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فَقالَ: تَدري ما نَزَلَ في «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»؟ فَقُلتُ: لا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ أحسَنَ النّاسِ صَوتا بِالقُرآنِ، وكانَ يُصَلّي بِفِناءِ الكَعبَةِ فَرَفَعَ صَوتَهُ، وكانَ عُتبَةُ بنُ رَبيعَةَ، وشَيبَةُ بنُ رَبيعَةَ، وأَبو جَهلِ بنُ هِشامٍ، وجَماعَةٌ مِنهُم يَستَمِعونَ قِراءَتَهُ. قالَ: وكانَ يُكثِرُ قِراءَةَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فَيَرفَعُ بِها صَوتَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَيَقولونَ: إنَّ مُحَمَّدا لَيُرَدِّدُ اسمَ رَبِّهِ تَردادا، إنَّهُ لَيُحِبُّهُ! فَيَأمُرونَ مَن يَقومُ فَيَستَمِعُ عَلَيهِ، ويَقولونَ: إذا جازَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فَأَعلِمنا حَتّى نَقومَ فَنَستَمِعَ قِراءَتَهُ، فَأَنزَلَ اللّهُ في ذلِكَ: «وَ إِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِى الْقُرْءَانِ وَحْدَهُ» بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ «وَ لَّوْاْ عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص295 ح85، بحار الأنوار: ج85 ص73 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از زيد بن على ـ: خدمت [برادرم] باقر عليه السلام رسيدم. «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» گفت و سپس فرمود: «مى دانى در باره «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» چه نازل شده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، قرآن را خوش تر از هر كس مى خوانْد. ايشان، در جلوى كعبه نماز مى گزارد و با صداى بلند مى خواند. عتبة بن ربيعه و شيبة بن ربيعه و ابو جهل بن هشام و گروهى ديگر از ايشان (كافران) به خواندن او گوش مى دادند. پيامبر صلى الله عليه و آله «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بسيار مى خواند و آن را با صداى بلند مى گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[قريش] مى گفتند: محمّد، نام خدايش را فراوانْ تكرار مى كند و عاشق اوست! سپس كسى را مأمور مى كردند كه برخيزد و به نماز خواندن پيامبر صلى الله عليه و آله گوش كند و [به او] مى گفتند: هر گاه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را رد كرد، به ما خبر ده تا برخيزيم و به قرائتش گوش دهيم. پس خداوند، در اين باره نازل كرد: «و هر گاه در قرآن پروردگارت را به يكتايى اش ياد كنى («بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بگويى)، آنان، از سرِ بيزارى، پشت مى كنند و مى گريزند»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كَتَموا «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، فَنِعمَ ـ وَاللّهِ ـ الأَسماءُكَتَموها، كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا دَخَلَ إلى مَنزِلِهِ وَاجتَمَعَت عَلَيهِ قُرَيشٌ يَجهَرُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» ويَرفَعُ بِها صَوتَهُ، فَتُوَلّي قُرَيشٌ فِرارا، فَأَنزَلَ اللّهُ عز و جلفي ذلِكَ: «وَ إِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِى الْقُرْءَانِ وَحْدَهُ وَ لَّوْاْ عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص266 ح387 عن هارون؛ الدرّ المنثور: ج5 ص298 نقلاً عن البخاري في تاريخه عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه، كنزالعمّال: ج2 ص454 ح4486 نقلاً عن ابن النجّار عن الإمام الباقر عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را پنهان داشتند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از پنهان داشتن، ترك كردن آن در سوره و آن را جزء سوره نشمردن است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به خدا سوگند كه بهترينِ نام ها را پنهان داشتند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هر گاه وارد خانه اش مى شد و قريش، گِرد او جمع مى شدند، با صداى بلند «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» مى گفت و قريش مى گريختند. پس خداوند عز و جل اين آيه را فرو فرستاد: «و هر گاه در قرآن، پروردگارت را به يكتايى اش ياد كنى، آنان، از سرِ بيزارى، پشت مى كنند و مى گريزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات عن عمرو بن شمر: سَأَلتُ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه السلام: إنّي أؤُمُّ قَومي فَأَجهَرُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، قالَ: نَعَم، فَاجهَر بِها؛ قد جَهَرَ بِها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ مِن أحسَنِ النّاسِ صَوتا بِالقُرآنِ، فَإِذا قامَ مِنَ اللَّيلِ يُصَلّي جاءَ أبوجَهلٍ وَالمُشرِكونَ يَستَمِعونَ قِراءَتَهُ، فَإِذا قالَ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» وَضَعوا أصابِعَهُم في آذانِهِم وهَرَبوا، فَإِذا فَرَغَ مِن ذلِكَ جاؤوا فَاستَمَعوا، وكانَ أبو جَهلٍ يَقولُ: إنَّ ابنَ أبي كَبشَةَ لَيُرَدِّدُ اسمَ رَبِّهِ، إنَّهُ لَيُحِبُّهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ جَعفَرٌ عليه السلام: صَدَقَ وإن كانَ كَذوبا. قالَ: فَأَنزَلَ اللّهُ: «وَ إِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِى الْقُرْءَانِ وَحْدَهُ وَ لَّوْاْ عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا» وهُوَ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص241 ح327، بحار الأنوار: ج85 ص84 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات ـ به نقل از عمرو بن شمر ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: من، پيشْ نماز قوم خود مى شوم. آيا «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند بگويم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. آن را بلند بگو. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، آن را بلند مى گفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، قرآن را خوش تر از هر كسى مى خواند. هر گاه شب براى نماز بر مى خاست، ابو جهل و مشركان مى آمدند و به قرآن خواندن او، خوبْ گوش مى دادند و چون «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» مى گفت، انگشتانشان را در گوش هايشان مى گذاشتند و مى گريختند، و آن را كه تمام مى كرد، دوباره مى آمدند و گوش مى دادند. ابو جهل مى گفت: پسر ابو كَبْشه (يعنى پيامبر صلى الله عليه و آله)، نام پروردگارش را تكرار مى كند و عاشق اوست!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس امام صادق عليه السلام فرمود: «او راست مى گفت، هر چند آدم بسيار دروغگويى بود. پس خداوند، فرو فرستاد: «و هر گاه در قرآن، پروردگارت را به يكتايى اش ياد كنى، آنان، از سرِ بيزارى، پشت مى كنند و مى گريزند»؛ و آن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-إجهار-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله-بها-في-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ إجهارُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بِها فِي الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بلند «بسم اللّه» گفتن پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ يَجهَرُ فِي المَكتوباتِ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص439 ح1111، سنن الدارقطني: ج1 ص303 ح4 كلاهما عن أبي الطفيل، كنزالعمّال: ج8 ص116 ح22166.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر صلى الله عليه و آله در نمازهاى واجب، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند مى گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَجهَرُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فِي السّورَتَينِ جَميعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج1 ص302 ح2 عن عمر بن عليّ بن أبي طالب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را در هر دو سوره[ى هر ركعت نماز]، با صداى بلند، قرائت مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أمَّني جَبرَئيلُ عليه السلام عِندَ الكَعبَةِ، فَجَهَرَ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج1 ص309 ح27 عن النعمان بن بشير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جبرئيل عليه السلام در كنار كعبه، پيشْ نماز من شد و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را با صداى بلند گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني عن الحكم بن عمير: صَلَّيتُ خَلفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَجَهَر فِي الصَّلاةِ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»؛ في صَلاةِ اللَّيلِ، وفي صَلاةِ الغَداةِ وصَلاةِ الجُمُعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج1 ص310 ح31، كنزالعمّال: ج8 ص118 ح22179 نقلاً عن أبي نعيم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدار قُطْنى ـ به نقل از حكم بن عُمَير ـ: پشت سرِ پيامبر صلى الله عليه و آله به نماز ايستادم. در نماز، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند گفت و [همچنين] در نماز شب و در نماز صبح و نماز جمعه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا صَلّى بِالنّاسِ جَهَرَ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص295 ح87 عن منصور بن حازم، بحار الأنوار: ج85 ص74 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هر گاه با مردم نماز مى خواند، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند مى گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أنس: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَجهَرُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص358 ح853، الدرّ المنثور: ج1 ص22 نقلاً عن الطبراني والدارقطني والبيهقي في شُعب الإيمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از اَ نَس ـ: شنيدم كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را با صداى بلند مى گويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغني: عَن أنسٍ أنَّهُ صَلّى وجَهَرَ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، وقالَ: أقتَدي بِصَلاةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغني لابن قدامة: ج1 ص522.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغنى: روايت شده است كه اَ نَس، نماز خواند و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند گفت و اظهار داشت: من به نماز پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اقتدا مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَلَّمَني جَبرَئيلُ عليه السلام الصَّلاةَ، فَقامَ فَكَبَّرَ لَنا، ثُمَّ قَرَأَ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فيما يُجهَرُ بِهِ في كُلِّ رَكعَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارقطني: ج1 ص307 ح18 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جبرئيل عليه السلام نماز را به من آموخت. او ايستاد و براى ما تكبير [نماز را] گفت. سپس در هر ركعت از نمازهايى كه بلند خوانده مى شوند، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-إجهار-أهل-البيت-عليهم-السلام-بها-في-الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ إجهارُ أهلِ البَيتِ عليهم السلام بِها فِي الصَّلاةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بلند «بسم اللّه» گفتن اهل بيت عليهم السلام در نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى عن الشعبي: رَأَيتُ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه السلام وصَلَّيتُ وَراءَهُ، فَسَمِعتُهُ يَجهَرُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج2 ص70 ح2401، كنزالعمّال: ج8 ص118 ح22177.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى ـ به نقل از شَعبى ـ: على بن ابى طالب عليه السلام را ديدم و پشت سرِ او به نماز ايستادم. شنيدم كه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را با صداى بلند گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: زَيدُ بنُ عَليٍّ عَن أبيهِ عَن جَدِّهِ عَن عَليِّ بنِ أبي طالِبٍ عليهم السلام أنَّهُ كانَ يَجهَرُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: زيد بن على، از پدرش [امام زين العابدين عليه السلام]، از جدّش [امام حسين عليه السلام]، از على بن ابى طالب عليه السلام روايت كرده است كه ايشان (على عليه السلام)، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را با صداى بلند مى گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن صفوان الجمّال: صَلَّيتُ خَلفَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام أيّاما، فَكانَ إذا كانَت صلاةٌ لا يُجهَرُ فيها، جَهَرَ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، وكانَ يَجهَرُ فِي السّورَتَينِ جَميعا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص315 ح20، تهذيب الأحكام: ج2 ص68 ح246.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از صفوان جمّال ـ: چند روز پشت سرِ امام صادق عليه السلام نماز خواندم. ايشان، در نمازى هم كه بلند خوانده نمى شود، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند مى گفت، و در هر دو سوره[ى هر ركعت نماز]، آن را بلند مى گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن أبي حفص الصائغ: صَلَّيتُ خَلفَ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام، فَجَهَرَ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص273 ح513، بحار الأنوار: ج85 ص79 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از ابو حفص صائغ ـ: پشت سرِ امام صادق عليه السلام نماز خواندم. او «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را با صداى بلند گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن حنّان بن سدير: صَلَّيتُ خَلفَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام المَغرِبَ، فَتَعَوَّذَ جِهارا: أعوذُ بِاللّهِ السَّميعِ العَليمِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ، وأَعوذُ بِاللّهِ أن يَحضُرونِ، ثُمَّ جَهَرَ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص124 ح436، تهذيب الأحكام: ج2 ص289 ح1158 نحوه، بحار الأنوار: ج85 ص35 ح25 وص 79 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از حنّان بن سَدير ـ: نماز مغرب را پشت سرِ امام صادق عليه السلام خواندم. بلند گفت: «به خداى شنواىِ دانا پناه مى برم از شيطانِ رانده شده؛ و به خدا پناه مى برم از اين كه شياطين، نزد من بيايند». سپس «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را هم با صداى بلند گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: الإِجهارُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» في جَميعِ الصَّلَواتِ سُنَّةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص123 ح1 عن الفضل بن شاذان، بحار الأنوار: ج85 ص75 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: بلند گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» در همه نمازها، سنّت [و مستحّب] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن رجاء بن أبي الضحّاك: بَعَثَنِي المَأمونُ في إِشخاصِ عَليِّ بنِ موسى عليه السلام مِنَ المَدينَةِ... فَكُنتُ مَعَهُ مِنَ المَدينَةِ إلى مَروٍ، فَوَاللّهِ ما رَأَيتُ رَجُلاً كانَ أتقى للّهِِ تَعالى مِنهُ... وكانَ عليه السلام يَجهَرُ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» في جَميعِ صَلَواتِهِ؛ بِاللَّيلِ وَالنَّهارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص180 ح5، بحار الأنوار: ج85 ص79 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از رجاء بن ابى ضحّاك ـ: مأمون، مرا فرستاد تا على بن موسى [الرضا عليه السلام] را از مدينه [به خراسان] بياورم.… من از مدينه تا مرو با ايشان بودم. به خدا سوگند، مردى خداترس تر از او نديدم.… در همه نمازهايش، در شب و روز، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند مى گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اِجتَمَعَ آلُ مُحَمَّدٍ عليهم السلام عَلَى الجَهرِ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير روض الجنان: ج1 ص50 عن الإمام الرضا عن أبيه عليهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خاندان محمّد صلى الله عليه و آله بر بلند گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، هم داستان اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: رُوّينا عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وعَن عَليٍّ وَالحَسَنِ وَالحُسَينِ وعَليِّ بنِ الحُسَينِ ومُحَمَّدِ بنِ عَليٍّ وجَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِم أجمَعينَ أنَّهُم كانوا يَجهَرونَ بِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» فيما يُجهَرُ فِيهِ بِالقِراءَةِ مِنَ الصَّلَواتِ في أوَّلِ فاتِحَةِ الكِتابِ وأَوَّلِ السّورَةِ في كُلِّ رَكعَةٍ، ويُخافِتونَ بِها فيما تُخافَتُ فيهِ تِلكَ القِراءَةُ مِنَ السّورَتَينِ جَميعا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ عَليُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام: اِجتَمَعنا وُلدَ فاطِمَةَ عليهاالسلام عَلى ذلِكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة الحلّي في تذكرة الفقهاء: «يجب الجهر بالبسملة في مواضع الجهر، ويستحبّ في مواضع الإخفات في أوّل الحمد وأوّل السورة عند علمائنا... وقال الشافعي: يستحبّ الجهر بها قبل الحمد والسورة في الجهريّة والإخفاتيّة، وبه قال عمر وابن زبير وابن عبّاس وابن عمر وأبو هريرة وهو مذهب عطاء وطاووس وسعيد بن جبير ومجاهد... وقال الثوري والأوزاعي وأبو حنيفة وأحمد وأبو عبيد: لا يجهر بها بحال... وقال النخعي: جهر الإمام بها بدعة. وقال مالك: المستحبّ أن لا يقرأها. وقال ابن أبي ليلى، والحكم وإسحاق: إن جهرت فحسن، وإن أخفيت فحسن» (ولمزيد الاطّلاع على هذه الأقوال ومصادرها راجع: تذكرة الفقهاء: ج3 ص152 و 153).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص160، بحار الأنوار: ج85 ص81 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: براى ما روايت شده است كه پيامبر خدا و على و حسن و حسين و على بن الحسين و محمّد بن على و جعفر بن محمّد ـ كه درودهاى خدا بر همه ايشان باد ـ، در نمازهايى كه قرائت در آنها بلند خوانده مى شود، در آغاز «فاتحة الكتاب» وآغاز سوره، در هر ركعتى، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را بلند مى گفتند، و در نمازهايى كه هر دو سوره در آنها آهسته خوانده مى شود، آن را آهسته مى گفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام نيزفرموده است:«مافرزندان فاطمه عليهاالسلام،براين،هم داستانيم».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه حلّى رحمه الله در تذكرة الفقهاء مى گويد: در نمازهايى كه با صداى بلند خوانده مى شوند، بلند گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»، واجب است و در نمازهاى آهسته، از نظر علماى اماميه، بلند گفتن آن در اوّل حمد و اوّل سوره، مستحب است.… شافعى مى گويد: بلند گفتن «بسم اللّه» قبل از حمد و سوره در نمازهاى بلند و آهسته، هر دو، مستحب است. عمر و ابن زبير و ابن عبّاس و ابن عمر و ابو هُرَيره و عطا و طاووس و ابن جبير و مجاهد، همين نظر را دارند...؛ امّا ثورى و اَوزاعى و ابو حنيفه و احمد و ابو عبيد گفته اند: در هيچ حال، نبايد آن را با صداى بلند گفت.… نخعى، گفته است: بلند گفتن آن، بدعت است. مالك مى گويد: مستحب است كه «بسم اللّه»، بلند قرائت نشود. ابن ابى ليلى، حَكَم و اسحاق نيز گفته اند: چه بلند گفته شود و چه آهسته، در هر دو صورت، نيكوست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-الإجهار-بها-من-علامات-الإيمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ الإِجهارُ بِها مِن عَلاماتِ الإِيمانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ بلند گفتن «بسم اللّه» از نشانه هاى ايمان است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثٍ ذَكَرَ فيهِ أنَّ اللّهَ عز و جل لَمّا خَلَقَ إبراهيمَ عليه السلام كَشَفَ لَهُ عَن بَصَرِهِ فَنَظَرَ إلى أنوارِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله وأَهلِ بَيتِهِ عليهم السلام في جانِبِ العَرشِ، إلى أن قالَ ـ: قالَ [إبراهيمُ عليه السلام]: إلهي وسَيِّدي، وأَرى عِدَّةَ أنوارٍ حَولَهُم لا يُحصي عِدَّتَهُم إلّا أنتَ! قالَ: يا إبراهيمُ، هؤُلاءِ شيعَتُهُم ومُحِبُّوهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إلهي وسَيِّدي، بِمَ يُعرَفُ شيعَتُهُم ومُحِبُّوهُم؟ قالَ: يا إبراهيمُ، بِصَلاةِ الإحدى وَالخَمسينَ، وَالجَهرِ بِ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ»، وَالقُنوتِ قَبلَ الرُّكوعِ، وسَجدَتَيِ الشُّكرِ، وَالتَّخَتُّمِ بِاليَمينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفضائل: ص133 عن عبد اللّه بن أبي وقّاص، بحار الأنوار: ج36 ص151 ح131 وج 85 ص80 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديثى كه در آن فرمود: خداوند عز و جل چون ابراهيم را آفريد، پرده از ديده اش كنار زد و او، انوار محمّد صلى الله عليه و آله و اهل بيتِ او را در كنار عرش ديد ـ: [ابراهيم عليه السلام] گفت: معبودا و سرورا! پيرامون ايشان، نورهايى مى بينم كه شمارِ آنها را كسى جز تو نمى داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند فرمود: «اى ابراهيم! آنها پيروان و دوستداران ايشان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابراهيم عليه السلام گفت: معبودا و سرورا! پيروان و دوستداران ايشان، به چه شناخته مى شوند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى ابراهيم! به پنجاه و يك [ركعت] نماز&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفده ركعت واجب و سى و چهار ركعت نافله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بلند گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» و قنوت خواندن پيش از ركوع و گزاردن دو سجده شكر [در پايان نماز] و انگشترى را در دست راست كردن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ يُقبِلُ قَومٌ عَلى نَجائِبَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّجيبُ: الفاضل من كلِّ حيوان، والجمع: النُّجَباءُ؛ والاُنثى: النَّجيبَةُ، والجمع: النجائب (مجمع البحرين: ج3 ص1749 «نجب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن نورٍ يُنادونَ بِأَعلى أصواتِهِم: الحَمدُ للّهِِ الَّذي صَدَقَنا وَعدَهُ، وأَورَثَنا أرضَهُ نَتَبَوَّأُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي ننزل منازلها حيث نهوى (مجمع البحرين: ج1 ص200 «بوأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الجَنَّةِ حَيثُ نَشاءُ، فَتَقولُ الخَلائِقُ: هذِهِ زُمرَةُ الأَنبِياءِ، فَإِذَا النِّداءُ مِن قِبَلِ اللّهِ عز و جل: هؤُلاءِ شيعَةُ عَليِّ بنِ أبي طالِبٍ، فَهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فهو»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَفوَتي مِن عِبادي، وخِيَرَتي مِن بَرِيَّتي، فَتَقولُ الخَلائِقُ: إلهَنا وسَيِّدَنا، بِما نالوا هذِهِ الدَّرَجَةَ؟ فَإِذَا النِّداءُ مِن قِبَلِ اللّهِ: بِتَخَتُّمِهِم بِاليَمينِ، وصَلاتِهِم إحدى وخَمسينَ، وإطعامِهِمُ المِسكينَ، وتَعفيرِهِمُ الجَبينَ، وجَهرِهِم بِ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأويل الآيات الظاهرة: ج2 ص524 ح38 نقلاً عن الكراجكي في كنز الفوائد، بحار الأنوار: ج36 ص69 ح16 وج 85 ص79 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چون روز قيامت شود، مردمانى سوار بر ماده شترانى نَژاده از نور مى آيند و بانگ بر مى دارند كه: «سپاس، خداى را كه به وعده اش با ما وفا كرد و زمينش را به ما ميراث داد تا در هر جاى از بهشت كه بخواهيم، ساكن شويم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خلايق مى گويند: «اينان، گروه پيامبران اند»؛ امّا از جانب خداوند عز و جل بانگ مى آيد كه: «اينان، پيروان على بن ابى طالب اند. اينان، بندگان برگزيده من و آفريدگانِ منتخب من هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خلايق مى گويند: اى معبود ما و اى سرور ما! از چه سبب به اين مقام رسيده اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جانب خداوند، ندا مى آيد كه: «از براى كردن انگشترى در دست راست، گزاردن پنجاه و يك ركعت نماز، غذا دادن به مستمندان، نهادن پيشانى بر خاك [در سجده]، و بلند گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكريّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل أوحى إلى جَدّي رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنّي خَصَصتُكَ وعَليّا وحُجَجي مِنهُ إلى يَومِ القِيامَةِ وشيعَتَكُم بِعَشرِ خِصالٍ ـ إلى أن قالَ ـ: وَالجَهرِ بِ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج4 ص188 ح4454 نقلاً عن الهداية للحسين بن حمدان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام: خداوند عز و جل به جدّم پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وحى فرمود كه: «من، تو و على را و حجّت هايم را از نسل او تا روز قيامت و [نيز] پيروان شما را، به ده خصلت، ممتاز گردانيدم...» تا آن كه فرمود: «و بلند گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلاماتُ المُؤمِنِ خَمسٌ: صَلاةُ الخَمسينَ، وزِيارَةُ الأَربَعينَ، وَالتَّخَتُّمُ فِي اليَمينِ، وتَعفيرُ الجَبينِ، وَالجَهرُ بِ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص52 ح122، المزار للمفيد: ص53، مصباح المتهجّد: ص788، الإقبال: ج3 ص100، روضة الواعظين: ص215 وفيها «صلاة إحدى وخمسين» بدل «صلاة الخمسين»، بحار الأنوار: ج101 ص106 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام: نشانه هاى مؤمن، پنج چيز است: [گزاردن] پنجاه ركعت نماز [در شبانه روز]، زيارت اربعين، انگشترى را در دست راست كردن، پيشانى بر خاك نهادن [در برابر خدا]، و بلند گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پژوهشى-در-باره-جهر-به-بسمله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پژوهشى در باره جَهر به «بَسمَله»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مورد «جَهْر به بَسمَله (بلند گفتنِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ)» در نماز، چند نكته قابل توجّه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جهر-به-بسمله-در-سنت-نبوى-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. جهر به «بَسمَله» در سنّت نبوى صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از احاديث مُستفيض&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُستفيض، به حديثى اطلاق مى شود كه پايين تر از حدّ «تَواتُر» است؛ امّا راويان متعدّد در هر طبقه از راويان دارد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و غير قابل ترديد اهل سنّت و شيعيان اهل بيت عليهم السلام، چنين برمى آيد كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و اهل بيت او، (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ) را در همه نمازها، حتّى نمازهاى اِخفاتى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، نمازهايى هستند كه بايد با «اِخفات (آهستگى)» خوانده شوند، نه با «جَهر (بلند خواندن)».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به جَهر مى خوانده اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كثرت اين احاديث، در حدّى است كه بعيد نيست به حدّ تَواتُر نيز برسند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، همه فقيهان اماميّه، بر وجوب جَهر به بَسمَله در نمازهاى صبح و شب و جمعه، و بر مطلوب بودن آن در نمازهاى اِخفاتى، اجماع دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سنت-جهر-به-بسمله-در-عمل-صحابه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. سنّت جهر به «بَسمَله»، در عمل صحابه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علاوه بر امير مؤمنان عليه السلام، ديگر صحابيان و حتّى خلفاى سه گانه نيز اين سنّت را رعايت مى نمودند. در نقل هاى معتبر از جمعى از صحابيان و تابعيان آمده است كه پشت سر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و امير مؤمنان عليه السلام، ابو بكر و عمر و عثمان، نماز خواندند و آنان، همگى بَسمَله را به جهر مى خواندند. از جمله صحابيانى كه جَهر به بَسمَله از آنان نقل شده، عمّار، اَنَس، عبد اللّه بن مسعود، عبد اللّه بن عمر، عبد اللّه بن زبير، عايشه، ابو بكر، عمر، عثمان، حكم بن عمير، عامر بن واثله ليثى (ابو طفيل)، نعمان بن بشير، عبيد بن رِفاعه و ابو هُرَيره هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقابل، بايد برخى نقل ها را كه به پيامبر صلى الله عليه و آله، امير مؤمنان عليه السلام، اَنَس، خلفاى سه گانه و ابن عبّاس نسبت داده اند كه اصلاً نماز را بدون بَسمَله و يا به اِخفات مى خوانده اند، تلاش هايى براى توجيه بدعت بنى اميّه شمرد، چنان كه در ادامه اين تحليل، روشن خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علاوه بر كثرت و قوّت غير قابل قياس احاديث دسته اوّل، از جمله شواهد آن، احاديثى هستند كه اعتراض عمومى اهل مدينه را در مقابل معاويه در تغيير دادن سنّت جَهر و ترك بَسمَله نقل مى كنند. وقتى معاويه در زمان حكومتش به ترك اين سنّت و سيره اقدام مى كند، با اعتراض فراگير صحابيان و تابعيانِ حاضر در مدينه مواجه مى گردد. شافعى، در كتاب الاُمّ و دارقُطنى و بيهقى در كتاب هاى سنن خود، در باره ترك سنّت و سيره جَهر به «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ» توسّط معاويه و اعتراض عمومى به اين كار او، نقل كرده اند كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاويه به مدينه آمد و نماز جماعت را براى مردم خواند و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» را نخواند و هر گاه به سجده مى رفت و سر بر مى داشت، تكبير نمى گفت. چون نمازش را سلام داد، مهاجران و انصار، صدا زدند: «اى معاويه! از نمازت دزديدى! «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» و تكبير، كجا رفت؟». از آن پس، چون نماز خواند، در اُمّ القرآن (سوره حمد) و سوره بعد از آن، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» گفت و هنگامى كه براى رفتن به سجده خم شد، «اللّه أكبر» گفت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: الدرّ المنثور: ج1 ص20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حاكم نيشابورى نيز پس از نقل اين روايت در كتاب المستدرك، آن را صحيح مى شمارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص233.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ملاحظه مى كنيد كه با حذف «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» از سوره هاى نماز، صحابيان و تابعيان، فرياد برمى آورند. اين، نشانگر آن است كه علاوه بر اين كه جزئيت «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» براى سوره حمد و ديگر سوره ها، از مسلّمات در نزد صحابيان بوده است، جَهر به آن نيز از سنّت مستمر، شمرده مى شده است؛ زيرا اگر خلفاى پيشين نيز پايبند به جَهر به بَسمَله نبودند، معاويه با چنان اعتراضى عمومى رو به رو نمى شد و بهانه اى هم براى توجيه عمل خود داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دگرگونى-سنت-جهر-به-بسمله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. دگرگونى سنّت جَهر به «بَسمَله»&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطابق نقل محدّثان شيعه و اهل سنّت، التزام به جَهْر به بَسمَله، تا اوايل زمان حكومت بنى اميّه ادامه داشت و اين بدعت، در زمان حكومت سلاطين اُمَوى پيدا شد. نخستين كسى كه سنّت جَهر به بَسمَله را به اِخفات تغيير داد، عمرو بن سعيد بن عاص، حاكم اُمَوى مدينه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيهقى، از زُهْرى نقل مى كند كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سنّت نماز، اين بود كه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» قرائت شود و نخستين كسى كه آن را آهسته خواند، عمرو بن سعيد بن عاص، حاكم مدينه بود. او فردى خجالتى بود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج1 ص20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البتّه چنان كه از روايت شافعى و دارقُطْنى و بيهقى دانستيد، نخستين كسى كه اقدام به ترك گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» در نماز كرد، معاويه بود؛ ولى پس از مواجهه با اعتراض عمومى صحابيان و تابعيان مدينه، عقب نشينى نمود؛ ليكن اين سياست، توسّط زمامداران و حاكمان اُمَوى ادامه يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه امينى، پس از نقل خبر نقل شده، مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين احاديث، نشان مى دهند كه از زمان نزول قرآن، بَسمَله همچنان جزئى از سوره شمرده مى شده است و امّت، با آن، اين گونه رفتار مى كرده اند و بدان، باور قلبى داشته اند. به همين دليل، زمانى كه معاويه آن را [در ذو قار] ترك كرد، مهاجران و انصار گفتند: «او از نماز، دزديده است» و معاويه هم دليلى بر اين كه بَسمَله، جزئى از سوره نيست، نياورد؛ بلكه نمازش را اعاده كرد و اين بار «بسم اللّه» گفت و يا در بقيّه نمازش به آن، پايبندى نشان داد. در صورتى كه اگر در آن روز، قولى در خصوص اين كه بَسمَله، جزئى از سوره نيست، وجود مى داشت، قطعا معاويه به آن احتجاج مى كرد؛ امّا چنين قولى بعدها ساخته شد تا عمل معاويه و ديگر اُمَويان مانند او كه با وجود روشن شدن راه از بيراهه، همچنان از او پيروى كردند، توجيه گردد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغدير: ج10 ص202.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ستيز-اهل-بيت-عليهم-السلام-با-اين-بدعت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. ستيز اهل بيت عليهم السلام با اين بدعت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از احاديث اهل بيت عليهم السلام به روشنى بر مى آيد كه آنان براى اداى تكليف خود در تبيين احكام الهى و نيز براى حراست از سنّت نبوى صلى الله عليه و آله و ستيز با بدعت حذف بَسمَله و يا اِخفاتِ (آهسته گفتنِ) آن، بر بيان حكم واقعى آن، تأكيد و اصرار مضاعفى داشته اند. در اين جهت، آنان، جَهر به «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ» را به عنوان يكى از شعارهاى اهل بيت عليهم السلام و پيروانشان برشمردند؛ بلكه وضوح سنّت بودن جَهر به بَسمَله را (در مقابل بدعت حذف را اِخفات آن)، در حدّ وضوح حرمت خَمر و باطل بودن مسح بر كفش (به جاى مسح بر پا) دانستند و تقيّه را در اين موارد، روا نشمردند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام مى فرمايد: «التَّقِيَّةُ ديني ودينُ آبائي إلّا في ثَلاثٍ: في شُربِ المُسكِرِ، وَالمَسحِ عَلَى الخُفَّينِ، وتَركِ الجَهرِ ب «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ»؛ تقيّه كردن، آيين من و آيين پدرانم است؛ مگر در سه چيز: در نوشيدن شراب، مسح كردن [هنگام وضو] بر كفش ها، و تركِ بلند خواندن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ» [در نماز]» (دعائم الإسلام: ج1 ص110).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجويد-الكتابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: تَجويدُ الكِتابَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: نيكو نوشتن «بسم اللّه»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا كَتَبتَ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» فَبَيِّنِ السّينَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج12 ص340، تاريخ دمشق: ج16 ص6 ح3826، البداية والنهاية: ج10 ص195، الفردوس: ج1 ص278 ح1087 كلّها عن زيد بن ثابت، كنزالعمّال: ج10 ص244 ح29300؛ منية المريد: ص350 عن زيد بن ثابت، بحار الأنوار: ج92 ص34 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» مى نويسى، «سين» آن را واضح بنويس.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في بَيانِ آدابِ كِتابَةِ البَسمَلَةِ ـ: لا تَمُدَّ الباءَ إلَى الميمِ حَتّى تَرفَعَ السّينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص350 عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج92 ص34 ح4؛ الدرّ المنثور: ج1 ص27 نقلاً عن السلفي في جزء له عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در بيان شيوه نوشتن «بسم اللّه» ـ: «باء» را تا «ميم» نكِش؛ بلكه «سين» را بالا ببر (دندانه دار كن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اُكتُب «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» مِن أجَوَدِ كِتابِكَ، ولا تَمُدَّ الباءَ حَتّى تَرفَعَ السّينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص672 ح2 عن سيف بن هارون مولى آل جعدة، مشكاة الأنوار: ص250 ح734 عن هارون مولى آل أبي جعدة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را به نيكوترين شكل بنويس و باء را [تا ميم] نكِش؛ بلكه سين را بالا ببر (دندانه بده).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا كَتَبَ أحَدُكُم «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» فَليَمُدَّ الرَّحمنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص350 عن أنس، بحار الأنوار: ج92 ص34 ح4؛ الفردوس: ج1 ص296 ح1168 عن أنس، كنزالعمّال: ج10 ص244 ح29299 نقلاً عن الخطيب في الجامع.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» نوشت، «الرحمن» را بكِشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن كَتَبَ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» فَجَوَّدَهُ تَعظيما للّهِِ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص351، بحار الأنوار: ج92 ص34 ح4؛ الدرّ المنثور: ج1 ص27 نقلاً عن أبي نعيم في تاريخ أصبهان وابن اشته في المصاحف عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» بنويسد و آن را، به احترام خداوند، نيكو بنويسد، خدا، او را مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: تَنَوَّقَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنوّق وتنيّق: تجوّدَ وبالَغَ (مجمع البحرين: ج3 ص1850 «نوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلٌ في «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» فَغُفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج2 ص546 ح2667 عن قيس بن أبي حازم، كنزالعمّال: ج2 ص296 ح4045؛ منية المريد: ص351، بحار الأنوار: ج92 ص35 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مردى در نوشتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» دقّت به خرج داد و نيكو نوشت و بدين سبب، آمرزيده شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله أنَّهُ قالَ لِبَعضِ كُتّابِهِ: ألِقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لاقَ الدواةَ وأَلاقَها: أصلحَ مِدادها [والمِدادُ: الحِبر] فَلاقَتِ الدواةُ؛ لَصِقَ المدادُ بصوفِها (القاموس المحيط: ج3 ص281 «لاق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّواةَ، وحَرِّفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحريفُ القلم: قَطُّهُ مُحَرَّفا (الصحاح: ج4 ص1343 «حرف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَلَمَ، وَانصِبِ الباءَ، وفَرِّقِ السِّينَ، ولا تُعَوِّرِ الميمَ، وحَسِّنِ اللّهَ، ومُدَّ الرَّحمنَ، وجَوِّدِ الرَّحيمَ، وضَع قَلَمَكَ عَلى اُذُنِكَ اليُسرى؛ فَإِنَّهُ أذكَرُ لَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص349، بحار الأنوار: ج92 ص34 ح4؛ الشفا بتعريف حقوق المصطفى: ص448 ح1093، أدب الإملاء والاستملاء: ج2 ص588 ح507، تفسير القرطبي: ج13 ص353، كنزالعمّال: ج10 ص314 ح29566 نقلاً عن الديلمي وكلّها عن معاوية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده است كه به يكى از نويسندگانش فرمود: «دوات را ليقه كن و قلم را كج بُرش بزن، [سَرِ] باء را بالا بكِش، سين را دندانه دار بنويس، ميم را كور مكن، اللّه را خوش بنويس، الرحمن را بكِش و الرحيم را نيكو بنويس و قلمت را بر پشتِ گوشت بگذار، كه اين كار، براى به ياد سپردنت بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إكرام-المكتوب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: إكرامُ المَكتوبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: احترام نهادن به نوشته «بسم اللّه»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن رَفَعَ قِرطاسا مِنَ الأَرضِ مَكتوبا عَلَيهِ «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» إجلالاً للّهِِ ولِاسمِهِ عَن أن يُداسَ، كانَ عِندَ اللّهِ مِنَ الصِّدّيقينَ، وخُفِّفَ عَن والِدَيهِ وإن كانا مُشرِكَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص32 عن أنس، إرشاد القلوب: ص185؛ ربيع الأبرار: ج2 ص335، الدرّ المنثور: ج1 ص29 نقلاً عن الخطيب في تالي التلخيص وكلاهما عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس كاغذى را كه بر آن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» نوشته شده و روى زمين افتاده است، به احترام خداوند و جلوگيرى از پايمال شدن نام او، از زمين بردارد، نزد خداوند، از راستگويان به شمار مى آيد و [عذاب] براى پدر و مادرش سبُك مى شود، اگر چه مشرك بوده باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن عمر بن عبد العزيز: إنَّ النَّبيَّ صلى الله عليه و آله مَرَّ عَلى كِتابٍ فِي الأَرضِ، فَقالَ لِفَتىً مَعَهُ: ما في هذا؟ قالَ: «بِسمِ اللّهِ»، قالَ: لُعِنَ مَن فَعَلَ هذا، لا تَضَعوا «بِسمِ اللّهِ» إلّا في مَوضِعِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج1 ص29 نقلاً عن أبي داود في مراسيله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از عمر بن عبد العزيز ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله به نوشته اى كه روى زمين افتاده بود، بر خورد. به جوانى كه همراهش بود، فرمود: «در اين، چه نوشته است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «بسم اللّه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ملعون است كسى كه اين كار را كرده است. بسم اللّه را جز در جايگاهش قرار ندهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%B1_%D9%87_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=333 2025-03-02T13:20:10Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البرهان-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البرهان (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;برهان-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «برهان»، در لغت به معناى آوردن حجّت و دليل روشن و قاطع اس...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البرهان-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البرهان (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;برهان-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «برهان»، در لغت به معناى آوردن حجّت و دليل روشن و قاطع است. صاحب بن عبّاد، در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُرهانُ: بَيانُ الحُجَّةِ وَ إيضاحُها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحيط فى اللّغة: ج3 ص483 مادّه «بره».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، آوردن حجّت و واضح گردانيدن آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين اَزهَرى، به نقل از ليث، آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُرهانُ: الحُجَّةُ وَ إيضاحُها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب اللّغة: ج1 ص322. ابن منظور، در ذيل مادّه «بره» مى گويد: «البُرهانُ: الحُجَّةُ الفاصِلَةُ البَيّنةُ» و ذيل مادّه «برهن» مى گويد: «البُرهانُ: بَيانُ الحُجَّةِ و اتِّضاحُها» (لسان العرب: ج13 ص51 مادّه «برهن» و ص476 مادّه «بره»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، حجّت و واضح گردانيدن آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه شناسان، در ريشه شناسى «برهان»، دچار اختلاف نظر شده اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ برخى الف و نون آن را زايد شمرده اند و برهان را مصدر ثلاثى مجرّد از مادّه «بره» دانسته اند كه بر معناى روشن و واضح، دلالت مى كند. زمخشرى مى گويد: أبرَهَ فُلانٌ: جاءَ بِالبُرهانِ؛ وَ «بَرهَنَ» مُوَلَّدٌ؛ وَ البُرهانُ: بَيانُ الحُجَّةِ وَ إيضاحُها؛ مِنَ البَرَهرَهَةِ، وَ هِىَ البَيضاءُ مِنَ الجَوارى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أساس البلاغة: ص21 مادّه «بره».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبرَهَ فُلانٌ، يعنى: «فلانى، برهانى را آورد» و واژه «بَرهَنَ»، مُوَلَّد (غير اصيل) است و بعدا ساخته شده است و برهان، آوردن حجّت و واضح گردانيدن آن است و از واژه «بَرَهرَهَة» گرفته شده كه به معناى زنان سپيدروست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ برخى آن را رباعى مجرّد و فعل آن را «بَرهَنَ» دانسته اند. جوهرى، در موضع ذكر مادّه «برهن» مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُرهانُ: الحُجَّةُ؛ وَ قَد بَرهَنَ عَلَيهِ، أى أقامَ الحُجَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحاح اللّغة: ج5 ص2078 مادّه «برهن». شايان ذكر، اين كه جوهرى در ذيل مادّه «بره»، هيچ يادى از واژه «برهان» و «برهن» نمى كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، به معناى حجّت است و «قَد بَرهَنَ عَلَيهِ»، يعنى: بر آن، برهان اقامه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ گروهى نيز برهان را هم جزو ثلاثى ها آورده اند و هم جزو رباعى ها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند اَزهَرى در تهذيب اللّغة (ج 1 ص322) كه در مادّه «بره»، آن را ذكر نموده، از ليث و ابن اعرابى نقل مى كند كه آنان، فعل «برهن» را از واژگان مولَّد (زايا) مى شمارند. سپس خود اين احتمال را روا مى شمارد كه نون آن، اصلى باشد. همچنين، ر. ك: لسان العرب: ج13 ص51 مادّه «برهن» و ص476 مادّه «بره»، تاج العروس: ج18 ص55 مادّه «برهن» و ج19 ص15 مادّه «بره»، المصباح المنير: ص46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مقام داورى و رفع اختلاف در اين مقوله، مى توان گفت: «برهان»، در اصل مصدر و از مادّه «بره» است، به معناى «آوردن حجّت و دليل روشن»؛ ليكن در فرآيند كثرت استعمال و فزونىِ اُنس ذهنى ميان لفظ و معناى «برهان»، از اين واژه، فعل ثلاثى مزيدى بر وزن فَعْلَنَ،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين فعل، از ابواب غير مشهور و بر وزن عروضىِ فعل رباعى مجرَّد است. اصطلاحا اين گونه افعال و مصادرشان را «منحوت» مى نامند و اين فعل، به فعل مجرّد، ملحق مى شود. سيبويه، در كتاب خود، بابى با عنوان: «باب ما لحقته الزوائد من بنات الثلاثة و اُلحق ببنات الأربعة، حتّى صار يجرى مجرى ما لا زيادة فيه، و صارت الزيادة بمنزلة ما هو من نفس الحرف» باز كرده و سپس اوزان و مثال هايى را ذكر مى كند. از جمله اين اوزان است: «فَوْعَلْتُ»، «فَيْعَلْتُ»، «فَعْوَلْتُ»، «فَعْلَيْتُ» و «فَعْنَلْتُ». نمونه هاى آنها نيز: «حَوقَلتُ»، «بَيطَرتُ»، «هَينَمتُ»، «جَهوَرتُ»، «قَلسَيتُ»، «قَلنَستُ» و «شَيطَنتُ» هستند كه همگى را بر وزن عروضى «دَحْرَجْتُ» مى آورد و سپس اوزان و مثال هايى را براى ملحقّات به رباعى مزيد، بر مى شمارد؛ مانند: «تقلسى»، «تشيطن»، «تمكَّن»، «تَمَسكَنَ» كه همگى بر وزن عروضى «تدحرج» آمده اند (ر. ك: الكتاب: ج2 ص402 ـ 404).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«منحوت» گشت و «بَرهَنَ» به همان معناى «أبرَهَ» به كار رفته است. سپس فزونى كاربرد «بَرهَنَ» و غلبه استعمالى اش، چنان بين اين لفظ و معنا در اذهان اهل گويش تازى، اُنس و پيوند ايجاد نمود كه در كاربرد «بَرهَنَ» و مشتقّات آن، ديگر عنايتى به مادّه «بره» نمى شد؛ يعنى مادّه «برهن»، خود وضع مستقلّ مى يابد و حقيقت، در معناى دليل و برهان روشن آوردن، مى گردد. با اين توجّه، «بَرهَنَ» از وزن «فَعلَنَ» نيز به وزن «فَعلَلَ» در مى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از شواهد اين سخن، فرآيند تاريخى كاربرد واژه هاى «برهان» و «برهن» و مشتقّات آنها در گويش عرب و ذكر آنها در معاجم لغوى است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نمونه ها و شواهدى كه مى توان براى اين تحليل برشمرد، ملاحظه كاربرد واژه «برهان» و عدم كاربرد فعل «برهن» و مشتقّات آن در قرآن كريم و ديگر متون اسلامى تا اواخر قرن دوم هجرى و نيز نوع ذكر آنها در كتب لغت شناسان كهن، ميانى و متأخّر است؛ زيرا لُغَويان كهن همچون خليل بن احمد (م 170 ق)، تنها به ذكر مادّه «بره» و «برهان» بسنده مى كنند و اصلاً از فعل «برهن» و مشتقّاتش ياد نمى كنند و لغويان ميانى مانند ليث (م ح203ق) و ابن اعرابى (م ح231 ق)، از شاگردان خليل، آن را با نوعى ترديد، ذكر مى كنند و احيانا مولَّد مى شمارند؛ ولى اين واژه در گفتار لغويان متأخّرتر از آنان، مانند جوهرى (متوفّاى سال سيصد و نود و اندى) و اَزهَرى (م 370 ق)، جايگاه مستقر و جا افتاده ترى مى يابد و به صورت مادّه اى مستقل، آن را ذكر مى نمايند. اين فرآيند، در گفتار لغت شناسان متأخّر، نمايان است (ر. ك: تهذيب اللّغة: ج1 ص322 ذيل مادّه «بره» و «برهن»، الصحاح: ج5 ص2078 ذيل مادّه«برهن»، لسان العرب:ج13 ص476 ذيل مادّه «بره»و ج13 ص51 ذيل مادّه «برهن»، تاج العروس: ج18 ص55 مادّه «برهن» و ج19 ص15 مادّه «بره»، المصباح المنير: ص46 موضع ذكر ماده «بره»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه واژه شناسى اين مبحث، توسّط محقّق ارجمند جناب آقاى محمّد احسانى فر انجام ف گرديده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فرق-ميان-برهان-و-دليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرق ميان «برهان» و «دليل»&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو هلال عسكرى، در بيان فرق ميان برهان و دليل، مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرقُ بَينَ البُرهانِ وَالدَّليلِ: البُرهانُ: الحُجَّةُ القاطِعَةُ المُفيدَةُ لِلعِلمِ، وَ أَمّا ما يُفيدُ الظَّنَّ فَهُوَ الدَّليلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم الفروق اللغوية: ص97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفاوت ميان برهان و دليل، اين است كه برهان، به معناى حجّت قاطع و مفيد براى علم است؛ امّا آنچه براى ظن، مفيد باشد، دليل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بارى! ريشه واژه «برهان» هر چه باشد، ترديدى نيست كه اين واژه از نظر واژه شناسان، به معناى دليلى است كه به روشنى و با قاطعيّت بتواند مدّعا را اثبات نمايد؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ترتيب كتاب العين: ص80، لسان العرب: ج13 ص51 مادّه «برهن»، الصحاح: ج5 ص2078 مادّه «برهن»، تاج العروس: ج18 ص55 مادّه «برهن»، المصباح المنير: ص46 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا به تدريج از معناى اصلى خود، فاصله گرفته و در اصطلاح منطق، به نوع خاصّى از استدلال، اطلاق شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آشنايى با معناى اصطلاحى برهان، ر. ك: دائرة المعارف بزرگ اسلامى و دانش نامه جهان اسلام: ذيل واژه «برهان».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;برهان-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن و حديث، «برهان» در معناى لغوى خود، يعنى دليل واضح و روشن و مفيدِ براى علم، اطلاق شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين واژه در قرآن، هفت بار به صورت مفرد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بقره: آيه 111، نساء: آيه 174، يوسف: آيه 24، انبيا: آيه 24، مؤمنون: آيه 117، نمل: آيه 64 و قصص: آيه 75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و يك بار به صورت تثنيه آمده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص: آيه 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهم ترين نكاتى كه براى آشنايى با جايگاه برهان در قرآن و حديث، قابل توجّه اند، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واژه-هاى-مشابه-برهان-14-در-قرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. واژه هاى مشابه برهان&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى توضيح بيشتر اين واژه ها، ر. ك: دائرة المعارف قرآن: ج5 ص509 (اسامى و شئون برهان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن و حديث، واژه هايى وجود دارند كه در معناى برهان به كار مى روند. اين واژه ها عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-سلطان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ سلطان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، از آن رو كه بر عقل ها و دل ها سلطه مى يابد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سُمِّىَ الحُجَّةُ سُلطانا و ذلك لِما يَلحَق مِن الهجومِ علَى القلوبِ و لكِن أكثَرُ تَسَلُّطِهِ على أهلِ العِلمِ وَالحِكمَةِ مِن المؤمنين؛ حجّت را سلطان ناميده اند؛ چرا كه به دل ها هجوم مى آورد، امّا بيشترين تسلّط آن، بر مؤمنانى است كه اهل علم و حكمت&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اند» (مفردات ألفاظ القرآن: ص420 مادّه «سلط»). در الميزان فى تفسير القرآن (ج 11 ص177) نيز آمده: «و السلطان هو البرهان لتسلُّطه على العقول؛ سلطان، همان برهان است؛ چرا كه بر عقل ها تسلّط مى يابد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به انسان، قدرت مقابله با مخالفان اعتقادى را مى دهد، سلطان ناميده مى شود، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمْ لَكُمْ سُلْطَانٌ مُّبِينٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صافّات: آيه 156. نيز، ر. ك: هود: آيه 96، ابراهيم: آيه 10، كهف: آيه 15، مؤمنون: آيه 45، نمل: آيه 36، دخان: آيه 19، طور: آيه 38 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا دليلى آشكار [در دست] داريد؟»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-آيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ آيه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، دليلى روشن و آشكار بر حقّانيت آورنده آن است و از اين رو، در برخى از موارد، از آن به «آيه»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الآية: هى العلامة الظاهرة؛ آيه، يعنى نشانه آشكار» (مفردات ألفاظ القرآن: ص101 مادّه «أى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعبير شده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثُمَّ أَرْسَلْنَا مُوسَى وَ أَخَاهُ هَارُونَ بِايَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِينٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمنون: آيه 45. نيز، ر. ك: هود: آيه 96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس موسى و برادرش هارون را با آيات خود و حجّتى آشكار، فرستاديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين آيه، از عصاى موسى عليه السلام و «يد بيضاء (دست...)» و ديگر امور خارق العاده اى كه به دست موسى عليه السلام ظاهر شد و حقّانيت او را ثابت كرد، به «آيات» تعبير شده است، در حالى كه در آيه اى ديگر، از عصا و يد بيضا، به عنوان دو برهان، ياد گرديده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِن رَّبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَ مَلَاءِيْه.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص: آيه 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين دو [نشانه]، دو برهان از جانب پروردگار توست [كه بايد] به سوى فرعون و سران [كشور] او [ببرى]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-حجت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ حجّت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، دليل قاطع و راهى روشن براى اِحقاق حق و اِبطال باطل است. از اين رو، «حجّت»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الحُجَّةُ: الدَّلالَةُ المُبَيِّنَةُ لِلمَحَجَّةِ، أى المقصد المستقيم الّذى يقتضى صحّة أحد النقيضين؛ حجّت، عبارت است از دليل روشن كننده مَحَجّه، يعنى راه راست، به صورتى كه درستى يكى از طرفينِ نقيض را اقتضا كند» (مفردات ألفاظ القرآن: ص219 مادّه «حج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ناميده گرديده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انعام: آيه 149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهانِ رسا، ويژه خداست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-بينه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بيّنه&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برهان، دليلى واضح، روشن و آشكار براى اثبات مدّعا و تشخيص حق از باطل است. از اين رو، به آن «بيّنه»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَيِّنَةُ: الدَّلالَةُ الواضِحَةُ عَقلِيَّةً كانَت أو مَحسوسةً؛ بيّنه، دليل واضح و روشن است، خواه عقلى باشد يا محسوس (مفردات ألفاظ القرآن: ص157 «بان»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اطلاق گرديده است، مانند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: آيه 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا كسى كه از جانب پروردگارش بر حجّتى روشن است؟». «لِّيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَىَّ عَن بَيِّنَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انفال: آيه 42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا كسى كه [گم راه و] هلاك مى شود، از روى برهان، هلاك گردد، و كسى كه زنده مى شود [و هدايت مى يابد]، از روى برهان، زنده بماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ارزش-و-اهميت-برهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. ارزش و اهمّيت برهان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس قرآن و احاديث نقل شده از پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت بزرگوار ايشان، برهان، پايه و اساس اسلام در عقيده، اخلاق و عمل است.لذا مردم را بر مبناى برهان، به توحيد، نبوّت، معاد و امامت، و همچنين به ارزش هاى اخلاقى و عملى دعوت مى نمايند و در يك كلام، از نظر اسلام، برهان، ميزان و معيار سنجش حق و باطل است. اسلام، خود بر برهان تكيه مى كند و از مخالفان نيز برهان طلب مى نمايد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 156، انبيا: آيه 24، نمل: آيه 64، قصص: آيه 75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تأملى-در-آنچه-برهان-ناميده-شده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تأمّلى در آنچه برهان ناميده شده&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با تأمّل در آنچه در قرآن و حديث، برهان ناميده شده (مانند: خودِ قرآن، انبيا، معجزات انبيا و اهل بيت عليهم السلام)، در كنار آيات و احاديثى كه فطرت و عقل را معيار سنجش حق و باطل مى دانند، به اين نتيجه مى رسيم كه از نظر اسلام، عقل سليم و فطرت پاك، پايه و اساس برهان است. معجزات انبيا، بدان جهت برهان ناميده شده كه عقل، به روشنى دلالت آنها را بر صدق مدّعى نبوّت، درك مى كند. انبيا، قرآن، اسلام و اهل بيت عليهم السلام، از آن رو، برهان ناميده شده اند كه برنامه هايى كه براى زندگى ارائه مى دهند، منطبق با موازين عقلى و فطرى است. همچنين نام گذارى موارد ديگرى به برهان، نشانه هماهنگى آنها با فطرت و عقل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، در اسلام، چيزى كه ضدّ عقل و فطرت باشد، وجود ندارد و اگر چيزى به خدا و انبيا و اهل بيت عليهم السلام، نسبت داده شود كه ضدّ عقل و فطرت است، قطعا صحيح نيست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، بدين معنا نيست كه عقل مى تواند به همه حقايق دينى، احاطه پيدا كند و براى مثال، كُنه خدا را درك كند يا حقيقت روح و ملائكه را كشف نمايد. اين امور، فوق عقل اند، نه ضدّ عقل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اوصاف-و-انواع-برهان-هاى-خداوند&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. اوصاف و انواع برهان هاى خداوند&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر پايه متون حديثى اى كه در فصل چهارم آمده، برهان هاى الهى با چهار صفت، توصيف شده اند: وضوح، بلوغ، شمول و دوام. آنچه قابل بحث و بررسى است، اين كه: آيا همه برهان هاى الهى، داراى اين اوصاف هستند يا ويژگى هاى ياد شده به نوع خاصّى از برهان هاى الهى اختصاص دارند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى پاسخ به اين سؤال، بايد گفت: برهان هاى الهى، به دو دسته تقسيم مى شوند: برهان هاى ظاهر و برهان هاى باطن، چنان كه از امام كاظم عليه السلام روايت شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ للّهِِ عَلَى النّاسِ حُجَّتَينِ: حُجَّةً ظاهِرَةً وَ حُجَّةً باطِنَةً؛ فَأَمَّا الظّاهِرَةُ فَالرُّسُلُ وَ الأَنبِياءُ وَ الأَئِمَّةُ، وَ أَمَّا الباطِنَةُ فَالعُقولُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص128 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى خدا بر مردم، دو حجّت است: حجّتى بيرونى و حجّتى درونى. حجّت بيرونى، فرستادگان و پيامبران و امامان اند، و حجّت درونى، خِردهايند. برهان هاى باطنى خداوند متعال، يعنى برهان هاى فطرى و عقلى، داراى همه ويژگى هايى هستند كه بدانها اشاره شد، بدين معنا كه همه انسان ها در طول تاريخ، به طور واضح و روشن، خوب و بد را ذاتا تشخيص مى داده اند و براى نمونه، مى دانسته اند كه عدل، نيكوست و ظلم، بد است. خداوند متعال، در قرآن كريم، در اين باره فرموده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شمس: آيه 7 ـ 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگند به نفْس و آن كه آن را درست كرد، سپس پليدكارى و پرهيزگارى اش را به آن، الهام كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديثى از امام صادق عليه السلام ـ كه مى تواند به همين موضوع اشاره داشته باشد ـ، آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ إلّا وَ للّهِِ عَلَيهِ حُجَّةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص188 ح142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده اى نيست، مگر آن كه خدا را بر او حجّتى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا برهان هاى ظاهرى خداوند، يعنى انبيا و اوصياى آنان، داراى همه اوصافى كه بدانها اشاره شد، نيستند؛ زيرا چه بسا حجّت هاى الهى به دليل وجود مانع، آشكار نباشند يا دستيابى همه مردم به آنها امكان پذير نباشد، چنان كه امام مهدى عليه السلام قرن هاست كه از ديده ها پنهان است. در اين باره، از امام على عليه السلام روايت شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَخلُو الأَرضُ مِن قائِمٍ للّهِِ بِحُجَّةٍ، إمّا ظاهِرا مَشهورا، وَ إمّا خائِفا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الأمالى طوسى، در متن حديث، به جاى «خائفا (بيمناك)»، «مستترا (پنهان)» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَغمورا؛ لِئَلّا تَبطُلَ حُجَجُ اللّهِ وَ بَيِّناتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص192 ح146.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمين، از كسى كه حجّت خدا را بر پا دارد، خواه آشكار و شناخته يا بيمناك و گم نام، خالى نمى مانَد تا آن كه حجّت ها و گواه هاى خدا از بين نروند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا اين كه برهانِ پنهان و امامِ غايب، چه سودى براى جامعه دارد، مسئله ديگرى است كه توضيح آن در مبحث امامت گذشت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج6 ص302 (پژوهشى در باره حكمت امامت و رهبرى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجّه، اين است كه برهان باطنى، يعنى برهان فطرى و عقلى، نمى تواند مبنا و معيار تكليف الهى باشد. قرآن كريم، تصريح مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اسرا: آيه 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ما تا پيامبرى برنينگيزيم، به عذاب نمى پردازيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، بدين معناست كه هر چند انسان، خود مى تواند اجمالاً خوب و بد را تشخيص دهد؛ ليكن تا تكاليف الهى از طريق پيامبران يا اوصياى آنان به انسان ابلاغ نشود، خداوند، او را مؤاخذه نخواهد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آثار-پيروى-از-برهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. آثار پيروى از برهان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيروى از برهان، موجب معرفت يافتن به حقايق هستى و كاميابى مادّى و معنوى، و دنيوى و اُخروى است. مهم ترين آثار پيروى از برهان را در اين عناوين مى توان خلاصه كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-رهايى-از-خرافه-پرستى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ رهايى از خرافه پرستى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم با دعوت كردن مردم به پيروى از برهان، آنان را از خرافاتى مانند شرك و بت پرستى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مؤمنون: آيه 117، انبيا: آيه 24، نمل: آيه 64، اعراف: آيه 71، يوسف: آيه 40 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرزنددار بودن خداوند متعال،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: يونس: آيه 68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دخترانِ خدا خواندنِ فرشتگان،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: صافّات: آيه 149 ـ 156، نجم: آيه 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروه گرايى و نژادپرستى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و... باز مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-رهايى-از-پيروى-كوركورانه-از-ديگران&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ رهايى از پيروى كوركورانه از ديگران&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيرو برهان، نمى تواند بدون دليل روشن، از كسى پيروى كند. از اين رو، پيروان راستين قرآن، هيچ گاه كوركورانه از پدر و مادر، شخصيت هاى معروف، احزاب و گروه هاى سياسى و اجتماعى، دنباله روى نخواهند كرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: هود: آيه 88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-دستيابى-به-يقين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ دستيابى به يقين&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيروى از برهان، انسان را از شك ـ كه آفت زندگى معنوى است ـ، رهايى مى بخشد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: هود: آيه 17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به سرمنزل يقين رسانده، به حقايق هستى، ره نمون مى گردد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: انعام: آيه 75 ـ 79 و 83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-برخوردارى-از-امنيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ برخوردارى از امنيت&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از آثار مهمّ پيروى از برهان، احساس آرامش و امنيت روانى است كه در نتيجه رسيدن به يقين، براى انسان، حاصل مى شود و بدين سان، اولياى الهى در هيچ شرايطى احساس ناامنى، ترس و وحشت ندارند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: انعام: آيه 81، انبيا: آيه 103، يونس: آيه 62 و 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-پيروزى-بر-مخالفان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ پيروزى بر مخالفان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيروان برهان، هيچ گاه در ميدان مبارزه اعتقادى، شكست نمى خورند؛ زيرا برهان، آنها را با حق همراه مى سازد. بر پايه سنّت هاى ثابت الهى، حق، همواره بر باطلْ پيروز است و در ميدان مبارزات سياسى نيز پيروزى نهايى با پيروان برهان است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: انبيا: آيه 18، اسرا: آيه 81، مجادله: آيه 21، مائده: آيه 56 و.…&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;آثار-مخالفت-با-برهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. آثار مخالفت با برهان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر عكس آنچه گفته شد، مخالفت با برهان، مايه گم راهى و ناكامى مادّى و معنوى است. شمارى از خطرهاى بى توجّهى و مخالفت با برهان، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الف-ـ-پيروى-از-حدس-و-گمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ پيروى از حدس و گمان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه آمادگى ندارد از عقل و برهان عقلى پيروى كند، طبعا در زندگى، راهى جز پيروى از حدس و گمان ندارد. از اين رو، در بسيارى از آيات قرآن، هنگامى كه برهان يا علم نفى شده، در كنار آن، پيروى از گمان و تكيه بر تخمين، مطرح گرديده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نجم: آيه 23 و 27 ـ 28، انعام: آيه 148، زخرف: آيه 20، نسا: آيه 157.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-پيروى-از-تمايلات-نفسانى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ پيروى از تمايلات نفسانى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دومين خطرى كه در نتيجه مخالفت برهان، دامنگير انسان مى شود، پيروى از تمايلات نفسانى است. كسى كه برهان را رها كند، ناگزير در دام هوس ها و خواسته هاى نامشروع مى افتد. لذا قرآن كريم، پيروى از هواى نفس را در كنار پيروى از گمان، نتيجه پيروى نكردن از برهان، شمرده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: نجم: آيه 23، محمّد: آيه 47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-سرنوشت-شوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ سرنوشت شوم&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم، سرشار از يادآورى سرگذشت دردناك و عبرت آموز اقوامى است كه در برابر براهين روشن الهى ايستادند و خطرناك ترين سرنوشت ها را براى خويش، رقم زدند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دائرة المعارف قرآن كريم: ج5 ص516.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روى گردانى اهل مَديَن از حجّت هاى روشنِ شعيب عليه السلام و فرجام هلاكتبار اين قوم، از نمونه هاى بارز اين يادآورى هاست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: هود: آيه 91 ـ 94.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-قيمة-البرهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: قيمة البرهان&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: ارزش برهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مبنى-الدعوة-إلى-المبدأ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: مَبنَى الدَّعوَةِ إلَى المَبدَأ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: پايه دعوت به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمَّن يَبْدَؤُاْ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَءِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا آن كس كه آفرينش موجودات را مى آغازد، سپس آنها را باز مى گردانَد، و آن كس كه از آسمان و زمين به شما روزى مى دهد؟ آيا معبودى با خداست؟ بگو: اگر راست مى گوييد، برهان خويش را بياوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمِ اتَّخَذُواْ مِن دُونِهِ ءَالِهَةً قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَن مَّعِىَ وَ ذِكْرُ مَن قَبْلِى بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُم مُّعْرِضُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا به جاى خداوند، خدايانى براى خود گرفته اند؟ بگو: برهانتان را بياوريد. اين است يادكردِ هر كه با من است و يادكردِ هر كه پيش از من بوده است؛ [نه!] بلكه بيشترشان، حق را نمى شناسند و در نتيجه، از آن روى گردان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا ءَاخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِندَ رَبِّهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 117.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس با وجود خداوند، معبود ديگرى را بخواند كه براى آن برهانى ندارد، حسابش فقط با پروردگارش است. بى ترديد، كافران، رستگار نخواهند شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ ـ: يا مَن فِي الآفاقِ آياتُهُ، يا مَن فِي الآياتِ بُرهانُهُ... يا مَن سَبيلُهُ واضِحٌ لِلمُنيبينَ، يا مَن آياتُهُ بُرهانٌ لِلنّاظِرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص405 و 409، المصباح للكفعمي: ص340 و 345، بحار الأنوار: ج94 ص389 و 394.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعاى «جوشن كبير» ـ: اى آن كه كران تا كران، نشانه هاى [هستىِ] اوست! اى آن كه نشانه ها[يش]، برهان [وجود و قدرت] اوست!... اى آن كه راهش براى بازگشت كنندگان [به سويش] روشن است! اى آن كه نشانه هايش براى بينندگان، برهان است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام ـ في دُعاءِ يَومِ الجُمُعَةِ ـ: سُبحانَكَ ما أعظَمَ شَأنَكَ، وأَعلى مَكانَكَ، وأَنطَقَ بِالصِّدقِ بُرهانَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص94، بحار الأنوار: ج90 ص141 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در دعاى روز جمعه ـ: پاكا تو! وه كه چه بزرگ است مقام تو، و چه بلند است پايگاه تو، و چه راستگوست برهان تو!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ خَطَبَها حينَما سَأَ لَهُ سائِلٌ أن يَصِفَ اللّهَ تَعالى ـ: ... وأَرانا مِن مَلَكوتِ قُدرَتِهِ، وعَجائِبِ ما نَطَقَت بِهِ آثارُ حِكمَتِهِ، وَاعتِرافِ الحاجَةِ مِنَ الخَلقِ إلى أن يُقيمَها بِمِساكِ قُوَّتِهِ، ما دَلَّنا بِاضطِرارِ قِيامِ الحُجَّةِ لَهُ عَلى مَعرِفَتِهِ، فَظَهَرَتِ البَدائِعُ الَّتي أحدَثَتها آثارُ صَنعَتِهِ، وأَعلامُ حِكمَتِهِ، فَصارَ كُلُّ ما خَلَقَ حُجَّةً لَهُ ودَليلاً عَلَيهِ؛ وإن كانَ خَلقا صامِتا، فَحُجَّتُهُ بِالتَّدبيرِ ناطِقَةٌ، ودَلالَتُهُ عَلَى المُبدِعِ قائِمَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 91، التوحيد: ص52 ح13 كلاهما عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، وفيه من «فظهرت البدائع»، بحار الأنوار: ج57 ص107 ح90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از سخنانى كه چون خواهنده اى از او خواست تا خداى متعال را برايش وصف كند، آن را بيان فرمود ـ: و از مظاهر قدرت بى كرانه اش، و نشانه هاى شگفت انگيز حكمتش، و نيازمندى گوياى مخلوقات به قدرت نگه دارنده اش، به ما آن نشان داد كه لاجرم، حجّت خداوندى را تمام مى كند و ما را به شناخت او، ره نمون مى شود. پس بدايعى كه آثار صُنع او و نشانه هاى حكمتش پديد آورده اند، آشكار است، و آنچه آفريده، حجّت او و دليل و راه نماى به سوى اوست. اگر مخلوقى خاموش [و بى زبان] باشد، تدبير كردن آن، خود، حجّت گوياى اوست و دليل بر آفريننده اش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ المُتَجَلّي لِخَلقِهِ بِخَلقِهِ، وَالظّاهِرِ لِقُلوبِهِم بِحُجَّتِهِ...، قَدِ انجابَتِ السَّرائِرُ لِأَهلِ البَصائِرِ، ووَضَحَت مَحَجَّةُ الحَقِّ لِخابِطِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخبط: كلّ سير على غير هدىً (لسان العرب: ج7 ص282 «خبط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأَسفَرَتِ السّاعَةُ عَن وَجهِها، وظَهَرَتِ العَلامَةُ لِمُتَوَسِّمِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 108، أعلام الدين: ص63 وليس فيه ذيله، بحار الأنوار: ج34 ص240 ح999.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خدايى را كه با آفرينش خود، براى آفريدگانش آشكار گشته و با حجّت خويش، در دل هاى آنان، نمودار است.… اسرار پنهان، براى بينشوَرانْ هويدا شده و شاه راه حق، براى گام زنندگان در آن، روشن گرديده و قيامت، پرده از رُخسارش بركشيده شده، و نشانه هاى آن براى نشانه شناسان، نمايان شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في بَيانِ احتِجاجِ اللّهِ سُبحانَهُ عَلَى المُلحِدينَ في دينِهِ وكِتابِهِ ـ: ... وَاحتَجَّ سُبحانَهُ عَلَيهِم، وأَوضَحَ الحُجَّةَ وأَبانَ الدَّليلَ، وأَثبَتَ البُرهانَ عَلَيهِم مِن أنفُسِهِم، ومِنَ الآفاقِ ومِنَ السَّماواتِ وَالأَرضِ، بِمُشاهَدَةِ العِيانِ، ودَلائِلِ البُرهانِ، وأَوضَحَ البَيانَ في تَنزيلِ القُرآنِ، كُلُّ ذلِكَ دَليلٌ عَلَى الصّانِعِ القَديمِ، المُدَبِّرِ الحَكيمِ، الخالِقِ العَليمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج93 ص34 نقلاً عن تفسير النعماني عن إسماعيل بن جابر عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان حجّت آورى خداوند سبحان براى انكار كنندگان دين و كتاب او ـ: خداوند سبحان، براى آنانْ استدلال كرد، و حجّت روشن و دليل آشكار آورد و از وجود خودشان، و از عالم بيرون، و از آسمان ها و زمين، با مشاهدات عينى و دلايل برهان، برايشان اقامه برهان كرد و در قرآن، برايشان توضيحاتى آورد. همه اينها، دليلى است بر وجود سازنده اَزَلى و مدبّر فرزانه و آفريننده دانا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ بَعدَ العَصرِ ـ: قَدَّمتُ الثِّقَةَ بِكَ وَسيلَةً فِي استِنجازِ مَوعودِكَ... وَاستِرشادا لِبُرهانِ آياتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص395 ح519، جمال الاُسبوع: ص285 كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، البلد الأمين: ص77 من دون إسناد إلى أحدِ أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج90 ص78 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان بعد از نماز عصر ـ: اعتماد به تو را وسيله اى براى تحقّق بخشيدن وعده ات... و راه نمايى جستن از برهان نشانه هايت، قرار داده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سُبحانَكَ يا إلهي... أكرَمتَنا بِمَعرِفَتِكَ، وأَظهَرتَ عَلَينا حُجَّتَكَ، وأَسبَغتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إسباغُ النعمةِ: توسعتها (مجمع البحرين: ج2 ص810 «سبغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَينا نِعمَتَكَ، وهَدَيتَنا إلى تَوحيدِكَ، وسَهَّلتَ لَنَا المَسلَكَ إلَى النَّجاةِ، وحَذَّرتَنا سَبيلَ المَهلَكَةِ، فَكانَ جَزاؤُكَ مِنّا أن كافَأناكَ عَلَى الإِحسانِ بِالإِساءَةِ، اجتِراءً مِنّا عَلى ما أسخَطَ، ومُسارَعَةً إلى ما باعَدَ مِن رِضاكَ، وَاغتِباطا بِغُرورِ آمالِنا، وإعراضا عَلى زَواجِرِ آجالِنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص124 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: پاكى تو، اى معبود من!... ما را به شناخت خودت، گرامى داشتى و حجّتت را به ما شناساندى و نعمت هايت بر ما سرشار ساختى و به يكتايى ات، ره نمونمان گشتى و راه رسيدن به نجات را برايمان، هموار ساختى و از راهى كه به نابودى مى انجاميد، هشدارمان دادى؛ امّا پاداش تو از جانب ما اين بود كه نيكىِ تو را با بدى جبران كرديم، بدين گونه كه به آنچه تو را ناخشنود مى سازد، دست يازيديم، و به آنچه از خشنودى تو دور مى گردانَد، شتافتيم و به فريب آرزوهايمان، شاد گشتيم و مرگ را كه [يادش] باز دارنده [از گناه و معصيت] است ـ، از ياد برديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ احتَجَّ عَلَى النّاسِ بِما آتاهُم وعَرَّفَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص162 ح1، التوحيد: ص410 ح2 كلاهما عن ابن الطيّار، المحاسن: ج1 ص369 ح803 عن النضر بن قرواش، بحار الأنوار: ج5 ص196 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، با آنچه به مردم داده (يعنى عقل و فهم) و به ايشان شناسانده (يعنى پيامبران و كتب آسمانى)، بر آنانْ اقامه حجّت كرده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا: خداوند، به مقدار عمل وفهمى كه به مردم داده و مطابق خير و شرّى كه به آنها شناسانده است، از آنان، بازخواست مى كند و بيش از اين، از آنها مسئوليتى نمى خواهد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ أمرَ اللّهِ كُلَّهُ عَجيبٌ، إلّا أنَّهُ قَدِ احتَجَّ عَلَيكُم بِما قَد عَرَّفَكُم مِن نَفسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص86 ح3 عن إبراهيم بن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كار خدا، همه اش شگفت انگيز است، جز آن كه با شناختى كه از خودش به شما داده، بر شما اقامه حجّت كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: أنزَلَ اللّهُ «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَكانَ في هذِهِ الآيَةِ رَدٌّ عَلى ثَلاثَةِ أصنافٍ مِنهُم، لَمّا قالَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِى خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ» فَكانَ رَدّا عَلَى الدَّهرِيَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدهريّةُ: قوم يقولون: لا ربّ ولا جَنَّة ولا نار، ويقولون: ما يُهلِكُنا إلّا الدهر (مجمع البحرين: ج1 ص616 «دهر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذينَ قالوا: إنَّ الأَشياءَ لا بَدءَ لَها وهِيَ دائِمَةٌ، ثُمَّ قالَ: «وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ»، فَكانَ رَدّا عَلَى الثَّنَوِيَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَنويّةُ: هم فرقة من المجوس يُثبتون مبدَأين: مبدأ للخير ومبدأ للشَرِّ، وهما النور والظُلمة (مجمع البحرين: ج1 ص257 «ثنى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذينَ قالوا: إنَّ النّورَ وَالظُّلمَةَ هُمَا المُدَبِّرانِ، ثُمَّ قالَ: «ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ» فَكانَ رَدّا عَلى مُشرِكِي العَرَبِ الَّذينَ قالوا: إنَّ أوثانَنا آلِهَةٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أنزَلَ اللّهُ: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» إلى آخِرِها، فَكانَ رَدّا عَلى مَنِ ادَّعى مِن دونِ اللّهِ ضِدّا أو نِدّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِأَصحابِهِ: قولوا: «إِيَّاكَ نَعْبُدُ» أي: نَعبُدُ واحِدا لا نَقولُ كَما قالَتِ الدَّهرِيَّةُ: إنَّ الأَشياءَ لا بَدءَ لَها وهِيَ دائِمَةٌ، ولا كَما قالَتِ الثَّنَوِيَّةُ الَّذينَ قالوا: إنَّ النّورَ وَالظُّلمَةَ هُمَا المُدَبِّرانِ، ولا كَما قالَ مُشرِكُو العَرَبِ: إنَّ أوثانَنا آلِهَةٌ، فُلا نشرِكُ بِكَ شَيئا، ولا نَدعو مِن دونِكَ إلها كَما يَقولُ هؤُلاءِ الكُفّارُ، ولا نَقولُ كَما قالَتِ اليَهودُ وَالنَّصارى: إنَّ لَكَ وَلَدا تَعالَيتَ عَن ذلِكَ عُلُوّا كَبيرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَذلِكَ قَولُهُ: «وَ قَالُواْ لَن يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَت طائِفَةٌ غَيرُهُم مِن هؤُلاءِ الكُفّارِ ما قالوا، قالَ اللّهُ تَعالى: يا مُحَمَّدُ: «تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ» الَّتي يَتَمَنَّونَها بِلا حُجَّةٍ: «قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ» وحُجَّتَكُم عَلى دَعواكُم «إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ» كَما أتى مُحَمَّدٌ بِبَراهينِهِ الَّتي سَمِعتُموها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإحتجاج: ج1 ص45 ح21، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص542 ح324، بحار الأنوار: ج9 ص266 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «خداوند، فرو فرستاده است: «سپاس، خداى را كه آسمان ها و زمين را آفريد و تاريكى ها و روشنايى ها را پديد آورد. با اين همه، كسانى كه كفر ورزيده اند، براى پروردگار خود، همتا قرار مى دهند». در اين آيه، پاسخى به سه گروه از ايشان است. اين كه فرموده: «سپاس، خداى را كه آسمان ها و زمين را آفريد»، پاسخ به دَهْريان است كه مى گويند: عالم، آغازى ندارد و هميشگى است. سپس فرمود: «و تاريكى ها و روشنايى ها را پديد آورد». اين پاسخ، به ثَنَويان است كه مى گويند: روشنايى و تاريكى، تدبير كننده اُمورند. سپس فرمود: «با اين همه، كسانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه به پروردگارشان كفر ورزيده اند، براى پروردگار خود، همتا قرار مى دهند». در اين [آيه]، پاسخى است به مشركان عرب كه مى گفتند: بت هاى ما، خدايان ما هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خداوند، «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» را تا آخرش، نازل فرمود، و اين، پاسخى بود به كسانى كه براى خدا، رقيب يا مانندى قائل بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به يارانش فرمود: بگوييد: «تو را مى پرستيم»؛ يعنى: يك خدا را مى پرستيم و مانند دَهْريان نمى گوييم كه: جهان، آغازى ندارد و هميشگى است، و نه مانند ثَنَويان كه مى گويند: روشنايى و تاريكى، مدبّر عالم اند، و نه چون مشركان عرب كه مى گفتند: بت هاى ما، جزو خدايان هستند. پس چيزى را شريك تو نمى سازيم و غير از تو، خدايى را نمى خوانيم، چنان كه اين كافران مى گويند؛ و نه مانند يهود و نصارا كه مى گويند: تو داراى فرزند هستى، در حالى كه تو بسى والاتر و برتر از اين سخنانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند مى فرمايد: «و گفتند: هرگز به بهشت نمى رود، مگر كسى كه يهودى يا نصرانى باشد»، و گروه ديگرى از اين كافران هم سخنانى ديگر گفتند. خداى متعال فرمود: اى محمّد! «اين، آرزوهاى ايشان است» كه بى دليل، در سر مى پرورانند. «بگو: برهان خود را بياوريد» و حجّتتان را براى اين ادّعايتان، «اگر راست مى گوييد»، همچنان كه محمّد، برهان هاى خود را كه شنيديد، آورده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن صُحف إدريس عليه السلام: إنَّ فِي البَعوضَةِ الَّتي تَستَحقِرُها، وَالذَّرَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَرُّ: النمل الأحمرُ الصغير، واحدتها: ذَرّة (النهاية: ج2 ص157 «ذرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّتي تَستَصغِرُها مِنَ العَظَمَةِ لِمَن تَدَبَّرَها ما في أعظَمِ العالَمينَ، ومِنَ اللَّطائِفِ لِمَن تَفَكَّرَ فيها ما فِي الخَلائِقِ أجمَعينَ، ما يَخلو صَغيرٌ ولا كَبيرٌ مِن بُرهانٍ عَلَيَّ وآيَةٍ فِيَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص458.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از صحف ادريس عليه السلام ـ: در پشه اى كه شما به آن، با ديده حقارت مى نگريد و در مورچه اى كه آن را خُرد [و بى مقدار] مى شماريد، براى كسى كه در عظمت آنها تدبّر كند، چنان عظمتى است كه در بزرگ ترين موجودات هستى است. براى كسى كه در آنها ريزبين باشد، به اندازه همه موجودات عالم، از ريزبينى و دقايق برخوردارند. هيچ موجود كوچك و بزرگى از برهانِ بر [وجود] من و نشانه اى در باره من، خالى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد ـ فيما يُستَحَبُّ الدُّعاءُ بِهِ قَبلَ الشُّروعِ في نَوافِلِ الزَّوالِ ـ: وأَشهَدُ أنَّ السَّماواتِ وَالأَرَضينَ وما بَينَهُما آياتٌ دَليلاتٌ عَلَيكَ، تُؤَدِّي عَنكَ الحُجَّةَ، وتَشهَدُ لَكَ بِالرُّبوبِيَّةِ، مَوسوماتٌ بِبُرهانِ قُدرَتِكَ ومَعالِمِ تَدبيرِكَ، فَأَوصَلتَ إلى قُلوبِ المُؤمِنينَ مِن مَعرِفَتِكَ ما آنَسَها مِن وَحشَةِ الفِكرِ، ووَسوَسَةِ الصَّدرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص34 ح38 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج78 ص1359؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص255 ح1 وفيه: «بآثار نعمتك» بدل «ببرهان قدرتك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد ـ در دعاهاى مستحبّى پيش از شروع نافله هاى ظهر ـ: گواهى مى دهم كه آسمان ها و زمين ها و آنچه بين آنهاست، نشانه هايى دالّ بر وجود تو هستند و از جانب تو، حجّت مى آورند و بر پروردگارى تو، گواهى مى دهند و برهان قدرت تو و علامت هاى تدبير تو هستند. پس، [از ره گذر اينها] چنان شناختى از خودت به دل هاى مؤمنان رساندى كه آنها را از وحشت انديشه و وسوسه سينه رهانيد و آرامش بخشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مبنى-الدعوة-إلى-المعاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: مَبنَى الدَّعوَةِ إلَى المَعادِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: پايه دعوت به معاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى يَبْدَؤُاْ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اوست آن كه آفرينش موجودات را مى آغازد، سپس آنها را باز مى گردانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالُواْ لَن يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و گفتند: «هرگز به بهشت نمى رود، مگر كسى كه يهودى يا نصرانى باشد». اين، آرزوهاى ايشان است. بگو: برهانتان را بياوريد، اگر راست مى گوييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ نَزَعْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا فَقُلْنَا هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُواْ أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَ ضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از ميان هر امّتى، گواهى را بيرون مى كشيم و مى گوييم: «برهان خود را بياوريد». پس بدانند كه حق، از آنِ خداست و آنچه بر مى بافتند، از دستشان مى رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ نَزَعْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا» ـ: مِن كُلِّ فِرقَةٍ مِن هذِهِ الاُمَّةِ إمامَها «فَقُلْنَا هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ فَعَلِمُواْ أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَ ضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص143 عن أبي الجارود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در باره سخن خداوند متعال «و از ميان هر امّتى، گواهى را بيرون مى كشيم» ـ: [يعنى] از هر گروهى از اين امّت، پيشوايشان را [بيرون مى كشيم] «و مى گوييم: «برهان خود را بياوريد»، پس بدانند كه حق، از آنِ خداست و آنچه بر مى بافتند، از دستشان مى رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص120 (الفارق بين الحق والباطل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص121 (جدا سازنده حق از باطل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مبنى-الدعوة-إلى-النبوة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: مَبنَى الدَّعوَةِ إلَى النُّبُوَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: پايه دعوت به نبوّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُواْ مَا أَنزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِّن شَىْ ءٍ قُلْ مَنْ أَنزَلَ الْكِتَابَ الَّذِى جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدىً لِّلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُم مَّا لَمْ تَعْلَمُواْ أَنتُمْ وَلَا ءَابَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِى خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 91.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و آن گاه كه [يهوديان] گفتند: «خدا، چيزى را بر بشرى نازل نكرده است»، بزرگى خدا را ـ چنان كه بايد ـ نشناختند. بگو: «چه كسى آن كتابى را كه موسى آورده، نازل كرده است؛ [همان كتابى را] كه براى مردم، روشنايى و ره نمود است و آن را به صورت طومارها در مى آوريد؟!». [آنچه را] از آن [مى خواهيد] آشكار و بسيارى را پنهان مى كنيد، در صورتى كه چيزى را كه نه شما مى دانستيد و نه پدرانتان، [به وسيله آن] به شما آموخته شد. بگو: «خدا [همه را فرستاده]». آن گاه بگذار تا در ژرفاى [باطل] خود، به بازى سرگرم شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُل لَّوْ شَاءَ اللَّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَ لَا أَدْرَاكُم بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِّن قَبْلِهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: اگر خدا مى خواست، آن را بر شما نمى خواندم، و خدا هم شما را به آن، آگاه نمى گردانيد. قطعا پيش از [آوردن] آن، روزگارى در ميان شما به سر برده ام [كه درس نخوانده و خط ننوشته ام و ادّعايى نداشته ام و به ناگاه، اين كتاب، بر زبانم جارى شده است]. پس آيا نمى انديشيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطرائف في معرفة مذاهب الطوائف عن أبي رافع: لَمّا أحضَرَني أميرُ المُؤمِنينَ وقَد وَجَّهَ أبا موسَى الأَشعَرِيَّ فَقالَ لَهُ: اُحكُم بِكِتابِ اللّهِ ولا تُجاوِزهُ؛ فَلَمّا أدبَرَ قالَ: كَأَنّي بِهِ وقَد خُدِعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ فَلِمَ تُوَجِّهُهُ وأَنتَ تَعلَمُ أنَّهُ مَخدوعٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا بُنَيَ، لَو عَمِلَ اللّهُ في خَلقِهِ بِعِلمِهِ مَا احتَجَّ عَلَيهِم بِالرُّسُلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطرائف: ص511، المناقب لابن شهرآشوب: ج2 ص261 عن عبد اللّه بن أبي رافع، بحار الأنوار: ج41 ص310 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطرائف فى معرفة مذاهب الطوائف ـ به نقل از ابو رافع ـ: امير مؤمنان عليه السلام مرا به حضور طلبيد و ابو موسى اشعرى را [براى حكميت] فرستاد و به او فرمود: «بر اساس كتاب خدا، داورى كن و از آن، فراتر مرو». چون ابو موسى رفت، امام عليه السلام فرمود: «مى بينم كه فريب خورده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من گفتم: اى امير مؤمنان! شما كه مى دانى فريبش مى دهند. پس چرا او را فرستادى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پسرم! اگر خدا با خلقش به علم خود عمل مى كرد، پيامبران را به عنوان حجّت بر آنان نمى فرستاد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: يا أيُّهَا النّاسُ! إلى كَم توعَظونَ ولا تَتَّعِظونَ؟ فَكَم قَد وَعَظَكُمُ الواعِظونَ، وحَذَّرَكُمُ المُحَذِّرونَ، وزَجَرَكُمُ الزّاجِرونَ، وبَلَّغَكُمُ العالِمونَ، وعَلى سَبيلِ النَّجاةِ دَلَّكُمُ الأَنبِياءُ وَالمُرسَلونَ، وأَقاموا عَلَيكُمُ الحُجَّةَ، وأَوضَحوا لَكُمُ المَحَجَّةَ فَبادِرُوا العَمَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص463 ح11000، عيون الحكم والمواعظ: ص552 ح10184.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى مردم! تا كى شما را موعظه كنند و پند نگيريد؟ چه بسيار كه اندرز دهندگان، شما را اندرز دادند و هشدار دهندگان، هشدارتان دادند و باز دارندگان، بازتان داشتند و دانشمندان، به شما ابلاغ كردند و پيامبران و فرستادگان [الهى]، شما را به راه نجات، ره نمون شدند و حجّت را بر شما تمام نمودند و راه راست را برايتان، روشن ساختند. پس، در عمل كردن بكوشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل خَلَقَ النّاسَ عَلَى الفِطرَةِ الَّتي فَطَرَهُمُ اللّهُ عَلَيها، لا يَعرِفونَ إيمانا بِشَريعَةٍ ولا كُفرا بِجُحودٍ، ثُمَّ ابتَعَثَ اللّهُ الرُّسُلَ إلَيهِم، يَدعونَهُم إلَى الإِيمانِ بِاللّهِ حُجَّةً للّهِِ عَلَيهِم، فَمِنهُم مَن هَداهُ اللّهُ ومِنهُم مَن لَم يَهدِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص121 ح5، الكافي: ج2 ص417 ح1 نحوه وكلاهما عن الحسين بن نعيم الصحّاف، بحار الأنوار: ج11 ص40 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند عز و جل مردم را بر فطرتى كه در نهادشان سرشت (توحيد)، آفريد. نه ايمان به شريعتى را مى شناختند و نه كفر و انكارى را. سپس خداوند، پيامبران را به عنوان حجّت خود بر مردمان، به سوى ايشان فرستاد تا آنها را به ايمان به خدا، فرا خوانند. پس خدا، برخى از ايشان را هدايت كرد و برخى شان را هدايت نكرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِلزِّنديقِ الَّذي سَأَ لَهُ: مِن أينَ أثبَتَّ الأَنبِياءَ والرُّسُلَ؟ ـ: إنّا لَمّا أثبَتنا أنَّ لَنا خالِقا صانِعا مُتَعالِيا عَنّا وعَن جَميعِ ما خَلَقَ، وكانَ ذلِكَ الصّانِعُ حَكيما مُتَعالِيا لَم يَجُز أن يُشاهِدَهُ خَلقُهُ، ولا يُلامِسوهُ، فَيُباشِرَهُم ويُباشِروهُ، ويُحاجَّهُم ويُحاجُّوهُ، ثَبَتَ أنَّ لَهُ سُفَراءَ في خَلقِهِ، يُعَبِّرونَ عَنهُ إلى خَلقِهِ وعِبادِهِ، ويَدُلُّونَهُم عَلى مَصالِحِهِم ومَنافِعِهِم وما بِهِ بَقاؤُهُم، وفي تَركِهِ فَناؤُهُم، فَثَبَتَ الآمِرونَ وَالنّاهونَ عَنِ الحَكيمِ العَليمِ في خَلقِهِ وَالمُعَبِّرونَ عَنهُ جَلَّ وعَزَّ، وهُمُ الأَنبِيَاءُ عليهم السلام وصَفوَتُهُ مِن خَلقِهِ، حُكَماءَ مُؤَدَّبينَ بِالحِكمَةِ، مَبعوثينَ بِها، غَيرَ مُشارِكينَ لِلنّاسِ ـ عَلى مُشارَكَتِهِم لَهُم فِي الخَلقِ وَ التَّركِيبِ ـ في شَيءٍ مِن أحوالِهِم، مُؤَيَّدينَ مِن عِندِ الحَكيمِ العَليمِ بِالحِكمَةِ، ثُمَّ ثَبَتَ ذلِكَ في كُلِّ دَهرٍ وزَمانٍ مِمّا أتَت بِهِ الرُّسُلُ وَالأَنبِياءُ مِنَ الدَّلائِلِ وَالبَراهينِ، لِكَيلا تَخلُوَ أرضُ اللّهِ مِن حُجَّةٍ يَكونُ مَعَهُ عِلمٌ يَدُلُّ عَلى صِدقِ مَقالَتِهِ وجَوازِ عَدالَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص168 ح1، التوحيد: ص249 ح1، علل الشرائع: ص120 ح3 كلّها عن هشام بن الحكم، الاحتجاج: ج2 ص213 ح223، بحار الأنوار: ج10 ص164 ح2 وص 199.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به زنديقى كه از ايشان پرسيد: پيامبران و فرستادگان خداوند را از چه راهى اثبات مى كنى؟ ـ: چون ثابت كرديم كه براى ما، آفريننده و سازنده اى است كه از ما و از همه آنچه آفريده، برتر است و آن سازنده، فرزانه و والاست، به طورى كه ممكن نيست آفريدگانش، او را ببينند يا با او در تماس باشند و در نتيجه، بتوانند با يكديگر، ارتباط مستقيم و بى واسطه برقرار كنند و براى هم حجّت بياورند، ثابت شد كه براى او در ميان آفريدگانش سفيرانى است كه سخنان او را براى آفريدگان و بندگانش بيان مى كنند و ايشان را به مصالح و منافعشان و به عوامل ماندگارى و نابودى شان، ره نمون مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، ثابت مى شود كه در ميان آفريدگانش، كسانى هستند كه از جانب خداى فرزانه و دانا، امر و نهى مى نمايند و سخنگوى او ـ كه بزرگ و عزّتمند است ـ هستند. اينان، همان پيامبران صلى الله عليه و آله و برگزيدگان او از ميان آفريدگانش هستند؛ حكيمانى كه به حكمت، تربيت شده و به حكمت، برانگيخته شده اند و با آن كه در خلقت و ساختمان بدنى، مانند ديگر مردمان اند، احوالشان به كلّى با آنان، متفاوت است و از جانب خداى فرزانه دانا با حكمت، تأييد شده اند. سپس، آمدن فرستادگان و پيامبران در هر عصر و زمانى، از طريق دلايل و براهينى كه آورده اند، ثابت مى شود، تا زمين خدا از حجّتْ خالى نباشد؛ حجّتى كه با او علمى باشد كه بر راست بودن گفتارش و درستى عدالتش دلالت كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مبنى-الدعوة-إلى-الإمامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: مَبنَى الدَّعوَةِ إلَى الإِمامَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: پايه دعوت به امامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام ـ في خُطبَةِ الغَديرِ ـ: إنَّ هذا يَومٌ عَظيمُ الشَّأنِ، فيهِ وَقَعَ الفَرَجُ، ورُفِعَتِ الدَّرَجُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّرج: الذي يُكتَبُ فيه، وكذلك الدَّرَج (لسان العرب: ج2 ص269 «درج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ووَضَحَتِ الحُجَجُ... ويَومُ البُرهانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص755 ح843 عن الفياض بن محمّد الطرسوسي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، المصباح للكفعمي: ص923 عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، المناقب لابن شهر آشوب: ج3 ص43، بحار الأنوار: ج37 ص164 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در خطبه غدير ـ: امروز، روزى بس ارجمند است. در اين روز، گشايشْ حاصل شد، و نوشته[ى الهى]، بالا برده شد و حجّت ها [ى خدا]، آشكار شدند... و روزِ برهان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: يَبعَثُ اللّهُ رَجُلاً في آخِرِ الزَّمانِ... يَملَأُ الأَرضَ قِسطا وعَدلاً ونورا وبُرهانا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإحتجاج: ج2 ص70 ح158 عن زيد بن وهب الجهني، بحار الأنوار: ج44 ص20 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: خداوند در آخرْزمان، مردى را بر مى انگيزد... كه زمين را از برابرى و دادگرى و روشنايى و برهان، آكَنْده مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفارق-بين-الحق-والباطل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: الفارِقُ بَينَ الحَقِّ وَالباطِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: جدا سازنده حق از باطل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قَالُواْ لَن يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و گفتند: «هرگز به بهشت نمى رود، مگر كسى كه يهودى يا نصرانى باشد». اين، آرزوهاى [واهىِ] ايشان است. بگو: اگر راست مى گوييد، برهان خود را بياوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَالُواْ اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِىُّ لَهُ مَا فِى السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ إِنْ عِندَكُم مِّن سُلْطَانِ بِهَذَا أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«گفتند: «خدا، فرزندى براى خود اختيار كرده است». منزّه است او! او بى نياز است! آنچه در آسمان ها و آنچه در زمين است، از آنِ اوست. شما را بر اين [ادّعا] حجّتى نيست. آيا چيزى را كه نمى دانيد، به دروغ، بر خدا مى بنديد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَالَ يَاقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّى وَ ءَاتَانِى مِنْهُ رَحْمَةً فَمَن يَنصُرُنِى مِنَ اللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُ فَمَا تَزِيدُونَنِى غَيْرَ تَخْسِيرٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«گفت: اى قوم من! چه بينيد اگر [در اين دعوا] بر حجّتى روشن از پروردگار خود باشم و او از جانب خود، رحمتى به من داده باشد؟ پس اگر او را نافرمانى كنم، چه كسى مرا در برابر خدا، يارى مى كند؟ در نتيجه، شما جز بر زيان من نمى افزاييد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هَؤُلَاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُواْ مِن دُونِهِ ءَالِهَةً لَّوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِم بِسُلْطَانِ بَيِّنٍ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكهف: 15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين قوم ما، جز او، معبودانى اختيار كرده اند. چرا بر [حقّانيت] آنها، برهانى آشكار نمى آورند؟ پس كيست ستمكارتر از آن كس كه بر خدا دروغ بندد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الروم: 35، الطور: 38.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: روم: آيه 35، طور: آيه 38.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الجِدالُ بِالَّتي هِيَ أحسَنُ قَد قَرَنَهُ العُلَماءُ بِالدّينِ، وَالجِدالُ بِغَيرِ الَّتي هِيَ أحسَنُ مُحَرَّمٌ حَرَّمَهُ اللّهُ عَلى شيعَتِنا، وكَيفَ يُحَرِّمُ اللّهُ الجِدالَ جُملَةً وهُوَ يَقولُ: «وَ قَالُواْ لَن يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى» وقالَ اللّهُ تَعالى: «تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَكُمْ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ» فَجَعَلَ عِلمَ الصِّدقِ وَالإِيمانَ بِالبُرهانِ، وهَل يُؤتى بِبُرهانٍ إلّا فِي الجِدالِ بِالَّتي هِيَ أحسَنُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإحتجاج: ج1 ص24 ح20، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص527 ح322 كلاهما عن الإمام العسكري عليه السلام، بحار الأنوار: ج2 ص125 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: جدال به شيوه نيكو را، علما با دينْ پيوند زده اند و جدال كردن به شيوه نانيكو، حرام است و خداوند، آن را بر پيروان ما، تحريم كرده است. چگونه ممكن است خداوند، جدال را به طور كلّى حرام كند، در حالى كه خود مى فرمايد: «و گفتند: هرگز به بهشت نمى رود، مگر كسى كه يهودى يا نصرانى باشد» و خداى متعال، [در پاسخ آنان] فرمود: «اين، آرزوهاى [واهىِ] آنان است. بگو: برهانتان را بياوريد، اگر راست مى گوييد». پس [خداوند] شناخت راستگويى و ايمان را در گرو آوردن برهانْ قرار داد، و مگر برهان، جز در جدال به شيوه نيكوتر آورده مى شود؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-أصل-البرهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: أصل البرهان&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: ريشه برهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفطرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: الفِطرَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: فطرت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِى فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الروم: 30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس، روى خود را با گرايش تمام به حق، به سوى اين دين (اسلام) بگردان؛ همان آيين فطرى خدا كه مردم را بر پايه آن، سرشته است. آفرينش خدا، تغييرپذير نيست. اين است همان دين پايدار؛ ولى بيشتر مردم نمى دانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشمس: 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس، پليدكارى و پرهيزگارى اش را به آن، الهام كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن رفاعة عن الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِن بَنِى ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُواْ بَلَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 172.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: قالَ [أبو عَبدِ اللّهِ] عليه السلام: نَعَم، للّهِِ الحُجَّةُ عَلى جَميعِ خَلقِهِ، أخَذَهُم يَومَ أخَذَ الميثاقَ هكَذا ـ وقَبَضَ يَدَهُ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص377 ح830، تفسير العيّاشي: ج2 ص37 ح103 نحوه وكلاهما عن رفاعة، بحار الأنوار: ج3 ص280 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از رفاعه، در باره اين سخن خداوند متعال: «و آن گاه كه پروردگارت از پشت فرزندان آدم، ذريّه آنان را بر گرفت و ايشان را بر خودشان گواه ساخت كه: آيا پروردگار شما نيستم؟ گفتند: چرا» ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «آرى! خدا را بر همه آفريدگانش حجّت است. آنان را در آن روزِ پيمان گيرى، چنين بر گرفت» و دستش را مشت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: بِصُنعِ اللّهِ يُستَدَلُّ عَلَيهِ، وبِالعُقولِ تُعتَقَدُ مَعرِفَتُهُ، وبِالفِطرَةِ تَثبُتُ حُجَّتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص254 ح4، العدد القويّة: ص295 ح25 كلاهما عن محمّد بن زيد الطبري، التوحيد: ص35 ح2 عن محمّد بن يحيى بن عمر، الإحتجاج: ج2 ص360 ح283، بحار الأنوار: ج3 ص2855.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: از ساخته هاى خدا، به وجود او پى برده مى شود و با خِردها، به شناخت او، باور آورده مى شود و با فطرت، حجّت او ثابت مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج5 ص164 (اللّه / الفصل الثالث: مبادئ معرفة اللّه / الفطرة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج5 ص165 (خدا / فصل سوم: ابزارهاى معرفت خدا / فطرت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: العَقلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: خِرَد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ ءَايَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 242.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين گونه خداوند، آيات خود را براى شما بيان مى كند. باشد كه خِرد بورزيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُن مَعَ الحَقِّ حَيثُ كانَ، ومَيِّز مَا اشتَبَهَ عَلَيكَ بِعَقلِكَ؛ فَإِنَّهُ حُجَّةُ اللّهِ عَلَيكَ، ووَديعَتُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «...فإنّ حجّة اللّه عليك وديعة فيك...» وما في المتن أثبتناه من جواهر المطالب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيكَ، وبَرَكاتُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في جواهر المطالب: «برهانه» بدل «بركاته».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص318 ح8307، كشف الخفاء: ج2 ص135 ح2025 كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، جواهر المطالب: ج2 ص148.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با حق باش، هر جا كه بود، و آنچه را [از حق] بر تو مشتبه مى شود، با خِردت تشخيص ده؛ زيرا خِرد، حجّت خدا بر تو و وديعه او در وجود تو و بركت هاى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در جواهر المطالب، به جاى «بركت هاى او»، «برهان او» آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او در نزد توست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: العَقلُ رَسولُ الحَقِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص70 ح272، عيون الحكم والمواعظ: ص27 ح354.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خِرد، فرستاده حق است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: العَقلُ شَرعٌ مِن داخِلٍ، وَالشَّرعُ عَقلٌ مِن خارِجٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البحرين: ج2 ص1249.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خِرد، شريعتى درونى است و شريعت، خِردى بيرونى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ خالِقَ الحَواسِّ جَعَلَ لَها قَلبا احتَجَّ بِهِ عَلَى العِبادِ، وجَعَلَ لِلحَواسِّ الدَّلالاتِ عَلَى الظّاهِرِ الَّذي يُستَدَلُّ بِها عَلَى الخالِقِ سُبحانَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج3 ص162 وج 61 ص57 ح45 كلاهما عن المفضّل بن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: آفريننده حواس، براى آنها قلبى قرار داد و آن را بر بندگان، حجّت قرار داد و حواس را راه نماى بر ظاهر (پديده هاى عينى) قرار داد كه از طريق آن، به آفريدگار سبحان، پى مى توان بُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُجَّةُ اللّهِ عَلَى العِبادِ النَّبِيُّ، وَالحُجَّةُ فيما بَينَ العِبادِ وبَينَ اللّهِ العَقلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص25 ح22، عن عبد اللّه بن سنان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: حجّت خدا بر بندگان، پيامبر است و حجّتِ ميان بندگان و خدا، خِرد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: يا هِشامُ، إنَّ للّهِِ عَلَى النّاسِ حُجَّتَينِ: حُجَّةً ظاهِرَةً وحُجَّةً باطِنَةً؛ فَأَمَّا الظّاهِرَةُ فَالرُّسُلُ وَالأَنبِياءُ وَالأَئِمَّةُ عليهم السلام، وأَمَّا الباطِنَةُ فَالعُقولُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص16 ح12، تنبيه الخواطر: ج2 ص35 كلاهما عن هشام بن الحكم، تحف العقول: ص386، بحار الأنوار: ج1 ص137 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: اى هشام! خدا را بر مردم، دو حجّت است: حجّتى بيرونى و حجّتى درونى. حجّت بيرونى، فرستادگان و پيامبران و امامان اند، و حجّت درونى، خِردهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي يعقوب البغداديّ: قالَ ابنُ السِّكّيتِ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام: ... تَاللّهِ ما رَأَيتُ مِثلَكَ قَطُّ، فَمَا الحُجَّةُ عَلَى الخَلقِ اليَومَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ عليه السلام: العَقلُ، يُعرَفُ بِهِ الصّادِقُ عَلَى اللّهِ فَيُصَدِّقُهُ، وَالكاذِبُ عَلَى اللّهِ فَيُكَذِّبُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ ابنُ السِّكّيتِ: هذا وَاللّهِ هُوَ الجَوابُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص24 ـ 25 ح20، علل الشرائع: ص122 ح6، تحف العقول: ص450، الاحتجاج: ج2 ص438 ح309، بحار الأنوار: ج11 ص70 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو يعقوب بغدادى ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن سِكّيت، به امام هادى عليه السلام گفت: ... به خدا سوگند، هرگز مانند تويى را نديده ام. امروز، حجّت بر مردم چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «خِرد. به وسيله آن، [امامِ] راستگو، شناخته مى شود و تصديقش مى كند، و دروغگو را مى شناسد و تكذيبش مى نمايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن سِكّيت گفت: به خدا سوگند كه پاسخ، همين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج5 ص186 (مبادئ معرفة اللّه / العقل) و&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسوعة العقائد الإسلامية: ج1 ص223 (المعرفة / الفصل الثالث: التعقل / حجية العقل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش نامه عقايد اسلامى (معرفت شناسى): ج1 ص291 (فصل سوم: خردورزى / حجّيت خرد)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و همين دانش نامه: ج5 ص187 (مبانى شناخت خدا / خرد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-المسمى-بالبرهان-وما-في-معناه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: المسمى بالبرهان وما في معناه&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: آنچه «برهان» يا مشابه آن، ناميده شده است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القرآن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: القُرآنُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-تسمية-القرآن-بالبرهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ تَسمِيَةُ القُرآنِ بِالبُرهانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ برهان ناميده شدن قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُم بُرْهَانٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى مردم! براى شما از جانب پروردگارتان، برهانى آمده است و ما به سوى شما، نورى تابناك، فرو فرستاده ايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في وَصِيَّتِهِ لِلأَنصارِ ـ: كِتابُ اللّهِ وأَهلُ بَيتي، فَإِنَّ الكِتابَ هُوَ القُرآنُ، وفيهِ الحُجَّةُ وَالنّورُ وَالبُرهانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طرف من الأنباء والمناقب: ص144 عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج22 ص477 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش ايشان به انصار ـ: [شما را به] كتاب خدا و اهل بيتم [سفارش مى كنم]. كتاب، همان قرآن است، و دليل و روشنايى و برهان، در آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي إليهِ مَصائِرُ الخَلقِ، وعَواقِبُ الأَمرِ، نَحمَدُهُ عَلى عَظيمِ إحسانِهِ، ونَيِّرِ بُرهانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 182، بحار الأنوار: ج4 ص313 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خدايى را كه حركت آفريدگان و فرجام كار، به سوى اوست. او را بر احسان بى پايانش و برهان روشنش، سپاس مى گوييم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وأَنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّهِ... جاءَ بِالحَقِّ مِن عِندِ الحَقِّ، لِيُنذِرَ بِالقُرآنِ المُنيرِ، وَالبُرهانِ المُستَنيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص360 ح551 عن الأصبغ بن نباتة، بحار الأنوار: ج34 ص204 ح984.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گواهى مى دهم كه معبودى جز خداى يگانه و بى انباز نيست، و محمّد، فرستاده خداست.… حق را از جانب حق آورد تا با قرآنِ روشنى بخش و برهان نورانى، [به مردمان] هشدار دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثُمَّ أنزَلَ عَلَيهِ الكِتابَ... جَعَلَهُ اللّهُ رِيّا لِعَطَشِ العُلَماءِ، ورَبيعا لِقُلوبِ الفُقَهاءِ... وبُرهانا لِمَن تَكَلَّمَ بِهِ، وشاهِدا لِمَن خاصَمَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 198، بحار الأنوار: ج92 ص21 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپس قرآن را بر او، فرو فرستاد... و آن را برطرف كننده عطش دانشمندان و بهار دل هاى دانايانْ قرار داد... و برهانى براى آن كس كه بِدان، سخن گويد و گواهى براى آن كه به وسيله آن، اقامه دعوا كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ في صِفَةِ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله ـ: اِبتَعَثَهُ بِالنّورِ المُضيءِ، وَالبُرهانِ الجَلِيِّ، وَالمِنهاجِ البادي، وَالكِتابِ الهادي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 161، بحار الأنوار: ج18 ص222 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از سخنان ايشان در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: او را با نورى روشنگر، برهانى آشكار، راهى روشن و كتابى هدايتگر فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ بَيَّنَ فيها فَضلَ الإِسلامِ وَالقُرآنِ ـ: ثُمَّ أنزَلَ عَلَيهِ الكِتابَ، نورا لا تُطفَأُ مَصابيحُهُ... وفُرقانا لا يُخمَدُ بُرهانُهُ، وتِبيانا لا تُهدَمُ أركانُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 198، بحار الأنوار: ج92 ص21 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از سخنان ايشان در بيان برترى اسلام و قرآن ـ: سپس قرآن را بر او، فرو فرستاد، و آن، نورى است كه چراغ هايش خاموش نمى شود... و جدا كننده اى [بين حق و باطل] است كه [نورِ] برهانش، فرو نمى نشيند و بيان روشنى است كه اركانش فرو نمى ريزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَيَّنَ اللّهُ عز و جل بَينَ الحَقِّ وَالباطِلِ في كَثيرٍ مِن آياتِ القُرآنِ، ولَم يَجعَل لِلعِبادِ عُذرا في مُخالَفَةِ أمرِهِ بَعدَ البَيانِ وَالبُرهانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج69 ص82 ح29 نقلاً عن تفسير النعماني عن إسماعيل بن جابر عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند عز و جل در بسيارى از آيات قرآن، حق و باطل را از هم متمايز ساخته است و پس از روشنگرى و برهان، ديگر بهانه اى براى بندگان در سرپيچى از فرمانش باقى نگذاشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليهاالسلام ـ في خُطبَتِها في حَديثِ فَدَكَ ـ: كِتابُ اللّهِ بَيِّنَةٌ بَصائِرُهُ، وآيٌ مُنكَشِفَةٌ سَرائِرُهُ، وبُرهانٌ مُتَجَلِّيَةٌ ظَواهِرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص567 ح4940، علل الشرائع: ص248 ح2 كلاهما عن زينب بنت علي عليهماالسلام، دلائل الإمامة: ص113 عن زيد بن علي عن آبائه عليهم السلام عنها عليهاالسلام، كشف الغمّة: ج2 ص109، بحار الأنوار: ج6 ص107 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام ـ از سخنان ايشان در حديث فَدَك ـ: كتاب خدا، شامل بصيرت هاى آشكار و آياتى مى شود كه اسرار آنها پيداست، و برهانى است كه ظواهر آن، روشن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، سُبحانَكَ اللّهُمَّ وبِحَمدِكَ... كَذلِكَ وَصَفتَ نَفسَكَ في كِتابِكَ المَكنونِ، المُطَهَّرِ المُنزَلِ، البُرهانِ المُضيءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص445 ح1 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: به نام خداى بخشنده مهربان. پاكى تو ـ اى خدا ـ و سپاس، تو راست.… اين چنين، خويشتن را در كتاب محفوظ و پاك و فرو فرستاده ات ـ كه برهانى روشنگر است ـ، وصف كرده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام ـ في خَبَرِ احتِجاجٍ دارَ بَينَ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام وبَينَ يَهودِيٍّ كانَ قَد قَرَأَ التَّوراةَ وَالإِنجيلَ وَالزَّبورَ وصُحُفَ الأَنبِياءِ عليهم السلام وعَرَفَ دَلالاتِهِم ـ: قالَ لَهُ اليَهودِيُّ: فَإِنَّ هذا إبراهيمَ عليه السلام قَد بَهَتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُهتُ: التحيّر (النهاية: ج1 ص165 «بهت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي كَفَرَ بِبُرهانِ نُبُوَّتِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَهُ عَلِيٌّ عليه السلام: لَقَد كانَ كَذلِكَ، ومُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله أتاهُ مُكَذِّبٌ بِالبَعثِ بَعدَ المَوتِ وهُوَ اُبَيُّ بنُ خَلَفِ الجُمَحِيُّ، مَعَهُ عَظمٌ نَخِرٌ، فَفَرَكَهُ ثُمَّ قالَ: يا مُحَمَّدُ «مَن يُحْىِ الْعِظَامَ وَ هِىَ رَمِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 78.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَنطَقَ اللّهُ مُحَمَّدا بِمُحكَمِ آياتِهِ، وبَهَتَهُ بِبُرهانِ نُبُوَّتِهِ، فَقالَ: «يُحْيِيهَا الَّذِى أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَانصَرَفَ مَبهوتا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاحتجاج: ج1 ص505 ح127 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج10 ص32 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام ـ در خبر مباحثه اى كه ميان امير مؤمنان عليه السلام و يك يهودىِ عالِم به&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تورات و انجيل و زبور و كتاب هاى پيامبران عليهم السلام و آشنا به دلايل آنان، صورت گرفت ـ: يهودى گفت: اين ابراهيم بود كه با برهان نبوّتش، آن كافر را مبهوت كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام به او فرمود: «همين طور است. محمّد صلى الله عليه و آله نيز هنگامى كه آن شخص منكرِ حياتِ پس از مرگ، يعنى اُبَىّ بن خَلَف جُمَحى، نزدش آمد و استخوان پوسيده اى در دست داشت و آن را ساييد و سپس گفت: اى محمّد! «چه كسى اين استخوان پوسيده را زنده مى كند؟»، خداوند، محمّد را به آيات استوار خويش، گويا ساخت و با برهان نبوّتش، آن مرد را مبهوت ساخت و فرمود: «آن را همان كسى زنده مى كند كه نخستين بار، پديدش آورد. او بر هر آفرينشى، داناست». پس آن منكر، بهت زده، راه خويش را گرفت و رفت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: أشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا نَبِيُّهُ المُرسَلُ... بَعَثَهُ بِالأَوامِرِ الشّافِيَةِ، وَالزَّواجِرِ النّاهِيَةِ، وَالدَّلائِلِ الهادِيَةِ، الَّتي أوضَحَ بُرهانَها، وشَرَحَ بَيانَها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «بنيانها»، وما أثبتناه هو الصحيح كما في الصحيفة السجادية الجامعة: ص438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كِتابٍ مُهَيمِنٍ عَلى كُلِّ كِتابٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص154 ح22 نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: گواهى مى دهم كه محمّد، پيامبرِ فرستاده شده اوست.… او را با دستورهايى شفابخش و نهى هايى باز دارنده و دلايلى هدايتگر فرستاد؛ دلايلى كه برهانِ آنها را در كتابى حاكم بر همه كتاب ها[ى ديگر آسمانى]، روشن ساخت و به شرح و بيان آنها پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في فَضلِ القُرآنِ ـ: وجَعَلتَهُ نورا نَهتَدي مِن ظُلَمِ الضَّلالَةِ وَالجَهالَةِ بِاتِّباعِهِ... نورَ هُدىً لا يَطفَأُ عَنِ الشّاهِدينَ بُرهانُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجادية: ص157 الدعاء 42، مصباح المتهجّد: ص519 ح603 وفيه «لا يخفى على» بدل «لا يطفأ عن»، الإقبال: ج1 ص450، المصباح للكفعمي: ص617.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در فضيلت قرآن ـ: آن را نورى قرار دادى كه با پيروى از آن، از تاريكى هاى گم راهى و نادانى بِرَهيم...؛ نور هدايتى كه فروغ برهانش از نظر بينندگان به خاموشى نمى گرايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ خالِقِ أمشاجِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمشاج: أخلاط (مفردات ألفاظ القرآن: ص769 «مشج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّسَمِ، ومولِجِ الأَنوارِ فِي الظُّلَمِ... أحمَدُهُ عَلى جَزيلِ إحسانِهِ، وأَعوذُ بِهِ مِن حُلولِ خِذلانِهِ، وأَستَهديهِ بِنورِ بُرهانِهِ، واُؤمِنُ بِهِ حَقَّ إيمانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص158 ح22 نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: سپاس، خدايى را كه آفريننده جانداران از در هم آميختن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «أمشاج» ـ كه در متن عربى حديث آمده ـ، يعنى اخلاط. امروزه، به معناى ياخته جنسى به كار مى رود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نطفه هاست و فرو برنده روشنايى ها در دلِ تاريكى ها.… او را بر احسان بى شمارش، سپاس مى گويم و از سلب توفيقش، به او پناه مى برم و به واسطه نور برهانش، از او راه نمايى مى جويم و به او ـ چنان كه بايسته ايمان است ـ، ايمان مى آورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في وَصفِ القُرآنِ ـ: ونَوَّرَهُ بِشِفاءٍ مِنَ البَيانِ، وضِياءٍ مِنَ البُرهانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص348، بحار الأنوار: ج96 ص209 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در توصيف قرآن ـ: آن را با بيانى شفابخش و برهانى پُرفروغ، روشنايى بخشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ ما يُدعى بِهِ عِندَ قِراءَةِ القُرآنِ ـ: اللّهُمَّ اجعَلهُ لَنا بُرهانا عَلى رُؤوسِ المَلَأِ يَومَ يُجمَعُ فيهِ أهلُ الأَرضِ وأَهلُ السَّماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص575 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در دعاى هنگام تلاوت قرآن ـ: بار خدايا! آن را براى ما در حضور همگان ـ آن روزى كه همه اهل زمين و آسمان را گِرد هم مى آورند ـ، برهان قرار ده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-تسمية-القرآن-بالحجة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ تَسمِيَةُ القُرآنِ بِالحُجَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ حجّت ناميده شدن قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: القُرآنُ حُجَّةٌ لَكَ أو عَلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص203 ح1 عن أبي مالك الأشعري، تفسير القرطبي: ج1 ص2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قرآن، حجّتى است، به سود يا زيان تو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: ... فَالقُرآنُ آمِرٌ زاجِرٌ، وصامِتٌ ناطِقٌ، حُجَّةُ اللّهِ عَلى خَلقِهِ، أخَذَ عَلَيهِ ميثاقَهُم، وَارتَهَنَ عَلَيهِم أنفُسَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 183، أعلام الدين: ص102، بحار الأنوار: ج92 ص20 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: قرآن، امر كننده اى باز دارنده و خاموشى، گوياست. حجّت خدا بر آفريدگان اوست. از ايشان، نسبت به آن، پيمان گرفته و جانشان را بر آنان [براى عمل به قرآن]، در گرو گرفته است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى راه رهايى و نجات آنان از آتش دوزخ را در گروى وفاى به اين پيمان و پيروى از قرآن، قرار داد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ... فَالقُرآنُ آمِرٌ وزاجِرٌ، حُدَّ فيهِ الحُدودُ، وسُنَّ فيهِ السُّنَنُ، وضُرِبَ فيهِ الأَمثالُ، وشُرِعَ فيهِ الدّينُ، إعذارا مِن نَفسِهِ، وحُجَّةً عَلى خَلقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص7 ح16 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج92 ص26 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: قرآن، مشتمل بر اوامر و نواهى است. حدود، در آن تعيين شده و سنّت ها، وضع شده و مَثَل ها، زده شده و دين، مقرّر گشته است، تا عذرى باشد از جانب خدا و حجّتى باشد بر خلق او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَفى بِالكِتابِ حَجيجا وخَصيما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 83، تحف العقول: ص236، بحار الأنوار: ج77 ص427 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كافى است كه قرآن، حجّت آور و خصم باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصفِ القُرآنِ ـ: ... شاهِدا لِمَن خاصَمَ بِهِ، وفَلَجا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَلَجُ: الظَفَرُ والفَوزُ (الصحاح: ج1 ص335 «فلج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِمَن حاجَّ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص49 ح1 عن الأصبغ بن نباتة، الأمالي للمفيد: ص275 ح3 عن قبيصة بن جابر، نهج البلاغة: الخطبة 198، بحار الأنوار: ج68 ص350 ح18؛ دستور معالم الحكم: ص93 عن أبي العطاء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف قرآن ـ: [قرآن]... براى كسى كه به وسيله آنْ اقامه دعوا كند، گواه است و براى كسى كه به واسطه آنْ حجّت آورى كند، [مايه] پيروزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّهُ لَم يَكُن للّهِِ تَبارَكَ وتَعالى في أرضِهِ حُجَّةٌ ولا حِكمَةٌ أبلَغُ مِن كِتابِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج السعادة: ج1 ص347 نقلاً عن كتاب تيسير المطالب عن الحسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: براى خداوند ـ تبارك و تعالى ـ در زمينش، حجّتى و حكمتى رساتر از كتابش نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: إنَّ اللّهَ لَم يَخلُقكُم عَبَثا، ولَم يَترُككُم سُدىً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُدى: أي مهملاً غير مكلّف، لا يُحاسبُ ولا يُعذَّبُ ولا يُسأل عن شيء (مجمع البحرين: ج2 ص832 «سدى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قَد عَرَّفَكُم نَفسَهُ، وبَعَثَ إلَيكُم رَسولَهُ، وأَنزَلَ عَلَيكُم كِتابَهُ، فيهِ حَلالُهُ وحَرامُهُ وحُجَجُهُ وأمثالُهُ، فَاتَّقُوا اللّهَ، فَقَدِ احتَجَّ عَلَيكُم رَبُّكُم فَقالَ: «أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ * وَ لِسَانًا وَ شَفَتَيْنِ * وَ هَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد: 8 ـ 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَهذِهِ حُجَّةٌ عَلَيكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص274، بحار الأنوار: ج78 ص131 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: خداوند، شما را بيهوده نيافريده و بى هدف، رهايتان نكرده است. خودش را به شما شناسانده و پيامبرش را سوى شما فرستاده و كتابش را بر شما نازل كرده كه حلال و حرامش، و حجّت ها و مَثَل هايش در آن است. پس، از خدا پروا كنيد؛ زيرا پروردگارتان، براى شما حجّت آورده و فرموده است: «آيا براى او دو چشم، قرار نداديم، و يك زبان و دو لب؟ و دو راه [نيك و بد] را به او نشان داديم». اين، حجّتى بر شماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ في وَصفِ القُرآنِ ـ: هُوَ حَبلُ اللّهِ المَتينُ، وعُروَتُهُ الوُثقى، وطَريقَتُهُ المُثلى، المُؤَدّي إلَى الجَنَّةِ، وَالمُنجي مِنَ النّارِ، لا يَخلُقُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلُقَ الثوبُ: أي بَلِيَ (الصحاح: ج4 ص1472 «خلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى الأَزمِنَةِ، ولا يَغِثُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَثّ: أي رَدُؤَ وفَسَدَ (الصحاح: ج1 ص288 «غثث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى الأَلسِنَةِ؛ لِأَنَّهُ لَم يُجعَل لِزَمانٍ دونَ زَمانٍ، بَل جُعِلَ دَليلَ البُرهانِ وَالحُجَّةَ عَلى كُلِّ إنسانٍ، لا يَأتيهِ الباطِلُ مِن بَينِ يَدَيهِ ولا مِن خَلفِهِ، تَنزيلٌ مِن حَكيمٍ حَميدٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص130 ح9 عن موسى الرازي، بحار الأنوار: ج17 ص210 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در توصيف قرآن ـ: آن، ريسمانِ محكم خدا و دستاويز استوار و راه برتر اوست كه به بهشت مى كشانَد و از آتش [دوزخ] مى رهانَد و با گذر زمان ها، كهنه نمى شود و [بر اثر تكرار] بر زبان ها، تباه [و بى رونق] نمى گردد؛ چرا كه قرآن، براى زمانى خاص قرار داده نشده است؛ بلكه راه نماى برهان و حجّتى براى همه مردمان در نظر گرفته شده است. باطل، از پيش رو و از پشتِ سرش، بدان راه نمى يابد. فرود آمده از سوى فرزانه اى ستوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-تسمية-التوراة-بالبرهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ تَسمِيَةُ التَّوراةِ بِالبُرهانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ برهان ناميده شدن تورات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن علي بن عيسى رفعه: إنَّ موسى عليه السلام ناجاهُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى فَقالَ لَهُ في مُناجاتِهِ: يا موسى... اُحكُم بَينَهُم بِما أنزَلتُ عَلَيكَ، فَقَد أنزَلتُهُ [أيِ التَّوراةَ] حُكما بَيِّنا، وبُرهانا نَيِّرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص43 ح8، تحف العقول: ص490، بحار الأنوار: ج13 ص332 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن عيسى كه سند حديث را به يكى از اهل بيت عليهم السلام رسانده است ـ: خداوند ـ تبارك و تعالى ـ در مناجاتش با موسى عليه السلام به او چنين گفت: «اى موسى!... در ميان بنى اسرائيل، بر اساس آنچه بر تو نازل كرده ام، حكم كن؛ چرا كه تورات را به صورت حكمى آشكار و برهانى نورانى و روشن، نازل كرده ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأنبياء-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: الأَنبِياءُ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: پيامبران عليهم السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-تسمية-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله-بالبرهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ تَسمِيَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بِالبُرهانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ برهان ناميده شدن پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُم بُرْهَانٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى مردم! در حقيقت، براى شما از جانب پروردگارتان، برهانى آمده است، و ما به سوى شما، نورى تابناك فرو فرستاده ايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عبد اللّه بن سليمان: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: قَولُهُ: «قَدْ جَاءَكُم بُرْهَانٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: البُرهانُ مُحَمَّدٌ عَلَيهِ وآلِهِ السَّلامُ، وَالنّورُ عَلِيٌّ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص285 ح308، بحار الأنوار: ج9 ص197 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از عبد اللّه بن سليمان ـ: از امام صادق عليه السلام در باره آيه شريف «در حقيقت، براى شما از جانب پروردگارتان، برهانى آمده است، و ما به سوى شما، نورى تابناك فرو فرستاديم» پرسيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «برهان، محمّد است ـ كه بر او و خاندانش سلام باد ـ و نور، على عليه السلام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن سفيان الثوري عن أبيه عن رجل لا يحفظ اسمه ـ في قَولِهِ: «قَدْ جَاءَكُم بُرْهَانٌ مِّن رَّبِّكُمْ» ـ: قالَ: مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله، «وَأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا» قالَ: الكِتابُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج2 ص753 نقلاً عن ابن عساكر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از سفيان ثُورى، از پدرش، از مردى كه نامش را به ياد نداشت، در باره آيه شريف: «در حقيقت، براى شما از جانب پروردگارتان، برهانى آمده است» ـ: گفت: [يعنى] محمّد صلى الله عليه و آله. «و ما به سوى شما، نورى تابناك فرو فرستاديم»، گفت: [يعنى] قرآن را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام ـ فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ ـ: ... بَعيثِكَ بِالحَقِّ، وبُرهانِكَ عَلى جَميعِ الخَلقِ، خاتَمِ أنبِيائِكَ، وحُجَّتِكَ البالِغَةِ في أرضِكَ وسَمائِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص57، بحار الأنوار: ج102 ص179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام ـ در «زيارت جامعه» ـ: فرستاده بر حقّ تو و برهان تو براى همه آفريدگان، پايان بخش سلسله پيامبرانت، و حجّت رساى تو در زمين و آسمانت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-تسمية-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله-بالبينة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ تَسمِيَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بِالبَيِّنَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ دليل روشن ناميده شدن پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَ الْمُشْرِكِينَ مُنفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البينة: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كافرانِ اهل كتاب و مشركان، دست بردار نبودند تا آن كه دليلى روشن برايشان بيايد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ» ـ: البَيِّنَةُ مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص432 عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج9 ص253 ح159.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در باره اين سخن خداى متعال: «تا دليلى روشن برايشان بيايد» ـ: دليل روشن، محمّد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-تسمية-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله-بالحجة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ تَسمِيَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بِالحُجَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ حجّت ناميده شدن پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله عَبدُهُ ورَسولُهُ، بَعَثَهُ بِكِتابِهِ حُجَّةً عَلى عِبادِهِ، مَن أطاعَهُ أطاعَ اللّهَ ومَن عَصاهُ عَصَى اللّهَ صَلَّى اللّهُ عَلَيهِ وآلِهِ وسَلَّمَ كَثيرا، إمامُ الهُدى، وَالنَّبِيُّ المُصطَفى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص370 ح2 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گواهى مى دهم كه محمّد، بنده و فرستاده اوست. او را با كتابش، به عنوان حجّتى بر بندگانش فرستاد. هر كه از او فرمان بَرَد، از خدا فرمان بُرده است، و هر كه نافرمانى اش كند، خدا را نافرمانى كرده است. سلام و درود فراوان خدا بر او و خاندانش باد؛ او كه پيشواى راه راست و پيامبرِ برگزيده [ى خدا] است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ الصَّفِيُّ، وأَمينُهُ الرَّضِيُّ صلى الله عليه و آله، أرسَلَهُ بِوُجوبِ الحُجَجِ، وظُهورِ الفَلَجِ، وإيضاحِ المَنهَجِ، فَبَلَّغَ الرِّسالَةَ صادِعا بِها، وحَمَلَ عَلَى المَحَجَّةِ دالّاً عَلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 185، أعلام الدين: ص67، بحار الأنوار: ج18 ص223 ح59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گواهى مى دهم كه محمّد، بنده او و فرستاده برگزيده و امينِ پسنديده اوست. او را با حجّت هاى لازم [و قانع كننده] و پيروزى آشكار، و [براى] روشن ساختن راه فرستاد، و او پيام خداوند را آشكارا ابلاغ كرد و با راه نمايى كردن مردم، آنان را به راه راستْ كشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ، أرسَلَهُ بِالدّينِ المَشهورِ، وَالعَلَمِ المَأثورِ، وَالكِتابِ المَسطورِ، وَالنّورِ السّاطِعِ، وَالضِّياءِ اللّامِعِ، وَالأَمرِ الصّادِعِ، إزاحَةً لِلشُّبُهاتِ، وَاحتِجاجا بِالبَيِّناتِ، وتَحذيرا بِالآياتِ، وتَخويفا بِالمَثُلاتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَثُلاتُ: يعني عقوبات أمثالهم من المُكذّبين (مجمع البحرين: ج3 ص1671 «مثل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 2، بحار الأنوار: ج18 ص217 ح49؛ مطالب السؤول: ج1 ص241.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گواهى مى دهم كه محمّد، بنده و فرستاده اوست. او را با دينِ بلندآوازه و نشانه برگزيده و كتاب نوشته و نور درخشان و پرتو تابان و فرمان آشكار فرستاد تا شُبهات را بزُدايد و با دلايل روشن، احتجاج كند و با آيات، هشدار دهد و به وسيله كيفرها[يى كه بر سر گذشتگانِ كفرپيشه آمد]، بترساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصفِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: صَدَعَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَدَعتُ الشَيءَ: أظهرتُهُ وبَيَّنتُه (لسان العرب: ج8 ص195 «صدع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِما أمَرَهُ رَبُّهُ، وبَلَّغَ ما حَمَّلَهُ، حَتّى أفصَحَ بِالتَّوحيدِ دَعوَتَهُ، وأَظهَرَ فِي الخَلقِ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، حَتّى خَلَصَت لَهُ الوَحدانِيَّةُ، وصَفَت لَهُ الرُّبوبِيَّةُ، وأَظهَرَ اللّهُ بِالتَّوحيدِ حُجَّتَهُ، وأَعلى بِالإِسلامِ دَرَجَتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص72 ح26، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص123 ح15 كلاهما عن الهيثم بن عبد اللّه الرماني عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج4 ص223 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: آنچه را پروردگارش به او دستور داد، آشكارا ابلاغ نمود و پيامى را كه بر دوش او نهاد، [به مردم] رساند، تا اين كه دعوت به يكتاپرستى اش را علنى نمود و اقرار به يگانگى و بى شريك بودن خدا را در ميان مردمان، آشكار ساخت تا جايى كه يگانگى براى خداوند، خالص گشت و ربوبيّت، منحصر به او شد و خداوند به وسيله توحيد، حجّتِ او را پيروز گردانيد و به واسطه اسلام، درجه اش را بالا بُرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يا أيُّهَا النّاسُ! إنَّهُ لَم يَكُن للّهِِ سُبحانَهُ حُجَّةٌ في أرضِهِ أوكَدُ مِن نَبِيِّنا مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله، ولا حِكمَةٌ أبلَغُ مِن كِتابِهِ القُرآنِ العَظيمِ...&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غررالحكم: ج6 ص468 ح11004، عيون الحكم والمواعظ: ص557 ح10253 وليس فيه «القرآن».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى مردم! براى خداوند سبحان در زمين، حجّتى محكم تر از پيامبر ما، محمّد صلى الله عليه و آله، و حكمتى رساتر از كتابش، قرآن بزرگ، نيست.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-تسمية-الأنبياء-عليهم-السلام-بالحجة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ تَسمِيَةُ الأَنبِياءِ عليهم السلام بِالحُجَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ حجّت ناميده شدن پيامبران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في بَعضِ خُطَبِهِ ـ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي كانَ في أوَّلِيَّتِهِ وَحدانِيّا... استَتَرَ عَن خَلقِهِ، وبَعَثَ إلَيهِمُ الرُّسُلَ لِتَكونَ لَهُ الحُجَّةُ البالِغَةُ عَلى خَلقِهِ، ويَكونَ رُسُلُهُ إلَيهِم شُهَداءَ عَلَيهِم، وَابتَعَثَ فيهِمُ النَّبِيّينَ مُبَشِّرينَ ومُنذِرينَ، لِيَهلِكَ مَن هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ، ويَحيى مَن حَيَّ عَن بَيِّنَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص44 ح4 عن إسحاق بن غالب عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج4 ص288 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در يكى از سخنرانى هاى ايشان ـ: سپاس، خدايى را كه از آغاز، يگانه بود&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او بود و جز او، كسى نبود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.… خويش را از آفريدگانش، در پرده داشت و فرستادگان را سوى ايشان فرستاد تا حجّت رساى او بر آفريدگانش باشند و اين فرستادگان بر آنها، گواهانى بر ايشان؛ و پيامبران را در ميان آنان، نويد دهنده و هشدار دهنده بر انگيخت، تا آن كه نابود مى شود، از روى دليلْ نابود شود و آن كه زنده مى ماند، به جهت دليل روشن داشتن، زنده بمانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن خُطبَةٍ لَهُ يَذكُرُ فيها بَني آدَمَ وما بَعَثَهُ اللّهُ إلَيهِم مِن بَيِّناتٍ وحُجَجٍ ـ: ... فَبَعَثَ فيهِم رُسُلَهُ، وواتَرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التواتِرُ: التتابُعُ. وقيل: هو تتابع الأشياء وبينها فجوات وفترات (لسان العرب: ج5 ص275 «وتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِم أنبِياءَهُ، لِيَستَأدوهُم ميثاقَ فِطرَتِهِ، ويُذَكِّروهُم مَنسِيَّ نِعمَتِهِ، ويَحتَجّوا عَلَيهِم بِالتَّبليغِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 1، بحار الأنوار: ج11 ص60 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از سخنان ايشان كه در آن، از آدميان و دلايل روشن و حجّت هايى كه خداوند به سويشان فرستاده، ياد مى كند ـ: فرستادگان خود را در ميان آنان بر انگيخت و پيامبرانش را پياپى [و در فاصله هاى معيّن] به سويشان فرستاد تا از آنان بخواهد كه پيمان الهى را كه در سرشت آنان نهاده، ادا كنند و نعمت فراموش شده او را به يادشان آورند و با رساندن پيام، حجّت را بر آنانْ تمام كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَعَثَ اللّهُ رُسُلَهُ بِما خَصَّهُم بِهِ مِن وَحيِهِ، وجَعَلَهُم حُجَّةً لَهُ عَلى خَلقِهِ، لِئَلّا تَجِبَ الحُجَّةُ لَهُم بِتَركِ الإِعذارِ إلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 144، بحار الأنوار: ج29 ص612 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند، فرستادگانش را با وحى خويش ـ كه به آنان اختصاص داده ـ، فرستاد و ايشان را حجّت خود بر آفريدگانش قرار داد تا مردم، بهانه نياورند كه بيم داده نشده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهُ سُبحانَهُ يَحتَجُّ بِأَربَعَةِ أنفُسٍ عَلى أربَعَةِ أجناسٍ مِنَ النّاسِ: عَلَى الأَغنِياءِ بِسُلَيمانَ، وعَلَى الفُقَراءِ بِعيسى، وعَلَى العَبيدِ بِيوسُفَ، وعَلَى المَرضى بِأَيّوبَ عَلَيهِم أفضَلُ الصَّلاةِ وَالسَّلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص212.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند سبحان، به چهار نفر بر چهار گروه از مردم، احتجاج مى كند: بر توانگران به سليمان، بر تهى دستان به عيسى، بر بردگان به يوسف، و بر بيماران به ايّوب ـ كه برترين درود و سلام بر ايشان باد ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معجزات-الأنبياء-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: مُعجِزاتُ الأَنبِياءِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: معجزات پيامبران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-تسمية-الإعجاز-بالبرهان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ تَسمِيَةُ الإِعجازِ بِالبُرهانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ برهان ناميده شدن معجزه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اسْلُكْ يَدَكَ فِى جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَ اضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِن رَّبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَ مَلَاءِيْهِ إِنَّهُمْ كَانُواْ قَوْمًا فَاسِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«دست خود را در گريبانت ببر تا سپيد و بى گزند، بيرون آيد؛ و [براى رهايى] از اين هراس، بازويت را به [بدن] خودت بچسبان. اين دو [معجزه]، دو برهان از جانب پروردگار توست به سوى فرعون و سران او؛ زيرا آنان، قومى نافرمان اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في ذِكرِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: الَّذي بَعَثَهُ بِالآياتِ المُحكَمَةِ، وَالبَراهينِ الواضِحَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص250 ح2325، التوحيد: ص254 ح4 كلاهما عن عيسى بن يونس، الإرشاد: ج2 ص201 عن العبّاس بن عمرو الفقيمي، علل الشرائع: ص404 ح4، الأمالي للصدوق: ص715 ح985 كلاهما عن الفضل بن يونس، بحار الأنوار: ج3 ص34 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در يادكردِ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: كسى است كه خداوند، او را با آياتى محكم و برهان هايى روشن فرستاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِلزِّنديقِ الَّذي سَأَ لَهُ: مِن أينَ أثبَتَّ الأَنبِياءَ وَالرُّسُلَ؟ ـ: ثَبَتَ ذلِكَ في كُلِّ دَهرٍ وزَمانٍ، مِمّا أتَت بِهِ الرُّسُلُ وَالأَنبِياءُ مِنَ الدَّلائِلِ وَالبَراهينِ، لِكَيلا تَخلُوَ أرضُ اللّهِ مِن حُجَّةٍ، يَكونُ مَعَهُ عِلمٌ يَدُلُّ عَلى صِدقِ مَقالَتِهِ، وجَوازِ عَدالَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص168 ح1، علل الشرائع: ص120 ح3، التوحيد: ص249 ح1 كلّها عن هشام بن الحكم، الاحتجاج: ج2 ص213 ح223 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به زنديقى كه از ايشان پرسيد: چگونه [ضرورت وجود] پيامبران و رسولان را اثبات مى كنى؟ ـ: ثابت شد كه در هر عصر و زمانى، رسولان و پيامبران، دلايل و برهان هايى آوردند تا زمينِ خدا از حجّتى كه با خود، دانشى گواه بر راستگويى و عادل بودنش دارد، خالى نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام المهدي عليه السلام ـ في وَصفِ الأَنبِياءِ عليهم السلام ـ: بايَنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يأتين»، وما في المتن أثبتناه من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَينَهُم وبَينَ مَن بَعَثَهُم إلَيهِم بِالفَضلِ الَّذي جَعَلَهُ لَهُم عَلَيهِم، وما آتاهُم مِنَ الدَّلائِلِ الظّاهِرَةِ وَالبَراهينِ الباهِرَةِ، وَالآياتِ الغالِبَةِ. فَمِنهُم مَن جَعَلَ النّارَ عَلَيهِ بَردا وسَلاما وَاتَّخَذَهُ خَليلاً، ومِنهُم مَن كَلَّمَهُ تَكليما وجَعَلَ عَصاهُ ثُعبانا مُبينا، ومِنهُم مَن أحيَا المَوتى بِإِذنِ اللّهِ، وأَبرَأَ الأَكمَهَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأكمَهُ: هو الذي يولد أعمى (مجمع البحرين: ج3 ص1596 «كمه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالأَبرَصَ بِإِذنِ اللّهِ، ومِنهُم مَن عَلَّمَهُ مَنطِقَ الطَّيرِ واُوتِيَ مِن كُلِّ شَيءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ بَعَثَ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله رَحمَةً لِلعالَمينَ، وتَمَّمَ بِهِ نِعمَتَهُ، وخَتَمَ بِهِ أنبِياءَهُ، وأَرسَلَهُ إلَى النّاسِ كافَّةً، وأَظهَرَ مِن صِدقِهِ ما أظهَرَ، وبَيَّنَ مِن آياتِهِ وعَلاماتِهِ ما بَيَّنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص288 ح246، الاحتجاج: ج2 ص539 ح343 كلاهما عن أحمد بن إسحاق، بحار الأنوار: ج25 ص182 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام مهدى عليه السلام ـ در توصيف پيامبران عليهم السلام ـ: [خداوند،] ميان پيامبران و كسانى كه پيامبران را سوى ايشان فرستاد، با امتيازى كه پيامبران را بر ايشان داد و به واسطه دلايل آشكار و برهان هاى روشن و نشانه هاى چيره گرى كه به آنان عطا فرمود، متمايز ساخت. بر يكى، آتش را سرد و بى گزند ساخت و دوست حقيقى خود، قرارش داد. با يكى، سخن گفت و چوب دستش را به اژدهايى نمايان، تبديل كرد. يكى از آنان، به اذن خداوند، مُردگان را زنده مى ساخت و با اجازه خداوند، كور مادرزاد و پيس را شفا مى داد. به يكى، زبانِ مرغان را آموخت و از هر چيزى به او داده شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس محمّد صلى الله عليه و آله را به عنوان رحمتى براى جهانيانْ بر انگيخت و نعمتش را با او تمام كرد و سلسله پيامبرانش را بدو پايان بخشيد و او را به سوى همه مردمان فرستاد و در باره حقّانيت و راستگويى او، نشانه هايى را نمودار ساخت و آيات و علامت هاى بسيارى را از او نشان داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-تسمية-الإعجاز-بالبينة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ تَسمِيَةُ الإِعجازِ بِالبَيِّنَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ دليل روشن ناميده شدن معجزه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«حَقِيقٌ عَلَى أَن لَا أَقُولَ عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ قَدْجِئْتُكُم بِبَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ فَأَرْسِلْ مَعِىَ بَنِى إِسْرَاءِيلَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«شايسته است كه بر خدا، جز [سخن] حق نگويم. من، در حقيقت، دليلى روشن از سوى پروردگارتان، براى شما آورده ام. پس فرزندان اسرائيل را همراه من بفرست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُم بَيِّنَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ ءَايَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِى أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به سوى [قوم] ثمود، برادرشان صالح را [فرستاديم]. گفت: اى قوم من! خدا را بپرستيد. براى شما، هيچ معبودى جز او نيست. در حقيقت، براى شما از جانب پروردگارتان، دليلى آشكار آمده است. اين، ماده شترِ خدا براى شماست كه پديده اى شگرف است. پس آن را بگذاريد تا در زمين خدا بخورد و گزندى به او نرسانيد، تا [مبادا به سبب آن،] شما را عذابى دردناك، فرو گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: البقرة: 87 و 92 و 253، آل عمران: 105 و 183 و 184، المائدة: 32 و 110، الأنعام: 157، الأعراف: 85 و 101، التوبة: 70، يونس: 74، هود: 17 و 28 و 63 و 64 و 88، إبراهيم: 9، النحل: 44، طه: 72، العنكبوت: 39، فاطر: 25، غافر: 34 و 50 و 83، الزخرف: 63، الحديد: 25، الصفّ: 6.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: بقره: آيه 87، 92 و 253، آل عمران: آيه 105، 183 ـ 184، مائده: آيه 32 و 110، انعام: آيه 157، اعراف: آيه 85 و 101، توبه: آيه 70، يونس: آيه 74، هود: آيه 17 و 28 و 63 ـ 64 و 88، ابراهيم: آيه 9، نحل: آيه 44، طه: آيه 72، عنكبوت: آيه 39، فاطر: آيه 25، غافر: آيه 34 و 50 و 83، زخرف: آيه 63، حديد: آيه 25، صف: آيه 6.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-تسمية-الإعجاز-بالآية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ تَسمِيَةُ الإِعجازِ بِالآيَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ آيه ناميده شدن معجزه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَالَ إِن كُنتَ جِئْتَ بِآيَةٍ فَأْتِ بِهَا إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ * فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِىَ ثُعْبَانٌ مُّبِينٌ * وَنَزَعَ يَدَهُ فَإِذَا هِىَ بَيْضَاءُ لِلنَّاظِرِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 106 ـ 108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[فرعون] گفت: «اگر معجزه اى آورده اى، پس اگر راست مى گويى، آن را ارائه كن». پس [موسى] عصايش را افكند و ناگاه، اژدهايى آشكار شد. نيز دست خود را [از گريبان] بيرون كشيد و ناگهان، براى تماشاگران، سپيد [و درخشنده] بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-تسمية-الإعجاز-بالسلطان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ تَسمِيَةُ الإِعجازِ بِالسُّلطانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ سلطان ناميده شدن معجزه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَسْئلُكَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَن تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتَابًا مِّنَ السَّمَاءِ فَقَدْ سَأَلُواْ مُوسَى أَكْبَرَ مِن ذَ لِكَ فَقَالُواْ أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُواْ الْعِجْلَ مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ فَعَفَوْنَا عَن ذَلِكَ وَءَاتَيْنَا مُوسَى سُلْطَانًا مُّبِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 153.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اهل كتاب، از تو مى خواهند كه كتابى را از آسمان [يكباره] بر آنان، فرود آورى. البتّه از موسى، بزرگ تر از اين را خواستند و گفتند: «خدا را، آشكارا به ما بنماى». پس به سزاى ظلمشان، صاعقه آنان را فرو گرفت. سپس، بعد از آن كه دلايل آشكار برايشان آمد، گوساله را [به پرستش] گرفتند، و ما از آن هم در گذشتيم و به موسى، برهانى (معجزه اى) روشن، عطا كرديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَ جَاءَهُمْ رَسُولٌ كَرِيمٌ * أَنْ أَدُّواْ إِلَىَّ عِبَادَ اللَّهِ إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ * وَ أَن لَا تَعْلُواْ عَلَى اللَّهِ إِنِّى ءَاتِيكُم بِسُلْطَانٍ مُّبِينٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدخان: 17 ـ 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به يقين، پيش از آنان، قوم فرعون را آزموديم، و فرستاده اى بزرگوار، برايشان آمد كه [به آنان گفت]: بندگان خدا را به من بسپاريد؛ زيرا من براى شما، فرستاده اى امينم؛ و بر خدا برترى مجوييد كه من براى شما، حجّتى (معجزه اى) آشكار آورده ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أهل-بيت-النبي-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: أهلُ بَيتِ النَّبِيِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: نَحنُ الحُجَّةُ البالِغَةُ عَلى مَن دونَ السَّماءِ وفَوقَ الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص270 ح6، تفسير العيّاشي: ج1 ص383 ح122، رجال الكشّي: ج2 ص594 الرقم 551، بصائر الدرجات: ص104 ح6، إعلام الورى: ج1 ص535 كلّها عن سدير، بحار الأنوار: ج25 ص298 ح62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ما بر هر آن كه در زيرِ آسمان و روى زمين است، حجّتى رسا هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اللّهُمَّ إنَّهُ لا بُدَّ لَكَ مِن حُجَجٍ في أرضِكَ، حُجَّةٍ بَعدَ حُجَّةٍ عَلى خَلقِكَ، يَهدونَهُم إلى دينِكَ، ويُعَلِّمونَهُم عِلمَكَ كَيلا يَتَفَرَّقَ أتباعُ أولِيائِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص339 ح13، الغيبة للنعماني: ص137 ح2، بحار الأنوار: ج23 ص54 ح116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خدايا! ناگزير، براى تو در زمينت، حجّت هايى لازم است؛ حجّتى از پىِ حجّتى بر آفريدگانت، كه ايشان را به دين تو، راه نمايى كنند و علم تو را به آنان بياموزند تا پيروان اولياى تو، پراكنده نشوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اُخرُجوا إلَى اللّهِ بِمَا افتَرَضَ عَلَيكُم مِن حَقِّهِ، وبَيَّنَ لَكُم مِن وَظائِفِهِ، أنَا شاهِدٌ لَكُم وحَجيجٌ يَومَ القِيامَةِ عَنكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 176، بحار الأنوار: ج71 ص190 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شما از عهده حقوقى كه خداوند براى خويش بر شما واجب كرده و وظايفى كه برايتان مشخّص كرده است، بيرون آييد من هم روز قيامت، براى شما شهادت مى دهم و از شما، دفاع مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذَمِّ العاصينَ مِن أصحابِهِ ـ: قَد دارَستُكُمُ الكِتابَ، وفاتَحتُكُمُ الحِجاجَ، وعَرَّفتُكُم ما أنكَرتُم، وسَوَّغتُكُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساغ الشرابُ: أي دخل سهلاً (النهاية: ج2 ص422 «سوغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مَجَجتُم، لَو كانَ الأَعمى يَلحَظُ، أوِ النّائِمُ يَستَيقِظُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 180.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نكوهش ياران نافرمانش ـ: من كتاب [خدا] را به شما آموختم و برايتان، دليل آوردم (/ باب احتجاج و استدلال را به روى شما گشودم) و آنچه را نمى شناختيد، به شما شناساندم و آنچه را كه از دهانتان بيرون مى افكنديد، به مذاق شما گوارا ساختم. اى كاش كه نابينا، بينا مى گشت يا كه خفته، بيدار مى شد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنّي لَعَلى إقامَةِ حُجَجِ اللّهِ اُقاوِلُ، وعَلى نُصرَةِ دينِهِ اُجاهِدُ واُقاتِلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص43 ح3777، عيون الحكم والمواعظ: ص169 ح3557.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر آينه، من براى اقامه حجّت هاى خدا، گفتگو مى كنم و براى يارى دادن دين خدا، جهاد و جنگ مى نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في زِيارَةِ الإِمامِ عَلِيٍ عليه السلام المَعروفَةِ بِزِيارَةِ أمينِ اللّهِ ـ: ألزَمَ أعداءَكَ الحُجَّةَ في قَتلِهِم إيّاكَ، مَعَ ما لَكَ مِنَ الحُجَجِ البالِغَةِ عَلى جَميعِ خَلقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص92 ح93 عن علي بن مهدي بن صدقة الرقّي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج100 ص264 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در زيارت امام على عليه السلام، معروف به «زيارت امين اللّه» ـ: در كنار حجّت هاى رسايى كه تو را بر همه آفريدگان اوست، [خداوند] كشته شدنت به دست دشمنانت را نيز حجّتى [بر حقّانيت تو] عليه دشمنانت قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الجواد عن الإمام الصادق عن أبيه الإمام الباقر عليهم السلام ـ لِرَجُلٍ سَأَ لَهُ عَن مَسائِلَ ـ: كَما أنَّ الأَمرَ لا بُدَّ مِن تَنزيلِهِ مِنَ السَّماءِ يَحكُمُ بِهِ أهلُ الأَرضِ، كَذلِكَ لا بُدَّ مِن والٍ، فَإِن قالوا: لا نَعرِفُ هذا، فَقُل لَهُم: قولوا ما أحبَبتُم، أبَى اللّهُ عَزَّ وجَلَّ بَعدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله أن يَترُكَ العِبادَ ولا حُجَّةَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: ثُمَّ وَقَفَ [الرَّجُلُ] فَقالَ: هاهُنا يَابنَ رَسولِ اللّهِ بابٌ غامِضٌ، أرَأَيتَ إن قالوا: حُجَّةُ اللّهِ: القُرآنُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذَن أقولُ لَهُم: إنَّ القُرآنَ لَيسَ بِناطِقٍ يَأمُرُ ويَنهى، ولكِنَّ لِلقُرآنِ أهلٌ يَأمُرونَ ويَنهَونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص246 ح1 عن الحسن بن العباس بن الحريش، بحار الأنوار: ج25 ص77 ح64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام جواد عليه السلام ـ به نقل از امام صادق عليه السلام ـ: پدرم باقر عليه السلام، در پاسخ به مردى كه از ايشان سؤالاتى پرسيد، فرمود: «همان گونه كه فرمان [و قانون] بايد از آسمان فرو فرستاده شود كه مردم زمين، بر اساس آنْ حكم كنند، وجود زمامدارى [از جانب خداوند] هم لازم است. اگر گفتند: ما آن زمامدار را نمى شناسيم، به آنها بگو: هر چه دوست داريد، بگوييد؛ امّا خداوند عز و جل نخواسته است كه بعد از محمّد صلى الله عليه و آله، بندگان را بدون حجّتى بر ايشان، رها كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[آن مرد] ايستاد و گفت: اى فرزند پيامبر خدا! در اين جا، موضوع پيچيده اى وجود دارد. بفرما كه اگر گفتند: «حجّت خدا، [فقط] قرآن است» [، چه بگويم]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پدرم] فرمود: «آن گاه به ايشان مى گويم: قرآن، زبان ندارد كه امر و نهى كند؛ بلكه قرآن، اهلى دارد كه آنها، امر و نهى مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في وَصفِ أهلِ البَيتِ عليهم السلام ـ: هؤُلاءِ أهلُ بَيتٍ أكرَمَهُمُ اللّهُ بِسِرِّهِ، وشَرَّفَهُم بِكَرامَتِهِ، وأَعَزَّهُم بِالهُدى، وثَبَّتَهُم بِالوَحيِ، وجَعَلَهُم أئِمَّةَ هُدىً ونوراً فِي الظُّلَمِ لِلنَّجاةِ، وَاختَصَّهُم لِدينِهِ، وفَضَّلَهُم بِعِلمِهِ، وآتاهُم ما لَم يُؤتِ أحَداً مِنَ العالَمينَ، وجَعَلَهُم عِماداً لِدينِهِ، ومُستَودَعا لِمَكنونِ سِرِّهِ، واُمَناءَ عَلى وَحيِهِ، وشُهَداءَ عَلى بَرِيَّتِهِ، وَاختارَهُمُ اللّهُ وحَباهُم، وخَصَّهُم وَاصطَفاهُم، وفَضَّلَهُم وَارتَضاهُم، وَانتَجَبَهُم وَانتَقاهُم، وجَعَلَهُم لِلبِلادِ وَالعِبادِ عُمَّاراً، وأَدِلّاءَ لِلاُمَّةِ عَلَى الصِّراطِ، فَهُم أئِمَّةُ الهُدى، وَالدُّعاةُ إلَى التَّقوى، وكَلِمَةُ اللّهِ العُليا، وحُجَّةُ اللّهِ العُظمى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليقين لابن طاووس: ص319، تفسير فرات: ص396 ح527 كلاهما عن زياد بن المنذر، بحار الأنوار: ج26 ص251 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در توصيف اهل بيت عليهم السلام ـ: اينان، خاندانى هستند كه خداوند، اسرار خويش را به آنان عطا فرموده و به كرامت خود، مفتخرشان ساخته است و به هدايت، ارجمندشان داشته و به وحى، ثابتْ قدمشان نموده است. ايشان را پيشوايانِ هدايت و نورى در تاريكى ها، براى نجات [بشر] قرار داده است و به دين خود، ويژه شان گردانيده و به علم خود، برترى شان داده و به آنها چيزى عطا كرده كه به هيچ يك از مردمان نداده است. آنان را ستون دينش و سپردگاه راز نهانش و امين بر وحى اش و گواهانِ بر آفريدگانش قرار داده است. خداوند، ايشان را انتخاب كرد و به آنان بخشيد و از بندگان ويژه خود، قرارشان داد. آنها را برگزيد و برترى شان داد و پسنديد. آنها را دستچين كرده، جدا ساخت و آباد كنندگان شهرها گردانيد و آنها را بندگان و راه نمايان امّت به راه راستْ قرار داد. پس ايشان، پيشوايان هدايت و دعوتگران به پرهيزگارى و كلمه برتر خدا و بزرگ ترين حجّت خدا هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن منصور بن حازم: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إنَّ اللّهَ أجَلُّ وأَكرَمُ مِن أن يُعرَفَ بِخَلقِهِ، بَلِ الخَلقُ يُعرَفونَ بِاللّهِ، قالَ: صَدَقتَ، قُلتُ: إنَّ مَن عَرَفَ أنَّ لَهُ رَبّا، فَيَنبَغي لَهُ أن يَعرِفَ أنَّ لِذلِكَ الرَّبِّ رِضا وسَخَطا، وأَنَّهُ لا يُعرَفُ رِضاهُ وسَخَطُهُ إلّا بِوَحيٍ أو رَسولٍ، فَمَن لَم يَأتِهِ الوَحيُ فَقَد يَنبَغي لَهُ أن يَطلُبَ الرُّسُلَ، فَإِذا لَقِيَهُم عَرَفَ أنَّهُمُ الحُجَّةُ، وأَنَّ لَهُمُ الطّاعَةَ المُفتَرَضَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقُلتُ لِلنّاسِ: تَعلَمونَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ هُوَ الحُجَّةَ مِنَ اللّهِ عَلى خَلقِهِ؟ قالوا: بَلى، قُلتُ: فَحينَ مَضى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مَن كانَ الحُجَّةَ عَلى خَلقِهِ؟ فَقالوا: القُرآنُ. فَنَظَرتُ فِي القُرآنِ فَإِذا هُوَ يُخاصِمُ بِهِ المُرجِيُّ وَالقَدَرِيُّ وَالزِّنديقُ الَّذي لا يُؤمِنُ بِهِ، حَتّى يَغلِبَ الرِّجالَ بِخُصومَتِهِ، فَعَرَفتُ أنَّ القُرآنَ لا يَكونُ حُجَّةً إلّا بِقَيِّمٍ، فَما قالَ فيهِ مِن شَيءٍ كانَ حَقّا، فَقُلتُ لَهُم: مَن قَيِّمُ القُرآنِ؟ فَقالوا: اِبنُ مَسعودٍ قَد كانَ يَعلَمُ وعُمَرُ يَعلَمُ، وحُذَيفَةُ يَعلَمُ. قُلتُ: كُلَّهُ؟ قالوا: لا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَم أجِد أحَدا يُقالُ: إنَّهُ يَعرِفُ ذلِكَ كُلَّهُ إلّا عَلِيّا عليه السلام، وإذا كانَ الشَّيءُ بَينَ القَومِ فَقالَ هذا: لا أدري، وقالَ هذا: لا أدري، وقالَ هذا: لا أدري، وقال هذا: أنَا أدري، فَأَشهَدُ أنَّ عَلِيّا عليه السلام كانَ قَيِّمَ القُرآنِ، وكانَت طاعَتُهُ مُفتَرَضَةً، وكانَ الحُجَّةَ عَلَى النّاسِ بَعدَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وأَنَّ ما قالَ فِي القُرآنِ فَهُوَ حَقٌّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: رَحِمَكَ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص168 ح2، وسائل الشيعة: ج18 ص129 ح33509.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از منصور بن حازِم ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: خدا، بزرگ تر و ارجمندتر از آن است كه به واسطه مخلوقش شناخته شود؛ بلكه مخلوق، به خدا شناخته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درست است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: كسى كه بداند پروردگارى دارد، لازم است بداند كه براى آن پروردگار، خشنودى و ناخشنودى اى است و اين خشنودى و ناخشنودى او، دانسته نمى شود، مگر از طريق وحى يا پيامبر، و كسى كه به خودِ او وحى نمى شود، لازم است تا در جستجوى پيامبران بر آيد؛ و چون ايشان را يافت، در مى يابد كه آنان، حجّت هستند و اطاعتشان، واجب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به مردم (مخالفان) گفتم: آيا شما مى دانيد [و معتقديد] كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، حجّت خدا بر خلقش بود؟ آنها گفتند: آرى. گفتم: پس هنگامى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفت، چه كسى حجّت بر خلقش بود؟ گفتند: قرآن. من در قرآن نگريستم و ديدم كه مُرجئى و قَدَرى و [حتّى] زنديق كه به آن ايمان ندارد، براى چيره آمدن بر افراد در مجادله اش، به قرآن استدلال مى كند. پس دريافتم كه قرآن، حجّت نيست، مگر با متولّى، و آنچه آن متولّى در باره قرآن بگويد، همان درست است. پس به آنها گفتم: متولّىِ قرآن كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: ابن مسعود، قرآن را مى دانست. عمر هم مى دانست. حُذَيفه هم مى دانست. گفتم: همه آن را [مى دانستند]؟ گفتند: نه. پس من هيچ كس را نيافتم كه گفته شود: «او، همه قرآن را مى داند»، مگر على عليه السلام. هر گاه مسئله اى ميان مردم به وجود مى آمد، اين (ابن مسعود) مى گفت: «نمى دانم» و اين (عمر) مى گفت: «نمى دانم» و اين (حُذَيفه) مى گفت: «نمى دانم». اين (على عليه السلام) مى فرمود: «مى دانم». پس گواهى مى دهم كه على، متولّى قرآن بود و اطاعت از او، واجب است و بعد از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، او حجّت بر مردم بود و هر چه او در باره قرآن گفته، همان درست است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «رحمت خدا بر تو باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في زِيارَةِ الإِمامِ الحُسَينِ عليه السلام ـ: السَّلامُ عَلَيكَ يا وارِثَ الأَنبِياءِ، السَّلامُ عَلَيكَ يا وَصِيَّ الأَوصِياءِ، السَّلامُ عَلَيكَ وعَلى ذُرِّيَّتِكَ الَّذينَ حَباهُمُ اللّهُ بِالحُجَجِ البالِغَةِ، وَالنّورِ وَالصِّراطِ المُستَقيمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص59 ح131 عن الحسين بن ثوير، المزار للمفيد: ص108، المزار الكبير: ص377 كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج101 ص210 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در زيارت امام حسين عليه السلام ـ: سلام بر تو، اى وارث پيامبران! سلام بر تو، اى وصىّ اوصيا! سلام بر تو و بر فرزندان تو كه خداوند، حجّت هاى رسا و نور و راه راست را به ايشان بخشيد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا نُجوما يُستَضاءُ بِنا ولِلبَرِيَّةِ نَحنُ اليَومَ بُرهانُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص277، بحار الأنوار: ج47 ص26 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما ستارگانى هستيم كه از نور ما، راه، جُسته مى شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و براى مردمان، امروز، ما برهانيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام ـ في زِيارَةِ الإِمامِ عَلِيٍّ عليه السلام يَومَ الغَديرِ ـ: مَولايَ أنتَ الحُجَّةُ البالِغَةُ، وَالمَحَجَّةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَحجَّة: جادَّة الطريق (مجمع البحرين: ج1 ص364 «حجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواضِحَةُ، وَالنِّعمَةُ السّابِغَةُ، وَالبُرهانُ المُنيرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص275 ح12 عن أبي القاسم بن روح وعثمان بن سعيد العمري عن الإمام العسكري عليه السلام، المزار للشهيد الأوّل: ص81 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج100 ص365.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام ـ در زيارت امام على عليه السلام در روز غدير ـ: مولاى من! تويى حجّت رسا و راه روشن و نعمت سرشار و برهان روشنگر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في إحدَى الزِّياراتِ الجامِعَةِ ـ: كُلَّما غابَ مِنكُم حُجَّةٌ، أو أفَلَ مِنكُم عَلَمٌ، أطَلعَ اللّهُ لِخَلقِهِ مِن عَقِبِ الماضي خَلَفا، إماما ونورا هادِيا، وبُرهانا مُبينا نَيِّرا، داعِيا عَن داعٍ، وهادِيا بَعدَ هادٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص300، بحار الأنوار: ج102 ص152.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام ـ در يكى از زيارت هاى جامعه ـ: هر زمان كه حجّتى از شما در گذرد يا نشانه اى از شما اُفول كند، خداوند براى خلق خود، از نسل آن درگذشته، جانشينى بر مى آورد كه پيشوا و نورى هدايتگر و برهانى روشن و نورانى باشد كه يكى از پىِ ديگرى [به راه حق] دعوت مى كند و يكى بعد از ديگرى، [مردمان را] هدايت مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ الكَبيرَةِ ـ: السَّلامُ عَلَى الأَئِمَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أئمّة الدعاة»، والتصويب من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّعاةِ، وَالقادَةِ الهُداةِ، وَالسّادَةِ الوُلاةِ، وَالذّادَةِ الحُماةِ، وأَهلِ الذِّكرِ، واُولِي الأَمرِ، وبَقِيَّةِ اللّهِ وخِيَرَتِهِ وحِزبِهِ، وعَيبَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَيبَةُ: مستودع أفضل الثياب، وعَيبَةُ العِلمِ على الإستعارة(مجمع البحرين: ج2 ص1296 «عيب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِلمِهِ، وحُجَّتِهِ وصِراطِهِ، ونورِهِ وبُرهانِهِ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعَزَّكُم بِهُداهُ، وخَصَّكُم بِبُرهانِهِ، وَانتَجَبَكُم لِنورِهِ... آياتُ اللّهِ لَدَيكُم وعَزائِمُهُ فيكُم، ونورُهُ وبُرهانُهُ عِندَكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص273 ح1، المزار الكبير: ص525 كلاهما عن موسى بن عمران النخعي، تهذيب الأحكام: ج6 ص96 ح177، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص610 ح3213 كلاهما عن موسى بن عبد اللّه النخعي وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج102 ص128 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام ـ در «زيارت جامعه كبيره» ـ: سلام بر پيشوايان دعوتگر، و رهبران هدايتگر، و سَروران حكومتگر، و مدافعان حمايتگر [از دين خدا]، و اهل ذكر، و اولياى امر، و يادگاران و برگزيدگان خدا و حزب او، و صندوق دانش او، و حجّت و راه او، و نور و برهان او...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، شما را به هدايتش، گرامى داشت و برهانش را به شما اختصاص داد و براى نور خويش، شما را برگزيد.… نشانه هاى خدا، در نزد شماست، و اراده و مشيّت هاى او [همراه] با شماست، و نور و برهانش، پيش شماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير عن أبي جعفر محمّد بن عبد اللّه الحميري ـ فيما خَرَجَ إلَيهِ مِنَ النّاحِيَةِ المُقَدَّسَةِ في زِيارَةِ صاحِبِ الأَمرِ عليه السلام ـ: أنتُم حُجَجُهُ وبَراهينُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص571، بحار الأنوار: ج94 ص39 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير ـ به نقل از ابو جعفر محمّد بن عبد اللّه حِميَرى، در زيارت صاحب امر عليه السلام كه از ناحيه مقدّسه براى او صادر شد ـ: شما، حجّت ها و برهان هاى خدا هستيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير عن محمّد بن الحسين البزوفري ـ في دُعاءِ النُّدبَةِ لِصاحِبِ الزَّمانِ عليه السلام ـ: يَابنَ الآياتِ البَيِّناتِ، يَابنَ الدَّلائِلِ الظّاهِراتِ، يَابنَ البَراهينِ الباهِراتِ، يَابنَ الحُجَجِ البالِغاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير: ص580، الإقبال: ج1 ص510 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج102 ص108.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار الكبير ـ به نقل از محمّد بن حسين بَزوفرى، در «دعاى ندبه» براى صاحبْ زمان عليه السلام ـ: اى پسر نشانه هاى روشن! اى پسر دلايل آشكار! اى پسر برهان هاى درخشان! اى پسر حجّت هاى رسا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: الإِسلامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: اسلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي شَرَعَ الإِسلامَ فَسَهَّلَ شَرائِعَهُ لِمَن وَرَدَهُ، وأَعَزَّ أركانَهُ عَلى مَن غالَبَهُ، فَجَعَلَهُ أمنا لِمَن عَلِقَهُ، وسِلما لِمَن دَخَلَهُ، وبُرهانا لِمَن تَكَلَّمَ بِهِ، وشاهِدا لِمَن خاصَمَ عَنهُ، ونورا لِمَنِ استَضاءَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 106، الكافي: ج2 ص49 ح1 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام وبأسانيد مختلفة عن أصبغ بن نباتة، الأمالي للمفيد: ص275 ح3، الأمالي للطوسي: ص37 ح40 كلاهما عن قبيصة بن جابر الأسدي، الغارات: ج1 ص138 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج68 ص347 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خدايى را كه شريعت اسلام را بر نهاد و آبشخورهاى آن را براى كسى كه بخواهد بِدان در آيد، آسان ساخت، و اركانش را در برابر كسى كه بخواهد بر آن چيرگى يابد، استوار گردانيد، و آن را براى كسى كه بِدانْ چنگ زند، وسيله اى امن قرار داد، و براى كسى كه به آن در آيد، [مايه] سلامت، و براى كسى كه با آن سخن گويد، برهان، و براى كسى كه از آن دفاع كند، گواه، و براى كسى كه بخواهد از آن پرتو گيرد، روشنايى قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في فَضلِ الإِسلامِ ـ: هُوَ عِندَ اللّهِ وَثيقُ الأَركانِ، رَفيعُ البُنيانِ، مُنيرُ البُرهانِ، مُضيءُ النّيرانِ، عَزيزُ السُّلطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 198، بحار الأنوار: ج68 ص345 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان فضيلت اسلام ـ: آن در نزد خداوند، پايه هايى استوار دارد و بنايى بلند، و برهانى روشنگر، و آتش هايى فروزان، و قدرتى شكست ناپذير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليهاالسلام ـ في دُعائِها عَقيبَ فَريضَةِ الظُّهرِ ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ خاتَمِ النَّبِيّينَ،... اللّهُمَّ بَيِّض وَجهَهُ، وأَعلِ كَعبَهُ، وأَفلِج&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أفلج حُجَّتَهُ: أي أظهرها (مجمع البحرين: ج3 ص1412 «فلج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حُجَّتَهُ، وأَتمِم نورَهُ، وثَقِّل ميزانَهُ، وعَظِّم بُرهانَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص314 ح212، مصباح المتهجّد: ص390 ح512 عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيه: «وأتمم نوره وثقّل ميزانه»، بحار الأنوار: ج86 ص68 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام ـ در دعايش بعد از نماز ظهر ـ: بار خدايا! بر محمّد، خاتم پيامبران، درود فرست.… بار خدايا! او را روسپيد گردان، و مقامش را بلند دار، و حجّتش را پيروز ساز، و نورش را كامل و ترازويش را سنگين كن، و برهانش را عظمت بخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي شَرَعَ الإِسلامَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «للإسلام» وما في المتن أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دينا... وجَعَلَ فيهِ النّورَ وَالبُرهانَ، وَالشِّفاءَ وَالبَيانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص154 ح23، بحار الأنوار: ج49 ص157 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: سپاس، خداى را كه دين اسلام را بنا نهاد... و در آن، روشنايى و برهان، و شفابخشى و بيانْ قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: العِلمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: علم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: العِلمُ كُلُّهُ حُجَّةٌ إلّا ما عُمِلَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص371 ح10 عن أبي أحمد الغازي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص281 ح25 عن داود بن سليمان الغازي عن الإمام الرضا عن آبائه عنه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص1800536 عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج2 ص29 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: علم، همه اش حجّت است، مگر آنچه كه بدان عمل شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أيُّهَا النّاسُ! إذا عَلِمتُم فَاعمَلوا بِما عَلِمتُم لَعَلَّكُم تَهتَدونَ، إنَّ العالِمَ العامِلَ بِغَيرِهِ كَالجاهِلِ الحائِرِ الَّذي لا يَستَفيقُ عَن جَهلِهِ، بَل قَد رَأَيتُ أنَّ الحُجَّةَ عَلَيهِ أعظَمُ، وَالحَسرَةَ أدوَمُ عَلى هذَا العالِمِ المُنسَلِخِ مِن عِلمِهِ، مِنها عَلى هذَا الجاهِلِ المُتَحَيِّرِ في جَهلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص45 ح6، بحار الأنوار: ج2 ص39 ح69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى مردم! چون دانا شويد، به آنچه مى دانيد، عمل كنيد، باشد كه هدايت شويد. عالِمى كه بر خلاف علمش عمل كند، مانند نادانِ سرگردانى است كه از [مستىِ] نادانى اش به هوش نيايد؛ بلكه به نظر من، حجّت بر او تمام تر است و افسوسِ چنين عالِمى كه از علم خويش جدا گشته، پايدارتر باشد تا افسوس آن نادانى كه در نادانى خويش، سرگردان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عِلمٌ بِلا عَمَلٍ، حُجَّةٌ للّهِِ عَلَى العَبدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص351 ح6296، عيون الحكم والمواعظ: ص340 ح5799.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: علمِ بدون عمل، حجّتى است براى خدا بر بنده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن لَم يَعمَل بِالعِلمِ، كانَ حُجَّةً عَلَيهِ ووَبالاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص410 ح8968، عيون الحكم والمواعظ: ص433 ح7461.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه به علمْ عمل نكند، آن علم، حجّتى عليه او و [مايه] مشقّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: يا عالِمُ، قَد قامَ عَلَيكَ حُجَّةُ العِلمِ، فَاستَيقِظ مِن رَقدَتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص317 ح646.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: اى عالِم! حجّتِ علم، بر تو اقامه شده است. پس، از خواب خود، بيدار شو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ أيضا ـ: مَنِ ازدادَ عِلما، فَليَحذَر مِن تَوكيدِ الحُجَّةِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص320 ح669.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: كسى كه علمش بيشتر است، بايد از قوى تر بودن حجّت بر خود، بر حذر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رواة-حديث-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: رُواةُ حَديثِ أهلِ البَيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: راويان حديث اهل بيت عليهم السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن إسحاق بن يعقوب: سَأَلتُ مُحَمَّدَ بنَ عُثمانَ العَمرِيَ رحمه الله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحد نوّاب القائم عليه السلام في غيبته الصغرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أن يوصِلَ لي كِتابا قَد سَأَلتُ فيهِ مَسائِلَ أشكَلَت عَلَيَّ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَوَرَدَ التَّوقيعُ بِخَطِّ مَولانا صاحِبِ الدّارِ عليه السلام: ... أمَّا الحَوادِثُ الواقِعَةُ، فَارجِعوا فيها إلى رُواةِ حَديثِنا؛ فَإِنَّهُم حُجَّتي عَلَيكُم، وأَنَا حُجَّةُ اللّهِ عَلَيكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص291 ح247، كمال الدين: ص483 ح4، الاحتجاج: ج2 ص542 ح344، الخرائج والجرائح: ج3 ص1113 ح30، بحار الأنوار: ج2 ص90 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى ـ به نقل از اسحاق بن يعقوب ـ: از محمّد بن عثمان عَمْرى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از نايبان چهارگانه امام مهدى عليه السلام در زمان غيبت صغرا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خواهش كردم تا نامه مرا ـ كه در آن، مسائلى را كه برايم مشكل شده بود، پرسيده بودم، به امام [مهدى] عليه السلام برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس توقيعى (پاسخى) با دستْ خطّ مولايمان صاحب خانه عليه السلام رسيد كه [در آن آمده بود]: «... در مسائل جديدى كه پيش مى آيد، به راويان حديث ما مراجعه كنيد؛ زيرا آنان، حجّت من بر شما هستند، و من، حجّت خدا بر شما هستم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلحاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: الصُّلَحاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: نيكان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسماعيل الهاشمي: شَكَوتُ إلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام ما ألقى مِن أهلِ بَيتي مِنِ استِخفافِهِم بِالدّينِ. فَقالَ: يا إسماعيلُ، لا تُنكِر ذلِكَ مِن أهلِ بَيتِكَ، فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى جَعَلَ لِكُلِّ أهلِ بَيتٍ حُجَّةً يَحتَجُّ بِها عَلى أهلِ بَيتِهِ فِي القِيامَةِ، فَيُقالُ لَهُم: ألَم تَرَوا فُلانا فيكُم؟ ألَم تَرَوا هَديَهُ فيكُم؟ ألَم تَرَوا صَلاتَهُ فيكُم؟ ألَم تَرَوا دينَهُ؟ فَهَلَا اقتَدَيتُم بِهِ؟! فَيَكونُ حُجَّةً عَلَيهِم فِي القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص83 ح42، تنبيه الخواطر: ج2 ص135 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسماعيل هاشمى ـ: از اين كه مى ديدم خانواده ام به دين، بى توجّهى مى كنند، به امام صادق عليه السلام شكايت بردم. ايشان فرمود: «اى اسماعيل! اين رفتار خانواده ات، تو را ناراحت نكند؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى رفتار آنان، به تو زيانى نمى رساند و در هر خانواده اى، ممكن است كه چنين كسانى پيدا شوند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا خداوند ـ تبارك و تعالى ـ براى هر خانواده اى، حجّتى قرار داده است كه با آن در روز قيامت، بر خانواده او احتجاج مى كند و به آنها گفته مى شود: مگر فلانى را در ميان خود نديديد؟ آيا راه و روش او را در جمع خود، مشاهده نكرديد؟ آيا نماز خواندن او را در ميان خود نديديد؟ آيا دين او را نديديد؟ پس چرا از او سرمشق نگرفتيد؟!. بدين ترتيب، آن شخص در قيامت، عليه آنان، حجّت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ الرَّجُلَ مِنكُم لَيَكونُ فِي المَحَلَّةِ فَيَحتَجُّ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ يَومَ القِيامَةِ عَلى جيرانِهِ بِهِ فَيُقالُ لَهُم: ألَم يَكُن فُلانٌ بَينَكُم؟ ألَم تَسمَعوا كَلامَهُ؟ ألَم تَسمَعوا بُكاءَهُ فِي اللَّيلِ؟ فَيَكونُ حُجَّةَ اللّهِ عَلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص84 ح43، تنبيه الخواطر: ج2 ص135 كلاهما عن معاوية بن عمّار، بحار الأنوار: ج7 ص285 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: فردى از شما در محلّه اى زندگى مى كند و خداوند عز و جل در روز قيامت، با او بر همسايگانش احتجاج مى كند و به ايشان گفته مى شود: «آيا فلانى، در بين شما نبود؟ آيا سخنان او را نشنيديد؟ آيا صداى گريه هاى شبانه او به گوش شما نرسيد؟». بدين ترتيب، او حجّت خدا بر آنان مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: المُؤمِنُ وَحدَهُ حُجَّةٌ، وَالمُؤمِنُ وَحدَهُ جَماعَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص376 ح1096، الخصال: ص584 ح10، بحار الأنوار: ج28 ص3 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مؤمن، به تنهايى حجّت است. مؤمن، به تنهايى، يك جماعت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: دُخولُ المُؤمِنِ عَلَى المُؤمِنِ تُرعَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «بدعة»، والتصويب من كنز العمّال. والترعَةُ: الروضة على المكان المرتفع خاصّة (النهاية: ج1 ص187 «ترع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ودُخولُ المُؤمِنِ عَلَى الكافِرِ حُجَّةٌ، وَالمُؤمِنُ يَزهو نورُهُ لِأَهلِ السَّماءِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص221 ح3073، كنز العمّال: ج1 ص155 ح773 كلاهما عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: وارد شدن مؤمن بر مؤمن [به منزله] بوستانى است، و وارد شدن مؤمن بر كافر، حجّت است. مؤمن، نورش براى اهل آسمان مى درخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام: المُؤمِنُ بَرَكَةٌ عَلَى المُؤمِنِ، وحُجَّةٌ عَلَى الكافِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص489، بحار الأنوار: ج78 ص374 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام: مؤمن، براى مؤمن [ديگر]، بركت است و بر كافر، حجّت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فقراء-شيعة-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: فُقَراءُ شيعَةِ أهلِ البيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: پيروان تهى دست اهل بيت عليهم السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: فُقَراءُ شيعَتِنا حُجَّةٌ عَلى أغنِيائِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص254.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيروان تهى دست ما، حجّت بر توانگرانشان هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يمنع-العصيان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: ما يَمنَعُ العِصيانَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: آنچه مانع نافرمانى مى شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَن رَّءَا بُرْهَانَ رَبِّهِ كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در حقيقت، [آن زن،] آهنگِ وى كرد و [يوسف نيز] اگر برهان پروردگارش را نديده بود، آهنگِ او مى كرد. چنين [كرديم] تا بدى و زشتكارى را از او باز گردانيم؛ چرا كه او از بندگانِ با اخلاص ما بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ» ـ: طَمِعَت فيهِ، فَقامَت إلى صَنَمٍ مُكَلَّلٍ بِالدُّرِّ وَالياقوتِ، في ناحِيَةِ البَيتِ، فَسَتَرَتهُ بِثَوبٍ أبيَضَ بَينَها وبَينَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أيُّ شَيءٍ تَصنَعينَ؟! فَقالَت: أستَحي أنَا مِن إلهي أن يَرانِيَ عَلى هذِهِ السَّوءَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ يوسُفُ عليه السلام: تَستَحيينَ مِن صَنَمٍ لا يَأكُلُ ولا يَشرَبُ، ولا أستَحي أنَا مِن إلهِيَ الَّذي هُوَ قائِمٌ عَلى كُلِّ نَفسٍ بِما كَسَبَت؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ: لا تَنالينَها مِنّي أبَدا. وهُوَ البُرهانُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي البرهان الذي رآه، وأخبر عنه سبحانه وتعالى بقوله: «لَوْلَا أَن رَّءَا بُرْهَانَ رَبِّهِ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمال: ج2 ص440 ح4442 نقلاً عن مسند عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند متعال: «و در حقيقت، [آن زن،] آهنگِ وى كرد» ـ: يعنى هوسِ او (يوسف عليه السلام) كرد. پس به سوى بتى آراسته به دُر و ياقوت ـ كه در گوشه اتاق بود ـ، رفت و آن را با پارچه اى سفيد پوشاند. يوسف عليه السلام گفت: «چه مى كنى؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن زن گفت: از خدايم خجالت مى كشم كه مرا با اين وضع بد ببيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف عليه السلام گفت: «تو از بتى كه نمى خورد و نمى آشامد، شرم مى كنى. من، از خداى خود كه بر كردار هر كس آگاه [و ناظر] است، شرم نكنم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس گفت: «هرگز به مراد خود از من، نخواهى رسيد». اين بود آن برهان [كه يوسف عليه السلام ديد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «لَوْلَا أَن رَّءَا بُرْهَانَ رَبِّهِ» ـ: قامَتِ امرَأَةُ العَزيزِ إلَى الصَّنَمِ فَأَلقَت عَلَيهِ ثَوبا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها يوسُفُ: ما هذا؟ قالَت: أستَحيي مِنَ الصَّنَمِ أن يَرانا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها يوسُفُ: أتَستَحيينَ مِمَّن لا يَسمَعُ ولا يُبصِرُ، ولا يَفقَهُ ولا يَأكُلُ ولا يَشرَبُ، ولا أستَحيي أنَا مِمَّن خَلَقَ الإِنسانَ وعَلَّمَهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَذلِكَ قَولُهُ تَعالى: «لَوْلَا أَن رَّءَا بُرْهَانَ رَبِّهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص45 ح162، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص257 ح186 نحوه وكلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج12 ص266 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در باره سخن خداوند عز و جل: «اگر برهان پروردگارش را نديده بود» ـ: همسر عزيز [مصر] به سوى بت رفت و پارچه اى بر آن افكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف عليه السلام به او گفت: «اين، چه كارى است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن گفت: از اين كه بت، ما را ببيند، شرم دارم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف عليه السلام به او گفت: «آيا تو از چيزى كه نه مى شنود و نه مى بيند و نه مى فهمد و نه مى خورد و نه مى آشامد، شرم مى كنى و من، از كسى كه انسان را آفريد و به او علم آموخت، شرم نكنم؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين است معناى سخن خداوند متعال كه: «اگر برهان پروردگارش را نديده بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن بعض أصحابنا: قالَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام: أيُّ شَيءٍ يَقولُ النّاسُ في قَولِ اللّهِ جَلَّ وعَزَّ: «لَوْلَا أَن رَّءَا بُرْهَانَ رَبِّهِ»؟ قُلتُ: يَقولونَ رَأى يَعقوبَ عاضّا عَلى إصبَعِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لا، لَيسَ كَما يَقولونَ، فَقُلتُ: فَأَيَّ شَيءٍ رَأى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَمّا هَمَّت بِهِ وهَمَّ بِها، قامَت إلى صَنَمٍ مَعَها فِي البَيتِ، فَأَلقَت عَلَيهِ ثَوبا، فَقالَ لَها يوسُفُ: ما صَنَعتِ؟ قالَت: طَرَحتُ عَلَيهِ ثَوبا أستَحيي أن يَرانا، قالَ: فَقالَ يوسُفُ: فَأَنتِ تَستَحينَ مِن صَنَمِكِ وهُوَ لا يَسمَعُ ولا يُبصِرُ، ولا أستَحي أنَا مِن رَبّي؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص174 ح19، بحار الأنوار: ج12 ص301 ح97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از يكى از راويان شيعه ـ: امام باقر عليه السلام به من فرمود: «مردم، در باره اين سخن خداوند عز و جل: «اگر برهان پروردگارش را نديده بود»، چه مى گويند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مى گويند: [پدرش] يعقوب عليه السلام را ديد كه انگشتش را به دندان مى گزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه. چنين نيست كه مى گويند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پس چه ديد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون [زن عزيز] آهنگِ يوسف عليه السلام كرد و يوسف، آهنگ او، آن زن به طرف بتى كه با خود در خانه داشت، رفت و پارچه اى روى آن انداخت. يوسف عليه السلام به او گفت: چه كردى؟. گفت: پارچه اى روى آن انداختم. شرم دارم كه ما را [اين چنين] ببيند. يوسف عليه السلام گفت: تو از بت خويش كه نه مى بيند و نه مى شنود، شرم دارى و من، از پروردگارم شرم نكنم؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَمّا هَمَّت بِهِ وهَمَّ بِها، قامَت إلى صَنَمٍ في بَيتِها، فَأَلقَت عَلَيهِ المُلاءَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَلاءُ: ثوب ليّن رقيق (مجمع البحرين: ج3 ص1714 «ملأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَها، فَقالَ لَها يوسُفُ: ما تَعمَلينَ؟ قالَت: اُلقي عَلى هذَا الصَّنَمِ ثَوبا لا يَرانا فَإِنّي أستَحيي مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ يوسُفُ: فَأَنتِ تَستَحيينَ مِن صَنَمٍ لا يَسمَعُ ولا يُبصِرُ، ولا أستَحيي أنَا مِن رَبّي؟! فَوَثَبَ وعَدا وعَدَت مِن خَلفِهِ، وأَدرَكَهُمَا العَزيزُ عَلى هذِهِ الحالَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص342، بحار الأنوار: ج12 ص225 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چون [زن عزيز] آهنگِ يوسف عليه السلام كرد و يوسف، آهنگِ او، به طرف بتى كه در خانه اش بود، رفت و ملافه اى روى آن انداخت. يوسف عليه السلام به او گفت: «چه كار مى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پارچه اى روى اين بت مى اندازم تا ما را نبيند؛ زيرا من از او شرم مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يوسف عليه السلام گفت: «تو از يك بت كه نه مى شنود و نه مى بيند، شرم مى كنى و من، از پروردگارم شرم نكنم؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس برخاست و [به طرف درِ اتاق] دويد و زليخا هم به دنبال او دويد. در اين حال، عزيز از راه رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن عليّ بن محمّد بن الجهم: حَضَرتُ مَجلِسَ المَأمونِ وعِندَهُ الرِّضا عَلِيُّ بنُ موسى عليهماالسلام، فَقالَ لَهُ المَأمونُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، ألَيسَ مِن قَولِكَ: إنَّ الأَنبِياءَ مَعصومونَ؟ قالَ: بَلى، قالَ: فَما مَعنى قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ عَصَى ءَادَمُ رَبَّهُ فَغَوَى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... إلى أن قالَ: فَأَخبِرني عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَن رَّءَا بُرْهَانَ رَبِّهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرِّضا عليه السلام: لَقَد هَمَّت بِهِ، ولَولا أن رَأى بُرهانَ رَبِّهِ لَهَمَّ بِها كَما هَمَّت بِهِ، لكِنَّهُ كانَ مَعصوما، وَالمَعصومُ لا يَهُمُّ بِذَنبٍ ولا يَأتيهِ، ولَقَد حَدَّثَني أبي عَن أبيهِ الصّادِقِ عليه السلام أنَّهُ قالَ: هَمَّت بِأَن تَفعَلَ وهَمَّ بِأَن لا يَفعَلَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ المَأمونُ: للّهِِ دَرُّكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;للّهِ دَرُّهُ: دعاء له بالخير (مجمع البحرين: ج1 ص587 «درر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبَا الحَسَنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص195 و 201 ح1، الاحتجاج: ج2 ص423 و 432 ح308، بحار الأنوار: ج11 ص82 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از على بن محمّد بن جَهْم ـ: در مجلس مأمون، حاضر شدم و على بن موسى الرضا عليه السلام نزد او بود. مأمون به ايشان گفت: اى پسر پيامبر خدا! مگر نمى گويى كه پيامبران، معصوم اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: پس اين سخن خداوند عز و جل كه: «آدم، پروردگارش را نافرمانى كرد و بيراهه رفت»، چه معنايى دارد...؟ تا آن كه گفت: مرا از اين سخن خداوند عز و جل خبر ده كه: «و در حقيقت، [آن زن،] آهنگِ وى كرد و [يوسف نيز] اگر برهان پروردگارش را نديده بود، آهنگِ او مى كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام فرمود: «آن زن آهنگِ يوسف عليه السلام كرد و يوسف عليه السلام هم اگر برهان پروردگارش را نديده بود، همانند آن زن، آهنگِ او مى كرد؛ امّا او معصوم بود و معصوم، نه آهنگِ گناهى را مى كند و نه مرتكب آن مى شود. پدرم، از پدرش صادق عليه السلام برايم حديث كرد كه فرمود: آن زن، تصميم گرفت كه انجام دهد و يوسف عليه السلام تصميم گرفت كه انجام ندهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مأمون گفت: خدايت خير دهد، اى ابو الحسن!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشهود-في-القضاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: الشُّهودُ فِي القَضاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: گواه در داورى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّما أقضي بَينَكُم بِالبَيِّناتِ وَالأَيمانِ، وبَعضُكُم ألحَنُ بِحُجَّتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألحَنُ بِحُجَّتِهِ: أي أفطَنُ لَها وأحسَنُ تَصَرُّفا (لسان العرب: ج13 ص382 «لحن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن بَعضٍ، فَأَيُّما رَجُلٍ قَطَعتُ لَهُ مِن مالِ أخيهِ شَيئا فَإِنَّما قَطَعتُ لَهُ بِهِ قِطعَةً مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص414 ح1 عن سعد بن هشام بن الحكم عن الإمام الصادق عليه السلام، تهذيب الأحكام: ج6 ص229 ح552 عن سعد وهشام بن الحكم عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، دعائم الإسلام: ج2 ص518 ح1857 بزيادة «يعلم أنّه ليس له» بعد «شيئا»، وسائل الشيعة: ج18 ص169 ح33640.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جز اين نيست كه من، ميان شما بر اساس گواهان و سوگندها، داورى مى كنم، و بعضى از شما در استدلالش، قوى تر از ديگرى است. بنا بر اين، هر مردى كه من [با توجّه به گواه و سوگند] چيزى از مال برادرش را به نفع او حكم كنم [و او بداند كه حقّش نيست و بگيرد]، در حقيقت، تكّه اى آتش در اختيار او گذارده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن ذَهَبَ حَقُّهُ عَلى غَيرِ بَيِّنَةٍ لَم يُؤجَر.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص298 ح3 عن عبد اللّه بن سنان، وسائل الشيعة: ج13 ص93 ح23798.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس دليل آشكارى (گواهى) بر نگيرد و [در نتيجه] حقّش از بين برود، [نزد خدا هم] مأجور نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أربَعَةٌ لا تُستَجابُ لَهُم دَعوَةٌ: ... ورَجُلٌ كانَ لَهُ مالٌ فَأَدانَهُ بِغَيرِ بَيِّنَةٍ، فَيُقالُ لَهُ: ألَم آمُركَ بِالشَّهادَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص511 ح2 عن جعفر بن إبراهيم وج 5 ص298 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص232 ح1014 كلاهما عن عمران بن أبي عاصم وفيهما «يقول اللّه عزّ وجل» بدل «فيقال له»، مجمع البيان: ج7 ص280، الدعوات: ص33 ح75، بحار الأنوار: ج71 ص344 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چهار نفرند كه دعايشان، مستجاب نمى شود: ... و مردى كه مالى داشته باشد و آن را قرض دهد و مدرك و گواهى نگيرد؛ زيرا به او گفته مى شود: «آيا تو را به گرفتن گواه، فرمان ندادم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: النَّوادِرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: و اين چند چيز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ ـ: فَيا لَها حَسرَةً عَلى كُلِّ ذي غَفلَةٍ، أن يَكونَ عُمُرُهُ عَلَيهِ حُجَّةً، أو تُؤَدِّيَهُ أيّامُهُ إلى شِقوَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص299 ح6، نهج البلاغة: الخطبة 64، بحار الأنوار: ج42 ص207 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش ايشان ـ: دريغا بر هر غافلى كه عمرش بر او حجّت باشد، يا دوران زندگانى اش، او را به سوى بدبختى بكشانَد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ فِي المُناجاةِ الإِنجيلِيَّةِ ـ: سَيِّدي أسأَ لُكَ مَسأَلَةَ مِسكينٍ ضارِعٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَضرّعَ: خَضَعَ وَذَلَّ (مجمع البحرين: ج2 ص1077 «ضرع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُستَكينٍ خاضِعٍ، أن تَجعَلَني مِنَ الموقِنينَ خَبَرا وفَهما، وَالمُحيطينَ مَعرِفَةً وعِلما، إنَّكَ لَم تُنزِل كُتُبَكَ إلّا بِالحَقِّ، ولَم تُرسِل رُسُلَكَ إلّا بِالصِّدقِ، ولَم تَترُك عِبادَكَ هَمَلاً ولا سُدىً، ولَم تَدَعهُم بِغَيرِ بَيانٍ ولا هُدىً، ولَم تَرضَ مِنهُم بِالجَهالَةِ وَالإِضاعَةِ، بَل خَلَقتَهُم لِيَعبُدوكَ، ورَزَقتَهُم لِيَحمَدوكَ، ودَلَلتَهُم عَلى وَحدانِيَّتِكَ لِيُوَحِّدوكَ، ولَم تُكَلِّفهُم مِنَ الأَمرِ ما لا يُطيقونَ، ولَم تُخاطِبهُم بِما يَجهَلونَ، بَل هُم بِمَنهَجِكَ عالِمونَ، وبِحُجَّتِكَ مَخصوصونَ، أمرُكَ فيهِم نافِذٌ، وقَهرُكَ بِنَواصيهِم آخِذٌ، تَجتَبي مَن تَشاءُ فَتُدنيهِ، وتَهدي مَن أنابَ إلَيكَ مِن مَعاصيكَ فَتُنجيهِ، تَفَضُّلاً مِنكَ بِجَسيمِ نِعمَتِكَ، عَلى مَن أدخَلتَهُ في سَعَةِ رَحمَتِكَ، يا أكرَمَ الأَكرَمينَ، وأَرأَفَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص170 نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در «مناجات انجيليه» ـ: سَرور من! از تو درخواست مى كنم، چونان درخواست كردن بينواى خوار و مستمندِ خاكسار، كه مرا از كسانى قرار دهى كه به يقين، خبر دارند و مى فهمند و شناخت و دانشى فراگير دارند، به اين كه تو كتاب هايت را جز به حق، نازل نكردى و پيامبرانت را جز با راستى نفرستادى و بندگانت را بيهوده و بى هدف، رها ننمودى و بدون بيان و راه نمايى كردن نگذاشتى و از آنان، نادانى و فروگذارى را نپسنديدى؛ بلكه ايشان را آفريدى تا تو را عبادت كنند و روزى شان دادى تا تو را سپاس گويند و بر يگانگى ات، راه نمايى شان كردى تا تو را به يگانگى بپرستند و بيش از توانشان بر آنها تكليف نكردى، و با آنان به آنچه نمى دانند، سخن نگفتى؛ بلكه بندگانت با راه تو آشنايند، و حجّتت بر آنان، تمام است. فرمان تو در ميانشان، روان است و زمام آنان، در دست توست. هر كه را خواهى، بر مى گزينى و به خودت نزديكش مى سازى. آن را كه از نافرمانى هايش به سوى تو باز گردد، راه نمايى مى كنى و نجاتش مى دهى، و اين همه، از فضل و نعمتِ عظيم تو بر كسى است كه او را به گستره رحمتت، در آورده اى، اى كريم ترينِ كريمان و اى رئوف ترينِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ لَم يُنعِم عَلى عَبدٍ نِعمَةً إلّا وقَد ألزَمَهُ فيهَا الحُجَّةَ مِنَ اللّهِ؛ فَمَن مَنَّ اللّهُ عَلَيهِ فَجَعَلَهُ قَوِيّا فَحُجَّتُهُ عَلَيهِ القِيامُ بِما كَلَّفَهُ، وَاحتِمالُ مَن هُوَ دونَهُ مِمَّن هُوَ أضعَفُ مِنهُ؛ ومَن مَنَّ اللّهُ عَلَيهِ فَجَعَلَهُ مُوَسَّعا عَلَيهِ فَحُجَّتُهُ عَلَيهِ مالُهُ، ثُمَّ تَعاهُدُهُ الفُقَراءَ بَعدُ بِنَوافِلِهِ؛ ومَن مَنَّ اللّهُ عَلَيهِ فَجَعَلَهُ شَريفا في بَيتِهِ، جَميلاً في صورَتِهِ، فَحُجَّتُهُ عَلَيهِ أن يَحمَدَ اللّهَ تَعالى عَلى ذلِكَ، وأَن لا يَتَطاوَلَ عَلى غَيرِهِ، فَيَمنَعَ حُقوقَ الضُّعَفاءِ لِحالِ شَرَفِهِ وجَمالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص163 ح6، التوحيد: ص414 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خدا به هيچ بنده اى، نعمتى ارزانى نداشت، مگر اين كه در آن نعمت، حجّتى از خود بر او قرار دهد. كسى كه خداوند بر او منّت گذاشته و نيرومندش گردانيده است، حجّتش بر او اين است كه آنچه را به وى تكليف كرده است، به جا آورد و به زيردستانش كه از او ناتوان ترند، يارى رسانَد. كسى كه خدا بر او منّت نهاده و بى نيازش ساخته است، حجّت خدا بر او، دارايى [و حقوق مالى] اوست كه به تهى دستان و نيازمندان، با اضافىِ آن مال، رسيدگى كند. كسى كه خدا به او لطف كرده و در ميان خاندانش، او را بزرگ و محترم و خوش چهره قرار داده، حجّت خدا بر او اين است كه خداوند متعال را بر آن نعمت، سپاس گويد و به [مال] ديگران، دست اندازى نكند و به واسطه مقام و خوش نامى اش، ناتوانان را از حقوقشان محروم نگردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن داود بن سرحان: كُنّا عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام إذ دَخَلَ عَلَيهِ سَديرٌ الصَّيرَفِيُّ فَسَلَّمَ وجَلَسَ، فَقالَ لَهُ: يا سَديرُ، ما كَثُرَ مالُ رَجُلٍ قَطُّ إلّا عَظُمَتِ الحُجَّةُ للّهِِ تَعالى عَلَيهِ، فَإِن قَدَرتُم أن تَدفَعوها عَن أنفُسِكُم فَافعَلوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ بِماذا؟ قالَ: بِقَضاءِ حَوائِجِ إخوانِكُم مِن أموالِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص302 ح600، بحار الأنوار: ج74 ص302 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از داوود بن سَرحان ـ: در محضر امام صادق عليه السلام بوديم كه سَدير صيرفى وارد شد و سلام كرد و نشست. امام عليه السلام به او فرمود: «اى سَدير! هرگز دارايى مردى فراوان نشد، مگر آن كه حجّت خداى متعال بر او، بزرگ تر شد. پس اگر توانستيد اين حجّت را از خود برداريد، چنين كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَدير گفت: اى پسر پيامبر خدا! از چه طريق؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با بر آوردن نيازهاى برادران خود از دارايى هايتان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: إنَّمَا النّاسُ رَجُلانِ: مُتَّبِعٌ شِرعَةً، ومُبتَدِعٌ بِدعَةً؛ لَيسَ مَعَهُ مِنَ اللّهِ سُبحانَهُ بُرهانُ سُنَّةٍ، ولا ضِياءُ حُجَّةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 176، أعلام الدين: ص107، بحار الأنوار: ج2 ص312 ح76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مردم، دو دسته اند: پيرو شريعت، و گذارنده بدعت كه با خود، نه سنّتى [و راه و قاعده اى] واضح از جانب خدا دارد، و نه حجّتى روشن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: مُحِبّوكَ... يَدينونَ للّهِِ بِما أمَرَهُم بِهِ في كِتابِهِ، وجاءَهُم بِهِ البُرهانُ مِن سُنَّةِ نَبِيِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص261 ح21 عن علي بن مهدي الرقي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج68 ص150 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به على عليه السلام ـ: دوستداران تو... از آنچه خداوند در كتابش به آنان فرمان داده است، و از سنّت پيامبرِ او كه آن را برهانى براى ايشان قرار داده است، پيروى مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الصَّلاةُ بُرهانٌ، وَالصَّومُ جُنَّةٌ حَصينَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج2 ص513 ح614، المعجم الكبير: ج19 ص106 ح212 كلاهما عن كعب بن عجرة، مسند ابن حنبل: ج8 ص451 ح22972 عن عبدالرحمن الأشعري، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص141 ح7162 عن عبدالرحمن بن سمرة وكلاهما نحوه، كنز العمّال: ج6 ص71 ح14892.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نماز، برهان است، و روزه، حِفاظى استوار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في فَضلِ الحِفاظِ عَلَى الصَّلاةِ وذَمِّ تَضييعِها ـ: مَن حافَظَ عَلَيها كانَت لَهُ نورا وبُرهانا ونَجاةً يَومَ القِيامَةِ، ومَن لَم يُحافِظ عَلَيها لَم يَكُن لَهُ نورٌ ولا بُرهانٌ ولا نَجاةٌ، وكانَ يَومَ القِيامَةِ مَعَ قارونَ وفِرعَونَ وهامانَ واُبَيِّ بنِ خَلَفٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص574 ح6587، سنن الدارمي: ج2 ص757 ح2621، صحيح ابن حبّان: ج4 ص329 ح1467، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص139 ح353، مسند الشاميّين: ج1 ص152 ح245 كلّها عن عبد اللّه بن عمرو، كنز العمّال: ج7 ص277 ح18862.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در فضيلت مواظبت بر نماز و نكوهشِ كوتاهى كردن در آن ـ: كسى كه بر نمازها، مواظبت نمايد، در روز قيامت، نمازْ برايش نور و برهان و [مايه] نجات باشد، و كسى كه بر آنها مواظبت نكند، او را نه نورى باشد، نه برهانى و نه نجاتى، و روز قيامت، با قارون و فرعون و هامان و اُبَىّ بن خَلَف باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: قالَ اللّهُ تَعالى لِموسى: هَل عَمِلتَ لي عَمَلاً قَطُّ؟ قالَ: إلهي صَلَّيتُ لَكَ، وصُمتُ وتَصَدَّقتُ وذَكَرتُكَ كَثيرا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى لَهُ: أمَّا الصَّلاةُ فَلَكَ بُرهانٌ، وَالصَّومُ جُنَّةٌ، وَالصَّدَقَةُ ظِلٌّ، وَالزَّكاةُ نورٌ وذِكرُكَ لي قُصورٌ، فَأَيَّ عَمَلٍ عَمِلتَ لي؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص222 ح617، الدعوات: ص28 ح50، بحار الأنوار: ج69 ص252 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: خداى متعال به موسى عليه السلام فرمود: «آيا هرگز عملى را براى من انجام داده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;موسى عليه السلام گفت: معبودا! من براى تو نماز گزاردم و روزه گرفتم و صدقه دادم، و فراوانْ يادت كرده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى ـ تبارك و تعالى ـ به او فرمود: «امّا نماز، برهانى است براى خودت، و روزه، حِفاظى [در برابر آتش دوزخ]، و صدقه، سايه اى [در برابر آفتاب سوزان قيامت]، و زكات، نورى، و ياد كردنت از من، كاخ هايى است [براى خودت]. پس، چه عملى را براى من، انجام داده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الصَّلاةُ نورٌ، وَالصَّدَقَةُ بُرهانٌ، وَالصَّبرُ ضِياءٌ، وَالقُرآنُ حُجَّةٌ لَكَ أو عَلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج1 ص203 ح1، سنن الترمذي: ج5 ص536 ح3517، سنن الدارمي: ج1 ص176 ح658 وفيه «والوضوء» بدل «والصبر»، مسند ابن حنبل: ج8 ص448 ح22965، المعجم الكبير: ج3 ص3423284 كلّها عن أبي مالك الأشعري، كنز العمّال: ج9 ص276 ح25998.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نماز، نور است، و صدقه، برهان است و شكيبايى، روشنايى است و قرآن، حجّت است، به سود يا به زيان تو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الصَّلاةُ نورٌ، وَالزَّكاةُ بُرهانٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص102 ح280، سنن النسائي: ج5 ص5، صحيح ابن حبّان: ج3 ص124 ح844، مسند الشاميّين: ج4 ص116 ح2874 كلّها عن أبي مالك الأشعري، كنز العمّال: ج1 ص472 ح2050.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نماز، نور است و زكات، برهان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-صفة-براهين-الله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: صفة براهين اللّه&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: ويژگى برهان هاى خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التبيين-والوضوح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: التَّبيينُ وَالوُضوحُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: روشنگرى و وضوح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِذْ أَنتُم بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُم بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنكُمْ وَلَوْ تَوَاعَدتُّمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِى الْمِيعَادِ وَلَـكِن لِّيَقْضِىَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِّيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَىَّ عَن بَيِّنَةٍ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آن گاه كه شما بر دامنه نزديك تر [كوه] بوديد و آنان، در دامنه دورتر [كوه] و كاروان [تجارى قريش]، در قسمت پايين تر از شما بودند [كه توانستند بگريزند]، و اگر با يكديگر، وعده گذارده بوديد، قطعاً در وعده گاه خود، اختلاف مى كرديد؛ ولى [چنين شد] تا خداوند، كارى را كه انجام شدنى بود، به انجام رساند [و] تا كسى كه هلاك [و گم راه] مى شود، از روى دليل و برهان، هلاك گردد، و كسى كه زنده مى شود [و هدايت مى يابد]، از روى حجّت و برهان، زنده بماند؛ و خداست كه در حقيقت، شنواى داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمَا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُم مَّا يَتَّقُونَ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَىْ ءٍ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 115.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و خدا بر آن نيست كه گروهى را، پس از آن كه هدايتشان نمود، بى راه بگذارد، مگر آن كه چيزى را كه بايد از آن پروا كنند، برايشان بيان كرده باشد. همانا. خدا، به هر چيزى داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ مَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمَا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُم مَّا يَتَّقُونَ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;»حَتّى يُعَرِّفَهُم ما يُرضيهِ وما يُسخِطُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص163 ح3، التوحيد: ص411 ح4، المحاسن: ج1 ص430 ح993، بحار الأنوار: ج5 ص301 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره اين سخن خداى عز و جل: «و خدا بر آن نيست كه گروهى را، پس از آن كه هدايتشان نمود، بى راه بگذارد، مگر آن كه چيزى را كه بايد از آن پروا كنند، برايشان بيان كرده باشد» ـ: [يعنى] آنچه را كه موجب خشنودى و ناخشنودى اوست، به ايشان بشناسانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قالَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى: يَابنَ آدَمَ... بِسوءِ ظَنِّكَ بي قَنَطتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القُنوطُ: اليأس من الخير (مفردات ألفاظ القرآن: ص685 «قنط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن رَحمَتي، فَلِيَ الحَمدُ وَالحُجَّةُ عَلَيكَ بِالبَيانِ، ولِيَ السَّبيلُ عَلَيكَ بِالعِصيانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص340 ح10 عن عبد اللّه بن عمر، تفسير القمّي: ج2 ص210، بحار الأنوار: ج5 ص49 ح79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند ـ تبارك و تعالى ـ فرمود: «اى پسر آدم!... تو با بدگمانى ات به من، از رحمتم نوميد گشتى. پس مرا سپاس كه با روشنگرى، مرا بر تو حجّت است، و در برابر نافرمانى ات، مرا بر تو راه [مؤاخذه و مجازات] باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ ـ: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِاسمِكَ... يا ذَا القُدسِ وَالسُّبحانِ، يا ذَا الحِكمَةِ وَالبَيانِ، يا ذَا الرَّحمَةِ وَالرِّضوانِ، يا ذَا الحُجَّةِ وَالبُرهانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص403، بحار الأنوار: ج94 ص386.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعاى «جوشن كبير» ـ: بار خدايا! من به نام تو، از تو درخواست مى كنم... اى خداوندگار تقدّس و پاكى! اى خداوندگار حكمت و روشنگرى! اى خداوندگار مهر و خشنودى! اى خداوندگار حجّت و برهان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي لا يَموتُ ولا تَنقَضي عَجائِبُهُ... الَّذي خَلَقَ خَلقَهُ لِعِبادَتِهِ، وأَقدَرَهُم عَلى طاعَتِهِ بِما جَعَلَ فيهِم، وقَطَعَ عُذرَهُم بِالحُجَجِ، فَعَن بَيِّنَةٍ هَلَكَ مَن هَلَكَ، وبِمَنِّهِ نَجا مَن نَجا، وللّهِِ الفَضلُ مُبدِئا ومُعيدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص141 ح7 عن الحارث الأعور، بحار الأنوار: ج4 ص265 ح14 نقلاً عن التوحيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خداى را كه نمى ميرد و شگفتى هايش پايان نمى گيرد؛... خدايى كه آفريدگانش را براى پرستشش آفريد و با آنچه در ايشان قرار داد، بر طاعت خويش، توانايشان ساخت و با حجّت ها، راه بهانه را بر آنان بست. پس هر كه هلاك [و دوزخى] شود، با وجود دلايل و براهين آشكار، هلاك گشته است و آن كه نجات يابد، به لطف او نجات يافته است و خدا را از آغاز تا پايان، همه، لطف و فضل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مُعتَصَمُ السُّعَداءِ بِالإِيمانِ، وخِذلانُ الأَشقِياءِ بِالعِصيانِ، مِن بَعدِ إيجابِ الحُجَّةِ عَلَيهِم بِالبَيانِ، إذا وَضَحَ لَهُم مَنارُ الحَقِّ وسَبيلُ الهُدى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستور معالم الحكم: ص94، كنز العمّال: ج16 ص188 ح44216.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نگهداشتِ نيك بختان، مرهون ايمان است و محروم ماندن شوربختان از يارى خداوند، بر اثر نافرمانى خودِ ايشان است، پس از آن كه با روشنگرى، حجّت بر آنان تمام شد؛ زيرا چراغْ خانه حق و راه راست، برايشان روشن گشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ اللّهَ قَد أعذَرَ إلَيكُم بِالجَلِيَّةِ، وَاتَّخَذَ عَلَيكُمُ الحُجَّةَ، وبَيَّنَ لَكُم مَحابَّهُ مِنَ الأَعمالِ، ومَكارِهَهُ مِنها، لِتَتَّبِعوا هذِهِ وتَجتَنِبوا هذِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 176، بحار الأنوار: ج2 ص180 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همانا خداوند، آشكارا به شما هشدار داده و حجّت را بر شما تمام كرده و كارهايى را كه براى او خوشايند و ناخوشايند است، برايتان بيان كرده است تا به آن دسته [از كارها] عمل كنيد و از اين دسته، دورى نماييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أوصيكُم بِتَقوَى اللّهِ الَّذي أعذَرَ بِما أنذَرَ، وَاحتَجَّ بِما نَهَجَ، وحَذَّرَكُم عَدُوّا نَفَذَ فِي الصُّدورِ خَفِيّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 83، عيون الحكم والمواعظ: ص507 ح9295 وفيه: «اتّقوا اللّه» بدل «اُوصيكم بتقوى اللّه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شما را به پروا كردن از آن خدايى سفارش مى كنم كه با هشدارهايش جاى عذرى باقى نگذاشته و با نشان دادن راه، حجّت را تمام كرده است و از دشمنى كه پنهانى در سينه ها رخنه مى كند، بر حذر داشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: فَإِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ... ألقى إلَيكُم المَعذِرَةَ، وَاتَّخَذَ عَلَيكُمُ الحُجَّةَ، وقَدَّمَ إلَيكُم بِالوَعيدِ، وأَنذَرَكُم بَينَ يَدَي عَذابٍ شَديدٍ، فَاستَدرِكوا بَقِيَّةَ أيّامِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند سبحان،... جاى بهانه اى براى شما نگذاشت و حجّت را بر شما تمام كرد و پيشاپيش، شما را [از عذاب الهى] بيم داد و از عذابى سخت كه پيش رو داريد، هشدارتان داد. پس باقى مانده عمر خود را در يابيد [و براى آخرت خويش، كارى بكنيد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذِكرِ المُلحِدينَ ـ: اِحتَجَّ سُبحانَهُ عَلَيهِم وأَوضَحَ الحُجَّةَ، وأَبانَ الدَّليلَ، وأَثبَتَ البُرهانَ عَلَيهِم مِن أنفُسِهِم، ومِنَ الآفاقِ ومِنَ السَّماواتِ وَالأَرضِ، بِمُشاهَدَةِ العِيانِ، ودَلائِلِ البُرهانِ، وأَوضَحَ البَيانَ، في تَنزيلِ القُرآنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج93 ص34 نقلاً عن النعماني في تفسيره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد از كفر ورزندگان به خدا و قيامت ـ: خداوند سبحان، براى آنانْ حجّت هاى روشن آورد و دلايل را بيان كرد و از وجود خودشان و از جهان بيرون و از آسمان ها و زمين، از طريق مشاهده عينى و برهان هاى روشن، برايشان برهان استوار آورد و در قرآن نازل شده، همه چيز را براى آنان بيان كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن شَكَّ أو ظَنَّ فَأَقامَ عَلى أحَدِهِما أحبَطَ اللّهُ عَمَلَهُ، إنَّ حُجّةَ اللّهِ هِيَ الحُجَّةُ الواضِحَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص400 ح8 عن المفضّل، وسائل الشيعة: ج18 ص25 ح33142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس شك كند يا دچار گمان شود و بر يكى از آن دو بِايستد، خداوند، عمل او را باطل مى گردانَد؛ زيرا حجّت خدا، حجّتى روشن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يا مَن أهلَكَ بَعدَ البَيِّنَةِ، وأَخَذَ بَعدَ قَطعِ المَعذِرَةِ، وأَقامَ الحُجَّةَ، ودَرَأَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَرَأ: أي دَفَعَ (النهاية: ج2 ص109 «درأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ القُلوبِ الشُّبهَةَ، وأَقامَ الدَّلالَةَ، وقادَ إلى مُعايَنَةِ الآيَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص224 عن الربيع، بحار الأنوار: ج94 ص274 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اى آن كه بعد از بيان، [بندگان گنهكار را] هلاك مى كند و پس از گرفتن بهانه ها، مؤاخذه مى نمايد و حجّت را تمام كرده، شُبهه را از دل ها دور مى سازد و راه را نشان داده، به ديدن نشانه، ره نمون شده است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد ـ في تَسبيحِ يَومِ الخَميسِ ـ: سُبحانَكَ لا إلهَ إلّا أنتَ، ما أوسَعَ حُجَّتَكَ، وأَوضَحَ بُرهانَكَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجد: ص488 ح575، البلد الأمين: ص140 كلاهما من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج90 ص213 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد ـ در تسبيح روز پنجشنبه ـ: منزّهى تو! معبودى جز تو نيست. وه كه چه گسترده است، حجّت تو! و چه روشن است، برهان تو!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البلوغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: البُلوغُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: رسايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: برهانِ رسا، ويژه خداست و اگر [خدا] مى خواست، قطعاً همه شما را هدايت مى كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اُوصيكُم عِبادَ اللّهِ! بِتَقوَى اللّهِ الَّذي ضَرَبَ الأَمثالَ... وآثَرَكُم بِالنِّعَمِ السَّوابِغِ، وَالرِّفَدِ الرَّوافِغِ، وأَنذَرَكُم بِالحُجَجِ البَوالِغِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 83، بحار الأنوار: ج77 ص441 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سفارش مى كنم شما را ـ اى بندگان خدا ـ به پروا از خدايى كه نمونه ها آورد... و نعمت هاى سرشار و عطاهاى فراوانى به شما ارزانى داشت و با حجّت هاى رسا، هشدارتان داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أمّا بَعدُ، فَإِنَّ اللّهَ حَليمٌ ذو أناةٍ، لا يَعجَلُ بِالعُقوبَةِ قَبلَ البَيِّنَةِ، ولا يَأخُذُ المُذنِبَ عِندَ أوَّلِ وَهلَةٍ، ولكِنَّهُ يَقبَلُ التَّوبَةَ، ويَستَديمُ الأَناةَ، ويَرضى بِالإِنابَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنابَةُ: الرجوعُ إلى اللّه، بالتوبَةِ (النهاية: ج5 ص123 «نوب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لِيَكونَ أعظَمَ لِلحُجَّةِ، وأَبلَغَ فِي المَعذِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج2 ص403 عن كعب بن قعين، بحار الأنوار: ج34 ص39 ح906؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج4 ص49 عن كعب بن قعين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: امّا بعد، همانا خداوند، بردبار و شكيباست، پيش از روشنگرى به كيفر دادن نمى شتابد و گنهكار را در همان بار نخست، مجازات نمى كند؛ بلكه توبه را مى پذيرد و بسى درنگ مى كند و به بازگشت [بنده از گناه و باز آمدن به راه]، رضايت مى دهد تا حجّتش، قوى تر و عذرش، رساتر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ في عيدِ الفِطرِ وَالجُمُعَةِ ـ: لَم يَهِن عَلى طولِ مُدَّتِهِم سُلطانُكَ، ولَم يَدحَض&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دَحَضَت: أي بطلت (المصباح المنير: ص190 «دحض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِتَركِ مُعاجَلَتِهِم بُرهانُكَ، حُجَّتُكَ قائِمَةٌ لا تُدحَضُ، وسُلطانُكَ ثابِتٌ لا يَزولُ، فَالوَيلُ الدّائِمُ لِمَن جَنَحَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جَنَح: أي مالَ (مجمع البحرين: ج1 ص322 «جنح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنكَ، وَالخَيبَةُ الخاذِلَةُ لِمَن خابَ مِنكَ، وَالشَّقاءُ الأَشقى لِمَنِ اغتَرَّ بِكَ، ما أكثَرَ تَصَرُّفَهُ في عَذابِكَ، وما أطوَلَ تَرَدُّدَهُ في عِقابِكَ، وما أبعَدَ غايَتَهُ مِنَ الفَرَجِ، وما أقنَطَهُ مِن سُهولَةِ المَخرَجِ! عَدلاً مِن قَضائِكَ لا تَجورُ فيهِ، وإنصافا مِن حُكمِكَ لا تَحيفُ عَلَيهِ، فَقَد ظاهَرتَ الحُجَجَ، وأَبلَيتَ الأَعذارَ، وقَد تَقَدَّمتَ بِالوَعيدِ، وتَلَطَّفتَ فِي التَّرغيبِ، وضَرَبتَ الأَمثالَ، وأَطَلتَ الإِمهالَ، وأَخَّرتَ وأَنتَ مُستَطيعٌ لِلمُعاجَلَةِ، وتَأَنَّيتَ وأَنتَ مَليءٌ بِالمُبادَرَةِ، لَم تَكُن أناتُكَ عَجزا، ولا إمهالُكَ وَهنا، ولا إمساكُكَ غَفلَةً، ولَا انتِظارُكَ مُداراةً، بَل لِتَكونَ حُجَّتُكَ أبلَغَ، وكَرَمُكَ أكمَلَ، وإحسانُكَ أوفى، ونِعمَتُكَ أتَمَّ، كُلُّ ذلِكَ كانَ ولَم تَزَل، وهُوَ كائِنٌ ولا تَزالُ، حُجَّتُكَ أجَلُّ مِن أن توصَفَ بِكُلِّها، ومَجدُكَ أرفَعُ مِن أن تُحَدَّ بِكُنهِهِ، ونِعمَتُكَ أكثَرُ مِن أن تُحصى بِأَسرِها، وإحسانُكَ أكثَرُ مِن أن تُشكَرَ عَلى أقَلِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص183 ـ 184 الدعاء 46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان در عيد فطر و روز جمعه ـ: از به درازا كشيدن زمان سركشىِ سركشان، سلطنت تو سستى نمى گيرد و از اين كه در مجازات كردن آنانْ شتاب نكنى، حجّت تو باطل نمى گردد. حجّت تو، هماره، بر پاست و بطلان نمى پذيرد و سلطنتت، پيوسته بر جاست و زوال نمى گيرد. پس واىِ پاينده بر كسى است كه از تو، رُخ برتافته است و نوميدىِ شكننده، براى كسى است كه از تو نوميد گردد و بدترين بدبختى، براى كسى است كه از تو غافل شود. چه بسيار كس كه در عذاب تو، دست و پا مى زند! و چه روزگارانِ درازى كه در كيفر تو، به سر مى برد! و چه دور است فاصله اش تا گشايش [و رفع گرفتارى]! و چه نوميد است از رهيدن به آسانى! و اين همه، از سرِ داورىِ عادلانه توست كه در آن، ستمى روا نمى دارى، و از روى حكمِ منصفانه توست كه در آن، از جاده عدالتْ بيرون نمى شوى؛ چرا كه تو حجّت، از پشتِ حجّت آورده اى و عذرها را كهنه كرده اى [، از ديرباز، هماره عذر و دليل آورده اى]، و پيشاپيش، بيم داده اى و با لطافت، تشويق كرده اى و مثال ها زده اى و مهلت هاى دراز داده اى و [مجازات و عذاب را] به تأخير افكنده اى، در حالى كه مى توانستى زود، فرو گيرى، و درنگ ورزيده اى، در صورتى كه توانِ شتافتن را داشتى. نه درنگ كردنت، از ناتوانى بوده، نه مهلت دادنت از سرِ ضعف. نه خوددارى كردنت، از غفلت بوده، نه انتظار كشيدنت، ازروى مدارا؛ بلكه [اين همه، براى آن بوده است] تا حجّتت، رساتر باشد و كَرَمت، كامل تر و احسانت، جامع تر و لطف و نعمتت، تمام تر؛ و همه اينها پيوسته بوده و هست و خواهد بود. حجّت تو، فراتر از آن است كه همه اش به وصف در آيد و عظمت تو، بالاتر از آن است كه بر كُنه آن، توان رسيد و نعمتت، فراوان تر از آن است كه تمام آن، شمارش شود و احسانت، افزون تر از آن است كه كم ترين آن را سپاس توان گفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: جَميعُ اُمورِ الأَديانِ أربَعَةٌ: أمرٌ لَا اختِلافَ فيهِ، وهُوَ إجماعُ الاُمَّةِ عَلَى الضَّرورَةِ الَّتي يُضطَرُّونَ إلَيها، وَالأَخبارُ المُجمَعُ عَلَيها وهِيَ الغايَةُ المَعروضُ عَلَيها كُلُّ شُبهَةٍ، وَالمُستَنبَطُ مِنها كُلُّ حادِثَةٍ، وأَمرٌ يَحتَمِلُ الشَّكَّ وَالإِنكارَ فَسَبيلُهُ استيضاحُ أهلِهِ لِمُنتَحِليهِ بِحُجَّةٍ مِن كِتابِ اللّهِ مُجمَعٍ عَلى تَأويلِها، وسُنَّةٍ مُجمَعٍ عَلَيها لَا اختِلافَ فيها، أو قِياسٍ تَعرِفُ العُقولُ عَدلَهُ ولا يَسَعُ خاصَّةَ الاُمَّةِ وعامَّتَهَا الشَّكُّ فيهِ وَالإِنكارُ لَهُ، وهذانِ الأَمرانِ مِن أمرِ التَّوحيدِ فَما دُونَهُ وأَرشِ الخَدشِ فَما فَوقَهُ فَهذَا المَعروضُ الَّذييُعرَضُ عَلَيهِ أمرُ الدّينِ؛ فَما ثَبَتَ لَكَ بُرهانُهُ اصطَفَيتَهُ وما غَمَضَ عَلَيكَ صَوابُهُ نَفَيتَهُ. فَمَن أورَدَ واحِدَةً مِن هذِهِ الثَّلاثِ فَهِيَ الحُجَّةُ البالِغَةُ الَّتي بَيَّنَهَا اللّهُ في قَولِهِ لِنَبِيِّهِ: «قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، يَبلُغُ الحُجَّةُ البالِغَةُ الجاهِلَ فَيَعلَمُها بِجَهلِهِ، كَما يَعلَمُهُ العالِمُ بِعِلمِهِ؛ لِأَنَّ اللّهَ عَدلٌ لا يَجورُ، يَحتَجُّ عَلى خَلقِهِ بِما يَعلَمونَ، ويَدعوهُم إلى ما يَعرِفونَ لا إلى ما يَجهَلونَ ويُنكِرونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص407، بحار الأنوار: ج2 ص239 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: همه امور دين، [در] چهار امر است: امرى كه در آن، اختلافى نيست و آن، اجماع امّت بر ضرورتى است كه از آن ناگزيرند و اخبارى كه بر آنها اتّفاق صورت مى گيرد و هدف نهايى است و هر شبهه اى با آنها سنجيده مى شود و هر رُخداد تازه اى، از آنها استنباط مى گردد؛ امرى كه محلّ شك و انكار است و راهش، اين است كه از اهل (كارشناس) آن، براى معتقدان به آن، توضيح مى خواهند تا با دليلى از كتاب خدا ـ كه بر معنا و تفسير آن، اجماع است ـ و با سنّتى ـ كه مقبول همگان است ـ و اختلافى در آن نيست يا با قياسى (برهانى عقلى) كه خِردها، درستىِ آن را مى دانند، و خواص و عوام امّت، نتوانند در آن ترديد كرده يا آن را انكار كنند، آن امر را توضيح دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين دو امر، (امور دين در اصول عقايد)، از امر توحيد به پايين را و [در فروع و احكام] از ديه يك خراش تا بالاتر را شامل مى شوند. اين است معيار و سنجه اى كه امر دين، با آن سنجيده مى شود. پس هر چه برهانش براى تو ثابت شد، آن را مى پذيرى، و هر چه درستى اش بر تو پوشيده بود، كنار مى نهى. پس هر كس [براى اثبات درستى امرى از امور دين]، يكى از اين سه [، يعنى قرآن، سنّت و قياس يا برهان عقلى] را آورد، آن، همان حجّت رسايى است كه خداوند، آن را خطاب به پيامبرش بيان فرموده است كه: «بگو: برهانِ رسا، ويژه خداست و اگر [خدا] مى خواست، قطعاً همه شما را هدايت مى كرد». اين حجّت رسا، به نادان مى رسد و با وجود نادانى خود، آن را در مى يابد، چنان كه دانا با دانش خود، آن را مى شناسد؛ چرا كه خدا، عادل است و ستم نمى كند، و بر خلق خويش، به آنچه مى دانند، احتجاج مى نمايد، و آنان را به آنچه مى شناسند و درك مى كنند، فرا مى خواند، نه به آنچه نمى دانند و انكار مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ في قُنوتِهِ ـ: يا مَن خَلَقَ فَرَزَقَ، وأَلهَمَ فَأَنطَقَ، وَابتَدَعَ فَشَرَعَ، وعَلا فَارتَفَعَ، وقَدَّرَ فَأَحسَنَ، وصَوَّرَ فَأَتقَنَ، وَاحتَجَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وأجنح» وما في المتن أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَبلَغَ، وأَنعَمَ فَأَسبَغَ، وأَعطى فَأَجزَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص173 ح1 عن عبدالسلام بن صالح الهروي، بحار الأنوار: ج85 ص258 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ از دعاى ايشان در قنوتش ـ: اى آن كه [آفريدگان را] آفريد و روزى داد، و سخن گفتن را الهام فرمود، و شريعت را بنا نهاد، و خود، بلندْمرتبه و رفعتْ جايگاه است، و همه چيز را اندازه نيكو داد، و استادانه صورتگرى كرد، و حجّت رسا آورد، و نعمتِ سرشار بخشيد، و دَهِش بى شمار كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ وقَد سُئِلَ عَن قَولِهِ تَعالى: «قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ» ـ: إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ قالَ اللّهُ تَعالى: أكنُتَ عالِما؟ فَإِن قالَ: نَعَم، قالَ لَهُ: أفَلا عَمِلتَ بِما عَلِمتَ؟ وإن قالَ: كُنتُ جاهِلاً، قالَ لَهُ: أفَلا تَعَلَّمتَ؟ فَيَخصِمُهُ، فَتِلكَ الحُجَّةُ البالِغَةُ للّهِِ عَزَّ وجَلَّ عَلى خَلقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص292 ح1 و ص227 ح6، الأمالي للطوسي: ص9 ح10 كلاهما نحوه وكلّها عن مسعدة بن زياد، بحار الأنوار: ج2 ص29 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ پرسشى از اين سخن خداى متعال: «بگو: برهانِ رسا، ويژه خداست» ـ: چون روز قيامت شود، خداى متعال مى فرمايد: «آيا مى دانستى؟». اگر [بنده] بگويد: «آرى»، خداوند به او مى فرمايد: «پس چرا به آنچه مى دانستى، عمل نكردى؟» و اگر بگويد: «نمى دانستم»، به او مى فرمايد: «چرا نياموختى؟». بدين سان، او را محكوم مى كند. اين است حجّت رساى خداوند عز و جل بر آفريدگانش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق عن أبي الدرداء: قالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: كَيفَ أنتَ يا عُوَيمِرُ إذا قيلَ لَكَ يَومَ القِيامَةِ: أعَلِمتَ أم جَهِلتَ؟ فَإِن قُلتَ: عَلِمتُ، قيلَ لَكَ: فَماذا عَمِلتَ فيما عَلِمتَ؟ وإن قُلتَ: جَهِلتُ، قيلَ لَكَ: فَما كانَ عُذرُكَ فيما جَهِلتَ؟ ألا تَعَلَّمتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج67 ص181 ح13541 و ج48 ص68 ح10363، كنز العمّال: ج10 ص192 ح29009 و ص257 ح29372.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق ـ به نقل از ابو دَردا ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به من فرمود: «اى عُوَيمر! چگونه خواهى بود، آن گاه كه در روز قيامت به تو گفته شود: آيا مى دانستى يا نمى دانستى؟؛ زيرا اگر بگويى: مى دانستم، به تو گفته مى شود: پس در باره آنچه مى دانستى، چه عملكردى دارى؟ و اگر بگويى: نمى دانستم، به تو گفته مى شود: چه عذرى براى ندانستن دارى؟ چرا نياموختى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشمول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الشُّمولُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: فراگيرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا نَظَرتَ في جَميعِ الأَشياءِ لَم تَجِد أحَدا في ضيقٍ، ولَم تَجِد أحَدا إلّا وللّهِِ عَلَيهِ الحُجَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص165 ح4، المحاسن: ج1 ص369 ح804 كلاهما عن حمزة بن الطيّار، بحار الأنوار: ج5 ص301 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اگر در همه چيز بنگرى، هيچ كس را در تنگنا نخواهى يافت، و هيچ كس را نمى يابى، مگر آن كه خدا را بر او حجّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن سفيان بن عيينة: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ: ما مِن عَبدٍ إلّا وللّهِِ عَلَيهِ حُجَّةٌ، إمّا في ذَنبٍ اقتَرَفَهُ، وإمّا في نِعمَةٍ قَصَّرَ عَن شُكرِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص211 ح366، تنبيه الخواطر: ج2 ص170، بحار الأنوار: ج7 ص262 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از سفيان بن عُيَينه ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «هيچ بنده اى نيست، مگر آن كه خدا را بر او حجّت است، چه در گناهى كه مرتكب شده، چه در نعمتى كه از شكر آن، فروگذار كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدوام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: الدَّوامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: استمرار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: عاشَ نوحٌ عليه السلام بَعدَ الطّوفانِ خَمسَمِئَةِ سَنَةٍ، ثُمَّ أتاهُ جَبرَئيلُ عليه السلام فَقالَ: يا نوحُ، إنَّهُ قَدِ انقَضَت نُبُوَّتُكَ وَاستَكمَلتَ أيّامَكَ، فَانظُر إلَى الاِسمِ الأَكبَرِ وميراثِ العِلمِ وآثارِ عِلمِ النُّبُوَّةِ الَّتي مَعَكَ فَادفَعها إلَى ابنِكَ سامٍ، فَإِنّي لا أترُكُ الأَرضَ إلّا وفيها عالِمٌ تُعرَفُ بِهِ طاعَتي، ويُعرَفُ بِهِ هُدايَ، ويَكونُ نَجاةً فيما بَينَ مَقبِضِ النَّبِيِّ ومَبعَثِ النَّبِيِّ الآخَرِ، ولَم أكُن أترُكُ النّاسَ بِغَيرِ حُجَّةٍ لي، وداعٍ إلَيَّ، وهادٍ إلى سَبيلي، وعارِفٍ بِأَمري، فَإِنّي قَد قَضَيتُ أن أجعَلَ لِكُلِّ قَومٍ هادِيا، أهدي بِهِ السُّعَداءَ، ويَكونُ حُجَّةً لي عَلَى الأَشقِياءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص285 ح430 عن إسماعيل بن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نوح عليه السلام بعد از توفان، پانصد سال زندگى كرد. سپس جبرئيل عليه السلام نزد او آمد و گفت [كه خداوند مى فرمايد]: اى نوح! نبوّتت، تمام شد و عمرت به سر آمد. پس، نام اكبر (اسم اعظم) و ميراث علم و آثار علم نبوّت را كه با خود دارى، به فرزندت سام، تحويل ده؛ زيرا من، زمين را بدون عالِمى كه به واسطه او دستورهاى من دانسته و راهم شناخته شود و از درگذشت يك پيامبر تا بر انگيخته شدن پيامبرِ ديگر [مايه] نجات باشد، و مردم را بدون حجّتى از جانب خود، رها نمى كنم و كسى كه به من دعوت كند و به راه من، ره نمون شود و فرمان مرا بشناسد، وا نمى گذارم؛ زيرا من حكم كرده ام كه براى هر قومى، راه نمايى قرار دهم تا به وسيله او، نيك بختان را هدايت كنم و حجّت من بر شوربختان باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في إرسالِ اللّهِ تَعالَى الحُجَجَ إلى خَلقِهِ ـ: اِختارَ آدَمَ عليه السلام... فَأَهبَطَهُ بَعدَ التَّوبَةِ لِيَعمُرَ أرضَهُ بِنَسلِهِ، ولِيُقيمَ الحُجَّةَ بِهِ عَلى عِبادِهِ. ولَم يُخلِهِم بَعدَ أن قَبَضَهُ، مِمّا يُؤَكِّدُ عَلَيهِم حُجَّةَ رُبوبِيَّتِهِ، ويَصِلُ بَينَهُم وبَينَ مَعرِفَتِهِ، بَل تَعاهَدَهُم بِالحُجَجِ عَلى ألسُنِ الخِيَرَةِ مِن أنبِيائِهِ، ومُتَحَمِّلي وَدائِعِ رِسالاتِهِ، قَرنا فَقَرنا حَتّى تَمَّت بِنَبِيِّنا مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله حُجَّتُهُ، وبَلَغَ المَقطَعَ عُذرُهُ ونُذُرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 91، بحار الأنوار: ج57 ص112 ح90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در باره حجّت فرستادنِ خداى متعال به سوى خلقش ـ: آدم عليه السلام را برگزيد... و او را، پس از توبه، به زمينْ فرو فرستاد تا زمينش را با نسل او، آباد گردانَد و به واسطه او، بر بندگانش حجّت آورد و پس از آن كه جان او را ستانْد، آنان را از وجود آنچه حجّت پروردگارى اش را بر آنان استوار سازد و ايشان را به شناخت او برساند، خالى نگذاشت؛ بلكه در هر قرنى و نسلى، با حجّت ها و برهان هايى كه از زبان پيامبران برگزيده و امانتداران پيام هايش فرستاد، به مردم رسيدگى كرد تا اين كه حجّت او به پيامبر ما محمّد صلى الله عليه و آله ختم شد و حجّت ها و هشدارهايش به پايان كار رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِصطَفى سُبحانَهُ مِن وَلَدِهِ [آدَمَ عليه السلام] أنبِياءَ أخَذَ عَلَى الوَحيِ ميثاقَهُم، وعَلى تَبليغِ الرِّسالَةِ أمانَتَهُم، لَمّا بَدَّلَ أكثَرُ خَلقِهِ عَهدَ اللّهِ إلَيهِم فَجَهِلوا حَقَّهُ، وَاتَّخَذُوا الأَندادَ مَعَهُ، وَاجتالَتهُمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاجتالَتهُم الشياطينُ: أي استخفّتهم فجالوا معهم في الضلال (النهاية: ج1 ص317 «جول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّياطينُ عَن مَعرِفَتِهِ، وَاقتَطَعَتهُم عَن عِبادَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَبَعَثَ فيهِم رُسُلَهُ، وواتَرَ إلَيهِم أنبِياءَهُ، لِيَستَأدوهُم ميثاقَ فِطرَتِهِ، ويُذَكِّروهُم مَنسِيَّ نِعمَتِهِ، ويَحتَجّوا عَلَيهِم بِالتَّبليغِ، ويُثيروا لَهُم دَفائِنَ العُقولِ، ويُروهُم آياتِ المَقدِرَةِ مِن سَقفٍ فَوقَهُم مَرفوعٍ، ومِهادٍ تَحتَهُم مَوضوعٍ، ومَعايِشَ تُحييهِم، وآجالٍ تُفنيهِم، وأَوصابٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَصَبُ: المَرضُ والجمع أوصاب (مجمع البحرين: ج3 ص1940 «وصب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تُهرِمُهُم، وأَحداثٍ تَتابَعُ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَم يُخلِ اللّهُ سُبحانَهُ خَلقَهُ مِن نَبِيٍّ مُرسَلٍ، أو كِتابٍ مُنزَلٍ، أو حُجَّةٍ لازِمَةٍ، أو مَحَجَّةٍ قائِمَةٍ. رُسُلٌ لا تُقَصِّرُ بِهِم قِلَّةُ عَدَدِهِم، ولا كَثرَةُ المُكَذِّبينَ لَهُم، مِن سابِقٍ سُمِّيَ لَهُ مَن بَعدَهُ، أو غابِرٍ عَرَّفَهُ مَن قَبلَهُ، عَلى ذلِكَ نَسَلَتِ القُرونُ، ومَضَتِ الدُّهورُ، وسَلَفَتِ الآباءُ، وخَلَفَتِ الأَبناءُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 1، بحار الأنوار: ج11 ص60 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداى سبحان، از فرزندان او (آدم عليه السلام)، پيامبرانى را برگزيد و آنان را پيماندار وحى و امانتدار رساندن پيام [خويش] قرار داد، در آن هنگام كه بيشتر خلايق، پيمانِ خدا را پاى مال كردند و حقّ او را نشناختند و برايش شريك گرفتند و اهريمنان، ايشان را از شناخت حق، روى گردان ساختند و از بندگى او، جدايشان كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، فرستادگان خود را در ميان آنان بر انگيخت و پيامبرانش را پياپى، به سوى ايشان فرستاد تا از آنان بخواهند تا پيمان الهى را كه در فطرت ايشان بود، ادا كنند و نعمت هاى فراموش شده اش را به يادشان آورند و با رساندن [پيام الهى]، حجّت را برايشان تمام كنند و خِردهاى نهفته شان را پديدار سازند و نشانه هاى قدرت [خويش] را نشانشان دهد؛ از بامِ بلندِ فرازِ سرشان گرفته تا بسترِ گسترده زير پايشان، و [مايه هاى] زندگى و حياتشان، و اجل هايى كه نابودشان مى كند و بيمارى هايى كه پير و فرستوده شان مى سازد و پيشامدهايى كه پياپى، بر آنان مى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى سبحان، آفريدگان خود را از پيامبرى مُرسَل يا كتابى آسمانى يا حجّتى مُتقَن يا راهى پايدار، بى بهره نگذاشت؛ فرستادگانى كه نه اندك بودنِ شمارشان، آنان را [از اداى رسالتشان] سست كرد، نه فراوانىِ تكذيب كنندگانشان. براى پيامبرِ پيشين، نام پيامبرِ پس از او برده مى شد و پيامبر گذشته، پيامبر آينده را معرّفى مى كرد. بدين سان، نسل ها گذشت و روزگاران، سپرى شد و پدران رفتند و پسران، جاى آنان را گرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَخلُو الأَرضُ مِن قائِمٍ للّهِِ بِحُجَّةٍ، إما ظاهِرا مَشهورا، وإمّا خائِفا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الأمالي للطوسي: «مستترا» بدل «خائفا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَغمورا؛ لِئَلّا تَبطُلَ حُجَجُ اللّهِ وبَيِّناتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 147، الأمالي للطوسي: ص21 ح23 عن كميل، بحار الأنوار: ج23 ص20 ح16 نقلاً عن تفسير القمّي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زمين، از كسى كه حجّت خدا را بر پا دارد، خواه آشكار و شناخته يا بيمناك و گم نام، خالى نمى مانَد تا آن كه حجّت ها و گواه هاى خدا از بين نرود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ لِأَبي خالِدٍ الكُناسِيِّ ـ: لَيسَ تَبقَى الأَرضُ ـ يا أبا خالِدٍ ـ يَوما واحِدا بِغَيرِ حُجَّةٍ للّهِِ عَلَى النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص383 ح1 عن يزيد الكنّاسي، بحار الأنوار: ج38 ص318 ح26 نقلاً عن قصص الأنبياء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به ابو خالد كُناسى ـ: اى ابو خالد! زمين، حتّى يك روز، بدون حجّت خدا بر مردم، باقى نمى مانَد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا: زمين، بدون حجّت خدا بر مردم، حتّى يك روز هم باقى نمى مانَد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الحُجَّةُ قَبلَ الخَلقِ، ومَعَ الخَلقِ، وبَعدَ الخَلقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص177 ح4، بصائر الدرجات: ص487 ح1 كلاهما عن أبان بن تغلب، بحار الأنوار: ج23 ص38 ح66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: حجّت [خدا]، پيش از خلق بوده و با خلق هست و پس از خلق نيز خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج6 ص238 (الإمامة / استمرار الإمامة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج6 ص239 (فصل سوم: تداوم جريان امامت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%B1_%D9%83_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%83%D8%A9&diff=332 2025-03-02T12:59:08Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البركة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البركة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركت&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بركت-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركت، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بركت» از ريشه «برك» به معناى ثبات و دوام است. از اين رو، خير و...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البركة-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البركة (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركت-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركت، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بركت» از ريشه «برك» به معناى ثبات و دوام است. از اين رو، خير و خوبى فراوان و بادوام، بركت ناميده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن فارِس، در اين باره آورده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءُ وَ الرّاءُ وَ الكافُ أصلٌ واحِدٌ، وَ هُوَ ثَباتُ الشَّى ءِ، ثُمَّ يَتَفَرَّعُ فُروعا يُقارِبُ بَعضُها بَعضا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص227 مادّه «برك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باء و راء و كاف، يك معناى اصلى دارد و آن ثبات داشتن چيزى است. سپس، معانى ديگرى ـ كه به هم نزديك اند ـ، از آن برگرفته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن منظور مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرَكَةُ: النَّماءُ وَ الزِّيادَةُ. وَ التَّبريكُ: الدُّعاءُ لِلإِنسانِ أو غَيرِهِ بِالبَرَكَةِ... وَ بارِك عَلى مُحَمَّدٍ وعَلى آلِ مُحَمَّدٍ، أي أثبِت لَهُ وَ أدِم ما أعطَيتَهُ مِنَ التَّشريفِ وَ الكَرامَةِ... وَ قالَ الزَّجاجُ: تَبارَكَ تَفاعُلٌ مِنَ البَرَكَةِ، كَذلِكَ يَقولُ أهلُ اللُّغَةِ... وَ رَوَى ابنُ عَبّاسٍ: وَ مَعنَى البَرَكَةِ الكَثرَةُ فى كُلِّ خَيرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج10 ص395 ـ 396 مادّه «برك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركت، يعنى رشد و افزايش، و «تبريك»، دعاى بركت خواستن براى انسان و غير اوست... و «بارِك عَلى مُحَمَّدٍ وَ عَلى آلِ مُحَمَّدٍ»، يعنى: آنچه از كرامت و شرافت كه بر محمّد و خاندان محمّد داده اى، براى او و خاندانش ثابت و ماندگار بدار.… زَجّاج، گفته است: «تَبارَكَ»، بر اساس سخن اهل لغت، صيغه تَفاعُلِ كلمه بركت است... و ابن عبّاس، روايت كرده است كه: معناى بركت، فراوانى در هر خيرى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در مفردات ألفاظ القرآن آمده:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصلُ البَرْكِ صَدرُ البَعيرِ وإن استعمل فى غيره، ويُقالُ لَهُ: بِرْكَةٌ، وبَرَكَ البَعيرُ: ألقى بَرْكَهُ، وَاعتُبِرَ مِنهُ مَعنَى اللُّزومِ... وَالبَرَكَةُ ثُبوتُ الخَيرِ الإِلهِىِّ فِى الشَّى ءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصل «بَرْك»، سينه شتر است، اگر چه در جز آن هم استعمال شده است و به آن (سينه شتر)، بِرْكه نيز مى گويند. «بَرَكَ البَعيرُ»، يعنى: شتر، سينه اش را بر زمين قرار داد. از همين معنا، لزوم و هميشگى در نظر گرفته شده است... و بركت، به معناى ثبات و دوام داشتن خير خدا در چيزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، خير (خوبى)، اگر با دو ويژگى همراه باشد، بركت ناميده مى شود: يكى، كثرت و فراوانى؛ و ديگرى، ثبات و دوام. براى مثال، نسل بابركت، به معناى كثرت و دوام فرزندان نيكْ سيرت است، يا عمر بابركت، زندگى همراه با خير فراوانى است كه آثار آن، پايدار مى ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركت-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركت، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلمه «بركت»، در قرآن و حديث، دقيقا در همان معناى لغوى، يعنى خير فراوان و بادوام به كار رفته است. در قرآن، اين كلمه و مشتقّات آن، سى و سه بار در باره آفريدگار جهان، قرآن، فرشتگان، انبيا، انسان، آسمان، زمين، كعبه، آب باران و... به كار رفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث نيز به پيروى از قرآن، كلمه بركت، كاربرد فراوانى دارد. در اين بخش از قرآن و حديث، پس از اشاره به اصل و اساس همه بركات جهان هستى، در فصل يكم، عوامل بركت جامعه، عمر و خانه، در سه فصل، گزارش مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين اخلاق و رفتارهايى كه موجب بركت زندگى اند، انسان ها، حيوانات، مكان ها، زمان ها، خوردنى ها، آشاميدنى ها و شغل هاى بابركت، در نُه فصل، معرّفى مى گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در ادامه، نقش شمارى از اذكار، عبادات و دعاها، در پديد آمدن بركت و نيز نمونه هايى از بركات دعا، در دو فصل، بيان مى شود و در پايان، آنچه موجب زوال بركت در زندگى مى گردد و به تيره روزى انسان مى انجامد، گزارش مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا پيش از مراجعه به متن آيات و احاديث مرتبط با عناوينى كه بِدانها اشاره شد، توجّه به اين نكات، سودمند است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مبارك-مطلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مبارك مطلق&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين نكته اى كه در قرآن و احاديث بِدان اشاره شده، اين است كه مبدأ همه بركات جهان هستى، ذات مقدّس حق تعالى است. اوست كه همه بركات را پديد و فرود آورده و رحمت و بركتش، همه چيز را فرا گرفته است. از اين رو، مباركِ مطلق (بى قيد و شرط)، خداست و «مبارك»، يكى از صفات بارى تعالى است و همه آفريده ها، چه بدانند و چه ندانند، چه بخواهند يا نخواهند، به اندازه ظرفيت و شايستگىِ خود، از بركات الهى، برخوردارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پيوند-عوامل-مادى-و-معنوى-بركت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. پيوند عوامل مادّى و معنوى بركت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بررسى عوامل بركت از نگاه قرآن و حديث، نخستين نكته اى كه جلب توجّه مى كند، اين است كه در متون اسلامى، عوامل معنوى بركت، در كنار اسباب مادّى آن، قرار دارند. احاديث ما، از يك سو: پروا، عبادت، طهارت، دعا، نماز، حج، استغفار و مانند اينها را مبادى (زمينه هاى) بركت و توسعه در زندگى معرّفى مى كنند و از سوى ديگر، دامدارى، كشاورزى، تجارت و كار را پشتوانه و مايه بركت و توسعه مى دانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه از همجوارى اين دو دسته از عوامل بر مى آيد، اين است كه در جهان بينى اسلامى، اعتقاد به تأثير معنويّت در خير و بركت و توسعه و شكوفايى مادّى، به معناى نفىِ اسباب مادّى يا كم رنگ كردن نقش آنها در توسعه نيست؛ بلكه بدين معناست كه اسلام، علاوه بر عوامل مادّىِ شناخته شده براى توسعه، عوامل ناشناخته و نامرئى ديگرى را هم مؤثّر مى داند و معتقد است كه باورهاى صحيح دينى، اخلاق شايسته و اعمال نيكو نيز در شكوفايى و توسعه اقتصادى جامعه، نقش دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن كريم، در اين باره تصريح مى كند كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى ءَامَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَْرْضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعراف: آيه 96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر اهل آبادى ها ايمان مى آوردند و پروا مى ورزيدند، بركت هايى را از آسمان و زمين، بر آنان مى گشاديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، در آيه ديگرى، از قول نوح عليه السلام مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا يُرْسِلِ السَّمَآءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَالٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوح: آيه 10 ـ 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس گفتم: از پروردگارتان، آمرزش بخواهيد، كه او آمرزنده است. باران آسمان را فراوان بر شما، فرو مى ريزد، و شما را با اموال و فرزندان، يارى مى رساند و برايتان، باغ هايى قرار مى دهد و برايتان، نهرهايى قرار مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، «بركت»، شكوفايى اقتصادى و توسعه پايدارِ جامعه انسانى، با ارزش هاى اعتقادى، اخلاقى و عملى، همراه است و بدون اين همراهى، بركات مادّى هم دوام نخواهند داشت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى آشنايى با موانع بركت و آفات توسعه، ر. ك: همين دانش نامه: ج13 ص57 (بركت / فصل شانزدهم: آنچه موجب زوال بركت است). نيز، ر. ك: توسعه اقتصادى بر پايه قرآن و حديث: ج2 ص861 (فصل پنجم: آفات توسعه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوشش-بركات-معنوى-از-درون-بركات-مادى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. جوشش بركات معنوى از درون بركات مادّى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته بسيار مهمّ ديگر، اين است كه از نگاه اسلام، نه تنها ارزش هاى معنوى، در بركات مادّى و توسعه پايدار اقتصادى و تداوم آن تأثير دارند، بلكه عكس آن نيز درست است؛ يعنى بركات مادّى در چارچوب ره نمودهاى اسلامى، موجب تقويت و شكوفايى ارزش ها و بركات معنوى مى گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصولاً در برنامه ريزى اسلام براى تكامل انسان و جامعه انسانى، تكامل معنوى از توسعه مادّى جدا نيست. از اين رو، در فصل سوم اين مَدخَل، بركات مادّى، در كنار بركات معنوى مطرح شده اند؛ چرا كه بركات مادّى، از درون بركات معنوى مى جوشند و بركات معنوى از متن بركات مادّى پديد مى آيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از يك سو، قرآن تأكيد دارد كه اگر ايمان و پروامندى در جامعه فراگير شود، بركات الهى از آسمان و زمين، مردم را فرا خواهند گرفت و جامعه بشرى، شاهد بركات همه جانبه مادّى و توسعه اقتصادى بيش از حدّ تصوّر، خواهد بود. متون اسلامى صراحت دارند كه كارهايى مانند: نماز، حج و دعا، در بركات مادّى و توسعه اقتصادى نقش دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوى ديگر، در اسلام، كارِ سالم براى تأمين زندگى آبرومندانه ـ كه يكى از مهم ترين اصول توسعه اقتصادى و بركات مادّى است ـ، از بزرگ ترين عبادت ها و ارزش هاى معنوى شمرده مى شود. اين فرمايش پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، در بيان همين مطلب است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِبادَةُ سَبعونَ جُزءا؛ أفضَلُها طَلَبُ الحَلالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: توسعه اقتصادى بر پايه قرآن و حديث: ج1 ص252 ح453. و ج2 ص183 (فصل سوم: كار).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبادت، هفتاد بخش است. برترينِ آنها، كسب [درآمد] حلال است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پرتو اين نگرش، اسلام، همه تلاش هايى را كه در جهت پديد آوردن بركات مادّى صورت مى گيرند، چنانچه با انگيزه صحيح و در جهت سازندگى انسان باشند، عبادت مى شمرد و مقدّس مى داند و معتقد است كه بركات مادّى و معنوى، تنها در كنار هم پديد مى آيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-نظام-آفرينش-در-تكامل-انسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. نقش نظام آفرينش در تكامل انسان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تأمّل در آنچه در فصل دوم تا پانزدهم اين بخش آمده، نشان مى دهد كه آفريدگار هستى، در نظام آفرينش، همه گونه امكانات و ابزار را از درون و برون، براى تكامل مادّى و معنوى انسان، فراهم ساخته و نعمت هاى ظاهرى و باطنى را بر انسان، تمام كرده است. نيز اين آيه نورانى را تداعى مى كند كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَلَمْ تَرَوْاْ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَ بَاطِنَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان: آيه 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا نديديد كه خداوند، آنچه را در آسمان ها و آنچه را در زمين است، براى شما مسخّر گردانيد و نعمت هاى آشكار و نهان خود را براى شما سرشار ساخت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه، بيانگر آن است كه به انسان، از درون، «عقل» و «فطرت» و «قواى باطنى»، و از بيرون، «وحى» داده شده تا وى به يارى آنها، راه كمالش را بپيمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عبارت ديگر، آنچه در آسمان و زمين است، در اختيار انسان قرار داده شده تا وى از بركات آنها براى تكامل خويش و رساندن خود به مقصد (انسانيّت، كمال مطلق و لقاى خداوند) بهره بگيرد. به گفته حافظ شيرازى:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى دل! به كوى عشق، گذارى نمى كنى! اسباب جمع دارى و كارى نمى كنى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ميدان به كام خاطر و گويى نمى زنى! بازى چنين به دست و شكارى نمى كنى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، همه ارزش هاى اعتقادى، اخلاقى و عملى، و همه آنچه در زمين و آسمان در اختيار انسان است، داراى «خير» و «بركت» هستند و اگر در متون اسلامى، تنها شمارى از صفات و كارهاى نيكو، «خير» شمرده شده اند، يا تعدادى از مكان ها، زمان ها، حيوانات، نباتات، غذاها و آب ها، مبارك (داراى بركت) به شمار آمده اند، به آن معنا نيست كه ساير صفاتِ نيكو و كارهاى پسنديده، يا ساير مكان ها و زمان ها و...، بدون بركت اند؛ بلكه مقصود، آن است كه اين موارد، بيش از ساير موارد، از «بركت» برخوردارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نقش-ضد-ارزش-ها-در-رفتن-بركت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. نقش ضدّ ارزش ها در رفتن بركت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان گونه كه ارزش هاى اعتقادى، اخلاقى و عملى در به وجود آمدن «خير» و «بركت» مؤثّرند، ضدّ ارزش ها نيز در از بين رفتن «خير» و «بركت» نقش دارند؛ ليكن شمارى از ضدّ ارزش ها هستند كه تأثير و نقش بيشترى در از بين رفتن «خير» و «بركت» دارند؛ مانند: سوء نيّت، خيانت، شرابخوارى، ظلم، زنا، و ترك امر به معروف و نهى از منكر، كه به طور مشروح، در فصل شانزدهم خواهند آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-أصل-البركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: أصل البركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: ريشه بركت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با توجّه به معنايى كه براى «بركت» گفته شده (خير فراوان، نفع كثير و متراكم، خير ماندگار و...)، در ترجمه احاديثى كه اين واژه در آنها به كار رفته، بيشتر بر خود واژه تكيه مى‏كنيم؛ چرا كه مأنوس‏تر و روان‏تر است. (م)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المبارك-صفة-من-صفات-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: المُبارَكُ صِفَةٌ مِن صِفاتِ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: مبارك، صفتى صفتى از صفات خدا است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«تَبَارَكَ الَّذِى بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَىْ ءٍ قَدِيرٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الملك: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پُربركت است خدايى كه فرمان روايى، به دست اوست؛ و او بر هر چيزى تواناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا ءَاخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سپس او را به آفرينشى ديگر، باز آفريديم. پس آفرين بر خدا، و پُرخير و بركت است او، كه نيكوترينِ آفرينندگان است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الأعراف: 54، الفرقان: 1 و 10 و 61، غافر: 64، الزخرف: 85، الرحمن: 78.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: اعراف: آيه 54، فرقان: آيه 1 و 10 و 61، غافر: آيه 64، زخرف: آيه 85، الرحمن: آيه 78.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ: أسأَ لُكَ... بِاسمِكَ الَّذِي استَقَرَّ بِهِ عَرشُكَ، وبِاسمِكَ الواحِدِ الأَحَدِ الفَردِ الوَترِ المُتَعالِ الَّذي يَملَأُ الأَركانَ كُلَّها، الطّاهِرِ الطُّهرِ المُبارَكِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المبارك ما يأتي من قِبَله الخير الكثير (لسان العرب: ج10 ص396 «برك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص576 ح1 عن أبان بن تغلب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در ضمن دعا ـ: از تو مى خواهم...، به آن نامت كه عرش تو بِدان استوار گشت و به آن نام يكتاى يگانه بى نظير و بلندت كه همه هستى را آكَنْده است؛ همان نام پاكِ پاكيزه مبارك.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة لابني بسطام عن خالد العبسيّ: عَلَّمَني عَلِيُّ بنُ موسى عليه السلام هذِهِ العوذَةَ وقالَ: عَلِّمها إخوانَكَ مِنَ المُؤمِنينَ؛ فَإِنَّها لِكُلِّ ألَمٍ، وهِيَ: «اُعيذُ نَفسي بِرَبِّ الأَرضِ ورَبِّ السَّماءِ، اُعيذُ نَفسي بِالَّذي لايَضُرُّ مَعَ اسمِهِ داءٌ، اُعيذُ نَفسي بِالَّذِي اسمُهُ بَرَكَةٌ وشِفاءٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام: ص41، بحارالأنوار: ج95 ص8 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة، دو پسر بسطام ـ به نقل از خالد عَبْسى ـ: امام رضا عليه السلام اين تعويذ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعويذ: دعا و حِرزى كه براى حفاظت از دردها و خطرها مى خوانند و در آن، به خدا پناه مى برند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را به من آموخت وفرمود: «آن را به برادران مؤمنت بياموز زيرا؛ اين براى هر دردى، كارساز است، و آن، اين است: خود را در پناه خداوندگار زمين و خداوندگار آسمان، قرار مى دهم. خود را در پناه كسى قرار مى دهم كه با وجود نام او، هيچ دردى، آسيب نمى رسانَد. خود را در پناه كسى قرار مى دهم كه نامش، بركت و درمان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;منشئ-البركات-وجاعلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: مُنشِئُ البَرَكاتِ وجاعِلُها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: پديد آورنده بركت و عطا كننده آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ جَعَلَ فِيهَا رَوَاسِىَ مِن فَوْقِهَا وَ بَارَكَ فِيهَا وَ قَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِى أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِّلسَّائِلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در آن (زمين) از فرازش، لنگرهايى (كوه هايى) ايجاد كرد و در آن، بركت قرار داد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى در زمين، خيرِ فراوان قرار داد كه موجودات روى آن، از گياه و حيوان و انسان، انواع سودها را مى برند (الميزان فى تفسير القرآن: ج17 ص367).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در چهار روز، روزى هاى آن را [به اندازه] فراهم آورد، برابر با نيازهاى خواهندگان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُواْ يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الأَْرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِى بَارَكْنَا فِيهَا وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِى إِسْرَاءِيلَ بِمَا صَبَرُواْ وَ دَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا كَانُواْ يَعْرِشُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 137.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مشرق ها و مغرب هاى پُربركت زمين را به آن قومِ به ضعف كشانده شده (زير زنجير ظلم و ستم)، واگذار كرديم و وعده نيك پروردگارت بر بنى اسرائيل، به خاطر شكيبايى و استقامتى كه به خرج دادند، تحقّق يافت، و آنچه فرعون و فرعونيان [از كاخ هاى مجلّل] مى ساختند، و آنچه از باغ هاى داربست دار فراهم ساخته بودند، در هم كوبيديم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به يقين، اوّلين خانه اى كه براى مردم بنا نهاده شد، همان است كه در مكّه است و پُربركت و [مايه] هدايت براى جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هود: 48 و 73، الإسراء: 1، مريم: 31، الأنبياء: 71 و 81، المؤمنون: 29، النور: 35، النمل: 8، القصص: 30، سبأ: 18، الصافّات: 113.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: هود: آيه 48 و 73، اسرا: آيه 1، مريم: آيه 31، انبيا: آيه 71 و 81، مؤمنون: آيه 29، نور: آيه 35، نمل: آيه 8، قصص: آيه 30، سبأ: آيه 18، صافّات: آيه 113.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في سُجودِهِ ـ: يا مُنشِئَ البَرَكاتِ مِن مَواضِعِها، ومُرسِلَ الرَّحمَةِ مِن مَعادِنِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج86 ص225 ح45 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي عن عديّ بن حاتم الطائي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سجده اش ـ: اى پديدآورنده بركت ها از جايگاه هايشان، و فرستنده رحمت ها از معدن هايشان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ: يا مُخرِجَ النَّباتِ، يا قاضِيَ الحاجاتِ، يا مُنجِحَ الطَّلِباتِ، يا جاعِلَ البَرَكاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص361، بحارالأنوار: ج86 ص335 ح72.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در دعا ـ: اى روياننده گياهان، اى برآورنده نيازها، اى عطاكننده خواسته ها، اى قراردهنده بركت ها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ ذاكِرا الإِمامَ الحُجَّةَ عليه السلام ـ: كَأَنَّني بِهِ قَد عَبَرَ مِن وادِي السَّلامِ إلى مَسيلِ السَّهلَةِ، عَلى فَرَسٍ مُحَجَّلٍ، لَهُ شِمراخٌ يَزهَرُ، يَدعو ويَقولُ في دُعائِهِ: ... يا مُنشِرَ الرَّحمَةِ مِن مَواضِعِها، ومُخرِجَ البَرَكاتِ مِن مَعادِنِها... أسأَ لُكَ أن تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وأَن تُنجِزَ لي أمري، وتُعَجِّلَ لي فِي الفَرَجِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة: ص75، دلائل الإمامة: ص458 ح438 عن أحمد بن جعفر عن الإمام الهادي يرفعه إلى الإمام عليّ عليهماالسلاموفيه «مسجد» بدل «مسيل»، بحارالأنوار: ج52 ص391 ح214.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد از امام زمان عليه السلام ـ: گويا او را مى بينم كه از «وادى السَّلام» گذشته، به سوى «مسيلِ [مسجد] «سهله» مى رود، سوار بر اسبى سفيدپا، با كاكُلى بلند و درخشان؛ و دعا مى كند و در دعايش مى گويد: «... اى گستراننده رحمت از جايگاه هايش، و درآورنده بركت ها از كان هايشان...! از تو مى خواهم كه بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرستى و در كارم، به وعده ات وفا كنى و در گشايش برايم، شتاب كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ: اِحتَمل عَنّي مُفتَرَضاتِ حُقوقِ الآباءِ وَالاُمَّهاتِ، وَاغفِر لي ولِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ وَالإِخوَةِ وَالأَخَواتِ وَالقَراباتِ، يا وَلِيَّ البَرَكاتِ، وعالِمَ الخَفِيّاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص106، بحارالأنوار: ج90 ص161 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در دعا ـ: وظايف سنگين [اداى] حقوق پدران و مادران را از دوشم بردار، و مرا و مردان و زنان باايمان، و برادران و خواهران و خويشاوندان [مرا] را بيامرز، اى دارنده بركت ها و داناىِ نهان ها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في خُطبَةِ صَلاةِ الاِستِسقاءِ ـ: يا مُعطِيَ الخَيراتِ مِن أماثِلِها، ومُرسِلَ البَرَكاتِ مِن مَعادِنِها، مِنكَ الغَيثُ المُغيثُ، وأَنتَ الغِياثُ المُستَغاثُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج3 ص153 ح328، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص532 ح1501، مصباح المتهجّد: ص528 ح611 وفيهما «أماكنها» بدل «أماثلها»، بحارالأنوار: ج91 ص294 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در خطبه نماز باران ـ: اى عطا كننده خيرها از بهترين هاى (/ جايگاه هاى) آن، و اى فرستنده بركت ها از معدن هاى آن! پناه بخشى و پناه دهندگى، از توست و تو، پناه و پناهگاهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;منزل-البركات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: مُنزِلُ البَرَكاتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: فرو فرستنده بركات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى ءَامَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَْرْضِ وَلَكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اگر مردمِ آبادى ها ايمان مى آوردند و پروا پيشه مى كردند، بركت هايى از آسمان و زمين، به روى آنان مى گشوديم؛ ليكن تكذيب كردند. ما هم [گريبان] آنان را به [كيفر] كارهايشان گرفتيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَهَـذَا كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ مُّصَدِّقُ الَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْأَخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَهُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اين، كتابى است كه آن را فرو فرستاديم، و خجسته است و تصديق كننده آنچه پيشِ روى آن است، تا اُمّ القرى (مكّيان) و آنان را كه اطراف آن اند، بيم دهى. آنان كه به آخرت ايمان دارند، به آن نيز باور دارند و بر نمازهايشان، مراقب اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الأنعام: 155، ص: 29، الأنبياء: 50، الدخان: 3، ق: 9.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: انعام: آيه 155، ص: آيه 29، انبيا: آيه 50، دخان: آيه 3، ق: آيه 9.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ فِي الدُّعاءِ ـ: يا قاضِيَ الحاجاتِ، يا راحِمَ العَبَراتِ، يا مُنجِحَ الطَّلِباتِ، يا مُنزِلَ البَرَكاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهَج الدعوات: ص120 و ص195 عن الإمام الحسين عليه السلام، البلد الأمين: ص338 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج95 ص281 ح4 وص 399 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در ضمن دعا ـ: اى برآورنده نيازها، اى رحم كننده بر اشك ها، اى برآورنده خواسته ها، اى فرو فرستنده بركت ها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام: اللّهُمَّ مُعطِيَ الخَيراتِ مِن مَظانِّها، ومُنزِلَ الرَّحَماتِ مِن مَعادِنِها، ومُجرِيَ البَرَكاتِ عَلى أهلِها، مِنكَ الغَيثُ المُغيثُ وأَنتَ الغِياثُ المُستَغاثُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص537 ح1504، قرب الإسناد: ص157 ح576 عن أبي البختري عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم السلام وفيه «مناهلها» بدل «مظانّها»، بحارالأنوار: ج91 ص322 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام: خدايا! اى بخشنده نيكى ها از گمانگاه هايش، و فرو فرستنده رحمت ها از سرچشمه هايش، و جارى كننده بركت ها بر اهلش! پناه بخشى و پناه دهندگى، از توست و تو، پناه و پناهگاهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;واسع-البركات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: واسِعُ البَرَكاتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: گسترنده بركات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَرَحْمَتِى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْ ءٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 156.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و رحمتم، همه چيز را فرا گرفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في دُعاءِ يَومِ الخَميسِ ـ: ومَا افتَرَضتَ عَلَيَّ يا إلهي فَاحتَمِلهُ عَنّي إلى مَن أوجَبتَ حُقوقَهُ مِنَ الآباءِ وَالاُمَّهاتِ وَالإِخوَةِ وَالأَخَواتِ وَاغفِر لي ولَهُم مِنَ المُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ إنَّكَ قَريبٌ مُجيبٌ واسِعُ البَرَكاتِ وذلِكَ عَلَيكَ يَسيرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص137، بحارالأنوار: ج90 ص209 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در دعاى روز پنج شنبه ـ: خدايا! آنچه را [از حقوق] بر من واجب كرده اى، پرداخت آنها را براى آن كسانى كه حقوقشان را بر من واجب كرده اى از پدران و مادران، و برادران و خواهران [من]، خود بر عهده گير و من و ايشان را بيامرز با هر مرد و زن باايمانى، كه تو به راستى [به بندگان] نزديك و اجابت كننده [ى دعاهاى ايشان] هستى و بركت هايت، گسترنده اند، و انجام دادن خواسته هاى من، براى تو آسان و اندك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليهاالسلام: الحَمدُ للّهِِ رَفيعِ الدَّرَجاتِ، مُنزِلِ الآياتِ، واسِعِ البَرَكاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص440 ح303، بحارالأنوار: ج86 ص115 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام: ستايش، خدايى را كه والامرتبه، فرو فرستنده آيات، و گسترنده بركات است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في مُناجاتِهِ ـ: نَسأَلُكَ يا واسِعَ البَرَكاتِ ويا قاضِيَ الحاجاتِ، ويا مُنجِحَ الطَّلِباتِ؛ أن تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وأَن تَرزُقَنا خَوفا وحُزنا تَشغَلُنا بِهِما عَن لَذّاتِ الدُّنيا وشَهَواتِها وما يَعتَرِضُ لَنا فيها عَنِ العَمَلِ بِطاعَتِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج94 ص125 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در مناجاتش ـ: اى صاحب بركت هاى گسترده! اى برآورنده نيازها! اى تأمين كننده خواسته ها! از تو مى خواهيم كه بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرستى و به ما، بيم و اندوهى عطا كنى كه به سبب آن دو، ما را از خوشى ها و خواهش هاى دنيا و آنچه در دنيا مانع ما از عمل مى شود، بازدارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-ما-يوجب-بركة-المجتمع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: ما يوجب بركة المجتمع&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: آنچه موجب بركت جامعه است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: التَّقوى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: پَروامندى (تقوا)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى ءَامَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَْرْضِ وَلَكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اگر مردمِ آبادى ها ايمان مى آوردند و پروا پيشه مى كردند، بركت هايى از آسمان و زمين، به روى آنان مى گشوديم؛ ليكن تكذيب كردند. ما هم آنان را به كيفر كارهايشان، گرفتيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُواْ التَّوْرَاةَ وَالْاءِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِم مِّن رَّبِّهِمْ لَأَكَلُواْ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم مِّنْهُمْ أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«واگر آنان، تورات و انجيل و آنچه را از سوى پروردگارشان بر آنان نازل شده بود، بر پا مى داشتند، از بالاى سر و از زير پاهايشان [از نعمت هاى الهى] برخوردار مى شدند. برخى از آنان، گروهى ميانه رو و بيشترشان، زشت كردار بودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا * وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَ مَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَىْ ءٍ قَدْرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطلاق: 2 و 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس از خداوند پروا كند، خداوند، برايش راه خروجى [از مشكلات] قرار مى دهد و او را از جايى كه گمان نمى كند، روزى مى بخشد؛ و هر كس بر خدا تكيه كند، او برايش بس است. خداوند، كار خويش را به سامان مى رساند. به يقين، خداوند براى هر چيزى، اندازه اى قرار داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في خُطبَةٍ يَحُثُّ فيها عَلَى التَّقوى ـ: أمّا بَعدُ، فَإِنّي اُوصيكُم بِتَقوَى اللّهِ... فَمَن أخَذَ بِالتَّقوى عَزَبَت عَنهُ الشَّدائِدُ بَعدَ دُنُوِّها... وتَحَدَّبَت عَلَيهِ الرَّحمَةُ بَعدَ نُفورِها، وتَفَجَّرَت عَلَيهِ النِّعَمُ بَعدَ نُضوبِها، ووَبَلَت عَلَيهِ البَرَكَةُ بَعدَ إرذاذِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 198، بحارالأنوار: ج70 ص284 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سخنرانى اى كه در آن، به پَروامندى برمى انگيزانَد ـ: امّا بعد، شما را به پروادارى از خدا، سفارش مى كنم...؛ زيرا هر كه پروا پيشه كند، سختى ها، پس از آن كه نزديك شده اند، از او دور مى شوند... و رحمت، پس از آن كه رميده است، به او مهربان مى گردد و [چشمه] نعمت ها، پس از آن كه خشكيده، بر او جوشان مى شود و [بارانِ] بركت، پس از آن كه نَم نَم گشته است، بر او سيل آسا مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: وَجَدنا في كِتابِ عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام: «أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يونس: 62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا أدَّوا فَرائِضَ اللّهِ، وأَخَذوا بِسُنَنِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وتَوَرَّعوا عَن مَحارِمِ اللّهِ، وزَهَدوا في عاجِلِ زَهرَةِ الدُّنيا، ورَغِبوا في ما عِندَ اللّهِ، وَاكتَسَبُوا الطَّيِّبَ مِن رِزقِ اللّهِ، لا يُريدونَ بِهِ التَّفاخُرَ وَالتَّكاثُرَ، ثُمَّ أنفَقوا في ما يَلزَمُهُم مِن حُقوقٍ واجِبَةٍ، فَاُولئِكَ الَّذينَ بارَكَ اللّهُ لَهُم في مَا اكتَسَبوا، ويُثابونَ عَلى ما قَدَّموا لِاخِرَتِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص124 ح31 عن بريد العجلي، بحارالأنوار: ج69 ص277 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: در كتابِ على بن الحسين عليه السلام چنين يافتيم: ««همانا اولياى الهى، نه بيمى بر آنان است و نه اندوهگين مى شوند». هرگاه واجبات الهى را به جا آورند و به سنّت هاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله عمل كنند و از حرام هاى الهى بپرهيزند و از زرق و برق گذراى دنيا دل بركَنند و به آنچه پيشِ خداست، دل ببندند و در پىِ رزق پاكيزه خدا باشند، بى آن كه خواستار فخرفروشى و مال اندوزى باشند. آن گاه، آنچه از حقوق واجب بر عهده آنان است، ادا كنند، اينان اند. آن كسانى كه خداوند به آنان در آنچه به دست آورده اند، بركت داده است و بر آنچه براى آخرت خويش، پيش فرستاده اند، پاداش مى يابند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «... وَيَرْزُقُهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ» ـ: أي يُبارِكُ لَهُ في ما آتاهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج10 ص460، بحارالأنوار: ج70 ص281.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره سخن خداوند متعال: «هر كس از خداوند پروا كند، خداوند... او را از جايى كه گمان نمى كند، روزى مى بخشد» ـ: يعنى در آنچه به او داده، بركت قرار مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيادة-أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: قِيادَةُ أهلِ البَيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: پيشوايىِ اهل بيت عليهم السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: لَو أنَّ النّاسَ سَمِعوا قَولَ اللّهِ عز و جل ورَسولِهِ لَأَعطَتهُمُ السَّماءُ قَطرَها، وَالأَرضُ بَرَكَتَها، ولَمَا اختَلَفَ في هذِهِ الاُمَّةِ سَيفانِ، ولَأَكَلوها خَضراءَ خَضِرَةً إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص566 ح1174 عن عبد الرحمن بن كثير عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج10 ص142 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: اگر مردم، سخن خداوند عز و جل و پيامبرش را مى شنيدند، آسمانْ بارانش را، و زمينْ بركتش را به آنان مى بخشيد و هرگز در اين امّت، اختلاف و زد و خورد، پيش نمى آمد و همه از نعمتِ سرسبز دنيا تا روز قيامت، برخوردار مى شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام ـ في بَيانِ ما يَحدُثُ في زَمَنِ ظُهورِ الإِمامِ الحُجَّةِ عليه السلام ـ: ولَتَنزِلَنَّ البَرَكَةُ مِنَ السَّماءِ إلَى الأَرضِ حَتّى إنَّ الشَّجَرَةَ لَتَقصِفُ مِمّا يَزيدُ اللّهُ فيها مِنَ الثَّمَرَةِ، ولَتُؤكَلُ ثَمَرَةُ الشِّتاءِ فِي الصَّيفِ، وثَمَرَةُ الصَّيفِ فِي الشِّتاءِ وذلِكَ قَولُهُ تَعالى: «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى ءَامَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَْرْضِ وَلَكِن كَذَّبُواْ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختصر بصائر الدرجات: ص51 عن أبي سعيد سهل رفعه إلى الإمام الباقر عليه السلام، الخرائج والجرائح: ج2 ص849 ح63 عن جابر عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام وفيه «يريد اللّه » بدل «يزيد اللّه »، بحارالأنوار: ج53 ص63 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام ـ در بيان آنچه هنگام ظهور امام زمان عليه السلام رُخ مى دهد ـ: بركت، از آسمان به سوى زمينْ فرو مى ريزد، تا آن جا كه درخت، به سبب ميوه فراوانى كه خداوند در آن مى افزوده، مى شكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[مردم،] ميوه زمستانى را در تابستان و ميوه تابستانى را در زمستان مى خورند، و اين، معناى سخن خداوند متعال است كه: «و اگر مردمِ آبادى ها ايمان مى آوردند و پروا پيشه مى كردند، بركت هايى را از آسمان و زمين به روى آنان مى گشوديم؛ ليكن تكذيب كردند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف عن أبي عمرو الجوني: قالَ سَلمانُ الفارِسِيُّ حينَ بويِعَ أبو بَكرٍ: «كرداذ وناكرداذ»؛ أي عَمِلتُم وما عَمِلتُم، لَو بايَعوا عَلِيّا لَأَكَلوا مِن فَوقِهِم ومِن تَحتِ أرجُلِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف: ج2 ص274؛ الإيضاح: ص457 عن ابن عمر، الاحتجاج: ج1 ص192 ح37 عن أبان بن تغلب عن الإمام الصادق عليه السلام وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنساب الأشراف ـ به نقل از ابو عمرو جونى ـ: وقتى با ابو بكر بيعت شد، سلمان گفت: «كرداذ و ناكرداذ؛ يعنى: كرديد و نكرديد! اگر با على عليه السلام بيعت مى كردند، از بالاى سر و زير پايشان [از نعمت هاى الهى] برخوردار مى شدند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: إنَّ سَلمانَ وَالزُّبَيرَ وَالأَنصارَ كانَ هَواهُم أن يُبايِعوا عَلِيّا عليه السلام بَعدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَلَمّا بويِعَ أبو بَكرٍ قالَ سَلمانُ: أصَبتُمُ الخِبرَةَ وأَخطَأتُمُ المَعدِنَ... وقالَ يَومَئِذٍ: أصَبتُم ذَا السِّنِّ مِنكُم، وأَخطَأتُم أهلَ بَيتِ نَبِيِّكُم، لَو جَعَلتُموها فيهِم مَا اختَلَفَ عَلَيكُمُ اثنانِ، ولَأَكَلتُموها رَغَدا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج2 ص49 و ج6 ص43 وراجع: الاحتجاج: ج1 ص217 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة: سلمان، زبير و انصار، مايل بودند كه پس از پيامبر صلى الله عليه و آله، با على عليه السلام بيعت كنند. چون مردم با ابو بكر بيعت كردند، سلمان گفت: «به خبره دست يافتيد؛ امّا سرچشمه را از دست داديد». و آن روز گفت: «سال خورده خويش را به دست آورديد، و خاندان پيامبرتان را از دست داديد. اگر حكومت را در اين خاندان قرار داده بوديد، هرگز دو نفر هم اختلاف نمى كردند و از نعمت الهى، فراوان برخوردار مى شديد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص452 (اُناس ذَوُو بركة / أهل البيت عليهم السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص453 (انسان هاى بابركت / اهل بيت عليهم السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العدل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: العَدل&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: عدالت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بِالعَدلِ تَتَضاعَفُ البَرَكاتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص205 ح4211، عيون الحكم والمواعظ: ص188 ح3858.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به سبب عدالت، بركت ها افزونى مى يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: العَدلُ أغنَى الغَناءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص181 ح686، عيون الحكم والمواعظ: ص42 ح1002.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: دادگرى، سرشارترين بى نيازى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ النّاسَ يَستَغنونَ إذا عُدِلَ بَينَهُم، وتُنزِلُ السَّماءُ رِزقَها، وتُخرِجُ الأَرضُ بَرَكَتَها بِإِذنِ اللّهِ تَعالى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص568 ح6، تهذيب الأحكام: ج4 ص136 ح380 كلاهما عن ابن أبي يعفور، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص53 ح1677 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام، المقنعة: ص280 وزاد فيه «عليهم» بعد «تنزل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اگر ميان مردم دادگرى شود، همه بى نياز مى شوند، آسمان روزى خود را فرو مى ريزد، و زمين به اذن پروردگار متعال، بركت خويش را بيرون مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-ما-يوجب-بركة-العمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: ما يوجب بركة العمر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: آنچه موجب بركت عمر است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-العمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: حُسنُ العَمَلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: نيكو كار كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بَرَكَةُ العُمُرِ في حُسنِ العَمَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص262 ح4434، عيون الحكم والمواعظ: ص195 ح3999.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بركت عمر، در نيكو انجام دادنِ كار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص416 (ما يوجب البركة من الأعمال / تحسين العمل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص417 (اعمالى كه موجب بركت است / خوب انجام دادنِ كار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العدل-في-الرعية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: العَدلُ فِي الرَّعِيَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: دادگرى ميان مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن وَلِيَ مِن اُمورِ المُسلِمينَ شَيئا فَحَسُنَت سيرَتُهُ رُزِقَ الهَيبَةَ في قُلوبِهِم... وإذا عَدَلَ فيهِم مُدَّ في عُمُرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذيل تاريخ بغداد: ج2 ص136 الرقم 419 عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج6 ص14 ح14631 نقلاً عن الحكيم والديلمي وابن النجار عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس سرپرست بخشى از كارهاى مسلمانان شود و شيوه اش نيكو باشد، در دل هاى آنان هيبت مى يابد... و اگر در ميان آنان به عدالت رفتار كند، عمرش افزون مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صلة-الرحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: صِلَةُ الرَّحِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: صله رحم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن سَرَّهُ أن يُنسَأَ لَهُ في عُمُرِهِ ويُوَسَّعَ لَهُ في رِزقِهِ فَليَتَّقِ اللّهَ وَليَصِل رَحِمَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص105 ح107، الكافي: ج2 ص156 ح29 عن الوصّافي عن الإمام زين العابدين عليه السلام، الخصال: ص32 ح112 عن أنس، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص44 ح157 عن أحمد بن عامر الطائي وأحمد بن عبد اللّه الهروي وداود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج74 ص102 ح56؛ صحيح البخاري: ج5 ص2232 ح5639 عن أبي هريرة، صحيح مسلم: ج4 ص1982 ح21، سنن أبي داود: ج2 ص133 ح1693 كلاهما عن أنس وفيها «في أثره» بدل «في عمره»، مسند ابن حنبل: ج1 ص302 ح1212 عن عاصم بن ضمرة عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنزالعمّال: ج3 ص365 ح6968.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس خوش دارد كه عمرش طولانى و روزى اش فراوان شود، از خدا پروا كند و صله رحم نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ القَومَ لَيَكونونَ فَجَرَةً ولا يَكونونَ بَرَرَةً، فَيَصِلونَ أرحامَهُم فَتَنمي أموالُهُم وتَطولُ أعمارُهُم، فَكَيفَ إذا كانوا أبرارا بَرَرَةً؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص155 ح21 عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج74 ص125 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مردمانى هستند كه گنكارند و نيكوكار نيستند؛ امّا صله رحم مى كنند، در نتيجه، اموالشان افزون و عمرهايشان طولانى مى شود. پس چه رسد به اين كه اگر نيك و نيكوكار باشند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البِرُّ زِيادَةٌ فِي العُمُرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص441 ح16079 عن بعض بني رافع بن مكيث، اُسد الغابة: ج5 ص249 الرقم 5087، الإصابة: ج6 ص299 الرقم 8638 كلاهما عن مكيث؛ شرح الأخبار: ج1 ص162 ح114 عن زيد بن أرقم، الزهد للحسين بن سعيد: ص104 ح104 عن عبد اللّه بن الوليد الوصافي عن الإمام الباقر عليه السلام، بحارالأنوار: ج96 ص146 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى كردن، مايه افزايش عمر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ كانَ يَقولُ ـ: إنَّ أفضَلَ ما يَتَوَسَّلُ بِهِ المُتَوَسِّلونَ الإِيمانُ بِاللّهِ ورَسولِهِ... وصِلَةُ الرَّحِمِ؛ فَإِنَّها مَثراةٌ فِي المالِ ومَنسَأَةٌ فِي الأَجَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص205 ح613، نهج البلاغة: الخطبة 110، علل الشرائع: ص247 ح1 عن إبراهيم بن عمر يرفعه، الأمالي للطوسي: ص216 ح380 عن أبي بصير عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج77 ص398 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ مى فرمود ـ: برترين چيزى كه وسيله جويان به آن متوسّل مى شوند، ايمان به خدا و پيامبرش... و صله رحم است، كه مايه فزونى ثروت و تأخير افتادن اجل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِنَوفٍ البُكالِيِّ ـ: يا نَوفُ، صِل رَحِمَكَ يَزيدُ اللّهُ في عُمُرِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص278 ح308، تنبيه الخواطر: ج2 ص164 وفيه «صل رحمك كلّ يوم وليلةً...»، أعلام الدين: ص187 كلّها عن نوف البكالي، بحار الأنوار: ج74 ص89 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ به نوف بكالى ـ: اى نوف! صله رحم كن تا خداوند، عمرت را افزون نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما نَعلَمُ شَيئا يَزيدُ فِي العُمُرِ إلّا صِلَةَ الرَّحِمِ، حَتّى إنَّ الرَّجُلَ يَكونُ أجَلُهُ ثَلاثَ سِنينَ فَيَكونُ وَصولاً لِلرَّحِمِ، فَيَزيدُ اللّهُ في عُمُرِهِ ثَلاثينَ سَنَةً فَيَجعَلُها ثَلاثا وثَلاثينَ سَنَةً، ويَكونُ أجَلُهُ ثَلاثا وثَلاثينَ سَنَةً فَيَكونُ قاطِعا لِلرَّحِمِ، فَيَنقُصُهُ اللّهُ ثَلاثينَ سَنَةً ويَجعَلُ أجَلَهُ إلى ثَلاثِ سِنينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص152 ح17، الاُصول الستة عشر: ص297 ح451 نحوه وكلاهما عن إسحاق بن عمّار والأخير عن أبي الحسن عليه السلام، بحارالأنوار: ج74 ص121 ح85.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ما چيزى را جز صله رحم نمى دانيم كه عمر را بيفزايد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، بيان اهمّيت و نقش صله رحم در طول عمر است، و گرنه طول عمر، عوامل متعدّدى دارد، چنان كه در ساير احاديث اين مَدخل نيز از آنها ياد شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تا آن جا كه گاهى باقى مانده عمر كسى، سه سال است، آن گاه اهل صله رحم مى شود. خداوند هم سى سال بر عمرش مى افزايد و آن را سى و سه سال مى كند. گاهى [نيز باقى مانده] عمر كسى، سى و سه سال است. از خويشاوندانش مى بُرد. خداوند هم سى سال از آن مى كاهد و عمرش را به سه سال كاهش مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن داود بن كثير الرقّي: كُنتُ جالِسا عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام إذ قالَ مُبتَدِئا مِن قِبَلِ نَفسِهِ: يا داودُ، لَقَد عُرِضَت عَلَيَّ أعمالُكُم يَومَ الخَميسِ، فَرَأَيتُ في ما عُرِضَ عَلَيَّ مِن عَمَلِكَ صِلَتَكَ لِابنِ عَمِّكَ فُلانٍ، فَسَرَّني ذلِكَ، إنّي عَلِمتُ [أنَّ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صِلَتَكَ لَهُ أسرَعُ لِفَناءِ عُمُرِهِ وقَطعِ أجَلِهِ. قالَ داودُ: وكانَ لِيَ ابنُ عَمٍّ مُعانِدا ناصِبا خَبيثا، بَلَغَني عَنهُ وعَن عِيالِهِ سوءُ حالٍ، فَصَكَكتُ لَهُ نَفَقَةً قَبلَ خُروجي إلى مَكَّةَ، فَلَمّا صِرتُ فِي المَدينَةِ أخبَرَني أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام بِذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص413 ح929، بصائر الدرجات: ص429 ح3، الخرائج والجرائح: ج2 ص612 ح8 كلاهما نحوه، المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص227 وفيه «ناصبيّا معاندا» بدل «معاندا ناصبا خبيثا»، بحارالأنوار: ج23 ص339 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از داوود بن كثير رَقّى ـ: نزد امام صادق عليه السلام نشسته بودم. امام عليه السلام از پيش خود، چنين سخن آغاز كرد: «اى داوود! روز پنجشنبه، كارهاى شما بر من عرضه شد. در ميان كارهاى تو كه بر من عرضه شد، صله رحمِ تو نسبت به فلان پسر عمويت بود كه مرا خوش حال ساخت. مى دانم كه صله رحمِ تو نسبت به او، به فناى عمر او و سر رسيدن اجلش شتاب بيشترى مى بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسرعمويى داشتم كه دشمن امام عليه السلام، ناصبى و خبيث بود. خبردار شدم كه وضع او و خانواده اش خوب نيست. لذا پيش از آن كه به سوى مكّه روانه شوم، براى او خرجى حواله كردم. چون به مدينه رسيدم، امام صادق عليه السلام آن را به من خبر داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص عن عليّ بن حمزة: إنَّ موسَى بنَ جَعفَرٍ عليه السلام قالَ لِيَعقوبَ: ... أما إنَّ أخاكَ سَيَموتُ في سَفَرِهِ قَبلَ أن يَصِلَ إلى أهلِهِ، وسَتَندَمُ أنتَ عَلى ما كانَ مِنكَ، وذاكَ أنَّكُما تَقاطَعتُما فَبُتِرَت أعمارُكُما، فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ: مَتى أجَلي؟ قالَ: كانَ أجَلُكَ قَد حَضَرَ حَتّى وَصَلتَ عَمَّتَكَ بِما وَصَلتَها بِهِ فَأَنسَأَ اللّهُ في أجَلِكَ عِشرينَ سَنَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص90، رجال الكشّي: ج2 ص742 ح831، مدينة المعاجز: ج6 ص243 ح1982، بحارالأنوار: ج48 ص36 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص ـ به نقل از على بن حمزه ـ: موسى بن جعفر عليه السلام به يعقوب فرمود: «... امّا برادرت، در مسافرتش، پيش از آن كه به خانواده اش برسد، مى ميرد و تو هم از كار خود، پشيمان خواهى شد؛ چرا كه شما رابطه خويش را از هم بريده ايد. پس عمرتان كوتاه شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد پرسيد: اجل من، كِى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اجل تو، فرا رسيده بود، تا آن كه به عمّه ات خيرى رساندى. خداوند هم عمر تو را بيست سال افزود و اجلت را به تأخير انداخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص428 (ما يوجب البركة من الأعمال / صلة الرحم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص429 (اعمالى كه موجب بركت است / صله رحم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بر-الوالدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: بِرُّ الوالِدَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: نيكى به پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن بَرَّ والِدَيهِ طوبى لَهُ! زادَ اللّهُ في عُمُرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص170 ح7257، الأدب المفرد: ص20 ح22، المعجم الكبير: ج20 ص199 ح447 كلّها عن معاذ، كنزالعمّال: ج16 ص468 ح45483؛ روضة الواعظين: ص403.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به پدر و مادرش نيكى كند، خوشا به حالش! خداوند، عمرش را مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يَابنَ آدَمَ ابرَر والِدَيكَ وصِل رَحِمَكَ؛ يُيَسَّر لَكَ يُسرُكَ، ويُمَدَّ لَكَ في عُمُرِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص282 ح8190 عن أبي هريرة، المصنف لابن أبي شيبة: ج6 ص97 ح4 عن كعب نحوه من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله؛ عوالي اللآلي: ج1 ص270 ح82 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى فرزند آدم! به پدر و مادرت نيكى كن و صله رحم داشته باش تا خداوند، كارت را آسان و عمرت را طولانى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كانَ في ما أعطَى اللّهُ تَعالى موسى فِي الأَلواحِ: ... وَاشكُر لي ولِوالِدَيكَ؛ أقِكَ المَتالِفَ، واُنسِئ لَكَ في عُمُرِكَ، واُحيِكَ حَياةً طَيِّبَةً، وأَقلِبكَ إلى خَيرٍ مِنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج61 ص128 عن جابر بن عبد اللّه، كنزالعمّال: ج16 ص475 ح45522؛ بحارالأنوار: ج13 ص358 ح63 نقلاً عن كشف الغمّة عن جابر بن عبد اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در آنچه خداى متعال در «الواح» به موسى عليه السلام عطا كرد، اين بود كه: «...از من و پدر و مادرت، سپاس گزارى كن، تا تو را از نابود شدن ها نگاه دارم و عمرت را طولانى سازم و تو را با حياتى پاك، زنده بدارم و به بهتر از آن، منتقلت كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إن أحبَبتَ أن يَزيدَ اللّهُ في عُمُرِكَ فَسُرَّ أبَوَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص100 ح90، بحارالأنوار: ج74 ص81 ح84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اگر دوست دارى كه خداوند، عمرت را زياد كند، پدر و مادرت را شاد كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بر-الأهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: بِرُّ الأَهلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: نيكى به خانواده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهلِهِ زادَ اللّهُ في عُمُرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص219 ح269 عن مثنى الحنّاط، الأمالي للطوسي: ص245 ح420 عن الحسن بن زياد الصيقل، إرشاد القلوب: ج1 ص134، الخصال: ص88 ح21 عن محمّد بن مسلم، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص95 مع اختلاف يسير في اللفظ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس نيكى اش به خانواده اش خوب باشد، خداوند بر عمرش مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدقة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: الصَّدَقَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 6: صدقه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ صَدَقَةَ المُسلِمِ تَزيدُ فِي العُمُرِ، وتَمنَعُ ميتَةَ السّوءِ، ويُذهِبُ اللّهُ بِهَا الكِبرَ وَالفَخرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج17ص 22 ح31 عن عمرو بن عوف، كنزالعمّال: ج6 ص371 ح16111.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: صدقه دادن مسلمان، عمر را مى افزايد و جلوى مرگ بد را مى گيرد. خداوند به سبب آن، تكبّر و فخرفروشى را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بِالصَّدَقَةِ تُفسَحُ الآجالُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص212 ح4239، عيون الحكم والمواعظ: ص187 ح3839.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به سبب صدقه، عمرها وسعت مى يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ صَدَقَةَ اللَّيلِ تُطفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ، وتَمحُو الذَّنبَ العَظيمَ، وتُهَوِّنُ الحِسابَ، وصَدَقَةَ النَّهارِ تُثمِرُ المالَ وتَزيدُ فِي العُمُرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص9 ح3، تهذيب الأحكام: ج4 ص105 ح300، ثواب الأعمال: ص174 ح2 كلّها عن معلّى بن خنيس، بحارالأنوار: ج96 ص125 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: صدقه در شب، خشم پروردگار را فرو مى نشاند و گناه بزرگ را محو مى كند و حساب را آسان مى سازد؛ و صدقه در روز، مال را افزايش مى دهد و بر عمر مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صنائع-المعروف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: صَنائِعُ المَعروفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 7: انجام دادن كارهاى نيك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَثرَةُ اصطِناعِ المَعروفِ تَزيدُ فِي العُمُرِ وتَنشُرُ الذِّكرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص594 ح7113، عيون الحكم والمواعظ: ص390 ح6601.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زياد كار نيك انجام دادن، عمر را مى افزايد و نام را پرآوازه مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن يَموتُ بِالذُّنوبِ أكثَرُ مِمَّن يَموتُ بِالآجالِ، ومَن يَعيشُ بِالإِحسانِ أكثَرُ مِمَّن يَعيشُ بِالأَعمالِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، وفي بحار الأنوار نقلاً عن المصدر «بالأعمار»، وكذا في تنبيه الخواطر، وهو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص701 ح1498، تنبيه الخواطر: ج2 ص87 كلاهما عن فضيل بن يسار عن رجل، بحارالأنوار: ج5 ص140 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: تعداد كسانى كه به سبب گناهان مى ميرند، بيش از كسانى است كه به اجل هايشان مى ميرند، و تعداد آنان كه به سبب نيكوكارى زندگى مى كنند، بيش از كسانى است كه به عمرهايشان&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمه اين كلمه، بر اساس متن بحار الأنوار ـ كه صحيح تر است ـ انجام گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زندگى مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: كانَ في بَني إسرائيلَ رَجُلٌ صالِحٌ وكانَت لَهُ امرَأَةٌ صالِحَةٌ، فَرَأى فِي النَّومِ أنَّ اللّهَ تَعالى قَد وَقَّتَ لَكَ مِنَ العُمُرِ كَذا وكَذا سَنَةً، وجَعَلَ نِصفَ عُمُرِكَ في سَعَةٍ، وجَعَلَ النِّصفَ الآخَرَ في ضيقٍ، فَاختَر لِنَفسِكَ إمَّا النِّصفَ الأَوَّلَ وإمَّا النِّصفَ الأَخيرَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الرَّجُلُ: إنَّ لي زَوجَةً صالِحَةً وهِيَ شَريكَتي فِي المَعاشِ فَاُشاوِرُها في ذلِكَ وتَعودُ إلَيَ فَاُخبِرُكَ. فَلَمّا أصبَحَ الرَّجُلُ قالَ لِزَوجَتِهِ: رَأَيتُ فِي النَّومِ كَذا وكَذا، فَقالَت: يا فُلانُ، اختَرِ النِّصفَ الأَوَّلَ وتَعَجَّلِ العافِيَةَ؛ لَعَلَّ اللّهَ سَيَرحَمُنا ويُتِمُّ لَنَا النِّعمَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ فِي اللَّيلَةِ الثّانِيَةِ أتَى الآتي فَقالَ: مَا اختَرتَ؟ فَقالَ: اِختَرتُ النِّصفَ الأَوَّلَ، فَقالَ: ذلِكَ لَكَ. فَأَقبَلَتِ الدُّنيا عَلَيهِ مِن كُلِّ وَجهٍ، ولَمّا ظَهَرَت نِعمَتُهُ قالَت لَهُ زَوجَتُهُ: قَرابَتُكَ وَالمُحتاجونَ فَصِلهُم وبَرَّهُم، وجارُكَ وأَخوكَ فُلانٌ فَهَبهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا مَضى نِصفُ العُمُرِ وجازَ حَدُّ الوَقتِ رَأَى الرَّجُلَ الَّذي رَآهُ أوَّلاً فِي النَّومِ، فَقالَ لَهُ: إنَّ اللّهَ تَعالى قَد شَكَرَ لَكَ ذلِكَ ولَكَ تَمامَ عُمُرِكَ سَعَةٌ مِثلُ ما مَضى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص182 ح221 عن عبد الرحمن بن الحجّاج، بحار الأنوار: ج96 ص162 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: در بنى اسرائيل، مرد نيكى بود كه همسرى نيك داشت. در خواب ديد كه [كسى به او مى گويد]: «خداوند برايت فلان مقدار عمر قرار داده است و نيمى از عمرِ تو را در گشايش و نيم ديگر را در تنگى گذارده است. حال، تو براى خودت انتخاب كن؛ نيمه اوّل را يا نيمه دوم ديگر را».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: من، همسر نيكوكارى دارم كه شريك زندگى من است. با او مشورت مى كنم و وقتى برمى گردى، به تو خبر مى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صبح كه شد، آن مرد به همسرش گفت: در خواب، چنين ديدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنش گفت: فلانى! نيمه اوّل را برگزين و در انتخابِ عافيت بشتاب. باشد كه خداوند بر ما ترحّم كند و نعمت را بر ما كامل سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شب دوم كه شد، آن كه به خواب او آمده بود، آمد و گفت: «چه برگزيدى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نيمه اوّل را برگزيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: «باشد. خواسته ات پذيرفته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس دنيا از هر طرف، به او روى آورْد و چون نعمتش آشكار شد، همسرش به او گفت: با خويشاوندان خود صله رحم كن و به نيازمندان، نيكى نما و به فلان همسايه و برادرت، بخشش كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون نيمى از عمرش گذشت و از اندازه آن وقت، بيشتر سپرى شد، همان كسى را ديد كه در خواب ديده بود. آن شخص به او گفت: «خداى متعال، كار تو را سپاس گفت و همه عمرت را مثل گذشته در گشايش قرار داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الجوار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: حُسنُ الجِوارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 8: خوش رفتارى با همسايه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حُسنُ الجِوارِ زِيادَةٌ فِي الأَعمارِ، وعِمارَةُ الدِّيارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص667 ح7 عن أبي مسعود وص 152 ح14 عن الحكم الحنّاط نحوه، مشكاة الأنوار: ص374 ح1226، بحارالأنوار: ج74 ص120 ح82؛ مسند ابن حنبل: ج9 ص504 ح25314 عن عائشة نحوه، كنزالعمّال: ج3 ص356 ح6910.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خوش رفتارى با همسايه، مايه فزونى عمرها و آبادى سرزمين هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قصر-الآمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: قِصَرُ الآمالِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 9: كوتاهى آرزوها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: طالَ عُمُرُ مَن قَصُرَ رَجاهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العددية: ص58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه آرزويش كوتاه باشد، عمرش طولانى مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نية-الحج-بعد-الرجوع-من-مكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: نِيَّةُ الحَجِّ بَعدَ الرُّجوعِ مِن مَكَّةَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 10: نيّت كردنِ حجِّ دوباره، بعد از بر گشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن رَجَعَ مِن مَكَّةَ وهُوَ يَنوِي الحَجَّ مِن قابِلٍ زيدَ في عُمُرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص281 ح3 عن عبد اللّه بن سنان، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص220 ح2223.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس از مكّه برگردد، در حالى كه تصميم دارد سال بعد هم به حج برود، بر عمرش افزوده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيارة-الحسين-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: زِيارَةُ الحُسَينِ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 11: زيارت امام حسين عليه السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: مُروا شيعَتَنا بِزِيارَةِ قَبرِ الحُسَينِ عليه السلام؛ فَإِنَّ إتيانَهُ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، ويَمُدُّ فِي العُمُرِ، ويَدفَعُ مَدافِعَ السّوءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص42 ح86 عن محمّد بن مسلم، بحارالأنوار: ج101 ص48 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيروان ما را به زيارت قبر حسين عليه السلام فرمان دهيد؛ چرا كه زيارت آن، بر روزى مى افزايد، عمر را طولانى مى كند و از حوادث ناگوار، جلوگيرى مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن منصور بن حازم: سَمِعتُهُ عليه السلام يَقولُ: مَن أتى عَلَيهِ حَولٌ لَم يَأتِ قَبرَ الحُسَينِ عليه السلام نَقَصَ اللّهُ مِن عُمُرِهِ حَولاً، ولَو قُلتُ إنَّ أحَدَكُم يَموتُ قَبلَ أجَلِهِ بِثَلاثينَ سَنَةً لَكُنتُ صادِقا؛ وذلِكَ أنَّكُم تَترُكونَ زِيارَتَهُ. فَلا تَدَعوها يَمُدُّ اللّهُ في أعمارِكُم ويَزيدُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، وفي المزار للمفيد «يزد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في أرزاقِكُم، وإذا تَرَكتُم زِيارَتَهُ نَقَصَ اللّهُ مِن أعمارِكُم وأَرزاقِكُم. فَتَنافَسوا في زِيارَتِهِ، ولا تَدَعوا ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص43 ح91 عن منصور بن حازم، المزار للمفيد: ص32 ح2، كامل الزيارات: ص285 ح457، المزار الكبير: ص343 ح2، بحارالأنوار: ج101 ص47 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از منصور بن حازم ـ: از او (امام صادق عليه السلام) شنيدم كه مى فرمود: «هر كه يك سال بر او بگذرد و به زيارت قبر حسين عليه السلام نرود، خداوند، يك سال از عمر او مى كاهد و اگر بگويم كه يكى از شما سى سال، پيش از اجل خود مى ميرد، راست گفته ام. اين، براى آن است كه زيارت او را ترك مى كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس زيارتش را ترك نكنيد تا خداوند، عمرهاى شما را طولانى و روزى هاى شما را افزون كند، و هر گاه زيارتش را ترك كنيد، خداوند از عمرها و روزى هاى شما مى كاهد. پس در زيارت او، از يكديگر پيشى بگيريد و آن را ترك نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إسباغ-الوضوء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: إسباغُ الوُضوءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 12: كامل وضو گرفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِأَنَسٍ ـ: يا أنَسُ، أسبِغِ الوُضوءَ يُزَد في عُمُرِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص328 ح5453، مسند أبي يعلى: ج4 ص177 ح4167، مسند الشهاب: ج1 ص377، تاريخ دمشق: ج9 ص344 كلّها عن أنس، كنزالعمّال: 15 ص909 ح43571.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به اَنَس ـ: اى اَنَس! وضو را كامل بگير (به اندازه كافى آب براى شستن اعضاى وضو به كار ببر) تا عمرت افزون شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دوام-الطهارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: دَوامُ الطَّهارَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 13: پيوسته با وضو بودن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِأَنَسٍ ـ: يا أنَسُ، أكثِر مِنَ الطَّهورِ يَزِدِ اللّهُ في عُمُرِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص60 ح5، مكارم الأخلاق: ج1 ص99 ح186 كلاهما عن أنس، بحارالأنوار: ج69 ص396 ح81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به اَنَس ـ: اى اَنَس! زياد وضو بگير تا خداوند، بر عمرت بيفزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجنب-البوائق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: تَجَنُّبُ البَوائِقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 14: پرهيز از شررسانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه السلام: تَجَنَّبُوا البَوائِقَ يُمَدَّ لَكُم فِي الأَعمارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص36 ح90 عن أحمد بن الحسن الحسيني عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، مسند زيد: ص473، بحارالأنوار: ج68 ص19 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: جعفر بن محمّد (صادق) عليه السلام فرمود: «از شررسانى بپرهيزيد تا عمرهاى شما دراز شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة-في-مسجد-السهلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: الصَّلاةُ في مَسجِدِ السَّهلَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 15: نماز گزاردن در مسجد سَهْله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: مَن صَلّى في مَسجِدِ السَّهلَةِ رَكعَتَينِ، زادَ اللّهُ عز و جل في عُمُرِهِ سَنَتَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المزار للمفيد: ص14، المزار الكبير: ص134 ح6، فضل الكوفة ومساجدها: ص43، بحارالأنوار: ج100 ص436 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: هر كس در مسجد سَهْله دو ركعت نماز بخواند، خداوند، دو سال بر عمر او مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: الدُّعاء&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 16: دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ... طولَ العُمُرِ ودَوامَ اليُسرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: 4 ص166 ح6، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص166 ح2032، تهذيب الأحكام: ج3 ص123 ح267، الإقبال: ج1 ص431 وفيهما «وحسن الشكر» بعد «وطول العمر» وكلّها عن أبي بصير، بحارالأنوار: ج98 ص177 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوندا! طول عمر و دوام توانگرى را... از تو مى خواهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في دُعائِهِ في كُلِّ لَيلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ ـ: وأن تَجعَلَ في ما تَقضي وتُقَدِّرُ مِنَ الأَمرِ المَحتومِ فِي الأَمرِ الحَكيمِ في لَيلَةِ القَدرِ مِنَ القَضاءِ الَّذي لا يُرَدُّ ولا يُبَدَّلُ؛ أن تُطيلَ عُمُري.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص161 ح3، تهذيب الأحكام: ج3 ص102 ح264، مصباح المتهجّد: ص630 ح708 كلّها عن محمّد بن عطية، الإقبال: ج1 ص144.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در دعايش در هر شب ماه رمضان ـ: و [از تو مى خواهم كه] در آنچه حُكم و مقدّر مى كنى، از فرمانِ حتمى در كار حكيمانه در شب قدر، حُكمى كه بر نمى گردد و عوض نمى شود، عمرم را طولانى قرار دهى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الامور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17: تِلكَ الاُمورُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 17: و اين چند كار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ حينَ سَأَ لَهُ عَلِيٌّ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ: «يَمْحُواْ اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: لَاُقِرَّنَّ عَينَكَ بِتَفسيرِها، ولَاُقِرَّنَّ عَينَ اُمَّتي مِن بَعدي بِتَفسيرِها: الصَّدَقَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الصدق»، والصحيح ما أثبتناه كما في بقية المصادر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى وَجهِها، وبِرُّ الوالِدَينِ، وَاصطِناعُ المَعروفِ؛ يُحَوِّلُ الشَّقاءَ سَعادَةً، ويَزيدُ فِي العُمُرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبل الهدى والرشاد: ج9 ص235 عن الإمام علي عليه السلام، الدرّ المنثور: ج4 ص661 وفي ذيله «ويقي مصارع السوء»، كنزالعمّال: ج2 ص441 ح4444؛ الميزان في تفسير القرآن: ج11 ص380.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ هنگامى كه امام على عليه السلام از ايشان در باره اين آيه: «خداوند، آنچه را بخواهد، محو مى كند يا نگه مى دارد، و اصل كتاب (لوح محفوظ)، نزد اوست» پرسيد ـ: با تفسير آن، چشمانت را روشن مى كنم و با تفسير آن، چشم امّت خويش را پس از خودم، فروغ مى بخشم: صدقه دادن به طرز درست [و شرعىِ] آن، نيكى به پدر و مادر، و انجام دادن كار نيك، شقاوت را به سعادت تبديل مى كنند و عمر را مى افزايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن سَرَّهُ أن يُمَدَّ في عُمُرِهِ، وأَن يُبسَطَ لَهُ في رِزقِهِ؛ فَليَصِل رَحِمَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص156 ح29 عن الوصافي عن الإمام زين العابدين عليه السلام، عدّة الداعي: ص76 وفيه «فليصل أبويه فإنّ صلتهما من طاعة اللّه » بدل «فليصل رحمه»، بحارالأنوار: ج74 ص85 ح96؛ المستدرك على الصحيحين: ج4 ص177 ح7280 عن عاصم نحوه، كنزالعمّال: ج3 ص365 ح6968.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس خوش دارد كه عمرش طولانى و روزى اش فراوان گردد، صله رحم كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن اُلهِمَ الصِّدقَ في كَلامِهِ، وَالإِنصافَ مِن نَفسِهِ، وبِرَّ والِدَيهِ، ووَصلَ رَحِمِهِ؛ اُنسِئَ لَهُ أجَلُهُ، ووُسِّعَ عَلَيهِ في رِزقِهِ، ومُتِّعَ بِعَقلِهِ، ولُقِّنَ حُجَّتَهُ وَقتَ مُساءَلَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص265، معدن الجواهر: ص40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به هر كس راستگويى، انصاف، نيكى كردن به پدر و مادرش و صله رحم عطا شود، اجلش به تأخير مى افتد، روزى اش گسترش مى يابد، از عقلش بهره مند مى شود و در هنگام سؤال و جواب [مأموران الهى]، حجّتش (پاسخِ لازم)، به او تلقين (يادآورى) مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: صِلَةُ الرَّحِمِ وحُسنُ الخُلُقِ وحُسنُ الجِوارِ؛ يَعمُرنَ الدِّيارَ، ويَزِدنَ فِي الأَعمارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص103 ح329 عن عائشة، كنزالعمّال: ج3 ص45 ح5408 نقلاً عن مسند ابن حنبل وسنن الترمذي عن أبي الدرداء وعائشة؛ الكافي: ج2 ص152 ح14 عن الإمام الصادق عليه السلام من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله وليس فيه «حسن الخلق»، بحارالأنوار: ج74 ص120 ح82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: صله رحم، اخلاق نيكو و رفتار نيك با همسايه، خانه ها را آباد و عمرها را افزون مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: حُسنُ الخُلُقِ وصِلَةُ الأَرحامِ وبِرُّ القَرابَةِ؛ تَزيدُ فِي الأَعمارِ، وتَعمُرُ الدِّيارَ ولَو كانَ القَومُ فُجّارا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص294، نزهة الناظر: ص32 ح26، بحارالأنوار: ج77 ص172 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اخلاق نيكو، صله رحم و نيكى كردن به خويشاوندان، عمرها را مى افزايند و خانه ها را آباد مى سازند، هر چند كه مردم، گنهكار باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَلَيكُم بِصَنائِعِ الإِحسانِ، وحُسنِ البِرِّ بِذَوِي الرَّحِمِ وَالجيرانِ؛ فَإِنَّهُما يَزيدانِ فِي الأَعمارِ، ويَعمُرانِ الدِّيارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص306 ح6168، عيون الحكم والمواعظ: ص342 ح5846.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بر شما باد نيكوكارى، و نيكى كردنِ شايسته به خويشاوندان و همسايگان؛ زيرا اين دو كار، عمرها را افزون و خانه ها را آباد مى سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: صَدَقَةُ السِّرِّ تُطفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ، وبِرُّ الوالِدَينِ وصِلَةُ الرَّحِمِ يَزيدانِ فِي الأَجَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص101 ح97 عن الوصافي، بحارالأنوار: ج74 ص82 ح89.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: صدقه پنهانى، خشم پروردگار را فرو مى نشاند و نيكى كردن به پدر و مادر و صله رحم، عمر را طولانى مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: البِرُّ وحُسنُ الخُلُقِ يَعمُرانِ الدِّيارَ، ويَزيدانِ فِي الأَعمارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص100 ح8، الزهد للحسين بن سعيد: ص93 ح74، حلية الأبرار: ج1 ص222 ح9 كلّها عن عبد اللّه بن سنان، بحارالأنوار: ج71 ص395 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نيكى و اخلاق نيكو، خانه ها را آباد و عمرها را طولانى مى سازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ: ثَلاثَةٌ إن يَعلَمهُنَّ المُؤمِنُ كانَ زِيادَةً في عُمُرِهِ، وبَقاءَ النِّعمَةِ عَلَيهِ. فَقُلتُ: وما هُنَّ؟ قالَ: تَطويلُهُ في رُكوعِهِ وسُجودِهِ في صَلاتِهِ، وتَطويلُهُ لِجُلوسِهِ عَلى طَعامِهِ إذا أطعَمَ عَلى مائِدَتِهِ، وَاصطِناعُهُ المَعروفَ إلى أهلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص49 ح15، المواعظ العددية: ص179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از زراره ـ: شنيدم كه امام صادق عليه السلام مى فرمود: «سه چيز است كه اگر مؤمن آنها را بداند [و بِدانها عمل كند]، موجب افزايش عمر و پايدارى نعمت او خواهند شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم: آن سه چيز، كدام اند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «طول دادن ركوع و سجود در نمازش؛ طول دادن نشستن بر سر سفره خويش، آن گاه كه به ديگران بر سر سفره خود، غذا مى دهد؛ و نيكى كردن به خانواده اش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-ما-يوجب-بركة-الدار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: ما يوجب بركة الدار&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: آنچه مايه بركت خانه است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاضحية-عند-البناء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: الاُضحِيَّةُ عِندَ البِناءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: قربانى كردن به هنگام ساختنِ خانه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن بَنى مَسكَنا فَليَذبَح كَبشا سَمينا، وَليُطعِم لَحمَهُ المَساكينَ، ثُمَّ يَقولُ: «اللّهُمَّ ادحَر عَنّي مَرَدَةَ الجِنِّ وَالإِنسِ وَالشَّياطينِ، وبارِك لَنا في بُيوتِنا» إلّا اُعطِيَ ما سَأَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص299 ح20 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، ثواب الأعمال: ص221 ح1 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس خانه اى ساخت، قوچ چاقى قربانى كند و گوشت آن را به بينوايان بدهد و سپس بگويد: «پروردگارا! سركشانِ جن و انس و شياطين را از من بران و اين خانه را براى ما مبارك گردان». قطعا آنچه خواسته است، به او عطا مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: الإِطعام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: اِطعام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ البَرَكَةَ أسرَعُ إلَى البَيتِ الَّذي يُمتارُ مِنهُ المَعروفُ مِنَ الشَّفرَةِ في سَنامِ البَعيرِ، أو مِنَ السَّيلِ إلى مُنتَهاهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص29 ح2 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص56 ح1689، الجعفريّات: ص153 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت، به خانه اى كه از آن به مردم نيكى برسد، سريع تر مى رسد تا فرو رفتن تيغ در كوهان شتر يا رسيدن سيل به پايان [مسيرِ] خود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البَيتُ الَّذي يُمتارُ مِنهُ الخَيرُ وَالبَرَكَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي نسخة: «الخبز، البركة...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسرَعُ إلَيهِ مِنَ الشَّفرَةِ في سَنامِ البَعيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص147 ح1390 عن عمرو بن جميع رفعه، بحارالأنوار: ج74 ص362 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خانه اى كه از آن آذوقه خيرات مى شود، بركت به آن خانه، سريع تر از فرو رفتن تيغ در كوهان شتر مى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص426 (ما يوجب البركة من الأعمال / الإطعام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص427 (اعمالى كه موجب بركت است / اطعام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البنات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: البَنات&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: دختران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما مِن بَيتٍ فيهِ البَناتُ إلّا نَزَلَت كُلَّ يَومٍ عَلَيهِ اثنَتا عَشرَةَ بَرَكَةً ورَحمَةً مِنَ السَّماءِ، ولا تَنقَطِعُ زِيارَةُ المَلائِكَةِ مِن ذلِكَ البَيتِ، يَكتُبونَ لِأَبيهِم كُلَّ يَومٍ ولَيلَةٍ عِبادَةَ سَنَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص285 ح765 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ خانه اى نيست كه در آن دخترانى باشند، مگر آن كه هر روز از آسمان بر آن خانه، دوازده بركت و رحمت فرود مى آيد و ديدار فرشتگان از آن خانه قطع نمى شود. [نيز] براى پدر آنان، در هر شبانه روز، عبادت يك سال را مى نويسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص462 (اُناس ذَوُو بركة / الصبيان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص463 (انسان هاى با بركت / كودكان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التسليم-عند-دخول-البيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: التَّسليمُ عِندَ دُخولِ البَيتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: سلام دادن به هنگام ورود به خانه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا دَخَلَ أحَدُكُم بَيتَهُ فَليُسَلِّم؛ فَإِنَّهُ يَنزِلُهُ البَرَكَةُ وتَأنَسُهُ المَلائِكَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص583 ح23 عن يعقوب رفعه إلى الإمام عليّ عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص341 ح1092 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج76 ص7 ح25 وص 175 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما به خانه خود وارد مى شود، سلام دهد؛ چرا كه بركت مى آورد و فرشتگان با آن، مأنوس مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التسمية-بأسماء-الأنبياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: التَّسمِيَةُ بِأَسماءِ الأَنبِياءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: نام گذارى به نام پيامبران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا كانَ اسمُ بَعضِ أهلِ البَيتِ اسمَ نَبِيٍّ لَم تَزَلِ البَرَكَةُ فيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص188 ح682 عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه نام برخى از اهل خانه نام پيامبرى باشد، در ميان آنان، پيوسته بركت خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن سَمّى بِاسمي يَرجو بَرَكَتي ويُمني، غَدَت عَلَيهِ البَرَكَةُ وراحَت إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج1 ص535 الرقم 745 عن ابن جشيب عن أبيه، كنزالعمّال: ج16 ص421 ح45221 نقلاً عن ابن أبي عاصم وأبي نعيم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به اميد بركت و ميمنتِ من، به نام من نام گذارى كند، تا روز قيامت، بركت به نزد او آمد و شد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الامور-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: تِلكَ الاُمورُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: و اين چند چيز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البَرَكَةُ في ثَلاثَةٍ: المَرأَةِ، وَالدّارِ، وَالفَرَسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص31 ح2194 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت، در سه چيز است: زن، خانه و اسب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الشّاةُ بَرَكَةٌ، وَالبِئرُ بَرَكَةٌ، وَالتَّنّورُ بَرَكَةٌ، وَالقَدّاحَةُ بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج8 ص496 الرقم 4609 عن أنس، كنزالعمّال: ج12 ص324 ح35224 وراجع: الفردوس: ج2 ص364 ح3626.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوسفند، بركت است. چاه [آب]، بركت است. تنور، بركت است. سنگ چخماق، بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أربَعَةٌ فِي الدّارِ فيهِنَّ البَرَكَةُ: الشّاةُ فِي الدّارِ بَرَكَةٌ، وَالرَّكى فِي الدّارِ بَرَكَةٌ، ورَحَى اليَدِ فِي الدّارِ بَرَكَةٌ، وَالقَدّاحَةُ فِي الدّارِ بَرَكَةٌ، وكيلوا طَعامَكُم يُبارِكِ اللّهُ لَكُم فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج15 ص394 ح41528 نقلاً عن الخطيب في المتفق والمفترق عن أنس وراجع: مكارم الأخلاق: ج1 ص280 ح861.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چهار چيز در خانه، بركت دارند: گوسفند در خانه، بركت است. چاه در خانه، بركت است. دستاس در خانه، بركت است. سنگ چخماق در خانه، بركت است. غذاى خود را پيمانه كنيد تا خداوند براى شما در آن، بركت قرار دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ أنزَلَ أربَعَ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ إلَى الأَرضِ: أنزَلَ الحَديدَ، وَالنّارَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بركة النار لعلّها تحريض على إيقادها للطبخ في البيت فإنّه يوجب البركة (بحار الأنوار: ج64 ص134).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالماءَ، وَالمِلحَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج9 ص363؛ الفردوس: ج1 ص175 ح656 كلاهما عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج15 ص418 ح41651.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، چهار بركت را از آسمان به زمين فرود آورد: آهن، آتش، آب و نمك را فرود آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ لِلدّارِ شَرَفا، وشَرَفُهَا السّاحَةُ الواسِعَةُ، وَالخُلَطاءُ الصّالِحونَ. وإنَّ لَها بَرَكَةً، وبَرَكَتُها جَودَةُ مَوضِعِها، وسَعَةُ ساحَتِها، وحُسنُ جِوارِ جيرانِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص273 ح830 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج76 ص154 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خانه را شرافتى است و شرافت آن، به وسعت حياط و همنشينان شايسته است. خانه را بركتى است و بركت آن، خوب بودن جاى آن، وسعتِ محوّطه آن و همسايگان شايسته آن اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-ما-يوجب-البركة-من-الأخلاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: ما يوجب البركة من الأخلاق&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: خوى هايى كه موجب بركت اند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-النية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: حُسنُ النِّيَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: نيّت نيك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن حَسُنَت نِيَّتُهُ زيدَ في رِزقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص105 ح11 عن الحسن بن زياد الصيقل و ج8 ص219 ح269 عن مثنّى الحنّاط ومحمّد بن مسلم، تحف العقول: ص295 عن الإمام الباقر عليه السلام و ص388 عن الإمام الكاظم عليه السلام، الأمالي للطوسي: ص245 ح425 عن الحسن بن زياد الصيقل، كنز الفوائد: ج2 ص197 عن الإمام عليّ عليه السلام، الخصال: ص87 ح21 عن محمّد بن مسلم، بحارالأنوار: ج70 ص205 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس نيّتش نيكو باشد، روزى اش افزوده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الخلق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: حُسنُ الخُلُقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: اخلاق نيك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: حُسنُ الخُلُقِ وكَفُّ الأَذى يَزيدانِ فِي الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص140 ح2713 عن الإمام عليّ عليه السلام؛ مشكاه الأنوار: ص260 ح769 عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوش اخلاقى و نيازردن ديگران، روزى را مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: في سَعَةِ الأَخلاقِ كُنوزُ الأَرزاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص23 ح4 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص98 و ص214، بحارالأنوار: ج77 ص287 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در خوش اخلاقى، گنجينه هاى روزى، نهفته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: التَّوَدُّدُ يُمنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص24 ح59، عيون الحكم والمواعظ: ص37 ح760 وفيه «التؤدة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: محبّت كردن، بامِيمنت است (شگون دارد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-القول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: حُسنُ القَولِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: گفتار نيك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: القَولُ الحَسَنُ يُثرِي المالَ، ويُنمِي الرِّزقَ، ويُنسِئُ فِي الأَجَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص317 ح100، الأمالي للصدوق: ص49 ح1 كلاهما عن أبي حمزة الثمالي، روضة الواعظين: ص404، بحارالأنوار: ج71 ص310 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: گفتار نيكو، ثروت را مى افزايد، روزى را رشد مى دهد و مرگ را به تأخير مى اندازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الجوار-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: حُسنُ الجِوارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: رفتار نيك با همسايه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البِرُّ وحُسنُ الجِوارِ زِيادَةٌ فِي الرِّزقِ، وعِمارَةٌ فِي الدِّيارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستة عشر: ص245 ح309 عن عبد اللّه بن أبي طلحة عن الإمام الصادق عليه السلام وراجع: مشكاة الأنوار: ص374 ح1226.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى و رفتار نيك با همسايه، مايه افزايش روزى و آبادانى دنياست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حُسنُ الجِوارِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص666 ح3، الزهد للحسين بن سعيد: ص110 ح118 كلاهما عن إبراهيم بن أبي رجاء، مشكاة الأنوار: ج260 ص769 عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحارالأنوار: ج74 ص153 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: رفتار نيك با همسايه، روزى را مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ الجِوارِ زِيادَةٌ فِي الأَعمارِ، وعِمارَةُ الدِّيارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص667 ح7 عن أبي مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: رفتار نيك با همسايه، مايه افزونى عمرها و آبادانى سرزمين هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: الصِّدق&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: راستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: اِعلَم أنَّ الصِّدقَ مُبارَكٌ، وَالكِذبَ مَشؤومٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص14، بحارالأنوار: ج77 ص67 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به امام على عليه السلام ـ: بدان كه راستى، خجسته است و دروغ، شوم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذَا التّاجِرانِ صَدَقا بورِكَ لَهُما، فَإِذا كَذِبا وخانا لَم يُبارَك لَهُما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص174 ح2، تهذيب الأحكام: ج7 ص26 ح110 كلاهما عن الحسين بن عمر بن يزيد عن أبيه عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص45 ح43 عن زيد بن عليّ عن الإمام زين العابدين عن أبيه عن جدّه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج103 ص95 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هرگاه دو معامله گر راست بگويند، به هر دوى آنها، بركت داده مى شود. و هر گاه دروغ بگويند و خيانت كنند، به هيچ كدامشان بركت داده نخواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن حكيم بن حزام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: البَيِّعانِ بِالخِيارِ ما لَم يَتَفَرَّقا ـ أو قالَ: حَتّى يَتَفَرَّقا ـ فَإِن صَدَقا وبَيَّنا بورِكَ لَهُما في بَيعِهِما، وإن كَتَما وكَذِبا مُحِقَت بَرَكَةُ بَيعِهِما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص732 ح1973 وص 743 ح2004 وح 2008، سنن أبي داود: ج3 ص274 ح3459، سنن الترمذي: ج3 ص548 ح1246، مسند ابن حنبل: ج5 ص227 ح15314، السنن الكبرى: ج5 ص442 ح10436، كنزالعمّال: ج4 ص46 ح9432.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از حكيم بن حزام ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «دو معامله گر، تا از هم جدا نشده اند، اختيار [فسخ معامله را] دارند. پس اگر راست بگويند و [عيب را] آشكارا بيان كنند، داد و ستد براى هر دو، بركت خواهد داشت؛ و اگر [عيب را] بپوشانند و دروغ بگويند، بركت از داد و ستدشان مى رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِالصِّدقِ؛ فَإِنَّ الصِّدقَ يَهدي إلَى البِرِّ، وإنَّ البِرَّ يَهدي إلَى الجَنَّةِ. وما يَزالُ الرَّجُلُ يَصدُقُ ويَتَحَرَّى الصِّدقَ حَتّى يُكتَبَ عِندَ اللّهِ صِدّيقا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2013 ح105، سنن أبي داود: ج4 ص297 ح4989، سنن الترمذي: ج4 ص347 ح1971، مسند ابن حنبل: ج2 ص125 ح4108 كلّها عن عبد اللّه بن مسعود، كنزالعمّال: ج3 ص346 ح61؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص43 وفيه من «الصدق...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: راست بگوييد؛ چرا كه راستى، به نيكى، ره نمون مى شود و نيكى، به بهشت مى برد. آدمى، پيوسته راست مى گويد و در پىِ راستى است، تا آن جا كه نزد خداوند، «صِدّيق&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به مقام «صدّيقان» كه در آيه شريف: «فَأُوْلَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِم مِّنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ» (نساء: آيه 69)، پس از مقام انبيا آمده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(بسيار راستگو)» نوشته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الوَفاءُ وَالصِّدقُ يَجُرّانِ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص436 ح7268 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: وفا و راستى، روزى مى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السخاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: السَّخاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: بخشندگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَ اتَّقَى * وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: 5 ـ 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس هر كس ببخشد و پروا پيشه كند و به نيكى [و بهشت] باور داشته باشد، كارها را برايش آسان مى سازيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الرِّزقُ إلى بَيتٍ فيهِ السَّخاءُ أسرَعُ مِنَ الشَّفرَةِ إلى سَنامِ البَعيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج13 ص24 ح3031 عن أبي سعيد الخدري، تاريخ أصبهان: ج1 ص321 الرقم 572 عن جابر، كنزالعمّال: ج9 ص244 ح25848.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: [فرود آمدن] روزى به سوى خانه اى كه در آن، بخشندگى است، سريع تر از فرو رفتن تيغ در كوهان شتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ مَفاتيحَ الرِّزقِ مُتَوَجِّهَةٌ نَحوَ العَرشِ، ويُنَزِّلُ اللّهُ عَلَى النّاسِ أرزاقَهُم عَلى قَدرِ نَفَقاتِهِم، فَمَن كَثَّرَ كُثِّرَ لَهُ، ومَن قَلَّلَ قُلِّلَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج6 ص350 ح16009، الجامع الصغير: ج1 ص375 ح2454 كلاهما نقلاً عن الدارقطني في الإفراد عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كليدهاى روزى، رو به عرش اند و خداوند، روزى هاى مردم را به اندازه هزينه كردن هايشان [در راه خدا] فرو مى فرستد. پس هر كه زياد هزينه كند، روزى اش افزوده مى شود و هر كه كم هزينه كند، روزى اش كاسته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما فَتَحَ رَجُلٌ بابَ عَطِيَّةٍ يُريدُ بِها صِلَةً إلّا زادَهُ اللّهُ بِها كَثرَةً، وما فَتَحَ رَجُلٌ بابَ مَسأَلَةٍ يُريدُ بِها كَثرَةً إلّا زادَهُ اللّهُ عز و جل بِها قِلَّةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص434 ح9630، شُعَب الإيمان: ج3 ص233 ح3413 وفيه «لصدقة» بدل «يريد بها» و «مسكة» بدل «مسألة»، المعجم الأوسط: ج7 ص190 ح7239 وفيه «يبتغي وجه اللّه أو صلة» بدل «يريد بها صلة» وكلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج3 ص643 ح8304.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ كس درِ بخشش را به قصد نيكى رسانى به ديگرى نگشود، مگر آن كه خداوند، به سبب آن، بر مال او افزود؛ و هيچ كس درِ درخواست را به قصد مال افزايى نگشود، مگر آن كه خداوند، به سبب آن، بر نادارىِ او افزود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَلَيكُم بِالسَّخاءِ وحُسنِ الخُلُقِ؛ فَإِنَّهُما يَزيدانِ الرِّزقَ ويوجِبانِ المَحَبَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص304 ح6161، عيون الحكم والمواعظ: ص342 ح5841.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بخشنده و خوش اخلاق باشيد، كه اين دو، روزى را مى افزايند و محبّت مى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ أفضَلَ مَا استُجلِبَ بِهِ الثَّناءُ؛ السَّخاءُ، وإنَّ أجزَلَ مَا استُدِرَّت بِهِ الأَرباحُ الباقِيَةُ؛ الصَّدَقَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص618 ح3654، عيون الحكم والمواعظ: ص156 ح3391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: برترين چيزى كه با آن، ستايش [ديگران] به دست آورده مى شود، بخشندگى است و بهترين چيزى كه با آن، سودهاى ماندگار حاصل مى گردد، صدقه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى عن أبي برزة: كانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله تِسعُ نِسوَةٍ، فَقالَ يَوما: خَيرُكُنَّ أطوَلُكُنَّ يَدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَت كُلُّ واحِدَةٍ تَضَعُ يَدَها عَلَى الجِدارِ، قالَ: لَستُ أعني هذا، ولكِن أصنَعَكُنَّ يَدَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج13 ص425 ح7430، تاريخ بغداد: ج5 ص6 نحوه، كنزالعمّال: ج6 ص342 ح15951.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يَعلى ـ به نقل از ابو برزه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله نُه همسر داشت. روزى فرمود: «بهترينِ شما، آن كس است كه دستش درازتر باشد».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنايه از نعمت و خيررسانى است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر يك از زنان، برخاست و دست خود را بر ديوار مى نهاد. فرمود: «مقصودم، اين نبود؛ بلكه كسى بود كه دستانش بخشنده ترند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرفق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: الرِّفقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: مدارا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ فِي الرِّفقِ الزِّيادَةَ وَالبَرَكَةَ، ومَن يُحرَمِ الرِّفقَ يُحرَمِ الخَيرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص119 ح7 عن عمرو بن أبي المقدام رفعه؛ المعجم الكبير: ج2 ص348 ح2458 عن جرير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در مدارا، فزونى و بركت است و هر كه از مدارا محروم باشد، از خير، محروم گشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الرِّفقُ يُمنٌ، وَالخُرقُ شُؤمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص119 ح4 عن معاذ بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، غرر الحكم: ج1 ص201 ح798 وفيه «اليمن مع الرفق»، بحارالأنوار: ج75 ص59 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مدارا، خُجستگى است و خشونت، شومى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَنِ استَعمَلَ الرِّفقَ استَدَرَّ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص338 ح8647، عيون الحكم والمواعظ: ص440 ح7651.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس مدارا به كار گيرد، روزى را سرشار ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: التَّلَطُّفُ مِفتاحُ الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ملاطفت و مهربانى، كليد روزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: الأَمانَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 8: امانتدارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الأَمانَةُ تَجلِبُ الغِنى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص116 ح408 عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج75 ص114 ح6 وص 171 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: امانتدارى، بى نيازى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الأَمانَةُ تَجلِبُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص133 ح7 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، تحف العقول: ص45، الخصال: ص505 ح2 عن سعيد بن علاقة عن الإمام عليّ عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص230 ح645، روضة الواعظين: ص499 وفي الثلاثة الأخيرة «استعمال الأمانة يزيد في الرزق» وكلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج77 ص149 ح78؛ مسند الشهاب: ج1 ص72 ح64 وفيه «الأمانة تجرّ الرزق»، الفردوس: ج1 ص121 ح415 عن جابر، كنزالعمّال: ج3 ص60 ح5493.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: امانتدارى، روزى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج13 ص70 (ما يوجب زوال البركة / الخيانة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج13 ص71 (آنچه موجب زوال بركت است / خيانت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القناعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: القَناعَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 9: قناعت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: القَناعَةُ بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص160 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قناعت، بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن قَنِعَ بِما رَزَقَهُ اللّهُ فَهُوَ مِن أغنَى النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص358 ح5762 عن حمّاد بن عمرو وأنس بن محمّد عن أبيه جميعا عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، الكافي: ج2 ص139 ح9 عن أبي حمزة عن الإمام الباقر والصادق عليهماالسلام، الأمالي للمفيد: ص184 ح9، الزهد للحسين بن سعيد: ص79 ح41 كلاهما عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام زين العابدين عليه السلام، الخصال: ص125 ح122 عن أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص7، بحارالأنوار: ج73 ص178 ح21؛ حلية الأولياء: ج3 ص135 عن أبي حمزة عن الإمام زين العابدين عليه السلام وراجع: سنن الترمذي: ج4 ص551 ح2305 ومسند ابن حنبل: ج3 ص182 ح8101.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به آنچه خداوندْ روزى اش كرده است، قانع باشد، از بى نيازترينْ مردمان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: القَناعَةُ مُلكٌ لا يَزولُ، وهِيَ مَركَبُ رِضَا اللّهِ تَعالى، تَحمِلُ صاحِبَها إلى دارِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قناعت، مُلكى بى زوال است. قناعت، مَركبِ رضاى خداوند متعال است و سوارِ خود را به خانه اش مى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: القَناعَةُ كَنزٌ لا يَفنى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص118 عن جابر بن عبد اللّه، مشكاة الأنوار: ص233 ح664، روضة الواعظين: ص500؛ الدرّ المنثور: ج2 ص96 نقلاً عن البيهقي في الزهد عن جابر بن عبد اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قناعت، گنجى بى پايان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: القَناعَةُ راحَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص341 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قناعت، آسودگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: سُئِلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام عَن قَولِهِ تَعالى: «فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هِيَ القَناعَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 229، بحارالأنوار: ج71 ص345 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امير مؤمنان عليه السلام در باره آيه: «او را به حياتى پاك، زنده مى داريم» سؤال شد [كه مقصود از «حيات پاك» چيست؟]. فرمود: «آن، قناعت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن قَنِعَ بِاليَسيرِ استَغنى عَنِ الكَثيرِ، ومَن لَم يَستَغنِ بِالكَثيرِ افتَقَرَ إلَى الحَقيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج1 ص301، بحارالأنوار: ج77 ص420 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس به اندك، قانع باشد، از بسيار، بى نياز مى گردد و هر كه با بسيار، احساس بى نيازى نكند، به اندك، نيازمند مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن وُهِبَت لَهُ القَناعَةُ صانَتهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص294 ح8435.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: قناعت به هر كس داده شود، او را مصون مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِقنَع بِما اُوتيتَهُ تَكُن مَكفِيّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص189 ح2333، عيون الحكم والمواعظ: ص75 ح1821.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به آنچه تو را داده اند، قانع باش تا كفايت شده باشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قَنِعَت نَفسُهُ أعانَتهُ عَلَى النَّزاهَةِ وَالعَفافِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص342 ح8663، عيون الحكم والمواعظ: ص440 ح7661 وفيه «والكفاف» بدل «والعفاف».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه جانش قانع باشد، قناعت، او را بر پاكى و پاك دامنى، يارى مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قَنِعَ حَسُنَت عِبادَتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص165 ح7795، عيون الحكم والمواعظ: ص452 ح8091.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه قانع باشد، عبادتش نيكو مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قَنِعَ قَلَّ طَمَعُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص201 ح7974، عيون الحكم والمواعظ: ص430 ح7371.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه قانع باشد، طمعش اندك مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أصلُ العَفافِ القَناعَةُ، وثَمَرَتُها قِلَّةُ الأَحزانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص50؛ بحارالأنوار: ج78 ص7 ح59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ريشه پاك دامنى، قناعت است و ميوه آن، كم شدن غصّه ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: القَناعَةُ تُؤَدّي إلَى العِزِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص291 ح1123، عيون الحكم والمواعظ: ص45 ح1092 وراجع: ح66 و 219 و 2260 و 4646.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: قناعت، به عزّت مى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِقنَعوا بِالقَليلِ مِن دُنياكُم لِسَلامَةِ دينِكُم؛ فَإِنَّ المُؤمِنَ البُلغَةُ اليَسيرَةُ مِنَ الدُّنيا تُقنِعُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص259 ح2549، عيون الحكم والمواعظ: ص87 ح2084.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: براى سلامت دين خود، از دنيايتان به اندكى، قناعت كنيد؛ چرا كه مؤمن را، دست مايه اى اندك از دنيا، قانع مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا رَغِبتَ في صَلاحِ نَفسِكَ فَعَلَيكَ بِالاِقتِصادِ وَالقُنوعِ وَالتَّقَلُّلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص192 ح4172، عيون الحكم والمواعظ: ص137 ح3124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه خواستى خويش را اصلاح كنى، بر تو باد به ميانه روى و قناعت و به كم بسنده كردن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: القَناعَةُ لَذَّةُ العَيشِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج2 ص321.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: قناعت، لذّت زندگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن قَنِعَ بِالمَقسومِ استَراحَ مِنَ الهَمِّ وَالكَربِ وَالتَّعَبِ، وكُلَّما نَقَصَ مِنَ القَناعَةِ زادَ فِي الرَّغبَةِ وَالطَّمَعِ. وَالطَّمَعُ وَالرَّغبَةُ فِي الدُّنيا أصلانِ لِكُلِّ شَرٍّ، وصاحِبُهُما لا يَنجو مِنَ النّارِ إلّا أن يَتوبَ عَن ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة: ص184.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كه به روزىِ قسمت شده قانع باشد، از اندوه و رنج و خستگى، آسوده مى گردد. هر چه قناعت كم [تر] شود، خواستن و آزمندى افزوده مى گردد. آزمندى و خواستن دنيا، ريشه هاى هر بدى اى هستند و آزمندِ دنياخواه، از دوزخ نمى رهَد، مگر آن كه از اين خصلت [ها] توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: القَناعَةُ تَجمَعُ إلى صِيانَةِ النَّفسِ وعِزِّ القَدرِ طَرحَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا، وفي سائر المصادر: «وطرح».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُؤَنِ الاِستِكثارِ وَالتَّعَبُّدِ لِأَهلِ الدُّنيا. ولا يَسلُكُ طَريقَ القَناعَةِ إلّا رَجُلانِ: إمّا مُتَقَلِّلٌ يُريدُ أجرَ الآخِرَةِ، أو كَريمٌ مُتَنَزِّهٌ عَن لِئامِ النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ: ص361، العدد القويّة: ص297 ح26 وفيه «متعبّد» بدل «متقلّل»، نزهة الناظر: ص128 ح9 وفيه «متعلّل» بدل «متقلّل»، أعلام الدين: ص307 وفيه من «لا يسلك طريق... إمّا متعبّد...»، بحارالأنوار: ج78 ص349 ح6 وص 353 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: قناعت، افزون بر خويشتندارى و حفظ منزلت [خويش]، بار افزونخواهى و بندگى در برابر دنياداران را از دوش انسان، بر مى دارد. راه قناعت را جز دو كس نمى پويند: آن كه به اندك مى سازد تا به پاداش آخرت برسد و آن بزرگوارى كه خود را از مردم فرومايه، كنار مى كشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرضا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: الرِّضا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 10: رضايت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از اين عنوان، راضى بودن انسان از تقدير خداوند (مانند آنچه در احاديث 120 و 121 آمده) و يا راضى بودن خداوند متعال از انسان است (مانند آنچه در حديث 122 آمده است).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ لِكُلِّ امرِئٍ رِزقا هُوَ يَأتيهِ لا مَحالَةَ، فَمَن رَضِيَ بِهِ بورِكَ لَهُ فيهِ ووَسِعَهُ، ومَن لَم يَرضَ بِهِ لَم يُبارَك لَهُ فيهِ ولَم يَسَعهُ؛ إنَّ الرِّزقَ لَيَطلُبُ الرَّجُلَ كَما يَطلُبُهُ أجلُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص342 عن ابن عمر، بحارالأنوار: ج77 ص185 ح10؛ كنزالعمّال: ج1 ص114 ح536 نقلاً عن الديلمي عن ابن عبّاس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كسى روزى اى دارد كه ناچار به او خواهد رسيد. پس هر كه به آن راضى شود، برايش پُربركت خواهد شد و او را بس خواهد بود و هر كه به آن راضى نباشد، نه بركت خواهد يافت و نه او را بس خواهد بود. روزى، در پى انسان است، آن گونه كه اجلش در پى اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ يَبتَلي عَبدَهُ بِما أعطاهُ، فَمَن رَضِيَ بِما قَسَمَ اللّهُ عز و جل لَهُ بارَكَ اللّهُ لَهُ فيهِ ووَسِعَهُ، ومَن لَم يَرضَ لَم يُبارِك لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج7 ص282 ح20301، شُعَب الإيمان: ج2 ص121 ح1353 نحوه وكلاهما عن أبي العلاء بن الشخير عن رجل من بني سليم وج 7 ص125 ح9725 عن أحمد بن سليم، كنزالعمّال: ج3 ص390 ح7090 وراجع: المعجم الأوسط: ج8 ص189 ح8362 وحلية الأولياء: ج2 ص213.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند متعال، بنده اش را با آنچه به او مى دهد، مى آزمايد. پس هر كه به قسمت خدا راضى باشد، خداوند به آنچه داده، بركت و وسعت مى بخشد و هر كه به آن راضى نباشد، بركت نخواهد يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: أوحَى اللّهُ عز و جل إلى نَبِيٍّ مِنَ الأَنبِياءِ: إذا اُطِعتُ رَضيتُ، وإذا رَضيتُ بارَكتُ، ولَيسَ لِبَرَكَتي نِهايَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص275 ح26 عن سليمان الجعفري، بحارالأنوار: ج73 ص341 ح23؛ الزهد لابن حنبل: ص69 عن وهب من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام وفيه «إنّ الربّ تبارك و تعالى قال في بعض ما يقول لبني إسرائيل: إنّي...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: خداوند به پيامبرى از پيامبران وحى كرد: «هر گاه اطاعتم كنند، راضى مى شوم و چون راضى شوم، بركت مى دهم و بركت من، پايان ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: الصَّبرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 11: شكيبايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِلزَمِ الصَّبرَ؛ فَإِنَّ الصَّبرَ حُلوُ العاقِبَةِ، مَيمونُ المَغَبَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص202 ح2377.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شكيبا باش؛ چرا كه شكيبايى، شيرين فرجام و خجسته انجام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-ما-يوجب-البركة-من-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: ما يوجب البركة من الأعمال&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: اعمالى كه موجب بركت اند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تحسين-العمل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: تَحسينُ العَمَلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: خوب انجام دادنِ كار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا أحسَنَ المُؤمِنُ عَمَلَهُ ضاعَفَ اللّهُ عَمَلَهُ؛ لِكُلِّ حَسَنَةٍ سَبعُمِئَةٍ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ: «وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَأَحسِنوا أعمالَكُمُ الَّتي تَعمَلونَها لِثَوابِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص396 ح887 عن عمر بن يزيد، تفسير العيّاشي: ج1 ص146 ح478 عن عمر بن يونس، المؤمن: ص29 ح53 وليس فيه «عمله» بعد «المؤمن» وليس فيه ذيله، بحارالأنوار: ج71 ص247 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه مؤمن كارش را نيكو (خوب و درست) انجام دهد، خداوند، كار او را چند برابر مى گرداند: هر كار نيكى را هفتصد برابر، و اين، سخن خداى متعال است كه: «و خداوند براى هر كه بخواهد، چند برابر مى كند». پس كارهاى خود را كه براى پاداش خداوند انجام مى دهيد، خوب انجام دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص372 (ما يوجب بركة العمر / حسن العمل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص373 (آنچه موجب بركت عمر است / نيكو كار كردن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإنفاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: الإِنفاقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: انفاق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا أَنفَقْتُم مِّن شَىْ ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سبأ: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آنچه را انفاق كنيد، او جاى گزين مى سازد و او بهترينِ روزى دهندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قالَ اللّهُ عز و جل: أنفِق اُنفِق عَلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج4 ص1724 ح4407، صحيح مسلم: ج2 ص691 ح37، سنن ابن ماجة: ج1 ص686 ح2123، مسند ابن حنبل: ج3 ص34 ح7302، تاريخ بغداد: ج7 ص391 الرقم 3927 كلّها عن أبي هريرة، حلية الأولياء: ج10 ص216 عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج6 ص375 ح16127؛ مجمع البيان: ج8 ص616 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند فرموده است: «انفاق كن تا به تو انفاق كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا أرَدتَ أن يُثرِيَ اللّهُ مالَكَ فَزَكِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص268 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج96 ص23 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه خواستى خداوند، ثروتت را بيفزايد، زكات آن را بپرداز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَصَدَّقوا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّهُ؛ فَإِنَّ الصَّدَقَةَ لا تَنقُصُ المالَ ولكِن تَزيدُ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص52 ح2297 عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از آنچه خداوند به شما روزى داده است، صدقه دهيد، كه صدقه مال را نمى كاهد؛ بلكه آن را مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الصَّدَقَةُ مَثراةٌ لِلمالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج3 ص113 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: صدقه، افزون كننده مال است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَيسَ عَبدٌ يَفتَحُ بابَ عَطِيَّةٍ يَبتَغي وَجهَ اللّهِ أو صِلَةٍ إلّا زادَهُ اللّهُ بِها كَثرَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص190 ح7239، مسند ابن حنبل: ج3 ص434 ح9630 وفيه «يريد بها صلة» بدل «يبتغي وجه اللّه أو صلة»، شُعَب الإيمان: ج3 ص234 ح3413 وفيه «لصدقة أو صلة» بدل «يبتغي وجه اللّه أو صلة» وكلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج3 ص643 ح8304.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ بنده اى نيست كه به خاطر خدا درِ بخشش يا نيكى را بگشايد، مگر آن كه خداوند، به سبب آن، بر او مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَصَدَّقوا؛ فَإِنَّ الصَّدَقَةَ تَزيدُ فِي المالِ كَثرَةً. وتَصَدَّقوا رَحِمَكُمُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص9 ح2 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص239 ح2 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى الله عليه و آله، تنبيه الخواطر: ج1 ص126 كلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج96 ص122 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: صدقه دهيد؛ چرا كه صدقه مال را مى افزايد. صدقه دهيد ـ خداوند، شما را رحمت كند ـ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أكثِروا مِنَ الصَّدَقَةِ تُرزَقوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص45، أعلام الدين: ص333 عن أبي الدرداء، بحارالأنوار: ج77 ص176 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بسيارْ صدقه دهيد تا روزى يابيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اِستَنزِلُوا الرِّزقَ بِالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص68 ح24، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص35 ح75 كلاهما عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص416 ح5904 عن زرارة عن الإمام الصادق عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة 137، قرب الإسناد: ص118 ح414 عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج96 ص121 ح25؛ شُعَب الإيمان: ج2 ص74 ح1197 عن الزبير عن الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنزالعمّال: ج6 ص343 ح15962.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روزى را با صدقه فرود آوريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ثَلاثَةٌ تَزيدُ بِثَلاثَةٍ وإن ظَنَّ الجاهِلونَ أنَّها تَنقُصُها: المالُ يَزيدُ بِالصَّدَقَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة: «الصدقة»، والتصحيح من فردوس الأخبار: ج2 ص162 ح2363.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالعِزُّ يَزيدُ بِالعَفوِ، وَالنُّبلُ يَزيدُ بِالتَّواضُعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص102 ح2541 عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه چيز است كه با سه چيز افزايش مى يابد، هرچند جاهلان مى پندارند كه اين سه چيز، آنها را مى كاهد: مال با صدقه افزايش مى يابد، عزّت با عفو افزوده مى شود و بزرگى با تواضع، بيشتر مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ لِكُمَيلِ بنِ زِيادٍ ـ: يا كُمَيلُ، البَرَكَةُ في مالِ مَن آتَى الزَّكاةَ، وواسَى المُؤمِنينَ، ووَصَلَ الأَقرَبينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص172، بشارة المصطفى: ص25 عن سعيد بن زيد بن أرطاة، بحارالأنوار: ج77 ص413 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ به كميل بن زياد ـ: اى كميل! بركت، در مال كسى است كه زكات بپردازد، به مؤمنان، كمك كند و به خويشاوندان، نيكى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَرَكَةُ المالِ فِي الصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص260 ح4426، عيون الحكم والمواعظ: ص195 ح3992.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بركت مال، در صدقه دادن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: داوُوا الجَورَ بِالعَدلِ، وداوُوا الفَقرَ بِالصَّدَقَةِ وَالبَذلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص24 ح5156، عيون الحكم والمواعظ: ص250 ح4698 و 4690.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ستم را با عدالت، و فقر را با صدقه و بخشش، درمان كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: الزَّكاةُ نَقصٌ فِي الصّورَةِ، وزِيادَةٌ فِي المَعنى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص299 ح416.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: زكات، در ظاهر، كاسته شدن است؛ ولى در حقيقت، افزونى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليهاالسلام: فَرَضَ اللّهُ الإِيمانَ تَطهيرا مِنَ الشِّركِ... وَالزَّكاةَ زِيادَةً فِي الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص568 ح4940، علل الشرائع: ص248 ح2 كلاهما عن زينب بنت الإمام عليّ عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة 252، غرر الحكم: ج4 ص449 ح6608 وفيهما «تسبيبا للرزق» بدل «زيادة في الرزق»، الاحتجاج: ج1 ص258 ح49 عن عبد اللّه بن الحسن بإسناده عن آبائه عليهم السلام عنها عليهاالسلام وفيه «جعل اللّه... الزكاة تزكية للنفس ونماءً في الرزق»، بحار الأنوار: ج6 ص107 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام: خداوند، ايمان را براى پاكسازى از شرك... و زكات را براى افزايش روزى، واجب ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: فَرَضَ [اللّهُ] عَلَيكُم لِأَولِيائِهِ حُقوقا، فَأَمَرَكُم بِأَدائِها إلَيهِم، لِيُحِلَّ لَكُم ما وَراءَ ظُهورِكُم مِن أزواجِكُم وأَموالِكُم ومَأكَلِكُم ومَشرَبِكُم، ويُعَرِّفَكُم بِذلِكَ البَرَكَةَ وَالنَّماءَ وَالثَّروَةَ، ولِيَعلَمَ مَن يُطيعُهُ مِنكُم بِالغَيبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص249 ح6 عن إسحاق بن إسماعيل النيسابوري، بحارالأنوار: ج23 ص100 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: خداوند بر شما حقوقى را نسبت به اوليايش واجب ساخته و شما را به اداى آنها، فرمان داده است تا [بدين وسيله] آنچه را در اختيار شماست، از همسران و اموال و خوردنى ها و نوشيدنى ها برايتان حلال سازد و به سبب آن، بركت و رشد و ثروت را به شما بشناساند، و بداند كه چه كسى از شما در نهان، از او اطاعت مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ الشَّمسَ لَتَطلُعُ ومَعَها أربَعَةُ أملاكٍ: مَلَكٌ يُنادي: يا صاحِبَ الخَيرِ أتِمَّ وأَبشِر، ومَلَكٌ يُنادي: يا صاحِبَ الشَّرِّ أنزِع وأَقصِر، ومَلَكٌ يُنادي: أعطِ مُنفِقا خَلَفا، وآتِ مُمسِكا تَلَفا.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص42 ح1 عن جابر، مجمع البيان: ج8 ص222 عن أنس عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج55 ص143 ح2؛ اُسد الغابة: ج2 ص635 الرقم2444 عن شُفَي بن مانع الأصبحي نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: خورشيد، طلوع مى كند و همراه آن، چهار فرشته است. فرشته اى ندا مى دهد: «اى نيكوكار! به پايان برسان و بر تو بشارت باد!». فرشته اى ندا مى دهد: «اى بدكار! دست بردار و كوتاه بيا!». فرشته اى هم ندا مى دهد: «[خدايا!] انفاق كننده را [مالى] جاى گزين ده&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آيه: «وَ مَآ أَنفَقْتُم مِّن شَىْ ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ» (سبأ: آيه 69).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ثروت بخيل را تلف كن!».…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام: ما أحسَنَ عَبدٌ الصَّدَقَةَ فِي الدُّنيا إلّا أحسَنَ اللّهُ الخِلافَةَ عَلى وُلدِهِ مِن بَعدِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: حُسنُ الصَّدَقَةِ يَقضِي الدَّينَ ويَخلُفُ عَلَى البَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص10 ح5 عن السكوني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سَكونى ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «هيچ بنده اى در دنيا نيكو صدقه نمى دهد، مگر آن كه خداوند، پس از او، بر سر فرزندانش نيكو جاى گزين مى شود (جانشينى مى كند)».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «نيكو صدقه دادن، بدهى را ادا مى كند و [چنين صدقه اى] با بركت، جايگزين مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: كانَ الصّادِقُ عليه السلام في طَريقٍ ومَعَهُ قَومٌ مَعَهُم أموالٌ، وذُكِرَ لَهُم أنَّ بارِقَةً فِي الطَّريقِ يَقطَعونَ عَلَى النّاسِ، فَارتَعَدَت فَرائِصُهُم، فَقالَ لَهُمُ الصّادِقُ عليه السلام: ما لَكُم؟ قالوا: مَعَنا أموالُنا نَخافُ عَلَيها أن تُؤخَذَ مِنّا، أفَتَأخُذُها مِنّا؟ فَلَعَلَّهُم يَندَفِعونَ عَنها إذا رَأَوا أنَّها لَكَ، فَقالَ: وما يُدريكُم لَعَلَّهُم لا يَقصِدونَ غَيري، ولَعَلَّكُم تُعَرِّضونّي بِها لِلتَّلَفِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: فَكَيفَ نَصنَعُ، نَدفِنُها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ذلِكَ أضيَعُ لَها، فَلَعَلَّ طارِئاً يَطرَأُ عَلَيها فَيَأخُذُها، ولَعَلَّكُم لا تَغتَدونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «لا تهتدون إليها».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيها بَعدُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالوا: كَيفَ نَصنَعُ؟ دُلَّنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أودِعوها مَن يَحفَظُها ويَدفَعُ عَنها ويُربيها ويَجعَلُ الواحِدَ مِنها أعظَمَ مِنَ الدُّنيا وما فيها، ثُمَّ يَرُدُّها ويُوَفِّرُها عَلَيكُم أحوَجَ ما تَكونونَ إلَيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: مَن ذاكَ؟ قالَ: ذاكَ رَبُّ العالَمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وكَيفَ نودِعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَتَصَدَّقونَ بِهِ عَلى ضُعَفاءِ المُسلِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: وأَنّى لَنَا الضُّعَفاءُ بِحَضرَتِنا هذِهِ؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاعزِموا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «فاعرضوا»، والصحيح ما أثبتناه كما في بحارالأنوار ووسائل الشيعة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى أن تَتَصَدَّقوا بِثُلُثِها لِيَدفَعَ اللّهُ عَن باقيها مَن تَخافونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا: قَد عَزَمنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَنتُم في أمانِ اللّهِ، فَامضوا، فَمَضَوا، فَظَهَرَت لَهُمُ البارِقَةُ فَخافوا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه السلام: كَيفَ تَخافونَ وأَنتُم في أمانِ اللّهِ عز و جل؟! فَتَقَدَّمَ البارِقَةُ وتَرَجَّلوا وقَبَّلوا يَدَ الصّادِقِ عليه السلام وقالوا: رَأَينَا البارِحَةَ في مَنامِنا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَأمُرُنا بِعَرضِ أنفُسِنا عَلَيكَ، فَنَحنُ بَينَ يَدَيكَ ونَصحَبُكَ وهؤُلاءِ لِنَدفَعَ عَنهُمُ الأَعداءَ وَاللُّصوصَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه السلام: لا حاجَةَ بِنا إلَيكُم، فَإِنَّ الَّذي دَفَعَكُم عَنّا يَدفَعُهُم، فَمَضَوا سالِمينَ، وتَصَدَّقوا بِالثُّلُثِ وبورِكَ لَهُم في تِجاراتِهِم، فَرَبِحوا لِلدِّرهَمِ عَشَرَةً، فَقالوا: ما أعظَمَ بَرَكَةِ الصّادِقِ عليه السلام!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ الصّادِقُ عليه السلام: قَد تَعَرَّفتُمُ البَرَكَةَ في مُعامَلَةِ اللّهِ عز و جل، فَدوموا عَلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص4 ح9 عن أحمد بن الحسن الحسيني عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج96 ص120 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: صادق عليه السلام در سفرى، همراه گروهى بود كه اموالى همراه داشتند. به آنان گفته شد كه رهزنان در راه اند و مردم را غارت مى كنند. آنان به وحشت و هراس افتادند. صادق عليه السلام به آنان فرمود: «چرا مى ترسيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اموالى نزد ماست كه مى ترسيم از ما بگيرند. آيا آنها را از ما تحويل مى گيرى؟ شايد اگر ببينند كه اين اموال از آنِ توست، به آنها كارى نداشته باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از كجا معلوم كه آنان مرا قصد نكنند و شما با اين كار، مرا در معرض تلف شدن قرار ندهيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدند: پس چه كنيم؟ آنها را دفن كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كار، اموال را بيشتر تلف مى كند. شايد كسى به آنها بر بخورد و آنها را بردارد. شايد هم بعد از آن، ديگر اموال را پيدا نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چه كنيم؟ ما را راه نمايى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را نزد كسى به امانت بسپاريد كه هم نگهشان مى دارد، هم از آنها دفاع مى كند، و هم آنها را افزايش مى دهد و هر يك از آنها را بزرگ تر از دنيا و آنچه در آن است، قرار مى دهد. سپس آنها را به صورت افزايش يافته، در زمانى كه بيشترين نياز را به آنها داريد، به شما بر مى گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: او كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پروردگار جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چگونه به او امانت بسپاريم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را به مسلمانان مستمند، صدقه دهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اين جا مستمندان را از كجا پيدا كنيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شما تصميم بگيريد كه يك سوم آنها را صدقه دهيد تا خداوند، بقيّه آنها را از [غارت] كسانى كه بيم داريد، نگه دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: تصميم گرفتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس شما در امان خداييد. راه بيفتيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به راه افتادند و رهزنان، آشكار شدند و آنان ترسيدند. امام عليه السلام فرمود: «شما در امان خداييد. چگونه است كه مى ترسيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رهزنان، جلو آمدند و پياده شدند و دست صادق عليه السلام را بوسيدند و گفتند: ديشب، پيامبر خدا را در خواب ديديم كه به ما دستور مى داد خود را در اختيار شما بگذاريم. اكنون در خدمت شماييم و شما و اينان را همراهى مى كنيم تا در برابر دشمنان و دزدان، از اينان دفاع كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صادق عليه السلام فرمود: «به شما نيازى نداريم. همان كسى كه از ما در مقابل شما دفاع كرد، آنان را نيز از ما دور مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنان، به سلامت به راه افتادند و يك سوم اموال خويش را صدقه دادند و تجارت هايشان نيز بركت يافت و هر درهمى، ده برابر برايشان سود داد. پس گفتند: بركت صادق، چه بزرگ است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صادق عليه السلام فرمود: «شما بركت معامله با خدا را دانستيد! پس به آن، استمرار بخشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ لِرَجُلٍ شَكا إلَيهِ كَثرَةَ العِيالِ وكُلُّهُم مَرضى ـ: داووهُم بِالصَّدَقَةِ؛ فَلَيسَ شَيءٌ أسرَعَ إجابَةً مِنَ الصَّدَقَةِ ولا أجدى مَنفَعَةً عَلَى المَريضِ مِنَ الصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة لابني بسطام: ص123، بحارالأنوار: ج62 ص265 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ به مردى كه از فراوانىِ نانْخورانش، كه همه بيمار بودند، شكايت داشت ـ: آنان را با صدقه، درمان كن. هيچ چيزى زودتر از صدقه، جواب نمى دهد و هيچ چيزى بيش از صدقه، براى بيمار، سودبخش نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام: اِتَّقُوا اللّهَ وأَخرِجوا حَقَّ اللّهِ مِمّا في أيديكُم، يُبارِكِ اللّهُ لَكُم في باقيهِ وتَزكوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص294.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام: از خدا پروا كنيد. آنچه را از حقّ خدا در دست شماست، بپردازيد تا خداوند به آنچه باقى مى ماند، بركت دهد و خودتان هم پاك شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإطعام-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: الإِطعامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: اِطعام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الرِّزقُ إلى مُطعِمِ الطَّعامِ أسرَعُ مِنَ السِّكّينِ إلى ذِروَةِ البَعيرِ، وإنَّ اللّهَ تَعالى يُباهي بِمُطعِمِ الطَّعامِ المَلائِكَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص171 عن عبد اللّه بن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: [حركت] روزى به سوى اطعام كننده، سريع تر از [فرو رفتن] چاقو در كوهان شتر است و خداوند متعال بر فرشتگان، به [وجودِ] اطعام كننده، مباهات مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أيُّما مُؤمِنٍ أطعَمَ مُؤمنا عَلى جوعٍ أطعَمَهُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ مِن ثِمارِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص633 ح2449، مسند ابن حنبل: ج4 ص29 ح11101، السنن الكبرى: ج4 ص311 ح7805، مسند أبي يعلى: ج2 ص38 ح1106 كلّها عن أبي سعيد الخدري، كنزالعمّال: ج15 ص826 ح43286؛ الكافي: ج2 ص201 ح5، الأمالي للمفيد: ص9 ح5، ثواب الأعمال: ص164 ح2 كلّها عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام زين العابدين عليه السلام، المؤمن: ص63 ح161 عن الإمام زين العابدين عليه السلام، بحارالأنوار: ج74 ص382 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر مؤمنى كه مؤمنِ گرسنه اى را اطعام كند، خداوند، روز قيامت، او را از ميوه هاى بهشتى مى خوراند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: مِن موجِباتِ مَغفِرَةِ الرَّبِّ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ إطعامُ الطَّعامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص52 ح11، المحاسن: ج2 ص146 ح1382 كلاهما عن موسى بن بكر، بحارالأنوار: ج74 ص361 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، پيوسته مى فرمود: «طعام دادن، از موجبات آمرزش پروردگار ـ تبارك و تعالى ـ است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن لَقَّمَ أخاهُ لُقمَةَ حَلواءَ ولَم يَكُن ذلِكَ مَخافَةً مِن شَرِّهِ، ولا رَجاءً لِخَيرِهِ صَرَفَ اللّهُ عَنهُ سَبعينَ بَلوى فِي القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج4 ص85 الرقم 1719 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به برادرش لقمه اى شيرين بخوراند و اين [كارش] به خاطر ترس از گزند او يا به طمع خير او نباشد، خداوند در روز قيامت، هفتاد گرفتارى را از او بر مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَنِ اهتَمَّ بِجَوعَةِ أخيهِ المُسلِمِ فَأَطعَمَهُ حَتّى يَشبَعَ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ وسَقاهُ حَتّى يَرواهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج3 ص378 ح3407 عن أنس، كنزالعمّال: ج6 ص424 ح16376.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس به فكر گرسنگىِ برادر مسلمانش باشد و به او غذا دهد تا سير شود، خداوند، او را مى آمرزد و سيرابش مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن قيس عن أبي عبد اللّه عليه السلام قال: ذَكَرَ أصحابُنا قَوما فَقُلتُ: وَاللّهِ ما أتَغَدّى ولا أتَعَشّى إلّا ومَعي مِنهُمُ اثنانِ أو ثَلاثَةٌ، أو أقَلُّ أو أكثَرُ. فَقالَ عليه السلام: فَضلُهُم عَلَيكَ أكثَرُ مِن فَضلِكَ عَلَيهِم. قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، كَيفَ ذا وأَنَا اُطعِمُهُم طَعامي واُنفِقُ عَلَيهِم مِن مالي ويَخدِمُهُم خادِمي؟! فَقالَ عليه السلام: إذا دَخَلوا عَلَيكَ دَخَلوا مِنَ اللّهِ عز و جل بِالرِّزقِ الكَثيرِ، وإذا خَرَجوا خَرَجوا بِالمَغفِرَةِ لَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص284 ح4، المحاسن: ج2 ص148 ح1391، الأمالي للطوسي: ص237 ح419 كلاهما عن أبي محمّد الوابشي، بحارالأنوار: ج74 ص375 ح71 وص 384 ح97.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن قيس ـ: شيعيان [در محضر امام صادق عليه السلام، ]، از گروهى ياد كردند. گفتم: به خدا سوگند، هيچ صبح و شامى غذا نمى خورم، مگر آن كه از آنان دو يا سه نفر، يا كم تر و يا بيشتر، با من اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «نيكى آنان به تو، بيش از احسانِ تو بر آنان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! چگونه؟ اين منم كه از طعام خود به آنان مى دهم و از مالم به آنان مى بخشم و خدمت گزار من [است كه] به آنان خدمت مى كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى پيش تو مى آيند، با روزىِ فراوان خدا، بر تو وارد مى شوند و چون مى روند، همراه با آمرزش تو، بيرون مى روند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صلة-الرحم-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: صِلَةُ الرَّحِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: صله رحم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ صِلَةَ الرَّحِمِ لَتَزيدُ فِي الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص331 ح1249، الكافي: ج2 ص157 ح33 عن حسين بن عثمان عمّن ذكره عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص505 ح2 عن سعيد بن علاقة، مشكاة الأنوار: ص230 ح645، جامع الأخبار: ص344 ح953، روضة الواعظين: ص499 والأربعة الأخيرة عن الإمام عليّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج76 ص314 ح1 وص 315 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به يقين، صله رحم، روزى را مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن ضَمِنَ لي واحِدَةً ضَمِنتُ لَهُ أربَعَةً: يَصِلُ رَحِمَهُ فَيُحِبُّهُ اللّهُ، ويُوَسِّعُ عَلَيهِ في رِزقِهِ، ويَزيدُ في عُمُرِهِ، ويُدخِلُهُ الجَنَّةَ الَّتي وَعَدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص37 ح93 عن أحمد بن عامر الطائي وأحمد بن عبد اللّه الهروي وداود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص114 ح73 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، روضة الواعظين: ص426، بحارالأنوار: ج74 ص92 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه يك چيز را براى من ضمانت كند، من چهار چيز را براى او ضمانت مى كنم: كسى كه به بستگان خود رسيدگى كند، خدا دوستش مى دارد، روزى اش را مى افزايد، عمرش را طولانى مى كند، و او را به بهشتى كه وعده داده، وارد مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صنائع-المعروف-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: صَنائِعُ المَعروفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: كارهاى نيك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: صَنائِعُ المَعروفِ تُدِرُّ النَّعماءَ وتَدفَعُ البَلاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص205 ح5840، عيون الحكم والمواعظ: ص301 ح5346 وفيه «مواقع البلاء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: انجام دادن كارهاى نيك، نعمت را سرشار مى سازد و بلا را دور مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَيسَ عَبدٌ يَفتَحُ بابَ عَطِيَّةٍ يَبتَغي وَجهَ اللّهِ أو صِلَةً إلّا زادَهُ اللّهُ بِها كَثرَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص190 ح7239، مسند ابن حنبل: ج3 ص434 ح9630 و فيه «يريد بها صلة» بدل «يبتغي وجه اللّه أو صلة»، شُعَب الإيمان: ج3 ص234 ح3413 وفيه «لصدقة أو صلة» بدل «يبتغي وجه اللّه أو صلة» وكلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج3 ص643 ح8304.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ بنده اى نيست كه به خاطر خدا، درِ بخششى را بگشايد يا صله رحم كند، مگر آن كه خداوند، او را افزونى مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص380 (ما يوجب بركة العمر / صنائع المعروف).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص381 (آنچه موجب بركت عمر است / انجام دادن كارهاى نيك).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القصد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: القَصدُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: ميانه روى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَنِ اقتَصَدَ في مَعيشَتِهِ رَزَقَهُ اللّهُ، ومَن بَذَّرَ حَرَمَهُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص122 ح3 عن عبد الرحمن بن الحجّاج عن الإمام الصادق عليه السلام وج4 ص54 ح12 عن ابن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، الزهد للحسين بن سعيد: ص124 ح151 عن عبد الرحمن بن الحجّاج عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، تحف العقول: ص46، دعائم الإسلام: ج2 ص116 ح385 وص 255 ح967، بحارالأنوار: ج75 ص126 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه در زندگانى اش ميانه روى كند، خداوند، روزى اش مى دهد؛ و هر كس ولخرجى كند، خداوند، محرومش مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ القَصدَ يورِثُ الغِنى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص53 ح8، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص174 ح3659 كلاهما عن عبيد بن زرارة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ميانه روى، بى نيازى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النظافة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: النَّظافَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: نظافت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: حَيَ عَلَى الطَّهورِ المُبارَكِ، وَالبَرَكَةُ مِنَ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1312 ح3386، مسند ابن حنبل: ج2 ص185 ح4393، سنن الدارمي: ج1 ص20 ح29، سنن النسائي: ج1 ص60 وليس فيه «المبارك» وكلّها عن عبد اللّه بن مسعود، كنزالعمّال: ج9 ص399 ح26675.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بشتاب به سوى پاك كننده بركت آفرين؛ و البته بركت، از خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: غَسلُ الإِناءِ وطَهارَةُ الفِناءِ يورِثانِ الغَناءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج12 ص92 الرقم 6509 عن أنس، كنزالعمّال: ج9 ص277 ح26004.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شستن ظرف ها و تميزى جلوى خانه، بى نيازى مى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تُرفَعُ البَرَكَةُ مِنَ البَيتِ إذا كانَت فيهِ الكُناسَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج15 ص402 ح41560 نقلاً عن الفردوس عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از خانه اى كه در آن خاكروبه باشد، بركت برداشته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: غَسلُ الإِناءِ وكَسحُ الفِناءِ مَجلَبَةٌ لِلرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص54 ح73 عن محمّد بن مروان، الدعوات: ص143 ح370، روضة الواعظين: ص339، بحارالأنوار: ج76 ص176 ح7 وص 316 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شستن ظرف ها و جارو كردن جلوى خانه، روزى آور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النكاح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: النِّكاحُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: ازدواج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اِلتَمِسُوا الرِّزقَ بِالنِّكاحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص430 ح1459؛ الكشّاف: ج3 ص74، الفردوس: ج1 ص88 ح282 عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج16 ص276 ح44436.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روزى را با ازدواج بجوييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَزَوَّجُوا النِّساءَ؛ فَإِنَّهُنَّ يَأتينَكُم بِالمالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص174 ح2679، تاريخ بغداد: ج9 ص147 الرقم 4759، الفردوس: ج2 ص50 ح2290، كنزالعمّال: ج16 ص275 ح44431 وص 492 ح45607 نقلاً عن ابن عساكر وكلّها عن عائشة؛ مكارم الأخلاق: ج1 ص430 ح1462.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با زنان ازدواج كنيد؛ چرا كه آنان برايتان ثروت به بار مى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اِتَّخِذُوا الأَهلَ فَإِنَّهُ أرزَقُ لَكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص329 ح6، قرب الإسناد: ص20 ح68 كلاهما عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، تهذيب الأحكام: ج7 ص239 ح1046 عن ابن أبي القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى الله عليه و آله، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص383 ح4345، بحارالأنوار: ج103 ص217 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: همسر انتخاب كنيد؛ چرا كه برايتان روزى آورتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله فَشَكا إلَيهِ الحاجَةَ، فَقالَ: تَزَوَّج، فَتَزَوَّجَ فَوُسِّعَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص330 ح2، عوالي اللآلي: ج3 ص281 ح3 كلاهما عن هشام بن سالم، درر الأحاديث النبويّة: ص44 نحوه؛ تاريخ بغداد: ج1 ص365 الرقم 307 عن جابر نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و از نيازمندى[اش] شكايت كرد. ايشان فرمود: «ازدواج كن». وى ازدواج كرد و زندگى اش وسعت يافت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن عمّار: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: الحَديثُ الَّذي يَرويهِ النّاسُ حَقٌّ؛ أنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله فَشَكا إلَيهِ الحاجَةَ، فَأَمَرَهُ بِالتَّزويجِ، فَفَعَلَ، ثُمَّ أتاهُ فَشَكا إلَيهِ الحاجَةَ، فَأَمَرَهُ بِالتَّزويجِ، حَتّى أمَرَهُ ثَلاثَ مَرّاتٍ؟ فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: نَعَم، هُوَ حَقٌّ. ثُمَّ قالَ: الرِّزقُ مَعَ النِّساءِ وَالعِيالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص330 ح4، عوالي اللآلي: ج3 ص281 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن عمّار ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: آيا [اين] حديثى كه مردم، روايت مى كنند كه: «مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و از نيازمندى[اش] شكايت كرد. ايشان او را به ازدواج فرمان داد و او ازدواج كرد. ديگر بار آمد و از نيازمندى[اش] شكايت كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله باز هم دستور به ازدواج داد، تا سه بار»، درست است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «آرى، درست است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «روزى، با زنان و نانخوران، همراه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مشاورة-العاقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 9: مُشاوَرَةُ العاقِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 9: مشورت با خردمند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: مُشاوَرَةُ العاقِلِ النّاصِحِ يُمنٌ وبَرَكَةٌ ورُشدٌ وتَوفيقٌ مِنَ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص398، المحاسن: ج2 ص438 ح251 عن منصور بن حازم عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيه «بركة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: مشورت با خردمندِ خيرخواه، خجستگى و بركت و رشد و توفيقى از سوى خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن عليّ بن مهزيار: كَتَبَ إلَيَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام أن: سَل فُلانا أن يُشيرَ عَلَيَ ويَتَخَيَّرَ لِنَفسِهِ؛ فَهُوَ يَعلَمُ ما يَجوزُ في بَلَدِهِ، وكَيفَ يُعامِلُ السَّلاطينَ؛ فَإِنَّ المَشوَرَةَ مُبارَكَةٌ، قالَ اللّهُ لِنَبِيِّهِ في مُحكَمِ كِتابِهِ: «فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 159.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِن كانَ ما يَقولُ مِمّا يَجوزُ كُنتُ اُصَوِّبُ رَأيَهُ، وإن كانَ غَيرَ ذلِكَ رَجَوتُ أن أضَعَهُ عَلَى الطَّريقِ الواضِحِ إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص204 ح147، بحارالأنوار: ج75 ص103 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از على بن مهزيار ـ: امام جواد عليه السلام به من چنين نگاشت: «از فلانى بخواه كه به من نظر مشورتى بدهد و براى خويش [نيز مشاورانى] برگزيند؛ چرا كه او مى داند چه چيز در سرزمينش مجاز است و با حاكمان، چگونه رفتار كند. همانا مشورت، بركت دارد. خداوند در قرآن به پيامبرش فرموده است: «از آنان در گذر و براى آنان آمرزش بخواه و در كار، با آنان مشورت كن. پس چون تصميم گرفتى، بر خدا توكّل كن. خداوند، توكّل كنندگان را دوست مى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس اگر آنچه مى گويد، روا بود، رأى او را درست مى شمارم و اگر جز اين باشد، اميدوارم آن را به خواست خدا، بر روش و راه روشن، قرار دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عيادة-المريض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 10: عِيادَةُ المَريضِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 10: عيادت بيمار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عائِدُ المَريضِ يَخوضُ فِي البَرَكَةِ، فَإِذا جَلَسَ انغَمَسَ فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز الفوائد: ج1 ص379 عن جابر بن عبد اللّه الأنصاري، بحارالأنوار: ج81 ص224 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عيادت كننده بيمار، در بركت وارد مى شود و چون نزد بيمار بنشيند، در آن فرو مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أنس: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: أيُّما رَجُلٍ يَعودُ مَريضا فَإِنَّما يَخوضُ فِي الرَّحمَةِ، فَإِذا قَعَدَ عِندَ المَريضِ غَمَرَتهُ الرَّحمَةُ. فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، هذا لِلصَّحيحِ الَّذي يَعودُ المَريضَ فَالمَريضُ ما لَهُ؟ قالَ: تُحَطُّ عَنهُ ذُنوبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج4 ص347 ح12782، شُعَب الإيمان: ج6 ص533 ح9181 و ح9179 عن جابر بن عبد اللّه نحوه، المعجم الأوسط: ج8 ص353 ح8851 وفيه إلى «غمرته الرحمة»، كنزالعمّال: ج9 ص95 ح25145؛ الأمالي للطوسي: ص182 ح306 عن أبي قلّابة وفيه إلى «غمرته الرحمة»، بحارالأنوار: ج81 ص215 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از اَنَس ـ: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمود: «هر كس، بيمارى را عيادت كند، در رحمت وارد مى شود و چون نزد بيمار بنشيند، رحمت، او را فرا مى گيرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيدم: اى پيامبر خدا! اين، پاداش [شخص] تن درستى است كه از بيمار، عيادت مى كند. براى بيمار چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گناهانش فرو مى ريزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: خُطى عائِدِ السَّقيمِ في ما بَينَهُ وبَينَ السَّقيمِ في رِياضِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص193 ح2962 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گام هاى عيادت كننده بيمار، در فاصله اى كه تا بيمار دارد، در بوستان هاى بهشت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي فاختة: عادَ أبو موسَى الأَشعَرِيُّ الحَسَنَ بنَ عَلِيٍ، فَدَخَلَ عَلِيٌ عليه السلام فَقالَ: أعائِدا جِئتَ يا أبا موسى أم زائِرا؟ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، لا بَل عائِدا، فَقالَ عَلِيٌ عليه السلام: فَإِنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: «ما عادَ مُسلِمٌ مُسلِما إلّا صَلّى عَلَيهِ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ مِن حينِ يُصبِحُ إلى أن يُمسِيَ، وجَعَلَ اللّهُ تَعالى لَهُ خَريفا فِي الجَنَّةِ». قالَ: فَقُلنا: يا أميرَ المُؤمِنينَ، ومَا الخَريفُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: السّاقِيَةُ الَّتي تَسقِي النَّخلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص197 ح702.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو فاخته ـ: ابو موسى اشعرى به عيادت حسن بن على عليه السلام رفت. امام على عليه السلام وارد شد و فرمود: «اى ابو موسى! به عيادت آمده اى، يا به ديدار؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى امير مؤمنان! به عيادت آمده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام فرمود: «از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمود: هيچ مسلمانى مسلمان ديگر را عيادت نمى كند، مگر آن كه هفتاد هزار فرشته، از صبح تا شام، بر او درود مى فرستند و خداوند براى او خريفى در بهشت قرار مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيديم: اى امير مؤمنان! خريف چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آبراهى كه نخل را آبيارى مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التساهل-في-البيع-والشراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 11: التَّساهُلُ فِي البَيعِ وَالشِّراءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 11: آسان گرفتن در داد و ستد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البَرَكَةُ فِي المُماسَحَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَماسَحَ القَومُ إذا تَبايَعوا فتَصافَقوا (لسان العرب: ج2 ص593 «مسح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص59 ح11189، المراسيل: ص130 ح6 كلاهما عن محمّد بن سعد، المصنف لابن أبي شيبة: ج5 ص280 ح1 عن محمّد بن سعيد، كنزالعمّال: ج4 ص46 ح9435.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت، در آسان گرفتن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: بارَكَ اللّهُ عَلى سَهلِ البَيعِ، سَهلِ الشِّراءِ، سَهلِ القَضاءِ، سَهلِ الاِقتِضاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج7 ص18 ح79 عن حنان عن أبيه عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدا بركت دهد به كسى كه در خريد و فروش و قرض دادن و مطالبه كردن [طلبش] آسانگير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مُنادِيا في أسواقِ الكوفَةِ ـ: يا مَعشَرَ التُّجّارِ... قَدِّمُوا الاِستِخارَةَ، وتَبَرَّكوا بِالسُّهولَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص151 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص6 ح17 كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص193 ح3726، الأمالي للصدوق: ص587 ح809 عن محمّد بن قيس عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج103 ص94 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بازارهاى كوفه بانگ مى زد ـ: اى پيشه وران!... تجارت را با طلب خير، آغاز كنيد و با آسان گيرى، بركت يابيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كيل-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 12: كَيلُ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 12: پيمانه كردن گندم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كيلوا طَعامَكُم يُبارَك لَكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص749 ح2021، مسند ابن حنبل: ج6 ص92 ح17177 كلاهما عن المقدام بن معديكرب، سنن ابن ماجة: ج2 ص750 ح2231 عن عبد اللّه بن بسر، المعجم الكبير: ج4 ص121 ح3859 عن أبي أيّوب الأنصاري وزاد فيهما «لكم فيه»، كنزالعمّال: ج4 ص46 ح9433.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گندم خود&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متن عربى، كلمه «طعام» است كه در زبان عربى، به معناى «موادّ خوراكى» و نيز به معناى «گندم» است و مقصود از پيمانه كردن گندم و موادّ خوراكى، اندازه گيرى آن در وقت مصرف و هنگام خريد و فروش است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را پيمانه كنيد تا بركت بياورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كيلوا طَعامَكُم؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ فِي الطَّعامِ المَكيلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص167 ح2 عن حفص بن عمر عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص267 ح3965، الجعفريّات: ص160، جامع الأحاديث للقمّي: ص108 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله؛ كنزالعمّال: ج4 ص46 ح9434 نقلاً عن ابن النجّار عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گندم خود را پيمانه كنيد؛ چرا كه بركت، در گندم پيمانه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: شَكا قَومٌ إلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله سُرعَةَ نَفادِ طَعامِهِم، فَقالَ: تَكيلونَ أو تَهيلونَ؟ قالوا: نَهيلُ يا رَسولَ اللّهِ ـ يَعنِي الجُزافَ ـ قالَ: كيلوا ولا تَهيلوا؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص167 ح1 عن يونس بن يعقوب، تهذيب الأحكام: ج7 ص163 ح722 عن إبراهيم بن عبد الحميد عن الإمام الكاظم عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گروهى، از زود تمام شدن گندم خود، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله شكايت كردند. فرمود: «آيا پيمانه مى كنيد، يا بى پيمانه مى ريزيد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: اى پيامبر خدا! بى پيمانه و گزاف.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پيمانه كنيد و بى حساب نريزيد؛ چرا كه اين، بيشتر بركت دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسمع: قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: يا أبا سَيّارٍ، إذا أرادَتِ الخادِمَةُ أن تَعمَلَ الطَّعامَ فَمُرها فَلتَكِلهُ؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ في ما كيلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص167 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مسمع ـ: امام صادق عليه السلام به من فرمود: «اى ابو سيّار! هر گاه خدمت گزار تو مى خواهد غذا درست كند، بگو پيمانه كند؛ چرا كه بركت، در چيزى است كه پيمانه مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إعطاء-الزيادة-للمشتري&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 13: إعطاءُ الزِّيادَةِ لِلمُشتَري&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 13: بيشتر دادن به مشترى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَرَّ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام عَلى جارِيَةٍ قَدِ اشتَرَت لَحما مِن قَصّابٍ وهِيَ تَقولُ: زِدني، فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ ـ: زِدها؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص152 ح8، تهذيب الأحكام: ج7 ص7 ح20 كلاهما عن السكوني، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص196 ح3736 من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحارالأنوار: ج41 ص129 ح39؛ فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص621 ح1063 عن أبي الوضّاح الشيباني عن رجل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: امير مؤمنان عليه السلام بر كنيزى گذشت كه از قصّاب، گوشتى خريده بود و به قصّاب مى گفت: بيشتر بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام به آن مرد فرمود: «بيشتر بده، كه بركتش زيادتر مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاجتماع-على-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 14: الاِجتِماعُ عَلَى الطَّعامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 14: غذا خوردن دسته جمعى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُلوا جَميعا ولا تَفَرَّقوا؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ مَعَ الجَماعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1094 ح3287، مشكاة المصابيح: ج2 ص459 ح4257، الفردوس: ج3 ص242 ح4711 كلّها عن عمر، كنزالعمّال: ج15 ص235 ح40724؛ طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص3 وفيه «... فإنّ الجماعة في البركة»، بحارالأنوار: ج62 ح291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با هم بخوريد و پراكنده نشويد؛ چرا كه بركت، با جماعت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اِجتَمِعوا عَلى طَعامِكُم، وَاذكُرُوا اسمَ اللّهِ عَلَيهِ، يُبارِك لَكُم فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص346 ح3764، سنن ابن ماجة: ج2 ص1093 ح3286، مسند ابن حنبل: ج5 ص441 ح16078، صحيح ابن حبان: ج12 ص28 ح5224، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص113 ح2500، السنن الكبرى: ج5 ص424 ح10359 كلّها عن وحشي بن حرب، كنزالعمّال: ج15 ص233 ح40715؛ مكارم الأخلاق: ج1 ص319 ح1020، بحارالأنوار: ج66 ص349 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با هم غذا بخوريد و هنگام خوردن، نام خدا را ببريد تا خداوند در آن، به شما بركت دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن مائِدَةٍ أعظَمُ بَرَكَةً مِن مائِدَةٍ جَلَسَ عَلَيها يَتيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص46 ح6144 عن أنس، كنزالعمّال: ج3 ص177 ح6040.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ سفره اى بابركت تر از سفره اى نيست كه يتيمى بر آن نشسته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الامور-2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 15: تِلكَ الاُمورُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 15: و اين چند كار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: تَخَتَّموا بِالعَقيقِ؛ فَإِنَّهُ مُبارَكٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص470 ح3 عن عبد الرحمن بن زيد بن أسلم التنوكي (التنوخي) عن الإمام الصادق عليه السلام؛ شُعَب الإيمان: ج5 ص201 ح6357، تاريخ بغداد: ج11 ص251 الرقم 600، الفردوس: ج2 ص57 ح2323 كلّها عن عائشة، كنزالعمّال: ج6 ص663 ح17285.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: انگشتر عقيق به دست كنيد، كه داراى بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: السَّحورُ بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص95 ح3، تهذيب الأحكام: ج4 ص198 ح568 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص135 ح1957، مصباح المتهجّد: ص626 عن عمر بن جميع عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى الله عليه و آله، دعائم الإسلام: ج1 ص271 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج96 ص311 ح4؛ صحيح البخاري: ج2 ص679 ح1823، صحيح مسلم: ج2 ص770 ح45، سنن الترمذي: ج3 ص88 ح708، سنن ابن ماجة: ج1 ص540 ح1692 وفيها «إنّ في السحور بركة» وكلّها عن أنس، كنزالعمّال: ج8 ص524 ح23966.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سَحَرى، بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الجَماعَةُ بَرَكَةٌ، وَالسَّحورُ بَرَكَةٌ، وإطعامٌ مِنَ اللَّيلِ بَرَكَةٌ. تَسَحَّروا تَزدادوا قُوَّةً، تَسَحَّروا تُصيبُوا السُّنَّةَ، تَسَحَّروا ولَو بِجُرعَةٍ مِن ماءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تيسير المطالب: ص282 عن الحارث عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جماعت، بركت است. سَحَرى، بركت است. اطعام [در] شب، بركت است. سحرى بخوريد تا نيرويتان زياد شود. سحرى بخوريد تا به سنّت، عمل كرده باشيد. سحرى بخوريد، هر چند يك جرعه آب باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البَرَكَةُ في ثَلاثَةٍ: فِي الجَماعَةِ، وَالثَّريدِ، وَالسَّحورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص251 ح6127، شُعَب الإيمان: ج6 ص68 ح7520، تاريخ أصبهان: ج1 ص82 كلّها عن سلمان،كنزالعمّال:ج15ص234 ح40718؛ طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص12،بحارالأنوار: ج62 ص291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت، در سه چيز است: در جماعت، در تِريد (آب گوشت)، و در سَحَرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا دُعِيَ أحَدُكُم إلى طَعامٍ فَليُجِب؛ فَإِن كانَ مُفطِرا فَليَأكُل، وإن كانَ صائِما فَليَدعُ بِالبَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج10 ص231 ح10563 عن عبد اللّه بن مسعود، كنزالعمّال: ج9 ص254 ح25910.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما را به غذايى دعوت كردند، اجابت كند: اگر روزه نيست، بخورد و اگر روزه است، دعا كند كه بركت يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: إذا أتى عَلَيَ يَومٌ لا أزدادُ فيهِ عَمَلاً يُقَرِّبُني إلَى اللّهِ، فَلا بورِكَ لي في طُلوعِ شَمسِ ذلِكَ اليَومِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص288 ح297.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: اگر روزى بر من آيد كه در آن، كارى نكنم كه مرا به خدا نزديك سازد، طلوع خورشيد آن روز، بر من مبارك مباد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال عن سعيد بن علاقة: سَمِعتُ أميرَ المُؤمِنينَ عَلِيَ بنَ أبي طالِبٍ عليه السلام يَقولُ: ... ألا اُنَبِّئُكُم بَعدَ ذلِكَ بِما يَزيدُ فِي الرِّزقِ؟ قالوا: بَلى يا أميرَ المُؤمِنينَ، قالَ: الجَمعُ بَينَ الصَّلاتَينِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وَالتَّعقيبُ بَعدَ الغَداةِ وبَعدَ العَصرِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وصِلَةُ الرَّحِمِ تَزيدُ فِي الرِّزقِ، وكَسحُ الفِناءِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، ومُواساةُ الأَخِ فِي اللّهِ عز و جل يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وَالبُكورُ في طَلَبِ الرِّزقِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وَالاِستِغفارُ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وَاستِعمالُ الأَمانَةِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وقَولُ الحَقِّ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وإجابَةُ المُؤَذِّنِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وتَركُ الكَلامِ فِي الخَلاءِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وتَركُ الحِرصِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وشُكرُ المُنعِمِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وَاجتِنابُ اليَمينِ الكاذِبَةِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وَالوُضوءُ قَبلَ الطَّعامِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ، وأَكلُ ما يَسقُطُ عَنِ الخِوانِ يَزيدُ فِي الرِّزقِ. ومَن سَبَّحَ اللّهَ كُلَّ يَومٍ ثَلاثينَ مَرَّةً دَفَعَ اللّهُ عز و جل عَنهُ سَبعينَ نَوعا مِنَ البَلاءِ أيسَرُهَا الفَقرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص505 ح2، مشكاة الأنوار: ص230 ح645، جامع الأخبار: ص343 ح953، روضة الواعظين: ص499 وفيه «كسح القاذورات» بدل «كسح الفِنا» بحارالأنوار: ج76 ص314 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال ـ به نقل از سعيد بن علاقه ـ: شنيدم كه امير مؤمنان، على بن ابى طالب عليه السلام، مى فرمود: «... سپس، آيا به شما خبر ندهم كه چه چيز، روزى را مى افزايد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: چرا، اى امير مؤمنان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دو نماز را با هم خواندن،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منظور، دو نمازى است كه در يك وقت معيّن، خوانده مى شوند؛ مانند: نماز ظهر و عصر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روزى را مى افزايد. تعقيب خواندن بعد از نماز صبح و عصر، روزى را مى افزايد. صله رحم، روزى را مى افزايد. جارو كردن درگاه خانه، روزى را مى افزايد. كمك مالى كردن به برادر ايمانى، روزى را مى افزايد. صبح زود در پى روزى رفتن، روزى را مى افزايد. استغفار، روزى را مى افزايد. امانتدارى، روزى را مى افزايد. گفتن حق، روزى را مى افزايد. پاسخ دادن به مؤذّن، روزى را مى افزايد. حرف نزدن در خلا (دستشويى)، روزى را مى افزايد. حرص نداشتن، روزى را مى افزايد. سپاس گزارى از صاحب نعمت، روزى را مى افزايد. پرهيز از سوگند خوردن دروغ، روزى را مى افزايد. وضو گرفتن پيش از غذا، روزى را مى افزايد. خوردن آنچه از سفره مى ريزد، روزى را مى افزايد. هر كس هر روز، خدا را سى بار تسبيح كند، خداوند، هفتاد گونه بلا را از او مى گرداند، كه ساده ترينِ آنها، تهى دستى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-اناس-ذوو-بركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: اُناس ذوو بركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: انسان هاى با بركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأنبياء-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: الأَنبِياء عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: پيامبران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قِيلَ يَانُوحُ اهْبِطْ بِسَلَامٍ مِّنَّا وَ بَرَكَاتٍ عَلَيْكَ وَ عَلَى أُمَمٍ مِّمَّن مَّعَكَ وَ أُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«گفته شد: اى نوح! با ايمنى از سوى ما و بركت هايى بر تو، بر امّت هايى از كسانى كه با تو اَند، فرود آى، و امّت هايى هستند كه به زودى، آنان را برخوردار مى كنيم، سپس از ما عذابى دردناك به آنان مى رسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قَالُواْ أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَّجِيدٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«گفتند: آيا از كار خدا تعجّب مى كنى؟ رحمت و بركت هاى خدا بر شما خاندان باد! همانا او ستوده و شكوهمند است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَ عَلَى إِسْحَاقَ وَ مِن ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ مُبِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصافّات: 113.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و بر او و بر اسحاق، بركت داديم و از فرزندان آن دو، [كسانى] نيكوكار، و [كسانى] آشكارا ستمگر به خويشتن بودند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلَمَّا جَاءَهَا نُودِىَ أَن بُورِكَ مَن فِى النَّارِ وَ مَنْ حَوْلَهَا وَ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 8. وقوله تعالى: «فَلَمَّا جَآءَهَا نُودِىَ أَن بُورِكَ مَن فِى النَّارِ وَ مَنْ حَوْلَهَا وَ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»أي فلمّا أتى النار وحضر عندها نودي أن بورك... إلخ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والمراد بالمباركة: إعطاء الخير الكثير، يقال: باركه وبارك عليه وبارك فيه، أي ألبسه الخير الكثير وحباه به، وقد وقع في سورة طه في هذا الموضع من القصّة قوله: «فَلَمَّا أَتَـلـهَا نُودِىَ يَـمُوسَى * إِنِّى أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى * وَ أَنَا اخْتَرْتُكَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَى» (طه: 11 ـ 13). ويستأنس منه أنّ المراد بمن حول النار موسى، أو هو ممّن حول النار، ومباركته: اختياره بعد تقديسه (الميزان في تفسير القرآن: ج15 ص342).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«چون [موسى] نزد آن (كوه طور) آمد، ندا داده شد كه: هر كه در آن آتش، و هر كه اطراف آن است، بركت يافته است،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود از «بركت يافته است»، «يافتن خيرِ بسيار» است. «به كسى بركت داد»، يعنى: «خير فراوان به او رساند». در سوره طه در باره همين جاى داستان آمده است: «چون نزد آن آتش آمد، نداد داده شد: اى موسى! منم پروردگارت. پس كفش خود را از پاى برون آور. تو در&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وادىِ مقدّس طُوى هستى و من، تو را برگزيده ام. پس به آنچه وحى مى شود، گوش فرا بده» (طه: آيه 11 ـ 13). از اين، بر مى آيد كه مقصود از كسى كه پيرامون آتش است، موسى عليه السلام است يا او و كسان ديگرى كه پيرامون آتش بودند. و بركت يافته بودن او، برگزيده&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شدنِ او پس از تقديس اوست (الميزان فى تفسير القرآن: ج15 ص342).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خدا، پروردگار جهانيان، منزّه است»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ جَعَلَنِى مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ وَ أَوْصَانِى بِالصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مرا، هر جا كه باشم، مبارك قرار داد و مرا تا زنده ام، به نماز و زكات، سفارش كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في قَولِ عيسى عليه السلام فِي الآيَةِ: «وَ جَعَلَنِى مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ» قالَ ـ: جَعَلَني نَفّاعا أينَ اتَّجَهتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج3 ص25، معجم شيوخ الإسماعيلي: ص126 ح245 وفيه «أذهب» بدل «اتّجهت»، الدرّ المنثور: ج5 ص509 نقلاً عن ابن لال في مكارم الأخلاق وابن مردويه وابن النجّار في تاريخه وكلّها عن أبي هريرة؛ الكافي: ج2 ص165 ح11، معاني الأخبار: ص212 ح1، تفسير القمّي: ج2 ص50 كلّها عن عبداللّه بن جبلة عن رجل عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيها «أين اتّجهت»، بحارالأنوار: ج14 ص210 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در باره سخن عيسى عليه السلام، در [اين] آيه كه گفت: «و مرا، هر جا كه باشم، مبارك قرار داد» ـ: [يعنى] مرا به هر طرف كه روى آورم، بسيار سودبخش قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ جَعَلَنِى مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنتُ» ـ: مُعَلِّما ومُؤَدِّبا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج5 ص509 نقلاً عن ابن عدي وابن عساكر عن ابن مسعود؛ نثر الدرّ: ج1 ص415 عن ابن عبّاس من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در باره اين آيه: «و مرا، هر جا كه باشم، مبارك قرار داد» ـ: [يعنى] معلّم و تربيت كننده [قرار داد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ في ما وَعَظَ اللّهُ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ بِهِ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام أن قالَ لَهُ: ... يا عيسى، اُوصيكَ وَصِيَّةَ المُتَحَنِّنِ عَلَيكَ بِالرَّحمَةِ حينَ حَقَّت لَكَ مِنِّي الوِلايَةُ بِتَحَرّيكَ مِنِّي المَسَرَّةَ، فَبورِكتَ كَبيرا وبورِكتَ صَغيرا حَيثُما كُنتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص606 ح841 عن أبي بصير، الكافي: ج8 ص131 ح103 عن عليّ بن أسباط عنهم عليهم السلام، تحف العقول: ص496، بحارالأنوار: ج14 ص289 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: در موعظه هاى خداى متعال به عيسى بن مريم عليه السلام، از جمله، اين بود كه به او فرمود: «... اى عيسى! تو را سفارش مى كنم، سفارش كسى كه با رحمت، نسبت به تو مهر ورزيد، چندان كه به سبب آن كه پيوسته خواهان موجبات سرور من بودى، سزامند ولايت من گشتى. پس چه در بزرگ سالى و چه در خُردسالى، هر جا كه بودى، مبارك شدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام: إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ لَم يُخلِ الأَرضَ مُنذُ خَلَقَ آدَمَ عليه السلام، ولا يُخليها إلى أن تَقومَ السّاعَةُ مِن حُجَّةٍ للّهِِ عَلى خَلقِهِ؛ بِهِ يَدفَعُ البَلاءَ عَن أهلِ الأَرضِ، وبِهِ يُنَزِّلُ الغَيثَ، وبِهِ يُخرِجُ بَرَكاتِ الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص384 ح1، إعلام الورى: ج2 ص248 كلاهما عن أحمد بن إسحاق بن سعد الأشعري، بحارالأنوار: ج52 ص24 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام: خداوند، از آن زمان كه آدم عليه السلام را آفريد، تا زمانى كه قيامت برپا شود، زمين را از حجّتى از جانب خدا بر بندگانش خالى نگذاشته است و نمى گذارد؛ [حجّتى] كه به سبب او، بلا را از زمينيان، دور مى سازد و به خاطر او، باران مى فرستد و به خاطر او، بركت هاى زمين را بيرون مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خاتم-الأنبياء-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: خاتَمُ الأَنبِياءِ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: خاتم پيامبران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن عدّة من أصحاب رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَمّا فَتَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله مَكَّةَ وأَرسَلَ رُسُلَهُ إلى... نَصارى نَجرانَ... فَلَمّا أتَتهُم رُسُلُهُ صلى الله عليه و آله فَزِعوا إلى بَيعَتِهِمُ العُظمى، وكانَ قَد حَضَرَهُم أبو حارِثَةَ اُسقُفُهُمُ الأَوَّلُ... وَاستَخرَجَ صَحيفَةَ شَيثٍ الَّتي وَرِثَها مِن أبيهِ آدَمَ عليه السلام ـ فيها ـ... لا إلهَ إلّا أنَا الحَيُّ القَيّومُ... خَلَقتُ عِبادي لِعِبادَتي وأَلزَمتُهُم حُجَّتي. ألا إنّي باعِثٌ فيهِم رُسُلي، ومُنَزِّلٌ عَلَيهِم كُتُبي، اُبرِمَ ذلِكَ مِن لَدُن أوَّلِ مَذكورٍ مِن بَشَرٍ، إلى أحمَدَ نَبِيِّي وخاتَمِ رُسُلي، ذلِكَ الَّذي أجعَلُ عَلَيهِ صَلَواتي ورَحمَتي، وأَسلُكُ في قَلبِهِ بَرَكاتي، وبِهِ اُكمِلُ أنبِيائي... وجَعَلتُ بَرَكاتي وتَطهيري في عَقِبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج26 ص310 ح77 نقلاً عن كتاب تفضيل الأئمّة على الأنبياء للحسن بن سليمان مرفوعا إلى عدّة من أصحاب رسول اللّه صلى الله عليه و آله منهم جابر بن عبد اللّه وأبو سعيد الخدري وآخرون.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از جمعى از اصحاب پيامبر خدا ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله مكّه را فتح كرد و فرستادگان خود را نزد... نصاراى نجران... فرستاد. چون فرستادگان ايشان نزد آنان رفتند، آنان به كليساى بزرگ خويش، پناه بردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسقف بزرگشان، ابو حارثه، نزدشان بود. او، صحيفه شيث را كه از پدرش آدم عليه السلام، به ارث برده بود، بيرون آورد. در آن، از جمله چنين بود: «... معبودى جز من، خداى زنده پاينده نيست.… بندگانم را براى پرستشم آفريدم و حجّت خويش را بر آنان حتمى ساختم. هلا! من، فرستادگانم را ميان آنان بر مى انگيزم و كتاب هاى خويش را بر آنان فرو مى فرستم. اين را از نخستين بشرِ ياد شده، تا احمد، پيامبر و آخرين فرستاده ام، استوار مى كنم، همان كه درودها و رحمتم را بر او قرار مى دهم و بركت هاى خويش را در دلش راه مى دهم و [زنجيره] پيامبرانم را با او كامل مى سازم... و بركت ها و طهارت بخشى خودم را در نسل او قرار داده ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: جُعِلَ فِيَ النُّبُوَّةُ وَالبَرَكَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص56 ح4، علل الشرائع: ص135 ح1 كلاهما عن أبي ذرّ، روضة الواعظين: ص144، بحارالأنوار: ج15 ص11 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در من، پيامبرى و بركت، نهاده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن وُلِدَ لَهُ مَولودٌ ذَكَرٌ فَسَمّاهُ مُحَمَّدا حُبّا لي وتَبَرُّكا بِاسمي كانَ هُوَ ومَولودُهُ فِي الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج16 ص422 ح45223 نقلاً عن الرافعي عن أبي اُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس برايش فرزند پسرى متولّد شود و از روى علاقه مندى به من و تبرّك جستن به نامم، او را «محمّد» نامد، او و فرزندش در بهشت خواهند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اللّهُمَّ أعطِ مُحَمَّدا ـ صَلَواتُكَ عَلَيهِ وآلِهِ ـ مِن كُلِّ كَرامَةٍ أفضَلَ تِلكَ الكَرامَةِ... حَتّى لا يَكونَ أحَدٌ مِن خَلقِكَ... أقرَبَ وَسيلَةً مِن مُحَمَّدٍ ـ صَلَواتُكَ عَلَيهِ وآلِهِ ـ إمامِ الخَيرِ وقائِدِهِ، وَالدّاعي إلَيهِ، وَالبَرَكَةِ عَلى جَميعِ العِبادِ وَالبِلادِ، ورَحمَةٍ لِلعالَمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج3 ص83 ح239 عن عليّ بن عبد اللّه عن أبيه عن جدّه، الإقبال: ج1 ص320 كلاهما عن الإمام الحسين عليه السلام، مصباح المتهجّد: ص557 ح651 من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحارالأنوار: ج98 ص127 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خدايا! به محمّد صلى الله عليه و آله، از هر كرامتى برترينِ آن را عطا كن تا آن كه هيچ يك از آفريدگانت، از جهت وسيله [تقرّب و منزلت]، نزديك تر از محمّد صلى الله عليه و آله نباشد؛ همان كه پيشوا و رهبر خير و دعوت كننده به آن، و مايه بركت بر همه بندگان و شهرها، و رحمتى براى جهانيان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في خُطبَةٍ ذَكَرَ فيهَا النِّعمَةَ بِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: اُنظُروا إلى مَواقِعِ نِعَمِ اللّهِ عَلَيهِم حينَ بَعَثَ إلَيهِم رَسولاً، فَعَقَدَ بِمِلَّتِهِ طاعَتَهُم، وجَمَعَ عَلى دَعوَتِهِ اُلفَتَهُم: كَيفَ نَشَرَتِ النِّعمَةُ عَلَيهِم جَناحَ كَرامَتِها، وأَسالَت لَهُم جَداوِلَ نَعيمِها، وَالتَفَّتِ المِلَّةُ بِهِم في عَوائِدِ بَرَكَتِها، فَأَصبَحوا في نَعمَتِها غَرِقينَ، وفي خُضرَةِ عَيشِها فَكِهينَ! قَد تَرَبَّعَتِ الاُمورُ بِهِم في ظِلِّ سُلطانٍ قاهِرٍ، وآوَتهُمُ الحالُ إلى كَنَفِ عِزٍّ غالِبٍ، وتَعَطَّفَتِ الاُمورُ عَلَيهِم في ذُرى مُلكٍ ثابِتٍ، فَهُم حُكّامٌ عَلَى العالَمينَ، ومُلوكٌ في أطرافِ الأَرَضينَ. يَملِكونَ الاُمورَ عَلى مَن كانَ يَملِكُها عَلَيهِم، ويُمضونَ الأَحكامَ في مَن كانَ يُمضيها فيهِم! لا تُغمَزُ لَهُم قَناةٌ، ولا تُقرَعُ لَهُم صَفاةٌ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 192، بحارالأنوار: ج14 ص473 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در گفتارى كه نعمت وجود پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را بيان مى فرمايد ـ: بنگريد به جايگاه هاى نعمت هاى خدا بر آنان، آن گاه كه پيامبرى به سويشان فرستاد و با آيين او، پيمان اطاعتشان را استوار ساخت و با دعوت او، الفتشان را فراهم آورد و اين كه چگونه نعمت، بال كرامت خود را بر سر آنان گشود و جويبارهاى بهره مندى را به سوى آنان روان ساخت و آيين، آنان را بر سر سفره بركتش به هم پيوند داد، تا آن كه غرق نعمت ها و برخوردار از طراوت زندگى گشتند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كارها، آنان را در سايه حكومتى مقتدر نشانيد و حالِ ايشان، آنان را در پناه عزّتى چيره، پناه داد و امورشان در قلّه حكومتى استوار به آنان روى آورد. پس حكمرانانِ بر مردم و پادشاهان اطراف سرزمين ها شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[آنان،] مالك امور كسانى شدند كه پيش تر، آنان بر ايشان حكومت مى كردند، و احكام را در ميان كسانى اجرا كردند كه پيش تر، آنان در ميان ايشان اجرا مى كردند. كسى قدرت در هم شكستن نيروى آنان را نداشت و هيچ كس خيال مبارزه با آنان را در سر نمى پروراند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو جمله اخير، مفهوم كنايى متن عربى است و ترجمه الفاظ نيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في وَصفِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: كانَ عليه السلام بَرَكَةً؛ لا يَكادُ يُكَلِّمُ أحَدا إلّا أجابَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص481 ح650، الأمالي للطوسي: ص438 ح980 كلاهما عن جابر، مشكاة الأنوار: ص273 ح818، بحارالأنوار: ج22 ص73 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در توصيف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: وجودش بركت بود. با كسى سخن نمى گفت، مگر اين كه آن كس [اگر مرده بود] جوابش را مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: الطَّيِّبُ ذِكرُهُ، وَالمُبارَكُ اسمُهُ؛ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله، المُصطَفَى المُرتَضى، ورَسولُهُ النَّبِيُ الاُمِّيُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليقين: ص320 ح121، تفسير فرات: ص397 ح527 وليس فيه «النبيّ» وكلاهما عن زياد بن المنذر، بحارالأنوار: ج23 ص246 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در توصيف پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: يادش نيكو و نامش مبارك بود. محمّد صلى الله عليه و آله برگزيده پسنديده، و فرستاده و پيامبرِ درس ناخوانده خدا بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أهل-البيت-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: أهلُ البَيتِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: اهل بيت عليهم السّلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في صِفَةِ أهلِ بَيتِهِ عليهم السلام وبَرَكَتِهِم ـ: بِهِم يَعمُرُ بِلادَهُ، وبِهِم يَرزُقُ عِبادَهُ، وبِهِم نَزَّلَ القَطرَ مِنَ السَّماءِ، وبِهِم يُخرِجُ بَرَكاتِ الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص260 ح5، إعلام الورى: ج2 ص185 كلاهما عن الأصبغ بن نباتة عن الإمام عليّ عليه السلام، علل الشرائع: ص124 ح1 عن جابر بن يزيد الجعفي، بحارالأنوار: ج23 ص19 ح14 و ج36 ص254 ح69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در وصف اهل بيت خود و بركت آنان ـ: خداوند به سبب آنان، سرزمين هاى خود را آباد مى كند و به سبب آنان، بندگان خود را روزى مى دهد و به سبب آنان، از آسمان، باران مى فرستد و به سبب آنان، بركت هاى زمين را مى روياند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: نَحنُ أئِمَّةُ المُسلِمينَ، وحُجَجُ اللّهِ عَلَى العالَمينَ... بِنا يَنزِلُ الغَيثُ وتَنشُرُ الرَّحمَةُ، وتَخرُجُ بَرَكاتُ الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمال الدين: ص207 ح22، الأمالي للصدوق: ص253 ح277 كلاهما عن سليمان بن مهران الأعمش عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، الاحتجاج: ج2 ص151 ح187 عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام، روضة الواعظين: ص220 عن عمرو بن دينار، المناقب لابن شهرآشوب: ج4 ص167، بحارالأنوار: ج23 ص105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: ما پيشوايان مسلمانان، و حجّت هاى خدا بر جهانيانيم.… به خاطر ما، باران مى بارد و بادِ رحمت مى وزد و بركت هاى زمين مى رويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: نَحنُ أهلُ بَيتِ الرَّحمَةِ، وبَيتِ النِّعمَةِ، وبَيتِ البَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج2 ص243 ح18 عن أبي بصير، بحارالأنوار: ج68 ص35 ح75.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ما، خاندان رحمت و خانواده نعمت و دودمان بركتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في خُطبَةٍ يَذكُرُ فيها حالَ الأَئِمَّةِ عليهم السلام وصِفاتِهِم ـ: نَصَبَ لِخَلقِهِ أئِمَّةً مِنَ اللّهِ، يَهدونَ بِالحَقِّ وبِهِ يَعدِلونَ، حُجَجُ اللّهِ ودُعاتُهُ ورُعاتُهُ عَلى خَلقِهِ، يَدينُ بِهَديِهِمُ العِبادُ، وتَستَهِلُّ بِنورِهِمُ البِلادُ، ويَنمو بِبَرَكَتِهِمُ التِّلادُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص203 ح2، الغيبة للنعماني: ص225 ح7 كلاهما عن إسحاق بن غالب، بحارالأنوار: ج25 ص151 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در گفتارى كه در آن، حال و صفات امامان عليهم السلام را ياد مى كند ـ: خداوند براى آفريدگانش [امامى از پى امامى] منصوب مى كند.… اينان پيشوايانى از سوى خدا هستند كه به حقْ راه نمايى مى كنند و به حقْ داورى مى نمايند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آيه شريف: «وَمِن قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ؛ از ميان قوم موسى، جماعتى هستند كه به حق راه نمايى مى كنند و به حق داورى مى نمايند» (اعراف: آيه 159).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حجّت هاى خدا و دعوت كنندگان [به سوى] او و نگهبانان او بر آفريدگانش هستند كه مردم به آيين آنان گردن مى نهند و آبادى ها با فروغ آنان، روشن مى شود و به بركت آنان، دارايى ها رشد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن المفضّل بن عمر: ذَكَرَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام أبَا الحَسَنِ عليه السلام ـ وهُوَ يَومَئِذٍ غُلامٌ ـ فَقالَ: هذَا المَولودُ الَّذي لَم يولَد فينا مَولودٌ أعظَمُ بَرَكَةً عَلى شيعَتِنا مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص309 ح8، الخرائج والجرائح: ج2 ص900 عن الإمام الرضا عليه السلام وليس فيه صدره، بحارالأنوار: ج50 ص23 ح14 نقلاً عن إعلام الورى والإرشاد عن الإمام الرضا عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مفضّل بن عمر ـ: امام صادق عليه السلام از فرزندش موسى بن جعفر عليه السلام ـ كه آن هنگام نوجوان بود ـ ياد كرد و فرمود: «اين، مولودى است كه در خاندان ما، فرزندى بابركت تر از او براى شيعيان ما، به دنيا نيامده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي يحيى الصنعاني: كُنتُ عِندَ أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام، فَجيءَ بِابنِهِ أبي جَعفَرٍ عليه السلام وهُوَ صَغيرٌ، فَقالَ: هذَا المَولودُ الَّذي لَم يولَد مَولودٌ أعظَمُ بَرَكَةً عَلى شيعَتِنا مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص321 ح9 وج 6 ص360 ح3 عن يحيى الصنعاني نحوه، الإرشاد: ج2 ص279، روضة الواعظين: ص261، كشف الغمّة: ج3 ص142، بحارالأنوار: ج50 ص23 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو يحيى صنعانى ـ: در محضر امام رضا عليه السلام بودم. فرزندش جواد عليه السلام را كه كوچك بود، آوردند. فرمود: «اين، فرزندى است كه مولودى بابركت تر از او براى شيعيان ما، به دنيا نيامده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام ـ فِي الزِّيارَةِ الجامِعَةِ ـ: السَّلامُ عَلى مَحالِّ مَعرِفَةِ اللّهِ، ومَساكِنِ بَرَكَةِ اللّهِ... فَجَعَلَ صَلاتَنا عَلَيكُم وما خَصَّنا بِهِ مِن وِلايَتِكُم طيبا لِخَلقِنا، وطَهارَةً لِأَنفُسِنا، وبَرَكَةً لَنا، وكَفّارَةً لِذُنوبِنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص96 ح177، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص610 ح3213 كلاهما عن موسى بن عبد اللّه النخعي، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص273 ح1 عن موسى بن عمران النخعي، بحارالأنوار: ج102 ص128 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام ـ در زيارت جامعه ـ: سلام بر جايگاه هاى معرفت خدا و قرارگاه هاى بركت خدا...! خداوند، درود ما را بر شما و ولايت شما را ـ كه به ما ارزانى داشته ـ، مايه پاك طينتى ما و پاكيزگى جانمان، و سبب بركت بر ما و پوشاننده گناهانمان قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل لَمّا عَرَجَ بِنَبِيِّهِ صلى الله عليه و آله... أوحَى اللّهُ إلَيهِ: يا مُحَمَّدُ، صَلِّ عَلى نَفسِكَ وعَلى أهلِ بَيتِكَ، فَقالَ: صَلَّى اللّهُ عَلَيَ وعَلى أهلِ بَيتي وقَد فَعَلَ، ثُمَّ التَفَتَ فَإِذا بِصُفوفٍ مِنَ المَلائِكَةِ وَالمُرسَلينَ وَالنَّبِيِّينَ، فَقيلَ: يا مُحَمَّدُ، سَلِّم عَلَيهِم، فَقالَ: السَّلامُ عَلَيكُم ورَحمَةُ اللّهِ وبَرَكاتُهُ. فَأَوحَى اللّهُ إلَيهِ أنَّ السَّلامَ وَالتَّحِيَّةَ وَالرَّحمَةَ وَالبَرَكاتِ أنتَ وذُرِّيَّتُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص486 ح1، علل الشرائع: ص316 كلاهما عن ابن اُذينة، بحارالأنوار: ج18 ص359 ح66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، چون پيامبرش را به معراج بُرد...، به او وحى فرمود: «اى محمّد! بر خود و خاندانت درود فرست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[محمّد صلى الله عليه و آله] گفت: درود خدا بر من و خاندانم باد! و او چنين كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه صورتش را برگرداند، صف هايى از فرشتگان و فرستادگان و پيامبران را ديد. به او گفته شد: «اى محمّد! بر آنان سلام بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سلام و رحمت و بركات خدا بر شما باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه خداوند به او وحى كرد كه: «سلام و درود و رحمت و بركات، تويى و فرزندان تو هستند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الرَّوحُ وَالرّاحَةُ، وَالفَلَحُ وَالفَلاحُ وَالنَّجاحُ، وَالبَرَكَةُ، وَالعَفوُ وَالعافِيَةُ وَالمُعافاةُ، وَالبُشرى وَالنَّضرَةُ وَالرِّضا، وَالقُربُ وَالقَرابَةُ، وَالنَّصرُ وَالظَّفَرُ وَالتَّمكينُ، وَالسُّرورُ وَالمَحَبَّةُ، مِنَ اللّهِ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ عَلى مَن أحَبَّ عَلِيَ بنَ أبي طالِبٍ عليه السلام ووالاهُ، وَائتَمَّ بِهِ، وأَقَرَّ بِفَضلِهِ، وتَوَلَّى الأَوصِياءَ مِن بَعدِهِ، وحَقٌّ عَلَيَ أن اُدخِلَهُم في شَفاعَتي، وحَقٌّ عَلى رَبّي أن يَستَجيبَ لي فيهِم، وهُم أتباعي ومَن تَبِعَني فَإِنَّهُ مِنّي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص250 ح470 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، الكافي: ج1 ص210 ح7 عن الفضيل بن يسار عن الإمام الباقر عليه السلام، تفسير العيّاشي: ج1 ص169 ح33 عن أبي كلدة عن الإمام الباقر عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيهما «الفلج» بدل «الفلح»، بحارالأنوار: ج23 ص227 ح47 وج 27 ص92 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آسايش و راحت، كاميابى و رستگارى و پيروزى و بركت، عفو و تن درستى و عافيت، بشارت و خرّمى و رضايتمندى، قرب و خويشاوندى، يارى و پيروزى و توانمندى، و شادى و محبّت، از سوى خداى متعال، براى كسى باد كه على بن ابى طالب را دوست بدارد، ولايت او را بپذيرد، به او اقتدا كند، به برترىِ او اقرار نمايد، و امامانِ پس از او را به ولايت بپذيرد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بر من، سزاوار [و حتمى] است كه آنان را در شفاعتم وارد كنم، و بر پروردگار من است كه دعاى مرا در باره آنان بپذيرد. آنان، پيروان من اند و هر كه از من پيروى كند، از من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الخير والبركة في الكتاب والسنّة: ص89 (أسباب الخير / المبادئ العلمية / أهل البيت عليهم السلام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: خير و بركت از نگاه قرآن و حديث: بخش يكم / فصل سوم: اسباب نيكى / ريشه هاى علمى / اهل بيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفقهاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: الفُقَهاءُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: فقيهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: المُفتونَ سادَةُ العُلَماءِ، وَالفُقَهاءُ قادَةٌ اُخِذَ عَلَيهِم أداءُ مَواثيقِ العِلمِ، وَالجُلوسُ إلَيهِم بَرَكَةٌ، وَالنَّظَرُ إلَيهِم نورٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج3 ص390 الرقم 1504 عن عائشة، كنزالعمّال: ج3 ص93 ح5653 وفيه «المتّقون» بدل «المُفتون».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: فتوا دهندگان، بزرگانِ دانشمندان اند و فقيهان، راهبرانى اند كه از آنان بر اداى پيمان علم، تعهّد گرفته شده است. نشستن نزد آنان، بركت است و نگريستن به آنان، روشنى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجماعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: الجَماعَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: جماعت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الجَماعَةُ بَرَكَةٌ، وَالفُرقَةُ عَذابٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإيمان: ج4 ص102 ح4419 عن النعمان بن بشير؛ الجعفريّات: ص159 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «الجماعة بركة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جماعت، بركت است و تفرقه، عذاب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُلوا جَميعا ولا تَفَرَّقوا؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ مَعَ الجَماعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1094 ح3287، مشكاة المصابيح: ج2 ص459 ح4257، الفردوس: ج3 ص242 ح4711، مسند البزّار: ج1 ص240 ح127 نحوه، كنزالعمّال: ج15 ص235 ح40724 وح 40723 نقلاً عن العسكري في المواعظ وكلّها عن عمر؛ طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص13 وفيه «في» بدل «مع»، بحار الأنوار: ج62 ص291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با هم غذا بخوريد و پراكنده نباشيد، كه بركت، با جماعت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: المُؤمِن&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عز و جل إذا رَأى أهلَ قَريَةٍ قَد أسرَفوا فِي المَعاصي وفيها ثَلاثُ نَفَرٍ مِنَ المُؤمِنينَ، ناداهُم ـ جَلَّ جَلالُهُ وتَقَدَّسَت أسماؤُهُ ـ: يا أهلَ مَعصِيَتي، لَولا فيكُم مِنَ المُؤمِنينَ المُتَحابّينَ بِجَلالي، العامِرينَ بِصَلاتِهِم أرضي ومَساجِدي، وَالمُستَغفِرينَ بِالأَسحارِ خَوفا مِنّي، لَأَنزَلتُ بِكُم عَذابي ثُمَّ لا اُبالي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص246 ح1 وص 522 ح3، الأمالي للصدوق: ص267 ح289 كلّها عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مشكاة الأنوار: ص222 ح616، روضة الواعظين: ص320، بحارالأنوار: ج73 ص381 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه خداى متعال، اهل يك آبادى را ببيند كه در گناهان، زياده روى مى كنند و در ميان آنان سه نفر باايمان هست، به آنان خطاب مى كند: «اى كسانى كه نافرمانى ام مى كنيد! اگر ميان شما مؤمنانى نبودند كه در پرتو جلالِ من، با هم دوستى مى كنند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به اين كه دوستى و همدلى اهل ايمان، جلوه جلال و شُكوه خداوند است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با نمازشان زمين و مساجد مرا آباد مى سازند و سحرگاهان، از بيم من به استغفار مى پردازند، عذابم را بر شما نازل مى كردم و باكى هم نداشتم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ لَيَدفَعُ بِالمُؤمِنِ الصّالِحِ عَن مِئَةِ أهلِ بَيتٍ مِن جيرانِهِ البَلاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج2 الجزء 2 ص633، المعجم الأوسط: ج4 ص239 ح4080 وفيه «بالمسلم» بدل «بالمؤمن» وكلاهما عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج9 ص5 ح24654.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند به سبب مؤمن صالح، بلا را از صد خانواده از همسايگانش دور مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ إذا أرادَ أن يُصيبَ أهلَ الأَرضِ بِعَذابٍ قالَ: لَولَا الَّذينَ يَتَحابّونَ بِجَلالي، ويَعمُرونَ مَساجِدي، ويَستَغفِرونَ بِالأَسحارِ، لَولاهُم لَأَنزَلتُ عَذابي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص473 ح1369، ثواب الأعمال: ص212 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام وفيه «فيَ» بدل «بجلالي»، علل الشرائع: ص521 ح1 عن عليّ بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عن أبيه عنه عليهم السلام وليس فيه «لولاهم»، بحارالأنوار: ج73 ص382 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، هر گاه بخواهد زمينيان را عذابى برساند، مى فرمايد: «اگر كسانى نبودند كه در پرتو جلال من، با هم دوستى مى كنند و مساجد مرا آباد مى سازند و سحرگاهانْ به استغفار مى پردازند، اگر آنان نبودند، بى گمان عذابم را نازل مى كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: شيعَتُنَا المُتَباذِلونَ في وِلايَتِنا، المُتَحابّونَ في مَوَدَّتِنا، المُتَزاوِرونَ في إحياءِ أمرِنا؛ الَّذينَ إن غَضِبوا لَم يَظلِموا، وإن رَضوا لَم يُسرِفوا؛ بَرَكَةٌ عَلى مَن جاوَروا، سِلمٌ لِمَن خالَطوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص236 ح24، الخصال: ص397 ح104، التمحيص: ص69 ح168 كلّها عن أبي المقدام عن الإمام الباقر عليه السلام، صفات الشيعة: ص91 ح23 عن ظريف بن ناصح رفعه، تحف العقول: ص300، مشكاة الأنوار: ص123 ح290 وفيه «أسلم» بدل «سِلم» وكلّها عن الإمام الباقر عليه السلام وفيها «شيعة عليّ» بدل «شيعتنا»، بحارالأنوار: ج68 ص190 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيروان ما، آنان اند كه در راه ولايت ما، بخشش مى كنند، در راه دوستى ما با يكديگر مهر مى ورزند، و در راه زنده نگه داشتن امر [و مكتب] ما، به ديدار هم مى روند؛ كسانى كه چون خشمگين شوند، ستم نمى كنند و چون راضى شوند، اسراف نمى كنند، و براى همسايگانشان مايه بركت اند و نسبت به همنشينان خود، باصفايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَولا بَقِيَّةٌ مِنَ المُسلِمينَ فيكُم لَهَلَكتُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج2 / الجزء 2 ص633 عن أبي مسلم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اگر بازماندگانى از مسلمانان در ميان شما نبودند، نابود مى شديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ اللّهَ لَيَدفَعُ عَنِ القَريَةِ بِسَبعَةِ مُؤمِنينَ يَكونونَ فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج1 ص765 نقلاً عن الخلال في كتاب كرامات الأولياء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند به سبب هفت مؤمن كه در يك آبادى باشند، [بلا را] از اهل آن آبادى دفع مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ اللّهَ لَيَدفَعُ بِالمُؤمِنِ الواحِدِ عَنِ القَريَةِ الفَناءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص247 ح1 عن أبي حمزة، تنبيه الخواطر: ج2 ص203 وفيه «العناء» بدل «الفناء»، بحارالأنوار: ج67 ص143 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: خداوند به سبب يك مؤمن، نابودى را از يك آبادى دفع مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا يُصيبُ قَريَةً عَذابٌ وفيها سَبعَةٌ مِنَ المُؤمِنينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص247 ح2 عن أبي حمزة، بحارالأنوار: ج67 ص143 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: به آبادى اى كه هفت مؤمن [در آن] باشند، عذاب نمى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام: المُؤمِنُ بَرَكَةٌ عَلَى المُؤمِنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص489، الاُصول السته عشر:ص216ح213 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، الاختصاص: ص27، الدعوات: ص226 ح626 كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج74 ص311 ح67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام: مؤمن براى مؤمن، بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البنات-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: البَنات&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: دختران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: نِعمَ الوَلَدُ البَناتُ؛ مُلطِفاتٌ، مُجَهِّزاتٌ، مُؤنِساتٌ، مُبارَكاتٌ، مُفَلِّياتٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص5 ح5 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، مستدرك الوسائل: ج15 ص115 ح17699 نقلاً عن الجعفريّات عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «باكيات مباركات» بدل «مباركات مفلّيات»، بحارالأنوار: ج104 ص98 ح63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دختران، خوب فرزندانى اند؛ داراى عاطفه، مهيّاكننده، همدم، داراى بركت، و پاكيزه كننده اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: رَحِمَ اللّهُ أبَا البَناتِ، البَناتُ مُبارَكاتٌ مُحَبَّباتٌ، وَالبَنونَ مُبَشِّراتٌ، وهُنَّ الباقِياتُ الصّالِحاتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج15 ص115 ح17700 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: رحمت خدا بر پدرى كه داراى دخترانى است! دختران، داراى بركت و دوست داشتنى اند و پسران، بشارت آورند. دختران، باقيات الصالحات (بازماندگان شايسته) اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن كانَ لَهُ ابنَةٌ فَاللّهُ في عَونِهِ ونُصرَتِهِ، وبَرَكَتِهِ ومَغفِرَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج15 ص115 ح17702 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه دختر داشته باشد، خداوند در پى يارى، كمك، بركت و آمرزش اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الخفاء عن ابن عبّاس: إنَّ رَجُلاً دَعا عَلى بَناتِهِ بِالمَوتِ، فَقالَ ـ عَلَيهِ الصَّلاةُ وَالسَّلامُ ـ: لا تَدعُ؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ فِي البَناتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الخفاء: ج1 ص284 ح896، ميزان الاعتدال: ج1 ص28 الرقم 77.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الخفاء ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: مردى دخترانش را نفرين كرد كه بميرند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «نفرين نكن، كه بركت، در دختران است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبيان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: الصِّبيان&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: كودكان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: بَيتٌ لا صِبيانَ فيهِ لا بَرَكَةَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص274 ح44425 و ص281 ح44471 و ح44472، الجامع الصغير: ج1 ص489 ح3166 كلّها نقلاً عن أبي الشيخ في الثواب عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در خانه اى كه كودكان نباشند، بركت نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكابر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: الأَكابِر&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: بزرگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البَرَكَةُ مَعَ أكابِرِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص131 ح210، صحيح ابن حبان: ج2 ص319 ح559، شُعَب الإيمان: ج7 ص464 ح11004، تاريخ بغداد: ج11 ص165 الرقم 5862، حلية الأولياء: ج8 ص172 كلّها عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج3 ص172 ح6015؛ جامع الأخبار: ص242 ح617، بحارالأنوار: ج72 ص137.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت، با بزرگان شماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الخَيرُ مَعَ أكابِرِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج3 ص172 ح6016، الجامع الصغير: ج1 ص639 ح4151 كلاهما نقلاً عن مسند البزّار عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خير، همراه بزرگان شماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البَرَكَةُ مَعَ أكابِرِكُم أهلِ العِلمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص31 ح2193، كنزالعمّال: ج10 ص174 ح28905 نقلاً عن الرافعي عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت، با بزرگانى از شماست كه اهل دانش اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ البَرَكَةَ في أكابِرِنا؛ فَمَن لَم يَرحَم صَغيرَنا ويُجِلَّ كَبيرَنا فَلَيسَ مِنّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج8 ص228 ح7895 عن أبي اُمامة، كنزالعمّال: ج3 ص165 ح5982.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: همانا بركت، در بزرگان ماست. هر كه به كوچكِ ما ترحّم نكند و به بزرگِ ما احترام ننمايد، از ما نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أهل-المعروف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 10: أهلُ المَعروفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 10: اهل نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أحِبُّوا المَعروفَ وأَهلَهُ؛ فَوَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ إنَّ البَرَكَةَ وَالعافِيَةَ مَعَهُما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج6 ص345 ح15974 نقلاً عن أبي الشيخ عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى و نيكوكاران را دوست بداريد. سوگند به آن كه جانم به دست اوست، بركت و تن درستى، با نيكى و نيكوكاران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزرق-من-النساء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 11: الزُّرقُ مِنَ النِّساءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 11: زنان چشم آبى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: تَزَوَّجُوا الزُّرقَ؛ فَإِنَّ فيهِنَّ البَرَكَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص387 ح4361، مكارم الأخلاق: ج1 ص434 ح1487، الكافي: ج5 ص335 ح6 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، دعائم الإسلام: ج2 ص196 ح717 وفيهما «اليُمن» بدل «البركة»؛ الفردوس: ج2 ص51 ح2292 عن أبي هريرة وفيه «يُمنا» بدل «البركة»، كنزالعمّال: ج16 ص302 ح44596.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با زنان چشم آبى (كبودْچشم) ازدواج كنيد؛ زيرا در آنان بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يسيرة-الولادة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 12: يَسيرَةُ الوِلادَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 12: زن آسان زا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مِن بَرَكَةِ المَرأَةِ خِفَّةُ مَؤونَتِها ويُسرُ وِلادَتِها، وشُؤمُها شِدَّةُ مَؤونَتِها، وتَعَسُّرُ وِلادَتِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص152 ح2 عن عبد اللّه بن ميمون عن الإمام الصادق عليه السلام، الكافي: ج5 ص564 ح37، تهذيب الأحكام: ج7 ص399 ح1594، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص387 ح4359 كلّها عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج103 ص231 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از بركت زن، آن است كه خرجش سبك و زايمانش آسان باشد، و از شومى زن، آن است كه خرجش سنگين و زايمانش سخت باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يسيرة-المؤونة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 13: يَسيرَةُ المَؤونَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 13: زن كم خرج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أعظَمُ النِّساءِ بَرَكَةً أيسَرُهُنَّ مَؤونَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص478 ح25173، المصنف لابن أبي شيبة: ج3 ص319 ح24، حلية الأولياء: ج2 ص186 وج 7 ص290، مسند الشهاب: ج1 ص105 ح123 كلّها عن عائشة، كنزالعمّال: ج16 ص291 ح44533؛ مستدرك الوسائل: ج14 ص162 ح16384 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب، روضة الواعظين: ص411 وفيه «الناس» بدل «النساء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بابركت ترينِ زنان، كم خرج ترينِ آنان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أعظَمُ النِّساءِ بَرَكَةً أيسَرُهُنَّ صَداقا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص195 ح2732، السنن الكبرى: ج7 ص385 ح14356 كلاهما عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بابركت ترينِ زنان، كم مهريّه ترينِ آنان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يُمنُ المَرأَةِ تَيسيرُ خِطبَتِها، وتَيسيرُ صَداقِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج9 ص381 ح24661 وص 355 ح24532 وفيه «إنّ من يمن المرأة... وتيسير رَحِمِها»، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص197 ح2739، السنن الكبرى: ج7 ص385 ح14357 وفيهما «من يمن المرأة أن يتيسّر... وأن يتيسّر رحمها»، حلية الأولياء: ج8 ص180 كلها عن عائشة، كنزالعمّال: ج11 ص99 ح30789؛ دعائم الإسلام: ج2 ص221 ح825 عن الإمام عليّ عليه السلام وفيه «نكاحها» بدل «خطبتها».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خُجستگى زن، آسان بودن خواستگارى او و كم بودن مهريّه اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 14: النَّوادِر&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 14: گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّما مَثَلُ اُمَّتي كَمَثَلِ ماءٍ أنزَلَهُ اللّهُ مِنَ السَّماءِ، لا يُدرَى البَرَكَةُ في أوَّلِها أو في آخِرِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج12 ص181 ح34568 نقلاً عن الرامهرمزي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مَثَل امّت من، همچون آبى است كه خداوند از آسمان فرو فرستاده است؛ معلوم نيست كه بركت، در اوّل آن است، يا در آخر آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِذَواتِ الأَعجازِ؛ فَإِنَّهُنَّ أنجَبُ وفيهِنَّ يُمنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دررالأحاديث النبويّة: ص95، الكافي: ج5 ص334 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص402 ح1602، عوالي اللآلي: ج3 ص300 ح88 وفيها «عليكم بذوات الأوراك، فإنّهنّ أنجب» وكلّها عن عبد اللّه بن المغيرة عن الإمام الكاظم عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر شما باد زنانِ بزرگ سُرين؛ چرا كه اينان زاياترند و در آنان بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مِن بَرَكَةِ المَرأَةِ تَبكيرُها بِالاُنثى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج47 ص225 ح10196 عن واثلة بن الأسقع، كنزالعمّال: ج16 ص483 ح45567.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از بركت زن، آن است كه فرزند اوّلش دختر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: النِّساءُ أربَعٌ: جامِعٌ مُجمِعٌ، ورَبيعٌ مُربِعٌ، وكَربٌ مُقمِعٌ، وغُلٌّ قَمِلٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال أحمد بن أبي عبد اللّه البرقي: جامع مجمع: أي كثيرة الخير مخصبة، وربيع مربع: التي في حِجْرها ولد، وفي بطنها آخر، وكرب مقمع: أي سيّئة الخلق مع زوجها، وغلّ قمِل: هي عند زوجها كالغلّ القمل، وهو غلّ من جلد يقع فيه القمل فيأكله فلا يتهيّأ له أن يحذر منها شيئا، وهو مثل للعرب (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص322 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص404 ح1613، الخصال: ص241 ح92، معاني الأخبار: ص317 ح1 كلّها عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص386 ح4357 عن مسعدة بن زياد عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، الأمالي للطوسي: ص370 ح793 عن عليّ بن عليّ بن رزين أخي دعبل الخزاعي عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، النوادر للراوندي: ص115 ح114 نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص230 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: زنان، چهار گونه اند: يك دسته جامع صفات خير، دسته اى بانشاط و پُرحرارت و بچّه آور، دسته ديگر نِق نِقوى پُرآزار، و دسته اى مثل طوقِ عذاب آور.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى كنايىِ «غُلٌّ قَمِل» است. معناى لغوى آن «طوق شپشين يا شپش افتاده» است و آن، طوقى بوده از پشم يا پارچه پشمى كه لابه لاى آن شپش مى افتاده و باعث آزار گردن شخص اسير مى شده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-حيوانات-ذات-بركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثامن: حيوانات ذات بركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم: حيوان هاى با بركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإبل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: الإِبِل&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: شتر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الْأَنْعَامَ خَلَقَهَا لَكُمْ فِيهَا دِفْ ءٌ وَ مَنَافِعُ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ * وَ لَكُمْ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَ حِينَ تَسْرَحُونَ * وَ تَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَى بَلَدٍ لَّمْ تَكُونُواْ بَالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنفُسِ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ * وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَ زِينَةً وَ يَخْلُقُ مَا لَا تَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 5 ـ 8. والنَّعم: مختصّ بالإبل، وجمعه أنعام، وتسميته بذلك لكون الإبل عندهم أعظم نعمة، ولكن الأنعام تقال للإبل والبقر والغنم، ولا يقال لها أنعام حتّى يكون في جملتها الإبل (مفردات ألفاظ القرآن: ص815).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چارپايان&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «نَعَم» در زبان عربى، به شتر گفته مى شود وسبب اين نام گذارى، آن است كه شتر در نزد عرب ها، نعمت بزرگى است؛ ولى واژه «اَنعام» كه جمع «نَعَم» است، براى شتر و گاو و گوسفند استعمال مى شود، به شرط آن كه شتر هم در ميان آنها باشد (مفردات ألفاظ القرآن: ص815).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را براى شما آفريد و در آنها براى شما وسيله گرمى و سودهايى است و از آنها مى خوريد، و در آنها براى شما زيبايى است، آن گاه كه آنها را از چراگاه بر مى گردانيد و هنگامى كه به چَرا مى بريد، و بارهاى شما را به شهرى مى برند كه جز با مشقّت بدن ها، به آن جا نمى رسيديد. همانا پروردگارتان، رئوف و مهربان است. و اسب ها و استرها و الاغ ها را [آفريد] تا بر آنها سوار شويد و مايه آراستگى باشند، و چيزهايى مى آفريند كه نمى دانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الإِبِلُ عِزٌّ لِأَهلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص290 ح2486، المحاسن: ج2 ص478 ح2660 عن عمر بن أبان عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج64 ص134 ح27؛ سنن ابن ماجة: ج2 ص773 ح2305، مسند أبي يعلى: ج6 ص203 ح6793 كلاهما عن عروة البارقي يرفعه، كنزالعمّال: ج12 ص325 ح35228 نقلاً عن البزّار عن حذيفة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شتر، براى صاحبش مايه عزّت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ في أبوالِ الإِبِلِ وأَلبانِها شِفاءً لِلذَّرِبَةِ بُطونُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص629 ح2677، المعجم الكبير: ج12 ص184 ح12986 كلاهما عن ابن عبّاس، المصنّف لعبد الرزّاق: ج9 ص259 ح17135 عن رجل من بني زهرة نحوه، كنزالعمّال: ج10 ص31 ح28219 وراجع: مكارم الأخلاق: ج1 ص422 ح1436.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در ادرار و شير شتر، درمانى براى مُبتلايان به ذَرِب&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذَرِب، نوعى بيمارى معده است كه در آن، معده غذا را هضم نمى كند و در نتيجه غذا در آن، تلف مى شود و نمى ماند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اُطلُبُوا الخَيرَ في أخفافِ الإِبِلِ وأَعناقِها صادِرَةً ووارِدَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص630 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول:ص119 وفيه«وأخفافها» بدل«وأعناقها»،بحارالأنوار:ج10 ص108 ح1وج99 ص104 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خير را در پاها و گردن هاى شتران بجوييد، كه شما و بارهايتان را مى برند و مى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البقر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: البَقَر&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: گاو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِعَمَّتِهِ: ما يَمنَعُكِ أن تَتَّخِذي في بَيتِكِ بَرَكَةً؟ قالَت: يا رَسولَ اللّهِ، ومَا البَرَكَةُ؟ قالَ: شاةٌ تُحلَبُ؛ فَإِنَّهُ مَن كانَ في دارِهِ شاةٌ تُحلَبُ أو نَعجَةٌ أو بَقَرَةٌ تُحلَبُ فَبَرَكاتٌ كُلُّهُنَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص545 ح7، المحاسن: ج2 ص485 ح2686 كلاهما عن جابر، بحارالأنوار: ج64 ص130 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به عمّه اش فرمود: «چرا در خانه ات بركتى نگه نمى دارى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پيامبر خدا! بركت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گوسفندى كه دوشيده مى شود. همانا در خانه هر كس، گوسفندى يا ميشى و يا گاوى باشد كه دوشيده شود، همه اينها بركت اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: أيُ المالِ خَيرٌ؟ قالَ: الزَّرعُ زَرَعَهُ صاحِبُهُ وأَصلَحَهُ وأَدّى حَقَّهُ يَومَ حَصادِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَيُ المالِ بَعدَ الزَّرعِ خَيرٌ؟ قالَ: رَجُلٌ في غَنَمٍ لَهُ قَد تَبِعَ بِها مَواضِعَ القَطرِ، يُقيمُ الصَّلاةَ ويُؤتِي الزَّكاةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَيُ المالِ بَعدَ الغَنَمِ خَيرٌ؟ قالَ: البَقَرُ تَغدو بِخَيرٍ وتَروحُ بِخَيرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص260 ح6 عن السكوني، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص291 ح2488، الخصال: ص246 ح105 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، معاني الأخبار: ص197 ح3، الأمالي للصدوق: ص431 ح568 كلاهما عن إسماعيل بن أبي زياد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج103 ص64 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: فردى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيد: چه مالى بهتر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كِشتى كه صاحبش آن را كِشته و به بار آورده و روزِ درو هم حقّ آن را (يعنى حقّ خدا و خلق را در آن) پرداخته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پس از كِشت، چه مالى بهتر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه گوسفندانى دارد و آنها را به چراگاه ها مى برد، نماز مى خواند و زكات مى پردازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرسيد: پس از گوسفند، چه مالى بهتر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گاو، كه با نيكى به چَرا مى رود و با نيكى بر مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخيل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: الخَيل&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: اسبان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَ زِينَةً وَ يَخْلُقُ مَا لَا تَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اسب ها و استرها و الاغ ها را [آفريد] تا بر آنها سوار شويد و مايه آراستگى باشد، و چيزهايى مى آفريند كه نمى دانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البَرَكَةُ في نَواصِي الخَيلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1048 ح2696، صحيح مسلم: ج3 ص1494 ح100، سنن النسائي: ج6 ص221، مسند ابن حنبل: ج4 ص228 ح12126 وص 256 ح12292، السنن الكبرى: ج6 ص535 ح12892 كلّها عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت، در پيشانى اسب هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الخَيلُ مَعقودٌ في نَواصيهَا الخَيرُ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص48 ح2 عن عمر بن أبان عن الإمام الصادق عليه السلام و ح3 و ص8 ح15 كلاهما عن معمّر عن الإمام الباقر عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص283 ح2459، ثواب الأعمال: ص226 ح2، المحاسن: ج2 ص472 ح2640 كلاهما عن عمر بن أبان عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، الأمالي للطوسي: ص383 ح830 عن الحارث عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج64 ص159 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در پيشانى اسب ها تا روز قيامت، خير، گره خورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الإِبِلُ عِزٌّ لِأَهلِها، وَالغَنَمُ بَرَكَةٌ، وَالخَيرُ مَعقودٌ في نَواصِي الخَيلِ إلى يَومِ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص773 ح2305، مسند أبي يعلى: ج6 ص203 ح6793 وليس فيه «إلى يوم القيامة» وكلاهما عن عروة البارقي رفعه، صحيح البخاري: ج3 ص1047 ح2694 عن عبد اللّه بن عمر، صحيح مسلم: ج2 ص683 ح26 عن أبي هريرة، سنن النسائي: ج6 ص222 عن ابن عمر وعروة البارقي، مسند ابن حنبل: ج2 ص308 ح5102 عن ابن عمر والأربعة الأخيرة ليس فيها «الإبل عزّ لأهلها، والغنم بركة»، كنزالعمّال: ج12 ص325 ح35228 نقلاً عن البزّار عن حذيفة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شتر براى صاحبش عزّت است و گوسفند، بركت است، و خير در پيشانى اسب ها، تا روز قيامت، بسته شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغنم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: الغَنَم&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: گوسفند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِالغَنَمِ وَالحَرثِ؛ فَإِنَّهُما يَروحانِ بِخَيرٍ ويَغدُوانِ بِخَيرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص45 ح44 عن الحارث عن الإمام عليّ عليه السلام، المحاسن: ج2 ص487 ح2696 عن أبي إسحاق عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج64 ص120 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوسفنددارى و كشاورزى كنيد؛ زيرا اين دو، هميشه با خير و بركت همراه اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَمّا خَلَقَ اللّهُ المَعيشَةَ جَعَلَ البَرَكاتِ فِي الحَرثِ وَالغَنَمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج4 ص32 ح9354 نقلاً عن الديلمي عن ابن مسعود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چون خداوند، وسايل زندگى مردم را آفريد، بركت ها را در كشاورزى و گوسفنددارى قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الشّاةُ فِي البَيتِ بَرَكَةٌ، وَالشّاتانِ بَرَكَتانِ، وَالثَّلاثُ بَرَكاتٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدب المفرد: ص174 ح573 عن ابن الحنفيّة عن الإمام عليّ عليه السلام، الفردوس: ج2 ص364 ح3626 عن أنس، كنزالعمّال: ج12 ص324 ح35223؛ طبّ النبيّ: ص6 وفيه «ثلاث شياه غنيمة» بدل «الثلاث بركات»، بحارالأنوار: ج62 ص295.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: يك گوسفند در خانه، يك بركت است. دو گوسفند، دو بركت است و سه گوسفند، بركت هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن أهلِ بَيتٍ عِندَهُم شاةٌ إلّا وفي بَيتِهِم بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطبقات الكبرى: ج1 ص496 عن أبي الهيثم بن التيّهان، كنزالعمّال: ج12 ص325 ح35231.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ خانواده اى نيست كه گوسفندى داشته باشد، مگر آن كه در خانه آنان بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن شيبة بن عبد الرحمن السلميّ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُسَمِّي الشّاةَ بَرَكَة.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج2 ص644 الرقم 2465.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از شيبة بن عبد الرحمان سلمى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، گوسفند را بركت مى ناميد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الشّاةُ المُنتِجَةُ بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص160 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، جامع الأحاديث للقمّي: ص88، بحارالأنوار: ج64 ص138 ح36 نقلاً عن أصل من اُصول أصحابنا وكلاهما عن ابن فضّال عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله؛ تاريخ بغداد: ج8 ص496 الرقم 4609 عن أنس وفيه «الشاة بركة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوسفند زاينده، بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن عروة عن اُمّ هانئ: إنَّ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله قالَ لَها: اِتَّخِذي غَنَما؛ فَإِنَّ فيها بَرَكَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص773 ح2304، المعجم الكبير: ج24 ص427 ح1039 و 1040، حياة الحيوان الكبرى: ج2 ص188، كنزالعمّال: ج12 ص323 ح35218.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از عروه ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به اُمّ هانى فرمود: «گوسفندى داشته باش؛ چرا كه در آن، بركت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حياة الحيوان الكبرى: شَكَت إلَيهِ [أي إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله] امرَأَةٌ أنَّ غَنَمَها لا تَزكو، فَقالَ صلى الله عليه و آله لَها: ما ألوانُها؟ قالَت: سودٌ، فَقالَ: عَفِّري ـ أيِ استَبدِلي ـ أغناما بيضا؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حياة الحيوان الكبرى: ج2 ص188؛ بحارالأنوار: ج64 ص116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حياة الحيوان الكبرى: زنى به پيامبر خدا شِكوه كرد كه گوسفندانش رشد نمى كنند. پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «به چه رنگ اند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سياه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنها را به گوسفندان سفيد تبديل كن، كه بركت، در آنهاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: السَّكينَةُ في أهلِ الغَنَمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج3 ص1202 ح3125، صحيح مسلم: ج1 ص72 ح85، مسند ابن حنبل: ج3 ص477 ح9902 كلّها عن أبي هريرة و ج4 ص85 ح11380 عن أبي سعيد الخدري وزاد فيه «والوقار».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آرامش، براى گوسفندداران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تِسعَةُ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ، وَالجُزءُ الباقي فِي السّابِياءِ ـ يَعنِي الغَنَمَ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص445 ح44، بحارالأنوار: ج64 ص118 ح1 وج 103 ص5 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نُه دهمِ روزى، در داد و ستد است و بخش باقى مانده، در گوسفند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى اُمِّ أيمَنَ، فَقالَ: ما لي لا أرى في بَيتِكِ البَرَكَةَ؟ فَقالَت: أوَ لَيسَ في بَيتي بَرَكَةٌ؟! قالَ: لَستُ أعني ذلِكِ، ذاكِ شاةٌ تَتَّخِذينَها، تَستَغني وُلدُكِ مِن لَبَنِها، وتَطعَمينَ مِن سَمنِها.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص485 ح2687 عن أبي خديجة، بحارالأنوار: ج64 ص131 ح18 وج 83 ص26326.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نزد اُمّ اَيمَن رفت و فرمود: «چرا در خانه ات بركت نمى بينم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: در خانه من، بركت نيست؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مقصودم آن نبود كه خانه تو بركت ندارد. مقصودم اين است كه چرا در خانه، گوسفند ندارى تا فرزندانت از شير آن، بى نياز شوند و خودت از روغن آن بخورى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: دَخَلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلى اُمِّ سَلَمَةَ فَقالَ لَها: ما لي لا أرى في بَيتِكِ البَرَكَةَ؟ قالَت: بَلى وَالحَمدُ للّهِِ، إنَّ البَرَكَةَ لَفي بَيتي. فَقالَ: إنَّ اللّهَ عز و جل أنزَلَ ثَلاثَ بَرَكاتٍ: الماءَ، وَالنّارَ، وَالشّاةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص545 ح8، المحاسن: ج2 ص488 ح2700 كلاهما عن أبي الجارود، بحارالأنوار: ج64 ص134 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نزد اُمّ سلمه رفت و به او فرمود: «چرا در خانه ات بركت نمى بينم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: البته، خدا را شكر، بركت در خانه من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خداوند، سه بركت نازل كرده است: آب، آتش&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى مى گويد: شايد از اين جهت است كه آتش از طريق پخت و پز در خانه، موجب بركت مى شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گوسفند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أفضَلُ ما يَتَّخِذُهُ الرَّجُلُ في مَنزِلِهِ لِعِيالِهِ الشّاةُ؛ فَمَن كانَت في مَنزِلِهِ شاةٌ قَدَّسَت عَلَيهِ المَلائِكَةُ في كُلِّ يَومٍ مَرَّةً، ومَن كانَت عِندَهُ شاتانِ قَدَّسَت عَلَيهِ المَلائِكَةُ مَرَّتَينِ في كُلِّ يَومٍ، وكَذلِكَ فِي الثَّلاثِ تَقولُ: بورِكَ فيكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص617 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص107، بحارالأنوار: ج64 ص126 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين چيزى كه مرد براى خانواده اش در خانه فراهم مى آورد، گوسفند است. هر كه در خانه اش يك گوسفند داشته باشد، فرشتگان، روزى يك بار، او را تقديس مى كنند، و هر كه دو گوسفند داشته باشد، فرشتگان، روزى دو بار، تقديسش مى كنند، و در سه [گوسفند] به آنان مى گويند: خدا بركتتان دهد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عجلان: سَمِعتُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام يَقولُ: ما مِن أهلِ بَيتٍ يَكونُ عِندَهُم شاةُ لَبونٌ إلّا قُدِّسوا في كُلِّ يَومٍ مَرَّتَينِ. قُلتُ: وكَيفَ يُقالُ لَهُم؟ قالَ: يُقالُ لَهُم: بورِكتُم بورِكتُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص544 ح5، المحاسن: ج2 ص488 ح2699، بحارالأنوار: ج64 ص133 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن عجلان ـ: از امام باقر عليه السلام شنيدم فرمود: «هيچ خانواده اى نيست كه نزد آنان گوسفندى شيرده باشد، مگر آن كه روزى دو بار، تقديس مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[راوى مى گويد:] گفتم: به آنان چگونه گفته مى شود؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به آنان گفته مى شود: مبارك باد بر شما! مبارك باد بر شما!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذَا اتَّخَذَ أهلُ بَيتٍ شاةً آتاهُمُ اللّهُ بِرِزقِها وزادَ في أرزاقِهِم وَارتَحَلَ الفَقرُ عَنهُم مَرحَلَةً، فَإِنِ اتَّخَذوا شاتَينِ آتاهُمُ اللّهُ بِأَرزاقِهِما وزادَ في أرزاقِهِم وَارتَحَلَ الفَقرُ عَنهُم مَرحَلَتَينِ، فَإِنِ اتَّخَذوا ثَلاثَةً آتاهُمُ اللّهُ بِأَرزاقِهِم وَارتَحَلَ الفَقرُ عَنهُم رَأسا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص544 ح4، المحاسن: ج2 ص486 ح2690 كلاهما عن عبد اللّه بن سنان، بحارالأنوار: ج64 ص132 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه خانواده اى يك گوسفند داشته باشد، خداوند، روزىِ آن را به آنان مى دهد و بر روزىِ خود آنان نيز مى افزايد و تهى دستى، از آنان يك مرحله مى كوچد؛ و اگر دو گوسفند داشته باشند، خداوند، روزىِ آن دو را به آنان مى دهد و بر روزىِ خود آنان نيز مى افزايد و تهى دستى، از آنان دو مرحله مى كوچد. پس اگر سه گوسفند داشته باشند، خداوند، روزىِ آنها را به آنان مى دهد و تهى دستى، به كلّى از آنان مى كوچد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن كانَت في بَيتِهِ شاةٌ عيدِيَّةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العيديّة: هي ضربٌ من الغنم (لسان العرب: ج3 ص322 «عود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِرتَحَلَ الفَقرُ عَنهُ مَنقَلَةً، ومَن كانَت في بَيتِهِ اثنَتانِ ارتَحَلَ عَنهُ الفَقرُ مَنقَلَتَينِ، ومَن كانَت في بَيتِهِ ثَلاثٌ نَفَى اللّهُ عَنهُ الفَقرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص487 ح2693 عن عبد اللّه بن سنان، بحارالأنوار: ج64 ص132 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس در خانه اش يك گوسفندِ عيديّه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوعى گوسفند است (لسان العرب: ج3 ص322).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد، تنگ دستى به اندازه يك مرحله از او كوچ مى كند، و هر كس در خانه اش دو گوسفند باشد، تنگ دستى به اندازه دو مرحله از او كوچ مى كند، و هر كس در خانه اش سه گوسفند باشد، خداوند، تنگ دستى را به كلّى از او دور مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام: إذَا اتَّخَذَ أهلُ البَيتِ الشّاةَ قَدَّسَتهُمُ المَلائِكَةُ كُلَّ يَومٍ تَقديسَةً. قُلتُ: كَيفَ يَقولونَ؟ قالَ: يَقولونَ: قُدِّستُم قُدِّستُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص484 ح2684 وص 488 ح2698، بحارالأنوار: ج64 ص130 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از عبد اللّه بن سِنان ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «وقتى خانواده اى گوسفند نگه بدارد، فرشتگان، روزى يك بار، آنان را تقديس مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چگونه مى گويند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى گويند: خجسته باشيد! خجسته باشيد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن محمّد بن مارد: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ: ما مِن مُؤمِنٍ يَكونُ لَهُ في مَنزِلِهِ عَنزٌ حَلوبٌ إلّا قُدِّسَ أهلُ ذلِكَ المَنزِلِ، وبورِكَ عَلَيهِم، فَإِن كانَتِ اثنَتَينِ قُدِّسوا كُلَّ يَومٍ مَرَّتَينِ. فَقالَ رَجُلٌ مِن أصحابِنا: كَيفَ يُقَدَّسونَ؟ قالَ: يُقالُ لَهُم: بورِكَ عَلَيكُم، وطِبتُم وطابَ إدامُكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص349 ح4226، بحارالأنوار: ج76 ص163 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از محمّد بن مارد ـ: شنيدم كه امام صادق عليه السلام مى فرمود: «هيچ مؤمنى نيست كه در خانه اش بُزى شيرده داشته باشد، مگر آن كه اهل آن خانه تقديس مى شوند و بركت مى يابند. و اگر دو بُز داشته باشد، روزى دو بار، تقديس مى شوند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از اصحاب ما گفت: چگونه تقديس مى شوند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به آنان گفته مى شود: مباركتان باد، پاك باشيد، و طعامتان پاك [و گوارا] باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدواجن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: الدَّواجِنُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: مرغ و خروس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الشّاةُ فِي الدّارِ بَرَكَةٌ، والدَّجاجُ فِي الدّارِ بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج12 ص326 ح35238 نقلاً عن الحاكم في تاريخه عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوسفند در خانه، بركت است. مرغ در خانه، بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن أبي هريرة: أمَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله الأَغنِياءَ بِاتِّخاذِ الغَنَمِ، وأَمَرَ الفُقَراءَ بِاتِّخاذِ الدَّجاجِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص773 ح2307؛ مكارم الأخلاق: ج1 ص348 ح1132 عن جابر، بحارالأنوار: ج65 ص10 ح13 و ج66 ص74 ح69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ثروتمندان دستور داد كه گوسفند نگه دارند و به تهى دستان دستور داد مرغ نگه دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: الدّيكُ أحسَنُ صَوتا مِنَ الطّاووسِ، وهُوَ أعظَمُ بَرَكَةً، يُنَبِّهُكَ في مَواقيتِ الصَّلاةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص550 ح3 عن يعقوب بن جعفر بن إبراهيم الجعفري، بحارالأنوار: ج65 ص4 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: خروس، خوش صداتر از طاووس است و بركتش هم بيشتر است. خروس، تو را در اوقات نماز، بيدار مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النحل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: النَّحل&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: زنبور عسل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِى مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا يَعْرِشُونَ * ثُمَّ كُلِى مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِى سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلاً يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِّلنَّاسِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَايَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 68 و 69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و پروردگارت به زنبور عسل، وحى كرد كه: «از كوه ها و از درخت و از آنچه داربست مى سازند، خانه هايى [براى خود] بساز، سپس از ميوه ها [و گُل ها] بخور و راه هاى پروردگارت را آرام بپيما». از درون آنها، نوشيدنىِ رنگارنگى برون مى آيد كه در آن براى مردم، شفاست. همانا در اين، نشانه اى براى انديشمندان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ لِشيعَتِهِ ـ: كونوا فِي النّاسِ كَالنَّحلَةِ فِي الطَّيرِ؛ لَيسَ شَيءٌ مِنَ الطَّيرِ إلّا وهُوَ يَستَضعِفُها، ولَو يَعلَمونَ ما في أجوافِها مِنَ البَرَكَةِ لَم يَفعَلوا ذلِكَ بِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص131 ح7 عن الحارث بن حصيرة عن أبيه، الغيبة للنعماني: ص209 ح17 عن الأصبغ بن نباتة، مشكاة الأنوار: ص127 ح295 عن ربيعة بن ناجذ نحوه، بحارالأنوار: ج68 ص75 ح133؛ سنن الدارمي: ج1 ص98 ح317 عن ربيعة بن ناجذ وفيه «لو يعلم الطير» بدل «لو يعلمون».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ به پيروانش ـ: در ميان مردم، همانند زنبور عسل در ميان پرندگان باشيد. هيچ پرنده اى نيست، مگر اين كه آن را ناچيز (ناتوان) مى شمارد، در حالى كه اگر مى دانستند در درون او چه بركتى است، به او چنان نمى نگريستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-أماكن-ذات-بركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل التاسع: أماكن ذات بركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم: جاهاى با بركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأرض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: الأَرض&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: زمين&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ جَعَلَ فِيهَا رَوَاسِىَ مِن فَوْقِهَا وَ بَارَكَ فِيهَا وَ قَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِى أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِّلسَّائِلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصّلت: 10. أي جعل فيها الخير الكثير الذي ينتفع به ما على الأرض من نبات وحيوان وإنسان في حياته أنواع الانتفاعات (الميزان في تفسير القرآن: ج17 ص363).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و در آن (زمين) از فرازش، لنگرهايى (كوه هايى) ايجاد كرد و در آن، بركت قرار داد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى در زمين، خير فراوان قرار داد كه موجودات روى آن، از گياه و حيوان و انسان، انواع بهره را از آن ببرند (الميزان فى تفسير القرآن: ج17 ص367).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در چهار روز، روزى هاى آن را [به اندازه] فراهم آورد، برابر با نيازهاى خواهندگان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكعبة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: الكَعبَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: كعبه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 96.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به يقين، اوّلين خانه اى كه براى [عبادت] مردم، بنا نهاده شد، همان است كه در مكّه است و مبارك و [مايه] هدايت براى جهانيان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: جَهِلوا تَفسيرَ قَولِهِ: «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ» فَقالَ لَهُ [لِعَلِيٍّ عليه السلام] رَجُلٌ: هُوَ أوَّلُ بَيتٍ؟ قالَ: لا، قَد كانَ قَبلَهُ بُيوتٌ، ولكِنَّهُ أوَّلُ بَيتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ مُبارَكا، فيهِ الهُدى وَالرَّحمَةُ وَالبَرَكَةُ. وأَوَّلُ مَن بَناهُ إبراهيمُ، ثُمَّ بَناهُ قَومٌ مِنَ العَرَبِ مِن جَرهَمٍ، ثُمَّ هُدِمَ فَبَنَتهُ قُرَيشٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج2 ص43، بحارالأنوار: ج92 ص93 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: تفسير آيه: «به يقين، اوّلين خانه اى كه براى مردم، بنا نهاده شده است» را نمى دانستند. مردى به على عليه السلام گفت: [آيا] كعبه، اوّلين خانه است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ پيش از آن نيز خانه هايى بود؛ ليكن آن، اوّلين خانه اى است كه براى مردم، پُربركت نهاده شده است كه در آن، هدايت و رحمت و بركت است. اوّلين كسى كه آن را ساخت، ابراهيم عليه السلام بود و سپس طايفه اى از عرب از قبيله جَرهَم. سپس خراب شد. سپس قريش، آن را باز ساخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد الملك بن عتبة: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَمّا يَصِلُ إلَينا مِن ثِيابِ الكَعبَةِ، هَل يَصلُحُ لَنا أن نَلبَسَ شَيئا مِنها؟ قالَ: يَصلُحُ لِلصِّبيانِ وَالمَصاحِفِ وَالمِخَدَّةِ تَبتَغي بِذلِكَ البَرَكَةَ إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص229 ح1، تهذيب الأحكام: ج5 ص449 ح1567.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد الملك بن عتبه ـ: از امام صادق عليه السلام در باره پوشش كعبه كه به دست ما مى رسد، پرسيدم كه: آيا مى توانيم چيزى از آن را بپوشيم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى كودكان، قرآن ها و بالش، به قصد تبرّك ـ اگر خدا بخواهد ـ شايسته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فلسطين-الشام-سواد-الكوفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: فِلَسطين، الشّامُ، سَوادُ الكوفَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: فلسطين، شام و سرزمين كوفه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ نَجَّيْنَاهُ وَ لُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِى بَارَكْنَا فِيهَا لِلْعَالَمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و او (ابراهيم) و لوط را به سوى سرزمينى نجات داديم كه در آن براى جهانيان، بركت نهاده بوديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سُبْحَانَ الَّذِى أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَا الَّذِى بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ ءَايَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«منزّه است خدايى كه بنده اش را شبى از مسجد الحرام به سوى مسجد الأقصى ـ كه پيرامونش را بركت داده بوديم ـ سِيْر داد تا از آيات خويش به او نشان دهيم. همانا او شنوا و بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً تَجْرِى بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِى بَارَكْنَا فِيهَا وَ كُنَّا بِكُلِّ شَىْ ءٍ عَالِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنبياء: 81.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و براى سليمان، تندباد را [رام كرديم] كه به فرمان او، به سوى سرزمينى كه در آن بركت نهاديم، جريان مى يافت، و ما به هر چيز، دانا بوديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُواْ يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الأَْرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِى بَارَكْنَا فِيهَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف: 137. الظاهر أنّ المراد بالأرض أرض الشام وفلسطين، ويؤيّده أو يدلّ عليه قوله بعد: «الَّتِى بَـرَكْنَا فِيهَا »فإنّ اللّه سبحانه لم يذكر بالبركة غير الأرض المقدّسة التي هي نواحي فلسطين إلّا ما وصف به الكعبة المباركة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والمعنى: أورثنا بني إسرائيل ـ وهم المستضعفون ـ الأرض المقدّسة بمشارقها ومغاربها، وإنّما ذكرهم بوصفهم فقال: «الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُواْ يُسْتَضْعَفُونَ »ليدلّ على عجيب صنعه تعالى في رفع الوضيع، وتقوية المستضعف، وتمليكه من الأرض ما لا يقدر على مثله عادةً إلّا كلّ قويّ ذو أعضاد وأنصار (الميزان في تفسير القرآن: ج8 ص228).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به گروهى كه پيوسته تضعيف مى شدند، بخش هاى شرق و غرب سرزمينى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا مراد از «سرزمين»، سرزمين شام و فلسطين است و اين كه پس از آن فرموده است: «به آن، بركت داده بوديم»، آن را تأييد مى كند و خداوند، جز سرزمين مقدّس را كه پيرامون فلسطين است، «مبارك (بركت داده شده)» نخوانده است، مگر كعبه مقدّس را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معناى آيه، اين است كه: بنى اسرائيل را كه تضعيف شدگان بودند، وارث شرق و غربِ سرزمين مقدّس ساختيم. اين كه خداوند، آنان را با صفتِ «مستضعف (تضعيف شده)» ياد كرده، براى يادآورى كار شگفت خويش است كه ضعيف را رفعت مى بخشد و مستضعف را تقويت مى كند و سرزمينى را به ملكيّت او&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مى آورد كه عادتا جز نيرومندانِ صاحب سپاه و قدرت، به آن دست نمى يابند (الميزان في تفسير القرآن: ج8 ص228).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را كه به آن، بركت داده بوديم، به ميراث بخشيديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي ـ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالى: «وَ نَجَّيْنَاهُ وَ لُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِى بَارَكْنَا فِيهَا لِلْعَالَمِينَ» ـ: يَعني إلَى الشّامِ وسَوادِ الكوفَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ در تفسير آيه: «او (ابراهيم) و لوط را به سوى سرزمينى نجات داديم كه در آن براى جهانيان، بركت نهاده بوديم» ـ: يعنى به سوى شام و سرزمين كوفه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: قَولُهُ تَعالى: «وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً» قالَ: تَجري مِن كُلِّ جانِبٍ. «إِلَى الْأَرْضِ الَّتِى بَارَكْنَا فِيهَا» إلى بَيتِ المَقدِسِ وَالشّامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص74، بحارالأنوار: ج14 ص67 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى: سخن خداوند كه: «و براى سليمان، تندباد را [رام كرديم]»، [يعنى] از هر سوى، روان مى شد. «به سوى سرزمينى كه در آن، بركت نهاده بوديم»، [يعنى] به سوى بيت المقدّس و شام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مسجد-الكوفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: مَسجِدُ الكوفَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: مسجد كوفه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في فَضلِ مَسجِدِ الكوفَةِ ـ: تَقَرَّبوا إلَى اللّهِ عز و جل بِالصَّلاةِ فيهِ، وَارغَبوا إلَيهِ في قَضاءِ حَوائِجِكُم؛ فَلَو يَعلَمُ النّاسُ ما فيهِ مِنَ البَرَكَةِ لَأَتَوهُ مِن أقطارِ الأَرضِ ولَو حَبوا عَلَى الثَّلجِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص232 ح696، روضة الواعظين: ص369 كلاهما عن الأصبغ بن نباتة، بحارالأنوار: ج100 ص390 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان فضيلت مسجد كوفه ـ: با نماز خواندن در آن، به خداوند، تقرّب بجوييد و در بر آمدن حاجات خود، به آن، رغبت نشان دهيد. اگر مردم مى دانستند چه بركتى در آن است، از اطراف زمين به سوى آن مى شتافتند، هر چند با خزيدن بر روى برف و يخ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كربلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 5: كَربَلاء&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 5: كربلا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: البَرَكَةُ مِن قَبرِ الحُسَينِ بنِ عَلِيٍّ عليه السلام عَشَرَةُ أميالٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج101 ص116 ح41، تهذيب الأحكام: ج6 ص72 ح136 وفيه «التربة» بدل «البركة» وكلاهما عن الحجّال عن غير واحد من أصحابنا.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: تا ده ميل اطراف قبر حسين بن على عليهماالسلام، مبارك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ طينَ قَبرِ الحُسَينِ عليه السلام مِسكَةٌ مُبارَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص360 ح1177، بحارالأنوار: ج101 ص132 ح60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خاك قبر حسين عليه السلام، يك پاره مُشك مبارك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أبي يعفور: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: يَأخُذُ الإِنسانُ مِن طينِ قَبرِ الحُسَينِ عليه السلام فَيَنتَفِعُ بِهِ، ويَأخُذُ غَيرُهُ ولا يَنتَفِعُ بِهِ؟ فَقالَ: لا وَاللّهِ الَّذي لا إلهَ إلّا هُوَ، ما يَأخُذُهُ أحَدٌ وهُوَ يَرى أنَّ اللّهَ يَنفَعُهُ بِهِ إلّا نَفَعَهُ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص588 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن ابى يعفور ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: كسى از تربت قبر [امام] حسين عليه السلام بر مى دارد و از آن، بهره مى برد. ديگرى بر مى دارد و بهره اى نمى برد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه! به خداى يكتا سوگند، هيچ كس نيست كه آن را با اين عقيده كه خداوند به بركت آن، بهره مى رساند، بر دارد، مگر آن كه خداوند، به سبب آن، به او بهره مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 6: قُمّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 6: قم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سَلامُ اللّهِ عَلى أهلِ قُمَّ؛ يَسقِي اللّهُ بِلادَهُمُ الغَيثَ، ويُنَزِّلُ اللّهُ عَلَيهِمُ البَرَكاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج60 ص217 ح46 نقلاً عن تاريخ قم عن محمّد بن الفضيل عن عدّة من أصحابه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سلام خدا بر اهل قم! خداوند، سرزمين آنان را با باران، سيراب مى كند و خداوند، بركت ها را بر آنان نازل مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-العاشر-أزمنة-ذات-بركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل العاشر: أزمنة ذات بركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دهم: زمان هاى با بركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهر-رمضان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 1: شَهرُ رَمَضانَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 1: ماه رمضان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِى أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ماه رمضان، [همان] ماهى است كه در آن، قرآن فرو فرستاده شده است، [كتابى] كه مردم را راهبر، و [در بر دارنده] دلايل آشكار هدايت، و [ميزان] تشخيص حق از باطل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: شَهرُ رَمَضانَ شَهرُ اللّهِ عز و جل، وهُوَ شَهرٌ يُضاعِفُ اللّهُ فيهِ الحَسَناتِ، ويَمحو فيهِ السَّيِّئاتِ، وهُوَ شَهرُ البَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص95 ح78 عن محمّد بن أبي عمير عن غير واحد عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج96 ص340 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ماه رمضان، ماه خداست و آن، ماهى است كه خداوند در آن، حسنات را مى افزايد و گناهان را پاك مى كند و آن، ماه بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أتاكُم شَهرُ رَمَضانَ؛ شَهرُ خَيرٍ وبَرَكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج8 ص467 ح23691 نقلاً عن ابن النجّار عن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ماه رمضان، ماه نيكى و بركت، شما را فرا رسيد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ مِن خُطبَتِهِ في آخِرِ يَومٍ مِن شَعبانَ ـ: أيُّهَا النّاسُ، فَإِنَّهُ أظَلَّكُم شَهرٌ عَظيمٌ، شَهرٌ مُبارَكٌ، شَهرٌ فيهِ لَيلَةٌ خَيرٌ مِن ألفِ شَهرٍ، جَعَلَ اللّهُ صِيامَهُ فَريضَةً. مَن تَقَرَّبَ فيهِ بِخَصلَةٍ مِن خِصالِ الخَيرِ كانَ كَمَن أدّى فَريضَةً في ما سِواهُ، ومَن أدّى فيهِ فَريضَةً كَمَن أدّى سَبعينَ فَريضَةً في ما سِواهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص129 ح134 عن سلمان، دعائم الإسلام: ج1 ص268 نحوه؛ كنزالعمّال: ج8 ص477 ح23714 وص 584 ح24276.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در بخشى از خطبه شان در آخرين روز از ماه شعبان ـ: اى مردم! ماهى بزرگ بر شما سايه افكنده است، ماهى مبارك، ماهى كه در آن، شبى است بهتر از هزار ماه. خداوند، روزه آن را واجب ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در اين ماه، با انجام دادن كارى از كارهاى خير، به خدا تقرّب جويد، همچون كسى است كه در غير اين ماه، كار واجبى را انجام داده باشد، و هر كس در اين ماه، يك واجب به جا آورد، همچون كسى است كه در غير اين ماه، هفتاد كار واجب را انجام داده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ شَهرَ رَمَضانَ شَهرٌ عَظيمٌ؛ يُضاعِفُ اللّهُ فيهِ الحَسَناتِ، ويَمحو فيهِ السَّيِّئاتِ، ويَرفَعُ فيهِ الدَّرَجاتِ. مَن تَصَدَّقَ في هذَا الشَّهرِ بِصَدَقَةٍ غَفَرَ اللّهُ لَهُ، ومَن أحسَنَ فيهِ إلى ما مَلَكَت يَمينُهُ غَفَرَ اللّهُ لَهُ، ومَن حَسُنَ فيهِ خُلُقُهُ غَفَرَ اللّهُ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص108 ح82 عن الحسن بن عليّ بن فضّال عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج96 ص361 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ماه رمضان، ماه بزرگى است. خداوند در آن، حسنات را مى افزايد و گناهان را پاك مى كند و درجات را بالا مى برد. هر كه در اين ماه، يك صدقه بدهد، خداوند، او را مى آمرزد، و هر كه در اين ماه، به برده خود نيكى كند، خداوند، او را مى آمرزد، و هر كه در اين ماه، اخلاقش نيكو باشد، خداوند، او را مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: قَد جاءَكُم شَهرُ رَمَضانَ؛ شَهرٌ مُبارَكٌ، شَهرٌ فَرَضَ اللّهُ عَلَيكُم صِيامَهُ، تُفتَحُ فيهِ أبوابُ الجِنانِ، وتُغَلُّ فيهِ الشَّياطينُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج4 ص152 ح422، الأمالي للطوسي: ص149 ح246، الأمالي للمفيد: ص301 ح1 كلّها عن أبي هريرة؛ سنن النسائي: ج4 ص129 وفيه «مردة الشياطين»، مسند ابن حنبل: ج3 ص8 ح7151 وص 331 ح9001 وص 412 ح9502، شُعَب الإيمان: ج3 ص301 ح3600 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج8 ص461 ح23661.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ماه رمضان، شما را فرا رسيد؛ ماهى مبارك؛ ماهى كه خداوند، روزه آن را بر شما واجب ساخته است. در اين ماه، درهاى بهشت، گشوده مى شوند و در اين ماه، شيطان ها در غل و زنجيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يُستَحَبُّ النِّكاحُ في رَمَضانَ رَجاءَ البَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص539 ح9023 عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ازدواج در ماه رمضان به اميد بركت، مستحب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ في كُلِّ يَومٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ ـ: اللّهُمَّ... فَرِّغني فيهِ لِعِبادَتِكَ ودُعائِكَ، وتِلاوَةِ كِتابِكَ، وأَعظِم لي فيهِ البَرَكَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص75 ح7 عن عبد الرحمن بن بشير عن بعض رجاله، تهذيب الأحكام: ج3 ص112 ح266 عن عليّ بن رئاب عن الإمام الكاظم عليه السلام وليس فيه «ودعائك»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص105 ح1849 عن الإمام الكاظم عليه السلام، الإقبال: ج1 ص82 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج97 ص359 ح1 وج 98 ص101 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در دعايش در هر روز از ماه رمضان ـ: خداوندا!... در اين ماه، مرا براى پرستش و نيايش به درگاهت و خواندن كتاب آسمانى ات، فارغ بگردان و بركتم را در اين ماه، بزرگ بدار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في دُعائِهِ لِوَداعِ شَهرِ رَمَضانَ ـ: السَّلامُ عَلَيكَ مِن شَهرٍ لا تُنافِسُهُ الأَيّامُ، السَّلامُ عَلَيكَ مِن شَهرٍ هُوَ مِن كُلِّ أمرٍ سَلامٌ، السَّلامُ عَلَيكَ غَيرَ كَريهِ المُصاحَبَةِ ولا ذَميمِ المُلابَسَةِ، السَّلامُ عَلَيكَ كَما وَفَدتَ عَلَينا بِالبَرَكاتِ، وغَسَلتَ عَنّا دَنَسَ الخَطيئاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص176 الدعاء 45، مصباح المتهجّد: ص645 ح718، الإقبال: ج1 ص426، بحارالأنوار: ج98 ص175 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در دعاى وداع با ماه رمضان ـ: بدرود اى ماهى كه هيچ روزهايى به پاى تو نمى رسند! بدرود اى ماهى كه از هر جهت، ايمن (سلامت) است! بدرود اى ماهى كه همنشينى با تو ناخوشايند نيست و بودن با تو، ناپسند، نه! بدرود اى ماهى كه با بركت ها بر ما فرود آمدى و آلودگى گناهان را از ما شستى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ للّهِِ تَعالى مَلائِكَةً مُوَكَّلينَ بِالصّائِمينَ، يَستَغفِرونَ لَهُم في كُلِّ يَومٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ إلى آخِرِهِ، ويُنادونَ الصّائِمينَ كُلَّ لَيلَةٍ عِندَ إفطارِهِم: أبشِروا عِبادَ اللّهِ، فَقَد جُعتُم قَليلاً وسَتَشبَعونَ كَثيرا، بورِكتُم وبورِكَ فيكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الأشهر الثلاثة: ص72 ح52، الأمالي للصدوق: ص108 ح81 كلاهما عن محمّد بن مسلم الثقفي، روضة الواعظين: ص372، بحارالأنوار: ج96 ص361 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: خداوند، فرشتگانى دارد گماشته بر روزه داران كه در هر روزِ ماه رمضان تا پايان آن، براى آنان آمرزش مى طلبند و هر شب به هنگام افطارشان، به آنان خطاب مى كنند: «مژده باد بر شما، اى بندگان خدا! اندكى گرسنه شديد؛ امّا فراوان سير خواهيد گشت. مبارك شديد و در باره شما بركت داده شد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ كانَ يَقولُ في آخِرِ لَيلَةٍ مِن شَعبانَ وأَوَّلِ لَيلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ ـ: اللّهُمَّ إنَّ هذَا الشَّهرَ المُبارَكَ الَّذي اُنزِلَ فيهِ القُرآنُ هُدىً لِلنّاسِ وبَيِّناتٍ مِنَ الهُدى وَالفُرقانِ قَد حَضَرَ فَسَلِّمنا فيهِ وسَلِّمهُ لَنا وتَسَلَّمهُ مِنّا في يُسرٍ مِنكَ وعافِيَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص850 ح911 عن الحارث بن المغيرة النضري، تفسير العيّاشي: ج1 ص80 ح182 عن الحارث النصري، الإقبال: ج1 ص119 عن أبي محمّد هارون بن موسى التلعكبري، بحارالأنوار: ج96 ص383 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در آخرين شب ماه شعبان و اوّلين شب ماه رمضان مى فرمود ـ: خداوندا! اين ماه مبارك ـ كه در آن، قرآن براى هدايت مردم فرو فرستاده شده، و متضمّن دلايل آشكار هدايت و ميزان تشخيص حق از باطل است ـ، فرا رسيد. پس در اين ماه، ما را سلامت بدار و آن را براى ما سلامت بدار و آن را از ما در كمال آسانى و عافيت از سوى خود، تحويل بگير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَداعِ شَهرِ رَمَضانَ ـ: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِعَظيمِ ما سَأَلَكَ بِهِ أحَدٌ مِن خَلقِكَ؛ مِن كَريمِ أسمائِكَ، وجَميلِ ثَنائِكَ، وخاصَّةِ دُعائِكَ، أن تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وأَن تَجعَلَ شَهرَنا هذا أعظَمَ شَهرِ رَمَضانَ مَرَّ عَلَينا مُنذُ أنزَلتَنا إلَى الدُّنيا بَرَكَةً؛ في عِصمَةِ ديني، وخَلاصِ نَفسي، وقَضاءِ حَوائِجي، وتُشَفِّعُني في مَسائِلي، وتَمامِ النِّعمَةِ عَلَيَ، وصَرفِ السّوءِ عَنّي، ولِباسِ العافِيَةِ لي فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص166 ح6، تهذيب الأحكام: ج3 ص123 ح267، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص165 ح2033، الإقبال: ج1 ص431 وفيها «تشفيعي» بدل «تشفعني» وكلّها عن أبي بصير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در وداع با ماه رمضان ـ: خداوندا! به حق بزرگ ترين چيزى كه هر يك از بندگانت به حق آن از تو درخواست كرده است، به نام هاى بزرگت، ستايش زيبايت، و دعاى ويژه ات، از تو مى خواهم كه بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرستى و اين ماهِ ما را بابركت ترين ماه رمضانى قرار دهى كه از وقتى كه ما را به دنيا فرود آورده اى، بر ما گذشته است، همراه با مصون ماندن دينم و رهايى جانم و بر آمدن نيازهايم. و [اين كه] در خواسته هايم و كامل شدن نعمت بر من و برطرف شدن بدى از من، و پوشاندن عافيت بر من در اين ماه، شفيع من باشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ليلة-القدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 2: لَيلَةُ القَدرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 2: شب قَدر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِى لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدخان: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ما، آن (قرآن) را در شبى مبارك نازل كرديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِى لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ» ـ: نَعَم لَيلَةُ القَدرِ، وهِيَ فِي كُلِّ سَنَةٍ في شَهرِ رَمَضانَ فِي العَشرِ الأَواخِرِ، فَلَم يُنزَلِ القُرآنُ إلّا في لَيلَةِ القَدرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص157 ح6، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص158 ح2024، ثواب الأعمال: ص92 ح11 كلّها عن حمران، بحارالأنوار: ج97 ص19 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ آن گاه كه از ايشان در باره آيه: «ما، آن (قرآن) را در شبى مبارك نازل كرديم» پرسيدند ـ: آرى، شب قدر است و آن، در هر سال، در ده شبِ آخر ماه رمضان است. قرآن، جز در شب قدر، نازل نشده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ حينَ سُئِلَ عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القدر: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أيَّ شَيءٍ عَنى بِذلِكَ؟ ـ: العَمَلُ الصّالِحُ فيها ـ مِنَ الصَّلاةِ وَالزَّكاةِ وأَنواعِ الخَيرِ ـ خَيرٌ مِنَ العَمَلِ في ألفِ شَهرٍ لَيسَ فيها لَيلَةُ القَدرِ. ولَولا ما يُضاعِفُ اللّهُ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ لِلمُؤمِنينَ ما بَلَغوا، ولكِنَّ اللّهَ يُضاعِفُ لَهُمُ الحَسَناتِ بِحُبِّنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص158 ح6، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص158 ح2024 وليس فيه من «فيها من الصلاة» إلى «ليلة القدر»، ثواب الأعمال: ص93 ح11 كلّها عن حمران، بحارالأنوار: ج97 ص19 ح41 وليس فيها «بحبّنا».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ چون از ايشان در باره آيه: «شب قدر، بهتر از هزار ماه است» پرسيدند كه مقصود از آن چيست؟ ـ: كار نيك در آن (از قبيل: نماز، زكات و انواع نيكى ها)، بهتر از كار [نيك] در هزار ماهى است كه شب قدر در آنها نباشد. اگر نبود كه خداى متعال، براى مؤمنان چند برابر مى گرداند، قطعا، به آن نمى رسيدند؛ ولى خداوند، حسنات آنان را به سبب محبّت ما، چند برابر مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهر-رجب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 3: شَهرُ رَجَبٍ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 3: ماه رجب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: سُمِّيَ شَهرُ رَجَبٍ شَهرَ اللّهِ الأَصَبَّ؛ لِأَنَّ الرَّحمَةَ عَلى اُمَّتي تُصَبُّ صَبّا فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للأشعري: ص18 ح2 عن إسماعيل بن أبي زياد عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج97 ص39 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: رجب را ماه اَصَبِّ (پُربار) خدا ناميده اند؛ چون در اين ماه، بر امّتم، رحمت فراوان فرو مى بارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خِيَرَةُ اللّهِ مِنَ الشُّهورِ شَهرُ رَجَبٍ، وهُوَ شَهرُ اللّهِ، مَن عَظَّمَ شَهرَ رَجَبٍ فَقَد عَظَّمَ أمرَ اللّهِ، ومَن عَظَّمَ أمرَ اللّهِ أدخَلَهُ جَنّاتِ النَّعيمِ، وأَوجَبَ لَهُ رِضوانَهُ الأَكبَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإيمان: ج3 ص374 ح3813 عن أنس، كنزالعمّال: ج12 ص323 ح35217.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ماه رجب، ماه برگزيده خدا از ميان ماه هاست و آن، ماه خداست. هر كس ماه رجب را بزرگ بدارد، فرمان خدا را بزرگ داشته است و هر كه فرمان خدا را بزرگ بدارد، [خدا] او را وارد بهشت هاى پُرنعمت مى كند و رضايت بزرگ ترِ خويش را براى او واجب مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: رَجَبٌ شَهرُ اللّهِ الأَصَمُّ، المُنيرُ، الَّذي افتَرَضَهُ اللّهُ عز و جل لِنَفسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص274 ح3274 عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: رجب، ماه اَصَمّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اَصَمّ، به معناى: دربسته، توپُر، كَر و سنگين است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و درخشان خداست؛ ماهى كه خداوند، آن را براى خود، واجب ساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: رَجَبٌ شَهرٌ عَظيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج6 ص69 ح5538 عن عثمان، كنزالعمّال: ج12 ص311 ح35166 و ح35168؛ ثواب الأعمال: ص78 ح3 عن المبارك عن الإمام الكاظم عليه السلام، الأمالي للشجري: ج2 ص91 عن عثمان، بحارالأنوار: ج97 ص50 ح37 نقلاً عن النوادر للراوندي عن ثوبان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: رجب، ماه بزرگى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي عن ابن عبّاس: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا جاءَ شَهرُ رَجَبٍ جَمَعَ المُسلِمينَ حَولَهُ وقامَ فيهِم خَطيبا، فَحَمِدَ اللّهَ وأَثنى عَلَيهِ، وذَكَرَ مَن كانَ قَبلَهُ مِنَ الأَنبِياءِ عليهم السلام فَصَلّى عَلَيهِم، ثُمَّ قالَ: أيُّهَا المُسلِمونَ، قَد أظَلَّكُم شَهرٌ عَظيمٌ مُبارَكٌ، وهُوَ شَهرُ الأَصَبِّ، يُصَبُّ فيهِ الرَّحمَةُ عَلى مَن عَبَدَهُ إلّا عَبدا مُشرِكا، أو مُظهِرَ بِدعَةٍ فِي الإِسلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي (المستدركات): ص259 ح525، بحارالأنوار: ج97 ص47 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر، راوندى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: ماه رجب كه فرا مى رسيد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مسلمانان را دور خود جمع مى كرد و براى آنان به سخنرانى مى پرداخت. او خدا را حمد و ثنا مى گفت و از پيامبران پيشين، ياد مى كرد و بر آنان درود مى فرستاد. سپس مى فرمود: «اى مسلمانان! ماه بزرگ و مباركى بر شما سايه افكنده است و آن، ماه اصبّ است. [يعنى] در اين ماه، رحمت بر همه بندگانش فرو مى ريزد مگر بر بنده مشرك و يا كسى كه در اسلام، بدعتى پديد آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ تَعالى نَصَبَ فِي السَّماءِ السّابِعَةِ مَلَكا يُقالُ لَهُ: الدّاعي، فَإِذا دَخَلَ شَهرُ رَجَبٍ يُنادي ذلِكَ المَلَكُ كُلَّ لَيلَةٍ مِنهُ إلَى الصَّباحِ: طوبى لِلذّاكِرينَ! طوبى لِلطّائِعينَ! ويَقولُ اللّهُ تَعالى: أنا جَليسُ مَن جالَسَني، ومُطيعُ مَن أطاعَني، وغافِرُ مَنِ استَغفَرَني، الشَّهرُ شَهري، وَالعَبدُ عَبدي، وَالرَّحمَةُ رَحمَتي، فَمَن دَعاني في هذَا الشَّهرِ أجَبتُهُ، ومَن سَأَلَني أعطَيتُهُ، ومَنِ استَهداني هَدَيتُهُ، وجَعَلتُ هذَا الشَّهرَ حَبلاً بَيني وبَينَ عِبادي؛ فَمَنِ اعتَصَمَ بِهِ وَصَلَ إلَيَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج3 ص174، بحارالأنوار: ج98 ص377 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند در آسمان هفتم، فرشته اى گماشته است كه به آن، «داعى» گويند، و چون ماه رجب فرا رسد، آن فرشته هر شبِ آن ماه را تا صبح، ندا مى دهد: «خوشا بر ذاكران! خوشا بر طاعت كنندگان!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند نيز مى فرمايد: «من، همنشين كسى هستم كه با من، همنشين باشد، و مطيع كسى هستم كه اطاعتم كند، و آمرزنده كسى هستم كه از من آمرزش بخواهد. ماه، ماه من است و بنده، بنده من و رحمت، رحمت من. هر كه مرا در اين ماه بخواند، پاسخش مى گويم، و هر كه از من [چيزى] بخواهد، عطايش مى كنم، و هر كه از من هدايت جويد، راه نمايش خواهم بود. اين ماه را رشته اى (ريسمانى) بين خودم و بندگانم قرار داده ام. هر كس به اين رشته (ريسمان) چنگ زند، به من مى رسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: رَجَبٌ شَهرٌ عَظيمٌ تُضاعَفُ فيهِ الحَسَناتُ ما لا تُضاعَفُ في غَيرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للشجري: ج1 ص258 عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: رجب، ماه بزرگى است. حسنات، در آن [، به گونه اى] افزوده مى شوند كه در غير آن، چنان افزوده نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: رَجَبٌ شَهرٌ عَظيمٌ، يُضاعِفُ اللّهُ فيهِ الحَسَناتِ ويَمحو فيهِ السَّيِّئاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص92 ح1822، ثواب الأعمال: ص78 ح3 عن المبارك بن زيد، فضائل الأشهر الثلاثة: ص23 ح11 عن سيف المبارك عن أبيه، الإقبال: ج3 ص191، بحارالأنوار: ج97 ص37 ح20؛ المعجم الكبير: ج6 ص69 ح5538 عن عثمان وليس فيه «ويمحو فيه السيّئات»، كنزالعمّال: ج12 ص311 ح35168.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: رجب، ماه بزرگى است. خداوند در اين ماه، حسنات را مى افزايد و گناهان را مى زدايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شهر-شعبان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 4: شَهرُ شَعبانَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 4: ماه شعبان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّما سُمِّيَ شَعبانَ لِأَنَّهُ تَتَشَعَّبُ فيهِ أرزاقُ المُؤمِنينَ لِرَمَضانَ، وهُوَ شَهرُ العَمَلِ، فيهِ تُضاعَفُ الحَسَنَةُ سَبعينَ، وَالسَّيِّئَةُ مَحطوطَةٌ، وَالذَّنبُ مَغفورٌ، وَالحَسَنَةُ مَقبولَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص87 ح16، روضة الواعظين: ص442 كلاهما عن ابن عبّاس، بحارالأنوار: ج97 ص69 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ماه شعبان را شعبان مى گويند؛ چون روزى هاى مردم تا رمضان، در آن تقسيم مى شود. اين ماه، ماه عمل است. در اين ماه، كار نيك، هفتاد برابر مى گردد؛ سيّئه (بدى) ريخته مى شود؛ گناه، آمرزيده مى گردد؛ و حَسَنه (خوبى)، پذيرفته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّما سُمِّيَ شَعبانَ لِأنَّهُ يَتَشَعَّبُ فيهِ خَيرٌ كَثيرٌ لِلصّائِمِ فيهِ حَتّى يَدخُلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج1 ص397 ح2597، كنزالعمّال: ج12 ص313 ح35173 كلاهما نقلاً عن الرافعي في تاريخه عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ماه شعبان را به اين دليلْ شعبان ناميده اند كه در اين ماه، خير فراوانى براى روزه دارِ آن، منشعب مى شود، تا آن كه وارد بهشت شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّما سُمِّيَ شَعبانَ لِأَنَّهُ يُشعَبُ فيهِ خَيرٌ كَثيرٌ لِرَمَضانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج58 ص341 عن زياد بن ميمون، مستدرك الوسائل: ج7 ص484 ح8710 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب؛ كنزالعمّال: ج8 ص591 ح24293 نقلاً عن أبي الشيخ في الثواب والديلمي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شعبان را به اين دليلْ شعبان ناميده اند كه در اين ماه، خير فراوانى براى رمضان، منشعب مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أربَعٌ لَياليهِنَّ كَأَيّامِهِنَّ، وأَيّامُهُنَّ كَلَيالِيهِنَّ، يُبِرُّ اللّهُ فيهِنَّ القَسَمَ، ويُعتِقُ فيهِنَّ النَّسَمَ، ويُعطي فيهِنَّ الجَزيلَ: لَيلَةُ القَدرِ وصَباحُها، ولَيلَةُ عَرَفَةَ وصَباحُها، ولَيلَةُ النِّصفِ مِن شَعبانَ وصَباحُها، ولَيلَةُ الجُمُعَةِ وصَباحُها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج12 ص322 ح35214 نقلاً عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چهار شب است كه شب هايش همانند روزهايش و روزهايش همانند شب هايش است؛ [يعنى] خداوند در آنها، قَسَم ها [خواسته ها] را برآورده مى سازد، افراد را آزاد مى كند، و پاداش فراوان مى دهد: شب قدر و روز آن، شب عرفه و روز آن، شب نيمه شعبان و روز آن، و شب جمعه و روز آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام لا يَنامُ ثَلاثَ لَيالٍ: لَيلَةَ ثَلاثٍ وعِشرينَ مِن شَهرِ رَمَضانَ، ولَيلَةَ الفِطرِ ولَيلَةَ النِّصفِ مِن شَعبانَ، وفيها تُقسَمُ الأَرزاقُ وَالآجالُ وما يَكونُ فِي السَّنَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص853 عن سعيد بن سعد، بحارالأنوار: ج97 ص88 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: امير مؤمنان عليه السلام سه شب را نمى خوابيد: شب بيست و سوم ماه رمضان، شب عيد فطر، و شب نيمه شعبان. در اين شب ها، روزى ها و اَجَل ها و آنچه در طول سال خواهد شد، تقسيم (مقدّر) مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يوم-الجمعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 5: يَومُ الجُمُعَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 5: روز جمعه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الجُمُعَةُ كَفّارَةٌ لِما بَينَها وبَينَ الجُمُعَةِ الَّتي قَبلَها وزِيادَةُ ثَلاثَةِ أيّامٍ؛ وذلِكَ بِأَنَّ اللّهَ عز و جل قالَ: «مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام: 160.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج3 ص298 ح3459 عن أبي مالك، سنن أبي داود: ج1 ص291 ح1113، مسند ابن حنبل: ج2 ص670 ح7021، السنن الكبرى: ج3 ص311 ح5831 كلّها عن شعيب عن أبيه؛ دعائم الإسلام: ج1 ص182 عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جمعه، كفّاره خطاهاى بين جمعه تا جمعه قبلش و سه روز افزون بر آن است؛ چرا كه خداوند فرموده است: «هر كس حسنه اى (كار نيكى) آوَرَد، ده برابر، پاداش دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أكثِروا مِنَ الصَّلاةِ عَلَيَ يَومَ الجُمُعَةِ؛ فَإِنَّهُ يَومٌ تُضاعَفُ فيهِ الأَعمالُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند زيد: ص156 عن زيد عن أبيه الإمام زين العابدين عن آبائه عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج1 ص179، بحارالأنوار: ج89 ص364 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در روز جمعه، زياد بر من صلوات بفرستيد؛ زيرا جمعه، روزى است كه [پاداش] كارها در آن، چند برابر مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ يَومَ الجُمُعَةِ سَيِّدُ الأَيّامِ؛ يُضاعِفُ اللّهُ فيهِ الحَسَناتِ، ويَمحو فيهِ السَّيِّئاتِ، ويَرفَعُ فيهِ الدَّرَجاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص414 ح5، تهذيب الأحكام: ج3 ص2 ح2، مصباح المتهجّد: ص261، جمال الاُسبوع: ص147 كلّها عن ابن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه السلام، المقنعة: ص153 ح13، روضة الواعظين: ص364 وليس فيهما «ويمحو فيه السيّئات»، بحارالأنوار: ج89 ص274 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روز جمعه، سَرور روزهاست. خداوند در آن روز، حسنات را مى افزايد و گناهان را محو مى كند و درجات را بالا مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِ يَومِ الجُمُعَةِ ـ: فيهِ ساعَةٌ مُبارَكَةٌ لا يَسأَلُ اللّهَ عَبدٌ مُؤمِنٌ فيها شَيئا إلّا أعطاهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: ج1 ص431 ح1263، مصباح المتهجّد: ص382 ح508 عن زيد بن وهب وفيه «خيرا» بدل «شيئا»، الدعوات: ص36 ح85 وفيه «إنّللّه سبحانه ساعة...»، بحارالأنوار: ج89 ص238 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف روز جمعه ـ: در آن روز، ساعتى پُربركت است كه هيچ بنده مؤمنى، در آن ساعت، چيزى از خداوند نمى خواهد، مگر آن كه به او عطا مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ الأَعمالَ تُضاعَفُ يَومَ الجُمُعَةِ؛ فَأَكثِروا فيهِ مِنَ الصَّلاةِ وَالصَّدَقَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج1 ص180، بحارالأنوار: ج89 ص365 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: در روز جمعه، [پاداش] كارها چند برابر مى شود. پس در آن روز، نماز و صدقه زياد انجام دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: فَضَّلَ اللّهُ الجُمُعَةَ عَلى غَيرِها مِنَ الأَيّامِ، وإنَّ الجِنانَ لَتُزَخرَفُ وتُزَيَّنُ يَومَ الجُمُعَةِ لِمَن أتاها، وإنَّكُم تَتَسابَقونَ إلَى الجَنَّةِ عَلى قَدرِ سَبقِكُم إلَى الجُمُعَةِ، وإنَّ أبوابَ السَّماءِ لَتُفَتَّحُ لِصُعودِ أعمالِ العِبادِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص415 ح9 عن عبد اللّه بن سنان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، روز جمعه را بر روزهاى ديگر، برترى بخشيده است. در روز جمعه، بهشت براى آن كس كه به [نماز] جمعه بيايد، آراسته و مزيّن مى شود، و شما به اندازه پيشتازى تان به سوى [نماز] جمعه، به سوى بهشت، پيش خواهيد تاخت و همانا درهاى آسمان براى بالا رفتن اعمال بندگان، باز مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الرَّجُلِ يُريدُ أن يَعمَلَ شَيئا مِنَ الخَيرِ مِثلَ الصَّدَقَةِ وَالصَّومِ ونَحوِ هذا ـ: يُستَحَبُّ أن يَكونَ ذلِكَ يَومَ الجُمُعَةِ؛ فَإِنَّ العَمَلَ يَومَ الجُمُعَةِ يُضاعَفُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص423 ح1247، الخصال: ص392 ح93، جامع الأحاديث للقمّي: ص157 كلّها عن هشام بن الحكم، بحارالأنوار: ج89 ص283 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره كسى كه مى خواهد كار خيرى (همچون: صدقه، روزه و مانند آن) داشته باشد ـ: مستحب است كه آن كار، در روز جمعه باشد؛ چرا كه در روز جمعه، [پاداش] عمل، چند برابر مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِجتَنِبُوا المَعاصِيَ لَيلَةَ الجُمُعَةِ؛ فَإِنَّ السَّيِّئَةَ مُضاعَفَةٌ وَالحَسَنَةَ مُضاعَفَةٌ، ومَن تَرَكَ مَعصِيَةَ اللّهِ لَيلَةَ الجُمُعَةِ غَفَرَ اللّهُ لَهُ كُلَّ ما سَلَفَ فيهِ، وقيلَ لَهُ: اِستَأنِفِ العَمَلَ، ومَن بارَزَ اللّهَ لَيلَةَ الجُمُعَةِ بِمَعصِيَةٍ أخَذَهُ اللّهُ بِكُلِّ ما عَمِلَ في عُمُرِهِ، وضاعَفَ عَلَيهِ العَذابَ بِهذِهِ المَعصِيَةِ، فَإِذا كانَ لَيلَةُ الجُمُعَةِ رَفَعَت حيتانُ البُحورِ رُؤوسَها، ودَوابُّ البَراري، ثُمَّ نادَت بِصَوتٍ ذَلِقٍ: رَبَّنا لا تُعَذِّبنا بِذُنوبِ الآدَمِيِّينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص153، بحارالأنوار: ج89 ص283 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: در شب جمعه، از گناهان بپرهيزيد؛ چون گناه، چند برابر مى شود و حسنه هم چند برابر مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس در شب جمعه، نافرمانى از خدا را ترك كند، خداوند، همه گناهان گذشته او را مى بخشد و به او مى گويند: «كار را از سر بگير». و هر كس در شب جمعه، با انجام دادن گناهى به مبارزه با خدا بپردازد، خداوند، او را به همه كرده هايش در طول عمرش مؤاخذه مى كند و به سبب اين گناه، عذابش را دو چندان مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب جمعه مى شود، ماهيان درياها و حيوانات صحراها، سرهاى خود را بالا بُرده، با صدايى ملتمسانه مى گويند: «خدايا! ما را به سبب گناهان آدميان، عذاب نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عيد-الأضحى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 6: عيدُ الأَضحى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 6: عيد قربان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ يَومَ الأَضحى ويَومَ الجُمُعَةِ ـ: اللّهُمَّ هذا يَومٌ مُبارَكٌ مَيمونٌ، وَالمُسلِمونَ فيهِ مُجتَمِعونَ في أقطارِ أرضِكَ، يَشهَدُ السّائِلُ مِنهُم وَالطّالِبُ وَالرّاغِبُ وَالرّاهِبُ، وأَنتَ النّاظِرُ في حَوائِجِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص203 الدعاء 48، مصباح المتهجّد: ص371 ح501، جمال الاُسبوع: ص264 عن المتوكّل بن هارون عن أبيه عن الإمام الصادق عليه السلام، المصباح للكفعمي: ص574، بحارالأنوار: ج89 ص219 ح65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در ضمن دعايش در روز عيد قربان و روز جمعه ـ: پروردگارا! اين روز، روزى بابركت و خجسته است و مسلمانان در اين روز، از اطراف زمين تو، گرد آمده اند. خواهنده، جوينده، اميدوار و بيمناك، همه حاضرند و تو، به نيازهايشان مى نگرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عيد-الغدير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 7: عيدُ الغَديرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 7: عيد غدير&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال عن الحسن بن راشد: قيلَ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: لِلمُؤمِنينَ مِنَ الأَعيادِ غَيرَ العيدَينِ وَالجُمُعَةِ؟ قالَ: فَقالَ: نَعَم، لَهُم ما هُوَ أعظَمُ مِن هذا، يَومَ اُقيمَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام فَعَقَدَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله الوِلايَةَ في أعناقِ الرِّجالِ وَالنِّساءِ بِغَديرِ خُمٍّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: وأَيُ يَومٍ ذاكَ؟ قالَ: الأَيّامُ تَختَلِفُ، ثُمَّ قالَ: يَومَ ثَمانِيَةَ عَشَرَ مِن ذِي الحِجَّةِ،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ قالَ: وَالعَمَلُ فيهِ يَعدِلُ العَمَلَ في ثَمانينَ شَهرا، ويَنبَغي أن يُكثَرَ فيهِ ذِكرُ اللّهِ عز و جل وَالصَّلاةُ عَلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله، ويُوَسِّعَ الرَّجُلُ فيهِ عَلى عِيالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص99 ح2، بشارة المصطفى: ص241 وليس فيه «والنساء»، بحارالأنوار: ج97 ص112 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال ـ به نقل از حسن بن راشد ـ: به امام صادق عليه السلام گفتند: آيا براى مؤمنان، غير از عيد قربان و فطر و جمعه، عيدى هست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى؛ عيدى دارند كه بزرگ تر از اين است: روزى كه امير مؤمنان عليه السلام بر پا داشته شد و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در غدير خُم، پيمان ولايت او را بر گردن مردان و زنان نهاد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن، چه روزى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «روزها فرق مى كند». سپس فرمود: «روز هجدهم ذى حجّه». سپس فرمود: «عملِ آن روز با عملِ هشتاد ماه، برابر است و سزاوار است كه در آن روز، ذكر خدا و صلوات بر پيامبر صلى الله عليه و آله بسيار گفته شود و مرد بر خانواده خود، توسعه بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 8: البُكرَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10 / 8: صبح خيزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن غَدا في طَلَبِ العِلمِ أظَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ، وبورِكَ لَهُ في مَعيشَتِهِ، ولَم يَنقُص مِن رِزقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منية المريد: ص103، بحارالأنوار: ج1 ص184 ح101؛ جامع بيان العلم: ج1 ص45 وفيه «صلّت» بدل «أظلّت»، الدرّ المنثور: ج5 ص612 نقلاً عن المرهبي، كنزالعمّال: ج10 ص162 ح28841 نقلاً عن الضعفاء الكبير وزاد فيها «وكان عليه مباركا» وكلّها عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس صبح زود در پى دانش رود، فرشتگان بر او سايه مى افكنند و در زندگى اش بركت مى يابد و از روزى اش كاسته نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اُغدوا في طَلَبِ العِلمِ؛ فَإِنَّ الغُدُوَّ بَرَكَةٌ ونَجاحٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج13 ص270 الرقم 7225 عن عائشة؛ منية المريد: ص266 وفيه «في الخبر: ... فإنّي سألت ربّي أن يبارك لاُمّتي في بكورها» بدل «فإن الغُدوّ...» وراجع: المعجم الأوسط: ج5 ص256 ح5244 وكنزالعمّال: ج10 ص250 ح29341.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: صبحگاهان، در پى دانش برويد؛ چرا كه رفتن در آغاز روز، [مايه] بركت و پيروزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البُكورُ مُبارَكٌ، يَزيدُ في جَميعِ النِّعَمِ، خُصوصا فِي الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب المتعلّمين: ص144 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: صبح خيزى، داراى بركت است. آن، در همه نعمت ها، مايه افزايش است، بويژه در روزى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: باكِروا طَلَبَ الرِّزقِ وَالحَوائِجِ؛ فَإِنَّ الغُدُوَّ بَرَكَةٌ ونَجاحٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص194 ح7250، الفردوس: ج2 ص9 ح2080 كلاهما عن عائشة، كنزالعمّال: ج4 ص48 ح9445.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در پى روزى و نيازها، صبح خيز باشيد؛ چرا كه حركت نمودن در آغاز روز، [مايه] بركت و پيروزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ بارِك لِاُمَّتي في بُكورِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص157 ح3573 عن عليّ بن عبد العزيز عن الإمام الصادق عليه السلام؛ سنن أبي داود: ج3 ص35 ح2606، سنن الترمذي: ج3 ص517 ح1212، سنن ابن ماجة: ج2 ص752 ح2236، السنن الكبرى: ج9 ص255 ح18456 كلّها عن صخر الغامدي، مسند ابن حنبل: ج1 ص324 ح1322 عن النعمان بن سعد عن الإمام عليّ عليه السلام و ج5 ص261 ح15438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! به امّتم در صبح زودشان، بركت بخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا أرادَ أحَدُكُمُ الحاجَةَ فَليُبَكِّر إلَيها؛ فَإِنّي سَأَلتُ رَبّي عز و جل أن يُبارِكَ لِاُمَّتي في بُكورِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص157 ح3574؛ كنزالعمّال: ج10 ص239 ح29268 نقلاً عن الكامل في الضعفاء عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما خواست كارى انجام دهد، صبح زود در پى آن برود؛ چرا كه من از پروردگارم خواسته ام كه به امّتم در صبح خيزى اش بركت دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا صَلَّيتُمُ الصُّبحَ فَافزَعوا إلَى الدُّعاءِ، وباكِروا في طَلَبِ الحَوائِجِ. اللّهُمَّ بارِك لِاُمَّتي في بُكورِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج12 ص155 الرقم 6628، تاريخ دمشق: ج26 ص266 ح5565 كلاهما عن القاسم بن جعفر العلوي عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، كنزالعمّال: ج2 ص100 ح2329.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چون نماز صبح را خوانديد، به دعا بپردازيد و صبح زود، در پى نيازها برويد. خدايا! به امّتم در صبح خيزى اش بركت بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ بارِك لِاُمَّتي في بُكورِها يَومَ الخَميسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص623 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام وص 383 ح59 عن حبيب السجستاني عن الإمام الصادق عليه السلام، تحف العقول: ص113، قرب الإسناد: ص122 ح428، بحارالأنوار: ج76 ص170 ح15؛ سنن ابن ماجة: ج2 ص752 ح2237 عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج12 ص320 ح35202.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! امّتم را در صبح خيزى اش در روز پنج شنبه، بركت عطا كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ بارِك لِاُمَّتي في بُكورِها يَومَ سَبتِها وخَميسِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص425 ح1255 وج 4 ص378 ح5789، الخصال: ص394 ح98 عن دارم بن قبيصة ونعيم بن صالح الطبري، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص34 ح73 عن داود بن سليمان الفرّاء وأحمد بن عامر وأحمد بن عبد اللّه، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص103 ح49 عن أحمد بن عامر الطائي والثلاثة الأخيرة عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج59 ص35 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! امّتم را در صبح خيزى اش در روز شنبه و پنجشنبه، بركت بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن صخر الغامديّ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ بارِك لِاُمَّتي في بُكورِها. وكانَ إذا بَعَثَ سَرِيَّةً أو جَيشا بَعَثَهُم في أوَّلِ النَّهارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص35 ح2606، سنن ابن ماجة: ج2 ص752 ح2236، سنن الترمذي: ج3 ص517 ح1212، مسند ابن حنبل: ج7 ص110 ح19447 وص 122 ح19497، سنن الدارمي: ج2 ص661 ح2345 وليس في الثلاثة الأخيرة «أو جيشا»، كنزالعمّال: ج12 ص320 ح35203 وج 7 ص94 ح18125.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از صخر غامدى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «خدايا! به امّتم در صبح خيزى اش بركت بده». پيامبر صلى الله عليه و آله، هر گاه سَريّه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سريّه: يگان نظامى؛ گروهى كه براى مأموريت نظامى، فرستاده مى شوند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا سپاهى مى فرستاد، آن را در بامداد، اعزام مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُوَ يوصيني: ... يا عَلِيُّ، اغدُ بِسمِ اللّهِ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى بارَكَ لِاُمَّتي في بُكورِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص122، كشف الغمّة: ج3 ص136 عن اُمّ الفضل عن الإمام الجواد عن آبائه عنه عليهم السلام، الأمالي للطوسي: ص136 ح220؛ تاريخ بغداد: ج3 ص54 الرقم 997 كلاهما عن عبد العظيم بن عبد اللّه الحسني عن الإمام الجواد عن آبائه عنه عليهم السلام، كنزالعمّال: ج7 ص815 ح21537.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كه مرا سفارش مى كرد، چنين فرمود: «... اى على! به نام خدا، بامدادان، حركت كن؛ چرا كه خداوند متعال، براى امّتم، در صبح خيزى، بركت قرار داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بَكرُ السَّبتِ وَالخَميسِ بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص259 ح4422، عيون الحكم والمواعظ: ص195 ح3991 وفيه «بُكرة» بدل «بَكر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بامداد شنبه و پنج شنبه، بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: باكِروا؛ فَالبَرَكَةُ فِي المُباكَرَةِ، وشاوِروا؛ فَالنُّجحُ فِي المُشاوَرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص264 ح4441، عيون الحكم والمواعظ: ص196 ح4014.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بامدادان، در پى كار رويد، كه بركت، در صبح خيزى است؛ و مشورت كنيد، كه كاميابى در مشورت كردن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَعالى بارَكَ لِهذِهِ الاُمَّةِ فِي بُكورِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص54 ح16 عن محمّد بن هلال المذحجي، بحارالأنوار: ج103 ص41 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند متعال، براى اين امّت، در صبح خيزى اش بركت نهاده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الحادي-عشر-أطعمة-ذات-بركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الحادي عشر: أطعمة ذات بركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يازدهم: خوراكى هاى با بركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزيتون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 1: الزَّيتون&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 1: زيتون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٍ مُّبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَ لَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِى ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُّورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِى اللَّهُ لِنُورِهِ مَن يَشَاءُ وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَىْ ءٍ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خدا، نور آسمان ها و زمين است. مَثَل نور او، مَثَل چراغدانى است كه در آن، چراغى است و آن چراغ، در شيشه اى. آن شيشه، گويى اخترى درخشان است كه از درخت مبارك زيتونى ـ كه نه شرقى است و نه غربى ـ افروخته مى شود. نزديك است كه روغنش ـ هر چند آتشى به آن نرسيده باشد ـ بدرخشد. روشنى بر روى روشنى است. خداوند، هر كه را بخواهد، با نور خويش هدايت مى كند. و خدا اين مَثَل ها را براى مردم مى زند و خدا به هر چيزى داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: نِعمَ السِّواكُ الزَّيتونُ مِنَ الشَّجَرَةِ المُبارَكَةِ؛ يُطيبُ الفَمَ، ويَذهَبُ بِالحَفرِ. هُوَ سِواكي وسِواكُ الأَنبِياءِ قَبلي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج1 ص210 ح678 عن معاذ بن جبل، كنزالعمّال: ج9 ص321 ح26228؛ مكارم الأخلاق: ج1 ص115 ح261، بحارالأنوار: ج76 ص135 ح48، مستدرك الوسائل: ج1 ص369 ح885 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوب مسواكى است شاخه زيتون، از درخت مبارك! دهان را خوش بو مى سازد و زردىِ (: جِرمِ) دندان را مى زدايد. مسواك من و مسواك پيامبرانِ پيش از من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الزَّيتونُ يَزيدُ فِي الماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص332 ح7 عن عبد اللّه بن جعفر رفعه، المحاسن: ج2 ص280 ح1905 عن محمّد بن عبد اللّه المطهّري عمّن ذكره، بحارالأنوار: ج66 ص182 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: زيتون، آب (قدرت جنسى) را افزايش مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: كانَ مِمّا أوصى بِهِ آدَمُ عليه السلام إلى هِبَةِ اللّهِ ابنِهِ أن كُلِ الزَّيتونَ؛ فَإِنَّهُ مِن شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص331 ح2، المحاسن: ج2 ص280 ح1904 كلاهما عن إبراهيم بن عبد الحميد، بحارالأنوار: ج66 ص182 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: از وصيّت هاى آدم عليه السلام به پسرش، هِبَةُ اللّه، اين بود كه: «زيتون بخور، كه از درختى مبارك است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 2: الزَّيت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 2: روغن زيتون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُلُوا الزَّيتَ وَادَّهِنوا بِالزَّيتِ؛ فَإِنَّهُ مِن شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص331 ح1 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام، المحاسن: ج2 ص281 ح1906 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج66 ص182 ح16؛ سنن الترمذي: ج4 ص285 ح1851 عن عمر و ح1852، مسند ابن حنبل: ج5 ص433 ح16055، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص432 ح3504، سنن الدارمي: ج1 ص534 ح1980 كلّها عن أبي أسيد الأنصاري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روغن زيتون بخوريد و خود را با آن، روغن مالى كنيد؛ چرا كه از درختى خجسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُلُوا الزَّيتَ وَادَّهِنوا بِهِ؛ فَإِنَّهُ طَيِّبٌ مُبارَكٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص432 ح3505، سنن ابن ماجة: ج2 ص1103 ح3320 وليس فيه «طيّب» وكلاهما عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج10 ص48 ح28298.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روغن زيتون بخوريد و خود را با آن، روغن مالى كنيد؛ چرا كه پاكيزه و مبارك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُلُوا الزَّيتَ وَادَّهِنوا بِهِ؛ فَإِنَّ فيهِ شِفاءً مِن سَبعينَ داءً، مِنهَا الجُذامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص48 ح28299، الجامع الصغير: ج2 ص292 ح6392 كلاهما نقلاً عن أبي نعيم في الطبّ عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روغن زيتون بخوريد و خود را با آن، روغن مالى كنيد؛ چرا كه در آن، بهبود از هفتاد بيمارى است كه جُذام، يكى از آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «عليكم»، والصحيح ما أثبتناه كما في بحارالأنوار نقلاً عن المصدر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالزَّيتِ فَكُلهُ، وَادَّهِن بِهِ؛ فَإِنَّ مَن أكَلَهُ وَادَّهَنَ بِهِ لَم يَقرَبهُ الشَّيطانُ أربَعينَ يَوما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص42 ح141 عن أحمد بن عامر الطائي وأحمد بن عبد اللّه الهروي وداود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص249 ح164، بحارالأنوار: ج66 ص179 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر تو باد روغن زيتون! آن را بخور و به خود بمال. هر كس آن را بخورد و به خود بمالد، شيطان تا چهل روز به او نزديك نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِهذِهِ الشَّجَرَةِ المُبارَكَةِ زَيتِ الزَّيتونِ فَتَداوَوا بِهِ؛ فَإِنَّهُ مَصَحَّةٌ مِنَ الباسورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج17 ص281 ح774 عن عقبة بن عامر، كنزالعمّال: ج10 ص47 ح28296.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر شما باد اين درخت مبارك، روغن زيتون! با آن، مداوا كنيد؛ چرا كه درمانِ بواسير است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِدَّهِنوا بِالزَّيتِ وَائتَدِموا بِهِ؛ فَإِنَّهُ دُهنَةُ الأَخيارِ، وإدامُ المُصطَفَينَ، مُسِحَت بِالقُدسِ مَرَّتَينِ، بورِكَت مُقبِلَةً وبورِكَت مُدبِرَةً، لا يَضُرُّ مَعَها داءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص331 ح4 عن أبي داود النخعي عن الإمام الصادق عليه السلام، المحاسن: ج2 ص281 ح1907 عن أبي داود النخعي عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج66 ص182 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [به خود،] روغن زيتون بماليد و از آن بخوريد؛ چرا كه روغنِ تدهين (آرايش و بهداشتِ) نيكان و خورشت برگزيدگان است. روغن زيتون دو بار تقديس شده است. در آمدنش و در رفتنش، به آن بركت داده شده است،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا مقصود، آغاز فصل زيتون و پايان آن است؛ زيرا از نگاه احاديث، ساير ميوه ها در پايان فصلشان مطلوب نيستند (ر.ك: دانش نامه احاديث پزشكى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با وجود آن، هيچ بيمارى اى زيان نمى زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخبز&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 3: الخُبز&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 3: نان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أكرِمُوا الخُبزَ وعَظِّموهُ؛ فَإِنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ أنزَلَ لَهُ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ، وأَخرَجَ بَرَكاتِ الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص415 ح2457 عن بعض الكوفيّين رفعه، مكارم الأخلاق: ج1 ص333 ح1069 عن الإمام عليّ عليه السلام وليس فيه «وعظّموه»، بحارالأنوار: ج66 ص270 ح4؛ تاريخ بغداد: ج12 ص323 الرقم 6767، حلية الأولياء: ج5 ص246 كلاهما عن عبد اللّه بن اُمّ حرام الأنصاري نحوه، كنزالعمّال: ج15 ص245 ح40776 و 40777.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نان را گرامى بداريد و بزرگ بشماريد؛ چرا كه خداى متعال براى تهيّه آن، بركاتى (باران) را از آسمان، فرو فرستاده و بركاتى را از زمين، بيرون آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إيّاكُم أن تَشَمُّوا الخُبزَ كَما تَشَمُّهُ السِّباعُ؛ فَإِنَّ الخُبزَ مُبارَكٌ، أرسَلَ اللّهُ عز و جل لَهُ السَّماءَ مِدرارا، ولَهُ أنبَتَ اللّهُ المَرعى، وبِهِ صَلَّيتُم، وبِهِ صُمتُم، وبِهِ حَجَجتُم بَيتَ رَبِّكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص303 ح6 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، المحاسن: ج2 ص416 ح2459 عن إدريس بن يوسف عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيه من «وله أنبت اللّه...»، بحارالأنوار: ج66 ص272 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مبادا كه نان را بو كنيد، آن گونه كه درندگان بو مى كنند؛ چرا كه نان، مبارك است. خداوند به خاطر آن، از آسمان، باران را بارانده و به خاطر آن، زمين را رويانده است و به سبب آن، نماز خوانده ايد و به سبب آن، روزه گرفته ايد و به سبب آن، به حجّ خانه پروردگارتان رفته ايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ بارِك لَنا فِي الخُبزِ، ولا تُفَرِّق بَينَنا وبَينَهُ، فَلولَا الخُبزُ ما صُمنا ولا صَلَّينا، ولا أدَّينا فَرائِضَ رَبِّنا عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص287 ح6 وج 5 ص73 ح13، المحاسن: ج2 ص416 ح2460 كلّها عن أبي البختري مرفوعا، مكارم الأخلاق: ج1 ص333 ح1071، بحارالأنوار: ج66 ص272 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! نان را براى ما مبارك گردان و ميان ما و نان، جدايى مينداز. اگر نان نبود، نه روزه مى گرفتيم، نه نماز مى خوانديم و نه واجبات پروردگارمان را به جا مى آورديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: صَغِّروا رُغفانَكُم، فَإِنَّ مَعَ كُلِّ رَغيفٍ بَرَكَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص303 ح8 عن يعقوب بن يقطين عن الإمام الرضا عليه السلام، بحارالأنوار: ج65 ص273 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گرده هاى نانتان را كوچك بگيريد كه با هر گرده نانى، بركتى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: تَبَرَّك بِأَن تَحمِلَ الخُبزَ في سَفَرِكَ في زادِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص106 ح1287 عن بعض أصحابنا مرفوعا، بحارالأنوار: ج76 ص270 ح24 وفيه «في سفرتك وزادك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بركت بجوى، به اين كه در مسافرت خود، نان را در توشه ات داشته باشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشعير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 4: الشَّعير&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 4: جو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَو عَلِمَ اللّهُ في شَيءٍ شِفاءً أكثَرَ مِنَ الشَّعيرِ ما جَعَلَهُ غِذاءَ الأَنبِياءِ عليهم السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص334 ح1076، بحارالأنوار: ج66 ص255 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، اگر شفا[بخشىِ] چيزى را بيش از [نانِ] جو مى دانست، آن را غذاى پيامبران قرار نمى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: فَضلُ خُبزِ الشَّعيرِ عَلَى البُرِّ كَفَضلِنا عَلَى النّاسِ، وما مِن نَبِيٍ إلّا وقَد دَعا لِاكِلِ الشَّعيرِ وبارَكَ عَلَيهِ، وما دَخَلَ جَوفا إلّا وأَخرَجَ كُلَّ داءٍ فيهِ، وهُوَ قوتُ الأَنبِياءِ وطَعامُ الأَبرارِ، أبَى اللّهُ تَعالى أن يَجعَلَ قوتَ أنبِيائِهِ إلّا شَعيرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص304 ح1 عن يونس، مكارم الأخلاق: ج1 ص334 ح1075 عن الإمام الكاظم عليه السلام وفيه «أبى اللّه أن يجعل قوت الأنبياء للأشقياء»، بحارالأنوار: ج11 ص66 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: برترىِ نان جو بر نان گندم، مانند برترىِ ما بر مردم است. هيچ پيامبرى نيست، مگر آن كه براى خورنده [نانِ] جو دعا كرده و برايش بركت خواسته است. آن، وارد هيچ شكمى نمى شود، مگر اين كه هر دردى را كه در آن است، بيرون مى كند. [نان] جو، قوتِ پيامبران و خوراك نيكان است. خدا نخواسته است كه جز جو را قوتِ پيامبرانش قرار دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 5: التَّمر&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 5: خرما&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أفطَرَ أحَدُكُم فَليُفطِر عَلى تَمرٍ؛ فَإِنَّهُ بَرَكَةٌ، فَإِن لَم يَجِد تَمرا فَالماءَ؛ فَإِنَّهُ طَهورٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج3 ص47 ح658، صحيح ابن خزيمة: ج3 ص278 ح2067، سنن أبي داود: ج2 ص305 ح2355، سنن ابن ماجة: ج1 ص542 ح1699، مسند ابن حنبل: ج5 ص482 ح16225 و ح16228 وص 483 ح16231، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص597 ح1575 وليس في الستّة الأخيرة «فإنّه بركة» وكلّها عن سلمان بن عامر؛ بحارالأنوار: ج62 ص296.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما افطار مى كند، با خرما افطار كند كه بركت است، و اگر خرما نيافت، با آب؛ چرا كه آب، پاك كننده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أطعِمُوا المَرأَةَ في شَهرِهَا الَّذي تَلِدُ فيهِ التَّمرَ؛ فَإِنَّ وَلَدَها يَكونُ حَليما نَقِيّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص365 ح1202، بحارالأنوار: ج66 ص141 ح58 وراجع: المحاسن: ج2 ص346 ح2194.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به زنِ پا به ماه، خرما بخورانيد؛ چرا كه فرزندش بردبار و پاك مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما لِلنُّفَساءِ عِندي شِفاءٌ مِثلُ الرُّطَبِ، وما لِلمَريضِ مِثلُ العَسَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص85 ح6264 عن أبي هريرة، الدرّ المنثور: ج5 ص505 نقلاً عن سعيد بن منصور وعبد بن حميد عن الربيع بن خيثم، كنزالعمّال: ج10 ص44 ح28279 نقلاً عن أبي الشيخ وأبي نعيم في الطبّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به نزد من، براى زائو، شفابخشى چون خرما و براى بيمار، شفابخشى چون عسل نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا وَلَدَتِ المَرأَةُ فَليَكُن أوَّلُ ما تَأكُلُ الرُّطَبَ، فَإِن لَم يَكُن رُطَبٌ فَتَمرٌ؛ فَإِنَّهُ لَو كانَ شَيءٌ أفضَلُ مِنهُ أطعَمَهُ اللّهُ مَريَمَ عليهاالسلام حينَ وَلَدَت عيسى عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص508 ح1764، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص7، بحارالأنوار: ج62 ص295.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: وقتى زن مى زايد، بايد اوّلين چيزى كه مى خورد، رطب باشد و اگر رطب نبود، خرما؛ چرا كه اگر چيزى برتر از آن بود، خداوند آن را به مريم عليهاالسلامدر هنگام به دنيا آوردن عيسى عليه السلام مى خورانيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ما تَأكُلُ الحامِلُ مِن شَيءٍ ولا تَتَداوى بِهِ أفضَلَ مِنَ الرُّطَبِ، قالَ اللّهُ عز و جل لِمَريَمَ عليهاالسلام: «وَ هُزِّى إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا * فَكُلِى وَ اشْرَبِى وَ قَرِّى عَيْنًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص637 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص124 وفيه «ولا تبدأ» بدل «ولا تتداوى»، بحارالأنوار: ج66 ص128 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زن باردار، چيزى نمى خورد و با چيزى مداوا نمى كند كه برتر از رطب باشد. خداوند متعال به مريم عليهاالسلامفرمود: «شاخه درخت خرما را به سوى خود، تكان بده تا خرماى تازه براى تو فرو ريزد، و بخور و بياشام و چشمت روشن باد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال عن أبي هريرة: كانَ أحَبُّ الفاكِهَةِ إلَيهِ [صلى الله عليه و آله] الرُّطَبَ وَالبِطّيخَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج7 ص110 ح18218 نقلاً عن النوقاني في كتاب البطّيخ، الجامع الصغير: ج2 ص309 ح6517 نقلاً عن الكامل لابن عدي عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال ـ به نقل از ابو هريره ـ: دوست داشتنى ترين ميوه ها در نزد پيامبر خدا، رطب و هندوانه بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أنس: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ يَأخُذُ الرُّطَبَ بِيَمينِهِ وَالبِطّيخَ بِيَسارِهِ، فَيَأكُلُ الرُّطَبَ بِالبِطّيخِ، وكانَ أحَبَّ الفاكِهَةِ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص134 ح7137، المعجم الأوسط: ج8 ص44 ح7907، كنزالعمّال: ج7 ص106 ح18190 نقلاً عن أبي نعيم في الطبّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، رطب را در دست راست و هندوانه را در دست چپش مى گرفت و رطب را با هندوانه مى خورد و اين دو، خواستنى ترينْ ميوه ها نزد او بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: بَيتٌ لا تَمرَ فيهِ كَالبَيتِ لا طَعامَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1105 ح3328 عن سَلمى، مسند ابن حنبل: ج9 ص406 ح24794 عن عائشة نحوه، كنزالعمّال: ج12 ص339 ح35303.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خانه اى كه خرما در آن نيست، همچون خانه اى است كه خوراك در آن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا جاءَ الرُّطَبُ فَهَنِّئوني، وإذا ذَهَبَ فَعَزّوني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص7، بحارالأنوار: ج62 ص296؛ كنزالعمّال: ج12 ص341 ح35314 نقلاً عن ابن لال في مكارم الأخلاق عن أنس وعائشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه رطب آمد، به من تهنيت بگوييد و چون رفت، تسليتم دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: خالِفوا أصحابَ المُسكِرِ، وكُلُوا التَّمرَ؛ فَإِنَّ فيهِ شِفاءً مِنَ الأَدواءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص615 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص105، المحاسن: ج2 ص343 ح2182 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج66 ص133 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با شرابخواران، مخالفت كنيد و خرما بخوريد، كه درمان دردها در آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العدس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 6: العَدَس&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 6: عدس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِالعَدَسِ؛ فَإِنَّهُ مُبارَكٌ مُقَدَّسٌ، يُرَقِّقُ القَلبَ ويُكثِرُ الدَّمعَةَ، وقَد بارَكَ فيهِ سَبعونَ نَبِيّا آخِرُهُم عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص41 ح136 عن أحمد بن عامر الطائي وأحمد بن عبد اللّه الشيباني وداود بن سليمان الفرّاء، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص244 ح150 عن عبد اللّه بن أحمد بن عامر الطائي وكلاهما عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، المحاسن: ج2 ص307 ح2019 عن الإمام الكاظم عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليهم السلام نحوه، بحارالأنوار: ج66 ص258 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به من فرمود: «عدس بخوريد، كه مبارك و مقدّس است؛ دل را نازك و اشك را زياد مى نمايد. هفتاد پيامبر، براى بركت آن، دعا كرده اند كه آخرينِ آنان عيسى بن مريم عليه السلام است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِالعَدَسِ؛ فَإِنَّهُ يُرِقُّ القَلبَ، ويُكثِرُ الدَّمعَةَ، ولَقَد قَدَّسَهُ سَبعونَ نَبِيّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص112 ح370، بحارالأنوار: ج66 ص259 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: عدس بخوريد؛ چرا كه دل را نازك و اشك را زياد مى نمايد. هفتاد پيامبر، آن را تقديس كرده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: شَكا رَجُلٌ إلى نَبِيِ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَساوَةَ القَلبِ، فَقالَ لَهُ: عَلَيكَ بِالعَدَسِ؛ فَإِنَّهُ يُرِقُّ القَلبَ، ويُسرِعُ الدَّمعَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص343 ح3، المحاسن: ج2 ص306 ح2016 وزاد في آخره «وقد بارك عليه سبعون نبيّا» وكلاهما عن عبد الرحمن بن زيد، بحارالأنوار: ج66 ص258 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردى به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از قساوت قلب، شكايت كرد. به او فرمود: «عدس بخور، كه دل را نازك مى كند و اشك چشم را سرعت مى بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن معاوية بن عمّار: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إنَّ النّاسَ يَروونَ أنَّ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله قالَ: إنَّ العَدَسَ بارَكَ عَلَيهِ سَبعونَ نَبِيّا؟ فَقالَ: هُوَ الَّذي يُسَمّونَهُ عِندَكُمُ الحِمَّصَ، ونَحنُ نُسَمّيهِ العَدَسَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص342 ح2، المحاسن: ج2 ص308 ح2024، بحارالأنوار: ج60 ص161.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از معاوية بن عمّار ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: مردم، روايت مى كنند كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده است: «هفتاد پيامبر، براى بركت عدس، دعا كرده اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين، همان است كه نزد شما به آن، حِمَّص (نخود) مى گويند و ما آن را عدس مى ناميم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البطيخ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 7: البِطِّيخُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 7: هندوانه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: تَفَكَّهوا بِالبِطّيخِ، فَإِنَّها فاكِهَةُ الجَنَّةِ، وفيها ألفُ بَرَكَةٍ وأَلفُ رَحمَةٍ، وأَكلُها شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص24، بحارالأنوار: ج62 ص296.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هندوانه بخوريد، كه ميوه بهشت است و در آن، هزار بركت و هزار رحمت است و خوردنش، درمان هر دردى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: فِي البِطّيخِ عَشرُ خِصالٍ: هُوَ طَعامٌ، وشَرابٌ، ويَغسِلُ المَثانَةَ، ويَقطَعُ الإِبرِدَةَ، وهُوَ رَيحانٌ، واُشنانٌ، ويَغسِلُ البَطنَ، ويُكثِرُ ماءَ الصُّلبِ، ويُكثِرُ الجِماعَ، ويُنَقِّي البَشَرَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص138 ح4371 عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج10 ص46 ح28288؛ بحارالأنوار: ج66 ص195 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در هندوانه، ده ويژگى است: غذاست، نوشيدنى است، مثانه را شستشو مى دهد، سردْمزاجى را متوقّف مى كند، سبزى است، گياه اُشنان است، معده را مى شويد، آب كمر را مى افزايد، مايه افزايش آميزش است، و پوست را صاف و شاداب مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كُلُوا البِطّيخَ؛ فَإِنَّ فيهِ عَشرَ خِصالٍ مُجتَمِعَةً، هُوَ شَحمَةُ الأَرضِ لا داءَ فيهِ ولا غائِلَةَ، وهُوَ طَعامٌ، وهُوَ شَرابٌ، وهُوَ فاكِهَةٌ، وهُوَ رَيحانٌ، وهُوَ اُشنانٌ، وهُوَ اُدمٌ، ويَزيدُ فِي الباهِ، ويَغسِلُ المَثانَةَ، ويُدِرُّ البَولَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص443 ح35 عن ابن أبي عمير عمّن ذكره، مكارم الأخلاق: ج1 ص400 ح1364، روضة الواعظين: ص341 وليس فيه «وهو اُشنان»، بحارالأنوار: ج66 ص196 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هندوانه بخوريد كه در آن، ده خاصيت، جمع شده است: چربىِ زمين است كه درد و آفتى در آن نيست، غذاست، نوشيدنى است، ميوه است، سبزى است، گياه اُشنان است، خورشت است، نيروى جنسى را مى افزايد، مثانه را شستشو مى دهد، و ادرار را زياد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكراث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 8: الكُرّاث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 8: تره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: سَنامُ البُقولِ ورَأسُهَا الكُرّاثُ، وفَضلُهُ عَلَى البُقولِ كَفَضلِ الخُبزِ عَلى سائِرِ الأَشياءِ، وفيهِ بَرَكَةٌ، وهِيَ بَقلَتي وبَقلَةُ الأَنبِياءِ قَبلي، وأَنا اُحِبُّهُ وآكُلُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص318 ح2071 عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج66 ص204 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سَرور و برتر سبزى ها، تره است و برترى آن بر سبزى ها، همچون برترى نان بر چيزهاى ديگر است. در آن، بركت است. آن، سبزى من و سبزى پيامبرانِ پيش از من است. من، آن را دوست دارم و مى خورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اللحم-واللبن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 9: اللَّحمُ وَاللَّبَنُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 9: گوشت و شير&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: شَكا نَبِيٌ قَبلي إلَى اللّهِ ضَعفا في بَدَنِهِ، فَأَوحَى اللّهُ تَعالى إلَيهِ: أنِ اطبَخِ اللَّحمَ وَاللَّبَنَ، فَإِنّي قَد جَعَلتُ البَرَكَةَ وَالقُوَّةَ فيهِما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص257 ح1812 عن جعفر بن عمرو، طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام: ص64 عن السكوني وكلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام وفيه «شكا نوح عليه السلام...»، دعائم الإسلام: ج2 ص110 ح355 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج66 ص68 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: يكى از پيامبرانِ پيش از من، از ضعف در بدنش به خدا شكايت كرد. خداوند به او وحى فرمود كه: «گوشت را با شير بپز؛ زيرا من بركت و نيرو را در اين دو قرار داده ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القطاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 10: القَطاة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 10: قَطا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَطا، پرنده‏اى است به اندازه كبوتر كه در فارسى به آن، «اسفرود» و «سنگخواره» نيز مى‏گويند (ر. ك: فرهنگ عميد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن مهزيار: تَغَدَّيتُ مَعَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام فَأَتى بِقَطاةٍ، فَقالَ: إنَّهُ مُبارَكٌ، وكانَ أبي عليه السلام يُعجِبُهُ، وكانَ يَأمُرُ أن يُطعَمَ صاحِبُ اليَرَقانِ يُشوى لَهُ؛ فَإِنَّهُ يَنفَعُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص312 ح5، مكارم الأخلاق: ج1 ص349 ح1134، بحارالأنوار: ج66 ص74 ح69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن مهزيار ـ: با امام باقر عليه السلام شام خوردم. قَطايى [پُخته] آورد و فرمود: «اين، داراى بركت است و پدرم از آن خوشش مى آمد و دستور مى داد: آن را سرخ كرده، به شخص مبتلا به يَرقان بخورانند كه برايش مفيد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكمأة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 11: الكَمأَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 11: قارچ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قارْچ، در ميان رُستنى‏ها به گياهى گفته مى‏شود كه ريشه و برگ و گل ندارد و فاقد سبزينه (كُلروفيل) است. شكلش معمولاً چترى است و غالبا در جاهاى مرطوب و يا در تنه درختان مى‏رويد (فرهنگ فارسى عميد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسيارى از قارچ‏هاى گوشتدار ـ كه داراى چتر و پايه هستند ـ سمّى و غير خوراكى اند؛ امّا قارچ‏هاى دودى ـ كه كروى و بدون پايه‏اند ـ هيچ يك سمّى نيستند (دائرة المعارف فارسى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الكَمأَةُ مِنَ المَنِّ، والمَنُّ مِنَ الجَنَّةِ، وماؤُها شِفاءٌ لِلعَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص370 ح2، المحاسن: ج2 ص335 ح2150 كلاهما عن عبد الرحمن بن زيد عن الإمام الصادق عليه السلام، طبّ الأئمّة لابني بسطام: ص82 عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر عن أبيه عن جدّه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج62 ص208 ح3؛ صحيح البخاري: ج4 ص1627 ح4208 وص 1700 ح4363 وج 5 ص2159 ح5381 كلّها عن سعيد بن زيد، سنن ابن ماجة: ج2 ص1142 ح3453 عن أبي سعيد الخدري وجابر وليس في الأربعة الأخيرة «والمنّ من الجنّة»، كنزالعمّال: ج10 ص50 ح28308.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قارچ، از «مَنّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره است به آيه شريف: «وَ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوَى» (بقره: آيه 57).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(خوراك آسمانى بنى اسرائيل)» است و مَنّ، از بهشت است و آب آن، درمانِ چشم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الكَمأَةُ مِن نَبتِ الجَنَّةِ، وماؤُها نافِعٌ مِن وَجَعِ العَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص335 ح2149 عن إبراهيم بن عليّ الرافعي عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج66 ص232 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: قارچ، از گياهان بهشتى است و آب آن براى چشم درد، مفيد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن اُمامة بنت أبي العاص بن الربيع&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هي اُمامة بنت أبي العاص واُمّها زينب بنت رسول اللّه صلى الله عليه و آله، تزوّجها أمير المؤمنين عليه السلام بوصيّة فاطمة عليهاالسلام، وروي في بعض الروايات أنّ الإمام أنجبها محمّدا الأوسط (موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب عليه السلام: ج1 ص110).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الكافي عن اُمامة بنت أبي العاص بن الربيع&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هي اُمامة بنت أبي العاص واُمّها زينب بنت رسول اللّه صلى الله عليه و آله، تزوّجها أمير المؤمنين عليه السلام بوصيّة فاطمة عليهاالسلام، وروي في بعض الروايات أنّ الإمام أنجبها محمّدا الأوسط (موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب عليه السلام: ج1 ص110).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: أتاني أميرُ المُؤمِنينَ عَلِيٌّ عليه السلام في شَهرِ رَمَضانَ، فَاُتِيَ بِعَشاءٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في الكافي و المحاسن المطبوع، وفي بحار الأنوار وبعض نسخ المحاسن: «فاُتي بقثّاء»، والظاهر أنّه الصواب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَمرٍ وكَمأَةٍ فَأَكَلَ عليه السلام، وكانَ يُحِبُّ الكَمأَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص369 ح1، المحاسن: ج2 ص335 ح2151، بحارالأنوار: ج66 ص232 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اُمامه، دختر ابو العاص بن ربيع&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مادر او، زينب (دختر پيامبر خدا) بود. امير مؤمنان عليه السلام به توصيه فاطمه عليهاالسلام با او ازدواج كرد. در برخى روايات است كه امام على عليه السلام، محمّد اوسط را از او داشته است (ر. ك: دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام: ج1 ص147).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: امير مؤمنان على عليه السلام، در ماه رمضان، پيش من آمد. براى او خيار چَنبر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمه اين كلمه، بر اساس متن بحار الأنوار ـ كه صحيح تر است ـ انجام گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خرما و قارچ آورده شد و او خورد. او قارچ را دوست داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 12: السُّكَّر&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11 / 12: شِكر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، شكر خاصّى است كه در آن عصر، مصرف داشته است و احتمالاً همان است كه امروزه، اطبّاى سنّتى، آن را «طَبَرزد» مى‏نامند (ر.ك: دائرة المعارف طبّ اسلامى، نورانى: ج5، بحار الأنوار: ج59 ص297 «السكر و أنواعه و فوائده»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أبي عمير رفعه عن أبي عبد اللّه عليه السلام: شَكا إلَيهِ رَجُلٌ الوَبا، فَقالَ لَهُ: وأَينَ أنتَ عَنِ الطَّيِّبِ المُبارَكِ؟! قالَ: قُلتُ: ومَا الطَّيِّبُ المُبارَكُ؟ فَقالَ: سُلَيمانِيُّكُم هذا، فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إنَّ أوَّلَ مَنِ اتَّخَذَ السُّكَّرَ سُلَيمانُ بنُ داودَ عليهماالسلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص333 ح7، بحارالأنوار: ج66 ص298 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن ابى عمير، در باره امام صادق عليه السلام ـ: مردى نزد امام عليه السلام از وبا شكايت كرد. فرمود: «چرا از آن پاكِ بابركت استفاده نمى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: پاكِ بابركت چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «همين سليمانى خودتان!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه فرمود: «اوّلين كسى كه شِكر درست كرد، سليمان بن داوود عليه السلام بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَئِن كانَ الجُبنُ يَضُرُّ مِن كُلِّ شَيءِ ولا يَنفَعُ فَإِنَّ السُّكَّرَ يَنفَعُ مِن كُلِّ شَيءٍ ولا يَضُرُّ مِن شَيءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص333 ح2، المحاسن: ج2 ص302 ح2001 كلاهما عن عبد العزيز العبدي، بحارالأنوار: ج66 ص299 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اگر پنير، براى هر چيزى زيان دارد و فايده اى ندارد، شِكر براى هر چيزى مفيد است و زيانى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: مَن أخَذَ سُكَّرَتَينِ عِندَ النَّومِ كانَت لَهُ شِفاءً مِن كُلِّ داءٍ إلَا السّامَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص363 ح1187 عن عليّ بن يقطين، بحارالأنوار: ج66 ص300 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: هر كس به هنگام خواب، دو قطعه شِكر بخورد، براى هر دردش درمان است، مگر مرگ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-عشر-أشربة-ذات-بركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني عشر: أشربة ذات بركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوازدهم: نوشيدنى هاى با بركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ماء-المطر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 1: ماءُ المَطَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 1: آب باران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُّبَارَكًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصِيدِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ق: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از آسمان، آبى بابركت فرو فرستاديم. پس به سبب آن، باغ ها و دانه هاى درو كردنى را رويانديم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُّبَارَكًا» ـ: لَيسَ مِن ماءٍ فِي الأَرضِ إلّا وقَد خالَطَهُ ماءُ السَّماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص387 ح1 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام، بحارالأنوار: ج66 ص447.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در باره آيه: «و از آسمان، آبى بابركت فرو فرستاديم» ـ: هيچ آبى در زمين نيست، مگر آن كه آب آسمان به آن آميخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: رُوِيَ عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: عَلَّمَني جَبرَئيلُ عليه السلام دَواءً لا يُحتاجُ مَعَهُ إلى دَواءٍ، فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما ذلِكَ الدَّواءُ؟ قالَ: يُؤخَذُ ماءُ المَطَرِ قَبلَ أن يَنزِلَ إلَى الأَرضِ، ثُمَّ يُجعَلُ في إناءٍ نَظيفٍ، ويُقرَأُ عَلَيهِ «الحَمدُ» إلى آخِرِها سَبعينَ مَرَّةً، و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» وَ«المُعَوِّذَتَينِ» سَبعينَ مَرَّةً، ثُمَّ يُشرَبُ مِنهُ قَدَحا بِالغَداةِ، وقَدَحا بِالعَشِيِ. قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: وَالَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ؛ لَيَنزِعَنَّ اللّهُ ذلِكَ الدّاءَ مِن بَدَنِهِ وعِظامِهِ ومِخَخِهِ وعُروقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص233 ح2559، الدعوات: ص183 ح507 نحوه، بحارالأنوار: ج62 ص269 ح65.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده است كه: «جبرئيل عليه السلام دارويى به من آموخت كه با وجود آن، به هيچ دارويى، نياز نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آن دارو چيست، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «[اين كه] آب باران را، پيش از آن كه به زمين برسد، بگيرند و در ظرف تميزى قرار دهند و سوره حمد را هفتاد بار و سوره قل هو اللّه أحد و مُعوَّذَتَين (سوره ناس و فلق) را هفتاد بار بر آن بخوانند. آن گاه از آن، يك پياله صبح ناشتا و يك پياله شب هنگام بنوشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «سوگند به آن كه مرا به حق برانگيخت، خداوند، آن بيمارى [مورد نظر] را از بدن و استخوان ها و مغز استخوان ها و رگ هايش ريشه كن مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِشرَبوا ماءَ السَّماءِ؛ فَإِنَّهُ يُطَهِّرُ البَدَنَ ويَدفَعُ الأَسقامَ، قالَ اللّهُ عز و جل: «وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاءً لِّيُطَهِّرَكُم بِهِ وَيُذْهِبَ عَنكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الأَْقْدَامَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص387 ح2، المحاسن: ج2 ص401 ح2402 كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص636 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج10 ص115 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آب آسمان بنوشيد، كه بدن را تميز و بيمارى ها را برطرف مى كند. خداوند فرموده است: «و براى شما از آسمان، آبى فرو مى فرستد كه با آن، پاكتان كند و پليدىِ شيطان را از شما ببرد و دل هايتان را محكم و گام هايتان را استوار سازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام إذا أصابَهُ المَطَرُ مَسَحَ بِهِ صَلعَتَهُ وقالَ: بَرَكَةٌ مِنَ السَّماءِ، لَم يُصِبها يَدٌ ولا سِقاءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص185 ح511، بحارالأنوار: ج59 ص384 ح29 وج 62 ص270 ح67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: هر گاه به امير مؤمنان عليه السلام باران مى خورد، آن را به سر خود مى كشيد و مى فرمود: «بركتى از آسمان است كه نه دستى به آن رسيده و نه مَشكى به آن خورده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ماء-زمزم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 2: ماءُ زَمزَمَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 2: آب زمزم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: خَيرُ ماءٍ عَلى وَجهِ الأَرضِ ماءُ زَمزَمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج11 ص80 ح11167، المعجم الأوسط: ج4 ص179 ح3912 وج 8 ص112 ح8129 كلّها عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج12 ص225 ح34779 وراجع: الدرّ المنثور: ج4 ص150 وبحارالأنوار: ج60 ص45 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بهترين آبى كه روى زمين است، آب زمزم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَستَهدي مِن ماءِ زَمزَمَ وهُوَ بِالمَدينَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج5 ص471 ح1657 عن عبد اللّه بن ميمون عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص208 ح2166، المحاسن: ج2 ص400 ح2399 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج99 ص244 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر صلى الله عليه و آله [آن گاه] كه در مدينه بود، مى خواست كه برايش از آب زمزم، هديه بياورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: كانَ ابنُ عَبّاسٍ إذا شَرِبَ ماءَ زَمزَمَ قالَ: اللّهُمَّ أسأَ لُكَ عِلما نافِعا، ورِزقا واسِعا، وشِفاءً مِن كُلِّ داءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص646 ح1739 وراجع: الكافي: ج6 ص386 ح4، المحاسن: ج2 ص399 ح2396، طبّ الأئمّة لابني بسطام: ص52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن عبّاس هر گاه از آب زمزم مى نوشيد، مى گفت: «خدايا! از تو دانشى سودمند، روزى اى گسترده، و درمانى براى هر درد مى طلبم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: عَن بَعضِ أصحابِنا رَفَعَهُ: إذا شَرِبتَ مِن ماءِ زَمزَمَ فَقُل: «اللّهُمَّ اجعَلهُ عِلما نافِعا، ورِزقا واسِعا، وشِفاءً مِن كُلِّ داءٍ وسُقمٍ». وكانَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام يَقولُ إذا شَرِبَ مِن زَمزَمَ: «بِسمِ اللّهِ؛ الحَمدُ للّهِِ؛ الشُّكرُ للّهِِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص400 ح2400، بحارالأنوار: ج99 ص244 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: از بعضى اصحاب ما روايت شده است كه: هر گاه از آب زمزم نوشيدى، بگو: «خداوندا! آن را دانشى سودمند، روزى اى گسترده، و درمانى براى هر درد و بيمارى قرار بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام هر گاه از آب زمزم مى نوشيد، مى فرمود: «بسم اللّه. الحمدُ للّهِ. الشكرُ للّهِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ماء-الفرات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 3: ماءُ الفُراتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 3: آب فرات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يَنزِلُ فِي الفُراتِ كُلَّ يَومٍ مَثاقيلُ مِن بَرَكَةِ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج1 ص55 عن عبد اللّه بن مسعود، كنزالعمّال: ج12 ص345 ح35339.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر روز، چند مثقال از بركت بهشت در آب فُرات، نازل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ في صِفَةِ الفُراتِ ـ: إنَّ مَلَكا يَهبِطُ مِنَ السَّماءِ في كُلِّ لَيلَةٍ مَعَهُ ثَلاثَةُ مَثاقيلَ مِسكا مِن مِسكِ الجَنَّةِ، فَيَطرَحُها فِي الفُراتِ، وما مِن نَهرٍ في شَرقِ الأَرضِ ولا غَربِها أعظَمَ بَرَكَةً مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص389 ح6، تهذيب الأحكام: ج6 ص38 ح78، المزار للمفيد: ص16 ح2 وفيهما «إنّ اللّه جلّ جلاله يهبط ملكا...»، كامل الزيارات: ص108 ح105 كلّها عن حكيم بن جبير الأسدي، بحارالأنوار: ج100 ص230 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در توصيف فرات ـ: هر شب، فرشته اى از آسمان، فرود مى آيد كه همراهش سه مثقال مُشك از مُشك هاى بهشت است و آنها را در فرات مى افكند. در شرق و غرب زمين، هيچ نهرى بابركت تر از آن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن عبد اللّه بن سليمان: لَمّا قَدِمَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام الكوفَةَ في زَمَنِ أبِي العَبّاسِ، جاءَ عَلى دابَّتِهِ في ثِيابِ سَفَرِهِ حَتّى وَقَفَ عَلى جِسرِ الكوفَةِ، ثُمَّ قالَ لِغُلامِهِ: اِسقِني، فَأَخَذَ كوزَ مَلّاحٍ فَغَرَفَ فيهِ وسَقاهُ وشَرِبَ الماءَ وهُوَ يَسيلُ عَلى لِحيَتِهِ وثِيابِهِ، ثُمَّ استَزادَهُ فَزادَهُ، ثُمَّ استَزادَهُ فَزادَهُ، فَحَمِدَ اللّهَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه السلام: نَهرٌ ما أعظَمَ بَرَكَتَهُ! أما إنَّهُ يَسقُطُ فيهِ كُلَّ يَومٍ سَبعُ قَطَراتٍ مِنَ الجَنَّةِ، أما لَو عَلِمَ النّاسُ ما فيهِ مِنَ البَرَكَةِ لَضَرَبُوا الأَخبِيَةَ عَلى حافَتَيهِ، ولَولا ما يَدخُلُهُ مِنَ الخَطّائينَ مَا اغتَمَسَ فيهِ ذو عاهَةٍ إلّا بَرِئَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص38 ح81، المزار للمفيد: ص17 ح1، كامل الزيارات: ص108 ح107، بحارالأنوار: ج100 ص229 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از عبد اللّه بن سليمان ـ: در زمان ابو العبّاس [سفّاح]، امام صادق عليه السلام، هنگامى كه به كوفه آمد، سوار بر مركب خود و در همان لباس سفر آمد تا به پل كوفه رسيد. آن گاه ايستاد و به غلامش فرمود: «به من آب بده». وى ظرف آب ملّاحى را گرفت و آن را پر از آب كرد و به امام عليه السلام داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام، آن را نوشيد، در حالى كه آب بر محاسن و لباس هايش مى ريخت. سپس باز هم آب خواست. غلام، آب داد. بار ديگر آب خواست. غلام به او آب داد. پس امام عليه السلام خدا را سپاس گفت و فرمود: «چه رود بابركتى! آگاه باشيد كه روزى هفت قطره از بهشت، در آن مى ريزد. اگر مردم مى دانستند چه بركتى در آن است، در ساحل آن، خيمه مى زدند. اگر نبود آنچه از خطاكاران وارد آن مى شود، هيچ بيمار و عليلى وارد آن نمى شد، مگر آن كه بهبود مى يافت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العسل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 4: العَسَل&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 4: عسل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِّلنَّاسِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«از دل زنبور عسل، نوشيدنى اى به رنگ هاى گوناگون، بيرون مى آيد كه در آن براى مردم، درمان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحدیث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عز و جل جَعَلَ البَرَكَةَ فِي العَسَلِ، وفيهِ شِفاءٌ مِنَ الأَوجاعِ، وقَد بارَكَ عَلَيهِ سَبعونَ نَبِيّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص359 ح1173 عن الإمام الرضا عليه السلام، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص275 ح15 عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن أبيه عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، الدعوات: ص151 ح406 عن الإمام عليّ عليه السلام وليس فيه «إنّ اللّه عز و جل »، بحارالأنوار: ج66 ص294 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، بركت را در عسل قرار داده است. شفاى دردها در آن است و هفتاد پيامبر براى بركت آن، دعا كرده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما طُلِبَ الدَّواءُ بِشَيءٍ أفضَلَ مِن شَربَةِ عَسَلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج10 ص20 ح28168، الجامع الصغير: ج2 ص499 ح7935 كلاهما نقلاً عن أبي نعيم في الطبّ عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از هيچ چيزى همانند شربتى از عسل، درمان نجسته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِالشِّفاءَينِ: العَسَلِ، وَالقُرآنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1142 ح3452، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص222 ح7435 وص 447 ح8225، السنن الكبرى: ج9 ص579 ح19565، تاريخ بغداد: ج11 ص385 الرقم 6258، حياة الحيوان الكبرى: ج2 ص344، حلية الأولياء: ج7 ص133 وفيه «القرآن والعسل» وكلّها عن عبد اللّه، كنزالعمّال: ج10 ص8 ح28102؛ بحارالأنوار: ج66 ص295 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر شما باد دو درمان: عسل و قرآن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: العَسَلُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ، ولا داءَ فيهِ؛ يُقِلُّ البَلغَمَ ويَجلُو القَلبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص359 ح1172، بحارالأنوار: ج66 ص294 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: عسل، درمان هر دردى است و هيچ بيمارى اى در آن نيست؛ بلغم را مى كاهد و دل را روشن مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَعقُ العَسَلِ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ، قالَ اللّهُ عز و جل: «يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِّلنَّاسِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهُوَ مَعَ قِراءَةِ القُرآنِ ومَضغُ اللُّبانِ يُذيبُ البَلغَمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص332 ح2، المحاسن: ج2 ص299 ح1989 كلاهما عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، الخصال: ص623 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام، تحف العقول: ص113 وليس فيه «وهو مع قراءة القرآن»، بحارالأنوار: ج10 ص101 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ليسيدن عسل، درمان هر درد است. خداوند فرموده است: «از دل زنبور عسل، نوشيدنى اى به رنگ هاى گوناگون، بيرون مى آيد كه در آن براى مردم، درمان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عسل به همراه قرائت قرآن و جَويدن كُندُر، بلغم را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَا استَشفَى النّاسُ بِمِثلِ العَسَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص332 ح1 عن محمّد بن سوقة، و ج6 ص332 ح5، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص351 ح4235 كلاهما عن موسى بن بكر عن الإمام الكاظم عليه السلام وفيهما «مريض» بدل «الناس»، المحاسن: ج2 ص300 ح1994 عن محمّد بن سوقة، بحارالأنوار: ج66 ص292 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردم به چيزى همچون عسل، درمان نگرفته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: العَسَلُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ إذا أخَذتَهُ مِن شَهدِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص300 ح1992 عن بعض أصحابنا، بحارالأنوار: ج66 ص292 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: عسل، درمان هر دردى است، آن گاه كه آن را از كندو بگيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبو الحسن عليه السلام ـ حينَ سُئِلَ عَنِ الحُمَّى الغِبِّ الغالِبَةِ ـ: يُؤخَذُ العَسَلُ وَالشّونيزُ ويُلعَقُ مِنهُ ثَلاثُ لَعَقاتٍ، فَإِنَّها تَنقَلِعُ. وهُمَا المُبارَكانِ؛ قالَ اللّهُ تَعالى فِي العَسَلِ: «يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِّلنَّاسِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة لابني بسطام: ص51 عن الحسن بن شاذان عن أبي جعفر، بحارالأنوار: ج62 ص100 ح23 وص 227 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام ـ وقتى از وى در باره تب شَديدِ يك روز در ميان پرسيدند ـ: عسل و سياه دانه را بگيرند و سه قاشق از آن بخورند. ريشه كن مى شود و اين دو، داراى بركت اند. خداوند در باره عسل فرموده است: «از دل زنبور عسل، نوشيدنى اى به رنگ هاى گوناگون، بيرون مى آيد كه در آن براى مردم، درمان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اللبن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 5: اللَّبَن&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 5: شير&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن عائشة: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا اُتِيَ بِلَبَنٍ قالَ: بَرَكَةٌ أو بَرَكَتانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1103 ح3321، كنزالعمّال: ج15 ص455 ح41807 نقلاً عن ابن جرير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از عايشه ـ: هر گاه براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شير مى آوردند، مى فرمود: «يك بركت، يا دو بركت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما أنزَلَ اللّهُ تَعالى مِن داءٍ إلّا وقَد أنزَلَ لَهُ شِفاءً، وفي ألبانِ البَقَرِ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص218 ح7423 عن عبد اللّه، كنزالعمّال: ج10 ص31 ح28216.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، هيچ دردى نازل نكرده، مگر آن كه درمانش را هم نازل كرده است، و در شير گاو، درمان هر دردى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله إذا شَرِبَ اللَّبَنَ قالَ: اللّهُمَّ بارِك لَنا فيهِ وزِدنا مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص336 ح3 عن ابن القدّاح، المحاسن: ج2 ص291 ح1956 عن عبد اللّه بن المغيرة عن الإمام الكاظم عليه السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص130 ح456، بحارالأنوار: ج66 ص100 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه شير مى نوشيد، مى فرمود: «خدايا! آن را بر ما مبارك گردان و براى ما از آن بيفزاى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لَم يَكُن رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ طَعاما ولا يَشرَبُ شَرابا إلّا قالَ: «اللّهُمَّ بارِك لَنا فيهِ وأَبدِلنا بِهِ خَيرا مِنهُ» إلَا اللَّبَنَ؛ فَإِنَّهُ كانَ يَقولُ: «اللّهُمَّ بارِك لَنا فيهِ وزِدنا مِنهُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص336 ح1، المحاسن: ج2 ص291 ح1955 كلاهما عن عبد اللّه بن سليمان، بحارالأنوار: ج66 ص100 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، هرگز غذايى نمى خورد و نوشيدنى اى نمى نوشيد، مگر آن كه مى فرمود: «خدايا! در آن براى ما بركت قرار بده و براى ما بهتر از آن را جايگزين گردان»، مگر شير را، كه وقتى مى نوشيد، مى فرمود: «خدايا! براى ما در آن، بركت قرار بده و براى ما از آن بيفزاى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن سَقاهُ اللّهُ لَبَنا فَليَقُل: «اللّهُمَّ بارِك لَنا فيهِ، وزِدنا مِنهُ»؛ فَإِنّي لا أعلَمُ ما يُجزِئُ مِنَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ إلَا اللَّبَنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1103 ح3322 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه خداوند به او شير نوشانْد، بگويد: «خدايا! در آن براى ما بركت قرار بده و براى ما از آن بيفزاى»؛ چرا كه من جز شير، چيزى را نمى شناسم كه جايگزين خوراك و نوشيدنى باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِأَلبانِ البَقَرِ؛ فَإِنَّها تُخلَطُ مَعَ كُلِّ الشَّجَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص337 ح3 عن زرارة عن أحدهما عليهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شير گاو بنوشيد؛ چرا كه با هر گياهى آميخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَداوَوا بِأَلبانِ البَقَرِ؛ فَإِنّي أرجو أن يَجعَلَ اللّهُ فيها شِفاءَهُ؛ فَإِنَّها تَأكُلُ مِنَ الشَّجَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج10 ص14 ح9788 عن عبد اللّه بن مسعود، كنزالعمّال: ج10 ص29 ح28208.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با شير گاو، مداوا كنيد، كه من اميد دارم خداوند، شفاى خود را در آن قرار دهد؛ زيرا [گاو] از هر گياهى مى خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِأَلبانِ البَقَرِ وسُمنانِها، وإيّاكُم ولُحومَها! فَإِنَّ ألبانَها وسُمنانَها دَواءٌ وشِفاءٌ، ولُحومَها داءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص448 ح8232 عن عبد اللّه بن مسعود، كنزالعمّال: ج10 ص31 ح28218 وراجع: المعجم الكبير: ج25 ص42 ح79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از شير و روغن گاو&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روغن گاو، در مقابل همه سم ها مقاومت مى كند و اگر به صورت بمالند، لك و خال آن را از بين مى برد (تاج العروس: ج18 ص294).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخوريد و از گوشت آن، پرهيز كنيد؛ چرا كه شير و روغن گاو، درمان و شفاست و گوشت آن، درد[زا].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَحمُ البَقَرِ داءٌ، وسَمنُها شِفاءٌ، ولَبَنُها دَواءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص112 ح365، الخصال: ص637 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، بحارالأنوار: ج66 ص74 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوشت گاو، درد[زا] است، روغنش شفاست، و شيرش درمان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَحمُ البَقَرِ داءٌ، ولَبَنُها دَواءٌ. ولَحمُ الغَنَمِ دَواءٌ، ولَبَنُها داءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص23، بحارالأنوار: ج62 ص296.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوشت گاو، درد[زا] است و شيرش دواست؛ [ولى] گوشت گوسفند، دواست و شيرش درد[زا].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ألبانُ البَقَرِ دَواءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص337 ح1 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شير گاو، داروست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حَسوُ اللَّبَنِ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ إلَا المَوتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص636 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج66 ص95 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نوشيدن شير، درمان هر درد است، جز مرگ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ألبانُ البَقَرِ دَواءٌ، وسُمونُها شِفاءٌ، ولُحومُها داءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص311 ح3 عن إسماعيل بن أبي زياد، بحارالأنوار: ج62 ص83 ح6 نقلاً عن مكارم الأخلاق وليس فيه «وسمونها شفاء ولحومها داء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شير گاو، درمان است و روغن آن، شفاست و گوشت آن، درد[زا] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي الحسن الأصبهاني: كُنتُ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَقالَ لَهُ رَجُلٌ وأَنَا أسمَعُ: جُعِلتُ فِداكَ، إنّي أجِدُ الضَّعفَ في بَدَني، فَقالَ لَهُ: عَلَيكَ بِاللَّبَنِ؛ فَإِنَّهُ يُنبِتُ اللَّحمَ ويَشُدُّ العَظمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص336 ح7، المحاسن: ج2 ص292 ح1961، بحارالأنوار: ج66 ص102 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو الحسن اصفهانى ـ: در محضر امام صادق عليه السلام بودم. مى شنيدم كه مردى به امام عليه السلام گفت: فدايت شوم! در بدنم احساس ضعف مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام به او فرمود: «شير بخور؛ چون گوشت را مى روياند و استخوان را محكم مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي البلاد: شَكَوتُ إلى أبي جَعفَرٍ عليه السلام ذَرَبَ مَعِدَتي، فَقالَ: ما يَمنَعُكَ مِن ألبانِ البَقَرِ؟ فَقالَ لي: شَرِبتَها قَطُّ؟ فَقُلتُ: مِرارا، قالَ: فَكَيفَ وَجَدتَها؟ تَدبُغُ المَعِدَةَ، وتَكسُو الكُليَتَينِ الشَّحمَ، وتُشَهِّي الطَّعامَ؟ فَقالَ: لَو كانَت أيّامُهُ لَخَرَجتُ أنَا وأَنتَ إلى يَنبُعَ حَتّى نَشرَبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص294 ح1969، بحارالأنوار: ج66 ص103 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از ابو بلاد ـ: به امام باقر عليه السلام از شكمْ رَوِش (اسهال) شكايت كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چرا شير گاو نمى خورى؟ آيا تا به حال خورده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بارها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن را چگونه يافتى؟ شير گاو، معده را دبّاغى مى كند، كليه ها را از چربى مى پوشاند، و اشتهاآور است». سپس فرمود: «اگر فصلش بود، با هم به يَنبُع&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَنبُع: شهرى آباد و سرسبز در حجاز، در ساحل درياى سرخ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى رفتيم تا از آن بنوشيم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;لبن-الام-للصبي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 6: لَبَنُ الاُمِّ لِلصَّبِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 6: شير مادر براى نوزاد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ما مِن لَبَنٍ يُرضَعُ بِهِ الصَّبِيُ أعظَمَ بَرَكَةً عَلَيهِ مِن لَبَنِ اُمِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص40 ح1، تهذيب الأحكام: ج8 ص108 ح365 كلاهما عن طلحة بن زيد عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص475 ح4663.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هيچ شيرى براى تغذيه كودك، بابركت تر از شير مادرش نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 7: الخَلّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12 / 7: سركه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: نِعمَ الإِدامُ الخَلُّ، اللّهُمَّ بارِك فِي الخَلِّ، فَإِنَّهُ كانَ إدامَ الأَنبِياءِ قَبلي، ولَم يَفتَقِر بَيتٌ فيهِ خَلٌّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1102 ح3318 عن اُمّ سعد، كنزالعمّال: ج15 ص284 ح41014؛ مكارم الأخلاق: ج1 ص414 ح1402 وفيه «بارك لنا» وليس فيه ذيله، بحارالأنوار: ج66 ص303 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سركه، خورشت خوبى است. خدايا! براى ما در سركه بركت قرار بده. سركه، خورشت پيامبرانِ پيش از من بوده است و خانه اى كه در آن، سركه باشد، دچار تهى دستى نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-عشر-حرف-ذات-بركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث عشر: حرف ذات بركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سيزدهم: شغل هاى بابركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزراعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 1: الزِّراعَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 1: كشاورزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اُطلُبُوا الرِّزقَ في خَبايَا الأَرضِ ـ يَعني فِي الحَرثِ وَالزِّراعَةِ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج1 ص80 ح243، مسند أبي يعلى: ج4 ص253 ح4367، مسند الشهاب: ج1 ص404 ح694 «التمسوا» بدل «اطلبوا» وكلّها عن عائشة، تفسير القرطبي: ج13 ص15، كنزالعمّال: ج4 ص21 ح9302 نقلاً عن المعجم الكبير وشُعَب الإيمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: روزى را در نهفته هاى زمين بجوييد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس در ادامه حديث، توضيح داده است: «يعنى در كشت و زرع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن مُسلِمٍ يَغرِسُ غَرسا أو يَزرَعُ زَرعا، فَيَأكُلُ مِنهُ طَيرٌ أو إنسانٌ أو بَهيمَةٌ، إلّا كانَ لَهُ بِهِ صَدَقَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص817 ح2195، صحيح مسلم: ج3 ص1189 ح12، مسند ابن حنبل: ج4 ص295 ح12497، تاريخ بغداد: ج11 ص260 الرقم 6019 وليس فيه «طير» وكلّها عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مسلمانى نيست كه نهالى بنشاند يا زراعتى بكارد و پرنده اى يا انسانى يا حيوانى از آن بخورد، مگر اين كه آن براى او صدقه شمرده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن زَرَعَ زَرعا فَأَكَلَ مِنهُ الطَّيرُ أوِ العافِيَةُ، كانَ لَهُ بِهِ صَدَقَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص564 ح16558 عن خلّاد بن السائب عن أبيه وج 10 ص295 ح27111 عن اُمّ مبشر نحوه، كنزالعمّال: ج3 ص892 ح9054.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس كِشتى بكارد و پرنده يا جنبده اى از آن بخورد، آن براى او صدقه اى خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: قَدِمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله المَدينَةَ فَقالَ: يا مَعشَرَ قُرَيشٍ، إنَّكُم تُحِبُّونَ الماشِيَةَ فَأَقِلّوا مِنها، فَإِنَّكُم بِأَقَلِّ الأَرضِ مَطَرا، وَاحتَرِثوا؛ فَإِنَّ الحَرثَ مُبارَكٌ؛ وأَكثِروا فيهِ مِنَ الجَماجِمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص229 ح11753 عن عليّ بن عمر عن أبيه، كنزالعمّال: ج4 ص31 ح9348 وفيه من «احترثوا...» وص 33 ص9359 وص 129 ح9876.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به مدينه آمد. آن گاه فرمود: «اى گروه قريش! شما دام، دوست داريد. از آن بكاهيد؛ چرا كه شما در سرزمينى كم باران هستيد، و به كشاورزى بپردازيد؛ چرا كه كشاورزى، بركت است، و جمجمه ها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استخوان هايى كه در مزارع عَلَم و آويزان مى كرده اند براى ترساندن پرندگان و نيز دفع چشم زخم [چيزى مثل مترسك] (فيض القدير: ج1 ص246).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را در آن [مزارع] زياد كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن وَجَدَ ماءً وتُرابا ثُمَّ افتَقَرَ؛ فَأَبعَدَهُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص115 ح404 عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج103 ص65 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس آب و خاكى بيابد و سپس تهى دست بمانَد، خدايش دور كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: قيلَ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أيُ أموالِنا أفضَلُ؟ قالَ: الحَرثُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج64 ص124 نقلاً عن الزمخشري في الفائق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفتند: كدام يك از دارايى هاى ما، برتر است؟ فرمود: «كِشت ها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ أبي يَقولُ: خَيرُ الأَعمالِ الحَرثُ؛ تَزرَعُهُ فَيَأكُلُ مِنهُ البَرُّ وَالفاجِرُ، أمَّا البَرُّ فَما أكَلَ مِن شَيءٍ اِستَغفَرَ لَكَ، وأَمَّا الفاجِرُ فَما أكَلَ مِنهُ مِن شَيءٍ لَعَنَهُ، ويَأكُلُ مِنهُ البَهائِمُ وَالطَّيرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص260 ح5 عن أحمد بن أبي عبد اللّه عن بعض أصحابنا، جامع الأحاديث للقمّي: ص188 نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص69 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پدرم مى فرمود: «كشاورزى، بهترينِ كارهاست. دانه را مى كارى و نيكوكار و بدكار، از آن مى خورند: نيكوكار، هر مقدار كه چيزى بخورد، براى تو آمرزش مى طلبد، و بدكار، هر آنچه او از آن مى خورد، لعنتش مى كند. و چارپايان و پرندگان هم از آن مى خورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الكيمِياءُ الأَكبَرُ الزِّراعَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص261 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كشاورزى، بزرگ ترين كيمياگرى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الزّارِعونَ كُنوزُ الأَنامِ، يَزرَعونَ طَيِّبا أخرَجَهُ اللّهُ عز و جل، وهُم يَومَ القِيامَةِ أحسَنُ النّاسِ مَقاما، وأَقرَبُهُم مَنزِلَةً، يُدعَونَ المُبارَكينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص261 ح7 عن يزيد بن هارون.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كشاورزان، گنجينه هاى مردم اند. چيز پاكيزه اى مى كارند كه خداوند، آن را رويانده است. آنان در روز قيامت، جايگاهى بهتر از همه دارند، منزلتشان از همه به خدا نزديك تر است و آنان را «مبارك» مى خوانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: سُئِلَ عَلِيٌّ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: ص12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: الزّارِعونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص253 ح3916، تفسير العيّاشي: ج2 ص222 ح6 عن الحسن بن ظريف عن محمّد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: از على عليه السلام در باره سخن خداوند: «توكّل كنندگان، بر خداوند، توكّل كنند» پرسيدند. فرمود: «كشاورزان [، مقصودند]».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن يزيد بن هارون الواسطيّ: سَأَلتُ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ عليه السلام عَنِ الفَلّاحينَ، فَقالَ: هُمُ الزّارِعونَ كُنوزَ اللّهِ في أرضِهِ، وما فِي الأَعمالِ شَيءٌ أحَبُّ إلَى اللّهِ مِنَ الزِّراعَةِ، وما بَعَثَ اللّهُ نَبِيّا إلّا زارِعا، إلّا إدريسَ عليه السلام كانَ خَيّاطا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص384 ح1138، عوالي اللآلي: ج3 ص204 ح40 وفيه «سأل هارون بن يزيد الواسطي الباقر عليه السلام...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از يزيد بن هارون واسطى ـ: از امام صادق عليه السلام در باره كشاورزان پرسيدم. فرمود: «آنان، كِشتگرانِ گنج هاى خدا در زمين او هستند. نزد خدا، هيچ يك از اعمال، محبوب تر از كشاورزى نيست و خداوند، هيچ پيامبرى را برنينگيخت، مگر آن كه كشاورز بود، جز ادريس عليه السلام كه خيّاط بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ميزان الحكمة: ج5 ص480 (غرس الشجر).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ميزان الحكمة: ج5 ص480 (درختكارى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التجارة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 2: التِّجارَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 2: تجارت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ البَرَكَةَ فِي التِّجارَةِ، ولا يُفقِرُ اللّهُ صاحِبَها إلّا تاجِرا حالِفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج13 ص9 ح14574 نقلاً عن تفسير أبي الفتوح الرازي عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت در تجارت (داد و ستد) است و خداوند، تجارت پيشه را تهى دست نمى كند، مگر آن را كه اهل سوگند خوردن باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الخَيرُ عَشَرَةُ أجزاءٍ، أفضَلُهَا التِّجارَةُ؛ إذا أخَذَ الحَقَّ وأَعطَى الحَقَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج13 ص9 ح14572 نقلاً عن تفسير أبي الفتوح الرازي عن أبي اُمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خير، ده بخش است. برترينِ آنها، تجارت است، هر گاه به حق داد و ستد كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البَرَكَةُ عَشَرَةُ أجزاءٍ، تِسعَةُ أعشارِها فِي التِّجارَةِ، وَالعُشرُ الباقي فِي الجُلودِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص445 ح44 عن عبد المؤمن الأنصاري عن الإمام الباقر عليه السلام. وقال الشيخ الصدوق رحمهم الله في ذيل الحديث: يعني بالجلود: الغنم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت، ده بخش است: نُه دهم آن، در تجارت است و يك دهم باقى مانده، در پرورش گوسفند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين ترجمه، با توجّه به تفسير شيخ صدوق در ذيل حديث مذكور در الخصال است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِتَّجِروا بارَكَ اللّهُ لَكُم؛ فَإِنّي قَد سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: الرِّزقُ عَشَرَةُ أجزاءٍ، تِسعَةُ أجزاءٍ فِي التِّجارَةِ وواحِدَةٌ في غَيرِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص319 ح59 عن الفضل بن أبي قرّة عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص192 ح3722، عدّة الداعي: ص72، بحارالأنوار: ج103 ص13 ح60 وراجع: عوالي اللآلي: ج2 ص242 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تجارت كنيد تا خداوند به شما بركت دهد؛ زيرا من از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمود: «روزى، ده بخش است: نُه بخش، در تجارت است و يك بخش، در غير آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَعَرَّضوا لِلتِّجارَةِ؛ فَإِنَّ فيها غِنىً لَكُم عَمّا في أيدِي النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص149 ح9 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص193 ح3723، الخصال: ص621 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام وزاد في آخره «إنّ اللّه عز و جل يحبّ العبد المحترف الأمين»، بحارالأنوار: ج103 ص96 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به سراغ داد و ستد برويد، كه براى شماست در آن، بى نيازى از آنچه در دست مردم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ تِسعَةَ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح3، تهذيب الأحكام: ج7 ص3 ح5 كلاهما عن محمّد الزعفراني، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص233 ح3858 عن روح، بحارالأنوار: ج64 ص118 ح1؛ كنزالعمّال: ج4 ص30 ح9342 نقلاً عن سنن سعيد بن منصور.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نُه دهم روزى، در داد و ستد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: التِّجارَةُ تَزيدُ فِي العَقلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص148 ح2 عن أبي بكير عمّن حدّثه، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص191 ح3717.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: تجارت، عقل را مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجارة-البز&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 3: تِجارَةُ البَزِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 3: بزّازى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بزّازى، از واژه «بَزّ» ساخته شده است. «بَزّ»، جامه است. نوعى از جامه، يا وسايل خانه بخصوص پوشاك را نيز گفته اند (ر.ك: لسان العرب: ج5 ص311).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَلَيكَ بِالبَزِّ؛ فَإِنَّ فيهِ تِسعَةَ أعشارِ البَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج4 ص32 ح9356 نقلاً عن الديلمي عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بزّازى كن، كه نُه دهم بركت، در آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أنَّهُ استَحَبَّ تِجارَةَ البَزِّ وكَرِهَ تِجارَةَ الحِنطَةِ؛ وذلِكَ لِما فيها مِنَ الحُكرَةِ المُضِرَّةِ بِالمُسلِمينَ، فَإِن لَم يَكُن ذلِكَ فَلَيسَ التِّجارَةُ بِها مُحَرَّمَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص16 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام ـ در باره پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: ايشان بزّازى را دوست مى داشت و از تجارت گندم، خوشش نمى آمد؛ چرا كه در آن، احتكارى است كه براى مسلمانان، زيانبار است، كه اگر آن (احتكار) نباشد، تجارت با آن، حرام نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن أبي هريرة: سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله: بِمَ تَأمُرُني أن أتَّجِرَ؟ قالَ: عَلَيكَ بِالبَزِّ، ثُمَّ سَأَ لَهُ: بِمَ تَأمُرُني أن أتَّجِرَ؟ ثَلاثا، قالَ: عَلَيكَ بِالبَزِّ؛ فَإِنَّ صاحِبَ البَزِّ يُعجِبُهُ أن يَكونَ النّاسُ بِخَيرٍ وفي خِصبٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج10 ص152 الرقم 5305، كنزالعمّال: ج4 ص31 ح9346 وفيه من «عليك بالبزّ فإنّ...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از ابو هريره ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيد: مرا دستور مى دهى كه چه چيزى داد و ستد كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بزّازى كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس پرسيد: مرا دستور مى دهى كه چه چيزى داد و ستد كنم؟ (سه بار).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بزّازى كن؛ چرا كه پارچه فروش، دوست دارد كه مردم در خير و فراوانىِ نعمت باشند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخياطة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 4: الخِياطَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 4: خيّاطى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَمَلُ الأَبرارِ مِن رِجالِ اُمَّتِيَ الخِياطَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج9 ص15 الرقم 4613، ربيع الأبرار: ج2 ص535 وليس فيه «اُمّتي» وكلاهما عن سهل بن سعد؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص41 وليس فيه «اُمّتي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خيّاطى، كار مردان نيك امّت من است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل عن سعيد بن المسيّب: إنَّ لُقمانَ الحَكيمَ كانَ خَيّاطا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل: ص64، المعارف لابن قتيبة: ص55 وليس فيه «الحكيم»، ربيع الأبرار: ج2 ص535 وفيه «النبيّ» بدل «الحكيم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابن حنبل ـ به نقل از سعيد بن مُسَيّب ـ: لقمان حكيم، خيّاط بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء عن وهب بن مُنبه: أنزَلَ اللّهُ عَلى إدريسَ ثَلاثينَ صَحيفَةً. وهُوَ أوَّلُ مَن خَطَّ بِالقَلَمِ، وأَوَّلُ مَن خاطَ الثِّيابَ ولَبِسَها، وكانَ مَن كانَ قَبلَهُ يَلبَسونَ الجُلودَ. وكانَ كُلَّما خاطَ سَبَّحَ اللّهَ وهَلَّلَهُ وكَبَّرَهُ ووَحَّدَهُ ومَجَّدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياءللراوندي: ص79 ح61، بحارالأنوار: ج11ص279ح9 وراجع: مجمع البيان: ج6 ص802.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء ـ به نقل از وهب بن مُنبه ـ: خداوند، سى صحيفه (نوشته) را بر ادريس عليه السلام نازل كرد. او اوّلين كسى بود كه با قلم، خط نگاشت و نخستين كسى بود كه جامه دوخت و آن را پوشيد و پيش از او، مردم، پوست مى پوشيدند. وى، هر گاه مى دوخت، خدا را تسبيح مى گفت و ستايش مى نمود و او را به يگانگى و عظمت مى ستود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الغزل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 5: الغَزل&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 5: ريسندگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَمَلُ الأَبرارِ مِنَ النِّساءِ المِغزَلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج9 ص15 الرقم 4613، ربيع الأبرار: ج2 ص535 كلاهما عن سهل بن سعد، كنزالعمّال: ج4 ص31 ح9347 نقلاً عن ابن لال وابن عساكر؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ريسندگى، كار زنانِ نيك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن اُمّ الحسن النخعيّة: مَرَّ بي أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام فَقالَ: أيُّ شَيءٍ تَصنَعينَ يا اُمَّ الحَسَنِ؟ قُلتُ: أغزِلُ، فَقالَ: أما إنَّهُ أحَلُّ الكَسبِ ـ أو مِن أحَلِّ الكَسبِ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص311 ح32، تهذيب الأحكام: ج6 ص382 ح1127 وليس فيه «أو من أحلّ الكسب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اُمّ الحسن نخعى ـ: امير مؤمنان عليه السلام بر من گذشت و پرسيد: «اُمّ الحسن! چه مى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: مى ريسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آگاه باش كه ريسندگى، حلال ترين كسب است» يا فرمود: «از حلال ترين كسب هاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي عن محمّد بن خالد الضبّي: مَرَّ إبراهيمُ النَّخَعِيُّ عَلَى امرَأَةٍ وهِيَ جالِسَةٌ عَلى بابِ دارِها بُكرَةً، وكانَ يُقالُ لَها: اُمُّ بَكرٍ، وفي يَدِها مِغزَلٌ تَغزِلُ بِهِ، فَقالَ: يا اُمَّ بَكرٍ، أما كَبِرتِ؟! ألَم يَأنِ لَكِ أن تَضَعي هذَا المِغَزَلَ؟! فَقالَت: وكَيفَ أضَعُهُ وسَمِعتُ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام يَقولُ: هُوَ مِن طَيِّباتِ الكَسبِ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص150 ح494، بحارالأنوار: ج103 ص53 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشى ـ به نقل از محمّد بن خالد ضبّى ـ: ابراهيم نخعى، بر زنى به نام ام بكر گذشت كه صبح زود، جلوى خانه اش نشسته بود و در دستش دوكى بود و با آن نخ مى ريسيد. گفت: اى اُمّ بكر! پير نشدى؟ آيا وقت آن نشده كه اين دوك را كنار بگذارى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چگونه كنار بگذارم، كه از على بن ابى طالب، امير مؤمنان عليه السلام، شنيدم كه مى فرمود: «آن، از پاكيزه ترين كسب هاست»؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الامور-3&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 6: تِلكَ الاُمورُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13 / 6: و اين چند كار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ثَلاثٌ فيهِنَّ البَرَكَةُ: البَيعُ إلى أجَلٍ، وَالمُقارَضَةُ، وأخلاطُ البُرِّ بِالشَّعيرِ لِلبَيتِ لا لِلبَيعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص768 ح2289، مشكاة المصابيح: ج2 ص116 ح2936، تاريخ دمشق: ج21 ص263 ح4783 كلّها عن صهيب، كنزالعمّال: ج4 ص47 ح9436.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در سه چيز، بركت است: فروشِ مدّت دار (نسيه دادن جنس تا وقت مقرّر)، وام دادن، و آميختن گندم و جو براى [مصرف در] خانه و نه براى فروش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-عشر-دور-بعض-الأذكار-والعبادات-والأدعية-في-البركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع عشر: دور بعض الأذكار والعبادات والأدعية في البركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهاردهم: تأثير برخى از ذكرها و عبادت ها و دعاها در بركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستغفار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 1: الاِستِغفار&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 1: استغفار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَنِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِى فَضْلٍ فَضْلَهُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اين كه از پروردگارتان آمرزش بخواهيد و به سوى او باز گرديد، تا شما را به بهره اى نيكو تا زمانى معيّن، بهره مند سازد و به هر صاحب فضلى، پاداش نيكى اش را بدهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَيَاقَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَ لَا تَتَوَلَّوْاْ مُجْرِمِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اى قوم من! از پروردگارتان آمرزش بخواهيد و به سوى او باز گرديد تا باران رحمتش را از آسمان بر شما فراوان ببارد و نيرويى بر نيروى شما بيفزايد، و هرگز گنهكارانه، روى گردان نشويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن لَزِمَ الاِستِغفارَ جَعَلَ اللّهُ لَهُ مِن كُلِّ ضيقٍ مَخرَجا، ومِن كُلِّ هَمٍّ فَرَجا، ورَزَقَهُ مِن حَيثُ لا يَحتَسِبُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج2 ص85 ح1518، سنن ابن ماجة: ج2 ص1255 ح3819، السنن الكبرى: ج3 ص490 ح6421، مسند ابن حنبل: ج1 ص535 ح2234 وفيه «أكثر» بدل «لزم» وكلّها عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج1 ص476 ح2069؛ الجعفريّات: ص228 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، عدّة الداعي: ص249 عن الإمام الصادق عليه السلام، أعلام الدين: ص294 وفيها «أكثر» بدل «لزم»، بحارالأنوار: ج77 ص172 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه پيوسته آمرزش خواه باشد، خداوند براى او در هر تنگنايى، راهى براى بيرون آمدن، و در هر اندوهى، گشايشى قرار مى دهد، و از آن جا كه او نمى پندارد، روزى اش مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أكثِرُوا الِاستِغفارَ تَجلِبُوا الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص615 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص106 عن الإمام عليّ عليه السلام، كنز الفوائد: ج2 ص197 وفيهما «فإنّه يجلب الرزق»، بحارالأنوار: ج93 ص278 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بسيار استغفار كنيد تا روزى را فراهم آوريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في خُطبَةٍ لَهُ ـ: قَد جَعَلَ اللّهُ سُبحانَهُ الاِستِغفارَ سَبَبا لِدُرورِ الرِّزقِ، ورَحمَةِ الخَلقِ، فَقالَ سُبحانَهُ: «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا...»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوح: 10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَرَحِمَ اللّهُ امرَأً اِستَقبَلَ تَوبَتَهُ، وَاستَقالَ خَطيئَتَهُ، وبادَرَ مَنِيَّتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 143، أعلام الدين: ص285، بحارالأنوار: ج91 ص313 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يكى از سخنرانى هاى ايشان ـ: خداوند سبحان، استغفار را مايه فراوانىِ روزى و رحمت مردم قرار داده و فرموده است: «از پروردگارتان آمرزش بخواهيد؛ همانا او بسيار آمرزنده است...». پس، رحمت خدا بر كسى باد كه به توبه اش روى آورد و از خطايش پوزش طلبد و پيش از مرگش كارى بكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة عن أيّوب بن العبّاس بن الحسن: إنَّ أعرابِيّا شَكا إلى أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام شَكوى لَحِقَتهُ، وضيقا فِي الحالِ، وكَثرَةً مِنَ العِيالِ، فَقالَ لَهُ: عَلَيكَ بِالاِستِغفارِ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا». فَمَضَى الرَّجُلُ وعادَ إلَيهِ فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنّي قَدِ استَغفَرتُ اللّهَ كَثيرا وما أرى فَرَجا مِمّا أنَا فيهِ! فَقالَ: لَعَلَّكَ لا تُحسِنُ الاِستِغفارَ! قالَ: عَلِّمني، فَقالَ: أخلِص نِيَّتَكَ وأَطِع رَبَّكَ وقُل:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ مِن كُلِّ ذَنبٍ قَوِيَ عَلَيهِ بَدَني بِعافِيَتِكَ، أو نالَتهُ قُدرَتي بِفَضلِ نِعمَتِكَ، أو بَسَطتُ إلَيهِ يَدي بِسابِغِ رِزقِكَ، أوِ اتَّكَلتُ فيهِ عِندَ خَوفي مِنهُ عَلى أمانِكَ ووَثِقتُ فيهِ بِحِلمِكَ، وعَوَّلتُ فيهِ عَلى كَرَمِ عَفوِكَ، اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ مِن كُلِّ ذَنبٍ خِفتُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي كنزالعمّال: «خُنتُ» مكان «خفت» وهو الأقرب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيهِ أمانَتي، أو بَخَستُ فيهِ نَفسي، أو قَدَّمتُ فيهِ لَذّاتي، أو آثَرتُ فيهِ شَهوَتي، أو سَعَيتُ فيهِ لِغَيري، أوِ استَغوَيتُ إلَيهِ مَن تَبِعَني، أو غَلَبتُ فيهِ بِفَضلِ حيلَتي، أو أحَلتُ فيهِ عَلى مَولايَ فَلَم يُعاجِلني عَلى فِعلي؛ إذ كُنتَ سُبحانَكَ كارِها لِمَعصِيَتي غَيرَ مُريدِها مِنّي، لكِن سَبَقَ عِلمُكَ فِيَ بِاختِياري وَاستِعمالِ مُرادي وإيثاري، فَحَلُمتَ عَنّي ولَم تُدخِلني فيهِ جَبرا، ولَم تَحمِلني عَلَيهِ قَهرا، ولَم تَظلِمني شَيئا، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا صاحِبي في شِدَّتي، يا مُؤنِسي في وَحدَتي، يا حافِظي في غُربَتي، يا وَلِيِّي في نِعمَتي. يا كاشِفَ كُربَتي، يا مُستَمِعَ دَعوَتي، يا راحِمَ عَبرَتي، يا مُقيلَ عَثرَتي. يا إلهي بِالتَّحقيقِ،يا رُكنِيَ الوَثيقَ،يا جاري لِلضّيقِ، يا مَولايَ الشَّفيقَ، يا رَبَّ البَيتِ العَتيقِ، أخرِجني مِن حَلقِ المَضيقِ إلى سَعَةِ الطَّريقِ، بِفَرَجٍ مِن عِندِكَ قَريبٍ وَثيقٍ،وَاكشِف عَنّي كُلَّ شِدَّةٍ وضيقٍ،وَاكفِني ما اُطيقُ وما لا اُطيقُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ فَرِّج عَنّي كُلَّ هَمٍّ وغَمٍّ، وأَخرِجني مِن كُلِّ حُزنٍ وكَربٍ، يا فارِجَ الهَمِّ وكاشِفَ الغَمِّ، ويا مُنزِلَ القَطرِ، ويا مُجيبَ دَعوَةِ المُضطَرِّ، يا رَحمانَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ورَحيمَهُما، صَلِّ عَلى خِيَرَتِكَ مِن خَلقِكَ وعَلى آلِهِ الطَّيِّبينَ الطّاهِرينَ، وفَرِّج عَنّي ما ضاقَ بِهِ صَدري، وعيلَ مِنهُ صَبري، وقَلَّت فيهِ حيلَتي، وضَعُفَت لَهُ قُوَّتي، يا كاشِفَ كُلِّ ضُرٍّ وبَلِيَّةٍ، ويا عالِمَ كُلِّ سِرٍّ وخَفِيَّةٍ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ، «وَ أُفَوِّضُ أَمْرِى إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرُ بِالْعِبَادِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غافر: 44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وما تَوفيقي إلّا بِاللّهِ، عَلَيهِ تَوَكَّلتُ وهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظيمِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الأَعرابِيُ: فَاستَغفَرتُ بِذلِكَ مِرارا، فَكَشَفَ اللّهُ عَنِّيَ الغَمَّ وَالضّيقَ، ووَسَّعَ عَلَيَ فِي الرِّزقِ، وأَزالَ المِحنَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة: ج1 ص42، كنزالعمّال: ج2 ص258 ح3966.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرج بعد الشدّة ـ به نقل از ايّوب بن عبّاس بن حسن ـ: باديه نشينى از رنجى كه داشت و از تنگناى زندگى و فراوانى اهل و عيال، به امير مؤمنان عليه السلام شِكوه كرد. امام عليه السلام فرمود: «استغفار كن؛ چرا كه خداوند مى فرمايد: «از پروردگارتان آمرزش بخواهيد؛ همانا او بسيار آمرزنده است»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد رفت و بار ديگر آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من بسيار استغفار كردم؛ ولى در كارم گشايشى نديدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شايد استغفار كردن نمى دانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: مرا بياموز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نيّت خويش را خالص كن و از پروردگارت فرمان بردارى كن و بگو: خدايا! از هر گناهى كه بدنم با عافيت بخشىِ تو، بر انجام دادن آن، نيرو يافته است، و از هر گناهى كه به فضل نعمت تو، بر آن، توان يافته ام، يا در سايه روزىِ فراوان تو، به آن دست گشوده ام، يا در انجام دادن آن به بردبارى و امان تو ـ آن گاه كه از آن ترس داشتم ـ اعتماد كرده و به بزرگوارى و عفو تو تكيه داشته ام، از تو آمرزش مى خواهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوندا! از هر گناهى كه در آن، نسبت به امانتم خيانت كرده ام،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترجمه اين كلمه، بر اساس متن كنز العمّال ـ كه صحيح تر است ـ انجام گرفته است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا جان خود را ارزان فروخته ام، يا كاميابى هايم را مقدّم داشته و خواسته دلم را برگزيده ام، يا براى ديگرى سخن چينى كرده ام، يا پيروان خودم را به گم راهى كشانده ام، يا به كمك نيرنگ خويش، چيرگى يافته ام، يا بر مولاى خودم، نيرنگ زده ام و او هم در كيفر من، شتاب نكرده است، از تو آمرزش مى خواهم؛ چرا كه تو ـ اى خداى سبحان ـ نافرمانى ام را خوش نمى داشتى و&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن را از من نمى خواستى؛ ليكن پيش تر مى دانستى كه من با اختيار و اراده و گزينش خودم، آن را انجام مى دهم. پس با من بردبارى ورزيدى و مرا به اجبار، به آن وا نداشتى و آن را به زور، بر من تحميل نكردى و هيچ ستمى به من نكردى، اى مهربان ترينِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى همراه من در گرفتارى ام، اى مونس من در تنهايى ام، اى نگهبان من در غربتم، اى صاحب من در نعمتم، اى زداينده رنجم، اى شنواى دعايم، اى ترحّم كننده بر اشكم، اى بخشاينده لغزشم، اى خداى راستينِ من، اى تكيه گاه استوارم، اى همسايه تنگنايم، اى مولاى مهربانم، اى خداى خانه عتيق (كعبه)! مرا با گشايشى نزديك و استوارْ از سوى خودت، از كام تنگنايى، به وسعت راه، برون آر، و هر سختى و تنگنايى را از من، برطرف ساز، و نسبت به آنچه در توان من يا بيرون از توان من است، كفايتم كن!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! هر اندوه و غمى را از من برطرف ساز و هر غصّه و رنجى را از من برون آر، اى زداينده اندوه و برطرف سازنده غم! اى فرستنده باران، اى پاسخگوى دعاى گرفتار، اى بخشاينده و مهربانِ دنيا و آخرت! بر برگزيده خود از آفريده هايت و بر دودمان پاك او، درود فرست و از من، اندوهى را كه سينه ام را تنگ كرده و صبرم را به پايان آورده و چاره ام را كاسته و توانم بر آن ناتوان شده، برطرف ساز، اى زداينده هر رنج و بلا، اى داناى هر راز و پنهان، اى مهربان ترينِ مهربانان! «و همه كارم را به خدا وا مى گذارم؛ همانا خداوند به بندگان، بيناست» «و توفيقم جز از سوى خدا نيست».&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر او تكيه كرده ام و او پروردگار عرش عظيم است&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن باديه نشين گفت: با اين دعا، بارها از خداوند، آمرزش خواستم. پس اندوه و تنگنايىِ مرا زدود و روزى ام را افزود و رنجم را برطرف ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِسُفيانَ حينَ سَأَ لَهُ أن يُعَلِّمَهُ ما لَم يَفقَه ـ: يا أبا عَبدِ اللّهِ، إذا جاءَكَ ما تُحِبُّ فَأَكثِر مِنَ الحَمدِ، وإذا جاءَكَ ما تَكرَهُ فَأَكثِر مِن «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ»، وإذَا استَبطَأتَ الرِّزقَ فَأَكثِر مِنَ الاِستِغفارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إحقاق الحقّ: ج12 ص267.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ خطاب به سفيان، آن گاه كه از ايشان درخواست كرد كه به او&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چيزى بياموزد كه نمى دانسته است ـ: اى ابو عبد اللّه! هر گاه چيزى برايت پيش آمد كه دوست دارى، خدا را زياد ستايش كن، و هرگاه چيزى برايت پيش آمد كه دوست ندارى، زياد «لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلّا باللّه» بگو، و اگر روزى ات به تأخير افتاد، زياد استغفار كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التسمية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 2: التَّسمِيَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 2: بسم اللّه گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا قالَ العَبدُ: «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» قالَ اللّهُ ـ جَلَّ جَلالُهُ ـ: بَدَأَ عَبدي بِاسمي، وحَقٌّ عَلَيَّ أن اُتَمِّمَ لَهُ اُمورَهُ، واُبارِكَ لَهُ في أحوالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص300 ح59، الأمالي للصدوق: ص239 ح253 كلاهما عن يوسف بن محمّد بن زياد وعليّ بن محمّد بن سيّار عن أبويهما عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج92 ص226 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه بنده بگويد: بسم اللّه الرحمن الرحيم، خداى متعال مى گويد: «بنده من با نام من آغاز كرد. بر من است كه كارهايش را به انجام رسانم و او را در همه حال، بركت دهم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحميد-والصلاة-على-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 3: التَّحميدُ وَالصَّلاةُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 3: حمد گفتن و صلوات فرستادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُلُّ أمرٍ ذي بالٍ لا يُبدَأُ فيهِ بِحَمدِ اللّهِ وَالصَّلاةِ عَلَيَّ فَهُوَ أقطَعُ أبتَرُ، مَمحوقٌ مِن كُلِّ بَرَكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج1 ص558 ح2510 نقلاً عن الرهاوي عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر امر مهمّى كه با حمد خداوند و درود فرستادن بر من آغاز نشود، بريده و ناقص و تهى از هر بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 4: الصَّلاة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 4: نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الصَّلاةُ مِن شَرائِعِ الدّينِ، وفيها مَرضاةُ الرَّبِّ عز و جل، فَهِيَ مِنهاجُ الأَنبِياءِ. ولِلمُصَلّي حُبُّ المَلائِكَةِ، وهُدىً، وإيمانٌ، ونورُ المَعرِفَةِ، وبَرَكَةٌ فِي الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص522 ح11 عن ضمرة بن حبيب، بحارالأنوار: ج82 ص231 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نماز، از آيين هاى دين است و رضاى پروردگار، در آن است و آن، راه پيامبران است. براى نمازگزار، محبّت فرشتگان، هدايت، ايمان، فروغ معرفت، و بركت در روزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ثَلاثٌ لَو يَعلَمُ النّاسُ ما فيهِنِّ ما اُخِذنَ إلّا بِسَهمَةٍ؛ حِرصا عَلى ما فيهِنَّ مِنَ الخَيرِ وَالبَرَكَةِ: التَّأذينُ بِالصَّلاةِ، وَالتَّهجيرُ بِالجَماعاتِ، وَالصَّلاةُ في أوَّلِ الصُّفوفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج15 ص814 ح43235 نقلاً عن ابن النجّار عن أبي هريرة وج 16 ص235 ح44290.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه كار است كه اگر مردم مى دانستند چه [ثوابى] در آنهاست، آن سه كار جز با قرعه افكندن، به دست نمى آمد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى همگان براى انجام دادن آنها مى شتافتند و در نتيجه، لازم مى آمد كه قرعه كشى شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، به شوق خير و بركتى كه در آنهاست: اذان گفتن براى نماز، شتافتن به سوى [نماز] جماعت، و [خواندن] نماز در صف اوّل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاق بن يزيد: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: جُعِلتُ فِداكَ، يَسبِقُنِي الإِمامُ بِالرَّكعَةِ فَتَكونُ لي واحِدَةٌ ولَهُ ثِنتانِ؛ فَأَتَشَهَّدُ كُلَّما قَعَدتُ؟ فَقالَ: نَعَم؛ فَإِنَّمَا التَّشَهُّدُ بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص381 ح3، تهذيب الأحكام: ج3 ص270 ح779.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن يزيد ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: امامِ جماعت، از من يك ركعت، جلوتر است، [بدين ترتيب كه] ركعت اوّل من و ركعت دوم اوست. آيا هر گاه نشستم، تشهّد بخوانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، همانا تشهّد، بركت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صلاة-الليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 5: صَلاةُ اللَّيلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 5: نماز شب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: صَلاةُ اللَّيلِ مَرضاةٌ لِلرَّبِّ، وحُبُّ المَلائِكَةِ، وسُنَّةُ الأَنبِياءِ، ونورُ المَعرِفَةِ، وأَصلُ الإِيمانِ، وراحَةُ الأَبدانِ، وكَراهِيَةٌ لِلشَّيطانِ، وسِلاحٌ عَلَى الأَعداءِ، وإجابَةٌ لِلدُّعاءِ، وقَبولُ الأَعمالِ، وبَرَكَةٌ فِي الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص191 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج87 ص161 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نماز شب، [موجب] رضايت پروردگار، دوستى با فرشتگان، سنّت پيامبران، فروغ معرفت، ريشه ايمان، آسايش بدن ها، مايه ناراحتى شيطان، سلاحى بر ضدّ دشمنان، و مايه اجابت دعا و قبولى اعمال و بركت در روزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: صَلاةُ اللَّيلِ تُحَسِّنُ الوَجهَ، وتُحَسِّنُ الخُلُقَ، وتُطَيِّبُ الرّيحَ، وتُدِرُّ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص64 ح8 عن معاوية بن عمّار الدهني، الدعوات: ص77 ح184، بحارالأنوار: ج87 ص153 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نماز شب، چهره را زيبا، اخلاق را نيكو، بو را خوش، و روزى را سرشار مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَذَبَ مَن زَعَمَ أنَّهُ يُصَلّي بِاللَّيلِ ويَجوعُ بِالنَّهارِ! إنَّ اللّهَ تَعالى ضَمِنَ بِصَلاةِ اللَّيلِ قوتَ النَّهارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص120 ح456، ثواب الأعمال: ص64 ح5 كلاهما عن عمر بن عليّ عن عمّه [محمّد بن عمر] عمّن حدّثه، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص474 ح1371، بحارالأنوار: ج87 ص153 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دروغ مى گويد آن كه مى گويد نماز شب مى خواند و با اين حال، در روز، گرسنه است؛ چرا كه خداى متعال به سبب نماز شب، روزىِ روز را تضمين كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 6: الحَجّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 6: حج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: حُجّوا تَستَغنوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص265 ح2387، المحاسن: ج2 ص79 ح1203 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، دعائم الإسلام: ج1 ص342 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج99 ص11 ح30؛ المصنّف لعبدالرزّاق: ج5 ص11 ح8819 عن صفوان بن سليم، الفردوس: ج2 ص130 ح2663 عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج5 ص10 ح11822.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: حج بگزاريد تا بى نياز شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: حُجّوا وَاعتَمِروا؛ تَصِحَّ أبدانُكُم، وتَتَّسِع أرزاقُكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص252 ح1 عن خالد القلانسي عن الإمام الصادق عليه السلام، ثواب الأعمال: ص70 ح3 عن عليّ بن أسباط رفعه إلى الإمام الصادق عليه السلام، الدعوات: ص76 ح181 وفيهما «أجسامكم» بدل «أبدانكم»، بحارالأنوار: ج99 ص25 ح106.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: حج و عمره بگزاريد تا بدن هايتان سالم و روزى هايتان افزون گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: صهذه الموسوعة: ج12 ص384 (البركة / الفصل الثالث: ما يوجب بركة العمر / نيّة الحجّ بعد الرجوع من مكّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخير والبركة فيالكتاب والسنّة: ص148 (الفصل الثاني: أسباب البركة / ما يوجب بركة العمر / استمرار الحجّ والعمرة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج12 ص385 (بركت / فصل سوم: آنچه موجب بركت عمر است / نيّت دوباره به حج رفتن بعد از برگشتن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خير و بركت از نگاه قرآن و حديث: ص149 (فصل سوم: اسباب نيكى / ريشه هاى عملى و اخلاقى / استمرار حج و عمره.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لبركة-المنزل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 7: الدُّعاءُ لِبَرَكَةِ المَنزِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 7: دعاى بركت منزل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ قُل رَّبِّ أَنزِلْنِى مُنزَلًا مُّبَارَكًا وَأَنتَ خَيْرُ الْمُنزِلِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و بگو: پروردگارا! مرا در منزلگاهى خجسته فرود آور، و تو بهترينِ فرود آورندگانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُ، إذا نَزَلتَ مَنزِلاً فَقُل: اللّهُمَّ أنزِلني مُنزَلاً مُبارَكا وأَنتَ خَيرُ المُنزِلينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص298 ح2508، المحاسن: ج2 ص124 ح1345 عن الإمام الكاظم عن أبيه عن جدّه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، الخصال: ص634 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، تحف العقول: ص122 عن الإمام عليّ عليه السلام و ليس فيهما «يا عليّ، إذا نزلت منزلاً»، بحارالأنوار: ج76 ص248 ح42.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به امام على عليه السلام ـ: اى على! هر گاه در جايى فرود آمدى، بگو: «خدايا! مرا در منزلگاهى خجسته فرود آور، و تو بهترينِ فرود آورندگانى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لبركة-الرزق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 8: الدُّعاءُ لِبَرَكَةِ الرِّزقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 8: دعاى بركت روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَاعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَن يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِّنَ السَّمَاءِ قَالَ اتَّقُواْ اللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ * قَالُواْ نُرِيدُ أَن نَّأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَن قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ * قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِّنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِّأَوَّلِنَا وَءَاخِرِنَا وَءَايَةً مِّنكَ وَارْزُقْنَا وَأَنتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 112 ـ 114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آن گاه كه حواريان گفتند: اى عيسى بن مريم! آيا پروردگارت مى تواند از آسمان، مائده اى (طعامى) بر ما فرود آورد؟ گفت: «اگر ايمان داريد، از خدا پروا كنيد». گفتند: مى خواهيم از آن بخوريم و دل هايمان اطمينان يابد و بدانيم كه به ما راست گفته اى و از گواهانِ بر آن باشيم. عيسى بن مريم گفت: «خدايا، پروردگارا! بر ما طعامى از آسمان فرو فرست تا براى اوّل و آخر ما، عيد باشد و نشانه اى از تو؛ و ما را روزى بده، و تو بهترينِ روزى دهندگانى»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ أنزَلَ مائِدَةً عَلى عيسى عليه السلام، وبارَكَ لَهُ في أربَعَةِ أرغِفَةٍ وسُمَيكاتٍ حَتّى أكَلَ وشَبِعَ مِنها أربَعَةُ آلافٍ وسَبعُمِئَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكريّ عليه السلام: ص195 ح91، بحارالأنوار: ج14 ص249 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، سفره اى بر عيسى عليه السلام فرو فرستاد و به چهار گرده نان و چند ماهى كوچك او چندان بركت داد كه چهار هزار و هفتصد نفر، از آن خوردند و سير شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ اغفِر لي ذَنبي، ووَسِّع لي في رِزقي، وبارِك لي في ما رَزَقتَني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص527 ح3500 عن أبي هريرة، مسند ابن حنبل: ج5 ص578 ح16599 وفيه «داري» بدل «رزقي» وج 9 ص61 ح23248 وفيه «ذاتي» بدل «في رزقي» وكلاهما عن عبيد بن القعقاع، المصنف لابن أبي شيبة: ج7 ص62 ح2 عن أبي موسى وفيه «داري» بدل «رزقي».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! گناهانم را بيامرز و روزى ام را وسعت بخش و در آنچه به من روزى داده اى، بركت قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَامنَعني مِنَ السَّرَفِ، وحَصِّن رِزقي مِنَ التَّلَفِ، ووَفِّر مَلَكَتي بِالبَرَكَةِ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص86 الدعاء 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: خدايا! بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا از اسراف، دور بدار و روزىِ مرا از تلف شدن، نگه دار و دارايى ام را با بركت دادن در آن، افزون بگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في مُناجاتِهِ ـ: اللّهُمَّ رَبَّ العالَمينَ، وأَحكَمَ الحاكِمينَ، وأَرحَمَ الرّاحِمينَ، أسأَ لُكَ مِنَ الشَّهادَةِ أقسَطَها... ومِنَ الزِّياداتِ أتَمَّها، ومِنَ البَرَكاتِ أعَمَّها، ومِنَ الصّالِحاتِ أعظَمَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج94 ص155 ح22 نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در مناجات خويش ـ: خدايا، اى پروردگار جهانيان، اى برترينِ داوران، و اى مهربان ترينِ مهربانان! از گواهى، عادلانه ترينش را... و از افزوده ها، كامل ترينش را، و از بركت ها، فراگيرترينش را، و از كارهاى شايسته، بزرگ ترينش را از تو مى خواهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في دُعائِهِ عِندَ زِيارَةِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام ـ: ... اللّهُمَّ وأَوسِع لِفَقيرِنا مِن سَعَتِكَ ما قَضَيتَ عَلى نَفسِكَ، وَالهُدى ما أبقَيتَنا، وَالكَرامَةَ ما أحيَيتَنا، وَالكَرامَةَ إذا تَوَفَّيتَنا، وَالحِفظَ في ما يَبقى مِن عُمُرِنا، وَالبَرَكَةَ في ما رَزَقتَنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص36 ح74 عن يونس بن ظبيان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در دعاى خويش به هنگام زيارت امير مؤمنان عليه السلام ـ: پروردگارا! از گشايش خويش، آنچه را بر خود حتمى ساخته اى، براى فقيرِ ما گشايش بخش، و تا ما را باقى داشته اى، هدايتمان كن، و ما را با كرامت، زنده بدار، و ما را با كرامت، بميران، و ما را در باقى مانده عمرمان نگه دار، و در آنچه روزى مان داده اى، بركت قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الدُّعاءِ بَعدَ الصَّلاةِ الكامِلَةِ ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وما قَسَمتَ لي مِن قِسمٍ أو رَزَقتَني مِن رِزقٍ فَاجعَلهُ حَلالاً طَيِّبا، واسِعا مُبارَكا، قَريبَ المَطلَبِ، سَهلَ المَأخَذِ، في يُسرٍ مِنكَ وعافِيَةٍ، وسَلامَةٍ وسَعادَةٍ، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمال الاُسبوع: ص198، بحارالأنوار: ج89 ص377 ح66.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در دعاى پس از نماز كامل ـ: خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و آنچه را برايم تقسيم كرده اى يا روزى نموده اى، حلال و پاك و فراوان و بابركت و دست يافتنى و آسان به دست آمدنى قرار بده، به همراه آسانى و عافيت و تن درستى و سعادت از سوى خود؛ همانا تو بر هر چيز، توانايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لبركة-الزواج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 9: الدُّعاءُ لِبَرَكَةِ الزَّواجِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 9: دعاى بركت ازدواج&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا زُفَّت إلَى الرَّجُلِ زَوجَتُهُ واُدخِلَت إلَيهِ فَليُصَلِّ رَكعَتَينِ، وَليَمسَح عَلى ناصِيَتِها، ثُمَّ ليَقُل: اللّهُمَّ بارِك لي في أهلي وبارِك لَها فِيَ، وما جَمَعتَ بَينَنا فَاجمَع بَينَنا في خَيرٍ ويُمنٍ وبَرَكَةٍ، وإذا جَعَلتَها فُرقَةً فَاجعَلها فُرقَةً إلى كُلِّ خَيرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ليَقُل: الحَمدُ للّهِِ الَّذي هَدى ضَلالَتي، وأَغنى فَقري، ونَعَشَ خُمولي، وأَعَزَّ ذِلَّتي، وآوى عَيلَتي، وزَوَّجَ عُزبَتي، وأَخدَمَ مِهنَتي، وآنَسَ وَحشَتي، ورَفَعَ خَسيسَتي؛ حَمدا كَثيرا طَيِّبا مُبارَكا عَلى ما أعطَيتَ يا رَبِّ، وعَلى ما قَسَمتَ، وعَلى ما أكرَمتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص210 ح772، الجعفريّات: ص109 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام نحوه، بحارالأنوار: ج103 ص268 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: [در شب زفاف،] هر گاه همسرِ كسى را نزد او فرستادند، دو ركعت نماز بخواند و دست بر پيشانى زن بكشد و بگويد: «خدايا! براى من در همسرم و براى همسرم در من، بركت قرار ده و تا آن گاه كه ميان ما را جمع مى كنى، با خير و خُجستگى و بركت باشد، و اگر ميان ما جدايى انداختى، جدايى را به سوى هر نيكى قرار بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بگويد: «سپاس، خدايى را كه از گم راهى، هدايتم نمود، فقرم را برطرف ساخت، بى حالىِ مرا نشاط بخشيد، ذلّتم را عزّت قرار داد، از تنگ دستى پناهم داد، مرا از بى همسرى در آورد، حرفه اى را به خدمت من گماشت، تنهايى ام را مونس بخشيد، و پستى ام را رفعت بخشيد؛ سپاسى فراوان، پاك و خجسته براى آنچه عطا كردى ـ اى پروردگار من ـ و براى آنچه قسمت (روزى) نمودى و براى آنچه كرامت بخشيدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي عبد اللّه البرقيّ رفعه: لَمّا زَوَّجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فاطِمَةَ عليهاالسلام قالوا: بِالرِّفاءِ وَالبَنينَ، فَقالَ: لا بَل عَلَى الخَيرِ وَالبَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص568 ح52، بحارالأنوار: ج43 ص144 ح46 وراجع: كنزالعمّال: ج16 ص484 ح45571 و 45572.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو عبد اللّه برقى ـ: چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فاطمه عليهاالسلام را به همسرى داد، گفتند: با سازش و با اولاد باشد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نه؛ بلكه [بگوييد: ] با خير و با بركت باشد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمل اليوم والليلة للنسائي عن ابن بريدة عن أبيه: إنَّ نَفَرا مِنَ الأَنصارِ قالوا لِعَلِيٍ عليه السلام: عِندَكَ فاطِمَةُ؟ فَدَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَسَلَّمَ عَلَيهِ، فَقالَ: ما حاجَةُ ابنِ أبي طالِبٍ؟ قالَ: ذَكَرتُ فاطِمَةَ بِنتَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، قالَ: مَرحَبا وأَهلاً، لَم يَزِدهُ عَلَيها، فَخَرَجَ إلَى الرَّهطِ مِنَ الأَنصارِ يَنتَظِرونَهُ، فَقالوا: ما وَراءَكَ؟ قالَ: ما أدري، غَيرَ أنَّهُ قالَ لي: مَرحَبا وأَهلاً، قالوا: يَكفيكَ مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله إحداهُما؛ قَد أعطاكَ الأَهلَ وأَعطاكَ الرُّحبَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا كانَ بَعدَ ذلِكَ بَعدَما زَوَّجَهُ قالَ: يا عَلِيُّ، إنَّهُ لابُدَّ لِلعُرسِ مِن وَليمَةٍ. قالَ سَعدٌ: عِندي كَبشٌ، وجَمَعَ لَهُ رَهطٌ مِنَ الأَنصارِ آصُعا مِن ذُرَةٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَلَمّا كانَ لَيلَةُ البِناءِ قالَ: لا تُحدِث شَيئا حَتّى تَلقاني، فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله بِماءٍ فَتَوَضَّأَ مِنهُ ثُمَّ أفرَغَهُ عَلى عَلِيٍ، فَقالَ: اللّهُمَّ بارِك فيهِما، وبارِك عَلَيهِما، وبارِك لَهُما في شِبلِهِما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمل اليوم والليلة للنسائي: ص253 ح258، عمل اليوم والليلة لابن السني: ص214 ح605 وفيه إلى «وأعطاك الرحب»، المعجم الكبير: ج2 ص20 ح1153 وفيه «بنائهما» بدل «شبلهما»، الصواعق المحرقة: ص234 وفيه «نسلهما» بدل «شبلهما»، كنزالعمّال: ج13 ص681 ح37745 نقلاً عن الروياني وابن عساكر؛ كشف الغمّة: ج1 ص365، بحارالأنوار: ج43 ص137 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمل اليوم و الليلة، نسايى ـ به نقل از ابو بريده، از پدرش ـ: گروهى از انصار به على عليه السلام گفتند: آيا فاطمه نزد توست؟ [على عليه السلام] نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و سلام داد. پيامبر صلى الله عليه و آله پرسيد: «پسر ابو طالب، چه كار دارد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: [براى ازدواج،] به ياد فاطمه دختر پيامبر خدا، افتادم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خوش آمدى!» و بيش از آن نفرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على عليه السلام نزد آن گروه از انصار كه منتظرش بودند، باز گشت. گفتند: چه خبر؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نمى دانم، جز اين كه به من فرمود: «خوش آمدى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: از پيامبر خدا، يكى از اين دو براى تو بس است. او به تو، هم همسر داده و هم گشايش. پس از آن، آن هنگام كه پيامبر صلى الله عليه و آله على عليه السلام را همسر مى داد، فرمود: «اى على! براى عروسى، مهمانى لازم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سعد گفت: من قوچى دارم. نيز گروهى از انصار، چند صاع&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاع، پيمانه اى است كه چهار مُد بگيرد. هر مد، يك چارك (حدود ده سير) است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذرّت فراهم آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون شب عروسى شد، پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «كارى نكن، تا مرا ديدار كنى» و آن گاه آبى طلبيد و با آن، وضو گرفت. سپس آن را به روى على عليه السلام ريخت و چنين دعا كرد: «خدايا! بر اين دو، مبارك گردان. بر اين دو، مبارك گردان، و براى اين دو و فرزندانشان مبارك گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصير: قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إذا تَزَوَّجَ أحَدُكُم كَيفَ يَصنَعُ؟ قُلتُ: لا أدري، قالَ: إذا هَمَّ بِذلِكَ فَليُصَلِّ رَكعَتَينِ ويَحمَدِ اللّهَ، ثُمَّ يَقولُ: اللّهُمَّ إنّي اُريدُ أن أتَزَوَّجَ، فَقَدِّر لي مِنَ النِّساءِ أعَفَّهُنَّ فَرجا، وأَحفَظَهُنَّ لي في نَفسِها وفي مالي، وأَوسَعَهُنَّ رِزقا، وأَعظَمَهُنَّ بَرَكَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص482 ح2 وج 5 ص501 ح3 عن أبي بصير عن الإمام الباقر عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص394 ح4387، تهذيب الأحكام: ج7 ص407 ح1627 وفيه «فأقدر» بدل «فقدّر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو بصير ـ: امام صادق عليه السلام به من فرمود: «وقتى يكى از شما ازدواج مى كند، چه مى كند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: نمى دانم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه به ازدواج تصميم گرفت، دو ركعت نماز بخواند و خدا را سپاس گويد. سپس بگويد: خداوندا! من مى خواهم ازدواج كنم. از زنان، آن را كه پاك دامن تر، خودنگهدارتر، مال نگهدارتر، خوش روزى تر، و بابركت تر است، برايم مقدّر ساز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لبركة-الصبي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 10: الدُّعاءُ لِبَرَكَةِ الصَّبِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 10: دعاى بركت كودك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عائشة: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُؤتى بِالصِّبيانِ، فَيَدعو لَهُم بِالبَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص328 ح5106.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عايشه ـ: كودكان را نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى آوردند. ايشان براى آنان دعا مى كرد كه بركت يابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل عن مدرك أبي الحجّاج: رَأَيتُ عَلِيّا لَهُ وَفرَةٌ، واُتِيَ بِصَبِيٍ فَبَرَكَ عَلَيهِ ومَسَحَ عَلى رَأسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة لابن حنبل: ج2 ص556 ح937.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فضائل الصحابة، ابن حنبل ـ به نقل از مُدرك (پدر حَجّاج) ـ: على عليه السلام را ديدم كه موى سرش تا گوشش رسيده بود. كودكى را نزد او آوردند. او تبرّكش نمود و بر سرش دست كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لبركة-الزرع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 11: الدُّعاءُ لِبَرَكَةِ الزَّرعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 11: دعاى بركت كِشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا أرَدتَ أن تَزرَعَ زَرعا فَخُذ قَبضَةً مِنَ البَذرِ وَاستَقبِلِ القِبلَةَ وقُل: «أَفَرَءَيْتُم مَّا تَحْرُثُونَ * ءَأَنتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الواقعة: 63 و 64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَ مَرّاتٍ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ تَقولُ: «بَلِ اللّهُ الزّارِعُ» ثَلاثَ مَرّاتٍ، ثُمَّ قُل: «اللّهُمَّ اجعَلهُ حَبّا مُبارَكا وَارزُقنا فيهِ السَّلامَةَ» ثُمَّ انثُرِالقَبضَةَ الَّتي في يَدِكَ فِي القَراحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص262 ح1 عن ابن بكير، مكارم الأخلاق: ج2 ص161 ح2394، بحارالأنوار: ج103 ص67 ح18 نقلاً عن كشف الغمّة وكلاهما عن الإمام الباقر عليه السلام نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه خواستى زراعت كنى، مشتى از بذر را بگير، رو به قبله بِايست و سه بار بگو: «آيا آنچه را كِشت مى كنيد، ملاحظه كرده ايد؟ آيا شما آن را [بى يارى ما] مى كاريد، يا ماييم كه زراعت مى كنيم؟». آن گاه سه بار مى گويى: «بلكه خداست كه مى كارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس بگو: «خدايا! آن را دانه اى بابركت قرار ده و به ما در آن، سلامت بخش». آن گاه آن مشت [بذر] را كه در دست توست، به مزرعه بيفشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لبركة-اليوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 12: الدُّعاءُ لِبَرَكَةِ اليَومِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 12: دعاى بركت روز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ كانَ يَقولُ عِندَ استيقاظِهِ مِن نَومِهِ ـ: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ خَيرَ هذَا اليَومِ ونورَهُ، وهُداهُ وبَرَكَتَهُ، وطَهورَهُ ومُعافاتَهُ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ خَيرَهُ وخَيرَ ما فيهِ، وأَعوذُ بِكَ مِن شَرِّهِ وشَرِّ ما بَعدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص94 ح181، بحارالأنوار: ج16 ص253.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ وقتى از خواب بيدار مى شد، اين دعا را مى خوانْد ـ: پروردگارا! از تو خير و روشنى، و هدايت و بركت، و پاكى و عافيتِ اين روز را مى طلبم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! از تو خيرِ اين روز و خير آنچه را در آن است، مى خواهم و از شرّ اين روز و شرّ آنچه پس از آن است، به تو پناه مى برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِعَمّارٍ السّاباطِيِّ ـ: تَقولُ إذا طَلَعَ الفَجرُ: الحَمدُ للّهِِ فالِقِ الإِصباحِ، سُبحانَ رَبِّ المَساءِ وَالصَّباحِ، اللّهُمَّ صَبِّح آلَ مُحَمَّدٍ بِبَرَكَةٍ وعافِيَةٍ، وسُرورٍ وقُرَّةِ عَينٍ، اللّهُمَّ إنَّكَ تُنَزِّلُ بِاللَّيلِ وَالنَّهارِ ما تَشاءُ، فَأَنزِل عَلَيَ وعَلى أهلِ بَيتي مِن بَرَكَةِ السَّماواتِ وَالأَرضِ، رِزقا حَلالاً، طَيِّبا واسِعا، تُغنيني بِهِ عَن جَميعِ خَلقِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص501 ح1438 عن عمّار بن موسى الساباطي، مصباح المتهجّد: ص199 ح282 من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام و ليس فيه «حلالاً طيّبا»، بحارالأنوار: ج87 ص356 ح23 و 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به عمّار ساباطى ـ: وقتى صبح دميد، مى گويى: «سپاس، خدايى را كه شكافنده صبح است. منزّه است پروردگار شام و بامداد. خدايا! بامدادِ خاندان محمّد را با بركت و عافيت و خوشى و چشم روشنى، قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! تو در شب و روز، آنچه مى خواهى، فرو مى فرستى. پس بر من و خانواده ام، از بركت آسمان ها و زمين، روزى اى حلال و پاك و گسترده نازل بگردان كه مرا به سبب آن، از همه آفريده هايت بى نياز سازى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: اللّهُمَّ ولِكُلِّ مُتَوَسِّلٍ ثَوابٌ، ولِكُلِّ ذي شَفاعَةٍ حَقٌّ، فَأَسأَ لُكَ بِمَن جَعَلتَهُ إلَيكَ سَبَبي، وقَدَّمتَهُ أمامَ طَلِبَتي، أن تُعَرِّفَني بَرَكَةَ يَومي هذا وعامي هذا وشَهري هذا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُهَج الدعوات: ص283 عن عليّ بن مهزيار وص 305 عن يونس بن بكير عن الإمام الرضا عليه السلام و فيه «وسيلتي إليك» بدل «إليك سببي»، بحارالأنوار: ج94 ص183 ح11 وص 348 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: خدايا! هر توسّل جويى، پاداشى دارد و هر صاحب شفاعتى، حقّى. تو را مى خوانم، به حقّ آن كسى كه او را براى من وسيله (دستاويز) قرار داده اى و او را در پيشگاه خواسته ام مقدّم داشته اى، كه بركت امروز و امسال و اين ماه را به من بشناسانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لبركة-الشهر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 13: الدُّعاءُ لِبَرَكَةِ الشَّهرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 13: دعاى بركت ماه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا رَأَيتَ الهِلالَ فَلا تَبرَح وقُل: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ خَيرَ هذَا الشَّهرِ، وفَتحَهُ ونورَهُ ونَصرَهُ وبَرَكَتَهُ وطَهورَهُ ورِزقَهُ، وأَسأَ لُكَ خَيرَ ما فيهِ وخَيرَ ما بَعدَهُ، وأَعوذُ بِكَ مِن شَرِّ ما فيهِ وشَرِّ ما بَعدَهُ، اللّهُمَّ أدخِلهُ عَلَينا بِالأَمنِ وَالإِيمانِ، وَالسَّلامَةِ وَالإِسلامِ، وَالبَرَكَةِ وَالتَّوفيقِ لِما تُحِبُّ وتَرضى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص76 ح8، تهذيب الأحكام: ج4 ص197 ح564 وليس فيه «وفتحه» وكلاهما عن الحسين بن مختار مرفوعا، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص100 ح1845، مصباح المتهجّد: ص541 ح627، المصباح للكفعمي: ص745 وليس فيهما «وفتحه» وراجع: كنزالعمّال: ج8 ص596 ح24310.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه ماه نو را ديدى، همان دم بگو: «پروردگارا! از تو، خير و گشايش و روشنى و يارى و بركت و پاكى و روزىِ اين ماه را مى خواهم، و از تو، خير آنچه را در اين ماه و پس از آن است، مى طلبم، و از شرّ اين ماه و آنچه پس از آن است، به تو پناه مى برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! آن را با ايمنى، ايمان، تن درستى، اسلام، بركت، و توفيق بر آنچه دوست دارى و مى پسندى، بر ما وارد كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;469.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ إذا رَأَى الهِلالَ ـ: اللّهُمَّ بارِك لَنا في شَهرِنا هذَا الدّاخِلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج12 ص239 ح2931 عن زياد؛ الإقبال: ج1 ص66 عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيه «الداخل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;469.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ وقتى ماه نو را مى ديد ـ: خدايا! اين ماه را كه بر ما وارد مى شود، برايمان مبارك گردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;470.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن أنس: كانَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله إذا دَخَلَ رَجَبٌ قالَ: اللّهُمَّ بارِك لَنا في رَجَبٍ وشَعبانَ، وبَلِّغنا رَمَضانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإيمان: ج3 ص375 ح3815، المعجم الأوسط: ج4 ص189 ح3939، مسند ابن حنبل: ج1 ص557 ح2346 وفيه «إذا دخل رجل» بدل «إذا دخل رجب» و «وبارك لنا في» بدل «وبلّغنا»، كنزالعمّال: ج7 ص79 ح18049؛ الإقبال: ج3 ص173 وفيه «إذا رأى هلال رجب» بدل «إذا دخل رجب»، بحارالأنوار: ج98 ص376 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;470.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان ـ به نقل از اَنَس ـ: هر گاه ماه رجب وارد مى شد، پيامبر صلى الله عليه و آله مى فرمود: «خدايا! رجب و شعبان را بر ما مبارك كن و ما را به رمضان برسان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;471.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ إذا نَظَرَ إلَى الهِلالِ ـ: أسأَلُ اللّهَ رَبّي ورَبَّكَ، وخالِقي وخالِقَكَ، ومُقَدِّري ومُقَدِّرَكَ، ومُصَوِّري ومُصَوِّرَكَ، أن يُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وأَن يَجعَلَكَ هِلالَ بَرَكَةٍ لا تَمحَقُهَا الأَيّامُ... هِلالَ سَعدٍ لا نَحسَ فيهِ، ويُمنٍ لا نَكَدَ مَعَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّاديّة: ص163 الدعاء 43، المصباح للكفعمي: ص746، الأمالي للطوسي: ص496 ح1086 عن إسحاق بن جعفر عن الإمام الكاظم عن أبيه عن جدّه عنه عليهم السلام، مصباح المتهجّد: ص542 ح628 وفيهما من «جعلك اللّه هلال بركة...»، بحارالأنوار: ج96 ص379 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;471.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاهاى ايشان، وقتى به ماه نو مى نگريست ـ: از پروردگار من و پروردگار تو، از پروردگار من و آفريدگار تو، از تقديرگر من و تقديرگر تو، و از تصويرگر من و تصويرگر تو مى خواهم كه بر محمّد و خاندان او درود فرستد و تو را هلال بركتى قرار دهد كه [گذشتِ] روزها آن [بركت] را نابود نمى سازند...؛ هلال ميمنتى كه رنج و بدبختى با آن نيست، و هلال سعادتى كه نُحوستى در آن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-لبركة-القضاء-والقدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 14: الدُّعاءُ لِبَرَكَةِ القَضاءِ وَالقَدَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14 / 14: دعاى بركت قضا و قدر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;472.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ اجعَلني أخشاكَ حَتّى كَأَنّي أراكَ أبَدا حَتّى ألقاكَ، وأَسعِدني بِتَقواكَ ولا تُشقِني بِمَعصِيَتِكَ، وخِر لي في قَضائِكَ وبارِك لي في قَدَرِكَ، حَتّى لا اُحِبَّ تَعجيلَ ما أخَّرتَ ولا تَأخيرَ ما عَجَّلتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج6 ص121 ح5982 عن أبي هريرة؛ الكافي: ج2 ص577 ح1 عن جندب عن الإمام الصادق عليه السلام، الإقبال: ج2 ص78، البلد الأمين: ص253 وليس فيها «أبدا حتّى ألقاك» و كلاهما عن الإمام زين العابدين عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;472.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! مرا چنان كن كه از تو بترسم، تا آن جا كه گويا تو را مى بينم، هميشه تا هنگامى كه ديدارت مى كنم؛ و مرا با پروامندى از خودت، سعادتمند كن و با نافرمانى ات، به شقاوتم ميفكن؛ و در حكم خويش برايم خوبى را برگزين و در تقدير خود، برايم مباركى قرار بده، تا دوست نداشته باشم كه آنچه تو به تأخيرش انداخته اى، پيش افتد و نه آنچه تو پيش افكنده اى، به تأخير افتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;473.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إذا خَرَجتَ مِن بَيتِكَ فَقُل: ... اللّهُمَّ بارِك لَنا في قَدَرِكَ، ورَضِّنا بِقَضائِكَ، حَتّى لا نُحِبَّ تَعجيلَ ما أخَّرتَ ولا تَأخيرَ ما عَجَّلتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص488 ح2 عن محمّد بن عجلان، تهذيب الأحكام: ج3 ص75 ح233 عن عبد اللّه بن السرّاج عن رجل عن الإمام الصادق عليه السلام، المقنعة: ص178، مصباح المتهجّد: ص548 ح639 كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، فتح الأبواب: ص162 عن أحمد بن محمّد بن يحيى عن الإمام الصادق عليه السلام، الكافي: ج2 ص578 ح1 عن عبد اللّه بن جندب عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحارالأنوار: ج97 ص376؛ المعجم الأوسط: ج6 ص121 ح5982 عن أبي هريرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;473.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هر گاه از خانه ات بيرون رفتى، بگو: «... پروردگارا! تقديرت را بر ما مبارك گردان و ما را به قضاى خويش راضى ساز، تا دوست نداشته باشيم كه آنچه تو به تأخير انداخته اى، پيش افتد و نه آنچه تو پيش افكنده اى، به تأخير افتد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;474.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ يَومَ عَرَفَةَ ـ: اللّهُمَّ بارِك لي في قَدَرِكَ، ورَضِّني بِقَضائِكَ، اللّهُمَّ افتَح مَسامِعَ قَلبي لِذِكرِكَ، وَارزُقني شُكرا وتَوفيقا وعِبادةً وخَشيَةً، يارَبَّ العالَمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج2 ص129 عن سلمة بن الأكوع، بحارالأنوار: ج98 ص247.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;474.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در دعاى روز عَرَفه ـ: خدايا! تقديرت را بر من، مبارك گردان، و مرا به قضاى خويش راضى ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خدايا! گوش هاى دلم را به ياد خودت باز كن، و مرا شكرگزارى و توفيق و عبادت و خشيت، روزى گردان، اى پروردگار جهانيان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-عشر-نماذج-من-بركات-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس عشر: نماذج من بركات الدّعاء&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پانزدهم: نمونه هاى از بركات دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركات-دعاء-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15 / 1: بَرَكاتُ دُعاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15 / 1: بركت هاى دعاى پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;475.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: مَرَّ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله بِعَبدِ اللّهِ بنِ جَعفَرٍ وهُوَ يَصنَعُ شَيئا مِن طينٍ مِن لُعَبِ الصِّبيانِ، فَقالَ: ما تَصنَعُ بِهذا؟ قالَ: أبيعُهُ. قالَ: ما تَصنَعُ بِثَمَنِهِ؟ قالَ: أشتَري رُطَبا فَآكُلُهُ. فَقالَ لَهُ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ بارِك لَهُ في صَفقَةِ يَمينِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَكانَ يُقالُ: مَا اشتَرى شَيئا قَطُّ إلّا رَبِحَ فيهِ، فَصارَ أمرُهُ إلى أن يُمَثَّلَ بِهِ، فَقالوا: عَبدُ اللّهِ بنُ جَعفَرٍ الجَوادُ، وكانَ أهلُ المَدينَةِ يَتَدايَنونَ بَعضُهُم مِن بَعضٍ إلى أن يَأتِيَ عَطاءُ عَبدِ اللّهِ بنِ جَعفَرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب لابن شهرآشوب: ج1 ص84، بحارالأنوار: ج18 ص17 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;475.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب، ابن شهرآشوب: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر عبد اللّه بن جعفر گذشت كه با گِل، اسباب بازى كودكانه مى ساخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «با اين، چه مى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آن را مى فروشم. فرمود: «با پول آن، چه مى كنى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: خرما مى خرم و مى خورم. پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «خدايا! در كسب و كار او بركت قرار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته مى شد: او هرگز چيزى نخريد، مگر اين كه در آن، سود برد و كارش به آن جا رسيد كه ضرب المثل شد و مى گفتند: عبد اللّه بن جعفرِ بخشنده. مردم مدينه از يكديگر وام مى گرفتند، تا آن گاه كه عطاى عبد اللّه بن جعفر [از بيت المال] برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;476.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن حكيم بن حزام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله بَعَثَ مَعَهُ بِدينارٍ يَشتَري لَهُ اُضحِيَّةً،فَاشتَراها بِدينارٍ وباعَها بِدينارَينِ،فَرَجَعَ فَاشتَرى اُضحِيَّةً بِدينارٍ وجاءَ بِدينارٍ إلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله، فَتَصَدَّقَ بِهِ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله ودَعا لَهُ أن يُبارَكَ لَهُ في تِجارَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص256 ح3386، السنن الكبرى: ج6 ص186 ح11618؛ الأمالي للطوسي: ص399 ح890، بحارالأنوار: ج103 ص136 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;476.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ در باره حكيم بن حزام ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، دينارى به او داد تا براى ايشان يك قربانى بخرد. او قربانى را به يك دينار خريد و آن را به دو دينار فروخت و برگشت. دوباره يك قربانى به يك دينار خريد و دينار ديگر را براى پيامبر صلى الله عليه و آله آورد. پيامبر خدا هم آن را صدقه داد و براى او دعا كرد كه در تجارتش بركت يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;477.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي عمرة الأنصاري: كُنّا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله في غُزاةٍ، فَأَصابَ النّاسَ مَخمَصَةٌ، فَاستَأذَنَ النّاسُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله في نَحرِ بَعضِ ظُهورِهِم، وقالوا: يُبَلِّغُنَا اللّهُ بِهِ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلَمّا رَأى عُمَرُ بنُ الخَطّابِ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَد هَمَّ أن يَأذَنَ لَهُم في نَحرِ بَعضِ ظَهرِهِم قالَ: يا رَسولَ اللّهِ، كَيفَ بِنا إذا نَحنُ لَقينَا القَومَ غَدا جِياعا أرجالاً؟ ولكِن إن رَأَيتَ يا رَسولَ اللّهِ أن تَدعُوَ لَنا بِبَقايا أزوادِهِم فَتَجمَعَها ثُمَّ تَدعُوَ اللّهَ فيها بِالبَرَكَةِ؛ فَإِنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ سَيُبَلِّغُنا بِدَعوَتِكَ ـ أو قالَ: سَيُبارِكُ لَنا في دَعوَتِكَ ـ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعَا النَّبِيُ صلى الله عليه و آله بِبَقايا أزوادِهِم، فَجَعَلَ النّاسُ يَجيؤونَ بِالحَثيَةِ مِنَ الطَّعامِ وفَوقَ ذلِكَ، وكانَ أعلاهُم مَن جاءَ بِصاعٍ مِن تَمرٍ فَجَمَعَها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله. ثُمَّ قامَ فَدَعا ما شاءَ اللّهُ أن يَدعُوَ، ثُمَّ دَعَا الجَيشَ بِأَوعِيَتِهِم فَأَمَرَهُم أن يَحتَثوا، فَما بَقِيَ فِي الجَيشِ وِعاءٌ إلّا مَلَؤوهُ وبَقِيَ مِثلُهُ، فَضَحِكَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حَتّى بَدَت نَواجِذُهُ، فَقالَ: أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ وأَنّي رَسولُ اللّهِ، لا يَلقَى اللّهَ عَبدٌ مُؤمِنٌ بِهِما إلّا حُجِبَت عَنهُ النّارُ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص264 ح15449، الطبقات الكبرى: ج1 ص180، الزهد لابن المبارك: ص321 ح917، المعجم الكبير: ج1 ص211 ح575 نحوه وراجع: صحيح ابن حبان: ج1 ص454 ح221.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;477.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو عمره انصارى ـ: در جنگى با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بوديم. مردم، دچار گرسنگى شدند. از پيامبر خدا اجازه خواستند تا بعضى از شترانِ خود را ذبح كنند و گفتند: خداوند، با آنها ما را سير مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمر بن خطّاب، چون ديد پيامبر خدا تصميم دارد كه به آنان اجازه دهد تا بعضى شترانشان را ذبح كنند، گفت: اى پيامبر خدا! چگونه خواهد شد، اگر فردا گرسنه و پياده با دشمن، رو به رو شويم؟! اى پيامبر خدا! اگر صلاح بدانيد، باقى مانده توشه خود را بياورند و آنها را جمع كنيد و دعا كنيد كه خدا به آنها بركت دهد، خداى متعال با دعاى شما ما را سير خواهد كرد ـ يا گفت: با دعاى شما براى ما بركت خواهد داد ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود تا باقى مانده توشه هايشان را بياورند. مردم، مشت مشت يا بيشتر، غذا مى آوردند. بيشترين مقدارى كه كسى آورد، يك صاع خرما بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا همه آنها را جمع كرد. سپس برخاست و دعا كرد. آن گاه سپاهيان را فرا خواند تا ظرف هاى خود را بياورند و دستور داد كه آنها را پر كنند. در سپاه، هيچ ظرفى نماند، مگر اين كه آن را پر كردند، و [باز] به همان اندازه ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا، چنان خنديد كه دندان هاى آسيايش پيدا شد. آن گاه فرمود: «گواهى مى دهم كه معبودى جز خدا نيست و من، فرستاده خدايم. هيچ بنده اى نيست كه خدا را با اين دو (توحيد و نبوّت) ديدار كند، مگر آن كه روز قيامت، آتش دوزخ از او دور مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;478.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ في بَيانِ مُعجِزاتِ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله لِنَفَرٍ مِنَ اليَهودِ ـ: إنَّهُ نَزَلَ بِاُمِّ شَريكٍ، فَأَتَتهُ بِعُكَّةٍ فيها سَمنٌ يَسيرٌ، فَأَكَلَ هُوَ وأَصحابُهُ، ثُمَّ دَعا لَها بِالبَرَكَةِ، فَلَم تَزَلِ العُكَّةُ تَصُبُّ سَمنا أيّامَ حَياتِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص329 ح1228 عن معمر عن الإمام الرضا عليه السلام، بحارالأنوار: ج17 ص235 وراجع: المناقب لابن شهرآشوب: ج1 ص103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;478.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ در بيان معجزات پيامبر صلى الله عليه و آله براى گروهى از يهود ـ: ايشان به خانه اُمّ شريك رفت. وى ظرفى آورد كه اندكى روغن در آن بود. پيامبر صلى الله عليه و آله و اصحابش از آن خوردند. سپس پيامبر صلى الله عليه و آله براى آن زن دعا كرد كه بركت يابد. آن زن تا زنده بود، آن ظرف، از روغن پر مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;479.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن هشام بن حبيش بن خويلد: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله خَرَجَ مِن مَكَّةَ مُهاجِرا إلَى المَدينَةِ وأَبو بَكرٍ ومَولى أبي بَكرٍ عامِرُ بنُ فُهَيرَةَ ودَليلُهُمَا اللَّيثِيُ عَبدُ اللّهِ بنُ اُرَيقِطٍ، مَرّوا عَلى خَيمَتَي اُمِّ مَعبَدٍ الخُزاعِيَّةِ، وكانَتِ امرَأَةً بَرزَةً جَلدَةً تَحتَبي بِفِناءِ الخَيمَةِ ثُمَّ تَسقي وتُطعِمُ، فَسَأَلوها لَحما وتَمرا لِيَشتَروا مِنها، فَلَم يُصيبوا عِندَها شَيئا مِن ذلِكَ، وكانَ القَومُ مُرمِلينَ مُسنِتينَ، فَنَظَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلى شاةٍ في كِسرِ الخَيمَةِ، فَقالَ: ما هذِهِ الشّاةُ يا اُمَّ مَعبَدٍ؟ قالَت: شاةٌ خَلَّفَهَا الجَهدُ عَنِ الغَنَمِ، قالَ: هَل بِها مِن لَبَنٍ؟ قالَت: هِيَ أجهَدُ مِن ذلِكَ، قالَ: أتَأذَنينَ لي أن أحلُبَها؟ قالَت: بِأَبي أنتَ واُمّي إن رَأَيتَ بِها حَلَبا فَاحلُبها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَدَعا بِها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَمَسَحَ بِيَدِهِ ضَرعَها وسَمَّى اللّهَ تَعالى ودَعا في شاتِها فَتَفاجَت عَلَيهِ ودَرَّت فَاجتَرَّت، فَدَعا بِإِناءٍ يُربِضُ الرَّهطَ، فَحَلَبَ فيهِ ثَجّا حَتّى عَلاهُ البَهاءُ، ثُمَّ سَقاها حَتّى رَوِيَت وسَقى أصحابَهُ حَتّى رَووا وشَرِبَ آخِرُهُم حَتّى أراضوا. ثُمَّ حَلَبَ فيهِ الثّانِيَةَ عَلى هِدَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض المصادر «على بدء» بدل «على هدة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى مَلَأَ الإِناءَ، ثُمَّ غادَرَهُ عِندَها، ثُمَّ بايَعَها وَارتَحَلوا عَنها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقَلَّ ما لَبِثَت حَتّى جاءَها زَوجُها أبو مَعبَدٍ لِيَسوقَ أعنُزا عِجافا؛ يَتَساوَكنَ هِزالاً؛ مُخُّهُنَّ قَليلٌ، فَلَمّا رَأى أبو مَعبَدٍ اللَّبَنَ أعجَبَهُ، قالَ: مِن أينَ لَكِ هذا يا اُمَّ مَعبَدٍ وَالشّاءُ عازِبٌ حائِلٌ، ولا حَلوبَ فِي البَيتِ؟ قالَت: لا وَاللّهِ إلّا أنَّهُ مَرَّ بِنا رَجُلٌ مُبارَكٌ مِن حالِهِ كَذا وكَذا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص10 ح4274، المعجم الكبير: ج4 ص48 ح3605، دلائل النبوّة لأبي نعيم: ج2 ص337 ح238 كلاهما عن حبيش بن خالد، الطبقات الكبرى: ج1 ص230 عن أبي معبد الخزاعي نحوه، كنزالعمّال: ج16 ص669 ح46300؛ بحارالأنوار: ج19 ص99 ح52 نقلاً عن الفائق للزمخشري وراجع: كشف الغمّة: ج1 ص24 و إعلام الورى: ج1 ص76 ومسند ابن حنبل: ج9 ص218 ح23883 و ج5 ص174 ح15032 و مسند أبي يعلى: ج2 ص193 ح1514 والسيرة النبويّة لابن هشام: ج3 ص229 وصحيح مسلم: ج3 ص1625 ح174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;479.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از هشام بن حبيش بن خويلد ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به قصد هجرت به مدينه، از مكّه خارج شد. ايشان به همراه ابو بكر و غلامش (عامر بن فُهَيره) و راه نماى آن دو (عبد اللّه بن اُرَيقِطِ ليثى) بر خَيمَتا اُمّ مَعبَد خُزاعى، گذر كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او زنى عاقل و قوى بود و جلوى در خيمه مى نشست و به ديگران آب و غذا مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از او پرسيدند كه آيا گوشت و خرما دارد تا از وى بخرند. [ولى] از اينها چيزى نزد او نبود. آنان هم توشه خود را تمام كرده بودند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا به گوسفندى كه كنار خيمه بود، نگاه كرد و فرمود: «اُمّ معبد! اين گوسفند چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: گوسفندى است كه ناتوانى، آن را از گوسفندان ديگر، جا گذاشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر صلى الله عليه و آله] پرسيد: «شير دارد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: او ناتوان تر از اين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اجازه مى دهى آن را بدوشم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پدر و مادرم فدايت! اگر در آن شيرى ديدى، بدوش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا آن گوسفند را خواست. دست خود را بر پستانش كشيد و نام خدا را برد و براى گوسفند دعا كرد. گوسفند، پاهاى خود را [به نشانه شير دادن] از هم گشاد و شير از پستانش جارى شد و شروع به نشخوار كرد. [پيامبر صلى الله عليه و آله] ظرفى طلبيد كه آن عدّه را سير مى كرد. آن گاه شير فراوانى از آن دوشيد، تا آن كه از ظرف، بالا آمد. از آن شير، به آن زن نوشانيد و به اصحاب خود هم نوشاند تا همه سيراب شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر صلى الله عليه و آله، گوسفند را] دوباره دوشيد تا آن ظرف را پر كرد. سپس آن را پيش زن گذاشت و بهاى آن را پرداخت. آن گاه از آن جا كوچ كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چيزى نگذشت كه شوهر آن زن، ابو مَعبَد، آمد تا چند بُز نحيف را كه از شدّت لاغرى، ناى راه رفتن نداشتند و مغز استخوانشان اندك بود، براى چَرا ببرد. چون شير را ديد، شگفت زده گفت: اُمّ معبد! اين شير از كجاست؟ گوسفندها كه در صحرايند و هنوز نزاييده اند و در خيمه هم گوسفند شيردهى نيست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[اُمّ معبد] گفت: بله، به خدا! مردى بر ما گذر كرد كه پُربركت بود و چنين و چنان بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;480.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح عن جعيل الأشجعيّ: غَزَوتُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله في بَعضِ غَزَواتِهِ فَقالَ: سِر يا صاحِبَ الفَرَسِ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، عَجفاءُ ضَعيفَةٌ، فَرَفَعَ مِخفَقَةً مَعَهُ فَضَرَبَها ضَربا خَفيفا وقالَ: اللّهُمَّ بارِك لَهُ فيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لَقَد رَأَيتُني ما اُمسِكُ رَأسَها أن تَقَدَّمَ النّاسَ، ولَقَد بِعتُ مِن بَطنِها بِاثنَي عَشَرَ ألفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج والجرائح: ج1 ص54 ح85، المناقب لابن شهرآشوب: ج1 ص83 عن مرّة بن جعيل، بحارالأنوار: ج18 ص12 ح30؛ دلائل النبوّة للبيهقي: ج6 ص153 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;480.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخرائج و الجرائح ـ به نقل از جعيل اشجعى ـ: در يكى از غزوات، همراه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بودم. [به من] فرمود: «اى صاحب اسب! حركت كن و بشتاب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! لاغر و ناتوان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان با شلّاقى كه در دست داشت، آهسته بر آن زد و گفت: «خدايا! او را در اين اسب، بركت بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديدم كه نمى توانم سر او را مهار كنم تا از ديگران جلو نزند، و از زاد و ولد آن، دوازده هزار كسب كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;481.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إعلام الورى: قالَ عَبدُ اللّهِ بنُ جَعفَرٍ: ... أتانا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأَنَا اُساوِمُ شاةَ أخٍ لي، فَقالَ: اللّهُمَّ بارِك لَهُ في صَفقَتِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَبدُ اللّهِ: فَما بِعتُ شَيئا ولَا اشتَرَيتُ شَيئا إلّا بورِكَ لي فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إعلام الورى: ج1 ص214 عن الفضيل بن يسار عن الإمام الباقر عليه السلام، بحارالأنوار: ج21 ص57 ح8؛ المغازي: ج2 ص767، تاريخ دمشق: ج27 ص257 كلاهما عن يحيى بن أبي يعلى، كنزالعمّال: ج13 ص448 ح37163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;481.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إعلام الورى: عبد اللّه بن جعفر مى گويد: ... پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پيش ما آمد، در حالى كه من مشغول فروش گوسفندى براى برادرم بودم. فرمود: «خدايا! در معامله اش بركت قرار بده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، چيزى نفروختم و چيزى نخريدم، مگر آن كه برايم بركت داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركة-دعاء-الإمام-الرضا-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15 / 2: بَرَكَةُ دُعاءِ الإِمامِ الرِّضا عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15 / 2: بركت دعاى امام رضا عليه السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;482.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن محمّد بن الوليد بن يزيد الكرمانيّ عن أبي محمّد المصريّ: قَدِمَ أبُو الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام، فَكَتَبتُ إلَيهِ أسأَ لُهُ الإِذنَ فِي الخُروجِ إلى مِصرَ أتَّجِرُ إلَيها، فَكَتَبَ إلَيَ: أقِم ما شاءَ اللّهُ. قالَ: فَأَقَمتُ سَنَتَينِ، ثُمَّ قَدِمَ الثّالِثَةُ فَكَتَبتُ إلَيهِ أستَأذِنُهُ، فَكَتَبَ إلَيَ: اُخرُج مُبارَكا لَكَ صُنعُ اللّهِ لَكَ؛ فَإِنَّ الأَمرَ يَتَغَيَّرُ. قالَ: فَخَرَجتُ فَأَصَبتُ بِها خَيرا، ووَقَعَ الهَرجُ بِبَغدادَ، فَسَلِمتُ مِن تِلكَ الفِتنَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص222 ح41، دلائل الإمامة: ص365 ح316 وليس فيه «فإنّ الأمر يتغيّر فخرجت فأصبت بها خيرا»، بحارالأنوار: ج49 ص43 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;482.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از محمّد بن وليد بن يزيد كرمانى، از ابو محمّد مصرى ـ: امام رضا عليه السلام آمد. نامه اى به او نوشتم و اجازه خواستم كه براى تجارت به مصر بروم. برايم نوشت: «مدّتى بمان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو سال ماندم و سال سوم آمد. نامه نوشتم و از او اجازه خواستم. برايم نوشت: «برو؛ اين سفر براى تو مبارك باشد و خدا براى تو [خير] بسازد! همانا وضع، دگرگون مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من رفتم و در مصر، به خير رسيدم. در بغداد، آشوب شد و بدين سان، از آن فتنه، سالم ماندم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بركة-دعاء-صاحب-الزمان-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15 / 3: بَرَكَةُ دُعاءِ صاحِبِ الزَّمانِ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15 / 3: بركت دعاى امام زمان عليه السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;483.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي عن محمّد بن عليّ بن الحسين وأخيه الحسين بن عليّ: حَدَّثَنا أبو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ الأَسوَدُ قالَ: سَأَلَني عَلِيُ بنُ الحُسَينِ بنِ موسى بنِ بابَوَيهِ بَعدَ مَوتِ مُحَمَّدِ بنِ عُثمانَ العَمرِيِ قدس سره أن أسأَلَ أبَا القاسِمِ الرّوحِيَ ـ قَدَّسَ اللّهُ روحَهُ ـ أن يَسأَلَ مَولانا صاحِبَ الزَّمانِ عليه السلام أن يَدعُوَ اللّهَ أن يَرزُقَهُ وَلَدا ذَكَرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَسَأَلتُهُ فَأَنهى ذلِكَ، ثُمَّ أخبَرَني بَعدَ ذلِكَ بِثَلاثَةِ أيّامٍ أنَّهُ قَد دَعا لِعَلِيِ بنِ الحُسَينِ رحمه اللهفَإِنَّهُ سَيولَدُ لَهُ وَلَدٌ مُبارَكٌ يَنفَعُ اللّهُ بِهِ، وبَعدَهُ أولادٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍ الأَسوَدُ: وسَأَلتُهُ في أمرِ نَفسي أن يَدعُوَ لي أن اُرزَقَ وَلَدا ذَكَرا، فَلَم يُجِبني إلَيهِ، وقالَ لي: لَيسَ إلى هذا سَبيلٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَوُلِدَ لِعَلِيِ بنِ الحُسَينِ رَضِيَ اللّهُ عَنهُ تِلكَ السَّنَةَ (ابنُهُ) مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍ وبَعدَهُ أولادٌ، ولَم يولَد لي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة للطوسي: ص320 ح266، كمال الدين: ص502 ح31، الخرائج والجرائح: ج3 ص1124 ح42، الثاقب في المناقب: ص614 ح560 كلاهما نحوه، إعلام الورى: ج2 ص268، بحارالأنوار: ج51 ص335 ح61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;483.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغيبة، طوسى ـ به نقل از محمّد بن على بن حسين (شيخ صدوق) و برادرش حسين بن على ـ: ابو جعفر، محمّد بن على اسود، برايم نقل كرد كه: على بن حسين بن موسى بن بابويه، پس از درگذشت محمّد بن عثمان عَمْرى، از من خواست كه از ابو القاسم روحى ـ كه خداوند، روحش را رستگار نمايد ـ بخواهم كه از مولايمان، صاحب الزمان عليه السلام، بخواهد كه دعا كند تا خداوند به او پسرى روزى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از او خواستم. او هم انجام داد. سه روز پس از آن، به من خبر داد كه ايشان براى على بن حسين دعا كرده است و به زودى، صاحب فرزندى بابركت خواهد شد كه خدا به سبب آن، سود مى رساند و پس از او نيز فرزندانى خواهند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو جعفر، محمّد بن على اسود، مى گويد: از او در باره خودم درخواست كردم كه برايم دعا كند تا صاحب پسرى شوم. پاسخ مثبت به من نداد و گفت: «براى اجابت اين درخواست، راهى نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان سال براى على بن حسين، پسرش محمّد بن على و پس از او فرزندانى به دنيا آمدند؛ امّا براى من فرزندى به دنيا نيامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-عشر-ما-يوجب-زوال-البركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس عشر: ما يوجب زوال البركة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل شانزدهم: آنچه موجب زوال بركت است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فساد-النية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 1: فَسادُ النِّيَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 1: فساد نيّت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;484.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عِندَ فَسادِ النِّيَّةِ تَرتَفِعُ البَرَكَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص327 ح6228، عيون الحكم والمواعظ: ص338 ح5771.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;484.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه نيّتْ فاسد باشد، بركت برداشته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج12 ص398 (البركة / الفصل الخامس: ما يوجب البركة من الأخلاق / حسن النيّة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج12 ص399 (بركت / فصل پنجم / خويى هايى كه موجب بركت اند / نيّت نيك).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأعمال-السيئة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 2: الأَعمالُ السَّيِّئَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 2: كارهاى بد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنفال: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اين، بِدان جهت است كه خداوند، هرگز نعمتى را كه به گروهى بخشيده است، تغيير نمى دهد، تا آن كه آنان آنچه را در خودشان است، تغيير دهند؛ و همانا خداوند، شنواى داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;485.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أربَعَةٌ لا تَدخُلُ بَيتا واحِدَةٌ مِنهُنَّ إلّا خَرِبَ ولَم يُعمَر بِالبَرَكَةِ: الخِيانَةُ، وَالسَّرِقَةُ، وشُربُ الخَمرِ، وَالزِّنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص289 ح1 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، الأمالي للصدوق: ص482 ح652، الأمالي للطوسي: ص439 ح982 كلاهما عن إسماعيل بن مسلم عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج75 ص170 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;485.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چهار چيزند كه يكى از آنها وارد هيچ خانه اى نمى شود، مگر آن كه [آن خانه] خراب مى شود و هرگز با بركت، آباد نمى گردد: خيانت، دزدى، شرابخوارى و زنا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;486.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ما زالَت نِعمَةٌ عَن قَومٍ ولا غَضارَةُ عَيشٍ إلّا بِذُنوبٍ اِجتَرَحوها؛ إنَّ اللّهَ لَيسَ بِظَلّامٍ لِلعَبيدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالفوائد: ج2 ص162، غررالحكم: ج6 ص88 ح9629 نحوه، بحارالأنوار: ج78 ص93 ح103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;486.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هرگز نعمت و طراوت زندگى، از مردمى زايل نمى شود، مگر به سبب گناهانى كه انجام داده اند. خداوند، هرگز به بندگان، ستم نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;487.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما أنعَمَ اللّهُ عَلى عَبدٍ نِعمَةً فَظَلَمَ فيها إلّا كانَ حَقيقا أن يُزيلَها عَنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص115 ح9710، عيون الحكم والمواعظ: ص482 ح8888.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;487.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند، به هر بنده اى نعمتى دهد و او در آن ستم كند (به حقوق ديگران تجاوز كند)، سزاوار باشد كه نعمت را از او زايل كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;488.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البَغيُ يُزيلُ النِّعَمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص131 ح486، عيون الحكم والمواعظ: ص19 ح76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;488.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ستم (تجاوز)، نعمت ها را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;489.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: سَفكُ الدِّماءِ بِغَيرِ حَقِّها يَدعو إلى حُلولِ النِّقمَةِ، وزَوالِ النِّعمَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص145 ح5628، عيون الحكم والمواعظ: ص286 ح5178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;489.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به ناحق ريختن خون ها، موجب فرود آمدن عذاب و از بين رفتن نعمت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;490.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الاِستِسقاءِ ـ: ألا وإنَّ الأَرضَ الَّتي تُقِلُّكُم وَالسَّماءَ الَّتي تُظِلُّكُم مُطيعَتانِ لِرَبِّكُم، وما أصبَحَتا تَجودانِ لَكُم بِبَرَكَتِهِما تَوَجُّعا لَكُم، ولا زُلفَةً إلَيكُم، ولا لِخَيرٍ تَرجُوانِهِ مِنكُم، ولكِن اُمِرَتا بِمَنافِعِكُم فَأَطاعَتا، واُقيمَتا عَلى حُدودِ مَصالِحِكُم فَقامَتا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ يَبتَلي عِبادَهُ عِندَ الأَعمالِ السَّيِّئَةِ بِنَقصِ الثَّمَراتِ، وحَبسِ البَرَكاتِ، وإغلاقِ خَزائِنِ الخَيراتِ؛ لِيَتوبَ تائِبٌ، ويُقلِعَ مُقلِعٌ، ويَتَذَكَّرَ مُتَذَكِّرٌ، ويَزدَجِرَ مُزدَجِرٌ. وقَد جَعَلَ اللّهُ سُبحانَهُ الاِستِغفارَ سَبَبا لِدُرورِ الرِّزقِ ورَحمَةِ الخَلقِ، فَقالَ سُبحانَهُ: «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَالٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوح: 10 ـ 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. فَرَحِمَ اللّهُ امرَأً اِستَقبَلَ تَوبَتَهُ، وَاستَقالَ خَطيئَتَهُ، وبادَرَ مَنِيَّتَهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 143.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;490.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در دعاى باران ـ: آگاه باشيد! زمينى كه شما را بر پشت دارد و آسمانى كه بر شما سايه مى افكند، فرمانبر پروردگار شمايند و اگر بركت خود را به شما مى بخشند، از روى همدردى با شما، يا منزلت يافتن در نزد شما و يا به خاطر خيرى كه از شما اميد دارند، نيست؛ بلكه مأمور شده اند تا به شما سود برسانند، پس اطاعت مى كنند؛ و بر مرزهاى منافع شما برافراشته شده اند، پس برپايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، بندگانش را، آن گاه كه كارهاى بد مى كنند، به كاهش ميوه ها و حبس بركت ها و بستن گنجينه هاى خيرات مبتلا مى كند، تا توبه كننده توبه كند و دست كِشنده [، از بدى] دست بكشد و پند گيرنده، پند پذيرد و ترك كننده، ترك كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداى متعال، استغفار را سبب فراوان شدن روزى و رحمت خلق قرار داده و فرموده است: «پس گفتم: از پروردگارتان آمرزش بخواهيد؛ همانا او بسيار آمرزنده است. آسمان را بر شما [به صورت باران] فرو مى ريزد و با اموال و فرزندان، شما را يارى مى رساند و برايتان باغ هايى قرار مى دهد و برايتان نهرهايى قرار مى دهد». پس رحمت خدا بر آن كه به توبه اش روى آورد و از خطايش پوزش بطلبد و نسبت به مرگ خويش، پيش دستى كند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;491.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ الرَّجُلَ لَيُحرَمُ الرِّزقَ بِالذَّنبِ يُصيبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1334 ح4022، مسند ابن حنبل: ج8 ص330 ح22476، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص670 ح1814 وج 3 ص548 ح6038، مسند الروياني: ج1 ص408 ح626 وص 420 ح643 وفيه «يعمله» بدل «يصيبه» وفي الثلاثة الأخيرة «العبد» بدل «الرجل»، المعجم الكبير: ج2 ص100 ح1442، الزهد لابن المبارك: ص29 ح86 كلّها عن ثوبان؛ الكافي: ج2 ص270 ح8 عن الفضيل بن يسار عن الإمام الباقر عليه السلام وص 271 ح11 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، الأمالي للطوسي: ص136 ح219 عن بكر بن محمّد عن الإمام الصادق عليه السلام وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;491.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: همانا آدمى به سبب گناهى كه مرتكب مى شود، از روزى، محروم مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;492.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مُداوَمَةُ المَعاصي تَقطَعُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص127 ح9771، عيون الحكم والمواعظ: ص485 ح8951.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;492.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: استمرار بر گناهان، روزى را قطع مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;493.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِحذَرُوا الذُّنوبَ؛ فَإِنَّ العَبدَ لَيُذنِبُ فَيُحبَسُ عَنهُ الرِّزقُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص620 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج73 ص351 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;493.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از گناهان بپرهيزيد؛ چرا كه بنده گناه مى كند، پس روزى اش حبس مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;494.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفضيل عن الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ الرَّجُلَ لَيُذنِبُ الذَّنبَ فَيُدرَأُ عَنهُ الرِّزقُ. وتَلا هذِهِ الآيَةَ «إِذْ أَقْسَمُواْ لَيَصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِينَ * وَ لَا يَسْتَثْنُونَ * فَطَافَ عَلَيْهَا طَـائِفٌ مِّن رَّبِّكَ وَ هُمْ نَائِمُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القلم: 17 ـ 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص271 ح12، المحاسن: ج1 ص206 ح361، بحارالأنوار: ج73 ص324 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;494.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فُضَيل ـ: امام باقر عليه السلام فرمود: «همانا آدمى گناه مى كند، در نتيجه روزى از او دور داشته مى شود» و آن گاه اين آيه را خواند: «آن گاه كه سوگند خوردند كه صبحگاهان برخيزند و ميوه باغ را برچينند؛ ولى «إن شاء اللّه» نگفتند. پس، در حالى كه خوابيده بودند، بلايى از سوى پروردگار، بر آن باغ به گردش در آمد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;495.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ المُؤمِنَ لَيَنوِي الذَّنبَ فَيُحرَمُ رِزقَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص288 ح1، المحاسن: ج1 ص206 ح362 كلاهما عن بكر بن محمّد الأزدي، بحارالأنوار: ج71 ص247 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;495.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: همانا مؤمن، نيّت گناه مى كند، و بر اثر آن از روزى اش محروم مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;496.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اللّهُمَّ وأَستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَدعو إلَى الغَيِّ، ويُضِلُّ عَنِ الرُّشدِ، ويُقِلُّ الرِّزقَ، ويَمحُو البَرَكَةَ، ويُخمِلُ الذِّكرَ؛ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاغفِرهُ لي، يا خَيرَ الغافِرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحارالأنوار: ج87 ص327 ح5 نقلاً عن البلد الأمين: ص39 وفيه «يمحق التلد»بدل«يمحو البركة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;496.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوندا! از تو براى هر گناهى كه به گم راهى، فرا مى خواند و از راه هدايت به بيراهه مى برد و روزى را مى كاهد و بركت را از بين مى برد و ياد گمنامى مى آورد، آمرزش مى طلبم. پس بر محمّد و خاندانش درود فرست و آن گناهِ مرا بيامرز، اى بهترينِ آمرزندگان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;497.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا ظَهَرَتِ الجِناياتُ ارتَفَعَتِ البَرَكاتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص128 ح4030، عيون الحكم والمواعظ: ص134 ح3024 وفيه «الخيانات».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;497.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه بزهكارى ها، آشكار شوند، بركت ها برداشته مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;498.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِنِ استِغفارِهِ في سَحَرِ كُلِّ لَيلَةٍ بَعدَ رَكعَتَيِ الفَجرِ ـ: اللّهُمَّ وأَستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَمحَقُ الحَسَناتِ، ويُضاعِفُ السَّيِّئاتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص43، بحارالأنوار: ج87 ص333 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;498.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از استغفارش در سحرگاه هر شب، پس از دو ركعتِ فجر ـ: خدايا! از تو براى هر گناهى كه خوبى ها را نابود مى سازد و بدى ها را چند برابر مى كند، آمرزش مى طلبم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-الأمر-بالمعروف-والنهي-عن-المنكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 3: تَركُ الأَمرِ بِالمَعروفِ وَالنَّهيِ عَنِ المُنكَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 3: ترك امر به معروف و نهى از منكر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;499.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يَزالُ النّاسُ بِخَيرٍ ما أمَروا بِالمَعروفِ ونَهَوا عَنِ المُنكَرِ وتَعاوَنوا عَلَى البِرِّ وَالتَّقوى، فَإِذا لَم يَفعَلوا ذلِكَ نُزِعَت مِنهُمُ البَرَكاتُ، وسُلِّطَ بَعضُهُم عَلى بَعضٍ، ولَم يَكُن لَهُم ناصِرٌ فِي الأَرضِ ولا فِي السَّماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص181 ح373، تنبيه الخواطر: ج2 ص126، مشكاة الأنوار: ص105 ح239، عوالي اللآلي: ج3 ص188 ح22، بحارالأنوار: ج100 ص94 ح95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;499.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مردم، همواره در نيكى اند، تا وقتى كه امر به معروف و نهى از منكر مى كنند و يكديگر را در نيكى و تقوا، يارى مى رسانند. آن گاه كه چنين نكنند، بركت ها از آنان جدا مى شود و برخى بر برخى ديگر مسلّط مى گردند، و هيچ ياورى، نه در زمين و نه در آسمان، نخواهند داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;500.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أيُّهَا النّاسُ، إنَّ اللّهَ يَقولُ: لَتَأمُرُنَّ بِالمَعروفِ ولَتَنهَوُنَّ عَنِ المُنكَرِ قَبلَ أن تُجدِبوا؛ فَتَستَسقونَ فَلا تُسقَونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّهَا النّاسُ، إنَّ اللّهَ يَقولُ: لَتَأمُرُنَّ بِالمَعروفِ ولَتَنهَوُنَّ عَنِ المُنكَرِ قَبلَ أن تَدعوا فَلا يُستَجابَ لَكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج4 ص440 ح4893 عن عائشة وراجع: سنن ابن ماجة: ج2 ص1327 ح4004، مسند ابن حنبل: ج9 ص504 ح25310، صحيح ابن حبان: ج1 ص526 ح290، كنزالعمّال: ج3 ص73 ح5554.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;500.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى مردم! خداوند مى فرمايد: «حتما امر به معروف و نهى از منكر كنيد، پيش از آن كه دچار خشك سالى شويد. و هر چه طلب باران كنيد، بارانى به شما داده نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! خداوند مى فرمايد: «حتما امر به معروف و نهى از منكر كنيد، پيش از آن كه [چنان شود كه] دعا كنيد و دعايتان مستجاب نگردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;501.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا تَرَكُوا [أي اُمَّةُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله] الأَمرَ بِالمَعروفِ وَالنَّهيَ عَنِ المُنكَرِ حُرِمَت بَرَكَةَ الوَحيِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير جوامع الجامع: ج1 ص470؛ كنزالعمّال: ج3 ص183 ح6070 نقلاً عن الحكيم عن أبي هريرة وزاد فيه «وإذا تسابّت اُمتي سقطت من عين اللّه ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;501.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: [امّت محمّد صلى الله عليه و آله] هر گاه امر به معروف و نهى از منكر را ترك كنند، از بركت وحى، محروم مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;502.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا عَظَّمَت اُمَّتِيَ الدُّنيا نُزِعَت مِنها هَيبَةُ الإِسلامِ، وإذا تَرَكَتِ الأَمرَ بِالمَعروفِ وَالنَّهيَ عَنِ المُنكَرِ حُرِمَت بَرَكَةَ الوَحيِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج3 ص183 ح6070، الجامع الصغير: ج1 ص117 ح760 كلاهما نقلاً عن الحكيم عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;502.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس كه در ميان قوم خود، بزرگ شود و به خاطر گناهش ادب نشود، اوّلين عقوبت خدا بر آنان، اين است كه از روزى هاى آنان مى كاهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;503.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أيُّما ناشٍ نَشَأَ في قَومِهِ ثُمَّ لَم يُؤَدَّب عَلى مَعصِيَتِهِ، كانَ اللّهُ عز و جل أوَّلُ ما يُعاقِبُهُم فيهِ أن يَنقُصَ مِن أرزاقِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص266 ح1 عن الحسين بن سالم، بحارالأنوار: ج100 ص78 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;503.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه امّت من، دنيا را بزرگ بشمارند، هيبت (شُكوه) اسلام از آنان گرفته مى شود و هر گاه امر به معروف و نهى از منكر را ترك كنند، از بركت وحى، محروم مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سب-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 4: سَبُّ المُسلِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 4: دشنام دادن به مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;504.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أحمد بن أحمد عن بعض رجاله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعصوم المرويّ عنه غير معلوم، فإن كان الصادق عليه السلام فالإرسال بأزيد من واحد، وأحمد كأنّه البزنطي، وما زعم أنّه ابن عيسى بعيد كما لا يخفى على المتدرّب، فيمكن الإرسال بواحد. وقوله: «فحش» ككرم، وربّما يقرأ على بناء التفعيل. ومن جملة أسباب فساد المعيشة نفرة الناس عنه وعن معاملته (مرآة العقول: ج10 ص278).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: الكافي عن أحمد بن أحمد عن بعض رجاله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعصوم المرويّ عنه غير معلوم، فإن كان الصادق عليه السلام فالإرسال بأزيد من واحد، وأحمد كأنّه البزنطي، وما زعم أنّه ابن عيسى بعيد كما لا يخفى على المتدرّب، فيمكن الإرسال بواحد. وقوله: «فحش» ككرم، وربّما يقرأ على بناء التفعيل. ومن جملة أسباب فساد المعيشة نفرة الناس عنه وعن معاملته (مرآة العقول: ج10 ص278).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: مَن فَحَشَ عَلى أخيهِ المُسلِمِ، نَزَعَ اللّهُ مِنهُ بَرَكَةَ رِزقِهِ، ووَكَلَهُ إلى نَفسِهِ، وأَفسَدَ عَلَيهِ مَعيشَتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص325 ح13 وراجع: بحارالأنوار: ج76 ص365.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;504.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از احمد بن احمد، از يكى از استادانش [، از يكى از امامان عليهم السلام]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث، هم «مُضمَر» است (نام امام گوينده آن، معلوم نيست) و هم «مُرسَل» است (در سند آن، افتادگى است)؛ امّا علّامه مجلسى، احتمال داده است كه احمد بن احمد، همان «بِزَنطى» و حديث نيز از امام صادق عليه السلام باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: هر كس به برادر مسلمانش دشنام دهد، خداوند، بركت روزى اش را از او مى گيرد و او را به خودش وا مى گذارد و زندگى اش را برايش تباه مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القضاء-بالجور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 5: القَضاءُ بِالجَورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 5: داورى به ستم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;505.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن محبوب عن أبي ولّاد الحنّاط ـ في حَديثٍ أخبَرَ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام بِقَضاءٍ لَم يَرضَ بِهِ الإِمامُ فَقالَ عليه السلام ـ: في مِثلِ هذَا القَضاءِ وشِبهِهِ، تَحبِسُ السَّماءُ ماءَها وتَمنَعُ الأَرضُ بَرَكَتَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص290 ح6، تهذيب الأحكام: ج7 ص215 ح943 وفيه «عقر» بدل «غمز»، بحارالأنوار: ج47 ص375 ح98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;505.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن محبوب، از ابو ولّاد حنّاط، در حديثى كه امام صادق عليه السلام را&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به قضاوتى خبر داد كه امام عليه السلام آن را نپسنديد ـ: پس فرمود: «در مثل اين داورى و همانند آن است كه آسمان، آب خود را، و زمين، بركت خود را دريغ مى كند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستخفاف-بالصلاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 6: الاِستِخفافُ بِالصَّلاةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 6: سبك شمردن نماز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;506.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في بَيانِ ما يُصيبُ المُتَهاوِنَ بِصَلاتِهِ ـ: أمَّا اللَّواتي تُصيبُهُ في دارِ الدُّنيا: فَالاُولى: يَرفَعُ اللّهُ البَرَكَةَ عَن عُمُرِهِ، ويَرفَعُ اللّهُ البَرَكَةَ مِن رِزقِهِ، ويَمحُو اللّهُ عز و جل سيماءَ الصّالِحينَ مِن وَجهِهِ، وكُلُّ عَمَلٍ يَعمَلُهُ لا يُؤجَرُ عَلَيهِ، ولا يَرتَفِعُ دُعاؤُهُ إلَى السَّماءِ، وَالسّادِسَةُ: لَيسَ لَهُ حَظٌّ في دُعاءِ الصّالِحينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص61 ح1 عن فاطمة عليهاالسلام، بحارالأنوار: ج83 ص21 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;506.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در بيان آنچه به سبُك شمارنده نماز مى رسد ـ: امّا پيامدهاى دنيوى سبك شمردن نماز، نخست، آن كه: خداوند، بركت را از عمرش بر مى دارد. خداوند، بركت را از روزى اش بر مى دارد و خداوند عز و جل، نشانِ صالحان را از چهره اش مى زدايد و هر عملى را كه انجام مى دهد، پاداش نمى يابد، و دعايش به آسمان، بالا نمى رود، و ششم، آن كه: در دعاى صالحان، بهره اى نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستخفاف-بصلاة-الجمعة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 7: الاِستِخفافُ بِصَلاةِ الجُمُعَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 7: سبك شمردن نماز جمعه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;507.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اِعلَموا أنَّ اللّهَ قَد فَرَضَ عَلَيكُمُ الجُمُعَةَ، فَمَن تَرَكَها في حَياتي وبَعدَ مَماتي ولَهُم إمامٌ عادِلٌ؛ اِستِخفافا بِها وجُحودا لَها، فَلا جَمَعَ اللّهُ شَملَهُ، ولا بارَكَ لَهُ في أمرِهِ، ألا ولا صَلاةَ لَهُ! ألا ولا زَكاةَ لَهُ! ألا ولا حَجَّ لَهُ! ألا ولا صَومَ لَهُ! ألا ولا بَرَكَةَ لَهُ حَتّى يَتوبَ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي: ج2 ص54 ح146؛ سنن ابن ماجة: ج1 ص343 ح1081، السنن الكبرى: ج3 ص244 ح5570 كلاهما عن جابر بن عبد اللّه، حلية الأولياء: ج8 ص295 عن سعيد بن المسيّب وكلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;507.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بدانيد كه خداوند، نماز جمعه را بر شما واجب ساخته است. پس هر كس در زمان حيات من و پس از مرگ من، از روى سبك شمردن و يا انكار، آن را ترك كنند، با وجود اين كه پيشواى عادلى دارند، خداوند، جمع او را جمع نمى كند، و در كارش به او بركت نمى دهد، و نه نمازش پذيرفته است، نه زكات او، نه حج او، نه روزه او، و نه [زندگى او] بركتى خواهد داشت، تا آن كه توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كفران-النعمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 8: كُفرانُ النِّعمَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 8: ناسپاسى نعمت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 112.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و خداوند، مَثَلى زد، [اهالىِ] آبادى اى را كه ايمن و آسوده بودند و روزىِ آنان، از هر جا، فراوان مى آمد. پس به نعمت هاى خدا ناسپاسى كردند. خدا هم جامه گرسنگى و ترس را به خاطر كارهايشان، بر آنان چشاند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُواْ نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْرًا وَ أَحَلُّواْ قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبراهيم: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا ننگريستى به آنان كه نعمت خدا را با ناسپاسى تغيير دادند و قوم خود را به سراى هلاكت نشاندند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سَلْ بَنِى إِسْرَاءِيلَ كَمْ ءَاتَيْنَاهُم مِّنْ ءَايَةِ بَيِّنَةٍ وَمَن يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 211.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«از بنى اسرائيل بپرس كه: چه قدر به آنان نشانه روشن داديم؟! هر كس نعمت خدا را ـ پس از آن كه به او رسيد ـ تغيير دهد، پس خداوند، سخت كيفر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;508.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: سَبَبُ زَوالِ النِّعَمِ الكُفرانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص121 ح5517، عيون الحكم والمواعظ: ص281 ح5060.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;508.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ناسپاسى، سبب نابودى نعمت هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;509.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن عَظُمَت عَلَيهِ النِّعمَةُ اشتَدَّت مَؤونَةُ النّاسِ عَلَيهِ، فَإِن هُوَ قامَ بِمَؤونَتِهِمِ اجتَلَبَ زِيادَةَ النِّعمَةِ عَلَيهِ مِنَ اللّهِ، وإن لَم يَفعَل فَقَد عَرَّضَ النِّعمَةَ لِزَوالِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص38 ح4 عن مسعدة بن صدقة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;509.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كه نعمت بر او بزرگ (بسيار) باشد، نياز مردم به او نيز زياد خواهد شد. پس اگر به رفع نياز آنان برخيزد، از سوى خدا افزايش نعمت را براى خود فراهم آورده است؛ و اگر چنين نكند، نعمت را در معرض زوال، قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;510.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ للّهِِ أقواما يَختَصُّهُم بِالنِّعَمِ لِمَنافِعِ العِبادِ، ويُقِرُّها فيهِم ما بَذَلوها؛ فَإِذا مَنَعوا نَزَعَها عَنهُم فَحَوَّلَها إلى غَيرِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج9 ص459 الرقم 5089، حلية الأولياء: ج10 ص215 وفيه «عبادا» بدل «أقواما» وكلاهما عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج6 ص350 ح16008 نقلاً عن ابن أبي الدنيا في قضاء الحوائج؛ نهج البلاغة: الحكمة 425، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص97 وفيهما «عبادا» بدل «أقواما»، بحارالأنوار: ج74 ص418 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;510.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، گروه هايى دارد كه براى سود[رسانى به] بندگان، نعمت ها را به آنان ارزانى مى دارد و تا وقتى از آن نعمت ها ببخشند، آنها را برايشان نگه مى دارد. پس هر گاه از بخشش دريغ كنند، خداوند، نعمت ها را از آنان گرفته، به ديگران مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخيانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 9: الخِيانَة&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 9: خيانت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;511.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: تُرفَعُ البَرَكَةُ مِنَ البَيتِ إذا كانَت فيهِ الخِيانَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص73 ح2413 عن أنس، كنزالعمّال: ج15 ص402 ح41560 وفيه «الكناسة» بدل «الخيانة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;511.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت از خانه اى كه در آن خيانت باشد، برداشته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;512.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يَدُ اللّهِ فَوقَ أيدِي المُشتَرِكَينِ ما لَم يَخُن أحَدُهُما صاحِبَهُ؛ فَإِذا خانَ أحَدُهُما رَفَعَ اللّهُ يَدَهُ عَن أيديهِما، وذَهَبَتِ البَرَكَةُ مِنهُما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص141 وراجع: الفردوس: ج5 ص258 ح8118.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;512.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دست خدا روى دستِ دو شريك است، تا وقتى كه يكى از آن دو به ديگرى خيانت نكند. پس هر گاه يكى از آن دو، خيانت كند، خداوند، دست خود را از روى دست آنان بر مى دارد و بركت، از هر دو مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزنا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 10: الزِّنا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 10: زنا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;513.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، فِي الزِّنا سِتُّ خِصالٍ: ثَلاثٌ مِنها فِي الدُّنيا وثَلاثٌ مِنها فِي الآخِرَةِ.فَأَمَّا الَّتي فِي الدُّنيا: فَيَذهَبُ بِالبَهاءِ، ويُعَجِّلُ الفَناءَ، ويَقطَعُ الرِّزقَ؛ وأَمَّا الَّتي فِي الآخِرَةِ: فَسوءُ الحِسابِ، وسَخَطُ الرَّحمنِ، وخُلودُ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص367 ح5762 عن حمّاد بن عمرو وأنس بن محمّد عن أبيه جميعا عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، الخصال: ص321 ح3 عن أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله و ح4 عن عبد اللّه بن ميمون عن الإمام الصادق عليه السلام، علل الشرائع: ص480 ح1 عن ابن إسحاق الخراساني عن أبيه عن الإمام عليّ عليه السلام، بحارالأنوار: ج79 ص22 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;513.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! زنا، شش اثر دارد؛ سه تا در دنيا و سه تا در آخرت. آنچه در دنياست: شُكوه را مى بَرَد، نابودى را شتاب مى دهد، و روزى را قطع مى كند. و آنچه در آخرت است: بدى (سختى) حساب، خشم خداوند، و جاودانگى در آتش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;514.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الذُّنوبُ... الَّتي تَحبِسُ الرِّزقَ الزِّنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص447 ح1، معاني الأخبار: ص269 ح1، علل الشرائع: ص584 ح27 كلّها عن مجاهد عن أبيه، الاختصاص: ص238 عن عبد اللّه بن سنان، بحارالأنوار: ج73 ص374 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;514.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گناهى كه... جلوى روزى را مى گيرد، زناست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;515.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: اِتَّقِ الزِّنا؛ فَإِنَّهُ يَمحَقُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحق: النقصان وذهاب البركة (لسان العرب: ج10 ص338 «محق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّزقَ ويُبطِلُ الدّينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص541 ح2 عن عليّ بن سالم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;515.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: از زنا بپرهيز، كه روزى را مى كاهد و دين را خراب مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;516.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبو الحسن عليه السلام: إيّاكَ وَالزِّنا! فَإِنَّهُ يَمحَقُ البَرَكَةَ، ويُهلِكُ الدّينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص542 ح6 عن عليّ بن سويد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;516.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام: از زنا بپرهيز، كه بركت را مى برد و دين را تباه مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكذب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 11: الكَذِب&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 11: دروغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;517.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الكَذِبُ يَنقُصُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مساوئ الأخلاق للخرائطي: ص58 ح117، إحياء العلوم: ج3 ص198، المغني عن حمل الأسفار: ج2 ص806 ح2952، كنزالعمّال: ج3 ص623 ح8220 نقلاً عن الخرائطي في مساوئ الأخلاق؛ الأمالي للشجري: ج1 ص52 وج 2 ص118 كلّها عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;517.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دروغ، روزى را كم مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;518.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِعتِيادُ الكَذِبِ يورِثُ الفَقرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص505 ح2 عن سعيد بن علاقة، مشكاة الأنوار: ص229 ح645، روضة الواعظين: ص499، بحارالأنوار: ج76 ص314 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;518.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: عادت به دروغگويى، تهى دستى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المال-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 12: المالُ الحَرامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 12: مال حرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;519.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يَكسِبُ عَبدٌ مالاً مِن حَرامٍ فَيُنفِقُ مِنهُ فَيُبارَكَ لَهُ فيهِ، ولا يَتَصَدَّقُ بِهِ فَيُقبَلَ مِنهُ، ولا يُترَكُ خَلفَ ظَهرِهِ إلّا كانَ زادَهُ إلَى النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص34 ح3672، شُعَب الإيمان: ج4 ص396 ح5524 وفيه «فيتصدّق فينفق» وكلاهما عن عبد اللّه بن مسعود، كنزالعمّال: ج4 ص17 ح9280 وح 9281 نقلاً عن ابن النجار عن ابن مسعود وج 15 ص862 ح43431.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;519.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه بنده، مالى را از حرام به دست آورد، چنانچه از آن، انفاق كند، برايش در آن بركت قرار داده نمى شود، و چنانچه از آن، صدقه دهد، از او قبول نمى شود، و چنانچه بعد از او باقى بماند، ره توشه او به جهنّم خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;520.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبو الحسن عليه السلام: إنَّ الحَرامَ لا يَنمي، وإن نَمى لا يُبارَكُ لَهُ فيهِ، وما أنفَقَهُ لَم يُؤجَر عَلَيهِ، وما خَلَّفَهُ كانَ زادَهُ إلَى النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص125 ح7 عن داود الصَّرمي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;520.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام: همانا حرام، افزايش نمى يابد و اگر افزايش يابد، بركتى در آن نيست، و اگر آن را انفاق كند، پاداشى نمى برد، و آنچه بر جاى مى گذارد، توشه اش به سوى آتش خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;521.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كَثرَةُ السُّحتِ يَمحَقُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص372، بحارالأنوار: ج78 ص256 ح133.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;521.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: زياد شدن كسب حرام، روزى را نابود (/ بى بركت) مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإسراف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 13: الإِسراف&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 13: اسراف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;522.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا غِنى مَعَ إسرافٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص363 ح10538، عيون الحكم والمواعظ: ص531 ح9664.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;522.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با اسراف، بى نيازى نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;523.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الإِسرافُ يُفنِي الكَثيرَ، الاِقتِصادُ يُنمِي اليَسيرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص139 ح515 و 514، عيون الحكم والمواعظ: ص42 و 970 و 969.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;523.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اسراف، فراوان را نابود مى كند [و] ميانه روى، اندك را افزايش مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;524.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: القَصدُ مَثراةٌ، وَالسَّرَفُ مَتواةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص52 ح4 عن عليّ بن محمّد رفعه، مجمع البحرين: ج1 ص234.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;524.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ميانه روى، افزايش دهنده است و اسراف، نابود كننده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;525.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَثرَةُ السَّرَفِ تُدَمِّرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص597 ح7122، عيون الحكم والمواعظ: ص390 ح6613.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;525.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اسرافِ فراوان، [زندگى را] نابود مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;526.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَم تَرَفٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «قرف » بدل «ترف ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن سَرَفٍ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ج1 ص234؛ بحارالأنوار: ج78 ص12 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;526.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى بسا بيمارى كه ريشه در اسراف (زياده روى در خوراك) دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;527.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ مَعَ الإِسرافِ قِلَّةَ البَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص55 ح3 عن ابن أبي يعفور ويوسف بن عمار(ة).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;527.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اسراف، با كم بركتى همراه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;528.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ السَّرَفَ يورِثُ الفَقرَ، وإنَّ القَصدَ يُورِثُ الغِنى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص53 ح8، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص174 ح3659كلاهما عن عبيد بن زرارة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;528.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: اسراف، تهى دستى مى آورد و ميانه روى، بى نيازى مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;529.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: مَن بَذَّرَ وأَسرَفَ زالَت عَنهُ النِّعمَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص403، بحارالأنوار: ج78 ص327 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;529.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: هر كس ولخرجى و اسراف كند، نعمت از او زايل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 14: البُخل&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 14: بُخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَمَّا مَن بَخِلَ وَ اسْتَغْنَى * وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى * وَ مَا يُغْنِى عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: 8 ـ 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و امّا كسى كه بخل ورزد و احساس بى نيازى كند و وعده نيك [خدا] را دروغ پندارد، سختى را برايش فراهم مى سازيم و مالش براى او كارساز نيست، آن گاه كه نابود گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;530.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سعد بن طريف عن الإمام الباقر عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «وَ أَمَّا مَن بَخِلَ وَ اسْتَغْنَى» ـ قالَ: بَخِلَ بِما آتاهُ اللّهُ عز و جل. «وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنَى» بِأَنَّ اللّهَ يُعطي بِالواحِدَةِ عَشَرَةً إلى مِئَةِ ألفٍ فَما زادَ. «فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى» قالَ: لا يُريدُ شَيئا مِنَ الشَّرِّ إلّا يَسَّرَهُ لَهُ. «وَ مَا يُغْنِى عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّى» قالَ: أمَا وَاللّهِ ما هُوَ تَرَدّى في بِئرٍ ولا مِن جَبَلٍ ولا مِن حائِطٍ، ولكِن تَرَدّى في نارِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص46 ح5، تهذيب الأحكام: ج4 ص109 ح316 عن سعد بن ظريف.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;530.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سعد بن طريف، از امام باقر عليه السلام ـ:&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا كسى كه بخل ورزد و احساس بى نيازى كند&lt;/span&gt;»&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، [يعنى] نسبت به آنچه خداوند به او داده است، بخل ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و وعده نيك [خدا] را دروغ پندارد»، [يعنى: آنچه را] خدا وعده داده است كه در مقابل يكى، ده تا صد هزار و بيشتر، پاداش مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سختى را برايش فراهم مى سازيم»، [يعنى]: هيچ بدى را اراده نمى كند، مگر آن كه برايش آسان مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مالش براى او كارساز نيست، آن گاه كه نابود گردد». به خدا سوگند، مقصود [از نابود گشتن]، افتادن در چاه يا افتادن از كوه يا ديوار نيست؛ بلكه افتادن در آتش دوزخ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;531.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما مَحَقَ الإِيمانَ مَحقَ الشُّحِّ شَيءٌ... إنَّ لِهذَا الشُّحِّ دَبيبا كَدَبيبِ النَّملِ، وشُعَبا كَشُعَبِ الشِّركِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص26 ح93 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج73 ص301 ح8، مستدرك الوسائل: ج7 ص27 ح7554 نقلاً عن كتاب الأخلاق لأبي القاسم الكوفي وفيه صدره نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;531.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ چيز، همانند بخل، ايمان را نابود نمى سازد.… اين بخل را حركتى همچون حركت مورچه و شعبه هايى همچون شعبه هاى شرك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;532.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مَحَقَ الإِسلامَ مَحقَ الشُّحِّ شَيءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص45 ح5 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص63 ح1716، مكارم الأخلاق: ج1 ص295 ح921، عوالي اللآلي: ج1 ص377 ح112، بحارالأنوار: ج73 ص307 ح34؛ مسند أبي يعلى: ج3 ص405 ح3475، المعجم الأوسط: ج3 ص175 ح2843 كلاهما عن أنس، كنزالعمّال: ج3 ص448 ح7386.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;532.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ چيز، همانند بخل، اسلام را از بين نبرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;533.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَنعُ الخُبزِ يَمحَقُ البَرَكَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص150 ح6465 عن الإمام الحسين عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;533.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دريغ كردن نان [از نيازمندان]، بركت را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;منع-الزكاة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 15: مَنعُ الزَّكاةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 15: ندادن زكات&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;534.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا مَنَعُوا الزَّكاةَ مَنَعَتِ الأَرضُ بَرَكَتَها مِنَ الزَّرعِ وَالثِّمارِ وَالمَعادِنِ كُلِّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص374 ح2 و ج3 ص505 ح17 وليس فيه «من الزرع...»، ثواب الأعمال: ص301 ح1، علل الشرائع: ص584 ح26، الأمالي للصدوق: ص385 ح493 كلّها عن أبي حمزة عن الإمام الباقر عليه السلام، بحارالأنوار: ج73 ص369 ح13 وج 96 ص15 ح32 وج 100 ص46 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;534.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه [مردم] زكات ندهند، زمين، بركت خود را از زراعت و ميوه ها و معادن، از همه اينها، بر مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;منع-حق-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 16: مَنعُ حَقِّ المُسلِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 16: ندادن حقّ مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;535.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن حَبَسَ عَن أخيهِ المُسلِمِ شَيئا مِن حَقِّهِ، حَرَّمَ اللّهُ عَلَيهِ بَرَكَةَ الرِّزقِ إلّا أن يَتوبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص15 ح4968، الأمالي للصدوق: ص516 ح707 كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج76 ص335 وج 104 ص293 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;535.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس چيزى از حقّ برادر مسلمانش را نگه دارد [و به او ندهد]، خداوند، بركت روزى را بر او حرام مى كند، مگر آن كه توبه كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غش-المسلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 17: غِشُّ المُسلِمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 17: فريب دادن مسلمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;536.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن غَشَّ أخاهُ المُسلِمَ، نَزَعَ اللّهُ عَنهُ بَرَكَةَ رِزقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص337 ح1 عن أبي هريرة وابن عبّاس، بحارالأنوار: ج76 ص365 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;536.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس برادر مسلمانش را بفريبد، خداوند، بركت روزى اش را از او مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الخضوع-لصاحب-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 18: الخُضوعُ لِصاحِبِ الدُّنيا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 18: فروتنى در برابر دنياداران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;537.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن خَضَعَ لِصاحِبِ سُلطانٍ ولِمَن يُخالِفُهُ عَلى دينِهِ طَلَبا لِما في يَدَيهِ مِن دُنياهُ، أخمَلَهُ اللّهُ عز و جل، ومَقَّتَهُ عَلَيهِ، ووَكَلَهُ إلَيهِ؛ فَإِن هُوَ غَلَبَ عَلى شَيءٍ مِن دُنياهُ فَصارَ إلَيهِ مِنهُ شَيءٌ نَزَعَ اللّهُ عز و جل البَرَكَةَ مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص105 ح3، الأمالي للمفيد: ص100 ح2، ثواب الأعمال: ص294 ح1 كلّها عن حديد، تهذيب الأحكام: ج6 ص330 ح914 عن حريز، فقه الرضا: ص367 ح100 عن العالم عليه السلام وفيه «أهمله» بدل «أخمله» وليس فيه «فصار إليه منه شيء»، بحارالأنوار: ج75 ص108 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;537.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس در برابر يك قدرتمند و يا كسى كه با او در دينش مخالف است، فروتنى كند تا از دنيايى كه در دست اوست، به دست آورد، خداوند، او را بى نام و نشان مى كند و نزد آن شخص منفورش مى گرداند و او را به همان شخص وا مى گذارد، و اگر به چيزى از دنياى او هم دست يافت و چيزى به دستش رسيد، خداوند، بركت را از آن مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الابتعاد-عن-العلماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 19: الاِبتِعادُ عَنِ العُلَماءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 19: دورى از دانشمندان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;538.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: سَيَأتي زَمانٌ عَلَى النّاسِ يَفِرّونَ مِنَ العُلَماءِ كَما يَفِرُّ الغَنَمُ عَنِ الذِّئبِ، فَإِذا كانَ كَذلِكَ ابتَلاهُمُ اللّهُ تَعالى بِثَلاثَةِ أشياءَ: الأَوَّلُ: يَرفَعُ البَرَكَةَ مِن أموالِهِم، وَالثّاني: سَلَّطَ اللّهُ عَلَيهِم سُلطانا جائِرا، وَالثّالِثُ: يَخرُجونَ مِنَ الدُّنيا بِلا إيمانٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص456 ح995، بحارالأنوار: ج22 ص453 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;538.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: زمانى بر مردم خواهد آمد كه آنان از عالمان مى گريزند، آن گونه كه گوسفند از گرگ مى گريزد. هر گاه چنين شد، خداوند، آنان را به سه چيز مبتلا مى سازد: يكم: بركت را از اموالشان بر مى دارد؛ دوم: حاكمى ستمگر را بر آنان مسلّط مى سازد؛ و سوم: از دنيا، بى ايمان خارج مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعلم-العلم-رياء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 20: تَعَلُّمُ العِلمِ رِياءً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 20: علم آموزى ريايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;539.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن تَعَلَّمَ العِلمَ رِياءً وسُمعَةً يُريدُ بِهِ الدُّنيا، نَزَعَ اللّهُ بَرَكَتَهُ، وضَيَّقَ عَلَيهِ مَعيشَتَهُ، ووَكَلَهُ اللّهُ إلى نَفسِهِ، ومَن وَكَلَهُ اللّهُ إلى نَفسِهِ فَقَد هَلَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص348 ح2660 عن عبد اللّه بن مسعود، بحارالأنوار: ج77 ص100 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;539.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از روى ريا يا شهرت طلبى و به قصد دنياخواهى علم بياموزد، خداوند، بركتش را از آن مى گيرد، زندگى اش را بر او تنگ مى سازد و او را به حال خودش وا مى گذارد، و هر كس كه خدا او را به حال خودش وا گذارد، هلاك شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحلف-عند-البيع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 21: الحَلفُ عِندَ الْبَيعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 21: سوگند خوردن به هنگام فروش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;540.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الحَلفُ مَنفَقَةٌ لِلسِّلعَةِ، مَمحَقَةٌ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص735 ح1981، سنن أبي داود: ج3 ص245 ح3335 كلاهما عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج16 ص699 ح46399 وص 697 ح46384؛ مسند زيد: ص256 عن زيد بن عليّ عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;540.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سوگند خوردن، به كالا رونق مى بخشد؛ امّا بركت را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;541.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بيعوا ولا تَحلِفوا؛ فَإِنَّ اليَمينَ تُنفِقُ السِّلعَةَ وتَمحَقُ البَرَكَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المناقب للخوارزمي: ص121 ح136، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ج62 ص96، المناقب للكوفي: ج2 ص602 ح1103 كلّها عن أبي مطر، كنزالعمّال: ج13 ص183 ح36547؛ كشف الغمّة: ج1 ص164 عن أبي مطر، مسند زيد: ص256 عن زيد بن عليّ عن أبيه عن جدّه عن الإمام عليّ عليهم السلام وليس فيه صدره، بحارالأنوار: ج40 ص332 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;541.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: داد و ستد كنيد و سوگند نخوريد؛ چرا كه سوگند خوردن، كالا را رونق مى بخشد، امّا بركت را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;542.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إيّاكُم وَالحَلفَ! فَإِنَّهُ يُنفِقُ السِّلعَةَ، ويَمحَقُ البَرَكَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح4 عن أبي إسماعيل رفعه، الغارات: ج1 ص110 عن أبي سعيد الخدري، تهذيب الأحكام: ج7 ص13 ح57 عن الإمام الصادق عليه السلام مع تقديم و تأخير، بحارالأنوار: ج103 ص102 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;542.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از سوگند خوردن بپرهيزيد؛ چرا كه كالا را رونق مى بخشد و بركت را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;543.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي حمزة رفعه: قامَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام عَلى دارِ ابنِ أبي مُعَيطٍ، وكانَ يُقامُ فيهَا الإِبِلُ، فَقالَ: يا معاشِرَ السَّماسِرَةِ، أقِلُّوا الأَيمانَ! فَإِنَّها مَنفَقَةٌ لِلسِّلعَةِ، مَمحَقَةٌ لِلرِّبحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص162 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;543.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو حمزه، كه سند آن را به امام على عليه السلام رسانده است ـ: امير مؤمنان عليه السلام بر درِ خانه ابن ابى مُعَيط ـ كه در آن، شتر براى فروش نگهدارى مى شد ـ ايستاد و فرمود: «اى گروه دلّالان! كم سوگند بخوريد؛ چرا كه سوگند خوردن كالا را مى كاهد و سود را از بين مى برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-البسملة-عند-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 22: تَركُ البَسمَلَةِ عِندَ الأَكلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 22: بسم اللّه نگفتن به هنگام خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;544.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُلُّ طَعامٍ لا يُذكَرُ اسمُ اللّهِ عَلَيهِ فَإِنَّما هُوَ داءٌ ولا بَرَكَةَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج60 ص325 عن عقبة بن عامر، كنزالعمّال: ج15 ص238 ح40741.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;544.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر غذايى كه نام خدا بر آن گفته نشود، درد است و بركتى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;545.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا وُضِعَتِ المائِدَةُ حَفَّتها أربَعَةُ آلافِ مَلَكٍ، فَإِذا قالَ العَبدُ: بِسمِ اللّهِ، قالَتِ المَلائِكَةُ: بارَكَ اللّهُ عَلَيكُم في طَعامِكُم، ثُمَّ يَقولونَ لِلشَّيطانِ: اُخرُج يا فاسِقُ، لا سُلطانَ لَكَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص292 ح1 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;545.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه سفره نهاده مى شود، چهار هزار فرشته در اطراف آن گرد مى آيند. چون بنده بگويد: «بسم اللّه»، فرشتگان مى گويند: «خداوند، به غذايتان بركت دهد!». سپس به شيطان مى گويند: «اى فاسق! بيرون شو. تو بر آنان، راه تسلّط ندارى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيع-العقار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 23: بَيعُ العَقارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 23: فروش مِلك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;546.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ مَن باعَ رِباعَهُ فَلا تُبارِك لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح7، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص170 ح3643 وفيه «رقعة من أرض» بدل «رباعه» وكلاهما عن معاوية بن عمّار عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج19 ص119 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;546.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خدايا! هر كه خانه مسكونى اش را مى فروشد، برايش مبارك مگردان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;547.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يُبارَكُ في ثَمَنِ أرضٍ ولا دارٍ لا يُجعَلُ في أرضٍ ولا دارٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص402 ح1650 عن سعيد بن زيد، كنزالعمّال: ج3 ص54 ح4564.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;547.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بهاى زمين يا خانه اى كه در خريد زمين يا خانه ديگر خرج نشود، بركت ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;548.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن باعَ دارا ولَم يَشتَرِ بِثَمَنِها دارا، لَم يُبارَك لَهُ فيها أو في شَيءٍ مِن ثَمَنِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنن الكبرى: ج6 ص55 ح11174 عن حذيفة، كنزالعمّال: ج3 ص54 ح5462.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;548.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس خانه اى بفروشد و با پول آن خانه اى نخرد، نه آن خانه برايش بركت خواهد داشت، نه بهاى آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;549.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مُشتَرِي العُقدَةِ مَرزوقٌ، وبائِعُها مَمحوقٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح4، تهذيب الأحكام: ج6 ص388 ح1156 كلاهما عن وهب الحريري، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص169 ح3641 وفيه «العقار» بدل «العقدة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;549.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كسى كه باغستان مى خرد، روزى مى يابد و كسى كه آن را مى فروشد، زيان مى كند (مال باخته مى گردد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;550.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: ثَمَنُ العَقارِ مَمحوقٌ، إلّا أن يُجعَلَ في عَقارٍ مِثلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص92 ح6 عن هشام بن أحمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;550.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: پولِ زمين [و مِلك]، از بين مى رود، مگر آن كه با آن، زمينى [يا مِلكى] مانند همان خريده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص8 (البركة / الفصل الثالث عشر: حِرَف ذات بركة / الزراعة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص9 (بركت / فصل سيزدهم: شغل هاى با بركت / كشاورزى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشراء-من-المحارف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 24: الشِّراءُ مِنَ المُحارَفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 24: خريد از شخص كم بخت و كم روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;551.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِلوَليدِ بنِ صَبيحٍ ـ: يا وَليدُ، لا تَشتَرِ لي مِن مُحارَفٍ شَيئا؛ فَإِنَّ خُلطَتَهُ لا بَرَكَةَ فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص164 ح3600، علل الشرائع: ص526 ح1 عن صبيح عن أبيه، الدعوات: ص119 ح279 وزاد في آخره «ولا تخالطوا إلّا من نشأ في الخير»، بحارالأنوار: ج103 ص83 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;551.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به وليد بن صَبيح ـ: اى وليد! براى من از آدم كم بخت و روزى، چيزى خريد مكن؛ چرا كه معامله و معاشرت با او، بى بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;552.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَشتَرِ مِن مُحارَفٍ؛ فَإِنَّ صَفقَتَهُ لا بَرَكَةَ فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص157 ح1، تهذيب الأحكام: ج7 ص11 ح41 وفيه «حرفته» بدل «صفقته» وكلاهما عن الوليد بن صبيح.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;552.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: از آدم بى بخت و روزى، خريد نكن؛ چرا كه داد و ستد با او، بركت ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نوم-الغداة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 25: نَومُ الغَداةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 25: خواب صبحگاهان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;553.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الصُّبحَةُ تَمنَعُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص158 ح530 و ح533، شُعَب الإيمان: ج4 ص180 ح4731، مسند الشهاب: ج1 ص73 ح65، تاريخ دمشق: ج14 ص343 ح3605 كلّها عن عثمان بن عفّان، كنزالعمّال: ج6 ص473 ح16613 عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;553.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوابِ بامدادى، جلوى روزى را مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;554.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: نَومَةُ الغَداةِ مَشومَةٌ تَطرُدُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص139 ح540، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص502 ح1441، مكارم الأخلاق: ج2 ص74 ح2181، بحارالأنوار: ج13 ص182 ح18 وج 86 ص130 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;554.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خواب صبحگاهان، شوم است و روزى را مى راند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;555.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «فَالْمُقَسِّمَاتِ أَمْرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذاريات: 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: المَلائِكَةُ تُقَسِّمُ أرزاقَ بَني آدَمَ ما بَينَ طُلوعِ الفَجرِ إلى طُلوعِ الشَّمسِ، فَمَن نامَ في ما بَينَهُما نامَ عَن رِزقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج2 ص139 ح541، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص504 ح1450، مكارم الأخلاق: ج2 ص74 ح2183 كلاهما عن الإمام الرضا عليه السلام، بحارالأنوار: ج86 ص130 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;555.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره آيه: «سوگند به تقسيم كنندگان كار» ـ: فرشتگان، روزىِ آدمى زادگان را از طلوع سپيده تا طلوع آفتاب، تقسيم مى كنند. پس هر كس در اين فاصله بخوابد، از روزى اش محروم مى شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهرا منظور اين احاديث، مواردى است كه نماز صبح، از آغاز وقت آن تا طلوع آفتاب، با خوابيدن، ترك شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السؤال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 26: السُّؤال&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 26: درخواست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;556.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما فَتَحَ رَجُلٌ بابَ مَسأَلَةٍ يُريدُ بِها كَثرَةً إلّا زادَهُ اللّهُ عز و جل بِها قِلَّةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص434 ح9630، شُعَب الإيمان: ج3 ص233 ح3413 وفيه «مسكة» بدل «مسألة» وكلاهما عن أبي هريرة، الدرّ المنثور: ج7 ص360، كنزالعمّال: ج3 ص643 ح8304 وج 6 ص362 ح16072 وص 506 ح16748.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;556.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مردى درِ درخواستى را به قصد افزايش مال نگشود، مگر آن كه خداوند، به اين سبب، بر تنگ دستى او افزود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;557.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن يَستَعفِف يُعِفَّهُ اللّهُ، ومَن يَستَغنِ يُغنِهِ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص519 ح1361 عن ابن حزم وج 5 ص2375 ح6105، سنن الترمذي: ج3 ص374 ح2024، الموطّأ: ج2 ص997 ح7، البداية والنهاية: ج9 ص4 كلّها عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;557.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس عفاف ورزد، خداوند، نگاهش مى دارد و هر كس بى نيازى نشان دهد [و درخواست نكند]، خداوند، بى نيازش مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;558.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: السُّؤالُ يُضعِفُ لِسانَ المُتَكَلِّمِ، ويَكسِرُ قَلبَ الشُّجاعِ البَطَلِ، ويوقِفُ الحُرَّ العَزيزَ مَوقِفَ العَبدِ الذَّليلِ، ويُذهِبُ بَهاءَ الوَجهِ، ويَمحَقُ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص141 ح2110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;558.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: درخواست، زبان گوينده را ناتوان مى كند، دلِ قهرمانِ شجاع را مى شكند، آزاده عزّتمند را در جايگاه برده خوار قرار مى دهد، آبرو را مى برد، و روزى را نابود مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الطعام-الحار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 27: الطَّعامُ الحارُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16 / 27: غذاى داغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;559.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الطَّعامُ الحارُّ غَيرُ ذي بَرَكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص322 ح3، المحاسن: ج2 ص174 ح1486 كلاهما عن محمّد بن حكيم، بحارالأنوار: ج66 ص402 ح11 و ص410 ح7 نقلاً عن مكارم الأخلاق؛ المستدرك على الصحيحين: ج4 ص132 ح7125، كنزالعمّال: ج15 ص249 ح40802 كلاهما عن جابر وفيهما «أبردوا الطعام...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;559.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: غذاى داغ، بركت ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;560.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ النَّبِيَّ اُتِيَ بِطَعامٍ حارٍّ جِدّا، فَقالَ: ما كانَ اللّهُ عز و جل لِيُطعِمَنَا النّارَ. أقِرّوهُ حَتّى يَبرُدَ ويَمكُنَ؛ فَإِنَّهُ طَعامٌ مَمحوقُ البَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص322 ح2، المحاسن: ج2 ص173 ح1483 كلاهما عن السكوني، دعائم الإسلام: ج2 ص117 ح388 وليس فيهما «يبرد»، بحارالأنوار: ج66 ص403 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;560.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، غذاى بسيار داغى آوردند. فرمود: «خداى متعال، چنان نيست كه به ما آتش بخوراند. بگذاريد تا سرد و قابل خوردن شود؛ چون غذاى داغ، غذايى بى بركت است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%B1_%D8%B1_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%91&diff=331 2025-03-02T12:42:25Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البر-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِرّ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيكى&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بر-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرّ، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بِرّ»، در اصل، مصدر و اسم مصدر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترتيب كتاب العين: ص7...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البر-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِرّ (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بر-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرّ، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بِرّ»، در اصل، مصدر و اسم مصدر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترتيب كتاب العين: ص76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از ريشه «برر» به معناى خير و نيكى است، چنان كه ابن منظور، از يكى از واژه شناسان روايت كرده كه مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِختَلَفَ العُلَماءُ فى تَفسيرِ «البِرِّ»، فَقالَ بَعضُهُم: البِرُّ: الصَّلاحُ؛ وَ قالَ بَعضُهُم: البِرُّ: الخَيرُ. قالَ: وَ لا أعلَمُ تَفسيرا أجمَعَ مِنهُ، لِأَنَّهُ يُحيطُ بِجَميعِ ما قالوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج4 ص52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علما در تفسير بِرّ، اختلاف نظر دارند. برخى گفته اند كه بِرّ، به معناى صلاح است و ديگرى، آن را خير معنا كرده و گفته كه: من، تفسيرى جامع تر از خير براى آن نمى شناسم؛ چرا كه شامل همه آنچه كه گفته اند، مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين زمخشرى مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِرُّ: اِسمٌ لِلخَيرِ وَ لِكُلِّ فِعلٍ مَرضِىٍّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكشّاف: ج1 ص109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرّ، نامى است براى خير و هر كار پسنديده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به عقيده برخى از لغت شناسان، هر چند جامع ترين معناى «برّ»، «خير» است، ليكن اين دو واژه، مترادف نيستند؛ زيرا «برّ»، خيرى است كه با قصد و توجّه همراه باشد، ولى در خير، «قصد» شرط نيست؛ بلكه گاهى با «سهو» همراه است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم الفروق اللّغوية: ص95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اين رو، خير معنايى عام دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا كلمه «بَرّ»، بر وزن «فَعْل»، صفت مشبّهه و اصل آن به معناى «اتّساع» و گستردگى است. از اين رو، برخى از واژه شناسان، «بَرّ (فضاى باز بيابان)» و «بِرّ» را از يك ريشه دانسته اند. مرحوم طَبرِسى، در اين باره مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِرُّ: العَطفُ وَ الإِحسانُ، مَصدَرٌ... وَ أصلُهُ مِنَ الاِتِّساعِ، وَ مِنهُ البَرُّ خِلافُ البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج1 ص473.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برّ، [به معناى] شفقت و احسان كردن، مصدر است... و اصل آن، از گستردگى [و وسعت] است و از همين ريشه است بَرّ، در برابر بحر.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانى نيز مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرُّ خِلافُ البَحرِ، وَ تُصُوِّرَ مِنهُ التَّوَسُّعُ فَاشتُقَّ مِنهُ البِرُّ، أىِ التَّوَسُّعُ في فِعلِ الخَيرِ، ويُنسَبُ ذلِكَ إلَى اللّهِ تَعالى تارَةً نَحوُ: «إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طور: آيه 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَ إلَى العَبدِ تارَةً، فَيُقالُ: بَرَّ العَبدُ رَبَّهُ، أى: تَوَسَّعَ فى طاعَتِهِ، فَمِنَ اللّهِ تَعالى الثَّوابُ، وَ مِنَ العَبدِ الطّاعَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرّ، در برابر بحر (دريا) است. به خاطر گستردگى اى كه از آن تصوّر مى رود، بِرّ از آن مشتق شده است؛ يعنى وسعت در كار خير. اين، گاهى به خدا نسبت داده مى شود، مثل «إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ؛ او نيكوى رحم آور است». گاهى هم به بنده، گفته مى شود. «بَرَّ العَبدُ رَبَّهُ»؛ يعنى: خدا را فراوان اطاعت كرد. پس، از خدا ثواب، و از بنده، طاعت است. بنا بر اين، مفهوم «بِرّ» و «بَرّ»، از نظر لغت، شامل همه نيكى ها مى گردند. گفتنى است كه فعل اين ريشه، در برخى زبان هاى هم ريشه عربى، مانند: آشورى و عِبرى، به معناى نيكوكار شدن، راستگو شدن، و برگزيده شدن، سابقه كاربرد دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دائرة المعارف بزرگ اسلامى: ج11 ص607.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بر-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرّ، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بِرّ» با مشتقّاتش در مجموع، بيست بار در قرآن به كار رفته است: «بِرّ» هشت بار، «أبرار» شش بار، «بَرّ» سه بار، «بَرَرة»، «تبرّوا» و «تبرّوهم» هر كدام يك بار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در قرآن و احاديث اسلامى، واژه «برّ»، مانند واژه هاى «خير» و «معروف»، در معناى لغوى آن، يعنى مطلقِ نيكى هاى اعتقادى، اخلاقى و عملى به كار رفته است و بدين سان، اسلام، جامعه بشر را به مطلقِ نيكوكارى دعوت مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين بخش، ره نمودهاى ارزشمندى در باره معيار شناخت «نيكى»، تبيين مصاديق نيكوكارى، فضيلت مطلق نيكى و ترغيب به انجام دادن آن، سزاوارترين افراد به نيكى، اساس نيكوكارى، آثار نيكوكارى، و ويژگى هاى نيكوكاران، ارائه مى گردد؛ امّا پيش از آن، نكات كوتاهى در تببين اين ره نمودها:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يك.-معيار-نيكى-و-بدى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك. معيار نيكى و بدى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن، در آيات متعدّدى، مردم را به مطلق «برّ»، «خير» و «معروف» و «احسان»، دعوت مى نمايد، نظير اين آيات:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى الْاءِثْمِ وَالْعُدْوَانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مائده: آيه 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكديگر را در نيكى و پرهيزگارى، يارى كنيد و يكديگر را در گناه و تجاوز، يارى نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بايد گروهى از شما باشند كه به خير، فرا بخوانند و امر به معروف و نهى از منكر كنند؛ و آنان، همان رستگاران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْاءِحْسَانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آيه 90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، به دادگرى و نيكوكارى، فرمان مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث اسلامى نيز، مكرّر و به پيروى از قرآن، مسلمانان را به مطلقِ نيكى ترغيب كرده اند، و اين، بدان معناست كه عقل سالم و فطرت پاك انسان، قادر به تشخيص حسن و قبح اشيا، و نيكى و بدى آنهاست. به سخن ديگر، از نظر قرآن و حديث، معيار نيكى و بدى، تشخيص عقل و فطرت سالم است. از اين رو، شمارى از روايات، تصريح مى كنند كه قلب، داور نيكى و بدى در انجام دادن كارهاست، چنان كه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِرُّ ما سَكَنَت إلَيهِ النَّفسُ، وَ اطمَأَنَّ إلَيهِ القَلبُ، وَ الإِثمُ ما لَم تَسكُن إلَيهِ النَّفسُ، وَ لَم يَطمَئِنَّ إلَيهِ القَلبُ، وَ إن أفتاكَ المُفتونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص223 ح17757، المعجم الكبير: ج22 ص219 ح585، مسند الشاميّين: ج1 ص444 ح782 (همگى به نقل از ابو ثعلبه خشنى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيكى، آن است كه دل با آن آرام گيرد و قلب با آن اطمينان يابد؛ و گناه، آن است كه جان به آن آرام نشود و قلب با آن اطمينان نيابد، هر چند فتوادهندگانْ تو را [بر خلاف آنچه احساس مى كنى،] فتوا دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين سخن، بدين معناست كه فطرت پاك انسان، نه تنها مى تواند «برّ» و «خير» را تشخيص دهد؛ بلكه از انجام دادن آن، احساس شادى و آرامش مى كند و بر عكس، از انجام دادن كار بد، احساس ناراحتى و ناآرامى مى نمايد. بر اين اساس، در موارد شُبهه، آرامش دل، نسبت به انجام دادن كارى، نشانه خوبى آن است، و بى قرارى دل، نِشانه بدى آن شمرده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-رأى-مردم-در-برابر-داورى-وجدان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. رأى مردم در برابر داورى وجدان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته قابل توجّه ديگر، اين كه در ذيل روايت ياد شده و برخى روايات ديگر، تأكيد شده كه رأى مردم در برابر داورى وجدان انسان، بى ارزش است چنان كه جمله: «وَ إن أفتاكَ المُفتونَ؛ هر چند فتوا دهندگان، تو را [بر خلاف آنچه احساس مى كنى،] فتوا دهند» در حديث ياد شده اشاره به اين معناست كه وجدان انسانى، درستى و خوبىِ كارها را تشخيص مى دهد و آن را تصديق مى كند و بدان، سكون و آرامش مى يابد، همچنان كه وجدان، كار بد و نادرست را نيز تشخيص مى دهد و حتّى اگر ديگران، كارى را خوب و پسنديده بشمارند و بر آن پاى بفشارند، دل و جان انسان، بدان آرامش نمى يابد و به نوعى از آن، احساس شكّ و تشويشِ خاطر مى كند. البتّه بايد توجّه داشت كه اين درك و شعور فطرى، تعبّديات شرعى محض را شامل نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-پيوند-دين-و-خرد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. پيوند دين و خِرد&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطلب مهم ديگرى كه با توجّه به معيار نيكى و بدى از نگاه قرآن و حديث، مى توان بدان دست يافت، پيوند دين و خِرد، و انطباق احكام نورانى اسلام با منطق فطرت و عقل، و نيازهاى واقعى انسان است. اين معنا، در شمارى از روايات ـ كه معيار ياد شده در پاسخ به تبيين انواع مُحلَّلات و محرّمات&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص259 ح5 ـ 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا نيكى ها و گناهان آمده ـ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص257 ح1 ـ 3 وص 259 ح4 وص 261 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وضوح بيشترى دارد. همچنين، اين روايات ـ كه از امام على عليه السلام نقل شده ـ، پيوند دين و عقل را تأييد مى كنند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّهُ لَم يَأمُركَ إلّا بِحَسَنٍ وَ لَم يَنهَكَ إلّا عَن قَبيحٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: نامه 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او تو را جز به خوبى، امر نكرده و جز از بدى، نهى نكرده است. لَو لَم يَنهَ اللّهُ سُبحانَهُ عَن مَحارِمِهِ لَوَجَبَ أن يَجتَنِبَهَا العاقِلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص117 ح7595.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر خداوند از حرام هايش نهى هم نكرده بود، بر خردمند واجب بود كه از آنها، كناره گيرى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البته با اندكى تأمّل، روشن مى شود كه عقل و فطرت، به دليل عدم احاطه به همه مصالح و مفاسد، از تشخيص همه مصاديق نيكى و بدى، ناتوان اند و همين معنا، فلسفه نياز بشر به وحى است كه در آينده، توضيح لازم در اين زمينه، خواهد آمد،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين براى آگاهى بيشتر در اين زمينه، ر. ك: فلسفه وحى و نبوّت، از نگارنده (رى شهرى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن شاء اللّه!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چهار.-ميزان-تقرب-به-مبدأ-نيكى-ها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. ميزان تقرّب به مبدأ نيكى ها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال، مبدأ همه نيكى ها و نيكوكارِ مطلق است و به همين جهت، «بَرّ» و «بارّ» ناميده شده است و ميزان تقرّب و نزديكى به او، نيكوكارى است. از اين رو، فرشتگان و انبياى الهى و اوصياى آنان، در صدر نيكوكاران قرار دارند، و پيروان انبيا نيز به اندازه نيكوكارى، به بارگاه رُبوبى راه مى يابند و بدين سان، روايات اسلامى با تعبيرهاى گوناگون، ملازمتِ فرشتگان، پيشوايان دين و مؤمنان با نيكوكارى را بيان كرده،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص275 (فصل دوم: ارزش نيكى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مردم را به نيكى و نيكوكارى، دعوت نموده اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص285 (فصل سوم: تشويق به نيكى كردن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پنج.-ارزشمندترين-نيكوكارى-ها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج. ارزشمندترينِ نيكوكارى ها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند مطلقِ نيكوكارى از منظر عقل و دين، پسنديده است؛ ليكن ارزش نيكى به ديگران، يكسان نيست؛ بلكه به مقتضاى عقل و شرع، شُمارى از مردم، اولويت دارند. لذا در متون اسلامى، نيكى به پدر و مادر، خويشاوندان، نيكان، آزادگان، نيازمندان، يتيمان، دوستان پدر و اهل قبور، مورد تأكيد قرار گرفته است. همچنين، نيكى متقابل نسبت به كسى كه به انسان نيكى كرده، توصيه شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شش.-راه-رسيدن-به-جايگاه-ابرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش. راه رسيدن به جايگاه ابرار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين گام در راه رسيدن به مقام ابرار، تأمّل در ارزش نيكوكارى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص303 (خاستگاه هاى نيكى / انديشيدن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نقش آن در زندگى دنيوى و اُخروى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص309 (فصل ششم: بركت هاى نيكى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و در گام هاى بعدى، تلاش براى متّصف شدن به صفاتى كه زمينه نيكوكارى را در انسان، فراهم مى سازد (مانند صداقت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص303 (خاستگاه هاى نيكى / دانش و راستى) وص 305 (رشد).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و مجاهدت)، براى نزديك شدن به قلّه هاى بلندى كه پيشوايان نيكوكار به اوج آنها دست يافته اند، ضرورى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در كنار تلاش، استعانت جُستن از مبدأ نيكى ها نيز نقش مهمّى در يافتن توفيق براى پيمودن اين راه دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص305 (خاستگاه هاى نيكى / كمك خواستن از خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هفت.-نشانه-رسيدن-به-جايگاه-ابرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفت. نشانه رسيدن به جايگاه ابرار&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دستيابى به ويژگى هاى اعتقادى، اخلاقى و عملى اى كه در آيه 177 از سوره بقره آمده اند، نشانه رسيدن به نخستين مرتبه از مراتب «ابرار» است و هر چه اين ويژگى ها در انسان، عميق تر و قوى تر شوند، به مراتب والاترى از جايگاه ابرار، دست مى يابد. بنا بر اين، آنچه در فصل هفتم در باره ويژگى هاى ابرار خواهد آمد، در واقع، تبيين ويژگى هايى است كه در قرآن، بدانها اشاره شده و مراتب والاى نيكى (بِر) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-معرفة-البر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: معرفة البرّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: شناخت نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ميزان-معرفة-البر-والإثم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: ميزانُ مَعرِفَةِ البِرِّ وَالإِثمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: معيار شناخت نيكى و گناه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از معانى «برّ» كه در واقع، آن هم از موارد و مصاديق نيكى و خير است ـ، طاعت و فرمان‏بردارى، و ديگرى، درستى و روايى است. «اثم» نيز به معناى انجام دادن كارى است كه حلال و روا نيست. اين دو كلمه، غالبا در برابر هم به كار مى‏روند. مثلاً در قرآن كريم آمده است: «تَعَاوَنُواْ عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى الْاءِثْمِ وَالْعُدْوَانِ». پس برّ و اثم، به معناى درست و نادرست، روا و ناروا و طاعت و گناه است و در اين احاديث، اين معانى، مورد نظر است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البِرُّ ما طابَت بِهِ النَّفسُ وَاطمَأَنَّ إلَيهِ القَلبُ، وَالإِثمُ ما جالَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جالَ يجول: إذا دار، وللباطِل جولة: يعني أنّ أهله لا يستقرّون على أمر يعرفونه ويطمئنّون إليه (النهاية: ج1 ص317 «جول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي النَّفسِ وتَرَدَّدَ فِي الصَّدرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص148 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام؛ سنن الدارمي: ج2 ص696 ح2438، مسند ابن حنبل: ج6 ص292 ح18023، المعجم الكبير: ج22 ص149 ح403 كلّها عن وابصة الأسدي وفيها «اطمأنت» بدل «طابت» و «حاك» بدل «جال»، كنز العمّال: ج3 ص432 ح7312.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى، آن چيزى است كه در جان بنشيند و دل، بدان آرام گيرد؛ و گناه، آن چيزى است كه در جان آرام نگيرد و در سينه، بى تابى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البِرُّ مَا انشَرَحَ لَهُ صَدرُكَ، وَالإِثمُ ما حاكَ في صَدرِكَ وإن أفتاكَ عَنهُ النّاسُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص291 ح18021، المعجم الكبير: ج22 ص148 ح402، تاريخ دمشق: ج62 ص341 ح12857، التاريخ الكبير: ج1 ص144 ح432 وليس فيه ذيله وكلّها عن وابصة الأسدي، كنز العمّال: ج3 ص432 ح7311.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى، آن است كه سينه ات، بدان آرامش يابد؛ و گناه، آن است كه در سينه ات خَلَجان كند، هر چند مردم در باره [درست بودن] آن، برايت فتوا دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لَمّا سُئِلَ عَنِ البِرِّ وَالإِثمِ ـ: البِرُّ حُسنُ الخُلُقِ، وَالإِثمُ ما حاكَ في صَدرِكَ وكَرِهتَ أن يَطَّلِعَ عَلَيهِ النّاسُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1980 ح14، سنن الترمذي: ج4 ص597 ح2389، سنن الدارمي: ج2 ص778 ح2687 وفيه «يعلمه» بدل «يطّلع عليه» وفيهما «نفسك» بدل «صدرك»، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص17 ح2172 كلّها عن نوّاس بن سمعان، كنز العمّال: ج3 ص7 ح5163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ هنگامى كه از ايشان پرسيده شد: نيكى و گناه چيست؟ ـ: نيكى، خوش رفتارى است؛ و گناه، آن است كه در سينه ات اضطرابْ پديد آورد و خوش نداشته باشى كه مردم از آن، آگاه شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي اُمامة: سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله: مَا الإِثمُ؟ قالَ: إذا حاكَ في صَدرِكَ شَيءٌ فَدَعهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص283 ح22261 وص 275 ح22228 وفيه «نفسك» بدل «صدرك»، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص17 ح2171 وج 4 ص111 ح7047، المعجم الكبير: ج8 ص117 ح7539، الزهد لابن المبارك: ص284 ح825 وفيهما «ما حاك...»، كنز العمّال: ج3 ص428 ح7285 وح 7288.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو اُمامه ـ: كسى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيد: گناه چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آن گاه كه چيزى در سينه ات اضطراب ايجاد كرد، آن را وا گذار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي ثعلبة الخشنيّ: قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، أخبِرني بِما يَحِلُّ لي ويَحرُمُ عَلَيَّ؟ قالَ: فَصَعَّدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله وصَوَّبَ فِيَ النَّظَرَ، فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله: البِرُّ ما سَكَنَت إلَيهِ النَّفسُ، وَاطمَأَنَّ إلَيهِ القَلبُ، وَالإِثمُ ما لَم تَسكُن إلَيهِ النَّفسُ، ولَم يَطمَئِنَّ إلَيهِ القَلبُ، وإن أفتاكَ المُفتونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص223 ح17757، المعجم الكبير: ج22 ص219 ح585 وليس فيه «وإن أفتاك المفتون»، حلية الأولياء: ج2 ص30، تاريخ بغداد: ج8 ص445 الرقم 4553، كنز العمّال: ج3 ص426 ح7278.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو ثعلبه خُشَنى ـ: گفتم: اى پيامبر خدا! مرا از آنچه بر من حلال و حرام است، آگاه ساز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله، نفسِ عميقى كشيد و به دقّت به من نگريست و فرمود: «نيكى، آن است كه جان، بدان آرام گيرد و دل، با آن اطمينان يابد؛ و گناه، آن است كه جان، بدان آرام نشود و دل، با آن اطمينان نيابد، هر چند فتوا دهندگان [بر خلاف آنچه احساس مى كنى،] برايت فتوا دهند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك عن عبد الرحمن بن معاوية بن حُديج: إنَّ رَجُلاً سَأَلَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، ما يَحِلُّ لي مِمّا يَحرُمُ عَلَيَ؟ فَسَكَتَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَرَدَّ عَلَيهِ ثَلاثَ مَرّاتٍ، كُلُّ ذلِكَ يَسكُتُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقالَ: مَنِ السّائِلُ؟ فَقالَ الرَّجُلُ: أنَا ذا يا رَسولَ اللّهِ، فَقالَ ـ ونَقَرَ بِإِصبَعَيهِ ـ: ما أنكَرَ قَلبُكَ فَدَعهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص284 ح824، كنز العمّال: ج3 ص797 ح8791 نقلاً عن ابن عساكر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابن مبارك ـ به نقل از عبد الرحمان بن معاوية بن حُدَيج ـ: مردى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پرسيد: چه چيز بر من، حلال و چه چيز بر من، حرام است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سكوت كرد. وى، پرسش خود را سه بار تكرار كرد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در هر سه بار، سكوت نمود و آن گاه فرمود: «سؤال كننده، كه بود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت: من، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله، در حالى كه با دو انگشت خود، [به سينه او يا به زمين] تَلَنگُر مى زد، فرمود: «آنچه را دلت ناشايسته ديد، رهايش كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن واثلة بن الأسقع: تَراءَيتُ لِلنَّبِيِ صلى الله عليه و آله بِمَسجِدِ الخَيفِ، فَقالَ لي أصحابُهُ: إلَيكَ يا واثِلَةُ ـ أي تَنَحَّ ـ عَن وَجهِ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله. فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله: دَعوهُ فَإِنَّما جاءَ لِيَسأَلَ. فَدَنَوتُ فَقُلتُ: بِأَبي أنتَ واُمّي يا رَسولَ اللّهِ، أفتِنا عَن أمرٍ نَأخُذُهُ عَنكَ مِن بَعدِكَ، قالَ: لِتُعِنكَ نَفسُكَ. فَقُلتُ: كَيفَ لي بِذلِكَ؟ فَقالَ: تَدَعُ ما يُريبُكَ إلى ما لا يُريبُكَ وإن أفتاكَ المُفتونَ. فَقُلتُ: وكَيفَ لي بِعِلمِ ذلِكَ؟ قالَ: تَضَعُ يَدَكَ عَلى فُؤادِكَ؛ فَإِنَّ القَلبَ يَسكُنُ لِلحَلالِ ولا يَسكُنُ لِلحَرامِ، وإنَّ الوَرِعَ المُسلِمَ يَدَعُ الصَّغيرَ مَخافَةَ أن يَقَعَ فِي الكَبيرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص78 ح193، مسند أبي يعلى: ج6 ص481 ح7454 وفيه «لتفتك» بدل «لتعنك»، المطالب العالية: ج1 ص404 ح1357، كنز العمّال: ج3 ص432 ح7309.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از واثلة بن اَسقَع ـ: در مسجد خَيْف جلوى نگاه پيامبر صلى الله عليه و آله قرار گرفتم. يارانش به من گفتند: اى واثله! از جلوى ديد پيامبر، كنار برو!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «او را وا گذاريد. آمده است تا [چيزى را] بپرسد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزديك ايشان شدم و گفتم: پدر و مادرم فدايت،اى پيامبر خدا! به ما دستورى بده كه پس از تو، به آن عمل كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بايد دلت، يارى ات كند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چگونه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنچه را كه تو را به ترديد مى افكند، وا گذار و آنچه را كه تو را به ترديد نمى افكند، انجام بده، هر چند فتوا دهندگان، [بر خلاف آنچه مى فهمى،] نظر دهند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اين را از كجا بدانم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[براى اين كار،] دستت را روى دلت مى گذارى؛ چرا كه دل، در برابر حلال، آرامش مى يابد؛ ولى براى حرام، آرام نمى شود. همانا مسلمانِ پرهيزگار، گناه كوچك را رها مى كند تا مبادا به گناه بزرگ، دچار شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن وابصة بن معبد: أتَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأنَا اُريدُ ألّا أدَعَ شَيئا مِنَ البِرِّ وَالإِثمِ إلّا سَأَلتُهُ عَنهُ، وإذا عِندَهُ جَمعٌ، فَذَهَبتُ أتَخَطَّى النّاسَ، فَقالوا: إلَيكَ يا وابِصَةُ عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، إلَيكَ يا وابِصَةُ، فَقُلتُ: أنَا وابِصَةٌ، دَعوني أدنو مِنهُ فَإِنَّهُ مِن أحَبِّ النّاسِ إلَيَّ أن أدنُوَ مِنهُ، فَقالَ لي: اُدنُ يا وابِصَةُ، اُدنُ يا وابِصَةُ. فَدَنَوتُ مِنهُ حَتّى مَسَّت رُكبَتي رُكبَتَهُ، فَقالَ: يا وابِصَةُ، اُخبِرُكَ ما جِئتَ تَسأَلُني عَنهُ أو تَسأَلُني؟ فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ فَأَخبِرني، قالَ: جِئتَ تَسأَلُني عَنِ البِرِّ وَالإِثمِ؟ قُلتُ: نَعَم، فَجَمَعَ أصابِعَهُ الثَّلاثَ فَجَعَلَ يَنكُتُ بِها في صَدري ويَقولُ: يا وابِصَةُ استَفتِ نَفسَكَ، البِرُّ مَا اطمَأَنَّ إلَيهِ القَلبُ وَاطمَأَنَّت إلَيهِ النَّفسُ، وَالإِثمُ ما حاكَ فِي القَلبِ وتَرَدَّدَ فِي الصَّدرِ وإن أفتاكَ النّاسُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص292 ح18023، سنن الدارمي: ج2 ص696 ح2438، المعجم الكبير: ج22 ص149 ح403، مسند أبي يعلى: ج2 ص244 ح1583 وص 245 ح1584، تاريخ دمشق: ج10 ص111؛ قرب الإسناد: ص322 ح1228 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج17 ص229.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از وابصة بن مَعبَد ـ: خدمت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رفتم و مى خواستم هيچ نيك و بدى را وا نگذارم، مگر آن كه در باره آن، از ايشان پرسيده باشم. گروهى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله بودند. در حالى كه از ميان مردم رد مى شدم، به سوى ايشان رفتم. مردم گفتند: اى وابصه! كنار برو و جلوى پيامبر خدا ميا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من وابصه ام. بگذاريد به ايشان، نزديك شوم. او از همه مردم برايم دوست داشتنى تر است كه نزديكش شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله به من فرمود: «نزديك بيا، وابصه! نزديك بيا، وابصه!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان نزديك گشتم، تا حدّى كه با او زانو به زانو شدم. فرمود: «آيا خبر بدهم كه آمده اى چه بپرسى، يا خودت مى پرسى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! شما خبر دهيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آمده اى تا از من، درباره نيكى و گناه بپرسى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان، سه انگشت خود را گِرد آورد و در حالى كه به سينه من تَلَنگُر مى زد، مى فرمود: «اى وابصه! از دلت بپرس. نيكى، آن است كه دل و جانت، با آن آرام مى گيرد؛ و گناه، آن است كه در دلت، اضطراب ايجاد مى كند و در سينه ات، مُردّد و بى قرار است هر چند مردم [بر خلاف آنچه دلت مى فهمد]، فتوايت دهند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفسير-البر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: تَفسيرُ البِرِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: تفسير نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الإيمان-والعمل-الصالح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الإِيمانُ وَالعَمَلُ الصّالِحُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ ايمان و كردار شايسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْاخِرِ وَ الْمَلَئِكَةِ وَ الْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَ ءَاتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِى الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ الْمَسَاكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السَّائِلِينَ وَ فِى الرِّقَابِ وَ أَقَامَ الصَّلَاةَ وَ ءَاتَى الزَّكَاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُواْ وَ الصَّابِرِينَ فِى الْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُواْ وَ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 177.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نيكى، آن نيست كه روى خود را به سوى مشرق و مغرب بگردانيد؛ بلكه نيكى آن است كه كسى بر خدا و روز بازپسين و فرشتگان و كتاب [آسمانى] و پيامبران، ايمان آوَرَد، مال خود را با وجود دوست داشتن، به خويشاوندان و يتيمان و بينوايان و در راه ماندگان و نيازخواهان، و در [راه آزاد كردن] بندگان بدهد، و نماز را بر پا دارد و زكات را بدهد، و آنان كه چون پيمان ببندند، به پيمان خود وفادارند، و در سختى و زيان و به هنگام جنگ، شكيبايند. آنان اند كسانى كه راست گفته اند و آنان، همان پرهيزگاران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَن تَنَالُواْ الْبِرَّ حَتَّى تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَىْ ءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«هرگز به نيكى نخواهيد رسيد تا از آنچه دوست داريد، انفاق كنيد؛ و از هر چه انفاق كنيد، قطعا خدا بدان داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي ذرّ: أنَّهُ سَأَلَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ الإِيمانِ، فَتَلا هذِهِ الآيَةَ: «لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ...» حَتّى فَرَغَ مِنَ الآيَةِ، قالَ: ثُمَّ سَأَلَهُ أيضا فَتَلاها، ثُمَّ سَأَلَهُ أيضا فَتَلاها، ثُمَّ سَأَلَهُ فَقالَ: وإذا عَمِلتَ حَسَنَةً أحَبَّها قَلبُكَ، وإذا عَمِلتَ سَيِّئَةً أبغَضَها قَلبُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص299 ح3077، تفسير ابن كثير: ج1 ص296، الدرّ المنثور: ج1 ص410.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابو ذر ـ: او (ابو ذر) از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره ايمان پرسيد. ايشان، اين آيه را خواند: «نيكى آن نيست كه روى خود را...» تا آخر آيه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر، دوباره پرسيد. پيامبر صلى الله عليه و آله دوباره همين آيه را خواند. سه باره پرسيد. ايشان، باز همان آيه را خواند. بار چهارم پرسيد. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «و هر گاه كار خوبى انجام دادى، دلت آن را دوست بدارد، و هر گاه كار بدى انجام دادى، دلت آن را منفور بدارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير عن القاسم بن عبد الرحمن: جاءَ رَجُلٌ إلى أبي ذَرٍّ فَقالَ: مَا الإِيمانُ؟ فَقَرَأَ عَلَيهِ هذِهِ الآيَةَ: «لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ» حَتّى فَرَغَ مِنها. فَقالَ الرَّجُلُ: لَيسَ عَنِ البِرِّ سَأَلتُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ أبو ذَرٍّ: جاءَ رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَسَأَلَهُ عَمّا سَأَلتَني عَنهُ، فَقَرَأَ عَلَيهِ هذِهِ الآيَةَ، فَأَبى أن يَرضى كَما أبَيتَ أن تَرضى، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وأشارَ بِيَدِهِ: المُؤمِنُ إذا عَمِلَ حَسَنَةً سَرَّتهُ ورَجا ثَوابَها، وإذا عَمِلَ سَيِّئَةً أحزَنَتهُ وخافَ عِقابَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج1 ص296، الدرّ المنثور: ج1 ص411.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير ـ به نقل از قاسم بن عبد الرحمان ـ: مردى نزد ابو ذر آمد و گفت: ايمان چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر، اين آيه را برايش خواند: «نيكى، آن نيست كه روى خود را.…» تا آخر آيه. مرد گفت: از نيكى از تو نپرسيدم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابو ذر گفت: مردى نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و همين سؤالى را كه تو از من پرسيدى، از ايشان پرسيد و پيامبر صلى الله عليه و آله، همين آيه را برايش تلاوت فرمود؛ ولى همان گونه كه تو راضى نشدى، او نيز راضى نشد. پس، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با دستش اشاره كرد و به او فرمود: «مؤمن، هر گاه كار نيكى را انجام دهد، شادمان مى شود و به پاداش آن، اميد خواهد داشت؛ و هر گاه كار بدى را انجام مى دهد، آن كار، اندوهگينش مى سازد و از كيفرش بيمناك مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: خَصلَتانِ لَيسَ فَوقَهُما مِنَ البِرِّ شَيءٌ: الإِيمانُ بِاللّهِ، وَالنَّفعُ لِعِبادِ اللّهِ، وخَصلَتانِ لَيسَ فَوقَهُما مِنَ الشَّرِّ شَيءٌ: الشِّركُ بِاللّهِ، وَالضَّرُّ لِعِبادِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص35، بحار الأنوار: ج77 ص137 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دو كار است كه بالاتر از آن، كار نيكى نيست: ايمانِ به خدا، و سود رساندن به بندگان خدا؛ و دو كار است كه بدتر از آنها كارى نيست: شرك به خدا، و زيان رساندن به بندگان خدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: فَوقَ كُلِّ ذي بِرٍّ بِرٌّ، حَتّى يُقتَلَ الرَّجُلُ في سَبيلِ اللّهِ، فَإِذا قُتِلَ في سَبيلِ اللّهِ فَلَيسَ فَوقَهُ بِرٌّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص348 ح4 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، تهذيب الأحكام: ج6 ص122 ح209 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، الخصال: ص9 ح31 عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى الله عليه و آله، روضة الواعظين: ص397، بحار الأنوار: ج74 ص60 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بالاتر از هر نيكى، نيكى اى وجود دارد تا آن كه انسان در راه خدا، كشته شود، و چون در راه خدا كشته شد، ديگر بالاتر از آن، نيكى اى وجود ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِعائِشَةَ ـ: اُهجُرِي المَعاصِيَ فَإِنَّها خَيرُ الهِجرَةِ، وحافِظي عَلَى الصَّلَواتِ فَإِنَّها أفضَلُ البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج4 ص238 ح4077 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج15 ص799 ح43171.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به عايشه ـ: از گناهان، هجرت [و دورى] كن كه اين، بهترين هجرت است، و نمازها را پاس بدار كه اين، برترين نيكى [و طاعت] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خَيرُ أبوابِ البِرِّ الصَّدَقَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج12 ص142 ح12834، الفردوس: ج2 ص180 ح2905 كلاهما عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج6 ص351 ح16015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بهترين نوع نيكى، صدقه دادن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الصَّدَقَةُ فِي السِّرِّ مِن أفضَلِ البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص392 ح1518، عيون الحكم والمواعظ: ص48 ح1224.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: صدقه دادن نهانى، از برترين كارهاى نيك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البِرُّ عَمَلٌ صالِحٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص219 ح871، عيون الحكم والمواعظ: ص23 ح200.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اما على عليه السلام: نيكى كردن، كردارى شايسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البِرُّ عَمَلٌ مُصلِحٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص148 ح554، عيون الحكم والمواعظ: ص40 ح893.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نيكى كردن، كردارى اصلاحگر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-مكارم-الأخلاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ مَكارِمُ الأَخلاقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ اخلاق شايسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن نوّاس بن سمعان: سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ البِرِّ وَالإِثمِ، فَقالَ: البِرُّ حُسنُ الخُلُقِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1980 ح14، سنن الترمذي: ج4 ص597 ح2389، مسند ابن حنبل: ج6 ص199 ح17649، سنن الدارمي: ج2 ص778 ح2687، الأدب المفرد: ص96 ح295، كنز العمّال: ج3 ص7 ح5163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از نوّاس بن سمعان ـ: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، در باره نيكى و گناه پرسيدم. فرمود: «نيكى، عبارت از خوى نيكوست...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لَيسَ البِرُّ في حُسنِ الزِّيِّ، ولكِنَّ البِرَّ فِي السَّكينَةِ وَالوَقارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص288 عن أبي سعيد الخدري، مستدرك الوسائل: ج1 ص106 ح105؛ كنز العمّال: ج3 ص252 ح6401 نقلا عن كتاب الفردوس عن أبي سعيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى، در ظاهرِ آراسته نيست؛ بلكه نيكى، در آرامش و وقار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البِرُّ شَيءٌ هَينٌ، وَجهٌ طَلقٌ وكَلامٌ لَينٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص32 ح2201 عن عمرو بن مسلم، اُسد الغابة: ج3 ص340، تاريخ دمشق: ج31 ص177 كلاهما عن ابن عمر من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى، كارِ آسانى است: روى گشاده، و سخن نرم [داشتن] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: البِشرُ أوَّلُ البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص79 ح296.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گشاده رويى، نخستين نيكى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: حُسنُ الخُلُقِ رَأسُ كُلِّ بِرٍّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص393 ح4857، عيون الحكم والمواعظ: ص227 ح4366.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوش خويى، در رأس همه نيكى هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: مِن أفضَلِ أعمالِ البِرِّ: الجودُ فِي العُسرِ، وَالصِّدقُ فِي الغَضَبِ، وَالعَفوُ عِندَ القُدرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص304 ح486.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: از برترين كارهاى نيك، بخشندگى، با وجود تنگ دستى، و راست گفتن در هنگام خشم، و گذشت كردن در هنگام قدرت [بر انتقام] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أكبَرُ البِرِّ الرِّفقُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص374 ح2867، عيون الحكم والمواعظ: ص113 ح2466.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بزرگ ترين نيكى، نرم خويى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أبَرُّكُم أتقاكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص370 ح2836، عيون الحكم والمواعظ: ص113 ح2462.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: نيكوكارترينِ شما، پرهيزگارترينِ شماست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: رَأَيتُ جَميعَ البِرِّ، فَلَم أرَ بِرّا أفضَلَ مِنَ الرَّحمَةِ وَالشَّفَقَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص263.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همه نيكى ها را ديدم؛ امّا نيكى اى برتر از مهربانى و دلسوزى نديدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-إتيان-الامور-من-وجهها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ إتيانُ الاُمورِ مِن وَجهِها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ انجام دادن هر كارى از راهش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَن تَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 189.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نيكى، آن نيست كه از پشت خانه ها [به آنها] درآييد؛ بلكه نيكى آن است كه كسى پروا پيشه كند؛ و به خانه ها، از درِ آنها در آييد و از خدا، پروا داريد، شايد كه رستگار شويد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى: «وَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا» ـ: يَعني أن يَأتِيَ الأَمرَ مِن وَجهِهِ؛ أيَّ الاُمورِ كانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص352 ح742، تفسير العيّاشي: ج1 ص86 ح211، مجمع البيان: ج2 ص509، التبيان في تفسير القرآن: ج2 ص42 كلاهما نحوه وكلّها عن جابر بن يزيد، بحار الأنوار: ج2 ص262 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند: «و به خانه ها، از درِ آنها در آييد» ـ: يعنى كار را از راهش وارد شود، هر كارى كه باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: مَن طَلَبَ الأَمرَ مِن وَجهِهِ لَم يَزِلَّ، فَإِن زَلَّ لَم تَخذُلهُ الحيلَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص37، العدد القويّة: ص297 ح26، بحار الأنوار: ج78 ص353 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: هر كس كار را از راهش بجويد، نمى لغزد. اگر هم بلغزد، بيچاره نمى ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أبواب-البر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: أبوابُ البِرِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: درهاى نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ فيما أوصى بِهِ عَلِيّا عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، ثَلاثٌ مِن أبوابِ البِرِّ: سَخاءُ النَّفسِ، وطيبُ الكَلامِ، وَالصَّبرُ عَلَى الأَذى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص8، المحاسن: ج1 ص66 ح14 عن السكوني عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهماالسلام، الجعفريّات: ص231 عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، نزهة الناظر: ص102 ح181 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج71 ص89 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به على عليه السلام ـ: اى على! سه چيز از درهاى نيكى است: داشتن روحيه بخشندگى، خوش گفتارى، و شكيبايى بر آزار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كنوز-البر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: كُنوزُ البِرِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: گنج هاى نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أربَعَةٌ مِن كُنوزِ البِرِّ: كِتمانُ الحاجَةِ، وكِتمانُ الصَّدَقَةِ، وكِتمانُ المَرَضِ، وكِتمانُ المُصيبَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص8 ح4 عن عبد اللّه بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص295 عن الإمام الباقر عليه السلام، معدن الجواهر: ص39، تاريخ اليعقوبي: ج2 ص92، بحار الأنوار: ج81 ص208 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چهار چيز، از گنج هاى نيكى است: پنهان داشتن نياز، پنهانى دادن صدقه، پنهان داشتن بيمارى، و پنهان داشتن مصيبت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ثَلاثَةٌ مِن كُنوزِ البِرِّ: إخفاءُ الصَّدَقَةِ، وكِتمانُ الشَّكوى، وكِتمانُ المُصيبَةِ، يَقولُ اللّهُ تَعالى: إذَا ابتَلَيتُ عَبدي بِبَلاءٍ فَصَبَرَ ولَم يَشكُني إلى عُوَّادِهِ، أبدَلتُهُ لَحما خَيرا مِن لَحمِهِ، ودَما خَيرا مِن دَمِهِ، فَإِن أبرَأتُهُ أبرَأتُهُ ولا ذَنبَ لَهُ، وإن تَوَفَّيتُهُ فَإِلى رَحمَتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج7 ص117، تاريخ دمشق: ج52 ص316 ح11036 وفيه «أرسلته» بدل «أبرأته» في كلا الموضعين وكلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج15 ص812 ح43227.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه چيز، از گنج هاى نيكى است: پنهانى دادن صدقه، پنهان داشتن درد [و گرفتارى]، و پنهان داشتن مصيبت. خداوند متعال مى فرمايد: «هر گاه بنده ام را به دردى گرفتار ساختم و او شكيبايى ورزيد و به عيادت كنندگانش، از من شكايت نكرد، گوشت و خونى بهتر از آنچه در اوست، جاى گزينش مى سازم، و اگر او را بهبود بخشم، در حالى بهبود مى بخشم كه از هر گناهى پاك شده باشد، و اگر جانش را بگيرم، به رحمت من ملحق مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ثَلاثَةٌ مِن كُنوزِ البِرِّ: كِتمانُ الصَّدَقَةِ، وكِتمانُ المُصيبَةِ، وكِتمانُ المَرَضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص215 ح10051 عن الحلاء بن عبد الرحمن بن يعقوب، حلية الأولياء: ج8 ص197 عن ابن عمر نحوه، كنز العمّال: ج3 ص299 ح6643؛ الدعوات: ص167 ح462 نحوه، بحار الأنوار: ج81 ص208 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه چيز، از گنج هاى نيكى است: پنهانى دادن صدقه، پنهان داشتن مصيبت، و پنهان داشتن بيمارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُنوزُ البِرِّ: إخفاءُ العَمَلِ، وَالصَّبرُ عَلَى الرَّزايا، وكِتمانُ المَصائِبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص109، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص38 ح105، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص228 ح119 كلاهما عن أحمد بن عامر عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام وفيهما «من كنوز البرّ...»، التمحيص: ص66 ح153 عن جابر بن عبد اللّه عن الإمام عليّ عليه السلام وفيه «من كنوز الجنّة البرّ وإخفاء العمل...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گنج هاى نيكى عبارت اند از: پنهان داشتن عمل، شكيبايى بر بلاها و پنهان داشتن مصيبت ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تمام-البر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: تَمامُ البِرِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: تمام نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن أبي عامر السّكوني: قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما تَمامُ البِرِّ؟ قالَ: أن تَعمَلَ فِي السِّرِّ عَمَلَ العَلانِيَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج22 ص317 ح800، الإصابة: ج7 ص212 الرقم 10191 نحوه، كنز العمّال: ج3 ص24 ح5265.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از ابو عامر سكونى ـ: گفتم: اى پيامبر خدا! تمام نيكى چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه در نهان، همان كارى را انجام دهى كه در آشكار مى كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أتبَعَ الإِحسانَ بِالإِحسانِ، وَاحتَمَلَ جِناياتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجنايةُ: الذنب والجرم، وما يفعله الإنسان ممّا يوجب عليه العذاب والقصاص في الدنيا والآخرة (النهاية: ج1 ص309 «جنى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِخوانِ وَالجيرانِ، فَقَد أكمَلَ البِرَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص449 ح9120، عيون الحكم والمواعظ: ص425 ح7193.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه نيكى را با نيكى دنبال كند و گناهان [و بدرفتارى هاى] برادران و همسايگان را تحمّل نمايد [و در صدد تلافى بر نيايد]، نيكى را به كمال رسانيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-فضل-البر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: فضل البرّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: ارزش نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البر-والبر-والبار-من-أوصاف-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: البَرُّ وَالبِرُّ وَالبارُّ مِن أوصافِ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: نيكى و نيكى كننده، از اوصاف خدايند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطور: 28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«او، همان نيكوكارِ مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ للّهِِ عز و جل تِسعَةً وتِسعينَ اسما، مِئَةً إلّا واحِدا، إنَّهُ وَترٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوِتْرُ: الفرد ـ تكسر واوُهُ وَتُفتح ـ فاللّهُ واحد في ذاته (النهاية: ج5 ص147 «وتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُحِبُّ الوَترَ، مَن حَفِظَها دَخَلَ الجَنَّةَ، وهِيَ: اللّهُ الواحِدُ الصَّمَدُ... البارُّ المُتَعالي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1269 ح3861، كنز العمّال: ج1 ص450 ح1939؛ التوحيد: ص219 ح11 نحوه وكلّها عن أبي هريرة، بحار الأنوار: ج4 ص210 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل، نود و نه نام دارد، يكى كمتر از صد. او فرد است و فرد را دوست دارد. هر كه اين نام ها را [با عمل خويش] حفظ كند، به بهشت مى رود. اين نام ها عبارت اند از: خداى يگانه، يكتا، بى نياز... نيكى كننده، والا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِاسمِكَ يا سَتّارُ، يا غَفّارُ، يا قَهّارُ، يا جَبّارُ، يا صَبّارُ، يا بارُّ، يا مُختارُ، يا فَتّاحُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص408، المصباح للكفعمي: ص343، بحار الأنوار: ج94 ص392.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بار خدايا! از تو درخواست مى كنم به نامت، اى پوشاننده، اى آمرزنده، اى چيره، اى پُرشكيب، اى نيكى كننده، اى آزاد، اى گُشاينده!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في دُعائِهِ ـ: أسأَ لُكَ بِاسمِكَ العَلِيِّ العالِي المُتَعالِي، المُبارَكِ البارِّ، يا بارّا بِعِبادِهِ، يا اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص418، بحار الأنوار: ج93 ص263 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعايش ـ: از تو درخواست مى كنم، به حقّ نام بالا و والا و بَرين و خجسته و نيكى كننده ات، اى نيكى كننده به بندگانش، اى خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في دُعاءٍ تَلَقّاهُ مِن جَبرَئيلَ عليه السلام ـ: سُبحانَهُ مِن مُنجٍ ما أبَرَّهُ، وسُبحانَهُ مِن بارٍّ ما أطلَبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص111 عن ابن عبّاس، البلد الأمين: ص365، المصباح للكفعمي: ص362، بحار الأنوار: ج95 ص368 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در دعايى كه از جبرئيل عليه السلام دريافت كرد ـ: پاكا خداى نجاتبخش! وه كه چه نيكى كننده است! و پاكا خداى نيكى كننده! وه كه چه جوينده است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا إلهَ إلَا اللّهُ... البَرُّ الرَّحيمُ بِمَن لَجَأَ إلى ظِلِّهِ وَاعتَصَمَ بِحَبلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص93، بحار الأنوار: ج90 ص139 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: معبودى جز خداى يكتا نيست... آن نيكوكارِ مهربان به هر آن كس كه به سايه او پناه ببرد و به ريسمانش چنگ بزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الدُّعاءِ ـ: يا بَرُّ يا رَحيمُ، أنتَ أبَرُّ بي مِن أبي واُمّي ومِن جَميعِ الخَلائِقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص545 ح1، جمال الاُسبوع: ص249 كلاهما عن عيسى بن عبد اللّه القمّي عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص325 ح956، بحار الأنوار: ج87 ص69 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در دعا ـ: اى نيكوكار! اى مهربان! تو به من از پدرم و مادرم و از همه آفريدگان، نيكوكارترى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إلهي، لَم يَزَل بِرُّكَ عَلَيَّ أيّامَ حَياتي، فَلا تَقطَع بِرَّكَ عَنّي في مَماتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج3 ص296 نقلاً عن ابن خالويه، البلد الأمين: ص316 عن الإمام العسكري عن آبائه عنه عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج94 ص97 ح13 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي عن ابن خالويه؛ دستور معالم الحكم: ص135 عن عبد اللّه الأسدي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: معبود من! در تمام ايّام زندگى ام، همواره [لطف و] نيكى تو شامل حال من بوده است. پس [لطف و] نيكى ات را در [پس از] مرگم، از من قطع مكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: سَيِّدي لَم تَزَل بَرّا بي أيّامَ حَياتي، فَلا تَقطَع لَطيفَ بِرِّكَ بي بَعدَ وَفاتي، سَيِّدي، كَيفَ آيَسُ مِن حُسنِ نَظَرِكَ بي بَعدَ مَماتي؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص165 ح22 نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: سَرورم! تو همواره در طول زندگى ام به من نيكى [و لطف] كرده اى. پس بعد از مرگم نيز [لطف و] نيكى ات را از من قطع مكن. سَرورم! چگونه از حُسن نظرت به من بعد از مرگم، نوميد باشم؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي المُناجاةِ الإِنجيلِيَّةِ ـ: اللّهُمَّ... يا مَن هُوَ أبَرُّ بي مِنَ الوالِدِ الشَّفيقِ، وأقرَبُ إلَيَّ مِنَ الصّاحِبِ اللَّزيقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لزقَ به، أي لَصِقَ به. ويقال: فلان لزيقي، أي بجنبي (الصحاح: ج4 ص1549 «لزق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... يا مَن هُوَ أرحَمُ لي مِنَ الوالِدِ الشَّفيقِ، وأبَرُّ بي مِنَ الوَلَدِ الرَّفيقِ...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيِّدي تَتابَعَ مِنكَ البِرُّ وَالعَطاءُ، فَلَزِمَنِي الشُّكرُ وَالثَّناءُ، فَما مِن شَيءٍ أنشُرُهُ وأَطويهِ مِن شُكرِكَ، ولا قَولٍ اُعيدُهُ واُبديهِ في ذِكرِكَ، إلّا كُنتَ لَهُ أهلاً ومَحَلّاً، وكانَ في جَنبِ مَعروفِكَ مُستَصغَرا مُستَقَلّاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص157 وص 160 وص 171 ح22 نقلاً عن كتاب أنيس العابدين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ در «مناجات اِنجيليه» ـ: بار خدايا!... اى آن كه از پدرى دلسوز، به من نيكوكارترى، و از يارِ همدوش، به من نزديك ترى... اى آن كه از پدر دلسوز، به من مهربان ترى، و از فرزندى مهربان، به من نيكوكارترى...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَرورم! پياپى از تو نيكى و دَهِش مى رسد. پس سپاس [تو] بر من لازم است. بنا بر اين، هر سپاسى را كه از تو بر زبان مى آورم يا در دل دارم، و هر سخنى را كه در ستايش تو مى گويم و تكرار مى كنم، بى گمان، تو سزامندِ آنى و حقّ توست، و در مقايسه با نيكى هاى تو، ناچيز و اندك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ العَزيزَ الجَبّارَ أنزَلَ عَلَيكُم كِتابَهُ، وهُوَ الصّادِقُ البارُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص599 ح3، المحاسن: ج1 ص416 ح957 نحوه وكلاهما عن سماعة بن مهران، بحار الأنوار: ج92 ص90 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند توانا و بزرگ، كتابش را بر شما فرو فرستاد، و او راستگو و نيكى كننده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ للّهِِ عِبادا عامَلوهُ بِخالِصٍ مِن سِرِّهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السِرُّ: ما يكتم، وسرّ الشيء: محضه وأفضله (الصحاح: ج2 ص681 «سرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَعامَلَهُم بِخالِصٍ مِن بِرِّهِ، فَهُمُ الَّذينَ تَمُرُّ صُحُفُهُم يَومَ القِيامَةِ فُرَّغا، وإذا وَقَفوا بَينَ يَدَيهِ تَعالى مَلَأَها مِن سِرِّ ما أسَرّوا إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص194، إرشاد القلوب: ص93 وفيه «فزَّعا» بدل «فُرّغا»، أعلام الدين: ص263 وفيه «فقابلهم» بدل «فعاملهم» وكلّها عن المفضّل بن صالح، بحار الأنوار: ج71 ص369 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند، بندگانى دارد كه با درونى خالص، با وى معامله مى كنند، و خدا نيز با نيكى خالص خويش، با آنان معامله مى نمايد. اينان، كسانى هستند كه در روز قيامت، كارنامه هايشان خالى است و چون در پيشگاه خداى متعال بِايستند، كارنامه هايشان را از رازى كه با وى در ميان نهاده اند، پُر مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام ـ في دُعائِهِ ـ: يا بارُّ، يا وَصولُ، يا شاهِدَ كُلِّ غائِبٍ، ويا قَريبُ غَيرَ بَعيدٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمال الاُسبوع: ص180، بحار الأنوار: ج91 ص189 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام ـ در دعايش ـ: اى نيكى كننده! اى پُر داد و دهش! اى شاهد هر غايبى! و اى نزديكى كه دور نيستى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صفة-من-أوصاف-الملائكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: صِفَةٌ مِن أوصافِ المَلائِكَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: صفتى از اوصاف فرشتگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كِرَامٍ بَرَرَةٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبس: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[فرشتگان،] ارجمندانى نيكوكارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: الحَفَظَةُ الكِرامُ البَرَرَةُ دونَ السِّدرَةِ، يَكتُبونَ ما تَرفَعُ إلَيهِمُ المَلائِكَةُ مِن أعمالِ العِبادِ فِي الأَرضِ فَيَنتَهونَ بِها إلى مَحَلِّ السِّدرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص277 ح1 وص 576 ح1، المحاسن: ج2 ص62 ح1174 كلّها عن حبيب السجستاني، بحار الأنوار: ج3 ص316 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: فرشتگان نگهبانِ ارجمندِ نيكوكار، پايين تر از سِدره [ى آخرين، در زير عرش] هستند و آنچه از كردارهاى بندگان در زمين را كه فرشتگان به سوى آنها بالا مى برند، مى نويسند و آنها را به محلّ سِدره مى رسانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ عليه السلام فِي الصَّلاةِ عَلى حَمَلَةِ العَرشِ ـ: اللّهُمَّ وحَمَلَةُ عَرشِكَ الَّذينَ لا يَفتُرونَ مِن تَسبيحِكَ، ولا يَسأَمونَ مِن تَقديسِكَ، ولا يَستَحسِرونَ مِن عِبادَتِكَ، ولا يُؤثِرونَ التَّقصيرَ عَلَى الجِدِّ في أمرِكَ، ولا يَغفُلونَ عَنِ الوَلَهِ إلَيكَ.… فَصَلِّ عَلَيهِم وعَلَى الرّوحانِيّينَ مِن مَلائِكَتِكَ... وَالسَّفَرَةِ الكِرامِ البَرَرَةِ، وَالحَفَظَةِ الكِرامِ الكاتِبينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصحيفة السجّادية: ص27 ـ 29 الدعاء 3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان در درود فرستادن بر حاملان عرش ـ: بار خدايا! حاملان عرشت كه از تسبيح گويىِ تو، سست نمى شوند و از تقديست، به سُتوه نمى آيند و از عبادتت، مانده نمى شوند و كوتاهى را بر كوشايى در فرمان تو، ترجيح نمى دهند و از شيفتگى به تو، غافل نمى شوند.… پس بر آنان و بر فرشتگان روحانى خود... و فرشتگانى كه به سوى زمينيان فرستاده اى تا بلايى ناخوشايند بر [سرِ] ايشان بياورند يا گشايش [و نعمتى] خوشايند، درود فرست، و بر سفيران ارجمند و نيكوكار، و فرشتگان بزرگوارى كه نگهبان و نويسنده كردارهاى بندگان اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في دُعاءٍ عَلَّمَهُ لِاُمِّ داودَ ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى حَمَلَةِ العَرشِ الطّاهِرينَ، وعَلَى السَّفَرَةِ الكِرامِ البَرَرَةِ الطَّيِّبينَ، وعَلى مَلائِكَتِكَ الكِرامِ الكاتِبينَ، وعَلى مَلائِكَةِ الجِنانِ وخَزَنَةِ النّيرانِ، ومَلَكِ المَوتِ وَالأَعوانِ يا ذَا الجَلالِ وَالإِكرامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج3 ص244، مصباح المتهجّد: ص808، المصباح للكفعمي: ص707، بحار الأنوار: ج98 ص400 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در دعايى كه به اُمّ داوود آموخت ـ: بار خدايا! بر حاملان پاك عرش، و بر سفيران ارجمند و نيكوكار و پاكيزه، و بر فرشتگان گرامى ات كه نويسنده كردارهايند، و بر فرشتگان بهشت ها، و نگهبانان آتش ها، و بر فرشته مرگ و دست ياران [او] درود فرست، اى خداوند شُكوه و ارج!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صفة-من-أوصاف-الأنبياء-والأوصياء-عليهم-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: صِفَةٌ مِن أوصافِ الأَنبِياءِ وَالأَوصِياءِ عليهم السّلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: صفتى از اوصاف پيامبران و اوصياى آنان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أنَا أديبُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأدَبُ: حُسن الخُلْق (مجمع البحرين: ج1 ص29 «أدب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهِ وعَلِيٌّ أديبي، أمَرَني رَبّي بِالسَّخاءِ وَالبِرِّ، ونَهاني عَنِ البُخلِ وَالجَفاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص51 ح19 عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج16 ص231 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من تربيت شده خدا هستم و على، تربيت شده من است. پروردگارم، مرا به بخشندگى و نيكى كردن، فرمان داد، و از بخل ورزى و بدرفتارى، نهى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أربَعَةٌ مِن أخلاقِ الأَنبِياءِ عليهم السلام: البِرُّ، وَالسَّخاءُ، وَالصَّبرُ عَلَى النّائِبَةِ، وَالقِيامُ بِحَقِّ المُؤمِنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص375، معدن الجواهر: ص64 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج78 ص260 ح156.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چهار خصلت، از اخلاق پيامبران است: نيكى، بخشندگى، شكيبايى در برابر سختى ها [و مصائب]، و به جا آوردن حقّ مؤمن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ الصَّبرَ وَالبِرَّ وَالحِلمَ وحُسنَ الخُلُقِ، مِن أخلاقِ الأَنبِياءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص251 ح121 عن الحلبي، بحار الأنوار: ج69 ص378 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شكيبايى، نيكى، بردبارى و خوش خويى، از اخلاق پيامبران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: نَحنُ أصلُ كُلِّ خَيرٍ، ومِن فُروعِنا كُلُّ بِرٍّ، فَمِنَ البِرِّ: التَّوحيدُ، وَالصَّلاةُ، وَالصِّيامُ، وكَظمُ الغَيظِ، وَالعَفوُ عَنِ المُسيءِ، ورَحمَةُ الفَقيرِ، وتَعَهُّدُ الجارِ، وَالإِقرارُ بِالفَضلِ لِأَهلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص242 ح336 عن ابن مسكان، بحار الأنوار: ج24 ص303 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ما ريشه همه خوبى ها هستيم و هر نيكى اى، از شاخه هاى ماست. پس، از جمله نيكى هاست: يكتاپرستى، نماز، روزه، و فرو نشاندن خشم، گذشت كردن از بدى كننده، ترحّم بر نيازخواه، رسيدگى به همسايه، و اعتراف به برترى برتران.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صفة-من-أوصاف-المؤمن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: صِفَةٌ مِن أوصافِ المُؤمِنِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: صفتى از اوصاف مؤمن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: العِلمُ خَليلُ المُؤمِنِ، وَالعَقلُ دَليلُهُ، وَالعَمَلُ قائِدُهُ، وَالرِّفقُ والِدُهُ، وَالبِرُّ أخوهُ، وَالصَّبرُ أميرُ جُنودِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص122 ح152 عن أبي الدرداء، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج11 ص203 من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله، تهذيب الكمال: ج6 ص241؛ تحف العقول: ص46 و ص55 والثلاثة الأخيرة نحوه، بحار الأنوار: ج69 ص367 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دانش، دوست مؤمن است و خِرد، راه نماى اوست و عمل، جلودار او، و نرم خويى، پدر اوست و نيكى كردن، برادر اوست، و شكيبايى، فرمانده سپاهش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ العِلمَ خَليلُ المُؤمِنِ، وَالحِلمَ وَزيرُهُ، وَالعَقلَ أميرُ جُنودِهِ، وَالرِّفقَ أخوهُ، وَالبِرَّ والِدُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص47 ح1 عن عبد الملك بن غالب، الإرشاد: ج1 ص303، كشف اليقين: ص222 ح244، نزهة الناظر: ص100 ح179 والثلاثة الأخيرة عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج67 ص268 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دانش، دوست مؤمن است و بردبارى، وزير اوست و خِرد، فرمانده سپاه اوست و نرم خويى، برادر اوست و نيكى كردن، پدرش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-الحث-على-البر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: الحث على البرّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: تشويق به نيكى كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى الْاءِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المائدة: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«در نيكوكارى و پرهيزگارى، با يكديگر همكارى كنيد و در گناه و تجاوز، به يكديگر يارى نرسانيد، و از خدا پروا كنيد كه خدا، سختْ كيفر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أسرَعُ الخَيرِ ثَوابا البِرُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص379 ح5803، الكافي: ج2 ص460 ح1 عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الباقر عليه السلام، الأمالي للمفيد: ص67 ح1 عن أبي حمزة عن الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، الخصال: ص110 ح81 عن الحسين بن زيد عن أبيه، ثواب الأعمال: ص199 عن الحسن بن زيد وكلاهما عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج69 ص393 ح72 نقلاً عن المحاسن عن أبي حمزة عن الإمام الباقر عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پاداش نيكى كردن، زودتر از هر كار خوب ديگرى مى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُن بارّا وَاقتَصِر عَلَى الجَنَّةِ، وإن كُنتَ عاقّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَقّ والِدَهُ: إذا آذاه وعصاه وخرج عليه (النهاية: ج3 ص277 «عقق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَظّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَظُّ: الكريهُ الخُلُق (مفردات ألفاظ القرآن: ص640 «فظّ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَاقتَصِر عَلَى النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص348 ح2، زبدة البيان: ص379 كلاهما عن عبد اللّه بن المغيرة عن أبي الحسن عليه السلام، بحار الأنوار: ج74 ص60 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: [با پدر و مادر] نيكوكار باش و در بهشت، جاى بگزين، و اگر [با پدر و مادرت] بدرفتار و درشت خوى بودى، به آتش [دوزخ] بسنده كن [و آرزوى بهشت را در سر مَپَروران]!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البِرُّ لا يَبلى، وَالإِثمُ لا يُنسى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص179 ح20262 عن أبي قلابة، المصنّف لابن أبي شيبة: ج8 ص167 ح1 عن أبي الدرداء، كنز العمّال: ج16 ص3 ح43672، الخصال: ص621 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص214 كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام وفيهما «الذنب» بدل «الإثم»، بحار الأنوار: ج78 ص53 ح88.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى، كهنه نمى شود، و گناه، فراموش نمى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في وَصِيَّتِهِ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: عَلَيكَ بِالبِرِّ وبِالسِّرِّ وَالكَرَمِ، فَإِنَّ البِرَّ وَالسِّرَّ وَالكَرَمَ يُذيبُ الخَطايا، كَما تُذيبُ الشَّمسُ الجَليدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج7 ص28 ح7558 نقلاً عن الجعفريّات: ص152 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام وفي الطبعة التي بأيدينا ليس فيه «بالبرّ» و «البرّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به على عليه السلام ـ: بر تو باد نيكى كردن و شاد ساختن و كريم بودن؛ زيرا نيكى كردن و شاد ساختن و كَرَم، گناهان را ذوب مى كنند، چنان كه آفتاب، يخ را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكَ بِالبِرِّ؛ فَإِنَّ صاحِبَ البِرِّ يُعجِبُهُ أن يَكونَ النّاسُ بِخَيرٍ وفي خِصبٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج2 ص162 ح5486 نقلاً عن تاريخ بغداد: ج10 ص152 عن أبي هريرة وفي الطبعة التي بأيدينا «البزّ» بدل «البرّ» في الموردين.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر تو باد نيكى كردن، كه نيكوكار، خوش دارد كه مردم در خوبى و رفاه باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ أحَبَّ الأَعمالِ إلَى اللّهِ، الصَّلاةُ وَالبِرُّ وَالجِهادُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص185 ح256 عن عبد اللّه بن مسعود، بحار الأنوار: ج82 ص206 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: محبوب ترينْ كارها نزد خدا، نماز، نيكى كردن و جهاد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يَزالُ النّاسُ بِخَيرٍ ما أمَروا بِالمَعروفِ ونَهَوا عَنِ المُنكَرِ، وتَعاوَنوا عَلَى البِرِّ وَالتَّقوى، فَإِذا لَم يَفعَلوا ذلِكَ نُزِعَت مِنهُمُ البَرَكاتُ، وسُلِّطَ بَعضُهُم عَلى بَعضٍ، ولَم يَكُن لَهُم ناصِرٌ فِي الأَرضِ ولا فِي السَّماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام: ج6 ص181 ح373، المقنعة: ص808، مشكاة الأنوار: ص105 ح239 وليس فيهما «والتقوى»، عوالي اللآلي: ج3 ص188 ح22، وسائل الشيعة: ج11 ص398 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مردم، تا زمانى كه امر به معروف و نهى از منكر كنند و بر نيكوكارى و پرهيزگارى، با يكديگر همكارى نمايند، پيوسته در خوبى هستند؛ و هر گاه چنين نكنند، بركت ها از آنها گرفته مى شود و گروهى از آنها، بر ديگران مسلّط گردانيده مى شوند و ديگر در زمين و آسمان، ياورى نخواهند داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِابنِ مَسعودٍ ـ: يَابنَ مَسعودٍ، أكثِر مِنَ الصّالِحاتِ وَالبِرِّ، فَإِنَّ المُحسِنَ وَالمُسيءَ يَندَمانِ، يَقولُ المُحسِنُ: يا لَيتَنِي ازدَدتُ مِنَ الحَسَناتِ، ويَقولُ المُسيءُ: قَصَّرتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَصديقُ ذلِكَ قَولُهُ تَعالى: «وَ لَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القيامة: 2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص353 ح2660 عن عبد اللّه بن مسعود، بحار الأنوار: 77 ص104 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به عبد اللّه بن مسعود ـ: اى پسر مسعود! كارهاى شايسته و نيكو را بسيار به جاى آور؛ زيرا نيكوكار و بدكار، هر دو پشيمان مى شوند. نيكوكار مى گويد: «اى كاش، نيكى هاى بيشترى انجام مى دادم!» و بدكار مى گويد: «كوتاهى كردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گواه اين سخن، اين فرموده خداى تعالى است كه: «سوگند مى خورم به نفس سرزنشگر!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: يَابنَ مَسعودٍ، عَلَيكَ بِالسَّكينَةِ وَالوَقارِ، وكُن: سَهلاً، لَيِّنا، عَفيفا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التعفُّفُ: وهو الكفُّ عن الحرام والسُّؤال من النّاس (النهاية: ج3 ص264 «عفف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، مُسلِما، تَقِيّا، نَقِيّا، بارّا، طاهِرا، مُطَهَّرا، صادِقا، خالِصا، سَليما، صَحيحا، لَبيبا، صالِحا، صَبورا، شَكورا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص358 ح2660 عن عبد اللّه بن مسعود، بحار الأنوار: ج77 ص107 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى پسر مسعود! آرامش و وقار را در پيش گير و نرم و ملايم و خوددار و مسلمان و پرهيزگار و وارسته و نيكوكار و پاك و پاكيزه و راست و ناب و سالم و درست و خردمند و شايسته و شكيبا و سپاس گزار باش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام يَقولُ عِندَ الوَفاةِ: تَعاوَنوا عَلَى البِرِّ وَالتَّقوى، ولا تَعاوَنوا عَلَى الإِثمِ وَالعُدوانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص249 ح702، بحار الأنوار: ج81 ص241 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام در هنگام وفاتش مى فرمود: «در نيكوكارى و پرهيزگارى، با يكديگر همكارى كنيد، و در گناه و تجاوز، يكديگر را يارى نرسانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام علي عليه السلام: خَيرُ إخوانِكَ مَن سارَعَ إلَى الخَيرِ وجَذَبَكَ إلَيهِ، وأمَرَكَ بِالبِرِّ وأعانَكَ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص433 ح5021، عيون الحكم والمواعظ: ص239 ح4544.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترينِ برادران [و دوستان] تو، كسى است كه به سوى كار خير بشتابد و تو را نيز به سوى آن بكشانَد، و به نيكى كردن، دعوتت كند و تو را در آن، كمك برساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فيما أوصى بِهِ أولادَهُ ـ: عَلَيكُم يا بَنِيَّ بِالتَّواصُلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّواصِل: ضدّ التصارم ـ التقاطع ـ وفي الحديث: من أراد أن يطول عمره فليصل رحمه (لسان العرب: ج11 ص728 «وصل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالتَّباذُلِ وَالتَّبارِّ، وإيّاكُم وَالتَّقاطُعَ وَالتَّدابُرَ وَالتَّفَرُّقَ وتَعاوَنوا عَلَى البِرِّ وَالتَّقوى، ولا تَعاوَنوا عَلَى الإِثمِ وَالعُدوانِ، وَاتَّقُوا اللّهَ إنَّ اللّهَ شَديدُ العِقابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج7 ص52 ح7 عن عبد الرحمن بن الحجّاج عن الإمام الكاظم عليه السلام، تهذيب الأحكام: ج9 ص178 ح714 بزيادة «والنفاق» بعد «وايّاكم»، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص191 ح5433 كلاهما عن سليم بن قيس الهلالي، تحف العقول: ص199 وفيه «التبادر» بدل «التبار»، بحار الأنوار: ج42 ص249 ح51.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در آنچه فرزندانش را بدانها سفارش كرده است ـ: فرزندانم! با يكديگر، پيوند داشته باشيد و به يكديگر، بخشش و نيكى كنيد، و از بُريدن از هم و پشت كردن به يكديگر و پراكنده شدن بپرهيزيد، و در نيكى و پرهيزگارى، با يكديگر همكارى نماييد، و در گناه و تجاوز، به يكديگر كمك نرسانيد، و از خدا پروا بداريد كه خدا، سختْ كيفر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البِرُّ أعجَلُ شَيءٍ مَثوبَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص320 ح1222، عيون الحكم والمواعظ: ص46 ح1140.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پاداش نيكى زودتر از هر چيزى مى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: خَيرُ مَا اكتُسِبَ، أعمالُ البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص635 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج10 ص113 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين كارها، نيكى كردن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: جِماعُ الخَيرِ في أعمالِ البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص376 ح4796.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مجمع همه خوبى ها، نيكوكارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بادِرِ البِرَّ؛ فَإِنَّ أعمالَ البِرِّ فُرصَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص241 ح4363، عيون الحكم والمواعظ: ص191 ح3925.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در نيكى كردن، بشتاب؛ زيرا كارهاى نيك، فرصت اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّكُم مُجازونَ بِأَفعالِكُم، فَلا تَفعَلوا إلّا بِرّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص65 ح3838، عيون الحكم والمواعظ: ص174 ح3627.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شما در برابر كردارهايتان، جزا داده مى شويد. پس جز نيكى، مكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الطّاعَةُ وفِعلُ البِرِّ هُمَا المَتجَرُ الرّابِحُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص153 ح2158، عيون الحكم والمواعظ: ص68 ح1718.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: فرمانبرى [از خدا] و انجام دادن كار نيك، دو تجارت سودآورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَعجيلُ البِرِّ زِيادَةٌ فِي البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص315 ح4568، عيون الحكم والمواعظ: ص202 ح4103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شتاب در كار نيك، در كار نيك مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ أبي عليه السلام يَقولُ: نَعوذُ بِاللّهِ مِنَ الذُّنوبِ الَّتي تُعَجِّلُ الفَناءَ، وتُقَرِّبُ الآجالَ، وتُخلِي الدِّيارَ، وهِيَ: قَطيعَةُ الرَّحِمِ، وَالعُقوقُ، وتَركُ البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص448 ح2 عن إسحاق بن عمّار، وسائل الشيعة: ج11 ص514 ح21550.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پدرم [امام باقر] عليه السلام مى فرمود: «به خدا پناه مى بريم از گناهانى كه نابودى را شتاب مى بخشند، و اَجَل ها را نزديك مى كنند، و خانه ها را [از سكنه] خالى مى سازند. اين گناهان، بُريدن از خويشان است، و آزردن پدر و مادر، و ترك نيكى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المُؤمِنونَ في تَبارِّهِم وتَراحُمِهِم وتَعاطُفِهِم كَمَثَلِ الجَسَدِ، إذَا اشتَكى تَداعى لَهُ سائِرُهُ بِالسَّهَرِ وَالحُمّى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص39 ح92، بحار الأنوار: ج74 ص274 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مؤمنان، در نيكى كردن و مهرورزى و همدردى نسبت به يكديگر، همانند يك پيكرند كه هر گاه [عضوى از آن] به درد آيد، ديگر اعضا را بى خوابى و تب، فرا مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَواصَلوا، وتَبارّوا، وتَراحَموا، وتَعاطَفوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص175 ح3، الغيبة للنعماني: ص150 ح8 كلاهما عن الكاهلي، الزهد للحسين بن سعيد: ص83 ح49 عن كليب الأسدي وليس فيهما «وتعاطفُوا»، بحار الأنوار: ج74 ص401 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: با همديگر، پيوند و نيكوكارى و مهربانى و همدردى داشته باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَم يَنزِل مِنَ السَّماءِ شَيءٌ أقَلُّ ولا أعَزُّ مِن ثَلاثَةِ أشياءَ: التَّسليمِ، وَالبِرِّ، وَاليَقينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار: ص65 ح91، مختصر بصائر الدرجات: ص93 عن يونس بن ظبيان، أعلام الدين: ص119 عن المفضّل بن عمر عن الإمام الكاظم عليه السلام، فقه الرضا: ص353 عن الإمام الرضا عليه السلام وفيه «أجلّ» بدل «أقلّ»، بحار الأنوار: ج69 ص408 ح119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: از آسمان، چيزى (توصيه اى) كمياب تر و عزيزتر از سه چيز، فرود نيامده است: تسليم بودن [در برابر خدا]، نيكوكارى، و يقين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كانَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام يَقولُ لِأَصحابِهِ: يا بَني آدَمَ، اُهرُبوا مِنَ الدُّنيا إلَى اللّهِ... كونوا عَبيدا أبرارا، ولا تَكونوا مُلوكا جَبابِرَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص650 ح884 عن منصور بن حازم، روضة الواعظين: ص490، بحار الأنوار: ج14 ص288 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: عيسى بن مريم عليه السلام به يارانش مى فرمود: «اى فرزندان آدم! از دنيا، به سوى خدا بگريزيد... بندگانى نيكوكار باشيد، و [چونان] پادشاهانِ گردن فراز مباشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِأَصحابِهِ ـ: اِتَّقُوا اللّهَ، وكونوا إخوَةً بَرَرَةً مُتَحابّينَ فِي اللّهِ، مُتَواصِلينَ مُتَراحِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص175 ح1، مصادقة الإخوان: ص137 ح8، الأمالي للطوسي: ص60 ح87 كلّها عن شعيب العرقوفي، مشكاة الأنوار: ص320 ح1016، بحار الأنوار: ج74 ص352 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به يارانش ـ: از خدا بترسيد و برادرانى نيكوكار باشيد. يكديگر را براى خدا دوست بداريد و با همديگر، پيوسته و مهربان باشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد عن بكر بن محمّد: أكثَرُ ما كانَ يوصينا بِهِ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام، البِرُّ وَالصِّلَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص43 ح137، بحار الأنوار: ج74 ص390 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد ـ به نقل از بكر بن محمّد ـ: بيشترين چيزى كه امام صادق عليه السلام ما را به آن سفارش مى فرمود، نيكى كردن و صله رحِم بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جميل [بن درّاج] عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سَمِعتُهُ عليه السلام يَقولُ: إنَّ مِمّا خَصَّ اللّهُ عز و جل بِهِ المُؤمِنَ أن يُعَرِّفَهُ بِرَّ إخوانِهِ وإن قَلَّ؛ ولَيسَ البِرُّ بِالكَثرَةِ، وذلِكَ أنَّ اللّهَ عز و جليَقولُ في كِتابِهِ: «وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ» ثُمَّ قالَ: «وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومَن عَرَّفَهُ اللّهُ عز و جل بِذلِكَ أحَبَّهُ اللّهُ، ومَن أحَبَّهُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى وَفّاهُ أجرَهُ يَومَ القِيامَةِ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه السلام: يا جَميلُ، اِروِ هذَا الحَديثَ لِاءِخوانِكَ، فَإِنَّهُ تَرغيبٌ فِي البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص206 ح6، مصادقة الإخوان: ص172 ح2، بحار الأنوار: ج74 ص299 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جميل بن دُرّاج ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «يكى از لطف هاى خداوند به مؤمن، اين است كه او را به [وظيفه] نيكى كردن به برادرانش آشنا مى كند، اگر چه اندك باشد؛ و نيكى به بسيارىِ مقدار آن نيست؛ چرا كه خداوند عز و جل در كتاب خود مى فرمايد: «و ديگران را بر خود ترجيح مى دهند، اگر چه در خود آنان، نيازى شديد باشد». سپس فرموده است: «هر كه از خسّت نفس نگه داشته شود، چنين كسانى، همان رستگاران اند»، و هر كه را خداوند عز و جل به اين وظيفه آشنا سازد، خداوند، دوستش مى دارد، و هر كه را خداوند ـ تبارك و تعالى ـ دوستش بدارد، در روز قيامت، مزد بى حساب به او مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام سپس فرمود: «اى جميل! اين حديث را براى برادرانت روايت كن؛ زيرا تشويق به نيكوكارى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: البِرُّ غَنيمَةُ الحازِمِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَزْمُ: ضبط الرجل أمره والحَذر من فواته (النهاية: ج1 ص379 «حزم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة: ص299 ح35، أعلام الدين: ص308، غرر الحكم: ج1 ص242 ح985 عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج78 ص357 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: نيكى كردن، غنيمت شخص دورانديش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الفِقهِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ: عَلَيكُم بِالقَصدِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَصْدُ: بَينَ الإسراف والتقتير (الصحاح: ج2 ص524 «قصد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الغِنى وَالفَقرِ، وَالبِرِّ مِنَ القَليلِ وَالكَثيرِ، فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يُعَظِّمُ شِقَّةَ التَّمرِ حَتّى تَأتِيَ يَومَ القِيامَةِ كَجَبَلِ اُحُدٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص338، بحار الأنوار: ج78 ص346 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در كتاب فقه منسوب به ايشان ـ: بر شما باد ميانه روى در گاهِ توانگرى و نادارى، و نيكى كردن به مقدار كم يا بسيار؛ زيرا خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، نصف خرمايى را [كه انفاق مى شود]، چندان بزرگ مى گردانَد كه در روز قيامت، به اندازه كوه اُحد مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-أولى-الناس-بالبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: أولى الناس بالبرّ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: سزاوارترينِ مردم به نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الوالدان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: الوالِدانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: پدر و مادر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ بَرَّا بِوَالِدَيْهِ وَ لَمْ يَكُن جَبَّارًا عَصِيًّا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و با پدر و مادر خود، نيكوكار بود و سركشى نافرمان نبود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ بَرَّا بِوَالِدَتِى وَ لَمْ يَجْعَلْنِى جَبَّارًا شَقِيًّا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم: 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و مرا نسبت به مادرم، نيكوكار كرده، و سركش و نافرمان، نگردانيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: جاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ مَن أبَرُّ؟ قالَ: اُمَّكَ. قالَ: ثُمَّ مَن؟ قالَ: اُمَّكَ. قالَ: ثُمَّ مَن؟ قالَ: اُمَّكَ. قالَ: ثُمَّ مَن؟ قالَ: أباكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص162 ح9، الزهد للحسين بن سعيد: ص40 ح107 كلاهما عن هشام بن سالم، بحار الأنوار: ج74 ص49 ح9 وص 83 ح93.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مردى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! به چه كسى نيكى كنم؟ فرمود: «به مادرت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سپس، به چه كسى؟ فرمود: «به مادرت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بعد، به چه كسى؟ فرمود: «به مادرت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: سپس، به چه كسى؟ فرمود: «به پدرت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن حَجَّ عَن والِدَيهِ أو قَضى عَنهُما مَغرَما&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَغرَم: الدين. ويريد به ما استدين فيما يكرهه اللّه، أو فيما يجوز ثم عجز عن أدائه (النهاية: ج3 ص363 «غرم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعَثَهُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ مَعَ الأَبرارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج8 ص11 حعن ابن عباس، كنز العمّال: ج16 ص468 ح45485.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس از طرف پدر و مادرش حج بگزارد يا بدهىِ آنها را بپردازد، خداوند در روز قيامت، او را با نيكوكاران بر مى انگيزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأبرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: الأَبرارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: نيكوكاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أفضَلُ البِرِّ ما اُصيبَ بِهِ الأَبرارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص391 ح2954، عيون الحكم والمواعظ: ص114 ح2509.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: برترين نيكى، آن است كه به نيكوكاران برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أفضَلُ البِرِّ ما اُصيبَ بِهِ أهلُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص391 ح2957.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: برترين نيكى، آن است كه به اهل آن (نيكوكاران) برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأحرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: الأَحرارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: آزادگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: خَيرُ البِرِّ ما وَصَلَ إلَى الأَحرارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص421 ح4955، عيون الحكم والمواعظ: ص237 ح4512 وفيه «الأخيار» بدل «الأحرار»، مستدرك الوسائل: ج12 ص350 ح14263.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين نيكى، آن است كه به آزادگان برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المحتاج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: المُحتاجُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: نيازمند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: خَيرُ البِرِّ ما وَصَلَ إلَى المُحتاجِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص425 ح4974، عيون الحكم والمواعظ: ص238 ح4522.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بهترين نيكى، آن است كه به نيازمند برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأيتام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: الأَيتامُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: يتيمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مِن أفضَلِ البِرِّ، بِرُّ الأَيتامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص44 ح9433، عيون الحكم والمواعظ: ص471 ح8615 وفيه «تعهّد» بدل «بر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از برترين نيكى ها، نيكى كردن به يتيمان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: الرَّحِمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: خويشاوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أوفَرُ البِرِّ صِلَةُ الرَّحِمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص396 ح2984، عيون الحكم والمواعظ: ص118 ح2655.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: افزون ترين نيكى، به جا آوردن صِله رحِم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صديق-الأب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: صَديقُ الأَبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 7: دوست پدر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ أبَرَّ البِرِّ، أن يَصِلَ الرَّجُلُ أهلَ وُدِّ أبيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص313 ح1903، صحيح مسلم: ج4 ص1979 ح12 وليس فيه «أهل»، الأدب المفرد: ص26 ح41، صحيح ابن حبّان: ج2 ص173 ح430 كلّها عن عبد اللّه بن عمر، كنز العمّال: ج16 ص465 ح45462.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكوترين نيكى [به پدر، بعد از مرگش]، اين است كه انسان به دوستان پدرش، نيكى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مِنَ البِرِّ أن تَصِلَ صَديقَ أبيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص213 ح7303 عن أنس، لسان الميزان: ج3 ص408 الرقم 1608، كنز العمّال: ج16 ص465 ح45463.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از جمله نيكى كردن [به پدرت بعد از مرگش]، اين است كه به دوست پدرت، نيكى كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;من-لا-يغفل-برك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: مَن لا يَغفُلُ بِرَّكَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 8: كسى كه نيكى تو را ناديده نگيرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أحَقُّ مَن بَرِرتَ، مَن لا يَغفُلُ بِرَّكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص412 ح3068.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سزاوارترين كس به نيكى كردن تو، كسى است كه نيكىِ تو را ناديده نمى گيرد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى از نيكى تو قدردانى مى كند، يا متقابلاً او نيز به تو نيكى مى كند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أهل-القبور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: أهلُ القُبورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 9: اهل قبور&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا بِرَّ أفضَلُ مِن بِرِّ أهلِ القُبورِ، ولا يَصِلُ أهلَ القُبورِ إلّا مُؤمِنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص209 ح7973 عن جابر، كنز العمّال: ج15 ص656 ح42600.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ نيكى اى برتر از نيكى كردن به اهل قبور (در گذشتگان) نيست؛ و به اهل قبور، نيكى نمى كند، مگر كسى كه مؤمن باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-مبادئ-البر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: مبادئ البر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: خاستگاه هاى نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التفكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: التَّفَكُّرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: انديشيدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ التَّفَكُّرَ يَدعو إلَى البِرِّ وَالعَمَلِ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص55 ح5 عن ربعي عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص81 ح156 عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج71 ص322 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: انديشه كردن، [انسان را] به نيكى و عمل به آن مى كشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: العِلمُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: دانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: تَعَلَّمُوا العِلمَ.… يُنزِلُ اللّهُ حامِلَهُ مَنازِلَ الأَخيارِ، ويَمنَحُهُ مَجالِسَ الأَبرارِ فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص523 ح12، تحف العقول: ص28 وفيه «الأحبّاء» بدل «الأخيار»، الأمالي للصدوق: ص713 ح982 عن الأصبغ بن نباتة عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج1 ص166 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دانش بياموزيد... خداوند، دارنده دانش را در جايگاه هاى نيكان، جاى مى دهد و [توفيقِ] نشستن با نيكوكاران را در دنيا و آخرت، به او ارزانى مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: الصِّدقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: راستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِالصِّدقِ، فَإِنَّ الصِّدقَ يَهدي إلَى البِرِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2013 ح105، سنن أبي داود: ج4 ص297 ح4989، سنن الترمذي: ج4 ص347 ح1971، الأدب المفرد: ص122 ح386، مسند ابن حنبل: ج2 ص26 ح3638 كلّها عن عبد اللّه بن مسعود، كنز العمّال: ج3 ص346 ح6861.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: راستى پيشه كنيد كه راستى، به نيكى كردنْ ره نمون مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الرشد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: الرُّشدُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: رشد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في جَوابِ شَمعونَ بنِ لاوِي بنِ يَهودا مِن حَوارِيِّ عيسى عليه السلام ـ: أمَّا الرُّشدُ: فَيَتَشَعَّبُ مِنهُ السَّدادُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّداد: القصد في الأمر والعدل فيه (النهاية: ج2 ص352 «سدد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالهُدى وَالبِرُّ وَالتَّقوى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص16، بحار الأنوار: ج1 ص118 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در پاسخ به شمعون بن لاوى بن يهودا، از حواريان عيسى عليه السلام ـ: و از رشد، منشعب مى شود: درستى، هدايت، نيكوكارى، و پرهيزگارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-من-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: الاِستِعانَةُ مِنَ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: كمك خواستن از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اللّهُمَّ وأسأَ لُكَ: السَّعَةَ، وَالدَّعَةَ، وَالأَمنَ... وَالرِّضا، وَالصَّبرَ، وَالعِلمَ، وَالصِّدقَ، وَالبِرَّ، وَالتَّقوى، وَالحِلمَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «والعلم» وما في المتن أثبتناه من فلاح السائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالتَّواضُعَ، وَاليُسرَ، وَالتَّوفيقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص42 ح51، فلاح السائل: ص255 ح154 عن فاطمة بنت الحسن عن الإمام الحسن عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج87 ص65 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بار خدايا! از تو درخواست مى كنم: گشايش و آسايش و امنيت... و خشنودى و شكيبايى و دانش و راستى و نيكوكارى و پرهيزگارى و بردبارى و فروتنى و آسانى و توفيق را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ مِمّا أوصى بِهِ مِنَ الدُّعاءِ بَعدَ صَلاةِ الحاجَةِ ـ: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ موجِباتِ رَحمَتِكَ، وعَزائِمَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَزائمُ المغفرة: محتّماتها، والمراد: ما يجعلها حتما (مجمع البحرين: ج2 ص1212 «عزم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَغفِرَتِكَ، وَالغَنيمَةَ مِن كُلِّ بِرٍّ، وَالسَّلامَةَ مِن كُلِّ إثمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص441 ح1384، سنن الترمذي: ج2 ص344 ح479 كلاهما عن عبد اللّه بن أوفى الأسلمي، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص706 ح1925، المصنّف لابن أبي شيبة: ج7 ص86 ح10 كلاهما عن عبد اللّه بن مسعود، كنز العمّال: ج7 ص815 ح21536.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ از دعايى كه توصيه مى كرد تا بعد از نماز حاجت، خوانده شود ـ: بار خدايا! موجبات رحمتت را، و اسباب آمرزشت را، و بهره مندى از هر نيكى و سالم ماندن از هر گناهى را از تو درخواست مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: جَعَلَنَا اللّهُ وإيّاكُم مِمَّن يَسعى بِقَلبِهِ إلى مَنازِلِ الأَبرارِ بِرَحمَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 165، بحار الأنوار: ج8 ص163 ح104.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند، به [لطف و] رحمت خويش، ما و شما را از كسانى قرار دهد كه با دل خويش، به سوى جايگاه هاى نيكوكارانْ مى شتابند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ عليه السلام في يَومِ الجُمُعَةِ ـ: اللّهُمَّ [إنَّكَ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين أثبتناه من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افتَرَضتَ عَلَيَّ لِلآباءِ وَالاُمَّهاتِ حُقوقا... فَاحتَمِلهُنَّ عنّي إلَيهِما، وَاغفِر لَهُما كَما رَجاكَ كُلُّ مُوَحِّدٍ مَعَ المُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ، وَالإِخوَةِ وَالأَخَواتِ، وألحِقنا وإيّاهُم بِالأَبرارِ، وأبِح لَنا ولَهُم جَنّاتِكَ مَعَ النُّجَباءِ الأَخيارِ، إنَّكَ سَميعُ الدُّعاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص94، بحار الأنوار: ج90 ص141 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از دعاى ايشان در روز جمعه ـ: بار خدايا! [تو] بر من نسبت به پدران و مادران، [وظايف و] حقوقى را قرار دادى... پس چنان كن كه آن حقوق را نسبت به آنان، ادا كنم؛ و آن دو را بيامرز، آن سان كه هر يكتاپرستى، از مردان و زنان مؤمن، و برادران و خواهران، به تو [چنين] اميد دارند؛ و ما و آنان را به نيكوكاران، ملحق فرما، و همنشينى با برگزيدگان نيك در بهشت هايت را به ما و ايشان (پدران و مادرانمان)، ارزانى بدار، كه به راستى تو شنونده [و پذيرنده] دعايى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ قَولَ التَّوّابينَ وعَمَلَهُم... وتَصديقَ المُؤمِنينَ وتَوَكُّلَهُم، ورَجاءَ المُحسِنينَ وبِرَّهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص593 ح33 عن أبي بصير، مصباح المتهجّد: ص278، العدد القويّة: ص262، جمال الاُسبوع: ص144، بحار الأنوار: ج89 ص303 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بار خدايا! گفتار و كردارِ توبه كنندگان را... و تصديق و توكّل مؤمنان را، و اميد و نيكوكارى نيكوكاران را از تو درخواست مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ مِن دُعاءٍ لَهُ ـ: يا إلهَ الأَوَّلينَ وَالآخِرينَ، بِكَ اعتَصَمتُ، وبِكَ وَثِقتُ... ارزُقنِي القِسمَةَ مِن كُلِّ بِرٍّ، وَالسَّلامَةَ مِن كُلِّ وِزرٍ، يا سامِعَ كُلِّ صَوتٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص449 ح1 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ از دعاهاى ايشان ـ: اى معبود اوّلين و آخرين! به تو چنگ در زدم و به تو اعتماد كردم... به من، بهره مندى از هر نيكى، و به سلامت ماندن از هر گناهى را روزى فرما، اى شنونده هر آوايى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جعفر بن محمّد بن يقظان رفعه إليهم عليهم السلام: يَقولُ الرَّجُلُ إذا فَرَغَ مِنَ الأَذانِ وجَلَسَ: اللّهُمَّ اجعَل قَلبي بارّا، وعَيشي قارّا، ورِزقي دارّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دِرّةٌ: أي صبّ واندفاق، وقيل: الدِّرَرُ والدّارُّ (النهاية: ج2 ص112 «درر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَاجعَل لي عِندَ قَبرِ نَبِيَّكَ صلى الله عليه و آله قَرارا ومُستَقَرّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص308 ح32، تهذيب الأحكام: ج2 ص64 ح230، مصباح المتهجّد: ص30، مكارم الأخلاق: ج2 ص64 ح2157، بحار الأنوار: ج84 ص182 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جعفر بن محمّد بن يقظان، در حديثى كه سند آن را به اهل بيت عليهم السلام رسانده است ـ: فرد پس از آن كه اذان را گفت و نشست، مى گويد: «بار خدايا! دلم را نيك، زندگى ام را آرام و روزى ام را سرشار گردان و برايم در كنار آرامگاه پيامبرت، آرامگاه و قرارگاهى قرار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: الخير والبركة في الكتاب والسنّة: ص85 (الفصل الثالث: أسباب الخير).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: خير و بركت از نگاه قرآن و حديث: ص131 (بخش يكم / فصل سوم: اسباب نيكى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-بركات-البر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: بركات البر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: بركت هاى نيكى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التقرب-إلى-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: التَّقَرُّبُ إلَى اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: نزديك شدن به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: المَعروفُ شَيءٌ سِوَى الزَّكاةِ، فَتَقَرَّبوا إلَى اللّهِ عز و جل بِالبِرِّ وصِلَةِ الرَّحِمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص27 ح5، الخصال: ص48 ح52 كلاهما عن عمر بن يزيد، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص55 ح1685، روضة الواعظين: ص404، بحار الأنوار: ج74 ص408 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نيكى كردن، چيزى غير از زكات است. پس با نيكى كردن و صله رحِم، خود را به خداوند عز و جلنزديك گردانيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;محبة-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: مَحَبَّةُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: دوستى خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جميل بن درّاج عن الإمام الصادق عليه السلام قال: قالَ عليه السلام: خِيارُكُم سُمَحاؤُكُم، وشِرارُكُم بُخَلاؤُكُم، ومِن خالِصِ الإِيمانِ البِرُّ بِالإِخوانِ، وَالسَّعيُ في حَوائِجِهِم، وإنَّ البارَّ بِالإِخوانِ لَيُحِبُّهُ الرَّحمنُ، وفي ذلِكَ مَرغَمَةٌ لِلشَّيطانِ، وتَزَحزُحٌ عَنِ النّيرانِ، ودُخولُ الجِنانِ. يا جَميلُ! أخبِر بِهذا غُرَرَ أصحابِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ مَن غُرَرُ أصحابي؟ قالَ عليه السلام: هُمُ البارّونَ بِالإِخوانِ فِي العُسرِ وَاليُسرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص41 ح15، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص61 ح1707، الأمالي للمفيد: ص291 ح9، الخصال: ص96 ح42، الأمالي للطوسي: ص68 ح98 وفي الثلاثة الأخيرة «صالح» بدل «خالص» وص 633 ح1306، بحار الأنوار: ج74 ص394 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جميل بن درّاج ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «بهترينِ شما، سخاوتمندان شما، و بدترين شما، بخيلانتان هستند؛ و از ايمان ناب است: نيكى كردن به برادران، و كوشش در رفع نيازهاى آنان. [خداى] مهربان، نيكى كننده به برادران را دوست مى دارد. اين كار، بينى شيطان را به خاك مى مالد و موجب دورى از آتش [دوزخ] و در آمدن به بهشت است. اى جميل! اين حديث را به ياران برگزيده ات بازگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! ياران برگزيده من چه كسانى هستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آنان كه در تنگ دستى و گشايش، به برادران، نيكى مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عمران-الديار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: عُمرانُ الدِّيارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: آبادى خانه ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ البِرَّ وَالصِّلَةَ لَيُطيلانِ الأَعمارَ، ويُعَمِّرانِ الدِّيارَ، ويُثرِيانِ الأَموالَ، ولَو كانَ القَومُ فُجّارا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج1 ص386 الرقم 357، تاريخ دمشق: ج36 ص243 ح7324 وفيه «يكثران» بدل «يثريان» وكلاهما عن عبد اللّه بن عبّاس، كنز العمّال: ج3 ص360 ح6936.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى كردن و صِله رحِم، عمرها را طولانى و خانه ها را آباد و دارايى ها را افزون مى كنند، هر چند مردمانى كه اين كارها را مى كنند، بى ايمان باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البِرُّ وصِلَةُ الأَرحامِ عِمارَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «عمار» وما أثبتناه من المصادر الاُخرى هو المناسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّنيا، وزِيادَةُ الأَعمارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص237 عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج47 ص194 ح39؛ مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص159 ح208 عن يحيى بن سعيد، الإصابة: ج7 ص151 الرقم 10026 عن أبي سعيد وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى كردن و صله رحِم، [مايه] آبادانى دنيا و افزايش عمرهايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البِرُّ وحُسنُ الخُلُقِ يُعَمِّرانِ الدِّيارَ، ويَزيدانِ فِي الأَعمارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص100 ح8، الزهد للحسين بن سعيد: ص93 ح74 كلاهما عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج71 ص395 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى كردن و خوش خويى، خانه ها را آباد و عمرها را افزون مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيادة-العمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: زِيادَةُ العُمُرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: افزايش عمر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البِرُّ زِيادَةٌ فِي العُمُرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج1 ص604 الرقم 877 عن الحارث بن رافع بن مكيث، الإصابة: ج6 ص299 الرقم 8638 عن رافع بن مكيث عن أبيه؛ الزهد للحسين بن سعيد: ص104 ح104 عن عبد اللّه بن الوليد الوصّافي عن الإمام الباقر عليه السلام، الدعوات: ص127 ح314 عن الإمام الباقر عليه السلام وفيهما «يزيد» بدل «زيادة»، بحار الأنوار: ج96 ص146 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى كردن، [مايه] افزايش عمر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يَزيدُ فِي العُمُرِ إلَا البِرُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص448 ح2139، سنن ابن ماجة: ج1 ص35 ح90 و ج2 ص1334 ح4022، مسند ابن حنبل: ج8 ص325 ح22449، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص670 ح1814 كلّها عن ثوبان، كنز العمّال: ج2 ص66 ح3148.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: تنها چيزى كه بر عمر مى افزايد، نيكى كردن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَوتُ الإِنسانِ بِالذُّنوبِ أكثَرُ مِن مَوتِهِ بِالأَجَلِ، وحَياتُهُ بِالبِرِّ أكثَرُ مِن حَياتِهِ بِالعُمُرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج2 ص179 ح2461، فقه الرضا: ص340 عن الإمام الرضا عليه السلام، كشف الغمّة: ج3 ص140 عن الإمام الجواد عليه السلام، بحار الأنوار: ج78 ص83 ح84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مرگ انسان بر اثر گناهان، بيشتر از مرگش با اَجَل است، و زنده ماندن او بر اثر نيكوكارى، بيشتر از زنده ماندش با عمر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّهُ كانَ في بَني إسرائيلَ مَلِكانِ أخَوانِ عَلى مَدينَتَينِ، وكانَ أحَدُهُما بارّا بِرَحِمِهِ عادِلاً عَلى رَعِيَّتِهِ، وكانَ الآخَرُ عاقّا بِرَحِمِهِ جائِرا عَلى رَعِيَّتِهِ، وكانَ في عَصرِهِما نَبِيٌّ، فَأَوحَى اللّهُ إلى ذلِكَ النَّبِيِّ: إنَّهُ قَد بَقِيَ مِن عُمُرِ هذَا البارِّ ثَلاثُ سِنينَ، وبَقِيَ مِن عُمُرِ هذَا العاقِّ ثَلاثونَ سَنَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخبَرَ ذلِكَ النَّبِيُّ رَعيَّةَ هذا ورَعِيَّةَ هذا، قالَ: فَأَحزَنَ ذلِكَ رَعِيَّةَ العادِلِ، وأحزَنَ ذلِكَ رَعِيَّةَ الجائِرِ، قالَ: فَفَرَّقوا بَينَ الأَطفالِ وَالاُمَّهاتِ، وتَرَكُوا الطَّعامَ وَالشَّرابَ، وخَرَجوا إلَى الصَّحراءِ يَدعونَ اللّهَ عز و جل أن يُمَتِّعَهُم بِالعادِلِ ويُزيلَ عَنهُم أمرَ الجائِرِ، فَأَقاموا ثَلاثا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلى ذلِكَ النَّبِيِّ، أن أخبِر عِبادي أن قَد رَحِمتُهُم وأجَبتُ دُعاءَهُم، فَجَعَلتُ ما بَقِيَ مِن عُمُرِ هذَا البارِّ لِذلِكَ الجائِرِ، وما بَقِيَ مِن عُمُرِ الجائِرِ لِهذَا البارِّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَرَجَعوا إلى بُيوتِهِم، وماتَ العاقُّ لِتَمامِ ثَلاثِ سِنينَ، وبَقِيَ العادِلُ فيهِم ثَلاثينَ سَنَةً، ثُمَّ تَلا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «وَ مَا يُعَمَّرُ مِن مُّعَمَّرٍ وَلَا يُنقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِى كِتَابٍ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج36 ص243 عن عبد الصمد بن علي عن أبيه عن جده، كنز العمّال: ج6 ص12 ح14626.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در ميان بنى اسرائيل، دو برادر بودند كه بر دو شهر، حكومت مى كردند. يكى از آن دو با خويشاوندانش نيكوكار و با رعيّتش دادگر بود، و ديگرى با خويشاوندانش بدرفتار و بر رعيّتش ستمگر بود. در روزگار آن دو، پيامبرى به سر مى برد. خداوند به آن پيامبر، وحى فرمود كه: «از عمر آن نيكوكار، سه سال باقى مانده است و از عمر آن بدرفتار، سى سال».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن پيامبر صلى الله عليه و آله اين مطلب را به رعاياى هر دو حكمران، خبر داد. اين خبر، هم رعيّت آن دادگر را اندوهگين ساخت و هم رعاياى آن بيدادگر را. پس كودكان را از مادران، جدا ساختند و خوردن و آشاميدن را ترك كردند و به صحرا رفتند تا به درگاه خداوند عز و جل دعا كنند كه آن حكمرانِ دادگر را طول عمر دهد و سايه آن حكمران ستمگر را از سرشان كوتاه سازد و سه روز در صحرا ماندند. پس خداوند عز و جل به آن پيامبر صلى الله عليه و آله، وحى فرمود كه: «به بندگانم خبر ده كه بر آنان، رحم آوردم و دعايشان را پذيرفتم. باقى مانده عمر آن نيكوكار را براى آن ستمگر قرار دادم و باقى مانده عمر آن ستمگر را براى آن نيكوكار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردم به خانه هايشان باز گشتند و آن حكمرانِ بدرفتار، سرِ سه سال درگذشت و حكمران دادگر، سى سال در ميانشان زيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اين آيه را تلاوت كرد: «و هيچ سالْ خورده اى، عمر دراز نمى يابد و از عمرش كاسته نمى شود، مگر آن كه در كتابى مندرج است. در حقيقت، اين كار، براى خدا، آسان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ القَومَ لَيَكونونَ فُجّارا فَيَتَواصَلونَ فَتَنمي أموالُهُم، ويَبَرّونَ فَتَزدادُ أعمارُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص124 ح119 عن أبي عبيدة عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج75 ص274 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مردمانى، فسق و فجور، پيشه مى كنند؛ ولى چون صِله رحِم به جا مى آورند، اموالشان افزون مى شود، و چون نيكى مى كنند، عمرشان طولانى مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاء حقوق المؤمنين عن جعفر بن محمّد بن أبي فاطمة: قالَ لي أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: يَابنَ أبي فاطِمَةَ، إنَّ العَبدَ يَكونُ بارّا بِقَرابَتِهِ ولَم يَبقَ مِن أجَلِهِ إلّا ثَلاثُ سِنينَ، فَيُصَيِّرُهُ اللّهُ ثَلاثا وثَلاثينَ سَنَةً، وإنَّ العَبدَ لَيَكونُ عاقّا بِقَرابَتِهِ وقَد بَقِيَ مِن أجَلِهِ ثَلاثٌ وثَلاثونَ سَنَةً، فَيُصَيِّرُهُ اللّهُ ثَلاثَ سِنينَ. ثُمَّ تَلا هذِهِ الآيَةَ: «يَمْحُواْ اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرعد: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... تَبارّوا وتَواصَلوا، فَيُنسِئُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّس ءُ: التأخير، ويكون في العمر والدَّين (النهاية: ج5 ص44 «نسأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُ في آجالِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاء حقوق المؤمنين: ص29 ح34، بحار الأنوار: ج74 ص277 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قضاء حقوق المؤمنين ـ به نقل از جعفر بن محمّد بن ابى فاطمه ـ: امام صادق عليه السلام به من فرمود: «اى پسر أبو فاطمه! بنده به خويشاوندش نيكى مى كند، در حالى كه از عمرش فقط سه سال باقى مانده است. پس خداوند [به سبب آن نيكى]، آن را سى و سه سال مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بنده به خويشاوندش بدى مى كند، در حالى كه از عمرش سى و سه سال باقى مانده است؛ امّا خداوند، آن را تبديل به سه سال مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «خداوند، آنچه را بخواهد، محو مى كند يا نگه مى دارد، و كتاب اصلى در نزد اوست»...&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[و افزود: ] «به يكديگر نيكى كنيد و با هم پيوند داشته باشيد كه خداوند، اَجَل هاى شما را به تأخير مى اندازد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهلِ بَيتِهِ، مُدَّ لَهُ في عُمُرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص105 ح11 عن حسن بن زياد الصيقل و ج8 ص219 ح269، الخصال: ص88 ح21 كلاهما عن محمّد بن مسلم، تحف العقول: ص295 عن الإمام الباقر عليه السلام و ص388 عن الإمام الكاظم عليه السلام وفيه «بإخوانه وأهله» بدل «بأهل بيته»، الأمالي للطوسي: ص245 ح425 عن حسن بن زياد الصيقل وفيه «زيد» بدل «مدّ له»، بحار الأنوار: ج71 ص8 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس به خانواده اش نيكى كند، عمرش دراز مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;زيادة-الرزق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: زِيادَةُ الرِّزقِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: افزايش روزى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ البِرَّ يَزيدُ فِي الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج3 ص548 ح6038 عن ثوبان، كنز العمّال: ج2 ص62 ح3118؛ الزهد للحسين بن سعيد: ص100 ح90 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج74 ص81 ح84.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكى كردن، روزى را افزون مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ أهلَ بَيتٍ لَيَكونونَ بَرَرَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِرُّ: الخيرُ، ورجل برٌّ بذي قرابته، وبارٌّ من قوم بررةٍ وأبرارٍ (لسان العرب: ج4 ص52 «برر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَتَنمو أموالُهُم ولَو أنَّهُم فُجّارٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص101 ح93 عن أبي محمّد الفزاري عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج74 ص82 ح86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خانواده اى كه نيكوكارند، دارايى هايشان افزون مى شود، اگر چه گنهكار باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: البِرُّ وَالصَّدَقَةُ يَنفِيانِ الفَقرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص2 ح2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص66 ح1729، الخصال: ص48 ح53، ثواب الأعمال: ص169 ح11، بحار الأنوار: ج74 ص81 ح83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: نيكوكارى و صدقه دادن، فقر را از بين مى برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نزول-الرحمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: نُزولُ الرَّحمَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: فرود آمدن رحمت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَعَ البِرِّ تَدُرُّ الرَّحمَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص120 ح9733، عيون الحكم والمواعظ: ص486 ح8978.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با نيكى كردن، رحمت، سرازير مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إجابة-الدعاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: إجابَةُ الدُّعاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: پذيرفته شدن دعا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا أبا ذَرٍّ، يَكفي مِنَ الدُّعاءِ مَعَ البِرِّ، ما يَكفِي الطَّعامَ مِنَ المِلحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص534 ح1162، مكارم الأخلاق: ج2 ص372 ح2661 كلاهما عن أبي ذرّ، عدّة الداعي: ص284 و 293، بحار الأنوار: ج77 ص83 ح3؛ الزهد لابن حنبل: ص182 عن أبي ذرّ من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، كنز العمّال: ج2 ص621 ح4913.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى ابو ذر! [به] دعا كردن همراه با كار نيك، همان اندازه نياز است كه [به] نمك براى غذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المحبة-والالفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: المَحَبَّةُ وَالاُلفَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: محبّت و الفت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: طَلاقَةُ الوَجهِ بِالبِشرِ وَالعَطِيَّةِ، وفِعلِ البِرِّ وبَذلِ التَّحِيَّةِ، داعٍ إلى مَحَبَّةِ البَرِيَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص259 ح6032، عيون الحكم والمواعظ: ص318 ح5541، مستدرك الوسائل: ج8 ص454 ح9980.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: گشاده رويىِ همراه با دستِ بخشنده داشتن و نيكى كردن و بى دريغْ سلام كردن، باعث جلب محبّت مردمان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عُودوا ـ رَحِمَكُمُ اللّهُ ـ بَعدَ انقِضاءِ مَجمَعِكُم، بِالتَّوسِعَةِ عَلى عِيالِكُم، وَالبِرِّ بِإِخوانِكُم، وَالشُّكرِ للّهِِ عز و جل عَلى ما مَنَحَكُم، وأَجمِعوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أجمَعَ أمرَهُ: أي جعله جميعا بعدَما كان متفرّقا (لسان العرب: ج8 ص58 «جمع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَجمَعِ اللّهُ شَملَكُم، وتَبارّوا يَصِلِ اللّهُ اُلفَتَكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص757 ح843 عن الفيّاض بن محمّد بن عمر الطرطوسي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، الإقبال: ج2 ص259، مصباح الزائر: ص159 وفيه «القضاء» بدل «انقضاء»، بحار الأنوار: ج97 ص117 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خدايتان رحمت كند! پس از پايان اجتماعتان، به گشاده دستى با خانواده تان و نيكى كردن به برادرانتان، و سپاس گزارى از خداوند عز و جلبراى چيزهايى كه به شما بخشيده است، بپردازيد، و هم داستانى پيش گيريد تا خداوند، همواره جمعتان را جمع بدارد؛ و به يكديگر نيكى كنيد تا خداوند، رشته اُلفتِ ميان شما را بپيونداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;انتشار-الصيت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 9: اِنتِشارُ الصّيتِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 9: بلندآوازگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن بَذَلَ بِرَّهُ، انتَشَرَ ذِكرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم:ج5 ص336 ح8631، عيون الحكم والمواعظ: ص440 ح7637وفيه«نشر»بدل«بذل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه بى دريغ نيكى كند، نامش همه جا پخش شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قَرُبَ بِرُّهُ، بَعُدَ صيتُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صيتٌ: أي ذكر وشهرة وعرفان (النهاية: ج3 ص64 «صيت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص336 ح8632، عيون الحكم والمواعظ: ص460 ح8359 وفيه بزيادة «وذكره».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه نيكى [و احسان] او نزديك باشد، آوازه اش تا دوردست ها مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن كَثُرَ بِرُّهُ حُمِدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص183 ح7888، عيون الحكم والمواعظ: ص424 ح7159.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه نيكىِ بسيار كند، از او به نيكى ياد مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طاعة-الحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 10: طاعَةُ الحُرِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 10: به فرمانْ درآمدنِ آزادگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بِالبِرِّ يُستَعبَدُ الحُرُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم والمواعظ: ص185 ح3746، غرر الحكم: ج3 ص205 ح4213 وفيه «يملك» بدل «يستعبد»؛ المناقب للخوارزمي: ص375 عن الجاحظ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با نيكى كردن، فرد آزاد به بردگى گرفته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عِندَ تَواتُرِ البِرِّ وَالإِحسانِ، يُتَعَبَّدُ الحُرُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص324 ح6217.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با پياپىْ نيكى و احسان كردن، شخصِ آزاد، بنده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نفي-ميتة-السوء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 11: نَفيُ ميتَةِ السَّوءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 11: پيشگيرى از مرگ هاى بد و ناگوار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: البارُّ لا يَموتُ ميتَةَ السَّوءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص33 ح2207 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شخص نيكوكار، به مرگ بد نمى ميرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ لِأَبي حَمزَةَ ـ: إذا أرَدتَ أن يُطَيِّبَ اللّهُ ميتَتَكَ، ويَغفِرَ لَكَ ذَنبَكَ يَومَ تَلقاهُ، فَعَلَيكَ بِالبِرِّ وصَدَقَةِ السِّرِّ وصِلَةِ الرَّحِمِ، فَإِنَّهُنَّ يَزِدنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «يزددن»، وما في المتن أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي العُمُرِ، ويَنفينَ الفَقرَ، ويَدفَعنَ عَن صاحِبِهِنَّ سَبعينَ ميتَةَ سَوءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص91، بحار الأنوار: ج96 ص159 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ به ابو حمزه ـ: هر گاه خواستى كه خداوند، تو را خوب بميرانَد و در روزى كه ديدارش مى كنى، گناهت را بيامرزد، نيكوكارى و دادن صدقه نهانى و صِله رحِم را در پيش گير؛ چرا كه اين كارها بر عمر مى افزايند و فقر را مى زُدايند و هفتاد نوع مُردنِ بد را از صاحب خود، دور مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البارُّ يَطيرُ مَعَ الكِرامِ البَرَرَةِ، وإنَّ مَلَكَ المَوتِ يَتَبَسَّمُ في وَجهِ البارِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج15 ص176 ح17919 نقلاً عن لبّ اللباب للراوندي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شخصِ نيكوكار با [فرشتگانِ] ارجمند نيكوكار، پرواز مى كند، و فرشته مرگ، به روى شخص نيكوكار [هنگام گرفتن جانش] لبخند مى زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تهوين-الحساب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 12: تَهوينُ الحِسابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 12: آسان شدن حساب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ صِلَةَ الرَّحِمِ وَالبِرَّ لَيُهَوِّنانِ الحِسابَ، ويَعصِمانِ مِنَ الذُّنوبِ، فَصِلوا أرحامَكُم، وبَرّوا بِإِخوانِكُم، ولَو بِحُسنِ السَّلامِ ورَدِّ الجَوابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص157 ح31 عن إسحاق بن عمّار، تحف العقول: ص376 وفيه «إخوانكم» بدل «أرحامكم»، بحار الأنوار: ج74 ص131 ح98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: صِله رحِم و نيكوكارى، حساب [قيامت] را آسان مى سازند و [انسان را] از گناهان، نگه مى دارند. صِله رحِم به جاى آوريد و به برادرانتان نيكى كنيد، اگر چه با سلام كردنى نيكو و دادنِ پاسخ سلام باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نعيم-يوم-الدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 13: نَعيمُ يَومِ الدّينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 13: برخوردارى از نعمت هاى روز پاداش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِى نَعِيمٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنفطار: 13، المطفّفين: 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قطعا نيكوكاران، در ناز و نعمت اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِّنْ عِندِ اللَّهِ وَمَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ لِّلْأَبْرَارِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 198.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ولى كسانى كه از پروردگارشان پروا داشتند، باغ هايى خواهند داشت كه در آنها نهرها روان است. در آن جا جاودانه مى مانند. اين پذيرايى، از جانب خداست؛ و آنچه نزد خداست، براى نيكوكاران، بهتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِن كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنسان: 5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«همانا نيكوكاران، از جامى مى نوشند كه آميزه اى از كافور دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِى لِلْاءِيمَانِ أَنْ ءَامِنُواْ بِرَبِّكُمْ فَامَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 193.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پروردگارا! ما شنيديم كه دعوتگرى به ايمان، فرا مى خواند كه: «به پروردگارتان، ايمان آوريد». پس ايمان آورديم. پرورگارا! گناهان ما را بيامرز و بدى هاى ما را بزُداى و ما را در زمره نيكوكاران بميران».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ البِرَّ يَهدي إلَى الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2261 ح5743، صحيح مسلم: ج4 ص2013 ح105، سنن أبي داود: ج4 ص297 ح4989، سنن الترمذي: ج4 ص347 ح1971 كلّها عن عبد اللّه بن مسعود، كنز العمّال: ج3 ص345 ح6859.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكوكارى، به بهشت، ره نمون مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ البِرَّ وَالصِّلَةَ لَيُخَفِّفانِ سوءَ الحِسابِ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج1 ص386 الرقم 357، تاريخ دمشق: ج36 ص243، البداية والنهاية: ج10 ص186 وليس فيه «سوء» وكلّها عن عبد اللّه بن العبّاس، كنز العمّال: ج3 ص357 ح6919.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نيكوكارى و صِله رحِم، از سختى حسابرسى روز قيامت مى كاهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ألا اُخبِرُكُم بِخَمسِ خِصالٍ هِيَ مِنَ البِرِّ، وَالبِرُّ يَدعو إلَى الجَنَّةِ؟... إخفاءُ المُصيبَةِ وكِتمانُها، وَالصَّدَقَةُ تُعطيها بِيَمينِكَ لا تُعلِمُ بِها شِمالَكَ، وبِرُّ الوالِدَينِ فَإِنَّ بِرَّهُما للّهِِ رِضا، وَالإِكثارُ مِن قَولِ: «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَظيمِ» فَإِنَّهُ مِن كُنوزِ الجَنَّةِ، وَالحُبُّ لِمُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللّهُ عَلَيهِ وعَلَيهِم أجمَعينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج1 ص72 ح27 عن الحسن البصري، بحار الأنوار: ج81 ص206 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: آيا شما را از پنج كار خبر ندهم كه از [مصاديق] نيكوكارى اند، و نيكوكارى، به بهشت مى خواند؟: ... پنهان داشتن مصيبت و اظهار نكردن آن؛ صدقه اى كه با دست راستت بدهى و دست چپت را از آن آگاه نسازى؛ خوش رفتارى با پدر و مادر، چرا كه خوش رفتارى با آنان، سبب خشنودى خداست؛ بسيار گفتن جمله (لا حول ولا قوّة الا باللّه العظيم)، زيرا اين از گنج هاى بهشت است؛ و دوست داشتن محمّد و خاندان محمّد ـ كه درود خدا بر او و بر ايشان، همگى باد ـ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: يَأتي يَومَ القِيامَةِ شَيءٌ مِثلُ الكَبَّةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكبَّةُ: الزِّحام، لقيتهُ على الكبَّة، أي على الزَّحمة، تكابوا: ازدحموا (تاج العروس: ج2 ص349 «كبب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَيَدفَعُ في ظَهرِ المُؤمِنِ فَيُدخِلُهُ الجَنَّةَ، فَيُقالُ: هذَا البِرُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص158 ح3 عن سيف، بحار الأنوار: ج74 ص44 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: در روز قيامت، چيزى شبيه توپ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «كَبّه» ـ كه در متن عربى حديث آمده ـ، به معناى: گوى، گلوله و كلاف نخ است (ر. ك: الطراز الأوّل؛ منتهى الأرب: مادّه «كبب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى آيد و به پشت مؤمن مى خورد و او را به بهشت، در مى افكند. پس گفته مى شود: «اين، همان نيكوكارى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار نقلاً عن صحف إدريس عليه السلام: آثِرُوا البِرَّ وعَمَلَ الخَيرِ، تَنالُوا الرّاحَةَ الأَبَدِيَّةَ في دارِ السَّلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص470.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از صحف ادريس عليه السلام ـ: نيكوكارى و اعمال خير را برگزينيد تا به آسايش ابدى در سراى سلامت، دست يابيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-أوصاف-الأبرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: أوصاف الأبرار&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: ويژگى هاى نيكوكاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: حُبُّ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: دوست داشتن خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يَقولُ اللّهُ عز و جل: طالَ شَوقُ الأَبرارِ إلى لِقائي، وأنَا إلَيهِم أشَدُّ شَوقا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص240 ح8067 عن أبي الدرداء، تفسير القرطبي: ج11 ص233 من دون إسنادٍ إلى رسول اللّه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل مى فرمايد: «نيكوكاران، به ديدار من شوق بسيار دارند؛ ولى من به آنان مشتاق ترم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: المحبّة في الكتاب والسنّة: ص205 (القسم الثاني / الفصل الأول / التامّون في محبّة اللّه عز و جل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: دوستى در قرآن و حديث: بخش دوم / فصل يكم / كاملان در خدا دوستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: حُبُّ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: دوست داشتن پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في ذِكرِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: مُستَقَرُّهُ خَيرُ مُستَقَرٍّ، ومَنبِتُهُ أشرَفُ مَنبِتٍ، في مَعادِنِ الكَرامَةِ ومَماهِدِ السَّلامَةِ، قَد صُرِفَت نَحوَهُ أفئِدَةُ الأَبرارِ، وثُنِيَت إلَيهِ أزِمَّةُ الأَبصارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 96، بحار الأنوار: ج16 ص380 ح92.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در يادكرد از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: قرارگاه او [مكّه]، بهترين قرارگاه است و رويشگاهش، شريف ترين رويشگاه بود. در كاخ هاى كرامت و مهدهاى سلامت [و بى عيبى] رشد كرد. دل هاى نيكوكاران، متوجّه او شدند و زمامِ چشم ها به سوى او برگشتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-أمير-المؤمنين-عليه-السلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: حُبُّ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: دوست داشتن امير مؤمنان عليه السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ، أنتَ قَسيمُ الجَنَّةِ وَالنّارِ، بِمَحَبَّتِكَ يُعرَفُ الأَبرارُ مِنَ الفُجّارِ، ويُمَيَّزُ بَينَ الأَشرارِ وَالأَخيارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص101 ح77 عن مقاتل بن سليمان عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، روضة الواعظين: ص102 وفيه «يتميّز» بدل «يميّز»، بحار الأنوار: ج37 ص254 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! تو قسمت كننده بهشت و جهنّمى. با [معيار] دوستى توست كه نيكوكاران، از بدكارانْ شناخته مى شوند و ميان بدان و خوبان، تميز داده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام، في قَولِهِ تَعالى: «ثَوَابًا مِّنْ عِندِ اللَّهِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 195.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ لِّلْأَبْرَارِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 198.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: أنتَ الثَّوابُ، وأنصارُكَ الأَبرارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص212 ح177 عن الأصبغ بن نباتة عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج36 ص97 ح34؛ شواهد التنزيل: ج1 ص178 ح189 عن الأصبغ بن نباتة عن الإمام عليّ عليه السلام وفيه «شيعتك» بدل «أصحابك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به على عليه السلام در باره اين سخن خداوند تعالى: «پاداشى از نزد خداست»«و آنچه نزد خداست، براى نيكوكاران، بهتر است» ـ: پاداش، تو هستى و نيكوكاران، ياران تو هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حب-الأبرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: حُبُّ الأَبرارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: دوست داشتن نيكوكاران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي عن سدير: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إنّي لَأَلقَى الرَّجُلَ ـ لَم أرَهُ ولَم يَرَني فيما مَضى قَبلَ يَومِهِ ذلِكَ ـ فَاُحِبُّهُ حُبّا شَديدا، فَإِذا كَلَّمتُهُ وَجَدتُهُ لي عَلى مِثلِ ما أنَا عَلَيهِ لَهُ، ويُخبِرُني أنَّهُ يَجِدُ لي مِثلَ الَّذي أجِدُ لَهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: صَدَقتَ يا سَديرُ، إنَّ ائتِلافَ قُلوبِ الأَبرارِ إذَا التَقَوا وإن لَم يُظهِرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم، كَسُرعَةِ اختِلاطِ قَطرِ السَّماءِ عَلى مِياهِ الأَنهارِ، وإنَّ بُعدَ ائتِلافِ قُلوبِ الفُجّارِ إذَا التَقَوا وإن أظهَرُوا التَّوَدُّدَ بِأَلسِنَتِهِم، كَبُعدِ البَهائِمِ مِنَ التَّعاطُفِ، وإن طالَ اعتِلافُها عَلى مِذوَدٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المِذودُ: معتَلفُ الدّابّة (تاج العروس: ج4 ص444 «ذود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واحِدٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص411 ح924، تحف العقول: ص373، مشكاة الأنوار: ص352 ح1139 كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام وفيهما ذيله من «إنّ ائتلاف»، بحار الأنوار: ج61 ص150 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از سَدير ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: به مردى بر مى خورم و در حالى كه تا پيش از آن روز، نه من او را ديده ام و نه او مرا ديده است، علاقه شديدى نسبت به او احساس مى كنم، و چون با وى سخن مى گويم، او را هم عقيده خويش مى يابم و او نيز به من، اظهار مى دارد كه نسبت به من، چنين احساسى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام فرمود: «درست است، اى سَدير! نيكوكاران، وقتى با هم رو به رو مى شوند، اگر چه دوستى خود را به زبان نياورند، دل هايشان، به سرعتِ در آميختن قطرات باران با آب رودخانه ها، به يكديگر مى پيوندند؛ و بدكاران، وقتى با هم رو به رو مى شوند، اگر چه به زبان اظهار دوستى كنند، دل هايشان از يكديگر دور است، همچون دورىِ دل هاى چارپايان از يكديگر، هر چند روزگارى دراز بر سرِ يك آخور با هم علف بخورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: حُبُّ الأَبرارِ لِلأَبرارِ ثَوابٌ لِلأَبرارِ، وحُبُّ الفُجّارِ لِلأَبرارِ فَضيلَةٌ لِلأَبرارِ، وبُغضُ الفُجّارِ لِلأَبرارِ زَينٌ لِلأَبرارِ، وبُغضُ الأَبرارِ لِلفُجّارِ خِزيٌ عَلَى الفُجّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص640 ح6، الإختصاص: ص239 كلاهما عن عمّار بن موسى، تحف العقول: ص487 عن الإمام العسكري عليه السلام، المحاسن: ج1 ص414 ح949 عن عبد اللّه بن القاسم الجعفري، مشكاة الأنوار: ص219 ح602، بحار الأنوار: ج69 ص238 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دوست داشتن نيكوكارانْ يكديگر را، پاداشى براى نيكوكاران است؛ و دوست داشتن بَدانْ نيكوكاران را، فضيلتى براى نيكوكاران است؛ و نفرت بدكاران از نيكوكاران، زيورِ نيكوكاران است؛ و نفرت نيكوكاران از بدكاران، [مايه] خوارى و رسوايى بدكاران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَصحَبُ الأَبرارَ إلّا نُظَراؤُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص376 ح10604، عيون الحكم والمواعظ: ص533 ح9749.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با نيكوكارانْ مصاحبت نمى كنند، مگر همتايانشان.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الاستسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: حُسنُ الاِستِسلامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: تسليم بودن در برابر خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: سُنَّةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السنّة: الطّريقة، السِّيرة (المصباح المنير: ص292 «سنن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَبرارِ، حُسنُ الاِستِسلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص130 ح5564، عيون الحكم والمواعظ: ص284 ح5128.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: روش نيكوكاران، تسليم شدن نيكوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حسن-الوفاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: حُسنُ الوَفاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: وفادارىِ شايسته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بِحُسنِ الوَفاءِ يُعرَفُ الأَبرارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص236 ح4331، عيون الحكم والمواعظ: ص186 ح3780.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با وفادارىِ شايسته است كه نيكوكاران، شناخته مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بر-الآباء-والأبناء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: بِرُّ الآباءِ وَالأَبناءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: نيكى به پدر و مادر و فرزندان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّما سُمُّوا الأَبرارَ؛ لِأَنَّهُم بَرُّوا الآباءَ وَالأَبناءَ وَالإِخوانَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص70 ح324، فقه الرضا: ص336، بحارالأنوار: ج74 ص77 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ابرار، به اين خاطر «ابرار» ناميده شده اند كه به پدر و مادر و فرزندان و برادران، نيكى كرده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: سَيِّدُ الأَبرارِ يَومَ القِيامَةِ رَجُلٌ بَرَّ والِدَيهِ بَعدَ مَوتِهِما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج74 ص86 ح101 نقلاً عن كتاب الإمامة والتبصرة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سَرور ابرار در روز قيامت، كسى است كه به پدر و مادرش بعد از وفاتشان، نيكى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: الصَبرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: بردبارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: طولُ الاِصطِبارِ مِن شِيَمِ الأَبرارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص233 ح6248، عيون الحكم والمواعظ: ص318 ح5556.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بردبارىِ درازْمدّت، از خصلت هاى ابرار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;احتمال-الخير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: اِحتِمالُ الخَيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: تحمل خوبى ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّما طَبائِعُ الأَبرارِ طَبائِعُ مُحتَمِلَةٌ لِلخَيرِ، فَمَهما حُمِّلَت مِنهُ احتَمَلَتهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص90 ح3902، عيون الحكم والمواعظ: ص179 ح3679.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: طبيعت نيكوكاران، طبيعتى است كه خيربردار است. بنا بر اين، هر اندازه كه خير بارِ آن شود، آن را تحمّل مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النفور-من-الأشرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 10: النُّفورُ مِنَ الأَشرارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 10: گريزان بودن از بَدان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: نُفوسُ الأَبرارِ نافِرَةٌ مِن نُفوسِ الأَشرارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص190 ح10008، عيون الحكم والمواعظ: ص498 ح9187 وفيه «الأخيار» بدل «الأبرار».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: جان هاى نيكوكاران، از جان هاى بدكاران، گريزان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: نُفوسُ الأَبرارِ تَأبى أفعالَ الفُجّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص190 ح10009، عيون الحكم والمواعظ: ص498 ح9188.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: جان هاى نيكوكاران، از [پذيرش] كردارهاى بدكاران، ابا دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الزهد-في-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 11: الزُّهدُ فِي الدُّنيا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 11: بى رغبتى به دنيا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، إنَّ اللّهَ تَعالى قَد زَيَّنَكَ بِزينَةٍ لَم تُزَيَّنِ العِبادُ بِزينَةٍ أَحَبَّ إلَى اللّهِ تَعالى مِنها؛ هِيَ زينَةُ الأَبرارِ عِندَ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ: الزُّهدُ فِي الدُّنيا، فَجَعَلَكَ لا تَرزَأُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما رزأنا منه: ما نقصنا منه شيئا، ولا أخذنا (النهاية: ج2 ص218 «رزأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الدُّنيا شَيئاً، ولا تَرزَأُ الدُّنيا مِنكَ شَيئاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء: ج1 ص71، تاريخ دمشق: ج42 ص282 كلاهما عن عمّار، كنز العمّال: ج11 ص626 ح33053؛ الخصال: ص556 ح31 عن عامر بن واثلة عن الإمام علي عليه السلام نحوه، شرح الأخبار: ج1 ص151 ح87 عن عمّار، بحار الأنوار: ج40 ص334 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به على عليه السلام ـ: اى على! خداوند، تو را به زيورى آراسته است كه بندگان به زيورى محبوب تر از آن در نزد خدا، آراسته نشده اند، و آن، زيورِ ابرار در نزد خداست: بى رغبتى به دنيا. خداوند تو را چنان قرار داده كه نه تو از دنيا چيزى بر مى گيرى، و نه دنيا از تو چيزى بر مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-الأذى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 12: تَركُ الأَذى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 12: ترك آزاررسانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن حفص بن غياث عن الإمام الصادق عليه السلام قال: قالَ عليه السلام: يا حَفصُ، إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى عَلِمَ مَا العِبادُ عامِلونَ، وإلى ما هُم صائِرونَ، فَحَلُمَ عَنهُم عِندَ أعمالِهِمُ السَّيِّئَةِ لِعِلمِهِ السّابِقِ فيهِم، فَلا يَغُرَّنَّكَ حُسنُ الطَّلَبِ مِمَّن لا يَخافُ الفَوتَ. ثُمَّ تَلا قَولَهُ تَعالى: «تِلْكَ الدَّارُ الْاخِرَةُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 83، والآية «تِلْكَ الدَّارُ الْأَخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِى الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَ الْعَـقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الآيَةَ. وجَعَلَ يَبكي ويَقولُ: ذَهَبَت وَاللّهِ الأَمانِيُّ عِندَ هذِهِ الآيَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ عليه السلام: فازَ وَاللّهِ الأَبرارُ، أتَدري مَن هُم؟ هُمُ الَّذينَ لا يُؤذونَ الذَّرَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّرُّ: صِغارُ النَّملِ (تاج العروس: ج6 ص435 «ذرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كَفى بِخَشيَةِ اللّهِ عِلما، وكَفى بِالاِغتِرارِ بِاللّهِ جَهلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص146، سعد السُّعود: ص87 نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص27 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ به نقل از حفص بن غياث ـ: امام صادق عليه السلام [به من] فرمود: «اى حَفْص! خداوند ـ تبارك و تعالى ـ مى داند كه بندگان چه خواهند كرد و به چه سويى ره سپارند. از اين رو، وقتى گناه مى كنند، چون از پيش به آنچه مى كنند، آگاه است، در برابرشان بردبارى مى نمايد. پس مبادا نرم خويى و مدارا از جانب كسى كه بيم از دست دادن چيزى را ندارد (يعنى خداوند)، تو را بفريبد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام سپس اين سخن خداوند متعال را: «آن است سراى واپسين» تا آخر آيه، خواند و شروع به گريستن كرد و فرمود: «به خدا سوگند كه با اين آيه، آرزوها از ميان مى رود!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «به خدا سوگند كه نيكوكاران، رستگارند! آيا مى دانى كه آنها چه كسانى هستند؟ آنان، كسانى هستند كه حتّى مورچه اى را نمى آزارند. براى ترس از خدا، علم [به او] كافى است، و براى غرّه شدن به خدا، جهل [نسبت به او] بس است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحياء-والعفة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 13: الحَياءُ وَالعِفَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 13: حيا و خويشتندارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ الحَياءَ وَالعِفَّةَ مِن خَلائِقِ الإِيمانِ، وإنَّهُما لَسَجِيَّةُ الأَحرارِ وشيمَةُ الأَبرارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص584 ح3605، عيون الحكم والمواعظ: ص153 ح3349.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: حيا و خويشتندارى، از ويژگى هاى ايمان اند، و اين دو، از خصلت هاى آزادگان و شيوه ابرارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إقامة-الفرائض-اجتناب-المحارم-الاحتراس-من-الغفلة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 14: إقامَةُ الفَرائِضِ، اجتِنابُ المَحارِمِ، الاِحتِراسُ مِنَ الغَفلَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 14: به جا آوردن واجبات، دورى از حرام ها و پرهيز از غفلت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: ثَلاثٌ مِن عَمَلِ الأَبرارِ: إقامَةُ الفَرائِضِ، وَاجتِنابُ المَحارِمِ، وَاحتِراسٌ مِنَ الغَفلَةِ فِي الدّينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج3 ص139، بحار الأنوار: ج78 ص81 ح74.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سه چيز، از كارهاى نيكوكاران است: به جا آوردن واجبات، دورى كردن از حرام ها، و پرهيز از غفلت در دين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;استشعار-الحكمة-تجلبب-السكينة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 15: اِستِشعارُ الحِكمَةِ، تَجَلبُبُ السَّكينَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 15: پوشيدن جامه حكمت و رَداى آرامش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِستَشعِرِ الحِكمَةَ، وتَجَلبَبِ السَّكينَةَ، فَإِنَّهُما حِليَةُ الأَبرارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص187 ح2324، عيون الحكم والمواعظ: ص83 ح2012.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: حكمت را جامه زيرين خويش ساز و آرامش را رَداى خود؛ زيرا اين دو، زيور نيكان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيثار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 16: الإِيثارُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 16: از خودگذشتگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الإِيثارُ سَجِيَّةُ الأَبرارِ وشيمَةُ الأَخيارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص164 ح2208 وج 1 ص159 ح606 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از خودگذشتگى، خصلت ابرار و شيوه نيكان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مِن شِيَمِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِّيمةُ: الخلق (الصحاح: ج5 ص1964 «شيم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَبرارِ، حَملُ النُّفوسِ عَلَى الإِيثارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص28 ح9350، عيون الحكم والمواعظ: ص469 ح8553.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: يكى از خصلت هاى نيكوكاران، وا داشتن جان ها به از خودگذشتگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن عن الإمام عليّ عليه السلام: قَد فَرَضَ اللّهُ التَّمَحُّلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَمَحَّلَ: أي احتال. يُقالُ: تَمَحَّلْ لي خيرا؛ أي اُطلُبهُ (لسان العرب: ج11 ص619 «محل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى الأَبرارِ في كِتابِ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ: ومَا التَّمَحُّلُ؟ قالَ: إذَا كَانَ وَجهُكَ آثَرَ مِن وَجهِهِ التَمَستَ لَهُ. وقالَ عليه السلام في قَولِ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ: «وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا تَستَأثِر عَلَيهِ بِما هُوَ أحوَجُ إلَيهِ مِنكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن: ص44 ح104 عن سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل، مستدرك الوسائل: ج7 ص221 ح48065.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمن&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام فرمود: «خداوند، در كتاب خود، تَمحُّل&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَمَحُّل: كارسازى؛ از آبرو مايه گذاشتن براى كار خير؛ راه انداختن كار ديگران با هزينه كردن از اعتبار خويش (ر.ك: الطراز المتضمّن، يحيى بن حمزه: ج3 ص39، تاج المصادر، بيهقى: ج2 ص804، لسان العرب: ج11 ص619 مادّه «محل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;را بر ابرار، واجب كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: تمحُّل چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هنگامى كه وجهه تو از وجهه او (برادر دينى) [در نزد مردم] ارزشمندتر است، براى كارهاى او، [از ديگران] خواهشى كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن گاه، در باره اين سخن خداوند متعال: «و هر چند در خودشان احتياجى مبرم باشد، آنها را بر خودشان مقدّم مى دارند»، فرمود: «خود را بر او، در چيزى كه او به آن از تو محتاج تر است، مقدّم مدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الصدق-والأمانة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 17: الصِّدقُ وَالأَمانَةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 17: راستى و امانتدارى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِلزَمِ الصِّدقَ وَالأَمانَةَ، فَإِنَّهُما سَجِيَّةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سجيّة: أي طبيعة من غير تكلّف (النهاية: ج2 ص345 «سجا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَبرارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص187 ح2325.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به راستى و امانتدارى پايبند باش؛ زيرا اين دو، خصلت نيكان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-العجب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 18: تَركُ العُجبِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 18: ترك خودپسندى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في صِفاتِ عِبادِ اللّهِ ـ: يَرَونَ في أنفُسِهِم أنَّهُم أشرارٌ، وإنَّهُم لَأَكياسٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَيِّسُ: العاقل (النهاية: ج4 ص217 «كيس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأبرارٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص394 عن الإمام الكاظم عليه السلام، الزهد للحسين بن سعيد: ص65 ح6 عن أبي أراكة عنه عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج1 ص149 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در باره صفات بندگان خدا ـ: در دل، خود را مردمانى بد مى بينند، در حالى كه [در واقع] افرادى زيرك و نيكوكارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تلك-الخصال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 19: تِلكَ الخِصالُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 19: اين خصلت ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِمَن سَأَلَهُ عَن عَلامَةِ البارِّ ـ: وأمّا عَلامَةُ البارِّ فَعَشَرَةٌ: يُحِبُّ فِي اللّهِ، ويُبغِضُ فِي اللّهِ، ويُصاحِبُ فِي اللّهِ، ويُفارِقُ فِي اللّهِ، ويَغضَبُ فِي اللّهِ، ويَرضى فِي اللّهِ، ويَعمَلُ للّهِِ، ويَطلُبُ إلَيهِ، ويَخشَعُ للّهِِ خائِفا مَخوفا طاهِرا مُخلِصا مُستَحيِيا مُراقِبا، ويُحسِنُ فِي اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص21، بحار الأنوار: ج1 ص121 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به كسى كه از ايشان، در باره نشانه هاى نيكوكار پرسيد ـ: نشانه نيكوكار، ده چيز است: براى خدا، دوست مى دارد، و براى خدا، دشمن مى دارد، و براى خدا، يار و همراه مى شود، و براى خدا، جدا مى گردد، و براى خدا، خشم مى گيرد، و براى خدا، خشنود مى شود، و براى خدا، كار مى كند، و خداجوست، و در برابر خدا، خاشع است، و ترسان و هراسان و پاك و بااخلاص و باحيا و مراقب [خود] است، و براى خدا، نيكى مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِاُسامَةَ ـ: وَاعلَم يااُسامَةُ، إنَّ أكثَرَ النّاسِ عِندَ اللّهِ مَنزِلَةً يَومَ القِيامَةِ وأجزَلَهُم ثَواباً وأكرَمَهُم مَآباً مَن طالَ فِي الدُّنيا حُزنُهُ، ودامَ فِيها غَمُّهُ، وكَثُرَ فيها جوعُهُ وعَطَشُهُ، اُولئِكَ الأَبرارُ الأَتقِياءُ الأَخيارُ؛ إن شَهِدوا لَم يُعرَفوا، وإن غابوا لَم يُفتَقَدوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التحصين لابن فهد: ص21 عن سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل، مستدرك الوسائل: ج16 ص218 ح19645.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به اُسامه ـ: اى اُسامه! بدان كه با منزلت ترينِ مردم پيش خدا و پُرثواب ترين و گرامى ترينِ آنها به هنگام بازگشت به سوى او، كسى است كه در دنيا، غم و اندوهش طولانى و مداوم باشد، و نيز گرسنگى و تشنگى اش بيشتر باشد. آنان، ابرار، پرهيزگاران و نيكان اند، كه اگر [در مجلسى] حاضر باشند، شناخته شده نيستند، و اگر غايب باشند، كسى در پى شان نمى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ للّهِِ عِبادا كَسَرَت قُلوبَهُم خَشيَةُ اللّهِ، فَاستَنكَفوا عَنِ المَنطِقِ، وإنَّهُم لَفُصَحاءُ بُلَغاءُ ألِبّاءُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّبِيبُ: العاقل، والجمع ألبّاء (الصحاح: ج1 ص216 «لبب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُبَلاءُ، يَستَبِقونَ إلَيهِ بِالأَعمالِ الزّاكِيَةِ، لا يَستَكثِرونَ لَهُ الكَثيرَ، ولا يَرضَونَ لَهُ القَليلَ، يَرَونَ أنفُسَهُم أنَّهُم شِرارٌ، وإنَّهُمُ الأَكياسُ الأَبرارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد للحسين بن سعيد: ص65 ح6 عن أبي أراكة، تحف العقول: ص394 عن الإمام الكاظم عنه عليهماالسلام، مشكاة الأنوار: ص120 ح281 عن الإمام الصادق عليه السلام وكلاهما نحوه، بحارالأنوار: ج1 ص149 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند، بندگانى دارد كه ترس از خدا، دل هايشان را شكسته است. از اين رو، زبان از گفتار، فرو بسته اند، در حالى كه مردمانى سخنور و بليغ و خِردمند و بزرگوارند. با كارهاى پاك، به سوى خدا مى شتابند، عمل بسيار را در پيشگاه او، بسيار نمى شمارند، و به عمل اندك برايش خشنود نمى شوند. خود را بد مى دانند، در حالى كه مردمانى زيرك و نيكوكارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: فازَ ـ وَاللّهِ ـ الأَبرارُ وخَسِرَ الأَشرارُ، أتَدري مَن هُم؟ الَّذينَ خافوهُ، وَاتَّقَوهُ، وتَقَرَّبوا إلَيهِ بِالأَعمالِ الصّالِحَةِ، وخَشوهُ في سَرائِرِهِم وعَلانِيَتِهِم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «علانياتهم»، وما في المتن أثبتناه من مستدرك الوسائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ كَفى بِخَشيَةِ اللّهِ عِلما، وكَفى بِالاِغتِرارِ بِهِ جَهلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب: ص106، مستدرك الوسائل: ج11 ص233 ح12835 وفيه «سرّ أمرهم» بدل «سرائرهم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: به خدا سوگند كه نيكان، رستگارند و بَدان، زيانكار. آيا مى دانى كه آنان، كيان اند؟ همانان كه از او (خدا) مى ترسند و از او پروا مى دارند و با كارهاى شايسته، خود را به او نزديك مى سازند، و در نهان و آشكار، از او بيمناك اند. [آرى!] براى ترس از خدا، علم [به او] كافى است، و براى غرّه شدن به او، جهل [و نشناختن او] بس است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: البِرُّ ثَلاثَةٌ: المَنطِقُ، وَالنَّظَرُ، وَالصَّمتُ؛ فَمَن كانَ مَنطِقُهُ في غَيرِ ذِكرٍ فَقَد لَغا، ومَن كانَ نَظَرُهُ في غَيرِ اعتِبارٍ فَقَد سَها، ومَن كانَ صَمتُهُ في غَيرِ فِكرٍ فَقَد لَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البيان والتبيين: ج1 ص297 عن الشعبي؛ المواعظ العدديّة: ص195 وراجع: ثواب الأعمال: ص212 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: نيكى، در سه چيز است: گفتار، و نگاه، و سكوت. كسى كه گفتارش در غير ذكر [خدا] باشد، بيهوده گويى كرده است؛ كسى كه نگاهش بدون عبرتِ آموختن باشد، غافل است؛ و كسى كه سكوتش همراه با انديشيدن نباشد، وقتش را تلف كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص262 (تفسير البرّ).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص262 (تفسير نيكى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A3_%D9%83_%D9%84_/_%D8%A7%D9%84%D8%A3%DA%A9%D9%84&diff=330 2025-02-26T10:25:43Z

<p>Khaleghitajabadi: </p> <hr /> <div>&lt;span id=&quot;الأکل-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأکل (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غذا خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَطلُبِ الحَياةَ لِتَأكُلَ، بَلِ اطلُبِ الأَكلَ لِتَحيا. زندگى را براى آن مخواه كه بخورى؛ بلكه خوردن را براى آن بخواه كه زندگى كنى.امام على عليه السلام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رعايت موازين بهداشتى در خوردن و آشاميدن، يكى از مهم ترين عوامل سلامت، شادابى و طول عمر است. اگر مردم بدانند كه چه بايد بخورند، چه اندازه بخورند و چگونه غذا ميل كنند و دانسته خود را به كار بندند، بى ترديد، بيشتر بيمارى ها از جامعه بشر رخت بر خواهد بست و آنان لذّت و شيرينى زندگى را خواهند چشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين نكته در جهت رعايت موازين بهداشتى در خوردن، توجّه به اين حقيقت است كه در نظام آفرينش، خوردن، ابزارى است براى زندگى، نه آن كه زندگى وسيله اى است براى خوردن، چنان كه در حكمت منسوب به امام على عليه السلام آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَطلُبِ الحَياةَ لِتَأكُلَ؛ بَلِ اطلُبِ الأَكلَ لِتَحيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك : ص350 ح69.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زندگى را براى آن مخواه كه بخورى؛ بلكه خوردن را براى آن بخواه كه زندگى كنى. بسيارى از مردم ـ اگر نگوييم بيشتر آنان ـ، سلامت و شادابى و زندگى خود را فداى شكم خود مى كنند و اصلاً به فكر اين نيستند كه چه بخورند، چگونه بخورند و چه اندازه بخورند. از اين رو، هر چيزى را كه مزه بيشترى دارد، به هر اندازه كه ميل دارند و به هر شكلى كه پيش آيد، مصرف مى كنند و بدين سان، گرفتار انواع بيمارى ها مى شوند. امام على عليه السلام در اين باره مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن غَرَسَ فى نَفسِهِ مَحَبَّةَ أنواعِ الطَّعامِ، اجتَنى ثِمارَ فُنونِ الأسقامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك : ص372 ح114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه نهالِ دوستى غذاهاى گونه گون را در نفْس خويش بنشانَد، ميوه بيمارى هاى گونه گون خواهد چيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ره نمودهاى اسلام در اين زمينه فوق العاده مهم و ارزشمندند كه با عنايت به عصر صدور آنها، معجزه علمى پيشوايان دين، محسوب مى شوند. در اين باره توجّه به دو نكته حائز اهمّيت است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. ره نمودهاى اسلام در باره خوردن، تنها سلامت جسم را تضمين نمى كند؛ بلكه متضمّن بهداشت جسم و جان انسان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. از آن جا كه عقل و علم، بر همه رازهاى آفرينش احاطه ندارند، ممكن است حكمت برخى از ره نمودهاى اسلام براى دانش امروز مجهول باشد؛ ولى بى ترديد، اين به معناى بى دليل بودن آن ره نمودها نيست، چنان كه حكمت شمارى از احكام اسلام در گذشته مجهول بوده و امروز، علم، به راز آنها پى برده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اينك، اشاره اى كوتاه به آن ره نمودها:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يك.-حلال-بودن-غذا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك. حلال بودن غذا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين و مهم ترين ره نمود اسلام در باره موادّ غذايى مورد مصرف، اين است كه بايد «حلال» باشد، بدين معنا كه:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلاً: آنچه انسان مصرف مى كند، بايد از راه مشروع تهيّه شده باشد. غذايى كه از راه نامشروع و تجاوز به حقوق ديگران تهيّه گردد، اگرچه ممكن است براى سلامت جسم ضرر نداشته باشد، امّا بى ترديد براى سلامت روان، زيانبار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثانياً: غذاى انسان بايد از «طيّبات» تهيّه شده باشد. بر اين اساس، انسان نبايد غذاهايى را كه طبع توده مردم از آنها نفرت دارد و يا اسلام، خوردنِ آنها را ممنوع مى داند (مانند: گوشت مردار يا حيوانات حرام گوشت)، مصرف كند، هر چند تجاوز به حقوق ديگران نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثالثاً: غذا براى شخص مصرف كننده زيانبار نباشد، بدين معنا كه ممكن است غذاى خاصّى براى يك نفر حلال باشد، امّا براى ديگرى به دليل آن كه بيمار است، زيانبار و حرام باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رابعاً: چگونگى مصرف آن براى جان يا جامعه مفسده نداشته باشد، هرچند كه غذايى حلال باشد و براى جسم هم زيانبار نباشد. براى نمونه، غذا خوردن در ظروف طلا و نقره يا غذا خوردن بر سر سفره اى كه مشروبات الكلى در آن قرار دارد، در اسلام ممنوع شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-دو-وعده-غذا-در-شبانه-روز&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. دو وعده غذا در شبانه روز&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اسلامى براى تداوم سلامت و شادابى، خوردن دو وعده غذا در صبح و شام، توصيه شده است. اهل بهشت نيز كه در «دار السلام» جاويد هستند، در همين دو وعده، غذا ميل مى كنند: «وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَ عَشِيًّا؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم : آيه 62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و روزى شان، صبح و شام، در آن جا [آماده] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-توصيه-به-كم-خوردن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. توصيه به كم خوردن&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيشوايان دين، ضمن تأكيد بر كم خورى، منافع فراوانى را براى آن ذكر كرده اند، مانند: تداوم سلامت بدن، صفاى انديشه، نورانيت دل، رهايى از دام شيطان، بهره گيرى از ملكوت هستى، نزديكى به خداوند متعال و استفاده بهتر از عبادت او.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چهار.-خطر-پرخورى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. خطر پرخورى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پرخورى در احاديث، به شدّت نكوهيده است؛ چرا كه از سلامت مى كاهد و شهوت را مى افزايد، بدن را بدبو مى كند و زمينه را براى انواع بيمارى هاى جسمى و روحى فراهم مى سازد. پرخورى، جوهر نفس را تباه مى كند، به نيروى تقوا و ورع ضربه مى زند، بر تيزهوشى، حجاب مى افكند و دل را سخت و تاريك مى سازد. شخص پرخور، خواب هاى آشفته مى بيند، هنگام عبادت، احساس كسالت مى نمايد. از اين رو، عبادتش اندك است و از بساط قرب حضرت حق، دور. و نهايت، اين كه سيرى در دنيا، موجب گرسنگى در آخرت خواهد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پنج.-ميزان-مفيد-خوراك&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج. ميزان مفيد خوراك&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى پيشگيرى از زيان هاى پرخورى و بهره گيرى از منافع كم خورى، پيشوايان اسلام توصيه كرده اند كه انسان پيش از آن كه اشتها داشته باشد، چيزى ميل نكند و قبل از آن كه اشتهايش كاملاً از بين برود، از خوردن، دست بكشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُل وَ أنتَ تَشتَهى وَ أمسِك وَ أنتَ تَشتَهى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك : ص460 ح313.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى كه اشتها دارى، غذا بخور و تا هنوز اشتها دارى، دست از غذا بكش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شش.-برترين-خوراكى-و-بهترين-سفره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش. برترين خوراكى و بهترين سفره&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نظر احاديث اسلامى، برترينِ غذاها، غذايى است كه داراى چند ويژگى باشد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّل، آن كه: از دست رنج كسى كه از غذايش ميل مى كنند، تهيّه شده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم، آن كه: خانواده او آن را دوست داشته باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سوم، آن كه: تهيّه و خوردن آن، موجب آزار ديگران نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهترينِ سفره ها نيز پاكيزه ترين، حلال ترين و ساده ترينِ آنهاست؛ سفره اى كه انواع غذاهاى رنگارنگ و گران قيمت ـ كه اهل بيت عليهم السلام از مصرف آنها به خدا پناه مى بردند ـ بر آن، چيده نشده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هفت.-آداب-غذا-خوردن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هفت. آداب غذا خوردن&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آداب غذا خوردن، به چند بخش تقسيم مى شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش يكم. نكاتى كه سزاوار است قبل از خوردن غذا رعايت شوند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكاتى كه پيشوايان اسلام براى حضور بر سر سفره غذا توصيه كرده اند، عبارت اند از: گذاشتن سبزيجات در سفره، شستن دست ها و خشك نكردن آنها با هوله، در آوردن كفش ها، نشستن بر سر سفره با فروتنى، سهيم كردنِ بيننده (اعم از انسان يا حيوان)، و در آخر، صدقه دادن از آن غذا و يا همانند آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش دوم. نكاتى كه بايد هنگام خوردن غذا رعايت شوند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ تدبّر در اين كه آنچه از انواع خوراكى ها مورد نياز بدن انسان است، چگونه در نظام آفرينش پديد آمده است و چه عواملى دست به دست هم داده اند تا آنچه در سفره نهاده شده، آماده گرديده و اكنون او مى تواند با ميل و اشتها از آن استفاده نمايد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ آغاز كردن خوردن با نام و ياد آفريدگار مهربانى كه انواع غذاهاى مفيد را براى تأمين نيازهاى انسان، در نظام آفرينش قرار داده است. نيز تكرار نام خدا به هنگام خوردن هر نوع غذا، و تكرار آن، هر گاه كه در ميان غذا خوردن، سخن گفته شود و نيز سپاس گفتن فراوان در هنگام خوردن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ آغاز كردن غذا با نمك (در صورتى كه خوردن نمك براى او ضرر نداشته باشد)؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممكن است توصيه به خوردن نمك در آغاز و پايان غذا در احاديث اسلامى ، براى مناطقى باشد كه به دليل تعريق فراوان ، نمك بدن آنها كاسته مى شود ، يا براى ضدّ عفونى كردن دهان باشد. البتّه ظاهر احاديث فراوانى كه به اين مطلبْ توصيه كرده اند ، اين است كه خوردن اندكى نمك قبل از غذا و بعد از آن ، براى برخى بيمارى ها ، مفيد است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ آغاز كردن از سبُك ترين غذاها؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ نخوردن غذاى داغ و خوردن غذاى نيم گرم، پيش از آن كه سرد شود؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ استفاده كردن از دست راست؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ كوچك گرفتن لقمه؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ خوب جويدن غذا؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ طولانى كردن نشستن بر سر سفره؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى ـ گرامى داشتن نان و نگذاشتن آن زير ظرف غذا؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ك ـ استفاده كردن از آنچه از سفره مى ريزد (البتّه در منزل و در صورتى كه آلوده نشده باشد، وگر نه كسى كه در صحرا غذا ميل مى كند، بهتر است آنچه را كه از سفره مى ريزد، براى حيوانات بگذارد)؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ل. امساك از خوردن غذا پيش از سير شدن كامل و در حالى كه قدرى از اشتها باقى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش سوم. كارهايى كه هنگام غذا خوردن، ترك آنها شايسته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ اسراف (زياده روى) در كيفيت و كميت خوراك؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ خوردن غذايى كه به آن بى ميل است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ دميدن در غذا؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ خوردن با دست چپ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ خوردن با يك انگشت و دو انگشت؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ بلند آروغ زدن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ پاك كردن زياد استخوان ها؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ آب خوردن ميان غذا؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ آب خوردن پس از خوردن گوشت؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى ـ خوردن در حال سيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش چهارم. حالاتى كه غذا خوردن در آنها نكوهيده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به طور كلّى، ميل كردن غذا در حالاتى كه از نظر بهداشتى زيانبارند، نيز ميل كردن غذا به شيوه ضدّ اخلاقى (مانند غذا خوردن به شيوه متكبّران) و يا به گونه اى كه عرف جامعه بر نمى تابد، در اسلام، نكوهيده شناخته مى شود، و آنچه در احاديث مربوط به اين بخش آمده (مانند نهى از غذا خوردن در حال «اتكاء» يا «انبطاح» يا «استلقاء» يا «قيام» يا «مشى» و يا «غذا خوردن در حال جنابت») در صورتى است كه منطبق با يكى از عناوين مذكور گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش پنجم. توصيه به هم غذا شدن با ديگران:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اسلامى، غذا خوردن به تنهايى، مذموم شناخته شده و توصيه گرديده كه انسان هر قدر مى تواند، ديگران را در غذاى خود سهيم نمايد. نيز غذا خوردن با خانواده، خدمت گزاران و يتيمان، مورد تأكيد قرار گرفته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخش ششم. آدابى كه رعايت آنها به هنگام غذا خوردن با ديگران، ضرورى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ خوردن از قسمت جلوى خود؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ خوردن از اطراف غذايى كه براى همه آماده شده و از وسط آن بر نداشتن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ نگاه نكردن به لقمه ديگران؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ رعايت حقوق ديگران در آنچه در سفره است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ شروع توسّط صاحب غذا يا بهترين شخص حاضر بر سر سفره؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ ادامه دادن به خوردن، تا سير شدن همه كسانى كه بر سر سفره نشسته اند؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ بلند شدن از سر سفره، قبل از بر چيدن آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;هشت.-آداب-پايان-دادن-غذا-و-برچيدن-سفره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هشت. آداب پايان دادن غذا و برچيدن سفره&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پايان غذا خوردن، مانند آغاز آن، آدابى دارد كه رعايت آنها براى سلامت جسم و جان، سودمند است. اين آداب را مى توان به آدابِ: عرفانى، اجتماعى و بهداشتى تقسيم كرد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ ادب عرفانى، كه عبارت است از: سپاس گزارى از ولى نعمت حقيقى ـ كه خداوند متعال است ـ و دعا براى بركت يافتن روزى؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ ادب اجتماعى، كه عبارت است از: يادآورى گرسنگان و مسئوليتى كه افراد سير در برابر آنان دارند و تلاش براى كاستن فقر و گرسنگى از جامعه در حدّ توان؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ ادب بهداشتى، كه عبارت است از: شستن دست ها، خلال كردن و مسواك زدن دندان ها، تميز كردن آنچه زير سفره ريخته، قدرى استراحت بر پشت، و نخوابيدن بلافاصله پس از خوردن غذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نه.-آداب-خوردن-گوشت-و-ميوه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُه. آداب خوردن گوشت و ميوه&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردن گوشت و ميوه از منظر احاديث اسلامى، آداب ويژه اى دارد كه اجمالاً بدانها اشاره مى كنيم:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ آداب خوردن گوشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. انتخاب گوشت جلوىِ لاشه، خصوصاً ذراع (سردست)؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. شستن گوشت، قبل از طبخ؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تكّه تكّه كردن گوشت به وسيله دندان به هنگام خوردن (و قطع نكردن آن با چاقو)؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. نخوردن گوشتِ «قديد»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَديد ، به گوشت خشك شده در برابر آفتاب گفته مى شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. نخوردن گوشت خام؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. خوردن گوشت، سه روز يك بار، يا هفته اى يك بار، و ترك نكردن آن براى چهل روز، و اجتناب از خوردن آن در هر روز؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. اجتناب از پاك كردن كامل استخوان و از خوردن مغز قلم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ آداب خوردن ميوه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. شستن ميوه با آب؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. ياد خدا هنگام خوردن آن؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. خواندن دعاى ويژه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك : همين دانش نامه : ج5 ص59 (غذا خوردن / فصل نهم : آداب خوردن ميوه / دعا كردن هنگام خوردن ميوه نوبر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به هنگام ديدن ميوه جديد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. خوردن ميوه در آغازِ فصل به دست آمدنش، و نخوردن آن در اواخر آن فصل،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. خوردن ميوه با پوست آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اينك، در قالب نقل احاديث، به شرح اين اجمال مى پردازيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-واجبات-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأول: واجبات الأكل&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: بايسته هاى غذا خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;حلية-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: حِلِّيَّةُ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: حلال بودن غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالاً طَيِّبًا وَ اشْكُرُواْ نِعْمَتَ اللَّهِ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل : 114&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس، از آنچه خدا شما را روزى كرده است، حلال و پاكيزه بخوريد، و نعمت خدا را سپاس گزاريد، اگر تنها او را مى پرستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُواْ مِمَّا فِى الْأَرْضِ حَلَالاً طَيِّبًا وَ لَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة : 168&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى مردم! از آنچه در زمين است، حلال و پاكيزه را بخوريد، و از گام هاى شيطان پيروى مكنيد، كه دشمن آشكار شماست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُلُواْ مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَ اشْكُرُواْ لِلَّهِ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة:172 وراجع : الأعراف: 160 والإسراء: 70 وغافر: 64 والكهف : 19. وقال الراغب: الطّعام الطيِّب في الشّرع : ما كان متناوَلاً من حيثُ ما يجوز ، ومن المكان الّذي يجوز ؛ فإنّه متى كان كذلك كان طيّبا عاجلاً وآجلاً ، لا يُستوخم ، وإلّا فإنّه وإن كان طيّبا عاجلاً لم يطب آجلاً (مفردات ألفاظ القرآن : ص527 «طيب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از پاكيزه هايى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب مى گويد : خوراك طيّب (پاك) از نظر شرع ، آن است كه از راه حلال و از جاى مُجاز به دست آيد. چنين غذايى هم در دنيا و هم در آخرت ، طيّب (پاك) است و گوارا. در غير اين صورت ، اگرچه ممكن است در دنيا طيّب باشد ، امّا در آخرت ، طيّب نخواهد بود (مفردات ألفاظ القرآن : ص527 مادّه «طيب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كه به شما روزى كرده ايم، بخوريد و خدا را سپاس گوييد، اگر تنها او را مى پرستيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ الحَلالَ، قامَ عَلى رَأسِهِ مَلَكٌ يَستَغفِرُ لَهُ حَتّى يَفرُغَ مِن أكلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص320 ح1028 ، الدعوات : ص24 ح35 ، روضة الواعظين : ص501 ، بحارالأنوار : ج66 ص314 ح6&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه غذاى حلال بخورَد، فرشته اى بالاى سرش مى ايستد و تا آن گاه كه از خوردنْ فراغت يابد، براى او طلب آمرزش مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ الحَلالَ أربَعينَ يَوما، نَوَّرَ اللّهُ قَلبَهُ وأجرى يَنابيعَ الحِكمَةِ مِن قَلبِهِ عَلى لِسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المغني عن حمل الأسفار : ج1 ص435 ح1652 ، إحياء العلوم : ج2 ص134؛ عدّة الداعي : ص140 وليس فيه ذيله ، بحار الأنوار : ج103 ص16 ح71&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس چهل روز حلال خورَد، خداوند، دلش را نورانى مى گرداند و چشمه هاى حكمت را از دل او بر زبانش جارى مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ طَيِّبا، وعَمِلَ في سُنَّةٍ، وأمِنَ النّاسُ بَوائِقَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَوائقه : أي غوائله وشروره ، واحدها بائقة؛ وهي الداهية (النهاية : ج1 ص162 «بوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ دَخَلَ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي : ج4 ص669 ح2520 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص117 ح7073 ، المعجم الأوسط : ج4 ص25 ح3520 كلّها عن أبي سعيد الخدري ، كنز العمّال : ج4 ص7 ح9213&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه غذاى پاك خورَد و طبق سنّت عمل كند و مردم از شرّ و گزند او در امان باشند، به بهشت مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اُمِرَتِ الرُّسُلُ ألّا تَأكُلَ إلّا طَيِّبا، ولا تَعمَلَ إلّا صالِحا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين : ج4 ص140 ح7159 ، المعجم الكبير : ج25 ص174 ح428 ، الزهد لابن المبارك : ص476 ، حلية الأولياء : ج6 ص105 الرقم 348 كلاهما بزيادة «قبلي» بعد «الرسل» وكلّها عن اُمّ عبداللّه اُخت شدّاد بن أوس ، كنز العمّال : ج4 ص4 ح9198&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پيامبران، مأمور بودند كه جز حلال نخورند و جز كار نيك نكنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَثَلُ المُؤمِنِ كَمَثَلِ النَّحلَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المشهور في الرواية بالخاء المعجمة ، وهي واحدة النخيل ، وروي بالحاء المهملة ؛ يريد نَحلة العسل. ووجه المشابهة بينهما : حِذق النحل وفطنته ، وقلّة أذاه وحقارته ومنفعته ، وقنوعه ، وسعيه في الليل ، وتنزّهه عن الأقذار ، وطيب أكله ، وأنّه لا يأكل من كسب غيره ،&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ونُحوله وطاعته لأميره...(النهاية : ج5 ص29 «نحل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لا يَأكُلُ إلّا طَيِّبا، ولا يَضَعُ إلّا طَيِّبا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان : ج5 ص58 ح5765 ، المستدرك على الصحيحين : ج1 ص147 ح253 نحوه وكلاهما عن عبداللّه بن عمرو بن العاص ، كنز العمّال : ج1 ص147 ح729.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مؤمن، مانند زنبور عسل&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشهور در روايت ، با «خاء» [يعنى «نخله»] است كه واحد «نخيل» (درخت خُرما) است ، و با «حاء» نيز [به صورت «نحله»] روايت شده كه به معناى زنبور عسل است. وجه مشابهت ميان مؤمن و زنبور عسل ، عبارت است از : هوشمندى و زيركى زنبور عسل و بى آزارى آن و كوچكى اش ، و سودمندى اش و قناعتش و تلاش شبانه روزى اش ، و تميز و به دور بودنش از آلودگى ، و پاكيزگى خوراكش ، و نخوردنش از دست رنج ديگران ، و سخاوتش و فرمان بردارى اش از ملكه (النهاية : ج5 ص29 «نحل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است؛ جز پاك و پاكيزه نمى خورد و جز پاك توليد نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ مَثَلَ المُؤمِنِ لَكَمَثَلِ النَّخلةِ؛ أكَلَت طَيِّبا، ووَضَعَت طَيِّبا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج2 ص639 ح6889 ، المصنّف لعبد الرزّاق : ج11 ص405 ح20852 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص559 ح8566 كلّها عن عبداللّه بن عمرو ، المعجم الكبير : ج19 ص204 ح459 عن أبي رزين وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مؤمن به سان درخت خرماست كه پاك مى خورد و پاك توليد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كُن كَالنَّحلَةِ؛ إذا أكَلَت أكَلَت طَيِّبا، وإذا وَضَعَت وَضعَت طَيِّبا، وإذا وَقَعَت عَلى عودٍ لَم تَكسِرهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص595 ح7186 ، عيون الحكم والمواعظ : ص392 ح6637&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همچون زنبور عسل باش كه خوراك پاك و پاكيزه مى خورد و محصول پاك و پاكيزه توليد مى كند، و هر گاه روى شاخه اى مى نشيند، آن را نمى شكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِكُمَيلِ بنِ زِيادٍ ـ: إنَّ اللِّسانُ يَنزَحُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَزَحَ البئرَ : استقى ماءَها ، أي إنّ اللسان يتغذّى ويستقي من القلب. وفي بشارة المصطفى وبحار الأنوار : «يَبوحُ» بدل «ينزح» ، قال في القاموس : باح بِسرِّه ؛ أظهره ، أي إنّ اللسان ينطق بمعونة القلب ، ولا قوّة له بلا إمداد القلب (انظر : القاموس المحيط : ج&lt;/span&gt;1 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص252 «نزح» و ص216 «البوح» ونهج السعادة : ج8 ص225).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ القَلبِ، وَالقَلبُ يَقومُ بِالغِذاءِ، فَانظُر فيما تُغَذّي قَلبَكَ وجِسمَكَ، فَإِن لَم يَكُن ذلِكَ حَلالاً لَم يَقبَلِ اللّهُ تَسبيحَكَ ولا شُكرَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول : ص175 ، بشارة المصطفى : ص28 كلاهما عن كميل ، بحار الأنوار : ج77 ص273 ح1&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش به كُمَيل بن زياد ـ: زبان از دل نيرو مى گيرد، و دل به غذا برپاست. پس بنگر كه دل و جسمت را با چه تغذيه مى كنى، كه اگر غذا حلال نباشد، خداوند، نه تسبيح گويى تو را مى پذيرد و نه سپاس گزارى ات را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي بصير: قالَ رَجُلٌ لِأبي جَعفَرٍ عليه السلام: إنّي ضَعيفُ العَمَلِ قَليلُ الصِّيامِ، ولكِنّي أرجو ألّا آكُلَ إلّا حَلالاً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ: أيُّ الاِجتِهادِ أفضَلُ مِن عِفَّةِ بَطنٍ وفَرجٍ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج2 ص79 ح4 ، المحاسن : ج1 ص455 ح1052 نحوه ، بحار الأنوار : ج71 ص269 ح4&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو بصير ـ: مردى به امام باقر عليه السلام گفت: من عملم ضعيف و روزه ام اندك است؛ امّا كوشش مى كنم جز حلال نخورم. امام عليه السلام فرمود: «چه عمل و كوششى برتر از حفظ شكم و شهوت [از حرام ]است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-الحرام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: اِجتِنابُ الحَرامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: دورى كردن از حرام&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ، لَأَن يَأخُذَ أحَدُكُم... تُرابا فَيَجعَلَهُ فِي فيهِ، خَيرٌ لَهُ مِن أن يَجعَلَ فِي فيهِ ما حَرَّمَ اللّهُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج3 ص68 ح7493 ، شُعب الإيمان : ج5 ص57 ح5763 كلاهما عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج4 ص14 ح9260.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر فردى از شما... مشتى خاك بردارد و در دهان خويش نهد، بهتر از آن است كه آنچه را خداوند، حرام كرده است، در دهانش نهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا وَقَعَتِ اللُّقمَةُ مِن حَرامٍ فِي جَوفِ العَبدِ لَعَنَهُ كُلُّ مَلَكٍ فِي السَّماواتِ وَالأَرضِ، وما دامَتِ اللُّقمَةُ فِي جَوفِهِ لا يَنظُرُ اللّهُ إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومَن أكَلَ اللُّقمَةَ مِنَ الحَرامِ فَقَد باءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللّهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باؤوا بغضب من اللّه : رجعوا به ؛ أي صار عليهم (الصحاح : ج1 ص38 «بوأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِن تابَ تابَ اللّهُ عَلَيهِ، وإن ماتَ فَالنّارُ أولى بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص321 ح1029 ، مشكاة الأنوار : ص543 ح1819 ، الدعوات : ص25 ح37 وفيه صدره إلى «السماوات والأرض» ، روضة الواعظين : ص501 ، بحار الأنوار : ج66 ص314 ح6&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه لقمه حرام در شكم بنده جاى گيرد، هر فرشته اى كه در آسمان ها و زمين است، او را لعنت مى كند و تا زمانى كه آن لقمه در شكم اوست، خداوند بدو نمى نگرد، و هر كس لقمه حرام بخورد، به خشم خدا گرفتار مى آيد. اگر توبه كرد، خداوند عز و جل توبه اش را مى پذيرد و اگر[بى توبه] مُرد، آتش برايش سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ حَرَّمَ الجَنَّةَ أن يَدخُلَها جَسَدٌ غُذِّيَ بِحَرامٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر : ج1 ص61؛ المعجم الأوسط : ج6 ص113 ح5961 ، مسند أبي يعلى : ج1 ص75 ح78 ، تاريخ دمشق : ج37 ص216 ح7461 والثلاثة الأخيرة عن أبي بكر نحوه ، كنز العمّال : ج4 ص16 ح9276&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، وارد شدن به بهشت را بر جسمى كه با حرام تغذيه شده، حرام (ممنوع) كرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن وُقِيَ شَرَّ لَقلَقِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّقْلَقُ : اللِّسان (النهاية : ج4 ص265 «لقلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقَبقَبِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَبْقَبُ : البطن (النهاية : ج4 ص7 «قبقب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وذَبذَبِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّبْذَبُ : الذَّكَرُ ، سُمّي به لِتَذَبْذُبه ؛ أي حركته (النهاية : ج2 ص154 «ذبذب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقَد وُقِيَ الشَّرَّ كُلَّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان : ج4 ص361 ح5409 عن أنس ، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد : ج10 ص136 وليس فيه «الشرّ كلّه» ، كنز العمّال : ج3 ص553 ح7872 ؛ كنز الفوائد : ج2 ص10 ، معدن الجواهر : ص32 كلاهما نحوه ، تنبيه الخواطر : ج1 ص105 وليس فيه «الشرّ كلّه» ، بحار الأنوار : ج77 ص169 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه از شرّ زبان و شكم و شهوتش محفوظ بماند، از همه بدى ها محفوظ مانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن وُقِيَ شَرَّ لَقلَقِهِ وقَبقَبِهِ وذَبذَبِهِ، ضَمِنتُ لَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح ابن ميثم على المئة كلمة : ص147 ، بحار الأنوار : ج66 ص315 ح7 ؛ الفردوس : ج3 ص632 ح5978 عن أنس وفيه «وجب» بدل «ضمنت».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه از شرّ زبان و شكم و شهوتش مصون بماند، من بهشت را برايش ضمانت مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن ابن مسعود: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مَن ضَبَطَ هذا ـ وأشارَ إلى لِسانِهِ ـ وهذا ـ وأشارَ إلى بَطنِهِ ـ ضَمِنتُ لَهُ الجَنَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء : ج9 ص325 الرقم 462 ، كنز العمّال : ج3 ص557 ح7894.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء ـ به نقل از ابن مسعود ـ: پيامبر خدا، به زبان و شكمش اشاره كرد و فرمود: «هر كس اين را و اين را كنترل كند، بهشت را برايش ضمانت مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: العِبادَةُ مَعَ أكلِ الحَرامِ كَالبِناءِ عَلَى الرَّملِ. وقيلَ: عَلَى الماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي : ص141 ، بحار الأنوار : ج103 ص16 ح73&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعى ـ به نقل از پيامبر خدا ـ: عبادت كردن با حرامخوارى، چون ساختن بنا بر روى ماسه (/ بر آب) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أيُّهَا النّاسُ! إنَّ اللّهَ طَيِّبٌ لا يَقبَلُ إلّا طَيِّبا، وإنَّ اللّهَ أمَرَ المُؤمِنينَ بِما أمَرَ بِهِ المُرسَلينَ، فَقالَ: «يَاأَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُواْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَ اعْمَلُواْ صَالِحًا إِنِّى بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون : 51&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ: «يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُلُواْ مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة : 172&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ذَكَرَ: الرَّجُلُ يُطيلُ السَّفَرَ، أشعَثَ أغبَرَ يَمُدُّ يَدَيهِ إلَى السَّماءِ: يا رَبِّ يا رَبِّ، ومَطعَمُهُ حَرامٌ، ومَشرَبُهُ حَرامٌ، ومَلبَسُهُ حَرامٌ، وغُذِيَ بِالحَرامِ؛ فَأَنّى يُستَجابُ لِذلِكَ؟&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج2 ص703 ح65 ، سنن الترمذي : ج5 ص220 ح2989 ، سنن الدارمي : ج2 ص756 ح2617 ، مسند ابن حنبل : ج3 ص220 ح8356 ، كنز العمّال : ج2 ص81 ح3236&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هريره ـ: از پيامبر خدا فرمود: «اى مردم! خداوند، پاك است و جز پاك نمى پذيرد، و خداوند، مؤمنان را به همان چيزى فرمان داد كه پيامبران را بِدان فرمان داده است. مى فرمايد: «اى رسولان! از پاكيزه ها بخوريد و كار نيك كنيد كه من به كارى كه مى كنيد، دانايم» و مى فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از پاكيزه هايى كه به شما روزى كرده ايم، بخوريد»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان سپس مردى را مثال زد كه سفرى دور و دراز مى كند و ژوليده و غبار گرفته دست به سوى آسمان بر مى دارد و «خدايا! خدايا!» مى گويد، در حالى كه خوراك و آشاميدنى و پوشاكش حرام است و با حرام، تغذيه شده است. كِى دعاى چنين كسى مستجاب مى شود؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: وَالَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! إنَّ العَبدَ لَيَقذِفُ اللُّقمَةَ الحَرامَ فِي جَوفِهِ ما يُتَقَبَّلُ مِنُه عَمَلٌ أربَعينَ يَوما، وأيُّما عَبدٍ نَبَتَ لَحمُهُ مِنَ السُّحتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُّحْت : الحَرام الّذي لا يحلّ كسبه (النهاية : ج2 ص345 «سحت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالرِّبا فَالنّارُ أولى بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط : ج6 ص311 ح6495 ، تفسير ابن كثير : ج1 ص292 كلاهما عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست، هر آينه بنده لقمه حرام به شكم خود مى فرستد و تا چهل روز، هيچ عملى از او پذيرفته نمى شود. هر بنده اى كه گوشتش از حرام و ربا برويد، آتش به او سزاوارتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عن آبائه عليهم السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ يَأتي أهلَ الصُّفَّةِ، وكانوا ضِيفانَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّيف للواحد ، وقد يُجمع على: أضياف وضُيوف وضِيفان (القاموس المحيط: ج3 ص166 «ضيف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله؛ كانوا هاجَروا مِن أهاليهِم وأموالِهِم إلَى المَدينَةِ، فَأَسكَنَهُم رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله صُفَّةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصُّفّة : الظُّلّة (لسان العرب : ج9 ص195 «صفف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَسجِدِ، وهُم أربَعُمِئَةِ رَجُلٍ، كانَ يُسَلِّمُ عَلَيهِم بِالغَداةِ وَالعَشِيِّ، فَأَتاهمُ ذاتَ يَومٍ فَمِنهُم مَن يَخصِفُ نَعلَهُ، ومِنهُم مَن رقَعُ ثَوبَهُ، ومِنهُم مَن يَتَفَلّى، وكانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَرزُقُهُم مُدّا مُدّا مِن تَمرٍ فِي كُلِّ يَومٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ رَجُلٌ مِنهُم فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، التَّمرُ الَّذي تَرزُقُنا قَد أحرَقَ بُطونَنا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أما إنّي لَوِ استَطَعتُ أن اُطعِمَكُمُ الدُّنيا لَأَطعَمتُكُم، ولكِن مَن عاشَ مِنكُم بَعدي فَسَيُغدى عَلَيهِ بِالجِفانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَفنة : خُصّت بوعاء الأطعمة ، وجمعها جِفان (مفردات ألفاظ القرآن : ص197 «جفن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويُراحُ عَلَيهِ بِالجِفانِ، ويَغدو أحَدُكُم في قَميصَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا فِي المصدر ، وفِي بحار الأنوار : «خميصة» ، والظاهر أنّه الصواب. والخميصة : هي ثوبُ خِزٍّ أو صوفٍ مُعلَم ، وقيل : لا تُسمّي خميصة إلّا أن تكون سوداء مُعلَمة (النهاية : ج2 ص80 «خمص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويَروحُ فِي اُخرى، وتُنَجِّدونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التَّنجيد : التَّزيين (النهاية : ج5 ص19 «نجد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُيوتَكُم كَما تُنَجَّدُ الكَعبَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقامَ رَجُلٌ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، إنّا عَلى ذلِكَ الزَّمانِ بِالأَشواقِ فَمَتى هُوَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ صلى الله عليه و آله: زَمانُكُم هذا خَيرٌ مِن ذلِكَ الزَّمانِ، إنَّكُم إن مَلَأتُم بُطونَكُم مِنَ الحَلالِ، توشِكونَ أن تَملَؤوها مِنَ الحَرامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي : ص152 ح223 عن الإمام الصادق عليه السلام ، بحار الأنوار : ج22 ص310 ح12&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ به نقل از پدرانش عليهم السلام ـ: اهل صُفّه ميهمان پيامبر خدا بودند. آنان خانواده و اموال خود را ترك گفته و به مدينه هجرت كرده بودند. پيامبر خدا، اين افراد را كه شمارشان به چهارصد مرد مى رسيد، در صُفّه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جايى بلند و سايه دار در مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله كه بينوايان در آن جا پناه گرفته بودند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسجد، اسكان داد و هر صبح و شام به آنان سر مى زد و سلام و احوالپرسى مى كرد. روزى، نزد ايشان رفت. ديد يكى كفش خود را مى دوزد، ديگرى جامه اش را وصله مى زند، و سومى مشغول شپش زدايى از خود است. پيامبر خدا روزى، ده سير خرما به آنها مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى از ميانشان برخاست و گفت: اى پيامبر خدا! از بس كه خرما به ما دادى، معده هايمان سوخت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا فرمود: «اگر مى توانستم دنيا را خوراك شما كنم، البتّه اين كار را مى كردم؛ امّا كسانى از شما كه بعد از من زنده بمانند، چاشت و شامشان، با قَدَح، غذا خواهند خورد. صبح، يك پيراهن خواهند پوشيد و شب، يكى، و خانه هايتان را مانند كعبه، تزيين خواهيد كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى برخاست و گفت: اى پيامبر خدا! ما سخت مشتاق چنان زمانى هستيم. كِى مى رسد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اين زمان براى شما، بهتر از آن زمان است. شما اگر شكم هايتان را از حلال پر كنيد، به زودى از حرام نيز پر خواهيد كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاجتناب-عن-المضر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: الاِجتِنابُ عَنِ المُضِرِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: دورى كردن از آنچه زيان دارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كُلُّ شَيءٍ تَكونُ فيهِ المَضَرَّةُ عَلَى الإِنسانِ فِي بَدَنِهِ فَحَرامٌ أكلُهُ، إلّا فِي حالِ الضَّرورَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول : ص337 ، بحار الأنوار : ج65 ص151 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر چيزى كه براى بدن انسان زيان داشته باشد، خوردنش حرام است، مگر از ناچارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ما كانَ مِن صُنوفِ البُقولِ مِمّا فيهِ المَضَرَّةُ عَلَى الإِنسانِ فِي أكلِهِ؛ نَظيرِ بُقولِ السُّمومِ القاتِلَةِ، ونَظيرِ الدِّفلى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدِّفلى : نَبتٌ مُرّ ، فارسيَّتُهُ «خَر زهرَه» ، قَتّال ، زهرُه كالوَرد الأحمر (القاموس المحيط : ج3 ص376 «دفل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وغَيرِ ذَلِكَ مِن صُنوفِ السَّمِّ القاتِلِ، فَحَرامٌ أكلُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول : ص337 ، بحارالأنوار : ج65 ص151 ح20&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر نوع گياهى كه خوردن آن براى انسان زيان داشته باشد، مانند [سبزى هاى] سمّىِ كشنده يا خرزَهره يا ديگر گياهان سمّىِ كشنده، خوردنش حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: روي: لا تَأكُل ما قَد عَرَفتَ مَضَرَّتَهُ، ولا تُؤثِر هَواكَ على راحَةِ بَدَنِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات : ص81 ح202 ، بحار الأنوار : ج62 ص269 ح59&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: روايت شده است كه: آنچه را مى دانى ضرر دارد، نخور و هوس خويش را بر آسايش تنت ترجيح مده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-التناول-من-آنية-الذهب-والفضة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: اِجتِنابُ التَّناوُلِ مِن آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: اجتناب از غذا خوردن در ظرف هاى زرّين و سيمين&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: آنِيَةُ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ مَتاعُ الَّذينَ لا يوقِنونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص353 ح4239 ، الكافي : ج6 ص268 ح7 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص91 ح389 ، المحاسن : ج2 ص411 ح2439 والثلاثة الأخيرة عن موسى بن بكر عن الإمام الكاظم عليه السلام ، مكارم الأخلاق : ج1 ص322 ح1030 ، بحار الأنوار : ج66 ص529 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ظرف هاى طلا و نقره، كالاى كسانى هستند كه يقين ندارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَأكُل فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص267 ح1 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص90 ح384 ، المحاسن : ج2 ص411 ح2440 كلّها عن داود بن سرحان ، كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص352 ح4237 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام ، مكارم الأخلاق : ج1 ص322 ح1032 عن الإمام الباقر عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص530 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: در ظروف طلا و نقره غذا نخور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: جواهر الكلام: ج6 ص328 (القول في الآنية)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و تحرير الوسيلة: ج1 ص132 (القول في الأواني).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-التناول-من-مائدة-يشرب-عليها-الخمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: اِجتِنابُ التَّناوُلِ مِن مائِدَةٍ يُشرَبُ عَلَيهَا الخَمرُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: اجتناب از غذا خوردن برسفره اى كه در آن، شراب نوشيدمى شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن كانَ يُؤمِنُ بِاللّهِ وَاليَومِ الآخِرِ، فلا يَأكُل عَلى مائِدَةٍ يُشرَبُ عَلَيهَا الخَمرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص268 ح2 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص97 ح421 كلاهما عن جرّاح المدائني عن الإمام الصادق عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص500 ح3&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه به خدا و روز واپسين ايمان دارد، از سفره اى كه بر سر آن شراب نوشيده مى شود، غذا نمى خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن كانَ يُؤمِنُ بِاللّهِ وَاليَومِ الآخِرِ، فَلا يَقعُد عَلى مائِدَةٍ يُشَربُ عَلَيها الخَمرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج5 ص101 ح14657 ، سنن الدارمي : ج1 ص547 ح2017 ، السنن الكبرى للنسائي : ج4 ص171 ح6741 كلّها عن جابر ، كنز العمّال : ج9 ص275 ح25996 نقلاً عن ابن النجّار عن أبي هريرة ؛ روضة الواعظين : ص508.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه به خدا و روز قيامت ايمان دارد، بر سر سفره اى كه در آن شراب نوشيده مى شود، نمى نشيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن سالم عن أبيه: نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَن مَطعَمَينِ: عَنِ الجُلوسِ عَلى مائِدَةٍ يُشرَبُ عَلَيهَا الخَمرُ، وأن يَأكُلَ الرَّجُلُ وهُوَ مُنبَطِحٌ عَلى بَطنِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود : ج3 ص349 ح3774 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص143 ح7171 ، السنن الكبرى : ج7 ص434 ح14550 ، كنز العمّال : ج9 ص258 ح25932 ؛ كتاب من لا يحضره الفقيه : ج4 ص7 ح4968 ، الأمالي للصدوق : ص511 ح707 كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام وفيهما «نهى عن الجلوس على مائدة يُشرب عليها الخمر» ، عوالي اللآلي : ج1 ص163 ح163 ، بحار الأنوار : ج66 ص499 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از سالم، از پدرش ـ: پيامبر خدا از دو [نوع] غذا خوردن نهى كرد: [يكى،] از نشستن بر سر سفره اى كه در آن، شراب نوشيده مى شود، و ديگر، اين كه مرد، به شكم، دراز بكشد و غذا بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثانى-وجبات-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثانى: وجبات الأكل&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: وعده هاى غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البكرة-والعشي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: البُكرَةُ وَالعَشِيُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: صبح و شب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;« وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَ عَشِيًّا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مريم : 62.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و روزى شان، صبح و شام، در آن جا [آماده] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ابن أخي شهاب بن عبد ربّه: شَكَوتُ إلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام ما ألقى مِنَ الأَوجاعِ وَالتُّخَمِ، فَقالَ لي: تَغَدَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَغَدّى : أكَلَ أوّل النهار (القاموس المحيط : ج4 ص369 «غدو»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَعَشَّ، ولا تَأكُل بَينَهُما شَيئاً؛ فَإِنَّ فيهِ فَسادَ البَدَنِ، أما سَمِعتَ اللّهَ عز و جل يَقولُ: «وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَ عَشِيًّا»!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص288 ح2 ، المحاسن : ج2 ص195 ح1565 ، طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام : ص59 ، بحار الأنوار : ج66 ص342 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از برادرزاده شهاب بن عبد ربّه ـ: به امام صادق عليه السلام از دردها و سوء هاضمه اى كه داشتم، شكايت كردم. به من فرمود: «صبحانه و شام بخور و ما بين آن، چيزى نخور؛ زيرا اين كار به بدن صدمه مى زند. آيا نشنيده اى كه خداوند عز و جلمى فرمايد: «و روزى شان، صبح و شام، در آن جا [آماده] است» ؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-التأكيد-على-تبكير-الغداء-والنهي-عن-تركه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1 ـ 1: التَّأكيدُ عَلىٰ تَبكيرِ الغَداءِ وَالنَّهيُ عَن تَركِه&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1 ـ 1: تأكيد بر صبحانه خوردن در صبح زود و نهى از ترك آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أرادَ البَقاءَ ـ ولا بَقاءَ ـ فَليُباكِرِ الغَداءَ، وَليُجَوِّدِ الحِذاءَ، وَليُخَفِّفِ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّداءَ، وَليُقِلَّ مُجامَعَةَ النِّساءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص555 ح4902 ، عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج2 ص38 ح112 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام ، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام : ص231 ح128 عن الإمام الرضا عن أبيه عن الإمام علي عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وليس فيه ذيله ، مكارم الأخلاق : ج1 ص459 ح1558 ، بحار الأنوار : ج66 ص341 ح1 ؛ عيون الأخبار لابن قتيبة : ج3 ص271 عن الإمام عليّ عليه السلام وفيه «وليلبس» بدل «وليجوّد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه خواهان ماندن است ـ و البتّه ماندنى در كار نيست ـ بايد صبح زود صبحانه بخورد، كفش خوب [و مناسب] بپوشد، رداى سبك برگيرد، و از هم بسترى با زنان بكاهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أرادَ البَقاءَ ـ ولا بَقاءَ ـ فَليُباكِرِ الغِذاءَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الأمالي للطوسي : «الغَداء» بدل «الغِذاء» ، ولعلّه الأصوب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَليُؤَخِّرِ العَشاءَ، وَليُقِلَّ غِشيانَ النِّساءِ، وَليُخَفِّفِ الرِّداءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات : ص75 ح176 ، الأمالي للطوسي : ص666 ح1395 عن أبي غندر عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام ، طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام : ص29 عن حريز عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام وليس فيهما «وليؤخّر العشاء» ، بحار الأنوار : ج62 ص267 ح&lt;/span&gt;43 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ كنز العمّال : ج10 ص87 ح28472 نقلاً عن أبي نعيم في الطبّ والمصنّف لعبد الرزّاق عن النزال بن سبرة وليس فيه «وليؤخّر العشاء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه خواهان ماندگارى است ـ و البتّه ماندگارى در كار نيست ـ صبحانه اش را زود بخورد، شام را ديرتر بخورد، با زنان كمتر هم بستر شود، و رداى سبك بپوشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا صَلَّيتَ الفَجرَ فَكُل كِسرَةً تُطَيِّبُ بِها نَكهَتَكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّكْهَةُ : ريح الفم (الصحاح : ج6 ص2253 «نكه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وتُطفِئُ بِها حَرارَتَكَ، وتُقَوِّمُ بِها أضراسَكَ، وتَشُدُّ بِها لِثَتَكَ، وتَجلِبُ بِها رِزقَكَ، وتُحَسِّنُ بِها خُلُقَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات : ص140 ح352 ، بحار الأنوار : ج66 ص345 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه نماز صبح را خواندى، يك تكّه نان بخور، كه با اين كار، دهانت را خوش بو مى سازى، حرارتت را فرو مى نشانى، دندان هايت را محكم مى كنى، لثه ات را تقويت مى نمايى، روزى ات را جلب مى كنى، و اخلاقت را خوش مى گردانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يَنبَغي لِلمُؤمِنِ ألّا يَخرُجَ مِن بَيتِهِ حَتّى يَطعَمَ؛ فَإِنَّهُ أعَزُّ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص236 ح1727 عن حسين بن نعيم ، بحار الأنوار : ج66 ص341 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شايسته است كه مؤمن، پيش از آن كه از خانه اش خارج شود، چيزى تناول كند؛ زيرا اين كار، بر عزّت (نيروى) او مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: فِي الحَديثِ: تَركُ الغَداءِ مَسقَمَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار : ج2 ص747.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: در حديث آمده است كه: ترك صبحانه، مايه بيمارى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-التأكيد-على-العشاء-والنهي-عن-تركه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1 ـ 2: التَّأكيدُ عَلَى العَشاءِ وَالنَّهيُ عَن تَركِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1 ـ 2: تأكيد بر خوردن شام و نهى از ترك آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تَدَعُوا العَشاءَ ولَو بِكَفٍّ مِن تَمرٍ؛ فَإِنَّ تَركَهُ يُهرِمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1113 ح3355 عن جابر بن عبد اللّه ، كنز العمّال : ج10 ص46 ح28290.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوردن شام را ترك نكنيد و حتّى اگر شده، مشتى خرما تناول كنيد؛ زيرا ترك شام، پيرى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تَدَعُوا العَشاءَ ولَو عَلى حَشَفَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَشَفُ: اليابس الفاسد من التمر، وقيل:الضعيف الّذي لا نوى له كالشيص(النهاية: ج1 ص391 «حشف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، إنّي أخشى عَلى اُمَّتي مِن تَركِ العَشاءِ الهَرَمَ؛ فَإِنَّ العَشاءَ قُوَّةُ الشَّيخِ وَالشّابِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص196 ح1571 عن جابر بن عبد اللّه ، بحار الأنوار : ج66 ص343 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوردن شام را ترك نكنيد، حتّى اگر خرماخُشكه اى باشد، كه مى ترسم امّتم به خاطر ترك شام، دچار پيرى شوند؛ زيرا خوردن شام، نيروبخش پير و جوان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَعَشَّوا ولَو بِكَفٍّ مِن حَشَفٍ؛ فَإِنَّ تَركَ العَشاءِ مَهرَمَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي : ج4 ص287 ح1856 ، مسند أبي يعلى : ج4 ص240 ح4336 ، تاريخ بغداد : ج3 ص396 الرقم 1520 ، مسند الشهاب : ج1 ص429 ح735 كلّها عن أنس ، كنز العمّال : ج10 ص46 ح28289.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شام بخوريد، ولو مشتى خرماخُشكه باشد؛ چرا كه نخوردن شام، مايه پيرى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَشاءُ الأَنبِياءِ عليهم السلام بَعدَ العَتَمَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَتَمَة : ثُلث الليل الأوّل بعد غيبوبة الشَّفق (لسان العرب : ج12 ص381 «عتم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَلا تَدَعوهُ؛ فَإِنَّ تَركَ العَشاءِ خَرابُ البَدَنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص288 ح1 ، المحاسن : ج2 ص195 ح1566 كلاهما عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام ، الخصال : ص619 ح10 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، تحف العقول : ص110 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص424 ح1444 ، بحار الأنوار : ج66 ص342 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شام پيامبران، بعد از سپرى شدن ثلث اوّل شب است. پس شما نيز اين كار را ترك نكنيد؛ چرا كه ترك شام، مايه تباهى بدن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: طَعامُ اللَّيلِ أنفَعُ مِن طَعامِ النَّهارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص289 ح11 ، بحار الأنوار : ج66 ص347 ح25&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: غذاى شب، مفيدتر از غذاى روز است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَدَعِ العَشاءَ ولَو بِثَلاثِ لُقَمٍ بِمِلحٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص424 ح1447 ، بحار الأنوار : ج66 ص345 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شام خوردن را ترك نكن و حتّى اگر شده، سه لقمه نان با نمك بخور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أصلُ خَرابِ البَدَنِ تَركُ العَشاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص288 ح2 عن هشام بن الحكم ، المحاسن : ج2 ص196 ح1570 عن الإمام الباقر عليه السلام وفيه «أوّل» بدل «أصل» وح 1568 عن محمّد بن مروان نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص343 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: ريشه تباهى بدن، نخوردن شام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا خَيرَ لِمَن دَخَلَ فِي السِّنِّ أن يَبيتَ خَفيفاً، بَل يَبيتُ مُمتَلِئاً خَيرٌ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص289 ح6 ، المحاسن : ج2 ص198 ح1576 كلاهما عن الوليد بن صبيح ، بحار الأنوار : ج66 ص344 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: براى كسى كه پا به سن گذاشته است، خوب نيست با شكم خالى بخوابد؛ بلكه اگر با شكم پر بخوابد، برايش بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الشَّيخُ لا يَدَع العَشاءَ ولَو بِلُقمَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص289 ح9 عن ذريح ، بحار الأنوار : ج66 ص346 ح23&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: افراد سال خورده، حتّى اگر شده، يك لقمه شام بخورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يَنبَغي لِلشَّيخِ الكَبيرِ ألّا يَنامَ إلّا وجَوفُهُ مُمتَلِئٌ مِنَ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ أهدَأُ لِنَومِهِ، وأطيَبُ لِنَكهَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص359 ح4271 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص315 ح1005 ، بحار الأنوار : ج66 ص345 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شايسته است كه افراد سال خورده، با معده پر از غذا بخوابند؛ زيرا اين كار، خواب آنها را راحت تر و دهانشان را خوش بوتر مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: تَركُ العَشاءِ مَهرَمَةٌ، ويَنبَغي لِلرَّجُلِ إذا أسَنَّ ألّا يَبيتَ إلّا وجَوفُهُ مُمتَلِئٌ مِنَ الطَّعامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص288 ح3 عن جميل بن صالح ، المحاسن : ج2 ص197 ح1574 عن حمّاد ، دعائم الإسلام : ج2 ص145 ح509 وفيه «خراب الجسد» بدل «مهرمة» ، بحار الأنوار : ج66 ص344 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نخوردن شام، مايه پيرى است، و شايسته است كه انسان، وقتى پا به سن مى گذارد، با معده پر از غذا بخوابد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بى ترديد ، مقصود اين گونه احاديث ، پرخورى نيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن المفضَّل بن عمر: دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام لَيلَةً وهُوَ يَتَعَشّى، فَقالَ: يا مُفَضَّلُ، اُدنُ وكُل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: قَد تَعَشَّيتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُدنُ فَكُل؛ فَإِنَّهُ يُستَحَبُّ لِلرَّجُلِ إذَا اكتَهَلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَهْلُ : من جاوز الثلاثين ووَخَطَه [أي خالطه ] الشيبُ ، وقيل : من بلغ الأربعين (المصباح المنير : ص543 «كهل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألّا يَبيتَ إلّا وفي جَوفِهِ طَعامٌ حَديثٌ. فَدَنَوتُ فَأَكَلتُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص197 ح1575 ، بحار الأنوار : ج66 ص344 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از مفضّل بن عمر ـ: شبى بر امام صادق عليه السلام وارد شدم، در حالى كه مشغول خوردن شام بود. فرمود: «اى مفضّل! نزديك بيا و بخور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: من شام خورده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نزديك بيا و بخور؛ زيرا مستحب است كه مرد، هر گاه به سنّ كهولت (ميان سالى)&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَهل : به كسى مى گويند كه سنّش از سى گذشته و موهايش جوگندمى شده است. بعضى آن را چهل سالگى دانسته اند (المصباح المنير : ص543 مادّه «كهل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسيد، شب را در حالى به سر بَرد كه غذاى جديدى در معده اش باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من جلو رفتم و خوردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أبي علي اللَّهَبيّ: قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: ما تَقولُ أطِبّاؤُكُم في عَشاءِ اللَّيلِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: إنَّهُم يَنهَونّا عَنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لكِنّي آمُرُكُم بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص289 ح10 ، بحار الأنوار : ج66 ص347 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن ابى على لَهَبى ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «پزشكان شما در باره خوردن شام، چه مى گويند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آنها ما را از اين كار، نهى مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «امّا من، شما را به آن توصيه مى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زياد بن أبي الحلال: تَعَشَّيتُ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَقالَ: العَشاءُ بَعدَ العِشاءِ الآخِرَةِ عَشاءُ النَّبِيّينَ عليهم السلام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص289 ح7 ، المحاسن : ج2 ص195 ح1567 ، بحار الأنوار : ج66 ص342 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از زياد بن ابى حلال ـ: شام را با امام صادق عليه السلام خوردم. پس فرمود: «خوردن شام بعد از نماز عشا، شام پيامبران است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن تَرَكَ العَشاءَ لَيلَةً، ماتَ عِرقٌ في جَسَدِهِ ولا يَحيا أبَداً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص424 ح1448 ، بحار الأنوار : ج66 ص345 ح20&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس يك شب شام نخورد، رگى در بدنش مى ميرد و ديگر هرگز زنده نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن تَرَكَ العَشاءَ لَيلَةَ السَّبتِ ولَيلَةَ الأَحَدِ مُتَوالِيَتَينِ، ذَهَبَ عَنهُ ما لا يَرجِعُ إلَيهِ أربَعينَ يَوماً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص424 ح1445 ، بحار الأنوار : ج66 ص345 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس شب شنبه و يكشنبه، پشت سر هم، شام نخورد، از وجود او چيزى مى رود كه تا چهل روز باز نمى گردد (جبران نمى شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَن تَرَكَ العَشاءَ نَقَصَت مِنهُ قُوَّةٌ ولا تَعودُ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص198 ح1579 ، بحار الأنوار : ج66 ص345 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كه خوردن شام را ترك كند، مقدارى از نيرويش كم مى شود و ديگر به او باز نمى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سليمان بن جعفر الجعفري: كانَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام لا يَدَعُ العَشاءَ ولَو بِكَعكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَعْكُ : الخبز اليابس (العين : ص712 «كع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ يَقولُ عليه السلام: إنَّهُ قُوَّةٌ لِلجِسمِ ـ وقالَ: ولا أعلَمُهُ إلّا قالَ: ـ وصالِحٌ لِلجِماعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص288 ح5 ، المحاسن : ج2 ص198 ح1580 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص424 ح1446 نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص345 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سليمان بن جعفر جعفرى ـ: ابو الحسن عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود ، امام كاظم عليه السلام يا امام رضا عليه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردن شام را ترك نمى كرد، و اگر شده، يك عدد كلوچه تناول مى كرد، و مى فرمود: «شام، نيروى بدن است» و به گمانم فرمود: «و مايه توانايى بر آميزش است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: إذَا اكتَهَلَ الرَّجُلُ فَلا يَدَعُ أن يَأكُلَ بِاللَّيلِ شَيئاً؛ فَإِنَّهُ أهدى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المحاسن: «أهدأ» بدل «أهدى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلنَّومِ، وأطيَبُ لِلنَّكهَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص288 ح4 ، المحاسن : ج2 ص198 ح1577 كلاهما عن سعيد بن جناح ، بحار الأنوار : ج66 ص344 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: هر گاه مرد به ميان سالى رسد، خوردن چيزى را در شب فرو نگذارد؛ چرا كه موجب خواب راحت تر و خوش بوتر شدن دهان مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ في الجَسَدِ عِرقاً يُقالُ لَهُ: العَشاءُ، فَإِن تَرَكَ الرَّجُلُ العَشاءَ لَم يَزَل يَدعو عَلَيهِ ذلِكَ العِرقُ إلى أن يُصبِـحَ، يَقولُ: «أجاعَكَ اللّهُ كَما أجَعتَني، وأظمَأَكَ اللّهُ كَما أظمَأتَني»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره : هذا الدعاء تمثيل لبيان تضرّر ذلك العرق ، ووصول ضرره إلى البدن ، فكأنّه يدعو ويستجاب له (بحار الأنوار : ج66 ص347).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلا يَدَعَنَّ أحَدُكُمُ العَشاءَ ولَو بِلُقمَةٍ مِن خُبزٍ، أو شَربَةٍ مِن ماءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص289 ح12 ، بحار الأنوار : ج66 ص347 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: در بدن، رگى است كه به آن «عشاء (شام)» مى گويند. اگر انسان شام نخورد، آن رگ تا صبح، او را نفرين مى كند و مى گويد: خدا گرسنه ات بدارد كه گرسنه ام داشتى! خدا تشنه ات بدارد كه تشنه ام داشتى! پس هيچ يك از شما خوردن شام را فرو نگذارد و اگر شده، لقمه اى نان يا جرعه اى آب بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أرادَ أن يَكونَ صالِحا خَفيفَ اللَّحمِ فَليُقَلِّل عَشاءَهُ بِاللَّيلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه السلام : ص39 ، بحار الأنوار : ج62 ص324.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: هر كه مى خواهد سالم و لاغر اندام باشد، شامْ كم بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السحور-لمن-أراد-الصوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: السَّحورِ لِمَن أرادَ الصَّومَ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: كسى كه قصد روزه گرفتن دارد، سحرى بخورد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: السَّحورُ بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج4 ص95 ح3 ، تهذيب الأحكام : ج4 ص198 ح568 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوردن سحرى، بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: السَّحورُ أكلُهُ بَرَكَةٌ، فَلا تَدَعوهُ ولَو أن يَجرَعَ أحَدُكُم جُرعَةً مِن ماءٍ؛ فَإِنَّ اللّهَ ومَلائِكَتَهُ يُصَلّونَ عَلَى المُتَسَحِّرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج4 ص88 ح11396 ، تفسير ابن كثير : ج1 ص320 كلاهما عن أبي سعيد الخدري ، كنز العمّال : ج8 ص523 ح23957&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سحرى خوردن، مايه بركت است. پس، آن را ترك نكنيد، هرچند با نوشيدن جرعه اى آب؛ زيرا خدا و فرشتگانش بر سحرى خوران، درود مى فرستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجبة-في-اليوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: وَجبَةٌ في اليَومِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: يك وعده در روز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ في اليَومِ مَرَّةً لَم يَكُن جائِعاً، ومَن أكَلَ مَرَّتَينِ لَم يَكُن عابِداً، ومَن أكَلَ ثَلاثَ مَرّاتٍ اربُطوهُ مَعَ الدَّوابِّ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة : ص127.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس در روز، يك وعده بخورد، گرسنه نيست، و هر كس دو وعده بخورد، عابد نيست، و هر كس سه وعده بخورد، او را با چارپايان ببنديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن عائشة: رَآني رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأنَا آكُلُ في يَومٍ مَرَّتَينِ، فَقالَ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عائِشَةُ، اتَّخَذتِ الدُّنيا بَطنَكِ! أكثَرُ مِن أكلَةٍ كُلَّ يَومٍ سَرَفٌ، وَاللّهُ لا يُحِبُّ المُسرِفينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان : ج5 ص32 ح5665 ، كنز العمّال : ج15 ص263 ح40885 وراجع : الفردوس : ج5 ص428 ح8636.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا مشاهده كرد كه من، روزى دو وعده مى خورم. فرمود: «اى عايشه! دنيا را شكم خود كرده اى! بيش از يك وعده در روز خوردن، اسراف است و خداوند، اسرافكاران را دوست ندارد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اشاره به آيه 141 از سوره انعام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثلاث-وجبات-في-يومين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: ثَلاثُ وَجَباتٍ في يَومَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: سه وعده در دو روز&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: الَّذي يَجِبُ أن يَكونَ أكلُكَ في كُلِّ يَومٍ عِندَما يَمضي مِنَ النَّهارِ ثَمانُ ساعاتٍ أكلَةً واحِدَةً، أو ثَلاثَ أكَلاتٍ في يَومَينِ، تَتَغَذّى كِراً في أوَّلِ يَومٍ، ثُمَّ تَتَعَشّى، فَإِذا كانَ في اليَومِ الثّاني عِندَ مُضِيِّ ثَمانِ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ أكَلتَ أكلَةً واحِدَةً، ولَم تَحتَج إلَى العَشاءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد في بعض نسخ المصدر وبحار الأنوار هنا : «وكذا أمر جدّي محمّد صلى الله عليه و آله عليّا عليه السلام في كلّ يوم وجبة وفي غده وجبتين».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَليَكُن ذلِكَ بِقَدرٍ لا يَزيدُ ولا يَنقُصُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه السلام : ص15 ، بحار الأنوار : ج62 ص311.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: وعده غذايى كه در هر روز بايد بخورى، آن است كه با گذشت هشت ساعت از روز، يك بار بخورى، يا سه وعده در دو روز بخورى، به اين ترتيب كه در آغاز هر روز، صبحانه مى خورى، سپس شام تناول مى كنى و روز دوم، هشت ساعت كه از روز گذشت، يك وعده مى خورى و ديگر نيازى به شام نيست. مقدار غذايت هم بايد به اندازه باشد، نه بيش و نه كم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-درباره-احاديث-وعده-هاى-غذا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى درباره احاديث وعده هاى غذا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان كه ملاحظه شد، احاديث اين فصل به پنج دسته تقسيم مى شوند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. آنچه با الهام گرفتن از قرآن در مورد چگونگى غذا خوردن بهشتيان، به دو وعده غذا در صبح و شام، توصيه نموده است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. آنچه بر خوردن صبحانه و نهى از ترك آن، تأكيد دارد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. آنچه بر خوردن شام و نهى از ترك آن، بويژه در افراد مُسن، تأكيد نموده است؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. آنچه بر يك بار غذا خوردن در روز، تأكيد دارد؛&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. آنچه به سه وعده غذا در دو روز، توصيه نموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث دسته اوّل، دوم و سوم، نه تنها تعارضى با يكديگر ندارند، بلكه مؤيّد همديگرند؛ زيرا دسته اوّل، به دو وعده غذا در صبح و شام، توصيه مى كند و دسته دوم و سوم، تأكيد دارند كه صبحانه و شام نبايد ترك شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته چهارم هم با دسته هاى قبلى اش معارض نيست؛ زيرا تصريح مى كند كه در روز، يك وعده غذا كافى است و دسته هاى اوّل تا سوم به دو وعده در صبح و شام توصيه دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا حديث مربوط به دسته پنجم كه به سه وعده غذا در دو روز توصيه مى كند، هم از نظر سند ضعيف است (زيرا منقول از كتاب طبّ الرضا عليه السلام است و استناد اين كتاب به امام رضا عليه السلام ثابت نيست) و هم از نظر دلالت (زيرا مخاطب آن، مأمون عبّاسى است و ممكن است توصيه مذكور براى شخص او باشد).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، جمع بندى احاديث گذشته اين مى شود كه دو بار غذا خوردن در صبح و شام براى تداوم سلامت بدن، سودمند است، چنان كه بهشتيان نيز كه در سراى سلامت، زندگى جاويد دارند، در همين دو وقت، غذا تناول مى نمايند: «وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَعَشِيّا؛ و روزى هايشان، صبح و شام، در آن جا [آماده] است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-قلة-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: قلّة الأكل&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: كم خورى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الحث-على-قلة-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: الحَثُّ عَلىٰ قِلَّةِ الأكلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: تشويق به كم خورى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ أهلَ البَيتِ لَيَقِلُّ طُعمُهُم؛ فَتَستَنيرُ بُيوتُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط : ج5 ص229 ح5165 عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج3 ص391 ح7093.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اهل بيت، خوراكشان اندك است. از اين رو خانه هايشان نورانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن كَثُرَ تَسبيحُهُ وتَمجيدُهُ، وقَلَّ طَعامُهُ وشَرابُهُ ومَنامُهُ، اشتاقَتهُ المَلائِكَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر : ج2 ص116.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه تسبيح و تمجيدش [از خداوند متعال] بسيار، و خور و خوابش اندك باشد، فرشتگان، مشتاق او مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خَفِّفوا بُطونَكُم وظُهورَكُم لِقِيامِ الصَّلاةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء : ج7 ص255 الرقم 397 عن ابن عمر ، كنز العمّال : ج15 ص246 ح40780.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شكم هايتان و پشت هايتان را براى خواندن نماز، سبك كنيد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى : كم بخوريد و كم بخوابيد و براى نماز شب و عبادت برخيزيد. (م).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خَمسٌ مِنَ العِبادَةِ: قِلَّةُ الطُّعمِ، وَالقُعودُ في المَساجِدِ، وَالنَّظَرُ إلَى الكَعبَةِ، والنَّظَرُ فِي المُصحَفِ من غَيرِ أن يَقرَأَهُ، وَالنَّظَرُ في وَجهِ العالِمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس : ج2 ص195 ح2969 عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج15 ص880 ح43493.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پنج چيز، از عبادت است: كم خوردن، نشستن در مساجد، نگاه كردن به كعبه، نگريستن به قرآن بدون اين كه آن را تلاوت كند، و نگاه كردن به چهره عالِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البَطَرُ في الدّينِ قِلَّةُ التَّفَكُّرِ، وَالعِبادَةُ قِلَّةُ الطُّعمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج3 ص538 ح7792 نقلاً عن الحاكم في تاريخه عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بى پروايى در دين، كم خردى است و عبادت، كم خوردن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: طوبى لِمَن طَوى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال : طَوِيَ من الجوع يطوَى فهو طاوٍ : أي خالي البطن جائع لم يأكل. وطَوَى يطوِي إذا تعمّد ذلك (النهاية : ج3 ص146 «طوا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجاعَ، اُولئِكَ الَّذينَ يَشبَعونَ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات : ص165 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام ، المقنعة : ص374 وفيه «ظمأ أو جاع للبرّ» بدل «طوى وجاع» ، جامع الأحاديث للقمّي : ص96 بزيادة «وصبر» بعد «وجاع» ، بحار الأنوار : ج75 ص462 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوشا به حال آنان كه شكمشان خالى و گرسنه است! اينان كسانى هستند كه در روز قيامت، سيرند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قِلَّةُ الأَكلِ مِنَ العَفافِ، وكَثرَتُهُ مِنَ الإِسرافِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص509 ح6747 ، عيون الحكم والمواعظ : ص372 ح6280.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كم خوردن، از خويشتندارى است و پر خوردن، از اسرافكارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا أرادَ اللّهُ سُبحانَهُ صَلاحَ عَبدٍ ألهَمَهُ قِلَّةَ الكَلامِ، وقِلَّةَ الطَّعامِ، وقِلَّةَ المَنامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج3 ص168 ح4117 ، عيون الحكم والمواعظ : ص132 ح2970.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداوند سبحان، هر گاه صلاح بنده اى را بخواهد، كم گويى و كم خورى و كم خوابى را به او الهام مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قَلَّت طُعمَتُهُ خَفَّت عَلَيهِ مُؤنَتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج5 ص371 ح8797 ، عيون الحكم والمواعظ : ص438 ح7582 وفيه «على نفسه» بدل «عليه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: آن كه خوراكش اندك باشد، مخارجش (/رنج و زحمتش) كم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَطلُبِ الحَياةَ لِتَأكُلَ، بَلِ اطلُبِ الأَكلَ لِتَحيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد : ج20 ص333 ح824.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: براى خوردن، زندگى مكن؛ بلكه براى زنده ماندن بخور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ أيضاً ـ: يَنبَغي لِلعاقِلِ أن يَتَذَكَّرَ عِندَ حَلاوَةِ الغِذاءِ مَرارَةَ الدَّواءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد : ج20 ص272 ح149.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: سزاوار است كه خردمند هنگام شيرينى غذا، تلخى دوا را به ياد آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فوائد-قلة-الأكل-الظاهرية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: فَوائِدُ قِلَّةِ الأَكلِ الظّاهِرِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: فوايد مادّى كم خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-صحة-البدن&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 1: صِحَّةُ البَدَنِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 1: تن درستى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اُمُّ جَميعِ الأَدوِيَةِ قِلَّةُ الأَكلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة : ص213.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مادرِ همه دواها، كم خورى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: حيلَةُ الصِّحَّةِ في الدُّنيا أربَعُ خِصالٍ: قِلَّةُ الكَلامِ، وقِلَّةُ المَنامِ، وقِلَّةُ المَشيِ، وقِلَّةُ الطَّعامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفضائل : ص129 عن ابن مسعود ، بحار الأنوار : ج8 ص144 ح67 ؛ فرائد السمطين : ج1 ص239 ح186 عن عبداللّه بن مسعود&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: راه تن درستى در دنيا، چهار چيز است: كم گفتن، كم خفتن، كم راه رفتن و كم خوردن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قِلَّةُ الأَكلِ يَمنَعُ كَثيراً مِن أعلالِ الجِسمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص505 ح6768 ، عيون الحكم والمواعظ : ص370 ح6248.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كم خورى، از بسيارى دردها و بيمارى هاى بدن، جلوگيرى مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أقلِل طَعاماً تُقلِل سَقاماً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج2 ص189 ح2336.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوراك را كم كن تا بيمارى را كم كنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن قَلَّ طَعامُهُ قَلَّت آلامُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج5 ص290 ح8409 ، عيون الحكم والمواعظ : ص455 ح8220.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه خوراكش اندك باشد، بيمارى هايش اندك مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قِلَّةُ الغِذاءِ أكرَمُ لِلنَّفسِ، وأدوَمُ لِلصِّحَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص519 ح6819 ، عيون الحكم والمواعظ : ص370 ح6240.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اندك خوردن غذا، جان را گرامى تر و سلامت را پايدارتر مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ اقتَصَرَ في أكلِهِ كَثُرَت صِحَّتُهُ، وصَلُحَت فِكرَتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج5 ص372 ح8803 ، عيون الحكم والمواعظ : ص437 ح7559.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه در خوردنْ به كم بسنده كند، تن درستى اش فزونى مى گيرد و انديشه اش سالم مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ صِحَّةَ الجِسمِ مِن قِلَّةِ الطَّعامِ، وقِلَّةِ الماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول : ص172 ، بشارة المصطفى : ص25 كلاهما عن كميل ، بحار الأنوار : ج66 ص425 ح41&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سلامت تن، در گرو كم خوردن و كم نوشيدن آب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عمرو بن إبراهيم: سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ عليه السلام يَقولُ: لَو أنَّ النّاسَ قَصَدوا في الطَّعامِ لَاستَقامَت أبدانُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص221 ح1666 ، مكارم الأخلاق : ج2 ص180 ح2466 عن الإمام الرضا عليه السلام وفيه «قصروا» بدل «قصدوا» ، دعائم الإسلام : ج2 ص145 ح508 ، طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام : ص4 كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص&lt;/span&gt;334 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح17&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از عمرو بن ابراهيم ـ: از ابو الحسن عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود ، امام كاظم عليه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شنيدم كه مى فرمايد: «اگر مردم در خوردن غذا ميانه روى مى كردند، بدن هايشان سالم مى ماند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: إنَّ الجَسَدَ بِمَنزِلَةِ الأَرضِ الطَّيِّبَةِ الخَرابِ؛ إن تُعوهِدَت بِالعِمارَةِ وَالسَّقيِ مِن حَيثُ لا تَزدادُ مِنَ الماءِ فَتَغرَقَ، ولا تَنقُصُ مِنهُ فَتَعطَشَ، دامَت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِمارَتُها، وكَثُرَ رَيعُها،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّيْعُ : النماءُ والزيادة. وأرضٌ مَريعة : مخصِبة (الصحاح : ج3 ص1223 «ريع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وزَكا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّكاةُ : النَّماءُ والبَرَكةُ (النهاية : ج2 ص307 «زكا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَرعُها. وإن تَغافَلتَ عَنها فَسَدَت، ونَبَتَ فيهَا العُشبُ. وَالجَسَدُ بِهذِهِ المَنزِلَةِ، وَبِالتَّدبيرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «التدبير» ، وما في المتن أثبتناه من بحار الأنوار ومستدرك الوسائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الأَغذِيَةِ وَالأَشرِبَةِ يَصلُحُ ويَصِحُّ، وتَزكُو العافِيَةُ فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَانظُر... ما يُوافِقُكَ وما يُوافِقُ مَعِدَتَكَ، ويَقوى عَلَيهِ بَدَنُكَ ويَستَمرِئُهُ مِنَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ، فَقَدِّرهُ لِنَفسِكَ وَاجعَلهُ غِذاكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه السلام : ص13 ، بحار الأنوار : ج62 ص310 نحوه&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: بدن به سانِ زمين مناسبِ باير است كه اگر درست آباد و آبيارى شود، به طورى كه نه در آب زياد غرق شود و نه از كم آبى تشنه بماند، پيوسته آباد و حاصلخيز خواهد بود و زراعتش رشد مى كند، و اگر از آن غفلت ورزى، تباه مى گردد و در آن، علف مى رويد. بدن نيز اين گونه است و تغذيه درست آن، موجب سلامتش مى گردد، و عافيت در آن رشد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بنگر كه... چه غذا و نوشيدنى اى با وجود تو و معده تو سازگار است و موجب تقويت بدنت مى شود و به آن مى سازد. همان را براى خودت انتخاب كن و غذاى خود قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-نضارة-الوجه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 2: نَضارَةُ الوَجهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 2: شادابى چهره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَرَّ أخي عيسى عليه السلام بِمَدينَةٍ وفيها رَجُلٌ وَامرَأَةٌ يَتَصايَحانِ، فَقالَ: ما شَأنُكُما؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ [الرَّجُلُ]: يا نَبِيَّ اللّهِ، هذِهِ امرَأَتي ولَيسَ بِها بَأسٌ، صالِحَةٌ، ولكِنّي اُحِبُّ فِراقَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَأَخبِرني عَلى كُلِّ حالٍ ما شَأنُها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: هِيَ خَلَقَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلُقَ الثَوبُ : إذا بَلي (المصباح المنير : ص180 «خلق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَجهِ مِن غَيرِ كِبَرٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَا امرَأَةُ، أتُحِبّينَ أن يَعودَ ماءُ وَجهِكِ طَريّاً؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ لَها: إذا أكَلتِ فَإِيّاكِ أن تَشبَعي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «تشبعين» ، والتصويب من بحار الأنوار وقصص الأنبياء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِأَنَّ الطَّعامَ إذا تَكاثَرَ عَلَى الصَّدرِ فَزَادَ في&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَدرِ، ذَهَبَ ماءُ الوَجهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَفَعَلَت ذلِكَ، فَعادَ وَجهُها طَرِيّاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع : ص497 ح1 عن عمر بن عليّ عن أبيه الإمام عليّ عليه السلام ، قصص الأنبياء للراوندي : ص273 ح328 نحوه ، بحار الأنوار : ج14 ص320 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: برادرم عيسى عليه السلام از شهرى مى گذشت كه ديد مرد و زنى بر سر يكديگر فرياد مى زنند. پرسيد: «شما را چه شده است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: اى پيامبر خدا! اين، همسر من است. عيبى ندارد. زن خوب و شايسته اى است؛ امّا دوست دارم از او جدا شوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس به من بگو مشكلش چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: با آن كه سنّى ندارد، پيرچهره است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اى زن! آيا دوست دارى شادابى و تازگى به چهره ات باز گردد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام به او فرمود: «هر گاه غذا مى خورى، سعى كن سير نشوى؛ زيرا وقتى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غذا در معده انباشته شود و بيش از اندازه باشد، تر و تازگى چهره از بين مى رود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن زن چنين كرد و دوباره چهره اش شاداب شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-طول-العمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 3: طولُ العُمُرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 ـ 3: زياد شدن عمر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام: إذا قَلَّ طُعمَةُ المَرءِ عاشَ طَويلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة : ص71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام: هر گاه خوراك انسان كم شود، عمرش زياد مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;فوائد-قلة-الأكل-الباطنية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: فَوائِدُ قِلَّةِ الأَكلِ الباطِنِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: فوايد معنوى كم خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-صفاء-الفكر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 1: صَفاءُ الفِكرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 1: روشن شدن فكر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن قَلَّ أكلُهُ صَفا فِكرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج5 ص299 ح8462 ، عيون الحكم والمواعظ : ص456 ح8236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه كم خورد، انديشه اش روشن و زلال مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-نور-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 2: نورُ القَلبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 2: نورانيت دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أقَلَّ الرَّجُلُ الطُّعمَ، مُلِئَ جَوفُهُ نوراً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس : ج1 ص290 ح1138 عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج15 ص244 ح40772.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آدمى، هر گاه كم خورد، درونش پر از نور مى شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مولوى در مثنوى مى گويد :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گر تو انبان از غذا خالى كنىپُر ز گوهرهاى ربّانى كنى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-النجاة-من-الشيطان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 3: النَّجاةُ مِنَ الشَّيطانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 3: رهيدن از شيطان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن سَرَّهُ أن يُخَلِّصَ نَفسَهُ مِن إبليسَ فَليُذِب لَحمَهُ وشَحمَهُ بِقِلَّةِ الطَّعامِ؛ فَإِنَّ مِن قِلَّةِ الطَّعامِ حُضورَ المَلائِكَةِ، وَكَثرةَ التَّفَكُّرِ فيما عِندَ اللّهِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فردوس الأخبار : ج4 ص183 ح6081 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه دوست دارد خويشتن را از ابليس برهاند، بايد با كم خوردن، گوشت و چربى خود را آب كند؛ زيرا يكى از نتايج كم خوردن، حاضر شدن فرشتگان [در نزد شخص] است و بسيار انديشيدن در آنچه نزد خداوند عز و جل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: جاهِدوا أنفُسَكُم بِقِلَّةِ الطَّعامِ وَالشَّرابِ؛ تُظِلَّكُمُ المَلائِكَةُ، ويَفِرَّ عَنكُمُ الشَّيطانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر : ج2 ص122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با كم خوردن و كم نوشيدن، به جهاد با نفْس هاى خويش بپردازيد تا فرشتگان بر شما سايه افكنند و شيطان از شما بگريزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-الدخول-في-ملكوت-السماوات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 4: الدُّخولُ في مَلَكوتِ السَّماواتِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 4: وارد شدن به ملكوت آسمان ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اِلبَسُوا الصّوفَ وشَمِّروا، وكُلوا في أنصافِ البُطونِ؛ تَدخُلوا في مَلَكوتِ السَّماواتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص252 ح750؛ إحياء العلوم : ج3 ص125 ، الفردوس : ج1 ص102 ح338 عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج15 ص302 ح41120 وراجع : تنبيه الخواطر : ج1 ص100 وإحياء العلوم : ج3 ص124.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پشمينه بپوشيد و دامن همّت به ميان زنيد و معده هايتان را تا نيمه پر كنيد تا به ملكوت آسمان ها وارد شويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا يَدخُلُ مَلَكوتَ السَّماواتِ وَالأَرضِ مَن مَلَأَ بَطنَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر : ج1 ص100 ؛ المغني عن حمل الأسفار : ج2 ص749 ح2741 ، إحياء العلوم : ج3 ص124 و ليس فيهما «والأرض» وكلّها عن ابن عبّاس&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه شكمش را پر كند، به ملكوت آسمان ها و زمين وارد نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-التقرب-إلى-الله-عز-و-جل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 5: التَّقَرُّبُ إلَى اللّهِ عز و جل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 ـ 5: نزديك شدن به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: التَّقليلُ مِنَ الطَّعامِ بِمَنزِلَةٍ سَنِيَّةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّنيّ : الرَّفيع (لسان العرب : ج14 ص403«سنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عِندَ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر : ج2 ص119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كم خوردن، منزلتى والا در نزد خداوند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أحَبُّكُم إلَى اللّهِ أقَلُّكُم طُعماً، وأخَفُّكُم بَدَناً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج15 ص261 ح40869 ، جامع الأحاديث للسيوطي : ج1 ص106 ح565 كلاهما نقلاً عن الفردوس عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: محبوب ترينِ شما در نزد خداوند، كسى است كه كمتر بخورد و بدنى سبك تر داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أقرَبُ ما يَكونُ العَبدُ مِنَ اللّهِ ـ جَلَّ وعَزَّ ـ إذا خَفَّ بَطنُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص269 ح4 ، المحاسن : ج2 ص231 ح1707 وفيه «جاف» بدل «خفّ» وكلاهما عن أبي بصير ، جامع الأحاديث للقمّي (الغايات) : ص199 ، بحار الأنوار : ج66 ص331 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بنده، آن زمان به خداوند عز و جل نزديك تر است كه معده اش سبك تر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-منافع-قلة-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: جَوامِعُ مَنافِعِ قِلَّةِ الأَكلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: ديگر فوايد كم خورى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن قَلَّ طُعمُهُ صَحَّ بَدَنُهُ، وصَفا قَلبُهُ. ومَن كَثُرَ طُعمُهُ سَقِمَ بَدَنُهُ، وقَسا قَلبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر : ج2 ص229 ، الدعوات : ص77 ح187 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص338 ح35 ؛ تاريخ دمشق : ج6 ص379 ح1563 ، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد : ج19 ص187 وفيه «بطنه» بدل «بدنه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كسى كه كم بخورد، بدنش سالم مى ماند و صفاى دل مى يابد، و كسى كه زياد بخورد، بدنش بيمار مى شود و دلش سخت مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: عَلَيكُم بِالقَصدِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَصْد : بين الإسراف والتقتير (الصحاح : ج2 ص525 «قصد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المَطاعِمِ؛ فَإِنَّهُ أبعَدُ مِنَ السَّرَفِ، وأصَحُّ لِلبَدَنِ، وأعوَنُ عَلَى العِبادَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص295 ح6153 ، عيون الحكم والمواعظ : ص341 ح5833.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بر شما باد ميانه روى در خوردن؛ زيرا اين كار، از اسراف، به دورتر است و بدن را سالم تر نگه مى دارد و به عبادتِ بيشتر كمك مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: قِلَّةُ الأَكلِ مَحمودٌ في كُلِّ قَومٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار : «في كلّ حالٍ وعندَ كلِّ قَومٍ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِأَنَّ فيهِ مَصلَحَةَ الباطِنِ وَالظّاهِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة : ص237 ، بحار الأنوار : ج66 ص337 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة&lt;/span&gt;- &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آنچه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: كم خورى، در هر جامعه اى پسنديده است؛ زيرا سلامت باطن و ظاهر در آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-كثرة-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرّابع: كَثرةُ الأكلِ&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: پرخورى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-النهم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: ذَمُّ النَّهَم&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: نكوهش پرخورى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اِستَعيذوا بِاللّهِ مِنَ الرُّغبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرُّغْب : كثرة الأكل وشدّة النَّهْمة والشَّرَه (لسان العرب : ج1 ص423 «رغب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ الرُّغبَ شُؤمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعاء للطبراني : ص413 ح1396 ، نوادر الاُصول : ج2 ص142 ، الفردوس : ج1 ص86 ح273 وفيه «الزغب» بدل «الرغب» وليس فيهما ذيله وكلّها عن أبي سعيد ، التاريخ الكبير : ج6 ص8 ح1510 عن يعقوب بن عبداللّه بن الأشجّ وفيه ذيله فقط ، كنز العمّال : ج3 ص199 ح&lt;/span&gt;6160.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از شكم بارگى به خدا پناه بريد؛ زيرا شكم بارگى، شوم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مَلَأَ آدَمِيٌّ وِعاءً شَرّاً مِن بَطنٍ. حَسبُ الآدَمِيِّ لُقَيماتٌ يُقِمنَ صُلبَهُ؛ فَإِن غَلَبَتِ الآدَمِيَّ نَفسُهُ، فَثُلُثٌ لِلطَّعامِ، وثُلُثٌ لِلشَّرابِ، وثُلُثٌ لِلنَّفَسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1111 ح3349 ، سنن الترمذي : ج4 ص590 ح2380 ، مسند ابن حنبل : ج6 ص93 ح17186 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص135 ح7139 كلّها عن المقدام بن معديكرب والثلاثة الأخيرة نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص261 ح40870 ؛ المحاسن : ج2 ص222 ح&lt;/span&gt;1668 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص335 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آدمى ظرفى بدتر از شكم را پر نكرده است. انسان را چند لقمه اى كه او را سر پا نگه دارد، بس است، و اگر نفْس انسان بر او غلبه كرد [و خويشتندار نبود]، يك سوم [معده اش] را از غذا و يك سومش را از آب پر كند و يك سوم ديگرش را براى نفَس [خالى] بگذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: سَيَكونُ مِن بَعدي سُنَّةٌ؛ يَأكُلُ المُؤمِنُ في مِعاءٍ واحِدٍ، ويَأكُلُ الكافِرُ في سَبعَةِ أمعاءٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشريف الرضي قدس سره : قوله عليه الصلاة والسلام : «المؤمن يأكل في معاءٍ واحد ، والكافر يأكل في سبعة أمعاء» : وهذا القول مجاز ، والمراد أنّ المؤمن يقنع من مطعمه بالبُلغ [أي الكفاية] الّتي تمسك الرمق ، وتقيم الأوَد [أي العِوَج] ، دون المآكل الّتي يقصد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بها وجه اللذّة ، ويقضي بها حقّ الشهوة ، فكأنّه يأكل في معاءٍ واحد لفرط الاقتصار ، وكراهة الاستكثار. وأمّا الكافر فإنّه لتبحبحه في المآكل ، وتنقّله في المطاعم ، وتوخّيه ضدّ ما يتوخّاه المؤمن من إحراز حطام الدنيا الّتي يطلب عاجلها ولا يأمل آجلها ، فهو عبد&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيها للذّته ، وكادح في طاعة شهوته ، كأنّه يأكل في سبعة أمعاء؛ لأنّ أكله للذّة لا للبُلغة ، وللنهمة لا للمُسكة (المجازات النبويّة : ص376 ح291).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص268 ح1 ، المحاسن : ج2 ص233 ح1713 ، بحار الأنوار : ج66 ص337 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پس از من، اين رسم، پديد خواهد آمد كه مؤمن در يك روده مى خورد و كافر در هفت روده.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريف رضى مى گويد : اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله كه : «مؤمن در يك روده مى خورد و كافر در هفت روده» مَجاز است و مراد ، آن است كه مؤمن در خوردن ، به اندازه اى كه سدّ رمق و رفع حاجت كند ، بسنده مى نمايد و قصدش از خوردن ، لذّت بردن و پاسخ دادن به خواهش نفْس نيست. بنا بر اين ، از فرط قناعت و بيزارى از پرخورى ، گويا با يك روده مى خورد ؛ ولى كافر ، چون پرخور و شكمباره است و بر خلاف مؤمن ، در پى به دست آوردن حطام دنيوى است و نقد و دنيا را مى طلبد و به آينده آن آرزومند نيست ـ و از همين رو بنده لذّت است و در فرمانبرى از خواهش هاى نفسانى خويش مى كوشد ـ گويا كه با هفت روده مى خورد ؛ چرا كه خوردنش براى لذّت بردن است ، نه براى سدّ رمق ، و به خاطر شكمبارگى است و نه رفع حاجت (المجازات النبويّة : ص376 ح291).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: المُؤمِنُ يَأكُلُ في مِعىً واحِدٍ، وَالكافِرُ يَأكُلُ في سَبعَةِ أمعاءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري : ج5 ص2061 ح5078 ، سنن الترمذي : ج4 ص267 ح1818 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1084 ح3257 كلّها عن ابن عمر ، كنز العمّال : ج1 ص140 ح670 ؛ الخصال : ص351 ح29 عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله ، جامع الأخبار : ص217 ح545 ، بحار الأنوار : ج66 ص325 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مؤمن با يك روده مى خورد و كافر با هفت روده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي هريرة: إنَّ رَجُلاً كانَ يَأكُلُ أكلاً كَثيرا، فَأَسلَمَ فَكانَ يَأكُلُ أكلاً قَليلاً، فذُكِرَ ذلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقالَ: إنَّ المُؤمِنَ يَأكُلُ في مِعىً واحِدٍ، وَالكافِرُ يَأكُلُ في سَبعَةِ أمعاءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري : ج5 ص2062 ح5082 ، مسند ابن حنبل : ج3 ص473 ح9881 ، مسند إسحاق بن راهويه : ج1 ص247 ح209 ، كنز العمّال : ج1 ص140 ح670.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از ابو هريره ـ: مردى بود كه غذا زياد مى خورد و چون مسلمان شد، ديگر كم مى خورد. اين را به پيامبر صلى الله عليه و آله گفتند. فرمود: «مؤمن در يك روده غذا مى خورد و كافر در هفت روده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن أبي بصرة الغِفاريّ: أتَيتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله لَمّا هاجَرتُ وذلِكَ قَبلَ أن اُسلِمَ، فَحَلَبَ لي شُوَيهَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشاة : تطلق على الذكر والاُنثى من الغنم ، وتصغيرها شويهة (المصباح المنير : ص328 «شوه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ يَحتَلِبُها لِأَهلِهِ، فَشَرِبتُها، فَلَمّا أصبَحتُ أسلَمتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ عِيالُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله: نَبيتُ اللَّيلَةَ كَما بِتنَا البارِحَةَ جِياعاً!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَحَلَبَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله شاةً فَشَرِبتُها ورَويتُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أرَويتَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ قَد رَويتُ، ما شَبِعتُ ولا رَويتُ قَبلَ اليَومِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: إنَّ الكافِرَ يَأكُلُ في سَبعَةِ أمعاءٍ، وَالمُؤمِنُ يَأكُلُ في مِعىً واحِدٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج10 ص350 ح27295 وراجع : صحيح مسلم : ج3 ص1632 ح186 والتاريخ الكبير : ج8 ص119 ح2415 وكنز العمّال : ج1 ص365 ح1608.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابو بصره غفارى ـ: چون [به مدينه] كوچيدم، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفتم و اين، پيش از آنى بود كه مسلمان شوم. پيامبر صلى الله عليه و آله ميشى داشت كه شير آن را براى خانواده اش مى دوشيد. شيرش را براى من دوشيد و من خوردم. صبح كه شد، من اسلام آوردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خانواده پيامبر صلى الله عليه و آله گفتند: امشب هم مثل ديشب گرسنه مى خوابيم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا دوباره ميش را دوشيد و من نوشيدم و سير شدم. پيامبر خدا به من فرمود: «سير شدى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آرى، سير شدم، اى پيامبر خدا! پيش از امروز، هيچ گاه از غذا سير نمى شدم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «كافر در هفت روده مى خورَد و مؤمن در يك روده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن جَعدَةَ: سَمِعتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله يَقولُ ـ ورَأى رَجُلاً مُشبَعاً، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يُومِئُ بِيَدِهِ إلى بَطنِهِ ويَقولُ ـ: لَو كانَ هذا في غَيرِ هذا كانَ خَيراً لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين : ج4 ص135 ح7141.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از جَعده ـ: شنيدم پيامبر صلى الله عليه و آله، در حالى كه با دست خود به شكم مردى كه سير غذا خورده بود، اشاره مى كرد، فرمود: «اگر اين، در غير اين بود، برايش بهتر بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في ذِكر حَديثِ مِعراجِ النَّبِيِ صلى الله عليه و آله ـ: قالَ اللّهُ تَعالى: ... يا أحمَدُ، أبغِضِ الدُّنيا وأهلَها، وأحِبَّ الآخِرَةَ وأهلَها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يا رَبِّ، ومَن أهلُ الدُّنيا، ومَن أهلُ الآخِرَةِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أهلُ الدُّنيا مَن كَثُرَ أكلُهُ وضِحكُهُ ونَومُهُ وغَضَبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إرشاد القلوب : ص199 و 201 ، بحار الأنوار : ج77 ص23 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حديث معراج ـ: خداوند متعال فرمود: «... اى احمد! از دنيا و اهل آن بيزار باش و آخرت و اهل آن را دوست بدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پروردگار من! اهل دنيا كيست و اهل آخرت چه كسى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اهل دنيا، كسى است كه پُرخور و پرخنده و پرخواب و پرخشم باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَثرَةُ الأَكلِ مِنَ الشَّرَهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشرَهُ : غلبة الحرص (الصحاح : ج6 ص2237 «شره»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالشَّرَهُ شَرُّ العُيوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص593 ح7110 ، عيون الحكم والمواعظ : ص390 ح6608.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرخورى، از شكم پرستى است و شكم پرستى، بدترينِ عيب هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كَثرَةُ الأَكلِ مَكروهٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص269 ح2 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص92 ح394 كلاهما عن أبي بصير ، المحاسن : ج2 ص231 ح1704 عن يونس بن عمّار ، مكارم الأخلاق : ج1 ص316 ح1014 ، بحار الأنوار : ج66 ص335 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پرخورى، مكروه و ناخوشايند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-أكل-الألوان-من-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: ذَمُّ أكلِ الأَلوانِ مِنَ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: نكوهش خوردن غذاهاى متنوّع&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: سَيَكونُ ناسٌ مِن اُمَّتي يولَدونَ في النَّعيمِ، ويُغَذَّونَ بِهِ، هِمَّتُهُم ألوانُ الطَّعامِ وَالشَّرابِ، ويُمدَحونَ بِالقَولِ، اُولئِكَ شِرارُ اُمَّتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي : ص538 ح1162 ، مكارم الأخلاق : ج2 ص380 ح2661 ، تنبيه الخواطر : ج2 ص66 كلّها عن أبي ذرّ ، بحار الأنوار : ج77 ص90 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به زودى، مردمانى از امّت من خواهند آمد كه در ناز و نعمت به دنيا مى آيند و با ناز و نعمت پرورده مى شوند. همّ و غمشان، خوردنى ها و نوشيدنى هاى رنگارنگ است و از آنان، به گفتار مدح مى شود. اينان، بدترين مردمان امّت من هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: سَيَكونُ رِجالٌ مِن اُمَّتي يَأكُلونَ ألوانَ الطَّعامِ، ويَشرَبون ألوانَ الشَّرابِ، ويَلبَسونَ ألوانَ اللِّباسِ، ويَتَشَدَّقونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُتَشَدِّقون : المتوسّعون في الكلام من غير احتياط واحتراز. وقيل : أراد بالمتشدّق : المستهزئ بالناس يلوي شدقه بهم وعليهم ، والأشداق : جوانب الفم (النهاية : ج2 ص453 «شدق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الكَلامِ، فَاُولئِكَ شِرارُ اُمَّتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير : ج8 ص107 ح7512 وح 7513 ، المعجم الأوسط : ج3 ص24 ح2351 ، مسند الشاميّين : ج2 ص342 ح1458 ، حلية الأولياء : ج6 ص90 الرقم 342 كلّها عن أبي اُمامة ، كنز العمّال : ج3 ص561 ح7911.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: به زودى، مردانى از امّت من خواهند آمد كه غذاهاى رنگارنگ مى خورند و نوشيدنى هاى رنگارنگ مى نوشند و جامه هاى رنگ به رنگ مى پوشند و گزافه گويى مى كنند. اينان، بدترين افراد امّت من هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: شِرارُ اُمَّتي قَومٌ وُلِدوا في النَّعيمِ وغُذّوا بِهِ، يَأكُلونَ مِنَ الطَّعامِ ألواناً، ويَلبَسونَ مِنَ الثِّيابِ ألواناً، ويَركَبونَ مِنَ الدَّوابِّ ألواناً، يَتَشَدَّقونَ في الكَلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين : ج3 ص657 ح6418 ، المعجم الأوسط : ج7 ص372 ح7761 وليس فيه من «ويلبسون» إلى «الدوابّ ألواناً» وكلاهما عن عبد اللّه بن جعفر ، شعب الإيمان : ج5 ص33 ح5669 عن فاطمة عليهاالسلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه ، كنز العمّال : ج3 ص&lt;/span&gt;561 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح7913.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بدترين افراد امّت من، مردمانى هستند كه در ناز و نعمت زاده مى شوند و به ناز و نعمت پرورده مى شوند. غذاهاى رنگارنگ مى خورند و جامه هاى رنگ به رنگ مى پوشند و مركب هاى رنگارنگ سوار مى شوند و لاف مى زنند و گزاف مى گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الأَلوانُ يُعَظِّمنَ البَطنَ، ويُخَدِّرنَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره : «يخدّرن» يمكن أن يكون كناية عن الكسل. وفي بعض النسخ بالحاء المهملة «يحدرن» ؛ أي يسمنّ (مرآة العقول : ج22 ص141).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَليَتَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص317 ح8 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام ، المحاسن : ج2 ص165 ح1453 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص84 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: غذاهاى رنگارنگ، شكم را بزرگ و سَرين را شُل مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البَيشارَجاتُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر ، وفي كتب اللغة : البَيْشِيارَجات : قيل أراد به ما يقدّم إلى الضيف قبل الطعام ، وهي معرّبة. ويقال لها : الفيشفارَجات ـ بفاءين ـ (النهاية : ج1 ص171 «بيشيارج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُعَظِّمنَ البَطنَ، ويُخَدِّرنَ المَتنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات : ص243 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيش غذاها، شكم را بزرگ و كمر را سست مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في كِتابٍ كَتَبَهُ إلى عُثمانَ بنِ حُنَيفٍ ـ: أمّا بَعدُ يا ابنَ حُنَيفٍ، فَقَد بَلَغَني أنَّ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَجُلاً مِن فِتيَةِ أهلِ البَصرَةِ دَعاكَ إلى مَأدُبَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَأدُبَة والمَأدَبَة : طعامٌ صُنِع لدَعوَةٍ أو عُرس (القاموس المحيط : ج1 ص36 «أدب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَسرَعتَ إلَيها، تُستَطابُ لَكَ الأَلوانُ، وتُنقَلُ إلَيكَ الجِفانُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَفنة : خُصّت بوعاء الأطعمة ، وجمعها جِفان (مفردات ألفاظ القرآن : ص197 «جفن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;. وماظَنَنتُ أنَّكَ تُجيبُ إلى طَعامِ قَومٍ عائِلُهُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العائل : الفقير (النهاية : ج3 ص330 «عيل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَجفُوٌّ، وغَنِيُّهُم مَدعُوٌّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة : الكتاب 45 ، بحار الأنوار : ج75 ص448 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اى كه به عثمان بن حُنيف نوشت ـ: اى پسر حُنيف! به من خبر رسيده كه مردى از صاحبْ نفوذان بصره، تو را به وليمه اى دعوت كرده و تو بدان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شتافته اى و غذاهاى رنگارنگ برايت آورده اند و كاسه ها برايت چيده اند. من گمان نمى كردم تو دعوت مردمانى را بپذيرى كه تهى دستشان كنار زده مى شود و توانگرشان دعوت مى شود!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللّهُمَّ اجعَل دَرَجاتي في الجِنانِ رَفيعَةً، وأعوذُ بِكَ رَبّي مِن رَفيعِ المَطعَمِ وَالمَشرَبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات : ص126 ، بحارالأنوار : ج94 ص235 ح9&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بار خدايا! درجات مرا در بهشت، عالى گردان، و به تو پناه مى برم ـ اى پروردگار من ـ از عالى بودن خوردنى ها و نوشيدنى ها [در دنيا].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: رَبِّ... أعوذُ بِكَ مِنَ الفِتَنِ كُلِّها ما ظَهَرَ مِنها وما بَطَنَ، ومِن رَفيعِ المَطعَمِ وَالمَشرَبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج2 ص592 ح31 عن عبد الرحمن بن سيابة ، مصباح المتهجّد : ص277 ، جمال الاُسبوع : ص143 كلاهما من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام وفيهما «شرّ» بدل «رفيع» ، بحار الأنوار : ج89 ص302 ح10&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پروردگارا!... از همه فتنه ها، پيدا و پنهان آنها، و از غذاها و نوشيدنى هاى فاخر به تو پناه مى برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر عن المدائني: كانَتِ العَرَبُ لاتَعرِفُ الأَلوانَ، إنَّما طَعامُهُمُ اللَّحمُ يُطبَخُ بِماءٍ ومِلحٍ، حَتّى كانَ زَمَنُ مُعاوِيَةَ، فَاتَّخَذَ الأَلوانَ وتَنَوَّقَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنوَّقَ في مطعمه وملبسه : تجوَّدَ وبالغَ (القاموس المحيط : ج3 ص287 «نوق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيها، وما شَبِعَ مَعَ كَثرَةِ ألوانِهِ حَتّى ماتَ؛ لِدُعاءِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله؛ يعني قوله صلى الله عليه و آله: «لا أشبَعَ اللّهُ بَطنَكَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع : موسوعة الإمام عليّ بن أبي طالب عليه السلام : ج3 ص281 (القسم السادس / الحرب الثانية / الفصل الثاني / معاوية بن أبي سفيان / دعاء النبيّ صلى الله عليه و آله عليه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر : ج1 ص48&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر ـ به نقل از مَدائنى ـ: عرب ها با خوراك هاى رنگارنگ آشنايى نداشتند؛ بلكه غذايشان گوشت پخته شده با آب و نمك (آب گوشت ساده) بود، تا آن كه زمان معاويه شد و او به غذاهاى رنگارنگ و شاهانه روى آورد، و با وجود آن همه غذاهاى متنوّع، هيچ گاه سير نمى شد، تا آن كه مُرد، و اين به سبب نفرين پيامبر خدا در حقّ او بود كه فرمود: «خدا شكمت را سير نكند !».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-النهم-الظاهرية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: مَضارُّ النَّهَمِ الظّاهِرِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: ضررهاى مادّى پرخورى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-أنواع-الأسقام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3 ـ 1: أنواعُ الأَسقامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3 ـ 1: انواع بيمارى ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن غَرَسَ في نَفسِهِ مَحَبَّةَ أنواعِ الطَّعامِ اجتَنى ثِمارَ فُنونِ الأَسقامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج5 ص469 ح9219 ، عيون الحكم والمواعظ : ص426 ح7219.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه [نهال] دوستىِ غذاهاى رنگارنگ را در نفْس خويش بنشاند، ميوه بيمارى هاى گونه گون مى چيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إدمانُ الشِّبَعِ يورِثُ أنواعَ الوَجَعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج1 ص359 ح1363.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: عادت به پرخورى، انواع دردها را به دنبال مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قَلَّ مَن أكثَرَ مِن فُضولِ الطَّعامِ إلّا لَزِمَتهُ الأَسقامُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص517 ح6814 ، عيون الحكم والمواعظ : ص370 ح6236.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كمتر كسى است كه غذا زياد بخورد و بيمارى ها دامنگيرش نشوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الشِّبَعُ يُكثِرُ الأَدواءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج1 ص228 ح912 ، عيون الحكم والمواعظ : ص51 ح1322.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سيرى، دردها و بيمارى ها را زياد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إيّاكَ وإدمانَ الشِّبَعِ؛ فَإِنَّهُ يُهَيِّجُ الأَسقامَ، ويُثيرُ العِلَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج2 ص300 ح2681 ، عيون الحكم والمواعظ : ص97 ح2248.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از پيوسته سير بودن بپرهيز كه اين كار، ناخوشى ها را تحريك مى كند و بيمارى ها را بر مى انگيزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: قَلَّ مَن أكثَرَ مِنَ الطَّعامِ فَلَم يَسقَم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص502 ح6749 ، عيون الحكم والمواعظ : ص371 ح6261.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كمتر كسى است كه زياد بخورد و بيمار نشود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كَم مِن أكلَةٍ مَنَعَت أكَلَاتٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة : الحكمة 171 ، خصائص الأئمّة : ص110 ، غرر الحكم : ج4 ص548 ح6933 وج 2 ص277 ح2602 نحوه ، بحار الأنوار : ج73 ص166 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى بسا خوردنى كه از خوردن ها باز مى دارد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كُلُّ داءٍ مِنَ التُّخَمَةِ، ما خَلَا الحُمّى؛ فَإِنَّها تَرِدُ وُروداً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص269 ح8 ، المحاسن : ج2 ص232 ح1711 ، بحار الأنوار : ج66 ص336 ح29&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر دردى از پرخورى (/ بدگوارى) است، جز تب كه به گونه اى به سراغ انسان مى آيد [و دلايل ديگرى دارد].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-ضعف-الصحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3 ـ 2: ضَعفُ الصِّحَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3 ـ 2: ضعف سلامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن كَثُرَ أكلُهُ قَلَّت صِحَّتُهُ، وثَقُلَت عَلى نَفسِهِ مُؤنَتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج5 ص418 ح8903 ، عيون الحكم والمواعظ : ص434 ح7500.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه پر خورَد، سلامتش كاهش مى يابد و خرج (/ زحمت) آن بر وى سنگين مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا صِحَّةَ مَعَ النَّهَمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مئة كلمة للجاحظ : ص32 ح16 ، الفصول المهمّة لابن الصبّاغ : ص109 ، المناقب للخوارزمي : ص375 ح395 ، الدعوات : ص77 ح186 ، شرح ابن ميثم على مئة كلمة للجاحظ : ص137 ح32 ، بحار الأنوار : ج62 ص268 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با وجود شكمبارگى، از تن درستى خبرى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَجتَمِعُ الصِّحَّةُ وَالنَّهَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج6 ص369 ح10570 ، عيون الحكم والمواعظ : ص533 ح9735.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تن درستى و پرخورى، با هم جمع نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: فَسادُ الجَسَدِ في كَثرَةِ الطَّعامِ، وفَسادُ الزَّرعِ في كَسبِ الآثامِ، وفَسادُ المَعرِفَةِ في تَركِ الصَّلاةِ عَلى خَيرِ الأَنامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل : ج16 ص213 ح19632 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: تباهى تن، در پرخورى است و تباهى كِشت، در گنه ورزى و تباهى شناخت، در ترك صلوات بر بهترين خلق خدا [يعنى پيامبر صلى الله عليه و آله].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-الذفر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3 ـ 3: الذَّفَرُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3 ـ 3: بوى بد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَثرَةُ الأَكلِ تُذفِرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الذَّفَر : النَّتْن... وخبثُ الريح (لسان العرب : ج4 ص307 «ذفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص596 ح7121 ، عيون الحكم والمواعظ : ص390 ح6612.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرخورى، [عرق را] بدبو مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-النهم-الباطنية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: مَضارُّ النَّهَمِ الباطِنِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: ضررهاى معنوى پرخورى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-1-فساد-الورع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 1: فَسادُ الوَرَعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 1: تباه شدن پارسايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: بِئسَ العَونُ عَلَى الدّينِ قَلبٌ نَخيبٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النخيب : الجبان الّذي لا فؤاد له. وقيل : الفاسد الفعل (النهاية : ج5 ص31 «نخب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وبَطنٌ رَغيبٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّغيب : الواسع (النهاية : ج2 ص237«رغب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ونَعظٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإنعاظ : الشَّبَق. نَعَظَ الذكرُ : إذا انتشر، (النهاية : ج5 ص82 «نعظ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَديدٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص269 ح3 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام ، المحاسن : ج2 ص230 ح1702 عن النوفلي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، الجعفريّات : ص165 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وليس فيه ذيله ، بحار الأنوار : ج66 ص335 ح20 ؛ تاريخ دمشق : ج47 ص187 عن أبي الدرداء من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله نحوه ، كنز العمّال : ج16 ص253 ح44344.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دل ترسو و شكم فراخ و شهوت شديد، بد ياورانى براى دين هستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: نِعمَ عَونُ المَعاصِي الشِّبَعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج6 ص163 ح9922 ، عيون الحكم والمواعظ : ص493 ح9106.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرخورى، كمك خوبى براى گناهان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الشِّبَعُ يُفسِدُ الوَرَعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج1 ص174 ح659 ، عيون الحكم والمواعظ : ص25 ح249.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرخورى، پارسايى را تباه مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الشِّبَعُ يورِثُ الأَشَرَ، ويُفسِدُ الوَرَعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج1 ص359 ح1364.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرخورى، بى شرمى مى آورد و پارسايى را تباه مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: بِئسَ قَرينُ الوَرَعِ الشِّبَعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج3 ص255 ح4408 ، عيون الحكم والمواعظ : ص193 ح3972.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرخورى، بد همدمى براى پارسايى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إذا شَبِـعَ البَطنُ طَغى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص270 ح10 عن أبي عبيدة ، كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص356 ح4255 عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه ، المحاسن : ج2 ص231 ح1705 عن الحسين بن مختار عن الإمام الصادق عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص336 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: شكم، چون سير شود، سركش مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-2-فساد-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 2: فَسادُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 2: تباهى جان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تُميتُوا القُلوبَ بِكَثرَةِ الطَّعامِ وَالشَّرابِ؛ فَإِنَّ القُلوبَ تَموتُ كَالزُّروعِ إذا كَثُرَ عَلَيهَا الماءُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص320 ح1025 ، مشكاة الأنوار : ص162 ح413 ، جامع الأخبار : ص515 ح1453 نحوه ، تنبيه الخواطر : ج1 ص46 ، بحار الأنوار : ج66 ص331 ح7 ؛ ربيع الأبرار : ج2 ص672 ، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد : ج19 ص187 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با خوردن و نوشيدن زياد، دل ها را نميرانيد؛ چرا كه دل ها مى ميرند، همچنان كه زراعت، هر گاه زياد آب خورد، از بين مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إيّاكُم وفُضولَ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ يَسِمُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَسَمتُ الشيءَ وَسما ، والاسم : السِّمَة؛ وهي العلامة (المصباح المنير : ص660 «وسم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَلبَ بِالقَسوَةِ، ويُبطِئُ بِالجَوارِحِ عَنِ الطّاعَةِ، ويُصِمُّ الهِمَمَ عَن سَماعِ المَوعِظَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي : ص294 ، أعلام الدين : ص339 عن أبي هريرة ، بحار الأنوار : ج103 ص27 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از زياد خوردن بپرهيزيد؛ زيرا زياد خوردن، نشان قساوت را بر دل مى نهد، اندام ها را در اطاعت و عبادت، كُند مى كند، و گوش دل را از نيوشيدن پند، كَر مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن تَعَوَّدَ كَثرَةَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ قَسا قَلبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ : ص5 ، بحار الأنوار : ج62 ص293.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه به خوردن و نوشيدنِ زياد خو كند، دلش سخت مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَثرَةُ الأَكلِ وَالنَّومِ تُفسِدانِ النَّفسَ، وتَجلِبانِ المَضَرَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص596 ح7120 ، عيون الحكم والمواعظ : ص389 ح6572.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زياد خوردن و زياد خوابيدن، جان را تباه مى كند و زيان به بار مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-3-حجاب-الفطنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 3: حِجابُ الفِطنَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 3: حجاب زيركى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن زادَ شِبَعُهُ كَظَّتهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كظَّته : أي بهظته. والكِظّة : شيء يعتري الإنسان من الامتلاء من الطعام ، حتى لا يطيق التنفّس (مجمع البحرين : ج3 ص1574 «كظظ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِطنَةُ، مَن كَظَّتهُ البِطنَةُ حَجَبَتهُ عَنِ الفِطنَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج5 ص298 ح8458 و ص299 ح8459.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه بيش از اندازه سير شود، به انباشتگىِ معده دچار مى گردد، و هر كه به انباشتگىِ معده دچار گردد، اين مانع زيركى او مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا فِطنَةَ مَعَ بِطنَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج6 ص361 ح10528 ، عيون الحكم والمواعظ : ص532 ح9701.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با پرخورى، زيركى در كار نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: البِطنَةُ تَحجُبُ الفِطنَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج1 ص172 ح652 و ص94 ح345 وفيه «تمنع» بدل «تحجب» ، عيون الحكم والمواعظ : ص39 ح875.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پرخورى، مانع زيركى مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَجتَمِعُ الفِطنَةُ وَالبِطنَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج6 ص572 ح10572 ، عيون الحكم والمواعظ : ص533 ح9737.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: زيركى و پرخورى، با هم جمع نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-4-ظلمة-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 4: ظُلمَةُ القَلبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 4: تاريكى دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تَشبَعوا فَيُطفَأَ نورُ المَعرِفَةِ مِن قُلوبِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص320 ح1026 ، جامع الأخبار : ص515 ح1452 ، روضة الواعظين : ص500 ، بحار الأنوار : ج66 ص331 ح7 ؛ الفردوس : ج4 ص247 ح6730 عن أبي هريرة وفيه «الحكمة» بدل «المعرفة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: معده هايتان را از غذا سير نكنيد كه نور معرفت در دل هايتان خاموش مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: كَثرَةُ الطَّعامِ تُميتُ القَلبَ، كَما تُميتُ كَثرَةُ الماءِ الزَّرعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد : ج20 ص325 ح723.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: غذاى زياد، دل را مى ميراند، چنان كه آب زياد، زراعت را مى ميراند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا مُلِئَ البَطنُ مِنَ المُباحِ عَمِيَ القَلبُ عَنِ الصَّلاحِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج3 ص176 ح4139.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه معده از [غذاى] مباح پر شود، دل از [ديدنِ] صلاح و درستى كور مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-5-فساد-الأحلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 5: فَسادُ الأَحلامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 5: آشفتگى خواب ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إيّاكَ وَالبِطنَةَ؛ فَمَن لَزِمَها كَثُرَت أسقامُهُ، وفَسَدَت أحلامُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج2 ص289 ح2639 ، عيون الحكم والمواعظ : ص96 ح2212.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از پرخورى بپرهيز كه هر كس پرخور شود، بيمارى هايش فزون مى گردد و خواب هاى آشفته مى بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: المُستَثقِلُ النّائِمُ تَكذِبُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال : كَذَبَني فلان : أي لم يَصدُقني فقالَ لي الكَذِب (لسان العرب : ج1 ص706 «كذب»). وفي طبعة النجف من المصدر : «تكذب» بدل «تكذبه».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحلامُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج1 ص361 ح1371.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: كسى كه با معده سنگين بخوابد، خواب هاى دروغ مى بيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-6-قلة-العبادة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 6: قِلَّةُ العِبادَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 6: كم شدن عبادت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَجتَمِعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الطبعة المعتمدة : «لا تجتمع» ، والتصويب من طبعة بيروت وطهران.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشِّبَعُ وَالقِيامُ بِالمُفتَرَضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج6 ص369 ح10568 ، عيون الحكم والمواعظ : ص533 ح9740.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سيرى و انجام دادن فرايض، با هم جمع نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لا تَطمَع في ثَلاثَةٍ مَعَ ثَلاثَةٍ: في سَهَرِ اللَّيلِ مَعَ كَثرَةِ الأَكلِ، وفي نورِ الوَجهِ مَعَ نَومِ أجمَعِ اللَّيلِ، وفي الأَمانِ مِنَ الدُّنيا مَعَ صُحبَةِ الفُسّاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل : ج6 ص340 ح6955 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: با وجود سه چيز، به سه چيز چشم مدار: با وجود پرخورى به شب زنده دارى، با وجود همه شب را خوابيدن به نورانيت چهره، و با وجود همنشينى با فاسقان به در امان بودن از دنيا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن حَفص بن غِياث: قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: ظَهَرَ إبليسُ لِيَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام، وإذا عَلَيهِ مَعاليقُ مِن كُلِّ شَيءٍ، فَقالَ لَهُ يَحيى: ما هذِهِ المَعاليقُ يا إبليسُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هذِهِ الشَّهَواتُ الَّتي أصَبتُها مِنِ ابنِ آدَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَهَل لي مِنها شَيءٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: رُبَّما شَبِعتَ فَثَقَّلتُكَ عَنِ الصَّلاةِ وَالذِّكرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ يَحيى: للّهِِ عَلَيَّ ألّا أملَأَ بَطني مِنَ طَعامٍ أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ إبليسُ: للّهِِ عَلَيَّ ألّا أنصَحَ مُسلِماً أبَداً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّه عليه السلام: يا حَفصُ، للّهِِ عَلى جَعفَرٍ وآلِ جَعفَرٍ ألّا يَملَؤوا بُطونَهُم مِن طَعامٍ أبَداً، وللّهِ عَلى جَعفَرٍ وآلِ جَعفَرٍ ألّا يَعمَلوا لِلدُّنيا أبَداً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص222 ح1667 ، جامع الأخبار : ص515 ح1454 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام وليس فيه ذيله من «ثُمَّ قال أبو عبد اللّه عليه السلام :...» ، بحار الأنوار : ج63 ص216 ح52 ؛ مسند ابن الجعد : ص210 ح1386 ، تاريخ دمشق : ج64 ص&lt;/span&gt;204 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلاهما عن ثابت البناني من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام نحوه وليس فيهما ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از حفص بن غياث ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «ابليس بر يحيى بن زكريّا عليه السلام آشكار شد. ديد انواع آويزها بر او آويخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحيى به او گفت: اى ابليس! اين آويزها چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اينها همان خواهش هايى (هوس هايى) است كه فرزند آدم را با آنها به چنگ مى اندازم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحيى عليه السلام گفت: از آنها چيزى هم براى من هست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: هر گاه از غذا سير بخورى، تو را براى نماز و ذكر، سنگين و تنبل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحيى گفت: سوگند به خدا كه هرگز شكم خود را از غذا پر نخواهم كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس گفت: سوگند به خدا كه زين پس، هرگز مسلمانى را نصيحت نمى كنم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام سپس فرمود: «اى حفص! سوگند به خدا كه جعفر و خاندان جعفر، هرگز شكم هاى خود را از غذا پر نخواهند كرد. سوگند به خدا كه جعفر و خاندان جعفر، هرگز براى دنيا كار نخواهند كرد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: يا بَني إسرائيلَ، لا تُكثِرُوا الأَكلَ؛ فَإِنَّهُ مَن أكثَرَ الأَكلَ أكثَرَ النَّومَ، ومَن أكثَرَ النَّومَ أقَلَّ الصَّلاةَ، ومَن أقَلَّ الصَّلاةَ كُتِبَ مِنَ الغافِلينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار : ج2 ص673 ، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد : ج19 ص188 ؛ تنبيه الخواطر : ج1 ص47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام: اى بنى اسرائيل! زياد نخوريد كه هر كه زياد خورَد، زياد مى خوابد و هر كه زياد بخوابد، كم نماز مى خواند و هر كه كم نماز بخواند، از غافلان نوشته مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء عن وُهَيبِ بن الوَرد: بَلَغَنا أنَّ الخَبيثَ إبليسَ تَبَدّى لِيَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام، فَقالَ لَهُ: إنّي اُريدُ أن أنصَحَكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَذَبتَ، أنتَ لا تَنصَحُني، ولكِن أخبِرني عَن بَني آدَمَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: هُم عِندَنا عَلى ثَلاثَةِ أصنافٍ. أمّا صِنفٌ مِنهُم: فَهُم أشَدُّ الأَصنافِ عَلَينا، نُقبِلُ حَتّى نَفتِنَهُ ونَستَمكِنَ مِنهُ، ثُمَّ يَفزَعُ إلَى الاِستِغفارِ وَالتَّوبَةِ فَيُفسِدُ عَلَينا كُلَّ شَيءٍ أدرَكنا مِنهُ، ثُمَّ نَعودُ لَهُ فَيَعودُ، فَلا نَحنُ نَيأَسُ مِنهُ، ولا نَحنُ نُدرِكُ مِنهُ حاجَتَنا، فَنَحنُ مِن ذلِكَ في عَناءٍ. وأمَّا الصِّنفُ الآخَرُ: فَهُم في أيدينا بِمَنزِلَةِ الكُرَةِ في أيدي صِبيانِكُم، نُلقيهِم كَيفَ شِئنا، قَد كَفَونا أنفُسَهُم. وأمَّا الصِّنفُ الآخَرُ: فَهُم مِثلُكَ مَعصومونَ لا نَقدِرُ مِنهُم عَلى شَيءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ يَحيى: عَلى ذلِكَ، هَل قَدَرتَ مِنّي عَلى شَيءٍ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: لا، إلّا مَرَّةً واحِدَةً؛ فَإِنَّكَ قَدَّمتَ طَعاماً تَأكُلُهُ فَلَم أزَل اُشَهّيهِ إلَيكَ حَتّى أكَلتَ أكثَرَ مِمّا تُريدُ، فَنِمتَ تِلكَ اللَّيلَةَ ولَم تَقُم إلَى الصَّلاةِ كَما كُنتَ تَقومُ إلَيها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَقالَ لَهُ يَحيى: لا جَرَمَ، لا شَبِعتُ مِن طَعامٍ أبَداً حَتّى أموتَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الخَبيثُ: لا جَرَمَ، لا نَصَحتُ آدَمِيّاً بَعدَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء : ج8 ص148 الرقم 406 ، تاريخ دمشق : ج64 ص205 ، حياة الحيوان : ج1 ص265 نحوه وليس فيه ذيله من «فقال له يحيى : على ذلك...» ؛ بحار الأنوار : ج63 ص265 ح150.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء ـ به نقل از وُهَيب بن وَرد ـ: به ما رسيده است كه ابليس پليد، بر يحيى بن زكريّا عليه السلام آشكار شد و بدو گفت: من مى خواهم تو را نصيحت كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحيى عليه السلام گفت: «دروغ مى گويى. تو خيرخواه من نيستى؛ امّا مرا از فرزندان آدم خبر ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس گفت: آنان در نزد ما بر سه دسته اند:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته اى از آنان بيشترين زحمت را براى ما دارند. آنان را مى فريبيم و بر آنان مسلّط مى شويم؛ امّا بلافاصله به استغفار و توبه پناه مى برند و همه زحمات ما را تباه مى كنند. دوباره به سراغشان مى رويم و دوباره آنها همان مى كنند. بنا بر اين، نه از آنان نااميد مى شويم و نه به مرادمان مى رسيم. بدين جهت، در رنج و زحمتيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم، در دست ما به سانِ گويى هستند كه در دست كودكان شماست. هر گونه كه بخواهيم، آنها را به اين سو و آن سو مى افكنيم. اينها، خود، زحمت ما را كم كرده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته سوم، مانند تو معصوم هستند و ما نمى توانيم با آنها كارى بكنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحيى گفت: «به هر حال، آيا تاكنون بر من چيره گشته اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: نه، بجز يك بار و آن هنگامى بود كه مشغول خوردن غذايى شدى، و من پيوسته آن را برايت لذيذ جلوه مى دادم، تا آن كه بيش از اندازه اى كه مى خواستى، خوردى و در نتيجه آن شب خوابيدى و بر خلاف شب هاى پيش، براى نماز بر نخاستى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يحيى به او گفت: «زين پس، تا زنده ام، هرگز از غذايى، سير نخواهم خورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن ناپاك به او گفت: من نيز زين پس، هرگز آدميزادى را نصيحت نخواهم كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-7-البعد-من-الله-عز-و-جل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 7: البُعدُ مِنَ اللّهِ عز و جل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 7: دور شدن از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: نورُ الحِكمَةِ الجوعُ، وَالتَّباعُدُ مِنَ اللّهِ الشِّبَعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص320 ح1024 ، جامع الأخبار : ص515 ح1452 ، روضة الواعظين : ص500 ، بحار الأنوار : ج66 ص331 ح7 ؛ الفردوس : ج4 ص247 ح6730 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نور حكمت، در گرسنگى است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ اجل ، سعدى ، در گلستان آورده است :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اندرون از طعام ، خالى دارتا در او نور معرفت بينى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دورى از خدا، در سيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَيسَ شَيءٌ أبغَضَ إلَى اللّهِ مِن بَطنٍ مَلآنٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج2 ص36 ح89 ، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام : ص109 ح66 كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص333 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نزد خداوند، چيزى منفورتر از شكم پر نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أبغَضُكُم إلَى اللّهِ تَعالى كُلُّ نَؤومٍ وأكولٍ وشَروبٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر : ج1 ص100 ؛ إتحاف السّادة المتّقين : ج7 ص387 نقلاً عن إحياء العلوم بزيادة «يوم القيامة» بعد «اللّه تعالى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: منفورترينِ شما در نزد خداى متعال، هر پرخواب و پرخور و پرنوش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عز و جل يُبغِضُ الآكِلَ فَوقَ شِبَعِهِ، وَالغافِلَ عَن طاعَةِ رَبِّهِ، وَالتّارِكَ سُنَّةَ نَبِيِّهِ، وَالمُخفِرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخفَرْتُ الرجل : إذا نقَضتَ عهدَه وذمامه ، والهمزة فيه للإزالة ؛ أي أزلتُ خفارته (النهاية : ج2 ص52 «خفر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذِمَّتَهُ، وَالمُبغِضَ عِترَةَ نَبِيِّهِ، وَالمُؤذِيَ جيرانَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج16 ص87 ح44029 نقلاً عن الديلمي عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل كسى را كه از روى سيرى بخورد، و كسى را كه از طاعت پروردگارش غافل باشد، و كسى را كه سنّت پيامبرش را وا گذارَد، و كسى را كه عهدشكن باشد، و كسى را كه به عترت پيامبرش بغض ورزد، و كسى را كه همسايه اش را بيازارد، دشمن مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: جاءَني جَبرَئيلُ في ساعَةٍ لَم يَكُن يَأتيني فيها، وفي يَومٍ لَم يَكُن يَأتيني فيهِ، فَقُلتُ لَهُ: يا جَبرَئيلُ، لَقَد جِئتَني في ساعَةٍ ويَومٍ لَم تَكُن تَأتيني فيهِما، لَقَد أرعَبتَني؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وما يُرَوِّعُكَ يا مُحَمَّدُ وقَد غَفَرَ اللّهُ لَكَ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وما تَأَخَّرَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: بِماذا بَعَثَكَ رَبُّكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: يَنهاكَ رَبُّكَ عَن عِبادَةِ الأَوثانِ، وشُربِ الخُمورِ، ومُلاحاةِ الرِّجالِ، واُخرى هِيَ لِلآخِرَةِ وَالاُولى، يَقولُ لَكَ رَبُّكَ: يا مُحَمَّدُ، ما أبغَضتُ وِعاءً قَطُّ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَبُغضي بَطناً مَلآناً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد : ص192 ح21 عن أبي حفص العطّار عن الإمام الصادق عن أبيه عن جدّه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص338 ح34 وراجع : المحاسن : ج2 ص232 ح1708&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جبرئيل در ساعت و روزى به نزد من آمد كه در چنان ساعت و روزى به نزدم نمى آمد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به او گفتم: «اى جبرئيل! در ساعت و روزى به نزد من آمده اى كه سابقه نداشته است به نزدم بيايى. مرا به وحشت انداختى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جبرئيل گفت: چرا بايد وحشت كنى ـ اى محمّد ـ، در حالى كه خداوند، گناهان گذشته و آينده تو را آمرزيده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «چه پيغامى از جانب پروردگارت آورده اى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: پروردگارت تو را از بت پرستى و شرابخوارى و ستيزه گرى با مردم نهى مى كند، و يك چيز ديگر كه به سود دنيا و آخرت است، اين است كه پروردگارت به&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تو مى فرمايد: اى محمّد! من هرگز از هيچ ظرفى به اندازه شكم پر، نفرت نداشته ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كَبُرَ مَقتا عِندَ اللّهِ الأَكلُ مِن غَيرِ جوعٍ، وَالنَّومُ مِن غَيرِ سَهَرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس : ج3 ص306 ح4920 عن عبد اللّه بن عمرو ، كنز العمّال : ج16 ص80 ح44011 ؛ مسكّن الفؤاد : ص99 عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذا خوردن بدون گرسنگى و خوابيدن [در روز] بدون شب زنده دارى، به شدّت منفور خداوند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ثَلاثَةٌ يَستَوجِبونَ المَقتَ مِنَ اللّهِ تَعالى: الأَكلُ مِن غَيرِ جوعٍ، وَالنّومُ مِن غَيرِ سَهَرٍ، وَالضِّحكُ مِن غَيرِ عَجَبٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج16 ص59 ح43932 نقلاً عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سه چيز، مستوجب دشمنى و نفرت خداوند متعال مى شود: خوردنِ بدون گرسنگى، خوابيدن بدون شب زنده دارى، و خنديدن بدون تعجّب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ما مِن شَيءٍ أبغَضُ إلَى اللّهِ عز و جل مِن بَطنٍ مَملوءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص270 ح11 ، المحاسن : ج2 ص232 ح1709 كلاهما عن أبي الجارود ، جامع الأحاديث للقمّي (الغايات) : ص201 ، بحار الأنوار : ج66 ص331 ح5 ؛ الفردوس : ج3 ص385 ح5175 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: هيچ چيزى نزد خداوند عز و جل، منفورتر از شكم پر نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل يُبغِضُ كَثرَةَ الأَكلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص269 ح9 ، المحاسن : ج2 ص231 ح1703 كلاهما عن صالح النيلي ، الدعوات : ص139 ح347 ، بحار الأنوار : ج66 ص335 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند عز و جل پرخورى را دشمن مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ البَطنَ لَيَطغى مِن أكلِهِ، وأقرَبُ ما يَكونُ العَبدُ مِنَ اللّهِ ـ جَلَّ وعَزَّ ـ إذا خَفَّ بَطنُهُ، وأبغَضُ ما يَكونُ العَبدُ إلَى اللّهِ عز و جل إذَا امتَلَأَ بَطنُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص269 ح4 ، المحاسن : ج2 ص231 ح1707 وفيه «جاف» بدل «خفّ» وكلاهما عن أبيبصير، بحار الأنوار : ج66 ص336 ح25 وراجع: جامع الأحاديث للقمّي (الغايات) : ص199&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: شكم، از خوردن طغيان مى كند، و بنده آن گاه به خداوند عز و جل نزديك تر است كه معده اش سبك باشد، و زمانى در نزد خداوند عز و جلمنفورتر است كه معده اش پر باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثَةٌ فيهِنَّ المَقتُ مِنَ اللّهِ عز و جل: نَومٌ مِن غَيرِ سَهَرٍ، وضِحكٌ مِن غَيرِ عَجَبٍ، وأكلٌ عَلَى الشِّبَعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج1 ص503 ح1444 ، الخصال : ص89 ح25 ، بحار الأنوار : ج66 ص332 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سه چيز، مورد خشم و نفرت خداوند عز و جل است: خوابيدن بدون شب زنده دارى، خنديدن بدون تعجّب (موجبات خنده)، و خوردن از روى سيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إنَّ اللّهَ يُبغِضُ البَطنَ الَّذي لا يَشبَعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص231 ح1706 ، بحار الأنوار : ج66 ص336 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: خداوند، شكمى را كه سير نمى شود، دشمن مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ـ-8-جوع-يوم-القيامة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 8: جوعُ يَومِ القِيامَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 ـ 8: گرسنگى روز قيامت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ أكثَرَ النّاسِ شِبَعاً في الدُّنيا، أطوَلُهُم جوعاً يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1112 ح3351 ، المستدرك على الصحيحين : ج3 ص699 ح6545 كلاهما عن سلمان ، سنن الترمذي : ج4 ص649 ح2478 عن ابن عمر وكلّها نحوه ، كنز العمّال : ج3 ص198 ح6155 ؛ الأمالي للطوسي : ص346 ح715 عن سلمان ، المحاسن : ج2 ص234 ح1716 عن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله وكلاهما نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص333 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سيرترينِ مردم در دنيا، گرسنه ترينِ آنان در روز قيامت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي ذرّ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «أطوَلُكُم جُشاءً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُشَاءُ : صوت مع ريح يحصل من الفم عند حصول الشِّبع (المصباح المنير : ص102 «جشا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الدُّنيا، أطوَلُكُم جوعاً في الآخِرَةِ» أو قالَ: «يَومَ القِيامَةِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص269 ح5 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص92 ح395 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام عن أبي ذرّ ، المحاسن : ج2 ص233 ح1715 عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعن أبي ذرّ، مكارم الأخلاق : ج1 ص315 ح1009 نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص339 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو ذر ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هر يك از شما كه در دنيا آروغ هايش طولانى تر باشد، در آخرت، گرسنگى اش طولانى تر خواهد بود» يا فرمود: «در روز قيامت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أتى أبو جُحَيفَةَ النَّبيَّ صلى الله عليه و آله وهُوَ يَتَجَشَّأُ، فَقالَ: اُكفُف جُشاءَكَ؛ فَإِنَّ أكثَرَ النّاسِ في الدُّنيا شِبَعاً أكثَرُهُم جوعاً يَومَ القِيامَةِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَما مَلَأَ أبو جُحَيفَةَ بَطنَهُ مِن طَعامٍ حَتّى لَحِقَ بِاللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج2 ص38 ح113 ، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام : ص232 ح130 كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام ، روضة الواعظين : ص500 ليس فيه ذيله من «فما ملأ...» ، بحار الأنوار : ج66 ص332 ح12 ؛ المستدرك على الصحيحين : ج4 ص135 ح7140 ، شعب الإيمان : ج5 ص26 ح5643 ، التاريخ الكبير (كتاب الكنى) : ج8 ص31 ح269 ، المعجم الكبير : ج22 ص127 ح327 كلّها نحوه ، كنز العمّال : ج3 ص200 ح6162.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ابو جُحَيفه خدمت پيامبر خدا آمد و آروغ مى زد. پيامبر صلى الله عليه و آله به او فرمود: «جلوى آروغت را بگير (كمتر بخور)؛ زيرا آنان كه در دنيا سيرتر مى خورند، در روز قيامت، گرسنه ترند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، ابو جحيفه تا زنده بود، از هيچ غذايى سير نخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي عن عَطِيّة بن عامِر الجُهَنيّ: سَمِعتُ سَلمانَ الفارِسِيَّ وقد اُكرِهَ عَلى طَعامٍ،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: حَسبي، إنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: إنَّ أكثَرَ النّاسِ شِبَعاً في الدُّنيا أكثَرُهُم جوعاً في الآخِرَةِ، يا سَلمانُ، الدُّنيا سِجنُ المُؤمِنِ وجَنَّةُ الكافِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي : ص346 ح715 ، بحار الأنوار : ج66 ص333 ح13 ؛ المعجم الكبير : ج6 ص236 ح6087 عن زيد بن وهب و ص269 ح6183 عن عامر بن عطيّة ، شعب الإيمان : ج5 ص27 ح5645 عن عقبة بن عامر وكلّها نحوه ، حلية الأولياء : ج1 ص198 الرقم 34 وفيه «أطولهم&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدل «أكثرهم» ، كنز العمّال : ج13 ص424 ح37126.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالى، طوسى ـ به نقل از عطيّة بن عامر جُهَنى ـ: از سلمان فارسى كه با اصرار از او مى خواستند [بيشتر] غذا بخورد، شنيدم كه گفت: بس است. از پيامبر خدا شنيدم كه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مى فرمايد: «سيرترينِ مردم در دنيا، گرسنه ترينِ آنان در آخرت است. اى سلمان! دنيا، زندان مؤمن و بهشت كافر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سَمِعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله رَجُلاً يَتَجَشَّأُ، فَقالَ: يا عَبدَ اللّهِ قَصِّر مِن جُشائِكَ، فَإِنَّ أطوَلَ النّاسِ جوعاً يَومَ القِيامَةِ أكثَرُهُم شِبَعاً في الدُّنيا!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص234 ح1716 عن السكوني ، بحار الأنوار : ج66 ص339 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا شنيد كه مردى آروغ مى زند. فرمود: «اى بنده خدا! آرام تر آروغ بزن؛ زيرا گرسنه ترينِ مردم در روز قيامت، سيرترينِ آنان در دنياست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-مضار-البطنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: جَوامِعُ مَضارِّ البِطنَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: كلّيات زيان هاى پرخورى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إيّاكُم وَالبِطنَةَ؛ فَإِنَّها مَفسَدَةٌ لِلبَدَنِ، ومَورَثَةٌ لِلسَّقَمِ، ومَكسَلَةٌ لِلعِبادَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات : ص74 ح172 ، بحار الأنوار : ج66 ص338 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از پرخورى بپرهيزيد؛ چرا كه مايه تباهى بدن و باعث بيمارى ها و موجب سستى در عبادت مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إيّاكُم وَالبِطنَةَ؛ فَإِنَّها مَقساةٌ لِلقَلبِ، مَكسَلَةٌ عَنِ الصَّلاةِ، مَفسَدَةٌ لِلجَسَدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج2 ص324 ح2742 ، عيون الحكم والمواعظ : ص101 ح2305.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از پرخورى بپرهيزيد؛ چرا كه موجب قساوت دل، سستى در نماز و تباهى بدن مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: مَن شَبِـعَ عوقِبَ في الحالِ ثَلاثَ عُقوباتٍ: يُلقَى الغِطاءُ عَلى قَلبِهِ، وَالنُّعاسُ عَلى عَينِهِ، وَالكَسَلُ عَلى بَدَنِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد : ج20 ص320 ح674.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: هر كه سير خورَد، در دم به سه كيفر مجازات مى شود: بر دلش پرده مى افتد، خواب بر چشمانش غلبه مى كند، و سستى بر بدنش چيره مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِوَلَدِهِ ـ&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا بُنَيَّ، إذَا امتلَأَتِ المَعِدَةُ نامَتِ الفِكرَةُ، وخَرَسَتِ الحِكمَةُ، وقَعَدَتِ الأَعضاءُ عَنِ العِبادَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر : ج1 ص102 ، جامع الأخبار : ص516 ح1456 ؛ الشفا : ج1 ص86.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان عليه السلام ـ در سفارش به فرزندش ـ: فرزندم! هر گاه معده پر شود، انديشه مى خوابد و خرد گنگ مى شود و اندام ها از عبادت باز مى ايستند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ فيما نَسَبَهُ إلَى الإمامِ الصّادِقِ عليه السلام ـ: كَثرَةُ النَّومِ يَتَوَلَّدُ مِن كَثرَةِ الشُّربِ، وكَثرَةُ الشُّربِ مِن كَثرَةِ الشِّبَعِ؛ وهُما يُثقِلانِ النَّفسَ عَنِ الطّاعَةِ، ويُقسِيانِ القَلبَ عَنِ التَّفَكُّرِ وَالخُضوعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة : ص253 ، بحار الأنوار : ج76 ص189 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در سخنى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: پُرخوابى از پُرنوشى زاده مى شود، و پرنوشى از پرخورى، و اين دو، جان را در طاعت سنگين مى كنند و دل را از انديشيدن و خضوع باز مى دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ أيضا ـ: لَيسَ شَيءٌ أضَرَّ عَلى قَلبِ المُؤمِنِ مِن كَثرَةِ الأَكلِ، وهِيَ مورِثَةٌ لِشَيئَينِ: قَسوَةِ القَلبِ، وهَيَجانِ الشَّهوَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة : ص239 ، بحار الأنوار : ج66 ص337 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح الشريعة ـ در سخنى كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است ـ: هيچ چيز براى دل مؤمن، زيانبارتر از پرخورى، نيست. پرخورى، دو چيز پديد مى آورد: سختى دل و انگيختگى شهوت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مضار-الأكل-على-الشبع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: مَضارُّ الأَكلِ عَلَى الشِّبَعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: زيان هاى خوردن در حال سيرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الأَكلُ عَلَى الشِّبَعِ؛ يورِثُ البَرَصَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَرَص : بياض يظهر في ظاهر البدن (القاموس المحيط : ج2 ص295 «برص»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق : ص636 ح854 عن عبد الحميد بن عوّاض الطائي عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام ، الكافي : ج6 ص269 ح7 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص93 ح399 ، المحاسن : ج2 ص232 ح1710 كلّها عن عبد اللّه بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص331 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوردن از روى سيرى، پيسى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: رُوِيَ: الدَّاءُ الدَّوِيُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّاء الدَّوِيّ : الّذي عسرَ علاجه وأعيا الأطبّاء... فالتوصيف للمبالغة ، كلَيلٍ ألْيَل ، ويومٍ أيْوَم (بحار الأنوار : ج66 ص190).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إدخالُ الطَّعامِ عَلَى الطَّعامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات : ص81 ح202 ، بحار الأنوار : ج62 ص269 ح59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: روايت شده است كه درد بى درمان، عبارت است از: وارد كردن غذا روى غذا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص478 (الأكل / الفصل السادس / ما لا ينبغي فعله عند التناول / الأكل على الشبع).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص479 (غذا خوردن / فصل ششم / كارهايى كه هنگام غذا خوردن، نبايد انجام داد / خوردن از روى سيرى)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-أفضل-الأطعمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: أفضل الأطعمة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: بهترين غذاها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-كان-من-كد-اليد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: ما كانَ مِن كَدِّ اليَدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: غذايى كه از دست رنج باشد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما أكَلَ العَبدُ طَعاما أحَبَّ إلَى اللّهِ مِن كَدِّ يَدِهِ. ومَن باتَ كالّاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَلَّ الرجلُ : إذا تَعِبَ (لسان العرب : ج11 ص594 «كلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن عَمَلِهِ باتَ مَغفورا لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق : ج14 ص10 ح3351 ، سير أعلام النبلاء : ج14 ص500 الرقم 282 وليس فيه صدره وكلاهما عن المقدام بن معديكرب ، كنز العمّال : ج4 ص9 ح9228؛ الأمالي للصدوق : ص364 ح452 عن إسماعيل بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آله نحوه ، بحار الأنوار : ج103 ص2 ح1&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بنده هيچ غذايى نخورده است كه نزد خداوند، محبوب تر از دست رنج او باشد، و هر كس شب را با غذايى كه از عمل خويش به دست آورده است، به سر برد، آن شب را در حالى به سر برده كه آمرزيده شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما أكَلَ أحَدٌ طَعاما قَطُّ خَيرا مِن أن يَأكُلَ مِن عَمَلِ يَدِهِ، وإنَّ نَبِيَّ اللّهِ داوَد عليه السلام كانَ يَأكُلُ مِن عَمَلِ يَدِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري : ج2 ص730 ح1966 ، السنن الكبرى : ج6 ص209 ح11691 ، المعجم الكبير : ج20 ص267 ح631 كلّها عن المقدام بن معديكرب ، كنز العمّال : ج4 ص8 ح9223&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ كس هرگز غذايى بهتر از دست رنج خويش نخورده است. [حتّى ]پيامبر خدا، داوود عليه السلام، از دست رنج خويش مى خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما أكَلَ أحَدٌ مِنكُم طَعاما في الدُّنيا خَيرا لَهُ مِن أن يَأكُلَ مِن عَمَلِ يَدَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج6 ص94 ح17190 ، المعجم الكبير : ج20 ص268 ح632 كلاهما عن المقدام بن معديكرب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ يك از شما در دنيا غذايى بهتر از دست رنج خويش نخورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ في خَبَرِ الحَوارِيّينَ ـ: رُوِيَ أنَّهُمُ اتَّبَعوا عيسى عليه السلام... قالوا: يا روحَ اللّهِ، مَن أفضَلُ مِنّا؟! إذا شِئنا أطعَمتَنا، وإذا شِئنا سَقَيتَنا، وقَد آمنّا بِكَ وَاتَّبَعناكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «واتّبعنا» ، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أفضَلُ مِنكُم مَن يَعمَلُ بِيَدِهِ، ويَأكُلُ مِن كَسبِهِ. فَصاروا يَغسِلونَ الثِّيابَ بِالكِراءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان : ج2 ص757 ، بحار الأنوار : ج14 ص276&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ در خبر حواريان ـ: روايت شده است كه حواريان در پى عيسى عليه السلام روان شدند... و گفتند: اى روح اللّه! از ما برتر كيست؟! هر گاه بخواهيم، تو به ما غذا مى دهى و هر گاه بخواهيم، آب مى دهى، و به تو ايمان آورده ايم و پيرو تو هستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام فرمود: «از شما برتر، كسى است كه با دست خود، كار مى كند و از دست رنج خود مى خورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، حواريان، لباس مى شستند و مزد مى گرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-يشتهيه-الأهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: ما يَشتَهيهِ الأَهلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: غذايى كه مطابق ميل خانواده باشد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: المُؤمِنُ يَأكُلُ بِشَهوَةِ أهلِهِ، وَالمُنافِقُ يَأكُلُ أهلُهُ بَشَهوَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج4 ص12 ح6 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص3 ، بحار الأنوار : ج62 ص291؛ الفردوس : ج1 ص191 ح716 عن أبي اُمامة ، كنز العمّال : ج1 ص156 ح779&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مؤمن با ميل خانواده اش مى خورد و منافق، خانواده اش طبق ميل او مى خورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ما-لم-يكن-مؤذيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: ما لَم يَكُن مُؤذِيا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: غذايى كه آزار دهنده نباشد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام عن أبي أيّوب الأنصاري: كُنّا نَصنَعُ لَهُ[ صلى الله عليه و آله] العَشاءَ ثُمَّ نَبعَثُ بِهِ إلَيهِ، فَإِذا رَدَّ عَلَينا فَضلَهُ تَيَمَّمتُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يقال : يمَّمْتُه وتيَمَّمْتُه؛ إذا قَصدتَه ، وأصله التعمّد والتوخّي (النهاية : ج5 ص300 «يمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَا واُمُّ أيّوبَ مَوضِعَ يَدِهِ، فَأَكَلنا مِنهُ؛ نَبتَغي بِذلِكَ البَرَكَةَ، حَتّى بَعَثنا إلَيهِ لَيلَةً بِعَشائِهِ وقَد جَعَلنا لَهُ بَصَلاً أو ثوما، فَرَدَّهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، ولَم أرَ لِيَدِهِ فيهِ أثَرا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَجِئتُهُ فَزِعا، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، بِأَبي أنتَ واُمّي رَدَدتَ عَشاءَكَ ولَم أرَ فيهِ مَوضِعَ يَدِكَ، وكُنتَ إذ رَدَدتَهُ عَلَينا تَيَمَّمتُ أنَا واُمُّ أيّوبَ مَوضِعَ يَدِكَ؛ نَبتَغي بِذلِكَ البَرَكَةَ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إنّي وَجَدتُ فيهِ ريحَ هذِهِ الشَّجَرَةِ، وأنَا رَجُلٌ اُناجي، فَأَمّا أنتُم فَكُلوهُ. قالَ: فَأَكَلناهُ ولَم نَصنَع لَهُ تِلكَ الشَّجَرَةَ بَعدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة لابن هشام : ج2 ص144 ، سنن الترمذي : ج4 ص261 ح1807 ، مسند ابن حنبل : ج7 ص423 ح20952 ، المستدرك على الصحيحين : ج3 ص521 ح5938 كلّها عن جابر بن سمرة ، المعجم الكبير : ج4 ص120 ح3855 كلّها نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص442 ح41754&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وراجع : سنن ابن ماجة : ج2 ص1116 ح3364.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السيرة النبويّة ـ به نقل از ابو ايّوب انصارى ـ: ما براى پيامبر خدا شام درست مى كرديم و نزد ايشان مى فرستاديم و هر گاه باقى مانده غذا را به ما بر مى گرداند، من و اُمّ ايّوب از جايى كه دست ايشان خورده بود، به قصد تبرّك مى خورديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شبى شام ايشان را فرستاديم و پياز يا سير هم به آن زده بوديم. وقتى پيامبر خدا غذا را برگرداند، اثرى از دست ايشان در آن نديديم. من با نگرانى نزد ايشان رفتم و گفتم: پدر و مادرم به فدايت، اى پيامبر خدا! شامتان را برگردانديد و من جاى دست شما را در آن نديدم، در حالى كه قبلاً وقتى بر مى گردانديد، من و امّ ايّوب به قصد تبرّك از محلّ دست شما مى خورديم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «ديدم بوى سير مى دهد، و من هم كسى هستم كه [با پروردگارم يا فرشتگان] مناجات مى كنم؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ممكن است كلمه «اُناجى» در متن عربى ، مجهول خوانده شود. در اين صورت ، مقصود حديث ، آن است كه : مردم با من نجوا مى كنند و در گوشى صحبت مى نمايند و از اين رو ، ممكن است از بوى دهانم ناراحت شوند (م).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا شما آن را بخوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما خود، آن غذا را خورديم و از آن پس، ديگر براى ايشان از سير، غذا تهيّه نكرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ ثوما أو بَصَلاً فَليَعتَزِلنا، أو لِيَعتَزِل مَسجِدَنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري : ج5 ص2077 ح5137 ، صحيح مسلم : ج1 ص394 ح73 ، سنن أبي داود : ج3 ص360 ح3822 ، السنن الكبرى : ج3 ص109 ح5056 كلّها عن جابر ، كنز العمّال : ج15 ص267 ح40910&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه سير يا پياز بخورد، بايد از ما كناره بگيرد، يا از مسجدِ ما فاصله بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ مِن هذَا الطَّعامِ فَلا يَدخُل مَسجِدَنا ـ يَعنِي الثّومَ ـ ولَم يَقُل إنَّهُ حَرامٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام : ج9 ص96 ح418 ، المحاسن : ج2 ص331 ح2132 كلاهما عن داود بن فرقد ، بحار الأنوار : ج66 ص250 ح13؛ صحيح البخاري : ج5 ص2076 ح5136 عن أنس ، صحيح مسلم : ج1 ص393 ح68 عن ابن عمر ، المعجم الكبير : ج4 ص91 ح3748 عن خزيمة بن ثابت وكلّها نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص271 ح40936&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا فرمود: «هر كس از اين غذا (يعنى: سير) بخورد، وارد مسجد ما نشود» و نفرمود حرام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن جابر: إنَّ نَفَرا أتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله فَوَجَدَ مِنهُم ريحَ الكُرّاثِ، فَقالَ: ألَم أكُن نَهَيتُكُم عَن أكلِ هذِهِ الشَّجَرَةِ! إنَّ المَلائِكَةَ تَتَأَذّى مِمّا يَتَأَذّى مِنهُ الإِنسانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1116 ح3365 ، سنن النسائي : ج2 ص43 ، مسند ابن حنبل : ج5 ص169 ح15018 كلاهما نحوه&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از جابر ـ: عدّه اى نزد پيامبر خدا آمدند. دهانشان بوى تره مى داد. فرمود: «مگر من شما را از خوردن اين سبزى نهى نكردم! آنچه انسان را بيازارد، فرشتگان را نيز آزار مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أكَلَ شَيئا مِنَ المُؤذِياتِ ريحُها فَلا يَقرُبَنَّ المَسجِدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام : ج3 ص255 ح708 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، الخصال : ص630 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج10 ص108 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس چيزى را كه بويش آزار دهنده است، خورد، به مسجد نرود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عليه السلام عن أكلِ الثّومِ، فَقالَ: إنَّما نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنهُ لِريحِهِ، فَقالَ: «مَن أكَلَ هذِهِ البَقلَةَ الخَبيثَةَ، فَلا يَقرُب مَسجِدَنا». فَأَمّا مَن أكَلَهُ ولَم يَأتِ المَسجِدَ فَلا بَأسَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص374 ح1 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص96 ح419 ، كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص358 ح4269 ، بحار الأنوار : ج66 ص247 ح2؛ سنن أبي داود : ج3 ص361 ح3824 ، صحيح ابن حبّان : ج4 ص521 ح1643 كلاهما عن حذيفة عنه صلى الله عليه و آله وفيهما «من&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أكل هذه البقلة الخبيثة فلا يقربنّ مسجدنا ـ ثلاثا» ، كنز العمّال : ج7 ص496 ح19947.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از امام باقر عليه السلام در باره خوردن سير پرسيدم. فرمود: «پيامبر خدا به خاطر بوى آن، از خوردنش نهى كرد و فرمود: هر كس اين سبزى بدبو را خورْد، به مسجد ما نزديك نشود. بنا بر اين، اگر كسى سير بخورد، ولى به مسجد نرود، اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ وقَد سُئِلَ عَن أكلِ الثّومِ وَالبَصَلِ وَالكُرّاثِ ـ: لا بَأسَ بِأَكلِهِ نِيّا وفي القُدورِ، ولا بَأسَ بِأَن يُتَداوى بِالثّوم، ولكِن إذا أكَلَ ذلِكَ أحَدُكُم فَلا يَخرُج إلَى المَسجِدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص375 ح2 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص97 ح420 ، كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص358 ح4268 كلّها عن أبي بصير ، دعائم الإسلام : ج2 ص112 ح369 نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص205 ح23&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ سؤالى در باره خوردن سير و پياز و تره ـ: خوردن آنها، خام يا پخته اش، مانعى ندارد. همچنين مداوا كردن با سير، بلامانع است؛ امّا هر گاه فردى از شما اينها را خورد، به مسجد نيايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-آداب-تناول-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: آداب تناول الطعام&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: آداب غذا خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أولا-ما-ينبغي-رعايته-قبل-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوّلاً: ما يَنبَغي رِعايَتُهُ قَبلَ الأَكلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكم. نكاتى كه پيش از غذا خوردن بايد رعايت شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وضع-البقل-على-المائدة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: وَضعُ البَقلِ عَلَى المائِدَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: گذاشتن سبزيجات در سفره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: زَيِّنوا مَوائِدَكُم بِالبَقلِ؛ فَإِنَّها مَطرَدَةٌ لِلشَّياطينِ مَعَ التَّسمِيَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص11 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص382 ح1278 وفيه «خضّروا» بدل «زيّنوا» من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج62 ص300 ؛ تاريخ أصبهان : ج2 ص187 ح1430 نحوه ، الفردوس : ج2 ص292 ح3333 كلاهما عن&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبي اُمامة ، كنز العمّال : ج15 ص246 ح40781.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سفره هايتان را با سبزى، زينت بخشيد؛ زيرا وجود سبزيجات به همراه ذكر نام خدا، شيطان را مى راند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن حَنان: كُنتُ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَلَى المائِدَةِ، فَمالَ عَلَى البَقلِ، وَامتَنَعتُ أنَا مِنهُ؛ لِعِلَّةٍ كانَت بي، فَالتَفَتَ إلَيَّ فَقالَ: يا حَنانُ، أما عَلِمتَ أنَّ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام لَم يُؤتَ بِطَبَقٍ إلّا وعَلَيهِ بَقلٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: ولِمَ جُعِلتُ فِداكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لِأَنَّ قُلوبَ المُؤمِنينَ خَضِرَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره : خَضِرَة : أي منوّرة بنور أخضر ، فتميل إلى شكلها ، أو كناية عن كونها معمورة بالحِكم والمعارف ، فتكون لتلك الخضرة المعنويّة مناسبة لها لا نعرف حقيقتها ، أو المعنى أنّ قلوبهم لمّا كانت معمورة بمزارع الحكمة فهي تميل إلى ما كانت له جهة حسن ونفع ، وهذا منه (بحار الأنوار : ج66 ص200).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهِيَ تَحِنُّ إلى أشكالِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص362 ح2 ، المحاسن : ج2 ص309 ح2031 بزيادة «ولا فطور» بعد «بطبق» ، بحار الأنوار : ج66 ص199 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حنان ـ: من با امام صادق عليه السلام بر سر سفره بودم. ايشان از سبزيجات تناول مى كرد؛ ولى من به خاطر بيمارى اى كه داشتم، سبزى نمى خوردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام رو به من كرد و فرمود: «اى حنان! مگر نمى دانى كه هيچ گاه براى امير مؤمنان عليه السلام سينى غذايى آورده نشد، مگر اين كه در آن، مقدارى سبزى بود؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! چرا چنين بوده است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون دل هاى مؤمنان، سبز است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى رحمه الله مى گويد : يعنى منوّر به نورى سبزند و به همين جهت ، به مثل خود ، تمايل دارند. يا كنايه از اين است كه دل مؤمنان ، آباد به حكمت و معارف است و آن سبزى معنوى ، مناسب با اين سبزى ظاهرى است ؛ ليكن ما حقيقت اين مناسبت را نمى دانيم. يا معنايش اين است كه دل هاى مؤمنان ، چون آباد به مزارع حكمت هستند ، به هر چيزى كه جنبه حُسن و زيبايى و سودمندى دارد (از جمله به سبزى ها) ، گرايش دارند (بحار الأنوار : ج66 ص200).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به چيزهاى همرنگ خود، گرايش دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لِكُلِّ شَيءٍ حِليَةٌ، وحِليَةُ الخِوانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِوان : هو ما يوضَع عليه الطعام عند الأكل (النهاية : ج2 ص89 «خون»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَقلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي : ص304 ح606 عن أبي قتادة ، مكارم الأخلاق : ج1 ص382 ح1280 ، بحار الأنوار : ج66 ص199 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: براى هر چيزى، زيورى است و زيور سفره ها، سبزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن موفّق المديني عن أبيه عن جدّه: بَعَثَ إلَيَّ الماضي عليه السلام يَوما فَأَجلَسَني لِلغَداءِ، فَلَمّا جاؤوا بِالمائِدَةِ لَم يَكُن عَلَيها بَقلٌ، فَأَمسَكَ يَدَهُ، ثُمَّ قالَ لِلغُلامِ:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أما عَلِمتَ أنّي لا آكُلُ عَلى مائِدَةٍ لَيسَ فيها خُضرَةٌ؟ فَائتِني بِالخُضرَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَذَهَبَ الغُلامُ فَجاءَ بِالبَقلِ فَأَلقاهُ عَلَى المائِدَةِ، فَمَدَّ يَدَهُ عليه السلام حينَئِذٍ وأكَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص362 ح1 ، المحاسن : ج2 ص309 ح2030 ، بحار الأنوار : ج66 ص425 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از موفّق مدينى، از پدرش، از جدّش ـ: روزى، ماضى عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد از ماضى (يعنى «متوفّى») ، امام كاظم عليه السلام است. اين اصطلاح به امام كاظم عليه السلام در برابر واقفى ها گفته شد ؛ چرا كه آنان معتقد به غيبت ايشان شدند و در ايشان توقّف كردند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در پى من فرستاد و مرا براى ناهار نگه داشت. چون سفره را آوردند، سبزى در آن نبود. ايشان از خوردن، خوددارى كرد و به غلام فرمود: «مگر نمى دانى كه من از سفره اى كه در آن سبزى نباشد، نمى خورم؟ پس برايم سبزى بياور». غلام رفت و سبزى آورد و در سفره گذاشت. در اين هنگام، امام عليه السلام دست دراز كرد و به صرف غذا پرداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غسل-اليدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: غَسلُ اليَدَينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: شستن دست ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن غَسَلَ يَدَهُ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ عاشَ في سَعَةٍ، وعوفِيَ مِن بَلوى في جَسَدِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص358 ح4265 ، الكافي : ج6 ص290 ح1 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام ، تهذيب الأحكام : ج9 ص97 ح423 عن القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام ، المحاسن : ج2 ص200 ح1588 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، مكارم الأخلاق : ج1 ص301 ح951 عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص356 ح16&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس قبل از غذا و بعد از آن، دست هايش را بشويد، پيوسته در گشايش، زندگى خواهد كرد و تَنش سالم خواهد ماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الوُضوءُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المراد : غسل اليدين فقط (المصباح المنير : ص663 «وضؤ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَبلَ الطَّعامِ يَنفي الفَقرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص301 ح950 ، الدعوات : ص142 ح364 ، بحار الأنوار : ج66 ص364 ح42 ؛ مسند الشهاب : ج1 ص205 ح310 عن سهل بن إبراهيم المروزي عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شستن دست ها پيش از غذا، فقر را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الوُضوءُ قَبلَ الطَّعامِ حَسَنَةٌ، وبَعدَ الطَّعامِ حَسَنَتانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج15 ص242 ح40760 نقلاً عن الحاكم في تاريخه عن عائشة&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شستن دست ها پيش از غذا، يك ثواب دارد و بعد از غذا دو ثواب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أحَبَّ أن يُكثِرَ اللّهُ خَيرَ بَيتِهِ فَليَتَوَضَّأ إذا حَضَرَ غَداؤُهُ، وإذا رُفِعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1085 ح3260 ، ذيل تاريخ بغداد : ج18 ص42 ح548 نحوه وكلاهما عن أنس ، كنز العمّال : ج15 ص243 ح40765؛ الأمالي للطوسي : ص590 ح1225 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، مكارم الأخلاق : ج&lt;/span&gt;1 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص302 ح958 ، دعائم الإسلام : ج1 ص123 كلّها نحوه ، بحارالأنوار : ج66 ص362 ح38&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه دوست دارد كه خداوند، خير (بركت) خانه اش را زياد كند، هنگام آوردن غذا و پس از جمع كردن آن، دست هايش را بشويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن سَرَّهُ أن يَكثُرَ خَيرُ بَيتِهِ فَليَتَوَضَّأ عِندَ حُضورِ طَعامِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص358 ح4264 ، الكافي : ج6 ص290 ح4 ، المحاسن : ج2 ص200 ح1586 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام ، الأمالي للطوسي : ص590 ح1225 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس خوش حال مى شود كه خير (بركت) خانه اش زياد شود، هنگام حاضر شدن غذايش دست هاى خود را بشويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: طَهورُ الطَّعامِ يَزيدُ في الطَّعامِ، وَالدِّينِ، وَالرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج15 ص243 ح40764 نقلاً عن أبي الشيخ عن عبداللّه بن جراد&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شستن دست ها در هنگام غذا خوردن، غذا و دين و روزى را مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، إنَّ الوُضوءَ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ شِفاءٌ في الجَسَدِ، ويُمنٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليُمْن : البَرَكة ، وضدّه الشؤم (النهاية : ج5 ص302 «يمن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص201 ح1591 عن معاوية بن عمّار عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص356 ح17&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به على عليه السلام ـ: اى على! شستن دست ها پيش از غذا و پس از آن، مايه بهبود تن و بركت در روزى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الوُضوءُ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ مِمّا يَنفي الفَقرَ، وهُوَ مِن سُنَنِ المُرسَلينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط : ج7 ص164 ح7166 عن ابن عبّاس ، كنز العمّال : ج15 ص242 ح40761.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شستن دست ها پيش از غذا و بعد از آن، از چيزهايى است كه فقر را مى زدايد و از آداب پيامبران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: غَسلُ اليَدَينِ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ زِيادَةٌ في العُمُرِ، وإماطَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَاطَ : نحّى وأبعَدَ ، كأماط (تاج العروس : ج10 ص423 «ميط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلغَمَرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَمَر: ريح اللّحْمِ ، وما يعلق باليد من دسمه (لسان العرب : ج5 ص32 «غمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنِ الثِّيابِ، ويَجلُو البَصَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص290 ح3 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام ، الخصال : ص612 ح10 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، المحاسن : ج2 ص201 ح1589 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام وفيهما «الرزق» بدل «العمر» ، بحار الأنوار : ج66 ص353 ح6&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شستن دست ها قبل و بعد از غذا، عمر را زياد مى كند، از چرب شدن و بو گرفتن لباس ها جلوگيرى مى نمايد، و نور چشم را زياد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: الوُضوءُ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ يَذهَبانِ بِالفَقرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام : ج9 ص98 ح424 عن أبي حمزة ، المحاسن : ج2 ص201 ح1592 عن الحسن بن محمّد الحضرمي عن الإمام الصادق عليه السلام ، مكارم الأخلاق : ج1 ص303 ح962 ، بحار الأنوار : ج66 ص356 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: شستن دست ها پيش از غذا و پس از آن، فقر را از بين مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن الجعفري&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو سليمان بن جعفر ، من أصحاب الكاظم عليه السلام ، وأدرك الرضا عليه السلام (معجم رجال الحديث : ج23 ص76).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن أبي الحسن [الكاظم أو الرضا] عليه السلام: المحاسن عن الجعفري&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هو سليمان بن جعفر ، من أصحاب الكاظم عليه السلام ، وأدرك الرضا عليه السلام (معجم رجال الحديث : ج23 ص76).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عن أبي الحسن [الكاظم أو الرضا] عليه السلام: الوُضوءُ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ يُثبِتُ النِّعمَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص200 ح1587 ، بحار الأنوار : ج66 ص356 ح15&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از جعفرى، از امام كاظم عليه السلام يا امام رضا عليه السلام ـ: شستن دست ها قبل و بعد از غذا، نعمت را پايدار مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سليمان الجعفري: قالَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره : كأنّه كان في الرواية : «قال : كان أبو الحسن عليه السلام» (بحار الأنوار : ج66 ص359).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: رُبَّما اُتِيَ بِالمائِدَةِ فَأَرادَ بَعضُ القَومِ أن يَغسِلَ يَدَهُ، فَيَقولُ: مَن كانَت يَدُهُ نَظيفَةً فَلا بَأسَ أن يَأكُلَ مِن غَيرِ أن يَغسِلَ يَدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص298 ح13 ، المحاسن : ج2 ص206 ح1611 بزيادة «فلم يغسلها» بعد «نظيفة» ، بحار الأنوار : ج66 ص359 ح30&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سليمان جعفرى، در باره امام كاظم عليه السلام يا امام رضا عليه السلام ـ: هر گاه سفره مى آوردند و فردى از حاضران مى خواست دست هايش را بشويد، مى فرمود: «هر كس دست هايش تميز است، مانعى ندارد كه بدون شستن آنها غذا بخورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ ـ في ذِكرِ الإِمامِ الرِّضا عليه السلام ـ: اِمتَنَعَ رَجُلٌ عِندَهُ عَن غَسلِ اليَدِ قَبلَ الطَّعامِ، فَقالَ عليه السلام: اِغسِلها؛ فَالغَسلَةُ الاُولى لَنا، وأمَّا الثّانِيَةُ فَلَكَ، إن شِئتَ فَاترُكها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ : ج1 ص362 ، كشف الغمّة : ج3 ص97 ، بحار الأنوار : ج78 ص349 ح6&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نثر الدرّ ـ در يادكرد از امام رضا عليه السلام ـ: مردى در حضور ايشان پيش از غذا دست هايش را نشست. امام عليه السلام فرمود: «دست هايت را بشوى. شستنِ اوّل، مالِ ماست و شستنِ دوم، مال خود توست و اگر خواستى، آن را ترك كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-التمسح-بالمنديل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: عَدَمُ التَمَسُّحِ بِالمِنديلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: خشك نكردن دست ها با هوله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا غَسَلتَ يَدَكَ لِلطَّعامِ فَلا تَمسَح يَدَكَ بِالمِنديلِ؛ فَإِنَّهُ لا تَزالُ البَرَكَةُ في الطَّعامِ ما دامَتِ النَّداوَةُ في اليَدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص291 ح1 ، المحاسن : ج2 ص200 ح1585 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص302 ح953 ، بحار الأنوار : ج66 ص355 ح13&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه دست هايت را براى غذا خوردن شستى، آنها را با هوله خشك مكن؛ زيرا تا زمانى كه رطوبت آن در دست است، در غذا بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مرازم: رَأَيتُ أبَا الحَسَنِ&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[الكاظم] عليه السلام إذا تَوَضَّأَ قَبلَ الطَّعامِ لَم يَمُسَّ المِنديلَ، وإذا تَوَضَّأَ بَعدَ الطَّعامِ مَسَّ المِنديلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص291 ح2 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص98 ح426 ، المحاسن : ج2 ص206 ح1613 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص303 ح964 ، بحار الأنوار : ج66 ص360 ح32&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مُرازم ـ: من شاهد بوده ام كه هر گاه امام كاظم عليه السلام پيش از غذا دست هايش را مى شست، آنها را با هوله خشك نمى كرد، و هر گاه بعد از غذا مى شست، با هوله خشك مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خلع-النعال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: خَلعُ النِّعالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: در آوردن كفش از پا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اِخلَعوا نِعالَكُم عِندَ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ سُنَّةٌ جَميلَةٌ، وأروَحُ لِلقَدَمَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص236 ح1722 عن النوفلي ، بحار الأنوار : ج66 ص419 ح29؛ المستدرك على الصحيحين : ج3 ص395 ح5496 وليس فيه «وأروح للقدمين» ، تاريخ أصبهان : ج1 ص276 ح461 نحوه وكلاهما عن أنس ، كنز العمّال : ج15 ص235 ح40725&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در هنگام غذا خوردن، كفش هايتان را در آوريد؛ زيرا هم يك سنّت زيباست و هم پاها راحت ترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا قُرِّبَ لِأَحَدِكُم طَعامُهُ وفي رِجلَيهِ نَعلانِ فَلينزَع نَعلَيهِ؛ فَإِنَّهُ أروَحُ لِلقَدَمَينِ، وهُو مِنَ السُّنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى : ج4 ص179 ح4172 عن أنس ، كنز العمّال : ج15 ص235 ح40727&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه در برابر فردى از شما غذايش را نهادند، اگر كفش به پا داشت، آنها را در آورد؛ زيرا اين كار، هم پاها را راحت تر مى كند و هم از سنّت [و آداب غذا خوردن] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا وُضِعَ الطَّعامُ فَاخلَعوا نِعالَكُم؛ فَإِنَّهُ أروَحُ لِأَقدامِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي : ج1 ص542 ح2007 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص133 ح7129 وفيه «أكلتم» بدل «وضع الطعام» و«لأبدانكم» بدل «لأقدامكم» ، المعجم الأوسط : ج3 ص295 ح3202 وفيه «أكلتم» بدل «وضع» وكلّها عن أنس ، كنز العمّال : ج15 ص235 ح40728؛ الأمالي للطوسي&lt;/span&gt; : &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص311 ح632 عن أنس وفيه «أكلتم» بدل «وضع» ، مكارم الأخلاق : ج1 ص270 ح817 نحوه من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص416 ح17&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه غذا را نهادند، كفش هايتان را در آوريد؛ زيرا با اين كار، پاهايتان راحت تر مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التواضع-في-الجلوس-على-المائدة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: التَّواضُعُ في الجُلوسِ عَلَى المائِدَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: متواضعانه نشستن بر سر سفره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّما أنَا عَبدٌ آكُلُ كَما يَأكُلُ العَبدُ، وأجلِسُ كَما يَجلِسُ العَبدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل : ص11 عن الحسن ، المصنّف لعبد الرزّاق : ج10 ص415 ح19543 عن أيّوب ، الزهد لابن المبارك (الملحقات) : ص53 ح193 ، الطبقات الكبرى : ج1 ص381 وليس فيه «إنّما أنا عبد» وكلاهما عن عائشة ، كنز العمّال : ج15 ص248 ح40793 ؛ مكارم الأخلاق&lt;/span&gt; : &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج1 ص69 ح79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من، در حقيقت، يك بنده ام و مثل بنده غذا مى خورم و مثل بنده مى نشينم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِهِ صلى الله عليه و آله ـ: ولَقَد كانَ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ عَلَى الأَرضِ، ويَجلِسُ جِلسَةَ العَبدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة : الخطبة 160 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص47 ح4 عن ابن عبّاس من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام نحوه ، بحار الأنوار : ج16 ص285 ح136&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: ايشان روى زمين غذا مى خورد، و بنده وار مى نشست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا قَعَدَ عَلَى المائِدَةِ يَقعُدُ قِعدَةَ العَبدِ، وكانَ يَتَّكِئُ عَلى فَخِذِهِ الأَيسَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل : ج16 ص228 ح19673 و ص326 ح20043 كلاهما نقلاً عن كتاب التعريف لمحمّد بن أحمد الصفواني&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا هر گاه بر سر سفره مى نشست، به سان بنده مى نشست و بر ران چپ خود، تكيه مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ أكلَ العَبدِ، ويَجلِسُ جِلسَةَ العَبدِ، وكانَ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ عَلَى الحَضيضِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره : أي على الأرض من غير خِوان ، ويحتمل أن يكون أكابر العرب يرفعون موائدهم ليسهل عليهم الأكل. قال في النهاية : الحَضيض : قرار الأرض وأسفل الجبل (بحار الأنوار : ج66 ص413).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويَنامُ عَلَى الحَضيضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص271 ح6 ، المحاسن : ج2 ص244 ح1759 كلاهما عن جابر ، بحار الأنوار : ج66 ص419 ح32&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا بنده وار غذا مى خورد و بنده وار مى نشست، و روى زمين غذا مى خورد و روى زمين مى خوابيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ أكلَ العَبدِ، ويَجلِسُ جِلسَةَ العَبدِ، ويَعلَمُ أنَّهُ عَبدٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص271 ح3 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص93 ح400 كلاهما عن هارون بن خارجة ، المحاسن : ج2 ص244 ح1758 عن أبي بصير ، بحار الأنوار : ج66 ص419 ح31&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا مثل بنده غذا مى خورد و مثل بنده مى نشست و مى دانست كه يك بنده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَرَّتِ امرَأَةٌ بَذِيَّةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَذاء : الفُحش في القول. وفلانٌ بَذِيّ اللسان (النهاية : ج1 ص111«بذا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُوَ يَأكُلُ، وهُوَ جالِسٌ عَلَى الحَضيضِ، فَقالَت: يا مُحَمَّدُ! إنَّكَ لَتَأكُلُ أكلَ العَبدِ، وتَجلِسُ جُلوسهُ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنّي عَبدٌ، وأيُّ عَبدٍ أعبَدُ مِنّي؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت: فَناوِلني لُقمَةً مِن طَعامِكَ. فَناوَلَها، فَقالَت: لا وَاللّهِ إلَا الَّذي في فيكَ. فَأَخرَجَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله اللُّقمَةَ مِن فيهِ فَناوَلَها، فَأَكَلَتها... فَما أصابَها بَذاءٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المحاسن ومكارم الأخلاق : «داء» بدل «بذاء».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى فارَقَتِ الدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص271 ح2 ، الزهد للحسين بن سعيد : ص11 ح22 ، المحاسن : ج2 ص245 ح1760 كلّها عن الحسن الصيقل ، مكارم الأخلاق : ج1 ص48 ح11 وليس فيه «الحضيض» ، بحار الأنوار : ج66 ص420 ح33&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: روزى، پيامبر خدا روى زمين نشسته بود و غذا مى خورد كه زن بددهنى بر ايشان گذشت و گفت: اى محمّد! تو مثل بنده مى خورى و چون بنده مى نشينى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا به او فرمود: «من يك بنده هستم. كدام بنده، بنده تر از من است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زن گفت: پس، لقمه اى از غذايت را به من بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله لقمه اى به او داد. زن گفت: نه، لقمه اى را كه در دهانت هست، به من بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا لقمه را از دهانش بيرون آورد و به او داد. زن آن را خورد... و از آن پس، تا زمانى كه از دنيا رفت، ديگر بدزبانى از او سر نزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل عن الحسن: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا اُتِيَ بِطعَامٍ أمَرَ بِهِ فَاُلقِيَ عَلَى الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن حنبل : ص11&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد، ابن حنبل ـ به نقل از حسن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود ، حسن بصرى يا امام حسن عليه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: پيامبر خدا هر گاه غذايى برايش مى آوردند، مى فرمود آن را روى زمين بگذارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى عن عائشة: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: جاءَني مَلَكٌ... فَقالَ: إنَّ ربَّكَ يَقرَأُ عَلَيكَ السَّلامَ، ويَقولَ لَكَ: إن شِئتَ نَبِيّا عَبدا، وإن شِئتَ نَبِيّا مَلِكا؟ قالَ: فَنَظَرتُ إلى جِبريلَ، قالَ: فَأَشارَ إلَيَّ أن ضَع نَفسَكَ، قالَ: فَقُلتُ: نَبِيّا عَبدا. فَكانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بَعدَ ذلِكَ لا يَأكُلُ مُتَّكِئا، يَقولُ: آكُلُ كَما يَأكُلُ العَبدُ، وأجلِسُ كَما يَجلِسُ العَبدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى : ج4 ص442 ح4899 ، الطبقات الكبرى : ج1 ص381 ، تاريخ دمشق : ج4 ص74 ح892 ، كنز العمّال : ج15 ص232 ح40707.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مُسنَدُ أبى يَعلى ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا فرمود: «فرشته اى نزد من آمد... و گفت: پروردگارت به تو سلام مى رساند و مى فرمايد: مى خواهى پيامبر و بنده باشى، يا پيامبر و شاه؟. من به جبرئيل نگاه كردم. به من اشاره كرد كه: تواضع كن. پس گفتم: پيامبر و بنده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، پيامبر خدا در حال تكيه دادن غذا نمى خورد و مى فرمود: «من، بنده وار غذا مى خورم و بنده وار مى نشينم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: كان [صلى الله عليه و آله] إذا أكَلَ استَوفَزَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استوفز في قِعدته : إذا قعد قعوداً منتصباً غير مطمئنّ (الصحاح : ج3 ص901 «وفز»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلى إحدى رِجلَيهِ، وَاطمَأَنَّ بِالاُخرى، ويَقولُ: أجلِسُ كَما يَجلِسُ العَبدُ، وآكُلُ كَما يَأكُلُ العَبدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص118 ح396 ، بحار الأنوار : ج66 ص389 ح25؛ المصنّف لعبد الرزّاق : ج10 ص415 ح19543 عن أيّوب نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه غذا مى خورد، يكى از پاهايش را از زانو خم مى كرد و روى پاى ديگرش تكيه مى داد (نيم خيز مى نشست) و مى فرمود: «من مثل بنده مى نشينم و مثل بنده غذا مى خورم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إذا جَلَسَ أحَدُكُم عَلَى الطَّعامِ فَليَجلِس جِلسَةَ العَبدِ، ولا يَضَعَنَّ أحَدُكُم إحدى رِجلَيهِ عَلَى الاُخرى، ولا يَتَرَبَّع؛ فَإِنَّها جِلسَةٌ يُبغِضُهَاُ عز و جل، ويَمقُتُ صاحِبَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص272 ح10 ، المحاسن : ج2 ص225 ح1678 كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام ، الخصال : ص619 ح10 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، تحف العقول : ص110 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص305 ح967 كلاهما بزيادة&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وليأكل على الأرض» بعد «العبد» ، بحار الأنوار : ج66 ص417 ح21&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه يكى از شما به خوردن نشست، بنده وار بنشيند و هرگز يك پايش را روى پاى ديگرش قرار ندهد و چهارزانو هم ننشيند؛ زيرا خداوند، اين گونه نشستن را دشمن مى دارد و از كسى كه چنان بنشيند، نفرت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لِيَجلِس أحَدُكُم عَلى طَعامِهِ جِلسَةَ العَبدِ، وَليَأكُل عَلَى الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال : ص622 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، المحاسن : ج2 ص225 ح1679 ، بحار الأنوار : ج66 ص417 ح21&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر يك از شما بايد در هنگام غذا خوردن، مانند بنده بنشيند و روى زمين غذا بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُستنبط من أحاديث هذا العنوان، استحباب التواضع في الجلوس حول المائدة، واجتناب طريقة المستكبرين، وعلى هذا، فالجلوس على الأرض ليس مقصودا بنفسه، فمن الممكن أن يجلس أحد على الأرض لتناول الطعام باُسلوب متكبّر، بينما يجلس آخر حول المنضدة ولكن بتواضع.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه از احاديث اين عنوان استنباط مى شود، ستايش و استحباب فروتنى بر سر سفره و هنگام ميل كردن غذا و اجتناب از شيوه غذا خوردن مستكبران است. بنا بر اين، نشستن روى زمين، موضوعيت ندارد، و چه بسا ممكن است كسى روى زمين با تكبّر غذا بخورد و ديگرى بر سرِ ميز، غذا ميل كند، امّا با فروتنى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مواساة-الناظر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: مُواساةُ النّاظِرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: شريك كردن نگاه كننده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ وذو عَينَينِ يَنظُرُ إلَيهِ ولَم يُواسِهِ ابتُلِيَ بِداءٍ لا دَواءَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار : ج2 ص679 ؛ تنبيه الخواطر : ج1 ص47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس در حال خوردن باشد و كسى به او نگاه كند و چيزى از آن را به او ندهد، به دردى بى درمان مبتلا مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار عن نَجيح: رَأَيتُ الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليه السلام يَأكُلُ وبَينَ يَدَيهِ كَلبٌ، كُلَّما أكَلَ لُقمَةً طَرَحَ لِلكَلبِ مِثلَها، فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، ألا أرجُمُ هذَا كَلبَ عَن طَعامِكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: دَعهُ، إنّي لَأَستَحي مِنَ اللّهِ عَزَّ وَجلَّ أن يَكونَ ذو روحٍ يَنظُرُ في وَجهي وأنَا آكُلُ ثُمَّ لا اُطعِمُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار : ج43 ص352 ح29 نقلاً عن بعض كتب المناقب المعتبرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ به نقل از نَجيح ـ: شاهد بودم كه حسن بن على عليه السلام غذا مى خورد. سگى رو به روى ايشان نشسته بود. امام عليه السلام هر لقمه اى كه مى خورد، يك لقمه هم براى آن سگ مى انداخت. گفتم: اى پسر پيامبر خدا! اجازه مى دهى تا اين سگ را از غذاى شما دور كنم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بگذار باشد. من از خداوند عز و جل شرم مى كنم كه جاندارى به صورت من نگاه كند و من بخورم و به او نخورانم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التصدق-منه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: التَّصَدُّقُ مِنهُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: صدقه دادن از غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في بَيانِ خُلُقِ الإِمامِ زَينِ العابِدينَ عليه السلام ـ: كانَ لا يَأكُلُ طَعاما حَتّى يَبَدأَ فَيَتَصَدَّقَ بِمِثلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال : ص518 ح4 ، المناقب لابن شهر آشوب : ج4 ص154 وفيه «به» بدل «بمثله» وكلاهما عن حمران بن أعين ، بحار الأنوار : ج46 ص63 ح19&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در بيان اخلاق امام زين العابدين عليه السلام ـ: غذايى تناول نمى كرد، مگر آن كه ابتدا به مانند آن، صدقه مى داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ لُقمانُ لِابنِهِ: ... إنِ استَطَعتَ ألّا تَأكُلَ طَعاما حَتّى تَبدَأَ فَتَصَدَّقَ مِنهُ فَافعَل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج2 ص297 ح2505 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص539 ح1869 كلاهما عن حمّاد بن عيسى ، المحاسن : ج2 ص126 ح1348 عن حمّاد بن عثمان أو ابن عيسى ، بحار الأنوار : ج76 ص272 ح28&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: لقمان به فرزندش گفت:... اگر مى توانى كه غذايى نخورى، مگر آن كه ابتدا از آن صدقه بدهى، اين كار را بكن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن عمر ـ لِوَلَدِهِ عَبدِاللّهِ وقَد صَنَعَ لَهُ لَحما بِسَمنٍ ـ: مَا اجتَمَعا عِندَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله قَطُّ إلّا أكَلَ أحَدَهُما وتَصَدَّق بِالآخَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1115 ح3361 ، تاريخ دمشق : ج44 ص302 ، كنز العمّال : ج15 ص427 ح41689؛ تنبيه الخواطر : ج2 ص230 عن عائشة وفيه «إدامان» بدل «قطّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از عمر، به فرزندش عبد اللّه كه برايش گوشت با روغن آورده بود ـ: هرگز اين دو غذا را براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نياوردند، مگر آن كه يكى از اين دو را خورد و ديگرى را صدقه داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثانيا-ما-ينبغي-رعايته-عند-التناول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثانيا: ما يَنبَغي رِعايَتُهُ عِندَ التَّناوُلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم. نكاتى كه هنگام غذا خوردن بايد رعايت كرد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التدبر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: التَّدَبُّرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 8: انديشه كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَلْيَنظُرِ الْاءِنسَانُ إِلَى طَعَامِهِ * أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا * ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا * فَأَنبَتْنَا فِيهَا حَبًّا * وَ عِنَبًا وَ قَضْبًا * وَزَيْتُونًا وَ نَخْلاً * وَ حَدَائِقَ غُلْبًا * وَ فَاكِهَةً وَ أَبًّا * مَّتَاعًا لَّكُمْ وَ لِأَنْعَامِكُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عبس : 24 ـ 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس انسان بايد به خوراك خود بنگرد. ما آب را به صورت بارش فرو ريختيم. آن گاه زمين را با شكافتن [لازم]، شكافتيم. پس در آن، دانه رويانيديم و انگور و سبزى، و زيتون و درخت خرما، و باغ هاى انبوه، و ميوه و چراگاه، تا وسيله استفاده شما و دام هايتان باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 9: ذِكرُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 9: خدا را ياد كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-افتتاح-الطعام-بذكر-الله-عز-و-جل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ اِفتِتاحُ الطَّعامِ بِذِكرِ اللّهِ عز و جل&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ آغاز كردن غذا با نام خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن سَرَّهُ ألّا يَجِدَ الشَّيطانُ عِندَهُ طَعاما ولا مَقيلاً، فَليُسَلِّم إذا دَخَلَ بَيتَهُ، ويُسَمِّ عَلى طَعامِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير : ج6 ص240 ح6102 عن سلمان ، كنز العمّال : ج15 ص399 ح41546.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس دوست دارد كه شيطان در نزد او غذا و يا جايى براى خفتن نيابد، هر گاه وارد خانه اش مى شود، سلام كند و در هنگام غذا خوردن، نام خدا را بر زبان آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: كان صلى الله عليه و آله إذا وَضَعَ يَدَهُ في الطَّعامِ قالَ: بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ بارِك لَنا فيما رَزَقتَنا وعَلَيكَ خَلَفُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص69 ح81 و ص310 ح987 ؛ اُسد الغابة : ج6 ص374 الرقم 6496 نحوه ، الدعاء للطبراني : ص278 ح888 عن عبد اللّه بن عمرو نحوه وليس فيه «وعليك خلفه» وراجع : كنز العمّال : ج15 ص428 ح41697.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: پيامبر خدا هر گاه دست به غذا مى برد، مى گفت: «به نام خدا. بار خدايا! در آنچه به ما روزى كردى، بركت ده، و اين را جاى گزين فرما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا وُضِعَتِ المائِدَةُ بَينَ يَدَيهِ قالَ: اللّهُمَّ اجعَلها نِعمَةً مَشكورَةً، تَصِلُ بِها نِعمَةَ الجَنَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص309 ح987 ، بحار الأنوار : ج66 ص380 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: هر گاه در برابر پيامبر خدا سفره پهن مى شد، مى فرمود: «بار خدايا! اين را نعمتى قرار ده كه شكر آن به جاى آورده مى شود و به نعمت بهشت پيوندش مى دهى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن حُذَيفة: كُنّا إذا حَضَرنا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله طَعاما، لَم نَضَع أيدِيَنا حَتّى يَبدَأَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَيَضَعَ يَدَهُ، وإنّا حَضَرنا مَعَهُ مَرَّةً طَعاما فَجاءَت جارِيَةٌ كَأَنَّها تُدفَعُ، فَذَهَبت لِتَضَعَ يَدَها في الطَّعامِ، فَأَخَذَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِيَدِها. ثُمَّ جاءَ أعرابِيٌّ كَأَنَّما يُدفَعُ، فَأَخَذَ بِيَدِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنَّ الشَّيطانَ يَستَحِلُّ الطَّعامَ أن لا يُذكَرَ اسمُ اللّهِ عَلَيهِ، وإنَّهُ جاءَ بِهذِهِ الجارِيَةِ لِيَستَحِلَّ بِها، فَأَخَذتُ بِيَدِها، فَجاءَ بِهذَا الأَعرابِيِّ لِيَستَحِلَّ بِهِ، فَأَخَذتُ بِيَدِهِ، وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ، إِنَّ يَدَهُ في يَدي مَعَ يَدِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج3 ص1597 ح102 ، سنن أبي داود : ج3 ص347 ح3766 ، مسند ابن حنبل : ج9 ص74 ح23309 ، كنز العمّال : ج15 ص237 ح40739.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از حُذيفه ـ: عادت ما اين بود كه هر گاه با پيامبر صلى الله عليه و آله بر سر سفره اى حاضر مى شديم، دست به غذا نمى برديم تا پيامبر خدا شروع كند و دستش را به طرف غذا ببرد. يك بار با ايشان براى صرف غذايى حاضر شديم كه دختركى آمد، به طورى كه گويا كسى او را هُل مى دهد. رفت كه دست به غذا ببرد؛ امّا پيامبر خدا دستش را گرفت. آن گاه يك باديه نشين آمد، به طورى كه گويا او را هم كسى به جلو هُل مى داد. پيامبر صلى الله عليه و آله دست او را نيز گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس پيامبر خدا فرمود: «شيطان، غذايى را كه بر آن نام خدا برده نشود، براى خود، حلال مى شمارد [و از آن مى خورد]. او اين دخترك را آورد تا به واسطه وى اين غذا را بر خود حلال كند. به همين جهت، من دستش را گرفتم. بعد، اين باديه نشين را آورد تا به واسطه او حلال كند. به همين خاطر، دست او را نيز گرفتم. و سوگند به آن كه جانم در دست اوست، هم اينك، دست او (شيطان) با دست اين دخترك در دست من است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أحمد بن الحسين الميثمي رفعه، قال: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا وُضِعَتِ المائِدَةُ بَينَ يَدَيهِ قالَ: سُبحانَكَ اللّهُمَّ ما أحسَنَ ما تَبتَلينا، سُبحانَكَ ما أكثَرَ ما تُعطينا، سُبحانَكَ ما أكثَرَ ما تُعافينا، اللّهُمَّ أوسِع عَلَينا وعَلى فُقَراءِ المُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ وَالمُسلِمينَ وَالمُسلِماتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص293 ح8 ، المحاسن : ج2 ص215 ح1645 عن أحمد بن محسن الميثمي نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص375 ح29 ؛ المصنّف لابن أبي شيبة : ج7 ص92 ح10 عن عروة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از احمد بن حسين ميثمى، در حديثى كه سند آن را به پيامبر صلى الله عليه و آله مى رساند ـ: پيامبر خدا هر گاه غذا در برابرش گذاشته مى شد، مى فرمود: «پاكى تو، اى خداوند! چه نيكو ما را مى آزمايى! پاكى تو. چه بسيار به ما عطا مى كنى! پاكى تو. چه بسيار، ما را عافيت مى بخشى! بار خدايا! روزى ات را بر ما و بر همه مؤمنان و مسلمانان نيازمند، از مرد و زن، فراخ گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن وَصِيَّةٍ لَهُ لِكُمَيلٍ ـ: إذا أكَلتَ الطَّعامَ فَسَمِّ بِاسمِ الَّذي لا يَضُرُّ مَعَ اسمِهِ داءٌ، وفيهِ شِفاءٌ مِن كُلِّ الأَسواءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول : ص171 ، بشارة المصطفى : ص25 نحوه وكلاهما عن كميل ، بحار الأنوار : ج66 ص425 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارشى به كميل ـ: هر گاه غذا مى خورى، به نام آن كسى آغاز كن كه با نام او، هيچ دردى زيان نمى زند و شفاى همه بدى ها (ناخوشى ها) در آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصِيَّةٍ أوصى بِهَا ابنَهُ الحَسَنَ عليه السلام ـ: يا بُنَيَّ، لا تَطعَمَنَّ لُقمَةً مِن حارٍّ ولا بارِدٍ، ولا تَشرَبَنَّ شَربَةً ولا جُرعَةً إلّا وأنتَ تَقولُ قَبلَ أن تَأكُلَهُ وقَبلَ أن تَشرَبَهُ: «اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ في أكلي وشُربِيَ السَّلامَةَ مِن وَعكِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَعْك : أذى الحمّى ووجعها ومَغْثُها في البدن ، وألم من شدّة التعب (القاموس المحيط : ج3 ص323 «وعك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالقُّوَّةَ بِهِ عَلى طاعَتِكَ وذِكرِكَ وشُكرِكَ فيما بَقَّيتَهُ في بَدَني، وأن تُشَجِّعَني بِقُوَّتِها عَلى عِبادَتِكَ، وأن تُلهِمَني حُسنَ التَّحَرُّزِ مِن مَعصِيَتِكَ»، فَإِنَّكَ إن فَعَلتَ ذلِكَ أمِنتَ وَعثَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَعْثُ : فساد الأمر واختلاطه (المصباح المنير : ص664«وعث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وغائِلَتَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغائلة : الفساد والشرّ (المصباح المنير : ص457«غول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص309 ح986 ، بحار الأنوار : ج66 ص380 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيه ايشان به فرزند خود، حسن عليه السلام ـ: فرزندم! هر لقمه اى كه مى خورى، گرم باشد يا سرد، و هر نوشيدنى اى كه مى نوشى، قدحى باشد يا جرعه اى، پيش از خوردن و پيش از نوشيدنش بگو: «خدايا! از تو درخواست مى كنم كه اين خوردن و آشاميدنم را برايم مبرّا از هر تب و دردى، و مايه نيرومندى بر طاعتت و يادت و سپاس گزارى از تو قرار ده، مادام كه آن را در بدنم باقى مى دارى، و مرا با نيروى آن بر عبادتت قوّت قلب بخش، و خوب خويشتندارى از معصيتت را به من الهام فرما» كه اگر چنين كنى، از سختى و تباهى آن لقمه و آشاميدنى، در امان مى مانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن ذَكَرَ اللّهَ عز و جل عَلَى الطَّعامِ، لَم يُسأَل عَن نَعيمِ ذلِكَ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص293 ح6 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عليه السلام ، ثواب الأعمال : ص219 ح1 ، الأمالي للصدوق : ص374 ح472 كلاهما عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، المحاسن : ج2 ص214 ح1638 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص368 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس در هنگام غذا خوردن، نام خداوند عز و جل را بر زبان آورد، هرگز از نعمت آن، بازخواست نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام: قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: مَا اتَّخَمتُ قَطُّ. فَقيلَ لَهُ: ولِمَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما رَفَعتُ لُقمَةً إلى فَمي إلّا ذَكَرتُ اسمَ اللّهِ عَلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص219 ح1658 و ص220 ح1660 كلاهما عن عبد اللّه الأرّجاني ، الدعوات : ص80 ح199 من دون إسنادٍ إلى الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص379 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به نقل از پدرانش عليهم السلام ـ: امير مؤمنان عليه السلام فرمود: «من، هرگز دچار سوء هاضمه نگشته ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون هيچ لقمه اى را به سوى دهانم نبردم، مگر آن كه نام خدا را بردم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أرادَ ألّا يَضُرَّهُ طَعامٌ فَلا يَأكُل حَتّى يَجوعَ وتَنقى مَعِدَتُهُ، فَإِذا أكَلَ فَليُسَمِّ اللّهَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام : ص29 و ص60 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص380 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كه مى خواهد غذايى به وجود او ضرر نزند، صبر كند تا گرسنه شود و معده اش پاك [و خالى ]گردد. آن گاه غذا بخورد، و چون شروع به خوردن كرد، «بسم اللّه» بگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اُذكُرُوا اللّهَ عز و جل عَلَى الطَّعامِ ولا تَلغَطوا؛ فَإِنَّهُ نِعمَةٌ مِن نِعَمِ اللّهِ، ورِزقٌ مِن رِزقِهِ، يَجِبُ عَلَيكُم فيهِ شُكرُهُ وذِكرُهُ وحَمدُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص296 ح23 ، المحاسن : ج2 ص213 ح1635 كلاهما عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام ، الخصال : ص616 ح10 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، مكارم الأخلاق : ج1 ص316 ح1017 عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السلام وكلّها نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص384 ح53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هنگام غذا خوردن، نام خداوند عز و جل را بر زبان آوريد و سر و صدا راه نيندازيد (در سكوت و آرامش غذا بخوريد)؛ زيرا غذا نعمتى از نعمت هاى خدا و روزى اى از روزى هاى اوست و به جاى آوردن شكر و ذكر و حمد او در باره آن غذا، بر شما واجب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَا اتَّخَمتُ قَطُّ؛ وذلِكَ أنّي لَم أبدَأ بِطَعامٍ إلّا قُلتُ: «بِسمِ اللّهِ»، ولَم أفرُغ مِن طَعامٍ إلّا قُلُت: «الحَمدُ لِلّهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص356 ح4254 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص309 ح984 ، بحار الأنوار : ج66 ص380 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: من، هرگز دچار سوء هاضمه نشده ام؛ چون هيچ گاه به غذا خوردن شروع نكردم، مگر آن كه «بسم اللّه» گفتم و از خوردن دست نكشيدم، مگر آن كه «الحمد للّه» گفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إنَّ الرَّجُلَ المُسلِمَ إذا أرادَ أن يَطعَمَ طَعاما فَأَهوى بِيَدِهِ فَقالَ: «بِسمِ اللّهِ وَالحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمينَ» غَفَرَ اللّهُ عز و جل لَهُ قَبلَ أن تَصِلَ اللُّقمَةُ إلى فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص293 ح7 عن كليب الأسدي ، المحاسن : ج2 ص215 ح1642 عن كليب الصيداوي ، بحار الأنوار : ج66 ص375 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مرد مسلمان كه مى خواهد غذايى بخورد، چنانچه وقتى دستش را به طرف آن دراز مى كند، بگويد: «به نام خدا، و سپاس، از آنِ خداوند پروردگار جهانيان است»، پيش از آن كه لقمه به دهانش برسد، خداوند عز و جل او را مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام عن الإمام الصادق عليه السلام: إذا وُضِعَ الطَّعامُ فَسَمّوا؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ يَقولُ لِأَصحابِهِ: اُخرُجوا فَلَيسَ لَكُم فيهِ نَصيبٌ. ومَن لَم يُسَمِّ عَلى طَعامِهِ كانَ لِلشَّيطانِ مَعَهُ فيهِ نَصيبٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقالَ: مَن قالَ إذا أصبَحَ: «أبتَدِئُ في يَومي هذا بَينَ يَدَي نِسياني وعَجَلَتي بِسمِ اللّهِ» أجزَأَهُ عَلى ما نَسِيَ مِن طَعامٍ أو شَرابٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص118 ح394 ، بحار الأنوار : ج66 ص383 ح50.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: امام صادق عليه السلام فرمود: «هر گاه غذا آورده شد، بسم اللّه بگوييد؛ زيرا [در اين صورت،] شيطان به يارانش مى گويد: برويد كه شما را از اين غذا بهره اى نيست. و هر كس در هنگام خوردن غذا بسم اللّه نگويد، شيطان در آن غذا با او سهيم مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «و هر كس چون صبح كند، بگويد: اين روز خود را، پيشاپيش فراموشى ها و شتابكارى هايم، با نام خدا آغاز مى كنم، اگر [آن روز] در هنگام خوردن غذايى يا نوشيدن چيزى، بردن نام خدا را فراموش كند، همان [بسم اللّهِ آغاز روز] او را كفايت مى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا حَضَرَتِ المائِدَةُ وسَمّى رَجُلٌ مِنهُم، أجزَأَ عَنهُم أجمَعينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص294 ح9 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص99 ح429 ، المحاسن : ج2 ص220 ح1663 كلّها عن عبدالرحمن بن الحجّاج ، بحار الأنوار : ج66 ص380 ح45.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه غذا آوردند و يك نفر از حاضران «بسم اللّه» گفت، از بقيّه كفايت مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-تكرار-التسمية-على-كل-لون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ تَكرارُ التَّسمِيَةِ عَلى كُلِّ لَونٍ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ تكرار نام خدا براى هر نوعى از غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: ضَمِنتُ لِمَن يُسَمّي عَلى طَعامِهِ ألّا يَشتَكِيَ مِنهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ ابنُ الكَوّاءِ: يا أميرَ المؤمِنينَ، لَقَد أكَلتُ البارِحَةَ طَعاما فَسَمَّيتُ عَلَيهِ وآذاني!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَعَلَّكَ أكَلتَ ألوانا فَسَمَّيتَ عَلى بَعضِها ولَم تُسَمِّ عَلى بَعضٍ، يا لُكَعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّكَع ـ عند العرب ـ : العبد ، ثمّ استُعمل في الحُمق والذمّ. وأكثر ما يقع في النداء ، وهو اللئيم. وقيل : الوَسِخ (النهاية : ج4 ص268«لكع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص295 ح18 ، المحاسن : ج2 ص218 ح1655 كلاهما عن داود بن فرقد ، كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص355 ح4253 ، دعائم الإسلام : ج2 ص118 ح393 ، بحار الأنوار : ج66 ص369 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: امير مؤمنان فرمود: «من به كسى كه هنگام خوردن غذايش بسم اللّه بگويد، ضمانت مى دهم كه از آن غذا شكوه اى نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن كوّاء گفت: اى امير مؤمنان! من ديروز غذايى خوردم و «بسم اللّه» هم گفتم؛ امّا مرا اذيّت كرد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شايد غذاهاى متنوّع خورده اى و براى يكى بسم اللّه گفته اى و براى يكى نگفته اى، اى فرومايه!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن مِسمَع بن عبد المَلِك: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: إنّي أتَّخِمُ. فَقالَ: أتُسَمّي؟ قُلتُ: إنّي قَد سَمَّيتُ. فَقالَ: لَعَلَّكَ تَأكُلُ ألوانا؟ فَقُلتُ: نَعَم. قالَ: تُسَمّي عَلى كُلِّ لَونٍ؟ قُلتُ: لا. قالَ: فَمِن ثَمَّ تَتَّخِمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص219 ح1656 و ص209 ح1623 عن مسمع أبي سيّار نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص378 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از مِسمَع بن عبد الملك ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: من، رودل مى كنم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بسم اللّه مى گويى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «بسم اللّه» هم مى گويم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شايد غذاهاى متنوّع مى خورى!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: بله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «براى هر نوعش، بسم اللّه مى گويى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس به همين سبب، رودل مى كنى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن داود بن فرقد: قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام: كَيفَ اُسَمّي عَلَى الطَّعامِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذَا اختَلَفَتِ الآنِيَةُ فَسَمِّ عَلى كُلِّ إناءٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: فَإِن نَسيتُ أن اُسَمِّيَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَقولُ: بِسمِ اللّهِ عَلى أوَّلِهِ وآخِرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص295 ح20 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص99 ح431 ، المحاسن : ج2 ص220 ح1662 ، بحار الأنوار : ج66 ص379 ح44.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از داوود بن فرقد ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: هنگام غذا خوردن، چگونه «بسم اللّه» بگويم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «وقتى ظرف ها (غذاها) گوناگون است، براى هر ظرفى [جداگانه] بسم اللّه بگو».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اگر فراموش كردم كه «بسم اللّه» بگويم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى گويى: بسم اللّه براى همه اش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ مَن نَسِيَ أن يُسَمِّيَ عَلى كُلِّ لَونٍ فَليَقُل: بِسمِ اللّهِ عَلى أوَّلِهِ وآخِرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص309 ح983 ، كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص356 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص380 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر كس فراموش مى كند كه براى يكايك انواع غذاها نام خدا را بر زبان آورد، بگويد: بسم اللّه براى همه اش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-تكرار-التسمية-عند-التكلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ تَكرارُ التَّسمِيَةِ عِندَ التَّكَلُّمِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ تكرار نام خدا در هنگام صحبت كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن مسمع: شَكَوتُ ما ألقى مِن أذَى الطَّعامِ إلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام إذا أكَلتُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَم تُسَمِّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: إنّي لَاُسَمّي، وإنَّهُ لَيَضُرُّني!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لي: إذا قَطَعتَ التَّسمِيَةَ بِالكَلامِ ثُمَّ عُدتَ إلَى الطَّعامِ تُسَمّي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ: لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَمِن هاهُنا يَضُرُّكَ، أما لَو أنَّكَ إذا عُدتَ إلَى الطَّعامِ سَمَّيتَ ما ضَرَّكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص295 ح19 ، المحاسن : ج2 ص219 ح1657 ، بحار الأنوار : ج66 ص378 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مسمع ـ: به امام صادق عليه السلام از اين كه هر گاه غذا مى خورم، مرا اذيّت مى كند، شكايت كردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «بسم اللّه نمى گويى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: «بسم اللّه» هم مى گويم؛ ولى باز اذيّتم مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه بسم اللّه را با صحبت كردن قطع مى كنى و دوباره به خوردن مى پردازى، [باز هم] بسم اللّه مى گويى؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: خير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به همين سبب، اذيّتت مى كند. اگر وقتى دوباره به خوردن مى پردازى، [باز هم] بسم اللّه بگويى، غذا اذيّتت نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-قضاء-التسمية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ قَضاءُ التَّسمِيَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ به جا آوردن قضاى «بسم اللّه»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ أحَدُكُم طَعاما فَليَقُل: بِسمِ اللّهِ، فَإِن نَسِيَ في أوَّلِهِ فَليَقُل: بِسمِ اللّهِ في أوَّلِهِ وآخِرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي : ج4 ص288 ح1858 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1087 ح3264 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص121 ح7087 كلّها عن عائشة ، كنز العمّال : ج15 ص237 ح40736.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما غذايى مى خورد، «بسم اللّه» بگويد و اگر در ابتداى آن فراموش كرد، بگويد: «بسم اللّه، براى آغاز و انجام آن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ أحَدُكُم فَليَذكُرِ اسمَ اللّهِ تَعالى، فَإِن نَسِيَ أن يَذكُرَ اسمَ اللّهِ تَعالى في أوَّلِهِ، فَليَقُل: بِسمِ اللّهِ أوَّلَهُ وآخِرَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود : ج3 ص347 ح3767 ، مسند ابن حنبل : ج9 ص475 ح25160 ، السنن الكبرى : ج7 ص451 ح14608 ، الأذكار المنتخبة : ص204 كلّها عن عائشة ، كنز العمّال : ج15 ص236 ح40734.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما غذا مى خورد، نام خداوند متعال را بر زبان آورد و چنانچه در آغاز آن فراموش كرد نام خداوند متعال را بر زبان آورد، بگويد: بسم اللّه براى آغاز و انجام آن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن نَسِيَ أن يُسَمِّيَ عَلى طَعامِهِ، فَليَقرَأ: «قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» إذا فَرَغَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء : ج10 ص114 الرقم 476 ، الأذكار المنتخبة : ص205 كلاهما عن جابر ، كنز العمّال : ج15 ص249 ح40798 ؛ بحار الأنوار : ج92 ص353 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس فراموش كرد كه براى غذايش «بسم اللّه» بگويد، بعد از خوردن آن، [سوره] «قل هو اللّه أحد» را بخواند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن اُميّة بن مُخشي: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله جالِسا ورَجُلٌ يَأكُلُ، فَلَم يُسَمِّ حَتّى لَم يَبقَ مِن طَعامِهِ إلّا لُقمَةٌ، فَلَمّا رَفَعَها إلى فيهِ قالَ: بِسمِ اللّهِ أوَّلَهُ وآخِرَهُ، فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله ثُمَّ قالَ: ما زالَ الشَّيطانُ يَأكُلُ مَعَهُ، فَلَمّا ذَكَرَ اسمَ اللّهِ عز و جل استَقاءَ ما في بَطنِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود : ج3 ص347 ح3768 ، مسند ابن حنبل : ج7 ص10 ح18985 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص121 ح7089 كلاهما نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص426 ح41686.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از اُميّة بن مُخشى ـ: پيامبر خدا نشسته بود و مردى غذا مى خورد. او «بسم اللّه» نگفت، تا آن كه از غذايش فقط يك لقمه ماند. چون آن لقمه را به طرف دهانش برد، گفت: بسم اللّه براى آغاز و انجامش. پيامبر صلى الله عليه و آله خنديد و فرمود: «شيطان پيوسته با او مى خورد، و چون او نام خداوند عز و جل را برد، وى هر چه را در شكمش بود، بالا آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أكَلَ طَعاما فَليَذكُرِ اسمَ اللّهِ عز و جل عَلَيهِ، فَإِن نَسِيَ فَذَكَرَ اللّهَ مِن بَعدُ تَقَيَّأ الشَّيطانُ ـ لَعَنَهُ اللّهُ ـ ما كانَ أكَلَ، وَاستَقَلَّ الرَّجُلُ الطَّعامَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره : أي استقلَّ في الطعام ، من باب الحذف والإيصال ؛ أي لا يشركه الشيطان. أو يجده قليلاً لِما قد أكل قبلُ (مرآة العقول : ج22 ص107).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص293 ح5 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عليه السلام ، المحاسن : ج2 ص213 ح1634 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام وفيه «استقبل» بدل «استقلّ» ، بحار الأنوار : ج66 ص374 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس غذايى مى خورَد، بايد نام خداوند عز و جل را بر زبان آورد، و اگر فراموش كرد و بعداً نام خداوند را به ياد آورد، شيطان ـ كه لعنت خدا بر او باد ـ آنچه را خورده است، بالا مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-ذم-ترك-التسمية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ ذَمُّ تَركِ التَّسمِيَةِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ نكوهش ترك نام خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ أبغَضَ الخَلقِ إلَى اللّهِ ثَلاثَةٌ... وَالرَّجُلُ يُكثِرُ الأَكلَ ولا يُسَمِّي اللّهَ عَلى طَعامِهِ، ولا يَحمَدُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس : ج3 ص18 ح4030 عن جابر بن عبد اللّه ، كنز العمّال : ج7 ص791 ح21431.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مبغوض ترين مردم در نزد خداوند، سه كس اند:... و مردى كه زياد مى خورد و در هنگام غذا خوردنش نام خدا را نمى برد و او را سپاس نمى گويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ الشَّيطانَ يَستَحِلُّ الطَّعامَ أن لا يُذكَرَ اسمُ اللّهِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج3 ص1597 ح102 ، سنن أبي داود : ج3 ص347 ح3766 ، مسند ابن حنبل : ج9 ص74 ح23309 كلّها عن حذيفة ، كنز العمّال : ج15 ص237 ح40739.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شيطان، غذا را با بُرده نشدن نام خدا بر آن [براى خود ]حلال مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: قالَ إبليسُ: يا رَبِّ، لَيَس أحَدٌ مِن خَلقِكَ إلّا جَعَلتَ لَهُ رِزقا ومَعيشَةً، فَما رِزقي؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ما لَم يُذكَر عَلَيهِ اسمي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حلية الأولياء : ج8 ص126 الرقم 405 عن ابن عبّاس ، الدرّ المنثور : ج3 ص350 نقلاً عن ابن مردويه ، كنز العمّال : ج1 ص444 ح1916 نقلاً عن أبي الشيخ في العظمة وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ابليس گفت: پروردگارا! هيچ يك از آفريدگانت نيست، مگر آن كه براى او روزى و معاشى قرار داده اى. پس، روزى من چيست؟ فرمود: «آنچه نام من بر آن برده نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُلُّ طَعامٍ لا يُذكَرُ اسمُ اللّهِ عَلَيهِ فَإِنَّما هُوَ داءٌ، ولا بَرَكَةَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق : ج60 ص325 عن عقبة بن عامر ، كنز العمّال : ج15 ص238 ح40741.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر خوراكى كه نام خدا بر آن برده نشود، آن خوراك درد است و بركتى در آن نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: هَل يَأكُلُ الشَّيطانُ مَعَ الإِنسانِ؟ فَقالَ: نَعَم، مائِدَةٌ لَم يُذكَر «بِسمِ اللّهِ» عَلَيها يَأكُلُ الشَّيطانُ مَعَهُم، ويَرفَعُ اللّهُ البَرَكَةَ عَنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار : ص120 ح220 ، بحار الأنوار : ج92 ص258 ح52.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: از پيامبر صلى الله عليه و آله سؤال شد: آيا شيطان با انسان غذا مى خورد؟ فرمود: «آرى؛ سفره اى كه در آن بسم اللّه گفته نشود، شيطان همراه آنها مى خورد و خداوند، بركت را از آن سفره مى برد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا سَمَّى العَبدُ عَلى طَعامِهِ لَم يَنَلِ الشَّيطانُ مِنهُ، وإذا لَم يُسَمِّهِ نالَ مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل : ج16 ص274 ح19859 نقلاً عن تفسير أبي الفتوح الرازي&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه بنده براى غذايش «بسم اللّه» بگويد، شيطان به آن دست نمى زند و هر گاه «بسم اللّه» نگويد، شيطان در آن سهيم مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا دَخَلَ الرَّجُلُ بَيتَهُ فَذَكَرَ اللّهَ عِندَ دُخولِهِ وعِندَ طَعامِهِ، قالَ الشَّيطانُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي : للشياطين من أتباعه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: لا مَبيتَ لَكُم ولا عَشاءَ. وإذا دَخَلَ فَلَم يَذكُرِ اللّهَ عِندَ دُخولِهِ، قالَ الشَّيطانُ: أدرَكتُمُ المَبيتَ. وإذا لَم يَذكُرِ اللّهَ عِندَ طَعامِهِ، قالَ: أدرَكتُمُ المَبيتَ والعَشاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج3 ص1598 ح103 ، سنن أبي داود : ج3 ص346 ح3765 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1279 ح3887 ، مسند ابن حنبل : ج5 ص187 ح15110 كلّها عن جابر ، كنز العمّال : ج15 ص396 ح41534.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه مرد وارد خانه اش شود و در هنگام ورودش و هنگام غذا خوردنش نام خدا را بگويد، شيطان [به شياطين پيروش] مى گويد: اين جا، جاى خواب و شام براى شما نيست. و هر گاه مرد وارد خانه شود و هنگام ورودش نام خدا را نياورد، شيطان مى گويد: به خوابگاه، دست يافتيد. و اگر مرد، هنگام غذايش نام خدا را نياورد، شيطان مى گويد: به خوابگاه و شام، [هر دو] دست يافتيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا وُضِعَ الغَداءُ وَالعَشاءُ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ»، فَإِنَّ الشَّيطانَ ـ لَعَنَهُ اللّهُ ـ يَقولُ لِأَصحابِهِ: اُخرُجوا؛ فَلَيسَ هاهُنا عَشاءٌ ولا مَبيتٌ. وإذا نَسِيَ أن يُسَمِّيَ قالَ لِأَصحابِهِ: تَعالَوا؛ فَإِنَّ لَكُم هاهُنا عَشاءً ومَبيتا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص293 ح4 ، المحاسن : ج2 ص211 ح1629 كلاهما عن محمّد بن مروان ، الاُصول الستّة عشر : ص234 ح273 عن جابر ، بحار الأنوار : ج66 ص372 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه ناهار و شام آوردند، «بسم اللّه» بگو؛ زيرا [در اين صورت ]شيطان ـ كه لعنت خدا بر او باد ـ به يارانش مى گويد: برويد، كه اين جا براى شما از شام و خواب، خبرى نيست. و هر گاه [كسى] «بسم اللّه» گفتن را فراموش كند، او به يارانش مى گويد: بياييد، كه اين جا براى شما هم شام است و هم جاى خواب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا تَوضَّأَ أحَدُكُم ولَم يُسَمِّ، كانَ لِلشَّيطانِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المحاسن : «الشيطان» ، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في وُضوئِهِ شِركٌ، وإن أكَلَ أو شَرِبَ أو لَبِسَ، وكُلَّ شَيءٍ صَنَعَهُ يَنبَغي لَهُ أن يُسَمِّيَ عَلَيهِ، فَإِن لَم يَفعَل كانَ لِلشَّيطانِ فيه شِركٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص208 ح1621 عن العلاء بن الفضيل ، الاُصول الستّة عشر : ص235 ح274 عن جابر ، مكارم الأخلاق : ج1 ص227 ح667 كلاهما نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص369 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه فردى از شما وضو بگيرد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهراً مقصود از «وضو» در اين جا ، مطلق شستشوى دست و صورت است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و «بسم اللّه» نگويد، شيطان در وضوى او شريك مى شود. و در هنگام خوردن يا آشاميدن يا پوشيدن، و هر كارى كه انجام مى دهد، بايد «بسم اللّه» بگويد، كه اگر چنين نكند، شيطان در آن شريك مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-كثرة-الحمد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ كَثرَةُ الحَمدِ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ حمد بسيار گفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن سَماعَة بن مِهرانَ: كُنتُ آكُلُ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام، فَقالَ: يا سَماعَةُ! أكلاً وحَمدا، لا أكلاً وصَمتا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص355 ح4252 ، المحاسن : ج2 ص215 ح1644 وليس فيه صدره ، بحار الأنوار : ج66 ص375 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از سماعة بن مهران ـ: با امام صادق عليه السلام غذا مى خوردم كه فرمود: «اى سماعه! خوردنى و حمد گفتنى، نه خوردن و هيچ نگفتن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عُبَيد بن زُرارة: أكَلتُ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام طَعاما، فَما اُحصي كَم مَرَّةً قالَ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي جَعَلَني أشتَهيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص295 ح17 ، المحاسن : ج2 ص218 ح1653 ، بحار الأنوار : ج66 ص378 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عُبيد بن زراره ـ: با امام صادق عليه السلام غذايى خوردم و شمارَش را ندارم كه چند بار گفت: «سپاس، خدايى را كه مرا نسبت به اين، بااشتها قرار داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الافتتاح-بالملح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 10: الاِفتِتاحُ بِالمِلحِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 10: آغاز كردن با نمك&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، افتَتِح طَعامَكَ بِالمِلحِ، وَاختِم بِالمِلحِ؛ فَإِنَّ مَنِ افتَتَحَ طَعامَهُ بِالمِلحِ وخَتَمَ بِالمِلحِ عوفِيَ مِنِ اثنَينِ وسَبعينَ نَوعا مِن أنواعِ البَلاءِ، مِنهُ الجُذامُ وَالجُنونُ وَالبَرَصُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص326 ح2 ، المحاسن : ج2 ص424 ح2486 كلاهما عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه السلام ، الدعوات : ص145 ح379 ، مستطرفات السرائر : ص117 ح1 عن حمّاد بن عمرو الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، مكارم الأخلاق&lt;/span&gt; : &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج1 ص412 ح1392 كلّها نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص398 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به على عليه السلام ـ: اى على! غذايت را با نمك آغاز كن و با نمكْ پايان ده؛ زيرا كسى كه غذايش را با نمك آغاز كند و با نمك پايان دهد، از هفتاد و دو نوع درد و مرض، سالم مى ماند، از جمله از: جذام و ديوانگى و پيسى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اِبدَؤوا بِالمِلحِ في أوَّلِ طَعامِكُم، فَلَو يَعلَمُ النّاسُ ما في المِلحِ لَاختاروهُ عَلَى الدِّرياقِ المُجَرَّبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص326 ح4 ، المحاسن : ج2 ص422 ح2478 كلاهما عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام ، كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص357 ح4259 ، الخصال : ص623 ح10 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، تحف العقول : ص113 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص307 ح977 ، بحار الأنوار : ج10 ص101 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در ابتداى غذايتان با نمك شروع كنيد؛ چرا كه اگر مردم خاصيت نمك را بدانند، آن را بر پادزهر آزموده ترجيح مى دهند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ ابتَدَأَ طَعامَهُ بِالمِلحِ ذَهَبَ عَنهُ سَبعونَ داءً، وما لا يَعلَمُهُ إلَا اللّهُ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال : ص623 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، تحف العقول : ص113 نحوه ، بحارالأنوار : ج10 ص101 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس غذايش را با نمك آغاز كند، هفتاد درد و ديگر چيزهايى كه فقط خداوند عز و جل از آنها آگاه است، از وجود او دور مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَنِ افتَتَحَ طَعامَهُ بِمِلحٍ دُفِعَ عَنهُ اثنانِ وسَبعونَ داءً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات : ص243 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام ، المحاسن : ج2 ص424 ح2485 عن ابن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام ، طبّ النبيّ : ص5 نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص397 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس غذايش را با نمك آغاز كند، هفتاد و دو درد و مرض از او دور مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: أوحَى اللّهُ عز و جل إلى موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام أن مُر قَومَكَ يَفتَتِحوا بِالمِلحِ، ويَختَتِموا بِهِ، وإلّا فَلا يَلوموا إلّا أنفُسَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص326 ح6 ، المحاسن : ج2 ص423 ح2481 كلاهما عن فروة ، بحار الأنوار : ج66 ص396 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: خداوند عز و جل به موسى بن عمران عليه السلام وحى فرمود كه: «به قومت دستور بده [غذايشان را] با نمك آغاز كنند و با نمك پايان دهند. در غير اين صورت، كسى جز خود را سرزنش نكنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ بَني إسرائيلَ كانوا يَستَفتِحونَ بِالخَلِّ ويَختِمونَ بِهِ، ونَحنُ نَستَفتِحُ بِالمِلحِ ونَختِمُ بِالخَلِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص330 ح12 عن سليمان الديلمي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بنى اسرائيل [غذايشان را] با سركه آغاز مى كردند و با سركه پايان مى دادند؛ ولى ما با نمك آغاز مى كنيم و با سركه ختم مى كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: لا يَخصِبُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِصب : النماء والبركة (المصباح المنير : ص170«خصب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِوانٌ لا مِلحَ عَلَيها، وأصَحُّ لِلبَدَنِ أن يُبدَأَ بِهِ في أوَّلِ الطَّعامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص326 ح5 ، المحاسن : ج2 ص423 ح2479 كلاهما عن الجعفري ، بحار الأنوار : ج66 ص396 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقول: الروايات في افتتاح الطعام بالملح واختتامه به كثيرة جدّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع : موسوعة الأحاديث الطبيّة : ج2 ص439 (افتتاح الطعام بالملح واختتامه به أو بالخلّ) وص 681 (الملح).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وفي بعضها الحثّ على افتتاح الطعام بالخلّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع : موسوعة الأحاديث الطبيّة : ج2 ص565 (افتتاح الطعام بالخلّ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: سفره اى كه در آن نمك نباشد، بركت ندارد، و شروع كردن غذا با نمك، بدن را سالم تر نگه مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤلّف مى گويد: احاديث در باره استفاده از نمك در آغاز و پايان غذا بسيار زيادند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش نامه احاديث پزشكى: ج2 ص81 (شروع غذا با نمك و پايان دادن به آن با نمك يا سركه) و ص459 (نمك).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بعضى از آنها نيز به شروع غذا با سركه تشويق شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك : دانش نامه احاديث پزشكى : ج2 ص307 (شروع غذا با سركه).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البدء-بأخف-الأغذية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 11: البَدءُ بِأَخَفِّ الأَغذِيَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 11: آغاز كردن با سبك ترين غذاها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: اِبدَأ في أوَّلِ طَعامِكَ بِأَخَفِّ الأَغذِيَةِ الَّذي تُغَذّي بِها بَدَنَكَ، بِقَدرِ عادَتِكَ، وبِحَسَبِ وَطَنِكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بعض النسخ وبحار الأنوار : «طاقتك» بدل «وطنك».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ونَشاطِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه السلام : 15 ، بحار الأنوار : ج62 ص311.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: غذا خوردنت را با سبك ترين غذاهايى كه از آنها تغذيه مى كنى، به اندازه عادتت و بسته به وطنت و فعّاليتت و زمانت، آغاز كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-الطعام-الحار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 12: اِجتِنابُ الطَّعامِ الحارِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 12: پرهيز از خوردن غذاى داغ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إيّاكُم وَالطَّعامَ الحارَّ؛ فَإِنَّهُ يَذهَبُ بِالبَرَكَةِ، وعَلَيكُم بِالبارِدِ؛ فَإِنَّهُ أهَنأُ وأعظَمُ بَرَكَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة : ج1 ص422 الرقم 505 ، الإصابة : ج1 ص460 الرقم 753 وفيه صدره إلى «الحار» وكلاهما عن بَوْلا ، كنز العمّال : ج15 ص233 ح40713.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از خوردن غذاى داغ بپرهيزيد؛ زيرا بركت را مى برد، و غذاى سرد شده بخوريد كه اين گواراتر و بابركت تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن صُهَيب: نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَن أكلِ الطَّعامِ الحارِّ حَتّى يَسكُنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان : ج5 ص94 ح5912 ، كنز العمّال : ج15 ص259 ح40856 ؛ دعائم الإسلام : ج2 ص117 ح388 وليس فيه «حتّى يسكن» ، بحار الأنوار : ج66 ص403 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان ـ به نقل از صهيب ـ: پيامبر خدا از خوردن غذاى داغ نهى فرمود تا آن كه سرد شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أبرِدُوا الطَّعامَ الحارَّ؛ فَإِنَّ الطَّعامَ الحارَّ غَيرُ ذي بَرَكَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين : ج4 ص132 ح7125 عن جابر ، المعجم الأوسط : ج6 ص209 ح6209 عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج15 ص249 ح40802 ؛ الكافي : ج6 ص322 ح3 ، المحاسن : ج2 ص174 ح1486 كلاهما عن محمّد بن حكيم عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيهما صدره ، مكارم الأخلاق : ج1 ص70 ح87 ، بحار الأنوار : ج66 ص410 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذاى داغ را بگذاريد سرد شود؛ زيرا غذاى داغ، بى بركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أبرِدوا طَعامَكُم يُبارَك لَكُم فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج15 ص233 ح40714 عن عائشة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بگذاريد غذايتان سرد گردد تا برايتان بابركت شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أقِرُّوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقِرّوه : أي أخِّروه (مجمع البحرين : ج3 ص1464«قرر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحارَّ حَتّى يَبرُدَ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قُرِّبَ إلَيهِ طَعامٌ حارٌّ فَقالَ: أقِرّوهُ حَتّى يَبرُدَ، ما كانَ اللّهُ عز و جل لِيُطعِمَنَا النّارَ، وَالبَرَكَةُ في البارِدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص321 ح1 ، المحاسن : ج2 ص173 ح1485 كلاهما عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عليه السلام ، الخصال : ص613 ح10 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، تحف العقول : ص103 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص314 ح1001 ، بحار الأنوار&lt;/span&gt; : &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج66 ص401 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بگذاريد تا غذاى داغ، سرد شود. براى پيامبر خدا غذاى داغ آوردند. فرمود: «بگذاريدش تا سرد شود. خداوند عز و جل به ما آتش نمى خوراند. بركت در غذاى سرد است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله بِطَعامٍ، فَأَدخَلَ إصبَعَهُ فيهِ فَإِذا هُوَ حارٌّ، فَقالَ: دَعوهُ حَتّى يَبرُدَ؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ بَرَكَةً، وإنَّ اللّهَ تَعالى لَم يُطعِمنَا الحارَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج2 ص40 ح124 ، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام : ص238 ح142 كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص401 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: براى پيامبر صلى الله عليه و آله غذايى آوردند. انگشتش را داخل آن برد. ديد داغ است. فرمود: «بگذاريدش تا سرد شود؛ چون سرد آن، بابركت تر است و خداوند متعال به ما داغى نخورانده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله اُتِيَ بِطَعامٍ حارٍّ جِدّا، فَقالَ: ما كانَ اللّهُ عز و جل لِيُطعِمَنَا النّارَ، أقِرّوهُ حَتّى يَبرُدَ ويُمكِنَ؛ فَإِنَّهُ طَعامٌ مَمحوقُ البَرَكَةِ، ولِلشَّيطانِ فيهِ نَصيبٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص322 ح2 عن السكوني ، المحاسن : ج2 ص173 ح1483 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، الجعفريّات : ص160 عن الإمام الكاظم عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام نحوه ، دعائم الإسلام : ج2 ص117 ح388 وفيهما «شرك» بدل «نصيب&lt;/span&gt;» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار : ج66 ص402 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: براى پيامبر صلى الله عليه و آله غذاى بسيار گرمى آوردند. فرمود: «خداوند عز و جل آتش، خوراك ما نمى كند. بگذاريدش تا سرد و قابل خوردن شود؛ زيرا اين (غذاى داغ)، غذايى بى بركت است و شيطان را در آن، سهمى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله بِطَعامٍ حارٍّ فَقالَ: إنَّ اللّهَ عز و جل لَم يُطعِمنَا النّارَ، نَحّوهُ حَتّى يَبرُدَ. فَتُرِكَ حَتّى بَرَدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص322 ح4 عن ابن القدّاح ، المحاسن : ج2 ص173 ح1482 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام ، بحار الأنوار : ج66 ص402 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: براى پيامبر صلى الله عليه و آله غذاى داغى آوردند. فرمود: «خداوند عز و جل آتش به ما نخورانده است. كنار بگذاريدش تا سرد شود» و غذا را نخورد تا سرد شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي عن عُروَة عن أسماء بنت أبي بكر: چ أنَّها كانَت إذا اُتِيَت بِثَريدٍ أمَرَت بِهِ فَغُطِّيَ، حَتّى يَذهَبَ فَورُهُ ودُخانُهُ، وتَقولُ: إنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ: هُوَ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمي : ج1 ص533 ح1975 ، مسند ابن حنبل : ج10 ص275 ح27025 عن ابن شهاب عن أسماء بنت أبي بكر ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص131 ح7124 ، السنن الكبرى : ج7 ص457 ح14629 ، كنز العمال : ج15 ص249 ص40800.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الدارمى ـ به نقل از عروه ـ: هر گاه براى اسماء دختر ابو بكر، غذايى مى آوردند، دستور مى داد روى آن را بپوشانند تا از جوش و بخار مى افتاد، و مى گفت: من از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمايد: «اين (غذاى سرد)، بركتش بيشتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: كانَ صلى الله عليه و آله لا يَأكُلُ الحارَّ حَتّى يَبرُدَ، ويَقولُ: إنَّ اللّهَ لا يُطعِمُنا نارا، إنَّ الطَّعامَ الحارَّ غَيرُ ذي بَرَكَةٍ فَأَبرِدوهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص70 ح87 ، بحار الأنوار : ج66 ص410 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: پيامبر صلى الله عليه و آله غذاى داغ را تا سرد نمى شد، تناول نمى كرد و مى فرمود: «خداوند به ما آتش نمى خوراند. غذاى داغ، بى بركت است. پس، آن را سرد كنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عائِذ بن حَبيبٍ بيّاع الهَرَويّ: كُنّا عِندَ أبي عَبدِ اللّه عليه السلام فَاُتينا بِثَريدٍ، فَمَدَدنا أيدِيَنا إلَيه فَإِذا هُوَ حارٌّ، فَقالَ أبو عَبدِ اللّه عليه السلام: نُهينا عَن أكلِ النّارِ، كُفّوا؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ في بَردِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص174 ح1488 ، بحار الأنوار : ج66 ص403 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از عائذ بن حبيب بيّاع هروى ـ: نزد امام صادق عليه السلام بوديم كه آب گوشت آوردند. دست به غذا برديم. داغ بود. امام صادق عليه السلام فرمود: «ما از خوردن آتش، نهى شده ايم. دست بداريد؛ زيرا بركت، در سرد آن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سليمان بن خالد: حَضَرتُ عَشاءَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام في الصَّيفِ، فَاُتِيَ بِخِوانٍ عَلَيهِ خُبزٌ، واُتِيَ بِقَصعَةِ ثَريدٍ ولَحمٍ، فَقالَ: هَلُمَّ إلَيَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المحاسن وبحار الأنوار : «هلمّ إلى» ، وهو الأنسب بالسياق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذَا الطَّعامَ، فَدَنوتُ، فَوَضَعَ يَدَهُ فيهِ ورَفَعَها وهُوَ يَقولُ: أستَجيرُ بِاللّهِ مِنَ النّارِ، أعوذُ بِاللّهِ مِنَ النّارِ، أعوذُ بِاللّهِ مِنَ النّارِ، هذا ما لا نَصبِرُ عَلَيهِ فَكَيفَ النّارُ؟ هذا ما لا نَقوى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «لم نقوى» ، والصواب ما أثبتناه كما في المحاسن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيهِ فَكَيفَ النّارُ؟ هذا ما لا نُطيقُهُ فَكَيفَ النّارُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وكانَ عليه السلام يُكَرِّرُ ذلِكَ حَتّى أمكَنَ الطَّعامُ، فَأَكَلَ وأكَلنا مَعَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص322 ح5 ، المحاسن : ج2 ص174 ح1489 وفيه «بجفنة» بدل «بقصعة» ، بحار الأنوار : ج66 ص403 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سليمان بن خالد ـ: در يك شب تابستانى، خدمت امام صادق عليه السلام بودم كه سفره نان با كاسه اى آب گوشت آوردند. امام عليه السلام فرمود: «بفرماييد غذا بخوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من، جلو رفتم. امام عليه السلام دستش را در كاسه برد و بيرون آورد و فرمود: «پناه مى برم به خدا از آتش! پناه مى برم به خدا از آتش! پناه مى برم به خدا از آتش! ما تحمّل اين را نداريم، چه رسد به آتش! ما تاب و توان اين را نداريم، چه رسد به آتش! ما طاقت اين را نداريم، چه رسد به آتش!» و پيوسته اين جملات را تكرار مى كرد، تا آن كه غذا سرد شد و شام را با هم صرف كرديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن سليمان الجعفري عن أبي الحسن عليه السلام: الحارُّ غَيرُ ذي بَرَكَةٍ، ولِلشَّيطانِ فيهِ نَصيبٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص173 ح1484 ، بحار الأنوار : ج66 ص402 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از سليمان جعفرى، از ابو الحسن عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود ، امام كاظم عليه السلام يا امام رضا عليه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: غذاى داغ، بى بركت است و شيطان در آن، سهيم مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: السُّخونُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره : كأنّ السُّخون بالضمّ ، وهو الحارُّ ، وهو محمول على الحرارة المعتدلة ، وما ورد في ذمّه محمول على ما إذا كان شديد الحرارة. ويحتمل أن يكون المراد نوعا من المرق. قال في القاموس : السُّخْن ـ بالضمّ ـ الحارّ ، والسَّخون : مَرَقٌ يُسَخَّن (بحار الأنوار : ج66 ص402).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَرَكَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص172 ح1480 ، بحار الأنوار : ج66 ص402 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذاى گرم، بابركت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن مُرازِم: بَعَثَ إلَينا أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام بِطَعامٍ سَخِنٍ، فَقالَ: كُلوا قَبلَ أن يَبرُدَ؛ فَإِنَّهُ أطيَبُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص172 ح1481 ، بحار الأنوار : ج66 ص402 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از مُرازم ـ: امام صادق عليه السلام غذاى گرم براى ما فرستاد و فرمود: «تا سرد نشده است، بخوريد؛ زيرا گرم آن، لذيذتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيان-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذكرنا الحديثين الأخيرين تحت عنوان «اجتناب الطعام الحارّ»؛ لبيان أنّ المراد من الروايات الناهية عن الطعام الحارّ هو الحارّ جدّا، لا انتظاره حتّى يبرد تماما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو حديث اخير در زير عنوان «پرهيزكردن از غذاى داغ» براى بيان اين نكته است كه احاديث نهى كننده از خوردن غذاى داغ، نهى از غذاى بسيار داغ است و نه اين كه صبر كنيم تا كاملاً سرد شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-باليمين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 13: الأَكلُ بِاليَمينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 13: غذا خوردن با دست راست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِرَجُلٍ ـ: كُل بِيَمينِكَ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ يَأكُلُ بِشِمالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي : ج1 ص74 ح142.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به مردى ـ: با دست راستت بخور؛ چون شيطان با دست چپش مى خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ أحَدُكُم، فَليَأكُل بِيَمينِهِ، وَليَشرَب بِيَمينِهِ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ يَأكُلُ بِشِمالِهِ، ويَشرَبُ بِشِمالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي : ج4 ص258 ح1800 عن سالم عن أبيه ، سنن أبي داود : ج3 ص349 ح3776 ، سنن الدارمي : ج1 ص529 ح1961 كلاهما عن عبد اللّه بن عمر ، مسند ابن حنبل : ج2 ص214 ح4537 عن أبي بكر بن عبيد اللّه بن بكر عن جدّه ؛ عوالي اللآلي : ج1 ص145 ح75 ، بحار الأنوار : ج66 ص390 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه فردى از شما غذا مى خورد، با دست راستش بخورد و با دست راستش بياشامد؛ چرا كه شيطان، با دست چپش مى خورد و با دست چپش مى آشامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لِيَأكُل أحَدُكُم بِيَمينِهِ، وَليَشرَب بِيَمينِهِ، وَليَأخُذ بِيَمينِهِ، وَليُعطِ بِيَمينِهِ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ يَأكُلُ بِشِمالِهِ، ويَشرَبُ بِشِمالِهِ، ويُعطي بِشِمالِهِ، ويَأخُذُ بِشِمالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1087 ح3266 ، المعجم الأوسط : ج7 ص35 ح6775 نحوه وكلاهما عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج15 ص246 ح40785.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر يك از شما با دست راستش غذا بخورد و با دست راستش بياشامد و با دست راستش بگيرد و با دست راستش بدهد؛ چرا كه شيطان، با دست چپش مى خورد و با دست چپش مى آشامد و با دست چپش مى دهد و با دست چپش مى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عائشة: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُفرِغُ يَمينَهُ لِمَطعَمِهِ ولِحاجَتِهِ، ويُفرِغُ شِمالَهُ لِلاِستِنجاءِ ولِما هُناكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج9 ص525 ح25428 ، كنز العمّال : ج15 ص527 ح42038 نقلاً عن ضياء المقدسي في المختارة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا از دست راستش براى خوردن و انجام دادن كارهايش، و از دست چپش براى طهارت گرفتن و امثال آن استفاده مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عمر بن أبي سلمة: كُنتُ غُلاما في حِجرِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وكانَت يَدي تَطيشُ في الصَّحفَةِ، فَقالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يا غُلامُ! سَمِّ اللّهَ، وكُل بِيَمينِكَ، وكُل ممّا يَليكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَما زالَت تِلكَ طِعمَتي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طِعمتي : أي حالتي في الأكل (النهاية : ج3 ص126«طعم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري : ج5 ص2056 ح5061 ، صحيح مسلم : ج3 ص1599 ح108 وليس فيه ذيله ، مسند ابن حنبل : ج5 ص503 ح16332 وليس فيه صدره إلى «الصحفة» ، كنز العمّال : ج15 ص237 ح40738.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عمر بن ابى سلمه ـ: من كودك بودم و روى زانوى پيامبر خدا نشسته بودم و به هر طرفِ كاسه، دست دراز مى كردم و مى خوردم. پيامبر خدا به من فرمود: «پسر جان! بسم اللّه بگو و با دست راستت و از جلوى خودت بخور». از آن پس، هميشه اين گونه غذا مى خوردم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عمر بن أبي سلمة: دَعاني رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِطَعامٍ يَأكُلُهُ، فَقالَ: اُدنُ، فَسَمِّ اللّهَ عز و جل، وكُل بِيَمينِكَ، وكُل مِمّا يَليكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج5 ص504 ح16338 ، سنن أبي داود : ج3 ص349 ح3777 ، تاريخ بغداد : ج7 ص144 وليس فيهما صدره ، كنز العمّال : ج15 ص237 ح40735.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عمر بن ابى سلمه ـ: پيامبر خدا مشغول خوردن غذايى بود و مرا تعارف به خوردن كرد و فرمود: «نزديك بيا و بسم اللّه بگو و با دست راستت و از جلوى خودت بخور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تصغير-اللقمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 14: تَصغيرُ اللُّقمَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 14: لقمه كوچك برداشتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في بَيانِ آدابِ المائِدَةِ ـ: وأمَّا الأَدَبُ فَتَصغيرُ اللُّقمَةِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج4 ص355 ح5762 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، الخصال : ص486 ح61 عن أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، مكارم الأخلاق : ج2 ص321 ح2656 عن الإمام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، بحار الأنوار : ج66 ص415 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در بيان آداب سفره ـ: از آداب آن، لقمه كوچك برداشتن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: أيضا ـ: وأمَّا التَّأديبُ: فَالأَكلُ مِمّا يَليكَ، وتَصغيرُ اللُّقمَةِ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص359 ح4270 ، الخصال : ص485 ح60 كلاهما عن إبراهيم الكرخي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، المحاسن : ج2 ص248 ح1773 نحوه ، الإقبال : ج1 ص238 ، الدعوات : ص137 ح339 ، بحار الأنوار : ج66 ص413 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام ـ در بيان آداب سفره ـ: آداب سفره، آن است كه از آنچه نزديك به توست، بخورى و لقمه كوچك بردارى.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص518 (الأكل / الفصل السادس / أدب الأكل مع الغير / جوامع آداب التناول).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص519 (آداب غذا خوردن با ديگران / كلّيات آداب غذا خوردن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تجويد-المضغ&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 15: تَجويدُ المَضغِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 15: خوب جويدن غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في بَيانِ آدابِ المائِدَةِ ـ: وأمَّا الأَدَبُ فَتَصغيرُ اللُّقمَةِ، وَالمَضغُ الشَّديدُ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج4 ص355 ح5762 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، الخصال : ص486 ح61 عن أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، مكارم الأخلاق : ج2 ص321 ح2656 عن الإمام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، بحار الأنوار : ج66 ص415 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در بيان آداب سفره ـ: آداب آن، لقمه كوچك برداشتن و خوب جويدن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: من أرادَ ألّا يَضُرَّهُ طَعامٌ فَلا يَأكُل حَتّى يَجوعَ، فَإِذا أكَلَ فَليَقُل: «بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ»، وَليُجِدِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «و ليجيد» ، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَضغَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام:ص60 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام ، بحار الأنوار: ج66 ص380 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس مى خواهد غذايى او را اذيّت نكند، تا گرسنه نشده است، غذا نخورد و موقع خوردن، «بسم اللّه و باللّه» بگويد و نيكو بجَوَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص518 (الأكل / الفصل السادس / أدب الأكل مع الغير / جوامع آداب التناول).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: ص519 (غذا خوردن / فصل ششم / آداب غذا خوردن با ديگران / كلّيات آداب غذا خوردن).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إطالة-الجلوس-على-المائدة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 16: إطالة الجُلوسِ عَلَى المائِدَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 16: طول دادن نشستن بر سر سفره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ المَلائِكَةَ لا تَزالُ تُصَلّي عَلى أحَدِكُم ما دامَت مائِدَتُهُ مَوضوعَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط : ج1 ص308 ح1035 ، مسند إسحاق بن راهويه : ج2 ص454 ح1025 ، تفسير القرطبي : ج6 ص374 كلّها عن عائشة ، نوادر الاُصول : ج1 ص93 وليس فيها «لا تزال» ، كنز العمّال : ج9 ص244 ح25844.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: تا زمانى كه سفره يكى از شما پهن است، فرشتگان بر او درود مى فرستند [و برايش دعا مى كنند].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما عَذَّبَ اللّهُ عز و جل قَوما قَطُّ وهُم يَأكُلونَ، وإنَّ اللّهَ عز و جل أكرَمُ مِن أن يَرزُقَهُم شَيئا ثُمَّ يُعَذِّبَهُم عَلَيهِ، حَتّى يَفرُغوا مِنهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص274 ح1 ، المحجّة البيضاء : ج3 ص14 ، بحار الأنوار : ج66 ص317 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند عز و جل هرگز مردمى را كه در حال خوردن هستند، عذاب نمى كند، و خداوند عز و جل كريم تر از آن است كه چيزى به آنها روزى كند و سپس بر آن عذابشان نمايد، تا آن گاه كه از خوردن آن دست كشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: أطيلُوا الجُلوسَ عَلَى المَوائِدِ؛فَإِنَّها ساعَةٌ لا تُحسَبُ مِن أعمارِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص305 ح968 ، الاختصاص : ص253 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام وفيه «أوقات» بدل «ساعة» ، بحار الأنوار : ج66 ص411 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نشستن بر سر سفره ها را به درازا كشانيد؛ زيرا اين لحظات، از عمر شما به حساب آورده نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زرارة: سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ: ثَلاثَةٌ إن يَعلَمهُنَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر ، وفي جامع أحاديث الشيعة : ج14 ص492 : «إن يعملهنّ» ، وفي وسائل الشيعة : ج2 ص928 ح8040 : «إن تعلّمهنّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنُ كانَت زِيادَةً في عُمُرِهِ وبَقاءَ النِّعمَةِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: وما هُنَّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: تَطويلُهُ في رُكوعِهِ وسُجودِهِ في صَلاتِهِ، وتَطويلُهُ لِجُلوسِهِ عَلى طَعامِهِ إذا طَعِمَ عَلى مائِدَتِهِ، وَاصطِناعُهُ المَعروفَ إلى أهلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج4 ص49 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از زراره ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «سه چيز است كه اگر مؤمن، آن را بداند، موجب افزايش عمر او و پايدارى نعمت برايش مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: آن سه چيز چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «طول دادن ركوع و سجودش در نماز، طول دادن نشستنش بر سر سفره غذا، و نيكى كردن به خانواده اش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: رُوِيَ أنَّ طولَ الجُلوسِ عَلَى المائِدَةِ لا يَصيرُ مِنَ العُمُرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل : ج16 ص234 ح19699 نقلاً عن كتاب التعريف لمحمّد بن أحمد الصفواني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: روايت است كه مدّت نشستن بر سر سفره، از عمر به شمار نمى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;إكرام-الخبز&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 17: إكرامُ الخُبزِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 17: احترام گذاشتن به نان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا يوضَعُ الرَّغيفُ تَحتَ القَصعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص303 ح3 ، المحاسن : ج2 ص420 ح2468 كلاهما عن أبان بن تغلب وح 2469 عن أبي بصير نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص270 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: نان را نبايد زير كاسه گذاشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفضل بن يونس: تَغَدّى عِندي أبُو الحَسَنِ[ الكاظم] عليه السلام، فَجيءَ بِقَصعَةٍ وتَحتَها خُبزٌ، فَقالَ: أكرِمُوا الخُبزَ أن لا يَكونَ تَحتَها. وقالَ لي: مُرِ الغُلامَ أن يُخرِجَ الرَّغيفَ مِن تَحتِ القَصعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص304 ح11 ، المحاسن : ج2 ص420 ح2467 ، بحار الأنوار : ج66 ص426 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضل بن يونس ـ: امام كاظم عليه السلام ناهار نزد ما بود. كاسه اى را كه زير آن قرص نانى بود، آوردند. فرمود: «به نان احترام بگذاريد و آن را زير كاسه قرار ندهيد» و به من فرمود: «به اين پسر بگو نان را از زير كاسه بردارد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكل-ما-يسقط-من-الخوان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 18: أكلُ ما يَسقُطُ من الخِوانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 18: خوردن ريزه هاى افتاده از سفره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الَّذي يَسقُطُ مِنَ المائِدَةِ مُهورُ حورِ العينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج2 ص34 ح68 ، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام : ص101 ح43 بزيادة «فكلوه» في آخره وكلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام ، مكارم الأخلاق : ج1 ص306 ح972 عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، الدعوات : ص139 ح344 ، بحار الأنوار : ج66 ص433 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آنچه در اطراف سفره مى افتد، مَهريه حور العين است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن تَتَبَّعَ ما سَقَطَ مِنَ السُّفرَةِ غُفِرَ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع الزوائد : ج5 ص41 ح7977 نقلاً عن البزّار والطبراني عن عبد اللّه بن اُمّ حرام ، كنز العمّال : ج15 ص240 ح40750 نقلاً عن الحاكم في الكنى وص 245 ح40777 نقلاً عن المعجم الكبير وفيه «أكل» بدل «تتبّع».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس ريزه هاى افتاده از سفره را برچيند، آمرزيده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَنِ التَقَطَ الطَّعامَ السّاقِطَ غَفَرَ اللّهُ ذُنوبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج15 ص253 ح40825 نقلاً عن أبي الشيخ عن نبيشة الخير&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس غذاهاى افتاده [در اطراف سفره] را بردارد، خداوند، گناهانش را مى آمرزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ مِمّا يَسقُطُ مِنَ الخِوانِ، نُفِيَ عَنهُ الفَقرُ، ونُفِيَ عَن وَلَدِهِ الحُمقُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد : ج4 ص91 الرقم 1734 ، تاريخ دمشق : ج69 ص170 ح13738 كلاهما عن ابن عبّاس ، كنز العمّال : ج15 ص252 ح40823.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس ريزه هايى را كه از سفره مى افتند، بخورد، فقر از خودش و حماقت از فرزندانش زدوده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أكلُ ما يَسقُطُ مِنَ الخِوانِ يَزيدُ في الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال : ص505 ح2 عن سعيد بن علاقة ، مشكاة الأنوار : ص230 ح645 ، روضة الواعظين : ص499 ، بحار الأنوار : ج66 ص432 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خوردن ريزه هايى كه اطراف سفره مى افتند، روزى را زياد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كُلوا ما يَسقُطُ مِنَ الخِوانِ؛ فَإِنَّهُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ بِإِذنِ اللّهِ عز و جل لِمَن أرادَ أن يَستَشفِيَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص300 ح1 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام ، الخصال : ص613 ح10 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، المحاسن : ج2 ص228 ح1693 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص&lt;/span&gt;433 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ريزه هايى را كه اطراف سفره مى افتند، بخوريد كه به خواست خداوند عز و جل، براى كسى كه آن را به نيّت شفا بخورد، شفاى هر دردى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: مَن أكَلَ في مَنزِلِهِ طَعاما فَسَقَطَ مِنهُ شَيءٌ فَليَتَناوَلهُ، ومَن أكَلَ في الصَّحراءِ أو خارِجا فَليَترُكهُ لِطائِرٍ أو سَبُعٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص298 ح15 وص 301 ح8 ، المحاسن : ج2 ص229 ح1697 كلّها عن معمّر بن خلّاد ، بحار الأنوار : ج66 ص429 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: هر كس در منزلش غذا مى خورد و چيزى از آن [بر سفره] مى ريزد، آن را بخورد، و هر كس در صحرا يا بيرون غذا مى خورد، ريزه هايش را براى پرندگان و يا درندگان بگذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن محمّد بن الوليد الكرمانيّ: أكَلتُ بَينَ يَدَي أبي جَعفَرٍ الثّاني عليه السلام، حَتّى إذا فَرَغتُ ورُفِعَ الخِوانُ، ذَهَبَ الغُلامُ يَرفَعُ ما وَقَعَ مِن فُتاتِ الطَّعامِ، فَقالَ لَهُ: ما كانَ في الصَّحراءِ فَدَعهُ ولَو فَخِذَ شاةٍ، وما كانَ في البَيتِ فَتَتَبَّعهُ وَالقُطهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص356 ح4257 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص306 ح973 ، الخرائج والجرائح : ج1 ص389 ح17 ، بحار الأنوار : ج66 ص430 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از محمّد بن وليد كرمانى ـ: در خدمت امام جواد عليه السلام غذا تناول كردم و چون غذا خوردنم تمام شد و سفره را برداشتند، غلام رفت كه ريزه هاى افتاده غذا را بردارد. پس به او فرمود: «آنچه را [از ريزه هاى غذا] در بيابان است، رها كن، حتّى اگر ران گوسفندى باشد، و آنچه را در خانه است، بياب و بردار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-القيام-عن-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 19: عَدَمُ القِيامِ عَنِ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 19: بلند نشدن از سر سفره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا وُضِعَتِ المائِدَةُ، فَلا يَقومُ رَجُلٌ حَتّى تُرفَعَ المائِدَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1096 ح3295 ، تهذيب الكمال : ج16 ص348 الرقم 3682 ، الفردوس : ج5 ص114 ح7648 كلاهما نحوه وكلّها عن ابن عمر ، كنز العمّال : ج9 ص251 ح25889.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه سفره پهن شد، انسان نبايد برخيزد، تا سفره جمع شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن عائشة: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله نَهى أن يُقامَ عَنِ الطَّعامِ حَتّى يُرفَعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1095 ح3294 ، تاريخ دمشق : ج60 ص379 ح12486 ، كنز العمّال : ج15 ص259 ح40861.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا نهى فرمود از اين كه از سر سفره برخيزند، تا اين كه سفره جمع شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عنه [أيِ الإِمامِ الصّادِق] عليه السلام أنَّهُ كَرِهَ القِيامَ عَنِ الطَّعامِ. وكانَ رُبَّما دَعا بَعضَ عَبيدِهِ، فَيُقالُ: هُم يَأكُلونَ، فَيَقولُ: دَعوهُم حَتّى يَفرُغوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص120 ح408 ، بحار الأنوار : ج66 ص413 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: روايت شده است كه امام صادق عليه السلام خوش نداشت از سر سفره [تا زمانى كه پهن است، ]برخيزد. گاه، يكى از غلامانش را صدا مى زد و چون مى گفتند: آنها (غلامان) مشغول غذا خوردن هستند، مى فرمود: «بگذاريد غذايشان را تمام كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإمساك-قبل-الشبع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 20: الإِمساكُ قَبلَ الشِّبَعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 20: دست كشيدن از غذا پيش از سير شدن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُل وأنتَ تَشتَهي، وأمسِك وأنتَ تَشتَهي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ : ص2 ، طبّ الإمام الرضا عليه السلام : ص16 نحوه وليس فيه صدره ، بحار الأنوار : ج62 ص290.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: زمانى كه اشتها دارى، غذا بخور و هنوز كه اشتها دارى، دست از خوردن بكش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أرادَ ألّا يَضُرَّهُ طَعامٌ فَلا يَأكُل حَتّى يَجوعَ... وَليَكُفَّ عَنِ الطَّعامِ وهُوَ يَشتَهيهِ، وَليَدَعهُ وهُوَ يَحتاجُ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام : ص60 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص380 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس مى خواهد غذا او را اذيّت نكند، تا گرسنه نشده است، غذا نخورد... و زمانى كه هنوز اشتها دارد، دست از خوردن بكشد، و تا هنوز به آن نياز دارد، رهايش كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِكُمَيلِ ـ: يا كُمَيلُ، لا توقِرَنَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوقَرَ راحلتَه : أي حمَّلها وِقرا ؛ وهو الحمل الثقيل (تاج العروس : ج7 ص596«وقر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعِدَتَكَ طَعاما، ودَع فيها لِلماءِ مَوضِعا ولِلرّيحِ مَجالاً، ولا تَرفَع يَدَكَ مِنَ الطَّعامِ إلّا وأنتَ تَشتَهيهِ، فَإِن فَعَلتَ ذلِكَ فَأَنتَ تَستَمرِئُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَرَأ الطعامُ واستَمَرأَ فهو مَرِيء : أي هَنِيء حَميد المغَبَّة (تاج العروس : ج1 ص247«مرأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ صِحَّةَ الجِسمِ مِن قِلَّةِ الطَّعامِ وقِلَّةِ الماءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول : ص172 ، بشارة المصطفى : ص25 عن كميل ، بحار الأنوار : ج66 ص425 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش به كميل بن زياد ـ: اى كميل! معده ات را از غذا سنگين مكن و در آن، جايى براى آب، و فضايى براى هوا بگذار و هنوز كه اشتها دارى، دست از خوردن بدار، كه اگر به اين دستور عمل كنى، غذا گوارايت مى شود (تو را اذيّت نمى كند)؛ زيرا سلامت جسم، در گرو كم خوردن غذا و كم نوشيدن آب است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: مَن أكَلَ الطَّعامَ عَلَى النَّقاءِ، وأجادَ الطَّعامَ تَمَضُّغا، وتَرَكَ الطَّعامَ وهُوَ يَشتَهيهِ، ولَم يَحبِسِ الغائِطَ إذا أتى، لَم يَمرَض إلّا مَرَضَ المَوتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص314 ح1003 ، بحار الأنوار : ج66 ص422 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس غذاى تميز (سالم) بخورد و غذا را خوب بجوَد و در حالى كه هنوز اشتها دارد، دست از خوردن بكشد و هر گاه غائطش گرفت، آن را نگه ندارد، جز مرض مرگ، بيمارى ديگرى به سراغش نمى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عَلَيكُم بِالقَصدِ في المَطاعِمِ؛ فَإِنَّهُ أبعَدُ مِنَ السَّرَفِ، وأصَحُّ لِلبَدَنِ، وأعوَنُ عَلَى العِبادَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج4 ص301 ح6153 ، عيون الحكم والمواعظ : ص341 ح5833.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در باره خوراكى ها ميانه روى كنيد؛ چرا كه اين، از اسراف به دورتر است و بدن را سالم تر نگه مى دارد و به عبادت، بيشتر كمك مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: مَن أخَذَ الطَّعامَ زِيادَةً لَم يُفِدهُ، ومَن أخَذَ بِقَدرٍ لا زِيادَةٍ عَلَيهِ ولا نَقصٍ غَذّاهُ ونَفَعَهُ، وكَذلِكَ الماءُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَسَبيلُكَ أن تَأخُذَ مِنَ الطَّعامِ مِن كُلِّ صِنفٍ مِنهُ في إبّانِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إبّانُ كلِّ شيء : وقته وحينه الّذي يكون فيه (لسان العرب : ج13 ص4«أبن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَارفَع يَدَكَ مِنَ الطَّعامِ وبِكَ إلَيهِ بَعضُ القَرَمِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَرَم : شِدّة الشهوةِ إلى اللحم ، ثم كثر حتى قالوا مثلاً بذلك : قَرِمتُ إلى لقائكَ (لسان العرب : ج12 ص473 «قرم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ أصَحُّ لِبَدَنِكَ، وأذكى لِعَقلِكَ، وأخَفُّ عَلى نَفسِكَ إن شاءَ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه السلام : ص14 ، بحار الأنوار : ج62 ص311.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: هر كس زياد غذا بخورد، سودش نمى بخشد، و هر كس به اندازه بخورد، نه بيشتر و نه كمتر، آن خوراك، او را تغذيه مى كند و سودش مى رساند، و همين طور است آب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس روش درست، آن است كه از هر نوع خوراكى، در هنگام (فصل) آن بخورى و هنوز كه اندكى اشتها دارى، دست از خوردنش بدارى؛ زيرا اين كار، به خواست خداوند، بدنت را سالم تر، ذهنت را هوشيارتر، و جانت را سبك تر مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ثالثا-ما-لا-ينبغي-فعله-عند-التناول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثالثا: ما لا يَنبَغي فِعلُهُ عِندَ التَّناوُلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم. كارهايى كه هنگام خوردن نبايد انجام داد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإسراف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 21: الإِسرافُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 21: اسراف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَكُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلَا تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأعراف : 31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بخوريد و بياشاميد و اسراف نكنيد، كه خداوند، اسرافكاران را دوست ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَهُوَ الَّذِى أَنشَأَ جَنَّاتٍ مَّعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُواْ مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَءَاتُواْ حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأنعام : 141. والمعروشات : أي مرفوعات على ما تحملها ، يقال : عرشتُ الكرمَ : إذا جعلت تحته قَصبا وأشباهه ليمتدّ عليه (مجمع البحرين : ج2 ص1191 «عرش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و اوست كسى كه باغ هايى با داربست و بدون داربست، و خرمابُن، و كشتزار با ميوه هاى گوناگون آن، و زيتون، و انار، مشابه يكديگر و نامشابه، پديد آورد. از ميوه آن، چون ثمر داد، بخوريد و حقّ [بينوايان از] آن را روز بهره بردارى از آن بدهيد؛ ولى زياده روى مكنيد، كه او اسرافكاران را دوست ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُلوا وَاشرَبوا وتَصَدَّقوا وَالبَسوا، ما لَم يُخالِطهُ إسرافٌ أو مَخيلَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مخيلة : أي كبْرٌ ، والخُيَلاء : الكِبْر والعُجب (النهاية : ج2 ص93«خيل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1192 ح3605 ، سنن النسائي : ج5 ص79 ، مسند ابن حنبل : ج2 ص600 ح6707 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص150 ح7188 نحوه وكلّها عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه ، كنز العمّال : ج15 ص246 ح40784.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بخوريد و بياشاميد و صدقه دهيد و بپوشيد، به شرط آن كه با اسراف يا تكبّر آميخته نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ مِنَ السَّرَفِ أن تَأكُلَ كُلَّ مَا اشتَهَيتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1112 ح3352 ، شُعب الإيمان : ج5 ص46 ح5721 كلاهما عن أنس ، كنز العمّال : ج15 ص263 ح40886.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از مصاديق اسراف، آن است كه هر چه مى خواهى، بخورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن ياسر الخادم: أكَلَ الغِلمانُ يَوما فاكِهَةً ولَم يَستَقصوا أكلَها ورَمَوا بِها، فَقالَ لَهُم أبُو الحَسَنِ عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الظاهر أنّه الإمام الرضا عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: سُبحانَ اللّهِ! إن كُنتُمُ استَغنَيتُم فَإِنَّ اُناسا لَم يَستَغنوا، أطعِموهُ مَن يَحتاجُ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص297 ح8 ، المحاسن : ج2 ص224 ح1674 عن نادر الخادم ، دعائم الإسلام : ج2 ص115 ح381 عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص118 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ياسر خادم ـ: روزى، غلامان، ميوه اى خوردند و آن را تا آخرش نخوردند و دور انداختند. ابو الحسن عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود ، امام رضا عليه السلام است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به آنان فرمود: «عجبا! اگر شما نياز نداريد، مردمانى هستند كه نيازمندند. آن را به كسانى كه بدان نيازمندند، بدهيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 22: ذَمُّ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 22: بد گفتن از غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن أبي هريرة: ما رَأَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عابَ طَعاما قَطُّ، كانَ إذَا اشتَهاهُ أكَلَهُ، وإن لَم يَشتَهِهِ سَكَتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج3 ص1633 ح188 ، مسند ابن حنبل : ج3 ص415 ح9512 ، سنن أبي داود : ج3 ص346 ح3763 وفيه «و إن كرهه تركه» بدل «و إن لم يشتهه سكت» ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1085 ح3259 ، صحيح ابن حبّان : ج14 ص348 ح6436 كلاهما نحوه&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از ابو هريره ـ: هرگز نديدم كه پيامبر خدا غذايى را نكوهش كند؛ [بلكه] اگر آن را دوست داشت، مى خورد و اگر دوست نمى داشت، سكوت مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كُفرٌ بِالنِّعَمِ أن يَقولَ الرَّجُلُ: أكَلتُ الطَّعامَ كَذا وكَذا فَضَرَّني.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار : ص385 ح18 ، المحاسن : ج2 ص238 ح1733 ، فقه الرضا : ص347 وليس فيه «كذا وكذا» ، بحار الأنوار : ج66 ص337 ح32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: كفران نعمت است كه انسان بگويد: فلان غذا و بَهمان غذا را خوردم و اذيّتم كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النفخ-في-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 23: النَّفخُ في الطَّعامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 23: فوُت كردن در غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: النَّفخُ في الطَّعامِ يَذهَبُ بِالبَرَكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص313 ح998 ؛ تاريخ أصبهان : ج1 ص415 ح787 ، إحياء العلوم : ج5 ص282 ، الفردوس : ج4 ص309 ح6906 والثلاثة الأخيرة عن عائشة&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: فوُت كردن (دميدن) در غذا، بركت را [از آن] مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في ذِكرِ مَناهِي النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: نَهى أن يُنفَخَ في طَعامٍ أو شَرابٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج4 ص9 ح4968 ، الأمالي للصدوق : ص512 ح707 كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص400 ح1 ؛ مسند ابن حنبل : ج1 ص662 ح2818 وص 765 ح3366 ، المعجم الكبير : ج11 ص235 ح11789&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;والثلاثة الأخيرة عن ابن عبّاس ، كنز العمّال : ج15 ص294 ح41069.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان نهى هاى پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: از فوت كردن در غذا يا نوشيدنى، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن ابن عبّاس: نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أن يُتَنَفَّسَ في الإِناءِ، أو يُنفَخَ فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود : ج3 ص338 ح3728 ، سنن الترمذي : ج4 ص304 ح1888 ، مسند ابن حنبل : ج1 ص473 ح1907 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1094 ح3288 نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص294 ح41070 ؛ عوالي اللآلي : ج1 ص170 ح194.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر خدا از رساندنِ بازْدم به ظرف خوراك يا دميدن در آن، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا يَنفُخُ الرَّجُلُ في مَوضِعِ سُجودِهِ، ولا يَنفُخُ في طَعامِهِ، ولا في شَرابِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال : ص613 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، تحف العقول : ص102 ، بحار الأنوار : ج66 ص458 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: انسان نبايد در محلّ سجده اش يا در غذايش و يا در نوشيدنى اش فوت كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: يُكرَهُ النَّفخُ في الرُّقى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرُّقَى : جمع رُقْيَة ؛ وهي العُوذة (القاموس المحيط : ج4 ص336«رقي»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالطَّعامِ ومَوضِعِ السُّجودِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال : ص158 ح203 عن الحسين بن مصعب ، بحار الأنوار : ج66 ص400 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دميدن در تعويذ و غذا و محلّ سجده، مكروه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَنِ الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام أنَّهُ رَخَّصَ في النَّفخِ في الطَّعامِ وَالشَّرابِ، وقالَ: إنَّما يُكرَهُ ذلِكَ لِمَن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ مَعَهُ غَيرُهُ؛ كَي لا يَعافَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عافَ الشيء يَعافه؛ إذا كرِهه من طعامٍ أو شراب (العين : ص595 «عيف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص118 ح395 ، بحار الأنوار : ج66 ص403 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;329.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: از امام صادق عليه السلام روايت شده است كه ايشان دميدن در غذا و نوشيدنى را اجازه داد و فرمود: «اين كار براى كسى كه ديگرى با او [هم غذا] باشد، مكروه است، براى اين كه باعث اشمئزاز وى نشود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: عن بكّار بن أبي بكر الحَضرَميّ عن أبي عَبدِاللّهِ عليه السلام ـ في الرَّجُلِ يَنفُخُ في القَدَحِ ـ قالَ: لا بَأسَ، وإنَّما يُكرَهُ ذلِكَ [إذا كانَ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين سقط من الطبعة المعتمدة للمصدر ، وأثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعَهُ غَيرُهُ؛ كَراهِيَةَ أن يَعافَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «يعاقبه» ، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وعَنِ الرَّجُلِ يَنفُخُ في الطَّعامِ، قالَ: ألَيسَ إنَّما يُريدُ يَبرُدُهُ؟ قالَ: نَعَم. قالَ: لا بَأسَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع : ص518 ح1 ، بحار الأنوار : ج66 ص401 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;330.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از بكّار بن ابى بكر حضرمى، در باره فوت كردن در كاسه ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «اشكالى ندارد. اين كار، زمانى مكروه است كه ديگرى با او [هم سفره يا هم كاسه] باشد؛ چون ممكن است موجب اشمئزاز وى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز در باره دميدن شخص در غذا سؤال شد. فرمود: «براى سرد شدن غذا اين كار را مى كند؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اشكالى ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-بالشمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 24: الأَكلُ بِالشِّمالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 24: غذا خوردن با دست چپ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الأَكلُ بِالشِّمالِ مِنَ الجَفا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَفا ـ يُقصَر ويُمَدّ ـ : خِلاف البِرّ ، نقيض الصِّلة (لسان العرب : ج14 ص148«جفا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات : ص162 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;331.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذا خوردن با دست چپ، از بى آدابى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تَأكُلوا بِالشِّمالِ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ يَأكُلُ بِالشِّمالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج3 ص1598 ح104 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1088 ح3268 ، مسند ابن حنبل : ج5 ص91 ح14593 كلّها عن جابر ، صحيح ابن حبّان : ج12 ص34 ح5229 عن سالم بن عبد اللّه عن أبيه نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص261 ح40872.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;332.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با دست چپ غذا نخوريد؛ چون شيطان با دست چپ مى خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ بِشِمالِهِ أكَلَ مَعَهُ الشَّيطانُ، ومَن شَرِبَ بِشِمالِهِ شَرِبَ مَعَهُ الشَّيطانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج9 ص355 ح24533 ، المعجم الأوسط : ج1 ص96 ح292 كلاهما عن عائشة ، كنز العمّال : ج15 ص262 ح40876.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;333.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس با دست چپش غذا بخورد، شيطان با او هم كاسه مى شود، و هر كس با دست چپش بياشامد، شيطان با او مى آشامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ أحَدُكُم فَلا يأكُلُ بِشِمالِهِ، وإذا شَرِبَ فَلا يَشرَبُ بِشِمالِهِ، وإذا أخَذَ فَلا يَأخُذُ بِشِمالِهِ، وإذا أعطى فَلا يُعطي بِشِمالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج7 ص108 ح19437 وج 8 ص389 ح22719 كلاهما عن عبد اللّه بن أبي طلحة ، صحيح ابن حبّان : ج12 ص30 ح5226 عن سالم عن أبيه نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص262 ح40878.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;334.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: وقتى يكى از شما غذا مى خورد، با دست چپش نخورد و وقتى مى آشامد، با دست چپش نياشامد و وقتى مى گيرد، با دست چپش نگيرد و وقتى مى دهد، با دست چپش ندهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن جابر: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله نَهى أن يَأكُلَ الرَّجُلُ بِشِمالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج3 ص1661 ح70 ، الموطّأ : ج2 ص922 ح5 ، مسند ابن حنبل : 4 ص404 ح13095 عن أنس ؛ مكارم الأخلاق : ج2 ص306 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام ، دعائم الإسلام : ج2 ص119 ح399 ، بحار الأنوار : ج66 ص389 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;335.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از جابر ـ: پيامبر خدا از اين كه انسان با دست چپش غذا بخورد، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن جُرهُد: أنَّهُ أتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله وبَينَ يَدَيهِ طَعامٌ، فَأَدنى جُرهُدٌ يَدَهُ الشِّمالَ لِيَأكُلَ وكانَتِ اليُمنى مُصابَةً، فَقالَ: كُل بِاليَمينِ. فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ إنَّها مُصابَةٌ! فَنَفَثَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّفث : شبيه بالنفخ ، وهو أقلّ من التَّفل ؛ لأنّ التَّفل لا يكون إلّا ومعه شيء من الرِّيق (النهاية : ج5 ص88«نفث»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَما شَكا حَتّى ماتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير : ج2 ص273 ح2151 ، الإصابة : ج1 ص581 الرقم 1134 نحوه ، كنز العمّال : ج12 ص368 ح35381 ؛ الخرائج والجرائح : ج1 ص54 ح86 ، المناقب لابن شهرآشوب : ج1 ص118 كلاهما نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص388 ح21 وراجع : دلائل النبوّة للبيهقي&lt;/span&gt; : &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج6 ص238.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;336.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ در باره جُرهُد ـ: خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و جلوى ايشان غذايى بود. جرهد، دست چپش را پيش برد كه بخورد؛ چون دست راستش صدمه ديده بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «با دست راست بخور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اى پيامبر خدا! دست راستم صدمه ديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا روى دست او دميد و از آن پس، جرهد تا زنده بود، دستش درد نگرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَأكُل بِاليَسارِ وأنتَ تَستَطيعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص272 ح2 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص93 ح403 ، المحاسن : ج2 ص243 ح1755 كلّها عن أبي بصير ، بحار الأنوار : ج66 ص387 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;337.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: تا جايى كه مى توانى، با دست چپ غذا نخور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سماعة عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سأَلتُهُ عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَأكُلُ بِشِمالِهِ أو يَشرَبُ بِها، فَقالَ: لا يَأكُل بِشِمالِهِ، ولا يَشرَب بِشِمالِهِ، ولا يَتَناوَل بِها شَيئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص272 ح3 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص93 ح404 ، المحاسن : ج2 ص243 ح1753 ، دعائم الإسلام : ج2 ص119 ح400 نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص387 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;338.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعه ـ: از امام صادق عليه السلام در باره مردى كه با دست چپش غذا مى خورَد يا آب مى نوشد، سؤال كردم. فرمود: «با دست چپش نخورد و با دست چپش نياشامد و با آن، چيزى بر ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-بالإصبع-والإصبعين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 25: الأَكلُ بِالإِصبَعِ وَالإِصبَعَينِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 25: غذا خوردن با يك يا دو انگشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الأَكلُ بِإِصبَعٍ واحِدَةٍ أكلُ الشَّيطانِ، وَالأَكلُ بِالاِثنَينِ أكلُ الجَبابِرَةِ، وبِالثَّلاثِ أكلُ الأَنبِياءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص2 ، بحار الأنوار : ج62 ص290 ؛ كنز العمّال : ج15 ص260 ح40866 نقلاً عن أبي محمّد الغطريف في جزئه وابن النجّار عن أبي هريرة&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;339.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذا خوردن با يك انگشت، غذا خوردن شيطان است و غذا خوردن با دو انگشت، غذا خوردن متكبّران است و با سه انگشت، غذا خوردن پيامبران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول عن ابن عبّاس: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: لا تَأكُلوا بِهاتَينِ ـ وأشارَ بِالإِبهامِ والمُشيرَةِ ـ وقالَ: كُلوا بِثَلاثٍ؛ فَإِنَّها سُنَّةٌ، ولا تَأكُلوا بِخَمسٍ؛ فَإِنَّها إكلَةُ الأَعرابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول : ج1 ص101 ، سير أعلام النبلاء : ج8 ص525 نحوه من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام ، كنز العمّال : ج15 ص262 ح40879.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;340.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول ـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر خدا به انگشت شَست و نشانه اش اشاره كرد و فرمود: «با اين دو غذا نخوريد» و فرمود: «با سه انگشت، غذا بخوريد كه اين، سنّت است، و با پنج انگشت نخوريد؛ زيرا غذا خوردن با پنج انگشت، غذا خوردن باديه نشينان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: عن أبي خديجة عن أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام أنَّهُ كانَ يَجلِسُ جِلسَةَ العَبدِ، ويَضَعُ يَدَهُ عَلَى الأَرضِ، ويَأكُلُ بِثَلاثِ أصابِعَ، وأنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ يَأكُلُ هكَذا، لَيسَ كَما يَفعَلُ الجَبّارونَ؛ أحَدُهُم يَأكُلُ بِإِصبَعَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص297 ح6 ، المحاسن : ج2 ص224 ح1677 ، دعائم الإسلام : ج2 ص119 ح402 نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص412 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;341.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو خديجه ـ: امام صادق عليه السلام مثل بنده مى نشست، و دستش را روى زمين مى گذاشت، و با سه انگشت غذا مى خورد و [مى فرمود: ]«پيامبر خدا اين گونه غذا مى خورد، نه چنان كه متكبّران مى خورند. آنها با دو انگشت، غذا مى خورند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رفع-الصوت-بالجشاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 26: رَفعُ الصَّوتِ بِالجُشاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 26: آروغ زدن با صداى بلند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا تَجَشَّأتُم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجَشّأ الإنسان تَجَشُّؤا ، والاسم الجُشاء ؛ وهو صوتٌ مع ريح يحصل من الفم عند حصول الشِّبَع (المصباح المنير : ص102 «جشأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلا تَرفَعوا جُشاءَكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص269 ح6 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص92 ح396 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام ، المحاسن : ج2 ص233 ح1714 عن النوفلي وكلاهما بزيادة «إلى السماء» في ذيل الحديث ، بحار الأنوار : ج76 ص56 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;342.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه آروغ مى زنيد، صدايتان را به آروغ، بلند نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سَمِعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله رَجُلاً يَتَجَشَّأُ، فَقالَ: يا عَبدَ اللّهِ، قَصِّر مِن جُشائِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص234 ح1716 ، بحار الأنوار : ج66 ص339 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;343.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا صداى آروغ زدن مردى را شنيد. فرمود: «اى بنده خدا! آهسته آروغ بزن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص390 (الأكل / الفصل الرابع / مضارّ النهم الباطنيّة / جوع يوم القيامة).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص391 (غذا خوردن / فصل چهارم / ضررهاى معنوى پرخورى / گرسنگى روز قيامت).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;نهك-العظام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 27: نَهكُ العِظامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 27: زياد پاك كردنِ استخوان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تُمَشمِشوا مُشاشَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُشاش : رؤوس العظام الليّنة الّتي يمكن مضغها. ومَشْمَشَهُ : مصّه ممضوغا (لسان العرب : ج6 ص347 «مشش»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَّيرِ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ السِّلَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج15 ص264 ح40889 نقلاً عن ابن النجّار عن مرثد بن عبد اللّه البرني&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;344.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نرمه هاى سر استخوان پرندگان را نخوريد؛ چون موجب بيمارى سل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن الهيثم عن أبيه: صَنَعَ لَنا أبو حَمزَةَ طَعاما ونَحنُ جَماعةٌ، فَلَمّا حَضَرنا رَأى رَجُلاً يَنهَكُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّهكُ : المُبالَغَة في كلّ شيء ، ونَهَكَ من الطعامِ : بالَغَ في أكله (القاموس المحيط : ج3 ص322 «نهك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَظما، فَصاحَ بِهِ فَقالَ: لا تَفعَل؛ فَإِنّي سَمِعتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليه السلام يَقولُ: لا تَنهَكُوا العِظامَ؛ فَإِنَّ فيها لِلجِنِّ نَصيبا، وإن فَعَلتُم ذَهَبَ مِنَ البَيتِ ما هُوَ خَيرٌ مِن ذلِكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره : قال الوالد قدس سره : ينهَك عظما ؛ أي يُخرج مخّه ، أو يستأصل لحمه ، أو الأعمّ (بحار الأنوار : ج66 ص426).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص322 ح1 ، كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص350 ح4230 عن عليّ بن أسباط عن أبيه ، المحاسن : ج2 ص264 ح1839 ، بحار الأنوار : ج66 ص426 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;345.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن هيثم، از پدرش ـ: ابو حمزه براى جمعى از ما غذايى پخت و چون غذا را آوردند، مشاهده كرد كه يكى از ما استخوانى را سخت پاك مى كند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخت پاك كردن استخوان ، به معناى خارج كردن مغز آن يا خوردن و لُخت كردن تمام گوشت آن ، و يا اعم از هر دو است (ر.ك : بحار الأنوار : ج66 ص426).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرياد زد: اين كار را نكن؛ چون از امام زين العابدين عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «استخوان ها را سخت پاك نكنيد؛ چرا كه براى جنّيان نيز در استخوان، سهمى است و اگر چنين كنيد، چيزى از خانه مى رود كه از اين (پاك شده استخوان)، عزيزتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن محمّد بن مسلم عن الإمام الباقر عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عليه السلام عَنِ العَظمِ أنهَكُهُ؟ قالَ: نَعَم&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره : يمكن حمله على نَهْكٍ لا يصل إلى حدّ الاستئصال ، مع أنّ التجويز لا ينافي الكراهة (بحار الأنوار : ج66 ص427).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص265 ح1840 ، بحار الأنوار : ج66 ص427 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;346.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از امام باقر عليه السلام پرسيدم: آيا مى توانم استخوان را كاملاً تميز كنم [و هر چه گوشت و مغز دارد، بخورم]؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيان-2&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا الجواب يدلّ على جواز نهك العظام، فلا ينافي الكراهة الّتي تدلّ عليها الروايات السابقة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين جواب، بر جواز تميز كامل كردن استخوان دلالت مى كند. بنا بر اين، با كراهتى كه احاديثِ پيش تر بر آن دلالت داشتند، منافاتى ندارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى رحمه الله مى گويد : مى توان اين روايت را بر مكيدن حمل كرد كه به حدّ لخت كردن كامل استخوان نرسد. وانگهى ، تجويز ، منافاتى با كراهت ندارد (بحار الأنوار : ج66 ص427).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشرب-أثناء-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 28: الشُّربُ أثناء الطَّعامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 28: آب خوردن در بين غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: مَن أرادَ ألّا تُؤذِيَهُ مَعِدَتُهُ فَلا يَشرَب عَلى طَعامِهِ ماءً حَتّى يَفرُغَ مِنهُ، ومَن فَعَلَ ذلِكَ رَطِبَ بَدَنُهُ، وضَعُفَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «وضعف» ، وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَعِدَتُهُ، ولَم تَأخُذِ العُروقُ قُوَّةَ الطَّعامِ؛ لِأَنَّهُ يَصيرُ في المَعِدَةِ فِجّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفِجّ ـ بالكسر ـ من كلّ شيء : ما لم ينضج ، والنَّيءُ من الفواكِه. وبطِّيخ فِجٌّ : إذا كان صلبا غير نضيج (تاج العروس : ج3 ص450«فجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا صُبَّ الماءُ عَلَى الطَّعامِ أوَّلاً فَأَوَّلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه السلام : ص35 ، بحار الأنوار : ج62 ص323.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;347.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: هر كس مى خواهد ناراحتى معده نگيرد، روى غذا (لقمه) آب نخورد تا آن كه غذايش را تمام كند، و هر كه چنين كند (در بين غذا آب بخورد)، بدنش به رطوبت مى گرايد و معده اش ضعيف مى شود و رگ ها نيروى غذا را جذب نمى كنند؛ زيرا اگر روى غذا پياپى آب ريخته شود، آن غذا در معده خام مى ماند (به درستى هضم نمى شود).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شرب-الماء-على-اللحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 29: شُربُ الماءِ على اللَّحمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 29: نوشيدن آب پس از خوردن گوشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا أكَلَ اللَّحمَ لا يَعجَلُ بِشُربِ الماءِ، فَقالَ لَهُ بَعضُ أصحابِهِ مِن أهلِ بَيتِهِ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أقَلَّ شُربَكَ لِلماءِ عَلَى اللَّحمِ!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: لَيسَ أحَدٌ يَأكُلُ هذَا الوَدَكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَدَك : الدَّسَم (القاموس المحيط : ج3 ص322«الوَدَك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ يَكُفُّ عَن شُربِ الماءِ إلى آخِرِ الطَّعامِ إلَا استَمرَأَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات : ص161 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;348.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا هر گاه گوشت مى خورد، بلافاصله آب نمى نوشيد. يكى از اصحاب از اهل بيتش گفت: اى پيامبر خدا! شما چه قدر كم، روى گوشت، آب مى خوريد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر يك از شما اين چربى را بخورد و تا آخر غذا از نوشيدن آب خوددارى ورزد، آن غذا خوب گوارش مى شود و او را اذيّت نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-على-الشبع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 30: الأَكلُ عَلَى الشِّبَعِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 30: خوردن از روى سيرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في وَصاياهُ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، أربَعَةٌ يَذهَبنَ ضِياعا: الأَكلُ عَلَى الشِّبَعِ، وَالسِّراجُ في القَمَرِ، وَالزَّرعُ في السَّبَخَةِ، وَالصَّنيعَةُ عِندَ غَيرِ أهلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج4 ص373 ح5762 عن أنس بن محمّد عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، الخصال : ص264 ح143 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وص 263 ح142 عن عليّ بن الحكم عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه ، مكارم الأخلاق : ج2 ص335 ح2656 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، تحف العقول : ص9 وفيه «ضلالاً» بدل «ضياعا» ، بحار الأنوار : ج66 ص332 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;349.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در توصيه هاى خويش به على عليه السلام ـ: اى على! چهار كار، هَدَر است: خوردن از روى سيرى، چراغ افروختن در شب مهتابى، كِشتن در شوره زار، و خوبى كردن به نااهلش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الأَكلُ عَلَى الشِّبَعِ يورِثُ البَرَصَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق : ص636 ح854 عن عبد الحميد بن عوّاض الطائي عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام ، الكافي : ج6 ص269 ح7 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص93 ح399 ، المحاسن : ج2 ص232 ح1710 كلّها عن عبداللّه بن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام ، الدعوات : ص&lt;/span&gt;139 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح348 عن الإمام الصادق عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص331 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;350.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوردن از روى سيرى، موجب پيسى مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: خَمسُ خِصالٍ تورِثُ البَرَصَ: النّورَةُ يَومَ الجُمُعَةِ ويَومَ الأَربِعاءِ، وَالتَّوَضّي وَالاِغتِسالُ بِالماءِ الَّذي تُسَخِّنُهُ الشَّمسُ، وَالأَكلُ عَلَى الجَنابَةِ، وغِشيانُ المَرأَةِ في أيّامِ حَيضِها، وَالأَكلُ عَلَى الشِّبَعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال : ص270 ح9 عن ابن عبّاس ، مكارم الأخلاق : ج1 ص145 ح382 ، روضة الواعظين : ص338 ، بحار الأنوار : ج66 ص334 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;351.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: پنج كار است كه پيسى مى آورد: نوره كشيدن در روز جمعه و چهارشنبه، وضوگرفتن و غسل كردن با آبى كه در آفتاب گرم شده باشد، خوردن در حال جنابت، مجامعت با زن در دوره قاعدگى اش، و غذا خوردن از روى سيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ثَلاثَةٌ فيهِنَّ المَقتُ مِنَ اللّهِ عز و جل: نَومٌ مِن غَيرِ سَهَرٍ، وضِحكٌ مِن غَيرِ عَجَبٍ، وأكلٌ عَلَى الشِّبَعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج1 ص503 ح1444 ، الخصال : ص89 ح25 ، بحار الأنوار : ج66 ص332 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;352.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سه كار است كه خداوند عز و جل از آنها نفرت دارد: خوابيدن [در روز] بدون آن كه شب زنده دارى شده باشد، خنديدنِ بدون تعجّب، و خوردن در حال سيرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن عليّ بن حَديد رفعه: قامَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام خَطيبا في بَني إسرائيلَ،&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: يا بَني إسرائيلَ، لا تَأكُلوا حَتّى تَجوعوا، وإذا جِعتُم فَكُلوا ولا تَشبَعوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص233 ح1712 ، بحار الأنوار : ج66 ص337 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;353.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از على بن حديد، كه سند آن را به اهل بيت عليهم السلام مى رساند ـ: عيسى بن مريم عليه السلام در ميان بنى اسرائيل به سخنرانى پرداخت و فرمود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اى بنى اسرائيل! تا گرسنه نشده ايد، غذا نخوريد، و چون گرسنه شديد، بخوريد؛ امّا خودتان را سير نكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رابعا-الحالات-المذمومة-عند-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رابعا: الحالاتُ المَذمومَةُ عِندَ الأَكلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم. حالت هاى نكوهيده در هنگام غذا خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الانبطاح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 31: الاِنبِطاح&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 31: در حال درازكش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن سالم عن أبيه: نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله... أن يَأكُلَ الرَّجُلُ وهُوَ مُنبَطِحٌ عَلى بَطنِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود : ج3 ص349 ح3774 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1118 ح3370 وفيه «وجهه» بدل «بطنه» ، السنن الكبرى : ج7 ص434 ح14550 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص143 ح7171 ، كنز العمّال : ج9 ص258 ح25932 ؛ عوالي اللآلي : ج1 ص163 ح163.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;354.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از سالم، از پدرش ـ: پيامبر خدا نهى فرمود از اين كه... انسان، در حالى كه روى شكمش دراز كشيده است، غذا بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ نَهى أن يَأكُلَ أحَدٌ بِشِمالِهِ، أو يَشرَبَ بِشِمالِهِ، أو يَمشِيَ في نَعلٍ واحِدٍ. وكان يَستَحِبُّ اليَمينَ في كُلِّ شَيءٍ. وكانَ يَنهى عَن ثَلاثِ أكَلاتٍ: ألّا يَأكُلَ أحَدٌ بِشِمالِهِ، أو مُستَلقِيا عَلى قَفاهُ، أو مُنبَطِحا عَلى بَطنِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص119 ح399 ، بحار الأنوار : ج66 ص389 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;355.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: چ پيامبر خدا از خوردن با دست چپ يا آشاميدن با دست چپ و يا راه رفتن با يك لنگه كفش نهى فرمود، و استفاده از دست راست را در هر كارى دوست مى داشت، و از سه نوع غذا خوردن، نهى مى فرمود: اين كه كسى با دست چپش، يا در حالى كه به پشت يا به شكم دراز كشيده است، غذا بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن سَماعة: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَأكُلُ مُتَّكِئا؟ فَقالَ: لا، ولا مُنبَطِحا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص271 ح4 ، المحاسن : ج2 ص246 ح1765 ، بحار الأنوار : ج66 ص386 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;356.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از سماعه ـ: از امام صادق عليه السلام در باره غذا خوردن در حال تكيه دادن پرسيدم. فرمود: «نه، و در حال دراز كشيدن به شكم هم نبايد غذا خورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاتكاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 32: الاِتِّكاء&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 32: در حال تكيه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تَأكُل مُتَّكِئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط : ج1 ص14 ح33 ، تاريخ دمشق : ج45 ص408 ح9926 كلاهما عن أبي الدرداء ، كنز العمّال : ج15 ص263 ح40881 ؛ الدعوات : ص137 ح338 عن الإمام الصادق عليه السلام ، دعائم الإسلام : ج2 ص119 ح397 عن الإمام عليّ عليه السلام ، بحار الأنوار : ج&lt;/span&gt;66 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص388 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;357.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در حال تكيه زدن، غذا نخور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا آكُلُ وأنَا مُتَّكِئٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري : ج5 ص2062 ح5084 ، سنن الترمذي : ج4 ص273 ح1830 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1086 ح3262 ، مسند ابن حنبل : ج6 ص456 ح18779 كلّها عن أبي جحيفة ، كنز العمّال : ج15 ص261 ح40871.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;358.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: من در حال تكيه زدن، غذا نمى خورم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ نَهى عَنِ الأَكلِ مَتَّكِئا. وكانَ إذا أكَلَ استَوفَزَ عَلى إحدى رِجلَيهِ، وَاطمَأَنَّ بِالاُخرى، ويَقولُ: أجلِسُ كَما يَجلِسُ العَبدُ، وآكُلُ كَما يَأكُلُ العَبدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص118 ح396 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص69 ح79 وفيه ذيله من «ويقول» ، بحار الأنوار : ج66 ص389 ح25 وراجع : مسند أبي يعلى : ج4 ص442 ح4899 وتاريخ دمشق : ج4 ص73 ح890.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;359.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: پيامبر خدا از خوردن در حال تكيه دادن، نهى فرمود و خودش هر گاه غذا مى خورد، روى يكى از پاهايش قرار مى گرفت و به ديگرى تكيه مى داد و مى فرمود: «من به سان بنده مى نشينم و چونان بنده غذا مى خورم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَأكُل مُتَّكِئا كَما يَأكُلُ الجَبّارونَ، ولا تَرَبَّع.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص119 ح397 ، بحار الأنوار : ج66 ص389 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;360.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مثل شاهان، تكيه زنان مخور و [در حال خوردن،] چهارزانو نيز منشين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: ما أكَلَ نَبِيُّ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُوَ مُتَّكِئٌ مُنذُ بَعَثَهُ اللّهُ عز و جل، وكانَ يَكرَهُ أن يَتَشَبَّهَ بِالمُلوكِ، ونَحنُ لا نَستَطيعُ أن نَفعَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص272 ح8 ، المحاسن : ج2 ص247 ح1768 كلاهما عن معلّى بن خنيس ، بحار الأنوار : ج66 ص387 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;361.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا از زمانى كه خداوند، او را مبعوث كرد، هرگز در حال تكيه دادن غذا نخورد و خوش نداشت كه مانند پادشاهان باشد؛ ولى ما نمى توانيم چنين كنيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زيد الشحّام: قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: ما أكَلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مُتَّكِئا مُنذُ بَعَثَهُ اللّهُ عز و جل إلى أن قَبَضَهُ، وكانَ يَأكُلُ إكلَةَ العَبدِ، ويَجلِسُ جِلسَةَ العَبدِ. قُلتُ: ولِمَ ذلِكَ؟ قالَ: تَواضُعا للّهِِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص270 ح1 ، المحاسن : ج2 ص245 ح1762 ، دعائم الإسلام : ج2 ص119 ح398 وفيه صدره إلى «قبضه» ، بحار الأنوار : ج16 ص261 ح51 وراجع : مسند ابن حنبل : ج2 ص567 ح6560 وتاريخ دمشق : ج4 ص73 ح890.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;362.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از زيد شحّام ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «پيامبر خدا از زمانى كه خداوند عز و جل او را برانگيخت، تا زمانى كه او را از دنيا برد، هرگز در حال تكيه دادن غذا نخورد و مانند يك بنده غذا مى خورد و چون يك بنده مى نشست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به خاطر فروتنى براى خداوند عز و جل».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن أبي خديجة: سَأَلَ بَشيرٌ الدَّهّانُ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام وأنَا حاضِرٌ فَقالَ: هَل كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ مُتَّكِئا عَلى يَمينِهِ وعَلى يَسارِهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: ما كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ مُتَّكِئا عَلى يَمينِهِ ولا عَلى يَسارِهِ، ولكِن كانَ يَجلِسُ جِلسَةَ العَبدِ. قُلتُ: ولِمَ ذلِكَ؟ قالَ: تَواضُعا للّهِِ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص271 ح7 ، المحاسن : ج2 ص245 ح1761 ، بحار الأنوار : ج66 ص385 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;363.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابو خديجه ـ: من خودم حضور داشتم كه بشيرِ دَهّان از امام صادق عليه السلام پرسيد: آيا پيامبر خدا در حالى كه به سمت راست يا چپش تكيه داده باشد، غذا مى خورد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پيامبر خدا هيچ گاه در حال تكيه دادن به راست يا چپش غذا نمى خورد؛ بلكه بنده وار مى نشست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: چرا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به خاطر فروتنى براى خداوند عز و جل».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَأكُل مُتَّكِئا، وإن كُنتَ مُنبَطِحا هُوَ شَرٌّ مِنَ الاِتِّكاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات : ص137 ح338 ، بحار الأنوار : ج66 ص388 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;364.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: در حال تكيه دادن، غذا نخور و از تكيه دادن بدتر، اين است كه در حال دراز كشيدن باشى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن مسلم: دَخَلتُ عَلى أبي جَعفَرٍ عليه السلام ذاتَ يَومٍ وهُوَ يَأكُلُ مُتَّكِئا، قالَ: وقَد كانَ يَبلُغُنا أنَّ ذلِكَ يُكرَهُ، فَجَعَلتُ أنظُرُ إلَيهِ، فَدَعاني إلى طَعامِهِ، فَلَمّا فَرغَ قالَ: يا مُحَمَّدُ! لَعَلَّكَ تَرى أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ما رَأَتهُ عَينٌ وهُوَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في النسخة المعتمدة ، وفي وسائل الشيعة نقلاً عن المصدر : «ما رأته عين يأكل وهو متكئ» وهو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَأكُلُ وهُوَ مُتَّكِئٌ مِن أن بَعَثَهُ اللّهُ إلى أن قَبَضَهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: ثُمَّ رَدَّ عَلى نَفسِهِ فَقالَ: لا وَاللّهِ ما رَأَتهُ عَينٌ يَأكُلُ وهُوَ مُتَّكِئٌ مِن أن بَعَثَهُ اللّهُ إلى أن قَبَضَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج8 ص129 ح100 ، الأمالي للطوسي : ص692 ح1470 ، بحار الأنوار : ج66 ص386 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;365.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: روزى بر امام باقر عليه السلام وارد شدم و ايشان تكيه داده بود و غذا مى خورد. در حالى كه براى ما روايت مى شد كه اين كار، مكروه است. من شروع به نگاه كردن به ايشان كردم. امام عليه السلام مرا به غذايش تعارف كرد. چون از خوردن فراغت يافت، فرمود: «اى محمّد! شايد در اين فكرى كه پيامبر خدا، از زمانى كه خداوند، او را مبعوث كرد تا وقتى از دنيا رفت، هيچ چشمى او را نديد كه در حال تكيه دادن، غذا بخورد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس خود جواب خويش را داد و فرمود: «آرى! به خدا سوگند، از زمانى كه خداوند، مبعوثش كرد تا زمانى كه از دنيا رفت، هيچ چشمى نديد كه او، در حال تكيه دادن، غذا بخورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن عمر بن أبي شُعبَة: رَأَيتُ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام يَأكُلُ مُتَّكِئا، ثُمَّ ذَكَرَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: ما أكَلَ مُتَّكِئا حَتّى ماتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص354 ح4248 ، الكافي : ج6 ص272 ح9 عن ابن أبي أيّوب ، المحاسن : ج2 ص246 ح1767 عن عمر بن أبي سعيد عن أبيه وكلاهما نحوه ، الزهد للحسين بن سعيد : ص59 ح156 عن حمّاد بن عيسى ، مكارم الأخلاق : ج1 ص313 ح995 وفيهما «ما رأيت» بدل «رأيت» ، بحار الأنوار : ج66 ص388 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;366.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از عمر بن ابى شعبه ـ: امام صادق عليه السلام را ديدم كه در حال تكيه دادن، غذا مى خورد. سپس از پيامبر خدا ياد كرد و فرمود: «ايشان تا زمانى كه از دنيا رفت، هرگز در حال تكيه دادن، غذا نخورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيان-3&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيان&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ النهي عن تناول الطعام في حال الاتّكاء في بعض الروايات، يعود إلى أنّه كان من عادة الجبابرة والمتكبّرين، ولذلك لا مانع من الاتّكاء حين تكون هذه العادة منسوخة، أو لم يكن الاتّكاء مثل ما يفعله المتكبّرون، أو كان لمرض، أو لأسباب اُخرى. ولذلك يروى أنَّ الإمام الصادق عليه السلام كان يتناول الطعام متّكئا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهى از خوردن غذا در حال تكيه دادن ـ چنان كه از شمارى از احاديث گذشته استفاده مى شود ـ به دليل آن است كه جبّاران و مستكبران، آن سان غذا مى خورده اند. بنا بر اين، اگر در زمانى كه اين عادت، منسوخ شده، يا به دليل ديگرى كسى در حال تكيه دادن، غذا ميل كند، مانعى ندارد، چنان كه امام صادق عليه السلام چنين غذا صرف نموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القيام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 33: القِيام&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 33: حالت ايستاده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: رَوى قَتادة عن أنس عن النبيّ صلى الله عليه و آله أنَّه نَهى أن يَشرَبَ الرَّجُلُ قائِما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ قَتادَةُ: فَقُلنا: فَالأَكلُ؟ فَقالَ: ذاكَ أشَرُّ أو أخبَثُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج3 ص1600 ح113 ، سنن الترمذي : ج4 ص300 ح1879 وليس فيه «أو أخبث» ، مسند ابن حنبل : ج4 ص363 ح12870 نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص292 ح41059 ؛ مكارم الأخلاق : ج1 ص324 ح1041 ، عوالي اللآلي : ج1 ص76 ح151 كلاهما نحوه ، بحار الأنوار&lt;/span&gt; : &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج66 ص475 ح59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;367.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از قتاده ـ: اَنَس گفت: پيامبر صلى الله عليه و آله نهى فرمود از اين كه شخص در حال ايستاده بياشامد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: غذا خوردن، چه؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: اين كه بدتر يا زشت تر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المشي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 34: المَشي&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 34: در حال راه رفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا تَأكُل وأنتَ تَمشي، إلّا أن تُضطَرَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يمكننا حمل الروايات الّتي تنفي البأس عن الأكل حال المشي على ذلك ، فقد روي عن الإمام عليّ عليه السلام أنّه قال : «لا بأس أن يأكل الرجل وهو يمشي ؛ كان رسول اللّه صلى الله عليه و آله يفعل ذلك» (الكافي : ج6 ص273 ح2 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص94 ح405 ، المحاسن : ج2 ص247 ح1769 كلّها عن عبدالرحمن العزرمي عن الإمام الصادق عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص387 ح17).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و روي عن الإمام الصادق عليه السلام أنّه قال : «خرج رسول اللّه صلى الله عليه و آله قبل الغداة ومعه كسرة قد غمسها في اللبن وهو يأكل ويمشي وبلال يقيم الصلاة ، فصلّى بالناس صلى الله عليه و آله» (الكافي : ج6 ص273 ح1 ، تهذيب الأحكام : ج9 ص94 ح406 كلاهما عن السكوني ، المحاسن : ج2 ص247 ح1770 عن النوفلي من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص388 ح18).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص354 ح4247 عن عبد اللّه بن سنان ، المحاسن : ج2 ص248 ح1772 عن محمّد بن سنان ، مكارم الأخلاق : ج1 ص313 ح994 ، الدعوات : ص139 ح346 ، بحار الأنوار : ج66 ص388 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;368.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: در حال راه رفتن، غذا نخور، مگر آن كه ناگزير از اين كار باشى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديثى را كه خوردن در حال راه رفتن را روا مى دانند ، مى توان بر اين مورد حمل كرد. مثلاً از امام على عليه السلام روايت شده است كه فرمود : «باكى نيست كه انسان در حال راه رفتن ، چيزى بخورد. پيامبر خدا اين كار را مى كرد» (الكافى : ج6 ص273 ح2).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از امام صادق عليه السلام نيز روايت شده است كه فرمود : «پيامبر خدا پيش از نماز صبح [از خانه اش به مسجد ]بيرون آمد ، در حالى كه تكّه نانى آغشته به شير در دستش بود و مى خورد و مى رفت و بلال ، اقامه نماز مى گفت. آن گاه ، پيامبر صلى الله عليه و آله با مردم ، نماز گزارد» (الكافى : ج6 ص273 ح1).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجنابة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 35: الجَنابَة&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 35: در حال جنابت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ الأَكلِ عَلَى الجَنابَةِ، وقالَ: إنَّهُ يورِثُ الفَقرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج4 ص532 ، الأمالي للصدوق : ص509 ح707 كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، مكارم الأخلاق : ج2 ص306 ح2655 ، تنبيه الخواطر :ج 2 ص256 عن الحسين بن يزيد عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، بحار الأنوار : ج66 ص385 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;369.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا از خوردن در حال جنابت، نهى كرد و فرمود: «اين كار، فقر مى آوَرَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة عن عائشة&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا أرادَ أن يَأكُلَ وهُوَ جُنُبٌ، غَسَلَ يَدَيهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج1 ص195 ح593 ، سنن أبي داود : ج1 ص57 ح223 ، سنن النسائي : ج1 ص139 ، مسند ابن حنبل : ج10 ص152 ح26443 بزيادة «أو يشرب» بعد «يأكل» ، صحيح ابن حبّان : ج4 ص20 ح1218 ، كنز العمّال : ج7 ص114 ح18239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;370.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه جُنُب بود و مى خواست غذا بخورد، دست هايش را مى شست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص478 ح351.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص479 ح351.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سخنى-درباره-احاديث-منع-از-خوردن-در-برخى-حالات&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخنى درباره احاديث منع از خوردن در برخى حالات&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه محمّدباقر مجلسى رحمه الله مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدان كه از اين اخبار، چند حكم استفاده مى شود:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكم. كراهت غذا خوردن در حال تكيه دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهراً در اين حكم، اختلافى نيست. تكيه دادن، به چند معناست:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تكيه دادن با دست. ظاهر اخبار، حكايت از عدم كراهت اين كار و بلكه مستحب بودن آن دارد، چنان كه كلينى، با اسنادش از فضيل بن يسار، روايت كرده است كه گفت: عَبّاد بصرى، نزد امام صادق عليه السلام غذا مى خورد و امام عليه السلام دستش را به زمين، تكيه داد. عبّاد گفت: به سلامت باشيد! مگر نمى دانيد كه پيامبر خدا از اين كار، نهى فرمود؟ امام عليه السلام دستش را از زمين برداشت و غذا خورد؛ امّا دوباره همان كار را كرد و عَبّاد، همان سخن را گفت و امام عليه السلام باز دستش را برداشت و به غذا خوردن ادامه داد؛ ولى مجدّداً دستش را به زمين، تكيه داد، و عبّاد سخنش را تكرار كرد. امام صادق عليه السلام به او فرمود: «نه! به خدا سوگند، پيامبر خدا هرگز از اين كار، نهى نفرمود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا ظاهراً اكثر اصحاب، كراهت را شامل اين حالت نيز مى دانند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الدروس مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غذا خوردن در حال تكيه دادن، مكروه است، و حديث مربوط به انجام دادن اين كار به وسيله امام صادق عليه السلام، براى بيان «جواز» است. به همين خاطر فرمود: «پيامبر خدا هرگز تكيه داده، غذا نخورد». فضيل بن يسار، جواز تكيه دادن به دست را از امام صادق عليه السلام و نيز نهى نكردن پيامبر خدا از اين كار را روايت كرده است؛ امّا در حديث ديگرى آمده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله اين كار را نكرده است. جمع ميان اين دو نوع روايت، به اين است كه پيامبر صلى الله عليه و آله لفظاً از اين كار، نهى نفرموده است، هرچند عملاً اين كار را ترك نموده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من (مجلسى) مى گويم: مى توان ميان آنها اين گونه نيز سازگارى داد كه تكيه دادنى كه از آن نهى شده است، به يكى از معانى اى كه بعداً مى آيد، حمل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. راست و استوار نشستن روى فرش و كج نشدن به هيچ طرف. اين معنا ظاهر سخن برخى لغت شناسان است. علّتش هم آن است كه اين گونه غذا خوردن، رسم شاهان و متكبّران است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. تكيه دادن به پشتى و مانند آن. بسيارى از اطلاقات اخبار، اين معنا را مى فهمانند، چنان كه در احاديث فراوانى آمده است كه امام عليه السلام تكيه داده بود و آن گاه راست نشست. از آداب ائمّه عليهم السلام به دور است كه در حضور مردم به پهلو دراز كشيده باشند [تا بگوييم: راست نشست]؛ بلكه ظاهر، آن است كه امام عليه السلام به پشتى تكيه داده بوده و بعد راست نشسته است، كه اين حالت در هنگامى كه مى خواسته اند نكته اى را بيان كنند يا آن گاه كه عصبانى مى شده اند، زياد پيش مى آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. دراز كشيدن به پهلو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. اعم از مورد چهارم و اوّل، چنان كه ظاهر سخن اكثر اصحاب، اين را مى فهماند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. همه موارد بجز مورد اوّل، كه در جمع و سازش ميان اخبار، اين معنا ظهور بيشترى دارد. بنا بر اين، مستحب است كه در هنگام استفاده از نعمت خداوند، از گرفتن حالات متكبّرانه و استغنا خوددارى شود و تكيه دادن با دست، منافاتى با اين ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در النهاية مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در حديث آمده است: «من در حالى كه تكيه داده ام، غذا نمى خورم». متّكى (تكيه كننده)، در زبان عرب، هر چيزى را گويند كه روى فرش، راست و استوار نشسته باشد؛ امّا عامّه مردم از تكيه دادن، معناى كسى را مى فهمند كه در حال نشسته، به يك پهلو لَم داده است. «تاء» [در اتّكاء]، بدل از «واو» است و اصل آن «وكاء» است و «وكاء» به معناى چيزى است كه با آن، سرِ كيسه و مانند آن را مى بندند. بنا بر اين، شخصى كه تكيه [به معناى غير فهم عامّه از آن ]مى كند، گويا نشيمنگاهش را «وكاء» زده و با نشستن روى فرشى كه زير اوست، آن را بسته است. و معناى حديث [بالا]، اين است كه: من هنگام غذا خوردن، همانند كسى نمى نشينم كه آسوده خاطر مى نشيند و مى خواهد تا جايى كه مى تواند، بخورد؛ بلكه در حدّ كفاف مى خورم. از اين رو، مثل كسى مى نشينم كه آماده برخاستن است. كسانى كه تكيه دادن را بر معناى «لَم دادن به يك پهلو» حمل مى كنند، آن را توجيه پزشكى مى كنند؛ چون در اين حالت، غذا به راحتى از مجارى غذا، پايين نمى رود و به جان شخص نمى نشيند، و چه بسا غذا مايه آزار و اذيّت او شود. و از همين باب است اين حديث كه: «هذا الأبيضُ المتّكئُ المرتفق&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرتفق : تكيه دهنده به آرنج.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;» و مرادش [از «متّكى»] اين است كه راست و استوار، نشسته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيروزآبادى مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«توكّأ عليه»، يعنى: تكيه كرد، مانند «أوكأ». اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله كه: «امّا من در حال تكيه دادن، غذا نمى خورم»، يعنى: راست و چهارزانو و مانند اينها كه بيانگر آمادگى براى پرخورى است؛ بلكه پيامبر صلى الله عليه و آله هنگام غذا خوردن، چهارزانو نمى نشست و همانند كسى مى نشست كه آماده برخاستن است. مراد از «تكيه دادن»، بر خلاف تصوّر عوام از طلّاب، كج شدن به يك پهلو نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در المصباح مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اتَّكَأ»، يعنى: راست و چهارزانو نشست. در قرآن آمده است: «وَسُرُراً عَلَيْهَا يَتَّكِئُونَ» كه «يتّكئون» به معناى «يجلسون (مى نشينند)» است. و مى فرمايد: «وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً»، [و «متّكى ء»] يعنى: فرشى كه روى آن بنشينند. ابن اثير مى گويد: عامّه مردم از كلمه «اتّكا، (تكيه دادن)»، فقط كج نشستن و تكيه دادن به يك طرف بدن را مى فهمند؛ ولى اين كلمه در هر دو معنا به كار مى رود. گفته مى شود: «اتّكأ»، هر گاه كه پشت يا پهلويش را به چيزى تكيه دهد. و به هر كس كه تكيه به چيزى دهد، مى گويند: «اتّكأ عليه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و سَرَقُسطى مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اَتْكَأتُه» يعنى: به او چيزى دادم كه روى آن بنشيند و «ضربتُه حتّى اَتْكأتُه» يعنى: او را زدم تا اين كه به پهلو افتاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بيضاوى در باره اين سخن خداوند متعال كه: «وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً» مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى پشتى و متّكايى كه به آن تكيه كنند. به قولى [نيز]، يعنى: غذا يا مجلس غذا (ميهمانى)؛ چرا كه هنگام خوردن و آشاميدن، عيّاشانه تكيه مى كنند. به همين خاطر، از اين كار، نهى شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ابن حَجَر مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در معناى «اتّكاء» اختلاف نظر است. بعضى گفته اند: اتّكاء، عبارت است از: محكم و استوار نشستن براى غذا خوردن، به هر شكلى كه باشد، و به قولى، عبارت است از: كج شدن و لَم دادن به يك طرف، و به قولى، عبارت است از: تكيه دادن دست چپ به زمين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطّابى مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عامّه مردم مى پندارند كه تكيه دادن، عبارت است از: كج شدن و لَم دادن به يك پهلو، در صورتى كه اين تصوّر درست نيست؛ بلكه به معناى محكم نشستن روى فرشى است كه زير شخص است. او مى گويد: اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله كه: «من در حال تكيه دادن غذا نمى خورم»، معنايش اين است كه من هنگام غذا خوردن، همانند كسى كه با خيال راحت مى نشيند و تا مى تواند مى خورد، روى فرش نمى نشينم؛ چرا كه من به اندازه كفاف مى خورم. از همين رو، مانند شخصى كه آماده برخاستن از جاى خود است، مى نشينم. در حديث اَنَس آمده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله خرما خورد، در حالى كه به صورت «مُقعى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقعى فى جلوسه : بر پايين پشت خود تكيه زد ، يا بر گوشت سرين نشست و دو ساق و دو ران خود را بالا آورد. چمباتمه نشست (فرهنگ لاروس).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ و در روايتى، «مستوفز»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استوفز نيز تقريباً به معناى «أقعى» است ، يعنى : ناآرام و نامطمئن نشست ، چنان كه گويى آماده برجستن است (فرهنگ لاروس).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ نشسته بود، كه مراد، نشستن روى كفل و به حالت آماده براى برخاستن است. ابن عدى، به سندى ضعيف، روايت كرده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله منع كرد از اين كه شخص در هنگام غذا خوردن، به دست چپش تكيه دهد. مالك مى گويد: اين، خود، نوعى از «اتّكاء» است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من (مجلسى) مى گويم: مالك، هر حالتى را كه در آن غذا خوردن در حال تكيه به شمار آيد، مكروه دانسته و به وضعيت خاصّى از آن اختصاص نداده است. ابن جوزى [نيز] با قاطعيت، «اتّكاء» را به معناى كج شدن و لَم دادن به يك پهلو دانسته و به انكار خطّابى توجّهى نكرده است. پيشينيان در باره حكم «خوردن در حال تكيه دادن» اختلاف كرده اند: ابن قاضى، كراهت اين گونه غذا خوردن را به پيامبر صلى الله عليه و آله اختصاص داده است؛ امّا بيهقى گفته است: براى ديگران نيز مكروه است؛ چون اين عمل، عمل متكبّران و عادت شاهان عجم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در المسالك مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردن در حال تكيه دادن به يك پهلو و نيز در حال دراز كشيدن به پشت، مكروه است؛ بلكه بايد روى كفل چپ نشست. روايت فضيل را هم بايد يا به همين معنا، يا به بيان جواز آن و اين كه نهىِ پيامبر صلى الله عليه و آله نهى تحريمى نيست، حمل كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين بر كراهتِ خوردن در حال دمر افتادن نيز دلالت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ طوسى در النهاية مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درست نيست كه انسان در هنگام خوردن، با حالت تكيه دادن بنشيند؛ بلكه بايد روى پاى خود بنشيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من (مجلسى) مى گويم: اين سخن شيخ، نشان مى دهد كه تفسير وى از «اتّكاء»، با تكيه دادن به دست، منافاتى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صاحب الجامع مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارزانو نشستن كنار سفره، و خوردن و آشاميدن در حال راه رفتن، و تكيه دادن، اشكالى ندارد؛ ولى بهتر است كه بنشيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دوم. كراهت غذا خوردن و همچنين انجام دادن هر كار ديگرى (بجز طهارت گرفتن) با دست چپ، و استحباب انجام دادن آنها با دست راست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الدروس مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردن و آشاميدن و انجام دادن هر كار ديگرى با دست چپ، مكروه است، مگر در حالت ضرورت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در المسالك مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستحب است كه انسان در صورت امكان، با دست راستش غذا بخورد، و خوردن با دست چپ، مكروه است. همچنين است آشاميدن و ديگر كارها؛ امّا اگر در دست راست، مانعى باشد، در اين صورت، خوردن و آشاميدن و انجام دادن كارهاى ديگر با دست چپ، اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوم. كراهت خوردن در حال راه رفتن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الدروس مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردن در حال راه رفتن، مكروه است. اين كه روايت شده پيامبر صلى الله عليه و آله يك بار در حال راه رفتن، نان آميخته به شير خورد، براى بيان جواز اين كار و يا از روى ضرورت (ناچارى) بوده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ در النهاية مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوردن و آشاميدن در حال راه رفتن، اشكالى ندارد، هرچند ترك اين كار، بهتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پوشيده نماند كه احاديث حاكى از جواز اين كار، بيشتر است. ظاهر سخن كلينى نيز عدم كراهت است؛ چرا كه وى به روايات جواز، اكتفا كرده و روايات مربوط به منع را نقل نكرده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهارم. كراهت خوردن در حالت «تربُّع»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرحوم والد (ملّا محمّدتقى مجلسى) گفت: تربّع، به سه معناست: اوّل: دو زانو نشستن كه مستحب است شخص، وقتى نمازش را نشسته مى خواند، در حال قرائتش چنان بنشيند. دوم: چهارزانو نشستن. سوم: اين كه چهارزانو بنشيند و يكى از پاهايش را روى ديگرى بگذارد. خوردن در حالت نخست، اشكالى ندارد، در حالت دوم، خلاف مستحب است و در حالت سوم، مكروه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من (محمّدباقر مجلسى) مى گويم: على الظاهر، حالتِ نخست، خلاف مستحب است و دو حالت ديگر، مكروه اند؛ چرا كه «تربّع»، شامل اين دو حالت مى شود، با آن كه ظاهر روايت خصال و تحف، مغايرت [اين دو حالت] يا اعمّيت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در الدروس مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غذا خوردن و انجام دادن هر كارى در حالت تربّع، مكروه است، و مستحب است كه روى پاى چپ بنشيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در القاموس آمده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تربّع در نشستن، خلاف جثا (زانو زدن) و أقعى (چمباتمه زدن) است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنجم. كراهتِ خوردن در حال جنابت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظاهر سخن صدوق در كتاب من لا يحضره الفقيه، تحريم خوردن در حال جنابت است و از برخى اخبار، چنين پيداست كه با شستن دست ها، كراهت از بين مى رود و يا تخفيف مى يابد، و بهتر است وضو بگيرد. از برخى اخبار نيز چنين پيداست كه با شستن دست و مضمضه كردن و شستن صورت، كراهت از بين مى رود و يا تخفيف مى يابد. از برخى ديگر پيداست كه شستن هر دو دست و مضمضه، كراهت را از بين مى برد و يا تخفيف مى دهد. جمع ميان اين اخبار، به «تخيير» است. بيشتر اصحاب، استنشاق را به مضمضه كردن افزوده اند؛ امّا من اين را فقط در فقه الرضا عليه السلام ديده ام.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار : ج66 ص390.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-في-السوق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 36: الأَكلُ في السّوقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 36: خوردن در کوچه و بازار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الأَكلُ في السّوقِ دَناءَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول : ص48 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص319 ح1019 ، الدعوات : ص139 ح345 ، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص3 ، بحار الأنوار : ج66 ص424 ح38 ؛ المعجم الكبير : ج8 ص249 ح7977 ، تاريخ دمشق : ج45 ص345 ح9908 كلاهما عن أبي اُمامة ، تاريخ بغداد&lt;/span&gt; : &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج7 ص283 الرقم 3782 ، عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج15 ص260 ح40865.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;371.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوردن در كوچه و بازار، پستى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر: سُئِلَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام عَنِ السَّفِلَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّفِلَة : السُّقَاط من الناس ، والسَّفالة : النَّذالة (النهاية : ج2 ص376«سفل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، قالَ: السَّفِلَةُ: الَّذي يَأكُلُ في الأَسواقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر : ص58 ح24 ، بحار الأنوار : ج75 ص301 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;372.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر: از ابو الحسن عليه السلام&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود ، مى تواند امام كاظم عليه السلام يا امام رضا عليه السلام يا امام هادى عليه السلام باشد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره شخص فرومايه سؤال شد. فرمود: «فرومايه، كسى است كه در كوچه و بازار، چيز مى خورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعليق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَعْليقٌ&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهي عن تناول الطعام في السُّوق ـ كما يستفاد من ظاهر الرّوايات ـ أدب اجتماعيّ يرتبط بالظروف الّتي يعتبر فيها الأكل في السوق مذموما عرفا، ولا يشمل على الظاهر تناول الطعام في المطاعم اليوم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يادداشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهى از تناول غذا در بازار ـ چنان كه از ظاهر احاديث گذشته استفاده مى شود ـ، يك ادب اجتماعى است و مربوط به شرايطى است كه غذا خوردن در بازار عرفاً نكوهيده شمرده شود و ظاهراً شامل ميل كردن غذا در ميهمان سراها در شرايط اجتماعى كنونى نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خامسا-الاجتماع-حين-التناول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خامسا: الاِجتِماعُ حينَ التَّناوُلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنجم. دسته جمعى غذا خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التأكيد-على-الاجتماع-على-تناول-الطعام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 37: التَّأكيدُ عَلَى الاِجتِماعِ عَلى تَناوُلِ الطَّعامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 37: تأكيد بر خوردن غذا به صورت گروهى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُلوا جَميعا ولا تَفَرَّقوا؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ مَعَ الجَماعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1094 ح3287 ، مشكاة المصابيح : ج2 ص459 ح4257 ، الفردوس : ج3 ص242 ح4711 كلّها عن عمر بن الخطّاب ، كنز العمّال : ج15 ص235 ح40724 ؛ طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص3 ، بحار الأنوار : ج66 ص349 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;373.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دسته جمعى غذا بخوريد و پراكنده نشويد؛ زيرا بركت با جماعت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الجَماعَةُ بَرَكَةٌ، وطَعامُ الواحِدِ يَكفي الاِثنَينِ، وطَعامُ الاِثنَينِ يَكفي الأَربَعَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات : ص159 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام ، دعائم الإسلام : ج2 ص116 ح387 وليس فيه «الجماعة بركة» ؛ صحيح مسلم : ج3 ص1630 ح180 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1084 ح3254 ، مسند ابن حنبل : ج5 ص25 ح14226 والثلاثة الأخيرة عن جابر وليس فيها&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجماعة بركة» ، كنز العمّال : ج15 ص234 ح40721.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;374.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: جماعت، بركت است: غذاى يك نفر، دو نفر را كفايت مى كند و غذاى دو نفر، چهار نفر را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: طَعامُ الواحِدِ يَكفي الاِثنَينِ، وطَعامُ الاِثنَينِ يَكفي الثَّلاثَةَ، وطَعامُ الثَّلاثَةِ يَكفي الأَربَعَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص273 ح1 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عليه السلام ، المحاسن : ج2 ص161 ح1440 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عنه صلى الله عليه و آله ، بحار الأنوار : ج66 ص348 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;375.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذاى يك نفر، دو نفر را جواب مى دهد و غذاى دو نفر، سه نفر را و غذاى سه نفر، چهار نفر را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: طَعامُ الاِثنَينِ كافي الثَّلاثَةِ، وطَعامُ الثَّلاثَةِ كافي الأَربَعَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري : ج5 ص2061 ح5077 ، صحيح مسلم : ج3 ص1630 ح178 ، الموطّأ : ج2 ص928 ح20 ، مسند ابن حنبل : ج3 ص38 ح7324 كلّها عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج15 ص234 ح40720.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;376.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوراك دو نفر، سه نفر را كفايت مى كند و خوراك سه نفر، چهار نفر را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أحَبُّ الطَّعامِ إلَى اللّهِ ما كَثُرَت عَلَيهِ الأَيدي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط : ج7 ص218 ح7317 ، مسند أبي يعلى : ج2 ص398 ح2041 ، سير أعلام النبلاء : ج15 ص9 الرقم 3 كلّها عن جابر ، الإخوان : ص229 ح201 عن عبد اللّه بن عمر ، كنز العمّال : ج15 ص233 ح40716 ؛ طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص2 ، بحار الأنوار&lt;/span&gt; : &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج62 ص290.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;377.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: محبوب ترينِ غذاها در نزد خداوند، غذايى است كه دست هاى بسيار در آن باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُلوا جَميعا ولا تَفَرَّقوا؛ فَإِنَّ طَعامَ الواحِدِ يَكفي الاِثنَينِ، وطَعامُ الاِثنَينِ يَكفي الأَربَعَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط : ج7 ص259 ح7444 عن ابن عمر ، كنز العمّال : ج15 ص235 ح40723 نقلاً عن العسكري في المواعظ عن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;378.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دسته جمعى بخوريد و از پراكندگى بپرهيزيد؛ زيرا [در صورتِ گروهى خوردن،] غذاى يك نفر، دو نفر را كفايت مى كند و غذاى دو نفر، چهار نفر را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البَرَكَةُ في ثَلاثَةٍ: في الجَماعَةِ وَالثَّريدِ وَالسَّحورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير : ج6 ص251 ح6127 ، فتح الباري : ج9 ص551 ح5420 كلاهما عن سلمان ، كنز العمّال : ج15 ص234 ح40718 ؛ طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص3 ، بحار الأنوار : ج62 ص291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;379.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت در سه چيز است: در جماعت و آب گوشت و سحرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن وحشيّ بن حرب عن أبيه عن جدّه: إنَّ أصحابَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله قالوا: يا رَسولَ اللّهِ! إنّا نَأكُلُ ولا نَشبَعُ! قالَ: فَلَعَلَّكُم تَفتَرِقونَ؟ قالوا: نَعَم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَاجتَمِعوا عَلى طَعامِكُم، وَاذكُرُوا اسمَ اللّهِ عَلَيهِ؛ يُبارَك لَكُم فيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود : ج3 ص346 ح3764 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1093 ح3286 ، مسند ابن حنبل : ج5 ص441 ح16078 ، المستدرك على الصحيحين : ج2 ص113 ح2500 كلاهما نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص233 ح40715 ؛ مكارم الأخلاق : ج1 ص319 ح1020 نحوه ، بحار الأنوار : ج6&lt;/span&gt;6 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ص349 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;380.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از وحشى بن حرب، از پدرش، از جدّش ـ: اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله گفتند: اى پيامبر خدا! ما مى خوريم و سير نمى شويم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شايد جدا از هم مى خوريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: آرى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «غذايتان را دسته جمعى بخوريد و هنگام خوردن، نام خدا را بر زبان آوريد. در اين صورت، خداوند به غذاى شما بركت مى دهد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أكثَرُ الطَّعامِ بَرَكَةً ما كَثُرَت عَلَيهِ الأَيدي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص116 ح387 ، بحار الأنوار : ج66 ص349 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;381.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بابركت ترين غذا، غذايى است كه دست هاى بسيار در آن شريك باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: رُوِيَ أنَّ العَبدَ إذا جَلَسَ عَلَى المائِدَةِ مَعَ أخيهِ المُؤمِنِ، اُفرِغَت عَلَيهِمَا الرَّحمَةُ، وتَساقَطَ عَلَيهِمَا البَرَكَةُ، فَلا يَزالانِ كَذلِكَ حَتّى يَقوما عَنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل : ج16 ص326 ح20044 نقلاً عن كتاب التعريف لمحمّد بن أحمد الصفواني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;382.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: روايت شده است كه هر گاه بنده با برادر مؤمنش كنار سفره بنشيند، غرق در رحمت مى شوند و بركت بر آنان فرو مى ريزد و پيوسته در اين حالت خواهند بود تا آن كه از سر سفره برخيزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-مع-الأهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 38: الأَكلُ مَعَ الأهل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 38: غذا خوردن به همراه خانواده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ المُؤمِنُ مَعَ أولادِهِ كُتِبَ لَهُ بِكُلِّ لُقمَةٍ ثَوابُ عِتقِ رَقَبَةٍ، ورُفِعَ لَهُ مَدينَةٌ، وأعطاهُ اللّهُ كِتابَهُ بِيَمينِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين : ص344 ح500 عن أبي سعيد الخدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;383.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه مؤمن همراه فرزندانش غذا بخورد، به ازاى هر لقمه اى، ثواب آزاد كردن يك بنده برايش نوشته مى شود، و برايش [در بهشت ]شهرى بنا مى گردد و خداوند، نامه اعمالش را به دست راستش مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أيُّما مُؤمِنٍ يُحِبُّ الأَكلَ مَعَ الأَولادِ، ناداهُ مَلَكٌ مِن تَحتِ العَرشِ: يا عَبدَاللّهِ استَأنِفِ العَمَلَ، فَقَد غَفَرَ اللّهُ لَكَ الذُّنوبَ كُلَّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين : ص344 ح499 عن أبي هريرة&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;384.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر مؤمنى كه غذا خوردن با فرزندانش را دوست داشته باشد، فرشته اى از پايين عرش، ندا مى دهد: اى بنده خدا! عمل را از سر گير؛ زيرا خداوند، همه گناهان تو را آمرزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ألا اُنَبِّئُكُم بِخَمسٍ مَن كُنَّ فيهِ فَلَيسَ بِمُتَكَبِّرٍ: اِعتِقالِ الشّاةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اعتِقالُ الشاةِ : هو أن يضع رجلها بين ساقه وفخذه ، ثم يحلبها (النهاية : ج3 ص281 «عقل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولُبسِ الصّوفِ، ومُجالَسَةِ الفُقَراءِ، وأن يَركَبَ الحِمارَ، وأن يَأكُلَ الرَّجُلُ مَعَ عِيالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي (الأعمال المانعة) : ص286 عن جابر ؛ التواضع والخمول : ص265 ح219 ، تاريخ دمشق : ج62 ص283 ح12820 ، الفردوس : ج3 ص190 ح4527 كلّها عن جابر نحوه ، كنز العمّال : ج16 ص107 ح44077.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;385.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آيا شما را از پنج كار آگاه نكنم كه هر كس آنها را انجام دهد، متكبّر نخواهد بود: قرار دادن پاى گوسفند ميان دو ساق و ران خود و دوشيدن آن، پوشيدن پشمينه، همنشينى با تهى دستان، سوار شدن الاغ، و غذا خوردن با خانواده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-مع-اليتيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 39: الأَكْلُ مَعَ اليَتيمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 39: غذا خوردن با يتيم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: ما مِن مائِدَةٍ أعظَمَ بَرَكَةً مِن مائِدَةٍ جَلَسَ عَلَيها يَتيمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس : ج4 ص46 ح6144 عن أنس ، كنز العمّال : ج3 ص177 ح6040.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;386.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ سفره اى بابركت تر از سفره اى نيست كه يتيمى بر سر آن نشسته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في بَيانِ سيرَةِ الإِمامِ زَينِ العابِدينَ عليه السلام ـ: ولَقَد كانَ يَعولُ مِئَةَ أهلِ بَيتٍ مِن فُقَراءِ المَدينَةِ، وكانَ يُعجِبُهُ أن يَحضُرَ طَعامَهُ اليَتامى وَالأَضِرّاءُ وَالزَّمنى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزَّمانة : العاهة ، زَمِنَ زَمَانةً فهو زَمِنٌ ، والجمع زَمْنى (القاموس المحيط : ج4 ص232 «زمن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالمَساكينُ الَّذينَ لا حيلَةَ لَهُم، وكانَ يُناوِلُهُم بِيَدِهِ، ومَن كانَ لَهُ مِنهُم عِيالٌ حَمَلَ لَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «حمله» وما أثبتناه من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى عِيالِهِ مِن طَعامِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال : ص518 ح4 ، المناقب لابن شهرآشوب : ج4 ص154 كلاهما عن حمران بن أعين ، بحار الأنوار : ج46 ص62 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;387.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در بيان سيره امام زين العابدين عليه السلام ـ: ايشان صد خانوار از فقراى مدينه را اداره مى كرد و خوش حال مى شد كه يتيمان، آسيب ديدگان، زمينگيرشده ها [و معلولان] و مستمندان بيچاره بر سر سفره اش حاضر باشند، و با دست خود به آنها مى خوراند و هر يك از آنان كه عائله اى داشت، براى خانواده اش نيز غذا مى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-مع-الخادم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 40: الأَكلُ مَعَ الخادِمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 40: غذا خوردن با خدمتكار&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الأَكلُ مَعَ الخُدّامِ مِنَ التَّواضُعِ، فَمَن أكَلَ مَعَهُمُ اشتاقَت إلَيهِ الجَنَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص3 ، بحار الأنوار : ج62 ص291 ؛ الفردوس : ج1 ص126 ح438 عن اُمّ سلمة ، كنز العمّال : ج9 ص82 ح25069.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;388.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذا خوردن با خدمتكاران، از فروتنى است و هر كس با آنها غذا بخورد، بهشت مشتاق او مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا صَنَعَ لِأَحَدِكُم خادِمُهُ طَعامَهُ، ثُمَّ جاءَهُ بِهِ وقَد وَلِيَ حَرَّهُ ودُخانَهُ، فَليُقعِدهُ مَعَهُ فَليَأكُل، فَإِن كانَ الطَّعامُ مَشفوها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المشفوه : القليل. وأصله الماء الّذي كثرت عليه الشفاه حتّى قلَّ. وقيل : أراد : فإن كان مكثورا عليه ؛ أي كثُرت أكَلَته (النهاية : ج2 ص488 «شفه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَليلاً فَليَضَع في يَدِهِ مِنهُ اُكلَةً أو اُكلَتَينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُكْلَة ـ بالضمّ ـ : اللُّقمة ؛ أي : لُقمة أو لُقمتين (النهاية : ج1 ص57 «أكل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج3 ص1284 ح42 ، سنن أبي داود : ج3 ص365 ح3846 وليس فيه «قليلاً» ، مسند ابن حنبل : ج3 ص112 ح7730 وفيه «مشفوفا» بدل «مشفوها» ، السنن الكبرى : ج8 ص13 ح15781 كلّها عن أبي هريرة ، كنز العمّال : ج9 ص72 ح25010.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;389.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه خدمتكار فردى از شما برايش غذايى بپزد و آن را برايش بياورد، بايد او را كه دود و دم آن غذا را تحمّل كرده است، با خود بنشاند تا غذا بخورد. اگر غذا مختصر و اندك بود، يكى دو لقمه در دست وى بگذارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود ، اين است كه اگر ميهمانان يا غذاخورها زياد بودند و غذا اندك بود ، يكى دو لقمه هم كه شده ، به خدمتكار بدهد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام عن ياسر الخادم: كانَ الرِّضا عليه السلام إذا كانَ خَلا جَمَعَ حَشَمَهُ كُلَّهُم عِندَهُ؛ الصَّغيرَ وَالكَبيرَ، فَيُحَدِّثُهُم ويَأنَسُ بِهِم ويُؤنِسُهُم، وكانَ عليه السلام إذا جَلَسَ عَلَى المائِدَةِ لا يَدَعُ صَغيرا ولا كَبيرا ـ حَتَّى السّائِسَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّائِسُ : هو من يقومُ على الدوابّ ويَروضُها (تاج العروس : ج8 ص322 «سوس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالحَجّام ـ إلّا أقعَدَهُ مَعَهُ عَلى مائِدَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج2 ص159 ح24 ، بحار الأنوار : ج49 ص164 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;390.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام ـ به نقل از ياسر خادم ـ: امام رضا عليه السلام هر گاه خلوت مى كرد، تمام حَشَم و خدم خود را، از كوچك و بزرگ، جمع مى كرد و با آنان به گفتگو مى پرداخت و خوش و بش مى كرد، و هر گاه براى صرف غذا مى نشست، همگان را از كوچك و بزرگ، حتّى مهتر و حجامتگر را با خود بر سر سفره مى نشاند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عبد اللّه بن الصَّلت عن رجل من أهل بَلخَ: كُنتُ مَعَ الرِّضا عليه السلام في سَفَرِهِ إلى خُراسانَ، فَدَعا يَوما بِمائِدَةٍ لَهُ فَجَمَعَ عَلَيها مَوالِيَهُ مِنَ السّودانِ وغَيرِهِم، فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، لَو عَزَلتَ لِهؤُلاءِ مائِدَةً.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: مَه! إنَّ الرَّبَّ تَبارَكَ وتَعالى واحِدٌ، وَالاُمَّ واحِدَةٌ، وَالأَبَ واحِدٌ، وَالجَزاءَ بِالأَعمالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج8 ص230 ح296 ، بحار الأنوار : ج49 ص101 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;391.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از عبد اللّه بن صلت، از مردى از اهالى بلخ ـ: در سفر امام رضا عليه السلام به خراسان همراه ايشان بودم. روزى فرمود سفره برايش انداختند و غلامان خود را، از سياه و غير سياه، كنار سفره گرد آورد. من گفتم: فدايت شوم! كاش براى اينها جداگانه سفره اى مى انداختيد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ساكت باش! خداوند متعال، يكى است، مادر، يكى است، پدر، يكى است و پاداش نيز به اعمال است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-الأكل-منفردا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 41: اِجتِنابُ الأَكلِ مُنفَرِدا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 41: اجتناب از تنها خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن جابر بن عبداللّه: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ألا اُخبِرُكُم بِشِرارِ رِجالِكُم؟ قُلنا: بَلى يا رَسولَ اللّهِ. فَقالَ: إنَّ مِن شِرارِ رِجالِكُم البَهّاتَ الجَرِيءَ الفَحّاشَ، الآكِلَ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَحدَهُ، وَالمانِعَ رِفدَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّفْد : العطاء والصلة (لسان العرب : ج3 ص181 «رفد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالضّارِبَ عَبدَهُ، وَالمُلجِئَ عِيالَهُ إلى غَيرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج2 ص292 ح13 ، تهذيب الأحكام : ج7 ص400 ح1597 نحوه ، بحار الأنوار : ج72 ص115 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;392.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: پيامبر خدا فرمود: «آيا به شما از بدترين مردانتان خبر دهم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: بفرماييد، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از جمله بدترين مردان شما، كسى است كه تهمت زن و گستاخ و فحّاش و تنها خور و خسيس باشد، بنده اش را كتك بزند و عائله اش را سربار ديگرى بكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ في وَصفِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: كانَ لا يَأكُلُ وَحدَهُ ما يُمكِنُهُ. وقالَ: ألا اُنَبِّئُكُم بِشِرارِكُم؟ قالوا: بَلى، قالَ: مَن أكَلَ وَحدَهُ، وضَرَبَ عَبدَهُ، ومَنَعَ رِفدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص75 ح112 ، تاريخ اليعقوبي : ج2 ص98 نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص410 ح7 ؛ نوادر الاُصول : ج2 ص110 ، تاريخ دمشق : ج51 ص133 ح10806 عن معاذ بن جبل وكلاهما نحوه ، كنز العمّال : ج16 ص52 ح43897.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;393.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ در وصف پيامبر خدا ـ: تا جاى ممكن، تنها غذا نمى خورد. فرمود: «آيا شما را از بدترينتان آگاه نسازم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: بفرماييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه تنها بخورد و برده اش را بزند و بخشش خويش را دريغ كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: لَعَنَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ثَلاثةً: الآكِلَ زادَهُ وَحدَهُ، وَالنّائِمَ في بَيتٍ وَحدَهُ، وَالرّاكِبَ في الفَلاةِ وَحدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج2 ص277 ح2434 ، الخصال : ص93 ح38 ، المحاسن : ج2 ص161 ح1441 نحوه وكلّها عن إبراهيم بن عبد الحميد ، مكارم الأخلاق : ج1 ص550 ح1899 ، بحار الأنوار : ج66 ص347 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;394.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: پيامبر خدا سه كس را لعنت كرد: كسى كه توشه اش را تنها بخورد، كسى كه در اتاقى تنها بخوابد، و كسى كه در بيابان، تنها سفر كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: شَرُّ النّاسِ مَن أكَلَ وَحدَهُ، ومَنَعَ رِفدَهُ، وجَلَدَ عَبدَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عوالي اللآلي : ج1 ص287 ح139 ، تحف العقول : ص448 عن عليّ بن شعيب عن الإمام الرضا عليه السلام ، بحار الأنوار : ج78 ص342 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;395.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بدترينِ مردم، كسى است كه تنها بخورد و از بخشش دريغ كند و برده اش را بزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سادسا-أدب-الأكل-مع-الغير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سادسا: أدَبُ الأَكلِ مَعَ الغَيرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ششم. آداب غذا خوردن با ديگران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-مما-يلي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 42: الأَكلُ مِمّا يَلي&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 42: غذا خوردن از جلوى خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ أحَدُكُم فَليَأكُل مِمّا يَليهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص297 ح3 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام ، المحاسن : ج2 ص234 ح1719 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلامعنه صلى الله عليه و آله ، مكارم الأخلاق : ج1 ص319 ح1021 عن ابن عمر وفيه «إذا وضعت المائدة» بدل «إذا أكل أحدكم» ، بحار الأنوار : ج66 ص418 ح26 ؛ سنن ابن ماجة : ج2 ص1089 ح3273 ، تهذيب الكمال : ج16 ص348 الرقم 3682 كلاهما عن ابن عمر وفيهما «إذا وضعت المائدة» بدل «إذا أكل أحدكم» ، كنز العمّال : ج15 ص241 ح40751.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;396.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما غذا مى خورَد، از جلوى خود بخورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: سَمِّ اللّهَ وكُل مِمّا يَليكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري : ج5 ص2056 ح5063 ، الموطّأ : ج2 ص934 ح32 كلاهما عن وهب بن كيسان ، سنن الدارمي : ج1 ص527 ح1951 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1087 ح3267 نحوه وكلاهما عن عمر بن أبي سلمة ، كنز العمّال : ج15 ص237 ح40738.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;397.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: «بسم اللّه» بگو و از برابر خودت بخور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن عائشة: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا اُتِيَ بِطَعامٍ أكَلَ مِمّا يَليهِ، وإذا اُتِيَ بِالتَّمرِ جالَت يَدُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد : ج11 ص95 الرقم 5787 ، كنز العمّال : ج7 ص103 ح18173 ؛ مكارم الأخلاق : ج1 ص61 ح55 عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه ، بحار الأنوار : ج16 ص237 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;398.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا [را عادت چنان بود كه] هر گاه غذايى برايش مى آوردند، از آنچه دمِ دست او بود، مى خورد و هر گاه خرما برايش مى آوردند، دستش [در ظرف] مى گشت [و از جاهاى مختلف بر مى داشت].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن عمر بن أبي سلمة: أكَلتُ يَوما مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله طَعاما، فَجَعَلتُ آكُلُ مِن نَواحِي الصَّحفَةِ، فَقالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: كُل مِمّا يَليكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري : ج5 ص2056 ح5062 ، صحيح مسلم : ج3 ص1600 ح109 ، كنز العمّال : ج15 ص428 ح41698 نقلاً عن ابن النجّار وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;399.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از عمر بن ابى سلمه ـ: روزى با پيامبر خدا به صرف غذا پرداختم و از اين طرف و آن طرفِ سينى مى خوردم. پيامبر صلى الله عليه و آله به من فرمود: «از جلوى خودت بخور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن عِكراش بن ذُؤَيب: بَعَثَني بَنو مُرَّةَ بنِ عُبَيدٍ بِصَدَقاتِ أموالِهِم إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقَدِمتُ عَلَيهِ المَدينَةَ، فَوَجَدتُهُ جالِسا بَينَ المُهاجِرينَ وَالأَنصارِ، قالَ: ثُمَّ أخَذَ بِيَدي فَانطَلَقَ بي إلى بَيتِ أُمِّ سَلَمَةَ فَقالَ: هَل مِن طَعامٍ؟ فَاُتينا بِجَفنَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَفْنة : خُصّت بوعاء الأطعمة ، وجمعها جِفان (مفردات ألفاظ القرآن : ص197 «جفن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَثيرَةِ الثَّريدِ والوَذْرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَذْرة ـ بالسكون ـ : القِطعة من اللحم ، والوَذْر ـ بالسكون أيضا ـ : جمعها (النهاية : ج5 ص170 «وذر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأقبَلنا نَأكُلُ مِنها، فَخَبَطتُ بِيَدي مِن نَواحيها، وأكَلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِن بَينِ يَدَيهِ، فَقَبَضَ بِيَدِهِ اليُسرى عَلى يَدِيَ اليُمنى، ثُمَّ قالَ: يا عِكراشُ! كُل مِن مَوضِعٍ واحِدٍ؛ فَإِنَّهُ طَعامٌ واحِدٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي : ج4 ص283 ح1848 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1089 ح3274 نحوه ، المعجم الكبير : ج18 ص83 ح154 ، المعجم الأوسط : ج6 ص180 ح6126 ، كنز العمّال : ج9 ص497 ح27140.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;400.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از عِكراش بن ذُؤَيب ـ: بنى مُرّة بن عُبَيد، صدقات (زكات) اموالشان را به وسيله من براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرستادند. من به مدينه آمدم و بر پيامبر خدا وارد شدم. ديدم ايشان ميان مهاجران و انصار، نشسته است. دست مرا گرفت و به خانه اُمّ سلمه برد و فرمود: «آيا غذايى هست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس كاسه اى پر از آب گوشت به همراه يك تكّه گوشت برايمان آوردند و ما شروع به خوردن كرديم. من دستم را به هر طرف كاسه مى دواندم و پيامبر خدا از جلوى خودش مى خورد. ايشان با دست چپش دست راست مرا گرفت و فرمود: «عكراش! از يك جا بخور. اين غذا همه اش مثل هم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة عن جعفر بن عبد اللّه بن الحَكَم: رَآنِي الحَكَمُ وأنَا غُلامٌ آكُلُ مِن هاهُنا وهاهُنا، فَقالَ لي: يا غُلامُ، لا تَأكُل هكَذا كَما يَأكُلُ الشَّيطانُ، إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا أكَلَ لَم تَعدُ أصابِعُهُ بَينَ يَدَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة : ج2 ص46 الرقم 1212 ، الإصابة : ج2 ص88 الرقم 1780 ، كنز العمّال : ج15 ص429 ح41701 نقلاً عن أبي نعيم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;401.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة ـ به نقل از جعفر بن عبد اللّه بن حَكَم ـ: من بچّه بودم و از اين طرف و آن طرف [ظرفم]، غذا مى خوردم. حَكَم، اين رفتار مرا ديد. به من گفت: پسر جان! اين گونه مثل شيطان غذا مخور. پيامبر صلى الله عليه و آله وقتى غذا مى خورد، انگشتانش از برابر دستانش جلوتر نمى رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-من-الجوانب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 43: الأَكلُ مِنَ الجَوانِبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 43: خوردن از كناره هاى ظرف&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: كُلوا مِن حوَالَيها [أي القَصعَةَ] ودَعوا ذِروَتَها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذِروة كلّ شيء : أعلاه (النهاية : ج2 ص159 «ذرا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ يُبارَك فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود : ج3 ص349 ح3773 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1090 ح3275 ، مسند ابن حنبل : ج6 ص210 ح17694 نحوه وكلّها عن عبد اللّه بن بسر ، كنز العمّال : ج15 ص250 ح40806؛ عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج2 ص34 ح71 ، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام : ص&lt;/span&gt;101 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح46 كلاهما عن أحمد بن عامر الطائي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص79 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;402.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از كناره هاى كاسه بخوريد و به بلندى وسط آن دست نزنيد تا به آن بركت داده شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ أحَدُكُم طَعاما فَلا يَأكُل مِن أعلَى الصَّحفَةِ، ولكِن لِيَأكُل مِن أسفَلِها؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ تَنزِلُ مِن أعلاها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود : ج3 ص348 ح3772 عن ابن عبّاس ، مسند ابن حنبل : ج5 ص419 ح16006 عن واثلة بن الأسقع نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص249 ح40803.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;403.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما غذا مى خورَد، از بالاى بشقاب نخورد؛ بلكه از پايينش بخورد؛ چرا كه بركت از بالاى آن فرود مى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِأَصحابِ الصُّفَّةِ وقَد دَعاهُم لِلطَّعامِ ـ: اِجلِسوا، خُذوا بِسمِ اللّهِ، خُذوا مِن حَوالَيها ولا تَأخُذوا مِن أعلاها؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ تَنحَدِرُ مِن أعلاها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير : ج22 ص86 ح208 ، حلية الأولياء : ج2 ص23 الرقم 120 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1090 ح3276 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص130 ح7119 كلّها عن واثلة بن الأسقع ، تهذيب الكمال : ج17 ص359 الرقم 3935 عن هشام بن عمّار والثلاثة الأخيرة نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص250 ح40807.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;404.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به اصحاب صُفّه كه آنان را به غذا دعوت كرده بود ـ: بنشينيد. به نام خدا شروع كنيد. از كناره هاى آن بخوريد و از بالايش بر نداريد؛ چرا كه بركت از بالاى ظرف، سرازير مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: البَرَكَةُ تَنزِلُ وَسَطَ الطَّعامِ، فَكُلوا مِن حافَّتَيهِ، ولا تَأكُلوا مِن وَسَطِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي : ج4 ص260 ح1805 ، المستدرك على الصحيحين : ج4 ص130 ح7118 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1090 ح3277 ، سنن الدارمي : ج1 ص533 ح1974 ، مسند ابن حنبل : ج1 ص643 ح2730 والثلاثة الأخيره نحوه وكلّها عن ابن عبّاس ، كنز العمّال : ج15 ص241 ح40754&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص3 ، بحار الأنوار : ج62 ص291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;405.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بركت در وسطِ [ظرفِ] غذا فرود مى آيد. پس، از كناره هاى آن بخوريد و از وسطش نخوريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لا تَأكُلُوا الطَّعامَ مِن فَوقِهِ، وكُلوا مِن جَوانِبِهِ؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ تَنزِلُ مِن فَوقِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل : ج1 ص738 ح3214 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;406.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذا را از بالاى آن نخوريد؛ بلكه از كناره هايش بخوريد؛ چرا كه بركت از بالاى آن مى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَأكُلوا مِن رَأسِ الثَّريدِ، وكُلوا مِن جَوانِبِهِ؛ فَإِنَّ البَرَكَةَ في رَأسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص296 ح1 وص 318 ح9 كلاهما عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عليه السلام ، المحاسن : ج2 ص168 ح1467 عن غياث بن إبراهيم عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص82 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;407.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: از وسط ظرفِ آب گوشت نخوريد؛ بلكه از كناره هايش بخوريد؛ چون بركت، در وسط آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-النظر-إلى-لقمة-الآخرين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 44: تَركُ النَّظَرِ إلى لُقمَةِ الآخرين&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 44: نگاه نكردن به لقمه ديگران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يُتبِعَنَّ أحَدُكُم بَصَرَهُ لُقمَةَ أخيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة : ج6 ص220 الرقم 6126 ، الإصابة : ج7 ص238 الرقم 10286 ، الفردوس : ج5 ص129 ح7709 كلّها عن أبي عمر مولى عمر ، كنز العمّال : ج15 ص251 ح40816.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;408.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ گاه يكى از شما با نگاهش لقمه برادرش را دنبال نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;رعاية-حق-الآخرين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 45: رِعايَةُ حَقِّ الآخَرينَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 45: رعايت حقّ ديگران&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ مَعَ قَومٍ مِن تَمرٍ فَلا يَقرُن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُقال : لا تقرن بين تمرتين : أي لا تأكلهما معا (انظر : لسان العرب : ج13 ص336 «قرن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَإِن أرادَ أن يَفعَلَ فَليَستَأذِنهُم، فَإِن أذِنوا لَهُ فَليَفعَل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان : ج12 ص37 ح5232 ، المعجم الأوسط : ج4 ص333 ح4355 ، تاريخ بغداد : ج7 ص180 الرقم 3625 نحوه وكلّها عن ابن عمر ، فتح الباري : ج9 ص571 عن زيد بن أبي أنيسة ، كنز العمّال : ج15 ص251 ح40812.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;409.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس با عدّه اى خرما مى خورد، دو تا دو تا نخورد، و اگر خواست چنين كند، بايد از آنها اجازه بگيرد. اگر اجازه دادند، آن گاه اين كار را بكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ نَهى عَنِ القِرانِ بَينَ التَّمرَتَينِ في فَمٍ، ومِن سائِرِ الفاكِهَةِ. وكَذلِكَ قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه السلام: إنَّما ذلِكَ إذا كانَ مَعَ النّاسِ في طَعامٍ مُشتَرَكٍ، فَأَمّا مَن أكَلَ وَحدَهُ فَليَأكُل كَيفَ أحَبَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص120 ح407 ، بحار الأنوار : ج66 ص120 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;410.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: در باره پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده است كه ايشان از گذاشتن دو عدد خرما يا هر ميوه ديگر در دهان، نهى فرمود. امام صادق عليه السلام چنين فرمود: «اين، در صورتى است كه شخص، با ديگران، هم غذا باشد؛ امّا كسى كه به تنهايى مى خورَد، مى تواند هر طور كه دوست داشت، بخورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي عن ابن عمر: نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أن يُقرَنَ بَينَ التَّمرَتَينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «بين التمرَبينِ» وهو تصحيف ظاهر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَتّى يَستَأذِنَ صاحِبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي : ج4 ص264 ح1814 ، السنن الكبرى : ج7 ص458 ح14633 ، المصنّف لابن أبي شيبة : ج5 ص562 ح1 ؛ عوالي اللآلي : ج1 ص136 ح36 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;411.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذى ـ به نقل از ابن عمر ـ: پيامبر خدا از دو تا دو تا خوردن خرما نهى فرمود، مگر آن كه شخص از شريك ظرفش اجازه بگيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن عليّ بن جعفر عن الإمام الكاظم عليه السلام: سَأَلتُهُ عليه السلام عَنِ القِرانِ بَينَ التّينِ وَالتَّمرِ وسائِرِ الفَواكِهِ. قالَ: نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ القِرانِ، فَإِن كُنتَ وَحدَكَ فَكُل كَيفَ أحبَبتَ، وإن كُنتَ مَعَ قَومٍ مُسلِمينَ فَلا تَقرُنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع : ص519 ح1 ، مسائل عليّ بن جعفر : ص153 ح206 ، المحاسن : ج2 ص225 ح1681 ، قرب الإسناد : ص272 ح1080 ، بحار الأنوار : ج66 ص118 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;412.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از على بن جعفر (برادر امام كاظم عليه السلام ) ـ: از امام كاظم عليه السلام در باره دو تا دو تا خوردن انجير و خرما و ديگر ميوه ها سؤال كردم. فرمود: «پيامبر خدا از اين كار، نهى فرمود. اگر تنها بودى، هر طور كه دوست داشتى، بخور؛ ولى اگر با عدّه اى مسلمان هم كاسه بودى، دو تا دو تا نخور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في ذِكرِ أبيهِ الإِمامِ زَينِ العابِدينَ عليه السلام ـ: ولَقَد كانَ عليه السلام يَأبى أن يُؤاكِلَ اُمَّهُ، فَقيلَ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، أنتَ أبَرُّ النّاسِ وأوصَلُهُم لِلرَّحِمِ، فَكَيفَ لاتُؤاكِلُ اُمَّكَ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إنّي أكرَهُ أن تَسبِقَ يَدي إلى ما سَبَقَت عَينُها إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال : ص518 ح4 عن حمران بن أعين ، مكارم الأخلاق : ج1 ص476 ح1638 ، المناقب لابن شهر آشوب : ج4 ص162 كلاهما من دون إسنادٍ إلى الإمام الباقر عليه السلام نحوه ، بحار الأنوار : ج46 ص62 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;413.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در وصف پدرش امام زين العابدين عليه السلام ـ: ايشان از هم خوراك شدن با مادرش خوددارى مى ورزيد. به ايشان گفته شد: اى پسر پيامبر خدا! شما نسبت به خويشاوند، از همه نيكوكارتر و مهربان تريد. پس چرا با مادرتان هم خوراك نمى شويد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دوست ندارم دستم به سوى چيزى [در سفره] دراز شود كه پيش تر، نگاه مادرم به طرف آن رفته باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بدء-رب-الطعام-بالأكل-أو-خير-من-حضر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 46: بَدءُ رَبِّ الطَّعامِ بالأَكلِ أو خَيرِ مَن حَضَرَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 46: آغاز كردنِ صاحب غذا يا بهترين فرد حاضران به خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يَؤُمُّ النّاسَ في الطَّعامِ الإِمامُ، أو رَبُّ الطَّعامِ، أو خَيرُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة : ج1 ص529 الرقم 972 ، تاريخ دمشق : ج11 ص180 ح2761 نحوه وكلاهما عن ثوبان ، الفردوس : ج5 ص492 ح8860 عن ثابت بن ثوبان وفيه «الأمير» بدل «الإمام» ، كنز العمّال : ج9 ص251 ح25892.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;414.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هنگام غذا خوردن، امام يا صاحب غذا يا بهترين فرد از حاضران بايد آغاز به خوردن كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا وُضِعَ الطَّعامُ فَليَبدَأ أميرُ القَومِ، أو صاحِبُ الطَّعامِ، أو خَيرُ القَومِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق : ج11 ص140 ح3738 عن ثابت بن أبي إدريس ، كنز العمّال : ج15 ص241 ح40752.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;415.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه غذا نهاده شد، بايد امير قوم يا صاحب غذا و يا بهترين فرد از حاضران، آغاز به خوردن كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الرَّجُلُ أحَقُّ بِصَدرِ دارِهِ وفَرَسِهِ، وأن يَؤُمَّ في بَيتِهِ، وأن يَبدَأَ في صَحفَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي : ص275 ح541 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام ، جامع الأحاديث للقمّي : ص80 ، بحار الأنوار : ج75 ص468 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;416.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: انسان به [نشستن در] صدر خانه اش، و [جلو] اسبش، و امامت [جماعت] در خانه اش، و آغاز كردن در سفره اش، سزاوارتر [از ديگران ]است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تطويل-الأكل-حتى-يفرغ-القوم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 47: تَطويلُ الأَكلِ حَتّى يَفرُغَ القَومُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 47: طول دادن غذا تا وقتى كه همه از خوردن، دست بكشند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا وُضِعَتِ المائِدَةُ فَلا يَقومُ رَجُلٌ حَتّى تُرفَعَ المائِدَةُ، ولا يَرفَعُ يَدَهُ وإن شَبِعَ حَتّى يَفرُغَ القَومُ، وَليُعذِر&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإعذار : المبالغة في الأمر ، أي ليُبالغ في الأكل. وقيل : إنّما هو «و ليُعذِّر» من التعذير : التقصير. أي ليقصّر في الأكل ليتوفّر على الباقين ، وَلْيُرِ أنّه يبالغ (النهاية : ج3 ص198 «عذر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّ الرَّجُلَ يُخجِلُ جَليسَهُ فَيَقبِضُ يَدَهُ، وعَسى أن يَكونَ لَهُ في الطَّعامِ حاجَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة : ج2 ص1096 ح3295 ، تهذيب الكمال : ج16 ص348 الرقم 3862 ، شُعب الإيمان : ج5 ص83 ح5864 كلاهما نحوه وكلّها عن ابن عمر ، كنز العمّال : ج15 ص241 ح40751 ؛ مكارم الأخلاق : ج1 ص319 ح1021 عن ابن عمر ، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص&lt;/span&gt;3 &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كلاهما نحوه ، بحار الأنوار : ج62 ص291.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;417.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه سفره انداخته شد، انسان (صاحب خانه) نبايد برخيزد تا آن گاه كه سفره جمع شود، و نبايد دست از خوردن بكشد، تا وقتى كه همگان دست از خوردن بكشند، و بايد خود را به خوردن مشغول كند؛ چرا كه در غير اين صورت، ميهمانش خجالت مى كشد و دست از خوردن مى دارد، در حالى كه ممكن است هنوز نياز داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا أكَلَ مَعَ القَومِ كانَ آخِرَهُم أكلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد : ج10 ص240 الرقم 5365 عن عبد الرحمن بيّاع الهروي عن الإمام الصادق عليه السلام ، النهاية في غريب الحديث : ج3 ص198 ، كنز العمّال : ج9 ص271 ح25980 نقلاً عن المصنّف لعبد الرزّاق&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;418.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا هر گاه با عدّه اى غذا مى خورد، آخرين نفر آنها بود كه دست از غذا مى كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا أكَلَ مَعَ القَومِ أوَّلَ مَن يَضَعُ يَدَهُ مَعَ القَومِ، وآخِرَ مَن يَرفَعُها، إلى أن يَأكُلَ القَومُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص285 ح1 عن ابن القدّاح ، المحاسن : ج2 ص234 ح1720 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام ، مكارم الأخلاق : ج1 ص61 ح55 عن الإمام عليّ عليه السلام وكلاهما نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص418 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;419.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا هر گاه با جمعيت غذا مى خورد، اوّلين كسى بود كه دست به غذا مى برد و آخرين كسى بود كه [از خوردن] دست مى كشيد تا همه غذا بخورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن وَصِيَّتِهِ لِكُمَيلٍ ـ: إذا أكَلتَ فَطَوِّل أكلَكَ؛ لِيَستَوفِيَ مَن مَعَكَ، ويُرزَقَ مِنهُ غَيرُكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا كُمَيلُ، إذَا استَوفَيتَ طَعامَكَ فَاحمَدِ اللّهَ عَلى ما رَزَقَكَ، وَارفَع بِذلِكَ صَوتَكَ؛ يَحمَدُهُ سِواكَ، فَيَعظُمُ بِذلِكَ أجرُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول : ص172 ، بشارة المصطفى : ص25 عن كميل ، بحار الأنوار : ج66 ص425 ح41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;420.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در سفارش به كميل ـ: زمانى كه غذا مى خورى، خوردنت را طول بده تا همراهانت كاملاً سير شوند و ديگران هم از آن بهره مند گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كميل! چون غذايت را كامل خوردى، خدا را بر آنچه روزىِ تو كرده است، سپاس گوى، و بلند سپاس گوى تا ديگران هم او را سپاس گويند و بدين سان، اجر تو بيشتر شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جوامع-آداب-التناول&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 48: جَوامِعُ آدابِ التَّناوُلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 48: كلّيات آداب غذا خوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الطَّعامُ إذا جَمَعَ أربَعَ خِصالٍ فَقَد تَمَّ: إذا كانَ مِن حَلالٍ، وكَثُرَتِ الأَيدي، وسُمِّيَ في أوَّلِهِ، وحُمِدَ اللّهُ عز و جل في آخِرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص273 ح2 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام ، الخصال : ص216 ح39 ، معاني الأخبار : ص375 ح1 كلاهما عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، المحاسن : ج2 ص161 ح1439 عن عبداللّه بن مسكان عن الإمام&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله ، بحارالأنوار : ج66 ص314 ح2&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;421.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذا هر گاه چهار ويژگى داشته باشد، كامل است: آن گاه كه از حلال باشد، دست ها زياد باشند، در آغازش نام خدا برده شود، و در پايانش حمد خداوند عز و جل گفته شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ من وَصِيَّتِهِ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، اثنَتا عَشَرَةَ خَصلَةً يَنبَغي لِلرَّجُلِ المُسلِمِ أن يَتَعَلَّمَها عَلَى المائِدَةِ: أربَعٌ مِنها فَريضَةٌ، وأربَعٌ مِنها سُنَّةٌ، وأربَعٌ مِنها أدَبٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَّا الفَريضَةُ: فَالمَعرِفَةُ بِما يَأكُلُ، وَالتَّسمِيَةُ، وَالشُّكرُ، وَالرِّضا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأمَّا السُّنَّةُ: فَالجُلوسُ عَلَى الرِّجلِ اليُسرى، وَالأَكلُ بِثَلاثِ أصابِعَ، وأن يَأكُلَ مِمّا يَليهِ، ومَصُّ الأَصابِعِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وأمَّا الأَدَبُ: فَتَصغيرُ اللُّقمَةِ، وَالمَضغُ الشَّديدُ، وقِلَّةُ النَّظَرِ في وُجوهِ النّاسِ، وغَسلُ اليَدَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج4 ص355 ح5762 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام ، الخصال : ص485 ح60 عن إبراهيم الكرخي عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام الحسن عليهم السلام نحوه ، المحاسن : ج2 ص248 ح1773 عن الإمام الحسن عليه السلام ، مكارم الأخلاق : ج1 ص306 ح969 عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام الحسن عليهم السلام ، بحارالأنوار : ج66 ص415 ح14&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;422.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش هايش به على عليه السلام ـ: اى على! آداب سفره، دوازده تاست كه انسان مسلمان بايد آنها را بياموزد: چهارتاى آنها واجب است، چهار تا مستحب، و چهار تا از ادب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن چهار واجب، عبارت است از: شناخت آنچه مى خورد، نام خدا بردن، شكر گفتن، و خرسندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن چهار مستحب، عبارت است از: نشستن روى پاى چپ، خوردن با سه انگشت، از جلوى خود خوردن، و ليسيدن انگشت ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آن چهار تا كه از ادب است، عبارت است از: لقمه كوچك برداشتن، خوب جويدن، كمتر به صورت ديگران نگاه كردن، و شستن دست ها.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا وُضِعَتِ المائِدَةُ فَليأكُلِ الرَّجُلُ مِمّا يَليهِ، ولا يَأكُل مِمّا بَينَ يَدَي جَليسِهِ، ولا مِن ذِروَةِ القَصعَةِ؛ فَإِنَّما تَأتيهِ البَرَكَةُ مِن أعلاها، ولا يَقومُ رَجُلٌ حَتّى تُرفَعَ المائِدَةُ، ولا يَرفَعُ يَدَهُ وإن شَبِعَ حَتّى يَرفَعَ القَومُ، وَليُعذِر؛ فَإِنَّ ذلِكَ يُخجِلُ جَليسَهُ فَيَقبِضُ يَدَهُ، وعَسى أن تَكونَ لَهُ في الطَّعامِ حاجَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان : ج5 ص83 ح5864 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1096 ح3295 وليس فيه من «فليأكل» إلى «من أعلاها» ، الفردوس : ج1 ص335 ح1333 نحوه وكلّها عن ابن عمر ، كنز العمّال : ج15 ص241 ح40751؛ مكارم الأخلاق : ج1 ص319 ح1021 عن ابن عمر ، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله : ص3 كلاهما نحوه ، بحارالأنوار : ج66 ص424 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;423.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه سفره نهاده شد، انسان بايد از آنچه جلوى اوست، بخورد و از جلوى هم سفره اش و از بلندىِ وسط كاسه نخورد؛ چرا كه بركت از بالاى كاسه مى آيد، و تا سفره جمع نشده است، از سر سفره بر نخيزد، و تا ديگران از خوردنْ دست نكشيده اند، او دست نكشد و خودش را مشغول خوردن كند، حتّى اگر سير شده باشد؛ چرا كه اگر دست بكشد، هم سفره اش خجالت مى كشد و دست مى كشد، در حالى كه ممكن است هنوز به غذا نياز داشته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذَا اجتَمَعَ لِلطَّعامِ أربَعٌ كَمَلَ: أن يَكونَ حَلالاً، وأن تَكثُرَ عَلَيهِ الأَيدي، وأن يُفتَتَحَ بِاسمِ اللّهِ، ويُختَتَمَ بِحَمدِ اللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات : ص80 ح198 ، بحارالأنوار : ج66 ص412 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;424.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه چهار خصلت در غذا جمع شود، آن غذا كامل است: حلال باشد، دست هاى خورنده اش زياد باشد، به نام خدا آغاز گردد، و با حمد خدا پايان پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن أرادَ ألّا يَضُرَّهُ طَعامٌ، فَلا يَأكُل حَتّى يَجوعَ، فَإِذا أكَلَ فَليَقُل: «بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ»، وَليُجِدِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «وليُجيد» ، والتصويب من بحارالأنوار&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَضغَ، وَليَكُفَّ عَنِ الطَّعامِ وهُوَ يَشتَهيهِ، وَليَدَعَهُ وهُوَ يَحتاجُ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام : ص60 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام ، بحارالأنوار : ج66 ص380 ح46&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;425.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس مى خواهد غذا اذيّتش نكند، بايد تا گرسنه نشده است، غذا نخورد و چون شروع به خوردن كرد، «بسم اللّه و باللّه» بگويد و خوب بجوَد و هنوز كه ميل به غذا دارد، از خوردنْ دست بكشد و هنوز كه نياز به غذا دارد، خوردن را رها كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في بَيانِ خُلُقِهِ صلى الله عليه و آله ـ: ما أكَلَ مُتَّكِئا قَطُّ حَتّى فارَقَ الدُّنيا... وكانَ إذا أكَلَ مَعَ القَومِ كانَ أوَّلَ مَن يَبدَأُ، وآخِرَ مَن يَرفَعُ يَدَهُ، وكانَ إذا أكَلَ أكَلَ مِمّا يَليهِ، فَإِذا كانَ الرُّطَبُ وَالتَّمرُ جالَت يَدُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا شَرِبَ شَرِبَ ثَلاثَةَ أنفاسٍ، وكانَ يَمَصُّ الماءَ مَصّا، ولا يَعُبُّهُ عَبّا، وكانَ يَمينُهُ لِطَعامِهِ وشَرابِهِ وأخذِهِ وإعطائِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص61 ح55 ، بحارالأنوار : ج16 ص237 ح35&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;426.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در بيان اخلاق پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: تا زمانى كه از دنيا رفت، هرگز در حال تكيه دادن غذا نخورد... و هر گاه با جمعيت غذا مى خورد، نخستين كسى بود كه شروع مى كرد و آخرين كسى بود كه دست مى كشيد، و هنگام خوردن، از جلوى خود مى خورد؛ امّا اگر خرما بود، دستش مى چرخيد [و از هر طرفِ ظرف بر مى داشت].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه مى آشاميد، با سه نفَس مى آشاميد و آب را مزمزه مى كرد و يك باره سر نمى كشيد. دست راستش براى غذا و آب و گرفتن و دادن بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: كان صلى الله عليه و آله إذا أكَلَ سَمّى، ويَأكُلُ بِثَلاثِ أصابِعَ ومِمّا يَليهِ، ولا يَتَناوَلُ مِن بَينِ يَدَي غَيرِهِ، ويُؤتى بِالطَّعامِ فَيَشرَعُ قَبلَ القَومِ ثُمَّ يَشرَعونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ يَأكُلُ بِأَصابِعِهِ الثَّلاثِ: الإِبهامِ وَالَّتي تَليها وَالوُسطى، ورُبَمَّا استَعانَ بِالرّابِعَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وكانَ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ بِكَفِّهِ كُلِّها، ولَم يَأكُل بِإِصبَعَينِ، ويَقولُ: إنَّ الأَكلَ بِإِصبَعَينِ هُوَ إكلَةُ الشَّيطانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص70 ح88 ، بحارالأنوار : ج66 ص410 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;427.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه غذا مى خورد، «بسم اللّه» مى گفت، و با سه انگشت و از جلوى خودش مى خورد و از برابر دست ديگران بر نمى داشت، و غذا را كه مى آوردند، پيش از ديگران شروع مى كرد و بعد از ديگران تمام مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با سه انگشتِ شست و اشاره و ميانه مى خورد و گاهى اوقات از انگشت چهارم نيز كمك مى گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان گاه با همه دستش مى خورد، و با دو انگشت غذا نمى خورد و مى فرمود: «با دو انگشت غذا خوردن، خوردن شيطان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن وَصِيَّتِهِ لِكُمَيلٍ ـ: يا كُمَيلُ، إذا أكَلتَ الطَّعامَ فَسَمِّ بِاسمِ اللّهِ الَّذي لا يَضُرُّ مَعَ اسمِهِ شَيءٌ، وهُوَ الشِّفاءُ مِن جَميعِ الأَسواءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا كُمَيلُ، إذا أكَلتَ الطَّعامَ فَواكِل بِهِ ولاتَبخَل بِهِ؛ فَإِنَّكَ لَم تَرزُقِ النَاسَ شَيئا، وَاللّهُ يُجزِلُ لَكَ الثَّوابَ بِذلِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا كُمَيلُ، أحسِن خُلُقَكَ، وَابسُط&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابسط : أي اُسرُر ويبسطني ما يبسطها : أي يسرّني ما يسرّها؛ لأنّ الإنسان إذا سُرّ انبسط وجهه واستبشر (النهاية : ج1 ص128 «بسط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلى جَليسِكَ، ولا تَنهَرَنَّ خادِمَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بشارة المصطفى : ص25 ، تحف العقول : ص171 نحوه وكلاهما عن كميل ، بحارالأنوار : ج66 ص425 ح41&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;428.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيه هاى خويش به كميل بن زياد ـ: اى كميل! هر گاه غذا مى خورى، نام خدا را ببر كه با وجود نام او، هيچ چيز زيان نمى زند، و نام خدا، شفابخش هر درد و گزندى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كميل! هر گاه غذا مى خورى، ديگرى را هم شريك گردان و بخل مورز؛ زيرا تو چيزى را روزىِ مردم نكرده اى، و خداوند براى اين كار به تو پاداش شايان مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى كميل! اخلاقت را خوش گردان، با همنشينت گشاده رو باش، و بر سر خدمتكارت داد مزن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا سُمِّيَ اللّهُ عَلى أوَّلِ الطَّعامِ، وحُمِدَ عَلى آخِرِهِ، وغُسِلَتِ الأَيدي قَبلَهُ وبَعدَهُ، وكَثُرَتِ الأَيادي عَلَيهِ، وكانَ مِن حَلالٍ؛ فَقَد تَمَّت بَرَكَتُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص117 ح392 ، بحارالأنوار : ج66 ص383 ح50&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;429.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر گاه در آغاز غذا نام خدا برده شود و در پايانش حمد او گفته شود و قبل و بعد از غذا دست ها شسته شوند و دست هاى خورنده اش زياد باشند و [غذا ]از حلال باشد، بركتِ آن غذا كامل شده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الطَّعامُ يُؤكَلُ عَلى ثَلاثَةِ أضرُبٍ: مَعَ الإِخوانِ بِالسُّرورِ، ومَعَ الفُقَراءِ بِالإِيثارِ، ومَعَ أبناءِ الدُّنيا بِالمُروءَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم : ج2 ص141 ح2111&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;430.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: غذا را سه گونه بايد خورد: با برادران به شادى، با فقيران به ايثار، و با دنياپرستان به جوان مردى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه عن عمرو بن قيس الماصر: دَخَلتُ عَلى أبي جَعفَرٍ عليه السلام بِالمَدينَةِ وبَينَ يَدَيهِ خِوانٌ، وهُوَ يَأكُلُ، فَقُلتُ لَهُ: ما حَدُّ هذَا الخِوانِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا وَضَعتَهُ فَسَمِّ اللّهَ، وإذا رَفَعتَهُ فَاحمَدِ اللّهَ، وقُمَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَمَّ البيتَ : كَنَسَه (المصباح المنير : ص516 «قمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما حَولَ الخِوانِ، فَإِنَّ هذا حَدُّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه : ج3 ص356 ح4256 ، مكارم الأخلاق : ج1 ص306 ح970 ، بحارالأنوار : ج66 ص411 ح8&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;431.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه ـ به نقل از عمرو بن قيس ماصر ـ: در مدينه بر امام باقر عليه السلام وارد شدم. در برابر ايشان سفره اى بود و مشغول خوردن بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: حدِّ (تعريفِ) اين سفره چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر گاه آن را گستردى، بسم اللّه بگو و هر گاه آن را جمع كردى، الحمد للّه بگو و اطراف سفره را تميز كن. اين، حدِّ (تعريفِ) سفره است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ أبي صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ أتاهُ أخوهُ عَبدُاللّهِ بنُ عَلِيٍّ يَستَأذِنُ لِعَمرِو بنِ عُبَيدٍ وواصِلٍ وبَشيرٍ الرَّحّالِ، فَأَذِنَ لَهُم، فَلَمّا جَلَسوا قالَ: ما مِن شَيءٍ إلّا ولَهُ حَدٌّ يَنتَهي إلَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَجيءَ بِالخِوانِ فَوُضِعَ، فَقالوا فيما بَينَهُم: قَد وَاللّهِ استَمكَنّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;استمكنّا منه : أي قدرنا وتمكنّا من الاعتراض عليه وتعجيزه (بحارالأنوار : ج66 ص370).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنهُ، فَقالوا: يا أبا جَعفَرٍ، هذَا الخِوانُ مِنَ الشَّيءِ؟ فَقالَ: نَعَم. قالوا: فَما حَدُّهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: حَدُّهُ إذا وُضِعَ قيلَ: «بِسمِ اللّهِ»، وإذا رُفِعَ قيلَ: «الحَمدُ لِلّهِ»، ويَأكُلُ كُلُّ إنسانٍ مِمّا بَينَ يَدَيهِ، ولا يَتَناوَلُ مِن قُدّامِ الآخَرِ شَيئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص292 ح3 ، المحاسن : ج2 ص209 ح1624 كلاهما عن أبي خديجة وص 235 ح1721 عن أبي سلمة نحوه ، بحارالأنوار : ج66 ص370 ح9&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;432.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: عمويم عبد اللّه بن على نزد پدرم ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ آمد و از ايشان براى عمرو بن عبيد، واصل و بشيرِ رَحّال، اجازه شرفيابى خواست. پدرم به آنان اجازه داد. چون نشستند، فرمود: «هر چيزى براى خود، حدّى دارد كه بِدان منتهى مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، سفره آوردند و گستردند. آن سه نفر با خود گفتند: به خدا كه اكنون، وقت مغلوب كردن اوست. پس گفتند: اى ابو جعفر! آيا اين سفره، چيز هست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند: پس، حدِّ (تعريفِ) آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «حدّش آن است كه چون گسترده شد، بسم اللّه گفته شود و چون جمع شد، الحمد للّه گفته شود، و هر شخصى از جلوى خودش بخورد و از جلوى ديگران چيزى بر ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق عن الفضل بن يونس ـ في حَديثٍ ذَكَرَ فيهِ مَجيءَ الإِمامِ الكاظِمِ عليه السلام إلى مَنزِلِهِ... إلى أن قالَ ـ: فَأَمَرتُ الغُلامَ فَأَتى بِالطَّستِ، فَدَنا مِنهُ، فَقالَ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي جَعَلَ لِكُلِّ شَيءٍ حَدّا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، فَما حَدُّ هذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: أن يَبَدَأَ رَبُّ البَيتِ لِكَي يَنشَطَ الأَضيافُ، فَإِذا وُضِعَ الطَّستُ سُمِّيَ، وإذا رُفِعَ حُمِدَ اللّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اُتِيَ بِالمائِدَةِ، فَقُلتُ: ما حَدُّ هذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: أن تُسَمِّيَ إذا وُضِعَ، وتَحمَدَ اللّهَ إذا رُفِعَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ اُتِيَ بِالخِلالِ، فَقُلتُ: ما حَدُّ هذا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال: أن تَكسِرَ رَأسَهُ لِئَلّا يُدمِيَ اللِّثَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق : ج1 ص318 ح1018 ، بحار الأنوار : ج66 ص423 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;433.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق ـ به نقل از فضل بن يونس، در حديثى كه در آن از آمدن امام كاظم عليه السلام به منزلش ياد شده است ـ: ... به غلام دستور دادم، لگن آورد. امام عليه السلام نزديك آن شد و فرمود: «سپاس، خداوندى را كه براى هر چيزى حدّى قرار داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! حدّ اين لگن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه صاحب خانه [به شستن دست هايش] آغاز كند تا ميهمانان به نشاط آيند، و چون لگن آورده شد، بسم اللّه گفته شود و چون برداشته شد، حمد خدا گفته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس سفره را آوردند. گفتم: حدّ اين چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه هر گاه پهن شد، بسم اللّه گفته شود و هر گاه جمع شد، الحمد للّه گفته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعد، خلال آوردند. گفتم: حدّ اين چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اين كه سرِ آن را بشكنى تا لثه را خونى نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِعُنوانَ البَصرِيِّ ـ: اُوصيكَ بِتِسعَةِ أَشياءَ، فَإِنَّها وَصِيَّتي لِمُريدِي الطَّريقِ إلَى اللّهِ عز و جل، وَاللّهَ أسأَلُ أن يُوَفِّقَكَ لِاستِعمالِهِ: ثَلاثَةٌ مِنها في رِياضَةِ النَّفسِ.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا اللَّواتي في الرِّياضَةِ: فَإِيّاكَ أن تَأكُلَ ما لا تَشتَهيهِ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ الحَماقَةَ وَالبَلَهَ، ولا تَأكُل إلّا عِندَ الجوعِ، وإذا أكَلتَ فَكُل حَلالاً، وسَمِّ اللّهَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مشكاة الأنوار : ص564 ح1901 ، بحارالأنوار : ج1 ص226 ح17 نقلاً عن الشيخ البهائي وكلاهما عن عنوان البصري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;434.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به عنوان بصرى ـ: تو را به نُه چيز سفارش مى كنم كه اين، سفارش من به سالكان راه خداى عز و جل است، و از خداوند، مسئلت دارم كه توفيقِ به كار بستن اين سفارش ها را به تو عطا كند. سه تاى آنها مربوط به رياضت نفْس است.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا آنها كه به رياضت نفْس مربوط مى شوند، عبارت اند از: چيزى را كه ميل ندارى، نخور؛ زيرا اين كار، حماقت و كودنى مى آورد. فقط هنگامى كه گرسنه اى، غذا بخور، و هر گاه مى خورى، حلال بخور و «بسم اللّه» بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النوادر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 49: النَّوادِر&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 49: گوناگون&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ في قَصعَةٍ ثُمَّ لَحِسَهَا، استَغفَرَت لَهُ القَصعَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي : ج4 ص260 ح1804 ، سنن ابن ماجة : ج2 ص1089 ح3272 ، سنن الدارمي : ج1 ص529 ح1958 ، مسند ابن حنبل : ج7 ص382 ح20750 ، الطبقات الكبرى : ج7 ص51 كلّها عن نبيشة الخير ، كنز العمّال : ج15 ص247 ح40787.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;435.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس در كاسه اى غذا بخورد و در آخر، آن را بليسد، آن كاسه برايش طلب آمرزش مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: لَأَن ألطَعَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّطْع : اللَّحْس باللسان (تاج العروس : ج11 ص433 «لطع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَصعَةً أحَبُّ إلَيَّ مِن أن أتَصَدَّقَ بِمِلئِها طَعاما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة : ج7 ص123 الرقم 9921 ، اُسد الغابة : ج6 ص115 الرقم 5906 كلاهما عن أبي ريطة ، كنز العمّال : ج15 ص253 ح40828.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;436.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: كاسه را بليسم، خوش تر از آن دارم كه آن را پر از غذا صدقه دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إيّاكُم أن تَشَمُّوا الخُبزَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي لاختبار جودته (بحار الأنوار : ج66 ص272).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَما تَشَمُّهُ السِّباعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص303 ح6 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام ، المحاسن : ج2 ص416 ح2459 عن إدريس بن يوسف عن الإمام الصادق عليه السلام ، دعائم الإسلام : ج2 ص117 ح389 نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص272 ح17 ؛ المعجم الكبير : ج23 ص285 ح625 ، شُعب الإيمان : ج5 ص114 ح6007 كلاهما عن اُمّ سلمة نحوه ، كنز العمّال : ج15 ص261 ح40873.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;437.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: نان را مانند حيوانات، بو نكشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ أحَدُكُم فَليَلعَق أصابِعَهُ؛ فَإِنَّهُ لا يَدري في أيَّتِهِنَّ البَرَكَةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم : ج3 ص1607 ح137 ، سنن الترمذي : ج4 ص258 ح1801 ، مسند ابن حنبل : ج3 ص392 ح9380 كلّها عن أبي هريرة ، سنن الدارمي : ج1 ص528 ح1956 عن أنس بزيادة «الثلاث» بعد «أصابعه» وليس فيه ذيله ، كنز العمّال : ج15 ص244 ح40769.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;438.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه فردى از شما غذا مى خورَد، انگشتانش را بليسد؛ چرا كه نمى داند بركت در كدام يك از آنهاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن لَعِقَ الصَّحفَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر : «الصفحة» ، والتصويب من كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولَعِقَ أصابِعَهُ، أشبَعَهُ اللّهُ في الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير : ج18 ص261 ح653 عن العرباض بن سارية ، كنز العمّال : ج15 ص247 ح40790.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;439.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس بشقاب و انگشتان خود را بليسد، خداوند در دنيا و آخرت، او را سير مى گرداند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ أحَدُكُم طَعاما فَمَصَّ أصابِعَهُ الَّتي أكَلَ بِها، قالَ اللّهُ عز و جل: بارَكَ اللّهُ فيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص297 ح7 ، المحاسن : ج2 ص226 ح1685 كلاهما عن أبي بصير عن الإمام الصادق عليه السلام ، الخصال : ص613 ح10 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام ، تحف العقول : ص103 عن الإمام عليّ عليه السلام ، بحار الأنوار : ج66 ص405 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;440.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه فردى از شما غذايى بخورد و انگشتانى را كه با آنها غذا خورده است، بليسد، خداوند عز و جل مى فرمايد: «خدايت بركت دهد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عنه صلى الله عليه و آله أنَّهُ كانَ يَلعَقُ الصَّحفَةَ، وقالَ: آخِرُ الصَّحفَةِ أعظَمُها بَرَكَةً، وإنَّ الَّذينَ يَلعَقونَ الصِّحافَ تُصَلّي عَلَيهِمُ المَلائِكَةُ، ويَدعونَ لَهُم بِالسَّعَةِ في الرِّزقِ، ولِلَّذي يَلعَقُ الصَّحفَةَ حَسَنَةٌ مُضاعَفَةٌ. وكانَ إذا أكَلَ لَعِقَ أصابِعَهُ حَتّى يُسمَعَ لَها مَصيصٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام : ج2 ص120 ح405 ، الجعفريّات : ص162 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله ، مكارم الأخلاق : ج1 ص314 ح1002 عن الإمام عليّ عليه السلام وكلاهما نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص406 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;441.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: پيامبر صلى الله عليه و آله بشقاب را مى ليسيد و مى فرمود: «ته بشقاب، بابركت تر است. كسانى كه بشقاب ها را مى ليسند، فرشتگان بر آنان درود مى فرستند و براى زياد شدن روزىِ آنان دعا مى كنند، و براى كسى كه ته بشقاب را بليسد، دو چندان ثواب است». ايشان هر گاه غذا مى خورد، انگشتانش را مى ليسيد، به طورى كه صداى مكيدن آنها شنيده مى شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: نَهَى [النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله] أن تُلقَى النَّواةُ عَلَى الطَّبَقِ الَّذي يُؤكَلُ مِنهُ الرُّطَبُ أو التَّمرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال : ج15 ص259 ح40862 نقلاً عن الشيرازي&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;442.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر صلى الله عليه و آله از انداختن هسته خرما در سينى اى كه از آن، رطب يا خرما خورده مى شود، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا فَرَغَ مِن طَعامِهِ، لَعِقَ أصابِعَهُ في فيهِ فَمَصَّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص226 ح1684 عن عبد اللّه بن ميمون القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام ، مكارم الأخلاق : ج1 ص75 ح108 نحوه ، بحار الأنوار : ج66 ص405 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;443.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا هر گاه غذايش را تمام مى كرد، انگشتانش را در دهانش مى چرخاند و مى مكيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَلعَقُ أصابِعَهُ إذا أكَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن : ج2 ص226 ح1683 عن حمّاد بن عثمان ، بحار الأنوار : ج66 ص405 ح3 ؛ صحيح مسلم : ج3 ص1607 ح136 ، مسند ابن حنبل : ج4 ص353 ح2815 كلاهما عن أنس بزيادة «الثلاث» بعد «أصابعه» ، كنز العمّال : ج7 ص103 ح18174.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;444.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا هر گاه غذا مى خورد، انگشتانش را مى ليسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَلطَعُ القَصعَةَ ويَقولُ: مَن لَطَعَ قَصعَةً فَكَأَنَّما تَصَدَّقَ بِمِثلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص297 ح4 ، المحاسن : ج2 ص227 ح1688 وفيه «قال» بدل «ويقول» وكلاهما عن عمرو بن جميع ، بحار الأنوار : ج66 ص406 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;445.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پيامبر خدا كاسه را مى ليسيد و مى فرمود: «هر كس كاسه اى را بليسد، چنان است كه همانند آن كاسه صدقه داده باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام عن سَماعة بن مِهرانَ: سَأَلتُ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام عَنِ الصَّلاةِ تَحضُرُ وقَد وُضِعَ الطَّعامُ؟ قالَ: إن كانَ في أوَّلِ الوَقتِ يُبدَأُ بِالطَّعامِ، وإن كانَ قَد مَضى شَيءٌ مِنَ الوَقتِ خافَ تَأخيرَهُ فَليَبدَأ بِالصَّلاةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام : ج9 ص100 ح433 ، المحاسن : ج2 ص199 ح1581 ، الكافي : ج6 ص298 ح9 وفيه «وتخاف أن تفوتك فتعيد الصلاة» بدل «خاف تأخيره» ، بحار الأنوار : ج66 ص427 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;446.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تهذيب الأحكام ـ به نقل از سماعة بن مهران ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: وقت نماز مى شود و سفره انداخته است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «اگر اوّل وقت باشد، بايد ابتدا غذا را خورد؛ ولى اگر مقدارى از وقت گذشته، به طورى كه بيم به تأخير افتادن نماز مى رود، بايد اوّلْ نماز را خواند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن زيد الشحّام عن الإمام الصادق عليه السلامأنَّهُ عليه السلام كَرِهَ أن يَمسَحَ الرَّجُلُ يَدَهُ بِالمِنديلِ وفيها شَيءٌ مِنَ الطَّعامِ؛ تَعظيما لِلطَّعامِ، حَتّى يَمَصَّها، أو يَكونَ عَلى جَنبِهِ صَبِيٌّ يَمَصُّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي : ج6 ص291 ح3 ، المحاسن : ج2 ص206 ح1614 ، تفسير العيّاشي : ج2 ص273 ح79 ، دعائم الإسلام : ج2 ص120 ح406 وفيهما «كان أبي يكره» بدل «إنّه كره» ، بحار الأنوار : ج66 ص360 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;447.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از زيد شحّام ـ: امام صادق عليه السلام خوش نداشت كه شخص، دستش را كه چيزى از غذا بر آن است، با دستمال پاك كند، و اين، براى احترام به غذا بود؛ بلكه مى بايست يا خودش آن را مى ليسيد يا كودكى كه در كنار او بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فائدة&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في عددٍ من الروايات المتقدّمة، تأكيد على الاستفادة التامّة ممّا بقي في آنية الطعام أو في الأصابع، كعبارات: «لَعْق القصعة»، أو «لَطْع القصعة»، أو «لَعْق الأصابع»، وفي هذه العبارات ملاحظتان:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. التأكيد على الاستفادة إلى هذا الحدّ ممّا تبقّى من الطعام، إنّما هو من أجل خَلق ثقافة الامتناع عن الإسراف، وبهدف مكافحة الاستكبار وتقوية الاكتفاء الذاتي اقتصاديّا. وواضح أنّ عائلة تتعوّد إلى هذا الحدّ من الاقتصاد، فإنّها لا تهدر أيّ نعمة، ولو تعوّد الناس على ذلك لساعدوا على تحقيق الاكتفاء الذاتيّ، ولَمَا شاهدنا التبذير في المواد الغذائيّة وخاصّة الخبز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. الظاهر أنّ لعق القصعة أو الإصبع ليس هو المقصود بعينه، بل المقصود الاستفادة القصوى من الطعام وعدم تبذيره، وهذا الهدف قد يتحقّق عن طريق آخر. ومن جهة اُخرى، لا معنى للعق الإصبع في زماننا هذا؛ حيث لا يتناول الناس طعامهم باليد غالبا، فالتوصية تتّجه حينئذٍ إلى الاستفادة من الطعام المتبقّي في الملعقة، إلّا إذا كانت توصية لعق الإصبع تشير إلى فائدة تناول الطعام باليد من الناحية الصحّية كما قيل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يادداشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شمارى از احاديث گذشته، استفاده كامل از آنچه در ظرف غذا يا در انگشتان باقى مانده است، با تعبيراتى مانند: «لعق القصعة (ليسيدن كاسه)»، «لعق الصحفة (ليسيدن بشقاب)» و «لعق الأصابع (ليسيدن انگشتان)» مورد توصيه و تأكيد قرار گرفته است. در اين باره دو نكته قابل توجّه است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. تأكيد بر مصرف باقى مانده موادّ خوراكى تا اين حد، در جهت ايجاد فرهنگ «مبارزه با اسراف» و با هدف استكبارستيزى و تقويت «خودكفايى اقتصادى» است. بديهى است خانواده اى كه تا اين حد به صرفه جويى عادت دارد، هيچ چيزِ قابل مصرفى را هدر نمى دهد و اگر مردم با اين فرهنگ تربيت شوند، كشورى كه خودكفا نيست ـ مانند كشور ما ـ تا اين حد، ضايعات موادّ غذايى (بخصوص نان) نخواهد داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. ليسيدن انگشتان و ظرف غذا موضوعيت ندارد؛ بلكه هدف، مصرف كردن همه موادّ غذايىِ موجود در آنهاست. بنا بر اين، ممكن است اين هدف، از راه ديگرى هم تحقّق پيدا كند. گذشته از اين، در عصر حاضر كه فرهنگ غذا خوردن با دست، منسوخ شده است، ليسيدن انگشتان، بى معناست و اين توصيه، با خوردن همه موادّ غذايى باقى مانده در قاشق، انجام مى گيرد، مگر آن كه احتمال بدهيم كه خوردن غذا با دست ـ چنان كه گفته شده است ـ از نظر بهداشتى، سودمند باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-ما-ينبغي-بعد-الأكل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: ما ينبغي بعد الأكل&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: نكاتى كه بعد از خوردن بايد رعايت شود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شكر-الله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: شُكرُ اللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: گزاردن شكر خداوند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الطّاعِمُ الشّاكِرُ بِمَنزِلَةِ الصّائِمِ الصّابِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص561 ح1764، صحيح ابن حبّان: ج2 ص16 ح315، مسند ابن حنبل: ج3 ص125 ح7811، السنن الكبرى: ج4 ص504 ح8518 كلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج3 ص256 ح6425؛ نثر الدرّ: ج1 ص165.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;448.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سير سپاس گزار، به سانِ روزه دار شكيباست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الطّاعِمُ الشّاكِرُ لَهُ مِنَ الأَجرِ كَأَجرِ الصّائِمِ المُحتَسِبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص94 ح1 عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، قرب الإسناد: ص74 ح237 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، ثواب الأعمال: ص216 ح1، تحف العقول: ص364 كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج71 ص22 ح1؛ مسند ابن حنبل: ج7 ص24 ح19036، تهذيب الكمال: ج3 ص117 الرقم 456 عن سنان بن سَنّة وفيهما «الصابر» بدل «المحتسب»، كنز العمّال: ج3 ص256 ح6426.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;449.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سير سپاس گزار، مزدش همانند مزد روزه دارى است كه به خاطر خدا روزه گرفته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: الطّاعِمُ الشّاكِرُ أفضَلُ مِنَ الصّائِمِ الصّامِتِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص48، المحاسن: ج2 ص214 ح1640 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج66 ص375 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;450.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سير سپاس گزار، برتر از روزه دار خاموش [از ذكر و سپاسگويى خدا ]است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ المُؤمِنَ لَيَشبَعُ مِنَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ فَيَحمَدُ اللّهَ، فَيُعطيهِ اللّهُ مِنَ الأَجرِ ما لا يُعطِي الصّائِمَ، إنَّ اللّهَ شاكِرٌ عَليمٌ يُحِبُّ أن يُحمَدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص214 ح1641 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص66 ح99 وفيه «ما يعطي» بدل «مالا يعطي»، بحار الأنوار: ج66 ص375 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;451.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مؤمن، سير مى خورد و مى آشامد و شكر خدا را به جا مى آورد، و خداوند به او مزدى مى دهد كه به روزه دار نمى دهد. خداوند، سپاس گزار و داناست و دوست دارد كه [از او] سپاس گزارى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا رُفِعَتِ المائِدَةُ فَقُل: الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمينَ، اللّهُمَّ اجعَلها نِعمَةً مَشكورَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص310 ح991، الجعفريّات: ص216 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج66 ص381 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;452.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه سفره جمع شد، بگو: «سپاس، خداوند را كه پروردگار جهانيان است. بار خدايا! اين غذا را نعمتى قرار ده كه شكرش به جاى آورده شده باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ فَشَبِعَ، وشَرِبَ فَرَوِيَ، فَقالَ: «الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَني وأشبَعَني، وسَقاني وأرواني» خَرَجَ مِن ذُنوبِهِ كَيَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج6 ص388 ح7210، عمل اليوم والليلة لابن السني: ص167 ح473 كلاهما عن عبد اللّه بن قيس، كنز العمّال: ج15 ص247 ح40786.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;453.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه بعد از سير شدن از غذا و آب بگويد: «سپاس، خداوندى را كه مرا غذا داد و سيرم كرد و آبم داد و سيرابم نمود»، همانند روزى كه از مادرش متولّد شده، از گناهانش پاك مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ لَيُدخِلُ العَبدَ الجَنَّةَ بِالأَكلَةِ أوِ الشَّربَةِ يَحمَدُهُ عَلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سير أعلام النبلاء: ج19 ص259 الرقم 160، تاريخ دمشق: ج55 ص399 كلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج3 ص258 ح6437.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;454.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، بنده را به سبب خوردن يا نوشيدنى كه بر آن خداوند را سپاس مى گويد، به بهشت مى بَرَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ لَيَرضى عَنِ العَبدِ أن يَأكُلَ الأَكلَةَ فَيَحمَدَهُ عَلَيها، أو يَشرَبَ الشَّربَةَ فَيَحمَدَهُ عَلَيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص2095 ح89، سنن الترمذي: ج4 ص265 ح1816، مسند ابن حنبل: ج4 ص235 ح12169، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص563 ح1 كلّها عن أنس، كنز العمّال: ج15 ص245 ح40778؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;455.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند از بنده اى كه غذايى بخورد و او را براى آن سپاس بگويد، يا آبى بنوشد و او را بر آن سپاس گزارد، خشنود مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ طَعاما ثُمَّ قالَ: «الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَني هذَا الطَّعامَ، ورَزَقَنيهِ مِن غَيرِ حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ» غُفِرَ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ وما تَأَخَّرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج4 ص42 ح4023، سنن الترمذي: ج5 ص508 ح3458، سنن ابن ماجة: ج2 ص1093 ح3285، مسند ابن حنبل: ج5 ص312 ح15632 وليس في الثلاثة الأخيرة «وما تأخّر» وكلّها عن معاذ بن انس، كنز العمّال: ج15 ص239 ح40744؛ الإقبال: ج1 ص244 نحوه، بحار الأنوار: ج98 ص14 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;456.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس غذايى بخورد و سپس بگويد: «خداوند را سپاس كه اين غذا را به من خوراند و بى آن كه توش و توانى داشته باشم، آن را روزىِ من كرد»، گناهان گذشته و حال [و آينده] او آمرزيده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن قالَ حينَ يَفرُغُ مِن طَعامِهِ: «الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَني فَأَشبَعَني، وسَقاني فَأَرواني بِلا حَولٍ مِنّي ولا قُوَّةٍ» فَقَد أدّى شُكرَ ذلِكَ الطَّعامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عمل اليوم والليلة لابن السني: ص166 ح469، كنز العمّال: ج15 ص255 ح40842.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;457.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس وقتى غذايش را تمام كرد، بگويد: «سپاس، خداوندى را كه مرا خوراك داد و سير كرد، و آبم داد و سيرابم نمود، بى آن كه مرا توش و توانى [در اين خصوص] باشد»، شكر آن غذا را به جا آورده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: في قَولِ العَبدِ: «الحَمدُ للّهِِ» أرجَحُ في ميزانِهِ مِن سَبعِ سَماواتٍ وسَبعِ أرَضينَ، وإذا أكَلَ أو شَرِبَ أو لَبِسَ ثَوبا قالَ: «الحَمدُ للّهِِ» فَقالَ اللّهُ: إنَّهُ كانَ عَبدا شَكورا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج3 ص269 ح3554 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;458.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: «الحمد للّه» گفتنِ بنده در ترازوى [اعمالِ ]او، سنگين تر از هفت آسمان و هفت زمين است. و هر گاه كه مى خورد، يا مى آشامد و يا جامه اى مى پوشد، بگويد: «الحمد للّه»، خداوند مى فرمايد: «او بنده اى سپاس گزار است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن رَجُلٍ يَجمَعُ عِيالَهُ ويَضَعُ مائِدَةً بَينَ يَدَيهِ ويُسَمّي ويُسَمّونَ في أوَّلِ الطَّعامِ، ويَحمَدونَ اللّهَ عز و جل في آخِرِهِ فَتَرتَفِعُ المائِدَةُ، حَتّى يُغفَرَ لَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص296 ح25 عن مسمع عن الإمام الصادق عليه السلام، الجعفريّات: ص160 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، دعائم الإسلام: ج2 ص117 ح391 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج66 ص351 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;459.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مردى نيست كه خانواده اش را جمع كند و سفره اش را بيندازد و همگى غذايشان را با «بسم اللّه» شروع كنند و در پايان، سپاس خداوند عز و جل را به جاى آورند و سفره جمع شود، مگر آن كه آمرزيده شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في وَصِيَّتِهِ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ، إذا أكَلتَ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ»، وإذا فَرَغتَ فَقُل: «الحَمدُ للّهِِ»؛ فَإِنَّ حافِظَيكَ لا يَبرَحانِ يَكتُبانِ لَكَ الحَسناتِ حَتّى تُبعِدَهُ عَنكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص210 ح1626 عن الإمام الكاظم عليه السلام، مكارم الأخلاق: ج1 ص308 ح981، بحار الأنوار: ج66 ص371 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;460.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به على عليه السلام ـ: اى على! وقتى غذا مى خورى، «بسم اللّه» بگو و در پايان آن، «الحمد للّه» بگو؛ زيرا دو فرشته نگهبان تو، تا زمانى كه غذا را از خودت دور كنى [و از خوردن، دست بكشى]، پيوسته برايت ثواب مى نويسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: عَن عَبدِالرَّحمنِ بنِ جُبَيرٍ أنَّهُ حَدَّثَهُ رَجُلٌ خَدَمَ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله ثَمانَ سِنينَ، أنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله إذا قُرِّبَ إلَيهِ طَعامُهُ يَقولُ: «بِسمِ اللّهِ»، وإذا فَرَغَ مِن طَعامِهِ قالَ: «اللّهُمَّ أطعَمتَ وأسقَيتَ، وأغنَيتَ وأقنَيتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَنا: الرِّضا، وأقناهُ: إذا أرضاه (النهاية: ج4 ص118 «قنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وهَدَيتَ وأحيَيتَ، فَلَكَ الحَمدُ عَلى ما أعطَيتَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص577 ح16595 وج 9 ص60 ح23244 وفيه «واجتبيت» بدل «وأحييت»، فتح الباري: ج9 ص581، عمل اليوم والليلة لابن السني: ص164 ح465، اُسد الغابة: ج6 ص420 الرقم 6630 وليس فيه «وأحييت»، كنز العمّال: ج7 ص105 ح18181.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;461.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: مردى كه هشت سال پيامبر خدا را خدمت كرده بود، براى عبد الرحمان بن جبير گفت كه پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه غذايش را نزدش مى گذاشتند، مى گفت: «بسم اللّه»، و هر گاه غذايش را تمام مى كرد، مى گفت: «بار خدايا! تو آب و غذا دادى، و تو بى نياز كردى و بخشيدى، و تو هدايت كردى و زندگى بخشيدى. پس، تو را بر آنچه داده اى، سپاس».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ مِن دُعائِهِ عِندَ الفَراغِ مِنَ الطَّعامِ ـ: اللّهُمَّ لَكَ الحَمدُ أطعَمتَ وسَقَيتَ، وأشبَعتَ وأروَيتَ، فَلَكَ الحَمدُ غَيرَ مَكفورٍ، ولا مُوَدَّعٍ، ولا مُستَغنىً عَنكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج6 ص310 ح18093، اُسد الغابة: ج6 ص387 الرقم 6536، تاريخ دمشق: ج62 ص172 ح12758، المعجم الكبير: ج3 ص268 ح3372 عن الحارث بن الحارث، كنز العمّال: ج15 ص432 ح41711؛ الإقبال: ج1 ص245 وليس فيه «و أشبعت»، بحار الأنوار: ج98 ص15 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;462.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعا در هنگام دست كشيدن از غذا ـ: بار خدايا! تو را سپاس كه غذا و آب مى دهى و سير و سيراب مى گردانى. پس تو را سپاس كه نعمتت هرگز انكار كردنى نيست و با تو بدرود نمى توان گفت [و از تو دست نمى توان شست] و هيچ كس از تو بى نياز نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن أبي أيّوب الأنصاري: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا أكَلَ أو شَرِبَ قالَ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَ وسَقى، وسَوَّغَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَاغَ الشَّرابُ: أي دَخَلَ سهلاً (النهاية: ج2 ص422 «سوغ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وجَعَلَ لَهُ مَخرَجا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص366 ح3851، صحيح ابن حبّان: ج12 ص24 ح5220، المعجم الكبير: ج4 ص182 ح4082، المعجم الأوسط: ج5 ص304 ح5384، تاريخ بغداد: ج10 ص62 الرقم 5181 وليس فيهما «أو شرب»، كنز العمّال: ج7 ص103 ح18176.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;463.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از ابو ايّوب انصارى ـ: پيامبر خدا هر گاه مى خورد يا مى آشاميد، مى گفت: «سپاس، خداوندى را كه غذا و آب مى دهد و آن را مى گواراند، و برايش راه خروجى قرار داده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أبي اُمامة&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا رُفِعَ مائِدَتُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي سنن أبي داود: «إذا رُفِعَتِ المائدَةُ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: الحَمدُ للّهِِ كَثيرا طَيِّبا مُبارَكا فيهِ، غَيرَ مَكفِيٍّ ولا مُوَدَّعٍ ولا مُستَغنىً عَنهُ، رَبَّنا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2078 ح5142، سنن أبي داود: ج3 ص366 ح3849، سنن ابن ماجة: ج2 ص1092 ح3284، سنن الترمذي: ج5 ص507 ح3456 وفيه «غير مودّع» بدل «غير مكفيّ ولا مودَّع»، مسند ابن حنبل: ج8 ص306 ح22364 نحوه، كنز العمّال: ج7 ص104 ح18178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;464.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از ابو اُمامه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله پس از آن كه سفره اش برچيده مى شد، مى گفت: «سپاس فراوان و پاك و خجسته، خداوند را؛ سپاسى هماره و پيوسته كه از آن استغنا نمى جوييم، اى پروردگار ما!».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در باره معانى محتمل ديگرى كه براى بخش پايانىِ اين دعا برشمرده اند، ر.ك: نيل الأوطار: ج6 ص51، تحفة الأحوذى: ج9 ص297، الأذكار النَّوَوية: ص235، عون المعبود: ج1 ص235.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّكر لابن أبي الدنيا عن أنس: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا أكَلَ قالَ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَني وسَقاني وهَداني، وكُلَّ بَلاءٍ حَسَنٍ أبلاني، الحَمدُ للّهِِ الرَّزّاقِ ذِي القُوَّةِ المَتينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المتين: الشديد القويّ الّذي لا يعتريه وهن ولا يمسُّه لغوب، والمعنى في وصفه بالقوّة، والمتانة أنّه قادر بليغ الاقتدار على كلّ شيء (مجمع البحرين: ج3 ص1670«متن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، اللّهُمَّ لا تَنزِع مِنّا صالِحا أعطَيتَنا، ولا صالِحا رَزَقتَنا، وَاجعَلنا لَكَ مِن الشّاكِرينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشكر: ص79 ح170.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;465.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشكر، ابن ابى الدنيا ـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا چون غذايش را مى خورد، مى گفت: «سپاس، خداوندى را كه به من خوراك و آب داد و هدايتم فرمود و مرا [با نعمت هايش] به هر آزمون نيكويى آزمود. سپاس، خداوندِ روزى دهِ نيرومند استوار را.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;متين: هر چيز محكم و نيرومند كه هيچ ضعف و سستى به او راه نيابد. وصف خداوند به نيرومندى و متانت، بدان معناست كه او بر هر چيزى در كمال توانايى و اقتدار است (مجمع البحرين: ج3 ص1670 مادّه «متن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! هر خوبى اى را كه به ما عطا كردى و روزىِ ما قرار دادى، از ما باز مگير و ما را از سپاس گزارانت قرار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن أبي سعيد الخدري: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا فَرَغَ مِن طَعامِهِ قالَ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَنا وسَقانا، وجَعَلَنا مُسلِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص366 ح3850، سنن الترمذي: ج5 ص508 ح3457 وفيه «أكل أو شرب» بدل «فرغ من طعامه»، سنن ابن ماجة: ج2 ص1092 ح3283 وفيه «أكل طعاما» بدل «فرغ من طعامه»، مسند ابن حنبل: ج4 ص65 ح11276، كنز العمّال: ج7 ص104 ح18179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;466.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از ابو سعيد خُدرى ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه غذايش را تمام مى كرد، مى گفت: «سپاس، خدايى را كه ما را آب و غذا داد و مسلمانمان قرار داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن أنَس: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنَّ الرَّجُلَ لَيوضَعُ طَعامُهُ بَينَ يَديَهِ فَما يُرفَعُ حَتّى يُغفَرَ لَهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ! بِمَ ذاكَ؟ قال: يَقولُ: «بِسمِ اللّهِ» إذا وُضِعَ، وَ«الحَمدُ للّهِِ» إذا رُفِعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص209 ح5104، كنز العمّال: ج15 ص238 ح40740 نقلاً عن الضياء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;467.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط ـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا فرمود: «از زمانى كه غذاى انسان در پيش او نهاده مى شود، تا زمانى كه سفره جمع مى گردد، گناهانش آمرزيده مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: چگونه، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون غذا نهاده شد، بسم اللّه بگويد و وقتى جمع شد، الحمد للّه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن ذَكَرَ اسمَ اللّهِ عز و جل عِندَ طَعامٍ أو شَرابٍ في أوَّلِهِ، وحَمِدَ اللّهَ في آخِرِهِ، لَم يُسأَل عَن نَعيمِ ذلِكَ الطَّعامِ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص294 ح14 عن عبد الرحمن العزرمي عن الإمام الصادق عليه السلام، المحاسن: ج2 ص214 ح1639 عن عبد اللّه العزرمي عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، ثواب الأعمال: ص219 ح1، الأمالي للصدوق: ص374 ح472 كلاهما عن غياث بن إبراهيم الدارمي عن الإمام الصادق عن آبائه عنه عليهم السلام، قرب الإسناد: ص90 ح302 عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج66 ص375 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;468.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر كس خوردن يا آشاميدنش را با نام خدا آغاز كند و در پايانش خدا را سپاس گويد، از نعمت آن غذا هرگز بازخواست نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;469.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أبي بصير: تَغَدَّيتُ مَعَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام، فَلَمّا وُضِعَتِ المائِدَةُ قالَ: «بِسمِ اللّهِ»، فَلَمّا فَرَغَ قالَ: «الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَنا وسَقانا، ورَزَقَنا وعافانا، ومَنَّ عَلَينا بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله، وجَعَلَنا مُسلِمينَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص217 ح1649، بحار الأنوار: ج66 ص377 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;469.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از ابو بصير ـ: ناهار در خدمت امام باقر عليه السلام بودم. چون سفره را نهادند، گفت: «بسم اللّه»، و چون غذايش تمام شد، گفت: «سپاس، خداوندى را كه آب و غذايمان داد و به ما روزى داد و عافيتمان بخشيد و نعمت وجود محمّد صلى الله عليه و آله را به ما ارزانى داشت و ما را مسلمان گردانيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;470.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن ابن أعبد: قالَ لي عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام: يَابنَ أعبَدَ، هَل تَدري ما حَقُّ الطَّعامِ؟ قالَ: قُلتُ: وما حَقُّهُ يَابنَ أبي طالِبٍ؟ قالَ: تَقولُ: «بِسمِ اللّهِ، اللّهُمَّ بارِك لَنا فيما رَزَقتَنا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: وتَدري ما شُكرُهُ إذا فَرَغتَ؟ قالَ: قُلتُ: وما شُكرُهُ؟ قالَ: تَقولُ: «الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَنا وسَقانا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص322 ح1312، المصنّف لابن أبي شيبة: ج5 ص564 ح11، تهذيب الكمال: ج20 ص322 الرقم 4025، حلية الأولياء: ج1 ص70 الرقم 4، كنز العمّال: ج15 ص428 ح41697.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;470.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از ابن اَعبد ـ: على بن ابى طالب عليه السلام به من فرمود: «اى پسر اعبد! آيا مى دانى كه حقّ خوراك چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: حقّش چيست، اى پسر ابو طالب؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى گويى: به نام خدا. بار خدايا! به آنچه روزىِ ما كرده اى، بركت عطا فرما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «و آيا مى دانى كه چون غذايت را خوردى، شكر آن چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: شكرش چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى گويى: سپاس، خداوندى را كه به ما خوراك و آب داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;471.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: رُوِيَ عن أبي حَمزَةَ الثُّمالِيِّ عَن عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليه السلام أنَّهُ كانَ إذا طَعِمَ قالَ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَنا وسَقانا وكَفانا وأيَّدَنا وآوانا وأنعَمَ عَلَينا وأفضَلَ، الحمَدُ للّهِِ الَّذي يُطعِمُ ولا يُطعَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص358 ح4266، المحاسن: ج2 ص216 ح1646 كلاهما عن أبي حمزة الثمالي، مكارم الأخلاق: ج1 ص310 ح988، بحار الأنوار: ج66 ص376 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;471.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: از ابو حمزه ثُمالى روايت شده است كه على بن الحسين (زين العابدين) عليه السلام چون غذايش را مى خورد، مى گفت: «سپاس، خداوندى را كه به ما غذا و آب داد و نيازهايمان را برآورد و كمكمان نمود و به ما سرپناه داد و ما را مورد لطف و فضل خويش قرار داد. سپاس، خداوندى را كه مى خورانَد و خود نمى خورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;472.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن سِنان عن الإمام الصادق عليه السلام: يا سِنانُ، مَن قُدِّمَ إلَيهِ طَعامٌ فَأَكَلَهُ، فَقالَ: «الحَمدُ للّهِِ الَّذي رَزَقَنيهِ بِلا حَولٍ ولا قُوَّةٍ مِنّي»، غُفِرَ لَهُ قَبلَ أن يَقومَ ـ أو قالَ: قَبلَ أن يُرفَعَ طَعامُهُ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص212 ح1633 وص 215 ح1643، بحار الأنوار: ج66 ص373 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;472.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از سِنان ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «اى سنان! هر كس غذايى برايش آورده شود و بخورد و بگويد: سپاس، خداوندى را كه اين غذا را روزىِ من كرد، بى آن كه مرا توش و توانى باشد، پيش از آن كه برخيزد، آمرزيده مى گردد» يا فرمود: «پيش از آن كه غذايش جمع شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;473.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اُذكُرِ اسمَ اللّهِ عز و جل عَلَى الطَّعامِ، فَإذا فَرَغتَ فَقُل: الحَمدُ للّهِِ الَّذي يُطعِمُ ولا يُطعَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص294 ح13، المحاسن: ج2 ص214 ح1637 بزيادة «والشراب» بعد «الطعام» وكلاهما عن جرّاح المدائني، بحار الأنوار: ج66 ص374 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;473.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هنگام غذا خوردن، نام خدا را بياور و چون از خوردنْ فراغت يافتى، بگو: «سپاس، خداوندى را كه مى خورانَد و خود نمى خورَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;474.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كانَ أبي عليه السلام يَقولُ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي أشبَعَنا في جائِعينَ، وأروانا في ظامِئينَ، وآوانا في ضائِعينَ، وحَمَلَنا في راجِلينَ، وآمَنَنا في خائِفينَ، وأخدَمَنا في عانينَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العاني: الأسير. وكلُّ من ذلّ واستكان وخضع فقد عنا يعنو (النهاية: ج3 ص314«عنا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص295 ح16، المحاسن: ج2 ص217 ح1650 كلاهما عن هشام بن سالم، مكارم الأخلاق: ج1 ص310 ح990 كلاهما نحوه وليس فيهما «كان أبي عليه السلام يقول»، بحار الأنوار: ج66 ص377 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;474.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: پدرم عليه السلام مى گفت: «سپاس، خداوندى را كه در ميان گرسنگان، سيرمان كرد و در ميان تشنه كامان، سيرابمان نمود و در ميان بى خانمان ها سرپناهمان داد و در ميان پيادگان، سواره مان قرار داد و در ميان بيمناكان، امنيتمان بخشيد و خدمتكار در اختيارمان نهاد و از اسيران [و خدمتكاران] قرارمان نداد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;475.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: لَمّا جاءَ المُرسَلون إلى إبراهيمَ عليه السلام جاءَهُم بِالعِجلِ، فَقالَ: كُلوا. فَقالوا: لا نَأكُلُ حَتّى تُخبِرَنا ما ثَمَنُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: إذا أكَلتُم فَقولوا: «بِسمِ اللّهِ»، وإذا فَرَغتُم فَقولوا: «الحَمدُ للّهِِ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَالتَفَتَ جَبرَئيلُ عليه السلام إلى أصحابِهِ ـ وكانوا أربَعَةً وجَبرَئيلُ رَئيسُهُم ـ فَقالَ: حَقٌّ للّهِِ أن يَتَّخِذَ هذا خَليلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص35 ح6، تفسير العيّاشي: ج2 ص153 ح47 وليس فيه صدره إلى «بالعجل» وكلاهما عن عبداللّه بن هلال، بحار الأنوار: ج66 ص368 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;475.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: زمانى كه مأموران الهى (جبرئيل عليه السلام و فرشتگان همراهش) نزد ابراهيم عليه السلام آمدند و او برايشان گوساله اى [بريان شده] آورد و فرمود: «بخوريد»، گفتند: تا قيمتش را به ما نگويى، نمى خوريم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «[قيمتش آن است كه] چون شروع به خوردن كنيد، بگوييد: بسم اللّه، و چون غذايتان را تمام كرديد، بگوييد: الحمد للّه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس جبرئيل عليه السلام به يارانش ـ كه چهار نفر بودند و جبرئيل، رياستشان را به عهده داشت ـ گفت: «خدا حق دارد كه اين را خليل (دوست صميمى) خود گرداند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-بالبركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: الدُّعاءُ بِالبَرَكَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: دعاى بركت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;476.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أكَلَ أحَدُكُم طَعاما فَليَقُل: «اللّهُمَّ بارِك لَنا فيهِ، وأطعِمنا خَيرا مِنهُ».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و إذا سُقِيَ لَبَنا فَليَقُل: «اللّهُمَّ بارِك لَنا فيهِ، وزِدنا مِنهُ»؛ فَإِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ يُجزِئُ مِنَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ إلَا اللَّبَنَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص339 ح3730، سنن ابن ماجة: ج2 ص1103 ح3322، مسند ابن حنبل: ج1 ص609 ح2569 كلاهما نحوه، شُعب الإيمان: ج5 ص123 ح6041 كلّها عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج15 ص238 ح40742.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;476.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما غذايى خورد، بگويد: «بار خدايا! در اين غذا به ما بركت ده و از اين بهتر را به ما بخوران».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[نيز] هر گاه شير نوشيد، بگويد: «بار خدايا! در اين شير، به ما بركت ده و آن را برايمان افزون گردان»؛ زيرا هيچ چيز غير از شير، كار غذا و آب را نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;477.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: لم يَكُن رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ طَعاما ولا يَشرَبُ شَرابا إلّا قالَ: «اللّهُمَّ بارِك لَنا فيهِ، وأبدِلنا بِهِ خَيرا مِنهُ»، إلَا اللَّبَنَ فَإِنَّهُ كانَ يَقولُ: «اللّهُمَّ بارِك لنَا فيهِ، وزِدنا مِنهُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص336 ح1، المحاسن: ج2 ص291 ح1955 كلاهما عن عبد اللّه بن سليمان، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص39 ح114 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام الحسين عليهم السلام نحوه، مكارم الأخلاق: ج1 ص421 ح1429 عن الإمام الحسن عليه السلام وليس فيه صدره، بحار الأنوار: ج66 ص100 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;477.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا هر گاه غذايى مى خورد يا نوشيدنى اى مى آشاميد، مى گفت: «بار خدايا! در اين به ما بركت ده و به جاى آن، بهترش را عطايمان فرما»، بجز در مورد شير كه مى فرمود: «بار خدايا! در اين به ما بركت ده و آن را برايمان بيشتر كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;478.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن أبي هريرة: دَعا رَجُلٌ مِنَ الأَنصارِ مِن أهلِ قُباءَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُبا: قرية على ميلين من المدينة على يسار القاصد إلى مكّة... والأنصار بنوا بقُباء مسجدا يصلّون فيه (معجم البلدان: ج4 ص302).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله، فَانطَلَقنا مَعَهُ، فَلَمّا طَعِمَ وغَسَلَ يَدَيهِ ـ أو قالَ يَدَهُ ـ قالَ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي يُطعِمُ ولا يُطعَمُ، مَنَّ عَلَينا فَهَدانا، وأطعَمَنا وسَقانا، وكُلَّ بَلاءٍ حَسَنٍ أبلانا، الحَمدُ للّهِِ غَيرَ مُوَدَّعٍ ولا مُكافَا ولا مَكفورٍ ولا مُستَغنىً عَنهُ، الحَمدُ للّهِِ الَّذي أطعَمَ مِنَ الطَّعامِ، وسَقى مِنَ الشَّرابِ، وكَسا مِنَ العُريِ، وهَدى مِنَ الضَّلالَةِ، وبَصَّرَ مِنَ العَمايَةِ، وفَضَّلَ عَلى كَثيرٍ مِمَّن خَلَقَ تَفضيلاً، الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج1 ص731 ح2003، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص82 ح10133، عمل اليوم والليلة لابن السني: ص171 ح485، صحيح ابن حبّان: ج12 ص23 ح5219 وليس فيه «الحمد للّه غير مودّع ولا مكافأ ولا مكفور ولا مستغنىً عنه»، كنز العمّال: ج15 ص257 ح40850.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;478.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از ابو هريره ـ: مردى انصارى از اهالى قُبا،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روستايى بوده در دو ميلى مدينه، واقع در سمت چپ كسى كه به مكّه مى رود.… انصار در قُبا مسجدى بنا كردند و در آن نماز مى خواندند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله را دعوت كرد و با هم [به خانه اش] رفتند. پيامبر صلى الله عليه و آله پس از آن كه غذايش را خورد و دستانش ـ يا گفت: دستش ـ را شست، گفت: «سپاس، خداوندى را كه مى خوراند و خود نمى خورد. بر ما منّت نهاد و هدايتمان فرمود، و آب و غذايمان داد، و ما را به هر گونه آزمون نيكو، آزمود. سپاس، خداوندى را كه درخواست [ها ]از او ترك نمى شود، و پاداش نمى خواهد، و نعمتش انكار نمى شود، و از او بى نيازى نيست. سپاس، خداوندى را كه از غذا خوراند، و از آب نوشاند، و از برهنگى پوشاند، و از گم راهى به راه راست كشاند، و از كورى به بينايى رساند، و [ما را] بر بسيارى از آفريدگانش برترىِ چشمگير داد. سپاس، خدا را كه خداوندگار جهان هاست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-عند-رفع-المائدة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: الدُّعاءُ عِندَ رَفعِ المائِدَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: دعا هنگام برچيدن سفره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;479.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا وُضِعَتِ المائِدَةُ حَفَّتها أربَعَةُ آلافِ مَلَكٍ، فَإِذا قالَ العَبدُ: «بِسمِ اللّهِ»، قالَتِ المَلائِكَةُ: بارَكَ اللّهُ عَلَيكُم في طَعامِكُم، ثُمَّ يَقولونَ لِلشَّيطانِ: اُخرُج يا فاسِقُ لا سُلطانَ لَكَ عَلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا فَرَغوا فَقالوا: «الحَمدُ للّهِِ»، قالَتِ المَلائِكَةُ: قَومٌ أنعَمَ اللّهُ عَلَيهِم فَأَدَّوا شُكرَ رَبِّهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإذا لَم يُسَمّوا، قالَتِ المَلائِكَةُ لِلشَّيطانِ: اُدنُ يا فاسِقُ فَكُل مَعَهُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا رُفِعَتِ المائِدَةُ ولَم يَذكُرُوا اسمَ اللّهِ عَلَيها، قالَتِ المَلائِكَةُ: قَومٌ أنعَمَ اللّهُ عَلَيهِم فَنَسوا رَبَّهُم جَلَّ وعَزَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص292 ح1، تهذيب الأحكام: ج9 ص98 ح427، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص355 ح4250 وليس فيه «بارك اللّه عليكم في طعامكم» وكلّها عن السكوني عن الإمام الصادق عليه السلام، المحاسن: ج2 ص210 ح1627 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيها «أربعة أملاك» بدل «أربعة آلاف ملك»، بحار الأنوار: ج66 ص371 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;479.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه سفره نهاده مى شود، چهار هزار فرشته، آن را در ميان مى گيرند، و چون بنده بگويد: «بسم اللّه»، فرشتگان مى گويند: خدا به غذاى شما بركت دهاد! سپس به شيطان مى گويند: بيرون شو ـ اى نابه كار! ـ كه تو را بر آنان تسلّطى نيست. و چون پس از غذا بگويند: «الحمد للّه»، فرشتگان مى گويند: خداوند به اين عدّه، نعمت داد و آنها شكر پروردگارشان را به جاى آوردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا اگر «بسم اللّه» نگويند، فرشتگان به شيطان مى گويند: نزديك آى ـ اى نابه كار ـ و با آنان بخور.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر گاه سفره جمع شود و نام خدا را نگويند، فرشتگان مى گويند: خداوند به اين عدّه، نعمت داد؛ امّا آنها پروردگار جليل و عزيزِ خويش را فراموش كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;480.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا رُفِعَتِ المائِدَةُ مِن بَينِ يَدَيهِ يَقولُ: الحَمدُ للّهِِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص160 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;480.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا، هر گاه سفره را از برابرش جمع مى كردند، مى گفت: «الحمد للّه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;481.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا رُفِعَتِ المائِدَةُ، قالَ: اللّهُمَّ أكثَرتَ وأطَبتَ وبارَكتَ فَأَشبَعتَ وأروَيتَ، الحَمدُ للّهِِ الَّذي يُطعِمُ ولا يُطعَمُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص294 ح15، المحاسن: ج2 ص216 ح1647 وفيه «فباركه» بدل «وباركت» بزيادة «فهنّئه» بعد «وأرويت»، بحار الأنوار: ج66 ص376 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;481.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا هر گاه سفره برچيده مى شد، مى گفت: بار خدايا! «فزون دادى و [غذاى ]پاك [و حلال] عطا كردى و بركت بخشيدى و سير كردى و سيراب نمودى. سپاس، خداوندى را كه مى خورانَد و خود نمى خورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;482.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا وُضِعَ الخِوانُ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ»، وإذا أكَلتَ فَقُل: «بِسمِ اللّهِ عَلى أوَّلِهِ وآخِرِهِ»، وإذا رُفِعَ فَقُل: «الحَمدُ للّهِِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص292 ح2، تهذيب الأحكام: ج9 ص99 ح428، المحاسن: ج2 ص212 ح1631 كلّها عن أبي بصير، مكارم الأخلاق: ج1 ص316 ح1011، بحار الأنوار: ج66 ص373 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;482.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه سفره نهاده شد، بگو: «بسم اللّه»، و چون غذا خوردى، بگو: «بسم اللّه على أوّله و آخِره»، و چون سفره برچيده شد، بگو: «الحمد للّه».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;483.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام إذا وُضِعَ الطَّعامُ بَينَ يَدَيهِ قالَ: اللّهُمَّ هذا مِن مَنِّكَ وفَضلِكَ وعَطائِكَ، فبَارِك لَنا فيهِ، وسَوِّغناهُ، وَارزُقنا خَلَفا إذا أكَلناهُ، ورُبَّ مُحتاجٍ إلَيهِ، رَزَقتَ فَأَحسَنتَ، اللّهُمَّ وَاجعَلنا مِنَ الشّاكِرينَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِذا رُفِعَ الخِوانُ قالَ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي حَمَلَنا في البَرِّ وَالبَحرِ، ورَزَقَنا مِنَ الطَّيِّباتِ، وفَضَّلَنا عَلى كَثيرٍ مِن خَلقِهِ تَفضيلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص294 ح12، المحاسن: ج2 ص212 ح1632 كلاهما عن أبي يحيى الصنعاني، بحار الأنوار: ج66 ص373 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;483.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: على بن الحسين عليه السلام چون غذا در برابرش نهاده مى شد، مى گفت: «بار خدايا! اين از نعمت و فضل و عطاى توست. پس در آن به ما بركت ده و آن را گوارايمان ساز، و چون آن را خورديم، جايگزينش را روزىِ ما كن، و اى بسا نيازمند به اين غذا كه تو روزى دادى و نيكى نمودى! بار خدايا! ما را از سپاس گزاران قرار ده».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و چون سفره جمع مى شد، مى گفت: «سپاس، خداوندى را كه ما را در خشكى و آب، حمل كرد و از پاكيزه ها روزى مان داد و ما را بر بسيارى از آفريدگانش برترىِ چشمگير بخشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذكر-الجائع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: ذِكرُ الجائِعِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: ياد كردن گرسنگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;484.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: في التَّوراةِ: اِتَّقِ اللّهَ، وإذا شَبِعتَ فَاذكُرِ الجائِعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص102؛ الدرّ المنثور: ج3 ص559 نقلاً عن الزهد لابن حنبل عن خالد الربعي وفيه «اتّق اللّه يابن آدم...».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;484.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: در تورات آمده است: «از خدا پروا دار و چون سير شدى، از گرسنه ياد كن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;485.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان عن الحسن: قيلَ لِيوسُفَ عليه السلام: تَجوعُ وخَزائِنُ الأَرضِ بِيَدِكَ؟ قالَ: إنّي أخافُ أن أشبَعَ فَأَنسَى الجِياعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان: ج5 ص37 الرقم5683، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج11 ص236؛ مجمع البيان: ج5 ص373، تنبيه الخواطر: ج1 ص103 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;485.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان ـ به نقل از حسن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقصود، امام حسن عليه السلام يا حسن بصرى است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ـ: به يوسف عليه السلام گفته شد: گنجينه هاى زمين [مصر ]در اختيار توست و تو، گرسنگى مى كشى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «مى ترسم كه سير شوم و در نتيجه، گرسنگان را از ياد ببرم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج4 ص420 (الأكل / الفصل السادس: آداب تناول الطعام / التصدّق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;منه).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: همين دانش نامه: ج4 ص421 (غذا خوردن / فصل ششم: آداب غذا خوردن / صدقه دادن از غذا).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غسل-الأيدي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: غَسلُ الأَيدي&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 5: شستن دست ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;486.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله أنَّهُ أمَرَ بِغَسلِ الأَيدي بَعدَ الطّعامِ مِنَ الغَمَرِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَمَر: ريح اللحم وما يعلق باليد من دَسَمه (لسان العرب: ج5 ص32 «غمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ: إنَّ الشَّيطانَ يَشَمُّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص121 ح411، بحار الأنوار: ج66 ص365 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;486.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: پيامبر خدا دستور داد كه بعد از غذا، دست ها از بوى و چربىِ گوشت شسته شوند، و فرمود: «[چون] شيطان آن را بو مى كشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;487.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الوُضوءُ قَبلَ الطَّعامِ يَنفي الفَقرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوضوء قبل الطعام ينفي الفقر: المراد غسل اليدين فقط (المصباح المنير: ص663 «وضُؤ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وبَعدَهُ يَنفي الهَمَّ، ويُصِحُّ البَصَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص301 ح950، الدعوات: ص142 ح364 وليس فيه «ويصحّ البصر»، بحار الأنوار: ج66 ص364 ح42؛ مسند الشهاب: ج1 ص205 ح310 عن سهل بن إبراهيم المروزي عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «اللَّمم» بدل «الهمّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;487.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: شستن دست ها قبل از غذا، فقر را مى بَرَد و بعد از غذا اندوه را مى زدايد و چشم را سالم مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;488.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا نامَ أحَدُكُم وفي يَدِهِ ريحُ غَمَرٍ فَلَم يَغسِل يَدَهُ، فَأَصابَهُ شَيءٌ، فَلا يَلومَنَّ إلّا نَفسَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1096 ح3297، سنن الترمذي: ج4 ص289 ح1859 و1860، مسند ابن حنبل: ج3 ص251 ح5839، سنن الدارمي: ج1 ص537 ح1991 كلّها عن أبي هريرة نحوه، كنز العمّال: ج15 ص244 ح40768.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;488.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چنانچه فردى از شما دستش آلوده به بو و چربى غذا باشد و آن را نشويد و بخوابد و صدمه اى به او برسد، كسى جز خود را نكوهش نكند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;489.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ألا لا يَلومَنَّ امرُؤٌ إلّا نَفسَهُ؛ يَبيتُ وفي يَدِهِ ريحُ غَمَرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج2 ص1096 ح3296، مسند أبي يعلى: ج6 ص165 ح6715، تهذيب الكمال: ج19 ص248 الرقم 3744 كلّها عن فاطمة بنت الحسين عن الإمام الحسين عليه السلام عن فاطمة عليهاالسلام، كنز العمّال: ج15 ص242 ح40759؛ كشف الغمّة: ج2 ص180 عن فاطمة بنت الحسين عن فاطمة بنت رسول اللّه عليهاالسلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;489.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: آگاه باشيد كه هر كس شب را با دست آلوده به بو و چربىِ غذا به سر ببرد [و بلايى بر سرش بيايد]، نبايد كسى جز خويشتن را نكوهش كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;490.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ مِن هذَا اللَّحمِ شَيئا فَليَغسِل يَدهُ مِن ريحِ وَضَرِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَضَر: الدَرَنُ والدَسَمُ (الصحاح: ج2 ص846 «وضر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، لا يُؤذي مَن حِذاءَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج5 ص226 ح5542، المعجم الأوسط: ج7 ص146 ح7115 وفيه صدره إلى «فليغسل يده» وكلاهما عن سالم عن أبيه، كنز العمّال: ج15 ص247 ح40789.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;490.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس چيزى از اين گوشت را بخورد، بايد دستش را از بو و چربى آن بشويد تا كسى را كه كنار اوست، آزار ندهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;491.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: بَرَكَةُ الطَّعامِ الوُضوءُ قَبلَهُ وبَعدَهُ، وَالشَّيطانُ مُولَعٌ بِالغَمَرِ، وإذا أوى أحَدُكُم إلى فِراشِهِ فَليَغسِل يَدَيهِ مِن ريحِ الغَمَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص121 ح412، بحار الأنوار: ج66 ص365 ح43؛ سنن أبي داود: ج3 ص346 ح3761، سنن الترمذي: ج4 ص282 ح1846، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص119 ح7082 كلّها عن سلمان عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله وفيها صدره إلى «وبعده»، كنز العمّال: ج15 ص243 ح40763.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;491.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: بركت غذا در شستن دست ها قبل و بعد از [خوردن] آن است. شيطان، به بو و چربى غذا حريص است و هر گاه يكى از شما به بسترش رفت، دستانش را از بو و چربى غذا بشويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج4 ص406 (الأكل / الفصل السادس: آداب تناول الطّعام / غسل اليدين).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: همين دانش نامه: ج4 ص407 (غذا خوردن / فصل ششم: آداب غذا خوردن / شستن دست ها).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مسح-الوجه-بعد-غسل-اليد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: مَسحُ الوَجهِ بَعد غَسلِ اليَدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 6: دست كشيدن به صورت بعد از شستن دست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;492.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا غَسَلتَ يَدَكَ بَعدَ الطَّعامِ، فَامسَح وَجهَكَ وعَينَيكَ قَبلَ أن تَمسَحَ بِالمِنديلِ، وتَقولُ: اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ الزّينَةَ وَالمَحَبَّةَ، وأعوذُ بِكَ مِنَ المَقتِ وَالبِغضَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص204 ح1603، بحار الأنوار: ج66 ص359 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;492.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چون بعد از غذا دستت را شستى، پيش از خشك كردن با حوله، آن را به صورت و چشمانت بكش و بگو: «بار خدايا! از تو زينت و محبّت را درخواست مى كنم و از كينه و دشمنى، به تو پناه مى برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;493.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: زارَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ذاتَ يَومٍ فَقَدَّمنا إلَيهِ طَعاما، وأهدَت إلَينا اُمُّ أيمَنَ صَحفَةً مِن تَمرٍ وقَعبا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القعب: القدح الضخم الغليظ الجافي. وقيل: قدح من خشب مقعّر (لسان العرب: ج1 ص683 «قعب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن لَبَنٍ وزَبَدٍ، فَقَدَّمنا إلَيهِ، فَأَكَلَ مِنهُ، فَلَمّا فَرَغَ قُمتُ وسَكَبتُ عَلى يَدَي رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ماءً، فَلَمّا غَسَلَ يَدَيهِ مَسَحَ وَجهَهُ ولِحيَتَهُ بِبِلَّةِ يَدَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كامل الزيارات: ص126 ح141 عن الحسين بن عليّ بن الحسين عن أبيه، بحار الأنوار: ج66 ص355 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;493.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: روزى، پيامبر خدا به ديدن ما آمد و ما غذايى براى ايشان آورديم. اُمّ اَيمَن نيز بشقابى خرما و قدحى شير و كره برايمان هديه آورد و آنها را هم در برابر پيامبر صلى الله عليه و آله نهاديم. پيامبر صلى الله عليه و آله از آن خورد و چون غذايش تمام شد، من برخاستم و بر دست پيامبر خدا آب ريختم و وقتى دستانش را شست، با همان رطوبت، دست هايش را به صورت و محاسنش كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;494.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا فَرَغَ مِن غَسلِ اليَدِ بَعدَ الطَّعامِ مَسَحَ بِفَضلِ الماءِ الَّذي في يَدِهِ وَجهَهُ، ثُمَّ يَقولُ: الحَمدُ للّهِِ الَّذي هَدانا وأطعَمَنا وسَقانا، وكُلَّ بَلاءٍ صالِحٍ أولانا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص304 ح965، بحار الأنوار: ج66 ص363 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;494.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه پس از غذا دستانش را مى شست، با همان رطوبت، دست هايش را به صورتش مى كشيد و سپس مى گفت: «سپاس، خداوندى را كه ما را هدايت فرمود و آب و غذايمان داد و ما را از هر گونه بلاى نيك (نعمت)، برخوردار ساخت».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;495.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: كانَ صلى الله عليه و آله إذا أكَلَ الخُبزَ وَاللَّحمَ خاصَّةً غَسَلَ يَدَيهِ غَسلاً جَيِّدا، ثُمَّ مَسَحَ بِفَضلِ الماءِ الَّذي في يَدِهِ وَجهَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص75 ح111، بحار الأنوار: ج66 ص362 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;495.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه نان و بخصوص گوشت مى خورد، دست هايش را خوب مى شست و آن گاه دست هاى خيس خود را به صورتش مى كشيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;496.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: رُوِيَ عَنهُ صلى الله عليه و آله أنَّهُ كانَ يَغسِلُ يَدَهُ مِنَ الغَمَرِ، ثُمَّ يَمسَحُ بِها وَجهَهُ ورَأسَهُ قَبلَ أن يَمسَحَها بِالمِنديلِ، ثُمَّ يَقولُ: اللّهُمَّ اجعَلني مِمَّن لا يَرهَقُ وُجوهَهُم قَتَرٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَتَر: الغَبَرَة (القاموس المحيط: ج2 ص113 «قتر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا ذِلَّةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص302 ح956، المحاسن: ج2 ص204 ح1603 عن الإمام الجواد عليه السلام، بحار الأنوار: ج66 ص358 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;496.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: پيامبر خدا، دست خود را از چربى غذا مى شست و سپس آن را پيش از اين كه با دستمال خشك كند، به سر و صورت خود مى كشيد. آن گاه مى گفت: «بار خدايا! مرا از كسانى قرار ده كه گَرد [فلاكت] و ذلّت بر چهره شان نمى نشيند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;497.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا تَوَضَّأتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أشرنا آنفا إلى أنّ المراد من الوضوء هاهنا هو غسل اليدين، لا الوضوء الشرعي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَعدَ الطَّعامِ فَامسَح عَينَيكَ بِفَضلِ ما في يَدَيكَ؛ فَإِنَّهُ أمانٌ مِنَ الرَّمَدِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص303 ح959، بحار الأنوار: ج66 ص363 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;497.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه پس از غذا دستانت را شستى، با رطوبت آن به چشمانت بكش؛ زيرا اين كار، از چشم درد مصون مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;498.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن المفضّل: دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّه عليه السلام فَشَكَوتُ إلَيهِ الرَّمَدَ، فَقالَ لي: أوَ تُريدُ الطَّريفَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره: أي حديثا طريفا لم تسمع مثله. ويمكن أن يكون المعنى: أوَ تريد بالرمد الطريف؛ من الطَّرفة ـ بالفتح ـ وهو نقطة حمراء من الدم تحدث في العين، لكنّه بعيد لفظا ومعنىً (بحار الأنوار: ج66 ص367).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟! ثُمَّ قالَ لي: إذا غَسَلتَ يَدَكَ بَعدَ الطَّعامِ فَامسَح حاجِبَيكَ، وقُل ثَلاثَ مَرّاتٍ: الحَمدُ للّهِِ المُحسِنِ المُجمِلِ المُنعِمِ المُفضِلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَعَلتُ ذلِكَ، فَما رَمِدَت عَيني بَعدَ ذلِكَ، وَالحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص292 ح5، بحار الأنوار: ج66 ص367 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;498.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از مفضّل ـ: خدمت امام صادق عليه السلام رسيدم و از چشم درد شكايت كردم. به من فرمود: «مى خواهى نكته اى تازه برايت بگويم؟» و سپس به من فرمود: «چون پس از غذا دستانت را شستى، آنها را به ابروانت بكش و سه بار بگو: سپاس، خداوند نيكوكار خوش كردار نعمت ده فزونبخش را».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من به اين دستور عمل كردم و الحمد للّه ربّ العالمين، ديگر چشم درد نگرفتم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;499.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة عن جميل بن درّاج: كُنتُ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَدَخَلَ عَلَيهِ بُكَيرُ بنُ أعيَنَ وهُوَ أرمَدُ، فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: الظَّريفُ يَرمَدُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره: «الظريف يرمد» استفهام إنكاري، والظريف :الكيّس، والظَّرْف: البراعة وذكاء القلب والحِذق. ذكرها الفيروزآبادي (بحار الأنوار: ج62 ص148).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: وكَيفَ يَصنَعُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: إذا غَسَلَ يَدَهُ مِنَ الغَمَرِ مَسَحَها عَلى عَينَيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: فَفَعَلتُ ذلِكَ فَلَم أرمَد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص376، بحار الأنوار: ج62 ص148 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;499.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة ـ به نقل از جميل بن دُرّاج ـ: نزد امام صادق عليه السلام بودم كه بُكَير بن اَعيَن، در حالى كه چشم درد داشت، وارد شد. امام صادق عليه السلام به او فرمود: «آدم زيرك، چشم درد مى گيرد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: چه كند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر زمان كه دستش را از چربى غذا مى شويد، آن را به چشمانش بكشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بكير گفت: به اين دستور، عمل كردم و ديگر گرفتار چشم درد نشدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;500.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَسحُ الوَجهِ بَعدَ الوُضوءِ يَذهَبُ بِالكَلَفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلَف: شيء يعلو الوجه كالسِّمسم، ولون بين السواد والحُمرة، وحمرةٌ كَدِرة تعلو الوجه (القاموس المحيط: ج3 ص192 «كلف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويَزيدُ في الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص291 ح4، بحار الأنوار: ج66 ص366 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;500.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دست كشيدن به صورت بعد از شستن دست ها، كك مك را از بين مى برد و روزى را زياد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;501.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إذا غَسَلتَ يَدَكَ مِنَ الطَّعامِ فَامسَح بِهِما وَجهَكَ مِن قَبلِ أن تَمسَحَهُما بِالمِنديلِ، وقُل: اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ الرُّتبَةَ وَالمَحَبَّةَ، وأعوذُ بِكَ مِنَ المَقتِ وَالمَغضَبَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص143 ح369، بحار الأنوار: ج66 ص359 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;501.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه دستت را از غذا شستى، دو دستت را پيش از آن كه با دستمال خشك كنى، به صورتت بكش و بگو: «بار خدايا! من از تو منزلت و محبّت درخواست مى كنم و از كينه توزى و دشمنى، به تو پناه مى برم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التخليل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: التَّخليلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 7: خلال كردن دندان ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;502.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: رَحِمَ اللّهُ المُتَخَلِّلينَ في الوُضوءِ وَالطَّعامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص340 ح583، الفردوس: ج2 ص262 ح3220 نحوه وكلاهما عن أبي أيّوب، كنز العمّال: ج15 ص255 ح40837؛ مكارم الأخلاق: ج1 ص330 ح1058 بزيادة «من اُمّتي» بعد «المتخلّلين»، المحاسن: ج2 ص377 ح2322 عن أبي حمزة عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه، بحار الأنوار: ج66 ص436 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;502.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: رحمت خدا بر آنان كه در هنگام وضو و [بعد از] غذا، خلال مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;503.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَخَلَّلوا عَلى أثَرِ الطَّعامِ؛ فَإِنَّهُ صِحَّةٌ لِلنّابِ وَالنَّواجِذِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النواجذ من الأسنان: الضواحك؛ وهي الّتي تبدو عند الضحك، والأكثر الأشهر أنّها أقصى الأسنان (النهاية: ج5 ص20 «نجذ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويَجلِبُ عَلَى العَبدِ الرِّزقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص28، النوادر للراوندي: ص212 ح418 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص120 ح410، مكارم الأخلاق: ج1 ص331 ح1061 عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «مصحّة للفم» بدل «صحّة للناب»، بحار الأنوار: ج66 ص442 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;503.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بعد از غذا [دندان هايتان را] خلال كنيد؛ زيرا اين كار، مايه بهداشت دندان هاى نيش و آسياب (/ پيشين) مى شود و براى بنده، روزى مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;504.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: تَخَلَّلوا على أثَرِ الطَّعامِ وتَمَضمَضوا؛ فَإِنَّهُما مَضجَعَةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كذا في المصدر، وفي بحار الأنوار والمصادر الاُخرى: «مَصَحَّة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلنّابِ وَالنَّواجِذِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص3، بحار الأنوار: ج62 ص291؛ الفردوس: ج2 ص54 ح2307 عن عمران الكلاعي، كنز العمّال: ج15 ص255 ح40836.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;504.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بعد از غذا، خلال كنيد و دهانتان را بشوييد؛ زيرا اين كار، باعث سلامت دندان هاى نيش و آسياب مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;505.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لا يَزدَرِدَنَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زَرِدَ الرجلُ اللقمةَ: ابتلعها. وازدَرَدها مثله (المصباح المنير: ص252 «زرد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أحَدُكُم ما يَتَخَلَّلُ بِهِ؛ فَإِنَّهُ يَكونُ مِنهُ الدُّبَيلَةُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدُّبَيْلَة: هي خُراج ودُمَّل كبير تظهر في الجوف فتقتل صاحبها غالبا (النهاية: ج2 ص99 «دبل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص378 ح4، بحار الأنوار: ج66 ص408.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;505.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: مبادا فردى از شما آنچه را با خلال كردن از لا به لاى دندان هايش خارج مى كند، ببلعد؛ چون اين كار، موجب پيدايش دُمَل هاى كُشنده در درون بدن مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;506.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن إسحاقَ بن جَرير: سَأَلتُ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام عَنِ اللَّحمِ الَّذي يَكونُ في الأَسنانِ، فَقالَ: أمّا ما كانَ في مُقَدَّمِ الفَمِ فَكُلهُ، وما كانَ في الأَضراسِ فَاطرَحهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص377 ح1، المحاسن: ج2 ص379 ح2330، بحار الأنوار: ج66 ص408.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;506.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از اسحاق بن جرير ـ: از امام صادق عليه السلام در باره گوشت هاى مانده در ميان دندان ها پرسيدم. فرمود: «آنچه را كه جلوى دهان است، بخور و آنچه را كه لابه لاى دندان هاست، بيرون بينداز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;507.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر عن بَعضِ أصحابِ الإمام الكاظم عليه السلام: قالَ أبو الحَسَنِ الأوَّلُ عليه السلام: مَلَكٌ يُنادي في السَّماءِ: اللّهُمَّ بارِك في الخَلّالينَ وَالمُتَخَلِّلينَ. وَالخَلُّ بِمَنزِلَةِ الرَّجُلِ الصّالِحِ يَدعو لِأَهلِ بَيتِهِ بِالبَرَكَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ ومَا الخَلّالونَ وَالمُتَخَلِّلونَ؟ قالَ: الَّذينَ في بُيوتِهِم الخَلُّ، وَالَّذينَ يَتَخَلَّلونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر: ص49 ح9، مكارم الأخلاق: ج1 ص330 ح1059، بحار الأنوار: ج66 ص303 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;507.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستطرفات السرائر ـ به نقل از ابو عبداللّه سيّارى ـ: امام كاظم عليه السلام فرمود: «فرشته اى در آسمان ندا مى دهد: بار خدايا! خَلّالان و مُتخلِّلان را بركت عطا فرما. خَل، به سانِ مرد صالحى است كه براى بركت خانواده اش دعا كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: فدايت شوم! خلّالان و متخلّلان كيستند؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسانى كه در خانه هايشان سركه دارند [و استفاده مى كنند]، و كسانى كه [دندان هايشان را ]خلال مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;508.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام ـ لِلفَضلِ بنِ يونُسَ حينَ سَأَلَهُ عَن حَدِّ الخَلالِ ـ: يا فَضلُ، كُلُّ ما بَقِيَ في فَمِكَ، فَما أدَرتَ عَلَيهِ لِسانَكَ فَكُلهُ، وما استَكَنَّ فَأَخرِجهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «فأخرجتَه»، وهو المناسب للسياق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالخِلالِ فَأَنتَ فيهِ بِالخِيارِ؛ إن شِئتَ أكَلتَهُ، وإن شِئتَ طَرَحتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص378 ح3، المحاسن: ج2 ص379 ح2329 نحوه وكلاهما عن الفضل بن يونس، بحار الأنوار: ج66 ص408.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;508.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام ـ در پاسخ سؤال فضل بن يونس در باره مقدار خلال كردن ـ: اى فضل! از غذايى كه در دهانت باقى مانده است، آنچه را با گرداندن زبانت بر گرفتى، بخور و آنچه را كه مانده و با خلال كردن بيرون آوردى، مختارى كه بخورى يا دور افكنى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;السواك-713&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: السِّواك&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايات هذا العنوان ـ وكما تلاحظ ـ حول حكمة السواك وهي النظافة وصحة الفم والأسنان، وهذا الأدب لا ينحصر بتعقّبه للطعام. وعليه نذكره هنا من باب تطبيق العنوان على بعض مصاديقه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 8: مسواك زدن&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احاديث باب مسواك ـ همان گونه كه ملاحظه مى كنيد ـ در باره حكمت مسواك كردن اند كه همان نظافت و بهداشت دهان و دندان است. اين آداب، مخصوص به بعد از غذا نيستند و ما در اين جا آنها را به جهت تطبيق داشتن با عنوان، براى برخى از آداب غذا خوردن آورده ايم.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;509.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: تَسَوَّكوا؛ فَإِنَّ السِّواكَ مَطهَرَةٌ لِلفَمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص106 ح289، المعجم الكبير: ج8 ص220 ح7876، تاريخ دمشق: ج15 ص280 ح3782 وفيهما «مطيبة» بدل «مطهرة» وكلّها عن أبي اُمامة، كنز العمّال: ج9 ص312 ح26174؛ الكافي: ج6 ص495 ح4 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن الإمام عليّ عليهماالسلام، المحاسن: ج2 ص382 ح2346 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج76 ص133 ح36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;509.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مسواك بزنيد؛ زيرا مسواك زدن، دهان را پاكيزه مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;510.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: اِستاكوا وتَنَظَّفوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المصنّف لابن أبي شيبة: ج1 ص197 ح25 عن سليمان بن سعيد، المعجم الأوسط: ج7 ص259 ح7442 عن سليمان بن صرد، تاريخ دمشق: ج36 ص124 عن عبداللّه بن ميمون القدّاح عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنز العمّال: ج9 ص311 ح26165.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;510.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مسواك بزنيد و نظافت كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;511.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِالسِّواكِ؛ فَنِعمَ الشَّيءُ السِّواكُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج9 ص314 ح26183 نقلاً عن عبد الجبّار الخولاني عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;511.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مسواك بزنيد كه مسواك زدن، چيز خوبى است!.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;512.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: نَزَلَ جَبرَئيلُ عليه السلام عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِالسِّواكِ وَالخِلالِ وَالحِجامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص376 ح2، المحاسن: ج2 ص377 ح2320، مكارم الأخلاق: ج1 ص118 ح281 كلّها عن أبي جميلة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص52 ح109 وليس فيها «على رسول اللّه صلى الله عليه و آله »، بحار الأنوار: ج76 ص130 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;512.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: جبرئيل عليه السلام با [دستور] مسواك زدن و خلال كردن و حجامت نمودن، بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نازل شد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كنس-ما-تحت-المائدة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: كَنسُ ما تَحتَ المائِدَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 9: جارو زدن زير سفره&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;513.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا رَفَعتُمُ المائِدَةَ فَاكنُسوا ما تَحتَها؛ فَإِنَّ الشَّياطينَ يَلتَقِطونَ ما تَحتَها، فَلا تَجعَلوا لَهُم نَصيباً في طَعامِكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج1 ص255 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج15 ص416 ح41638.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;513.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه سفره را برچيديد، زير آن را جارو كنيد؛ زيرا شياطين، آنچه را زير سفره ريخته است، بر مى دارند. پس در غذاى خود، سهمى براى آنان مگذاريد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستلقاء-على-القفا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 10: الاِستِلقاءُ عَلَى القَفا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 10: دراز كشيدن به پشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;514.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: الاِستِلقاءُ بَعدَ الشِّبَعِ يُسمِنُ البَدَنَ، ويُمرِئُ الطَّعامَ، ويُسِلُّ الدّاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص80 ح200، بحار الأنوار: ج66 ص412 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;514.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دراز كشيدن به پشت بعد از سير شدن، بدن را چاق مى كند، غذا را هضم مى نمايد و درد را مى زدايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;515.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: إذا أكَلتَ شَيئاً فَاستَلقِ عَلى قَفاكَ، وضَع رِجلَكَ اليُمنى عَلَى اليُسرى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص299 ح21، تهذيب الأحكام: ج9 ص100 ح435 كلاهما عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر، مكارم الأخلاق: ج1 ص316 ح1013.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;515.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: هر گاه چيزى خوردى، به پشتْ دراز بكش و پاى راستت را روى پاى چپت قرار بده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;516.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عمّن ذكره: رَأَيتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام إذا تَغَدَّى استَلقى عَلى قَفاهُ، وألقى رِجلَهُ اليُمنى عَلَى اليُسرى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص236 ح1723، بحار الأنوار: ج66 ص419 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;516.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر، از كسى كه نامش را برد ـ: [امام ]رضا عليه السلام را ديدم كه هر گاه غذا مى خورد، به پشتْ دراز مى كشيد و پاى راستش را روى پاى چپ مى انداخت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-النوم-بعده-مباشرة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 11: تَركُ النَّومِ بَعدَهُ مُباشَرَةً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 11: نخوابيدن، بلافاصله بعد از خوردن غذا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;517.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أذيبوا طَعامَكُم بِذِكرِ اللّهِ وَالصَّلاةِ، ولا تَناموا عَلَيهِ فَتَقسُوَ قُلوبُكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص163 ح4952، شُعب الإيمان: ج5 ص124 ح6044، عمل اليوم والليلة لابن السني: ص172 ح488 كلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج15 ص245 ح40773؛ الدعوات: ص76 ح178، بحار الأنوار: ج66 ص412 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;517.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: غذايتان را با نام خدا و نماز، هضم كنيد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى: بعد از غذا به ذكر و نماز بپردازيد و بلافاصله نخوابيد تا غذا هضم شود و آن گاه استراحت كنيد. م.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بلافاصله بعد از غذا نخوابيد؛ كه دل هايتان سخت مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثامن-آداب-أكل-اللحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثامن: آداب أكل اللّحم&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هشتم: آداب خوردن گوشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اختيار-لحم-المقاديم-وخاصة-الذراع&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: اِختِيارُ لَحمِ المَقاديمِ وخاصّةً الذِّراع&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 1: خوردن گوشت پيش سينه بويژه سرْدست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;518.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كانَ أحَبُّ الشّاةِ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله الذِّراعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التاريخ الكبير: ج6 ص391 الرقم 2740 عن عمر بن عليّ بن أبي طالب، مسند الشاميّين: ج3 ص120 ح1912 و 1913 كلاهما عن أبي هريرة من دون إسنادٍ إلى الإمام علي عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;518.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: مطلوب ترين قسمت گوسفند براى پيامبر صلى الله عليه و آله سرْدست بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;519.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُعجِبُهُ الذِّراعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص315 ح2، المحاسن: ج2 ص262 ح1830 كلاهما عن زرارة، بحار الأنوار: ج66 ص71 ح60؛ سنن أبي داود: ج3 ص350 ح3781 عن عبد اللّه بن مسعود، مسند ابن حنبل: ج9 ص228 ح23920 عن أبي رافع، المعجم الكبير: ج22 ص336 ح842 عن أبي عبيد والثلاثة الأخيرة من دون إسنادٍ إلى الإمام الباقر عليه السلام، كنز العمّال: ج7 ص103 ح18170.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;519.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا، سرْدست را دوست داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;520.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن يحيى بن أبي إسحاق عن رجل من بني غِفار: حَدَّثَني فُلانٌ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله اُتِيَ بِطَعامٍ مِن خُبزٍ ولَحمٍ، فَقالَ: «ناوِلنِيالذِّراعَ»، فَنووِلَ ذِراعاً فَأَكَلَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج2 ص305 ح5089، البداية والنهاية: ج6 ص121.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;520.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از يحيى بن ابى اسحاق، از مردى از بنى غِفار ـ: فلانى برايم نقل كرد كه غذاى نان و گوشت براى پيامبر صلى الله عليه و آله آوردند. فرمود: «از سردست به من بده». و سردستى به ايشان دادند و ايشان از آن تناول كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;521.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: سَمَّتِ اليَهودِيَّةُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله في ذِراعٍ. وكانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يُحِبُّ الذِّراعَ وَالكَتِفَ، ويَكرَهُ الوَركَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَرْكُ: ما فوق الفَخِذِ (القاموس المحيط: ج3 ص322 «ورك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ لِقُربِها مِنَ المَبالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص315 ح3 عن ابن القدّاح، المحاسن: ج2 ص262 ح1831 عن ابن القدّاح عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج66 ص71 ح61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;521.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: آن زن يهودى، پيامبر صلى الله عليه و آله را با سردست گوسفند، مسموم كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله سردست، دوست داشت و ران گوسفند را خوش نمى داشت؛ چرا كه به مجارى ادرار، نزديك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;522.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ كانَ يُحِبُّ... اللَّحمَ، وكانَتِ الذِّراعُ مِنَ اللَّحمِ تُعجِبُهُ، واُهدِيَت إلَيهِ صلى الله عليه و آله شاةٌ فَأَهوى إلَى الذِّراعِ، فَنادَتهُ: إنّي مَسمومَةٌ!.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص110 ح356، بحار الأنوار: ج66 ص76 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;522.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: پيامبر خدا... به گوشت علاقه داشت و [بويژه] از سردست خوشش مى آمد. گوسفندى [بريان شده ]به ايشان هديه شد و ايشان به طرف سردست، دست بُرد. سردست، صدا زد كه: من زهرآلودم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;523.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ لِغُلامِهِ ـ: اِشتَرِ لَنا مِنَ اللَّحمِ المَقاديمَ، ولا تَشتَرِ لَنا المَآخيرَ؛ فَإِنَّ المَقاديمَ أقرَبُ مِنَ المَرعى، وأبعَدُ مِنَ الأَذى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص140 ح353، بحار الأنوار: ج66 ص75 ح70.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;523.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ به غلامش ـ: گوشت پيش سينه و سردست برايمان بخر و از خريدن ران، خوددارى كن؛ زيرا پيش سينه و سردست، به چراگاه نزديك تر و از آلودگى دورتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غسل-اللحم-قبل-طبخه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: غَسلُ اللَّحمِ قَبلَ طَبخِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 2: شستن گوشت پيش از پختن آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;524.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَرَّ أخي عيسى عليه السلام بِمَدينَةٍ، فَإِذا وُجوهُهُم صُفرٌ وعُيونُهُم زُرقٌ، فَشَكَوا إلَيهِ ما بِهِم مِنَ العِلَلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: دَواؤُكُم مَعَكُم، أنتُم إذا أكَلتُمُ اللَّحمَ طَبَختُموهُ غَيرَ مَغسولٍ، ولَيسَ يَخرُجُ شَيءٌ مِنَ الدُّنيا إلّا بِجَنابَةٍ. فَغَسَلوا بَعدَ ذلِكَ لُحومَهُم فَذَهَبَت أمراضُهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء: ص274 ح330 عن ابن سنان عن الإمام الصادق عليه السلام، علل الشرائع: ص575 ح1 عن عمر بن عليّ عن الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج14 ص321 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;524.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: برادرم عيسى عليه السلام از شهرى گذشت. ديد رخسار مردمانش زرد و چشمانشان آبى (پريده رنگ) است. آنان از دردهايشان به وى شكايت كردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيسى عليه السلام فرمود: «دوايتان در دست خودتان است. شما وقتى گوشت مى خوريد، آن را نَشُسته مى پزيد، در حالى كه هيچ جاندارى نيست كه از دنيا برود، مگر آن كه جُنُب است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از آن پس، گوشت هايشان را شستند و بيمارى هايشان از بين رفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: النَّهس&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 3: به دندان كشيدن گوشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;525.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اِنهَسُوا اللَّحمَ نَهسا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّهْسُ: أخذ اللَّحم بأطراف الأسنان. والنَّهْش: الأخذ بجميعها (النهاية: ج5 ص136 «نهس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص276 ح1835، المعجم الكبير: ج8 ص48 ح7331 وص 49 ح7332 وفيهما «انتهشوا» و«نهشاً» بدل «انهسوا» و«نهساً» وكلّها عن صفوان بن اُميّة، كنز العمّال: ج15 ص236 ح40732.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;525.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوشت را به دندان بكشيد؛ چرا كه اين، لذيذتر و گواراتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;526.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: قَرِّبِ اللَّحمَ مِن فيكَ؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج10 ص452 ح27714، المعجم الكبير: ج8 ص49 ح7333 كلاهما عن صفوان بن اُميّة، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص126 ح7103 عن صفوان بن أبي اُميّة، كنز العمّال: ج15 ص246 ح40883.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;526.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوشت را به دهانت نزديك كن؛ چرا كه اين، لذيذتر و گواراتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;527.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن صَفوان بن اُميّة: كُنتُ آكُلُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَآخُذُ اللَّحمَ بِيَدي مِنَ العَظمِ، فَقالَ: أدنِ العَظمَ مِن فيكَ؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص350 ح3779، مسند ابن حنبل: ج10 ص452 ح27714، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص126 ح7103، السنن الكبرى: ج7 ص456 ح14625، المعجم الكبير: ج8 ص49 ح7333 كلّها نحوه وفيها «قرب اللحم» بدل «أدن العظم»، كنز العمّال: ج15 ص246 ح40883.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;527.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از صفوان بن اميّه ـ: با پيامبر صلى الله عليه و آله غذا مى خوردم و من، گوشت را با دستم از استخوان جدا مى كردم [و مى خوردم].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گوشت را نزديك دهانت ببر [و با دندانت گوشت را از استخوان جدا كن ]كه اين، لذيذتر و گواراتر است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;528.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا تَقطَعُوا اللَّحمَ بِالسِّكّينِ؛ فَإِنَّهُ مِن صَنيعِ الأَعاجِمِ، وَانهَسوهُ؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص349 ح3778، سنن النسائي: ج4 ص172 نحوه، السنن الكبرى: ج7 ص456 ح14626 وكلّها عن عائشة، كنز العمّال: ج15 ص236 ح40731؛ الدعوات ص154 ح419، طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص5 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج66 ص427 ح6 وراجع: المحاسن: ج2 ص264 ح1838.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;528.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوشت را با كارد، جدا نكنيد ـ كه اين، روش عجم است ـ؛ بلكه آن را به دندان بكشيد؛ چرا كه اين گونه، لذيذتر و گواراتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;529.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إذا أرادَ أحَدُكُم أن يَأكُلَ اللَّحمَ فَلا يَقطَعهُ بِالسِّكّينِ، ولكِن لِيَأخُذهُ بِيَدِهِ فَليَنهَشهُ بِفيهِ؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج23 ص285 ح624، كنز العمّال: ج15 ص263 ح40884 نقلاً عن شُعب الإيمان وكلاهما عن اُمّ سلمة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;529.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر گاه يكى از شما خواست گوشت بخورد، آن را با كارد نَبُرد؛ بلكه با دستش بگيرد و به دندان بكشد؛ چرا كه اين طور، لذيذتر و گواراتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-أكل-القديد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: اِجتِنابُ أكلِ القَديدِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 4: اجتناب از خوردن گوشت نمك سود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;530.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: أربَعَةٌ تُهرِمُ قَبلَ أوانِ الهَرَمِ: أكلُ القَديدِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القَدِيْد: اللّحم المملوح المُجَفّف في الشمس (النهاية: ج4 ص22 «قدد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالقُعودُ عَلَى النَّداوَةِ، وَالصُّعودُ في الدَّرَجِ، ومُجامَعَةُ العَجوزِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص317، بحار الأنوار: ج78 ص230 ح15.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;530.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: چهار چيز است كه پيرى زودرس مى آورد: خوردن گوشت نمك سود، نشستن بر روى زمين نمناك، بالا رفتن از پلّه، و مجامعت با زنان سال خورده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;531.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثَةٌ يَهدِمنَ البَدَنَ ورُبَّما قَتَلنَ: أكلُ القَديدِ الغابِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَبَّ اللّحْمُ: إذا أنتن (النهاية: ج3 ص336 «غبب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ودُخولُ الحَمّامِ عَلَى البِطنَةِ، ونِكاحُ العَجائِزِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص314 ح6، المحاسن: ج2 ص253 ح1797، مكارم الأخلاق: ج1 ص348 ح1131، بحار الأنوار: ج76 ص75 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;531.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سه چيز است كه بدن را خراب مى كند و شايد بكُشد: خوردن گوشت نمك سود مانده، حمّام رفتن با شكم سير، و نزديكى با زنان سال خورده.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;532.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: ثَلاثٌ يُؤكَلنَ وهُنَّ يَهزِلنَ... اللَّحمُ اليابِسُ، وَالجُبنُ، وَالطَّلعُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطَّلْع: ما يطلع من النخل ثمّ يصير بُسْراً وتمراً (مجمع البحرين: ج2 ص1109 «طلع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص315 ح7، المحاسن: ج2 ص254 ح1798، مكارم الأخلاق: ج1 ص426 ح1453، بحار الأنوار: ج66 ص308 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;532.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: سه خوراكى است كه لاغرى مى آورد...: گوشت خشكيده، پنير و شكوفه خرما.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;533.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اِثنانِ يَضُرّانِ مِن كُلِّ شَيءٍ ولا يَنفَعانِ مِن شَيءٍ... فَاللَّحمُ اليابِسُ، وَالجُبنُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص315 ح7، المحاسن: ج2 ص254 ح1798، مكارم الأخلاق: ج1 ص426 ح1453، بحار الأنوار: ج66 ص64 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;533.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دو چيزند كه كاملاً مضرّند و هيچ سودى ندارند: گوشت خشكيده و پنير.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;534.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام: القَديدُ لَحمُ سَوءٍ؛ لِأَنَّهُ يَستَرخي في المَعِدَةِ، ويُهَيِّجُ كُلَّ داءٍ، ولا يَنفَعُ مِن شَيءٍ، بَل يَضُرُّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص314 ح4 عن محمّد بن عيسى، بحار الأنوار: ج62 ص280 نقلاً عن الشهيد الأوّل نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;534.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام: گوشت نمك سود، بد گوشتى است؛ چون در معده تخمير مى شود و دردها (بيمارى ها) را تحريك مى كند، و هيچ فايده اى ندارد؛ بلكه مضرّ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;535.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن محمّد بن عيسى: قَالَ أبو الحَسَنِ الثّالِثُ عليه السلام: ما أكَلتُ طَعاماً أبقى ولا أهيَجَ لِلدّاءِ مِنَ اللَّحمِ اليابِسِ ـ يَعنِي القَديدَ ـ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص314 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;535.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از محمّد بن عيسى ـ: امام هادى عليه السلام ـ هيچ غذايى نخوردم كه ماندگارتر (ديرهضم تر) و دردانگيزتر از گوشت خشكيده ـ يعنى نمك سود ـ باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: موسوعة الأحاديث الطبيّة: ج1 ص74 ح107.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دانش نامه احاديث پزشكى: ج1 ص105 ح107.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-أكل-اللحم-النيء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: اِجتِنابُ أكلِ اللَّحمِ النِّيءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 5: اجتناب از خوردن گوشت خام و نيم پخته&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;536.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله نَهى أن يُؤكَلَ اللَّحمُ غَريضاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَرِيْضاً: أي طَرِيّاً (النهاية: ج3 ص360 «غرض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وقالَ: إنَّما تَأكُلُهُ السِّباعُ، ولكِن حَتّى تُغَيِّرَهُ الشَّمسُ أوِ النّارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص313 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص350 ح4332 بزيادة «يعني نيئاً» بعد «غريضاً»، المحاسن: ج2 ص263 ح1834 وفيهما «قال حريز يعني» بدل «ولكن» وكلّها عن زرارة، بحار الأنوار: ج66 ص71 ح64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;536.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از خوردن گوشت تازه و خام، نهى كرد و فرمود: «درندگان، گوشت خام مى خورند؛ بلكه بايد با آفتاب يا آتش پخته شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;537.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن هشام بن سالم: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن أكلِ لَحمِ النِّيءِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وفي المحاسن وبحار الأنوار: «اللحم النيء». والنِّيء: هو الّذي لم يُطبخ، أو طُبخ ولم ينضج. يقال: ناءَ اللحمُ فهو نِيء ـ بالكسر ـ. وقد يُترك الهمز ويُقلب ياءً فيقال: نِيٌّ (النهاية: ج5 ص140 «نيأ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ: هذا طَعامُ السِّباعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص314 ح2، المحاسن: ج2 ص263 ح1833، بحار الأنوار: ج66 ص71 ح63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;537.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از هشام بن سالم ـ: از امام صادق عليه السلام در باره خوردن گوشت خام پرسيدم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «گوشت خام، خوراك درندگان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;538.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام: أكلُ اللَّحمِ النِّيءِ يورِثُ الدّودَ في البَطنِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الإمام الرضا عليه السلام: ص28، بحار الأنوار: ج62 ص321.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;538.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام: خوردن گوشت خام، باعث انگل معده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;اجتناب-إدمان-أكل-اللحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: اِجتِنابُ إدمانِ أكلِ اللَّحمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 6: اجتناب از مداومت در خوردن گوشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;539.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ اللَّحمَ أربَعينَ صَباحاً قَسا قَلبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص5، بحار الأنوار: ج62 ص294.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;539.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس چهل روز گوشت بخورد، سنگ دل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;540.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَجعَلوا بُطونَكُم مَقابِرَ الحَيَوانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج1 ص26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;540.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: معده هايتان را گورستان حيوانات نكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;541.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كانَ عَلِيٌّ عليه السلام يَكرَهُ إدمانَ اللَّحمِ ويَقولُ: إنَّ لَهُ ضَراوَةً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضَّراوَة: العادة، يقال: ضَرِيَ الشيءُ بالشيء؛ إذا اعتاده فلا يكاد يصبر عنه (لسان العرب: ج14 ص482 «ضرا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَضَراوَةِ الخَمرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص261 ح1827 عن عبد الرحمن العزرمي، بحار الأنوار: ج66 ص69 ح57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;541.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: على عليه السلام مداومت در خوردن گوشت را خوش نمى داشت و مى فرمود: «اين كار، عادتى (/ اعتيادى)&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «ضراوه» ـ كه در متن عربى آمده ـ به معناى درنده خويى نيز به كار مى رود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانند عادت به شرابخوارى مى آورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;542.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: في الحَديثِ: مَن داوَمَ عَلَى اللَّحمِ أربَعينَ يَوماً قَسا قَلبُهُ، ومَن تَرَكَهُ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: ج2 ص706.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;542.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ربيع الأبرار: در حديث آمده است: «هر كس چهل روز به خوردن گوشت ادامه دهد، سنگ دل مى شود و هر كس چهل روز گوشت نخورد، بدخوى مى گردد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وجبات-أكل-اللحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: وَجَباتُ أكلِ اللَّحمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 7: وعده هاى خوردن گوشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;543.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: كُلُوا اللَّحمَ في كُلِّ اُسبوعٍ، ولا تُعَوِّدوهُ أنفُسَكُم وأولادَكُم؛ فَإِنَّ لَهُ ضَراوَةً كَضَراوَةِ الخَمرِ، ولا تَمنَعوهُم فَوقَ الأَربَعينَ يَوماً؛ فَإِنَّهُ يُسيءُ أخلاقَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص136 ح33 عن زيد الزرّاد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;543.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گوشت را هفته اى يك بار بخوريد و خودتان و فرزندانتان را به آن، عادت ندهيد؛ چون خوردن گوشت، همانند شراب خوردن، عادت مى آورد، و مانع خوردن آن بيش از چهل روز هم نشويد؛ چون آنها را بداخلاق مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;544.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن إدريس بن عبد اللّه: كُنتُ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَذَكَرَ اللَّحمَ، فَقالَ: كُل يَوما بِلَحمٍ، ويَوما بِلَبَنٍ، ويَوما بِشَيءٍ آخَرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص262 ح1829، بحار الأنوار: ج66 ص70 ح59.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;544.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از ادريس بن عبد اللّه ـ: در خدمت امام صادق عليه السلام بودم كه سخن از گوشت به ميان آورد و فرمود: «يك روز گوشت بخور، يك روز لبنيات، و يك روز چيز ديگر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تعليق-1&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تعليق&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشهيد قدس سره في الدروس: «روي كراهة إدمان اللحم، وأنّ له ضراوة كضراوة الخمر، وكراهة تركه أربعين يوما، وأنّه يستحبّ في كلّ ثلاثة أيّام، ولو دام عليه اُسبوعين ونحوها لعلّة أو&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار والطبعة الحجريّة للمصدر: «وفي الصوم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في الصوم فلا بأس، ويكره أكله في اليوم مرّتين».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروس: ج3 ص29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يادداشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شهيد اوّل، در كتاب الدروس گفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;روايت شده كه استمرار گوشتخوارى، مكروه است و گوشتخوارى مداوم، مانند عادت به شرابخوارى است. نخوردن گوشت به مدّت چهل روز نيز مكروه است و مستحب است كه در هر سه روز، يك بار گوشت مصرف شود و اگر به طور مداوم در طول دو هفته يا بيشتر [به خاطر مداواى بيمارى و يا براى روزه] خورده شود، اشكالى ندارد و دو روز پشت سر هم خوردن آن، مكروه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عدم-ترك-أكل-اللحم-أربعين-يوما&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: عَدَمُ تَركِ أكلِ اللَّحمِ أربَعينَ يَوماً&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8 / 8: چهل روز گوشت نخوردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;545.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن لَم يَأكُلِ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ، فَكُلُوا اللَّحمَ؛ فَإِنَّهُ يَزيدُ في السَّمعِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج3 ص627 ح5960 عن الإمام عليّ عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;545.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس چهل روز گوشت نخورد، اخلاقش بد مى شود. پس گوشت بخوريد كه خوردن گوشت، شنوايى را زياد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;546.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِاللَّحمِ؛ فَإِنَّهُ يُنبِتُ اللَّحمَ، ومَن تَرَكَ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص243 ح149 عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص41 ح129 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام عليّ عليه السلام، دعائم الإسلام: ج2 ص109 ح354، المحاسن: ج2 ص256 ح1805 عن ابن سنان وأبي البختري عن الإمام الصادق عليه السلام، قرب الإسناد ص107 ح367 عن الإمام الصادق عن أبيه عن الإمام عليّ عليهم السلام وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج66 ص56 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;546.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوشت بخوريد؛ چرا كه گوشت، گوشت مى روياند. و هر كس چهل روز گوشت نخورد، بدخوى مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;547.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِاللَّحمِ؛ فَإِنَّ اللَّحمَ يُنمِي اللَّحمَ، ومَن مَضى لَهُ أربَعونَ صَباحاً لَم يَأكُل لَحماً ساءَ خُلُقُهُ، ومَن ساءَ خُلُقُهُ فَأَطعِموهُ اللَّحمَ، ومَن أكَلَ شَحمَةً أنزَلَت مِثلَها مِنَ الدّاءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص256 ح1807 عن أبياُسامة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج66 ص67 ح43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;547.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوشت بخوريد؛ زيرا گوشت، گوشت مى روياند، و هر كس چهل روز سپرى كند و هيچ گوشت نخورد، اخلاقش بد مى شود و به هر كس كه اخلاقش بد مى شود، گوشت بخورانيد. هر كس چربى بخورد، به همان اندازه [كه خورده است]، درد (بيمارى) بر او نازل مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;548.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِاللَّحمِ؛ فَإِنَّهُ مَن تَرَكَ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ، ومَن ساءَ خُلُقُهُ عَذَّبَ نَفسَهُ، ومَن عَذَّبَ نَفسَهُ فَأَذِّنوا في اُذُنِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص99، بحار الأنوار: ج66 ص75 ح71 نقلاً عن النوادر للراوندي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;548.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: گوشت بخوريد؛ زيرا هر كس چهل روز گوشت نخورد، اخلاقش بد مى شود و هر كس بداخلاق شود، خويشتن را زجر و شكنجه مى دهد و هر كس خويشتن را شكنجه داد، در گوش او اذان بگوييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;549.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اللَّحمُ مِنَ اللَّحمِ، مَن تَرَكَهُ أربَعينَ يَوما ساءَ خُلُقُهُ، كلُوهُ؛ فَإِنَّهُ يَزيدُ في السَّمعِ وَالبَصَرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص255 ح1800 عن غياث بن إبراهيم، بحار الأنوار: ج66 ص66 ح37 وراجع: دعائم الإسلام: ج2 ص145 ح511.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;549.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گوشت از گوشت مى رويَد. هر كس چهل روز گوشت نخورد، اخلاقش بد مى شود. گوشت بخوريد؛ چرا كه خوردن آن، شنوايى و بينايى را مى افزايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;550.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: اللَّحمُ يُنبِتُ اللَّحمَ، ويَزيدُ في العَقلِ، ومَن تَرَكَ أكلَهُ أيّاماً فَسَدَ عَقلُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ الأئمّة عليهم السلام لابني بسطام: ص139، بحار الأنوار: ج66 ص72 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;550.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: گوشت، گوشت مى رويانَد و عقل را مى افزايد. و هر كس خوردن آن را ترك كند، عقلش تباه مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;551.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الحسين بن خالد: قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام: إنَّ النّاسَ يَقولونَ: إنَّ مَن لَم يَأكُلِ اللَّحمَ ثَلاثَةَ أيّامٍ ساءَ خُلُقُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: كَذَبوا، ولكِن مَن لَم يَأكُلِ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً تَغَيَّرَ خُلُقُهُ وبَدَنُهُ؛ وذلِكَ لِانتِقالِ النُّطفَةِ في مِقدارِ أربَعينَ يَوماً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال العلّامة المجلسي قدس سره: «لانتقال النطفة» هذا شاهد للأربعين، فإنّ انتقال النطفة إلى العلقة يكون أربعين يوماً، وكذا المراتب بعدها، فانتقال الإنسان من حال إلى حال يكون في أربعين يوماً، كما ورد أنّ شارب الخمر لا تُقبل صلاتُه وتوبته أربعين يوماً (بحار الأنوار: ج66 ص67).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص309 ح2، المحاسن: ج2 ص257 ح1810، بحار الأنوار: ج66 ص67 ح46.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;551.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از حسين بن خالد ـ: به امام رضا عليه السلام گفتم: مردم مى گويند: هر كس سه روز گوشت نخورد، بداخلاق مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «دروغ مى گويند؛ بلكه هر كس چهل روز گوشت نخورد، اخلاق و بدنش تغيير مى كند. دليلش هم اين است كه نطفه، در چهل روز، تبديل مى شود»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين حديث، قرينه است بر تحريف احاديثى كه مى گويند نخوردن گوشت در مدّت چهل روز، موجب بداخلاقى مى شود. سخن صحيح، آن است كه نخوردن گوشت در اين مدّت، دگرگونى هايى در جسم و روح ايجاد مى نمايد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّامه مجلسى رحمه الله مى گويد: عبارت «به دليل تبديل نطفه» گواه بر چهل روز است؛ زيرا تبديل نطفه به عَلَقه و نيز ساير مراحل شكل گيرى جنين، هريك چهل روز طول مى كشد و انتقال انسان از يك مرحله [از اين مراحل ]به مرحله ديگر در چهل روز است، چنان كه در حديث آمده است كه نماز و توبه شرابخوار، تا چهل روز پذيرفته نمى شود (بحار الأنوار: ج66 ص67).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: هذه الموسوعة: ج4 ص474 (الأكل / الفصل السادس / ما لا ينبغي فعله عند التناول / نهك العظام).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: همين دانش نامه: ج4 ص475 (غذا خوردن / فصل ششم / كارهاى كه هنگام خوردن نبايد انجام داد / زياد پاك كردنِ استخوان).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-التاسع-آداب-أكل-الفاكهة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل التاسع: آداب أكل الفاكهة&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل نهم: آداب خوردن ميوه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;غسلها-بالماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: غَسلُها بِالماءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 1: شستن ميوه با آب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;552.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن فرات بن أحنف: قالَ أبو عَبدِاللّهِ [الصّادِقُ] عليه السلام: إنَّ لِكُلِّ ثَمَرَةٍ سَمّاً، فَإِذا أتَيتُم بِها فَمَسّوها بِالماءِ ـ أوِ اغمِسوها في الماءِ ـ؛ يَعنِي اغسِلوها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص350 ح4، المحاسن: ج2 ص374 ح2308 من دون إسنادٍ إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام وفيه «سماماً» بدل «سمّاً»، بحار الأنوار: ج66 ص118 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;552.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فُرات بن احنف ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «هر ميوه اى سمّى دارد. بنا بر اين، هر گاه برايتان ميوه آوردند، آن را آب بزنيد» ـ و يا «در آب فرو ببريد» ـ؛ يعنى آن را بشوييد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التسمية-عند-أكلها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: التَّسمِيَةُ عِندَ أكلِها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 2: بسم اللّه گفتن هنگام خوردن آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;553.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أَكَلَ الفاكِهَةَ وبَدَأَ بِبِسمِ اللّهِ، لَم تَضُرَّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج66 ص119 ح10، مستدرك الوسائل: ج16 ص461 ح20547 كلاهما نقلاً عن مكارم الأخلاق: ج1 ص368 ح1213 عن ابن عبّاس وليس في النسخة الّتي بأيدينا «ببسم اللّه ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;553.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس ميوه بخورد و به نام خدا آغاز كند، به او زيان نمى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الدعاء-عند-أكل-الفاكهة-الجديدة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: الدُّعاءُ عِندَ أكل الفاكِهَةِ الجَديدَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 3: دعا كردن هنگام خوردن ميوه نوبر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;554.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد عن عائشة: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا اُتِيَ بِالباكورَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باكورة الفاكهة: أوّل ما يُدرَك منها (المصباح المنير: ص59 «بكر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الفاكِهَةِ وَضَعَها عَلى فيهِ، ثُمَّ وَضَعَها عَلى عَينَيهِ، ثُمَّ قالَ: اللّهُمَّ كَما أطعَمتَنا أوَّلَهُ، فَأَطعِمنا آخِرَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد: ج14 ص217 الرقم 7508، المراسيل مع الأسانيد: ص231 ح2 عن ابن شهاب نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;554.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ بغداد ـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه برايش ميوه نوبر آورده مى شد، آن را بر دهانش و سپس بر چشمانش مى نهاد و آن گاه مى گفت: «بار خدايا! همچنان كه نوبرش را به ما خوراندى، پايانش را هم به ما بخوران».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;555.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا رَأَى الفاكِهَةَ الجَديدَةَ قَبَّلَها ووَضَعَها عَلى عَينَيهِ وفَمِهِ، ثُمَّ قالَ: اللّهُمَّ كَما أرَيتَنا أوَّلَها في عافِيَةٍ، فَأَرِنا آخِرَها في عافِيَةٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص338 ح396 عن وهب بن وهب عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج1 ص315 ح1004 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج66 ص119 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;555.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: پيامبر خدا هر گاه ميوه نوبر مى ديد، آن را مى بوسيد و بر چشمان و دهانش مى نهاد و سپس مى گفت: «بار خدايا! همچنان كه نوبر آن را با عافيت به ما نماياندى، پايان آن را نيز با عافيت به ما بنمايان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأكل-في-إقبالها-والترك-في-إدبارها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: الأَكلُ في إقبالِها وَالتَّركُ في إدبارِها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 4: خوردن ميوه در آغاز به بازار آمدن و نخوردن در اواخر آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;556.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: عَلَيكُم بِالفَواكِهِ في إقبالِها؛ فَإِنَّها مَصَحَّةٌ لِلأَبدانِ، مَطرَدَةٌ لِلأَحزانِ، وألقوها في إدبارِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «الإدبارها»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;؛ فَإِنَّها داءُ الأَبدانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص23، بحار الأنوار: ج62 ص296.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;556.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بر شما باد خوردن ميوه ها در آغاز آمدنشان؛ زيرا اين ميوه ها مايه سلامت تن و از بين بردن غم و اندوه اند، و در اواخرشان آنها را نخوريد؛ چون مايه درد (/ بيمارى)اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;557.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: رُوِيَ: ... كُلِ الفاكِهَةَ في إقبالِ دَولَتِها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدَّولة: الفعل والانتقال من حال إلى حال (لسان العرب: ج11 ص252 «دول»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وأفضَلُهَا الرُّمّانُ وَالاُترُجُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: ص159 ح436.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;557.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدعوات: روايت شده است كه:... ميوه را در آغازِ به بازار آمدن بخوريد، و بهترين ميوه، انار و ترنج است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ترك-تقشيرها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 5: تَركُ تَقشيرِها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 5: پوست نكندن ميوه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;558.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: عَنِ ابنِ القَدّاحِ عَن أبي عَبدِ اللّه عليه السلام أنَّهُ كانَ يَكرَهُ تَقشيرَ الثَّمَرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج6 ص350 ح3، المحاسن: ج2 ص374 ح2307 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج66 ص118 ح6.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;558.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از ابن قدّاح ـ: امام صادق عليه السلام پوست كندن ميوه را خوش نمى داشت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أكل-الفاكهة-وترا-و-ترك-القران-بين-الفواكه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 6: أكل الفاكهة وَتراً و تَركُ القِرانِ بَينَ الفَواكِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9 / 6: دانه دانه خوردن ميوه ها و پرهيز از خوردن چند ميوه با هم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;559.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ الفاكِهَةَ وِتراً لَم تَضُرَّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله: ص19، بحار الأنوار: ج66 ص123 ح15؛ الفردوس: ج3 ص588 ح5844 عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;559.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس ميوه را دانه دانه بخورد، به او آسيب نمى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;560.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: كُلُوا الثِّمارَ وِتراً لا يَضُرُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمّي: ص108، الجعفريّات: ص161 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «لا تضرّوا» بدل «لا يضرّ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;560.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: ميوه ها را يك دانه يك دانه بخوريد تا زيان نزنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;561.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل عن كتاب التعريف: رُوِيَ: لا يُقرَنُ بَينَ شَيءٍ مِنَ الفَواكِهِ إلَا العِنَبَ وَالرُّمّانَ؛ فَإِنَّهُ قَد رُوِيَ أنَّهُ لا بَأسَ أن يُقرَنَ بَينَ الحَبَّتَينِ مِنَ العِنَبِ وَالرُّمّانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج16 ص327 ح20047.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;561.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل ـ به نقل از كتاب التعريف ـ: روايت است كه هيچ ميوه اى را نبايد چنددانه چنددانه خورد، بجز انگور و انار را؛ چون روايت شده است كه گذاشتن دو حبّه انگور يا دو دانه انار در دهان، اشكالى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;562.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ نَهى عَنِ القِرانِ بَينَ التَّمرَتَينِ في فَمٍ، ومِن سائِرِ الفاكِهَةِ كَذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «وكذلك»، والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه السلام: إنَّما ذلِكَ إذا كانَ مَعَ النّاسِ في طَعامٍ مُشتَرَكٍ، فَأَمّا مَن أكَلَ وَحدَهُ فَليَأكُل كَيفَ أحَبَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: ج2 ص120 ح407، بحار الأنوار: ج66 ص120 ح12 وفيه «قال أبو جعفر عليه السلام ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;562.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دعائم الإسلام: پيامبر خدا از گذاشتن دو دانه خرما در دهان و همچنين [دو دانه از ]ساير ميوه ها، نهى فرمود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جعفر بن محمّد عليه السلام فرمود: «اين، در صورتى است كه با ديگران هم خوراك باشد؛ امّا كسى كه به تنهايى مى خورد، هر گونه دوست داشت، مى تواند بخورد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;563.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن عليّ بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ القِرانِ بَينَ التّينِ وَالتَّمرِ وسائِرِ الفَواكِهِ، قالَ: نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ القِرانِ، فَإِن كُنتَ وَحدَكَ فَكُل كَيفَ أحبَبتَ، وإن كُنتَ مَعَ قَومٍ مُسلِمينَ فَلا تَقرُن.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص519 ح1، مسائل عليّ بن جعفر: ص153 ح206 بزيادة «إلّا بإذنهم» في آخره، المحاسن: ج2 ص225 ح1681، قرب الإسناد: ص272 ح1080، بحار الأنوار: ج66 ص118 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;563.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از على بن جعفر ـ: از [برادرم] امام كاظم عليه السلام در باره چنددانه چنددانه خوردن انجير و خرما و ديگر ميوه ها پرسيدم. فرمود: «پيامبر خدا از اين كار، نهى كرد. اگر تنها بودى، هر طور كه دوست داشتى، بخور؛ امّا اگر با عدّه اى مسلمان شريك بودى، اين كار را نكن».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;564.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن عن محمّد بن المثنّى الحضرميّ أو غيره رفعه، قال: إذا آكَلتَ أحَدا فَأَرَدتَ أن تَقرُنَ، فَأَعلِمهُ بِذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن: ج2 ص226 ح1682، بحار الأنوار: ج66 ص118 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;564.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحاسن ـ به نقل از محمّد بن مثنّى حضرمى يا ديگرى، كه سند آن را به پيامبر صلى الله عليه و آله يا يكى از اهل بيت عليهم السلام رسانده است ـ: هر گاه با كسى هم خوراك بودى و خواستى چنددانه چنددانه بخورى، اين را به او بگو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بيان-4&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيان&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال ابن الأثير في النهاية: ومنه الحديث: «أنَّهُ نَهى عَنِ القِرانِ، إِلَا أَن يَستَأذِنَ أَحَدُكُم صاحِبَهُ»، ويروى «الإقران» والأوّل أصحّ؛ وهو أن يقرن بين التمرتين في الأكل. وإنّما نُهي عنه؛ لأنّ فيه شَرها، وذلك يُزري بصاحبه، أو لأنّ فيه غبنا برفيقه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيل: إنّما نُهي عنه؛ لما كانوا فيه من شدّة العيش و قلّة الطعام، وكانوا مع هذا يواسون من القليل، فإذا اجتمعوا على الأكل آثر بعضهم بعضا على نفسه. وقد يكون في القوم من قد اشتدّ جوعه، فربّما قرن بين التمرتين، أو عظّم اللقمة، فأرشدهم إلى الإذن فيه؛ لِتَطيبَ به أنفس الباقين.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ومنه حديث جبلة، قال: «كُنَّا بِالمَدينَةِ في بَعثِ العِراقِ، فَكانَ ابنُ الزُّبَيرِ يَرزُقُنَا التّمرَ، وَكانَ ابنُ عُمَرَ يَمُرُّ فَيقولُ: لَا تُقارِنوا إِلَا أَن يَستَأذِنَ الرَجُلُ أَخَاهُ». هذا لأجل ما فيه من الغبن، ولأنّ ملكهم فيه سواء. وروي نحوه عن أبي هريرة في أصحاب الصفّة.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاية: ج4 ص52 «قرن» وراجع: بحار الأنوار: ج66 ص120 ـ 122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن اثير در النهاية مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از همين معناست اين حديث كه: پيامبر صلى الله عليه و آله از «قِران» نهى كرد، مگر اين كه فرد از رفيقش اجازه بگيرد. «اِقران» نيز روايت شده؛ امّا اوّلى (قِران) درست تر است. قِران، به اين معناست كه دو عدد خرما با هم خورده شود. از اين كار، نهى شده است؛ چون نشانگر نوعى حرص و ولع است و اين به حيثيت شخص لطمه مى زند و يا چون باعث تضييع حقّ رفيق و هم خوراكش مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بعضى گفته اند: به اين دليل، پيامبر صلى الله عليه و آله از اين كار نهى فرمود كه در آن زمان، مسلمانان در سختى معيشت و كمبود غذا به سر مى بردند، و با اين حال، مؤمنان از همان اندك با يكديگر مواسات مى كردند و چون براى خوردن، گرد هم مى آمدند، هر يك ديگرى را بر خود مقدّم مى داشت و ترجيح مى داد؛ امّا چون ممكن بود در ميان جماعت، كسى باشد كه سختْ گرسنه باشد و [به خاطر شدّت ضعفش] دو تا دو تا خرما در دهانش بگذارد يا لقمه بزرگ بر دارد، پيامبر صلى الله عليه و آله به آنها مى فرمود كه در اين باره از ديگران اجازه بگيرند تا با رضايت خاطر آنها باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از همين معناست حديث جبله كه مى گويد: «ما در مدينه در لشكر عراق بوديم و ابن زبير به ما خرما جيره مى داد. ابن عمر بر ما مى گذشت و مى گفت: چنددانه چنددانه نخوريد، مگر اين كه شخص از برادرش اجازه بگيرد». علّتش هم اين است كه اين كار، موجب تضييع حقّ ديگران مى شود، در حالى كه آن خرماها به يكسان متعلّق به آنان است. همانند اين، از ابو هريره نيز در باره اصحاب صُفّه روايت شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاية: ج4 ص52 مادّه «قرن». نيز، ر. ك: بحار الأنوار: ج66 ص120 ـ 122.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;<br /> [[رده:ا]]</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A3_%D9%83_%D9%84_/_%D8%A7%D9%84%D8%A3%DA%A9%D9%84&diff=329 2025-02-26T10:24:34Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ا» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ا]]</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%AD_%D8%B1_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1&diff=326 2025-02-25T14:16:45Z

<p>Khaleghitajabadi: /* 4 / 2: بِحارُ الجَنَّةِ */</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البحر-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البحر (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحر، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بحر»، در اصل به معناى هر چيز فراخ، گسترده و پهناور است. دريا نيز به دليل گستردگى و پهناورىِ آن، «بحر» ناميده شده است. ابن فارِس، در اين باره مى نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءُ وَ الحاءُ وَ الرّاءُ. قالَ الخَليلُ: سُمِّىَ البَحرُ بَحراً لِاستِبحارِهِ؛ وَ هُوَ انبِساطُهُ وَ سَعَتُهُ. وَ استَبحَرَ فُلانٌ فِى العِلمِ، وَ تَبَحَّرَ الرّاعى فى رِعىٍ كَثيرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص201 مادّه «بحر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با و حا و را. خليل گفته: بحر را از اين رو بحر گفته اند كه گسترده و وسيع است. «استَبحَرَ فُلانٌ فِى العِلمِ»؛ يعنى: دانش فلانى، بسيار شد، و «تَبَحَّرَ الرّاعى فى رِعىٍ كَثيرٍ»؛ يعنى: چوپان در چراندن، مهارت فراوانى پيدا كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين، ابن منظور مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّما سُمِّىَ البَحرُ بَحرا لِسَعَتِهِ وَ انبِساطِهِ، وَ مِنهُ قَولُهُم: إنَّ فُلانا لَبَحرٌ؛ أى واسِعُ المَعروفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج4 ص41 مادّه «بحر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريا را به جهت گستردگى و وسعتش، بحر گفته اند. از همين روست اين گفته كه: «إنَّ فُلانا لَبَحْرٌ؛ فلانى، بحر است»؛ يعنى نيكى اش بسيار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا راغب اصفهانى، اصل در واژه «بحر» را هر جاى پهناورى كه داراى آب باشد، مى داند و استعمال آن را در ساير موارد، مُجاز مى شمارد. متن گفته او اين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصلُ البَحرِ كُلُّ مَكانٍ واسِعٍ جامِعٍ لِلماءِ الكَثيرِ، هذا هُوَ الأَصلُ، ثُمَّ اعتُبِرَ تارَةً سَعَتُهُ المُعايَنَةُ، فَيُقالُ: بَحَرتُ كَذا: أوسَعتُهُ سَعَةَ البَحرِ، تَشبيها بِهِ، وَ مِنهُ: بَحَرتُ البَعيرَ: شَقَقتُ اُذُنَهَ شَقّا واسِعا، وَ مِنهُ سُمِّيَتِ البَحيرَةُ. قالَ تَعالى: «مَا جَعَلَ اللَّهُ مِن بَحِيرَةٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مائده: آيه 103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ذلِكَ ما كانوا يَجعَلونَهُ بِالنّاقَةِ إذا وَلَدَت عَشَرَةَ أبطُنٍ شَقّوا اُذُنَها فَيُسَيِّبونَها، فَلا تُركَبُ وَ لا يُحمَلُ عَلَيها. وَ سَمّوا كُلَّ مُتَوَسِّعٍ فى شَى ءٍ بَحرا، حَتّى قالوا: فَرَسٌ بَحرٌ بِاعتِبارِ سَعَةِ جَريِهِ. وَ قالَ عَلَيهِ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ فى فَرَسٍ رَكِبَهُ: «وَجَدتُهُ بَحرا»، وَ لِلمُتَوَسِّعِ فى عِلمِهِ بَحرٌ، وَ قَد تَبَحَّرَ: أى تَوَسَّعَ فى كَذا، وَ التَّبَحُّرُ فِى العِلمِ التَّوَسُّعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص108 مادّه «بحر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصل واژه «بحر»، به هر جاى وسيعى كه آب فراوان داشته باشد، گفته مى شود. اصل واژه، اين است؛ امّا گاه گستردگىِ نمايانِ آن لحاظ مى شود. مثلاً گفته مى شود: «بَحَرتُ كَذا»؛ يعنى: آن را به گستردگىِ دريا، گسترش دادم، به جهت تشبيه كردن به دريا. از همين جهت است: «بَحَرتُ البَعيرَ»؛ يعنى: گوش شتر را شكافِ بزرگى دادم. «بَحيره» را هم از همين رو، چنين ناميده اند. خداوند متعال، فرموده است: «خداوند، از بَحيره قرار نداده»، و اين، از آن رو بوده كه وقتى شتر، ده شكم مى زاييد، گوش او را مى شكافتند و رهايش مى كردند كه آزادانه بچرد و ديگر، نه سوارش مى شدند، و نه با آن، بارى را حمل مى كردند. هر چيز بزرگ و گشادى را دريا مى ناميدند. حتّى مى گفتند: «اسبى، دريا»، به اعتبار پرسش هاى بلند و وسيعش در هنگام دويدن و پيامبر اسلام ـ كه درود و سلام بر او باد ـ در باره اسبى كه سوارش شد، فرمود: «وَجَدْتَهُ بَحْرا؛ آن را دريايى يافتم». همچنين به كسى كه داراى دانش فراوانى است، گفته مى شود: درياست. نيز «قَدْ تَبَحَّر فى كذا»؛ يعنى: فلان چيز، گسترش يافت و «التَّبَحُّرُ فِى العِلْمِ»؛ يعنى: گستردگىِ دانش. به هر حال، واژه «بحر» در لغت عرب، هم در مقابل دشت به كار مى رود، و هم در باره هر چه كه گسترده و پهناور باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحر، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بحر» در قرآن كريم، 41 بار به صورت مفرد، تثنيه و جمع، در مقابل «بَرّ (دشت)» و يا به تنهايى به كار رفته است؛ امّا در احاديث اسلامى، در انواع امور گسترده و عميق، كاربرد دارد؛ مانند: «بحر العلم (درياى دانش)»، «بحر النور (درياى نور)»، «بحر الحياة (درياى زندگى)» و «بحر الرضا (درياى خشنودى)».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص273 (تشبيه كردن به دريا، براى بزرگ نشان دادن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين با عنايت به خطرناك بودن سفر دريايى در دوره هاى گذشته، اقدامات خطرناك، مانند: اظهار نظر كردن در باره قرآن، بدون بهره گيرى از ره نمودهاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام، مصاحبت با اشرار و نزديك شدن به فرمان روايان ستمگر هنگام آشفتگى آنان، به مسافرت هاى دريايى تشبيه گرديده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص291 (تشبيه كردن به مسافر دريا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته مهم و قابل تأمّل، اين است كه دريا، در مقابل دشت، از منظر قرآن و حديث، يكى از بزرگ ترين دلايل خداشناسى است. دريا، مانند همه پديده هاى هستى، از پديد آورنده خود، اطاعت مى كند و از قوانين تكوينى او پيروى مى نمايد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص257 (فرمان بُرداى دريا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به بركت نام مقدّس او در محدوده اى كه در نظام آفرينش براى آن مشخّص كرده، به تسبيح و تهليل آفريدگارِ جهان، مشغول است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص259 (درياها، خدا را به پاكى و يگانگى مى ستايند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با منابع متنوّع و پايان ناپذير خود، در خدمت انسان، قرار دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص241 (دريا در خدمت انسان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به همين جهت، قرآن و احاديث اسلامى، جامعه انسانى را به مطالعه در باره دريا، آشنايى با شگفتى هاى دريا، نقش آن در زندگى انسان و دلالت آن بر آفريدگار حكيم جهان، تشويق مى نمايند، تا آن جا كه در حديثى منقول از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، نگاه كردن به دريا، عبادت شمرده شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّظَرُ فى ثَلاثَةِ أشياءَ عِبادَةٌ: النَّظَرُ فى وَجهِ الوالِدَينِ، وَ فِى المُصحَفِ، وَ فِى البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص275 ح18، بحار الأنوار: ج10 ص368 ح10؛ الفردوس: ج4 ص297 ح6873، كنز العمّال: ج16 ص478 ح45536.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه كردن به سه چيز، عبادت است: نگاه كردن به صورت پدر و مادر، به قرآن، و به دريا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه متون اسلامى، در اين راستا بر آن تأكيد دارند، به طور اجمال، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يك.-نقش-دريا-در-تأمين-مواد-غذايى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك. نقش دريا در تأمين مواد غذايى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نگاه قرآن، با عنايت به اين كه دريا بخش قابل توجّهى از منبع خوراكى انسان را تأمين مى كند، نشانه تدبير در نظام آفرينش و دليل خداشناسى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُواْ مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آيه 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوست كسى كه دريا را مسخّر شما كرد تا از آن، گوشت تازه بخوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماهى ها، نه تنها در خوراك انسان، نقش عمده اى دارند، بلكه تأمين كننده خوراك بسيارى از پرندگان هستند، چنان كه طبق محاسبات انجام شده، تنها پرندگان دريايىِ سواحل جزاير صخره اى و كوه هاى ساحلى، ساليانه، دو ميليون و پانصد هزار تُن ماهى مى خورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علاوه بر اين، دريا، تنها منبع تمام نشدنى نمك است كه در خدمت انسان، قرار دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-نقش-دريا-در-تأمين-لوازم-زينتى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. نقش دريا در تأمين لوازم زينتى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريا، افزون بر تأمين بخشى از مواد غذايى مورد نياز انسان، برخى از لوازم زينتى را نيز براى وى آماده مى كند. قرآن در اشاره به اين حكمت دريا، مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ تَسْتَخْرِجُواْ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آيه 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از آن، زيورى براى به تن كردن، بيرون مى كشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ * بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ * فَبِأَىِّ ءَالَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ * يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجَانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: آيه 19 ـ 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو دريا را روانه كرد تا به هم برسند. ميان آن دو، مانعى است كه به هم در نمى آميزند. پس كدام يك از نعمت ها (نشانه ها)ى خدايتان را دروغ مى انگاريد؟! از آن دو، مرواريد و مرجان، بيرون مى آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرواريد، گوهر گران بهايى است كه هر چه بزرگ تر باشد، ارزشمندتر است و در دل انواع صدف ها، در عمق درياها به وجود مى آيد. مرجان نيز از جانوران زيبا و دل انگيز دريايى است كه كاربرد آرايشى دارد. اين دو، فوايد پزشكى نيز دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-نقش-دريا-در-حمل-و-نقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. نقش دريا در حمل و نقل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى ديگر از نكاتى كه در قرآن به عنوان نشانه اى براى به كار رفتن تدبير در آفرينش جهان و راهى براى خداشناسى مورد توجّه قرار گرفته، مسئله حمل و نقل دريايى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ءَايَةٌ لَّهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ * وَ خَلَقْنَا لَهُم مِّن مِّثْلِهِ مَا يَرْكَبُونَ * وَ إِن نَّشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَ لَا هُمْ يُنقَذُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: آيه 41 ـ 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نشانه ديگر براى آنان، اين كه: ما ذرّيه شان را در كِشتى گران بار، سوار كرديم، و مانند آن براى ايشان، مَركوب هايى آفريديم، و اگر بخواهيم، آنان را غرق مى كنيم، به گونه اى كه هيچ فريادرس و نجات دهنده اى برايشان نخواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حتّى در عصر كنونى، با وجود انواع وسايط نقليه زمينى و هوايى جديد، كشتى، هنوز نقش عمده اى در حمل و نقل، ايفا مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چهار.-در-كنار-هم-قرار-گرفتن-دو-دريا-با-حائلى-نامرئى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. در كنار هم قرار گرفتن دو دريا، با حائلى نامرئى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پديده شگفت انگيزِ كنار هم قرار گرفتن دو دريا با حائلى نامرئى، به گونه اى كه هيچ يك بر ديگرى غلبه نمى كند، دو بار در قرآن كريم به عنوان نشانه تدبير در نظام آفرينش و دليل خداشناسى، مورد توجّه قرار گرفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مورد-اول-در-سوره-فرقان-آمده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مورد اوّل، در سوره فرقان آمده:&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَ هَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا مَّحْجُورًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرقان: آيه 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اوست كه دو دريا را به هم آميخت: يكى شيرين و گوارا، و ديگرى شور [و] تلخ؛ و ميان آن دو، مانع و حريمى استوار، قرار داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانع و حريم نامرئى ميان آب شيرين و شور، همان تفاوت درجه غلظت اين دو آب يا وزن ويژه آنهاست كه سبب مى شود تا مدّت مديدى، اين دو آب با هم در نياميزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح، اين كه تمام رودخانه هاى بزرگِ داراى آب شيرين كه به درياها مى ريزند، در كنار ساحل، آب هاى شور را عقب مى زنند و دريايى از آب شيرين، تشكيل مى دهند. اين وضعيّت، تا مدّتى طولانى ادامه دارد. و جالب اين كه به كمك جزر و مدّ آب دريا، آب هاى شيرين، براى كشاورزى قابل استفاده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مورد-دوم-در-سوره-الرحمان-آمده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. مورد دوم، در سوره الرحمان آمده:&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: آيه 19 و 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو دريا را روانه كرد تا به هم برسند. ميان آن دو، مانعى است كه به هم در نمى آميزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه، علاوه بر معنايى كه گذشت، مى تواند به رودهاى عظيمى اشاره داشته باشد كه در اقيانوس ها در حركت اند كه يكى از مهم ترين هاى آنها، «گُلف اِستريم» نام دارد. اين آب ها كه از مناطق نزديك به خطّ استوا حركت مى كنند، گرم اند و حتّى رنگ آنها، گاه با رنگ آب هاى مجاور، متفاوت است. عرض آنها، حدود يكصد و پنجاه كيلومتر و عمقشان چند صد متر است و سرعت آنها در برخى از مناطق، در طول يك روز، تا يكصد و شصت كيلومتر مى رسد. جالب توجّه، اين است كه اين رودهاى عظيم، با آب هاى اطراف خود، كمتر آميخته مى شوند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برگرفته از: تفسير نمونه: ج23 ص131 ـ 132.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پنج.-شگفتى-هاى-دريا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج. شگفتى هاى دريا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند سراسر جهان آفرينش، شگفت انگيز و نشانه قدرت و حكمت آفريدگار است، بى ترديد، برخى پديده ها شگفت انگيزتر هستند. از اين رو، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، ضمن نيايش خود، به پيشگاه پروردگارش عرضه مى دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَن فى كُلِّ شَى ءٍ دَلائِلُهُ! يا مَن فِى البِحارِ عَجائِبُهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص252 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن كه دليل هاى [وجود] او در هر چيزى هست! اى آن كه شگفتى هايش در درياهاست! تأمّل در آفرينش و زندگىِ ده ها هزار گونه از حيوانات دريايىِ كوچك و بزرگ، گواه اين سخن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شش.-كشف-تدريجى-منافع-دريا-با-پيشرفت-دانش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش. كشف تدريجى منافع دريا با پيشرفت دانش&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه از دلايل خداشناسى در زمينه آفرينش دريا و نقش آن در زندگى انسان برشمرديم، مواردى بود كه براى مردم عصر نزول قرآن، قابل فهم بوده است؛ امّا بى ترديد، منافع دريا و دلايل خداشناسى آن، منحصر به موارد ياد شده نيست؛ بلكه دريا، منافعى براى زندگى انسان دارد كه اگر اهمّيت آنها از فوايدى كه گذشت، بيشتر نباشد، بى ترديد، كمتر نيست، مانند نقش آن در: نزول باران، تعديل هوا، و تأمين رطوبت زمين.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين باره، از جمله، ر. ك: باد و باران در قرآن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين، عناصر فراوانى كه با پيشرفت دانش بشر، از آب دريا گرفته شده و در صنايع مختلف و داروسازى، كاربرد دارند، مانند: مَنيزيم، پتاسيم، بُرُم و سولفات سُديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در حديث معروف به «توحيد مفضّل» ـ، با اشاره به برخى منافع دريا و دلايل كشف نشده در آن روزها، مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا أرَدتَ أن تَعرِفَ سَعَةَ حِكمَةِ الخالِقِ، و قِصَرَ عِلمِ المَخلوقينَ؛ فَانظُر إلى ما فِى البِحارِ مِن ضُروبِ السَّمَكِ، و دَوابِّ الماءِ، وَ الأَصدافِ وَ الأَصنافِ الَّتى لا تُحصى وَ ل تُعرَفُ مَنافِعُها إِلَا الشَّى ءُ بَعدَ الشَّى ءِ، يُدرِكُهُ النّاسُ بِأَسبابٍ تُحدَثُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص254 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مى خواهى گستردگى حكمت آفريدگار، و كوتاهى و ناچيزىِ دانش آدميان را بدانى، بر آنچه در درياهاست، انديشه كن: از انواع ماهيان و آبزيان و صدف ها، و ديگر گونه هاى بى شمار [جانوران دريايى] كه سودمندى آنها شناخته نمى شود، مگر به تدريج كه با پيدايش اسباب، مردم به آنها پى مى برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-البحر-و-فوائده-وعجائبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: البحر و فوائده وعجائبه&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: دريا و سودها و شگفتى هاى آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البحر-في-خدمة-الإنسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: البَحرُ في خِدمَةِ الإِنسانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: دريا در خدمت انسان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُواْ مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُواْ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و او كسى است كه دريا را رام گردانيد تا از آن، گوشت تازه بخوريد، و زيورى را كه مى پوشيد، از آن بيرون آوريد، و كِشتى ها را در آن، شكافنده [ى آب] مى بينى، و تا از فضل او بجوييد و باشد كه سپاس بگزاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اللَّهُ الَّذِى سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِىَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجاثية: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند، كسى است كه دريا را براى شما رام گردانيد تا كِشتى در آن، به فرمان او روان گردد، و تا از فضل او بجوييد و باشد كه سپاس بگزاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا يَسْتَوِى الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَ مِن كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَ تَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و دو دريا، يكسان نيستند: اين يك، شيرين و تشنگى زُدا و نوشيدنش گواراست، و آن يك، شور و تلخ مزه است؛ و از هر يك، گوشتى تازه مى خوريد و زيورى را كه مى پوشيد، بيرون مى آوريد و كِشتى را در آن، موج شكاف مى بينى تا از فضل او بجوييد، و باشد كه سپاس بگزاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِى فِى الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُم مِّنْ ءَايَاتِهِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَايَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ * وَ إِذَا غَشِيَهُم مَّوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُاْ اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَ مَا يَجْحَدُ بِايَاتِنَا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان: 31 و 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا نديده اى كه كِشتى ها، به لطف خدا، در دريا روان مى گردند تا برخى از نشانه هاى [قدرت] خدا را به شما بنمايانند؟ قطعا در اين [قدرت نمايى]، براى هر شكيباى سپاس گزارى، نشانه هاست. و چون موجى كوه آسا آنان را فرا بگيرد، خدا را مى خوانند و دين را براى او خالص مى گردانند؛ ولى چون نجاتشان داد و به خشكى رساند، برخى از آنان، ميانه رو هستند؛ و نشانه هاى ما را جز هر خائن ناسپاسى، انكار نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مِنْ ءَايَاتِهِ الْجَوَارِ فِى الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از نشانه هاى او، كِشتى هاى كوه آسا در درياست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَهُ الْجَوَارِ الْمُنشَئاتُ فِى الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ * فَبِأَىِّ ءَالَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: 24 و 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و او راست در دريا، كِشتى هاى بادبان دارِ بلندِ كوه آسا. پس كدام يك از نعمت هاى پروردگارتان را منكريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي سَخَّرَ لَنَا البَحرَ لِتَجرِيَ الفُلكُ فيهِ بِأَمرِهِ، ولِنَبتَغِيَ مِن فَضلِهِ، وجَعَلَ لَنا مِنهُ حِليَةً نَلبَسُها، ولَحما طَرِيّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص182، بحار الأنوار: ج97 ص191 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خداى را كه دريا را براى ما رام ساخت تا كِشتى، به فرمان او، در آن روان گردد و از فضل [و نعمت هاى] او بجوييم، و از آن براى ما زيورى كه بپوشيم و گوشتى تازه [كه بخوريم]، قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي احتِجاجِهِ عَلى أهلِ البَصرَةِ ـ: سَخَّرَ لَكُمُ الماءَ يَغدو عَلَيكُم ويَروحُ صَلاحا لِمَعاشِكُم، وَالبَحرَ سَبَبا لِكَثرَةِ أموالِكُم، فَلَو صَبَرتُم وَاستَقَمتُم لَكانَت شَجَرَةُ طوبى لَكُم مَقيلاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَقيلُ: الاستراحة نصف النهار (النهاية: ج4 ص133 «قيل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظِلّاً ظَليلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج32 ص256 ح199 نقلاً عن كمال الدين لابن ميثم البحراني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در اِتمام حجّتش با بصريان ـ: [خداوند، ] آب را براى شما رام ساخت كه بام و شام براى تأمين معاشتان، بر شما در گذر است، و دريا را [نيز براى شما رام ساخت] كه موجب افزونىِ دارايى هاى شماست. پس اگر [بر درستى راه خود] شكيب بورزيد و پايدارى نماييد، درخت طوبا [در بهشت] نيز از آنِ شما خواهد بود كه نيم روزها را در سايه سار گسترده آن، بياراميد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عالِمُ السِّرِّ مِن ضَمائِرِ المُضمِرينَ... وناشِئَةِ الغُيومِ ومُتلاحِمِها، ودُرورِ قَطرِ السَّحابِ في مُتَراكِمِها، وما تَسفِي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسفي التراب: تَذْروهُ (مجمع البحرين: ج2 ص854 «سفا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَعاصيرُ بِذُيولِها، وتَعفُو الأَمطارُ بِسُيولِها، وعَومِ بَناتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «نبات» بدل «بنات» وبنات الأرض: الحشرات والهوامّ التي تكون في الرمال وغيرها (بحار الأنوار: ج57 ص155).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَرضِ في كُثبانِ الرِّمالِ، ومُستَقَرِّ ذَواتِ الأَجنِحَةِ بِذُرا شَناخيبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشناخيبُ: رؤوس الجبال العالية، واحدها: شنخوب (النهاية: ج2 ص504 «شنخب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِبالِ، وتَغريدِ ذَواتِ المَنطِقِ في دَياجيرِ الأَوكارِ، وما أوعَبَتهُ الأَصدافُ، وحَضَنَت عَلَيهِ أمواجُ البِحارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 91 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج57 ص113 ح90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [خداوند، ] به راز درونى كه در ضمير خود، نهان مى دارند، آگاه است...، و به پيدايش ابرها و به هم پيوستن آنها، و به ريزش قطره هاى باران از ابرهاى متراكم، و به آنچه گردبادها با دامن هاى خود مى پراكنند و باران ها با سيلاب هايشان با خود مى برند، و به خزيدن خزندگان در پشته هاى ريگزارها، و قرارگاه پرندگان در ستيغ كوهساران، و آواز و نغمه مرغكان در آشيانه هاى تاريك، و به آنچه صدف ها در دل خود جاى داده اند و موج هاى درياها در آغوش خود گرفته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الّذي لا يَفِرُهُ المَنعُ ولا يُكديهِ الإعطاءُ... لَو وَهَبَ ما تَنَفَّسَت عَنهُ مَعادِنُ الجِبالِ، وضَحِكَت عَنهُ أصدافُ البِحارِ، مِن فِلَذِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِلَذ: جمع فِلذَة وهي القطعة المقطوعة طولاً (النهاية: ج3 ص470 «فلذ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّجَينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّجَينُ: الفِضّة (النهاية: ج4 ص235 «لجن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسَبائِكِ العِقيانِ ونَضائِدِ المَرجانِ لِبَعضِ عَبيدِهِ، لَما أثَّرَ ذلِكَ في وُجودِهِ، ولا أنفَدَ سَعَةَ ما عِندَهُ، ولَكانَ عِندَهُ مِن ذَخائِرِ الإِفضالِ ما لا يُنفِدُهُ مَطالِبُ السُّؤّالِ، ولا يَخطِرُ لِكَثرَتِهِ عَلى بالٍ لِأَنَّهُ الجَوادُ الَّذي لا تَنقُصُهُ المَواهِبُ، ولا يُنحِلُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ينحله من الإنحال أو التنحيل بمعنى الإعطاء أي لا يعطيه إلحاح الملحّين شيئا يؤثّر فيه، بل يعطي مسألة السائلين أو يمنعها حسب المصلحة (هامش المصدر). وفي بحار الأنوار: «لا يبخله».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلحاحُ المُلِحّينَ، و «إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئا أَن يَقُولَ لَهُ كُن فَيَكُونُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص49 ح13، نهج البلاغة: الخطبة 91 نحوه وكلاهما عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج4 ص274 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ستايش، خدايى را كه نبخشيدن، بر دارايى او نمى افزايد، و دِهِش كردن نيز نادارش نمى گردانَد... اگر آنچه را معادن كوه ها از دل خود بيرون مى ريزند، و صدف هاى درياها، خنده كنان آشكار مى نمايند: يعنى پاره هاى نقره و گدازه هاى زرناب و دانه هاى مرجان را، به يكى از بندگانش ببخشد، اين همه، تأثيرى در وجود (/ جود و بخشش) او ندارد و نعمت هاىِ بى كران او را به پايان نمى رساند. نعمت هايى كه در خزانه هاى خويش دارد، چندان است كه درخواست هاى خواهندگان، آنها را تمام نمى كند و اندازه آنها به هيچ ذهنى خطور نمى كند؛ زيرا او بخشنده اى است كه هر اندازه ببخشد، چيزى از او نمى كاهد و پافشارى پافشارى كنندگان، در دِهِش او تأثيرى نمى گذارد؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى پافشارى و سماجت كسان در خواهش، تأثيرى در او نمى گذارد؛ بلكه برحَسَب مصلحت، به درخواست كنندگان مى بخشد يا از آن، دريغ مى ورزد. در بحار الأنوار، «لا يبخله» آمده است؛ يعنى: او را به بخل نمى كشانَد و هر چه بخواهند، باز عطا مى كند و هيچ بخل و مضايقه اى نمى ورزد&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلكه «چون چيزى را اراده كند، چنين است كه به آن مى گويد: «باش!» پس [بى درنگ] هست مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن عمير بن سعد: كُنّا مَعَ عَلِيٍّ عَلى شَطِّ الفُراتِ، فَمَرَّت سَفينَةٌ فَقَرَأَ هذِهِ الآيَةَ: «وَ لَهُ الْجَوَارِ الْمُنشَئاتُ فِى الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج7 ص698، كنز العمّال: ج2 ص517 ح4639 كلاهما نقلاً عن عبد بن حميد وابن المنذر والمحاملي في أماليه؛ بحار الأنوار: ج60 ص46 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از عمير بن سعد ـ: با على عليه السلام در كناره فرات بوديم كه كشتى اى عبور كرد. اين آيه را خواند: «و او راست در دريا، كشتى هاى بادبان دار بلند كوه آسا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: ومِن تَدبيرِ الحَكيمِ ـ جَلَّ وعَلا ـ في خَلقِهِ الأَرضَ، أنَّ مَهَبَّ الشَّمالِ أرفَعُ مِن مَهَبِّ الجَنوبِ، فَلَم يَجعَلِ اللّهُ عز و جل كَذلِكَ إلّا لِتَنحَدِرَ المِياهُ عَلى وَجهِ الأَرضِ فَتَسقِيَها وتَروِيَها، ثُمَّ يُفيضَ آخِرَ ذلِكَ إلَى البَحرِ، فَكَما يُرفَعُ أحَدُ جانِبَيِ السَّطحِ ويُخفَضُ الآخَرُ لِيَنحَدِرَ الماءُ عَنهُ ولا يَقومَ عَلَيهِ، كَذلِكَ جُعِلَ مَهَبُّ الشَّمالِ أرفَعَ مِن مَهَبِّ الجَنوبِ لِهذِهِ العِلَّةِ بِعَينِها، ولَولا ذلِكَ لَبَقِيَ الماءُ مُتَحَيِّرا عَلى وَجهِ الأَرضِ، فَكانَ يَمنَعُ النّاسَ مِن أعمالِها، ويَقطَعُ الطُّرُقَ وَالمَسالِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ الماءُ لَولا كَثرَتُهُ وتَدَفُّقُهُ فِي العُيونِ وَالأَودِيَةِ وَالأَنهارِ، لَضاقَ عَمّا يَحتاجُ النّاسُ إلَيهِ، لِشُربِهِم وشُربِ أنعامِهِم ومَواشيهِم، وسَقيِ زُروعِهِم وأشجارِهِم وأصنافِ غَلّاتِهِم، وشُربِ ما يَرِدُهُ مِنَ الوُحوشِ وَالطَّيرِ وَالسِّباعِ، وتَتَقَلَّبُ فيهِ الحيتانُ ودَوابُّ الماءِ، وفيهِ مَنافِعُ اُخَرُ أنتَ بِها عارِفٌ وعَن عِظَمِ مَوقِعِها غافِلٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّهُ سِوَى الأَمرِ الجَليلِ المَعروفِ مِن غَنائِهِ في إحياءِ جَميعِ ما عَلَى الأَرضِ مِنَ الحَيَوانِ وَالنَّباتِ، يَمزُجُ بِالأَشرِبَةِ فَتَلينُ وتَطيبُ لِشارِبِها، وبِهِ تُنَظَّفُ الأَبدانُ وَالأَمتِعَةُ مِنَ الدَّرَنِ الَّذي يَغشاها، وبِهِ يُبَلُّ التُّرابُ فَيَصلُحُ لِلاِعتِمالِ، وبِهِ نَكُفُّ عادِيَةَ النّارِ إذَا اضطَرَمَت، وأشرَفَ النّاسُ عَلَى المَكروهِ، وبِهِ يَستَحِمُّ المُتعِبُ الكالُّ فَيَجِدُ الرّاحَةَ مِن أوصابِهِ، إلى أشباهِ هذا مِنَ المَآرِبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المآرِبُ: الحوائج، واحدها مأربة ـ مثلثة الراء (مجمع البحرين: ج1 ص37 «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّتي تَعرِفُ عِظَمَ مَوقِعِها في وَقتِ الحاجَةِ إلَيها، فَإِن شَكَكتَ في مَنفَعَةِ هذَا الماءِ الكَثيرِ المُتَراكِمِ فِي البِحارِ، وقُلتَ: مَا الإِربُ فيهِ؟ فَاعلَم أنَّهُ مُكتَنَفٌ ومُضطَرَبٌ ما لا يُحصى مِن أصنافِ السَّمَكِ، ودَوابِّ البَحرِ، ومَعدِنِ اللُّؤلُؤِ وَالياقوتِ وَالعَنبَرِ، وأصنافٍ شَتّى تُستَخرَجُ مِنَ البَحرِ، وفي سواحِلِهِ مَنابِتُ العودِ اليَلنجوجِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليلنجوجُ: عُودُ البُخورِ (بحار الأنوار: ج60 ص90).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وضُروبٍ مِنَ الطّيبِ وَالعَقاقيرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ هُوَ بَعدُ مَركَبُ النّاسِ، ومَحمِلٌ لِهذِهِ التِّجاراتِ الَّتي تُجلَبُ مِنَ البُلدانِ البَعيدةِ، كَمِثلِ ما يُجلَبُ مِنَ الصّينِ إلَى العِراقِ، ومِنَ العِراقِ إلَى العِراقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من العراق: أي البصرة، إلى العراق: أي الكوفة أو بالعكس (المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّ هذِهِ التِّجاراتِ لَو لَم يَكُن لَها مَحمِلٌ إلّا عَلَى الظَّهرِ لَبارَت وبَقِيَت في بُلدانِها وأيدي أهلِها. لِأَنَّ أجرَ حَملِها كانَ يُجاوِزُ أثمانَها، فَلا يَتَعَرَّضُ أحَدٌ لِحَملِها، وكانَ يَجتَمِعُ في ذلِكَ أمرانِ: أحَدُهُما فَقدُ أشياءَ كَثيرَةٍ تَعظُمُ الحاجَةُ إلَيها، وَالآخَرُ انقِطاعُ مَعاشِ مَن يَحمِلُها ويَتَعَيَّشُ بِفَضلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج60 ص87 ح11 نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مفضّل بن عمر ـ: و از نمونه هاى تدبير [خداى] دانا در آفرينش زمين، اين است كه جهت [وزش باد] شمال را بلندتر از جهت جنوب، قرار داده است. از آن رو، خداوند عز و جل آن را چنين قرار داده است كه آب ها بر روى زمين، روان شوند و آن را آبيارى و سيراب كنند و سرانجام، به دريا بريزند. پس، همان گونه كه يك طرف بام را بلندتر از طرف ديگر قرار مى دهند تا آب از آن سرازير شود و بر بام نَايستد، درست به همين علّت، جهت شمال [زمين] نيز بلندتر از جهت جنوب قرار داده شده است؛ و اگر چنين نبود، آب بر روى زمين، سرگردان مى مانْد و مردم را از كار و فعّاليت هايشان، باز مى داشت و راه ها و گذرگاه ها را مسدود مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگر، آن كه اگر اين فراوانى آب و روان شدن آن در چشمه ها و درّه ها و رودها نبود، بى گمان، پاسخگوى نياز مردمان براى آشاميدن خود و آشاميدن چارپايان و دام هايشان، و آبيارى كِشت ها و درختان و انواع غلّاتشان، و نوشيدن وحوش و پرندگان و درندگان، و شنا كردن ماهيان و ديگر آبزيان نبود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اينها، سودهاى ديگرى نيز در آن است كه تو بدان دانايى، ليكن از اهمّيت جايگاه آنها غافلى؛ زيرا بجز اين فوايد بزرگِ شناخته شده، يعنى تأثير آب در زنده نگه داشتن هر آنچه در روى زمين است، از حيوان و نبات، [فوايد ديگرى هم دارد، از جمله اين كه] با نوشيدنى ها مى آميزند و بر اثر آن، نوشيدنى ها، نرم و براى نوشنده، گوارا مى شوند. [ديگر آن كه] با آن، بدن ها و جامه ها، از چرك و آلودگى، پاكيزه مى شوند. با آن، خاك را گِل مى سازند و در نتيجه، مناسب كار و بنّايى مى شود. با آن، جلوى آتش سوزى و صدمه زدن آن به مردم، گرفته مى شود. شخص خسته از كار، با آن استحمام مى كند و از رنج و خستگى اش آسودگى مى يابد. فوايد ديگرى نيز دارد كه در وقت نياز، به اهمّيت آنها پى مى برى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر در سودمندى اين آب هاى فراوان انبوه در درياها، ترديد دارى و مى گويى: «چه سودى در آن است؟»، بدان كه، آن آغوش و جولانگاه انواع بى شمارِ ماهيان و آبزيان، و معدن مرواريد و ياقوت و عنبر و انواع گوناگون اشيايى است كه از دريا استخراج مى شوند، و سواحل آن، رويشگاه عود بخور و انواع گياهان خوش بو و دارويى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اينها گذشته، دريا، مَركب آدميان، و طريقى براى حمل و نقل اين كالاهايى است كه از سرزمين هاى دوردست مى آورند؛ كالاهايى نظير آنچه از چين به عراق، و از بصره به كوفه وارد مى كنند. اگر براى حمل و نقل اين كالاها، وسيله اى جز چارپايان نبود، هر آينه، از رونق مى افتادند و در همان شهرهاى خود و در دست صاحبشانشان مى ماندند؛ چرا كه مزد و هزينه حمل و نقل آنها، از بهاى خود آنها فراتر مى رفت و آن گاه، هيچ كس حاضر نمى شد كه اين كالاها را حمل كند؛ و در اين، دو زيان بود: يكى، ناياب شدن كالاهاى بسيارى [در بيشتر سرزمين ها] كه به شدّت مورد نياز است؛ و ديگر، قطع شدن درآمد كسانى كه آنها را حمل [و تجارت] مى كنند و به بركت آن، امرار معاش مى نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: تَأَمَّل خَلقَ السَّمَكِ... فَكِّرِ الآنَ في كَثرَةِ نَسلِهِ وما خُصَّ بِهِ مِن ذلِكَ، فَإِنَّكَ تَرى في جَوفِ السَّمَكَةِ الواحِدَةِ مِنَ البَيضِ ما لا يُحصى كَثرَةً، وَالعِلَّةُ في ذلِكَ أن يَتَّسِعَ لِما يَغتَذي بِهِ مِن أصنافِ الحَيَوانِ، فَإِنَّ أكثَرَها يَأكُلُ السَّمَكَ حَتّى أنَّ السِّباعَ أيضا في حافاتِ الآجامِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَجَمَةُ: الشجر المُلتَفُّ، والجمع أجمات، وجمع الجمع: آجام (مجمع البحرين: ج1 ص20 «أجم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عاكِفَةٌ عَلَى الماءِ أيضا كَي تُرصِدُ السَّمَكَ، فَإِذا مَرَّ بِها خَطِفَتهُ، فَلَمّا كانَتِ السِّباعُ تَأكُلُ السَّمَكَ، وَالطَّيرُ يَأكُلُ السَّمَكَ، وَالنّاسُ يَأكُلونَ السَّمَكَ، وَالسَّمَكُ يَأكُلُ السَّمَكَ، كانَ مِنَ التَّدبيرِ فيهِ أن يَكونَ عَلى ما هُوَ عَلَيهِ مِنَ الكَثرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج64 ص70 ح32 نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مفضّل بن عمر ـ: در آفرينش ماهى تأمّل نما.… اكنون در فراوانىِ نسل ماهى و اين ويژگى كه به او داده شده است، انديشه كن. در شكم يك ماهى، تخم هاى بى شمارى را مى بينى. علّت اين امر، آن است كه پاسخگوى تغذيه انواع جانوران باشد؛ زيرا بيشتر جانوران، ماهى مى خورند. حتّى درندگان حاشيه بيشه ها نيز در كنار آب مى ايستند تا ماهى صيد كنند و چون ماهى اى بر آنها بگذرد، آن را مى رُبايند. پس، از آن جا كه درندگان، ماهى مى خورند، پرندگان، ماهى مى خورند، آدميان، ماهى مى خورند، و حتّى ماهى نيز ماهى مى خورد، تدبير [الهى] در اين خصوص، آن بوده است كه ماهيان به اين فراوانى باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البرزخ-بين-البحرين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: البَرزَخُ بَينَ البَحرَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: فاصله ميان دو دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَ هَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا مَّحْجُورًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و او كسى است كه دو دريا را موج زنان، به سوى هم روان كرد: اين يكى، شيرين و گواراست، و آن يكى، شور و تلخ است؛ و ميان آن دو فاصله اى و حريمى استوار قرار داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ * بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: 19 و 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«دو دريا را [به گونه اى] روان كرد كه با هم برخورد كنند. ميان آن دو، فاصله اى است كه به هم تجاوز نمى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمَّن جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَ جَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَ جَعَلَ لَهَا رَوَاسِىَ وَ جَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَءِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا آن كس كه زمين را قرارگاهى ساخت و در آن، رودها، پديد آورد و براى آن، كوه ها را قرار داد و ميان دو دريا فاصله اى [از خشكى] نهاد؟ آيا معبودى با خداست؟ [نه، ] بلكه بيشترشان نمى دانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: اللّهمّ يا مَن جَعَلَ بَينَ البَحرَينِ حاجِزا وبُروجا وحِجرا مَحجورا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص355، المصباح للكفعمي: ص289، بحار الأنوار: ج94 ص373 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: بار خدايا! اى آن كه ميان دو دريا، حائلى و باروهايى و حريمى استوار، قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيام-البحار-على-حدودها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: قِيامُ البِحارِ عَلى حُدودِها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: ايستادن درياها در كرانه ها و مرزهاى خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اللّهمّ إنّي أسأَ لُكَ... بِالاِسمِ الَّذِي استَقَرَّت بِهِ الأَرَضونَ عَلى قَرارِها، وَالجِبالُ عَلى أماكِنِها، وَالبِحارُ عَلى حُدودِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص112، بحار الأنوار: ج95 ص370 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بار خدايا! از تو درخواست مى كنم... به آن نامى كه به سبب آن، زمين ها در قرارگاه خود، و كوه ها در جايگاه هايشان، و درياها در مرزهايشان، آرام گرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أسأَ لُكَ بِاسمِكَ الَّذي تَجري بِهِ الفُلكُ فِي البَحرِ المُسَلسَلِ المَحبوسِ بِقُدرَتِكَ، يا اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص412، بحار الأنوار: ج93 ص255 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى خدا! از تو درخواست مى كنم به حقّ آن نامت كه به سبب آن، كشتى در دريا ـ كه با قدرت تو به زنجير كشيده و محبوس شده است ـ، روان مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ لا مَقنوطا مِن رَحمَتِهِ، ولا مَخلُوّا مِن نِعمَتِهِ، ولا مُؤيَسا مِن رَوحِهِ، ولا مُستَنكَفا عَن عِبادَتِهِ، الَّذي بِكَلِمَتِهِ قامَتِ السَّماواتُ السَّبعُ، وقَرَّتِ الأَرَضونَ السَّبعُ، وثَبَتَتِ الجِبالُ الرَّواسي، وجَرَتِ الرِّياحُ اللَّواقِحُ، وسارَ في جَوِّ السَّماءِ السَّحابُ، وقامَت عَلى حُدودِهَا البِحارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص659 ح728 عن جندب بن عبد اللّه الأزدي عن أبيه، بحار الأنوار: ج91 ص29 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خدايى را كه از رحمتش نوميدى نيست و هيچ كس از نعمتش، بى بهره نيست و از لطفش جاى يأس نباشد و از عبادتش، سر باز زده نمى شود؛ همو كه به فرمانش هفت آسمان، برافراشته شدند و هفت زمين، آرام گرفتند و كوه هاى استوارِ سر به فلك كشيده، بر جاى شدند و بادهاى بارور كننده، روان گرديدند و ابرها در ميان آسمان، به حركت در آمد و درياها، در مرزهايشان ايستادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليهاالسلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي مَن تَوَكَّلَ عَلَيهِ كَفاهُ، الحَمدُ للّهِِ سامِكِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمَكَ الشيء: إذا رَفَعَهُ (النهاية: ج2 ص403 «سمك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّماءِ، وساطِحِ الأَرضِ، وحاصِرِ البِحارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص440 ح303، بحار الأنوار: ج86 ص115 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپاس، خدايى را كه هر كه بر او توكّل كرد، بسنده اش نمود. ستايش، خدايى را كه آسمان را بر افراشت و زمين را گسترانْد و درياها را محصور كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ في وَصفِ البَحرِ ـ: هُوَ الَّذي وَضَعَ لَهُ حَدّا لا يُجاوِزُهُ لِكَثرَةِ الماءِ ولا لِقِلَّتِهِ، وأنَّ مِمّا يُستَدَلُّ عَلى ما أقولُ أنَّهُ يَقبَلُ بِالأَمواجِ أمثالَ الجِبالِ، يُشرِفُ عَلَى السَّهلِ وَالجَبَلِ، فَلَو لَم تُقبَض أمواجُهُ ولَم تُحبَس فِي المَواضِعِ الَّتي اُمِرَت بِالاِحتِباسِ فيها، لَأَطبَقَت عَلَى الدُّنيا، حَتّى إذَا انتَهَت عَلى تِلكَ المَواضِعِ الَّتي لَم تَزَل تَنتَهي إلَيها ذَلَّت أمواجُهُ وخَضَعَ أشرافُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج3 ص188 نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مفضّل بن عمر، در وصف دريا ـ: او كسى است كه براى دريا مرزى نهاد كه با افزايش و يا كاهش آب، از آن مرز، تجاوز نمى كند. دليل بر آنچه مى گويم، اين است كه دريا، با امواج كوه آسا، به دشت و كوه نزديك مى شود، و اگر موج هاى آن گرفته و در جاهايى كه مأمورند بمانند، نمانند، دنيا را فرا مى گيرند؛ ولى چون به آن جاهايى كه همواره به آن منتهى مى شوند، رسيدند، آرام مى گيرند و امواج كوه آسا، فرو مى نشينند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفجر-البحار-وجريانها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: تَفَجُّرُ البِحارِ وجَرَيانُها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: شكافته شدن درياها و به حركت درآمدن آنها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اُنظُر إلَى الشَّمسِ وَالقَمَرِ، وَالنَّباتِ وَالشَّجَرِ، وَالماءِ وَالحَجَرِ، وَاختِلافِ هذَا اللَّيلِ وَالنَّهارِ، وتَفَجُّرِ هذِهِ البِحارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 185، الاحتجاج: ج1 ص482 ح117، بحار الأنوار: ج3 ص26 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به خورشيد و ماه، و گياهان و درختان، و آب و سنگ، و آمد و شدِ اين شب و روز، و شكافته شدن اين درياها بنگر [و در آنها انديشه كن].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يا مَنِ البِحارُ بِقُدرَتِهِ مَجرِيَّةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج86 ص192 ح54 نقلاً عن اختيار ابن الباقي عن سلمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى كسى كه درياها به قدرت او روان اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ يا مُدَبِّرَ الاُمورِ، ويا عالِمَ ما فِي الصُّدورِ، ويا مُجرِيَ البُحورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال (الطبعة الحجرية): ص265.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! از تو درخواست مى كنم، اى تدبير كننده كارها! و اى داننده آنچه در سينه هاست! و اى روان كننده درياها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اللّهُمَّ رَبَّ النُّجومِ السّائِرَةِ، ورَبَّ البِحارِ الجارِيَةِ، ورَبَّ الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج2 ص210 عن سعد بن عبد اللّه، بحار الأنوار: ج91 ص70 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بار خدايا! اى خداوندگار ستارگان گردان! و اى خداوندگار درياهاى روان! و اى خداوندگار دنيا و آخرت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عجائب-البحار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: عَجائِبُ البِحارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: شگفتى هاى درياها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا مَن في كُلِّ شَيءٍ دَلائِلُهُ، يا مَن فِي البِحارِ عَجائِبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص407، المصباح للكفعمي: ص342، بحار الأنوار: ج94 ص391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى آن كه در هر چيزى نشانه هاى [هستى و قدرت] اوست! اى آن كه در درياها، شگفتى هاى اوست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أسأَ لُكَ بِاسمِكَ ـ يا لا إلهَ إلّا أنتَ ـ المَخزونِ المَكنونِ الَّذي لا يَعرِفُهُ أحَدٌ إلّا بِالآياتِ الواضِحاتِ، وَالدَّلالاتِ البَيِّناتِ، وَالعَلاماتِ الظّاهِراتِ، مِن عَجائِبِ الخَلقِ مِنَ النّارِ وَالنّورِ وَالظُّلُماتِ... وَالبِحارِ وما فيهِنَّ مِنَ الاُمَمِ المُختَلِفاتِ، كُلٌّ يُسَبِّحُ لَكَ بِذلِكَ الاِسمِ العَظيمِ، الَّذي لا تَفنى عَجائِبُهُ لَمّا عَظَّمتَهُ وشَرَّفتَهُ وكَرَّمتَهُ وكَبَّرتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص415، بحار الأنوار: ج93 ص259 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى آن كه خدايى جز تو نيست! از تو مى خواهم به حقّ آن نامِ اندوخته و نهانت كه هيچ كس آن را نمى شناسد، مگر از طريق نشانه هاى روشن و دلايل آشكار و علامت هاى پيدا، يعنى شگفتى هاى آفرينش چون آتش و روشنايى و تاريكى ها... ، و درياها و موجودات گوناگونى كه در آنها زيست مى كنند، و همگى به آن نام بزرگ، تو را تسبيح مى گويند؛ نامى كه چنان باعظمت و ارجمند و گرامى و بزرگش داشتى كه شگفتى هايش را پايانى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أنتَ الَّذي فِي السَّماءِ عَظَمَتُكَ، وفِي الأَرضِ قُدرَتُكَ، وفِي البِحارِ عَجائِبُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية (طبعة مؤسسة النشر الإسلامي): ص181، بحار الأنوار: ج97 ص202 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تو آنى كه آسمان، نشانه عظمت توست و زمين، گواه قدرت تو، و در دريا، شگفتى هايت را پديد آورده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: إذا أرَدتَ أن تَعرِفَ سَعَةَ حِكمَةِ الخالِقِ وقِصَرَ عِلمِ المَخلوقينَ، فَانظُر إلى ما فِي البِحارِ مِن ضُروبِ السَّمَكِ، ودَوابِّ الماءِ وَالأَصدافِ، وَالأَصنافِ الَّتي لا تُحصى، ولا تُعرَفُ مَنافِعُها إلَا الشَّيءُ بَعدَ الشَّيءِ يُدرِكُهُ النّاسُ بِأَسبابٍ تُحدَثُ، مِثلُ القِرمِزِ فَإِنَّهُ إنَّما عَرَفَ النّاسُ صِبغَهُ بِأَنَّ كَلبَةً تَجولُ عَلى شاطِئِ البَحرِ فَوَجَدَت شَيئا مِنَ الصِّنفِ الَّذي يُسَمَّى الحَلَزونَ فَأَكَلَتهُ، فَاختَضَبَ خَطمُها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَطمُ: الأنفُ (النهاية: ج2 ص50 «خطم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِدَمِهِ فَنَظَرَ النّاسُ إلى حُسنِهِ فَاتَّخَذوهُ صِبغا، وأشباهُ هذا مِمّا يَقِفُ النّاسُ عَلَيهِ حالاً بَعدَ حالٍ وزَمانا بَعدَ زمانٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج3 ص109 نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مفضّل بن عمر ـ: اگر مى خواهى گستردگى حكمت آفريدگار، و كوتاهى و ناچيزىِ دانش آدميان را بدانى، بر آنچه در درياهاست، انديشه كن: از انواع ماهيان و آبزيان و صدف ها، و ديگر گونه هاى بى شمار [جانوران دريايى] كه سودمندى آنها شناخته نمى شود، مگر به تدريج كه با پيدايش اسباب، مردم به آنها پى مى برند؛ مانند رنگ قرمز كه مردم به اين رنگ، از آن جا پى بردند كه ماده سگى در ساحل دريا مى گرديد و چيزى از رده [آبزيان] موسوم به حلزون را يافت و آن را خورد و پوزه اش به خون آن، آغشته شد و مردم، زيبايىِ آن رنگ را ديدند و از آن رنگ براى رنگ كردن، استفاده كردند؛ و امثال اين فوايد كه مردم، هر از چند گاهى و زمانى به آن پى مى برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: سُبحانَ مَن ألَجَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التجَّ البَحرُ: أي تلاطمت أمواجه (مجمع البحرين: ج3 ص1622 «لجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِحارُ بِقُدرَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: 294، بحار الأنوار: ج94 ص330 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: پاكا خدايى كه درياها، به قدرت او، متلاطم اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-طاعة-البحر-وتسبحه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: طاعة البحر وتسبحه&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: فرمان بُردارى و تسبيح گويى دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طاعة-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: طاعَةُ البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: فرمان بُردارى دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ أَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِى فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًا فِى الْبَحْرِ يَبَسًا لَا تَخَافُ دَرَكًا وَ لَا تَخْشَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 77.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به موسى وحى كرديم كه: بندگان را شبانه ببر و راهى خشك در دريا براى آنان باز كن كه نه از فرا رسيدن [دشمن] بترسى و نه [از غرق شدن] بيمناك باشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنِ اضْرِب بِّعَصَاكَ الْبَحْرَ فَانفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به موسى وحى كرديم كه: «با عصاى خود بر دريا بزن»، تا از هم شكافت و هر پاره اى، همچون كوهى سِتُرگ بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: إنَّ موسى عليه السلام ناجاهُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى، فَقالَ لَهُ في مُناجاتِهِ: يا موسى... الأَرضُ مُطيعَةٌ، وَالسَّماءُ مُطيعَةٌ، وَالبِحارُ مُطيعَةٌ، وعِصياني شَقاءُ الثَّقَلَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص42 و 45 ح8، تحف العقول: ص493 نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص35 ح7 وراجع: موسوعة العقائد الإسلامية: ج3 ص213 (معرفة اللّه / القسم الأوّل / الفصل الخامس / الباب التاسع: خلق البحر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند ـ تبارك و تعالى ـ با موسى عليه السلام مناجات كرد و در مناجاتش به او فرمود: «اى موسى!... زمين، سر به فرمان [من] است. آسمان، سر به فرمان است. درياها، سر به فرمان اند و نافرمانى از من، [مايه] بدبختى جنّ و انس است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تسبيح-البحر-وتهليله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: تَسبيحُ البَحرِ وتَهليلُهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: درياها، خدا را به پاكى و يگانگى مى ستايند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أسأَ لُكَ بِاسمِكَ الَّذي يُسَبِّحُ لَكَ بِهِ البِحارُ الزّاخِراتُ الَّتي هِيَ بِالأَرضِ مُحيطاتٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص416، بحار الأنوار: ج93 ص259 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از تو درخواست مى كنم به حقّ آن نامت كه درياهاى مالامال كه زمين را در ميان گرفته اند، با آن نام، تو را به پاكى مى ستايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ مِن دُعاءٍ عَلَّمَهُ جَبرَئيلُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: وبِالَّذي تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ وَالأَرَضونَ بِأَطرافِها، وَالبِحارُ بِأَمواجِها، وَالحيتانُ في بِحارِها، وَالأَشجارُ بِأَغصانِها، وَالنُّجومُ بِزينَتِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص371 ح23 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ از دعايى كه جبرئيل عليه السلام به پيامبر صلى الله عليه و آله آموخت ـ: و به حقّ آن كسى كه آسمان ها و زمين ها، كران تا كرانشان، و درياها با خيزاب هايشان، و ماهيان در درياها، و درختان با شاخسارانشان، و ستارگان با زيبايى هايشان، او را به پاكى مى ستايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ بِما حَمِدَ بِهِ بِحارُهُ بِما فيها، وَاللّهُ أكبَرُ بِما كَبَّرَهُ بِهِ بِحارُهُ بِما فيها، وسُبحانَ اللّهِ بِما سَبَّحَهُ بِحارُهُ بِما فيها، ولا إلهَ إلَا اللّهُ بِما هَلَّلَهُ بِحارُهُ بِما فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص218، العدد القويّة: ص209 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج95 ص442 ح44 نقلاً عن أصل قديم من مؤلفات قدماء الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خداى را با آنچه درياهايش و هر آنچه در آنهاست، با آن او را مى ستايند. خدا را به بزرگى ياد مى كنم با آنچه درياهايش و هر آنچه در آنهاست، با آن او را به بزرگى ياد كنند. خدا را به پاكى مى ستايم با آنچه درياهايش و هر آنچه در آنهاست، با آن او را به پاكى مى ستايند. خدا را به يگانگى مى ستايم با آنچه كه درياهايش و هر آنچه در آنهاست، او را به يگانگى ستايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص254 ح 19.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص255 ح 19.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-ركوب-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: ركوب البحر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: سفر در دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كراهة-ركوب-البحر-في-هيجانه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: كَراهَةُ رُكوبِ البَحرِ في هَيَجانِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: مكروه بودن سفر دريايى در هنگام متلاطم بودن آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ كَرِهَ لَكُم أيَّتُهَا الاُمَّةُ أربَعا وعِشرينَ خَصلَةً، ونَهاكُم عَنها... وكَرِهَ رُكوبَ البَحرِ في هَيَجانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص556 ح4914، الخصال: ص520 ح9، الأمالي للصدوق: ص378 ح478 كلّها عن الحسين بن زيد بن عليّ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج76 ص285 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل براى شما ـ اى امّت ـ، بيست و چهار كار را ناخوش داشته و از آنها، نهى تان كرده است: ... و سفر كردن در دريا را به هنگام متلاطم بودن آن، ناخوش داشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن رَكِبَ البَحرَ عِندَ ارتِجاجِهِ فَماتَ، فَقَد بَرِئَت مِنهُ الذِّمَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج7 ص389 ح20774، كنز العمّال: ج15 ص360 ح41372 نقلاً عن شعب الإيمان عن زهير بن عبد اللّه السنوي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس در هنگام موّاج بودن دريا، در آن سفر كند و بميرد، خونش به گردن خود اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمان-من-الغرق-في-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: الأَمانُ مِنَ الغَرَقِ فِي البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: ايمنى از غرق شدن در دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ: أمانٌ لِاُمَّتي مِنَ الغَرَقِ إذا هُم رَكِبُوا السُّفُنَ فَقَرَؤوا بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ: «وَ مَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ السَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص370 ح5762 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص333 ح2656 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج77 ص58 ح3؛ المعجم الكبير: ج12 ص97 ح12661، الدعاء للطبراني: ص255 ح804 كلّها عن ابن عباس، كنز العمّال: ج6 ص714 ح17537.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! هر گاه امّت من بر كشتى بنشينند و بخوانند: «به نام خداى مهرگستر مهربان. «و خدا را آن چنان كه بايد، به بزرگى نشناخته اند، حال آن كه روز قيامت، زمين، يكسره در قبضه اوست و آسمان ها، در پيچيده به دست اوست. او منزّه است و برتر است از آنچه با وى، شريك مى گردانند».&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خداست روان شدنش و لنگر انداختنش. بى گمان، پروردگار من، آمرزنده مهربان است»»، از غرق شدن، در امان خواهند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن رَجُلٍ يَقولُ إذا رَكِبَ السَّفينَةَ: «بِسْمِ اللَّهِ» المَلِكِ الرَّحمنِ «مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ» «وَ مَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ...» الآيَةَ، إلّا أعطاهُ اللّهُ أمانا مِنَ الغَرَقِ حَتّى يَخرُجَ مِنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص20 ح6056 عن ابن عباس، كنز العمّال: ج6 ص715 ح17538 نقلاً عن أبي شيخ عن ابن عباس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مردى نيست كه هر گاه بر كشتى بنشيند، بگويد: «به نام خدا»، آن فرمان رواى مهربان «روان شدنش و لنگر انداختنش. بى گمان، پروردگار من، آمرزگار و مهربان است».&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خدا را چنان كه بايد، به بزرگى نشناختند&lt;/span&gt;...» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تا آخر آيه)، مگر آن كه خداوند، او را از غرق شدن، در امان مى دارد تا آن گاه كه از كشتى خارج شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِقَومٍ رَكِبُوا السَّفينَةَ وسَمُّوا اللّهَ ـ: لَقَد سَلِموا، وبَلَغوا إلى قَعرِ عَدَنٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج8 ص236 ح9337 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در باره عدّه اى كه سوار كشتى شدند و نام خدا را گفتند ـ: سلامت خود را تضمين كردند و به عمق عَدَن مى رسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن خافَ مِنكُمُ الغَرَقَ فَليَقرَأ: «بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ» بِسمِ اللّهِ المَلِكِ الحَقِّ «وَ مَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ السَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص619 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص109، بحار الأنوار: ج76 ص286 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر يك از شما بيمِ غرق شدن داشت، بخواند: «به نام خداست روان شدنش و لنگر انداختنش. بى گمان پروردگار من، آمرزگار و مهربان است». به نام خدا كه فرمان رواى حقيقى است «و خدا را چنان كه بايد، به بزرگى نشناختند، حال آن كه روز قيامت، زمين، يكسره در قبضه اوست و آسمان ها، در پچيده به دست اوست. او منزّه است و برتر است از آنچه با وى، شريك مى گردانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط: قُلتُ لِابِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام: جُعِلتُ فِداكَ ما تَرى آخُذُ بَرّا أو بَحرا، فَإِنَّ طَريقَنا مَخوفٌ شَديدُ الخَطَرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُخرُج بَرّا ولا عَلَيكَ أن تأتِيَ مَسجِدَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وتُصَلِّيَ رَكعَتَينِ في غَيرِ وَقتِ فَريضَةٍ، ثُمَّ لَتَستَخيرُ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ ومَرَّةً، ثُمَّ تَنظُرُ فَإِن عَزَمَ اللّهُ لَكَ عَلَى البَحرِ، فَقُلِ الَّذي قالَ اللّهُ عز و جل: «وَ قَالَ ارْكَبُواْ فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنِ اضطَرَبَ بِكَ البَحرُ فَاتَّكِ عَلى جانِبِكَ الأَيمَنِ، وقُل: «بِسمِ اللّهِ اسكُن بِسَكينَةِ اللّهِ وقِر بِوَقارِ اللّهِ وَاهدَأ بِإِذنِ اللّهِ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص471 ح5، قرب الإسناد: ص372 ح1327، بحار الأنوار: ج76 ص288 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اسباط ـ: به امام رضا عليه السلام گفتم: فدايت شوم! به نظر تو از راه خشكى بروم يا دريا؛ زيرا راهمان، ترسناك و پُرخطر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از خُشكى برو؛ ولى بد نيست كه [قبل از رفتن] به مسجد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بروى و دو ركعت نماز، در غير وقتِ نماز واجب، بخوانى. سپس يكصد و يك مرتبه از خدا طلب خير كنى. سپس ببين اگر اراده خدا برايت اين بود كه از طريق دريا بروى، اين گفته خداى عز و جل را بخوان: «فرمود: بر آن بنشينيد. به نام خداست روان شدنش و لنگر انداختنش. بى گمان، پروردگار من، آمرزگار و مهربان است». اگر دريا به تلاطم در آمد، بر طرف راست خود، تكيه بده و بگو: به نام خدا. با آرامش خدا، آرام بگير و با وقار خدا، قرار بگير، و به اذن خدا، آرام شو. هيچ توان و نيرويى نيست، مگر به [يارى] خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن علي بن أسباط: حَمَلتُ مَتاعا إلى مَكَّةَ فَكَسَدَ عَلَيَّ، فَجِئتُ إلَى المَدينَةِ فَدَخَلتُ إلى أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ إنّي قَد حَمَلتُ مَتاعا إلى مَكَّةَ فَكَسَدَ عَلَيَّ وقَد أرَدتُ مِصرَ، فَأَركَبُ بَحرا أو بَرّا؟ فَقالَ: ... لا عَلَيكَ أن تَأتِيَ مَسجِدَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَتُصَلِّيَ فيهِ رَكعَتَينِ، وتَستَخيرَ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ ومَرَّةً، فَإِذا عَزَمتَ عَلى شَيءٍ ورَكِبتَ البَرَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «البحر» والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو إذَا استَوَيتَ عَلى راحِلَتِكَ فَقُل: «سُبْحَانَ الَّذِى سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَ مَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنقَلِبُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: 13 و 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّهُ ما رَكِبَ أحَدٌ ظَهرا فَقالَ هذا وسَقَطَ إلّا لَم يُصِبهُ كَسرٌ، ولا وَنىً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَنى: الفُتور والتقصير (مجمع البحرين: ج3 ص1983 «ونى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا وَهنٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن رَكِبتَ بَحرا فَقُل حينَ تَركَبُ: «بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا» فَإِذا ضَرَبَت بِكَ الأَمواجُ فَاتَّكِ عَلى يَسارِكَ وأشِر إلَى المَوجِ بِيَدِكَ، وقُل: اُسكُن بِسَكينَةِ اللّهِ وقِرَّ بِقَرارِ اللّهِ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَلِيُّ بنُ أسباطٍ: قَد رَكِبتُ البَحرَ، فَكانَ إذا هاجَ المَوجُ قُلتُ كَما أمَرَني أبُو الحَسَنِ عليه السلام، فَيَتَنَفَّسُ المَوجُ، ولا يُصيبُنا مِنهُ شَيءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص282، بحار الأنوار: ج76 ص286 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ به نقل از على بن اَسباط ـ: كالايى به مكّه بردم؛ امّا فروش نرفت. از اين رو به مدينه آمدم و خدمت امام رضا عليه السلام رسيدم و گفتم: فدايت شوم! كالايى را به مكّه بردم، ولى فروش نرفت. و حال، آهنگ مصر دارم. آيا از دريا بروم يا از خشكى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... بد نيست به مسجد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بروى و در آن جا، دو ركعت نماز بخوانى و صد و يك مرتبه از خداوند، طلب خير كنى و آن گاه هر تصميمى گرفتى، و [اگر] راه خشكى را در پيش گرفتى يا چون بر شترت نشستى، بگو: «منزّه است آن كه اين را رام ما ساخت؛ و گر نه ما را ياراى [رام ساختن] آنها نبوده است و به سوى پروردگارمان، باز خواهيم گشت»؛ چرا كه هر كس بر مَركبى بنشيند و اين را بگويد و از مَركب بيفتد، نه جايى از بدنش مى شكند، و نه ضعف و سستى به او مى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر از راه آب (دريا) رفتى، هنگامى كه بر كِشتى نشستى، بگو: «به نام خداست روان شدنش و لنگر انداختنش»؛ و اگر امواج بر تو زد، بر جانب چپ خود، تكيه بده و با دستت به موج اشاره كن و بگو: «به آرامش خدا، آرام بگير، و به قرار خدا، قرار بگير. هيچ نيرو و توانى نيست، مگر به [يارى] خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از راه دريا ره سپار شدم و هر گاه موج برمى خاست، به دستور امام رضا عليه السلام عمل مى كردم و موج كنار مى رفت و چيزى از آن به ما نمى خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-أصناف-البحار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: أصناف البحار&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: انواع درياها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحار-السماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: بِحارُ السَّماءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: درياهاى آسمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطور: 6. والمسجورُ: أي المملوء (مجمع البحرين: ج2 ص820 «سجر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به درياى مالامال!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: السَّقفُ المَرفوعُ السَّماءُ، وَالبَحرُ المَسجورُ بَحرٌ فِي السَّماءِ تَحتَ العَرشِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج58 ص107 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [مراد از] «بام بلند»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آيه شريف: «وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ» (طور: آيه 8).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسمان است و درياى مالامال، دريايى است در آسمان و زير عرش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن زيد بن وهب: إنَّ عَلِيّا خَرَجَ إلَيهِم [أي إلى جَيشِ مُعاوِيَةَ في يَومِ صِفّينَ] فَاستَقبَلوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اللّهُمَّ رَبَّ هذَا السَّقفِ المَحفوظِ المَكفوفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المكفوفُ: أي الممنوع من الإسترسال أن يقع على الأرض (مجمع البحرين: ج3 ص1582 «كفف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي جَعَلتَهُ مَغيضا لِلَّيلِ وَالنَّهارِ... ورَبَّ البَحرِ المَسجورِ المُحيطِ بِالعالَمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص232، بحار الأنوار: ج32 ص461 ح402؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج5 ص177.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صِفّين ـ به نقل از زيد بن وهب ـ: على عليه السلام به سوى آنان (يعنى سپاه معاويه در جنگ صفّين) تاخت و آنها به مقابله اش آمدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: بار خدايا! اى پروردگار اين بام (آسمان) كه از فرو افتادن، آن را نگه داشته اى و آن را جايگاه فرو شدن شب و روز، قرار داده اى... و اى پروردگار درياى مالامال كه جهانيان را در ميان گرفته است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ عَلِيّا عليه السلام كانَ يَدعو عَلَى الخَوارِجِ، فَيَقولُ في دُعائِهِ: اللّهُمَّ رَبَّ البَيتِ المَعمورِ، وَالسَّقفِ المَرفوعِ، وَالبَحرِ المَسجورِ، وَالكِتابِ المَسطورِ، أسأَ لُكَ الظَّفَرَ عَلى هؤُلاءِ الَّذينَ نَبَذوا كِتابَكَ وَراءَ ظُهورِهِم، وفارَقوا اُمَّةَ أحمَدَ صلى الله عليه و آله عُتُوّا عَلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص12 ح37 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج33 ص381 ح611.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: على عليه السلام خوارج را نفرين مى كرد و در نفرينش مى گفت: «بار خدايا! اى پروردگار خانه آباد، و بام بلند، و درياى مالامال، و كتاب نگاشته شده! از تو درخواست مى كنم پيروزى بر اين جماعتى را كه از سرِ سركشى بر تو، كتابت را پشت سر خويش افكندند و از امّت احمد صلى الله عليه و آله جدا گشتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِ المِعراجِ ـ: ورَأَيتُ في عِلِّيِّينَ بِحارا وأنوارا وحُجُبا وغَيرَها، لَولا تِلكَ لَاحتَرَقَ كُلُّ ما تَحتَ العَرشِ مِن نورِ العَرشِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج58 ص45 ح13 نقلاً عن شرح النهج للكيدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديث معراج ـ: در جهان بَرين، درياها و نورها و پرده ها و ديگر چيزهايى را ديدم كه اگر آنها نبودند، هر آينه، همه آنچه در زير عرش است، از نور عرش مى سوختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِ المِعراجِ ـ: ورَأَيتُ فِي السَّماءِ السّابِعَةِ بِحارا مِن نورٍ يَتَلَألَأُ يَكادُ تَلَألُؤُها يَخطِفُ بِالأَبصارِ، وفيها بِحارٌ مُظلِمَةٌ وبِحارُ ثَلجٍ ورَعدٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص9 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج18 ص326 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديث معراج ـ: در آسمان هفتم، درياهايى از نور ديدم، چنان درخشان كه درخشش آنها چشم ها را خيره مى كرد و در آن آسمان، درياهايى تاريك و درياهايى از برف، و نيز تُندرى بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبّاس بن عبد المطلّب: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: هَل تَدرونَ كَم بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ؟ قالَ: قُلنا: اللّهُ ورَسولُهُ أعلَمُ، قالَ: بَينَهُما مَسيرَةُ خَمسِمِئَةِ سَنَةٍ، ومِن كُلِّ سَماءٍ إلى سَماءٍ مَسيرَةُ خَمسِمِئَةِ سَنَةٍ، وكَيفُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «كِثَفُ» بدل «كَيفُ». والكِثَفُ: الغلظة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلِّ سَماءٍ (مَسيرَةُ) خَمسِمِئَةِ سَنَةٍ، وفَوقَ السَّماءِ السّابِعَةِ بَحرٌ بَينَ أسفَلِهِ وأعلاهُ كَما بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص443 ح1770، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص410 ح3428، مسند أبي يعلى: ج6 ص150 ح6682، كنز العمّال: ج6 ص145 ح15185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبّاس بن عبد المطّلب ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا مى دانيد فاصله ميان آسمان و زمين، چه قدر است؟»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: خدا و پيامبرش داناترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ميان آن دو، پانصد سال راه است و از هر آسمانى تا آسمانى ديگر، پانصد سال راه است و چگونگى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در منابع ديگر، (در متن عربى حديث) به جاى «كَيفُ»، «كِثَفِ» آمده كه به معناى ضخامت و سِتَبرى است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر آسمانى، پانصد سال راه است و بالاى آسمان هفتم، دريايى است كه فاصله ميان پايين و بالايش به اندازه آسمان تا زمين است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد عن جميل بن درّاج: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام: هَل فِي السَّماءِ بِحارٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، أخبَرَني أبي عَن أبيهِ عَن جَدِّهِ عليهم السلام قالَ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنَّ فِي السَّماواتِ السَّبعِ لَبِحارا عُمقُ أحَدِها مَسيرَةُ خَمسِمِئَةِ عامٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص281 ح9، بحار الأنوار: ج59 ص182 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد ـ به نقل از جميل بن دُرّاج ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: آيا در آسمان هم درياهايى وجود دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. پدرم [امام باقر]، به نقل از پدرش از جدّش عليهم السلام مرا خبر داد كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: در آسمان هاى هفتگانه، درياهايى است كه ژرفاى هر يك از آنها به اندازه پانصد سال راه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِ مَسائِلِ عَبدِ اللّهِ بنِ سَلامٍ ـ: قالَ: ... أخبِرني ما فَوقَ السَّماءِ السّابِعَةِ؟ قالَ: بَحرُ الحَيَوانِ، قالَ: فَما فَوقَهُ؟ قالَ: بَحرُ الظُّلمَةِ، قالَ: فَما فَوقَهُ؟ قالَ: بَحرُ النّورِ، قالَ: فَما فَوقَهُ؟ قالَ: الحُجُبُ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج60 ص248 نقلاً عن بعض الكتب القديمة عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديث پرسش هاى عبد اللّه بن سلّام ـ: عبد اللّه پرسيد:... مرا خبر ده كه بالاى آسمان هفتم چيست؟ فرمود: «درياى زندگى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بالاى آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درياى تاريكى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بالاى آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درياى نور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بالاى آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پرده ها...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: جَعَلَ في كُلِّ سَماءٍ ساكِنا مِنَ المَلائِكَةِ خَلَقَهُم مَعصومينَ مِن نورٍ، مِن بُحورٍ عَذَبَةٍ وهُوَ بَحرُ الرَّحمَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص185 ح235 عن الإمام الحسن عليه السلام، بحار الأنوار: ج57 ص92 ح79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [خداوند] در هر آسمانى، ساكنانى از فرشتگان قرار داده كه آنها را معصوم و از نورى از درياهاى شيرين آفريده كه همان درياى رحمت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا نَظَرتَ إلَى السَّماءِ فَقُل: ... اللّهُمَّ رَبَّ السَّقفِ المَرفوعِ، وَالبَحرِ المَكفوفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص208 ح200 عن زيد، بحار الأنوار: ج58 ص97 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه به آسمان نگريستى، بگو: «... بار خدايا! اى پروردگار بام بلند، و درياى نگه داشته شده!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحار-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: بِحارُ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: درياهاى بهشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ فِي الجَنَّةِ بَحرَ الماءِ، وبَحرَ العَسَلِ، وبَحرَ اللَّبَنِ، وبَحرَ الخَمرِ، ثُمَّ تُشَقَّقُ الأَنهارُ بَعدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص699 ح2571، مسند ابن حنبل: ج7 ص242 ح20072، صحيح ابن حبّان: ج16 ص424 ح7409، المعجم الكبير: ج19 ص425 ح1032، مسند عبد بن حميد: ص155 ح410 كلّها عن حكيم بن معاوية عن أبيه، كنز العمّال: ج14 ص455 ح39239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در بهشت، درياى آب است، و درياى عسل، و درياى شير، و درياى باده. سپس رودها و جويبارها [از آنها] منشعب مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-التمثيل-بالبحر-للتعظيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: التمثيل بالبحر للتعظيم&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: تشبيه كردن به دريا، براى بزرگ نشان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: بَحرُ العِلمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: درياى دانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَعالى خَلَقَ مِن نورِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله عِشرينَ بَحرا مِن نورٍ، في كُلِّ بَحرٍ عُلومٌ لا يَعلَمُها إلَا اللّهُ تَعالى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج57 ص199 ح145 نقلاً عن أبي الحسن البكري في كتاب الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداى متعال، از نور محمّد صلى الله عليه و آله، بيست درياى نور آفريد، و در هر دريايى دانش هايى است كه كسى جز خداوند متعال، آنها را نمى داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إنَّ الإِمامَ بِمَنزِلَةِ البَحرِ لا يَنفَدُ ما عِندَهُ وعَجائِبُهُ أكثَرُ مِن ذلِكَ، وَالطَّيرُ حينَ أخَذَ مِنَ البَحرِ قَطرَةً بِمِنقارِهِ لَم يَنقُص مِنَ البَحرِ شَيئا، كَذلِكَ العالِمُ لا يَنقُصُهُ عِلمُهُ شَيئا ولا تَنفَدُ عَجائِبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص336 ح1238، دلائل الإمامة: ص338 ح295، الخرائج والجرائح: ج1 ص313 ح5 كلاهما نحوه وكلّها عن عليّ بن أبي حمزة، بحار الأنوار: ج26 ص191 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: امام، به سان درياست كه آنچه در اوست، پايان نمى يابد و شگفتى هايش از آن هم بيشتر است. همان گونه كه اگر پرنده اى با منقارش قطره اى از دريا برگيرد، چيزى از دريا كاسته نمى گردد، دانشمند (امام) نيز چنين است. چيزى از دانش او كاسته نمى شود و شگفتى هايش پايان نمى پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: سَمِعتُ جابِرَ بنَ عَبدِ اللّهِ الأَنصارِيَّ يَقولُ: سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَن سَلمانَ الفارِسِيِّ، فَقالَ صلى الله عليه و آله: سَلمانُ بَحرُ العِلمِ لا يُقدَرُ عَلى نَزحِهِ، سَلمانُ مَخصوصٌ بِالعِلمِ الأَوَّلِ وَالآخِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإختصاص: ص222 عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج22 ص347 ح63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: از جابر بن عبد اللّه انصارى شنيدم كه مى گويد: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره سلمان پرسيدم. فرمود: «سلمان، درياى دانش است كه نمى توان آب آن را كشيد. علم اوّل و آخر، به سلمان عطا شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: سَلمانُ بَحرٌ لا يُنزَفُ، وكَنزٌ لا يُنفَدُ، سَلمانُ مِنّا أهلَ البَيتِ، سَلسالٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَلسالٌ: سهل الدخول في الحلق لعذوبته وصفائه (مجمع البحرين: ج2 ص865 «سلسل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَمنَحُ الحِكمَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج2 ص823، الإختصاص: ص341، بحار الأنوار: ج22 ص348 ح64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سلمان، دريايى خشك ناشدنى و گنجى پايان ناپذير است. سلمان، از ما خاندان (اهل بيت) است. چشمه زلالى است كه حكمت مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-النور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: بَحرُ النّورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: درياى نور&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِ المِعراجِ ـ: ثُمَّ قُذِفتُ في بِحارِ النّورِ، فَلَم تَزَلِ الأَمواجُ تَقذِفُني حَتّى تَلَقّاني جَبرَئيلُ عليه السلام في سِدرَةِ المُنتَهى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج18 ص315 ح26 نقلاً عن كتاب المحتضر للحسن بن سليمان ممّا رواه من كتاب المعراج.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديث معراج ـ: سپس در درياهاى نور، افكنده شدم و امواج، پيوسته، مرا به جلو مى افكند تا آن كه جبرئيل عليه السلام در سِدرة المُنتهى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكانى است در بهشت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ للّهِِ بَحرا مِن نورٍ، حَولَهُ مَلائِكَةٌ مِن نورٍ، عَلى جَبَلٍ مِن نورٍ، بِأَيديهِم حِرابٌ مِن نورٍ، يُسَبِّحونَ حَولَ ذلِكَ البَحرِ، سُبحانَ ذِي المُلكِ وَالمَلَكوتِ، سُبحانَ ذِي العِزَّةِ وَالجَبَروتِ، سُبحانَ الحَيِّ الَّذي لا يَموتُ، سُبّوحٌ قُدّوسٌ رَبُّ المَلائِكَةِ وَالرّوحِ، فَمَن قالَها في يَومٍ مَرَّةً أو شَهرٍ أو سَنَةٍ مَرَّةً، أو في عُمُرِهِ غَفَرَ اللّهُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ وما تَأَخَّرَ، ولَو كانَت ذُنوبُهُ مِثلَ زَبَدِ البَحرِ أو مِثلَ رَملِ عالِجٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عالِج: رمال بين فيد والقريات على طريق مكّة، لا ماء بها ولا يقدر أحد عليهم فيه، وهو مسيرة أربع ليال (معجم البلدان: ج4 ص70).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو فَرَّ مِنَ الزَّحفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج2 ص218 ح3480 نقلاً عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، دريايى از نور دارد كه پيرامون آن، فرشتگانى از نور بر فراز كوهى از نور هستند و در دست هايشان، نيزه هايى از نور است كه پيرامون آن دريا، به تسبيح گويى مشغول اند [و مى گويند:] «پاكا خداوندگار پادشاهى و سلطنت! پاكا خداوند فرّ و شكوه! پاكا آن زنده اى كه هرگز نمى ميرد! پاكا، مقدّسا، خداوندگار فرشتگان و روح».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، هر كس اينها را روزى يك بار يا ماهى يك بار يا سالى يك بار يا در تمام عمرش يك بار بگويد، خداوند، همگى گناهان او را مى آمرزد؛ اگر چه گناهانش به اندازه كف دريا يا ريگ هاى عالِج&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عالِج: ريگستانى است خشك و بى آب، ميان «فيد» و قربانگاه در راه مكّه و از مكّه، چهار شبانه روز راه است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد يا از جهاد، گريخته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الحياة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: بَحرُ الحَياةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: درياى زندگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ صَلَّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ أسرَعَت أرواحُهُم فِي العُلى، وخَطَطَت هِمَمُهُم في عِزِّ الوَرى، فَلَم تَزَل قُلوبُهُم والِهَةً طائِرَةً حَتّى أناخوا في رِياضِ النَّعيمِ، وجَنَوا مِن ثِمارِ النَّسيمِ، وشَرِبوا بِكَأسِ العَيشِ، وخاضوا لُجَّةَ السُّرورِ، وغاصوا في بَحرِ الحَياةِ، وَاستَظَلّوا في ظِلِّ الكَرامَةِ، آمينَ رَبَّ العالَمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص126 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! بر محمّد و دودمان او، درود فرست و مرا از آنانى قرار ده كه جان هايشان به سوى بلندى شتافته است و همّت هايشان، از عزّت در ميان مردمان، فراتر رفته است و از اين رو، دل هايشان، پيوسته شوريده است تا آن كه در باغ هاى پُرنعمت، فرود آمده اند و از ميوه هاى نسيم (بادخوش) چيده اند و با جام جانبخش نوشيده اند و در اعماق شادى، فرو شده اند و در درياى زندگى، غوطه ور گشته اند و در سايه سار كرامت، آرميده اند. آمين، اى پروردگار جهانيان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الرضا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: بَحرُ الرِّضا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: درياى خشنودى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وَاجعَلنا مِمَّن جاسُوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاسوا خلال الديار: أي تخلّلوها فطلبوا ما فيها (مجمع البحرين: ج1 ص340 «جوس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِلالَ دِيارِ الظّالِمينَ، وَاستَوحَشوا مِن مُؤانَسَةِ الجاهِلينَ، وسَمَوا إلَى العُلُوِّ بِنُورِ الإِخلاصِ، ورَكِبوا في سَفينَةِ النَّجاةِ، وأقلَعوا بِريحِ اليَقينِ، وأرسَوا بِشَطِّ بِحارِ الرِّضا يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص126 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! بر محمّد و دودمان محمّد، درود فرست و ما را از آنانى قرار ده كه ميان خانه هاى ستمگران، [براى نابود كردن آنها] به جستجو پرداخته اند و از همدمى با نادانان، رَميده اند و با نور اخلاص، به سوى تعالى اوج گرفته اند و بر كِشتى رهايى نشسته اند و با باد يقين، به حركت در آمده اند و در ساحل درياهاى خشنودى، لنگر انداخته اند، اى مهربان ترينِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أغنى-من-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: أغنى مِنَ البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: غنى تر از دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البَدَنُ القانِعُ أغنى مِنَ البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص383 ح1071، بحار الأنوار: ج78 ص31 ح99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تنِ قانع، غنى تر از درياست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: غِنَى النَّفسِ أغنى مِنَ البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص348 ح21، الأمالي للصدوق: ص317 ح369 كلاهما عن معاوية بن وهب، معاني الأخبار: ص177 ح1 عن محمّد بن وهب، الإختصاص: ص247، بحار الأنوار: ج75 ص105 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: غناى نفس، غنى تر از درياست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-لا-يدرك-قعره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: بَحرٌ لا يُدرَكُ قَعرُهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: دريايى كه ژرفايش نارسيدنى است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِ القُرآنِ ـ: ثُمَّ أنزَلَ عَلَيهِ الكِتابَ... سِراجا لا يَخبو تَوَقُّدُهُ، وبَحرا لا يُدرَكُ قَعرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 198، بحار الأنوار: ج92 ص21 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف قرآن ـ: سپس كتاب را بر او فرو فرستاد... و آن، چراغى است كه شعله اش خاموش نمى گردد، و دريايى است كه به قعر آن نمى توان رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخذ-اللؤلؤ-من-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: أخذُ اللُّؤلُؤِ مِنَ البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: گرفتن مرواريد از دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ألا تَأخُذونَ اللُّؤلُؤَ مِنَ البَحرِ؟ خُذُوا الكَلِمَةَ الطَّيِّبَةَ مِمَّن قالَها وإن لَم يَعمَل بِها، فَإِنَّ اللّهَ يَقولُ: «الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص291، بحار الأنوار: ج78 ص170 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: آيا از دريا، مرواريد نمى گيريد؟ سخن نيك را نيز از كسى كه آن را مى گويد، بگيريد؛ اگر چه خود، آن را به كار نبندد؛ زيرا خداوند مى فرمايد: «كسانى كه سخن را مى شنوند و از نيكوترينش پيروى مى كنند، آنان، كسانى هستند كه خداوند، هدايتشان كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: يَغوصُ العَقلُ عَلَى الكَلامِ فَيَستَخرِجُهُ مِن مَكنونِ الصَّدرِ، كَما يَغوصُ الغائِصُ عَلَى اللُّؤلُؤِ المُستَكِنَّةِ فِي البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص244، بحار الأنوار: ج1 ص94 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خِرَد، غوّاص سخن است و آن را از درون سينه، استخراج مى كند، چنان كه غوّاص براى به دست آوردن مرواريد نهان در اعماق دريا، به دلِ دريا مى زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-التمثيل-بالبحر-للتحذير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: التمثيل بالبحر للتحذير&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: تشبيه كردن به دريا براى هشدار دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-القدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: بَحرُ القَدَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: درياى تقدير&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَنِ القَدَرِ ـ: طَريقٌ مُظلِمٌ فَلا تَسلُكوهُ، وبَحرٌ عَميقٌ فَلا تَلِجوهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَلِجوهُ: تَدخلوه (النهاية: ج5 ص224 «ولج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وسِرُّ اللّهِ فَلا تَتَكَلَّفوهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 287، غرر الحكم: ج4 ص261 ح6034، بحار الأنوار: ج1 ص210.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در پاسخ پرسش از تقدير ـ: راهى است تاريك. پس آن را نپيماييد. دريايى است ژرف. پس در آن در نياييد. راز خداست. پس خود را براى [دريافت] آن به رنج [بيهوده] ميفكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ القَدَرِ ـ: إنَّهُ بَحرٌ زاخِرٌ خالِصٌ للّهِِ تَعالى، عُمقُهُ ما بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ، عَرضُهُ ما بَينَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص383 ح32 عن الأصبغ بن نباتة، الاعتقادات: ص35، مختصر بصائر الدرجات: ص153، بحار الأنوار: ج5 ص97 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف تقدير ـ: آن، دريايى است مالامال و ويژه خداوند متعال. ژرفايش، به اندازه آسمان تا زمين است و پهنايش، به اندازه مشرق تا مغرب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: بَحرُ الدُّنيا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: درياى دنيا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اُحَذِّرُكُمُ الدُّنيا فَإِنَّها دارُ شُخوصٍ، ومَحَلَّةُ تَنغيصٍ، ساكِنُها ظاعِنٌ، وقاطِنُها بائِنٌ، تَميدُ بِأَهلِها مَيَدانَ السَّفينَةِ، تقَصِفُهَا العَواصِفُ في لُجَجِ البِحارِ، فَمِنهُمُ الغَرِقُ الوَبِقُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَبَقَ: إذا هَلَكَ (النهاية: ج5 ص146 «وَبَقَ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومِنهُمُ النّاجي عَلى بُطونِ الأَمواجِ تَحفِزُهُ الرِّياحُ بِأَذيالِها، وتَحمِلُهُ عَلى أهوالِها، فَما غَرِقَ مِنها فَلَيسَ بِمُستَدرَكٍ، وما نَجا مِنها فَإِلى مَهلَكٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 196، بحار الأنوار: ج73 ص133 ح137.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شما را از دنيا بر حذر مى دارم؛ زيرا كه دنيا، سراى كوچيدن و جايگاه كدورت [و سختى] است. ساكن آن، [سرانجام] رَخت بر مى بندد و مقيمش از آن جدا مى شود. اهل خود را به تلاطم مى اندازد، چونان به تلاطم در آمدن كشتى كه توفان ها، آن را در اعماق درياها در هم مى شكند و برخى از مسافران، غرق مى شوند و برخى ديگر مى رَهند، در حالى كه بر شكم موج ها دست و پا مى زنند و بادها با دامن هاى خود، بر او مى كوبند و به وحشتش مى افكنند. پس، آن كه غرق شود، به دادش نمى توان رسيد، و آن كه از آن (كشتى شكسته / بادهاى كوبنده) بِرَهد، به مهلكه اى ديگر، فرو مى غلتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: أما بَلَغَكُم ما قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام لِلحَوارِيّينَ؟ قالَ لَهُم: الدُّنيا قَنطَرَةٌ فَاعبُروها ولا تَعمُروها، وقالَ: أيُّكُم يَبني عَلى مَوجِ البَحرِ دارا؟ تِلكُمُ الدّارُ الدُّنيا، فَلا تَتَّخِذوها قَرارا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص43 ح1 عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج73 ص107 ح107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: آيا به شما نرسيده است آنچه عيسى بن مريم عليه السلام به حواريان فرمود؟ به آنان فرمود: «دنيا، پُلى است. پس، از آن بگذريد و آبادش مكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «كدام يك از شما بر موج دريا، خانه مى سازد؟! چنين است خانه دنيا. پس، دنيا را جاى ماندن مگيريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَثَلُ الدُّنيا كَمَثَلِ ماءِ البَحرِ، كُلَّما شَرِبَ مِنهُ العَطشانُ ازدادَ عَطَشا حَتّى يَقتُلَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص136 ح24 عن طلحة بن زيد، تحف العقول: ص396 عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج73 ص79 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دنيا، مانند آب درياست كه شخص تشنه، هر چه از آن بيشتر بنوشد، تشنه تر مى شود تا اين كه او را از پا در مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إنَّ لُقمانَ قالَ لِابنِهِ: ... يا بُنَيَّ إنَّ الدُّنيا بَحرٌ عَميقٌ، قَد غَرِقَ فيها عالَمٌ كَثيرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص16 ح12 عن هشام بن الحكم، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص282 ح2457، مكارم الأخلاق: ج1 ص540 ح1875 كلاهما من دون اسناد الى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، تحف العقول: ص386، تفسير القمّي: ج2 ص164، بحار الأنوار: ج78 ص299 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: لقمان به پسرش گفت:... پسرم! دنيا، درياى ژرفى است كه خلق بسيارى در آن غرق گشته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لُقمانُ الحَكيمُ: يا بُنَيَّ إنَّ الدُّنيا بَحرٌ عَميقٌ هَلَكَ فيها بَشَرٌ كَثيرٌ، تَزَوَّد مِن عَمَلِها وَاتَّخِذ سَفينَةً حَشوُها تَقوَى اللّهِ، ثُمَّ اركَب لُجَجَ الفُلكِ تَنجو وإنّي لَخائِفٌ أن لا تَنجُوَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا بُنَيَّ السَّفينَةُ إيمانٌ، وشِراعُهَا التَّوَكُّلُ، وسُكّانُهَا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُكّانُ: ذنب السفينة التي به تُعدَّل (لسان العرب: ج13 ص211 «سكن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّبرُ، ومَجاذيفُهَا الصَّومُ وَالصَّلاةُ وَالزَّكاةُ، يا بُنَيَّ مَن رَكِبَ البَحرَ مِن غَيرِ سَفينَةٍ غَرِقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص336 عن الأوزاعي من دون إسناد الى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج13 ص427 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان حكيم&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسرم! دنيا، درياى ژرفى است كه آدميان بسيارى در آن نابود شده اند. از عمل [در] آن، توشه برگير، و كشتى اى فراهم آور كه بارِ آن، پرواى الهى باشد. پس با آن به [اين] دريا زن تا نجات يابى. با اين حال، مى ترسم كه نجات نيابى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسرم! [آن] كشتى، ايمان است و بادبانش، توكّل و سكّانش، شكيبايى و پاروهايش، روزه و نماز و زكات. پسرم! هر كه بى كشتى به دريا برود، غرق مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الخطايا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: بَحرُ الخَطايا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: درياى خطاها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِى بَحْرٍ لُّجِّىٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا وَ مَن لَّمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِن نُّورٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا [كارهايشان] مانند تاريكى هايى است در دريايى ژرف، كه موجى آن را فرو مى پوشانَد و روى آن، موجى ديگر است و بالاى آن، ابرى است. تاريكى هايى است كه بعضى بر روى بعضى ديگر، قرار گرفته است. هر گاه [غرقه] دستش را بيرون آورد، به زحمت، آن را مى بيند. خدا به هر كس نورى نداده باشد، او را هيچ نورى نخواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: يا سَيِّدي، أنقِذ عَبدَكَ الغَريقَ في بَحرِ الخَطايا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمال الاُسبوع: ص185 عن الحسن بن القاسم العبّاسي، مصباح المتهجّد: ص307 ح417 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج91 ص196 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: آقاى من! اين بنده غرقه در درياى لغزش ها را نجات بخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في مُناجاتِهِ ـ: إنَّكَ أنتَ عَلّامُ الغُيوبِ، فَالطُف بي فَقَديما لَطَفتَ بِمُسرِفٍ عَلى نَفسِهِ، غَريقٍ في بُحورِ خَطيئَتِهِ، أسلَمَتهُ لِلحُتوفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَتفُ: الهلاك والجمع حتوف (النهاية: ج1 ص337 «حتف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَثرَةُ زَلَلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص128، جمال الاُسبوع: ص73 من دون إسناد الى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج90 ص194 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در مناجاتش ـ: تو داناى نهان هايى. پس به من لطف نما كه از ديرباز، همواره با آن كه بر خويش، ستم روا داشته و در درياهاى خطاهايش غرقه گشته و فراوانى لغزش هايش، او را به دست نابودى سپرده است، لطف داشته اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إلهي أفحَمَتني ذُنوبي وقَطَعَت مَقالَتي فَلا حُجَّةَ لي ولا عُذرَ، فَأَنَا المُقِرُّ بِجُرمي، المُعتَرِفُ بِإِساءَتي، الأَسيرُ بِذَنبي، المُرتَهَنُ بِعَمَلي، المُتَهَوِّرُ في بُحورِ خَطيئَتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص311 عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، المزار للشهيد الأوّل: ص272 عن ميثم نحوه، بحار الأنوار: ج94 ص100 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: معبودا! گناهانم، زبانم را بند آورده و گفتارم را بُريده است و مرا هيچ عذر و بهانه اى نيست. پس به جرم خويش، اقرار دارم و به بدكردارى ام، معترفم در بندِ گناه خويشم و گروگانِ كردار [بد] خود هستم و بى باكانه، خويشتن را در درياهاى خطا افكنده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الفتنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: بَحرُ الفِتنَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: درياى فتنه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قَد خاضوا بِحارَ الفِتَنِ، وأخَذوا بِالبِدَعِ دونَ السُّنَنِ، وتَوَغَّلُوا الجَهلَ، وَاطَّرَحُوا العِلمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص487 ح6701.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در درياهاى فتنه ها، فرو رفتند و سنّت ها را رها كرده، بدعت ها را گرفتند و در نادانى، غرقه گشتند و دانش را به دور افكندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن كِتابِهِ لِمُعاوِيَةَ ـ: أردَيتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرداكُم: أهلَكَكُم (مجمع البحرين: ج2 ص693 «ردى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جيلاً مِنَ النّاسِ كَثيرا خَدَعتَهُم بِغَيِّكَ، وألقَيتَهُم في مَوجِ بَحرِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 32، بحار الأنوار: ج33 ص85 ح400.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از نامه ايشان به معاويه ـ: مردان بسيارى را به نابودى كشاندى و با فريبكارى خود، آنان را فريفتى و در موج درياى [فتنه گرى] خويش، در افكندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الجهالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: بَحرُ الجَهالَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: درياى نادانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَم مِن غَريقٍ هَلَكَ في بَحرِ الجَهالَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص234؛ بحار الأنوار: ج78 ص12 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چه بسيار كسانى كه در درياى نادانى، غرق و نابود شدند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ... خَلَقَ الجَهلَ مِنَ البَحرِ الاُجاجِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُجاجُ: الماء المالِحُ الشديد الملوحة (النهاية: ج1 ص25 «أجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظُلمانِيّا، فَقالَ لَهُ: أدبِر، فَأَدبَرَ؛ ثُمَّ قالَ لَهُ: أقبِل، فَلَم يُقبِل، فَقالَ لَهُ: اِستَكبَرتَ، فَلَعَنَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص21 ح14، الخصال: ص589 ح13، علل الشرائع: ص114 ح10، المحاسن: ج1 ص312 ح620 كلّها عن سماعة بن مهران، تحف العقول: ص401 عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج1 ص109 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند،... نادانى را از درياى شور و تاريك آفريد و به او فرمود: «پشت كن!» و او پشت كرد. سپس به او فرمود: «[به من] رو كن!» و او رو نكرد. خداوند به او فرمود: «گردن فرازى كردى» و لعنتش كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-التسويف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: بَحرُ التَّسويفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: درياى امروز و فردا كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِجابِرٍ الجُعفِيِّ ـ: إيّاكَ وَالتَّسويفَ، فَإِنَّهُ بَحرٌ يَغرَقُ فيهِ الهَلكى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص285، بحار الأنوار: ج78 ص164 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در سفارش به جابر جُعْفى ـ: از امروز و فردا كردن بپرهيز؛ زيرا آن، دريايى است كه انسان ها در آن، نابود مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جار-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: جارُ البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: همسايه دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَيسَ لِلبَحرِ جارٌ، ولا لِلمَلِكِ صَديقٌ، ولا لِلعافِيَةِ ثَمَنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص223 ح51، دلائل الإمامة: ص253 ح176 عن علي بن الحسن بن القاسم المعروف بابن الطبّال اليشكري الخزّاز، بحار الأنوار: ج76 ص287 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دريا، همسايه نمى شناسد و پادشاه، دوست. و [نعمتِ] عافيت را قيمت نمى توان نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ وقَد قيلَ بِحَضرَتِهِ: جاوِر مَلِكا أو بَحرا ـ: هذا كَلامٌ مُحالٌ، وَالصَّوابُ: لا تُجاوِر مَلِكا ولا بَحرا، لِأَنَّ المَلِكَ يُؤذيكَ، وَالبَحرَ لا يُرويكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص415، نزهة الناظر: ص184 ح386، بحار الأنوار: ج78 ص210 ح89.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ آن گاه كه در حضور ايشان گفته شد: يا همسايه پادشاه باش يا همسايه دريا ـ: اين، سخنى نادرست است. درستش اين است كه: «نه با پادشاه بايد همسايه شد، نه با دريا»؛ زيرا پادشاه، تو را مى آزارد و دريا، سيرابت نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-التمثيل-براكب-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: التمثيل براكب البحر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: تشبيه كردن به مسافر دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القائل-في-القرآن-برأيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: القائِلُ فِي القُرآنِ بِرَأيِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: تفسير به رأىِ قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إن أخطَأَ القائِلُ فِي القُرآنِ بِرَأيِهِ فَقَد تَبَوَّأَ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ، وكانَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ مَن رَكِبَ بَحرا هائِجا بِلا مَلّاحٍ ولا سَفينَةٍ صَحيحَةٍ، لا يَسمَعُ بِهَلاكِهِ أحَدٌ إلّا قالَ: هُوَ أهلٌ لِما لَحِقَهُ، ومُستَحِقٌّ لِما أصابَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص15 ح1 عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج92 ص183 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر آن كه قرآن را به رأى خويش تفسير مى كند، خطا كند، جايگاهش آتش جهنّم است و حكايت او، حكايتِ كسى است كه بدون كشتيبان و كشتى سالم، به دريايى خروشان سفر كند. هر كس خبر غرق شدن چنين كسى را بشنود، بى گمان خواهد گفت: سزاوار بود كه غرق شود. مستحق بود كه اين بلا بر سرش بيايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المصاحب-للأشرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: المُصاحِبُ لِلأَشرارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: همنشينى با بدان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مُصاحِبُ الأَشرارِ كَراكِبِ البَحرِ، إن سَلِمَ مِنَ الغَرَقِ لَم يَسلَم مِنَ الفَرَقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَقُ: الخَوفُ والفَزعُ (مجمع البحرين: ج3 ص1388 «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص138 ح9835.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همنشينِ بَدان، همچون مسافر درياست. اگر از غرق شدن به سلامت بماند، از وحشت نمى رَهَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الملتبس-بالسلطان-وقت-الاضطراب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: المُلتَبِسُ بِالسُّلطانِ وَقتَ الاِضطِرابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: نزديك شدن به سلطان در وقت آشفته بودن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَلتَبِس بِالسُّلطانِ في وَقتِ اضطِرابِ الاُمورِ عَلَيهِ، فَإِنَّ البَحرَ لا يَكادُ يَسلَمُ مِنهُ راكِبُهُ مَعَ سُكونِهِ، فَكَيفَ مَعَ اختِلافِ رِياحِهِ وَاضطِرابِ أمواجِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص334 ح10408.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به سلطان، آن گاه كه كارها بر او آشفته گردد، نزديك مشو؛ زيرا دريا حتّى آن گاه كه آرام است، مسافرش تقريبا از آن در امان نيست، چه رسد آن گاه كه بادهايش وزيدن گيرد و خيزابه هايش به تلاطم در آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المتزوج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: المُتَزَوِّجُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: مرد ازدواج كرده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: إذا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ فَقَد رَكِبَ البَحرَ، فَإِن وُلِدَ لَهُ فَقَد كُسِرَ بِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جدير بالذكر أنّ هذا النصّ منسوب للامام علي عليه السلام ـ كما اشير لذلك في المتن ـ وليس صدوره منه قطعيّا، وعلى تقدير صدوره منه فالظاهر أنّه إشارة للمشاكل التي قد تقع بشكل طبيعي في الحياة العائلية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص301 ح438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: هر گاه مرد ازدواج كند، [چونان است كه] به دريا سفر كرده است، و چون فرزندى به دنيا آورد، [مانند آن است كه كشتى او] شكسته شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است همان طور كه در متن اشاره شده، اين سخن، منسوب به امام على عليه السلام است و صدور آن از امام عليه السلام قطعى نيست و در صورت صدور اين سخن از آن امام عليه السلام، ظاهرا اشاره به مشكلاتى است كه معمولاً به طور طبيعى در زندگى خانوادگى پيش مى آيد&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%AE_%D9%84_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AE%D9%84&diff=325 2025-02-25T14:03:30Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البخل-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخل (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بخل-و-تنگ-نظرى&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل و تنگ نظرى&lt;/span&gt; == = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بخل-و-شح-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُخل و شُحّ، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بُخل»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;sp...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البخل-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخل (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بخل-و-تنگ-نظرى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل و تنگ نظرى&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بخل-و-شح-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُخل و شُحّ، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بُخل»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصدر اين واژه، به صورت هاى: «بُخُل» و «بُخُول» و «بَخْل» و «بَخَل» نيز وارد شده (ر.ك: الصحاح: ج4 ص1632، لسان العرب: ج11 ص47، القاموس المحيط: ج3 ص333 و... ).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در لغت عرب به معناى «منع و اِمساك»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: مفردات ألفاظ القرآن: ص109، نضرة النعيم: ج3 ص4029، مجمع البحرين: ج1 ص119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ضدّ «كَرَم و جود»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: لسان العرب: ج11 ص47، القاموس المحيط، ج3، ص333، مفردات ألفاظ القرآن: ص109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است و در فارسى، به معناى «زُفتى و تنگ چشمى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: لغت نامه دهخدا: ج13 ص3825، فرهنگ معين: ج1 ص477.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فيروزآبادى، در تبيين معناى «بخل»، گفته است :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ وَ البُخولُ، بِضَمِّهِما، وَ كَجَبَلٍ وَ نَجْمٍ وَ عُنُقٍ : ضِدُّ الكَرَمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القاموس المحيط: ج3 ص333 مادّه «بخل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل و بخول، هر دو به ضمّ با، و نيز بر وزن هاى جَبَل و نَجْم و عُنُق، ضدّ كَرَم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راغب اصفهانى نيز مى گويد :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ : إمساكُ المُقتَنَياتِ عَمّا لا يَحِقُّ حَبسُها عَنهُ، وَ يُقابِلُهُ الجودُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص109 مادّه «بخل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، نگه داشتن دارايى ها از جاهايى است كه حبس از آن، شايسته نيست [و در آن جاها بايد مصرف شود]. مقابل آن، بخشش است. و امّا «شُحّ»، به معناى بخل شديد و بازداشتن همراه با حرص، تفسير شده است، چنان كه ابن فارِس مى گويد :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشين وَ الحاء، الأَصلُ فيهِ المَنعُ، ثُمَّ يَكونُ مَنعا مَعَ حِرصٍ. مِن ذلِكَ الشُّحُّ وَ هُوَ البُخلُ مَعَ حِرصٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج3 ص178 مادّه «بخل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شين و حا (شحّ) : اصل در اين واژه، بازداشتن است، و بعدها در بازداشتن همراه با حرص، به كار برده شده است. از همين روست كه شُحّ، همان بخل آزمندانه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيز راغب مى گويد :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّحُّ : بُخلٌ مَعَ حِرصٍ، وَ ذلِكَ فيما كانَ عادَةً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص446 مادّه «بخل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُحّ، بخل همراه با حرص است، و اين، در جايى است كه عادت شده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابن اثير نيز مى گويد :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّحُّ : أشَدُّ البُخلِ، وَ هُوَ أبلَغُ؛ فِى المَنعِ مِنَ البُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النهاية: ج2 ص448 مادّه «بخل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُح، بخل شديد است و در خوددارى [از بخشيدن]، رساتر از بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شيخ طوسى، اصل و حقيقت «بُخل» را دشوارى در بخشش مى داند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التبيان فى تفسير القرآن: ج3 ص196، مجمع البيان: ج3 ص73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه به دليل نزديك بودن معناى لغوى «بخل» و «شُح»، و كاربرد مشابه آنها در قرآن و حديث، مطالب مربوط به آنها در اين جا با هم مطرح مى گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بخل-و-شح-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل و شُح، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بُخل» و مشتقّات آن، در قرآن كريم، دوازده بار و در هفت آيه،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: آيه 180، نساء: آيه 37، توبه: آيه 76، محمّد: آيه 37 و 38، حديد: آيه 24، ليل: آيه 8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به صورت مصدر و فعل ماضى و مضارع، به كار رفته است. واژه «شُح» و «أشحّة» نيز پنج بار در چهار آيه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نساء: آيه 128، احزاب: آيه 19، حشر: آيه 9، تغابن: آيه 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آمده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اين، در موارد ديگرى، مانند آيات 29 و 100 سوره اِسرا، آيه 19 سوره معارج، آيه 35 سوره ق، آيه 53 سوره نساء، و آيات 34 و 35 سوره نجم، بدون به كار بردن واژه «بخل» و «شُح»، اين صفت ها، به شدّت نكوهش گرديده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اسلامى، واژه هاى «بخل» و «شُح»، كاربردهاى مختلفى دارند و پيشوايان اسلام، ره نمودهاى قابل تأمّل، ارزنده و آموزنده اى در باره صفت «بخل»، ارائه كرده اند كه در پى، خواهد آمد. امّا پيش از آن، به چند نكته در جمع بندى آنها، اشاره مى شود :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معناى-بخل-و-شح-و-نكوهيدگى-آنها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. معناى بخل و شح و نكوهيدگى آنها&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نگاه قرآن و حديث، «بخل» و «شحّ»، نكوهيده است و عبارت از منع و اِمساكى است كه عقل، آن را زشت و نكوهيده مى شمارد. از اين رو، در روايتى از امام صادق عليه السلام، ضمن تبيين سپاهيان عقل و جهل، «بخل» در مقابل «سخاء»، از سپاهيان جهل (نادانى)، شمرده شده است :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ السَّخاءُ وَ ضِدُّهُ البُخلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص308 ح0.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشندگى و ضدّ آن، بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در روايتى ديگر از امام عسكرى عليه السلام آمده است :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ... لِلاِقتِصادِ مِقدارا فَإِن زادَ عَلَيهِ فَهُوَ بُخلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص308 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى ميانه روى، اندازه اى است كه اگر از آن فزون تر شود، آن، بخل است. اين سخن، بدين معناست كه امساك در حدّ اعتدال، عقلاً و شرعا، نكوهيده نيست و بخل، شمرده نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اين اساس، بخل، دو نوع ضد دارد : يكى، ضدّى كه ارزش محسوب مى شود و آن، انفاق در حدّ اعتدال و مشروع است كه سخا، جود و كَرَم، دانسته مى شود و بالاترين مراتب آن، ايثار است. ديگرى، انفاقِ خارج از حدّ اعتدال و مشروع است كه اسراف و تبذير، شمرده مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، آنچه به شمارى از اخلاق پژوهان نسبت داده شده كه بخل، ضدّ سخا و جود و كَرَم نيست؛ بلكه ضدّ اسراف است،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر.ك: دائرة المعارف قرآن كريم: ج5 ص369، دانش نامه جهان اسلام: ج3 ص442.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح به نظر نمى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و امّا واژه «شُحّ» در روايات، گاه با بخل، يكسان دانسته شده،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص313 ح6 و ص315 ح16 و 18 و 20...&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و گاه براى مراتب بالاى بخل، به كار رفته است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص311 (بخل و تنگ نظرى / فصل يكم / تنگ نظرى، شديدتر از بخل است).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مراتب-بخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. مراتب بخل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، مراتبى دارد كه پايين ترين مراتب آن، اِمساك در چيزى است كه مورد نيازِ بخيل نيست و براى او سودى ندارد. بالاتر از آن، بخل نسبت به چيزى است كه در تملّك بخيل نيست؛ يعنى نه تنها از دادن مال خود به ديگران امتناع مى ورزد؛ بلكه مايل نيست كه ديگرى نيز به شخص ديگرى، چيزى ببخشد! و خسيس تر از وى، كسى است كه نه تنها نسبت به ديگران، بلكه نسبت به خودش نيز بخل مى ورزد و حرص در انباشتن ثروت، نمى گذارد كه مالش را حتى براى رفع نيازهاى شخصى خود، مصرف نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گونه-هاى-بخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3. گونه هاى بخل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در احاديث اسلامى، بخل، به امور اقتصادى اختصاص ندارد؛ بلكه امورى مانند كتمانِ دانش هايى كه براى مردم مفيدند، خوددارى از سلام كردن به ديگران و سستى در درود فرستادن بر پيامبر صلى الله عليه و آله نيز «بخل» دانسته شده است. اين احاديث، مؤيّد نظريه كسانى است كه در تعريف بخل گفته اند : بخل، منع چيزى است كه منع آن، فايده اى و بذل آن، زيانى ندارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دائرة المعارف قرآن كريم: ج5 ص369 (به نقل از: التعريفات: ص62).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بدترين-گونه-هاى-بخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4. بدترين گونه هاى بخل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، مراتبى دارد كه شدّت و ضعف آن، مرتبط با شخص بخيل و چيزى است كه امساك مى نمايد. بنا بر اين، هر چه موقعيت بخيل، والاتر باشد و امساك نكردن از چيزى كه نسبت به آن بخل مى ورزد، ضرورتر باشد، زشتىِ بخل، افزون تر مى گردد. از اين رو، در احاديث، بخل ثروتمندان و كسانى كه داراى موقعيت هاى مهمّ اجتماعى هستند، زشت تر از ديگران، شمرده شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص331 (بخل و تنگ نظرى / فصل يكم / بخل ورزيدن بزرگان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين، بخل در پرداخت حقوق واجب مالى به افراد مستحق، از قبيح ترين انواع بخل است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص327 (بخل و تنگ نظرى / فصل يكم / بخل ورزيدن از پرداخت واجبات مالى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;گستره-بخل-در-اصطلاح-شريعت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5. گستره بخل در اصطلاح شريعت&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بسيارى از مفسّران، براى بخل، اصطلاحى شرعى قائل شده اند كه محدوده آن، تنگ تر از معناى لغوى آن است. آنچه در بيان اين اصطلاح و تعيين محدوده آن، مشهورتر است، آن كه بخل، پرداخت نكردن واجبات مالى اى مانند زكات است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دائرة المعارف قرآن كريم: ج5 ص368 (به نقل از: التبيان في تفسير القرآن: ج5 ص264 و ج9 ص566، مجمع البيان: ج5 ص92).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر اساس اين تعريف، اگر كسى حقوقى را كه بر وى واجب است، ادا كند، بخيل ناميده نمى شود؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همان جا (به نقل از الفروق اللّغوية: ص295، إحياء العلوم، ج3 ص259).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا با تأمّل در رواياتى كه در معناى «بخل» و «شُح»، وارد شده است و مراتب و اقسام بخل اقتصادى و غير اقتصادى و زشت ترين انواع بخل را بيان مى كنند، همچنين آيات و رواياتى كه در نكوهش بخل، خاستگاه، زيان ها و موانع آن آمده، مى توان گفت كه بخل در متون مورد اشاره، اصطلاحى شرعى نيست؛ بلكه به همان معناى لغوى و عرفى اش به كار رفته است؛ ليكن علماى اسلام، در مقام تطبيق اين واژه بر مفاهيم و موضوعات شرعى، بخل را در عناوين احكامى همچون : واجب، مستحب و غير آن، قابل تقسيم مى بينند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;خاستگاه-هاى-بخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6. خاستگاه هاى بخل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در متون اسلامى، گاه جهل به عنوان خاستگاه بخل معرّفى شده، گاه بيمارى هاى روانى و ناتوانى، گاه وسوسه ها در القاى پديد آمدن فقر در صورت انفاق، گاه كفر، گاه نفاق، و گاه بدگمانى به وعده هاى الهى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص365 (ريشه هاى بخل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شايان ذكر اين است كه اين عوامل با هم منافاتى ندارند و همه آنها در كنار هم نيز مى توانند خاستگاه رويش صفت ناپسند بخل و شحّ در انسان باشند. همچنين امورى مانند كفر و نفاق ـ همان طور كه زمينه ساز بخل اند ـ، مى توانند آثار بخل نيز محسوب شوند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص395 (پيامدهاى بخل / زيان هاى دينى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پيامدهاى-خطرناك-بخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7. پيامدهاى خطرناك بخل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، يكى از زشت ترين رذايل اخلاقى است كه خطرهاى فراوانى را براى دنيا و آخرت بخيل، در پى دارد. اين نتايج و پيامدها را مى توان به پنج دسته، تقسيم كرد :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دسته-اول-زيان-هاى-معنوى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته اوّل : زيان هاى معنوى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نخستين خطر و ضرر بخل براى بخيل، اين است كه او را دچار فقرِ معنوى مى نمايد. در واقع، بخيل در موازات بخل مادّى نسبت به ديگران، از نظر معنوى نسبت به خود نيز بخل مى ورزد. لذا قرآن كريم، تصريح مى فرمايد :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَن نَّفْسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: آيه 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و هر كس بخل ورزد، تنها به زيان خود، بخل ورزيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين فقر روحى، سبب مى شود كه بخيل، هر چه قدر داشته باشد، باز هم احساس كمبود و نياز و تنگ دستى كند. احساس تنگ دستى نيز تنگ شدن سينه و روح را به دنبال دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص379 (تنگ دلى) و (نداشتن آسايش).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بدين سان، آرامش و آسايش روانى از بخيل، سلب مى گردد و گرفتار رذايل اخلاقى ديگرى مانند : بى شرمى و ناجوانْ مردى هم مى شود. چنين شخصى، آرزو مى كند تا همه مردم در فقر و تنگ دستى به سر ببرند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص381 (آرزوى فقر كردن براى مردم).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دسته-دوم-خطرهاى-اجتماعى-و-فرهنگى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته دوم : خطرهاى اجتماعى و فرهنگى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكات مهمّى كه در زمينه خطرهاى اجتماعى بخل در روايات آمده، عبارت است از : نفرت عمومى از بخيل، نداشتن دوست واقعى، بى آبرويى، بُريدن دوستان شخص و حتّى اعضاى خانواده اش از او.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص383 (دشنام دادن مردم) و ص385 (نفرت و دشمنى مردم) و ص387 (ننگ و شرمسارى در ميان مردم) و (خوارى در ميان مردم) و ص391 (بريدن پيوند خويشاوندى) و ص393 (نداشتن دوست).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر زيان هاى اجتماعى بخل، براى شخص بخيل، اين رذيله يكى از عوامل بروز فساد فرهنگى در نيازمندان جامعه نيز هست.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص383 (فاسد شدن تهى دستان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سوى ديگر، از آن جا كه طبيعت آزمندى در نهاد بشر نهفته شده، عموم مردم با ديدن ثروت انبوه افراد بخيل، به اين خصلت، رو مى آورند و در زندگى اجتماعى، از آنها پيروى مى كنند. از اين رو، افراد بخيل، عملاً الگو و امر كننده به بخل نيز هستند و بدين سان، فرهنگ بخل، در جامعه توسعه مى يابد و پايه هاى دين و دنياى مردم، سست مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دسته-سوم-خطرهاى-دينى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته سوم : خطرهاى دينى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خطرهاى دينى بخل، عبارت است از : سلبِ توفيق از بخيل در انجام دادن كارهاى خير، هزينه كردن آنچه در راه خير بايد مصرف مى كرده، در كارهاى زيانبار و گناه، از بين رفتن پاداش كارهاى نيك، زوال ايمان، خشم الهى، دورى از خدا، گسستگى رابطه بخيل با ولايت و محبّت آفريدگار جهان و در نهايت، هلاكت معنوى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص395 (پيامدهاى بخل / زيان هاى دينى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دسته-چهارم-خطرهاى-اقتصادى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته چهارم : خطرهاى اقتصادى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر خطرهاى روانى، اجتماعى و دينى، از نظر اقتصادى نيز بخل براى بخيل، زيانبار و خطرناك است؛ زيرا اين رذيله سبب مى شود كه انسان نتواند از مال خود، بهره مند شود؛ بلكه زحمت تهيّه و نگهدارى ثروت با اوست و استفاده از آن براى ديگران، افزون بر آن بخل، بركت مال او را از بين مى برد و از اعتماد و رغبت ديگران در تعامل اقتصادى با او مى كاهد و گاه موجب مى شود كه نعمت الهى به ديگرى منتقل شود و گاه به تلف شدن آن مى انجامد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص413 (بخل و تنگ نظرى / فصل چهارم / پيامدهاى بخل / زيان هاى اقتصادى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دسته-پنجم-خطرهاى-اخروى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دسته پنجم : خطرهاى اُخروى&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بالاترين خطرهايى كه بخيل را تهديد مى كند : محروميت از بهشت، و گرفتار شدن به آتش دوزخ در جهان پس از مرگ و در روز قيامت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با عنايت به همه آثار و پيامدهاى خطرناك رذيله بُخل، در متون اسلامى، از اين صفت به عنوان بدترين بيمارى اخلاقى،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص333 (بخل و تنگ نظرى / فصل دوم / نكوهش بخل).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ياد شده و در روايتى از امام على عليه السلام، جامع همه زشتى ها و ريشه همه بدى ها دانسته شده است :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ جامِعٌ لِمَساوِىِ العُيوبِ وَ هُوَ زِمامٌ يُقادُ بِهِ إلى كُلِّ سوءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص340 ح76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، گِرد آورنده خوهاى زشت است. آن، مهارى است كه با آن، [شخص] به سوى هر بدى اى كشانده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بدين سان، انواع گناهان و رذايل اخلاقى و شرور، مانند : نفاق، قطع پيوند خانوادگى، دروغ، ظلم، ريختن خون بى گناهان، حلال شمردن محرّمات الهى و ناجوان مردى، در روايات اسلامى، از آثار اين صفت ناپسند، شمرده شده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص419 (بخل و تنگ نظرى / فصل چهارم / پيامدهاى بخل / زيان هاى اُخروى).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مانع-بخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8. مانع بخل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصلى ترين مانع بخل، ايمان به خدا و روز جزاست. اگر كسى حقيقتا خدا را باور كرده و معتقد باشد كه پاداش آنچه را در راه او انفاق مى كند، به بهترين نحو دريافت مى كند، مال دوستى، او را به بخل، وادار نمى نمايد. لذا در حديثى نبوى، در تبيين صفات مؤمن، مى خوانيم :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ لا يَغلِبُهُ الشُّحُّ عَن مَعروفٍ يُريدُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص436 ح286.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بخل ورزيدن از احسانى كه اراده كرده تا آن را انجام دهد، بر او چيره نمى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كمترين نقش ايمان در پيشگيرى از بخل، اين است كه شخص مؤمن، نمى تواند نسبت به پرداخت حقوق واجب خود، بى تفاوت باشد :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَجتَمِعُ الشُّحُّ وَ الإِيمانُ فى جَوفِ رَجُلٍ مُسلِمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص436 ح288.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل و ايمان، در درون مرد مسلمان، با هم گِرد نمى آيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و در بالاترين مراتب ايمان، نه تنها رذيله بخل از انسان، زائل مى گردد؛ بلكه به بالاترين مراتب سخاوت ـ كه ايثار است ـ، دست مى يابد :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ تَبَوَّءُو الدَّارَ وَ الْاءِيمَانَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لَا يَجِدُونَ فِى صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّا أُوتُواْ وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حشر: آيه 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [نيز] كسانى كه قبل از [مهاجران] در [مدينه] جاى گرفته و ايمان آورده اند؛ هر كس را كه به سوى آنان كوچ كرده دوست دارند؛ و نسبت به آنچه به ايشان داده شده است در دلهايشان حسدى نمى يابند؛ و هر چند در خودشان احتياجى [مبرم] باشد، آنها را بر خودشان مقدّم مى دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كرامت و بزرگوارى نفس نيز در پيشگيرى از صفت بخل، نقشى اساسى دارد. ممكن است كسى مؤمن نباشد، ولى سيادت و شرافتِ ذاتى، او را به سخاوت و گشاده دستى وا دارد، چنان كه در حديثى نبوى آمده است :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ السَّيِّدَ لا يَكونُ بَخيلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص444 ح309.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَرور (آقا)، بخيل نيست. در كنار تقويت ايمان و كرامت نفس، دعا و استمداد از خداوند متعال نيز براى پيشگيرى از اين صفت رذيله، مؤثّر است. لذا در روايات متعدّدى، از پيشوايان اسلام گزارش شده كه آنان براى مصون ماندن از بخل، به خداوند منّان، پناه برده و از او استمداد كرده اند و بدين سان، اهمّيت دعا و نقش آن را در زندگى، به پيروان خود، يادآورى نموده اند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص445 (عوامل بازدارنده بخل / يارى خواستن از خدا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بخل-نيكو&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9. بُخل نيكو!&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيش از اين، اشاره كرديم كه بخل و شُحّ در متون اسلامى، در معناى لغوى شان به كار رفته اند و لذا اين واژه ها، نه تنها در مفاهيم ضدّ ارزشى و امساك هايى كه عقل آنها را ناپسند مى داند، كاربرد دارند؛ بلكه در مفاهيم ارزشى و اِمساك هايى كه از نظر عقل، پسنديده اند نيز به كار رفته است، مانند : بخل در ديندارى، بخل در رازدارى، بخل در صرف كردن بيهوده عمر و مال.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است كه واژه هاى بخل و شح، در قرآن كريم، مفهوم ارزشى ندارند؛ امّا در حديث، موارد متعدّدى وجود دارد كه اين واژه ها، در مفاهيم ارزشى، استعمال شده اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-التعرف-على-البخل-والشح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل : التعرّف على البخل والشح&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم : شناخت بخل و تنگ نظرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;معنى-البخل-والشح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1 : مَعنَى البُخلِ وَالشُّحِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: معناى بخل و تنگ نظرى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-ضد-السخاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ ضِدُّ السَّخاءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ ضدّ سخاوتمندى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في بَيانِ جُنودِ العَقلِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالسَّخاءُ وضِدُّهُ البُخلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص23 ح14، الخصال: ص591 ح3، علل الشرائع: ص115 ح10، المحاسن: ج1 ص314 ح620، مشكاة الأنوار: ص443 ح1485 كلّها عن سماعة بن مهران، بحار الأنوار: ج1 ص111 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در بيان لشكريان خِرد ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و [از ديگر لشكريان خِرد، ] بخشندگى است كه ضدّ آن، بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-ما-زاد-الاقتصاد&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ ما زادَ الاِقتِصادَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ افزون بر صرفه جويى (ميانه روى)&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام العسكري عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ لِلسَّخاءِ مِقدارا فَإِن زادَ عَلَيهِ فَهُوَ سَرَفٌ، ولِلحَزمِ مِقدارا، فَإِن زادَ عَلَيهِ فَهُوَ جُبنٌ، ولِلاِقتِصادِ مِقدارا، فَإِن زادَ عَلَيهِ فَهُوَ بُخلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص43، بحار الأنوار: ج69 ص407 ح115.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عسكرى عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى سخاوتمندى، اندازه اى است كه اگر از آن فزون تر شود، آن، زياده روى است؛ و براى دورانديشى (احتياط)، اندازه اى است كه اگر از آن فزون تر شود، آن، ترسويى است؛ و براى صرفه جويى، اندازه اى است كه اگر از آن فزون تر شود، آن، بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرقُ بَينَ الاِقتِصادِ وَالبُخلِ : أنَّ الاِقتِصادَ تَمَسُّكُ الإِنسانِ بِما في يَدِهِ خَوفا عَلى حُرِّيَّتِهِ وجاهِهِ مِنَ المَسأَلَةِ؛ فَهُوَ يَضَعُ الشَّيءَ مَوضِعَهُ، ويَصبِرُ عَمّا لا تَدعو ضَرورَةٌ إلَيهِ، ويَصِلُ صَغيرَ بِرِّهِ بِعَظيمِ بِشرِهِ؛ ولا يَستَكثِرُ مِنَ المَوَدّاتِ خَوفا مِن فَرطِ الإِجحافِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أجحفَتْ له: أذهَبَت مالَهُ، وأفقرته الحاجة (تاج العروس: ج12 ص106 «جحف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِهِ، وَالبَخيلُ لا يُكافِئُ عَلى ما يُسدى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسدى: وأولى وأعطى بمعنى (النهاية: ج2 ص356 «سدى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِ، ويَمنَعُ أيضا اليَسيرَ مَنِ استَحَقَّ الكَثيرَ، ويَصبِرُ لِصَغيرِ ما يَجري عَلَيهِ عَلى كَثيرٍ مِنَ الذِّلَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص283 ح239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرق بين صرفه جويى با بخل، اين است كه: در صرفه جويى، انسان آنچه را در دستش دارد، نگه مى دارد، چون نمى خواهد با درخواست كردن، آزادى و آبروى خويش را از بين ببرد. بنا بر اين، به جا خرج مى كند و در برابر آنچه ضرورتى ندارد (نيازهاى غيرضرور)، شكيبايى مى ورزد و اندكْ احسانش را با گشاده رويىِ بسيار، همراه مى كند و در دوستى كردن زياده روى نمى كند؛ زيرا مى ترسد كه دارايى اش به كلّى از بين برود. امّا بخيل، احسانى را كه به او مى شود، جبران نمى كند و به كسى كه سزاوارِ عطاى بسيار است، حتّى اندك هم عطا نمى كند و براى [رفع] اندكْ گرفتارى خود، خوارى بسيار را به جان مى خرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-الشح-أشد-من-البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ الشُّحُّ أشَدُّ مِنَ البُخلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ تنگ نظرى، شديدتر از بخل است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن الفضل بن أبي قرّة&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام : تَدري مَا الشَّحيحُ؟ قُلتُ : هُوَ البَخيلُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ : الشُّحُّ أشَدُّ مِنَ البُخلِ، إنَّ البَخيلَ يَبخَلُ بِما في يَدِهِ، وَالشَّحيحَ يَشُحُّ عَلى ما في أيدِي النّاسِ وعَلى ما في يَدَيهِ، حَتّى لا يَرى مِمّا في أيدِي النّاسِ شَيئا، إلّا تَمَنّى أن يَكونَ لَهُ بِالحِلِّ وَالحَرامِ، ولا يَقنَعُ بِما رَزَقَهُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص45 ح7، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص63 ح1715، معاني الأخبار: ص245 ح1 عن الفضيل بن عياض، إرشاد القلوب: ص138، بحارالأنوار: ج73 ص306 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از فضل بن ابى قرّه ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام فرمود: «مى دانى تنگ نظرى چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم : همان بخيلى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «تنگ نظرى، شديدتر از بخل است. بخيل، نسبت به آنچه خود دارد، بخل مى ورزد؛ امّا شخص تنگ نظر، هم به مال مردم، و هم به مال خود، تنگ نظرى مى ورزد، چندان كه هر چه در دست مردم مى بيند، آرزو مى كند كه به حلال يا به حرام، از آنِ او باشد، و به آنچه خدا روزى اش كرده است، قانع نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع : العنوان الآتي.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك : عنوان بعدى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;صفة-البخيل-والشحيح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2 : صِفَةُ البَخيلِ وَالشَّحيحِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: ويژگى بخيل و تنگ نظر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرِّجالُ أربَعَةٌ : سَخِيٌّ، وكَريمٌ وبَخيلٌ، ولَئيمٌ، فَالسَّخِيُّ الَّذي يَأكُلُ ويُعطي، وَالكَريمُ الَّذي لا يَأكُلُ ويُعطي، وَالبَخيلُ الَّذي يَأكُلُ ولا يُعطي، وَاللَّئيمُ الَّذي لا يَأكُلُ ولا يُعطي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص308 ح846، بحار الأنوار: ج71 ص356 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردان، چهار گونه اند: سخاوتمند، كريم، بخيل، و پست. سخاوتمند، كسى است كه هم خود مى خورد و هم به ديگران مى دهد. كريم، كسى است كه خود نمى خورد و به ديگران مى دهد. بخيل، كسى است خود مى خورد و به ديگران نمى دهد؛ و پست، كسى است كه نه خود مى خورد و نه به ديگران مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَفى بِالمَرءِ مِنَ الشُّحِّ أن يَقولَ : آخُذُ حَقّي لا أترُكُ مِنهَ شَيئا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص25 ح2196، الفردوس: ج3 ص286 ح4858 كلاهما عن أبي اُمامة، كنزالعمّال: ج3 ص620 ح8209؛ نثر الدرّ: ج1 ص186.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تنگ نظرى آدمى همين بس كه بگويد: «حقّم را مى ستانم و از كمترينِ آن نمى گذرم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سُوء المُجالَسَةِ، شُحٌّ وفُحشٌ وسوءُ خُلُقٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج3 ص440 ح7348 نقلاً عن ابن المبارك عن سليمان بن موسى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همنشينى بد، تنگ نظرى و ناسزاگويى و بدخويى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوءُ المُجالَسَةِ شُحٌّ وعُسرٌ، وسوءُ الخُلُقِ شُؤمٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص443 ص7362 نقلاً عن العسكري في الأمثال عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همنشينى بد، تنگ نظرى و سختگيرى است، و بداخلاقى، شوم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ مُتَحَجِّجٌ بِالمَعاذيرِ وَالتَّعاليلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص336 ح1275، عيون الحكم والمواعظ: ص47 ح1173.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، [براى نبخشيدن] به انواع عذر و بهانه ها متوسّل مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَثرَةُ العِلَلِ آيَةُ البُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص81، غرر الحكم: ج4 ص589 ح7090 وفيه «التعلّل» بدل «العلل»، بحار الأنوار: ج77 ص209؛ دستور معالم الحكم: ص20، كنز العمّال: ج16 ص178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بهانه تراشىِ فراوان، نشانه بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُحتَكِرُ البَخيلُ جامِعٌ لِمَن لا يَشكُرُهُ، وقادِمٌ عَلى مَن لا يَعذِرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص62 ح1842.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مال اندوزِ بخيل، براى كسى گِرد مى آورد كه از او سپاس گزارى نمى كند و بر كسى (خداوند) وارد مى شود كه عذرش را نمى پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَيظُ البَخيلِ عَلَى الجَوادِ أعجَبُ مِن بُخلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص304 ح478.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خشم گرفتن بخيل بر بخشنده، شگفت انگيزتر از بخل اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَسخِياءُ يَشمَتونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّماتَةُ: فرح العدوّ ببليّة تنزل بمن يعاديه (النهاية: ج2 ص499 «شمت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالبُخَلاءِ عِندَ المَوتِ، وَالبُخَلاءُ يَشمَتونَ بِالأَسخِياءِ عِندَ الفَقرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص331 ح796.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخاوتمندان، هنگام مرگ بخيلان، شادمان مى شوند، و بخيلان، هنگام گرفتار آمدن سخاوتمندان به فقر، شادمان مى گردند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخَلاءُ مِنَ النّاسِ يَكونُ تَغافُلُهُم عَن عَظيمِ الجُرمِ، أسهَلَ عَلَيهِم مِنَ المُكافَأَةِ عَلى يَسيرِ الإِحسانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص275 ح180.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مردمانِ بخيل، ناديده گرفتن جرم بزرگ [ديگران]، آسان تر است تا جبران كردنِ اندكْ احسان [آنان].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن شريح بن هاني&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام ابنَهُ الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليه السلام، فَقالَ : يا بُنَيَّ... مَا الشُّحُّ؟ قالَ : أن تَرَى القَليلَ سَرَفا، وما أنفَقتَ تَلَفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص401 ح62، بحارالأنوار: ج72 ص194 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از شُرَيح بن هانى ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام از فرزندش حسن بن على عليه السلام پرسيد: «فرزندم!... تنگ نظرى چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن عليه السلام پاسخ داد: اين كه [خرج كردن] اندك را اسراف بشمارى، و آنچه را كه انفاق كرده اى، هدر رفته بدانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار عن الحارث الأعور&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَأَلَ عَلِيٌّ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ ابنَهُ الحَسَنَ عليه السلام، أن قالَ لَهُ : مَا الشُّحُّ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ : أن تَرى ما في يَدِكَ شَرَفا، وما أنفَقتَ تَلَفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص245 ح3، تحف العقول: ص225، كشف الغمّة: ج2 ص194، بحارالأنوار: ج78 ص102 ح2؛ حلية الأولياء: ج2 ص36 الرقم 132، تاريخ دمشق: ج13 ص256، كنزالعمّال: ج16 ص215 ح44237.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معانى الأخبار ـ به نقل از حارث اَعوَر ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;على ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ از فرزندش حسن عليه السلام پرسيد: «تنگ نظرى چيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسن عليه السلام پاسخ داد : اين كه آنچه را در دستت دارى (مال و منال را)، بزرگى بپندارى و آنچه را انفاق كرده اى، بر باد رفته بينگارى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ أن يَرَى الرَّجُلُ ما أنفَقَهُ تَلَفا، وما أمسَكَهُ شَرَفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص22، العدد القويّة: ص37 ح34، نزهة الناظر: ص112 ح199، كشف الغمّة: ج2 ص191، بحار الأنوار: ج74 ص417 ح38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، آن است كه آدمى، آنچه را انفاق كرده است، بر باد رفته بداند و آنچه را نگه داشته است، [مايه] بزرگى بشمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ زَيدُ بنُ صوحانَ العَبدِيُّ : يا أميرَ المُؤمِنينَ... أيُّ الخَلقِ أشَحٌّ؟ قالَ : مَن أخَذَ المالَ مِن غَيرِ حِلِّهِ، فَجَعَلَهُ في غَيرِ حَقِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص383 ح5833، معاني الأخبار: ص199 ح4، الأمالي للطوسي: ص436 ح974، الأمالي للصدوق: ص478 ح644 كلّها عن عبد اللّه بن بكر المرادي عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج77 ص378 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيد بن صُوحان عبدى گفت : اى امير مؤمنان!... تنگ نظرترين انسان كيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه مال را از ناروا به دست آورد و به ناحق، خرجش كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ البَخيلَ مَن كَسَبَ مالاً مِن غَيرِ حِلِّهِ، وأنفَقَهُ في غَيرِ حَقِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص245 ح2 عن عبد الأعلى بن أعين، تحف العقول: ص372، بحار الأنوار: ج73 ص305 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، كسى است كه مالى را از ناروا به دست آورد و نابه جا خرج كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّمَا الشَّحيحُ مَن مَنَعَ حَقَّ اللّهِ، وأنفَقَ في غَيرِ حَقِّ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص246 ح6 عن زرارة، بحارالأنوار: ج73 ص305 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ نظر، كسى است كه حقّ خدا را نپردازد و در غير حقّ خداوند عز و جل خرج كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصناف-البخل-المالي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3 : أصنافُ البُخلِ المالِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: انواع بخل مالى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-البخل-بما-لا-ينفع-البخيل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ البُخلُ بِما لا يَنفَعُ البَخيلَ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف - بخل ورزيدن بدانچه سودى براى بخيل ندارد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله مَرَّ عَلَى امرَأَةٍ وهِيَ تَبكي عَلى وَلَدِها، وهِيَ تَقولُ : الحَمدُ للّهِِ ماتَ شَهيدا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : كُفّي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «كُفّ»، والصواب ما أثبتناه كما في مستدرك الوسائل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيَّتُهَا الاِمرَأَةُ، فَلَعَلَّهُ كانَ يَبخَلُ بِما لا يَضُرُّهُ، ويَقولُ فيما لا يَعنيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص207 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، مستدرك الوسائل: ج7 ص28 ح7557.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بر زنى گذشت كه براى فرزندش مى گريست و مى گفت: سپاس، خداى را كه شهيد از دنيا رفت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «بس كن، اى زن! [از كجا مى دانى كه شهيد است. ] شايد او از آنچه به وى زيانى نمى رسانده است، بخل ورزيده باشد و [يا] سخنان بيهوده بر زبان مى آورده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى عن أبي هريرة&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُتِلَ رَجُلٌ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله شَهيدا، قالَ : فَبَكَت عَلَيهِ باكِيَةٌ فَقالَت : وا شَهيداه.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : مَه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَهْ: اسم مبنيّ على السكون بمعنى اسكت (النهاية: ج4 ص377 «مه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ما يُدريكِ أنَّهُ شَهيدٌ، ولَعَلَّهُ كانَ يَتَكَلَّمُ بِما لا يَعنيهِ، ويَبخَلُ بِما لا يَنقُصُهُ؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبي يعلى: ج6 ص122 ح6615، البُخلاء: ص28، إحياء العلوم: ج3 ص373، كنز العمّال: ج3 ص885 ح9031 نقلاً عن السكوني في الأمثال عن أبي هريرة؛ مستدرك الوسائل: ج15 ص259 ح18178 نقلا عن كتاب الأخلاق.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند أبى يعلى ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در روزگار پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، مردى شهيد شد. زنى بر او مى گريست و مى گفت: واى شهيدم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خاموش! از كجا مى دانى كه او شهيد است؟ شايد سخنان بيهوده بر زبان مى رانده و به چيزى بخل مى ورزيده كه [اگر مى بخشيد] از او نمى كاست!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن أنس&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُصيبَ رَجُلٌ مِن أصحابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله يَومَ اُحُدٍ، فَجاءَت اُمُّهُ فَقالَت : يا بُنَيَّ، لِيَهنِئكَ الشَّهادَةُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَها رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : وما يُدريكِ؟ لَعَلَّهُ كانَ يَتَكَلَّمُ بِما لا يَعنيهِ، ويَبخَلُ بِما لا يُغنيهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «لا يعنيه»، والتصويب من الدرّ المنثور: ج8 ص109.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص425 ح10836 وح 10835، سنن الترمذي: ج4 ص558 ح2316، سير أعلام النبلاء: ج6 ص240 الرقم 110 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج3 ص885 ح9030.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعَب الإيمان ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در جنگ اُحد، مردى از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله كشته شد. مادرش آمد و گفت: فرزندم! شهادت، گوارايت باد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «تو از كجا مى دانى؟ [كه شهيد شده است. ] شايد او سخنان بيهوده بر زبان مى رانده، و به چيزى بخل مى ورزيده كه بدان، نيازى نداشته است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-البخل-بما-لا-يملكه-البخيل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ البُخلُ بِما لا يَملِكُهُ البَخيلُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ بخل ورزيدن به چيزى كه مال بخيل نيست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ بِما لا يَملِكُهُ، فَقَد بالَغَ فِي الرَّذيلَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص380 ح8846، عيون الحكم والمواعظ: ص435 ح7523.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به آنچه مال او نيست، بخل ورزد، پستى را به اوج خود رسانيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ ـ بَعَثَ إلى رَجُلٍ بِخَمسَةِ أوساقٍ مِن تَمرِ البُغَيبِغَةِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البغيبغة: عين ماء كانت للإمام عليّ عليه السلام (معجم البلدان: ج1 ص469).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وكانَ الرَّجُلُ مِمَّن يَرجو نَوافِلَهُ ويُؤَمِّلُ نائِلَهُ ورِفدَهُ، وكانَ لا يَسأَلُ عَلِيّا عليه السلام ولا غَيرَهُ شَيئا، فَقالَ رَجُلٌ لِأَميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام : وَاللّهِ ما سَأَلَكَ فُلانٌ، ولَقَد كانَ يُجزِئُهُ مِنَ الخَمسَةِ الأَوساقِ وَسقٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَسقُ: سِتّون صاعا، وقيل: هو حمل بعير (الصحاح: ج4 ص1566 «وسق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واحِدٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام : لا كَثَّرَ اللّهُ فِي المُؤمِنينَ ضَربَكَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضُرَباءُ: الأمثال والنظراء (النهاية: ج3 ص80 «ضرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُعطي أنَا وتَبخَلُ أنتَ، للّهِِ أنتَ! إذا أنَا لَم اُعطِ الَّذي يَرجوني إلّا مِن بَعدِ المَسأَلَةِ، ثُمَّ اُعطيهِ بَعدَ المَسأَلَةِ، فَلَم اُعطِهِ ثَمَنَ ما أخَذتُ مِنهُ، وذلِكَ لِأَنّي عَرَّضتُهُ أن يَبذُلَ لي وَجهَهُ الَّذي يُعَفِّرُهُ فِي التُّرابِ لِرَبّي ورَبِّهِ عِندَ تَعَبُّدِهِ لَهُ وطَلَبِ حَوائِجِهِ إلَيهِ، فَمَن فَعَلَ هذا بِأَخيهِ المُسلِمِ ـ وقَد عَرَفَ أنَّهُ مَوضِعٌ لِصِلَتِهِ ومَعروفِهِ ـ فَلَم يَصدُقِ اللّهَ عز و جل في دُعائِهِ لَهُ، حَيثُ يَتَمَنّى لَهُ الجَنَّةَ بِلِسانِهِ ويَبخَلُ عَلَيهِ بِالحُطامِ مِن مالِهِ، وذلِكَ أنَّ العَبدَ قَد يَقولُ في دُعائِهِ : اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ. فَإِذا دَعا لَهُم بِالمَغفِرَةِ فَقَد طَلَب لَهُمُ الجَنَّةَ، فَما أنصَفَ مَن فَعَلَ هذا بِالقَولِ، ولَم يُحَقِّقهُ بِالفِعلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص22 ح1، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص71 ح1762 كلاهما عن مسعدة بن صدقة، بحار الأنوار: ج41 ص36 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ، پنج بارِ شتر از خرماى بُغَيبَغه&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بُغَيبغه، چشمه آبى متعلّق به امام على عليه السلام بوده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مردى فرستاد. آن مرد، فردى بخشنده و اهل نيكى كردن و دستگيرى بود و نه از على، و نه از ديگران، چيزى درخواست نمى كرد. مردى به امير مؤمنان عليه السلام گفت : به خدا سوگند كه فلانى از تو چيزى نخواسته است و از اين پنج بارِ خرما، يك بار آن براى او كافى است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام به او فرمود : «خداوند، افرادى همچون تو را در ميان مؤمنان، افزون نكند! من مى بخشم و تو بخل مى ورزى؟! عجبا از تو! اگر به كسى كه به من چشم اميد دارد، تا وقتى كه درخواستى نكرده است، عطا نكنم و بعد از درخواست كردن، به او عطا كنم، بهاى آنچه را هم كه از او گرفته ام، به وى نداده ام؛ زيرا باعث شده ام تا او به من رو بيندازد؛ همان رويى را كه در هنگام عبادت پروردگارش و درخواست حاجت هايش از او، براى پروردگار من و خودش به خاك مى سايد. پس هر كه با برادر مسلمان خود چنين كند ـ در حالى كه مى داند او سزامند پاداش و احسان اوست ـ، در دعايى كه برايش مى كند، با خداوند عز و جلصداقت نشان نداده است؛ چرا كه با زبانش براى او آرزوى بهشت مى كند، ولى از اندكْ مال خود از او بخل مى ورزد؛ چه، بنده گاه در دعايش مى گويد: بار خدايا! مردان و زنان مؤمن را بيامرز، و وقتى براى آنان آمرزش خواهى مى كند، در واقع، برايشان درخواستِ بهشت مى نمايد. بنا بر اين، كسى كه در گفتار، چنين كند و با كردار خود، آن را تحقّق نبخشد، راه انصاف را نپيموده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-البخل-على-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ البُخلُ عَلَى النَّفسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بخل نسبت به خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين عن جابر&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَرَجنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله في بَعضِ مَغازيهِ، فَخَرَجَ رَجُلٌ في ثَوبَينِ مُنخَرِقَينِ يُريدُ أن يَسوقَ بِالإِبِلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : ما لَهُ ثَوبانِ غَيرَ هذا؟ قيلَ : إنَّ في عَيبَتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَيبَةُ: ما يجعل فيه الثياب (الصحاح: ج1 ص190 «عيب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَوبَينِ جَديدَينِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : اِيتوني بِعَيبَتِهِ، فَفَتَحَها فَإِذا فيها ثَوبانِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لِلرَّجُلِ : خُذ هذَينِ فَالبَسهُما وألقِ المُنخَرِقَينِ، فَفَعَلَ، ثُمَّ ساقَ بِالإِبِلِ، فَنَظَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله في أثَرِهِ كَالمُتَعَجِّبِ مِن بُخلِهِ عَلى نَفسِهِ بِالثَّوبَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص203 ح7369.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين ـ به نقل از جابر ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در يكى از جنگ هاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با ايشان همراه شديم. مردى نيز كه دو جامه ژنده و پاره پوشيده بود و وظيفه اش، راندن شُتران بود، ما را همراهى مى كرد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره او فرمود: «آيا جامه هاى ديگرى غير از اينها ندارد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شد: در جامه دانش، دو جامه نو دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «جامه دانش را برايم بياوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن را باز كرد و ديد كه دو جامه نو در آن است. به آن مرد فرمود : «اين دو جامه را بردار و بپوش و آن جامه هاى ژنده و پاره را دور بينداز».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد، چنين كرد و آن گاه، شترها را حركت داد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، متعجّب از بخل آن مرد نسبت به خودش، در پى او نگريست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبخَلُ النّاسِ مَن بَخِلَ عَلى نَفسِهِ بِمالِهِ، وخَلَّفَهُ لِوُرّاثِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص449 ح3253، عيون الحكم والمواعظ: ص115 ح2542.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل ترينِ مردم، كسى است كه مال خود را از خويش، دريغ ورزد و براى وارثانش بگذارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ عَلى نَفسِهِ، كانَ عَلى غَيرِهِ أبخَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص335 ح8625، عيون الحكم والمواعظ: ص460 ح8345.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه نسبت به خود بخل ورزد، نسبت به ديگران، بخيل تر خواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ بِمالِهِ عَلى نَفسِهِ، جادَ بِهِ عَلى بَعلِ عِرسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص443 ح9088، عيون الحكم والمواعظ: ص456 ح8467.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه مال خود را از خويش دريغ ورزد، آن را به شوهر همسرش بخشيده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى بعد از مرگش، اموالش نصيب مردى مى شود كه با بيوه او ازدواج مى كند&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أصناف-البخل-الغير-المالي&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4 : أصنافُ البُخلِ الغَيرِ المالِيِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: انواع بخل غيرمالى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-البخل-بالعلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ البُخلُ بِالعِلمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ بخل ورزيدن در دانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ بِعِلمٍ اُوتِيَهُ، اُتِيَ بِهِ يَومَ القِيامَةِ مَغلولاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مغلولة: أي ممنوعة مجعول فيها غُلّ، وهو الحديدة التي تجمع يد الأسير (النهاية: ج3 ص380 «غلل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَلجوما بِلِجامٍ مِن نارٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج10 ص216 ح29143 نقلاً عن ابن الجوزي في العلل عن ابن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس نسبت به دانشى كه به او داده شده است، بخل ورزد [و به ديگران نياموزد]، روز قيامت، او را دست بسته و در حالى كه لگامى از آتش بر او زده شده است، مى آورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كَتَمَ عِلما مِمّا يَنفَعُ اللّهُ بِهِ في أمرِ النّاسِ، أمرِ الدّينِ؛ ألجَمَهُ اللّهُ يَومَ القِيامَةِ بِلِجامٍ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن ابن ماجة: ج1 ص97 ح265 عن أبي سعيد الخدري، و ح264 عن أنس، سنن أبي داود: ج3 ص321 ح3658، مسند ابن حنبل: ج3 ص153 ح7948 و ص582 ح10602، صحيح ابن حبّان: ج1 ص297 ح95 والأربعة الأخيرة عن أبي هريرة وكلّها نحوه، كنز العمّال: ج10 ص196 ح29031؛ الأمالي للطوسي: ص377 ح808 عن ابن مسعود، منية المريد: ص136، بصائر الدرجات: ص10 ح6، عوالي اللآلي: ج4 ص71 ح40 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج2 ص68 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس دانشى را كه خداوند به سبب آن به كار مردم، كار دين، سود مى رسانَد، پوشيده بدارد، خداوند در روز قيامت، لگامى از آتش بر او مى زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عُلَماءُ هذِهِ الاُمَّةِ رَجُلانِ : رَجُلٌ آتاهُ اللّهُ عِلما فَبَذَلَهُ لِلنّاسِ... ورَجُلٌ آتاهُ اللّهُ عِلما فَبَخِلَ بِهِ عَن عِبادِ اللّهِ، وأخَذَ عَلَيهِ طَمَعا، وَاشتَرى بِهِ ثَمَنا، فَذاكَ يُلجَمُ يَومَ القِيامَةِ بِلِجامٍ مِن نارٍ، ويُنادي مُنادٍ : هذَا الَّذي آتاهُ اللّهُ عِلما فَبَخِلَ بِهِ عَن عِبادِ اللّهِ، وأخَذَ عَلَيهِ طَمَعا، وَاشتَرى بِهِ ثَمَنا، وكَذلِكَ حَتّى يَفرُغَ مِنَ الحِسابِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج7 ص171 ح7187، إحياء العلوم: ج1ص 92 كلاهما عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج10 ص206 ح29090؛ منية المريد: ص136 وفيه «طعما» بدل «طمعا» في كلا الموضعين، روضة الواعظين: ص15، بحار الأنوار: ج2 ص54 ح25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عالمان اين امّت، دو دسته اند : مردى كه خداوند به او دانشى را ارزانى داشته است و او، آن را به مردم بخشيده است...؛ و مردى كه خداوند به او دانشى را ارزانى داشته است، ولى او آن را از بندگان خدا، مضايقه كرده و براى طمع، به كار گرفته و دانش خود را به پولى فروخته است. به چنين كسى، روز قيامت، لگامى از آتش مى زنند و ندا دهنده اى ندا مى دهد : «اين است آن كسى كه خداوند، به او دانشى را ارزانى داشت؛ ليكن آن را از بندگان خدا، دريغ ورزيد و براى طمع، به كار گرفت و آن را به پولى فروخت»؛ و پيوسته، چنين مى گويد، تا آن گاه كه حسابرسى به پايان برسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ النّارَ لا يَنقُصُها ما اُخِذَ مِنها، ولكِن يُخمِدُها أن لا تَجِدَ حَطَبا، وكَذلِكَ العِلمُ لا يُفنيهِ الاِقتِباسُ، لكِن بُخلُ الحامِلينَ لَهُ سَبَبُ عُدمِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص533 ح3520.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آتش، اگر چيزى از آن برگرفته شود، نمى كاهد؛ امّا اگر هيمه اى نيابد، خاموش مى شود. دانش نيز چنين است. برگرفتن [از آن] نابودش نمى كند؛ بلكه بخل ورزيدنِ دارندگانِ دانش، سبب نابودى آن مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع : العلم والحكمة في الكتاب والسنّة : ص306 (القسم السادس : التعليم / الفصل الأوّل / حرمة كتمان العلم).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك : علم و حكمت در قرآن و حديث : ج1 ص445 (بخش ششم / فصل يكم / حرمت پنهان داشتن دانش).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-البخل-بالسلام&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ البُخلُ بِالسَّلامِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ بخل ورزيدن از سلام كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أبخَلَ النّاسِ مَن بَخِلَ بِالسَّلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص317 ح2، الأمالي للطوسي: ص89 ح136 كلاهما عن أبي هريرة، مكارم الأخلاق: ج2 ص8 ح1982، الجعفريّات: ص76، النوادر للراوندي: ص138 ح183 كلاهما عن الإمام الكاظم عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج76 ص4 ح11؛ المعجم الأوسط: ج5 ص371 ح5591، شعب الإيمان: ج6 ص429 ح8767 كلاهما عن أبي هريرة، المعجم الصغير: ج1 ص121 عن عبد اللّه بن معقل، كنز العمّال: ج9 ص116 ح25256.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل ترينِ مردم، كسى است كه از سلام كردن، بخل ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن جابر&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله فَقالَ : إنَّ لِفُلانٍ في حائِطي عَذقا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَذْقُ: بالفتح، النخل: (النهاية: ج3 ص199 «عذق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وإنَّهُ قَد آذاني وشَقَّ عَلَيَّ مَكانُ عَذقِهِ، فَأَرسَلَ إلَيهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ : بِعني عَذقَكَ الَّذي في حائِطِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحائطُ: البُستان من النخيل، إذا كان عليه حائط وهو الجدار (النهاية: ج1 ص462 «حوط»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فُلانٍ. قالَ : لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : فَهَبهُ لي. قالَ : لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : فَبِعنيهِ بِعَذقٍ فِي الجَنَّةِ. قالَ : لا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : ما رَأَيتُ الَّذي هُوَ أبخَلُ مِنكَ، إلَا الَّذي يَبخَلُ بِالسَّلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج5 ص79 ح14524، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص24 ح2195، السنن الكبرى: ج6 ص260 ح11884، شعب الإيمان: ج6 ص430 ح8771، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص317 ح1037، كنز العمّال: ج9 ص113 ح25239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از جابر ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : فلانى، در نخلستان من خرمابُنى دارد و وجود خرمابن او، باعث آزار و زحمت من گشته است. پيامبر صلى الله عليه و آله در پىِ آن مرد فرستاد و [به او] فرمود: «خرمابُنى را كه در نخلستان فلانى دارى، به من بفروش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: نمى فروشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس آن را به من ببخش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: نمى بخشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «به اِزاى خرمابُنى در بهشت، آن را به من بفروش».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد گفت: نمى فروشم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «بخيل تر از تو نديده ام، مگر كسى كه از سلام كردن، بخل مى ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمّا أبخَلُ النّاسِ، فَرَجُلٌ يَمُرُّ بِمُسلِمٍ ولَم يُسَلِّم عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عدّة الداعي: ص34، تنبيه الخواطر: ج2 ص237، إرشاد القلوب: ص80 وفيه «اجتاز» بدل «يمرّ»، بحار الأنوار: ج76 ص12 ح48.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل ترينِ مردم، مردى است كه بر مسلمانى مى گذرد و بر او سلام نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين عن أبي ذرّ ـ فيما سَأَلَ عَنهُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله حينَ خَلا ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ : يا نَبِيَّ اللّهِ، فَأَيُّ النّاسِ أبخَلُ؟ قالَ : مَن بَخِلَ بِالسَّلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص584 ح939.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين ـ به نقل از ابو ذر، از جمله پرسش هايى كه وى در خلوت خود با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از ايشان پرسيد ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم : اى پيامبر خدا! بخيل ترين انسان، چه كسى است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «كسى كه از سلام كردن، بخل ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ مَن بَخِلَ بِالسَّلامِ، وَالمَغبونُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغَبْنُ: ضعف الرأي (لسان العرب: ج13 ص309 «غبن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَم يَرُدَّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص37 ح2231.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، كسى است كه از سلام كردن بخل ورزد، و زيان ديده، كسى است كه پاسخ سلام را ندهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ عز و جل قالَ : إنَّ البَخيلَ مَن يَبخَلُ بِالسَّلامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص645 ح6، معاني الأخبار: ص246 ح8 كلاهما عن معاوية بن وهب، تحف العقول: ص248 عن الإمام الحسين عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص346 ح1108 و ص407 ح1355 وليس فيها «أنّ اللّه عز و جل قال»، بحار الأنوار: ج73 ص305 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل فرموده : «بخيل، كسى است كه از سلام كردن، بخل ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-البخل-بالصلاة-على-النبي-صلى-الله-عليه-و-آله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ البُخلُ بِالصَّلاةِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بخل ورزيدن از درود فرستادن بر پيامبر صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ الذي مَن ذُكِرتُ عِندَهُ فلَم يُصَلِّ عَلَيَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج5 ص551 ح3546، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص19 ح9883 و ج5 ص34 ح8100، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص734 ح2015 كلّها عن عبد اللّه بن عليّ بن الحسين عن أبيه عن جدّه عليهماالسلام، مسند ابن حنبل: ج1 ص429 ح1736 عن عبد اللّه بن عليّ بن الحسين عن أبيه عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنز العمّال: ج1 ص489 ح2146؛ مكارم الأخلاق: ج2 ص88 ح2241.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، كسى است كه نام من در حضورش برده شود و بر من، درود نفرستد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ البَخيلَ كُلَّ البَخيلِ، الَّذي إذا ذُكِرتُ عِندَهُ لَم يُصَلِّ عَلَيَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإرشاد: ج2 ص169، كشف الغمّة: ج2 ص340 كلاهما عن عبد اللّه بن عليّ بن الحسين عليهماالسلام، معاني الأخبار: ص246 ح9 عن عبد اللّه بن عليّ بن الحسين عن أبيه عن جدّه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «حقّا» بدل «كلّ البخيل»، بحار الأنوار: ج94 ص61 ح47؛ شعب الإيمان: ج2 ص213 ح1565 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج1 ص508 ح2246.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل تمام عيار، كسى است كه هر گاه نام من در حضورش برده شود، بر من درود نفرستد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أبخلَ النّاسِ مَن ذُكِرتُ عِندَهُ فَلَم يُصَلِّ عَلَيَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج6 ص459، تاريخ دمشق: ج68 ص117 ح13673 و ج59 ص335 كلّها عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج1 ص489 ح2144.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل ترينِ مردم، كسى است كه نام من در نزدش برده شود و بر من، درود نفرستد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَفى بِهِ شُحّا أن اُذكَرَ عِندَ رَجُلٍ فَلا يُصَلِّيَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجامع الصغير: ج2 ص272 ح6250، كنز العمّال: ج1 ص490 ح2151 كلاهما نقلاً عن سنن سعيد بن منصور.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بخل فرد، همين بس كه نام من نزد مردى برده شود و بر من، درود نفرستد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أقبح-البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5 : أقبَحُ البُخلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: زشت ترين گونه بخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-البخل-بالحقوق-المفروضة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ البُخلُ بِالحُقوقِ المَفروضَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ بخل ورزيدن از پرداخت واجبات مالى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبخَلُ النّاسِ مَن بَخِلَ بِمَا افتَرَضَ اللّهُ عز و جل عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص395 ح5840، الأمالي للصدوق: ص73 ح41 كلاهما عن يونس بن ظبيان عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، معاني الأخبار: ص195 ح1 عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنز الفوائد: ج1 ص300 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، مشكاة الأنوار: ص408 ح1361، روضة الواعظين: ص421، بحار الأنوار: ج73 ص300 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل ترينِ مردم، كسى است كه از [پرداختن] آنچه خداوند عز و جلبر او واجب گردانيده است، بخل ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ البَخيلُ مَن أدَّى الزَّكاةَ المَفروضَةَ مِن مالِهِ، وأعطَى البائِنَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبَنْتُ: أعطيتَ كلّ واحدٍ مالاً تبينه به، أي تفرده والاسم البائنة (لسان العرب: ج13 ص63 «بين»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في قَومِهِ، إنَّمَا البَخيلُ حَقُّ البَخيلِ مَن لَم يُؤَدِّ الزَّكاةَ المَفروضَةَ مِن مالِهِ، ولَم يُعطِ البائِنَةَ في قَومِهِ، وهُوَ يُبَذِّرُ فيما سِوى ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص46 ح8، معاني الأخبار: ص245 ح4 كلاهما عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص62 ح1714، بحار الأنوار: ج73 ص306 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه زكات واجب مال خويش را بپردازد و به خويشانش دِهِش كند، بخيل به شمار نمى آيد؛ بلكه بخيل حقيقى، كسى است كه زكات واجب مال خود را نپردازد و به خويشانش دِهِش نكند، حال آن كه در جز اين موارد، ريخت و پاش مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجَوادُ مَن جادَ بِحُقوقِ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ في مالِهِ، وَالبَخيلُ مَن مَنَعَ حُقوقَ اللّهِ، ولَيسَ الجَوادُ مَنِ اتَّخَذَ حَراما وأنفَقَ إسرافا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص25 ح2196، الفردوس: ج3 ص286 ح4858 كلاهما عن أبي أمامة، كنز العمّال: ج3 ص447 ح7378.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشنده، كسى است كه حقوق خداوند عز و جل در دارايى اش را با طيبِ خاطر بپردازد؛ و بخيل، كسى است كه حقوق خدا را نپردازد. آن كسى كه از حرام به دست آورد و با اسراف، خرج كند، بخشنده نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ بِإِخراجِ مَا افتَرَضَهُ اللّهُ سُبحانَهُ مِنَ الأَموالِ، أقبَحُ البُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص116 ح2038، عيون الحكم والمواعظ: ص20 ح114.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل ورزيدن از دادن آنچه خداوند سبحان در دارايى ها واجب گردانيده، زشت ترين نوع بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقبَحُ البُخلِ مَنعُ الأَموالِ مِن مُستَحِقِّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص430 ح3154، عيون الحكم والمواعظ: ص117 ح2587.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زشت ترين گونه بخل، نپرداختن [از] دارايى به مستحقّ آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ : الَّذي لا يُؤَدّي حَقَّ اللّهِ عز و جل عَلَيهِ في مالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص475 ح1037، بحار الأنوار: ج71 ص352 ح9؛ البخلاء: ص33 عن الإمام الباقر عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، كسى است كه حقّ خداوند عز و جل را از دارايى خود نپردازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ مَن بَخِلَ بِمَا افتَرَضَ اللّهُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص45 ح4، الخصال: ص43 ح36، التوحيد: ص373 ح16، معاني الأخبار: ص246 ح7، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج1 ص141 ح41 كلّها عن أحمد بن سليمان، بحار الأنوار: ج4 ص172 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، كسى است كه از پرداخت آنچه خداوند بر او واجب فرموده است، بخل ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-بخل-الغني&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ بُخلُ الغَنِيِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ بخل ورزيدن توانگر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ... يُبغِضُ ثَلاثَةً : يُبغِضُ الشَّيخَ الزّانِيَ، وَالفَقيرَ المُختالَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اختال الرجل، وبه خيلاء: وهو الكبر والإعجاب (المصباح المنير: ص186 «الخيل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالمُكثِرَ البَخيلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص82 ح21414 عن أبي ذرّ، كنز العمّال: ج16 ص104 ح44072 وراجع: سنن الترمذي: ج4 ص698 ح2568 وسنن النسائي: ج5 ص84 والمستدرك على الصحيحين: ج2 ص123 ح2532.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند عز و جل... از سه كس نفرت دارد: از پيرمرد زِناكار، فقير متكبّر، و توانگر بخيل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أقبَحَ البُخلَ مَعَ الإِكثارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص68 ح9539، عيون الحكم والمواعظ: ص476 ح8743.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه زشت است بخل ورزيدن با وجود توانگرى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبعَدُ الخَلائِقِ مِنَ اللّهِ تَعالى، البَخيلُ الغَنِيُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص431 ح3162، عيون الحكم والمواعظ: ص117 ح2584.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دورترين انسان ها از خداى متعال، بخيل ثروتمند است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تِسعَةُ أشياءَ مِن تِسعَةِ أنفُسٍ أقبَحُ مِن غَيرِهِم :... وَالبُخلُ مِنَ الأَغنِياءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النوادر للراوندي: ص231 ح474، الجعفريّات: ص234 كلاهما عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، دعائم الإسلام: ج1 ص83 كلاهما نحوه، غرر الحكم: ج3 ص457 ح5080، عيون الحكم والمواعظ: ص243 ح4637 وفيهما «خمس يستقبحن من خمس» بدل «تسعة اشياء... من غيرهم».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نُه چيز از نُه كس، زشت تر است تا از ديگران :... و بخل ورزيدن، از توانگران.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-بخل-ذوي-النبل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بُخلُ ذَوِي النُّبلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بخل ورزيدن بزرگان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أقبَحَ البُخلَ بِذَوِي النُّبلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص70 ح9552، عيون الحكم والمواعظ: ص481 ح8872.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه زشت است بخل ورزيدن بزرگان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-التحذير-من-البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني : التحذير من البخل&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم : پرهيز دادن از بخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1 : ذَمُّ البُخلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: نكوهش بخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-ما-روي-بلفظ-الشح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ ما رُوِيَ بِلَفظِ الشُّحِّ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ حديث هايى كه با تعبير «شُحّ (تنگ نظرى)» روايت شده اند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَأُحْضِرَتِ الْأَنفُسُ الشُّحَّ وَإِن تُحْسِنُواْ وَتَتَّقُواْ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 128.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«ولى تنگ نظرى، در نفوس، حضور [و غلبه] دارد؛ و اگر نيكى كنيد و پرهيزگارى نماييد، قطعا خدا به آنچه مى كنيد، آگاه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّما أخافُ عَلى اُمَّتي : شُحّا مُطاعا، وهَوىً مُتَّبَعا، وإماما ضالّاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج4 ص220 الرقم 3946، تاريخ دمشق: ج46 ص51 ح9969 كلاهما عن أبي الأعور السلمي، كنزالعمّال: ج16 ص45 ح43865؛ تحف العقول: ص58 وفيه «ضلالا» بدل «ضالّا»، بحارالأنوار: ج77 ص161 ح178.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من بر امّتم، از چيره آمدن تنگ نظرى [بر آنان]، و پيروى از هوس، و پيشواى گم راه مى ترسم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أخوَفُ ما أخافُ عَلى اُمَّتي : شُحٌّ مُطاعٌ، وهَوىً مُتَّبَعٌ، وإعجابُ كُلِّ ذي رَأيٍ بِرَأيِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص45 ح43863 نقلاً عن أبي نصر السجزي في الإبانة عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ترسناك ترين چيزى كه از آن بر امّتم مى ترسم: چيره شدن تنگ نظرى [بر آنان]، پيروى از هوس، و مغرور شدن صاحب انديشه اى به انديشه خويش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن شَرِّ ما اُعطِيَ العَبدُ شُحٌّ هالِعٌ، أو جُبنٌ خالِعٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قال الشريف الرضيّ رحمة اللّه عليه: والهالع: المخيف المفزع، والاسم منه الهلع، وهو أشدّ الجزع. وقوله عليه الصلاة والسّلام: «أو جبن خالع» مجاز: أي يخلع قلب الجبان، وهذا على المبالغة في وصفه بوهل الرّوع، ونخب الرّوع، وليس يبلغ الجبن على الحقيقة إلى أن يخلع قلب الجبان من مناطه، ويزعجه عن قراره، وإنّما المراد بذلك ما يعرض في القلب عند الخوف من نوازغ الأفكار، ونوازع الحذار (المجازات النبويّة: ص271).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص271 ح223؛ الصحاح: ج3 ص1308، النهاية في غريب الحديث: ج5 ص269، تفسير القرطبي: ج18 ص290.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بدترين خصلت هايى كه به بنده داده شده، تنگ نظرى اى است كه او را بى تاب سازد، يا ترسى (جُبنى) كه بندِ دلش را پاره كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَرُّ ما في رَجُلٍ : شُحٌّ هالِعٌ، وجُبنٌ خالِعٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص12 ح2511، مسند ابن حنبل: ج3 ص165 ح8016، المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص418 ح1428، مسند إسحاق بن راهويه: ج1 ص346 ح341، مسند الشهاب: ج2 ص270 ح1338 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج3 ص447 ح7381؛ نزهة الناظر: ص46 ح83.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترين خصلت يك مرد، تنگ نظرى اى است كه قرار از كف او برُبايد، و ترسى است كه بند دلش را پاره كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لَمّا سُئِلَ أيُّ سَيِّئَةٍ أعظَمُ عِندَ اللّهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوءُ الخُلُقِ وَالشُّحُّ المُطاعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص129 ح44154.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا ـ در پاسخ اين پرسش كه: كدام گناه، نزد خدا بزرگ تر است؟ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بداخلاقى، و تنگ نظرىِ چيره شده [بر انسان].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طَعامُ السَّخِيِّ دَواءٌ، وطَعامُ الشَّحيحِ داءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء: ص37 عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج3 ص448 ح7384؛ بحارالأنوار: ج71 ص357 ح22 نقلاً عن كتاب الإمامة والتبصرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غذاى شخص بخشنده، داروست، و غذاى شخص تنگ نظر، درد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن أقبَحِ الخَلائِقِ الشُّحُّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص34 ح9380.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى از زشت ترين خصلت ها، تنگ نظرى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا سَوءَةَ أسوَءُ مِنَ الشُّحِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم والمواعظ: ص537 ح9888.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ عيبى بدتر از تنگ نظرى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن كَلامٍ لَهُ لِبَعضِ أصحابِهِ و قَد سَأَلَهُ : كَيفَ دَفَعَكُم قَومُكُم عَن هذَا المَقامِ وأنتُم أحَقُّ بِهِ؟ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أمَّا الاِستِبدادُ عَلَينا بِهذَا المَقامِ، ونَحنُ الأَعلَونَ نَسَبا، وَالأَشَدّونَ بِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله نَوطا، فَإِنَّها كانَت أثَرَةً شَحَّت عَلَيها نُفوسُ قَومٍ، وسَخَت عَنها نُفوسُ آخَرينَ وَالحَكَمُ اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 162، بحارالأنوار: ج38 ص159 ح134.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از سخن ايشان به يكى از يارانش كه پرسيد: چه شد كه خويشانتان، شما را از اين مقام (خلافت) كنار زدند، در حالى كه شما به آن سزاوارتريد؟ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علّت آن كه اين مقام را از ما غصب كردند ـ با وجود آن كه نسب ما، برتر و پيوند ما با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله استوارتر است ـ، اين بود كه خلافت، يك امتياز بود و گروهى، به آن تنگ نظرى و آزمندى نمودند و گروهى ديگر (اهل بيت عليهم السلام)، سخاوتمندانه، از آن چشم پوشيدند، و داور [ميان ما و ايشان]، خداست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِخوانُ أربَعَةٌ : فَأَخٌ لَكَ ولَهُ، وأخٌ لَكَ، وأخٌ عَلَيكَ، وأخٌ لا لَكَ ولا لَهُ... وَالأَخُ الَّذي لا لَكَ ولا لَهُ فَهُوَ الَّذي قَد مَلَأَهُ اللّهُ حُمقا، فَأَبعَدَهُ سُحقا، فَتَراهُ يُؤثِرُ نَفسَهُ عَلَيكَ، ويَطلُبُ شُحّا ما لَدَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص247، بحار الأنوار: ج78 ص119 ح113.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برادران (دوستان)، چهار گونه اند: برادرى كه هم به تو سود مى رساند، هم به خودش؛ برادرى كه به تو سود مى رساند؛ برادرى كه به زيان توست؛ و برادرى كه، نه به تو سود مى رساند، نه به خودش.… برادرى كه نه به تو سود مى رساند، نه به خودش، كسى است كه خداوند، او را از حماقت، آكنده و از رحمت، دور داشته است. از اين روست كه مى بينى او خود را بر تو ترجيح مى دهد و آنچه را تو دارى، تنگ نظرانه مى طلبد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ إبليسُ ـ لِنوحٍ عليه السلام ـ : إذا وَجَدنَا ابنَ آدَمَ شَحيحا، أو حَريصا، أو حَسودا، أو جَبّارا، أو عَجولاً تَلَقَّفناهُ تَلَقُّفَ الكُرَةِ، فَإِنِ اجتَمَعَت لَنا هذِهِ الأَخلاقُ، سَمَّيناهُ شَيطانا مَريدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قصص الأنبياء للراوندي: ص85 ح77 عن عبد العظيم الحسني، بحارالأنوار: ج11 ص288 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ابليس، به نوح عليه السلام گفت: ما هر گاه فرزند آدم را تنگ نظر يا آزمند يا حسود يا متكبّر و يا شتابكار بيابيم، او را چون گوى مى رُباييم، و اگر همه اين خصلت ها در وجود او براى ما گِرد آيد، او را شيطانِ گردنكش مى ناميم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-ما-روي-بلفظ-البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ ما رُوِيَ بِلَفظِ البُخلِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ حديث هايى كه با واژه «بخل» وارد شده اند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ شَجَرَةٌ مِن أشجارِ النّارِ لَها أغصانٌ مُتَدَلِّيَةٌ فِي الدُّنيا، فَمَن كانَ بَخيلاً تَعَلَّقَ بِغُصنٍ مِن أغصانِها، فَساقَهُ ذلِكَ الغُصنُ إلَى النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص475 ح1036 عن سعيد بن مسلمة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، قرب الإسناد: ص117 ح409 عن الحسين بن علوان عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام عنه صلى الله عليه و آله، روضة الواعظين: ص422، فقه الرضا: ص362، الاختصاص: ص253 كلاهما عن العالم عليه السلام وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج8 ص171 ح114؛ شعب الإيمان: ج7 ص434 ح10875، البخلاء: ص33 و ص34 كلاهما عن سعيد بن مسلمة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، تاريخ بغداد: ج4 ص136، حلية الأولياء: ج7 ص92 كلاهما عن جابر نحوه، كنز العمّال: ج6 ص337 ح15927.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، درختى از درخت هاى آتش [دوزخ] است كه شاخه هايش، در دنيا آويزان شده است. پس شخص بخيل، به شاخه اى از شاخه هاى آن، آويخته است و آن شاخه، او را به سوى آتش مى كشانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا إنَّ السَّخاءَ مِنَ الإِيمانِ وَالإِيمانَ فِي الجَنَّةِ، وخَلَقَ [اللّهُ] البُخلَ مِن مَقتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَقَتَهُ: أبغضه (الصحاح: ج1 ص266 «مقت»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وجَعَلَ اُسَّهُ راسِخا في أصلِ شَجَرَةِ الزَّقومِ، ودَلّى بَعضَ أغصانِها إلَى الدُّنيا، فَمَن تَعَلَّقَ بِغُصنٍ مِنها أدخَلَهُ النّارَ، ألا إنَّ البُخلَ مِنَ الكُفرِ وَالكُفرَ فِي النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء: ص34، إحياء العلوم: ج3 ص374 كلاهما عن ابن عبّاس، كنزالعمّال: ج6 ص393 ح16217.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آگاه باشيد كه سخاوت، از ايمان است و ايمان، در بهشت جاى دارد. [خداوند، ] بخل را از خشم [و نفرت] خويش آفريد و ريشه آن را در ريشه درخت زقّوم دوانيد و برخى شاخه هاى آن را در دنيا، آويزان ساخت. پس هر كه به شاخه اى از آن بياويزد، آن شاخه، او را به آتش [دوزخ] در مى آورد. آگاه باشيد كه بخل، از كفر است و كفر، در آتش جاى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ شَجَرَةٌ تَنبُتُ فِي النّارِ، فَلا يَلِجُ النّارَ إلّا بَخيلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء: ص35 عن عبد اللّه بن جواد، الفردوس: ج2 ص341 ح3543 عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله نحوه، كنز العمّال: ج6 ص391 ح16207.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، درختى است كه در آتش [دوزخ] مى رويد. بنا بر اين، هر بخيلى به آتش مى رود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أيُّهَا النّاسُ ابتاعوا أنفُسَكُم مِنَ اللّهِ عز و جل، فَإِن بَخِلَ أحَدُكُم أن يُعطِيَ مالَهُ النّاسَ، فَليَتَصَدَّق عَلى نَفسِهِ، فَليَأكُل وَليَلبَس مِمّا رَزَقَهُ اللّهُ عز و جل.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج4 ص136 ح4570، الفردوس: ج5 ص272 ح8159 وفيه «وليكتس» بدل «وليلبس» وكلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج6 ص386 ح16179.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى مردم! خودتان را از خداوند عز و جل بخريد. اگر كسى از شما، از دادن مال خود به مردم بخل مى ورزد، [لااقل] به خودش احسان كند و از آنچه خداوند عز و جلروزى اش فرموده است، بخورد و بپوشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّ داءٍ أدوَى مِنَ البُخلِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيّ داءٍ أدوى من البخل: أي أيّ عيب أقبح منه (النهاية: ج2 ص142 «دوا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص379 ح5799، المجازات النبويّة: ص385 ح353، فقه الرضا: ص277 ح44؛ مسند الشهاب: ج1 ص192 ح286 و 287 عن جابر، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج19 ص317، كنز العمّال: ج3 ص449 ح7389، وراجع: صحيح البخاري: ج4 ص1593 ح4122 ومسند ابن حنبل: ج5 ص38 ح14305 والسنن الكبرى: ج6 ص493 ح12745 والمصنّف لابن أبي شيبة: ج6 ص253 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه دردى بدتر از بخل؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِبَني سَلِمَةَ : يا بَني سَلِمَةَ مَن سَيِّدُكُم؟ قالوا : يا رَسولَ اللّهِ سَيِّدُنا رَجُلٌ فيهِ بُخلٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : وأيُّ داءٍ أدوى مِنَ البُخلِ! ثُمَّ قالَ : بَل سَيِّدُكُمُ الأَبيَضُ الجَسَدِ؛ البَراءُ بنُ مَعرورٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البراء بن معرور أحد الأنصار، ومن صحابة النبي الأعظم صلى الله عليه و آله، وأحد الذين اجتمعوا في العقبة أيّام الحجّ في الصيف وقبل الهجرة للبيعة مع النبي صلى الله عليه و آله، ولمّا أعلن النبي عن رغبته بأخذ العهد على الأنصار، وأنّهم يتعهّدون بالدفاع عنه كما يدافعون عن أهلهم وولدهم، أخذ البراء يد النبي صلى الله عليه و آله وتعهّد عن جميع الحاضرين ـ وكانوا خمسة وسبعين شخصاً ـ بالدفاع عنه صلى الله عليه و آله، هكذا عقد له البيعة.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توفي البراء قبل دخول النبي صلى الله عليه و آله المدينة المنورة، وأوصى قبل موته بأن يكون النبي صلى الله عليه و آله وصيّه ووارثه، فكان هذا وعَمَلان آخران سبباً لرضا اللّه سبحانه وتعالى عنه كما ورد في الحديث المروي عن الامام الصادق عليه السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص44 ح3 عن إسحاق بن عمّار، بحار الأنوار: ج22 ص130 ح106.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به بنى سَلَمه فرمود : «اى بنى سَلَمه! مِهتر شما كيست؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : اى پيامبر خدا! مِهتر ما، مردى است كه در او بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «چه دردى بدتر از بخل؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپس فرمود: «نه. مِهتر [واقعى] شما، آن مرد سفيدپوست، بَراء بن مَعرور&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَراء بن مَعرور، از انصار و صحابى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بود. او يكى از هفتاد و پنج تنى بود كه در تابستان سال قبل از هجرت به هنگام مراسم حج در عقبه جمع شدند تا با پيامبر صلى الله عليه و آله بيعت كنند، و چون پيامبر صلى الله عليه و آله اعلام داشت كه ميل دارد با انصار پيمان ببندد و بر ايشان است كه همچون زن و فرزند خود از وى حمايت كنند، براء، دست ايشان را در دست گرفت و از جانب همه حاضران عهد كرد كه از وى حمايت كنند، و بدين سان با وى بيعت كرد. براء، پيش از آن كه پيامبر صلى الله عليه و آله وارد مدينه شود، وفات يافت و پيش از مرگ، پيامبر صلى الله عليه و آله را وصى و وارث اموال خود نمود، و بنا بر حديثى از امام صادق عليه السلام، اين وصيّت او و دو عمل ديگرش مورد رضا و خشنودى خدا واقع شد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن عبد الرحمن بن عبد اللّه بن كعب بن مالك&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله قالَ : مَن سَيِّدُكُم يا بَني سَلِمَةَ؟ قالوا : يا رَسولَ اللّهِ الجَدُّ بنُ قَيسٍ. قالَ : وبِمَ تُسَوِّدونَهُ؟ قالوا : بِأَنَّهُ أكثَرُنا مالاً، وإنّا عَلى ذلِكَ لَنَزِنُهُ بِالبُخلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : وأيُّ داءٍ أدوى مِنَ البُخلِ! لَيسَ ذاكَ سَيِّدَكُم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا : فَمَن سَيِّدُنا يا رَسولَ اللّهِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : سَيِّدُكُمُ البَراءُ بنُ مَعرورٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص430 ح10857، البخلاء: ص40 و 41، الأمثال لأبي الشيخ: ص135 ح95 نحوه وراجع: المستدرك على الصحيحين: ج3 ص242 ح4965 والأدب المفرد: ص96 ح296 والمعجم الكبير: ج19 ص81 ح163 وح 164 وج 2 ص35 ح1203 والمعجم الأوسط: ج4 ص75 ح365 والمصنّف لعبد الرزّاق: ج11 ص338 ح20705 وحلية الأولياء: ج7 ص317 الرقم 398 وتاريخ أصبهان: ج2 ص221 الرقم 1514.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان ـ به نقل از عبد الرحمان بن عبد اللّه بن كعب بن مالك ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «سَرور شما كيست، اى بنى سَلَمه؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : جدّ بن قيس، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «به چه سبب، او را سَرور خود ساخته ايد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : چون از ما ثروتمندتر است؛ امّا با وجود اين، آدم بخيلى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «چه دردى بدتر از بخل؟ او سَرور شما نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : پس چه كسى سَرور ماست، اى پيامبر خدا؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سَرور شما، بَراء بن مَعرور است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا سَوأَةَ أسوَأُ مِنَ البُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص399 ح10764، عيون الحكم والمواعظ: ص537 ح9871.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ عيبى بدتر از بخل نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ جامِعٌ لِمَساوِئِ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص236 عن ابن عبّاس؛ بحار الأنوار: ج78 ص13 ح71.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، گِرد آورنده همه خوى هاى بد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ جامِعٌ لِمَساوِئِ العُيوبِ، وهُوَ زِمامٌ يُقادُ بِهِ إلى كُلِّ سوءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 378، مشكاة الأنوار: ص408 ح1364، روضة الواعظين: ص421، بحار الأنوار: ج73 ص307 ح36؛ ينابيع المودّة: ج2 ص414 ح120 وفيه صدره.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، گِرد آورنده خوى هاى زشت است. آن، مهارى است كه با آن، [شخص] به سوى هر بدى اى كشانده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَجَنَّبُوا البُخلَ وَالنِّفاقَ، فَهُما مِن أذَمِّ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص303 ح4540.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بخل و دورويى بپرهيزيد كه اين دو، از نكوهيده ترينِ خوى هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الهادي عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ أذَمُّ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص42، نزهة الناظر: ص218 ح489، بحار الأنوار: ج78 ص369 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام هادى عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، نكوهيده ترينِ خوى هاست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِئسَ الخَليقَةُ البُخلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص258 ح4418، عيون الحكم والمواعظ: ص194 ح3977.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدخصلتى است بخل!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِن سوءِ الخُلُقِ، البُخلُ وسوءُ التَّقاضي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص23 ح9324، عيون الحكم والمواعظ: ص472 ح8652 وفيه «ضيق» بدل «سوء» في الموضع الأوّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;80.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل و بد مطالبه كردن [حقّ خود]، از خصلت هاى بد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو رَأَيتُمُ البُخلَ رَجُلاً لَرَأَيتُموهُ شَخصا مُشَوَّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص111 ح7573.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;81.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر بخل را به صورت مردى مى ديديد، قطعا آن را شخصى بسيار زشت مى ديديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَو رَأَيتُمُ البُخلَ رَجُلاً لَرَأَيتُموهُ مُشَوَّها يَغُضُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غَضَّ طرفَهُ: أي كسره وأطرق ولم يفتح عينه (النهاية: ج3 ص371 «غضض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَنهُ كُلُّ بَصرٍ، ويَنصَرِفُ عَنهُ كُلُّ قَلبٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص118 ح7598، عيون الحكم والمواعظ: ص416 ح7064.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;82.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر بخل را [به صورت انسان] مى ديديد، آن را زشت و بدريخت مى ديديد، به طورى كه هر چشمى، بر آن بسته مى شد و هر دلى، از آنْ روى مى گردانْد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أربَعٌ تَشينُ الرَّجُلَ : البُخلُ، وَالكَذِبُ، وَالشَّرَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّرهُ: غلبة الحرص (الصّحاح: ج6 ص2237 «شره»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وسوءُ الخُلُقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص151 ح2143، عيون الحكم والمواعظ: ص74 ح1808.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;83.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار خصلت براى مرد، [مايه] ننگ است: بخل، دروغگويى، سيرى ناپذيرى، و بداخلاقى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ عَلَيكَ بِبِشرِهِ، لَم يَسمَح بِبِرِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص465 ح9199.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;84.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه خوش رويى خود را از تو دريغ دارد، [به طريق اولى] نيكى [و احسان] خود را نيز از تو دريغ مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفَةُ الاِقتِصادِ البُخلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص106 ح3942، عيون الحكم والمواعظ: ص181 ح3710 وفيه «الغنى» بدل «الاقتصاد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;85.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفت ميانه روى، بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما فِرارُ الكِرامِ مِنَ الحِمامِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِمَامُ: الموت (النهاية: ج1 ص446 «حمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، كَفِرارِهِم مِنَ البُخلِ ومُقارَنَةِ اللِّئامِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص109 ح9693، عيون الحكم والمواعظ: ص478 ح8775.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;86.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان هاى بخشنده، آن چنان كه از بخل و همنشينى با افراد فرومايه مى گريزند، از مرگ نمى گريزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-ما-روي-بلفظهما-أو-في-معناهما&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ ما رُوِيَ بِلَفظِهِما أو في مَعناهُما&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ احاديثى كه با لفظ «شُحّ (تنگ نظرى)» و «بخل» ويا در معناى آن دو، وارد شده است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع عن أبي بصير&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ لِأَبي جَعفَرٍ عليه السلام : كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَتَعَوَّذُ مِنَ البُخلِ؟ فَقالَ : نَعَم يا أبا مُحَمَّدٍ في كُلِّ صَباحٍ ومَساءٍ، ونَحنُ نَتَعَوَّذُ بِاللّهِ مِنَ البُخلِ، يَقولُ اللّهُ : «وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسَاُخبِرُكَ عَن عاقِبَةِ البُخلِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ قَومَ لوطٍ كانوا أهلَ قَريَةٍ أشِحّاءَ عَلَى الطَّعامِ فَأَعقَبَهُمُ البُخلُ داءً لا دَواءَ لَهُ في فُروجِهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقُلتُ : وما أعقَبَهُم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ : إنَّ قَريَةَ قَومِ لوطٍ كانَت عَلى طَريقِ السَّيّارَةِ إلَى الشّامِ ومِصرَ، فَكانَتِ السَّيّارَةُ تَنزِلُ بِهِم فَيُضَيِّفونَهُم، فَلَمّا كَثُرَ ذلِكَ عَلَيهِم ضاقوا بِذلِكَ ذَرعا بُخلاً ولُؤما، فَدَعاهُمُ البُخلُ إلى أن كانوا إذا نَزَلَ بِهِمُ الضَّيفُ فَضَحوهُ مِن غَيرِ شَهوَةٍ بِهِم إلى ذلِكَ، وإنَّما كانوا يَفعَلونَ ذلِكَ بِالضَّيفِ حَتّى يُنكَلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّكْلُ: هو المنع والتنحية عمّا يريد (النهاية: ج5 ص116 «نكل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النّازِلُ عَنهُم، فَشاعَ أمرُهُم فِي القَريَةِ وحَذِرَهُمُ النّازِلَةُ، فَأَورَثَهُمُ البُخلُ بَلاءً لا يَستَطيعونَ دَفعَهُ عَن أنفُسِهِم مِن غَيرِ شَهوَةٍ لَهُم إلى ذلِكَ، حَتّى صاروا يَطلُبونَهُ مِنَ الرِّجالِ فِي البِلادِ ويُعطونَهُم عَلَيهِ الجُعلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجُعْلُ: وهو الاُجرة على الشيء (النهاية: ج1 ص276 «جعل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ قالَ : فَأَيُّ داءٍ أدأى مِنَ البُخلِ، ولا أضَرُّ عاقِبَةً ولا أفحَشُ عِندَ اللّهِ تَعالى؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ص548 ح4، تفسير العيّاشي: ج2 ص245 ح26، قصص الأنبياء للراوندي: ص118 ح118 وليس فيه ذيله من «ثمّ قال» وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج12 ص147 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;87.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع ـ به نقل از ابو بصير ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به امام باقر عليه السلام گفتم : آيا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از بخل [به خدا] پناه مى برد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى، اى ابا محمّد! در هر بام و شام. ما نيز از بخل، به خدا پناه مى بريم. خداوند مى فرمايد: «هر كس از تنگ نظرى نفْس خود، نگه داشته شود، ايشان، همان رستگاران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از سرانجام بخل، برايت بگويم؟ قوم لوط، اهل آبادى اى بودند كه نسبت به غذا، حريص و بخيل بودند و همين بخل، به پيدايش دردى بى درمان در شهوت جنسى آنان انجاميد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم : به چه چيز انجاميد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آبادى قوم لوط، بر سرِ راه كاروان هاى شام و مصر، قرار داشت و كاروانيان، در شهر آنان فرود مى آمدند و لوطيان، از آنها پذيرايى مى كردند و با بالا گرفتن اين وضع، قوم لوط به سبب بخل و خِسّتى كه داشتند، به ستوه آمدند و اين بخل، كارشان را به آن جا كشاند كه هر گاه مسافرى در آبادىِ آنان فرود مى آمد، او را بى سيرت مى كردند، بدون آن كه اين كارشان از روى شهوت باشد؛ بلكه بدان سبب اين عمل را با ميهمان انجام مى دادند تا از نزد آنان برود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدين سان، كار آنان در آبادى، شايع شد و كاروانيان، از آنها دورى مى كردند. اين چنين بود كه بخل، بلايى بر سرشان آورد كه ديگر نمى توانستند آن را از خود، دور سازند، بدون آن كه ميلى به اين كار داشته باشند، و كارشان به جايى رسيد كه از مردان شهرها، تقاضاى اين عمل را مى كردند و در برابر آن به آنها مزد هم مى دادند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام عليه السلام سپس فرمود: «پس چه دردى بدتر و فرجامش زيانبارتر و نزد خداوند متعال، زشت تر از بخل است؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَعشَرَ الأَنصارِ... كُنتُم فِي الجاهِلِيَّةِ إذ لا تَعبُدونَ اللّهَ، تَحمَلونَ الكَلَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكَلُّ: الثِقلُ، العيال، اليتيم (المصباح المنير: ص538 «الكل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وتَفعَلونَ في أموالِكُمُ المَعروفَ، وتَفعَلونَ إلَى ابنِ السَّبيلِ، حَتّى إذا مَنَّ اللّهُ عَلَيكُم بِالإِسلامِ وَمَنّ عَلَيكُم بِنَبِيِّهِ، إذ أنتُم تُحَصِّنونَ أموالَكُم، وفيما يَأكُلُ ابنُ آدَمَ أجرٌ، وفيما يَأكُلُ السَّبُعُ أوِ الطَّيرُ أجرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج4 ص148 ح7183، المعجم الأوسط: ج3 ص33 ح2379 نحوه وكلاهما عن جابر بن عبد اللّه، كنز العمّال: ج6 ص387 ح16184.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;88.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى گروه انصار!... شما در زمان جاهليت، آن گاه كه خدا را نمى پرستيديد، به يتيمان رسيدگى مى كرديد و از اموالتان مى بخشيديد و به در راه ماندگان، كمك مى نموديد، و اكنون كه خداوند با نعمت اسلام و پيامبرش، شما را رَهين منّت خويش ساخته است، اموالتان را نگه مى داريد، در صورتى كه به اِزاى آنچه آدمى زاده اى و حيوانى يا پرنده اى بخورد، مزدى [از جانب خدا] است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَم يُعطِ قاعِدا، مُنِعَ قائِما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص20 ح4 عن جابر بن يزيد عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص95، غرر الحكم: ح8200.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;89.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به شخص افتاده عطا نكند [بخل ورزد] وقتى كه [نيازمند شد و به دنبال نيازش] برخاست به او چيزى داده نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَم يُعطِ قاعِدا، لَم يُعطَ قائِما.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 396، عدّة الداعي: ص73، غرر الحكم: ج5 ص248 ح8199.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;90.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به شخص افتاده [نيازمند] عطا نكند، در حال نيازمند شدن به او چيزى عطا نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ذم-البخيل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2 : ذَمُّ البَخيلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: نكوهش بخيل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنفِقُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُواْ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ أَنُطْعِمُ مَن لَّوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و چون به آنان گفته شود : «از آنچه خداوند به شما روزى داده، انفاق كنيد»، كسانى كه كافر شده اند، به آنان كه ايمان آورده اند، مى گويند : «آيا به كسى خوراك دهيم كه اگر خدا مى خواست، [خودش] به او مى خورانيد؟»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا * الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُّهِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 36 و 37. وراجع: الحديد: 24.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله تعالى: «الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ» الآيَةَ، أمرُهُمُ النّاسَ بِالبُخلِ إنَّما هُوَ بِسيرَتِهِمِ الفاسِدَةِ وعَمَلَهِم بِهِ، سَواء أمَروا بِهِ لَفظا أو سَكَتوا، فَإِنَّ هذِهِ الطّائِفَةَ لِكَونِهِم اُولي ثَروَةٍ ومالٍ يَتَقَرَّبُ إلَيهِمُ النّاسُ ويَخضَعونَ لَهُم، لِما في طِباعِ النّاسِ مِنَ الطَّمَعِ، فَفِعلُهُم آمِرٌ وزاجِرٌ كَقَولِهِم (الميزان في تفسير القرآن: ج4 ص355).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند، كسى را كه متكبّر و فخرفروش باشد، دوست نمى دارد؛ همان كسانى را كه بخل مى ورزند و مردم را به بخل، وا مى دارند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كسانى كه بخل مى ورزند و مردم را به بخل وا مى دارند... » تا آخر آيه. وا داشتن مردم به بخل، از طريق روش فاسدشان و در پيش گرفتن بخل است، چه با زبان، مردم را به بخل فرا بخوانند، چه فرا نخوانند؛ زيرا اين گروه، به دليل آن كه داراى ثروت و مُكنت هستند، مردم سعى مى كنند خود را به آنها نزديك كنند و در برابرشان، خضوع نمايند، و اين به دليل طمعى است كه در طبيعت بشر، وجود دارد. بنا بر اين، عملكرد بخيلان، همانند گفتارشان، تشويق كننده و باز دارنده است.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و آنچه را خداوند از فضل خويش بدانها ارزانى داشته است، پوشيده مى دارند؛ و براى كافران، عذابى خوار كننده، آماده كرده ايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمَاذَا عَلَيْهِمْ لَوْ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْأَخِرِ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اگر به خدا و روز بازپسين ايمان مى آوردند و از آنچه خدا به آنان روزى داده، انفاق مى كردند، چه زيانى برايشان داشت؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب نزول القرآن عن ابن عبّاس وابن زيد&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَزَلَت في جَماعَةٍ مِنَ اليَهودِ، كانوا يَأتونَ رِجالاً مِنَ الأَنصارِ يُخالِطونَهُم ويَنصَحونَهُم ويَقولونَ لَهُم : لا تُنفِقوا أموالَكُم، فَإِنّا نَخشى عَلَيكُمُ الفَقرَ، فَأَنزَلَ اللّهُ تَعالى: «الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب النزول: ص157 ح315، تفسير الطبري: ج4 الجزء 5 ص86 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;91.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب نزول القرآن ـ به نقل از ابن عبّاس و ابن زيد ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گروهى از يهود، نزد مردانى از انصار مى رفتند و با آنان از درِ رفاقت و خيرخواهى در مى آمدند و مى گفتند: «اموالتان را انفاق نكنيد؛ زيرا مى ترسيم كه شما دچار فقر شويد». پس خداوند متعال، [اين آيه را] فرو فرستاد: «كسانى كه بخل مى ورزند و مردم را به بخل، وا مى دارند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبعَدُكُم بي شَبَها، البَخيلُ البَذيءُ الفاحِشُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص44، بحار الأنوار: ج77 ص147 ح61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;92.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كم شباهت ترينِ شما به من، شخص بخيلِ بدزبانِ زشت كردار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ألا اُخبِرُكُم بِأَبعَدِكم مِنّي شَبَها؟ قالوا : بَلى يا رَسولَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : الفاحِشُ المُتَفَحِّشُ، البَذيءُ البَخيلُ المُختالُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مختالٌ: أي متكبّر ذو خيلاء معجب بنفسه (تاج العروس: ج14 ص220 «خيل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، الحَقودُ الحَسودُ، القاسِي القَلبِ، البَعيدُ مِن كُلِّ خَيرٍ يُرجى، غَيرُ المَأمونِ مِن كُلِّ شَرٍّ يُتَّقى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص291 ح9 عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج72 ص109 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;93.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا شما را از كم شباهت ترينتان به من خبر ندهم؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : چرا، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «شخص زشت گوىِ زشت كردارِ بدزبانِ بخيلِ متكبّرِ كينه توزِ حسود و سنگ دل كه هرگز به خير او اميدى نمى رود و از شرّش كسى در امان نيست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ تَعالى يُبغِضُ البَخيلَ في حَياتِهِ، السَّخِيَّ عِندَ مَوتِهِ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء: ص44، الفردوس: ج1 ص168 ح627 كلاهما عن الإمام عليّ عليه السلام، كنز العمّال: ج3 ص447 ح7376؛ نزهة الناظر: ص36 ح42، أعلام الدين: ص295، بحار الأنوار: ج77 ص173 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;94.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال، از كسى كه در زمان حياتش بخيل است و هنگام مُردنش گشاده دست، نفرت دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَابنَ آدَمَ، كُنتَ بَخيلاً ما دُمتَ حَيّا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «سعيا»، والتصويب من كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَلَمّا حَضَرَتكَ الوَفاةُ عَمَدتَ إلى مالِكَ تُبَدِّدُهُ، فَلا تَجمَع خَصلَتَينِ : إساءَةً فِي الحَياةِ وإساءَةً عِندَ المَوتِ، اُنظُر إلى قَرابَتِكَ الَّذينَ يَحزَنونَ ولا يَرِثونَ، فَأَوصِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر «فأوصل»، والتصويب من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلَيهِم بِمَعروفٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج5 ص284 ح8198 عن زيد بن ثابت، المصنّف لعبد الرزّاق: ج9 ص68 ح16368 عن قتادة من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله، كنز العمّال: ج3 ص454 ح7416.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;95.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى پسر آدم كه تا زنده اى، بخل مى ورزى و چون هنگام مرگت فرا مى رسد، به سراغ دارايى ات مى روى و آن را پخش و پلا مى كنى!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى مالت را به غريبه ها مى بخشى و به خيال خود، اموالت را در راه خدا انفاق مى كنى، در حالى كه نزديكانت، نيازمند آن هستند&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو خصلت را در خويشتن، گِرد مياور: بد عمل كردن در زمان حيات، و بد عمل كردن، هنگام فرا رسيدن مرگت. به خويشاوندانت كه [از رفتن تو] اندوه مى خورند و ارثى نمى برند، بنگر و به سود آنان، وصيّتى كن.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَفاجِرٌ سَخِيٌّ أحَبُّ إلَى اللّهِ مِن عابِدٍ بَخيلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص429 ح10851 عن أبي هريرة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;96.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گنهكار سخاوتمند، نزد خداوند، دوست داشتنى تر از عابد بخيل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَجاهِلٌ سَخِيٌّ أحَبُّ إلَى اللّهِ عَزَّ وجَلَّ مِن عابِدٍ بَخيلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص342 ح1961، البخلاء: ص47 كلاهما عن أبي هريرة و ص48 و 49، المعجم الأوسط: ج3 ص27 ح2363، شعب الإيمان: ج7 ص428 ح10847 والأربعة الأخيرة عن عائشة و ح10848 عن جابر بن عبد اللّه، كنز العمّال: ج6 ص338 ح15928؛ إرشاد القلوب: ص136.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;97.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نادانِ سخاوتمند، نزد خداوند عز و جل، دوست داشتنى تر از عابد بخيل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّخِيُّ الجَهولُ أحَبُّ إلَى اللّهِ عَزَّ وجَلَّ مِنَ العالِمِ البَخيلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص342 ح3546، البخلاء: ص45 كلاهما عن عائشة، إحياء العلوم: ج3 ص374 عن أبي هريرة وفيهما «العابد» بدل «العالم»، كنز العمّال: ج6 ص392 ح16210.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;98.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخاوتمند نادان، نزد خداوند عز و جل، دوست داشتنى تر از دانشمند بخيل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شابٌّ سَخِيٌّ حَسَنُ الخُلُقِ، أحَبُّ إلَى اللّهِ تَعالى مِن شَيخٍ بَخيلٍ عابِدٍ سَيِّئِ الخُلُقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج6 ص361 ح16061 نقلاً عن الفردوس: ج2 ص354 ح3587 عن ابن عبّاس، وفي النسخة التي بأيدينا «شابّ سخيّ سفيه أحبّ إليّ من شيخ بخيل عابد».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;99.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوانِ بخشنده نيك خوى، نزد خداوند متعال، دوست داشتنى تر از پيرمرد بخيلِ عبادت پيشه زشت خوى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَشابٌّ رَهِقٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَهقهُ: غشيهُ (النهاية: ج2 ص283 «رهق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِي الذُّنوبِ سَخِيٌّ، أحَبُّ إلَى اللّهِ مِن شَيخٍ عابِدٍ بَخيلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص308 ح844 عن الإمام الصادق عليه السلام، الكافي: ج4 ص41 ح14 عن أبي جعفر المدائني عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص61 ح1708، مكارم الأخلاق: ج1 ص295 ح919 كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام، فقه الرضا: ص362، الاختصاص: ص253 وفيهما «المقترف للذنوب» بدل «رهق في الذنوب»، مشكاة الأنوار: ص406 ح1348 عن الإمام الباقر عليه السلام وفيه «مقارف» بدل «رهق»، بحار الأنوار: ج71 ص356 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;100.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جوانِ فرورفته در گناهان، امّا بخشنده، نزد خداوند، دوست داشتنى تر از پيرمرد عبادت پيشه بخيل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَجاهِلٌ سَخِيٌّ أفضَلُ مِن ناسِكٍ بَخيلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّة الباهرة: ص30، جامع الأخبار: ص307 ح843 وفيه «شيخ» بدل «ناسك»، نزهة الناظر: ص168 ح339، أعلام الدين: ص303 وفيه «خير» بدل «أفضل»، بحار الأنوار: ج71 ص356 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;101.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نادانِ سخاوتمند، برتر از عابد بخيل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُبقِي المالَ إلَا البُخلُ، وَالبَخيلُ مُعاقَبٌ مَلومٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص416 ح10843، عيون الحكم والمواعظ: ص543 ح10079.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;102.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مال [و ثروت] را چيزى جز بخل، باقى نمى گذارد، و شخص بخيل، [در آخرت] بازخواست و سرزنش مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دينارُ البَخيلِ حَجَرٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أي لا يستفيد منه، لأنّه يجمعه ولا يصرفه فيما ينفعه، فلا فرق بين ديناره والحجر (هامش المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;103.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دينارِ شخص بخيل، [همانند] سنگ است!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى از دارايى اش استفاده نمى كند؛ زيرا آن را گِرد مى آورد و در آنچه به سود اوست، خرج نمى نمايد. در اين صورت، فرقى ميان دينار و سنگ نيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هَل تُبصِرُ إلّا فَقيرا يُكابِدُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كابدتُ الأمر: إذا قاسيت شدّته (الصحاح: ج2 ص530 «كبد»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقرا، أو غَنِيّا بَدَّلَ نِعمَةَ اللّهِ كُفرا، أو بَخيلاً اتَّخَذَ البُخلَ بِحَقِّ اللّهِ وَفرا، أو مُتَمَرِّدا كَأَنَّ بِاُذُنِهِ عَن سَمعِ المَواعِظِ وَقرا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَقْرُ: ثِقلُ السمع (النهاية: ج5 ص213 «وقر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 129، غرر الحكم: ج6 ص206 ح10049، عيون الحكم والمواعظ: ص511 ح9308، بحار الأنوار: ج103 ص108 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;104.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آيا جز فقيرى را مى بينى كه از فقر، در رنج است، يا ثروتمندى را كه نعمت خدا را كفران كرده، يا بخيلى را كه براى افزودن بر دارايى خويش، نسبت به حقّ خداوند، بخل مى ورزد، يا سركشى را كه گويى گوشش از شنيدن پند و اندرزها، كَر است؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;النهي-عن-البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3 : النَّهيُ عَنِ البُخلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 3: نهى از بخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَا تَنسَوُاْ الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 237.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و [بخشش و] بزرگوارى كردن نسبت به يكديگر را فراموش مكنيد كه خداوند، به آنچه انجام مى دهيد، بيناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَا يَأْتَلِ أُوْلُواْ الْفَضْلِ مِنكُمْ وَ السَّعَةِ أَن يُؤْتُواْ أُوْلِى الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَ الْمُهَاجِرِينَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ وَ لْيَعْفُواْ وَلْيَصْفَحُواْ أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النُّور: 22. ويَأتَلِ: هو يفتعل من ألوت، وقيل: هو من: آليتُ: حلفت (مفردات ألفاظ القرآن: ص84 «إلى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و سرمايه داران و فراخ دولتان، نبايد از دادنِ [مال] به خويشاوندان و تهى دستان و مهاجرانِ در راه خدا، دريغ ورزند، و بايد عفو كنند و گذشت نمايند. مگر دوست نداريد كه خداوند، بر شما ببخشايد؟! و خداوند، آمرزنده مهربان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَأتي عَلَى النّاسِ زَمانٌ عَضوضٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَضُوضُ: الزمن الشديد الكَلِب (تاج العروس: ج10 ص100 «عضض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَعَضُّ كُلُّ امرِئٍ عَلى ما في يَدَيهِ، ويَنسَونَ الفَضلَ بَينَهُم، قالَ اللّهُ عز و جل : «وَلَا تَنسَوُاْ الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير العيّاشي: ج1 ص126 ح414 عن ابن أبي حمزة عن الإمام الباقر عليه السلام، الكافي: ج5 ص310 ح28 عن معاوية بن وهب عن الإمام الصادق عليه السلام، تهذيب الأحكام: ج7 ص18 ح80 عن أبي أيوب عن الإمام الصادق عليه السلام، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص45 ح168 عن داود بن سليمان الفرّاء عن الإمام الرضا عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام وفيه «المؤمن» بدل «كل امرئ» و «لم يؤمن بذلك» بدل «وينسون الفضل بينهم»، بحار الأنوار: ج74 ص413 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;105.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چنان روزگارِ سختى بر مردمان خواهد رسيد كه هر كس، آنچه را [از مال و دارايى] دارد، با چنگ و دندان خود، نگه مى دارد و بخشيدن به يكديگر را فراموش مى كنند، در حالى كه خداوند عز و جل فرموده است: «و [بخشش و] بزرگوارى نسبت به يكديگر را فراموش مكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَيَأتي عَلَى النّاسِ زَمانٌ عَضوضٌ، يَعَضُّ المُوسِرُ عَلى ما في يَدَيهِ ولَم يُؤمَر بِذلِكَ، قالَ اللّهُ تَعالى : «وَلَا تَنسَوُاْ الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج3 ص255 ح3382، مسند ابن حنبل: ج1 ص246 ح937، السنن الكبرى: ج6 ص29 ح11076، كنز العمّال: ج4 ص168 ح10008؛ نهج البلاغة: الحكمة 468، خصائص الأئمّة: ص124، صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص270 ح2 عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وفيه «لم يؤثر» بدل «لم يؤمر»، بحار الأنوار: ج74 ص418 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;106.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زمانى چنان سخت بر مردم خواهد رسيد كه توانگر، آنچه را در اختيار دارد، با چنگ و دندان نگه مى دارد، در حالى كه به چنين كارى فرمان نيافته است؛ [بلكه برعكس] خداوند متعال فرموده است: «و [بخشش و] بزرگوارى كردن نسبت به يكديگر را فراموش مكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا رُزِقتَ فَلا تَخبَأ، وإذا سُئِلتَ فَلا تَمنَع.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين:ج4 ص352 ح7887، المعجم الكبير:ج1 ص341 ح1021، حلية الأولياء: ج1 ص150 الرقم24، تاريخ دمشق: ج10 ص465 ح2671، الفردوس: ج1 ص434 ح1769 وكلّها عن بلال، كنز العمّال: ج6 ص387 ح16183.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;107.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه نعمتى به تو روزى شد، پنهانش مدار، و هر گاه از تو درخواست شد، دريغ مَوَرز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;التحذير-من-منع-الماعون&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4 : التَّحذيرُ مِن مَنعِ الماعونِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 4: بر حذر داشتن از «دريغ ورزيدن كالاهاى خانه»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّينَ * الَّذِينَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ * الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ * وَ يَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الماعون: 4 ـ 7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«واى بر نمازگزاران؛ آنان كه از نمازشان غافل اند، آنان كه ريا مى كنند و از دادن كالاهاى خانه [به ديگران]، خوددارى مى ورزند!».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «ماعون» ـ كه در متن آيه آمده ـ، نام جامعى است براى اثاث خانه، مانند ديگ و تيشه و امثال آن. قماش خانه، كالاى خانه، اثاث، كارفرماى خانه و رخت خانه. در سخن خداوند متعال: «يَمْنَعُونَ الْماعُونَ»، ماعون، به هر چيزى كه به ديگرى در رفع نيازى از نيازهاى زندگى كمك كند، مانند قرضى كه بدهى، احسانى كه انجام دهى، و كالاهاى خانه كه به عاريه به كسى بدهى، گفته مى شود. ديگر معانى متفرّقه آن كه در سخنان اهل بيت عليهم السلام در تفسير اين واژه آمده، همگى به همين معنا باز مى گردند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَنَعَ الماعونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الماعون: هو اسم جامع لمنافع البيت، كالقدر والفأس وغيرهما (النهاية: ج4 ص344 «معن»).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوله تعالى: «وَ يَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ» الماعونُ كُلُّ ما يُعينُ الغَيرَ في رَفعِ حاجَةٍ مِن حَوائِجِ الحَياةِ، كَالقَرضِ تُقرِضُهُ، وَالمَعروفِ تَصنَعُهُ، ومَتاعِ البَيتِ تُعيرُهُ، وإلى هذا يَرجِعُ مُتَفَرِّقاتُ ما فُسِّرَ بِهِ في كَلِماتِهِم (الميزان في تفسير القرآن: ج20 ص368).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جارَهُ، مَنَعَهُ اللّهُ خَيرَهُ يَومَ القِيامَةِ ووَكَلَهُ إلى نَفسِهِ، ومَن وَكَلَهُ إلى نَفسِهِ فَما أسوَأَ حالَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص14 ح4968، الأمالي للصدوق: ص515 ح707 كلاهما عن الحسين بن زيد عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص314 ح2655 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وليس فيه «ومن وكله إلى نفسه»، بحار الأنوار: ج75 ص46 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;108.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس كالاهاى خانه اش را از همسايه اش دريغ ورزد [و به او عاريت ندهد]، خداوند روز قيامت، خير خود را از او دريغ مى ورزد و وى را به خودش وا مى گذارد؛ و كسى كه خداوند، او را به خود وا بگذارد، چه بد روز و حالى خواهد داشت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَنَعَ الماعونَ مِن جارِهِ إذَا احتاجَ إلَيهِ، مَنَعَهُ اللّهُ فَضلَهُ يَومَ القِيامَةِ ووَكَلَهُ إلى نَفسِهِ، ومَن وَكَلَهُ اللّهُ عز و جل إلى نَفسِهِ هَلَكَ ولا يَقبَلُ اللّهُ عز و جللَهُ عُذرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص334 ح1 عن أبي هريرة وابن عبّاس، أعلام الدين: ص414، بحار الأنوار: ج76 ص363 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;109.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس از همسايه خود، وسيله اى را كه به آن نياز دارد، مضايقه كند، خداوند روز قيامت، فضل و لطف خويش را از او مضايقه مى نمايد و وى را به خودش وا مى گذارد، و كسى كه خداوند عز و جل او را به خود وا گذارد، تباه مى شود و خداى عز و جل، هيچ عذرى را از وى نمى پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير عن عليّ بن فلان النميري&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ : المُسلِمُ أخُو المُسلِمِ إذا لَقِيَهُ حَيّاهُ بِالسَّلامِ ويَرُدُّ عَلَيهِ ما هُوَ خَيرٌ مِنهُ، لا يَمنَعُ الماعونَ قُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ، مَا الماعونُ؟ قالَ : الحَجَرُ وَالحَديدُ وأشباهُ ذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج8 ص518، اُسد الغابة: ج4 ص199 الرقم 3795 بزيادة «والماء» بعد «والحديد»، الدرّ المنثور: ج8 ص644 نقلاً عن ابن قانع عن الإمام عليّ عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;110.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير ـ به نقل از على بن فلان نميرى ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمايد: «مسلمان، برادر مسلمان است: هر گاه به او برخورَد، سلامش مى كند، و او نيز پاسخ سلامش را بهتر از آن مى دهد و ماعون را از وى، دريغ نكند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم : اى پيامبر خدا! ماعون چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «سنگ و آهن و مانند اينها».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان عن الحارث بن شريح&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إنَّ المُسلِمَ أخُو المُسلِمِ، إذا لَقِيَهُ رَدَّ عَلَيهِ مِنَ السَّلامِ بِمِثلِ ما حَيّاهُ بِهِ أو أحسَنَ مِن ذلِكَ، وإذَا استَأمَرَهُ نَصَحَ لَهُ، وإذَا استَنصَرَهُ عَلَى الأَعداءِ نَصَرَهُ، وإذَا استَنعَتَهُ قَصدَ السَّبيلِ يَسَّرَهُ ونَعَتَ لَهُ، وإذَا استَعارَهُ الحَدَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أحد» وكذا الذي بعده، والتصويب في الموضعين من كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى العَدُوِّ أعارَهُ، وإذَا استَعارَهُ الحَدَّ [عَلَى المُسلِمِ]&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بين المعقوفين سقط من المصدر وأثبتناه من كنز العمّال.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم يُعِرهُ، وإذَا استَعارَهُ الجُبَّةَ أعارَهُ، لا يَمنَعُهُ الماعونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا : يا رَسولَ اللّهِ ومَا الماعونُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : الماعونُ فِي الحَجَرِ وَالماءِ وَالحَديدِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا : وأيُّ الحَديدِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : قِدرُ النُّحّاسِ وحَديدُ الفَأسِ الَّذي تَمتَهِنونَ بِهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالوا : فَما هذَا الحَجَرُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : القِدرُ مِنَ الحِجارَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج6 ص116 ح7654، كنز العمّال: ج1 ص151 ح754.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;111.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُعب الإيمان ـ به نقل از حارث بن شُرَيح ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «مسلمان، برادر مسلمان است: هر گاه به او بر خورَد، سلامش را همان گونه كه به وى سلام كرده است يا بهتر از آن، جواب مى دهد و هر گاه از وى مشورت خواست، راه نمايى اش مى كند و هر گاه از او در برابر دشمنان يارى طلبيد، يارى اش مى دهد و هر گاه از او راه نمايى خواست، راه را به او نشان مى دهد، و هر گاه براى مقابله با دشمن، شمشيرش را عاريه خواست، آن را به او عاريه مى دهد، و اگر براى مقابله با مسلمان، شمشيرش را عاريه خواست، به او عاريه نمى دهد و هر گاه رَدايى را عاريه خواست، به او عاريه مى دهد و ماعون را از وى، دريغ نمى ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : اى پيامبر خدا! ماعون چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ماعون، سنگ و آب و آهن است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : كدام آهن؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ديگ مسى و تيشه آهنى كه با آن، كار مى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : سنگ چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ديگ سنگى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير عن حفصة بنت سيرين&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَت لَنا اُمُّ عَطِيَّةَ : أمَرَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أن لا نَمنَعَ الماعونَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ : ومَا الماعونُ؟ قالَت : هُوَ ما يَتَعاطاهُ النّاسُ بَينَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج25 ص67 ح162، مجمع الزوائد: ج7 ص300 ح11522.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;112.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير ـ به نقل از حَفْصه دختر سيرين ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّ عطيّه به ما گفت: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ما دستور داد كه از [عاريه دادن] ماعون، دريغ نورزيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من (حفصه) پرسيدم: ماعون چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّ عطيّه گفت: وسايلى كه مردم ميان خود [به عاريت] ردّ و بدل مى كنند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى : «وَ يَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هِيَ الزَّكاةُ المَفروضَةُ، يُراؤونَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قوم مُراؤون، والاسم الرياء، يقال فعل ذلك رياءً وسمعة (الصحاح: ج6 ص2348 «رأى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِصَلاتِهِم ويَمنَعونَ زَكاتَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المستدرك على الصحيحين: ج2 ص585 ح3977، السنن الكبرى: ج4 ص308 ح7794، تفسير الطبري: ج15 الجزء 30 ص315 وفيه «يمنعون زكاة اموالهم» وكلّها عن مجاهد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;113.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند متعال : «و ماعون را دريغ مى ورزند» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماعون، همان زكات واجب است؛ يعنى در نمازشان، ريا مى كنند و زكات خود را نمى پردازند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ في قَولِهِ عز و جل : «وَ يَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ القَرضُ يُقرِضُهُ، وَالمَعروفُ يَصطَنِعُهُ، ومَتاعُ البَيتِ يُعيرُهُ، ومِنهُ الزَّكاةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص499 ح9 عن أبي بصير و ص498 ح8، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص48 ح1666 كلاهما عن سماعة بن مهران نحوه، مجمع البيان: ج10 ص834 عن أبي بصير، الهداية: ص44 وليس فيه ذيله، بحار الأنوار: ج96 ص99 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;114.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند عز و جل : «و ماعون را دريغ مى ورزند» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماعون، قرضى است كه شخص مى دهد، احسانى است كه مى كند، كالاى خانه اى است كه به عاريت مى دهد، و زكات هم از جمله آن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن ابن مسعود&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا نَقولُ في قَولِهِ : «وَ يَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ» : القِدرَ وَالدَّلوَ وأشباهَ ذلِكَ، فَإِنَّهُ لاغِنى بِالنّاسِ عَنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج2 ص129 ح1472، المعجم الكبير: ج9 ص207 ح9010 و ح9011، تفسير الطبري: ج15 الجزء 30 ص317، تفسير ابن كثير: ج8 ص517 كلّها نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;115.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط ـ به نقل از ابن مسعود ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما در باره آيه «و ماعون را دريغ مى ورزند» مى گفتيم: [ماعون، ] ديگ و دَلْو و مانند اينهاست؛ زيرا مردم به اين چيزها نياز دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن ابن مسعود&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُنّا نَعُدُّ الماعونَ عَلى عَهدِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله عارِيَّةَ الدَّلوِ وَالقِدرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج2 ص124 الرقم 1657، السنن الكبرى للنسائي: ج6 ص522 ح11701، السنن الكبرى: ج4 ص308 ح7789، المعجم الأوسط: ج5 ص31 ح4589، المعجم الكبير: ج9 ص208 ح9014 و ح9013 بزيادة «وأشباه ذلك» في آخره، تفسير الطبري: ج15 الجزء 30 ص317 كلّها بزيادة «والفأس»، تفسير ابن كثير: ج8 ص517.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;116.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از ابن مسعود ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما در زمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، ماعون را عاريه دادن دَلْو و ديگ مى دانستيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن ابن مسعود&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ المُسلِمونَ يَستَعيرونَ مِنَ المُنافِقينَ الدَّلوَ وَالقِدرَ وَالفَأسَ وشِبهَهُ فَيَمنَعونَهُم، فَأَنزَلَ اللّهُ «وَ يَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج8 ص644 نقلاً عن ابن مردويه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;117.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از ابن مسعود ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسلمانان، از منافقان، دلو و ديگ و تيشه و مانند اينها را به عاريه مى خواستند؛ ولى آنها نمى دادند. پس خداوند، اين آيه را فرو فرستاد: «و ماعون را دريغ مى ورزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَمنَعُوا الخَميرَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَمِيرُ والخَمِيرةُ: الذي يُجعل في العجين (الصحاح: ج2 ص650 «خمر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَالخُبزَ، فَإِنَّ مَنعَهُما يورِثُ الفَقرَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الهداية: ص44، تهذيب الأحكام: ج7 ص162 ح718، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص269 ح3973 كلاهما عن السّكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، الجعفريّات: ص161 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله وليس فيه «والخبز»، بحار الأنوار: ج96 ص99 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;118.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از [دادن] خمير مايه و نان، دريغ نكنيد؛ زيرا دريغ كردن آنها، فقر مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَمسٌ لا يَحِلُّ مَنعُهُنَّ : الماءُ وَالمِلحُ وَالكِلاءُ وَالنّارُ وَالعِلمُ، وفَضلُ العِلمِ خَيرٌ مِن فَضلِ العِبادَةِ، وكَمالُ الدّينِ الوَرَعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجعفريّات: ص172 عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;119.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج چيز است كه دريغ كردن آنها [از ديگران]، روا نيست: آب، نمك، علوفه، آتش، و دانش. ارزش دانش، بيشتر از ارزش عبادت است، و كمال دين [و ديندارى]، پارسايى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن بهيسة عن أبيها، قالت&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِستَأذَنَ أبِيَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله فَدَخَلَ بَينَهُ وبَينَ قَميصِهِ، فَجَعَلَ يُقَبِّلُ ويَلتَزِمُ، ثُمَّ قالَ : يا رَسولَ اللّهِ، مَا الشَّيءُ الَّذي لا يَحِلُّ مَنعُهُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : «الماءُ» قالَ : يا نَبِيَّ اللّهِ، مَا الشَّيءُ الَّذي لا يَحِلُّ مَنعُهُ؟ قالَ : «المِلحُ» قالَ : يا رَسولَ اللّهِ، مَا الشَّيءُ الَّذي لا يَحِلُّ مَنعُهُ؟ قالَ : أن تَفعَلَ الخَيرَ خَيرٌ لَكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج2 ص127 ح1669 و ج3 ص278 ح3476، مسند ابن حنبل: ج5 ص399 ح15947، سنن الدارمي: ج2 ص722 ح2515 نحوه، المعجم الكبير: ج24 ص206 ح528، اُسد الغابة: ج6 ص344 الرقم 6405.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;120.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از بهيسه ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پدرم از پيامبر صلى الله عليه و آله اجازه طلبيد و سرش را زير پيراهن ايشان كرد و به بدن پيامبر صلى الله عليه و آله چسبيد و شروع به بوسيدن بدن ايشان كرد. سپس گفت: اى پيامبر خدا! آن چيست كه ممانعت كردن از آن، روا نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آب».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[دوباره] گفت : اى پيامبر خدا! آن چيست كه ممانعت كردن از آن، روا نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «نمك».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[باز] گفت : اى پيامبر خدا! آن چيست كه مضايقه كردن از آن، روا نيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «هر كار نيكى كه انجام دهى، به سود توست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَحِلُّ مَنعُ المِلحِ وَالنّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص308 ح19 عن أبي البختري عن الإمام الصادق عليه السلام، قرب الإسناد: ص137 ح483 عن أبي البختري عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج75 ص46 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;121.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريغ داشتن نمك و آتش [از ديگران]، روا نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تَمانَعوا قَرضَ الخَميرِ وَالخُبزِ وَاقتِباسِ النّارِ، فَإِنَّهُ يَجلِبُ الرِّزقَ عَلى أهلِ البَيتِ مَعَ ما فيهِ مِن مَكارِمِ الأَخلاقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج5 ص315 ح47 عن معاوية بن عمّار، وسائل الشيعة: ج17 ص446 ح22960.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;122.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از قرض دادن خمير مايه و نان و اخگر آتش، دريغ نورزيد؛ زيرا قرض دادن اينها براى اهل خانه، روزى مى آورد، علاوه بر آن كه در اين كار، بزرگوارى هاى اخلاقى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-مبادئ-البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث : مبادئ البخل&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم : ريشه هاى بخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الجهل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1 : الجَهلُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: نادانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَّهُم بَلْ هُوَ شَرٌّ لَّهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 180.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه به آنچه خدا از فضل خود به آنان عطا كرده، بخل مى ورزند، هرگز تصوّر نكنند كه آن بخل براى آنان خوب است؛ بلكه برايشان بد است. به زودى، آنچه را كه به آن بخل ورزيده اند، روز قيامت، طوق گردنشان مى شود. ميراث آسمان ها و زمين، از آنِ خداست؛ و خدا به آنچه مى كنيد، آگاه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحِرصُ وَالشَّرَهُ وَالبُخلُ نَتيجَةُ الجَهلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص28 ح1694، عيون الحكم والمواعظ: ص26 ح304 وفيه «الشحّ» بدل «البخل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;123.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آزمندى و سيرى ناپذيرى و بخل، زاييده نادانى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَقَلَ مَن بَخِلَ بِإِحسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص76 ح9588.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;124.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خردمند نيست كسى كه از نيكى كردن، بخل ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ وقَد مَرَّ بِقَذَرٍ عَلى مَزبَلَةٍ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هذا ما بَخِلَ بِهِ الباخِلونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 195، خصائص الأئمّة: ص112 عن الشعبيّ، المناقب لابن شهر آشوب: ج2 ص102، عيون الحكم والمواعظ: ص512 ح9333، بحار الأنوار: ج73 ص144 ح28؛ أنساب الأشراف: ج2 ص372 عن الشعبي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;125.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ هنگام گذشتن بر نجاستى در خرابه اى ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين، [حاصل] چيزى است كه بخيلان از [دادن] آن، بخل ورزيدند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعجَبُ لِمَن يَبخَلُ بِالدُّنيا وهِيَ مُقبِلَةٌ عَلَيهِ، أو يَبخَلُ عَلَيها وهِيَ مُدبِرَةٌ عَنهُ، فَلَا الإِنفاقُ مَعَ الإِقبالِ يَضُرُّهُ، ولَا الإِمساكُ مَعَ الإِدبارِ يَنفَعُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للصدوق: ص234 ح248 عن مالك بن أنس، مشكاة الأنوار: ص408 ح1362 و ص468 ح1566، روضة الواعظين: ص485 و ص421، بحار الأنوار: ج73 ص300 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;126.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شگفتم از كسى كه دنيا به او روى آورده است و او از [بخشيدن] آن، بخل مى ورزد، يا دنيا به او پشت كرده است و او بر آن، بخل مى ورزد؛ زيرا با وجود رويكرد دنيا، انفاق كردن به او زيانى نمى رساند، و با پشت كردن آن، [بخل و خوددارى] به او سودى نمى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمراض-النفسانية-والضعف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2 : الأمراضُ النَّفسانِيَّةُ وَالضَّعفُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: بيمارى هاى نفسانى و ناتوانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَأُحْضِرَتِ الْأَنفُسُ الشُّحَّ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 128.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و تنگ نظرى در نفوس، حضور [و غلبه] دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ الْاءِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا * إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا * وَ إِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعارج: 19 ـ 21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به راستى كه انسان، سخت آزمند [و بى تاب] خلق شده است. چون صدمه اى به او برسد، عجز و لابه مى كند، و چون خيرى به او برسد، بخل مى ورزد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَكَانَ الْاءِنسَانُ قَتُورًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإسراء: 100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و انسان، همواره بخيل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أحَسَّ بِضَعفِ حيلَتِهِ عَنِ الاِكتِسابِ بَخِلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص327 ح749.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;127.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه احساس كند از چاره انديشى در كسب و كار، ناتوان است، بخل مى ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;وسوسة-الشيطان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3 : وَسوَسَةُ الشَّيطانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 3: وسوسه شيطان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاءِ وَاللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلاً وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البقرة: 268.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«شيطان، شما را از تهى دستى بيم مى دهد و به زشتكارى، فرمان مى دهد؛ و خداوند از جانب خود، به شما وعده آمرزش و بخشش مى دهد؛ و خدا، گشايشگرِ داناست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«قُل لَّوْ أَنتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَائِنَ رَحْمَةِ رَبِّى إِذًا لَأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الْاءِنفَاقِ وَكَانَ الْاءِنسَانُ قَتُورًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاسراء: 100.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بگو: «اگر شما مالك گنجينه هاى رحمت پروردگارم [نيز] بوديد، باز هم از بيم خرج كردن، قطعا امساك مى ورزيديد؛» و انسان، همواره بخيل است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِلشَّيطانِ لَمَّةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللَّمَّةُ: الهِمَّةُ والخَطْرة تقع في القلب (النهاية: ج4 ص273 «لمم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولِلمَلَكِ لَمَّةٌ؛ فَلَمَّةُ الشَّيطانِ وَعدُهُ بِالفَقرِ، وأمرُهُ بِالفاحِشَةِ، ولَمَّةُ المَلَكِ أمرُهُ بِالإِنفاقِ ونَهيُهُ عَنِ المَعصِيَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه القرآن: ج1 ص233، التبيان في تفسير القرآن: ج2 ص347، مجمع البيان: ج2 ص658 كلاهما عن ابن مسعود، وراجع: سنن الترمذي: ج5 ص47 ح2988 وصحيح ابن حبّان: ج3 ص278 ح997.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;128.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هم شيطان، القائاتى دارد، هم فرشته. القائات شيطان، ترساندن از دچار شدن به فقر و وا داشتن به زشتكارى است؛ و القائات فرشته، امر كردن به انفاق و نهى كردن از گناه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُحَدِّثوا أنفُسَكُم بِفَقرٍ ولا بِطولِ عُمُرٍ، فَإِنَّهُ مَن حَدَّثَ نَفسَهُ بِالفَقرِ بَخِلَ، ومَن حَدَّثَها بِطولِ العُمُرِ يَحرِصُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص410، فقه الرضا: ص337 عن الإمام الكاظم عليه السلام، كنز الفوائد: ج2 ص194 عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيه ذيله من «فإنّه من حدّث نفسه... »، بحار الأنوار: ج78 ص321 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;129.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گرفتار آمدن به فقر و يا داشتن عمر طولانى را به خود، تلقين نكنيد؛ زيرا كسى كه به خود، فقر را تلقين كند، بخيل مى شود، و كسى كه به خود، طول عمر را تلقين كند، دچار حرص مى گردد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري عن ابن عبّاس&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِثنانِ مِنَ اللّهِ وَاثنانِ مِنَ الشَّيطانِ : الشَّيطانُ يَعِدُكُمُ الفَقرَ، يَقولُ : لا تُنفِق مالَكَ وأمسِكهُ عَلَيكَ فَإِنَّكَ تَحتاجُ إلَيهِ، ويَأمُرُكُم بِالفَحشاءِ وَاللّهُ يَعِدُكُم مَغفِرَةً مِنهُ عَلى هذِهِ المَعاصي، وفَضلاً فِي الرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبري: ج3 الجزء 3 ص88؛ التبيان في تفسير القرآن: ج2 ص346، مجمع البيان: ج2 ص658 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;130.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير الطبرى ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو كار، از جانب خداست و دو كار، از جانب شيطان: «شيطان، شما را از تهى دستى بيم مى دهد» و مى گويد: «اموالت را انفاق مكن و براى خودت نگه دار؛ زيرا خودت به آن نياز دارى» و شما را «به زشتكارى فرمان مى دهد؛ و خداوند از جانب خود به شما، وعده آمرزش» اين گناهان «و افزودن» بر روزى اش را مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الكفر-والنفاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4 : الكُفرُ وَالنِّفاقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 4: كفر و نفاق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنفِقُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُواْ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ أَنُطْعِمُ مَن لَّوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر گاه به آنان گفته شود : «از آنچه خدا به شما روزى كرده است، انفاق كنيد»، كسانى كه كافر شده اند، به آنان كه ايمان آورده اند، مى گويند: «آيا به كسى بخورانيم كه اگر خدا مى خواست، [خودش] به وى مى خورانيد؟ شما جز در گم راهى آشكار نيستيد»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِى يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُم بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُوْلَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُواْ فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ وَ كَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأحزاب: 19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بر شما بخيلان اند، و چون خطر فرا رسد، آنان را مى بينى كه مانند كسى كه مرگ، او را فرو گرفته است، چشمانشان در حدقه مى چرخد و به سوى تو مى نگرند، و چون ترس برطرف شود، به شما با زبان هايى تند، نيش مى زنند. بر مال، حريص اند. آنان، ايمان نياورده اند و خداوند، اعمالشان را تباه گردانيده است؛ و اين كار، همواره بر خدا آسان است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ الشُّحَّ وَالبَذاءَ مِنَ النِّفاقِ، وإنَّهُنَّ يَزِدنَ فِي الدُّنيا ويَنقُصنَ مِنَ الآخِرَةِ، ولَما يَنقُصنَ فِي الآخِرَةِ أكثَرُ مِمّا يَزِدنَ فِي الدُّنيا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج19 ص30 ح63، شعب الإيمان: ج6 ص135 ح7711، مكارم الأخلاق لابن أبي الدنيا: ص77 ح87، تاريخ دمشق: ج10 ص6 ح2472 والثلاثة الأخيره نحوه وكلّها عن قُرّة المُزني، كنزالعمّال: ج3 ص124 ح5787.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;131.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل و بدزبانى، از نفاق است. اين دو، بر دنيا [ى شخص] مى افزايند و از آخرت [او] مى كاهند، و آنچه از آخرت [او] مى كاهند، بيشتر از چيزى است كه بر دنيا[ى وى] مى افزايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سوء-الظن-بالله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5 : سوءُ الظَّنِّ بِاللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 5: بدگمانى به خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّخِيُّ إنَّما يَجودُ مِن حُسنِ الظَّنِّ بِاللّهِ، وَالبَخيلُ إنَّما يَبخَلُ مِن سوءِ الظَّنِّ بِاللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج6 ص392 ح16209 نقلاً عن أبي الشيخ عن أبي أمامة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;132.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخاوتمند، از آن رو مى بخشد كه به خداوند، گمان نيك دارد؛ و بخيل، بدان سبب بخل مى ورزد كه به خداوند، بدگمان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُّ، لا تُشاوِرَنَّ جَبانا فَإِنَّهُ يُضَيِّقُ عَلَيكَ المَخرَجَ، ولا تُشاوِرَنَّ بَخيلاً فَإِنَّهُ يَقصُرُ بِكَ عَن غايَتِكَ، ولا تُشاوِرَنَّ حَريصا فَإِنَّهُ يُزَيِّنُ لَكَ شَرَّها، وَاعلَم أنَّ الجُبنَ وَالبُخلَ وَالحِرصَ غَريزَةٌ يَجمَعُها سوءُ الظَّنِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص409 ح5889 عن محمّد بن آدم عن أبيه عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، الخصال: ص102 ح57، علل الشرائع: ص559 ح1 كلاهما عن آدم، بحار الأنوار: ج7 ص386 ح47.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;133.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! هرگز با ترسو مشورت مكن؛ زيرا راه برون رفت [از مشكل] را بر تو تنگ مى گردانَد. هرگز با بخيل، مشورت مكن؛ زيرا تو را از هدفت، باز مى دارد. هرگز با حريص، مشورت مكن؛ زيرا بدى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;احتمال دارد اين كلمه، «شَرَها» يا: «الشَرَه» ـ بدون تشديد ـ باشد كه به معناى آزمندى و طمع و سيرى ناپذيرى است. حديث بعد، اين احتمال را تقويت مى كند. كلمه «شرّها» در اين عبارت، معناى قانع كننده اى ندارد. ملعوم نيست ضمير«ها» مرجعش چيست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن را در نظرت، نيكو مى نمايانَد، و بدان كه ترس و بخل و حرص، خصلت هايى هستند كه بدگمانى [به خدا]، آنها را فراهم مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في عَهدِهِ إلى مالِكٍ الأَشتَر ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا تُدخِلَنَّ في مَشوَرَتِكَ بَخيلاً يَعدِلُ بِكَ عَنِ الفَضلِ ويَعِدُكَ الفَقرَ، ولا جَبانا يُضعِفُكَ عَنِ الاُمورِ، ولا حَريصا يُزَيِّنُ لَكَ الشَّرَهَ بِالجَورِ، فَإِنَّ البُخلَ وَالجُبنَ وَالحِرصَ غَرائِزُ شَتّى يَجمَعُها سوءُ الظَّنِّ بِاللّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص129 وفيه «الجور» بدل «الجبن»، تنبيه الخواطر: ج1 ص63، دعائم الإسلام: ج1 ص355 نحوه وفيه «غريرة واحدة» بدل «غرائز شتّى»، عيون الحكم والمواعظ: ص525 ح9560 و 9561 و ح9563، بحار الأنوار: ج33 ص602 ح744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;134.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در فرمانش به مالك اشتر ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل را طرف مشورت خود قرار مده؛ زيرا تو را از داد و دِهِش، منصرف مى كند و از تنگ دستى مى ترسانَد؛ و نه ترسو را زيرا تو را از اقدام به كارها، سست مى گرداند؛ و نه حريص را؛ زيرا طمع ورزىِ ستمگرانه را در نظرت مى آرايد. بخل و ترس و حرص، خصلت هاى پراكنده اى هستند كه بدگمانى به خدا، آنها را گِرد هم مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ بِالمَوجودِ، سوءُ الظَّنِّ بِالمَعبودِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص329 ح1258، عيون الحكم والمواعظ: ص18 ح27.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;135.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل ورزيدن از آنچه دارى، بدگمانى به معبود است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَى الشَّكِّ وقِلَّةِ الثِّقَةِ بِاللّهِ، مَبنَى الحِرصِ وَالشُّحِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص316 ح6195.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;136.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شك و كم اعتمادى به خدا، زيربناى حرص و بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّحُّ المُطاعُ، سوءُ الظَّنِّ بِاللّهِ عَزَّ وجَلَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص84 ذيل الحديث 11، معاني الأخبار: ص314 ذيل الحديث 1، بحارالأنوار: ج70 ص6 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;137.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چيرگى بخل، [برخاسته از] بدگمانى به خداوند عز و جل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَنعُ الجودِ سوءُ الظَّنِّ بِالمَعبودِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص418، نثر الدرّ: ج1 ص355 وفيه «الموجود» بدل «الجود»، بحار الأنوار: ج78 ص207 ح68.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;138.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خوددارى از داد و دِهش، بدگمانى به معبود است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حَسبُ البَخيلِ مِن بُخلِهِ سوءُ الظَّنِّ بِرَبِّهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص234، بحار الأنوار: ج73 ص307 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;139.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در بخل بخيل، همين بس كه به پروردگار خويش، بدگمان است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-آثار-البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع : آثار البخل&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم : پيامدهاى بخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المضار-النفسية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1 : المَضارُّ النَّفسِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: زيان هاى روانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-فقر-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ فَقرُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ فقر روحى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَا يَسْئلْكُمْ أَمْوَالَكُمْ * إِن يَسْئلْكُمُوهَا فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُواْ وَ يُخْرِجْ أَضْغَانَكُمْ * هَاأَنتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنفِقُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنكُم مَّن يَبْخَلُ وَ مَن يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَن نَّفْسِهِ وَ اللَّهُ الْغَنِىُّ وَ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ وَ إِن تَتَوَلَّوْاْ يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُواْ أَمْثَالَكُم».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 36 ـ 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اموالتان را [در عوض] نمى خواهد. اگر اموال شما را بخواهد و به اصرار از شما طلب كند، بخل مى ورزيد و كينه هاى شما را بر ملا مى كند. شما، همان مردمى هستيد كه براى انفاق در راه خدا، فرا خوانده شده ايد. پس برخى از شما، بخل مى ورزند و هر كس بخل ورزد، تنها به زيان خود، بخل ورزيده است؛ و خدا بى نياز است و شما نيازمنديد، و اگر روى برتابيد، خداوند، جاى شما را به مردمى غير از شما خواهد داد كه مانند شما نخواهند بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كانَ الفَقرُ في قَلبِهِ، فَلا يُغنيهِ ما اُكثِرَ لَهُ فِي الدُّنيا، وإنَّما يَضُرُّ نَفسَهُ شُحُّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج2 ص154 ح1643، كنزالعمّال: ج3 ص206 ح6188 نقلاً عن النسائي وصحيح ابن حبّان وكلاهما عن أبي ذرّ، الدرّ المنثور: ج8 ص108 نقلاً عن ابن مردويه عن أبي زرعة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;140.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه فقر در دلش باشد، هر اندازه هم در دنيا بر [ثروت] او افزوده شود، بى نيازش نمى گردانَد و بخل او، تنها به خودش زيان مى رساند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ وَالشُّحَّ، فَإِنَّهُ جِلبابُ المَسكَنَةِ، وزِمامٌ يُقادُ بِهِ إلى كُلِّ دَناءَةٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص294 ح2658.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;141.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بخل بپرهيز؛ زيرا بخل، رَداى بينوايى، و مهارى است كه با آن، شخص به سوى هر گونه پستى اى كشانده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ جِلبابُ المَسكَنَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص23 ح4 عن جابر بن يزيد الجعفي عن الإمام الباقر عليه السلام، تحف العقول: ص90 و 97، بحار الأنوار: ج77 ص238؛ مطالب السؤول: ص56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;142.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، رَداى بينوايى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَحيحٌ غَنِيٌّ، أفقَرُ مِن فَقيرٍ سَخِيٍّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص57.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;143.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل توانگر، از تهى دستِ سخاوتمند، نيازمندتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّحُّ أضَرُّ عَلَى الإِنسانِ مِنَ الفَقرِ، لِأَنَّ الفَقيرَ إذا وَجَدَ اتَّسَعَ، وَالشَّحيحَ لا يَتَّسِعُ وإن وَجَدَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص335 ح844.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;144.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، براى آدمى زيانبارتر از فقر است؛ زيرا فقير هر گاه توانگر شود، در گشايش قرار مى گيرد؛ امّا بخيل، اگر چه توانگر شود، در گشايش قرار نمى گيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ فَقرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص37 ح106، عيون الحكم والمواعظ: ص19 ح58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;145.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، [نوعى] فقر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ أحَدُ الفَقرَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص17 ح1630، عيون الحكم والمواعظ: ص26 ح307 وفيه «الحرص» بدل «البخل».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;146.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، يكى از دو فقر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفَةُ الغِنى البُخلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص112 ح3969، عيون الحكم والمواعظ: ص181 ح3710.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;147.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آفت توانگرى، بخل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ مُتَعَجِّلُ الفَقرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص183 ح692.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;148.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، به فقر خود، شتاب مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيحَ البَخيلِ المُتَعَجِّلِ الفَقرَ الَّذي مِنهُ هَرَبَ، وَالتّارِكِ الغِنَى الَّذي إيّاهُ طَلَبَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص230 ح10098، عيون الحكم والمواعظ: ص504 ح9237.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;149.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيچاره بخيل! به استقبال فقرى مى رود كه از آن مى گريزد، و توانگرى اى را وا مى گذارد كه آن را مى طلبد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَجِبتُ لِلبَخيلِ! يَستَعجِلُ الفَقرَ الَّذي مِنهُ هَرَبَ، ويَفوتُهُ الغِنَى الَّذي إيّاهُ طَلَبَ، فَيَعيشُ فِي الدُّنيا عَيشَ الفُقَراءِ، ويُحاسَبَ فِي الآخِرَةِ حِسابَ الأَغنِياءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 126، خصائص الأئمّة: ص100، مشكاة الأنوار: ص408 ح1364، نزهة الناظر: ص84 ح164، جامع الأخبار: ص360 ح1003، تنبيه الخواطر: ج1 ص62، بحار الأنوار: ج72 ص199 ح28.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;150.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در شگفتم از بخيل! فقرى را كه از آن گريزان است، به سوى خود مى كشانَد، و توانگرى اى را كه در پىِ آن است، از دست مى دهد. پس در دنيا، چونان تهى دستان زندگى مى كند، و در آخرت، به سانِ توانگران، از او حسابرسى مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ مُستَعجِلُ الفَقرَ؛ يَعيشُ فِي الدُّنيا عَيشَ الفُقَراءِ، ويُحاسَبُ فِي العُقبى حِسابَ الأَغنِياءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مئة كلمة للجاحظ: ص47 ح98.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;151.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، به فقر خود، شتاب مى بخشد. در دنيا، چونان تهى دستان زندگى مى كند، و در آخرت، به سان توانگران، حسابرسى مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّحُّ فَقرٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج2 ص246.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;152.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، [نوعى] فقر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-ضيق-الصدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ ضيقُ الصَّدرِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ تنگ دلى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضاقَ صَدرُ مَن ضاقَت يَدُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المواعظ العدديّة: ص58.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;153.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان تنگ دست، تنگ دل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-قلة-الراحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ قِلَّةُ الرّاحَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ نداشتن آسايش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقَلُّ النّاسِ راحَةً البَخيلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص395 ح5840، الأمالي للصدوق: ص73 ح41 كلاهما عن يونس بن ظبيان عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، معاني الأخبار: ص195 ح1 عن أبي حمزة الثمالي عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، كنز الفوائد: ج1 ص300 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، مشكاة الأنوار: ص408 ح1361، روضة الواعظين: ص421، بحار الأنوار: ج73 ص300 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;154.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كم آسايش ترينِ مردم، شخص بخيل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام يَقولُ :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَقتَ الخَلائِقَ في قُدرَةٍ فَمِنهُم سَخِيٌّ ومِنهُم بَخيلٌ&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَأَمَّا السَّخِيُّ فَفي راحَةٍ وأمَّا البَخيلُ فَشُومٌ طَويلٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص177 ح6 عن الهيثم بن عبد اللّه الرّماني، المناقب لابن شهر آشوب: ج4 ص18 عن الإمام الحسن عليه السلام وفيه «فحزن» بدل «فشوم»، بحار الأنوار: ج49 ص111 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;155.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ به نقل از پدرانش عليهم السلام ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام مى فرمود :&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردمان را با قدرت خويش آفريدى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برخى بخشنده اند و برخى دگر، بخيل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا بخشنده، در آسايش است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بخيل، در رنج طولانى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَمسٌ هُنَّ كَما أقولُ : لَيسَت لِبَخيلٍ راحَةٌ، ولا لِحَسودٍ لَذَّةٌ، ولا لِلمَملوكِ وَفاءٌ، ولا لِكَذوبٍ مُروءَةٌ، ولا يَسودُ سَفيهٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص394 ح5838، الخصال: ص271 ح10، تحف العقول: ص450 عن الإمام الرضا عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج72 ص193 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;156.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج چيز چنان اند كه من مى گويم : بخيل را آسايش نيست؛ حسود را خوشى؛ شاهان را وفا؛ دروغگو را مردانگى؛ و نابخرد، هرگز سَروَرى نيابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-الوقاحة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ الوَقاحَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ پُررويى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّخِيُّ شُجاعُ القَلبِ، وَالبَخيلُ شُجاعُ الوَجهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص290 ح323.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;157.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سخاوتمند، پُردل است، و بخيل، پُررو.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-ذهاب-المروءة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ ذَهابُ المُروءَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ از بين رفتن مردانگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا مُرُوَّةَ لِبَخيلٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص346 ح10438، عيون الحكم والمواعظ: ص532 ح9679.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;158.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل را مردانگى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُرُوَّةُ أن لا تَطمَعَ فَتَذِلَّ، وتَسأَلَ فَتُقِلَّ، ولا تَبخَلَ فَتُشتَمَ، ولا تَجهَلَ فَتُخصَمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص293، بحار الأنوار: ج78 ص172 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;159.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردانگى، آن است كه طمع نَوَرزى تا خوار شوى، و خواهش نكنى تا ندار شوى، و بخل نَوَرزى تا دشنام بشنوى، و نادانى نكنى تا [در بحث] شكست بخورى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-تمني-الفقر-للناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ تَمَنِّي الفَقرِ لِلنّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ آرزو كردن فقر براى مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أحَقَّ النّاسِ بِأَن يَتَمَنّى لِلنّاسِ الغِنَى البُخَلاءُ، لِأَنَّ النّاسَ إذَا استَغنَوا كَفّوا عَن أموالِهِم، وإنَّ أحَقَّ النّاسِ بِأَن يَتَمَنّى لِلنّاسِ الصَّلاحَ أهلُ العُيوبِ، لِأَنَّ النّاسَ إذا صَلُحوا كَفّوا عَن تَتَبُّعِ عُيوبِهِم، وإنَّ أحَقَّ النّاسِ بِأَن يَتَمَنّى لِلنّاسِ الحِلمَ أهلُ السَّفَهِ الَّذينَ يَحتاجونَ أن يُعفى عَن سَفَهِهِم، فَأَصبَحَ أهلُ البُخلِ يَتَمَنَّونَ فَقرَ النّاسِ، وأصبَحَ أهلُ العُيوبِ يَتَمَنَّونَ مَعايِبَ النّاسِ، وأصبَحَ أهلُ السَّفَهِ يَتَمَنَّونَ سَفَهَ النّاسِ، وفِي الفَقرِ الحاجَةُ إلَى البَخيلِ، وفِي الفَسادِ طَلَبُ عَورَةِ أهلِ العُيوبِ، وفِي السَّفَهِ المُكافَأَةُ بِالذُّنوبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص401 ح5862، الخصال: ص152 ح188، الأمالي للطوسي: ص430 ح961، الأمالي للصدوق: ص471 ح629 كلّها عن عبد اللّه بن مسكان، بحار الأنوار: ج73 ص301 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;160.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سزاوارترين كسان به اين كه براى مردم، آرزوى توانگرى كنند، بخيلان اند؛ زيرا وقتى مردم، بى نياز شدند، از دارايى آنان، چشم بر مى دارند. سزاوارترين كسان به اين كه براى مردم، آرزوى صلاح كنند، عيبداران اند؛ زيرا وقتى مردم صالح شدند، از پيجويىِ عيب هاى آنان، خوددارى مى كنند. سزاوارترين كسان به اين كه براى مردم، آرزوى بردبارى كنند، نابخردان اند كه نياز دارند از نابخردى هاى آنان، گذشت شود؛ امّا [بر عكس اين، ] بخيلان، آرزومند فقر مردم هستند، عيبداران، آرزو دارند كه مردم، همه عيب داشته باشند، و نابخردان، آروزىِ نابخرد بودن مردم را دارند، در حالى كه فقير بودن، سبب نيازمندى [فقير] به بخيل مى شود، فاسد بودن، موجب عيبجويى در اهل عيب مى گردد، و نابخردى، باعث تلافى كردن با گناه مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المضار-الاجتماعية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2 : المَضارُّ الاِجتِماعِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: زيان هاى اجتماعى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-فساد-الفقراء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ فَسادُ الفُقَراءِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ فاسد شدن تهى دستان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا بَخِلَ الغَنِيُّ بِمَعروفِهِ، باعَ الفَقيرُ آخِرَتَهُ بِدُنياهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 372، غرر الحكم: ج4 ص518 ح6818، عيون الحكم والمواعظ: ص370 ح6241 وفيهما «بماله» بدل «بمعروفه»، بحار الأنوار: ج2 ص36 ح44؛ المناقب للخوارزمي: ص368 ح388 عن جابر بن عبد اللّه الأنصاري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;161.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه توانگر از نيكى كردن بخل ورزد، تهى دست [ناچار مى شود] آخرتش را به دنيايش بفروشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-ذم-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ ذَمُّ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ نكوهش مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ يَكسِبُ الذَّمَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص128 ح474، عيون الحكم والمواعظ: ص41 ح956.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;162.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، نكوهش مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباخِلُ فِي الدُّنيا مَذمومٌ، وفِي الآخِرَةِ مُعَذَّبٌ مَلومٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص36 ح1733.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;163.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، در دنيا نكوهيده است، و در آخرت، عذاب و ملامت مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ مَذمومٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص36 ح97، عيون الحكم والمواعظ: ص19 ح56.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;164.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، نكوهيده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّحُّ يَجلِبُ المَلامَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص83، بحارالأنوار: ج77 ص211 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;165.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، سرزنش به بار مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين عليه السلام للخوارزمي&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ : كانَ مَكتوبا عَلى سَيفِ الحُسَينِ عليه السلام : البَخيلُ مَذمومٌ، وَالحَريصُ مَحرومٌ، وَالحَسودُ مَغمومٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين عليه السلام للخوارزمي: ج2 ص172.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;166.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مقتل الحسين عليه السلام، خوارزمى مى گويند: بر شمشير حسين عليه السلام نوشته شده بود&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بخيل، نكوهيده است، آزمند، محروم است، و حسود، افسرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-سب-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ سَبُّ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ دشنام دادن مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالبُخلِ تَكثُرُ المَسَبَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص200 ح4195، عيون الحكم والمواعظ: ص187 ح3809.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;167.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل ورزيدن، مايه دشنامِ بسيار مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِحذَرُوا البُخلَ، فَإِنَّهُ لُؤمٌ ومَسَبَّةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص272 ح2583، عيون الحكم والمواعظ: ص104 ح2346.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;168.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بخل بپرهيزيد؛ زيرا بخل، پستى و مايه دشنام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّحُّ مَسَبَّةٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص38 ح110.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;169.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، مايه دشنام است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا مَسَبَّةَ كَالشُّحِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص352 ح10475.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;170.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ صفتى چون بخل، مايه دشنام نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّحُّ يَكسِبُ المَسَبَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عيون الحكم والمواعظ: ص62 ح1598.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;171.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، دشنام به بار مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَثرَةُ الشُّحِّ توجِبُ المَسَبَّةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص591 ح7102.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;172.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخلِ بسيار، موجب دشنام مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-بغض-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ بُغضُ الناسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ نفرت و دشمنى مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ مُبَغَّضٌ فِي السَّماواتِ، مُبَغَّضٌ فِي الأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص39 ح3 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;173.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، هم در آسمان ها و هم در زمين، سخت منفور است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ يوجِبُ البَغضاءَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص199 ح780، عيون الحكم والمواعظ: ص42 ح986 وفيه «تفتح» بدل «يوجب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;174.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، موجب نفرت و كينه مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِحذَرُوا الشُّحَّ، فَإِنَّهُ يَكسِبُ المَقتَ، ويَشينُ المَحاسِنَ، ويُشيعُ العُيوبَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص284 ح2626.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;175.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بخل بپرهيزيد؛ زيرا بخل، دشمنى مى آورد، و خوبى ها را زشت، و عيب ها و بدى ها را [در بخيل] فاش مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ وَالتَّحَلِّيَ بِالبُخلِ؛ فَإِنَّهُ يُزري&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الازدراء: الإحتقار والانتقاص، وهو افتعال من زريت (النهاية: ج2 ص302 «زرا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِكَ عِندَ القَريبِ، ويُمَقِّتُكَ إلَى النَّسيبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نسيبُهُ: أي قريبه (لسان العرب: ج1 ص756 «نسب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص292 ح2651، عيون الحكم والمواعظ: ص97 ح2236 وفيه «الغريب» بدل «القريب» و «القريب» بدل «النسيب».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;176.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زنهار از متّصف شدن به بخل؛ زيرا بخل، تو را نزد دوست، خوار و نزد خويشاوند، منفور مى سازد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جودُ الرَّجُلِ يُحَبِّبُهُ إلى أضدادِهِ، وبُخلُهُ يُبَغِّضُهُ إلى أولادِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص358 ح4729، عيون الحكم والمواعظ: ص222 ح4326.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;177.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشندگىِ مرد، او را نزد دشمنانش [نيز] محبوب مى سازد و بُخلش، او را نزد فرزندانش [نيز]، منفور مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-العار-بين-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ العارُ بَينَ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ ننگ و شرمسارى در ميان مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ عارٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 3، تحف العقول: ص202، مشكاة الأنوار: ص408 ح1364، روضة الواعظين: ص421، بحار الأنوار: ج73 ص307 ح36؛ دستور معالم الحكم: ص19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;178.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، ننگ است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ يَكسِبُ العارَ ويُدخِلُ النّارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص31 ح1706.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;179.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، ننگ [و شرمسارى] مى آورد و [بخيل را] به جهنّم، وارد مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-الذلة-بين-الناس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ الذِّلَّةُ بَينَ النّاسِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ خوارى در ميان مردم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ ذَليلٌ بَينَ أعِزَّتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص377 ح1441.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;180.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، در ميان عزيزانش [نيز] خوار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ يُذِلُّ مُصاحِبَهُ، ويُعِزُّ مُجانِبَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص370 ح1409.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;181.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، همنشين خود را خوار مى كند و كناره گير از خود را عزّت مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جودُ الفَقيرِ يُجِلُّهُ، وبُخلُ الغَنِيِّ يُذِلُّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج3 ص358 ح4728، عيون الحكم والمواعظ: ص221 ح4305.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;182.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخشندگىِ تهى دست، او را بزرگ مى گردانَد، و بخل ورزى توانگر، او را خوار مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ أبَدا ذَليلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص199 ح781، عيون الحكم والمواعظ: ص30 ح484.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;183.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، هميشه خوار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ بِمالِهِ ذَلَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص190 ح7921، عيون الحكم والمواعظ: ص424 ح7173.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;184.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه از بخشيدن مال خود بخل ورزد، خوار مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المالُ يُكرِمُ صاحِبَهُ ما بَذَلَهُ، ويُهينُهُ ما بَخِلَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص61 ح1838.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;185.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثروت، صاحب خود را اگر بخشش كند، ارجمند مى سازد، و اگر از بخشيدن آن بخل ورزد، خوار مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا راحَةَ لِحَسودٍ، ولا مَوَدَّةَ لِمَلولٍ، ولا مُرُوَّةَ لِكَذوبٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «للكذوب» والتصويب من بحار الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ولا شَرَفَ لِبَخيلٍ، ولا هِمَّةَ لِمَهينٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَهِينُ: من المهانة: الحقارة والصِّغر (النهاية: ج4 ص376 «مهن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص232 عن ابن عبّاس؛ بحار الأنوار: ج78 ص10 ح67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;186.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حسود را آسايش نيست، بيزار را دوستى، دروغگو را مردانگى، بخيل را بزرگى، و زبون را همّت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جادَ سادَ، ومَن بَخِلَ رَذُلَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّذْلُ: الدونُ الخسيس (الصحاح: ج4 ص1708 «رذل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نزهة الناظر: ص128 ح234، كشف الغمّة: ج2 ص242، بحار الأنوار: ج78 ص121 ح4؛ تاريخ دمشق: ج16 ص142، تهذيب الكمال: ج8 ص112 الرقم 1627 كلاهما عن خالد القسري من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;187.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه بخشندگى كند، سَرورى مى يابد، و هر كه بخل ورزد، پست شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-اللؤم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ اللُّؤمُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ فرومايگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَقَ اللّهُ اللُّؤمَ، فَحَفَّهُ بِالبُخلِ وَالمالِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج3 ص453 ح7410 نقلاً عن أبي نعيم وبز عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;188.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، فرومايگى را آفريد و آن را با بخل و ثروت، در ميان گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يُستَدَلُّ عَلَى اللَّئيمِ بِسوءِ الفِعلِ، وقُبحِ الخُلُقِ، وذَميمِ البُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص451 ح10967، عيون الحكم والمواعظ: ص555 ح10232.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;189.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كردارِ بد، اخلاق زشت و صفت نكوهيده بخل، از نشانه هاى انسان فرومايه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن جُمِعَ لَهُ مَعَ الحِرصِ عَلَى الدُّنيا البُخلُ بِها، فَقَدِ استَمسَكَ بِعَمودَيِ اللُّؤمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص442 ح9082، عيون الحكم والمواعظ: ص425 ح7200.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;190.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه حرص به دنيا و بخل نسبت به آن در وجودش جمع شود، در واقع، به دو ستون فرومايگى چنگ انداخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ح-ـ-تمزيق-العرض&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ تَمزيقُ العِرضِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ دريدن آبرو&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ يَسمَحُ مِن عِرضِهِ بِأَكثَرَ مِمّا أمسَكَ مِن عَرَضِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العَرَضُ: بالتحريك متاع الدنيا وحطامها (النهاية: ج3 ص214 «عرض»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ويُضَيِّعُ مِن دينِهِ أضعافَ ما حَفِظَ مِن نَشَبِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّشَبُ: المال والعقار (الصحاح: ج1 ص224 «نشب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص130 ح2084.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;191.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، بيش از آنچه از دارايى اش نگه مى دارد، از آبرويش مى بخشد و چند برابر مال و املاكى كه براى خود حفظ مى كند، از دينش از دست مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ يَسخو مِن عِرضِهِ بِمِقدارِ ما يَبخَلُ بِهِ مِن مالِهِ، وَالسَّخِيُّ يَبخَلُ مِن عِرضِهِ بِمِقدارِ ما يَسخو بِهِ مِن مالِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص279 ح208.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;192.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، به اندازه اى كه از دارايى اش بخل مى ورزد، از آبرويش مى بخشد، و سخاوتمند، به اندازه اى كه از دارايى خود مى بخشد، از آبروى خويش، نگه مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبخَلُ النّاسِ بِعَرَضِهِ أسخاهُم بِعِرضِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص436 ح3190، عيون الحكم والمواعظ: ص121 ح2764.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;193.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل ترينِ مردم در مال و دارايى اش، سخاوتمندترين آنهاست در [از دست دادن] آبروى خويش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أبخَلُ النّاسِ بِمالِهِ أجوَدُهُم بِعِرضِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص328 ح755، البخلاء: ص66 عن عبد اللّه بن المعتزّ من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;194.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل ترينِ مردم در دارايى اش، بخشنده ترينِ آنها در آبروى خويش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ يُزري بِصاحِبِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص116 ح426، عيون الحكم والمواعظ: ص33 ح589.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;195.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، صاحب خود را خوار [و بى مقدار] مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما أذَلَّ النَّفسَ كَالحِرصِ، ولا شانَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّيْنُ: خِلافُ الزَّين (المصباح المنير: ص330 «شانه»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العِرضَ كَالبُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص69 ح9550، عيون الحكم والمواعظ: ص481 ح8870.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;196.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ چيز مانند حرص، آدمى را خوار نمى سازد، و چيزى همانند بخل، آبرو را لكّه دار نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ يُمَزِّقُ العِرضَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;العدد القويّة: ص299 ح35، نزهة الناظر: ص206 ح448، أعلام الدين: ص308، بحار الأنوار: ج78 ص355 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;197.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل، آبرو را بر باد مى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ط-ـ-قطع-الرحم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ قَطعُ الرَّحِمِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ بُريدن پيوند خويشاوندى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالشُّحَّ وَالبُخلَ، فَإِنَّهُ دَعا مَن قَبلَكُم إلى أن يَقطَعوا أرحامَهُم فَقَطَعوها، ودَعاهُم إلى أن يَستَحِلّوا مَحارِمَهُم فَاستَحَلّوها، ودَعاهُم إلى أن يَسفِكوا دِماءَهُم فَسَفَكوها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص425 ح10833، صحيح ابن حبّان: ج11 ص580 ح5177 كلاهما عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج3 ص452 ح7404 نقلاً عن ابن جرير وكلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;198.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از تنگ نظرى و بخل بپرهيزيد؛ زيرا بخل و تنگ نظرى، پيشينيان شما را به بُريدن از خويشان، فرا خواند و آن را بُريدند، و آنان را به روا شمردن نارواها، فرا خواند و آنها را روا شمردند، و به ريختن خون يكديگر فرا خواند و خون يكديگر را ريختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَطمَعَنَّ ذُو الكِبرِ فِي الثَّناءِ الحَسَنِ، ولَا الخِبُّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخِبُّ: الخدّاع (المصباح المنير: ص162 «الخبُّ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في كَثرَةِ الصَّديقِ، ولَا السَّيِّئُ الأَدَبِ فِي الشَّرَفِ، ولَا البَخيلُ في صِلَةِ الرَّحِمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص434 ح20 عن يحيى بن عمران الحلبي، بحار الأنوار: ج73 ص304 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;199.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدم متكبّر، هرگز نبايد انتظارِ ستايش [به وسيله ديگران] را داشته باشد، و آدم فريبكار، انتظارِ داشتن دوستان بسيار را، و آدم بى ادب، انتظار بزرگ داشته شدن را، و آدم بخيل، انتظار به جا آوردن صِله رحِم [به وسيله بستگانش] را.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ي-ـ-عدم-الحبيب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ي ـ عَدَمُ الحَبيبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ى ـ نداشتن دوست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ لِبَخيلٍ حَبيبٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص78 ح7473، عيون الحكم والمواعظ: ص410 ح6956.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;200.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، هيچ دوستى ندارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَديقُ البَخيلِ مَن لَم يُجَرِّبهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص292 ح346.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;201.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى با بخيل دوست است كه او را نيازموده باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالبُخلَ؛ فَإِنَّ البَخيلَ يَمقُتُهُ الغَريبُ، ويَنفِرُ مِنهُ القَريبُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص326 ح2748، عيون الحكم والمواعظ: ص101 ح2304 وفيه «يلعنه» بدل «يمقته».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;202.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بخل، دورى كنيد؛ زيرا بخيل را بيگانه، دشمن مى دارد و آشنا، از او مى گريزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِابنِهِ الإِمامِ الحَسَنِ عليه السلام ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ ومُصادَقَةَ البَخيلِ، فَإِنَّهُ يَقعُدُ عَنكَ أحوَجَ ما تَكونُ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 38، نزهة الناظر: ص94 ح171 عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج74 ص199 ح35؛ الصواعق المحرقة: ص131 وفيه «يخذلك في» بدل «يقعد عنك»، تاريخ دمشق: ج42 ص562 عن عقبة بن أبي الصهباء، دستور معالم الحكم: ص65 و 75، كنز العمّال: ج16 ص267 ح44388.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;203.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ به فرزندش امام حسن عليه السلام ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از دوستى با بخيل بپرهيز؛ زيرا انسان بخيل، زمانى كه بيشترين نياز را به او دارى، از كمك به تو، باز مى ايستد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ وصُحبَةَ الفاجِرِ وَالكَذّابِ وَالأَحمَقِ وَالبَخيلِ وَالجَبانِ... وأمَّا البَخيلُ فَأَقرَبُ ما تَكونُ أبعَدُ ما يَكونُ إذَا احتَجتَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج9 ص180 ح25597 نقلاً عن وكيع عن نهار البحري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;204.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از همنشينى با منحرف&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «فاجر» ـ كه در متن عربى حديث آمده ـ، به معناى منحرف، گنهكار، زناكار و دروغگوست.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و دروغگو و احمق و بخيل و ترسو... بپرهيز. امّا بخيل؛ چون در نزديك ترين زمانت به او، يعنى وقتى به او نياز پيدا مى كنى، بيش از هر زمان از تو دورتر است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ ومُصاحَبَةَ البَخيلِ، فَإِنَّهُ يَخذُلُكَ في مالِهِ أحوَجَ ما تَكونُ إلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص377 ح7 و ص641 ح7 كلاهما عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، تحف العقول: ص279، الاختصاص: ص239 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج74 ص208 ح44؛ الصواعق المحرقة: ص131 عن الإمام عليّ عليه السلام، تاريخ دمشق: ج41 ص409 عن أبي حمزة عن الإمام الباقر عنه عليهماالسلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;205.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از همنشينى با بخيل، دورى كن؛ زيرا زمانى كه بيشترين نياز را به او دارى، از كمك مالى به تو دريغ مى ورزد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا غُربَةَ كَالشُّحِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص357 ح10505.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;206.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ [بى كسى و] غربتى، همچون بخل نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَيسَ لِشَحيحٍ رَفيقٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص76 ح7465، عيون الحكم والمواعظ: ص409 ح6953.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;207.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى بخيل، هيچ رفيقى نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زِيادَةُ الشُّحِّ تَشينُ الفُتُوَّةَ، وتُفسِدُ الاُخُوَّةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص118 ح5508، عيون الحكم والمواعظ: ص277 ح5051.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;208.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل زياد، جوان مردى را لكّه دار كرده، برادرى را تباه مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المضار-الدينية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3 : المَضارُّ الدّينِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 3: زيان هاى دينى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-سلب-التوفيق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ سَلبُ التَّوفيقِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ سلب توفيق&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَمَّا مَن بَخِلَ وَ اسْتَغْنَى * وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى * وَ مَا يُغْنِى عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: 8 ـ 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و امّا آن كه بخل ورزيد و خود را بى نياز ديد و [پاداش] نيكوتر را به دروغ گرفت، به زودى، راهِ دشوارى را به او خواهيم نمود، و چون فرو افتد، مال او به كارش نمى آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في قَولِ اللّهِ عز و جل : «فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَ اتَّقَى * وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنَى» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِأَنَّ اللّهَ تَعالى يُعطي بِالواحِدَةِ عَشَرَةً إلى مِئَةِ ألفٍ فَما زادَ. «فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى» قالَ : لا يُريدُ شَيئا مِنَ الخَيرِ إلّا يَسَّرَهُ اللّهُ لَهُ. «وَ أَمَّا مَن بَخِلَ وَ اسْتَغْنَى» قالَ : بَخِلَ بِما آتاهُ اللّهُ عز و جل. «وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنَى» بِأَنَّ اللّهَ يُعطي بِالواحِدَةِ عَشَرَةً إلى مِئَةِ ألفٍ فَما زادَ. «فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى» قالَ : لا يُريدُ شَيئا مِنَ الشَّرِّ إلّا يَسَّرَهُ لَهُ. «وَ مَا يُغْنِى عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّى» قالَ : أما وَاللّهِ ما هُوَ تَرَدّى في بِئرٍ ولا مِن جَبَلٍ ولا مِن حائِطٍ، ولكِن تَرَدّى في نارِ جَهَنَّمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص46 ح5، تهذيب الأحكام: ج4 ص109 ح316 كلاهما عن سعد بن ظريف، المقنعة: ص266.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;209.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند عز و جل : «امّا آن كه عطا كرد و پروا داشت و [پاداش] نيكوتر را تصديق كرد» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى اين را كه خداوند عز و جلدر عوضِ يكى، ده برابر تا صد هزار برابر و بيشتر عطا مى كند، تصديق كرد. «به زودى، راه آسانى را پيشِ پاى او خواهيم گذاشت»؛ يعنى هر خيرى را كه بخواهد، خداوند، آن را برايش آسان [و فراهم] مى سازد. «و امّا كسى كه بخل ورزيد و خود را بى نياز ديد»؛ يعنى از آنچه خداوند عز و جل به او داده است، بخل ورزيد. «و [پاداش] نيكوتر را به دروغ گرفت»؛ يعنى اين را كه خداوند عز و جل در عوضِ يكى، ده برابر تا صد هزار برابر و بيشتر عطا مى كند [، به دروغ گرفت]. «به زودى، راهِ دشوارى را به او خواهيم نمود»؛ يعنى هر بدى اى را كه بخواهد، خداوند، آن را برايش آماده و فراهم مى سازد. «و چون فرو افتد، مال او به كارش نمى آيد»، به خدا سوگند كه مراد، فرو افتادن در چاهى يا از [فراز] كوهى يا از بالاى ديوارى نيست؛ بلكه فرو افتادن در آتش جهنّم است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب النزول عن ابن عبّاس&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً كانَت لَهُ نَخلَةٌ فَرعُها في دارِ رَجُلٍ فَقيرٍ ذي عِيالٍ، وكانَ الرَّجُلُ إذا جاءَ ودَخَلَ الدّارَ فَصَعِدَ النَّخلَةَ لِيَأخُذَ مِنهَا التَّمرَ، فَرُبَّما سَقَطَتِ التَّمرَةُ فَيَأخُذُها صِبيانُ الفَقيرِ، فَيَنزِلُ الرَّجُلُ مِن نَخلَتِهِ حَتّى يَأخُذَ التَّمرَةَ مِن أيديهِم، فَإِن وَجَدَها في فَمِ أحَدِهِم أدخَلَ إصبَعَهُ حَتّى يُخرِجَ التَّمرَةَ مِن فيهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَشَكَا الرَّجُلُ ذلِكَ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، وأخبَرَهُ بِما يَلقى مِن صاحِبِ النَّخلَةِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : اِذهَب، ولَقِيَ [رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله] صاحِبَ النَّخلَةِ وقالَ : تُعطيني نَخلَتَكَ المائِلَةَ الَّتي فَرعُها في دارِ فُلانٍ، ولَكَ بِها نَخلَةٌ فِي الجَنَّةِ؟ فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ : لَقَد اُعطيتُ، وإنَّ لي نَخلاً كَثيرا وما فيها نَخلَةٌ أعجَبُ إلَيَّ ثَمَرَةً مِنها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ ذَهَبَ الرَّجُلُ، فَلَقِيَ رَجُلاً كانَ يَسمَعُ الكَلامَ مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، وفي بعض المصادر: «ثمّ ذهب الرجل فقال رجلٌ كان يسمع الكلام من رسول اللّه صلى الله عليه و آله» وهو الأنسب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ أتُعطيني ما أعطَيتَ الرَّجُلَ، نَخلَةً فِي الجَنَّةِ إن أنَا أخَذتُها؟ قالَ : نَعَم. فَذَهَبَ الرَّجُلُ فَلَقِيَ صاحِبَ النَّخلَةِ، فَساوَمَها مِنهُ، فَقالَ لَهُ : أشَعَرتَ أنَّ مُحَمَّدا أعطاني بِها نَخلَةً فِي الجَنَّةِ، فَقُلتُ : يُعجِبُني ثَمَرُها؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ الآخَرُ : أتُريدُ بَيعَها؟ قالَ : لا، إلّا أن اُعطى بِها مالاً أظُنُّهُ اُعطي. قالَ : فَما مُناكَ؟ قالَ : أربَعونَ نَخلَةً. قالَ لَهُ الرَّجُلُ : لَقَد جِئتَ بِعَظيمٍ، تَطلُبُ بِنَخلَتِكَ المائِلَةِ أربَعينَ نَخلَةً؟ ثُمَّ سَكَتَ عَنهُ، فَقالَ لَهُ : أنَا اُعطيكَ أربَعينَ نَخلَةً، فَقالَ لَهُ : أشهِد لي إن كُنتَ صادِقا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَمَرَّ ناسٌ فَدَعاهُم، فَأَشهَدَ لَهُ بِأَربَعينَ نَخلَةً، ثُمَّ ذَهَبَ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ، إنَّ النَّخلَةَ قَد صارَت في مِلكي، فَهِيَ لَكَ. فَذَهَبَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلى صاحِبِ الدّارِ، فَقالَ : إنَّ النَّخلَةَ لَكَ ولِعِيالِكَ، فَأَنزَلَ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى : «وَ الَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَ النَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى * وَ مَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنثَى * إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: 1 ـ 4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب النزول: ص477 ح852، تفسير ابن كثير: ج8 ص441 و 442، الدرّ المنثور: ج8 ص532 و533 نقلاً عن ابن أبي حاتم؛ مجمع البيان: ج10 ص759 ـ 760 كلّها نحوه، بحار الأنوار: ج22 ص60.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;210.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أسباب نزول القرآن ـ به نقل از ابن عبّاس ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى درخت خرمايى داشت كه شاخه آن در خانه مردى تهى دست و عيالوار بود. آن مرد، هر گاه مى آمد، وارد خانه آن تهى دست مى شد و بالاى درخت مى رفت تا خرماهايش را بچيند. گاه خرمايى بر زمين مى افتاد و كودكان مرد تهى دست، آن را بر مى داشتند. صاحب نخل، از درخت پايين مى آمد تا آن را از دست كودكان بگيرد؛ و اگر خرمايى را در دهان يكى از آنها مى ديد، انگشتش را داخل دهانش مى كرد و خرما را بيرون مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرد تهى دست، از اين كار آن مرد، به پيامبر صلى الله عليه و آله شكايت بُرد و رفتارى را كه صاحب نخل با آنها مى كرد، براى ايشان، بازگو كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «تو برو». پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، خود، صاحب درخت خرما را ديد و فرمود : «حاضرى آن درخت خرماى خميده ات را كه شاخه اش در خانه فلانى قرار دارد، به اِزاى نخلى در بهشت، به من بفروشى؟». آن مرد گفت: من درختان خرماى بسيارى دارم؛ امّا هيچ يك از آنها ميوه اى به خوبى آن ندارند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين را گفت و رفت. [پيامبر صلى الله عليه و آله] به مردى برخورد كرد كه سخنان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را مى شنيد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مأخذ چنين آمده؛ امّا در پاره اى منابع ديگر، آمده است: «مرد رفت. پس مردى كه سخنان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را شنيده بود، گفت... » كه اين، مناسب تر است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن مرد گفت : اى پيامبر خدا! اگر من، نخل او را بگيرم، حاضرى آنچه را به او مى دادى، يعنى نخل در بهشت را به من بدهى؟ فرمود: «آرى». آن مرد، نزد صاحب نخل رفت و خواهان خريد درخت خرماى او شد. صاحب نخل گفت: مگر تو فهميدى كه محمّد به جاى آن، نخلى در بهشت به من مى داد و من گفتم: ميوه آن را دوست مى دارم؟ مرد گفت: حاضرى آن را بفروشى؟ صاحب نخل گفت: نه؛ مگر اين كه به جاى آن، مالى را به من بدهى كه البته گمان نمى كنم بدهى. مرد گفت: چه مى خواهى؟ صاحب نخل گفت: چهل نخل. مرد گفت: توقّع بسيارى است! به جاى يك نخل خميده، چهل نخل طلب مى كنى؟ و سكوت كرد. [سپس] به آن مرد گفت: چهل نخل را به تو مى دهم. صاحب نخل گفت: گواه بياور، اگر راست مى گويى. چند نفر از آن جا مى گذشتند. مرد، آنان را صدا زد و آنها را گواه گرفت كه چهل درخت خرما به او بدهد. سپس نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفت و گفت : اى پيامبر خدا! آن درخت خرما، از آنِ من شد. اينك، مال تو باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، نزد صاحب آن خانه (يعنى همسايه صاحب نخل) رفت و فرمود: «نخل، از آنِ تو و عائله ات باشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين هنگام، خداوند ـ تبارك و تعالى ـ فرو فرستاد: «سوگند به شب، آن گاه كه پرده افكنَد! و سوگند به روز، آن گاه كه روشن شود! و سوگند به آن كه نَر و مادّه را آفريد، كه همانا تلاش شما، پراكنده است!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-الإنفاق-في-ما-يسخط-الله-عز-و-جل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ الإِنفاقُ في ما يُسخِطُ اللّهَ عز و جل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ خرج كردن در امورى كه خداوند را ناخشنود مى سازد&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ بِمَعونَةِ أخيهِ المُسلِمِ وَالقِيامِ لَهُ في حاجَتِهِ، ابتُلِيَ بِمَعونَةِ مَن يَأثَمُ عَلَيهِ ولا يُؤجَرُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص366 ح1 عن حسين بن أمين، ثواب الأعمال: ص298 ح2 عن الحسين بن أبان، المحاسن: ج1 ص184 ح299 عن الحسين بن أنس، تحف العقول: ص293 نحوه، بحار الأنوار: ج75 ص180 ح20 وراجع: الاختصاص: ص242.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;211.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه از كمك كردن به برادر مسلمانش و بر آوردن نياز او دريغ ورزد، گرفتار كمك به كسى مى شود كه براى آن كمك، گنهكار شود و مزدى هم نَبَرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم يَبخَل عَبدٌ ولا أمَةٌ بِنَفَقَةٍ فيما يُرضِي اللّهَ عَزَّ وجَلَّ، إلّا أنفَقَ أضعافَها فيما يُسخِطُ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص43 ح7 عن الحسين بن أيمن، تحف العقول: ص293، الاختصاص: ص242 عن إسماعيل بن جابر عن الإمام الصادق عليه السلام وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج75 ص172 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;212.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده اى از مرد و زن، از خرج كردن در آنچه خداوند عز و جل را خشنود مى گردانَد، بخل نورزيد، مگر آن كه چند برابر آن را در چيزى خرج كرد كه خداوند عز و جل را ناخشنود مى گردانَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-حبط-الأعمال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ حَبطُ الأَعمالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ بر باد رفتن اعمال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ذُكِرَ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله امرَأَةٌ صَوّامَةٌ قَوّامَةٌ مُصَلِّيَةٌ، امرَأَةُ صِدقٍ، غَيرَ أنَّها بَخيلَةٌ؛ قالَ : فَما خَيرُها إذا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزهد لابن المبارك: ص257 ح743، البخلاء: ص64 كلاهما عن صدقة بن يسار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;213.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفته شد: فلان زن، اهل روزه و شب زنده دارى و نماز است. زن خوبى است؛ امّا بخيل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پس، چه خوبى اى دارد؟!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-محق-الإيمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ مَحقُ الإِيمانِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ از بين بردن ايمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما يَمحَقُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المحقُ: النّقصُ والمحو والإبطال (النهاية: ج4 ص303 «محق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإِيمانَ شَيءٌ كَتَمحيقِ البُخلِ لَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج7 ص27 ح7554 نقلاً عن كتاب الأخلاق لأبي القاسم الكوفي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;214.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ چيزى مانند بخل، ايمان را از بين نمى برد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : ما مَحَقَ الإِسلامَ مَحقَ الشُّحِّ شَيءٌ، ثُمَّ قالَ : إنَّ لِهذَا الشُّحِّ دَبيبا كَدَبيبِ النَّملِ، وشُعَبا كَشُعَبِ الشَّرَكِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زاد هنا في المصدر: وفي نسخة اُخرى: «الشَّوك» بدل «الشرك». وَالشَّرَكُ: حبائل الصيد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص45 ح5 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص63 ح1716، مكارم الأخلاق: ج1 ص295 ح921، بحار الأنوار: ج73 ص307 ح34؛ مسند أبي يعلى: ج3 ص405 ح3475، المعجم الأوسط: ج3 ص175 ح2843 كلاهما عن أنس وفيهما صدره فقط، كنز العمّال: ج3 ص448 ح7386.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;215.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «هيچ چيز مانند بخل، اسلام را از بين نمى برد». سپس افزود : «اين بخل را حركتى همچون حركت مورچه و رشته هايى همانند رشته هاى دام صيّادى است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما رَأَيتُ شَيئا هُوَ أضَرُّ في دينِ المُسلِمِ مِنَ الشُّحِّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص198 ح171 عن زيد النرسي، بحار الأنوار: ج70 ص400 ح73.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;216.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من براى دين مسلمان، چيزى زيانبارتر از بخل نديده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ه-ـ-نفاق-القلب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ نِفاقُ القَلبِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ه ـ نفاق دل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئنْ ءَاتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا ءَاتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُواْ بِهِ وَتَوَلَّواْ وَّهُم مُّعْرِضُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 75 و 76.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از آنان، كسانى اند كه با خدا عهد كرده اند كه : «اگر [خداوند] از كَرَم خويش به ما عطا كند، قطعا صدقه خواهيم داد و از شايستگان خواهيم شد». پس چون از فضل خويش به آنان بخشيد، بدان بخل ورزيدند و به حال اِعراض، روى بر تافتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في قَولِهِ تَعالى : «وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ» إلى قَولِهِ : «أَخْلَفُواْ اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُواْ يَكْذِبُونَ» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هُوَ ثَعلَبَةُ بنُ حاطِبِ بنِ عَمرِو بنِ عَوفٍ، كانَ مُحتاجا فَعاهَدَ اللّهَ، فَلَمّا آتاهُ اللّهُ بَخِلَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص301 عن أبي الجارود، بحار الأنوار: ج22 ص96 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;217.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در باره اين سخن خداوند متعال : «و از آنان، كسانى اند كه با خدا عهد كرده اند» تا : «با خدا، خُلفِ وعده كردند، از آن رو كه دروغ مى گفتند» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مراد، ثَعلَبة بن حاطِب بن عمرو بن عوف است كه فردى نيازمند بود و با خدا، چنين عهدى كرد؛ ولى چون خداوند به او مال عطا فرمود، از دِهِش آن، بخل ورزيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ فِي الآيَةِ السّابِقَةِ أيضا ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ نَزَلَت في ثَعلَبَةَ بنِ حاطِبٍ وكانَ مِنَ الأَنصارِ، فَقالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله : اُدعُ اللّهَ أن يَرزُقَني مالاً، فَقالَ : يا ثَعلَبَةُ قَليلٌ تُؤَدّي شُكرَهُ خَيرٌ مِن كَثيرٍ لا تُطيقُهُ، أما لَكَ في رَسولِ اللّهِ اُسوَةٌ حَسَنَةٌ، وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ لَو أرَدتُ أن تَسيرَ الجِبالُ مَعي ذَهَبا وفِضَّةً لَسارَت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ أتاهُ بَعدَ ذلِكَ فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ، ادعُ اللّهَ أن يَرزُقَني مالاً، وَالَّذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ لَئِن رَزَقَنِيَ اللّهُ مالاً لَاُعطِيَنَّ كُلَّ ذي حَقٍّ حَقَّهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ صلى الله عليه و آله : اللّهُمَّ ارزُق ثَعلَبَةَ مالاً، قالَ : فَاتَّخَذَ غَنَما فَنَمَت كَما يَنمُو الدّودُ، فَضاقَت عَلَيهِ المَدينَةُ فَتَنَحّى عَنها فَنَزَلَ وادِيا مِن أودِيَتِها، ثُمَّ كَثُرَت نُمُوّا حَتّى تَباعَدَ عَنِ المَدينَةِ، فَاشتَغَلَ بِذلِكَ عَنِ الجُمُعَةِ وَالجَماعَةِ، وبَعَثَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلَيهِ المُصَدِّقَ لِيَأخُذَ الصَّدَقَةَ فَأَبى وبَخِلَ، وقالَ : ما هذِهِ إلّا اُختُ الجِزيَةِ. فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : يا وَيحَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَيحٌ: كلمة رحمة، وويل كلمة عذاب (الصحاح: ج1 ص417 «ويح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَعلَبَةَ، يا وَيحَ ثَعلَبَةَ، وأنزَلَ اللّهُ الآياتِ، عَن أبي اُمامَةَ الباهِلِيِّ ورُوِيَ ذلِكَ مَرفوعا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ : إنَّ ثَعلَبَةَ أتى مَجلِسا مِنَ الأَنصارِ فَأَشهَدَهُم، فَقالَ : لَئِن آتانِيَ اللّهُ مِن فَضلِهِ تَصَدَّقتُ مِنهُ وآتَيتُ كُلَّ ذي حَقٍّ حَقَّهُ، ووَصَلتُ مِنهُ القَرابَةَ، فَابتَلاهُ اللّهُ فَماتَ ابنُ عَمٍّ لَهُ فَوَرِثَهُ مالاً ولَم يَفِ بِما قالَ فَنَزَلَت عَنِ ابنِ عَبّاسٍ وسَعيدِ بنِ جُبَيرٍ وقَتادَةَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ : نَزَلَت في ثَعلَبَةَ بنِ حاطِبٍ ومُعَتِّبِ بنِ قُشَيرٍ وهُما مِن بَني عَمرِو بنِ عَوفٍ، قالا : لَئِن رَزَقَنَا اللّهُ مالاً لَنَصَّدَّقَنَّ، فَلَمّا رَزَقَهُمَا اللّهُ المالَ بَخِلا بِهِ، عَنِ الحَسَنِ ومُجاهِدٍ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ : نَزَلَت في رِجالٍ مِنَ المُنافِقينَ : نَبتَلِ بنِ الحارِثِ وجَدِّ بنِ قَيسٍ وثَعلَبَةَ بنِ حاطِبٍ ومُعَتِّبِ بنِ قُشَيرٍ، عَنِ الضَّحّاكِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقيلَ : نَزَلَت في حاطِبِ بنِ أبي بَلتَعَةَ، كانَ لَهُ مالٌ بِالشّامِ فَأَبطَأَ عَلَيهِ وجَهَدَ لِذلِكَ جَهدا شَديدا فَحَلَفَ لَئِن آتاهُ اللّهُ ذلِكَ المالَ لَيَصَّدَّقَنَّ، فَآتاهُ اللّهُ تَعالى ذلِكَ فَلَم يَفعَل، عَنِ الكَلبِيِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان: ج5 ص81، بحار الأنوار: ج22 ص40؛ تفسير الطبري: ج6 الجزء 10 ص189، تفسير ابن كثير: ج4 ص124 كلاهما نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;218.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مجمع البيان ـ در باره همين آيه ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفته شده كه اين آيه، در باره ثَعلَبة بن حاطِب، نازل شد. او مردى از انصار بود و به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت : دعا كن كه خداوند به من، ثروتى روزى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اى ثَعلَبه! مال اندكى كه شكرش را بگزارى، بهتر از مال بسيارى است كه شكر آن نتوانى. آيا در پيامبر خدا، براى تو سرمشق نيكويى نيست؟ سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر بخواهم كه كوه ها برايم طلا و نقره شوند، مى شوند!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثعلبه، دوباره نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : اى پيامبر خدا! دعا كن كه خداوند به من، ثروتى روزى كند. سوگند به آن كه تو را به حق بر انگيخت، اگر خداوند، ثروتى روزى ام كند، حقّ هر حقدارى را مى دهم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «بار خدايا! به ثَعلَبه، مالى روزى فرما».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثعلبه، گوسفندى چند خريد و آن گوسفندها، مانند كِرم، رشد كردند و افزون شدند، چندان كه ديگر مدينه، گنجايش آنها را نداشت. پس به بيرون مدينه رفت و در يكى از درّه هاى مدينه، استقرار يافت. گوسفندانش، همچنان افزايش يافتند تا اين كه از مدينه، باز هم دورتر شد و از شركت در نماز جمعه و جماعت، باز ماند. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، مأمور جمع آورى زكات را نزد او فرستاد تا زكاتش را بگيرد؛ امّا ثعلبه، زكاتش را نداد و بخل ورزيد و گفت: اين، چيزى شبيه همان جزيه است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «بيچاره، ثَعلَبه! بيچاره، ثَعلَبه!»، و خداوند، اين آيات را فرو فرستاد. اين قول از ابو اُمامه باهِلى، روايت شده است كه سند آن را به پيامبر صلى الله عليه و آله رسانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا به قولى، ثَعلَبه به ميان انجمنى از انصار آمد و آنان را گواه گرفته، گفت: اگر خداوند، از فضل خويش به من بدهد، از آن صدقه مى دهم و حقّ هر حقدارى را مى پردازم و به خويشاوندان، كمك مى نمايم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پس خداوند، او را آزمود. پسر عموى او در گذشت و ثعلبه، وارث اموال او گرديد؛ ليكن به آنچه گفت، وفا نكرد. پس اين آيات، فرود آمد. اين قول از ابن عبّاس و سعيد بن جُبَير و قَتاده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا به قولى، اين آيات در باره ثَعلَبة بن حاطِب و مُعَتِّب بن قُشَير ـ كه هر دو از بنى عمرو بن عوف بودند ـ، فرود آمد. آن دو گفتند: اگر خداوند به ما مالى روزى كند، صدقه (زكات) خواهيم داد؛ ولى چون خداوند، به آن دو، مال [و ثروت] روزى فرمود، بخل ورزيدند. اين قول، از حسن و مجاهد است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا به قولى، اين آيات در باره نَبتَل بن حارث و جدّ بن قيس و ثَعلَبة بن حاطِب و مُعَتِّب بن قُشَير ـ كه از منافقان بودند ـ، فرود آمد. اين قول، از ضحّاك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به قولى، در باره حاطِب بن ابى بَلتَعه نازل شد كه مال التجاره اى در شام داشت و رسيدن آن به درازا كشيد و حاطِب، براى آن، كوشش بسيار نمود و سوگند خورد كه اگر خداوند، آن مال را به او برگردانَد، صدقه (زكات) خواهد داد. خداوند متعال، آن مال التجاره را به او باز گرداند؛ ليكن حاطِب به سوگند خويش، عمل نكرد. اين قول، از كَلْبى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع : ص368 (البخل و الشحّ / الفصل الثالث : مبادئ البخل / الكفر والنفاق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك : ص369 (بخل و تنگ نظرى / فصل سوم : ريشه هاى بخل / كفر و نفاق).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;و-ـ-سخط-الله-عز-و-جل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ سَخَطُ اللّهِ عز و جل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ـ خشم خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُبغِضُهُمُ اللّهُ... يُبغِضُ الشَّيخَ الزّانِيَ وَالبَخيلَ المُتَكَبِّرَ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح ابن حبّان: ج8 ص138 ح3350 عن أبي ذرّ، إحياء العلوم: ج3 ص372 نحوه وفيه «المنان» بدل «المتكبر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;219.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، سه كس را دشمن مى دارد :... پيرمرد زِناكار و بخيل متكبّر و.…&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ يُبغِضُهُمُ اللّهُ تَعالى : البَخيلُ وَالمَنّانُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَنّانُ: الذي لا يُعطي شيئا إلّا مَنّه واعتدّ به على من أعطاه (النهاية: ج4 ص366 «منن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وَالفاجِرُ. أو قالَ : التّاجِرُ الحَلّافُ، وَالفَقيرُ المُختالُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هكذا في المصدر، ولعلّ الصّواب: «البخيلُ المنّان، والتّاجر الحلّاف، والفقير المختال».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء: ص44 عن أبي ذرّ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;220.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس اند كه خداوند متعال، از آنان نفرت دارد: بخيل و منّت گذار و فاجر (يا فرمود :) بازرگانِ سوگندخوار، و تهى دستِ گردن فراز.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در مأخذ، همين گونه آمده، ليكن شايد درست آن، چنين باشد: «بخيلِ منّت گذار، بازرگان سوگندخوار، و درويش گردن فراز&lt;/span&gt;».&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُلُقانِ يُبغِضُهُمَا اللّهُ عَزَّ وجَلَّ : سوءُ الخُلُقِ وَالبُخلُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص199 ح2989 عن عبد اللّه بن عمرو، كنز العمّال: ج3 ص453 ح7409.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;221.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو خوى اند كه خداوند عز و جل، آنها را دشمن مى دارد: بداخلاقى و بخل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما شَيءٌ أبغَضُ إلَى اللّهِ عَزَّ وجَلَّ مِنَ البُخلِ وسوءِ الخُلُقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكارم الأخلاق: ج1 ص51 ح19 عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج16 ص231.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;222.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ چيزى نزد خداوند عز و جل، منفورتر از بخل و بداخلاقى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خُلُقانِ يُحِبُّهُمَا اللّهُ، وخُلُقانِ يُبغِضُهُمَا اللّهُ، فَأَمَّا اللَّذانِ يُحِبُّهُمَا اللّهُ فَالسَّخاءُ وَالسَّماحَةُ، وأمَّا اللَّذانِ يُبغِضُهُمَا اللّهُ فَسوءُ الخُلُقِ وَالبُخلُ؛ وإذا أرادَ اللّهُ بِعَبدٍ خَيرا استَعمَلَهُ عَلى قَضاءِ حَوائِجِ النّاسِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج6 ص117 ح7659 و ج7 ص426 ح10839، إحياء العلوم: ج3 ص358 ـ 359 كلّها عن عبد اللّه بن عمرو، كنز العمّال: ج6 ص351 ح16014؛ تنبيه الخواطر: ج1 ص170 وليس فيه ذيله من «وإذا... ».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;223.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو خوى اند كه خداوند، آنها را دوست دارد، و دو خوى اند كه خداوند، آنها را دشمن مى دارد. امّا آن دو خويى كه خداوند، دوستشان دارد: بخشندگى و گذشت است؛ و آن دو خويى كه خداوند، آنها را دشمن مى دارد: بداخلاقى و بخل است. هر گاه خداوند، براى بنده اى خيرى را بخواهد، او را به رفع نيازهاى مردم مى گمارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ عَلَى المُحتاجِ بِما لَدَيهِ، كَثُرَ سَخَطُ اللّهِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص446 ح9109، عيون الحكم والمواعظ: ص465 ح8485.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;224.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس آنچه را دارد، از نيازمند دريغ دارد، ناخشنودى و خشم خدا بر او بسيار مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَا اجتُلِبَ سَخَطُ اللّهِ بِمِثلِ البُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص74 ح9575، عيون الحكم والمواعظ: ص476 ح8713.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;225.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ چيزى مانند بخل، ناخشنودى خدا را به بار نمى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ز-ـ-التباعد-عن-الله-عز-و-جل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ التَّباعُدُ عَنِ اللّهِ عز و جل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ز ـ دور شدن از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البُخلُ وعُبوسُ الوَجهِ يَكسِبانِ البَغاضَةَ، ويُباعِدانِ مِنَ اللّهِ ويُدخِلانِ النّارَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج7 ص27 ح7554 نقلاً عن أبي القاسم الكوفي في كتاب الأخلاق، الكافي: ج2 ص103 ح5 عن فضيل عن الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهماالسلام وليس فيه «يكسبان البغاضة».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;226.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل و ترش رويى، منفورى و دشمنى به بار مى آورند و باعث دورى از خداوند و وارد شدن به آتش [دوزخ] مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّخِيُّ قَريبٌ مِنَ اللّهِ، قَريبٌ مِنَ الجَنَّةِ، قَريبٌ مِنَ النّاسِ، بَعيدٌ مِنَ النّارِ، وَالبَخيلُ بَعيدٌ مِنَ اللّهِ، بَعيدٌ مِنَ الجَنَّةِ، بَعيدٌ مِنَ النّاسِ، قَريبٌ مِنَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص342 ح1961 عن أبي هريرة، المعجم الأوسط: ج3 ص27 ح2363 عن عائشة، شعب الإيمان: ج7 ص428 ح10848 عن جابر بن عبد اللّه، البخلاء: ص47 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج6 ص338 ح15928؛ عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج2 ص12 ح27، جامع الأخبار: ص308 ح845 كلاهما عن الحسن بن عليّ الوشاء عن الإمام الرضا عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص409 ح1366، تنبيه الخواطر: ج1 ص171، بحار الأنوار: ج71 ص355 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;227.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;انسان بخشنده، به خداوند و بهشت و مردم، نزديك است و از آتش [دوزخ]، دور است؛ و انسان بخيل، از خدا و بهشت و مردم، دور است و به آتش [دوزخ]، نزديك است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ح-ـ-الحرمان-من-محبة-الله-عز-و-جل-وولايته&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ الحِرمانُ مِن مَحَبَّةِ اللّهِ عز و جل ووِلايَتِهِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ح ـ محروميت از دوستى و ولايت خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا * الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُّهِينًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النساء: 36 و 37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند، كسى را كه متكبّر و فخرفروش است، دوست نمى دارد؛ همان كسانى كه بخل مى ورزند و مردم را به بخل، دعوت مى كنند و آنچه را خداوند از فضل خويش، بدانها ارزانى داشته است، پوشيده مى دارند؛ و براى كافران، عذابى خوار كننده، آماده كرده ايم».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذا لَم يَكُن للّهِِ في عَبدٍ حاجَةٌ ابتَلاهُ بِالبُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص44 ح2 عن الإمام الصادق عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص63 ح1717، وسائل الشيعة: ج15 ص256 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;228.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه بنده اى به كار خدا نيايد، خداوند، او را به بخل، مبتلا مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط عن أنس&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : وَيلٌ لِلأَغنِياءِ مِنَ الفُقَراءِ يَومَ القِيامَةِ، يَقولونَ : رَبَّنا ظَلَمونا حُقوقَنَا الَّتي فَرَضتَ لَنا عَلَيهِم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيَقولُ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ : وعِزَّتي وجَلالي لَاُدنِيَنَّكُم ولَاُباعِدَنَّهُم. ثُمَّ تَلا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : «وَ الَّذِينَ فِى أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَّعْلُومٌ * لِّلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعارج: 24 و 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص108 ح4813، المعجم الصغير: ج1 ص246، تفسير القرطبي: ج17 ص39، كنز العمّال: ج6 ص310 ح15822.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;229.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «واى به حال توانگران، از دست تهى دستان در روز قيامت! [تهى دستان] مى گويند: بار خدايا! اينان، حقوق ما را كه بر آنان واجب ساختى، پايمال كردند. خداوند عز و جل مى فرمايد: «به عزّت و جلالم سوگند كه شما را [به خود] نزديك، و آنان را دور مى گردانم!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، سپس اين آيات را خواند: «و كسانى كه در دارايى هاى آنان، حقّى معلوم براى نيازخواه و محروم است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَقولُ اللّهُ تَعالى :... أيُّما عَبدٍ خَلَقتُهُ فَهَدَيتُهُ إلَى الإِيمانِ، وحَسَّنتُ خُلُقَهُ، ولَم أبتَلِهِ بِالبُخلِ، فَإِنّي اُريدُ بِهِ خَيرا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص259 ح1، الأمالي للطوسي: ص24 ح29 كلاهما عن بريد بن معاوية العجلي عن الإمام الباقر عن آبائه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج73 ص307 ح33.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;230.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال مى فرمايد : «... هر بنده اى را كه او را آفريدم و به ايمان، هدايتش كردم و اخلاقش را نيكو ساختم و به بخل، مبتلايش نكردم، خيرِ او را خواسته ام».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ط-ـ-الهلاكة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ الهَلاكَةُ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ط ـ نابودى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ أَمَّا مَن بَخِلَ وَ اسْتَغْنَى * وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى * وَ مَا يُغْنِى عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الليل: 8 ـ 11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و امّا آن كه بخل ورزيد و خود را بى نياز ديد و [پاداش] نيكوتر را به دروغ گرفت، به زودى، راه دشوارى را به او خواهيم نمود، و چون هلاك شد، ديگر مال او به كارش نمى آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَخَسَفْنَا بِهِ وَ بِدَارِهِ الْأَرْضَ فَمَا كَانَ لَهُ مِن فِئَةٍ يَنصُرُونَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَ مَا كَانَ مِنَ الْمُنتَصِرِينَ * وَ أَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْاْ مَكَانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ يَقْدِرُ لَوْلَا أَن مَّنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا لَخَسَفَ بِنَا وَيْكَأَنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;القصص: 81 و 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آن گاه، او (قارون) را با خانه اش در زمين، فرو برديم و گروهى نداشت كه در برابر [عذابِ] خدا، او را يارى كنند و [و خود نيز] نتوانست از خود، دفاع كند. و همان كسانى كه ديروز، آرزو داشتند تا به جاى او باشند، صبح مى گفتند: «واى! مثل اين كه خداوند، روزى را براى هر كس از بندگانش كه بخواهد، گشاده يا تنگ مى گردانَد؛ و اگر خدا بر ما منّت ننهاده بود، ما را هم به زمين، فرو بُرده بود. واى! گويى كه كافران، رستگار نمى گردند»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا عَلِيُّ، ثَلاثٌ دَرَجاتٌ، وثَلاثٌ كَفّاراتٌ، وثَلاثٌ مُهلِكاتٌ، وثَلاثٌ مُنجِياتٌ... أمَّا المُهلِكاتُ : فَشُحٌّ مُطاعٌ، وهَوىً مُتَّبَعٌ، وإعجابُ المَرءِ بِنَفسِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص360 ح5762 عن حماد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، الخصال: ص85 ح12 عن أنس بن محمّد أبو مالك عن أبيه عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، المحاسن: ج1 ص63 ح4 عن سعد بن طريف عن الإمام الباقر عليه السلام وفيه «موبقات» بدل «مهلكات»، مكارم الأخلاق: ج2 ص325 ح2656 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحارالأنوار: ج70 ص6 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;231.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى على! سه چيز، درجه است، سه چيز، كفّاره است، سه چيز، نابود كننده است، و سه چيز، رهاننده... نابود كننده ها، عبارت اند از: فرمانبرى از بخل، پيروى از هوس، و خودپسندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ صَلاحَ أوَّلِ هذِهِ الاُمَّةِ بِالزُّهدِ وَاليَقينِ، وهَلاكَ آخِرِها بِالشُّحِّ وَالأَمَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص79 ح128، الأمالي للصدوق: ص297 ح333 كلاهما عن فاطمة بنت الحسين عن أبيها عليه السلام، بحار الأنوار: ج70 ص173 ح24؛ الزهد لابن حنبل: ص16 عن عبد اللّه بن عمرو وفيه «بالبخل» بدل «بالشحّ»، كنز العمّال: ج3 ص448 ح7383.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;232.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين امّت، در آغاز، با زهد و يقين، درست شده است و در پايان، با بخل و آرزو، تباه مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أوَّلُ صَلاحِ هذِهِ الاُمَّةِ بِاليَقينِ وَالزُّهدِ، وأوَّلُ فَسادِها بِالبُخلِ وَالأَمَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص427 ح10844، المعجم الأوسط: ج7 ص332 ح7650 كلاهما عن شعيب عن أبيه وفيه «هلاكها» بدل «أوّل فسادها»، الفردوس: ج1 ص35 ح63 عن ابن عمر وفيه «آخر فسادها» بدل «أوّل فسادها»، كنز العمّال: ج3 ص449 ح7388.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;233.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آغازِ درستى اين امّت، با يقين و زهد بود، و آغاز تباهى اش، با بخل و آرزوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَجا أوَّلُ هذِهِ الاُمَّةِ بِاليَقينِ وَالزُّهدِ، ويَهلِكُ آخِرُها بِالبُخلِ وَالأَمَلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القرطبي: ج10 ص3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;234.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوّلِ اين امّت، با يقين و زهد رَهيد و آخر آن، با بخل و آرزو، نابود مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صَلاحُ أوَّلِ هذِهِ الاُمَّةِ بِالزُّهدِ وَالتَّقوى، وهَلاكُ آخِرِها بِالبُخلِ وَالفُجورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص428 ح10845 عن عمرو بن شعيب عن أبيه عن جدّه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;235.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين امّت، در آغاز با زُهد و پرهيزگارى ساخته شد، و در پايان، بر اثر بخل و ناپرهيزگارى، نابود مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما بالُ مَن خالَفَكُم أشَدُّ بَصيرَةً في ضَلالَتِهِم، وأبذَلُ لِما في أيديهِم مِنكُم، ما ذاكَ إلّا أنَّكُم رَكَنتُم إلَى الدُّنيا فَرَضيتُم بِالضَّيمِ، وشَحِحتُم عَلَى الحُطامِ وفَرَطتُم فيما فيهِ عِزُّكُم وسَعادَتُكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص634 ح10 عن محمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج73 ص104 ح95.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;236.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چه شده است كه مخالفانِ شما در گم راهىِ خويش، بيناترند و در آنچه دارند، بخشنده تر از شما هستند؟ اين نيست، مگر از آن روى كه شما به دنيا تكيه كرديد و به بى عدالتى و ستم، رضايت داديد، و بر كالاى بى ارزش دنيا، آزمند شديد، و در آنچه سربلندى و خوش بختى شما در آن است، كوتاهى نموديد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المضار-الاقتصادية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4 : المَضارُّ الاِقتِصادِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 4: زيان هاى اقتصادى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-عدم-الانتفاع-من-المال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ عَدَمُ الانتِفاعِ مِنَ المالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ بهره مند نشدن از دارايى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَن يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَن نَّفْسِهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;محمّد: 38.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و هر كس بخل ورزد، در واقع، نسبت به خودش بخل ورزيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ خازِنٌ لِوَرَثَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج1 ص127 ح464، عيون الحكم والمواعظ: ص26 ح295.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;237.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، خزانه دارِ وارثان خويش است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البَخيلُ يَبخَلُ عَلى نَفسِهِ بِاليَسيرِ مِن دُنياهُ، ويَسمَحُ لِوُرّاثِهِ بِكُلِّها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص71 ح1884، عيون الحكم والمواعظ: ص56 ح1446.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;238.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخيل، [حتّى] اندكى از مال خود را از خويش، دريغ مى كند؛ ولى [به اجبار، ] همه آن را به وارثانش مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بَشِّر مالَ البَخيلِ بِحادِثٍ أو وارِثٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج19 ص251، المناقب للخوارزمي: ص375 ح395 عن أحمد بن أبي طاهر؛ عيون الحكم والمواعظ: ص195 ح3981.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;239.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به دارايى بخيل، نويد ده كه يا حادثه در انتظار اوست يا وارث.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن مَنَعَ المالَ مَن يَحمَدُهُ، وَرَّثَهُ مَن لا يَحمَدُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص366 ح8776، عيون الحكم والمواعظ: ص437 ح7570.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;240.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آن كه مال را از كسى كه او را سپاس مى گويد، دريغ دارد، آن را براى كسى به ميراث مى گذارد كه او را سپاس نگويد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَم يُوَفَّق مَن بَخِلَ عَلى نَفسِهِ بِخَيرِهِ، وخَلَّفَ مالَهُ لِغَيرِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص93 ح7535، عيون الحكم والمواعظ: ص414 ح7028.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;241.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه خير [و ثروت] خود را از خويشتن، دريغ ورزد و دارايى اش را براى ديگران بر جاى نهد، آدم موفّقى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ ابنَ آدَمَ إذا كانَ في آخِرِ يَومٍ مِن أيّامِ الدُّنيا وأوَّلِ يَومٍ مِن أيّامِ الآخِرَةِ مُثِّلَ لَهُ مالُهُ ووَلَدُهُ وعَمَلُهُ، فَيَلتَفِتُ إلى مالِهِ فَيَقولُ: وَاللّه إِنّي كُنتُ عَلَيكَ حَريصا شَحيحا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص231 ح1، الأمالي للطوسي: ص347 ح719، تفسير القمّي: ج1 ص369، تفسير العيّاشي: ج2 ص227 ح20 كلّها عن سويد بن غفلة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص137 ح370، بحار الأنوار: ج6 ص224 ح26.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;242.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آدمى زاده، آن گاه كه واپسين روز از روزهاى دنيا و نخستين روز از روزهاى آخرتش فرا رسد، دارايى و فرزندان و كردارش، در برابر چشم او مجسّم مى شوند و به دارايى خويش مى نگرد و مى گويد: به خدا سوگند كه من نسبت به تو حريص و بخيل بودم!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-قلة-البركة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ قِلَّةُ البَرَكَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ كم بركتى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا تَمنَعُوا المَوجودَ فَيَقِلَّ خَيرُكُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص336 ح14 عن أبي هريرة، بحار الأنوار: ج77 ص179 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;243.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از [دِهِش] آنچه داريد، دريغ مورزيد كه خير [و دارايى] شما، كم مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري عن أسماء&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ، ما لي مالٌ إلّا ما أدخَلَ عَلَيَّ الزُّبَيرُ، فَأَتَصَدَّقُ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ [صلى الله عليه و آله] : تَصَدَّقي ولا توعي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا توعي فيوعى عليك: أي لا تجمعي وتشحّي بالنفقة، فيشحّ عليك وتجازي بتضييق رزقك (النهاية: ج5 ص208 «وعا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيوعى عَلَيكِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص915 ح2450 و ص520 ح1366، كنز العمّال: ج6 ص342 ح15954.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;244.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخارى ـ به نقل از اَسماء ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم: اى پيامبر خدا! من مالى ندارم، مگر آنچه زبير برايم مى آورد. آيا صدقه بدهم؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «صدقه بده و مضايقه مكن كه [اگر چنين كنى، متقابلاً از جانب خدا] از تو مضايقه مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم عن عبّاد بن عبد اللّه بن الزبير عن أسماء بنت أبي بكر&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَّها جاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله فَقالَت : يا نَبِيَّ اللّهِ لَيسَ لي شَيءٌ إلّا ما أدخَلَ عَلَيَّ الزُّبَيرُ، فَهَل عَلَيَّ جُناحٌ أن أرضَخَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّضخُ: العطيّة (النهاية: ج2 ص228 «رضخ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِمّا يُدخِلَ عَلَيَّ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ : اِرضَخي مَا استَطَعتِ، ولا توعي فَيوعِيَ اللّهُ عَلَيكِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص714 ح89، سنن أبي داود: ج2 ص134 ح1699 وفيه «أعطي ولا توكي؛ فيوكي عليك» بدل «أرضخي... عليك»، صحيح البخاري: ج2 ص520 ح1367، سنن النسائي: ج5 ص74 وفيه «ولا توكي فيوكى» بدل «لا توعي فيوعي»، مسند ابن حنبل: ج10 ص281 ح27052، صحيح ابن حبّان: ج8 ص144 ح3357، السنن الكبرى: ج4 ص314 ح7814 و ج6 ص99 ح13327 والخمسة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج6 ص341 ح15948.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;245.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم ـ به نقل از عبّاد بن عبد اللّه بن زبير، در باره اَسماء دختر ابو بكر ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;او (اسماء) نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفت و گفت: اى پيامبر خدا! من چيزى ندارم، جز آنچه زبير برايم [به خانه] مى آورد. اگر از آنچه مى آورد، بخشش كنم، آيا بر من گناهى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «تا جايى كه مى توانى، بپاشان و نگه مدار، كه [اگر چنين كنى، ] خدا [نيز] از تو نگه مى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِأَسماءَ بِنتِ أبي بَكرٍ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِنفَحي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نَفَحَهُ: أعطاه (المصباح المنير: ص616 «نفح»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(أوِ انضَحي أو أنفِقي) ولا تُحصي فَيُحصِيَ اللّهُ عَلَيكِ، ولا توعي فيُوعِيَ اللّهُ عَلَيكِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج2 ص713 ح88، صحيح البخاري: ج2 ص915 ح2451 وليس «انفحي أو انضحي»، مسند ابن حنبل: ج10 ص269 ح27000 و 27001 و ص282 ح27059، صحيح ابن حبّان: ج8 ص5 ح3209، كنز العمّال: ج6 ص341 ح15950.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;246.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به اسماء دختر ابو بكر ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيفشان (/ بپاشان / انفاق نما)، و شمارش مكن، كه خدا بر تو شمارش مى كند، و نگه مدار، كه خدا از تو نگه مى دارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِنفَحي وَانضَحي، ولا توعي فَيُوعِيَ اللّهُ عَلَيكِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المجازات النبويّة: ص379 ح346.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ الشَّريفُ الرَّضِيُّ قدس سره في ذيل الخبر: وقَولُهُ عَلَيهِ الصَّلاةُ وَالسَّلامُ: «اِنفَحي وَانضَحي» اِستِعارَةٌ، وَالمُرادُ: أنفِقي مالَكِ في سَبيلِ اللّهِ، وَابذُليهِ في طاعَةِ اللّهِ، وأصيبي بِهِ مَواضِعَهُ بِإِسراعٍ وبِدارٍ، كَما تَنفَحُ الرّيحُ هُبوبَها، وتَنضَحُ السَّحابَةُ شُؤبوبَها [الشُّؤبوب: الدُّفعة من المطر]. وَالمُرادُ بِقَولِهِ عَلَيهِ الصَّلاةُ وَالسَّلامُ هاهُنا: «ولا توعي فَيوعِيَ اللّهُ عَلَيكِ» أي لا تُمسِكي فَيُمسِكَ اللّهُ عَلَيكِ؛ لِأَنَّ مَن أوعى شَيئا وحَفِظَهُ فَقَد أمسَكَهُ ومَنَعَهُ.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;247.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بيفشان و بپاشان و نگه مدار، كه خدا هم از تو نگه مى دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شريف رضى رحمه الله مى گويد: اين فرموده پيامبر ـ درود و سلام بر او باد ـ كه: «بيفشان و بپاشان»، استعاره است و مراد اين است كه: مال خود را در راه خدا، انفاق كن و در مسير طاعت خدا، بخشش نما و آن را بى درنگ و زود، در جايگاه هاى واقعى اش قرار بده، همچنان كه باد، دانه ها و بذرها را به هر سويى مى پراكَنَد، و ابر، قطرات خود را مى تراوانَد. مراد از «نگه مدار، كه خدا از تو نگه مى دارد» نيز اين است كه امساك مكن كه خداوند، از تو امساك مى نمايد؛ زيرا كسى كه چيزى را انبار كرده، نگهدارى كند، در واقع، آن را براى خود نگه داشته و از ديگران، باز داشته است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ج-ـ-تحويل-النعمة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ تَحويلُ النِّعمَةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ج ـ انتقال نعمت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ للّهِِ عِبادا اختَصَّهُم بِالنِّعَمِ لِمَنافِعِ العِبادِ، يُقِرُّهُم فيها ما بَذَلوها، فَإِذا مَنَعوها نَزَعَها مِنهُم فَحَوَّلَها إلى غَيرِهِم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج5 ص228 ح5162 و ج8 ص186 ح8350، تاريخ بغداد: ج9 ص459 الرقم 5089، حلية الأولياء: ج6 ص115 الرقم 356 و ج10 ص215 الرقم 556 كلّها عن عبد اللّه بن عمر، كنز العمّال: ج6 ص350 ح16008؛ نهج البلاغة: الحكمة 425، مشكاة الأنوار: ص546 ح1830 عن الإمام الصادق عليه السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج74 ص418 ح39.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;248.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى خداوند، بندگانى است كه نعمت ها را به سود بندگان، در اختيار آنان نهاده است و تا زمانى كه بخشش كنند، آن نعمت ها را در دستشان باقى مى گذارد، و هر گاه از [بخشش] آنها دريغ ورزند، نعمت ها را از آنها مى گيرد و به ديگران، منتقل مى سازد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;د-ـ-تلف-المال&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ تَلَفُ المالِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;د ـ تلف شدن مال&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن يَومٍ يُصبِحُ العِبادُ فيهِ إلّا مَلَكانِ يَنزِلانِ، فَيَقولُ أحَدُهُما : «اللّهُمَّ أعطِ مُنفِقا خَلَفا»، ويَقولُ الآخَرُ : «اللّهُمَّ أعطِ مُمسِكا تَلَفا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج2 ص523 ح1374، صحيح مسلم: ج2 ص700 ح57، السنن الكبرى للنسائي: ج5 ص375 ح9178، السنن الكبرى: ج4 ص314 ح7816 كلّها عن أبي هريرة، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص604 ح8679 عن أبي سعيد الخدري وفيه «صباح» بدل «يوم يصبح العباد فيه»، كنز العمّال: ج6 ص374 ح16121؛ تفسير القمّي: ج2 ص7 عن هشام بن سالم عنه صلى الله عليه و آله، عوالي اللآلي: ج1 ص366 ح63، بحار الأنوار: ج59 ص172 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;249.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ روزى نيست كه بندگان، آن را آغاز كنند، مگر اين كه دو فرشته فرود مى آيند و يكى از آنها مى گويد: «بار خدايا! به انفاق كننده، عوض عطا فرما» و ديگرى مى گويد: «بار خدايا! مالْ دريغ ورزنده را تلف گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا آبَت&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آبَتِ الشمس: رجَعَت من مَشرِقها فغربت (المصباح المنير: ص29 «آب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شَمسٌ قَطُّ إلّا بُعِثَ بِجَنبَتَيها مَلَكانِ يُنادِيانِ، يُسمِعانِ أهلَ الأَرضِ إلَا الثَّقَلَينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الثَّقلان: الجِنّ والإنس (النهاية: ج1 ص217 «ثقل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;: اللّهُمَّ أعطِ مُنفِقا خَلَفا، وأعطِ مُمسِكا مالاً تَلَفا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج8 ص168 ح21780، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص483 ح3662، صحيح ابن حبّان: ج8 ص121 ح3329، موارد الظمآن: ص613 ح2476، مسند الطيالسي: ص131 ح979، البخلاء: ص192 كلّها عن أبي الدرداء نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;250.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هرگز خورشيدى غروب نكرد، مگر آن كه دو فرشته، در دو سوى آن گماشته شدند تا با صدايى كه جز جن و اِنس، ديگر اهل زمين آن را مى شنوند، ندا مى دهند : «بار خدايا! به انفاق كننده، عوض عطا فرما و مالْ دريغ ورزنده را تلف گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مَلَكا بِبابٍ مِن أبوابِ السَّماءِ يَقولُ : «مَن يَقرِضُ اليَومَ يُجزَ غَدا»، ومَلَكا بِبابٍ آخَرَ يَقولُ : «اللّهُمَّ أعطِ مُنفِقا خَلَفا، وعَجِّل لِمُمسِكٍ تَلَفا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص173 ح8060 عن أبي هريرة، صحيح ابن حبّان: ج8 ص124 ح3323، المعجم الأوسط: ج8 ص380 ح8935، موارد الظمآن: ص208 ح815 وفيه «الجنّة» بدل «السماء» وكلّها عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج6 ص374 ح16119.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;251.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر درى از درهاى آسمان، فرشته اى مى گويد: «هر كه امروز قرض دهد، فردا پاداش مى گيرد»، و بر در ديگرى، فرشته اى ديگر مى گويد: «بار خدايا! به انفاق كننده، جاى گزين عطا فرما، و مالْ دريغ ورزنده را هر چه زودتر، تلف گردان».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المضار-الاخروية&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5 : المَضارُّ الاُخرَوِيَّةُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 5: زيان هاى اُخروى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أ-ـ-الحرمان-من-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أ ـ الحِرمانُ مِنَ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الف ـ محروميت از بهشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَدخُلُ الجَنَّةَ بَخيلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص20 ح13، شعب الإيمان: ج7 ص431 ح10862، البخلاء: ص50 كلّها عن أبي بكر، إحياء العلوم: ج3 ص372 و ص491.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;252.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بخيلى به بهشت، وارد نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشَّحيحُ لا يَدخُلُ الجَنَّةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الأوسط: ج4 ص234 ح4066، البخلاء: ص51 كلاهما عن ابن عمر، كنزالعمّال: ج3 ص448 ح7382.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;253.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ نظر، به بهشتْ وارد نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَن يَلِجَ الجَنَّةَ شَحيحٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج27 ص241 ح5802 عن عبد اللّه بن جراد، كنزالعمّال: ج6 ص578 ح16997.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;254.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ انسان تنگ نظرى به بهشت، وارد نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَدخُلُ الجَنَّةَ خِبٌّ ولا مَنّانٌ ولا بَخيلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص343 ح1963، مسند ابن حنبل: ج1 ص27 ح32، مسند أبي يعلى: ج1 ص81 ح90، تاريخ دمشق: ج14 ص265 ح3551، تهذيب الكمال: ج13 ص153 الرقم 2870 كلّها عن أبي بكر، كنز العمّال: ج16 ص76 ح43995.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;255.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فريبكار و منّت گذار و بخيل، به بهشت، وارد نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قَسَمٌ مِنَ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ، لا يَدخُلُ الجَنَّةَ بَخيلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج57 ص373 ح12021 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج3 ص448 ح7385.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;256.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سوگندِ خداوند عز و جل است كه : بخيل، به بهشتْ وارد نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقسَمَ اللّهُ تَعالى بِعِزَّتِهِ وعَظَمَتِهِ وجَلالِهِ، لا يُدخِلُ الجَنَّةَ بَخيلاً ولا شَحيحا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الخواطر: ج1 ص172؛ البخلاء: ص55 عن أبي شجرة نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;257.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند متعال، به عزّت و عظمت و جلالش سوگند ياد كرده است كه هيچ بخيل و آزمندى را به بهشت، وارد نخواهد كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير عن أنس&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : خَلَقَ اللّهُ جَنَّةَ عَدنٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَدَنْتُ البَلَدَ: توطّنته، جنّات عدن: أي جنّات إقامة (الصحاح: ج6 ص2162 «عدن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;... ثُمَّ قالَ لَها : اِنطِقي! قالَت : «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المؤمنون: 1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ اللّهُ : وعِزَّتي وجَلالي لا يُجاوِرُني فيكِ بَخيلٌ. ثُمَّ تَلا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : «وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 9، التغابن: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير: ج5 ص455 عن أنس، المعجم الكبير: ج12 ص114 ح12723، المعجم الأوسط: ج5 ص349 ح5518 كلاهما من دون إسنادٍ إليه صلى الله عليه و آله وليس فيهما ذيله من «ثمّ تلا... »، كنز العمّال: ج3 ص451 ح7400.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;258.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير ابن كثير ـ به نقل از اَ نَس ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «خداوند، بهشتِ ماندگارى را آفريد... سپس به او فرمود: سخن بگو!. بهشت گفت: «مؤمنان، رستگار شدند». خداوند فرمود: به عزّت و جلالم سوگند كه هيچ بخيلى در تو، همسايه من نخواهد شد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، سپس اين آيه را تلاوت كرد: «و هر كه از بخل، نفسش نگه داشته شود، آنان، رستگاران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ غَرَسَ جَنَّةَ عَدنٍ بِيَدِهِ وزَخرَفَها، وأمَرَ المَلائِكَةَ فَشَقَّت فيهَا الأَنهارَ، فَتَدَلَّت فيهَا الثِّمارُ، فَلَمّا نَظَرَ إلى زَهرَتِها وحُسنِها، قالَ : وعِزَّتي وجَلالي وَارتِفاعي فَوقَ عَرشي، ما جاوَرَني فيكِ بَخيلٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء: ص56 عن ابن عبّاس، تفسير ابن كثير: ج5 ص455 من دون إسناد إليه صلى الله عليه و آله نحوه، كنز العمّال: ج3 ص451 ح7400.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;259.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند ـ تبارك و تعالى ـ، بهشتِ ماندگارى را با دست خويش كاشت و آن را آراست و به فرشتگان دستور داد تا در آن، جويبارهايى را ايجاد كردند و ميوه هايش [از درختان] آويزان گشت. پس چون نيكويى و زيبايى آن را ديد، فرمود: «به عزّت و جلالم و مقام بلندم بر فراز عرشم سوگند كه هيچ بخيلى در اين [بهشت]، همسايه من نخواهد شد!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لَمّا خَلَقَ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ جَنَّةَ عَدنٍ خَلَقَ فيها ما لا عَينٌ رَأَت ولا خَطَرَ عَلى قَلبِ بَشَرٍ، ثُمَّ قالَ لَها : تَكَلَّمي، فَقالَت : «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ» أنَا حَرامٌ عَلى كُلِّ بَخيلٍ ومُراءٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ دمشق: ج52 ص151 ح10964 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج1 ص55 ح75؛ مستدرك الوسائل: ج7 ص32 ح7572 نقلاً عن لبّ اللباب نحوه، بحار الأنوار: ج72 ص305 نقلاً عن أسرار الصلاة وفيه ذيله.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;260.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چون خداوند عز و جل، بهشتِ ماندگارى را آفريد، در آن چيزهايى را خلق كرد كه هيچ چشمى نديده و بر دل هيچ بشرى خطور نكرده است. سپس به آن فرمود: «سخن بگو!». بهشت گفت: «مؤمنان، رستگار شدند». من بر هر بخيل و رياكارى، حرام هستم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثَةٌ لا يَجِدونَ ريحَ الجَنَّةِ وإنَّ ريحَها لَتوجَدُ مِن مَسيرَةِ خَمسِمِئَةِ عامٍ : العاقُّ لِوالِدَيهِ، ومُدمِنُ الخَمرِ، وَالبَخيلُ المَنّانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج16 ص54 ح43905 نقلاً عن ابن جرير، المستدرك على الصحيحين: ج4 ص163 ح7235، صحيح ابن حبّان: ج16 ص335 ح7340، السنن الكبرى: ج8 ص501 ح17342، المعجم الكبير: ج12 ص233 ح13180 كلّها عن عبد اللّه بن عمر وفيها «ثلاثة لا ينظر اللّه إليهم يوم القيامة: العاقّ لوالديه ومدمن الخمر والمنان بما أعطى».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;261.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه كس، بوى بهشت را ـ كه از فاصله پانصد سال راه به مشام مى رسد ـ استشمام نمى كنند : نافرمانِ از پدر و مادر، باده گُسار، و بخيلِ منّت گذار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ أميرَ المُؤمِنينَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ سَمِعَ رَجُلاً يَقولُ : إنَّ الشَّحيحَ أعذَرُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «أغدر»، وما أثبتناه من المصادر الاُخرى.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مِنَ الظّالِمِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ لَهُ : كَذَبتَ، إنَّ الظّالِمَ قَد يَتوبُ ويَستَغفِرُ ويَرُدُّ الظُّلامَةَ عَلى أهلِها، وَالشَّحيحَ إذا شَحَّ مَنَعَ الزَّكاةَ وَالصَّدَقَةَ، وصِلَةَ الرَّحِمِ، وقِرَى الضَّيفِ، وَالنَّفَقَةَ في سَبيلِ اللّهِ، وأبوابَ البِرِّ، وحَرامٌ عَلَى الجَنَّةِ أن يَدخُلَها شَحيحٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص44 ح1 عن مسعدة بن صدقة، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص63 ح1718 من دون إسناد إلى أحد من أهل البيت عليهم السلام، مستطرفات السرائر: ص125 ح10، قرب الإسناد: ص72 ح233 كلاهما عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحارالأنوار: ج73 ص302 ح13.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;262.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به نقل از پدرانش عليهم السلام : امير مؤمنان ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ، شنيد كه مردى مى گويد: تنگ نظر، معذورتر از كسى است كه حقّ ديگران را مى خورَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان فرمود: «اشتباه مى كنى. ظلم كننده حق خور، بسا كه توبه كرده، طلبِ آمرزش كند و حق را به صاحبش برگردانَد، در حالى كه تنگ نظر، هر گاه بخل ورزد، از دادن زكات و صدقه، خوددارى مى ورزد، به خويشاوندانش كمك نمى كند، از ميهمان، پذيرايى نمى كند، در راه خدا، انفاق نمى كند و از ديگر نيكى كردن ها، خوددارى مى ورزد. وارد شدن تنگ نظر به بهشت، ممنوع است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام يوصي أصحابَهُ، يَقولُ :... وَليَكُن نَظَرُكُم عِبَرا، وصَمتُكُم فِكرا، وقَولُكُم ذِكرا، وطَبيعَتُكُمُ السَّخاءَ، فَإِنَّهُ لا يَدخُلُ الجَنَّةَ بَخيلٌ، ولا يَدخُلُ النّارَ سَخِيٌّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص390، بحار الأنوار: ج1 ص141 ـ 142 ح30.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;263.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امير مؤمنان عليه السلام به يارانش سفارش مى كرد و مى فرمود : «... نگاهتان، بايد پندآموز باشد و سكوتتان، انديشيدن و سخنتان، ذكر [خدا]، و طبيعتتان، بخشندگى؛ زيرا هيچ بخيلى به بهشت، و هيچ بخشنده اى به جهنّم، وارد نمى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن كانَت لَهُ دارٌ فَاحتاجَ مُؤمِنٌ إلى سُكناها فَمَنَعَهُ إيّاها، قالَ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ : يا مَلائِكَتي أَبخِلَ عَبدي عَلى عَبدي بِسُكنَى الدّارِ الدُّنيا؟ وعِزَّتي وجَلالي لا يَسكُنُ جِناني أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص367 ح3، ثواب الأعمال: ص287 ح1، المحاسن: ج1 ص187 ح307 كلّها عن مفضّل بن عمر، عوالي اللآلي: ج1 ص344 ح120 عن الإمام الباقر عليه السلام، بحار الأنوار: ج75 ص179 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;264.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس خانه اى داشته باشد و مؤمنى به سكونت در آن، نياز داشته باشد و آن را از او دريغ دارد، خداوند عز و جل مى فرمايد: «اى فرشتگان من! آيا بنده ام از ساكن شدن بنده ام از براى دنيا، بخل ورزيد؟ به عزّت و جلالم سوگند كه او هرگز در بهشت هاى من، ساكن نخواهد شد!»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أيُّما مُؤمِنٍ حَبَسَ مُؤمِنا عَن مالِهِ وهُوَ مُحتاجٌ إلَيهِ، لَم يَذُق وَاللّهِ مِن طَعامِ الجَنَّةِ ولا يَشرَبُ مِنَ الرَّحيقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرَّحيق المختوم: الرَّحيق من أسماء الخمر، يريد خمر الجنّة، والمختوم المصون الذي لم يبتذل لأجل ختامه (النهاية: ج2 ص208 «رحق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَختومِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثواب الأعمال: ص286 ح2، المحاسن: ج1 ص186 ح304 كلاهما عن المفضّل، بحار الأنوار: ج75 ص314 ح31.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;265.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر مؤمنى مال خود را از مؤمنى كه به آن مال نياز دارد، مضايقه كند، به خدا سوگند كه از خوراك بهشت، نمى چشد و از باده سر به مُهر بهشتى نخواهد نوشيد!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع : ص336 ح67 و 68 و ص338 ح69.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك : ص337 ح67 و 68 و ص339 ح69.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;ب-ـ-دخول-النار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ دُخولُ النّارِ&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ب ـ در آمدن به آتش جهنّم&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ * يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِى نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لأَِنفُسِكُمْ فَذُوقُواْ مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوبة: 34 و 35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه زر و سيم را گنج مى كنند و آن را در راه خدا هزينه نمى كنند، ايشان را از عذابى دردناك، خبر ده. روزى كه آن گنجينه ها را در آتش جهنّم بگُدازند، پيشانى و پهلو و پشت آنان را با آنها داغ مى كنند و مى گويند: «اين است آنچه براى خود اندوختيد. پس آنچه را كه مى اندوختيد، بچشيد»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَلْقِيَا فِى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ * مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُّرِيبٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ق: 24 و 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«[به آن دو فرشته، خطاب مى شود:] هر كافر سرسختى را در جهنّم، فرو افكنيد؛ هر باز دارنده از خيرى را، هر متجاوزِ شكّاكى را».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَّهُم بَلْ هُوَ شَرٌّ لَّهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 180.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه به آنچه خدا از فضل خود به آنان عطا كرده، بخل مى ورزند، هرگز تصوّر نكنند كه آن بخل براى آنان خوب است؛ بلكه برايشان بد است. به زودى، آنچه كه بدان بخل ورزيده اند، روز قيامت، طوقِ گردنشان مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«كَلَّا إِنَّهَا لَظَى * نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى * تَدْعُواْ مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّى * وَ جَمَعَ فَأَوْعَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعارج: 15 ـ 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«نه چنين است. [آتش، ] زبانه مى كِشد. پوست سر و اندام را بركَنَنده است. هر كه را پشت كرده و روى برتافته و گِرد آورده و انباشته [و حسابش را نگه داشته]، فرا مى خوانَد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خُذُوهُ فَغُلُّوهُ * ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ * ثُمَّ فِى سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَاسْلُكُوهُ * إِنَّهُ كَانَ لَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ * وَ لَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ * فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ هَاهُنَا حَمِيمٌ * وَلَا طَعَامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحاقة: 30 ـ 36.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«او را بگيريد و در غُل بكشيد. آن گاه، ميان آتشش بياندازيد. سپس در زنجيرى كه درازىِ آن هفتاد گز است، به بند بكشيد؛ چرا كه او به خداى بزرگ، ايمان نياورد و به اِطعام مسكين، تشويق نمى كرد. پس امروز، او را در اين جا حمايتگرى نيست و خوراكى جز چركابه ندارد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إذَا ابتَغَيتُمُ المَعروفَ فَابتَغوهُ في حِسانِ الوُجوهِ، فَوَاللّهِ لا يَلِجَ النّارَ إلّا بَخيلٌ، ولا يَلِجُ الجَنَّةَ شَحيحٌ، إنَّ السَّخاءَ شَجَرَةٌ فِي الجَنَّةِ تُسَمَّى السَّخاءَ، وإنَّ الشُّحَّ شَجَرَةٌ فِي النّارِ تُسَمَّى الشُّحَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شعب الإيمان: ج7 ص435 ح10876 عن عبد اللّه بن جراد.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;266.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر جوياى نيكى هستيد، آن را نزد نكورويان بجوييد؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در تاج العروس آمده است: مراد از نكورويان، كسانى هستند كه در ميان مردم، وجهه و جايگاهى دارند. به عبارت ديگر، منظور افراد معتبر هستند.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;زيرا به خدا سوگند كه جز بخيل، كسى به آتش [دوزخ]، وارد نمى شود و هيچ تنگ نظرى به بهشت، وارد نمى شود. سخاوت، درختى است در بهشت كه به آن، «سخاوت» مى گويند؛ و تنگ نظرى، درختى است در جهنّم كه به آن، «شُح (تنگ نظرى)» مى گويند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سِتَّةٌ يَدخُلونَ النّارَ بِلا حِسابٍ : الاُمَراءُ بِالجَورِ، وَالعَرَبُ بِالعَصَبِيَّةِ، وَالدَّهاقينُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدّهقانُ: معرّب يطلق على رئيس القرية وعلى التاجر وعلى من له مال وعقار (المصباح المنير: ص201 «دهقن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالكِبرِ، وَالتُّجّارُ بِالكَذِبِ، وَالفُقَراءُ بِالحَسَدِ، وَالأَغنِياءُ بِالبُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج2 ص329 ح3491 عن أبي هريرة، كنز العمّال: ج16 ص87 ح44030.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;267.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش گروه اند كه بدون حسابرسى به آتش [دوزخ]، وارد مى شوند : فرمان روايان، به سبب ستمگرى؛ عرب، به سبب عصبيّت [قبيله اى]؛ دهقانان (اربابان و ملّاكين) به سبب تكبّر؛ بازرگانان، به سبب دروغگويى؛ تهى دستان، به سبب حسادت؛ و توانگران، به سبب بخل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ اللّهَ خَلَقَ الجَنَّةَ ثَوابا لِأَولِيائِهِ، فَحَفَّها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حفّوا حوله يحفّون حفّا، أي أطافوا به واستداروا، وحفّه بالشيء، يحفّه، كما يحفّ الهودج بالثياب (الصحاح: ج4 ص1345 «حفف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِالجودِ وَالكَرَمِ، وخَلَقَ النّارَ عِقابا لِأَعدائِهِ، فَحَفَّها بِاللُّؤمِ وَالبُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج15 ص259 ح18177 نقلاً عن كتاب الأخلاق لأبي القاسم الكوفي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;268.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند، بهشت را پاداشى براى دوستانش آفريد و آن را با بخشندگى و كَرَم، در ميان گرفت، و آتش را كيفرى براى دشمنانش آفريد و آن را با پستى و بخل، احاطه كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن ذي كَنزٍ لا يُؤَدّي حَقَّهُ، إلّا جيءَ بِهِ يَومَ القِيامَةِ يُكوى بِهِ جَبينُهُ وجَبهَتُهُ، وقيلَ لَهُ : هذا كَنزُكَ الَّذي بَخِلتَ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج4 ص181 نقلاً عن ابن مردويه عن جابر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;269.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ صاحب اندوخته اى نيست كه حقّ آن را نپردازد، مگر آن كه روز قيامت، او را مى آورند و با آنچه اندوخته است، پيشانى و صورتش را داغ مى كنند و به او گفته مى شود: «اين، همان اندوخته اى است كه از بخشيدن آن، بخل مى ورزيدى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن رَجُلٍ لَهُ مالٌ لا يُؤَدّي حَقَّ مالِهِ، إلّا جُعِلَ لَهُ طَوقا في عُنُقِهِ شُجاعٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشُّجاع: ضربٌ من الحيّات (الصحاح: ج3 ص1235 «شجع»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أقرَعُ وهُوَ يَفِرُّ مِنهُ وهُوَ يَتبَعُهُ، ثُمَّ قَرَأَ مِصداقَهُ مِن كِتابِ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ : «وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَّهُم بَلْ هُوَ شَرٌّ لَّهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» الآيَةَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آل عمران: 180.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج5 ص11، تفسير القرطبي: ج4 ص291 نحوه وكلاهما عن عبد اللّه بن مسعود، كنز العمّال: ج6 ص303 ح15798؛ مجمع البيان: ج2 ص896 نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;270.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائى ـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «هيچ مردى نيست كه مالى داشته باشد و حقّ مال خود را نپردازد، مگر اين كه آن مال به صورت مارى گرزه بر گردنش حلقه بزند و او از آن مار بگريزد و مار، دنبالش كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان، سپس در تأييد سخن خويش، اين آيه از كتاب خداوند عز و جل را قرائت كرد: «و كسانى كه به آنچه خدا از فضل خود به آنان عطا كرده، بخل مى ورزند، هرگز تصوّر نكنند كه آن بخل براى آنان خوب است؛ بلكه برايشان بد است. به زودى، آنچه كه بدان بخل مى ورزيده اند، روز قيامت، طوقِ گردنشان مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن ذي رَحِمٍ يَأتي رَحِمَهُ فَيَسأَ لُهُ فَضلاً أعطاهُ اللّهُ إيّاهُ فَيَبخَلُ عَلَيهِ، إلّا اُخرِجَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ مِن جَهَنَّمَ حَيَّةٌ يُقالُ لَها : شُجاعٌ يَتَلَمَّظُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يتلمّظ: أي يدير لسانه في فيه ويحرّكه (النهاية: ج4 ص271 «لمظ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَيُطَوَّقُ بِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الكبير: ج2 ص322 ح2343، المعجم الأوسط: ج5 ص372 ح5593 كلاهما عن جرير بن عبد اللّه، تفسير الطبري: ج3 الجزء 4 ص191، تفسير ابن كثير: ج2 ص152، تفسير القرطبي: ج4 ص291، كنز العمّال: ج3 ص370 ح6992؛ مجمع البيان: ج2 ص897.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;271.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ خويشاوندى نيست كه نزد خويشاوند خود برود و از نعمتى كه خدا به او داده است، چيزى بخواهد و او از وى، دريغ بدارد، مگر اين كه در روز قيامت، مارى به نام شُجاع (افعى)، از جهنّم بيرون آورده مى شود كه زبانش را دور دهانش مى چرخاند&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى چنان كه گويى آماده بلعيدن او مى شود.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و بر گردن او حلقه مى زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَأتي رَجُلٌ مَولاهُ يَسأَ لُهُ مِن فَضلٍ عِندَهُ فَيَمنَعُهُ إيّاهُ، إلّا دُعِيَ لَهُ يَومَ القِيامَةِ شُجاعٌ أقرَعُ، يَتَلَمَّظُ فَضلَهُ الَّذي مَنَعَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج5 ص82، مسند ابن حنبل: ج7 ص237 ح20052 و ص242 ح20067، السنن الكبرى: ج4 ص300 ح7764، المعجم الكبير: ج19 ص410 ح980، شعب الإيمان: ج3 ص225 ح3390 كلّها عن بهز بن حكيم عن أبيه عن جدّه، كنز العمّال: ج9 ص78 ح25050.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;272.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر گاه مردى نزد سَروَر خود برود و از نعمتى كه دارد، چيزى را تقاضا كند و او به وى ندهد، روز قيامت، مارى گرزه را برايش مى خوانند تا آن نعمتى را كه دريغ ورزيده است، ببلعد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَقودُ النّارِ يَومَ القِيامَةِ كُلُّ غَنِيٍّ بَخِلَ بِمالِهِ عَلَى الفُقَراءِ، وكُلُّ عالِمٍ باعَ الدّينَ بِالدُّنيا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص240 ح10126، عيون الحكم والمواعظ: ص503 ح9227.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;273.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيزم آتش جهنّم در روز قيامت، هر توانگرى است كه مال خود را از تهى دستان، دريغ ورزيده، و هر عالِمى كه دين [خود] را به دنيا فروخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما مِن عَبدٍ يَمنَعُ دِرهَما في حَقِّهِ إلّا أنفَقَ اثنَينِ في غَيرِ حَقِّهِ، وما رَجُلٌ يَمنَعُ حَقّا مِن مالِهِ إلّا طَوَّقَهُ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ بِهِ حَيَّةً مِن نارٍ يَومَ القِيامَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص504 ح7 و ص546 ح2، تهذيب الأحكام: ج4 ص102 ح290 و ص112 ح328، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص11 ح1588 كلّها عن عبيد بن زرارة، المقنعة: ص268 عن ابن مسكان، وسائل الشيعة: ج6 ص25 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;274.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هيچ بنده اى نيست كه حقّ درهمى را نپردازد، مگر اين كه دو درهم، به ناحق، هزينه كند؛ و هيچ مردى نيست كه حقّ مال خود را نپردازد، مگر اين كه در روز قيامت، خداوند عز و جل آن را به صورت مارى از آتش بر گردن او حلقه مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في ذَيلِ قَولِهِ تَعالى : «وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَّهُم بَلْ هُوَ شَرٌّ لَّهُمْ» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ ولَم يُنفِق مالَهُ في طاعَةِ اللّهِ، صارَ ذلِكَ يَومَ القِيامَةِ طَوقا مِن نارٍ في عُنُقِهِ، وهُوَ قَولُهُ : «سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج1 ص127 عن أبي بصير.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;275.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در باره آيه شريف : «و كسانى كه به آنچه خداوند از فضل خويش به آنان عطا كرده، بخل مى ورزند، هرگز تصوّر نكنند كه آن بخل، براى آنان خوب است؛ بلكه برايشان بد است» ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كس بخل بورزد و مال خويش را در راه طاعت خدا انفاق نكند، روز قيامت، آن مال، طوق آتشينى در گردن او مى شود؛ و اين است [معناى] سخن خداوند كه: «به زودى، آنچه بدان بخل ورزيده اند، روز قيامت، طوقِ گردنشان مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع : ص364 (البخل و الشحّ / الفصل الثالث : مبادئالبخل / الجهل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وص 336 ح67 و 68 و ص338 ح69.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك : ص365 (بخل و تنگ نظرى / فصل سوم / ريشه هاى بخل / نادانى).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و ص337 ح67 و 68 و ص339 ح69.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أنواع-الشرور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6 : أنواعُ الشُّرورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 6: انواع بدى ها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايّاكُم وَالشُّحَّ فَإِنَّما هَلَكَ مَن كانَ قَبلَكُم بِالشُّحِّ : أمَرَهُم بِالبُخلِ فَبَخِلوا، وأمَرَهُم بِالقَطيعَةِ فَقَطَعوا، وأمَرَهُم بِالفُجورِ فَفَجَروا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج2 ص133 ح1698، مسند ابن حنبل: ج2 ص622 ح6806 نحوه، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص56 ح26، السنن الكبرى: ج4 ص314 ح7818 كلّها عن عبد اللّه بن عمرو، كنزالعمّال: ج3 ص447 ح7377.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;276.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از تنگ نظرى بپرهيزيد؛ زيرا پيشينيان شما، در حقيقت، به سبب همين تنگ نظرى، نابود شدند: [تنگ نظرى] آنان را به بخل، وا داشت، و بخل ورزيدند؛ و آنان را به بُريدن از خويشاوندان، وا داشت، و پيوند را بُريدند؛ و آنان را به گناه (/ دروغ) وا داشت، و مرتكبِ آن شدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالشُّحَّ فَإِنَّما هَلَكَ مَن كانَ قَبلَكُم بِالشُّحِّ : أمَرَهُم بِالكَذِبِ فَكَذَبوا، وأمَرَهُم بِالظُّلمِ فَظَلَموا، وأمَرَهُم بِالقَطيعَةِ فَقَطَعوا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص176 ح234 عن عبد اللّه بن عمرو، بحارالأنوار: ج73 ص303 ح15؛ البخلاء: ص26 عن عبد اللّه بن عمر.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;277.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از تنگ نظرى بپرهيزيد؛ زيرا پيشينيان شما، در حقيقت، به سبب همين تنگ نظرى، نابود شدند: آنان را به دروغ گفتن، وا داشت، و دروغ گفتند؛ به ظلم و حق كُشى وا داشت، و آنها ظلم و حق كُشى كردند؛ و به بُريدن از خويشان، وا داشت، و آنان بُريدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِتَّقُوا الشُّحَّ، فَإِنَّ الشُّحَّ أهلَكَ مَن كانَ قَبلَكُم، حَمَلَهُم عَلى أن سَفَكوا دِماءَهُم، وَاستَحَلّوا مَحارِمَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح مسلم: ج4 ص1996 ح56، مسند ابن حنبل: ج5 ص69 ح14468، السنن الكبرى: ج10 ص227 ح20450 كلّها عن جابر بن عبد اللّه، كنزالعمّال: ج3 ص505 ح7636؛ نثر الدرّ: ج1 ص255، تنبيه الخواطر: ج1 ص56 عن جابر بن عبد اللّه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;278.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از تنگ نظرى بترسيد؛ زيرا همين تنگ نظرى، پيشينيانِ شما را به نابودى كشاند: آنان را وا داشت كه خون يكديگر را بريزند و حرام ها را حلال بشمارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالشُّحَّ، فَإِنَّهُ دَعَا الَّذينَ مَن قَبلَكُم حَتّى سَفِكوا دِماءَهُم، ودَعاهُم حَتّى قَطَعوا أرحامَهُم، ودَعاهُم حَتَّى انتَهَكوا وَاستَحَلّوا مَحارِمَهُم.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص176 ح235 عن أبي هريرة، بحارالأنوار: ج73 ص303 ح16؛ مسند ابن حنبل: ج3 ص424 ح9574، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص57 ح28 كلاهما عن أبي هريرة نحوه، كنزالعمّال: ج16 ص53 ح43901.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;279.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از تنگ نظرى بپرهيزيد؛ زيرا همين تنگ نظرى، مردمانى را كه پيش از شما بودند، وا داشت تا خون يكديگر را بريزند، و وادارشان كرد تا از خويشاوندان خود ببُرند، و وادارشان كرد كه حرام ها را زير پا بگذارند و آنها را حلال بشمارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أنَا زَعيمٌ لِثَلاثَةٍ بِثَلاثَةٍ : لِلمُكِبِّ عَلَى الدُّنيا، وَالحَريصِ عَلَيها، وَالشَّحيحِ بِها، بِفَقرٍ لا غِنى بَعدَهُ، وشُغُلٍ لا فَراغَ مِنهُ، وهَمٍّ لا فَرَحَ مَعَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص223 ح281.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;280.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من براى سه كس، سه چيز را ضمانت مى كنم : براى پردازنده به دنيا، حريص بر آن و بخيل به آن [ضمانت مى كنم] فقرى را كه هرگز بى نيازى در پى ندارد، و گرفتارى اى را كه هرگز از آن، آسودگى نباشد، و اندوهى را كه هرگز با آن، شادمانى نباشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا بِرَّ مَعَ الشُّحِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مئة كلمة للجاحظ: ص31 ح15، المناقب للخوارزمي: ص375 ح395.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;281.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نيكى كردن، با تنگ نظرى، جمع نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن لَزِمَ الشُّحَّ عَدِمَ النَّصيحَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص228 ح8105.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;282.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه با تنگ نظرى همراه شود، دوست خيرخواه را از دست دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا مُرُوَّةَ مَعَ شُحٍّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص360 ح10521، عيون الحكم والمواعظ: ص531 ح9652.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;283.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با وجود تنگ نظرى، از جوان مردى خبرى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالشُّحَّ، فَإِنَّهُ أهلَكَ مَن كانَ قَبلَكُم، هُوَ الَّذي سَفَكَ دِماءَ الرِّجالِ، وهُوَ الَّذي قَطَعَ أرحامَها، فَاجتَنِبوهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص258 ح17.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;284.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از تنگ نظرى بپرهيزيد؛ زيرا پيشينيانِ شما را همين به نابودى كشانْد، و همين [تنگ نظرى] بود كه خون مردان را ريخت، و همين بود كه پيوندهاى خويشاوندى را بُريد. پس، از آن دورى كنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-موانع-البخل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس : موانع البخل&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم : عوامل باز دارنده از بخل&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإيمان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1 : الإِيمانُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: ايمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الَّذِينَ تَبَوَّءُو الدَّارَ وَ الْاءِيمَانَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لَا يَجِدُونَ فِى صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّا أُوتُواْ وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحشر: 9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و كسانى كه قبل از ايشان (مهاجران) در آن (مدينه) جاى گرفته و ايمان آورده اند، هر كس را كه به سوى آنان مهاجرت كرده، دوست دارند و نسبت به آنچه به ايشان داده شده است، در دل هايشان حسدى نمى يابند، و هر چند در خودشان احتياجى [مبرم] باشد، آنها را بر خودشان مقدّم مى دارند، و هر كس از خسّت نفس خود مصون بمانَد، ايشان رستگاران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مِمّا خَصَّ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ بِهِ المُؤمِنَ أن يُعَرِّفَهُ بِرَّ إخوانِهِ وإن قَلَّ، ولَيسَ البِرُّ بِالكَثرَةِ وذلِكَ أنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ يَقولُ في كِتابِهِ : «وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ» ثُمَّ قالَ : «وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»، ومَن عَرَّفَهُ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ بِذلِكَ أحَبَّهُ اللّهُ، ومَن أحَبَّهُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى وَفّاهُ أجرَهُ يَومَ القِيامَةِ بِغَيرِ حِسابٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص206 ح6، مصادقة الإخوان: ص172 ح2 كلاهما عن جميل بن درّاج، بحار الأنوار: ج74 ص299 ح35.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;285.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله چيزهايى كه خداوند عز و جل به مؤمن ارزانى داشته، اين است كه نيكى كردن به برادرانش را به او شناسانده است، اگر چه اندك باشد، و نيكى كردن، به كمّيتِ بسيار نيست؛ چرا كه خداوند عز و جل در كتاب خود مى فرمايد: «و آنها را بر خود مقدّم مى دارند، هر چند در خودشان احتياجى [مبرم] باشد». سپس مى فرمايد: «و هر كس از تنگ نظرىِ نفس خود مصون بمانَد، ايشان رستگاران اند»، و هر كس كه خداوند عز و جل به او اين نكته را بشناسانَد، خداوند او را دوست مى دارد و كسى كه خداوند ـ تبارك و تعالى ـ دوستش بدارد، مزد او را در روز قيامت، بدون حساب و كامل، عطا مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ مِن أخلاقِ المُؤمِنِ قُوَّةً في دينٍ... ولا يَغلِبُهُ الشُّحُّ عَن مَعروفٍ يُريدُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نوادر الاُصول: ج2 ص262 عن جندب بن عبد اللّه، كنزالعمّال: ج1 ص140 ح669.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;286.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از جمله خصلت هاى مؤمن، اين است كه در دين خود، قوى است... و بخل ورزيدن از احسانى كه اراده كرده تا آن را انجام دهد، بر او چيره نمى آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَجتَمِعُ الشُّحُّ وَالإِيمانُ في قَلبِ عَبدٍ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن النسائي: ج6 ص13، مسند ابن حنبل: ج3 ص66 ح7485، الأدب المفرد: ص92 ح281، التاريخ الكبير: ج4 ص307 الرقم 2928، البخلاء: ص45 كلّها عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج3 ص453 ح7411؛ الخصال: ص74 ح118 عن أبي هريرة، بحارالأنوار: ج73 ص302 ح10.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;287.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ نظرى و ايمان، هرگز در دل بنده با هم جمع نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَجتَمِعُ الشُّحُّ وَالإِيمانُ في جَوفِ رَجُلٍ مُسلِمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج3 ص445 ح9699، المصنّف لابن أبي شيبة: ج4 ص588 ح178 كلاهما عن أبي هريرة، كنزالعمّال: ج3 ص453 ح7414؛ مجمع البيان: ج9 ص393.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;288.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل و ايمان، در درون مرد مسلمان، با هم گِرد نمى آيند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَصلَتانِ لا تَجتَمِعانِ في مُؤمِنٍ : البُخلُ وسوءُ الخُلُقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4ص343ح1962، الأدب المفرد: ص93ح282، البخلاء: ص46 كلّها عن أبيسعيد الخدري، كنزالعمّال: ج3 ص447 ح7379؛ تاريخ اليعقوبي: ج2 ص97، الخصال: ص75 ح117 عن أبي سعيد الخدري، مشكاة الأنوار: ص407 ح1357 وفي الأخيرين «مسلم» بدل «مؤمن»، بحار الأنوار: ج73 ص297 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;289.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو خصلت، در مؤمن جمع نمى شوند: بخل و اخلاق بد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خَلَّتانِ لا تَجتَمِعانِ في مُؤمِنٍ : البُخلُ وسوءُ الظَّنِّ بِالرِّزقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أعلام الدين: ص294، نزهة الناظر: ص48 ح86 وليس فيه «بالرزق»، بحار الأنوار: ج77 ص172 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;290.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو خصوصيت، در مؤمن جمع نمى شوند: بخل و بدگمانى به روزى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُجمَعُ الإِيمانُ وَالبُخلُ في قَلبِ رَجُلٍ مُؤمِنٍ أبَدا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإصابة: ج3 ص100 الرقم 3307 عن عبد العزيز عن أبيه سعيد، كنز العمّال: ج3 ص453 ح7412 نقلاً عن الكامل في الضعفاء.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;291.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايمان و بخل، هرگز در دل مرد مؤمن، با هم جمع نمى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَنبَغي لِلمُؤمِنِ أن يَكونَ بَخيلاً ولا جَبانا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء: ص46 عن جابر عن الإمام الباقر عليه السلام، كنز العمّال: ج3 ص453 ح7415.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;292.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;براى مؤمن، شايسته نيست كه بخيل و ترسو باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أيقَنَ بِالخَلَفِ، جادَ بِالعَطِيَّةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند الشهاب: ج1 ص233 ح366 عن عبد اللّه بن الزبير عن الإمام عليّ عليه السلام، الفردوس: ج3 ص496 ح5538 عن أنس، تذكرة الخواصّ: ص133 عن الإمام عليّ عليه السلام، كنز العمّال: ج16 ص118 ح44124؛ كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص416 ح5904 عن زرارة عن الإمام الصادق عليه السلام، نهج البلاغة: الحكمة 138، خصائص الأئمّة: ص104 عن الإمام عليّ عليه السلام، الخصال: ص621 ح10 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، تحف العقول: ص403 عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج10 ص99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;293.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به عوض [الهى] يقين دارد، بخشش مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أيقَنَ بِالخَلَفِ، سَخَت نَفسُهُ بِالنَّفَقَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج4 ص43 ح3 عن سماعة عن أبي الحسن عليه السلام، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص62 ح1712، مكارم الأخلاق: ج1 ص291 ح898، الخصال: ص619 ح10 عن أبي بصير عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام بزيادة «جادو» قبل «سخت»، تحف العقول: ص109 بزيادة «أنفق و» قبل «سخت»، بحار الأنوار: ج10 ص98 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;294.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه به عوض [الهى] يقين دارد، سخاوتمندانه، انفاق مى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ما عَقَدَ إيمانَهُ مَن بَخِلَ بِإِحسانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص73 ح9570، عيون الحكم والمواعظ: ص481 ح8875.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;295.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه از احسان خويش دريغ ورزد، ايمانش را استوار نساخته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ المُؤمِنِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يَغلِبُهُ الهَوى، ولا يَقهَرُهُ الشُّحُّ، ولا يَطمَعُ فيما لَيسَ لَهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص162، الأمالي للصدوق: ص669 ح897 عن عبد الرحمن بن كثير الهاشمي عن الإمام الصادق عن أبيه عنه عليهم السلام، التمحيص: ص73 ح170، بحارالأنوار: ج78 ص27 ح92؛ مطالب السؤول: ص225 وفيه «ولا تملكه الشهوة» بدل «ولا يطمع فيما ليس له».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;296.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف مؤمن ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هوس، بر او چيره نمى آيد، و تنگ نظرى مقهورش نمى كند، و به آنچه مال او نيست، طمع نمى بندد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ المُطيعينَ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ويَنفونَ عَن أنفُسِهِمُ الشُّحَّ وَالبُخلَ، فَيُؤَدّونَ ما فُرِضَ عَلَيهِم مِنَ الزَّكاةِ ولا يَمنَعونَها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص554 ح328، بحار الأنوار: ج68 ص163 ح12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;297.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف فرمان بُرداران ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنگ نظرى و بُخل را از خود دور مى گردانند و زكاتى را كه بر آنان واجب گشته است، مى پردازند و از پرداخت آن، خوددارى نمى ورزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنّي لَأَستَحي مِن رَبّي أن أرَى الأَخَ مِن إخواني فَأَسأَلَ اللّهَ لَهُ الجَنَّةَ وأبخَلَ عَلَيهِ بِالدّينارِ وَالدِّرهَمِ، فَإِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ قيلَ لي : لَو كانَتِ الجَنَّةُ لَكَ لَكُنتَ بِها أبخَلَ وأبخَلَ وأبخَلَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصادقة الإخوان: ص169 ح1 عن الإمام الرضا عليه السلام، وسائل الشيعة: ج16 ص387 ح21835؛ سير أعلام النبلاء: ج4 ص394 الرقم 157، تهذيب الكمال: ج20 ص393 الرقم 4050، تاريخ دمشق: ج41 ص385 الرقم 4875 والثلاثة الأخيرة عن الإمام الرضا عن أبيه عن جدّه عنه عليهم السلام.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;298.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از پروردگارم شرم مى كنم كه برادرى از برادرانم را ببينيم و از خداوند، برايش بهشت را مسئلت كنم و آن گاه، در دينار و درهم، بر وى بخل بورزم؛ زيرا چون روز قيامت بر پا شود، به من مى گويند: «اگر بهشت، از آنِ تو بود، بى گمان، نسبت به آن بخيل تر و بخيل تر و بخيل تر بودى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لا يُؤمِنُ رَجُلٌ فيهِ الشُّحُّ وَالحَسَدُ وَالجُبنُ، ولا يَكونُ المُؤمِنُ جَبانا ولا شَحيحا ولا حَريصا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صفات الشيعة: ص116 ح59 عن الحارثي، الخصال: ص83 ح8 عن الحارثي عن الإمام الصادق عنه عليهماالسلام، مشكاة الأنوار: ص534 ح1788، روضة الواعظين: ص464، بحارالأنوار: ج73 ص161 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;299.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن نيست مردى كه در او تنگ نظرى و حسادت و كم دلى است. مؤمن، ترسو و تنگ نظر و حريص نخواهد بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ المُؤمِنَ لا يَكونُ سَجِيَّتُهُ الكَذِبَ وَالبُخلَ وَالفُجورَ، ورُبَّما ألَمَّ مِن ذلِكَ شَيئا لا يَدومُ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص442 ح6 عن ابن رئاب، الخصال: ص129 ح134 عن الحلبيّ وفيه «بشيء من هذا» بدل «من ذلك»، بحار الأنوار: ج6 ص20 ح11.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;300.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن، خصلتش دروغگويى و بخل و زناكارى نيست. گاهى ممكن است به چيزى از اينها دست يازد؛ امّا به آن ادامه نمى دهد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إن كانَ الخَلَفُ مِنَ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ حَقّا، فَالبُخلُ لِماذا؟!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص393 ح5836، التوحيد: ص376 ح21، الخصال: ص450 ح55، الأمالي للصدوق: ص56 ح12، مختصر بصائر الدرجات: ص138 كلّها عن أبان بن عثمان الأحمر، بحار الأنوار: ج73 ص300 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;301.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر عوض دادن خداوند عز و جل راست است، پس ديگر بخل ورزيدن، چرا؟!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الرضا عليه السلام ـ فِي الفِقهِ المَنسوبِ إلَيهِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكُم وَالبُخلَ، فَإِنَّهُ عاهَةٌ لا يَكونُ في حُرٍّ ولامُؤمِنٍ، إنَّهُ خِلافُ الإِيمانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فقه الرضا: ص338، بحار الأنوار: ج78 ص346 ح4 وراجع: دلائل الإمامة: ص71 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;302.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام رضا عليه السلام ـ در فقه منسوب به ايشان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بخل بپرهيزيد كه بخل، آفت [و بيمارى] است و در مرد آزاده و مؤمن، يافت نمى شود. بخل، با ايمان، ناسازگار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الإنفاق&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2 : الإِنفاقُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: انفاق كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَاتَّقُواْ اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ اسْمَعُواْ وَ أَطِيعُواْ وَ أَنفِقُواْ خَيْرًا لِّأَنفُسِكُمْ وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التغابن: 16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«پس تا مى توانيد، از خدا پروا بداريد و بشنويد و فرمان ببريد و مالى از خودتان را [در راه خدا] انفاق كنيد؛ و كسانى كه از خسّت نفس خويش مصون بمانند، آنان، رستگاران اند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثٌ مَن كُنَّ فيهِ فَقَد وُقِيَ الشُّحَّ : مَن أدَّى الزَّكاةَ، وقَرَى الضَّيفَ، وأعطى فِي النّائِبَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اُسد الغابة: ج2 ص121 الرقم 1360، كنزالعمّال: ج3 ص449 ح7393 نقلاً عن المعجم الكبير ومسند أبي يعلى وكلاهما عن خالد بن يزيد بن جارية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;303.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه خصلت است كه در هر كس وجود داشته باشد، از تنگ نظرى، مصون مانده است : كسى كه زكات بپردازد، ميهمان نوازى كند، و در هنگام سختى ها، بخشش نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثَلاثٌ مَن كُنَّ فيهِ فَقَد بَرِئَ مِنَ الشُّحِّ : مَن أدّى زَكاةَ مالِهِ طَيِّبَةً بِها نَفسُهُ، وقَرَى الضَّيفَ، وأعطى فِي النَّوائِبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المعجم الصغير: ج1 ص49، الفردوس: ج2 ص84 ح2456 كلاهما عن جابر، كنزالعمّال: ج3 ص452 ح7408.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;304.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه خصلت است كه در هر كس وجود داشته باشد، از تنگ نظرى، مبرّاست: كسى كه زكات مال خود را با رضايتِ خاطر بپردازد، ميهمان نوازى كند، و در سختى ها بخشش نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أدَّى الزَّكاةَ، وقَرَى الضَّيفَ، وأدَّى الأَمانَةَ، فَقَد وُقِيَ شُحَّ نَفسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تنبيه الغافلين: ص311 ح446.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;305.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه زكات بدهد، ميهمان نوازى كند و امانت را برگردانَد، از خسّت نفس خويش، مصون مانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ رَجُلاً أتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ بِأَبي أنتَ واُمّي، إنّي اُحسِنُ الوُضوءَ، واُقيمُ الصَّلاةَ واُؤتِي الزَّكاةَ في وَقتِها، وأقرِي الضَّيفَ طَيِّبَةً بِها نَفسي، مُحتَسِبٌ بِذلِكَ أرجو ما عِندَ اللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ : بَخٍ بَخٍ بَخٍ ما لِجَهَنَّمَ عَلَيكَ سَبيلٌ، إنَّ اللّهَ قَد بَرَّأَكَ مِنَ الشُّحِّ إن كُنتَ كَذلِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص75 ح241 عن مسعدة بن صدقة، بحارالأنوار: ج75 ص459 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;306.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به نقل از پدرانش عليهم السلام ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مردى نزد پيامبر عليه السلام آمد و گفت : اى پيامبر خدا، پدر و مادرم فدايت باد! من، نيكْ وضو مى سازم و به موقع، نماز مى خوانم و زكات مى دهم و با طيبِ خاطر از ميهمان، پذيرايى مى كنم، و اين كارها را به اميد پاداش خداوند، انجام مى دهم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ايشان فرمود: «بَه بَه! بَه بَه! جهنّم، به تو دسترسى ندارد، اگر به راستى چنين باشى. خداوند، تو را از تنگ نظرى، پاك گردانيده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن أدّى زَكاةَ مالِهِ، فَقَد وُقِيَ شُحَّ نَفسِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنزالعمّال: ج2 ص523 ح4656 نقلاً عن ابن المنذر؛ مجمع البيان: ج10 ص453 عن الإمام الصادق عليه السلام، عيون الحكم والمواعظ: ص447 ح7878.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;307.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كسى كه زكات مال خود را بپردازد، از خسّت نفسش، در امان مانده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عَلَيكَ بِالصَّدَقَةِ، تَنجُ مِن دَناءَةِ الشُّحِّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص298 ح6147، عيون الحكم والمواعظ: ص333 ح5683.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;308.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صدقه بده تا از پَستى تنگ نظرى، رهايى يابى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كرامة-النفس&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3 : كَرامَةُ النَّفسِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: بزرگوارى نفس&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّ السَّيِّدَ لا يَكونُ بَخيلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البخلاء: ص39، الأمثال لأبي الشيخ: ص130 ح89 كلاهما عن أنس، كنز العمّال: ج3 ص449 ح7392.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;309.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَرور (/ رئيس)، بخيل نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إيّاكَ وَالبُخلَ، فَإِنُّه عاهَةٌ لا تَكونُ في كَريمٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دلائل الإمامة: ص71 ح9.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;310.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از بخل بپرهيز؛ زيرا بخل، [بيمارى و] آفتى است كه در انسان بزرگوار، يافت نمى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ [رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله] لِبَني سَلِمَةَ : مَن سَيِّدُكُمُ اليَومَ يا بَني سَلِمَةَ؟ قالوا : الجَدُّ بنُ قَيسٍ، يا رَسولَ اللّهِ. قالَ : فَكَيفَ حالُهُ فيكُم؟ قالوا : مِن رَجُلٍ نُبَخِّلُهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ : وأيُّ داءٍ أدوَأُ مِنَ البُخلِ! لا سُؤدَدَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السّؤددُ: السيادة والشرف (تاج العروس: ج5 ص32 «سود»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لِبَخيلٍ، بَل سَيِّدُكُمُ الأَبيَضُ الجَعدُ عمرُو بنُ الجَموحِ. أو قالَ، قالَ : قَيسُ بنُ البَراءِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبي: ج2 ص97؛ البخلاء: ص39، الأمثال لأبي الشيخ: ص130 ح89 كلاهما عن أنس نحوه.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;311.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تاريخ اليعقوبى&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;[پيامبر خدا صلى الله عليه و آله] به بنى سَلَمه فرمود : «اى بنى سَلَمه! امروز سَرور شما، چه كسى است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : جدّ بن قيس، اى پيامبر خدا!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «جايگاه او در ميان شما، چگونه است؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتند : او را به بخل ورزيدن مى شناسيم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چه دردى بدتر از بخل؟! براى بخيل، سَرورى نباشد. سَرور شما، آن مرد سفيدپوستِ مجعّدمو، عمرو بن جَموح است» يا فرمود: «قيس بن بَراء است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع : ص332 (البخل والشحّ / الفصل الثاني / ذمّ البخيل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك : ص333 (بخل و تنگ نظرى / فصل دوم / نكوهش بخل).&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الاستعانة-بالله-عزوجل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4 : الاِستِعانَةُ بِاللّه عزّوجلِّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: يارى خواستن از خدا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ البُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2342 ح6009، سنن النسائي: ج8 ص256 كلاهما عن سعد بن أبي وقّاص، صحيح مسلم: ج4 ص2080 ح52، سنن أبي داود: ج4 ص31 ح3972 كلاهما عن أنس، سنن الترمذي: ج5 ص562 ح3567 عن مصعب بن سعد، كنز العمّال: ج2 ص200 ح3748.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;312.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از بخل، به تو پناه مى برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الهَمِّ وَالحَزَنِ، وَالعَجزِ وَالكَسَلِ، وَالبُخلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيح البخاري: ج5 ص2069 ح5109 و ص2340 ح6002، سنن الترمذي: ج5 ص520 ح3484، سنن النسائي: ج8 ص257، مسند ابن حنبل: ج4 ص440 ح13303، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص712 ح1944 نحوه وكلّها عن أنس، كنز العمّال: ج2 ص214 ح3821؛ الكافي: ج2 ص586 ح24 عن أبي يعفور، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج1 ص335 ح981 عن حفص بن البختري عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج86 ص187 ح49.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;313.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! از غم و اندوه و ناتوانى و تنبلى و بخل، به تو پناه مى برم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود عن عمر بن الخطّاب&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَتَعَوَّذُ مِن خَمسٍ : مِنَ الجُبنِ، وَالبُخلِ، وسوءِ العُمُرِ، وفِتنَةِ الصَّدرِ، وعَذابِ القَبرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبي داود: ج2 ص90 ح1539، سنن النسائي: ج8 ص256 عن ابن مسعود، سنن ابن ماجة: ج2 ص1263 ح3844 وليس فيه «من خمس»، مسند ابن حنبل: ج1 ص58 ح145، المستدرك على الصحيحين: ج1 ص712 ح1943، كنز العمّال: ج2 ص261 ح3971.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;314.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن أبى داوود ـ به نقل از عمر بن خطّاب ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر صلى الله عليه و آله، از پنج چيز به خدا پناه مى بُرد : از كم دلى، بخل، بدىِ عمر، وسوسه سينه، و عذاب قبر».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ فِي اليَومِ الثّاني وَالعِشرينَ مِن كُلِّ شَهرٍ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ وقِني شُحَّ نَفسي، وَاغفِر لي ولِوالِدَيَّ ولِمَن دَخَلَ بَيتي مُؤمِنا ولِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ يَومَ يَقومُ الحِسابُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص226 و 138، بحار الأنوار: ج97 ص271 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;315.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از دعاى ايشان در روز بيست و دوم هر ماه ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! مرا از [بخل و] خسّت نفسم، محفوظ بدار و در آن روز كه حسابرسى بر پا مى شود، مرا، پدر و مادرم را، و هر مؤمنى را كه به خانه من در آمده، و همه مردان و زنان مؤمن را بيامرز.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام ـ مِن دُعائِهِ فِي اليَومِ الثّامِنِ وَالعِشرينَ مِن شَهرِ رَمَضانَ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللّهُمَّ عافِني، وَاعفُ عَنّي، وسَدِّدني، وَاهدِني، وقِني شُحَّ نَفسي، وبارِك لي فِي ما رَزَقتَني، وأعِنّي عَلى ما كَلَّفتَني، وقِني عَذابَ النّارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال (الطبعة الحجريّة): ص232.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;316.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان در روز بيست و هشتم ماه رمضان ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بار خدايا! مرا عافيتْ عطا فرما، و از من در گذر، و مرا بر درستى بدار، و به راه راست، هدايتم كن، و از خسّت نفسم، مصون بدار، و به آنچه روزى ام كرده اى، بركت ده، و در انجام دادن تكاليفم، يارى ام كن، و از عذاب آتش [دوزخ]، نگاهم دار.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن الفضل بن أبي قرّة&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رَأَيتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَطوفُ مِن أوَّلِ اللَّيلِ إلَى الصَّباحِ، وهُوَ يَقولُ : «اللّهُمَّ قِني شُحَّ نَفسي» فَقُلتُ، جُعِلتُ فِداكَ، ما سَمِعتُكَ تَدعو بِغَيرِ هذَا الدُّعاءِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ : وأيُّ شَيءٍ أشَدُّ مِن شُحِّ النَّفسِ؟ إنَّ اللّهَ يَقولُ : «وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص372، بحارالأنوار: ج73 ص301 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;317.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ به نقل از فضل بن ابى قرّه ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام را ديدم كه از سرِ شب تا صبح، طواف مى كرد و مى گفت: «بار خدايا! مرا از خسّت نفسم، مصون بدار».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتم : فدايت شوم! نشنيدم كه جز اين، دعاى ديگرى كنى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از خسّت نفسْ بدتر چيست؟! خداوند مى فرمايد: «و كسانى كه از خسّت نفس خويش، مصون بمانند، آنان، رستگاران اند»».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-البخل-الممدوح&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس : البخل الممدوح&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم : بخل پسنديده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البخل-بالدين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1 : البُخلُ بِالدّينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: بخل نسبت به دين&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شِرارُ النّاسِ الزّارِعونَ وَالتُّجارُ إلّا مَن شَحَّ مِنهُم عَلى دينِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأحاديث للقمي (الغايات): ص221، دعائم الإسلام: ج2 ص17 ح16 نحوه، بحار الأنوار: ج103 ص103 ح54؛ الفردوس: ج2 ص12 ح2096 عن ابن عبّاس نحوه، كنز العمّال: ج11 ص443 ح32088.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;318.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بدترينِ مردمان، برزيگران و بازرگانان اند، مگر آن كس از ايشان كه بر دين خويش، بخيل باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مَن بَخِلَ بِدينِهِ جَلَّ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج5 ص190 ح7922.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;319.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر كه نسبت به دين خود بخيل باشد، بزرگى يابد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَنِ المُروءَةِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شُحُّ الرَّجُلِ عَلى دينِهِ، وإصلاحُهُ مالَهُ، وقِيامُهُ بِالحُقوقِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معاني الأخبار: ص257 ح2، بحارالأنوار: ج78 ص109 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;320.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام ـ هنگامى كه از ايشان، از جوان مردى پرسيدند ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بخل ورزى مرد بر دينش، آباد كردن دارايى اش، و گزاردن حقوقش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المُؤمِنُ أشَدُّ في دينِهِ مِنَ الجِبالِ الرّاسِيَةِ، وذلِكَ أنَّ الجَبَلَ قَد يُنحَتُ مِنهُ، وَالمُؤمِنُ لا يَقدِرُ أحَدٌ عَلى أن يَنحِتَ مِن دينِهِ شَيئا، وذلِكَ لِضَنِّهِ بِدينِهِ وشُحِّهِ عَلَيهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علل الشرائع: ج2 ص558، صفات الشيعة: ص106 ح42 كلاهما عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحارالأنوار: ج67 ص299 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;321.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مؤمن در دينش محكم تر از كوه هاى استوار است؛ چه، گاه از كوه تراشيده مى شود، امّا از دين مؤمن، هيچ كس نمى تواند چيزى بتراشد؛ زيرا او نسبت به دين خود، حريص و بخيل است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشح-بالنفس-عما-لا-يحل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2 : الشُّحُّ بِالنَّفسِ عَمّا لا يَحِلُّ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: بخل ورزيدن در نارواها براى خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في كِتابِهِ إلَى الأَشتَرِ النَّخَعِيِّ لَمّا وَلّاهُ مِصرَ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَاملِك هَواكَ، وشُحَّ بِنَفسِكَ عَمّا لا يَحِلُّ لَكَ، فَإِنَّ الشُّحَّ بِالنَّفسِ الإِنصافُ مِنها فيما أحَبَّت أو كَرِهَت.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 53، تحف العقول: ص126، بحارالأنوار: ج33 ص600 ح744.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;322.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در نامه اش به مالك اشتر نَخَعى، آن گاه كه او را بر حكومت مصر گماشت ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر خواهش نفْس، مسلّط باش و آنچه را بر تو روا نيست، از نفس خود، دريغ بدار؛ زيرا دريغ داشتن از نفس، وا داشتن آن به پيمودنِ راه انصاف است در آنچه كه فرد دوست مى دارد و يا ناخوش مى دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اِملِك هَواكَ وشُحَّ بِنَفسِكَ عَمّا لا يَحِلُّ لَكَ، فَإِنَّ الشُّحَّ بِالنَفسِ حَقيقَةُ الكَرَمِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج2 ص199 ح2366، عيون الحكم والمواعظ: ص84 ح2032.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;323.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بر خواهش نفْس، مسلّط باش و آنچه را بر تو روا نيست، از نفست دريغ بدار؛ زيرا دريغ داشتن از نفس، عين بخشندگى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الشح-بالعمر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3 : الشُّحُّ بِالعُمُرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: بخل و آزمندى به عمر&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا أبا ذَرٍّ كُن عَلى عُمُرِكَ أشَحَّ مِنكَ عَلى دِرهَمِكَ ودينارِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للطوسي: ص527 ح1162، مكارم الأخلاق: ج2 ص364 ح2661، أعلام الدين: ص190 كلّها عن أبيذرّ، بحار الأنوار: ج77 ص76 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;324.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى ابو ذر! بر عمر خود، تنگ نظرتر [و حريص تر] باش تا بر درهم و دينارت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البخل-بالأسرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4 : البُخلُ بِالأَسرارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: بخل به رازها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُن بِأَسرارِكَ بَخيلاً، ولا تُذِع سِرّا اُودِعتَهُ؛ فَإِنَّ الإِذاعَةَ خِيانَةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص610 ح7175، عيون الحكم والمواعظ: ص392 ح6643.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;325.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نسبت به رازهايت، بخيل باش و رازى را كه به تو سپرده شده است، فاش مكن؛ زيرا فاش كردن راز [ديگران]، خيانت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الضنة-بالأخلاء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5 : الضِّنَّةُ بِالأَخِلّاءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: بخل به دوستان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في صِفَةِ المُؤمِنِ ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ضَنينٌ بِخُلَّتِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الضنّة: البخل. والخلة بالضم الصداقة والمحبة التي تخللت القلب فصارت خلاله أي في باطنه كما في النهاية وفي المصباح: الخلة بالفتح الصداقة والضم لغة وبالفتح الفقر والحاجة. فالفقرة تحتمل وجوها: الأوّل: أنّه ضنين بخلته لترصّده مواقع الخلة وأهلها الذين هم إخوان الصدق في اللّه وهم قليلون. الثاني: أن يكون المراد أنّه إذا خال أحدا أي صادقه ضنّ أن يضيِّع خلته أو يهمل خليله فالمراد استحكام مودته. الثالث: أن يكون بفتح الخاء كما روي أي إذا عرضت له حاجة ضنّ بها أن يسأل أحدا فيها ويظهرها (بحار الأنوار: ج67 ص305).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، سَهلُ الخَليقَةِ، لَيِّنُ العَريكَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 333، أعلام الدين: ص130، بحار الأنوار: ج67 ص305 ح37.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;326.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف مؤمن ـ&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در دوستى خويش، بخيل است، نرم خوست، رام و سر به راه است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البخل-بصرف-المال-الحلال-في-الباطل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6 : البُخلُ بِصَرفِ المالِ الحَلالِ فِي الباطِلِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: بخل ورزيدن از خرج كردن مال حلال در راه نادرست&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُن جَوادا بِالحَقِّ، بَخيلاً بِالباطِلِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص602 ح7149، عيون الحكم والمواعظ: ص391 ح6618.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;327.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در [مصارف] حق، بخشنده باش، و در [مصارف] باطل، بخيل.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قيلَ لَهُ [أي لِلإِمامِ الباقِرِ عليه السلام] :... «فَما بالُ المُؤمِنِ قَد يَكونُ أشَحَّ شَيءٍ»؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عليه السلام : لِأَنَّهُ يَكسِبُ الرِّزقَ مِن حِلِّهِ، ومَطلَبُ الحَلالِ عَزيزٌ فَلا يُحِبُّ أن يُفارِقَهُ شَيئُهُ لِما يَعلَمُ مِن عِزِّ مَطلَبِهِ، وإن هُوَ سَخَت نَفسُهُ لَم يَضَعهُ إلّا في مَوضِعِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لايحضره الفقيه: ج3 ص560 ح4924، علل الشرائع: ص557، صفات الشيعة: ص105 ح42 كلّها عن مسعدة بن صدقة، بحار الأنوار: ج67 ص299 ح24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;328.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام&lt;/span&gt; :&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به ايشان (امام باقر عليه السلام) گفته شد:... چرا مؤمن، گاه بخيل ترين فرد است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «چون روزى را از راه حلالش به دست مى آورد، و به دست آوردن حلال، دشوار است. بنا بر اين، دوست ندارد كه داشته اش از او جدا شود، چون از دشوارى به دست آوردنش آگاه است، و اگر هم چيزى ببخشد، آن را جز در جايش نمى بخشد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi https://daneshname.hadithpajoohi.ir/index.php?title=%D8%A8_%D8%AD_%D8%B1_/_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1&diff=324 2025-02-25T13:39:30Z

<p>Khaleghitajabadi: صفحه‌ای تازه حاوی «رده:ب &lt;span id=&quot;البحر-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt; = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البحر (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; = == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريا&lt;/span&gt; == = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; = &lt;span id=&quot;بحر-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحر، در لغت&lt;/span&gt; == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بحر»، در اصل به معناى هر چيز فراخ، گسترده و پهناور است. دريا ني...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>[[رده:ب]]<br /> &lt;span id=&quot;البحر-نسخه-آزمایشی&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البحر (نسخه آزمایشی)&lt;/span&gt; =<br /> <br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;درآمد&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-در-لغت&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحر، در لغت&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بحر»، در اصل به معناى هر چيز فراخ، گسترده و پهناور است. دريا نيز به دليل گستردگى و پهناورىِ آن، «بحر» ناميده شده است. ابن فارِس، در اين باره مى نويسد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الباءُ وَ الحاءُ وَ الرّاءُ. قالَ الخَليلُ: سُمِّىَ البَحرُ بَحراً لِاستِبحارِهِ؛ وَ هُوَ انبِساطُهُ وَ سَعَتُهُ. وَ استَبحَرَ فُلانٌ فِى العِلمِ، وَ تَبَحَّرَ الرّاعى فى رِعىٍ كَثيرٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;معجم مقاييس اللغة: ج1 ص201 مادّه «بحر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;با و حا و را. خليل گفته: بحر را از اين رو بحر گفته اند كه گسترده و وسيع است. «استَبحَرَ فُلانٌ فِى العِلمِ»؛ يعنى: دانش فلانى، بسيار شد، و «تَبَحَّرَ الرّاعى فى رِعىٍ كَثيرٍ»؛ يعنى: چوپان در چراندن، مهارت فراوانى پيدا كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين، ابن منظور مى گويد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إنَّما سُمِّىَ البَحرُ بَحرا لِسَعَتِهِ وَ انبِساطِهِ، وَ مِنهُ قَولُهُم: إنَّ فُلانا لَبَحرٌ؛ أى واسِعُ المَعروفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لسان العرب: ج4 ص41 مادّه «بحر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريا را به جهت گستردگى و وسعتش، بحر گفته اند. از همين روست اين گفته كه: «إنَّ فُلانا لَبَحْرٌ؛ فلانى، بحر است»؛ يعنى نيكى اش بسيار است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امّا راغب اصفهانى، اصل در واژه «بحر» را هر جاى پهناورى كه داراى آب باشد، مى داند و استعمال آن را در ساير موارد، مُجاز مى شمارد. متن گفته او اين است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أصلُ البَحرِ كُلُّ مَكانٍ واسِعٍ جامِعٍ لِلماءِ الكَثيرِ، هذا هُوَ الأَصلُ، ثُمَّ اعتُبِرَ تارَةً سَعَتُهُ المُعايَنَةُ، فَيُقالُ: بَحَرتُ كَذا: أوسَعتُهُ سَعَةَ البَحرِ، تَشبيها بِهِ، وَ مِنهُ: بَحَرتُ البَعيرَ: شَقَقتُ اُذُنَهَ شَقّا واسِعا، وَ مِنهُ سُمِّيَتِ البَحيرَةُ. قالَ تَعالى: «مَا جَعَلَ اللَّهُ مِن بَحِيرَةٍ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مائده: آيه 103.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَ ذلِكَ ما كانوا يَجعَلونَهُ بِالنّاقَةِ إذا وَلَدَت عَشَرَةَ أبطُنٍ شَقّوا اُذُنَها فَيُسَيِّبونَها، فَلا تُركَبُ وَ لا يُحمَلُ عَلَيها. وَ سَمّوا كُلَّ مُتَوَسِّعٍ فى شَى ءٍ بَحرا، حَتّى قالوا: فَرَسٌ بَحرٌ بِاعتِبارِ سَعَةِ جَريِهِ. وَ قالَ عَلَيهِ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ فى فَرَسٍ رَكِبَهُ: «وَجَدتُهُ بَحرا»، وَ لِلمُتَوَسِّعِ فى عِلمِهِ بَحرٌ، وَ قَد تَبَحَّرَ: أى تَوَسَّعَ فى كَذا، وَ التَّبَحُّرُ فِى العِلمِ التَّوَسُّعُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مفردات ألفاظ القرآن: ص108 مادّه «بحر».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اصل واژه «بحر»، به هر جاى وسيعى كه آب فراوان داشته باشد، گفته مى شود. اصل واژه، اين است؛ امّا گاه گستردگىِ نمايانِ آن لحاظ مى شود. مثلاً گفته مى شود: «بَحَرتُ كَذا»؛ يعنى: آن را به گستردگىِ دريا، گسترش دادم، به جهت تشبيه كردن به دريا. از همين جهت است: «بَحَرتُ البَعيرَ»؛ يعنى: گوش شتر را شكافِ بزرگى دادم. «بَحيره» را هم از همين رو، چنين ناميده اند. خداوند متعال، فرموده است: «خداوند، از بَحيره قرار نداده»، و اين، از آن رو بوده كه وقتى شتر، ده شكم مى زاييد، گوش او را مى شكافتند و رهايش مى كردند كه آزادانه بچرد و ديگر، نه سوارش مى شدند، و نه با آن، بارى را حمل مى كردند. هر چيز بزرگ و گشادى را دريا مى ناميدند. حتّى مى گفتند: «اسبى، دريا»، به اعتبار پرسش هاى بلند و وسيعش در هنگام دويدن و پيامبر اسلام ـ كه درود و سلام بر او باد ـ در باره اسبى كه سوارش شد، فرمود: «وَجَدْتَهُ بَحْرا؛ آن را دريايى يافتم». همچنين به كسى كه داراى دانش فراوانى است، گفته مى شود: درياست. نيز «قَدْ تَبَحَّر فى كذا»؛ يعنى: فلان چيز، گسترش يافت و «التَّبَحُّرُ فِى العِلْمِ»؛ يعنى: گستردگىِ دانش. به هر حال، واژه «بحر» در لغت عرب، هم در مقابل دشت به كار مى رود، و هم در باره هر چه كه گسترده و پهناور باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-در-قرآن-و-حديث&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحر، در قرآن و حديث&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;واژه «بحر» در قرآن كريم، 41 بار به صورت مفرد، تثنيه و جمع، در مقابل «بَرّ (دشت)» و يا به تنهايى به كار رفته است؛ امّا در احاديث اسلامى، در انواع امور گسترده و عميق، كاربرد دارد؛ مانند: «بحر العلم (درياى دانش)»، «بحر النور (درياى نور)»، «بحر الحياة (درياى زندگى)» و «بحر الرضا (درياى خشنودى)».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص273 (تشبيه كردن به دريا، براى بزرگ نشان دادن).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين با عنايت به خطرناك بودن سفر دريايى در دوره هاى گذشته، اقدامات خطرناك، مانند: اظهار نظر كردن در باره قرآن، بدون بهره گيرى از ره نمودهاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام، مصاحبت با اشرار و نزديك شدن به فرمان روايان ستمگر هنگام آشفتگى آنان، به مسافرت هاى دريايى تشبيه گرديده است.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص291 (تشبيه كردن به مسافر دريا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نكته مهم و قابل تأمّل، اين است كه دريا، در مقابل دشت، از منظر قرآن و حديث، يكى از بزرگ ترين دلايل خداشناسى است. دريا، مانند همه پديده هاى هستى، از پديد آورنده خود، اطاعت مى كند و از قوانين تكوينى او پيروى مى نمايد&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص257 (فرمان بُرداى دريا).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و به بركت نام مقدّس او در محدوده اى كه در نظام آفرينش براى آن مشخّص كرده، به تسبيح و تهليل آفريدگارِ جهان، مشغول است&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص259 (درياها، خدا را به پاكى و يگانگى مى ستايند).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و با منابع متنوّع و پايان ناپذير خود، در خدمت انسان، قرار دارد.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص241 (دريا در خدمت انسان).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به همين جهت، قرآن و احاديث اسلامى، جامعه انسانى را به مطالعه در باره دريا، آشنايى با شگفتى هاى دريا، نقش آن در زندگى انسان و دلالت آن بر آفريدگار حكيم جهان، تشويق مى نمايند، تا آن جا كه در حديثى منقول از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، نگاه كردن به دريا، عبادت شمرده شده است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النَّظَرُ فى ثَلاثَةِ أشياءَ عِبادَةٌ: النَّظَرُ فى وَجهِ الوالِدَينِ، وَ فِى المُصحَفِ، وَ فِى البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;صحيفة الإمام الرضا عليه السلام: ص275 ح18، بحار الأنوار: ج10 ص368 ح10؛ الفردوس: ج4 ص297 ح6873، كنز العمّال: ج16 ص478 ح45536.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نگاه كردن به سه چيز، عبادت است: نگاه كردن به صورت پدر و مادر، به قرآن، و به دريا.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه متون اسلامى، در اين راستا بر آن تأكيد دارند، به طور اجمال، عبارت اند از:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;يك.-نقش-دريا-در-تأمين-مواد-غذايى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يك. نقش دريا در تأمين مواد غذايى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از نگاه قرآن، با عنايت به اين كه دريا بخش قابل توجّهى از منبع خوراكى انسان را تأمين مى كند، نشانه تدبير در نظام آفرينش و دليل خداشناسى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُواْ مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آيه 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اوست كسى كه دريا را مسخّر شما كرد تا از آن، گوشت تازه بخوريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ماهى ها، نه تنها در خوراك انسان، نقش عمده اى دارند، بلكه تأمين كننده خوراك بسيارى از پرندگان هستند، چنان كه طبق محاسبات انجام شده، تنها پرندگان دريايىِ سواحل جزاير صخره اى و كوه هاى ساحلى، ساليانه، دو ميليون و پانصد هزار تُن ماهى مى خورند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;علاوه بر اين، دريا، تنها منبع تمام نشدنى نمك است كه در خدمت انسان، قرار دارد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;دو.-نقش-دريا-در-تأمين-لوازم-زينتى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو. نقش دريا در تأمين لوازم زينتى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دريا، افزون بر تأمين بخشى از مواد غذايى مورد نياز انسان، برخى از لوازم زينتى را نيز براى وى آماده مى كند. قرآن در اشاره به اين حكمت دريا، مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ تَسْتَخْرِجُواْ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نحل: آيه 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و از آن، زيورى براى به تن كردن، بيرون مى كشيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نيز مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ * بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ * فَبِأَىِّ ءَالَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ * يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجَانُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: آيه 19 ـ 22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو دريا را روانه كرد تا به هم برسند. ميان آن دو، مانعى است كه به هم در نمى آميزند. پس كدام يك از نعمت ها (نشانه ها)ى خدايتان را دروغ مى انگاريد؟! از آن دو، مرواريد و مرجان، بيرون مى آيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرواريد، گوهر گران بهايى است كه هر چه بزرگ تر باشد، ارزشمندتر است و در دل انواع صدف ها، در عمق درياها به وجود مى آيد. مرجان نيز از جانوران زيبا و دل انگيز دريايى است كه كاربرد آرايشى دارد. اين دو، فوايد پزشكى نيز دارند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;سه.-نقش-دريا-در-حمل-و-نقل&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سه. نقش دريا در حمل و نقل&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يكى ديگر از نكاتى كه در قرآن به عنوان نشانه اى براى به كار رفتن تدبير در آفرينش جهان و راهى براى خداشناسى مورد توجّه قرار گرفته، مسئله حمل و نقل دريايى است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ ءَايَةٌ لَّهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ * وَ خَلَقْنَا لَهُم مِّن مِّثْلِهِ مَا يَرْكَبُونَ * وَ إِن نَّشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَ لَا هُمْ يُنقَذُونَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: آيه 41 ـ 43.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و نشانه ديگر براى آنان، اين كه: ما ذرّيه شان را در كِشتى گران بار، سوار كرديم، و مانند آن براى ايشان، مَركوب هايى آفريديم، و اگر بخواهيم، آنان را غرق مى كنيم، به گونه اى كه هيچ فريادرس و نجات دهنده اى برايشان نخواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حتّى در عصر كنونى، با وجود انواع وسايط نقليه زمينى و هوايى جديد، كشتى، هنوز نقش عمده اى در حمل و نقل، ايفا مى نمايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;چهار.-در-كنار-هم-قرار-گرفتن-دو-دريا-با-حائلى-نامرئى&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;چهار. در كنار هم قرار گرفتن دو دريا، با حائلى نامرئى&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پديده شگفت انگيزِ كنار هم قرار گرفتن دو دريا با حائلى نامرئى، به گونه اى كه هيچ يك بر ديگرى غلبه نمى كند، دو بار در قرآن كريم به عنوان نشانه تدبير در نظام آفرينش و دليل خداشناسى، مورد توجّه قرار گرفته است:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مورد-اول-در-سوره-فرقان-آمده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1. مورد اوّل، در سوره فرقان آمده:&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَ هَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا مَّحْجُورًا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرقان: آيه 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اوست كه دو دريا را به هم آميخت: يكى شيرين و گوارا، و ديگرى شور [و] تلخ؛ و ميان آن دو، مانع و حريمى استوار، قرار داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مانع و حريم نامرئى ميان آب شيرين و شور، همان تفاوت درجه غلظت اين دو آب يا وزن ويژه آنهاست كه سبب مى شود تا مدّت مديدى، اين دو آب با هم در نياميزند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;توضيح، اين كه تمام رودخانه هاى بزرگِ داراى آب شيرين كه به درياها مى ريزند، در كنار ساحل، آب هاى شور را عقب مى زنند و دريايى از آب شيرين، تشكيل مى دهند. اين وضعيّت، تا مدّتى طولانى ادامه دارد. و جالب اين كه به كمك جزر و مدّ آب دريا، آب هاى شيرين، براى كشاورزى قابل استفاده مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;مورد-دوم-در-سوره-الرحمان-آمده&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> ==== &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2. مورد دوم، در سوره الرحمان آمده:&lt;/span&gt; ====<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: آيه 19 و 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;دو دريا را روانه كرد تا به هم برسند. ميان آن دو، مانعى است كه به هم در نمى آميزند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اين آيه، علاوه بر معنايى كه گذشت، مى تواند به رودهاى عظيمى اشاره داشته باشد كه در اقيانوس ها در حركت اند كه يكى از مهم ترين هاى آنها، «گُلف اِستريم» نام دارد. اين آب ها كه از مناطق نزديك به خطّ استوا حركت مى كنند، گرم اند و حتّى رنگ آنها، گاه با رنگ آب هاى مجاور، متفاوت است. عرض آنها، حدود يكصد و پنجاه كيلومتر و عمقشان چند صد متر است و سرعت آنها در برخى از مناطق، در طول يك روز، تا يكصد و شصت كيلومتر مى رسد. جالب توجّه، اين است كه اين رودهاى عظيم، با آب هاى اطراف خود، كمتر آميخته مى شوند.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;برگرفته از: تفسير نمونه: ج23 ص131 ـ 132.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;پنج.-شگفتى-هاى-دريا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پنج. شگفتى هاى دريا&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر چند سراسر جهان آفرينش، شگفت انگيز و نشانه قدرت و حكمت آفريدگار است، بى ترديد، برخى پديده ها شگفت انگيزتر هستند. از اين رو، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، ضمن نيايش خود، به پيشگاه پروردگارش عرضه مى دارد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا مَن فى كُلِّ شَى ءٍ دَلائِلُهُ! يا مَن فِى البِحارِ عَجائِبُهُ!&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص252 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اى آن كه دليل هاى [وجود] او در هر چيزى هست! اى آن كه شگفتى هايش در درياهاست! تأمّل در آفرينش و زندگىِ ده ها هزار گونه از حيوانات دريايىِ كوچك و بزرگ، گواه اين سخن است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;شش.-كشف-تدريجى-منافع-دريا-با-پيشرفت-دانش&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> === &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شش. كشف تدريجى منافع دريا با پيشرفت دانش&lt;/span&gt; ===<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آنچه از دلايل خداشناسى در زمينه آفرينش دريا و نقش آن در زندگى انسان برشمرديم، مواردى بود كه براى مردم عصر نزول قرآن، قابل فهم بوده است؛ امّا بى ترديد، منافع دريا و دلايل خداشناسى آن، منحصر به موارد ياد شده نيست؛ بلكه دريا، منافعى براى زندگى انسان دارد كه اگر اهمّيت آنها از فوايدى كه گذشت، بيشتر نباشد، بى ترديد، كمتر نيست، مانند نقش آن در: نزول باران، تعديل هوا، و تأمين رطوبت زمين.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در اين باره، از جمله، ر. ك: باد و باران در قرآن.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;همچنين، عناصر فراوانى كه با پيشرفت دانش بشر، از آب دريا گرفته شده و در صنايع مختلف و داروسازى، كاربرد دارند، مانند: مَنيزيم، پتاسيم، بُرُم و سولفات سُديم.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ در حديث معروف به «توحيد مفضّل» ـ، با اشاره به برخى منافع دريا و دلايل كشف نشده در آن روزها، مى فرمايد:&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إِذا أرَدتَ أن تَعرِفَ سَعَةَ حِكمَةِ الخالِقِ، و قِصَرَ عِلمِ المَخلوقينَ؛ فَانظُر إلى ما فِى البِحارِ مِن ضُروبِ السَّمَكِ، و دَوابِّ الماءِ، وَ الأَصدافِ وَ الأَصنافِ الَّتى لا تُحصى وَ ل تُعرَفُ مَنافِعُها إِلَا الشَّى ءُ بَعدَ الشَّى ءِ، يُدرِكُهُ النّاسُ بِأَسبابٍ تُحدَثُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص254 ح20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر مى خواهى گستردگى حكمت آفريدگار، و كوتاهى و ناچيزىِ دانش آدميان را بدانى، بر آنچه در درياهاست، انديشه كن: از انواع ماهيان و آبزيان و صدف ها، و ديگر گونه هاى بى شمار [جانوران دريايى] كه سودمندى آنها شناخته نمى شود، مگر به تدريج كه با پيدايش اسباب، مردم به آنها پى مى برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الأول-البحر-و-فوائده-وعجائبه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الأوّل: البحر و فوائده وعجائبه&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل يكم: دريا و سودها و شگفتى هاى آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البحر-في-خدمة-الإنسان&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: البَحرُ في خِدمَةِ الإِنسانِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 1: دريا در خدمت انسان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُواْ مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُواْ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النحل: 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و او كسى است كه دريا را رام گردانيد تا از آن، گوشت تازه بخوريد، و زيورى را كه مى پوشيد، از آن بيرون آوريد، و كِشتى ها را در آن، شكافنده [ى آب] مى بينى، و تا از فضل او بجوييد و باشد كه سپاس بگزاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«اللَّهُ الَّذِى سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِىَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجاثية: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«خداوند، كسى است كه دريا را براى شما رام گردانيد تا كِشتى در آن، به فرمان او روان گردد، و تا از فضل او بجوييد و باشد كه سپاس بگزاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مَا يَسْتَوِى الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَ مِن كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَ تَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطر: 12.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و دو دريا، يكسان نيستند: اين يك، شيرين و تشنگى زُدا و نوشيدنش گواراست، و آن يك، شور و تلخ مزه است؛ و از هر يك، گوشتى تازه مى خوريد و زيورى را كه مى پوشيد، بيرون مى آوريد و كِشتى را در آن، موج شكاف مى بينى تا از فضل او بجوييد، و باشد كه سپاس بگزاريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِى فِى الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُم مِّنْ ءَايَاتِهِ إِنَّ فِى ذَلِكَ لَايَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ * وَ إِذَا غَشِيَهُم مَّوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُاْ اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَ مَا يَجْحَدُ بِايَاتِنَا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان: 31 و 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«آيا نديده اى كه كِشتى ها، به لطف خدا، در دريا روان مى گردند تا برخى از نشانه هاى [قدرت] خدا را به شما بنمايانند؟ قطعا در اين [قدرت نمايى]، براى هر شكيباى سپاس گزارى، نشانه هاست. و چون موجى كوه آسا آنان را فرا بگيرد، خدا را مى خوانند و دين را براى او خالص مى گردانند؛ ولى چون نجاتشان داد و به خشكى رساند، برخى از آنان، ميانه رو هستند؛ و نشانه هاى ما را جز هر خائن ناسپاسى، انكار نمى كند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ مِنْ ءَايَاتِهِ الْجَوَارِ فِى الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشورى: 32.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و از نشانه هاى او، كِشتى هاى كوه آسا در درياست».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَهُ الْجَوَارِ الْمُنشَئاتُ فِى الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ * فَبِأَىِّ ءَالَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: 24 و 25.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و او راست در دريا، كِشتى هاى بادبان دارِ بلندِ كوه آسا. پس كدام يك از نعمت هاى پروردگارتان را منكريد؟».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي سَخَّرَ لَنَا البَحرَ لِتَجرِيَ الفُلكُ فيهِ بِأَمرِهِ، ولِنَبتَغِيَ مِن فَضلِهِ، وجَعَلَ لَنا مِنهُ حِليَةً نَلبَسُها، ولَحما طَرِيّا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص182، بحار الأنوار: ج97 ص191 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خداى را كه دريا را براى ما رام ساخت تا كِشتى، به فرمان او، در آن روان گردد و از فضل [و نعمت هاى] او بجوييم، و از آن براى ما زيورى كه بپوشيم و گوشتى تازه [كه بخوريم]، قرار داد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ فِي احتِجاجِهِ عَلى أهلِ البَصرَةِ ـ: سَخَّرَ لَكُمُ الماءَ يَغدو عَلَيكُم ويَروحُ صَلاحا لِمَعاشِكُم، وَالبَحرَ سَبَبا لِكَثرَةِ أموالِكُم، فَلَو صَبَرتُم وَاستَقَمتُم لَكانَت شَجَرَةُ طوبى لَكُم مَقيلاً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المَقيلُ: الاستراحة نصف النهار (النهاية: ج4 ص133 «قيل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وظِلّاً ظَليلاً.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج32 ص256 ح199 نقلاً عن كمال الدين لابن ميثم البحراني.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در اِتمام حجّتش با بصريان ـ: [خداوند، ] آب را براى شما رام ساخت كه بام و شام براى تأمين معاشتان، بر شما در گذر است، و دريا را [نيز براى شما رام ساخت] كه موجب افزونىِ دارايى هاى شماست. پس اگر [بر درستى راه خود] شكيب بورزيد و پايدارى نماييد، درخت طوبا [در بهشت] نيز از آنِ شما خواهد بود كه نيم روزها را در سايه سار گسترده آن، بياراميد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: عالِمُ السِّرِّ مِن ضَمائِرِ المُضمِرينَ... وناشِئَةِ الغُيومِ ومُتلاحِمِها، ودُرورِ قَطرِ السَّحابِ في مُتَراكِمِها، وما تَسفِي&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَسفي التراب: تَذْروهُ (مجمع البحرين: ج2 ص854 «سفا»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَعاصيرُ بِذُيولِها، وتَعفُو الأَمطارُ بِسُيولِها، وعَومِ بَناتِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في بحار الأنوار: «نبات» بدل «بنات» وبنات الأرض: الحشرات والهوامّ التي تكون في الرمال وغيرها (بحار الأنوار: ج57 ص155).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَرضِ في كُثبانِ الرِّمالِ، ومُستَقَرِّ ذَواتِ الأَجنِحَةِ بِذُرا شَناخيبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشناخيبُ: رؤوس الجبال العالية، واحدها: شنخوب (النهاية: ج2 ص504 «شنخب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الجِبالِ، وتَغريدِ ذَواتِ المَنطِقِ في دَياجيرِ الأَوكارِ، وما أوعَبَتهُ الأَصدافُ، وحَضَنَت عَلَيهِ أمواجُ البِحارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 91 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج57 ص113 ح90.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [خداوند، ] به راز درونى كه در ضمير خود، نهان مى دارند، آگاه است...، و به پيدايش ابرها و به هم پيوستن آنها، و به ريزش قطره هاى باران از ابرهاى متراكم، و به آنچه گردبادها با دامن هاى خود مى پراكنند و باران ها با سيلاب هايشان با خود مى برند، و به خزيدن خزندگان در پشته هاى ريگزارها، و قرارگاه پرندگان در ستيغ كوهساران، و آواز و نغمه مرغكان در آشيانه هاى تاريك، و به آنچه صدف ها در دل خود جاى داده اند و موج هاى درياها در آغوش خود گرفته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ الّذي لا يَفِرُهُ المَنعُ ولا يُكديهِ الإعطاءُ... لَو وَهَبَ ما تَنَفَّسَت عَنهُ مَعادِنُ الجِبالِ، وضَحِكَت عَنهُ أصدافُ البِحارِ، مِن فِلَذِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فِلَذ: جمع فِلذَة وهي القطعة المقطوعة طولاً (النهاية: ج3 ص470 «فلذ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّجَينِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اللُّجَينُ: الفِضّة (النهاية: ج4 ص235 «لجن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وسَبائِكِ العِقيانِ ونَضائِدِ المَرجانِ لِبَعضِ عَبيدِهِ، لَما أثَّرَ ذلِكَ في وُجودِهِ، ولا أنفَدَ سَعَةَ ما عِندَهُ، ولَكانَ عِندَهُ مِن ذَخائِرِ الإِفضالِ ما لا يُنفِدُهُ مَطالِبُ السُّؤّالِ، ولا يَخطِرُ لِكَثرَتِهِ عَلى بالٍ لِأَنَّهُ الجَوادُ الَّذي لا تَنقُصُهُ المَواهِبُ، ولا يُنحِلُهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ينحله من الإنحال أو التنحيل بمعنى الإعطاء أي لا يعطيه إلحاح الملحّين شيئا يؤثّر فيه، بل يعطي مسألة السائلين أو يمنعها حسب المصلحة (هامش المصدر). وفي بحار الأنوار: «لا يبخله».&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;إلحاحُ المُلِحّينَ، و «إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئا أَن يَقُولَ لَهُ كُن فَيَكُونُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يس: 82.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص49 ح13، نهج البلاغة: الخطبة 91 نحوه وكلاهما عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج4 ص274 ح16.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: ستايش، خدايى را كه نبخشيدن، بر دارايى او نمى افزايد، و دِهِش كردن نيز نادارش نمى گردانَد... اگر آنچه را معادن كوه ها از دل خود بيرون مى ريزند، و صدف هاى درياها، خنده كنان آشكار مى نمايند: يعنى پاره هاى نقره و گدازه هاى زرناب و دانه هاى مرجان را، به يكى از بندگانش ببخشد، اين همه، تأثيرى در وجود (/ جود و بخشش) او ندارد و نعمت هاىِ بى كران او را به پايان نمى رساند. نعمت هايى كه در خزانه هاى خويش دارد، چندان است كه درخواست هاى خواهندگان، آنها را تمام نمى كند و اندازه آنها به هيچ ذهنى خطور نمى كند؛ زيرا او بخشنده اى است كه هر اندازه ببخشد، چيزى از او نمى كاهد و پافشارى پافشارى كنندگان، در دِهِش او تأثيرى نمى گذارد؛&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يعنى پافشارى و سماجت كسان در خواهش، تأثيرى در او نمى گذارد؛ بلكه برحَسَب مصلحت، به درخواست كنندگان مى بخشد يا از آن، دريغ مى ورزد. در بحار الأنوار، «لا يبخله» آمده است؛ يعنى: او را به بخل نمى كشانَد و هر چه بخواهند، باز عطا مى كند و هيچ بخل و مضايقه اى نمى ورزد&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بلكه «چون چيزى را اراده كند، چنين است كه به آن مى گويد: «باش!» پس [بى درنگ] هست مى شود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور عن عمير بن سعد: كُنّا مَعَ عَلِيٍّ عَلى شَطِّ الفُراتِ، فَمَرَّت سَفينَةٌ فَقَرَأَ هذِهِ الآيَةَ: «وَ لَهُ الْجَوَارِ الْمُنشَئاتُ فِى الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: 24.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور: ج7 ص698، كنز العمّال: ج2 ص517 ح4639 كلاهما نقلاً عن عبد بن حميد وابن المنذر والمحاملي في أماليه؛ بحار الأنوار: ج60 ص46 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدرّ المنثور ـ به نقل از عمير بن سعد ـ: با على عليه السلام در كناره فرات بوديم كه كشتى اى عبور كرد. اين آيه را خواند: «و او راست در دريا، كشتى هاى بادبان دار بلند كوه آسا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: ومِن تَدبيرِ الحَكيمِ ـ جَلَّ وعَلا ـ في خَلقِهِ الأَرضَ، أنَّ مَهَبَّ الشَّمالِ أرفَعُ مِن مَهَبِّ الجَنوبِ، فَلَم يَجعَلِ اللّهُ عز و جل كَذلِكَ إلّا لِتَنحَدِرَ المِياهُ عَلى وَجهِ الأَرضِ فَتَسقِيَها وتَروِيَها، ثُمَّ يُفيضَ آخِرَ ذلِكَ إلَى البَحرِ، فَكَما يُرفَعُ أحَدُ جانِبَيِ السَّطحِ ويُخفَضُ الآخَرُ لِيَنحَدِرَ الماءُ عَنهُ ولا يَقومَ عَلَيهِ، كَذلِكَ جُعِلَ مَهَبُّ الشَّمالِ أرفَعَ مِن مَهَبِّ الجَنوبِ لِهذِهِ العِلَّةِ بِعَينِها، ولَولا ذلِكَ لَبَقِيَ الماءُ مُتَحَيِّرا عَلى وَجهِ الأَرضِ، فَكانَ يَمنَعُ النّاسَ مِن أعمالِها، ويَقطَعُ الطُّرُقَ وَالمَسالِكَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ الماءُ لَولا كَثرَتُهُ وتَدَفُّقُهُ فِي العُيونِ وَالأَودِيَةِ وَالأَنهارِ، لَضاقَ عَمّا يَحتاجُ النّاسُ إلَيهِ، لِشُربِهِم وشُربِ أنعامِهِم ومَواشيهِم، وسَقيِ زُروعِهِم وأشجارِهِم وأصنافِ غَلّاتِهِم، وشُربِ ما يَرِدُهُ مِنَ الوُحوشِ وَالطَّيرِ وَالسِّباعِ، وتَتَقَلَّبُ فيهِ الحيتانُ ودَوابُّ الماءِ، وفيهِ مَنافِعُ اُخَرُ أنتَ بِها عارِفٌ وعَن عِظَمِ مَوقِعِها غافِلٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّهُ سِوَى الأَمرِ الجَليلِ المَعروفِ مِن غَنائِهِ في إحياءِ جَميعِ ما عَلَى الأَرضِ مِنَ الحَيَوانِ وَالنَّباتِ، يَمزُجُ بِالأَشرِبَةِ فَتَلينُ وتَطيبُ لِشارِبِها، وبِهِ تُنَظَّفُ الأَبدانُ وَالأَمتِعَةُ مِنَ الدَّرَنِ الَّذي يَغشاها، وبِهِ يُبَلُّ التُّرابُ فَيَصلُحُ لِلاِعتِمالِ، وبِهِ نَكُفُّ عادِيَةَ النّارِ إذَا اضطَرَمَت، وأشرَفَ النّاسُ عَلَى المَكروهِ، وبِهِ يَستَحِمُّ المُتعِبُ الكالُّ فَيَجِدُ الرّاحَةَ مِن أوصابِهِ، إلى أشباهِ هذا مِنَ المَآرِبِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المآرِبُ: الحوائج، واحدها مأربة ـ مثلثة الراء (مجمع البحرين: ج1 ص37 «أرب»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّتي تَعرِفُ عِظَمَ مَوقِعِها في وَقتِ الحاجَةِ إلَيها، فَإِن شَكَكتَ في مَنفَعَةِ هذَا الماءِ الكَثيرِ المُتَراكِمِ فِي البِحارِ، وقُلتَ: مَا الإِربُ فيهِ؟ فَاعلَم أنَّهُ مُكتَنَفٌ ومُضطَرَبٌ ما لا يُحصى مِن أصنافِ السَّمَكِ، ودَوابِّ البَحرِ، ومَعدِنِ اللُّؤلُؤِ وَالياقوتِ وَالعَنبَرِ، وأصنافٍ شَتّى تُستَخرَجُ مِنَ البَحرِ، وفي سواحِلِهِ مَنابِتُ العودِ اليَلنجوجِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اليلنجوجُ: عُودُ البُخورِ (بحار الأنوار: ج60 ص90).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وضُروبٍ مِنَ الطّيبِ وَالعَقاقيرِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ثُمَّ هُوَ بَعدُ مَركَبُ النّاسِ، ومَحمِلٌ لِهذِهِ التِّجاراتِ الَّتي تُجلَبُ مِنَ البُلدانِ البَعيدةِ، كَمِثلِ ما يُجلَبُ مِنَ الصّينِ إلَى العِراقِ، ومِنَ العِراقِ إلَى العِراقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من العراق: أي البصرة، إلى العراق: أي الكوفة أو بالعكس (المصدر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّ هذِهِ التِّجاراتِ لَو لَم يَكُن لَها مَحمِلٌ إلّا عَلَى الظَّهرِ لَبارَت وبَقِيَت في بُلدانِها وأيدي أهلِها. لِأَنَّ أجرَ حَملِها كانَ يُجاوِزُ أثمانَها، فَلا يَتَعَرَّضُ أحَدٌ لِحَملِها، وكانَ يَجتَمِعُ في ذلِكَ أمرانِ: أحَدُهُما فَقدُ أشياءَ كَثيرَةٍ تَعظُمُ الحاجَةُ إلَيها، وَالآخَرُ انقِطاعُ مَعاشِ مَن يَحمِلُها ويَتَعَيَّشُ بِفَضلِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج60 ص87 ح11 نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مفضّل بن عمر ـ: و از نمونه هاى تدبير [خداى] دانا در آفرينش زمين، اين است كه جهت [وزش باد] شمال را بلندتر از جهت جنوب، قرار داده است. از آن رو، خداوند عز و جل آن را چنين قرار داده است كه آب ها بر روى زمين، روان شوند و آن را آبيارى و سيراب كنند و سرانجام، به دريا بريزند. پس، همان گونه كه يك طرف بام را بلندتر از طرف ديگر قرار مى دهند تا آب از آن سرازير شود و بر بام نَايستد، درست به همين علّت، جهت شمال [زمين] نيز بلندتر از جهت جنوب قرار داده شده است؛ و اگر چنين نبود، آب بر روى زمين، سرگردان مى مانْد و مردم را از كار و فعّاليت هايشان، باز مى داشت و راه ها و گذرگاه ها را مسدود مى كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ديگر، آن كه اگر اين فراوانى آب و روان شدن آن در چشمه ها و درّه ها و رودها نبود، بى گمان، پاسخگوى نياز مردمان براى آشاميدن خود و آشاميدن چارپايان و دام هايشان، و آبيارى كِشت ها و درختان و انواع غلّاتشان، و نوشيدن وحوش و پرندگان و درندگان، و شنا كردن ماهيان و ديگر آبزيان نبود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;افزون بر اينها، سودهاى ديگرى نيز در آن است كه تو بدان دانايى، ليكن از اهمّيت جايگاه آنها غافلى؛ زيرا بجز اين فوايد بزرگِ شناخته شده، يعنى تأثير آب در زنده نگه داشتن هر آنچه در روى زمين است، از حيوان و نبات، [فوايد ديگرى هم دارد، از جمله اين كه] با نوشيدنى ها مى آميزند و بر اثر آن، نوشيدنى ها، نرم و براى نوشنده، گوارا مى شوند. [ديگر آن كه] با آن، بدن ها و جامه ها، از چرك و آلودگى، پاكيزه مى شوند. با آن، خاك را گِل مى سازند و در نتيجه، مناسب كار و بنّايى مى شود. با آن، جلوى آتش سوزى و صدمه زدن آن به مردم، گرفته مى شود. شخص خسته از كار، با آن استحمام مى كند و از رنج و خستگى اش آسودگى مى يابد. فوايد ديگرى نيز دارد كه در وقت نياز، به اهمّيت آنها پى مى برى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;اگر در سودمندى اين آب هاى فراوان انبوه در درياها، ترديد دارى و مى گويى: «چه سودى در آن است؟»، بدان كه، آن آغوش و جولانگاه انواع بى شمارِ ماهيان و آبزيان، و معدن مرواريد و ياقوت و عنبر و انواع گوناگون اشيايى است كه از دريا استخراج مى شوند، و سواحل آن، رويشگاه عود بخور و انواع گياهان خوش بو و دارويى است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;از اينها گذشته، دريا، مَركب آدميان، و طريقى براى حمل و نقل اين كالاهايى است كه از سرزمين هاى دوردست مى آورند؛ كالاهايى نظير آنچه از چين به عراق، و از بصره به كوفه وارد مى كنند. اگر براى حمل و نقل اين كالاها، وسيله اى جز چارپايان نبود، هر آينه، از رونق مى افتادند و در همان شهرهاى خود و در دست صاحبشانشان مى ماندند؛ چرا كه مزد و هزينه حمل و نقل آنها، از بهاى خود آنها فراتر مى رفت و آن گاه، هيچ كس حاضر نمى شد كه اين كالاها را حمل كند؛ و در اين، دو زيان بود: يكى، ناياب شدن كالاهاى بسيارى [در بيشتر سرزمين ها] كه به شدّت مورد نياز است؛ و ديگر، قطع شدن درآمد كسانى كه آنها را حمل [و تجارت] مى كنند و به بركت آن، امرار معاش مى نمايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: تَأَمَّل خَلقَ السَّمَكِ... فَكِّرِ الآنَ في كَثرَةِ نَسلِهِ وما خُصَّ بِهِ مِن ذلِكَ، فَإِنَّكَ تَرى في جَوفِ السَّمَكَةِ الواحِدَةِ مِنَ البَيضِ ما لا يُحصى كَثرَةً، وَالعِلَّةُ في ذلِكَ أن يَتَّسِعَ لِما يَغتَذي بِهِ مِن أصنافِ الحَيَوانِ، فَإِنَّ أكثَرَها يَأكُلُ السَّمَكَ حَتّى أنَّ السِّباعَ أيضا في حافاتِ الآجامِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأَجَمَةُ: الشجر المُلتَفُّ، والجمع أجمات، وجمع الجمع: آجام (مجمع البحرين: ج1 ص20 «أجم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عاكِفَةٌ عَلَى الماءِ أيضا كَي تُرصِدُ السَّمَكَ، فَإِذا مَرَّ بِها خَطِفَتهُ، فَلَمّا كانَتِ السِّباعُ تَأكُلُ السَّمَكَ، وَالطَّيرُ يَأكُلُ السَّمَكَ، وَالنّاسُ يَأكُلونَ السَّمَكَ، وَالسَّمَكُ يَأكُلُ السَّمَكَ، كانَ مِنَ التَّدبيرِ فيهِ أن يَكونَ عَلى ما هُوَ عَلَيهِ مِنَ الكَثرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج64 ص70 ح32 نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مفضّل بن عمر ـ: در آفرينش ماهى تأمّل نما.… اكنون در فراوانىِ نسل ماهى و اين ويژگى كه به او داده شده است، انديشه كن. در شكم يك ماهى، تخم هاى بى شمارى را مى بينى. علّت اين امر، آن است كه پاسخگوى تغذيه انواع جانوران باشد؛ زيرا بيشتر جانوران، ماهى مى خورند. حتّى درندگان حاشيه بيشه ها نيز در كنار آب مى ايستند تا ماهى صيد كنند و چون ماهى اى بر آنها بگذرد، آن را مى رُبايند. پس، از آن جا كه درندگان، ماهى مى خورند، پرندگان، ماهى مى خورند، آدميان، ماهى مى خورند، و حتّى ماهى نيز ماهى مى خورد، تدبير [الهى] در اين خصوص، آن بوده است كه ماهيان به اين فراوانى باشند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;البرزخ-بين-البحرين&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: البَرزَخُ بَينَ البَحرَينِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 2: فاصله ميان دو دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ هُوَ الَّذِى مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَ هَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا مَّحْجُورًا».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفرقان: 53.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و او كسى است كه دو دريا را موج زنان، به سوى هم روان كرد: اين يكى، شيرين و گواراست، و آن يكى، شور و تلخ است؛ و ميان آن دو فاصله اى و حريمى استوار قرار داد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ * بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الرحمن: 19 و 20.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«دو دريا را [به گونه اى] روان كرد كه با هم برخورد كنند. ميان آن دو، فاصله اى است كه به هم تجاوز نمى كنند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَمَّن جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَ جَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَ جَعَلَ لَهَا رَوَاسِىَ وَ جَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَءِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النمل: 61.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا آن كس كه زمين را قرارگاهى ساخت و در آن، رودها، پديد آورد و براى آن، كوه ها را قرار داد و ميان دو دريا فاصله اى [از خشكى] نهاد؟ آيا معبودى با خداست؟ [نه، ] بلكه بيشترشان نمى دانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الحسن عليه السلام: اللّهمّ يا مَن جَعَلَ بَينَ البَحرَينِ حاجِزا وبُروجا وحِجرا مَحجورا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص355، المصباح للكفعمي: ص289، بحار الأنوار: ج94 ص373 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;8.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام حسن عليه السلام: بار خدايا! اى آن كه ميان دو دريا، حائلى و باروهايى و حريمى استوار، قرار داده است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;قيام-البحار-على-حدودها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: قِيامُ البِحارِ عَلى حُدودِها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 3: ايستادن درياها در كرانه ها و مرزهاى خود&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: اللّهمّ إنّي أسأَ لُكَ... بِالاِسمِ الَّذِي استَقَرَّت بِهِ الأَرَضونَ عَلى قَرارِها، وَالجِبالُ عَلى أماكِنِها، وَالبِحارُ عَلى حُدودِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: ص112، بحار الأنوار: ج95 ص370 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;9.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: بار خدايا! از تو درخواست مى كنم... به آن نامى كه به سبب آن، زمين ها در قرارگاه خود، و كوه ها در جايگاه هايشان، و درياها در مرزهايشان، آرام گرفتند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أسأَ لُكَ بِاسمِكَ الَّذي تَجري بِهِ الفُلكُ فِي البَحرِ المُسَلسَلِ المَحبوسِ بِقُدرَتِكَ، يا اللّهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص412، بحار الأنوار: ج93 ص255 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;10.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى خدا! از تو درخواست مى كنم به حقّ آن نامت كه به سبب آن، كشتى در دريا ـ كه با قدرت تو به زنجير كشيده و محبوس شده است ـ، روان مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ لا مَقنوطا مِن رَحمَتِهِ، ولا مَخلُوّا مِن نِعمَتِهِ، ولا مُؤيَسا مِن رَوحِهِ، ولا مُستَنكَفا عَن عِبادَتِهِ، الَّذي بِكَلِمَتِهِ قامَتِ السَّماواتُ السَّبعُ، وقَرَّتِ الأَرَضونَ السَّبعُ، وثَبَتَتِ الجِبالُ الرَّواسي، وجَرَتِ الرِّياحُ اللَّواقِحُ، وسارَ في جَوِّ السَّماءِ السَّحابُ، وقامَت عَلى حُدودِهَا البِحارُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مصباح المتهجّد: ص659 ح728 عن جندب بن عبد اللّه الأزدي عن أبيه، بحار الأنوار: ج91 ص29 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;11.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خدايى را كه از رحمتش نوميدى نيست و هيچ كس از نعمتش، بى بهره نيست و از لطفش جاى يأس نباشد و از عبادتش، سر باز زده نمى شود؛ همو كه به فرمانش هفت آسمان، برافراشته شدند و هفت زمين، آرام گرفتند و كوه هاى استوارِ سر به فلك كشيده، بر جاى شدند و بادهاى بارور كننده، روان گرديدند و ابرها در ميان آسمان، به حركت در آمد و درياها، در مرزهايشان ايستادند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمة عليهاالسلام: الحَمدُ للّهِِ الَّذي مَن تَوَكَّلَ عَلَيهِ كَفاهُ، الحَمدُ للّهِِ سامِكِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَمَكَ الشيء: إذا رَفَعَهُ (النهاية: ج2 ص403 «سمك»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السَّماءِ، وساطِحِ الأَرضِ، وحاصِرِ البِحارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فلاح السائل: ص440 ح303، بحار الأنوار: ج86 ص115 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;12.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فاطمه عليهاالسلام&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سپاس، خدايى را كه هر كه بر او توكّل كرد، بسنده اش نمود. ستايش، خدايى را كه آسمان را بر افراشت و زمين را گسترانْد و درياها را محصور كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ في وَصفِ البَحرِ ـ: هُوَ الَّذي وَضَعَ لَهُ حَدّا لا يُجاوِزُهُ لِكَثرَةِ الماءِ ولا لِقِلَّتِهِ، وأنَّ مِمّا يُستَدَلُّ عَلى ما أقولُ أنَّهُ يَقبَلُ بِالأَمواجِ أمثالَ الجِبالِ، يُشرِفُ عَلَى السَّهلِ وَالجَبَلِ، فَلَو لَم تُقبَض أمواجُهُ ولَم تُحبَس فِي المَواضِعِ الَّتي اُمِرَت بِالاِحتِباسِ فيها، لَأَطبَقَت عَلَى الدُّنيا، حَتّى إذَا انتَهَت عَلى تِلكَ المَواضِعِ الَّتي لَم تَزَل تَنتَهي إلَيها ذَلَّت أمواجُهُ وخَضَعَ أشرافُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج3 ص188 نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;13.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مفضّل بن عمر، در وصف دريا ـ: او كسى است كه براى دريا مرزى نهاد كه با افزايش و يا كاهش آب، از آن مرز، تجاوز نمى كند. دليل بر آنچه مى گويم، اين است كه دريا، با امواج كوه آسا، به دشت و كوه نزديك مى شود، و اگر موج هاى آن گرفته و در جاهايى كه مأمورند بمانند، نمانند، دنيا را فرا مى گيرند؛ ولى چون به آن جاهايى كه همواره به آن منتهى مى شوند، رسيدند، آرام مى گيرند و امواج كوه آسا، فرو مى نشينند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تفجر-البحار-وجريانها&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: تَفَجُّرُ البِحارِ وجَرَيانُها&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 4: شكافته شدن درياها و به حركت درآمدن آنها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اُنظُر إلَى الشَّمسِ وَالقَمَرِ، وَالنَّباتِ وَالشَّجَرِ، وَالماءِ وَالحَجَرِ، وَاختِلافِ هذَا اللَّيلِ وَالنَّهارِ، وتَفَجُّرِ هذِهِ البِحارِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 185، الاحتجاج: ج1 ص482 ح117، بحار الأنوار: ج3 ص26 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;14.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به خورشيد و ماه، و گياهان و درختان، و آب و سنگ، و آمد و شدِ اين شب و روز، و شكافته شدن اين درياها بنگر [و در آنها انديشه كن].&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: يا مَنِ البِحارُ بِقُدرَتِهِ مَجرِيَّةٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج86 ص192 ح54 نقلاً عن اختيار ابن الباقي عن سلمان.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;15.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: اى كسى كه درياها به قدرت او روان اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ يا مُدَبِّرَ الاُمورِ، ويا عالِمَ ما فِي الصُّدورِ، ويا مُجرِيَ البُحورِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال (الطبعة الحجرية): ص265.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;16.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! از تو درخواست مى كنم، اى تدبير كننده كارها! و اى داننده آنچه در سينه هاست! و اى روان كننده درياها!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: اللّهُمَّ رَبَّ النُّجومِ السّائِرَةِ، ورَبَّ البِحارِ الجارِيَةِ، ورَبَّ الدُّنيا وَالآخِرَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإقبال: ج2 ص210 عن سعد بن عبد اللّه، بحار الأنوار: ج91 ص70 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;17.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: بار خدايا! اى خداوندگار ستارگان گردان! و اى خداوندگار درياهاى روان! و اى خداوندگار دنيا و آخرت!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;عجائب-البحار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: عَجائِبُ البِحارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;1 / 5: شگفتى هاى درياها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا مَن في كُلِّ شَيءٍ دَلائِلُهُ، يا مَن فِي البِحارِ عَجائِبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص407، المصباح للكفعمي: ص342، بحار الأنوار: ج94 ص391.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;18.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى آن كه در هر چيزى نشانه هاى [هستى و قدرت] اوست! اى آن كه در درياها، شگفتى هاى اوست!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: أسأَ لُكَ بِاسمِكَ ـ يا لا إلهَ إلّا أنتَ ـ المَخزونِ المَكنونِ الَّذي لا يَعرِفُهُ أحَدٌ إلّا بِالآياتِ الواضِحاتِ، وَالدَّلالاتِ البَيِّناتِ، وَالعَلاماتِ الظّاهِراتِ، مِن عَجائِبِ الخَلقِ مِنَ النّارِ وَالنّورِ وَالظُّلُماتِ... وَالبِحارِ وما فيهِنَّ مِنَ الاُمَمِ المُختَلِفاتِ، كُلٌّ يُسَبِّحُ لَكَ بِذلِكَ الاِسمِ العَظيمِ، الَّذي لا تَفنى عَجائِبُهُ لَمّا عَظَّمتَهُ وشَرَّفتَهُ وكَرَّمتَهُ وكَبَّرتَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص415، بحار الأنوار: ج93 ص259 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;19.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى آن كه خدايى جز تو نيست! از تو مى خواهم به حقّ آن نامِ اندوخته و نهانت كه هيچ كس آن را نمى شناسد، مگر از طريق نشانه هاى روشن و دلايل آشكار و علامت هاى پيدا، يعنى شگفتى هاى آفرينش چون آتش و روشنايى و تاريكى ها... ، و درياها و موجودات گوناگونى كه در آنها زيست مى كنند، و همگى به آن نام بزرگ، تو را تسبيح مى گويند؛ نامى كه چنان باعظمت و ارجمند و گرامى و بزرگش داشتى كه شگفتى هايش را پايانى نيست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: أنتَ الَّذي فِي السَّماءِ عَظَمَتُكَ، وفِي الأَرضِ قُدرَتُكَ، وفِي البِحارِ عَجائِبُكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية (طبعة مؤسسة النشر الإسلامي): ص181، بحار الأنوار: ج97 ص202 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;20.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تو آنى كه آسمان، نشانه عظمت توست و زمين، گواه قدرت تو، و در دريا، شگفتى هايت را پديد آورده اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام ـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: إذا أرَدتَ أن تَعرِفَ سَعَةَ حِكمَةِ الخالِقِ وقِصَرَ عِلمِ المَخلوقينَ، فَانظُر إلى ما فِي البِحارِ مِن ضُروبِ السَّمَكِ، ودَوابِّ الماءِ وَالأَصدافِ، وَالأَصنافِ الَّتي لا تُحصى، ولا تُعرَفُ مَنافِعُها إلَا الشَّيءُ بَعدَ الشَّيءِ يُدرِكُهُ النّاسُ بِأَسبابٍ تُحدَثُ، مِثلُ القِرمِزِ فَإِنَّهُ إنَّما عَرَفَ النّاسُ صِبغَهُ بِأَنَّ كَلبَةً تَجولُ عَلى شاطِئِ البَحرِ فَوَجَدَت شَيئا مِنَ الصِّنفِ الَّذي يُسَمَّى الحَلَزونَ فَأَكَلَتهُ، فَاختَضَبَ خَطمُها&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخَطمُ: الأنفُ (النهاية: ج2 ص50 «خطم»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بِدَمِهِ فَنَظَرَ النّاسُ إلى حُسنِهِ فَاتَّخَذوهُ صِبغا، وأشباهُ هذا مِمّا يَقِفُ النّاسُ عَلَيهِ حالاً بَعدَ حالٍ وزَمانا بَعدَ زمانٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج3 ص109 نقلاً عن توحيد المفضّل.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;21.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ به مفضّل بن عمر ـ: اگر مى خواهى گستردگى حكمت آفريدگار، و كوتاهى و ناچيزىِ دانش آدميان را بدانى، بر آنچه در درياهاست، انديشه كن: از انواع ماهيان و آبزيان و صدف ها، و ديگر گونه هاى بى شمار [جانوران دريايى] كه سودمندى آنها شناخته نمى شود، مگر به تدريج كه با پيدايش اسباب، مردم به آنها پى مى برند؛ مانند رنگ قرمز كه مردم به اين رنگ، از آن جا پى بردند كه ماده سگى در ساحل دريا مى گرديد و چيزى از رده [آبزيان] موسوم به حلزون را يافت و آن را خورد و پوزه اش به خون آن، آغشته شد و مردم، زيبايىِ آن رنگ را ديدند و از آن رنگ براى رنگ كردن، استفاده كردند؛ و امثال اين فوايد كه مردم، هر از چند گاهى و زمانى به آن پى مى برند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: سُبحانَ مَن ألَجَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التجَّ البَحرُ: أي تلاطمت أمواجه (مجمع البحرين: ج3 ص1622 «لجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البِحارُ بِقُدرَتِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مهج الدعوات: 294، بحار الأنوار: ج94 ص330 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;22.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: پاكا خدايى كه درياها، به قدرت او، متلاطم اند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثاني-طاعة-البحر-وتسبحه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثاني: طاعة البحر وتسبحه&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل دوم: فرمان بُردارى و تسبيح گويى دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;طاعة-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: طاعَةُ البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 1: فرمان بُردارى دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ لَقَدْ أَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِى فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًا فِى الْبَحْرِ يَبَسًا لَا تَخَافُ دَرَكًا وَ لَا تَخْشَى».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;طه: 77.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«و به موسى وحى كرديم كه: بندگان را شبانه ببر و راهى خشك در دريا براى آنان باز كن كه نه از فرا رسيدن [دشمن] بترسى و نه [از غرق شدن] بيمناك باشى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«فَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنِ اضْرِب بِّعَصَاكَ الْبَحْرَ فَانفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الشعراء: 63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«به موسى وحى كرديم كه: «با عصاى خود بر دريا بزن»، تا از هم شكافت و هر پاره اى، همچون كوهى سِتُرگ بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: إنَّ موسى عليه السلام ناجاهُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى، فَقالَ لَهُ في مُناجاتِهِ: يا موسى... الأَرضُ مُطيعَةٌ، وَالسَّماءُ مُطيعَةٌ، وَالبِحارُ مُطيعَةٌ، وعِصياني شَقاءُ الثَّقَلَينِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج8 ص42 و 45 ح8، تحف العقول: ص493 نحوه، بحار الأنوار: ج77 ص35 ح7 وراجع: موسوعة العقائد الإسلامية: ج3 ص213 (معرفة اللّه / القسم الأوّل / الفصل الخامس / الباب التاسع: خلق البحر).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;23.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خداوند ـ تبارك و تعالى ـ با موسى عليه السلام مناجات كرد و در مناجاتش به او فرمود: «اى موسى!... زمين، سر به فرمان [من] است. آسمان، سر به فرمان است. درياها، سر به فرمان اند و نافرمانى از من، [مايه] بدبختى جنّ و انس است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;تسبيح-البحر-وتهليله&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: تَسبيحُ البَحرِ وتَهليلُهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;2 / 2: درياها، خدا را به پاكى و يگانگى مى ستايند&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: أسأَ لُكَ بِاسمِكَ الَّذي يُسَبِّحُ لَكَ بِهِ البِحارُ الزّاخِراتُ الَّتي هِيَ بِالأَرضِ مُحيطاتٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص416، بحار الأنوار: ج93 ص259 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;24.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از تو درخواست مى كنم به حقّ آن نامت كه درياهاى مالامال كه زمين را در ميان گرفته اند، با آن نام، تو را به پاكى مى ستايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ مِن دُعاءٍ عَلَّمَهُ جَبرَئيلُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: وبِالَّذي تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ وَالأَرَضونَ بِأَطرافِها، وَالبِحارُ بِأَمواجِها، وَالحيتانُ في بِحارِها، وَالأَشجارُ بِأَغصانِها، وَالنُّجومُ بِزينَتِها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج95 ص371 ح23 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;25.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار ـ از دعايى كه جبرئيل عليه السلام به پيامبر صلى الله عليه و آله آموخت ـ: و به حقّ آن كسى كه آسمان ها و زمين ها، كران تا كرانشان، و درياها با خيزاب هايشان، و ماهيان در درياها، و درختان با شاخسارانشان، و ستارگان با زيبايى هايشان، او را به پاكى مى ستايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: الحَمدُ للّهِِ بِما حَمِدَ بِهِ بِحارُهُ بِما فيها، وَاللّهُ أكبَرُ بِما كَبَّرَهُ بِهِ بِحارُهُ بِما فيها، وسُبحانَ اللّهِ بِما سَبَّحَهُ بِحارُهُ بِما فيها، ولا إلهَ إلَا اللّهُ بِما هَلَّلَهُ بِحارُهُ بِما فيها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الدروع الواقية: ص218، العدد القويّة: ص209 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج95 ص442 ح44 نقلاً عن أصل قديم من مؤلفات قدماء الأصحاب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;26.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: سپاس، خداى را با آنچه درياهايش و هر آنچه در آنهاست، با آن او را مى ستايند. خدا را به بزرگى ياد مى كنم با آنچه درياهايش و هر آنچه در آنهاست، با آن او را به بزرگى ياد كنند. خدا را به پاكى مى ستايم با آنچه درياهايش و هر آنچه در آنهاست، با آن او را به پاكى مى ستايند. خدا را به يگانگى مى ستايم با آنچه كه درياهايش و هر آنچه در آنهاست، او را به يگانگى ستايند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;راجع: ص254 ح 19.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ر. ك: ص255 ح 19.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الثالث-ركوب-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الثالث: ركوب البحر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل سوم: سفر در دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;كراهة-ركوب-البحر-في-هيجانه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: كَراهَةُ رُكوبِ البَحرِ في هَيَجانِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 1: مكروه بودن سفر دريايى در هنگام متلاطم بودن آن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ كَرِهَ لَكُم أيَّتُهَا الاُمَّةُ أربَعا وعِشرينَ خَصلَةً، ونَهاكُم عَنها... وكَرِهَ رُكوبَ البَحرِ في هَيَجانِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج3 ص556 ح4914، الخصال: ص520 ح9، الأمالي للصدوق: ص378 ح478 كلّها عن الحسين بن زيد بن عليّ عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج76 ص285 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;27.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل براى شما ـ اى امّت ـ، بيست و چهار كار را ناخوش داشته و از آنها، نهى تان كرده است: ... و سفر كردن در دريا را به هنگام متلاطم بودن آن، ناخوش داشته است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: مَن رَكِبَ البَحرَ عِندَ ارتِجاجِهِ فَماتَ، فَقَد بَرِئَت مِنهُ الذِّمَّةُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج7 ص389 ح20774، كنز العمّال: ج15 ص360 ح41372 نقلاً عن شعب الإيمان عن زهير بن عبد اللّه السنوي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;28.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس در هنگام موّاج بودن دريا، در آن سفر كند و بميرد، خونش به گردن خود اوست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الأمان-من-الغرق-في-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: الأَمانُ مِنَ الغَرَقِ فِي البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;3 / 2: ايمنى از غرق شدن در دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: يا عَلِيُّ: أمانٌ لِاُمَّتي مِنَ الغَرَقِ إذا هُم رَكِبُوا السُّفُنَ فَقَرَؤوا بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ: «وَ مَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ السَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 67.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كتاب من لا يحضره الفقيه: ج4 ص370 ح5762 عن حمّاد بن عمرو عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، مكارم الأخلاق: ج2 ص333 ح2656 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج77 ص58 ح3؛ المعجم الكبير: ج12 ص97 ح12661، الدعاء للطبراني: ص255 ح804 كلّها عن ابن عباس، كنز العمّال: ج6 ص714 ح17537.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;29.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اى على! هر گاه امّت من بر كشتى بنشينند و بخوانند: «به نام خداى مهرگستر مهربان. «و خدا را آن چنان كه بايد، به بزرگى نشناخته اند، حال آن كه روز قيامت، زمين، يكسره در قبضه اوست و آسمان ها، در پيچيده به دست اوست. او منزّه است و برتر است از آنچه با وى، شريك مى گردانند».&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;به نام خداست روان شدنش و لنگر انداختنش. بى گمان، پروردگار من، آمرزنده مهربان است»»، از غرق شدن، در امان خواهند بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: ما مِن رَجُلٍ يَقولُ إذا رَكِبَ السَّفينَةَ: «بِسْمِ اللَّهِ» المَلِكِ الرَّحمنِ «مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ» «وَ مَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ...» الآيَةَ، إلّا أعطاهُ اللّهُ أمانا مِنَ الغَرَقِ حَتّى يَخرُجَ مِنها.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفردوس: ج4 ص20 ح6056 عن ابن عباس، كنز العمّال: ج6 ص715 ح17538 نقلاً عن أبي شيخ عن ابن عباس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;30.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هيچ مردى نيست كه هر گاه بر كشتى بنشيند، بگويد: «به نام خدا»، آن فرمان رواى مهربان «روان شدنش و لنگر انداختنش. بى گمان، پروردگار من، آمرزگار و مهربان است».&lt;/span&gt; «&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و خدا را چنان كه بايد، به بزرگى نشناختند&lt;/span&gt;...» &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;(تا آخر آيه)، مگر آن كه خداوند، او را از غرق شدن، در امان مى دارد تا آن گاه كه از كشتى خارج شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ لِقَومٍ رَكِبُوا السَّفينَةَ وسَمُّوا اللّهَ ـ: لَقَد سَلِموا، وبَلَغوا إلى قَعرِ عَدَنٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مستدرك الوسائل: ج8 ص236 ح9337 نقلاً عن القطب الراوندي في لبّ اللباب.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;31.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در باره عدّه اى كه سوار كشتى شدند و نام خدا را گفتند ـ: سلامت خود را تضمين كردند و به عمق عَدَن مى رسند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مَن خافَ مِنكُمُ الغَرَقَ فَليَقرَأ: «بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ» بِسمِ اللّهِ المَلِكِ الحَقِّ «وَ مَا قَدَرُواْ اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ السَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص619 ح10 عن أبي بصير ومحمّد بن مسلم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، تحف العقول: ص109، بحار الأنوار: ج76 ص286 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;32.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: هر يك از شما بيمِ غرق شدن داشت، بخواند: «به نام خداست روان شدنش و لنگر انداختنش. بى گمان پروردگار من، آمرزگار و مهربان است». به نام خدا كه فرمان رواى حقيقى است «و خدا را چنان كه بايد، به بزرگى نشناختند، حال آن كه روز قيامت، زمين، يكسره در قبضه اوست و آسمان ها، در پچيده به دست اوست. او منزّه است و برتر است از آنچه با وى، شريك مى گردانند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي عن عليّ بن أسباط: قُلتُ لِابِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام: جُعِلتُ فِداكَ ما تَرى آخُذُ بَرّا أو بَحرا، فَإِنَّ طَريقَنا مَخوفٌ شَديدُ الخَطَرِ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اُخرُج بَرّا ولا عَلَيكَ أن تأتِيَ مَسجِدَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وتُصَلِّيَ رَكعَتَينِ في غَيرِ وَقتِ فَريضَةٍ، ثُمَّ لَتَستَخيرُ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ ومَرَّةً، ثُمَّ تَنظُرُ فَإِن عَزَمَ اللّهُ لَكَ عَلَى البَحرِ، فَقُلِ الَّذي قالَ اللّهُ عز و جل: «وَ قَالَ ارْكَبُواْ فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هود: 41.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنِ اضطَرَبَ بِكَ البَحرُ فَاتَّكِ عَلى جانِبِكَ الأَيمَنِ، وقُل: «بِسمِ اللّهِ اسكُن بِسَكينَةِ اللّهِ وقِر بِوَقارِ اللّهِ وَاهدَأ بِإِذنِ اللّهِ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج3 ص471 ح5، قرب الإسناد: ص372 ح1327، بحار الأنوار: ج76 ص288 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;33.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافى ـ به نقل از على بن اسباط ـ: به امام رضا عليه السلام گفتم: فدايت شوم! به نظر تو از راه خشكى بروم يا دريا؛ زيرا راهمان، ترسناك و پُرخطر است؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «از خُشكى برو؛ ولى بد نيست كه [قبل از رفتن] به مسجد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بروى و دو ركعت نماز، در غير وقتِ نماز واجب، بخوانى. سپس يكصد و يك مرتبه از خدا طلب خير كنى. سپس ببين اگر اراده خدا برايت اين بود كه از طريق دريا بروى، اين گفته خداى عز و جل را بخوان: «فرمود: بر آن بنشينيد. به نام خداست روان شدنش و لنگر انداختنش. بى گمان، پروردگار من، آمرزگار و مهربان است». اگر دريا به تلاطم در آمد، بر طرف راست خود، تكيه بده و بگو: به نام خدا. با آرامش خدا، آرام بگير و با وقار خدا، قرار بگير، و به اذن خدا، آرام شو. هيچ توان و نيرويى نيست، مگر به [يارى] خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي عن علي بن أسباط: حَمَلتُ مَتاعا إلى مَكَّةَ فَكَسَدَ عَلَيَّ، فَجِئتُ إلَى المَدينَةِ فَدَخَلتُ إلى أبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ إنّي قَد حَمَلتُ مَتاعا إلى مَكَّةَ فَكَسَدَ عَلَيَّ وقَد أرَدتُ مِصرَ، فَأَركَبُ بَحرا أو بَرّا؟ فَقالَ: ... لا عَلَيكَ أن تَأتِيَ مَسجِدَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَتُصَلِّيَ فيهِ رَكعَتَينِ، وتَستَخيرَ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ ومَرَّةً، فَإِذا عَزَمتَ عَلى شَيءٍ ورَكِبتَ البَرَّ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصدر: «البحر» والتصويب من بحارالأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أو إذَا استَوَيتَ عَلى راحِلَتِكَ فَقُل: «سُبْحَانَ الَّذِى سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَ مَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنقَلِبُونَ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزخرف: 13 و 14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَإِنَّهُ ما رَكِبَ أحَدٌ ظَهرا فَقالَ هذا وسَقَطَ إلّا لَم يُصِبهُ كَسرٌ، ولا وَنىً&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الوَنى: الفُتور والتقصير (مجمع البحرين: ج3 ص1983 «ونى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ولا وَهنٌ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وإن رَكِبتَ بَحرا فَقُل حينَ تَركَبُ: «بِسْمِ اللَّهِ مَجْراهَا وَ مُرْسَاهَا» فَإِذا ضَرَبَت بِكَ الأَمواجُ فَاتَّكِ عَلى يَسارِكَ وأشِر إلَى المَوجِ بِيَدِكَ، وقُل: اُسكُن بِسَكينَةِ اللّهِ وقِرَّ بِقَرارِ اللّهِ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ عَلِيُّ بنُ أسباطٍ: قَد رَكِبتُ البَحرَ، فَكانَ إذا هاجَ المَوجُ قُلتُ كَما أمَرَني أبُو الحَسَنِ عليه السلام، فَيَتَنَفَّسُ المَوجُ، ولا يُصيبُنا مِنهُ شَيءٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص282، بحار الأنوار: ج76 ص286 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;34.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّى ـ به نقل از على بن اَسباط ـ: كالايى به مكّه بردم؛ امّا فروش نرفت. از اين رو به مدينه آمدم و خدمت امام رضا عليه السلام رسيدم و گفتم: فدايت شوم! كالايى را به مكّه بردم، ولى فروش نرفت. و حال، آهنگ مصر دارم. آيا از دريا بروم يا از خشكى؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «... بد نيست به مسجد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بروى و در آن جا، دو ركعت نماز بخوانى و صد و يك مرتبه از خداوند، طلب خير كنى و آن گاه هر تصميمى گرفتى، و [اگر] راه خشكى را در پيش گرفتى يا چون بر شترت نشستى، بگو: «منزّه است آن كه اين را رام ما ساخت؛ و گر نه ما را ياراى [رام ساختن] آنها نبوده است و به سوى پروردگارمان، باز خواهيم گشت»؛ چرا كه هر كس بر مَركبى بنشيند و اين را بگويد و از مَركب بيفتد، نه جايى از بدنش مى شكند، و نه ضعف و سستى به او مى رسد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و اگر از راه آب (دريا) رفتى، هنگامى كه بر كِشتى نشستى، بگو: «به نام خداست روان شدنش و لنگر انداختنش»؛ و اگر امواج بر تو زد، بر جانب چپ خود، تكيه بده و با دستت به موج اشاره كن و بگو: «به آرامش خدا، آرام بگير، و به قرار خدا، قرار بگير. هيچ نيرو و توانى نيست، مگر به [يارى] خدا».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;من از راه دريا ره سپار شدم و هر گاه موج برمى خاست، به دستور امام رضا عليه السلام عمل مى كردم و موج كنار مى رفت و چيزى از آن به ما نمى خورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الرابع-أصناف-البحار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الرابع: أصناف البحار&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل چهارم: انواع درياها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحار-السماء&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: بِحارُ السَّماءِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 1: درياهاى آسمان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الطور: 6. والمسجورُ: أي المملوء (مجمع البحرين: ج2 ص820 «سجر»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«سوگند به درياى مالامال!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: السَّقفُ المَرفوعُ السَّماءُ، وَالبَحرُ المَسجورُ بَحرٌ فِي السَّماءِ تَحتَ العَرشِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج58 ص107 ح54.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;35.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [مراد از] «بام بلند»،&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در آيه شريف: «وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ» (طور: آيه 8).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;آسمان است و درياى مالامال، دريايى است در آسمان و زير عرش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين عن زيد بن وهب: إنَّ عَلِيّا خَرَجَ إلَيهِم [أي إلى جَيشِ مُعاوِيَةَ في يَومِ صِفّينَ] فَاستَقبَلوهُ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فَقالَ: اللّهُمَّ رَبَّ هذَا السَّقفِ المَحفوظِ المَكفوفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;المكفوفُ: أي الممنوع من الإسترسال أن يقع على الأرض (مجمع البحرين: ج3 ص1582 «كفف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الَّذي جَعَلتَهُ مَغيضا لِلَّيلِ وَالنَّهارِ... ورَبَّ البَحرِ المَسجورِ المُحيطِ بِالعالَمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صفّين: ص232، بحار الأنوار: ج32 ص461 ح402؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج5 ص177.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;36.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وقعة صِفّين ـ به نقل از زيد بن وهب ـ: على عليه السلام به سوى آنان (يعنى سپاه معاويه در جنگ صفّين) تاخت و آنها به مقابله اش آمدند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: بار خدايا! اى پروردگار اين بام (آسمان) كه از فرو افتادن، آن را نگه داشته اى و آن را جايگاه فرو شدن شب و روز، قرار داده اى... و اى پروردگار درياى مالامال كه جهانيان را در ميان گرفته است!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ عَلِيّا عليه السلام كانَ يَدعو عَلَى الخَوارِجِ، فَيَقولُ في دُعائِهِ: اللّهُمَّ رَبَّ البَيتِ المَعمورِ، وَالسَّقفِ المَرفوعِ، وَالبَحرِ المَسجورِ، وَالكِتابِ المَسطورِ، أسأَ لُكَ الظَّفَرَ عَلى هؤُلاءِ الَّذينَ نَبَذوا كِتابَكَ وَراءَ ظُهورِهِم، وفارَقوا اُمَّةَ أحمَدَ صلى الله عليه و آله عُتُوّا عَلَيكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص12 ح37 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج33 ص381 ح611.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;37.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: على عليه السلام خوارج را نفرين مى كرد و در نفرينش مى گفت: «بار خدايا! اى پروردگار خانه آباد، و بام بلند، و درياى مالامال، و كتاب نگاشته شده! از تو درخواست مى كنم پيروزى بر اين جماعتى را كه از سرِ سركشى بر تو، كتابت را پشت سر خويش افكندند و از امّت احمد صلى الله عليه و آله جدا گشتند».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِ المِعراجِ ـ: ورَأَيتُ في عِلِّيِّينَ بِحارا وأنوارا وحُجُبا وغَيرَها، لَولا تِلكَ لَاحتَرَقَ كُلُّ ما تَحتَ العَرشِ مِن نورِ العَرشِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج58 ص45 ح13 نقلاً عن شرح النهج للكيدري.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;38.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديث معراج ـ: در جهان بَرين، درياها و نورها و پرده ها و ديگر چيزهايى را ديدم كه اگر آنها نبودند، هر آينه، همه آنچه در زير عرش است، از نور عرش مى سوختند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِ المِعراجِ ـ: ورَأَيتُ فِي السَّماءِ السّابِعَةِ بِحارا مِن نورٍ يَتَلَألَأُ يَكادُ تَلَألُؤُها يَخطِفُ بِالأَبصارِ، وفيها بِحارٌ مُظلِمَةٌ وبِحارُ ثَلجٍ ورَعدٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير القمّي: ج2 ص9 عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج18 ص326 ح34.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;39.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديث معراج ـ: در آسمان هفتم، درياهايى از نور ديدم، چنان درخشان كه درخشش آنها چشم ها را خيره مى كرد و در آن آسمان، درياهايى تاريك و درياهايى از برف، و نيز تُندرى بود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل عن عبّاس بن عبد المطلّب: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: هَل تَدرونَ كَم بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ؟ قالَ: قُلنا: اللّهُ ورَسولُهُ أعلَمُ، قالَ: بَينَهُما مَسيرَةُ خَمسِمِئَةِ سَنَةٍ، ومِن كُلِّ سَماءٍ إلى سَماءٍ مَسيرَةُ خَمسِمِئَةِ سَنَةٍ، وكَيفُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;في المصادر الاُخرى: «كِثَفُ» بدل «كَيفُ». والكِثَفُ: الغلظة.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كُلِّ سَماءٍ (مَسيرَةُ) خَمسِمِئَةِ سَنَةٍ، وفَوقَ السَّماءِ السّابِعَةِ بَحرٌ بَينَ أسفَلِهِ وأعلاهُ كَما بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل: ج1 ص443 ح1770، المستدرك على الصحيحين: ج2 ص410 ح3428، مسند أبي يعلى: ج6 ص150 ح6682، كنز العمّال: ج6 ص145 ح15185.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;40.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبّاس بن عبد المطّلب ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا مى دانيد فاصله ميان آسمان و زمين، چه قدر است؟»&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتيم: خدا و پيامبرش داناترند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «ميان آن دو، پانصد سال راه است و از هر آسمانى تا آسمانى ديگر، پانصد سال راه است و چگونگى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;در منابع ديگر، (در متن عربى حديث) به جاى «كَيفُ»، «كِثَفِ» آمده كه به معناى ضخامت و سِتَبرى است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;هر آسمانى، پانصد سال راه است و بالاى آسمان هفتم، دريايى است كه فاصله ميان پايين و بالايش به اندازه آسمان تا زمين است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد عن جميل بن درّاج: سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام: هَل فِي السَّماءِ بِحارٌ؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قالَ: نَعَم، أخبَرَني أبي عَن أبيهِ عَن جَدِّهِ عليهم السلام قالَ: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إنَّ فِي السَّماواتِ السَّبعِ لَبِحارا عُمقُ أحَدِها مَسيرَةُ خَمسِمِئَةِ عامٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص281 ح9، بحار الأنوار: ج59 ص182 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;41.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد ـ به نقل از جميل بن دُرّاج ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: آيا در آسمان هم درياهايى وجود دارد؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «آرى. پدرم [امام باقر]، به نقل از پدرش از جدّش عليهم السلام مرا خبر داد كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: در آسمان هاى هفتگانه، درياهايى است كه ژرفاى هر يك از آنها به اندازه پانصد سال راه است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِ مَسائِلِ عَبدِ اللّهِ بنِ سَلامٍ ـ: قالَ: ... أخبِرني ما فَوقَ السَّماءِ السّابِعَةِ؟ قالَ: بَحرُ الحَيَوانِ، قالَ: فَما فَوقَهُ؟ قالَ: بَحرُ الظُّلمَةِ، قالَ: فَما فَوقَهُ؟ قالَ: بَحرُ النّورِ، قالَ: فَما فَوقَهُ؟ قالَ: الحُجُبُ.…&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج60 ص248 نقلاً عن بعض الكتب القديمة عن ابن عبّاس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;42.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديث پرسش هاى عبد اللّه بن سلّام ـ: عبد اللّه پرسيد:... مرا خبر ده كه بالاى آسمان هفتم چيست؟ []فرمود: «درياى زندگى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بالاى آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درياى تاريكى».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بالاى آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «درياى نور».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفت: بالاى آن چيست؟&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فرمود: «پرده ها...».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: جَعَلَ في كُلِّ سَماءٍ ساكِنا مِنَ المَلائِكَةِ خَلَقَهُم مَعصومينَ مِن نورٍ، مِن بُحورٍ عَذَبَةٍ وهُوَ بَحرُ الرَّحمَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تفسير فرات: ص185 ح235 عن الإمام الحسن عليه السلام، بحار الأنوار: ج57 ص92 ح79.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;43.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: [خداوند] در هر آسمانى، ساكنانى از فرشتگان قرار داده كه آنها را معصوم و از نورى از درياهاى شيرين آفريده كه همان درياى رحمت است.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إذا نَظَرتَ إلَى السَّماءِ فَقُل: ... اللّهُمَّ رَبَّ السَّقفِ المَرفوعِ، وَالبَحرِ المَكفوفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُصول الستّة عشر: ص208 ح200 عن زيد، بحار الأنوار: ج58 ص97 ح19.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;44.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: هر گاه به آسمان نگريستى، بگو: «... بار خدايا! اى پروردگار بام بلند، و درياى نگه داشته شده!».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحار-الجنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: بِحارُ الجَنَّةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;4 / 2: درياهاى بهشت&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ فِي الجَنَّةِ بَحرَ الماءِ، وبَحرَ العَسَلِ، وبَحرَ اللَّبَنِ، وبَحرَ الخَمرِ، ثُمَّ تُشَقَّقُ الأَنهارُ بَعدُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سنن الترمذي: ج4 ص699 ح2571، مسند ابن حنبل: ج7 ص242 ح20072، صحيح ابن حبّان: ج16 ص424 ح7409، المعجم الكبير: ج19 ص425 ح1032، مسند عبد بن حميد: ص155 ح410 كلّها عن حكيم بن معاوية عن أبيه، كنز العمّال: ج14 ص455 ح39239.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;45.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: در بهشت، درياى آب است، و درياى عسل، و درياى شير، و درياى باده. سپس رودها و جويبارها [از آنها] منشعب مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-الخامس-التمثيل-بالبحر-للتعظيم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل الخامس: التمثيل بالبحر للتعظيم&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل پنجم: تشبيه كردن به دريا، براى بزرگ نشان دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-العلم&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: بَحرُ العِلمِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 1: درياى دانش&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ اللّهَ تَعالى خَلَقَ مِن نورِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله عِشرينَ بَحرا مِن نورٍ، في كُلِّ بَحرٍ عُلومٌ لا يَعلَمُها إلَا اللّهُ تَعالى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج57 ص199 ح145 نقلاً عن أبي الحسن البكري في كتاب الأنوار.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;46.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: خداى متعال، از نور محمّد صلى الله عليه و آله، بيست درياى نور آفريد، و در هر دريايى دانش هايى است كه كسى جز خداوند متعال، آنها را نمى داند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إنَّ الإِمامَ بِمَنزِلَةِ البَحرِ لا يَنفَدُ ما عِندَهُ وعَجائِبُهُ أكثَرُ مِن ذلِكَ، وَالطَّيرُ حينَ أخَذَ مِنَ البَحرِ قَطرَةً بِمِنقارِهِ لَم يَنقُص مِنَ البَحرِ شَيئا، كَذلِكَ العالِمُ لا يَنقُصُهُ عِلمُهُ شَيئا ولا تَنفَدُ عَجائِبُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرب الإسناد: ص336 ح1238، دلائل الإمامة: ص338 ح295، الخرائج والجرائح: ج1 ص313 ح5 كلاهما نحوه وكلّها عن عليّ بن أبي حمزة، بحار الأنوار: ج26 ص191 ح2.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;47.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: امام، به سان درياست كه آنچه در اوست، پايان نمى يابد و شگفتى هايش از آن هم بيشتر است. همان گونه كه اگر پرنده اى با منقارش قطره اى از دريا برگيرد، چيزى از دريا كاسته نمى گردد، دانشمند (امام) نيز چنين است. چيزى از دانش او كاسته نمى شود و شگفتى هايش پايان نمى پذيرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: سَمِعتُ جابِرَ بنَ عَبدِ اللّهِ الأَنصارِيَّ يَقولُ: سَأَلتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَن سَلمانَ الفارِسِيِّ، فَقالَ صلى الله عليه و آله: سَلمانُ بَحرُ العِلمِ لا يُقدَرُ عَلى نَزحِهِ، سَلمانُ مَخصوصٌ بِالعِلمِ الأَوَّلِ وَالآخِرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإختصاص: ص222 عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج22 ص347 ح63.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;48.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: از جابر بن عبد اللّه انصارى شنيدم كه مى گويد: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در باره سلمان پرسيدم. فرمود: «سلمان، درياى دانش است كه نمى توان آب آن را كشيد. علم اوّل و آخر، به سلمان عطا شده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: سَلمانُ بَحرٌ لا يُنزَفُ، وكَنزٌ لا يُنفَدُ، سَلمانُ مِنّا أهلَ البَيتِ، سَلسالٌ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;سَلسالٌ: سهل الدخول في الحلق لعذوبته وصفائه (مجمع البحرين: ج2 ص865 «سلسل»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يَمنَحُ الحِكمَةَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الغارات: ج2 ص823، الإختصاص: ص341، بحار الأنوار: ج22 ص348 ح64.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;49.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سلمان، دريايى خشك ناشدنى و گنجى پايان ناپذير است. سلمان، از ما خاندان (اهل بيت) است. چشمه زلالى است كه حكمت مى بخشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-النور&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: بَحرُ النّورِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 2: درياى نور&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ في حَديثِ المِعراجِ ـ: ثُمَّ قُذِفتُ في بِحارِ النّورِ، فَلَم تَزَلِ الأَمواجُ تَقذِفُني حَتّى تَلَقّاني جَبرَئيلُ عليه السلام في سِدرَةِ المُنتَهى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج18 ص315 ح26 نقلاً عن كتاب المحتضر للحسن بن سليمان ممّا رواه من كتاب المعراج.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;50.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در حديث معراج ـ: سپس در درياهاى نور، افكنده شدم و امواج، پيوسته، مرا به جلو مى افكند تا آن كه جبرئيل عليه السلام در سِدرة المُنتهى&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مكانى است در بهشت.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مرا گرفت.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه صلى الله عليه و آله: إنَّ للّهِِ بَحرا مِن نورٍ، حَولَهُ مَلائِكَةٌ مِن نورٍ، عَلى جَبَلٍ مِن نورٍ، بِأَيديهِم حِرابٌ مِن نورٍ، يُسَبِّحونَ حَولَ ذلِكَ البَحرِ، سُبحانَ ذِي المُلكِ وَالمَلَكوتِ، سُبحانَ ذِي العِزَّةِ وَالجَبَروتِ، سُبحانَ الحَيِّ الَّذي لا يَموتُ، سُبّوحٌ قُدّوسٌ رَبُّ المَلائِكَةِ وَالرّوحِ، فَمَن قالَها في يَومٍ مَرَّةً أو شَهرٍ أو سَنَةٍ مَرَّةً، أو في عُمُرِهِ غَفَرَ اللّهُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ وما تَأَخَّرَ، ولَو كانَت ذُنوبُهُ مِثلَ زَبَدِ البَحرِ أو مِثلَ رَملِ عالِجٍ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عالِج: رمال بين فيد والقريات على طريق مكّة، لا ماء بها ولا يقدر أحد عليهم فيه، وهو مسيرة أربع ليال (معجم البلدان: ج4 ص70).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، أو فَرَّ مِنَ الزَّحفِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كنز العمّال: ج2 ص218 ح3480 نقلاً عن الديلمي عن أنس.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;51.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند، دريايى از نور دارد كه پيرامون آن، فرشتگانى از نور بر فراز كوهى از نور هستند و در دست هايشان، نيزه هايى از نور است كه پيرامون آن دريا، به تسبيح گويى مشغول اند [و مى گويند:] «پاكا خداوندگار پادشاهى و سلطنت! پاكا خداوند فرّ و شكوه! پاكا آن زنده اى كه هرگز نمى ميرد! پاكا، مقدّسا، خداوندگار فرشتگان و روح».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بنا بر اين، هر كس اينها را روزى يك بار يا ماهى يك بار يا سالى يك بار يا در تمام عمرش يك بار بگويد، خداوند، همگى گناهان او را مى آمرزد؛ اگر چه گناهانش به اندازه كف دريا يا ريگ هاى عالِج&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عالِج: ريگستانى است خشك و بى آب، ميان «فيد» و قربانگاه در راه مكّه و از مكّه، چهار شبانه روز راه است&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;باشد يا از جهاد، گريخته باشد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الحياة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: بَحرُ الحَياةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 3: درياى زندگى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ صَلَّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ، وَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ أسرَعَت أرواحُهُم فِي العُلى، وخَطَطَت هِمَمُهُم في عِزِّ الوَرى، فَلَم تَزَل قُلوبُهُم والِهَةً طائِرَةً حَتّى أناخوا في رِياضِ النَّعيمِ، وجَنَوا مِن ثِمارِ النَّسيمِ، وشَرِبوا بِكَأسِ العَيشِ، وخاضوا لُجَّةَ السُّرورِ، وغاصوا في بَحرِ الحَياةِ، وَاستَظَلّوا في ظِلِّ الكَرامَةِ، آمينَ رَبَّ العالَمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص126 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;52.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! بر محمّد و دودمان او، درود فرست و مرا از آنانى قرار ده كه جان هايشان به سوى بلندى شتافته است و همّت هايشان، از عزّت در ميان مردمان، فراتر رفته است و از اين رو، دل هايشان، پيوسته شوريده است تا آن كه در باغ هاى پُرنعمت، فرود آمده اند و از ميوه هاى نسيم (بادخوش) چيده اند و با جام جانبخش نوشيده اند و در اعماق شادى، فرو شده اند و در درياى زندگى، غوطه ور گشته اند و در سايه سار كرامت، آرميده اند. آمين، اى پروردگار جهانيان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الرضا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: بَحرُ الرِّضا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 4: درياى خشنودى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وَاجعَلنا مِمَّن جاسُوا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جاسوا خلال الديار: أي تخلّلوها فطلبوا ما فيها (مجمع البحرين: ج1 ص340 «جوس»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;خِلالَ دِيارِ الظّالِمينَ، وَاستَوحَشوا مِن مُؤانَسَةِ الجاهِلينَ، وسَمَوا إلَى العُلُوِّ بِنُورِ الإِخلاصِ، ورَكِبوا في سَفينَةِ النَّجاةِ، وأقلَعوا بِريحِ اليَقينِ، وأرسَوا بِشَطِّ بِحارِ الرِّضا يا أرحَمَ الرّاحِمينَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;بحار الأنوار: ج94 ص126 ح19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;53.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: بار خدايا! بر محمّد و دودمان محمّد، درود فرست و ما را از آنانى قرار ده كه ميان خانه هاى ستمگران، [براى نابود كردن آنها] به جستجو پرداخته اند و از همدمى با نادانان، رَميده اند و با نور اخلاص، به سوى تعالى اوج گرفته اند و بر كِشتى رهايى نشسته اند و با باد يقين، به حركت در آمده اند و در ساحل درياهاى خشنودى، لنگر انداخته اند، اى مهربان ترينِ مهربانان!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أغنى-من-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: أغنى مِنَ البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 5: غنى تر از دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: البَدَنُ القانِعُ أغنى مِنَ البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جامع الأخبار: ص383 ح1071، بحار الأنوار: ج78 ص31 ح99.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;54.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: تنِ قانع، غنى تر از درياست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: غِنَى النَّفسِ أغنى مِنَ البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص348 ح21، الأمالي للصدوق: ص317 ح369 كلاهما عن معاوية بن وهب، معاني الأخبار: ص177 ح1 عن محمّد بن وهب، الإختصاص: ص247، بحار الأنوار: ج75 ص105 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;55.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: غناى نفس، غنى تر از درياست.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-لا-يدرك-قعره&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: بَحرٌ لا يُدرَكُ قَعرُهُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 6: دريايى كه ژرفايش نارسيدنى است&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في وَصفِ القُرآنِ ـ: ثُمَّ أنزَلَ عَلَيهِ الكِتابَ... سِراجا لا يَخبو تَوَقُّدُهُ، وبَحرا لا يُدرَكُ قَعرُهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 198، بحار الأنوار: ج92 ص21 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;56.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در وصف قرآن ـ: سپس كتاب را بر او فرو فرستاد... و آن، چراغى است كه شعله اش خاموش نمى گردد، و دريايى است كه به قعر آن نمى توان رسيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;أخذ-اللؤلؤ-من-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: أخذُ اللُّؤلُؤِ مِنَ البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;5 / 7: گرفتن مرواريد از دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام: ألا تَأخُذونَ اللُّؤلُؤَ مِنَ البَحرِ؟ خُذُوا الكَلِمَةَ الطَّيِّبَةَ مِمَّن قالَها وإن لَم يَعمَل بِها، فَإِنَّ اللّهَ يَقولُ: «الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ»&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الزمر: 18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص291، بحار الأنوار: ج78 ص170 ح4.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;57.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام: آيا از دريا، مرواريد نمى گيريد؟ سخن نيك را نيز از كسى كه آن را مى گويد، بگيريد؛ اگر چه خود، آن را به كار نبندد؛ زيرا خداوند مى فرمايد: «كسانى كه سخن را مى شنوند و از نيكوترينش پيروى مى كنند، آنان، كسانى هستند كه خداوند، هدايتشان كرده است».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: يَغوصُ العَقلُ عَلَى الكَلامِ فَيَستَخرِجُهُ مِن مَكنونِ الصَّدرِ، كَما يَغوصُ الغائِصُ عَلَى اللُّؤلُؤِ المُستَكِنَّةِ فِي البَحرِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص244، بحار الأنوار: ج1 ص94 ح21.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;58.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خِرَد، غوّاص سخن است و آن را از درون سينه، استخراج مى كند، چنان كه غوّاص براى به دست آوردن مرواريد نهان در اعماق دريا، به دلِ دريا مى زند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السادس-التمثيل-بالبحر-للتحذير&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السادس: التمثيل بالبحر للتحذير&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل ششم: تشبيه كردن به دريا براى هشدار دادن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-القدر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: بَحرُ القَدَرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 1: درياى تقدير&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ لَمّا سُئِلَ عَنِ القَدَرِ ـ: طَريقٌ مُظلِمٌ فَلا تَسلُكوهُ، وبَحرٌ عَميقٌ فَلا تَلِجوهُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تَلِجوهُ: تَدخلوه (النهاية: ج5 ص224 «ولج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، وسِرُّ اللّهِ فَلا تَتَكَلَّفوهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الحكمة 287، غرر الحكم: ج4 ص261 ح6034، بحار الأنوار: ج1 ص210.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;59.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در پاسخ پرسش از تقدير ـ: راهى است تاريك. پس آن را نپيماييد. دريايى است ژرف. پس در آن در نياييد. راز خداست. پس خود را براى [دريافت] آن به رنج [بيهوده] ميفكنيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ في صِفَةِ القَدَرِ ـ: إنَّهُ بَحرٌ زاخِرٌ خالِصٌ للّهِِ تَعالى، عُمقُهُ ما بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ، عَرضُهُ ما بَينَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التوحيد: ص383 ح32 عن الأصبغ بن نباتة، الاعتقادات: ص35، مختصر بصائر الدرجات: ص153، بحار الأنوار: ج5 ص97 ح23.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;60.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در توصيف تقدير ـ: آن، دريايى است مالامال و ويژه خداوند متعال. ژرفايش، به اندازه آسمان تا زمين است و پهنايش، به اندازه مشرق تا مغرب.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الدنيا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: بَحرُ الدُّنيا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 2: درياى دنيا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: اُحَذِّرُكُمُ الدُّنيا فَإِنَّها دارُ شُخوصٍ، ومَحَلَّةُ تَنغيصٍ، ساكِنُها ظاعِنٌ، وقاطِنُها بائِنٌ، تَميدُ بِأَهلِها مَيَدانَ السَّفينَةِ، تقَصِفُهَا العَواصِفُ في لُجَجِ البِحارِ، فَمِنهُمُ الغَرِقُ الوَبِقُ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;وَبَقَ: إذا هَلَكَ (النهاية: ج5 ص146 «وَبَقَ»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;، ومِنهُمُ النّاجي عَلى بُطونِ الأَمواجِ تَحفِزُهُ الرِّياحُ بِأَذيالِها، وتَحمِلُهُ عَلى أهوالِها، فَما غَرِقَ مِنها فَلَيسَ بِمُستَدرَكٍ، وما نَجا مِنها فَإِلى مَهلَكٍ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الخطبة 196، بحار الأنوار: ج73 ص133 ح137.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;61.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: شما را از دنيا بر حذر مى دارم؛ زيرا كه دنيا، سراى كوچيدن و جايگاه كدورت [و سختى] است. ساكن آن، [سرانجام] رَخت بر مى بندد و مقيمش از آن جدا مى شود. اهل خود را به تلاطم مى اندازد، چونان به تلاطم در آمدن كشتى كه توفان ها، آن را در اعماق درياها در هم مى شكند و برخى از مسافران، غرق مى شوند و برخى ديگر مى رَهند، در حالى كه بر شكم موج ها دست و پا مى زنند و بادها با دامن هاى خود، بر او مى كوبند و به وحشتش مى افكنند. پس، آن كه غرق شود، به دادش نمى توان رسيد، و آن كه از آن (كشتى شكسته / بادهاى كوبنده) بِرَهد، به مهلكه اى ديگر، فرو مى غلتد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام زين العابدين عليه السلام: أما بَلَغَكُم ما قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام لِلحَوارِيّينَ؟ قالَ لَهُم: الدُّنيا قَنطَرَةٌ فَاعبُروها ولا تَعمُروها، وقالَ: أيُّكُم يَبني عَلى مَوجِ البَحرِ دارا؟ تِلكُمُ الدّارُ الدُّنيا، فَلا تَتَّخِذوها قَرارا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الأمالي للمفيد: ص43 ح1 عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج73 ص107 ح107.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;62.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام زين العابدين عليه السلام: آيا به شما نرسيده است آنچه عيسى بن مريم عليه السلام به حواريان فرمود؟ به آنان فرمود: «دنيا، پُلى است. پس، از آن بگذريد و آبادش مكنيد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;و فرمود: «كدام يك از شما بر موج دريا، خانه مى سازد؟! چنين است خانه دنيا. پس، دنيا را جاى ماندن مگيريد».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: مَثَلُ الدُّنيا كَمَثَلِ ماءِ البَحرِ، كُلَّما شَرِبَ مِنهُ العَطشانُ ازدادَ عَطَشا حَتّى يَقتُلَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج2 ص136 ح24 عن طلحة بن زيد، تحف العقول: ص396 عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج73 ص79 ح40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;63.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دنيا، مانند آب درياست كه شخص تشنه، هر چه از آن بيشتر بنوشد، تشنه تر مى شود تا اين كه او را از پا در مى آورد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: إنَّ لُقمانَ قالَ لِابنِهِ: ... يا بُنَيَّ إنَّ الدُّنيا بَحرٌ عَميقٌ، قَد غَرِقَ فيها عالَمٌ كَثيرٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص16 ح12 عن هشام بن الحكم، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج2 ص282 ح2457، مكارم الأخلاق: ج1 ص540 ح1875 كلاهما من دون اسناد الى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، تحف العقول: ص386، تفسير القمّي: ج2 ص164، بحار الأنوار: ج78 ص299 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;64.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: لقمان به پسرش گفت:... پسرم! دنيا، درياى ژرفى است كه خلق بسيارى در آن غرق گشته اند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لُقمانُ الحَكيمُ: يا بُنَيَّ إنَّ الدُّنيا بَحرٌ عَميقٌ هَلَكَ فيها بَشَرٌ كَثيرٌ، تَزَوَّد مِن عَمَلِها وَاتَّخِذ سَفينَةً حَشوُها تَقوَى اللّهِ، ثُمَّ اركَب لُجَجَ الفُلكِ تَنجو وإنّي لَخائِفٌ أن لا تَنجُوَ.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;يا بُنَيَّ السَّفينَةُ إيمانٌ، وشِراعُهَا التَّوَكُّلُ، وسُكّانُهَا&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;السُكّانُ: ذنب السفينة التي به تُعدَّل (لسان العرب: ج13 ص211 «سكن»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الصَّبرُ، ومَجاذيفُهَا الصَّومُ وَالصَّلاةُ وَالزَّكاةُ، يا بُنَيَّ مَن رَكِبَ البَحرَ مِن غَيرِ سَفينَةٍ غَرِقَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاختصاص: ص336 عن الأوزاعي من دون إسناد الى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج13 ص427 ح22.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;65.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;لقمان حكيم&lt;/span&gt;:&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسرم! دنيا، درياى ژرفى است كه آدميان بسيارى در آن نابود شده اند. از عمل [در] آن، توشه برگير، و كشتى اى فراهم آور كه بارِ آن، پرواى الهى باشد. پس با آن به [اين] دريا زن تا نجات يابى. با اين حال، مى ترسم كه نجات نيابى!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پسرم! [آن] كشتى، ايمان است و بادبانش، توكّل و سكّانش، شكيبايى و پاروهايش، روزه و نماز و زكات. پسرم! هر كه بى كشتى به دريا برود، غرق مى شود.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الخطايا&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: بَحرُ الخَطايا&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 3: درياى خطاها&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكتاب&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِى بَحْرٍ لُّجِّىٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَآ أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا وَ مَن لَّمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِن نُّورٍ».&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;النور: 40.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;«يا [كارهايشان] مانند تاريكى هايى است در دريايى ژرف، كه موجى آن را فرو مى پوشانَد و روى آن، موجى ديگر است و بالاى آن، ابرى است. تاريكى هايى است كه بعضى بر روى بعضى ديگر، قرار گرفته است. هر گاه [غرقه] دستش را بيرون آورد، به زحمت، آن را مى بيند. خدا به هر كس نورى نداده باشد، او را هيچ نورى نخواهد بود».&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;حديث&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الكاظم عليه السلام: يا سَيِّدي، أنقِذ عَبدَكَ الغَريقَ في بَحرِ الخَطايا.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جمال الاُسبوع: ص185 عن الحسن بن القاسم العبّاسي، مصباح المتهجّد: ص307 ح417 من دون إسناد إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام، بحار الأنوار: ج91 ص196 ح3.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;66.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام كاظم عليه السلام: آقاى من! اين بنده غرقه در درياى لغزش ها را نجات بخش.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ في مُناجاتِهِ ـ: إنَّكَ أنتَ عَلّامُ الغُيوبِ، فَالطُف بي فَقَديما لَطَفتَ بِمُسرِفٍ عَلى نَفسِهِ، غَريقٍ في بُحورِ خَطيئَتِهِ، أسلَمَتهُ لِلحُتوفِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الحَتفُ: الهلاك والجمع حتوف (النهاية: ج1 ص337 «حتف»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كَثرَةُ زَلَلِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص128، جمال الاُسبوع: ص73 من دون إسناد الى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام نحوه، بحار الأنوار: ج90 ص194 ح29.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;67.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در مناجاتش ـ: تو داناى نهان هايى. پس به من لطف نما كه از ديرباز، همواره با آن كه بر خويش، ستم روا داشته و در درياهاى خطاهايش غرقه گشته و فراوانى لغزش هايش، او را به دست نابودى سپرده است، لطف داشته اى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام: إلهي أفحَمَتني ذُنوبي وقَطَعَت مَقالَتي فَلا حُجَّةَ لي ولا عُذرَ، فَأَنَا المُقِرُّ بِجُرمي، المُعتَرِفُ بِإِساءَتي، الأَسيرُ بِذَنبي، المُرتَهَنُ بِعَمَلي، المُتَهَوِّرُ في بُحورِ خَطيئَتي.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;البلد الأمين: ص311 عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، المزار للشهيد الأوّل: ص272 عن ميثم نحوه، بحار الأنوار: ج94 ص100 ح14.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;68.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: معبودا! گناهانم، زبانم را بند آورده و گفتارم را بُريده است و مرا هيچ عذر و بهانه اى نيست. پس به جرم خويش، اقرار دارم و به بدكردارى ام، معترفم در بندِ گناه خويشم و گروگانِ كردار [بد] خود هستم و بى باكانه، خويشتن را در درياهاى خطا افكنده ام.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الفتنة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: بَحرُ الفِتنَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 4: درياى فتنه&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: قَد خاضوا بِحارَ الفِتَنِ، وأخَذوا بِالبِدَعِ دونَ السُّنَنِ، وتَوَغَّلُوا الجَهلَ، وَاطَّرَحُوا العِلمَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج4 ص487 ح6701.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;69.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: در درياهاى فتنه ها، فرو رفتند و سنّت ها را رها كرده، بدعت ها را گرفتند و در نادانى، غرقه گشتند و دانش را به دور افكندند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ مِن كِتابِهِ لِمُعاوِيَةَ ـ: أردَيتَ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;أرداكُم: أهلَكَكُم (مجمع البحرين: ج2 ص693 «ردى»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جيلاً مِنَ النّاسِ كَثيرا خَدَعتَهُم بِغَيِّكَ، وألقَيتَهُم في مَوجِ بَحرِكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;نهج البلاغة: الكتاب 32، بحار الأنوار: ج33 ص85 ح400.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;70.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ از نامه ايشان به معاويه ـ: مردان بسيارى را به نابودى كشاندى و با فريبكارى خود، آنان را فريفتى و در موج درياى [فتنه گرى] خويش، در افكندى.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-الجهالة&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: بَحرُ الجَهالَةِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 5: درياى نادانى&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: كَم مِن غَريقٍ هَلَكَ في بَحرِ الجَهالَةِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;مطالب السؤول: ص234؛ بحار الأنوار: ج78 ص12 ح8.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;71.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: چه بسيار كسانى كه در درياى نادانى، غرق و نابود شدند!&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ... خَلَقَ الجَهلَ مِنَ البَحرِ الاُجاجِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الاُجاجُ: الماء المالِحُ الشديد الملوحة (النهاية: ج1 ص25 «أجج»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;ظُلمانِيّا، فَقالَ لَهُ: أدبِر، فَأَدبَرَ؛ ثُمَّ قالَ لَهُ: أقبِل، فَلَم يُقبِل، فَقالَ لَهُ: اِستَكبَرتَ، فَلَعَنَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الكافي: ج1 ص21 ح14، الخصال: ص589 ح13، علل الشرائع: ص114 ح10، المحاسن: ج1 ص312 ح620 كلّها عن سماعة بن مهران، تحف العقول: ص401 عن الإمام الكاظم عليه السلام، بحار الأنوار: ج1 ص109 ح7.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;72.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: خداوند،... نادانى را از درياى شور و تاريك آفريد و به او فرمود: «پشت كن!» و او پشت كرد. سپس به او فرمود: «[به من] رو كن!» و او رو نكرد. خداوند به او فرمود: «گردن فرازى كردى» و لعنتش كرد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;بحر-التسويف&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: بَحرُ التَّسويفِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 6: درياى امروز و فردا كردن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الباقر عليه السلام ـ في وَصِيَّتِهِ لِجابِرٍ الجُعفِيِّ ـ: إيّاكَ وَالتَّسويفَ، فَإِنَّهُ بَحرٌ يَغرَقُ فيهِ الهَلكى.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;تحف العقول: ص285، بحار الأنوار: ج78 ص164 ح1.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;73.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام باقر عليه السلام ـ در سفارش به جابر جُعْفى ـ: از امروز و فردا كردن بپرهيز؛ زيرا آن، دريايى است كه انسان ها در آن، نابود مى شوند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;جار-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: جارُ البَحرِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;6 / 7: همسايه دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام الصادق عليه السلام: لَيسَ لِلبَحرِ جارٌ، ولا لِلمَلِكِ صَديقٌ، ولا لِلعافِيَةِ ثَمَنٌ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الخصال: ص223 ح51، دلائل الإمامة: ص253 ح176 عن علي بن الحسن بن القاسم المعروف بابن الطبّال اليشكري الخزّاز، بحار الأنوار: ج76 ص287 ح5.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;74.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام: دريا، همسايه نمى شناسد و پادشاه، دوست. و [نعمتِ] عافيت را قيمت نمى توان نهاد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;عنه عليه السلام ـ وقَد قيلَ بِحَضرَتِهِ: جاوِر مَلِكا أو بَحرا ـ: هذا كَلامٌ مُحالٌ، وَالصَّوابُ: لا تُجاوِر مَلِكا ولا بَحرا، لِأَنَّ المَلِكَ يُؤذيكَ، وَالبَحرَ لا يُرويكَ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;كشف الغمّة: ج2 ص415، نزهة الناظر: ص184 ح386، بحار الأنوار: ج78 ص210 ح89.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;75.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام صادق عليه السلام ـ آن گاه كه در حضور ايشان گفته شد: يا همسايه پادشاه باش يا همسايه دريا ـ: اين، سخنى نادرست است. درستش اين است كه: «نه با پادشاه بايد همسايه شد، نه با دريا»؛ زيرا پادشاه، تو را مى آزارد و دريا، سيرابت نمى كند.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الفصل-السابع-التمثيل-براكب-البحر&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> = &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفصل السابع: التمثيل براكب البحر&lt;/span&gt; =<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;فصل هفتم: تشبيه كردن به مسافر دريا&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;القائل-في-القرآن-برأيه&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: القائِلُ فِي القُرآنِ بِرَأيِهِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 1: تفسير به رأىِ قرآن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إن أخطَأَ القائِلُ فِي القُرآنِ بِرَأيِهِ فَقَد تَبَوَّأَ مَقعَدَهُ مِنَ النّارِ، وكانَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ مَن رَكِبَ بَحرا هائِجا بِلا مَلّاحٍ ولا سَفينَةٍ صَحيحَةٍ، لا يَسمَعُ بِهَلاكِهِ أحَدٌ إلّا قالَ: هُوَ أهلٌ لِما لَحِقَهُ، ومُستَحِقٌّ لِما أصابَهُ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام: ص15 ح1 عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج92 ص183 ح18.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;76.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر آن كه قرآن را به رأى خويش تفسير مى كند، خطا كند، جايگاهش آتش جهنّم است و حكايت او، حكايتِ كسى است كه بدون كشتيبان و كشتى سالم، به دريايى خروشان سفر كند. هر كس خبر غرق شدن چنين كسى را بشنود، بى گمان خواهد گفت: سزاوار بود كه غرق شود. مستحق بود كه اين بلا بر سرش بيايد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المصاحب-للأشرار&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: المُصاحِبُ لِلأَشرارِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 2: همنشينى با بدان&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: مُصاحِبُ الأَشرارِ كَراكِبِ البَحرِ، إن سَلِمَ مِنَ الغَرَقِ لَم يَسلَم مِنَ الفَرَقِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الفَرَقُ: الخَوفُ والفَزعُ (مجمع البحرين: ج3 ص1388 «فرق»).&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص138 ح9835.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;77.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: همنشينِ بَدان، همچون مسافر درياست. اگر از غرق شدن به سلامت بماند، از وحشت نمى رَهَد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;الملتبس-بالسلطان-وقت-الاضطراب&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: المُلتَبِسُ بِالسُّلطانِ وَقتَ الاِضطِرابِ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 3: نزديك شدن به سلطان در وقت آشفته بودن&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام: لا تَلتَبِس بِالسُّلطانِ في وَقتِ اضطِرابِ الاُمورِ عَلَيهِ، فَإِنَّ البَحرَ لا يَكادُ يَسلَمُ مِنهُ راكِبُهُ مَعَ سُكونِهِ، فَكَيفَ مَعَ اختِلافِ رِياحِهِ وَاضطِرابِ أمواجِهِ.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;غرر الحكم: ج6 ص334 ح10408.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;78.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام: به سلطان، آن گاه كه كارها بر او آشفته گردد، نزديك مشو؛ زيرا دريا حتّى آن گاه كه آرام است، مسافرش تقريبا از آن در امان نيست، چه رسد آن گاه كه بادهايش وزيدن گيرد و خيزابه هايش به تلاطم در آيد.&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span id=&quot;المتزوج&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> == &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: المُتَزَوِّجُ&lt;/span&gt; ==<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;7 / 4: مرد ازدواج كرده&lt;/span&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;الإمام عليّ عليه السلام ـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: إذا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ فَقَد رَكِبَ البَحرَ، فَإِن وُلِدَ لَهُ فَقَد كُسِرَ بِهِ&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;جدير بالذكر أنّ هذا النصّ منسوب للامام علي عليه السلام ـ كما اشير لذلك في المتن ـ وليس صدوره منه قطعيّا، وعلى تقدير صدوره منه فالظاهر أنّه إشارة للمشاكل التي قد تقع بشكل طبيعي في الحياة العائلية.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج20 ص301 ح438.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;79.&lt;/span&gt; &lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;امام على عليه السلام ـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: هر گاه مرد ازدواج كند، [چونان است كه] به دريا سفر كرده است، و چون فرزندى به دنيا آورد، [مانند آن است كه كشتى او] شكسته شود.&lt;/span&gt; &lt;ref&gt;&lt;span dir=&quot;rtl&quot;&gt;گفتنى است همان طور كه در متن اشاره شده، اين سخن، منسوب به امام على عليه السلام است و صدور آن از امام عليه السلام قطعى نيست و در صورت صدور اين سخن از آن امام عليه السلام، ظاهرا اشاره به مشكلاتى است كه معمولاً به طور طبيعى در زندگى خانوادگى پيش مى آيد&lt;/span&gt;.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Khaleghitajabadi